comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicini. non ita lato interiecto mari rhodii nonꝗͣ probauerunt.
gracia aũt multo minus. Atheuienses uero funditus repudia¬
u̾erunt quoꝵ semꝑ fuit piudens. sincerumq uidicium. nibili
ut possent nisi incorruptum audire et elegans. Eorum religioni cums¬

Expanded text:
vicini non ita lato interiecto mari Rhodii numquam probaverunt vicini non ita lato interiecto mari Rhodii numquam probaverunt Graecia autem multo minus , Athenienses vero funditus repudiaverunt; quorum semper fuit prudens sincerumque iudicium, nihil ut possent nisi incorruptum audire et elegans. Eorum religioni cum
Abbreviated transcription (Latin):
nec callidior nec temꝑatior. Itaq nobis monendi ii. quorum ẜ¬
mo imꝑitus increbruit: qui aut dici se desiderant atticos: auti
ip̃i attice uolunt dicere: ut mirent᷑ hanc maxime: quo athenas
quidem ip̃as magis credo fuisse aiticas. Quid enim sit atticu
discant: eloquentiamq ip̃ius uirib non imbecillitate sua metian¬
tur. nunc enim tantum quisq laudat. quantum se posse sperat
imitari. S ed tam̃ eos studio optimo iudicio minus firmo pra¬
ditos docere. quae sit propria laus atticonum. non alienum puto:
Semꝑ oratorum eloquentiae moderatrix fuit auditorum prudẽtia.
omnes enim qui probari uolunt. uoluntatem eorum qui audiũt
intuentur: ad eamq ad eorum arbitrium et nutum totos se fin¬
ꝯunt et accõmodant. Itaq caria et phrygia. et mysia: ꝙ mini¬
me politȩ. minimeq elegantes sunt. asciuerunt aptum suis auri¬
bus. opimum qđclam et tanꝗ adipale dictionis genus. qͥ eoꝵ

Expanded text:
nec callidior nec temperatior. Itaque nobis monendi sunt ei quorum snec callidior nec temperatior. Itaque nobis monendi sunt ei quorum sermo imperitus increbruit, qui aut dici se desiderant Atticos aut ipsi Attice volunt dicere, ut mirentur hunc maxime, quo ne Athenas quidem ipsas magis credo fuisse Atticas; quid enim sit Atticum discant eloquentiamque ipsius viribus, non imbecillitate sua metiantur. nunc enim tantum quisque laudat quantum se posse sperat imitari. Sed tamen eos studio optimo iudicio minus firmo praeditos docere quae sit propria laus Atticorum non alienum puto. semper oratorum eloquentiae moderatrix fuit auditorum prudentia. Omnes enim qui probari volunt voluntatem eorum qui audiunt intuentur ad eamque et ad eorum arbitrium et nutum totos se fingunt et accommodant. itaque Caria et Phrygia et Mysia, quod minime politae minimeque elegantes sunt, asciverunt aptum suis auribus opimum quoddam et tamquam adipatae dictionis genus, quod eorum
Abbreviated transcription (Latin):
uint in dicendo fluit: nibil afferens prater facultatem et aquali¬
tatem: aut addit aliquos ut in corona thoros: omnemq orͣonem
ornam̃tis modicis uerborum sententiaꝵq distinguit. Norum
singuloꝵ generum quicunq uim singuli cosecuti sunt magnum
in oratoribus nomen huerunt. Sed quarendum est satis ne id
quod uolumus effeceunt. Uidemus enim fuisse quosdam qui idẽ
ornate ac grauiter: idem uersute. et subtiliter dicerent. Atq utinã
in latinis talis oratoris simulacrum reperire possemus. Esset egre¬
gum non quaerere externa domesticis ẽẽ contentos. Sed egoi¬
dem. qui in illo sermone nr̃o qui est expositus inbruto multum t¬
buerim latinis. uel ut hortarer alios: uel q amarem meos. Recõdoͬ
longe omnib unum anteferre Demosthenem: quem uim accõmo¬
dare ad eam quam sentiam eloquentiam uidemus. non ad cam o¬
quam in aliquo ip̃e cognouerim. Hoc nec grauior extitit quisquã

Expanded text:
iunt, in dicendo fluit nihil adferens praeter facilitatem et aequabiliiunt, in dicendo fluit nihil adferens praeter facilitatem et aequabilitatem aut addit aliquos ut in corona toros omnemque orationem ornamentis modicis verborum sententiarumque distinguit. horum singulorum generum quicumque vim in singulis consecuti sunt, magnum in oratoribus nomen habuerunt. Sed quaerendum est satisne id quod volumus effecerint. videmus enim fuisse quosdam qui idem ornate et graviter, idem versute et subtiliter dicerent. Atque utinam in Latinis talis oratoris simulacrum reperire possemus! esset egregium non quaerere externa, domesticis esse contentos. sed ego idem, qui in illo sermone nostro qui est expositus in Bruto multum tribuerim Latinis, vel ut hortarer alios vel quod amarem meos, recordor longe omnibus unum me anteferre Demosthenem, quem velim accommodare ad eam quam sentiam eloquentiam, non ad eam quam in aliquo ipse cognoverim. Hoc nec gravior exstitit quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
Ria sunt omnino genera dicendi quib in singulis ꝗ¬
dam fioruerunt. per eque aũt id quod uolumus per¬
pauci inomnib. Nam et grandiloqui. ut ita dicas
suerunt. cum ampla et sententiaꝵ grauitate et maie¬
state uerborum uxehem̃tes. uarii copiosi graues. ad ꝑmouendos
et conuertendos animos instruct et parati: qđ ip̃m alii aspera tristi
minata. At contra tenues acuti. omnia docentes. et dilucidiora
non ampliora facientes: subtili quadam et p̃ssa orͣone limata. In
eodemq gnẽ. alii callidi: sed impoliti. et inconsulto rudium simi¬
les: et imꝑitoꝵ. Alii in eadem ieiunitate concinniores. idest face¬
ti Norentes. etiam et leuiter ornati. Est autem quidam interie¬
atus intermedus. nec acumine posteriorum: nec fulmine utens su¬
periorum: uicinus amboꝵ. in neutro excellens. utriusq particeps:
uel utriusq si uer quaerimus potius exꝑs. Isq unotenore ut a¬

