comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
thebat e affectio Nec ex nouo sũpes
ꝯsilis in poesim am̃s totis tẽdebat
pedibus quyno a betust issima dis¬
pesicõne ibiet impulsus Nam satis
menor sum uondũ ad septinũ eta¬
tis ãnm deuenerã nec dũ fictões
dideraui nondũ dectoc̾s aliques au¬
diueram uit pͦma lrãrũ elemẽta
cogniouorã et ecce ipra impellẽte
uil firgendi desideriũ affuit Et si
nualius essent momẽti tamẽ aquas
fictiãculas ebidi No eũ supetebat
te uelle etati officio tanto uireb ingemi
accanẽ iam fere maturꝰ etate r mei
iuiris feũs uer̃e impellente nemine
docẽte ymio olisistente pr̃e ⁊ scudiũ
tale dampuante qd modicũ nom pee¬
tice sua pponte sumpsit ingeniũ eãq
sũma aiditate secutus sum ⁊ p̃cipua
cũ delcãtione autoris euirdem libres
uidiq legiq ⁊ uti potur intelligere
conatꝰ sum ⁊ mirabile dcu cũ noudũ
uouissem quib seu quod pedibꝰ car¬
men incedẽt me eciã pro uiribus

Expanded text:
ebat affectio! Nec ex novo sumpto ebat affectio! Nec ex novo sumpto consilio in poesim animus totis tendebat pedibus, quin imo a vetustissima dispositione ibat impulsus. Nam satis memor sum, non dum ad septimum etatis annum deveneram, nec dum fictiones videram, non dum doctodiveram, vix prima licterarum elementa cognoveram, et ecce, ipsa impellente natura, fingendi desiderium affuit, et si nullius essent momenti, tamen aliquas fictiunculas edidi, non enim suppetebant tenelle etati officio tanto viris ingenii. Attamen iam fere maturus etate et mei iuris factus, nemine impellente, nemine docente, imo obsistente patre et studium tale damnante, quod modicum novi poetice, sua sponte sumpsit ingenium, eamque summa aviditate secutus sum, et precipua cum delectatione autorum eiusdem libros vidi legique, et, uti potui, intelligere conatus sum. Et mirabile dictu, cum nondum novissem, quibus seu quot pedibus carmen incederet, me etiam pro viribus
Abbreviated transcription (Latin):
qd dũ im dudũ fraistͣ tentaret aliq̾
is ꝑdide᷑ qd erant nec id potuerut
exꝑiencia teste ad poetitas medita¬
tiõnes dispoĩtũ ex ucõ mr̃is edurit
⁊ mes indicis in h ͦ natꝰ sum sacis eñ
menũ apposuisse prem̃ men a pueri¬
cia mea conatus om̃s ut negaciator
effiterer meq adolestẽcia uondum
uitictem aristuec̾ta instructu muio
martatori dedit descipulũ quẽ penes
ses. ãnis iul aliid egi ꝙͣ nõ reenꝑa¬
bile tempus in bacnũ terere Hinc
quĩ uisũ est aliquitꝰ eñdentibꝰ indi¬
cus me aptierem fore lrãrũ scudiis
uissit genitor idem ut pontificũ sanc¬
tienes dines exinde uenturhaudi¬
turi intͣrenꝰ ⁊ sub p̃ceptoe̾ clarissĩo
fẽ tantũdem tꝑis incassum etiã labo¬
raui fastidiebat hec ãiis a deo ut
dect᷑ua aut genitoꝵ auͣcte qua noms
mandatis augebar ꝯtuure aut ami¬
coꝵ p̃cibus sen oburgacõnibꝰ inclina¬
ri pofset in tantũ illum ad poeticam¬

Expanded text:
quod dum iam dudum frustra temptarent aliqui, quod dum iam dudum frustra temptarent aliqui, id perdidere, quod erant, nec id potueruntexperientia teste ad poeticas meditationes dispositum ex utero matris eduxit et meo iudicio in hoc natus sum. Satis enim memini apposuisse patrem meum a pueritia mea conatus omnes, ut negociator efficerer, meque, adolescentiam non dum intrantem, arismetrica instructum maximo mercatori dedit discipulum, quem penes sex annis nil aliud egi, quam non recuperabile tempus in vacuum terere. Hinc quoniam visum est, aliquibus ostendentibus indiciis, me aptiorem fore licterarum studiis, iussit genitor idem, ut pontificum sanctiones, dives exinde futurus, auditurus intrarem, et sub preceptore clarissimo fere tantundem temporis in cassum etiam laboravi. Fastidiebat hec animus adeo, ut doctrina, aut genitoris autoritate, qua novis mandatis angebar continue, aut amicorum precibus seu obiurgationibus inclinari posset
Abbreviated transcription (Latin):
nms Qaud enumierẽ multa ut in¬
cõmodum huam corꝑis int̾se drũtia
qualitate ⁊ officio mẽbra a na᷑ renũ
appoita sunt ut ex hac diusitate ꝯsistat
uti melodia ex diu̾sitate tonoꝵ sic
⁊ ut hũanũ genuo ꝑsenet᷑ uccẽ fuit
ad scudiauit᷑ se dr̃ũcia gigne̾im Et
si ab ipa iul que sit celes sie anq ascl̾ao
oubes ⁊ cursus uaria eciã agitacõe
disposinit agente deo ut nõ nullo la¬
bore suo ad officia ꝑ ductos uaria nõ
bidomꝰ Quis q̃ so felicit̾ audebit ab
ectadauod natus est in aliid tnͣfitũ
attentare non quidem a deo ignare
sum qũ nouerĩ liberi arbitri qua om̃s
ualemꝰ potencia possumꝰ natẽ suꝑare
uires quod egisse nõ nuillos legnius
opus ꝑfeo int̾ raro ꝯtingencia mĩa¬
dũ tam grandi ⁊ fe̾ ĩ incibili ncãtate¬
tͥhnuͣ in quod uascnũ Et si ad diu̾sa
gignim᷑ nascuũ aliui᷑ ꝙ si ea pleue ꝑa¬
gamꝰ in que tͣhum̃ eqndem satis est
nedum in aliud tnͣsitũ fetisfe uelmid

Expanded text:
merem multa ? Uti incommodum humani corporis inter se differentia qualitate et officio membra a natura rerum apposita sunt, ut ex hac diversitate consistat, uti melodia ex diversitate tonorum, sic et, ut humanum genus perseveret, necesse fuit ad studia inter se differentia gigneremur. Et si ab ipsa natura, que sic celos, sic astrorum orbes et cursus varia etiam agitatione disposuit, agente Deo, ut nullo labore suo ad officia productos varia nos videmus, quis, queso, feliciter audebit ab eo, ad quod natus est, in aliud transitum attentare? Non quidem adeo ignarus sum, quin noverim liberi arbitrii, quo omnes valemus, potentia possimus nature superare vires; quod egisse non nullos legimus. Opus profecto inter raro contingentia numerandum, tam grandi et fere invincibili n in quod nascimur! Et si ad diversa gignimur, nascimur alimurque, si ea plene peragamus in que trahimur, equidem satis est, nedum in aliud transitum fecisse velimus;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃touri in maiestate ꝓꝑria residebit ⁊
appentibus cũctis sue passiomis in fĩ
uitam in qua nõ meo merito s mie¬
racõne diuma spero uidẽ deum rodẽꝑ¬
tore meũ in carne mea. ⁊ cũ beatio
letari int̾ra uniẽci Hec igit᷑ ne.
plura dixerim suitera fides hec et̾ua
ueitas a deo pectoi mes infixa est ut
nedum euelli ab alique gentilitatis
impussu s nec ꝯcuti ño aliquo aut
che rea terrenti amis a dolescens
sum qui dum a tegulis in gremium
dais cadentem Ienem in tabula pic¬
tum intuere᷑ ⁊ eciam in eptatũ a
se facuꝰ aĩatus est abut cũ ãis
iuorbus leuitus illa si fuisset aliqũ

