comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tussũ Apidat̾ ẽ. in listris ciuitate macȩdoniȩ.
ꝓpuellu dequa ciecit spiritũ diuinationis. quȩ
magnũ quȩstũ p̃stabat dominissuis. Ternau¬
fragiũ feci Naufragiũ dicit᷑: nauis fracta
Et qđ dicit ternaustagiũ feci : sic uident᷑ uerba so¬
nare. quasi ipse fecissa illud naufragiũ. Sed
sensus ẽ. Ter naufragiũ feci: idẽ ter naufragiũ
ꝑtuli. Quia ergo sepissime nauigio uehebat᷑
ꝑmare : ñ ẽ mirũ sito cefs naufragiũ passus est
Nocte& die in ꝓfundũ maris fui. Lic& qui¬
dã dicant beatũ apłm ñ eẽ. inmare demersũ:
ibiq in ꝑfundo aquarũ negent nocte acdie
ubi circũ septiis fluctib die simul & nocte . pꝰ
dõ guber nante liber ad terrã rediit Nũ¬
quid e ipse quiin exitu filiorũ isrł de t̃ra
egypti mare diuisit indiuisiones. & postta
iordanẽ . & torrentẽ arnon. qui &iam seruauit
ionam inuentre coeti. & paromare calcabilẽ
p̃buit  Non potun aiam milite suũ ggre¬

Expanded text:
civitate Macedoniae, pro puella de qua ejecit spiritum divinationis, quae magnum quaestum praestabat dominis suis. Ter naufragium feci. Naufragium dicitur navis fracta: et quod dicit, ter naufragium feci, sic videntur verba sonare, quasi ipse fecisset illud naufragium, sed sensus est, ter naufragium feci, id est ter naufragium pertuli. Qui ergo saepissime navigio vehebatur per mare, non est mirum si toties naufragium passus est. Nocte ac die in profundo maris fui. Licet quidam dicant Apostolum non esse in mare demersum, ibique in profundo aquarum negent nocte ac die ubi circumseptus fluctibus die simul et nocte, post, Deo gubernante, liber ad terram rediit. Nunquid ergo ipse qui in exitu filiorum Israel de terra Aegypti mare divisit in divisiones, et postea Jordanem et torrentem Arnon , qui etiam servavit Jonam in ventre ceti , et Petro mare calcabile praebuit , non potuit etiam militem suum egre
Abbreviated transcription (Latin):
tessuas p̃dicant rep̃hensibiles ñ sunt. quia dũ uitã
suã quȩrunt: aliorũ animas ad uitã quȩrunt.
Dequib tam̃ scendũ ẽ: qr ñ umquã bonu suu dete¬
gunt. nsi eos aut ꝓxmioꝵ. utilitas aut certaminis
necessitas cogat. sicut nunc Apłm coegit Vnde¬
& ipse dix̃  Sigloriari oport& : & reuera opor¬
dibilẽ qđ uid ei increduli contra eũ principes
gentiũ conatass&. regnaq terrȩ contra eũ in sur¬
rexerint nichilq ei nocuerint. dim̃ testẽ iuocat
ut ficlius credatur. Ideoq talia cõmemora
& pseudo apł̃os quia uditoressuos ex poliabant i q
rentes salutẽ illoꝵ  Damascip̃posut̃ gentis amdis¬

Expanded text:
tes suas praedicant, reprehensibiles non sunt, quia dum vitam tes suas praedicant, reprehensibiles non sunt, quia dum vitam suam referunt, aliorum animas ad vitam quaerunt. De quibus tamen sciendum est, quia nunquam bona sua detegunt, nisi eos aut proximorum utilitas, aut certe nimia necessitas cogat, sicut tunc Apostolum coegit, unde ipse dixit: Si gloriari oportet, et revera opordibilem quod Judaei increduli contra eum principes gentium concitassent, regnaque terrae contra eum insurrexerint nihilque ei nocuerint, Deum testem invocat, ut facilius credatur. Ideoque talia commemorat, et pseudoapostolos qui auditores suos exspoliabant, non quaerentes salute
Abbreviated transcription (Latin):
pha noꝵ causã quã nesciebã diligentissi me inuesti¬
gabã. e&eraq huiꝰ modi Et dauid. Direddi¬
di retribuentib mihi mala. idẽ nonreddidi. Apłs
ẽ. qđ ꝑfecti dũ uirtutes ꝓprias p̃dicant & se apud
homines laudant : ñ idcir cohoc faciunt ut ipsia pud
homines sua ostensione. Aliquid ꝓficiant. sed ut eos
quib p̃dicant exemplosuo aduitã trahant̾. In hoc
quoq omĩ potentis dĩ imita toressunt. qui laudes
suas hominib loquit᷑ : quatinꝰ ab hominib cognoscat᷑
Nãds̃ quinos ꝓhibor ꝑ scripturã diccrs. laud&te ali¬
enꝰ & ñ ostuũ : ipse ꝑscripturas sacras laudessuas lo
se qđ ꝓhib& Nimirũ siuir tutessuas & mira¬
bilia ipsetacera. nequaquã eũ aliquis cognoscer&
Sinullus agnoscer& : nullus amar&: Sinullus a ma¬
r& : nullus aduitã redir& Unde ꝑpsal mistã
aut indigeat : seddũ suã nob̵ magnitudinẽ narrat
nram̃ a se in peritiã subleuat. Iusti igit᷑ cũ uirtu¬

Expanded text:
iligentissime investigabam , caeteraque hujusmodi; et David: Si reddidi retribuentibus mihi mala , id est non reddidi. Aposest, quod perfecti dum virtutes proprias praedicant, et se apud homines laudant, non idcirco hoc faciunt ut ipsi apud homines sua ostensione aliquid proficiant, sed ut eos quibus praedicant exemplo suo ad vitam trahant. In hoc quoque omnipotentis Dei sunt imitatores, qui laudes suas hominibus loquitur, quatenus ab hominibus agnoscatur. Nam Deus qui nos prohibet per Scripturam dicens: Laudet te alienus et non os tuum: ipse per Scripturas sacras laudes suas loqse quod prohibet? Nimirum si virtutes suas et miracula ipse taceret, nequaquam eum ullus cognosceret. Si nullus eum agnosceret, nullus amaret. Si nullus amaret, nullus ad vitam rediret; unde per Psalmistam aut indigeat, sed dum suam nobis magnitudinem narrat, nostram ad se imperitiam sublevat. Justi itaque cum virtu
Abbreviated transcription (Latin):
& imitabilẽ . In sirmitatis nomine cõp̃hendunt᷑
omã in cõmoda & ꝑsecutiones atq passiones :¬
quas ꝓxp̃o libenti animo ꝑtulit. Et est sensus
Sigloriari uolunt hi qui uos seducunt. a retrabunt
ab amore meo detra hendo. in his glorient᷑ inqui
acterna & ꝓsalute frm̃ non sustinuert᷑ At
tam̃ gloriant᷑ denobilitate generis qđ filusunt
abrahȩ : dequa go nolo gloriari. quã quã ex eodẽ
genere originẽ ducã. Quer̃ ñ nulli cũ ds̃ ꝑsalomo¬
nẽ dixerit : laudatte Alienꝰ a ñ os tuũ. quare iusti
atq ꝑfectiuiri Aliquando bona & uirtutes narrant
Cquȩ diuinitꝰ ꝑ cȩperuntUerbi gratia

