comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ omnes pene deos dũtaxat qui sub celo sũt. ad solẽ referũt.
nõ uana suꝑstitio. s ratio diuina cõmendat. Si eĩ solut uet̾ib
placuit. dux & moderator ẽ luminũ reliquoꝵ. & solus stellis ex¬
rantib p̾stat. Ip̃aꝵ uõ stellaꝵ cursũs ordinẽ reꝵhumanaꝵ: ut
quibdam uidetur pro potestate disponũt. uł ut plotino cõstat
placuissẽ significant. necesse ẽ ut solem qui moderat᷑ nostra¬
moderãtes oĩu que circa nos gerũt᷑ fateamur anctorẽ. Et si¬
cut maro cũ de una unone diceret. quo numĩe leso oñdit uniꝰ
dei effectus uarios ꝓ uariis censendos essẽ nuimib. ita diu̾se uir¬
tutes solis noĩa dis dederũt. Unde e̾p to tiãn sapiẽtu pͥncipes
ꝓdider̃t. Uirtutẽ igit solis que dui̾atiom curationiq pͥest.
apollinẽ uocauerũt. Que ẜmonis auctor ẽ mercurii nomẽ

Expanded text:
caelo sunt, ad solem referunt, caelo sunt, ad solem referunt, non vana superstitio sed ratio divina commendat. Si enim sol, ut veteribus placuit, dux et moderator est luminum reliquorum et solus stellis errantibus praestat, ipsarum vero stellarum cursus ordinem rerum humanarum, ut quibusdam videtur, pro potestate disponunt, ut Plotino constat placuisse, significant: necesse est ut solem, qui moderatur nostramoderantes, omnium quae circa nos geruntur fateamur auctorem. Et sicut Maro, cum de una Iunone diceret, "quo numine laeso," ostendit unius dei effectus varios pro variis censendos esse numinibus, ita diversae virtutes solis nomina dis dederunt. Vnde ἓν τὸ πᾶν sapientum principes prodiderunt. Virtutem igitur solis quae divinationi curationique praeest Apollinem vocaverunt, quae sermonis auctor est Mercurii nomen
Abbreviated transcription (Latin):
extremũ diẽ stare dicens qͣi ad quẽ ꝑ omnes eatur. Idẽ
poeta doctrina ac uerecũdiã iuuxta nobilis sciens roma nos
ueteres ad lane cursu & sequẽtes ad solis anni tẽpora
digessissẽ: utrꝰq seculi opĩoni reu̾entiã suans. Uos quoꝙ¬
oclarislima mũdi lumina ĩquit labentẽ celo qui ducitis
annũ: liber & alma ceres tam lunã ꝗͣ solem duces anm hac ĩuo¬
catione designans. Hle Aiuenus hoe equidẽ mecũ multũm
ac freqñter agitaui. quid sit. ꝙ solẽ mõ apollinẽ mõ libeꝵe mõ
sub aliaꝵ appellationũ uarictate ueneremur. Et quia sacrorum¬
oium p̾sulem esse te Uecti p̾textate diuna uoluerũt perge
queso rõnem mͥ tante sub uno noĩe in noĩb diu̾sitatis aperite.
Tum Uectiꝰ caue extimes mi Auiene poetaꝵ gregẽ: cũ de dis
fabulant᷑ nõ ab additis plerũq pħie semia mu̾tuari. Nlam¬

Expanded text:
extremum diem stare dicens, quasi ad quem per omnes eatur. Idem extremum diem stare dicens, quasi ad quem per omnes eatur. Idem poeta doctrina ac verecundia iuxta nobilis, sciens Romanos veteres ad lunae cursum et sequentes ad solis anni tempora digessisse, utriusque saeculi opinioni reverentiam servans, "vos quoque", inquit, labentem caelo qui ducitis annum, Liber et alma Ceres, tam lunam quam solem duces anni hac invocatione designans.» Hic Avienus: «hoc equidem mecum multum ac frequenter agitavi, quid sit quod solem modo Apollinem, modo Liberum, modo sub aliarum appellationum varietate lem esse te, Vetti Praetextate, divina voluerunt, perge, quaeso, rationem mihi tantae sub uno nomine in nominibus diversitatis aperire. Tum Vettius: Cave aestimes, mi Aviene, poetarum gregem, cum de dis fabulantur, non ab adytis plerumque philosophiae semina
Abbreviated transcription (Latin):
streme correctioĩs auctoritas. Na luliꝰ Cesar ut sideꝵ motꝰ
de quib nõ indoctos libros reliquit. ab egyptiis disciplims
hansit. Ita hoc quoq ex eadẽ institutione mutuatꝰ est ut
ad solis cursu finiẽdi anni tẽpus extẽderet. latii uo uete̾s
incole. quia nihil ia tum discere ab egypto licebat. ad quã
nulliꝰ illis cõmeatus patebat: morẽ grecie ĩ numerãdis
mẽsui dieb secuti sunt. ut retrou̾su cedente nũo ab au¬
gum̃to ĩ diminutionẽ cõputati resoluta desinerẽt. Ita
eim nos decimũ diẽ deinde nonũ & postea octanũ dici¬
cuiꝰ paulatĩ deficiẽtis supputatio ĩ nom̃ desut secuturi . &.¬
icta MEtioni. Illũ qui p̾cedit nuͣm successurus pͥori in de¬
fectũ meanti: qđ & homerus nr̃ mantuanꝰ intelligenes.
Illud stare dici. ad quod accedit᷑ ait. Stat sua cuiq dies.

Expanded text:
stremae correctionis auctoritas. Nam Iulius Caesar ut siderum motus, stremae correctionis auctoritas. Nam Iulius Caesar ut siderum motus, de quibus non indoctos libros reliquit, ab Aegyptiis disciplinis hausit, ita hoc quoque ex eadem institutione mutuatus est ut ad solis cursum finiendi anni tempus extenderet. Latii vero veteres incolae, quia nihil iam tum discere ab Aegypto licebat, ad quam nullus illis commeatus patebat, morem Graeciae in numerandis mensium diebus secuti sunt, ut retroversum cedente numero ab augmento in diminutionem computatio resoluta desineret. Ita enim nos decimum diem, deinde nonum et postea octavum dicicuius paulatim deficientis supputatio in nomen desinit secuturi et ἱστάμενον illum qui praecedit numerum successurus priori in defectum meanti? Quod et Homerus vester Mantuanus, intellegens illud stare dici ad quod acceditur, ait, stat sua cuique dies,
Abbreviated transcription (Latin):
nascentui nũcupata. qui lustricus dicit᷑. Est autẽ lustricus dies.¬
quo ĩfantes bastrant᷑. &. nom̃ accipiũt. S is marib nonus. oc¬
tauus ẽ feminis. Plene ut arbitror anni ac mẽsiu ꝯstitutione
digesta. ħt Honis quoq nr̃ quod de dieꝵ uocabulis & obsua¬
tione ꝯsuluit. Et scire equidẽ uelim nũquid sit ꝙ argutus nili¬
gena & gentis accola nũoꝵ po̾tentis ex hoc ordĩe romane dis
pensationis irndeat. An tuscu quoq tibri aliquid ex discipu¬
lis suis hansisse cõsentiat. Subiecit eustachius. nõ solu Horus
nr̃ grauis uir &e omatus: s nec quisq̃ alius ut extimo ta fucilis
posset esse uidicii qui romaĩ anni sic ad unguẽ ut auint
emendatũ ordinẽ nõ ꝓbaret. Cui maiorẽ gr̃a &e tenax me¬
moria ce luculẽta oro referẽtis adiecit. Nec miru si hec dige¬
ries morsũ rep̾hensiõis euasit. cui accersita ẽ ab egypto po¬

