comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m mouet. quia nũꝗͣ deserit᷑ asẽ: nũqͣ ne moueri ꝗde
desinit. Iuin etia ceteris que mouent᷑. hic fons hoc pͥnai¬
pin est mouẽdi. principii autẽ nulla est onigo. Nam a
pͥncipio oriunt᷑ oĩa. lp̃m autẽ nulla ex re alia pot̾ nasã.
Nec .n. essẽt id pͥncipus quod gigneret᷑ aliunde. Iuod¬
si non orit᷑. nec occidit quidẽ unꝗͣ. Nam pͥncpiu extĩetus
nec ip̃m alio nascẽt᷑. nec ex sẽ aluid creabit. Siquidem
nec esse apͥncipio orui omia. Ita fit ut motus pͥncipiu
ex eo sit̃ quod ip̃m asẽ mouet᷑. Id autẽ nec nasci potest.
nec mori. Uł conadat omne celu omisq natura. & con¬
sistat. necessẽ est nec iu ulla nancisc̃atur. qua a primo
impulsu moueat̃. Cum pateat igit᷑ eternũ id esse quod
ip̃m se mouet. quis est qui hanc nãm ais esse tributam
neget. ⁊ In aĩ est cĩm̃ omne quod pulsu agitat᷑ exter¬
iuno. Quod autẽ est aĩa id motu cietur interiore & suo.

Expanded text:
numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris, quae moventur, hic fons, hoc principium est movendi. Principii autem nulla est origo; nam ex principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim esset id principium, quod gigneretur aliunde; quodsi numquam oritur, ne occidit quidem umquam. Nam principium extinctum nec ipsum ab alio nascetur, nec ex se aliud creabit, si quidem necesse est a principio oriri omnia. Ita fit ut motus principium ex eo sit quod ipsum a se mouetur. Id autem nec nasci potest nec mori, uel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est, nec uim ullam nanciscatur, qua a primo impulsa moueatur. Cum pateat igitur aeternum id esse quod ipsum se moueat, quis est qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo.
Abbreviated transcription (Latin):
bit totuis ambitus plena dimẽsio. Ab. a. igit᷑ usq ad .n.
quod ẽ medictas ꝑuste. ht̃ sexagesimas .iiiiͦ. que faciũt
stadioꝵe milia sedeci. eũ octingentoꝵ adiectione. Ergo
omnis ꝑusta sexagesimaꝵ octo est. &e tenet stadioꝵ

Expanded text:
bit totius ambitus plena dimensio. Ab A igitur usque ad N, bit totius ambitus plena dimensio. Ab A igitur usque ad N, quod est medietas perustae, habet sexagesimas quattuor, quae faciunt stadiorum milia sedecim cum octingentorum adiectione. Ergo omnis perusta sexagesimarum octo est, et tenet stadiorum
Abbreviated transcription (Latin):
culi deuexa sortiti sunt. Suꝑest ut de terre ip̃ius spatiies
quanta habitatioĩ cesserit. & qͣnta sit intulta referamus.
.I. que sit singuloꝵ dimẽsio cinguloꝵ. Quod ut facile di¬
noscas. redeundũ est tibi ad orbis terre descriptionẽ. quã
paulo ante subiecimꝰ. ut ꝑ ascriptaꝵ licteraꝵ notus ratio
dim̾sionu luadius explicetur.
UAAnis terre orbis .i. arculus qui uniu̾sum ambitũ clau¬
dit. cui ascripta sunt. a.b. c.d. ab his qui eu ratione di¬
mensi sũt. in .lx. duusus est ꝑtib. ht̃ autẽ totus ip̃e ambi
extendũt᷑ stadiis quaternis milib ducentens. & sine du¬
bio medietas eius que est ab.d. ꝑ onentẽ. & ĩtem ꝑa.a
usq ad .c. hñt .xxx. sexagesimas. s stadioꝵ milia centũ
XXUI. Quarta uõ pars que est ab.a. usq ad .c. incipiens
a medio puste ht̃ sexagesinas . xU. & stadioꝵ milia sexa¬
gnita &e tria. & huiꝰ quarte ꝑtis mensura relata cõsta¬

Expanded text:
guli deuexa sortiti sunt. Superest ut de terrae ipsius spatiis, guli deuexa sortiti sunt. Superest ut de terrae ipsius spatiis, quanta habitationi cesserint, quanta sint inculta referamus, id est quae sit singulorum dimensio cingulorum. Quod ut facile dinoscas, redeundum tibi est ad orbis terrae descriptionem quam paulo ante subiecimus, ut per adscriptarum litterarum notas ratio dimensionum lucidius explicetur. Omnis terrae orbis, id est circulus qui uniuersum ambitum claudit, cui adscripta sunt A B C D, ab his qui eum ratione dimensi sunt in sexaginta diuisus est partes. Habet autem totus ipse ambitextenduntur stadiis quaternis milibus ducenis. Et sine dubio medietas eius, quae est a D per orientem, id est per A usque ad C, habet triginta sexagesimas et stadiorum milia cx. Quarta uero pars, quae est ab A usque ad C, incipiens a medio perustae, habet sexagesimas quindecim et stadiorum milia sexaginta et tria. Huius quartae partis mensura relata, consta
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus illos ab antoecis suis.i. ꝑ m̃i cinguli inferiora
uiuentib int̾iectio ardentis sequestrat. & illi a nobis sep¬
tẽtrionalis extremitatis frigore remouent̃. & quia nõ
est una oĩu asfĩnis cõtinuatio. s int̾iecte sunt solitudi¬
nes ex calore uł frigore mutuũ negantes cõmeatum
Has terre ꝑtes que a quattuor hoĩu generib ĩcolunt᷑.
maculas habitationũ uocauit. Quẽadmodu autem
ceteri omnes uestigia sua figere ad nr̃a credant᷑. iplẽ
distinxit. & australes quidẽ aꝑte ꝓuũtiauit adu̾sos stare
nobis. dicẽdo qͦꝵ australis ille ĩ quo qui insistũt adu̾sa nobis
urgent uestigia. & ideo aduersi nobis sunt. quia in ꝓte
& quos obliquos nobis stare memorau̾it. Sed nec de ip̃is
potest essẽ dubitatio. ꝗn transu̾sos nobis stare dix̾it. ĩferiorẽ
gone nr̃e ꝑtem tenentes. obliquos uo̾ eos qui australis cir¬

