comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nice decurtate erãt : et xix usq
ad cubitos ꝑtingebãt Neliqua
uero brachiorũ ꝑs discooꝑta erat.
Deĩt ergo et stetit añ hoiẽm dei
ille malignus apostata: suꝑbo
oculo respitiẽs illũ et quasi in¬
dignans ꝙ suggestionibus eius
tam ꝑtinaciter reluctaretur. Por¬
ro uir dei stupidus aĩo tñꝙͣ uinc¬
tus tenebatur ⁊ ut se mouere non
posset Tandẽ uisitante se deo sig
dnĩce trucis se mĩmiuit: cuius
uirtute ꝑniciosũ monstrũ euanes¬
cens. nichil eũ nocuit: nisi ꝙ tẽp¬
tationis illius auxit incendiũ
Euolutis aũt postea diebus pau¬
cis apparuit ei in eodẽ loco figurã
belue mõstruose ostendẽs: que ꝑ¬
tim leoni seuo. ꝑtim aguile mpai
ti siłis eẽ uideb̾atur. Stribat ue¬
ro contra fortissim̃ athletã ꝑuicar
monstrũ acriter ĩminẽs illi. ra¬
bidoq hiatu efferebatur ĩ eũ: qͣ¬
si uiuũ deuoratura Sed dĩna
uirtute reprimebatur: ut eũ tñ¬

Expanded text:
nicae decurtatae erant, et vix usque nicae decurtatae erant, et vix usque ad cubitos pertingebant; reliqua vero brachiorum pars discooperta erat. Venit ergo et stetit ante hominem Dei, ille malignus apostata, superbo oculo respiciens illum, et quasi indignans quod suggestionibus ejus tam pertinaciter reluctaretur. Porro vir Dei stupidus animo, tanquam vinctus tenebatur, ut se movere non posset. Tandem visitante se Deo, signo Dominicae crucis se munivit, cujus virtute perniciosum monstrum evanescens nihil eum nocuit, nisi quod tentationis auxit incendium. Evolutis autem postea diebus paucis, apparuit ei in eodem loco, figuram belluae monstruosae praetendens; quae partim leoni saevo, partim aquilae rapaci similis esse videbatur. Stabat vero contra fortissimum athletam pervicax monstrum, acriter imminens illi, rabidoque hiatu efferebatur in eum, quasi vivum devoratura. Sed divina virtute reprimebatur, ut eum tan
Abbreviated transcription (Latin):
habens seruus dei petrus. mun¬
quiis mãcipauit. Accinxit itaq
spiritales que illũ postea młtis
diebus et cumus acriter ĩpugna¬
rẽt Suꝑ oĩa uero spiritũ fornica¬
cionis infestũ tolerabat : qͥ eũ tũ
dormuendo ꝙͣ uigilando magni
tẽptacionũ aculeis cõtinue stiũ¬
labãt. ꝓpter quod sibimetipsi ue¬
hemẽter indignãs in labore et
erũpna ĩ uigiliis et ieuiniis mł¬
tis. siliisq penitẽtie cruciatibus
carnẽ suã incredibiliter afflige¬
bat÷ ita ut mente turbatus aib¬
sande̾ sibi uirilia plerũq ꝓponẽt.
cũ ailuĩde tẽptacionis remediũ ĩ¬
uenire nõ posset. S neq hoc si¬
lendũ ⁊ ꝙ hostis ille ãtiqꝰ młtociẽs
tur. una siquidẽ uice apparuit
ei sub huãna effigie ĩ choro cla¬
reuallensi: ocuł ardentibꝰ et uol¬
tu terribili Erat aũt statura e¬
normis : atq deformis ualde.
Qui etiã indutus erat cuculla
hispida atq nigerrima. cuiꝰ ma¬

Expanded text:
habens servus Dei Petrus, munhabens servus Dei Petrus, munquiis mancipavit. Accinxit itaquespiritales, quae illum postea multis diebus et annis acriter impugnarunt. Super omnia vero spiritum fornicationis infestum tolerabat: qui eum tam dormiendo quam vigilando, magnis tentationum aculeis continue stimulabat. Propter quod sibimetipsi vehementer indignans, in labore et aerumna, in vigiliis et jejuniis multis, aliisque poenitentiae cruciatibus carnem suam incredibiliter affligebat, ita ut mente turbatus, abscindere sibi virilia plerumque proponeret, cum aliunde tentationis remedium invenire non posset. Sed neque hoc silendum quod htur. Una siquidem vice apparuit ei sub humana effigie in choro Clarevallensi, oculis ardentibus et vultu terribili. Erat autem statura enormis atque deformis valde. Qui etiam indutus erat cuculla hispida atq
Abbreviated transcription (Latin):
cione iustorũ uelud ĩ tabernatulo
dnĩ in securitatẽ et absconsionẽ
a turbine et a plunia tucior ui¬
uereri sub disciplina p̃dc̃i polĩs
quod sibi deerat ꝑft̾ĩonis cõseci¬
turs: ¶ubi etiam ꝑ młtos ab¬
nos ⁊põ dnõ feliciter seruiens
usq ad exitũ uite sue ꝑseuera¬
uit. Muitc aũt cũ aidhuc niuẽs
ns eẽt dñs ꝑ uisionẽ apparere
dignatus ẽ residens in throno
sũblimi: et stõrũ nilia cũ eo
Widebatur aũt ei : ꝙ ad iudici¬
ũ torã dnõ duceretur. Eñ tre¬
mẽde maiestati presentatus
fuisset⁊ pniudus ac tremebũ¬
dus protidit ad pedes sedenitis
inthrono: flagitans ut sui
misereretur. Sixit aũt illido¬
minꝰ. Quid tibi uis feitiar̃
at ille. Dñe ut saluus fiam i
Et dñs ad cũ. Uade cõuertere cito
ad seruiciũ meũ. et in eo uigiter ꝑ¬
seuera ⁊ nec deerit tibi salus ꝙͣ pos¬
tulas Hanc ergo promissionem
firmissimũ pignus eterne sulutiᷤᷤ

Expanded text:
tione justorum, velut in tabernaculo tione justorum, velut in tabernaculo Domini, in securitatem et absconsionem a turbine et a pluvia tutior viveret, sub disciplina praedicti Patris, quod sibi deerat perfectionis, consecuturus, ubi etiam per multos annos Christo Domino feliciter serviens, usque ad exitum vitae suae perseveravit. Huic autem, cum adhuc vivens esset, Dominus per visionem apparere dignatus est, residens in throno sublimi et sanctorum millia cum eo. Videbatur autem ei quod ad judicium coram Domino duceretur. Cumque tremendae majestati praesentatus fuisset, pavidus ac tremebundus procidit ad pedes sedentis in throno, flagitans, ut sui misereretur. Dixit autem illi Dominus: « Quid tibi vis faciam? » At ille: « Domine, ut salvus fiam. » Et Dominus ad eum: « Vade, convertere cito ad servitium meum, et in eo jugiter persevera; nec deerit tibi salus quam postulas. » Hanc ergo promissionem firmissimum pignus aeternae salutis
Abbreviated transcription (Latin):
simi paĩs nr̃i bernardi ẽrobur
spintale ertreuerãt et uistutũ
cute conscendẽ didicer̃t. sener
mẽto coloscanus uir młte purita¬
tis magneq deuocionis. Hurc
unũ semꝑ a puero studiũ qtge
disideriũ fiuit : seipsũ frucifigere
mũdo et mũdũ sibi In iiueni¬
li aũt etate añꝙͣ tistertiensi sẽ¬
submitteret ordini habitauitĩ
solitudĩe ieiniis et laboribus
miltis. rcterẽ hoĩe in se mortifi¬
cans: et sacrificiũ spũs cõtribu¬
lati cotidie dnõ in aira cordis ĩmo¬
lans Deniq herbis agrestibus
et pane lexiuia confecto iugit
utens: multo ibi tempore xp̾õ
militauit. et ĩumena bella tẽp¬
tacionũ a spiritibus malignis ꝓ¬
tegente se deo. fortiter superauit
Nosemodũ aũt cõꝑta celebri fa¬
ma de sanctitate btĩ bernardi ab¬
batis atq ipiũs mõsterii clare¬
uallis cũ magno spiritał defĩ¬
derii feruore ad eũde̾ locũ se com¬
tiuilit: quatenus in tanta cõgregsi¬