Expanded text:
 imitabilem. Infirmitatis autem nomine comprehenduntur omnia incommoda et persecutiones atque passiones quas pro Christo libenti animo pertulit, et est sensus: Si gloriari volunt hi qui vos seducunt et retrahunt ab amore meo, mihi detrahendo, in his glorientur in quibus  salute fratrum, sustinuerint, ac tantum gloriatur de nobilitate generis quod filii sunt Abrahae, de qua ego nolo gloriari, quanquam ex eodem genere originem ducam. Quaerunt nonnulli cum Deus per Salomonem dixerit: Laudet te alienus et non os tuum , quare justi atque perfecti viri aliquando bona et virtutes narrent, quas di
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ latino uocabulo accipitres uocant᷑ gre
a alias rapiant. atq hoc modo accipere ẽ
Aliquid dolo capere. Siquis ex tollit᷑¬
sub audit̾ insuꝑbiã. Extollentia e. saꝑbiã
Hos inquid a płs paticat᷑ sustinguis quisc extol¬
lunt descientia legis : & insuꝑ biã engunt᷑ de
nobilitate generis. Qđ aut̃ sequit᷑ Si quis in
faciem uoscedit hic ẽ distinguendũ & postea¬

Expanded text:
quae Latino vocabulo accipitres vocantur, Grquae Latino vocabulo accipitres vocantur, Gret aliis rapiant, atque hoc modo accipere est aliquid dolo capere. Si quis extollitur in superbiam. Extollentia est superbia. Hos, inquit Apostolus, patienter sustinetis, qui se extollunt de scientia legis, quod in superbiam eriguntur de nobilitate generis. Quod autem sequitur: Si quis in faciem vos caedit
Abbreviated transcription (Latin):
nerant auidea quiutrũq uolebunt agere
& iudaizare & euangeliũ obseruare. uole¬
bunt credentes inser uitu tẽ redigere legis.
obser uaroit sabbati otium. & ireit hero soli¬
mã offerre legales hostias: & maximȩ ut cir¬
cũ cisionẽ obseruarent dicentes nullo modo
hoc ñ solũ legissit p̃ceptũ. sedlonge antele¬
gem familiari allo cutione decert ds̃ ad
fuerit: peribit anima eiꝰ depopulosuo In
hunc ergo seruitutẽ legis a in pedim̃tũ carnis.
uolebant udȩi corinthios redigere: quib: ip¬
se dĩcit Sustinetis cnĩ. idẽ. patient̃ suffer¬
tis: si quis uos. in seruitutẽ redigit. ł uult re¬
digere: Siquis deuorat subaudit᷑. sub¬
stantiã urãm : patient̃ sustinctis. pseudo¬
A płi suis adolationib & laudib expoli¬
abant illos quos decipiebunt & in conui¬
ui is plurimis diripiebant illoꝵ. bona.
erantq illi contempti deuorari ressuas. a su¬
is deceptorib. Siquis accipit Acsidi¬
cat Siquis rapit urã bonu a uobis: & ac¬

Expanded text:
ea, qui utrumque volebant agere, et judaizare, et Evangelium observare, volebant credentes in servitutem redigere legis, ut observarent sabbati otium, et irent Hierosolymam offerre legales hostias, et maxime ut circumcisionem observarent, dicentes nullo modo hoc non solum sit legis praeceptum, sed longe ante legem familiari allocutione dixerit Deus ad eribit anima ejus de populo suo . In hanc ergo servitutem legis et impedimentum carnis volebant Judaei Corinthios redigere, quibus ipse dicit: Sustinetis enim, id est patienter suffertis, si quis vos in servitutem legis vult redigere. Si quis devorat, subaudis substantiam vestram, sustinetis. Pseudo-apostoli suis adulationibus et laudibus exspoliabant illos quos decipiebant et in conviviis plurimis diripiebant illorum bona, erantque illi contenti devorari res suas a suis deceptoribus. Si quis accipit, ac si dicat: Si quis rapit vestra bona a vobis, et ac
Abbreviated transcription (Latin):
st a  illuid uerũ sit qđ dicit᷑ nemo potest
liuta abftra hi m̃tẽ siue intellectũ. quan¬
do millius i effabilitatẽ uisionis assumit᷑
Itist in gredibile quib dã scis. ñdũ ita extoto
defincus ut sepelienda ca dauera remane¬
irta: mã istã ex cellentiã uisionis fuisse con¬

Expanded text:
 dicitur: Nemo potest hac vita abstrahi mente sive intellectu, quando in illius ineffabilitatem visionis assumitur. Et non fit incredibile quibusdam sanctis nondum ita ex toto defunctis, ut sepelienda cadavera remanerent, etiam istam excellentiam visionis fuisse con
Abbreviated transcription (Latin):
aũclũ Mos ausitata consue tudo ẽ. scrip¬
tonĩ qui nob sacras luteras ministrauit. ut
quando abaliquo eoꝵ narrat᷑ hystoria: aĩ
ad semetipsũ uenertt: siclese tã quã dealio
loquat᷑ Sic fec̃ moyses quando dix̃ Erat

Expanded text:
a. Mos et usitata consuetudo est scriptorum, qui nobis sacras litteras ministrant, ut quando ab aliquo eorum narratur aliquid, cum ad seipsum venerit, sic de se tanquam de alio loquatur. Sic fecit Moses, qui dixit: Erat
Abbreviated transcription (Latin):
bat inspũ. idẽ. in anima : & ñ intelle gebat quid
signifi cara. qe ñ plenit̃ habebat intellec tualẽ
uisionẽ lica aliquid inde haher& Vnde ap
& intellectuali uisione: & qr requirelut quid
significar& &ciã ipsã inquisitionẽ utiq mentis
intellectꝰ agebat. Quȩ ñ cõ ꝑto danihel ac¬
cessit. & qi intelletualẽ uisionẽ habebat:
spũ ꝓpͥhetiȩ cũ m̃te in lustrata ꝑ turba toregi
quid illo signo ꝓtenderet᷑ apperuit. Ip se por
le qui& signũ factũ cor poralit̃ uiderat ad
imaginẽ in spũ cogitando cernebat. nec ali
de possunt intellegi. tria genera usionũ de
quib actenus locuti sumꝰ Ita tam̃ ut ꝑpa
mã uisionẽ intellegamꝰ quie quid infri anhi¬
tionedĩ sunt positȩ ꝑterciũ celũ melit¬

Expanded text:
bat in spiritu, id est in anima, et non intelligebat quid bat in spiritu, id est in anima, et non intelligebat quid significaret: quia non pleniter habebat intellectualem visionem, licet aliquid inde haberet. Unde aex intellectuali visione: et quia requirebat quid significaret, etiam ipsam inquisitioto, Daniel accessit: et quia intellectualem visionem habebat, spiritu prophetico mente illustrata, perturbato regi quid illo signo portenderetur aperuit. Ipse potiulle qui in signum factum corporaliter viderat, et ejus imaginem in spiritu cogitando cernebat, nec aliquid urde possunt intelligi tria genera visionum, de quibus hactenus locuti sumus ita tamen ut per primam visionem intelligamus quidquid infra ambitione Dei sunt positae. Per tertium vero coel
Abbreviated transcription (Latin):
militudo corporis & plerũq quid significa
Hanc in tellectualẽ usionẽ. nullutenꝰ peccora
aut uolutilia habent : qr nec se ipsa intelleguNT
necillaquȩ oculis cernunt Iostremo corpo
solũ modo Spũ alis uero: sine cor porale eẽ¬
tas ipseds̃ Ipsa mers hominis quȩ nullũ cor¬
pus hab& : nullũ soliditatẽ corporis. Qua¬
ꝓpt̃ ista uisio intellectualis trans cendit. &
p̃cellit illas duas p̃missas corporalẽ scilic&
ac spũ alẽ : qđ ꝓbare possum̃ ex uo lumine da¬
nihȩlis ꝓphete. ubilegimꝰ qr cũ baltasar aepu
laret᷑ & potar& opipare siuesplendide inuasis
tẽpli dñi quȩ asportauerat nabochodonosor
Auus eius de hiorłm uidit articulos manus scri¬
bentis inpariete aule regis. udit cor porali ui¬
sione continuoq ꝑ corporissensu imagorei cor¬
poralit̃ facte spĩu eiꝰ in pr̃ssaẽ. Adqdũ ad ali
Ase cuerter&. lic& cor poralit̃ illu ñ cerner&¬
spũ aliusione & memoria iudebat Nide¬

