comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gia. ma loris formae in honorem octaui augusti appella
ta secunda libiana obhonorem libiae prouinciae. Tertia
ihereati cadicta quod ã sacros libros eligebatur similis
augustae sed subcolorata. Quarta teneotica a loco ale¬
xandriȩ quiitauo catur fiebat. Quinta scltica ab oppido
scilo Sextacor neliana acor nelio gallo p̃fecto aegp¬
ti primum confecta. septima emporitica quod ea mer¬
ces in uoluuntur cũ sit. scribturis minus idonea
primiex cogita uerunt unde & perga menarũ nom̃
hu c.usq tradente sibi pos terita te seructũ . ẽ. haec&
membra nadicuntur. qui a ex membris. pecodũ detra¬
huntur fiebant autem primũ coloris lutei id ẽcro¬
cei postea uero romaecandide membranareꝑtas
Quodapparuit. In abile esse quod & facile sordescant
aciem que legentiũ ledunt Cũ peritiores arcitecti
ne que aurea lagunaria ponenda in bibliotecis. pu¬
tent neque pauimenta alia quam eucaris teo mur¬

Expanded text:
gia, et majoris formae, in honorem Octavii Augusti appellata. gia, et majoris formae, in honorem Octavii Augusti appellata. 3. Secunda Liviana ob honorem Liviae; tertia hieratica dicta, eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augustaeae, sed subcolorata. 4. Quarta Taeniotica, a loco Alexandriae, qui ita vocatur, ubi fiebat; quinta Saitica ab oppido Sai. 5. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo, praefecto Aegypti, primum confecta; septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea.primi excogitaverunt. Unhucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo mar
Abbreviated transcription (Latin):
Ceraelit terarũ materies paruulorũ nutrices.
ipsedant. Ingenium pueris. primordia sensus.
quarũ studiũ primigreci tradidis seꝓduntur
Grecicutẽ et tusci primum ferro inceris scripser̃.
Posteciromaniiusserunt negra fiũ ferreũ quis ho¬
berit. Vnde& apud scribas dicebantur cerã ferro
nec edito. postea institutũ ut cerciossib: scriberent
sicut in dicat, atta inscitura dicens. Vertamus uome¬
rem incera mucrone que aremus osseo. Grafiũ
autem grece. latine scriptoriũ dicitur nũ grafic
scriptura dicitur . Cartarũ usũ primũ ae grptus
minis trauit ceptũ apud memfiticamur bem
mem phis enĩ ciuitas ẽ. aegrptiorũ ubi car̃ȩ usus inuentus ẽ primũ
sicut ait lucanus. Conficitur bibula memphitis carta papiro
bibulã autẽ papirũ dixit quod humarem bibat. Carta autem
dicta quod carptim papiritegmen decerptũ glutinatur
cuius genera quã plura sunt primaet p̃cipua auguste are¬

Expanded text:
Cerae litterarum materies, parvulorum nutrices, ipsae Dracont. Satisf. 63: Dant ingenium pueris, primordia sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens 12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium dicitur. Nam γραφή scriptura est. De cartis . Cartarum usum primum Aegyptus ministravit, coeptuMemphis enim civitas Aegyptiorum est, ubi chartae usus inventus est primum, sicut ait Lucanus: Conficitur bibula Memphitis charta papyro. Bibulani autem papyrum dixit, quod humorem bibat. 257 2. Charta autem dicta, quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cujus genera quam plura sunt. Prima, et praecipua Augustaea, re
Abbreviated transcription (Latin):
caelebrari summa breuita te no tauit. Ciclum autem
uocatũ eo quod in orbe digestũ sit & quasi incirculo
dispositũ ordinẽ conplectat annorũ sineuarietate et si¬
neulla arte. Vndefactum ẽ ut cuiq materiae carmina
simplici formitate facta ciclica uocarentur. hinc et la¬
terculũ dictũ quod or dinem habeat stratum annorum

Expanded text:
celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem vocatum eo quod in orbe digestum sit, et quasi in circulo dispositum ordinem conplectat annorum sine varietate et sine ulla arte. Unde factum est ut cuiusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat stratum annorum
Abbreviated transcription (Latin):
enim quo causcie a gebantur conueniebant omnes
inunũ communi que intentione tractabant. unde
et conciliũ a communi intentione dictũ quasi conciliũ
nũ cilia oculorũ sunt unde & considiũ consiliũ .D. in
l. lit tera trans e unte. coetus uero conuentus ẽ. uel con¬
gregatio acoeundo id ẽ conueniendo in unũ unde
et conuentũ ẽ nuncupatũ. sicut conuentus cetus uel
conciliũ asocietate multorũ in unum
Pcs cale clelũ ippolitus ep̃s temporibus alexandri
imperatoris primus concribsit post quẽ probatis si¬
mi ciuctores eusebius cesariensis. theo filus alex andrinis
prosꝑ quoque natione a quitanus atq uictorinus amplificatis
eius demfestiuitatis rationibus multiplices circulos edider̃
cuius quidem rationẽ beatissimus cirillus alexan drinae
urbis ep̃s in nonaginta quinq annos ꝑquinquies decemno uies
caleolans quoto Eł đ uelluna debeat pas chalis sollemnitas

