comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes filium hominis: quia qui de fi¬
lio hominis loquunt᷑ homines sunt.
qui uero diuinitatem eiꝰ intelligunt.
ñ homines sed dii appellantur. At
illi dixerunt. Alii iohannem baptis¬
tam: alii helyam. alii uero ieremiã.
aut unum ex prophetis.

Expanded text:
nes filium hominis, quia qui de fines filium hominis, quia qui de filio hominis loquuntur, homines sunt, qui vero divinitatem ejus intelligunt, non homines, sed dii appellantur. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis.
Abbreviated transcription (Latin):
hilippus iste est frater
herodis. de quo supradiximus.
tetrarcha ituree & traconitidis regio¬
num. qui in honorem tyberii cesaris
cesaream philippi.que nunc paneas
dicitur appellauit. & est in ꝓuintia
phenicis. imitatus herodem patrem. qͥ
in honorem augusti cesaris appella¬
uit cesaream. que prius turris strato¬
nis uocabatur. & ex nomine filie eiꝰ
libiadem transiordanen extruxit.
Iste locus est cesaree philippi. ubi ior¬
danis ad radices oritur libani & habet
duos sontes. unũ nomine ior .ꝙ. al¬
terum dan: qui si mul mixti iorda¬
nis nomen efficiunt.
t interrogabat discipulos suos
dicens. Quem dicunt homines e̾e¬
me dicunt esse homines. sed filiũ ho¬
minis: ne iactanter de se querere ui¬
deretur. Et nota qd̃ ubicũq scriptũ
est in ueteri testamento filius homi¬
nis: in hebreo positum sit filius adam.
Illudq quod in psalmo legimus filii
hominũ usq quo graui corde: in he¬
breo dicitur filii adam. Pulchre aũ
interrogat quem dicunt esse homi¬

Expanded text:
hilippus iste est frater Herodis, de quo supra diximus. Tetrarcha Ithureae et Trachonitidis regionum, qui in honorem Tiberii Caesaris Caesaream Philippi, quae nunc Paneas dicitur, appellavit; et est in provincia Phoenicis, imitatus Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius Turris Stratonis vocabatur, et ex nomine filiae ejus Libyadem trans Jordanem exstruxit. Iste locus est Caesareae Philippi, ubi Jordanis ad radices oritur Libani, et habet duos fontes, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul misti Jordanis nomen efficiunt. t interrogabat in via discipulos suos, dicens: Quem me dicunt esseme dicunt esse homines, sed filium hominis, ne jactanter de se quaerere videretur. Et nota quod ubicunque scriptum est in Veteri Testamento filius hominis, in Hebraeo positum sit filius Adam? illudque quod in psalmo legimus: Filii hominum, usquequo gravi corde? In Hebraeo dicitur, filii Adam. Pulchre autem interrogat, quem dicunt esse homi
Abbreviated transcription (Latin):
scrutantes scrutationes. Defecerunt a
luce dei: defecerunt ab ipso defectu cõ¬
silioꝵ suoꝵ. Quando quod uoluerũt
nichil ꝓficere potuerunt: utiq defece¬
runt. Quare hoc: Quia accessit homo
ad cor altum: & exaltatus est d̾s. Prop¬
terea postea cũ innotiusset. xp̃i resurre¬
ctio. & ueniens sp̃s sc̃s impleret fidutia.
timentes quosclam discipulos. ut aude¬
rent iam mortem ñ timentes predica-¬
re quod uiderant. exaltato deo in ma¬
iestate sua. qui ꝓpter nr̃am infirmita¬
tem humilis est iudicatus: & ubi ce¬
perunt tube celestes ꝑsonare uidicem
uenturum. quem primo uiderant iu¬
dicatum: conturbati sunt omnes qui
uidebant eos.