Expanded text:
nascentium nuncupata, qui lustricus dicitur. Est autem dies lustricus nascentium nuncupata, qui lustricus dicitur. Est autem dies lustricus quo infantes lustrantur et nomen accipiunt: sed is maribus nonus, octavus est feminis. Plene, ut arbitror, anni ac mensium constitutione digesta habet Horus quoque noster quod de dierum vocabulis et observatione consuluit. Et scire equidem velim, numquid sit quod argutus Niligena pensationis inrideat, an Tuscum quoque Thybrim aliquid ex disciplinis suis hausisse consentiat.» Subiecit Eustathius, «non solum Horus noster, gravis vir et ornatus, sed nec quisquam alius ut aestimo tam futtilis posset esse iudicii qui Romani anni sic ad unguem, ut aiunt, emendatum ordinem non probaret; cui maiorem gratiam et tenax memoria et luculenta oratio referentis adiecit. Nec mirum si haec digeries morsum reprehensionis evasit, cui accersita est ab Aegypto po
Abbreviated transcription (Latin):
Geminꝰ ait diẽ nũdinaꝵ exactis ia regib cepisse celebrari. quia
plenq de plebe repetita Seruii Tullii memoria parẽtarent ei nũ¬
dims cui rei eniã Uarro cõsentit. Rutiliꝰ scribit romanos institinsse
nũdinas: ut octo quidẽ dieb in agris rustici opus facerẽt. nono autẽ
die int̾misso rure ad mercatũ legesq accipiẽdas romã ueirent. Et
ut scita atq cõsulta freqn̾tatiori ppło referent᷑. que trinũdino die
pposita asingulis atq uniũsis facile cognoscebant. Unde etiã mos
tractus: ut leges trinũdino die ꝓmulgarent. ea re etiã candi¬
datis usus fuit. in comicui nũdinis ueĩre: & incole cõsistere. Unde
corã possent ab unin̾sis uider. S hec oĩa negligentiꝰ hrĩ cepta. &
post abolita postqͣ ĩ trinũdino etiã ob multitudĩe plebis freqñ¬
tes adesse cepunt. Est etiã nũdina romanoꝵ dea a nono die

Expanded text:
Geminus ait diem nundinarum exactis iam regibus coepisse celebrari, quia Geminus ait diem nundinarum exactis iam regibus coepisse celebrari, quia plerique de plebe repetita Servii Tullii memoria parentarent ei nundinis: cui rei etiam Varro consentit. Rutilius scribit Romanos instituisse nundinas, ut octo quidem diebus in agris rustici opus facerent, nono autem die intermisso rure ad mercatum legesque accipiendas Romam venirent, et ut scita atque consulta frequentiore populo referrentur, quae trinundino die proposita a singulis atque universis facile noscebantur. Unde etiam mos tractus ut leges trinundino die promulgarentur. Ea re etiam candidatis usus fuit in comitium nundinis venire et in colle consistere unde coram possent ab universis videri: sed haec omnia neglegentius haberi coepta et post abolita, postquam internundino etiam ob multitudinem plebis frequentes adesse coeperunt. Est etiam Nundina Romanorum dea a nono die
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmiciat. Causa uõ huiꝰ uarietatis apud Graniũ licinianũ libro
sedo diligens lector inueniet. Ait .n. nũdinas iouis ferias ẽẽ.
Si quidẽ faminica oĩb nũdinis in regia iouis arietẽ soleat ĩmo¬
lare s lege hortesia effecti. ut faste essent. uti rustici qui nũ¬
dinãdi causa ĩ urbẽ uesebant. lites cõponerent. Nefasto eĩ die
p̾tori fari nõ licebat. Ergo qui ferias dicũt amẽdacio uindicat᷑
patrocinio uetustatis. qui cõtra sentĩt extimatu etatis que
legẽ secuta ẽ. uera deꝓmũt. Haꝵ originẽ quidã romulo ad¬
signant. quẽ coĩcato regno cũ Tito Iacio sacrificiis & sodalita¬
tib institutis: nũdinas quoq adiecisse ꝯmemorãt. sicut Tudi¬
tanus adfirmat. S Cassius Seruũ Tulliuĩ fecisse nũdinas dicit.
ut ĩ urbe ex agris ꝯueirent urbanas rusticasq res ordinaturi.

Expanded text:
pronuntiat. Causam vero huius varietatis apud Granium Licinianum libro pronuntiat. Causam vero huius varietatis apud Granium Licinianum libro secundo diligens lector inveniet. Ait enim nundinas Iovis ferias esse, siquidem flaminica omnibus nundinis in regia Iovi arietem soleat immolare: sed lege Hortensia effectum ut fastae essent, uti rustici, qui nundinandi causa in urbem veniebant, lites conponerent: nefasto enim die praetori fari non licebat. Ergo qui ferias dicunt a mendacio vindicantur patrocinio vetustatis: qui contra sentiunt aestimatu aetatis quae legem secuta est vera depromunt. Harum originem quidam Romulo adsignant, quem communicato regno cum T. Tatio sacrificiis et sodalitatibus institutis nundinas quoque adiecisse commemorant, sicut Tuditanus adfirmat. Sed Cassius Servium Tullium fecisse nundinas dicit, ut in urbem ex agris convenirent urbanas rusticasque res ordinaturi.
Abbreviated transcription (Latin):
Claudiꝰ annaliũ quto cladẽ illã uastissimã pugne canensis fac¬
tam refertante diẽ.iiii. nonas sextiles. Ad rem sane militarẽ
nihil attinere notat Uarro. Utrũ fastus uł nefastus dies sit s
ad solas hoc actiones resp̾ice̾ pͥuatas: Qđd autẽ nũdinas ferias
dixi. pot̃ argui. quia titus de feriis scribens nũdinaꝵ dies: non
iter ferias rettulit. s tantũ solẽnes uocauit. Et ꝙ uiliꝰ modestus
ad firmat messala augure ꝯsulẽte pontifices. an nũdinaꝵ roͣ
nonaꝵq dies feriis tenerent᷑. respõdisse eos nũdinas sibi fenas
nõ nider. Et ꝙ Trebatius in libro pͥmo religionũ ait nũdinis
magratum posse manumitte̾ indiciaq addic̾ẽ.S ꝯtra iulius
Cesar .xuiͦ. auspicioꝵ libro negat nũdinis contionẽ aduocari
posse.i. cu ppło agi. Ideoq nũdinis romanoꝵ hrĩ comitia nõ
posse. Cornelius etia labeo pͥmo fastoꝵ libro nũdinis ferias essẽ

