comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hanc quoque in partemoratio¬
detur huius quoq partis expo¬
nemus modos rep̃hensionis :
quos qui obserrͣabunt facili¬
us eaq̃ contradicentur dilue¬
re aut in firma repoterunt:
Omnis argumentatio rep̃hen¬
ditur si aut exhisque sũptas
non conceditur. aliquid. unũ
pluraue. aut his concessis cõ¬
plexio conficinegatur aut si
genus ipsumargumentationis
uitiosum ostenditur. Aut si con¬
tra firma margum̃tationẽ Alia
aeq firma aut firmior ponit᷑
exͥisq̃ sumunt᷑ aliquid ñ con¬
ceditur : Cũ aut id qđ credibile
dicunt. negatur eẽ eius modi
aut qđ cõparabile putant dis¬
simile ostenditur. Aut iudica¬
tũ aliamin partẽ traducitur.
aut omnino iudicium improbat᷑
Aut quod signũ ẽe aduersarii
dixer̃ id eius modinegatur
eẽ. Aut si comp̃hensio autuna
Autͦutraq parte rep̃henditur
Aut enumeratio falsa ostendit᷑
aut si simplex conclusio falsi
aliquid continere demonstra¬
tur: namomne quod sumit᷑

Expanded text:
hanc quoque in partem oratiohanc quoque in partem oratiodetur huius quoque partis, exponemus modos reprehensionis; quos qui ob- servabunt, facilius ea, quae contra dicentur, diluere aut infirmare poterunt. Omnis argumentatio reprehenditur, si aut ex iis, quae sumpta sunt, non conceditur aliquid unum plu- rave aut his concessis conplexio ex his confici ne- gatur, aut si genus ipsum argumentationis vitiosum ostenditur, aut si contra firmam argumentationem alia aeque firma aut firmior ponitur. Ex iis, quae sumuntur, aliquid non conceditur, cum aut id, quod credibile dicunt, negatur esse eiusmodi, aut, quod conparabile putant, dissimile ostenditur, aut iudicatum aliam in partem traducitur, aut omnino iudicium inprobatur, aut, quod signum esse adversarii dixerunt, id eiusmodi negatur esse, aut si conprehensio aut una aut ex utraque parte reprehenditur, aut enume- ratio falsa ostenditur, aut simplex conclusio falsi ali- quid continere demonstratur. nam omne, quod su- mitur
Abbreviated transcription (Latin):
Acde partib: qui demargumero¬
tationis satis nobis dictum uide¬
tur Illud autem columus in¬
telligi nos probe tenere aliis
quoq rationibus tractari ar¬
gumentiones inphilosophia
multis et obscuris. de quibus
certũ ẽ artificium constitutũ
uerũ illa nobis ab horrerea
abusuoratoriuisas̃ : quae ꝑti¬
nere autẽ ad dicendũ putam
ea nos commodius quã ceteros
attendisse non affirmamus
ꝑquisicius et diligentius cons¬
cripsis se pollice mur : Nunc
ut statuimus proficis ci or¬
dine ad reliqua ꝑgemus
Rep̃hensio ẽ ꝑquã argumen¬
tando aduersariorum con¬
firmatio deluitur. aut in fir¬
matur aut eleuãtur: haec
fonteinuentionis eodẽ utetur
quo utitur confirmatio. prop¬
terea quod quibus ex locis ali
quares confirmari potest̃ his¬
dem potest ex locis in firmari
nihilenim considerandũ ẽ in
his omnib inuentionib nisud
quod ꝓsonis aut negotiis aitrĩ¬
butũ ẽ: quare inuentionem
et argumentationem ex poli¬
tionem exillis q̃ ante p̃ceptas

Expanded text:
Ac de partibus quidem argumentationis satis nobis dictum videtur: illud autem volumus intellegi nos probe tenere aliis quoque rationibus tractari argumen- tationes in philosophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum. verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt. quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affirmamus; perquisitius et diligentius conscripsisse pollicemur. nunc, ut statui- mus, proficisci ordine ad reliqua pergemus. Reprehensio est, per quam argumentando adver- sariorum confirmatio diluitur aut infirmatur aut ele- vatur. haec fonte inventionis eodem utetur, quo utitur confirmatio, propterea quod, quibus ex locis ali- qua res confirmari potest, isdem potest ex locis in- firmari. nihil enim considerandum est in his omnibus inventionibus nisi id, quod personis aut negotiis adtributum est. quare inventionem et argumentationum expolitionem ex illis, quae ante praecepta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ inqneq ꝓpositioneq assuptio ina¬
geat apꝓbationis : hui madi ut cercua
qͥddã et breue exerepli causa ponam:
si sumopere sapientia petenda st:
sũ moopere stultitia uitandast: hic¬

Expanded text:
neque propositio neque assumptio indigeat approbationis, huiusmodi, ut certum quiddam et breve exempli causa ponamus: si summopere sapientia petenda est, summo opere stul- titia vitanda est:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo: q̃ ꝓspicua omnib uerttte
ctinet assuptionihl indigetapꝓba¬
tionis: Q estuꝰ modi sio porte tuelle¬
n enĩ ꝑspicũ est ñeq c̃scat in t̃omniͦs
ã pleriq: etiã obet̃ arbicras assũptio
ꝑspicua enĩ hȩc: oportetaũ uelle
bari quare statĩ c̃cludenda ẽ argu¬
m̃ tatio e ergo assũ ptioq̃idã q̃ apyba¬
tionis ñ indiget : nã quandã inuigere
ꝑspicuũ ẽ: separa test igit᷑ ab as suptione
apꝓbatio falsũ ero gst ne plus qũcrꝑ¬

Expanded text:
hoc modo: quae perspicuam omnibus veritatem continet assump- tio, nihil indiget approbationis. ea est huiusmodi: si oportet vellenon enim perspicua est neque constat inter omnes, am, plerique etiam obesse arbitrantur; assumptio perspicua; est enim haec: oportet autem velle  attinet approbari. quare statim concludenda est argumentatio. est ergo assumptio quaedam, quae approbationis non indiget; nam quandam indigere perspicuum est. se- parata est igitur ab adsumptione approbatio. falsum ergo est non esse plus qu
Abbreviated transcription (Latin):
prime inductiones et ad quem sint
exitũ ꝓuenturae : Nam qui uidet
si e irei quam primo roget rec¬
teas senserit. illĩ quoq remquȩ
sibi displiceat eẽ neces sario
concedendã plerumq: aut non
tionem procedere non sinit :
quaratione rogationis impru¬
dens ab eo quod concessit ad
id quod non uult concedere
deducendus ẽ extremũaut̃
auttaceatur oportet aut con¬
ceditur. aut negetur si ne gabit᷑:
aut ostendenda similitudo ẽ
earũ rerũq ante c̃cesse st aut aliã
argum̃tationẽ : Ita fit hoc
genus argumentan ditriꝑtitũ
primapars ex similitudine cons¬
tat una pluribus ue. Altera
ex eo quod concedi uolumus
cuius causa similitudines ad hi¬
bitae sunt : Tertia ex conclusione
q̃ aut confirmat concessionẽ
Aut quid ex ea conficiatur os¬
stendit : Sed quia non satis alicui
uidebitur dilucide de monstra¬
tum nisiquid exciuili causarũ
genere exempli subiecerȩ¬
mus : Videt̃ eius modi quoq¬