Expanded text:
Bernardi, in robur spirituale evaserant, et virtutum arcem conscendere didicerant, senex mento Tolosanus, vir multae puritatis magnaeque devotionis. Huic unum semper a puero studium atque desiderium fuit, seipsum crucifigere mundo et mundum sibi. In juvenili autem aetate, antsubmitteret, habitavit in solitudine, jejuniis et laboribus multis veterem hominem in se mortificans, et sacrificium spiritus contribulati quotidie Domino in ara cordis immolans. Denique herbis agrestibus et pane lexiva confecto jugiter utens, multo ibi tempore Christo militavit, et innumera bella tentationum a spiritibus malignis, protegente se Deo, fortiter superavit. Postea autem, comperta celebri fama de sanctitate beati Bernardi abbatis, atque ipsius monasterii Claraevallis, cum magno spiritualis desiderii fervore ad eumdem locum se contulit, quatenus in tanta congrega
Abbreviated transcription (Latin):
amiĩ eiuis tabula illa p̃nostita:
quã uit dei renaldus ad indiciũ
sue dormicionis cuidierat. Icim
enĩ exierat sermo iste inter frẽs u.
et scupidos actonicosq reddiderat
uniuersos ͥ et dũ ista recogitarer᷑
mortis debitũ soluere cogeretur
In hat aũt mc̃oria mortis. lubi¬
topili carnis eius inhorruerunt.
et timor et tremor uenerũt super
cũ Protinꝰ ergo ĩuasit eũ ꝑemꝑ¬
toria febris: et infra decimũ diẽ¬
morte cosũptus feliciter emigtra¬
uit᷑. Detuiꝰ ꝑia deuotione illud
tribus aut quatuor ferme ho¬
ris manus uĩctas aby proten¬
ras tenuit ⁊ mobiles contracente
sir sieniquo fune colligate essent
et cĩ cetim corꝑis mẽbra hus att
illut urgente dolore crebrius pacti¬
tarit. manꝰ tamẽ quae nt durim
tendebat ad crucẽ nũꝙͣ abĩutẽ
terint et quid uiuẽs sepius acti¬
tasset. etiã moriẽs indicims¬

Expanded text:
animum tabula illa prognostica, animum tabula illa prognostica, quam vir Dei Renaldus ad indicium suae dormitionis audierat. Jam enim exierat sermo iste inter fratres, et stupidos attonitosque reddiderat universos; et dum ista recogitaret, mortis debitum solveretur. In hac autem memoria mortis subito pili carnis ejus inhorruerunt, et timor et tremor venerunt super eum. Protinus ergo invasit eum peremptoria febris, et infra decimum diem consumptus, feliciter emigravit. De cujus pia devotione illud tribus aut quatuor fere horis manus junctas atque protensas tenuit immobiles contra crucem, ac si aliquo fune colligatae essent; et cum caetera corporis membra huc atque illuc, urgente dolore, crebrius jactitaret, manus tamen, quas, ut diximus, tendebat ad crucem, nunquam ab invicem traxit, et quid vivens saepius actitasset, etiam mortuus indic
Abbreviated transcription (Latin):
seruus migrauit ad dnm̃:
contigit ibidẽ tale aliquod fcm̃¬
Erat in eodẽ monasterio sacrista
quidã noiẽ gerardus: uir bonis
moribus pollens et bene religio¬
sus. Hic uixta ꝓphete consiliũ ui¬
gũ dni portauit ab adolescentia.
et leuciut se suꝑ se. qm̃ cũ adhuc
ad forcia misit. Lactatus itriq ma¬
nulla. regũ et casta disciplina fe¬
liciter educatus: creuit atq pro¬
fecit semꝑ in melius: et magno¬
dei mu̾nere tarnis corruptionem
sic¶ familiares eius testantur
nũꝙͣ fuit exꝑtus. Appropinquã¬
te cũt hora qua de mũdo transĩe
debebat die quadã cũ in ecclesia
post cõplecoriũ more solito rema¬
neret ÷ factus ẽ sonus repente ĩ
ciuribus eius ÷ ac si tabula mo¬
rienciũ trebris ictibus ꝑ cutẽtur.
Quod cũ ille audiret : p̃utauit
quẽpiã fratrũ in ĩfirmitoriũ tũc
obire. Post paululũ uero ubi
certissime cõperit quia sonitũ
illũ nullus homi fecerit subiit

Expanded text:
servus migravit ad Dominum, servus migravit ad Dominum, contigit ibidem tale aliquod fErat in eodem monasterio sacrista quidam, nomine Gerardus, vir bonis moribus pollens, et bene religiosus. Hic juxta prophetae consilium, jugum Domini portavit ab adolescentia, et levavit se super se ; quoniam adhuc ad fortia misit. Lactatus itaque mamilla regum, et casta disciplina feliciter educatus, crevit atque profecit semDei munere carnis corruptionem, sicut familiares ejus testantur, nunquam fuit expertus. Appropinquante autem hora, qua de mundo ad Deum transire debebat, die quadam cum in ecclesia post Completorium more solito remaneret, factus est repente sonus in auribus ejus, ac si tabula morientium crebris ictibus percuteretur. Quod cum ille audiret, putavit quempiam fratrum in infirmitorio tunc obire. Post paululum vero, ubi certissime comperit quia sonitum illum nullus hominum fecerit, subiit
Abbreviated transcription (Latin):
testimonii uirũ ipa die migra¬
re ad dnm̃ ͥ ita ut amborũ ex¬
equie simul celebrarẽtur: et
ĩ eodẽ mausolẽo ambo pariter
tumularentur. Et dũ ista fie¬
rent uiro cuidã spiritali demõ¬
stratũ ẽ ĩuisione ꝙ duo pulch̃¬
rima templa fabricarẽtur ĩ
claraualle. Unũ ĩ infitmitoi̾o
monachorũ alterũ ĩ infirmito¬
rio cõuersorũ : ẜ pmũ illudh
alcero lõge nobilius ercit atq
honestius uł uenustius Con¬
stat igͥitur quia ĩ gẽma con-¬
structione tẽplorũ et ĩ gẽmo
ictu tabule : mortuorum de¬
signata sit eudenter p̃ciosa
ĩ conspcũ dnĩ mors amborũ.
Templorũ aũt differẽtia. mei¬
torũ distanciã indicct : quia ꝙͣ¬
ius utrũq sanctũ tamẽ alterũ
altero sanctiorẽ existere credimus
apud deũ : de tuiꝰ miseicordie the¬
zciuris tãtũ quilibet eorũ nccepͭ:
qnͣtũ int̃ gracia imꝑtiri digna
signũ mortis sue audunt. ca xii¬
Odẽ mense quo predcũs dei

