comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
absurcla causa frequentius. Amplificandi autem causȩ: quaei
aut cum digredientur a ciusa dici solent: aut cum perorabunt he¬
uel ad odium: uel ad misercordiam: uel ad omni modo animos
uidicum mouendos ex iis quae sunt ante posita sumuntur: si mͦ
reium magnitudo hominumue aut inuidia. aut dignitas po¬
stulabit.Licero.
Abeo ista. nunc ea quae cum quale sit quippiam disceptͥ¬
tur quaeri quando ex utraq parte deceat uelim audire¬
MCum consiteantur in isto genere: qui arguuntur se id fecis¬
se ipsum in quo rep̾henduntur: quoniam iure se fecisse ipsum¬
dicunt. uiris est omnis ratio nobis explicanda. quae diuiditur ĩ
duas partes primas. naturam. atq legem. et utriusq generis
uis in diuinum et humanum ius est distributa. quorum equita¬
tis est unum: alterum religionis. Equitatis autem ius est duplex
cuius altera decreti ueri et iusti. et ut dicitur aqui. et boni rõne

Expanded text:
absurda causa, frequentius. amplificandi autem causa quae absurda causa, frequentius. amplificandi autem causa quae aut cum degredientur a causa dicere volent aut cum perorabunt, evel ad odium vel ad misericordiam vel ad omni modo animos iudicum movendos ex eis quae sunt ante posita sumentur, si modo rerum magnitudo hominumve aut invidia aut dignitas postulabit. C. Habeo ista; nunc ea quae, cum quale sit quippiam disceptatur, quaeri ex utraque parte deceat velim audire. P. Confitentur in isto genere qui arguuntur, se id fecisse ipsum in quo reprehenduntur; sed quoniam iure se fecisse dicunt, iuris est omnis ratio nobis explicanda. Quod et dividitur in duas primas partis, naturam atque legem, et utriusque generis vis in divinum et humanum ius est distributa; quorum aequitatis est unum, alterum religionis. aequitatis autem vis est duplex: cuius altera derecta veri et iusti et, ut dicitur, aequi et boni ratione
Abbreviated transcription (Latin):
in contrariis causis quasi uarie positus ẽẽ uideatur. Sed huic tam̃
ipĩ confugiendum est ad aequitatis locos. ad rerum iudicatarumi
auctoritatem: ad finem aliquem periculi. Communeq sit hoc
praeceptum: ut cum uterq definierit. ꝗͣm axime potuerit. ad com¬
munem sensum uimq uerbi tam consimilibus. exemplisq eoꝵ
qui ita locuti sunt suam definitionem. sententiamq confirmet.
Atq accusaton sit in hoc genere causarum locus ille communis. mi¬
nime esse concedendum: ut is qui de re confiteatur. uerbi se inter¬
pretatione defendat. Defensor autem ea quam proposuit xꝗta¬
te nitatur. et ea cum secum faciat: non re: sed pieuaricatione u̾¬
bi sese urgeri queratur. Quo in genere percensere poterit plae¬
rosq inueniendi locos. Nam et si similibus utitur et contrariis
et consequentibus: quanꝗͣuterq tamen reus nisi plane eriti

Expanded text:
in contrariis causis quasi vare positus esse videatur. Sed huic tamen in contrariis causis quasi vare positus esse videatur. Sed huic tamen ipsi confugiendum est ad aequitatis locos, ad rerum iudicatarum auctoritatem, ad finem aliquem periculi; communeque sit hoc praeceptum, ut cum uterque definierit quam maxime potuerit ad communem sensum vimque verbi, tum similibus exemplisque eorum qui ita locuti sint suam definitionem sententiamque confirmet. atque accusatori sit in hoc genere causarum locus ille communis, minime esse concedendum, ut is qui de re confiteatur verbi se interpretatione defendat; defensor autem et ea quam proposui aequitate nitatur et ea cum secum faciat, non re sed depravatione verbi sese urgeri queratur. Quo in genere percensere poterit plerosque inveniendi locos; nam et similibus utetur et contrariis et consequentibus quamquam uterque, tamen reus, nisi plane erit
Abbreviated transcription (Latin):
q: reuocato. prauancationem accusator eẽ definiat: ominem iudi¬
cui corruptelam. profectam a reo. Defensor autem non omnem: s
tantum modo accusatoris coriuptelam areo. Sit ergo haec contẽ¬
tio prima uerborum: in qua etiam si propius accedat ad consuetu¬
dinem mentemq sermonis: defensoris definitio. tamen accusatõ
sententia legis nititur. Negat enim probari oportere. eos qui le¬
ges scripseru̾nt ratum hẽre udicium si totum corruptum sit. Si
unus accusator corruptus sit rescindere nititur aquitate utilitate.
quasi scribenda lex ẽẽt. quaeq uim complecterentur in uidiciisi
corruptis: ea uerbo uno praeuaricationis compraehendisse dicitur.
Defensor autem testatur consuetudinem sermonis uerbiq uimi
ex contrario repetit quasi ex uero accusatore cui contrarium ex
nomen preuaricationis. et ex consequentibus quid ea littera de ac¬
cusatore soleat dari iudici ex nomine ip̃o quod significat eum ꝗ

Expanded text:
sque revocato praevaricationem accusator esse definiat omnem iudisque revocato praevaricationem accusator esse definiat omnem iudici corruptelam ab reo, defensor autem non omnem, sed tantum modo accusatoris corruptelam ab reo, sit ergo haec contentio primum verborum, in quo, etiam si propius accedat ad consuetudinem mentemque sermonis defensoris definitio, tamen accusator sententia legis nitetur; negat enim probari oportere eos qui leges scripserint, ne ratum haberetur iudicium, si totum corruptum sit , si unus accusator corruptus sit, non rescindere; nititur aequitate utilitate quasi scribenda lex sit, quaeque tum complecteretur in iudiciis corruptis, ea verbo uno praevaricationis comprehendisse dicit; defensor autem testatur consuetudinem sermonis verbique vim ex contrario repetit quasi converso accusatore, cui contrarium est nomen praevaricatoris, et ex consequentibus, quod ea littera de accusatore soleat dari iudici, et ex nomine ipso, quod significat eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. infirmandisq contrariis: sape erunt accusatori motus a¬
morum incitandi: reo mitigandi. Atq haec quidem utrisq ma¬
xime in peroratione facienda: alteri frequentatione argumento¬
rum. et coaceruatione uniuersa: alteri si plane causam redarguẽ¬
do explicabit enumeratione ut quidq diluerit et miseratione
ad extremum:
Cire iam mihi uideor quem admodum coniectura tractan¬
da sit: nunc de definitione audiamus. M. Communi
dantur in isto genere accusatori. defensoriq praecepta. Uter eni
desiniendo scnbendoq uerbo. magis ad sensum iudicis opini¬
onemq penetrarit: et uter ad communem uerbi uim. et ad ea
cius uerbi perceptionem. quam inchoatam habebunt. in ani¬
mis ii. qui audient. magis et propius accesserit: is uincat ne¬
cẽẽ est. Non enim argumentando tractatur hoc genus: sed tanꝗͣ
explicando. excutiendoq uerbo: ut si reo pecunia absoluto: rursꝰ¬

