comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e est participiũ pro noĩe i uoluens eĩ est ꝗuoluit. uolubilis: ꝗ uoluit᷑. anni ãt
uoluuntꝰ nõ uoluũt. ut est atq inse sua ꝑuestigia uoluit᷑ annꝰ. ss fore: futu¬
ros esse. & est deuerbis defectiuis. s reuocato: dicendo reuocato ostendit
italiã unde ᷑ dardanꝰ fuerat. ⁊ a sanguine t̾eucri: theucrũ ꝓdardano posuit.
dardanꝰ enĩ deitalu ꝓfectus est. theucer decreti. quia solent poetę nõia
rus. cũ castor domitor equoꝵ fuerit. itẽ & manib progne pectus signata
cruentũ. ꝓ filomena. Itẽ didonẽ dicit sidoniã cũ sit tyrreia aloci uicinita¬
te. itẽ ꝗd loquar aut syllã nisi cũ phorci fuerit. Et sciendum est in ter
fabulã & argumentũ & historiã hoc interesse quod fabula dicta est res
contra naturam siue facta siue nõ facta: ut depasiphe: historiã est ꝗcquid

Expanded text:
Et est participium pro nomine. ‘Volvens’ enim est qui volvit, ‘volubilis’ qui volvitur. Anni autem Et est participium pro nomine. ‘Volvens’ enim est qui volvit, ‘volubilis’ qui volvitur. Anni autem volvuntur, non volvunt, ut est «atque in se sua per vestigia volvitur annus». FORE futuros esse. Et est de verbis defectivis. REVOCATO dicendo ‘revocato’ ostendit Italiam, unde Dardanus fuerat. A SANGVINE TEVCRI Teucrum pro Dardano posuit - Dardanus enim de Italia profectus est, Teucer de Creta - quia solent poetae nominarus», cum Castor equorum domitor fuerit; item «et manibus Procne pectus signata cruentum» pro ‘Philomela’; item Didonem Sidoniam dicit, cum sit Tyria, a loci vicinitate; item «quid loquar aut Scyllam Nisi?» cum Phorci fuerit. Et sciendum est inter fabulam et argumentum, hoc est historiam, hoc interesse, quod fabula est dicta res contra naturam, sive facta sive non facta, ut de Pasiphae, historia est quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
est quod afflãt. ut fulminis afflauit uentis. & est qđ puniat. ut uel
pater omĩpotens adigat me fulmine adumbras. perẽptorii aũt fulmi¬
ut aiacis oylei: ut ante diximꝰ. u inte: modo contrate: alibi pro signifi¬
scienda regula est. quia omĩa nomina monosillaba grȩca quȩ in latinum
sermonẽ transeunt tertiȩ sunt tm̃ declinationis: & tã latine ꝗͣ grȩce de¬
clinari possunt: ut tros trois et troos: pan panis & panos Ut archadici dic
tũ demore licei. s obitaliam: ne aditaliã ꝑueniãt toto orbe pelluntur:
atq in affrica sũt . sed si diligenter reꝗras: etiã inde pellunt᷑. ait nãq p ho¬
spitio ꝓhibemur arenȩ. ⁊s certe hinc romanos: atꝗ hoc nusꝗͣ legimus. sed
ꝑsilentiũ in telligimꝰ. ut suꝑiꝰ deiunone. audierat.s uoluentib: uolibilibꝰ

Expanded text:
est quod adflet, ut «fulminis adflavit ventis»; est quod puniat, ut «vel est quod adflet, ut «fulminis adflavit ventis»; est quod puniat, ut «vel pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras»: peremptorii autem fulmiut ‘Aiacis Oili’, ut ante diximus. IN TE modo ‘contra te’; alibi ‘pro’ signifiscienda regula est, quia omnia nomina monosyllaba Graeca quae in Latinum sermonem transeunt tertiae sunt tantum declinationis, et tam Latine quam Graece declinari possunt, ut ‘Tros Trois et Troos’, ‘Pan Panis et Panos’, ut «Arcadici dictum Panos de more Lycaei». OB ITALIAM ne ad Italiam perveniant, toto orbe pelluntur. Atqui in Africa sunt. Sed, si diligenter requiras, etiam inde pelluntur; ait namque «hospitio prohibemur harenae». CERTE HINC ROMANOS atqui nusquam hoc legimus sed per silentium intellegimus, ut superius de Iunone audierat. VOLVENTIBVS volubilibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tales: de rebus humanis. ⁊ iactantẽ pectore curas: nunc secũdũ stoicos loꝗt᷑
ꝗ deos dicunt humana curare: interdũ secundũ epicuros poetica utens li¬
centia. ⁊ tristior: comparatm posuit ꝓpositiuo. quando eĩ tristis est uenus.¬
ut nunc tristior diceret᷑: ⁊ oculos suffusa: nitidos oculos latrimis ꝑfusos¬
habens: & figura quȩ fit quotiens participio prȩteriti temporis aꝑassiuo iũ¬
gimus casum acusatiuũ: ut deiectus animũ. mȩsta uultum. dicendo autẽ
nitentes expressit nimiã etiam in lacrimis pulchritudinẽ sicut de eurilia¬
no lacrimȩq decore es ȩternis regis imperiis & fulmine terres: uolunt
quidam suꝑflue regis ad deos referri. terres ad homines. nescientes quia
maioris est potestatis idem posse circa deos quod circa homines. q. &
fulmine terres: nõ sine causa adiecit terres. est ẽi fulmen: quod terret.

Expanded text:
227 Tales de rebus humanis. iactantem pectore curas nunc secundum Stoicos loquitur, 227 Tales de rebus humanis. iactantem pectore curas nunc secundum Stoicos loquitur, qui deos dicunt humana curare, interdum secundum Epicureos, poetica utens licentia. Ad v. 228 Tristior conparativum posuit pro positivo. quando enim tristis est Venus,ut nunc 'tristior' diceretur? sic Sahabens. Et est figura, quae fit quotiens participio praeteriti temporis a passivo iungimus casum accusativum, ut ‘deiectus animum’, ‘maesta vultum’. Dicendo autem ‘nitentes’ expressit nimiam etiam in lacrimis pulchritudinem, sicut de Euryalo «lacrimaeque decorae». AETERNIS REGIS IMPERIIS ET FVLMINE TERRES volunt quidam superfluo ‘regis’ ad deos referri, ‘terres’ ad homines, nescientes quia maioris potestatis est idem posse circa deos quod circa homines. ‘Et fulmine terres’ non sine causa adiecit ‘terres’. Est enim fulmen quod terreat;
Abbreviated transcription (Latin):
epitheton est terraꝵ. nã cetera elementa mobilia s int. sola terra stabilis est.
unde & bruta dicit᷑. ⁊ latos populos: cũ populos numeno plurali dicimus
urbes significamus. cũ uero populum unius multitudinis ciuitatẽ intelligimꝰ.
dispositio carminis. Uituperabile eĩ fuerat. si ex abruto transitũ faceret. quod
in nono fecit: atq ea diuersa penitus dũ parte gerunt᷑ quȩ restameͫ excusa¬
tur uno sermone:atq ea. id est eodem tempore: quod solũ est interpositum.
nũc uero bene transut. quia inducit iouẽ & dereb humanis cogitantem &
affricã respicientẽ. ad quã uenere troiani. unde honestus color est. ut uenus
ad eat iouẽ timens: ne romana fata carthagini concedat. felix eĩ euentus
sequit᷑ loca quȩ respexerit iuppiter: unde insecundo ait. aspice nos hoc
tantũ. & alibi atq oculos rutiloꝵ reicit arui siubi erat futura uictoria. q

