comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estimet matrem hec pro illis. absq
ilioꝵ consensu ac uoto filioꝵ petisse:
sed potius intelligat unanimo om¬
nium eoꝵ consenlu fuisse dispositũ
ut ꝑ matrem quã maxime dilectã
dño nouerant. suum illi desideriũ
discipuli patefacerent. Unde hec refe¬
rens euuangłista marcus. tacito ma¬
tris interuentu. discipłoꝵ uero solũ¬
modo quoꝵ cordis appetitum sciebat
facit mentionem. E accedunt ad¬
eum inquit iacobus & iohannes. filii
zebedei dicentes. Magister: uolumus
ut quodcũq petierimus fatias nob̃.
At ille dixit eis. Quid uultis ut faci¬
am uobis: E dixerunt. Danobis ut
unus ad dexteram tuam: & alius ad
sinistram tuam sedeamus in gła tua.
Illos gͦ tantum accedere ad dñm &
interrogando potiorem conspicti
quoꝵ hortatu matrem ad rogandu
nouit esse comuatam.¬

Expanded text:
aestimet matrem haec pro filiis absque aestimet matrem haec pro filiis absque illorum consensu ac voto petisse, sed potius intelligat unanimi omnium consilio eorum fuisse dispositum ut per matrem quam maxime dilectam Domino noverant, suum illi desiderium discipuli patefacerent. Unde haec referens evangelista Marcus, tacito matris interventu, discipulorum vero solummodo, quorum cordis appetitum sciebat, facit mentionem. Et accedunt,eum Jacobus et Johannes filii Zebedei dicentes. Magister volumus: ut quodcumque petierimus: facias nobis. At ille dixit eis: quid vultis ut faciam vobis? Et dixerunt. Da nobis uunus ad dextram tuam, et alius ad sinistram sedeamus in gloria tua . Illos ergo tantum accedere  Al., ascin rogando potiorem conspicit, et quorum hortatu matrem ad rogandum novit esse comm
Abbreviated transcription (Latin):
ut & digna premiis merita demon¬
stret. Sic uitam donat eternam: ut
ꝑ angustam portam & artam uia.a
ad hanc ꝑueniendũ esse decernat.
Unde ait. Conteudite intrare per
angustam portam. Contentione et¬
enim ñ parua opus est. siquis ad al¬
ta uelit ascendere. Nam cũ tanto
sudore uertices montium subeamꝰ:
quantũ necesse est conari. ut conuer¬
sationem in celis habere. & in mon¬
te sc̃o dñi de quo canit psalmista.
mereamur quiescere. Un de etiam in
hodierna sc̃i euuangłii lectione. cũ
filii zebedei ab eo sedes regnipeterẽt
confestim illos ad bibendũ calicem
suum. hoc est ad imitandũ sue pas¬
sionis agonem reuocat. ut meminis¬
sent quia celestium summa petere.
ñ nisi ꝑ abiecta & aspera terrestriũ
deberent. Accessit inquit ad eũmat̾
filioꝵ zebedei cum filiis suis: adorãs
& petens aliquid ab eo.
Qui dixit ei. Quid uis: Ait illi.
Dic ut sedeant hii duo filii mei unꝰ
ad dexteram tuam: & unus ad sini¬
stram. in regno tuo. Nemo autem

Expanded text:
erita praemonstret: sic vitam donat aeternam, ut per angustam portam, et arctam viam ad hanc perveniendum esse decernat; unde ait: Contendite intrare per angustam portam . Contentione etenim non parva opus est, si quis ad alta velit ascendere. Nam cum tanto sudore vertices montium subeamus, quantum necesse est conari ut conversationem in coelis habere et in monte sancto Domini, de quo canit Psalmista, mereamur quiescere. Unde etiam in hodierna Evangelii sancti lectione cum filii Zebedaei ab eo sedes regni peterent, confestim illos ad bibendum calicem suum, hoc est, ad imitandum passionis suae agonem revocat, ut meminissent quia coelestium summa petere non nisi per abjecta et aspera terrestrium deberent. Accessit, inquit, ad eum mater filiorum Zebedaei cum filiis suis adorans, et petens aliquid ab eo. Qui dixit eDic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dextram tuam, et unus ad sinistram in regno tuo. Nemo autem
Abbreviated transcription (Latin):
euuanglii predicator illepe¬
trus. nullam sibi esse portionem pos¬
sessionis humane: cũ oranti alimoniã
respondit. Aurum & argentũ non est
michi: quod autem habeo hoc tibi do.
Quid istud est beate petre qd̃ possides:
Renuntiaueras omnib: deo tuo di¬
cens. Ecce nos reliquimus omnia: &¬
secuti sumus te. Quid ergo erit nob̃:
E tibi ille responderat. Amen dico
uobis: qd̃ uos qui secuti estis me. in
regeneratione cum sederit filius ho¬

Expanded text:
Evangelii praedicator ille Petrus, nullam sibi esse portionem possessionis humanae, cum oranti alimoniam respondit, Aurum et argentum non est mihi; quod autem habeo, hoc tibi do. quid est istud, Petre, quod possides? renuntiaueras omnibus domino tuo dicens: ecce nos omnia dereliquimus et secuti sumus te, quid erit nobis? et tibi ille responderat: amen dico uobis. quod uos, qui secuti me estis, in regeneratione sedebitis
Abbreviated transcription (Latin):
lum recte conditoris sui desiderat:
que se ei obsequi ꝑ amorem parat.
Oleo caput incũ non unxisti. Si
pedes domini mysteriũ incarnati-¬
onis eius accipimus: congrue ꝑ ca¬
put illiꝰ ipsa diuinitas designatur.
Unde & ꝑ paulum dicitur: caput
N deo quippe & non se quasi in ho¬
mine credere uidaicus populus fa¬
tebatur. Sed phariseo dicitur. oleo
caput meuin non unxifti:quia
ipsam quoq diuinitatis potentiã.
in qua se iudaicus popls credere
spondet. digna laude predicare ne¬
glexit. Hec aũ unguento unxit
pedes meos: quia dum incarnatio¬
nis eius mysteriũ gentilitas cre-¬
dit. sumna laude etiam eiꝰ ima
predicauit. Sediam redemptor ñr
enumerata bona concludit. cũ ꝑ
sententiam subdit. ꝓpter quod dico
tibi. remittuntur ei peccata multa.
qm̃ dilexit multu. Ac si aꝑͥte dicat.
Et si durũ est ualde quod coquitur.
abundat tamen amoris ignis: quo
etiam dura consumantur. Libet
inter hec considerationem tante pi¬