Expanded text:
rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli inferiora rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli inferiora uiuentibus, interiectio ardentis sequestrat, et illi a nobis septentrionalis extremitatis rigore remouentur. Et quia non est una omnium adfinis continuatio, sed interiectae sunt solitudines ex calore uel frigore mutuum negantibus commeatum, has terrae partes quae a quattuor hominum generibus incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri omnes uestigia sua figere ad nostra credantur, ipse distinxit, et australes quidem aperte pronuntiauit aduersos stare nobis, dicendo «quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia»: et ideo aduersi nobis sunt quia in partetransuersos et quos obliquos nobis stare memorauit, sed nec de ipsis potest esse dubitatio quin transuersos nobis stare dixerit inferiorem zonae nostrae partem tenentes, obliquos uero eos qui australis cin
Abbreviated transcription (Latin):
trib aliis habitationib similes esse inter deserta &e culta
distinotiones. s x .iiiiͬ. habitationũ in colas & relatione sitꝰ¬
& in ip̃a quoq standi qualitate depinxit. pͥmu.n. ait alios
p̾ter nos ita incolẽ terrã. ut ase int̾rupti nullã meandi
id inuicẽ habeant facultatẽ. & u̾ba ip̃a declarant non
cũ de nuo hoĩu gn̾e loqui in hac suꝑficie a nobis soluis torri¬
de int̾icctione duuso. Sic .n. diceret magis. ita interruptos
ut nichil ab illis ad nos manare possit. s dicẽdo ĩt̾ruptos ta ut nicħl ĩ t̾ ip̃os ab
aliis ad alies qͥlit̾ ĩ sehoiu illagña sit diuisa sigͥficatuod aute uere
ad nr̃m ꝑte refert̃. adiecit. dicendo de illis qui & a nobis
& a sẽ inuicẽ diuisi sunt. ꝑti obliquos. ꝑtis transũsos. ꝑtiz
ctiã adu̾sos stare nobis. interruptio ergo ẽ non minus
uocant. similiter ab illis qui inferiorem

Expanded text:
tribus aliis habitationibus similes esse inter deserta et culta tribus aliis habitationibus similes esse inter deserta et culta distinctiones. Sed et quattuor habitationum incolas et relatione situs et ipsa quoque standi qualitate depinxit. Primum enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interrupti nullam meandi ad se habeant facultatem, et uerba ipsa declarant non eum de uno hominum genere loqui in hac superficie a nobis solius torridae interiectione diuiso. Sic enim magis diceret: «ita interruptos ut nihaliter inter se illa hominum genera sint diuisa significat. Quod autem uere ad nostram partem referretur, adiecit, dicendo de illis qui et a nobis et a se in uicem diuisi sunt: «partim obliquos, partim transuersos, partim etiam aduersos stare» nobis. Interruptio ergo non unius eci ἀντοίκους uocant, similiter ab illis qui inferiorem
Abbreviated transcription (Latin):
similiter ꝯstet habitari. quid est ꝙ fidẽ hinꝰ quoq
du̾sẽ sibi hitationis excludat: Hec omĩa nõ otiolus
lector ĩ tam paucis u̾bis Ciceronis inueniet. Nam
cum dicit terrã cingulis sius redimitã atq circũdatam
ostendit ꝑ omne terre corpus eandẽ temꝑatoꝵ cinguloꝵ
cõtinuatam esse temꝑie. & cũ ait in terra maculas
habitationũ uideri. non eas dicit que in ꝑte nr̃e habitatio¬
nis nõnullis desertis locis int̾positis in colunt᷑. Non eĩm
adiceret in ip̃is maculis uastas solitudĩẽs int̾iectas. si ipłas
solitudĩẽs diceret. inter quas certe ꝑtes maculaꝵ instar
haberent̃. s quia maculas dicit has quattuor. qͣs ĩ duob fre
hemispiis binas esse ratio mõstrauit. bene adiecit. intiectas
solitudines. Nam si pars que habitat᷑ a nobis multa solitu¬
dinũ int̾iectione distinguit᷑. credendũ est in illis quoq

Expanded text:
similiter constet habitari, quid est quod fidem huius quoque similiter constet habitari, quid est quod fidem huius quoque diuersae sibi habitationis excludat? Haec omnia non otiosus lector in tam paucis uerbis Ciceronis inueniet. Nam cum dicit terram cingulis suis «redimitam atque circumdatam», ostendit per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait in terra maculas habitationum uideri, non eas dicit quae in parte nostrae habitationis non nullis desertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ipsis ... maculis ... uastas solitudines interiectas», si ipsas solitudines diceret, inter quas certae partes macularum instar haberentur, sed quia maculas dicit has quattuor quas in duobus terrae hemisphaeriis binas esse ratio monstrauit, bene adiecit «interiectas solitudines». Nam sicut pars quae habitatur a nobis multa solitudinum interiectione distinguitur, credendum est in illis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. nec metus erit. ne de terra ĩ celu decidant.
cũ nihl unq̃ possit ruere sursu. Si eĩ nobis quod
asserere ẽ genus ioci uisu habet᷑ ubi terra ẽ. sursu uͥ
celum. Illis quoq sursu erit quod de inferiore suspi¬
cient. nec aliqñ in sũpna caluri sunt. Affirmaris qͥq
& apud illos minus reꝵpitoshꝰ existimare de nobis.
nec credere posse nos in quo sumꝰ loco degere. sed
opinari si quis sub pedib eoꝵ temptaret stare ca¬
suru. nũꝗͣ tam̃ apud nos quisqͣ timuit ne cadẽt n
celum. Ergo nec apud illos quisꝗͣ in supiori casuras
est. sicut omĩa nutu sũo pondera in terra ferri su¬
pus relata docuerũt. postremo quis ambigat ĩ sꝑa
terre. ea q̃ inferiora dicunt᷑. suꝑiorib siuis esse ꝯtraria.
ut ẽ oriens oecidenti. Namq ĩ utraq ꝑte par dia¬
merros habet᷑. Cum ergo & orientẽ ꝙ cecidentes

Expanded text:
bunt; nec metus erit ne de terra in caelum decidant, bunt; nec metus erit ne de terra in caelum decidant, cum nihil umquam possit ruere sursum. Si enim nobis, quod adserere genus ioci est, iusum habetur ubi est terra et susum ubi caelum, illis quoque susum erit quod de inferiore suspicient, nec aliquando in superna casuri sunt. Adfirmauerim quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de nobis, nec credere posse nos in quo sumus loco degere, sed opinari, si quis sub pedibus eorum temptaret stare, casurum. Numquam tamen apud nos quisquam timuit ne caderet in caelum, ergo nec apud illos quisquam in superiora casurus est, sicut «omnia nutu suo pondera» in terram ferri superius relata docuerunt. Postremo quis ambigat in sphaera terrae ea quae inferiora dicuntur superioribus suis esse contraria, ut est oriens occidenti? Nam in utraque parte par diametros habetur. Cum ergo et orientem et occidentem
Abbreviated transcription (Latin):
quoq supficiẽ terre. que ad nos habet᷑ inferior. ĩteger
conaꝵ ambitus que hnc temꝑate sunt. eodẽ ductu tem¬
patus habeat᷑. Atq ideo illic quoq eedẽ due gone a
se distantes similiter ĩ colant᷑. Aut dicat quisquis hue
fidei obnare mauult. quid sit quod ab haç eum diffi¬
nitione deterreat. Nam si nobis iuuendi facultas ẽ
in hac terraꝵ ꝑte quã colimus. quia calcantes humũ
celũ sũsp̃icimꝰ sũꝑ u̾ticem. quia sol nobis & orit & ce
cidit. quii circũfũso fr̃uimur aere cuiꝰ spiramꝰ haustu
cur nõ & illic aliquos uiuere credamꝰ. ubi eadẽ semp
in ꝑmptu sunt. Nan qui ibi dicũtur moran. eandẽ
dicũtur sp̃irare aurã. quia eadẽ est ĩ euisdẽ gonalis am¬
bitus atmuatione tempies. idẽ sol illis &e obire dicet᷑
in nr̃o ortu. & oriet᷑ cũ nobis occidet. Calcabunt
eque ut nos humũ. & suꝑ u̾ticem sẽmꝑ celum uide¬

