comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eorum ad hue intellectu consequuntur et eloxutione que tum sine
dubio erat optima sed nr̃is temporibus aliena est contenti quod
est pessimum similes sibi magnis uiris uidebuntur. Alierum quod hinc
diuersum est ne recentis huius lasciuit flosculis capti uoluptate pra¬
ua deliniantur ut predulce illud genus et puerilibus ingeniis hoc gra¬
tius quo ꝓpͥius est adament. firmis aurem iudiciis iam ex̃ piculum po¬
sitis suaserim et antiquos legere ex quibus si assumatur solida ac
uirilis ingenii ius decu detorso rudis seculi squalore. tamen hic noster
cultus clarius enitescit et nouos quibus et ip̃is muita uirtus adest Ne
q enim nos tardiratis natura dannauit. dicendi mutauimus genus
et ultra nobis ꝗͣ oportebat indulsimus. Ita non tam ingenio illi nos su¬
perarunt qͣ ꝓposito ulta ergo licebit eligero sed curandum erit ne
iis quibus ꝑmixta sunt inquinentur quosdam uero etiam quos toros

Expanded text:
eorum adhuc intellectu consequentur et elocutione, quae tum sine eorum adhuc intellectu consequentur et elocutione, quae tum sine dubio erat optima, sed nostris temporibus aliena est, contenti, quod est pessimum, similes sibi magnis viris videbuntur Alterum, quod huic diversum est, ne recentis huius lasciviae flosculis capti voluptate prava deleniantur, ut praedulce illud genus et puerilibus ingeniis hoc gratius, quo propius est, adament. firmis autem iudiciis iamque extra periculum positis suaserim et antiquos legere, ex quibus si assumatur solida ac virilis ingenii vis, deterso rudis saeculi squalore, tum noster hic cultus clarius enitescet, et novos, quibus et ipsis multa virtus adest. nec enim nos tarditatis natura damnavit: sed dicendi mutavimus genus, et ultra nobis, perarunt quam proposito. multa ergo licebit eligere; sed curandum erit, ne iis, quibus permixta sunt, inquinentur. quosdam vero etiam, quos totos
Abbreviated transcription (Latin):
mauult ꝗͣ sua. Nec deerant plura que dicerem nec neminem hȩc:
atilitas fugit. atq utinam tam non pigeat facere istud ꝗͣ no displiceat
Uod si potuerit obtineri non ita difficilis supererit questio qui
legendi sint incipientibus. Nam quidam illos minor es quia
facilior eorumintellectus uidebatur probauerunt Alii flori¬
dius genus ut ad alenda primarum &tatum ingrnia magis ac como¬
datum ego optimos quidem et statim et semper sead tamen corum
tamen intelligendum iam profectu opus sit Cicero ut mihi quidem
uidetur et iocundus incipientibus quoq et apertus satis est. nec pro¬
desse tantum sed etiam amari potest. tum quemad modum liuius
precipit ut quisq erit Ciceroni similimus. Duo autem genera ma¬
xime ecauenda pueris puto. Unum ne quis eorum antiquiratis ni¬
mius admirator ingracchorum catonisq et aliorum similium lectio¬
ne durescere uelit fient enim horridi atq ieiuni Nam neq uim

Expanded text:
e mavult quam sua. nec deerant plura, quae dicerem; sed neminem haec e mavult quam sua. nec deerant plura, quae dicerem; sed neminem haec utilitas fugit, atque utinam tam non pigeat facere istud quam non displicebit. quod si potuerilegendi sint incipientibus. Nam quidam illos minores, quia facilior eorum intellectus videbatur, probaverunt: alii floridius genus, ut ad alenda primarum aetatum ingenia magis accommodatum. Ego optimos quidem et statim et semper, sed tamen eorum tamen intelligendum iam profectu opus sit. Cicero, ut mihi quidem videtur, et iucundus incipientibus quoque, et apertus est satis, nec prodesse tantum, spraecipit ut quisque erit Ciceroni simillimus. duo autem genera maxime cavenda pueris puto: unum, ne quis eos antiquitatis nimius admirator in Gracchorum Catonisque et aliorum similium lectione durescere velit; fient enim horridi atque ieiuni; nam neque vim
Abbreviated transcription (Latin):
pulorum experiri sic audientibus securitas aberit. nec quae dicentur
perfluent aures simulq ad id pducentur. quod ex hoc queritur ut inue¬
niant ip̃i et intelligant. Nam quid aliud agimus docendo eos. qͣ ne sꝑ
docendi sint.Hoc diligentie genus ausim dicẽ plus collaturum discen
tibus ꝗ̃ omnes omnium artes quac uiuant sine dubio multum sed la¬
tiore quadam comprehensione peromnes quidem spenes rerum quo¬
tidie pene nascentium ire qui possunt. sicut de re militari. qͣqͣ sunt
tradita quedam precepta comunia magis tamen proderit scire. qua
ducumquisq ratione in quali solo. tp̃r sit usus. sapienter aut conira
Nam in omnibus fere minus ualent precepta ꝗͣ experimenta Anueͬo
declamabit quidem preceptor ut sit exemplo sins audiroribus non
plus contulerint lecti Cicero aut Demosthenes corrigetur palam si ꝗ
in declamando discipulis errauerit non porentius erit emendare ora¬

Expanded text:
pulorum experiri. Sic audientibus securitas aberit, nec quae dicentur, pulorum experiri. Sic audientibus securitas aberit, nec quae dicentur, perfluent aures: simulque ad id perducentur; quod ex hoc quaeritur, ut inveniantipsi, et intelligant. Nam quid aliud agimus docendo eos, quam ne semper docendi sint? Hoc diligentiae genus ausim dictibus quam omnes omnium artes, quae iuvant sine dubio multum; sed latiore quadam comprehensione per omnes quidem species rerum cotidie paene nascentium ire qui possunt? sicut de re militari, quanquam sunt tradita quaedam praecepta communia, magis tamen proderit scire, qua ducum quisque ratione, in quali re, tempore, loco sit sapienter usus aut contra. nam in omnibus fere minus valent praecepta quam experimenta. an vero declamabit quidem praeceptor, ut sit exemplo suis auditoribus; non plus contulerint lecti Cicero aut Demosthenes? corrigetur palam, si quid in declamando discipulus erraverit; non potentius erit emendare ora
Abbreviated transcription (Latin):
liꝗsi et uitios as orationes quas pleriq uiditiorum prauitate miren¬
tur. Legi palam pueris. ostendiq in his ꝗͣ multa inppria obscura it¬
munda humilia sordida lasciuia effoeminata sint. Que non laudã¬
dantur. Nam sermo rectus et secundum naturam enuntiatus nihil
hr̃e ex ingenio uidetur. Iula uero que ut cunq deflexa sunt tanq̃ ex¬
quisitiora miramur. non aliter q̃ discortis et quocunq mo ꝓdigiosis
corporibus apud quosdam maius est pretium q̃ is iis quȩ niliũ ex es̃¬
munis habitus bonis perdiaerunt aut & qui spem capuntim iuulsis
leuatisq et inustas comas acu comentibus. et non suo colore nitidis plus
esse formȩ putant ꝗͣ poisit tribuere incorrupta natura ut pulchritudo
corporis uenire uideatur ex malis moribus Neq solum hȩc ip̃e debe¬
bit docere preceptor sed frequenter interrogare et iuditium disci¬