Expanded text:
Claudius Annalium quinto cladem illam vastissimam pugnae Cannensis facClaudius Annalium quinto cladem illam vastissimam pugnae Cannensis factam refert ante diem quartum Nonas Sextiles. Ad rem sane militarem nihil attinere notat Varro, utrum fastus vel nefastus dies sit, sed ad solas hoc actiones respicere privatas. Quod autem nundinas ferias dixi potest argui, quia Titus de feriis scribens nundinarum dies non iadfirmat Messala augure consulente pontifices, an nundinarum Roarum Nonarumque dies feriis tenerentur, respondisse eos nundinas sibi ferias non videri, et quod Trebatius in libro primo religionum ait nundinis magistratum posse manu mittere iudiciaque addicere. Sed contra Iulius Caesar sexto decimo auspiciorum libro negat nundinis contionem advocari posse, id est cum populo agi, ideoque nundinis Romanorum haberi comitia non posse. Cornelius etiam Labeo primo fastorum libro nundinas ferias esse
Abbreviated transcription (Latin):
p. oe ex p̾cepto patrũ.L. Aquiniũ auruspicẽ in senatũ uenite
iussũ religionũ requirẽdaꝵ grã dixisse. Q. Sulpiciũ tribunu
militũ ad alliã adu̾sus gallos pugnatuꝵ rẽ diuinã dimicandi
gra fecisse postridie idus ꝗntiles. Itẽ apud cremerã. multisq
aliis tẽporib & locis post sacrifĩciu die postero celebratũ. male
cessisse ꝯfuictũ. Tuc patres uississẽ ut ad collegiũ pontificũ de his
religionib referret. pontificesq statuisse postrdie omes ħ las
nonꝰas idus. acros dies habẽdos ut hi dies neq p̾liares. neq pun.
neq comitiales essent. S & fabuis maximꝰ seruilianꝰ pontifex in
libro .xii. negat oportere atro die parẽtare: quia tue quoq ia¬
num iouẽq p̾fari necesse est: quos noĩari atro die nõ oportet.
solet. S nos nihil sup ea re scriptũ inuenimꝰ. Nisiq luntus

Expanded text:
publica; et ex praecepto Patrum L. Aquinium haruspicem in senatum venire publica; et ex praecepto Patrum L. Aquinium haruspicem in senatum venire iussum religionum requirendarum gratia dixisse: Q. Sulpicium tribunum militum ad Alliam adversus Gallos pugnaturum rem divinam dimicandi gratia fecisse postridie Idus Quintiles, item apud Cremeram multisque aliis temporibus et locis post sacrificium die postero celebratum male cessisse conflictum. Tunc Patres iussisse ut ad collegium pontificum de his religionibus referretur, pontificesque statuisse postridie omnes Kalendas Nonas Idus atros dies habendos, ut hi dies neque praeliares neque puri neque comitiales essent. Sed et Fabius Maximus Servilianus pontifex in libro XII. negat oportere atro die parentare; quia tunc quoque Ianum Iovemque praefari necesse est, quos nominari atro die non oportet. solet: sed nos nihil super ea re scriptum invenimus, nisi quod Q.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba. Uiros uocare feriis nõ oportet. si uocauit piaculũ esto. Scien¬
dũ ẽ tam̃ eligendi ad pugnãdu diẽ romanis tuc fuisse licẽtia
si ip̃i inferrẽt bellũ. At cũ excipent nullũ obstitissẽ diẽ. quomi¬
nus uł saltẽ suã uł publica defenderẽt dignitatẽ. Iuis eĩ obser¬
uatioĩ locus. cũ eligendi facultas nõ supsit: Dies aute̾ postridu¬
anos ad oiã maiores m̃i cauẽdos putarũt. quos etiã atros uelut
ĩ fausta appellatione damnarũt. Eosdẽ tam̃ nõnulli cões uelut adͥ
emẽdationẽ noĩs uocitauerũt. Hoꝵ causo gellius analiu libro¬
XU. &. Cassius hemina historiaꝵ libro scđo referũt. Anno ab urbe
ꝯdita tricẽtesimo sexagesimo tertio a tribums militũ. Uirgilio
mallio a eolio postumio collegisq eoꝵ ĩ senatu tractatu: quid
esset ꝓpter ꝗd totiẽs intra paucos años male esset afflicta res

Expanded text:
verba: Viros vocare feriis non oportet: si vocavit, piaculum esto. Scienverba: Viros vocare feriis non oportet: si vocavit, piaculum esto. Sciendum est tamen eligendi ad pugnandum diem Romanis tunc fuisse licentiam, si ipsi inferrent bellum: at cum exciperent, nullum obstitisse diem, quo minus vel salutem suam vel publicam defenderent dignitatem. Quis enim observationi locus, cum eligendi facultas non supersit? Dies autem postriduanos ad omnia maiores nostri cavendos putarunt, quos etiam atros velut infausta appellatione damnarunt: eosdem tamen nonnulli communes velut ad emendationem nominis vocitaverunt. Horum causam Gellius Annaliu et Cassius Hemina Historiarum libro secundo referunt. Anno ab urbe condita trecentesimo sexagesimo tertio a tribunis militum Virgilio Mallio Aemilio Postumio collegisque eorum in senatu tractatum, quid esset propter quod toties intra paucos annos male esset afflicta res
Abbreviated transcription (Latin):
latiaꝵ hoc ẽ latinaꝵ solẽne concipit᷑. itẽ dieb sacurnalioꝵ. sed
& cũ mũdus patet nefas ẽ p̾liu sumere: quia nec latinaꝵ tẽ¬
pore quo publice qͦnda ĩducie ĩter romanũ ppłm latinosq fir¬
mate sũt. inchoari bellũ decebat. Nec saturni festo qui sine ullo
tumłtu bello credit᷑ impasse: nec patẽte mũdo. qđ sacru diti pa¬
tri & pserpine dicatũ est. Meliuisq obclusa plutonis fance eũ du
id p̾lium putauerũt. Unde & Uarro ita serbit. mũdus cũ pater
deoꝵ tristiũ atq inferũ. qͣi ianua patet. Propr̾ea nõ mo p̾luim
comitti. uerũ etiã dilectũ rei militaris causa hr̃e. ac militẽ pfici¬
sci. nauẽ soluere. uxorẽ liberũ que rẽdoꝵ causa ducẽ religiosu ẽ
itabunt uet̾es ad uiros uocãdos etiã dies qui essent notati nbꝰ
adusis. Uitabũt eniã feriis: sicut Uarro ĩ augurũ libris scripsit. ł heo

Expanded text:
Latiar, hoc est Latinarum sollemne, concipitur, item diebus Saturnaliorum, sed Latiar, hoc est Latinarum sollemne, concipitur, item diebus Saturnaliorum, sed et cum Mundus patet, nefas est praelium sumere: quia nec Latinarum tempore, quo publice quondam induciae inter populum Romanum Latinosque firmatae sunt, inchoari bellum decebat, nec Saturni festo, qui sine ullo tumultu bellico creditur imperasse, nec patente Mundo, quod sacrum Diti patri et Proserpinae dicatum est: meliusque occlusa Plutonis fauce eundum praelium putaverunt. Unde et Varro ita scribit: Mundus cum patet, deorum tristium atque inferum quasi ianua patet: propterea non modo praelium committi, verum etiam dilectum rei militaris causa habere, ac militem proficisci, navem solvere, uxorem liberum quaerendorum causa ducere, religiosum est. Vitabant veteres ad viros vocandos etiam dies qui essent notati rebus adversis: vitabant etiam feriis, sicut Varro in Augurum libris scribit in haec
Abbreviated transcription (Latin):
Nũc de ꝓfestis: qui ex his ꝑcedũt loquem̃ idest fastis. comitalib.
comꝑendinis. statis. p̾lialib. Fasti sunt quib licet fari p̾cori tria
u̾ba solẽnia . do dico. addico. His cõtrarii sũt nefasti. Comitiales
sũt. quib cũ populo agi licet. & fastis quidẽ lege agi potest.
cũ ppło non põt. Comitialib utrũq pot̾. Compendim quibus
uadimoĩu licet dicere. Stati qui uidicii cansa cu peregrino
instituũt᷑. ut plautus ĩ gurgulione. status cõditus cu hoste in¬
tercessit dies. hostẽ nuc more uetere significãt ꝑegrinu. Prelia¬
res ab iustis nõ segregau̾i. Si quidẽ uisti sunt ꝯtinui .xxx. dies
quib ex̾citui imꝑato uexillũ russi coloris ĩ arce positu ẽ. Prelia¬
res autẽ om̃es quib fas est res repetẽ uł hostẽ lacessere. Na cũ

