comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
resdr̃. qui herede instituto substituit᷑. ueluti siquis filiũ instiuas
heredẽ scribatq Si is filius intra pubertatẽ decesserit : nepotẽ
ł quẽ lib& aliũ heredẽ eẽ oportere. Ieposgͥ ł quilib& alius seđs̃ heres dr̃¬
Repugnantiast̃ quȩ utdictũ ÷ c̃traria sequunt᷑. supsis c̃trariis cõparent᷑.
Quidã gͥ heredẽ testam̃to scripsit filiũ. eiq scđm substituit heredẽ.
upxoriq suȩ ancillarũ usũ fructũ legauit a filio. dixitq ut uxori
filius eiꝰ usũ fructũ ancillarũ ꝑmitteret. neq illud adiecit. ut &iã
scđs̃ heres eundẽ usũ fructũ mulieri conceder&: Suc cessit filius
ac mulieri ancillarũ c̃tulit usũ fructũ. Illo mortuo intrapu¬
bertatẽ agit scđs heres & usũ fructũ ancillarũ mulieri extorque¬
re conat᷑ dicens. Usũ fructũ eiafilio legatũ a se uͦ minime. Quȩ¬
rit᷑ utrũ ea mulier legatũ qđ testam̃to recte acceperat. inuita

Expanded text:
r qui haeredi instituto substituitur, veluti si quis filium instituat haeredem, scribatque, si is filius intra pubertatem decesserit, nepotem vel quemlibet alium haeredem esse oportere; nepos igitur vel quilibet alius, secundus haeres dRepugnantia sunt quae ut dictum est contraria sequuntur, si ipsis contrariis comparentur. Quidam igitur haeredem testamento scripsit filium, eique secundum substituit haeredem, uxorique suae ancillarum usumfructum legavit a filio, dixitque ut uxori filius ejus usumfructum ancillarum permitteret, neque illud adjecit, ut etiam secundus haeres eumdem usumfructum mulieri concederet. Successit filius, ac mulieri ancillarum contulit usumfructum. Illo mortuo intra pubertatem, agit secundus haeres, et usumfructum ancillarum mulieri extorquere conatur, dicens usumfructum ei a filio legatum, a se vero minime. Quaeritur utrum ea mulier legatum quod testamento acceperat invita
Abbreviated transcription (Latin):
lier cũ quo conubii iuserat. Assumo qđ ÷ c̃sequens sed mulier cũ eo
nupta ñ ÷ cũ quo conubii userat. Concludo antecedens. Nihilgͥdo
tis ꝓ liberis manere o portebit. quia patrẽ liberi ñsequunt᷑. Argu¬
m̃tũ ab eo qđ in ipso ÷ de quo querit᷑. Querit᷑ enĩ dehis nuptus quariũ
nullũ iure fuerit conubiũ. Ex affectis. Ome enũ c̃sequens ad id qđ
p̃cedit refertꝰ: Maxima ꝓpositio ÷ Ubi c̃sequens p̃÷ ibine ante¬
cedens quidẽ potest. Ac dehiserit alius liberius disserendi locus
T repugnantib Si pat̃ familias uxori ancillarũ usũ fructũ legaus¬

Expanded text:
lier, cum quo connubii jus erat. Assumo quod est consequens: Sed mulier cum eo lier, cum quo connubii jus erat. Assumo quod est consequens: Sed mulier cum eo nupta non est cum quo connubii jus erat. Concludo antecedens: Nihil igitur dotis pro liberis manere oportebit, quia patrem liberi non sequuntur. Argumentum, ab eo quod in ipso est de quo quaeritur. Quaeritur enim de his nuptiis, quarum nullum fuerit jure connubium. Ex affectis: omne enim consequens ad id quod praecedit refertur. Maxima propositio est: Ubi consequens non est, ibi ne antecedens quidem esse potest. Ac de his erit alius uberius disserendi locus. A repugnantibus: Si paterfamilias uxori ancillarum usum fructum lega
Abbreviated transcription (Latin):
uortiũ debeat ꝑmanere. Hic subiectũ quidẽ ÷ nupta mulier cũ qͦ
conubiũ p̃ erat : p̃dicatũ uͦ dotis partis apuduirũ pꝰdiuortiũ reten¬
tionisiure ꝑ mansio. Sumit᷑ gͦ ac̃sequentib argum̃tũ hoc modo.
Nã quia nuptiasfecit cũ eo cũ qͦ conubii ius nullũ ÷ : id c̃sequit᷑ ut
liberipatrẽ p̃sequant᷑. Siaut̃ liberi patrẽ p̃ sequunt᷑. ne in patris qu&̃
st̃ potestate. At si in patris potestate ñ s̃ matriq applicant᷑: apud urrũ
fecerat. cũ qͦ conubiiius nerat. hoc uͦ erat antecedens. Nongͦ ac̃ seq̃nti
sed ab antecedenti pocius factũ dephendit᷑ argum̃tũ. Qđ siꝑid qđ
nihil dotis noiẽ manere oporteret ꝓbaret᷑ eã nuptias cũ eo fecisse
quicũ conubiiius p̃eet̃ recte a c̃seq̃ntib argum̃tũ factũ eẽ dicerei
Fieret uͦ a c̃seq̃ntib argum̃tũ si ita poneret᷑. Si qiđ̃ exdote ꝓliberis¬
manere oporteret quia patrẽ liben sequunt᷑: cũ eo nupta eẽt mu¬

Expanded text:
ortium debeat permanere. Hic subjectum quidem est, nupta mulier cum quo connubium non erat, praedicatum vero dotis partis apud virum post divortium retentionis jure permansio. Sumitur ergo a consequentibus argumentum hoc modo. Nam quia nuptias fecit cum eo cum quo connubii jus nullum est, id consequitur ut liberi patrem non sequantur. Si autem liberi patrem non sequuntur, ne in patris quidem sunt potestate; at si in patris potestate non sunt, matrique applicantur, apud virum fecit cum quo connubii jus non erat: hoc vero erat antecedens. Non ergo a consequenti, sed ab antecedenti potius factum deprehenditur argumentum. Quod si per quod nihil dotis nomine manere oporteret, probaretur eam nuptias cum eo fecisse quicum connubii jus non esset, recte a consequentibus argumentum factum esse diceretur. Fieret vero a consequentibus argumprobatur, quia patrem liberi sequuntur, cum eo nupta esse mu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ. sed ab antecedentib potius qđ paulo post liquebit. Filui f̃ iure
suscepti inpatrũ p̃ erant potestate. sed matres potius sequebant᷑. Non
aut̃ om̃ib erat conubiũ cũ romanis. Nec erant nuꝑtiȩ iure c̃tractȩ
quȩ f̃aut int̃ ciuẽ romanã ciueq romanũ iungebant᷑. aut cui prin¬
tẽ parentũ liberi redigerent᷑. Illud quoq uidendũ ÷ qđ eximpari ma¬
trimonio suscepti. p̃ patrẽ sed matrẽ sequunt᷑. Ergo quȩdã romana
ł cũ latino ł cũ peregrino ł cũ seruo cũ quo conubii ius perat : nupt¬

