comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in abyssum. hoc ẽ xp̃m ex mortuis redu¬
cere. Ubi gͦ non est: qui celestia. inferna
& terrena compleuit: Bene gͦ magnus.
cuius uirtus mundum repleuit: qui
ubiq est & erit semꝑ. quia regni eiꝰ non
erit finis. Dixit autem maria ad angłm.
Quomodo fiet istud. qm̃ uirũ ñ cognosco:
Uidetur hic non credidisse maria: nͥ
diligenter aduertas. Neq enim fas est
ut electa ad generandum unigenitũ dĩ
filium. fuisse uideat᷑ incredula. Quo au¬
tem modo fieri possit. licet salua p̾roga¬
tiua sit matͥs. cui ꝓfecto fuit amplius
deferendum. sed ut prerogatiua maior.
maior etiã fides ei debuit reseruari: qͦgͦ
fieri modo possit. ut zacharias qui non
crediderat. silentio condemnaret᷑. maria
autem si non credidisset. sp̃s sc̃i infusio¬
ne ex altaret᷑ : Sed neq ñ credere maria.
neq tam temere debuit usurpare ñ
credere angło. & usurpare diuina:
neq enim facile erat scire misterium

Expanded text:
in abyssum? hoc est Christum ex mortuis reduin abyssum? hoc est Christum ex mortuis reducere. ubi ergo non est qui caelestia, inferna et terrena conpleuit? bene ergo magnus cuius uirtus mundum repleuit, qui ubique est et erit semper, quia regni eius non erit finis. Dixit autem Maria ad angelum: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? uidetur hic non credidisse Maria, nisi diligenter aduertas; neque enim fas est ut electa ad generandum unigenitum dei filium fuisse uideatur incredula. quo autem modo fieri posset — licet salua praerogatiua sit matris, cui profecto fuit amplius deferendum, sed ut praerogatiua maior, maior etiam fides ei debuit reseruari - quo ergo fieri modo posset, ut Zaccharias, qui non crediderat, silentii condemnaretur, Maria autem, si non credidisset, spiritus sancti infusione exaltaretur? sed neque non credere Maria neque tam temere debuit usurpare, non credere angelo, usurpare diuina. neque enim facile erat scire mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
Dedit quidem dñs uãc hominib mag¬
nitudinem. in omnẽ enim terram exiuit
sonus eoꝵ. & infines orbis terrȩ uerba eoꝵ:
non infines tamen mundi. non infines
celi. non ultra cȩlos. At uero in dño iñu
omĩa condita sunt in celis & in terra.
uisibilia. & in uisibilia: & ipse est ante
omnia. & omnia in ipso constant. Cȩlũ
aspice. ih̾c illic est: terrã intuere. rãc ad¬
est. Ascende uerbo in celũ: descende uer¬
bo in infernum: uãc ad est. Et enim si
ascenderis in cęlum. r̃c illic ẽ: & si des¬
cenderis in infernum ad est. Hodie cũ
loquor mnecum est. intra hunc punctũ.
intra hoc momentum: & si in armenia
nunc loquitur xp̃ianus ihc adest. Nemo
enim dicit dñs uãc: nisi in sp̃u scõ. Abys¬
sos opinione si penetres: illic quoq rãm
uidebis oꝑari. Scͥptũ est enim. Ne dixe-¬
ris in corde tuo. quis ascendit in cȩlum.
io est xp̃m deducere. aut quis descendit

Expanded text:
dedit quidem dominus Iesus hominibus magdedit quidem dominus Iesus hominibus magnitudinem; in omnem enim terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum, non in fines tamen mundi, non in fines caeli, non ultra caelos. at uero in domino Iesu omnia condita sunt in caelis et in terra, uisibilia et inuisibilia, et ipse est ante omnis et omnia in ipso constant. caelum aspice, Iesus illic est; terram intuere, Iesus adest; ascende uerbo in caelum, descende uerbo in infernum, Iesus adest. etenim si ascenderis in caelum, Iesus illic est; si descenderis in infernum. adest. hodie cum loquor, mecum est, intra hoc punctum, intra hoc momentum et, si in Armenia nunc loquitur Christianus, Iesus adest; nemo enim dicit dominum legum nisi in spiritu sancto. abyssos opinione si penetres, illic quoque Iesum uidebis operari; scriptum est enim: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit in caelum? id est Christum deducere, aut: quis descendit
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo nec solus. quia non solus immorta¬
lis. nec solus lucem habitat in accessibi¬
lem : quia dm̃ nemo uidit unquã. nisi
unigenitꝰ filiꝰ. qui ẽ in sinu patris. qui
sedet ad dexteram patris. Et hinc qͥde
audent dicere. in accessibilem lucẽ esse
quam habitat pater. Numqͥd lux me¬
lior patre : Quȩ autem lux in accessibilis
ei. cui non ẽ. in accessibilis pater  Q
ipse lux uera. & genitor luciȩternȩ de qͣ
dictum est. Erat lux uera quȩ illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ. Uide ne ipsa sit lux in accessibi¬
lis quam habitat pater. habitat & filiꝰ:
quia pater in filio. & filius in patre.
b̾ene gͦ magnꝰ: late enim fundit᷑ dĩ uir¬
tus. lade cęlestis substantiȩ magnitudo
porrigit᷑. Nichil p̾scͥptum. nichil circũ¬
scriptum. nichil demensum. nichil em̃¬
sum trinitas hab&. Non loco claudit᷑.
non opinione comp̃hendit᷑: non estima¬
tione concludit᷑. non etate uariatur.