Expanded text:
nibus infirmandisque contrariis saepe erunt accusatori motus aninibus infirmandisque contrariis saepe erunt accusatori motus animorum incitandi, reo mitigandi. Atque hoc quidem utrique maxime in peroratione faciendum; alteri frequentatione argumentorum et coacervatione universa; alteri, si plane causam redarguendo explicarit, enumeratione, ut quidque diluerit, et miseratione ad extremum. Scire mihi iam videor quem ad modum coniectura tractanda sit. Nunc de definitione audiamus. P. Communia dantur in isto genere accusatori defensorique praecepta. Vter enim definiendo describendoque verbo magis ad sensum iudicis opinionemque penetrarit et uter ad communem verbi vim et eandem, quam eius verbi praeceptionem incohatam habebunt in animis ei qui audient, magis et propius accesserit, is vincat necesse est. Non enim argumentando tractatur hoc genus, sed tamquam explicando excutiendoque verbo, ut, si in reo pecunia absoluto rursu
Abbreviated transcription (Latin):
munia ẽẽnt pro periculo potius. ꝗ contra salutem ualere debere
Testiumq: et quaestionum. et genus uniuersum: et quod pot̾it
in singulis ex rep̃hensionis locis. de quibus ante dictum est re¬
felletur. Harum causarum principia suspiciosa ad acerbita¬
tem ab accusatore ponentur. denunciabitq insidiarum cõmu
ne periculum. excitabunturq: animi ut attendant. Areo autez
querella. conflati criminis. collectarumq suspicionum: et accu¬
satoris insidiae: et item commune periculum proferetur: animiq̃
ad misericordiam allicientur: et modice beniuolentia iudicumi
colligetur. N arratio autem accusatoris erit quasi membrati
gesti negocii suspiciosa explicatio. spaisis omnibus argumentis¬
et obscuratis defensionibus. Defensoris aut praeteritis: aut ob¬
scuratis suspicionum argumentis. rerum ipãrum euentus. erunt
casusq narrandi. In considerandis autem nr̃is argumentatio¬

Expanded text:
munia esse et pro periculo potius quam contra salutem valere debere; munia esse et pro periculo potius quam contra salutem valere debere; testiumque et quaestionum genus universum et quod poterit in singulis ex reprehensionis locis de quibus ante dictum est refellet. harum causarum principia suspiciosa ad acerbitatem ab accusatore ponentur, denuntiabiturque commune insidiarum periculum excitabunturque animi, ut attendant. A reo autem querella conflati criminis conlectarumque suspicionum et accusatoris insidiae et item commune periculum proferetur animique ad misericordiam adlicientur et modice benevolentia iudicum conligetur. Narratio autem accusatoris erit quasi membratim gesti negoti suspiciosa explicatio, sparsis omnibus argumentis, obscuratis defensionibus. Defensori aut praeteritis aut obscuratis suspicionum argumentis, rerum ipsarum eventus erunt casusque narrandi. in confirmandis autem nostris argumentatio
Abbreviated transcription (Latin):
ponderanda. Atq haec accusationis fere membra sunt. Defensi¬
onis autem primum infirmatio causarum aut non fuisse: aut n¬
non tantas aut non sibi soli aut commodius potuisse idem conse¬
qui: aut non his se ẽẽ morbus: nec ea uita: aut nullos animi mo¬
tus: aut non tam impotens fuisse facultatum: aut infirmatione
utetur si aut uires: aut merita: aut copias: aut opes abfuisse demõ¬
strabit: aut alienum tempus. aut locum non idoneum: aut multo
arbitros. quorum crederet nemini: aut non se tam aꝑtum ut id su¬
sciperet quod occultare non posset: aut tam amentem. ut poenam.
ac iudicia contemneret. Consequentia autem diluet exponendo
non eẽ certa indicia facti: quae etiam nullo admisso consequi possẽt
consistetq in singulis. et ea: aut eorum: qua ip̃e facta dicit ẽẽ. pro¬
pria ẽẽ defendet potius ꝗ̃ criminis: aut si sibi cum accusatore cõ¬

Expanded text:
ponderanda. Atque haec accusationis fere membra sunt. defensiponderanda. Atque haec accusationis fere membra sunt. defensionis autem primum infirmatio causarum, aut non fuisse aut non tantas aut non sibi soli aut commodius potuisse idem consequi, aut non eis se esse moribus, non ea vita, aut nullos animi motus aut non tam impotentis fuisse. Facultatum infirmatione autem utetur, si aut vires aut animum aut copias aut opes afuisse demonstrabit, aut alienum tempus aut locum non idoneum aut multos arbitros, quorum crederet nemini, aut non se tam apertum, ut id susciperet, quod occultare non posset, neque tam amentem, ut poenas ac iudicia contemneret. consequentia autem diluet exponendo non esse illa certa indicia facti, quae etiam nullo admisso consequi possent, consistetque in singulis et ea aut eorum, quae ipse facta esse dicet, propria esse defendet potius quam criminis, aut sibi cum accusatore com
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ponderandam: aut eos esse cuiusq rei locuplaetissimos te¬
stes: qui id de quo agatur facillime scire possint. Sin quaestiões
habite aut postulatio ut habeantur ne causam adiuuabunt cõ¬
firmandum genus primum erit quaestionum. dicendum de ui
doloris. de opinione maiorum: qui eam rem totam nisi probas¬
sent. recte repudiassent. de institutis atheniensium: rhodiorum
doctissimorum hominum: apud quos etiam id quod acerbissiu
est liberi ciuesq torquentur: de nostrorum etiam piudentissimꝰ¬
ium hominum institutis: qui cum in dominos de seruis quaeri
noluissent: tamen de inexsto: et de coniuratione: quae facta
me consule est quaerendum putaueunt. Irndenda etiam dis¬
putatio: qua solent uti ad infirmandas quaestiones. et medit᷑¬
ta puerilisq dicenda: tum facienda fides diligenter ẽẽ. et sine
cupiditate quaesitum dictaq quaestionis argumentis coniectuȩ

