comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt ag̾e. nõ pot̾ huiꝰ modi sermo ten̾e attentũ
audicorem. Diffluit enĩ totus. neq qͥꝗͣ cõp̃hẽdẽs
perfectis uerbis amplet titur: qui nõ possũt ĩ illa
facetissima u̾borũ attenuaciõe cõmode uersari x
ueniũt ad aridũ & exangue gnͣs or̃onis qđ nõ ali¬
enũ est. exile noĩari. cuiꝰ modi ẽ ħ. Nã ille iste
ĩbalneas accessit ad hũc postea dicit. Hic tuꝰ seruꝰ
pulsauit me. postea dicit. hic ille cõsidđabo. pꝰ ille
cõuiciũ fect. E magis magisq p̃sentibꝰ multis cla

Expanded text:
volunt agere.» Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum volunt agere.» Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum auditorem; diffluit enim totus neque quicquam conprehendens perfectis verbis amplectitur. Qui non possunt in illa facetissima verborum attenuatione commode versari, veniunt ad aridum et exangue genus orationis, quod non alienum est exile nominari, cuiusmodi est hoc: «Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea dicit: «Hic tuus servus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque p
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ ꝗͣ res postulat. aliꝗd dicit᷑ hoc mͦ. Nã qͥ ꝑ¬
duellionibus uenditat patriã.nõ satis supplicii
dederit. si p̃ceps ĩeptumas depulsus erit lacunas
Feuitet gͥ istum qͥ mõtes belli fabricatus ẽ. cãpos
substulit pacis. In hoc gnͣs plerũ q cũ decłauissẽt
et ab eo qͦ profecti sunt aberrauerũt. spe graui¬
si ꝑuenire eo nõ potuerĩt errãtes ꝓueniũt ad con
fiue eiꝰ qđ appellat᷑. & dissolutũ qđ est sine uerb
E arciculis ut hoc mͦ appellamꝰ. fluc tuãs eo qđ fluc¬
tuat huc E illuc nõ põt cõfirmare. neq uirilr se¬
se expedire idẽ huiꝰmodi. Socii nr̃i cũ belligerare
nobiscũ uellẽt ꝓfecto rõcinati ẽe̾nt. eciã atq eciã
qͥd possent fac̾e̾. Si qͥd sua sponte facerẽt & uon
Herent hĩc ad iutores młcos malos hõies & auda¬
ces. Solẽt eiĩ diu cogitare om̃s qͥ magna negocia

Expanded text:
ribus, quam res postulat, aliquid dicitur, hoc modo: «Nam qui perribus, quam res postulat, aliquid dicitur, hoc modo: «Nam qui perduellionibus venditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo, quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravisi pervenire eo non potuerunt, errantes perveniunt ad conis; quod appellamus ‹dissolutum, quod est sine nervis et articulis; ut hoc modo appellem «fluctuans» eo, quod› fluctuat huc et illuc nec potest confirmate neque viriliter sese expedire. Id est eiusmodi: «Socii nostri cum belligerare nobiscum vellent, profecto ratiocinati essent etiam atque etiam, quid possint facere, si quidem sua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, malos homines et audaces. Solent enim diu cogitare omnes, qui magna negotia
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑt̾e. Frimũ ꝗ cõtra ħ nulla staret illorũ rõ
liceret enĩ eligerẽt & probarẽt quelibet qͥ sibi
in om̃s res subpeditaret exẽpla uel poetã. uł¬
Hic uix tñ inqͥt sine me cõsidare. Tu uero iste cla¬
more uoce magna. q̃ uł facile cuiuis rubores eit̾e
posset. Ita petulãs es atq acer: ut ne ad solariũ
modi locis exercitatus sis. Conturbatus ẽ adolescẽs
Nec mirũ cui etiã nũc pedagogi lites ad auricłas
uidisset seu irã exausto rubore qui se putaret
Est aut̃ cauẽdũ ne dũ hec gn̾a cõsec tem̃. infini¬
tima & propinqͣ uicia ueniamꝰ. Nã graui fig̾e
q̃ laudanda ẽ propinqua est. ea que fugiẽda¬
est. que recte uidebit᷑ appellari si suffulta nõĩa¬
bitur. Nã ita ut corporis habitudinẽ tumor imi¬
tatur sepe ita grauis or̃o semꝑ imꝑitis uidetur
ea q̃ turget. E inflata ẽ: cũ aut nouis aut pͥscis
u̾bis/ aut durit̾ aliunde trãslatis : aut grauio¬

Expanded text:
od hoc contra nulla staret illorum ratio. Licet enim eligerent et probarent quemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam inquit, «sine me considerare.» Tum vero iste clamare voce ista, quae perfacile cuivis rubores eicere potest: ita petulans est atque acerba, ne ad solarium modi locis exercitata. Conturbatus est adolescens: nec mirum, cui etiam nunc pedagogi lites ad oriculas vidisset scurram exhausto rubore, qui se putaret em cavendum, ne, dum haec genera consectemur, in finituma et propinqua vitia veniamus. Nam gravi figurae, quae laudanda est, propinqua est ea, quae fugienda; quae recte videbitur appellari, si sufflata nominabitur. Nam ita ut corporis bonam habitudinem tumos imitatur saepe, item gravis oratio saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gravio
Abbreviated transcription (Latin):
quã nos focisse cõficemur. uire factam dicemꝰ. sine
ulla assumpcione extranee deffensiõis. In ea ꝯueuit
queri. iure ne sic factũ. De ea causa posita dicers
potimꝰ. si exquibus partibus uis cõstat cognouerimꝰ.
Constat gͥ ex his partibus natura. lege. cõsuetudinc
iudicato. equo ⁊ bono. pacto. Natura uis ẽ. qđ
cognacionis aut pietatis causa obseruat᷑. qͦ uire
ge eque. ac si legimimũ sit usitatũ est. Qđ gñs
id qđ argentario tuleris expensũ. a socio eiꝰ recte
repetero possis. Iudicatũ est id de quo sentencia
lata est. aut decretũ int̾positũ. Ea sepe diuersa
sunt. ut aliud alii iudici. aut p̃tori: aut consuli
aut tribuno pł. placitũ sit. E fit ut de eadẽ re
sepe aluis aliud decreuerit. aut iudicarit. Qd̾
gũs est. Martus. drusius p̃tor urbanꝰ qui cũ here¬
de mandati ageret᷑ iudiciũ redidit. Sextus iulius
nõ reddidit. Item. Q. celius uidex absoliue eũ in¬
iuriarum qui luciliũ poetã in cena nõiatim le¬

