comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec amen sic doctrine student. ut a ꝓuidentia cessent: nec sic curis ext̾ĩorib
inhiant. ix a sꝑuali doctrina refrigescant. Summa regunt: & tamen una
non deslint. Illa cum potestate: ista cum humilitate. Non enim a sapientib
recedint: & tamen simpliciorib fratͥb condescendunt. Sic latent fr̃ib in
ioluntate: ut tamen aliquando cognoscant᷑ in oꝑatione. S
I. suo oꝑe: ut uix rep̾hendi possint cognoscentis estimatione. Sic assunt qͣnq
uideri nequeant. quia qͣnius remoti sint corꝑe: assunt tamen sollicita cir-¬
ciinspectione. Sic se intelligendum p̃bent ceteris: ut uix intelligi ualeant
etiam a discretis. Nec tamen sic secretum m̃tis obnubilant: qͥum ꝓ tẽꝑe¬
& loco. qͥb congruum uderint illud dicant. Et quia summo abbati toto
affectu m̃tis. iam mherent: adhuc in t̾ris positi formam summi abbatis te¬

Expanded text:
nec tamen sic doctrinae student, ut a providentia cessent; nec sic curis exterioribus nec tamen sic doctrinae student, ut a providentia cessent; nec sic curis exterioribus inhiant, ut a spirituali doctrina refrigescant. Summa regunt, et tamen ima non deserunt. Illa cum potestate, ista cum humilitate. Non enim a sapientibus recedunt, sed tamen simplicioribus fratribus condescendunt. Sic latent fratribus in sua voluntate, ut tamen aliquando cognoscantur in operatione; sin suo opere, ut vix reprehendi possint cognoscentis aestimatione; sic adsunt quandoque, ut videri nequeant, quia quamvis remoti sint corpore, adsunt tamen sollicita circumspectione; sic se intelligendos praebent caeteris, ut vix intelligi valeant etiam a discretis. Nec tamen sic secretum mentis obnubilant, quin pro tet loco quibus congruum viderint, illud dicant. Et quia summo abbati toto affectu mentis inhaerent, adhuc in terris positi formam summi abbatis te
Abbreviated transcription (Latin):
pater omp̃s. in quo clamamꝰ abba pater. qͥ omnia oꝑat᷑ quietus:
nec tamen angustat᷑ intentus. Sic ex teriora ciroundat ut inte¬
rtora impleat. sic interiora implet. ut ext̾iora circundet. Sic summa re-¬
git ut ima non deserat. sic imis p̾sens est: ut a suꝑiorib non recedat. Sic
latet in sua specie. ut tamen cognoscat᷑ in oꝑatione: sic in suo cognoscit᷑
oꝑe. ut tamen comprehendi non ualeat cognoscentis estimatione.Sic ad:
ut uideri nequeat. sic uideri non ualet: ut tamen enis presentiã ipsa sua
iudicia testentur. Sic se intelligendum prebet. ut tam̃ nobis radium sui¬
ip̃sum intellectus obnubilet: & rursum sic caligine nos ignorantie rep-¬
mit. ut tamen nr̃e menti radiis sue claritatis int̾mi tet. quatinus &
subleuata qͥpp iam uideat. & reu̾berata contremiscat: &e quia eum sicuti
est uidere non potest. aliquando uidendo cognoscat. Sunt autem in e.¬
colesiis qͥdam pralati. qͥ licet diuersis oꝑib sint intenti: tam̃ oꝑant᷑ qͥen.

Expanded text:
Pater omnipotens, in quo clamamus: Abba Pater  , qui omnia operatur quietus, nec tamen angustatur intentus, sic exteriora circumdat, ut interiora impleat; sic interiora implet, ut exteriora circumdet; sic summa regit, ut ima non deserat; sic imis praesens est, ut a superioribus non recedat; sic latet in sua specie, ut tamen cognoscatur in operatione; sic in suo cognoscitur opere, ut tamen comprehendi non valeat cognoscentis aestimatione; sic adest, ut videri nequeat; sic videri non valet, ut tamen ejus praesentiam ipsa sua judicia testentur; sic se intelligendum praebet, ut tamen ipsum nobis radium sui intellectus obnubilet; et rursum nos caligine ignorantiae sic reprimit, ut tamen nostrae menti radios suae claritatis intermisceat, quatenus et sublevata quidpiam videat, et reverberata contremiscat: et quia eum sicuti est videre non potest, aliquando vivendo cognoscat. Sunt autem in Ecclesiis quidam praelati qui, licet diversis operibus sint intenti, tamen operantur qu
Abbreviated transcription (Latin):
deris er ipsa prescientia solatiũ consolationis aspnare ait et anom aeũ
uor sit hioe ad amau̾es desiderent. & respondentis dei serino sit. hoc ad
ens retbutionis certitudine. int̾ desidĩa confirmat. Responde g euis
estr iuit collectionem fr̃m expectare debeant. eoꝵ mentib libent᷑ eipeci¬
ta roi uioras infundere: ut cum carnis .⁊ esurrectionẽ appetunt. etuam
ex colligendor fr̃m augmento gratulent᷑ Qnomodo pꝰt resure etione¬

Expanded text:
escientia solatium consolationis aspirare; ut et animarum vox sit hoc, quod amantes desiderant; et respondentis Dei sermo sit hoc, quod eas retributionis certitudine inter desideria confirmat. Respondere ergo ejus est, ut collectionem fratrum exspectare debeant, eorum mentibus libenter exspectandi moras infundere; ut cum carnis resurrectionem appetunt, etiam ex colligendorum fratrum augmento gratulentur.  Vet. VI
Abbreviated transcription (Latin):
crescere est. Et nonqͣm corde recedere ẽ: quasi quodã stabili motu semꝑ
uenire. Quib &e dicit. Descendamꝰ & coufundamꝰ linguas eoꝵ. Asceno ant
angłi. in eo quod creatorẽ conspiciunt. descenount augłi: in eo qd̵ ereat᷑am
seso in illicitis erigentẽ examine oistrictionis premunt. Dicere gͥ est. des¬
cendamꝰ & confuindamꝰ linguas eoꝵ. in se ipso eis hoc od̾ recte agitur. osteudẽ.
& ꝑ uim interne uisionis. eoꝵ mentib exhibenda iudicia. motib occultis
inspitare. Sed & angłi ad deum locuntu: sicut ꝑiohem dicitur. Dignus ẽ.¬