Expanded text:
fidem ponderandam aut eos esse cuiusque rei locupletissimos tefidem ponderandam aut eos esse cuiusque rei locupletissimos tests, qui id, quod agatur, facillime scire possint. Sin quaestiones habitae aut postulatio, ut habeantur, causam adiuvabunt, confirmandum primum genus erit quaestionum; dicendum de vi doloris, de opinione maiorum, qui rem totam, nisi probassent, certe repudiassent; de institutis Atheniensium, Rhodiorum, doctissimorum hominum, apud quos etiam—id quod acerbissimum est—liberi civesque torquentur, de nostrorum etiam prudentissimorum hominum institutis, qui cum in dominos de servis quaeri noluissent, tamen de incestu et de coniuratione, quae facta me consule est, quaerendum putaverunt. Inridenda etiam disputatio est , qua solent uti ad infirmandas quaestiones, et meditata puerilisque dicenda. Tum facienda fides diligenter esse et sine cupiditate quaesitum dictaque quaestionis argumentis et coniectura
Abbreviated transcription (Latin):
facultatibus inniti oportebit. aduncta illa disputatione cõmuni
non fuisse illum tam amentem: ut facti indicia. aut effugere aut
set: ut locum crimini relinqueret. comimunis ille contra locus. au¬
daciam temeritati non prudentiae ẽẽ coniunctam. Sequitur aũt
ille locus ad augendum. non ẽẽ expectandum dum fateatur: argu¬
mentis peccata conuinci. et hic etiam exempla ponantur. Atque
haec quidem de argumentis. Sin autem erit etiam testium facul¬
tas: primum genus ipsum erit laudandum: dicendumque ne
argumentis teneretur reus. ip̃m sua cautione effecisse: testes effu¬
gere non potusse: deinde singuli laudentur. Quae autem ẽẽnt
Saudabilia dictum est. Deinde argumento etiam firmo: quia ta¬
men saepe falsum est. posse etiam recte non credi uiro bono et
firmo sine uicio iudicis non posse non credi. Atq etiam si obs¬
cun testes erunt: aut tenues dicendum erit non ẽẽ ex fortunai

Expanded text:
facultatibus niti oportebit, adiuncta illa disputatione communi, facultatibus niti oportebit, adiuncta illa disputatione communi, non fuisse ilium tam amentem, ut indicia facti aut effugere aut locum crimini relinqueret. Communis ille contra locus, audaciam temeritati, non prudentiae esse coniunctam. sequitur ille autem locus ad augendum, non esse exspectandum, dum fateatur; argumentis peccata convinci; et hic etiam exempla ponentur. atque haec quidem de argumentis. Sin autem erit etiam testium facultas, primum genus erit ipsum laudandum dicendumque, ne argumentis teneretur reus, ipsum sua cautione effecisse, testis effugere non posse; deinde singuli laudentur—quae autem essent laudabilia dictum est—; deinde argumento etiam firmo, quia tamen saepe falsum est, posse recte non credi; viro bono et firmo sine vitio iudicis non posse non credi. Atque etiam, si obscuri testes erunt aut tenues, dicendum erit non esse ex fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
quos ex causis effici dixisti. M. Consequentia quaedam signa p̃¬
teriti. et quasi imp̃ssa facti uestigia. quae quidem uel maxime sus¬
picionem mouent. et sunt quasi tacita criminum testimonia. at¬
q hȩc quidem grauiora.q causae cõmuniter uidentur insimula¬
re et arguere omnes posse. quorum modo interfuerit aliquid haec
proprie attingunt ip̃os eos qui arguuntur: ut taelum et uestigi¬
gium: ut cruor: ut dep̃hensum aliquid quod ablatum ereptu¬
q uideatur: ut responsum inconstanter: ut haesitatum: ut tituba¬
tum: ut cum aliquo uisus. ex quospicio oriatur: ut eo ip̃o locoi
uisus. in quo facinus: ut palor: ut tremor. ut scriptum: aut ob¬
signatum. aut depositum quippiam. Haec enim et alia sunt. q̃
aut in re ip̃a: aut etiam ante qͥ factum est: aut postea suspiciosũ
crimen efficiant: qua si non erunt: tamen causis ip̃is. et efficiendii

Expanded text:
quos ex causis effici dixisti. P. Consequentia quaedam signa praequos ex causis effici dixisti. P. Consequentia quaedam signa praeteriti et quasi impressa facti vestigia; quae quidem vel maxime suspicionem movent et sunt quasi tacita criminum testimonia atque hoc quidem graviora, quod causae communiter videntur insimulare et arguere omnis posse, quorum modo interfuerit aliquid, haec proprie attingunt eos ipsos qui arguuntur, ut telum, ut vestigium, ut cruor, ut deprehensum aliquid quod ablatum ereptumve videatur, ut responsum inconstanter, ut haesitatum, ut titubatum, ut cum aliquo visus ex quo suspicio oriatur, ut eo ipso in loco visus in quo facinus, ut pallor, ut tremor, ut scriptum aut. obsignatum aut depositum quippiam. Haec enim talia sunt, quae aut in re ipsa aut etiam ante quam factum est aut postea suspiciosum crimen efficiant. quae si non erunt, tamen causis ipsis et efficiendi
Abbreviated transcription (Latin):
lor si honoris si gloriae si imperii si pecuniae cupiditas si pe¬
nculi timor si aes alienum si angustiae rei familiaris. si audax
si lenis: si crudelis si impotens: si in cautus. si insipiens. si amẽs
si cõmota mente si iuolentus si cum spe efficiendi. si cum opinio¬
ne celandi aut si patefactum ẽẽt depellendi criminis. uel ꝓrum¬
pendi periculi uel in longinquum tempus differendi. aut si u¬
dici poena leuior. ꝗͣ facti praemium: aut si facinorum uoluptas
maior ꝗ̃ damnationis dolor. his enim fere rebus facti suspicio
confirmatur cum et uoluptatis in reo causae reperiuntur. at et fa¬
cultatis in uoluptate aut utilitas ex adeptione alicuius cõmo¬
di uitationeq incõmodi quaeritur: ut aut spes: aut metus im¬
pulisse uideatur: aut alius repentinus animi motus. qui etiam
citius in fraudem ꝗ̃ ratio utilitatis impellit. Quamobrem hȩc
sunt dicta de causis.C. I eneo et quaero qui sit illi euentus

