comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m cũ pulcra cobalea manib extẽsis Ita ꝙ de xtͣ ma¬
ni tenet pallĩ c̾ta crucẽ sinistiũ. et sinistr̃a manũ
eca cinõe dextrã ¶ Ipe aut̃ pontifex ostulet᷑ palliũ
in cruce postĩori deinde ministri ĩponãt ei palliũ
ipm̃ dyacono eleuante partem illam que debet post̾is
dependere. et accendãt mimstri ꝙ illa pars pallii
que duplex est ueniat supͣ smistrũ humerũ ¶ Pust
acolitum deferencẽ palliũ sequat᷑ ille qui mitrã ẜua¬
re debet deferẽs eam in manu dextͣ mediãte cobalea
et in sinistra spiulas infigendas pallio. ¶ Quo ĩpo¬
sito ministri infigãt spiilas ip̃as uidel dyaconꝰ
unam in cruce ant̾ĩori aliam subdiaconꝰ in cruce suꝑ
sinistrũ humeꝵ. ¶ Terciam unus ex aliis ministris
in cruce posciori. Ipe aut̃ spuiule sic infigẽde sũt ꝙ
la ꝑforet pallium et nullo modo acumẽ eius tãgat

Expanded text:
ipsum cum pulchra tobalea manibus extensis, ita quod dextra maipsum cum pulchra tobalea manibus extensis, ita quod dextra manu teneat pallium circa crucem sini pontifex 294 osculetur pallium in cruce posteriori. Deinde ministri imponant ei pallium ipsum, diacono elevante partem illam quae debet posterius dependere. Et attendant ministri quod illa pars pallii, quae duplex est, veniat supra sinistrum humerum. Post acolythum deferentem pallium sequatur is qui mitram servare debet, deferens eam in manu dextera mediante tobalea, et in sinistra spinulas infigendas pallio. Quo imposito, ministri infigant spinulas ipsas, videlicet diaconus unam in cruce anteriori, aliam subdiaconus in cruce super sinistrum humerum, tertiam unus ex aliis ministris in cruce posteriori. Ipsae autem spinulae sic infigendae sunt, quod la perforet pallium, et nullo modo acumen ejus tangat
Abbreviated transcription (Latin):
eas decent̾ inter armũ et cubitum . ¶ Conseꝙ̃t̾
accipiat pontifex critẽ pectoralem. ip̃aniq de oscu¬
las appendat collo suo ita ꝙ pendeat ante pectꝰ. de¬
inde accipiat scolam et deosculado c̾ta mediu eiꝰ
ponat cͥca collum suũ nec reducat partes ip̃iꝰ stołe
hunc et inde in modũ crucis ante pectꝰ s ꝑmittat
eas inferius depende sicut a collo ueniũt et munstri
utrãq ꝑtem stringãt cum cingulo ne defluere possit¬
¶ Post hec ministi induãt eum tunicella aptates
ip̃e manice nõ tangãt manꝰ pontifias s distet ab
eis quasi ꝑ spaciũ dimidii palmi ¶ Post hec ponti¬
fex iteruĩ resideat et recipiat cuochecas offerẽdas sibi
ad acolito ĩmittendas eas manibꝰ eius dyacono dextͤ
et subdyacono sustre. Quib acceptis surgat et pdc̃i
mistri ĩponãt ei planetã. Et si põtifex utat᷑ palłto ĩ¬
posita planeta ĩmediate acolicꝰ offerat ei palliũ cenẽs

Expanded text:
eas decenter inter armum et cubitum. Consequenter eas decenter inter armum et cubitum. Consequenter accipiat pontifex crucem pectoralem, ipsamque deosculans appendat collo suo, ita quod pendeat ante pectus. Deinde accipiat stolam, et deosculatam circa medium ejus ponat circa collum suum, nec reducat partes ipsius stolae hinc et inde in modum crucis ante pectus, sed permittat eas inferius dependere sicut a collo veniunt; et ministri utramque partem stringunt cum cingulo, ne defluere possit. Post haec ministri induant eum tunicella, aptanteipsae manicae non tangant manus pontificis, sed distent ab eis, quasi per spatium dimidii palmi. Post haec pontifex iterum resideat, et recipiat chirothecas offerendas sibi ab acolytho, immittente eas manibus ejus diacono dextrae, et subdiacono sinistrae, quibus acceptis, surgat, et praedicti ministri imponant ei planetam; et si pontifex utatur pallio, imposita planeta immediate, acolythus offerat ei pallium tenens
Abbreviated transcription (Latin):
reuerent̾ et diligent̾ induant eum ita ꝙ acoliti de¬
ferant uestes a Et dyaconꝰ a ꝑte dextͣ et subdiaconꝰ
a sinistra recipiant easde uestes et induãt eum. Quos
inuare poterũt Capellani et alii clia pontificis induti
coctis astantes prout oportuũ fuerit ¶ In pͥmis gͥ
dextrã uero subdraconꝰ accipiãt. Et post tergũ poncisi
cis ducant ad ant̾iorem ꝓtem supͣ cingulu quas ĩuicem
colligẽ poterit id̃em pontifex a deinde induãt eum al¬
ba quã diligent aptent c̾ca collum et c̾ta manꝰ Et
subsequẽt᷑ subcingat eñ cingulo cum subcictorio uno
de ministrs leuante ipãm albam ab ant̾iori ꝑte cuta
pectus et ip̃ius cinguli cordulas ¶ Dyaconꝰ ĩuicem
liget et scrigat. uel ip̃e pontifex string̾e pot̾it sicut
ei placu̾it. Ministri uero albam ipam aptẽt cͥta fimbri¬
as. ut ip̃e fimbrie terram non tangat et equalit̾ distẽt
a terra. aptent etiã manicas ipuis albe ꝯplicãdo

Expanded text:
reverenter et diligenter induant eum, ita quod acolythi dereverenter et diligenter induant eum, ita quod acolythi deferant vestes, et diaconus a parte dextra, et subdiaconus a sinistra recipiant easdem vestes, et induant eum; quos juvare poterunt capellani et alii clerici pontificis induti cottis astantes, prout opportunum fuerit. In primis ergo dextram subdiaconus accipiat, et post tergum pontificis ducant et reducant ad anteriorem partem super cingulum, quas invicem colligare poterit ipse pontifex. Deinde induant eum alba, quam diligenter aptant circa collum et circa manus; et subsequenter subcingat eum cingulo cum subcinctorio, uno de ministris levante ipsam albam anteriori parte circa pectus, et ipsius cinguli chordulas diaconus invicem liget et stringat, vel ipse pontifex stringere poterit, sicut ei placuerit. Ministri vero albam ipsam aptent circa fimbrias, ut ipsae fimbriae terram non tangant, et aequaliter distent a terra. Aptent etiam manicas ipsius albae, complicando
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o pontisice suꝑ faldistoriũ residente dyaconꝰ et sub¬
diaconꝰ accipiẽtes ab acolitis tobaleam suã et pecten
uidel dyaconꝰ pͥmo a ꝑte dextͫ deinde subdiaconꝰ¬
a ꝑte simstra. Q si dyaconꝰ et subdiaconꝰ ad hoc doc¬
ti non sint. Capellanꝯ hec faciat uice eoꝵ. ¶ Quo
fc̃o acolitus extendat suꝑ greniũ ipius pontificis ⁊¬
aliã tobaleã. et pontifex amoco anulo suo quo ucit᷑
cõiter tradat ipm ẜuandũ capellano qui accipiẽs ab
acolito pelues cun aqua et tenẽs inferiorẽ peluim
manu sinistra suꝑiorem uero dextͣ manu flexis ge¬
nibꝰ fiuidat a quã suꝑ manu pontifias ¶ Assistẽtib
interim ip̃i poncifiai dyacono a ꝑte dextͣ et subdĩa¬
cono a ꝑte sinistra genib flexis et cabaleam p̃dc̃a
tenẽtibꝰ ¶ Cumq poncifex manꝰ abluerit et ab¬
scersent surgens et stans suꝑ scabellum et ministri