Expanded text:
enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi comcilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium, D in L litteram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio, a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventum est nuncupatum, sicut conventus coetus vel concilium, a societPaschalem cyclum Hippolytus episcopus temporibus Alexandri imperatoris primus conscripsit. Post quem probatissimi auctores Eusebius Caesariensis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorius, amplificatis eiusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cuius quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandriae urbis episcopus in nonaginta quinque annos per quinquies decem novies calculans, quoto Kal. vel luna debeat paschalis sollemnitas
Abbreviated transcription (Latin):
condemncns consubstantialem putri et filio scm sp̃m
demonstruuit dans simboli formam quã totã gre¬
corum et latinorũ confessio inecclesiis p̃dicat Tertia
si nodus efesinc prima ci epis coporũ subiunione
teodosio ciugusto cedita quae nestorũ ducesꝑso
no principe habita e. In qua heuticen Constrnt i nopo lita¬
num ab batem uerbid̃ et carnisunã naturcm p̃nun¬
tiuntem et eius defensorem dioscorum quondã alex¬
andr̃inum ep̃sem et ipsumrumsũ nes toriũ cũ reliquis her¬
ticis una patrũ sententia praedamnauit. Praedicans
tantiã eti diuinae et humanae confiteamur naturae
haes quat tuor sinodi principales fidei doctrinaple¬
nissime p̃dicantes sed et siqua sunt concilia quaescĩ
patres spũ dĩ pleni sanxerunt. Postistorũ quattu¬
or auctoritatẽ omnimanent. stabilita uigore quo¬
rũ gesta in hoc opere condita continentur. Sinodũ
autẽ ex greco interpraetari comitatũ uel coetum.
Concilii uero nomentractũ exmore romano tẽpore

Expanded text:
condemnans, consubstantialem Patri et Filio sanctum Spiritum demonstravit, dans symboli formam quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima ducentorum episcoporum sub iuniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas perotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et eius defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis una Patrum sententia condemnavit; praedicans tantiam et divinae et humanae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore
Abbreviated transcription (Latin):
decem et octo epis coporũ constantino cugusto imperan¬
te peractaẽ inqua arrianȩ perfidicie condem neta
bias phemia quã dein ae qualitate scc̃ȩ trinitatis idem
arrius asserebat consubstantialem dõ patri dm̃filiũ
idemscã sinodus ꝑ simbolum definiuit. Secunda sino dus

Expanded text:
decem et octo episcoporum Constantino Augusto imperandecem et octo episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae blasphemia condemnata, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius adserebat; consubstantialem Deo patri Deum filium †idem† sancta synodus per symbolum definivit. Secunda synodus
Abbreviated transcription (Latin):
gulei autam diota quod recto duatunca paiucon cor
alior sũ trahit aliidixerunt regulã dictã uel quod regat
uel quo dnor mam rec teuiuendi praebeat uel quod distortũ
prauumq quid corrigat canones autem generaliũ con¬
ciliorũ atemporibus conscantini coeperunt in prae ceden¬
tibus nã que annis ꝑsecutione feruente docenda rũple¬
biũminimedabatur fucultas in dexp̃ianitas in diuer se
heresiscissa ẽ quia nonerat licentia ep̃scis inunũ conuenire
nisi tempore supra dictiimperatoris. Ipse enĩ dedit fara¬
tait xpi anis libere congrega ri. Sub hoc etiã sũpatres
in concilioniceno deomnior beterrarũ conuenientes iux¬
tafidem euangelicam et a postolicã secundũ posta posto¬
los simbolũ tradi derunt In terceteru autẽ concilica quat¬
tuor esse uenerabiles si nodos quae totã principuliter
fidem confectunt quasi quat tuor euangelia uel totidem
pura disi flumina harũ prior nicena sinodus trecentoꝵ