Expanded text:
epitheton est terrarum; nam, cum cetera elementa mobilia sint, sola terra stabilis est, epitheton est terrarum; nam, cum cetera elementa mobilia sint, sola terra stabilis est, unde et bruta dicitur. LATOS POPVLOS cum ‘populos’ numero plurali dicimus, urbes significamus; cum vero ‘populum’, unius multitudinem civitatis intellegimus.dispositio carminis. Vituperabile enim fuerat si ex abrupto transitum faceret, quod in nono fecit «atque ea diversa penitus dum parte geruntur»; quae res tamen excusatur uno sermone «atque ea», id est eodem temnunc vero bene transiit, quia inducit Iovem et de rebus humanis cogitantem et Africam respicientem, ad quam venere Troiani. unde honestus color est, ut Venus adeat Iovem, timens ne Romana fata Carthagini concedat; felix enim eventus sequitur loca quae respexerit Iuppiter: unde in secundo ait "aspice nos hoc tantum" et alibi "atque oculos Rutulorum reicit arvis" , ubi erat futura victoria. Ad v.
Abbreviated transcription (Latin):
ficat exitũ uxcoris infelicẽ futurũ. nã se utiq dido interemit. quod autẽ
mercuriũ facit aioue defluentẽ ad occasum descendere idest adima ter¬
rarũ. ostendit amicitias siquidẽ fore. sed minime diuturno tempore ma¬
nere. illud etiã mathematici dicunt uenere in uirgine posita miseri cordẽ
feminã nasci. Atq uirgilius fingit in habitu uirginis uenatricis uenerẽ occur¬
risse filio quod & misericordem postea reginã ꝓbauit eneas: & inuenatio
mus sicut deduco & diduco. nã deduco est ꝓsequor. diduco uͦ diuido.
ueliuolũ: duas res significat. & quod uelis uolat᷑. ut hoc loco & quod uelis
uolat. ut ennius naues ueliuolas. qui & ꝓprie docit & est ista reciꝑca transla¬
tio nauiũ & auiũ. legimus ẽĩ & uelori pandimus alas. & eõtra de apib nare
siationẽ esse & ꝑtis unius. qs iacentes: aut in longum expositas: aut ꝓpriũ

Expanded text:
ficat exitum uxoris infelicem futurum; nam se utique Dido interemit. Quod autem ficat exitum uxoris infelicem futurum; nam se utique Dido interemit. Quod autem Mercurium facit a Iove defluentem ad occasum descendere, id est ad ima terrarum, ostendit amicitias quidem fore, sed minime diuturno tempore permanere. Illud etiam mathematici dicunt, Venere in Virgine posita misericordem feminam nasci; atque ideo Vergilius fingit in habitu virginis venatricis Venerem occurrisse filio, quod et misericordem postea reginam probavit Aenemus, sicut deduco et diduco; nam deduco est prosequor, diduco vero divido. velivolum duas res significat, et quod velis volatur, ut hoc loco, et quod velis volat, ut Ennius "naves velivolas" , qui et proprie dixit. et est ista reciproca translatio navium et avium. legimus enim "et velorum pandimus alas" et contra de apibus "nare slationes, esse et partis unius. IACENTES aut in longum expositas, aut proprium
Abbreviated transcription (Latin):
post eneas ꝑ noctẽ plurima uoluens. Et sciendũ est uirgiliũ nõ semꝑ di¬
cere ortũ uel occasum diei: sed aut intellectui relinquere: ut hoc loco aut
negotiis tempora significare. aũt poetica callopistia nõ omĩa exprimere.
Unde ait horatius in arte poetica nec uerbũ uerbo curabis reddere fidus in¬
terpres quamuis pleriq de translatione grȩcitatis hoc asserant dictũ. ho¬
merus sane ista cõtenes tempora. uniuersa describit. q cũ iup̃r aethere
sumo despiciens economiã istã secũdum mathesin uidet᷑ ordinasse uirgili¬
us nã ioue in altitudine sua posito cũ uenere. significat᷑ quod ꝑ mulierẽ
aliquã felicitas possit euenire: Ergo qm̃ ȩneas in partẽ regni admittet᷑ adido¬
ne poccasionẽ coniugii idcirco hoc poetice pręmisit. Sane & illud animadũ¬
tendũ quod peritissime dixit tristiorẽ uenerẽ fuisse cũ ioue: ex quo signi¬

Expanded text:
post «Aeneas per noctem plurima volvens». Et sciendum est Vergilium non semper dipost «Aeneas per noctem plurima volvens». Et sciendum est Vergilium non semper dicere ortum vel occasum diei, sed aut intellectui relinquere, ut hoc loco, aut negotiis tempora significare. Est autem poetica callopistia non omnia exprimere; unde ait Horatius in Arte Poetica «nec verbum verbo curabis reddere fidus interpres», quamvis plerique de translatione Graecitatis hoc adserant dictum. Homerus sane ista contemnens tempora universa describit. CVM IVPPITER AETHERE SVMMO DESPICIENS oeconomiam istam secundum mathesin videtur ordinasse Vergilius; nam Iove in altitudine sua posito cum Venere significatur quod per mulierem liqua felicitas possit evenire. Ergo, quoniam Aeneas in partem regni admittetur a Didone per occasionem coniugii, idcirco haec poeta praemisit. Sane illud animadvertendum, quod peritissime dixit tristiorem Venerem fuisse cum Iove, ex quo signi
Abbreviated transcription (Latin):
tam nõ adfluentiã quȩsitam. e mensȩq remotȩ: quia apud maiores ip¬
sis apponebant mensas ꝓdischis. inde est mensȩ grata secundȩ: duas
ẽ habebant mensas a unam carnis alterã pomoꝵ. e amissos: nõ reuera
sed ut illo tempore putabant. e exaudire uocatos: aut sub audimus deoꝰ
& quasi quȩstio est quod nõ flectant᷑ precib aut certe hoc dicit. nõ so¬
lum perisse eos sed nec sepulturã habere: ad quã uocent᷑. nouimus enim
quod mortuor umbrȩ ad sepulchra uocan̾t᷑. ut est manesq uocabat
hectoreũ ad tumulũ. & est figura ab eo quod precedit adid quod seꝗt.
qͣ post facta sepulchra manes uocant᷑. ⁊ precipue: preter omẽs quasi aliuis¬
plus pius. s oronti: ꝓorontis ut inmitis achilli. s secũ: propter socios: ut
supra spem uultu simllat. s finis: uel fabulaꝵ uel diei: sequit᷑ nãq paulo