Expanded text:
testimonii virum, ipsa die migratestimonii virum, ipsa die migrare ad Dominum, ita ut amborum exsequiae simul celebrarentur, et in eodem mausoleo ambo pariter tumularentur. Et dum ista fierent, viro cuidam spirituali demonstratum est in visione quod duo pulcherrima templa fabricarentur in Claravalle, unum in infirmitorio monachorum, alterum in infirmitorio conversorum; sed primum illud hoc altero longe nobilius erat, atque honestius, vel venustius. Constat igitur quia in gemina constructione templorum, et in gemino ictu tabulae mortuorum, designata sit evidenter pretiosa in conspectu Domini mors amborum. Templorum autem differentia meritorum distantiam indicat quia, quamvis utrumque sanctum, tamen alterum altero sanctiorem existere, credimus apud Deum, de cujus misericordiae thesauris tantum quilibet eorum accepit, quantum mater gratia impertiri dignatsignum mortis suae audivit. Eodem mense, quo praedictus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
deuote seruierat iuxta fidẽ ꝓmis¬
sionis illius absq dubitacione
rcepit Nõ ẽ aut silencio p̃cereũdũ
ꝙ iste uir e dei ante diẽ sertũ sue
duobus ictibus tm̃ Quo ille cui¬
dito statĩ exiliit et peciit ĩfirmito¬
riũ ÷ putans ibi aliquẽ de fratri¬
bus infirmis ẽẽ moriturũ. Sed
dũ cercius cognouisset. nullũ ibi
tũc in extremus positũ. uenit eĩ in
nũ fcm fuisset i et ꝙ ĩ sonitu tã¬
bule sua sibi migracio significa¬
retur . In hac igitur mẽoria mor¬
tis subito totus infremit: ĩua¬
sitq eũ tremor atq horripilacio
carnis ⁊ et cepit illico febricitare.
Et ingrauescente morbor tandẽ
ad extrema ꝑuenit. Porro btõ
uirginuis matris salutacionẽ.
quam antea semꝑ frequẽtare so¬
lebat : qmdiu lcõ decubuit pe¬
ne ĩcessanter torde et ore uolue¬
bat : atq cũ uerbis eiusdẽ dul¬
cissimi oraculi felicẽ aiã exa¬
lauit. Cõtigit aũt cõuersũ quẽ¬
dã religiose cõuersacioĩs et boni

Expanded text:
uxta fidem promissionis illius, absque dubitatione recepit. Non est autem silentio praetereundum quod iste vir Dei ante diem sextum suaeduobus ictibus tantum. Quo ille audito statim exsiliit, et petiit infirmitorium, putans ibi aliquem esse debus infirmis esse moriturum. Sed dum certius cognovisset nullum ibi tunc in extremis positum, venit ei in hoc factus fuisset, et quod in sonitu tabulae sua sibi migratio significaretur. In hac igitur memoria mortis subito totus infremuit, invasitque eum tremor atque horripilatio carnis, et coepit illico febricitare, et ingravescente morbo, tandem ad extrema pervenit. Porro beatae Virginis matris salutationem, quam antea semper frequentare solebat, quandiu lecto decubuit, pene incessanter corde et ore volvebat, atque cum verbis ejusdem dulcissimi oraculi felicem animam exhalavit. Contigit autem conversum quemdam religiosae conversationis et boni
Abbreviated transcription (Latin):
ille dei seruus : tãꝙͣ infirmũ ui¬
situturꝰ. Ego enĩ tũc egrocabã
pene usq ad mortẽ. et erat lan-¬
guor fortissimꝰ: ita ut de sospitate
mea eciã medici desperarent. et
ob hoc die p̃cedẽti fui ĩunctus oleo
me młto pietatis affcũ cõpassus
ẽmͣ: et ut posset me aliqͣtenꝰ cõso¬
lari: rculit in istã quã in eadẽ noc¬
te uiderat uisionẽ: reputãs salicet
atq denũciãs quia nõ ꝓpt̾ ip̃m ẜ
ꝓpter me fcã fuisset ad eũ Erat enĩ
huĩlimꝰ corderet nichil tale p̃sumẽs
de sua sanctitate Cui ego mor res-¬
pondi. Noli queso pater ciman¬
tissime: noli bñdcõnẽ tuã ĩterpre¬
tacione sinistra a te alienare Dr¬
namẽta q̃ tibi sũt celitus p̃pcira¬
ta nũꝙͣ alteriꝰ erũt : s miserante
deo salua t̾ et integra ꝑmanebut
Tu uero piissimã ulã uisitatritẽ
tuã instanter efflagita : ut ĩ bñpla
Potens enĩ atq benigna ͤ: diues

Expanded text:
ille Dei servus, tanquam infirmum viille Dei servus, tanquam infirmum visitaturus. Ego enim tunc aegrotabam pene usque ad mortem; et erat languor fortissimus, ita ut de sospitate mea etiam medici desperarent, et ob hoc die praecedenti fui inunctus oleo me, multo pietatis affectu compassus est mihi: et ut posset me aliquatenus consolari, retulit mihi istam, quam in eadem nocte viderat visionem, reputans scilicet atque denpter me facta fuisset ad eum. Erat enim humillimus corde, et nihil tale praesumens de sua sanctitate. Cui ego mox respondi: « Noli, quaeso, pater amantissime, noli benedictionem tuam interpretatione sinistra a te alienare. Ornamenta, quae tibi sunt coelitus praeparata, nunquam alterius erunt; sed miserante Deo salva tibi et integra permanebunt. Tu vero piissimam illam visitatricem tuam instanter efflagita, ut in beneplacPotens enim atque benigna est, dives
Abbreviated transcription (Latin):
m᷑ narrauit. S quo tandẽ effectu.
Testis ẽ ipẽ deus. qnͣto timore et tͤ¬
more ꝙͣta lacinarũ ĩũdatioẽ ꝙͣtis
gemitibus et suspiriis eã ꝓtule̾it:
ita ut gemitus et singultus a fũ-¬
do cordis erũpentes. uotẽ loquen-¬
tis frxꝙ̃cius interrũperẽt: tanꝙͣ
si etidẽ hora ipãm terne̾t uisionẽ.
Euolutis aũt postea diebus qua¬
tuordetĩ: apparuit ei ꝑ uisũ ipsa¬
rũ incidẽs ac p̃parãs ei ornamẽca
candida et p̃ciosa quibꝰ ĩ ꝓximo
uestiendus erat. Que cũ p̃paras¬
set colligauit ĩ unũ ÷ et recedens
detulit ea secũ. Qd̾ cũ illi didis¬
mea desiderãtissiã : qñ habiturꝰ
sũ ista q̃ m᷑ p̃parare dignata es
ornamẽta: Tui sc̃ĩssiã dei genitr
cit. Quãdo uenies ad me tũt r̃e¬
cipies ea. O uisio leta o ꝓmissio
certa : q̃ utiq tanto certior exti¬
tit. ꝙͣͣto celerior exhibita fuit. Ma¬
ne igitur facto ⁊ ĩtroiuit ad me