Expanded text:
primae inductiones et ad quem sint primae inductiones et ad quem sint exitum perven- turae. nam qui videt, si ei rei, quam primo rogetur, recte assenserit, illam quoque rem, quae sibi displi- ceat, esse necessario concedendam, plerumque aut non tionem procedere non sinit; quare ratione rogationis inprudens ab eo, quod concessit, ad id, quod non vult concedere, deducendus est. extremum autem aut ta- ceatur oportet aut concedatur aut negetur. si negabitur, aut ostendenda similitudo est earum rerum, quae ante concessae sunt, aut alia uargumentationem. ita fit hoc genus argumentandi tripertitum: prima pars ex similitudine constat una pluribusve; altera ex eo, quod concedi vo- lumus, cuius causa similitudines adhibitae sunt; tertia ex conclusione, quae aut confirmat concessionem aut quid ex ea conficiatur ostendit. Sed quia non satis alicui videbitur dilucide demon- stratum, nisi quid ex civili causarum genere exempli subiecerimus, videtur eiusmodi quoq
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. ẽ. faccũ ẽ propt̃ simi litudinẽ
Vt etiam illud quod dubiumui¬
deretur siquis separatim quae¬
reret et id procerto propter
rationẽ rogandi concederet᷑
hoc modo sermonis plurimũ
socrates usus ẽ propterea
quod nihil ipse afferre ad
ꝑsuadendũ uolebat sed exeo
quod sibi ille dederat quicũ
dis putubat aliquid confice¬
re malebat: qđ ille ex eo qđ
ũ concessissec necessarioap¬
probare deberet hoc inge¬
nepcipiendũ nobis uidetur
primũ ut illud quod inducemis
ꝑsimi litudiñe eius moddͥsit ut
sit necesse concede : Namex
quo postulabimus nobis illud
quod dubium sit concedidubiũ
eẽ id ipsũ nonoportebit : De¬
edm. inde illud cunus confirmandi¬
causa fiet inductio uidendis ẽ
ut simile his rebus sit quas res
qua si non dubias ante in duxerimꝰ:
nam aliquidante concessumuob
eẽ i hil proderit sieidis simile
erit id cuius causa illud concedi
primum uoluerimus : Deinde
non intelligat quo spectent ille

Expanded text:
sum est, factum est propter similitudinem, sum est, factum est propter similitudinem, ut etiam illud, quod dubium videretur, si qui separatim quaereret, id pro certo propter rationem rogandi concederetur. hoc modo ser- monis plurimum Socrates usus est, propterea quod nihil ipse afferre ad persuadendum volebat, sed ex eo, quod sibi ille dederat, quicum disputabat, aliquid conficere malebat, quod ille ex eo, quod iam con- cessisset, necessario adprobare deberet. Hoc in genere praecipiendum nobis videtur primum, ut illud, quod inducimus per similitudinem, eiusmodi sit, ut sit necesse concedere. nam ex quo postulabimus nobis illud, quod dubium sit, concedi, dubium esse id ipsum non oportebit. deinde illud, cuius confirmandicausa fiet inductio, videndum est, ut simile iis rebus sit, quas res quasi non dubias ante induxerimus, nam aliquid ante concessum nobis esse nihil proderit, si ei dissimile erit id, cuius causa illud concedi primum voluerimus; deinde ne intellegat, quo spectent illae
Abbreviated transcription (Latin):
quit: quid siuerũ illa meliorẽ
hab eat quãtu habes utrum ne
tuum uirum malis anillius hic
mulier erubuit : Aspasia aut̃
sermonẽ cũ ipso xenofonte
instituit : quae so inquit xeno¬
fonsiuicinus tuus e quũmeli¬
orẽ hacbeat ꝗ tuus ẽ tuũne equũ malis
anillius : Illius inquit: qͥd si fundũ meli¬
orẽ habeat ꝗ tuabes utrũ taendẽ fundũ
haberemcclis. illũ in qͥt meliorẽ scilicẽt:
qͥuid si uxorem melio.
quoq ipsetacuit: postas pa
id mihi solum non respondit.
quodegosolũ Audireuolu¬
ero ego met dicam quidut̃q
cogitet. nam ec tumulier op¬
timum uirum uis habere et
tuxenophonuxorem habere
lectis simam maximeuis : qua¬
renisi hoc perfeceritis ut neq
uirmelior neq: femina lectior
in t̃ris sit : profecto sẽperid
quodoptimum putabitis: eẽ
multo maxime requitis ec tu
maritus sis quamoptime et
haec quã optimo uiro nupta sit :
hic cũ rebus non dubiis assen¬

Expanded text:
quit, quid? si virum illa me- liorem quit, quid? si virum illa me- liorem habeat, quam tu habes, utrumne tuum virum malis an illius? hic mulier erubuit. Aspasia autem ser- monem cum ipso Xenophonte instituit. quaeso, inquit, Xenophon, si vicinus tuus equum meliorem habeat, quam tuus est, tuumne equum malis an illius? illius, inquit. quid, si fundum meliorem habeat, quam tu ha- bes, utrum tandem fundum habere malis? illum, in- quit, meliorem scilicet. quid, si uxorem meliorequoque ipse tacuit. post Aspasid mihi solum non respondit, quod ego solum audire volueram, egomet dicam, quid uterque cogitet. nam et tu, mulier, optumum virum vis habere et tu, Xenophon, uxorem habere lectissimam maxime vis. quare, nisi hoc per- feceritis, ut neque vir melior neque femina lectior in terris sit, profecto semper id, quod optumum putabitis esse, multo maxime requiretis, ut et tu maritus sis quam optumae et haec quam optimo viro nupta sit. hic cum rebus non dubiis assen
Abbreviated transcription (Latin):
in partes distingui et suauis si¬
mum ẽ et summe neces sarium
et abartis scriptorib: maxime
neglectum quare et deeapre¬
ceptione nobis et in hoc lo co di
magnacũ tura et diligentia
locus hic omnis considerandũẽ
quod rei non solũ magna uti litas
e sed p̃cipiendi qꝗ suma diffi¬
tio aut ꝑ inductionemtractan¬
da ẽ aut ꝑratio cinationẽ In¬
ductio ẽ oratio querebus non
dubiis capta assensiones ei
quicũ instituta ẽ. quibus as sen
tionib facit : ut illidubia quȩ¬
dã resꝓpt̃ similitudinẽ earũ
rerũ quibus assensit probet᷑
Velut aput socraticũaes cinegde
monstrat socrates cumz enophon¬
tis uxore et cũipso ⁊ enophonte
aspasiam locutam. Dic mihi que¬
so renophontis uxor siuicina
tua melius habeat aurũ quam
tuhabes utrũ illud neantuum
malis illudinquid: quid siues¬
tem et caeterum ornatum mu¬
lebre p̃tiimaioris habeat quã
tuhabes tuũ nean illius malis
Respondit illius ueroa gesi s in¬