Expanded text:
militudo corporis, et plerumque quid significet. Hanc intellectualem visionem nullatenus pecora aut volatilia habent: quia nec seipsa intelligunt, nec illa quae oculis cernunt. Postremo corporsolummodo. Spiritalis vero sine corporali esipsa mens hominis, quae nullum habet corpus, nullam soliditatem corporis. Quapropter ista visio intellectualis transcendit et praecedit illas duas praemissas, corporalem scilicet ac spiritalem. Quod probare possumus ex volumine Danielis prophetae, ubi legimus, quia cum Baltaret opipare sive splendide in vasis templi Domini quae asportaverat Nabuchodonosor avus ejus de Jerusalem, vidit articulos manus scribentis in pariete aulae regiae. Vidit corporali visione, continuoque per corporis sensum imago rei corporaliter factae, spiritui ejus impressa est: atque ad alia dum se verteret, licet corporaliter illa non cerner visione et memoria videret, vide
Abbreviated transcription (Latin):
Refert aut̃ beat̾ bȩda librũ delatũ cẽ. Aroma ꝑx
chudoinũ orientaliũ Angloꝵ. antistitẽ. inquo
erant om̃s labores. passiones & poene apłi depic¬
te ꝑloca oportuna: int̾quȩ om̃a erat depictus
apł̃s qua si denudatus iaceret int̾ra. & suꝑ astabat
tortor quadrifidũ habers faagellũ inmanu.
sed unã effidib inmanusua retentã. tres ferien
Uelsi nouies ftriret quat̃ns fidib & decima uice ter
Hoc agcntib passus ẽ. hȩc aut̃ in actib: apłoꝵ no
minare periunt᷑ : qr nec in his xpłis ꝯm̃a continent᷑
quȩ in ea dẽ hrstoria habent᷑: Inuenimꝰ tam̃ibi.
qr cũ ueniss& in par tes macedoniȩ. & eẽ. inciui¬
tatẽ coloniȩ: iussus ẽ. uirgiscȩdi. Et alia uicȩ

Expanded text:
eatus Beda librum delatum esse a Roma per Chidonium orientalium angelorum antistitem in quo erant omnes labores, passiones, et poenae Apostoli, depictae per loca opportuna, inter quae omnia erat depictus Apostolus quasi denudatus jaceret in terra, et super astabat ei tortor quadrifidum habens flagellum in manu, sed unam e fidibus in manu sua retentam, tres reliquaVel si nonies feriret quaternis fidibus, et decima vice ternhoc a gentibus passus est. Haec autem in Actibus apostoia reperiuntur: quoniam nec in eis Epistolis omnia continentur, quae in eadem historia habentur. Invenimus tamen ibi, quia cum venisset in partes Macedoniae, et esset in civitate Colonia, jussus est virgis caedi: et alia vice
Abbreviated transcription (Latin):
tu dic turisumꝰ . si a b ono dpere tor pentes ine¬
ti fuerimꝰ : qui ex xpĩ anis parentib nati ap
ne abipsis cunubulis uerbũ uitȩ accepimꝰ au
lucte carnis. lacte scripturarũ nucriti luns
Tanto ergo sollicitia orescẽ . debemꝰ in bonoi¬
re : quinio minus ignorantiã p̃tendere i
nra ex cusatione poterimꝰ. Scilica quano
in ex cusabiles erimꝰ. de uocatione atq dico¬
nitione. metuentes qr ñ parimodo partas¬
tur : quiscient̃ Mignorant̃ peccunt. sica

Expanded text:
 dicturi sumus, si a bono opere torpentes inventi fuerimus, qui, ex Christianis parentibus nati, et pene ab ipsis cunabulis verbum vitae accepimus, et cum lacte carnis lacte Scripturarum nutriti sumus. Tanto ergo sollicitiores esse debemus in bono opere, quanto minus ignorantiam praetendere in nostra excusatione poterimus, scilicet quando inexcusabiles erimus, de vocatione atque Dei cognitione metuentes: quia non pari modo coarctantur, qui scienter et ignoranter peccant, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
trego Ministt̃xp̃i dicit᷑. quisquis euangbis
dicat Ut minus sapicas dicã plusego sob¬
audit᷑ minis terxp̃i quã illi : q ego plus emis
laboro Et quicquid p̃dico operib xano
illi uerolic& inquib dã reb bene uide ant̃ p̃¬
care tam̃ ñ sunt ueriminis trixp̃ĩ. qm̃ ꝗd p̃idio¬

Expanded text:
ter Christi dicitur, quisquis Evangelium praedicat. Ut minus sapiens dico, plus ego: subaudis sum minister Christi quam illi: quia ego plus omnibus laboro: et quidquid praedico, operibus exorno. Illi vero, licet in quibusdam rebus bene videantur praedicare, tamen non sunt veri ministri
Abbreviated transcription (Latin):
uñõ porta ꝓpt̃ salutẽ alioꝵ. & necessitatẽ su¬
padictã qua cõ pellor: in hoc possũ gloriari
qi casimanꝰ ꝑsequentiũ Tam̃ ñ expedit id
enẽ mihinecesse ut glories: quia ñelegi sa ꝑ¬
lĩ auctantiã sed humilitatẽ Neniã
ut idiusiones: & reuelu tiones dñi. Subau

Expanded text:
 propter salutem aliorum et necessitatem supradictam, qua compellor, in hoc possum gloriari, quia evasi manus persequentium, tamen non expedit, id est non est mihi necesse ut glorier: quia non elegi superbiam et jactantiam, sed humilitatem Veniam autem ad visiones et revelationes Domini, su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ morsenducẽ ec egyptohberati sunt. & mortẽ eua¬
serunt ꝑnubẽ &ꝑ mare: iti anos ꝑxpm̃ & ꝑ gram̃
sc̃ sps̃ in baptis mate. Amorte originalis peccati . & ac¬
spm̃ scm̃ Mare rubrũ ꝑ qđ illi transeundo amor¬
tesunt liberati. baptisma significat : qđ rubore sangui
Ctom̃s eandẽ escã spũ alẽ mandu cauerunt : & omĩs
eundẽ potũ spũ alẽ biberunt Manna quȩ de
cęlo idẽ deisto Aere cis danẽ: & aque quȩde
para flux̃ dicit spũ alia eẽ uł qr spũ alit̃ intelle¬
genda sunt Signifi cabunt enĩ corp̾a sanguinẽ
dni qđ modo consecrat᷑ & ꝑ cipit᷑ in ecła : uł quia
ñ mundanalege & c̃suorudine parata sunt sediur¬
tutedĩ sine cõmixtione elem̃torũ aquȩ uidelic&

