comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam in se habeat: et omnẽ celi t̾req creatu¬
ram gubernet. ⁊tineat ac regat. Sapien¬
tia: pro eo qd̾ ip̃e reuelet mysteria scientie.
⁊ archana sapientie. S tñ cũ sit pater et
sp̃c sc̃s sapientia ⁊ uirtꝰ ⁊ lumen ⁊ lux:
ꝓprie tñ hiis nominib nuncupat᷑. filius.
Lumen qr illuminat. Tux: qr ad uitatem
ꝯtemplandam cordis oculos reserat. Sol:
qr illuminat. Oriens qr luminis fons ⁊
illustrator ẽ rerũ: ⁊ qd̃ oriri nos faciat
O.Alpha enin litt̾am: nulla precedit.
Prima est enim littatũ: sicut ⁊ filius dĩ
Ip̃e enim se principiũ iudeis int̾rog atibus
ẽẽ respondit. Uñ ⁊ Ioh̾es in apocalipsi ꝓprie
ip̃am littam ponens ait. Ego sum a. ⁊ D
primꝰ ⁊ nouissimꝰ. Primꝰ: qr ante eũ nichil ẽ.
Nouissimꝰ: qr iudiciũ nouissimũ ip̃e suscipͣ.
mediator: qr int̾ deũ ⁊ hoĩem mediꝰ ꝯstitu¬
tus est. ut hominẽ ad deum perduc̾et. Uñ
et illũ greci mesethen uocant. Paraclitꝰ idest

Expanded text:
semetipso habeat, et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed tamen cum sit Pater et Spiritus sanctus sapientia et virtus et lumen et lux, proprie tamen his nominibus Filius Lumen, quia illuminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordisoculos reserat. Sol, quia illuminator. 27. Oriens, quia luminis fons, et illustrator est rerum, et quod oriri nos faciat Ω; alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse enim se principium Judaeis interrogantibus esse respondit. Unde et Joannes, in Apocalypsi, proprie ipsam litteram ponens ait: Ego sum Α, et Ω, primus et novissimus . Primus, quia ante eum nihil est: Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et illum Graeci μεσίτην vocant. Paracletus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituta ẽ. Nam xp̃c ⁊ agnuᷤ pro innocentia.¬
⁊ ouis ꝓpt̾ patientiam. ⁊ aries ꝓpt̾ pͥnci¬
patum: ⁊ hedus ꝓpt̾ similitudinẽ carnis
peccati. ⁊ uitulus ꝓ eo qd̾ pro nobis est ĩmo¬
latꝰ: ⁊ leo pro regno ⁊ fortitudine: ⁊ serpẽs
pro morte ⁊ sapĩa. Idem ⁊ uermis: qr surrexit.
Aqͥla ꝓpt̾ qd̃ post resurrettionẽ ad astra reme¬
auit. Nec mirũ si uilib talib significati¬
onib figuretur: qui usq ad nr̃aꝵ passio¬
num seu carnis ꝯtumelias descendisse cog¬
noscit᷑. Qui dum sit dei pr̃is coet̾nꝰ ante se¬
cula filius. postqmͣ uenit plenitudo tẽporis
ꝓpt̾ salutẽ nr̃am formam serui accepit: et
fc̃s ẽ filius dei filius hõis. Inde quedam de illo
in scͥpturis scd̃m formam dei: quedam scd̾m
formam serui dñr. Quoꝵ exempli gr̃a duo
quedam ⁊memorant᷑: ut singła ad singłã¬

Expanded text:
st. 42. Nam et Christus Agnus pro innocentia. Ovis, propter patientiam. Aries, propter principatum. Haedus, propter similitudinem carnis peccati. 43. Vitulus, pro eo quod pro nobis est immolatus. Leo, pro regno et fortitudine. Serpens, pro morte et sapientia; idem et Vermis, quia resurrexit; Aquila, propter quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo temporis, propter salutem nfactus est hominis filius. Inde quaedam de illo in Scripturis secundum formam Dei, quaedam secundum formam servi sequuntur. Quorum exempli gratia duo quaedam commemoran
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. In tantũ enĩ dei donũ ẽ: in qnͣtũ da¬
tur eis qui ꝑ eũ diligunt deũ. apd̾ se autẽ
d̾̃s est. apud nos donũ est: s sempit̾ne salu¬
tis sp̃c sc̃s donũ ẽ. distribuens singulis ꝓut
uult gr̃aꝵ dona. Nam ⁊ ꝓphetias quibus
uult imꝑtit: ⁊ pec̃a quib uult dimittit.
Nam peccata sine sp̃ũ sancto ñ dimittũt᷑.
se unũ ẽẽ cũ eis ostendit: ł qr in nobis id
agit. ut in deo maneamꝰ. et ip̃e m̃ nobis.
Uñ ⁊ in donis dei nichil maius est cari¬
tate: et nullũ maiꝰ dono dei qmͣ sp̃c sactꝰ.

Expanded text:
ntur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est: apud nos donum est; sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam peccata sine Spiritu sancto non donantur. se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit, ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil majus est charitate; et nullum est majus donum Dei, quam Sp
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe ⁊̃ angłs intelligit᷑. Dictũ est enim de
utiq angłs grece: latine nuntius int̾preta¬
tur. Unde ⁊ duo angłi apparuerunt loth.
in quĩd dñs singularit̾ appellat᷑: quos intel¬
solator enim tristib mittit᷑: scd̃m illam eius
filii sponsi: cũ ab eis sublatꝰ fu̾it sponsus. Itẽ
que gaudiũ temporale amittunt. Alii para¬
clytũ dicunt latine oratorẽ ł aduocatũ int̾¬
p̾tari: ip̃e enim sp̃c sc̃s dicit. ip̃e docet. per ip̃m
dona que de unitatis eius plenitudine parti¬
culatim quiq ut digni sunt. consequi pro¬
merent᷑. Ip̃e enim sp̃c sapĩe et intellectus.