Expanded text:
ipso pontifice super faldistorio residente, diaconus et subipso pontifice super faldistorio residente, diaconus et subdiaconus accipientes ab acolythis tobaleam suam et pectenimo diaconus a parte dextra, deinde subdiaconus a sinistra. Quod si diaconus et subdiaconus ad hoc docti non sint, capellanus hoc faciat vice eorum. Quo facto acolythus extendat super gremium ipsius pontificis aliam tobaleam, et pontifex, amoto annulo suo, que utitur communiter, tradat ipsum servandum capellano; qui accipiens ab acolytho pelves cum aqua, et tenens inferiorem pelvim manu sinistra, superiorem vero dextra manu, flexis genibus fundat aquam super manus pontificis, assistentibus interim ipsi pontifici diacono a parte dextra, et subdiacono a parte sinistra genibus flexis, et tobaleam praedictam tenentibus. 293 Cumque pontifex manus abluerit et absterserit, surgens et stans super scabellum, et ministri
Abbreviated transcription (Latin):
lanꝯ eius si opus est teneat ance ip̃m librũ in quo ora¬
cio scripta est. Dum aũc ip̃e dicit predc̃am horam dia¬
conꝰ et subdiaconꝰ induant se omibꝰ sacris uestibus
p̃cer mampulos. Excoptis diebꝰ in quibꝰ iidem mi¬
iustri planetis utisolent. Cunc eñ ipãs planetas non
solont induere usq in horam qua pontifex ꝓcessurꝰ ẽ
ad altare. Capellam uero et ceteri munstri suit induti
coctis ⁊ ẜuiant ip̃i pontifici dum indiutur ¶ Postꝙͣ
gͦ pontifex dc̃am horam cõpleuerit resideat in faldisco¬
coĩa. Et subdiaconꝰ deferens caligas et sandalea ge¬
ini flectet coram ip̃o et calciet enm. Ita ꝙ pͥmo cal¬
ciet dextrũ pedem deinde sinistrũ et unus de acolitis
emdem iunet ad calciandum. Calaatus pontifex sur¬
gat et scans suꝑ stabellu capam deponat et remaneat
in camisia linea quã semꝑ debet here suꝑ laneas uestes
quãdo uadit ad celebrandũ etiam si Religiosus sit ¶ Et

Expanded text:
lanus ejus, si opus est, teneat ante se ipsum librum, in quo Oralanus ejus, si opus est, teneat ante se ipsum librum, in quo Oratio scripta est. Cum autem ipse dicet praedictam Horam, diaconus et subdiaconus induant se omnibus sacris vestibus praeter manipulos, exceptis diebus in quibus iidem ministri planetis uti solent; tunc enim ipsas planetas non debent induere usque in hora qua pontifex processurus est ad altare. Capellani vero et caeteri ministri sint induti cottis, ut serviant ipsi pontifici dum induitur. Postquam ergo pontifex dictam Horam compleverit, resideat in faldistocommunia, et subdiaconus deferens caligas et sandalia genuflectat coram ipso, et calciet eum, ita quod primo calciet dextrum pedem, deinde sinistrum, et unus de acolythis eumdem juvet ad calciandum. Calciatus pontifex surget, et stans super scabellum cappam deponat, et remaneat in camisia linea, quam semper debet habere supra laneas vestes, quando ad celebrandum vadit, etiamsi religiosus sit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
illa cõsuetum ess ꝙ pontifex longe ab altari induat᷑
et cum ordinata processione ad altare procedat ꝯsue¬
tudo sernãda est. ¶ Prete̾a dc̃i clic scernãt ante al¬
tare sacrũ capete seu tapecia et prouideant ꝙ ip̃m al
tare priusꝙͣ pontifex ad altare accedat sic decent̾ or-¬
natum. sine panis quos ip̃i deferãt siune sinit eiusdem
eccł̃ie. Ponant insuꝑ suꝑ ipm altare crucem que sit
contͣ faciem pontificis quãdo stabit in medio altaris
Ornacio altaris differu põt usq post enuagelium
uel post predicatõem. quãdo mimius est cõcursus ad
ip̃m altare. Debent aũt ip̃i clici induti coctis sacra
ornamẽta tractare. ¶Igitͣ pontifex ad eccam ue¬
mẽs postꝙͣ inclinauerit et breuit̾ orauerit añ alcae
diuertat ad locum ubi capella parata est et stando dicat
cum cłicis siuis terciã uel aliam horam que dicẽda est
ance missam pro tpr̃e. Et quãdo dicet orõem capel¬

Expanded text:
illa consuetum esset quod pontifex longe ab altari induatur, illa consuetum esset quod pontifex longe ab altari induatur, et cum ordinata Processione ad altare procedat, consuetudo servanda est. Praeterea dicti clerici sternant ante altare sacrum tapete seu tapetia, et prex accedat, sit decenter ornatum, sive pannis, quos ipsi deferant, sive sint ejusdem ecclesiae. Ponant insuper super ipsum altare crucem, quae sit contra faciem pontificis, quando stabit in medio altarisornamento altaris, 292 differri potest usque post Evangelium vel post praedicationem, quando nimius est concursus populi. Ad ipsum altare debent ipsi clerici induti cottis sacra ornamenta tractare. Igitur pontifex ad ecclesiam veniens, postquam inclinaverit, et breviter oraverit ante altare, divertat ad locum ubi capella praeparata est, et stando dicat cum clericis suis Tertiam, vel aliam Horam, quae dicenda est ante Missam pro tempore; et quando dicet Orationem, capel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ diebꝰ quibꝰ est usus ingri coloris uti uiolaceo nõ
est ĩcõueniẽs . Cum gͦ predc̃i cl̾ia capelle curam
hentes ꝑuenerĩt ad eccam cum eadem capella de cõ¬
uementi loco in quo pontifex sacris uestibꝰ intoui de¬
beat ꝑuideãt. ¶ Ita ꝙ si in ip̃a ecca secretariũ sit sine
sacristia ꝯuemiẽs in quo pontifex celebraturꝰ indiu
soleat ibidem faciãt deponi capellam et sternant᷑ ca¬
pete seu capecia et p̃parent faldistoriũ .i. cathedram
cũ cossino et pano qui ip̃m cooꝑiat et stabello. Ex¬
ponãt etiam in apto loco ꝓut meliꝰ poterũt sacmueles¬
tes quibꝰ pontifex et minstri induendi sut. Et alia
ad misteriũ oportuna sunt ut in ꝓmptu heri possit¬
gdi uero in eadem eccłia non sit secretariu seu sac̾stia
ꝯuemens dẽponat᷑ capella et fiant que predc̃a sunt
in aliquo loco apto ꝑꝑe altare. Et si forto in ecclia