Expanded text:
lum recte conditoris sui desiderat, lum recte conditoris sui desiderat, quae se ei obsequi per amorem parat. Oleo caput meum non unxisti. Si pedes Domini mysterium incarnationis ejus accipimus, congrue per caput illius ipsa divinitas designatur. Unde et per Paulum dicitur: Caput In Deo quippe, et non in se quasi in homine, credere Judaicus populus fatebatur. Sed Pharisaeo dicitur, Oleo caput meum non unxisti, quia ipsam quoque divinitatis ejus potentiam, in qua se Judaicus populus credere spopondit, digna laude praedicare neglexit. Haec autem unguento unxit pedes meos, quia dum incarnationis ejus mysterium gentilitas credidit, summa laude etiam ejus ima praedicavit. Sed jam Redemptor noster enumerata bona concludit, cum per sententiam subdit: Propter quod dico tibi: Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Ac si aperte dicat: Et si durum est valde quod coquitur, abundat tamen amoris ignis quo etiam dura consumantur. 7. Libet inter haec considerationem tantae pi
Abbreviated transcription (Latin):
ecdemptor ñr facta huiꝰ mulie¬
ris: quasi bona gentilitatis enu¬
merat: ut in quo malo iaceat agnos¬
cat. Nam sic phariseus retunditur
ut ꝑ eum sicut diximus ꝑfidus ille
populus ostendatur. Intraui in do¬
mum tuam aquam pedib meis ñ
dedifti: hec autẽ lacrimis rigauit
pedes meos. Aqua quippe extra nos
est. lacrimarũ humor intra nos: quia
uidelicet infidelis ille popls, nec ea
que extra se erant unquam ꝓ dño
tribuit: conuersa aũ gentilitas ꝓ
eo non solum rerũ substantiam.
sed etiam sanguinem fudit.
Isculum michi ñ dedisti: hec aũ
ex quo intrauit: ñ cessauit osculari
pedes meos. Osculum quippe. dilecti¬
onis est signum. Et infidelis ille po¬
pulus deo osculum ñ dedit: quia
ex caritate eum amare noluit. cui
ex timore seruiuit. uocata autẽ
gentilitas redemptoris sui uestigia
osculari non cessat:quia in eius
sponse uoce de eodem redemptore
suo. in canticis canticoꝵ dicitur:
osculetur me osculis oris sui. Oscu¬

Expanded text:
edemptor noster facta ejusdem mulieris quasi bona gentilitatis enumerat, ut in quo malo Judaicus populus jaceat agnoscat. Nam sic Pharisaeus retunditur, ut per eum, sicut, diximus, perfidus ille populus ostendatur. Intravi in domum tuam, aquam pedibus meis non dedisti, haec autem lacrymis rigavit pedes meos. Aqua quippe extra nos est, lacrymarum humor intra nos, quia videlicet infidelis ille populus nec ea quae extra se erant unquam pro Domino tribuit; conversa autem gentilitas pro eo non solum rerum substantiam, sed etiam sanguinem fudit. Osculum mihi non dedisti; haec autem ex quo intravit, non cessavit osculari pedes meos. Osculum quippe dilectionis est signum. Et infidelis ille populus Deo osculum non dedit, quia ex charitate eum amare noluit, cui ex timore servivit. Vocata autem gentilitas Redemptoris sui vestigia osculari non cessat, 1597 quia in ejus sponsae voce de eodem Redemptore suo in Canticis canticorum dicitur: Osculetur me osculo oris sui . Oscu
Abbreviated transcription (Latin):
ic sc̃s demolitꝰ est edem dyane:
quod dyabolus molitꝰ est hu¬
iuscemodi arte uendicare. Nauis
ppłis plena ad eũ ꝑgens sulcat ma¬
re: et ecce dyabolus uas cũ oleo affert
in specie diane: flebiliter supplicãs
ut hũc liquorẽ. ad cõcinnanda linnĩ¬
na sc̃õ nicholao deferãt. cõquerẽs
sibi multa obstare que se ad illũ
uenire differãt. Qui accep oleo
in altũ remigãt. Et ecce uox desuꝑ
damitat. ut oleũ a muliere datũ
abiciãt datorẽ eius diabolum
scͥiãt Ut autẽ oleũ proicitur: mox
contra naturam unda flammis

Expanded text:
ic sanctus demolitus est aedem Dianae, quod diabolus molitus est hujuscemodi arte vindicare. Navis turbis plena ad eum pergens sulcat mare, et ecce diabolus vas cum oleo affert in specie Dianae, flebiliter supplicans ut hunc liquorem ad concinnanda lumina sancto suo deferant, conquerens sibi multa obstare quae se ad illum pervenire differant. Qui accepto oleo in altum remigant, et ecce vox desuper clamitat ut oleum a muliere datum abjiciant, datorem ejus diabolum sciant. Ut autem oleum projicitur, mox contra naturam unda flammis
Abbreviated transcription (Latin):
partib pbsitus intert̾iciens rp̃ianos.
iussit sibi adduci sanctum trisogonũ.
Ciũ cũ diceret. accipe prefecture digni¬
tatem: sume etiam consulatũ gen̾is
tui. tantum ut adores deos. Seatꝰ
crisogonus respondit. Unũ deuni mẽ¬
ti adoro.: corde colo, sinceris actibus
ueneror. Istorũ autem deorũ ur̃orum
aquas gradates: et ibidem decollatus.
Corpiis cius in mare̾ est proiectum:¬
et post modicum in possessione que
dicitur ad saltus iuuentũ. Quod
sauctus zoilus senex presbiter colle¬
git. et in locello subt̾raneo in cubi¬
culo suͥo posuit. Cui etiã caput eĩus
reuelatũ est ita recens: quasi eadẽ
hora fuisset abscisum: quod corpori eiꝰ
cõpaginauit. Passus est autẽ beatꝰ
bris: quinto kalend̾ eiusdem mesis
conditus. Sanctus uero zoilus tri¬
cesuo die pashoins sue⁊ apparente
sibi beato crisogono: perrerit ao co¬

Expanded text:
partibus positus, interficiens Christianos, jussit sibi adduci Chrysogonum. Cui cum diceret: Accipe praefecturae dignitatem, sume etiam consulatum generis tui, tantum ut adores deos; beatus Chrysogonus respondit: Unum Deum mente adoro, corde colo, sinceris actibus veneror; istorum autem deorum vestroruaquas Gradatas, et ibidem decollatus. Corpus ejus in mare projectum, post modicum in possessione quae dicitur ad Saltus, inventum est. Quod sanctus Zoilus, senex presbyter collegit, et in locello subterraneo in cubiculo suo posuit. Cui etiam caput ejus revelatum est, ita recens quasi eadem die fuisset abscissum, quod corpori ejus compaginavit. Passus est autem B. bris, 5 Kalend. ejusdem mensis conditus. Sanctus vero Zoilus tricesimo die passionis ejus, apparente sibi S. Chrysogono, perrexit ad Do
Abbreviated transcription (Latin):
dultus uero utroq parẽte orba
tus: enormis patrimonii he¬
res subiugatur. Porro in eadẽ ci¬
uitate nobilis uir degebat: qui de
maximis diuitus ad ultumã ege¬
statẽ ꝑuenerat. Hic statuit tres
filias iuas forma insignes forni¬
tari: ut ꝑ eas posset saltẽ uictũ
lucrari. Quas nicholaꝰ auro re¬
denut: et prĩ quidẽ inopiã. puel¬
lis etiã infamiã benigne ademit:
sibi uero celestes diuitias coemit.¬
nterea mirrenfiã eccla pa