Expanded text:
et angelus intellegitur. Dictum est enim de utique angelus Graece, Latine nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth, in quibus Dominus singulariter appellatur, quos intelsolator enim tristibus mittitur, secundum illam eiusdfilii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus.' Item qui gaudium temporale amittunt. Alii Paracletum dicunt Latine oratorem vel advocatum interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit; ipse docet; per ipsumdona quae de unitatis eius plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intellectus:
Abbreviated transcription (Latin):
serui: qm̃ pat̾ maior me est. Hoĩes autẽ
minꝰ intelligentes. quid ⁊ pro quo dicatur:
ferre ad formam dei. Et rursus ea q̃ dc̃a
st̃ ut ad se inuicem ꝑsone referant᷑: uolũt
noĩa ẽẽ nat᷑e atq substantie: ⁊ faciunt
errorẽ in fide. Sic aut̃ dei filio ⁊iuncta ẽ
humana n᷑a: ut ex duab substantiis fie¬
ret una ꝑsona. Solus gͥ homo pertulit
filiũ aut̃ dei crucifixum fatem̃: non ex
silioq procedit ⁊ substantiam eoꝵ
habet. Neq enim aliud de patre procedere

Expanded text:
iam Pater maior me est.' Homines autem minus intellegentes quid pro quid dicatur, ferre ad formam Dei; et rursus ea quae dicta sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei filio coniuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus igitur homo pertulit Filium ergo Dei crucifixum fatemur, non exFilioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm. salutẽ formam serui accepit. Pinde
quedam noia in illo ex diuinitatis substã¬
est appellatꝰ. hoc ẽ unctus. Preceptũ enĩ
fu̾at iudeis. ut sacrum afic̾ent ungentũ:
quo ꝑungi possent hii qui uocabant᷑ ad sa¬
cerdotiũ ł ad regnũ. Et sicut nunc regib
indumentũ purpure insigne ẽ regie digni¬
tatis: sic illis unctio sacri ungenti nomen
ac potestatẽ regiam ⁊ferebat. Et inde deĩ
xp̃i a chrismate: qd̾ est unctio. Nam cͥsma
grece. latine unctio nũcupat᷑. que etiã dño
nom̃ accõmodauit fcã spiritalis qr sp̃u ẽ
unctus a deo pr̃e : sicut ĩ actib apłoꝵ dicit᷑.
filiũ tuũ quem unxisti ñ utiq oleo uisibi¬
li. s gr̃e dono: qd̃ uisibili significat᷑ uugẽ¬

Expanded text:
ram formam servi accepit. Proinde quaedam nomina in illo ex divinitatis substanest appellatus, hoc est, unctus. 300 Praeceptum enim fuerat Judaeis ut sacrum conficerent unguentum quo perungi possent ii qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum; et sicut nunc regibus indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat, et inde christi dicti a chrismate, quod est unctio. 3. Nam chrisma Graece, Latine unctio nuncupatur, quae etiam Domino nomen accommodavit facta spiritualis, quia spiritu unctus est a Deo Patre, sicut Filium tuum, quem uncxisti': non utique oleo visibili, sed gratiae dono, quod visibili significatur unguen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dicente. Si qͥs sitit: ueniat ad me ⁊ bibat.
Qui credit in me: flumina aque uiue fluẽt
de uentre eiꝰ. Eunͣgelista aut̃ exposuit uñ
dic̾e̾t: setutꝰ enim ait. Hoc enim dicebat de
sp̃u scõ quẽ accepturi erant credentes in eũ.
S aliud est aqͣ sacramenti: ⁊ aliud ẽ aqua
q̃ significat sp̃m̃ dei. Aqͣ enĩ sacramenti: ui¬
sibilis est: aqͣ sp̃c inuisibił est. Ista abluit
corpus: ⁊ significat qd̃ fit in aĩa. Per illum
aut̃ sp̃m scm̃: ip̃a aĩa mundat᷑ ⁊ saginatur.
sicut oleũ nat᷑ali pondere sr̃fertur omi liqͦri :
ita in pͥncipio superferebat᷑ sp̃c sanctus aqͥs.
Uñ ⁊ dñs oleo exultatõis. hoc est spu sãcto
legit᷑ fuisse unctꝰ. S et ioh̾s apls sp̃m scm¬

Expanded text:
Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre eius.' Evangelista autem exposuit unde diceret. Secutus enim ait: 'Hoc enim dicebat de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.' Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima: per illum autem Spiritum sanctum ipsa anima mundatur et saginatur. sicut oleum naturali pondere superfertur omni liquori, ita in principio superferebatur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo exultationis, hoc est Spiritu sancto, legitur fuisse unctus. Sed et Iohannes apos
Abbreviated transcription (Latin):
omponit᷑ enim instruis q om̃is rati¬
Comma partida ẽ sententie. Colon mẽbrũ:
ꝑiodos ambitꝰ ł circuitꝰ: fit enim ex ꝯiunc¬
tione u̾boꝵ comina. ex rmate colon. ex co¬
lon ꝑiodos. Comma est iuncture finitõ ut
sequit᷑ aliud ꝯma. ne turpe sit pro fortissi¬
mo iuro dicere. Et fcm̃ est colon. idest mẽ¬
brum quod intellectum sensui prestat. s
adhuc pendet oratio. Sic q dem̃de ex pluri¬
b membris fit ꝑhiodos. idest extrema sentẽ

Expanded text:
onponitur autem instruiturque omnis orationponitur autem instruiturque omnis oratiComma particula est sententiae. Colon membrum. Periodos ambitus vel circuitus. Fit autem ex coniunctione verborum comma, ex commate colon, ex colo periodos. Comma est iuncturae finitio, usequitur et aliud comma: 'ne turpe sit pro fortissimo viro dicere,' et factum est colon, id est membrum, quod intellectum sensui praestat; sed adhuc pendet oratio, sicque deinde ex pluribus membris fit periodos, id est extrema sente
Abbreviated transcription (Latin):
dicat et facere. De trimodo dicendi genẽ.
icenda st̃ quoq summa .xuii.
grauit᷑. incitata lenit̾. inflexa mo¬
derate. Hoc est enim illud trimodũ genus di¬
cendi: humile. mediũ. gndiloquiũ. Cũ enĩ
magna dicimꝰ gnͣdit̾ proferenda st̾: cũ par-
ua. subtilit̾: cũ mediocria temperate. Nã
in paruis causis nichil gͣnde nichil sbli¬
me dicendũ ẽ: s leni ac pedestri more lo¬
quendũ. In cansis autem maiorib ubi de dõ
uł hominũ salute referimꝰ: plus magnifi¬
centie ⁊ fulgoris est exhibendũ. In tempera¬
tis u̾o causis ubi nichil agit᷑ ut agat. sed
tantũm delectet᷑ auditor int̾ utrunq mode¬
rate dicendũ ẽ: s ⁊ qͣmuis de magnis reb
quisq dicat non tñ semꝑ gnͣdit̾ doce̾ debet:
s sũmisse cum docet temꝑate cum aliquid
laudat uel uituꝑat: gͣndit̾ cũ ad auersionẽ
auersos amicos prouocat: utenda tantũ uer¬
ba ut sũmisso gen̾e̾ sufficientia. ĩ temꝑato
splendentia in gnͣdi uehementia.