Expanded text:
quod diebus quibus est usus nigri coloris, uti violaceo non quod diebus quibus est usus nigri coloris, uti violaceo non est inconveniens. Cum ergo praedicti clerici, capellae curam habentes, pervenerint ad ecclesiam cum eadem capella, de convenienti loco in quo pontifex sacris vestibus indui debeat provideant, ita quod si in ipsa ecclesia secretarium sit sive sacristia conveniens, in qua pontifex celebraturus indui soleat, ibidem faciant deponi capellam, et sternantur tapete seu tapetia, et praeparent faldistorium cum cossino et panno qui ipsum cooperiat, et scabello. Exponant etiam in apto loco, prout melius poterunt, sacras vestes, quibus pontifex et ministri induendi sunt, et alia quae ad mysterium sunt opportuna, ut in promptu haberi possunt. Si vero in eadem ecclesia non sit secretarium seu sacristia conveniens, deponatur capella, ut fiant quae praedicta sunt in aliquo apto loco prope altare; et si forte in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. Excepta feria quĩta in cena dni et feriasce¬
ta in parascene. Et est incelligendũ ꝙ sabbato sc̃o
toto officis qd̾ agit᷑ ante missam uteneũ est uiolatoo¬
colore. Hoc excepto ꝙ dyacono qui cãtat benedcicem
cerei indutus est dalmatica abba. Tubdiacen ueli
S bonedcione cerei cantata diacdn ameta dalmatica
assumit planeta uielare colonis et teneat eam usa dle
nnchoatur officmũ misse. Tubdiaconi uo no mutant dos
Utitur aut̃ colore uiolateo in qͣtuor tpriba serp
et in uigiliis scorum in quibꝰ est ieiumũ quãdo mis¬
sa est de uigilia et in dubꝰ rogatõnum et in missa
que dicit᷑ in die sc̃i marci de officio letanie ¶ Item
in die festi sc̃orum Innocẽcium qñ extͣ dñcam õc¬
curit ¶ Itom in festo purificatonis beate marie in
receptõne candelaꝵ in processione. Te¬
Olore nigro utitur feria sexta in parascene. et¬
in missis defuctoꝵ et in ꝓcessiombꝰ quas Roma¬
nas pontifex mdis pedibꝰ facit ¶ Sciendũ tamẽ ẽ

Expanded text:
agitur, exceptis feria quinta in Coena Domini, et feria sexta in Parasceve. Et est intelligendum quod in Sabbato sancto in toto officio quod agitur ante Missam utenducolore, hoc excepto, quod diaconus qui cantat Benedictionem cerei indutus est dalmatica; subdiaconus, vel sed Benedictione cerei cantata, diaconus, amota dalmatica, assumit planetam violacei coloris, et teneat eam usquedum inchoatur officium Missae; subdiaconi vero non mutant vestes. Utitur autem colore violaceo in quatuor temporibus semper, ut in vigiliis sanctorum in quibus est jejunium, quando Missa est de vigilia, et in diebus Rogationum, et in Missa quae dicitur in die sancti Marci de officio litaniae. Item in die festi sanctorum Innocentium, quando extra Dominicam occurrit. Item in festo Purificationis beatae Mariae in recepteria sexta in Parasceve, in Missis defunctorum, et in Processionibus, quas Romanus pontifex nudis pedibus facit. Sciendum tamen est
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m calicem per pedem teneat firmũ cum digitis.
dextre manꝰ ¶ Et tũo idem pontifex cum reuen̾cia
recipiat corpus dñi cum dextra manu et faciat cũ
eo signũ crucis suꝑ ora calicis a labio usq ad labiũ
at cum eade hostia signũ crucis int̾ se et calice ꝯtͣ
labiũ calicis. et iteꝵ faciat signũ contͣ pedẽ ip̃iꝯ ca¬
licis dicendo. In uintate spũs sc̃i ⁊c̃. Quo fr̃o depo¬
nat ip̃am hostiam in loco suo. et dyaconꝰ calicem te¬
gat cum corꝑali et osculet᷑ altare et dextrũ humeꝵ
pontificis et sic redeat ad locũ suũ post pontificem¬
¶ Ipe aut pontisex postea in loco suo depoitis mani¬

Expanded text:
ipsum calicem per pedem teneat firmum cum digitis ipsum calicem per pedem teneat firmum cum digitis dextrae manus; 306 et tunc idem pontifex cum reverentia recipiat corpus Domini cum dextra manu, et faciat cum eo signum crucis super ora calicis a labio usque ad labiumat cum eadem Hostia signum crucis inter se et calicem contra labium calicis, et iterum faciat signum contra pedem ipsius calicis, dicendo In unitate Spiritus sancti, etc. Quo facto, deponat ipsam Hostiam in loco suo, et diaconus calicem tegat cum corporali, ac osculetur altare et dextrum humerum pontificis, et sic redeat ad locum suum post pontificem. Ipse autem pontifex postea in loco suo, depositis mani
Abbreviated transcription (Latin):
hostiamtm̃. Simiłr et cum dicit et calicem saluta¬
Suꝑplices te ro. zcͣ manibꝰ cancellatis ante pectꝰ ita
ꝙ dextru brachiũ sit supͣ sinistrũ inclinet ante altãe
et osculet᷑ altare in siistra ꝑte ꝓpe hostiã. Eubse ꝙ̃t
dicendo sacͦscam̃ rc̃. faciat signũ crucis suꝑ hostia et
aliud faciat suꝑ calioem dicedo. et sangiuẽm Cũq
dicet. oim benedciõe ⁊cͣ. signet faciem suã. et cum
dix̾it. memẽto ⁊cͣ faciat me moriã pro defuctis si¬
cut prius de uiuis dc̃m est. Et cum ꝑuenerit ad
lulum uoc̃e sine nota et ꝑcuciat pectꝰ suũ cũ digicis
dextre manꝰ non police et indice. s aliis. deinde ꝓ¬
sequat᷑ que scripta sunt usq ad illum locũ. per quẽ
omĩa ⁊c̃. et dicẽdo Sanctificas facit signũ oucis¬
suꝑ calicẽ et hostiã simul. et iteꝵ faciat dicẽdo uiui¬
ficas. et t̾cio dicẽdo. benedicis. ¶ Post hec dyaconꝰ
detegat calicem amouẽdo corꝑale quod ip̃m tegit et

Expanded text:
alicem tantetc., manibus cancellatis ante pectus, ita quod dextrum brachium sit supra sinistrum, inclinet ante altare; et osculetur altare in sinistra parte prope Hostiam. Subsequenter dicendo, sacrosanctum, etc., faciat signum crucis super Hostiam, et aliud faciat super calicem dicendo Et sanguinem. Cumque dicet Omni Benedictione, etc., signet faciem suam. Cum autem dixerit Memento, etc., faciat memoriam pro defunctis, sicut superius de vivis dictum est. Et cum pervenerit ad lulum vocem sine nota, et percutiat pectus suum cum digitis dextrae manus, non pollice et indice, sed aliis. Deinde prosequatur quae scripta sunt usque ad illum locum, Per quem omnia, etc.; et dicendo Sanctificas, faciat signum super calicem et Hostiam similiter, et iterum faciat dicendo Vivificas, et tertio dicendo Benedicis. Post haec diaconus detegat calicem, amovendo corporale quod ipsum tegit, et
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. Deinde reu̾e̾nt̾ et actente ipm eleuet in al¬
tum adorandũ a ppło et adoratã sacram hostiã depo¬
nat deponat in loco suo. Et attendat ꝙ extuc utͥ¬
usq manꝰ policem cũ indice iuctum teneat nec dis¬
tia ut dcm est. dicendo. similimodo rc̃ accipiat cali¬
tem ip̃mq cooꝑtum ut p̾us teneat cum utq manu
paulisꝑ eleuatũ suꝑ altare et cum dicet bndicit de¬
poito suꝑ altare calice faciat suꝑ ip̃m calicẽ signu¬
crucis cum dext̃ manu tenẽdo eum cum sinstra. qͦ
fc̃o resumes eum cum utraq manu elenas paululu
ab altari. ꝓsequat᷑ uerba cõsecratõis usq ad illum