Expanded text:
crescere est, et nunquam corde recedere, est quasi quodam stabili motu semper crescere est, et nunquam corde recedere, est quasi quodam stabili motu semper venire. Quibus etiam dicit: Descendamus, et confundamus linguas eorum. Ascendunt angeli in eo quod Creatorem conspiciunt; descendunt angeli in eo quod creaturam sese in illicitis erigentem examine districtionis premunt. Dicere igitur Dei, descendamus, et confundamus linguas eorum, est in seipso eis hoc quod recte agitur ostendere, et per vim internae visionis eorum mentibus exhibenda judicia motibus occultis inspirare. Sed et angeli ad Deum loquuntur, sicut per Joannem in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑea natura cum loqͥ dicitur: eius looutio nequaqͣm una atq eadem qͣlitate
formatur. Aliter enim loquit᷑ deus ad angłos: aliter angłi ad dm̃. Aliter loqͥtꝰ¬
deus ad scõꝵ animas: alites scoꝵ amime ad om̃. Nam quia nature sp̃uali
ex corꝑea opositione nil obstat: loquit deus ad angłos scos. eo ipso quo
cordib eoꝵ occulta sua inuisibilia ostendit. ut qͥcquid agere debeant. in
ipsa contemplatione ueritatis legant: et uelut quedam precepta sint
uocis: ipsa gaudia contẽplationis. Quasi enim audientib dicit᷑ quod iuden¬
tib inspiratur. Unoe eum eoꝵ cordib contra humanã suꝑbiam. anunas¬
uersionem ultionis u funderet: dicit uenite & descendamus. & confunoamꝰ¬
ibi linguas eoꝵ. Dicit᷑ eis qui adherent. mente: quia nimirum hoc ipsum.
nonqͣm a diuina contẽplatione decrescere. in diuina contẽplatione semꝑ as.¬

Expanded text:
porea natura cum loqui dicitur, ejus locutio nequaquam una eademque qualitate porea natura cum loqui dicitur, ejus locutio nequaquam una eademque qualitate formatur. » Aliter enim loquitur Deus ad angelos, aliter angeli ad Deum, aliter Deus ad sanctorum animas, aliter sanctorum animae ad Deum. Nam, quia naturae spirituali ex corporea oppositione nil obstat, loquitur Deus ad angelos sanctos eo ipso quo cordibus eorum occulta sua et invisibilia ostendit, ut quidquid agere debeant in ipsa contemplatione veritatis legant; et velut quae dam praecepta sint vocis, ipsa gaudia contemplationis. Quasi enim audientibus dicitur, quod videntibus inspiratur. Unde cum eorum cordibus contra humanam superbiam animadversionem ultionis Deus infunderet, dixit: Venite, descendamus, et confundamus linguas eorum . Dicitur eis, qui adhaerent, Venite, quia nimirum hoc ipsum nunquam a divina contemplatione decrescere, in divina contemplatione semper ac
Abbreviated transcription (Latin):
secum ad inferos raꝑet. & peccatum omti spe remota ad suminum ꝑueniret: tẽ
reuertendi uiam. ꝑ quam ipse uenerat. scilicet patris obedientiam: ut qui ꝑ
inobedientiam a uia ueritatis exhorbitauerat. ꝑ uiam obedientie xp̃m sequens.
salutem querat. fecit quod docuit: qr durus debellator in mediam exterminii
nus humatium. & hoc in mediam exterminii terram. Terra extermi
oꝑatus est salutem in medio terre. Rex erat & a regalib sedib uenerat: &
cum ad celos rediit. quos a seruitute diaboli liberauerat. ad conregnanoum¬
sibi secum in celestib sedere fecit. Cum gͦ honio ad illud beatum filentium fu-
lebit iniquitas: habundabit caritas. nec qͥcquam ibi deficiot. ubi uiiusqͥsq
omnia habentem in se habet. Tunc enu erit deus eninia in omiib¬
auctoritas inde dicat. Unde moralium libro scd̾o. Sciendum est. qͣm incor¬

Expanded text:
secum ad inferos raperet, et peccatum omni spe remota ad summum perveniret, tunsecum ad inferos raperet, et peccatum omni spe remota ad summum perveniret, tunrevertendi viam, per quam ipse venerat, scilicet Patris obedientiam. Ut qui per inobedientiam a via veritatis exorbitaverat, per viam obedientiae Christum sequens salutem quaerat: fecit quod docuit, quia durus debellator in mediam exterminii nus humanum, et hoc in mediam exterminii terram. Terra exterminoperatus est salutem in medio terrae . Rex erat, et a regalibus sedibus venerat: et cum ad coelos rediit, quos a servitute diaboli liberaverat, ad conregnandum secum in coelestibus sedere fecit. Cum ergo homo ad illud beatum silentium futulebit iniquitas, abundabit charitas; nec quidquam ibi deficiet, ubi unusquisque omnia habentem in se habebit. Tunc enim erit Deus omnia in omnibauctoritas inde dicat. Unde beatus Gregorius : « Sciendum est quoniam incor
Abbreviated transcription (Latin):
Ceo aue ante legem fuerant. et ea que sub lege eiant. Illa enim in petitione
deseabant ista in pinissione desecerant. Mirum est tamen quod hoc silentiũ
quietum fuisse dicitur. cum sub dominio diaboli teneret᷑: nisi forsitan quod¬
aliquis dicet. ille rem aliquam quiete possidet. qͥ absq contracdictione eã
tenet. Quietum siquidem silentium esse dicitur. quod nullo ꝓhibente possidet᷑
Et nox in suo cursu medium iter haberet. Nox idest peccatum a diabolo cepit.
&e desceuoetis ad pͥmum hominem. ꝑ singłos actualiter cucurrit. Medium inqͥt
iter hab̾et. Est enim iter sursum: est & iter deorsum. Sursum ad celos. Seorsum
ad iniferos. Iter uͦ medium: est uite presentis spacium. C unc uͦ nox in suo cur su
medium iter tenebat. quia suum erat: & nemo ao celos ascendere poterat. sed
omnes tam iustos quam iniustos: mors secum trahebat ad inferos. Cum gͦ mors õs

Expanded text:
et ea quae ante legem fuerant, et quae sub lege erant. Illa enim in petitione et ea quae ante legem fuerant, et quae sub lege erant. Illa enim in petitione desperabant, ista in promissione defecerant. Mirum est tamen quod hoc silentium quietum fuisse dicitur, cum sub dominio diaboli teneretur, nisi forsitan aliquis dicat, quod ille rem aliquam quiete possidet, qui absque contradictione eam tenet. Quietum siquidem silentium esse dicitur, quod nullo probibente possidetur. Et nox in suo cursu medium iter haberet. Nox, id est peccatum, a diabolo coepit, et descendens ad primum hominem, per singulos actualiter cucurrit. Medium, inquit, iter haberet. Est enim iter sursum, et est iter deorsum: sursum ad coelos, deorsum ad inferos. Iter vero medium est praesentis vitae spatium. Tunc vero nox in suo cursu medium iter tenebat, quia suum erat, et nemo ad coelos ascendere poterat, sed omnes tam justos quam injustos mors secum trahebat ad infernum. Cum ergo mors omnes
Abbreviated transcription (Latin):
a nemine comprehendunt᷑: & ipsi a nullo reprehendi uolunt. Be hoc quieto si¬
lentio in libro sapientie dicitur. Cum silentium qͥetum teneret omnia. &
nox in suo cursu medium iter haberet. om̃ps serio ȩxiliens de celo a rega¬
lib sedib. durus debellator m mediam exterminĩ terram ꝓsiliuit. Triast̃
silentia.Primum silentium. fuit angłis in celo ante diaboli easum: scd̾m suit
interra hominib post pͥmi parentis. lapsum. tereium erit in celo post re¬
surrectionem: quod nonquam habebit finem. Primum fuit solis angelis.
sed̃m solis hominib : tercium erit angłis & hominib Scd̃m silentium
fuit ab adam usꝙ ad xp̃m. Interim tamen lex subintrauit. qued am ꝓtinsit.
ficas ꝓ massione tandem defecit. Ideo homo considerans ꝑ legeni nemitiom ĩti¬
ficari posse. filuit. Cum S quietum silentium teneret omnia. Uere omnia q