Expanded text:
ergo nec solus, quia non solus inmortaergo nec solus, quia non solus inmortalis, nec solus lucem habitat inaccessibilem, quia deum nemo uidit umquam nisi unigenitus filius, qui est in sinu patris, qui sedet ad dexteram patris. et huic quidam audent dicere inaccessibilem lucem esse, quam habitat pater. numquid lux melior patre? quae autem lux inaccessibilis ei cui non est inaccessibilis pater, et ipse lux uera et genitor lucis aeternae, de qua dictum est: erat lux uera, quae inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum? uide ne illa sit lux inaccessibilis, quam habitat pater, habitat et filius, quia pater in filio et filius in patre. bene ergo magnus; late enim funditur dei uirtus, late caelestis substantiae magnitudo porrigitur. nihil praescriptum, nihil circumscriptum, nihil emensum, nihil dimensum trinitas habet. non loco clauditur, non opinione conprehenditur, non aestimatione concluditur, non aetate uariatur.
Abbreviated transcription (Latin):
et ego nouissimus. Primꝰ est filius. & id̾o
coȩternus: habet enim patrẽ cum quo
sit ȩternus. Audeo dicere: pͥmꝰ est filius.
sed solus non est. Et bene dico: & religio¬
se dico. Quid erigitis ad impietatem he¬
retici aures : Laqueos quos tenditis in¬
cidistis. Primꝰ est filius. & non est solus.
Primꝰ. quia cum patre semꝑ est. Solus
non est: quia sine patre numquã est. Non
ego hoc dico: sed ipse dixit. Non sũ solus:
quia pater mecũ est. Solus pater: quia
unus ds. Solus: quia una diuinitas pa¬
tris & filii & sp̃s scĩ. Et quod unũ est:
solum est. Solus pater. solus unigenitꝰ.
filius. Alius pater. alius filius. aliꝰ sp̃s
alium paraclytum dabit uobis. Solus
d̾s: quia unꝰ ds ex quo omĩa. Solus fi¬
liuis: quia unꝰ dñs ꝑquẽ omĩa. Solum
diuinitas facit: generatio & patrem
testificat᷑ & filiũ ut nusquã filius sine
patre. aut pater uideat᷑ esse sine filio.

Expanded text:
et ego nouissimus. primus est filius et ideo et ego nouissimus. primus est filius et ideo coaeternus; habet enim patrem, cum quo sit aeternus. audeo dicere: \'primus est filius sed solus non est\\ et bene dico et religiose dico. quid erigitis ad inpietatem, haeretici, aures? laqueos quos tenditis incidistis. primus est filius et solus non est: primus, quia cum patre semper, solus non est, quia sine patre numquam est. non ego hoc dico, sed ipse dixit: et non sum solus, quia pater mecum est. solus pater, quia unus deus, solus pater, quia sola diuinitas patris et filii et spiritus sancti, et quod unum est solum est. solus pater, solus unigenitus,filius. alius pater, alius filius, alius spiralium paraclitum dabit uobis. solus pater, quia unus deus, ex quo omnia, solus filius, quia unus dominus, per quem omnia. solum diuinitas facit, generatio et patrem testificatur et filium, ut nusquam filius sine patre aut pater uideatur esse sine filio.
Abbreviated transcription (Latin):
uium: quib daturus est sacramentũ.
Hic gͦ manducat: ille ieiunat. Utriꝰq
popłi tipus in illo ieiunat: in hoc pascĩ
res: manducauit cũ peccatorib ut gr̃ãm
cerneres. agnosceres potestatẽ. Nagnus
gͥ & ioħ̾s. Sed huius magnitudo habet
pͥncipium. habet finem: dñs aute iñc
idẽ est finis atq pͥncipium. idẽ pͥmꝰ & no¬
uissimus. Nichil ante pͥmĩi. nichil ultra
nouissimum. Neq te generationis huma-¬
nȩ consuetudo inuitium trahat: ut pu-¬
tes ñ primum esse. quia filius ẽ. Seque¬
re scripturas: ut errare non possis. Priꝰ
filius dicit᷑. lectũ est etiã quia solus &̃¬
pater. qui solus habet immortalitatem.
& lucem habitat in accessibilem. sicut le¬
gisti. & immortali soli do: sed neq pͥmꝰ
ante patrem. neq solus sine filio. Si alte¬
rum negas alterum astruis: utrumq se¬
quere. & utrumq confirmas. Non dixit.
ego prior. & ego posterior: sed ego pͥmꝰ

