comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cis abbis tenẽs mitrã in capite uersus ppłm lectum
ꝑcessum ꝑ capellanũ saltimm in substãcia wlgariz et
Et deinceps scdo̾ ꝓcessu lc̃o. idem dyaconꝰ wlga¬
net. Iddem faciat et eodẽ ordine si fueñt plu¬
res ꝓcessus. ¶ Et sciendũ ꝙ ꝓcessus cões qui fi¬
unt ꝯtͣ hereticos et ꝯtͣ pirratas maris. et contͣ
ĩponẽtes noua pedagia et contͣ falsanos bulle
et por̃tantes ꝓhibita serracenis et impediẽtes eũ¬
tes et redentes ad curiã non cõsueuerũt omitti¬
¶ Qũibꝰ pacris dñs ppͣa astendit pulpitũ usus
ad populũ duob dyaconib assistẽtib uno a dexcrꝭ̃¬
et alio. a sinistris. et uno ep̃o a dextris. Cet̾i uero
a simisais ut potu̾nt om̃es tñ ĩspiciãt ppłm cũ mi-¬
tris ĩcapice Cũe dñs ppͣ stans u̾sus ad ppłm alꝙ

Expanded text:
tis albis tenens mitram in capite versus populum, lectum Processum per capellanum saltem in substantia vulgarizet. Et deinceps secundo Processu lecto, idem diaconus vulgarizet. Idem faciat et eodem ordine, si fuerint plures Processus. Et sciendum quod Processus communes, qui fiunt contra haereticos, et contra piratas maris, et contra imponentes nova pedagia, et contra falsarios bullae, et portantes prohibita Sarracenis, et impedientes euntes et redeuntes ad curiam, non consueverunt omitti. Quibus peractis, dominus papa ascendit pulpitum versus ad populum, duobus diaconibus assistentibus, uno a dextris, altero a sinistris, et uno episcopo a dextris; caeteri vera sinistris, ut poterunt; omnes tamen inspiciant populum cum mitris
Abbreviated transcription (Latin):
ditis ppaͣ ducit᷑ a duobꝰ dyaconibꝰ p̃dc̃is ad camer̃
uel ad anticamerã suam ibiq sedet in faldistoĩo
cum Cardinalibꝰ cantũ fratrib ip̃o et eis paratis
ut fua̾nt in mensa ¶Consequẽt᷑ sacris exucus
uestibꝰ distalciatꝰ sandaliis requiestit. Cardina¬
les uero et alii prelati reddemet ad hospicia sua

Expanded text:
is ad cameram vel anticameram suam, ibique sedet in faldistorio cum cardinalibus tantum fratribus suis, ipso et eis paratis ut fuerant in mensa. Consequenter sacris exutus vestibus, discalciatis sandaliis, requiescit. Cardinales vero et alii praelati redeunt ad hospitia sua
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Comestione supta ppaͣ lauat manꝰ mĩstrãtibꝰ
sibi Ep̃o. et duobꝰ dyacombꝰ Cardinalib ut prius
Qui tres Cardinales resuptis mãcellis et mitris suis
redeñt sed̾e̾ cum aliis Cardinalibꝰ in suis mẽsis. tũc
aut̃ singuli ip̃oꝵ ut quilib Cardinalis et unusqͥsq
siłr sedendo lauabit manꝰ suas ẜnicore fundente¬
aquã Cardinali lauãti. Cardinales aũt qͥ assistũt
teneant tobaleam. unus ex una ꝑte leuãtis alter

Expanded text:
 Comestione sumpta, papa lavat manus, ministrantibus sibi episcopo et duobus diaconibus cardinalibus ut prius: qui tres cardinales, resumptis mantellis et mitris suis redeunt sedere cum aliis cardinalibus in suis mensis. Tunc tam singuli ipsorum, et quilibet cardinalis, et unusquisque siaquam cardinali lavanti; cardinales autem qui assistunt teneant tobaleam unam ex parte una lavantis, alter
Abbreviated transcription (Latin):
placebit ¶ Et ip̃i Card antiqͥ debet nouos Card
tũc cũ uisitant᷑ in cami̾a sua secrete instru̾e qͦmõ
dñm pp̃am et Card̃ antiqͥores debẽt ub̾o et fr̃o ho¬
norare et et reu̾eri et ꝙ modũ qñ loquũt᷑ in¬
si lii uel collonis seu al loquẽdo uel insedendo de
debẽt Card nouos singlant̾ et sinigłi in eor do¬
mmbꝰ uisitare et int̾dum ex spãlitate aliquos
cum sinit creati ꝑ dñm ppi
ominꝰ uero ꝓpã in consistorio scdo qd̾ te¬
et stare in aliqua camera ibi ꝓpe donec datis
predc̃is cõsiliis ꝑ Card̃ antiquos post per mĩorẽ
antiquũ Card̃ de madato ppe uocent᷑ ꝙ redeant

Expanded text:
placebit; et ipsi cardinales antiqui debent novos cardinales tunc, dum visitantur, in camera sua secrete instruere quomodo dominum papam et cardinales antiquos debeant verbo et facto honorare, ac etiam revereri; et quem modum, silii, vel in collationes, seu alia loquendo, vel in sedendo, dedebent cardinales novos singulariter et singuli in eorum domibus visitare, et interdum ex spcum sint creati per papam. Dominus papa in consistorio secundo quod teet stare in aliqua camera ibi prope, donec, datis praedictis consiliis per cardinales antiquos, postea per juniorem antiquum cardinalem, de mandato papae vocentur
Abbreviated transcription (Latin):
ie sabbati sequẽti dñs ppaͣ st̃a ei reuẽncia in
consistorio ꝑ Cardinales mandat ꝙ aꝑiant᷑
porte aule ubi tenet᷑ consistonũ om̃ib intrare uo¬
lentib/ Et ibidem debet uenure ad cõsistoriũ. et in¬
fra cõsistoriũ in t̾ra sed̾e̾ Cam̾anus et notarii dñi¬

Expanded text:
ie Sabbato sequente dominus papa, facta ei reverentia in consistorio per cardinales, mandat quod aperiantur portae aulae, ubi tenetur consistorium, omnibus intrare volentibus; et ibidem debet venire ad consistorium, et infra consistorium infra sedere camerarius, et notarii, et c
Abbreviated transcription (Latin):
Uibus Cardmalibꝰ creatis dñs ppͣa uadit
ad cameram suam et Cardinales ibidem
publicat ꝑuisionẽ nouoꝵ Cardinaliũ quib eis
placet ¶ Dominꝰ uero pp̃a interdũ ibide cũ ad
camerã suã redierit consuenit nous Cardiã ł
creatõem de eis fcam mandare ꝑ domncellũ suũ

Expanded text:
uibus cardinalibus creatis, dominus papa vadit ad cameram suam, et cardinales ibidem publicant provisionem novorum cardinalium, quibus eis placet. Dominus vero papa interdum ibidem, cum ad cameram suam redierit, consuevit novis cardinalibus creationem de eis mandare per domicellum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
debet cõsecrari tũc egredient᷑ penitẽtes de loco ĩ qͦ
de camera dicit t̾ciam et sextũ. hora uero sexta exit
curie ueniẽs ad palaciũ mais ub̃i solet esse hospicium
Ep̃i abbaneñ stans ibi in loco emmẽti ẜmocinat᷑ ad po¬
ueniẽs ante sacrariũ ad eccam sc̃i Georgni et dicit ibi no¬
Dyacomi dalmnaticas pro reuencia crismatis. Pontifey
uero iam mdutꝰ dalmatica sedeat in sede sua cui pnce
cens et cõfiaat. Omes uero ampule remaneãt ibi et
diligent᷑̾ custodiant᷑ quousq ad altare porcent᷑. ¶
Post modũ aũt pontifex locis marubꝰ ndutus plane