Expanded text:
tam, non affluentiam quaesitam. MENSAEQVE REMOTAE quia apud maiores iptam, non affluentiam quaesitam. MENSAEQVE REMOTAE quia apud maiores ipsas apponebant mensas pro discis; unde est «et mensae grata secundae». Duas enim habebant mensas: unam carnis, alteram pomorum. AMISSOS non re vera, sed ut illo tempore putabant. EXAVDIRE VOCATOS aut subaudimus ‘deos’, et quasi conquestio est, quod non flectantur precibus, aut certe hoc dicit, non solum perisse eos, sed nec sepulturam habere ad quam vocentur. Novimus enim quod mortuorum umbrae ad sepulcra vocabantur, ut est «manesque vocabat Hectoreum ad tumulum». Et est figura, ab eo quod praecedit id quod sequitur, quia post facta sepulcra manes vocantur. PRAECIPVE praeter omnes, quasi pius. ORONTI pro ‘Orontis’, ut «inmitis Achilli». SECVM propter socios, ut supra «spem vultu simulat». FINIS vel fabularum vel diei; sequitur namque paulo
Abbreviated transcription (Latin):
nomini maiores aspirationẽ dabant. nã ahena dicebant. ⁊ tunc: idest postꝗͣ
se lauerint. ⁊ uictu: cibo. unde & cõuictores dicimus: ut horatius. nũc qr si
tibi maecenas conuictor. nã conuiuȩ a conuiuio dicunt᷑. s fusi: polisemus
sermo est. significat ei & discũbentes. ut hoc loco. & fugatos & occisos.ss ĩplen¬
tur: impleor duos casus regit. dicimus eĩ & impleor illiꝰ rei: ut cicero squa¬
loris plenus ac pulueris. & terrentiꝰ plenus rimaꝵ sum: & impleor illam
rem. ut hoc loco. & alibi plenãq sagitis trhaiciis. & iuuenalis leftica ma¬
thonis plena ipso. s ferinȩ : feras dicimus. aut quod om̃i corpore ferun¬
turi aut quod naturali utunt᷑ libertate: & ꝓdesiderio suo ferunt᷑. ⁊ Postꝗͣ
exempta fames: caute ĩ męstitia cibis famem exemptã dicit. id est fuga¬

Expanded text:
nomini maiores aspirationem dabant; nam ‘ahena’ dicebant. TVNC id est postquam nomini maiores aspirationem dabant; nam ‘ahena’ dicebant. TVNC id est postquam se laverunt. VICTV cibo, unde et ‘convictores’ dicimus, ut Horatius «nunc quia sim tibi Maecenas convictor»; nam ‘convivae’ a convivio dicuntur. FVSI polysemus sermo est. Significat enim et ‘discumbentes’, ut hoc loco, et ‘fugatos’ et ‘occisos’. IMPLENTVR ‘impleor’ duos casus regit; dicimus enim et ‘impleor illius rei’, ut Cicero «squaloris plenus ac pulveris», et Terentius «plenus rimarum sum» et ‘impleor illa re’, ut hoc loco ut alibi «plenamque sagittis threiciis» et Iuvenalis «lectica Mathonis plena ipso». FERINAE ‘feras’ dicimus aut quod omni corpore feruntur aut quod naturali utuntur libertate et pro desiderio suo feruntur. POSTQVAM EXEMPTA FAMES caute in maestitia cibis famem exemptam dicit, id est fuga
Abbreviated transcription (Latin):
parant accinguntq operi. accintos eĩm industriosos dicimus: ut horatiꝰ
altius ac nunc prȩcinctis unũ. sicut contra negligentes discinctos uocam.
ut discinctos mulciber afros. ⁊ dapibq futuris: ambitiose dixit ꝗdi
sunt cerui dapes futurȩ: ⁊ tergora: tergus tergoris. unde & tergora co¬
riũ significat. tergũ uero tergi ut templũ templi dorsum significat. ut
salustius: scilicet quia tergis abstinet᷑. ⁊ uiscera nudant: nõ tantum ĩ
testina dicimus: sed quicꝗd sub corio est: ut in albano latinis uisceratio
cdabat᷑. idest caro: est aũt nt̃s hoc uiscus huius uisceris. ut lucretius ui¬
scus gigni sanguenq creari. sanguen autẽ d ideo dixit quia sangiũs
innumero singulari in declinabilia ut ueru cornu genu. ⁊ trementia: pal¬
pitantia adhuc. ss aena locant: quib utebant᷑ non ad elixandas carnes:
sed ad se lauandos heroicis ẽi temporib carne nõ uescebant᷑ elixa: huic ãt

Expanded text:
Accinctos’ enim industrios dicimus, ut Horatius «altius ac nos praecinctis», sicut econtra neglegentes ‘discinctos’ vocamus, ut «discinctos Mulciber Afros». DAPIBVSQVE FVTVRIS ambitiose dixit, quod sunt cervi dapes futurae. TERGORA ‘tergus tergoris’, unde et ‘tergora’, ‘corium’ significat; ‘tergum’ vero ‘tergi’, ut ‘templum templi’, ‘dorsum’ significat, ut Sallustius «scilicet quia tergis abstinetur». VISCERA NVDANT ‘viscera’ non tantum intestina dicimus, sed quicquid sub corio est, ut in Albano monte Latinis visceratio dabatur, id est caro. Est autem nominativus ‘hoc viscus huius visceris’, ut Lucretius «viscus gigni sanguenque creari». ‘Sanguen’ autem ideo dixit, quia ‘sanguinis’ in numero singulari indeclinabilia sunt, ut ‘veru’ ‘cornu’ ‘genu’. TREMENTIA palpitantia adhuc. AËNA LOCANT quibus utebantur non ad elixandas carnes, sed ad se lavandos. Heroicis enim temporibus carne non vescebantur elixa. Huic autem
Abbreviated transcription (Latin):
bus hoc dicentib credidit. unde est. ꝗd uota furentẽ ꝗd delubra uiuãt.¬
s remigio alaꝵ: trãslatio reciproca ut supra diximꝰ. ⁊ citus: cũ eĩ alia
ioue. s ĩprimis: prȩcipue.:s in teucros: ꝓteucris. ut supra diximus.
⁊ꝑ noctem: decet ẽĩ ꝓcũctis regem esse sollicitũ. q alma: alma lux dc̃ã
quod alat uniuersa. unde & alma ceres. ꝙ nos alat. nã phisici dicunt
omia ꝑdiem crescere. quomͦ ergo uirgilius ait exigua tm̃ gelidus ros
nocte reponit: sed hoc ꝓ miraculo positũ est. ut etiã pliniꝰ sentit. ⁊ locos¬
& locos & loca dicimꝰ cũ in numero singulari. locus tm̃ dicamꝰ. Simile
est & iocus nã &e ioca facit & iocos. ut ioca atq seria cũ humilimis exer¬
cere & ꝗͣ multa ioca solent esse in epistolis. & tũ iuuenes agitare iocos.
nõi uerbo copulat᷑ & plerũq eã suam retinee naturã plerũq c̃uertere.

Expanded text:
bus haec dicentibus credidit. Vnde est «quid vota furentem, quid delubra iuvant?bus haec dicentibus credidit. Vnde est «quid vota furentem, quid delubra iuvant?». REMIGIO ALARVM translatio reciproca, ut supra diximus. CITVS cum enim alia Iove. IN PRIMIS praecipue. IN TEVCROS pro ‘Teucris’, ut diximus. PER NOCTEM decet enim pro cunctis regem esse sollicitum. ALMA ‘alma’ lux dicta quod alat universa, unde «et alma Ceres», quod nos alat; nam physici dicunt omnia per diem crescere. Quomodo ergo Vergilius ait «exigua tantum gelidus ros nocte reponet»? Sed hoc et locos et loca dicimus, cum in numero singulari locus tantum dicamus. simile est et iocus, nam et ioca facit et ioci, ut "ioca atque seria cum humillimis exercere" et "quam multa ioca solent esse in epistolis" et "tum iuvenes agitare iocos" nomini verbo copulatur, et plerumque eam suam retinere naturam plerumque convertere.
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas ignorat᷑. simul ad lusit poeta. quia ꝑ cauduceatores id est in ter¬
nũ cios pax solet fieri. S ut terrȩ: ꝓpter illud. quod seꝗt᷑. hospitio ꝓhi¬
bem̾ arenȩ.⁊ pateant: ꝓpter illud cũctus obitaliã terraꝵ clauditur
orbis. ⁊ hospicio: ad hospitiũ. ⁊ ne fati nescia dido: nõ suinã si sciret
exitũ suũ multo magis uetaret. sed fati dixit uoluntatis iouis. sicut
fatis iunonis iniq̃. aut certe fati troianoꝵ ꝗ nõ sponte. sed necessitate.
ad affricã uenerãt. quod utiq ignorabat didõ. illo ẽi tempore ĩ uaden¬
daꝵ terraꝵ causa fuerat nauigatio. ut sallustiꝰ meminit facili cũ mutati¬
one secdum quod etiã excusant troiani. nõ nos aut ferro libicos pen̾ates
populare uenimꝰ. ergo hoc agit᷑. ut discat dido eos ad italiã tendere. quo¬
modo ergo se iungit ȩnee: sed furorꝰ illud est: nõ cõsilii. nã nec sacerdoti¬

