comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Africa seuum & romanis legionibus bello ipso terribiliorem frustra sagitis fun¬
disq petierunt. Ne pythio quidem uulnerabilis erat cum ingens magnitrido
prouastitate corporis solida ferrum & quicquid humane torserant manus rei¬
icerer. Molaribus demum saxis fracta est:& aduersus mortem totam muni-¬
ta iacularis subutilitas reddit. Uale.¬

Expanded text:
Africa saevam et Romanis legionibus bello ipso terribiliorem frustra sagittis funAfrica saevam et Romanis legionibus bello ipso terribiliorem frustra sagittis fundisque petierunt; ne Pythio quidem venerabilis erat, cum ingens magnitudo pro vastitate corporis solida ferrum et quicquid humanae torserant manus reiceret. Molaribus demum fracta saxis est. Et adversus mortem tu tam minuta iacularis? Subula leonem e
Abbreviated transcription (Latin):
locũ milites missos cũ per ingentẽ hostĩ exercitũ ituri essent sic allocutus est.
Tre cõmilitones illo necesse est unde redire non est necesse. Uides ꝗͣ simplex et imꝑio¬
sa uirtus sit. Quem mortalium circunscriptiones uestre fortiorem facere ꝗ erectiorẽ
gendus ꝗͣ cum aliquid grande componit: non trecentis sed oibꝰ mortalibus mortis
timor detrahi debet. Quomodo illos doces malũ non esse: Quõ opinones totius eui
quibus protinus infantia inbuitur euinces. Quod auxilium muenies: Quid dices
imbecillitati humane: Quid dices quo inflammati in media pericula irruant.
Qua oratione hunc timendi consensum. quibus ingenii uiribus obnixam eon
te ꝑsuasionem humani generis auertis. Uerba mihi captiosa componis: et interro¬
gatiunculas nectis. magnis telis magna portenta feriuntur. Serpentem illum in

Expanded text:
locum milites missos, cum per ingentem hostium exercitum ituri essent, sic adlocutus est: " locum milites missos, cum per ingentem hostium exercitum ituri essent, sic adlocutus est: " ire, commilitones, illo necesse est, unde redire non est necesse." Vides, quam simplex et imperiosa virtus sit; quem mortalium circumscriptiones vestrae fortiorem facere, quem erectiorem ogendus, quam cum aliquid grande componitur. Non trecentis, sed omnibus mortalibus mortis timor detrahi debet. Quomodo illos doces malum non esse ? Quomodo opiniones totius aevi, quibus protinus infantia inbuitur, evincis ? Quod auxilium invenis inbecillitati humanae ? Quid dicis, quo inflammati in media pericula inruant ? Qua oratione hunc timendi consensum, quibus ingeni viribus obnixam contra te persuasionem humani generis avertis ? Verba mihi captiosa conponis et interrogatiunculas nectis ? Magnis telis magna portenta feriuntur. Serpentem illam in
Abbreviated transcription (Latin):
acliberis mortem obiturum quõ exhortabitur: Do tibi Fabius totũ. Rł. bellum
in unam transferentes domum. Laconas tibi ostendo in ipsis thermopy larumØ
angustiis positos. nec uictoriam sperant nec reditum. Ille locus illis sepulchrũ futu¬
rus est. Quẽad modũ exhortaris ut totius gentis ruinam obiectis corporibus ex¬
cipiant & uita potius ꝗͣ loco cedant. Dices quod malũ est. gloriosum non est.Mors
gloriosa est. mors ergo non est malum. O efficacem contentionem. Quis post hanc
dubitet se infestis ingerere mucronibus et stans mori. At ille leonidas ꝗͣ fortiter
illos allocutus ẽ. sic inquit.Cõmilitones prandete tanꝗͣ apud inferos coenaturi.
Non in ore creuit cibus. non hesit infaucibus: non elapsus est manibus.Ala
et ad prandiũ illi processerant & ad coenam.Quid dux ille ro.ꝗ ad occupandum

Expanded text:
ac liberis mortem obiturum quomodo exhortantur ? Do tibi Fabios totum rei publicae bellum ac liberis mortem obiturum quomodo exhortantur ? Do tibi Fabios totum rei publicae bellum in unam transferentes domum. Laconas tibi ostendo in ipsis Thermopylarum angustiis positos. Nec victoriam sperant nec reditum. Ille locus illis sepulchrum futurus est. Quemadmodum exhortaris, ut totius gentis ruinam obiectis corporibus excipiant et vita potius quam loco cedant ? Dices: " quod malum est, gloriosum non est; mors gloriosa est; mors ergo non malum " ? O efficacem contionem ! Quis post hanc dubitet se infestis ingerere mucronibus et stans mori ! At ille Leonidas quam fortiter illos adlocutus est! "Sic," inquit, "commilitones, prandete tamquam apud inferos cenaturi." Non in ore crevit cibus, non haesit in faucibus, non elapsus est manibus; alacres et ad prandium illi promiserunt et ad cenam. Quid? Dux ille Romanus, qui ad occupandum
Abbreviated transcription (Latin):
Si hoc est perit gloria. Uirtus enim concordi animo decreta peragit: non ti¬
met quod facit. Tu ne cede malis: sed contra audaciorito ꝗ̃ te tua fortuna
sinet.Non ibis audacior:si mala illa esse credideris. Eximendum est hoc e
Aore aliquando haesitabit impetum moratura suspicio retrudetur in id qe
inuadendum est. nostri quidem uideri uolunt Zenonis interrogationem
ueram esse Tallacem autem alteram & fallam. que illi opponitur Ego non¬
redigo ista ad legem dialecticam. et ad illos artisicii ueternosissimi nodos. Totũ genus
istud exturbandum iudicoquo circumscribi sese qui interrogatur existimat: et ad cõ¬
fessionem perductus aliud respondet. aliud putat pro ueritate.Simplicius agendũ
est contra metum fortius. Haec ipsa qua uoluuntur ab eis soluere malim. & ex¬
dere ut persuadeam: non ut imponam.In aciem ducturus exercitum pro cõiugibꝰ