Expanded text:
dicat et facere. De trimodo dicendi genere . Dicenda sunt quoque summissa leniter, incitata graviter, inflexa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humile, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva dicimus, subtiliter; cum mediocria, temperate. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. In temperatis vero causis, ubi nihil agitur ut agat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque moderate dicendum est: sed et quamvis de magnis rebus quisque dicat, non tamen semper granditer docere debet, sed summisse, cum docet; temperate, cum aliquid laudat vel vituperat; granditer, cum ad conversionem aversos animos provocat. Utenda tamen verba in summisso genere sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia.
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ st̃: que tñ mutatõe loci: et qualitatẽ
⁊ nom̃ amittũt. Uitib int̾ cetera gen̾a¬
mag̾ ista ⁊ueniũt. Oblaqueatio. putatio.
ꝓpaginatio. fossio. Oblaqueare ẽ circa codi¬
cem t̾ram aꝑire. ⁊ uelut lacus effic̾e. Hoc
aliqui excodicare appellant. Putare ẽ uir¬
gam ex uite superuatuam resetare: cuius fla¬
gellis luxuriat. Putare enim dicit᷑ purgare
.i. amputare. Traduc̾e. tͣnͣsduce. Propagina¬
re u̾o ẽ flagellũ uitis t̾re subm̾sũ sternere.
⁊ qͣiͣ porro pang̾e. Hinc ꝓpagines: a ꝓpagina¬
re ⁊ protend̾e̾ dc̃e. Fodere u̾o ẽ. foueam fac̾e.

Expanded text:
vitium sunt quae tamen mutatione loci et qualitatem vitium sunt quae tamen mutatione loci et qualitatem et nomen amittunt. Vitibus inter cetera magis ista conveniunt, oblaqueatio, putatio, propaginatio, fossio. Oblaqueare est circa codicem terram aperire et velut lacus efficere: hoc aliqui excodicare appellant. Putare est virgam ex vite supervacuam resecare, cuius flagellis luxuriat; putare enim dicitur purgare, id est amputare. Traducere, transducere. Propaginare vero, flagellum vitis terrae submersum sternere et quasi porro pangere. Hinc propagines, a propagare et protendere dictae. Fodere vero est foveam facere,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Turbines ⁊ pluuias ⁊ calores fortissime
sustinens: nec m̃ matͣ t̾ra deficiens. Huius
m̃iti ⁊ basilica ẽ. Argitis. grecula uitis. gn̾is
albi fertilis: uastam mat̾iam ⁊ breuẽ. ⁊ la-¬
tũ foliũ mittens. Cuius fructũ nͥ pͥmo tẽꝑe
colligas: aut ad t̾ram desidit aut humore
putrescit. In herticula nigͣ est qͣmͣ greci
amaracion uocant. boni uini ⁊ leuis. a qͦ
⁊̃ nom̃ tͣxit. qd̾ mers in temptandis n̾uis
habeat᷑: qͣmuis gustu ñ sit hebes. mareo¬
tice a regione egypti mareotis dcẽ: unde
sti. Elbũ est enim nigrũ. candidũq co¬
lore. Nam elbũ. nec albũ nec ngrum ẽ.
Tercius locꝰ uiciũ. qui sola fecunditate cõ¬
mendat᷑. habũdantia copiosa. multũq
uino fluens. uiticionia: uuas gnͣdes mag̾
qmͣ multas ht̃. Nom̃ aũt̃ hoc inde sumens:
ꝙ uini multũ fluat. Siriaca. ł qr de siria
allata: uł qr nigra ẽ. multa aut̃ genera

Expanded text:
est, turbines et pluvias et calores fortissime est, turbines et pluvias et calores fortissime sustinens, nec in macra terra deficiens. Huius meriti et basilisca est. Argitis Graecula vitis, generis albi, fertilis, vastam materiam et brevem et latum folium mittens, cuius fructum nisi primo tempore colligas, aut ad terram decidit aut humore putrescit. Inerticula nigra est, quam Graeci amaracion vocant, boni vini et levis; a quo etiam nomen traxit, quod iners in tentandis nervis habeatur, quamvis gustu non sit hebes. Mareoticae a regione Aegypti Mareotis dictae, undsti. Helvum est enim nigrum candidumque colore. Nam helvum nec album nec nigrum est. Tertius locus vitium quae sola fecunditate conmendantur, abundantia copiosa multumque vini fluens. ‡Viticionia‡ uvas grandes magis quam multas habet; nomen autem inde hoc sumens quod multum vini fluat. Syriaca, vel quia de Syria adlata vel quia nigra est. Multa autem genera
Abbreviated transcription (Latin):
misiane. Precoque uocate. ꝙ cito matures¬
cunt: ⁊ ante om̃s sole coqͣnt᷑. Has greci la¬
geos uocant: ꝙ currant ad maturitatẽ
uelocit᷑. ut lepus. Purpuree a colore dicũt᷑.
Unciarie a magnitudine. Dactili a longitu¬
dine. Stephanite a rotunditate. Rhodie ⁊
q̃ uino deseruiunt. plurima. Ex quib ami
uinũ reddit. Que cũ sit unius nominis.
ñ unam speciẽ reddit: aminee enĩ due.
Gemine al eo dc̃e ꝙ duplices uuas mittũt:
aminea lagana. qr plus hominib lanescit
lanugine. Rubiliana dc̃a: qr eius materia
rubet. Fecinea minuti acini. ⁊ dure cutis u¬
uas habet. Nobilitate amineam sequit᷑: fe¬
cunditate p̾cedit. Quã ꝓinde fetineã uocãt:
ꝙ plus qm cet̾e feces afferat. Apiane uinũ
dulce faciũt: qͣs nͥ cito legas pliuuis ⁊ uen¬
tis. ⁊ maxime apib infestant᷑: qͣrũ dep̾datõe
apiane cognominate st̃. Balanite: a magnitu¬
dm̃e nom̃ sũpserunt. Balanim enĩ grece gnͣ¬
de uocatur. Biturice a regione nom̃ sortita

Expanded text:
sianae. Praecoquae vocatae quod cito maturescant et ante omnes sole coquantur. Has Graeci lageos dicunt, quod currant ad maturitatem velociter ut lepus. Purpureae a colore dicuntur; unciariae a magnitudine; dactyli a longitudine; stephanitae a rotunditate. Rhodiae equae vino deserviunt plurima. Ex quibus amivinum reddit. Quae cum sit unius nominis, non unam speciem reddit: amineae duae geminae, ab eo dictae quod duplices uvas mittant; aminea lanata, quia plus omnibus lanescit lanugine. Rubelliana dicta quia eius materia rubet. Faecinia minuti acini et durae cutis uvas habet; nobilitate amineam sequitur, fecunditate praecedit. Quam proinde faeciniam vocant quod plus quam ceterae faeces afferat. Apianae vinum dulce faciunt; quas nisi cito legas, pluviis et ventis et maxime apibus infestantur; quarum depraedatione apianae cognominatae sunt. Balanitae a magnitudine nomen sumpserunt; βάλανοι enim Graece glandes vocantur. Biturica a regione nomen sortita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de palmite pendeat. Capͥoli dẽĩ: ẽẽ ꝙ ca¬
piant arbores: sunt .n. cicinni siue unci¬
nuli. quib se innecte̾ uites ⁊ suspend̾e so¬
lent arborib: quo adminiculo freti palmites
uentos ac turbines sustinẽ qͥant. ⁊ sic lap¬
su ꝑiculoꝵ fructꝰ suos sustineant: ac sese
uaga ꝓceritate defendant. Corabi st̃ anu
li qui proxima queq ligant ⁊ aprehendũt.
sint plene. suco q ⁊ pinguedine. ⁊am hu¬
midũ ẽ qd̾ extius humorẽ ht̃ : uuidũ. qd̾¬