Expanded text:
scrutantes scrutationes: defecerunt a scrutantes scrutationes: defecerunt a luce Dei, defecerunt in ipso effectu consiliorum suorum: quando quod voluerunt, nihil perficere potuerunt, utique defecerunt: Quare hoc? Quia accessit homo, et cor altum; et exaltatus est Deus. Propterea postea cum innotuisset Christi resurrectio, et veniens Spiritus sanctus impleret fiducia timentes quosdam discipulos, ut auderent jam mortem non timentes praedicare quod viderant, exaltato Deo in majestate sua, qui propter nostram infirmitatem humilis judicatus est; et ubi coeperunt tubae coelestes personare judicem venturum, quem primo viderant judicatum, Conturbati sunt omnes qui videbant eos.
Abbreviated transcription (Latin):
custodim: ite custodite sicut scitis.
Illi aũ abeuntes. muniert sepulchrũ
signantes lapidem cũ custodib. Posu¬
erunt custodes milites ad sepulchrũ.
Concussa terra dñs resurrexit. Mira¬
cula facta sunt talia circa sepulchrũ.
ut & ipsi milites qui custodes aduene¬
rant testes fierent si uellent uera nim¬
tiare. Sed auaritia illa que captiuauit
discipłm comitem xp̃i: captiuauit et
militem custodem sepulchri. Damus¬
uobis inquiunt pecuniam q dicite:
quia uobis dormientib uener̃t disci¬
puli eius: q abstuler̃t eum. uere defe
cerunt scrutantes scrutationes. Quid
est quod dixisti o infelix astutia: Tan¬
tum ne deseris lucem consilii pietatis.
& in ꝓfunda uersutie dimergeris: ut
hoc dicas. dicite quia uobis dormienti¬
b uenerunt discipłi eius. & abstuler̃t
eum: Dormientes testes adhibes. uere
tu ipse obdormisti: qui scrudando ta¬
lia defecisti. Si dormiebant. quid ui-¬
dere potuerunt: Si nichil uiderunt:
quomͦ testes fuerunt: Sed defecerunt

Expanded text:
te, custodite sicut scitis. Illi autem abeuntes munierunt sepulcrum, signantes lapidem cum custodibus . Posuerunt custodes milites ad sepulcrum. Concussa terra Dominus resurrexit: miracula facta sunt talia circa sepulcrum, ut et ipsi milites qui custodes advenerant, testes fierent, si vellent vera nuntiare; sed avaritia illa quae captivavit discipulum comitem Christi, captivavit et militem custodem sepulcri. Damus, inquiunt, vobis pecuniam; et dicite quia vobis dormientibus venerunt discipuli ejus, et abscerunt scrutantes scrutationes. Quid est, quod dixisti, o infelix astutia? Tantumne deseris lucem consilii pietatis, et in profunda versutiae demergeris, ut hoc dicas: Dicite quia vobis dormientibus venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum? Dormientes testes adhibes: vere tu ipse obdormisti, qui scrutando talia defecisti. Si dormiebant, quid videre potuerunt? si nihil viderunt, quomodo testes sunt? Sed defecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nomine pris et filii et sp̃s scti
cũcta dyabolici phãtasmatis
incursio a uobis eradicetur
et mũdeminti in uas purissi¬
mum sct̃e fidei. Quo dicto ex¬

Expanded text:
nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, cuncta diabolici phantasmatis incursio a vobis eradicetur, et mundemini in vas purissimum sanctae fidei, et e
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit autẽ berith. Deus uester sic¬
captiuus et religatus. cathenis igneis
apostolus dei bartholomens ingressus¬
est. Dicunt ei. Et quis est iste bar¬
cus dei oĩpotentis: et ideo huc uenit
que colunt indi euacuet.

Expanded text:
respondit Berith: «Deus uester captus et ligatus cathenis  apostolus Dei Bartholomaeus. » Inteest». Dicunt ei: «Et quis est iste Barcus dei omnipoquae colunt Indi, evacuet.
Abbreviated transcription (Latin):
It cum nulla ratione. fiuicatos aĩos
eorum supra petrã xp̃m mou̾e posset.
manibz et pedibz uinctos iussit eos for¬
titer torqueri. Deinde sicut erãt cõca¬
thenatidm mare mergi. Quib statun
angelus d̾m̃ affuit: et disruptis um̾¬
culis ex pelago liberauit. Hoc uidẽtes
milites: renũtiauerunt presidi. Ille
mor ad se reductos: docete me inquit
maleficia ur̃a ut egoͥ sequar nos com¬
municans oꝑͥib nr̃is. Sancti uero
responderut. xp̃iani simiꝰ maleficia
non scĩmꝰ: et in xp̃i noĩez maleficioꝵ
uirtutem cõtempnimꝰ. Recepti igit᷑¬
st̃ iubente preside in carͣcerẽ: et seꝙ̃ti
die. proconsul sedens pro tribunali.
fecit copiosum iͥgnem parari: ⁊ mar
tires de carc̾e productos / in medio da¬
ri sed orantibus sanctis/ ignis uirtu