Expanded text:
si hoc est, perit gloria. Virtus enim concordi animo decreta peragit. Non tisi hoc est, perit gloria. Virtus enim concordi animo decreta peragit. Non timet, quod facit. Tu ne cede malis, sed contra audentior ito Qua tua te fortuna sinet. Non ibis audentior, si mala illa esse credideris. Eximendum hoc e pectore est; alioqui haesitabit inpetum moratura suspicio. Tradetur in id, quod invadendum est. Nostri quidem videri volunt Zenonis interrogationem veram esse, fallacem autem alteram et falsam, quae illi opponitur. Ego nonredigo ista ad legem dialecticam et ad illos artificii veternosissimi nodos. Totum genus istuc exturbandum iudico, quo circumscribi se, qui interrogatur, existimat et ad confessionem perductus aliud respondet, aliud putat. Pro veritate simplicius agendum est, contra metum fortius. Haec ipsa, quae volvuntur ab illis, solvere malim et expendere, ut persuadcampersuadeam, non ut inponam. In aciem educturus exercitum pro coniugibus
Abbreviated transcription (Latin):
bus que nobis efsundit longa persuasio. fortiter pati mortem: quid n gloriosũ
sit: & inter maxima opera mentis humana quae nunquam ad uirtutem exur¬
get: si mortem malum esse crediderit. exurget si putauerit indifferens esse.Non
recipit rerum natura ut aliquis magno animo accedat ad id quod malum uidi¬
⁊ pigre ueniet. & cunctanter. Non est autem gloriosum: quod ab inuito &
tergiuersante fit: nihil facit uirtus: quia necesse est. Adiice nunc quot mhil¬
sit honeste: nisi cui totus animus incubuit atq affuit: cui nulla parte sui
repugnauit. Ubi autem ad malum acceditur:aut peiorum metu fit: aut spe bo¬
norum ad quae peruenire tanti sit deuorata unius mali patientia.Dissident
inter se iudicia facientis. Hinc est quot iubeat proposita perficere. illinc
trahat: & abre suspecta ac periculosa fugiat.Igitur in diuersa distrahitur.

Expanded text:
ibus, quae nobis offundit longa persuasio, fortiter pati mortem quidni gloriosum ibus, quae nobis offundit longa persuasio, fortiter pati mortem quidni gloriosum sit et inter maxima opera mentis humanae ? Quae numquam ad virtutem exsurget, si mortem malum esse crediderit; exsurget, si putabit indifferens esse. Non recipit rerum natura, ut aliquis magno animo accedat ad id, quod malum iudicat; pigre veniet et cunctanter. Non est autem gloriosum, quod ab invito et tergiversante fit; nihil facit virtus, quia necesse est. Adice nunc, quod nihil honeste fit, nisi cui totus animus incubuit atque adfuit, cui nulla parte sui repugnavit. Ubi autem ad malum acceditur aut peiorum metu aut spe bonorum, ad quae pervenire tanti sit devorata unius mali patientia, dissident inter se iudicia facientis. Hinc est, quod iubeat proposita perficere, illinc, quod retrahat et ab re suspecta ac periculosa fugiat. Igitur in diversa distrahitur;
Abbreviated transcription (Latin):
rum copia educere.Illa quoq res morti nos alienat quot haec iam nouimu
Illa ad quae transituri sumus nescimus qualia sint:& horremus ignota.Natura¬
lis preterea tenebrarum metus est in quas adductura mors creditur. Itaq etiã
si indifferens mors est: non tamen est que facile negligi possit. Magna exerci¬
tatione durandus est animus:ut conspectum eius accessumq patiatur. Mors cõ¬
temni debet magis quem solet. multa enim de illa credimus:multorũ ingeniis
rtatum est ad augendam eius infamiam:descriptus est carcer infernus et pe¬
petua nocte oppressa regio: in qua ingens ianitor Orci ossa super recubans antro
semesa cruento.Aeternum latrans exangues terrear umbras.Sed etiam cum ꝑ¬
suaseris istas fabulas esse: nec quicquam defunctis superesse quod timeant: subit
us metus. Aeque enim timent ne apud inferos sint ꝗ nenusꝗ̃ his aduersant¬

Expanded text:
rerum copia educere. Illa quoque res morti nos alienat, quod haec iam novimus, rerum copia educere. Illa quoque res morti nos alienat, quod haec iam novimus, illa, ad quae transituri sumus, nescimus, qualia sint, et horremus ignota. Naturalis praeterea tenebrarum metus est, in quas adductura mors creditur. Itaque etiam si indifferens mors est, non tamen ea est, quae facile neglegi possit. Magna exercitatione durandus est animus, ut conspectum eius accessumque patiatur. Mors contemni debet magis quam solet. Multa enim de illa credidimus. Multorum ingeniis certatum est ad augendam eius infamiam. Descriptus est carcer infernus et perpetua nocte oppressa regio, in qua Ingens ianitor Orci Ossa super recubans antro semesa cruento, Aeternum latrans exsangues terreat umbras. Etiam cum persuaseris istas fabulas esse nec quicquam defunctis superesse, quod timeant, subit alius metus. Aeque enim timent, ne apud inferos sint, quam ne nusquam. His adversant
Abbreviated transcription (Latin):
lies illi lucem infundit: nos eripit.sic istis quae a nobis indifferentia dc me
dicuntur: diuitiis uiribus: forme honoribus:regno. Et contra morti. exilio ma¬
le ualitudim: doloribus queq alia: aut minus:aut magis pertimuimus: autØ
malicia: aut uirtus dat boni uel mali nomen.Massa per se nec calida nec frigida
est: in fornacem coniecta concaluit. in aquam remissa refrixit: Mors honesta est
er illud quod honestum est: idest uirtus:& animus externa contennens.S
et corum mi Lucili que appellantur media grande discrimen.Non enim sic
mors indifferens est quomodo uirum capillos pares habeas necne. Mors
inter illa est:quae mala quidem non sunt: habent tamen mali speciem. Sui
amor est & permanendi conseruandiq: se insita uoluntas:atque aspernatio dis¬
solurionis:quia uidetur nobis multa bona eripere:& nos ex hac cui assueuim:

Expanded text:
Dies illi lucem infundit, nox eripit; sic istis, quae a nobis indifferentia ac media Dies illi lucem infundit, nox eripit; sic istis, quae a nobis indifferentia ac media dicuntur, divitiis, viribus, formae, honoribus, regno et contra morti, exilio, malae valetudini,doloribus quaeque alia aut minus aut magis pertimuimus, aut malitia aut virtus dat boni vel mali nomen. Massa per se nec calida nec frigida est; in fornacem coniecta concaluit, in aquam demissa refrixit. Mors honesta est per illud, quod honestum est, id est virtus et animus extrema contemnens. Est et horum, Lucili, quae appellamus media, grande discrimen. Non enim sic mors indifferens est, quomodo utrum capillos pares an inpares habeas. Mors inter illa est, quae mala quidem non sunt, tamen habent mali speciem; sui amor est et permanendi conservandique se insita voluntas atque aspernatio dissolutionis, quia videtur multa nobis bona eripere et nos ex hac, cui adsuevimus,
Abbreviated transcription (Latin):
dolor sed ille quem nihil coegit dolor.Nemo mortem laudat: sed eum cuiuso
mors ante abstulit animum quem conturbauit. Omnia ista per se non sunt
honesta nec gloriosa: sed quicquid exillis uirtus adiit:tractauitq honestum
ac gloriosum facit.Illa in medio sunt posita. Interest utrum malitia an u
tus manum admouerit. Mors enimilla que in Catone gloriosa est:in Bruto
statim turpis est & erubescenda. Hic enim Brutus qui cum moriturus mor¬
tis moras quereret:ad exonerandum uentrem secessit: & uocatus ad mortem
iussusq praebere ceruicem: prebebo inquit ita ut uiuam. Quae dementia est
ugere cum retro ire non possis.Prebebo inquit ita ut uiuam:pene adic
uel sub Antonio. O hominem dignum qui uitae deheretur: Sed ut coeperam di¬
cere. Uides ipsam mortem: nec malum esse nec honum. Cato honestissime il¬
la usus est: turpissime Brutus.Omnis res quod non habuit decus uirtute
addita summit. Cubiculum lucidum dicimus: hoc idem obscurissim c̃ nocte

