comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ripam trans gressus est populus. & in palest inȩ terrã
iud eũ se ex amen infudit : circumcisione cessaria fu¬
turo excommixtione gentiũ prouidit errori.
Quod autẽ atħuduce scđo scribitur populus circumei¬
sus significat & inheremo cessasse cir cumcisionem.
quȩ inegypto rationabiliter exercebatur. & adño
nr̃o thuxp̃o spiritali circum cisi onecredentes
esse mundandos: Prouidens autẽ scribtura quia
exfide iustificat gentes ds̃. prȩnunciauit abrahȩ :
Qui a benedicentur inte om̃s gentes. Igitur quiex
fide sunt benedicentur cum fideli abraham: Non
quo ipsa scribtura atramentum ui delic& & mem¬
branȩ quȩ insensibiles sunt : possint futura prȩno¬
scere. sed quo spi sc̃s & sensus qui inlittera late mul¬
tis post scłis uentura predixerint. porro exemplũ
quod de genesi sumptum est: Ita in ps oprio uolu¬
mine continetur. & benedicentur insemine tuo

Expanded text:
ripam transgressus est populus, et in Palaestinae terram ripam transgressus est populus, et in Palaestinae terram Judaeum se examen infudit, circumcisio necessaria futuro ex commixtione Gentium providit errori. Quod autem a Jesu duce, secundo scribitur populus circumcisus , significat et in eremo cessasse circumcisionem, quae in Aegypto rationabiliter exercebatur; et a Domino Jesu Christo spirituali circumcisione credentes esse mundandos. Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deum, praenuntiavit Abrahae, quia benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Non quo ipsa Scriptura, atramentum videlicet et membranae, quae insensibiles sunt, possint futura praenoscere; sed quo Spiritus sanctus, et sensus, qui in littera latet, multis post saeculis ventura praedixerint. Porro exemplum quod de Genesi sumptum est, ita in proprio volumine continetur: Et benedicentur in semine tuo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt postea & fidei recepere signaculũ: uir tutes
abrahã inquibus ante circum cisionẽ dõ placuit.
diligens lector enumera. & quos cumq insimili
opere reppereris : dicito filios esse abraham iustifica¬
ti in preputio. Qui circumcisione non obmeritũ operũ.
sed insignũ fidei prioris accepit. Quia enim ex semine
eius erat xp̃s oriundus in quo uniuersarũ gentiũ
fuerat bene dictio repromissa & ab abra hamusq
ad xp̃m multa erant secula transitura. Prouidens
ds nesuboles dilecti abrahȩ ceteris nationibus mi¬
sceretur & paulatim familia eius fier& incerta
gregem hisra heliticũ quodam circum cisi onis caute¬
pio denotauit : ut uiuentes inter ȩgyptios. Interassy¬
rios. babylonios atq chaldeos. hoc signaculo distin¬
guerentur. deniq perquadraginta an nos in herei¬
monullus est circumcisus. soli quippe sinegentis al¬
terius ad mixtione uiuebant. Statimut iordanis

Expanded text:
sunt postea, et fidei recepere signaculum. Virtutes sunt postea, et fidei recepere signaculum. Virtutes Abraham in quibus ante circumcisionem Deo placuit, diligens lector enumera, et quoscumque in simili opere repereris, dicito filios esse Abraham, justificati in praeputio, qui circumcisionem non ob meritum operum, sed in signum fidei prioris accepit. Quia enim ex semine ejus erat Christus oriundus in quo universarum Gentium fuerat benedictio repromissa, et ab Abraham usque ad Christum multa erant saecula transitura, providens Deus, ne soboles dilecti Abrahae caeteris nationibus miscerentur, et paulatim familia ejus 424 fieret incerta, gregem Israeliticum quodam circumcisionis cauterio denotavit, ut viventes inter Aegyptios, inter Assyrios, Babylonios atque Chaldeos, hoc signaculo distinguerentur. Denique per quadraginta annos in eremo nullus est circumcisus: soli quippe sine Gentis alterius admixtione vivebant: statim ut Jordanis
Abbreviated transcription (Latin):
plenus de hoc inepła ad romanos disputat. Quodfi¬
desreputata sit ad iustitiã abrahȩ non incircumci¬
sione. sed in preputio. & diligenter obseruans doc&
eos filios esse abrahȩ . Quicumq hac mente credide¬
srint. Quain circum cisus credidit abrahã. Quigul¬
 tauit ut uider& diẽ dñi. & uidit & lȩtatus est
Vnde & adinfideles iudȩos dicitur. Sifilii essetis
abra ham : opera abrahȩ faceretis : Quȩ autẽ alia
illo intempore cum hȩc dicerentur ab eis opera
dñs expetebat : nisi credulitatẽ infiliũ dĩ quẽ pater
miserat loquentẽ. Qui credit in me: non credit
inme. sed in eũ qui memisit : Vnde & in alio loco
degeneris sibi antiquitate & nobilitate plauden¬
tibus respondetur : & ned ixeritis quia patrem
habemus abra ham potens est enim ds̃ delapidibus
istis suscitare filios habraham: lapide sibi nemoam¬
bigit dura significari corda gentiliũ quȩ mollita

Expanded text:
Plenius de hoc in epistola ad Romanos disputat, quod fiPlenius de hoc in epistola ad Romanos disputat, quod fides reputata sit Abrahae ad justitiam, non in circumcisione, sed in praeputio . Et diligenter observans, docet eos filios esse Abrahae, quicumque hac mente crediderunt, qua incircumcisus credidit Abraham, qui exsultavit ut videret diem Domini, et vidit, et laetatus est . Unde et ad infideles Judaeos dicitur: Si filii essetis Abrahae, opera Abrahae faceretis . Quae autem alia illo in tempore cum haec dicebantur ab eis opera Dominus expetebat, nisi credulitatem in Filium Dei, quem Pater miserat loquentem: Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui me misit ? Unde et in alio loco de generis sibi antiquitate, et nobilitate plaudentibus respondetur: Et ne dixeritis, quia patrem habemus Abraham. Potest enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Lapides ibi nemo ambigit dura significari corda Gentilium, quae mollita
Abbreviated transcription (Latin):
ne dñi: Habent quippe & ipsi altare sacrilegũ & sig¬
namulta in uocato saluatore fecisse selactitentꝰ
In die iudicu merebuntur audire: Non noui uos. di¬
scedite ame quio peramini iniquitatẽ : Sic̃abrahiã
credidit dõ & reputatũ est illi adiustitiam. Abȩglo¬
cousq ad eũ ubiscribitur. Qui exfide sunt benedicent᷑
cum fideli abraham: Marcion desuo apło era sit sed
quid profuit hoc tulisse. cum cetera quȩ reliquid in¬
saniȩ eius aduersa sint. Crediditautẽ abraham do
exiens depatria sua interrã quã nesciebat sarrã non¬
genariam &sterilẽ . Confidens esse pariturã. & aũ¬
dita repromissione dĩ . quod inisa ac uoca retursa¬
men eius. Ipsum isa ac offerens uictimã & tamen
de dñi repromissione non dubitans. Recte talirepu¬
tatur fides ad iustitiã quilegis opera super gressus¬
si tis ergo quia qui exfide sunt hi sunt filii habranã

