comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utioq fateatur: querat tam̃ aliquam defensionẽ.
⁊ facti inutilitatem. aut turpitudinem cũ indig¬
natione ꝓferre. De fensoris ẽ. nullũ factũ inutile.
neq turpe. neq item utile. neq honestũ putari o¬
portere. nisi quo animo. quo temꝑe. qua de causa.
factum sit intelligatur. Qui locus ita communis
ẽ. ut bene tractatus in hac causa magno ad ꝑsua-¬
dendũ mom̃to futurus sit. Et alt̾ locus ꝑ quem
magna cũ amplificatione beneficii magnitudo ex
utilitate. aut honestate. aut facti necefsitudine
demonstratur. Et t̾cius ꝑ quẽ res ex pressa uerb̃
ante oçculos eoꝵ qui audiunt ponitur. ut ipsi qͦq¬
se id̃ facturos fuisse arbitrentur. si sibi illa res. aut ea
faciendi causa ꝑ idem tempus accidisset. Relatio crimi¬
nis ẽ. cum reus id qd̃ arguitur confessus. alterius se in¬
ductum peccato: ure fecisse demonstrat. Ea ẽ huiꝰ mõi.

Expanded text:
utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, et facti inutilitatem aut turpitudinem cum indignatione pro- ferre; defensoris est, nullum factum inutile neque turpe neque item utile neque honestum putari opor- tere, nisi, quo animo, quo tempore, qua de causa fac- tum sit, intellegatur; qui locus ita communis est, ut bene tractatus in hac causa magno ad persuadendum momento futurus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut honestate aut facti necessitudine demonstratur; et tertius, per quem res expressa verbis ante oculos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arguitur, confessus alterius se inductum peccato iure fecisse demonstrat. ea est huiusmodi:
Abbreviated transcription (Latin):
gis nec̾ium fuisse. illud qd̃ uitarit reus quã illõ
qd̾ fecit. honesti aũ ⁊ ucilis ⁊ necessarii us ⁊ na¬
tura in delibentionis p̃ceptis cognoscetur. Deiñ opor¬
tebit ipsam illam comꝑatiuam iudicationẽ expo¬
nere taniquã causam deliberatiuam. ⁊ de ea ex deli¬
beracionis p̃ceptis deinceps dicere. Sit enim ħ iudi¬
catio quam añ ex posiumus. Cum om̃s ꝑeturi mili
milites eẽnt. nisi ad hanc pactionem uenissent. u¬
trum sacius fu̾it ꝑire milttes an ad hanc pactionẽ
uenire. h ᷤ ex locis deliberationis quasi aliquã in con¬
sultacionem res ueniat. tractari oportebit.¶ Defensor
aiĩ quib in locis ab accusatore alie constitutiones
erunt inducte. in hiis ipse quoq ex hiiso constituci¬
onib defensionem comꝑabit. Ceteros aũ om̃s locoꝰ
qui ad ipsam comꝑationem ꝑtinebunt: ex contra¬
no tractabit. loci aũ cõmunes erant accusatoris
in eũ. qui: cũ de facto turpi aliquo aut initili. aut

Expanded text:
gis necessarium fuisse illud, quod vitarit reus, quam illud, quod fecerit. honesti autem et utilis et necessarii vis et natura in deliberationis praecep- tis cognoscetur. deinde oportebit ipsam illam com- parativam iudicationem exponere tamquam causam deliberativam et de ea ex deliberationis praeceptis dicere. sit enim haec iudicatio, quam ante expo- suimus: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit perire milites, an ad hanc pactionem venire? hoc ex locis deliberationis, quasi aliquam in consultationem res veniat, tractari oportebit. Defensor autem, quibus in locis ab accusatore aliae constitutiones erunt inductae, in iis ipse quoque ex isdem constitutionibus defensionem comparabit; ceteros autem omnes locos, qui ad ipsam comparationem pertinebunt, ex contrario tractabit. Loci communes autem erunt: accusatoris in eum, qui, cum de facto turpi aliquo aut inutili aut
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to bonoꝵ ⁊ cõmuni oĩũ ꝑnicie plurimũ possint. cum
p̃sertim ħ sit unũ qd ad om̃s res ⁊ pruatas ⁊ publicas
maxime ꝑtineat. hoc cuta. hoc honesta. hoc illustris. hoc
eos uita iocunda fiat. Nam hinc ad rẽ .p. pluria cõmo¬
hic cũ ad ipsos qui eam adepti sunt. laus. honor. dignitaᷤᷤ
cõꝑatur. Ac mͥ quid̃ uidentur homines cũ multis reb
hunuiliores ⁊ infirmiores sint: hac re maxime bestiiꝰ
p̃stare qd loqui possunt. Quare p̃clariĩ quiodã m̃ uidr̃
adeptus is÷ qui quare hoĩes bestis p̃stent. ea inre. hõu¬
b ipsis añcellat. hoc si forte ñ netura mͦ neq excritaci¬
Sec antequã de preceptis oratoris dicamiis. uierͤ
dicendĩ de genere ipsius artis. de officio. de fine. de ma¬
ceria. de parcib. Nam his rebis cognitis. facilius et
cxpedicius animis cuuisq ipsam rationem ac uiam
artis considerare poterit:

Expanded text:
mento bonorum, et communi omnium pernicie plurimum possint: cum mento bonorum, et communi omnium pernicie plurimum possint: cum praesertim hocidem sit, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime pertineat: hoc tuta, hoc honesta, hoc illustris, hoc eodem vita iucunda fiat. 5. Nam hinc ad rempublicam plurima commohinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honor, dignitas comparatur. ac mihi quidem vi- dentur homines, cum multis rebus humiliores et in- firmiores sint, hac re maxime bestiis praestare, quod loqui possunt. quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. hoc si forte non natura modo neque exercitatiSed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis considerare poterit
Abbreviated transcription (Latin):
blicam gereretuideretur. hinc nimirum non inuna cum
ad gubernacula.R .ẜ. temenirii atq audaces homines acces¬
sissent: maruna ac miserrima naufragia fiebant. Quibꝰ
rebus cantum odii atq inuidie suscepit eloquentia: ut
homines uigeniossimi quasi exaliqua tempestate turbita
in portum. sic ex sediciosa ac tumultuosa uita se in studiũ
aliquod tiaiderent quietum. Quare mͥi uidetur postea cota
studia recta acq ꝑhonesta ꝑ ocium concebrata ab optimis enitu¬
isse. ħoc uͦ aplerisq eorũ desertum obsoleuisse. eo tẽꝑe quo mł¬
to uehem̃cuis erat retinendũ. ⁊ studiosius adaugendũ. Nã
quo indigniꝰ rem honestimã atq rectissimã iuolabat stul¬
rũ ut uere dicã discipulũ affricanũ. neq gracos affricani
nepoces. quibus in hominib erat sũma uirtus. & sũma
urtute ãplificata auctoritas. ⁊ que his rebus ornam̃to. ⁊
minꝰ eloqñtie studendũ ẽ. ⁊ si ea qͥdã priuatĩ ⁊ publice ꝑuer¬