Expanded text:
Nunc de profestis et qui ex his procedunt loquamur, id est fastis comitialibus Nunc de profestis et qui ex his procedunt loquamur, id est fastis comitialibus conperendinis statis praeliaribus. Fasti sunt quibus licet fari praetori tria verba sollemnia, do dico addico; his contrarii sunt nefasti: comitiales sunt quibus cum populo agi licet; et fastis quidem lege agi potest, cum populo non potest, comitialibus utrumque potest: conperendini quibus vadimonium licet dicere: stati qui iudicii causa cum peregrino instituuntur, ut Plautus in Gurgulione: — Status condictus cum hoste intercessit dies. Hostem nunc more vetere significat peregrinum. Praeliares ab iustis non segregaverim, siquidem iusti sunt continui triginta dies quibus exercitui imperato vexillum russi coloris in arce positum est, praeliares autem omnes quibus fas est res repetere vel hostem lacessere. Nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
sacroꝵ ue causa fecissetꝰ. uł aliquid adurgentẽ uite utilitatẽ respi¬
ciens actitasset. Sceuola deniq cõsultus: quid feriis agi liceret respõ¬
dit qdđ p̾termissu neteret. Quaꝑꝑ si bos in specu decidissẽt. eñq
paterfamilias adhibitis oꝑis liberasset. nõ ẽ uisus ferias polluisse. Nec
ille qui trabẽ tecti fractã fulciẽdo ab ĩminenti uĩdicauit ruina.
Unde & maro oĩu disciplinaꝵ ꝑitus. sciens lauari ouẽ aut la¬
ne purgande aut scabie curande gra ꝓnũtiauit. tue oue ꝑ fe¬
rias licere merlãri. si hoc remedii causa fieret. balantũq grege
fluuio mersare salubri. Adiciendo.n. salubri oñdit au̾tendi mor¬
bi grã tantũ mõ nõ etiã ob lucrũ purgande lane causa fieri xessu.
Hec de festis dicta sunt. & qui inde nascũt᷑ qui etiã nefasti uocãt᷑

Expanded text:
sacrorumve causa fecisset vel aliquid urgentem vitae utilitatem respisacrorumve causa fecisset vel aliquid urgentem vitae utilitatem respiciens actitasset. Scaevola denique consultus, quid feriis agi liceret, respondit: quod praetermissum noceret. Quapropter si bos in specum decidisset eumque paterfamilias adhibitis operis liberasset, non est visus ferias polluisse: nec ille qui trabem tecti fractam fulciendo ab inminenti vindicavit ruina. Unde et Maro omnium disciplinarum peritus, sciens lavari ovem aut lanae purgandae aut scabiei curandae gratia, pronuntiavit tunc ovem per ferias licere mersari, si hoc remedii causa fieret: Balantumque gregem fluvio mersare salubri. Adiciendo enim salubri ostendit avertendi morbi gratia tantummodo, non etiam ob lucrum purgandae lanae causa, fieri concessum. Haec de festis et qui inde nascuntur, qui etiam nefasti vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
familiaꝵ. ut claudie familie: uł emilie seu uilie siue cornelie
Et si quas fenas ꝓ̃prias queq familia ex usu cdlomestice celebritatis
obseruat. Sũt singuloꝵ. uti ĩ natalin falguꝵq susceptiones.
Itẽ funeꝵ atq expiationũ apud ueteres quoq quisq qui no¬
mĩassẽt salutẽ semoniã seiam segetiã. seu etiã tutilinam. fenas
obẜuabat. Itẽ flaminica quotiẽs tonitrua audisset.feriata erat. don
placasset deos. Adfirmabãt aut̃ sacerdotes pollui ferias. si in dictis
conceptisq opus aliqd fieret. Pret̾ea regẽ sacroꝵ flaminesq nõ li¬
cebat udere feris opus fieri. Et ideo ꝑ p̾conẽ denũtiabant ne quid
tale ageret᷑. & p̾cepti negligens multabat᷑. Pret̾ multã uo affirma¬
bat᷑ eum: qui talib dieb imprudẽs aliquid egisset. porco piaculu
dare debere prudentẽ expiare nõ posse/ Sceuola pontifex adser¬
uabat. Sed Umbro negat eũ pollui: qui opus uł ad deos ꝑtinẽs

Expanded text:
familiae Claudiae vel Aemiliae seu Iuliae sive Corneliae, et si quas ferias proprias quaeque familia ex usu domesticae celebritatis observat. Sunt singulorum, uti natalium fulgurumque susceptiones, item funerum atque expiationum: apud veteres quoque qui nominasset Salutem Semoniam Seiam Segetiam Tutilinam ferias observabat: item flaminica quotiens tonitrua audisset feriata erat, donec placasset deos. Adfirmabat autem sacerdotes pollui ferias, si indictis conceptisque opus aliquod fieret. Praeterea regem sacrorum flaminesque non licebat videre feriis opus fieri: et ideo per praeconem denuntiabant, ne quid tale ageretur, et praecepti neglegens multabatur. Praeter multam vero addfirmabatur eum qui talibus diebus inprudens aliquid egisset porco piaculum dare debere: prudentem expiare non posse Scaevola pontifex adseverabat: sed Umbro negat eum pollui qui opus vel ad deos pertinens
Abbreviated transcription (Latin):
itineris sol cũ confecisset cursu sui draconẽ confecisse dicebat.
Inde fabula exorta ẽ de spentis nece. Sagittaꝵ autẽ noĩe non
nisi radioꝵ iactus on̾ditur. qui tũc longissimi intelligunt᷑.
quo tẽpore altissimus sol dieb longissimis solstitio estiuo ꝯficit
axtipas BcMC elongissimo altissimoq radios in t̾ram usq
demittens: de phytii cognoĩe sustice̾ ista potuissent. in hec quoq
ratio eiusdẽ appellationis ingerẽt. Cu eĩ sol in signo cancri
estiuũ solstitiu facit. in quo ẽ longissimi diei terminꝰ &. in¬
de retrogressu agit ad diminutionẽ dieꝵ phychius eo tẽpore

Expanded text:
itineris sol, cum confecisset suum cursum, draconem confecisse dicebatur: inde fabula exorta est de serpentis nece. Sagittarum autem nomine non nisi radiorum iactus ostenditur, qui tunc longissimi intelleguntur, quo tempore altissimus sol diebus longissimis solstitio aestivo conficit ἀκτῖνας βάλλων, e longissimo altissimoque radios in terram usque demittens. De Pythii cognomine sufficere ista potuissent, ni haec quoque ratio eiusdem appellationis ingereret. Cum enim sol in signo Cancri aestivum solstitium facit, in quo est longissimi diei terminus, et inde retrogressum agit ad diminutionem dierum, Pythius eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
lebant. Idiũ porro nom̃ atuscis apud quos is dies ĩtis uocatur
sumptũ ẽ. Itẽ antẽ illi int̾pretant᷑ iouis fiducia. Nam cũ iouẽ
accipiamꝰ lucis auctorẽ. Unde & lucetiũ salii ĩ carminib canũt.