Expanded text:
debet. Tunc egrediantur poenitentes de loco, in qude camera, dicit Tertiam et Sextam. Hora vero sexta exit curiae, veniens ad palatium majus, ubi solet esse hospitium: Episcopus Albanensis stans ibi in loco eminenti sermocinatur ad poveniens ante sacrarium ad ecclesiam sancti Georgii, et dicit ibi Nodiaconi dalmaticas pro reverentia chrismatis. Pontifex vero jam indutus dalmatica sedeat in sede sua; cui praecens, et conficiat. Omnes vero ampullae remaneant ibi, et diligenter custodiantur, quousque ad altare portentur. Postmodum autem pontifex lotis manibus, indutus plane
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uolutam. tuns pontifex alet ter in ipãm et post eñ
alent etiam in ipãm ter om̃es Ep̃i qui assistũt ibi et
pb̃ri Cardinales. et dicit sine cantu et dñs uobisdu
Exorciso te oratura olei 2c . Post bene daidem uero istã
om̃es ep̃i salutant per ordine sc̃m crisina et in salutã
do malment capita dicentes. Aue sc̃in crisina et deos¬
culent᷑ ampullam. ft̃a salutatõne crismatis ab
Epĩs et pbris statim debet fieri salutacio olei ab eiss̃
hoc uidel modo dñs ppã salutat crisina et statim deb¬
ampulle ꝑcessionalr sicut fu̾nt adducte ad sacra¬
riũ uel ad locum ubi sede̾ debent et inde distubuat᷑
unicuiq sicut debet᷑ et fu̾it oportunũ Poncifex uo
in sede cõicat illos qui cõicare uolut reue̾nter. Camẽ

Expanded text:
involutam. Tunc pontifex halet ter in ipsam; et post eum involutam. Tunc pontifex halet ter in ipsam; et post eum halent etiam in ipsam omnes episcopi, qui assistunt ibi, et presbyteri cardinales; et dicit sine cantu: Dominus vobiscum, Exorcizo te, creatura olei, etc. Post Benedictionem vero istam omnes episdo inclinent capita dicentes Ave, sanctum chrisma, et deosculentur ampullam. Facta salutatione chrismatis ab episcopis et presbyteris, statim debet fieri salutatio olei ab eisdem, hoc videlicet modo. Dominus papa salutat chrisma, et statim ampullae processionaliter, sicut fuerunt adductae, ad sacrarium, vel locum ubi sedere debent; et inde distribuatur unicuique, sicut decet et fuerit opportunum. Pontifex vero in sede sua communicat illos qui communicare vol
Abbreviated transcription (Latin):
Priori et canoĩcis eiusam ecc̃e usꝙ in diem sabbati
Tunc pontifex ad sucrificandũ int̾rat solus et intrat
arcem ut signet᷑ quod in uet̾i testamẽto sipͥtum est.
Quiã sumꝰ pontifex intrabit semel in ano in scastoꝵ
Lamen et cruce et linteamine suꝑpositis Epo uel Cardi¬
nali cũm capellano sacerdote mistrante sibi. Confecto
q sacficio pontifex selus cõĩcat suꝑ altari sine ministri
et nõ cũ calamo. s cum calior tantũ se cõsirmat illadie
et sexta feria et ponat illam ꝙͣtam ꝑtem in calice.¬
¶ Postꝙͣ aut cõicauit pouit calicem suꝑ alcare et pate¬
nã iuxͣ eũ cum corꝑe dñi reẜuato. Quia sexta forrade
ip̃o sacrificio resumit et cooꝑitur uoñq sindone muda
lutas cum sindone alba serica in sinistro brachio ita ut
uideri possint a medio. Et dyaconꝰ qui assistit dño
ppe accipit ampullam uniã mixtam cum balsamo et

Expanded text:
priori et canonicis ejusdem ecclesiae usque in diem Sabbati. priori et canonicis ejusdem ecclesiae usque in diem Sabbati. Tunc pontifex ad sacrificandum intrat solus, et intrat arcam, ut significetur quod in Veteri Testamento scriptum est, quia summus pontifex intrabit semel in anno in sancta sanctorum; tamen et cruce et linteamine superpositis, episcopo vel cardinali cum capellano sacerdote ministrante sibi. Confecto itaque sacrificio, pontifex solus communicat super attare sine ministris, et non cum calamo, sed cum calice tantum se confirmat illaet sexta feria, et ponit illam quartam partem in calice. Postquam autem communicavit, ponit calicem super altare, et patenam juxta eum cum corpore Domini reservato, quia sexta feria de ipso sacrificio resumit, et cooperitur utrumque sindone munda. lutas cum sindone alba serica in sinistro brachio, ita ut videri possit a medio; et diaconus qui assistit domno papae accipit ampullam unam mistam cum balsamo, et
Abbreviated transcription (Latin):
repñtet eam sũmo pontifia ad benedicẽ dum. pon¬
tifex dicat plana uoce Exorciso te ĩmũdissime
hiis benedcõibꝰ ꝑactis reuertit᷑ ad altare et dicit
Per quẽ hec omĩa rcͣ umptñ stire nõs ꝯuenit
ꝙ si fuĩt põcifex laterañ. decãtato . Credo ĩ unũ deũ¬
et oĩ deuocõne ab eisdẽ reportet᷑ in capella suncti
pancracii iuxta claustiũ canoicoꝵ qr ibi est locus cõẜ¬
uatõis et cum oĩ cautela usq ad diem sabbi custodit᷑
¶ Deinde pontifex uenit ad altare accipiẽs ampulã
uicreain que intus se continet qd̾dam uastulum au¬
rrum et in illo uasculo est lapis p̃ciosus cõcauus et
ini illa cõcauitate lapidis est diligent̾ p̃ciosus xp̃i
sanguis inclusus qui anualit̾ extrahit᷑ et reponit᷑
ibi in ꝯcauitate arche et tũc lenat᷑ͣ a pontifice et oste
ditur ut tota tuiba ppłi ualeat cum timore et reue̾ncia
et oĩ denocione eum uide ¶ Postea tradit᷑ custo diẽda