Expanded text:
blicam gereret, videretur. hinc nimirum non iniuria, cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stulrum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento etminus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam et privatim et publice
Abbreviated transcription (Latin):
uen sanno neqͥdisti barbarĩ conturbent᷑ ut ignoti qui
audiunt unũ putent eligi de multis. ei dicit in aurem

Expanded text:
 Sannio, ne quid is barbaris turbent»; ut ignoti, qui audient, unum putent selegi de multis. Ei dicit in aurem
Abbreviated transcription (Latin):
longũ in homine consiliũ. aut orõ magn̾a. aut uti ser¬
mone pauco. Nam hic facile ẽ intellectu. finitima u̾ba
rerũ dissimiliũ roẽ abusionis eẽ traducta. Transsa¬
tio ẽ cũ u̾bũ in quãdam rem tranffertur ex alia re.
qd̾ ꝓpt̃ similitudinẽ reete uidebitur posse transferi.
Ea gͥ sumitur rei añ oculos ponende ca sic. hic ttali¬
am cumultus exꝑge fecit t̾rore subito. ħ reuitatis cã
sic. Recens aduentus exercitus ertinỹ subito ciuitatẽ.
Obscenitatis uitande c̃a: sie. Cuiꝰ mat̾ cotidianis nũpꝰ¬
ciis delectatur. Augẽndi ca sic. Nullius meror ⁊ cala¬
mitas. istius explere inimicitias ⁊ nefariam saturare
crudelitatẽ potuit. Minuendi ca sic. Magno se p̃di¬
cat auxilio fuisse. quia paululũ in reb difficillimi
tia nocentiũ exaruerunt. uirtute optimatiũ reui

Expanded text:
«longum in homine consilium»; aut: «oratio magna»; aut: «uti pauco sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta. Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex alia re, quod propter similitudinem recte videbitur posse transferri. Ea sumitur rei ante oculos ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincxit subito civitatem.» Obscenitatis vitandae causa, sic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis tia nocentium exaruerunt, virtute optimatium revi
Abbreviated transcription (Latin):
libris nicħ p̃citũ ẽ rethorice p̃ceptionis. Demonstratum ẽ
enĩ quomͦ res in om̃ib geni̾b causanĩ: inuenire oporte¬
at. Dictum ẽ quomͦ pacto eas disponere conueniat. ĩ ra¬
dicũ ẽ qua rõe cẽt ꝓnuntiandũ. Pieceptũ ẽ qua uia me¬
minisse possemus. Demonstratum ẽ quib modis ꝑfecta elo¬
cutio comparetur. Que si sequimur: acute ⁊ cito reꝑiemus.
distincte ⁊ ornate disponemus. grauit̃ ⁊ uenuste ꝓnuntia¬
bimus. firme ⁊ ꝑpecue meminerimus. ornate ⁊ suauiter
eloquemur. Ergo amphius in arte rechorica nichil est.
hec omĩa adipiscemur si roẽs preceptionis diligentia
consequemur et exercitatione:

Expanded text:
libris nihil praeteritum est rhetoricae praeceptionis. Demonstratum est libris nihil praeteritum est rhetoricae praeceptionis. Demonstratum est enim, quomodo res in omnibus generibus causarum invenire oporteat; dictum est, quo pacto eas disponere conveniat; traditum est, qua ratione esset pronuntiandum; praeceptum est, qua via meminisse possemus; demonstratum est, quibus modis perfecta elocutio conpararetur. Qua si sequimur, acute et cito reperiemus, distincte et ordinate disponemus, graviter et venuste pronuntiabimus, firme et perpetue meminerimus, ornate et suaviter eloquemur. Ergo amplius in arte rhetorica nihil est. Haec omnia adipiscemur, si rationes praeceptionis diligentia consequemur exercitation
Abbreviated transcription (Latin):
mum ꝓdest in amplificanda ⁊ cõmuscianda re in huiꝰ mõi
narrationib. Statuit eium rem totam ⁊ ꝓpe ponit añ oculoᷤ.
m̃s roẽs honestande elocutionis studiose collegimus. in
uitatẽ ⁊ dignicatẽ hrẽ in dicendo pot̾is. ut oratorie plane
loquaris. ne nuda atq inornata inuentio: uulgar sermo¬
ne efferatur. Nunc identidem nosmet ipsi nobis instemus.
res enĩ commums agitur ut freqñter ⁊ assidue consequam᷑
tur ñ hñt: aut sibi si disfidunt. aut nesciunt quã itiam se¬
qui debeant que a nobis ab sunt om̃s difficultates. Nam et
sunul libent̃ exercemur ꝓpt̾ amicitiam cuiꝰ iniciũ cogna¬
tio facit : cetera philosophie ratio confirmabit. ⁊ de nobis
ñ diffidimus. ꝓpterea qd aliquantulum ꝓcessimus. ⁊ alia ft̃
meliora que multo intentiꝰ pecimus in uita ut ꝙ̃ si ñ ꝑue
nerimꝰ indicendo qꝰ uolumus: parua pars uite ꝑfectissi¬
me desideret᷑ ⁊uiam quã sequam᷑ habemꝰ. ꝓptẽs qd̃ ui his