Expanded text:
tria sunt omnino genera dicendi, quibus in singulis qtria sunt omnino genera dicendi, quibus in singulis quidam floruerunt, peraeque autem, id quod volumus, perpauci in omnibus. Nam et grandiloqui, ut ita dicam, fuerunt cum ampla et sententiarum gravitate et maiestate verborum, vehementes varii, copiosi graves, ad permovendos et convertendos animos instructi et parati—quod ipsum alii aspera tristi rminata—, et contra tenues acuti, omnia docentes et dilucidiora, non ampliora facientes, subtili quadam et pressa oratione limati; in eodemque genere alii callidi, sed impoliti et consulto rudium similes et imperitorum, alii in eadem ieiunitate concinniores, id est faceti, florentes etiam et leviter ornati. est autem quidam interiequasi temperatus nec acumine posteriorum nec fulmine utens superiorum, vicinus amborum, in neutro excellens, utriusque particeps vel utriusque, si verum quaerimus, potius expers; isque uno tenore, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
mas eloquentiae patrum nr̃oꝵ tribuebat xtas: Uir natura pacutꝰ
et prudens: in eo libro quem unum reliquit. diftos ait se uidisse
multos: eloquentem omnino neĩem. Insidebat uidel ii eius mẽ¬
te spẽs eloquentiae: quam cernebat animo. re ip̃a non uidebat. Uir
autem acerrimo ingenio sic enim fuit multa et in se et in aliis d̾¬
siderans. neminem plane. qui recte appellari eloquens poss uide¬
bat. Ꝙ si ille nec se nec. l. Crassum eloquentem putauit: hũit ꝓ¬
fecto. comp̃hensam animo quandam formam eloquettia: cui
qm nilul deerat: eos quib aliquid aut plura deerant. in eam for¬
mam non poterat indudere: Inuestigemus hunc igitur bru¬
te si possumus quem nunq̃uidit Antomius. aut qui omͦnino nlłꝰ¬
lus unꝗ̃ fuit. quem si imitari. atq exp̾mere non possumus. quod
idem ille uix deo concessum ẽẽ dicebat. at qualis eẽ debeat. poteri¬
mus fortasse dicere:

Expanded text:
mas eloquentiae patrum nostrorum tribuebat aetas, vir natura peracutus mas eloquentiae patrum nostrorum tribuebat aetas, vir natura peracutus et prudens, in eo libro quem unum reliquit disertos ait se vidisse multos, eloquentem omnino neminem. Insidebat videlicet in eius mente species eloquentiae, quam cernebat animo, re ipsa non videbat. Vir autem acerrimo ingenio—sic enim fuit—multa et in se et in aliis desiderans neminem plane qui recte appellari eloquens posset videbat; quod si ille nec se nec L. Crassum eloquentem putavit, habuit profecto comprehensam animo quandam formam eloquentiae, cui quoniam nihil deerat, eos quibus aliquid aut plura deerant in eam formam non poterat includere. Investigemus hunc igitur, Brute, si possumus, quem numquam vidit Antonius aut qui omnino nullus umquam fuit; quem si imitari atque exprimere non possumus, quod idem ille vix deo concessum esse dicebat, at qualis esse debeat poterimus fortasse dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
stolis intelligi licet. ꝗͣ frequens fuerit platonis auditor. Nec ueo
sine ph̃orum disciplina. genus et spẽm cuiusq rei cernere. nequ
eam defimendo explicare. nec tribuere in partes possumus. nec uu¬
dicare: qux uera: quae falsa sint: neq cernere consequentia. reꝑii¬
guantia iidere: ambigua distinguere. Quid dicam de natura reuĩ
cuius cognitio magnam orationis suppeditat copiam de uita: de i¬
osficus : de uirtute: de moribus sine multa earum ip̃arum renum di¬
sciplina aut dici. aut intelligi posse: Adhas tot tantasq res
adhibenda sunt ornam̃ta innumerabilia qua sola tum quides
tradebant᷑ ab us qui dicendi numerabant magti. Quo fit ut ue¬
ram illam et ab solutam eloquentiam nemo consequat᷑: ꝙ alia in¬
telligendi: alia dicendi disciplina est: et ab aliis rerum: ab aliis
uerboruim doctrina quaeritur. Itaq. M.antonius cui uel pri¬

Expanded text:
stulis intellegi licet quam frequens fuerit Platonis auditor;—nec vero stulis intellegi licet quam frequens fuerit Platonis auditor;—nec vero sine philosophorum disciplina genus et speciem cuiusque rei cernere neque eam definiendo explicare nec tribuere in partis possumus nec iudicare quae vera quae falsa sint neque cernere consequentia, repugnantia videre, ambigua distinguere. Quid dicam de natura rerum, cuius cognitio magnam orationi suppeditat copiam, de vita, de officiis, de virtute, de moribus? satisne sine multa earum ipsarum rerum disciplina aut dici aut intellegi. potest? ad has tot tantasque res adhibenda sunt ornamenta innumerabilia; quae sola tum quidem tradebantur ab eis qui dicendi numerabantur magistri; quo fit ut veram illam et absolutam eloquentiam nemo consequatur, quod alia intellegendi alia dicendi disciplina est et ab aliis rerum ab aliis verborum doctrina quaeritur. itaque M. Antonius, cui vel pri
Abbreviated transcription (Latin):
tionem hũit in ppło: nec paucorum iudicium. rep̾hensionemq ꝑ¬
timiit. Ita et doctis eloquentia ppłaris et disertis elegans doct¬
na defuit. P ositum sit igitur in pͥmis quod post magis intellige¬
tur: sine phĩa non posse effici quem quarimus eloquentem. Non
ut in ea tamen omnia sint: sedut sic adiuuet ut palestra histrio¬
nem. parua enim magnis saepe rectissime conferunt.Nam neq
latius atq copiosius. dde magnis. uarusq rebus sine phĩa potest
quisꝗ̃ dicere. si quidem etiam in phedro platonis. hoc Pericleni
p̃stitisse caeteris dicat oratoribus Socrates ꝙ is Anaxagorx phi¬
sici fuerit auditor: a quo censet eum cum alia p̾clara quxeclam et
magnifica didicisset. uberem et faecundum fuisse. gnarunaq quod
est eloquentia maximũ quib oronis moĩs queq animoꝵ pates
pellerentur: qđ idem de demosthiene existimari põt.: cuius ex epi¬