Expanded text:
dolor, sed ille, quem nihil coegit dolor. Nemo mortem laudat, sed eum, cuius mors ante abstulit animum quam conturbavit. Omnia ista per se non sunt honesta nec gloriosa, sed quicquid ex illis virtus adiit tractavitque, honestum et gloriosum facit; illa in medio posita sunt; interest, utrum malitia illis an virtus manum admoverit. Mors enim illa, quae in Catone gloriosa est, in Bruto statim turpis est et erubescenda. Hic est enim Brutus, qui cum periturus mortis moras quaereret, ad exonerandum ventrem secessit et evocatus ad mortem iussusque praebere cervicem: "praebebo," inquit, "ita vivam." Quae dementia est fugere, cum retro ire non possis ? "Praebebo," inquit, "ita vivam." Paene adiecit' "vel sub Antonio." O hominem dignum, qui vitae dederetur! Sed, ut coeperam dicere, vides ipsam mortem nec malum esse nec bonum; Cato illa honestissime usus est, turpissime Brutus. Omnis res quod non habuit decus, virtute addita sumit. Cubiculum lucidum dicimus, hoc idem obscurissimum est nocte.
Abbreviated transcription (Latin):
quod esse iam anhelitus ceperat:interualla maiora fecit:& retardatum est:ac re¬
mansit: nec ad huc quãuis desierit:ex natura fluit spiritus.sentio hasitationem¬
eius quandam:& moram:quomodo uolet:dũmodo non ex animo suspirem. Hoc
tibi de merecipe: non trepidabo ad extrema iam paratus sum: nihil cogito de die
toto illum tu lauda & imitare: quem non piget mori: cum iuuet iuiuere.Que est
enim uirtus: cum ciiciaris exire: Tamen est & haec uirtus:eicior quidem:sed tanꝗͣ
exeam. & ideo nunquam eiicitur sapiens:quia eici est inde expelli unde inuitus
recedas. Nihil inuitus facit sapiens necessitatem effugit: quia uult quod coactu¬

Expanded text:
quod esse iam anhelitus coeperat, intervalla maiora fecit et retardatum est ac requod esse iam anhelitus coeperat, intervalla maiora fecit et retardatum est ac remansit. Nec adhuc, quamvis desierit, ex natura fluit spiritus; sentio haesitationem quandam eius et moram. Quomodo volet, dummodo non ex animo suspirem. Hoc tibi de me recipe; non trepidabo ad extrema, iam praeparatus sum, nihil cogito de die toto. Illum tu lauda et imitare, quem non piget mori, cum iuvet vivere. Quae est enim virtus cum eiciaris exire ? Tamen est et hic virtus; eicior quidem, sed tanquam exeam. Et ideo numquam eicitur sapiens, quia eici est inde expelli, unde invitus recedas; nihil invitus facit sapiens, necessitatem effugit, quia vult quod coact
Abbreviated transcription (Latin):
expertus sum. Quando inquis:Antequam nasceret.Mors est non esse id q¬
ante fuit: sed id quale sit:iam scio. hoc erit post me:quod ante me fuit.Siquid
in hac re tormenti est:necesse est:& fuisse antequam prodiremus in lucem.At¬
qui nullam sensimus tunc uexationem: Rogo non stultissimum dicas:siquis
existimet lucerna peius esse:cum extincta est: quem antequam accendatur.Nos
quoq & extinguimur & accendimur:medio illo tempore aliquid patimur.U¬
q uero alta securitas est. In hoc enimmi lucili:n fallor.erramus:quot mortem
iudicamus sequi cum illa & praecesserit & secutura sit.Quicquid ante nos fuit:
mors est.Quid enim refert:utrum non incipias:an desinas cum utriusq rei hic
sit effectus: non esse: His & huiusmodi exhortatiombus tacitis scilicet:namØ
erbis locus non erat:alioquin me non desii.deinde paulatim suspirium illud:

Expanded text:
expertus sum." "Quando?" inquis. Antequam nascerer. Mors est non esseexpertus sum." "Quando?" inquis. Antequam nascerer. Mors est non esse; id quale sit, iam scio. Hoc erit post me, quod ante me fuit. Si quid in hac re tormenti est, necesse est et fuisse, antequam prodiremus in lucem; atqui nullam sensimus tunc vexationem. Rogo, non stultissimum dicas, si quis existimet lucernae peius esse, cum extincta est, quam antequam accenditur? Nos quoque et extinguimur et accendimur; medio illo tempore aliquid patimur, utrimque vero alta securitas est. In hoc enim, mi Lucili, nisi fallor, erramus, quod mortem iudicamus sequi, cum illa et praecesserit et secutura sit. Quicquid ante nos fuit, mors est. Quid enim refert, non incipias an desinas, cum utriusque rei hic sit effectus, non esse ? His et eiusmodi exhortationibus, tacitis scilicet, nam verbis locus non erat, adloqui me non desii. Deinde paulatim suspirium illud,
Abbreviated transcription (Latin):
Ongum mihi comitatum dederat mala ualitudo repente me
nuasit quo genere inqui: Prorsus merito mierrogas. adeo
nullum mihi ignotum est: uni tantum morbo quasi assignatus sum: quem quare
greco nomine appellem:nescio. Satis enim apte dici suspirium potest: breuis autẽ
ualde & procelle similis est impetus:intra horam fere desinit.Quis enim di
expirat: Omnia enim diu corporis aut incommoda: aut pericula per me transi¬
erunt. Nullum mihi uidetur molestius. quid ni: Aliud enim quicquid est:e¬
grotare est.Hoc animam agere. Itaq: medici hanc meditationem mortis uocãt.
facit enim aliquando spiritus ille quod sepe conatus est. Hilarem me put.
hec tibi scribere:quia effugi:si hoc fine:quasi bona ualitudine delectet:tam ridi¬
cule facio:quem ille quisquis uicisse se putat:cum uadimonium distulit. Ego
uero & in ipsa suffocatione non desii cogitationibus laetis ac fortibus acquiesce¬
re. Quid hoc est inquam. Tam sepe mors experitur me faciat.At ego illã diu