Expanded text:
per Moysen ducem ex Aegypto liberati sunt, et mortem evaper Moysen ducem ex Aegypto liberati sunt, et mortem evaserunt per nubem et s in baptismate a morte originalis peccati et acSpiritum sanctum, mare Rubrum per quod illi transeundo a morte sunt liberati baptisma significat, quod rubore sanguiEt omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam quae de petra fluxit, dicit spiritalia esse; vel quia spiritaliter intelligenda sunt: significabant enim corpus et sanguinem Domini quod modo consecratur et percipitur in Ecclesia, vel quia non mundana lege et consuetudine parata sunt, sed virtute Dei sine commistione elementorum, aquae videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
rȩpbis. Nesciouos idẽ. ñ ad ꝓbo ad meã partẽ
tione mea edocti & ego ipse alienꝰ existã Alaude
a p̃mio remunerationis. Audiens adño. rtce¬
pisti mer cedẽ tuã Neforte &iã aliis curaus
p̃cedebateos desuꝑ ꝑdiem: Ptom̃s mare tran¬
sierunt : qr mortẽ eua sert̃ Et om̃s inmor se
idẽ ꝑ morsen ductorẽ. baptiratisunt innube
& inmari : idẽ amorte sunt liberati Quantũ
adueritatẽ hy storiȩ ꝑtin&. iu dei egredientes
illis in obscuritate & infigura facta sunt In hoc
uero qr nube tutisunt ab ad uersariissus ȩgptus
quando nubesse int̾ posuit. int̃ illos & ȩgr ptios.
x aque fuerunt ad extris a a simistris & posimo¬
dũ ꝓ tecti sunt ꝑ dic̃ ab ipsa nube acalore sols.¬
dũ amorte p̃sent liberatisunt. baptirati dicunt᷑ suis¬
se ꝑ morsen innube quȩ erat post ipsos & in mari ꝑ
cuiꝰ mediũ transierunt. Siue giã in hocdicunt᷑ bap
illis infigura nob̵ eueniunt inueritate Nã sict̃

Expanded text:
reprobis: Nescio vos , id est, non approbo ad meam partem tione mea edocti, et ego ipse alienus existam a laude et praemio remunerationis, audiens a Domino: Recepisti mercedem tuam, ne forte etiam aliis curatis, praecedebat eos desuper per diem, et omnes mare transierunt, quia mortem evaserunt. Et omnes in Moyse, id est per Moysen ductorem, baptizati sunt in nube et in mari, id est a morte sunt liberati. Quantum ad veritatem historiae pertinet, Judaei egredientes illis in obscuritate et in figura facta sunt. In hoc vero, quia nube tecti sunt, adversariis suis Aegyptiis, quando nubes se interposuit inter illos et Aegyptios, et aquae fuerunt a dexteris et a sinistris; et postmodum protecti sunt per diem ab ipsa nube a calore solidum a morte praesenti liberati sunt, baptizati dicuntur fuisse per Moysen in nube quae erat post ipsos et in mari per cujus medium transierunt. Sive etiam in hoc dicuntur baillis in figura, nobis eveniunt in veritate. Nam sicut illi
Abbreviated transcription (Latin):
siculũ ita exponant: quasi Ada płm ꝑtineat. ut sit
sensus igno bilẽrẽ ago qđ Aliquid denobilitate ge¬
neris meex tollo : non conuenit iste sensus qr ñdũ
ꝑuenit ad locũ illũ. ubi dicturus ẽ. se degenere pa¬
itiarcharũ eẽ . sed eomodo intelle gendus ut doci
mꝰene forte aliquis putaret qđ pugnis aut a¬
liquo modo in faciẽ corporis dicer& eoscȩdi ideo
talit̃ locutꝰ ẽ. Siquis inquieas faciẽ idẽ in p̃sen¬
tia cȩdit in ꝓpes ando aliquid deignobilitate generis
patient̃ susti netis : & p̃fertis illos uobis. Scđm aut̃
acȩdi ñ pugnis Quasinos infirmifuerimꝰ in hic
parte sub audit᷑ generis. p̃fert̃ senob illi : & sic ꝓni¬
sub audit̾ introduca ꝑsonũ barnabae iocusui. qui
&x codẽ genere udaico erat Ita ergo sep̃sere¬
bunt falsi apłi exiudȩis apło paulo a barna bȩ qͣ
si nobiliorigenere ortient̃ quã illi : & quasi dedis¬
parigenere natiessent illiduo. ita despiciebant

Expanded text:
siculum ita exponant, quasi ad Apostolum pertineat, ut sit sensus. Ignobilem rem ago quod aliquid de nobilitate generis me extollo, non convenit iste sensus, quia nondum pervenit ad illum locum ubi dicturus est se de genere patriarcharum esse, sed eo modo est intelligendus, ut diximus. Et ne forte aliquis putaret, quod pugnis, aut aliquo modo in faciem corporis diceret eos caedi, ideo taliter locutus est. Si quis, inquiens, in faciem, id est in praesentiam caedit, improperando aliquid de ignobilitate generis, patienter sustinetis, et praefertis illos nobis. Secundum naesentiam caedi, non pugnis, quasi nos infirmi fuerimus in hac parte, subaudis generis, sic praeferunt se nobis illi, et sisubintroducit personam Barnabae socii sui, qui ex eodem genere Judaico erat. Ita ergo praeferebant se falsi apostoli ex Judaeis apostolo Paulo et Barnabae, quasi de nobiliori genere orti essent quam illi, et quasi de dispari genere nati essent illi duo, ita despiciebant
Abbreviated transcription (Latin):
egoreficiã uos Tollite iugũ meũ suꝑ uos. & dis¬
cite ame quia mitissũ & humilis corde : & inueni¬
etis requiẽ animab: uris Et quia solet contin¬
gere ut ñ nulli tardius c̃uersi ab hacuita uocati.
prius remunerationẽ accipiant : quã illi qui pri¬
us laborare coeper̃. recte uoce patris familiae
dius c̃uersos : cũ illos prius quã se remunerari
uident. Qđ uero subdit᷑ Uementes aut̃

Expanded text:
ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et disego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . » Et quia solet contingere, ut nonnulli tardius conversi, ab hac vita vocati, prius remunerationem accipiant, quam illi qui prius laborare coeperunt, recte voce patrisfamiliae dius conversos, cum illos prius, quam se remunerari vident. Quod vero subditur: « Venientes autem
Abbreviated transcription (Latin):
adaetatũ diuersitates deximꝰ ꝑtinere. libet intueri
quẽ ad modu in eccła fiat. qđ in duob populis. factũ
cẽ intellegentiã seqͥm᷑: moralit̃ sero unicuiq nrm̃
fit. tes minꝰ uitȩ p̃sentis Edic& ñ nulli antequã
ad maturã actatẽ ꝑueniant. abhac uita uocent᷑.
siñ habent sero ꝑ actatẽ. habent tam̃ ꝑ exitũ
Sero ergo operarii ad recipiendã mercedẽ uocant᷑:
qr ꝓbonis operib tunc electi remunerationẽ acci¬
piunt cũ abhac uita uocant᷑ Teste psalmistaꝗ
ait Circũ dederit dilectissuis somnũ: hȩc ẽ
hereditas dñi Duplicit̃ aut̃ nosds̃uocat. in p̃¬
senti alluborẽ : in futuro ad requiẽ. Unde
necesseẽ ut quicũq futurã desiderat remunera¬
tonẽ : in p̃senti ñ refugiat laborẽ. Quia illi qui
ꝓdõ fidelit suscipiunt laborẽ : fidelit̃ ꝑuenient
ad remunerationẽ. quando audituri sum
Uenite adie om̃s qu laboratis & oncratiestis. &