Expanded text:
atio plurimum prodest in amplificanda et conmiseranda re huiusmodi enarrationibus. Statuit enim rem totam et prope ponit ante oculos. Omnes rationes honestandae studiose collegimus elocnitatem et suavitatem habere in dicundo poteris, ut oratorie plane loquaris, ne nuda atque inornata inventio vulgari sermone efferatur. Nunc identidem nosmet ipsi nobis instemus - res enim communis agetur -, ut frequenter et adsidue consequamurtur non habent, aut si diffidunt sibi, aut nesciunt, quam viam sequi debeant; quae ab nobis absunt omnes difficultates. Nam et simul libenter exerceamur propter amicitiam, cuius initium cognatio facit, cetera philosophiae ratio confirmabit: et nobis non diffidimus, propterea quod et aliquantum processimus, et alia sunt meicendo quo volumus, parva pars vitae perfectissimae desideretur; et viam quam sequamur, habemus, propterea quod in his
Abbreviated transcription (Latin):
unt face̾ immodeste. ipsi aliquẽ antiquũ oratorem
aut poetam laudant. aut serpturam sic. uti in sta¬
dium rethorice artis ꝓdire ñ aucdeant. Non ausim di¬
cere. s tñ uereor nequa in re laudem modestie uenen¬
tur: in ea ipsa re sint impudentes. Quid enĩ uis tibi
aliquis inquiet. aitẽ tuam scribis. gignis nouas nob̾
p̃ceptiones. eas ipse confirmare ñ potes. ab aliis erem¬
pla sumis. Uide ne facias impudent̃. qui tuo nõi ue¬
lis ex alioꝵ laborib libare laudem. Nam si eoꝵ uo¬
lumina prendennt antiqui oratores ⁊ poete. ⁊ suũ

Expanded text:
unt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetoricae prodire non audeant. CAPUT 5 Non ausim dicere, sed tamen vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suu
Abbreviated transcription (Latin):
pulło aput .l. opinium. ⁊ eius consiluum diu de¬
luit᷑. Nam semꝑ animo bono se in ppłm .r. fuesse nõ
tam facile ꝓbabat. cum coniecturali constitucione uitere¬
ĩuir. quãm ut ꝓpter posterius beneficiuum sibi ignos¬
ceretur cum deprecationis paites adiungẽt. Qporte¬
bit gͥ eum qui sibi ut ignoscatur postulabit com memo¬
rare. si qua sua potit beneficia. et si poci̾t ottendẽ ea ma¬
iora eẽ quã ħ que derelinq̃nt ut plus abeo boni qm̃
mali ꝓfectum ẽẽ udeatur. Deinde maioꝵ suoꝵ be¬
neficia si qua exstabunt ꝓferre. Deiñ ostendere ñ odio
neq crudelitate fecisse qdꝰ fec̾it. s aut stulticia. aut im¬
plsi alicuiꝰ. aut aliqua honesta. aut ꝓbabili causa.
Postea polliceri ⁊ confirmare se er peccato ħ ooctum

Expanded text:
Pullo apud L. Opimium et eius consilium diu dPullo apud L. Opimium et eius consilium diu dluit. nam semper animo bono se in populum Romanum fuisse non tam facile probabat, cum coniecturali con- stitutione uteretur, quam ut propter posterius bene- ficium sibi ignosceretur, cum deprecationis partes ad- iungeret. Oportebit igitur eum, qui sibi ut ignoscatur, postu- labit, commemorare, si qua sua poterit beneficia et, si poterit, ostendere ea maiora esse quam haec, quae deliquerit, ut plus ab eo boni quam mali profectum esse videatur; deinde maiorum suorum beneficia, si qua exstabunt, proferre; deinde ostendere non odio neque crudelitate fecisse, quod fecerit, sed aut stultitia aut inpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili causa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum
Abbreviated transcription (Latin):
postulatio ꝯtinetur. hoc genus uix in uidicio ꝓbart po¬
test. Ioeo q qdͥ ꝯcesso peccato dificile ẽ abeo qui pecca¬
toꝵ under eẽ debet ut ignoscatur impetiure. Quare
parte eiꝰ genis cum causam ñ ineo consituens ut depce¬
ris uti licebit. Ut si ꝑ aliquo claro aut forti iuiro cuiꝰ in ir
.p. multa sunt beneficia dixis possis cum uidearis ñ uti
dep̃catione uti tñ adhunc modũ. Qđ si uidices hic ꝓsu
is heneficiis ꝓ suo studio qd̃ in uos semꝑ habuit tali
suo tempore multoꝵ suoꝵ recte fioꝵ causa unius dle¬
postulante impetiat. Uem̃ augere beneficia licebit ⁊ i iuidi¬
ces ꝑ locum comimunem ad ignoscendi uoluncatẽ dedu¬
cere: Quare h genus quoq in uidiei s ñ usatur nisi
¶ a dni senatu aut in consilio sepe om̃i in gen̾e tinetanda
in id quoq p̃cepta ponemus. Ham in senaturi uni consi¬
lio desiphace dui delib̾atum ẽ. ⁊ de quinto ininutorio

Expanded text:
postulatio continetur. hoc genus vix in iudicio probari popostulatio continetur. hoc genus vix in iudicio probari potest, ideo quod con- cesso peccato difficile est ab eo, qui peccatorum vindex esse debet, ut ignoscat, impetrare. quare parte eius generis, cum causam non in eo constitueris, uti licebit; ut si pro aliquo claro aut forti viro, cuius in rem publi- cam multa sunt beneficia, diceres, posses, cum videaris non uti deprecatione, uti tamen, ad hunc modum: quodsi, iudices, hic pro suis beneficiis, pro suo studio, quod in vos semper habuit, tali suo tempore multorum suorum recte factorum causa uni devobis hanc rem hoc postulante impetrari. deinde augere beneficia licebit et iudices per locum communem ad ignoscendi voluntatem ducere. quare hoc genus quamquam in iudiciis non versatur nisi est et in senatu aut in consilio saepe omni in genere tractanda, in id quoque praecepta ponemus. nam in senatu aut in consilio de Syphace diu deliberatum est, et de Q. Numitorio
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam accider̃ t. Et de fortune tempestate. ⁊ hominum
infirinitate. Et uti suũ animũ ñ euentũ ꝯsid̾ent. In qͥb
om̃ib ꝯquestionem suarum eiumpnarũ ⁊ ciudelitatis
adu̾sariorũ indignationem ineẽ oportebit. Ac neminẽ
mirari ꝯueniet si aut in his aut in aliis exemplis sꝙͥ¬
ci quoq ꝯtrou̾siam adiunctam uidebit. Quo de genẽ
pꝰ enit nobis seꝑatim dicendũ. ꝓpterea qd q̃dam genera
causariĩ simplicit̾ ex sua ui considerant᷑. quȩdam aũt̃ sibi
aliuo quoq aliqd̾ controu̾sie genus assumit. Quare oĩb
gen̾ẽ conueniet. Ut in his eremplis concessionis in est
omib scripti controu̾sia. ea que ex scripto ⁊ sententia
nominatur.: S quia de concessione loquebam̃: in ea p̃e¬
cepta dedimus. Alio aũ loco descͥpto. ⁊i de sententia oue¬
mus. Nunc in alteram concessionis partem osiderationẽ
intendemꝰ. Pepcatio ẽ. inqua ñ defensio facti. s ignoscendi