Expanded text:
mihi narravit. Sed quo tandem affectu? mihi narravit. Sed quo tandem affectu? Testis est ipse Deus quanto timore et tremore, quanta lacrymarum inundatione, quantis gemitibus et suspiriis ea protulerit, ita ut gemitus et singultus a fundo cordis erumpentes, vocem loquentis saepius interrumperent, tanquam si eadem hora ipsam cerneret visionem. Evolutis autem postea diebus quatuordecim, apparuit ei per visum Domicidens ac praeparans ei ornamenta candida et pretiosa, quibus in proximo vestiendus erat. Quae cum praeparasset, colligavit in unum, et recedens detulit ea secum. Quod cum vidismea desiderantissima, quando habiturus sum ista, quae mihi praeparare dignata es ornamenta? » Cui sanctissima Dei genitrix ait: « Quando venies ad me, tunc recipies ea. » O visio laeta! o promissio certa: quae utique tanto certior exstitit, quanto celerius exhibita fuit. Mane igitur facto, introivit ad me
Abbreviated transcription (Latin):
tio eius et cotidiana uirtutũ ĩcre¬
mẽta mõstrabãt. Multas quidẽ
et cilics reuelacioẽs sepe dĩnitus
accipiebat: quas tñ ad deuitãdũ
cenodorie uiciũ retitere ꝙͣ dicere
maluit Nam et hãc eandẽ quã
ꝑ octẽniũ fere silẽcio presserat ͥ ꝑ¬
uo tẽꝑore idẽ quadraginta si bñ
memĩ diebus añ obitũ suũ: ĩuitͥ
et quodãmõ coactus michi licet
indigno tali occasioẽ patefetit
¶Ruaidã siquidẽ die cũ de salute
cũarũ ambo familiariter loq̃te¬
mur ego sciẽs eũ uirũ iustũ et scm̃
et a dnõ sepius uisitatũ ĩ ea con¬
fidẽtia qua illũ diligebã et me
cib illo diligi sentiebã: ausꝰ sũ
sascitari et petere ciliquid ab illo .
raciones eius cepi illũ medullitus
obsetrare ac uehemẽter insistere ut
aid honorẽ dei. unã aliquã ex suis
consolationibus mn manifestaret
illã sc de qua me magis edifican¬
dũ eẽ tenseret Tali igit᷑ obsecraci¬
one cõpulsus: supradcãm uisioẽ

Expanded text:
tio ejus, et quotidiana virtutum incrementa monstrabant. Multas quidem et alias revelationes saepe divinitus accipiebat: quas tamen ad devitandum caenodoxiae vitium, reticere quam dicere maluit. Nam et hanc eamdem, quam per octennium fere silentio presserat, parvo tempore, id est quadraginta, si bene memini, diebus ante obitum suum invitus, et quodammodo coactus, mihi, licet indigno, tali occasione patefecit. Quadam siquidem die, cum de salute animarum ambo familiariter loqueremur, ego sciens eum virum justum et sanctum, et a Domino saepius visitatum, in ea confidentia, qua illum diligebam, et me ab illo diligi sentiebam, ausus sum sciscitari et petere aliquid ab illo. rationes ejus, coepi illum medullitus obsecrare, ac vehementer insistere, ut ad honorem Dei unam aliquam ex suis consolationibus mihi manifestaret, illam scilicet de qua me magis aedificandum censeret. Tali igitur obsecratione compulsus, supradictam visionem
Abbreviated transcription (Latin):
ramẽtũ reꝑire posset. Uerum
misericors et miserator dñs ille
adiutor ĩ oportĩtatibus ĩ tribu¬
lacione ille qui solus laborem
et dolorẽ considerat famulũ su¬
ũ noluit in tanto agone deserẽ:
s fecit cũ tẽꝑtacione. ꝓuẽtũ ut sus¬
tine posset Itaq dormiẽti appre¬
ruit angelus dñi ĩ forma uiue¬
nis dicens se medicũ ẽẽ peritũ. et
eius rei gratia aduenisse ut eũ
secaret: aitq ab illa passione sa¬
naret. Quod ille gratanter acti¬
pit: et uolũtati eius ĩcõtinenti
scipm exposuit.A quo dũ ĩtidet
tolerabat ĩ oĩ pacientia secantis
manũ: et doloris sicerbitatẽ. Eũs
ensit ilsisset. ãputacionẽ illã inse
ueraicites et materialiter ftãm eẽ
putauit. Ubi uero cognouit mẽ¬
bia quidẽ corꝑis integra sibi ma¬
nere ⁊ tẽptacionẽ aũt radicitus ĩ
se abscisam. ita ut nichil ep̃no
molestie postmodũ ex ea sentiret:

Expanded text:
tum reperire posset. Verum misericors et miserator Dominus, ille adjutor in opportunitatibus, in tribulatione , ille qui solus laborem et dolorem considerat, famulum suum noluit in tanto agone deserere; sed fecit cum tentatione proventum, ut sustinere posset . Itaque dormienti apparuit angelus Domini in forma juvenis, dicens se medicum esse peritum, et ejus rei gratia advenisse, ut eum secaret, et ab illa passione sanaret. Quod ille gratanter accepit et voluntati ejus in continenti seipsum exposuit. A quo dum incideretur, tolerabat in omni patientia secantis manum et doloris acerbitatem. Cumque evigilasset, amputationem illam in se veraciter et materialiter factam esse putavit. Ubi vero cognovit membra quidem corporis integra sibi manere, tentationem autem radicitus in se abscissam, ita ut nihil omnino molestiae postmodum ex ea sent
Abbreviated transcription (Latin):
rende que preter aliarũ cõsuetudinẽ
feĩarũ cõuẽtui nr̃o appropiãt᷑ Et
dũ talia dic̾e̾t aistitit ei quidã ue¬
neranda canicie. stola tandida
cooptus : qui dixit ad eũ Maior
illa q̃ ceteras p̃cedit: ipã ẽ uirgo

Expanded text:
rendae, quae praeter aliarum consuetudinem rendae, quae praeter aliarum consuetudinem feminarum conventui nostro appropiant? » Et dum talia diceret, astitit ei quidam veneranda canitie, et stola candida coopertus, qui dixit ad eum: « Major illa quae caeteras antevadit, ipsa est Virgo
Abbreviated transcription (Latin):
biles tot delicati ibidẽ uiri ꝓpter amo¬
rem ip̃i laboribus atq erũpnis seip¬
sos eeponerẽt : et feruẽtissimũ solis ar
dorẽ cũ tãta alacritate srsciperent ͥ ac
si orto diliciarũ suciuissime fraglãtie
ponia decerperent: uł ĩ mẽsa laucio¬
ribus epulis plena. deliciosissiẽ con¬
uiuarent Inde ergo protensis in
celũ ocuł ac manibus grates dnõ
referebat. qdͣ eũ tã srẽ multitudini
Dũ h ͨ et similia cũmo uolueret.
et p̃ ĩmẽsitate leticie scip̃m uix ca¬
peret ͥ en subito apparuerũt ei qͣ¬
si tres matrone uenerabiles: uulti¬
bus roseis et cãdidis uestibus re-¬
nitẽtes Quarũ una q̃ p̃cedebat
ueste fulgentior forma uenustioꝵ:
scatur procerior apparebat. Descẽ¬
debãt uero de mõte ꝓpinquo et aꝓpuo¬
pinquabãt cõuẽtui fratrũ : ĩ ipĩꝰ¬
cũ ille uidisset. p̃ nimia ãmiratioẽ
turbatus et obstupefactus: erũpit