Expanded text:
repraesentat eam summo pontifici ad benedicendum. Ponrepraesentat eam summo pontifici ad benedicendum. Pontifex dicat plana voce Exorcizo te, immundissime. Iis Benedictionibus peractis, vertitur ad altare et dicit Per quem haec omnia, etc. Scire nos convenit, quod si fuerit pontifex Laterani, decaet omni devotione ab eisdem reportetur in capella sancti Pancratii juxta claustrum canonicorum, quia ibi est locus reservationis, et cum omni cautela usque in diem Sabbati custoditur. 8. Deinde pontifex venit ad altare, accipiens ampullam vitream, quae intus se continet quoddam vasculum aureum, et in illo vasculo est lapis pretiosus concavus, et in illa concavitate lapidis est diligenter pretiosus Christi sanguis inclusus, qui annualiter extrahitur, et reponitur in concavitate arcae; et tunc levatur a pontifice, et osteditur, ut tota turba populi valeat cum timore et reverentia, et omni devotione eum videre. Postea traditur custodienda
Abbreviated transcription (Latin):
dinibo. et habeat in ꝓcessione cruicẽ enuãgeliũ septe
candelabra thuribulũ cum moẽso et sic ꝓcessionalit᷑
pengint ad altare cum mãpula et sta confessione et
reuencia ascendit ad sedem suam ¶ Iterim aũt de cã¬
tetur a cantoribꝰ. Incroitus sine Glia patri. Et funnto
u̾siculo repetat᷑ introitus postea a cantoribꝰ decantet᷑
Ryneleyson. Quibꝰ finitis dñs pp̃aͣ dicit exceliu
uoce. Glia in excelsis deo. dc̃a uero orõne. Deus a qͦ rc¬
lectis epła et enuãgelio st̃oꝙ ẜmone ad populu si uolla¬
ent et Credo in unum deum decancaco prosequatur
dum et conficit duas hostias tũc acolicꝰ cõdiicit Iu¬
norem dyaconũ Cardinale et cum eo plures subdia¬
conos unus aut ex hiis subdiaconis portat crucem
Cardinalis dyaconꝰ accipit illam ampula que ẽ
crismatis duo alii subdiacom accipiãt illas duas
alias ampulas olei eporcisati. et olei infirmoꝵ et
Subdiaconꝰ qui bauilat ampulã olei infirmoꝵ

Expanded text:
cessione crucem, Evangelium, septem candelabra, thuribulum cum incenso; et sic processionaliter pergant ad altare cum mappula; et facta confessione et reverentia, ascendit ad sedem suam. Interim autem decantetur a cantoribus Introitus sine Gloria Patri; et finito Versu repetatur Introitus; postea a cantoribus decantatur Kyrie eleison. Quibus finitis, dominus papa dicit excelsa voce Gloria in excelsis Deo. Dicta Oratione, lecta Epistola et Evangelio, factoque sermone ad populum, si voluerit, et Credo in unum Deum decantato, prosequatur dum, et confecit duas Hostias, tunc acolythus conducit juniorem diaconum cardinalem, et cum eo plures subdiaconos. Unus autem ex iis subdiaconibus portat crucem,Cardinalis diaconus accipit illam ampullam, quae est chrismatis; duo alii subdiaconi accipiant illas duas alias ampullas olei exorcizati et olei infirmorum, 356 subdiaconus qui bajulat ampullam olei infirmorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ciet ibidem laudẽ sicut dyaconꝰ Card̃ fecat᷑ in missa añ
Eplam̃ post orõem. Et postꝙͣ de equo descendit prior dya
conoꝵ Card̃ qui ducit eñ deponet sibi regnũ de capite et
ĩpouet ei mitum. Et adem prior erit a dextus et ducet
eum usq ad altare et alius a sinistris ubi orabit ĩ faldis¬
amoca planeta ⁊ pallio. et cirochecis suis tenẽte es mantũ
suꝑ scapulas et mitrã suꝑ fauone seu orariũ. et dabit cuil
Cardiałi ꝓbriu solitũ hoc mõ. Ipe dñs ppͣa sedẽs in sede
tam añ ppam. qͥ ponit in illã peciua quã p̃ntabit ei ĩ uno
bacili Cam̾arius ꝓut in libro cami̾e̾ ĩuenit᷑. Et illi qui re¬

Expanded text:
ciet idem laudem, sicut diaconus cardinalis fecerat in Missa ante Epistolam post Orationem. Et postquam de equo descennalium, qui ducit eum, deponit sibi regnum de capite, et imponit ei mitram; et idem prior erit a dextris, et ducet eum usque ad altare, et alius a sinistris, ubi orabit in faldisamota planeta et pallio et chirothecis, tenente eo manum super scapulas, et mitram super fanonem seu orarium; et dabit cuilibet cardinali presbyterium hoc modo. Ipse dominus papa sedens in sede,ertam ante papam, qui ponit in illam pecuniam quam praesentabit ei in uno bacili camerarius, prout in libro camerae invenitur. Et illi qui re
Abbreviated transcription (Latin):
In dnica in bamis palmaꝵ nõ p̃dicat᷑. s ance ⁊¬
missam dant᷑ palme benedc̃e Cardinalib et p̃la¬
tis ꝑatis et aliis tam clicis ꝙͣ laycis et fit ꝓcessio.
¶sn die Iouis sc̃o et predicat᷑ ante missam. ꝓcessus
gnales fuit et etiam aliqui spales ꝑut expedit et

Expanded text:
inica in ramis Palmarum non praedicatur, sed ante Missam dantur palmae benedictae cardinalibus et praelatis paratis, et aliis tam clericis, quam laicis; et fit Processio. In die Jovis sancto, et praedicatur ante Missam. Processus generales fiunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicari coramn se ꝑ aliquẽ Cardinale ꝑut sequit᷑
Non caniẽ per alium p̃dicatur corã dño ꝙͣ per
Cardiales qñ dñs ppaͣ celebrat.
In p̾ma dñica de aduentu et predicatur.
In scd̾a dñica Aduentꝰ et predicatur.
n t̾cia dinca Aduẽtus que uocat᷑ dinca de gaudete¬

Expanded text:
praedicari coram se per aliquem cardinalem, prout sequitur; non tamen per alium praedicatur coram domino, quam per cardinales, quando dominus papa celebrat. In prima Dominica de Adventu Domini, et praedicatur. In secunda Dominica Adventus, et praedicatur. In tertia Dominica Ad
Abbreviated transcription (Latin):
¶n couersione sti pauli et predicatur
En festo pĩficatõis et pdicatur. ante missam.
¶n cathedra sancti Petri et predicatur
¶n Septuagesima et p̃dicatur¬
¶ In Quinquagesima et p̃dicatur
¶In die emerum et predicatur.

Expanded text:
Conversione sancti Pauli, et praedicatur. In festo Purificationis, et praedicatur ante Missam. In Cathedra sancti Petri, et praedicatur. In Septuagesima, et pr In Quinquagesima, et praedicatur. In die Cinerum, et praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
An illis uero diebꝰ qui suꝑsunt post octauã ascen-¬
sionis. uidel fena sexta et sabbo si festiuitas ali¬
ciuꝰ sci uenerit de festo facimꝰ totũ officiũ misse¬
sabdo uen̾it. totũ officiũ facimꝰ de festo missa uero
dicit᷑ de uigilia cum ꝯmemo ratõe festi Code die sab¬
bati om̃es reiunare debẽt deuote ¶ Hora uo̾ nona
ꝯueniũt om̃es in eccl̃ia et om̃e officiũ uel ordi
ad legendũ et sine ciculo incipit laonem pͥmami.
Temꝑtauit deus abraham Qua funta dicit pon¬
tifex uel sacerdos orones sine flectaiꝰ genua. Deꝰ
qui abrahe. finitis lc̃ionibꝰ tractib et orãtoib
et om̃ib lampadib eccl̃ie tuc accensis Pontifer uel
sacerdos descendat ad fontes p̃cedentib eum clis
letaniã decantado et tractꝰ. sicut scernus. Qib
benedc̃io fontis ꝑut in sabbo sc̃o hetur Et post
celebratõem baptisim pontifex ingredit᷑ ad secreta¬

