comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qut id actoris notionem et animaduersionem: AIges inuiriaꝵ.
plus tibi ego largiar. Non solum egeris uerum etiamꝰ condẽna¬
ns licet nunquid magis possidebis: Actio enim in iuriarum
non us possessionis assequit: sed dolorem ĩminutȩ libertatis u¬
dicio poenaq mitigat. Pictor interea piso tanta de re tacebit:
quemadimõm te restituat in edes tuas non hẽbit. Qui dies to¬
tos aut uim ficri uetat. aut restitui fc̃am iubet: qui de fossis et
de doacis et de minimis aquaꝵ itincrumq controu̾siis inter¬
dicit. repente omutescet: et in atrocissima re quid faciat noni
hebit : et E. pisone domo tectisq suis ꝓhibito prohibito ĩ¬
qͣ per homines coactos et armatos. pretor quemadmõmi
more et exemplo opitular possit non hẽbit: Quid enim di¬
cet aut quid cu tam insigni accepta iniuria postulabis: Unde
ui prohibitus sis nemo unq̃ interdixit. Nouum est non dico

Expanded text:
aut ad praetoris notionem atque animadversionem? ages iniuriarum. aut ad praetoris notionem atque animadversionem? ages iniuriarum. plus tibi ego largiar; non solum egeris verum etiam condemnaris licet; num quid magis possidebis? actio enim iniuriarum non ius possessionis adsequitur sed dolorem imminutae libertatis iudicio poenaque mitigat. praetor interea, Piso, tanta de re tacebit? quem ad modum te restituat in aedis tuas non habebit? qui dies totos aut vim fieri vetat aut restitui factam iubet, qui de fossis, de cloacis, de minimis aquarum itinerumque controversiis interdicit, is repente obmutescet, in atrocissima re quid faciat non habebit? et C. Pisoni domo tectisque suis prohibito, prohibito inquam, per homines coactos et armatos, praetor quem ad modum more et exemplo opitulari possit non habebit? quid enim dicet, aut quid tu tam insigni accepta iniuria postulabis? 'Vnde vi prohibitus?' sic nemo umquam interdixit; novum est, non dico
Abbreviated transcription (Latin):
sim arur rura statuerint ꝑsecutiq sint. ut hoc genus uel maui¬
arum ptrrm terent: ut si qui me exire domo inea coegillet
aronesi berem actionem. si qui introire ꝓhibuiss non hetem
oondum de cecine cã disputo nondum de iure m̃x possessiõi
oquior tantum de tua defensione. C.piso queror: quando ita
cobieis. et ita constituis. Si cȩcinna cum in fundo cẽt inde dciect
cẽt ectim per hoc interdictum eum restitui oportuisse. Nunc ũ
deiectii nullo mõ eẽ inde ubi non fuerit: hoc interdicto niħ
nos assequutos cẽ. Quero si te hodie domum tuam redeuntẽ
COaeti homines et armati non mo luine tectoq edium tuarum:
sed primo aditu uestibuloq prohibuerint quid acturus sis. Moẽt
amicus meus te .I. Calphurnuis ut idem dicas quod ip̃e antea
dixit inuiriarum. Quid ad cam possessionis: quid ad restitu¬
cudum cum quem oportet restitui: Quid deniq ad uis ciuile

Expanded text:
simarum iura statuerint persecutique sint, hoc genus unum vel maxisimarum iura statuerint persecutique sint, hoc genus unum vel maximum praetermitterent, ut, si qui me exire domo mea coegisset armis, haberem actionem, si qui introire prohibuisset, non haberem? nondum de Caecinae causa disputo, nondum de iure possessionis nostrae loquor; tantum de tua defensione, C. Piso, quaero. quoniam ita dicis et ita constituis, si Caecina, cum in fundo esset, inde deiectus esset, tum per hoc interdictum eum restitui oportuisse; nunc vero deiectum nullo modo esse inde ubi non fuerit; hoc interdicto nihil nos adsecutos esse: quaero, si te hodie domum tuam redeuntem coacti homines et armati non modo limine tectoque aedium tuarum sed primo aditu vestibuloque prohibuerint, quid acturus sis. monet amicus meus te, L. Calpurnius, ut idem dicas quod ipse antea dixit, iniuriarum. quid ad causam possessionis, quid ad restituendum eum quem oportet restitui, quid denique ad ius civile,
Abbreviated transcription (Latin):
mu ltituliiem auiis retnendi ciusa non conuenit nec unti quiaa
cam aoimicurm qͥuus nec equitati quicqͥ tam infestumest q̃ quico¬
cat homies et armar. Quod cumita sit resq ciusinõi sicut in
stus a agiatib anum aduertenda ẽẽ iuideat iterism q lic uist it
necus reu liqua acto annula: nullam cẽ dites im udice cupi¬
didli ne pace et ocios eummanum fecerit copias parant mclt¬
uiditieni bominnum coegerit armarit instrixerit. oriniulti¬
ermes qui a deonstitutum expiundi iuris gr̃a uenissentaren
iuiris tortore periecdloq mortis repulerit fugant. auerterit
hoe dicart fece quidem quȩ dicis omnia et ca sunt et txo¬
nanta et te merara et piculosa quid ergo est : impime feci
uam quid agis meum ex iure ciuili ac pixtoronontr̃ xci
tici ne uero ie̾cupatores hoc uos audictis et apud uos dici pa¬
tieinunt sep iuis. ũm maiores nr̃i tanta diligentia piudentiaq
suentit. uit omiia omnium non mõ tantaꝵ reium. sed tenus¬

Expanded text:
multitudinem iuris retinendi causa non convenit; nec iuri quicquam tam inimicum quam vis nec aequitati quicquam tam infestum est quam convocati homines et armati. quod cum ita sit resque eius modi sit ut in primis a magistratibus animadvertenda videatur, iterum quaero sitne eius rei aliqua actio an nulla. nullam esse dices? audire cupio, qui in pace et otio, cum manum fecerit, copias pararit, multitudinem hominum coegerit, armarit, instruxerit, homines inermos qui ad constitutum experiendi iuris gratia venissent armis, viris, terrore periculoque mortis reppulerit, fugarit, averterit, hoc dicat: 'feci equidem quae dicis omnia, et ea sunt et turbulenta et temeraria et periculosa. quid ergo est? impune feci; nam quid agas mecum ex iure civili ac praetorio non habes.' itane vero? recuperatores, hoc vos audietis et apud vos dici patiemini saepius? Cum maiores nostri tanta diligentia prudentiaque fuerint ut omnia omnium non modo tantarum rerum sed etiam tenuis
Abbreviated transcription (Latin):
tulerat. ut in singulas colonias trinos ciues ro. facere posset. noga
bant hoc benesicium re ip̃a sublata ualere debere. Nihil hẽt sili¬
tudinis ista accusatio: sed tamen tanta auctoritas in.C. mano fu¬
it. ut non per. L. Crassum affinem suum hominem in credibili
cloquentia: sed paucis ip̃e uerbis cãm illam grauitate sua defen¬
derit. et probarit. Quis enim ẽẽt iud̃. qui impatorib nr̃is. in bel¬
lo. in acie. in exercitu delectum uirtutis. qui sociis qui foederatis