Expanded text:
veritas ignoratur. Simul adlusit poeta, quia per caduceatores, id est interveritas ignoratur. Simul adlusit poeta, quia per caduceatores, id est internuntios, pax solet fieri. VT TERRAE propter illud quod sequitur, «hospitio prohibemur harenae». PATEANT propter illud «cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis». HOSPITIO ad hospitium. NE FATI NESCIA DIDO non sui - nam si sciret exitum suum multo magis vetaret - sed ‘fati’ dixit ‘voluntatis Iovis’, sicut «fatis Iunonis iniquae». Aut certe ‘fati Troianorum’, qui non sponte sed necessitate ad Africam venerant, quod utique ignorabat Dido. Illo enim tempore invadendarum terrarum causa fuerat navigatio, ut Sallustius meminit, facili tum mutatione sedum; quod etiam excusant Troiani «non nos aut ferro Libycos populare penates venimus». Ergo hoc agitur ut discat Dido eos ad Italiam tendere. Quomodo ergo se iungit Aeneae? Sed furoris illud est, non consilii. Nam nec sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
ergo cõpages cõpagis qm̃ cõpago usurpatũ est cõpaginis nemo penitus
dicit ⁊ turor ĩpius intus: ut suꝑiꝰ diximꝰ ꝓpter bella ciuilia quo gesti
sunt contra brutũ && cassiũ ab augusto ĩphilippis. cõtra sextũ pompeiũ
ab augusto in sicilia. es Sȩua sedens suꝑ arma: secũdũ antiquã licentuã.
Sciendũ tñ hodic. in .&e. sub. tm̃ cõmunes esse p̃positiones. cęteꝵ suꝑ or
subter iã accusatiuȩ sunt. sicut clam & post. quȩ antea cõmunes fuerũt.
nc̃ in his mutata nat̾a est. Saen:is nodis: nodis nõ centũ. sed catenis. qͦs
cutũ locutione significauit. quȩ sunt catenȩ nodi plures. ⁊s & maiȩ
genitũ: merturium. & est ꝑyfrasis. Cicero in libris de deoꝵ natura plu¬
res dicit esse mercurios. sed indeoꝵ ratione fabulȩ sequendȩ sunt. nã

Expanded text:
Ergo ‘conpages conpagis’, quoniam ‘conpago’ usurpatum est; ‘conpaginis’ enim nemo penitus Ergo ‘conpages conpagis’, quoniam ‘conpago’ usurpatum est; ‘conpaginis’ enim nemo penitus dicit. FVROR IMPIVS INTVS ut superius diximus, propter bella civilia, quae gesta sunt contra Brutum et Cassium ab Augusto in Philippis, contra Sextum Pompeium ab Augusto in Sicilia. SAEVA SEDENS SVPER ARMA secundum antiquam licentiam. Sciendum tamen est hodie ‘in’ et ‘sub’ tantum communes esse praepositiones. Ceterum ‘super’ et ‘subter’ iam accusativae sunt, sicut ‘clam’ et ‘post’, quae ante communes fuerunt; nunc in his mutata natura est. AENIS NODIS non centum nodis, sed catenis, quas circumlocutione significavit, quia sunt catenae nodi plures. ET MAIA GENITVM Mercurium. Et est periphrasis. Cicero in libris De Deorum Natura plures dicit esse Mercurios, sed in deorum ratione fabulae sequendae sunt; nam
Abbreviated transcription (Latin):
gangen quiq ab augusto uicti sunt ait uictorisq arma ꝗrini. ut aũt ꝓ
igrippa remũ poneret. poetico usus est more: nã nomen ex uicino sũp¬
sit. Hoc ergo dicit. Cũ cȩperit uilius cȩsar cȩlũ tenere pacatis om̃ibus
bellis ⁊ uira dabunt augustꝰ &agrippa. Romulus aũt ideo grinus dictꝰ
est uł quod hasta utebatur: quȩ sabinoꝵ lingua curis dr̃. hasta eĩ idest
curis telũ longũ est unde &e securis quasi semicuris. uel ahirano qui
nobilitatẽ. Mars eĩ cũ seuit gradiuus dicit̾: cũ tranꝗllus est ꝗrinus.
deniq in urbe duo eiꝰ templa sunt. unũ ꝗrini intra urbẽ quasi custodis
&e tranꝗlli: aliud in apia uia extra urbem prope portã quasi bellatoris
.iđ gra diui. q dire : cũ aꝑtȩ sunt. ⁊ cõpagib: ambages &e cõpages an¬

Expanded text:
Gangen sunt quique ab Augusto victi sunt, ait «victorisque arma Quirini». Vt autem pro Gangen sunt quique ab Augusto victi sunt, ait «victorisque arma Quirini». Vt autem pro Agrippa ‘Remum’ poneret, poetico usus est more; nam nomen ex vicino sumpsit. Hoc ergo dicit: cum coeperit Iulius Caesar caelum tenere patratis omnibus bellis, iura dabunt Augustus et Agrippa. Romulus autem ideo Quirinus dictus est, vel quod hasta utebatur, quae Sabinorum lingua ‘curis’ dicitur, - hasta enim, id est curis, telum longum est, unde et ‘securis’, quasi semicuris - vel a κοίρανοϛ nobilitatem; Mars enim cum saevit ‘Gradivus’ dicitur, cum tranquillus est ‘Quirinus’. Denique in urbe duo eius templa sunt: unum Quirini intra urbem, quasi custodis et tranquilli, aliud in Appia via extra urbem prope portam, quasi bellatoris, id est Gradivi. DIRAE cum apertae sunt. CONPAGIBVS ‘ambages’ et ‘conpages’ an
Abbreviated transcription (Latin):
multi sic intelligere uolunt. ut supͣdiximꝰ quia post pestilentiã ad
placandos fr̃ĩs manes geminis omĩb usus est romulus. unde ẽ. Uiden
ut geminȩ stent uertice cristȩ. sed hoc nõ potest quia iteratio est ante
dictoꝵ: aut ordo p̃posterus: si post dictũ cȩsarẽ romulũ repetit. Con¬
stat p̃terea iã templũ patuisse subromulo. Alii uolunt ꝑ hos romanos
intelligi. Uera tñ hoc habet ratio. ꝗrinũ augustũ esse: remũ uero pro
agrippꝰa positũ: qui sororẽ augusti duxit uxorẽ. & cũ eo pariter bella
iractauit. unde parte alia duis &e uentis agrippa secũdis. nã adulans
populus romanꝰ octauiano tria optulit nomina utrũ uellet ꝗrinꝰ an
cȩsar. an augustus uocari. Ille ne unũ eligendo partem lederet quȩ
ĩ georgicis ostendit uirgilius. nã degangaridũ uictoria diceret ꝗ uixta