Expanded text:
dam acciderit, et de for- tunae potestate et hominum infirmitate et, uti suum animum, non eventum considerent. in quibus omnibus conquestionem suarum aerumnarum et crudelitatis ad- versariorum indignationem inesse oportebit. Ac neminem mirari conveniet, si aut in his aut in aliis exemplis scripti quoque controversiam adiunctam videbit. quo de genere post erit nobis separatim di- cendum, propterea quod quaedam genera causarum simpliciter ex sua vi considerantur, quaedam autem sibi aliud quoque aliquod controversiae genus assu- munt. quare omnibus d ex eo quoque genere conveniet; ut in his exemplis concessionis inest omnibus scripti controversia, ea quae ex scripto et sententia nominatur; sed, quia de concessione loque- bamur, in eam praecepta dedimus, alio autem loco de scripto et de sententia dicemus. Nunc in alteram concessionis partem consideratio- nem iam intendemus. Deprecatio est, in qua non de- fensio facti, sed ignoscendi
Abbreviated transcription (Latin):
cas fortina paulo añ in amplissimo statu collocarat.: quio
qd excititũ contiadurit: desino meminisse. Quid ita: Lia
un fortis ẽ. qui de uictoria contendant: eos hostes pittare.
qmi iucti sunt: eos homines iudicare. ut possit bellũ. for¬
itudo minuere. pacem humanitas augere. ⁊ illesi uiciss
ns recinet atcentũ feũ uenustate sermonis cũ rõnum ex¬
pectatione. Sententia ẽ oĩo sumpta de uita. que aut qͥd
sit. aut quid ẽẽ oporteat in uita. hixut̃ ostendit. ħ pacto.
Nifficile ẽ primũ iurtutes reuereri. qui seda fortuna seiꝑ

Expanded text:
eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu conlocarat. Quid, eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu conlocarat. Quid, quod exercitum contra duxit? Desino meminisse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Et ille, si vicisris retineat attentum cum venustate sermonis tum rationum expectatione. Sententia est oratio sumpta de vita, quae aut quid sit aut quid esse oporteat in vita, breviter ostendit, hoc pacto: «Difficile est primum  virtutes revereri, qui semper se
Abbreviated transcription (Latin):
postea: Quos tantoꝑe timeat eos necẽẽ ẽ ut quoquomͦ¬
test honesta natio retinere. eam quã magnitudo peccati
facit timidam. intemꝑant᷑e. ꝗudacẽ. natura muliens.¬
faciat necẽe ẽ inconsideratã. Qlud ueneficii dampna¬
tam. quid putabant . ĩ pudicã quoq necessario. Quare :
Quia nulla facilius ad maleficiũ causa. quã turpis
amor. ⁊ intẽꝑans libido. ꝯmouere pot̾i̾t. cũ cuius
mulieris animus eẽt corruptus. eius corpus eẽ cas
tũ ñ putauert̃. Quid in uiris: idẽ ne obseruabant:
minime. Quid ita: quia uiros ad unũ qdq maleficiũ
singule cupiditates impellunt. mulieres ad omĩa
maleficia cupiditas una ducit. Itẽ benȩ maiores hoc
cõꝑauert̃. ut neminẽ regẽ quẽ armis cepissent: uita
priuarent. Quid ita: quia quã nobis fortuna facul¬
tatẽ dediss: iniquũ erat in coꝵ supplicio consumere. quoᷤᷤ

Expanded text:
postea? Quos tantopere timeat, eos necepostea? Quos tantopere timeat, eos necetest honesta ratio retinere eam, quam magnitudo peccati facit timidam, intemperantia audacem, natura mulieris inconsideratam. Quid? Veneficii damnatam quid putabant? Inpudicam quoque necessario. Quare? Quia nulla facilius ad id maleficium causa, quam turpis amor et intemperans libido commovere potuit; tum cuius mulieris animus esset corruptus, eius corpus castum esse non putaverunt. Quid? In viris idemne hoc observabant? Minime. Quid ita? Quia viros ad unum quodque maleficium singulae cupiditates inpellunt, mulieris ad omnia maleficia cupiditas una ducit.» Item: «Bene maiores hoc conparaverunt, ut neminem regem, quem armis cepissent, vita privarent. Quid ita? Quia, quam nobis fortuna facultatem dedisset, inicum erat in eorum supplicium consumere, quos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ rei magnitudo postulare uidetur: ad quã uolemꝰ
indignationẽ animũ auditoris adduccinus.  Int̾roga¬
tio ñ omis grauis ẽ. neq concinna. s hec que cũ enu¬
ad ministiaies. utrũ auimos sociaꝵ ab re .p. remo uebaᷤᷤ
et abalienabas: annon: Utrum aliquẽ eroran oportuit
qui istec ꝓhiberet. ac fieri non sineret: an nonꝰ Ratio
dicamus. ⁊ crebro nosmet a nobis pecimus uniꝰcuiꝰq
ꝓpositionis ex planationẽ. ea ẽ huiꝰ mõi. Maiores nr̃i
si quã uniꝰ peccati mulierem dampnabant simplici¬
udicio. multoꝵ maleficioꝵ conuietã putabant. Quo
pacto: Qm̃ quã in pudicã uidicarant: eam ueneficam
quoq dampnatam existimabant. Quid ita : Quia ne¬
cẽẽ ẽ eam que suũ corpus addixi̾t turpissime cupita¬
ti timere ꝑmultos. quos. Istos. uirũ. parentes. ceteros¬
ad quos uidetur sui dedecoris infamia ꝑtinere: Quid