Expanded text:
tulerat ut in singulas colonias ternos civis Rtulerat ut in singulas colonias ternos civis Rta valere debere. nihil habet similitudinis ista accusatio; sed tamen tanta auctoritas in C. Mario fuit ut non per L. Crassum, adfinem suum, hominem incredibili eloquentia, sed paucis ipse verbis causam illam gravitate sua defenderit et probarit. quis enim esset, iudices, qui imperatoribus nostris in bello, in acie, in exercitu dilectum virtutis, qui sociis, qui foederatis
Abbreviated transcription (Latin):
sce potuisse sibi non fuisse dubium quin nullo foedere are.p.
bene gerenda impediret᷑. a se ex coniunctissima atq amicissi¬
ma ciuitate fortissimum quenq c̃ẽ delectum. neq Egnatium
neq Camertium foedere c̃ẽ exceptum: quo minus eorum cuui¬
bus a ppło ro. p̃mia uirtutis tribuerent᷑. Itaq cum paucis ã¬
nis p̾t hanc ciuitatis donationem acerrima de ciuitate quȩ¬
stio licima et mucia lege ueniss num quis eorum qui de foc¬
deratis ciuitatib eẽt ciuitate donatus in iudicium uocatus:
Nam spolitinus. t. macrinius unus ex iis. quos.C. manus cui¬
tate donasset.dixit causam ex coloĩã latina in pnmis firma et il¬
lustri. Quem cum disertus homo. L. antistius accusaret: spoletinꝰ
dixit fundum spoletinum ppłm non ẽẽ factum. uidebat enim po¬
pulos de suo iure non de nr̃õ sundos fieri solere. Sed cum lege
apuleia coloniȩ non ẽent deductę. qua lege saturninus.C. maiͬo

Expanded text:
sse potuisse; sibi non fuisse dubium quin nullo foedere a re publica sse potuisse; sibi non fuisse dubium quin nullo foedere a re publica bene gerenda impediretur; a se ex coniunctissima atque amicissima civitate fortissimum quemque esse delectum; neque Iguvinatium neque Camertium foedere esse exceptum, quo minus eorum civibus a populo Romano praemia virtutis tribuerentur. itaque cum paucis annis post hanc civitatis donationem acerrima de civitate quaestio Licinia et Mucia lege venisset, num quis eorum, qui de foederatis civitatibus esset civitate donatus, in iudicium est vocatus? nam Spoletinus T. Matrinius, unus ex iis quos C. Marius citate donasset, dixit causam ex colonia Latina in primis firma et inlustri. quem cum disertus homo L. Antistius accusaret, non dixit fundum Spoletinum populum non esse factum,—videbat enim populos de suo iure, non de nostro fundos fieri solere,—sed cum lege Apuleia coloniae non essent deductae, qua lege Saturninus C. Mario
Abbreviated transcription (Latin):
deribus et de toto iure pacis et belli omnib urispitissiiis im¬
patores mr̃os anteferre ł ossumus ne igitur tibi ꝓhare auctorẽ
exempli. atq facti ulius quod a te rep̃henditur. C. marium.
Quęris aliquem grauiorem p̃stantiorem constantiorem uirtu¬
mum uirum uirtute p̃ditum ciuitate donauit: cum camerti¬
num foederum scientissimum. atq cquissimum sciret ẽe. Põt
igitur uiđd̃. L. Cornelius condemnari. ut non .C. marii factum
condemnet᷑. Exutat ergo ille uir parumꝑ cogitatione ura: q̃m
re non põt ut conspiciatis eum mentib q̃m oculis non pote¬
stis. Dicat se non imꝑitum foederis: non rudem exemplorum.
non ignarum belli fuisse se .p. africani discipulum ac militem
se stipendiis se legationib bellicis eruditum: se si tanta bella e¬
gisset quanta beua gessit et confecit. si sub tot consulib meru¬
isset. quotiens ip̃e consul fuisset omnia uira belli ꝑdiscere ac no¬

Expanded text:
deribus et de toto iure pacis et belli omnibus iuris peritissimis imderibus et de toto iure pacis et belli omnibus iuris peritissimis imperatores nostros anteferre? possumusne igitur tibi probare auctorem exempli atque facti illius quod a te reprenditur, C. Marium? quaeris aliquem graviorem, constantiorem, praestantiorem virtumum virum summa virtute praeditum, civitate donafoedus omnium foederum sanctissimum atque aequissimum sciret esse. potest igitur, iudices, L. Cornelius condemnari, ut non C. Mari factum condemnetur? exsistat ergo ille vir parumper cogitatione vestra, quoniam re non potest, ut conspiciatis eum mentibus, quoniam oculis non potestis; dicat se non imperitum foederis, non rudem exemplorum, non ignarum belli fuisse; se P. Africani discipulum ac militem, se stipendiis, se legationibus bellicis eruditum, se, si tanta bella attigisset quanta gessit et confecit, si tot consulibus meruisset quotiens ipse consul fuit, omnia iura belli perdiscere ac no
Abbreviated transcription (Latin):
uenuix. tamen hoc ip̃o instrius c̃c suum foedus qͥ cȩterorum cõso¬
labor et hos pñtes uiros optimos: et illam fiddissimam. atq ami¬
cisinam ciuitatem sinul et uos non ignorantes uid̃. ad moebo
quo de ture hoc iudicium constitutum sit. de eo nunq̃ omnino
eẽ dubitatum. Quos igitur prudentissimos interp̃tes foederu
quos peritissimos belici uiris. quos diligentissimos in exquint̃¬
dis conditionib ciuitatum atq causis eẽ arbitramur: Eos ꝑ¬
fecto qui impia ac bella gesserunt. Etenim si. . Secuola il¬
se augur. eum de iure prȩdiatorio consuleret᷑ homo iuris pitis¬
surus consultores suos nonnunꝗͣ ad furium et Caseluim pre¬
tores regciebat. Si nos de aqua nr̃a tusculana. M. Tugionem
potuis. q: E Aquilium consulebamus: ꝙ assidiuis usus u̾ni rer
deditus. et ingenium et artem sepe uincit: quis dubitet de foe¬