Expanded text:
multi sic intellegere volunt, ut superius diximus, quia post pestilentiam ad multi sic intellegere volunt, ut superius diximus, quia post pestilentiam ad placandos fratris manes geminis omnibus usus est Romulus; unde est «viden ut geminae stent vertice cristae?». Sed hoc esse non potest, quia iteratio est ante dictorum aut ordo praeposterus, si post dictum Caesarem Romulum repetit. Constat praeterea Iani templum patuisse sub Romulo. Alii volunt per hos Romanos intellegi. Vera tamen hoc habet ratio, Quirinum Augustum esse, Remum vero pro Agrippa positum, qui filiam Augusti duxit uxorem, et cum eo pariter bella tractavit; unde est «parte alia dis et ventis Agrippa secundis». Nam adulans populus Romanus Octaviano tria obtulit nomina, utrum vellet Quirinus, an Caesar, an Augustus vocari. Ille, ne unum eligendo partem laederet quae in Georgicis ostendit Vergilius. Nam cum de Gangaridum victoria diceret, qui iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
ut puguaturi apersent templũ. quod ĩ eo loco fuerat constitutũ quasi
ispem pͥstin auxili. alii dicũt taciũ & romulũ facto federe hoc tẽplũ
ediscasse. unde ce ianus ipse duas facies habet. quasi ostendat duoꝵ
regũ cõitionẽ. uel quod ituri adbellũ debent de pace cogitare. est aliã
melior ratio quod ad preliũ ituri optent reuersionẽ. n cana fides &
uesta: sub audrerit. canã aũt fidẽ dixit uel quod incanis hominibus
ĩuenit᷑ uel quod ei albo paño inuoluta manu sacrificat᷑. ꝑ quod osten¬
dit sidẽ debere esse secretã unde cȩ horatius & albo rara fides colie
uelata pano  uestã: uero religionẽ. quia nullũ sacrificiũ simne igne ẽ¬
unde ipsa ᷤanus in om̃ib sacrificus uocãt᷑. uesta aũt dicta uel ago tñ
ut digamos sit ad iecta. sicut est puer henetꝰ ueneus. uel quod uarus

Expanded text:
ut pugnaturi aperirent templum, quod in eo loco fuerat constitutum, quasi ut pugnaturi aperirent templum, quod in eo loco fuerat constitutum, quasi ad spem pristini auxilii. alii dicunt Tatium et Romulum facto foedere hoc templum aedificasse, unde et Ianus ipse duas facies habet, quasi ut ostendat duorum regum coitionem. vel quod ad bellum ituri debent de pace cogitare. est alia melior ratio, quod ad proelium ituri optent reversionem. Ad v. 292 Cana fides et vesta subaudis 'erit'. canam autem Fidem dixit, vel quod in canis hominibus invenitur, vel quod ei albo panno involuta manu sacrificatur, per quod ostenditur fidem debere esse secretam: unde et Horatius "et albo rara Fides colit velata panno" . Vesta vero pro religione, quia nullum sacrificium sine igne eset ipsa et Ianus in omnibus sacrificiis invocantur. Vesta aut digammos sit adiecta, sicut ᾖρ ver, Ἐνετὸϛ Venetus, vel quod variis
Abbreviated transcription (Latin):
mulu̾s sed meliꝰ sicut eneas. de quo suꝑiꝰ ait. sublimẽq feres ad sidera
celi i dE uoq: aũt semꝑ aͣsimilitudinẽ ponit. ut tu quoq lit̾oribus
nostris q uotis: uel ad uota uel uotis uocabit᷑ : asꝑatũ: id est gȩsare.
cosecrato cũ augustus regnare cȩperit clauso iã templo pax erit ꝑ orbẽ¬
Constat aũt templũ hoc ter esse clausum. pͥmũ regnante numa. ltẽ post
bellũ punicũ scđm. tertiũ post bella aciaca. quȩ confestcit augustus.
quo tempore pax ꝗdem fuit qͣtũ ad externas ꝑtinet gentes. sed bella
flagrauere ciuilia quod & ipse ꝑtrãsitũ tangit dicens. s furor ĩ pius
intus: huiꝰ aũt aperiendi uel claudendi ratio uaria est. alii dicũt romu¬
lo contra sabinos pugnãte cũ ineo esset ut uinceret᷑ calidã aquã exeodẽ
loco erupisse quȩ fugauit exercitũ sabinoꝵ. hinc ergo tratũ morẽ

Expanded text:
mulus’, sed melius ‘sicut Aeneas’, de quo superius ait «sublimemque feres ad sidera mulus’, sed melius ‘sicut Aeneas’, de quo superius ait «sublimemque feres ad sidera caeli». ‘Quoque’ autem semper ad similitudinem ponit, ut «tu quoque litoribus nostris». VOTIS vel ‘ad vota’ vel ‘votis’ vocabitur. ASPERA TVNC id est Caesare consecrato, cum Augustus regnare coeperit, clauso Iaconstat autem templum hoc ter esse clausum: primum regnante Numa, item post bellum Punicum secundum, tertio post bella Actiaca quae confecit Augustus: quo tempore pax quidem fuit quantum ad exteras pertinet gentes, sed bella flagravere civilia, quod et ipse per transitum tangit dicens 'Furor impius intus'. huius autem aperiendi vel claudendi templi ratio varia est. alii dicunt Romulo contra Sabinos pugnante, cum in eo esset ut vinceretur, calidam aquam ex eodem loco erupisse, quae fugavit exercitum Sabinorum: hinc ergo tractum morem,
Abbreviated transcription (Latin):
caius prȩnomen est. uilius aiulo. cęrsar uel quod cȩso uentre matris
natus est: uel quod auus eiꝰ in affrica manu ꝓpͥa occidit elephantĩ qui
cit .&e post mortẽ eiꝰ cũ sutdi funebres ab augusto eius filio adoptiuo
darentur stella medio die uisa est. unde est. ecce dionei processit cesa¬
ris astrũ. q amagno: sicut alexander sicut pompeiꝰ. ⁊ olim. mͦ futuri
reuera ioriente fuit. eȩter egiptit in qua tholomeũ uicit in australi
est plaga.s: honustũ: inter honustũ &oneratũ hoc interest. quod
oneratus est qualicũq depressus pondere. honustus uero cuiꝰ onus ip̃m
honor est: ut siꝗs spolia hostiũ ferat. sed oneratꝰ aspirationẽ nõ habet.
quia ab onere uenit. honustus uero quia etiã ab honore descendit retinet
aspirationem. q accipiet secura: quia post mortẽ cȩsar meruit aram.
fastigiũ. Nlamen ut cicero ĩphilipicis: hic quoq potest intelligi: sicut ro¬

Expanded text:
ulius ab Iulo, Caesar vel quod caeso matris ventre natus est vel quod avus eius in Africa manu propria occidit elephantem, quicit, et post mortem eius, cum ludi funebres ab Augusto eius adoptivo filio darentur, stella medio die visa est, unde est «ecce Dionaei processit Caesaris astrum». A MAGNO sicut Alexander, sicut Pompeius. OLIM modo futuri re vera in oriente fuit. Ceterum Aegyptus, in qua Ptolomaeum vicit, in australi est plaga. HONVSTVM inter ‘honustum’ et ‘oneratum’ hoc interest, quod ‘oneratus’ est qualicumque pressus pondere, ‘honustus’ vero cui onus ipsum honori est, ut si quis spolia hostium ferat. Sed ‘oneratus’ adspirationem non habet, quia ab onere venit, ‘honustus’ vero, quia etiam ab honore descendit, retinet adspirationem. ACCIPIES SECVRA quia post mortem Caesar meruit aram, fastigium, flaminem, ut Cicero in Philippicis. HIC QVOQVE potest intellegi ‘sicut Ro
Abbreviated transcription (Latin):
duo: quã rem breuiter tangit: dicendo facti de noĩe. et nõ tegere sed
circũdare. qs facti de noĩe: uerbũ de causȩ qualitate significat: qr