Expanded text:
tionem habuit in populo nec paucorum iudicium reprehensionemque ptionem habuit in populo nec paucorum iudicium reprehensionemque pertimuit: ita et doctis eloquentia popularis et disertis elegans doctrina defuit. positum sit igitur in primis, quod post magis intellegetur, sine philosophia non posse effici quem quaerimus eloquentem, non ut in ea tamen omnia sint, sed ut sic adiuvet ut palaestra histrionem; parva enim magnis saepe rectissime conferuntur. Nam nec latius atque copiosius de magnis variisque rebus sine philosophia potest quisquam dicere;— si quidem etiam in Phaedro Platonis hoc Periclem praestitisse ceteris dicit oratoribus Socrates, quod is Anaxagorae physici fuerit auditor; a quo censet eum, cum alia praeclara quaedam et magnifica didicisse tum uberem et fecundum fuisse gnarumque, quod est eloquentiae maximum, quibus orationis modis quaeque animorum partes pellerentur; quod idem de Demosthene existimari potest, cuius ex epi
Abbreviated transcription (Latin):
dem cum antiquam tum obscuram: aut rep̃hensionis aliquid: aut
certe admirationis hĩturam. Nam aut mirabuntur quid haec ꝑtĩẽ¬
ant ad ea quae quaermus: quib satisfaciet res ip̃a cognita: ut non sĩe
intelligo: cum peruetera dicam. sed in audita plaerisq. et fateor o¬
me oratorem si mõ sim: aut etiam quicunq sim. non rhetorum
officinis: sed ex academiae spaciis extitisse. Illa enim sunt cur¬
ricula multiplicum uariorumq sermonum: in quib platonis
primum sunt imp̃ssa uestigia: sed et huius et aliorum phorum
disputationib et exagitatus maxime orator est. et maxime ad¬
uitus. Omnis enim ubertas et quasi silua dicendi. ducta ab ilłꝰ
est. nec satis tam̃ instructa ad forenses causas: quas ut illi ip̃i di¬
cere solebant. agrestioribus musis reliquerunt. Sic eloquennia h
forensis spreta a phĩs et repudiata. multis quidem illa adium¬
tis. magnisq cauut. S tamen ornata uerbis. atq sententus iacti¬

Expanded text:
dem cum antiquam tum subobscuram aut reprehensionis aliquid aut certe admirationis habituram. Nam aut mirabuntur quid haec pertineant ad ea quae quaerimus—quibus satis faciet res ipsa cognita, ut non sine intellego, cum pervetera dicam sed inaudita plerisque, et fateor me oratorem, si modo sim aut etiam quicumque sim, non ex rhetorum officinis sed ex Academiae spatiis exstitisse; illa enim sunt curricula multiplicium variorumque sermonum, in quibus Platonis primum sunt impressa vestigia. Sed et huius et aliorum philosophorum disputationibus et exagitatus maxime orator est et adiutus; omnis enim ubertas et quasi silva dicendi ducta ab illis est nec satis tamen instructa ad forensis causas, quas, ut illi ipsi dicere solebant, agrestioribus Musis reliquerunt. sic eloquentia haec forensis spreta a philosophis et repudiata multis quidem illa adiumentis magnisque caruit, sed tamen ornata verbis atque sententiis iacta
Abbreviated transcription (Latin):
has rerum formas appellat ideas ille non intelligendi solum: sedetiã
dicendi grauissimus auctor et magister plato: easq gigni negat: ⁊
ait semp᷑ ẽẽ ac ratione et intelligentia contineri. Catera nasciꝰ fluẽ¬

Expanded text:
has rerum formas appellat ide/as ille non intellegendi solum sed etiam has rerum formas appellat ide/as ille non intellegendi solum sed etiam dicendi gravissimus auctor et magister Plato, easque gigni negat et ait semper esse ac ratione et intellegentia contineri; cetera nasci
Abbreviated transcription (Latin):
quid aut quo progredi possent. Quorum tanta mulntudo fuit tãta
in suo cuiusq genere laus: ut cum summa miraremur. inferiora tam̃
probatemus.In oratoribus uero graecis quidem admirabile est qͣn¬
optimis proxima. Atq ego in sum̃o oratore fingendo talem infõ
non sape atq haudscio. anunꝗͣ in aliqua aut̃ parte eluceat aliquãdo
idem apud alios densius. apud alios fortasse rarius. S ego sic statuo
nibil ẽẽ inullo gnẽ tam pulchium. quo non pulchrius id sit unde illud
ut ex ore aliquo quasi imago exprimat᷑: quod neq oculis. neq aunbu̾
neq ullo sensu ꝑcipi põt. cogitatione tantum. et mente complectimur
Itaq et phidiae simulachris. quib nihil in illogne̾ ꝑfectius uidemus:
has picturis quas nominaui cogitare tamen possumus pulchriora. O¬
in formis et figuns est aliquid ꝑfectum et excellens: cuius ad cogitata¬
cte eloquentiae spẽm animo uidemus. effigiem auribus. quaerimus.

Expanded text:
 aut quo progredi possent; quorum tanta multitudo fuit, tanta in suo cuiusque genere laus, ut, cum summa miraremur, inferiora tamen probaremus. in oratoribus vero, Graecis quidem, admirabile est qoptimis proxima. atque ego in summo oratore fingendo talem informnon saepe atque haud scio an numquam, in aliqua autem parte eluceat aliquando, idem apud alios densius, apud alios fortasse rarius. sed ego sic statuo, nihil esse in ullo genere tam pulchrum, quo non pulchrius id sit unde illud ut ex ore aliquo quasi imago exprimatur; quod neque oculis neque auribus neque ullo sensu percipi potest, cogitatione tantum et mente complectimur. Itaque et Phidiae simulacris, quibus nihil in illo genere perfectius videmus, et eis picturis quas nominavi cogitare tamen possumus pulchriora; in formis et figuris est aliquid perfectum et excellens, cuius ad cogitatactae eloquentiae speciem animo videmus, effigiem auribus quaerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
is excellentes uiri deterriti non sunt: sed ne opifices quidem se
artibus suis remouerunt: qui aut hialisi quem rhodi uidimus¬
non potuerunt aut Core ueneris pulchntudinem imitati nec simulachro
iouis olympii. aut dorphon statua deterriti reliqui minus experti sũt
tum inter omnis unus excellat. Acͦ tamen cum eẽt demosthenes ml¬
ti oratores magni et clari fuerunt: et antea fuerant. nec postea defe¬
cerunt. Quare non est cur eorum qui se studio eloquentiae dedidert
spes in fungat᷑: aut languescat industria. Nam neq illud ip̃m. qđ ẽ
optimum desperandum est. et in p̾̃ntib rebus magna sunt ea. quae st̃
plabatur aliquem e quo similitudinem duceret: sed ip̃ius in mente ĩ¬
sicdebat spẽs pulchritudinis eximia quaedam quam intuens. in eaqͥ
defixus ad illius similitudinem artem et manum dingebat. Ut igit