Expanded text:
gula autem dicta, quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam, vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque corrigat. Canones autem generalium conciliorum, a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis persecutione fervente docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum post Apostolos symbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum prior Nicaena synodus trecentorum
Abbreviated transcription (Latin):
sere neue flagella summa pete. Primus autem prae¬
cepta apud hebreos morsesscripsit apud latinos
marcius uates primus praecepta conposuit. ex qui¬
bus ẽ illud postremus dicas primus taceas. Parabo¬
le et problemata nominibus suis indicant altius
seprae scrutari oportere parabala quippe alicu¬
ius reisimilitudinem praesegerit: quod licet sit
uocabulum grecum lam tam̃ ꝓlatino usurpatur
et notum ẽ quod in parabolis quae dicuntur rerũ
similitu dines rebus dequib agitur conparant
Problema taautẽ qua elatinaeap pellantur
propositiones questiones sunt habentes aliquid quod dis¬
putatione soluendũ sit questio autẽ ẽ quaesitio cũ que¬
ritur ansit an qui sit anqualesit. Argum̃tũ uero dictũ
quasi argutũ uel quod sit argute inuentũ ad conpro¬
bandasres. Epistolã proprie greciuocant quod inter¬
p̃tatur latinae missa stillaenĩ siuestilli missa uelmissi
Ante cartae et membranarũ usũ indedolatis ex ligno

Expanded text:
sere, neve flagella summa pete. Primus autem praesere, neve flagella summa pete. Primus autem praecepta apud Hebraeos Moyses scripsit; apud Latinos Marcius vates primus praecepta conposuit. Ex quibus est illud 1: Postremus dicas, primus taceas. Parabolae et problemata nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicuius rei similitudinem prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, iam tamen pro Latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis quae dicuntur rerum similitudines rebus, de quibus agitur, conparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est quaesitio, cum quaeritur an sit, quid sit, quale sit. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad conprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quod interpretatur Latine missa. Στόλα enim sive στόλοι missa vel missi. Ante cartae et membranarum usum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod malum agrecis ex ortum ẽ quor umleuitas instructa dicendi
facultate & copia in credibili multas mendatiorũ nebulcs sus¬
citauit. Fastorum libri sunt in quibi reges uel consulesscribun¬
tur a fascibus dicti id ẽ potestatibus undeet oui di librifas¬
torũ dicuntur quia deregibus et consulibus editisunt
Proemiũ ẽ in itiũ dicendi sunt enim proemia principia libro¬
rum quue ante causcie narrationẽ ad instruendas au¬
dientium aures co aptantur culus nomen pleriq: lati
nitatis periti sine trans latione posuerant. hoc autem
uocabulũ apud nos inter praetatũ praefacionuncu¬
patur quasi praelocutio. Praecepta sunt quae aut
quid faciendũ aut quid non faciendũ sit docent
et matrem tuã quid non faciendũ ut non mechaberis
non furtũ facies. Similiter et gentiliũ praecepta
uel iubent uel uetant lubent faciendũ ut nudus
ara serenudus uetant ut neue inter uites cor illũ

Expanded text:
Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audiennitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent:et matrem tuam ; quid non faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Similiter et gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum
Abbreviated transcription (Latin):
tationis Dialogus ẽ conlatioduorum uel plurimorũ
quẽ latiniser monem dicunt. Nam quos greci diulogus
uocant nos sermones uocamus: sermo autẽ dictus quica
inter utrumqi seritur. unde in uirgilio multa interse
serebant. Tractatus ẽ unius reimulti plex expositio
eo quod tractat sensũ in multa sentiendi& tractando
secum differt autem sermo tractatus et uerbum
fermo enim alteram eget personũ ł ractatus specialit̃
ad selpsumest uerbum autem ad omnes unde& dicitur
cerbum fecit ad populum. Commentaria dicta quasi
cummente sunt enim inter praetationes ut commen¬
taluris commenta euangelii a polo geticum ẽ ex cusc¬
tio in quosolent quidã accusantibus respondere
indefensione enimaut negatione sola positũ e & ẽ
nomen grecum. Pagagiricum ẽ licentiosũ etlas¬
ciuiosum genus dicendi in luudibus regũ. Incuius
compositione homines multis mendaciis ado lantur

Expanded text:
tationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, tationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. DifSermo enim alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: 'Verbum fecit ad populum.' Commentaria dicta, quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est; et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius conpositione homines multis mendaciis adulantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uarro apud latinos innumerabiles libros scripsit apud
grecos quoq calcinterus miris aidtollitur luudibus
quod tantos libros ediderit quantos quisq: nr̃malienos
scribere propricmanuuix possit. denr̃is quoq: apud gre¬
cos origenis inscripturarũ labore tũ grecos quã lutinos
operũ suorũ numero superauit. Deniq: heronimꝰ sex milia
librorum eius legis sefatetur. horũ ta men omniũ studia agcs¬
tinus in geniio uel scientia suiuicit. namtanta scripsit ut dieb:
ac noctibus non solũ scribere libros eius quis quam sed nec
Primum genus excerta sunt quae grecae scolia nuncu¬
pantur: in quibus ea quae uidentur obscura uel diffi¬
cilia summatim ex breuiter praes tringuntur secundũ
genus homelicesunt quas latini uerbũ appellant quae
proferuntur in populis. Tertium thomi quos nos
libros uel uolumina nuncupamus. omeliae autem ad uul¬
gum loquuntur. Tnomi uero id ẽ librima ioris sunt dispu¬