Expanded text:
n illis vero diebus, qui supersint post Octavam Ascensionis, videlicet sexta feria et Sabbato, si festivitas alicujus venerit, de festo facimus totum officium MissaSabbato venerit, totum officium facimus de festo, Missa vero dicitur de vigilia, cum commeratione festi. Eodem die Sabbati omnes jejunare debent devote. Hora vero nona conveniunt omnes in ecclesiam, et omne officium vel ordinad legendum, et sine titulo incipit lectionem. Prima, Tentavit Deus, etc. Qua finita, dicit pontifex, vel sacerdos, Orationes, sine Flectamus genua. Deus qui Abrahae. Finitis lectionibus, Tractibus, et Orationibus, et omnibus lampadibus ecclesiae tunc accensis, pontifex, vel sacerdos, descendit ad fontes, praecedentibus eum clericis litaniam decantando, et Tractum Sicut cervus. Quibus Benedictio fontis, prout in Sabbato sancto habetur. Et post celebrationem baptismi, pontifex et cler
Abbreviated transcription (Latin):
om̃es. Hoc est enim corpus meum . ¶ Hic ele¬
uet hostiam reuerent᷑ adorandam a ppło et reue¬
rent̾ reponat eam unde elenauit. Subsequẽter
distooꝑiat caliõe et teneat eñ ambabꝰ manib dices¬
¶ Simili modo postꝙͣ cenatum est accipiẽs. et hũc
p̃clarum calicem in scãs ac uenerabiles manꝰ suas
idem tibi grãs agens ¶ Hic teneat calicem manu
sinistra et cum dextra signado sangiuem benedicat
dicẽ do. ¶ Benet Radixit de dit discipulis suis dices
Accipite et bibite ex eo om̃es. Hic est eni calix

Expanded text:
omnes, hoc est enim corpus meum. Hic elevet Hostiam reverenter adorandam a populo, et reverenter deponat eam unde elevavit. Subsequenter 334 discooperiat calicem, et teneat eum cum ambabus manibus, dicens: Simili modo postquam coenatum est, accipiens et hunc praeclarum calicem in sanctas ac venerabiles manus suas, item tibi gratias agens; hic teneat calicem manu sinistra, et cum dextra signando sanguinem benedicat dicendo: +Benedixit, dedit discipulis suis, dicens: Accipite et bibite ex eo omnes. Hic est enim cal
Abbreviated transcription (Latin):
irta quod sciendũ est ꝙ sc̃a Romana eccł̃ia qnq
coloribꝰ utit᷑ in sacris uestibꝰ. uidelz albo rubeo ui¬
ridi uiolaceo et ingro. Quidam aut̃ hos duos ultios
pro uno reputãt. ¶ elolore albo utitur a uespis a
uigilia natinitatꝭ dñi usqꝵ ad octanã Epiphanie inclu¬
sine. exceptis festis martyrũ que int̾ueniũt Iten
fena quita in cena dñi Item a sabbato sc̃o in officio¬
misse usq ad octauam ascensionis dñi mlusie quoiꝙ¬
sam que dicit᷑ in die sc̃i marti de officio letanie. Ice
in om̃ibus festis sc̃e dei gentricis marie. In recep¬
tione tamen candelarũ in festo purificatõis beate u
ginis utitur colore uiolacro et postea in missa abbo.
In cõuersione sãi pauli. In cathedra sc̃i petri.
non sunt. In dedicatõnibꝰ eccłiaꝵ. Et per octauas
predcõp festoꝵ. que octauas hent quãdo de ip̃is octa¬
ius agitur.

Expanded text:
cta Romana Ecclesia quinque coloribus utitur in sacris vestibus, videlicet albo, rubeo, viridi, violaceo, et nigro. Quidam autem duos hos ultimos pro uno reputant. Colore albo utitur a Vesperis in vigilia Nativitatis Domini usque ad Octavam Epiphaniae inclusive, exceptis festis martyrum, quando interveniunt. Item feria quinta in Coena Domini. Item a Sabbato sancto in officioMissae usque ad Octavam Ascensionis Domini inclusive, quanddicitur in die sancti Marci de officio litaniae. Item in omnibus festis sanctae Dei genitricis Mariae. 290 In receptione tamen candelarum in festo Purificationis beatae Mariae virginis utitur colore violaceo, et postea in Missa albo. in Conversione sancti Pauli, in Cathedra sancti Petri, uae martyres non sunt. In Dedicationibus ecclesiarum, et per Octavas praedictorum festorum quae Octavas habent, quando de ipsis Octavis ag
Abbreviated transcription (Latin):
aliis repulsis dñs pp̃ allocutione et collacoe
aliqualib ut est moris ft̃is ad instructõe ip̃uis ut
supͣ de Cardĩalib pñtib in curia Romañ nouit̾ cre¬
atis recitatũ est silenciũ nouo Card ĩpouit qͦusꝙ
de dosilio alioꝵ Card os ei duxĩt a ꝑue ¶ Sub¬
sequẽt̾ dñs ppaͣ cum om̃ib Cardĩalib uadit ad co-
pñtib omib Card̃ cum fu̾it tempꝰ recedendi dat
in camera sedendo nouo Cardĩali capelłu rubeũ
uel ante prandiũ si nõ esset in statu illa die sollep¬
ne prandĩu faciendi ¶ Reliqua uero debent ꝑ dum
ppam in apicõne oris et dacione tituli et anuli dici
tem sciendum est ꝙ si uacaret sedes apłica
temꝑe quo rediret ad curiam card̃ antiqꝰ
tũc Cardinales alii etiam si nõ eent ĩ cõclaui

Expanded text:
aliis, dominus papa allocutione et collatione aliqualibet, ut est moris, 433 factis ad instructionem ipsius, ut supra de cardinalibus praesentibus in curia Romana noviter creatis recitatum est, silentium novo cardinali imponit, quousque de consilio aliorum cardinalium os ei duxerit aperiri. Subsequentdinalibus, cum fuerit tempus recedendi, dat in camera sedendo novo cardinali capellum rubeum, vel ante prandium, si non esset in statu illa die solemne prandium faciendi. Reliqua vero debent per dominum papam in apertione oris et datione tituli et annuli dici,t quod si vacaret sedes apostolica tempore quo rediret ad curiam cardinalis antunc cardinales alii, etiamsi non essent in conclavi
Abbreviated transcription (Latin):
dinabit hoc modo. Primo ꝓcedet equus dñi ppẽ faleratꝰ.
Scdo̾ ibit subdiaconꝰ cũ cruce. Tcio subsequẽt .xii. bran¬
donarii cũ xii. uexillis rubeis. et duo alii cũ duobꝰ cherubm
et laceis. Quarto duo p̃fecti nauales induci pluialibꝯ.
Qnͥto scrimarii. Sexto aduocati. Septĩo iudices. uiiiᵒ. ean-¬
tores. Mono dyaconi et subdiaco ni qui legerũt eplam et eiur̃ã¬

Expanded text:
m hoc modo. Primo procedit equus domini papae phaleratus; secundo vadit subdiaconus cum cruce, tertio duodecim bandonarii cum duodecim vexiliis rubeis, et duo alii cum duobus Cherubim cum lanceis; quarto duo praefecti navales induti pluvialibus; quinto scrinarii; sexto advocati; septimo judices; octavo cantores; nono diaconi et subdiaconi qui legant Epistolam et Evan
Abbreviated transcription (Latin):
ticu dyac̃ Card̃ in sumum pontificem. Et notandũ ꝙ
caucele est et decẽcie ꝙ scrutator ostendat depoĩtoem sc̃p¬
tam ip̃i deponẽti ne ꝑ ĩcuriam in aliquo sit erratum.¬
¶ Et qr unusqͥso potest in scrutimo uiu noĩare uel ples
potest sic dic̾e¬
¶ Ego Iacobꝰ ad sc̃i beorgii ad uelu auren dyac Cardmn
noĩo et eligo dñm mathm rcͣͫ. et dñm N. ostieñ Ep̃m in¬