Expanded text:
ongum mihi commeatum dederat mala valitudo; repente me invasit. " Quo genere ? " inquis. Prorsus merito interrogas; adeo nullum mihi ignotum est. Uni tamen morbo quasi adsignatus sum, quem quare Graeco nomine appellem nescio; satis enim apte dici suspirium potest. Brevis autem valde et procellae similis est impetus; intra horam fere desinit. Quis enim diu exspirat ? Omnia corporis aut incommoda aut pericula per me transierunt; nullum mihi videtur molestius. Quidni ? Aliud enim quicquid est, aegrotare est, hoc animam egerere. Itaque medici hanc " meditationem mortis " vocant. Faciet enim aliquando spiritus ille, quod saepe conatus est. Hilarem me putas haec tibi scribere, quia effugi ? Tam ridicule facio, si hoc fine quasi bona valitudine delector, quam ille, quisquis vicisse se putat, cum vadimonium distulit. Ego vero et in ipsa suffocatione non desii cogitationibus laetis ac fortibus adquiescere. " Quid hoc est ? " inquam. " Tam saepe mors experitur me ? Faciat; ego illam diu
Abbreviated transcription (Latin):
Uitam nobiscum diuidit somnus: & hoc tempore tam angusto: & rapido: & nos au'¬
ferente. Quid iuuat maiorem partem mittere in uanum: Aduce nunc q assuescit
animus delectare potius ꝗ̃ sanare. Et philosophiam oblectamentum facere cũ
remedium sit. Inter sapientiam & sapere quid intersit nescio. Scio mea non inter¬
esse: sciam ista:an nesciam. Dic mihi cum quid inter sapiam et sapere intersit
didicero. Cur ergo potius interuocabula me sapientie detines quem interopera.
Fac me fortiorem: fac me securiorem: fac fortune parem:fac superiorem. Possũ
autem sũperior esse: si dixero omne quod disco. Uale

Expanded text:
vitam nobiscum dividit somnus. Ex hoc tempore tam angusto et rapido et nos auvitam nobiscum dividit somnus. Ex hoc tempore tam angusto et rapido et nos auferente quid iuvat maiorem partem mittere in vanum ? Adice nunc, quod adsuescit animus delectare se potius quam sanare et philosophiam oblectamentum facere, cum remedium sit. Inter sapientiam et sapere quid intersit nescio; scio mea non interesse, sciam ista an nesciam. Dic mihi: cum quid inter sapientiam et sapere intersit didicero, sapiam ? Cur ergo potius inter vocabula me sapientiae detines quam inter opera ? Fac me fortiorem, fac securiorem, fac fortunae parem, fac superiorem. Possum autem superior esse, si derexero eo omne, quod disco. VALE
Abbreviated transcription (Latin):
sunt latura properemus. Nemo ꝙ obstreneem parturienti filie solicitus accersit
lictum: & ludorum ordinem perlegit.Nemo qui ad incendium domus sue Ø
currit: tabulam latrũculariam prospicit:ut sciat quomodo alligatus exeat cal¬
culus. At mehercules omnia tibi undiq nunciantur: & incendium domus: &
periculum liberorum: & obsidium patrie: & bonorum direptio. Adiice istis nau¬
fragium: motusq terrarum: & quicquid aliud timeri potest.Inter ista distri.¬
ctis rebus. mhil aliuid q̃ amimum oblectantibus uacas. Quid inter sapientias
et sapere intersit inquiris: Nodos nectis soluis: tanta mole impendente capiti
tuo. Non tam benignum ac liberale tempus nam nobis dedit:ut aliquid ex illo
acet perdere. Et unde ꝗͣ multa etiam diligentissimis pereant. Aliud ualitudo sua
cuiq abstulit: aliud suorum: aliud necessaria negocia: aliud publica occupauerunt:

Expanded text:
sunt latura, properemus. Nemo, qui obstetricem parturienti filiae sollicitus accersit, sunt latura, properemus. Nemo, qui obstetricem parturienti filiae sollicitus accersit, edictum et ludorum ordinem perlegit. Nemo, qui ad incendium domus suae currit, tabulam latrunculariam prospicit, ut sciat, quomodo alligatus exeat calculus. At mehercule omnia tibi undique nuntiantur, et incendium domus et periculum liberorum et obsidio patriae et bonorum direptio; adice isto naufragia motusque terrarum et quicquid aliud timeri potest; inter ista districtus rebus nihil aliud quam animum oblectantibus vacas ? Quid inter sapientiam et sapere intersit, inquiris ? Nodos nectis ac solvis tanta mole impendente capiti tuo ? Non tam benignum ac liberate tempus natura nobis dedit, ut aliquid ex illo vacet perdere. Et vide, quam multa etiam diligentissimis pereant: aliud valetudo sua cuique abstulit, aliud suorum; aliud necessaria negotia, aliud publica occupaverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
est utiq prodest: nisi presentia prodesse non possunt.Si non prodest bonum. non
utiq si prodest iam est. Futurus sum sapiens: hoc bonum erit cum fuero: interim
non est. Prius aliquid esse debet: deinde quale est orote quomodo quod adhuc
ihil est iam bonum est:Quomodo autem tibi magis uis probari. non essealiꝗo
quem si dixero futurum est: Nondum enim uenisse apparet quod uenit. Uer se¬
cuturum est: scio nunc hyemenesse. Aestas secutura est: scio estatem non ẽẽ ma
ximum argumentum habeo nondum presentis futurum sapientia spero:sed in
erim non sapio.Siillud bonum haberem:iam hoc carerem malo.Futurum ẽ
ut sapiã. ex hoc licet nondum me sapere intelligas non possum simul & nullo
bono: & in hoc malo esse. duo ista non coeunt: nec apud eundem sunt una bonũ
et malum. Tran scurramus solertissimas nugas: & ad illa que nobis aliquem opẽ