Expanded text:
biles et delicati ibidem viri, propter amobiles et delicati ibidem viri, propter amorem Christi laboribus atque aerumnis seipsos exponerent, et ferventissimum solis illius ardorem cum tanta alacritate susciperent, acsi in horto deliciarum suavissime fragrantia poma decerperent, vel in mensa lautioribus epulis plena deliciosissime convivarent. Inde ergo protensis in coelum oculis ac manibus grates Domino referebat, quod eum tam sanctae multitudini, Dum haec et similia animo volveret, et prae immensitate laetitiae seipsum vix caperet, en subito apparuerunt ei quasi tres matronae venerabiles, vultibus roseis et candidis vestibus renitentes, quarum una, quae praecedebat, veste fulgentior, forma venustior et statura procerior apparebat. Descendebant vero de monte propinquo; et appropinquabant conventui fratrum, in ipcum ille vidisset, prae nimia admiratione turbatus, et obstupefactus, erupit
Abbreviated transcription (Latin):
dei emulacione se cõtulit. antea to¬
mẽ p̃monitus a deo reuelacionib̾
młtis Qnͣtos uero labores. qnͣtasue
molestias a fracribus ordĩs illius dũ
felicibus actibus eius ĩuderẽt et ab
istiusmõi ꝓposito eũ auertẽ cuperent
utũs iste ꝑtulit suꝑsedeo dicere: dũ
legẽciũ tedio uelim consulẽ. Sus¬
ciptus aũt ĩ claraiualle illico ad̾ no¬
uã miliciã uirilit᷑ se astinxit ⁊ et ex
milite ueterano fortissim̃ se nobis
tyronẽ exhibiit ⁊ in laboribus in
uigiliis ĩ ieiuniis: ceterisq santte
discipline obsequiis seip̃m tota die
mortificans. Habebat ãt ĩcessã¬
ter orandi studiũ: et ĩ orõne mira¬
bilẽ affluẽciã lac̾marũ. Quadã
igͥitur die cũ ĩ laborẽ triticee mes¬
sis cũ ceteris exisser ÷ segregatus
pciululũ a cõnẽtu cũ magna ã
delcãcione cepit ĩtueri metẽtes:
secũ reputãs pariter et ãmirans.
quia uidelicet tot sapiẽtes. tot no¬

Expanded text:
Dei aemulatione se contulit, antea taDei aemulatione se contulit, antea tamen praemonitus a Deo revelationibus multis. Quantos vero labores, quantasve molestias, a fratribus Ordinis illius, dum felicibus ejus actibus inviderent, et ab istiusmodi proposito eum avertere cuperent, beatus iste pertulerit, supersedeo dicere, dum legentium taedio volo consulere. Susceptus autem in Claravalle, illico ad novam militiam viriliter se accinxit, et ex milite veterano fortissimum se nobis tironem exhibuit; in laboribus, in vigiliis, in jejuniis, caeterisque sanctae disciplinae omortificans. Habebat autem incessanter orandi studium, et in oratione mirabilem affluentiam lacrymarum. Quadam igitur die, cum ad laborem triticeae messis cum caeteris exisset, segregatus paululum a conventu, cum magna animi delectatione coepit intueri metentes, secum reputans pariter et admirans, quia videlicet tot sapientes, tot no
Abbreviated transcription (Latin):
retmnẽs ĩnotẽtiã suã ab ĩfania
sua usq ad senectã De hoc senor
ille quẽ supaadiximꝰ de religiosis
ꝑsonis ordinis nr̃i p̃cipue de seni¬
oribus tam monachis qͣm
cõuersis sue clarencuł plura. lrã¬
rũ moĩmẽtis tradidisse que nich¬
ilominꝰ eadẽ fide qua ille ea exp̃s¬
sit̾ ĩseruimꝰ. ita scribit Uir diũ
in habitu seculi dẽgeret⁊ nõ tñ
seculariter uixit: s oꝑibꝰ piecritis¬
semꝑ insistens. ĩ corpore suo glori¬
ficate. et portare deũ sollicitus fu¬
it. Nã inter cetera bona q̃ torde
integ̾ro faciebat ÷ eciã corporis
integritatẽ dnõ dedicauit ÷ cuiꝰ
opitulãte gracia. ĩcẽtiua libidi¬
nũ et carnis spurtitias ab uteo
Suscepto aũt monastico hĩtu in
monasterio sancti amãdi uigniti
et eo amplius ãnos ibidẽ ĩ sancta
cõuersaicione trãsegit: ubi et scĩta¬
tis sue nõ ꝑuũ spetimen õnibus
dedit Inde inauorũ uirtutũ ardo¬
re flãmascens ad domũ clareualł

Expanded text:
infantia sua usque ad senectam. De hoc senior ille, quem supra diximus de religiosis personis Ordinis nostri, praecipue de senioribus tam monachis quam conversis suae Claraevallis, plura litterarum monimentis tradidisse, quae eadem fide qua ille ea expressit, nos inseruimus, ita scribit: « Vir Domini et in habitu saeculari degeret, non tamen saeculariter vixit, sed operibus pietatis insistens, in corpore suo glorificare et portare Deum sollicitus fuit. Nam inter caetera bona, quae corde integro faciebat, etiam corporis integritatem Domino dedicavit, cujus opitulante gratia incentiva libidinum, et carnis spurcitias, ab uterSuscepto autem monastico habitu in monasterio Sancti Amandi, viginti et eo amplius annos ibidem in sancta conversatione transegit: ubi et sanctitatis suae non parvum specimen omnibus dedit. Inde majore virtutum ardore flammescens, ad domum Claraevallis
Abbreviated transcription (Latin):
magdalena. Ile uero cũ adisẜ
mrẽm dnĩ noĩari cõmota sũt oiã
uisterti eius suꝑ pietate noĩs illiꝰ
quã uehemẽter amabat: iterũq
ꝑcõctatus ẽ dicẽs. Et quo tendit
dnẽ my. quo tendit dnã nostra:
Eui ille respondit.  d uisitandum
messores suos uenit. Hiis itaq dcĩs:
ꝑsona que loquebatur repente dis¬
paruit. Quo uiso uir dei: plus ma¬
gis intrase stupuit. Et reductis otu¬
lis ad scam̃ dei genitricẽ et ad coĩ¬
tes eius attonito uisu ĩtendebat ĩ
ecis. Ille aũt moderatis gressibus
incedẽtes : uenerũt una pꝰ aliam
usq ad cõuẽtũ Quẽ cũ introissẽt:
separate ab ĩuicẽ deambulare cepe¬

Expanded text:
ro cum audisset matrem Domini nominare, commota sunt omnia viscera ejus super pietate nominis illius, quam vehementer amabat, iterumque percunctatus est dicens: « Et quo tendit, domine mi, quo tendit Domina nostra? Cui ille respondit: « Ad visitandum messores suos venit. » His ita dictis, persona quae loquebatur repente disparuit. Quo viso vir Dei plus magis intra se stupuit. Et reductis oculis ad sanctam Dei genitricem, et ad comites ejus, attonito visu intendebat in eas. Illae autem moderatis gressibus incedentes, venerunt una post aliam usque ad conventum. Quae cum introissent, separatae ab invice
Abbreviated transcription (Latin):
fidimꝰ aũt in dnõ ih̃u quia si
quis in cidolescẽcia sua laxioris
uite uias secutus. crimĩb et sce¬
lerib se ĩuoluerit: si excitante il¬
lo qui dicit. lazare ueni forab.
eiugilauerit ad circũstrepẽtes
se laqueos mortis. conatusq ad
arcioris uite uias redire trepido
ea ĩuenerit cõfessus fuerit ÷ et
insuꝑ tã ea pcca quoꝵ mẽinit
ꝙͣ ea quorũ forte nõ mẽmit cũ
luctu et lacrimis penicẽtie deo
in orõe confitẽdo continue se pro
eis huĩliauerit: peĩtẽtie fructu
nõ carebit. Ccterũ sicut apłus
cut. quia qui ignorat ignorabi¬
tur. ita pro defũcto si quis scd̾m
młtitudinẽ ũquitatũ sucitũ mł¬
titudinẽ miseracionũ dnũi q̃ rere
detrectauerit. huiꝰ nõ ĩicrito¬