Expanded text:
venire, tamen hoc ipso inferius esse suum foedus quam ceterorum, consovenire, tamen hoc ipso inferius esse suum foedus quam ceterorum, consolabor et hos praesentis, viros optimos, et illam fidelissimam atque amicissimam nobis civitatem, simul et vos non ignorantis, iudices, admonebo, quo de iure hoc iudicium constitutum sit, de eo numquam omnino esse dubitatum. quos igitur prudentissimos interpretes foederum, quos peritissimos bellici iuris, quos diligentissimos in exquirendis condicionibus civitatum atque causis esse arbitramur? eos profecto qui iam imperia ac bella gesserunt. etenim si Q. Scaevola ille augur, cum de iure praediatorio consuleretur, homo iuris peritissimus, consultores suos non numquam ad Furium et Cascellium praediatores reiciebat, si nos de aqua nostra Tusculana M. Tugionem potius quam C. Aquilium consulebamus, quod adsiduus usus uni rei deditus et ingenium et artem saepe vincit, quis dubitet de foe
Abbreviated transcription (Latin):
leutiam erga suos remanere gadibus gram et facultatem eõmẽ¬
dandi in hac ciuitate uersari. Quis est enim nr̃m cui non illa ci¬
uitas sit huius studio cura diligentia cõmendatior Omito
quantis ornam̃tis ppłmn istum. c. cęsar cum ẽẽt in hispania prę¬
tor affecerit: contro uersias sedarit uira ip̃oium ꝑmissui statue¬
nt inuetatam condam barbariam ex gaditinoꝵ morib disci¬
pliiaq delerit sũma in eam cuutatem huius rogatu studia et be¬
neficia contulerit. Multa p̃tereo quę quotidie labore huiuset
studio aut omnino: aut certe facilius consequant. Itaq et assũt
pͥncipes assunt ciuitates et defendunt amore ut suum ciuem. te¬
stimonio ut nr̃m: officio ut nobilissimum ciuem: sanctissimum
hospitem: studio ut diligentissimum defensorem commodonuĩ
suorum Ac ne ip̃i gaditani arbitrent᷑ quanq̃ nullo incommo¬
do afficiant᷑ si liceat horum ciues uirtutis causa in nr̃am ciuitatẽ

Expanded text:
lentiam erga suos remanere Gadibus, gratiam et facultatem commenlentiam erga suos remanere Gadibus, gratiam et facultatem commendandi in hac civitate versari? quis est enim nostrum cui non illa civitas sit huius studio, cura, diligentia commendatior? omitto quantis ornamentis populum istum C. Caesar, cum esset in Hispania praetor, adfecerit, controversias sedarit, iura ipsorum permissu statuerit, inveteratam quandam barbariam ex Gaditanorum moribus disciplinaque delerit, summa in eam civitatem huius rogatu studia et beneficia contulerit. multa praetereo quae cotidie labore huius et studio aut omnino aut certe facilius consequantur. itaque et adsunt principes civitatis et defendunt amore ut suum civem, testimonio ut nostrum, officio ut ex nobilissimo civi sanctissimum hospitem, studio ut diligentissimum defensorem commodorum suorum. ac ne ipsi Gaditani arbitrentur, quamquam nullo incommodo adficiantur, si liceat eorum civis virtutis causa in nostram civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
niq multo ante gadibus in audita ꝗͣ huic ab illo piculum
ercaretur. grauissima aũt in illum cĩuem suum gaditana
senatus con̾uicia fecenint. Potuit magis sundus ꝓpls gaddi¬
tanus ficri. quoniam hoc magnope delectare uerbo si tamen
sit fundus cum scita ac iussa nr̃a sua sententia comprobat
qͥ cum hospitium fecit: ut et ciuitate illum mutatum ẽe fa¬
teretur et ius ciuitatis honore dignissimum iudic areti &¬
tuit certius interponcit iudicium uoluntatis lus ꝗͥ cum et
accusatorem huius mulcta et poena mulctauit. Fotuit magis
de re uidicar q̃ cum ad ur̃m iudicium ciues amplissimos lega¬
uit testes huius uiris iutȩ laudatores piculi dep̃catores. St eñ
qui est tam ddemens qui sentiat uis hoc gaditanis ẽẽ retinendũ.
ne septum sit iis ꝑpetuum iter ad hoc amplissimum pͥmium ei¬
uitatis et magnoꝑe us ẽc̃ letandum huius. L. cornelii beniuo¬

Expanded text:
nique multo ante Gadibus inaudita, fore ut huic ab illo periculum nique multo ante Gadibus inaudita, fore ut huic ab illo periculum crearetur gravissima autem in istum civem suum Gaditani senatus consulta fecerunt. potuit magis fundus populus Gaditanus fieri, quoniam hoc magno opere delectare verbo, si tum fit fundus cum scita ac iussa nostra sua sententia comprobat, quam cum hospitium fecit, ut et civitate illum mutatum esse fateretur et huius civitatis honore dignissimum iudicaret? potuit certius interponere iudicium voluntatis suae quam cum etiam accusatorem huius multa et poena notavit? potuit magis de re iudicare quam cum ad vestrum iudicium civis amplissimos legavit testis huius iuris, vitae laudatores, periculi deprecatores? etenim quis est tam demens quin sentiat ius hoc Gaditanis esse retinendum, ne saeptum sit iis iter in perpetuum ad hoc amplissimum praemium civitatis, et magno opere iis esse laetandum huius L. Corneli benivo
Abbreviated transcription (Latin):
bellum gerentem commeatu. pecuniaq uiuerunt. et hoc tp̃r
mento suppeditato leuarunt. se hoc ius ẽẽ uelle ut sibi. et libis
si qui exunia uirtute fucrint sit in nr̃is castris. sit in impatorum
p̃toriis. sit deniq inter signa atq in acie locus: sit his gradibus
ascensus etiam ad ciuitatem. S si afris si sardis si hispanis agt
stipendioq multatis uirtute adipisei licet ciuitatem. gaditanis au¬
tem officiis. uetustate. fide piculis focdeir coniunctis hoc idem
non licebit: non focdus sibi nobiscum. sed iniquissimas leges im¬
positas eẽ a nobis arbitrabuntur. Atq hanc iud. non a mẽ fingi
orationem: sed me dicere que giditani iudicarint. res ip̃a decłat
hospicium multis. annis ante hoc tempus cum. L. corelio q¬
ditanos fecisse publiee dico. proferam testes proferam lega¬
tos excito laudatores adhoc iudicium sũmos homines. as
nobilissimos dep̃catores huiꝰ periculi missos uidetis.re de¬

Expanded text:
bellum gerentem commeatu pecuniaque iuverunt, et hoc tempobellum gerentem commeatu pecuniaque iuverunt, et hoc tempomento suppeditato levarunt, se hoc ius esse velle, ut sibi et liberis, si qui eximia virtute fuerit, sit in nostris castris, sit in imperatorum praetoriis, sit denique inter signa atque in acie locus, sit his gradibus ascensus etiam ad civitatem. quod si Afris, si Sardis, si Hispanis agris stipendioque multatis virtute adipisci licet civitatem, Gaditanis autem officiis vetustate fide periculis foedere coniunctis hoc idem non licebit, non foedus sibi nobiscum ictum sed iniquissimas leges impositas a nobis esse arbitrabuntur. atque hanc, iudices, non a me fingi orationem, sed me dicere quae Gaditani iudicarint res ipsa declarat. hospitium multis annis ante hoc tempus cum L. Cornelio Gaditanos fecisse publice dico. Proferam tesseram; legatos excito; laudatores ad hoc iudicium, summos homines ac nobilissimos, deprecatores huius periculi missos videtis; re de
Abbreviated transcription (Latin):
certe minueret᷑: si aut adiutoribus illorum cuubus utd m beut
nobis non liceret: aut p̃mii tribuendi potãtem nllam heremus.
Nunc uero quid ego contra gaditanos loquar cum id quoao
fendo uoluntate eorum auctoritate legatione ip̃i compnobet᷑.
qui cum maxima bella nobis inferrentur moenib excliserunt
classibus insecuti sunt corporibus opibus copis depulenin .ꝙ.
et uet̾em illam spẽm focderis martiani semꝑ omini sanctiorem ar¬
te duxerunt. et hoc focdere catuli senacrusq auctoritate se noba¬
cum coniunctissimos ẽẽ arbitrati sunt. Quorum moenia delubra
agros ut hercules itinerum et laborum suorum: sic maiores iñi um¬
perii. ac nominis ppli ro. t̾minos eẽ uolucrunt. Tesantur et mortũ¬
os nr̃õs impatores. quorum uiuit ĩmortalis memora et gta Su¬
piones. brutos. Horatios. Cassios. Metellos et hunc pñtem. en
pompeium: quem ꝓcul ab illorum moenib aere et magnum