Expanded text:
lor, si honoris, si gloriae, si imperi, si pecuniae cupiditas, si pelor, si honoris, si gloriae, si imperi, si pecuniae cupiditas, si periculi timor, si aes alienum, si angustiae rei familiaris, si audax, si levis, si crudelis, si impotens, si incautus, si insipiens, si amans, si commota mente, si vinolentus, si cum spe efficiendi, si cum opinione celandi aut, si patefactum esset, depellendi criminis vel perrumpendi periculi vel in longinquum tempus differendi; aut si iudici poena levior quam facti praemium; aut si facinoris voluptas maior quam damnationis dolor. his enim fere rebus facti suspicio confirmatur, cum et voluntatis in reo causae reperiuntur et facultates. In voluntate autem utilitas ex adeptione alicuius commodi vitationeque incommodi quaeritur, ut aut spes aut metus impulisse videatur aut aliquis repentinus animi motus, qui etiam citius in fraudem quam ratio utilitatis impellit. Quam ob rem haec sint dicta de causa. C. Teneo et quaero qui sint illi eventus
Abbreviated transcription (Latin):
haec propria duo sunt. sed accusatorem pro omni actore: et
petitore appello. Possunt enim etiam sine accusatione in causis h
eadem controuersiarum genera uersari. Sed haec duo sunt ei pͥm̾
causa et euentus. Ciusam appello rõnem efficiendi et euentumi
id quod est effectum. Atq ip̃a quidem ꝑtitio causarum pauloante
in suasionis locis distbuta est. quae enim in consilio capiendo fitĩ¬
tempons praecipiebantur:. quamobiem aut utilitatem uiderentur
hĩtura: aut efficiendi facultatem cadem qui de facto argumentabi¬
tur colligere debebit: quamobrem et utilia illi quem arguet fuis¬
se: et ab eo effici potuisse demonstret. Utilitatis coniectura mouetuͣ
si illud quod arguitur. aut spe bonoꝵ: aut metu malorum fecis¬
se dicitur: quod eo acrius fit: quo illa in utroq genere maiora po¬
nuntur. Spectantur etiam ad causam facti motus animorum
si ira recens. si odium uetus si ulciscendi studium: si iniuriae do¬

Expanded text:
haec prima duo sunt—sed accusatorem pro omni actore et haec prima duo sunt—sed accusatorem pro omni actore et petitore appello; possunt enim etiam sine accusatione in causis haec eadem controversiarum genera versari—, sed haec duo sunt ei prima, causa et events. Causam appello rationem efficiendi, eventum id quod est effectum. Atque ipsa quidem partitio causarum paulo ante in suasionis locis distributa est. quae enim in consilio capiendo futtemporis praecipiebantur, quam ob rem aut utilitatem viderentur habitura aut efficiendi facultatem, eadem, qui de facto argumentabitur, conligere debebit, quam ob rem et utilia illi, quem arguet, fuisse et ab eo effici potuisse demonstret. Vtilitatis coniectura movetur, si illud quod arguitur aut spe bonorum aut malorum metu fecisse dicitur; quod fit acrius, quo illa in utroque genere maiora ponuntur. Spectant etiam ad causam facti motus animorum, si ira recens, si odium vetus, si ulciscendi studium, si iniuriae do
Abbreviated transcription (Latin):
ut liceat᷑ ei qui contra dicat eo trahere significationem scripti. quͦ
expediat aut uelit. etiam si ambigue scriptum non sit: uel a uerbis
uoluntatem. et sententiam scriptoris abducere: uel alio se eadez
de re contrario scripto defendere: tum disceptano ex scripti con¬
tentione existit. ut in ambiguis disceptatur quid maxime signi¬
ficetur. in scripti. sententiaq contentione: utrum potius sequat᷑¬
uidex in contrariis scriptis utrum magis comprobandum sit.
Disceptatio autem cum est constituta p̾ropositum eẽ debet oratoĩ
quo omnes argum̃tationes repetitax ex inueniendis locis coniici¬
antur. Quod quanꝗ̃ satis est ei qui uidet. quid in quoq loco late¬
at: quiq illos locos. tanꝗ̃ thesauros aliquos argum̃toꝵ notatos ht̃.
tamen ea qua sunt certarum causarum propria tangemus:
N coniectura igitur cum est in inficiando reus: accusatori

Expanded text:
ut liceat ei qui contra dicat eo trahere significationem scripti, quo ut liceat ei qui contra dicat eo trahere significationem scripti, quo expediat ac velit; aut, si ambigue scriptum non sit, vel a verbis voluntatem et sententiam scriptoris abducere vel alio se eadem de re contrarie scripto defendere, tum disceptatio ex scripti contentione exsistit, ut in ambiguis disceptetur quid maxime significetur, in scripti sententiaeque contentione utrum potius iudex sequatur, in contrariis scriptis utrum magis comprobandum sit. Disceptatio autem cum est constituta, propositum esse debet oratori, quo omnes argumentationes repetitae ex inveniendi locis coiciantur. Quod quamquam satis est ei qui videt quid in quoque loco lateat quique illos locos tamquam thesauros aliquos argumentorum notatos habet tamen ea quae sunt certarum causarum propria tangemus. in coniectura igitur, cum est in infitiando reus, accusatori
Abbreviated transcription (Latin):
bus notatȩ: fiunt rursus infinita. Detractisq temporib et per¬
sonis. rursu ad consultationis formam rõnemq reuocantur. O¬
Sed in grauissimis firmamentis etiam illa ponenda sunt. Si q̃
ex scripto legis: aut testamenti. aut uerborum ipĩus iudicii: aut
alicuius stipulationis: aut cautionis opponuntur defensioni con¬
traria. Ac ne hoc quidem genus in eas causas incurrit: quae con¬
iectura continentur. Quod enim factum negatur id quidem argui
non põt scripto. Ne in definitionem quidem uenit genere scrip¬
ti ip̃ius. Nam etiam si uerbum aliquod de scripto definiendum
est: quam uim hẽat: ut cum ex testamentis. quid sit penus aut o¬
cum ex lege praedii quaeritur: quae sint iuta caesa. non scripti genuᷤ
sed uerbi interpratatio controuersiam parit. Cum autem auti
plura signisicantur scripto pp uerbi aut uerborum ambiguitatẽ

Expanded text:
bus notatae, fiunt rursus infinitae detractis personis et tembus notatae, fiunt rursus infinitae detractis personis et temporibus et rursum ad consultationum formam rationemque revocantur. sed in gravissimis firmamentis etiam illa ponenda sunt, si quae ex scripto legis aut testamenti aut verborum ipsius iudici aut alicuius stipulationis aut cautionis opponuntur defensioni contraria. At ne hoc quidem genus in eis causis incurrit quae coniectura continentur. Quod enim factum negatur, id coargui scripto non potest. Ne in definitionem quidem venit genere script ipsius. Nam etiam si verbum aliquod ex scripto definiendum est quam vim habeat, ut cum ex testamentis quid sit penus aut cum ex lege praedi quaeritur quae sint ruta caesa, non scripti genus, sed verbi interpretatio controversiam facit. cum autem aut plura significantur scripto propter verbi aut verborum ambiguitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
quae est magnitudo quaedam ppłi ro. omnino in eius potestate
ac iure retinendo. aucta potius est. ꝗͣ diminuta: et ubi ita refer¬
tur. maiestas est in imperii. atq in nominis ppłi rõ dignitate.
quam minuit is: qui per uim multitudinis rem ad seditionez
uocauit. Existit illa disceptatio. minuerit ne maiestatem qui uo¬
luntatem ppłi ro. rem gratam et aequam per uim egerit. In his a¬
utem casibus ubi aliquid recte factum defenditur. cum est facti
subiecta ratio. sicut ab opimio. iure feci salutis omnium conser¬
uandae rei.p. causa. relatumq: est abiectio: ne sceleratissimum
quidem ciuem sine iudicio uire ullo necare potuisti: oritur illa
disceptatio potuerit ne recte salutis rei.p. causa ciuem eusorez
ciuitatis indeninatum necare. Ita disceptationes hae: quae in
his controuersiis oriuntur: quae sunt certis personis ac tempori¬

