comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terc. Sẽpissime g̾ mͥ deamiticia co¬
gitanti maximẽ illud considandur
uideri solet utrũ pp in becillitatẽ atq
ĩopiam desid̾rata sit amititia. ut
ab alio ucissimq rechoeret. anesset
hoc qui dẽ ꝓpͥum amicitie./S antiq¬
or ⁊ pulchrior ⁊ magis a nat᷑a ipsa
ꝑfecta alia causa. Amor eni exquo
amicicia noĩata ẽ. ꝑn̾ceps ẽ ad beĩ¬
uolentiã ꝯuĩgendã. ⁊Iam utilitates
quidẽ ⁊̃ ab hns ꝑcipuĩtur sepe qui
simłacione amicicie colunt᷑. ⁊ obẜ¬
uant᷑ tempis cã. In amicicia autẽ
nichil fictũ ẽ nchil simulatũ. ⁊ qd
indigencia orta amiticia applica¬
cione magis aĩ cũ quodã sensuamã¬
di.qmͣ ac cogitacione qnͣtũ illa res
utilitatis ẽẽt habitura.Qd̾ quidẽ
qualis sit ⁊̃ in bestiis quibdã aĩad¬
uerti pot̾. que ex se natos ita amat
ad qd̾dam tempꝰ ⁊ abcis amantur
ut facile eaꝵ sensus appeat. Qd̾ in
homine multo ẽ euidentiꝰ. pͥmũ ex

Expanded text:
tere. saepissime igitur mihi de amicitia cotere. saepissime igitur mihi de amicitia cogitanti maxime illud considerandum videri solet, utrum propter imbecillitatem atque inopiam desiderata sit amicitia, ut ab alio vicissimque redderet, an esset hoc quidem proprium amicitiae, sed antiquior et pulchrior et magis a natura ipsa profecta alia causa. amor enim, ex quo amicitia nominata est, princeps est ad benevolentiam coniungendam. nam utilitates quidem etiam ab eis percipiusimulatione amicitiae coluntur, et observantur temporis causa. In amicitia autem nihil fictum est, nihil simulatum, et quindigentia orta amicitia, applicatione magis animi cum quodam sensu amandi, quam cogitatione quantum illa res utilitatis esset habitura. Quod quidem quale sit, etiam in bestiis quibusdam animadverti potest, quae ex se natos ita amant ad tempus, ab eisque amantur, ut facile earum sensus appareat, quod ihomine multo est evidentius, primum ex
Abbreviated transcription (Latin):
mortales intelligñt ⁊ reprobãt.
Itaq si qñ aliqd̃ officiũ extitit a¬
miti in ꝑiculis. aut ad eundis.
aut cõicandis. ꝯs ẽ qui id nõ ef¬
res tota cauea nup inhospitis
bula. cũ ignorante rege alt̾ coꝵ
restẽ se ꝑseuaret. Stantes autez
plaudebant in re ficta. quid arbi¬
sam in uera facturos t̾uisse.
bossent. id recte ficri ĩ alteꝵ udi¬
carent Hactenꝰ mͥ iudeor d ami¬
aicia quid sentire potuisse dicere.¬
siqua pterea sunt credo aut̃ ẽc mr¬
ta. ab hiis si uidebit᷑ qui ista dis¬
putant quentote. Ennus.
Us aut̾ ate potius quãqua
ab istis sepe quesiui ⁊ audui
Um magis diceͣs fanni. Si
nup inortis scipionis cũ de
ratam orationẽ phili. Eannius.¬
A cile qui dem fuit iustitiam
iustissimo defendere. Sceuola¬
Hid. Amiciciã nõ ne facile est¬
ei qui obeam sũma fide ꝯstan¬
est afferre. Quid enĩ rert̾ qua me
rone cogatis Ecgitis certe. Scudiis
difficile ẽ. tũ nec equũ quidẽ obsis¬

Expanded text:
mortales et intelligunt, et reprobant. Itaque si quando aliquod officium existit amici, in periculis, aut adeundis, aut communicandis, quis est, qui id non mares tota cavea nuperhospitis bula? cum ignorante Rege, uter eorrestem se esse perseveraret. stantes autem plaudebant in re ficta; quid arbitramur in vera facturos fuisse? fnon possent, id recte fieri in altero iudicarent. hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicerequae praeterea sunt—credo autem esse multa—ab eis, si videbitur, qui ista disputant, quaeritote. Nos m ate potius. quamquam etiam ab istis saepe quaesivi et audiis id diceres, Fanni, si nuper in hortis Scipionis, cum esratam orationem Phili! Facile id quidem fuit iustitiam iustissimo viro defendere. Quid? amicitiam nonne facile ei, qui ob eam summa fide, constanest afferre; quid enim refert qua me ratione cogatis? cogitis certe. studiis difficile est tum ne aequum quidem obsis
Abbreviated transcription (Latin):
ducti. S qd̾ omĩs eiꝰ fructus i
ip̃o amore ĩẽ. expetendã putans.
Ab hiiᷤ qui pecudũ ritu aduoluy¬
tatẽ omĩa referunt. longe dissẽ¬
tũ. nicħ magnificũ ac diuinum
suscipe possunt. qui suas ões co¬
gitatões abieterũt intẽtãhu

Expanded text:
ducti, sed quod omnis eius fructus in ducti, sed quod omnis eius fructus in ipso amore inest, expetendam putamus. ab his, qui pecudum ritu ad voluptatem omnia referunt, longe dissentum, nihil magnificum ac divinum suspicere possunt, qui suas omnis cogitationes abiecerunt in rem tam hu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cũ eoꝵ quib in usu ꝯiũcti esse
deant. Qmͣ ꝙͣ confirinatꝰ amor et
beneficio accepto ⁊ studio ꝓspeto
⁊ ꝯsuetudine aduicta Quib reb
ad illũ p̾mũ motũ animi ⁊ amo¬
ris adhibitis amirabił quedã ex¬
ardescit beminolentie magnitudo
quã siqui putant ab ĩbecillitate
ꝓficisci ut sit ꝑ quẽ assequat᷑ qd̾
quisq desideret. humilẽ sane re¬
linquũt ⁊ minime generosũ ut
ita dic̃a ortũ amicicie quãex ĩ opi¬
a atq indigẽtia nat̃a uolũt. Ed si
ita ess. ut quisq mĩmũ inse arbi¬
traret᷑. ita ad amititiã ess aptissi¬
ut nullo egeat. suaq omĩa inse
ip̃o posita iudicet. ita ĩ amiticiis
eius ilie uicissim opimione fortas¬
se nõ nulla. qm̃ de meis moribus
hebat dilexit: Airxit bemuolẽcia
consuetudo. S quãꝙͣ utilitates
multe⁊ magne consetute sunt
nõ sinit tam̃ ab eaꝵ spe cause
diligendi ꝓfecte Ut enĩ benefi
sic amititiã nõ sꝑe mertedis. Io¬