Expanded text:
lebant. Iduum porro nomen a Tuscis, apud quos is dies Itis vocatur, lebant. Iduum porro nomen a Tuscis, apud quos is dies Itis vocatur, sumptum est. Item autem illi interpretantur Iovis fiduciam. Nam cum Iovem accipiamus lucis auctorem, unde et Lu
Abbreviated transcription (Latin):
supessent ꝓnũtiabat. Et ꝗntanas quidẽ dicto ꝗnqui es uerbo.
RaAio. septimanas repetito septies p̾dicabat. u̾bu aute RaΛlo
grecũ est.i. uoco. Et hũc diẽ qui ex his dieb qui calarent᷑. pͥmus
esset. placuit kłas uocari. hinc & ip̃i curie ad quã uocabant᷑ calabre
nom datũ est. Et classi ꝙ oĩs in ea ppłs uocaret᷑. ł deo autẽ mi¬
nor pontifex nũm dieꝵ qui ad nonas supessent calando prode¬
bat. qđ post nouã luna oportebat nonaꝵ die populares qui ĩ agris
essent ꝯfluere in urbẽ accepturos causas feriaꝵ a rege sacroꝵ scitu rosq
quid esset eo mẽse faciendũ. Unde quidã hinc nonas extimant
dictas qi noue initiũ obsuationis. uł ꝙ ab eo die semꝑ ad idus
nouẽ dies puitent᷑. sicut apud tuscos none plures habebãt᷑ ꝙ hi
nono quoq die rege̾ suu salutabãt. & de ꝓpriis negotiis consu¬

Expanded text:
superessent pronuntiabat: et quintanas quidem dicto quinquies verbo superessent pronuntiabat: et quintanas quidem dicto quinquies verbo καλῶ, septimanas repetito septies praedicabat. Verbum autem καλῶ Graecum est, id est voco: et hunc diem, qui ex his diebus qui calarentur primus esset, placuit Kalendas vocari. Hinc et ipsi curiae ad quam vocabantur Calabrae nomen datum est, et classi, quod omnis in eam populus vocaretur. Ideo autem minor pontifex numerum dierum qui ad Nonas superessent calando prodebat, quod post novam lunam oportebat Nonarum die populares qui in agris essent confluere in urbem accepturos causas feriarum a rege sacrorum sciturosque, quid esset eo mense faciendum. Unde quidam hinc Nonas aestimant dictas, quasi novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies putantur: sicut apud Tuscos Nonae plures habebantur, quod hi nono quoque die regem suum salutabant et de propriis negotiis consu
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. Et inter idus ac seqñtes hłas ꝯstitutu est. sexdeci dies essẽ
nũandos. Ideo mẽsis uberior duos illos quib augebat dies inter
kłas suas & nonas habebat. hinc aliis ꝗntus ablis dies. aliis septimꝰ
nonas facit. Cesar tam̃ ut supͣ diximus. stata sacra custodiens. nec ĩ
illis mẽsib quib binos adiecit dies: ordinẽ uoluit mutare nonaꝵ
quia pactis totiꝰ mẽsis feriis dies suos rei diuine cautus inseruit.
priscis ergo tẽporib ante qͣ fasti a CN. flauio scriba. inuitis pa¬
trib in oĩ notitia ꝓderent᷑. pontisici minori hec ꝓuĩtia dele¬
gabat᷑: ut noue lune pͥmu obẜuaret aspectũ. uisaq regi sacri¬
ficulo nũnaret. Itaq sacrificio a rege & minore pontifice celebrato
idẽ pontifex calata idest uocata ĩ capitoliũ plebe iuxta curia cala¬
bram. que case romuli ꝑxima ẽ. quot nũo dies ahłis ad nonas

Expanded text:
cuit: et inter Idus ac sequentes Kalendas constitutum est sedecim dies esse cuit: et inter Idus ac sequentes Kalendas constitutum est sedecim dies esse numerandos. Ideo mensis uberior duos illos quibus augebatur dies inter Kalendas suas et Nonas habebat. Hinc aliis quintus a Kalendis dies aliis septimus Nonas facit. Caesar tamen, ut supra diximus, stata sacra custodiens, nec in illis mensibus quibus binos adiecit dies ordinem voluit mutare Nonarum, quia peractis totius mensis feriis dies suos rei divinae cautus inseruit. Priscis ergo temporibus, antequam fasti a Cn. Flavio scriba invitis Patribus in omnium notitiam proderentur, pontifici minori haec provincia delegabatur, ut novae lunae primum observaret aspectum visamque regi sacrificulo nuntiaret. Itaque sacrificio a rege et minore pontifice celebrato idem pontifex calata, id est vocata, in Capitolium plebe iuxta curiam Calabram, quae casae Romuli proxima est, quot numero dies a Kalendis ad Nonas
Abbreviated transcription (Latin):
rere. qđ quesitu dignũ omnes uef̾es putauerũt. Na de kli̾s
nonis & idib. deq feriaꝵ uariis obẜuationib: inumeros auc¬
tores cura questionis ex̾cuit. Et ideo nos que de his ab omnib
dicta sunt. ĩ unũ breuiter colligimꝰ. Romulus cu ĩgemo acri
quidẽ s agresti statu ꝓprii ordinaret impii. initiũ cuiꝰq m̃sis
ex illo sumebat die. quo nouã lunã contigissẽt uideri. quia
nõ ꝯtinuo euernit.: ut eodẽ die semꝑ appareat. s mõ tarduis
mõ celeriꝰ ex certis causis uideri solet. Sic contigit ut dũ tardiꝰ
appareat. p̾cedenti mẽse plures dies aut cũ celeriꝰ pauciores darẽt᷑.
Et singulis quibq mẽsib ꝑpetuã numeri legẽ pͥmus casus addixit.
Sic factũ ẽ ut alii xxx. & unũ. alii unde xxx. sortirent᷑ diec.
Omib tam̾ mẽsib ex die nonaꝵ idus nono die rep̾sentan pla¬

Expanded text:
esitu dignum omnes veteres putaverunt. Nam de Kalendis esitu dignum omnes veteres putaverunt. Nam de Kalendis Nonis et Idibus deque feriarum variis observationibus innumeros auctores cura quaestionis exercuit: et ideo nos quae de his ab omnibus dicta sunt in unum breviter colligimus. Romulus, cum ingenio acri quidem sed agresti statum proprii ordinaret imperii, initium cuiusque mensis ex illo sumebat die quo novam lunam contigisset videri. Quia non continuo evenit ut eodem die semper appareat, sed modo tardius modo celerius ex certis causis videriapparuit, praecedenti mensi plures dies, aut cum celerius pauciores darentur, et singulis quibusque mensibus perpetuam numeri legem primus casus adduxit; sic factum est ut alii XXX et alii XXX unum sortirentur dies. Omnibus tamen mensibus ex die Nonarum Idus nono die repraesentari pla
Abbreviated transcription (Latin):
tentes quarto quoq anno exacto int̾calarem. qui ex quadrãtib
cfit. At hic nõ a pͥmo ĩ ultimũ mẽsis diẽ. ad increm̃tu ꝯtinun
nũs accedit. s post hłas dirigit᷑ ĩ nonas. Inde ad quasda idus
defiecti audio post rursus ni fallor ĩmo ut nuc̃ quoq reculisti
in seq̃ñtes blas. que oiã quid sibi uelint. scire equidẽ uellem
Nam illud ne cõsequi posse me sꝑo. ut uocabula comp̾hendam.
que singulis apud uos dieb addunt. dũ alios fastos uariisq alios
nõĩb nũcupatis. Nũdinas quoq ur̃as nescire me fatror. de quib
obsuatio ta diligens ta cauta narrãt᷑. hec nec mͥ erubescendũ ẽ
ignorare pegrino ate uo p̾textate discere. nec ciuẽ puderet.
¶Unc p̾textatus nõ solũ tibi in quit Hore cũ sis egypto oriundus.
s ne nobis quidẽ quib ongo romana ẽ: erubescendũ puto que

