comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iuncta efficiunt animal. Est nãq animal substantia animata sen¬
sibilis. Igit᷑ hõis atq e qui si militudo animalẽ qđ ẽ genꝰ. Rursus cũ plato
att cicero numero accidentib ꝙ distarent. horũ similitudo quȩ ẽ huma¬
nitas intellecta atq animo formata speties ẽ. Ergo cõmunitas quȩdã &
plurimoꝵ int̃ se differentiũ similitudo. notio ẽ. Cuiꝰ notionis aliud genꝰẽ.
aliud forma Sed qm̃ similiũ intelligentiaẽ om̃is notio: inrebuͦ similib
necessaria ẽ differentiarũ discretio: ideir coadhuc indiget notio quadã
enodatione ac diuisione uelut ipse intellectus animalis sibi ipse ñ suffic̃.
Pã mox animꝰ ad aliqid animal .i. ł ad hoñem ł equũ deducit᷑ inquirendũ
& hõis notio ł adtulliũ ł adplatonẽ ł ad quãlib& singulariũ ꝑsonarũ nue¬

Expanded text:
quae juncta efficiunt animal, est animal namque substantia animata senquae juncta efficiunt animal, est animal namque substantia animata sensibilis. Igitur hominis atque equi similitudo est animal, quod est genus. Rursus cum Plato atque Cicero numero accidentibusque distarent, horum similitudo, quae est humanitas intellecta atque animo formata, species est. Ergo communitas quaedam et plurimorum inter se differentium similitudo notio est, cujus notionis aliud genus est, aliud forma. Sed quoniam similium intelligentia est omnis notio, in rebus vero similibus necessaria est differentiarum discretio, idcirco indiget adhuc notio quadam enodatione ac divisione, velut ipse intellectus animalis sibi ipse non sufficit. Nam mox animus ad aliquod animal, id est vel hominem vel equum, deducitur inquirendum, et hominis notio vel ad Tullium, vel ad Platonem, vel ad quemlibet singularium personarum re
Abbreviated transcription (Latin):
tes necesse ẽ referant᷑ ad genꝰ. Sigͥ principiũ qđ dã & fonsformȩ genꝰ÷
necesse ẽ ut intellectus formȩ ad primordiũ sui .i. notionẽ gnis reuer¬
tat᷑ Intellectus enĩ hõĩs refert᷑ ad anim al: Itẽ equi &cceteroꝵ. Notionẽ
diffinitio hinc tracta ẽ qđ plato ideas quasdã ponebat eẽ .l. spetiesincor¬
poreas substantiasq c̃stantes. & ꝑse abaliis naturȩ ratione separatas.: uthoc
ipsũ animal ł homo quib participantes ceterȩ res animalia ł homines
fierent. At uͦ aristoteles nullas putit extra eẽ substantias. sed intellertã
similitudinẽ plurimoꝵ int̃ sedifferentiũ substantiale putat ge̾nus ł¬
spetiẽ. Nã cũ homo atq equus differant rationabilitate atq inrationabi¬
bitate. horũ intellecta si militudo. efficit genꝰ. Nã similitudo e qui & hoĩs
substantialis. eaẽ qđ uterq substintia ẽ. uterq animatꝰ uterq sensibilis.

Expanded text:
cies necesse est referantur ad genus. Si igitur principium quoddam et fons formae genus est, necesse est ut intellectus formae ad primordium suum, id est notionem generis, revertatur. Intellectus enim hominis refertur ad animal, itemque equi et caeterorum. Notionem definitio hinc tracta est, quod Plato ideas quasdam esse ponebat, id est species incorporeas substantiasque constantes, et per se ab aliis naturae ratione separatas, ut hoc ipsum homo, quibus participantes caeterae res homines vel animalia fierent. At vero Aristoteles nullas putat extra esse substantias, sed intellectam similitudinem plurimorum inter se differentium substantialem genus speciem. Nam cum homo atque equus differant rationabilitate atque irrationabilitate, horum intellecta similitudo efficit genus. Nam similitudo equi et hominis substantialis in eo est, quod uterque substantia est, uterque animatus, uterque sensibilis,
Abbreviated transcription (Latin):
ei udet᷑ apta inflexio casuũ ab eo noie qđ ẽ speties. & lic& plu¬
inflexio ẽ cũ dr̃ spetiei spetierũ spetieb id circo cõmod itatem
indicendo ut ipse ait ñ arbitratusẽ neglegendã ut formas uoca¬
ret. incuiꝰ nominis casib nulla eẽ sentit᷑ asperitas. Et qm̃ forma
p̃tergenꝰ eẽ ñ potest. nihil enĩ p̃ter suũ potest eẽ principiũ utraꝵꝙ
apposuit diffinitiones dicens. genꝰ eẽ notionẽ ad plures differen¬
tias ꝑtinentẽ. Notio uͦ ÷ intellectus quidã & simplex mentis c̃¬
ceptio quȩ ad resplures ꝑtineat ase in uicẽ differentes. Id uoꝰ genꝰ
eẽ manifestũ ẽ. qđ a ꝑtissimoliquet exemplo. Animalis intellectꝰ¬
quippe ad plures differentias ꝑtinet. adrationale scilic&e atq in ra¬
tionale. ad mortale &iã atq inmortale. ad ambulabile. reptabile.
uolatile. natabile. & ẽ eoꝵ om̃iũ quȩ sub his differentiis sita s̃ genꝰ¬

Expanded text:
satis ei apta videtur inflexio casuum ab eo nomine quod est species. Et licet plusatis ei apta videtur inflexio casuum ab eo nomine quod est species. Et licet pluinflexio, cum dicitur speciei, specierum, speciebus, idcirco commoditatem in dicendo, ut ipse ait, non arbitratus est negligendum, ut formas vocaret in cujus nominis casibus nulla sentitur asperitas. Et quoniam forma praeter genus esse non potest nihil enim praeter suum potest esse principium, utrorumque apposuit definitiones, dicens genus esse notionem ad plures differentias pertinentem. Notio vero intellectus est quidam et simplex mentis conceptio, quae ad res plures pertineat a se invicem differentes. Id vero genus esse manifestum est, quod apertissimo liquet exemplo. Animalis quippe intellectus ad plures differentias pertinet, ad rationale scilicet atque irrationale, ad mortale etiam atque immortale, ad ambulabile, reptibile, volatile, natabile, et est eorum omnium quae sub his differentiis sita sun
Abbreviated transcription (Latin):
qđ genꝰ quidẽ uniuersale ẽ totũ uͦ minime. qđ ꝓbat᷑ hoc modo
Si enĩ id qđ totũ dr̃ ut domꝰ uniuersale eẽt. partes qͦq eiꝰ totius susci¬
perent nom̃. At ñ suscipiunt ut sepe monstratũ ẽ. Qđ gͥtotũ ẽ . uni
ab eo formȩ suscipiunt. Itẽ alia differentia. Genꝰ enĩ specieb suissẽp¬
pͥusẽ : totũ uͦ suis partib posterius inuenit᷑. Nisi enĩ partes fuerint.
totũ ñ potest iungi. Quo fit ut sigenus ꝑeat. spetiesꝗꝗ perimant᷑:
sispeties intereat. maneat genꝰ: qđ in partib totoꝙ contrariũ est.
Nã sipars quȩ lib& ꝑ eat unã totũ necesse ẽ interire: sinuͦ totũ qđ
partes iunxerant dissipet᷑. parces maneant distributȩ. veluti
sidomꝰ tecta & parietes & fundam̃ta a semetipsis extrinsec usposita
intelligant᷑ : domꝰ quidẽ ñ erit qr coniunctio distracta ẽ. partes
tam̃ manebunt. Propriis gͥ nominib marcus tullius partes qͥdẽ