Expanded text:
t cum nulla ratione fundatos animos eorum supra petram Christum movere posset, manibus et pedibus vinctos jussit eos fortiter torqueri, deinde sicut erant concatenati in mare mergi. Quibus statim angelus Domini affuit, et diruptis vinculis, e pelago liberavit. Hoc videntes milites renuntiaverunt praesidi. Ille mox, eis ad se reductis: Docete, inquit, me maleficia vestra, et ego sequor vos, communicans operibus vestris. Sancti vero responderunt: Christiani sumus, maleficia nescimus, et in Christi nomine maleficiorum virtutem contemnimus. Recepti sunt, jubente praeside, in carcerem. Et sequenti die proconsul, sedens pro tribunali, fecit copiosum ignem parari, et beatos martyres de carcere productos in medio jactari. Sed, orantibus sanctis, ignis virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ris portat in pectore. Hinc rursus ait.
Anima mea liquefacta est ut locutus
est. Mens namq homiris. conditoris
sui speciem ñ querentis male dura est:
quia in semet ipsa remanet frigida. At
si ardere iam ex desiderio ceperit. ad se¬
quendũ quem diligit. liquefacta per
ignem amoris currit. Fit desiderio an¬
xia. uilescunt in scło cuncta que place¬
bant. nichil est quod extra conditorem
libeat. Et que prius delectabant aminũ.:
fiunt postmodum uehementer onerosa.

Expanded text:
ris portat in pectore. Hinc rursus ait: ris portat in pectore. Hinc rursus ait: Anima mea liquefacta est, ut dilectus locutus est . Mens namque hominis conditoris sui speciem non quaerentis male dura est, quia in semetipsa remanet frigida. At si ardere jam ex desiderio coeperit ad sequendum quem diligit, liquefacta per ignem amoris currit. Fit desiderio anxia, vilescunt in saeculo cuncta quae placebant, nihil est quod extra conditorem libeat, et quae prius delectabant animum, fiunt postmodum vehementer onerosa.
Abbreviated transcription (Latin):
et si humilitate homo inter hommes di¬
uinitate tamen suꝑ homines fuit. Cũ
ergo transeuntur uigiles. dilectus inue
sum esse conspicuus. illum qui natu¬
ra d̾s est. esse supra homines considera¬
mus. Prius gͦ non inueniendus que¬
ritur: ut post inuentus strictius tene¬
atur. Sc̃a etenim desideria ut predixi¬
mus. dilatione crescunt. Si aũ dilati-¬
one deficiunt: desideria ñ fuer̃t. Hoc
amore arsit: quisquis ad ueritatem ꝑ¬
tingere potuit. Hinc namq dauid ait.
Sitiuit anima mea ad d̾̃m uiuũ: qͣndo
ueniam & apparebo ante faciem dei:
Hinc nos admonet dicens. Querite fa¬
ciem eius semꝑ. Hinc ꝓpl̃ra ait. Anima
mea desiderauit te in nocte. sed & sp̃u
meo in precordiis meis de mane uigi¬
labo  ad te. Hinc ei iterũ eccła
in canticis canticoꝵ dicit. Uulnerata
caritate ego sum. Iustum quippe est ut
ex uisione medici ꝑtingat ad salutem.
que ꝑ estum eius desiderii uulnꝰ amo¬