Expanded text:
ne Domini habent quippe et ipsi altare sacrilegum, et signe Domini habent quippe et ipsi altare sacrilegum, et signa multa, invocato Salvatore, fecisse se jactent, in die judicii merebuntur audire: Non novi vos, discedite a me qui operamini iniquitatem . Sicut Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Ab hoc loco usque ad eum ubi scribitur: Qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham, Marcion de suo Apostolo erasit. 423 Sed quid profuit hoc tulisse, cum caetera quae reliquit, insaniae ejus adversa sint? Credidit autem Abraham Deo, exiens de patria sua in terram quam nesciebat : Sara nonagenariam, et sterilem confidens esse parituram; et audita repromissione Dei, quod in Isaac vocaretur semen ejus, ipsum Isaac offerens victimam, et tamen de Domini repromissione non dubitans. Recte tali reputatur fides ad justitiam, qui Legis opera supergressuitis ergo, quia qui ex fide sunt, hi filii sunt Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
fide xp̃i adornentur. scita enim est sapientis uertũ
slla sententia nonfidelẽ uiuere exiustitia. sed iustũ
& fide simul ostenditur galathas accepto post fidem
sco sp̃u dona habuisse uirtutũ idest prophetiam. ge¬
nera linguarum morborũ curationis & cetera
quȩ ad corint hios indonis spiritalibus enumerdnt
&tamen posttanta quia forsitan gr̃am discer nen¬
dorum spirituũ non habebant : a falsis doctoribus
inretiti sunt. Obseruandũ etiã quod in operari
uirtutes dicantur in his qui non tenent euuange¬
lu ueritatẽ sic̃ in illis qui dñm non sequentes in no¬
mine eius signa faciebant. Ioħe uel maxime con¬
querente Preceptor uidimus quendã in nomine
tuo eicientẽ dȩmonia & prohibuimus eũ quia non
sequitur nobiscum: Hocaduer sum hereticos quipro¬
bationẽ fidei suȩ ex eosisignũ aliquot fecerint arbi¬
trantur Quicum manducauerint & biberint in nomi¬

Expanded text:
fide Christi adornentur. Scita est enim sapientis viri fide Christi adornentur. Scita est enim sapientis viri illa sententia, « Non fidelem vivere ex justitia, sed justum ex fide. » Simul ostenditur Galatas, accepto post fidem sancto Spiritu, dona habuisse virtutum, id est, prophetiam, genera linguarum, morborum curationes, et caetera, quae ad Corinthios in donis spiritualibus enumerantur . Et tamen post tanta quia forsitan gratiam discernendorum spirituum non habebant a falsis doctoribus irretiti sunt. Observandum etiam, quod operari virtutes dicantur in his, qui non tenent Evangelii veritatem: sicut in illis qui Dominum non sequentes, in nomine ejus signa faciebant, Joanne vel maxime conquerente: Praeceptor, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem daemonia, et prohibuimus eum quia non sequitur nobiscum . Hoc adversum haereticos, qui probationem fidei suae ex eo si signum aliquod fecerint, arbitrantur. Qui cum manducaverint et biberint in nomi
Abbreviated transcription (Latin):
fitturo cruciemini: Quidam coactius ita intelligiñ.
considerate pristinã gr̃ȩ libertatẽ & presentis
onera obseruationis inlege & uidebitis quãm ul¬
ta casso studio feceritis. lic& non penitus fructus er¬
roris istius desperandus est : dum zelo đi ad hocipsũ
estis ad ducti. Ignorantibus enim concedi uenia
potest si ad meliora conuersi scientiã in uobis doce¬
ss atis fluctu asse nonstudium: Qui ergo tribu& uo
ss bis sp̃m &operatdr uirtutes liobis ex operibus le¬
Ii gis an ex auditu fidei: Tribuet hoc est administrat.
presentis temporis est legendum. ut ostendatur
per singulas horas ađq momenta semper dignis
sc̃mspm ministrari. & quanto quis in dĩ opere &
amore proficerit : tanto magis scĩ sp̃s in sehabe¬
re uirtutes. quãs auditus fidei & non legis opera con¬
summent non quo legis opera contem nenda sint er
absq̃ eis simplix fides ad petenda. Sed quo ipsaopera

Expanded text:
422 futuro cruciemini. Quidam coactius ita intelligunt: 422 futuro cruciemini. Quidam coactius ita intelligunt: Considerate pristinam gratiae libertatem et praesentis onera observationis in Lege, et videbitis quam multa casso studio feceritis: licet non penitus fructus erroris istius desperandus sit, dum zelo Dei ad hoc ipsum estis adducti. Ignorantibus enim concedi venia potest, si ad meliora conversi, scientiam in vobis doceatis fluctuasse, non studium. Qui ergo tribuit vobis spiritum, et operatur virtutes in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Tribuit, hoc est, administrat, praesentis temporis est legendum; ut ostendatur per singulas horas atque momenta semper dignis sanctum Spiritum ministrari; et quanto quis in Dei opere et amore profecerit, tanto magis sancti Spiritus in se habere virtutes, quas auditus fidei, et non Legis opera consummant. Non quo Legis opera contemnenda sint, et absque eis simplex fides appetenda; sed quo ipsa opera
Abbreviated transcription (Latin):
tibis ob probriamulta perpessisint : &per secu¬
tiones non minima sustinerint. quas frustra ar¬
guuntur fuisse perpessissi agr̃a xp̃i recedant prop¬
ter quam tanta perpessi sunt. simul & illaspesquo
qui cumq obxp̃i fidem labora uerit & postea lao¬
sus fuerit in peccatũ. Sic̃ probra sine causa dicitin
passus fuisse dumpeccat : Sicrursum non perdate
si adpristinã fidẽ & ad antiquum studiũ reuertat᷑
Aliter si circumcisionẽ in quit putatis sequendã
esse post gr̃am : ergo usq ad presens tempus sine circum¬
cisione uiuentes. om̃a quȩ passi estis: In irritũ sunt de dic¬
ta. Quȩ quidẽ michi uidemini non frustra sustinuisse
qui sciolegẽ posteuuangeliũ non ualere : uelcerte
sic non leue eratdamnum sicir cum cisione sequen¬
tes : tantũ pristinũ fidei perdi dissetis laborẽ : Nunc
uero ad hoc detrimentũ : etiã preuaricationis pȩna
sociatur. ut & preteritasine causa perpessisitis: & in