Expanded text:
in partes distingui et suavissiin partes distingui et suavissimum est et summe necessarium et ab artis scriptoribus maxime neglectum. quare et de ea praeceptione nobis et in hoc loco dicemagna cum cura et diligentia locus hic om- nis considerandus est, quod rei non solum magna uti- litas est, sed praecipiendi quoque summa diffitio aut per inductionem tractanda est aut per ratiocinationem. Inductio est oratio, quae rebus non dubiis captat assensionem eius, quicum instituta est; quibus assen- sionibus facit, ut illi dubia quaedam res propter si- militudinem earum rerum, quibus assensit, probetur; velut apud Socraticum Aeschinen monstrat Socrates cum Xenophontis uxore et cum ipso Xenophonte Aspa- siam locutam: dic mihi, quso, Xenophontis uxor, si vicina tua melius habeat aurum, quam tu habes, utrum illudne an tuum malis? illud, inquit. quid, si vestem et ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat, quam tu habes, tuumne an illius malis? respondit: illius vero. age sis, in
Abbreviated transcription (Latin):
Collitio similitudinẽ Collatio ẽ oratiorẽ cũ re¬
ex similicudine c̃ferens : Exẽplũ ẽ qđ rẽ
auctoritate aut casualicuius hominis aut
negotii c̃firmat autin firmat: ho¬
rũ exẽpla et discriptiones in p̃¬
coptis elocutionis cognoscent
Ac fonsquidem confirmatio¬
nis ut facultas tulit aꝑtus ẽ :
nec minus dilucide qua rei natu¬
ra ferebat demonstratus. Ique¬
ad modũ autẽ q̃ q constitutio
et pars constitutionis et omnis
controuersia siue inratione
siue inscripto uersa batur
tractari debeat et q̃ inquãq ar¬
gumentionis conueniant sin¬
gillutim in se cundo libro deuno
quoq genere dicemus in p̃senia
tancummodo numerus et modos
et partes argumenttendi confu¬
se et ꝑmixte dis persimus
Post discripte et electe inge¬
nus quoq: causae quod cuiq con¬
ueniat ex haccopia digeremis
Atq inueniri quidẽ om̃s ex his¬
locis argumentatio poterit
inuentẽ exornari et certas¬

Expanded text:
um simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum rum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum rex simili- tudine conferens. exemplum est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut in- firmat. horum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur. Ac fons quidem confirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura fere- bat, demonstratus est; quemadmodum autem quaeque constitutio et pars constitutionis et omnis contro- versia, sive in ratione sive in scripto versabitur, tractari debeat et quae in quamque argumentationes conve- niant, singillatim in secundo libro de uno quoque ge- nere dicemus. in praesentia tantummodo numeros et modos et partes argumentandi confuse et permixtim dispersimus; post discripte et electe in genus quodque causae, quid cuique conveniat, ex hac copia digeremus. Atque inveniri quidem omnis ex hislocis argu- mentatio poterit: inventam exornari et certas
Abbreviated transcription (Latin):
similia credibile ẽ quod sine
ullo teste auditore sopinione
firmatur hoc modo nemoẽ
qua non liberos suos incolumes
etbeatos eẽ cupiat Iudicatũ ẽ
res as sentione aut auctorita¬
te. Aut iudicio alicuius aut
aliquorum comprobata: idtri¬
bus ingeneribus spectatur
religioso communia pproba¬
to Religio sum e quodiurati
legibus iudicar̃ : Cõmune ẽ qđ
homines uulgo probar̃ et secu¬
tis huius modi ut maioribus
natuas surgatur. ut supplicũ
misereatur Approbatũ ẽ
quod homines cũ dubiũ eẽt
qua lehaberi o porteret sua
constituerunt auctoritate.
uelut grachipatris factũ¬
quen populus romanus qui eum
obid factũ eo quod insciente
collega incensura nihilges¬
sit : pos censuram consulẽ fec̃
Comparabile autem est quos
inrebus diuersis similẽ ali¬
quã rationem continet: eius
partes sunttres. Imago col¬
latio exemplum i mago ẽ
oratio demonstrans corpontꝰ aut naturare¬

Expanded text:
similia. credibile est, quod sine similia. credibile est, quod sine ullo teste auditoris opinione firmatur, hoc modo: nemo est, qui non liberos suos incolumes et beatos esse cupiat. iudicatum est res assensione aut auctori- tate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata. id tribus in generibus spectatur, religioso, communi, adprobato. religiosum est, quod iurati legibus iudica- runt. commune est, quod omnes vulgo probarunt et secuti sunt, huiusmodi: ut maioribus natu assurgatur, ut supplicum misereatur. adprobatum est, quod ho- mines, cum dubium esset, quale haberi oporteret, sua constituerunt auctoritate: velut Gracchi patris factum populus Romanus, qui eum ob id factum eo quod insciente collega in censura nonnihil gessit post censuram consulem fecit. conparabile autem est, quod in rebus diversis similem aliquam rationem continet. eius partes sunt tres: imago, conlatio, exemplum. imago est oratio demonstrans corporum aut naturar
Abbreviated transcription (Latin):
his qua necessario profuerun
haberi gratiam non oportet
ex parisicnam ut locus si ne
portu nauib eẽ nom potest
tutus sicanimus sine fide sta¬
stbilisamicis non potestͤ in his
rebusq sub eandem rationẽ
cadunt hoc modo probabile
consideratur nam sirodus
utur penon ẽ portorium locare
Nehermocreanti quidemtur¬
peẽ conducere haecue¬
ra sunt hoc pacto qnmcicatrix ẽ
fuit uulnus tum ueris imilia
hoc modo si multus erat in cal¬
lui ceis puluis exitinere eum ue¬
nire oportebat. Omne autem¬
ut certas quas dam in partestri
buct mus probabile quod sumit᷑
adargumentationẽ. Aut sig¬
nũ ẽ aut credibile aut iudi¬
catũ. aut cõparabile Signũ
ẽ quod subsensũ aliquem
cadit et quiddã significat
quodex ipso pro feccũ udet̃
quod aut ante fuerit aut in
ipso negotio Aut post sit con¬
secutũ . et tñ indiget testi
monii et grauioris confir¬
mationis ut cruor fuga. pal¬
lor puluis et quae his sunt