Expanded text:
etsi humilitate homo inter homines, dietsi humilitate homo inter homines, divinitate tamen super homines fuit. Cum ergo transeuntur vigiles, dilectus invensum esse conspicimus, illum qui natura Deus est esse supra homines consideramus. Prius ergo non inveniendus quaeritur, ut post inventus strictius teneatur. Sancta enim desideria, ut praediximus, dilatione crescunt. Si autem dilatione deficiunt, desideria non fuerunt. Hoc amore arsit, quisquis ad veritatem pertingere potuit. Hinc namque David ait: Sitivit anima mea 1547 ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Hinc nos admonet, dicens: Quaerite faciem ejus semper . Hinc propheta ait: Anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo in praecordiis meis de mane vigilabo ad te . Hinc iterum Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Vulnerata charitate ego sum . Justum quippe est ut ex visione medici pertingat ad salutem, quae per aestum ejus desiderii vulnus amo
Abbreviated transcription (Latin):
quoq inuentionis ingeminat dicens:
quesuu illum & ñ inueni. S quia
dui inuentio ñ elongat. si inquisitio
ñ desistat: adiungit.Inuener̃t me ui¬
giles qui custodiunt ciuitatẽ. Num¬
in lectulo querimꝰ: quando in p̾sentiᷤ
uite aliquantula requie. redemptoris
nr̃i desiderio suspiramus. ꝑ noctem
querimus: quia & si iam in illo mens
uigilat: tamen adhuc oculus caligat.
S qui dilectum suũ non inuenit: re¬
stat ut surgat. ciuitatem circueat. id
quisitione percurrat. ꝑuicos eum &¬
plateas querat: idest ꝑ angusta &. la¬
ta gradientes aspiciat. siqua inueni¬
re in eis ualeat. eius uestigia exquirat.
quia sunt nonnulli etiam uite scłaris
qui unitandũ aliquid habent de acti¬
uerentes aĩ nos uigiles inueni¬
unt qui custodiunt ciuitatem: quia scĩ
patres qui eccl̃e statum custodiunt. bo¬
nis nr̃is studiis occurrunt. ut suo uel
uerbo uel scripto nos doceant. Quos
cum paulatim ꝑtransimus. inuenimꝰ
quem diligimus. quia redemptor ñr

Expanded text:
 inventionis ingeminat dicens: Quaesivi illum et non inveni. Sed quia diu inventio non elongat, si inquisitio non desistat, adjungit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. in lectulo quaerimus, quando in praesentis vitae aliquantula requie Redemptoris nostri desiderio suspiramus. Per noctem quaerimus quia, etsi jam mens in illa vigilat, tamen adhuc oculus caligat. Sed qui dilectum suum non invenit, restat, ut surgat, civitatem circumeat, idquisitione percurrat, per vicos et plateas quaerat, id est, per angusta et lata gradiens, et aspiciat ut si qua invenire in eis valeat, ejus vestigia exquirat, quia sunt nonnulli etiam vitae saecularis, qui imitandum aliquid habent de actierentes autem nos vigiles inveniunt, qui custodiunt civitatem, qui sancti Patres, qui Ecclnis nostris studiis occurrunt, ut suo vel verbo, vel scripto nos doceant. Quos cum paululum pertransimus, invenimus quem diligimus, quia Redemptor noster
Abbreviated transcription (Latin):
finem. hic saluus erit. Et precepto le¬
gis cauda hostie in sacrificio iubetur
offerri. In cauda quippe finis est cor
poris. Et ille bene immolat: qui sacͥ¬
ficium bomi operis usq ad finem de¬
bite perducit actionis. Hinc est qd̃¬
ioseph inter reliquos fr̃es talarem tu¬
quippe usq ad talum est: opus bonũ
usq ad consummationem.
ed maria cum fleret in clmauit
se &. prospexit in monumentũ. Certe
iam monumentũ uacuũ u derat: iã
sublatum dñm nuntiarat. Quid est
qd̃ se iterum inclinat. iterũ uidere de¬
siderat: S amanti semel aspexisse ñ
sufficit: quia uis amoris intentionẽ
multiplicat inquisitionis. Quesunt
gͥ prius. & minime inuenit: ꝑseue¬
rauit ut quereret. unde & contigit ut
inueniret. Actumq est ut desideria
dilata crescerent: ꝙ crescentia caperẽt
quod inuenissent. Hinc est enim qd̃
de eodem sponso eccł̃a in canticis canti¬
coꝵ dicit. In lectulo meo ꝑ noctes que¬