Expanded text:
est, utique prodest. Nisi praesentia prodesse non possunt; si non prodest, bonum non est, utique prodest. Nisi praesentia prodesse non possunt; si non prodest, bonum non est; si prodest, iam est. Futurus sum sapiens; hoc bonum erit, cum fuero, interim non est. Prius aliquid esse debet, deinde quale esse. Quomodo, oro te, quod adhuc nihil est, iam bonum est ? Quomodo autem tibi magis vis probari non esse aliquid, quam si dixero: futurum est ? Nondum enim venisse apparet quod venit, ver secuturum est: scio nunc hiemem esse. AestXIMUM ARGUMENTUM HABEO NONDUM PRESENTIS FUTURUM ESSE. erim non sapio. Si illud bonum haberem, iam hoc carerem malo. Futurum est, ut sapiam; ex hoc licet nondum sapere me intellegas. Non possum simul et in illo bono et in hoc malo esse; duo ista non coeunt nec apud eundem sunt una malum et bonum. Transcurramus sollertissimas nugas et ad illa, quae nobis aliquam opem
Abbreviated transcription (Latin):
issimam agitate. Tot questiones tibi fortuna imposuit: nondum illas soluisti.lam
cauillaris: ꝗͣ stultum est cum signum pugne acceperis uentilare. Remoue ista luxu¬
riae arma: decretoriis opus est.Dic qua ratione nulla animum tristitia: nulla formi¬
do perturber: hoc secretarum cupiditatum pondus effundam: qua ratione agatur
aliquid. Sapientia bonum est. Sapere non est bonum. Sic fit. Negemus sapere: ut
hoc totum studium dexideatur tanquam operatum superuacuis.Quid si scires eti
illud queri: an bonum sit sapientia. Quid enim dubium est oro te:an nec messem
futuram iam sentiant horrea: nec futuram adolescentiam pueritia uiribus aut ul¬
lo robore intelligat. Aegro interim nihil uentura sanitas prodest: non magis ꝗͣ
arrentem luctantemq post multos secuturum: sensus ocium reficit.Quis nescit
hocipso non esse bonum id quod futurum est:quia futurum est.Nam qđ bonu

Expanded text:
issimam agitare. Tot quaestiones fortuna tibi posuit, nondum illas solvisti; iam issimam agitare. Tot quaestiones fortuna tibi posuit, nondum illas solvisti; iam cavillaris ? Quam stultum est, cum signum pugnae acceperis, ventilare. Remove ista lusoria arma; decretoriis opus est. Dic, qua ratione nulla animum tristitia, nulla formido perturbet, qua ratione hoc secretarum cupiditatium pondus effundam. Agatur aliquid. " Sapientia bonum est, sapere non est bonum "; sic fit, ut negemur sapere, ut hoc totum studium derideatur tamquam operatum supervacuis. Quid, si scires etiam illud quaeri, an bonum sit futura sapientia ? Quid enim dubi est, oro te, an nec messem futuram iam sentiant horrea nec futuram adulescentiam pueritia viribus aut ullo robore intellegat ? Aegro interim nil ventura sanitas prodest, non magis quam currentem luctantemque post multos secuturum menses otium reficit. Quis nescit hoc ipso non esse bonum id, quod futurum est, quia futurum est ? Nam quod bonum
Abbreviated transcription (Latin):
diiobus principium deserti mehercules uiri legi.Itaq inquit quem primũ mo¬
riar. Non demens aptas rem tuam. Itaq ꝙͣprimum moriar. Fortasse inter has uo¬
ces senex factus es. Alioquin quid in mora est: Nemo te tenet euade qua uisum
est. Elige quamlibet rerum nature partem: quam tibi prebeo exitum iubeas.
Hec nempe sunt elementa: quibus hic mundus administratur.Aqua: terra.
spiritus. Omnia ista tam causa uiuendi sunt: quem uie mortis. Ita qͣprimus
moriar: ꝗͣ primum istud quid esse uis: quem illi diem ponis: Citius fieri q̃op¬
tas potest. Imbecille mentis ista sunt uerba: & hac detestatione miseriam depre
cantis. Non tult mori qui optat. Deos uitam: roga &l salutem si mori placuit¬
hic mortis est fructus: optare desinere. Hec mi Lucilli tractemus: his formemus ani¬
mum. Haec est sapientia. Hoc est sapere non disputaciũculis inanibus: subtilitatem ua¬

Expanded text:
diebus principium diserti mehercules viri legi: " Ita," inquit, " quamprimum modiebus principium diserti mehercules viri legi: " Ita," inquit, " quamprimum moriar." Homo demens, optas rem tuam. " Ita quamprimum moriar." Fortasse inter has voces senex factus es. Alioqui quid in mora est ? Nemo te tenet; evade, qua visum est. Elige quamlibet rerum naturae partem, quam tibi praebere exitum iubeas. Haec nempe sunt elementa, quibus hic mundus administratur, aqua, terra, spiritus. Omnia ista tam causae vivendi sunt quam viae mortis. " Ita quamprimum moriar ": " quamprimum " istud quid esse vis ? Quem illi diem ponis ? Citius fieri quam optas, potest. Inbecillae mentis ista sunt verba et hac detestatione misericordiam captantis; non vult mori qui optat. Deos vitam et salutem roga; si mori placuithic mortis est fructus, optare desinere. Haec, mi Lucili, tractemus, his formemus animum. Hoc est sapientia, hoc est sapere, non disputatiunculis inanibus subtilitatem van
Abbreviated transcription (Latin):
ti aleam tibi sapientiam. Nihi sapere contingat. Pares erimus. Potius id age
ut mihi uiam monstres: qui ad ista perueniam. Dic mihi quid uitare debea
quid appetere: quibus animum labentem studiis firmem: quemad modũ
me ex transuerso feriunt aguntq procula me repellam. Quomodo par esse
tot malis possim: quomodo istas calamitates remoueam: que ad me irruperi
quomodo illas ad quas ego irrupi doce. quomodo feram erumnam sine gemi¬
tu meo: fcelicitatem sine aliene: quomodo ultimum & necessarium non ex pectem:
sed ipse mecum quo uisum erit profugiam. Nihil mihi uidetur turpius quem opta¬
re mortem. Nam si uis uiuere quid optas mori: siue non uis. quid deos rogas qued
tibi nascenti dederunt. Nam ut quandoq moraris: etiam inuito positum est ut cũ
oles in tua manu est. Alterum tibi necesse est: alterum licet. Turpissimum his

Expanded text:
ti aleam: tibi sapientia, mihi sapere contingat; pares erimus. Potius id age, ti aleam: tibi sapientia, mihi sapere contingat; pares erimus. Potius id age, ut mihi viam monstres, qua ad ista perveniam. Dic, quid vitare debeam, quid adpetere, quibus animum labantem studiis firmem, quemadmodum quae me ex transverso feriunt aguntque, procul a me repellam, quomodo par esse tot malis possim, quomodo istas calamitates removeam, quae ad me inruperunt, quomodo illas, ad quas ego inrupi. Doce, quomodo feram aerumnam sine gemitu meo, felicitatem sine alieno, quomodo ultimum ac necessarium non expectem, sed ipsemet, cum visum erit, profugiam. Nihil mihi videtur turpius quam optare mortem. Nam si vis vivere, quid optas mori ? Sive non vis, quid deos rogas, quod tibi nascenti dederunt ? Nam ut quandoque moriaris, etiam invito positum est, ut cum voles, in tua manu est. Alterum tibi necesse est, alterum licet. Turpissimum his
Abbreviated transcription (Latin):
te rei impendo.Cui enim dubium potest esse:quin siaestus malum est:& aestu¬
are malum sit algere.Si algor malum est:malum sit algere.Si uita bonum
est: & uiuere bonum est.Omnia ista circa sapientiam sunt:non in sapientia
sunt. At nobis in ipsa commorandum est:etiam siquid euagari libet. amplos
babet illa spatiososq secessus. De deorum natura queramus: de syderum elemen¬
tis: dehis tam uarus stellarum discursibus. An ad illarum motus nostra moue
pentinum: aut expers ordinis uoluretur. Ita iam a formatione morum recesse¬
runt. sed leuant animum. & ad ipsarum quas tractant rerum magnitudinem
attollunt. Hec uero de quibus paulo ante dicebam minuunt & deprimunt.Ø
nec ut putas exacuunt: sed extenuant. Obsecro uos cur tam necessariam curã
maioribus melioribusq debitam: in renescio an falsa: certe inutili terimus.
Quid mihi profuturum est scire: an aliud sit sapientia: aliud sapere:.Quid mi'

