comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
state tractauit: atq ita ut neq iocus magnitudine rerum exlud¬
retur: nec grauitas facetũs minueretur. Ecct pñtes duo prope .¬
quales Sulpicius et coita quidd tam inter se dissimile: quid tam ĩ
suo gnc̃ prestans: limatus alter et subtilis: rem explicans ꝓpͥis
aptioꝰq uerbis. hoeret in causa semꝑ. et quid iudici probandum
sit. cum acutissime uidit. omissis caeteris argum̃tis. in eo mente
orationemq: defigit. Sulpicius aũt fortissimo quodam animi
umpetu. plenissima et maxima uoce. summa contentione corpo¬
ris et motus diguitate. uerboꝵ quoq ea grauitate et copia est ut
unus add dicendum instructissimus a natura ẽẽ uideatur. Ad o¬
nos metipõs iam reuertor: qm sic fuimus semper comparati ut
hominum sermonib. quasi in aliquod contentionis udicium¬
uocaremur. Quid tam dissimile q̃ ego in dicendo et antonius: eus

Expanded text:
state tractavit atque ita, ut neque iocus magnitudine rerum excludestate tractavit atque ita, ut neque iocus magnitudine rerum excluderetur nec gravitas facetiis minueretur? Ecce praesentes duo prope aequales Sulpicius et Cotta. Quid tam inter se dissimile? quid tam in suo genere praestans? Limatus alter et subtilis, rem explicans propriis aptisque verbis; haeret in causa semper et quid iudici probandum sit cum acutissime vidit, omissis ceteris argumentis in eo mentem orationemque defigit; Sulpicius autem fortissimo quodam animi impetu, plenissima et maxima voce, summa contentione corporis et dignitate motus, verborum quoque ea gravitate et copia est, ut unus ad dicendum instructissimus a natura esse videatur. Ad nosmet ipsos iam revertor, quoniam sic fuimus semper comparati, ut hominum sermonibus quasi in aliquod contentionis iudiciumocaremur. Quid tam dissimile quam ego in dicendo et Antonius? cum
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem isocrates. subtilitatem lysias. acumen hyperides. soni¬
tum aeschines. uim Demosthenes hũit. Quis eorum non egre¬
ꝗuis ⁊ timen non cuiusꝗ nisi sui similis. Grauitatem africanũ
denitatem lelus: asꝑitatem galba. prostuens quiddam hũit carbo
et canorum. Quis honim non pͥnceps temponbus illis fuit: et suo
tamen quisq in genere pͥnceps. S quid ego uetera conquiram: eũ
pene solus indeatur. sic aut̃ grauis: ut in singulati dignitate omnis
tamen adsit humanitas ac lepos. Quid multa: istum audiens eꝗ¬
dem sic iudicare soleo. quidquid aut addideris. aut mutans. aut d̾¬
traceris. utiosius aut deterius futurum. Quid ñr hic cȩsar: nõne
nouam quanlam rationem aitulit orationis et dicendi genus in¬
ducit prope singulare: Quis unꝗͣ res praeter hunc tragicas. pene
comice. tistes remisse: seueras hilare: forenses scenica prope uenu¬

Expanded text:
vitatem Isocrates, subtilitatem Lysias, acumen Hyperides, sonivitatem Isocrates, subtilitatem Lysias, acumen Hyperides, sonitum Aeschines, vim Demosthenes habuit. Quis eorum non egregius? tamen quis cuiusquam nisi sui similis? Gravitatem Africanus, lenitatem Laelius, asperitatem Galba, profluens quiddam habuit Carbo et canorum. Quis horum non princeps temporibus illis fuit? et suo tamen quisque in genere princeps. Sed quid ego vetera conquiram, cum paene solus videatur, sic autem gravis, ut in singulari dignitate omnis tamen adsit humanitas ac lepos. Quid multa? istum audiens equidem sic iudicare soleo, quicquid aut addideris aut mutaris aut detraxeris, vitiosius et deterius futurum. Quid, noster hic Caesar nonne novam quandam rationem attulit orationis et dicendi genus induxit prope singulare? Quis umquam res praeter hunc tragicas paene comice, tristis remisse, severas hilare, forensis scaenica prope venu
Abbreviated transcription (Latin):
se fuerint dissimiles: sed ita tamen ut neminem sui uelis ẽẽ dissimilez
Una est ars ratioq picturae. dissimillimiq tamen interse ⁊eusis agl¬
ophon: appelles neq eonuim quisꝗͣ est cui quicꝗͣ in arte decẽ udeatur.
Et si hoc inhis quasi mutis artibus est mirandum: quanto admira
bilius in oratione atq in lingua: quae cum in usdem sententus uer¬
bioq uersetut sũmas hẽt dissimilitudines. sic ut ali uitupandi sit
secd ut u. quos constet eẽ laudandos in dispan tamen genere la¬
udentur. Atq id pͥmum in poetis cemi licet: quibus est proxia
cognatio cum oratoribus ꝗ sint inter se ennius. pacuuius. actiusq
dissimiles: q̃ apud gracos eschylus. sophodes eumpides. quan¬
ꝗͣ omnib par peneiaus in dissimili seribendi gnẽ tribuat..As¬
picite nunc eos homines. atq intuemini quorum de facultate
quaerimus. quid intensit int̾ oratorum studia atq naturas. Sua¬

Expanded text:
se dissimiles fuerunt, sed ita tamen, ut neminem sui velis esse dissimilem; se dissimiles fuerunt, sed ita tamen, ut neminem sui velis esse dissimilem; una est ars ratioque picturae, dissimillimique tamen inter se Zeuxis, Aglaophon, Apelles, neque eorum quisquam est, cui quicquam in arte sua deesse videatur. Et si hoc in his quasi mutis artibus est mirandbilius in oratione atque in lingua? Quae cum in eisdem sententiis verbisque versetur, summas habet dissimilitudines; non sic, ut alii vituperandi sint, sed ut ei, quos constet esse laudandos, in dispari tamen genere laudentur. Atque id primum in poetis cerni licet, quibus est proxima cognatio cum oratoribus: quam sunt inter sese Ennius, Pacuvius Acciusque dissimiles, quam apud Graecos Aeschylus, Sophocles, Euripides, quamquam omnibus par paene laus in dissimili scribendi genere tribuitur! Aspicite nunc eos homines atque intuemini, quorum de facultate quaerimus quid intersit inter oratorum studia atque naturas: sua
Abbreviated transcription (Latin):
pssis q sententus: neq ẽẽ ullam sententiam illustrem sine luce uẽ¬
bonim. Sed prius ꝗ̃ illa coner attingere quibus orationem orna¬
ni atq illuminari putem. proponam breuiter quid sentiam de uni¬
uerso genere dicendi
Atura milla est ut mihi uidetur. quae non hẽat in suo gene
res compluris dissimilis inter se qua tamen consimili laude e¬
diguentur. N̾am et auribus multa ꝑcipimus: qua etsi nos uocibus
delectant: tamen ita sunt uaria saepe: ut id quod proximum audias
iocundissimum ẽẽ uideatur. Et oculis colliguntur pene innumera¬
biles uoluptates: qua nos ita capiunt: ut unum sensum dissimilig ue
delectent et reliquos sensus uoluptates oblectant dispares: ut sit dif¬
cile iudicium excellentis maxime suauitatis. Et hoc idem quod
est in naturis rerum transferri põt etiam ad artes. Una fingendiẽ
ars. qua p̃stantes fuerunt myro polyeletus. lysippus. qui oms inter