Expanded text:
ticu diacon. cardinalem in summum pontificem. Et notandum, quod cautelae est et decentiae quod scrutator omnem dat depositionem scriptam ipsi deponenti, ne per incuriam in aliquo sit erratum. Et quia unusquisque potest in scrutinio nominare unum vel plures, potest sic dicere: Ego Jacobus sancti Georgii ad Velum Aureum diac. cardin. nomino et eligo dominum Matthaeum, etc.,
Abbreviated transcription (Latin):
uolu̾t deponẽs pot̾it noĩare. decẽcie tamẽ est ⁊ fortassis
expediẽcie ꝙ nõ multi ab uno in scrutino noĩent᷑. ficet
hodie ab aliquib cõtriũ obẜuet᷑. cum in scrutimo nomi¬
net ualde. multos.¬
co residentibꝰ petũt scrutatores collegii an placeat oĩbꝰ
ꝙ aperiat᷑ scrutimiũ et in cõi publicet᷑. Et respõdẽtibꝰ
ꝙ placeat diacꝭ̃ scrutator collegii puta dñꝰ Reapoleo
legit ut sc̃ptum est uidelicet¬
¶ In noĩe dñi amen. Ego ben̾gariꝯ Tusculan ep̃us no¬
mino et eligo 2cͣ. ut supͣ et sic de aliis. Et ut melius
Cardiales singuli cõphendant depositõnes fratrũ Ide
dyaconꝯ legit eas bis uel pluries.
¶Lectis de posicõnib singuloꝵ de collegꝭ scrutatoꝵ scru¬
tatores petũt an placeat om̃ibꝰ ꝙ aꝑiant᷑ et pubłicet᷑
git ut scriptura est uidelicet.¬
¶ In noĩe dñi amen. Ego fr̃ Nycolaꝯ ostien et uelle¬
tr̃en epus nomino et eligo 2cͫ. ut supͣ Et sic de aliis

Expanded text:
voluerint, deponens poterit nominare. Decentiae tamen est, et fortassis expedientiae, quod non multi ab uno in scrutinio nominentur, licet hodie ab aliquibus contrarium observetur, cum in scrutinio nominent valde multos.to residentibus, petunt scrutatores collegii an placeat omnibus quod aperiatur scrutinium, et in communi publicetur. Et respondentibus quod placet, diaconus scrutator collegii, puta dominus Neapoleo, legit ut scriptum est, videlicet: In nomine Domini amen. Ego Berengarius Tusculanus episcopus nomino et eligo, etc., ut supra, et sic de aliis. Et 249 ut melius cardinales singuli comprehendant depositiones fratrum, idem diaconus legit eas bis vel pluries. Lectis depositionibus singulorum de collegio, scrutatores scrutatorum petunt, an placeat omnibus quod aperiantur et publicentur git ut scriptum est, videlicet, In nomine Domini amen. Ego frater Nicolaus Ostiensis et Velletrensis episcopus nomino et eligo, etc., ut supra, et sic de aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ coipus uel sangniẽz din teneat eleuatũ s pꝰ breue¬
horam deponat. Ita tame ꝙ eleuatõnes et depositões
faciat cum debita reue̾ncia et maturitate de ponedo
aũt calicem dicat hec uerba. hoc quociẽscũq ⁊cͣ. De¬
poĩto calice et collocato in loco suo. eleuatis manibꝰ
ut prius prosequat᷑ illud unde et memores ⁊c̃. et
cum dicet hostiam puram ⁊cͣ faciat signũ crucis
suꝑ calicem et hosciã simul. et iteꝵ faciat dicendo
hostiam scam̃. et iteꝵ faciat dicẽdo hostia imaculatã¬

Expanded text:
 corpus, vel sanguinem diu teneat elevatum; sed post brevemoram deponat, ita tamen quod elevationes et depositiones faciat eum debita reverentia et maturitate. Deponendo autem calicem dicat haec verba: Haec quotiescunque, etc. Deposito calice, et collocato in loco suo, elevatis manibus ut prius, prosequatur illud: Unde et memores, etc. Et cum dicet Hostiam puram, faciat signum crucis super calicem et Hostiam simul; et iterum faciat dicendo Hostiam s
Abbreviated transcription (Latin):
mampulo cum uno de acolitis detrahat ei sandalia
et caligas quibꝰ usus est in mĩstenio assisconte uno
famulo et calciantr eum caltiamẽta coĩa qͥ caltiatꝰ
surgat et funat horam predc̃am ¶ Intẽa dyaconus
et alii miiscri se exuant p̃ter acolitos qui non debet
de ponẽ coctas donec recollegerĩt et conplicauer̃t sa¬
cras uestes ¶ Pontifex aũt funta predc̃a hora rece¬
dẽ potest remanẽtibꝰ acolitis cum capella donec ĩp̃a
faciant reportari.
De usu planetarum dya¬
com et subdiacons

Expanded text:
manipulo cum uno de acolythis detrahat ei sandalia manipulo cum uno de acolythis detrahat ei sandalia et caligas, quibus usus est in ministerio, assistente uno famulo, et calciante eum calciamenta communia; qui calciatus surgit, ut finiat Horam praedictam. Interea diaconus et alii ministri se exuant praeter acolythos, qui non debent deponere cottas, donec recollegerint et complicaverint sacras vestes. Pontifex autem, finita praedicta Hora, recedere potest, remanentibus 310 acolythis cum capella, donec ipsam faciant reportari. LIV. De usu planetarum dconi et subdiacon
Abbreviated transcription (Latin):
scabellum. Et si pallium habet acoliti accipiant spi¬
nulas pallii. et dyaconꝰ deponat ei mitram si ipa¬
deculit. Et capellanꝰ extͣħat anulum pontificale
quẽ tradat acolito reponẽdum. Deinde dyaconꝰ et
subdiaconꝰ amotis tatũ mampulis suis exuãt eñ
om̃ibꝰ aliis uestib ordinate et modeste. Acolias re¬
cipiẽtibꝰ ipãs uestes. Et pontifex si pallio utit᷑ qñ
ip̃m palliũ amouet᷑ ab ip̃o osculet᷑ cruce eius post̾io¬
rem. Sił̃r osculet᷑ stolam et crucem pectorale qñ
recipiat capã suam cõem quã debet hr̃e ꝑatam unꝰ
de famulis eius. Et capellanꝰ uel alus qui ꝑuauit
anulũ eius cotidianũ restituat sibi endem. Cum ãt¬
fimerit p̃dc̃as orões dicẽdas post missam incipiat
sextã uel aliam horã que post missam dicẽda est pro
tpr̃e. Et ꝑsequẽ do eam cum ministris resideat in fal¬
discorio. et subdiaconꝰ indutꝰ sicut in missa fuit abaꝵ