Expanded text:
tibus opprobria multa perpessi sint, persecutibus opprobria multa perpessi sint, persecutiones non minimas sustinuerint. Quas frustra arguuntur fuisse perpessi, si a gratia Christi recedant, propter quam tanta perpessi sunt. Simul et illa spes, quod quicumque ob Christi fidem laboraverit, et postea lapsus fuerit in peccatum, sicut priora sine causa dicitur passus fuisse dum peccat, sic rursum non perdat ea, si ad pristinam fidem et ad antiquum studium revertatur. Aliter: Si circumcisionem, inquit, putatis sequendam esse post gratiam: ergo usque ad praesens tempus sine circumcisione viventes, omnia quae passi estis, in irritum sunt deducta. Quae quidem mihi videmini non frustra sustinuisse, qui scio Legem post Evangelium non valere. Vel certe sic: Non leve erat damnum, si circumcisionem sequentes, tantum pristinum fidei perdidissetis laborem: nunc vero ad hoc detrimentum etiam praevaricationis poena sociatur, ut et praeterita sine causa perpessi sitis, et in
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ ibi scribta sunt desabbato deatimis de
circum cisione. deuictimis. digne dõ intelligat:
& de inceps post euuangelii lectionẽ a ludȩo ali¬
quo autudeorũ sociopersua deri. ut umbras
& allegoriȩ nubila derelinquens. sic scribtu¬
ras interprecetur : ut scribtȩ sunt. de hoc potes¬
tis dicere sic stultus es cum spũ cȩperitis. Nunc¬
: carne consum maris. Tanta passi estis sine causa
si tamen sine causa. Consideremus infelices iudȩ¬
os quanta superstitione & obseruationis labore
uiuant interceteras nationes dicentes. ne ten¬
geris ne gustaueris. neadtracta ueris. & proba¬
uimus uerũ esse quod dicitur tanta passi estis
si necausa. sed non statim ado sententia tempe¬
ratur e dubia fit. sita men sine causa. quiadehis
dicitus qui possunt postlegẽ ad euuangeliũ reuer¬
ti. Melius autẽ sic intelligi potest. Quo d primum
credentes galathȩ incrucifixũ : &aludȩis & agen¬

Expanded text:
illa quae ibi scripta sunt, de sabbato, de azymis, de illa quae ibi scripta sunt, de sabbato, de azymis, de circumcisione, de victimis, digne Deo intelligat, et deinceps post Evangelii lectionem a Judaeo aliquo, aut Judaeorum socio persuaderi, ut umbras et allegoriae nubila derelinquens, sic Scripturas interpretetur, ut scriptae sunt: de hoc potestis dicere: Sic stultus es, ut cum spiritu coeperis, nunc carne consummeris? Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Consideremus infelices Judaeos, quanta superstitione et observationis labore vivant inter caeteras nationes, dicentes, ne tetigeris, ne gustaveris, ne attrectaveris, et probabimus verum esse quod dicitur: Tanta passi estis sine causa; sed non statim ad eos sententia temperatur, et dubia fit, si tamen sine causa: quia de his dicitur, qui possunt post Legem ad Evangelium reverti. Melius autem sic intelligi potest, quod primum credentes Galatae in Crucifixum, et a Judaeis, et a gen
Abbreviated transcription (Latin):
consum mamini: sisc̃m sp̃m acceperant ga lathȩ¬
se eos spũ: sed cum carne consummarentur. sp̃m ab eis
fuisse sublatum. Unde sinecausa passisunt tanta
quȩ passi sunt : quod ne sibi post peccatum euenir&
Dauid peccator dicens. Sp̃m scm̃ tuum ne auferas
ame : Dili genter adtendite. quod qui scribturas
luxta litterã sequitur : consum maricarne dicat᷑
Quam obrem illud quod adcorinthios scribtum est
Incarne uiuentes non iuxta carnẽ militamus:
Melius sic intelligi potest. ut hi militare dicant᷑
ncarne : quiuetus testamentũ humi liter edis¬
serunt. Qui uero secuntur intelligentiã spiri¬
talem sint quidẽ incarne . qui eandẽ habent lit¬
teram quã iudȩi sed luxta carnẽ militent a car¬
ne ad sp̃m transcendentes. Quando uideritis eũ
qui primũ credit exgentibus. & ad xp̃i aratrum
mittit manũ prȩuio aliquo doctore prudente:
sicperlegis iter ad euuangeliũ pergere : ut om̃a

Expanded text:
consummemini? Si sanctum Spiritum acceperant Galatae,consummemini? Si sanctum Spiritum acceperant Galatae,se quidem cos Spiritum, sed cum carne consummarentur, Spiritum ab eis fuisse sublatum. Unde sine causa passi sunt tanta quae passi sunt. Quod ne sibi post peccatum eveniret, David precatur, dicens: Spiritum sanctum tuum ne auferas a me . Diligenter attendite quod qui Scripturas juxta litteram sequitur, consummari carne dicatur. Quamobrem illud quod ad Corinthios scriptum est: In carne viventes, non juxta carnem militamus , melius sic intelligi potest, ut hi militare dicantur in carne, qui vetus Testamentum humiliter edisserunt. Qui vero sequuntur intelligentiam spiritualem, sint quidem in carne, quia eamdem habeant litteram 421 quam Judaei, sed non juxta carnem militent, a carne ad spiritum transcendentes. Quando videritis eum qui primum credit ex Gentibus, et ad Christi aratrum mittit manum, praevio aliquo doctore prudente, sic per Legis iter ad Evangelium pergere, ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
a ures. de quibus ipse ait in euuangelio : Qui ha¬
b& aures audiendi audiat. & ina pocalypsi.
Quihab& aurẽ audiat. quid sp̃s dicat ecclesis:
& isalas. dñs ad didit michi auriculam Iste est
alius homo. cuids̃ loquitur in occulto. qui clamat
incorde credentis abbapater . & ut frequenter
exposuimus. Quo modo corpus om̃a membra & sen¬
sus hab& Ita animã quoq: uniuersos & sensos &
membra habere. & inter cetera. Aures etiam
quas qui habuerit : non magnopere indigebit . his
auribus corporis ad xp̃i euuangeliũ cognoscendũ
Simul autẽ &iam illud adtendite. Quod hic sp̃s
absq: ullo additamento sc̃s intelligatur. Quẽ eedo
no consequimur. & non hominis. de quo a libiscri¬
ea quȩ hominissunt : nisi sp̃s hominis qui in eo est:
S: Q indanihele. benedicite sp̃s & animȩ iustorum
 dñm: Sicstulti estis cum spũ cȩperitis: nunc carne