Expanded text:
quoque superficiem terrae, quae ad nos habetur inferior, integer quoque superficiem terrae, quae ad nos habetur inferior, integer zonarum ambitus quae hic temperatae sunt eodem ductu temperatus habeatur, atque ideo illic quoque eaedem duae zonae a se distantes similiter incolantur. Aut dicat quisquis huic fidei obuiare mauult quid sit quod ab hac eum definitione deterreat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac terrarum parte quam colimus quia, calcantes humum, caelum suspicimus super uerticem, quia sol nobis et oritur et occidit, quia circumfuso fruimur aere cuius spiramus haustu, cur non et illic aliquos uiuere credamus ubi eadem semper in promptu sunt? Nam qui ibi dicuntur morari eandem credendi sunt spirare auram, quia eadem est in eiusdem zonalis ambitus continuatione temperies; idem sol illis et obire dicetur nostro ortu et orietur cum nobis occidet; calcabunt aeque ut nos humum, et super uerticem semper caelum uide
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus septẽtrionali est. & hũc meridiẽ iuire uocitari fa¬
cit locus de quo incipit nobis. Nam quia sentiri in¬
cipit a medio terre ĩ qua usus est diei. ideo tamꝗͣ
quidã medidies una mutata littera meridies nũcu¬
pat̃. Sciendũ est autẽ ꝙ uentꝰ qui ꝑ hũc ad nos
cardinẽ ꝑuenit.i. auster ita in origine sua gelidus
est. ut apud nos cõmendabilis est blãdo rigore septẽ¬
trio. s quia ꝑ flãma torride gone ad nos cõmeat
admixto igne calescit. & qui incipit frigidus cilens
ꝑueit. Neq ei uł ratio uł natura pateret᷑. ut ex
duob equo p̾ssis rigore cardinib dissimili tactu fiatus
emitteret᷑ Nec dubiu ẽ nr̃m quoq septẽtrione ad illos
qui australi adiacent. ꝑꝑ candẽ rõnem calidũ pueire.
& austrũ corporib coꝵ gemino aure sue tigore blan¬
diri. Eadẽ rõ nos nõ ꝑmittit ambigere. qͥn ꝑ illam

Expanded text:
uersus septentrionali est, et hunc meridiem iure uocitari fauersus septentrionali est, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo incipit nobis: nam quia sentiri incipit a medio terrae in qua est usus diei, ideo tamquam quidam medidies, una mutata littera meridies nuncupatus est. Sciendum est autem quod uentus qui per hunc ad nos cardinem peruenit, id est auster, ita in origine sua gelidus est ut apud nos commendabilis est blando rigore septentrio; sed quia per flammam torridae zonae ad nos commeat, admixtus igni calescit et qui incipit frigidus, calens peruenit. Neque enim uel ratio uel natura pateretur ut ex duobus aequo pressis rigore cardinibus dissimili tactu flatus emitterentur. Nec dubium est nostrum quoque septentrionem ad illos qui australi adiacent propter eandem rationem calidum peruenire, et austrum corporibus eorum genuino aurae suae rigore blandiri. Eadem ratio nos non permittit ambigere quin per illam
Abbreviated transcription (Latin):
que est ab.i. usq ad .n. incolit᷑ ab oĩ quale seirre pos¬
sumꝰ hoĩu gñe.romani greci uesint. uł barbari cuiꝰ¬
cũq nationis. Illa uõ ab. l. usq ad.f. sola ratione
intelligit᷑. eoq ꝓpter similẽ temꝑiẽ similiter ĩ colat᷑.
s a quib. neq licuit unꝗͣ nobis. neq licebit agnosce̾.
intiecta eĩ torrida utriq hoĩu gñi cõmertiu ad se
denegat cõmeandi. Deniq de.iiiiͦ. habitationis
nr̃e cardinib. oriens. eccidens. &e septẽtrio. suis uo¬
cabulis nũcupant̃. quia ab ip̃is exordiis suis sciunt᷑
a nobis. Na & si septẽtrionalis extremitas ĩhabitabilis
est. nõ multo tam̃ a nobis remota. Quarto uero
nr̃e habitatioĩs cardim causa hec alteꝵ nom̃ dedit.
ut meridies nõ australis uocarẽt̃. quia & ille pprie
australis est. qui de altera extremitate ꝓcedens ad¬

Expanded text:
quae est ab I usque ad N, incolitur ab omni quale scire posquae est ab I usque ad N, incolitur ab omni quale scire possumus hominum genere, Romani Graeciue sint uel barbari cuiusque nationis. Illa uero ab L usque ad F sola ratione intellegitur quod propter similem temperiem similiter incolatur; sed a quibus, neque licuit umquam nobis nec licebit agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab ipsis exordiis suis sciuntur a nobis nam etsi septentrionalis extremitas inhabitabilis est, non multo tamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitationis cardini causa haec alterum nomen dedit, ut meridies, non australis uocaretur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens ad
Abbreviated transcription (Latin):
Spatia igit᷑ duo adũsa sibi.i. unu a.e. usq acdlineã que
in .i. ducta est. Alt̾u. a .d. usq ad lineã que in .f. ducta
est. intelligant᷑ pruma obriguisse ꝑpetua. Est .n. suꝑi¬
or septẽtrionalis. inferior australis extremitas. Mediu
uõ ab.n. usq ad .l. gona sit torrida. Restat ut cingłi
ab.i. usq ad .n. de subiecto calore & suꝑiore frigore
temꝑent᷑. Rursus cona que est inter .i. & f. accipiat
de suꝑiore calore. & subdito rigore temꝑiez. Nec ex¬
cogitatas a nobis lineas quas duximꝰ extimẽt᷑. Circi st̾
de quib suꝑiora retulimꝰ. septẽtrionalis & australis.
& tropici duo. Nam eꝗnoctalẽ hoc loco quo de terra
loquimꝰ. nõ oportet ascribi. qui oportunore loco rur¬
sus ad det᷑. Licet igit᷑ sint he due mortalib egris mu¬
nere duũ concesse quas diximꝰ temꝑatas. no tamẽ
ambe çone homib nr̃i gnis indulte sũt. s sola suꝑior