Expanded text:
corpus; deinde reverenter et attente ipsum elevet in alcorpus; deinde reverenter et attente ipsum elevet in altum adorandum a populo, et adoratam sacram Hostiam deponet in loco suo. Et attendat quod ex tunc utriusque manus pollicem cum indice junctum teneat, nec distia, ut dictum est, dicendo Simili modo, etc., accipiat calicem ipsum discoopertum, ut prius teneat cum utraque manu paulisper elevatum super altare, et cum dicit Benedixit, deposito super altare calice, faciat super ipsum calicem crucem cum dextra manu, tenendo eum cum sinistra, quo facto, resumens cum utraque manu, et elevans paululum ad altare, prosequatur verba consecrationis
Abbreviated transcription (Latin):
dicet. hec munera. Et iteꝵ qu dicet. hec sc̃a sacͥficia
illibuta ¶ Cum aũt dixit. Memẽto dne famlo re
famular q tuaꝵ. subsistat modicũ a platõne uer¬
boꝵ et mente heãt coram deo memoriã uiuoꝵ pro
quibꝰ orare intẽdit. Et post paululu resumat illd
cum. Quã oblatoem ⁊c̃ faciat signũ cruas saper
calice et hostiam simul dicẽdo. benedicta. et iterũ
dicẽdo ascriptã. et t̾tio dicedo rectam 2ꝯͣ. Et cum
pridie ⁊cͣ Tergat paululu suꝑ corꝑale ut̾usq manꝰ
pollicem et indicem et accipiat cũ ipĩs digitis host¬
am. nec multu elouet suꝑ ip̃md altare dicendo aut
Eleuatis oculis in celum. elenet ipe oculos et dicedo
benedroit faciat cum dextͣ manu signũ qucs suꝑ
hostiam quã teneat manu sinstra. Quo sc̃o iterum
tenãt hostia cum digitis utriusq manꝰ et ꝓferat ꝑ¬
forat distincte ac deuote uerba cõsecratõis ¶ Quib
dc̃is ip̃e p̾mo adoret inclinato capite sacrũ dñicum

Expanded text:
quando dicit Haec sancta sacrificia illibata. Cum autem dixerit Memento, Domine, famulorum famularumque tuarum, subsistat modicum a prolatione verborum, et mente habeat coram Deo memoriam vivorum, pro quibus orare intendit; et post paululum resumat illud, cum, Quam oblationem, etc., faciat signum crucis super calicem et Hostiam; similiter dicendo Benedictam, et iterum dicendo Ascriptam, et tertio dicendo Ratam, etc.; et cum pridie, etc., tergat paululum super corporale utriusque manus pollicem et indicem, et accipiat cum ipsis digitis Hostiam, nec multum elevet super ipsum altare; dicendo autem Elevatis oculis in coelum, elevet ipsos oculos; et dicendo Benedixit, faciat cum dextra manu signum crucis super Hostiam, quam teneat manu sinistra; quo facto, iterum teneat Hostiam cum digitis utriusque manus, et proferat distincte ac devote verba consecrationis; quibus dictis, ipse primo adoret inclinato capite sacrum divinum
Abbreviated transcription (Latin):
sacram hostiã il aliud tangat usq post coĩonem. Bed
calioem et patenam et alia que tang̾e oportu̾it tangat
cum reliquis digitis. Riblutis uero et abstersis digitis
inclinet se ante mediũ alcaris dicẽdo illam or̃oez. Sus¬
ciꝑe sca trinitas ⁊cͣ. Et ea dc̃a osculet᷑ altare suꝑ corꝑale

Expanded text:
sacram Hostiam, nihil aliud tangat usque post communionem, sed sacram Hostiam, nihil aliud tangat usque post communionem, sed calicem et patenam et alia quae tangere oportuerit, tangat cum reliquis digitis. Ablutis vero et abstersis digitis, inclinet se ante medium altaris, dicendo illam Orationem, Suscipe, sancta Trinitas, etc.; et ea dicta, osculetur altare super corporale
Abbreviated transcription (Latin):
no. dicẽdo illam oroem. accendat dñs ⁊c̃ Et dyacona
ostulande manũ poncificis accipies ip̃m thiribulue
thurificet eundem pontificem et cradens thuribuluz
semadum thuriferario aptet uestes pontificis ꝓ ut fuit
oportuni. Quibꝰ aptatis recipiat thuribulum de ma¬
ui thuriferarii etchurifuer altare per circuitum p̾mo
a ꝑte dextra demide a sinistra postea chunficet capel¬
la nũ qui seruis pontifici potent etiam churificare pre¬
latos et digniores ꝑsonas si que incersint misse. Derde
redait churibulu. thuriseranio qui thunficet ip̃m dya¬
conũ et alios ministros et reliquos astantes prout uide¬
bit᷑ faciendũ ¶ Pontifex uero postꝙͣ churibulũ dya¬
cono reddiderit potest ad maiore mũdiciam abluere
digitos suos in dextra ꝑte altaris Capellano fundante
aquã cum pelubꝰ quãuis hoc non ẜuetur cõĩter ĩ ecc̃a
Romana. ¶ Et actendat ꝙ tũc cum duobꝰ digitis uidel
police et Indice utriusq manus cum quibus tractare d

Expanded text:
c. Et diaconus osculando manum pontificis, accipiens ipsum thuribulum thurificet ipsum pontificem; et tradens thuribulum servandum thuriferario, 303 aptet vestes pontificis, prout fuerit opportunum. Quibus aptatis, recipiat thuribulum de manu thuriferarii, et thurificet altare per circuitum, primo a parte dextra, deinde a sinistra; postea thurificet capellanum qui servit pontifici. Potest etiam thurificare praelatos et digniores personas, si quae interfuerint Missae. Deinde reddat thuribulum thuriferario, qui thurificet ipsum diaconum et alios ministros, et reliquos astantes, prout videbitur faciendum. Pontifex vero postquam thuribulum diacono reddiderit, potest ad majorem munditiam abluere digitos suos in dextra parte altaris, capellano fundente aquam cum pelvibus, quamvis hoc non servetur communiter in Ecclesia Romana. Et attendat quod tunc, cum duobus digitis, videlicet pollice et indice utriusque manus, cum quibus tractare debet
Abbreviated transcription (Latin):
fructuose uerba sta sua. in noĩe prĩs et filii ⁊ sp̃s sc̃i.
ame. Tuc is qui predicatum est pergat ad locũ
in quo predicare debet et predicatõem ꝓ sequatur.¬
¶ Qua funca dyaconꝰ stans iuxta pontificem fa-¬
ciat confessionẽ qua funita per dyaconũ is qui pre¬
dicauit stans in loco in quo predicauit anũciet in¬
dulgẽciam si ãnũcianda est. Postea pontifex fa¬
ciat absolutõem. Deinde incipiat. Credo. uel dñs
uobiscũ. ut dc̃m est. Is aũt qui p̃dicauit postꝙͣ ã¬