Expanded text:
dultus quoque, utroque parente orbatus, et ipse innormis patrimonii haeres subrogatur. Porro in eadem civitate nobilis vir degebat qui de maximis diviciis ad ultimam egestatem pervenerat. Hic statuit tres filias forma insignes fornicari ut per eas posset saltem victum lucrari. Quas Nicolaus auro redemit et patri quidem inopiam, puellis autem infamiam benigne ademit, sibi vero coelestes divicias coemit.nterea Mirrensium Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo xp̃c rex de celo suo descendit in
utero tuo. Ex sini patris: in utiro di¬
gnatus est descendere matris. Denedic-
ta tu in mulierib: que uitam & ui¬
ris & mulierib peperisti. Mater gene-¬
ris nr̃i penam intulit mundo: genitrix
domini nr̃i salutem attulit mundo. Au¬
ctrix peccati eua: auctrix meriti maria.
Eua occidendo obfuit: maria uiuificã¬
do profuit. Pcussit illa: sanauit ista.
Pinobidientia enim obedientia com¬
mutatur: fides pro ꝑfidia compensatur.
Leta gͥ maria gestat infantem. exultãs
amplexatur filium portat a quo porta¬
tur: nec fortuitu ut fingunt sabellia¬
ni reperit xp̃m: sed decursis nouem mẽ¬
sib peperit fiuium. Plaudat nunc or¬
ganis maria: ꝙ inter ueloces articu¬
los tympana puerpere concrepent.Con¬
cinant letantes chori: & alternantib
modulis dulcisona carmina miscean¬

Expanded text:
Virgo: Christus rex e coelo suo venit in Virgo: Christus rex e coelo suo venit in uterum tuum, ex sinu Patris in uterum dignatur descendere matris. Benedicta, inquit, tu, in mulieribus, quae vitam et viris et mulieribus peperisti. Mater generis nostri poenam intulit mundo; Genitrix Domini nostri salutem attulit mundo. Auctrix peccati Eva; auctrix meriti Maria; Eva occidendo obfuit, Maria vivificando profuit. Illa percussit; ista sanavit. Pro inobedientia enim obedientia commutatur, fides pro perfidia compensatur. Laeta igitur Maria gestat infantem, exsultans amplexatur filium, portat a quo portabatur. Nec fortuitu, ut fingunt Sabelliani, reperit parvulum; sed decursis novem mensibus peperit Christum. Plaudat nunc organis Maria, et inter veloces articulos tympana puerperae concrepent. Concinant laetantes chori, et alternantibus modulis dulcisona carmina miscean
Abbreviated transcription (Latin):
nobis fr̃es kiñi optatus dies.
beate ac uenerabilis semper
uirginis marie: ideo cum summa ex¬
ulianone gaudeat terra nr̃a tante uirgi¬
nis illustrata conceptu. Hec est enĩ flos
campi/ dequa ortum est. preciosum lili¬
um conuallium. Pnis partum muta¬
tur natura. ꝓthoplastoꝵ deletur q tul¬
ꝑa. Precisum in ea est illud eue infelici¬
tatis elogium quod ei dictum est. in tri¬
sticia paries filios: quia & ista in leti¬
cia deum parturiuit. Eua enim luxit:
ista exultauit. Eua latrimas. maria
gaudium in uentre portauit: quia illa
peccatorem: ista edidit innocentem.
Uirgo quippe genuit quia uirgo con¬
cepit:inuiolata peperit quia in conce¬
ptu libido non fuit. Utrumq miraculũ:
quia & sine corruptione grauida.ꝙ in
partu uirgo puerpera. Tu aũ d̃.¬
tecum. Impleta est ergo maria gr̃a: &
eua uacuata est a culpa. Maleditio
eue: in benedictionem mutatur ma¬
rie. Aue gr̃a plena dñs tecum. Tecum
dñs in corde. tecum in uentre. tecum in

Expanded text:
nobis, dilectissimi, optatus dies beatae ac venerabilis semper Virginis Mariae: ideo cum summa exsultatione gaudeat terra nostra, tantae Virginis illustrata die solemni. Haec est enim flos campi, de qua ortum est pretiosum lilium convallium, per cujus partum mutatur natura, protoplastorumque deletur et culpa. Praecisum est in ea illud Evae infelicitatis elogium quo dicitur, In tristitia paries filios : quia ista in laetitia Dominum parturivit. Eva enim luxit, ista exsultavit; Eva lacrymas, Maria gaudium in ventre portavit: quia illa peccatorem, ista edidit innocentem. Virgo quippe genuit, quia virgo concepit; inviolata peperit, quia in conceptu libido non fuit. Utrobique miraculum, et sine corruptione gravida, et in partu virgo puerpera. Destecum. Impleta est ergo Maria gratia, et Eva vacuata est a culpa. Maledictio Evae in benedictionem mutatur Mariae: Ave, gratia plena, Dominus tecum. Tecum Dominus in corde, tecum in ventre, tecum in
Abbreviated transcription (Latin):
taq cum iam ꝑaliquot dies ui febri-¬
lum teneretur: non tamen a dei oꝑe
cessabat. Pnox in orationib & uigi¬
liis. fatiscentes artus sp̃ui seruire co¬
gebat. nobili illo stratu suo. in cinere
q cilicio recubans. Et cum a discipłis
rogaretur. ut saltem uilia sibi sineret
stramenta supponi: non decet inqͥt
filii xp̃ianum nisi in tinere mori.
Ego si aliud uobis exemplum relinquo:¬
ip̃e peccaui. O culis ac manib in celũ
semꝑ intentus: inuictũ ab oratione
sp̃m non relaxabat. E cum a pb̃ris
qui tunc ad eum confluxerant roga¬
retur. ut corpusculũ lateris mutatio¬
ne releuaret. sinite inquit. sinite me
fr̃es celum potius respicere quã terrã:
ut suo iam itinere iturus ad dñm
sp̃s dirigatur. Hec locutus: diabolũ
uidet ꝓpe assistere. Quid hic inquit
astas cruenta bestia: Nichil in me fu¬
neste reperies: abrahe me sinus recipit.

Expanded text:
taque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit.
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Quis istum unquã cilicio te¬
ctum. quis cinerib crederet inuolutũ:
in quadam future resurrectionis gła.
& natura demutate carnis ostensus est.¬
Iam uͦ in obsequiũ funeris credinon
potest: quanta hominũ multitudo
conuenerit. Tota obuiam corporiqui¬
tas ruit: cuncti ex agris atq aicis.
multiq ex uicinis etiam urbib affi¬
erunt.