Expanded text:
duo; quam rem leviter tangit Vergilius dicendo ‘facti de nomine’ et non ‘tegere’, sed duo; quam rem leviter tangit Vergilius dicendo ‘facti de nomine’ et non ‘tegere’, sed ‘circumdare’. ‘Facti de nomine’ id est de causae qualitate. TERGO pr
Abbreviated transcription (Latin):
di: hoc est ꝗ timebant. ne lederent᷑. unde est illud in quarto. & qͦs
sydonia uix urbe reuelli. quiã nõ uoluntate sed timore cõuenerãt.
lionis opes pelago: quas pigmalion iã suas putabat. unde ẽ inquarto
ulta uirũ: quȩ ẽĩ maior auãropena ꝗͣ pecuniã ꝓpter quã deliquerat
perdere : remoue hoc. & falsum est ulta uirũ: sciendũ aũt quod
clam tangit historiã. moris eĩ erat ut depecunia publica phenices
misso arege auro de ꝑegrinis frumenta coemerent: dido aũt apigma¬
lione adhunc usum paratas naues abstulerat. quã cũ fugientẽ afra¬
tre missi sequerent᷑ illa aurũ precipitauit ĩ mare. quare uisa sequẽ¬
noua ciuitas ut docet liu̾ius. Mercatiq solũ facti de noĩe bixsam:
adpulsa ad libiã dido cũ abiarba pelleret᷑ petiit callide ut emeret
riũ intenuissimas corigias sec̾tũ tetendit. occupauitq stadia uiginti &¬

Expanded text:
di, hoc est qui timebant ne laederentur, unde est illud in quarto «quos di, hoc est qui timebant ne laederentur, unde est illud in quarto «quos Sidonia vix urbe revelli», quia non voluntate, sed aut odio aut LIONIS OPES PELAGO quas Pygmalion iam suas putabat, unde est in quarto lta virum». Quae enim avaro maior poena quam pecuniam propter quam deliquerat perdere? Remove hoc, et falsum est «ulta virum». Sciendum autem quod clam tangit historiam. Moris enim erat, ut de pecunia publica Phoenices misso a rege auro de peregrinis frumenta conveherent. Dido autem a Pygmalione ad hunc usum paratas naves abstulerat: quam cum fugientem a fratre missi sequerentur, aurum illa praecipitavit in mare, qua re visa sequen‘nova civitas’, ut docet Livius. MERCATIQVE SOLVM, FACTI DE NOMINE BYRSAM adpulsa ad Libyam Dido cum ab Hiarba pelleretur, petit callide ut emeret rium in fila propemodum sectum tetendit occupavitque stadia viginti
Abbreviated transcription (Latin):
& uulnera dira tegentẽ hoc est cȩlantẽ ꝗd eĩ tegeret om̃i pałte trũ¬
catus. ⁊ s retexit: ecce hic planiꝰ ꝗd sit nudauit ostendit. s tũ celerare
fugam: celeriter abire : unͣ dicimus cursum celero. ⁊: surdet: secũdũ
naturã duȩ sunt sillabȩ. sed multi trisyllabũ putãt. quod etiã si ĩueniat᷑
solutio dicenda est. quomꝰ dicimꝰ dena & aena. hoc aũt solũ hui̾modi uer¬
bũ in latino inuenit᷑. :⁊ thesauros: hoc nomen n nõ habet. sicut athlis
gigas thors abbas pallas: licet ĩ obliꝗs casib inueniat᷑: sicut nec formo¬
sus quia deriuatiuũ est aforma formosus ut aspetie speciosus & ab
dido aut certe ad magnitudinem ꝑtinet idest tantũ ꝗͣtũ nullusũ
ꝗͣ nosse potuit. s hii commota: supͣdictis om̃ib ⁊ ꝗb aut odiũ
tͥrudele tyranni. aut metus acer erat: oderant lesi metuebant ledẽ¬

Expanded text:
«et vulnera dira tegentem» hoc est celantem. Quid enim tegeret undique trun«et vulnera dira tegentem» hoc est celantem. Quid enim tegeret undique truncatus? RETEXIT ecce hic planius quid sit ‘nudavit’ ostendit. CELERARE FVGAM celeriter abire, ut dicimus ‘cursum celero’. SVADET secundum naturam duae sunt syllabae, sed multi trisyllabum putant. Quod etiam si inveniatur, solutio dicenda est, quo modo dicimus ‘aena’ et ‘aena’. Hoc autem solum huius modi verbum in Latino invenitur. THESAVROS hoc nomen ‘n’ non habet, sicut ‘Atlas’, ‘gigas’, Thoas’, ‘Abas’, ‘Pallas’, licet in obliquis casibus inveniatur; sicut nec ‘formosus’, quia derivatum est a forma, ut a specie ‘speciosus’, ab Dido, aut certe ad magnitudinem pertinet, id est tantum quantum nullus umquam novit. HIS COMMOTA supra dictis omnibus. QVIBVS AVT ODIVM CRVDELE TYRANNI AVT METVS ACER ERAT oderant laesi, metuebant laeden
Abbreviated transcription (Latin):
germanȩ cirea maritũ uimio: obquẽ se post mortẽ schei interi me¬
re posse credebat᷑. nec cĩ seꝗt᷑ ut occiso sicheo ip̃e statĩ potiret᷑ auris
nͥ ce iã dido periret. amores aũtplurali numero ad uoluptatẽ ꝑtinẽt
ut securus amoꝵ. ꝗ uiuenũ tibi semꝑ erant. singulari etiã ad religi¬
onẽ. ⁊ egrã: mestam anxiã. ⁊. Mlulta malus simulans uana sꝑe lu¬
sit aman̾tem: atꝗ legimꝰ ꝗs fallere possit amantẽ. sed hic nimia pig¬
malionis ostendit᷑ malitia. quȩ etiã amantẽ fefellit:⁊ uana spe:
quia dicebat eũ reuerti. s lusit: decepit. s in soñis: ib eo quod est
sonium syneresis est. ut peculi ꝓpeculii. si aũt a sono uenit: ĩ soñis.
idest dũ soños caꝑet. & crudeles aras: epitheton hoc de causa est
nã arȩ piȩ sunt. s nudauit. indicauit. uñ econtra insextꝰ habemꝰ