Expanded text:
ertae rei impendo. Cui enim dubium potest esse, quin si aestus malum est, et aestuertae rei impendo. Cui enim dubium potest esse, quin si aestus malum est, et aestuare malum sit ? Si algor malum est, malum sit algere ? Si vita bonum est, et vivere bonum sit ? Omnia ista circa sapientiam, non in ipsa sunt. At nobis in ipsa commorandum est. Etiam si quid e vagari libet, amplos habet illa spatiososque secessus: de deorum natura quaeramus, de siderum alimento, de his tam variis stellarum discursibus, pentinum aut expers ordinis volutetur. Ista iam a formatione morum recesserunt, sed levant animum et ad ipsarum, quas tractat, rerum magnitudinem attollunt; haec vero, de quibus paulo ante dicebam, minuunt et deprimunt nec, ut putatis, exacuunt, sed extenuant. Obsecro vos, tam necessariam curam maioribus melioribusque debitam in re nescio an falsa, certe inutili terimus ? Quid mihi profuturum est scire, an aliud sit sapientia, aliud sapere ? Quid mih
Abbreviated transcription (Latin):
id bonum sinc quo nec illud bonum est:Uos certe dicitis sapientiam si sine
usu detur accipiendam non esse.Quid est usus sapientie:sapere. hoc est in illa
preciosissimum:quo detracto superuacua sit.Si tormenta mala sunt:torqueri
malum est adeo. Quid est ut illa non sint mala:si quod sequitur detraxeris:
Sapientia habitus perfecte mentis est.Sapere usus perfecte mentis.Quomo¬
do potest usus eius bonum non esse:que sine usu bonum non est:Interrogo
te an sapientia sit expetenda: Fateris. Interrogo an usus sapientie expetedus
sit: Fateris.Negas enim te illam recepturum:si uti ea prohibearis.Quod ex¬
petendum est bonum est. Sapere ergo expetendum est:quomodo eloquetia
loqui: quomodo oculorum uidere. Ergo sapere sapientiae usus est.Usus autẽ
sapientiae expetendus est.Sapere ergo expetendum est.Si expetendum est
onum est.Olim meipsum damno qui illos imitor dum accuso:& uerba as¬

Expanded text:
id bonum, sine quo nec illud bonum est ? Vos certe dicitis sapientiam, si sine id bonum, sine quo nec illud bonum est ? Vos certe dicitis sapientiam, si sine usu detur, accipiendam non esse. Quid est usus sapientiae ? Sapere; hoc est in illa pretiosissimum, quo detracto supervacua fit. Si tormenta mala sunt, torqueri malum est, adeo quidem, ut illa non sint mala, si quod sequitur detraxeris. Sapientia habitus perfectae mentis est, sapere usus perfectae mentis. Quomodo potest usus eius bonum non esse, quae sine usu bonum non est ? Interrogo te, an sapientia expetenda sit; fateris. Interrogo, an usus sapientiae expetendus sit; fateris; negas enim te illam recepturum, si uti ea prohibearis. Quod expetendum est, bonum est. Sapere sapientiae usus est, quomodo eloquentiae eloqui, quomodo oculorum videre. Ergo sapere sapientiae usus est, usus autem sapientiae expetendus est; sapere ergo expetendum est. Si expetendum est, bonum est. Olim ipse me damno, qui illos imitor, dum accuso, et verba ap
Abbreviated transcription (Latin):
nuncio. Quid prohibet quominus aliud quidem: sed mhil minus bonum. Di¬
cebas pauloante aliud esse agrum: aliud habere agrum: Quid ni: inalia enim
natura est qui habet:in alia quod habetur.Illa terra est hic homo est.At in hoc
de quo agitur eiusdem nature sunt utraq::& qui habet sapientiam:& ipla qu¬
habetur. Preterea illic aliud est quod habetur:alius qui habet.Hic in eodem est
et quod habetur:& qui habet. Ager iure possidetur:sapientia natura: ille ab alie¬
nari potest:& alteri tradi. hac non discedit adomino.Non est itaq: quod cõpa¬
res inter se dissimilia. Coeperam dicere posse ista duo esse:& tamen utraq bo'¬
na: & sapientia & sapientiam habens duo esse:& utrumq honum esse conc
Quomodo nihil obstat:quominus & sapientia bonum sit:& habere sapientias
idem sapere. Ego in hoc uolo sapiens esse ut sapientia.Quidergo: Non est

Expanded text:
nuntio,—quid prohibet, quominus aliud quidem sit, sed nihilominus bonum ? Dinuntio,—quid prohibet, quominus aliud quidem sit, sed nihilominus bonum ? Dicebam paulo ante aliud esse agrum, aliud habere agrum. Quidni ? In alia enim natura est qui habet, in alia quod habetur. Illa terra est, hic homo est. At in hoc, de quo agitur, eiusdem naturae sunt utraque, et qui habet sapientiam, et ipsa. Praeterea illic aliud est, quod habetur, alius, qui habet; hic in eodem est et quod habetur et qui habet. Ager iure possidetur, sapientia natura. Ille abalienari potest et alteri tradi, haec non discedit a domino. Non est itaque quod compares inter se dissimilia. Coeperam dicere posse ista duo esse et tamen utraque bona, tamquam sapientia et sapiens duo sunt et utrumque bonum esse concam, sic nihil obstat, quominus et sapientia bonum sit et habere sapientiam, id est sapere. Ego in hoc volo sapiens esse, ut sapiam. Quid ergo ? Non est
Abbreviated transcription (Latin):
ad summum optimumq perducta. Ars enimuite est. Sapere quidest: Non
possum dicere mens perfecta: sed id quod contingit perfectam mentem habenti.
lta alterum est mens hona:alterum quasi habere mentem honam:Sunt inꝗi
nature corporum tanquam hic homo est: hic equus. has deinde sequuntur
motus animorum enunciatiui. Corporum hihabent proprium quiddam: &
a corporibus seductum tanq̃ uideo Catonem ambulantem: hoc sensus ostendit
animus credit. Corpus est quod uideo: eui & oculos & animum intendi.Di¬
co deinde Cato ambulat non corpus inquit est quod nunc loquor sedenũcia¬
tiuum quiddam de corpore: quod ali affatum uocans: alii enunciatum: alii edic¬
tum. Sic cum dicimus sapientiam: incorporale quiddam intelligimus.Cum dici'¬
mus sapit:de corpore Ioquimur.Plurimum autem interest:utrum illum di
an de illo. Putemus in presentia ista duo esse. non enim quid mihi uideatur pro.¬