Expanded text:
torii, in maiestate propria residebit, et apparentibus cunctis sue passionis insignim similiter vitam, in qua non meo merito, sed miseratione divina spero videre Deum, redemptorem meum, in carne mea, et cum beatis letari in terra viventium. Hec igitur, ne plura dixerim, sincera fides, hec eterna veritas adeo pectori meo infixa est, ut nedum evelli ab aliquo gentilitatis impulsu, sed nec concuti modo aliquo aut Cherea, Terrentianus adulescens, sum, qui, dum a tegulis in gremium Danis cadentem Iovem, in tabula pictum, intueretur, in optatum a se facinus animatus est. Abiit cum annis iunioribus levitas illa, si fuisset aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
uoĩe gloriam inferre quymo meis
lrĩs ecͦnũ suis titulis decus adde̾
Nec mirũ suffraguis eiũ sc̃ptorũ
stant insignia ⁊ noia regum lꝯuit
alexander ille macedo qui parual mi¬
litũ manu ingenti aĩo orbem totũ
aggredi ausus est in porsas badens
multos hmoi sẽptores qui sua gesti
desc̾bent secũ traxit ⁊ in sygeum
uornẽs quo bustũ bidit achillis ta¬
ciusse nõ potuit quꝰ eñderit berbis
quã grandis uide̾tur sibi glorra ꝙͣ
consequebant᷑ a sc̾ptoribꝰ̃ reges
eum fortuatũ dicent ꝙ illi homeꝵ¬
ie contigisset hrẽ p̃touem huic poi¬
penis maguns qui equam fecit cum
eutute fortuã cheophanẽ initilenũ

Expanded text:
nomine gloriam inferre, quin imo meis nomine gloriam inferre, quin imo meis licteris eternum suis titulis decus addere. Nec mirum; suffragiis enim scriptorum stant insignia et nomina regum. Hinc Alexander ille Macedo, qui parva militum manu ingenti animo orbem totum aggredi ausus est, in Persas vadens multos huius modi scriptores, qui sua gesta describerent, secum traxit, et in Sigeum veniens, quo bustum vidit Achillis, tacuisse non potuit, quin ostenderet verbis, quam grandis videretur sibi gloria, quam consequebantur a scriptoribus reges, eum fortunatum dicens, quod illi Homerum contigisset habere preconem. Hinc Pompeius Magnus, qui equam fecit cum virtute fortunam, Theophanem Mitilenum,
Abbreviated transcription (Latin):
me puio queuerat diem clansit et
ob id nõ eius fidem ĩnocat̾ possum
uunt becchuis ⁊ paulus geometra
uunt hes erge ⁊ regiam fodei tnã
ueritat ħniꝰ tostes in t̾ris habeo te
igit cum ilłis moco tuũ hñc si ncc̃i¬
tat᷑ exigat laborem esse opont miũ
est oppugna cõni scilicet huit obsisce
⁊ nomẽ meũ a tam illecebri neta
beratatis affirmatione purgae Sed
ut te rex iclite paululũ omisso ad
obiectores deueniã eorũq obiectõi
aliquid pre iure mes rñdeam assero
si pro rostris fedente presire agendũ
litigiũ esset me mues hr̃e testes n ͨ
ex fece plebera sed illustres hoĩes qr
nume oportinm in erat ut usq ci¬
prũ ꝑtam mepto mẽdatis enolarẽ
a opus meũ insignire regio noiẽ cu¬
piebam ꝑꝑe elat imo corri nec ue¬
reber dicẽ̾ iex qui si credidiset ob¬
tumisse postquã ceperã ꝙ mĩmo aĩo¬
marescati esco iꝰ incelligens priu¬
ceps esset eriscuãs nõ michi suo.

Expanded text:
me primo convenerat, diem clausit, et me primo convenerat, diem clausit, et ob id non eius fidem invocare possum. Vivit Becchinus, et Paulus Geometra vivit, hos ego et regiam fidem tuam veritatis huius testes in terris habeo. Te igitur cum illis invoco, tuum hunc, si necessitas exigat, laborem esse oportunum est, oppugnationi scilicet huic obsistere, et nomen meum a tam illecebri nota veritatis affirmatione purgare. Sed ut, te, rex inclite, paululum omisso, ad obiectores deveniam, eorumque obiectioni aliquid pro iure meo respondeam, assero, si pro rostris, sedente preside, agendum litigium esset, me vivos habere testes, nec ex fece plebeia, sed illustres homines, quia minime oportunum michi erat, ut usque Cyprum pro tam inepto mendacio evolarem, si opus meum insignire regio nomine cupiebam; prope erat imo coram nec verebor dicere rex, qui, si credidisset Obtinuisse, postquam ceperam, quomaiestati, esto minus intelligens princeps esset, existimans non michi suo
Abbreviated transcription (Latin):
e cipł uemiẽs apud rauennã uebemine
queniret ⁊ poscꝙͣ placidis ueruis cle¬
mẽciã acq graciã celsitudiuis tue
ergame ĩmeĩtũ mõstranit nuris
exhortatromibus ut aiebat te sit mi¬
perante senurepitũ cir cahꝰ epus inge¬
nũ meũ irritauit Equo mõ dilectis¬
suua tibi paulus geoniet᷑ nõ mĩquã
oñsis luĩs sigillo marestatis tue signa¬
tis in quibus adme iussa inserebant᷑
tua sollicitũ reddidit Nouit dens ⁊ tu
scis quia nec umꝙͣ p̃minẽciã tuim
uida nec tu ane bidisse potusti hus
mandatis credidi ⁊ omis meis hume¬
nis p̃grande subii Si te ignaro hͤ
acta sunt ꝑ im dcõs deceptꝰ sum Et
sit hos fateer esse ueridicos qui asse¬
uait uõ tuo inssu ꝯpõitũ uerũ non¬
cam̃e meo insi me in hoc peccasse quis
dicẽt q nõ dixeriui me fcnrũ si tris
lrĩs ad me dirc̃ĩs susciperẽ Si hͦ inꝰ
suꝑbũ sisum ẽ quasi dñm insignem
militem ninꝰ ueridicũ arbitrarer
dũs aut̃ ut audiui eo fere ãno in quo