Expanded text:
tur cum eorum quibuscum usu conjuncti esse deantur. Quanquam confirmatur amor et beneficio accepto, et studio perfecto, et consuetudine adiuncta, quibus rebus ad illum primum motum animi et amoris adhibitis admirabilis quaedam exardescit benevolentiae magnitudo. quam si qui putant ab imbecillitate proficisci, ut sit per quem adsequatur quod quisque desideret, humilem sane relinquunt et minime generosum, ut ita dicam, ortum amicitiae, quam ex inopia atque indigentia natam volunt. quod si ita esset, ut quisque minimum esse in se arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissiut nullo egeat suaque omnia in se ipso posita iudicet, ita in amicitiis eius, ille vicissim opinione fortasse non nulla quam de meis moribus habebat, me dilexit; auxit benevolentiam consuetudo. sed quamquam utilitates multae et magnae consecutae sunt, non sunt tamen ab earum spe causae diligendi profectae. ut enim benefic—sic amicitiam non spe mercedis ad
Abbreviated transcription (Latin):
adistoꝵ normã fuisse sapientes.
Quare sͥ ħeant sapiẽ nome. et ĩ¬
udiosũ ⁊ obscuꝵ. concedat᷑ t̾n ut
boni iiri fuerint. Ne id quidem
facient. s negabunt id nisi sapi¬
enti posse concedi. Agamꝰ igitur
it.a se serunt itau nũt. ut eoru
ꝓbetur. fides. itegritas equalitaᷤᷤ.
lib̾alitas nec sit in eis ulla cupi¬
ditas. uł libido. audacia. sit q ma¬
gna constancia. ut hii f̾uerũt mõ
quos nomiaui hos iuros bonos
ut habiti sũt. sic eciã appellandos
putemꝰ. qui assequant᷑ quantum
hoĩnes possunt natura optimam
bene uiuendi ducẽ. sic enĩ mͥ per¬
spice̾ udeor ita natõs esse nos ut
int̾ omẽs esset societas quedam.
maior aut̃ ut quisq ꝓxime uł ad¬
amiciciam natura ip̃a peperit. S
ea nõ satis habet firmitatis.
Namq hoc p̃stat ami ticia ꝓpi¬
quitati. qd̾ exꝓpinquitate bemo¬
ientia tolli pot examicicia ñ pot̾.
Sublata enĩ beniuolencia ami¬
cicie nomẽ tollit᷑ ꝓpinquitatis

Expanded text:
am fuisse sapientis. qua re sibi habeant sapientiae nomen et invidiosum et obscurum, concedant ut viri boni fuerint. ne id quidem facient; negabunt id nisi sapienti posse concedi. agamus igitur ita se gerunt, ita vivunt, ut eorum probetur fides integritas aequitas liberalitas, nec sit in eis ulla cupiditas libido audacia, sintque magna constantia, ut ei fuerunt, modo quos nominavi, hos viros bonos, ut habiti sunt, sic etiam appellandos putemus, quia sequantur, quantum homines possunt, naturam optimam bene vivendi ducem. Sic enim mihi perspicere videor, ita natos esse nos, ut inter omnis esset societas quaedam, maior autem, ut quisque proxime acamicitiam natura ipsa peperit, sed ea non satis habet firmitatis. namque hoc praestat amicitia propinquitati, quod ex propinquitate benevolentia tolli potest, ex amicitia non potest; sublata enim benevolentia amicitiae nomen tollitur, propinquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
obrem cũ illo quidẽ ut supͣ dixi. ac¬
tũ optime ẽ. mecũ in ꝯmodiꝰ Quẽ
fuerat equs ut p̾us introierã ĩ ui¬
tam. sic prius erire diuta. Set tam̃
recordacione nr̃e amicicie sic fruor.
omĩs uis amicitie. uoluntatũ stu¬
dioꝵ. sentenciaꝵ. sũma consensio.
Itaq nõ tã me ista sapiẽ quã mo¬
do fannius ꝯmemorunt famad̾¬
notam posteritati fore. Fannius.¬
Nud quidẽ leli ita necesse est.
S qm̃ amicicie mentionem fe¬
cisti. ⁊ sumꝰ ociosi ꝑgratũ mͥ feceris.¬
spero itẽ sceuole.si quẽ admodũ so
de amicicia disputanis. ꝗd sencias
qualem existimes. q̃ p̃ceptades.
atq id ip̃m cũ tecũ agere cona¬
rer fannius ante uertit. Qmͣ ob

Expanded text:
o quidem, ut supra dixi, actum optime est, mecum incommodius, quem fuerat aequius, ut prius introieram, sic prius exire de vita. sed tamen recordatione nostrae amicitiae sic fruor, vis est amicitiae, voluntatum studiorum sententiarum summa consensio. itaque non tam ista me sapientiae, quam modo Fannius commemoravit, fama denotam posteritati fore. Istuc quidem, Laeli, ita necesse est. sed quoniam amicitiae mentionem fecisti et sumus otiosi, pergratum mihi feceris—spero item Scaevolae —si, quem ad modum solde amicitia disputaris quid sentias, qualem existimes, quae praecepta des. atque id ipsum cum tecum agere conarer, Fannius antevertit. quam ob
Abbreviated transcription (French):
elocucio cõꝑaret᷑. Que si seq̃mꝰ ac¬
te ⁊ cito reꝑiemꝰ distincte ⁊ ordina¬
ciabimꝰ. firme ⁊ ꝑpetue meminenm
ornate ⁊ suauit eloquemꝰ Etgom
omĩa adipiscemi si rõnes p̃cepco¬
nis diligencia conseq̃mi cẽoma¬

Expanded text:
elocutio conpararetur. Qua si sequimur, acute et cito reperiemus, distincte et ordinantiabimus, firme et perpetue meminerimus, ornate et suaviter eloquemur. Ergo omnia adipiscemur, si rationes praeceptionis diligentia consequem
Abbreviated transcription (Latin):
aduocari ꝯcionẽ ip̃e inte̾a scelere
⁊ mał cogitacionib redũdans euo¬
lat ex templo iouis. stans ocuł ar¬
dentib erecto capillo ꝯtorta toga
timore ꝑt̾rita fugẽ cepit. at iste spy¬
mas exore reiciens anelans ex in¬
timo pectore crutelitatẽ ꝯ torquet
brachiũ ⁊ dubitandi gͣcto ꝙ ess. n¬

Expanded text:
advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid
Abbreviated transcription (Latin):
mines de me sepiꝰ loqnͣtur. Ma¬
le agit qui fame nõ ꝯscie gͣtus¬
illũ quẽ nõ potes. Quid ergo. si
bebo. debebis. S palam debebis.
intet accepti beneficii. quẽ nõ¬
dũ recdditi pudet. Qrͣ qui tibidi¬
gnus nisus est. a quo accipes. ĩ¬
dignus uidcat᷑ cui diu debeas.
in magnns errorib sunt. qui in¬
gentis aĩ credunt ꝓferre. donaẽ
płimũ sinũ ac domũ implere cĩ
usta int̾dum nõ magnus aĩmus
faciat. s magna fortuna. Nescũt
qnͣto intim maiꝰ ac difficiliꝰ sit ci¬
pe. qm funde̾. Nam ut nichil alti
illud quo maiore diligentia cu¬
stodiuntur accepta qmͣ dant.
Itaq nõ est trepidandũ qmͣ cito
reponamꝰ nec ꝓturendũ intem¬
positũ ẽ illi apud me nec illiꝰ no¬
mine. nec meo timeo. Bñ illi cui¬
tum ẽ. nõ pot̃ hoc bñficiũ ꝑdere
insi mecũ. ĩmo nec mecũ quidẽ.
do beneficio cogitat. nmnis cos¬
tare alteꝵ de rec̾ipiendo putat
prestet si¬