Expanded text:
ad summum optimumque perducta. Ars enim vitae est. Sapere quid est ? Non ad summum optimumque perducta. Ars enim vitae est. Sapere quid est ? Non possum dicere " mens perfecta," sed id quod contingit perfectam mentem habenti; ita alterum est mens bona, alterum quasi habere mentem bonam. " Sunt," inquit, " naturae corporum, tamquam hic homo est, hic equus. Has deinde sequuntur motus animorum enuntiativi corporum. Hi habent proprium quiddam et a corporibus seductum, tamquam video Catonem ambulantem. Hoc sensus ostendit, animus credidit. Corpus est, quod video, cui et oculos intendi et animum. Dico deinde: Cato ambulat. Non corpus," inquit, " est, quod nunc loquor, sed enuntiativum quiddam de corpore, quod alii effatum vocant, alii enuntiatum, alii dictum. Sic cum dicimus sapientiam, corporale quiddam intellegimus; cum dicimus " sapit," de corpore loquimur. Plurimum autem interest, utrum illum dicas an de illo." Putemus in praesentia ista duo esse,—nondum enim, quid mihi videatur, pro
Abbreviated transcription (Latin):
gere malo non potest:ergo bonum est. Quod nisibonus non habet: bonum est:sa'¬
pere non nisi bonos habet:ergo bonum est.Accidens est inquit sapientie.Ho
go quod uocas sapere utrumq facit sapientiam an patitur: siue facit illud:siue pa'¬
quominus bonum esser: quod corporale esset. Peripateticis placet nibil interesse
inter sapientiam & sapere:cum in utrolibet eorum & alterum sit.Nunquidenim
quenꝗͣ existimas sapere: nisi quia sapientiam habet: Nunquid quenꝗ qui sapiat
non putas habere sapientiam: Dialectici ueteres ista distingunt: ab illis diuisio
usq ad Stoicos uenit. Qualis sic hec dicam. Aliud estager: aliud est agrum hr̃e.
Quid ni: Cum habere agrum ad habentem: non ad agrum pertineat. Sic aliud
est sapientia: aliud sapere. Puto concedas duo esse hec: id quod habetur: et eum
qui habet. Habitu sapientiam habet qui sapit. Sapientia est mens perfecta: uel

Expanded text:
gere malo non potest; ergo bonum est. Quod nisi bonus non habet, bonum est. Sagere malo non potest; ergo bonum est. Quod nisi bonus non habet, bonum est. Sapere non nisi bonus habet; ergo bonum est. " Accidens est," inquit, " sapientiae." Hoc ergo, quod vocas sapere, utrum facit sapientiam an patitur ? Uquominus bonum esset, quod incorporale erat. Peripateticis placet nihil interesse inter sapientiam et sapere, cu in utrolibet eorum et alterum sit. Numquid enim quemquam existimas sapere nisi qui sapientiam habet ? Numquid quemquam, qui sapit, non putas habere sapientiam ? Dialectici veteres ista distinguunt; ab illis divisio usque ad Stoicos venit. Qualis sit haec, dicam. Aliud est ager, aliud agrum habere, quidni ? Cum habere agrum ad habentem, non ad agrum pertineat. Sic aliud est sapientia, aliud sapere. Puto concedes duo esse haec, id, quod habetur, et eum, qui habet; habetur sapientia, habet qui sapit. Sapientia est mens perfecta vel
Abbreviated transcription (Latin):
sortis alterius. Si ualitudo indifferens est bene ualere indifferens est. Si forma in¬
differens est & formosum esse indifferens est.Si iustitia bonum est:& iustum esse¬
num est. Si turpitudo malum est: et turpe esse malum est. tam mehercules ꝗͣ si
lippitudo malum est. hoc ut scias neutrum esse sine altero porest. Quod sapit sapi
ens est. quod sapiens est: sapit. Adeo non potest dubitari: an quale istud sit: tale
hoc sit:ut quibusdam utrumq unum uideatur atq idem. Sed illud libenter
quesierim. Cum omnia aut bona sint:aut mala aut indifferentia.Sapere ĩ quo
numero sit: honum negant esse: malum utiq non est:sequitur medium sit.
autem medium atq indifferens uocamus: quod tam malo contingere ꝗ bono po¬
test: tanquam pecuma: forma. nobilitas. Ergo hoc ut sapiat contingere nisi bono
non potest ergo indifferens non est.Atqui ne malum quidem est quod contin¬

Expanded text:
sortis alterius. Si valetudo indifferens est, et valere indifferens est ; si forma insortis alterius. Si valetudo indifferens est, et valere indifferens est ; si forma indifferens est, et formonsum esse. Si iustitia bonum est, et iustum esse. Si turpitudo malum est, et turpem esse malum est, tam mehercules quam, si lippitudo maens est; qui sapiens est, sapit. Adeo non potest dubitari, an quale illud sit, tale hoc sit, ut quibusdam utrumque unum videatur atque idem, Sed illud libenter quaesierim: cum omnia aut mala sint aut bona aut indifferentia, sapere in quo numero sit ? Bonum negant esse, malum utique non est; sequitur ut medium sit. Id autem medium atque indifferens vocamus, quod tam malo contingere quam bono possit, tamquam pecunia, forma, nobilitas. Hoc, ut sapiat, contingere nisi bono non potest; ergo indifferens non est. Atqui ne malum quidem est, quod contin
Abbreviated transcription (Latin):
sita est. Nec ullagens usquam est adeo extra leges moresq proiecta: ut non ali¬
quos deos credat. Cum de animarum aeternitate dixerimus: non leue momẽtũ
ipud nos habet sensus hominum:aut timentium inferos aut colentium. Ut
hac publica persuasione. Neminem inuenies qui non putet & sapientiã bonum
et sapere. Nunc faciam quod uicti solent: ut prouocent ad populum.Nostris
incipiamus armis confligere. Quod accidit alicui utrum extra id cui accidit
est: an in eo cui accidit. Si in eo est cui accidit: tam opus est quem illi eui accidit
mhil enim accidere sine tactu potest. Quod agit corpus est: si extra est postquã
accesserat recessit. Quod recessit motum habet: quod motum habet corpus est
Speres me dicturum non esse:aliud cursum aliud currere. nec aliud calorem
aliud calere: nec aliud lucem: nec aliud lucere. Concedo ista alia esse: sed non