Expanded text:
aures, de quibus et ipse ait in Evangelio: Qui haaures, de quibus et ipse ait in Evangelio: Qui habet aures audiendi, audiat . Et in Apocalypsi: Qui habet aurem, audiat quid spiritus dicat Ecclesiis . Et Isaias: Dominus addidit mihi auriculam . Iste est alius homo, cui Deus loquitur in occulto, qui clamat in corde credentis: Abba, Pater : et ut frequenter exposuimus quomodo corpus omnia membra, et sensus habet: ita animam quoque universos et sensus, et membra habere, et inter caetera aures etiam: quas qui habuerit, non magnopere indigebit his auribus corporis ad Christi Evangelium cognoscendum. Simul autem etiam illud attendite, quod hic Spiritus absque ullo additamento Sanctus intelligatur, quem ex dono Dei consequimur, et non hominis: de quo alibi scriea quae in homine sunt, nisi spiritus hominis qui est in eo . Et in Daniele: Benedicite, spiritus et animae justorum, Dominum . Sic stulti estis, ut cum Spiritu coeperitis, nunc carne
Abbreviated transcription (Latin):
fieri xp̃iani : dm̃ quippe patre ex magnitudine &
pulcritu dine creaturarũ : potest quis intelligere:
& a conditionibus conditor Consequenter agnoscit᷑:
xp̃i autẽ natiuitas .crux. mors. resurrectio nisiex
auditu sciri non potest. aut surdiigitur xp̃i ani non
sunt. aut si surdi sunt xp̃iani: Falsum est quod a libi ab
apło dicitur . Itaq fides ex auditu. auditus autẽ per
uerbum dĩ: Ad quod qui simplici res ponsione conten¬
tus est dicit. non eũ generaliter dixisse. fidesom¬
nium exauditu: sed fides ex auditu. Quod & inparte :¬
& intoto accipi potest eorũ scilic& fides ex auditu qui
audiunt qui credunt: qui autẽ huic scrupulo satis fa¬
cere conatur: prius illud tempta uit adserere.
quodnutibus quoq: & cottidiana conuersatione.
& ut ita dixerim totius corporis loquente gestusur¬
di possint euuangeliũ discere : de inde etiã hoc quod
dĩ sermo cuinichil surdum est : ad easmagis loquat᷑

Expanded text:
fieri Christiani. Deum quippe Patrem ex magnitudine et fieri Christiani. Deum quippe Patrem ex magnitudine et pulchritudine creaturarum potest quis intelligere, et a conditionibus conditor consequenter agnoscitur. Christi autem nativitas, crux, mors, resurrectio, nisi ex auditu sciri non potest. Aut surdi igitur Christiani non sunt: aut si surdi sunt Christiani, falsum est quod alibi ab apostolo dicitur: Itaque fides ex auditu: auditus autem per verbum Dei. Ad quod qui simplici responsione contentus est, dicit, non eum generaliter dixisse, fides omnium ex auditu est; sed fides ex auditu, quod et in parte, et in toto accipi potest: eorum scilicet fides ex auditu, qui audiunt, qui credunt. Qui autem huic scrupulo satisfacere conatur, prius illud tentabit asserere, quod nutibus 420 quoque et quotidiana conversatione, et ut ita dixerim, totius corporis loquente gestu, surdi possunt Evangelium discere: deinde etiam hoc, quod Dei sermo cui nihil surdum est, ad eas magis loquatur
Abbreviated transcription (Latin):
turalilege quȩ loquitur incordibus nr̃is bo naqueq
facienda & uitanda mala : perquã dudũ quoq
abraham. moysen. eceteros scõs iustificatosre¬
tulimus. quã dugere de inceppossit operũ obser¬
preterĩt. sed spiritalis quia lex spiritalis est : Neq
uero quia fidẽ preferimus. legis opera destruimus. nec
dicimus scđm quos dã. Facia mus mala donecueniant
iona quorũ damnatio iusta est. sed seruituti gr̃am
ante ponimus. dicimusq: quod iudȩi propter metũ
faciunt id nos facere propter caritatẽ . illosseruos
esse nos filios. Illos cogiadbonũ nos bonũ sponte
suscepere. Non igitur exfide xp̃i licentia nascitur
delinquendi sed ex dilectione fider uoluntas boni
operis augetur dum bona ideo facimus : non quia
iudicem formidam us. sed qui a scimus ei eaplace¬
re : in quem credimus: Querat quispia sifides non est
nisi ex auditu : ouomodo qui surdi natisunt possunt

Expanded text:
turali lege, quae loquitur in cordibus nostris, bona quaeque turali lege, quae loquitur in cordibus nostris, bona quaeque facienda, et vitanda mala: per quam dudum quoque Abraham, Moysen, et caeteros sanctos justificatos retulimus, quam augere deinceps potest operum obserpraeteriit, sed spiritualis, quia Lex spiritualis est. Neque vero, quia fidem praeferimus, Legis opera destruimus , nec dicimus secundum quosdam: Faciamus mala, donec veniant bona quorum damnatio justa est, sed servituti gratiam anteponimus. Dicimusque, quod Judaei propter metum faciunt, id nos facere propter charitatem. Illos servos esse, nos filios: illos cogi ad bonum, nos bonum sponte suscipere. Non igitur ex fide Christi licentia nascitur delinquendi; sed ex dilectione fidei voluntas boni operis augetur, dum bona ideo facimus, non quia judicem formidamus, sed quia scimus ea ei placere in quem credimus. Quaerat quispiam, si fides non est nisi ex auditu, quomodo qui surdi nati sunt, possunt
Abbreviated transcription (Latin):
sensati estis . & ne quaquã ea potestis audire . simplic
uobiscum sermone loquar. & de eo quod promptum
est scisciter : sp̃m scm quem accepistis utrũ uobis le¬
gis opera. sabbati obseruatio circumcisionis & neomo¬
niarum superstitio dederint : An auditus fidei per
quam exgentibus credidistis: Quo dsinegari non po
tum sp̃m seque bantur : non ex operibus legis sed ex
fide xp̃idatus. Manifestũ est uos a melioribus exor
sos inpeiora corruere. Consideremus a utẽ diligen¬
ter quia non dixerit. uolo a uobis discere utrum
exoperibus sp̃m accipergtis. sed adiecerit ex operi¬
bus legis. Sciebatenimcorneliũ centurionẽ sp̃m
ex operibus accepisse sed non ex operibus legis quã
nesciebat : si autẽ econtrariodicitur. ergo & sine
auditione fidei accipisp̃s potest : Nos respondemus
accepisse quidem eum sp̃m : sed ex auditu fidei & na¬