Expanded text:
liquando, et vitiosas orationes, quas tamen plerique iudiciorum pravitate miranliquando, et vitiosas orationes, quas tamen plerique iudiciorum pravitate mirantur, legi palam pueris, ostendique in his quam multa impropria, obscura, tumida, humilia, sordida, effeminata sint: quae non laudant prava, laudantar. Nam sermo rectus et secundum naturam enuntiatus, nihil habere ex ingenio videretur; illa vero quae utcumque deflexa sunt, tamquam exquisitiora miramur: non aliter quam distortis, et quocumque modo prodigiosis corporibus apud quosdam maius est pretium, quam iis quae nihil ex communis habitu boni perdiderunt: arque etiam qui specie capiuntur, vulsis, laevatisque, et inustas comas acu comentibus, et non suo colore nitidis, plus esse formae putant, quam possit tribuere incorrupta natura: ut pulchritudo corporis venire videatur ex malis moribus. 3. Nec solum haec ipse debeit docere praeceptor, sed frequenter interrogare, et iudicium disci
Abbreviated transcription (Latin):
timum est constituere lectorem ut protinus pronutiatiore sos¬
suescant tum exposita causa in quam sc̃pra legiur oratio tamsic
conciliandi iudicis ratio. quat narrandi lux. breuitas. fides. quotia¬
liquando consilium et ꝗͣ occulta calliditas. Namq ea sola inhac ars
est quȩ intelligi ab artifice non possit quanta dtinceps induuac̃ao
prudentia ꝗͣ subtilis et crebra argumentatio quibus iuribus in spi¬
rer qua iocunditart ꝑmulceat: quanta in maledictis asperitas. tꝗ
uxis urbanitas ut deniq dominetur in affectibus atq in pectora
urũpar animumq uidicum similemhis que dicit efitiat. tumi
ratione eloquendi quod uerbum ꝓprium doquendi ornatum sub¬
lime. ubi ampliatio laudanda que uirtus ei contraria quid spetio¬
se translatum quȩ figura uerborum quae leuis et quadrata sedui
rilis tamen compositio. Ne id quidem inutile etiam et corruptas a¬

Expanded text:
timum est constituere lectorem, ut protinus pronuntiationi quoque astimum est constituere lectorem, ut protinus pronuntiationi quoque assuescant: tum exposita causa in quam scripta legetur oratio nam sic e in prooemio conciliandi iudicis ratio: quae narrandi lux, brevitas, fides: quod aliquando consilium, et quam occulta calliditas, Namque ea sola in hoc ars est, quae intelligi nisi ab artifice non posprudentia, quam subtilis et crebra argumentatio, quibus viribus inspiret, qua iucunditate permulceat, quanta in maledictis asperitas, in iocis urbanitas, ut denique dominetur in adfectibus atque in pectora irrumpat animumque iudicum similem iis, quae dicit, efficiat. tum in ratione eloquendi, quod verbum proprium, ornatum, sublime; ubi amplificatio laudanda, quae virtus ei contraria, quid speciose translatum, quae figura verrilis tamen compositio. 2. Nec id quidem inutile, ctiam corruptas a
Abbreviated transcription (Latin):
paucis quorum id aetas exigebat et parentes utile esse crediderant.
seruauimus. Caererum sentientibus iam tamen optima duȩ res im¬
pedimento fuerunt.Quod et longa consuetudo alirer docendi fece¬
rat legem et robusti fere iuiuenes ne hunc laborem desideranres
exemplum nr̃um sequebantur. Nec tamen etiam si quid noui uel
sero inuenissem precipere in posterum puder& Nunc uero id stio ia
fieri apud groccos sed magis per aduitores quia non uidentur spra
susfectura silegentibus singulis preire semper ip̃idust atur płꝰ
ta teuius sequantur etiam iua queuim cuiusq uerbi siquidi minip
usitatum incidat. docet. multum intra rhctoris offiruim quid mini
da est Ac demonstrare uirtutes uel si qn ita inciclat uitiastmat
fessionis cius atq promissi quo se magistrum elquent pollieot
maxime pprium est eo quidem ualidius ꝙ nonutiq nunc aioet̃
utuc facto silentio unum aliquem quod ipsum imperari ꝑuices op¬

Expanded text:
paucis, quorum id aetas exigebat et parentes utile esse crediderant, paucis, quorum id aetas exigebat et parentes utile esse crediderant, servavimus. ceterum sentientibus iam tum optima duae res impedimento fuerunt, quod et longa consuetudo aliter docendi fecerat legem, et robusti fere iuvenes nec hunc laborem desiderantes exemplum nostrum sequebantur. nec tamen, etiamsi quid novi vel sero invenissem, praecipere in posterum puderet. nunc vero scio id fieri apud Graecos sed magis per adiutores, quia non videntur tempora suffectura, si legentibus singulis praeire semper ipsi velint. et heta oculis sequantur, etiam illa, quae vim cuiusque verbi, si quod minus usitaest: At demonstrare virtutes, vel, si quando ita in cidat, vitia: id professionis eius atque promissi, qui se magistrum eloquentiae pollicetur, maxime proprium est: eo quidem validius, quod non utique hunc laborem detur utile, facto silentio unum aliquem quod ipsum imperari per vices op
Abbreviated transcription (Latin):
qualirate his fere ueteres facultarem dicendi exercuerunt. assumpta
tamen a dialericis argumentandi ratione. Nam fictas ad imitationẽ
fori consiliorumq materias ap̃ graecos dicere circa demerrium pha¬
leria institũtura fere constat An ab ip̃o id genus excitationis sit inuen¬
tum ur alioqͦ libro sum confessus parum comperi sed ne hi quidem qui
hoc fortissime affirmant ullo satis idoneo auctore nituntur. Latinos nõ
dicendi preceptores extremis. LCrassi tpͣribus cępisse Cicero auctor
est quorum insignis maxime. Plotius fuit.
Ed de ratione declamandi p¬
post paulo interim quia prima rhetorice rudimenta tractamus
non omitendum uidetur id qͦ ut moneam quantum sit colla¬
turus ad profectum dicentium rhetor si quemadmodum a gramaticis
exigitur poetarum enarratio Ita quoq ipse historiȩ atq magis eti am
orationum lectione susceptos ad ie discipulos instruxerit quod nos in