Expanded text:
mines de me sequius loquantur." Mamines de me sequius loquantur." Male agit, qui famae, non conscientiate, quem non potes. " Quid ergo ? Sibebo ? " Debebis ; sed palam debebis, enitet accepti beneficii, quem nondum redditi piget. Quare, qui tibi dignus visus est, a quo acciperes, indignus videatur, cui diu debeas ? In magnis erroribus sunt, qui ingentis animi credunt proferre, donare, plurium sinum ac domum implere, cum ista interdum non magnus animus faciat, sed magna fortuna ; nesciunt, quanto interim maius ac difficilius sit capere, quam fundere. Nam, ut nihil alteri illud, quo maiore diligentia custodiuntur accepta, quam dantur. Itaque non est trepidandum, quam cito reponamus, nec procurrendum intemPositum est illi apud me ; nec illius nomine nec meo timeo. Bene illi cautum est ; non potest hoc beneficium perdere nisi mecum, immo ne mecum quidem. ndo beneficio cogitat, nimis cogitare alterum de recipiendo putat. Praestet s
Abbreviated transcription (Latin):
negociũ queris: quid ĩme dos
ĩnttis. quomõ exigeres qui
sic recldis ante omĩa crgo libal
ħ discamꝰ beneticia secure debẽ.
⁊ occasiones rectdendoꝵ o brua¬
re nõ manu facẽ. Ip̃am hanc cu¬
piditatem p̾mo quoq tpr̃e ute¬
ta amicor ⁊ offerre nõ ingerere
nec oneratũ se iudicare. qm̃ bñ¬
ficiũ cõmune uinculu ẽ. ⁊ int̾
se duos alligat dic nõ moror
quo munꝰ tuũ reu̾tat᷑.opto ula¬
ris accipias si ncc̃itas alt̾utri
nr̃m ĩmuiet tactoq quoda da¬
tum ẽ ut aut tu cogaris bñficiũ
qui solet. Ego patus sum. nira
mora int̾ nos ẽ. Ostendã hũc
int̾im testes sũt Soleo mi lib̾a¬
lis notare inte hunc affectum
⁊ qiͣ manu pedẽ uerentis ⁊ estu¬
antis. ne in nullo offitio sist¬
dior. nõ decet gratũ aĩmũ solli¬
citudo ccͣ sũmã fiduciã sui. ⁊ ex
ꝯsciencia ueri amoris dimissa
dati sit ius. ut recipiendi tempꝰ
eligat qui declit. at uercor ne ho¬

Expanded text:
negotium quaeris ? Quid in me deos negotium quaeris ? Quid in me deos immittis ? Quomodo exigeres, qui sic reddis ? Ante omnia ergo, Liberalis, hoc discamus, beneficia debere secure et occasiones reddendorum observare, non manu facere. Ipsam hanc cupiditatem primo quoque tempore libeta amicorum et offerre, non ingerere, nec obaeratum se iudicare, quoniam beneficium commune vinculum est et inter se duos adligat ! Dic : " Nihil moror, quominus tuum revertatur; opto, hilaris accipias. Si necessitas alterutri nostrum imminet fatoque quodam datum est, ut aut tu cogaris beneficiumqui solet. Ego paratus sum : Nulla mora in Turno est; ostendam hunc interim di testes sunt." Soleo, mi Liberalis, notare hunc in te adfectum et quasi manu prendere verentis et aestuantis, ne in ullo officio sis tardior. Non decet gratum animum sollicitudo, contra summa fiducia sui et ex conscientia veri amoris dimissa dati sit ius, ut recipiendi tempus eligat, qui dedit. " At vereor, ne ho
Abbreviated transcription (Latin):
derẽ in gͣtus ẽ. hoc ait. In pot᷑a¬
tem meam recidat. gr̃am meã
desideret. sine me saluus. ho¬
nestus. tutus cẽ nõ possit. tam
miser sit ut illi beneticii loco
sit. quicqd recldit᷑. hec diis au¬
dientib. Circũueniant illũ do¬
mestice insidie. quas ego possi
solus opp̾me̾. instet potẽs ĩimui¬
cus et graus. in festa turba nͦ
mernus creditor. urgeat accu¬
sator. Uide qͣ sis equus hoꝵ op¬
tares nichil. si tibi bñficiũ nõ
dediss ut alia taceã que g̃mõa
ꝯmittis. pessima ꝓoptimis re¬
ferendo. hoc certe delinꝗs. ꝙ nõ
expectas suũ cuiꝰq rei tempus.
ꝙ eque peccat. qui nõ sequit᷑. q̃
qui añcedit. quomͦ bñticium
nõ semp recipiendũ ẽ. Si mͥ ñ de
sid̾anti reclderes ingratus esses.
Qnͣto ingratior es qui ḋsidra¬
re me cogis. expecta. qrͣ sb̾sidẽ
apud te munꝰ ncũ nõ us. Qͣre
obligatum moleste fers. Quare
qiͣ cum acerbo feneratore sig̃re
rõnem parem ꝓperas. Quid mͥ

Expanded text:
dere, ingratus est. Hoc ait : " In potestatem meam recidat, gratiam meam desideret, sine me salvus, honestus, tutus esse non possit, tam miser sit, ut illi beneficii loco sit, quidquid redditur." Haec dis audientibus : " Circumveniant illum domesticae insidiae, quas ego possim solus opprimere, instet potens inimicus et gravis, infesta turba nec inermis, creditor urgueat, accusator." Vide, quam sis aecus ! Horum optares nihil, si tibi beneficium non dedisset. Ut alia taceam, quae graviora committis pessima pro optimis referendo, hoc certe delinquis, quod non expectas suum cuiusque rei tempus, quod aeque peccat, qui non sequitur, quam qui antecedit. Quomodo beneficium non semper recisideranti redderes, ingratus esses ; quanto ingratior es, qui desiderare me cogis ! Expecta ! Quare subsidere apud te munus meum non vis ? Quare obligatum moleste te fers ? Quare quasi cum acerbo feneratore signare rationem parem properas ? Quid mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tas ¶Itẽ uiciosũ ẽ. nõ om̃es res cõfir¬
mare ꝙ̃ pollicitꝰ sis expõne. Itẽ ueren¬
dũ ẽ ne de alia re dicat᷑. cũ alia dre
Suersia sit. inq eiꝰ mõi uitio ꝯsid̾ran¬
dũ ẽ. ne aut adrẽ addatꝰ ꝗddam. aut
quippiam de re detͣrat᷑. aut tota ca
mutata ĩaliã c̾am diciuet᷑ ut ap̃ pa

Expanded text:
tas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expositione. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia de re controversia sit; inque eiusmodi vitio considerandum est, ne aut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam causam derivetur; uti apud Pa
Abbreviated transcription (Latin):
sume̾ qd̾ inq̃stione positũ est. ut siꝗs
noẜ satis face̾ exeo ꝙ ait se nõ poise
adesse ita ut uiratus fuãt. Qd̾ si ad
ex̾citiũ nõ ueniss idne t̾buno mũi¬
ẽ parũ expedit᷑. ⁊ qiͣ tͣnsactũ sit celm¬
ꝗtur hoc mõ. aꝑte fat̾ dictio si intelli¬
gas tali dari arma quał qui gessit fuͭ
iubet potiri si studeamꝰ ꝑganio. q̃
fr̃nis armis mͥq adiudicatier ł qr¬

Expanded text:
squisitione positum est; ut si quis vobis satis facere, quod ait se non potuisse adesse ita, ut iuratus fuerat. Quid? Si ad exercitum non venisset, idemne tribuno miliest, parum expeditur et, quasi transactum sit, relinquitur, hoc modo: Aperte fatur dictio, sei intellegas: Tali ‹dari arma, qualis qui gessit› fuit, Iubet, potiri si studeamus Pergamum. Quem Fraternis ‹armis› mihique adiudicarier,
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes sũt pietatẽ colere ꝯsueue¬
rũt. Itẽ utile ẽ amicos ueros habẽ.
ħ̾cas .n. quib cũ uocari possis. Nam
ihuiꝰmõi rõnib nõ uniu̾sa. neq
ab soluta s extenuata rõne expõ¬
expõm pot̾ accomodari. ut facit pa¬
cuni. qui candẽ affert rõem quare
ceca. eadem quare bruta fortuna di¬
multa ⁊ ui tanda ĩ nr̃a. ⁊ obẜuã¬