Expanded text:
tum, sed ab antecedentibus potius, quod paulo post liquebit. Filii non jure suscepti in patrum non erant potestate, sed matres potius sequebantur. Non autem omnibus erat connubium cum Romanis, nec erant nuptiae jure contractae, quae aut non inter civem romanum civemque romanam inibantur, aut cui printem parentum liberi redigerentur. Illud quoque videndum, quod ex impari matrimonio suscepti, non patrem, sed matrem sequuntur. Ergo quaedam Romana vel cum Latino, vel cum peregrino,
Abbreviated transcription (Latin):
masculini sexus ea causa ẽ quȩ efficiat sed ñ necessaria. femini
niuꝰ eaquȩ ne fficiat sed sine qua effici ñ possit. Quȩtũ. ita sint:
discernendȩ causȩ s̃ & uidenda necessitas. nec omĩs causa p̃mit¬
tenda ut subsequat᷑ effectus. sed ea tantũ in qua ẽ efficiendineces¬
sitas &iã si ex trinsecus ad ium̃ta defuerint. Atq hȩc ẽ ciusarũ dis¬
similitudo qđ aliȩ s̃ ut sine ulla appͣitione animi. usq nihil horũ¬

Expanded text:
masculini sexus ea causa est quae efficiat, sed non necessaria. Feminini vero ea quae non efficiat, sed sine qua effici non possit. Quae cum ita sint, discernendae sunt causae et pervidenda necessitas, nec omnis causa praemittenda ut subsequatur effectus, sed ea tantum in qua est efficiendi necessitas, etiamsi extrinsecus adjumenta defuerint. Atque etiam est causarum dissimilitudo, quod aliae sunt ut sine ulla appetitione animi, sine volu
Abbreviated transcription (Latin):
efficiens causa ẽ. sed ñsine femina .i. ñsine materia quadã. & ea
causa si nequa fieri ñpossit cũ ipsa uĩ efficiendi ñ habeat. ltaq nec
causȩ necessarȩ & efficientis exemplũ posuit. nec eius sinequa fie¬
n nihil possit. sed efficientis quidẽ ñ tanĩ necessariȩ: Sed uidetus
tacuisse in ꝓpositione id cuiꝰ posuit exemplũ. Itaenĩ apertius
efficiendi uĩ necessariã ł hoc sine quo ñ efficit᷑. sepe c̃turbat. Itaq
sic intelligendũ ẽ. quasi ita sit dictũ. Nã denecessaria causa nulli
posuit exemplũ. Qđ uͦ subiecit utrisq causis c̃uenit posterius
enumeratis tã efficienti ñ necessariȩ. quã eiꝰ sinequa nibil efficit᷑.
larentes nãq tã masculinisexus eẽ dnr̃ quã feminini. Quoꝵ qͥdẽ

Expanded text:
efficiens causa est, sed non sine femina, id est non sine materia quadam, et ea efficiens causa est, sed non sine femina, id est non sine materia quadam, et ea causa sine qua fieri non possit, cum ipsa vim efficiendi non habeat. Itaque nec causae necessariae et efficientis posuit exemplum, nec ejus sine qua fieri nihil possit, sed efficientis quidem, non tamen necessariae; sed videtur tacuisse in propositione id cujus posuit exemplum; ita enim apertius efficiendi vim necessariam, vel hoc sine quo non efficitur, saepe conturbat. Itaque sic intelligendum est, quasi ita sit dictum; nam de necessaria causa nullum posuit exemplum. Quod vero subjecit, utrisque causis convenit posterius enumeratis, tam efficienti non necessariae, quam ejus sine qua nihil efficitur. Parentes namque tam masculini
Abbreviated transcription (Latin):
inerat trabib necessitas. ut ex his fieret nauis. At uͦ ea causa que ẽ
efficiens. & quȩ in se suã continet nec essitatẽ. talis ẽ quale cũ in ai¬
acis nauĩ igneũ crispi sulcans fulm̃ iniectũ ẽ. Statĩ enĩ accendendi
necessaria causaẽ nauĩ. quia ignis accendendi necessaria causaẽ
& sensus quidẽ huiꝰ modiẽ. Ordo aut̃ paulo confusior. Ait enĩ hoc mͦ.
Atq illud quidẽ genꝰ causarũ qđ habet uĩ efficiendineces ariã erro¬
rẽ afferre . ñfere solet. Hoc aut̃ sine quo ñ efficit᷑. sepe conturbat. Qđ¬
cũ dixisset cũꝙ ł utriusq ł alterius exemplũ ponere debuisset.
neutro c̃ueniens exemplo similitudmẽ dedit. Nã cũ ł necessariã
causã efficientẽ. ł eã sinequa ñ efficit᷑ ꝓposuisset. eiuscausȩ posuit
hoc mͦ. N enĩ sine parentib filiieẽ ñ possunt : ꝓpt̾ea causa in parenti
b gignandi necessaria. Parente senĩ & maxime masculinꝰ sexus

Expanded text:
inerat trabibus necessitas, ut ex eis fieret navis; at vero ea causa quae est efficiens, et quae in se suam continet necessitatem, talis est. Quale cum in Ajacis navem igneum crispisulcans fulmen injectum est, statim enim accendi necesse est navim, quia ignis accendendi necessaria causa est; et sensus quidem est hujusmodi, ordo autem paulo confusior est, ait enim hoc modo: Atque illud quidem genus causarum quod habet vim efficiendi necessariam errorem adferre non fere solet; hoc autem sine quo non efficitur saepe conturbat. cum dixisset, cumque vel utriusque vel alterius exemplum ponere debuisset, neutro conveniens exemplum similitudine dedit. Namque cum vel necessariam causam efficientem, vel eam sine qua non efficitur, proposuissNon enim, si sine parentibus filii esse non possunt, propterea in parentibus gignendi necessaria. Parentes enim et maxime masculini sexus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cũq conferre contendimꝰ. aut numero cõparamꝰ. & scđm id aliud
maius. aliud minus. eẽ decernimꝰ : aut spetiẽ ipsã intuentes. eamq
alii cõparantes de excellentia iudiciũ damꝰ: aut illud c̃sideramꝰ

Expanded text:
quodcunque conferre contendimus, aut numero comparamus, et secundum id aliud quodcunque conferre contendimus, aut numero comparamus, et secundum id aliud majus, aliud minus esse decernimus; aut speciem ipsam intuentes, eamque alii comparantes de excellentia judicium damus; aut aliud consideramus,
Abbreviated transcription (Latin):
consulunt & hi qui defendunt. At qđ primũ ẽ quod sequiturgͥ¬
Omĩs gͥ cõparatio duplexẽ. Aut enĩ ȩqualia sibimet cõparant᷑ : aut
inȩqualia. Sed inhisquȩ sunt ȩqualia. semꝑ eadẽ eẽ notat᷑ ȩ qualitas.
Inȩqualia aut̃ ingemina ueluti mẽbra diuidunt᷑. minorisscilicet.
atq maioris. Nã qđ minus ẽ . ñ ꝑseminus ẽ : sed cõparatione maio¬
ris. Itẽq qđ maius ẽ minoris cõpatione dr̃ maius. Quȩ cũita siN:
diundit atq ante oculos ponit om̃iũ cõparationũ modos. & qđ raro ipse
insuꝑiorib locis fecit. ipsas maximas ponit ꝓpositiones in cõparati¬
onib constitutas. ut si quando loco sit nobis cõparationis utendum:
habeamꝰ qđdã inuentionis exemplar. ad qđ querentẽ animum
possimꝰ aduertere. Omĩs gͥ cõparatio aut inmimero c̃stat. aut in
spetie. aut inui. aut in aliqua locata extrinsecus affectione. Nã