Expanded text:
t: quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? i in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& natus sum. cognouerint scdenati¬
uitatis subisse. uel potius sibi consecras¬
se lauachrũ. Nulla ꝑsonarũ maiorũ.
contempnat ab humilib meis in re¬
missionem peccatoꝵ baptitari: cũ me¬
minerint dñm. qui in sp̃u sc̃o bapti¬
zans. peccata dimittere solet. suũ bap¬
tizandum in aqua submisisse serui
manib caput. Sequitur. Baptizatus
aũ confestim ascendit de aqua. & ecce
aptisunt celi. ꝙ uidit sp̃m dei descen¬
dentem sicut columbam. & uenientem
super se. E hoc ad impletionẽ om̃is iu¬
sticie ꝑtinet: quod baptizato dño aperti
sunt ei celi. & sp̃s descendit suꝑ eum: ut
hinc nimirũ fides nr̃a confirmetur. ꝑ
mysteriũ sacri baptismatis. aperiri no¬
bis introitum patrie celestis. & sc̃i sp̃s
grãm ministrari

Expanded text:
et natus sum, cognoverint secundae natiet natus sum, cognoverint secundae nativitatis subisse, vel potius sibi consecrasse lavacrum. Nulla personarum majorum contemnat ab humilibus meis in remissionem peccatorum baptizari, cum meminerint Dominum, qui in Spiritu sancto baptizans, peccata dimittere potest, suum baptizandum in aqua submisisse servi manibus caput. IV. Baptizatus autem confestim ascendit de aqua, et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem sicut columbam et venientem super se. Et hoc ad impletionem omnis justitiae pertinet, quod baptizato Domino aperti sunt ei coeli, et Spiritus descendit super eum, ut hinc nimirum fides nostra confirmetur per mysterium sacri baptismatis aperiri nobis introitum regni coelestis, et sancti Spiritus gratiam ministrari
Abbreviated transcription (Latin):
cula non immunis baptizare dñm:
quẽ ex uirgine natũ. nouerat nullam
prorsas habere maculam culpe. Sed quia
uera hrmulitas ipsa est. quã obedientia
comes non deserit: qd̃ prius officiũ ex¬
pauit. humiliter impleuit. Nam sequit᷑.
Respondens aũ ih̾c: dixit ei. Sine modo:
sic enim decet nos implere omnẽ iusticiã.
Tunt dimisit eum. idest tunc demum
dimisit. tunc consensit. tunc passus est
eum a se baptizari: cum taliordine cog¬
nouisset onmem iustiuiam debere com¬
pleri. Sine modo inquit. Sine me mo¬
dout iussi a te bapuzari in aqua: & tu
postinodũ a me qd̃ queris baptizabe¬
ris in sp̃u. Sic enim decet nos prero⁊ a¬
re exemplũ implende omnus iusticie
ut uidelicet discant fideses. nullũ pos¬
se hominem absq undai baptismatis
ꝑfecte iustum existere: q esse om̃ibus
quaius innocenter & iuste uiuentib.
necessariũ uiuifice regenerationis offi¬
cium: cũ me qui sp̃s sc̃ĩ opere conceptꝰ

Expanded text:
cula non immunis, baptizare Dominum, cula non immunis, baptizare Dominum, quem ex virgine natum noverat nullam prorsus habere maculam culpae. Sed quia vera est humilitas ipsa, quam obedientia comes non deserit, quod prius officium quitur: Respondens autem Jesus dixit ei: Sine modo, sic enim decet nos adimplere omnem justitiam: tunc dimisit eum. Id est, tunc demum dimisit, tunc consensit, tunc passus est eum a se baptizari, cum tali ordine cognovisset omnem justitiam debere compleri. Sine modo, inquit, sine me modo, ut jussi, a te baptizari in aqua, et tu postmodum a me quod quaeris, baptizaberis in spiritu. Sic enim decet nos praerogare exemplum implendae omnis justitiae, ut videlicet discant fideles neminem posse hominem absque unda baptismatis perfecte justum existere, et esse omnibus quamvis innocenter et juste viventibus necessarium vivificae regenerationis offic
Abbreviated transcription (Latin):
se uenisse. ut baptizaretur aqua. cui
nulla inerat que baptismo dergeretur
culpa: immo qui ꝑ sui grãm sp̃s cun¬
ctam credentib mundi tolleret culpã.
Unde recte intelligitur. quod hic dicit
iohannes. ego a te debeo baptitari. hoc
esse quod apud euugłistam iohem illo
ad se ueniente dixisse narratur: ecce
agnus dei. ecce qui tolit peccata mũdi.
Ab illo enĩ debemus om̃es baptizari:
qui ad hoc uenit in mundũ. ut pecca¬
ta tolleret mundi¬
billo debuit ipse iohannes bap¬
tizari. idest a peccati originalis
contagione mundari:qui quamus
nullo inter natos mulierũ minor.ta¬
men quasi natus ex muliere. culpe
neuo non carebat. ⁊ deoq cum ceteris
mulierũ natis. ab es qui natus ex uir¬
gine. d̾s in carne apparuit. opus ha¬
bebat ablui. Qm̃ ergoscriptum ẽ. qͥd
est homo ut immaculatus sit. & ut
mundus appareat natus ex muliere.
iure timuit homo quãuis sc̃s. natus
tamen ex muliere & ob id a culpe ma¬

Expanded text:
se venire, ut baptizaretur aqua, cui se venire, ut baptizaretur aqua, cui nulla inerat quae baptismo tergeretur culpa, imo qui per sui gratiam spiritus cunctam credentibus mundi tolleret culpam: unde recte intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse, quod apud evangelistam Joannem, illo ad se veniente, dixisse narratur, Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ab illo enim debemus omnes baptizari, qui ad hoc venit in mundum ut peccata tolleret mundib illo debuit ipse Joannes baptizari, id est, a peccati originalis contagione mundari. Qui quamvis nullo inter natos mulierum minor, tamen quasi natus ex muliere culpae naevo non carebat. Ideoque cum caeteris mulierum natis ab eo qui natus ex Virgine Deus in carne apparuit opus habebat ablui. Quoniam ergo scriptum est: Quid est homo ut immacuculatus sit, et ut mundus appareat, natus ex muliere ? Jure timuit, homo quamvis sanctus, natus tamen ex muliere, et ob id a culpae ma
Abbreviated transcription (Latin):
enit filius dei baptizari abhomi¬
ne. non anxia necessitate abluen¬
di alicuiꝰ sui peccani. qui peccatũ non fe¬
cit ullum. nec inuentus est dolus in ore
eius: sed pia dispensatione abluendi. om¬
multis offendimus omnes. & si dixeri¬
mus quia peccatũ non habemus. nosip¬
sos seducimus. & ueritas in nobis ñ est.
Uenit baptizari in aquis. ipsarũ con¬
ditor aquarũ: ut nobis qui in iniqui¬
tatib concepti. & in delictis sumus
generati. scdẽ natiuitatis que ꝑ aquã
& sp̃m celebratur. appetendũ insinua¬
ret mysteriũ. Dignatus est lauari aqͥs
iordanicis qui erat mundus a sordib
cunctis: ut ad diluendas nr̃oꝵ sordes sce¬
lerum. omniũ fluenta scĩficaret aqua¬
rum. Sed quia humillimam dñi dis¬
pensationem. ex lectione euuanglica
cognouimus: etiam serui humillimã
obeditionẽ . sollicita intentione uidea-¬
mus. Sequitur. Iohannes aũ ꝓhibebat
eum dicens. Ego a te debeobaptizari:
& tu uenis ad me: Expauit illũ ad