Expanded text:
scabellum; et si pallium habet, acolythi accipiant spiscabellum; et si pallium habet, acolythi accipiant spinulas pallii, et diaconus deponat ei mitram, si detulit; et capellanus extrahat annulum pontificalem, quem tradat acolytho reponendum. Deinde diaconus et subdiaconus, amotis tantum manipulis suis, exuant eum omnibus aliis vestibus ordinate et modeste, acolythis recipientibus ipsas vestes; et si pontifex pallio utitur, quando ipsum pallium amovetur ab ipso, osculetur crucem ejus posteriorem. Similiter osculetur stolam et crucem pectoralem, recipiat cappam suam communem, quam debet habere paratam unus de famulis ejus; et capellanus vel alius qui servat annulum eendas post Missam, incipiat Sextam vel aliam Horam quae post Missam dicenda sit pro tempore, et prosequendo eam cum ministris, resideat in faldistorio; et subdiaconus indutus, sicut in Missa fuit, absque
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex uertat se ad ppłm dicẽdo. dñs uobiscum. dy¬
acomis etiã uertat se dicẽdo Ire missa est. S si benedi¬
camꝰ dño dicat uerte se non debet. Et postꝙͣ chorus
ruderit deo gr̃as. Ip̃e pontisex dicat cum nota. Sit
nomẽ dm̃ benedc̃m. et cet̾a. et det benedc̃io signã¬
do ppłm et uertendo se dum signat ꝓut scdm quali ͭ ͤ
loci uiderit expedire. Deinde inclinatꝰ ante altare.
dicat submisse illam orõem. placeat tibi ⁊cͣ Qua dc̃a
deducẽtibꝰ eum capellano et dyacono ꝑgat ad locũ ubi
exui debet dicendo cum iinistris authiphonã illani.
ẽnũ ꝓueroꝵ. et benedicte et laudate dñm in sc̃ĩs. cũ
repetitione dc̃e anciphone et oione dñica cũ usicũl
et or̃onibꝰ dicendis post missam Et si ip̃e pontifex
exiu debet iuxta alcare non debet acciꝑe mitrã re¬
cedendo ab altari. Si uero debeat ire ad sacrariũ sie
ad sacstiam exuendꝰ ibidem cum mina badat p̃cedeꝰ
eum duobꝰ ceroferriis et subdiacono. Quuq ꝑuen̾it

Expanded text:
pontifex vertit se ad populum, dicendo Dominus vobiscum, diaconus etiam vertat se dicendo, Ite Missa est; sed si Benedicamus Domino dicat, vertere se 309 non debet. Et postquam chorus responderit Deo gratias, pontifex dicat cum nota Sit nomen Domini benedictum, etc., et det Benedictionem signando populum, et vertendo se, dum signat, prout secundum qualitatem loci videtur expedire. Demum inclinatus ante altare dicat submisse illam Orationem, Placeat tibi, etc. Qua dicta, deducentibus cum capellano et diacono, pergat ad locum ubi exui debet, dicendo cum ministris Antiphonam illam, Trium puerorum, et Benedicite, et Laudate Dominum in sanctis, cum repetitione dictae Antiphonae, et Oratione dominica cum Versiculis, et Orationibus dicendis post Missam. Et si pontifex exui debet juxta altare, non debet accipere mitram recedendo ab altari; si vero debeat ire ad sacrarium sive ad sacristiam exuendus, ibidem cum mitra vadat, praecedentibus cum duobus ceroferariis et subdiacono, ac deducentibu
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ ixta alcitudinẽ humoꝵ ita ꝙ dextrã sit ante
dextrũ humeꝵ et sinistra ante siiscrũ extẽsis ut̾usq
manꝰ digitis s nõ disiuctis et manibꝰ sic elenãtis
incipiat. Głia in excelsis. si dies requirat. et arm
dix̾it deo. iugat manus ante pectꝰ. et ip̃m hymt
angelicũ ꝑsequat᷑ sine nota cum suis ministris Dio
per dyaconũ elenatis manibꝰ ut supͣ dcm est dicat᷑
Pax uobis. deinde ꝓsequat᷑ oroem uel qrones sedm̃
exigenciã tpris. Capellano tenẽte libiũ missalem
ante faciom eius et orõnes dicẽdas eidem pñtante
ac dyacono a dextris et subdiacono a sinistris sustẽ¬
tantibꝰ eum. Cumq post ultimã orõem dicet ꝑ oĩa¬

Expanded text:
manus juxta altitudinem humerorum, ita quod dextra sit ante manus juxta altitudinem humerorum, ita quod dextra sit ante dextrum humerum, et sinistra ante sinistrum, extensis utriusque manus digitis, sed non disjunctis; et manibus sic elevatis incipiat Gloria in excelsis, si dies requirat; et cum dixerit Deo, jungat manus ante pectus, et ipsum Hymnum Angelicum prosequatur sine nota cum suis ministris. Quo per diaconum, elevatis manibus, ut supra dictum est, dicat Pax vobis; deinde prosequatur Orationem vel Orationes secundum exigentiam temporis, capellano tenente librum Missalem ante faciem ejus, et Orationes dicendas eidem praesentante, ac diacono a dextris, et subdiacono a sinistris sustentantibus eum. Cumque post ultimam Orationem dicet
Abbreviated transcription (Latin):
nẽte ei mitrã. et duo de acolitis expendent suꝑ gre¬
miu eius pulcrã tobaleam quã pontisex semꝑ habe̾ deb
dum sedet. Et si oportunũ uidebit᷑ is qui mitrã ẜuat
stanis inxta poncificom et flabellum tenes abigat ab eo
muscas. ¶ Quãdocũq añt surg̃e deber dyaconꝰ uel
si ei non uacat capellanꝰ accipiẽs eande tobaleam ex
de inde tobaleam tradat acolico et hoc qd̾ dc̃m est de
cobalea extendẽda suꝑ gremiũ poncific̃is semꝑ obser¬
uandũ est qñ pontifex residet et qñ surg̾e debet iunã¬
dus est predc̃o modo uel per dyaconũ uel per capellmn
residente pontifice ut dc̃m est ministri sedeãt c̾ca ip̃m
put cõmodius potu̾nt scdm̃ qualitatẽ loci. Cnitatis
introitu et kyrieleyson a choro siuigat pontisex et dya¬
conꝯ apret ei uestes prout opus est. Ipe ant põtisex
scans suꝑ stabellũ amota ei mitra per dyaconuĩ eleuet

Expanded text:
nente ei mitram, et uno de acolythis expandente super grenente ei mitram, et uno de acolythis expandente super gremium ejus pulchram tobaleam, quam pontifex semper habere debet dum sedet; et si opportunum videbitur, is qui mitram servat, stans juxta pontificem, et flabellum tenens, abigat ab eo muscas. Quandocunque autem surgere debet diaconus vel, si ei non vacat, capellanus, accipiens eamdem tobaleam, exdeinde tobaleam tradat acolytho. Et hoc quod dictum est de tobalea expandenda super gremium pontificis semper observandum est, quando pontifex residet; et quando surgere debet, juvandus est praedicto modo, vel per diaconum vel per capellanum. Residente pontifice, ut dictum est, ministri sedeant circa ipsum, prout commodius poterunt, secundum qualitatem loci. Cantatis Introitu et Kyrie, eleison a choro, surgat pontifex, et diaconus aptet ei vestes, prout opus est. Ipse autem pontifex stans super scabellum, amota ei mitra per diaconum, elevet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ incensau̾it ut dc̃m est deducentibꝰ eum capellano
et subdyacono ad sedem sua. uidelicet ad faldistoriũ ppa¬
ratum in dextͣ ꝑte altaris sine post ip̃m altare. scdm
qualitate et cõsuetudinẽ loci Ebi uero cõsuetum ẽ
ꝙ pontifex sedeat in alciori sede lapidea uel lignea ẜ¬
uetur cõsuetudo. Ouno pontifex ad sedem uenent stãs
suꝑ scabellum dicat sine cantu cum suis ininistris intͦi¬
tum. et kyrieleyson. Capellano uel dyacono int̾m
aptante uestes eius. uidel manicas dalmatice cõpo¬
ꝯponẽdo planetã. suꝑ brachia et extendẽdo eam super
humeros et tradendo a ꝑte ant̾i̾ori aptet pallium iuxͣ
modũ suꝑuis descͥptum. Et hoc qd̾ dc̃m est de aptado
uestibꝰ poncificis capellanꝰ seu dyaconꝰ semꝑ facẽ
debent quãdo uidebit᷑ oportunuĩ. Et spãlit̾ qñ põtifex¬
siugit. aptatis uestibꝰ pontifex sedeat dyacono impo¬