Expanded text:
certe minueretur si aut adiutoribus illorum civibus uti in bellis certe minueretur si aut adiutoribus illorum civibus uti in bellis nobis non liceret aut praemi tribuendi potestatem nullam haberemus. nunc vero quid ego contra Gaditanos loquar, cum id quod defendo voluntate eorum, auctoritate, legatione ipsa comprobetur? qui, cum maxima bella nobis inferrentur, moenibus hostem excluserunt, classibus insecuti sunt, corporibus opibus copiis depulerunt; qui et veterem illam speciem foederis Marciani semper omni sanctiorem arce duxerunt, et hoc foedere Catuli senatusque auctoritate se nobiscum coniunctissimos esse arbitrati sunt; quorum moenia, delubra, agros ut Hercules itinerum ac laborum suorum, sic maiores nostri imperi ac nominis populi Romani terminos esse voluerunt. testantur et mortuos nostros imperatores, quorum vivit immortalis memoria et gloria, Scipiones, Brutos, Horatios, Cassios, Metellos, et hunc praesentem Cn. Pompeium, quem procul ab illorum moenibus acre et magnum
Abbreviated transcription (Latin):
les suaues homines ẽẽ dicuntur. qui erranti comiter mõstrãt
uiam benigne. non grauate. Cõmuniter quidem certe non
comienit. et simul absurda res est caueri foedere ut maiesta
tem ẽẽ saluam uelit. quod si iam ita ẽet: ut ẽe non posset: tamẽ
de nr̃a maiestate. nihil de illorum caueret᷑. Potestne igitur nr̃a
maiestas gaditanis benigne conseruari. si ad eam retinendam ga¬
ditanos p̾miis allicere non possumus. Potest ẽẽ ulla deniq ma¬
responderem legem ppłm ro. uississe de ciuitate tribuenda huic
gener legum fundos ppłos ficri non solere. cu pompcau cleue¬
fiui sententia ciuitatem huic decdisse. mulium pplĩ m̃ uissum g icli¬
tanos hẽre. Itaq nihil cẽ sacrosanctum quod lege exceptumi¬
deretur: si eẽt tamen in foedere nihil ẽẽ cautum preter pacem at¬
ditum eẽ etiam illud. ut maiestatem illi nr̃am seruare deberent q̃

Expanded text:
les, suaves homines esse dicuntur; qui erranti comiter monstrat les, suaves homines esse dicuntur; qui erranti comiter monstrat viam, benigne, non gravate; communiter quidem certe non convenit. et simul absurda res est caveri foedere ut maiestattem esse salvam velit. quod si iam ita esset, ut esse non potest, tamen de nostra maiestate, nihil de illorum caveretur. potestne igitur nostra maiestas a Gaditanis benigne conservari, si ad eam retinendam Gaditanos praemiis elicere non possumus? potest esse ulla denique maresponderem legem populum Romanum iussisse de civitate tribuenda; huic generi legum fundos populos fieri non solere; Cn. Pompeium de consili sententia civitatem huic dedisse, nullum populi nostri iussum Gaditanos habere; itaque nihil esse sacrosanctum quod lege exceptum videretur; si esset, tamen in foedere nihil esse cautum praeter pacem; additum esse etiam illud, ut maiestatem illi nostram conservare deberent, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tu cõmendatione et iudicio uetustatis uoluntate et sententiis su¬
is compbat idem suffragiis comprobass: quid erat cur ex ip̃o
foedeir giditanum in ciuitatem nr̃am recipi non liceret: Nih
est enim aliud in foedere. nisi ut pia et ęterna pax sit. Ꝙ uero
id ciuitatem adunctum ulud etiam est: quod non ẽ in om̃ĩb
focderibus maicstatem ppłi no. comiter conseruent: id hẽt hãc
uim ut sit ille in foedere inferior. frimum uerbi genus hoc cõ¬
seruandi quo magis in legibus. ꝙͣ in focderibus uti solemus: im¬
pantis est non p̃cantis. Scinde cum alterius ppłi maiestas cons.¬
uari ubetur de altero siletur. certe ille ppłs in supiore conditio¬
ne causaq ponitur cuius maiestas foederis sanctione defendi¬
tur. In quo erat accusatoris interp̃tatio indigna responsione.
qui ita dicebat comiter eẽ coĩter quasi uero priscum aliquod
aut in solitum uerbum int̾pietarctur. Comes benigni. faci¬

Expanded text:
tu, commendatione et iudicio vetustatis, voluntate et sententiis sutu, commendatione et iudicio vetustatis, voluntate et sententiis suis comprobat, idem suffragiis comprobasset, quid erat cur ex ipso foedere Gaditanum in civitatem nostram recipi non liceret? nihil est enim aliud in foedere nisi ut pia et aeterna pax sit. quid id ad civitatem? adiunctum illud etiam est, quod non est in omnibus foederibus: Maiestatem popvli Romani comiter conservanto. id habet hanc vim, ut sit ille in foedere inferior. primum verbi genus hoc conservanto, quo magis in legibus quam in foederibus uti solemus, imperantis est, non precantis. deinde cum alterius populi maiestas conservari iubetur, de altero siletur, certe ille populus in superiore condicione causaque ponitur cuius maiestas foederis sanctione defenditur. in quo erat accusatoris interpretatio indigna responsione, qui ita dicebat, comiter esse communiter, quasi vero priscum aliquod aut insolitum verbum interpretaretur. Comes benigni, faci
Abbreviated transcription (Latin):
uinculo religionis teneret᷑. sapientes homines et publici uirispeĩ¬
ti gaditam M. lepido. O. Catulo consulib a senatu de foedere
postulauerunt. Tum est cum gaditanis foedus. uel renouatum
uel ictum de quo foedere ppłs ro. sententiam non tulit qui inui¬
su suo mullo pacto potest religione obligari. Itigaclitana cui¬
tas. quod beneficiis sius erga rem .p. nr̃am consequi potuit. quod
impatoꝵ testimoniis: quod uetustate. quod. O. Catuli sũmi uiri
auctoritate. quod iudicio senatus. quod focdere consecuta est.
quod publica religione sanciri potuit. id hẽt. fopulus enunse
nusq̃ obligauit. Neq ideo gaditanoꝵ causa deterior. grauissis
enim et płurimis rebus est fuita. Sed isti disputationi certe nħ
ẽ loci. Sacrosanctum enim nihil põt ẽẽ: nisi quod per pplm ple¬
beinue sanctum est. Ꝙsi hoc focdus. quod ppłs ro. auctore sc̃ã¬