Expanded text:
pressisque sententiis, neque esse ullam sententiam inlustrem sine luce verpressisque sententiis, neque esse ullam sententiam inlustrem sine luce verborum. Sed prius quam illa conor attingere, quibus orationem ornari atque inluminari putem, proponam breviter quid sentiam de universo genere dicendi. Natura nulla est, ut mihi videtur, quae non habeat in suo genere res compluris dissimilis inter se, quae tamen consimili laude dignentur; nam et auribus multa percipimus, quae etsi nos vocibus delectant, tamen ita sunt varia saepe, ut id, quod proximum audias, iucundissimum esse videatur; et oculis conliguntur paene innumerabiles voluptates, quae nos ita capiunt, ut unum sensum in dissimili genere delectent; et reliquos sensus voluptates oblectant dispares, ut sit difficile iudicium excellentis maxime suavitatis. Atque hoc idem, quod est in naturis rerum, transferri potest etiam ad artis; una fingendi est ars, in qua praestantes fuerunt Myro, Polyclitus, Lysippus, qui omnes inter
Abbreviated transcription (Latin):
putationes regionesue delata est. Nam sine de caeli natura loqui¬
tur siue de tetrae siue de diuina ui siue de humana siue ex infei̾¬
ore loco siue ex aequo: siue ex supiore siue ut impellat homines
siue ut doceat: siue ut deterreat siue ut concitet siue ut reflectat
suie ut incendat siue ut leniat suie ad paucos. siue ad multos
siue inter alienos siue cum suis siue secum riuis est diducta rõ
non fontibus: et quocunq ingreditur eodem est instruetu. opra¬
tuq comitata. D ed quoniam opp̾ssi iam sumus opinionib
non mõ uulgi: uerum etiam hominum leniter eruditorum. qui
quia complecti tota nequeunt: haec facilius diuulsa. et quaseo
discerpta contrestant: et qui tanꝗͣ ab animo corpus. sic a senten¬
tus uerba seiungunt: quoꝵ sine interitu fieri neutum pot. Nõ
suscipiam oratione mea plusꝗͣ mihi imponitur. tantum significa¬
bo breui. neq uerborum ornatum inuenin posse non partitis ex¬

Expanded text:
putationis regionesve delata est; nam sive de caeli natura loquiputationis regionesve delata est; nam sive de caeli natura loquitur sive de terrae, sive de divina vi sive de humana, sive ex inferiore loco sive ex aequo sive ex superiore, sive ut impellat homines sive ut doceat sive ut deterreat sive ut concitet sive ut reflectat sive ut incendat sive ut leniat, sive ad paucos sive ad multos sive inter alienos sive cum suis sive secum, rivis est diducta oratio, non fontibus, et, quocumque ingreditur, eodem est instructu ornatuque comitata. Sed quoniam oppressi iam sumus opinionibus non modo vulgi, verum etiam hominum leviter eruditorum, qui, quae complecti tota nequeunt, haec facilius divulsa et quasi discerpta contrectant, et qui tamquam ab animo corpus, sic a sententiis verba seiungunt, quorum sine interitu fieri neutrum potest, non suscipiam oratione mea plus quam mihi imponitur; tantum significabo brevi neque verborum ornatum inveniri posse non partis ex
Abbreviated transcription (Latin):
quod aut auulsum a caeteris per se ip̃m constare: aut quo cetera
si careant uim suam atq aeternitatem conseruare possit. S si haec
maiorẽẽ ratio uidetur ꝗ̃ ut hominum possit sensu aut cogitatione
comp̃hendi est etiam illa platonis uera. et tibi catulae certe non in¬
audita uox: omnem doctrinam harum ingenuaꝵ et humanarum
artium. uno quodam societatis uinculo contineri. Ubi enim ꝓspe¬
cta uis est rõnis eius qua causae rerum atq exitus cognoscunt᷑ mi¬
nis quidam omnium quasi consensus doctrinarum concentusq
reꝑitur. Sed si hoc quoq uidetur ẽẽ altius. ꝗͣ ut id nos humi strati i
suspicere possimus: illud certe tamen qđ amplexi sumus. quod ꝓ¬
fitemur: qđ suscepimus. nosse et tenere debemus. Una est enim
qđ et ego hesterna die dixi et aliquot locis ante meridiano sermo¬
ne sign̾ficauit antonius: eloquentia qua quascunq inoras. dis¬

Expanded text:
quod aut avulsum a ceteris per se ipsum constare aut quo cetera quod aut avulsum a ceteris per se ipsum constare aut quo cetera si careant, vim suam atque aeternitatem conservare possint. Sed si haec maior esse ratio videtur, quam ut hominum possit sensu aut cogitatione comprehendi, est etiam illa Platonis vera et tibi, Catule, certe non inaudita vox, omnem doctrinam harum ingenuarum et humanarum artium uno quodam societatis vinculo contineri; ubi enim perspecta vis est rationis eius, qua causae rerum atque exitus cognoscuntur, mirus quidam omnium quasi consensus doctrinarum concentusque reperitur. Sed si hoc quoque videtur esse altius, quam ut id nos humi strati suspicere possimus, illud certe tamen, quod amplexi sumus, quod profitemur, quod suscepimus, nosse et tenere debemus. Una est enim, quod et ego hesterno die dixi et aliquot locis antemeridiano sermone significavit Antonius, eloquentia, quascumque in oras dis
Abbreviated transcription (Latin):
sermoni. Cum placuisset idem cxeteris in siluam uenit᷑ et ibi magna
cum adueniendi expectatione considetur.Tum crassus: cum
auetoritas atq amicicia ur̃a: tum antonii facilitas eripuit inquit
mihi in optima mea causa libertatem recusandi. quanꝗͣ in partienda
disputatione nr̃a cum sibi de iis quae dici ab oratore oporteret sume¬
ret: mihi aũt relinqueret: ut explicarem quemadmõm illa ornari
oporteret: ea diuisit. quae seiuncta ẽẽ non possunt. Nam cum oĩs
ex re atq uerbis constet oratio neq uerba sedem hẽre possunt. si
rem subtraxetis: neq res lumen si uerba semoueris. At mihi qui¬
dem ueteres illi maius quiddam anĩo complexi. plus multo etiam
uidisse uidentur qͣ quantum nr̃orum ingenioꝵ acies intueri põt
qui omnia haec quae supra et subter unum eẽ et una ui atq consen¬
sione natura constricta ẽẽ dixerunt. Nullum est enim genus reꝵ