Expanded text:
iis, qui necessario profuerunt, iis, qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet. ex pari, sic: nam ut locus sine portu na- vibus esse non potest tutus, sic animus sine fide stabilis amicis non potest esse. in iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, hoc modo probabile consideratur: nam si Rhodiis turpe non est portorium locare, ne Her- mocreonti quidem turpe est conducere. haec tum vera sunt, hoc pacto: quoniam cicatrix est, fuit vulnus; tum veri similia, hoc modo: si multus erat in calceis pulvis, ex itinere eum venire oportebat. Omne autem—ut certas quasdam in partes tri- buamus—probabile, quod sumitur ad argumentationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile. signum est, quod sub sensum ali- quem cadit et quiddam significat, quod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi- monii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt
Abbreviated transcription (Latin):
non modo non fecerim : sed ne
potuerim quidem facere:
Atq hocdiligent̃ oportebit
uiderene quo pacto genus hoc
refelli possit . ut ne con firma¬
tio modũ in seargumentionis solum¬
habet et quandam similitu¬
dinem necessariae conclusionis
Verum ipsa argumentio ex ne¬
ces saria ratione consistit :pro¬
babile aut̃ ẽ id quoduere solet
fieri aut quod in opinione po¬
sitũ .ẽ. aut quod habet in sead
haec quandam similitudinem¬
siue id falsum siueuerum. In eo
genere qđ fere fieri solet
probabile huius modi ẽ. Sima¬
t̃ .ẽ diligit filium. Sia uarus ẽ
negligit ius iurandum: Ineo
autem quodinopinione positũ c̃
huius inodisunt probabilia
impiis apud inferos poenas eẽ
p̃paratas Eos quiphilo sophiae
dent operã non arbitrari deos
eẽ : Similitudo autemintrariis
et paribus et in his rebus q̃ sub
eandem rationem cadunt ma¬
ximes pectitur: in contrariis¬
hoc modonam si his qui i÷̃ pru¬
dentes leser̃ ignos ci conuenit

Expanded text:
non modo non fecerim, sed ne non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere. atque hoc diligenter oportebit videre, ne quo pacto genus hoc refelli possit, ut ne confirmatio modum in se argumentationis habeat et quandam similitudinem necessariae conclusionis, verum ipsa argumentatio ex necessaria ratione consistat. Probabile autem est id, quod fere solet fieri aut quod in opinione positum est aut quod habet in se ad haec quandam similitudinemsive id falsum est sive verum. in eo genere, quod fere fieri solet, probabile huiusmodi est: si mater est, diligit filium; si avarus est, neglegit ius iurandum. in eo autem, quod in opinione positum est, huiusmodi sunt probabilia: impiis apud inferos poenas esse praeparatas; eos, qui philosophiae dent operam, non arbitrari deos esse. similitudo autem in contrariis et ex paribus et in iis rebus, quae sub ean- dem rationem cadunt, maxime spectatur. in contrariishoc modo: nam si iis, qui inprudentes laeserunt, ignosci convenit,
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrationeũ satur: ma¬
xime tractatur indicendo aut
ꝑ complexionem aut per¬
enumerationem aut ꝑsimplicẽ
conclusionẽ. Complexio ẽ in
quautrũ concesseris rep̃hen¬
ditur ad hunc modum. Sum
probus curuteris si probus
curaccusas enumeratio ẽ
inqua plurib: rebus expo¬
sitis et ceteris infirma tis una¬
reliqua reliquaneces sario
confirmat᷑ hoc pactoneces¬
seiẽ aut in imicitiarum causa
ab hoc eẽ occisum aut metus
Aut spei aut alicuius amici
gratia. Aut si horumni hil ẽ
ab hoc ñ eẽ occisũ Nãsine
causa maleficium susceptum
ñ potest eẽ sineq in imicitiaȩ
fuer̃ nec metus ullus nec
spes ex norte alicuius illius
commodi. Neq ad amicũ huus
aliqũe mors illius ꝑtinebat:
relinquat᷑ igitur ut ab hoc
non sit occisus. Simplex aut̃
conclusio ex necessaria con¬
secutione conficitur hoc modo
Siuos meistud eotẽpore fecis¬
sedicitis. E go autem eo ipso
tẽ pore trans mare fui re¬
linquitur ut id quod dicitis

Expanded text:
demonstratione versatur, mademonstratione versatur, maxime tractatur in dicendo aut per complexionem aut perenumera- tionem aut per simplicem conclusionem. conplexio est, in qua, utrum concesseris, reprehenditur, ad hunc mo- dum: si inprobus est, cur uteris? si probus, cur accusas? enumeratio est, in qua pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis una reliqua necessario confirmatur, hoc pacto: necesse est aut inimicitiarum causa ab hoc esse occisum aut metus aut spei aut alicuius amici gratia aut, si horum nihil est, ab hoc non esse occisum; nam sine causa maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ullus nec spes ex morte illius alicuius commodi neque ad amicum huius aliquem mors illius pertinebat: relinquitur igi- tur, ut ab hoc non sit occisus. simplex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur, hoc modo: si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans mare fui, relinquitur, ut id, quod dicitis,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium scientia artificium
Deinde natura ei usseuerire
uulgo soleat. aninsolenter et
raro postea homines id sua aue¬
toritate comprobare. ande
offerdi in his consuer̃ et
cetera quae factũ aliquid si¬
milit̃ confestim aut ex inter
uallo solent consequi : De inde
postremo attendendũ ẽ nũquae
res ex his rebusq positesunt
inpartibus honestatis Aut uti¬
litatis consequantur. De quib:
indeliberatiuo genere causae
distinctius erit dicendĩ Aene¬
gotiis quidem fereres haec
quas commorauimus sunt
attributae : Omnis argumen¬
tatio aut̃q his locis quos cõ¬
memorauimus sumetur aut
probabiles aut necessaria
debebit eẽ : et enim ut bre¬
uit̃ describamus Argumen¬
tatio uidetur ẽẽ inuentum
aliquo ex genere realiquã
Aut probabilit̃ ostendens aut
neces sarie de monstrans
neces sarie demonstrantur
eaq̃ aliter acdicuntur nec fi¬
eri nec probariposs. hoc mo¬
do sipeperit cũ uiro concu¬
buit : hoc genus argumen¬
tandi quod in uecessaria