Expanded text:
vinculo religionis teneretur, sapientes homines et publici iuris perivinculo religionis teneretur, sapientes homines et publici iuris periti, Gaditani, M. Lepido Q. Catulo consulibus a senatu de foedere postulaverunt. tum est cum Gaditanis foedus vel renovatum vel ictum; de quo foedere populus Romanus sententiam non tulit, qui iniussu suo nullo pacto potest religione obligari. ita Gaditana civitas, quod beneficiis suis erga rem publicam nostram consequi potuit, quod imperatorum testimoniis, quod vetustate, quod Q. Catuli, summi viri, auctoritate, quod iudicio senatus, quod foedere, consecuta est; quod publica religione sanciri potuit, id abest; populus enim se nusquam obligavit. neque ideo est Gaditanorum causa deterior; gravissimis enim et plurimis rebus est fulta. sed isti disputationi hic certe nihil est loci; sacrosanctum enim nihil potest esse nisi quod per populum plebemve sanctum est. quod si hoc foedus, quod populus Romanus auctore sena
Abbreviated transcription (Latin):
obtestatione legis sacrosanctum cẽ confirmas:: Nhil omnino un¬
ciuem reciꝑemus. tamen id ẽẽt quod postea ppls iussisset ratum. nec
qui cꝗ illius uerbis si quid sacrosanctum eẽt ee exceptum uideret
De his cum ppls ro. nihil unꝗ uisserit. quicqͣ audes dicere sacro sẽm
fuisse Nec uero hec oratio mea ad infirmandum foedus gadita¬
norum uid. ꝑtinet. neq enim est ineum contra ius optime metĩ¬
tȩ ciuitatis. contra opinionem uetustatis contra auctoritatem
senatus dicere. Duris enim quondam temponb rei p m̃e cũ
p̃potens terra mariq carthago nixa duabus hispaniis hiuic im¬
perio imineret. et cum duo fulmina nñ impii subito inhispanã
en et .p. Scipiones extincti occidissent.I Marcius pͥmi pili cẽ¬
turio. cum gaditanis foedus fecisse dicitur. Quod cum magis fi¬
de illius ppłi iusticia nr̃a uetustate deniq ip̃a q̃ aliquo publico

Expanded text:
obtestatione legis sacrosanctum esse confirmas? nihil omnino umobtestatione legis sacrosanctum esse confirmas? nihil omnino umcivem reciperemus, tamen id esset quod postea populus iussisset ratum, nec quicquam illis verbis Si qvid sacrosanctvm est exceptum videretur, de iis, cum populus Romanus nihil umquam iusserit, quicquam audes dicere sacrosanctum fuisse? nec vero oratio mea ad infirmandum foedus Gaditanorum, iudices, pertinet; neque enim est meum contra ius optime meritae civitatis, contra opinionem vetustatis, contra auctoritatem senatus dicere. Duris enim quondam temporibus rei publicae nostrae, cum praepotens terra marique Carthago nixa duabus Hispaniis huic imperio immineret, et cum duo fulmina nostri imperi subito in Hispania, Cn. et P. Scipiones, exstincti occidissent, L. Marcius, primi pili centurio, cum Gaditanis foedus fecisse dicitur. quod cum magis fide illius populi, iustitia nostra, vetustate denique ipsa quam aliquo publico
Abbreviated transcription (Latin):
ciuuis recipiatur. Qđ si exceptio facit ne liceat nisi necẽe sit licere
tanum recipiat ciuitate nusꝗͣ. Ac sicubi eẽt lex idt gelia et comelia
quȩ diffinite potãtem pompcio eiuitatem donandi dedderat roela¬
lusẽt. Exceptum est inquit focdus. si quidein satro sandeuat & to¬
seo tibi si neq pocnoꝵ iura calles reliqueras eim ciutatem tis
neq nr̃as potiusti leges inspicere. Ip̃ę enim te a cogintione si ui¬
dicio publico repuserunt. Quid fuit in rogatione eat quȩ deuo¬
pero a Gelio et alentulo conflata est in quã aliquies acrosaneuo
exceptum uideretur. frimum emm sacrosanctum c̃ẽ miba põt
nist quod ppłs plebs ue sanxissent. Deinde sanctiones sacrande st
aut gnẽ ip̃o aut obtestatione et consecratione segis aut poen&s
cui caput cuis qui contra fecit consecrat. Quid hes igitur dicẽ
de gaditano foedere ciuismõi: Utrum a capitis consecratione ati

Expanded text:
civis recipiatur. quod si exceptio facit ne liceat, ubi non sit exceptum, civis recipiatur. quod si exceptio facit ne liceat, ubi non sit exceptum, tanum recipiat civitate? nusquam. ac sicubi esset, lex id Gellia et Cornelia, quae definite potestatem Pompeio civitatem donandi dederat, sustulisset. exceptum, inquit, est foedus, Si qvid sacrosanctvm est. ignosco tibi, si neque Poenorum iura calles reliqueras enim civitatem tuam neque nostras potuisti leges inspicere; ipsae enim te a cognitione sua iudicio publico reppulerunt. quid fuit in rogatione ea quae de Pompeio a Gellio et a Lentulo consulibus lata est, in quo aliquid sacrosanctum exceptum videretur? primum enim sacrosanctum esse nihil potest nisi quod populus plebesve sanxit; deinde sanctiones sacrandae sunt aut genere ipso aut obtestatione et consecratione legis aut poenae, cum caput eius qui contra fecerit consecratur. quid habes igitur dicere de Gaditano foedere eius modi? utrum capitis consecratione an
Abbreviated transcription (Latin):
m̃e libertatis. sui quenq iuris et retinendi et dimittendi ẽẽ
dñm. Illud uero sine ulla dubitatione maxime nr̃m funda¬
uit impium et ppłi ro. nom̃ auxit: qđ princeps ille creator hu¬
ius urbis romulus foedere sabino docuit et hostibus recipiendis
augeri ciuitatem hanc oportere cuius auctoritate et exemplo
nunqͣ est int̾missa a maiorib nr̃is largitio et cõmunicatio ciui¬
tatis. Itaq et ex latio multi et tusculani et lanuuini et ex cȩ¬
teris generibus. gentes uniu̾sȩ in ciuitatem sunt recepte. ut Sa¬
binoꝵ. uolscorum. Herniquoꝵ. quibus ex ciuitatib nec coacti
ẽent ciuitate mutari si qui noluissent: nec si qui ẽẽnt ciuitate
nrãm bñficio ppli ro. assequuti uiolatum foedus eorum uidẽ¬
tur. Etenim quȩdam foedera extant. ut Germanoꝵ Helueti¬
orum. quoꝵ in foedenbus exceptum est ne quis eorum a nob̾¬