Expanded text:
sapientes sunt, pietatem colere consuerunt.» Item: «Utile est amicos veros habere: habeas enim quibuscum iocari possis.» Nam in huiusmodi rationibus non universa neque absoluta, sed extenuata ‹ratione expoexpositioni potest adcommodari, ut facit Pacuvius, qui eandem adfert rationem, quare caeca, eandem, quare bruta fortuna dimulta et vitanda in nostra et ob
Abbreviated transcription (Latin):
qui uxores ducũt. at tu duxisti alte¬
ram Itẽ uiciosũ ẽ id ꝙ uulgarẽ ht̃
defensionẽ. hoc mõ. ⁊ racundia ĩduc¬
tus peccauit aut adolescencia a amo¬
re. buscemoĩ eĩ dep̃caciones si ꝓbabu¬
tur. inpunc maxima peccata diluẽ
niꝰ in duxit qͣsi satis c̾tis rõib io ita
esse demõstrass ¶te uiciosũ ẽꝙ iam¬

Expanded text:
si uxores ducunt. At tu duxisti alteram.» Item vitiosum est id, quod vulgarem habet defensionem, hoc modo: «Iracundia deductus peccavit aut adulescentia aut amore.» Huiuscemodi enim deprecationes si probabuntur, inpune maxima peccata dilabennius induxit, quasi iam satis certis rationibus ita esse demonstrasset. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfui̾t. ⁊ is qui dicat. altos ledat llõ
pare. fĩeri eĩ pot̃. ut cũ altos magis
optime pot̾ udicare. uelut sulpia
qui int̾cesserat ne exules qb caubi
dicẽ ñ licuiss reduce̾nt᷑. S idẽpa¬
ĩmutata uolũt᷑e cũ eandẽ legr fra
se reduce̾ aiebat ꝓm̃ qͣsi id fuissc
mn ꝯtrou̾sia quo illi nõie appellart

Expanded text:
dicat, alteros laedat. Non uperare: fieri enim potest, ut, quom alteros magis optime potest iudicare; velut Sulpicius, qui intercesserat, ne exulis, quibus causam dicere non licuisset, reducerentur, ideinmutata voluntate, cum eandem legem ferret, se reducere aiebat. Proinde quasi id fuisset in controversia, quo illi nomine appellar
Abbreviated transcription (Latin):
mitꝰ⁊ tẽ ꝯsid̾rand̾ ẽ. ne aliud actusa¬
toris cͥminacio ꝯtineat. aliud defen¬
soris purgatio purget. qd̾ sepe ꝯsulto
multi ab reo facuit angustiis cause
ceatti uci quis cũ accuset᷑ ambitu ma¬
gitratũ petise ab imꝑatorib sepe
nĩo dicat ap̃ ex̾citũ donatũ se eẽ. hoc
si diligent̾ in orõne adusarioꝵ obser¬
dep̾hensione ostendemꝰ eos de ea re

Expanded text:
mitur. Item considerandum est, ne aliud accusatoris criminatio contineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione adversariorum obserdeprehendemus eos de ea re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Quo minꝰ ab eo id qd desit exqui¬
rat᷑ oꝑtima aut̃ ħrditas apatrib
cradit᷑ lib̾is. oĩ q patrimonio prãn¬
tior. głia uirtutis. reꝵ q gestaꝵ. cui
dum. Et qm̃ officia nõ eadẽ dispari¬
b etatib cribuunt᷑. aliaq sũt iuue¬

Expanded text:
 quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus traditur liberis omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui st. Et quoniam officia non eadem disparibus aetatibus tribuuntur aliaque sunt iuve
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ głam niteret᷑. Quid qd̾ sapien¬
tissimꝰ quisq equissĩo aĩmo mo¬
rit᷑. stultissimꝰ iniquissimo. Non¬
ne uob̾ uidet᷑ is aĩmꝰ ꝙplus c̾nat
⁊ longius nide̾ se ad meliora ꝓficis¬
ci. Ille aut̃ cuiꝰ obtusior sit acies ñ
uidere. E quid̾ efferor studio patres¬
nr̃os quos colui ⁊ dilexs uidendi.
Neq uo eos solos ꝯueuire habeo
audiu ⁊ legi et ip̃e scipsi. Quos
quid̾ me ꝓficiscentẽ aut sanũqs
facile retraterit. nec tanꝙ̃ recotit
ex hac uita ⁊ etate repuerissẽ et
incuiꝰ uagia ualde recursẽ est. sec
uo uelim quasi d̾ curso spacio ao
carceres adcalle reuocar t. Qua¬

Expanded text:
gloriam niteretur. quid quod sapientissimus quisque aequissimo animo moritur, stultissimus iniquissimo, nonne vobis videtur is animus, qui plus cernat et longius, videre se ad meliora proficisci, ille autem, cuius obtusior sit acies, non videre? equidvestros quos colui et dilexi, videndi; neque eos solum convenire habeo audivi, et legi, et ipse conscripsi. Quo quidem me proficiscentem haud sane, quis facile retraxerit, nec tamquam Peliamex hac aetate repuerascam, et in cunis vagiam: valde recusem. Nec vero velim quasi decurso spatio, ad carceres a calce revocari. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽ nc̃ce. tanta c̃ẽ conatos que ad
postitatis memoriã ptierent s
aio c̾nerent post̾itatem ad sept
more senũ glorier. me tantoss
bores diurnos nocturnos ꝙ do¬
mi.militieq susceptuꝵ fuisse.s
hiistem finib gloriã mea quib¬
multo fuiss ociosã etatem ⁊ qeta
sine ullo aut labore. aut contenci¬
one in tͦducẽ. S nescio quõ aĩmꝰ
erigens se postitatem semꝑ iti

Expanded text:
non est necesse, tanta esse conatos, que ad posteritatis memoriam pertinerent, nisi animo cernerent posteritatem ad se posse more senum glorier, me tantos labores diurnos nocturnosque domi milicieque suscepturum fuisse, si iisdem finibus gloriam meam, quibmulto suisset, otiosam aetatem et quietam, sine ullo labore, aut contentione, traducere? sed nescio quo modo animus erigens se posteritatem semper ita
Abbreviated transcription (Latin):
tutis c̾men. cũ id udeatis cũ adoles¬
cencia eẽ cõe. Sensi ego in optiõ fili¬
o meo cũ in expectatis ad ãplissiãm
dignitatẽ frib scipio. mortẽ oĩ eta¬
ti esse cõmunẽ. At spat adolescens
diu se uicturx. qd spare idẽ senex ñ
potest. In sipient̾ sꝑat. Quid enĩ stł¬
tius quĩ inc̾ta ꝓ certis hr̃e. ac falsa

Expanded text:
tutis, cum id ei videatis cum adulescentia esse commune? sensi ego in optimo filio, tu in exspectatis ad amplissimam dignitatem fratribus, Scipio, mortem omni aetati esse communem. At sperat adulescens diu se victurum, quod sperare idem senex non potest. insipienter sperat; quid enim stultius quam incerta pro certis habere, falsa
Abbreviated transcription (Latin):
pocatonem nieũ quo nemo uir
melior natus est. nemo pietate
p̃stantior. cuiꝰ a me corpꝰ crematũ
ẽ ꝙ cõtͣ decuit ab illo meũ crema
ri. aĩmꝰ u̾o nõ me deserens. s respec¬
cans in ea ꝓfecto loca discessit qͦ
mͥ ip̃e cernebat eẽ ueniendũ. Quẽ
ego meũ casũ fortit̾ ferre uisus
sum. nõ quo equo aĩo fr̾rem. s me
ipẽ consolabar existimãs nõ lõgĩ¬
quũ int̾ nos dig̾ssum ⁊ discessum
forehiis mͥ reb scipio. Idem̃ cecũ
lelio admirari solẽ dixisti. leuis ẽ
senectus. necsolũ nõ molesta s ⁊̃
iocunda. qd̃ si in ħ erro ꝙ animos
hoĩmu ĩ mortales ẽẽ credam libẽt᷑
erro. nec mͣ hunc criorem. quo d̾