Expanded text:
germanae circa maritum nimio, ob quem se post mortem Sychaei interimegermanae circa maritum nimio, ob quem se post mortem Sychaei interimere posse credebatur; nec enim sequitur ut occiso Sychaeo ipse statim potiretur auri, nisi etiam Dido periret. ‘Amores’ autem plurali numero ad voluptatem pertinent, ut «securus amorum, qui iuvenum tibi semper erant», singulari etiam ad religionem. AEGRAM maestam, anxiam. MVLTA MALVS SIMVLANS VANA SPE LVSIT AMANTEM atqui legimus «quis fallere possit amantem?». Sed hic nimia Pygmalionis ostenditur malitia quae etiam amantem fefellit. ‘Vana spe’ quia dicebat eum reverti. ‘Lusit’ decepit. IN SOMNIS si ab eo quod est ‘somnium’, synizesis est, ut ‘peculi’ pro ‘peculii’; si autem a somno venit, ‘in somnis’, id est dum somnos caperet. CRVDELIS ARAS epitheton hoc de causa est; nam arae piae sunt. NVDAVIT indicavit, unde contra in sexto habemus
Abbreviated transcription (Latin):
spera inuenit noĩa. uł ĩ metro nõ stantia: aut mutat ea aut de his aliꝗd
in appellatiuis euenit. si tñ de ꝓpͥis originẽ ducant: ut sicanio preten¬
ta sinu.quia uonit asicano rege siciliȩ. ⁊ miserȩ: dt̃s est nõ aduerbiũ.
nom̃ĩb: id est auguruis. & secũdũ romanos locutus est. ꝗuil nͥ captatis
faciebant augurus p̃cipue nuptias. lucanꝰ. contentiq auspice bruto.
luuenalis. ueniet cũ signatorib auspex. s tẏri: aduerbiũ est. q scelere
ante alios immanior omĩs: quos intermedius uenit furor: iunge totũ
nã aliter nõ ꝓcedit. si segreges quos intermediꝰ uenit furor cũ ip̃ẽ dicat
licet simulatis fuisse tñ amicitias simul nas acrificabant. ac si diceret
sceleratior athreo oe thyeste. uel & teocle & polinice⁊ Ille sycheum.
securi peligi atq mei ĩd cõtẽptores: aut certe securus erat de amore

Expanded text:
spera invenit nomina vel in metro non stantia, aut mutat ea aut de his aliquid spera invenit nomina vel in metro non stantia, aut mutat ea aut de his aliquid in appellativis evenit, si tamen de propriis originem ducant, ut «Sicanio praetenta sinu», quia venit a Sicano, rege Siciliae. MISERAE dativus est, non adverbium. OMINIBVS auguriis. Et secundum Romanos locutus est, qui nihil nisi captatis faciebant auguriis, et praecipue nuptias. Lucanus «contentique auspice Bruto». Iuvenalis «veniet cum signatoribus auspex». TYRI adverbium est. SCELERE ANTE ALIOS IMMANIOR OMNES QVOS INTER MEDIOS VENIT FVROR iunge totum. Nam aliter non procedit, si segreges ‘quos inter medios venit furor’, cum ipse dicat, licet simulatas, fuisse tamen amicitias; simul namque sacrificabant. Ac si diceret ‘sceleratior Atreo et Thyeste’, vel ‘Eteocle et Polynice’. ILLE SYCHAEVM «securi pelagi atque mei», id est contemptores; aut certe securus erat de amore
Abbreviated transcription (Latin):
ideo & numero usus est singulari. ⁊ punica regna uides: hic atentum
facit eneã.. tyrios: nil interest utrũ tyrios an sydonas dicat. noĩa ẽi ut¬
diximꝰ de uicino mutant᷑.  & agenoris urbem: quã fecerunt agenori¬
ciuitate. q Sed fines libici: ante dicta dubia esse potuerũt. nũc aꝑte
regionẽ ostendit dicendo libicos fines. tyrii eĩ &e alibi esse potuerũt.s
intractabile: in suꝑabile: asperũ. seuũ. ⁊ germanũ fugiens: hoc loco qͣi¬
ĩstupuit eneas. unde auditoris auiditati p̃scribit uenꝰ dicens longam
esse in uiriã iđ causam ab eo quod seꝗt᷑ id quod p̃cedit: ut supͣ spem
uultu simulat. s longe ambages: iđ circuitꝰ. ⁊ fastigia: pͥmordia. qr
scit longã esse historiam carthagins. ut salustiꝰ. de carthagine silere me¬
lius puto ꝗͣ parũ dicere.  Huic c̃iunx sẏcheꝰ erat: quotiens poeta a¬

Expanded text:
Ideo et numero usus est singulari. PVNICA REGNA VIDES his adtentum Ideo et numero usus est singulari. PVNICA REGNA VIDES his adtentum facit Aeneam. TYRIOS nihil interest utrum ‘Tyrios’ an ‘Sidonina de vicino mutuantur. AGENORIS VRBEM quam fecerunt AgenoriEuboeae. SED FINES LIBYCI ante dicta dubia esse potuerunt; nunc aperte regionem ostendit dicendo Libycos fines. Tyrii enim et alibi esse potuerunt. INTRACTABILE insuperabile, asperum, saevum. GERMANVM FVGIENS hoc loco quasi stupuit Aeneas; unde auditoris aviditati praescribit Venus dicens longam esse iniuriam, id est causam, ab eo quod sequitur id quod praecedit, ut supra «spem vultu simulat». LONGAE AMBAGES id est circuitus. FASTIGIA primordia, quia scit longam esse historiam Carthaginis, ut Sallustius «sed de Carthagine silere melius puto quam parum dicere». HVIC CONIVNX SYCHAEVS ERAT quotiens poeta a
Abbreviated transcription (Latin):
uersus unã ẽi plus hibet syllabam: ꝗ quotiens fit debet sequens uersus auo¬
aali incipereiuit hoc loco. Itẽ omia mercurio si milis uocẽq colorẽq && eriuis
flauos. nisi forte syneresis fiat in fine. iduociliũ collisio. ut est. ñ cura¬
peculi. hic ẽi nõ est necessẽ. ut sequens auocali uersus incipiat. q hostia
dextra : hostiȩ dicunt᷑ sacrificia quȩ abhis funt: qui in hostẽ ꝑgunt.
uictimȩ  sacrificia: quȩ post uictoriã fiunt. sed hȩc licenter c̃fundit auc¬
toritas. q tali me dignor honore : iđ sacrificio. & aut uult se ꝓbare
nõ numen. sed uirginem tyriam aut certe quia paphię ueneri. quȩ cypri
colit̾. ture tm̃ sacrificat᷑ &e florib. ss dignor: dignã me iudico ut cõ¬
uigio anchisa ueneris dignate suꝑbo. iđ digne habite. q purpureᷤ:. aut
pulchro aut rosei coloris. s suras uincire coturno: coturni sunt calcia¬
menta uenatoriã: suras quoq uincentia. quoꝵ ꝗuis ueriq aptꝰ est pedi

Expanded text:
ersus, unam enim plus habet syllabam. Qui quotiens fit debet sequens versus a vocali incipere, ut hoc loco, item «omnia Mercurio similis, vocemque coloremque et crines flavos», nisi forte synizesis fiat in fine, id est vocalium conlisio, ut est «npeculi»; hic enim non est necesse ut sequens versus a vocali incipiat. HOSTIA DEXTRA ‘hostiae’ dicuntur sacrificia quae ab his fiunt qui in hostem pergunt, ‘victimae’ vero sacrificia quae post victoriam fiunt. Sed haec licenter confundit auctoritas. TALI ME DIGNOR HONORE id est sacrificio. Et aut vult se probare non numen, sed virginem Tyriam, aut certe quia Paphiae Veneri, quae Cypri colitur, ture tantum sacrificatur et floribus. DIGNOR dignam me iudico, ut «coniugio Anchisa, Veneris dignate superbo», id est digne habite. PVRPVREO aut pulchro aut russati coloris. SVRAS VINCIRE COTVRNO coturni sunt calciamenta venatoria, crura quoque vincientia, quorum quivis utrique aptus est pedi.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ quȩ sint duris agrestib arma. s troia: differentia in hoc sermone est. et in
sensu et in sulabis. na cũ prouinciam dicimus: et pͥncipale est nomen: et breuis
est tro. quando autẽ non est pͥncipale & diriuatio est & longa est tro: ut troiꝰ
eneas. n gata: persicus sermo est. & significat diuitias: est aũt generis femi
demus & opes. ⁊ lam ualidã: teuma est ab inferiorib: uicit hiems: quod fit
et a superiorib & amedio plerũq et adutrũq respondet: ut troiugena in ter¬
dicta & sequentia concludit. ⁊ llionei: anthitosis est: pro gt̃o ^ datm̃ posuit.
strictũ esse gtm: ut ip̃e sit qui et datiuus. quod & si forte contingat non re¬
no ei sermone a passiuo uerbo presens participiũ non est. neq ab actiuo prs¬