Expanded text:
nostrae libertatis, sui quemque iuris et retinendi et dimittendi esse nostrae libertatis, sui quemque iuris et retinendi et dimittendi esse dominum. illud vero sine ulla dubitatione maxime nostrum fundavit imperium et populi Romani nomen auxit, quod princeps ille creator huius urbis, Romulus, foedere Sabino docuit etiam hostibus recipiendis augeri hanc civitatem oportere; cuius auctoritate et exemplo numquam est intermissa a maioribus nostris largitio et communicatio civitatis. itaque et ex Latio multi, ut Tusculani, ut Lanuvini, et ex ceteris generibus gentes universae in civitatem sunt receptae, ut Sabinorum, Volscorum, Hernicorum; quibus ex civitatibus nec coacti essent civitate mutari, si qui noluissent, nec, si qui essent civitatem nostram beneficio populi Romani consecuti, violatum foedus eorum videretur. etenim quaedam foedera exstant, ut Cenomanoruorum, quorum in foederibus exceptum est ne quis eorum a nob
Abbreviated transcription (Latin):
adepti hanc se pdidisse nisi postliminio recupassent. Feritus uͦ
m̃ĩ moris. ac uiris nemo unꝗͣ qui hanc ciuitatem retinere uellet
in aliam se ciuitatem dicauit. Sed hic totus locus disputatioĩs
tatum. Nihil hẽt: quod sit ꝓprium religionis ac foederum.
Defendo enim rem uniuersam nullam cẽ gentem ex omni re¬
gione trarum neq tam dissidentem a ppło ro. odio quodam:
atq discidio neq tam fide bemuolentiaq coniunctam ex qͣ
nobis int̾dictum sit ut neq asciscere ciuem. aut ciuitate donare
possimus. O ira p̾clara atq diuinitus iam inde apͥncipio ro.
nominis a maiorib: nr̃is comparata. ne quis m̃m plusꝗ̃ unius
ciuitatis c̃ẽ possit. Dissimilitudo enim ciuitatum uanetatem
iuris hẽat necẽe est. ne quis inuitus ciitate mutet᷑: ne ue in ci¬
uitate maneat inuitus. Hec sunt enim fundam̃ta firmissima

Expanded text:
adepti, hanc se perdidisse nisi postliminio reciperassent. peritus vero adepti, hanc se perdidisse nisi postliminio reciperassent. peritus vero nostri moris ac iuris nemo umquam, qui hanc civitatem retinere vellet, in aliam se civitatem dicavit. sed hic totus locus disputationis tatum: nihil habet quod sit proprium religionis ac foederum. defendo enim rem universam, nullam esse gentem ex omni regione terrarum, neque tam dissidentem a populo Romano odio quodam atque discidio, neque tam fide benivolentiaque coniunctam, ex qua nobis interdictum sit ne quem adsciscere civem aut civitate donare possimus. O iura praeclara atque divinitus iam inde a principio Romani nominis a maioribus nostris comparata, ne quis nostrum plus quam unius civitatis esse possit,—dissimilitudo enim civitatum varietatem iuris habeat necesse est,—ne quis invitus civitate mutetur neve in civitate maneat invitus! haec sunt enim fundamenta firmissima
Abbreviated transcription (Latin):
non de focderibus disceptamus quid est qobrem ciui gaditano
in hanc ciuitatem uenire non liceat: Equidem longe secus seño
Nam cum ex omnib ciuitatib uia sit in nr̃am cumqͦ nr̃is c̃iuibꝰ
cicia sponsione. pactione focdere ẽ coniuncta: ita mihi maxime
cõmunionem benesicioꝵ p̃mioꝵ ciuitatis continẽ uidet᷑. Atq
cȩtere ciuitates om̃s non dubitarent nr̃os om̃s recipe in suas cuii¬
tates si idem nos uiris hẽremus quod cȩti. Sed nos non possumꝰ
et huius ẽẽ ciuitatis: et eius p̃terea cęteris concessum est. Itaq ĩ
grecis ciuitatibus uidemus athenis rhodios. lacedȩmonios cete¬
ros undiq ascribi. multarum q ẽẽ eosdem homines ciuitatum
quo errore ductos uidi egomet nonnullos impitos homines:
nr̃os ciues athenis in numero iudicum atq ariopagitarum cer¬
ta tribu certo numero cum ignorarent si illam ciuitatem ẽent

Expanded text:
non de foederibus disceptamus,—quid est quam ob rem civi Gaditano non de foederibus disceptamus,—quid est quam ob rem civi Gaditano in hanc civitatem venire non liceat? equidem longe secus sentio. nam cum ex omnibus civitatibus via sit in nostram, cumque nostris civibus ime societate amicitia sponsione pactione foedere est coniuncta, ita mihi maxime communione beneficiorum praemiorum civitatis contineri videtur. atqui ceterae civitates omnes non dubitarent nostros homines recipere in suas civitates, si idem nos iuris haberemus quod ceteri; sed nos non possumus et huius esse civitatis et cuiusvis praeterea, ceteris concessum est. itaque in Graecis civitatibus videmus Atheniensis, Rhodios, Lacedaemonios, ceteros undique adscribi multarumque esse eosdem homines civitatum. quo errore ductos vidi egomet non nullos imperitos homines, nostros civis, Athenis in numero iudicum atque Areopagitarum, certa tribu, certo numero, cum ignorarent, si illam civitatem essent
Abbreviated transcription (Latin):
marimo. Sibenatt. Q philippo nuceriȩ. C. Catoni tarracone
eque. S cepioni .p. Rutilio sinirnȩ uidimus accidisse. ut carum
ciuitatum fierent ciues. hanc ante a mitte non potiussent q̃ hui
solum ciuitatis mutatione uertissent. Sed etiam postliminio po¬
test ciuitatis fien mutatio. Neq enim sine causa de en.publi¬
cis menandro libertino homine. quem apud in aiores legati
nt̃i in greciam ꝓficiscentes int̾pretem sccum here uoluerunt. ad
ppłin satum ut is publicius si domum reuenisset et inde romã
rediisset nc minus cuus c̃ẽt. Multi etiam supiori memoria ciue
io. sua uoluntate indeinnati. et incolumes his rebus relictis al¬
as se inciuitates contulerunt. Q si cui ro. licet ẽẽ gaditanum
siue exilio siue postliminio suie rõne huius ciuitat̾is ut iam
ad foedus ueniam qđ ad cãm nihil ꝑtinet: de ciuitatis enun iuẽ