Expanded text:
iudicium, scientia, artificium; deinde natura eius, vulgo soleat an insolenter et raro; postea homines id sua auctoritate comprobare an offendere in iis consueverint; et cetera, quae factum aliquid similiter confestim aut ex inter- vallo solent consequi. deinde postremo adtendendum est, num quae res ex iis rebus, quae positae sunt in par- tibus honestatis aut utilitatis, consequantur; de quibus in deliberativo genere causae distinctius erit dicendum. Ac negotiis quidem fere res haec, quas commemora- vimus, sunt adtributae. Omnis autem argumentatio, quae ex iis locis, quos commemoravimus, sumetur, aut probabilis aut ne- cessaria debebit esse. etenim, ut breviter describa- mus, argumentatio videtur esse inventum aliquo ex genere rem aliquam aut probabiliter ostendens aut ne- cessarie demonstrans. Necessarie demonstrantur ea, quae aliter ac dicun- tur nec fieri nec probari possunt, hoc modo: si peperit, cum viro concubuit. hoc genus argumentandi, quod in necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Simile autẽ exspecie con¬
parabili aut ex conferunda
atq assimi landa natura iudi¬
Contrarũt ur i contrarium ẽ quo dpoo¬
situm ingenere diuerso ab eo¬
dem cui contrarium dicitur plu.¬
rimũ distat ut frigus calori
uit aemors. Disparatum a ut̃
ẽ id qđ aliquare pꝰpositionẽ
negotiationis separatur hoc¬
modo Sapere et non sapere
Genus ẽ quod partes aliquas
amplectitur. ut cũpiditas : pars
ẽ qͥ sub ẽ. generi ut amor
a uaritia euentus .ẽ. exitus
alicuius negotii. In quo que¬
risolet quid ex quaque re
euenerit eueniat euenturũ
sit: quare hoc ingenere ut
commode : quid euenturũ sit
ante animo colligi possit
quid quaq: ex resoleat euemire
considerandũ .ẽ. hoc modo ex
arrogantia odium ex insoler¬
cutio in haec. eaeres querunt᷑
que gestũ negotium consequint᷑
primum quod factũ .ẽ. qđ id no¬
mine appellari conueniat:
Deinde eius factiquis int principes
et inuentores. quideind: auc¬
toritutis eius et inuentiones

Expanded text:
tur. simile autem ex specie conparabili aut ex conferunda at- que assimulanda natura iudicatur. contrarium est, quod positum in genere diverso ab eodem, cui contrarium di- citur, plurimum distat, ut frigus calori, vitae mors. disparatum autem est id, quod ab aliqua re praeposi- tione negationis separatur, hocmodo: sapere et non sapere. genus est, quod partes aliquas amplectitur, ut cupiditas. pars est, quae subest generi, ut amor, ava- ritia. eventus est exitus alicuius negotii, in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventurum sit. quare hoc in genere, ut commode, quid eventurum sit, ante animo colligi possit, quid quaque ex re soleat evenire, considerandum est, hoc modo: ex arrogantia odium, ex insolencutio. in hac eae res quaeruntur, quae gestum negotium consequuntur: pri- mum, quod factum est, quo id nomine appellari con- veniat; deinde eius facti qui sint principes et inven- tores, qui denique auctoritatis eius et inventionis
Abbreviated transcription (Latin):
adaliquã rẽ aplicata magna
cũ uoluntate occupatio ut phi¬
lo sophiae poetcae geu¬
iũ metricae litterarũ consili¬
um ẽ aliquid faciendi aut
non faciendi ex cogitata ratio¬
ctũ Facta aut̃ et casus . et orationes

Expanded text:
ad aliquam rem adplicata magna ad aliquam rem adplicata magna cum voluptate occupatio, ut philosophiae, poe+ticae, geometricae, lit- terarum. consilium est aliquid faciendi aut non fa- ciendi excogitata ratio. facta autem et casus
Abbreviated transcription (Latin):
aputiq et quomore et cuius ar¬
bitratu sit educatus. quos ha¬
buerit artium libera lium ma¬
gis tros quos uiuendi p̃cepto¬
res quibus amicisu tatur quo
occupatus quomodorem fami¬
liarem administret qua con¬
suetudine domesticasit . In for¬
tunaq ritur seruus sit an li
pecuniosus antenuis priuatis
ancũ potestate sicũ potestate
iure aniniuria felix clarus
ancontra quales liberos ha¬
beat. Ac side ñ uiuoq reret
etiam quali mortesit affectis Consi
erit considerandũ habitũ
autẽ hunc appellamus animi
aut corporis constantem et
ab solutam aliqua inre ꝑfec¬
ctionem aut uirtutis autar¬
tis alicuius ꝑceptionem ut quã¬
uis scientiam et itẽ corporis
aliquam cõmoditatẽ non natu¬
ra datam sed studio et in¬
dustria partamaffectio ẽ
animi aut corporis extẽ¬
pore aliqua de causa cõmoaho
ut lactitiacupiditas metus
molestia morbus debilitas
et aliꝰquae in eode genere
reperiuntur Studiũ ẽ aũt̃
animias sidua et uehement̃