Expanded text:
Spatia igitur duo aduersa sibi, id est unum a C usque ad lineam quae Spatia igitur duo aduersa sibi, id est unum a C usque ad lineam quae in I ducta est, alterum a D usque ad lineam quae in F ducta est, intellegantur pruina obriguisse perpetua: est enim superior septentrionalis, inferior australis extremitas. Medium uero, ab N usque in L, zona sit torrida. Restat ut cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiore frigore temperetur, rursus ut zona quae est inter L et F accipiat de superiecto calore et subdito rigore temperiem. Nec excogitatas a nobis lineas quas duximus aestimetur: circi sunt enim de quibus supra rettulimus, septentrionalis et australis et tropici duo. Nam aequinoctialem hoc loco quo de terra loquimur non oportet adscribi, qui opportuniore loco rursus addetur. Licet igitur sint hae ...duae mortalibus aegris munere concessae diuum quas diximus temperatas, non tamen ambae zonae hominibus nostri generis indultae sunt, sed sola superior,
Abbreviated transcription (Latin):
trionalis & australis extremitas ꝓpetua obrigent pruina
a hi uelut duo sunt cinguli. quib terra redimit᷑. s ambi¬
tu breues. quasi extrema cingentes. hoꝵ uterq habita¬
tionis impatiens est. quia torpor ille glatialis. nec aĩali nͦ
siugi uitam ministrat. Illo eĩ aere corpuis alit̾. quo her¬
bamutritur. Meduis cingulus. & ideo maximꝰ eterno
affiatu cõtinui caloris ustus. spatiu quod & lato & ambitu
plixus octupauit. inmietate feruoris facit inhabitabile
uicturis. Inter extremos uo̾ & mediũ. duo maiores ul¬
timis: medio minores. ex utriusq uicinitatis ĩtemꝑie
temꝑant᷑. in hisq tantũ uitales auras natura dedit in¬
colis cãpe.
& quia aĩo faciliꝰ illabitur
conceptas
ratio ex descͥptione figure.¬
a descriptione. esto orbis
terte cui h¬
ascripta sunt. a .b. c.d.
& circa .a.
ascribant᷑ .n. & .l. circa .b.
d.e.x.f. &. ducant᷑ recte linee a signis ad signa. que dic

Expanded text:
trionalis et australis extremitas perpetua obriguerunt pruina, trionalis et australis extremitas perpetua obriguerunt pruina, et hi uelut duo sunt cinguli quibus terra redimitur, sed ambitu breues quasi extrema cingentes. Horum uterque habitationis impatiens est, quia torpor ille glacialis nec animali nec frugi uitam ministrat: illo enim aere corpus alitur quo herba nutritur. Medius cingulus, et ideo maximus, aeterno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius occupauit nimietate feruoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maiores ultimis, medio minores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisque tantum uitales auras natura dedit incolis carpere. Et quia animo facilius inlabitur concepta ratio descriptione quermone, esto orbis terrae cui adscripta sunt A B C D; et circa A, adscribantur N et L; circa B D, E et F; et ducantur rectae lineae a signis ad signa quae dici
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũq eĩm incorrupta ueramq nec alteri ꝯtraria retulis¬
se rõnem ꝓoelente disputatione constabit. S ut omiã que
hoc loco explanãdo recipimꝰ liquere possit. habendus est
pͥmu sermo de cingulis. quia situ eoꝵ ante oculos locato.
cetera erũt intellectui ꝓniora. Pruis autẽ qualit̾ terram
coronent. deinde quẽ admodũ celu teneant explicandu ẽ.
Terra nona &e ultima spera ẽ. hanc diudit oriçon .i. fi
nalis crculus. de quo ante tetulimꝰ. Ergo medietas cuius
ꝑtem nos incolimꝰ sub eo celo est. quod fuit sũꝑ terram
ce reliqua medietas sũb illo quod du uoluit᷑ ad ea loca
que ad nos uident᷑ infẽniora descendit. In medio .n. loca¬
ta ex oĩ ꝑte sui celu suscipit. Huiꝰ igit᷑ ad celu breuitas
cui punctũ est ad nos uõ ĩmensa globositas. distinguit᷑
locis inter se uicissim pressis nimietate uł frigons uł ea¬
lons gemina nacta incer diu̾sa temꝑiem. Nam & septẽ¬

Expanded text:
ruptam ueramque nec alteri contrariam rettulisse rationem procedente disputatione constabit. Sed ut omnia quae hoc loco explananda recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cingulis, quia, situ eorum ante oculos locato, cetera erunt intellectui proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quemadmodum caelum teneant explicandum est. Terra nona et ultima sphaera est. Hanc diuidit horizon, id est finalis circulus de quo ante rettulimus. Ergo medietas cuius partem nos incolimus sub eo caelo est quod surgit super terram, et reliqua medietas sub illo quod, dum uoluitur, ad ea loca quae ad nos uidentur inferiora descendit: in medio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, cui punctum est, ad nos uero immensa globositas, distinguitur locis inter se uicissim pressis nimietate uel frigoris uel caloris, geminam nacta inter diuersa temperiem. Nam et septen
Abbreviated transcription (Latin):
malis ab .f. ĩ.q.
&australis ab .e. in .x.
Sed & sodiatus du¬
catur ab.f. in.p. Rursus in spera terre ducant᷑ idem
limites anguloꝵ quos supͣ descripsimꝰ ab.n. m .im. & ab
l.in.k.his depictis sine difficultate constabit. singnlas terre
ꝑtes a singulis celi ꝑtib suꝑ u̾ticem siũi positis. qualitatẽ cirea
nimietatẽ uł temꝑie mutuari. Na quod ẽ suusu a.d. usq
ad .x. hoc despicit terra ab. s. usq ad. k. & quod est in celo
ab.x. usq ad.q. hoc infĩcit terrã. a .h. usq ad .l. & quod in
celo est.a.q. usq in p. tale fãcit in terra ab.in. usq ad .n.¬
autẽ in ethere extremitates ambe .⁊. a.d. usq ad .x. & a.c.
usq ad .o. eterno ngore densete. ideo in terra idest ab .s.
usq ad .k. & a.t. usq ad .n. Rursus in celo a.q. usq
ad p. nimio calore feruet. ideo in terra quoq ab .l. usq
ad .m. idem feruor est. Item sut in celo temꝑies ab .o. usq¬

Expanded text:
malis ab F in Q, malis ab F in Q, et australis ab E in R; sed et zodiacus ducatur ab F in P; rursus, in sphaera terrae, ducantur idem limites cingulorum quos supra descripsimus, in N, in M, in L, in K. His depictis, sine difficultate constabit singulas terrae partes a singulis caeli partibus super uerticem suum positis qualitatem circa nimietatem uel temperiem mutuari. Nam quod est susum a D usque ad R, hoc despicit terrae ab S usque ad K: et quod est in caelo ab R usque ad Q, hoc inficit terrae a K usque ad L: et quod in caelo est a Q usque in P, tale facit in terra ab L usque ad autem in aethere extremitates ambae, id est a D usque ad R et a C usque ad O, aeterno rigore densetae: ideo in terra idem est ab S usque ad K et a T usque ad N. Rursus in caelo a Q usque ad P nimio calore feruet: ideo in terra quoque ab L usque ad M idem feruor est. Item sunt in caelo temperies, ab O usqu
Abbreviated transcription (Latin):
assignasse Ciceronẽ. & utrũq nõ discrepantia. s cõsona
cademq dixisse. Natura.n. celi hanc in du̾isis t̾re ꝑtib
temꝑiem nimietatẽq distinxit. & qualitas uł frigoris
uł caloris que cuilibet etheris ꝑti semel inhesit. eandẽ
ificit ꝑte terre quã insp̃icit ambiendo. & quia has
diu̾sitates que certis finib terminant᷑ cingulos in celo
uocauerũt. necesse est totidẽ cingulos ẽtia hic intelligi.
sicut ĩ breuissĩmo speculo cũ facies monstrat᷑ ingens. te¬
nent ĩ angusto mẽbra. uł liniam̃ta ordinẽ. quẽ sua ĩ uero
digesserat amplitudo. s hic quoq asserendi quod dicit᷑.
minuemꝰ laborẽ. oculis subiciendo picturã. Esto eim̃ celi
spera. a.b. c.d. &. intra
se claudat sꝑaz
torre. cui ascripta sũt.
cat᷑ in celi sꝑa cir¬
culus septẽtrio¬
nalis ab.i. usq ad .o.
ab .g. in. p. & equi¬
noctialis ad .b.
in .a. & tropicus hie¬