Expanded text:
cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemus. Interrogatio non omnis gravis est neque concinna, sed haec, quae, cum enuadministrares, utrum ‹animos sociorum ab re publica removebas et abalienabas, an non? Et utrum› aliquem exornarei oportuit, qui istaec prohiberet ac fieri non sineret, an non?» CAPUTdicamus, et crebro nosmet a nobis petimus unius cuiusque propositionis explanationem. Ea est huiusmodi: «Maiores nostri si quam uniiudicio multorum maleficiorum convictam putabant. Quo pacto? Quoniam quam impudicam iudicarant, eam veneficii quoque damnatam existimabant. Quid ita? Quia necesse est eam, quae suum corpus addixerit turpissimae cupiditati, timere ad quos videt sui dedecoris infamiam pertinere. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
conficit᷑. hoc mͦ. ht̃ assentatio iocunda puncipia. eadem
tii: solus es in ocio. In refugidissima cales. in feruentis¬
sima friges. Tacito cũ opus ẽ. elamas. ubi loqui conue¬
nit: ob mutescis. Ades: ab eẽ uis. abes: reu̾ti cupis. In
pace bellum quentas. in bello pacem desideras. In con¬
cione de iurcute loqueris. in plio p̃ ignauia tube soni¬
tũ ꝑferre ñ potes. hoc in genere si distinguemus ora
conficit significationẽ doloris aut indignationis alicꝰ.
ꝑ hominis. aut urbis. aut loci. aut rei. cuupiã cõpella¬
tionẽ. hoc mͦ. Te nunc alloquor affricane cuiꝰ mortui qͦ
nom̃. splendori aut decori ẽ. ciuitati. tui clanssimi ne¬
potes suo sanguine abluert̃ inimicoꝵ crudelitatẽ. Item.
o ꝑ fidiose fragelle quã facile scelere ur̃o contabiustis.
ut cuiꝰ nitor urbis italiam nuꝑ illustrauit: eiꝰ nunc
cam ne ex iniquitate uidicioꝵ. uñs calumpniis assũꝑ¬
sistis facultatẽ. hac ex clamatione si loco utem᷑ raro ⁊

Expanded text:
ipia, eadem tu es otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est, clamas; ubi loqui convenit, obmutescis; ades, abesse vis; abes, reverti cupis; in pace bellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virtute loqueris, in proelio prae ignavia tubae sonitum perferre non potes.» Hoc genere sei diconficit significationem doloris aut indignationis alicuius per hominis aut urbis aut loci aut rei cuiuspiam conpellationem, hoc modo: «Te nunc adloquor, Africane, cuius mortui quoque nomen splendorei ac decori est civitati. Tui clarissimi nepotes suo sanguine aluerunt inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, ut, cuius nitor urbis Italiam nuper inlustravit, eius nunc antamne ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et
Abbreviated transcription (Latin):
nã amari iocundũ ẽ. si curecur nequid insit amari.
Itẽ. ueniã ad uos: si mͥ senatus dec ueniã. In his .iiiiͬ.
genib erofationũ que adhuc ꝓposite sunt. ñ inopia u̾

Expanded text:
«Nam amarei iucundumst, si curetur, ne quid insit amari.» «Nam amarei iucundumst, si curetur, ne quid insit amari.» Item: «Veniam ad vos, si mihi senatus det veniam.» In his quattuor generibus exornationum, quae adhuc propositae s
Abbreviated transcription (Latin):
Complerio ẽ que utramq ꝯplectit᷑ ex ornationẽ. ⁊
hanc ⁊ quã añ exposiumus. ⁊ ut repetat᷑ idem u̾bũ
qui federa sepe reliquerunt : Carcaginienses. Qui sũt
qui crudele bellum gesserunt : Carcaginienses. Qui
st̃ qui italiã deformauerunt : caraginienses. Qui
st̃ qui sibi postulant ignosci : Cartaginienses. Uidete
gͦ quã conueniat eos impecare. Itẽ. quẽ senatus dãp¬
narit. quẽ populus .r. dampnarit. quẽ om̃iũ expecta¬
tio dampnartt. eũ sentenciis uos urĩs ab soluitis.
Traductio ẽ que facit uti cum id̾ u̾bũ crebrius po¬
natur : ñ mͦ ñ offendat animũ. s ꝙ̃ concinniorẽ orõ¬
nem reodat hoc pacto. Qui nicħ ht̃ in uita iocundiꝰ
uita. is cum uircute uitã ñ pocest colere. Item. eum
hominẽ appellas. qui si fuiss homo: ninquã tã cru¬
delit̾ uitam hominis peciss. At erat inimicus. &ᵈ ini¬
micũ sic ulcisci uoluit ut ipse sibi reꝑietur inimi
rem studiose curas. que tibi multas dabit curas. Itẽ.

Expanded text:
utramque conplectitur exornationem,  utamur, quam ante exposuimus, et ut repetatur idem verbum qui foedera saepe ruperunt? Kartaginienses. Qui sunt, ‹qui› crudelissime bellum gesserunt? Kartaginienses. Qui sunt, qui Italiam deformaverunt? Kartaginienses. Qui sunt, qui sibi postulent ignosci? Kartaginienses. Videte ergo, quam conveniat eos inpetrare.» Item: «Quem senatus damnarit, quem populus damnarit, quem omnium exeistimatio damnarit, eum vos sententiis vestris absolvatis?» Traductio est, quae facit, uti, cum idem verbum crebrius ponatur, non modo non offendat animum, sed etiam concinniorem orationem reddat, hoc pacto: «‹Qui› nihil habet in vita iucundius vita, is cum virtute vitam non potest colere.» Item: «Eum hominem appellas, qui si fuisset homo, numquam tam crudeliter hominis vitam petisset. At erat inimicus. Ergo inimicum sic ulcisci voluit, ut ipse sibi reperiretur inimicrem tam studiose curas, quae tibi multas dabit curas?» Item:
Abbreviated transcription (Latin):
li. qm̃ principium boni diximus explicemus. Uerisimi¬
llimum michi uidecur quodam tempore neq in publicis re¬
bus infantes ⁊ insipientes homines solitos ẽẽ uersari. nec uͦ ad
pͥuatas causas magnos ac disertos homines accedere. Set
cum asunimis uiris maxime res administrarentur. arbi¬
tror alios fuisse non incallidos homines. qui ad paruas contro¬
uersias priuatorum accedent. Quibus in controuersiis cũ
dicendi assiduitas audaciam alut. ut necessario suꝑiores illi
ꝓpter inuirias cuuum resistere ciuib audacibus. & opitu¬
lan sius quisq necessariis cogerentur. Itaq cum indicen¬
do sepe par ñunumquã &̃ suꝑior uisus eẽt. is qui omisso
studio sapientie nil sibi p̃t̾ eloquentiam comparisset fie¬
bat ut et multicudinis q suo uidicio dignus. qui rem pu