Expanded text:
Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu vix possit. De nostris quoque apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec um genus Excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur, in quibus ea, quae viderunt obscura vel difficilia, summatim ac breviter perstringuntur. Secundum genus Homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgum loquuntur: Tomi vero, id est, libri majoris sunt dispu
Abbreviated transcription (Latin):
cum ceteris editionib: conparauit. Prȩsbiter quo que hiero¬
nimus triũ linguarũ peritus ex hebreo. in latinũ eloquiũ
easdem scribturas conuertit elo quenter quetrans fudit
cuius interp̃tatio merito ceteris antefertur nã ẽ et uer¬
borum tenatior et prȩspicuitate sententi ceclarior.
sae macedonũ rege deuicto de indelucullus. epontica p̃da
post hos caesardedit marco uarroni negotiũ eũ maxi
liotecas publicauit pollio hinc. grecas simulcitq latinas
additis auctorũ imaginibus in atrio quod demanubis
magnificentissimũ instruxerat. Apud nos quoq:
pampilius marter. cuius uitã eus ebius caesariensis cons¬
cripsit. Pisis tratũ in sacrae biblio tecae studio primus ad¬
cequa recontendit. hinc enimin bibliote casua propetri¬
gunta uoluminũ milia habuit. hieronimus quo que atq:
gerda dius ec clesi asticos scribto restoto orbe quueren¬
tes ordine ꝑsecuti sunt Eorũ que studia in uno uoluminis

Expanded text:
cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hierocum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius interpretatio merito ceteris antefertur; nam est et verborum tenacior, et perspicuitate sententiae clarior ersa, Macedonum rege devicto: deinde Lucullus e pontica preda, post hos Cesar dedit Marco Varroni negotium eumque maliothecas publicavit Pollio, grecas simul atque latinas, additis authorum imaginibus in atrio, quod de manubis magnificentissimum instruxerat. Apud nos quoque Pamphilus martyr, cuius vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum milia habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis
Abbreviated transcription (Latin):
cognomento fila delfius. Omnis litteraturae scgacissim
cumstudio bibliotecarum pissis tratum aemula retur.
non solũ gentium. scribturas sed etiam et diuinas litteras
in biblio tecam suã contulit. Namseptua ginta milia
ris testamenti ingrecamuocem ex hebrea perseptua¬
ginta inter praetes trans ferre curauit. qucis in
alexran dria biblio teca habuit si quidem singuli in sin
gulis cellulis separati ita omniaper sp̃m sc̃m inter¬
praetati sunt ut nihil in a licuius eorum codice in uen¬
tũ ess& quod in ceteris uel in uerborũ ordine discrep¬
ret. Fuerunt & alii interpraetes quiex hebrea linguo
ingrecum sucra elo qui ao trans tulerunt sicut et a qui¬
la simmuchus et theo dotion. sicut etiũ et uulgaris illo
inter praetatio cuius cuctor non apparet. Et ob hocsine nomine
inter praetis quinta e ditionuncupatur praetereasextum
et septima meditionẽ origenis miro laborerepperit. &

Expanded text:
cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia ris Testamenti, in Graecam vocem ex Hebraica lingua per septuaginta interpretes transferre curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli ino sigulis cellulis separati ita omnia per spiritum sanctum interpretati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inventum esset, quod a ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex hebrea lingua in grecam sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Biblio teca agreconomen accepit eo quod ibi reconde¬
antur libri Nambiblio librorum teca reposio inter¬
practatur biblio tecam ueteris testamenti es dras
scribupost incensã legem achaldeis dumludccei
regres si fuissent in hierusalem diuino afflatus spũreparauit
cunctaq: legis ac prophetarũ uolumina quae fuerant agentib:
corrupta correxit. Totumq uetus testamentũ inuiginti duos
libros constituit ut tot libriessent in lege quot habebantur
&littaerȩ : Qpud grecos autẽ bibli otecam. primus instituisse
pisistratus creditur a teniensium tirannus quam de inceps
ab ateniensibus auctã xerxes incensis atenis euixit in ꝑscis.
longoque post tempore seleucus nicanor rursus ingreciaa
reculit. Hinc studium regibus urbib: que ceteris natũ est
comparandi uolumina diuersarum gentiũ et ꝑ interp̃tes
ingrecam linguã uertendi De hinc magnus. alexander
uel successores eorum instruendis omnium librorum.
bibliotetis animum intenderunt. maxi mepto lomeus.