Expanded text:
adsignasse Ciceronem, et utrumque non discrepantia, sed consona adsignasse Ciceronem, et utrumque non discrepantia, sed consona eadem dixisse. Natura enim caeli hanc in diuersis terrae partibus temperiem nimietatemque distinxit, et qualitas uel frigoris uel caloris, quae cuilibet aetheris parti semel inhaesit, eadem inficit partem terrae quam despicit ambiendo. Et quia has diuersitates, quae certis finibus terminantur, cingulos in caelo uocauerunt, necesse est totidem cingulos etiam hic intellegi, sicut in breuissimo speculo cum facies monstratur ingens, tenent in angusto membra uel liniamenta ordinem quem sua in uero digesserat amplitudo. Sed hic quoque adserendi quod dicitur minuemus laborem oculis subiciendo picturam. Esto enim caeli sphaera A B C D, et intra se claudat sphaeram terrae, cui adscripta sunt catur in caeli sphaera circulus septentrionalis ab I usque in O, a G in P, et aequinoctialis a B in A, et tropicus hie
Abbreviated transcription (Latin):
milia. ducenta. & ex hac quarta ꝑte orbis terraꝵ. cuiꝰ
mensurã euidenter exp̾ssimus. alteriꝰ quarte ꝑtis magni¬
tudinẽ ab.a. usq ad .c. pari dim̃sionu distinctione cogno¬
sces. Cum ergo qͣntu teneat sꝑe suꝑficies que ad nos
est. in oĩ sua medietate cognou̾is. de mensura quoq
infẽrioris medietatis.i. a.d. ꝑ.b. usq ad .c. similiter in¬
strueris. Nodo eim quia orbẽ terre in plano puiximus.
in plano autẽ meduĩ expͥmẽ nõ possumꝰ. sꝑale tumorẽ
mutuati sumꝰ altitudinis intellectũ. a circulo. qui magis
oriçon q̃ meridianꝰ uidet̃. Ceteꝵ uolo hec mente ꝑspicias
ita nos hane ꝓtulisse mẽsitra tumꝗͣ ad. ꝑ .a. usq ad .c. ut¬
pars terre suꝑior sit. cuiꝰ ꝑtem nos incolimꝰ. & a.d. ꝑ.b.
usq ad .c. pars terre habeat᷑ inferior. hoc quoq tractatu
ppriu sortito finẽ. mie illud quod ꝓbandũ promisimꝰ.
asseramus. hos cingulos. & bene maronẽ celo bene terre

Expanded text:
milia ducenta. Ex hac quarta parte orbis terrarum, cuius mensuram euidenter expressimus, alterius quartae partis magnitudinem, ab A usque ad D, pari dimensionum distinctione cognosces. Cum ergo quantum teneat sphaerae superficies quae ad nos est in omni sua medietate cognoueris, de mensura quoque inferioris medietatis, id est a D per B usque ad C, similiter instrueris. Modo enim quia orbem terrae in plano pinximus, in plano autem medium exprimere non possumus sphaeralem tumorem, mutuati sumus latitudinis intellectum a circulo qui magis horizon quam meridianus uidetur. Ceterum uolo hoc mente percipias ita nos hanc protulisse mensuram tamquam a D per A usque ad C pars terrae superior sit cuius partem nos incolimus, et a D per B usque ad C pars terrae habeatur inferior. Hoc quoque tractatu proprium sortito finem, nunc illud quod probandum promisimus adseramus: hos cingulos et bene Maronem caelo et bene terrae
Abbreviated transcription (Latin):
est insula. circũfusa illo mari. unũ oceam ambitũ dedis¬
set intelligi. s adiciendo que colit᷑ a uobis. uerã eius diui¬
sionẽ de qua post disseremꝰ. nosse cupientib intelligẽda
reliquit. De.u. autẽ crculis. ne quelo extimes duoꝵ¬
romane facundie parentũ maronis & tullii dissentire doc

Expanded text:
est insula circumfusa illo mari...», unum Oceani ambitum dedisest insula circumfusa illo mari...», unum Oceani ambitum dedisset intellegi; sed adiciendo «quae colitur a uobis...», ueram eius diuisionem, de qua paulo post disseremus, nosse cupientibus intellegendam reliquit. De quinque autem cingulis ne quaeso aestimes duoRomanae f
Abbreviated transcription (Latin):
dulcis sonus. s uoluit intelligi. quod si euis qui celestib
meruit int̾esse secretis. complete aures sũnt soni magnitu¬
dine. Ouꝑest ut ceteroꝵ hoñu sensũs mũdane cõcinen¬
tie non capiant auditũ. S iam tractatũ ad sequẽtia con¬
feramꝰ. Uides habitari ĩ terra raris m angustis locis. usq
rem subditu lune tulliamis smo ꝑ necessaria & p̾senti
opi apta directꝰ ad terrã usq desc̃ripsit: ip̃ius ia terre¬
descriptionẽ u̾boꝵ parcus. reꝵ facundus abloluit. & eĩ
maculas habitationũ ac de ip̃is habitationib. alios int̾¬
ruptos adu̾sosq. obliquos etiã & transũsos alias noĩ ando.
terrene spere globositatẽ tantũ u̾bis nõ colorib pinxit.
illud quoq non sine pfectione doctrine ẽ. quod cum
aliis nos non patitur errare. qui terra semel cingi oce¬
ano crediderũt. Nam si dixisset. omis terra quedã ꝑua

