comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuluirtute promittebat pat solatium quiamissa conuge uniei filuute batior selatio
dugratiũ faent namdicit dittibi pallas milites ducen E suo nomine ipse uerea nie a rapio
dluentos : fisticũ corde propt̃ oreuitatẽ auxiliorũ cielo aꝑto sereno ut et aꝑta scroe napros¬
quent is prouiso nullũ enimindiciũ p̃cesserat nubiã fulgor fulerer uesisentuã tdiit pas
salicit ut diximus supra cordinẽ t enuit qui nobis qui nobis apparetint fulgicue sidi ruia¬
sns cun sint ate tonitruasruere omnia sic eni sonat ut uidea tur runã alibi cae liq ruina
ubandeo quia apudius cos tubã constat inuentã ergotrorenus langersonusenit frarõr
poprie demorn sonus. quod autem dicit intonat illuc spectat. fulminat aencas ariis quia
uussfragoren conitrua splendore fulgetrã imitari non autt̃ mrũ a ueund. a spisaitums¬

Expanded text:
eius virtute promittebat pater, ‘solacium’ quia amissa coniuge unici filii utebatur solacio. eius virtute promittebat pater, ‘solacium’ quia amissa coniuge unici filii utebatur solacio. gratiam facit, nam dicit: dat tibi Pallas milites ducentos suo nomine, ipse vero a me accipiet ducentos. TRISTI CVM CORDE propter brevitatem auxiliorum. CAELO APERTO sereno, ut «et aperta serena prospicere». INPROVISO nullum enim indicium praecesserat nubium. FVLGOR fulgetra. CVM SONITV tonitrus scilicet. Et, ut diximus supra, ordinem tenuit qui nobis apparet, ut fulgetras dicat priores, cum sint ante tonitrua. RVERE OMNIA sic enim sonat, ut videatur ruina: alibi «caelique ruina». tubaefragor’ est proprie armorum sonus. Quod autem dicit ‘intonat’, illuc spectat «fulminat Aeneas armis», quae vult fragore tonitrua, splendore fulgetram imitari. Non autem mirum est a
Abbreviated transcription (Latin):
qua dilatione : addã aut dabo aut reuera addã habentib tharconẽ : longeuus arus pex
argumento aetatis uult doctũ uideri optate duces uotis scilicet: hoc acies cãpo quasi iã inbel¬
lũ parati : regniq coronã in signẽ ñ reuera coronã quãtuscire gesnũ quã habuer̃ ergospe¬
cies ẽ progenere: mandatq: in signia idẽ magna ut castris succedã et capessã regna tir
rbena sed mihi tarda geluoccurrit tacitis questionibus. dicensse non isse propt̃ aeta¬
tem senilem filiũ uero propt̃ mixtũ genus ꝑoriginem matris unde a eneã dicitire
debere cuiaetas et origo regna concedunt : seclisq effeta senectus non tandũ dicta sȩcu¬
la etiã in uno homine secundũ eos quidicunt seculũ xxx annos habere nã aluiuolurꝰ
cx. alii mille annis putant seculũ contineri nuidet imperiũ bonae locutio ut liber

Expanded text:
qua dilatione. ADDAM aut dabo; aut re vera addam habentibus Tarchonem. LONGAEVVS ARVSPEX qua dilatione. ADDAM aut dabo; aut re vera addam habentibus Tarchonem. LONGAEVVS ARVSPEX argumento aetatis vult doctum videri. OPTATE DVCES votis scilicet. HOC ACIES CAMPO quasi iam in bellum parati. REGNIQVE CORONAM insigne, non re vera coronam, quam Tusci reges numquam habuerunt. Ergo species est pro genere. MANDATQVE INSIGNIA aut rhena. SED MIHI TARDA GELV occurrit tacitis quaestionibus, dicens se non isse propter aetatem senilem, filium vero propter mixtum genus per originem matris: unde Aenean dicit ire debere, cui et aetas et origo regna concedunt. SAECLISQVE EFFETA SENECTVS notandum dicta ‘saecula’ etiam in uno homine secundum eos qui dicunt saeculum triginta annos habere: nam alii volunt centum et decem, alii mille annis putant saeculum contineri. INVIDET IMPERIVM bona elocutio, ut «Libe
Abbreviated transcription (Latin):
exsorte thrrrenus cũ ingenti multitu dine profectus partẽ i taliae tenuit et thrrrhe¬
niã nominauiit hiidiu prraticã exercuer̃ ut etiã cicero inhortensio docet cũ captiuos
nouis penis ad fligerent occisorũ eos religantes cada uerib: quoduirgiliusdat metenti
lidi autẽ alidorege fratre qui in prouincia remanserat : quid memorẽ in ftendas caedes
figura oratoria quae paralemsis uocatur cicero nã illanimis antiqua p̃tereo : effera cruen¬
tã dicapitiipsius ut quoddi prius omen in ipsũ conuertat tormentigenus exclamatio ẽ
inuenti supplicii sanie taboq sanies mortui ẽ. tabo uiuentis scilicet sunguinis : confugere
confugiebat et ut diximus hicstoricus stilus ẽ defendier defendi id ẽ defendebatur et
uertit historiã nã ut diximus turnus magis confugit ad metentiũ : p̃senti marte sine ali¬

Expanded text:
ex sorte Tyrrhenus cum ingenti multitudine profectus partem Italiae tenuit et Tyrrheex sorte Tyrrhenus cum ingenti multitudine profectus partem Italiae tenuit et Tyrrheniam nominavit. Hi diu piraticam exercuerunt, ut etiam Cicero in Hortensio docet, cum captivos novis poenis adfligerent, occisorum eos religantes cadaveribus. Quod Vergilius dat Mezentio, θύειν Lydi autem a Lydo, regis fratre, qui in provincia remanserat. QVID MEMOREM INFANDAS CAEDES figura oratoria, quae paralipsis vocatur: Cicero «nam illa nimis antiqua praetereo». EFFERA cruenta. DI CAPITI IPSIVS ut «quod di prius omen in ipsum convertant». TORMENTI GENVS exclamatio est inventi supplicii. SANIE TABOQVE sanies mortui est. ‘Tabo’ viventis scilicet sanguinis. CONFVGERE confugiebat: et, ut diximus, historicus stilus est. DEFENDIER defendi, id est defendebatur. Et vertit historiam; nam, ut diximus, Turnus magis confugit ad Mezentium. PRAESENTI MARTE sine ali
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ casus prestat quieffecit ut eo tempore quaeras auxiliũ quothrrreni ducem requir̃ : fatis
hucte poscentibus &, perge illuc poscentib fatis namtalis ẽ sensus silegeris afferet similiter
iungit fortunã fato. ut supra ubiait fortuna om̃p̃s et in eluctabile fatũ si autẽ legeris affers
sensus erit talis fatinecessitate factũ ẽ ut uenires fortunȩ beneficiũ. ut illi ducẽn requi¬
rant legimus ergo et affert et affers: saxo ÷f. uetusto antiquo opere ut tẽpladei saxo ut¬
nerabar structa uetusto: urbis agilline sedes quaenunc ceredicitur : Irdiã quondamgens
quondã insedit non quondã inbello p̃clara nã etiã tunc florebat sane etiam supra dixim
ma eoniã prouinciã eẽ cuius dũ breuitas duos fratres lrdũ et trrrhenũ ferre nom posset