Expanded text:
quoniam est magnitude quaedam populi Romani in eius potestate quoniam est magnitude quaedam populi Romani in eius potestate ac iure retinendo, aucta potius est quam deminuta; et ubi ita refertur: Maiestas est in imperi atque in nominis populi Romani dignitate, quam minuit is qui per vim multitudinis rem ad seditionem vocavit; exsistet illa disceptatio: Minueritne maiestatem, qui voluntate populi Romani rem gratam et aequam per vim egerit. in eis autem causis, ubi aliquid recte factum aut concedendum esse factum defenditur, cum est facti subiecta ratio, sicut.ab Opimio: Iure feci, salutis omnium et conservandae rei publicae causa, relatumque ab Decio est: Ne sceleratissimum quidem civem sine iudicio iure ullo necare potuisti, oritur illa disceptatio: Potueritne recte salutis rei publicae causa civem eversorem civitatis indemnatum necare ? Ita disceptationes eae, quae in his controversiis oriuntur, quae sunt certis personis ac tempori
Abbreviated transcription (Latin):
one: et quasi concursu quaestio quaedam exoritur: quam disce¬
ptationem uoco: in qua quid eueniat in iudicium. et de quo
disceptetur quęri solet. Nam prima aduersarioꝵ contentio
diffusam quaestionem hẽt: ut in coniectura ceꝑit ne pecuni as
Detius: In diffinitione minuerit ne magestatem norbanus.
In aequitate iure ne occiderit opimium ꝯracchum: Haec quae
primam contentionem hẽnt in arguendo et resistendo lata ut
dixi. et confusa sunt. rõnum et firmam̃torum contentio ad duc̃
in angustam disceptationem: ea in coniectura nulla est. Nemo
enim eius qđd negat factum rõnem põt. aut debet: aut solet red
dere. Itaq: in his causis. eadem et prima quaestio. et disceptato
est extrema. In illis autem ubi ita dicitur non minuit mage¬
statem qui egit de Caepione turbulentius. ppłi enim dolor iu¬
stus. uim illam excitauit: non tribuni actio. Maiestas autem

Expanded text:
one et quasi concursu quaestio quaedam exoritur, quam disceone et quasi concursu quaestio quaedam exoritur, quam disceptationem voco; in qua quid veniat in iudicium et de quo disceptetur quaeri solet. Nam prima adversariorum contentio diffusam habet quaestionem, ut in coniectura: Ceperitne pecunias Decius; in definitione: Minueritne maiestatem Norbanus; in aequitate: Iurene occiderit Opimius Gracchum. Haec, quae primam contentionem habent ex arguendo et resistendo, lata, ut dixi, et fusa sunt. Rationum et firmamentorum contentio adducit in angustum disceptationem. Ea in coniectura nulla est. Nemo enim eius quod negat factum potest aut debet aut solet reddere rationem. Itaque in his causis eadem et prima quaestio et disceptatio extrema est. in illis autem, ubi ita dicitur: Non minuit maiestatem quod egit de Caepione turbulentius; populi enim dolor iustus vim tum illam excitavit , non tribuni actio; maiestas autem,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus ille status rõnem het criminis inqui ipãm negationem in¬
ficiationemq facti. Secundusq non sit in re. quod ab aduersario.
ponatur in uerbo. sertuis ꝙ id recte factum ẽẽ defendat. quod sine i¬
ulla nomuiis controusia factum ẽẽ fatetur. Deinde unicuiq tonu
apponendum est ab accusatore id quod si non ẽẽt in accusatione ca¬
usa omnino esse non possltaq ea quae sic referuntur. continenti
causarum uoceñtur: quanꝗͣ non ea magis. ꝗͣ contra rõnem defẽ¬
sionis afferuntur: quoniam ip̃e defensionis rõnes continent ca¬
usas: sed distinquendi oratia rationem appellemus eam quae
refertur a reo ad recusandum depellendi criminis causa: quae
nisi eẽt quod olefenderet nonkẽret. Firmamentum aũt appella¬
mus: quod contra ad labefactandam rõnem refertur: sine qͦ
accusatio stare non posset. Ex rõne autem. et firmam̃ti conflcti¬

Expanded text:
primus ille status rationem habet iniqui criminis ipsam negationem inprimus ille status rationem habet iniqui criminis ipsam negationem infitiationemque facti; secundus, quod non sit in re quod ab adversario ponatur in verbo; tertius, quod id rectum esse defendat quod sine ulla nominis controversia factum esse fateatur. deinde uni cuique opponendum est ab accusatore id quod, si non esset in accusatione, causa omnino esse non posset. Itaque ea quae sic referuntur continentia causarum vocen tur; quamquam non ea magis quae contra rationes defensionis adferuntur quam ipsae defensionis rationes continent causas. Sed distinguendi gratia rationem appellemus earn, quae adfertur a reo ad recusandum depellendi criminis causa, quae nisi esset, quid defenderet non haberet; firmamentun autem, quod contra ad labefactandam rationed refertur, sine quo accusatio stare non posset. ex rationis autem et ex firmamenti conflicti
Abbreviated transcription (Latin):
cadunt in eam formam causarum in qua quale quid sit ambigi¬
tur. de qua dictim sumus: quae in aequitate et uire maxime cõ¬
sistit. n omnib aut̃ causis tres sunt gradus ex quib unuᷤ
aliquis capiendus est si plures non queas ad resistendum.La
aut ita consistendum est: ut id quod obiiciatur factum neges.
aut id quod factum fateare neges eamuim hẽre. atq id eẽse
quod aduersarius criminctur. Aut si neq de facto neq de facti
appellatio ambigi põt id quod arguitur neges tale ẽẽ quale illei
dicat. et rectum esse quod feceris concedendum ut defendas. Ita
pͥmus ille status et quasi conflictio cum aduersario comectura
tertius equi et ueri et humam ad ignoscendum disputatione
tractandus est. Et quoniam semꝑ is qui defendit non solum re¬
sistat oportet aliquo statu aut inficiando. aut definiendo: aut
equitate opponenda: sed etiam rationem subiiciat recusationis suȩ