Expanded text:
sermoni.' Cum placuisset idem ceteris, in silvam venitur et ibi magna sermoni.' Cum placuisset idem ceteris, in silvam venitur et ibi magna cum audiendi exspectatione considitur. Tum Crassus 'cum auctoritas atque amicitia vestra tum Antoni facilitas eripuit' inquit 'mihi in optima mea causa libertatem recusandi: quamquam in partienda disputatione nostra, cum sibi de eis, quae dici ab oratore oporteret, sumeret, mihi autem relinqueret, ut explicarem, quem ad modum illa ornari oporteret, ea divisit, quae seiuncta esse non possunt. Nam cum omnis ex re atque verbis constet oratio, neque verba sedem habere possunt, si rem subtraxeris, neque res lumen, si verba semoveris. Ac mihi quidem veteres illi maius quiddam animo complexi plus multo etiam vidisse videntur, quam quantum nostrorum ingeniorum acies intueri potest, qui omnia haec, quae supra et subter, unum esse et una vi atque una consensione naturae constricta esse dixerunt; nullum est enim genus rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
atq attentissima cogitatione posuisse. seseq qui md̃¬
tumeius cum ei dicendum eẽt obtutumq oculorum in cogitandũ
probe nosset: atq in maximis causis sepe uidisset eum deditaope¬
ra quiescentib aliis in eam exedram uenisse in qua crassus lectulo
posito recubuisset. cumq eum in cogitatione defixum ẽe sensisset
statumq recessisse. atq in eo silentio duas horas fere eẽ consumptas.
Deinde cum omnes inclinato iam in post meridianum tempus die
uenissent ad erassum: quid est crasse inquit iuluis imus ne sessum:
et si admonitum te uenimus non slagitatum. Tum crassus. an me tĩ
impudentem eẽ existimatis ut uobis hoc p̃sertim munus putem di
atius posse debere: Quidnam igitur inquit ille. locus an in medi
silua placet: Est enim is maxime et opacus et frigidus. Sane in¬
quit crassus. etenim est in eo loco sedes huic nr̃o noͦn importuna

Expanded text:
atque attentissima cogitatione posuisse seseque, qui vulatque attentissima cogitatione posuisse seseque, qui vultum eius, cum ei dicendum esset, obtutumque oculorum in cogitando probe nosset atque in maximis causis saepe vidisset, tum dedita opera quiescentibus aliis in eam exedram venisse, in qua Crassus posito lectulo recubuisset, cumque eum defixum in cogitatione esse sensisset, statim recessisse atque in eo silentio duas horas fere esse consumptas. Deinde cum omnes inclinato iam in posmeridianum tempus die venissent ad Crassum, 'quid est, Crasse,' inquit Iulius 'imusne sessum? Etsi admonitum venimus te, non flagitatum.' Tum Crassus 'an me tam impudentem esse existimatis, ut vobis hoc praesertim munus putem me diutius posse debere?' 'Quinam igitur' inquit 'ille locus? An in media silva placet? Est enim is maxime et opacus et frigidus.' 'Sane,' inquit Crassus 'etenim est in eo loco sedes huic nostro non importuna
Abbreviated transcription (Latin):
sument: et maius quidolam de.L. crasso ꝗ quantum a nobis exprimet᷑
suspicentur. Nos enim qui ip̃us sermoni non interfuissemus: et quibꝰ
G. coita tantummõ locos ac sententias huius disputationis tradidisset.
quo ingnẽ orationis utrunq oratorem cognoueramus idip̃m sumus
in eonims mone adumbrare conati. Ꝙ s̃i quis erit. qui ductus opio¬
ne uulgi aut antonum ieiuniorem. aut crassum plȩniorem fuisse pu¬
tet q quomõ a nobis uterq inductus est: is erit ex us. qui aut illos nõ
audierit: aut iudicare non possit. Nam fuit uterq ut exposui antea
cum studio atq ingenio. et doctrina p̾stans omnib. tum in suo genẽ
ꝑfectus. ut neq in antonio deesset hic ornatus orationis.neq int̾rasso
redundaret:
igitur ante meridiem discesserunt. paulumq requie¬
nint. in primis hoc a se coita animaduersum ẽẽ dicebat¬
omne illud tempus meridianum crassum in acetrima

Expanded text:
sument, maius ut quiddam de L. Crasso, quam quantum a nobis exprimetur, sument, maius ut quiddam de L. Crasso, quam quantum a nobis exprimetur, suspicentur. Nos enim, qui ipsi sermoni non interfuissemus et quibus C. Cotta tantum modo locos ac sententias huius disputationis tradidisset, quo in genere orationis utrumque oratorem cognoveramus, id ipsum sumus in eorum sermone adumbrare conati: quod si quis erit, qui ductus opinione vulgi aut Antonium ieiuniorem aut Crassum pleniorem fuisse putet, quam quo modo a nobis uterque inductus est, is erit ex eis, qui aut illos non audierit aut iudicare non possit; nam fuit uterque, ut exposui antea, cum studio atque ingenio et doctrina praestans omnibus, tum in suo genere perfectus, ut neque in Antonio deesset hic ornatus orationis neque in Crasso redundaret. Ut igitur ante meridiem discesserunt paulumque requierunt, in primis hoc a se Cotta animadversum esse dicebatomne illud tempus meridianum Crassum in acerrima
Abbreviated transcription (Latin):
ae sapiens uiden solet: qui ꝑꝑ tot tantos. tamq praecipites casus
clarissimoꝵ hominum. atq optimoꝵ uirorum me semꝑ ab õni
contentione: ac dimicatione teuocasti. Sed quoniam haeciam ne
q inteora nobis eẽ possunt. et summi labores nr̃i magna compensatii
qlĩa mĩtigant᷑ pergamus ad ea solatia: qux non modo sedatis mole¬
sus iocunda secd etiam haerentib salutaria nobis eẽ possint: sermõe¬
q .L. crassi reliquum. ac pene postremum memoria prodamus. At¬
q: ei et si nequaꝗ parem illius ingenio: at pro nr̃o tamen studio me¬
ntam gratiam debitamq referamus. Neq enim quisꝗ̃ nr̃m cum libes
platomis mirabiliter secptos legit in quibus fere socrates exprimitur
non quanꝗͣ ila sint scripta diuinitus: tamen maius quiddam de illo
de quo scripta sunt suspicatur. Qđitem nos postulamus. nouaine
quidem qui nobis summa omnia mibuis: sed a caeteris qui haec in manꝰ