Expanded text:
tentes quarto quoque anno exacto intercalarem, qui ex quadrantibus tentes quarto quoque anno exacto intercalarem, qui ex quadrantibus confit. At hic non a primo in ultimum mensis diem ad incrementum continuum numerus accedit, sed post Kalendas dirigitur in Nonas: inde ad quasdam Idus deflecti audio: post rursus, ni fallor, immo ut nunc quoque retulisti, in sequentes Kalendas. Quae omnia quid sibi velint, scire equidem vellem. Nam illud nec consequi posse me spero, ut vocabula conprehendam quae singulis apud vos diebus adduntur, dum alios fastos variisque alios nominibus nuncupatis. Nundinas quoque vestras nescire me fateor: de quibus observatio tam diligens tam cauta narratur. Haec nec mihi erubescendum est ignorare peregrino: a te vero, Praetextate, discere nec civem puderet. Tunc Praetextatus: Non solum tibi, inquit, Hore, cum sis Aegypto oriundus, sed ne nobis qui
Abbreviated transcription (Latin):
incipet int̾calare. illi quarto nõ ꝑacto. s incipiẽte int̾calabãt.
tliesxii. cũ debueñt int̾calari nouẽ. S hue̾ quoq errorẽ sero
dophensu cortexit augustus: qui annos .xii. sine ant̾talari die
tansigi auslĩt: ut illi tres dies qui ꝑ annos .xxx. ce sex uitio sa¬
terdot᷑alis festinatiois excreu̾ant. Seqñtib annis .xii. nullo
die int̾calato deuorarent. post hoc umĩ diem ẜm ordinationẽ
Cesaris ꝗnto quoq anno incipiẽte in t̾calari uissit. Et omnẽ huc¬
ordĩem eree tabule ad et̾nam custodia incisione mãdauit. Hnc
Noris dies quidẽ hic ĩquit int̾calaris anteꝗͣ ꝗntus annus incipiat
i serendus cu egypti matris artuĩ rõne cõsencit. S nihil in illoꝵ
mesib explicãdis uidet oposu: quos tricenũ diers omẽs habent
gustũ atq septẽbre reliquos ꝗnq dies anno suo reddũt adnee¬

Expanded text:
inciperet, intercalare: illi quarto non peracto sed incipiente intercalabant. inciperet, intercalare: illi quarto non peracto sed incipiente intercalabant. dies duodecim, cum debuerint intercalari novem. Sed hunc quoque errorem sero deprehensum correxit Augustus, qui annos duodecim sine intercalari die transigi iussit, ut illi tres dies qui per annos triginta et sex vitio sacerdotalis festinationis excreverant sequentibus annis duodecim nullo die intercalato devorarentur. Post hoc unum diem secundum ordinationem Caesaris quinto quoque incipiente aordinem aereae tabulae ad aeternam custodiam incisione mandavit.» Tunc Horus, «dies quidem hic», inquit, «intercalaris antequam quintus annus incipiat inserendus cum Aegypti matris artium ratione consentit. Sed nihil in illorum mensibus explicandis videtur operosum, quos tricenum dierum omnes habent, gustum atque Septembrem reliquos quinque dies anno suo reddunt, adnec
Abbreviated transcription (Latin):
decimũ dicebãt᷑ etia post augum̃tu dieꝵ eadẽ religio rebuata est.
ut tertio ab idib die celebraret᷑. licet ab ĩcremento nõ ia ad sextũ
sunt additi: dicerẽt᷑. Nq ideo nouos dies arca sinẽ cuiꝰq mensis
inseruit. ubi finẽ osum. que ĩ mẽse erant reppent feriaꝵ. Adiectosq
omnes ase dies fastos notauit ut maiorẽ daret actionib liberta¬
tem. & nõ solu millu nefastũ. s nec cõmitialẽ quẽꝗͣ de adiectis die¬
bus instituit. ne ambitionẽ magrãtuu augẽt adiectio. Sic ãmis
ciuise Cesar hĩtis ad lunã dimẽsionib cõstitutu edicto palã posito
publicanit. Et error hucusq stare potiusset: n sacerdotes sibi er¬
totẽ nonũ ex ip̃a emẽdatione fecissent. Na cũ oporteret diem
qui ex quadrãtib confit: quarto quoq anno ꝯfecto antẽꝗͣ ꝗntns

Expanded text:
decimum dicebatur, etiam post augmentum dierum eadem religio servata est, decimum dicebatur, etiam post augmentum dierum eadem religio servata est, ut tertio ab Idibus die celebraretur, licet ab incremento non iam a. d. sextsunt additi, diceretur. Nam ideo novos dies circa finem cuiusque mensis inseruit, ubi finem omnium quae in mense erant repperit feriarum, adiectosque omnes a se dies fastos notavit, ut maiorem daret actionibus libertatem: et non solum nullum nefastum sed nec comitialem quemquam de adiectis diebus instituit, ne ambitionem magistratuum augeret adiectio. Sic annum civilem Caesar habitis ad lunam dimensionibus constitutum edicto palam posito publicavit. Et error hucusque stare potuisset, ni sacerdotes sibi errorem novum ex ipsa emendatione fecissent. Nam cum oporteret diem qui ex quadrantibus confit quarto quoque anno confecto, antequam quintus
Abbreviated transcription (Latin):
dies: neq ante nonas: neq añ idus inserere uoluit. Ne nonaꝵ
Aut idiui religionẽ. que statuto erat die nouella compendiatione
corumpet. S nec post idus mox uoluit ĩserere: ne fenaꝵ quaꝵ¬
qr molaret᷑ indictio. S ꝑactis cuiꝰq mẽsis feriis. locũ dieb adne¬
nis fecit. Et iannario quidẽ dies quos dicimꝰ quartu o tertiu
kłas decebres. decẽbri uõ quartũ & tertiu kłas ianuar. Ita factũ est ut cũ
om̃es hi mẽses quib dies addidit. añ hinc oidinationẽ huissent mẽsis
sequõtis hłas ad sẽptimũ decimũ reu̾tentes. postea ex augum̃to additoꝵ
diert hi qui duos acceꝑunt ad nonũ decimũ. qui uo uniĩ ad cctanus
decimũ hr̃ent reditũ kłaꝵ. Feriaꝵ tam̃ cuiꝰq mẽsis ordo seruatus est.
Nam si cui fene tertiꝰ ab idib dies festus aut fenatꝰ fuit. & tuc ad sextũ