Expanded text:
ia neminem reprehendunt, et ipsi a nemine reprehendi volunt. De hoc quieto siia neminem reprehendunt, et ipsi a nemine reprehendi volunt. De hoc quieto silentio in libro Sapientiae dicitur: Cum silentium quietum tenerent omnia, et nox in suo cursu medium iter haberet, omnipotens sermo libus sedibus, durus debellator in mediam exterminii terram prosilivit . Tria sunt silentia: primum silentium fuit angelis in coelis, ante diaboli casum; secundum fuit in terra hominibus, post primi parentis lapsum; tertium erit in coelo post resurrectionem, quod nunquam habebit finem. Primum fuit solis angelis, secundum solis hominibus, tertium erit angelis et hominibus. Secundum silentium fuit ab Adam usque ad Christum. Interim tamen lex subintravit, quaedam promisit, sed in promissionem tandem defecit. Ideo homo considerans per legem neminem justificari posse, siluit. Cum ergo quietum silentium tenerent omnia, vere omnia, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nent: sicut lucifer nobilitate generis uł seientie claritate lucent. & qui cetos
fiatres humilitate p̃cedere debuissent: simpliciorib fratrib exemplum ꝑuer¬
sitatis p̃bent. Magistris equales uideri uolunt: simpliciorss fratres sibi uerbi᷑
seductoriis alliciunt. Et sicut luciser quasi fulgur de celo cecidit: sic a sublimi¬
tate sui ordinis unusquisq suꝑbe cadit. Ira succensi tonantes uerbis. coruscatio¬
num premittentes minas. aclaustro auasi a celo recedunt: & alios secum tͣhunt.
Cum secularib habitant: seipsos excusant. ad hoo etiam laborant: ut sicut dia¬
bob homines sedueit. sic & eos cum qͥb morantur sua ꝑsuasiore ꝑuersos reddañ
dbedientiam quam diabolus pͥmo homini precepit seruant: a laude dei & ap̃¬
ceptis eius inobedientes uacant. Sub silentio gͥ inobedientie quiete degunt. qͥ¬

Expanded text:
nent; sed sicut Lucifer, nobilitate generis, et scientiae claritate lucent: et qui caeteros nent; sed sicut Lucifer, nobilitate generis, et scientiae claritate lucent: et qui caeteros fratres humilitate praecedere debuissent, simplicioribus fratribus exemplum perversitatis praebent. Magistris aequales videri volunt, simpliciores fratres sibi verbis seductoriis alliciunt. Et sicut Lucifer quasi fulgur de coelo cecidit, sic a sublimitate sui ordinis unusquisque superbe cadit. Ira succensi, tonantes verbis, coruscationum praemittentes minas, a claustro quasi a coelo recedunt, et alios secum trahunt. Cum saecularibus habitant, seipsos excusant: ad hoc etiam laborant, ut sicut diabolus homines seducit, sic et eos, cum quibus morantur, sua persuasione perversos reddant. Obedientiam, quam diabolus primo homini praecepit, servant; a laude Dei et praeceptis ejus inobedientes vacant. Sub silentio igitur inobedientiae quiete degunt, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationum stupidus de semer ipso confunditur. & confusus cecat᷑. Benes
factum hoc silentium. non integra s media hora deseribit᷑. quoniam hie¬
contemplatio nequaqͣm ꝑficitur. quanius ardenter inchoetur. Fotest & hec ac¬
toritas aliter exponi: ut angłis in celo silentium obedientie factum. ante rumã
diaboli. possit assignari. Mustitudo siqͥdem angłoꝵ ante casum siluit: quandu
uoluntati sui creatoris humilis obediuit. Sed diabolus filentium ruꝑit. locutꝰ ẽ.
suꝑbiam: & in hec uerba ꝓrupit. fonam sedem meam ad aqͥlonem: & ero similis al¬
tissimo. Hoc autem silentium in celo. quasi media hora ꝑmansisse dicitur: ꝙ non diu
post ereationẽ suam illud diabolꝰ tenuisse ꝑhibetur. Similit̾ sicut lucifer in celo: sic
quidam fratres se habent in materiali claustro. Obedientie siqͥdem silentium te¬

Expanded text:
cogitationum, stupidus de semetipso confunditur et confusus caecatur. Bene ergo cogitationum, stupidus de semetipso confunditur et confusus caecatur. Bene ergo factum hoc silentium non integra, sed dimidia hora describitur, quoniam haecontemplatio nequaquam perficitur, quamvis ardenter inchoetur. Potest et haec auctoritas aliter exponi, ut angelis in coelo silentium obedientiae factum ante ruinam diaboli possit assignari. Multitudo siquidem angelorum ante casum siluit, quandiu voluntati sui Creatoris humiliter obedivit. Sed diabolus silentium rupit, locutus est superbiam, et in haec verba prorupit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . Hoc autem silentium in coelo quasi media hora permansisse dicitur, quia non diu post creationem suam illud diabolus tenuisse perhibetur. Similiter sicut Lucifer in coelo, sic quidam fratres se habent in materiali claustro. Obedientiae siquidem silentium te
Abbreviated transcription (Latin):
media hora. Unde beatus gregoris. Nichil ꝓdest solitudo corꝑis: si solitudo
defuerit cordis. Qui enim corꝑe remotus uiuit. s tumultib conuer satio¬
nis humane terrenoꝵ desiderioꝵ se inserit: non est in solitudine. Si iͦ ali¬
quis corꝑaliter popularib turbis prematur. & tamenmnullos seoularium
curarum tumultus in corde paciatur: non est in urbe. De hoc secreto
cordis dictum est. factium est silentium in celo: quasi media hora. Celum
subleuationem contemplationis intendit: sirgentes ab infimis. cogitatio¬
num tumultꝰ premit. & intra se deo quoddam silentium facit. S quia b̾
silentium contemplationis. & hec quies mentis in hac uita non potest esse
ꝑfecta: nequaquam hora integra factium in celo silentium dieiturs quasi
media. ut nec media plene sentiatiir cum premittitur quasi. quia mox ut
se animꝰ subleuare ceꝑit: & quietis intime lumine ꝑ fundi. redeunte mota

Expanded text:
media hora . Nihil prodest solitudo corporis, si solitudo media hora . Nihil prodest solitudo corporis, si solitudo defuerit cordis. Qui enim corpore remotus vivit, sed tumultibus conversationis humanae terrenorum desideriorum cogitquis corporaliter popularibus turmis prematur, et tamen nullos curarum saecularium tumultus in corde patiatur, non est in urbe. cordis dictum est: Factum est silentium in coelo, quasi media hora. Coelum sublevationem contemplationis intendit, surgentes ab infimis cogitationum tumultus premit, silentium contemplationis, et haec quies mentis in hac vita non potest esse perfecta, nequaquam hora integra factum in coelo dicitur silentium, sed quasi media, ut nec media plene sentiatur, cum praemittitur quasi; quia mox ut se animus sublevare coeperit et quietis intimae lumine perfundi, redeunte motu
Abbreviated transcription (Latin):
ex resur rectione illiꝰ multiplicati: longe lateq c̃rescant. fr̃ucti is huiꝰ fid
arboris est: caro xp̃i & sangius. Qui ex hoc fructu seipsos cibant: eterne
uite salutem absq scrupulo dubitationis expectant. Lignum uͦ uite qd̵ est
in medio claustri. future beatitudinis .i. sapientia dei patris. fuit ab initio
creature cibus angłoꝵ: incarnata uͦ dei sapientia facta est redemptio peo¬
toꝵ. salus nistoꝵ. Sub ramis huius arboris .i. sub tutela diuine ꝓtectiõis.
iusti resident. aspectu eius delectantur. & amenitate gaudent: satiantiue
fructus ddulcedine .i. contemplatione. Fr̾uctus eius salutem conseruat: et
uitam prestat. Hoc est gͥ lignum uite: quia ĩutam eustodit in colum̃ sñ fine.
silentium in celesti claustro ad horam. uł concinuum teneatur. Sed
nicħ nos ꝓhibet. aliquid de silentio ꝑremittere: quod nescientes au