Expanded text:
ad aetatum diversitates diximus pertinere, libet intueri, ad aetatum diversitates diximus pertinere, libet intueri, quemadmodum in Ecclesia fiat, quod in duobus populis factum cem intelligentiam sequimur, moraliter sero unicuique nostrum fit terminus vitae praesentis, et licet nonnulli, antequam ad maturam aetatem perveniant, ab hac vita vocentur, si non habent sero per aetatem, habent tamen per exitum. Sero ergo operarii ad recipiendam mercedem vocantur, quia pro bonis operibus tunc electi remunerationem accipiunt, cum ab hac vita vocantur, teste Psalmista, qui ait: « Cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini . « Dupliciter autem nos Deus vocat, in praesenti ad laborem, in futuro ad requiem. Unde necesse est, ut quicunque futuram desiderat remunerationem, in praesenti non refugiat laborem. Quia illi qui pro Deo fideliter suscipiunt laborem, fideliter pervenient ad remunerationem, quando audituri sunt: « Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et
Abbreviated transcription (Latin):
sed solu bonitate quib uult uitã tribuit Un¬
de & subdit᷑ Sicerunt nouissimi primi: & pri¬
mi nouissimi Primienĩ quondã iudȩi fuert̃
quando olim dm̃ cęli credidert̃. & scđm legẽ ui¬
xerunt Nouissimi aut̃ gentiles erant ꝓpt̃
increduli tatẽ ex traneia cognitione dĩ: & testa¬
m̃tolegis Sed dño ueniente. quiuide bant᷑ eẽ.
primi : ñcredendo factisunt nouissimi. Qilliqui
noussimierant: credendo facti sunt primi Et ꝗ
erant inca pite : facti sunt incauda Etquierant
rara iudȩoꝵ fides reꝓbat᷑: cũ ad huc sub iungitur
Multi enĩ sunt uocati: pauciuero electi Qd spe¬
cialit̃ adudeoꝵ populũ ꝑtinet: ex quib: multiuo¬
cati. sed quid ño crederent pauasunt inuenti
Nã degentiũ uocatione : alibi dicit᷑ Multiue¬
nient aboriente & occidente : &recumbent cũ abra¬
ham. &isaac. miacob. in regno cȩlorũ Qui a ergo
horarũ uarioates quib operarũ inumeã uocant᷑.

Expanded text:
sed sola bonitate quibus vult vitam tribuit. Unde et subditur: « Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. » Primi enim quondam Judaei fuerunt, quando olim Deo coeli crediderunt, et secundum legem vixerunt. Novissimi autem gentiles erant, propter incredulitatem extranei a cognitione Dei et testamento legis. Sed Domino veniente, qui videbantur esse primi, non credendo facti sunt novissimi et illi qui novissimi erant, in credendo facti sunt primi; et qui erant capite, facti sunt in cauda; et qui erant rara Judaeorum fides reprobatur, cum adhuc subjungitur: « Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. » Quod specialiter ad Judaeorum populum pertinet, ex quibus multi vocati, sed qui Domino crederent, pauci sunt inventi. Nam de gentium vocatione alibi dicitur: « Multi venient ab oriente et occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum . » Quia ergo horarum varietates, quibus operarii in vineam vocantur,
Abbreviated transcription (Latin):
natoris infir mia geas. qui uidentes aegrũ tristari&
ddee participes eiꝰ sunt doloꝵ merorisq Quisscan¬
Aibat᷑ & ego ñ uror: Quantũ ad hunc locũ ꝑ¬
i sandali tarͥẽ carnis pati desideriũ . & con¬
mbriatq affligi calore corporis: & ardore
alore lbidnis totius corporis ardore aestua
candalitat᷑ ergo Aliquis quando ñ spon
Smlectus pulchri tudi ne mulieris. Aut ꝓpriȩ¬

Expanded text:
agens, qui videns aegrum tristari et dolere, particeps est ejus doloris moerorisque. Quis scandalizatur: et ego non uror? Quantum ad hunc locum pertinet, scandalizari est carnis pati desiderium, et contristari atque affligi calore corporis et ardore calore libidinis totiusque corporis ardore aestuari Scandalizatur ergo aliquis, quando non sponte illectus pulchritudine mulieris, aut pr
Abbreviated transcription (Latin):
Libenter sufferts insipientes. cũ sitis ipsisa piontes
Quã quã & enĩ quidã hunc uersiculũ. ita expo¬
nant: ut sit sensus. quasi eos ueracit̾ appellut
sapientes Miror cũsitis sapientes quare sus¬
tineatis libent̃ insi pientes. beatus augustinꝰ
talit̃ ex ponit. destruens hunc sensũ. & hy roni¬
cȩ intellegens eos appellatos eẽ. sapientes
Cũsitis uꝑ inquid o coranthu insipientes putantes
uos eẽ. sapientes. ñ ẽ. mirũ si patienter sustine¬

Expanded text:
Libenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Quanquam etenim quidam hunc versiculum ita exponant, ut sit sensus, quasi eos veraciter appellet, dicens sapientes: miror, cum sitis ipsi sapientes, quare sustineatis libenter insipientes, sed beatus Augustinus aliter exponit, destruens hunc sensum et ironicos intelligens eos appellatos esse sapientes. Cum sitis, inquit, o Corinthii, insipientes, putantes vos esse sapientes, non e
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ accipient om̃s denariũ qr unũ omnib: dec¬
tis p̃paratũ ẽ. regnũ : eitam̃ ꝓ diuer sitate me¬
ruorũ diuersasunt p̃mia p̾parata in regno
celoꝵ: dicente dño Indomo patris mei:
mansiones multȩ sunt. Ande mentt fus¬
se conuintit᷑ iouian hereticus. quidix̃ nulla
differentiã futur᷑a eẽ. int̃ iustũ simplicẽ : ous¬
tũ sapientẽ Int uirginẽ & corruptã int̾ eũ

Expanded text:
enim accipient omnes denarium, quia unum omnibus elecenim accipient omnes denarium, quia unum omnibus electis praeparatum est regnum, et tamen pro diversitate meritorum, diversa sunt praemia parata in regno coelorum, dicente Domino: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Unde mentitus fuisse convincitur Jovinianus haereticus, qui dixit nullam differentiam futuram esse inter justum simplicem et justum sapientem, inter virginem et corrupt
Abbreviated transcription (Latin):
pondus dici & aestus: Hoc nãq soloc contin¬
gere in ecđa & maxime in monastico ordine
Pondus cnĩ diei & aestus sustinent : qui ab ipsa
pueritia inregulurib disciplinis nutriti. iniu¬
giliis inie iumus. in labore manuũ desuda¬
recogunt᷑ Sunt uero alii. quiusq ad senectu¬
tẽ. uł decrepitã acctẽ carnulit̃ in scło uiuunt.
sed arca finẽ uitȩ conuersi. post breuem tribula¬
tionẽ. ato ꝑueniunt Ad remũ nerationẽ Et
cũ post breuẽ laborẽ uocant᷑ ad requiem. quasi
dent remunerari. qui nouissimi ad spũ alẽ malao¬
fiamlaccesserunt. seaut̃ incerta mine relin qui
Sed ñ ẽ. mut murandũ conga dĩ bonitatẽ. qm̃
intali dilatione. ñ minuit᷑ p̃miũ sed augetur
qr dectis iustus udex ds̃ redd& umi cuiq scđm
opera sua Et tanto maiorẽ remunerationem
accipient : quanto inciꝰ ex pectatione maiorẽ
luborem sustinent A pło teste Vnusquis¬
q mercedẽ scđm suũ laborẽ accipio Vnũ