Expanded text:
li, quoniam princi- pium boni diximus, explicemus. veri simili, quoniam princi- pium boni diximus, explicemus. veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum t, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior visus esset is, qui omisso studio sapientiae nihil sibi praeter eloquen- tiam comparasset, fiebat, ut et multitudinis et suo iudi- cio dignus, qui rem pu
Abbreviated transcription (Latin):
tate consuescerent. ac non modo labores suscipiendos cominu-¬
nis comniodi causa. s etiam uitam amittendam existimarẽt.
qui tandem fieri potuit. nisi homines ea que ratione inuenis¬
sent. eloquentia ꝑsuadere potuissent: Efecto nemo nisi gͣui
ac suaui commotus oratione. cum uiribus plurimum pos-¬
sec. ad uis uoluisset sine ui descendere. ut int̾ qͦs posset ex¬
cellere. cum his se pateretur equari. ⁊ sua uoluntate a io¬
cunda consuetudine recederet. que presertim iam nature
ium optineret ꝓpter uecustatem. Ac primo quidem sic &e
nata et ꝓgressa longius eloquentia iudetur. et item p̾ea
maximis in rebus pacis. ⁊ belli cum summis hominum uti¬
litatibus eẽ uersata. Postquam uͦ commoditas quedam praua
iurtutis imitatrir sine ratione officii dicendi copiam consecu-¬
ta ẽ: tum ingenio freta malicia ꝑuertere urbes. ⁊ uitas ho-¬
minum labefactare assueuit. Atq huius quoq exordium ma-¬

Expanded text:
tate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- mutate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere po- tuissent? profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descendere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine recederet, quae praesertim iam natu- rae vim optineret propter vetustatem. ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labe- factare assuevit. Atque huius quoque exordium ma
Abbreviated transcription (Latin):
ac temeraria dominatrir animi cupiditas ad se explendam ui-
quidam magnus uidelicet uir ⁊ sapiens cognouit que ma¬
teria ⁊ quanta ad maximas res oportunitas animis ineẽt ho¬
minum. si quis eam posset elicere. et precipiendo meliorem
reddere. Qui disꝑsos homines in agros et in tectis siluestribus
abdicos ratione quadam in unum conpulit locum. & congre-¬
gauit. Et eos in unamquãquã rem inducens utilem atq ho-¬
nestam. primo ꝓpter insolentiam reclamantes. deinde ꝓpter
rationem atq orationem audientes studiosius. ex feris et ĩma¬
nibus mites reddidit et mansuetos. Ac michi quidem uidec᷑
hoc nec tacita nec in obs dicendi sapientia ꝑficere potuisse.
ut homines a consuetudine subito conuerteret. et ad diu̾sas
rationes uite traduceret. Age ergo urbibus constitutis ut fidem
cole ⁊ iusticiam retinere discerent. ⁊ alii aliis parere sua uolũ¬

Expanded text:
ac temeraria domi- natrix animi cupiditas ad se explendam viriac temeraria domi- natrix animi cupiditas ad se explendam viriquidam magnus videlicet vir et sapiens cognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opminum, si quis eam posset elicere; et praecipiendo meliorem reddere: qui dispersos homines in agris, et in tectis silvestribus abditos, ratione quadam compulit in unum locum, et congregavit, et eos in unamquamque rem inducens, utilem, atque honestam, primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audienteis ex feris et immanibus, mites reddidit et mansuetos. Ac mihi quidem videtur hoc nec tacita, nec inops dicendisapientia perficere potuisse, ut homines a conluetu dine subito converteret, et ad diversas vitae rationes traducerer. Age vero, urbibus constitutis, ut fidem colere, et iustitiam retinere discerent, et alii
Abbreviated transcription (Latin):
cione dicendi. isi in utilis sibi. ꝑniciosus patrie ciuis ali¬
tur. Qui uero ita sese armat eloquentia. ut non oppu-¬
gnare commoda patrie. s ꝓ his pugnare possit: is michi
uir ⁊ suis ⁊ publicis rationibus utilissunus. & amicissi
mus ciuis fore uidetur. Ac si uolumus huuis rei quae
uocatur eloquentia siue aitis. siue studii. siue exercitati¬
onis cuiusoam. siue facultatis a natum ꝓfecte considera-¬
re principium. reꝑiemus id ex honestissimis causis na-¬
tum. atq optimis rationibus ꝓfectum. Nam fuit qd̾¬
dam tempus cum in agris homines passim bestiarum
nieuagabantur. ⁊ sibĩ uictu ferino uitam ꝓpagabant.
nec ratione animi quicquam. s pleraq uiribus corꝑis
administiabant. Hondum diuine religionis. non hu-¬
mani officii ratio colebatur. Nemo nuptias uiderat legitima.
non certos quisquam inspexat liberos. non uis equabile quid ius

Expanded text:
tione dicendi, is inutilis sibi, per- niciosus patriae civis alitione dicendi, is inutilis sibi, per- niciosus patriae civis alitur; qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his propugnare possit, is mihi vir et suis et pu- blicis rationimus civis fore videtur. 2. Ac si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia, sive artis, sive Studii, sive exercitationis cuiusdam, sive facultatis a natura profectae, considerare principium: reperiemus id ex honestissimis causis natum, at que ab optimis ratiobus profectum. Nam fuit quoddam tempus, cum in agtis homines passim bestiarum more vagabantur, et sibi victu ferino viram propagabant, nec ratiadministrabant, nondum divinae religionis, non hu-mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legi- timas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid util
Abbreviated transcription (Latin):
EDE Et Mustum hoc mecum cogitaui. Bom¬
ne an mali plus attilaic homir̾ibus ⁊ cius¬
tatib eopia dicendi: ac summum elequentie
Nam cum et nostre rei publice detrimenta considero. et maxi
marum ciuitatum ueteres animo calamitates colligo: non
minimam uideo ꝑ dissertissimos homines inuectam partẽ
in cominodorum. Cum autem res anostia memoria ꝓpter
uetustatem remotas ex litterarum monimentis repetere
instituo: multas urbes constitutas. plurima bella restinc¬
ta. firmissimas societates. sanctissimas amicitias intelli-¬
go. tum animiratione. tum facilius eloquentia comꝑa-¬
tas. Ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc po-¬
tissimum sententiam duxit. ut existimem sapientiam
sine eloquentia parum ꝓdeẽ ciuitatibus. Eloquentiam
sine sapientia nimium obeẽ plerumq. ꝓdẽẽ numquam.
Quare si quis omissis rectissimis atq honestissimis studiis
rationis. et officii. consumit omnem oꝑam in exercita¬