Expanded text:
eniens, apud Ravennam urbem me conveniret, et postquam placidis verbis clementiam atque gratiam celsitudinis tue erga me inmeritum monstravit, miris exhortationibus, ut aiebat, te sic imperante, semisopitum circa hoc opus ingenium meum irritavit. Equo modo dilectissimus tibi Paulus Geometra non nunquam, ostensis licteris sigillo maiestatis tue signatis, in quibus ad me iussa inserebantur tua, sollicitum reddidit. Novit Deus, et tu scis, quia nec unquam preminentiam tuam vidi, nec tu me vidisse potuisti. His mandatis credidi, et honus meis humeris pregrande subivi. Si te ignaro hec acta sunt, per iam dictos deceptus sum, et sic hos fateor esse veridicos, qui asserunt non tuo iussu compositum; verum noimine meo, nisi me in hoc peccasse quis diceret, quia non dixerim me facturum, si tuis licteris ad me directis susciperem. Sed hoc michi superbum visum est, quasi Domninum, insignem militem, minus veridicum arbitrarer. Domninus autem, ut audivi, eo fere anno, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
mithita aut̃ dicit᷑ sabulosa a mithiton
grece ꝙ latine fabula souat Et hec
cõmedis de quibius sͣ. ⁊ theatris accõ¬
moda est que ob turpia in stens acci¬
tata ab illust̾bus poetis eciã imꝑbatꝰ
lis uõ sen policita q̃ ⁊ ꝑo sacrificola dici
pt̃ ad urbem spectae̾ dicit᷑ que ob sa¬
oonũ ueterũ ab hominabilem turpitu¬
duẽ abi dei culcu atq rcĩtudine fidei
reꝑbanda est Ex hũs eni phisica poe
dum saera carm̃a p̾ms in deer laudes
ꝯposuere atq eorũ magnalia sub cor¬
tice texẽ poetito ut in suꝑioribꝰ deĩ
est et quo a prisca gencilitate cheole¬
gi ĩcupati sunt. eetq pmos suisse
cheoleghantes testat᷑ aristotiles ⁊ ꝙͣ¬

Expanded text:
Mithica autem dicitur fabulosa a mithicon Mithica autem dicitur fabulosa a mithicon Grece, quod Latine fabula sonat, et hec comedis, de quibus supra, et theatris accommoda est, que ob turpia in scenis actitata ab illustribus poetis etiam improbatvilis vero seu politica, que et sacrificola dici potest, ad urbem spectare dicitur, que ob sacrorum veterum abominabilem turpitudinem a veri Dei cultu atque rectitudine fidei reprobanda est. Ex his enim physica poetdum sacra carmina primo in Deorum laudes composuere, atque eorum magnalia sub cortice texere poetico, ut in superioribus dictum est, ex quo a prisca gentilitate theologi nuncupati sunt; eosque primos fuisse theologizantes testatur Aristotiles;
Abbreviated transcription (Latin):
tati aliquid decoris appre obi in me
liuoris nebulam ex citarre uideo doles
quippe Si quid arbitror doctos nõ ista
dtures de reliquis ⁊ si curandũ sit tol¬
lerari tamẽ pacieñ pt̃ postreno tamẽ
ptor oñs ut planido ferãt aũs memores
ualeris teste quia nulla est tã hunalis
Gentiles poetas mitheces esse theologos
uidam forte religiosi honuẽs¬
saneto menẽte zelo legentes
posos dĩs lrĩs instructos hec insigne
faciama xai detoros equidem hos
ego benerãdes hoĩes puco eisqꝙ si qu
hec aliqui dicentes eruẽ ex nũe gracias
liquido se pancos uidisse libros nãsi mł¬
tos studuissent liber celestis Ierłm int̾
crtos famosissuꝰ ꝑtũsisse nõ debnisset
iuisus In es eni legisse pocuissent
Angusti ͫ libro sexto Refen̾tem barronis
doctissin hom̃is opienẽ qua ipe barro
arbitraban t̾pliceuresse theo logiam
mithicã scilic ⁊ pħisicam atq emulem

Expanded text:
Latinitati decoris afferre, ubi in me Latinitati decoris afferre, ubi in me livoris nebulam excitasse video. Doleo quippe. Sed quid? Arbitror doctos non ista dicturos, de reliquis et si curandum sit tolerari tamen patientia potest. Postremo tamen precor omnes, ut placido ferant animo, memores Valerio teste, quia nulla est tam humilis ur. CAP. VIII Gentiles poetas mithicos esse theologos. Quidam forte religiosi hominessanto movente zelo, legentes solos divinis instructos licteris hoc insigne faciamus Christiani decoros. Equidem hos ego venerandos homines puto, eisque, si quando hec aliqui dicentes erunt, ex nunc gratias liquido se per paucos vidisse libros; nam, si multos studuissent, liber Celestis Ierusalem, inter ceteros famosissimus, pertransisse non debuisset invisus. In eo enim legisse potuissent Augustinum libro sexto referentem Varronis, doctissimi hominis, opinionem, qua ipse Varro arbitrabatur triplicem esse theologiam, mithicam scilicet, et physicam, atque civilem.
Abbreviated transcription (Latin):
publice honieri libri oꝑatus fum et
esto nõ fatio plene ꝑceperim ꝑcepi ta
quãtũ potui Ree dubiũ si ꝑmãsisset
homo ille bagus diucius pẽues nes
et nults didicerim nõ nillos tame
pcoptoeras de mõstratõnre crebru integre
intellexi eosꝙ ꝑut oportiũ uisum
est huict operi mnistui Cand hoc mlli
est sabulas grecorũ st̃ psissa quarũ
hit liber plenissumꝰ est a noĩe oñtatio¬
uersiculos grecis lrĩs st̾ptos lacerrit
petiit iuanus arꝑmas suꝑatis affris
cymbras ⁊ theeconitis more liberi prĩs
cautulo in poculum uci Sit 2c. duelli¬
us qui penes p̾mꝰ nauali c̾tamũe suꝑa¬
uit acena doniũ ropetons semꝑlinẽ
faualis cerei usus Et hꝰ quatutũꝙ p̃t
morẽ romane urbis essent equo mõ
tulere rouami michi aut̃ irasdunt᷑ nõ
nulli. si p̃ten nr̃o eno policũ lt̃is greca
carima misteo. ⁊ ex laboremes panta¬
lum głie sumo drebar equidem latim

Expanded text:
publici Homeri libri, operatus sum. Et, publici Homeri libri, operatus sum. Et, esto non satis plene perceperim, percepi tamen quantum potui, nec dubium, si permansisset homo ille vagus diutius penes nos, ex multis didicerim, non nullos tamen preceptoris demonstratione crebra integre intellexi, eosque prout oportunum visum est, huic operi miscui. Quid hoc mali est? Fabulas Grecorum scripsisse, quarum hic liber plenissimus est, a nemine ostentatioversiculos Grecis licteris scriptos lacessitur. Potuit Marius Arpinas, superatis Affris, Cymbris et Theotonicis, more liberi patris cantaro in poculum uti; sic et C. Duellius, qui Penos primus navali certamine superavit, a cena domum repetens, semper lumine funalis cerei usus. Et hec, quantumcunque preter morem Romane urbis essent, equo animo tulere Romani. Michi autem irascuntur non nulli, si preter nostro evo solitum Latinis Greca carmina misceo, et ex labore meo pauculum glorie sumo. Rebar equidem aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
a quibus porremꝰ rencientes esfici me¬
liores Eꝯ de hoc ał hni demiũ nõ pro¬
spectant ad quẽ hͦ opus ego diregam
docti hennẽs greti sunt quibus greta
carũa ut hus ignaris nõ uidẽbunt᷑
suꝑflua S quid multa geramꝰ pan¬
lulũ obiurgatorb̾ꝰ morẽ oñtationis
cã greca carim̃a sc̃psi quid in que o mor¬
deudus sum cui eiũ ĩriã futio si
leouciũ pilatũ a ueneciis octidnam
Babilonem q̃rentẽ a lenga pegliatõe
ureis flexi consiliis ⁊ prĩa tenui a
illilm in ꝓp᷑am douiũ suscepi ⁊ dui hos¬
patẽ hm ⁊ maxuno labore mes ourant
ut uitꝰ doctoe̾s plorenciui studii susci¬
pẽtur el et pusilico merce de appoita
fui equedem Insuꝑ ip̃e fur qͥ p̾mus
meis sumptibꝰ homeri libros ⁊ alios
quordõ greca in ecruma renocam
et qua mubas auce seoulis abierant
nõ redit uri uec in etruriã tm sed in
patriam deduri qpẽ ego fui qui pͦmꝰ
et latiuis aleoncio ⁊ puato yliade in
audur ipe iusuꝑ sui qui ut legeutur