Expanded text:
qualitate. his fere veteres facultatem dicendi exercuerunt assumpta qualitate. his fere veteres facultatem dicendi exercuerunt assumpta tamen a dialecticis argumentandi ratione. nam fictas ad imitationem fori consiliorumque materias apud Graecos dicere circa Demetrium Phalerea institutum fere constat. an ab ipso id genus exercitationis sit inventum, ut alio quoque libro sum confessus, parum comperi; sed ne ii quidem, qui hoc fortissime adfirmant, ullo satis idoneo auctore nituntur. latinos vero dicendi praeceptores extremis L. Crassi temporibus coepisse Cicero auctor est; quorum insignis maxime Plotius fuit. sed de ratione declamandi post paulum. interim , quia prima rhetorices rudimenta tractamus, non omittendum videtur id quoque, ut moneam, quantum sit collaturus ad profectum discentium rhetor, si, quemadmodum a grammaticis exigitur poetarum enarratio, ita ipse quoque historiae atque etiam magis orationum lectione susceptos a se discipulos instruxerit; quod nos in
Abbreviated transcription (Latin):
est querere an sit honesta aninutilis Nec ignoro plures fieri aple¬
risq partes. sed non iustum. pium. religiosum. eateraq his similia
honesto complectuntur. Iusti tamen speties non simpliciter excuti
soler aut enim de re ip̃a queritur ut digna ne poena uel premio sit
aut de medo premii poenȩ ue.qui tam maior ꝗ minor culpaĩ porest
Utilitas q interim natura discernitur interim tp̃r quȩdam an obtineri
possint ambigitur ac ambigi solet. ne illud quidem ignorare oportet
leges aliquando toras aliqn ex parte reprehendi solere cum exemplũ
rei utriusq nobis claris orationibus prebeatur. Nec me fallit eas qͦ
leges esse qui non in ꝑpetuum rogentur sed de honoribus aut imperiis
qualis manilia fuit de qua Ciceronis oratio est. sea de his nihil hoc lo¬
co precipi porest. Cconstãt enim ꝓpria rerum de quibus agitur non coĩ

Expanded text:
est quaerere, an sit honesta, an utilis. nec ignore, plures fieri a pleest quaerere, an sit honesta, an utilis. nec ignore, plures fieri a plerisque partes; sed nos iustum, pium, religiosum, ceteraque his similia honesto complectimur. iusti tamen species non simpliciter excuti solent. aut enim de re ipsa quaeritur, ut dignane poena vel praemio sit, aut de modo praemii poenaeve, qui tam maior quam minor culpari potest. utilitas quoque interim natura discernitur, interim tempore. quaedam an obtineri possint, ambigi solet. ne illud quidem ignorare oportet, leges aliquando totas, aliquando ex parte reprehendi solere, cum exemplum rei utriusque nobis claris orationibus praebeatur. nec me fallit, eas quoque leges esse, quae non in perpetuum rogentur, sed de honoribus aut imperiis, qualis Manilia fuit, de qua Ciceronis oratio est. sed de his nihil hoc loco praecipi potest; constant enim propria rerum, de quibus agitur, non communi
Abbreviated transcription (Latin):
dictu compata sit. Ea quidem dequibus queri sol& comunia omib
aut enim de iure dubitari porest: eius qui rogat ut de p.clodio qui nõ
rite ereatus tribunus argnebatur aut de ip̃ius rogationis quod est
uarium siue non trino forte nundino promuigata siue non idoneo
die siue contra intercessionem uel auspitia aliudue. quicquid legibus
obstet dicitur lata esse uel ferri siue alicui manentium legum repug¬
nare Se hace ac illas primas excitationes non pertinent Nam sunt
Hec cura complexi personarum temporum.causarum.Reliqua eadẽ
fere uero fictoq certamine huiusmõi tractantur. Nam uitium aut
in uerbis aut in rebus est in uerbis queritur ansatis significent ansit
in his aliquid ambiguum. In rebus anhȩe sibi ipsa consentiat an in
preteritum referri debeat an in singulos homines maxime uero eõe

Expanded text:
d religionem deum comparata sit. ea quidem, de quibus quaeri solet, communia omnibus. d religionem deum comparata sit. ea quidem, de quibus quaeri solet, communia omnibus. aut enim de iure dubitari potest eius, qui rogat, ut de P. Clodi, qui non rite creatus tribunus arguebatur; aut de ipsius rogationis, quod est varium, sive non trino forte nundino promulgata sive non idoneo die, sive contra intercessionem vel auspicia aliudve quid, quod legitimis obstet, dicitur lata esse vel ferri, sive alicui manentium legum repugnare. sed haec ad illas primas exercitationes non pertinent; nam sunt hae citra complexum personarum, temporum, causarum. reliqua eadem fere vero fictoque huiusmodi certamine tractantur. nam vitium aut in verbis aut in rebus est. in verbis quaeritur, an satis significent, an sit in iis aliquid ambiguum; in rebus, an lex sibi ipsa consentiat, an in praeteritum ferri debeat, an in singulos homines. maxime vero commune
Abbreviated transcription (Latin):
N applicitum uelq dissimilis est cateris uel plerumq assumi &
parum apte solet. Non quia desideratur. sed quia paratus est ut q¬
dam sententiarum gratia uerbo sissimos locos arcessunt eum ex lo¬
eis deleat nasci senrentia ita sunt autem speuosa haec et utilia sio¬
ruintur ex causa. seeterum q̃lib& pulchirȩ loxntionisi ad uic iõia:
tendit utiq superuacua sed in terim etiam coñria est Rerum
hactenus euagari satis fuit legum laus ac uituperario iam maiores ac
ꝓpe summis operibus suffecturas uires desiderant que quidem sua¬
soruis ac controuersus magis accomodata sit ex̃citatio consuetudine
et iure ciuitatum differt. Ap̃ graccos enim lator carum ad uidicem
uocabatur Romanis pro contione suadere ac dissuadere moris fuit.
utroq aurem modo pauca de his et fere certa dicuntur. Nam & gnͣa
sunt tria sacri publici et uiris priuati quac diisit ad laudem magis