Expanded text:
otum vero minime, quod probatur hoc modo. Si enim id quod totum dicitur, ut domus, universale esset, partes quoque ejus totius susciperent nomen; at non suscipiunt, ut saepe monstratum est; quod igitur totum ferentia. Genus semper speciebus suis prius est, totum vero suis partibus posterius invenitur. Nisi enim partes fuerint, totum non potest conjungi. Quo fit ut si genus pereat, species quoque perimantur; si species intereat, maneat genus quod in partibus totoque contrarium est. Nam si pars quaelibet una pereat, totum necesse est interire; si vero totum, quod partes junxerant, dissipetur, partes maneant distributae: veluti si domus, tecta et parietes, et fundamenta a semetipsis extrinsecus posita intelligantur, domus quidem non erit, quia conjunctio destructa est, partes tamen manebunt. Propriis igitur nominibus M. Tullius partes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩstio anidẽ sit animali eẽ qđ uiuere. Fi et argum̃titio sic
Nonidẽ ÷ animalieẽ qđ uiuere qr ne in animato quidẽ ÷ eẽ
qđ mori. Plurima quippe sunt inanimata neq moriunt᷑. Nã qula
nũquã uixere. nec mori quidẽ manifestũ ÷ Hic gͥ in animatũ genꝰ
ẽ lapidũ. ac fusiliũ metalloꝵ & suptũ ÷ in argum̃tũ : sed ex gn̾e¬
ñ factũ ÷ argum̃tũ. licet in eode genꝰ uideat᷑ inclusũ. sed potius
Nongͦ exgnẽ locus iste dicendus ÷ sed potius ex contrario. quã uis
mali. ł auiuendi genere argum̃ti ratio traheret᷑. uelut si ita

Expanded text:
quaestio an idem sit animali esse quod vivere, et fiat argumentatio sic: quaestio an idem sit animali esse quod vivere, et fiat argumentatio sic: non idem est animali esse quod vivere, quia ne inanimato quidem idem est esse quod mori, plurima quippe sunt inanimata, neque moriuntur. Nam quae nunquam vixere, ne mori quidem posse manifestum est. Hoc igitur inanimatum genus est lapidum, ac fusilium metallorum, et sumptum est in argumentum, sed non ex genere factum est argumentum, licet in eodem genus videatur inclusum, sed potius Non ergo ex genere locus iste ducendus est, sed potius ex contrario, quamvis malis vel a vivendi genere argumenti ratio traheretur, velut si ita
Abbreviated transcription (Latin):
plicat. attr conforiat. Itẽ partes rẽ cuiꝰ partes s̃ ꝓpria c̃iunctio¬
ne ꝑficiunt. Nota uͦ eiꝰ intellectũ cõmunit̃ tenet. & cũ hȩc cȩtera
quȩ uocant᷑ affecta p̃faciant : iure hȩc p̃ int̾ affecta ponunt᷑:
sed in eo ipso qđ ueluti efficiunt atq c̃formant in eẽ dnr̃. Sed
qm̃ deui atq ordine locoꝵ sufficient̃ dictũ ÷ : nc̃ ad c̃sequen¬
tia transeamꝰ. Pret̃ om̃a enĩ que suꝑius dicta sunt: illud anĩad¬
uertendũ maxime ÷ q ñ si qiđ in argum̃tis fuerit suptũ. illud
eoꝵ argum̃toꝵ locus dicendus ÷ nisi ñsolũ insit argum̃tis. uerũ
&iã ab eo argum̃ta nascant᷑. Id qđ dico planioreliquebit exẽ¬
plo. Siqđ enĩ fuerit argum̃tũ in quo sumat᷑ genꝰ ł species non
statĩ illud argum̃tũ ex genere ł spetie tractũ eẽ dr̃ nisi si ei ar¬
gum̃to uires gnr̃is ł spetiei qualitas subministret. Age enĩsit

Expanded text:
plicat atque conformat. Item partes rem cujus partes sunt propria conjunctioplicat atque conformat. Item partes rem cujus partes sunt propria conjunctione perficiunt. Nota vero, ejus intellectum communiter tenet, et cum haec caetera quae vocantur affecta non faciant, jure haec non inter affecta ponuntur, sed in eo ipso quod veluti conficiunt atque conformant, inesse dicuntur. Sedrdine locorum sufficienter dictum est, nunc ad sequentia transeamus. Praeter omnia enim quae superius dicta sunt, illud animadvertendum maxime est, quia non si quid in argumentis fuerit sumptum, illud eorum argumentorum locus dicendus est, nisi non solum insit argumentis, verum etiam ab eo argumenta nascantur. Id quod dico, planiore liquebit exemplo. Si quod enim fuerit argumentum in quo sumatur genus vel species, non statim illud argumentum ex genere vel specie tractum esse dicitur, nisi ei argumento vires generis vel speciei qualitas subministret. Age enim, sit
Abbreviated transcription (Latin):
Rursusqm̃ contrariũ longissime ab eo cui contrariũ⁊ oportet ab sce¬
cedere longius abscedit c̃trariũ quã repugnans sPosthȩe qͥe aliud
restare poterat quã effectoꝵ causas querere. aut pꝰ effectoꝵ causas
quid aliud quã ipsarũ ꝑquirere ꝑquirere effectus : Propt̃ ea acõ¬
paratione loci pꝰtremũ ordinẽ tenent. quia siue similitudinẽ
siue dissimilitudinẽ insola optinent quantitate. & delocoꝵ ordi¬
ne satis dictũ ÷. Illud p̃terta c̃siderandũ puto: Nũ hi qͦq argum̃toꝵ
loci qui in ipsoherent dequoquerit᷑ int̃ affecta iure numerent᷑.
& ꝓpositi termini relatione nectunt᷑. Nã & diffinitio alicuiꝰ ÷ dif
finitib & totũ partiũ totũ ÷. & nota significati nota ÷. Sed inspi¬
cienda: natura singuloꝵ. & uidendũ nũ similit̃ hȩc ad aliquid
reserant᷑ ut cetera. Nã diffinitio rẽ quã definit quodã modo ex¬