Expanded text:
consu- lunt et ei qui defendunt; at quod primum, est; quod sequiturconsu- lunt et ei qui defendunt; at quod primum, est; quod sequiturOmnis comparatio duplex est: aut enim aequalia sibimet comparantur, aut inaequalia; sed in his quae sunt aequalia semper eadem esse notatur aequalitas. Inaequalia autem in gemina veluti membra dividuntur, minoris scilicet atque majoris. Nam quod minus est, non per se minus est, sed comparatione majoris. Itemque quod majus est, minoris comparatione dicitur majus. Quae cum ita sint, dividit atque ante oculos ponit omnium comparationum modos, et quod raro in superioribus locis fecit, ipsas maximas propositiones ponit in comparationibus constitutas, ut si quando loco sit nobis comparationis utendum, habeamus quoddam, velut inventionis exemplar, ad quod quaerentem animum possimus advertere. Omnis igitur comparatio, aut in numero constat, aut in specie, aut in vi, aut in aliqua locata extrinsecus affectione. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
coguitionẽ euentoꝵ facit. Oña quȩ adso referunt᷑ recte
dñr ẽẽ coniuncta. Ipsa enł̃ rẽłatio rorũ efficit ẽuoitionẽ
Quod si causa alicuius causa ẽ ñ alterus nisi sui effectus causa ẽ ltẽ
si ẽ aliquis effectꝰ e causarum principus uenit. lure gͥ ab effec¬
tib q̃q atq. effectis plurima suppetunt argum̃ta Siquidẽ excau¬
sis & iã plurima contrahuntur. Nã sic̃ cuius lib& effectꝰ potẽ causa
tractari sic ex qualib& causa potest qui sit euentus ostendi. Recteq
ait causarũ cognotio euentoꝵ agnitionẽ facit. Ut enĩ inp̃dicam̃tis
ostenditur sciri relatuium aliquid ñ potẽ p̃t reliqui scientiã rela¬
tiui sReliquus ẽ cõparationis locus cuius genus & exemplũ supra
positũ ẽ ut ceterorũ nc̃ explicanda tractatio ẽ usq si c̃silio uiuare¬
ciues & auxilio equa in laude ponendũ. pari gła debent eẽ hisqͥ

Expanded text:
cognitionem eventorum facit. Omnia quae ad se referuntur recte cognitionem eventorum facit. Omnia quae ad se referuntur recte dicuntur esse conjuncta; ipsa enim relatio rerum efficit conjunctionem; quod si causa alicujus causa est, non alterius, nisi sui effectus est causa, itemque si est aliquis effectus, ex causarum principiis venit; jure igitur ab effectibus quoque atque effectibus, plurima suppetant argumenta, siquidem ex causis etiam plurima contrahuntur. Nam sicut cujuslibet effectus potest causa tractari, si ex qualibet causa potest, qui sit eventus ostendi, recteque, ait, causarum cognitio eventuum cognitionem facit; ut enim in praedicamentis ostenditur, sciri relativum aliquod non potest, praeter reliqui scientiam relativi. Reliquus est comparationis locus, cujus genus et exemplum supra positum est, ut caeterorum, nunc explicanda tractatio est. Comparcives et auxilio aequa in laude ponendum est, pari gloria debent esse ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
alienum in se gerendum sponte negotium suscepissae. ei cuius id
negotium fuerit quidis qͥm andauerit ei cui mandauit suoꝵ ne¬
gorioꝵ actiones quid uir uxori qiđ uxor uiro tradiderit
Quȩ om̃a ad posteriora causȩ st̃ atq exide iuditia su¬
muntur. Idcirco enim ũbi gr̃a qd lib& illud uidex ꝓnun¬
tiare debet inuxoris ac uiri causa quia uiram hoc pre¬
stare oport& uxori. Idcirco & iã mandator ei cui man¬
dauerat obligatꝰ eẽ uidicandus ẽ. quia int̃ mandatoreni
susceptorẽq negotu illud ẽ obseruandũ. Om̃a q̃q quȩ qͥsq
alteri p̃stare deb& ea intractandis iudicandisq negatus
causȩ st. Quo circa recte conclusit diligent᷑ cognitisar¬
gim̃toꝵ locis & oratorib & phi losophis o uiris consultis
argum̃toꝵ copiiã ñ definurã. Coniunctꝰ huio causarimo
loco ille locus ẽ qui effirit᷑ a causis usq causarũ enĩ cognitio

Expanded text:
alienum in se gerendum sponte negotium suscepisset, ei cujus id alienum in se gerendum sponte negotium suscepisset, ei cujus id negotium fuerat, quid is qui mandaverit ei cui mandaverit suorum negotiorum actiones, quid vir uxori, quid uxor viro tradiderit; quae omnia ad posteriora causae sunt, atque exinde judicia sumuntur. Idcirco enim, verbi gratia, quodlibet illud judex pronuntiare debet in uxoris ac viri causa, quia virum hoc praestare oportet uxori; idcirco etiam mandato rei cui mandaverit, obligatus esse judicandus est, quia inter mandatorem susceptoremque negotii illud est observandum, omnia quoque quae quisque alteri praestare debet, ea in tractandis judicandisque negotiis causae sunt. Quocirca recte conclusit, diligenter cognitis argumentorum locis, et oratoribus, et philosophis, et jurisconsultis argumentorum copiam non defuturam. Conjunctus huic causarum loco ille locus est qui efficitur ex causis: ut enim c
Abbreviated transcription (Latin):
neret. reliquũ dotis restitueret᷑ uxori .i. ut qđ exdote iu¬
dicatũ fuisset. melius equiusq eẽ apud uirũ manere id uir
sibi retineret : qđ uͦ ñ eẽt melius equiusq apud uirũ manere .:
id uxor post diuortiũ reciperet. In quo iuditio ñtantũ boni
natura spectarisolet s uerũ etiã cõparatio bonoꝵ fit. ut non
tã qđ equũ bonũ sed qđ equius meliusꝙẽ . id sequendũ sit
Quȩ omã exp̃cedentib causis inuestigari solent. Nãsi uiri
culpa diuortiũ factũ ẽ equius melius ẽ nihil apud uirũ
manere. Si mulieris culpa equius melius ẽ sextas retineri
In hisq om̃ib peritissimi iuris consulti eẽ debent. Quo fit ut
trebatiũ quoꝙ hortet᷑ adstudiũ. Multa enĩ eẽ dicit quȩ eoꝵ
operã expectant. Illi enĩ inquit dolũ malũ. illi bonã fidẽ illi
equũ &bonũ. illi&iã euid sotius sotio p̃stare debeat. qđ isqui