Expanded text:
fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iurge aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Sex. Iulius non reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium poetam in scaena nominatim lae
Abbreviated transcription (Latin):
oinẽ arcessitur. an ĩ italia ꝑmaneat. an doniũ re¬
deat. an in egiptũ profec tus occupet alexãdriã
Item delibationes partĩ ip̃e ꝓpt̾ se cõsultãde sũt
Ut si delib̾et senatus captuos ab hostibus redimat.
an nõ. Parcĩ ꝑꝑ aliquã excrancã causã ueniũt in
delibacione & consultacione. ut si delib̾et senatus

Expanded text:
ginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum reginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item deliberationes partim ipsae propter se consultandae sunt, ut si deliberet senatus, captivos ab hostibus redimat, an non; partim propter aliquam extraneam causam veniunt in deliberationem et consultationem, ut si deliberet sena
Abbreviated transcription (Latin):
causas delibatiuas & demõstratiuas in hũc librũ
trastulimꝰ. ut om̃s inueniẽdi p̃cepcio tibi qͣ pͥmũ
ꝓsolueret᷑. Reliq̃ quatuor partes erant artificii
De tribus parcibus in hoc libro dicemꝰ. Disposicõe. Pro¬
nũciacõe. memoria. De elocuciõe. qr plura dicẽda
uidentur. in qͣrto libro cõscribere maluimꝰ. qͣm ut
arbicror tͥ librũ celelr absolutũ mittemꝰ: ne qͥd tibi
rhechorice artis deẽẽ possit. Interea pͥma q̃q & no¬
biscũ cũ uoles. & interdũ sine nobis legẽdo cõseq̃re.
neqͥd impediare qͥn ad utilitatẽ hãc parit̾ nob̾cũ
progredi possis. Nunc tu fac attenitum te prebeas
nos proficisci ad instituta pariter pergemus.
Delibaciones partĩ sunt huiꝰmodi. ut q̃ratur utrum
pociꝰ sit faciẽdũ. Parñ eiꝰ modi: ut qͥd pocissimũ sit¬
faciẽdũ considetur. Utrũ pociꝰ hoc modo. Carthago
tollenda an reliq̃nda uidcatur. Qͥd potissimũ hoc
pacto. ut si hanibal cõsulat cũ exitalia cartha¬

Expanded text:
ativas,› in hunc librum transtulimus, ut omnis inveniundi praeceptio tibi quam primum persolveretur. Reliquae quattuor partes erant artificii. De tribus partibus in hoc libro dictum est: dispositione, pronuntiatione, memoria. De elocutione, quia plura dicenda videbantur, in quarto libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittemus, ne quid tibi rhetoricae artis deesse possit. Interea prima quaeque et nobiscum, ‹cum› voles, et interdum sine nobis legendo consequere, ne quid inpediare, quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. Nunc tu fac attentum te praebeas: nos proficisci ad instituta pergemus. CAPUT 2 Deliberationes partim sunt eiusmodi, ut quaeratur, utrum potius faciendum sit; partim eiusmodi, ut, quid potissimum faciendum sit, consideretur. Utrum potius, hoc modo: Kartago tollenda an relinquenda videatur. Quid potissimum, hoc pacto: ut si Hannibal consultet, quom ex Italia Karta
Abbreviated transcription (Latin):
alicuis : ut aliquorũ iã sentẽciis cõstitutũ ẽ.
Lege uis est qđ in eo scͥpto qđ popło expositũ
est. ut obseruet cõtinet᷑. fortitudo ẽ ꝯsidđata
ꝑiculorũ suscepcio E laborũ ꝑpessio. Eius ꝑtes
magnificẽcia. fidẽcia. paciẽcia. per seuerancia.
Magnificẽtia ẽ rerũ magnaꝵ ꝙ excelsaꝵ. cũ¬
atq aministracio. fidencia est ꝑ quã magnis ꝙ̾.
honestis inrebus multũ ip̃e aĩmus ĩse fiducie
certa cũ spe collocauit. Pacencia ẽ honestatis
aut utilitatis cã rerũ arduarũ ac difficiliũ. uo¬
luntaria ac diuturna ꝑpessio. Perseuerãcia ẽ

Expanded text:
icuius aut aliquorum iam senten- tiis constitutum est. lege ius est, quod in eo scripto, quod populo expositum est, ut observet, continetur. Fortitudo est considerata periculorum susceptio et laborum perpessio. eius partes magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. magnificentia est rerum ma- gnarum et excelsaatque administratio. Fidentia est per quam magnis et honestis in rebus multum ipse animus in se fiducie certa cum spe collocavit. Patientia est honestatis aut utilitatis causa, rerum arduarum ac difficilium, volunt
Abbreviated transcription (Latin):
unũ potuisse ĩ om̃ibus elocucionis partibꝰ enit̾e.
quĩ neq sua protulerũt. neq uniꝰ alicuiꝰ. aut deniq
duoꝵ. sed ab omibus oratoribꝰ. E poetis exempla
sũpserũt. Deinde si qͥs uelit. artẽ demõstrare niħ
prodesse ad discendũ nõ male utatur. ħ adiumĩto
q unus om̃is artis partes conseqͥ nemo potuerit.
Qđ igͥ iuuat eorũ ronẽ. qui õino improbẽt artẽ
id nõ ridiculũ est ip̃m artis scriptorẽ suo uidicio
cõprobare. Ergo abuno sũmẽda fuisse docuimꝰ exꝰ.
da nõ fuisse: sic incelligemꝰ. Frimũ oĩm qđ ab artis
scriptore profertur exemplũ. ciꝰ artificii dedet eẽ¬
non ut si quis purpurã aut aliud quippiã uẽdẽs
dicat sũie a me: Sed huiꝰ exemplũ rogabo aliũde
tibi qđ ostrndã. Si mercẽ ipsi qui uenditãt aliũde
exemplũ queritãt mercis. aceruos se dicũt tritia