Expanded text:
ex resurrectione illius multiplicati, longe lateque fideles crescant. Fructus hujus ex resurrectione illius multiplicati, longe lateque fideles crescant. Fructus hujus arboris est caro Christi et sanguis. Qui ex hoc fructu seipsos cibant, aeternae vitae salutem absque scrupulo dubitationis exspectant. Lignum vero vitae quod est in medio claustri futurae beatitudinis, id est, sapientia Dei Patris, fuit ab initio creaturae cibus angelorum; incarnata vero Dei Sapientia facta est redemptio peccatorum, et salus justorum. Sub ramis hujus arboris, id est sub tutela divinae protectionis, justi resident, aspectu ejus delectantur, et amoenitate gaudent; satiantur fructus dulcedine, id est contemplatione; fructus ejus salutem conservat, et vitam praestat. Hoc est igitur lignum vitae, quia vitam custodit incolumem sine fine. silentium ad horam, vel continuum teneatur? Sed nihil nos prohibet aliquid de silentio praemittere quod nescientes auc
Abbreviated transcription (Latin):
tia figuratur. In ligno siquidem crucis: habemus sꝑem
Quod uero hic dicitur de ligno iusticie. cuiuslibet hominis assignatur.
Liguum etum habet spem: quia future beatitudinis iustus expectat retͥ¬
butionem. Si precisum fuerit: rursum uirescit. Unde beatꝰ gre goriꝰ.
Cum in morte passionis ꝓ ueritate iustus afficitur: in eterne uite uiri¬
ditate recuꝑatur. Et qui hic uirebat ꝑ fidem: illic uirescit ꝑ speciem.
Et rami eius pullulant: quia plerunq ex passione iusti. fideles quiq ad a¬
morem celestis patrie multiplicantur: & uiriditatem uite spiritualis accipi¬
unt. dum hunc ꝓ deo fortiter egisse gratulantur. Ex fruc̃tu gͥ ligni iusticie.
quod in medio moralis claustri ponitur: anima cum suis uirtutib satiat᷑.
etiam lignum uite: secundum formam humanitatis. xp̃e
cłe. Hoc autem lignum habet spem. Sicut enim suꝑius dicitur: incarnata

Expanded text:
Sapientia figuratur. » In ligno siquidem crucis habemus spemSapientia figuratur. » In ligno siquidem crucis habemus spemQuod vero hic de ligno dicitur, justitiae cujuslibet hominis assignatur. Lignum enim habet spem, quia futurae beatitudinis justus exspectat retributionem. Si praecisum fuerit, rursum virescit. Unde B. Gregorius: Cum in morte passionis pro veritate justus afficitur, in aeternae vitae viriditate recuperatur. Et qui hic virebat per fidem, illic virescit per spem. Et rami ejus pullulant, quia plerumque ex passione justi, fideles quique ad amorem coelestis patriae multiplicantur: et viriditatem vitae spiritualis accipiunt, dum hunc pro Deo fortiter egisse gratulantur. Ex fructu igitur ligni justitiae, quod in medio moralis claustri ponitur, anima cum suis virtutibus satiatur. Est et lignum vitae secundum formam humanitatis Christi in medio Ecclesiae. Hoc autem lignum habet spem. Sicut enim superius dicitur, incarnata
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o in medio eccłe. Set & in medio claustri future beatitudinis. est qͣsi
lignum uite sapientia dei patris: ne primi ligni fructum tangeret hõ
post peccatum. antequam eiectus esset ã paradiso: audiuit a domĩno uide
te ne sumat de ligno uite. Arbor uero iusticie que est lignum uite. in clã.¬
ustro amme ponitur: ut anumi uirtutes in eo delectentur. Est autem a.¬
nime claustrum: contemplationis secretum. Plantatur autem arbor iu¬
sticie in terra bone uoluntatis. radicatur in ꝓsundo humilitatis crescit
ꝑ desiderium. expandit ramos ꝑ exemplum. dat fructum bonis operis:
cibat esurientem dulcedine contemplationis. De hoc ligno ꝑ beatum
iob dicitur: lignum habet spem. Si ꝑ recisum fuerit. rursum uirescit:
& rami eius pullulant. Unde beatus gregorius in moralib. Ligni nomi-¬
ne aliquando crux. aliquando uir iustus: aliquando uero incarnata d̾i

Expanded text:
 in medio Ecclesiae. Sed in medio claustri futurae beatitudinis est quasi  in medio Ecclesiae. Sed in medio claustri futurae beatitudinis est quasi lignum vitae Sapientia Dei Patris. Ne primi ligni fructum tangeret homo post peccatum, antequam ejectus esset a paradiso audivit a Domino: Videte ne forte sumat de ligno vitae . Arbor vero justitiae, quae est lignum vitae, in claustro animae ponitur, ut animi virtutes in eo delectentur. Est autem animae claustrum contemplationis secretum. Plantatur autem arbor justitiae in terra bonae voluntatis, radicatur in profundo humilitatis, crescit per desiderium, expandit ramos; per exemplum dat fructum boni operis, cibat esurientem dulcedine contemplationis. De hoc ligno per beatum Job dicitur: Lignum habet spem: si praecisum fuerit rursum virescit, et rami ejus pullulant . Unde beatus Gregorius in Moralibus: « Ligni nomine aliquando crux, aliquando vir justus, aliquando vero incarnata Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cauit: ostendens quod sine fine ommmodo defectu deficiunt: hii qui a
uisionis intime consolatione seꝑantur. Intelligitur ergo ꝑ tempus: mu¬
tabilitatis humane uarius defectus Non infundetur predicta uiriditas
habundantia pluuie. s infusione roris. quia non eget ꝑredicatione: sed
rore diuine contemplationis. Ubi enim unusquisq omnia scientem sci¬
lignum uite: ut uita sit in amenitate. Non est enim felix amenitas:
cũm uita coartatur intra mortis metas. Sed cum uta sine fine fic̾it.
tunc amenitas uite. cum uita felix erit. ita ut audiat homo. quod per
ꝓpħam dicitur a domino. longitudine dierum replebo eum: & ostendã
Illi salutare meum. Longitudo temꝑis. est spacium eternitatis. osten¬
sio salutaris: iusio saluatoris. Hoc autem salutare: est lignum uite.
Diuersa sunt ligna uite. Est enim lignum uite. arbor quedam materi¬
alis. que a principio fuit in medio paradisi. qͣuasi arbor quedam est &¬