Expanded text:
uium, quibus daturus est sacramentum. uium, quibus daturus est sacramentum. hic ergo manducat, ille ieiunat, utriusque populi typus: in illo ieiunat, in hoc pascitur. res, manducauit cum peccatoribus, ut gratiam cerneres, agnosceres potestatem. magnus ergo et Iohannes, sed huius magnitudo habet principium, habet finem, dominus autem Iesus idem est finis atque principium, idem primus et nouissimus. nihil ante primum, nihil ultra nouissimum. neque te generationis humanae consuetudo in uitium trahat, ut putes non primum esse, quia filius est. sequere scripturas, ut errare non possis. primus filius dicitur. lectum est etiam quia et solus pater, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, sicut legisti: et inmortali soli deo, sed neque primus ante patrem neque solus sine filio. si alterum negas, alterum adstruis: utrumque sequere et utrumque confirmas. non dixit: \'ego prior et ego posterior\', sed: ego primus
Abbreviated transcription (Latin):
maria: erubescat etiã elisabet. Et idoꝰ
cognoscamꝰ : quid inter sit inter mulie¬
ris & uirginis uerecundiam. Illa decau¬
sa eͥrubescebat: hȩc ꝑuerecundiam. In
muliere modus pudoris adhibet᷑: ini
uirgine pudoris auget᷑ gr̃ã. Hic erit ma
Dictum est quidẽ etiam de iohe ab an¬
gelo quia erit magnus: sed ille quasi
homo magnus: hic quasi d̾s magnus.
Magnus enim dñs & laudabilis ni¬
mis: & magnitudinis eiꝰ non est finis.
Et uere ille magnus: quia inter natos
mulierum ꝓpħa maior ioħe baptista
nemo est. Habet tamen maiorem: quia
qui minor est in regno di maior est illo.
Magnus autem ioħs: sed coram dño.
Et magnus ioħs. uinum & siceram ñ
bibit. hic cum publicanis & peccatorib
iancducat᷑ & bibit. Ille abstinentia me¬
ritũ colligit. cui potentia nulla nature
est: xp̃c autẽ cui naturaliter suppetebat
delicta dõnare cur eos declinaret. quos
abstinentib poderat prestare meliores:
Si mul mystice non dedignat᷑ eõꝵ conui.¬

Expanded text:
Maria, erubescebat etiam Elizabeth; et ideo cognoscamus quid intersit inter mulieris et virginis verecundiam. Illa de causa erubescebat, haec per verecundiam: in muliere modus pudoris adhibetur, in virgine pudoris augetur gratia. Et adictum est quidem etiam de Iohanne ab angelo quia erit magnus, sed ille quasi homo magnus hic quasi deus magnus; magnus enim dominus et laudabilis nimis et magnitudinis eius non est finis. et uere et ille magnus, quia maior inter natos mulierum propheta Iohanne Baptista nemo est. habet tamen maiorem, quia qui minor est in regno dei maior est illo. magnus autem Iohannes. sed coram domino et magnus Iohannes uinum et siceram non bibit, hic cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit. ille abstinentia meritum colligat, cui potentia nulla naturae, Christus autem, cui naturaliter suppetebat delicta donare, cur eos declinaret, quos abstinentibus poterat praestare meliores? simul mystice non dedignatur eorum conui
Abbreviated transcription (Latin):
preter danihelem inter ora inclusoꝵ
secum leonum esurientium uixit in¬
nocuus: Quis preter tres uiros. ana¬
niam arariam. misahelem in flammis
ardentib & noñ urentib deambulauit
illesus: Prȩtereo cȩtera: qm̃ hȩc satis
esse arbitror quib demonstretur & alios
scõs quȩdam oꝑa miranda fecisse quȩ
nemo alius fecit: sed qui tam multa
uitia & malas ualitudines uexationes¬
q mortalium tanta potestate sanaret:
nullus omnino legitur antiquoꝵ. Ut
enim taceantur quos iubendo sicut
occurrebant saluos singłos fecit: mar¬
cus euangłista quodam loco ait. Uesꝑe
autem facto cum occidisset sol afferebant
ad eum om̃s male habentes & demonia
habentes. & erat omĩs ciuitas congregata¬
ad ianuam. & curauit multos. qui uex¬
abantur uariis languorib : & dȩmo¬
nia multa eiciebat. Id autem cum cõ¬
memorasset matħs: etiam testimoniũ
ꝓpheticũ addidit dicens. Ut adimple¬
retur quod dictum est ꝑ ysaiam ꝓphe¬

Expanded text:
praeter Danielem inter ora inclusorum praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam; et curavit multos qui vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleatur, quod dictum est per Isaiam prophe
Abbreviated transcription (Latin):
fugissent. eumq ibi posuissent: con¬
tinuo surrexit. fecit tamen aliqua
ixp̃c. quȩ nemo alius fecit: quod quinq
milia hominum de quinq. & quatuor
milia de septem panib pauit: quod
suꝑ aquas ambulauit. & petro ut hoc
faceret prestitit: quod aquam mutauit
in uinum. quod aꝑuit ocłos ceci nati:
& alia multa. quȩ cõmiorare longũ
est. Sed respondetur nobis & alios fecis¬
se quȩ ipse non fecit: & quȩ nemo alius
fecit. Quis enim nisi moyses egyptios
plagis tot tantisq ꝑcussit. Diuiso mari
popłm duxit. & manna de cȩlo esurien¬
tibus impetrauit: aquam de petra siti¬
entib fudit:. Quis nisi iesuꝰ naue popło
transituro iordanis fiuenta diuisit: &
currentem solem emissa ad dm̃ oratio
suam sitim maxilla mortui asini ex¬
undante saciatus est: Quis preter he¬
liam curru igneo in alta subuectus
est: Quis preter heliseum quem pau¬
lo ante com memoraui sepulto suo ca¬
dauere. alterius reddidit uitȩ: Quis