Expanded text:
dulcis sonus», sed uoluit intellegi quod, si eius qui caelestibus dulcis sonus», sed uoluit intellegi quod, si eius qui caelestibus meruit interesse secretis completae aures sunt soni magnitudine, superest ut ceterorum hominum sensus mundanae concinentiae non capiat auditum. Sed iam tractatum ad sequentia conferamrem subditum lunae, Tullianus sermo, per necessaria et praesenti operi apta ductus, ad terram usque descripsit, ipsius iaundus absoluit. Et enim maculas habitationum ac de ipsis habitatoribus alios interruptos aduersosque, obliquos etiam et transuersos alios nominando, terrenae sphaerae globositatem tantum non coloribus pinxit. Illud quoque non sine perfectione doctrinae est, quod cum aliis nos non patitur errare qui terram semel cingi Oceano crediderunt. Nam si dixisset «omnis terra... parua quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ra qui ĩ exponẽdo plura ꝗͣ necessẽ ẽ suꝑfũndit. addit
tenebras. nõ adimit densitatẽ. Unde fĩnem de hac
tractatus ꝑte faciamꝰ. adiecto uno quod sc̃itu dignu
pritamꝰ. quia cũ sint melodie musice tria genera.
en armoniu. diatonu. & cromaticu. pͥmu quide
ꝓpter nimiã sui difficultatẽ ab usu recessit. Tertiũ u̾o est infa¬
me mollicie. Unde medui.i. diatonu mũdane musice doct̾na
platonis ascribit᷑. Nec hec inter p̾tereunda ponimꝰ. ꝙ musica¬
ex perpetua uolubilitate celi nascentẽ. ideo claro non sentimꝰ
auditu. quia maior sonus est ꝗͣ humanaꝵ auriũ recipiat᷑
angustiis. Nam si nili cataduppa ab aurib incolaꝵ ampli¬
tudinẽ fragoris excludũt. quid mirũ si nr̃m sõnus excedit
auditũ : quẽ mũdane molis impulsus emittit. Nec eĩm de
nhilo ẽ quod ait. qui complet aures meas tantus &e tam

Expanded text:
ra, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit addit ra, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus parte faciemus, adiecto uno quod scitu dignum putamus, quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chromaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Platonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanarum aurium recipiatur angustiis. Nam si Nili Catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunt, quid mirum si nostrum sonus excedit auditum, quem mundanae molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet aures meas tantus et tam
Abbreviated transcription (Latin):
eocumentia de uolubilitate ꝯficiunt. ꝑpea quia mercur¬
alis & ueneri otbis pari ambitu comitati solẽ. uie eus
tanq̃ sacellires obsequũt᷑. & iõ a nõnullis astrononue stũ¬
dentib cands̃ iu sortiti existimant᷑. Unde aitaut illi
octo cursus inquib eadẽ uis est duo.uii. efficumdu
distinctos int̾uallis sõnos. qui mĩs rere dĩus fere nodis
cũ de nĩs supus loquerem᷑ expͥssimus. Ad alluminia¬
dam ut existimo ueritatẽ u̾boꝵ Caceronis de musica
nactat᷑ suctinctꝰ a nobis qua licuit breuitate sufficiaer
Nam netas ce ypatas aliaꝵ q fidiũ uocabula: poeitere
asserere. ostentantis est non docentis. Mlec ea ou
frcit in hoc loco Cicero mulite m̃tionem irea sosrs ele
haic cundũ est ꝑ umũsos tractatus qui posunt esse de
musica. quos ut tm̃ mea fert opimo. terminũ habere
nõ extimo. s illa sunt ꝑquirẽda quib u̾ba que expla¬
nanda receꝑis possint liquere. quia ĩ re nͣaliter obseu¬

Expanded text:
concinentiam de uolubilitate conficiunt, propterea quia Mercurialis et Venerius orbis, pari ambitu comitati solem, uiae eius tamquam satellites obsequuntur, et ideo a nonnullis astronomiae studentibus eandem uim sortiti existimantur. Vnde ait: «Illi octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere noduscum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uerborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uniuersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quantum mea fert opinio, terminum habere non aestimo, sed illa sunt persequenda quibus uerba, quae explananda receperis, possint liquere, quia, in re naturaliter obscu
Abbreviated transcription (Latin):
flem̃toꝵ i luxis nũꝗͣ ab ip̃is recedit elem̃tis. Ergo in loc
mo pars nulla mortalis est. scm uere racionis assei tai dio
quod ait cũ quadã ꝑte mortalẽ. ad cõem ut cdixui opuimu¬
nem paululu ielinare sẽ uoluit. In fine autẽ ualidissimu
ĩmortalitatis aĩe argum̃tu ponit. quia ip̃a corpore perestit
agitatũ. Iuod quale sit ex ip̃is u̾bis Ciceronis que lequit
mueniesi Elim quod semp mouet᷑ eternu est. Adͥ autẽ¬
motũ affert alicui. quodq ip̃m agitat᷑ alicunde. qñ fine¬

Expanded text:
elementorum fluxus numquam ab ipsis recedit elementis; ergo in hoc elementorum fluxus numquam ab ipsis recedit elementis; ergo in hoc mundo pars nulla mortalis secundum uerae rationis adserta. Sed quod ait eum «quadam parte mortalem», ad communem, ut diximus, opinionem paululum inclinare se uoluit. In fine autem ualidissimum immortalitatis animae argumentum ponit: quia ipsa corpori praestat agitatum. Quod quale sit ex ipsis uerbis Ciceronis quae sequuntur inuenies: «Nam quod semper mouetur, aeternum est, quod autemotum a
Abbreviated transcription (Latin):
o prisci phor &e Tullius dixit. Quod autẽ ait mundus
quadĩ ꝑte mortalẽ ad cõem opionem respicit qua mori aliqua
intra mũdus uuident᷑. ut aĩal exaĩatum. uł extinetus ignie.
uł siccitus humor. Hec eĩm oĩo interissẽ credunt᷑. Sed con¬
stat scđm uere ratioĩs assertionẽ. quã ox ip̃e nõ nescit. nec uir¬
giluis ignorit dicendo. nec morti esse locus. Constat in quas
nilil intra uiuu mũdu ꝑire. Sed eoꝵ que intente uidẽ¬
tur solam mutari spem. & illud ĩ originẽ sua atq in nip̃u
clemẽta remeare. quod tale quale fuent esse desierit. Peĩds
&e plotinus in alio loco cu de corpoꝵ absumptione disserẽt.
a hoe dissolui possẽ ꝓnũtiaret. quieꝗd affluit obiecit sibi. Cur
ergo elem̃ta quoꝵ fluxus in aꝑto est non similicer aliqũ
soluũtur. & breuiter tante obiectioni ualiduisq respondit.
Ideo elem̃ta licet fluant. nũꝗ tam̃ solui possunt. quia nor
foras esfłuunt. Acetens hoc corporib quod esfluit recedit.