Expanded text:
unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque sua protulerunt neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unius omnis artis partes consequi nemo potuerit. Quod igitur iuvat eorum rationem, qui omnino ‹non› probent artem, id non ridiculum est ipsum artis scriptorem suo iudicio conprobare? Ergo ab uno sumenda fuisse docuimus exempla, da non fuisse sic intellegemus. Primum omnium, quod ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: «Sume a me, sed huius exemplum aliunde rogabo tibi quod ostendam», sic mercem ipsi qui venditant, aliunde exemplum quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
esset erubuit. Illẽ clarĩ ead ⁊ alia dicere cepiti¬
oratorẽ cuiꝰ auctoritate uterent᷑. De inde int̾ est ma¬
gni eiꝰ qui disc̾e uult. utrũ unũ oĩa. an oĩa nemi¬
nem. sed aliud alium putet. cõseqͥ posse. Si enim
cebit. Ip̃is enĩ cõtentus erit. Nec mitĩ. cũ ip̃e p̾̃cep¬
tor artis oĩa penes unũ reꝑire nõ potuerit. Al¬
latis gͥ exemplis acatone agracas. alelio. ascipio¬
ne. galba. portina. crasso. antonio. cet̾isq. Item
sumptis aliis a poctis & historiarũ scriptoribus:
nece̾ẽ erit qui discet putare ab hoĩbus oĩa ab uno
pauca uix potuisse sũmi. Quare uinus se alicuiꝰ
esse similẽ fatis habebit oĩa: que oms habuerĩt.
solũ hr̃e se posse diffidei. Ergo inucile ẽ qͥ disce¬
re uult nõ putare unũ posse om̃ia. loit̾ nemo in
hanc incidit opimonẽ. si ab uno exẽpla sũpsissẽt.
Nũc ħ signi est. ip̃os artis scriptores. nõ putasse

Expanded text:
esset, erubuit. Iste clarius eadem et alia dicere coepitesset, erubuit. Iste clarius eadem et alia dicere coepitoratorem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrum omnium omnia an omnia a nemine aliud alium putet consequi posse. Si enim cebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix potuisse sumi. CAPUT 8 Quare unius alicuius esse similem satis habebit; omnia, quae omnes habuerint, solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, qui discere vult, ‹non› putare unum omnia posse. Igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse
Abbreviated transcription (Latin):
tũ õibus rebus ustruc tiores. & apparaciores ueni¬
rẽt nedũ illud impiũ orb̾ t̾re: cuiꝰ unpio oũis ꝯẽ¬
aut armis aut lib̾alitate a popło.ro. suꝑaci essene
ad se cñsferte cãtulis uiribus conarẽtur. Queret
aliqͥs qͥd fragelliani nõ sponte sua conati sũt eo
qͥd isti minꝰ facile conarẽtur qđ illi q̃madinodũ de¬
scisse uidebãt. Nam rerũ impiti qđ uniꝰ cuiꝰq rei
de rebus añ gestis exempla pet̾e nõ possunt. Hii
ꝑ imprudẽciam facili uie deducint᷑ infraudẽ. Aui
Hii qui scũt qͥd aliis acciderit. facile ex eoꝵ euẽtu
sius rõnibus possunt prouide. Nulla gͥ re iuduc ti
nulla spe freci arma sustulerũt. Qs hoc credet
nũ sermonẽ demissum ẽ. hoc erit exẽplũ. Nã ut
fricari. De ude ubi uisum ẽ ire: ut malueũ descẽ¬
deret. Ecce ibi iste decrãsũso. Heus inqͥt adolescẽs
pueri. tui me mͦ pulsauerũt sacisfacias optet. Hic
qui id etatis ab ignoto p̃t̾ cõsuetudiuẽ appellatꝰ

Expanded text:
us rebus instructiores et apparatiores venirent; nedum illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes genserunt, cum aut armis aut liberalitate a populo Romano superati essent, ad se transferre tantulis viribus conarentur. Quaeret aliquis: Quid? Fregellani non sua sponte conati sunt? Eo quidem isti minus facile conarentur, quod illi quemadmodum discessent videbant. Nam rerum inperiti, qui unius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, qui sciunt, quid aliis acciderit, facile ex aliorum eventis suis rationibus possunt providere. Nulla igitur re inducti, nulla spe freti arma sustulerunt? Quis hoc credet, num sermonem demissum est, hoc erit exemplum: «Nam ut fricari; deinde, ubi visum est, ut in alveum descenderet, ecce tibi iste de traverso: «Heus», inquit, «adolescens, pueri tui modo me pulsarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto praeter consuetudinem appellatus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodata ad arcẽ. ppea qđ indicẽdo leuit̾ uius
qͥsq locus plerũq tangitur. ne ars appareat ĩ p̃cipi¬
endo exp̃sse cõscripta pon̾e oportet exẽpla: uti in
artis forma cõuenire possint. Et pꝰ indicẽdo ne po¬
ssit ars eminere .E. ab oĩbus uderi facultate ora¬
toris occultãt᷑. Ergo eciã ut magis ars cognoscat᷑
sius exemplis meluis ẽ uti. Postremo hec ꝙͦ res du
xit nos ad hãc or̃onẽ. Qđ nõĩa rerũ greca q̃ cõ¬
uercimꝰ ea remota sunt acõsuctudine. Que enĩ
res apđ nr̃os nõ erãt. earũ nõia nõ pot̾ant esse
usitata. Ergo hec asperiora pͥmo uideant᷑. necesse
ẽ. idq fiet rei. nõ ur̃a difficilitate. Reliquũ scͥpture
cõsumetur in exemplis. Hec ĩ aliena si posuissemus.
attribueret᷑. Ergo hanc qͦ ĩ cõmoditatẽ fugimiꝰ his
de causis cũ artis inuencionẽ grecoꝵ probassemꝰ.