Expanded text:
ac sapiens videri solet, qui propter tot tantos tam praecipitisque casus ac sapiens videri solet, qui propter tot tantos tam praecipitisque casus clarissimorum hominum atque optimorum virorum me semper ab omni contentione ac dimicatione animi revocasti. Sed quoniam haec iam neque in integro nobis esse possunt et summi labores nostri magna compensati gloria mitigantur, pergamus ad ea solacia, quae non modo sedatis molestiis iucunda, sed etiam haerentibus salutaria nobis esse possint, sermonemque L. Crassi reliquum ac paene postremum memoriae prodamus, atque ei, si nequaquam parem illius ingenio, at pro nostro tamen studio meritam gratiam debitamque referamus. Neque enim quisquam nostrum, cum libros Platonis mirabiliter scriptos legit, in quibus omnibus fere Socrates exprimitur, non, quamquam illa scripta sunt divinitus, tamen maius quiddam de illo, de quo scripta sunt, suspicatur; quod item nos postulamus non a te quidem, qui nobis omnia summa tribuis, sed a ceteris, qui haec in manus
Abbreviated transcription (Latin):
isset: quibus cum priuatus coniunctissime uixerat. hos in tribuna¬
tu spoliare instituit omni dignitate: cui quidem ad sũmam glĩas
eloquentiae Norescenti. ferroᷤ erepta uita est: et poena tementalᷤ
non sine magno rei .p. malo constituta. Ego uero te crasse. cum ui¬
ta flore. tum mortis opportunitate diuino consilio et ortum. et
extinctum eẽ arbitror. Nam tibi aut pro uirtute animi. constan¬
tiaq tua. ciuilis ferri subeunda fuit crudelitas: aut si quae te for¬
tuna. ab atrocitate mortis uindicass eadem ẽẽ te funerum patri e
spectatorem coegisset. neq solum tibi improboꝵ dominatus s
etiam ꝑꝑ ãmietam omnium caedem bonoꝵ uictoria maerori fuis¬
set. Nibi quidem. Q frater. et eorum easus de quibus ante di¬
xi. et ea quae nosinet ip̃i ob amorem in rem.p. incredibilem. et sin¬
gularem ꝑtulimus. ac sensimus cogitanti. sententia saepe tua uera

Expanded text:
isset, quibuscum privatus coniunctissime vixerat, hos in tribunaisset, quibuscum privatus coniunctissime vixerat, hos in tribunatu spoliare instituit omni dignitate; cui quidem ad summam gloriam eloquentiae efflorescenti ferro erepta vita est et poena temeritatis non sine magno rei publicae malo constituta. Ego vero te, Crasse, cum vitae flore tum mortis opportunitate divino consilio et ornatum et exstinctum esse arbitror; nam tibi aut pro virtute animi constantiaque tua civilis ferri subeunda fuit crudelitas aut, si qua te fortuna ab atrocitate mortis vindicasset, eadem esse te funerum patriae spectatorem coegisset; neque solum tibi improborum dominatus, sed etiam propter admixtam civium caedem bonorum victoria maerori fuisset. Mihi quidem, Quinte frater, et eorum casus, de quibus ante dixi, et ea, quae nosmet ipsi ob amorem in rem publicam incredibilem et singularem pertulimus ac sensimus, cogitanti sententia saepe tua vera
Abbreviated transcription (Latin):
a quo erant multorum ciuium capita seruata. Neq uero longe
ab eo. C. uilii caput hospitis etrusci scelere proditum. cum. l.iu¬
lu frarris capite iacuit: ut ille qui haec non uidit. et uixisse cum re
p. pariter. et cum illa simul extinctus eẽ uideatur. Neq enimi
propinquum suum maximi animi uirum .p. crassum suapte inter¬
fectum manu: neq collegae sui pontificis maximi sanguine. simula¬
ctum ueste resꝑsum eẽ indit: cui maerori. qua mente ulle in patriam
fuit. etiam. C. carbonis inimicissimi hominis. eodem illo die mõs
nefaria fuisset. Non uidit eorum ipõtum. qui tum adolescentes cras¬
so se dicarant. horribilis miserosq casus: ex quibus.C. coita: quẽ
ulle Norentem reliquerat. paucis diebus post mortem ctassi depul¬
sus per inuidiam tabunatu. non multis ab eo tempore mensibus e¬
iectus est ẽ ciuuitate:. Sulpicuis aũt qui in eadem inuidiae fama su¬

Expanded text:
a quo erant multorum civium capita servata; neque vero longe a quo erant multorum civium capita servata; neque vero longe ab eo C. Iuli caput hospitis Etrusci scelere proditum cum L. Iuli fratris capite iacuit, ut ille, qui haec non vidit, et vixisse cum re publica pariter et cum illa simul exstinctus esse videatur. Neque enim propinquum suum, maximi animi virum, P. Crassum, suapte interfectum manu neque conlegae sui, pontificis maximi, sanguine simulacrum Vestae respersum esse vidit; cui maerori, qua mente ille in patriam fuit, etiam C. Carbonis, inimicissimi hominis, eodem illo die mors fuisset nefaria; non vidit eorum ipsorum, qui tum adulescentes Crasso se dicarant, horribilis miserosque casus; ex quibus C. Cotta, quem ille florentem reliquerat, paucis diebus post mortem Crassi depulsus per invidiam tribunatu non multis ab eo tempore mensibus eiectus est e civitate; Sulpicius autem, qui in eadem invidiae flamma fu
Abbreviated transcription (Latin):
nen: non acerbissimam. C. mari fugam: non illam post reditere
eius caedem omnium crudelissimamꝰ. non deniq in omnigenere
ceformatam eam ciuitatem in qua ip̃e florentissima multieta deib
glũ p̃stituset.. Sedl quoniam amigi cogitatione um uarietatem¬
q fortunae non nagabitur oratio mea longius. atq his fere ip̃is de¬
finietur uiris. qui foc sermone quem referre coepimus continent̾
Quis enim non iure btãm.l. crassi mortem illam qua est a mul¬
tis sape destaeta. dixerit: cum horum ip̃orum sit. qui tum cum il¬
lo postremum fere collocuti sunt euentum recordatus. Tenemus
esum memoria. Q. Catulum uirum omni laude p̃stantem. cum
sibi non incolumem fortunam sed exilium et fugam dep̃caretur es¬
se coactum. ut uita se ip̃e priuaret. lam. M. anͦtonium in bas ip̃i
rosttis: in quibus ille rem .p. constantissime consul defenderat: que¬
q censor impatorus manubuis ornarat. positum caput illud fuit.