Expanded text:
fugissent, eumque ibi posuissent, confugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratiomson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ueritatem: quȩ tales quales ipsi st̃
dampnat. Oderunt gͦ quam nesciunt.
Et cum̃ illam oderunt: ꝓfecto & eum
de quo nata est nisi odisse non posst̃.
Ac ꝑ hoc quia ueritatem qua iudicante
dampnantur. de patre dõ natam nesci¬
unt : utiq etiam ipsum & nesciunt¬
& oderunt. Si oꝑa non fecissem in eis
quȩ nemo alius fecit: peccatum ñ
haberent. Peccatum illud scilicet mag¬
num: de quo & suꝑiuis ait. Si non
uenissem & locutus eis fuissem: pecca-¬
tum non haberent. Hoc est peccatũ
quo in eum loquentẽ & oꝑantem
cum dixisset si oꝑa non fecissem in
eis: mox addidit. q̃ nemo alius fecit:
Nulla quippe in oꝑib ap̃i uident᷑
esse maiora. quam suscitatio mortuoꝵ:
quod scimus etiam antiquos fecisse
ꝓphas. fecit enim helyas: fecit heli¬
seus. & cum in hac carne urrieret: &¬
cum in suo monumento sepultus
iaceret. Nam quidam portantes mor¬
tuum. cum irruentib hostib eo re¬

Expanded text:
esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat. Oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc, quia Veritatem, qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt, utique etiam ipsum nesciunt, et oderunt. Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud, scilicet magnum, de quo et superius ait: Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent, hoc est peccatum, quod in eum loquentem et operantem cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo re
Abbreviated transcription (Latin):
quam notus est aliis ipse se nouit.
quanto certius interiore conspectu
potest uidere qđ sapit. uidere qđ cu-¬
pit. uidere quod uiuit. Proinde sicut¬
fieri potest ut homo bonus hominem
bonum oderit nesciens. uel potius di¬
ligat nesciens. ipsum enim diligit cũ
bonum diligit. quia id quod ẽ ille hoc
iste diligit. oderit autem nesciens ñ
ipsum sed quod putat ẽẽ ipsum: ita
fieri potest ut etiam homo iniustus
dum eum credit iniustum diligat
non ipsum sed quod putat esse ipsum.
Quemadmodum autem hominem
sic & dm. Deniq si interrogarentur
iudȩi utrum diligerent dm̃: quid se
aliud quam diligere responderent
Nec ex animo mentientes: sed erran¬
do potius opinantes:. Quomodo enim
diligerent patrem ueritatis: qui habe
rent odio ueritatem: Nolunt enim
sua facta dampnari. & hoc habet
ueritas. ut talia facta dampnentur.
Tantum gͥ oderunt ueritatem: quan¬
tum oderunt suas penas quas talib
irrogat ueritas. Nesciunt autem illã

Expanded text:
quam notus est aliis ipse se novit, quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim dilrent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam
Abbreviated transcription (Latin):
aut credunt. & hoc oderunt: utiq non
ipsum oderunt. sed quod sua mendaci
suspicione uel uana credulitate concipi¬
unt. Si autem quod est. hoc de illo senti¬
unt: quomodo eum nescire dicunt᷑
Et de hominib quidem fieri potest.
ut eos sepe quos numquam uidimus di¬
ligamus: ac ꝑ hoc nec illud e contrario
impossibile est. ut eos quos numqũã ui¬
dimus oderimus. fama quippe de ali¬
quo sermocinante seu bene seu male:
fit non immerito ut amemus uel
oderimus ignotum. Sed si fama sit
uerax: quomodo est de quo uera didici¬
mus dicendus ignotus: An quia eius
faciem non uidimus: quam cum & ip¬
se non uideat. nulli tamen potest no¬
tior ẽẽ quam sibi: Non igit᷑ in eius
facie corporali nobis intimatur cuiꝰq
noticia: sed tunc nobis ad cogntionẽ
patet. quando eiꝰ mores & uita non la¬
tent. Alioquin nec se ipsum nosse qͥs¬
quam potest: qui uidere faciem suam
non potest. Sed utiq tanto certius

Expanded text:
aut credunt, et hoc oderunt; utique non aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius
Abbreviated transcription (Latin):
nec locutus est eis: habeant excusationẽ
de peccato suo. Si enim non habentͥlcur¬
hic dictum est ꝓpterea istos non habere.
quia uenit & locutꝰ est eis : Si autem
habent utrum adhoc habeant ut pęnis
alienentur: an ut mitius puniantur.
Ad hȩc inquisita. ꝓ meo captu dño do
nante respondeo habere illos excusatio¬
nẽ ñ de om̃i peccato suo: sed hoc pecato
quo in xp̃m non crediderunt ad quos
non uenit. & quib non est locutus.
Sed non in eo sunt numero ad quos in
discipłis uenit. & quib ꝑ discipłos est
locutus. quod & nunc facit. Nam ꝑ ȩccle¬
siam suam uenit ad gentes: & ꝑ ȩccl̃am
suam loquitur gentib. Adhoc enim ꝑti¬
net quod ait: qui uos recipit me recipit:
trem meum odit: qui suꝑius dixerat.
hȩc facient uobis quia nesciunt eum
qui misit me. Non itaq dissimulanda¬
nascitur questio: quomodo possint odisse
qitem nesciunt. Si enim dm̃ non quod ẽ
ipse sed nescio quid aliud eum suspicant᷑