Expanded text:
Rursus quoniam contrarium longissime ab eo qui contrarium est oportet absceRursus quoniam contrarium longissime ab eo qui contrarium est oportet abscedere, longius abscedit contrarium quam repugnans. Post haec quid aliud restare poterat quam effectorum causas quaerere? aut post effectorum causas quid aliud quam ipsarum causarum perquirere effectus? Praeterea a comparatione loci, postremum ordinem tenent, quia sive similitudinem, sive dissimilitudinem in sola obtinent quantitate. Ac de locorum ordine satis dictum est. Illud praeterea considerandum puto, num hi quoque argumentorum loci qui in ipso haerent de quo quaeritur, inter affecta jure numerentur. aliquid, et propositi termini relatione nectuntur. Nam et definitio alicujus est definitio, et totum partium totum est, et nota significati nota est. Sed inspicienda natura est singulorum, et videndum num similiter haec ad aliquid referantur ut caetera. Nam definitio rem quam definit quodammodo ex
Abbreviated transcription (Latin):
aliqiđ necesse ÷ aut antecedens aut c̃sequens intelligat᷑. Priusttaq
antecedens post c̃ sequens collocatũ : Post hȩc repugnantia dix̃.
ut quodã modo dispar duplexq ordo ẽtrarictatũ ac similitudinũ
nasceret᷑. Prius enĩ ꝓposuit a simili. adifferenti a contrario. atq
hic uniuersus ordo similiũ & c̃trarioꝵ ÷ Rursus ab adiunetis ab
antecedentib & c̃sequentib & repugnantib hicrursus scđs ordo
simliũ & contrarioꝵ eẽ dep̃hendit᷑. Sed primꝰ ualdȩ euidentior
quã scđs. Plus : enĩ simile eẽ quã adiunctũ: plus differre quã¬
quandã tenere debet. Propinquiꝰ ÷ id qđ ÷ simile ei cui simile
et̃ c̃siderat᷑ : quã id qđ adiunctũ ÷ ei cuinaturali uicinitate con¬
iungitur. Rursus qm̃ differenti a dissimilitudinis auctor ÷ : dissi¬
milius ÷ id qđ ab aliquo differt. quã id qđ consequit᷑ & ante cedit.

Expanded text:
aliquid necesse est aut antecedens aut consequens intelligatur. Prius itaque aliquid necesse est aut antecedens aut consequens intelligatur. Prius itaque antecedens, post consequens collocatum est. Post haec repugnantia dixit, ut quodammodo duplex ordo contrarietatum ac similitudinum nasceretur. Prius enim proposuit a simili, a differentia, a contrario, atque hic universus ordo est similium et contrariorum. Rursus ab adjunctis, ab antecedentibus, a consequentibus, a repugnantibus. Hic rursus secundus ordo similium et contrariorum esse deprehenditur. Sed primus valde evidentior quam secundus; plus est enim simile esse quam adjunctum, plus est differre quamdam tenere debet: propinquius est enim id quod est simile ei cui simile esse consideratur, quam id quod adjunctum est ei cui naturali vicinitate conjungitur. Rursus quoniam differentia similitudinis auctor est, dissimilius est id quod ab aliquo differt, quam id quod consequitur vel antecedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tullius appellauit. q nihil ẽ tã ꝓximũ generiquã speties. Spe¬
ties uͦ ÷ substantialis indiuiduoꝵ similitudo & qđ sub getiere
ponit᷑. Nost lianc similitudo ÷ constituta. & post illud idẽ qđ in
sustantiis intelligit᷑ illud idẽ recte ponit᷑. qđ inqualitate eẽ ꝑpen¬
ditꝰ Paulatĩ uͦ res incipit asimilitudine recedere. nec statĩ ad con¬
trariũ uenit. sed pͥus adifferentia locũ stituit. Nã remota simili¬
tudine nihil aliud occurit prius nisi differentia . Posthanc acon¬
trario locũ dicit .i. amaxima differentia sRursus ad amica sibi
affecta ronuertit᷑ sed ñ eo mͦ amica quo similia st̃. Ad iuinetaem̃
ꝓponit quȩ ñ sunt integre similitudinis. sed int̃se indeu s&
ucluti cuiꝰdã rerũ sibi coherentiũ ꝓpinquitatis. Post adiuncti
uͦ antecedentia tullius posuit. Post id eñi qđ aliquomͦ iunctũ :

Expanded text:
Tullius appellavit, quia nihil est tam proximum generi quam species. SpeTullius appellavit, quia nihil est tam proximum generi quam species. Species vero est substantialis individuorum similitudo, et quod sub genere ponitur. Post hanc, similitudo est constituta. Etenim post illud idem quod in substantiis intelligitur, illud idem recte ponitur quod in qualitate esse perpenditur. Paulatim vero res incipit a similitudine recedere, nec statim ad contrarium venit, sed prius a differentia locum statuit. Nam remota similitudine nihil aliud occurrit prius, nisi differentia. Post hanc, a contrario locum ducit, id est a maxima differentia. Rursus ad amica sibi affecta convertitur. Sed non eo modo amica quo sunt similia, adjuncta enim proponit, quae non sunt integrae similitudinis, sed inter se judicii, et veluti cujusdam rerum sibi cohaerentium propinquitatis. Post adjuncta vero antecedentia Tullius posuit. Post id enim quod aliquo modo junctum est,
Abbreviated transcription (Latin):
inplicite noti designat. Ita nota inuoluit & c̃fuse indicat. quod
patefacit atq expedit diffinitio. Nota uͦ tertia ÷ ideo qr diffini
ipsis terminis pͥncipalit̃ herent: illaques affecta numerant᷑:
quȩ iã ipsis insunt termminis sed eosdẽ uelut exterius ꝑosita c̃seqͣut᷑
participat. nisi qđ parua nõis inflexione seiungit᷑. Nã id qđ iustũ
ẽ & iustitia participat & ex inflexio iusticiȩ noiẽ nuncupatur
& inceteris quidẽ c̃iugatis idẽ ÷ Post hec ad numeratũ ÷ genus
Genꝰ uͦ÷ qđ cuiꝰ lib& uniuersalit̃ substintiã mostrat. & qđ multoꝵ
spetie diuersoꝵ substantialis ÷ similitudo. qđ appositis terminis¬
paulo longius quã c̃iugata seuingit᷑. q tĩ& si substantiã mostrat.
tim̃ ne inflexo quidẽ uocabulo cũ termini noĩe copulatur.
sedlite longeq diuerso. Huic ad iuncta ẽ speties quã formam

Expanded text:
implicite nota designat, ita nota involvit et confuse indicat quod implicite nota designat, ita nota involvit et confuse indicat quod patefacit atque expedit definitio. Nota vero tertia ideo est, quia defipsis terminis principaliter haerent, illa quae sunt affecta numerantur, quae jam non ipsis insunt terminis, sed eosdem velut exterius posita consequuntre et nomine participat, nisi quod parva nominis inflexione sejungitur. Nam id quod justum est. et justitia participat, et inflexo justitiae nomine nuncupatur, et in caeteris quidem conjugatis idem est. Post haec annumibet universaliter substantiam monstrat, et quod multorum specie diversorum, substantialis est similitudo. Quod a propositis terminis longius quam conjugata sejungitur, quia tametsi substantiam monstrat, tamen ne inflexo quidem vocabulo cum termini nomine copulatur, sed longe lateque diverso. Huic adjuncta est species, quam formam
Abbreviated transcription (Latin):
locoꝵ quo qͦ mͦ ase questiones & loci argum̃toꝵ separent᷑: hȩc dictas
Nunc eoꝵ ordinẽ breuissime cõmemorabo. Ex hoc gͥ orit᷑ ome iudic̃
quilocus prior qui sit posterior ȩstimandũ si eos terminos c̃sideremꝰ
qui in ꝓpositaquestione uersant᷑. Quȩcũq enĩ his terminis ꝓpinqͥ¬
ora s. hȩc rectissime pͥora numerant᷑. Posteriorauͦ quantũ aꝓpositis
longissime q̃q recesserint. Id aut̃ tali ratione clarescer&. Primũ nã locoꝵ
ẽ diuisa pluralitas in eos qui in ipso s̃ dequo agit᷑. & in eos qui assu¬
inunt᷑ extrinsecꝰ. In quo p̃positos eẽ intelligmus. eoslocos qui in ip¬
a toto ÷ nuncupatus.: Idcirco aut̃ primꝰ a toto locus ponit᷑: qm̃ ni¬
hil ÷ alicui tãpximũ quã ꝓpria diffinitio. Consequit᷑ enume¬
ratio partiũ. q pꝰ diffinitionẽ ꝓximũ locũ partes tenere debeN
quasi c̃uersomͦ diffinitio ẽ. Nã sicut diffinitio explicat qđ