Expanded text:
tus. » Hoc namque solet contingere in Ecclesia, et maxime in monastico ordine. Pondus enim diei et aestus illi sustinent, qui ab ipsa pueritia in regularibus disciplinis nutriti, in vigiliis, in jejuniis, in labore manuum desudare coguntur. Sunt vero alii, qui usque ad senectutem vel decrepitam aetatem carnaliter in saeculo vivunt, sed circa finem vitae conversi, post brevem tribulationem cito perveniunt ad remunerationem, et cum post brevem laborem vocantur ad requiem, quasi dent remunerari, qui novissimi ad spiritualem militiam accesserunt, se autem in certamine reliqui. Sed non est murmurandum contra Dei bonitatem, quoniam in tali dilatione non minuitur praemium, sed augetur, quia electis justus judex Deus reddet unicuique secundum opera sua; et tanto majorem remunerationem accipient, quanto ejus exspectatione majorem laborem sustinent, Apostolo teste: « Unusquisque mercedem secundum suum laborem accipiet , » unum
Abbreviated transcription (Latin):
facere uideret᷑. siqđ ex debito debent &
fo iniquitatẽ. Quia & siui ditacusa¬
li quando sunt occulta : ñ tamen inusti
plures eoꝵ ante celunt quite pide & ngs¬
gent̃ uiuunt Qđ aut̃ finita similitudoa
dicit᷑ multi sunt uocatipauciuero eledi
magis tim̃dũ ẽ quã exponendũ Vali¬

Expanded text:
facere videretur, si quod ex debito deberet, ex nulla iniquitate; quia et si judicia ejus aliquando sunt occulta, non tamen injustaplures eorum antecedunt, qui tepide et negligenter vivunt. Quod autem finita similitudine dicitur: « Multi sunt vocati, pauci vero electi, » magis tim
Abbreviated transcription (Latin):
xbonoꝵ Eterat ana ꝓphetissa. &rłq. Post
sy meonis ꝓphetiã. anna uidua in troducit᷑ : quia
ordo rationis poscebat. ut primũ auiris. deinde a
seminis dñ natiuitas testimoniũ accipera.
Quia i omnẽ sexũ & omnẽ aatẽ redimere uene¬

Expanded text:
 Et erat Anna prophetissa, » etc. Post Simeonis prophetiam Anna vidua introducitur, quia ordo rationis poscebat ut primum a viris, deinde a feminis Domini nativitas testimonium acciperet. Quia enim omnem sexum et omnem aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
tit admittere. sed yselitoꝵ locohabendos. eos iudi¬
abunt Dicentes indignũ eẽ. & gentes pidolorũ¬
uliutã cis coȩquarent᷑. quoꝵ ꝓutrib ds locutꝰ fue
ia & multa mira culu ostenderdet. & quib legẽ
dederat aex quib carnẽ assupserat. Et hocẽ qđ
illi quipriores inuineã uenerant : murmurantes c̃tra
Amice ñ faciotibi in uriã Atuero ille quia ñ
c̃ ꝑsnarũ acceptor. sed inomnigente quio pe¬
rat iustinã accept̾ ẽ. illi recte dicit. Uolo
lut̃ & huic nouissimodare: sicut &tibi. Nã¬

Expanded text:
tatem admittere, sed proselytorum loco eos habendos judicabant, dicentes indignupatribus Deus locutus fuerat , et multa mirabilia ostenderat, et quibus legem dederat, et ex quibus carnem assumpserat. Et hoc est quod illi, qui priores in vineam venerant, murmurantes contra Amice, non facio tibi injuriam, etc. At vero, ille qui non est personarum acceptor, sed in omni gente qui operatur justitiam, acceptus est illi, recte dicit: « Volo autem et huic novissimo dare sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Cauers & hoc qđ subdit Proptedu¬
mã aut̃ tuã & in poeniters cor thes auri¬
as tibi irã indie ire Siquis uero ita negle¬
s & desidiosus fucert ut oriã insenectu
tra hat. & p̃terita mala fletib diluat. & ꝓut
potest bonis operib muigil& Quia sihora
un decimu c̃uertat᷑ tunc & ñm&uat laborẽ sus¬
cipere quando ꝓ dõ parũ poruerit laborare &
sicut censurã metuit districti uidicis. sic millius
piate confidat. qui ñ uenit uocare iustos sed
peccutores ad poe ntentiã Puissimꝰ & miseri¬
cordissime ds̃ &iã insenec tute conuersos ñ respu

Expanded text:
hoc quod subdit: « Propter duritiam et impoenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae . » Si quis vero ita negligens et desidiosus fuerit, ut etiam in senectute trahat et praeterita mala fletibus diluat et, prout potest, bonis operibus invigilet. Quia si hora undecima convertatur, et tunc non metuat laborem suscipere, quando pro Deo parum potuerit laborare: et sicut censuram metuit districti judicis, sic in illius pietate confidat, qui non venit vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam. Piissimus et misericordissimus Deus, etiam in sene
Abbreviated transcription (Latin):
&ẽ afflctũ: Quȩ ita soluit᷑ qr multa sustinuit
ipse supra modũ hominũ & supͣ modũ huma nȩ
fragilitatis : sed ñ supra diuinã uirtutẽ Id eo¬
que potuit ea sustinere & superare: qr uirtͥom¬
npotentisdi adminis tra bat ei fortitudinẽ suf¬
stedi Inmor tib frequent̃. sub audit᷑ fui po¬
sus. Eisisepe fuit in mortib quomodo uuebat

Expanded text:
tinuit ipse supra modum humanum, et supra virtutem humanae fragilitatis, sed non supra virtutem divinam, ideoque potuit ea sustinere et superare, quia virtus omnipotentis Dei administrabat ei fortitudinem sufferendi. In mortibus frequenter, subaudis fui positus. Et si saepe fuit in mortibus, quomodo vivebat
Abbreviated transcription (Latin):
quiait in eugło Egosũ uitis uera: x pat̾ms̃
Agricolu. auos palmites Adreddendã er
um nos recdemit. ꝑ ipsũ nos re mune raturusẽ
sicut ipse filius dicit Sat̃ ñ iudicatquẽ quã:
sedomne iudiciũ dedit filio Quantũ aut̃ diui¬
tias bonitatis suȩ in nob̾ qui pꝰeius incarnutio¬
nẽ credidimꝰ fecerit habundure manisestatur

Expanded text:
qui ait in Evangelio: « Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola, et vos palmites . » Ad reddendam ergum nos redemit, per ipsum nos remuneraturus est, sicut ipse Filius dicit: « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . » Quantum autem divitias bonitatis suae in nobis, qui post ejus incarnationem credimus, fecerit abundare ma
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ parat̾ unꝰ quisq deb& eẽ in bonu operati¬
one: nesorie si quundo potest ñ uult bonũ ope¬
rari. tunc inaprat uelle. quando ñera posse
nde pius dñs nos admona diceas Curit
dũ lucẽ habetis netorebre mortis uos cõpho¬