Expanded text:
ita, quibus possemus scientes effici meliores. Sed de hoc alias. Hi demum non prospectant, ad quem hoc opus ego dirigam,docti homines Greci sint, quibus Greca carmina, ut his ignaris, non videbuntur superflua. Sed quid multa? Geramus paululum obiurgatoribus morem. Ostentationis causa Greca carmina scripsi? Quid inde, queso, mordendus sum? CLeontium Pylatum a Venetiis occiduam Babilonem querentem a longa peregrinatione meis flexi consiliis, et in patria tenui, qui illum in propriam domum suscepi et diu hospitem habui, et maximo labore meo curavi, ut inter doctores Florentini studii susciperetur, ei ex publico mercede apposita? Fui equidem! Ipse insuper fui, qui primus meis sumptibus Homeri libros et alios quosdam Grecos in Etruriam revocavi, ex qua multis ante seculis abierant non redituri? Nec in Etruriam tantum, sed in patriam deduxi. Ipse ego fui, qui primus ex Latinis a Leontio in privato Yliadem audivi. Ipse insuper fui, qui, ut legerentur
Abbreviated transcription (Latin):
claris uiris dem̃ est ne scilici
ueruis aĩiꝰ nequã ꝙ de seuouerunt
uiẽtes ĩuidia in alios qrecturã faciũt
Certissimũ est ut tullii uerbis etar
Tralim oñis scudio landis ⁊ oꝑtumꝰ q̃sq
obsequiũ prescae̾ posse nõ fcdem cum
diffitultate aꝑiet dixisse nõ nulles ld
etcollendã huilitatẽ suã mẽdacium

Expanded text:
i verius animus nequam! Quod de se noverunt, urentes invidia in alios coniecturam faciunt. Certissimum est, ut Tullii verbis utar: Trahimur omnes studio laudis, et optimus quisque obsequium prestare posse, non fidem cum difficultate comperiet dixisse non nullos ad extollendam humilitatem suam mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
tuissent an fersuoi et quisisset matia
Si ra tĩt q̃ michi t̾renti occrebant
cẽ longissuuas hustorras a sabulas
ceͣ oñs singlares tam deotũ ꝙͣ̃ homi ac¬
tus circa uulciplices fictionũ seusus
oirta tostimoniũ sabularũ aut histoĩaꝵ¬

Expanded text:
sset materia, sed ea tantum, que michi scribenti occurrebant, circa longissimas hystorias aut fabulas, circa omnes singulares tam deorum quam hominum actus, circa multiplices fictionum sensus, circa testimonium fabularum aut hystoria
Abbreviated transcription (Latin):
que lubore alique quesita sunt prace
mag̃ ꝯsueuennt ⁊ cum maioi aligẽ¬
tia consnai quã que sponte sua tet¬
ĩcĩ legentis accedunt Et ⁊ poster
luiquẽ dus dicendi seu sc̾rendi lo¬
cuo ne ĩmdisse futonũ bideamur
ingeniis ⁊ arrogancia quadã ad qua
om̃is aspiramꝰ indicani᷑ p̃econpasie
sequẽciũ gloriam muiti nrt᷑ aĩo fen̾
dũ est ꝙ honescis agẽtibꝰ cansis aut
ureuit demũ est aut cansa breuctat
omissũ hns aut̃ qui me si qui erunt
dicent longiorẽ debito qñq foro nõ
aluid dicã insi quia sic oportuñ esse
ratus sum Aoit qz me ut fit aliqũ
intelleñs deleãtis impellebat que
prudẽ cioribus nõ nũꝙͣͣ liberalissinũ
prestitit calauiũ S quid uti brema
hut intelligenciũ excẽ ingenia c
⁊ ampliora minꝰ intellugenciũ ꝓne¬
cauere Et idcto qui ꝑlura nouerait
sunt memode qm̃ ⁊ ip̃i aliqũ fue̾ ru¬

Expanded text:
iquo quesita sunt, placere magis consueverunt, et cum maiori diligentia conservari, quam que sponte sua in intellectum legentis accedunt. Est et posteris linquendus dicendi seu scribendi locus, ne invidisse futurorum videamur ingeniis, et arrogantia quadam ad quam omnes aspiramus videamur preoccupasse sequentium gloriam. Miti indum est, quod, honestis agentibus causis, aut breviter dictum est, aut causa brevitatis omissum. His autem, qui me, si qui erunt, dicent longiorem debito quandoque fore, non aliud dicam, nisi quia sic oportunum esse ratus sum, aut quia me, ut fit, aliquando intellectus delectatio impellebat, que prudentioribus non nunquam liberalissimum prestitit calamum. Sed quid? Uti brevia habent intelligentium exercere ingenia, sic et ampliora minus intelligentium provocare; et id circo, qui plura noverunt, sint memores, quoniam et ipsi aliquando fuere ru
Abbreviated transcription (Latin):
upitm ꝑfc̃o nõ adeo effrens sum nã
a deo hoc accensus desiderio nõ a deo
hostis honesci ut in tam turpe mẽdaciũ
rbore nõ dicam frontis si mẽtis abiectõ
meipin ꝑripuissem In h me suꝑbum
ꝯfiteor si suꝑbia dicena hec est in
calibus iisi deo celi honorẽ seu titulio
irrequisitꝰ inferrem ⁊ qr eciã nõ eibus
requirenbꝰ exhiberem Tu nosti iet
aptune qui me reiitente atqz tongnier¬
sante dominum militis tui suasioniont
p̃cibus q in uocũ tnũ deductꝰ sum ^ ut
rilz laborẽ hunc subuem Nec nẽ labe¬

Expanded text:
upiam, profecto non adeo effrenis sum, non adeo hoc accensus desiderio, non adeo hostis honesti, ut in tam turpe mendacium, rubore non dicam frontis, sed mentis abiecto, me ipsum proripuissem. In hoc me superbum confiteor, si superbia dicenda hec est; in talibus nisi Deo celi honorem seu titulum irrequisitus inferrem, et hoc etiam non omnibus requirentibus exhiberem. Tu nosti, rex optime, quoniam, me renitente atque tergiversante, Domnini, militis tui, suasionibus precibusque in votum tuum deductus sum, ut scilicet laborem hunc subirem. Nec non labe
Abbreviated transcription (Latin):
cõnes ⁊ huiꝰ sc̾psisse eoluissem quĩ
me fuiẽ ꝙꝑi huic fecisse exiscuuant
tales equidẽ uit unũ suffecisset se¬
culũ ⁊ tam grande eciã enasisset do¬
lumẽ ut soło ingnitu p̃ms terruisset
quoseñ lectores ⁊ ob a fatis ratus
sum ea q̃ dcã sunt sit sũmotenus
tetigisse Nen eni puero aut menti