Expanded text:
e Filius Dei baptizari ab homine, non anxia necessitate abluendi alicujus sui peccati, qui peccatum non fecit ullum, nec inventus est dolus in ore ejus, sed pia dispensatione abluendi ommultis offendimus omnes, et si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Venit baptizari in aquis ipsarum conditor aquarum ut nobis qui in iniquitatibus concepti, et in delictis sumus generati, secundae nativitatis, quae per aquam et spiritum celebratur, appetendum insinuaret mysterium. Dignatus est lavari aquis Jordanicis, qui erat mundus a sordibus cunctis, ut ad diluendas nostrorum sordes scelerum omnium fluenta sanctificaret aquarum. Sed quia humillimam Domini dispensationem ex lectione evangelica cognovimus, etiam servi humillimam obeditionem sollicita intentione videamus. Seum dicens: Ego a te debeo baptizari et tu venis ad me? Expavit illum ad
Abbreviated transcription (Latin):
turam nascendi uirginitas ubi feci
totum suꝑexcellit de illa que dicuntur:
quia sunt diuina atq ineffabilia. Unde
uirginitas & fecunditas prolis suꝑemi¬
nens nouitas est: quãquã humanũ
cernatur ex carne quod nascitur. Uerũ¬
tamen & si magnificentior multũ uir¬
ginitas in maria ꝓpter gr̃e excellentiã:
una tamen integritas carnis. & una
uirtus: que adinuitem quasi cognata
Iinc quoq iohannes quicqͥd est qd̃
maria genuit euuangłizando suo com¬
mendat eloquio: uerbum qd̃ in pͥnci¬
pio erat: & uerbum erat apud deũ. &
deus erat uerbum. Hoc quippe uerbũ
quod erat in principio. & apud deum
it beata & gloriosa uirgo maria ex se
carnem factim. Idcirco & uirginitas
longe sacratior. & fecunditas ut ira
dicam multo in effabilior. quã suo po¬
tuerit iue ex pucare elouo uerũtañ.
quanto uirginitas cognatior uugini¬
tati: tanto beatus euuangłista ceteris
excellentior: & uicinior uerbo. Id̃o qͥc¬

Expanded text:
turam nascendi virginitas, ubi fecuturam nascendi virginitas, ubi fecuoque totum superexcellit de illa quae dicuntur: quia sunt divina atque ineffabilia. Unde virginitas et fecunditas prolis supereminens novitas est, quamquam humanum cernatur ex carne quod nascitur. Verumtamen etsi magnificentior multum virginitas in Maria propter gratiae excellentiam: una tamen integritas carnis, et una virtus, quae ad invicem tamquam cognata Hinc quoque Joannes, quidquid est quod Maria genuit; evangelizando, suo commendat eloquio. Verbum, inquit, in principio erat, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Hoc quippe Verbum quod erat in principio, et apud Deum it beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas ut ita dicam multo ineffabilior, quam suo potuerit ille explicare eloquio. Verumtamen quanto virginitas cognatior virginitati, tanto beatus evangelista caeteris excellentior et vicinior Verbo. Ideo qui
Abbreviated transcription (Latin):
A ne beatam uirginem & si om̃es
uenerati sunt liscipłi eiq famulaban¬
tur officio dilectioͥnis⁊ ioh̃es tamen am¬
plius ac specialius. usq ad finem uite:
qui sibi cõmissam accipit in suam qͣsi
matrem filius. cui benignus magister
de cruce. mulier inquit ecce filius tuus:
ad discipłm autẽ ecce mater tua iut uir¬
go uirgini cohereret: ut deseruiret offi¬
ciosissime cura adoptionis. Non enim
pudicissima uirginitas alicui discipu¬
loꝵ rectius quã uingini cõmendatur.
ut esset adinuicem grata societas. & flori¬
dus aspectus: necnon & uenustus conũ¬
sandi uernans alternatim pudicitia¬
rum splendor decoratus.
na siquidem uirtus uirginitatis in
ambob sed altera proportio in maria:
altera quidem quia fecundior sed ipsa.
Ipsa uͦ sed altera: quia & siipsa eadẽq
incorruptio: tamen fecunditas integri-¬
tatis longe glosior quã uirginitas idcir¬
co & fecunditas in illa. tota deificata est
& uirginitas. Alioqͥn misquã scd̃m na-¬

Expanded text:
ane beatam Virginem, etsi omnes venerati sunt discipuli, eique famulabantur affectu dilectionis, Joannes tamen amplius ac specialius usque in finem vitae, qui sibi commissam accepit in suam, quasi matrem filius: cui benignus magister de cruce: Mulier, inquit, ecce filius tuus; ad discipulum autem: Ecce mater tua ; ut virgo virgini cohaereret et deserviret officiosissime cura adoptionis. Non enim pudicissima virginitas alicui discipulorum rectius quam virgini commendatur ut esset ad invicem grata societas et floridus aspectus? necnon et venustas conversandi vernans, alternatim pudicitiarum splendore decoratur. Una siquidem virtus virginitatis in ambobus, sed altera proportio in Maria: altera quidem, quia fecundior, sed ipsa. Ipsa vero, sed altera: quia etsi ipsa eademque incorruptio, tamen fecunditas integritatis longe gloriosior quam virginitas. Idcirco et fecunditas in illa tota deifica est et virginitas. Alioqui nusquam secundum na
Abbreviated transcription (Latin):
neraliter fuit: quousq disꝑguntur:
sicut lucas meminit dicens qd̃ regres¬
si quidem a monte oliueti: iherosolimã
uener̃t: & ascenderunt in cenaculũ:
ubi manebant petrus &e iohannes:
iacobus &e andreas. philippus & tho¬