Expanded text:
is excellentes viri deterriti non sunt, sed ne opifices quidem se is excellentes viri deterriti non sunt, sed ne opifices quidem se ab artibus suis removerunt, qui aut Ialysi, quem Rhodi vidimusnon potuerunt aut Coae Veneris pulchritudinem imitari, nec simulacro Iovis Olympii aut doryphori statua deterriti reliqui minus experti sunt tum inter omnis unus excellat; ac tamen, cum esset Demosthenes, multi oratores magni et clari fuerunt et antea fuerant nec postea defecerunt. Qua re non est cur eorum qui se studio eloquentiae dediderunt spes infringatur aut languescat industria; nam neque illud ipsum quod est optimum desperandum est et in praestantibus rebus magna sunt ea quae sunt plabatur aliquem e quo similitudinem duceret, sed ipsius in mente insidebat species pulchritudinis eximia quaedam, quam intuens in eaque defixus ad illius similitudinem artem et manum dirigebat. vt igit
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur illud cui nibul addi possit: quod ego sumum et ꝑfeclissiũ
iudicem. In quo uereor. he si id quoduis effecero: eumq oratorez
quem quaeris exp̃ssero. tardem studia multoꝵ: qui desperatiõe
debilitati exꝑiri id nolent qđ se assequi posse diffidant. S parẽ
omnis omnia exꝑiri: qui res magnas et magnoꝑe expetendas cõ¬
cupiuerunt. ꝙ si quem aut natura sua: aut illa p̃stantis ingenii
uis forte deficiẽt: aut minus instructus erit magnarum artium
disciplinis: teneat tamen eum cursum quem poterit. Prima eĩ
sequentem honestum est in secundis. tertuisq consistere. Anin
poetis non homero soli locus est ut de graecis loquar: aut archilo¬
co aut sophocli aut pincdaro: Sed horum secundis ueletiam in¬
fra secundos. Nec uero Aristotelem in phĩa deteruit a scribendo ã¬
plitudo Flatonis. nec ip̃e aristoteles admirabili quadam scientia
et copia caterorum studia restinxit: Nec solum ab optimis studi¬

Expanded text:
ideatur illud, cui nihil addipossit, quod ego summum et perfectissimum iudicem? 2. In quo vereor, ne si id, quod vis, effecero, eumque Oratorem, quem quaeris, expressero, tardem studia multorum, qui desperatione debilitati, experiri id nolent, quod se assequi posse diffidant. Sed par est omnes omnia experiri, qui res magnas et magnopere expetendas concupiverunt. Quod si quem aut natura sua, aut illa praestantis ingenii vis forte desiciet, aut minus instructus erit magnarum artium disciplinis, teneat tamen eum cursum, quem poterit. Prima enim sequentem honestum est in secundis tertiisque consistere. Nam in Poetis non Homero soli locus est ut de Graecis loquar aut Archilocho, aut Sophocli, aut Pindaro, sed horum secundis, vel etiam infra secundos. Nec vero Aristotelem in Philosophia deterruit a scribendo amplitudo Platonis: nec ipse Aristoteles admirabet copia ceterorum studia restinxit. nec solum ab optimis studi
Abbreviated transcription (Latin):
ba: ita pronunciacionem. si qua incident in narrationem di¬
cta: rogata. responsa. si qua ad miserationes de quibus nos
narrabimus. diligenter animum aduertemus: ut omnium
ꝑsonarum sensus atq: animos uoce exprimamus.Sin eriti
sermo in iocatione: leniter. tremebunda uoce cum parua sigͥ¬
ficatione risus sine ulla suspicione nimiae cachĩnationis. leni¬
ter oportebit a sermone serio ad liberalem iocum torquere uo¬
cem. Cum aut contendere oportebit. quoniam id aut percõ¬

Expanded text:
ba item pronuntiationem. Si qua inciderint in narrationem diba item pronuntiationem. Si qua inciderint in narrationem dicta, rogata, responsa, si quae admirationes de quibus nos narrabimus, diligenter animum advertemus, ut omnium personarum sensus atque animos voce exprimamus. CAPUT 25 Sin erit sermo in iocatione, leviter tremibunda voce, cum parva significatione risus, sine ulla suspicione nimiae cachinnationis leniter oportebit ab sermone serio torquere verba ad liberalem iocum vocem. Cum autem contendere oportebit, quoniam id aut per co
Abbreviated transcription (Latin):
onem et conquestionem. Cohortatio est oratio: quae aliquod
peccatum amplificans: auditorem ad iracundiam adducit
Conquestio est oratio: quae incommodoꝵ amplificatione aĩu
auditoris ad misericordiam perducit. Quoniam igitur mol¬
litudo uocis in tres partes diuisa est. hae partes ip̃ce sunt in octoi
partes alias distributae. harum octo partium quae cuiusq ido¬
nea pronunciatio sit demonstrandum uidetur. Sermo cum
est in dignitate plaenis faucibus qͣ sedatissima et dep̃sissima
uoce uti conueniet: ita tamen ut ne ab oratoria consuetudine
ad tragicam transeamus. Cum autem est in demonstratiõe
bimus inserere atq intersecare uideamur in animis audito¬
rum. Cum autem est sermo in narratione: tum uocum uarie
Strenue id quod uolumus ostendere factum: celeriuscule dice¬
mus. at aliud ociose retard abimus. Deinde mõ acriter: tum clȩ¬
menter maeste hilariter in omnes partes cõmutabimus: ut uer¬

Expanded text:
onem et conquestionem. Cohortatio est oratio, quae aliquod onem et conquestionem. Cohortatio est oratio, quae aliquod peccatum amplificans auditorem ad iracundiam adducit. Conquestio est oratio, quae incommodorum amplificatione animum auditoris ad misericordiam perducit. Quoniam igitur mollitudo vocis in tres partes divisa est, ‹et› eae partes ipsae sunt in octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depressissuma voce ‹uti› conveniet; ita tamen, ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicam transeamus. Cum autem est in demonstratione, bimus, inserere atque insecare videamur in animis auditorum. Cum autem est sermo in narratione, vocum varietatesStrenue quod volumus ostendere factum: celeriuscule dicemus; at aliud otiose: retardabimus. Deinde modo acriter, tum clementer, maeste, hilare in omnes partes commutabimus ut ver
Abbreviated transcription (Latin):
et finitima quotidianae locutioni. Contentio est oratio acris et ad
confirmandum et ad confutandum accommodata. Amplificatio
est oratio quae aut in iracundiam inducit: aut ad misericordiam
trahit auditoris animum. Sermo diuiditur in quatuor partes
Dignitatem. demonstrationem narrationem iocationem. Dig̾¬
tas est oratio cum aliqua grauitate et uocis remissione. Demo¬
stratio est oratio quae remissa uoce docet quomodo quid fien po¬
tuerit: aut non potuerit. Narratio est rerum gestarum: aut pro¬
inde ut gestarum expositio. Iocatio est oratio. quae ex aliqua re
risum pudentem et liberalem põt comparare. Contentio diui¬
ditur in continuationem et distributionem et distributionem. Cõ¬
tunuatio est orationis enunciandae acceleratio clamosa. Distribu¬
tio est in contentione oratio frequens cum raris et breuibus inter¬
uallis acri uociferatione. Amplificatio diuiditur in cohortati¬