Expanded text:
epe et multum hoc mecum cogitavi, bonine an mali plus attulerit hominibus et civitatibus copia di- cendi ac summum eloquentiae studium. nam cum et nostrae rei publicae detrimenta considero et maxi- marum civitatum veteres animo calamitates colligo, non minimam video per disertissimos homines in- vectam partem incommodorum; cum autem res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ra- tione tum facilius eloquentia comparatas. ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam. quare si quis omissis rectissimis atque honestissimis studiis rationis et officii consumit omnem operam in exercita
Abbreviated transcription (Latin):
buis int̾uallis. longis spaciis. magnis cõmutationib. De fi¬
gura uocis satis dictũ ẽ. nc̃ de corꝑis motu dicendũ uide
uultu pudorem ⁊ acrimoniam ineẽ. In gestu nec uenus¬
tatẽ conspiciendam. nec turpitudinẽ eẽ. ne aut histrioneᷤᷤ
aut oꝑarii udeamur eẽ. Ad easd gͥ partes in quas uor
ẽ distributa: motus quoq corporis rõ uidetur ẽẽ accom¬
modanda. Nam si erit sermo cũ dignitate: stantes in
uestigio. leui dertre motu loqui oportebit. hilaritate.
citsticia. mediocritate uultus: ad sermonis sententias
accõmodata. Sin erit in demonstratione sermo: paulu-¬
lũ corpus a ceruicib dimittemꝰ. Nam hoc ẽ a natura
datũ ut quãprime tum uultũ ad moueamꝰ ad audito¬
res: si quã rem doce eos ⁊ uehement̃ instigare uelimus.
Sin erit in narratione sermo: id motus potit eẽ ido

Expanded text:
bris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De fibris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu dicendum videtit igitur in vultu pudorem et acrimoniam esse, in gestu nec venustatem conspiciendam nec turpitudinem esse, ne aut histriones aut operarii videamur esse. Ad easdem igitur partes, in quas vox est distributa, motus quoque corporis ratio videtur esse adcommodanda. Nam si erit sermo cum dignitate, stantis in vestigio levi dexterae motu loqui oportebit, hilaritate, tristitia, mediocritate vultus ad sermonis sententias adcommodata. Sin erit in demonstratione sermo, paulolum corpus a cervicibus demittemus: nam est hoc datum, ut quam proxime tum vultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et vehementer instigare velimus. Sin erit in narratione sermo, idem motus poterit ido
Abbreviated transcription (Latin):
atq animos uoce exprimamꝰ. Si erit sermo in iocatio¬
ne leuit̃ tremebunda uoce cũ parua sig̾catione nsus.
sine ulla suspicione nimie chachinnationis lenit̃ opor¬
tebit asermone serio torquere ad liberalem iocũ uocem.
Cũ aũ contendere oportebit qm̃ id aut ꝑ continuationẽ.
aut ꝑ diftributionẽ faciendũ ẽ in continutatione ad aue¬
to mediocrit̃ sono uocis u̾bis continuandis: uocẽ quoq
ad uingere oportebit. Et torquere sonũ ⁊ celent̾ cũ cla¬
more u̾ba conficẽ. ut ium uolubilem oroĩs uociferatio
clamationẽ quã clarissuna adhibere oportet. ⁊ quantũ spa¬
cii ꝑ singulas erclamationes sumpserimus tantũ in sin¬
gula int̾ualla spacii consumere iubem᷑. In amplificationi¬
b cũ cohortatione utemur uoce attenuatissima clamore
leni. sono equabili. cõmutationib crebris. maxima celenta¬
te.In conquestione utem᷑ uoce dep̾ssa. in elinato sono. cre¬

Expanded text:
atque animos voce exprimamus. CAPUT 25 Sin erit sermo in iocatioatque animos voce exprimamus. CAPUT 25 Sin erit sermo in iocatione, leviter tremibunda voce, cum parva significatione risus, sine ulla suspicione nimiae cachinnationis leniter oportebit ab sermone serio torquere verba ad liberalem iocum vocem. Cum autem contendere oportebit, quoniam id aut per continuationem aut per distributionem facienduto mediocriter sono uocis, uerbis continuandis uocem quoque adiungere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore uerba conficere, ut uim nobilem orationis uociferatio clamationem quamdam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii per singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula interualla spatii consumere iubemus. In amplificationibus, in cohertione utemur uoce attenuatissima, clamore leni, sono equali, commutationibte. In conquestione utemur voce depressa, inclinato sono, cre
Abbreviated transcription (Latin):
trandũm uidetur. Sermo cum ẽ in dignitate plenis
faucib quã sedatissima ⁊ dep̃ssissima uoce uti conueniet.
ita tñ ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicã tran¬
seamus. Cum aũ ẽ in demonstratione uoce paululum
attenuata crebris int̾uallis ⁊ diuisionib uti oporet.
ut in ipsa ꝓnuntiatione. eas res quas demonstraiumus
inserere atq int̾secare uideamur in animis auditorũ.
¶Cũ aũ ẽ sermo in narratione. tunc uocũ uarietate opꝰ ẽ.
ut quo qd̃q pacto gestũ sit: ita narrari uideatur. Screnu¬
e qd̃ uoluniꝰ ostend̾e factum celenuscule dicemꝰ. At aliud
ociose retardabimus. Deiñ mͦ acrit. tum clement̃. meste.
hilant̃. in onĩs partes cõmutabimꝰ: ut uerba itẽ ꝓnũ¬
tiationẽ. Si qua incid̾int in narrationẽ. dicta rogata res¬
ponsa si que admiserationes de quib nos narrabimus
diligent̃ animũ adu̾temus ut om̃iũ ꝑsonarũ sensus