Expanded text:
neret, reliquum dotis restitueretur uxori, id est ut quod ex dote juneret, reliquum dotis restitueretur uxori, id est ut quod ex dote judicatum fuisset melius aequius esse ut apud virum maneret, id vir sibi retineret; quod vero non esset melius aequius apud virum manere, id uxor post divortium reciperet. In quo judicio non tantum boni natura spectari solet, verum etiam comparatio bonorum fit, ut non tam quod aequum, sed melius aequiusque est id sequendum sit. Quae omnia ex praecedentibus causis investigari solent. Nam si viri culpa divortium factum est, aequius melius est nihil apud virum manere. Si mulieris est culpa, aequius melius est sextans retineri. In hisque omnibus peritissimi jurisconsulti esse debent; quo fit ut Trebatium quoque hortetur ad studium. Multa enim esse dicit, quae eorum operam exspectant. Illi enim, inquit, dolum malum, illi bonam fidem, illi aequum et bonum, illi etiam quid socius socio praestare debeat, quid is qui
Abbreviated transcription (Latin):
contrahentiũ queri solet. qui dep̃hendi uix poterit. nisi
p̃cedentib cansis irtelligat᷑. Inhisgͥ iudicus inquibus
additur ut exbona sine iudicent .i. ubi iudices dant᷑ iti.¬
ut non strictas int̾ litigantes stipulationes. sedbonã fidẽ haben¬
ant. plurimus causarũ usus ẽ. Ad dit᷑ ut int̃ bonos bene agier
oportet. Considerant᷑ mores. inquirunt᷑ consilia statuit᷑ quib:
qđq de causis administratũ ẽ. In primisq iniuditio uxoriȩrei
uberrimus causarũ tractatus ẽ. Est aut̃ iuditiũ uxoriȩres
quotiens post diuortiũ dedote contentio ẽ. Dos enĩ licet ma¬
trimonio constante in bonis uirisit. esttam̃ in uxoris iure. &
post diuortiũ uelut res uxoria peti potest. Quȩ quidẽ dos in¬
terdũ his conditionib darisolebat. ut si int̾ uirũ & uxorẽ di¬
uortiũ contigisset. qđ melius equiusq eẽt. apud uirũ rema¬

Expanded text:
contrahentium quaeri solet, qui deprehendi vix poterit, nisi contrahentium quaeri solet, qui deprehendi vix poterit, nisi praecedentibus causis intelligatur. In his igitur judiciis in quibus additur ut ex bona fide judicent, id est ubi ita judices dantut non strictas inter litigantes stipulationes, sed bonam fidem quaerant, plurimus causarum usus est: additur ut inter bonos bene agi oportet, considerantur mores, inquiruntur consilia; statuitur quibus, quidque de causis administratum sit. In primisque in judicio uxoriae rei uberrimus causarum tractatus est. Est autem judicium uxoriae rei, quoties post divortium de dote contentio est. Dos enim licet matrimonio constante in bonis viri sit, est tamen in uxoris jure, et post divortium velut res uxoria peti potest. Quae quidem dos interdum his conditionibus dari solebat, ut si inter virum uxoremque divortium contigisset, quod melius aequius esset, apud virum rema
Abbreviated transcription (Latin):
neq res ulla. p̃ter illã omĩũ principalẽ naturã sine ꝓpͥis
causis possit existere: Quofit ut uberrimus causarũ usus sit
inrechorũ orationib philo sophorũq tractatu. Sed ut huneli¬
bellũ .m. tullius scribens pleraq omiã trebatio dedisse uideat᷑
Hunc locũ usris consultis quoq attributũ eẽ de monstrat diceis.
& sitã uberes oportunitates hic locus in iurisperitorũ respon¬
sionib: subtilius certe atq acutius ꝓipsius arcis natura trac¬
tari potest. scilicet ubertatẽ quȩdeerat subtilitate. quȩ
poterat ineẽ cõpensans. Habent enĩ inquit &iã ipsiꝓpͥu
cãpũ iauo eoꝵ uirtus possit enitere. Est enĩ niris consul¬
torũ ꝓuintiae priuatarũ quȩstio causarũ: maximȩ to in
illis negotiis. hic causarũ locus examinabit᷑. in quibus
bonȩ fidei iudicia nectunt᷑. In his enĩ qui fuerit animus

Expanded text:
neque res ulla praeter illam omnium principem naturam, sine propriis neque res ulla praeter illam omnium principem naturam, sine propriis causis possit existere. Quo fit ut uberrimus causarum usus sit in rhetorum orationibus, philosophorumque tractatu. Sed ut hunc libellum M. Tullius scribens, pleraque omnia Trebatio dedisse videatur, hunc locum juris quoque consultis attributum esse demonstrat, dicens: Etsi non tam uberes opportunitates habeat hic locus in jurisperitorum responsionibus subtilius certe atque acutius pro ipsius artis natura tractari potest, scilicet ubertatem quae deerat, subtilitate quae poterat inesse compensans. Habent enim etiam ipsi proprium campum in quo eorum virtus possit enitere. Est enim jurisconsultorum prudentiae privatarum quaestio causarum, maximeque in illis negotiis; hic causarum locus examinabitur, in quibus bonae fidei judicia nectuntur. In his enim qui fuerit animus
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃toꝵ locis. ñ modo oratorib & philoso phis. sed iurisetiam
peritis copiose. consultationb suis disputare. Diuiso ciusarũ loco
atq ordine suis partib distributo. deloci eiusdẽ facultate. quib ꝙ
uberius quib angustius accõmodet᷑. uti sepe ciceronis mosẽ dis¬
serit. Primũ enĩ inquit oratorib acphilosophis. quoꝵ in dispu¬
tationib larga materia ẽ. Multa ex causarũ loco argum̃toꝵ sup¬
petit copia. Cõmunis quippe oratorib acphilosophis. hic locꝰ
eẽ ꝑspicit᷑: quiẽ a causis. His naturas rerũ qđ ẽ philoso phiȩ ꝓpͥũ.
illis qđ oratoriȩ facultatis ẽ. facta ꝓbantib Nã cũ & res quȩ lib&
quȩrit᷑ : eius causȩ aphilosophis uestigarisolent. Quib p̃missis
suspitionẽ mouendã detergendãue fxctorũ causas requirt̃.
Hoc quippe stabile in hominũ mentib manet. qđ neq factum

Expanded text:
argumentorum locis, non modo oratoribus et philosophis, sed juris etiam argumentorum locis, non modo oratoribus et philosophis, sed juris etiam peritis copiose de consultationibus suis disputare. Diviso causarum loco atque ordine suis partibus distributo, de loci ejusdem facultate, quibusque uberius, quibusque angustius accommodetur, uti saepe Ciceroni mos est, disserit. Primum enim, inquit, oratoribus ac philosophis, quorum in disputationibus larga materia est, multa ex causarum loco argumentorum suppetit copia. Communis quippe oratoribus ac philosophis hic locus esse prospicitur qui est a causis, his naturas rerum quod est philosophiae proprium, illis quod oratoriae facultatis est, facta probantibus. Nam et cum res quaelibet quaeritur, ejus causae a philosophis vestigari solent. Quibus praemissis,suspicionem movendam detergendamve factorum causas requirunt. Hoc quippe stabile in hominum mentibus manet, quod neque factum,
Abbreviated transcription (Latin):
grauitate seponere : quȩ porro sententiarũ grauitas eẽ potest
sine earũ rerũ de quib dicendũ ẽ cõphensione: Quȩ uͦ alia
disciplina naturas ꝓprietatẽt rerũ om̃i ũ docet ł quȩ omi no
eoꝵ quȩ intelligiposs̃ scientiã ꝓfitet᷑. nisi hȩc tantũ ex qua
nos pauca p̃sup̃simꝰ philo sophia: Quȩ longe alit̃ dehis ipsis in ꝓpͥo
sapientiũ tractatu dis putari solent. neq itacursim ut nos. Quesi
diosi potius quã queruli eẽ mallȩnt : Sedhis contentionib neꝙ an¬
tiqua caruit ȩtas. neꝙ nos ita delicati sumꝰ. ut quib patientia doc¬
tissimoꝵ hominũ sepius obstitit ferre nolimꝰ dũ & plurib ꝓdesse
possimꝰ & sapientiũ iuditia c̃sȩquam᷑: adquẽ finẽ nr̃ hic labor
& totius oꝑis sũma contendit Sed hȩc bactenus: nc̃ susceptȩ expo¬
sitionis ordinẽ exsequam᷑. Iotog loco causarũ explicato ex ear̃
differentia in magnis quidẽ causis ł oratoꝵ ł philosophorũ mag¬