Expanded text:
lis fuit quousque disperguntur: sicut Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi manebant Petrus et Joannes et Jacobus
Abbreviated transcription (Latin):
et suꝑ nos: quia posuimus mendatiũ
spem nr̃ãm: & mendatio protecti sumꝰ
Idcirco hec dicit dominus ds. Ecce ego
mittam in fundamentis syon sapidem
lapidem ꝓbatum angularem precio¬
sum. in fundamento fundatum: qͥ
crediderit non conturbetur. festinet &
ponat iudicium in pondere: & iustici¬
am in mensura. & subuertet grando
spem mendacii: & protectionem aque
inundabũt. Et delebitur fedus ur̃m
cum morte: & pactum uestrum cũ
inferno non stabit: łc.¬
lagellum inundans cum tran¬
sierit eritil ei i conculcationem. quã¬
documq ꝑtransierit tollet uos: q̃m ma
ne diluculo pertransibit indie & in
nocte: & tantummodo sola uexatio
intellectum dabit auditui. Coangu¬
statum enim est stratum. ita ut ałter
decidat: ce pallium breue utrumq oꝑ¬
ire non potest.Sicut enuminmonte di¬
uisionum stabit dominus: sicut in ual¬
le que est ingalbaon irascetur: ut faci¬
at opus suum alienum opus euis: ut

Expanded text:
et super nos: quia posuimus mendacium et super nos: quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus. Idcirco haec dicit Dominus Deus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem lapidem probatum angularem pretiosum in fundamento fundatum qui crediderit non festinet et ponam iudicium in pondere et iustitiam in mensura et subvertet grando spem mendacii et protectionem aquae inundabunt et delebitur foedus vestrum cum morte et pactum vestrum cum inferno non stabit flagellum inundans cum transierit eritis ei in conculcationem quandocumque pertransierit tollne diluculo pertransibit in die et in nocte, et tantummodo sola vexatio intellectum dabit auditui. Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque operire non potest. Sicut enim in monte divisionum stabit Dominus: sicut in valle, quae est in Gabaon, irascetur, ut faciat opus suum, alienum opus ejus: ut
Abbreviated transcription (Latin):
nescierunt pre ebrietate: ab sorti sunt
auino. Errauerunt in ebrietate nes¬
cierunt uidentem: ignorauerunt u¬
dieium. Omnes enim mense replete
funt uomitu sordiumq: ita ut non
ẽet ultra locus. Quem docebit scientiam:
& quem intelligere faciet auditum: Ab¬
lactatus a lacte. auulsus ab uberib: qͥa
manda remanda mandaremanda.
expecta reexpecta. expecta reexpecta:
modicum ibi modicum ibi. Inloque¬
la enim labii & lingua altera: loque¬
tur ad poyulum istum cui dixit. hec¬
est requies mea reficite lassum: & hoc
est meum refrigerium & noluerunt
audire. Et erit eis uerbum domini mã¬
da remanda. manda remanda. ex¬
pecta reexpecta expecta reexpecta. mo¬
dicum ibi modicum ibi: ut uadant &
cadant retrorsum. & conterantur. &
illaqueentur & capiantur. Propter hoc
audite uerbum domini uiri illusores:
qui dominamini suꝑ populum me¬
um qui est in iherusalem. Dixistis enĩ.
Percussimus fedus cum morte: & cũ
inferno fecimus pactum. flagellum
inunsans cum transierit non ueni¬

Expanded text:
rietate, absorpti sunt a vino, erraverunt in ebrietate, nescierunt videntem, ignoraverunt judicium. Omnes enim mensae repletae sunt vomitu sordiumque, ita ut non esset ultra locus. Quem docebit scientiam, et quem intelligere faciet auditum? lsos ab uberibus. Quia manda, remanda; manda, remanda; exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi. In loquela enim labii, et lingua altera loquetur ad populum istum. Cui dixit: Haec requies mea, reficite lassum, et hoc est meum refrigerium: et noluerunt audire. Et erit eis verbum Domini: Manda, remanda; manda, remanda; exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi: Ut vadant, et cadant retrorsum, et conterantur, et illaqueentur, et capiantur. Propter hoc audite verbum Domini, viri illusores, qui dominamini super populum meum, qui est in Jerusalem. Dixistis enim: Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Flagellum inundans cum transierit, non veni
Abbreviated transcription (Latin):
sint.qui audiunt:sed carnis & san¬
guinis remoti cupiditatib. possint
dicere singuli. Non timebo. quid faci¬
at michi caro. Qui enim carnem ui¬
cerit: eccl̃e fundamentũ est. Q si equa¬
ri petro non potest:untari potest.Ma
gna enimsunt munera dei: qui non
solum nob̃ que fuerant nr̃a reparauit:
uerũ etiam que sunt suaꝓpria cõcessit.
efert tamen quid sibi uelit:¬

Expanded text:
sint qui audiunt, sed a carnis et sansint qui audiunt, sed a carnis et sanguinis remoti cupiditatibus possint dicere singuli: non timebo quid faciat mihi caro! qui enim carnem uicerit ecclesiae fundamentum est et, si aequare Petrum non potest, imitari potest; magna sunt enim dei munera, qui non solum nobis quae fuerant nostra reparauit, uerum etiam quae sunt sua propria concessit. refert tamen quid sibi uelit
Abbreviated transcription (Latin):
magis offendiculũ questionis. quam
edificationis profectus esset: o id̾o u-¬
dicauit nichil se scire. nisi xp̃m ib̃m.
Scuuit petrus: qd̾ in filio dei omĩa sint.
Omĩa enĩ dedit pater filio. Si omnia
dedit: eternitatem quã habet maiesta¬
temq transfudit. Sed qͦ ꝓtelahor lon¬
gius:. fis fidei mee xp̃c est: ꝙ finis
fidei mee dei filius est. Non licet michi
scire generationis seriem: non licet ta¬
men nescire generationis fidem. Cre
tu beatus sis. ut & tu audire merearis:
qm̃ non caro & sanguis tibi reuelauit.
sed pater meus qui in celis est. Caro enĩ
& sanguis non queunt: nisi que terre¬
na sunt reuelare. At uero qui sp̃u loqͥ¬
tur mysteria:non carnis & sangui¬
nis mysterio. sed diuina inspiratio¬
ne fundatur. Noli ergo acqi uescere car¬
ni ꝙ sanguini:ne carnis q. sanguinis
precepta haurias. atq ipse caro ꝙ san
gius fias. Qui enĩ carni adheret: caro
est. E qui adheret dño: unus sp̃s est.
Non ꝑmanebit inquit sp̃s m̃s in ho

Expanded text:
magis offendiculum quaestionis quam aedificationis profectus esset et ideo iudicauit nihil se scire nisi Christum Iesum. sciuit Petrus quod in filio dei omnia sint: omnia enim dedit pater filio. si omnia dedit, aeternitatem quam habet maiestatemque transfudit. sed quo prolabor longius? finis fidei meae Christus est, finis fidei meae dei filius est. non licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen nescire generationis fidem. Credtu beatus sis, ut et tu audire merearis: quoniam non caro et . sanguis tibi reuelauit, sed pater meus qui in caelis est. caro enim et sanguis non queunt nisi quae terrena sunt reuelare, at uero qui spiritu loquitur mysteria non carnis et sanguinis magisterio, sed diuina inspiratione fundatur. noli ergo adquiescere carni et sanguini, ne carnis et sanguinis praecepta haurias atque ipse sanguis et caro fias. qui enim carni adhaeret, caro est et qui adhaeret deo unus spiritus est. non permanebit inquit spiritus meus i
Abbreviated transcription (Latin):
eniq postꝙͣ multas martyrum
mentes a timore passioins eripuit
et ad coronam perpetue glorie inci¬
tauit: ipse quoq quis esset apparuit:
quia lumen in tenebris latere nõ po¬
tuit. Clarissimis igitur uiris mar¬
celliano et marco, duob geminis
fratrib. pro xp̃i noĩe in uinculis cõ¬
stitutis: cotidie solatiui exhibebat:
et tam ipsis quam etiã seruis eoꝵ.
cum quib tenti erant salutaria fidei
consilia munstrabat: quib fugitiua
seculi blandimenta respuerent: et mo¬
mentanea tormentorum genera non
timerent.