Expanded text:
cadunt in eam formam causarum, in qua quale quid sit ambigicadunt in eam formam causarum, in qua quale quid sit ambigitur, de qua dicturi sumus, quae in aequitate et in iure maxime consistit. in omnibus igitur causis tres sunt gradus, ex quibus unus aliquis capiendus est, si pluris non queas, ad resistendum. Nam aut ita consistendum est, ut id quo de agitur factum neges aut, si factum fateare, neges eam vim habere atque id esse quod adversarius criminetur, aut, si neque de facto neque de facti appellatione ambigi potest, id quod arguare neges tale esse quale ille dicat et rectum esse quod feceris concedendumve defendas. ita primus ille status et quasi conflictio cum adversario coniectura tertius aequi et recti et humani ad ignoscendum disputatione tractandus est. Et quoniam semper is qui defendit non solum resistat oportet aliquo certo statu aut infitiando aut definiendo aut aequitate opponenda, sed etiam rationem subiciat recusationis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
sit actio quaentur: quae etiam si ante ꝗͣ res in iudicium uenerit
aut concertata: aut duudicata aut contestata non sunt: tamẽ
in ip̃is uidiciis permagnum saepe hñt pondus cum ita dicũt᷑
plus petiisti. sero petisti non fuit tua petitio non a me. non hac
lege non his uerbis: non hoc iudicio: quarum causarum genꝰ
est positum in iure ciuili: quod est in priuatarum et publicarũ
rerum lege: aut more positum: cuius scientia neglecta ab oraton¬
bus plaensq nobis ad dicendum necessaria uidetur. Quare de
constituendis actionibus accipiendis subeundisq iudiciis. de ex¬
cipienda iniquitate actionis de comparanda aequitate. q ea fere
eius generis sunt: ut quanꝗͣ in ip̃m udicium saepe dilabantur.
tamen ante iudicium tractanda uideantur. paululum ea separo
a uidiciis tempore magis agendi qͣ dissimilitudine generis. Nã
omnia quae de iure ciuili aut de xequo: aut de bono disceptantur

Expanded text:
sit actio quaeritur. Quae etiam si ante quam res in iudicium venit sit actio quaeritur. Quae etiam si ante quam res in iudicium venit aut concertata aut diiudicata aut confecta non sunt, tamen in ipsis iudiciis permagnum saepe habent pondus, cum ita dicitur: Plus petisti; sero petisti; non fuit tua petitio; non a me, non hac lege, non his verbis, non hoc iudicio. quarum causarum genus est positum in iure civili, quod est in privatarum et publicarum rerum lege aut more positum; cuius scientia neglecta ab oratoribus plerisque nobis ad dicendum necessaria videtur. Qua re de constituendis actionibus, de capiendis subeundisve iudiciis, de excipienda iniquitate actionis, de comparanda aequitate, quod ea fere generis eius sunt ut, quamquam in ipsum iudicium saepe delabuntur, tamen ante iudicium tractanda videantur, paulurn ea separo a iudiciis tempore magis agendi quam dissimilitudine generis. Nam omnia quae de iure civili aut de aequo et bono disceptantur
Abbreviated transcription (Latin):
bebunt. Non enim supplex ad iudicem uenit orator: sed hortato
atq auctor. quare p̃ponere qua mente dicat quid uelit. quibus
de rebus clicturus sit debet ꝑstringere hortariq ad se breuit᷑
dicentem audiendum. Tota aũt haec orͣo simplex. et grauis ⁊
sententiis debet ornatior ẽẽ ꝗͣ uerbis. ¶ Cognoui iam lauda¬
tionis et suasionis locos. nunc quae iudicii sint expecto. M. Re¬
non simpliciter spectatur: sed ex comparatione non nunꝗͣ: uti
cum de uerissimo accusatore disputatur: aut cum kereditatis
sine lege: aut sine testamento petitur possessio in quib causis
quid. equius aequissimumue sit quaeritur: quas ad causas fa¬
cultas petitur argum̃tationum ex iis de quibus mox dicetur
equitatis locis. Atq etiam ante iudicium de constituendoi¬
pso uidicio solet ẽẽ contentio. cum aut sit ne actio illi qui agit.
aut iam ne sit: aut num iam ẽẽ destiterit: aut illa ne legis uerbis

Expanded text:
bebunt. Non enim supplex ut ad iudicem venit orator, sed hortator bebunt. Non enim supplex ut ad iudicem venit orator, sed hortator atque actor. Qua re proponere qua mente dicat, quid velit, quibus de rebus dicturus sit debet hortarique ad se breviter dicentem audiendum. Tota autem oratio simplex et gravis et sententiis debet ornatior esse quam verbis. C. Cognovi iam laudationis et suasionis locos. Nunc quae iudiciis accommodnon simpliciter spectatur sed ex comparatione non numquam, ut cum de verissimo accusatore disceptatur aut cum hereditatis sine lege aut sine testamento petitur possessio; in quibus causis quid aequius atque aequissimum sit quaeritur, quas ad causas facultas petitur argumentationum ex eis de quibus mox dicetur aequitatis locis. atque etiam ante iudicium de constituendo ipso iudicio solet esse contentio, cum aut sitne actio illi qui agit aut iamne sit aut num iam esse desierit aut illane lege, hisne verbis
Abbreviated transcription (Latin):
ut illa facilia procliuia. iocunda uideantur. Dissuadentib aũt
aut utilitas labefactanda est: aut efficiendi difficultates afferendȩ
neq alii ex p̃ceptis: sed eisdem ex suasionis locis. Utraq uero ad
augendum exemploꝵ aut recentium quo notiora sint. aut ueter
quo plus auctoritatis hẽant copiam: maximeq sit in hoc genere
meditatus: ut possit utilia ac necessaria saepe honestis. uel haec il¬
lis anteferre. Ad cõmouendos aũt animos maxime proficiẽt
si incitandi erunt eiusmoĩ sententi&e: qua aut ad explendas cup¬
ditates: aut ad odium saciandum: aut ad ulciscendas inuirias p¬
tinebunt. Sin aut̃ reprimendi de incerto statu fortunȩ dubiisq
euentis rerum futurarum et retinendis suis fortimis si erunt sedae.
sin aut̃ aduersx de piculo cõmouendi. Atq hi quidem ꝑorationũ
sunt loci. Principia autem in sententiis dicendis breuia eẽ de¬