Expanded text:
Bibliotheca de Graeco nomen accepit, eo quod ibi libri recondantur. Nam βιβλίων librorum, θήκη repositorium interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi sunt in Jerusalem, divino afflatus spiritu reparavit, cunctaque legis ac prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta, correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constiet litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus
Abbreviated transcription (Latin):
latio inter praetatur. Reuelationim dicitur manifestatio
eorum quae abscondita erant iuxta quod et ipse lohannis
dicit a pocalipsin ihũ xp̃i quem dedit illids̃ palam facere
seruissuis husunt scribtores sacrorum librorum quiper
sp̃m sc̃m loquentes aderuditionẽ nr̃am et p̃cepta ui uendi
et credendi regulã conscripserunt. Praeter haec alia uo¬
lumina a pogrifa nuncupantur. A pogrife autẽ dicta¬
origonec patet patribi a quibus usq ad nos auctoritas ueratiũ
scripturarum certissima & notissima suc cessione ꝑuenit
in his a pogrifis et si inuenitur aliqua ueritas tanen propter
multa falsa nullaẽ in eis cano nica auctoritas quaerec¬
tea prudentibus Iudicantur nonesseeorũ credenda quibus
ab heretics proferuntur. qua e omnia sub nomine a pogri¬
forum auc. toritate ca nonica diligenti ex aminatioñ remota s̃¬

Expanded text:
latio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio latio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit: Apocalypsis Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis . Hi sunt scriptores sacrorum librorum, qui per Spiritum sanctum loquentes, ad eruditionem nostram et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apoorigo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocriforum auctoritate canonica diligenti examinatione remota su
Abbreviated transcription (Latin):
quat tuor decim & quibus nouem septe mec clesus scribsit
reliquas discipulis suis timotheotito et filimoni ad he¬
breos cutẽ epis tola plerisq alatinis eius essemcerta est
propter dis sonantiã sermonis Eandemque aluibarnaban
conscripsisse alii ademente scriptã fuisse suspicantur
Pretrus scripsit ducis nominis suiepistolas quae catholicȩ
ideo nominantur. qui a non unitantum populo uel ciuitati
sed uni uersis gentibus generaliter scriptȩ sunt la cobus
& lohannis et iudas suas scripserunt epis tolas.
Actus cipostolorũ primordia fidei xp̃i aneingentibus
& nascentis ecdesiae his toriam digerit. actuũ a postoloꝵ
tis ec clesice in funtiatexitur. Et a pos colorum historiu
retinetur undeet actus a postolorũ dr̃ a pocalip¬
sinlibrum. iohannis euangelista scribsit eo tẽpore
quo e ucingeli praedicationem in in sulci pethimos
traditur religatus a pocalipsin autẽ ex greco inlutinũ reue¬

Expanded text:
quattuordecim, e quibus novem septem ecclesiis scripsit, quattuordecim, e quibus novem septem ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae Catholicae ideo nominantused universis gentibus generaliter scriptae sunt. Jacobus et Joannes et Judas suas scripserunt epistolas. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolorum ntis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetur: unde et Actus apostolorum dicitur. Apocalypsin librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo pro Evangelii praedicatione in Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem ex Graeco in Latinum reve
Abbreviated transcription (Latin):
lohannis. scribsit euan gelium ultimus in asia. Incipiens
c uerbo ut ostender& eundems aluatorem qui prono¬
bis dignatus ẽ nasci pati. Ipsũ untes aeculadĩ uerbũ
esse ipsum ecaelo uenisse et post mortem ad caelum
iterũ remeas se .hii. sunt quat tuor euangelistas
quosper ez ehcelem sps̃ sc̃s significauit inquattucr ammalibus
propterea autem quat tuor animalium qu aper quatiuon
mund pirtes fides xpĩanae religionis eorum predicatio¬
nedis seminata ẽ animalia autem dicta sunt qu m̃ propter
animam hominis p̃dicatur Euangelium x pĩ na etoculis ple¬
quianihil prauum in euangelis ẽ et alas senas tegentescrura
utsticiessuas Reuela ta sunt enĩ quȩ tegebantur inaduentũ
xp̃i ẽ uangelium autem. interp̃tatur bona ad nunciatio
Qreceenim eu bonũ angeliũ ad nunciatio dr̃ unde & angelis
nuncius interp̃tutur Paulus cipostolus suas scribsit epistolas