Expanded text:
enique postquam multas martyrum mentes a timore passionis eripuit, et ad coronam perpetuae gloriae incitavit: ipse quis esset, apparuit, quia lumen in tenebris latere non potuit. Clarissimis igitur viris Marcelliano et Marco duobus geminis fratribus pro Christi nomine in vinculis constitutis, quotidie solatium exhibebat; et tam ipsis quam etiam servis eorum, cum quibus tenti fuerant, salutaria fidei consilia ministrabat: quibus fugitiva saeculi blandimenta respuerent, et momentanea tormentorum genera non timerent.
Abbreviated transcription (Latin):
ostenderet xp̃c ih̃c omnem patientiã
ad exemplũ eoꝵ qui credituri sunt il
num. Et quia miserando atq eligen¬
do uidit: ait illi. Sequere me. Seque¬
re autem dixit. imitare. Sequere di-¬
xit. ñ tam incessu pedum: quã exse¬
cutione moꝵ. Qui enim dicit se in
xp̃o manere: debet sicut ille ambula¬
uit & ipse ambulare. Quod est non
ambire terrena. non caduca lucra se¬
ctari. fugere honores infimos. contẽ¬
ptum mundi omnem pro celesti gła
libenter amplecti.cunctis prodesse
amare. iniurias nulli inferre: at sibi
illatas patienter sufferre. sed & infe
semꝑ glam querere: quotquot ualet
secum ad amorem suꝑnoꝵ erigere.
Hec & huiusmodi gerere. xp̃i est ue¬
stigia sequi.

Expanded text:
ostenderet Christus Jesus omnem patientiam, ostenderet Christus Jesus omnem patientiam, ad exemplum eorum quinum, et quia miserando atque eligendo vidit, ait illi, Sequere me. Sequere autem dixit imitare. Sequere dixit non tam incessu pedum, quam executione morum. Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare: quod est non ambire terrena, non caduca lucra sectari, fugere honores, contemptum mundi omnem pro coelesti gloria libenter amplecti, cunctis prodesse, amare, injurias nulli inferre, at sibi illatas patienter sufferre, sed et infesemper gloriam quaerere, quotquot valet secum ad amorem supernorum erigere. Haec est hujusmodi gerere, Christi est vestigia sequi.
Abbreviated transcription (Latin):
tur enĩ additus siue assumptus: iigni¬
ficans quia assumptus est ꝑ electionẽ
a dño. & additus ad numerũ gradus
apłici. Hoc autem illum nomine
marcus & lucas in hac lectione ma¬
gis appellare uoluer̃t: ne consortem
oꝑis euuangliti de prisca conuersati¬
one palam notabilem redderent. At
uero ubi ad describendũ duodecim
apłorum cathalogum ꝑuenerunt:
tacito leui uocabulo. matħm illum
aꝑte nuncupauerunt.
orro ipse matheus iuxta hoc qd̃
scriptum est. iustus prior accusator
est sui. uenit amicus eius & inuesti¬
ditamento se publicanũ cognomina
Thomas inquit & matheus publica¬
nus: quatinus maiorem ꝑ hoc pu¬
blicanis & peccatorib adipiscende
salutis confidentiam prebeat. Quã
docendi formulam.paulus quoq se¬
cutus ait. Quia xp̃c ih̾c uenit in h̃c
mundũ peccatores saluos facere. quo¬
rũ primus egosum. sed ideo misericor¬
diam consecutus sum. ut in me pͥmo

Expanded text:
tur enim additus, sive assumptus, signitur enim additus, sive assumptus, significans quia assumptus est per electionem a Domino, et additus ad numerum gradus apostolici. Hoc autem illum nomine Marcus et Lucas in hac electione magis appellare voluerunt, ne consortem operis evangelici de prisca conversatione palam notabilem redderent. At vero ubi ad describendum duodecim apostolorum catalogum pervenerunt, tacito Levi vocabulo, Matthaeum illum aperte nuncupaverunt. Porro ipse Matthaeus, juxta hoc quod scriptum est, justus prior accusator est sui, venit amicus ejus et investistolorum cum additamento se publicanum cognominat. Thomas, inquit, et Matthaeus publicanus, quatenus majorem per hoc publicanis et peccatoribus adipiscendae salutis confidentiam praebeat. Quam docendi formulam Paulus quoque secutus, ait: Quia Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Sed ideo misericordiam consecutus sum, ut in me primo
Abbreviated transcription (Latin):
illi. Sequere me. Uidit autem non tam
corporeo intuitu. quam interne mise¬
rationis aspectib. quib & petrum ne-¬
gantem ut reatum suũ cognoscere ac
deflere posset. respicere dignatus est. qui¬
b popłm suũ egiptia seruitute depres-¬
sum. ut eriperet aspexit dicens ad moy¬
sen. Uidens uidi afflictionem populi
mei qui est in egipto. & genutũ eoꝵ au¬
diui. & descendi liberare eos. Uidit gͦ
hominem: miseratus est eum qui hu¬
manis tantũ studiis deditus. necdũq
angłico nomine dignus extiterat. Ui¬
dit sedentem in theloneo. ꝑtinati uide¬
licet animo. temporalib lucris in hian¬
tem. Matheum inquit nomine. Mathe¬
us hebraice: latine dicitur donatus.
Qd̾ ꝓfecto nomen illi apte congruit. qͥ
tantum gr̃e suꝑne munus accepit.
Nec pretereundũ qd̃ idem matheus
erat dionimos: nam & leui uocabat᷑.
Qd̃ etiam eidem nomen gr̃e qua dona¬
tus est testimoniũ ꝑhibet. interpreta¬