Expanded text:
locorum, quoque a se non quaestiones et loci argumentorum separentur, haec dicta sint. Nunc eorum ordinem brevissime commemorabo. Ex hoc itaque oritur omne judicium, qui locus prior, qui sit posterior, existimandus, si eos terminos consideremus qui proposita quaestione versantur. Quaecunque enim his terminis propinquiora sunt, haec rectissime priora numerantur. Posteriora vero quantum a propositis longissime quaeque recesserint. Id autem tali ratione clarescet. Primum namque, locorum est divisa pluralitas in eos qui in ipso sunt de quo agitur, et in eos qui assumuntur extrinsecus, in quo praepositos esse intelligimus eos locos qui in ipa toto est nuncupatus. Idcirco autem primus a toto locus ponitur, quoniam nihil est alicui tam proximum, quam propria definitio. Consequitur enumeratio partium, quia post definitionem proximum locum partes tenere debentquasi converso modo definitio est. Nam sicut definitio explicat quod
Abbreviated transcription (Latin):
sit nec ullũ habeat ortũ. & qđ gignat᷑ nec uniquãsit. quoꝵ alterũ
intelligentiȩ ratione cõp̃hendit᷑. alterũ affert opinionẽ sensus
ñ ad ueritatẽ. sed ad cõmunẽ quoꝵ lib& hominũ opinionẽ locit̃
ẽ. P onit gͥ exempla erũ quidẽ rerũ quȩ s̃ formas quasdã corpo¬

Expanded text:
 est quod semper sit, nec ullum habeat ortum, et quod gignatur, nec unquam sit? Quorum alterum,  est quod semper sit, nec ullum habeat ortum, et quod gignatur, nec unquam sit? Quorum alterum, intelligentiae ratione comprehenditur, alterum affert opinionem sensui non ad veritatem, sed ad communem quorumlibet hominum opinionem locutus est. Ponit igitur exempla earum quidem rerum quae sunt, formas quasdam corpo
Abbreviated transcription (Latin):
diuidunt᷑. Ea uͦ quȩ corporalia s̃ eẽdicit. Eaquȩ in corporalia ñ eẽ
ñ qđ omnino ea quȩ in corporalia s̃ ñ sint. alio quin nec diffinitionẽ
susciperent. Nã si diffinitio ÷ qua explicat᷑ id qđ de finit᷑ qiđ̵ sit eiꝰ rei
quȩ omnino ñ ẽ nec qiđ sit explicatio ulla eẽ potest. Sed qr humanũ
genꝰ sensib: degit: id maxime eẽ arbitrat᷑ qđ sensuũ cõp̃hensioni subi¬
cit᷑. Quis enĩ ñ magissibi lapidẽ scire uideat᷑ aut hominẽ. quã iusti
tiã ł hereditatẽ ł quic qiđ̃ aliud ñ sensib sed intelligentia cõ¬
p̃hendit᷑ : Unde fit ut ꝓpt̃ euidentiã cognitionis ea magis eẽ ui¬
deant᷑ quȩ subiectas̃ sensib: ea minime quȩ intelligentiȩ ratione
capiunt᷑. Sed id sciendũ ÷ .m. tulliũ ad hominũ ꝓtulisse opini¬
onẽ : ñ adueritatẽ. Nã ut int̃ optime philoso fantes constitit. illa
maxime s̃ quȩ longe a sensib segregata s̃: illa minꝰ quȩ opiniones

Expanded text:
uae corporalia sunt, esse dicit; ea quae sunt incorporalia, non esse, non quod omnino ea quae incorporalia sunt non sint, alioqui nec definitionem susciperent. Nam si definitio est qua explicatur id quod definitur quid sit, ejus rei, quae omnino non est, nec quid sit, explicatio ulla esse potest. Sed quia humanum genus sensibus degit, id maxime esse arbitratur, quod sensuum comprehensioni subjicitur. Quis enim sibi non magis lapidem scire videatutiam, vel haereditatem, vel quidquid aliud non sensibus, sed intelligentia comprehendit? Unde fit ut propter evidentiam cognitionis ea magis esse videantur quae subjecta sunt sensibus, ea minime quae intelligentiae ratione capiuntur. Sed id sciendum est, M. Tullium ad hominum protulisse opinionem, non ad veritatem. Nam ut inter optime philosophantes constitit, illa maxime sunt quae longe a sensibus segregata sunt, illa minus, quae opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ eius qđ diffinit substantiã monstrat. Ea uͦ diffinitio substantiã dige¬
rit. quȩ exgenere differentusq consistit. Hȩc nãq uniuscuiꝰq sub¬
stantiã signat. sicut in his dictũ ÷. ubi degenere acspetie. differen¬
tia. ꝓprio. accidentiq dictũ ÷ Ergo om̃is diffintio explicat qid
sit id qđ diffinit᷑. Aristoteles uͦ eodẽ mͦsdiffinitionẽ de terminat¬

Expanded text:
ntiam digerit, quae ex genere differentiisque consistit; haec namque uniuscujuslibet substantiam significant, sicut in his dictum est, ubi de genere, specie, differentia, proprio, accidentique tractatum est. Ergo omnis definitio explicat quid sit id quod definitur. Aristoteles vero eodem
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ bradiffundit. Qđ enĩ confuse noĩe hominis declarat᷑: id
aperit atq explicat diffinitio dicens. hominẽ ẽẽ animal rati¬
onale mortale. Nã nisi itadixisset. potuerat eẽ cõmunis diffini¬
tio generihoc modo. Diffinitio÷ quȩ designat quidẽ id quod

Expanded text:
membra diffundit. Quod enim confuse nomine hominis declaratur, id membra diffundit. Quod enim confuse nomine hominis declaratur, id aperit atque explicat definitio, dicens hominem esse animal rationale et mortale. Nam nisi ita dixisset, potuerat esse communis definitio gene
Abbreviated transcription (Latin):
eo sdẽ diligentiori ratione partit᷑. Ac primũ illud pensiore con¬
sideratione tractandũ ÷. q ut dictũ ÷ &iã loci ipsi res quȩdã
st̃. sed tunc etẽ intelligunt᷑ loci. cũ abhis trahit᷑ argum̃tũ. Ergo
nc̃ cicero ñ principalit̃ locos. sed res ipsas diuidit. quȩ ad argu¬
res quedã sunt. sed cũ ab his argum̃tũ ducit᷑. locifiunt. Cũ gͥ mar
cus tullius res ipsas ita ut st̃ naturalit̾ partiat᷑ simul cũ reb di¬
uidit locos. Sienĩ res una ÷ aqua duci: oterit argum̃tũ : tũ unꝰ
ẽ &rã locus. At si illa diuidit᷑ quot partes eius rei fuerint. tot
es eius ł menbra c̃uenienti ordine paytiat᷑. Diffinitio inquit ÷¬
quȩ id qđ definit᷑ explicat qͥđ sit sicut diffinitio ÷ hominis. ani¬
mal rationale mortale. dictũ uͦ cautissime ÷ explicat. Nã qđ
nom̃ confuse denuntiat: id diffimtio ꝑquȩclã substantialia