Expanded text:
Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a coelo venisse, et post mortem ad coelum iterum remeasse. 40. Hi sunt quatuor evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quatuor animalibus. Propterea autem quatuor animalia, quia per quatuor mundi partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. 41. Animalia autem dicta sunt quoniam propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plequia nihil pravum in Evangeliis. Et alas senas tegentes crura, et facies suas, revelata sunt enim quae tegebantur in adventu Christi. 248 43. Evangelium autem interpretatur bona annuntiatio. Graece enim εὖ bonum, ἀγγελία adnuntiatio dicitur. Unde et angelus nuntius interpretatur. Paulus Apostolus suas scripsit Epistolas
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula ex eorum nominibus quorumges tascribunt
quat tuor libros euangeliorum quattuor eucin gelis tae
singulariter conscripserunt. Primus mattheus conscrip
sit euangelium lit teris hebraicis &ser monibus in ludea ini¬
cuns descendis secor poraliter. ex semine patri archarũ
dus marcus plenus spũscõ scribsit euan gelium xp̃i eloquio
greco in italium. secutus petrum ut discipulum. initiũ
carnis & euangelium p̃dicasse in mundo ipse enim xp̃s
sermonis eruditissimus quippe ut medicus ingreciũ
euangelium scripsit te ofilo ep̃o. initians a serdo talispũ
charicis ut munifes tar&xp̃m post nutiuita tem curnis
& pruedicationem euangelii. hostia fuisse effectum
pros alutemundi ipse ẽ enims acerdos de quodictum est
inpsalmis. Tues sacerdos inueternum secundũ or¬
dinẽ melchi sedec ubi enim xp̃s aduenit sacerdotiũ iudȩ¬
orum obradtuit. Lex e prophetia cessauit. Quartus

Expanded text:
vocabula ex eorum nominibus quorum gesta scribuntur. vocabula ex eorum nominibus quorum gesta scribuntur. 34. Quatuor libros Evangeliorum quatuor evangelistae singulasit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus in Iudaea inicans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum dus Marcus plenus sancto Spiritu scripsit Evangelium Christi eloquio Graeco in Italia, secutus Petrum ut discipulus. Is initium carnis Evangelium praedicasse in mundo. Ipse enim Chrisermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo Episcopo, initians a sacerdotali spicharias,' ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi. Ipse in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Ubi enim Christus advenit, sacerdotium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. 39. Quartus
Abbreviated transcription (Latin):
uitute & morte eripuisse scribitur. atq interfecto aman
quiinter p̃tatur iniquitas diei caelebritas in posteros mittit᷑
Liber supientice apud hebreos nus quã est unde et lpse
titulus grecũ magis eloquentiã redol& hunc iudei filonis
esse ad firmant: qui pro inde supientiae nominatur¬
nominatur. quiu in eo xp̃i aduentus quiest sapientia patris
& pussio eius euidenter ex primitur. Librum autem et¬
clesiasticum certissime ihs. filius sirac. hiero solimita
nepus iħus acerdotis mugni conposuit de quomeminit
&. tacchurius. Quiliber apud latinos propter eloquii
similitudinẽ sulomonis titulo praenotatur. dictus cuitẽ
ec clesiasticus eo qđ detotius ec clesiae disciplina religio¬
sce conuersutionis magnacura & rutionesiteditus
hc & apud he breos repperitur sed inter apogrifos.
habetur iudith uero & tobisiue machabeor libri quib:
cuctoribus scribtisint minime constant. habent autẽ

Expanded text:
vitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, vitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos proptsimilitudinem Salomonis titulo praenotatur. 32. Dictus autem Ecclesiasticus, eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. 33. Judith vero et Tobias, sive Machabaeorum libri, quibus auctoribus scripti sint minime constat. Habent autem
Abbreviated transcription (Latin):
& fines multis hubet obscuritatibus in uo lut̃a. Danihel
uero ilarosermone regna orbis pronunciat & tempus
aduentus xp̃i munifestissima praedicatione ad notat
hus unt quat tuor ꝓphetae quimalores uocantur qui co¬
ꝓlixu uolumina condiderunt. Liber duo decim ꝓphetarũ
cuc torumsuorũ omnib: praenotatur qui propterea
dicuntur minores quia sermones eorum breues sunt unde&
conexi sibi me inuicem in uno uolumine continentur quorum
nomina sunt os eae iohel amos abdias. loncs micheas naum
ambacuc sophonias aggeus zacharias & malachias Es draliber
auctoris suititulo praeno tat᷑ incuius textueius dem es drae ne¬
emiae quaesermones pariter contenentur nec quem quũ
m̃ouet quod unus es drae dicitur liber qui csecundus tertiu
& quartus non habentur apud hebreos sed interapo grifos
deputantur. Ester librũ es dras creditur conscripsis se
in quo eadem regina subfigura ecclesiaedĩ. populum a ser¬