Expanded text:
eficium casus praestat, qui efficit ut eo tempore quaeras auxilium, quo Tyrrheni ducem requirunt. FATIS eficium casus praestat, qui efficit ut eo tempore quaeras auxilium, quo Tyrrheni ducem requirunt. FATIS HVC TE POSCENTIBVS ADFER perge illuc poscentibus fatis; nam talis est sensus, si legeris ‘adfer’. Et similiter iungit fortunam fato, ut supra, ubi ait «fortuna omnipotens et ineluctabile fatum». Si autem legeris ‘adfers’, sensus erit talis: fati necessitate factum est ut venires; fortunae beneficium ut illi ducem requirant. Legimus ergo et ‘adfer’ et ‘adfers’. SAXO I. F. VETVSTO antiquo opere, ut «templa dei saxo venerabar structa vetusto». VRBIS AGYLLINAE SEDES quae nunc Caere dicitur. LYDIA QVONDAM GENS ‘quondam insedit’, non ‘quondam bello praeclara’: nam etiam tunc florebat. Sane etiam supra diximus, Maeoniam provinciam esse. Cuius dum brevitas duos fratres, Lydum et Tyrrhenum, ferre non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
usisei utnt unde ẽ quodeuandrũ heroem dicit cũ sit uirtuti semeritȩ plerũq heros
ts dner is ẽpnatutinus agebat remtem poris ad ꝑsonã transtulit licito tandem sermons
tandem quia amborum desiderio nox fecerat moram : numquam res equidem t .u satis matu
re equidem dixit idẽ ego quidem troiam teuiuo. uictã non arbitror. quantũ ẽ in opinio nemea
pronomine tanto protui nominis gloria et murũ circũsonat armis et breuitatẽ suiostendit
imperii et hostilẽ necessi tatẽ obquã sepxenitus ex armare non poterat amniautẽ claudimur
tus co ideo dixit quia ipse fuit romani finis imperii iuuenalis et quae imperu fines thrberinã
uirgonatauit : sed tibi ego artifitiose agit ut etiã quae monstrantur auxilia ipsius esse uidean¬
tur ingentes autẽ populos nonsine causa dixit nãtuscia xii lucumones habuit idẽ reges
quibus unus p̃erat unde ẽ gens illi triplex populi sub gente quaterni quã fors in opina hocben¬

Expanded text:
e: unde est quod Euandrum heroem dicit, cum sit virtutis emeritae. plerumque heros et generis est. MATVTINVS AGEBAT rem temporis ad personam transtulit. LICITO TANDEM SERMONE ‘tandem’, quia amborum desiderio nox fecerat moram. Nre 'equidem' dixit, id est ego quidem Troiam te vivo victam non arbitror, quantum est in opPRO NOMINE TANTO pro tui nominis gloria. ET MVRVM CIRCVMSONAT ARMIS et brevitatem sui ostendit imperii et hostilem necessitatem, ob quam se penitus exarmare non poterat. ‘Amni’ autem ‘claudimur Tusco’ ideo dixit, quia ipse fuit Romani finis imperii: Iuvenalis «et quae imperii fines Tiberinum virgo natavit». SED TIBI EGO artificiose agit, ut etiam quae monstrantur auxilia, ipsius esse videantur. ‘Ingentes’ autem ‘populos’ non sine causa dixit: nam Tuscia duodecim lucumones habuit, id est reges, quibus unus praeerat: unde est «gens illi triplex, populi sub gente quaterni». QVAM FORS INOPINA hoc ben
Abbreviated transcription (Latin):
lsoma induest multas hero idas optas senuptias uisorũ fortiũ: sontes abusiue
proocubis posuit namdicuntur sortes et hic affiuno oraculũ non sorlacceperat
plurimacdels monstra sinut᷑ aut ꝑ augmentum dixit aut et alia uisa intellegamus
fumduo non sunt plurima: hoclatiores tare canunt hocitaliã manere significant u
equtes erant sunde it alibi tercentũ scutatiomnes um ⁊np̃sepib: altis multa non prop¬
cause sed propt̃ alud dicuntur : Nã ꝑ p̃sȩpia alte equorũ magnitudo monstratun home
rus dabrpt Tua ocu aNTi iđ longas ꝑuestes Ordine promerids singulorũ
Nommonilia nonnisi hominũ dicimquaenunc ad laudẽ profaleris posurenaquit
quos lndala curnen inge nosei sithoe fingnt eñ fecis se tractũ aut̃ e dehomero quitales
equos habuis se inducit anchisen : etbene ẽ compositum ad allud quod supraxait

Expanded text:
ναικῶν inducit multas heroidas optasse nuptias virorum fortium. SORTES abusive pro oraculis posuit; nam ducuntur sortes, et hic a Fauno oraculum, non sortes acceperat. plurima caelo monstra sinunt aut per augmentum dixit: aut etiam alia visa intellegamus: nam duo non sunt plurima. Ad v. 271 Hoc Latio restare canunt hoc Italiam manere significant: nam equites erant: quae ter se, sed propter aliud dicuntur: nam per praesepia alta equorum magnitudo monstratur, ut Homest longa per longas vestes. ORDINE pro meritis singulorum. bitus: nam monilia non nisi in hominibus dicimus, quae nunc ad laudem pro phaleris posuit. PATRI QVOS DAEDALA CIRCE ingeniosa. Et hoc fingit eam fecisse. Tractum autem est de Homero, qui tales equos habuisse inducit Anchisen. Et bene est compositum propter illud quod supra ait
Abbreviated transcription (Latin):
leẽ aut certedur nsominatiuũ non inueniri ut in multis nominib: fit Nam in decus
lectũ nonẽ quod et melius ẽ: Nãsistole sine exemplis fieri non debet : uerecunde
autẽ hocdicit sua coniunatione etiam ornari italos : Abolescet Ab olebitur et u¬
quemiam nouit latinus oraculo scilicet fauni ꝑ quod audiuit externiuenient generi
siue fide s.q.b.e.e. et .a. in hisenim dextera conprobatur : uittas quȩ religebantur
petit quasi sua: ingentibus deliis quae magna constat fuisse Portunȩ parui or¬
oris bene mediũ tenuit. Nã ne laudare uideretur ait parua nede formaret¬
auro libabat adaras. AXA& paterã significat : Hoc priami gestamenerat
tobtitiuiest̃ intopti so loberet in mobilis : in tentos uolueo soculo secogimptis e