Expanded text:
eosdem diligentiore ratione partitur. Ac primum illud propensiore coneosdem diligentiore ratione partitur. Ac primum illud propensiore consideratione tractandum est, quod, ut dictum est, etiam loci ipsi res quaedam sunt, sed tunc esse intelliguntur loci, cum ab his trahitur argumentum. Ergo nunc Cicero non principaliter locos, sed res ipsas dividit, quae ad argures quaedam sunt, sed cum ab his argumentum ducitur, loci fiunt. Cum igitur M. Tullius res ipsas ita ut sunt naturaliter partiatur, simul cum rebus dividit locos. Si enim res una est a qua duci poterit argumentum, unus est etiam locus; at si illa dividitur, quot partes ejus rei fuerint, tot es ejus vel membra convenienti ordine partiatur. Definitio, inquitquae id quod definitur explicat quid sit, sicut definitio est hominis, animal rationale, mortale. Dictum vero cautissime exlicat. Nam quod nomen confuse denuntiat, id definitio per quaedam substantialia
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ continet. a contrario tam̃ ductũ eẽ ꝑpendit᷑. Illud enĩ
immorandũ. Si quos etũ diligentia decursȩ suꝑius expositionis
exertuit. facile in reliquis colligunt : qđ uno declarat᷑ exemplo
cosdẽ subtilius atq euidentius statuit ꝑsuas partes & c̃uenientia
mebra partiri. Uie eñ locoꝵ gĩiũ diligentius natura considera¬
bitur si n confuse solũ uerũ &iã distributĩ. & in suarũ partiũ ꝓpͥ¬
etate noscant᷑. Dat uͦ hoc multũ inueniendoꝵ copiã argum̃toꝵ
Vt enĩ de diffimitione dicamꝰ si cunctas aliqus diffinitionũ partes
agnouerit . & ex om̃ib sibi poterit argum̃ta c̃quirere : erit in inue¬
niendis copiosior argum̃tis eo qui quot sint diffimtionis speties
tas quis diffinitionũ partes eẽ cognouerit. Is uͦ habebit plurima
locoꝵ taliũ facultatẽ : quẽ diffinitionũ diuersitas p̃latebit.
Ob hoc gͥ marcꝰ tullius quos confuse atꝙ indigeste posuit locos: nc̃

Expanded text:
genus continet, a contrario tamen ductum esse perpenditur. Illud enim immorandum. Si quis enim diligentiam decursae superius expositionis exercuit, facile in reliquis colliget, quod uno declaratur exemplo. eosdem subtilius atque enodatius statuit per suas partes et convenentia membra partiri. Ita enim locorum omnium diligentius natura consideran confuse solum, verum etiam distributim, et in suarum partium proprietate noscantur. Dat vero hoc multam inveniendorum copiam argumentorum: ut enim de definitione dicamus, si cunctas aliquis definitionum partes agnoverit, ex omnibus sibi poterit argumenta conquirere, eritque in inveniendis copiosior argumentis eo qui quot sint definitionis species tas quis definitionum partes esse cognoverit. Is vero habebit plurimam talium locorum facultatem, quem definitionum diversitas non latebit. Ob hoc igitur M. Tullius, quos confuse atque indigeste posuit locos, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
aliqiđ dici: Alicuiꝰ ÷ enĩ semꝑ diffinitio. Quȩ uͦ ad aliqiđ̃ dnr̃ quandã
ꝓprietatẽ ex his necesse ÷ sumant adquȩ referunt᷑. Quo fit ut ex his
reb quas de t̃minat diffinitio : in ipsas diffinitiones quȩdã ꝓprietas
transferat᷑. Sed qm̃ qđ ad aliqiđ̃ refert᷑ id ñ potest idẽ eẽ . ei ad qđ dr̃¬
ꝓpriã qͦq ipsũ qđ ad aliud refert᷑ formã necesse ÷ possidere. Eoq fit.
ut indiffinitionib & sua quoq insit forma. & eaquã ab his accipiunt
quȩ definiunt c̃sideret᷑. Qđ marcꝰ tullius uidens. pͥmũ diuidit diffiti

Expanded text:
 definitio. Quae vero ad aliquid dicuntur, quamdam proprietatem ex his sumant necesse est, ad quae referuntur. Quo fit ut ex his rebus quas determinat definitio, in ipsas definitiones quaedam proprietas transferatur; sed quia quod ad aliquid refertur, id non potest esse idem ei ad quodpsum quod refertur ad aliud formam necesse est possidere. Eoque fit, ut in definitionibus, et sua insit forma, et ea quam ab his accipiunt, quae definiunt, consideretur. Quod M. Tullius videns, primum dividit defini
Abbreviated transcription (Latin):
an inurbe aqua debeat arceri. defendat᷑q minime debere. neq eñ
fines regunt᷑. Ita in aqua arcenda qđ minis ÷ questio ÷ locus uͦ infinib
regendis qđ maius : sContrariȩ uͦ si aminore argum̃tũ ducat᷑ erit id
qđ dubitat᷑ in re maiore. ut sidubitet᷑ anfines inciuitate regant᷑. res¬
pondeamꝰ minime qm̃ nea qua quidẽ arcet᷑. itaid qđ dubitat᷑ in rema¬
iore c̃sistit. Illud uͦ unde argum̃tũ sumit᷑ inminore. In cõparatione

Expanded text:
an in urbe aqua debeat arceri, defendaturque minime debere, neque enim an in urbe aqua debeat arceri, defendaturque minime debere, neque enim fines reguntur; ita in aqua arcenda, quod minus est, quaestio est, locus vero in finibus regendis, quod majus est. Contrariae vero, si a minore argumentum ducatur, erit id quod dubitatur in re majori, ut si dubitetur an fines in civitate regantur, respondeamus minime, quoniam ne aqua quidem arcetur. Ita id quod dubitatur,jore consistit, illud vero unde argumentum su
Abbreviated transcription (Latin):
locus inaltero. Quotiens uͦ a causis efficientib ducit᷑ argum̃tũ quȩ¬
stionẽ in effectis eẽ necesse ÷. ut in exemplo quoquerit᷑ anquisatis
parietis questio ÷ : sed de causa trahit᷑ argum̃tũ. Dr̃ enĩ p̃o portere
p̃stare: qr natura parietis causa fuerit uitii. p̃is qui de p̃stando uitio
satis dedisset. Effectu gͥ causȩ uitiũ parietis fuit. Itaq quȩstio quidẽ
meffecto locus uͦ eẽ c̃sid erat᷑ ex causa. At si ab effecas aliqũ apꝓbetͣ
locus in effecto questio in causa ẽ constituta. ueluti cũ queritur an mu
catur argum̃tũ ducimꝰ abeffectis. Efficit᷑ enĩ ꝑinmanus c̃uentionẽ quȩ¬
cũq st̃ mulieris uiri fiant dotis noĩe. Ergo cũ eaquȩ mulieris fuere uir
in manũ c̃uentionis: hoc uͦ ÷ qđ ea quȩ fuere mulieris uir noĩe dotis ad¬
quirit. Quofit ut id qđ querit᷑ in causa. locus uͦ sit in effectis : Acõ paratio¬
ne uͦ maiorũ si fuerit argum̃tũ : questio erit inminorib. ut siqueratur