Expanded text:
gravitate seponere? Quae porro sententiarum gravitas esse potest, sine earum rerum de quibus dicendum est comprehensione? Quae vero alia disciplina naturam proprietatemque rerum omnium docet, vel quae omnino eorum quae intelligi possunt, scientiam profitetur, nisi haec tantum ex qua nos pauca praesumpsimus philosophia? quae longe aliter de his ipsis in proprio sapientium tractatu disputare solet. Neque ita cursim ut nos, quae, si diosi potius quam queruli esse mallent? Sed his contentionibus neque antiqua caruit aetas, nec nos ita delicati sumus, ut quibus patientia doctissimorum hominum saepius obstitit, ferre nolimus, dum et pluribus prodesse possumus, et sapientium judicia consequamur. Ad quem finem hic noster labor et totius operis summa contendit. Sed haec hactenus. Nunc suceptae expositionis ordinem persequamur. Toto igitur loco causarum explicato, ex earum differentia in magnis quidem causis vel oratorum vel philosophorum mag
Abbreviated transcription (Latin):
crssat alud p ecuiib cõmune noliscũ Sua qq alienisiure melios
eẽ dnr̃. ueluti hominib ratio potius quã uoluptatis appeti¬
tio Illud enĩ ꝓpriũ ÷ hõĩs illud alienũ Rata qq̃ uulgarib meli¬
oras Atꝙ inc locus apꝓbat id qđ suꝑius dictũ ẽ. ꝓhuilo sophantẽ uitã¬
ipfauita eẽ meliorẽ. Nãquȩ rara sunt facile id qđ uulgare est
ante cedunt. Desiderabilia &iã his quib facile carere possit
illares apꝓbat eẽ meliora qđ ea maxime desiderant᷑ sine quibi
anxia uitaẽ. Ueluti siquis capillis uisũ conferat. Egriuseñ tole¬
ramus carere uisu quã capillis. Itꝙ ex hoc meliorẽ eẽuision
capillis iudicamꝰ. qđ his facile. illo ȩ quo animo carere ñposso¬
mus. ꝑ fecta &iã inꝑfectis naturalit̃ anteeeelunt. Illa enĩ sua

Expanded text:
cessum; illud pecudibus commune nobiscum. Sua quoque alienis jure meliora esse dicuntur, veluti hominibus ratio potius quam voluptatis appetitio: illud enim proprium est hominis, illud alienum; rara quoque vulgaribus meliora sunt. Atque hic locus approbat id quod superius dictum est, philosophantem vitaipsa vita esse meliorem: nam quae rara sunt, facile id quod vulgare est antecedunt. Desiderabilia etiam his quibus facile carere possis, illa res approbat esse meliora, quod maxime desiderantur, et sine his anxia vita est, veluti si quis capillis visum conferat. Aegrius enim toleramus carere visu quam capillis; ita ex hoc meliorem esse visum capillis judicamus, quod his facile, illo aequo animo carere non possumus. Perfecta etiam imperfectis naturaliter excellunt, illa enim sua
Abbreviated transcription (Latin):
rontoamitiatast ex aliqua parte uitiata siqu a d iaeliera somt¬
eo puloritudinẽ ꝑdider̃. locunda minꝰ iocundis meliopi torto¬
nis amniũ anim aliũ naturadiuiddat. Honesta utilibi sapientes
anteponut Hocliuia laboriosis anteferri illares inonsente
qđ memo adeunde fine ꝑ laboriosã attas peieiunẽ teudere
cuprat. adque possit ꝓcliui facilir itineres ⁊ueuosariabdam
omis quipbe iniocundusẽ. locundaẽ facilitas. Mecessart an taui
n necessoris parti pferri. patĩdiã postponidebentiq dur. tuli
facut Necessaria quippe p̃ferunt᷑ inisñ nert lsartas qule non
boniritione sea uoluptati appecitione f consittme liortatiliã¬

Expanded text:
nt atque ex aliqua parte vitiata, si qua etiam inerat, specnt atque ex aliqua parte vitiata, si qua etiam inerat, speciei pulchritudinem perdiderunt. Jocunda minus jocundis meliora, communis omnium animalium natura dijudicat. Honesta utilibus sapientes anteponunt; proclivia laboriosis anteferri illa res monstrat, quod nemo ad eumdem finem per laboriosam atque asperam viam tendere cupiat, ad quem possit procliviis injocundus est, jocunda est facilitas. Necessaria etiam non necessariis partim praeferri, partim etiam postponi debent, quod M. Tullius tacuit: necessaria quippe praeferuntur his non necessariis, quae non boni ratione, sed voluptatis appetitione sunt consti
Abbreviated transcription (Latin):
rimos eẽ ł dies ł menses ł annos fatetur. quib duret id qđ eligt᷑
longe &tiã ꝑuagata bona angustis & inunũ minimũꝙ locũ coar¬
titis. numeri cõparatione p̃cedunt. Nã quȩ longe latȩ eu pulga¬
ta sunt uea in plurimas gentes regionesꝙ diffusa sunt łburalirs
nesciat quando innumero pluralitas conftat: petie uͦ copa¬
rant᷑ quȩ ꝑse ipsa considerata suȩ quodã modo pulertudinis
tem Quocirea melior ẽ salus quã medicina. Ateꝑ hoe ñ adaliquẽ
numeru ñ postremo ad aliquã quantitatẽ. sed ad ipsã spetie salu
M aomedinȩ c̃siderationẽ referentes iudiciũ ꝑmimꝰ Ila quod
que in nata atc insita sunt: assuptis & aduentus meliora uutd¬
cantur Vnde innata morib grauitas. longe am plius excelliteã
que ꝑ imititionẽ affectat᷑ Integra &iã potius quã contam. nate
melioris iudiciũ fer̃. Nãquȩ integras suã spetie seruent spet

Expanded text:
rimos esse vel dies, vel menses, vel annos fatetur, quibus duret id quod eligitur. rimos esse vel dies, vel menses, vel annos fatetur, quibus duret id quod eligitur. Longe etiam pervagata bona, angustis et in unum minimum locum coarctatis numeri comparatione praecedunt. Nam quae longe lateque pervagata sunt, ea in plurimas gentes regionesque diffusa sunt; pluralitas nesciat, quando in numero pluralitas constat? Specie vero comparantur, quae per seipsa considerata suae quodammodo pulchritudinis tem; quocirca melior est salus quam medicina: atque haec non ad aliquem numerum, nec postremo adtis ac medicinae considerationem referentes, judicium promimus. Illa quoque quae innata atque insita sunt, assumptis et adventitiis meliora judicantur, unde innata moribus gravitas longe amplius excellit eam quae per imitationem affectatur. Integra etiam potius quam contaminata melioris rei judicium fe
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex alioꝵ quodã modo continentia & ex circũ stantiũ affectione:
rẽ quã alii conferimꝰ intuem᷑. Numero gͥ quȩ cõparant᷑ si ex eodẽ
sint genere: plura pautiorib anteponunt᷑. uel ut sibona om̃a sint
aequalia iure quisq plurabona pauciorib ante ponit. & hȩc ẽ
trario sint genere : pluralitati paucitas p̃ferenda ẽ: Ut pauca
mala plurib malis. Mala uͦ ipsa bonis nullo mͦ conferunt᷑.
Quȩ enĩ ullo mͦ cõpensant᷑. in eodẽ eẽ gnẽ debent. ñ in con¬
trario. Nã cũ aduersũ se contraria & eregione locata sint: con
ferri cõparariq ñ posst̃. quia sibieẽ intelligunt᷑ inimica. Est
&o ã seđm numerũ cõparatio intẽporis quo ꝙ ratione. Nã eĩteẽ pus
certis quib dã spatiis diuidat᷑. uelut horȩ diei. mensis. atꝙ anni
exȩqualib: bonis ea magis eligendas̃ quȩ diuturnius ꝑseuerant
qđ innumero positũ eẽ nullus ignorat. lpsa eni diuturnitas pli¬