Expanded text:
s modi scripsisse voluissem, quando me finem operi huic fecisse existimant tales? Equidem vix unum suffecisset seculum! Et in tam grande etiam evasisset volumen, ut solo intuitu primo terruisset quoscunque lectores, et ob id satis ratus sum ea, que dicta sunt, sic summo tenus tetigisse; non enim puero aut inerti
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dicam iustos oñs s nec ridicules
aut simplicit̾ subulosos esse quyno
seculari stientia ingenis. ⁊ moribꝰ
at ecã insigui charitate ꝯspicnos
linũ p̃terea in litore autons et
ꝑresiis ingenio se firmam magis
semꝑ de bouitate diuiua ꝯfidens
quasi de robore bincłorũ Sic at a
nanta quas magis nocnas credidi
sagictas ãmoni esco arbitror super¬
espe ꝙ̃ płunas ad uersus quas uix
credam satis armasse potuerin nõ
equidem se quãtũcũꝙ bellicesissimꝰ
mles sit. a der cante amare potuit
qͣrquã qũ locus hostili gladio linq̃ret᷑
igit᷑ ipse deus ꝑtegat qui polus no¬
uit diuercicula nullignãtiũ ⁊ noles

Expanded text:
non dicam iustos omnes, sed nec ridiculos non dicam iustos omnes, sed nec ridiculos aut simpliciter fabulosos esse, quin imo seculari scientia, ingenio, et moribus, ac etiam insigni claritate conspicuos. Lignum preterea in litore ancoris et proresiis ingeniose firmavi, magis semper de bonitate divina confidens quam de robore vinculorum. Sic et a nauta, quas magis nocuas credidi, sagittas amovi, esto arbitrer superesse quam plurimas, adversus quas vix credam satis armasse, potuerim; non equidem se, quantumcunque bellicosissimus miles sit, adeo caute armare potuit quisquam, quin locus hostili gladio linqueretur. Ipse igitur Deus protegat, qui solus novit diverticula malignantium, et volens
Abbreviated transcription (Latin):
tesan siccatori nesurgenti uut sca¬
pioui affricauo iusi rogatꝰ aut s
auncꝰ esset asseberem dicta suit hec
ui Rer bona cum tua uenia queso et
postreno p̃cor si ꝯtungat teunꝙͣ ali¬
quos tulia obicientes audire tamꝙͣ
bĩcatis cõscius imꝑa regia cũ ind̾igna¬
cõue silenciũ ⁊ quod tuo nõi te peten¬
te dicatũ est ymo ꝯpoĩtia te maudãte
regia uirtute defende Supererant
multa ẜ quĩ michi satis dem̃ esse ui¬
dec omittenda reliqua censui ⁊ deo
p̃sidio ⁊ tembente tendat in publieũ
tum est In quo ea qua potiu solercia
iuxͣ betoꝵ tͣdiciones deorũ gẽtiluuo
genus eorũq posteritates multis
undiq ex quisicas uigiliis quo dacum
eerdine desc̾psi ⁊ mxͣ mandatum
tue sẽnitat̾ ꝓ uiribus ingeni mei
post fubulas fictionũ sensus senab
rcuns sumptos sen a tenu intel¬
lc̃ũ meo enuũctos apposin Oñaiq
insaap ꝙ officiosissiuũ ratꝰ sum nõ
millis poetas adusus opĩones talũ

Expanded text:
Cesari dictatori resurgenti aut Scipioni Affricano, nisi rogatus, aut si amicus esset ascriberem. Dicta sint hec, mi rex, bona cum tua venia, queso, et postremo precor, si contingat te unquam aliquos talia obicientes audire, tanquam veritatis conscius, impera regia cum indignatione silentium, et quod tuo nomini, te petente, dicatum est, imo compositum te mandante, regia virtute defende. Supererant multa, sed quoniam michi satis dictum esse videtur, omittenda reliqua censui, et Deo, presidio et te iubente, tendat in publicum.eris ventum est. In quo ea, qua potui solertia iuxta veterum traditiones deorum gentilium genus et eorum posteritates, multis undique exquisitas vigiliis, quo datum est ordine, descripsi, et iuxta mandatum tue serenitatis pro viribus ingenii mei post fabulas fictionum sensus, seu ab antiquis sumptos, seu a tenui intellectum meo emunctos, apposui. Ostendi insuper, quod officiosissimum ratus sum non nullis, poetas adversus opiniones talium
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑtĩseam Et sic nõ dubito quꝰ sit
qui dicant me ꝙ oportun sit sepissi¬
nre lengiorem P̾mis ut sit esse fu¬
teat ucce ẽ fuere enĩ huiꝰ facmoris
sus derbis relata sunt quia nõ eãt
ui de possem ampliora descbẽ in ex
mes ueluisent fabulas aut historius
est sano hõi Quedam uõ eciũ ad ple

Expanded text:
do, pertranseam. Et sic non dubito, quin sint, do, pertranseam. Et sic non dubito, quin sint, qui dicant me, quam oportunum sit, sepissime longiorem. Primis ut sic esse fatear necesse est. Fuere enim huius facinoris sub verbis relata sunt, quia non erat, unde possem ampliora describere, ni ex meo voluissem fabulas aut hystorias est sano homini. Quedam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t in cuieres iam quietos exordiũ
sumptũ est Sꝰ que so q̃ puetas hec
exquo tai̾tatis fomite orit᷑ q̃ hinꝰ
pietatis causa Credo generosi annmi
uideri cupiãt tales in hoc ꝙ hono¬
res reges curẽt dñdantq quia
tubent̾ audientes dedecora O ꝙͣ parno
tales existimãt nobilitatẽ mereari q̃
egregiis moribus iusticia sanctitate
atꝙ sciencia adipiscit᷑ Scirent isti si
nouiles essent qr nõ polũ suꝑuataneũ
sit fed dampnosum nõ solio gẽtibꝰ
s uale mertis quibuscũq ꝯpati ⁊ itee
si papiũt ẜuent hant pietatẽ i meliꝰ
Turpia aut deonũ gentiliũ dedecora
nee dornim̃t nec õpita sunt qu̾yno
a sacra xp̃i doct᷑na in ꝑꝑetñ nõ surrec¬
tura sepulta ⁊ ingenti dampnatõnis
mole ꝯtecta ouus ⁊ oppressa sunt huid
teat eos si deorũ getiliũ obiectõni
eis eila fuit ꝯpassio cum int̾ alia.
ꝙͣ longa serie reatando fabu¬
las atqz hystorias aut illas emcleau¬

Expanded text:
potest in cineres iam quietos, exordium potest in cineres iam quietos, exordium sumptum est. Sed queso, que pietas hec? Ex quo caritatis fomite oritur ? Que huius pietatis causa? Credo generosi animi videri cupiant tales in hoc quod honores regios curent, ostendantque, quia turbentur audientes dedecora. O quam parvo tales existimant nobilitatem mercari, que egregiis moribus, iustitia, sanctitate, atque scientia adipiscitur! Scirent isti, si nobiles essent, quia non solum supervacaneum sit, sed damnosum non solum gentilibus, sed malemeritis quibuscunque compati; et ideo, si sapiunt, servent hunc pietatem in melius. Turpia autem deorum gentilium dedecora nec dormiunt, nec sopita sunt, quin imo a sacra Christi doctrina in perpetuum non surrectura sepulta, et ingenti damnationis mole contecta et oppressa sunt. Huiuteat eos, si deorum gentilium abiectioni eis ulla fuit compassio, cum inter alia ctorie quam longa serie recitando fabulas atque hystorias, aut illas enuclean
Abbreviated transcription (Latin):
tilem arbitrari hos ego excessisse nõ
reor Andere quidem qdi ab omi ne¬
cessitate cõcessum est nõ ẽ temeraie
ag̃e Nenũ ꝑhibitũ legi seu honesta
suit sen etiã eciã mi uꝰ honesta regũ
gesta desc̾bẽ Erat tamẽ regibus a¬
cuis sic egisse ut iuldeeis refecri
posfet p̃t̾ honescũ. Ego aut̃ de huis
nẽ erdinato nec in ħoc dispõito stilo
stͦpsi ẜ sũmotenus ⁊ p̃functorẽ sti
nõ nuꝙ ordo assumpti oꝑis exigebat
recitam si qua insenni ⁊n esto fece¬
ram nõ uonũ aut misitatũ faciuns
feci scant tã antiq̃ ꝙͣ mͣgna illusc̾io
sc̃ptorũ boliuã in quib ⁊ stilo ce¬
lebri ⁊ crdine integro regũ recitã¬
tur acta a quibꝰ si quid huit oꝑi ap¬
positũ est nomi ssumꝰ sumpsi Si ergo
lec q̃rela facienda est de ulł amplio¬
ribus ⁊ antiquis querant᷑ historio¬
graphis quenũ sc̃ pta coleberruma
cũ fama iam diu unili̾ro patuore
orbi et hnis si quod odiũ genari