Expanded text:
ut illa facilia proclivia iucunda videantur. Dissuadentibus autem ut illa facilia proclivia iucunda videantur. Dissuadentibus autem aut utilitas labefactanda est aut efficiendi difficultates efferendae, neque aliis ex praeceptis, sed eisdem ex suasionis locis. vterque vero ad augendum habeat exemplorum aut recentium, quo notiora sint, aut veterum, quo plus auctoritatis habeant, copiam; maximeque sit in hoc genere meditatus, ut possit vel utilia ac necessaria saepe honestis vel haec illis anteferre. Ad commovendos autem animos maxime proficient, si incitandi erunt, eius modi sententiae quae aut ad explendas cupiditates aut ad odium satiandum aut ad ulciscendas iniurias pertinebunt. Sin autem reprimendi, de incerto statu fortunae dubiisque eventis rerum futurarum et de retinendis suis fortunis, si erunt secundae, sin autem adversae, de periculo commonendi. Atque hi quidem perorationis sunt loci. Principia autem in sententiis dicendis brevia esse de
Abbreviated transcription (Latin):
soluta et ꝑfecta perse. alia aliquid adiuuans. et efficiendi socia
quaedam: cuius generis uis uaria est. et saepe alia maior: alia
minor: ut etiam quae maximam uim hẽt. sola saepe causa dicat᷑.
Sunt aũt aliae causae: qua aut ꝑꝑ principium: aut ꝑꝑ exitumi
conficientes uocantur. Cum autem quaeritur quid sit optiũ
factu. tum aut utilitas. aut spes efficiendi. ad assentiendum im¬
pellit animos. Et quoniam de utilitate iam diximus: de efficien¬
di rationi ratione iam dicamus: quo toto genere quibus cum et
contra quos: quo tempore: aut quo loco: aut quib facultatibus
armorum. pecuniae sociorum: earumue rerum quae ad quanque
rem efficiendam ꝑtinent possumus uti requirendum est. neque
solum ea sunt qua nobis suppetant: sed etiam quae aduersantur
uidenda. Et si ex contentione procluuora erunt nr̃a non solumi
effici posse quae psuademus erit psuadendum. sed curandum ẽt̃

Expanded text:
soluta et perfecta per se, alia ad aliquid adiuvans et efficiendi socia soluta et perfecta per se, alia ad aliquid adiuvans et efficiendi socia quaedam; cuius vis generis varia est et saepe aut maior aut minor, ut etiam ea quae maximam vim habet sola saepe causa dicatur Sunt autem aliae causae, quae aut propter principium aut propter exitum conficientes vocantur. Cum autem quaeritur quid sit optimum factu, aut utilitas aut spes efficiendi ad adsentiendum impellit animos. et quoniam de utilitate iam diximus, de efficiendi ratione dicamus. Quo toto genere quibuscum et contra quos, quo tempore aut quo loco aut quibus facultatibus armorum pecuniae sociorum earumve rerum quae ad quamque rem efficiendam pertinent possimus uti requirendum est. Neque solum ea sunt quae nobis suppetant, sed etiam illa quae adversentur videnda. Et si ex contentione procliviora erunt nostra, non solum effici posse quae suademus erit persuadendum, sed curandum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
de laude et honestate dicemus. maximeq ea uirtutum gnã
tractabimus: quae in cõmuni hominum utilitate: tuenda augẽ¬
daq uersantur. Sin apud indoctos impitosq dicemus: fruetꝰ
emolum̃ta. uoluptates: uitationesq dolorum ꝓferant᷑. Addan¬
tur etiam contumeliae atq ignominiae: nemo est enim tam agre¬
stis: quem si ip̃a minus honestas: contumelia tam̃. et dedecusi
magnoꝑe moueat. Quare quid ad utilitatem spectet. ex iis qua
dicta sunt repietur. Quid aut possit effici nec ne possit: in
quo etiam ꝗͣ facile possit. qͣq expediat. quaeri solet: maximei
ex causis ip̃is. quae quanq rem efficiant est uidendum. Cãru
aũt genera sunt plura. Nam sunt aliae quae ip̃ȩ conficiunt: a¬
lix quae uim ad conficiendum aliquam afferunt. Itaq illa su¬
periores consicientes uocent᷑: hae reliquae ponantur in eo genere
ut sine his confici non possit. Conficiens autem causa alia est. ab¬

Expanded text:
de laude et de honestate dicemus maximeque ea virtutum genera de laude et de honestate dicemus maximeque ea virtutum genera tractabimus quae in communi hominum utilitate tuenda augendaque versantur. Sin apud indoctos imperitosque dicemus, fructus emolumenta, voluptates vitationesque dolorum proferantur; addantur etiam contumeliae atque ignominiae. Nemo est enim tam agrestis quem non si ipsa honestas minus, contumelia tamen et dedecus magnopere moveat. Qua re quid ad utilitatem spectet ex his quae dicta sunt reperietur; quid autem possit effici, in quo etiam quam facile possit quamque expediat quaeri solet, maxime ex causis eis quae quamque rem efficiant est videndum. Causarum autem genera sunt plura. Nam sunt aliae quae ipsae conficiunt, aliae quae vim ad conficiendum aliquam adferunt. Itaque illae superiores conficientes vocentur, hae reliquae ponantur in eo genere, ut sine his confici non possit. conficiens autem causa alia est ab
Abbreviated transcription (Latin):
quaestus emolum̃tum. fructusq proponitur. Atq etiam uo¬
luptas. quae maxime est inimica uirtuti. boniq naturam fa¬
ciliter imitando adulterat: quam ĩmanissimus quisq acerrime
sequitur. neq solum honestis rebus: sed etiam necessanis ante¬
ponit in suadendo. cum ei generi hominum consilium des.sax¬
pe sane laudanda est. Et ulud uidendum quanto magis hõi¬
nes mala fugiant. ꝗͣ sequantur bona. Nam neq tam honesta
tem expetunt. ꝗ deuitant turpia. Quis enim honorem: ꝗs
gliam: quis laudem: quis illud decus. tam unꝗͣ expetiuit. ꝗͣ i
ꝯnominiam. infamiam. contumeliam. dedecusq fugiunt: qua¬
rum rerum dolor grauis est: Est sane genus hominum ad hõe¬
statem natum. malo cultu prauisq opinionib corruptum.
Quare in cohortando. atq in suadendo propositum quidemi
nobis erit illud. ut doceamus quae bona consequi qua mala
uitare possimus. Sed apud homines bñ institutos plurimum