Expanded text:
adcommodata, propterea quod in dicendo leviter unus adcommodata, propterea quod in dicendo leviter unus quisque locus plerumque tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc rationem, quod nomina rerum Graeca ‹quae› convertimus, ea remota sunt a consuetudine. Quae enim res apud nostros non erant, earum rerum nomina non poterant esse usitata. Ergo haec asperiora primo videantur necesse est, id quod fiet rei, non nostra difficultate. Relicum scripturae consumetur in exemplis: haec tamen aliena si posuissemus, adtribueretur. Ergo hanc quoque incommoditatem fugimus. His de causis, cum artis inventionem Graecorum probassemus,
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliis id hoĩbus mutuaret᷑. aut si ꝓmetheꝰ cũ mo¬
rtalibus ignẽ diuidere uellet. ip̃e auitinis cũ testa
anbulãs carboniculos corrogaret: nũ ridiculus
uderetur. Isti magr̃i oĩm dicẽdi p̃ceptores nõ ui¬
dentur sibi ridicłe facere: cũ id qđ aliis pollicent᷑
ab aliis querũt. Si qͥ se fontes maximos penitus
absconditos apuisse dicat. E hoc sitiẽs qđ maxĩẽ
loqͣtur: neq halrat qͥ sitim sedet uõ rideat᷑: Isti
cũ nõ mͦ dños se fonciũ. sed se ip̃os fontes eẽ dicãt.
& õim rigare debeant ingenia. nõ putãt fore ri¬
diculum. si cũ id polliciant̃. arescant ip̃i siccitate:
Chares alisippo statuas fac̾e. nõ isto mͦ didicie: ut
lisippi caput ostenderet. mironis brachia. praxitele
gistrũ facientẽ udebat. Ceterorũ oꝑa uł sua spõ¬
te pot̾at cõsidare. Isti credunt eos qui ueline dis¬
cere hec alia rone doceri posse. cõmodiꝰ p̃te a nec
possunt qͥđ ea q̃ sũmũt᷑ ab aliis exẽpla cã ẽẽ add

Expanded text:
ab aliis id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat, et haec sitiens quommaxime loquatur neque habeat, qui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, gistrum facientem videbat, ceterorum opera vel sua sponte poterat considerare isti credunt eos, qui haec velint discere, alia ratione doceri posse commodius. Cae sumuntur ab aliis, exempla tam esse artem
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute & industria cõseruare soliti sũt. Nii cũ
se & opes suas. E copiã necessario norunt. cũ uͦ
inhilominꝰ ꝓpt̾ propinqͥtatẽ ⁊ oĩm rerũ socetatẽ
qͥd in õibus rebus popłs . ro. posset scire: ꝙ existi¬
mare poterant. Hii cũ delib̾assent nob̾cũ gcrere
bellũ q̃so que res erat. qua fren bellũ suscipere
conarent᷑. cũ multo maximã partẽ ĩ officio socioꝵ
manere intelligerẽt. cũ sibi nõ multitudinẽ mili¬
tũ. nõ idoneos impatores. nõ pecuniã publicam

Expanded text:
virtute et industria conservare soliti sunt. Ii cum se et opes suas et copiam necessario norunt, tum vero nihilominus propter propinquitatem et omnium rerum societatem, quid omnibus rebus populus Romanus posset, scire ‹et› existimare poterant. Ii, cum deliberassent nobiscum bellum gerere, quaeso, quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃derĩt antiqui oratores & pocte: ẜ suũ qͥsq delibͥs
suis culerit. nih istis qđ siuim uelint reluiq̃tur:
At exẽpla qm̃ testimonioꝵ similia sunt. ita ꝯue¬
uit ut testimonia ab hõibus probatissimis sũmi.
Frimũ oĩm exempla pouitur. hic nõ cõfirmandi
neq testificandi causa sed dẽ mõstrãdi. Nõ enimi
cũ dicimꝰ ẽẽ. exornacionẽ. que uerb cã constet
E suuilit desinentibus u̾bis. E posiumꝰ ixc exẽplũ
ouantes urerẽt inauitatẽ.: quomͦ deorũ tẽplis spo¬
liatis optimatibꝰ trucidatis. aliis arreptis ĩscruitu¬
tem matribꝰ familias E ingenuiis sub hostilẽ libidi¬
nem subiectis. Urbs acerbissimo cõcidat ĩcẽdio.
cõflagrata. Qui se nõ putãt id qđ uoluerint
niei nõ egetis. Uestex .n. uos aĩus amãcissimus
rei .p. facile edocet: ut eũ qui fortuuas õim uo¬
luerit ꝓdere. p̃cipitẽ ꝓtͣhatis ex ea ciuitate quã

Expanded text:
prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris suis tulerit, nihil istis, quod suum velint, relinquatur. «At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus ovantes inruerent in civitatem; quo modo deum templis spoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint,mei non egetis. Vester enim vos animus amantissimus rei publicae facile edocet, ut eum, qui fortunas omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex ea civitate, quam
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd suũ scribũt. ẽquo seciꝰ om̃ia scͥbant. ĩpedi¬
uncur modestia: qͣi siquis ad olimpiacũ uenerit.
cursum E stet̾it ut imitat̾. impudẽtes dicat esse
illos: qͥ currere ceperint. ip̃e intͣ carcerẽ stet. ⁊ uat¬
ret aliis quomͦ ladas aut bois. cũ sysoniis cũ sita¬
rint: sic isti cũ martis cureicłm descẽderũt. illoᷤ qͥ
in eo qđ est artificii elaborent. auĩt fac̾e ĩ mode¬
ste: ipsi aliquẽ antiquũ oratorẽ aut poetã laudãt
aut scripturã sic uti iustudiũ rechorice artis ꝓdire
nõ audeant. nõ ausin dic̾e. sed tũ uereor ne qua
ĩ re laudem modestie uen̾etur. in ea ipsa re sic
inpudentes. Qd enĩ ius tibi aliqͥs inqͥet. arcem
tuã scrib̾e. gignis nob uouas p̃cepciones. eas ipse
cõfirmare. non potes. ab aliis exẽpla sinunide
ne facias impudent̾: qui tuo noĩe uelis ex alioꝵ
laboribus tribuere laudem. Nã si eorũ uolumĩ a