Expanded text:
Catonem meum, quo nemo vir melior natus est, nemo pietate prestancior; cuius a me corpus est crematum, quod contra decuit ab illo meum, animus vero, non me deserens sed respectans, in ea profecto loca discessit, quo michi ipse cernebat esse veniendum. Quem ego meum casum fortiter ferre visus sum, non quo aequo animo ferrem, sed me ipse consolabar existimans non longinquum inter nos digressum et discessum fore. His mihi rebus, Scipio, id enim te cum Laelio admirari solere dixisti, levis est senectus, nec solum non molesta, sed etiam iucunda. quod si in hoc erro, qui animos hominum immortalis esse credam, libenter err
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ꝙ multi ⁊ mdocti fecerunt.
neq me uixisse penitet. qmis
uixi. ut nõ frustra menatir. eta si¬
mẽ ⁊ ex hac uita ita disceaitõ
ex hospicio nõ tanꝙͣ edomo õ¬
morandi enĩ uat᷑a diu̾soru iob
pficiscar em̃ no ad eos solue ll¬
los dequib ante drti uer eni

Expanded text:
uod multi indocti <sepe fe>cerunt, neque me vixisse penitet quoniam ita vixi ut non <frustra me> natum existimem et e vita ita discedo tamquam ex hospicio, <non tamquam> e domo. Commorandi natura diversorium nobis, Proficiscar enim non ad eos solos viros, de quibus ante dixi, verum eci
Abbreviated transcription (Latin):
pe euasiss. s cũ omi admixtione
corporis lib̾atus ꝑurus ⁊ integer
esse cepiss. tũ esse sapientẽ atq ⁊¬
cu hominib nat᷑a morte dissol¬
discedant. abeunt enĩ illuc unde
omĩa orta sunt. aĩmꝰ aut̃ solus nͨ
cũ adest. nec cũ discedit apparet.
iamuo udetis nichil et̃ morti si
mile. quã sõpnu. at qui animi¬
tatẽ. Multa cũ remissi ⁊ liberi sũt
futura ꝓspicunt. Ex quo intlligrͣ
quales futuri sũt. cũ se plane cor
sinuna ẽ interiturꝰ aimꝰ cũ corꝑe.
uos t̾m deos uerentes qui hane
cẽm pulcricudine cuent᷑ ⁊ regũt.
memoriã nr̃i pie in uiolateq ẜua¬
lũ aut duos ꝑalũ ⁊ affricanũ aut
affricam patiẽ. aut patruu a mul¬
tos p̃stantes uiros quos enuãre¬

Expanded text:
pore evasisset, sed cum omni admixtione pore evasisset, sed cum omni admixtione corporis liberatus purus et integer esse cepisset, tunc esse sapientem». cum hominis natura morte dissoldiscedat; abeunt enim illuc omnia, unde orta sunt, animus autem solus non cum adest nec cum discessit apparet. Iam vero videtis nichil esse morti tam simile quam sompnium. Atqui dormita enim, cum remissi et liberi sunt, futura prospiciunt; ex quo intellegitur quales futuri sint, cum se plane corpsin una est interiturus animus cum corpore, vos tamen, deos verentes, qui hanc omnem pulchritudinem tuentur et regunt, memoriam nostri pie inviolateque servaulum, aut duos avos Paulum et Africanum, aut Africani patrem aut patruum, aut multos praestant
Abbreviated transcription (Latin):
tus.qr nũ qũa. se ip̃e relicturus et
cũ simplex aĩ nacura ess. n hrẽt
in se quicꝙͣ ad mixtũ dispar sui.
atq dissimile. nõ posse eũ duudi.
D si nõ poss diuidi. nõ posse inti¬
re. magnoq eẽ ãg̾to. homines sci
pueri cũ artes difficiles discant.
ita celerit̾ res ĩnumeras arripiat᷑.
ut eos nõ tũ p̾mũ accipe uideant᷑.
s reminisci ⁊ recordari ħ platonis¬
fere. apud zeno fontẽ aut̃ mories
cirus maior dic̃. Nolite arbit᷑ri o
mͥ carissum filii. mecũ a uob̾ dis¬
cessero niꝙͣ. aut millũ foe̾. Nec enĩ
dũ eram uob̾cũ aĩmũ meũ e uide¬
batis. S eũ esse in ħ corꝑe exhus re¬
b quas gerebam intelligebatis eũ¬
tem honores ꝑmanerent. si nichil¬
ipõꝵ aĩmm efficerent. quo diucius
memoriã siu tenerem. M quide
nũquã ꝑsuadei potuit aĩos dum
in corꝑib eẽnt mortalib niue̾. cu
exissent ex  emoĩ./ nec uõ t̾u aĩm
esse insipiente cũ ex insipienti cor¬

Expanded text:
uia numquam se ipse sit relicturus; et cum simplex animi natura esset neque haberet in se quicquam admixtum dispar sui atque dissimile, non posse eum dividi, quod si non posset, non posse interire; magnoque esse argumento homines scirpueri, cum artis difficilis discant, ita celeriter res innumerabilis arripiant, ut eas non tum primum accipere videantur, sed reminisci et recordariter. Ad Ze<nophontem> moriens Cirus Maior hec dicit: “Nolite arbitrari, <o michi ca>rissimi filii, me, cum a vobis discessero, nusquam aut nullum fore. Nec enim, dum eram vobiscum, animum meum videbatis, sed eum esse <in hoc> corpore ex hiis rebus quas gerebam intelligebatis. Euntem honores eorum ipsorum animi efficerent, quo diutius memoriam sui teneremus. mihi quidem numquam persuaderi potuit animos dum in corporibus essent mortalibus vivere, cum exissent ex hiis emori, nec vero tunc animum esse insipientem cum ex insipienti cor
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad uolũtariã mortẽ cursus
equor incitaucrũt. nõ marcu
acciliũ. qui. ad suppliciũ ẽ ꝓfectꝰ.
ut fide̾ hosti dat᷑a conẜuaret. Nõ
duos scipiones. qui int̾ penos
it college in canensi ignomim¬
atenũtatẽ. nõ marcũ marcellu
auꝰ intitũ ne crudelissimꝰ hostis
quid honores sepultẽ carẽ pissꝰ

Expanded text:
qui ad voluntariam mortem cursum qui ad voluntariam mortem cursum equorum incitaverunt, non M. Atilium, qui ad supplicium est profectus ut fidem hosti datam conservaret, non duos Scipiones, qui iter Poenisit collegae in Cannensi ignominia temeritatem, non M. Marcellum, cuius interitum ne crudelissimus quidem hostis honore sepulturae
Abbreviated transcription (Latin):
omis ꝯglutmacio recẽs/ egre. ĩ ue¬
t̾ita. facillime diuellit᷑. Itͥa fit ut
nud brene ui te reliquũ nec. ami
ĩpatoris. id ẽ d̾ ip̃sidio e stacioẽ
nite d̾cedeͣ. Solonis quidẽ sapien¬
nis eulogiuz ẽ. quo se negat uelle
suã mortẽ dolore amicoꝵ ⁊ lamen¬
tis uacare. uult credo esse carum
enniꝰ. Nemo me lacͥmis detoret.
dacẽ mortẽ qmͣ ĩmortalitas ꝯse¬
quat᷑. pã sensꝰ moriendi si aliquis
esse pot isq ad exignũ tempꝰ p̃stĩ
seni. post mortẽ quid sensus aut
opcandꝰ. aut nulłꝰ ẽ. S ħ medita¬
tũ ab adolescencia de bet esse. mor¬
tẽ ut negligamꝰ sine qua medita¬
cõe tͣnquillo ẽc̃ aĩo nemo potest
Moriendu eĩ c̾te ẽ. ⁊ id inc̾tũ anco
ip̃o dic. mortẽ g̾ omĩb õib horis
ipendentẽ timẽs quis pot̾it aĩo
ꝯsistere. Dequa nõ ita longa dis¬
putaccẽ opus esse uidet᷑. cu recor¬
der nõ. l brutũ. qui in lib̾anda pa¬
tria ẽ int̾fectus. nõ duos decios.