Expanded text:
et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi sunt quattuor prophetae qui Maiores vocantur, quia prolixa volumina condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habreputantur. Esther librum Esdras creditur conscrIn quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a ser
Abbreviated transcription (Latin):
malora sunt suncta sanctorũ horum autem trium librorũ
carmina ex a metris et penta metris uersibus apud suos com¬
posita ꝑ hibentur. ut losippus hieronimusq: scribunt
escuas euangelista potius quã ꝓph&a edidit librũ suum
cuius omne textũ elo quentiae proscuncedit. Canticum
uero exametro & panta metro uersudiscurrit. hiere¬
miassimiliter edidit librumsuũ cũ trenis eius quos nos
lumenta uocamus eo qđ intristiorib: rebus funeri¬
busq: adhibeantur in quibus qua druplicem diuerso
metro conposuit alfabetũ. Quorũ duo prima quasi
saffico metroscribta sunt qui atres uersiculos qui sibi nexi sunt
et ab una tantumlit tera incipiunt᷑ eroicum comma concludit
Tertiũ al fabecum trimetroscribtũ ẽ a ternis litteris idem
terniuersus incipiunt. Qucirtũ alfcbetum simile primo &
secundo habetur. Etechiel et dunihel auiris quibus dã sapi¬
entib: scriptiesse ꝑhibentur quorum erechiel principia

Expanded text:
maiora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum maiora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina hexametris et pentametris versibus apud suos conposita perhibentur, ut Iosippus Hieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum threnis eius, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur; in quibus quadruplicem diverso metro conposuit alphabetum, quorum duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia
Abbreviated transcription (Latin):
Sa lomon filius dauid. rexisrł iuxtanumerum uoca¬
bulorum suorũ triauolum ina aedidit quorumpri¬
mus ẽ mas loth. quem grecipurabolas. Lutini prouer¬
bi orum nominant eo quod in ipso sub conpuratiuc
similitudine figuras uerborũ et imagines ueritatis
ostenderit. Ipsc̃ autẽ ueri tutẽ ad intelligendum
legentibus reseruauit. Secundũ librũ coelethuocauit
quigrece ecclesiastendicitur. Liutine contionctor
eo qđ sermoeius nonspecialiter adunum sicut in pro¬
uerbis sed aduniuensos generaliter dirigatur
Docens omnia quue in mundo cernimus cuduca esse¬
et breuia et iob hocminim e appetaenda Tertium librum
sira sirim. praenatauit qui in latinã linguã uertitur. canticũ
canticorũ ubiper epitalamiũ carmen conlunctionẽ xp̃i&
ecclesiae misticetanit. dictũ autem canticũ canticorum
eo quod omnib: cantics praeferatur. quae inscribturissa¬
cris habentur sicut quue dũ inlege dicuntur sancta quib:

Expanded text:
Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocaSalomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui grece Ecclesiastes dicitur. Latine concionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in proverbiis, sed ad omnes generaliter dirigatur; docens omnia que in mundo cernimus, cet brevia, et ob hoc minime adpetenda. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum, ubi per epithalamium carmen coniunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege dicuntur sancta, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Aliiunũ ex prophetis non nulli uero eundem lob: post pla¬
gam suue pussionis scriptorem fuisse extimant. ar¬
bitrantes ut quicertamina sp̃italis pugnae sustinuit.
ipsenarrar& qua suictorias expediuit erinupia aute met fines
librilob apud huebrȩos prosa oratione contextu sunt
omnia heroico maro discurrunt. ꝑsclmorum liber grecȩ
psulteriũ hebraice nablo Latine organũ dicitur Vocat
autẽ pscilmorũ liber: qđ un oprophea canente ad spscdlte¬
riũ chorus consonandoresponderet. Titulis autem in pscl¬
lis morses sclic& et dauid et salomon asaph et hun. &idi¬
thun& filiicore emun. et rabelitae & reliquorum quos
es dras uno uolumine conp̃hendit. Omnes cutẽ psalmi
apud hebraeos metrico curmine constantes se conposit
Naminmore romani flacci& grecipindari nunc
alii lumbo currunt nunc: alcci coꝑsonant. Nunc suffi¬
conitent Trimetro uel tetra metropede incedentes

Expanded text:
alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plaalii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatus autem psalmorum liber, quod uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in pslis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezraithae et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes.
Abbreviated transcription (Latin):
eius demsa muelis natiuita tem & sacerdotium et gesta des cribit
idurco& ab eo nomen accepit & quã uis hicliber saul et dauid
historiai contineat. utriq tamen ad samuel. referuntur
qua ipseunxit scul in regnũ ipsed auid in regem futurum
Cuius libri primã partẽ conscripsit idem samuel sequentia
uero eiususq ad calem scripsit dauid malachim liber ꝓin¬
de appellatur eo quod reges iudue & isra heliticae gentis
gestaq eorũ ꝑordinẽ digerat temporũ malac enim
hebraice lutineregum inter p̃tatur. hunc librum hiere¬
mias primus in unũ uolumen coegit . nã ante as pursuserat
ꝑ singulorũ regũ historias. Paralipomenon grecedicitur
quod nos praeter missorũ uel reliquorum dicere possumus
quicea quue in lege uelregum libris uel omissa uel non
plene relata sunt. in istosummu tĩ ac breuiter explican¬
tur labrum lob: quidummorsen .s. cripsisse arbitrantur