Expanded text:
aut ex aliorum quodammodo continentia, et ex circumstantium affectione rem quam alii conferimus intuemur. Numero igitur quae comparantur, si ex eodem sint genere, plura paucioribus anteponuntur, velut si bona omnia sint aequalia, jure quisquam plura bona paucioribus anteponit. Et est haec t si omnia in contrario sint genere, pluralitati paucitas praeferenda est, ut pauca mala pluribus malis, mala vero ipsa bonis nullo modo conferuntur. Quae enim ullo modo compensantur, in eodem esse genere debent, non in contrario. Nam cum bi intelliguntur esse inimica. Est etiam secundum numerum comparatio in temporis quoque ratione. Nam cum tempus certis quibusdam spatiis dividatur, velut horae, diei, mensis, atque anni, ex aequalibus bonis ea magis eligenda sunt, quae diuturnius perseverant, quod in numero positum esse nullus ignorat. Ipsa enim diuturnitas plu
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tas collocata .i. locos. qui ab aristotele topica uocati st̃
Sed qm̃ desedib argum̃toꝵ loquim᷑. id cuiꝰ modi sit paulo altius
expediamꝰ. Locus enĩ ñ uno modo intelligit᷑ : Ac relinquamus
quidẽ eos locos quos uictorinꝰ frustra atq inc̃uenient̃ int̃serit
uelut eos qui corpora c̃cludunt. ac simplicit̃ intelligamꝰ eos
locos argum̃toꝵ eẽ qui intra se continent argum̃ta. Inquib
exponendis posterius quid sit qđ dicimꝰ clarius apparebit. Nc̃
cõmunit̃ de tota locoꝵ ratione deq argum̃tatione. ac dequȩs¬
tionib acꝓpositionib earũq terminis uidet᷑ eẽ tractandũ.
Acpͥmũ qm̃ locus qui tractat᷑ intopicis ñ cuiꝰ libet rei sedtan¬
tũ locus ẽ argum̃ti. Exposito pͥus argum̃ti intellectu: de in¬
ceps deloci ratione tractabimꝰ. Diffinit gͥ tullius argum̃tũ
hoc mͦ. Argum̃tũ ẽ ratio quȩ dubiȩ rei faciat fidẽ. Sũpsit gͥ

Expanded text:
argumenta sunt collocata, id est locos, qui ab Aristotele topica vocati sunt. argumenta sunt collocata, id est locos, qui ab Aristotele topica vocati sunt. Sed quoniam de sedibus argumentorum loquimur, hi cujusmodi sint paulo altius expediamus; locus enim non uno modo intelligitur. Ac relinquamus quidem eos locos quos Victorimus frustra atque inconvenienter interserit, velut eos qui corpora concludunt, ac simpliciter intelligamus eos locos argumentorum esse qui intra se continent argumenta in quibus exponendis posterius quid sit quod dicimus clarius apparebit. Nunc communiter de tota locorum ratione, deque argumentatione, ac de quaestionibus et propositionibus earumque terminis videtur esse tractandum. Ac primum quoniam locus qui tractatur in Topicis, non cujuslibet rei, sed tantum locus est argumenti, exposito prius argumenti intellectu, deinceps de loci ratione tractabimus. Diffinit igitur Tullius argumentum hoc modo: Argumentum est ratio quae rei dubiae faciat fidem. Sumpsit igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ratione ꝓpria facultatẽ elegantiãq repperiri. Hȩcitao
quȩ arciũ ratio ꝑficit : ab imperitis &iã fieri ut cũꝙ conterto
posst̃. Bene aut̃ aut facile nemoefficit nisi artis ratione fuerit
instructus Cũ gͥ totius oꝑis hȩc sit intentio ut argum̃taquȩ
confusa & ueluti clausa natura suppeditat artificialit᷑ uestigen¬
tur. quid sit ꝑ qđ efficere id qđ ꝓmitat ars ualeat : sub exem¬
pli notatione. demonstrat. Ut enĩ facilius argum̃ta reppe¬
riant᷑. illares efficiet si de monstrant᷑ loci inquib argum̃ta sunt
collocata & enĩ ut siquis aliqiđ̃ querat facilius id inuestigare
possit atq inuenire. si locus ei monstret᷑ ubi sit positũ id quod
inquirit : ita &ã cũquis argum̃tũ inuenire conat᷑ sieilo cus
ubi argum̃tũ sit positũ declaret᷑ : facilius argum̃tũ qđ querit ualeat
in uenire. Ita enĩ aristote les &itatullius appellat eassedes inquib

Expanded text:
tamen ratione propriam facultatem elegantiamque experiri. Haec itaque quae artium ratio perficit, ab imperitis etiam fieri, utcunque contigerit, possunt. Bene autem ac facile nemo efficit, nisi artis ratione fuerit instructus. Cum igitur totius operis haec sit intentio, ut argumenta quae confusa et veluti clausa natura suppeditat, artificialiter vestigentur, quid sit per quod efficere id quod promittit ars valeat, sub exempli notatione demonstrat: ut enim facilius argumenta reperiantur, illa res efficiet, si demonstrentur loci in quibus argumenta sunt collocata. Etenim ut si quis aliquid quaerat, facilius id investigare possit atque invenire, si locus ei monstretur ubi sit positum id quod inquirit; ita etiam cum quis argumentum invenire conatur, si ei locus ubi argumentum sit positum, declaretur, facilius argumentum quod quaerit valebit invenire. Ita enim Aristoteles, et ita Tullius appellat eas sedes in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dubitabił ñ ẽ. atq id circo nec quȩstio. Cũ gͥ om̃is questio duas habeat
partes affirmationis unã. alterã negationis. necesse ÷ ut sit semꝑ ex alte¬
rutra parte defensio. ut unꝰ quidẽ affirmationis partẽ. negationis alt̃
defendat. & hic quidẽ ad astruendã affirmationẽ : ille uͦ ad destruendã
quȩ potuerit argum̃ta ꝑquirat. Nilnl uero interẽ utrũ quis affirma¬
tonẽ ponat andestruat negationẽ. Aut negatione defendat an op¬
pugn& affirmationẽ. Age eni questio utrũ cȩlũ rotundũ sit Siquis
sibi cã partẽ questionis assũpserit quȩ cẽ defendat. ad eã constituenda
cuncta necesse ẽ sibi cõpar& argumenta. atq in hoc affirmationẽ ꝗdẽ
ponit sed destruit negationẽ. Siquis uero id neg& acdicat ñ eẽ cȩlũ rotun¬
dũ suscipit sibi partẽ alterã quȩstionis quȩ fuerat reliqua. id÷ negationem