Expanded text:
stquam incensaverit, ut dictum est, deducentibus eum capellano stquam incensaverit, ut dictum est, deducentibus eum capellano et subdiacono, vadat ad sedem suam, videlicet ad faldistorium praeparatum in dextra parte altaris, seu post ipsum altare, secundum qualitatem et consuetudinem loci; ubi vero consuetum est quod pontifex sedeat in altiori sede lapidea et lignea, servetur consuetudo. Cumque pontifex ad sedem venerit, stans super scabellum dicat sine cantu cum suis ministris Introitum, et Kyrie, eleison, 297 capellano interim aptante vestes ejus, videlicet manicas dalmaticae compondo planetam super brachia, et extendendo eam super humeros et trahendo a parte anteriori, aptet pallium juxta modum superius descriptum. Et hoc quod dictum est de aptandis vestibus pontificis capellanus seu diaconus semper facere debent, quando videtur opportunum, et sppontifex sedeat, diacono impo
Abbreviated transcription (Latin):
Et ostulatum per pontificem dimictit clausum suꝑ al¬
care insi ex cã alibi reponendꝰ uideat᷑ Osculato libro
signet se pontifex signo crucis tũc chonis inciꝑe pot
introitum. Cumq pontifex signauit se predc̃o modo
uertat se ad dextrã ꝑten altaris. et dyaconꝰ accipies
churibulũ de manu thuriferarii tradat pontifici et
ip̃e pontifex incensat altare maipiẽs ab eius medio¬
contͣ faciẽ suam et prius incenset ꝑtem dextra pꝰea
sistrã. Deinde a sinstro lat̾e redeat ad dexcrã mc̃e¬
sando antiorem ꝑtem ip̃ius altans ¶ Quo moẽsaco
reddat thuribulum dyacono qui osculan deb ma¬
nũ pontificis et qñ tradit ei thuribulũ et qn reci¬
pit ab ip̃o. Dyaconus uero accepto churibulo de ma¬
mi pontifias incenset ip̃m pontificem Deinide altare
per curtuicum postea tradat thuribulũ thuriferanio
et ip̃e accedat ad sedem pontificis ¶ Pontifex aũt pꝰ¬

Expanded text:
et osculatum per pontificem dimittat clausum super alet osculatum per pontificem dimittat clausum super altare, nisi ex causa alibi reponendus videatur. Osculato libro, signet se pontifex signo crucis, et tunc chorus incipere potest Introitum. Cumque pontifex signaverit se praedicto modo, vertat se ad dextram partem altaris; et diaconus accipiens thuribulum de manu thuriferarii tradat pontifici; et ipse pontifex incensat altare, incipiens ab econtra suam faciem; et prius incenset partem dexteram, postea sinistram; et deinde a sinistro latnsando anteriorem partem ipsius altaris. Quo incensato, reddat thuribulum diacono, qui osculari debet manum pontificis, et quando tradit ei thuribulum, et quando recipit ab ipso. Diaconus vero, accepto thuribulo de manu pontificis, incenset ipsum pontificem, deinde altare per circuitum; postea tradat thuribulum thuriferario, et ipse accedat ad sedem pontificis. Pontifex autem po
Abbreviated transcription (Latin):
in quo sit ignis et cum nauicula. Pontifex aũt incli¬
natꝰ paululum ante altare confessionẽ faciat. assistẽtib
ei capellano a ꝑte dextͣ et dyacono a sinistra. ubdĩa
stent circa altare. unus in dextͣ et aliꝰ in smistra ꝑte.
Alii mĩstri possut stare post poncifice facta confessione
et data absolucõne per pontific̃e prinsꝙͣ dicat. Nens
Cappellanꝰ accipiat de manu churife¬
rari namcula cum thinre quã ille sibi porrig̾e debet
inter pontificem et altare et pontifex ponat chus in
thuribulo capellano naeucula et churiferario chui¬
bulum offerẽtibꝰ ei sicut suꝑuis dc̃m est ¶ Quo fc̃o
pontifex dicendo. Neus tu cõuerteris ⁊cͣ ascendit ad
altare et inclinatꝰ ante ip̃m dicit orõem ¶Nufer a
nebis rcͣ. Qua dc̃a osculet᷑ altare et postea osculet᷑
librũ enuãgelioꝵ quẽ aꝑtum in eo loco in quo est enuã¬
geliũ legendũ in missa offerre debet ei subdiaconꝰ.

Expanded text:
in quo sit ignis, et cum navicula. Pontifex autem incliin quo sit ignis, et cum navicula. Pontifex autem inclinatus paululum ante altare confessionem faciat, 296 assistentibus ei capellano a parte dextra, et diaconstent circa altare, unus in dextera, alius in sinistra parte. Alii ministri possunt stare post pontificem. Facta confessione et data absolutione per pontificem, priusquam dicat DeusCapellanus accipiat de manu thuriferarii naviculam cum thure, quam ille sibi porrigere debet inter pontificem et altare, et pontifex ponat thus in thuribulo, capellano naviculam et thuriferario thuribulum offerentibus ei, sicut superius dictum est. Quo facto, pontifex dicendo Deus tu conversus, etc., ascendens ad altare, et inclinatus ante ipsum, dicit Orationem Aufer a nobis, etc., qua dicta, osculatur altare, et postea osculetur librum Evangeliorum, quem apertum in eo loco, in quo est Evangelium legendum in Missa, offerre debet ei subdiaconus;
Abbreviated transcription (Latin):
gelioꝵ. Post quos sequit᷑ pontisex deducentibꝰ eum
capellano a ꝑte dextra et diacono a sinistia ¶Is ãt
qui mitrã ẜuat et alii cl̾ici indnti coetis sequet᷑ post
pontifice qñ pontifex ꝑuenerit ante gdus altaris.
Dyaconꝰ deponat ei mitram accipiẽs ean una ma¬
nũ per anteriꝰ cormi et cum alia manũ ꝯplanet
capillos pontificis si opus est. Qd semꝑ fac̃e deb
is qui mitrã remonet. Et sic amotã mitrã dyaconꝰ
tradat ei qui ip̃am ẜuat qui semꝑ ipam reciꝑe deb
de manu dyacom uel capellam amouẽtis ip̃am et tra¬
d̾e illam ei cum fu̾it imponẽda. ¶ si pontifex iuxͣ
altare indnat᷑ non oportet huiꝯmõi ꝑcessionẽ fieri
Es ip̃o pontifice accedente ad altare deducẽtibꝰ ip̃m
cupellano et diacono ceroferarii sint ꝑati iuxͣ alta̾e
et accipiãt de altari candelabra cum cereis accẽsis. thu¬
riferariꝰ quoq sit ꝑacus in sistrã ꝑte cũ thuribulo