Expanded text:
locus in altero. Quoties vero a causis efficientibus ducitur argumentum, quaestionem in effectis esse necesse est, ut exemplo quo quaeritur an qui satiparietis, quaestio est, sed de causa trahitur argumentum. Dicitur enim non oportere quoniam natura parietis causa fuerit vitii, non is qui de praestando vitio satis dedisset. Effectum ergo causae, vitium parietis fuit. Itaque quaestio quidem in effecto, locus vero esse consideratur ex causa. At si ab effectis aliquid approbetur, locus in effecto, quaestio in causa est constituta, veluti cum quaeritur an mulcatur, argumentum ducitur ab effectis Efficitur enim per in manum conventionem, ut quaecunque sunt mulieris, viri fiant dotis nomine; ergo cum ea quae mulieris fuere, vir in manum conventionis. Hoc vero est quod ea quae fuere mulieris, vir nomine dotis acquirit, quo fit ut quod quaeritur, in causa, locus vero sit in effectis. A comparatione vero majorum si fuerit argumentum, quaestio erit in minoribus, ut si quaeratur
Abbreviated transcription (Latin):
& his libris quos breui tẽpore satis multos edidimꝰ digniores: ecursu
tempus ÷ ad id qđ instituimꝰ accedere. Omẽ ꝓęmiũ qđ ad cõponen¬
dũ intendit᷑ auditorẽ ut in rethoricis dr̃ aut beniuolentiã captat.
aut attentionẽ p̃parat. aut efficit docilitatẽ. Histrib partib sibi
cicero trebatiũ format. Nam qđ se amagnarũ rerũ inchoatione
reuocatũ ad amicic̃tulit uoluntatẽ : fauorẽ uelut trebatii iudicis
beniuolentiȩ partib ȩmeret᷑. Maiores aut̃ resst̃ quarũ inscriptione
ad amicistudiũ uersus ÷ moralis philophiȩ tractatus. Maior ÷ enim
morũ ratio : quã peritia disserendi. Id aut̃ tempus fuisse conicimus.
quo ꝓpt̃ tusrbui eilusi stiu hu blicȩ tẽpora. inotiũ se contulit : aiq ad
philo sophie disciplinas. Sed quia nob̵ audientiũ mentes ueritatis ꝗꝗ
opinio psupta conciliat : in eo &iã parande. uolentiȩ partib utit᷑.¬

Expanded text:
et iis libris quos brevi tempore satis multos edidimus, digniores, e cursu et iis libris quos brevi tempore satis multos edidimus, digniores, e cursu tempus est ad id quod instituimus accedere. Omne prooemium, quod ad componendum intendit auditorem, ut in rhetoricis discitur, aut benevolentiam captat, aut attentionem praeparat, aut efficit docilitatem: his tribus partibus sibi Cicero Trebatium format. Nam quod se a magnarum rerum inchoatione revocatum ad amici contulit voluntatem, favorem Trebatii velut judicis, benevolentiae partibus meretur. Majores autem res sunt, a quarum scriptione ad amici studium versus est, moralis philosophiae tractatus. Major est enim morum ratio quam peritia disserendi. Id autem tempus fuisse conjicimus, quo propter turbulenta reipublicae tempora in otium se contulit, atque ad philosophiae disciplinas. Sed quia nobis audientium mentes veritatis quoque opinio praesumpta conciliat, in eo etiam praeparandae benevolentiae part
Abbreviated transcription (Latin):
stret exuirgilio ł terentio poetis: oratorib: cicerone &catone. ut quod
p̃ceptis ostendit᷑: exemplis multiplicit̃ collucescat. neq ab eo loco
qui÷ intopicis sed exhis locis in quib: argum̃ta inclusa st̃ expositio
eũ ꝓgressa transcendit locũ quiẽ ualeat ȩquitas quȩ parib: in causis
para iura desiderat. Quantauͦ pars reliqua sit topicoꝵ: ipsi uoluminis
magnitudo demonstrat. quã uictorinꝰ neq at tigit attingere potuiss&.
ita reb minimisimmoratꝰ : nisi opus libroꝵ multa pluralite distender&
Nosu & hanc ipsã particula suictorinꝰ attigit diligent̃ ut possumꝰ aggrediem᷑:
& longius expositione ꝓgressi: cũ topicoꝵ fine debemꝰ c̃sistere. Quare¬
hoc de tota operis ꝓpositione c̃ueniens sumamꝰ exordiũ. Sed ante quã¬
de topicȩ facultatis ratione ꝑtractẽ : ꝓęmiũ quo ad trebatiũ marcus
tullius utit᷑ : paucis absoluã. Ait maiores resnos scribere ingressos trebati

Expanded text:
stret ex Virgilio et Terentio poetis, oratoribus Cicerone et Catone, ut quod praeceptis ostenditur, exemplis multipliciter collucescat, neque ab eo loco qui est in Topicis, sed ex his locis in quibus argumenta inclusa sunt, expositio progressa eum transcendit locum qui est, Valeat aequitas, quae paribus in causis paria jura desiderat. Quanta vero pars reliqua si Topicorum ipsius voluminis magnitudo demonstrat, quam Victorinus, neque attigit, neque attingere potuisset, ita est rebus minimis immoratus, nisi opus multa librorum pluralitate distenderet. Nos vero et hanc ipsam particulam, quam Victorinus attigit diligenter ut possumus aggrediamur, et longius expositione progressi, cum Topicorum debemus fine consistere. Quac de tota operis propositione conveniens sumamus exordium. Sed antequade topicae facultatis ratione pertractem, prooemium, quo ad Trebatium M. Tullius utitur, paucis absolvam. Ait enim: Majores nos res scribere ingressos, C. Trebati,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta sumunt᷑. res quidẽ dubia in altero repugnanti. in aduerso uͦ
locus ÷ argum̃ti. ut cũ querit᷑ anpossit inuita mulier reddere lega¬
tũ qđ recte testam̃to semelaccepit. locꝰ arepugnanti minumȩ posse

Expanded text:
menta sumuntur, res quidem dubia in altero repugnanti, in adverso vero menta sumuntur, res quidem dubia in altero repugnanti, in adverso vero locus est argumenti, ut cum quaeritur an possit invita mulier reddere legatum, quod recte testamento semel accepit. Locus a repugnanti, minime posse
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cedat᷑ : Ab antecedentib uͦ ita ÷ locus. ut quȩ stio sit inc̃seq̃nti
ã cũ querit᷑ analiqiđ dotis noiẽ ꝓliberis manere oporteat. su¬
mit᷑ argum̃tũ nullo mͦ manere oportere. Ex antecedentib.
qđ uiri culpa factũ ÷ diuortiũ locus itaq inantecedenti. quȩ¬
stio uͦ inc̃seq̃nti. Consecutũ ÷ enĩ uiriculpa factũ diuortiũ. nihil
apud patrẽ ꝓliberis ꝑmanere cũ uiriculpa p̃cesserit. Ac̃ seq̃ntib Ac̃ sequi¬
uͦ sisit argum̃tũ resquȩ dubia ÷ in antecedentib eẽ dep̃hendit᷑. ut
ꝓliberis manere oporteret qr patrẽ liberi sequerent᷑. cũ eo nupta
nupta eẽt mulier qui cũ conubii ius eẽt. hic antecedens÷ siqid̃ ex
dote ꝓliberis manere oporteret . & in eo quȩstio. analiqiđ manere
ltq idcirco nihil ꝓliberis manere oportere. Hic gͦ quidẽ quȩ dubitat᷑
in antecedenti ÷ in eo scilicet an exdote ꝓliberis mañereoporteat.¬
cũ quo nulla erant conubii iura Arepugnantib &iã quotiensargu¬