Expanded text:
 philosophorum et Tullius dixit. Quod autem ait «mundum quadam parte mortalem», ad communem opinionem respicit qua mori aliqua intra mundum uidentur, ut animal exanimatum uel ignis extinctus uel siccatus humor. Haec enim omnino interisse creduntur. Sed constat secundum uerae rationis adsertionem, quam et ipse non nescit nec Vergilius ignorat dicendo nec morti esse locum, constat, inquam, nihil intra uiuum mundum perire, sed eorum quae interire uidentur solam mutari speciem, et illud in originem suam atque in ipsa elementa remeare quod tale quale fuit esse desierit. Denique et Plotinus alio in loco, cum de corporum absumptione dissereret et hoc dissolui posse pronuntiaret quicquid effiuit, obiecit sibi: cur ergo elementa, quorum fluxus in aperto est, non similiter aliquando soluuntur? Et breuiter tantae obiectioni ualideque respondit: ideo elementa, licet fluant, numquam tamen solui quia non foras effluunt. A ceteris enim corporibus quod effluit recedit;
Abbreviated transcription (Latin):
desctbeu do ꝑduximꝰ Fergo signa. ꝑ tropiede ille eeuc su
healdrut e signu. s. capcornus Constat adorei so en oen so
sum aũ ltra canaui neqi ultra capcornur deorlur meate. d
curad tropicor confima uenerita mor remnbaco nos re
sasticia uicant. oe quia estuĩ tropicus eriemate atos no
cermin est ideo cun sol ad ip̃m finẽ uenerio e siberti¬
bis ostnios calores. de nicio urens sensũ maror subiee
Nlo deniq tẽpore australi gñi reuiti biem ẽ aeus pe uo
bio ⁊ qua cue aib illis sol or me sue spatio ieceaedis sneto

Expanded text:
describendo perduximus; ergo signum P tropicus ille Cancer habeatur, et signum F Capricornus. Constat autem solem neque sursum ultra Cancrum neque ultra Capricornum deorsum meare, sed cum ad tropicorum confinia peruenerit, mox reuerti: unde et solstitia uocantur. Et quia aestiuus tropicus temperatae nostrae terminus est, ideo, cum sol ad ipsum finem uenerit, facit nobis aestiuos calores, de uicino urens sensu maiore subiecta. Illo denique tempore australi generi reuerti hiemem non potest ambigi, quia tunc ab illis sol omni uiae suae spatio recedit. Rursus
Abbreviated transcription (Latin):
post corpus aĩe ad originẽ dulcedĩs musice.i. ad celu redire
ciedant̃. Nam ideo in hac uita oĩs aia musicis sonis capitur.
cantus quib uł add ardorẽ uirtutis aĩem̃t᷑. uił ad molliciẽ uolup¬
tatis resoluant᷑ exceant. quia aĩa in corpus defeit memoriam
musice cuiꝰm celo fuit conscia. & ita delinm̃tis cantias eccupit᷑
ut millũ sit to t̃mite: ta asꝑu pectus. qđ nõ oblectamentoꝵ
talũ teneat᷑ affectu. Hinc extimo & orphei uł amphionis fubu¬
lam quoꝵ alter aĩalia rõne carentia. alter saxa quoq trahẽ
cantib ferebat᷑ sumpsisse pͥncipiu. Quia pͥmũ fortes gẽtes
uł sine rõnis cultu barbaras. uł saxi instar nullo affectu
molles ad sensu uoluptatis canẽdo traxerũt. Ita demiq
omĩs habitus aiẽ cantib gub̾nat᷑. ut ad bellĩ pgressiu &
ite yeceptui cunat᷑. cantu excitante & rursus sedante ur

Expanded text:
post corpus animae ad originem dulcedinis musicae, id est ad caelum, redire post corpus animae ad originem dulcedinis musicae, id est ad caelum, redire credantur. Nam ideo in hac uita omnis anima musicis sonis capitur, cantus, quibus uel ad ardorem uirtutis animentur uel ad mollitiem uoluptatis resoluantur, exerceant, quia in corpus defert memoriam musicae cuius in caelo fuit conscia, et ita delenimentis canticis occupatur ut nullum sit tam immite, tam asperum pectus, quod non oblectamentorum talium teneatur affectu. Hinc aestimo et Orphei uel Amphionis fabulam, quorum alter animalia ratione carentia, alter saxa quoque trahere cantibus ferebantur, sumpsisse principium, quia primi forte gentes uel sine rationis cultu barbaras, uel saxi instar nullo affectu molles, ad sensum uoluptatis canendo traxerunt. Ita denique omnis habitus animae cantibus gubernatur, ut et ad bellum progressui et item receptui
Abbreviated transcription (Latin):
optime uocis greca int̾pretatio ẽ. & ut
ip̃im essẽ que conficit᷑ ex oĩb p̾ssius indicaret. assignauit illi uni¬
u̾sitatis uocabulũ.
pem orbiu ceceroꝵ. ut ip̃e Cicero refert. dux & princeps &
moderator luminũ reliquoꝵ. mens mũdi & temperatio.
Musas esse mũdi cantũ etiã rustiai sciũẽ. qui eas camenae
quasi canenas a canendo dixerũt. Ideo cañe celum etiam
theologi eoꝓbantes sonos musicos sacrificiis adhibuerũt. qui
apud alios lyra uł cithara. apud nõ nullos tibiis. aliisue mu¬
sicis instrum̃tis fieri solebant. In ip̃is quoq hymnis deoꝵ
retur. ut ꝑ strophã rectus orbis stelliferi motus. ꝑ antistro¬
pham diu̾sus uagaꝵ regressus p̾dicaret᷑. Ex quib duobus
mocib pͥmus ĩ natura hymꝰ dicandus deo supͣsit ex ordiũ.
Mortuos quoq ad sepulturã ꝓsequi oporte̾ cu cantu płimaꝵ
gentiũ uł regionũ instituta sanxerũt. psuasione hac. quam

Expanded text:
optimae uocis' Graeca interpretatio est; et, ut ipsam esse quae confit ex omnibus pressius indicaret, adsignauit illi uniuersitatis uocabulum: pem orbium ceterorum, ut ipse Cicero refert: «dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio». Musas esse mundi cantum etiam Etrusci sciunt, qui eas 'Camenas', quasi 'Canenas', a canendo dixerunt. Ideo canere caelum etiam theologi comprobantes sonos musicos sacrificiis adhibuerunt, qui apud alios lyra uel cithara, apud nonnullos tibiis aliisue musicis instrumentis fieri solebant. In ipsis quoque hymnis deorum, bantur, ut per stropham rectus orbis stelliferi motus, per antistropham diuersus uagarum regressus praedicaretur, ex quibus duobus motibus primus in natura hymnus dicandus deo sumpsit exordium. Mortuos quoque ad sepulturam prosequi oportere cum cantu plurimarum gentium uel religionum instituta sanxerunt, persuasione hac qua
Abbreviated transcription (Latin):
utitur. Nec secus ꝓbamus in tibiis. de quaꝵ foramibus
uicinis infsantis ori sonus acutus emittit᷑. De longin¬
quis autẽ ce t̾mino positis grauior. ltẽ acutior ꝓ paten¬
tiora foramina grauior pͦ angusta.. Et utñqe eause
ratio unamquia sp̃ns ubi incipit fortior est. defectior
ubi desinit. & quia maiorẽ impetur ꝑ maus forimiens
impeldit cõtra autẽ in angustis conitigita ceneutꝰ poies
pulsu fieri leniore. ut cirea torrã que ulupie sꝑar esti
pai concret tam densus habẽt ut causa sit terre en una
sede semꝑ herendi. ño ĩ qualibet ꝑtẽ pmitat᷑ morietem
obsessẽ undiq scnrcũ fusi sp̃us densitate. Inspera autem
ultimã leu esse qui mediꝰ est. añcedentib etia pbatũ ẽ
stessifenas quie ⁊ptio nol̃e eelum selicit ao aplanes. npud