Expanded text:
utinatio recens aegre, inveterata facile divellitur. ita fit ut illud breve vitae reliquum nec avidimperatoris, id est dei, de praesidio et statione vitae decedere. Solonis quidem sapientis est elogium, quo se negat velle suam mortem dolore amicorum et lamentis vacare. volt, credo, se esse carum Ennius: nemo me lacrumis decoret, dam esse mortem, quam immortalitas consequatur. iam sensus moriendi aliquis esse potest, isque ad exiguum tempus, praesertim seni: post mortem quidem sensus aut optandus aut nullus est. sed hoc meditatum ab adulescentia debet esse, mortem ut neglegamus; sine qua meditatione tranquillo animo esse nemo potest. moriendum enim certe est, et incertum an hoc ipso die. mortem igitur omnibus horis impendentem timens qui poterit animo consistere? De qua non ita longa disputatione opus esse videtur, cum recordor non L. Brutum, qui in liberanda patria est interfectus, non duos Decios,
Abbreviated transcription (Latin):
dictatorẽ ẽẽ dictũ. cuiꝰ dictatoris
iissu magist᷑ equitun.s. ẜuius atli.
sp̃. enulium reguũ appetentẽ intẽd
⁊ ceti senes Exquo quide eoacter¬
sebat matores nõiati sũt. Nuiigi
hoꝵ senectus mirabilis fuit qui
se agriculte̾ delectabant. ma qdẽ
tiũitate copiaq reꝵ oĩum que ad
gr̃am iã cu uolũtate redeamꝰ. sc̃p
enĩ bomi astudiiq dni referta
porco edo.agno.gallinaciecaseo
melle. Iam ortũ ipi ag̾cole succi¬
diã altam appellant. Conditiora
tate. aut arboꝵ ordinib. ant oliu¬

Expanded text:
dictatorem esse factum, cuius dictatoris dictatorem esse factum, cuius dictatoris iussu magister equitum C. Servilius Ahala Sp. Maelium regnum appetenteeri senes: ex quo, qui eos accersebant, viator es nominati sunt. Num igitur eorum senectus miserabilis fuit, qui se agricolatione oblectabant? mea quidem turitate, copiaque rerum omnium, quae ad gratiam iam cum voluptate redeamus. Semper enim boni assiduique domini referta porco haedo agno gallina, lacte caseo melle. iam hortum ipsi agricolae succidiam alteram appellant. conditiora tate aut arborum ordinibus aut vi
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊ uineis. ⁊ arbustis res rustite
coꝵ pastu. apiu examimib. floru
ou̾im uaritate. Nec cõsicioẽs mõ d̾¬
lectant s ⁊̃ insiciones. quib nich̾
ĩuenit agri cultã solleitiꝰ. possum
citaꝵ. s ea ip̃ã que dixi sentio fuis¬
se longiora. Igno scctis ant nam
⁊ scudio reꝵ rusticaꝵ ꝓ nectus su
⁊ senectus ẽ natuã loquacior neab
õib eam uitus uidear uindicare s̃
nhac uita .M. curiꝰ. cũ de sãnicib. de
sabms. dpirro triũphass ꝯsũpsit
extremũ tempꝰ etatis. cuiꝰ quide
ego mlła ꝯtemplans. ab ẽ enĩ nõ
louge ameadmirari satis ñ possũ
in disciplmnã. curio ad focũ sedenti
magnu pondꝰ auri sãnites cũ iam
hiis qui hr̃ent auꝵ ĩpare. potat ne
tantus aĩmꝰ nõ effice̾ iocundã se¬
necte ¶S uemo ad agricolas nea
me ip̃o recedam. In agris tũc erat
senatores. io ẽ senes / Si quide arãti
i qͣntio cãtinato miciatũ est. eum

Expanded text:
tis et vineis et arbustis res rusticae tis et vineis et arbustis res rusticae um examinibus, florum omnium varietate. nec consitiones modo delectant, sed etiam insitiones, quibus nihil invenit agri cultura sollertius. possum ticarum, sed ea ipsa quae dixi sentio fuisse longiora. ignoscetis autem, nam et studio rerum rusticarum provectus sum, et senectus est natura loquacior, ne ab omnibus eam vitiis videar vindicare. ergo in hac vita M'. Curius, cum de Samnitibus, de Sabinis, de Pyrrho triumphavisset, consumpsit extremum tempus aetatis; cuius quidem ego villam contemplans, abest enim non longe a me, admirari satis non possum um disciplinam. curio ad focum sedenti magnum auri pondus Samnites cum eis qui haberent aurum imperare. poteratne tantus animus efficere non iucundam senectutem? sed venio ad agricolas, ne a me ipso recedam. in agris erant tum senatores, id est senes—si quidem aranti L. Quinctio Cincinnato nuntiatum est eum
Abbreviated transcription (Latin):
existit. tanꝙͣ ad articulos sarmen¬
toꝵ eo que gemina dr. aqua oriẽs
una se ostendit que ⁊ succo terre. ⁊
calore solisangesçens p̾mo est per¬
acerba gustu. deuide matata dni¬
cescit. uestitaq pãpinis n modico
temꝑe caret ⁊ uimios sol d̾fendit
ardores. Qua quid pot̾ eẽ tũ frut¬
tu letiꝰ. tũ aspectu pulcrius. e mꝰ
quid nõ utilitas me solũ ut añ di¬
xi. s q̃ cultura ⁊ ip̃a natura ḋlectat.
admimiculoꝵ ordines. capitũ ꝯui¬
gatio. religatio. ꝓpagatio intiũ. sar¬
mentoꝵ ea qua dixi aloꝵ aputatõ
alioꝵ ĩ missio. Quid ego irtigacces
quid fossiones agri. repastmattẽs¬
dior Quid de utilitate loquar ster¬
corizandi.diti in eo libro quẽ dre¬
b rustitis scripsi. de qua doctus he¬
siodꝰ ne ubũ quid̾e fecit. cũ de cul¬
lemente desideriu. ꝙ capiebat e
filio colentem agrum ⁊ eũ stertorã¬
tem facit. nec nõ segetib solũ ⁊ pra¬