Expanded text:
dubitabilis non est, atque idcirco nec quaestio. Cum igitur omnis quaestio duas habeat dubitabilis non est, atque idcirco nec quaestio. Cum igitur omnis quaestio duas habeat partes, affirmationis unam, alteram negationis, necesse est ut sit semper ex alterutra parte defensio, ut unus quidem affirmationis partem, negationis alter defendat, et hic quidem ad astruendam affirmationem, ille vero ad destruendam, quae potuerit argumenta perquirat. Nihil vero interest utrum quis affirmationem ponat, an destruat negationem, aut negationem defendat, an oppugnet affirmationem. Age enim, sit quaestio, utrum coelum rotundum sit. Sartem assumpserit, quam esse defendit, ad eam constituendam cuncta necesse est sibi comparet argumenta, atque in hoc affirmationem quidem ponit, sed destruit negationem. Si quis vero neget id, ac dicat non esse coelum rotundum, suscipit sibi partem alteram quaestionis quae fuerat reliqua, id est negationem
Abbreviated transcription (Latin):
dilocus ñuidet᷑ ac cõmodus sed in his libris dicemꝰ quos detopicis diffe¬
afferin¬
omĩs intentio dirigit᷑ argum̃ti . Ñ uͦ ut totã cõꝓbet quȩstionẽ. sedut¬
sat fendit. & neẽ. Si enĩ itaquis defenderet. totã quȩstionẽ uideret᷑ ꝓbare.
mis parte defensio siue quȩ affirmat siue quȩ negat. Om̃is enĩ quȩstio c̃tra¬
dictionib¬
ditionib c̃stat. Nãsiquares ab altero affirmet᷑. neget᷑ ab altero : totũ
hoc c̃tradictio nuncupat᷑. Vt siquis dicat cȩlũ rotundũ ÷ alt̃ neget dicens.
cȩlũ rotundũ nẽ : cȩlũ rotundũ eẽ & ñ eẽ c̃tradictio ꝑhibet᷑. Dubitabił
nẽ. Hoc enĩ ipso qđ dubitabił ÷ c̃tradictionẽ uidet᷑ includere. Cũ dubitat
quis utrũ necȩlũ rotundũ sit. siue adiungat anp̃sit. siue reticeat. ipsa
dubitatio partẽ secũ alterã trahit. Sienĩ unã partẽ ꝓpositio tuedtur:

Expanded text:
locus non videtur accommodus, sed in iis libris dicemus quos de topicis dilocus non videtur accommodus, sed in iis libris dicemus quos de topicis differenomnis intentio dirigitur argumenti, non vero ut totam comprobet quaestionem, sed utet non esse; si enim ita quis defenderet, totam quaestionem videretur probaris parte defensio, sive quae affirmat, sive quae negat. Omnis enim quaestio contradictionibus constat. Nam si qua res ab altero affirmetur, negetur ab altero, totum hoc contradictio nuncupatur, ut si quis dicat: Coelum rotundum est, alter neget dicens: Coelum rotundum non est. Coelum rotundum esse, et non esse, contradictio prohibetur. Dubitabilis nem, hoc enim ipso quo dubitabilis est, contradictionem videtur includere. Cum enim dubitat quis utrumne coelum rotundum sit, sive adjungat, an non sit, sive reticeat, ipsa dubitatio partem secum alteram trahit. Si enim unam partem propositio tueatur,
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ nũ tota argum̃ti natura monseratasit : minime. Quid sie iꝰ reide qͣ
nemodubitat aliqua ratione facere quis fidẽ uelit. nũ idcirco illa
adeã ratio fidẽ faciens afferat᷑ : argum̃tũ eẽ p̃poterit. Additagͥ alia diffe¬
rentia quȩ ÷ reidubiȩ. facta ÷ integra definitio argum̃ti ex genere & du¬
ab: differentiis constans. Gnre quidẽ ratione. Vna uͦ differentia qđ faciat
fidẽ alterauͦ qđ dubiȩrer. ut sit tota diffinitio id eẽ argum̃tũ qđ sitratio
rei dubiȩ faciens fidẽ. Quȩ cũ ita sint. necesseẽ ut ubidubitat᷑ aliqiđ ibi
designans. Om̃is gͦ. ꝓpositio siue c̃stant̃ atq ꝓnuntiatiue ꝓferat᷑ ut siquis
dicat om̃is homo animal÷ : siue ad int̃rogatione dirigat᷑ ut siquis int̃ro
pat᷑. At si eadẽ uelut dubitabilis ꝓferat᷑ : sit quȩstio. uel ut siquis querat
an om̃is homo animalsit. Quot aut̃ modisquȩstio diuidat᷑: nc̃ explican¬

Expanded text:
fidem, num tota argumenti natura monstrata sit? Minime. Quod si eius rei, de qua nemo dubitat, aliqua ratione quis uelit fidem facere, num idcirco illa, ad eam ratio fidem faciens afferatur, argumentum esse non poterit. Addita igitur alia differentia quae est rei dubiae, facta est integra definitio argumenti, ex genere et duabus differentiis constans, genere quidem, ratione: una vero differentia, quod faciat fidrei dubiae faciens fidem. Quae cum ita sint, necesse est ut ubi dubitatur aliquid, ibi designans. Omnis igitur propositio sive constanter atque pronuntiative proferatur, ut si quis dicat: Omnis homo animal est; patur. At si eadem, velut dubitabilis proferatur, fit quaestio, ut si quis quaerat an omnis homo animal sit. Quot autem modis quaestio dividatur, nunc explican
Abbreviated transcription (Latin):
Sipedes si brachia tueri debemꝰ. utiq oculos diligentius asserusre. Equũ¬
hunc quẽ habes aut emisti. aut dono accepisti. aut natus ẽ domi. aut
furatus es. Non aut̃ emisti. nec donotibi datus ẽ. nec natusẽ domi. Euratꝰ esgͥ.¬
A nota. Cũ lex elia sententia assiduo uindicẽ assiduũ eẽ iubeat. locu¬
pletẽ iubet docupleti. Locuples ẽ assiduus ut ait elius appellatꝰ abȩre

Expanded text:
si pedes, si bracchia tueri debemus, utique oculos diligentius asseruare». Cuhunc, quem habes, aut emisti aut dono accepisti aut natus est domi aut furatus es. non autem emisti nec dono tibi datus est neque natus est domi: furatus es modo: Cum lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletem iubet locupleti; is est enim assiduus, ut ait L. Aelius, appellatus ab aere
Abbreviated transcription (Latin):
moratio iudices mouit. Dicit &iã ipsos ꝗꝗ iuris consulto suti sepius
dinẽ intellegat᷑ hoc mͦ. Siquis enĩ urisperius aiat id qđ ñ iure con¬
tractue nullius eẽ mom̃ti. adhibeatq tale exemplũ. Uelut siquis rem
ñ mancipi mancipauerit. nũ idcirco aut rẽ alienauit aut se reifac¬
to potuit obligasse : minime. Qđ enĩ contractũ ẽ . ñiure nihil reci¬
net firmitatis. & alia huiꝰ modi apud iurisperitos inuenuint᷑. inquib
oratores maxime ualent. Quib &iã in tantũ fingere licet. ut eoꝵ
oratione &iã mortui sepe ab inferis excitent᷑: qđ .m. tullius in ea
facit oratione quaceliũ defendit. Sed latior inquit ẽ illoꝵ cãpͦ.
.i÷. oratorũ quib spatiari ac deuagarilic&. Nec idcirco minꝰ cete