Expanded text:
quam adplicitum, vel quod dissimilis est ceteris vel quod plerumque adsumi etiam quam adplicitum, vel quod dissimilis est ceteris vel quod plerumque adsumi etiam parum apte solet, non quia desideratur sed quia paratus est: ut quidam sententiarum gratia verbosissimos locos arcessunt, cum ex locis debeat nasci sententia. ita sunt autem speciosa haec et utilia, si oriuntur ex causa; ceterum quamlibet pulchra elocutio, nisi ad victoriam tendit, utique supervacua, sed interim etiam contraria est. verum hactenus evagari satis fuerit. legum laus ac vituperatio iam maiores ac prope summis operibus suffecturas vires desiderant; quae quidem suasoriis an controversiis magis accommodata sit exercitatio, consuetudine et iure civitatium differt. apud Graecos enim lator earum ad iudicem vocabatur, Romanis pro contione suadere ac dissuadere moris fuit. utroque autem modo pauca de his et fere certa dicuntur. nam et genera sunt tria, sacri, publici, privati iuris. quae divisio ad laudem magis
Abbreviated transcription (Latin):
les eorum dictiones us uelut emblematis exornarentur. Quo quidem
neq enim euis rei uiditium ditferre sustinco sum mam indebqutua
mieu inf initatem de se confueri. Nam quid hi possint in calisis quar
uaria et noua semper est fanes ꝓprium inuenire: quõ ꝓpositis expit
liuersa rñdere altricationibiis uel ociter occurrere iestem regareq
etiam inhiis que sunt comunia et in plurimis causis tractantur uu¬
gatiisiesimos sersus uerbis nisi tanto ante prepatis prosequi neqant
Rec uero us cadem cum iudicis pluribus dicunt aut fastidium enoue¬
ant uelut frigidi et repositicibi aut pudorem deprchensa totiens au¬
dientium intemoria infoelix supellex quȩ sicut paupes ambitiosos
pluribus et diuersis officiis conteratur cum eo quidem q ux ullus
esi tameontinens locus qui possit coherere cum causa nisi aliquo ⁊ pͥe
questionis uinculo copulatus appareat atq eum non tam inscrtũ

Expanded text:
les eorum dictiones his velut emblematis exornarentur. quo quidem les eorum dictiones his velut emblematis exornarentur. quo quidem neque enim eius rei iudicium differre sustineo summam videbantur mihi infirmitatem de se confiteri. nam quid ii possint in causis, quarum varia et nova semper est facies, proprium invenire? quomodo propositis ex parte adversa respondere, altercationibus velociter occurrere, testem rogare? qui etiam in iis, quae sunt communia et in plurimis causis tractantur, vulgatissimos sensus verbis nisi tanto ante praeparatis prosequi nequeantro iis, cum eadem iudiciis pluribus dicunt, aut fastidium moveant velut frigidi et repositi cibi, aut pudorem deprehensa totiens audientium memoria infelix supellex, quae sicut apud pauperes ambitiosos pluribus et diversis officiis conteratur: cum eo quidem quod vix ullus est tam communis locus, qui possit cohaerere cum causa nisi aliquo propriae quaestionis vinculo copulatus; appareat alioqui non tam insertum
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt et ilic penȩ tote ad deliberariuum ptinentes genus ducenda ne ux¬
or petendi ne sint magistratus. Namq & heȩ personis modo adiectis sua¬
sorie erunt. Solebant preceprores mei neq inutili et nobis etiam iocũ¬
do genere excitationis preparare nos comecturalibus causis cum querẽ
atq exequi iuberent Cur armata aput lacedemonios uenus & quid ita
crederctur cupido puer ac uolucer er sagittis ac face armatus et silia In
quibus scrutabamur uoluntatem cuius in controuersiis frequens questio
est. quod genus chriȩ uideri potest.Nam locos quidem quales sunt de
testibus semper ne iis credendum et de argumentis An habenda etiam
paruis fides adeo manifestum est ad forenses actiones prinere. urqͥam
neqr ignobues in oifieus cunlibus septos cos memorieq diligentulime
mandatos in prourptu habuerunt ut quotiens esset eecalio extempora¬

Expanded text:
sunt et illae paene totae ad deliberativum pertinentes genus, ducendane uxsunt et illae paene totae ad deliberativum pertinentes genus, ducendane uxor, petendine sint magistratus. namque et hae personis modo adiectis suasoriae erunt. solebant praeceptores mei neque inutili et nobis etiam iucundo genere exercitationis praeparare nos coniecturalibus causis, cum quaerere atque exsequi iuberent, cur armata apud Lacedaemonios Venus, et quid ita crederetur Cupido puer atque volucer et sagittis ac face armatus, et similia, in quibus scrutabamur voluntatem, cuius in controversiis frequens quaestio est, quod genus chriae videri potest. nam locos quidem, quales sunt de testibus, semperne his credendum, et de argumentis, an habenda etiam parvis fides, adeo manifestum est ad forenses actiones pertinere, ut quidam neque ignobiles in officiis civilibus scriptos eos memoriaeque diligentissime mandatos in promptu habuerint, ut quotiens esset occasio, extempora
Abbreviated transcription (Latin):
precipiemus suo tp̃r et cões loci de his loquor quibus citra personas in ip̃a
uita moris est. perorare: ut in adulterum aleatorem peculatorem ex
medus sunt iudicus et si rerum aditias excusationem qͣmqͣ hi quoq ab
illo gn̾ali tractatu ad quasdam deduci speties solent ut si ponatur adulter.
caecus alcator. pauper petulans. senex habent autem non nunqͣm & de¬
fensionemNam et pro luxuria er pro amore dicimus et leno interim pa¬
rasitusq defenditur: sic ut non nomini patrocinemur. sed crimini: Ihe¬
sis autem qu& sumuntur ex rerum comꝑatione ut rustica ne potios
an urbana patior iurisperiti an militaris uiri laus maior inire sunt ad
excitationem dicendi spetiose atq ubxres. qua uel ad suadendi offitium
uel etiam ad uditium disceptationemq iuuant plurimum Nam poste¬
rior ex predictis locus in causa Murenę copiosissime a Cicerone tractat .