Expanded text:
fructuose verba sancta, in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti. fructuose verba sancta, in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti. Amen. Tunc is qui praedicaturus est pergat ad locum, in quo praedicare debet, et praedicationem prosequatur; qua finita, diaconus stans juxta pontificem faciat confessionem; qua finita per diaconum, is qui praedicaverit, stans in loco in quo praedicavit, annuntiet indulgentiam, si annuntianda est; postea pontifex faciat absolutionem, deinde incipiat Credo, vel Dominus vobiscum, ut dictum est. Is autem qui praedicavit, postqua
Abbreviated transcription (Latin):
ind̾e impoita ei mitra per dyaconũ ꝑgat ad locum
in quo predicatum est ubi dyaconꝰ apcet ei uestes
prout opus est et pontifex p̃dicet cum mitra frnta
predicatõne faciat confessionẽ dyaconꝰ et ip̃e ponti¬
fex concedat siue amĩciet indulgẽciam. Deinde amo¬
ta ei mitra per dyaconũ faciat absolutõem clara uoce
ta. precibꝰ ⁊ mmi̾tis ⁊cͣ. indulgẽcia ⁊ cͣ
ultio dat b̃ndcioem dicendo. Et benedc̃ĩo dei oiꝑotẽtꝭ rcͣ
signãdo ppłm c̾cũcura. ¶ Hiis ꝑactis resumpta mitra
redeat ad sedem suã et inaipiat. Credo in unũ. uel dñs
uobcu. ut supuis dõm est. C si pontisice celebrante
aliꝰ infio̾r eo p̃dicare debu̾it post enuãgeliũ dẽm acce¬
dat is qui p̃dicare deb ad põtificem et flexis genib¬
benedciõe petat dicens Iube dñe bñdic̾e. Et ponti¬
fex faciens suꝑ eum signũ crucis dicat. dñs sit in
corde tuo et in labiis tius ad ãnũciandũ digne et

Expanded text:
inde imposita ei mitra per diaconum, pergat ad locum inde imposita ei mitra per diaconum, pergat ad locum in quo praedicaturus est, ubi diaconus aptet ei vestes, prout opus est; et pontifex praedicet cum mitra. Finita praedicatione, faciat confessionem diaconus; et ipse pontifex concedat sive annuntiet indulgentiam. Deinde amota ei mitra per diaconum, faciat absolutionem, clara voceta Precibus et meritis, etc., Indulgentiam, etc. Ultimo det Benedictionem dicendo Et benedictio Dei omnipotentis, etc., signando populum circumcirca. His peractis, reassumpta mitra redeat ad sedem suam, et incipiat Credo, etc., vel Dominus vobiscum, ut superius dictum est. Quod si pontifice celebrante alius inferior eo praedicare debuerit, post Evangelium accedat is qui praedicare debet ad pontificem, et flexis genibuBenedictionem petat, dicens Jube, domne, benedicere; et pontifex faciat super cum signum crucis, dicens: Dominus sit in corde tuo et in labiis tuis ad annuntiandum digne et
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m dyaconũ ĩme  ͬ et deferẽtem libiũ enuãgelioꝵ
aꝑtum ¶ Quibꝰ redentibꝰ capellanꝰ accipiat chu¬
nbulũ de manu chiferaru et incenset pontificem
Remde subdiaconꝰ pntet librum ennãgelioꝵ aptu
pontifia. Et ip̃e stans detecto capite ostulet᷑ enuã¬
geliũ qd̾ lc̃m est. Capellanꝰ ãt reddat churibulũ th̾u¬
nferario postꝙͣ incẽsau̾it põcificem. Et residẽte pon¬
cifice dyaconꝰ imponat ei mitrã. et si dicit᷑ credo Ipo
cãtato a choro iteꝵ sinrgat pontifex. et amota ei mitͥ
Ceter̃ si pontifex predica̾e̾ debet non incipiat credo
uel dñs uobistum. sed expectet donec dyaconꝰ redeat¬
¶ Et osculato euuãgelio sicut predc̃m est accedens
aute alcare incl̾inet et oret breuit̾ detecto capite. Ꝙ
si locus in quo lectũ est euuãgeliũ discet a sede ponti¬
potest pontifex acced̾e ad oroem predc̃am et post ip̃a
reciꝑe incensum et ostulari librum enuãgelioꝵ. ¶ De¬

Expanded text:
erente librum Evangeliorum apertum. Quibus redeuntibus, capellanus accipiat thuribulum de manu thuriferarii, et incenset pontificem; deinde subdiaconus praesentet librum Evangeliorum apertum pontifici; et ipse stans detecto capite 300 osculetur Evangelium quod lectum est; capellanus autem reddat thuribulum thuriferario, postquam incensaverit pontificem. Et residente pontifice, diaconus imponat ei mitram; et si dicatur Credo, ipso cantato a choro, iterum surgat pontifex; et amota ei mitraCaeterum si pontifex praedicare debet, non incipiat Credo vel Dominus vobiscum; sed exspectet donec diaconus redeat; et, osculato Evangelio, sicut praedictum est, accedens ante altare, inclinet, et oret breviter detecto capite. Quod si locus in quo lectum est Evangelium distet a sede pontipotest pontifex accedere ad Orationem praedictam, et post ipsam recipere incensum, et osculari librum. De
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s̃ ⁊cͣ subinissa uoce cũ iniistrs sibi astantibꝰ. Pea
capellano pñtante sibi librũ missalem ostulet᷑ yma¬
gnes que debent esse depicte in ecdem libio ante
canonẽ misse. Subsequẽt̃ mamibꝰ iuc̃tis inclinatꝰ
ante altare incipiat submissa uoce. Te igit᷑ ⁊cͣ et cum
dicit. uti accepta habeas erigat se et osculet᷑ altare
in pcate siistra ꝓpe hostiam. Deinde ꝓsequat᷑ ip̃m
canonẽ sicut in libro hetur faciẽdo signũ crucis suꝑ

Expanded text:
Sanctus, etc., submissa voce, cum ministris sibi astantibus. Postea Sanctus, etc., submissa voce, cum ministris sibi astantibus. Postea capellano praestante sibi librum Missalem, osculetur imagines quae debent esse depictae in eodem libro ante Canonem Missae. Subsequenter manibus junctis inclinatus ante altare incipiat submissa voce Te igitur, etc.; et cum dicet Uti accepta habeas, erigat se, et osculetur altare in parte sinistra prope Hostiam. Deinde prosequatur ipsum Canonem, sicut in libro h
Abbreviated transcription (Latin):
dispõicio altaris requirit ut pontifex stans suꝑ altare se
uertat ad populu debet se uert̾e ex dextͣ ꝑte et ex ead̃
cõuert̾e ad altare. Excepto ꝙ cum dix̾it. Orate fr̃es ⁊c̃
debet se ꝯuert̾e ad altare ex ꝑte sinstra. Et stans in
medio altaris uersa facie ad librũ et manib eleuatis
ut suꝑuis dc̃m est dicat secretas orõnes correspodẽtes
illis quas antea dixit siue cum cantu siue submisse.
Dyaconꝰ uero postꝙͣ reddiderit thuribulu churifera¬
rio stet in mediate post pontifice uidel int̾ ip̃m et
subdiaconũ ꝑatus ad mĩsteriũ oportunũ iuxta ip̃m
dyaconũ stare põt in ꝑte dextra is qui mitrã ẜuat
et si cempꝯ requirit teneat flabellu Et nchiloiꝰ
Capellanꝰ uel aliquis alius de mĩstris aliuid tene̾
põt ad abiciendũ muscas. Acoliti et alii clia coctis
nduti stare possũt cͥca subdiaconũ parati ad imisterꝰ
ꝓut opus fu̾it. Pontifex aũt postꝙͣ dix̾it secietas