Expanded text:
uertitur. Nec secus probamus in tibiis, de quarum foraminibus uertitur. Nec secus probamus in tibiis, de quarum foraminibus uicinis inflantis ori sonus acutus emittitur, de longinquis autem et termino proximis, grauior; item, acutior per patentiora foramina, grauior per angusta. Et utriusque causae ratio una, quia spiritus, ubi incipit, fortior est, defectior ubi desinit, et quia maiorem impetum per maius foramen impellit, contra autem in angustis contingit et eminus positpulsum fieri leniorem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, tam concretus, tam densus habeatur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moueri, obsessa undique circumfusi spiritus densitate; in sphaera autem ultimum locum esse qui medius est, antecedentibus iam probatum est. ste
Abbreviated transcription (Latin):
extrema. ex alcera pre gramter sexi lltera añtõ aou¬
resonent. Quã oblonisa sumus ille celi stellifer cursus
cuiꝰ ꝯuerlio est concitatiom acuto et cituto imouettr
sono. graiussimo autẽ hio lunaris atq insimꝰa. Diximꝰ¬
nũꝗͣ sonũ nisi ex aere ꝑcusso. ut aute̾ sõnꝰ ip̃o autracatu¬
or aut grauior ꝓferatur. ictus effĩcit. Qui du ingens
& celer incidit. acutũ sonu prestat. Si tardion len¬
torue grauiorẽ. Indicio est uirga. que du aurass ptu¬
tit. si impulsu cito fẽriat. sõnũ acuit. si leniore. grauiꝰ
frangit auditũ. In fidib quoq idẽ uidemꝰ. que si tractu
acriore tendunt᷑. acute sonãt. grauiꝰ laxiores. ergo &
supiores orbes. dũ pro amplitudĩe sua impetu grãdiore
uoluũt᷑. dumq sp̃ũ ut in origine sua fortiore tendũt᷑.
ꝓpter ip̃am ut ait concitatiorẽ ꝯu̾sionem acuto et cita
angustial quib penultimꝰ orbis artat᷑. impetu leniore cõ¬

Expanded text:
extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimnumquam sonum fieri nisi aere percusso. Vt autem sonus ipse aut acutior aut grauior proferatur, ictus efficit qui, dum ingens et celer incidit, acutum sonum praestat, si tardior lentiorue, grauiorem. Indicio est uirga quae, dum auras percutit, si impulsu cito feriat, sonum acuit; si lentiore, in grauius frangit auditum. In fidibus quoque idem uidemus, quae, si tractu artiore tenduntur, acute sonant, grauius laxiores. Ergo et superiores orbes, dum pro amplitudine sua impetu grandiore uoluuntur, dumque spiritu, ut in origine sua, fortiore tenduntur, propter ipsam, ut ait, concitatiorem conuersionem, «acute excitatangustias, quibus paenultimus orbis artatur, impetu leniorecon
Abbreviated transcription (Latin):
dicst᷑: Et quid mire si mter hoĩes musice tanta elmãtio
esti cũ aues quoq ut lusime ce cigni. alie ue id genus
cantũ ueluti quadã disciplina artis exceant: Ie nulle
uo uł aues uł terrene. seu aquatiles belues sriiantest
caintu notia sponte decurant E pastorals fis ulau pasũ

Expanded text:
 Et quid mirum si inter homines musicae tanta dominatio est, cum aues quoque, ut lusciniae, ut cycni aliaeue id genus, cantum ueluti quadam disciplina artis exerceant, nonnullae uero uel aues uel terrenae seu aquatiles beluae, inuitante cantu, in retia sponte decurrant, et pastoralis fistula pastum
Abbreviated transcription (Latin):
monsira sub equore pontus. ture igit musica erpostus
onone quod uiuit: quia celestis ai que sauadm mõtum
me di conpus impellie lonũ effiat que int̾ualis et co¬
ii quppe incorporea sola existimant raciooie ns soule
qia uarendu est utrur & in ip̃o mũda co racie d mso
librata seruauent. Ee Aichimedes quidẽ stadiore nnus
dopfondisse se credidit. quib aterte suꝑsicie lano de¬
ono putauitemensuz. Que tm̃ Archumnedis dimesio
a platonicis repudiata est. quasi dupla ce. tripla ĩterualla
non ẜuans. & statuerũt hoc esse credendũ. ut qͣntu est
q ad mercurii stellã. qͣntuq est ad mercuriu a terã.
nouies tantũ sit a terra usq ad martẽ.& quãtu a t̾ra
usq ad martẽ est. octies tantu sit a terra usq ad iouẽ.
qͣntuq a terra usq ad iouẽ. septies & uicies tantum
sit a terra usq ad saturni orbẽ. Hanc platonicoꝵ. psuasi¬
onem porphitiꝰ libris inseruit. quib timei obscuritatib

Expanded text:
monstra sub aequore pontus. Iure igitur musica capitur omne quod uiuit, quia celestis anima, qua animatur umundi corpus impellit, sonum efficit qui «interuallis» est a, quippe incorporea, sola aestimantur ratione, non sensu, quaerendum est utrum et in ipso mundi corpore dimensio librata seruauerit. Et Archimedes quidem stadiorum numerum deprehendisse se credidit quibus a terrae superficie luna dimensum putauit. Quae tamen Archimedis dimensio a Platonicis repudiata est, quasi dupla et tripla interualla non seruans; et statuerunt hoc esse credendum, ut, quantum esque ad Mercurii stellam; quantumque est ad Mercurium a terra, nouies tantum sit a terra usque ad Martem; et quantum a terra usque ad Martem est, octies tantum sit a terra usque ad Iouem; quantumque est a terra usque ad Iouem, septies et uicies tantum sit a terra usque ad Saturni orbem. Hanc Platonicorum persuasionem Porphyrius libris inseruit quibus Timaei obscuritatibus
Abbreviated transcription (Latin):
bene meritis de patria quasi limnes ad celi adicu pates. qo
a pueritia nestigiis in gressus patris & tius. decori nno co or
defui. Nuc tame tanto pͥmio exposito enitar multo ele¬
glantiꝰ. Et ille. tu uero emtere. co sic babeno nor esse
pe mortalem s corpus hec. Nec ens euis esques borm
ista declarat. s mens cuꝰq is estquisq. non ea figitra est
digito clemostrari potost. Deñ trigit᷑ sato esse. Si quidlon cet
desis qm uiget: qui sentit. qui meminit. pus cai iuoos des
ceu am regit ce modenĩt᷑. ce monet id corpuseui ̃positus
est qua hirnc mũdu ille pͥnceps clensi ce tet iils se s¬

Expanded text:
bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu vero enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc; nec a declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, si quidem est deus qui uiget, qui sentit, qui meminit, qui prouidet, qui tam regit et moderatur et mouet id corpus cui praepositus est quam hunc mundum ille princeps deus; et ut ille