Expanded text:
apud quem et quo more et cuius arbitratu sit educatus, quos habuerit artium liberalium magistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, quo occupatus, quo modo rem familiarem administret, qua consuetu- dine domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an con- tra; quales liberos habeat. ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit considerandum. habitum autem hunc appellamus animi aut corporis constantem et absolutam aliqua in re pectionem, ut virtutis aut artis alicuius perceptionem aut quamvis scientiam et item corporis aliquam commoditatem non natura datam, sed studio et industria partam. affectio est animi aut corporis ex tempore aliqua de causa commutatio, ut laetitia, cupiditas, metus, molestia, morbus, debilitas et alia, quae in eodem genere re- periuntur. studium est autem animi assidua et vehe- menter
Abbreviated transcription (Latin):
quid potissimum querit᷑ Ad hunc
modũ utrũ exercitus in mace
doniam contraphilippũ mittat᷑
qui sociis sit auxilio anteneat᷑
initalia ut quã maxime contra
hannibalẽ copiae sint. De in¬
de considerandũ . ẽ in ratione
an inscripto sit controuersia
nĩ scripti controuersia ẽ eaq̃
exscriptionis genere nascitur
Eius autemꝰ quae separata sunt
a constitutionibus quinq s̃.
nã tum uerba ipsauidentur
cumsententia scriptoris dis¬
sidere tũint se duaeleges aut
plures discrepare . tũ id qđ¬
scriptum ẽ duas aut plures
res significare. tũ ex eo qđ
scriptũ .ẽ. aliud quo d ñ scrip¬
tũ ẽ inueniri tũuis uerbi qua¬
si in definitiua constitutione
in quo posic quȩri quare pri¬
mumgenus descriptio et senco¬
tia ssecundum excontraris
legibus. Tertium ambiguũ:
quartũ ratiocinatiuũ: quintũ
definitiuũ nominamus ratio ẽ
aut̃ cũ omnis quaestio non scrip¬
tione sed inaliqua argumen¬

Expanded text:
quid potissimum sit, quaeritur, ad hunc quid potissimum sit, quaeritur, ad hunc modum: utrum exercitus in Mace- doniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint. Deinde considerandum est, in ratione an in scripto sit controversia; nam scripti controversia est ea, quae ex scriptionis genere nascitur. eius autem genera, quae separata sunt a constitutionibus, quinque sunt. nam tum verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae leges aut plures discre- pare, tum id, quscriptum est, duas aut plures res significare, tum ex eo, quod scriptum est, aliud, quod non scriptum est, inveniri, tum vis verbi quasi in de- finitiva constitutione, in quo posita sit, quaeri. quare primum genus de scripto et sententia, secundum ex contrariis legibus, tertium ambiguum, quartum ratio- cinativum, quintum definitivum nominamus. ratio est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aliqua argumen
Abbreviated transcription (Latin):
Post autem ab hoc inuenta multi
rep̃hender̃ quos nontã in pru¬
dentia falli putumus. resenĩ
perspicua ẽ . qui inuidia atq
obtrectatione quadamimpe¬
diri et constitutionis quidem
et earũ partes ex posuimus exẽ¬
pla autẽ cuiusq generis tũ cõ¬
modius exposituri uidea mur
cũ inunũ quodq: eorũ argum̃to¬
rũ copiam dabimus : Na argu¬
mentundi ratio dilucior erit
cũ et ad genus et ad exẽplũcau¬
sa estatim poterit ac cõmo¬
dari constitutione causa reper¬
ta statimplacet considerare
utrũ causa sit simplex. An iunc¬
ta : et siiuncta erit utrũ sit ex
pluribus questionibus umcta¬
inple anexaliqua comparatione sim
tinet unã questionẽ hoc modo
corinthiis bellũ indicamus an
Conuniti noñ conuncta expluribus
qua estionibus inquaplura q̃¬
runtur hoc pacto utrũ cartago
diruatur ancarthaginiensib
reddatur. Aneo colonia dedu
catur : excomparatione inqua
ꝑ contentionẽ utrũ potius aut

Expanded text:
post autem ab hoc inventam multi post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus res enim perspicua est quam invidia atque obtrectatione quadam inpediri. Et constitutiones quidem et earum partes exposui- mus, exempla autem cuiusque generis tum commodius exposituri videamur, cum in unum quodque eorum argumentorum copiam dabimus; nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim poterit accommodari. Constitutione causae reperta statim placet conside- rare, utrum causa sit simplex an iuncta; et si iuncta erit, utrum pluribus quaestionibus juncta, an ex aliqua comparatione. Continet unam quaestionem, hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? 2. Conjuncta, est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginiensibus reddatur, an eo colonia decatur. ex conparatione, in qua per contentionem, utrum potius aut
Abbreviated transcription (Latin):
id duplicit̃ fieri poterit siaut
causa aut factũ inaliũ transfe¬
rat᷑ : causatrans fert᷑ cũali¬
enadicitur uiet potestate fac
tũ : factũ autẽ cũ alius aut de¬
buis se aut potuisse facere dr̃ :¬
Relatio criminis ẽ quodideo
iure factũ dr̃ quod aliquis ante¬
imnparito iniuris. lacessierit : Conpara¬
tio ẽ cũ aliud aliquid factũ
rectũ aut utile camꝰ quodut
fieret illud qu iarguitur dr̃
eẽ commissũ in quarta consti¬
tutione quãtrans latiuã nomi
namus eius constitutionis ẽ
contro uersia. cũ aut quẽ aut
quicũ. Aut quomodo utapud
quos. Aut quo iure. Aut quo
tẽpore agere oporteat que¬
ritur. Aut omnino aliquid de
cõmutatione Aut infirmatio¬
ne accionis agitur. Huius
constitutionis hermagoras
ii inuentor eẽ existimatur ñ
quo non usisi nt eaueteres ora¬
tores saepemulti sed quia non
animad uerterint artis scrip¬
tores. eã superiores. nec recu¬
lerint in numerũ constitutionis

Expanded text:
id dupliciter fieri pot- erit, si aut id dupliciter fieri pot- erit, si aut causa aut factum in alium transferetur. causa transferetur, cum aliena dicitur vi et potestate fac- tum, factum autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dicitur. relatio criminis est, cum ideo iure fac- tum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessierit. con- paratio est, cum aliud aliquid factum rectum aut utile contenditur, fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse commissum. In quarta constitutione, quam translativam nomi- namus, eius constitutionis est controversia, cum aut quem aut quicum aut quomodo aut apud quos aut quo iure aut quo tempore agere oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur. huius constitutionis Hermagoras in- ventor esse existimatur, non quo non usi sint ea veteres oratores saepe multi, sed quia non animadverte- runt artis scriptores eam superiores nec rettulerunt in numerum constitutionum.
Abbreviated transcription (Latin):
negotialis inqua quidiuris ex
ciuilimore et aequitate sit conDepato¬
sideratur. cuidiligentie p̃. eẽ
apud nos iure fonsulti existimant᷑:
Aciuridicialis quidẽ ipsa induas
distribuitur partes ab solutam
ipsa in se continet iuris et iniu¬
quae ipsa ex senihil dat firmi
ad recusationẽ foris Aeli quid
defensionis assumit euis par¬
tes s̃ .iiͦ  concessio remotio
criminis Prelatio criminis com¬
paratio Concessiẽ cũ reus ñ
id quod factũ ẽ defendit sed
ut ignos catur postulat: haec Adito
induas partes diuiditur : Pur¬
gationem et dep̃cationẽ purConpur¬
gatio ẽ cũ factũ conceditur cul¬
pa remouetur : haec partes
habettres in prudentiã casũ
neces sitatẽ de p̃catio ẽ cũ et
peccas selt consulto peccase
reus seconficetur. et tamen
ut ignos caturpostulat quod
genus praro potest accidere
Remotiocriminis ẽ cũ idcri¬
men quod infertur abse. et
ab suaculpa et potestate in
alium reus remouere conat᷑ :