Expanded text:
quaestus emolumentum fructusque proponitur. Atque etiam voquaestus emolumentum fructusque proponitur. Atque etiam voluptas, quae maxime est inimica virtuti bonique naturam fallaciter imitando adulterat, quam immanissimus quisque acerrime sequitur neque solum honestis rebus sed etiam necessariis anteponit, in suadendo, cum ei generi hominum consilium des, saepe sane laudanda est. et illud videndum est quanto magis homines mala fugiant quam sequantur bona. Nam neque honesta tam expetunt quam devitant turpia. Quis enim honorem, quis gloriam, quis laudem, quis ullum decus tam umquam expetivit, quam ignominiam infamiam contumeliam dedecus fugit? Quarum rerum dolor est gravis testis genus hominum ad honestatem natum malo cultu pravisque opinionibus esse corruptum. Qua re in cohortando atque suadendo propositum quidem nobis erit illud, ut doceamus qua re bona consequi malaque vitare possimus; sed apud homines bene institutos plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
charitate ip̃a: amore tamen maxime continetur. In his igi¬
tur rebus. cum bona sunt. facile est intellectu: quae sint con¬
traria: quae si semꝑ optima tenere possemus haud sane / quoĩ¬
am quidem ea ꝑspicua sunt. consilio nr̃o multum egeremus.
S quia temporib quae iuim hñt maximam persaepe eueniti
ut utilitas cum honestate certet: earum rerum contentio plae¬
runq deliberationes efficit: ne aut opportuna pꝑ dignitatem
aut honesta pꝑ utilitatem relinquant. Adhanc difficultatẽ
explicandam p̃cepta referamus. Et quoniam non ad ueritatẽ
solum: sed etiam ad opiniones eorum qui audiunt. accommo¬
danda est oratio: hoc primum intelligamus hominum ẽẽ duo
genera. Alterum indoctum et agreste quod anteferat semꝑ
utilitatem honestati: Alterum humanum expolitum. qđ re¬
bus omnibus honestatem anteponat. Itaq huic generi. lau̾
honor. glĩa. fides. iusticia. omnisq uirtus. illi autem alteri

Expanded text:
caritate ipsa tamen amore maxime continentur. In his igicaritate ipsa tamen amore maxime continentur. In his igitur rebus cum bona sint, facile est intellectu quae sint contraria. quod si semper optima tenere possemus, haud sane, quoniam quidem ea perspicua sunt, consilio multum egeremus. Sed quia temporibus, quae vim habent maximam, persaepe evenit, ut utilitas cum honestate certet, earumque rerum contentio plerumque deliberationes efficit, ne aut opportuna propter dignitatem aut honesta propter utilitatem relinquantur, ad hanc difficultatem explicandam praecepta referamus. et quoniam non ad veritatem solum, sed etiam ad opiniones eorum qui audiunt accommodanda est oratio, hoc primum intellegamus, hominum esse duo genera, alterum indoctum et agreste, quod anteferat semper utilitatem honestati, alterum humanum et politum, quod rebus omnibus dignitatem anteponat. Itaque huic generi laus honos gloria fides iustitia omnisque virtus, illis autem alteris
Abbreviated transcription (Latin):
tutib. alia quae cõmodi aliquid efficiunt: ut opes et copide. Co¬
ium autem quae pꝑ se expetunt᷑: partim honestate ip̃a: partĩ
commoditate aliqua expetunt᷑. Honestate. ea. quae proficiscũ¬
tur ab aliis uirtutib de quibus pauloante dictum est: quȩ
sunt laudabilia ip̃a per se. Commoditate aũt. aliqua quae st̃
in corporis. aut infortunae bonis expetenda: quoꝵ alia sunt
quasi cum honestate coniuncta: ut honos et glia: alia diuersa
ut uires: forma: ut ualitudo ut nobilitas. diuitiae. clientel &e.
Est aut̃ quasi quaedam materies. subiecta honestati: quae ma¬
xime spectatur in amiciciis. Amiciciae aut̃ charitate et amoeͣ
cernunt᷑. nam tum deorum. tum parentum. cum patriae: pudi¬
ciciaeq cultus. eorumq hominũ qui aut sapientia: aut opib
excellunt. ad charitatem referri solent. Coniuges aut̃ et libeiͣ
et frẽs: et ii quos usus familiaritasq: coniunxit: quanꝗͥ etiã

Expanded text:
tutibus, alia, quod aliquid commodi efficiunt, ut opes et copiae . eotutibus, alia, quod aliquid commodi efficiunt, ut opes et copiae . eorum autem, quae propter se expetuntur, partim honestate ipsa partim commoditate aliqua expetuntur; honestate, ea quae proficiscuntur ab his virtutibus de quibus paulo ante est dictum, quae sunt laudabilia ipsa per sese; commoditate autem aliqua quae sunt in corporis aut in fortunae bonis expetenda. Quorum alia sunt quasi quadam cum honestate coniuncta, ut honos, ut gloria; alia diversa, ut vires forma valetudo, ut nobilitas divitiae clientelae. est etiam quaedam quasi materies subiecta honestati, quae maxime spectatur in amicitiis. Amicitiae autem caritate et amore cernuntur. Nam cum deorum tum parentum patriaeque cultus eorumque hominum qui aut sapientia aut opibus excellunt ad caritatem referri solent. Coniuges autem et liberi et fratres et alii quos usus familiaritasque coniunxit quamquam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
est q̃ facile possit. nam quae difficilia sunt pinde hñda saepe sut̃
ac si effici non possint: et cum de necessitate attendemus: etiami
sit id magnum. Quod enim pmagnum est pro necessario saepe
hẽtuar. taq cum constet genus hoc causarum ex suasione et
dissuasione: Suasori proponitur simplex ratio si et utile est a
fier põt. fiat. Dissuasori duplex. una si non utile est: ne fiat: al¬
tera si fieri non põt ne suscipiatur. Sic suasori utrunq est dicẽ¬
dum: et dissuasori si alterum infirmauerit. sat est. Quare cũ
in his uersatur omne consilium duob: de utilitate ante dicamꝰ.
quae in discernendis bonis malisq ueisatur. Ponoꝵ aũt¬
partim necessaria sunt: ut uita. pudicicia. libertas: ut liberi. cõ¬
iuges. germani. parentes. partim non necessaria: quoꝵ alia
sunt per se expetenda: ut ea quae sunt sita in officiis. atq uir¬

Expanded text:
est quam facile possit. Nam quae perdifficilia sunt, perinde habenda saepe sunt est quam facile possit. Nam quae perdifficilia sunt, perinde habenda saepe sunt ac si effici non possint. Et cum de necessitate attendemus, etiam ssit id magnum. Quod enim permagni interest pro necessario saepe habetur. itaque cum constet genus hoc causarum ex suasione et dissuasione, suasori proponitur simplex ratio: si et utile est et fieri potest, fiat; dissuasori duplex: una, si non utile est, ne fiat; altera, si fieri non potest, ne suscipiatur. Sic suasori utrumque docendum est, dissuasori alterum infirmare sat est. Qua re quoniam 86 in his versatur omne consilium duobus, de utilitate ante dicamus, quae in discemendis bonis malisque versatur. Bonorupartim necessaria sunt ut vita pudicitia libertas, ut liberi coniuges germani parentes, partim non necessaria; quorum alia sunt per se expetenda, ut ea quae sita sunt in officiis atque vir