Expanded text:
ut pontifex stans super altare se vertat ad populum, debet se vertere ex dextra parte, et ex eadem convertere ad altare, excepto quod cum dixerit, Orate, fratres, etc., debet se convertere ad altare ex parte sinistra; et stans in medio altaris versa facie ad librum, et manibus elevatis, ut superius dictum est, dicat secretas Orationes correspondentes illis, quas antea dixit, sive cum cantu, sive submisse. Diaconus vero postquam reddiderit thuribulum thuriferario, stet immediate post pontificem, videlicet inter ipsum et subdiaconum, paratus ad ministerium opportunum. Juxta ipsum diaconum stare potest in parte dextra is qui mitram servat; et, si tempus requirit, teneat flabellum, et nihilo minus capellanus, vel aliquis alius de ministris, aliud tenere potest ad abigendum muscas. Acolythi et alii clerici cottis induti stare possunt circa subdiaconum, parati ad ministerium, prout opus fuerit. Pontifex autem postquam dixerit secretas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiores digitos quibꝰ ip̃m ten Sicq patenã cũ hostia
offre deb põtifici ostułado manũ eius qͥ eãdem pacenã
eleuet cum hostia dicẽs oroem illam. Suscipe sc̃e p̃r
⁊qͣ. Capellano ꝑuidẽte ꝙ pontifex orõem illam et se¬
ꝙ̃tes legere possit in libro missali. et cͥ̾ca finẽ predc̃e.
erõis pontifex collocet hostiã suꝑ corꝑali non dirce qͣ
faciem suam s paululũ ad siistrã ꝑtem et patenam
deponat in sunstra ꝑte extͣ corꝑale. Qua deposita sũs¬
dyaconꝰ tenes calicem uascułũ cum aqua offerat eidẽ
Et pontifex ꝯu̾tens se ponat aquã in calice dicendo
illam orõem. Deus qui hũane sbancie ⁊cͣ. De inde
dyaconꝰ accipiat de manu subdiacom ip̃m calicem et
tenẽs dextra manu faciat cũ eo suꝑ corporale signũ
cucis et collocet eum suꝑ iddem corꝑale nec recte in
medio contͣ faciẽ pontificis s paulisp ad dextãm ꝑtem
et cum digitis utriusꝙ manꝰ accipies corꝑale illus qd̾

Expanded text:
ipsum tenet; sicque patenam cum Hostia offerre debet pontifici osculando manum ejus; qui eamdem patenam elevet cum Hostia, dicens Orationem illam, Suscipe, sancte Pater, etc., capellano providente quod pontifex Orationem illam et sequentem legere possit in libro Missali; et circa finem praedictae Orationis pontifex collocet Hostiam super corporale, non directe contra faciem suam, sed paululum ad sinistram partem; et patenam deponat in dextra parte extra corporale. Qua deposita, subdiaconus tenens calicem, vasculum cum aqua offerat eidem, et pontifex convertens se ponat aquam in calicem, dicendo illam Orationem, Deus qui humanae substantiae, etc. Deinde diaconus accipiat de manu subdiaconi ipsum calicem, et tenens dextra manu faciat cum eo super 302 corporale signum crucis, et collocet eum super idem corporale, non recte in medio contra faciem pontificis, sed paulisper ad dextram partem; et cum digitis utriusque manus accipiens corporale illud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ calioem et hostiam simł dicẽdo ter illin uersiculũ
dirigat᷑ dñe oro ⁊q. ac sub seꝙ̃ter prose ꝙͣdo illos uersi¬
culos Eleuacio mainui ⁊c usq ad finẽ illiꝰ uersus.
ut non declines cor meu ⁊cͣ Cutũferat ter ip̃m thu¬
ribulũ in guro c̾ca calicem et hostiã. Dende thurisicet
totum altare incipiẽs in medio contͣ fuciã suam Et pro¬
cedes ad dexterã ꝑtem postea rediẽs ad mediũ inde ꝓce

Expanded text:
t Hostiam simul, dicendo ter illum versiculum, Dirigatur, Domine, etc., subsequenter prosequendo illos versiculos, Elevatio manuum, usque ad finem illius versus, Ut non declines cor meum, etc., et circumferat ter ipsum thuribulum in gyro circa calicem et Hostiam. Deinde thurificet totum altare, incipiens in medio contra faciem suam, et procedens ad dextram partem; postea rediens ad medium, ind
Abbreviated transcription (Latin):
faciẽs signũ cracis unũ suꝑ calioẽ et hostiã simul dicat
orõem ilła. Ueni scificator etq̃. Dyaconꝰ uero postꝙy
calicem collocauerit accpiẽs pacenã tradat eam sũs¬
diacono qui eam recipiat cum dextra manu mediante
mapula cuiꝰ excremitas deflie deb post dextrũ humeꝵ
euis. Ipomq patenam teneat detectam stans retio
post pontificem usꝙ post pr̃ nr̃. Data patena sub¬
diacono Turiferarius deferat thuribulu cum nauicła
ad daconũ in dextra ꝑte altaris. Et dyaconꝰ ponat

Expanded text:
cis unum super calicem et Hostiam, similiter dicat Orationem illam, Veni, sanctificator, etc. Diaconus vero postquam calicem collocaverit, accipiens patenam tradat eam subdiacono, qui eam recipiat cum dextra manu, mediante mappula, cujus extremitas defluere debet post dextrum humerum ejus; ipsamque patenam teneat tectam et elevatam, stans retro post pontificem usque post Pater noster. Data patena a subdiacono, thuriferarius deferat thuribulum cum navicula ad diaconum in dextra parte altaris, et diaconus ponat
Abbreviated transcription (Latin):
deducẽtibꝰ eum capellano et subdiacono uel illo qui
ẜuat mitram. Et cum uenerit as altare dyaconꝰ stãs
in dextͣ ꝑte amoueat mnitrã eius que tũc reponi super
altare uel in alio apto loco põt. Tũc subdiaconꝰ aca¬
pĩẽs dextͣ manu mediãte mapula calice cum patena
et hostia suppõitis. et cum sinistra manu uasculñ cum
aqua que admistẽda est cum uino stãs in dextͣ ꝑte al¬
taris pntet calioem et patenã dyacono. et ip̃e diaco

Expanded text:
deducentibus eum capellano et subdiacono, vel illo qui deducentibus eum capellano et subdiacono, vel illo qui servit mitram; et cum venerit ad altare, diaconus stans in dextra parte amoveat mitram ejus, quae tunc reponi super altare vel in alio loco apto potest. Tunc subdiaconus accipiens dextra manu, mediante mappula, calicem cum patena et hostia superpositis, et cum sinistra manu vasculum cum aqua, quae admiscenda est cum vino, stans in dextra parte altaris praesentet calicem et patenam diacono, et ipse diaco
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ altare et ponãt librũ missalem suꝑ cussinũ in
sinistra ꝑte eius. uinus ãt de acolitis postꝙͣ põtifex
dix̾it. dñs uobiscũ et oremꝰ. deferes cobaleam ex¬
pendat suꝑ gremiũ eius ac detrahat ei cirochecas
amoto pͥus amuilo põtificali ꝑ capellanũ. Tc dya¬
conꝰ a dextris et subdiaconꝰ a sinistris flexis genib
obuoluãt manicas tuincelle pontificis iuxta manꝯͣ̃
cum dc̃a tobalea et eandem eleuẽt ante pectus pon¬
tifias et capellanꝰ accipiẽs pelues flexis genib ante
eñ fundat aquã suꝑ manꝰ eius eo mõ qui suꝑus ponit᷑
Qy si eo tpr̃e dyaconꝰ occupet᷑ circa p̃paratoem calicis
loco eius ẜuiat is qui mitrã ẜuat. Qy si pontifex ma¬
nus abluerit diaconꝰ ablucis digitis ad altare acce¬
des extẽdat corpale suꝑ palla. pontifex aũt extersis
cum tobalea mambꝰ ac resumpto anulo pontificali
ĩmittẽdo digito eius per capellanũ surgat et aptatꝭ
uestibꝰ eius per endem capellanũ pergat ad altare