Expanded text:
sensati estis, et nequaquam ea potestis audire, simplici sensati estis, et nequaquam ea potestis audire, simplici vobiscum sermone loquor, et de eo quod promptum est, sciscitor: Spiritum sanctum quem accepistis, utrum vobis Legis opera, sabbati observatio, circumcisionis, et neomeniarum superstitio dederint, an auditus fidei, per quam ex gentibus credidistis? Quod si negari non potum Spiritum sequebantur, non ex operibus Legis, sed ex fide Christi datas, manifestum est, vos a melioribus exorsos  Al. exosos, in pejora corruere. Consideremus autem diligenter, quia non dixerit: Volo a vobis discere utrum ex operibus Spiritum accepistis; sed adjecerit, ex 419 operibus Legis. Sciebat enim et Cornelium centurionem Spiritum ex operibus accepisse ; sed non ex operibus Legis, quam nesciebat. Si autem econtrario dicitur: ergo et sine auditione fidei accipi Spiritus potest. Nos respondebimus, accepisse quidem eum Spiritum, sed ex auditu fidei, et na
Abbreviated transcription (Latin):
sas. & origines habent : Interrogemus hoc loco
marcionẽ qui ꝓphetas repudiat. Quomodom
ter pretetur id quod sequitur. Ante quorum
patibulo & passione. a lapis & flagellis : omnis
prophȩtarũ prȩdicit chorus. ut crucẽ ipsius non
de euuangelio tantũ. in quo crucifixus refertur
Sed multo ante quã descendere dignareturad
terras & hominẽ qui est crucifixus ad sumere
nouerimus nec parua lausgalatharũ est. quod
ita crediderint erucifixũ uteis fuerit ante
proscribtus. quo scilic& lectitantesprophetas.
& om̃ã ueteris legis sacramenta noscentes: ua
&ordine uenerintad credendum: Legitur in
quibusdam codicibus: Quis uos fascinauit noncre¬
dere ueritati : Sed hoc quia in exemplaribus adaman¬
ti non habetur omisimus: Hoc solũ uolo a uobis disca¬
re ex operibus legis sp̃m accipistis. an exauditu fider
sunt quidẽ ait mnulta quȩ possint interrogatione
uos cogere. legi euuangeliũ prȩferendũ : sed qm̃ in¬

Expanded text:
sas et origines habet. Interrogemus ergo hoc loco sas et origines habet. Interrogemus ergo hoc loco Marcionem, qui prophetas repudiat, quomodo interpretetur id quod sequitur. Ante quorum patibulo et passione, alapis et flagellis, omnis prophetarum praedicit chorus: ut crucem ipsius non de Evangelio tantum, in quo crucifixus refertur; sed multo antequam descendere dignaretur ad terras, et hominem qui est crucifixus assumeret, noverimus. Nec parva laus Galatarum est, quod ita crediderint in crucifixum, ut ante fuerat eis praescriptus: quo scilicet lectitantes prophetas, et omnia veteris Legis sacramenta noscentes, via et ordine venerint ad credendum. Legitur in quibusdam codicibus: Quis vos fascinavit non credere veritati? Sed hoc quia in exemplaribus Adamantii non habetur, omisimus. Hoc solum a vobis volo discere: ex operibus Legis spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Sunt quidem, ait, multa quae possunt interrogatione vos cogere, Legi Evangelium praeferendum: sed quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
noceatur. dicitur fascinus proprie infantibus
nocere &ȩtatipar uulȩ & his qui nec dũ firmo
uestigio figant gradũ. Vn de & quidã degentili¬
bus nescioquis teneros oculos michi fascinatagnos
hoc utrũ uerũ nec ne sit ds̃ uiderit. Quia potest
fieri ut & de mones huic peccato seruiant. & quoscumq
indĩ opere uel cepisse. uel profecis se cognouerint
eos abonis operibus auertant : Xunc illudincau¬
sa est quod ex opinione uulgi sumptũ putamus
exem plũ ut quomodo tenera ȩtas noceridicit᷑
fascino sic etiã galathȩ in xp̃i fide nuper nati&
nutriti lacte. & non solido cibo. ueluti quodam
fascinante sint nociti & stoma chofidei nausi
si contradicit : exponat quo modo de cominum opini¬
one sit sumptum. Uallis titatorũ. in regnorũ
libris Syrenȩ & onocentauri : Inssaia. Arcturus
&orion & plyades: in lob. &cetera hissimilia
quȩ utiq uocabula gentiliũ fabularũ. & cau¬

Expanded text:
noceatur. Dicitur fascinus proprie infantibus noceatur. Dicitur fascinus proprie infantibus nocere, et aetati parvulae, et his qui necdum firmo vestigio figant gradum. Unde et quidam e Gentibus: Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos. Hoc utrum verum, necne sit, Deus viderit: quia potest fieri, ut et daemones huic peccato serviant; et quoscumque in Dei opere vel coepisse, vel profecisse cognoverint, eos a bonis operibus avertant. Nunc illud in causa est, quod ex opinione vulgi sumptum putamus exemplum: ut quomodo tenera aetas noceri dicitur fascino: sic etiam Galatae in Christi fide nuper nati, et nutriti lacte, et non solido cibo , veluti quodam fascinante 418 sint nociti: et stomacho fidei nauses contradicit, exponat quomodo de communi opinione sit sumptum, vallis Titanorum, in Regnorum libris , Sirenae et Onocentauri in Isaia , Arcturus et Orion, et Pleiades in Job , et caetera his similia, quae utique vocabula, Gentilium fabularum et cau
Abbreviated transcription (Latin):
operũ pristinorũ. nelustitia diueniat in dubium
cum una queq gens uel bonũ uel malũ habere ad¬
seratur quod alia non habeat . Nos istas altitudi¬
nes declinantes: superiora sectabimur. autstul¬
quod indocilessint & uȩcordes & adsapientiã tar¬
i diores: Quod autẽ sequitur. quis uos fascinauit:
digne paulo qui &si imperitus est sermone : nontã¬
menscientia debemus exponere non quoscient
essefascinũ qui uulgoputatur nocere sed usus
sermone sit triuii. & ut inceteris ita in hoc quoq
loco uerbum cottidianȩ sermocinationis adsump¬
serit : Legimus in pro uerbiis: Donũ inuidi cru¬
ciat oculos: Qui aput łnos inuidus. ingreco signi¬
ficantius ponitur fascinator: & in sapientia quȩ
salomonisscribitur : Fascinatio malignitatis ob¬
scuratbona. Quibus docemur exempłis. quoduel
inuidus aliena felicitate crucietur. uel his in quo
bona sint aliqua. alio fascinante idest inuidente