Expanded text:
praecipiemus suo tempore. communes loci de iis loquor, quibus citra personas in ipsa praecipiemus suo tempore. communes loci de iis loquor, quibus citra personas in ipsa vitia moris est perorare, ut in adulterum, aleatorem, petulantem ex mediis sunt iudiciis et, si reum adiicias, accusationes; quanquam hi quoque ab illo generali tractatu ad quasdam deduci species solent, ut si ponatur adulter caecus, aleator pauper, petulans senex. habent autem nonnunquam etiam defensionem. nam et pro luxuria et pro amore dicimus, et leno interim parasitusque defenditur sic, ut non homini patrocinemur, sed crimini. theses autem, quae sumuntur ex rerum comparatione, ut rusticane vita an urbana potior, iurisperiti an militaris viri laus maior, mire sunt ad exercitationem dicendi speciosae atque uberes, quae vel ad suadendi officium vel etiam ad iudiciorum disceptationem iuvant plurimum. nam posterior ex praedictis locus in causa Murenae copiosissime a Cicerone tractatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ria num& Nam grecis historicis plerumq poere similis licentia est Sepe
eteim queri sol& de tpr de loco quores gesta dicitur. Non nunꝗͣ de p¬
sona quoq sicut iiuius frequentissime dubitat et alii ab aliis historicis
dissentiunt Inde paulatim ad maiora tendere incipiet. laudare claros
uiros et uituperare improbos. quod non simplicis utilitatis opus est. Na¬
q et ingenium excetur multiplici uariaq materia et animus contempla¬
tione recti prauiq formatur et multa inde cognitio rerum uenit exemplisq
que sunt in omini gn̾e causarum porentusima lamtum instruitur cum res
poscet usurum H inc q̃ illa excitatio subit compationis. uter melior urerue
dererior que qmqm uersatur in ratione simili tamen et duplicat mãm
et uirtutum intiorumq non tantum naturam sed etiam modum trac¬
tat. Uerum de ordinc laudis contraq quoniam tertia hec rethorice ps

Expanded text:
ria Numae. nam Graecis historiis plerumque poeticae similis licentia est. Saepe ria Numae. nam Graecis historiis plerumque poeticae similis licentia est. Saepe etiam quaeri solet de tempore, de loco quo gesta res dicitur, nonnunquam de persona quoque; sicut Livius frequentissime dubitat, et alii ab aliis historici dissentiunt. inde paulatim ad maiora tendere incipiet, laudare claros viros et vituperare improbos, quod non simplicis utilitatis opus est. namque et ingenium exercetur multiplici variaque materia, et animus contemplatione recti pravique formatur, et multa inde cognitio rerum venit exemplisque, quae sunt in omni genere causarum potentissima, iam tum instruit, cum res poscet, usurum. hinc illa quoque exercitatio subit comparationis, uter melior uterve deterior; quae quanquam versatur in ratione simili, tamen et duplicat materiam et virtutum vitiorumque non tantum naturam, sed etiam modum tractat. verum de ordine laudis contraque, quoniam tertia haec rhetorices pars est,
Abbreviated transcription (Latin):
erit sue parende foelicitatis tempus nec a nobis negligenter locus iste
transibitur. Interim satis est si puer omni et summo qñtum illa aetas
capit labore aliquid probabile scͥpserit. In hoc assuescat huius rei sibi na¬
turam fatiat. ille demum in id q querimus. aut ei proximum poterit
cuadere. qui ante disc& recte dicere: ꝗ̃ cito narrationibus non inutilit̾
subiungitur opus destruendi confirmandiq eas quod
uocatur. Id porro non tantum in fabulosis et carmine traditis fieri porest
Uerum etiam in ip̃is annalium monumentis ut si queratur an sit credi¬
bile super caput ualerii pugnantis sedise coruum qui os oculosq hostis
galli rostro arq alis cuerterar& sic in utramq partem ingens ad dicendum
mareria ut de serpente quo Scipio traditur genitus et luꝑa romuli. Et Ege¬

Expanded text:
erit suum parandae facilitati tempus, nec a nobis negligenter locus iste erit suum parandae facilitati tempus, nec a nobis negligenter locus iste transibitur. interim satis est, si puer omni cura et summo, quantum illa aetas capit, labore aliquid probabile scripserit; in hoc assuescat, huius sibi rei naturam faciat. ille demum in id, quod quaerimus, aut ei proximum poterit evadere, qui ante discet recte dicere quam cito. narrationibus non inutiliter subiungitur opus destruendi confirmandique eas, quod ἀνασκευή et κατασκευή vocatur. id porro non tantum in fabulosis et carmine traditis fieri potest, verum etiam in ipsis annalium monumentis; ut, si quaeratur, an sit credibile super caput Valeri pugnantis sedisse corvum, qui os oculosque hostis Galli rostro atque alis everberaret, sit in utramque partem ingens ad dicendum materia; aut de serpente, quo Scipio traditur genitus, et lupa Romuli et Ege
Abbreviated transcription (Latin):
et iuditionon fallebantur. sed ut eo reuertar unde su: egressus: narrationes
stilo componi qñta maxima possir adhibita diligentia uolo Nam ut pͥͦ
cum sermo instituitur dicere que audierint. utile est pueris ad loquen¬
di facultatem Ideoq et retroagere exposinonem et a media in utramq
partem discurrere sane merito cogantur sed ad gremium preceproris
et dum non possunt et dum res ac uerba connectene incipunt ut ꝓti¬
nus moemoriam firment.Ita cum iam formam recte atq emendate
orationis accipient extemꝑalis garrulitas. nec expectata cogitatio & uix
surgendi mora circulatorie uere iactationis est. Hinc parentum impe¬
riporum inane gaudium. Ip̃is uero contemptus opis et in uerecunda frons
et consuetudo pessime dicendi et malorum exhortatio et quȩ magnos
qͦ profectus frequenter perdidit arrogans de se persuasio innascitur

Expanded text:
et iudicio non fallebantur. sed ut eo revertar, unde sum digressus: narrationes et iudicio non fallebantur. sed ut eo revertar, unde sum digressus: narrationes stilo componi quanta maxima possit adhibita diligentia volo. nam ut primo, cum sermo instituitur, dicere quae audierint utile est pueris ad loquendi facultatem, ideoque et retro agere expositionem et a media in utramque partem discurrere sane merito cogantur, sed ad gremium praeceptoris, et dum aliud non possunt et dum res ac verba connectere incipiunt, ut protinus memoriam firment: ita cum iam formam rectae atque emendatae orationis accipient, extemporalis garrulitas nec exspectata cogitatio et vix surgendi mora circulatoriae vere iactationis est. hinc parentium imperitorum inane gaudium, ipsis vero contemptus operis et inverecunda frons et consuetudo pessime dicendi et malorum exercitatio et, quae magnos quoque profectus frequenter perdidit, arrogans de se persuasio innascitur.
Abbreviated transcription (Latin):
reformidare ferrum uidentur et nondum eic atricem pati posse. Io¬
cundus ergo tum maxime deb& esse preceptor ut remedia que ali¬
quibus natura sunt aspera manu molli leniantur laudare aliqua
ferre quedam murare & reddira. cur fiat ratione illuminare inter¬
ponendo aliquid sui non nunqͣm hoc qͦ erit utile.toras ip̃m dictare ma¬
terias quas et imitetur puer et interim tanqͣm suas amet At si tam ne¬
gligens ei stilus fu̾it ut emendationem non recipiat expertus sum pro¬
desse. quotiens eandem materiam rursus a me tractatam scribendã
integro iuberem. posse enim tum adhuc melius quatenus nullo ad huc
studio ꝗͣuam spe gaudent. Aliter autem alia cetas emendanda est & ꝓ
modo uirium et exigendum et corrigendum opus. Solebam ego di¬
cere pueris aliquid ausis licentius aut letius laudare me ad huc uen¬
turum tempus quo idem non per miterem ita & ingenio gaudebant