Expanded text:
suae, paratus unusquisque debet esse in bona operatisuae, paratus unusquisque debet esse in bona operatione, ne forte si quando potest, non vult bonum operari, tunc incipiat velle, quando non erit posse. Unde pius Dominus nos admonet, dicens: « Currite dum lucem vitae habetis, ne tenebrae mortis vos comp
Abbreviated transcription (Latin):
Peccutor quacũq die c̃uersus fuent & ingemue¬
qm̃ calliditas Antiqui hostis in hac parte tepidos
decipere solet xpĩ anos: ut quib suad& culpam
pita &ate poenitendo diluant. quando in ado¬
lescentia uł iniuuentute c̃miserunt. necesse ẽ.
tam̃ ut quihorã nrȩ̃ uocationis ignoramꝰ. omĩtẽpr̃
in bono opere simꝰ parati. ut huic deceptioni oppo¬
nenda ẽ. uarietas huma nȩ conditionis Et quia
ignoramꝰ quis ex nob̵ in puentia. quis mn adoles¬
centia: quis iniuuentute. quis insenectute. &qus
inde crepita &ate abhac uita uocan dussit. sicut
omnib incertꝰ ẽ. exitus sic certus deba eẽ in bono
muineã mnit tunt᷑. si diuer is actatib homines ab
hacuita uocant᷑ Ali quidẽ primomane id
ui im pueritia Alii hora tertia idẽ. madoles¬
centia. ali sexcta idẽ. in iuuentute. alinona
idẽ insenec tute. atq alii inundecimu idẽ. in
de crepita date. quȩ uettrana dicit᷑. Et quia
incertusẽ. omnib: in his oatib hora uocationis

Expanded text:
die conversus fuerit et ingemuequia solet antiquus hostis in hac parte tepidos decipere Christianos, ut quibus suadet culpam, pita aetate poenitendo diluant, quod in adolescentia vel in juventute commiserunt, necesse est tamen, ut quia horam nostrae vocationis ignoramus, omni tempore in bono opere simus parati, et huic deceptioni opponenda est varietas humanae conditionis. Et quia ignoramus quis ex nobis in pueritia, quis in adolescentia, quis in juventute, quis in senectute, et quis in decrepita aetate ab hac vita vocandus sit, sicut omnibus incertus est exitus, sic certus debet esse in bono in vineam mittuntur, sic diversis aetatibus homines ab hac vita vocantur. Alii quidem primo mane, id est in pueritia: alii hora tertia, id est in adolescentia: alii sexta, id est in juventute: alii nona, id est in senectute: atque alii in undecima, id est in decrepita aetate, quae veterana dicitur. Et quia incerta est omnibus in his aetatibus hora vocationis
Abbreviated transcription (Latin):
do p̃t̃ mittat qđ abalio dictũ meminit luer autẽ
ibs̃ crescebat & c̃fortabat᷑: plenꝰ sapentia In hoc uer¬
siculo duorũ heretieoꝵ dogmata destruunt᷑: maniche¬
o scilica & apolli naristarũ Manihei dixer̃ : dñm
uerũ corp̃ ñ assup̃ sisse Hor doc ma destruit᷑ : cũ etian
głista dicitꝰ. suer aut̃ ihs crescebat & c̃fortaba t᷑
Qisienĩ uerã carnẽ habiuss& neccrescere. nec c̃ fortari po¬
tuss& : qr innatura dĩ nec minui. nec augeri potest
Apollina ristȩ docer̃. ille ñ uesacit̃ humanã animã as
supsisse Et hor dogma destruit᷑: cũ sub infert᷑ Pleñ
sapientia. Sicut enĩ crescere & c̃fortari ad corpꝰꝑtina
sic sapientia repleri ad animã. In co aut̃ qđ puer uocat᷑
& paulominꝰ abangelis ẽ minoratꝰ : crescere & c̃forta¬
ri potest : qr ꝓnrã salute carnẽ suscepit In eouero qđ
ait plenꝰ sapientia : nec cresoere ut diximꝰ. nec c̃fortari
Ded notandũ ieo qđ ait plenꝰ sapientia. qͥm̃ ñ adm̃ surã¬

Expanded text:
do praetermittat quod ab alio dictum meminit. « Puer autem Jesus crescebat, et confortabatur plenus sapientia. » In hoc versiculo duorum haereticorum dogmata destruuntur, Manichaeorum scilicet, et Apollinaristarum. Manichaei dixerunt Dominum verum cgelista dicit: « Puer autem Jesus crescebat et confortabatur. » Nisi enim veram carnem habuisset, nec crescere, nec confortari potuisset: quia in natura Dei, nec minui, nec augeri potest. Apollinaristae dixerunt illum veraciter humanam animam non assumpsisse. Et horum dogma destruitur, cum subinfertur, « plenus sapientia. » Sicut enim crescere et confortari ad corpus pertinet, sic sapientia repleri ad animam. In eo autem quod puer vocatur, et paulo minus ab angelis est minoratus, crescere et confortari potest, quia pro nostra salute carnem suscepit. In eo vero quod ait, plenus sapientia, nec crescere, ut diximus, nec confortari; sed notandum in eo quod ait, « plenus sapientia, » quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
quitalia confingunt dicant. ubor quando ł quon¬
do scđm litterã impletũ sit: qđ scđm. hox in p¬
in cantico morsi habet᷑ qr sitxor̃ meb depori o
oleũ desirma para Et tunc p̃bendus ẽ asscrg
m̃to hoc factũ reperire poterint. sub mittant ua
& inclinent aurẽ ut spũ alit̃ ista penetra re ula
tores tradunt oreb para quã mor ses ꝑcisst
mons ẽ lapideus cuĩ lat̾ ꝑ cussit morses. Qun¬
t̃ melius ẽ. ut spũ alit̃ ista intelle gant᷑ sicit a sip

Expanded text:
qui talia confingunt, dicant ubi, et quando vel quomqui talia confingunt, dicant ubi, et quando vel quomodo secundum litteram impletum sit, quod in cantico Moysi habetur: Quia suxerunt mel de petra, oleumque de firma petra, et tunc praebendus assensus eri Testamento hoc factum reperiri poterit, submittant vocem et inclinent aurem ut spiritaliter ista penetrare valeactores tradunt, Oreb petra quam Moyses percussit, mons est lapideus, cujus latus percussit Moyses. Quapropter melius est ut spiritalit
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo illorũ labore: Hocaiã significans qr de
cȩlis uenturꝰ erat : x pc̃ spũ alis panis qui spũ alit̃
pasceret Unde & mannu primu feria. siue
prima sabbat quȩ nunc obreuerentiã. dominice
resurrectionis dies dominica uocat̾ : primũ uenit
decelo ad saturitatẽ populi Bibebunt autẽ
despũ ali: sub audit̾ para. consequente eos eadẽ
para. Iuda & quidã &iã simpli ciũ doctorũ
&x hoc locoo fabulo sedisputant : uolentes ad firma¬
re qđ post quã moyses ꝑ cussit uirga bis silicem.
populusq bibit acuim̃ta. semꝑ secuta sit cosillu
para. Etubi cũq figebunt tentoria uoluebat᷑
in mediũ castroꝵ: nullo homine impellente ȩ¬
mutens lar gissimos riuulos ad satietatẽ populi.
& ium̃toꝵ. Dicunt aut̃ tam diu hoc factũ cẽ ꝑ
derunt puitos. & inuener acniã dulcẽ satis hil¬
deq Quidã oriã somni ando fingant: qđ tot
paruitatis fuerit ille lapis. ut maria soror mors
racillũ in pectore suo ꝑ illũ uastã solitudmẽ. Sel