Expanded text:
quod de palmite pendeat. Capreoli dicti quod caquod de palmite pendeat. Capreoli dicti quod capiant arbores. Sunt enim cincinni sive uncinuli quibus se innectere vites et suspendere solent arboribus, quo adminiculo freti palmites ventos ac turbines contemnere queant et sine lapsu periculorum fructus suos sustineant ac sese vaga proceritate defendant. Corymbi sunt ali, qui proxima quaeque ligant et comprehendunt, sint plenae, succique et pinguedinis: nam humidum est, quod exterius humorem habet: uvidum, q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ clodũ pro claudo dicebant. Sarmentũ a se
dinẽ rei: qd̾ in ea parte qͣ decidit᷑ ex uet̾i sar¬
mento ꝓminens utrũq mallei speciem p̾bet.¬
Spadones sunt surculi fruge carentes: ex
ip̃a appellatõe ꝙ sint in habiles fructu. et
st̾ilitate effecti. Sagittã rustici uocãt no¬
uissimam nouissimã partẽ surculi. siue qr
longius recessit a marte ⁊ qͣiͣ ꝓsiliit: seu
qr acuminis tenuitate speciẽ celi prefert.
Sũmitates uitiũ ⁊ fructũ flagella nũcu¬
pant᷑: eo ꝙ flatu agitent᷑. Palmes uitis
mat̾ia mollis: qui ꝑ nouella brachia emis-¬
sus: fructũ affert. Nam ideo rustici par¬
tem uitis palmitẽ dicũt. Palmes enim:
faciat. Pampinꝰ est folia cuiꝰ subsidio uitis
a frigore uł aidore defenditur.: atr. adu̾sꝰ
omnẽ inuitiam munit᷑. Qui ideo alicubi in¬
t̾cisus ẽ: ut solẽ ad maturitatẽ fructꝰ admit¬
tat ⁊ umbram faciat. Et dictꝰ pampinꝰ:

Expanded text:
et clodum pro claudo dicebant. Sarmentum a seret clodum pro claudo dicebant. Sarmentum a serdinem,quod in ea parte, qua deciditur ex vetere sarmento, prominens utrimque mallei speciem pSpadones sunt surculi fruge carentes, ex ipsa appellatione, quod sint inhabiles fructu et sterilitate affecti. Sagittam rustici vocant novissimam partem surculi, sive quia longius recessit a matre et quasi prosilivit, seu quia acuminis tenuitate teli speciem praefert. Summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo quod flatu agitentur. Palmes vitis materia mollis, qui per novella brachia emissus fructum adfert: nam ideo rustici partem vitis palmitem dicunt. Palmes enim dfaciat. Pampinus est folia cuius subsidio vitis a frigore vel ardore defenditur atque adversus omnem iniuriam munitur. Qui ideo alicubi intercisus est, ut et solem ad maturitatem fructus admittat et umbram faciat. Et dictus pampinus
Abbreviated transcription (Latin):
quo eam xerses rex ꝑsarũ inuasit. Hec se¬
mel serit᷑. ⁊ decẽ annis ꝑmanet: ita ut
qͣter uel sexies possit ꝑ annũ recidi. Uitia
dc̃a. ꝙ uix ad tͥplicẽ ꝑueniat fructũ: cũ
alia legumina prouentũ habeant fertilẽ.
ꝙ eo pensabat᷑ aliquid auri minutũ. Nam
pis aurũ dr᷑. Herbũ a greco trahit uocabu¬
bdam pecorib infestũ : tauros tam̃ pingues
efficit. U. De uitibus.a
torẽ uitis liberũ appellari. Uñ ⁊ eum gẽtiles
post mortẽ deũ eẽ uoluerũt. Uitis dcã. ꝙ
uim habeat citius radicandi. Alii putant
uites dc̃ãs qr se inuicẽ uitis innectãt: uici¬
nis arborib reptando religent᷑. Est enim
natura earũ flexibilis: que qi brachiis
quicqͥd ꝯp̾henderint stringunt. Labrus ca
est uitis agrestis: q̃ in t̾re marginib nasci¬
tur. Uñ ⁊ labrusca dcã: a labris ⁊ extremita¬
tib t̾re. Codex dictꝰ : qiͣ caudex. Sic enĩ uet̾es

Expanded text:
quo eam Xerxes rex Persarum invasit. Haec sequo eam Xerxes rex Persarum invasit. Haec semel seritur et decem annis permanet, ita ut quater vel sexies possit per annum recidi. Vicia dicta quod vix ad triplicem perveniat fructum, cum alia legumina proventum habeant fertilem: quod eo pensabatur aliquid auri minutum. Nam pis aurum dicitur. Ervum a Graeco trahit vocabuit quibusdam pecoribus infestum, tauros tamen pingues efficit. De vitibus . torem vitis Liberum appellant. Unde et eum gentiles post mortem deum esse voluerunt. 2. Vitis dicta, quod vim habeat citius radicandi, Alii putant vites dictas, quod invicem se vittis innectant, vicinisque arboribus reptando religentur. Est enim earum natura flexibilis, quae quasi brachiis quibusdam quidquid conprehenderint stringunt. Labrusca est vitis agrestis quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta, a labris et extremitatibus terrae. Codex dictus quasi caudex. Sic enim veteres
Abbreviated transcription (Latin):
sinat. adeo calida: ut maturesc̾e poma ꝯpel¬
lat. iiii. De leguminibus.u
ꝙ manu legebant᷑ nec sectionẽ requirant.
Leguminũ plurima gen̾a. Ex quib faba. pi¬
sũ. lenticula. faselũ. ticer. lupinũ: gratiora ĩ
usu hominũ habent᷑. Faba greca ethimologi¬
a auescendo uocabulũ sũpsit: qͣi faga. Eage¬
enĩ grece comede̾. Primũ enim homines hoc
legumine usi st̃. Huius species due st̃: qͣꝵ
alt̾a ꝯmunis. alt̾a egyptia. Faba fresa dcã.
eo ꝙ eam homines frendant .i. frangãt: et
molendo ꝯminuant. Lentis uocata ꝙ humi-¬
da ⁊ lenta est: uł ꝙ humida idhereat. Fase¬
lũ aut̃ et cicer: greca noĩa st̃. lupinũ ⁊ ip¬
sũ gretũ nom̃ est. De quo uirgilius. Tristis q
lupini : quia uultũ gestantis amaritudinẽ
ꝯtristat. Uñ ⁊ p̾ amaritudine. nͨ u̾mis nͨ ul¬
lũ aĩal comedit ea. Medica uicia herbum.
pabuloꝵ optima st̃ genera. Medica dicta.
qr a medis tͣnslata ẽ in gretiam: tempore