Expanded text:
fidimus autem in Domino Jesu quia, si fidimus autem in Domino Jesu quia, si quis in adolescentia sua laxioris vitae vias secutus criminibus et sceleribus se involverit; si excitante illo qui dicit: Lazare veni foras , evigilaverit ad circumstrepentes se laqueos mortis, conatusque ad arctioris vitae vias redire, trepido ea invenerit pure confessus fuerit, et insuper tam ea peccata quorum meminit, quam ea quorum forte non meminit, cum luctu et lacrymis poenitentiae Deo in oratione confitendo, continue se pro eis humiliaverit, poenitentiae fructu non carebit. Caeterum, sicut Apostolus ait, quia qui ignorat, ignorabitur ; ita profecto si quis secundum multitudinem iniquitatum suarum, multitudinem miserationum Domini quaerere detrectaverit; hu
Abbreviated transcription (Latin):
et iste frater audiuit pccõ c̾mĩcili
quod obluuo celabat. si añ mortẽ
legittime solutũ nõ fuiss post
mortẽ ueniã negari. Uere horrẽ¬
dũ ẽ incidere ĩ manus dei uiuẽ¬
tis: qm̃ terribilis deus ĩ cõsiliis
suꝑ filios hoim. Expedit ittiq õi
honũ tñ p̃cipue religionẽ profes¬
so p̃teritos ã nos uitẽ sue sedule
recogitare ĩ amaritudiẽ aiẽ sueͥ
atq sine dissimulatioẽ. oris con¬
fessione. cordis contricione. boni
diuidicare: si nõ uult tũ hoc mũ¬
do dãpnari Angusta nẽpe uia
que ducit ad uitã exoneratos et
expeditos uix recipit. quia iustꝰ
uir saluabitur: oneratos uero
et dilatatos curis et uoluptatib
seculi prorsus reicit ⁊ nec obest
itinuã uite intrare uolẽti ꝙͣtũ¬
tũq se huĩliet : ẽ aũt horrẽndũ
malũ. si uel trũsuerso uniꝰ digi¬
ti plus ꝙͣ suꝑliminare patitur
se erigat. quia mox se impĩget:
et cõquassato cupite corruet Con¬

Expanded text:
et iste frater audivit, peccato criminali, et iste frater audivit, peccato criminali, quod oblivio celabat, si ante mortem legitime solutum non fuisset, post mortem veniam negari? Vere horrendum est incidere in manus Dei viventis ; quoniam terribilis Deus in consiliis super filios hominum. Expedit itaque omni homini, tum praecipue religionem professo, praeteritos annos vitae suae sedule recogitare in amaritudine animae suae, atque sine dissimulatione, oris confessione, cordis contritione, boni dijudicare, si non vult cum hoc mundo damnari. Angusta nempe via quae ducit ad vitam exoneratos et expeditos vix recipit, quia justus vix salvatur; oneratos vero et dilatatos curis et voluptatibus saeculi prorsus rejicit; nec obest januam vitae intrare volenti, quantumcunque se humiliet: est autem horrendum malum, si vel transverso unius digiti plusquam superliminare patitur, se erigat; quia mox impinget, et conquassato capite corruet. Con
Abbreviated transcription (Latin):
reuelacione tertius didicerat deci¬
pi eos qui uł de ignorãcia uł ob¬
liuione sibi blandic̃tes ĩpuĩtatẽ
cõscĩs suis temere promittũt. Su¬
pra quo in hoc uoliuĩẽ continet᷑
cõuersũ quẽdã defũctũ alteri cõ¬
uerso uiuenti ꝑ uisũ apparuisse
eiq pccm quod añ duodecĩ ãnos
dũ adhuc scłaris eẽt cõmiserat
quod q mortifera obliuione incõ¬
rie elapsũ fuerat ad mẽoriã redux¬
isse ut ꝙͣtocius cõfiteretur et penite¬
ret cõsuluisseͥ uerbũ cũ tumore et
tremore audiẽdũ promẽs. scilicet
ꝙ pccm̃ añ mortẽ mĩme solutũ
post mortẽ insolubile manecit.
ruid eno erit de ꝑcũs q̃ rubor cõ¬
fessionis seu tediũ dure penitẽcie
ꝑ tꝑs religiose uite confidẽcia ce¬
lari suadet: si illa dei frmula de
pcc̃o ĩ ãnis pui̾lib ꝑpetrato ad
confitẽdũ et penitẽdũ eciã ꝑ reue¬
lacionẽ ũmoneri ncc̃ẽ habuit

Expanded text:
revelatione certius didicerat decirevelatione certius didicerat decipi eos qui, vel de ignorantia vel oblivione sibi blandientes, impunitatem conscientiis suis temere promittunt. Supra quoque in hoc volumine continetur conversum quemdam defunctum alteri converso viventi per visum apparuisse, eique peccatum quod ante duodecim annos, dum adhuc saecularis esset, commiserat, quodque mortifera oblivione memoriae elapsum fuerat, ad memoriam reduxisse, et, ut quantocius confiteretur et poeniteret, consuluisse, verbum cum timore et tremore audiendum promens, scilicet quod peccatum ante mortem minime solutum, post mortem insolubile maneat. Quid ergo erit de peccatis quae rubori confusionis, seu taedium durae poenitentiae, mpus religiosae vitae confidentia celari suadet; si illa Dei famula de peccato in annis puerilibus perpetrato ad confitendum et poenitendum, etiam per revelationem admoneri necesse habuit;
Abbreviated transcription (Latin):
etatib mẽbrorũ depicte cernũt᷑
ita ĩ c̃a oĩs hoĩs qui qualitercũ
ĩ uita sua discrecionẽ boni et ma¬
li habece potuit. pccũ eciã mĩma
q̃ cõmisit fedai ĩpressione signãt᷑.
exceptis dũtaxat hus q̃ confessio¬
nis et penitẽtie officiis ꝑ graciã
dei relaxata fuerĩt Niis dictis pri¬
orissa sõpno extutitur ÷ atq de
uerbis que audierait scuꝑẽs. dũ
diligẽcius cogitat et recogitat ĩue¬
uere ĩ infãcia sua tale aliquid se
fecisse recolit. quale ĩ uisu audi¬
uit ⁊ qd tñ ex quo ãnos discrecioĩs
intrauit et habitũ religioĩs sũp¬
berrbat: quia a meoria penitus
excidert. Itaq grãs agens deo
tr̃ĩto sincerius et hũilius cõfessa
ẽ et penituit : ꝙͣto sola largitate
benignitatis dei se hoc assecutã
eẽ gaudebat ÷ tantoq de cetero taͣ
de p̾teritis q de ĩminẽtib pccĩs sol¬
licitior extitit: quãto diuina hac