Expanded text:
aliquo labore illorum. Hoc etiam significans, quia de coelis venturus erat Christus, spiritualis panis, qui spiritualiter pasceret. Unde et manna prima feria, sive prima sabbati, quae nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis dies Dominica vocatur, primum venit de coelo ad saturitatem populi. Bibebant autem de spiritali, subaudis petra, consequente eos eadem petra. Judaei et quidam simplicium doctorum ex hoc loco fabulose disputant, volentes affirmare quod postquam Moyses percussit virga bis silicem, populusque bibit ac jumenta, semper secuta sit eos illa petra, et ubicunque figebant tentoria, volvebatur in medium castrorum, nullo hominum impellente, emittens largissimos rivulos ad satietatem populi et jumentorum. Dicunt autem tandiu hoc factum esse pderunt puteos, invenerunt aquam dulcem satis abundeque. Quidam etiam somniando fingunt quod tantae parvitatis fuerit ille lapis, ut Maria soror Moysi ferret illum in pectore suo per illam vastam solitudinem. Sed illi
Abbreviated transcription (Latin):
bat: ̃i se laucla¬
lt dicer s seplus cẽ. minis trũ xp̃i quã illos
essapere In la borib: plurimis. subaudit᷑ de
enurxp̃o Et est sensus : In hoc apparet plus
aecẽ ministrũ xpã quã illos: qr lica illi qui¬

Expanded text:
bat, quia se laudabat dicens se plus esse ministrum Christi, quam illos: minus sapere. In laboribus plurimis, subaudis servio Christo, et est sensus: In hoc apparet plus me esse ministrum Christi quam illos, quia licet illi qu
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ scilic& & gentiũ referamꝰ: operarius hm
primȩ. t̃tiȩ sexte & none. iudee populis u
antiquis suis patrib fuit: & uelut spũ alsu
inelectissuis floruit Adundecimã uergo
tiles uocati sunt : qr post ascensionẽ dñ p̃dica¬
Quielhe statis tota die otiosi Totade

Expanded text:
 scilicet et gentium, referamus, operarius horae primae, tertiae, sextae et nonae, Judaeorum populus in antiquis suis patribus fuit, et velut spiritualis una in electis suis floruit. Ad undecimam vero gentiles vocati sunt, quia post ascensionem Domini praedicaqu
Abbreviated transcription (Latin):
am meã Carietas horarũ quib: operarii in
uneȩ culturã mittunt᷑ : uaria significat tẽpora
inquib scĩ operaru utiq fideles ad spũ alẽ uineã
ex colendã missisunt MAne quippe mun¬
difuit : ab adã usq: ad noȩ Tertia a noȩ
usq: ad abraham Sexta ab abraham usq
ad morsen : Nonu amorse usq: ad aduen¬
tũ dnũ Vndecima ab aduentu dñi : usq
ad finẽ scłi Ut aut̃ exmultis paucos refe¬
ramꝰ. aliquos subexemplo ponumus Opera¬
ruergo primo mane idẽ prima hora diei
fuer abel & enoch. & cocen alii qui in illu eta¬
te dõ placuer̃ Sexta uͦ a hora operaru
fuer̃ abra ham. isaac & duo decĩ patriarthȩ
Nonu hora operariorũ numerꝰ crescere coepit:
quando missus ẽ morses & aaron iosuȩ
samu bel dauid esaias. & ieremias & plures
am coluer : quanto ꝑfectius abipsa ueritt
instructifuert̃ Einde unus exeis logele¬

Expanded text:
um quibus operarii in vineae culturam mittuntur, varia significat tempora, in quibus sancti operarii, utique fideles, ad spiritualem vineam excolendam missi sunt: Mane quippe mundi fuit ab Adam usque ad Noe. Tertia, a Noe usque ad Abraham. Sexta, ab Abraham usque ad Moysen. Nona, a Moyse usque ad adventum Domini. Undecima, ab adventu Domini usque ad finem saeculi. Ut autem ex multis paucos referamus, aliquos sub exemplo ponamus. Operarii ergo primo mane, id est prima hora diei fuerunt Abel et Enoch, et caeteri alii, qui in illa aetate Deo placuerunt. Tertia hora, operarius fuit AbrahamNona hora, operariorum numerus crescere coepit, quando missus est Moyses et Aaron, Josue, Samuel, David, Isaias, Jeremias et plures ineam coluerunt, quanto perfectius ab ipsa veritate instructi fuerunt. Unde unus eorum lo
Abbreviated transcription (Latin):
eq alle goricȩ quid significant ad tendamus
lat̃ familias aut̃ iste. figurã ten& dĩ ommpo¬
ceitis: qui similis pati familias dicit᷑: qr sicut
pat̃ fa milias sub iectos indomo. sic ds̃ omp̃s ho¬
mies ordinat. regit. atq disponit inmundo
Nñ erģo patrifamilias. uinea scã ẽ eđa: quȩ¬

Expanded text:
rum allegorice significent, attendamus. Paterfamilias autem iste figuram Dei tenet omnipotentis, qui similis patrifamilias dicitur: quia, sicut paterfamilias subjectos in domo, sic Deus omnipotens homines ordinat regit atque disponit in mundo. Hujus ergo patrisfamilias vinea, sancta est E
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ sum̃ & ꝑimitationẽ fideia openations
t iste uersi culus ꝑseẽ ꝓferendus a distugo¬
dus Inquo. sub audis negotio quis andẽt
Audent illi gloriari in nobilita te generis lia ns¬
pient̃ dicã. audeo etego glonari denobilitati
neris Ideo aut̃ aiti ininsipientiã dico: q sal
ut aliquis sibi metipsi testimoniũ laudis aalo
te hoc agebat sed coactus: neq ꝓlaude hitui¬
na. sed ut corinthi os sualaude ad amorẽ siũ ra¬
tia dicit se audere gloriari denobilitate gagis
ut illoꝵ głum ȩuacust quise iactabunt qđ sa¬
ent̃. Abrahȩ. qr insipient̃ Agebunt. in prudent
Miã se ꝓnuntiat & insipient̃ Agere in hoc qđ s
laudit. ne illi prudentes uiderent᷑ in hacpari
aui nobiles quise extollebant denolulitatẽ gcans
denobilitate carnis qđ sint hȩbrȩi : & ego simle
hebreussũ sta hęlitȩ sunt illi degenere ia cobr

Expanded text:
carnem, sumus et per imitationem fidei et operationis. Et iste versiculus per se est proferendus et distinguendus. In quo, subaudis negotio, quis audet, Audent illi gloriari in nobilitate generis, licet insipienter dicam, audeo et ego gloriari de nobilitate generis. Ideo autem ait, In insipiena aliquis semetipsi testimonium laudis ex alsponte hoc agebat, sed coactus: neque pro laude humana, sed ut Corinthios sua laude ad amorem suum retran insipientia dicit se audere gloriari de nobilitate generis, ut illorum gloriam evacuet qui se jactabant qent Abrahae, quia insipienter agebant. Imprudentem etiam se pronuntiat, et insipienter agere in hoc quod se laudat, ne illi prudentes viderentur in hac parte ac nobiles, qui se extollebant de nobilitate generide nobilitate carnis quod Hebraei sunt, et ego similiter Hebraeus sum. Israelitae su