Expanded text:
reformidare ferrum videntur et nondum cicatricem pati posse. iureformidare ferrum videntur et nondum cicatricem pati posse. iucundus ergo tum maxime debet esse praeceptor, ut remedia, quae alioqui natura sunt aspera, molli manu leniantur; laudare aliqua, ferre quaedam, mutare etiam, reddita cur id fiat ratione, illuminare interponendo aliquid sui. nonnunquam hoc quoque erit utile, ipsum totas dictare materias, quas et imitetur puer et interim tanquam suas amet. at si tam negligens ei stilus fuerit, ut emendationem non recipiat; expertus sum prodesse, quotiens eandem materiam rursus a me tractatam scribere de integro iuberem; posse enim adhuc eum melius, quatenus nullo magis studia quam spe gaudent. aliter autem alia aetas emendanda est, et pro modo virium et exigendum et corrigendum opus. solebam ego dicere pueris aliquid ausis licentius aut laetius, laudare illud me adhuc, venturum tempus, quo idem non permitterem; ita et ingenio gaudebant
Abbreviated transcription (Latin):
mirabitur qui apud ciceronem legerit uolo enim se eferat in adolescente
fecunditas. Qua ꝓprer in primis curandus & inpueris precipue magistra
dis non minus ꝗͣ teneris adhuc plantis siccum et sine humore ullõ solum
Inde fiunt humiles statim et uelur terram spectantes qui nihil supra qͥ¬
tidianum sermonem attollere audeant macies illis pro sanitatt et idicũ
loco infirmitas est Et dum satis purant uitio carere inidipsum incidũt
uitium quod uirtutibus carent quare mihi ne maturitas quidem ip̃a
festin& necinusta in lacu statim austera sint sic & annos ferent &
uetustate profitient.Ne id quidem quod admoneamus indignum
est ingenia puerorum nimia interim emendationis seueritatt de¬
fuere. Nam et desperant et dolent et nouissime oderunt et qͥ maxime
noc& dum omnia timent nihil conantur quod etiam rusticis notum
est: qui frondibus teneris non purant adhibendam esse falcem. quia

Expanded text:
mirabitur, qui apud Ciceronem legerit: volo enim se efferat in adolescente mirabitur, qui apud Ciceronem legerit: volo enim se efferat in adolescente fecunditas. quapropter in primis evitandus et in pueris praecipue magister aridus, non minus quam teneris adhuc plantis siccum et sine humore ullo solum. inde fiunt humiles statim et velut terram spectantes, qui nihil supra cotidianum sermonem attollere audeant. macies illis pro sanitate et iudicii loco infirmitas est, et dum satis putant vitio carere, in id ipsum incidunt vitium, quod virtutibus carent. quare mihi ne maturitas quidem ipsa festinet, nec musta in lacu statim austera sint; sic et annos ferent et vetustate proficient. ne illud quidem quod admoneamus indignum est, ingenia puerorum nimia interim emendationis severitate deficere; nam et desperant et dolent et novissime oderunt et, quod maxime nocet, dum omnia timent, nihil conantur. quod etiam rusticis notum est, qui frondibus teneris non putant adhibendam esse falcem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nutricum mollius alant et satiari uelud quodam iccundioris disenplo¬
ne citolac teq patiantur. Erit illua plenus interim corpus quod mox
adulta aetas astringat. H inc spes roboris inatie. namq et infirmitatem
in posterum minari solet protinus omnibus membris expressus infãs
audiat hec eras plura et inueniat et inuentis gaudeat sint lic& illa nont
satis sicea initrim ac sȩuera facile remediumꝰ est ubertatis sterilia allb
labore untuntur Iua mihi in pueris natura nimium spei dederit inqua
ingenium presumitur. ateria esse uolo primum ab undantiorem atq
ultra qͣ oporteat fusam. multum inde deccquent anni: multum ratio lima¬
bit aliquid ulut usiup̃o de terretur sit mo unde excidi possit. & quode¬
sculpi. crit autem si non si non ab initio tenuem nimium laminam duxeĩmus
et quam celatura aluor rumpat. quod me de his etatibus sentire minus

Expanded text:
nutricum mollius alant et satiari velut quodam iucundioris disciplinutricum mollius alant et satiari velut quodam iucundioris disciplinae lacte patiantur. erit illud plenius interim corpus, quod mox adulta aetas astringat. hinc spes roboris. maciem namque et infirmitatem in posterum minari solet protinus omnibus membris expressus infans. audeat haec aetas plura et inveniat et inventis gaudeat, sint licet illa non satis sicca interim ac severa. facile remedium est ubertati; sterilia nullo labore vincuntur. ilia mihi in pueris natura minimum spei dederit, in qua ingenium iudicio praesumitur. materiam esse primum volo vel abundantiorem atque ultra quam oporteat fusam. multum inde decoquent anni, multum ratio limabit, aliquid velut usu ipso deteretur, sit modo unde excidi possit et quod exsculpi; erit autem, si non ab initio tenuem nimium laminam duxerimus et quam caelatura altior rumpat. quod me de his aetatibus sentire minus
Abbreviated transcription (Latin):
fingant historiam in qua est geste rei composicio. Eramatieis aurem
porticus dedimus apua rhetorem iitium sit hustoria tanto robustios
quanto uerior sen narrancu quidem que nobis optima ratio uiactaonc
tuin demonstr abimus cum de iuditiali parte dicemus. Incerum admorĩ
nie sat est ut sit ca neq arida prorsus atq icuma. Nar quid opus ẽt
tancum saboris studns impendere si res nudas attr inornatas iudicãt
catis uideretrr tcq rursus sinuosa et arcessitis descͥptionabus anc
peiis tamens ilud quod ex inopia ꝗͣ quod ex copia uen auitom npies¬
risoratio persecta nec exigi nec sperari porest melior aurem indoles
leta generosiq conatus et plura iusto concipiens intertnepir itusi
Reteq unꝗͣ mein iis discentis annis offendat si quid superfuerit. Quin
ip̃is acc roribus hoc esse cure uelim ut teneras ad huc mentes morip