Expanded text:
dies neque ante Nonas neque ante Idus inserere voluit, ne Nonarum dies neque ante Nonas neque ante Idus inserere voluit, ne Nonarum aut Iduum religionem, quae stato erat die, novella conperendinatione corrumperet. Sed nec post Idus mox voluit inserere, ne feriarum quarumque violaretur indictio: sed peractis cuiusque mensis feriis locum diebus advenis fecit: et Ianuario quidem dies quos dicimus quartum et tertiuecembres, Decembri vero quartum et tertium Kalendas Ianuarias. Ita factum est ut, cum omnes hi menses quibus dies addidit ante hanc ordinationem habuissent mensis sequentis Kalendas ad septimum decimum revertentes, postea ex augmento additorum dierum hi qui duos acceperunt ad nonum decimum, qui vero unum, ad octavum decimum haberent reditum Kalendarum. Feriarum tamen cuiusque mensis ordo servatus est. Nam si cui fere tertius ab Idibus dies festus aut feriatus fuit et tunc a. d. sextum
Abbreviated transcription (Latin):
dies quib sollustrat Lodiacũ. efficerẽt. Et ne quadrans de¬
esset. statuit ut quarto quoq anno sacerdotes qui curabant
mẽsib ac dieb. unũ int̾calarent diẽ. Eo scil mẽse ac loco
quo etia apud ueteres mẽsis int̾calabat᷑ .i. ante ꝗnq ultimos
febriarii mesis dies. Idq bissextũ censuit noĩandu. Dies
aute decẽ. quos ab eo additos diximꝰ hac ordinatione distri¬
buit. In ianuariũ & sextilẽ & decẽbrem binos dies inseruit.
In ap̾lem antẽ uniu. septẽbre & nouẽbrem. singulos. S
neq mẽsi februanio addidit diẽ. ne deo inferoꝵ religio
imitaret᷑. Et martio maio. ꝗntili. octobri. ẜuauit pͥstinu
nihil i his iuluis mutauit. S ianuariꝰ sextilis december
quib cesar binos dies addidit. licet tricenos singulos hiũ post
Cosare ceꝑint ꝗntanas tam habẽt nonas. Et ab̾ idib illis segñ¬
tes kalẽde in undeuicesimĩ reu̾tunt᷑. quia Cesar quos addidit

Expanded text:
dies, quibus sol lustrat zodiacum, efficerent: et, ne quadrans esset, statuit ut quarto quoque anno sacerdotes, qui curabant mensibus ac diebus, unum intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam apud veteres mensis intercalabatur, id est ante quinque ultimos Februarii mensis dies, idque bissextum censuit nominandum. Dies autem decem, quos ab eo additos diximus, hac ordinatione distribuit: in Ianuarium et Sextilem et Decembrem binos dies inseruit, in Aprilem autem Iunium Septembrem Novembrem singulos: sed neque mensi Februario addidit diem, ne deum inferum religio inmutaretur, et Martio Maio Quintili Octobri servavit pristinum nihil in his Iulius mutavit: sed Ianuarius Sextilis December, quibus Caesar binos dies addidit, licet tricenos singulos habere post Caesarem coeperint, quintanas tamen habent Nonas, et ab Idibus illis sequentes Kalendae in undevicesimum revertuntur, quia Caesar quos addidit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ exoriens hoĩes cõducit in cetu Apollo chrysocomai cogno¬
minat᷑ a fulgore radioꝵ. quos uocant comas aureas solis. Unde
arcus quidã figuratur alba & argentea specie ex quo arcu
radii in modũ emicant sagittaꝵ cĩpstoa cognoĩatur.
uł ꝙ cum oĩa ardentia ꝯsũmatur hic sũo calore candens
eius exoriens amabile amicissima ueneratione oculoru¬

Expanded text:
 exoriens homines conducit in coetum. Apollo Χρυσοκόμας cognominatur a fulgore radiorum, quas vocant comas aureas solis: unde arcus quidam figuratur alba et argentea specie, ex quo arcu radii in modum emicant sagittarum. Σμινθεὺς cognominatur, uod, cum omnia ardentia consumantur, hic suo calore candens eius exoriens amabile amicissima veneratione oculoru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ cipert peoo quia sol quottidie renouat sele. Unde
Uirgilius mane nouũ. Camerienses qui sacrã soli incolunt
generat uniu̾sa i seminãdo. fouendo. ꝓducendo. alendo. au¬
gendoq. Apollinis lycii plures accipimus cognomĩs causas.
Ancipater storcus lycium apollinẽ nũcupatuꝰ scribit. a nõ tõõ
lyciu apollinẽ appellatũ notat. ꝙ ueluti lupi pecora rapiũt
ita ip̃e quoq humorẽ eripit radiis. Prisci grecoꝵ pͥmam
lucẽ que precedit solis exortus Abrnnꝰ a propellauer̃t.
minãt. de quo tẽpore ita poeta scribit ñuioo ooi tũo tu¬

Expanded text:
 νέος, quia sol cotidie renovat sese: unde Virgilius: Mane novum. Camerienses, qui sacram Soli incolunt generat universa inseminando fovendo producendo alendo augendoque. Apollinis Lycii plures accipimus cognominis causas. Antipater Stoicus Lycium Apollinem nuncupatum scribit ἀπὸ τοῦ Lycium Apollinem appellatum notat, quod, veluti lupi pecora rapiunt, ita ipse quoque humorem eripit radiis. Prisci Graecorum primam lucem, quae praecedit solis exortus, λύκην appellaverunt minant. De quo tempore ita poeta scribit: Ἦμος δ’ οὔτ’
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑. uł cũ diis diuinis epulationib celebrat᷑ uł cũ ludi in
honorẽ agunt᷑ deoꝵ. uł cu ferie obẜuant᷑. Feriaꝵ aute piͦꝵ¬
gn̾a sũt .iiiiͦ. aut eĩm statiue sunt aut conceptiue aut imꝑa¬
tiue aut nũdine. Et sũt statiue unu̾si populi cões. certis &
cõstitutis dieb ac mẽsib & in fastis statis obsuatiõib adnotate.
In quib pripue ẜuant᷑ agonalia. carmẽtalia. luꝑalia. Ec̃ce ꝑtiue
sũt que quotannis a magrãtib uł sacerdotib concipint ĩ dici
uł certos uł etiã incertos. ut sũt latine. semetine. piganalia cõ¬
pitalia. Imꝑatiue lũt quas cosules uł p̾tores ꝓ arbitrio potesta

Expanded text:
runtur vel cum dies divinis epulationibus celebratur vel cum ludi in runtur vel cum dies divinis epulationibus celebratur vel cum ludi in honorem aguntur deorum vel cum feriae observantur. Feriarum autem pnt quattuor. Aut enim stativae sunt aut conceptivae aut imperativae aut nundinae. Et sunt stativae universi populi communes certis et constitutis diebus ac mensibus et in fastis statis observationibus annotatae, in quibus praecipue servantur Agonalia Carmentalia Lupercalia: conceptivae sunt quae quotannis a magistratibus vel sacerdotibus concipiuntur in dies vel certos vel etiam incertos, ut sunt Latinae Sementivae Paganalia Compitalia: imperativae sunt quas consules vel praetores pro arbitrio pote
Abbreviated transcription (Latin):
est sacra celebrari. Sed quia nos ad cõmemorationẽ dieꝵ ordo de¬
duxit: de hoc quoq ꝙ hori nr̃i cõsultatio cõtinet. panca dicenda
sunt. Numa ut ĩ menses annũ. ita ĩ dies mẽsem quẽq distribut.
diesq omnes aut festos aut ꝓfestos aut int̾cisos uocauit. Fe̾st dis
dicati sũt. ꝑfesti homib ob admistrandã rem priuatã prblicamq
concessit. Intercisi deoꝵ hoĩuq comues sunt. fẽstis in sunt sacri¬
ficia. epule. ludi. ferie. profestis fasti. comitiales. comꝑendimi. stati.
preliares. intercisi in se nõ in alia diuidũt᷑. Illoꝵ eĩ dieꝵ qui¬
busdã horis fas est. quibdã fas non est ius dicẽ. Na cũ hostia ce¬
ditur fari nefas ẽ. Intercesa & porrecta fari licet. rursus cu
adolet᷑ nõ licet. Ergo de dunsione festoꝵ ac ꝓfestoꝵ dieꝵ
laciꝰ disserendũ est. sacra celebritas ẽ. uł cũ sacrificia diis offe¬