Expanded text:
geliorum; post quos sequitur pontifex, deducentibus illum geliorum; post quos sequitur pontifex, deducentibus illum capellano a parte dextra, et diacono a sinistra. Is autem qui mitram servat, et alii clerici induti cottis sequantur post pontificem. Quando pontifex pervenerit ante gradus altaris, diaconus deponat ei mitram, accipiens eam una manu per anterius cornu, et cum alia manu complanet capillos pontificis, si opus est, quod semper facere debet is qui mitram removet; et sic amota mitra, diaconus tradat ei qui ipsam servat, qui semper eam recipere debet de manu diaconi vel capellani amoventis ipsam, et tradere eam illi, cum fuerit imponenda. Quod si pontifex juxta altare induatur, non oportet hujusmodi processionem fieri; sed ipso pontifice accedente ad altare, deducentibus ipsum capellano et diacono, ceroferarii sint parati juxta altare, et accipiant de altare candelabra cum cereis accensis. Thuriferarius quoque sit paratus in sinistra parte cum thuribulo,
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex induit᷑ ip̃e churiferariꝰ pparare debet. Cap¬
pellanꝰ porngat pontifici nauicula detectam. Et pon¬
tifex accipiens dextͣ manu coclear cum thure ponat
in igne thus et colear in nauicula reponat. Ipmq
thus positũ in igne benedicat signo cricis Cappella¬
nus uero osculari debet manũ pontificis et quãdo cocle¬
ar accopit et qñ ip̃m reponit. Et cocleari repõito
per pontificem nauicuła ip̃am churiferario reddat.
hoc aũt qd̵ dc̃m est de depositõne incensi obẜuandũ
est qñ pontifex longe ab altari induit᷑. nam si iuxͣ
altare induat᷑ non oportet incẽsum pon̾e usq post st̃a
confessionẽ. Induto pontifice predc̃o modo. Dyaconꝯ
et subdiaconꝰ accipiãt mampulos suos et induãt pla¬
netas si tempꝰ requirit ¶ Hiis ꝑactis si sunt longe
ab altari accedãt ad ip̃m precedẽte thuriferario et post
ip̃m duo ceroferarii deinde subdyaconꝰ cum libro ennã¬

Expanded text:
pontifex induitur, ipse thuriferarius praeparare debet; capontifex induitur, ipse thuriferarius praeparare debet; capellanus porrigat pontifici naviculam detectam, et pontifex accipiens dextra manu cochlear cum thure ponat in igne thus, et cochlear in navicula reponat, ipsumque thus positum in igne benedicat signo crucis. Capellanus vero osculari debet manum pontificis, et quando cochlear accipit, et quando ipsum reponit; et cochleari reposito per pontificem, naviculam ipsam thuriferario reddat. Hoc autem quod dictum est de positione incensi, observandum est quando pontifex longe ab altari induitur. Nam si juxta altare induatur, non oportet incensum ponere, usque post factam confessionem. Induto pontifice praedicto modo, diaconus et subdiaconus accipiant manipulos suos, et induant planetas, si tempus requirit. His peractis, si sint longe ab altari, procedant ad ipsum, praecedente thuriferario, et post ipsum duo ceroferarii, deinde subdiaconus cum libro Evan
Abbreviated transcription (Latin):
digicos dextre manꝰ cum mani sinistra trahat pal¬
lium suꝑ dextrũ brachiũ pontifias uersus cubitum
Postea imponẽs eide cruci digitos sinistre manus
cum dextra manu palliũ sup sunstrũ brachiũ potificꝭ
trahat. Prouides ꝙ ip̃m palliũ suꝑ brachia descedit
quasi ad mediũ int̾ armũ et cubitũ. et iuxta hũc mo¬
dum apcet᷑ palliũ quociẽs uidebit᷑ oportinmi. Deinde
dyaconꝯ ampiẽs mitrã ab eo qui ipam seniat ĩpo¬
nat eam capiti pontificis. Interim capellanꝰ ĩduat
se pluuiali. Et imposita mitra pontifici ip̃e capella¬
nus ĩmittat pontificale amilũ a mulari digito dextre
manꝰ pontificis osculando eandem. Qd semꝑ fac̾e d
qn ĩmuitit et qñ amonet ip̃m anulum. poterit etiã
post pontificale a nulũ ĩmitti alter amilus ꝑuus qui
ferarii nauicula cum thure et cloceari et thunfera¬
nio pntante pontisici thuribulum cum igne quõ dnmi

Expanded text:
digitos dextrae manus cum manu sinistra trahat paldigitos dextrae manus cum manu sinistra trahat pallium super dextrum brachium pontificis versus cubitum; postea imponens eidem cruci digitos sinistrae manus, cum dextra manu pallium super sinistrum brachium pontificis trahat, providens quod ipsum pallium super brachia descendat quasi ad medium inter armum et cubitum; et juxta hunc modum aptetur pallium, quoties videbitur opportunum. Deinde diaconus accipiens mitram ab eo qui ipsam servat, imponat eam capiti pontificis. Interim capellanus induat se pluviali; et imposita mitra pontifici, ipse capellanus immittat 295 pontificalem annulum annulari digito dextrae manus pontificis, osculando eum; quod semper facere d aut quando amovet ipsum annulum. Poterit etiam post pontificalem annulum immitti alter annulus parvus, ferarii naviculam cum thure et cochleari, et thuriferario praesentante pontifici cum igne, quem, dum
Abbreviated transcription (Latin):
planecã. Prouiso etiã ꝙ cuislib spinule caput in
quo est gẽma sit a dextra ꝑte infigentis ipam spĩ¬
nulam. Subse ꝙt̃ dyaconꝰ a dextris et subdiaconꝰ
a siistris planetã suꝑ brachia põtificis apte cõplicet
Et si põtifex ꝑꝑe alcare induit᷑. Sub diaconꝰ in ip̃a
plicatura sinistri brachii collocet et qiͣ abscondat ma
inpulũ tradend̃ sibi ab a colito. Ꝙ si põtifex longe
ab altari uestiat᷑ nõ deb subdiaconꝰ tũc ĩpon̾e̾ man¬
pulũ. s deb ip̃m portare cum libro enuãgelioꝵ. et cũ
pontifex ꝑuenerit ad altare imponat et apter ma¬
inpulũ predc̃o modo planeca uero ꝯplicata ut p̃dc̃m
c̾ca collum eius. et ꝑuideat ꝙ planeta plane iaceat
suꝑ humeros et trahat ipam a ꝑte ant̾ĩori ¶ Deinde
pallui ꝯponat. Ita ꝙ crux ant̾ior sit ante pectꝰ suꝑ
aurifrigiũ planete. Et ip̃i cruci imponẽs excencos

Expanded text:
planetam, proviso etiam quod cujuslibet spinulae caput, in planetam, proviso etiam quod cujuslibet spinulae caput, in quo est gemma, sit a dextra parte infigentis ipsam spinulam. Subsequenter diaconus a dextris, et subdiaconus a sinistris planetam super brachia pontificis apte complicent. Et si pontifex prope altare induitur, subdiaconus in ipsa plicatura sinistri brachii collocet, et quasi abscondat maod si pontifex longe ab altari vestiatur, non debet subdiaconus tunc imponere manipulum, sed debet ipsum portare cum libro Evangeliorum; et cum pontifex pervenerit ad altare, imponat et aptet manipulum praedicto modo. Planeta vero complicata, ut praedicirca collum ejus, et provideat quod planeta plane jaceat super humeros, et trahat ipsam a parte anteriori; deinde pallium componat ita quod crux anterior sit ante pectus super aurifrigium planetae, et ipsi cruci ponens extensos