Expanded text:
cavit, ostendens quod sine fine omnimodo defectu deficiunt ii, qui a cavit, ostendens quod sine fine omnimodo defectu deficiunt ii, qui a visionis intimae consolatione separantur. Intelligitur igitur per tempus, mutabilitatis humanae varius defectus. Non infundetur praedicta viriditas abundantia pluviae, sed infusione roris, quia non eget praedicatione, sed rore divinae contemplationis. Ubi enim unusquisque omnia scientem scilignum vitae, ut vita sit in amoenitate. Non est enim felix amoenitas, cum vita arctatur intra mortis metas. Sed cum vita sine morte fuerit, tunc amoenitas vitae cum vita felix erit, ita ut audiat homo quod per Prophetam dicitur a Domino: Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum : longitudo temporis est spatium aeternitatis; ostensio salutaris est visio Salvatoris. Hoc autem salutare est lignum vitae. Diversa sunt ligna vitae: est enim lignum vitae arbor quaedam materialis, quae a principio fuit in medio paradisi. Est et
Abbreviated transcription (Latin):
liter uiriditas pratelli qd̾ est in medio celestis elaustri. oculos suꝑnoꝵ cuuum
reofeat: & eos semꝑ sua nouitate confortat. Amenitas siqͥdem future uite.
quasi uiriditas pratelli mentes suꝑnoꝵ ciuium reficr. sua nouitate
Nichil enim ibi uetustum uel transitorium fuerit: s semꝑ nouitate sue
uiriditatis. absq dubio ꝑmanebit. Nec in uere crescet. neo in autũno
deficiet. nec calore siccabitur estatis: nec iarcescet frigorib hremis
Ibi enim non erit uarietas temꝑis: ubi semꝑ est idemptitas eternetis. lt̃t
diceret: animos simplicium forfitan impediret. dbuiemi t inouit oles
angrlus mamim suam incelum. & iurauit ꝑ iuuendem. nseculati
tenpus iam non entr nde beatiis gregorius. moralrun libea quaptn
fempus ioi co m ortalitatis inquit. quauooꝙ transiturum est ut pen
num. quia ꝑ momenta tempꝰ deficit. nomine temꝑis eoꝵ defectum uo¬

Expanded text:
liter viriditas pratelli, quod est in medio coelestis claustri, oculos supernorum civium liter viriditas pratelli, quod est in medio coelestis claustri, oculos supernorum civium recreat, et eos semper sua novitate confortat. Amoenitas siquidem futurae vitae, quasi viriditas pratelli mentes supernorum civium reficit sua novitate. Nihil enim ibi vetustum vel transitorium erit, sed semper in novitate suae viriditatis absque dubio permanebit. Nec in vere crescet, nec in autumno deficiet; nec calore siccabitur aestatis, nec marcescet frigoribus hiemis. Ibi enim non erit varietas temporis, ubi semper est identitas aeternitatdiceret, animos simplicium forsitan impediret. Et levavit, inquit Joannes, angelus manum in coelum, et juravit per viventem in saecula, quia tempus nonmpus nostrae mortalitatis, inquit, quandoque transiturum est ut penitus cula , quia per momenta tempus deficit, nomine temporis, eorum defectum vo
Abbreviated transcription (Latin):
rali legitur. q caste intelligit. Pacifica uͦ: q ꝑelationem. miuime se aꝓxi¬
mi sui sociatate disiungit. Qui gͥ sapientiam que desursum uenit diligit.
quasi in libro uite legit. cum aitem ad claustrum ꝑfec̃te begtitudinis ꝑue¬
neriti in eo assidiie legens. in scientia diuine legis ꝑfectuis erit: De hoc libro d¬
clam sapiens diei. quod eius origo sit eterna. incorruptibilis essentia cogniti
uita Septina in delebilis. inspectus desiderabilis. obetrine fo ilis scientia
dulcis ꝓfunditas inꝑscrutabilis. uierba innumerabilia: & tamen unum ũibũ
omnia. Hinus libri littere. incausto humanitatis ⁊pͥi sunt scͥpte. s auru
dnunitanis iluminate. Qui g̃ ad inspectionem illius ubriꝑ ueniet eruditꝰ
firiditas pratelii qs est in medio materialis claustri. deulos stri.¬
el australium resieit: & eos alacriores ad legendum recdus Est eiim
natitra colori utridis: ut oculos foueat obcutu sue iusiomi seouun¬

Expanded text:
rali legitur, quia caste intelligit; pacifica vero, quia per elationem minime se a proximi sui societate disjungit. Qui igitur sapientiam, quae desursum venit, diligit, quasi in libro vitae legit. Cum autem ad claustrum perfectae beatitudinis pervenerit, in eo assidue legens, in scientia divinae legis perfectus erit. De hoc libro quidam sapiens dixit quod « ejus origo sit aeterna, incorruptibilis essentia, cognitio vita, scriptura indelebilis, inspectus desiderabilis, doctrina facilis, scientia dulcis, profunditas instructibilis, verba innumerabilia: et tamen unum verbum omnia. » Hujus libri litterae in claustra humanitatis Christi sunt scriptae, sed auro divinitatis illuminatae. Qui igitur ad inspectionem iViriditas pratelli, quod est in medio materialis claustri, oculos claustralium reficit, et eos alacriores ad legendum reddit. Est enim natura coloris viridis, ut oculos foveat obtentu suae visionis. Simi
Abbreviated transcription (Latin):
est. animas uindicte petitionem dicere. nͥ diem extremi iudicii. & resur¬
rectionem extinctoꝵ corpoꝵ desiderare: Magnꝰ qͥppe clamor earum: in agnũ
est desiderium: Tanto ẽnim qͥsq minus clamat. quanto minꝰ desidi
Et tanto maiorem uocẽ in aures neir cunscͥpti sp̃c expͥmit: quanto se
in eiꝰ desiderium pleniꝰ fundit. aninarumꝰ gͥ uerba isa sunt desideria.
Iam si desid̾ium sermo non esset: ꝓppͥa uon diceret. Besid̾ium cordis eorã.
audiuit auris tua. Sed quomͦ dicunt᷑ petere: quas & uoluntatem dei
certum ẽ. & ea que futura sunt non ignorare: Be ipso gͦ bibunt: qd̾ ab
ipso sitiunt. Discordarent gͥa uoluntate conditoris. si que eun uident uel¬
le non peterent: eiq minꝰ inueherent s uolentẽ dare desiderio ꝓignori

Expanded text:
 animas vindictae petitionem dicere, nisi diem extremi judicii, et resurrectionem exstinctorum corporum desiderare? Magnus quippe clamor earum magnum est desiderium. Tanto enim quisque minus clamat, quanto minus desiderat. Et tanto majorem vocem in aures incircumscripti spiritus exprimit, quanto se in ejus desiderium plenius fundit. » Animarum igitur verba, ipsa sunt desideria. Nam si desiderium sermo non esset, Propheta non diceret: Desiderium cordis eorum audivit auris tua . Sed quomodo dicuntur petere, quas et voluntatem Dei certum est et ea quae futura sunt non ignorare? De ipso ergo bibunt, quod ab ipso sitiunt. Discordarent igitur a voluntate Conditoris, si quae eum vident velle, non peterent; eique minus inhaererent, si volentem dare desiderio pigriori
Abbreviated transcription (Latin):
est uera resurrectio. si uera ñ poterit esse caro: Aꝑta gͥ rauo suggerit. qr
si uera caro ñ fuerit: ꝓculdubio resurrectio uera ñ erit. Hec enim reo¬
te resurrectio ñ potest dici: ubi ñ resurgit qd̾ cecidit. Credendum ẽ.¬