Expanded text:
ominativum non inveniri, sicut in multis nominibus fit: quod ominativum non inveniri, sicut in multis nominibus fit: quod et melius est, nam systole sine exemplo fieri non debet. Verecunde autem hoc dicit, sua coniunctione etiam ornari Italos. ABOLESCET abolebiturquae iam novit Latinus, oraculo scilicet Fauni, per quod audiit «externi venient generi». SIVE FIDE S. Q. B. EST E. ET A. i‘petit’, quasi ad sua. INGENTIBVS Deliis, quae magna constat fuisse. FORTVNAE PARVA PRIORIS bene medium tenuit: nam ne laudare videretur, ait ‘parauro libabat ad aras pateram significat. Ad v. 246 Hoc priami gestamen erat et obtutu, id est intuitu solo haeret inmobilis. Ad v. 251 Intentos volvens oculos cogitantis e
Abbreviated transcription (Latin):
Namiunonis alia ẽ samos insula quãquam ciuitas trachiȩ quȩ ẽ incefillania s¬
modicatur. Vnde postea cum res ponsũ ȩẽt antiquã ex quirite matrẽ et aeneas¬
italiam peteret profectus adthraciã ẽ& somo tracas deos sustulit et ꝑtulit secũ
aspectus siderũ nã tempes tatẽ supradixit Mrbem ad fesunur rei biee sicuts
brittanniae et omniũ insularũ ocaeani Refuso aut̃ refluo ut lucanus indicat
et ẽ homeri et siquem extenta plagarũ quattuor Audier̃ etiã illi qui se parant᷑
Tona eaquȩ ẽ in medio quat tuor idẽ feruens Significat aut̃ antipodas : iniqui
intemperati uel ardentis Diluuio exillo exilla uastitate Aluhic distingunt et mu¬
tant sensum ut sitquos dirimit plaga solis ardentis exquomundus ẽ constitutus
nocere alit̃ serpentes in nocuas dicimus. cunctis undãq aurãq patentẽ q aq .p.¬
istienim communia sunt : Indecores : decus decoris fac̃ de cordecoris sed hic inde¬

Expanded text:
nam Iunonis alia est Samos insula, quamquam civitas Thraciae, quae est in Cephallenia, Same dicatur. Vnde postea cum responsum esset «antiquam exquirite matreItaliam peteret, profectus ad Thraciam est et Samothracas deos sustulit et pertulit secu Nec sidus aspectus siderum: nam tempestatem supra dixit. nec est bis idem Britanniae et omnium insularum oceani. refuso autem refluo, ut Lucanus indicat. et est hoc Homeri. Ad v. 226 Et si quem extenta plagarum quattvor audierunt etiam illi qui separantur zona ea, quae est in medio quattuor, id est fervens. significat autem antipodas. Ad v. 227 Iniqui intemperati vel ardentis. Ad v. 228 Diluvio ex illo ex illa vastitate. alii hic distingunt et mutant sensum, ut sit: quos dirimit plaga solis ardentis ex quo mundus est constitutus, noceri. aliter serpentes innocuas dicimus. Ad v. 230 Cunctis undamque avramque patentem ista enim communia sunt. Ad v. 231 Indecores decus decoris facit, sicut 'pecus pe
Abbreviated transcription (Latin):
nonsdea et eius uolentis ẽ sortita coniugium postea circe scũ amarer idet fingitur
iumicum in auempicũ martiũ conuerut Nã altera ẽ pica hocautem ideo sin anqr
qua auur fuit etdomi habuit picũ ꝑ quẽ futura noscebat quod ponti fic alet ubdi¬
uut libi: bene aut̃e supra et lituũ dedit qđẽ augurũ propriu reũ ancele denapea
animunia sut cumdi aliuel marciali sacerdote : Placido prior e didis ose bidepu
Dicite dar danidae Aut ex ueste eos troianos ẽẽ cognoscit qu &đ erat propria gentiũ¬
singularũ autacatosio pumenon intellegimus famã quae eos uenire mnunta uerat
indom rtiã troianos ee dixisselunde infert: Auditiq ad uertitis equora cursen Dard¬

Expanded text:
rum dea, et eius uolentatis est sortita coniugium. Postea Circe cum eum amaret et sperneretur, irata eum in auem picum Martium conuertit; nam altera est pica. Hoc autem ideo fingitur, quia augur fuit et domi picum habuit, per quem futura noscebat, quod pontificales indicant libri. Bene autem supra ei lituum dedit, quod est augurum proprium. Fabula Astraecommunia sunt cum Diali vel Martiali sacerdotibus. PLACIDO PRIOR EDIDIT ORE bene ‘plDICITE DARDANIDAE aut ex veste eos Troianos esse cognoscit, quae erat propria gentiu intellegimus famam, quae eos venire nuntiaverat, eandem etiam Troianos esse dixisse: unde infert «auditique advertitis aequore cursum». ‘Dard
Abbreviated transcription (Latin):
erant uirgines nam haec fuerat regi anumae pompilii: Ad atriũ autemo ues tae acosi¬
ue nebat : quod a templo remotũ fuerat : fossa sulco & sunt ista reciproca uiutuau sin

Expanded text:
erant virgines; nam haec fuerat regia Numae Pompilii: ad atrium autem Vestae conerant virgines; nam haec fuerat regia Numae Pompilii: ad atrium autem Vestae conveniebat, quod a templo remotum fuerat. FOSSA sulco. Et sunt ista reciproca; n
Abbreviated transcription (Latin):
ide mmoc tem noctisq orientia signa quae nocte sequurur. utnrmphas flumina lnuo¬
a num sollemni: du plices duos : Cueloautẽ uenerẽ herebo anchisen: caelo Clirus
loco sequutus ẽ. alufulmen dicunt aeris scifione ardentẽ rimã quo s alibi scquitu un¬
tomuorib ire ꝑaltũ auspicus manifestafides: haec fontis stagra murici Vttehu
a ncolis discuntur : quod autẽ ait stagna uerũ ẽ nã numicus ingens antefiniue¬
us fuit in quoreptũ e cadauer aenȩat᷑ et consecratũ p̾paulatim deure scebs in fortẽ¬
qu & ipse siccatus ẽ sacris interceptis : Vestȩ enim libari nisi dehoc fluuio licebat: Ordi¬
ne abomni Ex omni qualitate dignitatũ quod apud romapos inlego tione mug cenda
hodieq: seruat᷑ : Augusta ad moenia Augurio consecrata hine paulo postoabure est
todiẽ augustũ ingens &nisi in augusto lõco consilium senatus habere non paters ub
Vnde templũ uestae non fuit augurio consecratũ ne illuo conuenireu senatus ab

Expanded text:
unde est" . Ad v. 138 Noctem noctisque orientia signa quae noctem sequuntur, ut nymphas flumina: invo sollemni. DVPLICES duos. CAELO autem Venerem. EREBO Anchisen. CAELO CLARVS loco secutus est. Alii fulmen dicunt aëris scissione ardentem rimam, quos alibi sequitur dte maioribus ire per altum auspiciis manifesta fides». HAEC FONTIS STAGNA NVMICI ista iam ab incolis discuntur. Quod autem ait ‘stagna’ verum est: nam Numicus ingens ante fluvius fuit, in quo repertum est cadaver Aeneae et consecratum. Post paulatim decrescens in fontequi et ipse siccatus est sacris interceptus: Vestae enim libari non nisi de hoc fluvio licebat. ORDINE AB OMNI ex omni qualitate dignitatum: quod apud Romanos in legatione mittenda hodieque servatur. AVGVSTA AD MOENIA augurio consecrata. Hinc paulo post illud est «tectum augustum, ingens». Et nisi in augusto loco consilium senatus habere non poterat: unde templum Vestae non fuit augurio consecratum, ne illuc conveniret senatus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
lo ideo eret horridiquia uenebantur ideo uenabantur. quia habebant da rasepibodim
dt anfertiles mamolles fera cessurꝰ ut in georgicis docet et cuigutre solũpã quellioe inio¬
ar nrando: Quin et marrubia uenit degente : sac̃ medea quandore Iaetis cholednissiuaco¬
nt secute dictur aditaliã ꝑuenisse. et populos quosdã circa fucinũ ingentẽ lacũ habitain¬
tts quimar rubii appellabantur. quasicircamare habitantes propt̃ paludis ma nitudi¬
nem docuit remedi contra serpentes quãquã alii marubios arege dictos ueliN Iuesor
populi medeã angiti ã nominauer abeo qđ eius carminib serpentes angexẽ abhis nuno
umbromne den us dicit non regẽ sed ducẽ s autẽ isti marsorũ popubfrapdea suꝑẽ ibir et
b be dris aqui serpentib: grauiter autẽ spirantibus solo nocentib flatũ lacanus anter