Expanded text:
trandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis trandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depressissuma voce ‹uti› conveniet; ita tamen, ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicam transeamus. Cum autem est in demonstratione, voce paulolum attenuata crebris intervallis et divisionibus oportet ‹uti,› ut in ipsa pronuntiatione eas res, quas demonstrabimus, inserere atque insecare videamur in animis auditorum. Cum autem est sermo in narratione, vocum varietates opus sunt, ut, quo quidque pacto gestum sit, ita narrare videatur. Strenue quod volumus ostendere factum: celeriuscule dicemus; at aliud otiose: retardabimus. Deinde modo acriter, tum clementer, maeste, hilare in omnes partes commutabimus ut verba item pronuntiationem. Si qua inciderint in narrationem dicta, rogata, responsa, si quae admirationes de quibus nos narrabimus, diligenter animum advertemus, ut omnium personarum sensus
Abbreviated transcription (Latin):
missione. De monstratio ẽ oro que docet remissa uoce quo¬
mͦ quid fien potuerit aut ñ potuerit. Harratio rerum
gestarũ aut ꝓ inde ut gestarum expositio. Nocatio est
orõ que ex aliqua re risum pudentem ⁊ liberalem pot̃
comꝑare. s Contentio diuiditur in continuationẽ ⁊ in
distribittionẽ. I Continuatio ẽ oroĩs enuntiande accele¬
intio clamosa. Pistributio ẽ in contentione or̃o frequenꝰ
cum raris ⁊ breuib int̾uallis acri uociferatione. Ampli¬
ficatio diuiditur in cohortationẽ ⁊ conquestionẽ. Co¬
hortatio ẽ or̃o que aliqd̃ peccatũ amplificans auditorẽ
ad iracundiam adducit.Conquestio ẽ or̃o que in com¬
modoꝵ amplificatione animũ auditoris ad miscdĩam¬
ꝑducit. Qm̃ gͥ mollitudo uocis in tres paites diuisa ẽ. et
hec paites ipse sunt in octo partes alias distribute: hanuĩ
octo parciũ. que cuiusq idonea ꝓnuntiatio sit: demons¬

Expanded text:
missione. Demonstratio est oratio,› quae docet ‹remissa voce›, quomissione. Demonstratio est oratio,› quae docet ‹remissa voce›, quomodo quid fieri potuerit aut non potuerit. Narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum exporatio que ex aliqua re uerisimili risum pudentem et liberalem potest comparare. 28. Contentio diuiditur in continuationem et distributionem. Continuatio est orationis annunciande acceleratio clamosa. Distributio est oratio frequens cum raris et breuibus interuallis acri uociferatione. 29. Ampli<fi>catio diuiditur in cohertionem et conquestionem. Cohertio est oratio aliquod peccatum amplificans, auditorem ad iracundiam prouocans Conquestio est oratio que incommodorum amplificatione animum auditoris ad miseriitur mollitudo vocis in tres partes divisa est, ‹et› eae partes ipsae sunt in octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demons
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ uocis sedata uoꝵ in principio. Quid insuauius
quã clamor in exordio cause. Int̃ualla uocem confir¬
nant. eadem sententias ⁊ concinniores diuisione reddt̃.
⁊ auditori spacium cogitandi relinquunt. Conseruat
net ⁊ ex suscitat clamore. Acuta exclamatio uocẽ ⁊¬
fauces uulnerat. ead ledit auditorẽ. ht̃ enĩ quiddam
illiberale ⁊ ad muliebrem uocifemrionẽ pocius quã
ad uinlem dignitatẽ in dicendo ac cõmodatũ. In ex¬
trema orõẽ continens uor remedio ẽ uoci. Qiuio hec ead:
Nonne animũ uehem̃tissime calefacit auditoris. in tociꝰ
nuntiationis suauitudini ꝓsunt. de utraq re simul
erit in p̃sentia dictum. de firmitudine que uisa sunt.¬
uidimus in sermonẽ. contentionẽ. amplificationẽ. Sermo
ẽ orõ remissa. ⁊ finitima cotidiane locutioni. CContentio
in quatuor partes. dignitatẽ. demonstrationẽ. narrationẽ.
iocationẽ. ignitas ẽ orõ cum aliqua grauitate ⁊ uocis re¬

Expanded text:
tudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat net aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicendo adcommodatum. In extrema oratione continens vox remedio est voci. Quid? Haec eadem nonne animum vehementissime calefacit auditoris in totius ronuntiationis suavitudini prosunt, de utraque re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae visa sunt,vidimus in sermonem, contentionem, amplificationem. Sermo est oratio remissa et finitima cotidianae locutioni. Contentio in quatuor partes: dignitatem, demonstrationem, narrationem, iocationem. Dignitas est oratio cum aliqua grauitate.
Abbreviated transcription (Latin):
poris motum. figur uocis ẽ ea que suũ quẽdam habitũ¬
tes. magnitudinẽ. firinitudinẽ. mollitudinẽ. MMagnitudi¬
nẽ uocis marime comꝑat natura. ñ nichil hanc ad au¬
get s maxime amplificat accuratio. firmitudinẽ uo¬
cis maxime natura comꝑat. ñ nichil adauget ⁊ maxi¬
me conseruat exercitatio declamationis. MMollitudi¬
nẽ uocis hoc ẽ ut eam torquere in dicendo ꝓ nr̃o cõmo
do possimus: marime exercitatio faciet declamationis. Qua-¬
ꝓpt̃ de magnitudine uocis. ⁊ firmitudinis parte qm̃ altera
natura. altera cura comꝑatur. nichil nos attinet cõmo¬
nere. nisi ut abhis qui ñ inscii sunt eius arcificii rõ cu¬
rande uocis petatur. De ea parte firmitudinis que con-¬
seruatur rõe declamationis. ⁊ de mollitudine uocis que
terimus in dicendo uocẽ ꝯseruare siquã marime sedata
n depressa uoce. principia dicemus. Nam leditur artena als aiterea¬

Expanded text:
poris motum. Figura vocis est ea, quae suum quendam poris motum. Figura vocis est ea, quae suum quendam firmitudinem, mollitudinem. Magnitudinem vocis maxime conparat natura, nonnihil auget, sed maxime amplificat adcuratio. Firmitudinem vocis maxime conparat cura, nonnihil adauget et maxime conservat exercitatio imitationes. Mollitudinem vocis, hoc est, ut eam torquere in dicedo possimus, maxime taciet exercitatio declamationis. Quapropter de magnitudine vocis et firmitudinis parte, quoniam altera natura paritur, altera cura conparatur, nihil nos adtinet commonere, nisi ut ab iis, qui ‹non› inscii sunt eius artificii, ratio curandae vocis petatur. De ea parte firmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quaterimus in dicendo vocem conservare, si quam maxime sedata et depressa voce principia dicemus. Nam laeditur arteria, si, antequa