Expanded text:
Negotialis est in qua quid iuris ex Negotialis est in qua quid iuris ex ciuili more et aequitate sit consideratside- ratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. ac iuridicialis quidem ipsa et in duas tribuitur partes, absolutam ipsa in se continet iuris et iniuex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis ad- sumit. eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conparatio. concessio est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, postulat. haec in duas partes dividitur, purgationem et deprecationem. purgatio est, cum fac- tum conceditur, culpa removetur. haec partes habet tres, inprudentiam, casum, necessitatem. deprecatio est, cum et peccasse et consulto peccasse reus se con- fitetur et tamen, ut ignoscatur, postulat; quod genus perraro potest accidere. remotio criminis est, cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa et potestate in alium reus removere conatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ et definitiua nec definitiua
causi potest simulex eadẽ par¬
te eodemingenere et defini¬
tiua. eẽ et trans latiua et omni¬
non ulla constitutio. nec parscons
titutionis potestsimul et suam
habere et alterius in seuim con¬
tinere. Ideoque una quaeq:
exse et ex suanatura sim pliett̃¬
consideratur. Altera as sũpta
numerus constitutionũ duplicat᷑
ñ uis constitutionis augetur. At
deliberatiua causasimul ex ea¬
dẽ parte eodemingenere . et
coniecturalẽ et generalẽ et de¬
finitiuã et trans latiuã solet
hubere constitutionẽ et unĩ
aliqual et plures ñ nũquã : Ergo
ipsaneq constitutio ẽ nec pars
constitutionis: idem inde mons¬
tratione solet usuuenire. Ge¬
neraigitur ut andiximus haec
causa rũ putandas ñ partes ali¬
cuius constitutionis. Haec ergo
constitutio quã generalẽ nomi¬
namus partes uidetur nobis
duas habere uri diciaiẽ et
negotialẽ Iur dicialis . ẽ. in
qua aequi etrectinatura Aut
p̃imii aut poene ratioquerit᷑

Expanded text:
e et definitiva. nec definitiva causa potest simul ex eadem parte eodem in genere et definitiva esse et translativa. et omnino nulla constitutio nec pars con- stitutionis potest simul et suam habere et alterius in se vim continere, ideo quod una quaeque ex se et ex sua natura simplicitconsideratur, altera assumpta numerus constitutionum duplicatur, non vis constitu- tionis augetur. at deliberativa causa simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalem et generalem et definitivam et translativam solet habere constitu- tionem et unam aliquam et plures nonnumquam. ergo ipsa neque constitutio est nec pars constitutionis. idem in demonstratione solet usu venire. genera igitur, ut ante diximus, haec causarum putanda sunt, non partes alicuius constitutionis. Haec ergo constitutio, quam generalem nominamus, partes videtur nobis duas habere, iuridicialem et neg- otialem. iuridicialis est, in qua aequi et recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur.
Abbreviated transcription (Latin):
ta constitutione cũ simplex nean
iunctusit intellexeris. et scripti
anrationis habeat controuer¬
siam uideris de incepserit ui¬
dendum quae quaestio quae
ratio quaeiudicatio quod
firmimentũ causȩsit qua e o mã
a constitutione proficis cantur
oportet : quaestio ẽ eaq̃ ex
conflictione causarum gignit᷑
contro uersia hoc modo noniure
fecisti iure feci causarũ autẽ ÷:
conflictio inqua constitutio
constat exeuigitur nas citur
controuersu : questionẽ
dicimus haeciure ne fecerit:
ratio ẽ ea quae continet caust̃
quaesi sublatasit nihilin causa
contro uersiue relinquatur hoc
modo uit dicendi causa infacili

Expanded text:
ta con- stitutione, cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, dein- ceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum causae sit; quae omnia a constitutione proficiscantur oportet. quaestio est ea, quae ex conflictione causarum gignitur controversia, hoc modo: non iure fecisti; iure feci. causarum autem est conflictio, in qua constitutio constat. ex ea igitur nascitur controversia, quam quaestionem dicimus, haec: iurene fecerit? ratio est ea, quae continet cau- sam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo, ut docendi causa in facili
Abbreviated transcription (Latin):
tare ꝗ uolet partiatur inanimũ
et corpus et ex contrarias
res licebit: Animiuirtus
cuius de partibus paulo ante dic¬
tum ẽ : corporis ualitudo digni¬
tas uires uelocitas extraneae :¬
honos pecunia affinitas genis
amicitia patria potentia. cae¬
teraq̃ simili eẽ ingenere in¬
telligentur Atq in his id qđ
in om̃a ualere o portebit: Con
tracria quoque quae et qua¬
lia sint intelligentur : Videre
autẽ in laudando et inuitupe¬
rando oportebit. non tã quȩ
incorpore aut in extraneis
rebus habuerit is de quo age¬
tur quam quo pacto his reb
usus sit nam fortunã quidem
et lauda restultitia. et uitupe
honestae tui tuperatiouehe¬
mens ẽ : Nunc qnm̃omne in
causae genus argumentandi
ratio tradita ẽ. et indeuen¬
tione prima ac maxima parte
rethoricȩ satis dictũ uidet᷑
quare qn metuna pars ad exi
Lhanc ab superiore libro
ꝑductu ẽ. et hicliber non pa¬
rum continet . litterarum
qua erestant in reliquis dicemis:¬