Expanded text:
n sinistra parte ejus; unus autem de acolythis, postquam pontifex dixerit Dominus vobiscum et Oremus, deferens tobaleam, expandit super gremium ejus, ac detrahat ei chirothecas, amoto prius annulo pontificali per capellanum. Tunc diaconus a dextris, et subdiaconus a sinistris, flexis genibus obvolvant manicas tunicellae pontificis juxta manus cum dicta tobalea, et eamdem elevent ante pectus pontificis; et capel fundat aquam super manus ejus eo modo qui superius ponitur. Quod si eo tempore diaconus occupetur circa praeparationem calicis, loco ejus serviat is qui mitram servat. Quod si pontifex manus abluerit, diaconus ablutis digitis ad altare accedens extendat corporale super pallam. Pontifex autem extersis cum tobalea manibus, ac resumpto annulo pontificali, immittendo digito ejus per capellanum, surgat, et, aptatis vestibus ejus per eumdem capellanum, pergat ad altare,
Abbreviated transcription (Latin):
pico eminẽti ceroferar et thuriferariꝰ in medio eoꝵ
stare debent inferiꝯ ante ip̃m pulpitũ heñtes facies
uersas ad dyaconũ. ¶ Si uero ennãgeliũ legat᷑
in infenori loco. nichilominꝰ ceroferarii et thurifera¬
rius in medio eoꝵ stare debent ante faciem dyacõi
et dum enuãgeliu legit᷑ pontifex amota untra et ap¬
tatis uoscibo per capellanũ stet supra sabellim habes
faciem uersam ad locũ ubi legit᷑ enuãgeliu. et finco
enuãgelio si tũc predicari nõ debeat eleuatis mani¬
bꝰ ut supͣdc̃m est incipiat. Credo si est dicẽdum. et
cum dixit. deun. Iungat manꝰ ad pectus et prose¬
quat᷑ ip̃m simbolũ sine nota cum hiis qui sibi assisũt
Si añt credo dici non debeat funnco enuãgelio dicat
poncifex. dus bobcum. oremꝰ. ¶Dyaconꝰ aũt lecto
enuãgelio osculet᷑ illum librñ. ddeinde reuerti debet

Expanded text:
pito eminenti. Ceroferarii et thuriferarius in medio eorum pito eminenti. Ceroferarii et thuriferarius in medio eorum stare debent inferius ante ipsum pulpitum, habentes facies versas ad diaconum. Si vero Evangelium legatur in inferiori loco, nihilo minus ceroferarii et thuriferarius in medio eorum stare debent ante faciem diaconi. Et dum Evangelium legitur, pontifex, amota mitra et aptatis vestibus per capellanum, stet super scabellum, habens faciem versam ad locum ubi legitur Evangelium. Et finito Evangelio, si tunc praedicari non debeat, elevatis manibus, ut supra dictum est, incipiat Credo, si est dicendum; et cum dixerit Deum, jungat manus ad pectus, et prosequatur ipsum Symbolum sine nota cum iis qui sibi assistunt. Si autem Credo dici non debet, finito Evangelio, dicat pontifex Dominus vobiscum, Oremus. Diaconus autem, lecto Evangelio, osculetur librum; deinde reverti de
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Durgens accipiat de medio altaris librũ enuãgelioꝵ
qui ante horam illam pom debet ibidem per acolitum
et tenendo librum ante pectꝰ ꝯu̾sus ad pontific̃e stas¬
inclinato incliunato capite petat bndciõem submissa uo¬
ce dicens. Iube dñe benedice. quẽ pontifex signet
signo crucis dicens. Dñs sit in corde tuo rc̃. Dum ãt
dyaconꝰ ad altare accedit oraturꝰ ut dc̃m est. thurife¬
rariꝯ churibulũ cum igne deferes ante pontificem
flectat genua et tradat nanicula cum chure capella¬
no qui suulr genu flectat. Et ip̃e pontisex incensum
ponat in thuribulo et benedicat eo modo qui supra
describit᷑ in pͥma poĩtõne incẽsi. Accepta benedciõe
dyaconꝰ ferens librum euuãgelioꝵ ante pectꝰ suum
p̃cedentibꝰ eum p̾mo loco thuriferario secũdo cerofera¬
iiie. ꝑgat ad locum in quo enuãgeliũ. Subdiacono
actendendũ ꝙ si euuãgeliũ legat᷑ in ambone seu pul¬

Expanded text:
; surgensque accipiat de medio altaris librum Evangeliorum, ; surgensque accipiat de medio altaris librum Evangeliorum, qui ante horam illam poni debet ibidem per acolytum; et tenendo librum ante pectus, conversus ad pontificem, stans inclinato capite, petat Benedictionem submissa voce dicens Jube, domne, benedicere; quem pontifex signet signo crucis, dicens Dominus sit in corde tuo, etc. Cum autem diaconus ad altare accedit oraturus, ut dictum est, thuriferarius thuribulum cum igne deferens ante pontificem, flectat genua, et tradat naviculam cum thure capellano, qui similiter genu flectat; et ipse pontifex incensum ponat in thuribulo, et benedicat eo modo qui supra describitur in prima positione incensi. Accepta Benedictione, diaconus ferens librum Evangeliorum ante pectus suum, praecedentibus eum primo loco thuriferario, secundo ceroferariis, pergat ad locum in quo Evangelium legi attendendum quod Evangelium legatur in ambone seu pul
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex resideat Eubdiaconꝯ uo dñ pontifex dicit
orõem seu or̃õnes tpr̃e oporcũno uadit cum libro e¬
płarum ad locum in quo epła legenda est p̃cedẽte
eum uno de acolicis et tunc unus de aliis ministris
sustentet pontificem loco subdiaconi. Et cõplecis orõ¬
mbꝰ quas pontifex dicit cum nota. Subdiaconꝰ ma
libro ad pontifice. et gemflectens coram eo pñtet ei
librum predc̃m clausum suꝑ quẽ ponat pontifex ma¬
mi dextrã quã subdia conꝰ ostulat᷑. et pontifex bene¬
dicat ei signo crucis. Smulr face debent qui ꝑphe¬
cias legũt qñ ꝓphecie legunt᷑ in missa. Post epla
uero subdiaconꝰ si non debet predicari in missa ab¬
lucis digitis p̃paret in apto loco calicem ꝑpe altare po¬
nens in uiniũ in eo et desuꝑ patenã cum hostia et u¬
trũq cooperiat mnapula. Ꝙ si nõ sit ꝑꝑe altare locus
cificem ostuletur manꝰ eius nichil dicẽs. Teinde acce¬
dens ad altare gemibꝰ flexis dicat. muda cor meũ rc̃ͫ.¬