Expanded text:
aliquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpedialiquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpediuntur modestia? Quasi si quis Olympia cum venerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis, quomodo Ladas aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetoricae prodire non audeant. CAPUT 5 Non ausim dicere, sed tamen vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sit aut quid sit. aut qͦuͦ fac tũ sit id qd cos
maxime delec tec. At is qui ⁊ hec oĩa incelligit
E idonea maxĩe eligit. ⁊ oĩa in arte scribẽda
redigit in siuigłas rõnes p̃cepcionis. neccͣe est eiꝰ
rei sũmus arcifex sit. Hoc igit᷑. ip̃m maximũ ar¬
tificiũ est. inparte sua posse. & exẽplis alienis uti.
mouẽt ꝗͣ ueritate disputacionis. Illud eiũ uere¬
mur ne cui satis sit ad cõtrariã rõnẽ ꝓbãdã
qđ ab ea steterint hi & inuentores huiꝰ arcifi¬
cii fuerint. & uetustate iam satis õibus ꝓbatia
sunt. Qd̾ si illorũ auctoritate remota res
om̃s uolent cũ re cõꝑare. intelligẽt nõ omnia
cõcedenda eͥeͣ antiquitati. pͥmum gͥ ab eis qd
demodestia dicitur uideamꝰ ne uiniiũ inutilit¬
et puerilit̾ proferatur. Nã si tac̾e aut nihil scͥbe
modestia est.cur qͥcqͥd scribũt aut locunt᷑. Sin

Expanded text:
ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos maxime delectet; ‹at› is, qui et haec omnia intellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit. Hoc igitur ipsum maximum artificium est in arte sua posse et alienis exemplis uti. movent quam veritate› disputationis. Illud enim veremur, ne cui satis sit ad contrariam rationem probandam, quod ab ea steterint ii, et qui inventores huius artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse antiquitati. Primum igitur, ab eis quod de modestia dicitur, videamus, ‹ne› nimium pueriliter proferatur. Nam si tacere aut nil scribere modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? Sin
Abbreviated transcription (Latin):
añ ponãt. Quid gͥ ip̃a auctoritas antiquorũ
Nã cũ res probabilior ẽ tũ hominum studia
ad imitandũ a lacriora reddit. ĩmo crigit oĩm
cupiditates. Facuit industriã cũ spes iniecta ẽ
posse imitãdo gracci aue crassi ꝯseqͥ facultatẽ:
Postremo hoc ip̃m sũmũ est arcificiũ uarias res¬
& dispares in tot poematibus & oronibus spsas
ẽ uage disiectas. ita diligent̾ eligere: ut unum
qđq genus exemplorũ sub singłos artis locos
subicere possis. Hoc si industria solũ posset fi
eri: tũ essemus laudandi. Cũ talem laborẽ non
fugissemꝰ. Nã sine sumo artificio fieri nõ potest.
Quis est enim qͥ nõ sũme eũ teneret. artem possit
ea q̃ iubrat ars de tanta Etã diffamosa scͥptura
notare &̃ seperare: Cet̾i cũ legũt orones bonas.
aut poemata probant oratores & poetas. nec
incelligũt qrͣ cõmoti probẽt qđ scire nõ possũt.

Expanded text:
anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio non potest fieri. Quis est enim, qui, non summe cum tenet artem, possit ea, quae iubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poetas neque intellegunt, qua re commoti probent, quod scire non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
alios cõtempnere. Ederidere uideam᷑. Et enim
cũ possimꝰ abẽnio sumere. aut a greco ponere
exemplũ. uidetur eẽ arrogancia illa relinq̃re.¬
& ad sua deuenire. Freterea exempla testimo¬
morũ locũ obtinẽt. Id enĩ qđ ãmonuerit &. le¬
uit̾ iecerit p̃ceptio. exemplo sic testimouio
cõprobatur. Nõ gͥ ridiculus sit. si qͥs in lite: aut
ĩiudicio domesticis testimonus pugnet. E sui¬
sic exemplũ rei cõfirmãde causa sũmit. Nõ
ergo oportet hoc nisi aprobatissimo sũmi ne
qđ aliud cõfiriare debeat. egeat id ip̃m cõ¬
firmacione Et enĩ uecesse ẽ. aut se õibus añ¬
ponat. E sua maxime probent. aut negẽt op¬
tima ee̾. exempla: q̃ a probatissimis oratoribꝰ
aut poctis sũpta sint. Si se õibus añ ponant.
in tollerabili arrogancia sunt. Si quos sibi pre¬
ponant. E eorũ exempla suis exemplis nõ pu¬
tent prestare. nõ possunt dicere qrͣ sibi illos

Expanded text:
‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut in iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aut ‹negent optima esse exempla quae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogantia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos
Abbreviated transcription (Latin):
labore sit appetendũ. qđ pot̾is existimare utilitate
cognita. pluribus uerbis ad eã te hortari non est
sentencia. ne aut tuo studio diffusi. aut inuius ꝗͣ
res postulat dixisse uideamur. De quĩta parte rhe
Uoniã in hoc libro hereum de elo¬
cucione cõscriplimꝰ. E qͥbus ĩ rebꝰ¬
opus fuit exemplis uti nr̃is usi
cis rõnem nr̃i cõsilii demus: atq hoc necessicudie¬
uos faccre: nõ studio satis erit signi. qđ ĩ supiori¬
bus libris. nihil neq ante rẽ.: neq p̃t̾ rẽ locuti su¬
mus. Nũc si pauca que res postulat dixerimus
pacto oporteat ornare elocucionẽ uniꝰ cuiꝰq oi̾s
ab oratore: aut poeta probato sumptũ ponere exẽ¬
plum. Et pͥmũ se id modestia cõmotos fac̾e dicũt.
ꝓpeca qđ uideatur ee ostẽtacio qͥdã. nõ satis hre
p̃cipere. de artificio. sed eciã ip̃os uidi uelle artificio¬
inipedimẽto ne nos solos probare: nos amare