Expanded text:
inio est nec ulla gens usquam est adeo extra leges moresque proiecta, ut non aliinio est nec ulla gens usquam est adeo extra leges moresque proiecta, ut non aliquos deos credat. Cum de animarum aeternitate disserimus, non leve momentum apud nos habet consensus hominum aut timentium inferos aut colentium. Utor hac publica persuasione: neminem invenies, qui non putet et sapientiam bonum et sapere. Non faciam, quod victi solent, ut provocem ad populum; nostris incipiamus armis confligere. Quod accidit alicui, utrum extra id, cui accidit, est an in eo, cui accidit ? Si in eo est, cui accidit, tam corpus est quam illud, cui accidit. Nihil enim accidere sine tactu potest; quod tangit, corpus est. Si extra est, posteaquam acciderat, recessit. Quod recessit, motum habet. Quod motum habet, corpus est. Speras me dicturum non esse aliud cursum, aliud currere, nec aliud calorem, aliud calere, nec aliud lucem, aliud lucere; concedo ista alia esse, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
quam ego incipio secedere:& in aliam partem considere.Isto modo inquiunt.
beate uiuere honum est. Uelint nolint. respondendum est beatam uitam bonum
Uultis sapere. Ergo expetenda res est sapere:si expetenda res est:bona est.Co'¬
runtur nostri uerba torquere:et unam syllabam expetendo interponere:qr
sermo noster inseri non sinit.Ergo si illam si patet is adiungam. Expetendum
est inquit: quod honum est expetibile: quod nobis contingit: cum bonum secu¬
ii sumus non petitur tanquam bonum: sed petito bono accedit. Ego non idem
sentio & nostros iudico in hoc descendere.quia iam primo uinculo tenentur:
t mutare illis formulam non licet.Multum dare solemus presumptioni o¬
nium hominum. Apud nos ueritatis argumentum est: aliquid omnibus uide¬
ri tanquam deos esse. Inter alia hec colligamus quod omnibus dediis opinio ĩ¬

Expanded text:
quam ego incipio secedere et in alia parte considere. " Isto modo," inquiunt, " quam ego incipio secedere et in alia parte considere. " Isto modo," inquiunt, " nec beate vivere bonum est. velint nolint, respondendum est beatam vitam bonum : " vultis sapere. Ergo expetenda res est sapere. Si expetenda res est, bona est." Coguntur nostri verba torquere et unam syllabam expetendo interponere, quam sermo noster inseri non sinit. Ego illam, si pateris, adiungam. " Expetendum est," inquiunt, " quod bonum est: expetibile, quod nobis contingit, cum bonum consecuti sumus. Non petitur tamquam bonum, sed petito bono accedit." Ego non idem sentio et nostros iudico in hoc descendere, quia iam primo vinculo tenentur et mutare illis formulam non licet. Multum dare solemus praesumptioni omnium hominum, et apud nos veritatis argumentum est aliquid omnibus videri. Tamquam deos esse inter alia hoc colligimus, quod omnibus insita de dis op
Abbreviated transcription (Latin):
Utum mihi tibiq negocium concinabis: et dum nescis in ma¬
gnam me litem ac molestiam impinges: qui mihi tales quae¬
stiunculas ponis:in quibus ego nec dissentire anostris salua
gratia: nec consentire salua conscientia possum.Queris anuerum sit quod
Stoicis placet. Sapientiam bonum esse. Sapere bonum non esse.Erimũ exponã
quid stoicis uideatur. Deinde tunc dicere sententiam audebo.Placet nostris
quod bonum est esse corpus: quia quod honum est facit. Quicquid facit corpꝰ
est: quod honum est prodest: facit autem aliquid oportet ut prosit: si facit cor¬
pus est. Sapientiam bonum esse dicunt. Sequitur ut necesse sit illam corporalẽ
quoq dicere. At sapere non putant eiusdem conditionis esse. Incorporale est & ac¬
cidens alteri idest sapientiae. itaq nec facit quicquam: nec prodest.Quid ergo
inquit: Non dicimus bonum sapere dicimus referentes ad id ex quo pendet.
idest ad ipsam sapientiam.Aduersus hos quid ab aliis respondeatur: audi ante'¬

Expanded text:
tum mihi negotii concinnabis et, dum nescis, in magnam me litem ac molestiam inpinges, qui mihi tales quaestiunculas ponis, in quibus ego nec dissentire a nostris salva gratia nec consentire salva conscientia possum. Quaeris, an verum sit, quod Stoicis placet, sapientiam bonum esse, sapere bonum non esse. Primum exponam, quid Stoicis videatur; deinde tunc dicere sententiam audebo. Placet nostris, quod bonum est, corpus esse, quia quod bonum est, facit: quidquid facit, corpus est. Quod bonum est, prodest. Faciat autem aliquid oportet, ut prosit; si facit, corpus est. Sapientiam bonum esse dicunt; sequitur, ut necesse sit illam corporalem quoque dicere. At sapere non putant eiusdem condicionis esse. Incorporale est et accidens alteri, id est sapientiae; itaque nec facit quidquam nec prodest. ' " Quid ergo ? " inquit, " non dicimus, bonum est sapere ? " Dicimus referentes ad id, ex quo pendet, id est ad ipsam sapientiam. Adversus hos quid ab aliis respondeatur, audi, ante
Abbreviated transcription (Latin):
ruenti:morbum morte non fugiam duntaxat sanabilem.nec officientem ani¬
mo: non afferam mihi manus propter dolorem sic mori uinci est:hunc tamẽ
sciero perpetuo mihi esse patiendum:exiho non propter ipsum:sed quia i¬
pedimento mihi futurus est ad omne propter quod uiuitur. Imbecillis &
ignauus est:qui propter dolorem moritur.Stultus qui doloris causa ui'¬
uit. Sed in longum exeo. Est praȩterca materia:quae deducere diem merito¬
possit & quomodo finem uitae imponere poterit:qui epistole non pote:

Expanded text:
ruenti. Morbum morte non fugiam, dumtaxat sanabilem nec officientem aniruenti. Morbum morte non fugiam, dumtaxat sanabilem nec officientem animo. Non adferam mihi manus propter dolorem; sic mori vinci est. Hunc tamen si sciero perpetuo mihi esse patiendum, exibo, non propter ipsum, sed quia inpedimento mihi futurus est ad omne, propter quod vivitur. Inbecillus est et ignavus, qui propter dolorem moritur, stultus, qui doloris causa vivit. Sed in longum exeo. Est praeterea materia, quae ducere diem possit. Et quomodo finem imponere vitae poterit, qui ep