Expanded text:
Maximo, C. Laenati, Q. Philippo Nuceriae, C. Catoni Tarracone, Maximo, C. Laenati, Q. Philippo Nuceriae, C. Catoni Tarracone, Q. Caepioni, P. Rutilio Zmyrnae vidimus accidisse, ut earum civitatum fierent cives, cum hanc ante amittere non potuissent quam hoc solum civitatis mutatione vertissent, sed etiam postliminio potest civitatis fieri mutatio. neque enim sine causa de Cn. Publicio Menandro, libertino homine, quem apud maiores legati nostri in Graeciam proficiscentes interpretem secum habere voluerunt, ad populum latum est ut is Publicius, si domum revenisset et inde Romam redisset, ne minus civis esset. multi etiam superiore memoria cives Romani sua voluntate, indemnati et incolumes, his rebus relictis alias se in civitates contulerunt. quod si civi Romano licet esse Gaditanum sive exsilio sive postliminio sive reiectione huius civitatis,—ut iam ad foedus veniam, quod ad causam nihil pertinet: de civitatis enim iure,
Abbreviated transcription (Latin):
dis. q uod cõmunc liberorum est ppłorum non proprium soede¬
ratorm. Ex quo intelligi necẽẽ est aut neminem ex sociis ciuim
fier posse. aut etiam ponse ex foederatis. Tum uero uis omne
unusste maguter mutandȩ ciuitatis ignorat. quod est uid. non so¬
lum en segibus publicis positum: s ctiam in priuatoꝵ uoluntate
lurec enim nr̃o neq mutare ciuitatem quisꝙ inuitus põt neq
si uelit mutare non põt mõ asciscatur ab ea ciuitate cuius ẽe se
enutaitis uelit. ut si gaditani sciuerint nominatim de aliquo cuic
s ittsĩ is couns guditanus magna potestas sit mr̃o cui muta ude
durititis. nec foc̾dere impediatur. quo minus ex cuic ro. culsgi¬
uitanus possit ec̃. duarum ciuitatum cuus nr ẽe iute cuuli no
põt.Son ẽẽ huius cuititis ciuis qui se alii ciuitati dicant pot
neq solum dicatione quod in calamitate clarissimis iuriss D

Expanded text:
dis, quod commune liberorum est populorum, non proprium foededis, quod commune liberorum est populorum, non proprium foederatorum,—ex quo intellegi necesse est aut neminem ex sociis civem fieri posse aut etiam posse ex foederatis,— tum vero ius omne noster iste magister mutandae civitatis ignorat, quod est, iudices, non solum in legibus publicis positum, sed etiam in privatorum voluntate. iure enim nostro neque mutare civitatem quisquam invitus potest, neque si velit mutare non potest, modo adsciscatur ab ea civitate cuius esse se civitatis velit: ut, si Gaditani sciverint nominatim de aliquo cive Romano ut sit is civis Gaditanus, magna potestas sit nostro civi mutandae civitatis, nec foedere impediatur quo minus ex civi Romano civis Gaditanus possit esse. duarum civitatum civis noster esse iure civili nemo potest: non esse huius civitatis qui se alii civitati dicarit potest. neque solum dicatione, quod in calamitate clarissimis viris Q.
Abbreviated transcription (Latin):
si suis decretis legibusue sanxissent ne quis suoꝵ ciuium ca
lum capitis. atq in uite discrimen inferret gaditanoꝵ auxiliis
ter id uire ferremus minui auxilia ppłi ro. debilitari animoͦ
fortissimoꝵ uirorum. alienigenaꝵ nos hominum studiis atq
paterna uirtute pͥuari. Atqui nihil interest iud. utrum hȩc fde¬
derati uira constituant: ut ne cui liceat ex iis ciuitatib ad nr̃oꝵ
bellorum picula accedere. an quȩ nos eorum ciuib uirtutis cã
tribuerimus: ca rata ẽẽ non possint. Nihil enim magis uterem
nr̃is bellis non liceret. Etenim cum pro sua patria. pauci post
genus hominũ natum reꝑti sint qui nullis p̃miis ꝓpositis uitã
suam hostium telis obiecerint pro aliena re.p. quenqͥ forte pu¬
tatis qui se opponat piculis non mõ nullo pposito premio. sec̃
etiam interdicto. Sed q̃ est ulud impitissime dietum de ppłi sũ¬

Expanded text:
si suis decretis legibusve sanxissent ne quis suorum civium cassi suis decretis legibusve sanxissent ne quis suorum civium caslum capitis atque in vitae discrimen inferret, Gaditanorum auxiliter id iure ferremus, minui auxilia populi Romani, debilitari animos fortissimorum virorum, alienigenarum nos hominum studiis atque paterna virtute privari. atqui nihil interest, iudices, utrum haec foederati iura constituant, ut ne cui liceat ex iis civitatibus ad nostrorum bellorum pericula accedere, an, quae nos eorum civibus virtutis causa tribuerimus, ea rata esse non possint; nihil enim magis uteremursari in nostris bellis non liceret. etenim cum pro sua patria pauci post genus hominum natum reperti sint qui nullis praemiis propositis vitam suam hostium telis obiecerint, pro aliena re publica quemquam fore putatis qui se opponat periculis non modo nullo proposito praemio, sed etiam interdicto? sed cum est illud imperitissime dictum de populis fun
Abbreviated transcription (Latin):
uti sociis excellenti uirtute p̃ditis: qui uelint cum piculis nr̃is
sua cõmunicare. In socios uero ip̃os et in cos de quib agimus
foederatos iniurosum et contumeliosum est iis p̃miis et iis ho¬
norib exdusos ẽc̃ fidelissimos et coniunctissimos socios que pa¬
teant stipendiariis: pateant hostibus. pateant seruis. Nam et sti¬
pendiarios ex africa. sicilia. sardinia eeterisq prouinciis mul¬
tos ciuitate donatos uidemus. Et qui hostes ad nr̃o impatores
ꝑfugissent: et magno usui rei.p. nr̃e fuissent. scimus ciuitate eẽ
donatos. Seruos deniq quoꝵ ius fortune conditio insima ẽ
bene de re .p. meritos psepe libertate. id est euutate publice
donar uidemus. Hanc tu igitur patrone foederum. ac foc¬
deratorum conditionem statuis gaditanis tiis ciuib ut qđ
ctionem nr̃am redegimus liceat si ppls ro. p̾miserit. ut ab seã

Expanded text:
uti sociis excellenti virtute praeditis, qui velint cum periculis nostris uti sociis excellenti virtute praeditis, qui velint cum periculis nostris sua communicare; in socios vero ipsos, et in eos de quibus agimus foederatos, iniuriosum et contumeliosum est iis praemiis et iis honoribus exclusos esse fidelissimos et coniunctissimos socios quae pateant stipendiariis, pateant hostibus, pateant saepe servis. nam stipendiarios ex Africa, Sicilia, Sardinia, ceteris provinciis multos civitate donatos videmus, et, qui hostes ad nostros imperatores perfugissent et magno usui rei publicae nostrae fuissent, scimus civitate esse donatos; servos denique, quorum ius, fortuna, condicio infima est, bene de re publica meritos persaepe libertate, id est civitate, publice donari videmus. hanc tu igitur, patrone foederum ac foederatorum, condicionem statuis Gaditanis, tuis civibus, ut,cionem nostram redegimus liceat, si populus Romanus permiserit, ut ab senat
Abbreviated transcription (Latin):
uitatib so celeris sũ libertatem cuutati antestrient Sostiro
ut quibusdam ppliᷤ suic focderans siuc libenis pmitteuquod
cẽ  adeatur ut statuant ip̃i non de nr̃is sed de suis reous. quo
de uestorta de salute fundos pplos fieri noluerunt.s qui si
impatorib mr̃s si senatui. si ppłoq ro. non licebit ꝓpositis or¬
miis elicere ex ciuitatib sociorum. atq amicoꝵ fortissimbr
atei opumum quenq ad subeunda pro salute nr̃a picula¬
fisrrma ntilitate. ac maximo sepe p̃̾sidio in piculis atq. aspe¬
is temporib carendum erit. S per deos ĩmortales quȩ est pe¬
Ia societas. quȩ amicicia. quod foedus ut aut nr̃a cuitas care¬
ntimi sous pieulis massiliensi ꝓpugnatore careat gaditano ca¬
reat saguntino: aut si quis ex illis ppłis sit exortus qui nostro
duces auxilio labonis cõmeatus pieulo suo uiuerit qui cum
hoste nr̃o cominus in acie sepe pugnart. qui se sepe telis hostiũ ꝗ