Expanded text:
labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta parte rhetuoniam in hoc libro, Herenni, de ELOCUTIONE conscripsimus et, quibus in rebopus fuit exemplis uti, nostris ecis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat, dixerimus,pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificioinpedimento, ne, ut nos et solos probare, nos amare
Abbreviated transcription (Latin):
nõ inprobenius. Nã putamꝰ oport̾e eos: qui ueluit
res faaliores siue labore & molestia facile memi¬
uisse in rebus difficilioribus añ ex̾citatos. Nec nos
hanc uerborũ memortã inducimꝰ ut uersus memii¬
uisse possimꝰ. Sed ut hac ex̾citacione illa rerũ me¬
moria qͣ pertiuet aducilitatẽ cõfirmetur: ut ab
hac difficili cõsuetudine sine labore ad illã facili¬
tatem transire possimus. Sed cũ in õĩ discipliua ĩ¬
firma ẽ arcis precepcio siue sũma assiduitate ex̾¬
citacionis. tũ uero ĩmemoriis iimiũnualet doc tri¬
na. nͥ industria. studio. labore. diligẽcia cõprobet᷑.
ꝗͣ plurimos locos nõ h̾as. & ꝗͣ maxie ad p̾cepta ac¬
diis abducim᷑. nõ nũꝗͣ occupacione ita ab hac rei
nos põt causa deducere aliqua. Nũꝗͣ est enĩ qͥn
aliquid memorie trade̾ uelimus. E tũ maxĩe cũ aliqͦ
maiore: negocio detinemur. Qr̾ cũ sit utle facile
meminisse. nõ te fallit. qͥd cantope utile sit qͣnto

Expanded text:
nprobemus. Nam putamus oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facere, in rebus difficilioribus esse ante exercitatos. Nec nos hanc verborum memoriam inducimus, ‹ut versus meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam facultatem transire possimus. CAPUT 40 Sed cum in omni disciplina infirma est artis praeceptio sine summa adsiduitate exercitationis, tum vero in nemonicis minimum valet doctrina, nisi industria, studio labore, diligentia conprobatur. Quam plurimos locos ut habeas et quam maxime ad praecepta addiis abducimur nonnumquam occupatione, item ab hac re nos potest causa deducere aliqua. Numquam est enim, quin aliquid memoriae tradere velimus et tum maxime, cum aliquo maiore negotio detinemur. Quare, cum sit utile facile meminisse, non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
hec imaginũ cõfirmacionũ ualet. si nͣalem memo¬
riam exsuscitauerimꝰ. hac notacionẽ. ut uersu
posito. ip̃i nobiscũ pͥmo transeamꝰ .bis. aut ter cũ
uersum de inde cũ imaginibus uerba expͥmamꝰ
hoc mͦ nature suppeditauit doc triua. Nã utq¬

Expanded text:
haec imaginum conformatio tum valet, si naturalem memohaec imaginum conformatio tum valet, si naturalem memoriam exsuscitaverimus hac notatione, ut versu posito ipsi nobiscum primum transeamus bis aut ter eum versum, deinde tum imaginibus verba exprimamus. Hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
expeditũ sit meminisse uolemꝰ inpͥmo loco rei to¬
cuis imaginẽ cõformabimꝰ. egrocũ. ĩ lecto cubãtẽ
faciemꝰ ipsũ illũ de quo agetur si formã eiꝰ deti¬
uebiniꝰ. si eum nõ agnouerimꝰ aliquẽ egrotũ nõ
deminimo loco sũmemꝰ. ut cito in mentẽ uenire
possit. & reum ad lectũ eiꝰ adstituemꝰ. dext̾a po¬
culum. siuistra tabulas. medicũ testiculos arieti
cumq rem memiuisse uolemꝰ. si formarũ dispõne
& imaginum. diligenti. notacione utemur. facile
ea que loquenus memoria consequemur.
Cum uerborũ similitudines imaginibus expͥmere
uolemꝰ. plus negociis suscipienus. E magis ĩgeniũ
nr̃m exercebiinus. Id nos hoc mͦ facere oportebit.
łam domĩ ultĩo ẽ irges atride parant. In loco⁊¬
oportet cõstituere manꝰ ad celũ tollentẽ domi¬
cium cũ aregibus marciis loris cedaturꝰ ħ erit
parant. Hoc mͦ uerba oĩa erũt expressa. Sed

Expanded text:
expeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei toexpeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei totius imaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum, de quo agetur, si formam eius detinebimus; si eum non, at aliquem aegrotum ‹non› de minimo loco sumemus, ut cito in mentem venire possit. Et reum ad lectum eius adstituemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietincumque rem meminisse volemus, si formarum dispositione et imaginum diligenti notatione utemur, facile ea, quae volemus, memoria consequemur. Cum verborum similitudines imaginibus exprimere volemus, plus negotii suscipiemus et magis ingenium nostrum exercebimus. Id nos hoc modo facere oportebit: Iam domum itionem reges Atridae parant  in loco constituere manus ad caelum tollentem Domitium, cum a Regibus Marciis loris caedatur: hoc erit parant.» Hoc modo omnia verba erunt expressa. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
prõpta copia cõtenti nõ crimꝰ nos met ip̃os no¬
bis cogitacione nr̃a regionem cõsticuere & ido¬
neorũ locorũ cõmodissimam distincionẽ ꝯpare:
De locis satis dictũ est. nc̃ ad unaginũ rõnẽ tñseamꝰ.¬
m̃ gͦ rerũ similes esse imagines oportet & ex oĩ¬
bus uerbis notas nobis similitudines elig̾e de¬
be mus. Duplices gͥ similitudines esse debẽt. Une
rerũ. altere uerborũ. Rerũ similitudines expͥmũt᷑
Cũ sũmacĩ ipoꝵ negociorũ imagines compamus.
Uerborũ similitudines ꝯstituũt᷑ cũ uiuus cuiꝰtũ q
nõis uocabuli memoria imagine notatur.
Rei tocius memoriã sepe una nõca & yiaguie sun¬
plic cõprehendimꝰ. hoc mͦ. Ut si accusator dixerit
ab reo hominẽ ueneno necatũ. Eheredicatis causa
fac tũ arguerit. E eiꝰ rei multos dixerit testes.
coscios esse: si hic pͥmũ ut ad deffendendũ nobis