Expanded text:
vera est resurrectio, si vera non potuit esse caro? Aperta igitur ratio suggerit quod vera est resurrectio, si vera non potuit esse caro? Aperta igitur ratio suggerit quod si vera caro non fuerit, procul dubio resurrectio vera non erit. Haec enim recte resurrectio non potest dici, ubi non resurgit quod cecidit. Credendum e
Abbreviated transcription (Latin):
is qui ꝑ ꝓcessionẽ ꝓducit᷑. a ꝓferentib non preit᷑. Aꝑte tuno uidebumꝰ. qͣmͦ
& unum diuisibilit̾ tria sint: & indiuisibilit̾ tria unum. Apparente gͥ in
iudicio retͥbutore oꝑum. iam u̾ba cessabunt exhortationũ. & nos angustiã
uite p̃sentis euadentes. in illa qͦ suscepti contẽplatione gaudioꝵ: iam nul¬
Wm de qualitate corpoꝵ. qualia yꝰt resurrectionẽ pꝰt resurrection¬
insint querit᷑. non ego s beatus gregoriꝰ audiat᷑. Redemptor nr̃ inqͥt.
resurrectionẽ quam in seostendit nob̾ ꝓmisit: & qr membra sui
secunt᷑ głam capitis. eam in fine mundi facturꝰ est in nob̾. S ecce resur¬
rectionem audio: effectum tam̃ eiusdem resurrectionis exaro. Credo nãꝙ
q resur recturꝰ sum: s uolo ut sciam qͣlis. Sciendum qͥpꝑe michi ẽ: utrũ
in qͦdam alio subtili forsitan uł aerio. an in eo quo erorior corpe resu¬
gam. S si in aerio corꝑe surrexero: iam ego ñ ero qͥ resurgo. Nam qͦmͦ

Expanded text:
 proferentibus non praeitur. Aperte tunc videbimus quomodo et unum divisibiliter tria sunt, et indivisibiliter tria unum. Apparente igitur in judicio retributore operum, jam verba cessabunt exhortationum, et nos angustias vitae praesentis evadentes, in illa quoque suscepti contemplatione gaudiorum, jam nulesurrectionem sint quaeritur, non ego, sed beatus Gregorius audiatur. « Redemptor noster, inquit, resurrectionem, quam in se ostendit, nobis promisit; et quia membra sui sequuntur gloriam capitis, eam in fine mundi facturus est in nobis. » Sed ecce resurrectionem audio, effectum tamen ejusdem resurrectionis exquiro. Credo namque quia resurrecturus sum, sed volo ut sciam qualis. Sciendum mihi quippe est utrum in quodam alio subtili forsitan vel aereo, an in eo quo moriar, corpore resurgam. Sed si in aereo corpore resurrexero, jam ergo non ero, qui resurgo. Nam quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
agnus qͥ oecisus est acciꝑe uͥtutem & diuinitatẽ & sapientiam. Uox enin
angłoꝵ est in laude conlitoris: ipsa admiratio intime contẽplationis. Mira¬
cula diuine uirtutis obstiipusse dixisse est qm excitatus cium reuentia mo¬
tus cordis magnꝰ est. ad aures incircum scͥpti sp̃e elamor uoeis. Que uox se
asi ꝑ distincta uerba explicat: dum se ꝑ innumeros modi
nis format. Deus gͦ angłis loquit᷑: cum eis uoluntas eiꝰ intima uidendo

Expanded text:
isus est, accipere virtutem et divinitatem . Vox enim angelorum in laude Conditoris, est ipsa admiratio intimae contemplationis. Miracula divinae virtutis obstupuisse, dixisse est; quoniam excitatus cum reverentia motus cordis, magnus est ad aures incircumscripti spiritus clamor vocis. Quae vox se quasi per distincta verba explicat, dum se per innumeros modos admirationis format. Deus igitur angelis loquitur, dum eis voluntas ejus intima videndo
Abbreviated transcription (Latin):
restitutionem corporum. in celo recipiant᷑ anime uistoꝵ: hoc neq de õib
iustis fateri possumꝰ. neq de omnib negare. Nam sunt quorundã anime
um. que quib dam adhuc mansionib. a celesti regno differ¬
habuerunt: Et tamen luce clarius constat. quia ꝑfectorum uistoꝵ anune.
mox ut huius claustra exeunt: inpelestib sedib recipiunt᷑. Hoc autem ipsi ͤ
instis. ꝓ retͥbutione sue iusticie crecet in die iudicii. quod nunc animarum
sola. postmodum uͦ etiam corpoꝵ heatitudine ꝑfruent᷑: ut in ipsa qͦ carne
est. q̃m & si bapti zatos omnes infantes. atq in eadem infantia morientes. in¬
gredi regn un celeste credendu m est: ouines tamen paruulos qͥ scilicet iã
loqui possunt. regna celestia ingredi credendum non est: quia nonnullis par
iuilis eiusdem regni celestis aditus. a parentib claudit᷑. si male nittantur.

Expanded text:
restitutionem corporum in coelo recipiuntur animae justorum, hoc neque de omnibus restitutionem corporum in coelo recipiuntur animae justorum, hoc neque de omnibus justis fateri possumus, neque de omnibus negare. Nam sunt quorumdam animae justorum, quae quibusdam adhuc mansionibus a coelesti regno differonstat quod perfectorum justorum animae, mox ut hujus claustra carnis exeunt, coelestibus sedibus recipiuntur. Hoc autem ipsis justis pro retributione suae justitiae crescet in die judicii: quod nunc animarum sola, postmodum vero etiam corporum beatitudine perfruentur, ut in ipsa quoque carne ciendum est quoniam etsi baptizatos omnes infantes, atque in eadem infantia morientes ingredi regnum coeleste credendum est, omnes tamen parvulos qui scilicet jam loqui possunt regna coelvulis ejusdem regni coelestis aditus a parentibus clauditur, si male nutriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
essentiam nature ueracis. Qͥb losis aĩe iꝰtoꝵ sint ante resur recti.
uoniam qͥdã simpliciores fr̃es. de aninab onem.
post resurrectionẽ qͥb in locis sint dubitant: ioeo uoliunꝰ ut
de eis diuine scripture u̾bis certiores fiant. Ait enim beatꝰ gregorꝰ. morliũ
libro octauo. Cum sc̃s seu malignus sp̃c aliquo moriente. egredientẽ animã
a claustro carnis acceꝑit: in et̾num secum sine ulla ꝑmutatione etinebit.
ut nec exaltata ad supplicium ꝓruat. nec et̾nis mersa suppliciis. uira ad
remedium ereptionis ascendat. Nequaꝗͣ enim mniscd̾ia redemptoris post
mortem liberat: quẽ ante mortem gr̾a ad ueniam uon reformat. Itẽ una¬
lium libro quarto. Electi dei & ꝑfecti uiri. pꝰtquã de corꝑib transeunt
neqͣquam ꝑ morarum spacia sicut antiqͥ patres. a patrie celestis ꝑcep-¬
tione differuntur. mox quippe ut a colligatione carnis exeunt: in cele¬
sti sede requiescunt. Hoc autem qd̾ in quarto libro dialogi dicit᷑. qd̾ ante