Expanded text:
operum pristinorum, ne justitia Dei veniat in dubium: operum pristinorum, ne justitia Dei veniat in dubium: cum unaquaeque gens vel bonum, vel malum habere asseratur, quod alia non habeat. Nos istas altitudines declinantes, superiora sectabimur: aut stulquod indociles sint et vecordes, et ad sapientiam tardiores. Quod autem sequitur: Quis vos fascinavit , digne Paulo qui etsi imperitus est sermone, non tamen scientiesse fascinum, qui vulgo putatur nocere, sed usus sermone sit trivii: ut in caeteris, ita et in hoc quoque loco verbum quotidianae sermocinationis essumpserit. Legimus in Proverbiis: Donum inciat oculos. Qui apud nos invidus, in Graeco significantius ponitur, fascinator: et in Sapientia quae Salomonis scribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona . Quibus docemur exemplis, quod vel invidus aliena felicitate crucietur: vel is in quo bona sint aliqua, alio fascinante, id est, invidente
Abbreviated transcription (Latin):
dacesmalas bestias. uentres pigros: uere abepime¬
nide poeta dictos apłs conprobat : Uanos mauros
& feroces dalmatas latinus pulsat historicus: timi¬
dos frigas. om̃s poetȩ lacerant. Athenis expeditiora
na sci ingenia philo sophi gloriantur: grecos. leues.¬
& aput cȩsarem suggillat tullius dicens. aut leuiũ
grecorum . autimmaniũ barbarorũ & proflacco
ingenita in quit leuitas &erudita uanitas. Ipsũ
hł graui corde & duraceruice om̃s scribturȩ argu¬
untꝰ. In hunc ergo modũ arbitror & apłmgalatas
regionis suȩpro prietate pulsasse : Lic& quidã pro¬
fundis sẽ quȩstionibus inserentes quasi sub obtentu
uitandȩ hereseos quȩ diuersas naturas infert
dicant. tyrios quoq: &sidonios : moabitas . & am¬
manitas : & idumȩos. babylonios & egyptios om̃s
gentes quȩ hscribturis nominentur : habere que¬
dam idiomata ex causis precedentibus & merro

Expanded text:
daces, malas bestias, ventres pigros, vere ab Epimedaces, malas bestias, ventres pigros, vere ab Epimenide poeta dictos, Apostolus comprobat. Vanos Mauros, et feroces Dalmatas, Latinus pulsat historicus. Timidos Phrygas, omnes poetae lacerant. Athenis expeditiora nasci ingenia, philosophi gloriantur. Graecos leves, apud C. Caesarem suggillat Tullius, dicens: Aut levium Graecorum, aut immanium barbarorum. Et pro Flacco: Ingenita, inquit, levitas, et erudita vanitas. Ipsum Israel, gravi corde, et dura cervice, omnes Scripturae arguunt. In hunc ergo modum arbitror et Apostolum 417 Galatas regionis suae proprietate pulsasse. Licet quidam profundis se quaestionibus inserentes, quasi sub obtentu vitandae haereseos, quae diversas naturas infert, dicant, Tyrios quoque et Sidonios, Moabitas et Ammonitas, et Idumaeos, Babylonios et Aegyptios, omnesque Gentes, quae in Scripturis nominantur, habere quaedam idiomata ex causis praecedentibus, et merito
Abbreviated transcription (Latin):
cio gr̃am di. Quod autẽ sequitur. Ualdenecessar¬
um est aduersum eos qui post fidem xp̃i putant
legis prȩcepta seruanda . dicendum quippe eis siper
certe doceant. Quomodo non xp̃s gratis mortuus
sit. sio pera iustificent : sed quam uis sint hȩbetes di¬
cere non audebunt xp̃m sine causa mortuũ. Ad pas¬
ticulã itaq: syllogismi. quȩ hic proponitur. idest. Si
enimper legẽ iustitia : ergo xp̃s gratis mortuus est:
debemus illud ad sumere. Quod consequenter infert᷑¬
& negari non potest Xp̃s autẽ non est gratis mortu¬
us & concludere non igitur perlegẽ iustitia.
Hucusq contrapetrum nunc adgalathasre uertitur : III.¬
insatigalathȩ. Quis uos fascinauit . Dupliciter hic lo¬
cus intelligi potest. uel insensatos galathas apellatos.
amaioribus adminora uenientes. Qui cȩperint spũ&
carne consummentur. Uel obid quoduna quȩq prouin¬
mcia suas habeat proprietates. Cretenses semꝑ men¬

Expanded text:
cio gratiam Dei. Quod autem sequitur, valde necessarcio gratiam Dei. Quod autem sequitur, valde necessarum est adversum eos qui post fidem Christi putant Legis praecepta servanda. Dicendum quippe eis: Si per certe doceant, quomodo non Christus gratis mortuus sit, si opera justificant  Al. justificent. Sed quamvis sint hebetes, dicere non audebunt Christum sine causa mortuum. Ad particulam itaque syllogismi, quae hic proponitur, id est: Si enim per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est, debemus illud assumere quod consequenter infertur, et negari non potest: Christus autem non est gratis mortuus; et concludere: Non igitur per Legem justitia. Hucusque contra Petrum, nunc ad Galatas revertitur. O Insensati Galatae, quis vos fascinavit? Dupliciter hic locus intelligi potest. Vel ideo insensatos Galatas appellatos, a majoribus ad minora venientes, quia coeperint spiritu, et carne consummentur: vel ob id, quod unaquaeque provincia suas habeat proprietates. Cretenses semper men
Abbreviated transcription (Latin):
eis ut crucifigerent illum : Igitur & pater tradidit fi¬
lium & filius ipse setradidit & iudas & sacer dotes
cum principus tradiderant. & ad ex tremũ traditũ.
sibi tradidit ipse pilatus : sed pater tradidit : ut saluar&
perditũ mundum : Ihs ipse setradidit : ut patris suamo
facer& uoluntatẽ : Iudas autẽ & sacer dotes & seni¬
ores populi &pilatus uitã morti nescii tradide¬
runt : Quȩ cum ipsa quoq se ꝓnr̃a salute tradiderit.
Beatus multumq felix. qui uiuente inse xp̃oper
ii singulas cogitationes & opera potest dicere : Infi¬
Nde uiuo filudĩ qui dilexit me. & tradidit se ipsum¬
is: prome: non abicio gr̃am di: si enim per legẽ ius¬
istitia. ergo xp̃s gratis mortuus est: Abicit gr̃am
đi tam ille qui post euuangeliũ uiuit inlege. quam
is qui peccatis postbaptismum sordidatur . Qui aut̃
potest iuxta apłm dicere. Gr̃a eius inme non fuit
uacua. Iste & hoc loquitur confidenter: n onabi¬