Expanded text:
et finitima cotidianae locutioni. Contentio est oratio acris et ad et finitima cotidianae locutioni. Contentio est oratio acris et ad confirmandum et ad confutandum adcommodata. Amplificatio est oratio, quae aut in iracundiam inducit aut ad misericordiam trahit auditoris animum. Sermo dividitur in partes quattuor: dignitatem, demonstrationem, narrationem, iocationem. Dignitas est oratio cum aliqua gravitate ‹et vocis remissione. Demonstratio est oratio,› quae docet ‹remissa voce›, quomodo quid fieri potuerit aut non potuerit. Narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio. Iocatio est oratio, quae ex aliqua re risum pudentem et liberalem potest conparare. Contentio dividitur in continuationem et in distributionem. Continuatio est ‹orationis enuntiandae adceleratio clamosa. Distributio est in contentione› oratio frequens cum raris et brevibus intervallis acri vociferatione. CAPUT 24 Amplificatio dividitur in cohortati
Abbreviated transcription (Latin):
niores. diuisione redlunt. et auditori spacium cogitandi relinquũt
Conseruat uocem continui clamoris remissio. et uanetas quidemi
maxune. auditorem delectat. cum sermone animum eius retiẽt
aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio fauces et uocem uul¬
nerat: cadem laedit auditorem. hẽt enim quiddam illiberale et ad
muliebrem uociferationem. potius ꝗ ad uirilem dignitatem accom
quid haec eadem nonne animum uchementissime calefacit audit᷑¬
ris in totius conclusione causa. Quoniam igitur res eȩdem uoci
firmitudini et pronunciationis suauitudimi prosunt: de utraq re si¬
mul erit in p̃ntia dictum. De sirmitudine quae uisa sunt: et de sua¬
uitate. quae conrañcta fuerunt. catera suo loco paulopost dicemus.
ollitudo ignur nocis quoniam omnis ad rhetoris praecepticẽ
ꝑtinet diligentius nobis consideranda est. E am diuidim ins mo¬
nem contentionem. amplisicationem. Sermo est oratio remissa

Expanded text:
niores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. niores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui clamoris remissio: et auditorem quidem varietas maxime delectat, cum sermone animum retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicQuid? Haec eadem nonne animum vehementissime calefacit auditoris in totius conclusione causae? Quoniam res igitur eadem vocis firmitudini et pronuntiationis suavitudini prosunt, de utraque re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae visa sunt, de suavitudine, quae coniuncta fuerunt: cetera suo loco paulo post dicemus. CAPUT 23 Mollitudo igitur vocis, quoniam omnis ad rhetoris praeceptionem pertinet, diligentius nobis consideranda est. Eam dividimus in sermonem, contentionem, amplificationem. Sermo est oratio remissa
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullo genere uocis effuso in omni uoce integn simus. Et acutas uo¬
cis exclamationes uitare debemus. Ietus enim fit. et uulnerantur ar¬
terixe. acuta. atq attenuata nimis acclamatione. et si quis est splẽ¬
dor uocis consumitur uniuiersus. Uno clamore. et uno sp̃u conti¬
nenter multa dicere conuenit in extrema oratione. fauces enim
calefiunt. et arteriae complentur: et uox quae tractata uarie est re¬
ducitur in quendam sonum aequabilem atq constantem. Sae¬
pe rerum natura gratia quaedam iure debetur: uelut accidit in hac
re. nam quae dicuus ad uocem seruandam prodẽe: eadem atti¬
nent ad suauitatem pronunciacionis. ut quod uoci nr̃ae prosit: id
uoluntati auditoris prodẽe probetur. Utile est ad sirmitudinem¬
uocis sedata uox in principio. Quid insuauius ꝗͣ clamor in exõ¬
dio causa: Interualla uocem confirmant: cadem sententias concin¬

Expanded text:
ut nullo genere vocis effuso in omni voce integri simus. Et acutas vout nullo genere vocis effuso in omni voce integri simus. Et acutas vocis exclamationes vitare ‹debemus›: ictus enim fit et vulnus arteriae acuta atque attenuata nimis adclamatione, et qui splendor est vocis, consumitur uno clamore universus. Et uno spiritu continenter multa dicere in extrema convenit oratione: fauces enim calefiunt et arteriae conplentur et vox, quae tractata varie est, reducitur in quendam sonum aequabilem atque constantem. Quam saepe rerum naturae gratia quaedam iure debetur! Velut accidit in hac re. Nam quae dicimus ad vocem servandam prodesse, eadem adtinent ad suavitudinem pronuntiationis, ut, quod nostrae voci prosit, idem voluntati auditoris probetur. CAPUT 22 Utile est ad firmitudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concin
Abbreviated transcription (Latin):
cis hoc est ut eam torquere in dicendo pro cõmodo nr̃o possi¬
mus. maxime faciet exercitatio declamationis. Quapꝑ de ma
gnitudine uocis et firmitudinis parte: quoniam altera natura:
ut ab iis qui non inscii sunt eius artificii. ratio curandae uociᷤ
petatur. De ea parte firmitudinis. quae conseruatur rationei
declamationis: et de mollitudine uocis. quae maxime necessa¬
ria est oraton: quoniam ea quoq moderatione declamatio¬
nis comparatur dicendum uidetur. Firmam ergo maxĩe
poterimus indicendo uocem conseruare: si ꝗͣmaxime sedatai
et dep̃ssa uoce: principia dicemus. nam laeditur arteria. si ante
ꝗ̃ leni uoce ꝑmulsa est acri clamore completur. et interuallisi
longioribus uti conueniet. recreatur enim spũ uox. et arteride
reticendo acquiescunt. Et continuum clamorem omittere
et ad sermonem transire oportet. Cõinutationes enim facuit

Expanded text:
cis, hoc est ut eam retorquere in dicendo pro nostro commodo possicis, hoc est ut eam retorquere in dicendo pro nostro commodo possimus, maxime fgnitudine vocis et firmitudinis parte, quoniam altera natura put ab iis, qui ‹non› inscii sunt eius artificii, ratio curandae vocis petatur. De ea parte firmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quae maxime necessaria est oratori, quoniam ea quoque moderatione declamationis conparatur, dicendum videtur. CAPUT 21 Firmam ergo maxime poterimus in dicendo vocem conservare, si quam maxime sedata et depressa voce principia dicemus. Nam laeditur arteria, si, antequam voce lenei permulsa est, acri clamore completur. Et intervallis longioribus uti convenit: recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo adquiescunt. Et in continuo clamore remittere et ad sermonem transire oportet: commutationes enim faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
concinnae uerborum elocutiones: et partium causae artificio¬
sae dispositiones: et horum omnium diligens memoria sine
pronunciacione: non plus. ꝗͣsine his rebus pronunciatio so¬
la ualere poterit. Quare. quia nemo oliligenter. de ea re scri¬
psit nam omnes uix putarunt posse de uoce et uultu. et ge¬
stu dilucide scribi. cum hae res ad sensus nr̃os ꝑtinerent. Et ꝗa
magnopere ea pars ad dicendum. comparanda est non negli¬
genter uidetur tota res consideranda. Diuiditur igitur pro¬
nunciatio in uocis figuram et in corporis motum.
Igura uocis est ea. quae suum quendam possidet hĩtum
ratione et industria comparatum. E a diuiditur intres
partes. Magintudinem. firmitudinem. Mollitudinem. Magͥ¬
tudinem uocis maxime comparat natura. nonnihil hanc ad au¬
get accuratio: sed maxime amplificat et conseruat. Firmitudi¬
nem uocis. maxime comparat natura: non nihil adauget. et ma

Expanded text:
concinnae verborum elocutiones et partium causae artificioconcinnae verborum elocutiones et partium causae artificiosae dispositiones et horum omnium diligens memoria sine pronuntiatione non plus, quam sine his rebus pronuntiatio sola valere poterit. Quare, ‹et› quia nemo de ea re diligenter scripsit - nam omnes vix posse putarunt de voce et vultu et gestu dilucide scribi, cum eae res ad sensus nostros pertinerent - et quia magnopere ‹ea pars› a nobis ad dicendum conparanda est, non neglegenter videtur tota res consideranda. Dividitur igitur pronuntiatio in vocis figuram ‹et› in corporis motum. Figura vocis est ea, quae suum quendam possidet habitum ratione et industria conparatum. CAPUT 20 Ea dividitur in tres partes: magnitudinem, firmitudinem, mollitudinem. Magnitudinem vocis maxime conparat natura, nonnihil auget, sed maxime amplificat adcuratio. Firmitudinem vocis maxime conparat cura, nonnihil adauget et ma
Abbreviated transcription (Latin):
et in postremis causae partibus collocare. mediocres. et neq inuti¬
les ad dicendum: neq necessarias ad probandum: quae si separa¬
tim. ac singulae dicantur infirmae sint: cum caeteris coniunctae fir¬
mae et probabiles sint: interponi. et in medio collocari oportet.
Nam et statim re narrata. expectat animus auditoris. ex qua re
confirmari causa possit. Quapropter continuo. firmam aliquã
oportet inferre argumentationem. Et quoniam nuperrime di¬
ctum. facile memoriae mandatur: utile est cum dicere desinamꝰ
recentem aliquam relinquere in animis auditoꝵ bene firmam
argumentationem. Haec dispositio locorum tanꝗͣ instructio mi¬
litum. facilime in dicendo. sicut illa in pugnando parare pot̾iti
q unum de quinq rebus plurimum prosit non facile dixeri¬
mus: nec egregie magnam ẽẽ utilitatem in pronunciatione au¬
dacter confirmauerimus. Nam commocdae inuentiones: et

Expanded text:
et in postremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiet in postremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expectat animus auditoris, sei qua re causa confirmari possit - quapropter continuo firmam aliquam oportet inferre argumentationem -: et, reliqua, quoniam nuperrime dictum facile memoriae mandatur, utile est, cum dicere desinamus, recentem aliquam relinquere in animis auditorum bene firmam argumentationem. Haec dispositio locorum, tamquam instructio militum, facillime in dicendo, sicut illa in pugnando, parere poteritunum de quinque rebus plurimum posse non facile dixerimus, ‹nec› egregie magnam esse utilitatem in pronuntiatione audacter confirmaverimus. Nam commodae inventiones et
Abbreviated transcription (Latin):
pium confirmatione utamur. deinde narratione: aut si qua
eiusmoi permutationem ordinis faciemus. Quoꝵ nibil nisi
causa postulet. fieri oportebit. Nam si uaehementer aures au¬
ditorum obtusa uidebuntur atq animi defatigati ab aduer¬
sariis. multitudine uerborum: cõmode poterimus principio
suꝑsedere: et exordiri causam aut a narratione: aut ab aliqua
firma argumentatione. Dcinde si commodum erit quod non
semper neceẽ est ad principii sententiam reuerti licebit. Si causa
nr̃a magnam difficultatem uidebitur hẽre: ut nemo aequo anĩo
principium possit audire: ab narratione cum incocpimus adi
principii sententiam reuertemur. Si narratio est parum proba¬
bilis: ex ordiemur ab aliqua firma argumentatione. his cõmu¬
tationibus et translationibus partium sepe uti neceẽ est: cum res
ip̃a artificiosam dispositionem. artificiose commutare cogit.n
huiusmoĩ conuenit kẽre. Firmissimas argumentationes in pͥmis

Expanded text:
pium confirmatione utamur, deinde narratione aut si quam pium confirmatione utamur, deinde narratione aut si quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non semper necesse est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutationibus et translationibus saepe uti necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose commutare cogit. Chuiusmodi convenit habere: firmissimas argumentationes in primis
Abbreviated transcription (Latin):
tione artis profectum: alterum ad casum temporis accommoda¬
tum. E x institutione artis disponemus. cum sequemur eam p̃¬
ceptionem. quam in primo libro exposuimus: hoc est ut utamur
principio: narratione. diuisione confirmatione. confutatione: con¬
clusione: et hunc ordinem quem admõm p̾ceptum est ante in dicẽ¬
do sequamur. Ex institutione artis. non mõ causas per orationem
sed singulas quasq argumentationum partes disponemus quem¬
admodum in libro secundo docuimus idest in rationem et exposi¬
hac igitur duplex dispositio est una per orationes: alterã per ar¬
gumẽntationes. ab institutione artis profecta. E st autem alia clis¬
positio quae cum ab ordine artificioso recedendum est: oratoris
iudicio ad tempus accominodatur: ut si ab narratione diceͣ
incipiamus: aut ab aliqua firmissima argumentatione: aut
ab aliquarum litterarum recitatione: aut si secundum princi¬

Expanded text:
tione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exposuimus, hoc est, ut utamur principio, narratione, divisione, confirmatione, confutatione, conclusione; et ut hunc ordinem, quemadmodum praeceptum est ante, in dicendo sequamur. Item ex institutione artis non modo totas causas per orationem, sed singulas quoque argumentationes disponemus, quemadmodum in libro secundo docuimus: in expositionem, ram. CAPUT 17 Haec igitur duplex dispositio est: una per orationes, altera per argumentationes, ab institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut litterarum aliquarum recitatione; aut si secundum princi
Abbreviated transcription (Latin):
Nec hoc genus causa eoq raro accidit in uita negligentius cõmẽ¬
dandum est. Neq enim id quod põt iuderi accidere ut faciendũ
sit aliquando non oportet uelle ꝗͣ accõmodatissime posse facere. et
si separatim haec minus causa saepe tractatatur. at in udicialib et de
liberatiuis causis saepe magnae partes uersantur laudis aut uitupe¬
rationis. Quare in hoc quoq causae genere non nihil industriae cõ¬
ferendum putamus. Nunc absoluta a nobis difficillima parte o¬
rhetoricae. hoc est inuentione perpolita atq ad omne causae genꝰ
accommodata. tempus est ad cȩteras partes proficisci. Dcinceps
igitur de dispositione dicemus:
uoniam dispositio est per quam illa qua inuenimus ĩ
ordinem redigimus ut certo quidq loco pronuncietur:
uidendum est cuiusmõi rationem in disponendo nos¬
hẽre conueniat. Genera dispositionis sunt duo. unum ab institu¬

Expanded text:
Nec hoc genus causae, eo quod raro accidit in vita, neglegentius commenNec hoc genus causae, eo quod raro accidit in vita, neglegentius commendandum est: neque enim id quod potest accidere, ut faciendum sit aliquando, non oportet velle quam adcommodatissime posse facere; et si separatim haec causa minus saepe tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae partes versantur laudis aut vituperationis. Quare in hoc quoque causae genere nonnihil industriae consumendum putemus. Nunc, absoluta a nobis difficillima parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque omne causae genus adcommodata, tempus est ad ceteras partes proficisci. Deinceps igitur de dispositione dicemus. CAPUT 16 Quoniam DISPOSITIO est, per quam illa, quae invenimus, in ordinem redigimus, ut certo quidquid loco pronuntietur, videndum est, cuiusmodi rationem in disponendo habere conveniat. Genera dispositionum sunt duo: unum ab institu
Abbreviated transcription (Latin):
tibus gerendis animum. Si interierit cuiusmõi mors eius fuei̾t
cuiusmoĩ res mortem eius sit consecuta. Ad omnes autem res
in quibus animus hominis maxime consideratur: illae quatuor
animi uirtutes erunt accommodandae: ut si laudemus aliudiu¬
ste: aliud fortiter: aliud modeste: et aliud piudenter factum esse
praedicemus. Si uituperabimus: aliud in iuste. aliud immodeste¬
et aliud ignaue: stulte aliud factum ẽẽ dicamus. Perspicuum ẽ
iam numirum ex hac dispositione quemadmodum sit tractanda
tripartita diuisio laudis et uituperationis. si illud etiam assumpseri¬
mus non necẽe ẽẽ nos omnes partes has inlaudem aut uitupera¬
iter incidunt: ut non sint necessaria dictu. Quapp eas partes qua
sirmissimae uidebuntur legere oportebit. Conclusionibus
breuibus utemur enumeratione ad exitum causae. In ip̃a cau¬
sa crebras et breues amplificationes interponemus per locos cões

Expanded text:
tibus gerundis animum. Si interierit, cuiusmodi ‹mors eius fuerit, tibus gerundis animum. Si interierit, cuiusmodi ‹mors eius fuerit, cuiusmodi› res mortem eius sit consecuta. CAPUT 15 Ad omnes autem res, in quibus animus hominis maxime consideratur, illae quattuor animi virtutes erunt adcommodandae; ut, si laudemus, aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste, et aliud prudenter factum esse dicamus; si vituperabimus, ‹aliud iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, non necesse esse nos omnes has partes in laudem aut in vituperaiter incidunt,› ut non sint necessaria dictu. Quapropter eas partes, quae firmissimae videbuntur, legere oportebit. Conclusionibus brevibus utemur, ‹enumeratione ad exitum causae; in ipsa› causa crebras et breves amplificationes interponemus per locos communis.
Abbreviated transcription (Latin):
se ea non quemadmõm caeteris detumento atq dedecori. Si uies
atq uelocitas egregia: honestis hrec exercitationis et industriis di¬
cemus comparata. Si ualitudo ex perpetua diligentia: et tempe¬
rantia cupiditatum. In uituperatione. Si erunt haec corporis cõ¬
moda: his usum male dicemus: quae casu. et natura tanꝗͣ quilib
gladiator hũerit. Sin erunt praeter formam. omnia ip̃ius culpa
et intemperantia non suisse dicemus. Deinde reuertemur ad
extraneas res et in his animi uirtutes: aut uicia quae fuerint cõ¬
siderabimus. Diuitiae an paupertates fuerit. et quae potestas q̃
gloriae: quae amiciciae: quae inimiciciae: et quid fortiter in ami¬
ciciis gerendis fecerit: cuius causa suscepit inimicicias. Qua fi¬
de. beniuolentia officio gesserit amicicias. in diuitus qualis: aut
in pauꝑtate cuiusmõi fuerit. quemadmodum hũerit in potesta¬

Expanded text:
se eam, non quemadmodum ceteris detrimento atque dedecori; si vires se eam, non quemadmodum ceteris detrimento atque dedecori; si vires atque velocitas egregia, honestis haec exercitationibus et industriis dicemus conparata; si valetudo perpetua, diligentia et temperantia cupiditatum; in vituperatione, si erunt haec corporis commoda, de his usum dicemus, quae casu et natura tamquam quilibet gladiator habuerit; si non erunt, praeter formam omnia ipsius culpa et intemperantia afuisse dicemus. Deinde revertemur ad extraneas res, et in his animi virtutes aut vitia quae fuerint, considerabimus; divitiae an paupertas fuerit, et quae potestates, quae gloriae, quae amicitiae, quae inimicitiae, et quid fortiter inimicitiis gerundis fecerit; cuius causa susceperit inimicitias; qua fide, benivolentia, officio gesserit amicitias; in divitiis qualis aut paupertate cuiusmodi fuerit; quemadmodum habuerit in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
uituperatione preceptio narrandi de primo libro repetetur. Di¬
uisione hac utemur cum exponemus quas res laudaturi sumus
aut uituperaturi. Deinde ut quaeq quoue tempore res erit ge¬
sta ordine dicemus: ut quid ꝗ̃q tute cauteq egent intelligat᷑
Ded exponere oportebit animi uirtutes aut uicia. deinde cõ¬
moda. aut incõmoda corporis aut externarum rerum: quomõ
ab animo sint tractata demonstrare. Ordinem hunc adhibere ĩ
demonstranda uita debemus.Ab externis rebus genus in laude
quibus maioribus natus sit. Si bono genere parem aut excelsi¬
orem fuisse. Si humili genere ip̃m in suis non in maiorum uir¬
tutibus hũisse praesidium. In uituperatione: si bono genere: deo̾¬
cori suis maioribus fuisse. Si malo: ip̃is tamen detrimento fuis¬
se. Educatio in laude: bene et honeste in bonis disciplinis per õe
corporis cominoda a natura: si sit dignitas. atq forma: laudi fuis¬

Expanded text:
vituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divisione hac utemur: exponemus, quas res laudaturi sumus aut vituperaturi; deinde, ut quaeque, quove tempore res erit gesta, ordine dicemus, ut, quid quamque tute cauteque egerit, intellegatur. Sed exponere oportebit animi virtutes aut vitia; deinde commoda aut incommoda corporis aut rerum externarum, quomodo ab animo tractata sunt, demonstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebus: genus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in maiorum virtutibus habuisse praesidium; in vituperatione, si bono genere, dedecori maioribus fuisse; si malo, tamen his ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis disciplinis totius gnitas atque forma, laudei fuis
Abbreviated transcription (Latin):
non apudignotos laudemus nos monendi causa pauca ddi¬
cturos. aut si enunt ignoti: ut talem uirum uelint cognosce̾
poscemus: quoniam in eodem uirtutis studio sint apͦud qͦs
laudemus: quo ille qui laudatur fuerit aut sit. sperare nos
facile iis quibus uelimus haec facta probaturos. Contraria
uituperatio: quoniam norint. pauca de nequitia eius dictos
Ꝙ si ignorent: petemus ut agnoseant: uti maliciam uitare
possint: quoniam dissimiles sunt. qui audiunt atq: ille qui
uituꝑatur: sperare nos illius uitam uxhementer eos impro¬
baturos. Ab rebus ip̃is: incertos eẽ quid potissimum laudemꝰ
uereri ne cum multa dixerimus plura praetereamus et quae si¬
miles sententias hẽbunt. quibus sententiis contraria sumunt᷑
te cõmemorauimus ratione: narratio non erit ulla quae neces¬
sario consequatur: sed si qua inciderit. cum aliquod factum
eius de quo loquemur nobis narrandum sit cum laude ał¬

Expanded text:
non apud ignotos laudemus, nos monendei causa pauca dinon apud ignotos laudemus, nos monendei causa pauca dicturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognoscere, petemus: quoniam in eodem virtutis studio sint, apud quos laudemus, atque ille, qui laudatur, fuerit aut sit, sperare nos facile iis, quibus velimus, huius facta probaturos. Contraria vituperatio: quoniam norint, pauca de nequitia eius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: quoniam dissimiles sint, qui audiant, atque ille, qui vituperatur, sperare eos illius vitam vehementer inprobaturos. Ab rebus ipsis: incertos esse, quid potissimum laudemus; vereri, ne, cum multa dixerimus, plura praetereamus, et quae similes sententias habebunt; quibus sententiis contraria sumunturte commemoravimus, ratione, narratio non erit ulla, quae necessario consequatur; sed si qua inciderit, quom aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum laude
Abbreviated transcription (Latin):
tione nr̃a constant. prudentia iusticia fortitudo modestia. et q̃
contraria sunt. Eiit igitur haec confirmatio. et confutatio nobis.
N huiusmoĩ igitur causa principium sumitur aut ab no¬
stra: aut ab eius de quo loquimur: aut ab eorum qui au¬
diunt persona: aut ab re. Ab nr̃a si laudabimus: ꝙ causa neces
cõmemorare debeant uelle ꝗͣ rectum sit: aut ex aliorum laude
ostendere. qualis ipĩus animus sit. Si uituperabimus: aut me¬
rito facere q ita tractati simus: aut studio ꝙ utile putemus esse
ab omnibus unicam maliciam. atq nequitiam cognosci: aut
ꝙ placeat ostendi. quid nobis displiceat ex aliorum uitupera¬
tione. Ab eius persona de quo loquemur. si laudabimus di¬
cemus uereri nos ut non illius facta uerbis consequi possimus.
omnes hominis illius uirtutes praedican oportere. ip̃a facta
omnium landatoꝵ eloquentiam anteire. Si uituperabimꝰ
ea quae uidemus contraria paucis uerbis cõmutatis dici pos¬
se dicemus: ut paulo supra exempli causa demonstratum ẽ

Expanded text:
tione nostra constant: prudentia, iustitia, fortitudo, modestia, et quae contraria sunt. CAPUT 11 Erit igitur haec confirmatio ‹et confutatio› nobis in huiusmodi causa. Principium sumitur aut ab nostra aut ab eius, de quo loquemur, aut ab eorum, qui audient, persona aut ab re. Ab nostra, si laudabimus: aut officio facommemorare debeant velle, quod rectum sit; aut ex aliorum laude ostendere, qualis ipsius animus sit. Si vituperabimus: aut merito facere, quod ita tractati sumus; aut studio, quod utile putemus esse ab omnibus unicam malitiam atqua nequitiam cognosci; aut quod placeat ostendi, quod nobis placeat, ex aliorum vituperatione. Ab eius persona, de quo loquemur, si laudabimus: vereri nos, ut illius facta verbis consequi possimus; ‹omnes› homines illius virtutes praedicare oportere; ipsa facta omnium laudatorum eloquentiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse, dicemus, ut paulo supra exempli causa demonstratum est