Expanded text:
ante resurrectionem. Quoniam quidem simpliciores fratres de animabus ante resurrectionem quibus in locis sint dubitant, ideo volumus ut de eis divinae Scripturae verbis certiores fiant. Ait enim beatus Gregorius : « Cum sanctus, seu malignus spiritus aliquo moriente egredientem animam a claustro carnis acceperit, in aeternum secum sine ulla mutatione retinebit: ut nec exaltata ad supplicium proruat, nec aeternis mersa suppliciis ultra ad remedium ereptionis ascendat. Nequaquam enim misericordia Redemptoris post mortem liberat, quem ante mortem gratia ad veniam non reformat. » Item : « Electi Dei, et perfecti viri postquam de corporibus transeunt, nequaquam per morarum spatia sicut antiqui patres a patriae coelestis perceptione differuntur: mox quippe ut a colligatione carnis exeunt, in coelesti sede requiescunt. » Hoc autem quod in quarto Dialogi libro dicitur, quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
Scio tam̃ im̃e multos esse maiorib eccłiis. qui licet multa possideant.
in aliis tam̃ pauꝑtatem am̾ant. Possident̃ ea uuasi nõup ossiden̾tes. utin¬
tui possessis qͣsi non utentes: exempla pauꝑtatis diligunt. et ea que de
pauꝑtate seͥpta sunt studiose legunt. legentes seipsos conspienuit. et
sub onere duuitiarum dolentes gemeunt. Hi sunt pauꝑes sp̃u: non
habitu. Nos aut̃ ad oculum pauꝑes sum. iocitm inutauimꝰ ñ animũ.
uestem nom m̃tem. Sunt etiã in maiori: eecłuf: aliqui sublines o¬
culis. inflati suꝑbie sp̃u. qͥ ꝑauꝑes fr̃s cum suꝑuenerint ex latere res¬
piciunt. derident eos. detrahunt illis. uacantes ocio ponientes fur ho.¬
saccum ieronimi. tunicam benedicti. matulã eulalii. lacrimas arse.¬
ge fac nomen meuin.

Expanded text:
Scio tamen multos esse in majoribus ecclesiis, qui licet multa possideant, Scio tamen multos esse in majoribus ecclesiis, qui licet multa possideant, in aliis tamen paupertatem amant, possident ea tanquam non possidentes, utuntur possessis quasi non utentes, exempla paupertatis diligunt, et ea quae de paupertate scripta sunt, ut studiose legunt legentes, seipsos conspiciunt, et sub onere divitiarum gemunt. Hi sunt pauperes spiritu, non habitu. Nos autem ad oculum pauperes sumus, locum mutavimus, non animum, vestem, non mentem. Sunt etiam in majoribus ecclesiis aliqui sublimes oculis, inflati superbiae spiritu, qui pauperes fratres cum supervenerint, ex latere respiciunt, derident eos, detrahunt illis, vacantes otio, ponentes symbosaccum Hieronymi, tunicam Benedicti, matulam Eulalii, lacrymas Arsege fac nomen tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
cedentem: uindicet se ut potest. Sed illa tͥa suꝑiora: in oꝑib abrahe cog.¬
noscimꝰ. Quartum aut̃ non ita ẽ. qͣndo etiam circa cedentem seruauit
asfectum parentis. ut eum non solum psequeret᷑. sed etiam captum liber
ac erueret. Deniq apłs cum illa tͥa doceat. quartum p̃ceptis siis soluit:
re uellet. Si fieri potest quod ex uob̾ est. cum om̃ib hominib pacẽ haben.¬
tes: deinde si hoc non potest. certe ñ discordias. non inicitias. Ideoq addi-
uelimꝰ: s date inqͥt locum ire. Habes et quartum. ut discedas magis et
iundictam deo cõmittas. quam tͥ exigas. Nunc aut̃ fu̾ qm̃ primi libelli
quibusdam forsitan solito grauior apparebo. neminem tam̃ condẽp.¬
uans. sed eos qui remotiores sunt a scło p̃ ceteris laudans: monens eos qui
multa & ꝑ iculosa possident. docens illos qui pauꝑtate & humilitate gaudeas.

Expanded text:
persequatur, vindicet se ut potest. Sed illa tria superiora in operibus Abrahae cogpersequatur, vindicet se ut potest. Sed illa tria superiora in operibus Abrahae cognoscimus, quartum autem non ita est, quando etiam circa cedentem servavit, affectum parentis, ut eum non solum non persequeretur, sed etiam captum liberaret ac erueret. Denique cum Apostolus tria illa doceat, quartum praeceptis suis solvit, pulum informare vellet: Si fieri potest, cum omnibus hominibus pacem habentes . Deinde si hoc non potest, certe nec discordias, nec inimicitias. Ideoque addidvelimus, sed date, inquit, locum irae . Habes et quartum, ut discedas magis, et vindictam Deo committas quam tibi exigas. Nunc autem, fratres, quia primi libelli quibusdam forsitan solito gravior apparebo, neminem tamen condemnans, sed eos qui remotiores sunt a saeculo, laudans, monens eos, qui multa et periculosa possident, docens illos qui paupertate et humilitate gaudent.
Abbreviated transcription (Latin):
bethel: idĩ carnalium uoluptatũ consortia deserens. in domo dei ma
hoc enim int̾pretat᷑ betheł. domus dei. Abraham re
forma: exemplum eohabitantium. Tria sunt que pacẽ cohabitantiũ
turbare solent: id ÷ qͣndo aliquis mouet᷑ ad iram pro seipso. uł ꝓ amico.
ul ꝓ cõmodo. hec tͥa remouit abraham: dum habitaret cum nepote.
te: hoc ÷ si de me. si de amico. si de possessione dissentio ẽ. omnib cedo. si
autem de morib. non conuenit. discede a me. O quanta ante p̾misit
abraham. ne cogeret᷑ a nepote disced̾e: Sed etiam hoc uirtutis est. ac
discipline. Dixit enim ante nos quidã philosphus: quatuor hec bono
uiro messe. Ut pͥmum elaboret. ut omnes sibi amicos faciat. Scd̃mm.
ut si non potest amicos fac̾e: non faciat inimicos. Tercium. ut si istud
non suppetit: sententia discedat. Quartum aut̃. si quis ꝑsequature:

Expanded text:
Bethel, id est, carnalium voluptatum consortia deserens, in domo Dei manet. Bethel, id est, carnalium voluptatum consortia deserens, in domo Dei manet. Hoc enim interpretatur Bethel domus Dei. Abraham religionis est forma, exemplum cohabitantium. Tria sunt, quae pacem cohabitantium turbare solent, id est, quando aliquis movetur ad iram pro seipso, vel pro amico, vel pro commodo. Haec tria removit Abraham dum habitaret cum nepote. ta terra ante te, hoc est, si de me, si de amico, si de possessione dissensio est, omnibus cedo; si autem moribus non convenit, discede a me. O quanta promisit nepoti Abraham, ne cogeretur a nepote discedere. Sed etiam virtutis est hoc, ac disciplinae. Dixit enim ante nos quidam philosophus, quatuor haec bono viro inesse, ut laboret. Primum, ut omnes sibi amicos faciat. Secundum, ut si non potest facere amicos, non faciat inimicos. Tertium, ut si istud non suppetit, sententia communi discedat. Quartum autem, ut si quis cedentem
Abbreviated transcription (Latin):
impossibilem. s plurib sociam. finitimam studiosis conuenientem uolun¬
tariis. quid hoc in qͥt fecisti mͥ: Quare non dixisti mͥ. quia uror tua est.
Hoc est qd̾ non ꝑfunctorie. s legitimo teneat᷑ coniugio. Sed dixisti sororen¬
porib hoc in eccłus euenisse: Sunt enim qͥdam qͥ deticatam ac uoluptuosa
fore credant religionem. expertem laboris. uacatem ocio. & ideo habium᷑
religionis in discrete rapiunt: uotiun faciunt. ꝓfessionis irincło const̾ngunt᷑.¬
i.
saim aut̃ religionis ordinem. et consuetiidines eiusdẽ adu̾santes carui noue.¬
esse. quis enĩ potest ferre claustri tedium. ꝯuturnitatẽ silentii. pondus
laboris. parsimoniam cibi: Sic guxorem suã reodut abrahe. expellente
eam: lit liberi remaneant in egpto. Abiciunt enĩ habitum religionis:
et in desideriis sue carnis ꝑseuerant. Abraham uͦ ascendit ab egipto in

Expanded text:
impossibilem, sed pluribus sociam, finitimam studiosis, convenientem volunimpossibilem, sed pluribus sociam, finitimam studiosis, convenientem voluntariis. « Quid hoc, inquit, fecisti mihi? » quare non dixisti mihi, quia uxor tua est? hoc est, quod non perfunctorie sed legitimo teneatur conjugio, sed dixisti sororeporibus hoc in Ecclesiis evenisse? Sunt enim nonnulli qui delicatam ac voluptuosam esse credunt religionem, expertem laboris, vacantem otio, habitum religionis indiscrete capiunt, votum faciunt, professionis vinculo constringuntur. Cum autem religionis ordinem et consuetudines ejusdem adversantes carni noverdus religionis levius esse. » Quis enim potest ferre claustri taedium, diuturnitatem silentii, pondus laboris, parcimoniam cibi? Sic ergo uxorem suam reddunt Abrae, expellentes eam ut liberi remaneant in Aegypto. Abjiciunt enim habitum religionis, et in desideriis suae carnis perseverant. Abram vero ascendit ab Aegypto in
Abbreviated transcription (Latin):
religionis induit habitum: cum aut̃ castitatis mundiciã reꝑit. displicet
erat: intactam reddidit marito dicens. Ecce inquit uxor ante te: accipe
eam & recurre hinc. Si ꝙ hunc locum dicit beatꝰ ambrosius in sed̾o libro
quem facit de abraham: intueam inqͥt animo aliquẽ intemꝑantẽ. qui in:¬
tuitꝰ castitatis gr̃am & quosdã enis captꝰ decore. se quendam putes. Deinoe
quas eiꝰ nesciens quib inoedit comitata. sobrietatẽ scił aci
custodiã. subito aut ebrietatis succensus calore. aut ipsius carnis estu. aut
occursu forme decentioris. nequaqͣm se teneat. nec legi carnis repugnet.
nonne dicit: Putabam rem faciliorẽ. castimoniã sequi. suyra humeros
meos. supͣ uires meas est. rarus cui ista uingant᷑: recedat gͦ recedat de finib
sensuum meoꝵ. & conu̾sus ad aliquem monitorẽ sui. qui studuerit in
enis mentẽ inducere assuetudinẽ castimome. dicens non arduam fore nec

Expanded text:
ejus induit habitum. Cum autem castitatis munditiam reperit, displicet ejus induit habitum. Cum autem castitatis munditiam reperit, displicet lchritudinem rapuerat, intactam reddidit marito dicens: Ecce, inquit, uxor tua ante te, accipe eam, recede hinc . Super hunc locum beatus Ambrosius in secundo libro quem fecit de Abraham: « Intueamur, inquit, animo aliquem intemperantem, qui invitus castitatis gratiam quodam ejus captus decore sequendam putet, deinde pedissequas ejus nesciens, quibus incedit comitata, sobrietatem scilicet custodiam, subitoque ebrietatis succensus calore, aut ipsius carnis aestu, aut occursu formae decentioris, nequaquam se teneat, nec carnis legi repugnet, nonne dicit: « Putabam rem faciliorem castimoniam sequi. Supra humeros meos, supra vires meas est, rarus cui ista jungatur. » Recedat ergo, recedat de finibus sensuum meorum. Et conversus ad aliquem monitorem sui, qui studuerit in ejus mentem inducere assuetudinem castimoniae dicens non arduam fore nec
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͥ bonis est optima religio: ꝙ ducit ad ꝑfectionem. Sufficiant
nunc ea que de nouem beneficiis religionis dicta sunt: ut adhue quasi¬
aliquid in tͣnsitu de cohabitatione euiso ẽ hreuit tangamꝰ. Qua
tuor sunt in religione notanda: suauis :ͥ enĩ&mitis. quieta & se¬
cura. Suauis in cohabitatione. mitis in sermone: quieta in m̃te.
secura in actione. Nee tam̃ sic suauis efftut n̾on sit discreta. neo
sic mitis ut patiat᷑ inita. nec sic m̃te qͥeta ut bonum noñ cogiret
de genere nobiliũ sit. qd̾ diuitis habundet. Qd̾. sapiens sit. ut in pul.¬
critudine illiꝰ delectet᷑. et de nobilitate filioꝵ głiet᷑. ut augeant᷑ sua
illiꝰ censu: et seruent᷑ sensu. Huic mulleri potest assimilari religio.¬
bilis. ꝙ libera : a peccati seruitute: diues hereditate. cuius ħeditas
est regni celestis et̾nitas. Amat luxuriosus speciosam: s nonꝰ amat
castam. Sic qͣndoq carnalis animꝰ tactus puleritudine religionis.

Expanded text:
Sic igitur bonis est optima religio quia ducit ad perfectionem. Sufficiant nunc quae de novem beneficiis religionis dicta sunt, ut adhuc aliquid quasi in transitu de cohabitatione ejusdem breviter tangamus. CAtuor sunt in religione notanda. Suavis est enim et mitis, quieta et secura. Suavis est in cohabitatione, mitis in sermone, quieta in mente, secura in actione. Nec tamen sic suavis est ut sit indiscreta, nec sic mitis ut patiatur injusta; nec sic mente quieta, ut bonum non cogitet; de genere nobilium sit, quod sapiens sit, ut in pulchritudine illius delectetur, et de nobilitate filiorum glorietur, ut augeantur sua illius censu, et serventur sensu. Huic mulieri assimilari poia libera a peccati servitute, dives haereditate, cujus haereditas est regni coelestis aeternitas. Amat luxuriosus speciosam, sed non amat castam, si quandoque carnalis animus tactus pulchritudine religionis,