Expanded text:
eis, ut crucifigerent illum . Igitur et Pater tradidit Fieis, ut crucifigerent illum . Igitur et Pater tradidit Filium: et Filius ipse se tradidit: et Judas et sacerdotes eum principibus tradiderunt, et ad extremum traditum sibi, tradidit ipse Pilatus. Sed Pater tradidit, ut salvaret perditum mundum: Jesus ipse se tradidit, ut Patris suamque faceret voluntatem: Judas autem et sacerdotes et seniores populi, et Pilatus, vitam morti nescii tradiderunt. Quae cum ipsa quoque se pro nostra salute tradiderit, beatus multumque felix, qui vivente in se Christo, per singulas cogitationes et opera potest dicere: In fide vivo Filii 416 Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei: si enim per Legem justitia; ergo Christus gratis mortuus est. Abjicit gratiam Dei, tam ille qui post Evangelium vivit in Lege, quam is qui peccatis post baptismum sordidatur. Qui autem potest juxta Apostolum dicere: Gratia ejus in me non fuit vacua , iste et hoc loquitur confidenter: Non ab
Abbreviated transcription (Latin):
gaudium. Ceterȩq: uirtutes. quas qui non hab&:
non potest dicere : uiuit autẽ in me xp̃s : Hocaut̃
totum subper sona aduersum petrũ depetro dispu¬
tat: Quod autẽ nunc uiuo lncarne. Aliud est incar¬
ne esse & incarne uiuere. Qui enim in carnesunt :
dõ placere non possunt : Vnde ad beneuiuentes
dicitur: Uos autẽ non estis incarne : Infide uiuo
filii dĩ & xp̃i. qui dilexit me & tradidit seipsum
prome : Ad romanos dedõ loquitur. quodfilio suo
non pepercerit. sed ꝓnobis tradiderit eum. Xunc
uero de xp̃o quodse ipse tradiderit. Qui dilexit mein¬
quit & tradidit se ipsum ꝓme : In euuangelio uero
pinquabit quitra. det me: deprincipus uero sacerdo¬
tum & senioribus populi. Scribtura commnemorat. Quod
condempnauerint ħm morti. & legantes eum duxe¬
rint & trachderint pilato presidi. & de inceps depilato.
dimisiteis barabban. iħm autẽ flagella tum tradidit

Expanded text:
gaudium, caeteraeque virtutes; quas qui non habet, gaudium, caeteraeque virtutes; quas qui non habet, non potest dicere: Vivit autem in me Christus, hoc autem totum sub sua persona adversum Petrum de Petro disputat. Quod autem nunc vivo in carne. Aliud est in carne esse, et in carne vivere. Qui enim in carne sunt, Deo placere non possunt . Unde ad bene viventes dicitur: Vos autem non estis in carne. In fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Ad Romanos de Deo loquitur, quod Filio suo non pepercit, sed pro nobis tradiderit eum. Nunc vero de Christo, quod se ipse tradidit: Qui dilexit me, inquit, et tradidit semetipsum pro me. In Evangelio vero pinquavit qui tradet me . De principibus vero sacerdotum, et senioribus populi Scriptura commemorat, quod condemnaverint Jesum morti, et ligantes eum, duxerint et tradiderint Pilato praesidi . Et deinceps de Pilato: Dimisit eis Barrabam, Jesum autem flagellatum tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
ratur : Cui& apłs mortuus est Postea infert ego de¬
di eis precepta non bona & iustificationes in quibus
non uiuent in eis: Idipsum significatur &inpsalterio:
Qm̃ non cognoui litteraturã. Intro ibo infortitu di¬
nem dñi Xp̃o confixus sum cruci. Quia dixerat se
perlegẽ legi mortuũ. quomodo mortuus fuerit.
ostendit. Xp̃o confixus sum cruci. Tollens crucẽ suã
& xp̃m sequens & in ipsa obsecrans passione. Me¬
mento mei cum ueneris in regnũ tuũ: Statimq
audiens. hodie mecũ eris in para dyso: Si quis mor¬
tificatis membris super terrã: & mundo mortu¬
us configuratus fuerit mortishu xp̃i : Crucifigitur
cumthu. & tropheũ mortificationis suȩ inlignodo¬
minicȩ passionis adfigit: Uiuo autẽ lamnonego .ui¬
uit autẽ in me xp̃s: Non uiuit ille qui quondam
uiuebat inlege. qui per sequebatur eccłam. Uiuit
autem in eo xp̃s. sapientia. fortitudo. sermo. pax

Expanded text:
ratur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego deratur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis . Idipsum significatur et in Psalterio: Quoniam non cognovi litteraturam, introibo in fortitudinem Domini . Christo confixus sum cruci. Quia dixerat se per legem legi mortuum, quomodo mortuus fuerit, ostendit: Christo confixus sum cruci, tollens crucem suam, et Christum sequens, et in ipsa obsecrans passione: Memento mei, cum veneris in regnum tuum . Statimque audiens: Hodie mecum eris in paradiso. Si quis mortificatis membris super terram, et mundo mortuus, configuratus 415 fuerit morti Jesu Christi, crucifigitur cum Jesu, et tropaeum mortificationis suae, in ligno Dominicae passionis affigit. Vivo autem jam non ego: vivit autem in me Christus. Non vivit ille qui quondam vivebat in Lege, quippe qui persequebatur Ecclesiam. Vivit autem in eo Christus, sapientia, fortitudo, sermo, pax,
Abbreviated transcription (Latin):
quam autẽ uenit xp̃s. & lex dequa scrib tum est:
Scimus autẽ quia lex spiritalis est per euuange¬
licã legẽ legi pristinȩ mortuus est & anima quȩ
scđm id quod scribitur ad romanos. Viro uiuente si
nubsiss&. adultera uocabatur Mortuo uiro suo le
ge ueteri nubsit legispiritali . ut fructificar& dõ.
Vnde & inosee adeã dicitur: ex mefructus tuus
Quis sapiens e intelligit ista : aut intelligens & cog¬
nosc& ea : Qui perlegẽ igitur spiritalẽ legilitterȩ
moritur dõ uiuit eum non sit sine legedi sed in lege
sit xp̃i : Qui uero legimoritur : obpeccata mortuus
quidem est sed non potest de eo dici quod sequitur ut
sona di. Eduxi inquit eos id est cꝓopulũ iudȩorũ de
terra ȩgypti. & ad duxi eos indesertum. & dedieis
precepta mea & iustificationes me as ostendi illis. quas
faci& homo & uiu& in eis: deea uero lege quȩ irã ope¬