Expanded text:
nec locutus est eis, habeant excusationem nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut minus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; trem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulandanascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt xp̃m: quod euidentissime indi¬
aliis gentib. In eis gͦ uoluit intelligi
mundum. qui odit xp̃m & discipłos
eiꝰ Immo uero non in eis solis. sed hos
quoq ad eundem mundum ꝑtinere
monstrauit. Qd est gͦ si non uenissem.
peccatum non haberent : Numquid si¬
ne peccato erant iudȩi antequam xp̃c
ad eos ĩncarne uenisset. Quis hoc uel
stultissimus dixerit  Sed magnum qđ̃¬
non omne peccatum: quasi sub generali
nomine uult intelligi. Hoc est enim
peccatum quo tenentur cuncta peccata:
quod unusquisq si non habeat dimit¬
tuntur ei cuncta peccata. Hoc est autẽ
quod non crediderunt in xp̃m qui ꝓpte¬
rea uenit ut credatur in eum. Hoc pecca-¬
tum si non uenisset: non uͥtiq haberent.
Aduentus quippe eiꝰ quantum creden¬
tib salutaris: tantum non credentib
exitiabilis factus est. Sed quod adiunxit
atq ait: nunc autem ex cusationẽ non
habent de peccato suo: potest mouere que¬
rentes. utrum ħi ad quos non uenit xp̃c

Expanded text:
ti sunt Christum, quod evidentissime indialiis gentibus. In eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus. Imo vero non in his solis, sed hos quoque ad eumdem mundum pertinere monstravit. Quid ergo? Si non venissem, peccatum non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum qnon omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata: quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit, ut credatur in eum: hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus, quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est. Sed adjunxit atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
c& & ꝑsequent᷑ ͥ sermonemq contempnent:
rentur : uel etiam si odissent nec tamen
ꝑsequerent᷑. non omnia facerent. Hȩc autẽ
omnia facient uobis inquit ꝓpter nomen
meum: quid est aliud dicere. quam me
in uobis odio habe̾bunt: me in uobis ꝑ¬
sequentur i & sermonem ur̃m quia m̃s
est: ideo non seruabunt: Hȩc enĩ om̃ia
facient uobinqͥt ꝓpt̾ nomen: meum: Non

Expanded text:
et persequentur sermonem quem contemnunt? et persequentur sermonem quem contemnunt? rentur; vel etiam si odissent, nec tamen persequerentur, non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis, inquit, propter nomen meum. Quid est aliud dicere, quam, Me in vobis odio habebunt; me in vobis persequentur; et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient vobis propter nomen meum; non
Abbreviated transcription (Latin):
maior dño suo. Si me ꝑsecuti sunt:
& uos ꝑsequentur. Si sermonem meũ
seruauerunt: & ur̃m seruabunt. Di¬
cendo autem. non est seruus maior
dño suo : nonne euidenter ostendit.
quemadmodum intelligere debeamꝰ.
quod suꝑiꝰ dixerat: iam non dicam
uos seruos : Ecce enim seruos eͬe di¬
cit. Nam quid est aliud. non est
seruus maior dño suoͥ si me ꝑsecuti
sunt & uos ꝑsequent᷑: Manifestum
est gͥ. illum seruum qui non manet¬
in domo in ȩternum. illum ꝑtinen¬
tem ad timorem. quem foras cari¬
tas mittit ẽẽ intelligendum: ubi di
Hic autem ubi dicit᷑. non est seruus
maior dño. si me ꝑsecuti sunt & uos
ꝑ sequentur: illum significari serũu
ꝑtinentem ad timorem castum: qui ꝑͥma¬
net in scłm scłi. Hic enim seruus auditurꝰ¬
est. Euge bone serue intra in gaudium
dnĩ tui. Sed hȩc omnia inquit facient Ui.¬
uobis ꝓpter nomen meum: quia nesci¬
unt eum qui misit me. Quȩ omnia faci¬
ent ⁊ nisi quȩ dixi Odĩo habebunt scili

Expanded text:
major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Dicendo autem, Non est servus major domino suo, nonne evidenter ostendit quemadmodum intelligere debeamus quod superius dixerat, Jam non dico vos servos ? Ecce enim eos servos dicit. Nam quid est aliud, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur? Manifestum est igitur illum serin domo in aeternum , illum pertinentem ad timorem quem foras charitas mittet , esse intelligendum, ubi dicic supra ; hic autem ubi dicitur: Non est servus major domino suo; si me persecuti sunt, et vos persequentur; illum significari servum pertinentem ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi. . Hic enim servus est auditurus: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui . Sed haec omnia, inquit, facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui me misit. Quae omnia facient, nisi quae dixit: odio habebunt, scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
ligeret: continuo subiecit. Quia uͦ
de mundo ñ estis. sed ego elegi uos de muir¬
do: ꝓpterea odit uos mundus. Ergo & ip¬
si inde erant. unde ut ñ essent electisunt
inde ñ meritis suis quoꝵ nulla bona p̃cesse¬
rant oꝑa. ñ natura quȩ tota fuerat ꝑ libe¬
rum arbitrium in ipsa radice uitia¬
ta. sed gratuita. hoc est uera gr̃a.
Qui enim de mundo mundum ele¬
git: fecit quod eligeret non inuenit.¬