Expanded text:
eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpretatur. Hunc librum Ieremias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon Graece dicitur, quod nos praetermissorum vel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in lege vel regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Nume rorũ liber uocatur eo quod ineo egressaede
aegrpto tribus denumerantur et quadra ginta dua¬
rũ ꝑheremum mansionum in eo discriptio continetur
Deutero nomiũ grecosermone appellatur qđ latine
in cerp̃tat᷑ secundalex. Idẽ repetitio & euangelicae
legis praefiguratio quisic ea hab& quae priora sunt. ut ta men
noua sint omnia quae in eo replicantur. losue liber nomen acce¬
pit. aiesu filionauecuius historiam contin&. scriptorem uero
eius eundem losuae hebraei adserunt in cuius textu post lorda¬
nis transitũ regnahos tium subuertuntur. Terra populo diui¬
ditur Et per singulas urbes uiculos montes atq: confinia
ec lesiae caelestisq hierus cilem spiritalia regna p̃figurant᷑
iudicum nomincitur a principib: populi qui praefuerunt
in his rael. post moysen& iosue ante quã đđ & ceterireges e¬
isterent hunc librũ edidisse creditur samuel. Libersa muel

Expanded text:
Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuel. Liber Samuel
Abbreviated transcription (Latin):
farie distinguitur. Id .ẽ. in historia. in moribus. In alle¬
goria. Rursus istatrea multifarie diuiduntur. id.ẽ.
quid a dõ quidab angelis. uel ab hominibus gestũ dictũ¬
q: sit Quid a prophecis ꝓnunciatũ dexp̃o & corpore eius
quid dedia bobo & membris ipsius. quid deueteri &
nouo populo quid de p̃sentis aeculo & futuroregnoatq: ludi
iiper hibentur auctores. primus morses diuinciehis c¬
riae cosmogra fiam inquinq uoluminibus edidit
Quodpentaticum nominatur. Pentaticus autẽ aquinq:
uolumi nibus dicitur. Penta enim grece quinq: teucus
uolumen uocatur. Genesis liber in deappellatur Eo qđ
ex or diũmundi& generatios ȩculi in eo contineatur.
Exodus uero exitũ ab aegypto uel egres sũ populus rł
digerit & exeacaus a nomen accepit. Leuiticus appel¬
latus e quod leuitarũ minis teria et diuersita tẽ uicti¬
marũ ex sequitur totusq: ineo ordoleuiticus ad notat

Expanded text:
farie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allefarie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iuhi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum ab Aegypto, vel egressum populi Israelis digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quinque octo & nouem fiunt uiginti & duo sicut superius
conpraehen si sunt quidã autemruth & cinoth. qđ la¬
tine dicitur. lamentatio heremiue agio grafis adiciunt
et uiginti quattuor uolumina testamenti ueteris faciunt
Iux tauiginti quattuor seniores qui ante conspectũ dĩ ad¬
sistunt : Quartus ẽ apudnos ordoueceris tamentitorũ
librorum qui in canone hebraico non sunt. Quorũ primus
scipientia eliber ẽ. Secundus ec clesi asticus Tertius
tobi quartus iudith: quintus & sextus macchabeorũ
quos licet iuda ei inter a pogri fa separant. Ecclesia
tamen xp̃i inter diuinos libros & honorat & p̃dicat
in nouo autẽ testamento duo sunt ordines
Primus euangelicus in quosunt matheus marcus. lucas
et lohannes Secundus a postolicus in quosunt paulus in
quattuor decim epistolis. Petrus inducibus. lo hannes
in tribus. Iccobus & iudas insingulis actus a postolorũ

Expanded text:
quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis adiciunt, et viginti quattuor volumina Testamenti Veteris faciunt, iuxta viginti quattuor seniores qui ante conspectum Dei adsistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum qui in canone Hebraico non sunt. Quorum primus Sapientiae liber est; secundus Ecclesiasticus; tertius Thobias; quartus Iudith; quintus et sextus Macchabaeorum; quos licet Iudaei inter apocrypha separant, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et praedicat. In Novo autem Testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Matthaeus, Marcus, Lucas et Iohannes. Secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in quattuordecim Epistolis, Petrus in duabus, Iohannes in tribus, Iacobus et Iudas in singulis, Actus Apostolorum,