Expanded text:
itatibus foederis sui libertatem civitati anteferret. postremo ut quibusdam populis, sive foederatis sive liberis, permittendum esse videatur ut statuant ipsi non de nostris sed de suis rebus, quo de victoria, de salute fundos populos fieri noluerunt. atqui si imperatoribus nostris, si senatui, si populo Romano non licebit propositis praemiis elicere ex civitatibus sociorum atque amicorum fortissimum atque optimum quemque ad subeunda pro salute nostra pericula, summa utilitate ac maximo saepe praesidio periculosis atque asperis temporibus carendum nobis erit. sed, per deos immortalis, quae est ista societas, quae amicitia, quod foedus, ut aut nostra civitas careat in suis periculis Massiliensi propugnatore, careat Gaditano, careat Saguntino, aut, si quis ex his populis sit exortus qui nostros duces auxilio laboris, commeatus periculo suo iuverit, qui cum nostro comminus in acie saepe pugnarit, qui se saepe telis hostium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sic uiuere ac uixisse cornelium ut cum omnium peccatorum
questiones sit non de uicioꝵ suorum poena: sed de uirtutis
premio in iudicium uocetur. Accedat etiam illud ut statua¬
tis hoc iudicio utrum posthac amicicias clarorum uiroꝵ ca¬
lamitati hominib an ornam̃to ẽc malitis. Postremo illud iu¬
dices sixum in animis ur̃is tenetote. uos in hac causa. non de
malesicio. L Comelii sed de benesficio en pompeii iudicaturos

Expanded text:
sic vivere ac vixisse Cornelium ut, cum omnium peccatorum sic vivere ac vixisse Cornelium ut, cum omnium peccatorum quaestiones sint, non de vitiorum suorum poena, sed de virtutis praemio in iudicium vocetur. accedat etiam illud, ut statuatis hoc iudicio utrum posthac amicitias clarorum virorum calamitati hominibus an ornamento esse malitis. postremo illud, iudices, fixum in animis vestris tenetote, vos in hac causa non de maleficio L. Corneli, sed de beneficio Cn. Pompei iudicaturos
Abbreviated transcription (Latin):
quod delictum: sed ob suam familiaritatẽ ur̃s opp̾ssum senten¬
tiis audiat. Niscremini eius qui non de suo peccato s huius
sumi. et clarissimi uiri facto non de aliquo crimine s pericu¬
lo fuo. de publico ure disceptat. Quod iussi en. pompcius
pateri gnorauit. si M.crassus si.Q. metellus si. en. pompcs
ie simili iidicarunt. si focderati ppłi. si socii si uli antiqui latiuii
uidete. ne utilius uobis. et honestius si illis ducibus errarq:
hos magr̃o erudiri. Sed si de certo de pspicuo de utili. de pro¬
bato. dẽ iudicato uobis unc cẽ constituendum uidetis. nolite cõ¬
mittere ut in re tam inuet̾ata quicꝗͣ noui sentiatis. simul et ula
udices omnia ãn oculos ur̃os ꝓponite pͥmum cẽ omnes etiam
post in ortem reos clanssimos illos uiros: qui foederatos ciutate
douarunt. deinde senatum qui ꝑsepe hoc iudicauit. ppłm q
iussit. iudices. qui approbarunt. Tum etiam illud cogitatotẽ

Expanded text:
quod delictum, sed ob suam familiaritatem vestris oppressum sentenquod delictum, sed ob suam familiaritatem vestris oppressum sententiis audiat. miseremini eius qui non de suo peccato sed de huius summi et clarissimi viri facto, non de aliquo crimine sed periculo suo de publico iure disceptat. quod ius si Cn. Pompeius ignoravit, si M. Crassus, si Q. Metellus, si Cn. Pompeiure simili iudicarunt, si foederati populi, si socii, si illi antiqui Latini, videte ne utilius vobis et honestius sit illis ducibus errare quam hoc magistro erudiri. sed si de certo, de perspicuo, de utili, de probato, de iudicato vobis iure esse constituendum videtis, nolite committere ut in re tam inveterata quicquam novi sentiatis. simul et illa, iudices, omnia ante oculos vestros proponite: primum esse omnis etiam post mortem reos clarissimos illos viros qui foederatos civitate donarunt; deinde senatum qui hoc iudicavit, populum qui iussit, iudices qui adprobarunt. tum etiam illud cogitate,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim cur non potius ad summã laudem huic. ꝗͣ ad
minunã fraudem cȩsaris familiaritas ualere debeat: Cogno¬
uit adolescens. placuit homini prudentissimo in summa aĩ¬
corum copia. cum familiarissimis eius est adęquatus in p̃tuã.
in consulatu p̃fectum faibrum detulit: consilium hominis ꝓ¬
bauit. sidem est cõplexus officia obscruantiãq dilexit. fuit
hic multoꝵ illi laborum socius aliquando. est fortasse nunc
nonnulloꝵ particeps cõmodoꝵ: quȩ quidem si huic offuert
apud uos non intelligo quid bonum cuiꝗ sit apudd tales ui os
psuturum. S quoniam .C. cȩsar abest longissime. atq: in us
est nunc locis. quȩ regione orbem trarum rebus ulius gestis i¬
perium ppli ro. desiniunt nolite per deos ĩmortalesᷤ ui. huc̃
illi acerbum nuncium uelle deferri: ut suum p̃fc̃m fabrumi
ut hdĩem sibi carissimum et familiarissimũ non ob ip̃ius ali¬

Expanded text:
quid enim est cur non potius ad summam laudem huic quam ad quid enim est cur non potius ad summam laudem huic quam ad minimam fraudem Caesaris familiaritas valere debeat? cognovit adulescens; placuit homini prudentissimo; in summa amicorum copia cum familiarissimis eius est adaequatus. in praetura, in consulatu praefectum fabrum detulit; consilium hominis probavit, fidem est complexus, officia observantiamque dilexit. fuit hic multorum illi laborum socius aliquando: est fortasse nunc non nullorum particeps commodorum. quae quidem si huic obfuerint apud vos, non intellego quod bonum cuiquam sit apud talis viros profuturum. sed quoniam C. Caesar abest longissime, atque in iis est nunc locis quae regione orbem terrarum, rebus illius gestis imperium populi Romani definiunt, nolite, per deos immortalis, iudices, hunc illi acerbum nuntium velle perferri, ut suum praefectum fabrum, ut hominem sibi carissimum, non ob ipsius ali