Expanded text:
menmentorum ea quae gemma dicitur, a qua oriens uva se ostendit, quae et suco terrae et calore solis augescens primo est peracerba gustatu, dein maturata dulcescit vestitaque pampinis nec modico tepore caret et nimios solis defendit ardores. qua quid potest esse cum fructu laetius, tum aspectu pulchrius? cuius quidem non utilitas me solum, ut ante dixi, sed etiam cultura et natura ipsa delectat: adminiculorum ordines, capitum iugatio, religatio et propagatio vitium, sarmentorum ea, quam dixi, aliorum amputatio, aliorum immissio. quid ego irrigationes, quid fossiones agri repastinationesdior? quid de utilitate loquar stercorandi? dixi in eo libro, quem de rebus rusticis scripsi. De qua doctus Hesiodus ne verbum quidem fecit, cum de cullenientem desiderium, quod capiebat e filio, colentem agrum et eum stercorantem facit. nec vero segetibus solum et pra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. deinde tepefẽm uapore ⁊ cõpressu
suo diffundit ⁊ educit erbesdẽtẽ
ex eo uiriditatẽ que uxafib̾s stir¬
piũ sensim adolescit. culmoq e¬
recta geniticulato naginis iã q̃si
ẜit.frugem spici ordine structa
⁊ cc̃ auiu minoꝵ mõsu munitũ
uallo aristaꝵ. Quid ego niciũ ort᷑
sat̾ incrementa ꝯmemorẽ. Satiaĩ
delectacõe nũꝙͣ possu. ut mee se¬
nectutis requietẽ oblectamentu¬
q noscatis. omitto enĩ inde ip̃ar
lo grano.aut ⁊ exacmo uinaceo a
minib tantos cruncos ranosq
mitrit. Malleoli plante sarmẽta
uites. radices. ꝓpagines nõ ea effi¬
cunt. ut quẽ uis ad mirõe delectẽt
u̾tis quidẽ que nat᷑a caduca ẽ. et
nc se erigat clauicuł suis qiͣ mam¬
b quit quid ẽ nacta ꝯplectit᷑. Om̃
ẜm p̃ntem multiplici lapsu ⁊ er¬
ratico ferro amputãs coercet argi
agricolaꝵ ne siluescat sarm̃tis. ⁊
ĩomẽs ꝑtes miia fundat᷑. Itaq
ĩ eunte uere in hiis que relicta st̃

Expanded text:
est; deinde tepefactum vapore et compressu suo diffundit et elicit herbescentem ex eo viriditatem, quae nixa fibris stirpium sensim adolescit culmoque erecta geniculato vaginis iam quasi  emersit, fundit frugem spici ordine structam et contra avium minorum morsus munitur vallo aristarum. quid ego vitium ortus satus incrementa commemorem? satiari delectatione non possum, ut meae senectutis requietem oblectamentumque noscatis. omitto enim vim ipsam olo grano aut ex acini vinaceo auminibus tantos truncos ramosque procreet; malleoli plantae sarmenta viviradices propagines nonne efficiunt ut quemvis cum admiratione delectent? vitis quidem quae natura caduca est et, ut se erigat, claviculis suis quasi manibus quidquid est nacta complectitur, quam serpentem multiplici lapsu et erratico, ferro amputans coercet ars agricolarum, ne silvescat sarmentis et in omnis partis nimia fundatur. itaque ineunte vere in eis quae r
Abbreviated transcription (Latin):
tici querẽ ¶ Quarta restat ca que
maxĩe ange̾ atq sollicit᷑a hr̃e nr̃ar
etatẽ uidet᷑ appinquacio mortis.
que certe a senectute nõ pot longe
abcẽ. O miserũ senẽ. qui mortẽ m
cõtenendã esse intã longa etate ñ
uigetit. que aut plane negligenda

Expanded text:
tici quaerere? Quarta restat causa, quae tici quaerere? Quarta restat causa, quae maxime angere atque sollicitam habere nostram aetatem videtur, appropinquatio mortis, quae certe a senectute non potest esse longe. O miserum senem, qui mortem contemnendam esse in tam longa aetate non viderit! quae aut plane neglegenda
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ qui eũ imꝑio sũt maiores natu
augures añ ponũtꝰ E sũt igͥ uolup¬
tates corpis cũ anctõitatis p̃miis
compande quib qui splendide usi
sũt. hii m̃ uident᷑ fabula etatis pegi¬
sse. nec tanꝙ̃ in ex̾titati ist̾ones in
extremo actu corruisse. at sũt moro¬
si. ⁊ acerbi ⁊ iracundi. ⁊ difficiles se
tm̃. ⁊ ea uicia que dixi hñt aliquid
excusacionis. nõ illiꝰ quid̃ iuste.S
que ꝓbari posse uideat᷑. cõten inse
putant.d̾spici illudi p̃t̾ aĩ fragili
corpore odiosa oĩs offensionẽ Que
tñ omĩa dulciora fiuint ⁊ moribue
bonis ⁊ artib Idq tũ in uita. tur
niscena intelugi pot̾ ex hiis frĩb
qui ĩadelfis sũt. Quãto in alto du¬
nitas. in altoͣ comitas. Sic seres h̃t
ut enĩ nõ om̃e uinũ. sic nõ oĩs etas
dic̃a.acerbitatẽ nullo mõ. auan̾cia
u̾o semlis quid sͥuelit nõ ĩtelli¬
go. pot̾ enĩ quitꝙͣ esse ab surdius
qmͣ quo minꝰ uie restat. eo pł uia¬

Expanded text:
natu augures anteponuntur. quae sunt igitur voluptates corporis cum auctoritatis praemiis comparandae? quibus qui splendide usi sunt, ei mihi videntur fabulam aetatis peregisse nec tamquam inexercitati histriones in extremo actu corruisse. At sunt morosi et anxii et iracundi et difficiles sentamen et ea vitia, quae dixi, habent aliquid excusationis, non illius quidem iustae, sed quae probari posse videatur: contemni se putant, despici, illudi; praeterea in fragili corpore odiosa omnis offensio est; quae tamen omnia dulciora fiunt et moribus bonis et artibus, idque cum in vita tum in scaena intellegi potest ex eis fratribus qui in Adelphis sunt. quanta in altero diritas, in altero comitas! Sic se res habet: ut enim non omne vinum, sic non omnis dicam; acerbitatem nullo modo; avaritia vero senilis quid sibi velit, non igo. Potest enim quidquam esse absurdius quam quo minus viae restat, eo plus via
Abbreviated transcription (Latin):
Em que nat᷑ͣas fuit. sũt bnda m
dolescentes mͥ mori sic uidentur
uͥ cũ aque multitudine flameuis
oppͥmit᷑. senes aut̃ sicut sua sponte
nulla addita ni ꝯ suptus ignis
extinguit᷑. ⁊ qĩ poma ex arborib cu¬
di si sunt. ui auellunt᷑ si mat et
cocta decidunt. sic uitã adolestẽti¬
b uis aufert. senib mãtias. Que

Expanded text:
m naturam fiunt, sunt habenda in dulescentes mihi mori sic videntur, ut cum aquae multitudine flammae vis opprimitur, senes autem sic, ut cum sua sponte, nulla adhibita vi, consumptus ignis exstinguitur, et quasi poma ex arboribus, cruda si sunt, vix evelluntur, si matura et cocta, decidunt, sic vitam adulescentibus vis aufert, senibus maturitas; quae
Abbreviated transcription (Latin):
miserã esse senectutẽ que se orõẽ
defendẽt. Nõ cam. nõ ruge repẽte
auctẽ arripe possunt. s honeste ac¬
ta supior etas fructus capit auc¬
memorata ẽ. ita diligentissĩẽ obẜ¬
uant᷑. post lisandr laçedemoni¬
ũ cuiꝰ feci mencionẽ. dic̾e̾ apĩt soli¬
tũ. lacedemonẽ esse honestissimũ
domiciliũ senectutis. Nusꝙͣ eĩ tm̃
tribuit᷑ etati. nusꝙͣ ẽ senectus ho
athenis ludis quidã intheatꝵ gnͣ¬
dis natu ueniss. Magno consessu
legati cũ eẽnt. c̾to in loco consedãt¬
t᷑. cõ surrexisse omẽs illi dicuntu
⁊ senes sessũ recepisse. quib cũ a
cũcto ꝯsessu plausus ess mulcipꝰ
datꝰ. dixisse exhiis q̃dam achemien¬
ses scire q̃ recta sũt. face̾ nolle Mut¬