Expanded text:
tilem arbitrari. Hos ego excessisse non tilem arbitrari. Hos ego excessisse non reor; audere quidem, quod ab omni necessitate concessum est, non est temerarie agere. Nemini prohibitum legi, seu honesta sint, seu etiam minus honesta, regum gesta describere; erat tamen regibus satius sic egisse, ut nil de eis referri posset preter honestum. Ego autem de his non ordinato, nec in hoc disposito stilo scripsi, sed summo tenus et perfunctorie, uti non nunquam ordo assumpti operis exigebat, recitavi, si qua inserui. Sed, esto fecerim, non novum aut inusitatum facinus feci; stant tam antiqua quam magna illustrium scriptorum volumina, in quibus et stilo celebri, et ordine integro regum recitantur acta, a quibus, si quid huic operi appositum est, novissimus sumpsi. Si ergo hec querela facienda est, de illis amplioribus et antiquis querantur hystoriographis, quorum scripta celeberrima cum fama iam diu universo patuere orbi; ex his, si quod odium generari
Abbreviated transcription (Latin):
iam calcibus traunte exer bi¬
tent ⁊ ex tnͣsũro ꝑsiliant cla¬
ꝙ p̃sumã ueter regñ terebrare
uusta ⁊ quietos iu longa pate cinẽs
ĩ nonũ odiũ suscitare. aut eorum
retensioribus nebulis Reteres offus¬
care splendores Neonõ ⁊ deorũ ouso¬
pita scelã audientibꝰ ciictis ĩ mimus
oportimã uigiliã ex citae̾ ⁊ sub titulo
honorabli scilieꝰ genealerie deorũ
ecraundem recitare latroeiia ⁊ incestꝰ
longa est querola hec ⁊ plurun mẽbro¬
rũ implicita ⁊ eamõscnͣte aduerto
quĩ seuserant isti quid sepserim ⁊ po¬
tissime dum queruit᷑ qd deorum
gentiliũ facinora recitarĩ uerũ gẽ¬
tiłiũ ammũ redolet ista qquestis ⁊
i sie sapiũt mẽte ut uerba feuant
qrula uig adhuc ĩ nõ millis errer
ille infaiis quẽ quest anferat deus
⁊ resoluat in nchilũ obiectis aut̃
rũdisse facilluuiũ est agit enĩ te me¬
rarie qui innin tiines escedit au¬
dacie sic menũ in libro echiterũ aristo¬

Expanded text:
iam calcibus tramite exorbitent, et ex transverso prosiliant claquod presumam veterum regum terebrare busta, et quietos iam longa pace cineres in novum odium suscitare, aut eorum recentioribus nebulis veteres offuscare splendores, nec non et deorum semisopita scelera, audientibus cunctis, in minus oportunam vigiliam excitare, et sub titulo honorabili, scilicet Genealogie deorum, eorundem recitare latrocinia et incestus. Longa est querela hec et plurium membrorum implicita, et ea monstrante, adverto, quoniam senserint isti, quid scripserim, et potissime dum queruntur, quod deorum gentilium facinora recitarim. Verum gentilium animum redolet ista conquestio, et, si sic sapiunt mente, ut verba sonant querula viget adhuc in non nullis error ille infamis, quem queso auferat Deus et resolvat in nichilum. Obiectis autem respondisse facillimum est. Agit enim temerarie, qui in nimium terminos excedit audacie; sic memini in libro Ethycorum Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝯẜuatio utis uõi in longam ꝯpuatiõnẽ
iri nõ possit nona ꝑductis aduertens
reliquis iuam homnes nulla possent
ꝑduci icͨ. eciã ꝑ tempasculum ratione
ꝯsistẽ Ergo huic fit ut disc̃to natẽ
ordine hic ex mortalibꝰ nascut᷑ sabar
docio apti aut regniũ ⁊ nõ nulli legñ
lacores p̃sides poete phi seu sublimes
miora cõstende̾ in theologiam digila¬
tes iremꝰ et agcultor absit et quibꝰ
queso fructibꝰ tam nobile seq̃tos stu¬
dni untrarem᷑ Si cemecarius si lig̃¬
naruis de sit quibꝰ in tãbnatulis ab
ymbribꝰ a nẽtis a. frigoibus ac solis
estu ⁊ aliis ĩcõmodis assidue cuper¬
ĩminẽtibꝰ tntabuu᷑ di nõ sit lunises¬

Expanded text:
ionem iri non possit nova productio, advertens, reliquis sinam, homines nulla possent producti, nec etiam per tempusculum, ratione consistere. Ergo hinc fit, ut discreto nature ordine hic ex mortalibus nascatur fabedotio apti aut regimini, et non nulli legum latores, presides, poete, phylosophi, seu sublimes miora conscendere, in theologiam vigilantes iremus, et agricultor absit, ex quibus, queso, fructibus, tam nobile sequentes studium, nutriremur? Si cementarius, si lignarius desit, quibus in tabernaculis ab ymbribus, a ventis, a frigoribus ac solis estu, et aliis incommodis assidue superimminentibus, tutabimur? Si no
Abbreviated transcription (Latin):
ros reor qu̾ymo arbitror dice̾t loge
melius fuisse seudiis sanctioribus
triuisse tp̃s quã talia didicisse Quot
cerarꝰ ⁊ pentifitu canones ⁊ medici¬
ua quaꝵ płii sc̃issima arbit᷑bant᷑
studia eo ꝙ ex eis ꝑ sepe auro aidi
gnõsis quibatũq ingenus appetẽda
erant ⁊ sacra bolur̃ aquiba ⁊ ꝑtu
pendẽ ꝑitura docem᷑ ⁊ dei magͣlia
de clarant᷑ atqz quo scraunte celeste
ceteris pponendũ est Et quibꝰ quod¬
cũq sum psisse forte sauctiuis egisse
me dice᷑nt obiectores Saue si qued
debemꝰ age̾mus omĩs legnin mĩster
rostra srusc᷑ ꝯscende̾t actamẽ nõ a¬
deo facile est ut exiscuuat aliqui
delle ouũã que debemꝰ ⁊ longe acri¬
consequi si belin Llam ⁊ cicharista ba¬
riis et fidibus aliis lencuis aliis uers
ꝓtensus tractis huis granẽ acutũ ill
tumitũ reedentibꝰ docta mar plectro¬
ꝙ ex tam discoreancibꝰ tomis reddit
suaussuna anmoniã sic ⁊ nul porẽs

