comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lati et insolito honore susceptum
obtinunsse ut tibi prior ac monaci
daretur quos e diuersis conuenti¬
bus elegisses. quib destum morte
tuorum monasterium reformares.
atq hoc uelut exniuo tͥumpho letis¬
simum rediisse. Ita tua tura tua
sapientia tua fide montis riui ue¬
uerandum olim post desertum ce¬
nobium instauratinu. Interq dif¬
ficultates istas atq alias multas
tibi et robur corporis solidum et
ualitudinem optinaui constare
et quale religiosum decet forme
decus. Que res me ui stuporem a¬
geret nͥ scirem ut ait quidam. ui¬
res sanctos uirtutes eticu edifi¬
casse corporeas. Sona equidem
ualitudo aniim sepe ualitudinẽ
corporis uiresq membrorum ac
uultus speciem tuetur. Ceterum
hec illis et talia de te multa uar¬
nintibus cũ ep̃s letis lacrinus ma¬
deus me aispiçeret et ego uescio
au sictis oculis s certe sicto corde
non essem illi subito in me u̾si seu
diuino mouitu seu quodam men¬

Expanded text:
lari et insolito honore susceptum, lari et insolito honore susceptum, obtinuisse ut tibi prior ac monachi darentur quos e diversis conventibus elegisses, quibus desertum morte tuorum monasterium reformares, teque hoc velut eximio triumpho letissimum rediisse; 9 ita tua cura tua sapientia tua fide Montis Rivi venerandum olim post desertum cenobium instauratum, interque difficultates istas atque alias multas tibi et robur corporis solidum et valitudinem optimam constare et quale religiosum decet, forme decus. Que res me in stuporem ageret nisi scirem, ut ait quidam, «viros sanctos virtutes etiam edificasse corporeas»; bona equidem valitudo animi sepe valitudinem corporis viresque membrorum ac vultus speciem tuetur. 10 Ceterum hec illis et talia de te multa narrantibus, cum epyscopus letis lacrimis madens me aspiceret et ego nescio an siccis oculis sed certe sicco corde non essem, illi subito in me versi seu divino monitu seu quodam men
Abbreviated transcription (Latin):
lo morbi contagio det̾ritum a¬
stitisse fratib tius expimutib
et supreuia uerln atq oscula erci¬
pientem et gelida corpora lauan¬
tem sepe uno die tres plures ue tu¬
is manibus indefesso pietatis ob¬
sequio sepelisse. et exportasse tius
hunicris cumi iami qui foderet aut
qui busta morientibus ex hiberet
nemo esset. Solum te ad ultimũ
cum caue unco remansisse totis
noctibus iugilantem modica lu-¬
cis parte necessarie quieti data cũ
interim predones uocturui quoꝵ
fertissima est regio sepe ꝑ intem¬
peste noctis silencia locum inuadẽ¬
tes a te uno a xp̃o qui tecum erat
munc pacifitis nunc acrioribus u̾¬
bis exclusi nichil damꝑni sacris
edibus inferce potuerit. Cum u̾o
transisset estas illa tertibilis i¬
sisse te ad proxima seruori xpi
loca ut aliquis tibi loci tui custos
untteretur. Quo facto misse car¬
tusiam. et ab illo religionis nũc
cultore irico in terris priore loci¬
nter tres et octuaguita priores a¬
lienigenas te non priorem singu¬

Expanded text:
lo morbi contagio deterritum, astitisse fratribus tuis expirantibus et suprema verba atque oscula excipientem et gelida corpora lavantem, sepe uno die tres plures ve tuis manibus indefesso pietatis obsequio sepelisse et exportasse tuis humeris, cum iam qui foderet aut qui iusta morientibus exhiberet, nemo esset; 7 solum te ad ultimum cum cane unico remansisse, totis noctibus vigilantem, modica lucis parte necessarie quieti data, cum interim predones nocturni, quorum feracissima est regio, sepe per intempeste noctis silentia locum invadentes a te, imo a Cristo qui tecum erat, nunc pacificis nunc acrioribus verbis exclusi, nichil damni sacris edibus inferre potuerint; 8 cum vero transisset estas illa terribilis, misisse te ad proxima servorum Cristi loca ut aliquis tibi loci tui custos mitteretur; quo facto ivisse Cartusiam et ab illo, religionis nunc cultore unico in terris, priore loci inter tres et octuaginta priores alienigenas te non priorem, singu
Abbreviated transcription (Latin):
in solitudine mea subsistam.
sciliret dieb octo non plurib.
It̾ hoc equidem sic anmo par¬
cior ut huic eu̾isisse diuudia ⁊
amplius eaq difficilluna uie
pars. cetera bremia prorsus et
prona sĩt. uale. babilone .iiii. k.
On solebat michi tempꝰ
esse tam carinu ꝙͣuis
Senmn eque semꝑ inc̾ti
plus laltem sperati temporis
tunc erat. Nunc res⁊ spes po¬
stremo omnia in angustum de¬
siunt. ꝑ cuicitas autem est
que p̾cumi rebus facit. fac tr̃a
passim margaritas ferat. calca¬
binitur ut lapides. fac totidem
sint phenices quot columbe.
unice auis fama pierit. fac bal¬
sami arbusta late montes tegãt.
plebenis liquor ent. Demiq in
rebus oumib quantum mim̾o
aimulo ue sugrenent tantum

Expanded text:
in solitudine mea subsistam, in solitudine mea subsistam, sed diebus octo, non pluribus; iter hoc equidem sic animo partior, ut hinc emersisse dimidia et amplius eaque difficillima vie pars, cetera brevia prorsus et prona sint. Vale. Babilone, IV Kal. M1 Non solebat michi tempus esse tam carum; quamvis enim eque semper incerti, plus saltem sperati temporis tunc erat; nunc res et spes, postremo omnia in angustum desinunt. Paucitas autem est que precium rebus facit; fac terra passim margaritas ferat: calcabuntur ut lapides; fac totidem sint phenices quot columbe: unice avis fame perierit; fac balsami arbusta late montes tegant: plebeius liquor erit; denique in rebus omnibus quantum numero cumulo ve succreve
Abbreviated transcription (Latin):
nũciis iuenis et si mł usqmi
constet esse tranquillum aliquã
tũ fesso uotiui portus effigiem
non deesse. Quicquid ent femani
dum menmero toto orbe nil bñ¬
bilone turbidius. Nil penis. cuiꝰ
ea procellanu rabies est ut
nichil in tircuitu ne elicona qui¬
dem ipsum peccatum sinat. hec
in qnͣ meniorans mͦ hic absim
q ocumq caput hoc sors impio¬
sa rotauent me solabor. Quid
autem: fortimam ne loci muta¬
hic letus tumuor uuenit. ⁊ic fa¬
ciet quidem. Confestim igitur ut
hoc in fame limen attingi gemi¬
no simulaca nuncio pcussus di¬
dici casum tuum et illius uiri
optum iacturam. uideo quid hu¬
ic calamo debitum. s occupacio¬
nes officio officiunt. locus ten¬
pus angustie turba negociorũ
fugientem in sequens nusqmͣ¬
q tc̃atum alibi dulci sic manũ
unciens lib̾tati iter quoq qd̾
duce deo mox ut hauc litenilã
nꝑleuero. uelut is qui carterẽ
fugit festinabundus arripiã.
meo antiquo hunic digressus

Expanded text:
nuntiis, invenio, etsi nil usquam nuntiis, invenio, etsi nil usquam constet esse tranquillum, aliquam tamen fesso votivi portus effigiem non deesse. Quicquid erit feram, dum meminero toto orbe nil Babilone turbidius, nil peius, cuius ea procellarum rabies est ut nichil in circuitu, ne Elicona quidem ipsum, pacatum sinat; hec, inquam, memorans, modo hinc absim, quocunque caput hoc sors imperiosa rotaverit, me solabor. 3 Quid autem? fortunam ne loci mutahic letus rumor invenit; ne faciet quidem. Confestim igitur ut hoc infame limen attigi, gemino simul acri nuntio percussus, didici casum tuum et illius viri optimi iacturam. Video quid huic calamo debitum, sed occupationes officio officiunt. 4 Locus, tempus, angustie, turba negotiorum fugientem insequens nusquamque terrarum alibi dulci sic manum iniciens libertati, iter quoque, quod duce Deo mox ut hanc literulam implevero, velut is qui carcerem fugit, festinabundus arripiam, meo antiquo hinc digressus
Abbreviated transcription (Latin):
los tuos lingua tua ad illius au¬
tes. et ꝑ illum ad regis noticiã
p̾ferentur. Augustum cesarem
templorum omniũ conditorem
aut restitutorem a titulimo dic¬
tum ut uiutetur suade huic nr̃o
sen uerius uincat. Et sicut ille
falsorum ita hic ueri dĩ tẽpla
restituat. quorum se iam ex hi¬
bunt fundatorem. Habes rei sũ¬
mam. uidesq quid petitur. Et
peticiõnis iusticiam et petenci¬
um dignitatem et desiderun
meum indes. N on onerabo te
precib ne diffidencie signum
sit. Profecto auteui si te gesse¬
loquor autem ño more. non ue¬
terum. apud quos in terce dere
impedire est et rei cui ꝑiam ne
ad erituui prouehatur occurre¬
re. Ipsam ergo quam legis epła
uł legisti in illa deuotissima he¬
remo conceptam et post dies
pantos in elicone nr̃o scribi cep¬
tam hoc ipo die sic quieti fortu¬
na inuidet in tabilone ꝯpleui
quo nudiꝰ t̾cius redii ut irredi¬
turus abeam. p̾missis enĩ rur¬
sus in italiam exploratoribus

Expanded text:
los tuos, lingua tua ad illius aulos tuos, lingua tua ad illius aures et per illum ad regis notitiam perferentur. Augustum Cesarem, «templorum omnium conditorem aut restitutorem» a Tito Livio dictum; ut imitetur suade huic nostro seu verius vincat, et sicut ille falsorum, ita hic veri Dei templa restituat, quorum se iam exhibuit fundatorem. 20 Habes rei summam videsque quid petitur, et petitionis iustitiam et petentium dignitatem et desiderium meum vides. Non honerabo te precibus ne diffidentie signum sit; profecto autem si te gesseloquor autem nostro more, non veterum, apud quos intercedere impedire est et rei cuipiam ne ad exitum provehatur occurrere — ipsam ergo quam legis epystolam vel legisti, in illa devotissima heremo conceptam et post dies paucos in Elicone nostro scribi ceptam, hoc ipso die — sic quieti fortuna invidet — in Babilone complevi, quo nudiustertius redii ut irrediturus abeam. 2 Premissis enim rursus in Italiam exploratoribus
Abbreviated transcription (Latin):
at. non nimoris meriti fututꝰ
qm qui condidit. Sicut nõ mi¬
nor est bruti uł camilli gloria
qm romuli. Si u̾a borum. untꝰ
et nõ illius falsa diuinitas ee¬
timetur. Hoc a me igitur cũ ia¬
crinus pecierunt ut uł satellite
regio restinto uł protectore a¬
liquo dato ab iniuria tuti essẽt¬
l espondi me pret̾ resienciam
ae filem de rege nichil untum
hẽre tam̃ ibi mariiũ et opti¬
mumi illum uirum qui omĩa
possit apud regem. Illi eciam
me sua pocius uirtute ꝙͣ nemo
meo nnto caru esse. Sperare
nõ defuturum usticie. Quisit tã
pronus ad graciam. Quiq erga
religionem illam qualit̾ sit af¬
fectus sius ĩpensis sua q diligen¬
cia pe muros ꝑatrie extructo nip
insigni cenobio declarauit. Int̾¬
cessurum me igitur apud illũ
te medio ne si ei sccipsero rebus
in marinus occupatum aminũ
tedio scripture longioris affici¬
qui iuigna tua calamus meus
ent. Itaq enm iustissime illo¬
num preces meis digitis ad ocu¬

Expanded text:
at, non minoris meriti futurus at, non minoris meriti futurus quam qui condidit, sicut non minor est Bruti vel Camilli gloria quam Romuli, si vera horum virtus et non illius falsa divinitas extimetur. 18 Hoc a me igitur cum lacrimis petierunt ut vel satellite regio restituto vel protectore aliquo dato, ab iniuria tuti essent. Respondi me preter reverentiam ac fidem de rege nichil meritum; habere tamen ibi maximum et optimum illum virum qui omnia possit apud regem; illi etiam me sua potius virtute quam meo merito carum esse; sperare non defuturum iustitie qui sit tam pronus ad gratiam quique erga religionem illam qualiter sit affectus, suis impensis suaque diligentia, prope muros patrie extructo nuper insigni cenobio, declaravit; 19 intercessurum me igitur apud illum te medio, ne si ei scripsero, rebus in maximis occupatum animum tedio scripture longioris afficiam. Lingua tua calamus meus erit; itaque enim iustissime illorum preces meis digitis ad ocu
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ecce gemiens uillicus se¬
getem uineam pcum ortum ty¬
iamuorn armentis clamitat
laceniri. dum partissime cenule
dumq sompni breuissimi tem¬
pus aduenit fumulorũ xp̃ĩ fa¬
uulus uł edituus sacre domus
pulsatus ab executorib tyran¬
norum plenus querelarin ue¬
meus monachorum silentium
int̾rumpit. fugnut ad ãtique
remedia. et regiis arnus se sẽ
tegunt. Ixcidetur antiquitas. Ipĩ¬
q non aliam ob noriam insi
quia se libertate sub xpĩ iugo
dignos censuerunt gramori ser¬
uitio p̾minitur. Quid te diuciꝰ
morer. Si que audim audias
nõ magis lacaimas teneas ꝙͣ
tenni. Et ibi calicum amictuũ
et librorum bona copia ques e¬
gre ꝑ hoc tempus a predonibus
defenderunt. Nichil demq spei
est. ⁊ Iichilq remedii nͥ rex nr̃
ad direptum xpĩ tigimum ocu¬
los regie pietatis inflectat et
predecessorum suorum aui ac
patrin priulegus renonatis
aliens manibus fundatum sua
benignitate liberet atq restitu¬

Expanded text:
ribus, ecce gemens villicus seribus, ecce gemens villicus segetem vineam pratum ortum tyrannorum armentis clamitat lacerari; dum parcissime cenule dumque somni brevissimi tempus advenit, famulorum Cristi famulus vel edituus sacre domus, pulsatus ab executoribus tyrannorum, plenus querelarum veniens monachorum silentium interrumpit. 16 Fugiunt ad antiqua remedia et regiis armis se se tegunt; irridetur antiquitas ipsique non aliam ob noxam nisi quia se libertate sub Cristi iugo dignos censuerunt, graviori servitio premuntur. Quid te diutius morer? si que audivi audias, non magis lacrimas teneas quam tenui; est ibi calicum amictuum et librorum bona copia, quos egre per hoc tempus a predonibus defenderunt. 17 Nichil denique spei est nichilque remedii nisi rex noster ad direptum Cristi tugurium oculos regie pietatis inflectat et predecessorum suorum, avi ac patrui, privilegiis renovatis, alienis manibus fundatum locum sua benignitate liberet atque restitu
Abbreviated transcription (Latin):
poberto quietius eregerunt. do¬
nec quidam massiliensis ecclĩe
tantus ordinis amator tãtusq
isticie cultor fuit ut cum eo mal¬
lent uoliuitanie qm̃ ui aut mil¬
lo supioris impio agere. Ita mł¬
tis itidem cum illo amus cõcor¬
dit actis et ceteris ab iniuria bo¬
in presulis ueneracione cessan¬
tibus dui nullus pͥuilegio re-¬
gio locus fuit. Sic tractu tempo¬
ris pro simplicitate pauperum
que apud sapientes seculi stul¬
ticia apud deuu sapiencia ma¬
gua est minus optimorum re¬
gum obsolefactum atq anti¬
quum extitit. Inde autem dicto
tan ad antiqua reditum est.
et eccłia massiliensis sirmi tỹ¬
rãnm ht. et castra monast̾io
ucina ut est natura uoiamum
ad mutacionem exemplorum
malorimi prompcior qmͣ honoꝵ
tyianindẽ exerrent solito etiã
dutiorem. dum antilucauas
rpõ laudes camunt ecce lactimo¬
sus pastor abactum gregem nũ¬
ciat. dum domnnce memoria
passionis sacris renonatur alta¬

Expanded text:
Roberto, quietius exegerunt; doRoberto, quietius exegerunt; donec quidam Massiliensis Ecclesietantus ordinis amator tantusque iustitie cultor fuit, ut cum eo mallent voluntarie quam vi aut ullo superioris imperio agere. 13 Ita multis itidem cum illo annis concorditer actis et ceteris ab iniuria boni presulis veneratione cessantibus, diu nullus privilegio regio locus fuit. Sic tractu temporis per simplicitatem pauperum Cristi, que apud sapientes seculi stultitia, apud Deum sapientia magna est, munus optimorum regum obsolefactum atque antiquatum extitit. 14 Inde autem, dictotim ad antiqua reditum est, et Ecclesia Massiliensis suum tyrannum habet et castra monasterio vicina, ut est natura hominum ad imitationem exemplorum malorum promptior quam bonorum, tyrannidem exercent solito etiam duriorem. 15 Dum antilucanas Cristo laudes canunt, ecce lacrimosus pastor abactum gregem nuntiat; dum dominice memoria passionis sacris renovatur alta
Abbreviated transcription (Latin):
le dictu aliene passum auaricie
preda sunt et sepe necessitate
ultuna coacti a diuinis laudi¬
bus distrahuntut. longa est
historia si que ꝑferant indigna
complectat. Sũma est mde
muuciora conitias licebit oẽ
latus ambint tỹramnuli im¬
portumssimum genus et si det᷑
nullo non calle fugiendum.
Sicut enm magni tyrãm sepe
rapiendo munifici sunt sic parui
urimifici nunqiĩ semꝑ atidi
famelici sicientes qui de rapmnis
minoribus mardescant et in spẽ
maiorum uemiant inꝑmarum.
Ecterum exĩ famulis illic uolim¬
tana seruitute conclusis nulla
fuge nulla tyramnce misencor die
spes est. totum in diumo regioq
ann supplices adierunt. orantes
ut eis unum ex regiis satellici¬
bus deputaret quo teste sub ũ¬
bra iusti regis ab inumis tege¬
rentur. quod ille qui more cesa¬
reo nichil negare uouerat qd
dono dignum esset libent̾ auiu¬
it. eoq uelut clipeo multos ãnos
sub illo rege deinde sub filio eiꝰ
summo regum atq hominum

Expanded text:
le dictu, aliene passim avaritie le dictu, aliene passim avaritie preda sunt, et sepe necessitate ultima coacti a divinis laudibus distrahuntur. Longa est historia si que perferant indigna complectar; summa est, unde minutiora conicias licebit. 11 Omne latus ambiunt tyrannuli, importunissimum genus et si detur, nullo non calle fugiendum. Sicut enim magni tyranni sepe rapiendo munifici sunt, sic parvi munifici nunquam, semper aridi famelici sitientes, qui de rapinis minoribus inardescant et in spem maiorum veniant rapinarum. Ceterum Cristi famulis illic voluntaria servitute conclusis nulla fuge, nulla tyrannice misericordie spes est; totum in divino regioque avum, supplices adierunt orantes ut eis unum ex regiis satellitibus deputaret, quo teste sub umbra iusti regis ab iniuriis tegerentur; quod ille, qui more Cesareo nichil negare noverat quod dono dignum esset, libenter annuit, eoque velut clipeo multos annos sub illo rege, deinde sub filio eius, summo regum atque hominum
Abbreviated transcription (Latin):
stum sit ut totus ille grex ange¬
licus sacro sub lare circum fusꝰ
hospiti nullum deuoti obsequii
genus omiserit. ut digre diẽtẽ
conutaciones usq ad extremũ
luneu frat̾q ip̃e cum paucis lõ¬
gius usq ad radicem montis sil¬
uoso calle proseaitus raptun
pro tempore multa mouens mł¬
ta rogans multa denuncians
quibus nec dies nec nox tota suf¬
fecerat. Hec ego inqmͣ ommia
ingenio tuo pocius extimauda
qmͣ calamo in eo exponendi cõ¬
miserim. unum quod scire nõ
potes nsi audias actingam.
Si quidem int̾ multa ⁊ sobria
et sancta solacia que michi ille
lacer locus illud breue tempꝰ
actulit nescio quid illic aiiari¬
usculum degustaui. credo ut de
ros. neq ullam honum uiatori
ubicumq caput abdiderit spẽ
quietis donec in patriam sit ꝑ¬
uentum. Ecce enimi hic inuocu
et inuisibili hoste calcato uisibi¬
lil inunc eniam ab hostibus mo¬
lestantur interq seculares et
eclĩasticos tyrannos miserabi¬

Expanded text:
stum sit; 8 ut totus ille grex angestum sit; 8 ut totus ille grex angelicus sacro sub lare circumfusus hospiti nullum devoti obsequii genus omiserit; ut digredientem comitati omnes usque ad extremum limen, fraterque ipse cum paucis longius usque ad radicem montis silvoso calle prosecutus, raptim pro tempore multa monens, multa rogans, multa denuntians, quibus nec dies nec nox tota suffecerat? Hec ego, inquam, omnia ingenio tuo potius extimanda quam calamo meo exponenda commiserim; unum, quod scire non potes nisi audias, attingam. 9 Siquidem inter multa et sobria et sancta solatia que michi ille sacer locus, illud breve tempus attulit, nescio quid illic amariusculum degustavi, credo ut detros» neque ullam homini viatori, ubicunque caput abdiderit, spem quietis donec in patriam sit perventum. 10 Ecce enim hic innocuuet invisibili hoste calcato, visibilibus nunc etiam ab hostibus molestantur interque seculares et ecclesiasticos tyrannos, miserabi
Abbreviated transcription (Latin):
bita deuocione ꝯpũctum accen¬
sumq ĩmitandi studio aliud ĩ
colle proximo mouast̾ium ere¬
xisse ac dotato largit̾ loco mũ¬
doq simul et uoluptatib deẜtis
ambos ibi xp̃o qd restabat uite
deuonisse et ꝑseuerant̾ ĩ finen
psoluisse qd̃ uouerant. Gemina.
nunc unnul xpĩcole familie do¬
mus ertat. que ip̃o fateri uide¬
atur aspectu fuisse sibi geriinos
quidem s uuauimes fundato¬
res. Hec hactenus Illic ego qd̾
uumine nouum audis carissi¬
nium uincumq pignus hẽo
g̾manum. in quo liquido ceru¬
tur quid est qd̾ ait psaliuista
tate mentis ardorem decẽm iã
fuerat nunc stupori et gaudio
rediero ꝙͣ du sim int̾insurus
nescio paucosiꝑ ip̃e michi ux
furcitus dies locum adii. ¶ Quid
expectas audire: pias fratris
laccimas. an illie agentium xͥ
fuorimi huimiles congressus: sac̃¬
tam hospitalitatem salubres¬
q sennones. Quid dix̃im quid
audiuerim. quid uiderim quid
ibi me p̾sente quid abenute ge¬

Expanded text:
subita devotione compunctum accensubita devotione compunctum accensumque imitandi studio, aliud in colle proximo monasterium erexisse ac dotato largiter loco mundoque simul et voluptatibus desertis, ambos ibi Cristo quod restabat vite devovisse et perseveranter in finem persolvisse quod voverant. Gemina nunc unius cristicole familie domus extat, que ipso fateri videatur aspectu fuisse sibi geminos quidem sed unanimes fundatores. Hec hactenus. 6 Illic ego, quod minime novum audis, carissimum unicumque pignus habeo germanum, in quo liquido cernitur quid est quod ait Psalmista tate mentis ardorem decenni iamfuerat, nunc stupori et gaudio rediero, quandiu sim intervisurus nescio, paucosque ipse michi vix furatus dies, locum adii. Quid expectas audire? pias fratris lacrimas an illic agentium Cristi servorum humiles congressus, sanctam hospitalitatem salubresque sermones, quid dixerim, quid audierim, quid viderim, quid ibi me presente, quid abeunte ge
Abbreviated transcription (Latin):
le Massilie. quem cum aliquã¬
diu frustra sollicitatum literis
expectasset suspicatum forte a¬
liquid et ut est hominũ genus
illud more ĩpatiens tpr̃is q ꝑcis¬
sumum ipsumm postremo massili¬
am uenisse muentoq fratre mu¬
tatis curis ac studiis pene alio
unritum quesiuisse. et quid rei
esset ut solito segnior uideretur
et respondisse illum raingatũ
satis esse N olle se amplius uẽto
uitam credere. Itaq de se frater
ut bonum ccederet. se u̾o iam s
consulinsse portumq petitum
in litore. ñno in paradisi uestibu¬
lo edificasse ubi fessus requiesce¬
ret donec ad eternam cõmigra¬
ret donnim. dumqz ille magis
admirans ꝑgeret scrupulosius
uiquirere quid sibi frat̾ his uel¬
let ambagibus Iude sine alio
responso manu apprehensa ad
ea locti ꝑductum ubi ille sibi iã
tunc monast̾ium de quo loquor
int̾ asprimas siluas ⁊ secretissi¬
nia in ualle construrat. cognito¬
q ꝓposito frateruo ipsum q su

Expanded text:
se Massilie; quem cum aliquanse Massilie; quem cum aliquandiu frustra solicitatum literis expectasset, suspicatum forte aliquid et ut est hominum genus illud, more impatiens temporisque parcissimum, ipsum postremo Massiliam venisse; inventoque fratre mutatis curis ac studiis pene alio, miratum quesivisse et quid rei esset ut solito segnior videretur, et respondisse illum navigatum satis esse, nolle se amplius vento vitam credere; 4 itaque de se frater ut bonum crederet, se vero iam sibi consuluisse portuque potitum, in litore imo in Paradisi vestibulo edificasse ubi fessus requiesceret, donec ad eternam commigraret domum; dumque ille magis admirans pergeret scrupulosius inquirere quid sibi frater his vellet ambagibus, inde sine alio responso manu apprehensa ad ea loca perductum, ubi ille sibi iam tunc monasterium de quo loquor inter asperrimas silvas et secretissima in valle construxerat; 5 cognitoque proposito fraterno ipsum quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
petetentibus uie medio
locus est dextrorsum. decem pas¬
suum nulib submotus interq
nemorosos moutes ⁊ monta¬
nos ruos abditus. Et .e. situ ip̃o
dictus ut arbittor mous. Rinius
enim loco nom domus antiqua
cartusie et ꝓpe ab illius ordius
fundata primordiis. Geminos
fratres ferunt Iamienses patria
arte nauigatores ⁊ mutatores
ut lutam u̾bo utar alterum eos
alteꝵ occidie mertis exinos fu¬
isse. alii quidem alit̾ uarrant.
fides ut dici solet penes autores
maneat. ego referam qd̾ audi¬
in. Solere his sumus donio pro¬
ficisti. cumq aliꝰ aib ortu alt̾ ab
occasu longo post tempore redi¬
issent in pacria conuenire. Ibi
res fortimasq suas recensere.
atq ut talium mos est omnib
rite dispoĩtis rursu digredi ⁊
maria retentare. Id tum sepe fe¬
cissent. ꝓpicia q fortima usi ma¬
gnas honestuisq diuicias aggre¬
gtissent ꝯtigisse ut ille ab oriẽ¬
te pͥmus rediens hunc ad occidẽ¬
te uenturum audiret applicuis¬

Expanded text:
petentibus vie medio petentibus vie medio locus est dextrorsum decem passuum milibus submotus interque nemorosos montes et montanos rivos abditus et e situ ipso dictus ut arbitror. Mons Rivus enim loco nomen, domus antiqua Cartusie et prope ab illius ordinis fundata primordiis. 2 Geminos fratres ferunt ianuenses patria, arte navigatores et “mutatores”, ut Lucani verbo utar, alterum “eoe” alterum occidue “mercis” eximios fuisse. Alii quidem aliter narrant; fides, ut dici solet, penes auctores maneat; ego referam quod audivi: solemne his simul domo proficisci cumque alter ab ortu alter ab occasu longo post tempore rediissent, in patria convenire; ibi res fortunasque suas recensere atque ut talium mos est, omnibus rite dispositis rursum digredi et maria retentare; 3 id cum sepe fecissent propitiaque fortuna usi magnas honestasque divitias aggregassent, contigisse ut ille ab oriente primus rediens, hunc ab occidente venturum audiret applicuis
Abbreviated transcription (Latin):
fallit ominũ ques uidisse me¬
inmerim int̾ procellosas mũ¬
di miserias felicissime nanigã¬
tem et sic a t̃renis eleuatum at¬
q ua dispoĩtum ut ⁊ in uita ho¬
nunis illius laudetur d̾s. et ego
qmiꝙͣ ppoĩto longe impar ac
morib erubescaui quidem ab
ultimo p̾ueniti. gaudeam tam̃
ait glorier michi talẽ sãguius
atq uten fuisse consortem. Il
lic int̾ germanos quinquẽni
postlimimo reconiũctos longũ
pro tempore cupidumq colło¬
quium funt. Multa ibi de mul¬
tis. s de nillo plura qmͣ de le¬
lio nr̃o Qualit̾ fortuna tecum
qualit̾ tu cum illa. Quid ag̾es.
ubi esses. Quam uite uiami se¬
quereris. Quid de progressu. Qd
de fine dispones. qmiͣ tu tu sum¬
lem exhiberes. Cin cum ad sin¬
gula rendissem letiorem qmͣ ĩ¬
ueneram diuisi. qmͣ uere te sa¬
luere cupiat scire te arbitror
me tacito. uale ad fontem sorgie
uiiͦi. kalen maias.
Ad zenobiũ florẽtinũ comẽdato
auẽtus montis riui cartusien

Expanded text:
fallit, omnium quos vidisse mefallit, omnium quos vidisse meminerim, inter procellosas mundi miserias felicissime navigantem et sic a terrenis elevatum atque ita dispositum ut et in vita hominis illius laudetur Deus et ego quanquam, proposito longe impar ac moribus, erubescam quidem ab ultimo preveniri, gaudeam tamen ac glorier michi talem sanguinis atque uteri fuisse consortem. 10 Illic inter germanos quinquennii postliminio reconiunctos longum pro tempore cupidumque colloquium fuit; multa ibi de multis, sed de nullo plura quam de Lelio nostro: qualiter fortuna tecum, qualiter tu cum illa, quid ageres, ubi esses, quam vite viam sequereris, quid de progressu, quid de fine disponeres, quam te tui similem exhiberes. Cui cum ad singula respondissem, letiorem quam inveneram dimisi; quam vero te salvere cupiat, scire te arbitror me tacito. Vale. Ad fontem Sorgie, VIII Kal. Maias. 9 Ad Zenobium Florentinum, commendatio conventus Montis Rivi cartusiens
Abbreviated transcription (Latin):
torum uec unres modo. s femĩas
que natum dicuntur auariores.
Nolo te ui his literis hodie ten̾e
quantum eas in itinere de illa
tenui tenuissemq libent̾ ad
respam cum esset bora diei nõdũ
tetcia. insi ꝙ ua uentus sum tam
saccum fe miee deuocionis i¬
petimi remorari. et ip̃e pret̾ea
festinabam uiso fratre longius¬
culum it duce deo in italiam
acturus. qd̾ maturare disposi
si forsitan fatum meum studio
flecti queat ne semꝑ pegre pro¬
fecturus expectare cogar nel in¬
lnim uł decembrem. digredius
uale dicto. eñ pͥmum sensi uͥ
essem Interim enm dutante
colloquno rome fi uisusq sũ
cetelli Ceciliam et fuli sul¬
pitiam et grachi Cornelam
uidere et catonis marciam. ⁊
Eiuiliam africam totamq il¬
lam aciem illusirium ueterũ
femmarum. siue ut conueniẽ¬
cius ad rem loquar et etati nr̃e
apcius romanas xp̃i uigines.
priscam. prascedinam. puden¬
tianam. cetiliam et agnetem.
¶Inde digressus luce ꝓxima
fratreni uidi uirum nͥ me amor

Expanded text:
torum, nec viros modo sed feminas que natura dicuntur avariores. 7 Nolo te in his literis hodie tenere quantum eas in itinere die illa tenui tenuissemque libenter ad vesperam, cum esset hora diei nondum tertia, nisi quia veritus sum tam sacrum feminee devotionis impetum remorari, et ipse preterea festinabam, viso fratre, longiusculum iter duce Deo in Italiam acturus; quod maturare disposui, si forsitan fatum meum studio flecti queat, ne semper peregre profecturus expectare cogar vel Iulium vel Decembrem. Digredimur vale dicto. 8 Tum primum sensi ubi essem; interim enim durante colloquio Rome fui visusque sum Metelli Ceciliam et Fulvii Sulpitiam et Gracchi Corneliam videre et Catonis Martiam et Emiliam Africani totamque illam aciem illustrium veterum feminarum, sive ut convenientius ad rem loquar et etati nostre aptius, romanas Cristi virgines, Priscam Praxedim Pudentianam Ceciliam et Agnetem. 9 Inde digressus, luce proxima fratrem vidi, virum nisi me amor
Abbreviated transcription (Latin):
enpitur. magnorum dui parua
dampna non senciunt. paupis
est muimerare pecus inquit. Na¬
so. sic est. Ingenium locuples qiͣ
diuitus heri domius que quo ma¬
iorib aucta lucris eo magis ser¬
iulibus fuitis obuoria est. Tu gͦ

Expanded text:
pitur; magnorum domini parva damna non sentiunt; Pauperis est numerare pecus inquit Naso; sic est ingenium locuples quasi divitis heri domus, que quo maioribus aucta lucris, eo magis servilibus furtis obnoxia est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecte uirtutis consumati q auĩ
uona sunt. unde me multum
abesse sentio et lugeo. Profecto
autem aninio passionib obses¬
so nil crio penuis nil solitaria li¬
bertute dampnosius. tunc obsce¬
in subeunt cogitatus. subit in¬
sidiosa luxures blandũ malũ
et familiaris ociosaꝵ mentiũ
pestis amor. Quibus ego me la¬
queis absolutum rebar. s for¬
tasse fallebat. ferenda fidelis
medici licet aspior manus. Qͥd
eniui si lacentid consulitur ma¬
lis. Quid si rediums morbis oc¬
curtit᷑. Quid si brem incomodo
longa p̾teriti uenturq oeu feli¬
citas cõmendatur: Certe ego si¬
cut dum fata deusq sinetant.

Expanded text:
onsummatique animi bona sunt, unde me multum abesse sentio et lugeo. 15 Profecto autem animo passionibus obsesso nil otio peius, nil solitaria libertate damnosius; tunc obsceni subeunt cogitatus, subit insidiosa luxuries, blandum malum et familiaris otiosarum mentium pestis, amor. Quibus ego me laqueis absolutum rebar, sed fortasse fallebar. 16 Ferenda fidelis medici licet asperior manus; quid enim si latentibus consulitur malis, quid si redivivis morbis occurritur, quid si brevi incommodo longa preteriti venturique otii felicitas commendatur? Certe ego sicut, d
Abbreviated transcription (Latin):
am ut prosit ercor calami uide
aunce quanto nobis oninibus
qui puluerem palestre huius
attinginus maior sit eloquen¬
nie cura qmͣ uite. et antiquius
fame studium qmͣ uirtutis. Quͣ¬
ta queso uigilancia canemus
ne quid in sermone sordidum
nicultum ne sit cum uite inte¬
rum negligentes mta ibi squa¬
lida prorsus et horrencia contẽp¬

Expanded text:
am ut prosit error calami. 6 Vide, amice, quanto nobis omnibus qui pulverem palestre huius attigimus, maior sit eloquentie cura quam vite et antiquius fame studium quam virtutis; quanta, queso, vigilantia cavemus nequid in sermone sordidum incultum ve sit, cum vite interim negligentes multa ibi squalida prorsus et horrentia conte
Abbreviated transcription (Latin):
bus nos augustiis reẜucinus.
Qrud ccedis: Quanti p̾cii dies
unus ẽẽ poterit amimã agẽti.
certe ego iam huic extimare
tempus incipio. nondum tam̃
qua debeo. s qua possum agno¬
sco fugam incredibilem. lapsũ¬
q p̃cipitem. nullus uͥ ardẽtis
atq nupigre uirtutis autendũ
frens. Cerno me destitui. damꝑ

Expanded text:
gustiis reservamus! quid credis? quanti precii dies unus esse poterit animam agenti! 6 Certe ego iam hinc extimare tempus incipio, nondum tamen qua debeo sed qua possum; agnosco fugam incredibilem lapsumque precipitem nullis nisi ardentis atque impigre virtutis arcendum frenis; cerno me desti
Abbreviated transcription (Latin):
disseram. s maior confusiorq
rerum area est qm que pñti
calamo uerci queat. Et nisi fal¬
lor suꝑ iocoso tue brenis epłe fũ¬
damento satis edificcitum est.
adhec michi semꝑ optate solitu¬
diris ociiq dulcedinem. qñta
ip ĩuse frequentie et inspeni¬
tarum occupacionũ amaritudo
consꝑserit. andnuisti. mu
diu felix fueram. miniũ dui li

Expanded text:
orque rerum area est quam que presenti calamo verri queat et nisi fallor, super iocoso tue brevis epystole fundamento satis edificatum est. 14 Ad hec michi semper optate solitudinis otiique dulcedinem quanta nuper invise frequentie et insperatarum occupationum amaritudo consperserit, audivisti. Nimium diu felix fueram, nimium diu li
Abbreviated transcription (Latin):
ut de uita nichil. de hĩtaculo a¬
liquid ĩmutatum sit. idq nõ
amplius qmͣ qnͣtum fieti põt
illesa libertate saluo ccio. qd
qui diu futurum sit ignoro. Au¬
gurio breue erit si eum si me
si utriusq curas longe q diũ¬
sis occupacionib circundatam
uitam noui Hĩto interim in¬

Expanded text:
ut de vita nichil, de habitaculo aliquid immutatum sit idque non amplius quam quantum fieri potest illesa libertate salvo otio. Quod quandiu futurum sit, ignoro; augurio breve erit, si eum, si me, si utriusque curas longeque diversis occupationibus circumdatam vitam no
Abbreviated transcription (Latin):
proculdubio est xpũs. Et si enimi
una queq persona triuitatis ds̃
sit qd̾ fateti ut ait athauasius xͥ¬
ana ueritate compellimur. atq
ita sit summa potencia summa

Expanded text:
proculdubio est Cristus; etsi enim unaqueque persona Trinitatis Deus sit, quod fateri, ut ait Athanasius, cristiana veritate compellimur, atque ita sit summa potentia summa
Abbreviated transcription (Latin):
in spe glorie conquiescit. Tibi qui¬
dem caritate frat̾ etate fili digni¬
tate autem pat̾ quem aute ãnos
ex puo uirum ac uirtus dignitas
seuem fecit ex iuuene. longo ẜuoe
non est opus ut intelligas qd̵ scp¬
tum est in literis saccis. anliciaui
esse uitami homnus suꝑ terrami. nͨ
er ducibus meriusti in quo bene
cepisse nõ sufficit. s si uictricem
expetis coronam oportet de mane
ad uesperami in acie stare et adũ¬
sus hostem dextra leuaq semen¬
tem clipenui in defesse uirtutis at¬
tollere. Mltiplicibus quidẽ telis

Expanded text:
n spe glorie conquiescit. 2 Tibi quin spe glorie conquiescit. 2 Tibi quidem caritate frater etate fili dignitate autem pater, quem ante annos ex puero virum virtus, dignitas senem fecit ex iuvene, longo sermone non est opus, ut intelligas, quod scriptum est in literis sacris, «militiam esse vitam hominis super terram» nec ex ducibus meruisti; in quo bene cepisse non sufficit sed si victricem expetis coronam, oportet de mane ad vesperam in acie stare, et adversus hostem dextra levaque sevientem, clipeum indefesse virtutis attollere. 4 Multiplicibus quidem telis
Abbreviated transcription (Latin):
ris qz nunc omnibus continue
moriaris. Que enim apud nulgͦ
mors est apud phõs mortis est
fuus. Mira gratulandi materia
mors lougior. Quod fieri metumꝰ
fit modo dii loquinir. Et o. stu¬
por ugens. simul. et mortem et
mortis exitum formdanus. diu
dem fiet. fiet inqm qd euasisse
diceris. fiet aliquanto serius. s
cito. s iam nunc. non est tergiũ¬
sandi locus. ut paululumi t̃has.
qmͣdiu traxeris quo neccio rede¬
undum est quo ue cum redieris
digressum simul reu̾sumq te
stupeas. plane sic est. dicere soleo
dilata parump solucionis dies.
si uon cassa racio est debiti natu¬
ralis a uascente contracti a mori
uiterbiensem egrotãtem cõ¬
sclacio.
Ir fortis hortacione non e¬
get ut imꝑ territus notũ
tissimus. gaudet exꝑimentũ sui
sepius peti. et uirtutes duris ex̃¬
cea mauult qmͣ molli ocio langue¬
re. Itaq int̾ puluerem ac sudorẽ¬
inter enses ac uuluera nõ tantũ
totus in finẽ ꝓminet. et qnͣuus cor¬

Expanded text:
risque nunc omnibus continue risque nunc omnibus continue moriaris; que enim apud vulgus mors est, apud philosophos mortis est finis. Mira gratulandi materia, mors longior, quod fieri metuimus, fit modo dum loquimur, et o stupor ingens!, simul et mortem et mortis exitum formidamus diutdem. 5 Fiet, fiet, inquam, quod evasisse diceris; fiet aliquanto serius, sed cito, sed iam nunc; non est tergiversandi locus; ut paululum trahas, quandiu traxeris quo necessario redeundum est quo ve cum redieris, digressum simul reversumque te stupeas? Plane sic est ut dicere soleo: dilata parumper solutionis dies, sed non cassa ratio est debiti naturalis a nascente contracti a morie epyscopum Viterbiensem egrotantem, consolatio. 1 Vir fortis hortatore non eget ut imperterritus notum tissimus; gaudet experimentum sepius peti, et virtutem duris exerceri mavult quam molli otio languere. Itaque inter pulinter enses et vulnera non modo totus in finem prominet, et labor
Abbreviated transcription (Latin):
nius. s bono simus auino. et es¬
mus iutrepide incunctant. Non
mortis illud forte s uite luuen
eterue est. nris licet crimnibus
obstrusinu xpĩ tamen sangñe
patefactum aptumq uuluetibꝰ
o si mn illam requiem ingredi cõ¬
tiugat ĩmeritos .o. si in pace i
idipsum dorianius. et qui dui.
multumq laboramin quiescam
tandem in illo qui singulant̾
nes constituit in sꝑe que ip̃o do¬
uante falsa non fuerit. Ego q¬
dem bonam tibi ualitud iem
restitutam gaudeo nec ad huc
nos in hoc inte exilio seꝑaran cu¬
pio quͣuus ubicumq distrabi¬
mur eodem eterm ducis auspi¬
tio reniendum sit. Ceterum ut
est aumiius homimũ fortime uił¬
tuu amitior qmͣ nature gratu¬
lor me non prius inte ꝑiculum
qũi picid fuiem nosse. si tamiẽ
egrotare ad mortis periculum ⁊
non ad ueram solidanq securita¬
tem ma est. Tu tamen ea lege te
sauatum scito ut non modo mor¬
talis manseris sz horis omubus
interea ad mortem accesseris ho¬

Expanded text:
mus. 2 Sed bono simus animo et eamus. 2 Sed bono simus animo et eamus intrepide incuntanter: non mortis illud forte sed vite limen eterne est, nostris licet criminibus obstrusum, Cristi tamen sanguine patefactum apertumque vulneribus. O si in illam requiem ingredi contingat immeritos, o si in pace in id ipsum dormiamus et qui diu multumque laboravimus, quiescamus tandem in Illo qui singulariter nos constituit in spe, que Ipso donante falsa non fuerit! 3 Ego quidem bonam tibi valitudinem restitutam gaudeo, nec adhuc nos in hoc vite exilio separari cupio, quamvis ubicunque distrahimur, eodem eterni ducis auspicio veniendum sit. Ceterum ut est animus hominum fortune multum amicior quam nature, gratulor me non prius in te periculum quam periculi finem nosse, si tamen egrotare aut mori periculum et non ad veram solidamque securitatem via est. 4 Tu tamen ea lege te sanatum scito, ut non modo mortalis manseris, sed horis omnibus interea ad mortem accesseris ho
Abbreviated transcription (Latin):
signa quis neget. Si au nos ĩgra
tos fnciet beueficu magnitudo. ab¬
sit a mentib pus hic furor. Sen¬
ciamus nos beneficis tantis in¬
dignos. et nos ad persoluendas me¬
ritas grates u̾bo etiami longe ĩ¬
pares agnoscamus. uictam fragi¬
litatem nrãm ĩmensa dei demen¬
cia fateamur. animo tũ qnͣtum
possumus grati sumus. et obseꝙ̃¬
tes et treduli et fideles. Neq quia
res magna. Nos indigui iõ nobis
illui consulere nequinissimue uł
uoluisse ꝑp maccessibilem sue po¬
tencie ac pietatis excellentiam
desperemus. uale .iiii. lł aprilis.
Iti semper ad mortẽ dum rediti
eciam uideatur
lmime mortis te reu̾sim
audio ad qd̾ tam̃ dictu
inirum redeundo festinas.
melius dicerem festinamus om¬
nes quicumq inte huius it̾ ing̾s¬
si simius. festinamus inqmͣ. et
misqmͣ subsistimus. et duui qui¬
escere uidemur currimꝰ. Minus
dixi non currimus. s uolamus.
Itaq iam procul abesse nõ possu¬

Expanded text:
signa, quis neget? sed an ideo signa, quis neget? sed an ideo tos faciet benificii magnitudo? absit a mentibus piis hic furor; sentiamus nos benificiis tantis indignos, et nos ad persolvendas meritas grates verbo etiam longe impares agnoscamus; victam fragilitatem nostram immensa Dei clementia fateamur; animo tamen quantum possumus grati simus et obsequentes et creduli et fideles, neque quia res magna, nos indigni, ideo nobis Illum consulere nequivisse vel noluisse propter inaccessibilem sue potentie ac pietatis excellentiam, desperemus. Vale. IV Kal. Aprilis. 5 Iri semper ad mortem dum rediri etiam videatur. 1 A limine mortis te reversum audio, ad quod tamen, dictu mirum, redeundo festinas; melius dicerem: festinamus omnes quicunque vite huius iter ingressi sumus; festinamus, inquam, et nusquam subsistimus et dum quiescere videmur, currimus. Minus dixi; non currimus sed volamus; itaque iam procul abesse non possu
Abbreviated transcription (Latin):
ture miseria qmͣ msericordia cre¬
atoris. In hoc ipsum indas ĩfelre
incidit quando proiectis argen¬
teis in tempło abieus laqueo se
suspendit. qui et si multo ampli
peccasset qmͣ cami desperacio tñ
illi etiam solum obstitit ue mni¬
sencordiam inueniret. quaui si
a ep̃o peciisset inuenisset ut am¬
confessus est qui de peccato enus
gandebant. de suppliçio non cura¬
bant. Postremo mag̾ ut iommo
indetur desperacione xp̃m lesit
qm̃ perdicione. Memorandun
uult. uult autem omne quod uo¬
bis salutiferum nouit. hoc tiriua
fide constantiq fiducia tenẽdũ
est. Cessent manes et pauide cõ¬
iecture et religiose aures susur¬
ris demonum obstruantur. Ma¬
gnum fuerit propt̾ nes deũ suo
quodam mirabili amore uasci
manis int̾ necessitates miserias
qͣ uras unere. maximũ plusqm̃
nr̃o cõmum suo quodam ad uos
misencordi in se autem misera¬
bili uiore mori. Mira hec et inef¬
fabilia quedam diuim amioris

Expanded text:
ture miseria quam misericordia creture miseria quam misericordia creatoris. In hoc ipsum Iudas infelix incidit quando proiectis argenteis in templo, abiens laqueo se suspendit; qui etsi multo amplius peccasset quam Cain, desperatio tamen illi etiam sola obstitit ne misericordiam inveniret, quam si a Cristo petiisset, invenisset, ut Amconfessus est, qui de peccato eius gaudebant, de supplicio non curabant; postremo magis, ut Ieronimo videtur, desperatione Cristum lesit quam proditione: memorandum vult; vult autem omne quod nobis salutiferum novit: hoc firma fide constantique fidutia tenendum est. Cessent inanes et pavide coniecture, et religiose aures susurris demonum obstruantur; magnum fuerit propter nos Deum suo quodam mirabili more nasci; maius, inter necessitates miseriasque nostras vivere; maximum, plusquam nostro comuni, suo quodam ad nos misericordi, in se autem miserabili more mori. 21 Mira hec et ineffabilia quedam divini amoris
Abbreviated transcription (Latin):
tranquillior. multos laborare co¬
git ne lascuuant. piclitari ali¬
quos sunt ut corrigant᷑. N eminẽ
uult ꝑire. atq omina facit ne
peamus. Itaq pellenda procul
desperacio. abicienda duricies. er¬
uenda impietas. incredulitas
relinquenda. Quod enim nemo
sanus ignorat nichil nupossibi¬
le. nuo uec difficile aliqiid est
deo. Quodq uenio pius diftidit
nichil illi auduum uidetur qd̃
ad salutem sue pertineat create.
peruersi ingenii est suspicari a¬
mud et misereri ac pectata dilu̾e
uł nolle deui uel non posse. hinc
eur non de fonte alio desperaçio
nasci solet quoꝵ altero boius alt̾o
negatur ormpotens. uttaq blas¬
phenna est in spm̃ sauctum que
noq in hoc neq in futuro seculo
dimttitur. dui sũme potenti sũ¬
meq bono uł impotencia ulla uł
iuidia nr̃e salutis obicitur. In
qdͣ malum incidisse creditur ca¬
mi. ubi ait. maior est imquitas
mea qmͣ ut ueniam merear. N e¬
q enim maior esse poterat crea¬

Expanded text:
tranquillior; multos laborare cotranquillior; multos laborare cogit ne lasciviant, periclitari aliquos sinit ut corrigat, neminem vult perire atque omnia facit ne pereamus. Itaque pellenda procul desperatio, abicienda durities, exuenda impietas, incredulitas relinquenda; quod enim nemo sanus ignorat, nichil impossibile imo nec difficile aliquid est Deo; quodque nemo pius diffidit, nichil Illi arduum videtur quod ad salutem sue pertineat creature. 17 Perversi ingenii est suspicari aliud, et misereri ac peccata diluere vel nolle Deum vel non posse; hinc enim, non de fonte alio, desperatio nasci solet; quorum altero ‘bonus’, altero negatur ‘omnipotens’, utraque blasphemia est in Spiritum Sanctum, que neque in hoc neque in futuro seculo dimittitur, dum summe potenti summeque bono vel impotentia ulla vel invidia nostre salutis obicitur, 18 In quod malum incidisse creditur Cain ubi ait: «Maior est iniquitas mea quam ut veniam merear», neque enim maior esse poterat crea
Abbreviated transcription (Latin):
referri ab eo p̾sertini quem offẽ¬
disse caul indignum sit et qui se
tam facile possit ultisci. Credenda
tamen haud dubie est et agnoscẽ¬
da msericordia redemptoris quo¬
mam ut in eo libro quem profũ¬
dissime de u̾a religione fundatũ
edidit pater ait augustinus. Nõ
iam illa homnus sacro sancta
suscepcio et uirgnus partus ⁊ mors
filii dei pro uobis et resurrectio a
mortiuis et in celum ascensio.⁊
consessus ad dexteram patris ⁊
peccatorum abolicio et indicii di
tate creature crediuitur tũ et
salubris et pauor deuotus amꝑlet¬
tendus ato tenendus est quo¬
mam uere mirabilis in altis do¬
unnus. uere magnus et t̾ribilis
super omnes deos qui ii circuitu
enis sunt. uere t̾ribilis in ꝯsciliis
longaumus et multũ misericors
Idem dulcis et rectus douiiius
et qui legem dat deluquentib
ni uia. hanc legem scilicet ut ad
euu redeant et saluentur. erd
multa profecto ut nemo terribi¬
lior sic nemo misericordior nemo

Expanded text:
referri ab Eo presertim quem offenreferri ab Eo presertim quem offendisse tam indignum sit et qui se tam facile possit ulcisci; credenda tamen hauddubie est, et agnoscenda misericordia Redemptoris, quoniam, ut in eo libro quem profundissime De vera religione fundatum edidit, pater ait Augustinus, 14 «non iam illa hominis sacrosancta susceptio et Virginis partus et mors Filii Dei pro nobis et resurrectio a mortuis et in celum ascensio et consessus ad dexteram Patris et peccatorum abolitio et iudicii dietate creature, creduntur tantum salubris et pavor devotus amplectendus atque tenendus est, quoniam vere «mirabilis in altis Dominus», vere «magnus et terribilis super omnes qui in circuitu eius sunt», vere «terribilis in consiliis longanimis et multum misericors»e et verax»; idem «dulcis et rectus Dominus et qui legem dat delinquentibus in via», hanc legem scilicet ut ad eum redeant et salventur. 16 Quid multa? profecto ut nemo terribilior, sic nemo misericordior, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
est. Si potuisse illum te liberare
certus es. uoluisse quid duditas:
Quid credere hesitas. quod ⁊ ueces¬
sanium tibi est. et facile largiẽti
et sua dignissimũ maiestate. Qd
times: quid ualde desideras in am¬
num admuttere: insi quia ut di¬
xi et magnum gaudium mens
gis consolari nõ mnus credere cõ¬
uenit. tu iudignus. Ille benignus
tu peccator. Ille unsericors. agno¬
sce beueficum. amplect̾e grãm.
pelle suspiciones. longo siue fĩe
suplicio dignus eras. gloria tibi
nͥ remus eterna ꝓponitur. seuer
iudicem metuebas. pium patrẽ
inuenisti. Quomodo miseretur pr̃
filiorum miẜtus est doiimus ci¬
mentib se. non quia id nr̃a pec¬
cata m̾erentur. s quia ip̃e cogno¬
uit figmentum urmn et recorda¬
tus est quoniam pulius sumꝰ.
Non ergo tam peccatis urĩs irascitͤ
qmͣ fragilitati compatitur. et in¬
digentibus openi fert tanta res
est ut non facile credeuda pidecit᷑
pio malo bouuni pro offesa grãm

Expanded text:
est; si potuisse Illum te liberare est; si potuisse Illum te liberare certus es, voluisse quid dubitas? quid credere hesitas quod et necessarium tibi est et facile largienti et sua dignissimum maiestate? quid times quod valde desideras in animum admittere, nisi quia, ut dixi, et magnum gaudium mens gis consolari, non minus credere convenit. Tu indignus Ille benignus, tu peccator Ille misericors; agnosce benificium, amplectere gratiam, pelle suspitiones. Longo sine fine supplicio dignus eras: gloria tibi, nisi renuis, eterna proponitur; severum iudicem metuebas, pium patrem invenisti: 12 «Quomodo miseretur pater filiorum, misertus est Dominus timentibus se», non quia id nostra peccata mererentur, sed quia «Ipse cognovit figmentum nostrum et recordatus est quoniam pulvis sumus»; non ergo tam peccatis nostris irascitur quam fragilitati compatitur et indigentibus opem fert. 13 Tanta res est ut non facile credenda videatur, pro malo bonum, pro offensa gratiam