Expanded text:
neri, non acerbissimam C. Mari fugam, non illam post reditum neri, non acerbissimam C. Mari fugam, non illam post reditum eius caedem omnium crudelissimam, non denique in omni genere deformatam eam civitatem, in qua ipse florentissima multum omnibus gloria praestitisset. Et quoniam attigi cogitatione vim varietatemque fortunae, non vagabitur oratio mea longius atque eis fere ipsis definietur viris, qui hoc sermone, quem referre suscepimus, continentur. Quis enim non iure beatam L. Crassi mortem illam, quae est a multis saepe defleta, dixerit, cum horum ipsorum sit, qui tum cum illo postremum fere conlocuti sunt, eventum recordatus? Tenemus enim memoria Q. Catulum, virum omni laude praestantem, cum sibi non incolumem fortunam, sed exsilium et fugam deprecaretur, esse coactum, ut vita se ipse privaret. Iam M. Antoni in eis ipsis rostris, in quibus ille rem publicam constantissime consul defenderat quaeque censor imperatoriis manubiis ornarat, positum caput illud fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
lore consumptis. O fallacem hominum spem fragilemq foriũ:
et inanis nr̃as contentiones. quax i medio spacio scaepe franguntur
et corniunt: aut ante in ip̃o cursu obniunt᷑ ꝗͣ portum conspicere po¬
tuerunt: ⁊ Iam ꝗͣ dui crassi fuit ambitionis labore uta dissricta tã
eui pͥnuatis magis officiis et ingenũ laude forut ꝗ fucti ammplitu¬
dinis: aut rei.p. dlignitate. Qui aũt annus ei prumus ab hononuni
pfunctione aditumꝰ omnium concessu ad sũmam auctoritatemr da¬
Bat: is cuis omnem spem atq omnia uita consilia morte ꝓuertit e
fuit hoc luctuosum suis acerbum pattiae: graue bonis omnib so ed
hi tamen rem . p. casus secun sunt: ut mibi non erep aon udafssia
dus imortalibus uita sed donatamors ẽẽ uideatur. non uidit fli¬
grantem bello italiam: non ardentem inuidia senatum nonscelie
nefani prncipes ciuitatis reos: non luctum filiae.: non exilium ge¬

Expanded text:
lore consumptus est. O fallacem hominum spem fragilemque fortunam lore consumptus est. O fallacem hominum spem fragilemque fortunam et inanis nostras contentiones, quae medio in spatio saepe franguntur et corruunt aut ante in ipso cursu obruuntur, quam portum conspicere potuerunt! Nam quam diu Crassi fuit ambitionis labore vita districta, tam diu privatis magis officiis et ingeni laude floruit quam fructu amplitudinis aut rei publicae dignitate; qui autem annus ei primus ab honorum perfunctione aditum omnium concessu ad summam auctoritatem dabat, is eius omnem spem atque omnia vitae consilia morte pervertit. Fuit hoc luctuosum suis, acerbum patriae, grave bonis omnibus; sed ei tamen rem publicam casus secuti sunt, ut mihi non erepta L. Crasso a dis immortalibus vita, sed donata mors esse videatur. Non vidit flagrantem bello Italiam, non ardentem invidia senatum, non sceleris nefarii principes civitatis reos, non luctum filiae, non exsilium ge
Abbreviated transcription (Latin):
gneribus posse terren. Non tibi illa sunt cedenda. sili crassum
us coercere: haec tibi est excidenda lingua. qua uel euulsa sp̃ñ ipo
libidinem tuam libertas mea refutabit᷑. Permulta tum uehemtissi¬
ma contentione anini ingenu. uinum. ab eo dicta ẽẽ constabat sẽ¬
tentiamq eam quam senatus frequens secutus est. ornatissimis et
grauissimis uerbis. ut ppło ro. satisfier& nunꝗͣ senatus neq consi¬
uum rei .p. nec fidem defuisse ab eo dictam. et eundem id quod in
auctontatibus penscuptis extat in scribendo affiusse. Ala tanq eygiae
fuit diuini hominis uox et oratio. quam quasi expectantes. post ei
intentum ueniebamus in curiam ut uestigium illud ipm. inquo ulle
postremum institisset contueremur. Nanq tum latus ei dices ti iõ¬
aoluisse sudoremq multum consecutum eẽ audiebamus. ex quo
cum corruisset cum febri domum rediit dieq septimo est lateris do¬

Expanded text:
gneribus terreri? Non tibi illa sunt caedenda, si L. Crassum gneribus terreri? Non tibi illa sunt caedenda, si L. Crassum vis coercere: haec tibi est incidenda lingua, qua vel evulsa spiritu ipso libidinem tuam libertas mea refutabit.' Permulta tum vehementissima contentione animi, ingeni, virium ab eo dicta esse constabat sententiamque eam, quam senatus frequens secutus est ornatissimis et gravissimis verbis, ut populo Romano satis fieret, numquam senatus neque consilium rei publicae neque fidem defuisse ab eo dictam et eundem, id quod in auctoritatibus perscriptis exstat, scribendo adfuisse. Illa tamquam cycnea fuit divini hominis vox et oratio, quam quasi exspectantes post eius interitum veniebamus in curiam, ut vestigium illud ipsum, in quo ille postremum institisset, contueremur: namque tum latus ei dicenti condoluisse sudoremque multum consecutum esse audiebamus; ex quo cum cohorruisset, cum febri domum rediit dieque septimo lateris do
Abbreviated transcription (Latin):
men omnium consensu sic ẽẽ tum uidicatum exteros acrasso semper
omnes: illo autem die. etiam ip̃m a sese suꝑatum. Deplorauit enime.¬
sum atq orbitatem senatus cuius ordinis a consule. qui quasi parẽs
bonus aut tutor fidelis eẽ deberet. tanꝗ̃ ab aliquo nefano praedone
dimperetur patrimonium dignitatis. Neq uero in quit ẽẽ mirãdũ
si cum sius consilus rem.p. pꝰrofsigasset. consilium senatus in rem ꝓ
repudiaret. Hic cum homini et uxhem̃ti et diserto et in primis foᷤ¬
ti add resistendum philippo quasi quasclam uerborum faces admouis¬
set non tulit ille. et grauiter ex aisit. pignenbusq adlans crassum¬
instituit coeitere quo quidem ip̃o loco multa acrasso diuinitus dita
efferebantur cum sibi illum consulem ẽẽ negaret quoniam ei senator pe
non eet n tu cum omnem auc̾tontatem unuersi ordinis propug̃¬
re putares eamq in conspectu ppłi ro. concideres me his existunas pi¬