Expanded text:
sinat, adeo calida ut maturescere poma conpellat. § 4 De leguminibus. quod manu legantur nec sectionem requirant. Leguminum plurima genera, ex quibus faba, lenticula, pisum, faselum, cicer, lupinum gratiora in usum hominum videntur. Faba Graeca etymologia a vescendo vocabulum sumpsit, quasi fagaere dicitur. Primum enim homines hoc legumine usi sunt. Huius species duae, quarum altera communis, altera Aegyptia. Faba fresa dicta eo quod ea homines frendant, id est frangant, et molendo conminuant. Lentis vocata quod humida et lenta est, vel quod adhaeret humi. Faselum autem et cicer Graeca nomina sucum et ipsum nomen est. De quo Virgilius: Tristisque lupini, quia vultum gustantis amaritudine contristat; unde eos prae amaritudine, nec vermis, nec ullum animal comedit. Medica, vicia, ervum pabulorum optima sunt. Medica dicta, quia a Medis translata est in Graeciam tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Sequit᷑ epiterema descendens de ratiocinatio
ne latior ⁊ exsecutior rethoricis sillogismis.
latitudine distans et productione sermonis
a dyaleticis sillogismis. ꝓpter quod rethorib
datur. Hic autẽ ⁊stat modis trib: pͥmꝰ mo
titus. Tripertitꝰ epicerimaticus sillogismꝰ est
qui ꝯstat membris trib: idest ꝓpositione as¬
sumptione. ⁊ ꝯdusione. Quadriꝑtitꝰ est: qͥ
astat ex membris .iiiiͦʳ. pͥma ꝓpositione .ii.
assumptione. ⁊ una ꝓpositionis siue assump
Quinq pertitꝰ itaq est. qui ꝯstat ex membͥs
quinq. idest pͥma ꝓpositione .ii. eius ꝓbati¬
one. t̾ria assumptione.iiii. eius ꝓbatione
.U. ꝯclusione: hunc cicero ita facit in arte
sunt causatum. non possunt recte partes ali¬
cuius gen̾is cause putari eadem enim res alĩ
alii pars eẽ potest: idem eẽ genꝰ ⁊ pars non
potest. ⁊ ceta. quousq sillogismi huiꝰ mbea
claudantur: De lege

Expanded text:
Sequitur epicherema, descSequitur epicherema, descne latior et executior rhetoricis syllogismis, latitudia dialecticis syllogismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem constat modis tribus. Primus rtius quinquepertitus. Tripertitus epichirematicus syllogismus est, qui constat membris tribus, id est propositione, adsumptione, conclusione. Quadripertitus est, qui constat ex membris quattuor: prima passumptione et una propositionis siue assumptQuinquepertitus est itaque qui constat ex membris quinque, id est prima propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in arte sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudantur. De lege
Abbreviated transcription (Latin):
ne euentũ simuile cõminat ᷑: sicut citero in
philippicis. te miror antoni quoꝵ exempla
ũnitaris. eoꝵ exitꝰ non ꝑtimesc̾e. Collecti¬
uum est cũ in unũ que argum̃tata colligũ¬
tur. situt ait citero ꝓmilione quem igit᷑
cum gratia noluit hunc uoluit cũ aliqͦꝵ
q̃rela: quẽ uire. quẽ loco. quẽ temꝑe ñ est
ausus. Hunc iniuria alieno tempore cũ peri¬
culo capitis non dubitauit occidere. Pre¬
terea scd̃m uictorinũ entimematis. ẽ. alt̾a
diffinitõ ex sola ꝓpositõe: sicut iam dc̃m ẽ
que ita ꝯstat. si tempestas uitanda est: ñ
est nauigatio requirenda. ex sola assump¬
tione ut illud est. Sũt autẽ qui mũdum
dicunt sine dĩuna administratõe discurr̾e.
Ex sola ⁊clusione ut est illud. uera est igit᷑
diuina sententia. Etͦ ꝓpositione ⁊ assũpsiõe
ut est ilłd. si inimicꝰ est occidit. Inimitꝰ autẽ
est ⁊ qr illi deest ꝯcdusio entimema uocatur.

Expanded text:
ne euentum simile comminatur, sicut Cicero in ne euentum simile comminatur, sicut Cicero in Philippicis, 'Te miror, Antoni, quorum exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere.' Collectiuum est cum in unum quae argumentata sunt colliguntur, sicut ait Cicero pro Milone: 'Quem igitur cum gratia noluit, hunc uoluit cum aliquorum querella, quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus, hunc iniuria, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitauit occidere?' Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio. Ex sola propositione, sicut iam dquae ita constat: Si tempestas vitanda est, non est navigatio requirenda. Ex sola assumptione, ut est illud: Sunt autem qui mundum dicunt sine divina administratione discurrere. 15. Ex sola conclusione, ut est illud: Vera est igitur divina sententia. Ex propositione et assumptione, ut est illud: Si inimicus est, occidit; inimicus autem est. Et quia illi deest conclusio, enthymema vocatur. 16.
Abbreviated transcription (Latin):
faciendam utit᷑ sillogismoꝵ lege p̃t̾ita. ut
est illud. si tempestas uitanda est. non est gͥ
nauigandũ: ex sola enim ꝓpositionẽ constat
ẽẽ perfectum: unde magis rethorib qm dẏa¬
leticis ꝯuenire iudicatum ẽ. Satiocinatõnis
modi st̃ duo: primꝰ enthimema. qui est imꝑ¬
fectus sillogismꝰ atq rethoricꝰ. Scd̃s epicere¬
ma qui est in ret̾oritꝰ ⁊ latior sillogismus.
Entimematis membra sunt .U. primũ
ꝯuincibile .ii. ostentabile .iii. sententiale.¬
cibile est quod euidenti rõne ꝯuincit᷑ sicͣ
fecit citero pro milone: eius igit᷑ mortis se¬
detis ultores cuiꝰ uitam si potuissetis per uos
restitui posse nolitis. Ostentabile est quod
certe rei demonstratione ꝯstrigit. sicut ci¬
in senatum uenit. Sententiale est qd̾ sen-¬
tentia gen̾alis addicit. ut apud terentiũ.
Obsequiũ amicos: ueritas coium parit.
Exemplabile quod alicuiꝰ exempli ꝯparatio.¬