Expanded text:
alio: ideo erant horridi, quia venabantur; ideo venabantur, quia habebant duras glebas, id alio: ideo erant horridi, quia venabantur; ideo venabantur, quia habebant duras glebas, id est infertiles: nam molles feraces sunt, ut in Georgicis docet «et cui putre solum, namque hoc imitamur arando». QVIN ET MARRVVIA VENIT DE GENTE SACERDOS Medea quando relictis Colchis Iasonem secuta est, dicitur ad Italiam pervenisse, et populos quosdam circa Fucinum ingentem lacum habitantes, qui Marrubii appellabantur quasi circa mare habitantes, propter paludis magnitudinem, docuit remedia contra serpentes: quamquam alii Marrubios a rege dictos velint. Hi ergo populi Medeam Angitiam nominaverunt ab eo quod eius carminibus serpentes angerent. Ab his nunc Vmbronem venisse dicit, non regem, sed ducem. Sunt autem isti Marsorum populi. FRONDE SVPER GALEAMBVS HYDRIS aquae serpentibus. ‘Graviter’ autem ‘spirantibus’ solo nocentibus flatu: Lucanus «ante
Abbreviated transcription (Latin):
est urius patpus moncontentuis imperiisi transut adeã paniã et multis popalis subiuse¬
tis. suudibatauit imperiũ : telebotũ cap̃as cũ regna teneret cũ teneret cap̃a ssoegalesds¬
bota ã tedeboae caparũs populi quo stelo suo regebat imperio: sarras tris populoopos
locus campaniae est celemna locus sacer iunoni: et quos maliferȩ despeetant m.b. Multi nolã
lolint itellegi. et dicunt iratum uirgłm nom̃ eius mutasie propt̃ sibi negatũ hosprium
aid aperte noliuisse dicere sedos tendere ꝑperi frasin: pã illicpunica mala nascuntur et nunc
blla pronola posuerit aliiuolur accipiut sit sinalifa edegat᷑ moenia abelloucate ras lebe
pis corten inquauis forma tota flectitur facilitate montosȩ nersae ciuitas iun mortobus
bosgens aequiculã gentẽ dicit et morũ et uitie qualitate predurã sme aliud pendet ex

Expanded text:
vero eius, patris non contentus imperio, transiit ad Campaniam et multis populis subiugavero eius, patris non contentus imperio, transiit ad Campaniam et multis populis subiugatis suum dilatavit imperium. TELEBOVM CAPREAS CVM REGNA TENERET cum teneret Capreas, regna Teleboum: nam Teleboae Caprearum sunt populi, quos Telon suo regebat imperio. SARRASTRIS POPVLOSlocus Campaniae est Celemnae, sacer Iunoni. Ad v. 740 Et quos maliferae despectant moenia bellae multi Nolam volunt intellegi et dicunt iratum Vergilium nomen eius mutasse propter sibi negatum hospitium, et id aperte noluisse dicere, sed ostendere per periphrasin; nam illic Punica mala nascuntur: ut nunc 'Bella' pro 'Nola' posuerit. alii ita volunt accipi, ut sit synalipha et legaris cortex in quamvis formam tota flectitur facilitate. MONTOSAE NERSAE civitas in montibus T. a.». HORRIDA PRAECIPVE CVI GENS Aequiculam gentem dicit, et morum et vitae qualitate praeduram. Sane aliud pendet ex
Abbreviated transcription (Latin):
troiani nominis hostis :rapit populos rapti adducit etiã cãpaniae loca commemorat
nammas sicus mosẽ uitib plenus massica autẽ dixit ꝑt aneo ardunlues cinqueit dui¬
e campaniena inflamia quae ẽ caledicit᷑ e. etingallia hoc nomineudus i sal lucumis
cap̃tip aꝑnenna commemorat : Amnisq uado siacc̃ola uulturm. fluuiau sianits cupues¬
cadit in mare: saticulus asꝑ populus campanie asꝑ morib oscarũq manusea puen
clauȩ cubito semis facgȩ eminentib hinc ethinc acuminib quibdã quatita in hosie
panu falcat i cominus en ses affectauit uarietate nã consequens fuerat dextra sarnis
didis falcats falcitus autẽ ensis ẽ arpen quausus ẽ ꝑseus lucanus sebocridis hat iũ
monstriũ tede rubente ⁊ sebale oebalus filius ẽ zelonis et nimphe sebetinidis hucuẽ
ne sxtain capolimꝰ sedte londiu regauit apꝰ capreas in sulã contranea poloisia salus

Expanded text:
‘Troiani nominis hostis’. RAPIT POPVLOS raptim adducit. Etiam Campaniae loca commemorat. ‘Troiani nominis hostis’. RAPIT POPVLOS raptim adducit. Etiam Campaniae loca commemorat. Nam Massicus mons est vitibest Campaniae; nam in Flaminia quae est Cale dicitur. est et in Gallia hoc nomine, quam Sallustius captam a Perperna commemorat. amnisque vadosi accola vulturni fluvius est Ccadit in mare. SATICVLVS ASPER populus Campaniae, asper moribus. OSCORVMQVE MANVS Capuenses clavae cubito semis factae, eminentibus hinc et hinc acuminibus quibusdam: quae ita in hoHispani. FALCATI COMMINVS ENSES adfectavit varietatem: nam consequens fuerat ut diceret ‘dextras armant gladii falcati’. Falcatus autem ensis est harpen, qua usus est Perseus: Lucanus «harpen alterius monstri iam caede rubentem». OEBALE Oebalus filius est Telonis et nymphae Sebethidis. Haec autem est iuxta Neapolim. Sed Telon diu regnavit apud Capreas, insulam contra Neapolim sitam. Filius
Abbreviated transcription (Latin):
fanfarus dicit plautus dissi pabote tamquã folia farfari ouidius &amoenae farfar̃ umbi
frigida misit nursia piceni ciuitas Irigida autẽ autreuera autcerte uetienosa noces giro¬
chinamq ubiq incontionib suis nursinos sceleratos appellauer̃ et scimus amare urgi¬
lũ historiarũ remꝑ transitũ tangere : ortynaeclas ses ortini equites quielasses dicanu¬
atiaciꝵ unde et eorũ tubas classica dicimus et partes populi classes uocamus quae quis
fuer: ꝓõpuli q latini qui int̃ eratt albani montis uiscerationi : In faustũ ineluit allia nom̃
allia fluuius haud longe ab urbe ẽ iuxta quemꝰ brenno duce xxu lł augustarũ die del&
campohermas lrdiae fluuius qui suꝑ fusus cãpis gignit ffrilitatẽ &inde arenas lopuine
aduentu aeneae inbellũ ruit non amore turni sedodio hostilitatis antiq̃ undeanor