Expanded text:
cedatur. Ab antecedentibus vero ita est locus, ut quaestio sit in consequentibus. Nam cum quaeritur an aliquid dotis nomine pro liberis manere oporteat, sumitur argumentum nullo modo manere oportere ex antecedentibus, quod viri culpa factum est divortium; locus itaque in antecedenti, quaestio vero in consequenti. Consecutum est viri culpa factum esse divortium, nihil apud patrem pro liberis permanere, cum viri culpa praecesserit. A consequentibus vero si sit argumentum, res quae dubia est in antecedentibus esse deprehenditur, velut pro liberis manere oporteret, quia patrem liberi sequerentur, cum eo nupta esset mulier, quicum connubii jus esset, hic antecedens est, si quid de dote pro liberis manere oporteret, et in eo quaestio an aliquid manere atque idcirco nihil pro liberis manere oportere. Hic igitur res quidem quae dubitatur in antecedenti est, in eo scilicet an ex dote pro liberis manere aquo nulla erant jura connubii. A repugnantibus etiam quoties argu
Abbreviated transcription (Latin):
usu fructu positũ ÷. locus uͦ inusufructum ancipii Indifferentia
In altero uͦ illud a quo id qđ ÷ ambiguũ cõꝓbat᷑. ut cũ querit᷑
anidꝗꝗ argentũ qđ in nominib debeat᷑ legatũ sit. Nlic gͥ
illud ÷ qđ dubitat᷑. In eo uͦ qđ ab hoc differt locus a quo osten¬
dit᷑ minime legatũ eẽ argentũ qđ in nõib debebat᷑ qr mul¬
locus ÷ scilic& in altero contarioꝵ. cũ fuerit in usu quȩstio Abad¬
iunctis &iã locus eodẽ mͦ abeo qđ querit᷑ segregatꝰ ÷ ut inuno ad¬
iuncto quȩstio in altero uͦ sit locus. Nãcũ querat᷑ anscđm mulieris

Expanded text:
usufructu positum est, locus vero, in usufructu mancipii. In differentiin altero vero illud a quo id quod est ambiguum comprobatur, ut cum quaeritur an id quoque argentum quod in nominibus debeatur legatum sit. Hic igitur illud est quod dubitatur. In eo vero quod ab hoc differt, locus est a quo ostenditur minime legatum esse argentum quod in nominibus debeatur, quia, mullocus est, scilicet in altero contrariorum, eum fuerit in usu quaestio. Ab adjunctis etiam locus in eodem modo ab eo quod quaeritur segregatus est, ut in uno adjuncto quaestio, i
Abbreviated transcription (Latin):
cen appellari diximꝰ ordiendũ putat N Ut gͥ earũ rerũ quȩ abscon¬
dite st̃ de monstrato & notato loco facilis inuentio ÷ usq ad argi
m̃tũ aut̃ ratio ÷ quȩ reidubiȩ faciat fidẽ. Post diuisi oñe loicȩ
disciplinȩ quã diligentẽ disserendi rationẽ eẽ diffiniuit. decopi
quȩ inueniendi arseẽ p̃dicta ÷ expedire c̃tendit. Ac primũ qiđ̃
sint loci termino diffinitionis includit. Eiusq artis quȩ dr̃topice
sub exempli quadã claritate intentionẽ designat. Est eñi topices
intentio. argum̃toꝵ facilis inuentio. Nongͥ inuenire doc& topice.
qđ ÷ naturalis ingenii sed facilius inuenire. Om̃is quippears
imitat᷑ naturã atq ab hac materia suscepta. rationẽ ips uiãq con

Expanded text:
cen appellari diximus, ordiendum putat. Ut igitur earum rerum quae absconditae sunt demonstrato et notato loco facilis inventio est, sit divisionem logicae disciplinae, quam diligentem disserendi rationem esse definivit, de topice, quae inveniendi ars esse praedicta est, expedire contendit. Ac primum quid sint loci, termino definitionis includit, ejusque artis quae topice dicitur exempli quadam claritate designat intentionem. Est enim topices intentio, argumentorum facilis inventio. Non igitur invenire docet topice quod est naturalis ingenii, sed facilius invenire: omnis quippe ars imitatur naturam, atque ab hac materia suscepta, rationes ipsa viamque con
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ut sẽꝑ genꝰ suꝑiussit eo ad qđ p̃dicat᷑. ut genꝰ. Extrema qͥppe
infitia ẽ sidũ genꝰ sẽꝑ natura sp̃etieb suis suꝑponat᷑. Locogñis id qđ ẽ in¬
ferius collocet᷑: Quocirta uitio sũ ẽ si quis corporis genꝰ dicat eẽ corpusani¬
matũ. Quofit ut si adspetiẽ aptandũ ẽ genꝰ: eoꝵ quȩ suꝑora sint aligidð ap¬
temus. & ñerit necesse ultimũ sẽꝑ genꝰ adhbere. ut si homini genꝰ ꝓpͥũ¬
cũq ꝓxima formis adherent. eaq indiffinitione maxime requirunt᷑
Sedinargum̃tationib tuhil differt utrũ ꝓximũ eligas ansuꝑius genꝰ.
Nã qr̃ excontinenti fit argum̃tatio. plus continet id qđ ẽ suꝑius genus
Quo circa side homine aliqiđ ambigit᷑ &agnẽ argum̃tandi sumit᷑ locꝰ
quic qiđ deanimalidicet᷑. id &iã de homine p̃dicat᷑. Quo sit ut siquid

Expanded text:
ta, ut semper genus superius sit eo ad quod praedicatur ut genus. Extrema quippe ta, ut semper genus superius sit eo ad quod praedicatur ut genus. Extrema quippe inscitia est, si dum genus semper natura speciebus propriis superponatur, loco generis id quod est inferius collocetur. Quocirca vitiosum est, si quis corporis genus dicat esse corpus animatum. Quo fit ut si ad speciem aptandum est genus, eorum quae superiora sunt aliquid aptemus, et non erit necesse ultimum semper genus adhibere, ut si homini genuunt, quaecunque proxima formis adhaerent, eaque in definitione maxime requiruntur, sed in argumentationibus nihil differt utrum proximum eligas, an superius genus. Nam quoniam ex continenti fit argumentatio, plus continet id quod est superius genus. Quocirca si de homine aliquid ambigitur, et a genere argumentandi sumitur locus, quidquid de animali dicetur, id etiam de homine praedicabitur. Quo fit ut si quid
Abbreviated transcription (Latin):
atq arceridebere . Cũ aut̃ agnẽ ducit᷑ argum̃tũ ñerit necesse
ri. alterũ ñ iubet᷑. Talis generũ spetierũq intelligit᷑ eẽ nature
ut cũ colligunt᷑ ł &iã diuidunt᷑. ab indiuiduis ꝑspeties & gñra
usq ad maxi magña possit ascendi. Itẽq amaximis generib
ꝑ infraposita gnã ac speties usq ad indiuidua ualeat eẽ descen¬
sus Iduͦ uno clarũ fiet exemplo. Cicero quippe indiuiduũ ẽ.
huiꝰ speties. omo. huiꝰ genꝰ animal. huisuꝑius genꝰ ẽ corpus anima¬
tũ. & silgus ascendas corpus alterũ genꝰ inuenias. Si ꝓlixius
egrediare. substantia ultimiloco generis occurrit. Cũ gͥ multa
sint gnã. sicuiꝰlibet specieigenꝰ assignandũ sit ñ necesse erit ĩqr
maxima & principalia gnã sẽꝑ ex quirere. Uerũ eoꝵ qͦꝙ aliqid
quȩ in medio locata s̃ oportebit ad hibere. illatam̃ ratione serua¬