Expanded text:
men omnium consensu sic esse tum iudicatum ceteros a Crasso semper men omnium consensu sic esse tum iudicatum ceteros a Crasso semper omnis, illo autem die etiam ipsum a se superatum. Deploravit enim casum atque orbitatem senatus, cuius ordinis a consule, qui quasi parens bonus aut tutor fidelis esse deberet, tamquam ab aliquo nefario praedone diriperetur patrimonium dignitatis; neque vero esse mirandum, si, cum suis consiliis rem publicam profligasset, consilium senatus a re publica repudiaret. Hic cum homini et vehementi et diserto et in primis forti ad resistendum Philippo quasi quasdam verborum faces admovisset, non tulit ille et graviter exarsit pigneribusque ablatis Crassuminstituit coercere. Quo quidem ipso in loco multa a Crasso divinitus dicta esse ferebantur, cum sibi illum consulem esse negaret, cui senator ipse non esset. 'An tu, cum omnem auctoritatem universi ordinis pro pignere putaris eamque in conspectu populi Romani concideris, me his existimas pi
Abbreviated transcription (Latin):
ferre: et manclare huic tertio libro quem post
antonii disputationem crassus hũisset: acer¬
ba sane recorcdatio ueterem animi curam mo¬
lestiamq renouauit. Nam illud ĩmortalitate
dignum ingenium. illa humanitas illa uirt
lucu crassi morte extincta subita est. Uixit diebus decem post eũ
diem. qui hoc et suꝑiore libro continetur. Ut enu romam redit
extremo ludorum scęnicoꝵ die: uahementer cõmotus ea oratione
qua ferebatur hĩta ẽẽ inconcione a philippo quem dixisse constabat
uidendum sibi aliud eẽ consilium. illo senatu se rem.p. gerere non
posse. mane idibus septembr̃ et ille et senatus srequens uocatu diu
si cunam uenit. Ibi cum drusus multa de philippo questus ẽet
rettusit add senatum de illo ip̃o. quod in eum ordinem consul tumꝙ
uiter in concione ẽẽt inuectus. Hic saepe inter homines sapientissi¬
mos constare uidi. quanꝗͣ hoc erasso cum aliquid accuratius dixisset
semper fere contigiset. constabat ut nunꝗͣ dixisse melius putarenr la¬

Expanded text:
ferre et mandare huic tertio libro, quem post Antoni disputationem Crassus habuisset, acerba sane recordatio veterem animi curam molestiamque renovavit. Nam illud immortalitate dignum ingenium, illa humanitas, illa virtus L. Crassi morte exstincta subita est vix diebus decem post eum diem, qui hoc et superiore libro continetur. Ut enim Romam rediit extremo ludorum scaenicorum die, vehementer commotus oratione ea, quae ferebatur habita esse in contione a Philippo, quem dixisse constabat videndum sibi esse aliud consilium; illo senatu se rem publicam gerere non posse, mane Idibus Septembribus et ille et senatus frequens vocatu Drusi in curiam venit; ibi cum Drusus multa de Philippo questus esset, rettulit ad senatum de illo ipso, quod in eum ordinem consul tam graviter in contione esset invectus. Hic, ut saepe inter homines sapientissimos constare vidi, quamquam hoc Crasso, cum aliquid accuratius dixisset, semper fere contigisset, ut numquam dixisse melius putaretur, ta
Abbreviated transcription (Latin):
tato loco. facilis inuentio est: sic cum peruestigare argumentum
aliquod uolumus: locos nosse debemus. Sic enim appellatae ab
aristotele sunt hae quasi sedes. e quibus argumenta promuntur.
ltaq licet definire locum ẽẽ argumenti sedem: argumentum au¬
tem rõnem: quae rei dubiae faciat sidem.

Expanded text:
tato loco facilis inventio est, sic, cum pervestigare argumentum tato loco facilis inventio est, sic, cum pervestigare argumentum aliquod volumus, locos nosse debemus; sic enim appellatae ab Aristotele sunt eae quasi sedes, e quibus argumenta promuntur. itaque licet definire locum esse argumenti sedem, argumentum autem rationem, quae rei dubiae faciat fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. Ut Ueliam ueni. tuaq et tuos uidi. admonitus huius. eñ¬
alieni nolui deesse ne tacita quidem flagitationi tuae. Itaq haec
cum mecum libros non hẽrem memoria repetita in ip̃a nauiga¬
tione conscripsi: tibiq ex itinere misi: ut mea diligentia man¬
datorum tuorum. te quoq: et si admonitione non eges ad me¬
moriam nostrarum rerum excitarem. Sed iam tempus est adi
id quod instituimus accedere.
Um omnis ratio diligens disserendi duas hẽat par¬
tes unam inueniendi. alteram iudicandi: utriusque
princeps ut mihi uidetur aristoteles fuit. Stoici au
tem in altera elaborauerunt. ludicandi enim uias
usum potior erat. et ordine naturae certe prior. totam reliquerunt.i.
Nos autem quoniam in utraq summa utilitas est. et utranque
si erit ocium persequi cogitamus: ab ea quae prior est ordiemur.
Ut igitur eatum retumꝰ quae absconditae sunt demonstrato et no¬