Expanded text:
Farfarus dicitur: Plautus "dissipabo te tamquam folia Farfari" , Ovidius "et amoenae Farfarus umbrae" Farfarus dicitur: Plautus "dissipabo te tamquam folia Farfari" , Ovidius "et amoenae Farfarus umbrae" . frigida misit nursia Piceni civitas. 'frigida' autem aut re vera, aut certe venenosa, nocens: Gracchi namque ubique in contionibus suis Nursinos sceleratos appellaverunt, et scimus amare Vergilium historiarum rem per transitum tangere. Ad v. 716 Ortinae classes Ortini equites classes dicuntur, unde et eorum tubas classica dicimus, et partes populi classes vocamus, quae quinque fuerunt. populique Latini qui intererant Albani montis viscerationi. Ad v. 717 Infavstum interlvit allia nomen Allia fluvius haud longe ab urbe est. iuxta quem Galli Brenno duce, XV. Kal. av g. die deleto campo Hermus Lydiae fluvius, qui superfusus campis gignit fertilitatem, unde harenas aureas adventu Aeneae in bellum
Abbreviated transcription (Latin):
sons hoct mediue significationis sicut graueolens palegimꝰ grauit᷑ spirantis copiatroibre
seun dĩ tam uingilium fecundumore prouiniae suae locutũ inqua bene canentes eremirtus
cpeũ cuquo laudia ettrib: ẽ et familia nominata prisco desanguine deantiquis sabinis
ma nũ post sabina rumaptũ et factũ int̾romulũ ettitũ tatiũ foedus recepti imnurbẽ sabi¬
cattt ideo quia uost fudus tieo at rdmuli placuit ut qua siunus deduobus fienet ꝓopulus
quibo solanus uocatur uarao tam dicit lacũ hunc a quodã consule innarã ł nartĩ fluuiũ
dne altitudo superaret furbari᷑: quinetiã quantũ ꝑdiem demptũ essertantum ꝑ moetesie
ispimus unde triltes homines tetricos dicimus : montẽq seuerũ ppriũ nam̃ moułis c sicut
auxiliũ a tractu picenis amni campaniae et proparte apuliaȩ omnis uero tuscia superior
etuenetia aeneae prestat auxiliũ fabarim autẽ quẽ dicit diam ipse ꝑsabinos transir en

Expanded text:
 sicut 'grave olens': nam legimus "graviter spirantis copia thymbrae" . sciendum tamen Vergilium secundum morem provinciae suae locutum, in qua bene canentes cycni raucaccepit: ex quo Claudia et tribus est et familia nominata. prisco de sanguine de antiquis Sabinis.ria. nam post Sabinarum raptum et factum inter Romulum et Titum Tatium foedus recepti in urbem Sabiautem ideo, quia post foedus Titi et Romuli placuit ut quasi unus de duobus fieret populus: qui Rosulanus vocatur. Varro tamen dicit lacum hunc a quodam consule in Narem vel Nartem fluvidinem altitudo superaret herbarum: quin etiam quantum per diem demptum esset, tantum per nocteasperrimus, unde tristes homines tetricos dicimus. montemque severum proprium nomen montis est, sicut auxilium a tractu Piceni, Samnii, Campaniae et pro parte Apuliae: omnis vero Tuscia superior et Venetia Aeneae praestat auxilium. Fabarim autem quem dicit etiam ipse per Sabinos transit et
Abbreviated transcription (Latin):
aldesignanda caelis patia Nammanu non licebat quitinalem aut ex ꝑ sena fua dĩe
qualsim postea quirinus babuit an tune adhuc non fuerat romulus uellituuihẽr

Expanded text:
ad designanda caeli spatia, nam manu non licebat. Quirinalem autem ex persona sua dixit, ad designanda caeli spatia, nam manu non licebat. Quirinalem autem ex persona sua dixit, qualem postea Quirinus habuit: nam tunc adhuc non fuerat Romulus. vel lituum id est
Abbreviated transcription (Latin):
non facile consumitur uetustate. Hoc genus lignitineã nescit corruptionẽq exantiquitati
exprimit gestũ ut dicat ita tenebat falrem ut eã sub uultu haberet. Aut subimagine subit¬
cadicit quȩ similis falcis ẽ : Saturnusq: senex Antiqui reges nomima sibi plerũq uin¬
dicabant deorũ. Ego saturnus rex fuit italiae Nã et supra ait ueterũ effigies ex oiu
et infert alique aborigine reges hincẽ quod apud cretã eẽ dr̃ iouis sepulchrũ gau¬
lus etiã romanus imperatore solem sediciuoluit nã eliogabalus dictus ẽ. ab origne
proaboriginũ reges sed ẽ metro prohibitꝰ : Pugnando uulnera passi. Quasi regessaris
in postibus ubi spolia consecrebantur: Captiui. Procaptiuorũ nota figuraeꝰ : cristac
galeae a parte totũ posuit ereptaque r ca bene de omni genep̃liorũ spolia illic¬

Expanded text:
non facile vetustate consumitur. hoc genus ligni tineam nescit corruptionemque ex antiquitate non facile vetustate consumitur. hoc genus ligni tineam nescit corruptionemque ex antiquitate exprimit gestum, ut dicat: ita tenebat falcem, ut eam sub vultu haberet: aut 'sub imagine' sub theca dicit, quae similis falcis est. Ad v. 180 Saturnusque senex antiqui reges nomidicabant deorum. Ergo Saturnus rex fuit Italiae: nam et supra ait «veterum effigies ex ordine avorum» et infert «aliique ex ordine reges». Hinc est quod apud Cretam esse dicitur Iovis sepulcrum. Gabalus etiam, Romanus imperator, Solem se dici voluit: nam Heliogabalus dictus est. AB ORIGINE pro ‘Aboriginum reges’, sed est metro prohibitus. PVGNANDO VVLNERA PASSI pugnando quasi reges. SACRIS IN POSTIBVS ubi spolia consecrabantur. CAPTIVI pro ‘captivorum’: nota figura est. CRISTAE galeae: a parte totum posuit. EREPTAQVE R. CARINIS bene de omni genere proeliorum spolia illic
Abbreviated transcription (Latin):
nãq memorẽ uult ẽẽ responsi et auidũ satis ad ext̃ nos uidendos : Solio meduuis conse
dũ alios a soliditate dictũ secundũ asprũperantis toe conquasi solidua sedendo Nã et sella
quasi sed dadictaẽ: : Tectũ augustu ingens. Domũsimpalatio diximꝰ abs quasiinlluro laui¬
nio uult fuis se : Horrendũ : Uenerandũ non qđ horrori sit: hinc scaeptra accipere :¬
loco : Ariete caeso hoc sacrificiũ inianua palatii fiebat festis diebus :Perpetuis mensis
logis ad ordinẽ ex aequatis sedeniũ maiores enĩ nr̃i sedentes epulebantur : quem mo
rem habuerunt ala conib: et cretensibus ut uarro docet in libris degente popali r. inqu¬
bus dicit quid aqua que traxerint gentef ꝑxordine Prout sibi succes serant. sane in tel¬
legandũ ẽ itaut natifuerant siceorũ imagines fuisse compositis : Ecaedro quod lignum