Expanded text:
faciendam utitur, syllogismorum lege praeterita, ut faciendam utitur, syllogismorum lege praeterita, ut est illud: Si tempestas vitanda est, non est igitur navigandum. Ex sola enim propositione constat esse perfectum; unde magis rhetoribus quam dialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est imperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis latior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabilecibile est quod euidenti ratione conuincit, sicut fecit Cicero pro Milone: 'Eius igitur mortis sedetis ultores, cuius uitam si putetis per uos restitui posse, nolitis. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cimmo etiam in senatum uenit.' Sententiale est quod sententia generalis adicit, ut apud Terentium: 'Obsequium amicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius exempli comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus sepe ꝓponat. assumat. ⁊firmet.
dyaletice ⁊ rethorite st̃. Silogismoꝵ apud
rechores principalia gena duo st̃: inductio.
⁊ ratiocinatio. Inductionis membra. st̃ tria:
biis captat. assentionẽ eius atͣ quẽ institu¬
ta est siue int̾ philosophos. siue int̾ rethores.
siue int̾ sermocinantes. Propositio inductio¬
nis est que similitudines ꝯcedende rei ne¬
cessario uniꝰ inducit aut pluriũ. Illatio in¬
ductionis est que assumptio dr᷑: que rem de
qua ꝯtendit᷑ ⁊ cuiꝰ cause similitudines habite
st̃ introducit. Conclusio inductionis est qͣlis
acessionem illationis ꝯfirmat: aut quid ex
ea ꝯficiatur declarat. Ratiocinatio ẽ oratio
qua id de quo ẽ questio ꝯprobat᷑. Entĩmema igi¬
tur latine interpretat᷑ mentis ꝯceptio: quan
imꝑfectum sillogismũ solent artigraphi nũ¬
cupare. Nam in duab partib eius argumen-¬
ti forma ꝯsistit: qñ id qd̾ ad fidem ꝑtinet

Expanded text:
Apostolus saepe proponat, assumat, confirmet Apostolus saepe proponat, assumat, confirmet Dialecticae et Rhetoricae sunt. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria: biis captat adsensionem eius, cum instituta est, sive inter philosophos, sive inter rhetores, sive inter sermocinantes. Propositio inductionis est, quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Inlatio inductionis est, quae et adsumptio dicitur, quae rem, de qua contenditur, et cuius causa similitudines habitae sunt, intrconcessionem illationis 83 confirmat, aut quid ex ea conficiatur declarat. Ratiocinatio est oratio qua id de quo est quaestio comprobatur. 7. Euthymema igitur Latine interpretatur mentis conceptio, quem imperfectum syllogismum solent artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus ejus argumenti forma consistit, quando eo quod ad fidem pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
pecies causarũ st̃ quinq. idest. iii.¬
honestum. admirabile. humile. an¬
ceps. obscurum. Honestum cause genꝰ est.
cui statim sine oratõne nr̃a fauet animus
auditoris. Admirabile eo ꝙ ẽ alienatꝰ ani¬
mus eoꝵ qui audituri st̃. Humile est quod
negligit᷑ ab auditore. Anceps est in quo aut
iudicatio dubia  aut causa honestatis et
turpitudinis particeps ut beniuolam pari
et offensam. Obscurum in quo aut tardi
auditores st̃ aut difficiliorib reb ad cogno¬
scendũ negotiũ causa cernit᷑ implicata.
grece latine argumentatio appellat᷑.
Argumentatio autẽ dc̃a est qͣi argute men-¬
tis oratio: quia inuentum probabile exseqͥt᷑
bigentis incerto aut ex fidutia ꝯprobãtis.
Constat enim trib partib: ꝓposione. as¬
sumptõe. condusione. Propositõe ut puta:
ꝙ bonũ ẽ turpem usum habere non potest.
consentit audiens. assumpsit ille pecunia
turpem usum habet: cõdudit᷑ ergo pecuni¬
a bonũ ñ est. Silogismo enim ñ solum re¬

Expanded text:
pecies causarum sunt quinque: id est honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris. Admirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt. Humile est, quod neclegitur ab auditore. Anceps est, in quo aut iudicatio dubia est, aut causa honestatis et turpitudinis particeps, ut benivolentiam pariat et offensam. Obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur inplicata. Graece, Latine argumentatio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inventum probabile exequimurbigentis incerto, aut ex fiducia conprobantis. Constat enim tribus partibus: propositione, adsumptione, conclusione. Propositione, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Consensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecunia bonum non est'. Syllogismis autem non solum rhe
Abbreviated transcription (Latin):
trũ ne adhereant celo: an ꝑ aerem libero
cursu ferant᷑. Celũ ip̃m qͣ magnitudine qͣ
mat̾ia constet: utrũ quietũ sit ⁊ inmobłe
an meredibili celeritate uoluat᷑: quãta sit
t̾re crassitudo. aut quib fundamentis libͣ¬

Expanded text:
trumne adhaereant coelo, an per aerem libero trumne adhaereant coelo, an per aerem libero cursu ferantur; coelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile, an incredibili celeritate volvatur; quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis libra
Abbreviated transcription (Latin):
in .ix. disciplinarũ libris tali dissimilitudi¬
ne diffiniuit. Dyalectica et rethorica est
qd̾ iñ manu hominis pugnus districtꝰ et
palma ⁊ palma distensa. illa u̾ba contra¬
hens. ista distendens. Dyalectica si quidem
ad disserendas res acutior. Rethorica ad illa
que nitit᷑ docenda facundior. Illa ad scolas
ñ ñꝙͣ uenit: ista iugit̾ procedit in forum.
Illa requirit rarissimos studiosos: hec fre¬
quent᷑ ⁊ ppłõs. Solent autẽ philosophi an¬
teqmͣ ad ysagogen ueniant exponendã dif¬
finitionẽ philosophie ostendere quo faciliꝰ
hilosophia est rerũ humanarũ diui¬
narumq cognitio. cum studio bene uiuẽdi
ꝯiuncta. Hec duab ex reb ꝯstare uidet᷑:
scientia ⁊ opinatõe. Scientia ẽ cum res a
liqͣ certa ratione pertiuurit᷑. Opinatio aitẽ
cũ adhuc incerta res latet ⁊ nulla rõne
firma uidetur. utpote sol utrũ ne tantus
qͣntꝰ uidet᷑ an maior sit ꝙͣ om̃ĩs t̾ra. Item¬
luna globosa sit an ꝯcaua est. Stelle u¬