Expanded text:
ligeret, » continuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla praecesserant bona opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit
Abbreviated transcription (Latin):
sum fecisse. si quando quispiam dei
homo tale aliqͥd fecit. Potest qͥppe ipse cun¬
ct᷑a ꝑ se ipsum. nemo autẽ potest aliqͥd sine
sunt tres dii s unus ds̃: de qͦ scriptũ ẽ. Bene¬
dictus dñs d̾s isrł: qui facit mirabi¬
lia solus. Nemo gͦ alius fecit quȩc̃uq
in eis oꝑa fecit: qm̃ quisquis alius
homo aliquid eoꝵ fecit ipso faciente
fecit: hȩc autem ipse non illis facien¬
tibus fecit

Expanded text:
sum fecisse, si quispiam Dei sum fecisse, si quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe ipse cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine non tres dii, sed unus Deus; de quo scriptum est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus . Nemo ergo alius fecit, quaecunque in eis opera fecit, quoniam quisquis alius homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit; haec autem ipse non illis facientibus fecit
Abbreviated transcription (Latin):
est in iudȩis neq coram eis. Et non¬
dum hoc fecerat. quando dicebat. Si
oꝑa non fecissem in eis quȩ nemo alius
fecit. Nimirum gͦ illa sunt quȩ in eoꝵ
ualitudinib tanta miracula salutis
ostendit: quanta illis antea nemo uo¬
nauit. Hȩc enim uiderunt: & hoc
eis exꝓbrans adiungit & dicit. Nunc
autem & uiderunt & oderunt & me
& patrem meum. Sed ut impleat᷑ ser-¬
mo qui in lege eoꝵ scͥptus est: quia
odio habuerunt me gratis. Eorum
legem dicit non ab ipsis inuentam. sed
ipsis datam: sicut dicimus panem
nr̃m cotidianum. quem tamen a do
petimus addendo. da nobis. Gratis autẽ
odit: qui nullum exodio commodum
querit. uel incommodum fugit. Sic ode¬
runt dm impii: sic diligunt iusti.
Hoc est gratis. ut alia preter illum ñ
expectent bona: qm̃ ipse erit in om̃ib¬
omnia. Quis quis uͦ altrus attenderit
xp̃m dicentem. si oꝑa non fecissem in
eis quȩ nemo alius fecit: inueniet ip¬

Expanded text:
est in Judaeis, neque coram eis: et nonest in Judaeis, neque coram eis: et nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunet Patrem meum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibomnia . Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, inveniet ip
Abbreviated transcription (Latin):
mos : & dep̾cabant᷑ eum ut uel fun¬
briam uestimenti eius tangerent. Et
quot quot tangebant eum: salui fie¬
bant. Hȩc nemo alius fecit in eis. Sic
enim intelligendum est quod ait in
eis: non inter eos. uel coram eis. sed
prorsus in eis. quia sanauit eos. Hȩc
quippe intelligi uoluit. que non so¬
lum facerent ad mirationem uerum
etiam manifestam conferrent salutẽ.
Pro quib beneficiis utiq amorem ñ
odium retribuere debuerunt. Omnia
quippe cȩteroꝵ miracula suꝑat quod ẽ
natus ex uirgine: matrisq integri¬
tatem solus potuit nec conceptus uio¬
lare nec natus. Sed hoc nec coram
eis factum est: nec in eis. Ad cognos¬
cendam quippe huius miraculi ueri¬
tatem: non communi cum eis aspec¬
tu. sed discreto ab eis discipłatu apłi
ꝑuenerunt. Iam uero illud quod
die tercio in carne in qua occisus
fuerat de sepulchro se reddidit uiu̾u.
& numquam deinde moriturus cũ
illa ascendit in cęlum: suꝑat etiam
cuncta quȩ fecit. Sed neq hoc factũ

Expanded text:
abantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim est intelligendum, quod ait in eis, non inter eos, vel coram eis, sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit, quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem: pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare, nec natus. Sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu apostoli pervenerunt. Jam vero illud, quod die tertio in carne, in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus, cum illa ascendit in coelum, super etiam cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum
Abbreviated transcription (Latin):
Beati pacifici: qm̃ ipsi filii dĩ uocabun¬
tur. Et ista quidem in hac uita posst̃
impleri: sicut impleta ẽẽ in apłis cre¬
dimus. Nam illa omnimoda. & in
angłicam formam mutatio quȩ post
hanc uitam ꝓmittitur: nullis uerbis
exponi potest. Beati gͦ qui ꝑsecutionẽ
patiuntur ꝓpter iusticiam: qm̃ ipsoꝵ
est regnum cȩloꝵ. Hȩc octaua senten
tia quȩ ad caput redit. ꝑfectumq ho¬
minem declarat. significatur fortasse
ꝑ circumcisionem octaua die in ueteri
testamento: & domini resurrectionẽ
post sabbatum. qui est utiq octauus
dies. id est primus dies: & celebrationẽ
octauarum feriarum quas in regene¬
ratione noui hominis cȩlebramus: &
numero ipso pentecostes. Nam septena¬
rio numero septies multiplicato: quo
fiunt quadraginta nouem. quasi oc¬
tauus additur. ut quinquaginta cõ¬
pleantur : & tanquam redeatur ad ca¬
put. Quo die missus est sp̃s sc̃s. quo in
regnum cęloꝵ ducimur & hereditatem