Expanded text:
namque memorem vult esse responsi et avidum satis ad externos videndos, per quos ei promittebnamque memorem vult esse responsi et avidum satis ad externos videndos, per quos ei promittebdum alios a soliditate dictum, secundum Asprum per antistichon, quod soluquasi sedda dicta est. TECTVM AVGVSTVM INGENS domum, quam in Palatio diximus ab Augusto fanio vult fuisse. Ad v. 172 Horrendum venerandum, non quod horrori sit. Ad v. 173 Hic sceptra accipere o loco. Ad v. 175 Ariete caeso hoc sacrificium in ianua Palatii fiebat festis diebus. Ad v. 176 Perpetvis mensis longis, ad ordinem exaequatis sedentum: maiores enim nostri sedentes epulabantur. quem morem a Laconibus habuerunt et Cretensibus, ut Varro docet in libris de gente populi Romani, in quibus dicit quid a quaque traxerint gente per imitationem. Ad v. 177 Ex ordine prout sibi successerant. sane intellegendum est, ita ut nati fuerant, sic eorum imagines fuisse compositas. Ad v. 178 E cedro quod lignum
Abbreviated transcription (Latin):
Vt aeneae subit mucronem ipsumq morantem sustinuit et hȩc secundũ naturan
ẽ. Namit submucronẽ dicimus Nã ꝑdatiuũ figuratũ ẽ : Pueri et primeuo flore
iuuentus. Bene romane militiae exprimit morẽ Nãpost pubertatẽ armis
exercebant᷑. Et sexto decimo an nomilitabant quo etiã solo subcustodib: a gebant:
nec ẽ contrariũ. longa populos in pace regebant Nãlicet in pace ess& exercitiũ tan
arcus fortes et ẽ catacresis : Nã acrimoniã mentis ẽ : Lenta mollia: ictu iaculatione
ingentes ex stupore nuntiilaus ostendit᷑ troianorũ : :Re portat: Aut reuacatam apor¬
tat᷑: intratecta uocari dissentit hocloco aromana consuetudine nã legati siquando
in cogniti uenire nuntiarent᷑ : primo quiduellent ab exploratorib: requirebatur
Post ad eo segrediebatur magistratus minores et tunc demũ senatus ex traurbẽ pos¬
tulata noscebat : et ita siui sum fuisset admitebantur sed hoc prudent̃ fecit latinum¬

Expanded text:
t «Aeneae subiit mucronem ipsumque morantem sustinuit». Et hoc secundum naturam est, nam ‘it sub mucronem’ dicimus: per dativum enim figuratum est. PVERI ET PRIMAEVO FLORE IVVENTVS bene Romanae militiae exprimit morem; nam post pubertatem aexercebantur et sexto decimo anno militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant. nec est contrarium "longa populos in pace regebat" : nam licet in pace essent, exercitium tamen arcus fortes. et est κατάχρησις : nam acrimonia mentis est. lenta mollia. ictu iaculatione. Ad v. 167 Ingentes ex stupore nuntii laus ostenditur Troianorum. tat’. INTRA TECTA VOCARI dissentit hoc loco a Romana consuetudine. Nam legati si quando incogniti venire nuntiarentur, primo quid vellent ab exploratoribus requirebatur, post ad eos egrediebantur magistratus minores, et tunc demum senatus extra pomeria postulata noscebat, et ita si visum fuisset admittebantur. Sed hoc Ve
Abbreviated transcription (Latin):
lidies taf aa ab hoc officio et abhac audatͥa accessu temporis inferior omperobialbõ se qute¬
liscuq fortuna comitetur fitao tit tantũ modo hoc possumdeme premit tere tutseme canlet seoie
usi sor teterfac renã hoc ẽ quod dict fortibiausis dissimilc̃ arguesum tant suytocucum  si onoe
pno suttert suec prospea siuenduet so fortuna comitetur nã autdisiumetiua hene tc ualuost nerige¬
nonis aduerbumi siꝑomi nudona iltra omniã ⁊ priam degente ude famnilin ebeonc dlign. Pic ogia

Expanded text:
ES TAM F. A. D. A. ab hoc officio et ab hac audacia accessu temporis inferior non probabor, qualiscumque fortuna comitetur. TANTVM tantummodo hoc possum de me promittere, ut semper audeam, semper velim fortiter facere: nam hoc est quod dicit «fortibus ausis dissimilem arguerit». Tantum ergo meum est hoc promittere, sive prospera, sive adversa fortuna comitetur: nam ‘aut’ disiunctiva particula est, non negantis adverbium. SVPER OMNIA DONA ultra omnia. PRIAMI DE GENTE V. de familia. Et bene eam etia
Abbreviated transcription (Latin):
secundo meminit sud dideratq rotas pontesq strauerat altos fixae ut item in il turris ac tecta domo¬
rũ. Oportina loco scilic& circaportas : cauas patulas : Opumui potest & ypallage eẽ ut sit ope uiriũ¬
Densi ꝓtela deasa: Flamma affixit affectate debuit enim dicere. affixit aut facẽ aut malleolũ non

Expanded text:
duodecimo meminit, «subdideratque rotas pontesque et instraverat altos»; fixae, ut in secundo, «turris ac tecta domoduodecimo meminit, «subdideratque rotas pontesque et instraverat altos»; fixae, ut in secundo, «turris ac tecta domorum». OPPORTVNA LOCO scilicet circa portas. OPVM VI potest et hypallage esse, ut sit ‘ope viriuDENSI pro ‘tela densa’. FLAMMAM ADFIXIT adfectate: debuit enim dicere ‘adfixit’ aut facem aut malleolum, non
Abbreviated transcription (Latin):
omnegenus telorũ ostendit telũ uocari omnequoducitur : as sueti longo muros dec&usum in rebiomini¬
b: plurib posse : infesto uoluebant p̃infesti ponderiss nec iam sufficiunt᷑ diuiam non sustinetit : armorũ¬
queresoluit tegmin& hicostendit armorũ conexionẽ esse testudinem. resoluit teginina lucanus decestudae
At post quã uirtus incerta uirorũ perp&uã rupit defesso milite cratem singula continuis cesser̃ ic tibus arna
etus cãpinũ ipse etruscus : Vos o calliope p̃cor Syllempsis ꝑnumeros erat enim rectũ uos musae aut te
calliopeaspirate fau&ẽ ut aspirat prima fortuna labori : Oras euoluite belli narrate non tantĩ
initia sed diam extremitates bellorũ nã orae sunt ex tremitates : Turris erat turres huius mod
esse ad munitionẽ ciuitatũ & in secundo legimus sed hae plerumq mobiles s̃ plerũq fixae mobiles ut in

Expanded text:
«omne genus telorum» ostendit telum vocari omne quod iacitur. ADSVETI LONGO MVROS D. B. docet usum in omni«omne genus telorum» ostendit telum vocari omne quod iacitur. ADSVETI LONGO MVROS D. B. docet usum in omnibus plurimum posse. INFESTO VOLVEBANT P. infesti ponderis. NEC IAM SVFFICIVNT diu iam non sustinent. ARMORVMQVE RESOLVIT TEGMINA hic ostendit armorum conexionem esse testudinem. Lucanus de testudine «at, postquam virtus incerta virorum perpetuam rupit defesso milite cratem, singula continuis cesserunt ictibus arma». ETRVSCAM PINVM ipse Etruscus. VOS O CALLIOPE PRECOR syllempsis per numeros: erat enim rectum ‘vos musae, aut te, Calliope’. ASPIRATE favete, ut «aspirat primo Fortuna labori». ORAS EVOLVITE BELLI narrate non tantum initia, sed etiam extrema bellorum: nam orae sunt extremitates. TVRRIS ERAT turris huius modi esse ad munitionem civitatum et in secundo legimus; sed hae plerumque mobiles sunt, plerumque fixae: mobiles, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
in sonuit et segniciã in crepauit: uulsci nonmirũ quiadixit uulscos cũ et camilla deuulcis sit ut uulsei de
gente camilla nãq parsaliqua tusciaedatturno auxilia cũ tus cos dixerimus specialit̃ aneae fauere item
econtra parsuenetiae auxiliũ prestat aeneae. quã turni fuisse superius diximus: testudine testudo ẽ scuto¬
rũ conexio curuata in testudinis modo nãq in armorũ generib: milites sumunt ab animalib: nomina.
ut aries sallustius in modũ ircimilitaris: fossas et implere parent uertit ordinẽ nã antea ẽ ut impleatur
fossa tollantur ualli et sic testudine accedatur ad murũ quã quã possumus intellegere ad fossas eos facta
uenisse testudine effundere contra proprie tela enĩ ñ iaciuntur in subiecto sed funduntur et dicendo