Expanded text:
in IX Disciplinarum libris tali similitudine definivit: Dialectica et rhetorica est quod in manu hominis pugnus astrictus, et palma distensa, illa verba contrahens, ista distendens. 2. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior; rhetorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnunquam venit, ista jugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos, haec frequenter et populos. 3. Solent autem philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem philosophiae ostendere, quo facilius . 1. Philosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio, cum studio bene vivendi conjuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. 2. Scientia est cum reliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis tluna globosa sit, an concava; et stellae u
Abbreviated transcription (Latin):
sidat qnͣtitatem. Abstracta enĩ qnͣtitas dr
qm intellectu a mat̾ia seꝑantes. ł ab aliis
accidentib. ut est par impar. ł ab aliis
huĩscemodi iñ sola ratiocm̃atione tractamꝰ¬
na qnͣtitatis numerabilis scd̃m se: Geometͥca
est disciplina magnitudinis immobilis et
formarũ. Musica est disciplina que de nume
niunt᷑ in sonis. Astronomia est discipli
se et circa t̾ram indagabili ratõe percurrit᷑.
Porro actualis drͣ que res ꝓpositas operatio¬
nib suis explicat: cuius partes st̃ tres. mo¬
ralis. dispensatiũa. ⁊ ciuilis. Moralis dicit᷑
per quam mos uiuendi honestus appetit᷑: ⁊
instituta que ad uirtutẽ tendentia p̾parant᷑.
Dispensatiũa drͣ cum domesticarũ rerũ sa-¬
pient̾ ordo disponit᷑. Ciuilis drͣ ꝑ quam to¬
tius ciuitatis utilitas administrat᷑.Dt

Expanded text:
siderat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, siderat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, impar, vel ab aliis hujuscemodi quae in sola ratiocinatione tractamna quantitatis numeralis secundum se. Geometria est disciplina magnitudinis immobilis atque formarum. Musica est disciplina de numeris qtur in sonis. Asse et circa terram indagabili racione Porro actualis dicitur, quae res propositas operationibus suis explicat. Cuius partes sunt tres, moralis, dispensativa et civilis. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur, per quam totius civitatis utilitas administrat
Abbreviated transcription (Latin):
nis: qui scli ambitione calcata ꝯu̾satõe disci¬
in duab ꝯsistere partib: quarũ pͥma ĩspec¬
tatiua est. scd̃a actualis. Inspectatiua diui¬
dit᷑ in trib modis. idest pͥma in naturalẽ:
scdã in doctrinalẽ. itẽ t̾cia in diuinam. Doc¬
trinalis diuidit᷑ in .iiii. idest pͥma in arith¬
meticam. iiͣ. musicam . iiiͣ. geometricam.
.iiii. astronomiam. Actualis diuidit᷑ ĩ tres
idest pͥma in moralẽ. iͣ. in dispensatiuam.
si usibilia de diuinis aliquid ex celestĩb
dicit᷑ ubi unĩcuiꝰq rei na discutit᷑. qr nich
g̾n̾at᷑ in uita. s unũqd̾q hiis usib depu¬
tat᷑. in quib a cãtore diffinitũ ẽ nisi forte
cũ uoluntate dei. aliquod mirałm proue¬
nire monstrat᷑. Diuinalis drͣ qñ aut inef¬
fabilem nam. dei aut spiritales creaturas
ex aliqͣ parte profundissima qͣlitate disserimꝰ.
Doctrmalis dr᷑ scientia que abstractam cõ¬

Expanded text:
nis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione discinis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciin duabus consistere partibus, quarum prima inspectiva est, secunda actualis. Inspectiva dividitur in tribus modis, id est prima in naturalem; secunda in doctrinalem; tertia in divinam. Doctrinalis dividitur in quattuor, id est, prima in Arithmeticam, secunda Musicam, tertia Geometriam, quarta Astronomiam. Actualis dividitur in tribus, id est, prima in moralem, secunda dispensativam, si uisibilia de diuinis aliquid et caelestibusdicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, qua nihil generatur inuita, sed unumquodque his usibus deputatur, in cum voluntate Dei aliquod miraculum provenire monstratur. Divinalis dicitur, quando aut ineffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte, profundissima qualitate disserimus. doctrinalem scientiam, quae abstractam con
Abbreviated transcription (Latin):
Do qͣ adu̾sa equanimit̾ tolerant᷑. Tempe¬
rantia qͣ libido ꝯcupiscentiaq rerũ refrenat᷑.
Iusticia q̃ recte iudicando sua cuiq distribu.¬
unt᷑. Logicam uͦ que rationalis uocat᷑ pla-¬
to subiunxit: per quam discussis rerũ moꝵ¬
q causis uim eaꝵ rationabilit̾ perscrutatꝰ
ẽ: diuidens eam in dialecticam ⁊ rethoricã.
Dicta autẽ logica idest rationalis. sogos
enim apud grecos et sermonẽ significat
⁊ rationẽ. In hiis quippe trib gen̾ib phi¬
lophie etiam eloquia diuina ꝯsistũt. Nã
aut de natã disputare solent ut in genesi
et in eccłasten: aut de morib ut in prou̾¬
biis. et in omĩb sparsim libris. Aut de lo¬
gica pro qͣ nr̃i theologicmm sͥ uendicant.
ut in cantico canticoꝵ et eunͣgliis. Itẽ aliqͥ
doctoꝵ philosophiam in noĩe ⁊ partib suis
ita diffinierunt: philosophia est diuinaꝵ
humanaꝵ q recũ in qͣntũ hõi possibile est
est meditatio mortis ꝙ magis ꝯuenit xp̃ia¬

Expanded text:
aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia est divinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est, est meditatio mortis, quod magis convenit Christia
Abbreviated transcription (Latin):
tio: est disciplina ad discernendas
rerum causas inuenta. Ip̃a est philosophie
speties. q̃ logica dr᷑. idest rationalis diffiniẽ¬
di et querendi ⁊ disserendi potens. docet
enim in plurib genib questionũ. quẽ ad¬
modũ disputando u̾a ⁊ falsa diiudicentur.
hanc quidaͣm pͥmi philosophi in suis dic¬
toĩb habuerunt: ñ tñ ad artis redig̾e peri¬
tiam. Post hos aristotiles ad regulas qͣsdã
huiꝰ doctͥne argumenta ꝑduxit. ⁊ dyalecti¬
cam nuncupauit : pro eo ꝙ in eadem dictis
disputat᷑. nam lecton: dictio dr᷑. Ideo autẽ
post rethoricam disciplinam dẏalestica seqͥt᷑.