Expanded text:
prompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos noprompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos nobis cogitatione nostra regionem constituere et idoneorum locorum commodissimam distinctionem conparare. De locis satis dictum est; nunc ad imaginum rationem transeamgo rerum similes imagines esse oportet, ex omnibus rebus nosmet nobis similitudines eligere debemus. Duplices igitur similitudines esse debent, unae rerum, alterae verborum. Rerum similitudines exprimuntur, cum suverborum similitudines constituuntur, cum unius cuiusque nominis et vocabuli memoria imagine notatur. Rei totius memoriam saepe una nota et imagine simplici conprehendimus; hoc modo, ut si accusator dixerit ab reo hominem veneno necatum, et hereditatis causa factum arguerit, et eius rei multos dixerit testes et conscios esse: si hoc primum, ut ad defendendum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Et magnitudine modica. E mediocres locos hro
oportet. Nã E p̃t̾ modũ ampliuagas imagines
reddunt. & nimis angusti sepe nõ uidetut posi
capere imaginũ collocacionem. tũ neo ninus il¬
lustres. nec uchenẽt᷑ obscuros locos habi oportet
ne aut obcecent᷑ imagines tenebris. aut splẽdore
p̃fulgeant. Int̾ualla locorũ mediocria plact ẽẽ
fere paulo plus licet pedũ tͥcenũ. Nã ut aspec tꝰ
itẽ cogitacio minus ualet siue nimis ꝓcul remou¬
eris siue uehxm̃t̾ ꝓpe admoueris id qđ oportet
uideri. Sed qͣꝗͣ facile est ei qui paulo añ plura
nouerit. ꝗͣ uis multos E idoneos locos cõparare
tñ si quis satis ad ista idoneum inuenire se nõ
putabit. ipse sibi cõstituat qđ uolet multos lice̾¬
bit. Cogitacio enĩ ꝗͣnis regionẽ põt amplect &¬
in ea situm loci cuiusdã ad suũ cõmodũ & arbi¬
triũ fabricari. E architec trari. Qrͣ licebit si hac

Expanded text:
Sexto, magnitudine modica et mediocri locos habere Sexto, magnitudine modica et mediocri locos habere oportebit. Nam et preter modum ampli uagas ymagines reddunt, et nimis angusti sepe non uidentur posse capere ymaginum collocationem. Septimo, nec nimis illustres nec uehementer obscuros locos habere oportet, ne aut obsecentur tenebris ymagines aut splendore prefulgeant. Octauo, interualla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut minus pedum trinum. Nam ut aspectus, ita cogitatio minus ualet, si aut nimis procul remoueris aut uehementer prope admoueris id quod oportet videri. Sed quamquam facile est ei, qui paulo plura noverit, quamvis multos et idoneos locos conparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. Quare licebit, si hac
Abbreviated transcription (Latin):
libebit. imaginibus cõmoniti dicere possimꝰ. id qđ
locis mandauimꝰ. Quare placet exordine locos
cõparare. E locos quos sũpserimꝰ egregie ꝯmeditari.
oporcebit: ut perpetuo nobis herere possint. Nam
imagines sicuti littere delentur. uͥ niħ utim̃. loci
tanꝗͣ cera remauere debent. Et ne forte ĩ nuo locoꝵ
falli possimꝰ. qͥntũ quẽq placet notari. qđ genuss
si inqͥnto loco manũ aurcã collaemꝰ. si indecimo
aliquẽ notũ cui p̃nomẽ sit decuno. deinde facile
erit similes notas quĩto loco qͦ collocare. Item
cõmodius est inderelicta ꝗ incelebri regione
do cõseruat. integras simulacrorũ siguras. Fret̾ea
dissimili forma atq natura loa cõꝑandi sunt. ut
distinc te int̾lucere possint. Nã si quis multa int̾¬
colũpina sũpserit. Eturbabitur similitudine l¬
corum. & ignorabit qͥd in quoq loco collocari

Expanded text:
rtem quoque loco lubebit imaginibus commoniti dicere possimus id, quod rtem quoque loco lubebit imaginibus commoniti dicere possimus id, quod locis mandaverimus: CAPUT 31 quare placet et ex ordine locos conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: quod genus, si in quinto loco manum auream conlocemus, ‹si› in decumo aliquem notum, cui praenomen sit Decumo; deinde facile erit inceps similis notas quinto quoquo loco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in celebri regione do conseruat integras simulacrorum figuras. Quinto, dissimili forma atque natura loci comparandi sunt, ut distincte interlucere possint. Nam siquis multa intercollumpnia sumpserit, conturbabitur similitudine locorum et ignorabit quid in quo loco collocauit.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ meniinisse uolumꝰ. qđ genus equi. leonis
aquile. Memoriã si uolemus hre. ymagine ᷤ eoꝵ¬
ĩ locis certis nos collocare oportebit. Nũc cuiꝰ
modi locos inuenire. & quo pacto reperire. ꝗ
ĩ locis imagines cõstituere oporteat ostẽdemus.
Quẽ adinodũ gͥ. qui litteras saũt. possũt id
qđ dic tum ẽ scribere & recitare. qđ scͥpserũt¬
nunciare. Nã loai cere aut carte similimi sũt.
Imagies litt̾is. disposicio & collocacio imaginũ
scripture. pronũdacio. lec tiomi. Oportet igit᷑.
si uoluinꝰ multa meminisse: multos uos nob̾ lotos cõpa¬
re. ut in multis locis multas imagines collocare pos
simus. Itẽ putamꝰ oportere ex ordine hos locos hr̃e.¬
ne qñ ꝑturbacione ordinis impediam̃. qͦ seciꝰ qͦto qͦ
loco licebit. uł asuꝑiore. uł ab inferiori parte imagi¬
nes sequi: ut ea q̃ mandata locis erũt uidere & pro¬
ferre possumꝰ. Nam ut si mordine stantes notos