Expanded text:
etatibus membrorum depictae cernuntur, etatibus membrorum depictae cernuntur, ita in anima omnis hominis qui qualitercunque in vita sua discretionem boni et mali habere potuit, peccata etiam minima quae commisit, foeda impressione signantur, exceptis duntaxat iis, quae confessionis et poenitentiae officiis per gratiam Dei relaxata fuerint. » His dictis somno priorissa excutitur, atque de verbis quae audierat stupens, dum diligentius cogitat et recogitat, invevere in infantia sua tale aliquid se fecisse recolit, quale in visu audivit quod tamen ex quo annos discretionis intravit, et habitum religionis sumprberabat, quia a memoria penitus exciderat. Itaque gratias agens Deo, tanto sincerius et humilius confessa est et poenituit, quanto sola largitate benignitatis Dei se hoc assecutam esse gaudebat, tantoque de caetero tam de praeteritis quam de imminentibus peccatis suis sollicitior exstitit quanto divina hac
Abbreviated transcription (Latin):
cioĩ interere curauimꝰ ⁊ ita pul¬
mẽtũ filiis ꝓphetarũ et herbarũ
in agro uecerũ patrũ collecturũ
cõcisioẽ et decoctiõẽ parãtes : ut
coloquĩtidas falsitatis tãꝙͣ mor¬
tiferũ elleborũ in ollã cõcidere
nephas duceremꝰ. Duplicis aũt
remedia non dilius: Cũq et qua¬
litritẽ pcc̃ ei intimasset ÷ illa qua¬
si rubore suffusa et qd̾ tanto cm̃
ppetrarat ad meõriã reducẽs: res¬
pondit Nũqd tanti estimabitur
pccm̃ quod infirma et stulta cõmi¬
sit etas. nõdũ ꝑ exerticiũ et ĩtre¬
mẽtũ uite ad plenũ explicita raci¬
one  ut hoc tantoꝑe confiteri et
pro co penitere necesse hubeã: Ait
illa. Ergo ne parui ponderis ẽẽ
putas qualecũ pccm̃. qd nõ est
confusionis rubore penitencieq
labore deletũ: Ausculta igitur
diligẽter que dico Stias pro certo
et nullatenus dubites. quiai si¬
cut ĩ cortinis et parietib effigies
certis lineamẽtis expressisq ꝓpri¬

Expanded text:
e curavimus, ita pulmentum filiis prophetarum ex herbarum in agro veterum Patrum collectarum concisione et decoctione parantes, ut coloquintidas falsitatis tanquam mortiferum helleborum in olera concidere nefas duceremus. Duplicis autremedia non diluis? » Cumque et qualitatem peccati ei intimasset, illa quasi rubore suffusa, et quod tanto ante perpetrarat ad memoriam reducens, respondit: « Nunquid tanti aestimabitur peccatum, quod infirma et stulta commisit aetas, nondum per exercitium et incrementum vitae ad plenum explicita ratione, ut hoc tantopere confiteri, et pro eo poenitere necesse habeam? » At illa: « Ergone parvi ponderis esse putas qualecunque peccatum, quod non est confessionis rubore poenitentiaeque labore deletum? Ausculta igitur diligenter quae dico. Scias pro certo, et nullatenus dubites, quia sicut in cortinis seu parietibus effigies certis lineamentis expressisque propri
Abbreviated transcription (Latin):
sauere : ut ex illa die et deinceps
nũqͣ publica miracula facere ui-¬
sus sit. licet quibusq fidelibus p̃¬
cipue sui ordĩs fratribus ꝓ uari¬
is ĩcõmoditatibus ad se clamãtibꝰ.
usq hodie deesse nõ possit Nãq
sola illa signa que disciplmã or¬
dinis ꝑ turbas cõcurrenciũ ppłoꝵ
minuerẽt : dõmũ cistertiensẽ uist¬
fieri noluisse manifestũ ẽ Euolu¬
tis aũt dehinc post transitũ bea¬
ti uiri pluribus ãnis ⁊ erat in ꝑ¬
tibus ytalie matrona quedã q̃uã
correptam spũs maligͥnus atro-¬
citer uexare cepit. Quo tũ lamẽ¬
tabili casu ꝓpinqui et amici eus
uehemẽter consternati: si quid re¬
medii foret. sedula meditacione
pensare ceperũt. Erat aũt in ui¬
tina eorũ tenobiũ quoddã tister¬
ciensis ordĩs. Et sicut mẽtibus
in angustia constitutis spes un

Expanded text:
savere, ut ex illa die et deinceps savere, ut ex illa die et deinceps nunquam publica miracula facere visus sit, 1220 licet quibusdam fidelibus, praecipue sui Ordinis fratribus, pro variis incommoditatibus ad se clamitantibus usque hodie deesse non possit. Namque sola illa signa, quae disciplinam Ordinis per turbas concurrentium populorum minuerent, domnum Cisterciensem fieri noluisse, manifestum est. 60. Evolutis dehinc post transitum beati Viri pluribus annis, erat in partibus Italiae matrona quaedam, quam correptam spiritus malignus atrociter vexare coepit. Quo tam lamentabili casu propinqui et amici ejus vehementer consternati, si quid remedii foret, sedula meditatione pensare coeperunt. Erat autem in vicinia eorum coenobium quoddam Ordinis Cisterciensis: et sicut mentibus in a
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina reprim̾e Suꝑueniẽte
nocte allatus ẽ alius toto corpore
debilis ꝓcubuit locuo et corã psal¬
lentibus erectus ẽ ÷ et deductus ad
altare. Enĩnuero dñs cistertiẽsis qui
cũ pluribus aliis abbatibus sui
ordĩs ad exequias uiri dei uenerat.
considerans tantã importiũtatem
tumultuãtis ppłi et ex pñtibus
futura toniciens uehemẽter tim̾e
cepit. ne si crebrescentibus signis
turreret ⁊ earũ imꝓbitate discipli¬
na periret ordĩs. et sancte religio¬
nis feruor/ in eodẽ loco tepesceret
Qua ꝓpter habita suꝑ hoc delibe¬
racione: reuerenter accedens per
uirtutẽ obediẽtie/ ne signa ui̾teriꝰ
faceret inhibuit. Sed cũ dicat apoꝰ
tor nr̃ sanctus bñdcũs obediẽciã
nobis usq ad mortẽ in regula p̃po¬
nat : sancta et uere huĩlis aĩa prĩs
nr̃i mortali hõi eciã post mortẽ car¬
nus obediens fuit. Nã signa que
tũc icm radiare ceperant ita ces¬

Expanded text:
disciplina reprimere. Superveniente disciplina reprimere. Superveniente nocte allatus est alius toto corpore debilis, procubuit loculo, et coram psallentibus erectus est, et deductus ad altare. 59. Enimvero dominus Cisterciensis, qui cum pluribus aliis abbatibus sui Ordinis ad exsequias Viri Dei venerat, considerans tantam importunitatem tumultuantis populi, et ex praesentibus futura conjiciens, vehementer timere coepit, ne, si, crebrescentibus signis, curreret, eorum improbitate disciplina periret Ordinis, et sanctae religionis fervor in eodem loco tepesceret. Quapropter habita super hoc deliberatione, reverenter accedens, per virtutem obedientiae, ne signa ulterius faceret, inhibuit. Sed cum dicat Aposttor noster sanctus Benedictus obedientiam nobis usque ad mortem in regula proponat : sancta et vere humilis anima Patris nostri, mortali homini etiam post mortem carnis obediens fuit. Nam signa quae tunc jam radiare coeperant, ita ces
Abbreviated transcription (Latin):
frater isdem ꝑ fecte cõualuit: et
abbatẽ sanctũ uni̾e̾ post mortẽ
felici exꝑiencia didicit. Paridie
etiã qmͣ reconde̾tur preciosissiꝰ
ille thezaurus. puer quidã de ꝓr¬
imo uicuuo aduenit: pre siccita¬
te nernorũ aridũ hñs brachiũ
et manũ contractã Cuiꝰ etatiet
debilitati / qui pñtes adercĩt i cõ¬
passi : tanto hũc fiducialius ad
satri corꝑis tactũ ĩuitauere post
horã orationis nonã: qnͣto id
minus innocens etas ꝑ se presum̾e̾
cuidebat Ubi uero brachiũ aridũ
brachio sancto. et manus tõtracta
manui bñdicte applicata ẽ: repen-¬
te uigore nature redeũte brachiũ
cõualuit/ et manus libere extẽdẽs
et reflectens digitos sub oculis to¬
cius młtitudinis. q̃ sacrũ funus
quaqͣuersũ tircũdederat. ꝑfecte
sanitati restituta ẽ In tuiꝰ tura¬
tione tantus illico factus ẽ clamor
om̃i qui aderãt uociferãtiũ in lau¬
de dei: ut uix eũ potuerit fratrũ