Expanded text:
est disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est rationalis definiendi, quaerendi et disserendi potens. Docet enim in pluribus generibus quaestionum quemadmodum disputando vera et falsa diiudicentur. Hanc quidam primi philosophi in suis dictionibus habuerunt; non tamen ad artis redegere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit, et Dialecticam nuncupavit, pro eo quod in ea de dictis disputatur. Nam λεκτόν dictio dicitur. Ideo autem post Rhetoricam disciplinam Dialectica sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dñt. Philosophie species tripertita est. una
ñalis q̃ grece phisica appellat᷑. iñ qͣ de nate
inqͥsitione disserit᷑. Alt̾a moralis. que grece
ethica. dr᷑. m̃ qͣ de morib agit᷑. Tercia ratio¬
nalis que greco uocabulo logica appellatur
in qͣ disputat᷑ quemadmodũ mn rerũ causis
ł uite morib u̾itas ip̃a. querat᷑. In phisica
igit᷑ causa querendi: m̃ ethica ordo uiuendi :
in logica ratio intelligendi u̾sat᷑. Phisicam
apud grecos primꝰ ꝑscrutatꝰ est tales milesiꝰ
unꝰ ex .uii. illis sapientib: hic enim ante
alios celi causas atq um rerũ ñaliũ ꝯtem¬
plata ratione suspexit. Quam postmodum
plato in .iiiͦ. diffinitiones distribuit. idest¬
in arithineticam. geometricam. musicam.
astronomiam. Ethicam socrates primus ad
corrrigendos. componendosq mores msti¬
tuit : atq om̃e studiũ eius ad bene uiuẽdi
uirtutes aĩe. idest in prudentiam. iusticiam.
fortitudinem. temperantiam. Prudentia ẽ m̃¬

Expanded text:
 una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrigendos conponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi partes, hoc est, in prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam. Prudentia in
Abbreviated transcription (Latin):
las nigͣ uena quẽlibet colorẽ secante ꝑ
medias.Ren̾is crines nigerrimi n̾itoris:
continens in se speciem ru⁊ criris. Tricur
a radice nigrum. e medio sanguineũ. e sũ¬
mo c ree Dyonisia nigͣ mixtis rubẽtib
notis. ex aqͣ trita uinũ flagrat: ⁊ odore su¬
o ebrietati resistere putat᷑. Piritis nigra
quidẽ. s attrita digitos adurit. xii. De

Expanded text:
las nigra vena quemlibet colorem secante per las nigra vena quemlibet colorem secante per medias. Veneris crines nigerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis. Trichrab radice nigrum, e medio sanguineum, e summo ochrae. Dionysia nigra mixtis rubentibus notis ex aqua trita vinum fragrat, et odore suo ebrietati resistere putatur. Pyritis nigra quidem, sed adtritu digitos adurit. De
Abbreviated transcription (Latin):
regi bello dicatam: Uñ ⁊ appellata. Epi¬
melas dr᷑. cũ in candida gemina suꝑne
nigrescat color: uñ ⁊ nom̃ ht̃. Exebenꝰ
speciosa ⁊ candida: qͣ aurifices aurũ po¬
liunt. xi. De nigris. .U.¬
flumen eiusdẽ nõis: postea płimis
in t̾ris. Est aut̃ nigͣ hñs in medio cͥculos
nigros ⁊ albos tinctos ⁊ uariatos: simił
eniatidi. magi sub situ eoꝵ. si credit᷑ tem¬
pestates aũtũt: flumina sistũt. ab¬
sictos nigͣ ⁊ ꝑ id̾o̾sa: distincta uenis rubẽ¬
tib. Hec excalefc̃a igni: septẽ dieb co¬
lorẽ tenet. Egyptilla nigͣ est radice
cerulea facie: ex egypto ubi inuenit᷑
uocata. Media ingra ẽ a medea illa fa¬
bulosa inuenta: ht̃ uenas aerii coloris. su¬
dorem reddit croci. saporẽ uini. Uegen¬
tana italica gẽma ẽ ab hiis reꝑta nigͣ fa¬
cie.s bis int̾micantib notis. Gariptꝰ nigͣ
est cũ sanguineis ⁊ albis notis. merome¬

Expanded text:
regi Belo dicatam; unde et appellata. Epiregi Belo dicatam; unde et appellata. Epimelas dicitur quum in candida gemma superne nigricat color; unde et nomen habet. Exebenus speciosa et candida, qua aurifices aurum poliunt. § 11 De nigris. Acflumen eiusdem nominis, postea plurimis in terris. Est autem nigra, habens in medio circulos nigros et albos iunctos et variatos, similis haematiti. Magi suffitu earum, si creditur, tempestatus avertunt, flumina sistunt. Apsyctos nigra et ponderosa, distincta venis rubentibus. Haec excalefacta igni septem diebus calorem tenet. Aegyptilla nigra est radice, caerulea facie, ex Aegypto, ubi invenitur, vocata. Media nigra est, a Media illa fabulosa inventa. Habet venas aerei coloris; sudorem reddit croci, saporem vini. Veientana Italica gemma est, Veis reperta, nigra facie, albis intermicantibus notis. Bariptos nigra est cum sanguineis et albis notis. Mesome
Abbreviated transcription (Latin):
minis nutrientib illigata. fecũdat ub̾a.
Infantiũ quoq collo suspensa: saliuam
face̾ fertur. In ore aut̃ liquesc̾e̾: ⁊ memo¬
riam adim̾e. miitũt eam nilus ⁊ acheloꝰ
amnes. Sunt qͥ smaragdũ albis uenis
circũlig̾atũ: galactitẽ uocant. Gelatias
gnͣdinis ⁊ candorẽ p̾fert ⁊ figurã. duri
cia quoq inuicta ut adamas: ⁊ ĩn igne
porde nanẽ suũ frigus. Solis gẽma can¬
dida ẽ tr utq nom̃ ꝙ ad spetiẽ solis
n oroem refulgentis spargit a os. So¬
lenitie tͥnsuicet candido melleoq ful¬
rore. lune ymaginẽ ⁊tinens quã iuxta
cursuĩ astri illiꝰ ꝑhibent in dies singulos
minui atq augeri. Nascit᷑ in ꝑsida. Ci¬
media inuenit in ho piscis eiusdẽ no¬
minis: candida ⁊ oblonga. Presagare
hiis ferũt᷑ magi: signa tnͣquillitatis aut
tempestatis. Belloculus albitans pupil¬
lam cingit. nigram e medio aureo ful¬
gore lucentẽ: ⁊ ꝓpt̾ speciem assyriorũ

Expanded text:
minis nutrientibus illigata fecundat ubera. minis nutrientibus illigata fecundat ubera. infantium quoque collo suspensa salivam facere fertur, in ore autem liquescere et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. Chalazias grandinis et candorum praefert tia quoque invicta, ut adamas; etiam in ignes posita manere suum frigus. Solis gemma candida est, traxitque nomen quod ad speciem solis in orbem fulgentis spargit radios. Selenites translucet candido melleoque fulgore, imaginem continens lunae; quam iuxta cursum astri ipsius perhibent in dies singulos minui atque augeri. Nascitur in Persida. Cinaedia invenitur in cerebro piscis eiusdem nominis, candida et oblonga. Praesagare his ferunt maris signa tranquillitatis vel tempestatis. Beli oculus albicans pupillam cingit nigram e medio aureo fulgore lucentem, et propter speciem Assyriorum