Expanded text:
ceret, ut veni Veliam tuaque et tuos vidi, admonitus huius aeceret, ut veni Veliam tuaque et tuos vidi, admonitus huius aealieni nolui deesse ne tacitae quidem flagitationi tuae. Itaque haec, cum mecum libros non haberem, memoria repetita in ipsa navigatione conscripsi tibique ex itinere misi, ut mea diligentia mandatorum tuorum te quoque, etsi admonitore non eges, ad memoriam nostrarum rerum excitarem. Sed iam tempus est ad id quod instituimus accedere. Cum omnis ratio diligens disserendi duas habeat partis, unam inveniendi alteram iuprinceps, ut mihi quidem videtur, Aristoteles fuit. Stoici auttem in altera elaboraverunt, judicandi enim viam usum potior erat et ordine naturae certe prior, totam reliquerunt. nos autem, quoniam in utraque summa utilitas est et utramque, si erit otium, persequi cogitainus, ab ea quae prior est ordiemur. Vt igitur earum rerum quae absconditae sunt demonstrate et no
Abbreviated transcription (Latin):
autem ille magnus ut opinor aristotelica se ignorare respondit
Quod quidemminime sum admiratus eum phm̃ rhetor non
ẽẽ cognitum: qui ab ipĩs phĩs praeter admodum paucos ignoret᷑
Quibus cominus ignoscendum est. ꝙ non modo rebus iis. quae
ab illo dictae. et inuentae sunt. allici debuerunt: sed dicendi quo
q incredibili quadam cum copia: tum etiam suauitate. Non po¬
tui igitur tibi sxepius hoc roganti. et tamen uerenti ne mihi grauui
esses facile enim id cernebam debere duitius: ne ipsi uris inter¬
praeti. sieri uideretur in iuria. Etenim cum tu mihi: meisq. mł¬
ta sxepe cauisses: ueritus sum. ne si ego grauarer: aut ingratum
id. aut superbum uideretur. Sed dum suimus una: tu optimꝰ
es testis. ꝗ̃ fuerim occupatus. Ut autem a te discessi in gracia
proficiscens. cum opera mea nec res.p. nec amici uterentur: nec
honeste inter arma uersan possem: ne si tuto quidem id mihi li¬

Expanded text:
autem ille magnus haec, ut opinor, Aristotelica se ignorare respondit. autem ille magnus haec, ut opinor, Aristotelica se ignorare respondit. Quod quidem minime sum admiratus eum philosophum rhetori non esse cognitum, qui ab ipsis philosophis praeter admodum paucos ignoretur. Quibus eo minus ignoscendum est, quod non modo rebus his, quae ab illo dictae et inventae sunt, allici debuerque incredi- bili quadam cum copia tum etiam suavitate. non potui igitur tibi saepius hoc roganti et tamen verenti ne mihi gravis esses—facile enim id cernebam—debere diutius, ne ipsi iuris interpreti fieri videretur iniuria. Etenim cum tu mihi meisque multa saepe scripsisses, veritus sum ne, si ego gravarer, aut ingratum id aut superbum videretur. Sed dum fuimus una, tu optimus es testis quam fuerim occupa- tus; ut autem a te discessi in Graeciam proficiscens, cum opera mea nec res publica nec amici uterentur nec honeste inter arma versari possem, ne si tuto quidem mihi id li
Abbreviated transcription (Latin):
bati et is libris quos breui tempore satis
multos edidimus digniores e cursu ip̃o re¬
uocauit uoluntas tuaꝰ. Cum enim mecum
in tusculano esses. et in bibliotheca separatĩ
uterq nostrum ad suum studium libellos
quos uellet euolueret: incidisti in Ansto¬
lis topica quaedam: quae sunt ab illo plurimis libus explicata.
Qua inscriptione cõmotus continuo a me eorum librorum sen¬
tentiam requisisti. Quam tibi cum exposuissem disciplinam ĩ¬
ueniendorum argumentoꝵ ut sine ullo errore ad eam rationem
uia perueniremus. ab Aristotele inuenta libris illis contineri. Ue¬
reconde tu quidem ut omnia: sed tamen ut facile cernerem. te ar¬
cdere studio. mecum ut illam tibi traderem egisti. Cum autem
ego te: non tam uitanli laboris mei causa. ꝗͣ ꝙ interẽe tua arbi
trarer: uel ut eos per te ip̃e legeres: uel ut totam rationem a do¬
ctissimo quocdam rhetore acciperes hortatus ẽẽm. utiunq ut ex te
audiebam es expertus. Sed alibris te obscuritas reiecit. Rletor

Expanded text:
bati, et iis libris quos brevi tempore satis multos edidimus, digniores, e cursu ipso revocavit voluntas tua. Cum enim mecum in Tusculano esses, et in bibliotheca separatim uterque nostrum ad suum studium libellos, quos vellet, evolveret, incidisti in Aristotelis Topica quaedam, quae sunt ab illo pluribus libris explicata. Qua inscriptione commotus, continuo a me eorum librorum sententiam requisisti. Quam tibi cum exposuissem disciplinam inveniendorum argumentorum, ut sine ullo errore ad eam rationem via perveniremus ab Aristotele inventa, illis libris contineri, verecunde tu quidem ut omnia, sed tamen ut facile cernerem te ardere studio, mecum ut tibi illa traderem egisti. Cum autem ego te non tam vitandi laboris mei causa, quam quod tua id interesse arbitrarer, velut eos per te ipse legeres, vel ut totam rationem a doctissimo quodam rhetore acciperes, hortatus essem. Utrumque ut ex te audiebam es expertus, sed a libris te obscuritas rejecit. Rhetor
Abbreviated transcription (Latin):
ad pͥmam quanq partem primum accessit. et oninib absolutis fiẽ
dicendi fecit. sic nobis placet. et ad singulas partes accedere. et oĩ¬
bus absolutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps ita uti
ip̃e ordo postulat p̃cipiendum uidetur

Expanded text:
ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur
Abbreviated transcription (Latin):
tineant. quae uersantur in phĩa. Ex quibus ħ ip̃a transtulimus q̃
conuenire uidebant᷑:. quoꝵ nihil in caeteris artibus inueniebamꝰ
Atq his de partitione p̃ceptis in omni dictione meminisse
oportebit ut et pͥma quaeq pars ut exposita est in partitione:
sic ordine transigatur: et omnibus explicatis. poratum sit hoc
mõ. ut ne posterius p̃ter conclusionem inferatur. Partitur autez¬
apud terentium breuiter et cõmode senex in andria. Quae cogno¬
scere libertum uelit. eo pacto et gnati uitam et consilium meum
cognosces. et quid facere in hac re te uelim. Itaq quemadinodu¬
in particione proposuit. ita narrat. Pimum gnati uitam. Nam
apit deinde suum consilium. et nunc id oꝑam do. Deinde quidi
sosiam uelit facere. id quod postremum posuit in particione postͤ¬
inumdicit. nunc tuum est officium. Quemadinõm igitur hic et a¬