Expanded text:
frater idem perfecte convaluit, et frater idem perfecte convaluit, et Abbatem sanctum vivere post mortem felici experientia didicit. Pridie etiam quam reconderetur pretiosissimus ille thesaurus, puer quidam de proximo viculo advenit, prae siccitate nervorum aridum habens brachium et manum contractam: cujus aetati et debilitati, qui praesentes aderant, compassi, tanto hunc fiducialius ad sacri corporis tactum invitavere post horam orationis nonam, quanto id minus innocens aetas per se praesumere audebat. Ubi vero brachium aridum brachio sancto, et manus contracta manui benedictae applicata est, repente vigore naturae redeunte, brachium convaluit, et manus libere extendens, et reflectens digitos sub oculis totius multitudinis, quae sacrum funus quaquaversum circumdederat, perfectae sanitati restituta est. In cujus curatione tantus illico factus est clamor omnium qui aderant, vociferantium in laude Dei, ut vix eum potuerit fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
Acũs a deo et hoĩbus uenea̾¬
bilis p̃r bernardus dũ ĩ tla¬
raualle sua feliciter cõsũmasset
dies suos : plenus dierũ. s plenior
uirtutũ requienit in pace Ad tꝰ
exitũ epĩ et abbates: alii religio¬
si uiri młti cõuenere Cũq ꝑ bidu¬
ñ exequie celebrarentur. tanta
nulla epĩs nulla fratribus rene¬
rencia haberetur. Nã grã sani¬
tatũ que aiffuerat uiuo: nũꝙͣ
recessit a defiũto. Cũ enĩ sanctũ
corpus sacerdotalibus indumẽtis
decenter ornatũ reuelata facie.
manibus quo discooꝑtis ĩ medio
positũ eẽt: frater quidã diuturno
et graui morbo epilencie detritus
reuerenter et hũiliter accedens
lacrimosis precibus ut sui misere̾¬
tur./ orare cepit ͣ nec poterat puis
pater adhuc in medio filiorũ po¬
situs tam grauẽ filii sui calcũ-¬
tatem dissimulare. s tãqͣ diceret
fui ego dormio et tor meũ uigilat:
cõtinuo quod petebatur ꝑ gr̃a
deĩ concessit. Nã ex illa hora

Expanded text:
us Deo et hominibus venerabilis pater Bernardus, dum in Clara-Valle sua feliciter consummasset dies suos, plenus dierum, sed plenior virtutum, requievit in pace: ad cujus exitum episcopi et abbates, aliique religiosi viri multi convenere. Cumque biduum exsequiae celebrarentur, tanta nulla episcopis, nulla fratribus reverentia haberetur. Nam gratia sanitatum quae affuerat vivo, nunquam recessit a defuncto. Cum enim sanctum corpus sacerdotalibus indumentis decenter ornatum, revelata facie, manibus quoque discoopertis in medio positum esset, frater quidam diuturno et gravi morbo epilepsiae detritus, reverenter et humiliter accedens, lacrymosis precibus, ut sui misereretur, orare coepit. Nec poterat pius Pater adhuc in medio filiorum positus, tam gravem filii sui calamitatem dissimulare; sed tanquam diceret, « Fiii, ego dormio, et cor meum vigilat; » continuo quod petebatur, per gratiam Dei concessit. Nam ex illa hora
Abbreviated transcription (Latin):
li contra me sub illa ueste tua ma-¬
chinaris: frustra niteris in cas¬
sũ laboras. serua bernardũ tuũ :
nec enĩ proficies quitꝙͣ Dicente
dieris ⁊ ille respondit. Quid:
An excidit tibi quod prohibitũ ẽ
ei signa fac̾e̾; Hoc ergo sciens : se¬
curus in hoc meo domicilio requi¬
esco. Audiens aũt abbas et frẽs
qui cũ eo erant hec uerba ualde
interdictũ illud in scutũ sue de¬
fensioĩs tam teleriter ĩuenerit
Hec nos de uirtutibus beati ber¬
nardi abbatis breuiter ꝑstrinxiꝰ
dñĩ misericordiã postulantes ⁊ qͣ¬
tenus dulcissimi prĩs meritis. et
pretibus nos ab oĩ malo custodi¬
at et post tanti prõni sacra ues¬
tigia dĩne gracie spicas legentes
eterne uite ꝑticipio nõ fraudan cõcedat

Expanded text:
li contra me sub illa veste tua mali contra me sub illa veste tua machinaris? Frustra niteris, incassum laboras: serva Bernardum tuum, nec enim proficies quidquam. » Dicdieris; » ille respondit: « Quid? an excidit tibi quod prohibitum est ei signa facere? Hoc ergo sciens, securus in hoc meo domicilio requiesco. » Audiens ergo abbas et fratres, qui cum eo erant, haec verba, valde interdictum illud in scutum suae defensionis tam celeriter invenerit. Haec nos de virtutibus beati Bernardi abbatis breviter perstrinximus, Domini misericordiam postulantes, quatenus dulcissimi Patris meritis et precibus nos ab omni malo custodiat, et post tanti patroni sacra vestigia divinae gratiae spicas legentes, aeternae vitae participio non fraudari concedat
Abbreviated transcription (Latin):
illã causa curcicioĩs duce̾ cõi con¬
cilio decreuerũt. Quod et frm̃ est
Distitur misera ad portã: et ali¬
qui ex simul coĩtantibus qui tã¬
tũ malũ abbati et fratribus nũ-¬
ciarent opemq flagitarẽt mit¬
tũtur. Abbas uero qnosdã de se¬
mioribus. quos magis nouerat
spiritales assumẽs ⁊ cũ cruce do¬
minica et sanctorũ reliquiis egre
nerandas reliquias de capillis
et barba sancti bernardi quas
eodem mͦ fallor ãno ad capitulũ
uadens in claraualle ꝓ bñdcone
acceperat / et aid tutelã cõtinue se¬
cũ ferebat. Et nil dicens manus
sub cuculla silenter misit: qua¬
tenus extractis hiis reliquiis. de¬
monẽ ꝑ has urgẽret. Quod pes¬
tifer ille linceis oculis dep̃hẽdens
cepit cõtinuo scabellũ pedibus te¬
rere : sputa iacere. totius quoq
corꝑis indecenti motu: quid intꝰ
pateretur prodebat᷑ ĩuuĩtꝰ. Et erũ¬
pens ĩ uocem. eya inquit abbatu¬
le quid uis facere: Quid mõ ma¬

Expanded text:
illam causa curationis ducere communi consilio decreverunt. Quod et factum est. Sistitur misera ad portam, et aliqui ex simul comitantibus, qui tantum malum abbati et fratribus nuntiarent, opemque flagitarent, mittuntur. Abbas vero quosdam de senioribus, quos magis noverat spirituales, assumens, cum cruce dominica et sanctorum reliquiis egrednerandas reliquias de capillis et barba sancti Bernardi, quos eodem, ni fallor, anno ad capitulum vadens, in Clara-Valle pro benedictione acceperat, et ad tutelam continue secum ferebat: et nihil dicens, manus sub cuculla silenter misit, quatenus extractis his reliquiis daemonem per has urgeret. Quod pestifer ille lynceis oculis deprehendens, coepit continuo scabellum pedibus tenere, sputa jacere, totius quoque corporis indecenti motu, quid intus pateretur, prodebat invitus; et erumpens in vocem: « Eia, inquit, abbatule, quid vis facere? quid modo ma