Expanded text:
Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabunBeati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac vita possunt compleri, sicut completa esse in Apostolis credimus. Nam illa omnimoda in angelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exponi potest. Beati ergo qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significat fortasse et circumcisionem, octava die in Veteri Testamento, et Domini resurrectionem post sabbatum, qui est utique octavus dies, idemque primus dies et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus, et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur, et tanquam redeatur ad caput; quo die missus est Spiritus sanctus, quo in regnum coelorum ducimur, et haereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat. positum est regnum cȩloꝵ:
quod est ꝑfectȩ sumieq sapientiȩ
animȩ rationalis. Sic itaq dictum ẽ.
etate querentib. Beati mites: qm̃ ipsi
hereditate possidebunt terram. Lugenti¬
bus consolatio. tanquam scientibus.
quod amiserint: & quib mersi sint.
Beati qui lugent: qm̃ ipsi consolabunt᷑.
E surientib & sitientib saturitas: tan¬
quam refectio laborantib. fortiter cer-¬
tantib ad salutem. Beati qui esuriunt
& sitiunt iusticiam: qm̃ ipsi satura¬
bunt᷑. Misericordib miscd̃ia. tanquã
hoc eis exhibeatur a potentiore quod
inferiorib exhibent. Beati misericordes:
qm̃ ipsoꝵ miserebitur d̃s. Mundis cor¬
de fa¬
cul tas uidendi dm̃: tan¬
quã
purum oculum ad intel¬
ligenda ȩterna gerentib. Beati mun¬
do corde : qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Paci¬
ficis di similitudinem tanquam ꝑfecte
sapientib formatisq adimaginem di
ꝑ regenerationem renouati hominis.

Expanded text:
oportebat, positum est regnum coelorum, oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum estetate quaerentibus: Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lugent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam hoc eis exhibeatur a potentiore, quod inferioribus exhibent: Beati misericordes, quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus: Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis:
Abbreviated transcription (Latin):
auertere cupientes. De quib hic dicit᷑.
Beati qui esuriunt & sitiunt iusticiã.
Congruit consilium misericordibus.
Hoc enim unum remedium est de tan¬
tis malis euadendi: ut dimittamus
sicut nobis dimitti uo¬
lumus.
& adiuuemus in quo pos¬
sumͦ
alios:. sicut nos in quo non possum᷑
cupimus adiuuari. De quib hic dicit᷑.
Beati misericordes & cȩtera. Intellectꝰ
cordis congruit mundis corde: tanqũa
purgato oculo. quo cerni possit. quod
corporeus oculus non uidit. nec auris
audiuit. nec in cor hominis ascendit.
De quib hic dicitur. Beati mundo cor¬
de : & reliqua. Sapientia congruit
pacificis: in quib iam ordinata sunt
omnia. Nullusq motus aduersus
rationem rebellis est. sed cuncta obtẽ¬
perant sp̃ui hominis: cum & ipse ob¬
temꝑat đo. De quib hic dicitur. Beati
pacifici. Unum autem premium qđ
est regnum celoꝵ: ꝓistis gradibus ua¬
rie nominatum est. In primo sicut

Expanded text:
avertere cupientes. De quibus hic dicitur: avertere cupientes. De quibus hic dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus, hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus sicut nobis dimitti volumus, et adjuvemus in quo possumus alios, sicut et nos in quo non possumus cupimus adjuvari. De quibus hic dicitur: Beati misericordes, et reliq. Intellectus cordis congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic dicitur, Beati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
rem di. Sed inicium sapientiȩ. timor
dni est. Qua ꝓpter si gradatim tanꝗͣ
ascendentes numeremus: primus ibi
est timor dñi. Scd̾s pietas. tercius sci¬
entia. quartus fortitudo. quintus con¬
silium. sextus intellectus: septimus
sapientia. Timor dei congruit humilib:
inflati non suꝑbi. De quib apłs dicit.
Noli altum saꝑe sed time: id est noli ex¬
toli. Pietas congruit mitib. Qui enim
pie querit honorat scãm scͥpturam:
& non rep̃hendit quod nondum intel¬
ligit & ꝓpterea non resistit: quod est
mitem esse. Inde hic dicitur. Beati mi¬
tes: qm̃ ipsi hereditate possidebunt
terram. Scientia congruit lugentib:
qui iam cognouerunt in scripturis
quib malis uincti teneantur: quȩ
tanquam bona & utilia ignorantes
appetiuerunt. De quib hic dicitur.
beati qui lugent. Fortitudo: congruit
esurientib & sitientib. Laborant enim.
desiderantes gaudium de ueris bonis:
& amorem a terrenis & corporalibus

Expanded text:
rem Dei. Sed initium sapientiae timor rem Dei. Sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus gradus ibi est timor Domini, secundus pietas, tertius scientia, quartus fortitudo, quintus consilium, sextus intellectus, septimus sapientia. Timor Domini congruit humilibus,inflati, non superbi. De quibus Apostolus dicit: Noli altum sapere, sed time, id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus, qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse; unde hic dicitur: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus, et sitientibus, laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis et amorem a terrenis et corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
Postrema est septima ipsa sapientia. id ẽ
contemplatio ueritatis. pacificans totum
hominem & suscipiens similitudinem
dei: quȩ ita concludit᷑. Beati pacifici: q̃m¬
filii di uocabunt᷑. Octaua tamqũã ad
caput redit: quia consummatum ꝑ¬
fectumq ostendit. & ꝓbat. Itaq in pͥma
& octaua: nominatum est regnum celoꝵ¬
ꝓpter iusticiam: qm̃ ipsoꝵ est regnum
a caritate xp̃i. tribulatio. an angustia
an ꝑsecutio. an fames. an nuditas. an
ꝑiculum. an gladius: seꝑtem sunt gͦ
quȩ ꝑficiunt. Nam octaua clarificat.
& quod ꝑfectum est demonstrat: ut ꝑ
hos gradus ꝑficiantur. & cȩteri tanqũa
a capite rursum exordiantur. uidetur
gͦ mͥ etiam septiformis oꝑatio sp̃s sc̃i.
de quo ysaias loquitur. his gradib sen¬
tentiisq congruere: sed inter est ordini.
Nam ibi enumeratio ab excellentiorib
cȩpit: hic uero ab inferiorib. Ibi naq
incipit a sapientia: & desinit ad timo¬