Expanded text:
fingunt; historiam, in qua est gestae rei expositio; grammaticis autem fingunt; historiam, in qua est gestae rei expositio; grammaticis autem poeticas dedimus: apud rhetorem initium sit historica, tanto robustior quanto verior. sed narrandi quidem quae nobis optima ratio videatur, tum demonstrabimus, cum de iudiciali parte dicemus. interim admonere illud satis est, ut sit ea neque arida prorsus atque ieiuna, nam quid opus erat tantum studiis laboris impendere, si res nudas atque inornatas indicare satis videretur? neque rursus sinuosa et arcessitis descriptionibus, inpeius tamen illud, quod ex inopia quam quod ex copia venit. nam in pueris oratio perfecta nec exigi nec sperari potest; melior autem indoles laeta generosique conatus et vel plura iusto concipiens interim spiritus. nec unquam me in his discentis annis offendat, si quid superfuerit. quin ipsis quoque doctoribus hoc esse curae velim, ut teneras adhuc mentes more
Abbreviated transcription (Latin):
priori diuersa sit Id a me procul aberit.Nanq ea causa uel maxima
est cur optimo cuiq preceptori sit tradendus puenꝙ apud cum disci¬
puli qͦ melius instituti aut dicent quod inutile non sit mutari aut si
quid errauerint statim corrigentur At indoctus ille etiam probabit for¬
tasse uitiosa et placere audientibus iuditio suo coger. Sit ergo tam elo¬
quentia quam moribus prestantissimus qui ad phenicis homeriei ex¬
Unc iam quas primas in docendo ꝑtes rherorem purem¬
tradere incipiam dilata parumper illa quae sola uulgo uocatꝰ
Carte rhetorica ac mihi oportunus maxime uidetur ingressus ab eo
cuius aliquid simile apud gramaticos puer didicerit et quia narratio¬
nem excepta qua in causais utimur tris accipimus. Fabulam que uer¬
satur in tragedis arq carminibus non aueritate modo sed etiam a fora
ueritatis remota Argumentum quod falsum. sed uero simile comediae

Expanded text:
priori diversa sit. id a me procul aberit; namque ea causa vel maxima priori diversa sit. id a me procul aberit; namque ea causa vel maxima est, cur optimo cuique praeceptori sit tradendus puer, quod apud eum discipuli quoque melius instituti aut dicent, quod inutile non sit imitari, aut si quid erraverint, statim corrigentur; at indoctus ille etiam probabit fortasse vitiosa et placere audientibus iudicio suo coget. sit ergo tam eloquentia quam moribus praestantissimus, qui ad Phoenicis Homerici exnc iam, quas primas in docendo partes rhetorum putemtradere incipiam, dilata parumper illa quae sola vulgo vocatur arte rhetorica. ac mihi opportunus maxime videtur ingressus ab eo, cuius aliquid simile apud grammaticos puer didicerit. et quia narrationum, excepta qua in causis utimur, tres accepimus species, fabulam, quae versatur in tragoediis atque carminibus, non a veritate modo sed etiam a forma veritatis remota; argumentum, quod falsum sed vero simile comoediae
Abbreviated transcription (Latin):
Quid siplerumq accidit ut faciliora sint ad intelligendum et lucidiora
multo que doctusimo qͦ dicuntur. Nam et prima est eloquentie uirrꝰ
perspicuitas et quoquis ingenio minus ualet hor se magis atrollere et
dilatare conatur ut statura breues in dili digitos eriguntur et plura in¬
firmi minantur.Nam tumidos et corruptos et tremulos et quocunq
alio catexiȩ genere peccantes certum hẽo non uirͥhm sed infirmitatis
uitio laborare ut corpora non robore sed ualitudine inflantur et recto
itinere lapsi pleriq: deuertant.erit ergo etiam obscurior quoquisq de¬
terior. Non excidit mihi scͥpsisse me libro priore cum potiorem in seo¬
lis eruditionem esse ꝗͣ domi dicerem libentius se prima studia tenes¬
rosq profectus ad imitationem condiscipulorum qua facilior esset.
crigere quod a quibusdam sic accipi põr tanꝗͣ hȩc quȩ nunc tueor sñia

Expanded text:
quid ? si plerumque accidit ut faciliora sint ad intelligendum et lucidiora quid ? si plerumque accidit ut faciliora sint ad intelligendum et lucidiora multo, quae a doctissimo quoque dicuntur? nam et prima est eloquentiae virtus perspicuitas, et quo quis ingenio minus valet, hoc se magis attollere et dilatare conatur, ut statura breves in digitos eriguntur et plura infirmi minantur. nam tumidos et corruptos et tinnulos et quocunque alio cacozeliae genere peccantes certum habeo non virium sed infirmitatis vitio laborare, ut corpora non robore sed valetudine inflantur et recto itinere lassi plerumque devertunt. erit ergo etiam obscurior, quo quisque deterior. non excidit mihi, scripsisse me in libro priore, cum potiorem in scholis eruditionem esse quam domi dicerem, libentius se prima studia tenerosque profectus ad imitationem condiscipulorum, quae facilior esset, erigere; quod a quibusdam sic accipi potest, tanquam haec, quam nunc tueor, sententia
Abbreviated transcription (Latin):
qui eloquentia cateris prester illaq per que ad eloquentiam puenitur
diligentissime percepisse credibile est. deinde quia plurimum in preci¬
piendo ualet ratio quae doctissimo euiq plenissima est fostremo quia
nemo sic in maioribus eminet ut eum minora defitiant: nisi forre iouẽ
quidem phidias optime fecit Illa aurem que in ornamentum operis eus
accedunt alius melius laborass& aut oraror loqui nesciet aut leuiores mor¬
bos eurare non poterit prestantissimus medicus.Quid ergo: non est que¬
dam eloquentia maior ꝗͣ ut eam intellectu consequi puerilis infirmitas
possit. Ego uero confireor sed hunc disertum preceprorem prudentem
quoq et non ignarum docendi esse oportebit summitrentem se ad men¬
suram discentis. ut uelocissimus quisq si forre iter cum paruulo fatiat
det manum et gradum suum minuat nec procedat ultro ꝗͣ comes possit