Expanded text:
x resideat, subdiaconus vero dum pontifex dicit Orationem seu Orationes, tempore opportuno vadit cum libro epistolarum ad locum in quo epistola legenda est, praecedente eum uno de acolythis; et tunc unus de aliis ministris sustentet pontificem loco subdiaconi; et completis Orationibus quas pontifex dicit cum nota, subdiaconus inlibro ad pontificem, et genuflectens coram eo praesentet ei librum praedictum clausum, super quem ponat manum dextram, quam subdiaconus osculatur, et pontifex benedicat ei signo crucis. Similiter facere debent, qui prophetias legunt, quando prophetiae leguntur in Missa. Post Epistolam vero subdiaconus, si non debet praedicari in Missa, ablutis digitis praeparet in apto loco calicem prope altare, ponens in eo vinum, et desuper patenam cum hostia; et utrumque cooperiat mappula; quod si non sit prope altare locus tificem osculetur manus ejus, nihil dicendo. Deinde accedens 299 ad altare genibus flexis dicat Munda cor meum, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
dici. Głia in excelsis. cãtato kyriel. surgat põtifex
et eleuatis mambꝰ predc̃o mo dicat. dñs uobiscum
et ꝓsequat᷑ orõem seu orõnes ut dc̃m est ¶ Et est at¬
tendendñ ꝙ pontifex qñ dicit pax uobĩs uel dñs
uobcum. in muissa semꝑ heãt faciem ad populũ hoc
saluo ꝙ qͣn dicit dñs uebistũ ante p̃facõem siie ante
ip̃m sine post ip̃m sit populꝰ uert̾e se nõ debet i. Cn¬

Expanded text:
at pontifex, et elevatis manibus praedicto modo dicat Dominus vobiscum, et prosequatur Orationem seu Orationes, ut dictum est. Et est attendendum quod pontifex, quando dicit Pax vobis, vel Dominus vobiscum, in Missa, semper habeat faciem ad populum, hoc salvo quod quando dicit Dominus vobiscum ante Praefationem, seu ante ipsum, sive post ipsum sit populu
Abbreviated transcription (Latin):
diaconi. Dyaconꝰ uero anteꝙͣ pontifex cõuertat se
ad altare ip̃e se cõuertat et trahat paululũ planetã
pontificis ab ancĩori ꝑte. Pontifex aut cõueisus ad
scl̃a sclorum Iungat manꝰ ante pectus. Deinde osculato
icep altari et mamibꝰ eleuatis dicat dñs uobistum Et
si dispoĩcio altaris requirat et uertat se ad ppłm dyaconꝰ
et subdiaconꝰ simul uertãt se siłr dc̃o. dñs uob̾cunx con

Expanded text:
diaconus. Diaconus vero, antequam pontifex convertat se diaconus. Diaconus vero, antequam pontifex convertat se ad altare, ipse convertat et trahat paululum planetam pontificis ab anteriori parte. Pontifex autem conversus ad saecula saeculorum, jungat manus ante pectus; deinde osculato iterum altari, et manibus elevatis, dicat Dominus vobiscum; et si dispositio altaris requirat ut vertat se ad populum, diaconus et subdiaconus similite
Abbreviated transcription (Latin):
os suum cum eodem pãno. Inteã dyaconꝰ ablutis di¬
gitis corꝑalia conplicet et reponat in loculo in quo
ẜuari debent. Pacta cõĩone dyaconꝰ aptet uestes põ¬
tificis prout opus fu̾it. subdiaconꝰ abluet calioem
cum aqua mũda que ꝑicienda est in loco mũdo põs¬
tea ip̃m abstergat et decent᷑ obuoluat simul cum pa¬
tena et tradat eum acolito reponẽdũ. ¶Acoliti uero
remoueãt de altari pala et cõplicatã reponãt. deinde
cantata coĩone a choro pontifex dicat oĩones dicẽ¬
das post coĩonen Ita ꝙ si in p̾ncipio misse dicit sas¬
misse orõnes pr̃o se et pro uius ac ꝑ defuctis cor¬
respõdẽtes illis dicat. anteꝙͣ dicat pn̾cipalem orõez
Et illis dc̃is submissa uoce osculet᷑ altare c̾ca medĩu
eius et eleuatis manib dicat eleuata uoce dñs
uobiscum. Et si dispoĩcio altaris requirat ꝙ se uertat
ad ppłm. Ip̃o se uertẽte uertet etiã se dyaconi et sub¬

Expanded text:
os suum cum eodem panno. Interea diaconus, ablutis dios suum cum eodem panno. Interea diaconus, ablutis digitis, corporalia complicet, et reponat in loculo in quo servari debent. Peracta communione, diaconus aptet vestes pontificis, prout opus fuerit; subdiaconus abluat calicem cum aqua munda, quae projicienda est in loco mundo; postea ipsum abstergat, et decenter obvolvat, ipsum simul cum patena, et tradat acolytho reponendum. Acolythi vero removeant de altari pallam, et complicatam reponant. Denique cantata communione a choro, pontifex dicat Orationes dicendas post communionem, ita quod si in principio Missae dixit submisse Orationes pro se et pro vivis ac pro defunctis, correspondentes illis dicat, antequam dicat principalem Orationem; et illis dictis submissa voce, osculetur altare circa medium ejus; et elevatis manibus dicat elevata voce Dominus vobiscum; et si dispositio altt etiam se diaconus et sub
Abbreviated transcription (Latin):
si quid in ea remãsit de hostia cadat in calice. et dicat
illos uersus. Quid retribuem dño rcͣ. Calicẽ ⁊cͣ. et
alia dicenda ante sũptoem sangiũs ꝓut in lib ͦ ha¬
bentur. Deinde sumat sangiuez cum ꝑte hostie que
in calice est cum om̃i reue̾ncia et cautela. Quo supto
recipiat modicũ de unio in calice infundẽte illud sũs¬
diacono et illud sumat ad ablicendũ os suũ postea di¬
cendo illas orõnes. Quod ore supsimꝰ ⁊cͣ. et corꝑo
tuũ rcͣ. tenẽs suꝑ calicem digitos utriusq manꝰ qͥb
tetigit hostiam abluat ip̃os modicũ. Subdiacon it̾mn
infundente uinũ et anteꝙͣ illud sumat abluat ite ꝑ
eos digitos cum aqua quã infundat capellanꝯ cum
peliubꝰ et ip̃a aqua ꝑiciat᷑ in loco mũdo. Pontifex
ablutis digit p̃dc̃o mõ cum aqua abstergat eos cũ
pãno tersorio quem ei porrigat es qui mitrã ser¬
uat. postra sumpto uino quod erat in calice tergat

Expanded text:
si quid in ea remansit de Hostia, cadat in calicem, et dicat si quid in ea remansit de Hostia, cadat in calicem, et dicat illos versus, Quid retribuam, etc., Calicem, etc., et alia dicenda ante sumptionem sanguinis, prout in libro habentur. Demum sumat sanguinem cum parte Hostiae, quae in calice est, cum omni reverentia et cautela. Quo sumpto, recipiat modicum de vino in calice, infundente illud subdiacono; et illud sumat ad abluendum os suum. Postea dicendo illas Orationes, Quod ore sumpsimus, etc., et Corpus tuum, tenens super calicem digitos utriusque manus, quibus tetigit Hostiam, abluat ipsos modicum, subdiacono iterum infundente vinum; et antequam illud sumat, abluat iterum eos digitos 308 cum aqua, quam infundat capellanus cum pelvibus, et ipsa aqua proficiatur in loco mundo. Pontifex, ablutis digitis praedicto modo, cum aqua abstergat os cum panno tersorio, quem ei porrigat is qui mitram servat. Postea sumpto vino quod erat in calice, tergat