Expanded text:
insonuit et segnitiam increpavit. VOLSCI non mirum quia dicit Volscos, cum et Camilla de Volscis sit, ut «Volsca de insonuit et segnitiam increpavit. VOLSCI non mirum quia dicit Volscos, cum et Camilla de Volscis sit, ut «Volsca de gente Camilla»: namque pars aliqua Tusciae dat Turno auxilia, cum Tuscos dixerimus specialiter Aeneae favere. Item e contra pars Venetiae auxilium praestat Aeneae, quam Turni fuisse superius diximus. TESTVDINE testudo est scutorum conexio, curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites sumunt ab animalibus nomina, ut ‘aries’, Sallustius: «in modum erici militaris». FOSSAS IMPLERE PARANT vertit ordinem: nam ante est ut impleatur fossa, tollantur valli, et sic testudine accedatur ad murum. Quamquam possumus intellegere etiam ad fossas eos facta venisse testudine. EFFVNDERE CONTRA proprie: tela enim non iaciuntur in subiectos, sed funduntur. Et dicendo
Abbreviated transcription (Latin):
in uisũ hocd .cs tit : inuisũ quidem ẽ hoc et odio sum caput uerũ misericordi& genus ẽ sime etiã iratus in¬
terimas : quando alit̃ .n .c.a. uitã hinc traxit illũ colorẽ iuuenalis facinus dignus tã longo ad miserit euo
torpent in fractȩ ante in fractȩ nunc tamen torpent. ut turnus ut in fractos aduerso marte latinos: lacri¬
mantis iuli puerodat lacrimas cui potest sine pudore uiris fortib: tantũ dolorẽ : subtecta reponunt hono¬
rifice quod autẽ dicit corripiunt. non in iuriae sed celeritatis idẽ raptĩ tollunt at tuba t̃ribilem sonitũ
emistichiũ enniinã sequentia is t mutaũ ille n ad ex prim̃dũ tubȩ sonũ ait taratan taradixit et multa ha¬
ius modi uirgilius cũ aspera inuenerit mutat bene tim̃ hicelectis uerbis imitat᷑ sonũ tubarũ ancrepuit et

Expanded text:
INVISVM HOC D. C. S. T. T. ‘invisum’ quidem est hoc et ‘odiosum’ caput, verum misericordiae genus est, si me etiam iratus inINVISVM HOC D. C. S. T. T. ‘invisum’ quidem est hoc et ‘odiosum’ caput, verum misericordiae genus est, si me etiam iratus interimas. QVANDO ALITER N. C. A. VITAM hinc traxit illum colorem Iuvenalis «quod facinus dignum tam longo admiserit aevo?». TORPENT INFRACTAE antea infractae, nunc tamen torpent, ut «Turnus ut infractos adverso Marte Latinos». LACRIMANTIS IVLI puero dat lacrimas, cui potest sine pudore; viris fortibus tantum dolorem. SVB TECTA REPONVNT honorifice, quod autem dicit ‘corripiunt’, non iniuriae est, sed celeritatis, id est raptim tollunt. AT TVBA TERRIBILEM SONITVM hemistichium Ennii: nam sequentia iste mutavit; ille enim ad exprimendum tubae sonum ait «taratantara dixit». Et multa huius modi Vergilius cum aspera invenerit, mutat. Bene tamen hic electis verbis imitatur sonum tubarum. INCREPVIT et
Abbreviated transcription (Latin):
dis: serameae .r . euanderi mea sera et sola uoluptas : potuisti linquere solã ab int̃cepto solatio crudelis qui potu¬
isti linquere cũpius esses : affari extremũ m .d.c. anchises sicosic positũ affati discedite corpus terentius
quinigitur dũ licet loquimini mecũ antipho necte tua funera mat᷑ id ẽ funera nã apud maiores funeras
dicebant cas adquas funus ꝑtinet ut sororẽ matrẽ na p̃ficȩ ut et supradiximus sunt planctus principes ñ
doloris funeras autẽ dicebant quasi funeres adquas ꝑtinet funus : funus lacerũm dilaniatũ cadauernã funꝰ
procad auere posuit: siqua ẽ pietas siquapictas in occidendo ẽ inme probetur: meprimã a .f. unusquisq eñ
in propriae salutis desperatione credit uniuersa etiã posse consumi unde ẽ quo modo dix̃ me primam

Expanded text:
dis. SERA MEAE R. Euander «mea sera et sola voluptas». POTVISTI LINQVERE SOLAM ab intercepto solacio. CRVDELIS qui potudis. SERA MEAE R. Euander «mea sera et sola voluptas». POTVISTI LINQVERE SOLAM ab intercepto solacio. CRVDELIS qui potuisti linquere solam, cum pius esses. ADFARI EXTREMIS Anchises «sic o sic positum adfati discedite corpus»; Terentius «quin igitur, dum licet, loquimini mecum, Antipho?». NEC TE TVA FVNERA MATER id est ‘funerea’; nam apud maiores funeras dicebant eas ad quas funus pertinet, ut sororem, matrem; nam praeficae, ut et supra diximus, sunt planctus principes, non doloris. Funeras autem dicebant quasi funereas, ad quas pertinet funus. FVNVS LACERVM dilaniatum cadaver: nam ‘funus’ pro cadavere posuit. SI QVA EST PIETAS si qua pietas in occidendo est, in me probetur. ME PRIMAM A. F. Vnusquisque enim in propriae salutis desperatione credit universa etiam posse consumi, unde est quod modo dixit «me primam».
Abbreviated transcription (Latin):
tiuũ quiaut supradiximus apud maiores hic ethaec amnis dicebatur: tenent fossas tuentur defen¬
dunt: nota nipͣis miseris hoc plus commouebant᷑ quoniã etiã abscisi uultus. necdũ agnitionis amissis¬
sent notas: excussi manib radibene excussi quasi nescienti quasi diceret proiectu femineo ululatio
in patienti ut femineo p̃de et spoliorũ ardebat amore: prima petit ideoq prima qui a petit solent
in extrema neces sitate etiã mulieres muros ascendere ut ipsȩ demuris matres m̃ illa uirũ ñ illa
peridi unc̃ pudoris ẽ aliud salutisi hunctalem et ẽ conquestio matris curyali plena artis rechoricȩ cũ pene
omnes partes habet demisericordia commouenda acicerone in rethoricis positas: hunc te aspifio aqualitate ce¬