Expanded text:
seram esse senectutem quae se oratione defenderet. non cani nec rugae repente auctoritatem arripere possunt, sed honeste acta superior actas fructus capit aucme morata est, ita diligentissime observantur. Lysandrum Lacedaemonium, cuius modo feci mentionem, dicere aiunt solitum Lacedaemonem esse honestissimum domicilium senectutis; nusquam enim tantum tribuitur aetati, nusquam est senectus honst, cum Athenis ludis quidam in theatrum grandis natu venisset, magno consessu legati cum essent, certo in loco considerant, consurrexisse omnes illi dicuntur et senem sessum recepisse; quibus cum a cuncto consessu plausus esset multiplex datus, dixisse ex eis quendam Atheniensis scire quae recta essent, sed facere nolle. mul
Abbreviated transcription (Latin):
munẽ quod̾a ncc̃itatis ⁊ gmi ope
ꝑfugimꝰ ẽ enĩ aĩmꝰ celestis exal¬
tissimo domicilio dp̃ssus et q̃ si
demersus in t̾rã .i. locũ diuine
nature/ et̾nitatiq contͣriũ Sed
credo dos ĩmortales sparsisse ai¬
mos incorpora huãna uͥ esset
q t̾ras tuerent᷑. quiq celestium
ordines cõtemplantes. nuitarẽt᷑
uite mõ. atq constancia. noc me

Expanded text:
munere quodam necessitatis et gravi opere perfungimur; est enim animus caelestis ex altissimo domicilio depressus et quasi demersus in terram, locum divinae naturae aeternitatique contrarium. sed credo deos immortalis sparsisse animos in corpora humana, ut essent qui terras tuerentur quique caelestium ordinem contemplantes imitarentur eum vitae modo atque constantia. nec me
Abbreviated transcription (Latin):
iure gͥ grauis cuiꝰdlandib oĩum
ess fama ꝯsentiẽs. quẽ uirũ nup
ł crassũ pontificẽ maximũ quẽ
postea .m. lepidũ eodẽ sac̾dotio p̃¬
ditũ uidimꝰ. Quid d̾ paulo. aut af¬
dicano loquar. aut iã añ d̃matĩo.
quoꝵ nõ insentẽcia solũ. s ⁊ ĩ ir
sute residebat auctoritas. ht se¬
lectus honorata p̃stim tantam
sutcemauit ea pluris sit. qmͣ oẽs¬
a dolescencie uoluptates. s in om̃i
orõne memẽtote cã senectutẽ lau¬
dare que fundam̃tis ado lescencie

Expanded text:
gravis, cuius de laudibus omnium esset fama consentiens. quem virum nuper P. Crassum, pontificem maximum, quem postea M. Lepidum eodem sacerdotio praeditum vidimus! quid de Paulo aut Africano loquar, aut, ut iam ante, de Maximo? quorum non in sententia solum, sed etiam in nutu residebat auctoritas. habet senectus, honorata praesertim, tantam auctoritatem, ut ea pluris sit quam omadulescentiae voluptates. sed in omni orationemementote eam me senectutem laudare, quae f
Abbreviated transcription (Latin):
eta lisandꝵ fuisse. ⁊ ci quenda
cõseptum agrũ diligent̾ cõsitũ
ondisse. cũ aut̃ ad miraret̾ lisan¬
cum dixisse. mirari se ũ mõ dili¬
dim̃sus. mei oroiis mea desc̾p¬
mea st̃ sates. tũ lisandrũ ĩtuen

Expanded text:
fuisse et ei quendam consaeptum agrum diligenter consitum ostendisse. cum autem admiraretur Lysaneum dixisse mirari se non modo dilidimensus, mei sunt ordines, mea discripmanu sunt satae. tum Lysand
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ molestũ ẽ carc̃. Satiatis uo⁊ ex
pletis iocundius ẽ carcͣ ꝙ̃ frui. qͣqͣ nõ
careatis qui nõ d̾sid̾at. ergo ħ nõ
d̾sid̾are dico esse iocundius. Qd
b ut diximꝰ. dem̃ hiis quib senec¬
tus q̃ si ñ habund̾ pocit᷑. nõ om̃io¬

Expanded text:
atis vero et expletis iucundius est carere quam frui; quamquam non caret is, qui non desiderat; ergo hoc non desiderare dico esse iucundius. quobus, ut diximus, deinde eis, quibus senectus, etiam si non abunde potit
Abbreviated transcription (Latin):
lũstudii.atq doctrine nich ẽ ociosa
senectute iocũdiꝰ. Mori uidebamꝰ ĩ
studio dimeciendi pene celi atq
t̾re galtũ fanuliarẽ pat̾s scipio.
Quociens illũ lux noctu aliquid
describe̾ ing̾ssu quociens nor
opp̾ssit cũ manc cepiss. qmͣ d̾lec¬
cabat eñ dfectiones solis ⁊ lune

Expanded text:
lum studi atque doctrinae, nihil est otiosa senectute iucundius. videbamus in studio dimetiendi paene caeli atque terrae Gallum familiarem patris tui, Scipio. quotiens illum lux noctu aliquid describere ingressum, quotiens nox oppressit cum mane coepisset! quam delectabat eum defectiones solis et lunae
Abbreviated transcription (Latin):
grande natu. s tn iã etate ꝓuectũ
Anno enĩ uno post consiti pͥmu
fuerat qm̃ ego natꝰ sũ. Cũq eo
qnto quarto ꝯsule adolescẽtulus
miles ad capuã ꝓuectꝰ sũ. qntoq
anno post. adiui tarentũ questor
sũ p̃tor. quẽ magistracũ gessi ssu¬
lib. cudmo ⁊ cethego. Tmi quide
ille admodũ senex suasor legis
scntie de donis ⁊ muncrib fuit
h bella gerebat ut adolescens. au¬
iam plane grandis essz. ⁊ anbalc
iuuemilit̾ exultantẽ. paciencia
molliebat. de quo p̃clare failiais
nr̃ ennius. Unꝰ hõ qui cunctãdo
mores añ salutẽ ergo mag̾ mag̃a
gła uiri nũc claret. Tarentũnoq̃
uigilancia quo consilio recepit
Cum quid̾e me audiẽte cuidã sal¬
natori qui amisso opido fugerat
ĩ artẽ głianti atq ita dicẽti. mer
oꝑa .q. fabi tarentũ recepisti cre¬
tu amisisses nũꝙͣ recepisse. socũ
matmis p̃stantior ꝙ̃ intoc¬

Expanded text:
ectum. anno enim post consul primum fuerat quam ego natus sum, cumque eo quartum consule adulescentulus miles ad Capuam profectus sum quintoque anno post ad Tarentum. quaestor sum, quem magistratum gessi consulibus Tuditano et Cethego, cum quidem ille admodum senex suasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit. hic et bella gerebat ut adulescens, cum plane grandis esset, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia sua molliebat; de quo praeclare familiaris noster Ennius: unus homo nobis cunctando moresgloria claret. Tarentum vero qua vigilantia, quo consilio recepit! cum quidem me audiente Salinatori, qui amisso oppido fugerat in arcem, glorianti atque ita dicenti, mea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti; cetu amisisses, numquam recepissem. nec vero in armis praestantior quam in to
Abbreviated transcription (Latin):
abstulit Qd̾ si quẽ ⁊̃ istadełctant
ne õio bellũ indixise uidear no¬
iuptati cuiꝰ ẽ fortasse quidã ñalis
motus ñ ĩtelligo in istis quidem
uoluptatib ip̃is sẽ su senectute
Me uõ ⁊ magesteria delectãtia
a maiorib instituta ⁊ is ẜmoq
more maioꝵ a sũmo magrõ ao¬
hibet᷑ in poculo. ⁊ pocula siẽ in¬

Expanded text:
lit. Quod si quem etiam ista delectant, ne omnino bellum indixisse videar voluptati, cuius etiam fortasse quidam naturalis motus; non intelligo, ne in istis quidem voluptatibus ipsis, carere sensu senectutem. Me vero et magisteria delectant, a maioribus instituta; et is sermo, qui more maiorum, a summo magistro adhibetur in poculo: et pocula, si