Expanded text:
et quae sint duris agrestibus arma». TROIA differentia in hoc sermone est et in et quae sint duris agrestibus arma». TROIA differentia in hoc sermone est et in sensu et in syllabis. Nam cum provinciam dicimus et principale est nomen, brevis est ‘Tro’. Quando autem non est principale et derivatio est, longa est ‘Tro.’, ut «Troius Aeneas». GAZA Persicus sermo est et significat divitias; est autem generis femidemus. IAM VALIDAM zeugma est ab inferioribus ‘vicit hiems’. Quod fit et a superioribus et a medio, plerumque et ad utrumque respondet, ut «Troiugena, interdicta et sequentia concludit. ILIONEI antiptosis est; pro genetivo enim dativumstrictum esse genetivum, ut ipse sit qui et dativus. Quod si forte contingat, non reno enim sermone a passivo verbo praesens participium non est, neque ab activo pr
Abbreviated transcription (Latin):
re: parere eĩ est obedire: ut paret amor dictis. apparere aũt uideri ut apparet
liquido sublimis in aere nisus: et hȩc obseliatio diligenter obseruanda est: lic&
eam autores metri causa clausule ue plerũq corumpant. es rari: uel propter
maris magnitudinẽ: uel quia una perierat nauis.÷. nantes: pͥma uerbi positio
est . no. nas: nat. unde est nare ꝑȩstatẽ liquidam: et pͥma sillaba naturaliter lon¬
ꝗa est. licet na breuis sit in eadem significatione. s: in gurgite uasto: tapinosis
est idest rei magnȩ humilis expositio. prudenter tamen uirgilius humilitatẽ
sermonis epitheto subleuat. ut hoc loco uasto addidit. Itẽ cũ de equo loqueret᷑
ait cauernas ingentes. ÷. arna uirũ: bene addidit uirũ. arma eĩ dicunt᷑ cuncta

Expanded text:
re’. ‘Parere’ enim est ‘oboedire’, ut «paret amor dictis», ‘apparere’ autem, ‘videri’, ut «apparet re’. ‘Parere’ enim est ‘oboedire’, ut «paret amor dictis», ‘apparere’ autem, ‘videri’, ut «apparet liquido sublimis in aëre Nisus». Et haec observatio diligenter custodiri debet, licet eam auctores metri causa plerumque corrumpant. RARI vel propter maris magnitudinem vel quia una perierat navis. NANTES prima verbi positio est ‘no nas nat’, unde est «nare per aestatem liquidam». Et prima syllaba naturaliter longa est, licet ‘natare’ ‘na’ brevis sit in eadem significatione. IN GVRGITE VASTO tapinosis est, id est rei magnae humilis expositio. Prudenter tamen Vergilius humilitatem sermonis epitheto sublevat, ut hoc loco ‘vasto’ addidit. Item cum de equo loqueretur ait «cavernas ingentes». ARMA VIRVM bene addidit ‘virum’. ‘Arma’ enim dicuntur cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
est. aut ab aquilone qui flat amundi uertice hoc est aseptentrione ut ipse ali¬
bi hic uertex nobis semper sublimis. : magister: leucaspis: ut insextolibͦ leu¬
caspim et licie ductorem classis orontem: nter: sȩpius finitus numerus pro
infinito. crebros enĩ fluctus facit aquilo. ut salustius crebitate flu̾tuũ facit ut
aquilo solet. ⁊ ibidem: ibidem & ubinã multi dubitant ubi debeat esse accẽtꝰ.
quia ibi & ubi naturaliter breues sunt: sed ratione finalitatis plerũq producũt᷑
in uersu nescientes hanc esse rationẽ: quia pronũtiationis causa contra usũ
latinũ: silłis ultimis quib particulȩ ad iungunt᷑ accentus tribuit᷑: ut musaq
ille ne huiusce. sic ergo & ibidem.⁊ ap̃parent: aliud est parere & aliud appare¬

Expanded text:
est, aut ab Aquilone, qui flat a mundi vertice, hoc est a septentrione, ut ipse aliest, aut ab Aquilone, qui flat a mundi vertice, hoc est a septentrione, ut ipse alibi «hic vertex nobis semper sublimis». MAGISTER Leucaspis, ut in sexto libro «Leucaspim et Lyciae ductorem classis Orontem». TER saepius, finitus numerus pro infinito. Crebros enim fluctus facit Aquilo, ut Sallustius «crebritate fluctuum ut Aquilone solet». IBIDEM ‘ibidem’ et ‘ubinam’ multi dubitant ubi esse debeat accentus, quia ‘ibi’ et ‘ubi’ naturaliter breves sunt sed ratione finalitatis plerumque producuntur in versu, nescientes hanc esse rationem, quia pronuntiationis causa contra usum Latinum syllabis ultimis, quibus particulae adiunguntur, accentus tribuitur, ut ‘musaque’, ‘illene’, ‘huiusce’. Sic ergo et ‘ibidem’. APPARENT aliud est ‘parere’ et aliud ‘appare
Abbreviated transcription (Latin):
& sardiniam sunt: quȩ saxa obhoc itali aras uocant: quod ibi afri & romani
sedus inierunt: & fines inperũ sui illic esse uoluerunt: unde & dido litora lit¬
torib contraria fluctib undas inprecor: quȩ are asisenna propiciȩ dicuntur.¬
i saxa uocant itali mediisq̃ in fluctib aras: ordo est. quȩ saxa in mediis fuctib
res natura in pares magnitudine ut salustius dicit. ⁊ litios: hi troue ad auxr¬
lium conuenerant qui mortuo rege pandaro ȩneam secuti sunt. unde dem
secundo ait: comitũ ad fluxisse nouoꝵ .i. fidũ: fidelem. utrũq nomen idem
significat. ⁊ ip̃ius ante oculos: ad maiorẽ dolorem. unde alibi: quȩq ip̃e miser¬
rima uidi: itẽ. qui nati coram me cernere lȩtũ fecisti. s ingens pontus. magua
pars ponti: & est tropus sinẽ doche. ⁊ auertice: aut apuppiꝰ quȩ uertex nauis

Expanded text:
et Sardiniam sunt, quae saxa ob hoc Itali aras vocant, quod ibi Afri et Romani et Sardiniam sunt, quae saxa ob hoc Itali aras vocant, quod ibi Afri et Romani foedus inierunt et fines imperii sui illic esse voluerunt. Vnde et Dido «litora litoribus contraria, fluctibus undas inprecor». Quae arae a Sisenna «propitiae» vocantur. SAXA VOCANT ITALI MEDIIS QVAE IN FLVCTIBVS ARAS ordo est ‘quae saxa in mediis fluctibus res natura, impares magnitudine», ut Sallustius dicit. LYCIOS hi Troiae ad auxilium venerant, qui mortuo rege Pandaro Aeneam secuti sunt, unde et in secundo ait «comitum adfluxisse novorum». FIDVM fidelem. Vtrumque nomen idem significat. IPSIVS ANTE OCVLOS ad maiorem dolorem; unde alibi «quaeque ipse miserrima vidi», item «qui nati coram me cernere letum fecisti». INGENS PONTVS magna pars ponti. Et est tropus synecdoche. A VERTICE aut a puppi, quae vertex navis