Expanded text:
ertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec ipsa trans- tulimus, quae ertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec ipsa trans- tulimus, quae convenire viderentur, quorum nihil in ceteris artibus inveniebamus. Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam et consilium meum Cognosces et quid facere in hac re te velim. itaque quemadmodupartitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam deinde suum consilium: Et nunc id operam do deinde quid Sosiam velit facere, id quod postremum posuit in partitione, postremum di- cit: Nunc tuum est officium quemadmodum igitur hic et
Abbreviated transcription (Latin):
generis admiscuisse. Namgenus est omnium nimirum libidũ
cupiditas. Eius aut̃ generis sine dubio pars est auaricia. Hoc igi¬
tur uitandum est: ne cuius genus posueris: eius sicuti aliquam
diuersam ac dissimilem partem ponas in cadem partitione. O¬
si quod in genus plures incident partes: id cum in pͥma causae
partitione erit simpliciter expositum: distribuetur eo tempore cõ¬
modissime cum ad ip̃m uentum erit explicandum in causae di¬
ctione post partitionem. Atq: illud quoq ptinet ad paucitatẽ
ne aut plura ꝗͣ satis est demonstraturos nos ẽẽ dicamus hoc mõi
Ostendam aduersarios quod arguimus et potuisse facere: et uolu¬
isse. et fecisse. Nam satis est fecisse ostendere: Aut cum in causa
particio nulla sit. et cum simplex quoddam agatur. tamen utam
distributione. Idq perraro põt accidere. Ac sunt alia quoq p̃ce¬
pta partitionum. quae adhunc usum oratorium non tantopere ꝑ¬

Expanded text:
generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritia. hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non tanto opere p
Abbreviated transcription (Latin):
auditoris tenendus est. A bsolutio est per quam omnia. qua
incidunt in causam genera de quib dicendum est amplecti¬
mur. In qua partitione uidendum est. ne aut aliquod genus¬
utile relinquat᷑. aut sero postea extra partitionem id quod est uiciosis¬
simum. aut turpissimum inferatur. Paucitas in partitione seruatur
si genera ip̃a rerum ponuntur. neq ꝑmixtae cum partibus implica¬
tur. Nam genus est quod plures partes amplectitur: ut animal
pars est quaxe subest generi ut equus. Sed saepe eadem res alii ge¬
nus. alii est pars. Nam homo animal pars est. tebani: aut troia¬
ni genus. Haec ideo diligentius inducitur p̃scriptio: ut aperte
intellecta generali partitione. paucitas generum in partitione ser¬
uari possit. Nam qui ita partitur. ostendam ꝓꝑ cupiditatem et au
daciam. et auariciam aduersariorum. omnia in cõmoda ad rem.p.
puenisse: is non intellexit in partitione exposito gene̾. partem se

Expanded text:
auditoris tenendus est. absauditoris tenendus est. absincidunt in causam genera, de quibus dicendum est, amplectimur. In qua partitione cavendum est, ne aut aliquod genusutile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur. Paucitas in partitione servatur, si genera iptur. nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta intellecta generum et partium ra- tione paucitas generum in partitione servari possit. nam qui ita partitur: ostendam propter cupiditatem et au- daciam et avaritiam adversariorum omnia incommo- da ad rem publicam pervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se
Abbreviated transcription (Latin):
tas animo res teneat auditor: quibus dictis intelligat fore ꝑ¬
oratum. Nunc utroq genẽ partitionis quemadmõm cõue¬
niat uti breuiter dicendum uidetur. Quae particio quid
conueniat: aut quid non coueniat ondit. haec deb illud quod
conuenit inclinare ad suae causa cõmõm hoc modo. Interfectã
matrem ẽẽ a filio. conuenit mihi cum aduersariis. Item contͣ
hic uterq et id posuit. quod conueniebat: et tam̃ suae causde
c̃õmocdo consuluit. Deinde quid controu̾siȩ sit. ponendum ẽ
in iuidicationis expositione. quae quemadmom inueniretur añ
dictum est. Quae aũt partitio rerum distributarum continet
expositionem: haec hẽre debet breuitatem absolutionem. p auci
tatem. H reuitas est. cum nisi necessarium assumitur uer¬
bum. Haec in hoc genere idcuro est utilis. ꝙ rebus ip̃is et pã¬
tibus caus&: non uerbis. neq extraneis ornamentis animus

Expanded text:
tas animo res te- neat auditor, quibus dictis intellegat fore pertas animo res te- neat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum. Nunc utroque genere partitionis quemadmodum con- veniat uti, breviter dicendum videtur. Quae partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec debet illud, quod convenit, inclinare ad suae causae commodum, hoc modo: interfectam matrem esse a filio convenit mihi cum adversariis. item contrahic uterque et id posuit, quod conveniebat, et tamen suae causae commodo consuluit. deinde, quid contro- versiae sit, ponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmodum inveniretur, ante dictum est. Quae partitio rerum distributam continet expositionem, haec habere debet: brevitatem, absolutionem, pauci- tatem. brevitas est, cum nisi necessarium nullum assu- mitur verbum. haec in hoc genere idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus
Abbreviated transcription (Latin):
sitionem ptinet. Non quemadinõm causa postulat narratur: cum
aut id quod aduersario prodest dilucide et ornate exponitur:
aut id quod ip̃m iuuat obscure dicitur et negligenter. Quare ut
hoc uicium uitet᷑. omnia torquenda sunt ad cõmodum suae cau¬
sae: contraria quae p̃teriri possunt p̃tereundo: quae illius erunt leui¬
ter artingendo: sua diligenter et enodate narrando. Ac de narra¬
tione quidem satis dictum uidetur: nunc ad partitionem tran
cit or̃onem. Partes eius duae sunt: quaꝵ utraq ma¬
gnopere ad apiendam c̃am et constituendam ꝑtiẽt
controuersiam. Una pars est: quae quid cum aduersariis cõue¬
niat: et quid in controuersia relinquat᷑. auditori ostendit: ex q̃
certum quiddam designatur: in quo animum debeat hẽre oc¬
cupatum. Altera est in qua rerum earum de quib erimus di¬
cturi breuiter expositio ponit᷑ distributa. ex qua confioit᷑. ut cer¬

Expanded text:
sitionem pertinet. non, quemadmodum causa postulat, narratur, cum sitionem pertinet. non, quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate expo- nitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. cit orationem. partes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam. una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. altera est, in qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur distributa; ex qua conficitur, ut cer