Expanded text:
ros reor, quin imo arbitror dicent longe ros reor, quin imo arbitror dicent longe melius fuisse studiis sanctioribus trivisse tempus, quam talia didicisse. Quod Cesarum, et Pontificum canones, et medicina, quorum plurimi sanctissima arbitrantur studia, eo quod ex eis persepe auro avidi generosis quibuscunque ingeniis appetenda. Erant et sacra volumina, a qupendere peritura docemur, et Dei magnalia declarantur, atque, quo tramite celeste ceteris preponendum est. Ex his quodcunque sumpsissem, forte sanctius egisse me dicerent obiectores. Sane si, quod debemus, ageremus omnes, legum minister rostra frustra conscenderet! Attamen non adeo facile est, ut existimant aliqui, velle omnia, que debemus, et longe acrconsequi, si velimus. Nam, ut cytharista variis ex fidibus, aliis lentius, aliis vero protensius tractis, his gravem, acutum illis tinnitum reddentibus, docta manu plectroque ex tam discordantibus tonis reddit suavissimam armoniam, sic et natura parens,
Abbreviated transcription (Latin):
uũe ampleru uenoreo ñt mellitis
suanus. nũe blandions nuiliebrabus
nut petulca lascmiis nũe p̃cibꝰ nũt
lac̾iis quas obse quie sissuuas hũs
fenune unt̃ iudignacõne ꝯpõĩta absq
int̾issione nõ diebus omibus tĩi¬
s uoctibus auiatis uiri añ inpugtia¬
bat e quã gruma ⁊ intollerrbilul st̃
diltarũ muuilierũ ⁊ potissime noce̾na
anuiitẽ terga de dit ⁊ diribus armate
femrẽ inħmiis succubuit michi aut nõ
tale adũsus deorũ gentiliũ migas
uellum est Mille iam uoris rõnibus
a me ꝯgnitis imꝑbatas Et iõ cum eis
exhaustis uiribus aciens pulsis lens
quidem enm nõ passurũ ut qui tam
du rc̃o traunte eius uestigia qune¬
uis seentꝰ sum senex exorbite ⁊ si
porriget ⁊ fessũ placida quiete fo¬
nebit sed ut in fuẽ ueniã satis es
piissis colligi p̃t uti nõ eñs decet
craccare gentilia sit nec om̃ibus inde
que proua uidentur ingenia
I fateant᷑ nõ nulli uerã esse
q̃ scã sunt nõ tamẽ quietu¬

Expanded text:
nunc amplexu venereo, nunc mellitis saviis, nunc blanditiis muliebribus, nunc petulca lasciviis, nunc precibus, nunc lacrimis, quas obsequiosissimas habent femine, nunc indignatione composita absque intermissione non diebus omnibus t noctibus amantis viri animum impugnabat! O quam gravia et intolerabilia sunt dilectarum mulierum, et potissime nocturnaebat, amittere, terga dedit, et viribus armate femine inermis succubuit. Michi autem non tale adversus deorum gentilium nugas bellum est, mille iam veris rationibus a me cognitis improbatas, et ideo cum eis, exhaustis viribus acieque pulsis, levis quidem eum non passurum, ut, qui tam diu recto tramite eius vestigia iuvenis secutus sum, senex exorbitem, et, si porriget, et fessum placida quiete fovebit. Sed, ut in finem veniam, satis ex premissis colligi potest, uti non omnes decet tractare gentilia, sic nec omnibus indecque prona videntur ingenia. i fateantur non nulli vera esse, que dicta sunt, non tamen quietu
Abbreviated transcription (Latin):
ductũ pũcipũ ⁊ ibidem nepharie accu¬
satũ ⁊ sua paciẽte huilicate false tes¬
tantibꝰ quidam in sumilatũ ⁊ in hĩe in
p̃toris presidis lusum uurgis cesum
corona spinea insignitũ spucis ⁊ cola¬
sis deturpatũ ⁊ podemo latroiõ mo¬
re dampuacũ cruciq afpioum sublun
⁊ iũ eadem aceto ⁊ felle potatũ omꝰ
cum iam huãnitate sicta suppliciis
in fuiẽ suũ imisset deu ⁊ melius reor
ut thome de aquiro placet cũ uolini¬
tarle collẽs dimbus spiu emisisset
tromuit erbis om̃is ⁊ mei̾dianũ
fere solis iubar ꝑ tres noras uit ĩtẽbs
luuia et oppõito osfuscata Esto alit
ad pelicarpũ sc̾bat dyonisins ariora¬
gita qd ego miron Inde enis a ceco
milite ꝑforatie laucea pectus sang̾nẽ
aquanut tũ enusit et quo sacra omia
urẽ salutis credo sumpsisse exordiũ
nec nmꝰ certũ hẽo enm aorucr deps¬
situm ati sepulcũ ac inde uirtute sue¬
deitatis uti pristi cecmerãt uates

Expanded text:
ductum principum, et ibidem nepharie accuductum principum, et ibidem nepharie accusatum, et, sua patiente humilitate, false testantibus quibusdam insimulatum, et hinc in pretorio, presidis lusum, virgis cesum, corona spinea insignitum, sputis et colaphis deturpatum, et postremo latronum more damnatum, crucique affixum sublimi, et in eadem aceto et felle potatum. Cuius cum iam humanitate victa suppliciis in finem suum ivisset seu, et melius reor, ut Thome de Aquino placet, cum voluntarie, collectis viribus, spiritum emisisset, tremuit orbis omnis, et meridianum fere solis iubar per tres horas ivit in tenebras, luna ex opposito offuscata esto aliter ad Policarpum scribat Dyonisius Ariopagita, quod ego miror. Inde eius a ceco milite perforatum lancea pectus sanguinem aqua mixtum emisit, ex quo sacra omnia nostre salutis credo sumpsisse exordium. Nec minus certum habeo, eum a cruce depositum atque sepultum anima deitatis, uti prisci cecinerant vates,
Abbreviated transcription (Latin):
uene ꝯplacui au dite eñ Pretẽa c̃de
⁊ racũ hẽo eũ aquid apud caua galilee
in uniũ uersis ut sacro pectori abscan¬
ditũ du̾uitatẽ ostende̾t sumpto iã ratro
ꝯsorcio indeam urbesq phenitũ Sama¬
riam ⁊ galileam ambisse ⁊ celesti degnna¬
te intemplo ⁊ sinagogis decuisse pplos
lepras mũdarse eluignes uocales ẜe¬
cisse lumẽ cecis sen nã᷑ seutaũ ꝑditũ
restaurasse aĩas ab erco in tadanera
reuocasse febribus bentis ⁊ undis nupe¬
rasse ⁊ in multis signa sue diuitatis
monstrasse post hec hora eis aduemẽ¬
te eũ sacdetũ hebi eorũ ĩuidia ꝓcu¬
rante. locis a se amitorũ pedibus ⁊
iungenti illo celebrato quinio in quo suis
in cibũ ⁊ pang̾nẽ eius in potu tã pñtibꝰ
quã futis erhibuit uuo sociorũ uequã
uendente or̃one in solirudine pacta
a nepharia turba exquirẽte eũ fusti¬
bus ⁊ lanternis captũ ⁊ in pũtia de¬