Expanded text:
tivum, quia, ut supra diximus, apud maiores hic et haec ‘amnis’ dicebatur. TENENT FOSSAS tuentur, defentivum, quia, ut supra diximus, apud maiores hic et haec ‘amnis’ dicebatur. TENENT FOSSAS tuentur, defendunt. NOTA NIMIS MISERIS hoc plus commovebantur: quoniam etiam abscisi vultus necdum agnitionis amisissent notas. EXCVSSI MANIBVS RADII bene ‘excussi’, quasi ‘nescienti’: quam si diceret ‘proiecti’. FEMINEO VLVLATV ‘inpatienti’, ut «femineo praedae et spoliorum ardebat amore». PRIMA PETIT ideo ‘prima’, quia solent in extrema necessitate etiam mulieres muros ascendere, ut «ipsae de muris matres». NON ILLA VIRVM NON ILLA CLI unum pudoris est, aliud salutis. HVNC ‘talem’. Et est conquestio matris Euryali plena artis rhetoricae: nam paene omnes partes habet de misericordia commovenda a Cicerone in rhetoricis positas. HVNC TE ASPICIO a qualitate cae
Abbreviated transcription (Latin):
spumantes sanguine riuos spumas tunchabet sanguis. cũ effundit᷑ nã postea conquiescit unde bene
dixit spumantis riuos qui p̃misit seminec es que uiro s:lam reb: lucere tectis supra et reb: nox abstulit
atra colorẽ cogit quisq suo sscilicet comites nã plenũ ẽ: aeratasq acies acuunt rumorib: iras quia du¬
o ausi s̃ ꝑeorũ castra transire : eurrali et nisi uolunt non nulli clamorẽ eẽ militũ sed melius hoca poe¬
ta dictũ accipimus nã rutuli eorũ nonnouerant nomina ut sit quin etiã capita eurrali et nisi p̃figiũ
in arrectis hastis et cũ magno clamore comitantur :cingitur amni amne debuit debuit dicere
nũ quã enĩ bene in .i. exeunt nisi que communis s̃ generis. ut docilis agilis sedideo ausus ẽ ita ponere abla¬

Expanded text:
SPVMANTIS SANGVINE RIVOS spumas tunc habet sanguis cum effunditur, nam postea conquiescit: unde bene SPVMANTIS SANGVINE RIVOS spumas tunc habet sanguis cum effunditur, nam postea conquiescit: unde bene dixit «spumantes rivos», quia praemisit «seminecisque viros». IAM REBVS LVCE RETECTIS supra «et rebus nox abstulit atra colorem». COGIT QVISQVE SVOS scilicet comites: nam pleonasmos est «aeratasque acies». ACVVNT RVMORIBVS IRAS quia duo ausi sunt per eorum castra transire. EVRYALI ET NISI volunt non nulli clamorem esse militum, sed melius hoc a Poeta dictum accipimus: nam Rutuli eorum non noverant nomina, ut sit ‘quin etiam capita Euryali et Nisi praefigunt in arrectis hastis et cum magno clamore comitantur’. CINGITVR AMNI ‘amne’ debuit dicere: numquam enim bene in ‘i’ exeunt nisi quae communis sunt generis, ut ‘docilis’, ‘agilis’; sed ideo ausus est ita ponere abla
Abbreviated transcription (Latin):
in quoerant multa diuersorũ numinũ sacella actũ ẽ ut exinde. alia templa numinae uocarent᷑ sacri
fieus quoposset libere et sine piaculo tẽplũ iouis aedificari cũq om̃s in delibent̃ migrassent t̃minꝰ
solus boc ẽ limitũ deus discedere noluit sed illic remansit tunc dehoc ipso sacrificatũ ẽ et dep̃¬
bensum qđ terminus cũ ioue remanens aet̃nũ urbum periũ cũ religione significaret unde in capi¬
colio prona pars tecti patet que lapidem ipsũ terminis pectat nã termino non nisi sub diuo sacrificabat᷑
bincer go nune dixit capitolu in mobile saxũ accolet quia terminus non ẽre uulsus de loco: prȩdaru
noq numaq decima antr podosis quaefit. quotiens commorant᷑ ea quae ñ s̃ ante p̃dicta: tepidaq recen¬
tem caede locũ ypallage ẽ tepidũ locũ recenti caede unde multi legunt tepidũq recenti cedelocũ

Expanded text:
in quo erant multa diversorum numinum sacella, actum est, ut exinde ad alia templa numina evocarentur sacriin quo erant multa diversorum numinum sacella, actum est, ut exinde ad alia templa numina evocarentur sacrificiis, quo posset libere et sine piaculo templum Iovis exaedificare. Cumque omnes inde libenter msolus, hoc est limitum deus, discedere noluit, sed illic remansit. tunc de hoc ipso sacrificatum est et deprehensum, quod Terminus cum Iove remanens aeternum urbi imperium cum religione significaret; unde in Capitolio prona pars tecti patet, quae lapidem ipsum Termini spectat; nam Termino non nisi sub divo sacrificabatur. hinc ergo nunc dixit 'Capitolii inmobile saxum accolet', quia Terminus non est revulsus de loco. Ad v. 448NOQVE NVMAQVE decima antapodosis, quae fit quotiens commemorantur ea quae non sunt ante praedicta. TEPIDAQVE RECENTEM CAEDE LOCVM hypallage est, ‘tepidum locum recenti caede’, unde multi legunt «tepidumque recenti caede locum».
Abbreviated transcription (Latin):
unũ diceret caput :uolcentẽ petit appetit pctas enĩ pro prie dicimus impetus gladiatorũ unde cicero qđ
egotuas petitiones ita coniectas ut uitari nullomodo possent parua quidã declinatione ut aiunt cor¬
poreeꝰ pro turbant confodiunt unde paulo post confossus non setius non segnius quã quã uulneratꝰ
mnore condidit ad uerso arcais mos ẽ ut suprapectore in aduerso totũ cui comminus essem condidit
placidaq: ibidemũ m .q. aut propriũ ẽ mortis epithe ton. aut exaffectũ ꝑ euntis dictũ ẽ quicũ amico
moriebatur : siquid mea carmina poss̃ uerecunde : domus familia capitolii immobile saxũ accolet
in urbe rom& iouis templũ ñ fuit quod cũ iã deuotũ a prisco tar quinio uellet suꝑb tarquinius aedifi¬
care coepit auguris captare quimons huic templo eẽt aptissimus et cũ in omnib: tarpeius eẽt inuentꝰ

Expanded text:
unum diceret caput. VOLCENTEM PETIT appetit: petas enim proprie dicimus impetus gladiatorum, unde Cicero «quot unum diceret caput. VOLCENTEM PETIT appetit: petas enim proprie dicimus impetus gladiatorum, unde Cicero «quot ego tuas petitiones ita coniectas ut vitari nullo modo possent, parva quadam declinatione et, ut aiunt, corpore e.». PROTVRBANT confodiunt, unde paulo post ‘confossus’. NON SETIVS non segnius, quamquam vulneratus. IN ORE CONDIDIT ADVERSO archaismos est, ut supra «pectore in adverso totum cui comminus ensem condidit». PLACIDAQVE IBI DEMVM M. Q. aut proprium est mortis epitheton, aut ex affectu pereuntis dictum est, qui cum amico moriebatin urbe Roma Iovis templum non fuit. quod cum iam devotum a Prisco Tarquinio vellet Superbus Tarquinius aedificare, coepit auguriis captare qui mons huic templo esset aptissimus. et cum in omnibus Tarpeius esset inventus,