Expanded text:
illi: Sequere me. Vidit autem non tam illi: Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quibus populum suum Aegyptia servitute depressum, ut eriperet aspexit, dicens ad Moysen: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto, et gemitum ejus audivi, et descendi liberare eum . Vidit ergo hominem et miseratus est eum qui, humanis tantum studiis deditus, necdum angelico nomine dignus exstiterat. Vidit sedentem in telonio, pertinaci, videlicet, animo temporalibus lucris inhiantem, Matthaeum, inquit, nomine. Matthaeus Hebraice, Latine dicitur donatus: quod profecto nomen illi apte congruit qui tantum gratiae supernae munus accepit. Nec praetereundum est quod idem Matthaeus erat binomius, nam et Leeidem gratiae, qua donatus est, testimonium perhibet. Interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
ueruntq egent gła dei: iust. ficati gra¬
tis ꝑ gr̃am ipsius. Qui & iterũ in esti¬
mabilem eiusdem gr̃e magnitudinẽ.
commendans ait. Ubi aũ abundauit
peccatum. suꝑabundauit gr̃a: quia
nimirũ quanto grauiorem dñs in
electis suis peccatoꝵ languorem cura
uit: tanto ampliorem cunctis gr̃e sue
popłis potentiam monstrauit. Unde
& ex lectione euuangłica audiuimꝰ.
quia sedentem in theloneo matheũ.
ac temporalib curis intentum repen
fecit. Quem etiam ꝓficientib eiusdẽ
gr̃e crementis. de cõmum discipłoꝵ
numero. ad apłatus gradum promo¬
uit. Nec solum predicandi. uerũ etiã
scribendi euu̾geliũ illi ministeriũ
suꝑna fieri disposuit. ut nullũ enor
scelerum a sꝑanda uenia reuocaret.
cum hunc tantis mundi nexib abso¬
lutum. tam celestem factum conspi-¬
ceret: ut cõmunicato cũ angłicis spiri¬
tib uocabulo. euuangelista nomina¬
idit inquit ih̃c hominem sedentẽ
in theloneo matheum nomine. & ait

Expanded text:
verunt et egent gloria Dei. Iustificati gratis per gratiam ipsius. Qui iterum inestimabilem eiusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem habundavit peccatum, superhabundavit gratia, quia nimirum quanto graviorem Dominus in electis suis peccvit, tanto ampliorem cunctis gratiae medentis potentiam monstravit. Unde et ex lectione evangelica audivimus quia sedentem in telonio Matthaeum, ac temporalibus curis intentum, repencipulum fecit: quem etiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scribendi Evangelium illi ministerium superna fieri disposuit, ut nullum enormscelerum, a speranda venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum angelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaidit, inquit, Jesus hominem sedentem in telonio, Matthaeum nomine, et ait
Abbreviated transcription (Latin):
iror quosdam interpretes causas
erroꝵ inquirere singłoꝵ. & disputati-¬
onem longissimam texere. quare dñm
ꝓpħis: cum sic errare potuerint in
helya. & in ieremia. quomodo herodes
errauit in iohanne dicens. Quẽ ego
decollaui iohannem ipse surrexit a
mortius: & uirtutes operantur in eo.
Uos autẽ quẽ me ẽẽ dicitis: Respon¬
dit symon petrus. Tu es xp̃c filius
dei uiui. Prudens lector attende. qd̃
ex consequentib textuq sermonis
apl̃i nequaquã homines sed dii ap
pellentur. Cum enim dixisset quẽ
dicunt homines ẽẽ filiũ hominis:
subiecit. Uos autẽ quẽ me esse dicitis:
Iilis qui homines sunt humana opi¬
nantib: uos qui dii estis quem me¬
esse existimatis: ꝑetrus ex ꝑsona om¬
us dei uiui

Expanded text:
iror quosdam interpretes causas errorum inquirere singulorum et disputationem longissimam texere, quare dominut unum ex prophetis, cum sic errare potuerint in Elia et Jeremia, quomodo Herodes erravit in Joanne, dicens: Quem ego decollavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, et virtutes operantur in illo . Vos autem, quem me dicitis? Respondit Simon Petrus: Tu es Christus filius Dei vivi. Prudens lector attende, quod ex consequentibus textuque sermonis apostoli nequpellentur. Cum enim dixisset, Quem dicunt homines esse filium hominis? subjecit, Vos autem quem me esse dicitis? illis quia homines sunt humana opinantibus, vos qui dii estis, quem me existimatis? Petrus ex persona omus Dei vivi
Abbreviated transcription (Latin):
iceut ergo celestis panis. qui uere
xp̃i caro est. suo modo uocatur corpus
xp̃i: cũ re uera sit sacramentũ corpo¬
ris xp̃i. illiꝰ uidelicet qd̾ uisibile. qd̾¬
palpabile mortale in cruce est positun.
uocatur q ip̃a carnis ĩmolatio: que sa¬
cerdotis manib sit xp̃i passio. mors¬
⁊ crucifixio. non rei u̾itate. s significã¬
ti misterio: sit sacramentum fidei ꝙ
baptismus intelligitur. fides est. Iterat᷑¬
cotidie hec oblatio: licet xp̃c semel pas¬
sus in carne: ꝑ unan eandẽqz mortis
passionem. semel saluauit mundum.
Ex qua morte idem resurgens ad uitam:
mors ei ultra non dominabitur. Q d̾
profecto sapientia dei pris. necessariũ
pro multis causis prouidit. primo qui¬
dem. quia cotidie pectamus: saltem ĩ¬
pc̃c̃is sine quib mortalis infirmitas

Expanded text:
icut ergo celestis panis que uera Christi caro est suo modo uocatur corpus Christi cum re uera sit sacramentum corporis Christi, illius uidelicet quod uisibile, palpabile, mortale in cruce est suspensum, uocaturque ipsa carnis ipsius immolatio que sacerdotis manibus fit, Christi passio, mors, crucifixio, non rei veritate, sed significante mysterio: sic sacramentum fidei, quod baptismus intelligitur, fides est. Ideotidie haecoblatio, licet Christus semel passus in carne, per unam eamdemque mortis passionem semel salvaverit mundum, ex qua morte idem resurgens ad vitam, mors ei ultra non dominabitur: quia profecto sapientia Dei Patris necessarium pro multis causis hoc providit; primo siquidem quia quotidie peccamus, saltem peccatis sine quibus mortalis infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista. Benedic auinia mea dmi:
qui ꝓpiciatur omnib iniquitatib tuis.
qui sauat om̃s infirmitates tuas. Et
ideo quia cotidie labimur: cotidie xp̃c
xp̃i in mysterio traditur. ut qui semel
moriendo mortẽ uicerat: cotidie recidi¬
ua delictorum. per hec sacramenta cor¬
poris ⁊ sangnius pcc̃a relaxet. unde
oramus: dimtte nobis debita nostra.
Quia si dixermmꝰ quia peccatũ nõ ha¬
bemus: ipsi nos seducinius. et ueri¬
tas in nobis non est. Tu autemi.

Expanded text:
Psalmista: Benedic, anima mea, Domino, qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas . Et ideo quia quotidie labimur, quotidie pro Christi in mysterio traditur, ut qui sememoriendo mortem vicerat, quotidie recidiva delictorum per haec sacramenta corporis et sanguinis peccata relaxet. Unde oramus: Dimitte nobis debita nostra, quia, si dixerimus, quod peccatum non habemus, ipsi nos seducimus et veritas in nobis non est. Item