Expanded text:
est sacra celebrari. Sed quia nos ad commemorationem dierum ordo deest sacra celebrari. Sed quia nos ad commemorationem dierum ordo deduxit, de hoc quoque quod Hori nostri consultatio continet pauca dicenda sunt. Numa ut in menses annum, ita in dies mensem quemque distribuit, diesque omnes aut festos aut profestos aut intercisos vocavit. Festi dis dicati sunt, profesti hominibus ob administrandam rem privatam publicamque concessi, intercisi deorum hominumque communes sunt. Festis insunt sacrificia epulae ludi feriae, profestis fasti comitiales comperendini stati proeliares. Intercisi in se non in alia dividuntur: illorum enim dierum quibusdam horis fas est, quibusdam fas non est ius dicere. Nam cum hostia caeditur fari nefas est, inter caesa et porrecta fari licet, rursus cum adoletur non licet. Ergo de divisione festorum et profestorum dierum latius disserendum est. Sacra celebritas est vel cum sacrificia dis offe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. merito initia mẽsiu.i. hłas hure dee ꝯsecrauerũt. NEc hoc
p̾termisim: ꝙ nuptiis copulãdis. kłas. nonas. & idus religiosas¬
idest deuit indas censuerũt. Hi eĩm dies preter nonas feriati sunt.
Feris autẽ um cuiꝗͣ fieri piaculare ẽ. Ideo tuc̃ uitant᷑ nuptiem
quib uis fieri uirgmi uidet᷑. S Uerriũ flaccũ uris pontisicui
fossas liceret. nouas facẽ uis nõ esset Ideo magis uiduis q̃ uir¬
ginib idoneas esse ferias ad nubendũ. Subiecit aliqiis cur
ergo nons si feriatus dies nõ est ꝓhibet᷑ celebritas miptiaꝵ.
Fluiꝰ quoq rei maꝑto causa est. Na quia pͥmus nupniaꝵ dies
uerecũdie dat᷑ postridie autẽ nupta in domo uiri dominiue
inciꝑe oportet adipisci. & rem facẽ duuna. omnes autẽ poseri¬
duani dies sen post kłas seu post nonas idusue: ex equo atti sut.
ldeo & nonas in habiles nuptiis esse dixerũt. Ne nuipta aut po¬
stero die libertatẽ anspicaret᷑ uxoriã. aut atro ĩmolaret. quo nefas

Expanded text:
id est Kalendas, huic deae consecraverunt. Nec hoc praetermiserim, quod nuptiis copulandis Kalendas Nonas et Idus religiosasest devitandas, censuerunt. Hi enim dies praeter Nonas feriati sunt: feriis autem vim cuiquam fieri piaculare est: ideo tunc vitantur nuptiae, in quibus vis fieri virgini videtur. Sed Verrium Flaccum iuris pontificii fossas liceret, novas facere ius non esset, ideo magis viduis quam virginibus idoneas esse ferias ad nubendum. Subiciet aliquis: cur ergo Nonis, si feriatus dies non est, prohibetur celebritas nuptiarum? Huius quoque rei in aperto causa est. Nam quia primus nuptiarum dies verecundiae datur, postridie autem nuptam in domo viri dominium incipere oportet adipisci et rem facere divinam, omnes autem postriduani dies seu post Kalendas sive post Nonas Idusve ex aequo atri sunt, ideo et Nonas inhabiles nuptiis esse dixerunt, ne nupta aut postero die libertatem auspicaretur uxoriam aut atro immolaret, quo nefas
Abbreviated transcription (Latin):
larem fuissẽ. qñ autẽ pͥmũ int̾calatu fuit᷑. uarie refẽrt̃. Et macer
quidẽ Licimꝰ eius rei originẽ romulo adsignat. Antias libro secũdo
Numa pompiliu sacroꝵ causa adiuenisse ꝯtendit. Iuniꝰ seruiu
tulliũ regẽ pͥmũ int̾calassẽ ꝯmemorat: a quo & nũdinas institu¬
tas Uartoni placet. Tuditanꝰ refert libro tertio magrãtuu decem¬
uiros qui decẽ tabulis duas addiderũt de int̾calando ppłm rogasse.
Cassiuis eosdẽ scribit auctores. fuluiꝰ autẽ id egissẽ martiu ꝯsulem
dicit. Ab urbe cõdita anno q̃ngẽtĩmo sexagesimo sedo inito mox bello
accolico. S hoc arguit Uarto scribendo antiquissima legẽ fuissẽ ĩcisas
ĩ colũna erea al.pmnario & fũtio ꝯsulib cu mẽtio int̾calaris aidscribit᷑.

Expanded text:
larem fuisse. Quando autem primum intercalatum sit, varie refertur, et Macer larem fuisse. Quando autem primum intercalatum sit, varie refertur, et Macer quidem Licinius eius rei originem Romulo adsignat. Antias libro secundo Numam Pompilium sacrorum causa id invenisse contendit. Iunius Servium Tullium regem primum intercalasse commemorat, a quo et nundinas institutas Varroni placet. Tuditanus refert libro tertio Magistratuum Decemviros, qui decem tabulis duas addiderunt, de intercalando populum rogasse: Cassius easdem scribit auctores: Fulvius autem id egisse M'. Acilium consulem dicit ab urbe condita anno quingentesimo sexagesimo secundo, inito mox bello Aetolico. Sed hoc arguit Varro scribendo antiquissimam legem fuisse incisam in columna aerea a L. Pinario et Furio consulibus, cui mentio intercalaris ascr
Abbreviated transcription (Latin):
pit. qui additꝰ ẽ nondinis. omĩs ille annus ĩ faustis casibus
luctuosus fuit. maxĩeq lepidiano tumultu opĩo ista firma
maxĩe celebrabat. quẽ natalẽ seruii tullii existimabat. quia
cũ ĩcertum essẽt quo mẽse seruiꝰ tulluis natus fuisset. nonis
tam̃ natu esse ꝯstaret. omnes nonas celebri notitia freqñ¬
tabant. Ueritos ergo qui dieb p̾erant ne quid nũdims collec¬
ta umu̾sitas ob desiderius regis nouaret. cauisse: ut none anũdinis
segregarent. Unde dies ille quo abundare ãnum diximꝰ eoꝵ est ꝑ¬
missus arbitrio: qui fastis perant: uti cũ uellent int̾callarent᷑ dũ mõ
eu ĩ medio t̾minalioꝵ uł mẽsis int̾calaris ita locarent: ut asuspecto
die celebritatẽ au̾terent nũdinaꝵ. Atq hoc est: qđ ueteꝵ quida
rectulerũt. nõ solũ mense apud romanos ueꝵ etiã diem int̾ca¬

Expanded text:
pit qui addictus est nundinis, omnis ille annus infaustus casibus pit qui addictus est nundinis, omnis ille annus infaustus casibus luctuosus fuit: maximeque Lepidiano tumultu opinio ista firmatmaxime celebrabat, quem natalem Servii Tullii existimabat: quia, cum incertum esset quo mense Servius Tullius natus fuisset, Nonis tamen natum esse constaret, omnes Nonas celebri notitia frequentabant: veritos . . .o qui diebus praeerant, ne quid nundinis collecta universitas ob desiderium regis novaret, cavisse ut Nonae a nundinis segregarentur. Unde dies ille, quo abundare annum diximus, eorum est permissus arbitrio qui fastis praeerant, uti, cum vellent, intercalaretur, dummodo eum in medio Terminaliorum vel mensis intercalaris ita locarent, ut a suspecto die celebritatem averteret nundinarum. Atque hoc est quod quidam veterum retulerunt non solum mensem apud Romanos verum etiam diem interca