Expanded text:
quam autem venit Christus et Lex, de qua scriptum est: quam autem venit Christus et Lex, de qua scriptum est: Scimus autem quia Lex spiritualis est , per Evangelicam legem, Legi pristinae mortuus est: et anima, quae secundum id quod scribitur ad Romanos: Viro vivente, si nupsisset, adultera vocabatur: mortuo viro suo, id est, lege veteri, nupsit Legi Spirituali, ut fructificaret Deo. Unde et in Osce ad eam dicitur: Ex me fructus tuusQuis sapiens, et intelliget ista: intelligens, et cognoscet ea? Qui per legem igitur spiritualem, Legi litterae moritur, Deo vivit, cum non sit sine lege Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur ob peccata, mortuus quidem est; sed non potest de eo dici quod sequitur, utsona Dei: Eduxi, inquit, eos, id est, populum Judaeorum, de terra Aegypti: et adduxi eos in desertum: et dedi eis praecepta mea, et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis . De ea vero lege quae iram ope
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ non necesse habeo scribere uobis. Ipsi enim uos
ado docti estis ut diligatis inuicẽ : Propter quod exope¬
ribus legis non iustificabitur omnis caro: Non iustifica
tur ecoperibus legis caro illa : dequa scribitur. Omnis
caro fenũ & omnis gła eius quasi flos fȩni, Iustificatur
autẽ perfidẽ iħu xp̃i caro illa : dequa in resurre¬
tionis dicitur sacramento : Omnis caro uidebit sa¬
litarẽ dĩ : sed &luxta humilẽ intellectũ iusti fica¬
batur quondam ex lege non omnis caro : sed tan¬
tum hu homines qui impalestina erant. nunc aut̃
exfide xp̃i iħu iustificatur omnis caro : dumecđe¬
ss eius in toto orbefundantur: Ego enimperlegem:¬
ss legi mortuus sum ut dõuiuã. Aliud est perlegem
mori & aliud legimori : qui legimoritur iuuuebatei
ante quam moreretur obseruans sabbata & neo¬
menias & dies festos. & uictimarũ typicã curiost¬
tatem. & fabulas iudȩicas . & genealogias. post¬

Expanded text:
autem non necesse habeo scribere vobis: ipsi enim vos autem non necesse habeo scribere vobis: ipsi enim vos a Deo docti estis, ut diligatis invicem . Propter quod ex operibus Legis non justificabitur omnis caro. Quod si quatur ex operibus Legis caro illa, de qua scribitur: Omnis caro fenum; et omnis gloria ejus, quasi flos agri . Justificatur autem ex fide Jesu Christi caro illa, de qua in resurrectionis dicitur sacramento: Omnis caro videbit salutare Dei . Sed et juxta humiliorem intellectum, justificabatur quondam ex Lege non omnis caro, sed tantum hi homines qui in Palaestina erant. Nunc autem ex fide Jesu Christi justificatur omnis caro, dum Ecclesia ejus in toto orbe fundatur. Ego enim per Legem Legi mortuus sum, 414 ut Deo vivam. Aliud est per Legem mori, aliud Legi mori. Qui Legi moritur, vivebat ei antequam moreretur, observans sabbata et neomenias, et dies festos, et victimarum typicam curiositatem, et fabulas Judaicas, et genealogias. Post
Abbreviated transcription (Latin):
uatore quoq ad discipulos loquentẽ : Nisi habunda¬
ueridustitia ur̃a plus quam scribarum & fariseorũ
non intrabitis in regno celorum : Congre gandum
in loco quanta in lege precepta sint. quȩ explere nul¬
lus queat & econtrario dicendum i quȩdã legis etiã
ab his fieri : quiignorent eã sedideo non iustificari ope¬
ratores eius quia absq fide xp̃i fiant: Verbi gr̃a non¬
u dor mire cum uiro dormitione mulieris non adul¬
terare non rapere sed magis honorare patrẽ &
matrem & cetera quȩ imperata sunt facere
Quodsi descĩs uiris nobis exempla protulerint quod
inlege uersati ea quȩ legis fuerant perpetrarint:
dicemus quia iusto lex non est posita. sed iniquis & non
subditis. impiis & peccatoribus. Contaminatis & inmun¬
dis. Quiautẽ ado doctus sit : non habere eũ necesse . ut
uel de caritate doceatur. Paulo dicente: decaritate

Expanded text:
vatore quoque ad discipulos loquente, Nisi superabundavatore quoque ad discipulos loquente, Nisi superabundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum . Congregandum  Al. considerandum hoc in loco quanta in Lege praecepta sint, quae explere nullus queat. Et econtrario dicendum, quaedam Legis etiam ab his fieri qui ignorent eam. Sed ideo non justificari operatores ejus, quia absque fide Christi fiant: verbi gratia, non dormire cum viro dormitatione mulieris, non adulterari, non rapere, sed magis honorare patrem et matrem, et caetera, quae imperata sunt, facere. Quod si de sanctis viris nobis exempla protulerint: quod in Lege versati, ea quae Legis fuerant, perpetrarint, dicemus: Quia justo Lex non est posita, sed iniquis et non subditis, impiis et peccatoribus, contaminatis et immundis . Qui autem a Deo doctus sit, non habere eum necesse, ut vel de charitate doceatur, Paulo dicente: De charitate
Abbreviated transcription (Latin):
uerem. cruciq eius adfixus: & in nouũ renatus ho¬
minem fide magis quã carne subsisterẽ : & cum xp̃o
egrederer emundo : Quod semel ad orsus sum tene
Non michigratis xp̃s est mortuus in quofrustra
credidi si put aui absq: fide eius inueteri lege saluari:
sy Scientes autẽ quod non lustificatur homo exoperi¬
Aiunt quidam siuerum sit hoc quod paulus ad firmat᷑
exoperibus legis neminẽ iustificari. sed exfide iħuxp̃i
tum fuerunt inperfectos fuisse . Quos ad monere de
bemus: eos hic dici iustitiã non consecutos: quitanũ
exoperibus iustificariposse secredant. scõs autẽ qui
antiquitus fuerint ex fide xp̃i iustificatos: siquidẽ abra¬
han iuidit diẽ xp̃i & letatus est & moyses malores
diuitias ȩstimauit thesauro egyptiorũ impro periũ
xp̃i aspiciebat enim in remunerationẽ &isalasiu
Vnde non tam legis opera damnantur : quã hi qui
tantũ exoperibus iustificarise posse confidunt. Sal¬

Expanded text:
viverem, crucique ejus affixus, et in novum renatus hoviverem, crucique ejus affixus, et in novum renatus hominem, fide magis quam carne subsisterem, et cum Christo egrederer e mundo. Quod semel adorsus sum, teneo. Non mihi gratis Christus est mortuus: in quo frustra credidi, si potui absque fide ejus in veteri Lege salvari. . Scientes autem quod non justificatur homo ex operiAiunt quidam: si verum hoc sit quod Paulus affirmat, ex operitum Christi fuerunt, imperfectos fuisse. Quos admonere dbemus eos hic dici justitiam non consecutos, qui tantum ex operibus justificari posse se credunt. Sanctos autem, qui antiquitus fuerint, ex fide Christi justificatos. Siquidem Abraham vidit diem Christi, et laetatus est. Et Moyses majores divitias aestimavit thesauro Aegyptiorum, improperium Christi. Aspiciebat enim in remunerationem. Et Isaias. Unde non tam Legis opera damnantur, quam hi qui tantum ex operibus justificari se posse confidunt, Sal