Expanded text:
moratio judices movit. Dicit etiam ipsos quoque jurisconsultos uti saepius moratio judices movit. Dicit etiam ipsos quoque jurisconsultos uti saepius dinem intelligatur, hoc modo: Si quis enim jurisperitus adjiciat id quod non jure contractum est nullius esse momenti, adhibeatque exemplum tale, velut si quis rem non mancipi mancipaverit, num idcirco aut rem alienavit, aut se reo facto potuit obligasse? minime, quod enim non jure contractum est nil retinet firmitatis. Et alia hujusmodi apud jurisperitos inveniuntur, in quibus oratores maxime valent, quibus etiam in tantum fingere licet, ut eorum oratione etiam mortui saepe ab inferis excitentur, quod Tullius in ea facit oratione qua Coelium defendit. Sed latior, inquit, est illorum campus, id est oratorum, quibus spatiari ac devagari licet: nec idcirco minus caete
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posis. neaquȩ quidẽ arcendȩ qr solorũ uidet᷑ eẽ agroꝵ. inurbe arbi¬
trũ possis adigere. Hic gͦ unares uni rei similitudine c̃iuncta est.
Exeodẽ &iã similitudinis loco illa sumi ꝓponit quȩ uocant᷑ exẽ¬
pla. ueluti crassus in causa curiana. quȩ fuit huiꝰ modi. Quidã p̃gnan¬
tẽ uxorẽ relinquens scripsit heredẽ posthumũ eiꝙ aliũ substituit
scđm qui curius uocabat᷑ ea c̃ditione: ut si postumꝰ qui intra m̃ ses decẽ
ꝓximos nasceret᷑ ante moreret᷑ quã insuã tutelã ꝑuenisset. id ÷
ante diẽ obiret quã testam̃tũ iure facere posset. scđs heres succedẽ¬
ret. Qđ si ad id tẽpus ꝑuenisset quo iã firmo iuditio in suã tutelã
ita constituta ratio. Crassus gͥ plurima ꝓtulit exempla. quib ita
ita institutus heres optinuisset hereditatẽ. quȩ exemploꝵ cõme¬

Expanded text:
non possis, ne aquae quidem arcendae, quia solorum esse videtur agrorum, in urbe arbinon possis, ne aquae quidem arcendae, quia solorum esse videtur agrorum, in urbe arbitrum possis adigere. Hic igitur una res uni rei similitudine conjuncta est. Ex eodem etiam similitudinis loco illa sumi Cicero proponit quae vocantur exempla, veluti Crassus in causa Curiana, quae fuit hujusmodi: Quidam praegnantem uxorem relinquens scripsit haeredem posthumum, eique alium substituit secundum, qui Curius vocabatur, ea conditione, ut si posthumus, qui intra menses decem proximos nasceretur, ante moreretur quam in suam tutelam pervenisset, idem ante obiret diem, quam testamentum jure facere posset, secundus haeres succederet; quod si ad id tempus pervenisset quo, jam firmo judicio in suam tutelam ita instituta ratio. Crassus, igitur multa protulit exempla, quibus ita institutus haeres obtinuisse haereditatem, quae exemplorum comme
Abbreviated transcription (Latin):
co qđ restituendi fides int̃ponit᷑. Hac similitudinis collectione
plurimũ socrates eẽ usus dr̃ ut inplatonis alioꝵꝙeiꝰ sectatorũ
uoluminib inuenit᷑. Quoties uͦ unares unirei ꝑsimilitudinẽ
cõparat᷑ hoc mͦ colligit᷑ argum̃tũ. Regendorũ finiũ arbitriẽe
dnr qui finalialitigia discernunt. Ut si fuerit definib orta con¬
tentio eoꝵ dirimat᷑ arbitrio. Sed fines in a groꝵ tantũ limitib
eẽ dñr. Arbitria finiũ regendorũ inciuitate eẽ ñ possunt. Itẽ
arceri a quã inagris tantũ dicisolet. ubi si exaliquo loco a qua
pluuia colligat᷑. & fluens in cãpos uicini pascua fruges ue corrũpat.
arbitri arcendȩ aquȩ a magistratib statueb ant᷑. Querit᷑ gͦ aninurbo
arcendȩ aquȩ arbitrũ possimꝰ ad iereo & argum̃tũ capit᷑ exsimili
tudine. Siregendorũ finiũ qr solius agris in urbe arbitrũ adigere

Expanded text:
co quod restituendi fides interponitur. Hac similitudinis collectione co quod restituendi fides interponitur. Hac similitudinis collectione plurimum Socrates esse usus dicitur, ut in Platonis aliorumque ejus sectatorum voluminibus invenitur. Quoties vero una res uni rei per similitudinem comparatur, hoc modo colligitur argumentum. Regendorum finium arbitri esse dicuntur, qui finalia litigia discernunt, ut si fuerit de finibus orta contentio, eorum dirimatur arbitrio. Sed fines in agrorum tantum limitibus esse dicuntur, arbitri autem finium regendorum in civitate esse non possunt. Item arceri aquam in agris tantum dici solet, ubi si ex aliquo loco aqua pluvia colligatur, et defluens in campos vicini pascua frugesve corrumpat, arbitri arcendae aquae a magistratibus statuebantur. Quaeritur ergo an in urbe arcendae aquae arbitrum possimus adigere. be arbitrum adigere
Abbreviated transcription (Latin):
cidunt in alis angustius inueniunt᷑. Quo circa cognitis at syan¬
Aut enĩ expluribreb similitudo colligit᷑ & inductio nuncupatur
qđ greci paragogen nominant. aut singuleres ꝑ similitudinẽ eõ¬
parant᷑. Ac prior quidẽ huiꝰmodiẽ. Situtor fidẽ p̃ftare deb&e si
sotius sicuimandaueris siquis fidutiã accepit deb& otiã ꝓcu¬
rator seruare fidẽ. Nã cũ in plurib reb fides p̃star debeat. unaq
si militudosit in fide p̃standa tã intutore quã in sotio. atq ei cui
mandatũ sit. etq qui fidutiã accepit. debet eadẽ similitudo ꝓcu¬
ratori &ia c̃uenire. Fiduciã uͦ accipit quicũ ꝙ re aliqua manicupat᷑¬
ut eã manipanti reman cipet uelut siquis tẽpus dubiũ timer
amico potentior fundũ mancipet &eicũ tẽpus qđ sus peetũ ẽ
p̃terierit reddat. Haec mancipatio fidutiaria nominat᷑. idcir¬

Expanded text:
cidunt, in aliis angustius inveniuntur. Quocirca cognitis atque ancidunt, in aliis angustius inveniuntur. Quocirca cognitis atque anaut enim ex pluribus similitudo colligitur, et inductio nuncupatur, quod Graeci ἐπαγωγὴν nominant, aut singulae res per similitudinem comparantur. Ac prior quidem hujusmodi est: Si tutor fidem praestare debet, si socius, si cui mandaveris, si qui fiduciam acceperit, debet etiam procurator. Nam cum in pluribus rebus fides praestari debeat, unaque similitudo sit in fide praestanda tam in tutore quam socio, atque eo cui mandatum sit, eoque qui fiduciam acceperit, debet eadem similitudo procuratori etiam convenire. Fiduciam vero accepit cuicunque res aliqua mancipatut eam mancipanti remancipet, velut si quis tempus dubium timens amico potentiori fundum mancipet, ut ei cum tempus quod suspectum est praeterierit reddat; haec mancipatio fiduciaria nominatur, idcir