Expanded text:
Postremo est septima ipsa sapientia, id est Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; qfilii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad caput redit, quia consummatum, perfectumque ostendit, et probat. Itaque in prima et octava nominatum est regnum coeloritu, quoniam ipsorum est regnum a charitate Christi, tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Septem sunt ergo quae perficiunt, nam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur caetera, tanquam a capite rursum exordiens. Videtur ergo mihi etiam septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis; nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia Dei, et desinit ad timo
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinem. ac peccata teneatur. Itaq
hoc tertio gradu in quo scientia est:
lugetur amissio summi boni: quia in¬
heretur extremis. In quarto autem gra¬
du labor est. ubi uehementer in cumbit᷑:
ut sese animus euellat ab eis: quib
pestifera dulcedine in nixus est. Hic gͦ
esuritur & sititur iusticia. & multum
necessaria fortitudo: quia non relinqͥ¬
tur sine dolore quod cum delectatione
retinetur. Quinto autem gradu ꝑseue¬
rantib in labore datur euadendi consili¬
um: quia nisi quisq adiuuetur a su¬
ꝑiore. nullomodo sibi est idoneus: ut
sese tantis miseriarum implicamentis
expediat. Est autem iustum consilium:
ut qui se a potentiore uult adiuuari. ad¬
iuuet infirmiorem in quo est ipse po¬
tentior. Itaq beati misericordes: qm̃
ipsoꝵ miserebitur ds. Sexto autem gra¬
du est cordis mundicia de bona consci¬
entia bonoꝵ ualens ad contemplandũ
sumium illud bonum: quod solo
puro & sereno intellectu cerni potest.

Expanded text:
suetudinem ac peccata teneatur: itaque in suetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest.
Abbreviated transcription (Latin):
uam sententiam ubi ait. beati qui ꝑ¬
secutionem paciuntur ꝓpter iusticiã:
qm̃ ipsoꝵ est regnum cȩloꝵ. Inde iam
incipit loqui p̾sentes compellans: cũ
& illa quȩ supradicta sunt : ad eos etiã
ꝑtinerent qui presentes audiebant: &
hec postea quȩ uidentur p̃sentib speci¬
aliter dici ꝑtineant etiam ad illos qui
absentes uel post futuri erant. Qua ꝓpt̾
iste sententiarum numerus: diligent᷑
considerandus est. Incipit enim beati¬
tudo ad humilitatem. Beati pauꝑes
sp̃u: id est non inflati. Dum se diuine
auctoritati subdit anima timens post
hanc uitam ne ꝑgat ad penas. etiam¬
si forte in hac uita beata sibi ẽẽ uideat᷑:
inde uenit ad diuinarum scripturarũ
cognitionem ubi oportet se mitem
prebere pietati: ne id quod imꝑitis
uidetur absurdum. uituꝑare aude¬
at: & ꝑ uicacib concertationib effi¬
ciatur indocilis. Inde iam incipit scire:
quib nodis scłi huius ꝑcarnalem con¬

Expanded text:
vam sententiam, ubi ait: Beati qui pvam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem con
Abbreviated transcription (Latin):
modi regno pacatissimo & ordinatissimo
missus est foras pͥnceps huius scłi: qui ꝑ¬
uersis in ordinatisq dñatur. Hac pace
intrinsecus constituta atq firmata. qͦs¬
cumq ꝑsecutiones ille qui foras missus
est. forinsecus concitauerit. auget głam
quȩ scđm dm̃ est: non aliquid in illo
edificio labefactans. sed deficientib ma¬
chinis suis in notescere faciens. quanta
firmitas intus extructa sit. Ido sequit᷑.
Beati qui ꝑsecutiones patiunt᷑ ꝓpter
rusticiam: qm̃ ipsoꝵ est regnum cęloꝵ¬
Sunt autem om̃s iste octo sententiȩ.
Iam enim cȩtera compellans: loquit᷑
ad illos qui aderant dicens. Beati eri¬
tis cum uos maledicent: & ꝑsequent᷑
uos. Suꝑiores autem sententias gene¬
raliter digerebat. Non enim dixit
beati pauꝑes sp̃u. quia ur̃m est reg¬
num cȩloꝵ neq beati mites qm̃ uos
possidebitis terram: sed qm̃ ipsi possi¬
bunt terram: & ita cętera usq ad octa¬

Expanded text:
modi regno pacatissimo et ordinatissimo modi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coeloSunt autem omnes istae octo sententiae. Jam enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generaliter dirigebat: non enim dixit, Beati pauperes spiritu, quoniam vestrnum coelorum: neque, Beati mites, quoniam vos possidebitis terram; sed, quoniam ipsi possidebunt terram. Et ita caeteras usque ad octa