Expanded text:
quam meminisse volumus: quod genus equi, leones, quam meminisse volumus: quod genus equi, leones, aquilae; memoriam si volemus habere imagines eorum, locis certis conlocare oportebit. CAPUT 30 Nunc, cuiusmodi locos invenire et quo pacto reperire et in locis imagines constituere oporteat, ostendemus. Quemadmodum igitur qui litteras sciunt, possunt id, quod dictatur, eis scribere et recitare quod scs memoriter pronunciare. Nam loci cere aut carte similimi sunt, ymagines litteris, dispositio et collocatio ymaginum scripture, pronunciatio lectioni. Oportebit igitur, si uolumus multa meminisse, multos  nos  nobis locos comparare, ut in multis lsimus. Item putamus oportere ‹ex ordine hos locos habeerturbatione ordinis impediamur quo serius, quoto quoque loco licebit, uel a superiore uel ab inferiore parte ymaginem sequi, ut ea qssimus: nam ut, si in ordine stantes notos
Abbreviated transcription (Latin):
net. E amplificat rõne doc trine. Qͣꝓpt̾. E nͣał¬
memoria p̃cepcione cõfirmãda est: ut sit egi¬
egia. ꝙ hec q̃ doc trina dacur indiget iugenii.
Nec hoc magis aut munꝰ in hac re ꝗ incet̾is arcibꝰ
fit ut ingenio doc trina. p̾cepcione natura inites¬
cat. Quare & ilł qui natura memores st̃. utilis
crit hec institucio. qđ tute paulo pꝰ pot̾is intellig̾e.
Et si illi freti ingenio. nr̃i nõ indig̾ent. tñ iusta
causa daretur. qrͣ his qui ingenii hñt adium̃to
uellimꝰ eẽ. Nũc de artificiosa memoria loqͥmur.
Constat gͥ artificiosa memoria locis  imnaginibꝰ.
locos appellamus eos. qui breuit ꝑfecte. insig¬
nite aut natura aut manu sunt absoluti. ut
eos facile naturali memoria cõp̃heudđe. E am¬
plecti qͥamus. ut edes int̾ colũpniũ. angulum
fornicẽ. E alia que his similia sunt. Imagines
sunt forme quedã & note. E simulacrũ ciꝰ rei

Expanded text:
neat et amplificet ratione doctrinae; quapropteneat et amplificet ratione doctrinae; quaproptememoria praeceptione confirmanda est, ut sit egregia, et haec, quae doctrina datur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et illis, qui natura memores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt formae quaedam et notae et simulacra eius rei,
Abbreviated transcription (Latin):
acionẽ bonam id ꝑfic̾e ut res ex aĩo agi uideat᷑.
Nunc ad thesaurũ inuentoꝵ atq ad õim ꝑciũ
rethorice custodem memoriã trãseamꝰ. De Me¬
Emoria utrũ habeat qͥdã ar moria.¬
tificii. an õis ab natura profiascatur:
Aliud dicendi tempus magis idoncũ dabitur
Nũc ꝓ inde atq cõstet in hac re multũ ualere
artem & p̃cepcionẽ ita de ea re loq̃niur. placet
enĩ nob̾ esse arcificiũ meuioriã qͣr placeat. ali¬
as ostendemꝰ in pñcia cuiꝰmodi sit ea aꝑiemus.
Sunt gͥ due memorie. Una naͣlis alt̾a arcificio¬
sa. Naturalis est ea que nr̃is aĩs insita ẽ. ꝙ
simul cũ cogitacione nata. Artificiosa ẽ ea
quã cõfirinat inducio q̃dã & racio p̃ceptionis
Sed qr incet̾is rebus ingenii bonitas mutat᷑ sepe
doctrinã.ars porro nature cõmoda cõfirmat
moria si cui data ẽ egregia simił sit huic arti¬
ficiose. Porro hec artificiosa nature ꝯmoda reci¬

Expanded text:
ationem bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur. ationem bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur. Nunc ad thesaurum inventorum atque ad omnium partium rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmodi sit ea, aperiemus. Sunt igitur duae memoriae: una naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris animis insita est et simul cum cogitatione nata; artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam et ratio praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat  memoria, CAPUT 29 si cui data est egregia, similis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda reti
Abbreviated transcription (Latin):
Sin cõtencio fiet. ꝑ distribuicionẽ. porrec nõe ce¬
leri. brachii ĩ ambulacione pedis dextri. rara suplo¬
sione. acri. E de fixo aspectu uti oportet. Sin ute¬
mur amplificacione ꝓcohortacionẽ. paulo tardi¬
ore. & cõsid̾aciore gestui. cõueniet uti similiꝰ cetẽ¬
ris rebus atq ĩcõtencione ꝑ cõtinuacionẽ. Sin
utem̃ amplificacione ꝑ cõquestionẽ. femineo pla¬
gore & capitis ictu. nõ unꝗͣ sedato .& cõstãt gestu
mesto & turbato uultu uti oportebit. Nõ sum ne¬
scius qͣntũ susceperim negocii. qui motus corporis
expͥmere uerbis. E imit᷑ari scriptura. conatus sum
uoces. Uerũ nec hic cõfisus sum posse fieri. ut de
his rebus satis cõmode scribi posset. nec si id fieri
nõ posset. hoc qđ feci fore inutile e̾e̾ putabã. ꝓpt̾ ea
qđ hic ãmonere uoluimꝰ. qͥd oportet. reliqͣ tra¬
demus exercitacioni. hoc tñ scire oꝑtet pronũci¬

Expanded text:
Si in contentione fiet per distributionem, porrectione ceSi in contentione fiet per distributionem, porrectione celeris brachii, ambulatione pedis dextri, rara subplausione, acri emur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem. Sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, nec, si id fieri non posset, hoc, quod feci, fore inutile putabam, propterea quod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronunti