comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus. occasus. nemo admiratur. ꝓpterea quia cotidiefiuNt:
et eclrpsis solis mirantur. quiararo accidunt: etsolis
& lypsis magismirantur quã lunae ꝓpterecc quod hoce
cyebri oressunt. Docet ergo senatura uul gecri
etusitata re Non ex suscitacrinouitate etinsigni quodã
Negotio cõmoueri: Imitetur arsigitur naturã et quod
coc desiderat inueniet: quod ostendit sequatur¬
Nihilenimest quod aut natura extremũ inuenerit: autdoc¬
trina primum: sedrerum principia ab ingenio ꝓfecta sunt:¬
& exeius disciplina conparantur.magines igitur nos
in eo genere constituere oportebit: quod genus in memoria manere¬
diutissime potest:. Haecrese accidet siquã maxime
notecs similitudines constituemus. si non multas necuagas.
sed aliquid agentes imagines ponemus. Si egregiam
pulchritudinem: aut unicã turpitudinẽ eis adtribuemꝰ :
Sialiquas ex ornabimus. ut sicoronis. aut ueste purpurece
quonobis notatiorsit similitudo autsiquãrẽ deformabii¬

Expanded text:
sus, occasus nemo admiratur, propterea quia cottidie fiunt; at eclipsis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis magis mirantur quam lunae, propterea quod hae crebriores sunt. Docet ergo se natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio commoveri. Imitetur ars igitur naturam et, quod ea desiderat, id inveniat, quod ostendit, sequaturenim, quod aut natura extremum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab ingenio profecta sunt, exitus disciplina conparantur. CAPUT 37 Imagines igitur nos in eo genere constituere oportebit, quod genus in memoria diutissime potest haerere. Id accidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagines ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabi
Abbreviated transcription (Latin):
ex ornatione: ꝓpterea quodcum quacsitum est quido porteat
subicitur idnon ẽẽ factum. quare facillimefit ut ex augeatur
indignitas negotii ex eodem genere. ut ad nrãm quoq ꝑsonã

Expanded text:
exornatione, propterea quod, cum quaesitum est, quid oporteat, subicitur id non esse factum. Quare facillime fit, ut exaugeatur indignitas negotii. Ex eodem genere, ut ad nostram quoque persona
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Nam euitacre in argumentatione uitiũ ad monebit:
& ab aliis nonuitatãm commonere rep̃hendere docebit
Quomiaigitur ostendimꝰ ꝑfectã & plenã argum̃tationẽ.¬
ex quinq pastibus constare inuna quaq parte argum̃tationis
quacuitia uitanda sunt consideremus Utetipsi ab his
uitiis recedere: ac aduersariorum argumentationes hac p̃¬
ceptione inomnib pastibus temptacre. et ab aliqua parte

Expanded text:
ret. Nam et vitare in argumentatione vitium admonebit ret. Nam et vitare in argumentatione vitium admonebit et ab aliis non vitatum commode reprehendere docebit. Quoniam igitur ostendimus perfectam et plenam argumentationeex quinque partibus constare, in una quaque parte argumentationis quae vitia vitanda sunt consideremus, ut et ipsi ab his vitiis recedere, et adversariorum argumentationes hac praeceptione in omnibus partibus temptare et ab aliqua parte
Abbreviated transcription (Latin):
pastibus constat: sedec non semꝑ necesscest uti est tum conple¬
Xione super sedendum est: sires breuias est ut facile memoria
conp̃hendatur: est tũ exhornatio praeter mittenda est siparũ
locuples adamplificandum & exornandum resuidetur esse:
sinetbreuis erit argumentatio & res tenuis authum ilis. tũ &ex¬
ornatione & conplexione suꝑ sedendum est. Inomni argu¬
mentitione deduabus pastibus postremis haec quã exposui
ratio est habendaergo amplissima est argumentatio quinq¬
ꝑtita: breuissimaest triꝑtita mediocris sublata aut ex orna¬
tione aut conplex ione quadri pestitac
UO GENERASUNT UITIO SARŨ
argumentationum. Unum quod ab aduersario rep̃hen¬
di potest: idquod ꝑtinet ad causam. alterum quodtam & sinu¬
gatorium est. tamen non indiget reprehensione: Nisie xem
plũ subicero: intelligere dilucide᷑ poteris. Haec cognitio
uitiosarum argumentationum duplicem utilitatem ad fe¬

Expanded text:
partibus constat; sed ea non semper necesse est uti. Est cum conplepartibus constat; sed ea non semper necesse est uti. Est cum conplexione supersedendum est, si res brevis est, ut facile memoria conprehendatur; est cum exornatio praetermittenda est, si parum locuples ad amplificandum et exornandum res videtur esse. Sin et brevis erit argumentatio et res tenuis aut humilis, tum et exornatione et conplexione supersedendum est. In omni argumentatione de duabus partibus postremis haec, quam exposui, ratio est habenda. Ergo amplissima est argumentatio quinquepertita; brevissima est tripertita; mediocris sublata aut exornatione aut conplexione quadripertita. uo genera sunt vitiosarum argumentationum: unum, quod ab adversario reprehendi potest, id quod pertinet ad causam: alterum, quod tametsi nugatorium est, tamen non indiget reprepla subiecero, intellegere dilucide non poteris. Haec cognitio vitiosarum argumentationum duplicem utilitatem adfe
Abbreviated transcription (Latin):
acerrimam formidinem Nontemperasse. uirum fortissimũ:
integerrimum. inimicitiarum ꝑ sequentissimum. in iuria
lacessitum ira ex suscitatum. homo timidus. nocens conscius sui
peccati insidiosus. inimicũ in colomem eẽ noluit: quitandem
hocmirum uidebitur. Nam cum feras bestias uideamus
alacres & erectas uadere ut alteribestiae noceant non est incre¬
dibile putandum istius quoq animum. ferum. crudelem atq
inhumanum. cupide adinimic perniciem profectum.
Presestim cum in bestiis nullã neq bonã neq malam rationẽ
uideamus: inisto plurimas. & pe s sunmas rationes semper
fuisse intellegamus. COMPLE XIO
SIERGO POLLICITUS SUMME DATURŨ
causam qua inductus ulixes accesserit ad maleficium:
& si inimicitiarum acerrimam rationem & periculimctum interces¬
sisse demonstraui non est dubiũ qui confiteatur causam malefi¬
cii fuisse: ergo absolutissima est argumentatio: caquae exquinq

Expanded text:
acerrimam formidinem non temperasse? Virum fortissimum, acerrimam formidinem non temperasse? Virum fortissimum, integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum homo timidus, nocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praesertim cum in bestiis nullam neque bonam neque malam rationem videamus, in isto plurimas et pessumas rationes semper fuisse intellegamus. CAPUT 30 Si ergo pollicitus sum me daturum causam, qua inductus Ulixes accesserit ad maleficium, et si inimicitiarum acerrimam rationem et periculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium quin confiteatur causam maleficii fuisse.» Ergo absolutissima est argumentatio ea, quae ex quinque
Abbreviated transcription (Latin):
Conͣplexĩoest quae condudit breuiter colligens pastes argu¬
mentationis. Hisce igitur quinq pastibus ut absolutissi¬
me utamur: hoc modo tractauimus argumentationem̃.¬
AUSAMOSTENDEMUS ULAXI
fuisse:quare inter fecerit a iacen: RATIOt¬
uimicum enim acerrimũ demedio
tollere uolebat: a quo sibi non iniuria sũ mũ periculũ metu¬
UIDEBATILLO INCOLOMISEIN COLOME
non futurum: sperabat illius morte sesalutem sibi compa
dat. Ergo etinetus periculi hortabatur eum interimere a quo
supplicium uerebatur : Consuetudo peccandi maleficii susci¬
piendi remouebat dubitationem: exornatio. Omnesenim
cũminima peccata cũ causa suscipiunt: Tum uero illa quae
multo maxima sunt maleficia ali quocesto e molumento
inducti suscipere conantur: Simultos induxit inpeccatum
pecuniae spes. si conpluresse scelere. contaminarunt impe¬
rii cupiditate. simulti leue conpendium fraudemaxima cõ¬
mutecrunt. Cui mirum uidebitur istum amaleficio ꝓpt̃

Expanded text:
Conplexio est, quae concludit breviter, conligens partes argumentationis. Hisce igitur quinque partibus ut absolutissime utamur, hoc modo tractabimus argumentationemausam ostendemus Ulixi fuisse, quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metudebat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conpardat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur; ‹et› consuetudo peccandi maleficii suscipiendi removebat dubitationem. CAPUT 29 Omnes enim cum minima peccata cum causa suscipiunt, tum vero illa, quae multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendium fraude maxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio propter
Abbreviated transcription (Latin):
quomodoladas autbouis cumsi sonius cursitecrint.
Sicisticum in astis curriculum descender. illos qui in eo. qđ̃:
asti ficiielaborent adiciunt facere inmodeste:psialiquẽ
antiquũ oratorem aut poetcem laudant autscripturã: sicut
instudium rethoricȩ ꝓdirenon audent: Nonausim dicere :

Expanded text:
quomodo Ladas aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetoricae prodire non audeant. CAPUT 5
Abbreviated transcription (Latin):
autincontrariis potius reb quã in his uirtus constocre quae
ostendantur. Item si quo pacto poterimus. quã is qui
contradic& iustitiam uocabit nos de monstrabimus igna¬
uiam eẽ & inestiam. ac prauam liberalitatem:. Quam pru¬
dentiam appellarit : ineptam . & garrulam. etodiosam
scientiam eẽ dicemus Quam ille modestiam dicet ẽẽ:
cam nos in estiam. & dissolutam Neglegentiã eẽ dicemus:
quã ille fortitudinẽ nominarit: cam nos gladiatoriã
etinconsideratam appellabimus temeritatem.
Laudabileest: quod conficit honestam. & praesentẽ & con¬
sequentem cõmemorationem: hoc non eo modo separa
honestates cõmemorationem daresoleant: Sed quam¬
quã ex recto laudabile nascitur: tamen indicendo
scor sum tractandum est hocabillo: Neq enim solum laudis cau¬
sa recta sequi conuenit: sed silaus consequitur. placatur recti

Expanded text:
aut in contrariis potius rebus quam in his virtus constare, quae aut in contrariis potius rebus quam in his virtus constare, quae ostendantur. Item, si quo pacto poterimus, quam is, qui contra dicet, iustitiam vocabit, nos demonstrabimus ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gladiatoriam et inconsideratam appellabimus temeritatem. CAPUT 7 Laudabile est, quod conficit honestam et praesentem et consequentem commemorationem. Hoc nos eo separavimus honestatis commemorationem dare ‹non› soleant; sed quamquam ex recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum est hoc ab illo: neque enim solum laudis causa rectum sequi convenit, sed si laus consequitur, duplicatur rect
Abbreviated transcription (Latin):
magnas etcelsas sequi & appeti oportere. etitem res hu¬
miles ctindignas uiris fortib ueluiros fortes propterea
contemnere oportere. Necidoneces dignitate sua iudica¬
re. Item abnullare honesta periculi autlaboris mag¬
nitudine deduci oportere : antiquiorem morem turpitu¬
dine habereͥ inpullo dolore cogi ut ab officio recedatur.
Nulliłs ꝓrei ueritate metuere̾ inimicitias. quod lib&
propatria parentib hospitib amicis. his reb quasius¬
titia colere cogit adire periculum. & quẽ libet sus cipere
laborem : modestiae pastib: utemur: Sinimias libidines. ho¬
nores pecuniae. similium rerum uituperabimus. siunã quãq
rem certonaturae termino definiemus. siquo adcuiq satis
sit ostendemus nimium ꝓgredi dissua debimus modum
nuentur. quae su prademonstraui : Nam nemoerit
quicenseat auiftute recedendum. Uerum aut res non eius¬
modidicatur eẽ utuistutem possimus egregiam experiri:

Expanded text:
magnas et celsas sequi et appeti oportere; et item res humagnas et celsas sequi et appeti oportere; et item res humiles et indignas viris fortibus  vel viros fortes propterea contemnere oportere nec idoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicitias; quodlibet pro patria, parentibus, hospitibus, amicis, iis rebus, quas iustitia colere cogit, adire periculum et quemlibet suscipere laborem. Modestiae partibus utemur, si nimias libidines honoris, pecuniae, similium rerum vituperabimus; si unam quamque rem certo naturae termino definiemus; si quoad cuique satis sit, ostendemus, nimium progredi dissuadebimus, modum nuentur quae supra demonstravi. Nam nemo erit, qui censeat a virtute recedendum; verum aut res non eiusmodi dicatur esse, ut virtutem possimus egregiam experiri,
Abbreviated transcription (Latin):
cum misereri dicemus oportere. Si ostendemus in
merentib gratiam referri conuenire. side monstrabimꝰ
ulcisci male meritos oportere: si fidem magnopere censebimꝰ
conseruandam. Sileges etmaiores ciuitatis aegregiae dicemus
oportere seruari. si soci&ates atq amicitias studiosae dicemꝰ
coliconuenire. si quodius inparentis deos. patriam natura
conparauit. id religiose colendum de monstrabimus: Si hos¬
pitia clientelas cognꝰtiones ad finitates caste colenda ẽe
dicemus: sinecpraecio. Nec gratia. nec periculo. Necsimul¬
tate. auia recta ostendemũs deduci oportere. sidicemus
in omnibus aequabileius statui conuenire. Hisatq hu¬
ius modi pastibus iustitiae. siquam rem incontione autin
consilio faciendam censebimus iustẽe eẽ ostendemus. con¬
trariis inustecm: itafiet utidem locis et ad suadendum
& ad dissuadendum simus conparati. S infortitudinis
retinendae causa faciundum eẽ dicemus: ostendemus res

Expanded text:
cium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene cium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire; si demonstrabimus ulcisci male meritos oportere; si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a via recta ostendemus deduci oportere; si dicemus in omnibus aequabile ius statui convenire. His atque huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in consilio faciendam censebimus, iustam esse ostendemus, contrariis iniustam. Ita fiet, ut isdem locis et ad suadendum et ad dissuadendum simus conparati. CAPUT 5 Sin fortitudinis retinendae causa faciendum esse dicemus, ostendemus res
Abbreviated transcription (Latin):
potest dilectum habere malorum & bonorum: Di citur
item prudentia scientia cuiusdam artificii: & appellatur
prudentia rerũmultarum memoria. etusus compluriũ
Negotiorum: Iustitiaest aequitas. ius unicuiq rei tribu¬
ens. ꝓdignitate cuiusqF. ortitudoest rerũ magnarum
ad petitio: etrerũ humiliũ contẽptio. & laboris cũ utilitatis
ratione ꝑ pessio. Modestia est: in animo continens mode¬
ratio cupiditatum. Srudentiae pastib utemur indicendo :
si cõmoda cũ in cõmodis conferemus cum alterũ sequi. uitccre
alterum cohortemur: autsiqua inre cohortabimur aliquid.
cuius rei aliquã disciplinam scientiam poterimus habere.
quomodo aut qua quidq ratione fieri oporteat. Ntsi
suadebimus quippiã cuius rei geste aut prae sentem aut au¬
ditecm memoriam poterimus habere: qua in refacile
id quod uelimus exemplo allato persuadere possumus
Iustitiae pastib utemur: si aut innocentiam aut suppli¬

Expanded text:
potest dilectum habere bonorum et malorum. Dicitur potest dilectum habere bonorum et malorum. Dicitur item prudentia scientia cuiusdam artificii: item appellatur prudentia rerum multarum memoria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens pro dignitate cuiusque. Fortitudo est rerum magnarum adpetitio et rerum humilium contemptio et laboris cum utilitatis ratione perpessio. Modestia est in animo continens moderatio cupiditatem. CAPUT 4 Prudentiae partibus utemur in dicendo, si commoda cum incommodis conferemus, cum alterum sequi, vitare alterum cohortemur; aut si qua in re cohortabimur aliquid, cuius rei aliquam disciplinam scientiam poterimus habere, quo modo aut qua quidque ratione fieri oporteat; aut si suadebimus quippiam, cuius rei gestae aut praesentem aut auditam memoriam poterimus habere: qua in re facile id, quod velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitiae partibus utemur, si aut innocentium aut suppli
Abbreviated transcription (Latin):
confici& deliberationem: in his ex ipsa causa ernt adaugen¬
dicent: finem sibi conueniet utilitatis ꝓponere: utomnis
eorundem totius orationis ratio conferatur: Ntlitas in
duas pastes: in ciuili consultatione diuiditur Tutã honestã
Tutacest. quae conficit instantis autton sequentis periculi
uitationem : qualib& ratione. Haectribuitur inuim
& dolum: quorum alterum separatim. aut utrũq sumemus
coniunctae : uis decernitur: ꝑ exercitus. classes arma torm̃ta
reuocationes hominum. & alias huiusmodires. Dolus
consumitur: in pecunia. pollicitatione. dissimulatione. ma¬
turatione. mentione. & ceteris rebus dequib: magisidoneo
tempore loquemur. si quando deremilitari. autde adminis
in rectum & laudabile: Rectum est: quod cũ uistute & of¬
ficiofit: Iil diuiditur : in prudentiã iustitiã fortitudin ẽ
modestiam. Prudentia est calliditees: quaeratione quadã

Expanded text:
conficiet deliberationem, in his ea ipsa causa erit adaugenconficiet deliberationem, in his ea ipsa causa erit adaugendicent, finem sibi conveniet utilitatis proponere, ut omnis eorum ad eam totius orationis ratio conferatur. Utilitas in duas partes in civili consultatione dividitur: tutam, honestam. Tuta est, quae conficit instantis aut consequentis periculi vitationem qualibet ratione. Haec tribuitur in vim et dolum, quorum ‹aut› alterum separatim aut utrumque sumemus coniuncte. Vis decernitur per exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum et alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitatione, dissimulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de adminisin rectum et laudabile. Rectum est, quod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae ratione quadam
Abbreviated transcription (Latin):
modi utqui potissimũ faciendũ sit consideretur: utrũ potius.:
hoc modo: Kastccgo tollenda: anrelinquenda uideatur:
qui potissimum hoc pacto: ut silannibal consulat cũ exittclia
Kartecginem arcersitur. aninitalia remancat. andomũ
redeat. an in aegr ꝑtum ꝓfectus occupet alexandriam
Item deliberationes pastim ipsȩ ꝓpterse consultandaesun
utsi deliberet senatus captiuos ab hostib redimat. annon:
pastim ꝓpter aliquam extrancam causam ueniunt in deli¬
berationem et consultationem ut sideliberet senatus bello
itcclico: soluat nelegib scipionem uteum liccat antetempꝰ
consulem ficri : ꝓartim & ꝓpter sesunt deliberandae & ma¬
gis ꝓpt̃ extraneã causam ueniunt in consultationem: utsi
deliberet senatus bello italico socusciuitatem det annoN
Inquib causis reinatura faciet deliberationem : Omnis
oratio adipsam rem accõmodabitur: in quibus extranea

Expanded text:
smodi, ut, quid potissimum faciendum sit, consideretur. Utrum potius, smodi, ut, quid potissimum faciendum sit, consideretur. Utrum potius, hoc modo: Kartago tollenda an relinquenda videatur. Quid potissimum, hoc pacto: ut si Hannibal consultet, quom ex Italia Kartaginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item deliberationes partim ipsae propter se consultandae sunt, ut si deliberet senatus, captivos ab hostibus redimat, an non; partim propter aliquam extraneam causam veniunt in deliberationem et consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, solvatne legibus Scipionem, ut eum liceat ante tempus consulem fieri; partim et propter se sunt deliberandae et magis propter extraneam causam veniunt in consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, sociis civitatem det, an non. In quibus causis rei natura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adcommodabitur; in quibus extranea causa
Abbreviated transcription (Latin):
DOM UẼ IUDICIALEM CAUSAM QuE¬
ad modum conueniret. inuentionem rerũ ad cõmoda¬
rssatis ab undanter arbitror superiorib libris demonstra¬
tum Nunc earum rationem rerũ inueniendarũ quaeꝑti¬
nebant ad causas deliberatiuas inhunclibrum transtulimꝰ:
ut omnis inueniundi ꝑscriptio tibi quã primũ ꝑsolueretur
Reliquae quattuor pasteserant astificui: detrib partibus
in hoclibro dictum est: Dispositione: ꝑnuntiatione memoria
Deelocutione quia plura dicenda uidebantur: in quasto li¬
bro conscribere maluimus: Quẽ ut arbitror tibi librum cele¬
riter absolutũmittemus:: Nequid tibi raetoricę astis de eẽ
possit: Interea primaquaeq et nobi scũ uoles et interdũ
sine nobis legendo consequere: Nequid in pediare. quin ad
hanc utilitatem parit̃ nobiscũ ꝓ gredipossis Nunc tu fac
attentũ te praebeas. nos pro ficisci adinstituta ꝑgemus
ELABERATIONES PARTĨUSUNT EIUS¬
modi. ut quaeratur utrum potius faciendũ sit partim ei¬

Expanded text:
omnem iudicialem causam quaemadmodum conveniret inventionem rerum adcommodari, satis abundanter arbitror superioribus libris demonstratum. Nunc earum rationem rerum inveniendarum, quae pertinebant ad causas deliberativas ‹et demonstrativas,› in hunc librum transtulimus, ut omnis inveniundi praeceptio tibi quam primum persolveretur. Reliquae quattuor partes erant artificii. De tribus partibus in hoc libro dictum est: dispositione, pronuntiatione, memoria. De elocutione, quia plura dicenda videbantur, in quarto libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittemus, ne quid tibi rhetoricae artis deesse possit. Interea prima quaeque et nobiscum, ‹cum› voles, et interdum sine nobis legendo consequere, ne quid inpediare, quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. Nunc tu fac attentum te praebeas: nos proficisci ad instituta pergemus. berationes partim sunt eiusmodi, ut quaeratur, utrum potius faciendum sit; partim eiu
Abbreviated transcription (Latin):
ram cõmiserationem: breuem eẽ oportet. Nihil enim lacri¬
ma citius arescit: ferelocos obscurissimos totius astificii trac¬
tauimus in hoc libro: qua ꝓpter huic uolumini modus hic sit
Reli quas p̾ceptiones quo ad uidebitur int̃ciũ librũ trans¬
feremus. Haec sicut conquisite conscripsimꝰ: ite ut dili¬
genter et nobis. et nos industriae fructus extua conscientia
capiemus. & tute nram diligentiã laudabis. tuasꝑceptione
la& abere. Tuscientior eris p̃ceptorũ astificũ nos alacriores
ad periclum ꝑsoluendũ. Uerũ haec futura satisscio. Teenĩ
ñ ignoro : Nos deinceps ad c&era praecepta transeamꝰ. Ut quod
libentissimae faciemꝰ tuac rectissimae uoluntatis morꝑgeram

Expanded text:
rum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrirum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quapropter huic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus. Haec si, ut conquisite conscripsimus, ita tu diligenter et nobiscum et sine nobis considerabis, et nos industriae fructus ex tua conscientia capiemus, et tute nostram diligentiam laudabis, tua perceptione laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Verum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod libentissime faciamus, tuae rectissime voluntati morem geram
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquẽ om̃a quac in negotio gerundo acti sunt: quaeque
rem consequi solent expungemus acriter & criminos e¬
& diligenter ut agires & gerinegotium uideatur. rerum
consequentiũ enumeratione
ISERICORDIA CÕMOUEBITUR
auditorib: squariã fortunarũ cõmutationẽ dicemus
si quaenobis futura sint nisi causam obtinuerimus enume¬
rabimus & ostendemus. si supplicabimus. et nos sub eorum
quorũ miscricordiam captabimus potestactem subiciemus.
siquid nr̃is parentibus liberis ceteris necessariscasurum sit
ꝓpter nr̃as calamitates aperiemus. etsimul ostendemus
illorum nossollicitudine & miseria ñ nr̃is in cõmodisdolere
sideclem̃tia humanitate. misericordia nr̃a. qua in alios
usi sumus aperiemus. sinos semꝑ aut diu in malis fuisse
ostendemus. sinrm fatum aut fortunã conqueremur. Si ani¬
mũnrm̃ fortem. patientem in cõmodorum ostendemꝰ : futu¬

Expanded text:
per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque rem consequi solent, exputamus acriter et criminose et diligenter, ut agi res et geri negotium videatur rerum consequentium enumeratione. isericordia commovebitur auditoribus, si variam fortunarum commutationem dicemus:si, quae nobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus et ostendemus: si supplicabimus et nos sub eorum, quorum misericordiam captabimus, potestatem subiciemus: si, quid nostris parentibus, liberis, ceteris necessariis casurum sit propter nostras calamitates, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis dolere: si de clementia, humanitate, misericordia nostra, qua in alios usi sumus, aperiemus: si nos semper aut diu in malis fuisse ostendemus: si nostrum fatum aut fortunam conqueremur: si animum nostrum fortem, patientem incommodorum ostendemus futu
Abbreviated transcription (Latin):
autierram. tum iudicium corrigere possit. quo in loco non in¬
cõmodumerit uticeterarum rerum conparatione: u tostenda mus
alias resposse aut uetustate sedari aut consilio corrigihuius
rei autlaeniendae aut corrigendae nullam rem adiumento
futuram. Sextus est locus cũ ostendemus & consulto
factum etdicimus uoluntecrio facinori nullam excusationẽ
in prudentiae. etiustam dep̃cationem paratãẽ: Septimus lo¬
cusest quo ostendemus taetrum facinus crudele. nefarium
trrannicũ cẽ. quod genus iniuriaꝵ. autearum rerum aliquid
quarum rerum causabella suscipiuntur. et cum hostibus
deuita dimicatur. Oetauus locus est: quo ostendemus
Non uulgare sed singulare cẽ maleficium. spurcũ nefariũ
cum dicemus m aius eẽ maleficium stuprare ingenuum
quã sacrum laedere: quod alterum ꝓpt̃ acgestatem. alterũ
ꝓpter imperantem suꝑbiã fiat. Decimus locus est

Expanded text:
aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non inaut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendae nullam rem adiumento futuram. CAPUT 49 Sextus est locus, quom ostendimus et consulto factum, et dicimus voluntario facinori nullam ‹esse› excusationem, inprudentiae et iustam deprecationem paratam. Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod genus iniuria mulierum, aut earum rerum aliquid, quarum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, cum dicemus maius esse maleficium stuprare ingenuum quam sacrum legere quod alterum propter egestatem, alterum propter intemperantem superbiam fiat. Decimus locus est,
Abbreviated transcription (Latin):
rib: nr̃is. regibus. ciuitatib Nationibus. hominibus sapien¬
tissimis senatui. item maximae quomodo dehis rebus legi¬
bus s anctum sit Secundus locus est: consideramus illę
res dequibus criminamur ad quos ꝑtincant. utrũ ad omnes
quod a trocissimum est. an ad superiores quod genus hisunt
aquib auctoritatis locus cõmunis sumitur: Apad pares
hocest in hisdem pastibus animi corporis fortunarum positis
an ad inferiores qui his omnib rebus ante celluntur. Testius
locusest quo ꝑ contamur quid sit euenturum siomnib: idem
concedatur: eteare neglecta ostendemus quid periculorum
atq in cõmodorum consequatur. Quartus locus est quode¬
monstratur si huic sit re missum. multos alacriores ad male¬
ficia futuros. quod adhuc ex pectatio iudicii remoratur
Quintus locus est: cum ostendemus sisententia aliter
iudicatum sit. Nullam rem facere quae non cõmodũ erit

Expanded text:
ribus nostris, regibus, civitatibus, nationibus, hominibus sapienribus nostris, regibus, civitatibus, nationibus, hominibus sapientissimis, senatui; item maxime, quo modo de his rebus legibus sanctum sit. Secundus locus est, ‹cum› consideramus, illae res, de quibus criminamur, ad quos pertineant: utrum ad omnes, quod atrocissimum est; an ad superiores, quod genus ii sunt, a quibus auctoritatis locus communis sumitur; an ad pares, hoc est, in isdem partibus animi, corporis, fortunarum positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi
Abbreviated transcription (Latin):
argumentationem in conclusione tnumeratioest :¬
ꝑ quã colligimus & cõmonemus quib dereb uerba ficeremꝰ
breuiter. ut renouetur non redintegretur oratio: etordine
ut quicquid erit dictũ referemus ut auditor si memoriae
mandauerit. adidem quod ipse meminerit reducatur
Item curandum est neu̾t ab ex ordio autͣnarratione repẽta¬
tur orationis enumeratio ficta enim etdeditr opera compa¬
ratec oratio uidebatur eẽ. astifici significandi ingenii
uenditandi. memoriae ostendendae causa. qua ꝓpter
in itium enumerationis sumendum est adiuisione
D eͥordine breuit̃ exponendae ressunt quaetractatae¬
erunt in confirmatione & confutatione¬
MPLIFICATPO EST QUAE PERLOCŨ COMUNẼ
instigationis auditorum causa sumitur. loci cõmunes
ex decem praeceptis cõmodis. sumentur: ad augendi crimi¬
nis causam. Primus locus sumitur ab auctoritate. cũ me¬
moria: cum quante curę cares fuerit disimmortalib amato¬

Expanded text:
argumentationem, in conclusione. Enumeratio est, per quam colligimus et commonemus, quibus de rebus verba fecerimus, breviter, ut renovetur, non redintegretur oratio: et ordine, ut quicquid erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi, memoriae ostendendae causa. Quapropter initium enumerationis sumendum est a divisione. Deinde ordine breviter exponendae res sunt, quae tractataeerunt in confirmatione et confutationeest res, quae per locum communem instigationis auditorum causa sumitur. Loci communis ex decem praeceptis commodissume sumentur adaugendi criminis causa. CAPUT 48 Primus locus sumitur ab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae ea res fuerit diis inmortalibus aut maio
Abbreviated transcription (Latin):
parua manũ tum ꝓderemus: castra relinquerem: atobsidebam
uitã militum neglegerem : at eos uidebar ea accepisse condicio¬
ne. ut eos quo adpossem in columes patriae & parentib conser¬
uarem: hostiũ conditionẽ repudiarẽ: Atsalus antiqui orest
militum : quam inpedim̃torũ eius modi consequuntur identidẽ

Expanded text:
produceremus.› Castra relinquerem? At obsidebamur. Vitam militum neglegerem? At eos videbar ea accepisse condicione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium condicionem repudiarem? At salus antiquior est militum quam inpedimentorum.» Eiusmodi consequntur identide
Abbreviated transcription (Latin):
uerum dixerit Numquam eum sibi incontionib a menditio tempe¬
raturum Item: quos ex collib deiccimus cum his incampometuimꝰ
dimicare : q̃uicum plures erant pacis nobis ex ȩon poterant . hipost

Expanded text:
erum dixerit numquam, eum sibi in contionibus a mendacio temperaturum?» Item: «Quos ex collibus deiecimus, cum his in campo metuimus dimicare? Qui cum plures erant, paris nobis esse non poterant, hi, post
Abbreviated transcription (Latin):
auditus. autdeniq Numquid aliquo sensu ꝑceptum sit aspec¬
tu auditu. tactu odore gustatu. Nam quiuis horam sensus po

Expanded text:
auditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus po
Abbreviated transcription (Latin):
nequid in sit amari: Itemꝰ ueniã ad uos. simihi senatus dec
ueniam. In his quattuor genenb ex ornationum quae adhuc
ꝓpositie sunt non inopia uerborum fit ut adidem uerbũ rede¬
atur saepius sed inest festiuitas quaefacilius aurib diudicari.
qua uerbis demonstrari potest. CONTENTIOCRAUISO
ONTENTIOIST CŨEXCONOAMUIS REDUSORATIO
conficitur hocpacto hab& ad sentatio ucunda principia:
cademexitus amarissimos ad fert: Itemꝰ inimicis te placabi¬
lem amicis in ex orabilem prebes: Itemꝰ inotio tumultuaris.
intumultues otiosus inrefrigidissima cales inferuentissima
frigescito : Cuo pus est clamas tibiloqui conuenit obtumescis
ades ab esseuis.: ab es. reuesticupqs. in ꝑacebellum quaeritas inbello
pacem desideras ncontione delistute loqueris. in prodio praeig

Expanded text:
ne quid insit amari.» Item: «Veniam ad vos, si mihi senatus det veniam.» In his quattuor generibus exornationum, quae adhuc propositae sunt, non inopia verborum fit, ut ad idem verbum redeatur saepius; sed inest festivitas, quae facilius auribus diiudicari quam verbis demonstrari potest. Contentio est, cum ex contrariis rebus oratio conficitur, hoc pacto: «Habet adsentatio iucunda principia, eadem exitus amarissimos adfert.» Item: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» Item: «In otio tumultuaris; in tumultu es otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est, clamas; ubi loqui convenit, obmutescis; ades, abesse vis; abes, reverti cupis; in pace bellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virtute loqueris, in proelio prae ig
Abbreviated transcription (Latin):
curam reddunt orationem hec consequenda ae con¬
forma exa& ate nuꝑ alienȩ dominolo pluradicere: psirnli¬
tudi em cũ aliquares similiallata Nihil amplius dicimus.
sede xecc significin.s qid sentiamus. hac modo: I. loli
interdum & dignits siurite in qui icam taato ore.
ipsõ auditorem suspicai. BREUITAS.
PREUITASEST RES IPSISTANTŨ MODO UERBIS
Necessari is ex pedita hoc modo: lemnum praetri:
cepit inde thabii p̃sidiũ reliquit. post urbemui ia
modo consul quodam᷑ isdeinde pri et iuitats

Expanded text:
curam reddunt orationem, item haec consequenda, quae concuram reddunt orationem, item haec consequenda, quae conforma et aetate nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum aliqua re simili allata nihil amplius dicimus, sed ex ea significamus, quid sentiamus, hoc modo: «Noli, interdum et dignitatis; sinit enim quiddam tacito oratore ipsum auditorem suspicari. CAPUT 68 Brevitas est res ipsis tantummodo verbis necessariis expedita, hoc modo: «Lemnum praeteriens cepit, inde Thasi praesidium reliquit, post urbem Viminacium «Modo consul quondam, is deinde primus erat
Abbreviated transcription (Latin):
lucius illebrutus reuiuescat. ethic ante pedes urõs ad sit. si non
hacutatur oratione: ẽgoreges cicciuos trrannos introducitis
ego libestatem quaenonerat peperi uos pastam seruare non
uultis: ego capitis me periculo patriam liberauiuos liberi
plurimum inamplificationis pastib & conmiscratione¬
SICNIFICATIO ESTRES QUAEPLUS IN SUSPI¬
tione relinquit quã positũ ÷ in oratione⁊ eccfit ꝑ exuperati¬
onem. ambiguum consequertsa. abscisionẽ si militudinem
Per exuperaitionem cũplus: dictũ quã patitur ueritas au¬
gendȩ suspicionis causa sit hic d&anto pa. nio. tamcito.
testoem quisibi p&at ignem nonreliquit. Perambiguum.
cum uerbum potest in duces pluresue sententias accipi.
Sed accipitur in eam pastem quãuubas quidix̃. Utde eo
sidica: q imultec heraditre: acier.. Pro picctu qui plu¬
rimum cernis ambigud. quẽ a n ꝯdum uitanda sunt qua eobs¬

Expanded text:
Lucius ille Brutus revivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non Lucius ille Brutus revivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non hac utatur oratione: «Ego reges eieci, vos tyrannos introducitis; ego libertatem, quae non erat, peperi, vos partam servare non vultis; ego capitis mei periculo patriam liberavi, vos liberi plurimum in amplificationis partibus et conmiserationeSignificatio est res, quae plus in suspicione relinquit, quam positum est in oratione. Ea fit per exsuperationem, ambiguum, consequentiam, abscisionem, similitudinem. Per exsuperationem, cum plus est dictum, quam patitur veritas, augendae suspicionis causa, sic: «Hic de tanto patrimonio tam cito testam, qui sibi petat ignem, non reliquit.» Per ambiguum, cum verbum potest in duas pluresve sententias accipi, sed accipitur ‹tamen› in eam partem, quam vult is, qui dixit; ut de eo si dicas, qui multas hereditates adierit: «Prospice tu, qui plurimum cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, quae obs
Abbreviated transcription (Latin):
dato eẽ unicuiq sermones ad dignitatem ac cõmodati
id quod o portet ingenere conseruare: sunt item sermocina¬
tiones consequentes hocgenus: Nam quid putamus illos
dicturos si hoc iudicaritis: Nonne omnes hac utentur
oratione: deinde subicere sermonem. CONFΟR MΑΙ Io¬
ONFORMATIOESTMALIS QUAQUAE
ponadest ꝑsona confingitur quasi ad sit. auteũ pes
mutec autinformis fit doquens. etfor mei & oritio adtri¬
buitur ad dignitatem ac cõmodata. aut actio qua edam.
hoc pacto quod sinunc haccurbs inuictissima uocem mittat
Non hoc pacto loquatur : ego illa plurimis tropcis ornata.
trium phis ditata cestissimis. darissimis locupletata uictorus.
Nuncuris seditionib ociues uexorꝰ quãdolis malitiosa Kar¬
tecgo. uirib ꝓbatac num mantia. disciplinis crudita corin¬
thus labefactare non potuit eam patimini Nunc ab homun¬
culis deterrumis proteri atq conculcari. Itemꝰ quod sinunc

Expanded text:
datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodatos; datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodatos; id quod oportet in ‹hoc› genere conservare. Sunt item sermocinationes consequentes hoc genus: «Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes hac utentur oratione?» deinde subicere sermonem. CAPUT 66 Conformatio est, cum aliqua, quae non adest, persona confingitur quasi adsit, aut cum res muta aut informis fit eloquens, et forma ei et oratio adtribuitur ad dignitatem adcommodata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc haec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potuit, eam patimini nunc ab homunculis deterrumis proteri atque conculcari?»« Item: «Quodsi nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Horat se xtincui. ferma suet fortunã nos quoq
ribus meis opplorare desinitis: Non abibitillenuntiatur
uinterea uenisse. Factum est etclamore maximo. mortem
iiieri. Quodsimul ut audiuit heus inquit gorgiaepedis¬
sequ s pucrorum absconde pueros. defende facut in columis sit
audax̃ muix nea tibiuitã ademit : Exple mcas inimicitiuas
& iracundiam saturatuo sanguine illecum magno spũ uerba
inquit. neplane uictus essem: Nunc uideo tu mecum conten¬
dere Nonuis. ubi supurari turpissimum & superare pul¬
cherrimum est: Int̾ficere uis. occides equidem sed uictus
non peribo: sstinextremo uitȩ tempore & sententias elo¬
queris. nͦq eiquem uides dominari uissupplicare. Tum
mulier: immo iste quidem rogat & supplicat. sed tu quaeso
ux orloqui. quae medigna non sint: tace etquaecurandas
illenescio quidincipienti dicere. quod dignum uidelic& illius
uistute e&. gladium in latere defixit: puto in hoc exemplo

Expanded text:
re extinctos, fer mansuete fortunam: nos quoque ribus meis opplorare desinitis? Non abibit.» Illi nuntiatur interea venisse istum et clamore maximo mortem minari. Quod simul ut audivit: «Heus», inquit, «Gorgia pediseque puerorum, absconde pueros, defende, fac, ut incolumis ‹ad«audax? Non vox mea tibi vitam ademit? Exple meas inimicitias et iracundiam satura tuo sanguine.» Ille cum magno spiritu verba: «‹Metuebam›», inquit, «ne plane victus essem. Nunc video: iure mecum contendere non vis, ubi superarei turpissimum et superare pulcherrimum est: interficere vis. Occidar equidem, sed victus non peribo.» «Ut in extremo vitae tempore etiam sententias eloqueris ! Numquam ei, quem vides dominari, vis supplicare?» Tum mulier: «Immo iste quidem rogat et supplicat: sed tu, quaeso, «uxor, loqui, quae me digna non sint? Tace et quae curanda sunt, illi nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in hoc exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
mur. in rupit inaedes subito. Deide magnauoce. ubi est
iste beatus inquit aedium dõs quin mihi praesto fuit: quid
tacetis. hic aliomnes stupidi timore obmutuerunt uxor illius
infelicissim: cũ maximo flet. stiu pedes abieat sese

Expanded text:
cuntur. Inrupit in aedes subito, deinde magna voce: «Ubi est cuntur. Inrupit in aedes subito, deinde magna voce: «Ubi est iste beatus», inquit, «aedium dominus? Quin mihi praesto fuit? Quid tacetis?» Hic ali omnes stupidi timore obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi cum maximo fletu ad istius pedes abiecit sese
Abbreviated transcription (Latin):
Tam & si hospites habeo . tamen utatur lic&. nossamis
delectabimur. Quidego quaedeinde efficiat parema
eius modi est hominis natura. ut quaesingulis dieb efficiat.
gloria atq ostentatione. ea uix annuo sermone enarrape
possim Huius modi notationes. quaedescribunt quod con¬
sentaneũ sit upius cuiusq naturę. uehem̃ter habent
magnam delectationem. Totam enim naturã cuius piã ponun
ante oculo:. autgloriosi ut nos exempli causa coeperamus. aut
inuid ut .di. aut auori. imbitiosi. amatoris luxdriosi.
furgͥi  inlato .i:. Teniq cuius uisstudium ꝓtrahipo¬
test im aium. talinotatione. SERMO CANATIO
ERMOCINATIOEST. CUALUI PERSONAE SER MO
ađ tribuitur. etisexponitur cũ ratione dignitatis. hoc pac¬
to, cũ ilitib urbs reduindaret. & omnes timore oppressido¬
nii ut ne in. tur uenit iste cum sago gladio succinctus.
te ens÷ ulum: madulescentes homines simili ornatu subse¬

Expanded text:
Tametsi hospites habeo, tamen utatur licet, nos Samis Tametsi hospites habeo, tamen utatur licet, nos Samis delectabimur.» Quid ego, quae deinde efficiat, narem? Eiusmodi est hominis natura, ut quae singulis diebus efficiat gloria atque ostentatione, ea vix annuo sermone enarrare possim.» CAPUT 65 Huiusmodi notationes, quae describunt, quod consentaneum sit unius cuiusque naturae, vehementer habemagnam delectationem: totam enim naturam cuiuspiam ponunt ante oculos, aut gloriosi, ut nos exempli causa coeperamus, aut invidi aut tumidi aut avari, ambitiosi, amatoris, luxuriosi, furis, quadruplatoris; denique cuiusvis studium protrahi potest in medium tali notatione. Sermocinatio est, cum alicui personae sermo adtribuitur et is exponitur cum ratione dignitatis, hoc pacto: «Cum militibus urbs redundaret et omnes timore obpressi domi continerentur, venit iste cum sago, gladio succinctus, tenens iaculum; III adulescentes hominem simili ornatu subse
Abbreviated transcription (Latin):
spicitur autẽ quoderat ex positum. ut sitriclinium stratum
ꝓbat accedit seruulus dicit homini clãre dominũ iãuenturũ
siuelit exire. Itane inquit: eamus hospitis. frater uenit
ex falerno. ego illi obuiam ꝑgãuos hucdecum a uenitote
Hispites discedunt. istese raptim domũ suã coniecit. Decima
quoiusserat ueniunt. quaerunt hunc. reperiunt domus
cui asit. indiuersorium derisi conferunt sese. Uident
hominẽ postersdie. Narrant. expostulant. accusant:¬
Contra ualitudinẽ suam ad noetẽ multã expectcsse :¬
annioni puero negotiũ dederat. utuasa uestimentec pue¬
ros rogaret. Seruulos nõimurbanos. satis strenue & c̃anne
conparat. Iste hospites ⁊ omũ deducit. ait se aedes maximas
cuidamamico: inupu:: iomodasse. Nuntiat puermen¬
tum repeti. ꝑtimuerat enim qui cõ nodarat. A page inqutt
Aedes cõmodaui. fariuiã dedi argentum quoq uulta

Expanded text:
spicit argentum, quod erat expositum, visit triclinium stratum: spicit argentum, quod erat expositum, visit triclinium stratum: probat. Accedit servulus; dicit homini clare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus hospitis; frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt. Iste se raptim domum suam conicit; ‹illi› decuma, quo iusserat, veniunt. Quaerunt hunc; reperiunt, domus cuia sit; in diversorium derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusantcontra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne conparat. Iste hospites domum deducit: ait se aedes maximas cuidam amico ad nuptias commodasse. Nuntiat puer argentum repeti: pertimuerat enim, qui commodarat. «Apage ‹te»,› inquit, «aedes commodavi, familiam dedi: argentum quoque vult?
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. si hodie uis trans numerari Age inquit. dutecũ
libanum & sosiam. Sanedeinde casu ueniunt hospites
homini quosistedum splendide peregrinatur. execcrẽ
homo hercule sane conturbat᷑. Sedtam̃ auitio naturae
frecedet. Bene inquit facitis cumuenitis. sed rectius
fccissetis siad me domũ rectẽ ab issetis Id fecis semꝰ inqui¬
untilli. sidomũ nouissemꝰ. At istudquidem facile fuit unde¬
lib& inuenire: uerum: Itẽ equũ sequunt᷑ illi sermo interecc
huius consumitur omĩs in ostentatione: quaerit in agris
frumenta cuius modisint. Negat sequia uillae incensȩ
sint accedere posse. Nec aedificare etiã nunc audere.
Tã etsi intusculano quidem coepi insanire & in hisdẽ funda
inquib sod alicium erat eodem die futurũ quod iste ꝓnotitia
domne diam in integro cumhospitib: hicin quit habito : Per¬

Expanded text:
inquit, «si hodie vis transnumerari.» «Age» inquit, «duc tecum inquit, «si hodie vis transnumerari.» «Age» inquit, «duc tecum Libanum et Sosiam.» «Sane.» Deinde casu veniunt hospites homini, quos iste, dum splendide peregrinatur, ‹invitat.› Ex ea re homo hercule sane conturbatur; sed tamen a vitio naturae non recedit. «Bene», inquit, «facitis, cum venitis: sed rectius fecissetis, si ad me domum recta abissetis.» «Id fecissemus», inquiunt illi, «si domum novissemus.» «At istud quidem facile fuit undelibet invenire. Verum ite mequum.» Secuntur illi. Sermo interea huius consumitur omnis in ostentatione: quaerit, in agris frumenta cuiusmodi sint; negat se, quia villae incensae sint, accedere posse: nec aedificare etiamnunc audere; «tametsi in Tusculano quidem coepi insanire et in isdem fundamin quibus sodalicium erat eodem die futurum; quo iste pro notitia domnaedi iam it intro cum hospitibus. «Hic», inquit, «habito.» Per