Expanded text:
tare qui volet, partiatur in animum et corpus et extraneas res licebit. animi est virtus, cuius de partibus paulo ante dictum est; corporis valetudo, dignitas, vires, velocitas; extraneae honos, pecunia, adfinitas, genus, amici, patria, poten- tia, cetera, quae simili esse in genere intellegentur. atque in his id, quod in omnia, valere oportebit; con- traria quoque, quae et qualia sint, intellegentur. vi- dere autem in laudando et in vituperando oportebit non tam, quae in corpore aut in extraneis rebus ha- buerit is, de quo agetur, quam quo pacto his rebus usus sit. nam fortunam quidem et laudare stultitia et vituperho- nesta et vituperatio vehemens est. Nunc quoniam omne in causae genus argumentan- di ratio tradita est, de inventione, prima ac maxima parte rhetoricae, satis dictum videtur. quare, quoniam et una pars ad exitum hoc ac superiore libro per- ducta est et hic liber non parum continet litterarum, quae restant, in reliquis dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
nestatis. iuncta eẽ omnino ex
duplicigenere intelliguntur
sed inmeliorẽ parte uocabuli con¬
ferantur et honesta nominent᷑
ex his illud conficit᷑ ut petendar
rerũ partes sint . honestas etuti¬
litas uitandarũ turpitudo et inuti¬
litus hisigitur duabus rebus
res duae grande sunt a tributȩ
neces situdo et affectio quarũ
altera exui altera exre et pso¬
nis consideratur. Deutraq post
aꝑtius ꝑscribemus : nunc hones¬
tatis rationes primũ explicemꝰ:
quodauttotũ autaliqua exparte
ꝓpt̃ sepetitur: honestũ nominabimꝰ:
qua recũ eius duae partes sunt qua¬
rũ altera simplex altera iunctasit:
simplicẽ prius considere mus
est igitur ieo genere omiisres

Expanded text:
nestatis, iuncta esse omnino et nestatis, iuncta esse omnino et duplici genere intelleguntur, sed in meliorem partem vocabuli conferantur et honesta nominentur. ex his illud conficitur, ut petendarum rerum partes sint ho- nestas et utilitas, vitandarum turpitudo et inuti. his igitur duabus rebus res duae grandes sunt adtri- butae, necessitudo et affectio; quarum altera ex vi, altera ex re et personis consideratur. de utraque post apertius perscribemus; nunc honestatis rationes pri- mum explicemus. Quod aut totum aut aliqua ex parte propter se pe- titur, honestum nominabimus. quare, cum eius duae partes sint, quarum altera simplex, altera iuncta sit, simplicem prius consideremus. est igitur in eo genere omnes res
Abbreviated transcription (Latin):
redicendo fuerint aꝑtiores
sic resapertas obscuriores
fierioratione : Nunc ad de¬
liberationis p̃cepta ꝑgamis:
Rerũ expetendarũ triagene¬
ra sunt. par aut̃ numerus.
uitundurũ ex contraria parte :
nã ẽ. quiddã qđ suauinosa lli¬
ceat ad sese ñ emulento ciptars
aliquo sed trahens sua dignitate
qđ genis uirtꝰ scienlia uerttas : Ealiudautẽ¬
ñꝓpt̃ suã ui&naturã : sed propt̃ fruc
tũatq utilitatẽ petendũ quod
pecunia ẽ ẽ porro quid da mex
horũ partibus iunctũ. quod et sua
ui et dignitate. nos inductos ducit.
et p̃sequandam geritutilitatẽ
quo magis expeccitur ut amici¬
tia bona ex istimatio: Atque
ex his horũ contraria facileta¬
centibus. nobis intelligentur:
sedut expedicius ratiotradat᷑
eaquȩ posuimus breui nomina¬
buntur : Namin primo gene¬
re quȩ s̃ honesta appellubunt᷑
quae aut̃ in secundo utilia: haec
aut̃ tertiaqua partẽ honestatis
continent et qua maior ẽ uis ho¬

Expanded text:
rae dicendo fierent apertiores, rae dicendo fierent apertiores, sic res apertas obscuriores fieri oratione. Nunc ad deliberationis praecepta pergamus. Rerum expetendarum tria genera sunt; par autem numerus vitandarum ex contraria parte. nam est quiddam, quod sua vi nos adliciat ad sese, non emo- lumento captans aliquo, sed trahens sua dignitate, quod genus virtus, scientia, veritas. est aliud autepter suam vim et naturam, sed propter fruc- tum atque utilitatem petendum; quod genus pecunia est. est porro quiddam ex horum partibus iunctum, quod et sua vi et dignitate nos inlectos ducit et prae se quandam gerit utilitatem, quo magis expetatur, ut amicitia, bona existimatio. atque ex his horum contraria facile tacentibus nobis intellegentur. sed ut expeditius ratio tradatur, ea, quae posuimus, brevi nominabuntur. nam, in primo genere quae sunt, ho- nesta appellabuntur; quae autem in secundo, utilia. haec autem tertia, quia partem honestatis continent et quia maior est vis ho
Abbreviated transcription (Latin):
ub: definitiua constitutio tractra¬
bit᷑ Nunc ex positis hisargu¬
mentationibus quȩ in iudiciale
causarũ genus accommodant᷑:
Deinceps in deliberatiuũ genꝰ
et demonstratiuũ argum̃tandi
locos et p̃cepta dabim: ñ quo ñ
in aliqua constitutione omnis se ꝑ
causauerset᷑ sequii ꝓprii tan
tarũ causarũ quidĩ loci sunt
ñ a constitutione separati sed ad
fines horũ generũ ac cõmodat:
Namplacet iniudiciali gonere
finẽ eẽ aequitate hoc ẽ par¬
tẽ quandĩ honestatis indeli¬
beratiuo aũt aris toteli pla¬
cet utilitatẽ nobis et hones¬
tatẽ et utilitatẽ indemons¬
tratiuo hones tatẽ quarein hoc
q̃q̃ genere ciusae q da argu¬
m̃tationes cõmunit̃ acsimilit̃
tractabunt᷑: quaedã separa¬
tius ad finẽ quore ferriomnẽ
orationẽ oportetadiungent᷑
Atq unius cuiusq constitutio¬
nis exẽplũ supponere non
grauuremur nisullud uide¬
rimꝰ que ad modũ res obscu¬

Expanded text:
quibus definitiva constitutio, tractaquibus definitiva constitutio, tractabitur. Nunc expositis iis argumentationibus, quae in iudi- ciale causarum genus adcommodantur, deinceps in deliberativum genus et demonstrativum argumentandi locos et praecepta dabimus, non quo non in aliqua constitutione omnis semper causa versetur, sed quia proprii tamen harum causarum quidam loci sunt, non a constitutione separati, sed ad fines horum generum accommodati. nam placet in iudiciali genere finem esse aequitatem, hoc est partem quandam honestatis. in deliberativo autem Aristoteli placet utilitatem, nobis et honestatem et utilitatem, in demonstrativo honestatem. quare in hoc quoque genere causae quaedam argumentationes communiter ac similiter tractabuntur, quaedam tius ad finem, quo referri omnem orationem oportet, adiungentur. atque unius cuiusque constitutionis exemplum subponere non gra- varemur, nisi illud videremus, quemadmodum res obscu