Expanded text:
qui eloquentia ceteris praestet, illa quoque, per quae ad eloquentiam pervenitur, qui eloquentia ceteris praestet, illa quoque, per quae ad eloquentiam pervenitur, diligentissime percepisse credibile est; deinde, quia plurimum in praecipiendo valet ratio, quae doctissimo cuique plenissima est; postremo, quia nemo sic in maioribus eminet, ut eum minora deficiant. nisi forte Iovem quidem Phidias optime fecit, illa autem, quae in ornamentum operis eius accedunt, alius melius elaborasset, aut orator loqui nesciet aut leviores morbos curare non poterit praestantissimus medicus. quid ergo? non est quaedam eloquentia maior quam ut eam intellectu consequi puerilis infirmitas possit? ego vero confiteor: sed hunc disertum praeceptorem prudentem quoque et non ignarum docendi esse oportebit summittentem se ad mensuram discentis; ut velocissimus quoque, si forte iter cum parvulo faciat, det manum et gradum suum minuat nec procedat ultra quam comes possit.
Abbreviated transcription (Latin):
geminatumonus sucredentes premat et quidem dedocendi grauius ac
prius ꝗ̃ decendi. Propitr quod inimotheum clarum in arie tibiarum
ferunt dupliees ab his quos alius instituiss& solitum exigere mercedes
ꝗ̃ si rudes traderentur. Error tamen est in re duplex. Unus quod inre¬
rim sufficere ulos minoris exstimant et bono saus stomacho conten¬
ti sunt: que qmꝗ et ipsa reprehensione digna seueritas tamen esset
utrumq tollerabilis si eius mõi precepiores minus docerent non peius
Alter ille enam frequentiorꝙ eos qui ampliorem dicendi facultarem
sint consecuti non putant ad minora descendere.Idq interim ficri
quia fastidiant prestare hanc inferioribus curam interim quia oĩno
non possunt Ego porro eum qui nolit in numero precipientium non
habeo posse autem si uelit opumum quenq contendo.Primum q eũ

Expanded text:
geminatum onus succedentes premat et quidem edocendi gravius ac geminatum onus succedentes premat et quidem edocendi gravius ac prius quam docendi. propter quod Timotheum clarum in arte tibiarum ferunt duplices ab iis, quos alius instituisset, solitum exigere mercedes, quam si rudes traderentur. error tamen est in re duplex: unus, quod interim sufficere illos minores existimant, et bono sane stomacho contenti sunt; quae quanquam est ipsa reprehensione digna securitas, tamen esset utcunque tolerabilis, si eiusmodi praeceptores minus docerent non peius; alter ille etiam frequentior, quod eos, qui ampliorem dicendi facultatem sint consecuti, non putant ad minora descendere, idque interim fieri, quia fastidiant praestare hanc inferioribus curam, interim quia omnino non possint. ego porro eum qui nolit in numero praecipientium non habeo, posse autem maxime, si velit, optimum quemque contendo; primum, quod eum,
Abbreviated transcription (Latin):
lum cruine turpitudinis uerum etiam suspitione. Hat notanda bre¬
uiter existimaui. Nam ut absit ab ultimis uiciis ipse preceptor has¬
scola ne precipiendum quidem credo At siquis est qui flagitia manifes¬
ra in cligendo silii preceptore non cuitet iam hiuc sciat catera qͦ quȩ
tutilitatem iuuentatis componere conamu& et sibi hac parte omissa
Calorum quidem persuasio silentio transcunda est qui ctiam¬
euiridoneos rhetori pueros putauerunt non tamen continuo¬
E tradendos eminenrissimo eredunt sed apud minores aliꝗͣ diu
detinent tanqm instituendis artibus magis sit apta mediceritas precep¬
toris cum ad intellertum atq mutationem facilius tum ad suscipienda
elementorum molestiasminus superba. Qua in re mihi non arbitror
dui laborandum ut ostendam quanto sit melius optimis imbui q̃nta
in elucndis qu& semel insederint uiciis dificultas consequatur cum

Expanded text:
lum crimine turpitudinis verum etiam suspicione. haec notanda brelum crimine turpitudinis verum etiam suspicione. haec notanda breviter existimavi; nam ut absit ab ultimis vitiis ipse ac schola, ne praecipiendum quidem credo. ac si quis est, qui flagitia manifesta in eligendo filii praeceptore non vitet, iam hinc sciat cetera quoque, quae ad utilitatem iuventutis componere conamur, esse sibi hac parte omissa supervacua. ne illorum quidem persuasio silentio transeunda est, qui, etiamcum idoneos rhetori pueros putaverunt, non tamen continuo tradendos eminentissimo credunt, sed apud minores aliquamdiu detinent, tanquam instituendis artibus magis sit apta mediocritas praeceptoris, cum ad intellectum atque ad imitationem facilior tum ad suscipiendas elementorum molestias minus superba. qua in re mihi non arbitror diu laborandum, ut ostendam, quanto sit melius optimis imbui, quanta in eluendis quae semel insederint vitiis difficultas consequatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
probanda discernent si stilo facultas continget auditione uiditisa
At nunc proni atq succincti ad omnem clausulam non exurgũt
modo. uerum etiam excurrunt et cum in decora exultanone co¬
clamant id mutuum esse et ibi declamationis fortuna hiuc mi¬
nor et uana dese persuasio usq adeo ut illo condiscipulorum tu¬
multu mflati si parum a preceprore laudentus ip̃i de illo male
sentiant sed se quoq preceptores intente ac modeste audiri uelint. nõ
enim iuditio discipulorum dicere deb& magister sed discipuli magistri
quin si fieri potest intendendus animus in hoc quoq ut perspitiat quaꝵ
quisq et quomedo laudet. ut placere qua bene dicit non suo magis q̃
corum nomine deleetentur qui recte iudicabunt Pueros adolescentibꝰ
permixtos sedere non placet mihi Nam etiam uir talis qualem esse o¬
tamen uel infirmitas a robustioribus seꝑanda estet carendum non so¬

Expanded text:
probanda discernet, si stilo facultas continget, auditione indicium. probanda discernet, si stilo facultas continget, auditione indicium. at nunc proni atque succincti ad omnem clausulam non exsurgunt modo uerum etiam excurrunt et cum indecora exultatione conclamant. id mutuum est et ibi declamationis fortuna. hinc tumor et vana de se persuasio usque adeo, ut illo condiscipulorum tumultu inflati, si parum a praeceptore laudentur, ipsi de illo male sentiant. sed se quoque praeceptores intente ac modeste audiri velint; non enim iudicio discipulorum dicere debet magister sed discipulus magistri. quin , si fieri potest, intendendus animus in hoc quoque, ut perspiciat, quae quisque et quomodo laudet, et placere, quae bene dicet, non suo magis quam eorum nomine delectetur, qui recte iudicabunt. pueros adolescentibus permixtos sedere, non placet mihi. nam etiamsi vir talis, qualem esse oentutem, tamen vel infirmitas a robustioribus separanda est, et carendum non so