Expanded text:
bene complacui, audite eum! Preterea credo bene complacui, audite eum! Preterea credo et ratum habeo eum aquis apud Chana Galilee in vinum versis, ut sacro pectori absconditam divinitatem ostenderet sumpto iam sacro consortio. Iudeam, urbesque Phenicum, Samariam, et Galileam ambisse, et celesti dogmate in templo et synagogis docuisse populos, lepras mundasse, elingues vocales fecisse, lumen cecis seu natura, seu casu perditum restaurasse, animas ab Orco in cadavera revocasse, febribus, ventis, et undis imperasse, et in multis aliis signa sue divinitatis monstrasse. Post hec, hora eius adveniente, eum, sacerdotum Hebreorum invidia procurante, lotis a se amicorum pedibus, et ingenti illo celebrato convivio, in quo suis in cibum et sanguinem eius in potum tam presentibus quam futuris exhibuit, uno sociorum nequam vendente, oratione in solitudine peracta, a nepharia turba exquirente cum fustibus et lanternis captum, et in presentiam de
Abbreviated transcription (Latin):
tis artificio fõ s̾ est ubũ stil eius etꝰ¬
nũ obbmbracõne sacri spũs ad abolen¬
dam huiui gn̾is labẽ obmobediẽciã
pmorũ ꝑntũ ꝯtracta ingenne uirgĩs
sabeis regibus oblatis numeibus ado¬
ratus est ⁊ etate crescente iit̾ saere
legis doctores dum solue̾t netus am¬
uignes non dens s adiuirande indolis
puer ab eis creditus est Nõdum eni
uitatis pplendor et̾nus caligniẽ aster¬
serat a mẽtibꝰ eorundẽ ut eũ scilie
denur illis ixuissu ceguosco̾nt quõ
morͣ li sceptũ carne diderut insuꝑ certũ
habeo qui etherea arte relicta ⁊ ex deo
ẜmi assumpta p forma ⁊ qui int̾ hoĩes
uti ho uersatus est Iam t̾gesinũ agẽ¬
tem etatis amiũ ab hispido atq silicu¬
la uate ⁊ ab utro mris sacro pleuo spie
ad aꝑienda et̾ne salutis iamiã lecũ
Iordanis in alueo dum celũ intouut
desup ⁊ acre imur suꝑ mcñbentis
ibis in uotem solutũ deitatis aientis
hic est filius meus dileñs in quo michi

Expanded text:
tis artificio factum est, verbum scilicet eius eternum obumbratione sacri spiritus ad abolendam humani generis labem, ob inobedientiam primorum parentum contractam, ingenue Virginis Sabeis regibus, oblatis muneribus, adoratus est, et, etate crescente, inter sacre legis doctores, dum solveret nexus ambiguos, non Deus, sed admirande indolis puer ab eis creditus est. Non dum enim veritatis splendor eternus caliginem absterserat a mentibus eorundem, ut eum scilicet Deum illis repromissum cognoscerent, quem mortali septum carne viderent. Insuper certum habeo eum, qui, etherea arce relicta et ex Deo servi assumpta forma, et qui inter homines uti homo versatus est, iam trigesimum agentem etatis annum, ab hyspido atque silvicola vate, et ab utero matris sacro pleno spiritu ad aperiendam eterne salutis ianuam, lotum Iordanis in alveo, dum celum intonuit desuper, et acre murmur superincumbentis nubis in vocem solutum deitatis aientis: hic est filius meus dilectus, in quo michi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cũ nõ nblis aliis eciam lactamionis
Reofidus homo oyichi quido a tenens
aiuis notissimũ est psalmista mõstrãte
qui om̃s dii gencũ demones ⁊ huic
eoru semꝑ mepta displionẽ faciuora
fateer tamẽ religione eorũ se põĩta
quorindã poetarũ mores ⁊ sc̾ pta pla¬
cuisse ⁊ ob idno solu eoslundasre s
ꝑ uiribus ⁊ ab obrectionibus accusan¬
ciũ defendisse ut appet in p̃cedẽtibꝰ
liquido ⁊ hoc ideo foti ut ab ngnaris
nõ uemiant lacerandi qui si xp̃iũ no¬
tus es p̃mimniuisse end se adũsus hõstes
inꝑ landabile fuit Sane picẽ tractã¬
tes coĩquinãt᷑ a pice Iam płiu dũ
se fortissimos excunarẽt i pulsi ab
adest testis certissimus inbecillitatis
templum ebificant mirabile multa
boua ꝯposuit Et tandem iam etato ma¬
turus tot houoꝵ largitoe postpoito
constenso offensionis mõte maloch
egiptionũ ydolum fletis genibꝰ ado¬
rant Quid erge cu ne eris fortion
salemone aut ccu ppectione plener fal¬

Expanded text:
 cum non nullis aliis etiam Lactantius, neofidus homo. Michi quidem a teneris annis notissimum est, Psalmista monstrante, quia omnes dii gentium demones, et hinc eorum semper inepta displicuere facinora. Fateor tamen, religione eorum seposita, quorundam poetarum mores et scripta placuisse, et ob id non solum eos laudasse, sed pro viribus ab obiectionibus accusantium defendisse, ut apparet in precedentibus liquido; et hoc ideo feci, ut ab ignaris non veniant lacerandi, qui, si Christum notus es, premunisse enim se adversus hostes semper laudabile fuit, sane picem tractantes coinquinantur a pice; iam plurimi, dum se fortissimos extimarent, impulsi ab adest, testis certissimus imbecillitatis templum edificavit mirabile, multa bona composuit, et tandem, iam etate maturus, tot honorum largitore postposito, conscenso offensionis monte, Maloch, Egyptiorum ydolum, flexis genibus adoravit. Quid ergo? Tune eris fortior Salomone aut circumspectione plenior? Fal
Abbreviated transcription (Latin):
urterẽ eduxisso post hec suis aꝑuis¬
se sopius et emedis eorũ eis coruẽ¬
cibi milla corporea impeditũ mole
euolasre Et inde celestem illũ ignẽ
inficantẽ om̃ia ⁊ uera cñcta decentẽ
i cõmilitenes eggros munsigse quo
illustati bellum aduersus arbis pud¬
tipem nunẽ illico ꝑq suũ sang̾ne
⁊ coluora multa sato ubiq ditatis sonuẽ
⁊ obtenta uictoria ducẽ suũ t̾rmmꝓha¬
tes in patriam secuti sunt Sit ⁊ iusa¬
tuta ab eodem dei uiigento piam
instorũ conĩ ⁊ gatõne ⁊ racrũ illud
reguacõnis lanacrũ quo mala facius
nubecillitate resigiuꝰ eiq uolon¬
tos ꝯfiliant᷑ nec ob id hmĩdimũ sang̾nẽ
epmdentes ut efferati plures cã
fect̃ henciliũ aut hit hirrcos ueltan¬
ios more ueti ĩmolantes Nlec a me
fuit uniꝙͣ bicas hec ãmota qũ c̃derẽ
testio prũm diem bentura ex̾mam
n qua repoluent᷑ oniã ꝑitura mag̃¬
noq dei oꝑe et cueibus ꝓpͤis om̃s
qui aute putatuꝰ mortales cu ur̃is

Expanded text:
 suis apparuisse sepius, et e medio eorum, eis cernentibus, nulla corporea impeditum mole, evolasse; et inde celestem illum ignem, vificantem omnia et vera cuncta docentem, in commilitones egregios inmisisse. Quo illustrati, bellum adversus orbis principem inivere illico, per que suum sanguinem et vulnera multa sato ubique veritatis semine et obtenta victoria, ducem suum triunphantes in patriam secuti sunt. Sic et institutam ab eodem Dei unigenito piam iustorum congregationem, et sacrum illud regenerationis lavacrum, quo mala facinorimbecillitate, resurgimus, eique volentes conciliamur, nec ob id humanum sanguinem effundentes, ut efferati plures iam fecere gentilium, aut hyrcos vel tauros more veteri inmolantes. Nec a me fuit unquam veritas hec amota, quin crederem testimonio patrum diem venturam extremam, in qua resolventur omnia peritura, magnoque Dei opere ex cineribus propriis omnes, qui ante fueramus mortales cum nostris