Expanded text:
atque arceri deberi. Cum autem a genere ducetur argumentum, non erit necesse atque arceri deberi. Cum autem a genere ducetur argumentum, non erit necesse  natura, ut cum colliguntur vel etiam dividuntur, ab individuis per species et genera usque ad maxima genera possit ascendi, itemque a maximis generibus per infra posita genera usque ad individua valeat esse descensus. Id vero uno clarum fiet exemplo. Cicero quippe individuum est, hujus species homo, hujus genus animal, hujus superius genus est corpus animatum, et si longius ascendas, corpus alterius genus invenies, si prolixius egrediare, substantia ultimi loco generis occurrit. Cum igitur multa sint genera, si cujuslibet speciei genus assignandum sit, non necesse erit, inquit, maxima et principalia genera semper exquirere, verum eorum quoque aliquid quae in medio locata sunt oportebit adhibere, illa tamen ratione serva
Abbreviated transcription (Latin):
sita ẽ. Primũ loquit᷑ de c̃iugatis. qm̃ multũ a notatione. differunt.
Nã quia notatio exui nõis trahit᷑. Itẽq coniugatio similitud ine uoca¬
buli continet᷑. aliqiđ̃ int̃se ueluti confiniũtenent. Sed hoc int̃ ẽ
ꝵ notatio expositione noĩs. coniugatio similitudine uocabuli
ac diriuatione ꝑficit᷑. & qm̃ facilis & intellectu & tractatu locus ẽ
tantũ ponere sufficit exemplũ. qđ huiꝰ modiẽ. A qua pluuia ẽ
quȩ pluendo colligit᷑ & crescit. Pluendo uͦ atq pluuia coniuga¬
ta sunt. Inuno enĩ eodẽ uocabulo diuersus nominũ terminus
pluuia aqua colligat᷑. & in alterius defluat. eadẽq uc ini frugi¬
b nocitura c̃ crescat. arceat eã suisfinib ille qui sua putat int̾ eẽ
ne defluat. Fluuius gͥ pluuia sic reuerit quent᷑ andebeat arce¬
ri. Responderet inquit mutius. ꝗm̃aqua pluuia apluendo
dictasit. &iã fluuiũ qͦ qui pluendo creuerit. aquã eẽ pluua

Expanded text:
ltum a notatione non differunt. Nam quia notatio ex vi nominis trahitur, itemque conjugatio similitudine vocabuli continetur, aliquod inter se veluti confinium tenent. Sed hoc interest, quia notatio expositione nominis, conjugatio similitudine vocabuli ac derivatione perficitur. Et quoniam facilis et intellectu et tractatu locus est, tantum ponere sufficit exemplum, quod est hujusmodi: Aqua pluvia est quae pluendo colligitur et crescit. Pluendo vero atque pluvia conjugata sunt. In uno enim eodemque vocabulo diversus nominum terminus cujus agro pluvia aqua colligatur, et in alterius agrum defluat, eaque vicini frugibus nocitura concrescat, arceat eam suis finibus ille qui id sua putat interesse ne defluat. Si fluvius igitur pluvia creverit, quaeritur an debeat arceri, respondet, inquit, Mutius, quoniam aqua pluvia a pluendo dicta sit, fluvium quoque, qui pluendo creverit, aquam esse pluviam,
Abbreviated transcription (Latin):
partib alicui eoꝵ quȩ agnẽ deducunt᷑ id de quo querit᷑ aggre¬
gamꝰ. ut hoc mͦ. Siciceronẽ animaleẽ monstremꝰ. dicemꝰ ita. Om̃e
animal aut rationale ẽ aut in rationale. S ed cicero rationali sẽ.
animalgͥ ẽ. Non partitione utim᷑ principalit᷑ ad argum̃tũ inftito¬
endũ sedidciro genꝰ diuisimꝰ ut inunã quã lib& diuisionẽ id
qđ nitebam᷑ ostendere posset includi .i. ut id dequo dubitat᷑
fides fieret. Sic gͦ agnẽ facta argum̃tatio iure dicet᷑. Ampliusita
Partiũ enu meratio totius efficere substantiã solet siue illud uni¬
uersalesit. ut genꝰ. siue partiũ c̃iunctione copulet᷑ ut totum
At uͦ hȩc diuisio gnĩs incuiꝰparee qelib& iulares dequa c̃tendit᷑
includenda ẽ ñ idefficit ut totius substantia constituat᷑. sed

Expanded text:
deducuntur id de quo quaeritur aggregamus, ut hoc modo: Si Ciceronem animal esse monstremus, dicemus ita: Omne animal aut rationale est, aut irrationale; sed Cicero rationalis est, animal igitur est: non partitione utimur principaliter ad argumentum constituendum, sed idcirco genus divisimus, ut in unaqualibet divisione id quod nitebamur ostendere posset includi, id est ut id de quo dubitatuneris naturam fides fieret. Sic ergo a genere facta argumentatio jure dicetur. Amplius ita partium enumeratio totius efficere substantiam solet, sive illud universale sit, ut genus, sive partium conjunctione completur, ut totum. At vero haec divisio generis in cujus parte quaelibet illa res de qua contenditur includenda est, non id efficit, ut totius substantia constituatur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
gestos inspexerit : nihil horũ poterit in currere qđ caliget.¶ Como¬
de &ã tractat᷑ hec argum̃tatio quȩ exgnẽ sumit᷑ usq qđ genargu
m̃ti in pͥmis firmũ uideri sola: Dictũ ẽ quẽ ad modũ genꝰ ad spetiẽ
debeat aptari. atq in eo p̃scriptũ ẽ. ut nisi id qđ suꝑius adhiber
ñ debeat. Nunc illud adiungit᷑ quẽ ad modũ eiꝰ loci qui agenere duct᷑
in argum̃tationib cõmodior usus eẽ possit. Quotienscũq enĩ der
aliqua dubitat᷑. si facta gnĩs alicuiꝰ diuisione. sub aliqua ei parce
id dequo ambigit᷑ poterimꝰ includere. tc̃ agnẽ gractũ eẽ argum̃tõ
uidet᷑ hoc mͦ. Sit dolus m᷑alus quando aliud agit aliud si mulat᷑¬

Expanded text:
gestos inspexerit, nihil horum poterit incurrere quo caliget. Commogestos inspexerit, nihil horum poterit incurrere quo caliget. Commode etiam tractatur haec argumentatio quae ex genere sumitur, cumenti imprimis firmum videri solet. Dictum est quemadmodum genus ad speciem debeat aptari, atque in eo praescriptum est ut nisi id quod est superius adhiberi non debeat. Nunc illud adjungitur, quemadmodum ejus loci, qui a genere ducitur, in argumentatione commodior usus esse possit. Quotiescunque enim de re aliqua dubitatur, si, facta generis alicujus divisione, sub aliqua ejus generis parte id de quo ambigitur potuerimus includere, tunc a genere tractum esse argumentum videtur hoc modo: Sit dolus malus, quando aliud agitur, aliud simulat