Expanded text:
finem, hic salvus erit, et precepto lefinem, hic salvus erit, et precepto legis cauda hostiae in sacrificio iubetur ofporis; et ille bene immolat, qui sacrificium boni operis usque ad finem debitae perducit actionis. Hinc Joseph inter reliquos fratres talarem tuquippe usque ad talum est opus bonum usque ad consummationem. 2. Sed Maria, cum fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum. Certe jam monumentum vacuum viderat, jam sublatum Dominum nuntiaverat; quid est quod se iterum inclinat, iterum videre desiderat? Sed amanti semel aspexisse non sufficit, quia vis amoris intentionem multiplicat inquisitionis. Quaesivit ergo prius, et minime invenit; perseveravit ut quaereret, unde et contigit ut inveniret, actumque est ut desideria dilata crescerent, et crescentia caperent quod invenissent. Hinc est enim quod de eodem sponso Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Iu lectulo meo per noctes quae
Abbreviated transcription (Latin):
nis: qr uox ueritatis impletur qua di¬
citur. dimissa sunt ei peccata multa.
quia dilexit multũ. Que enim prius
frigida peccando remanserat: postinodũ
amando fortiter ardebat. Nam postqͣm
uenit ad monumentũ. ibiq corpus do¬
minicũ non inuenit. sublatũ credidit:
atq discipulis nuntiauit. Qui ueni¬
entes uiderunt: atq ita essi ut muli¬
er dixerat credider̃t. Et de eis ꝓtinus
scriptum est. Abierunt gͦ discipuli ad
semet ipsos. Ac deinde subiungitur.
Maria aũ stabat ad monumentũ foriͤ
plorans. Qua in re pensandũ est huiꝰ
mulieris mentem. quanta uis amoris
accenderat. que a monumento dñi eti-¬
am discipłis recedentib ñ recedebat. Ex¬
quirebat quẽ non inuenerat: flebat
inquirendo & amoris sui igne succen
sa. eius quẽ ablatum credidit. ardebat
desiderio. Unde contigit. ut eum sola
tunc uderet que remansit ut quere¬
ret. quia nimirũ uirtus boni operis
ꝑseuerantia est. Et uoce ueritatis dici¬
tur. Qui autẽ ꝑseuerauerit usq in

Expanded text:
is: et vox Veritatis impletur, qua dicitur: Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Quae enim prius frigida peccando remanserat, postmodum amando fortiter ardebat. Nam postquam venit ad monumentum, ibique corpus dominicum non invenit, sublatum credidit, atque discipulis nuntiavit. Qui venientes 1545 viderunt, atque ita esse ut mulier dixerat crediderunt. Et de eis protinus scriptum est: Abierunt ergo discipuli ad semetipsos. Ac deinde subjungitur: Maria autem stabat ad monumentum foris plorans . Qua in re pensandum est hujus mulieris mentem quanta vis amoris accenderat, quae a monumento Domini, etiam discipulis recedentibus, non recedebat. Exquirebat quem non invenerat, flebat inquirendo, et amoris sui igne succensa, 1546 ejus quem ablatum credidit ardebat desiderio. Unde contigit ut eum sola tunc videret, quae remansit ut quaereret, quia nimirum viperseverantia est, et voce veritatis dicitur: Qui perseveraverit usque in
Abbreviated transcription (Latin):
urata. inundabit iusticram: consum¬
mationem enĩ & adbreuiationem. do¬
minus s exercituum. faciet in medio
omnis terre. Propter hoc: hec dieit do¬
minus ds exercituum. Noli timere po¬
pulus meus: habitator syon ab assur.
In uirga ꝑcutiet te: & baculum suum
leuabit suꝑ te in uia egypti. Adhuc e¬
nim paulum modicumq: & consũ¬
mabitur indignatio. & furor m̃s sr̃¬

Expanded text:
viata inundabit iustitiam consumviata inundabit iustitiam consummationem enim et adbreviationem Dominus Deus exercituomnis terrae. Propter hoc, haec dicit Dominus Deus exercituum: Noli timere, populus meus habitator Sion, ab Assur: in virga percutiet te, et baculum suum levabit super te in via Aegypti. Adhuc enim pusillum modicumque, et consummabitur indignatio  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
umquid głiabitur securis contra
eum qui in ea secat: aut exaltabit᷑
serra contra eum a quo trahitur: Quo¬
modo si eleuetur uirga contra leuantẽ
se: & exaltetur baculus qui utiq signũ
est. Propter hoc mittet dominator do¬
minus exercituum inpinguib eius
tenuitatem: & subtus głia eiꝰ succen sa
ardebit. quasi combustio ignis. Et erit
lumen israhel in igne. & sẽs euis in flã¬
ma: & succendetur. & deuorabitur spi¬
na eius. & uepres in die una. Et gła saltꝰ
eius. & carmeli eius: ab anima usq ad
carnem consumetur. Et erit terrore ꝓ¬
fugus. & reliquie signi saltus eius pre
paucitate numerabuntur: & puer seͥ¬
bet eos. Et erit in die illa non adiciet re¬
siduum israhel. & hi qui fugerint de
domo iacob inniti suꝑ eo qui ꝑcutit
eos: sed innitetur suꝑ dominum sc̃m
isrł. Inueritate reliquie conuertentur:
reliquie inquam iacob ad deum for¬
tem Si enim fuerit populus tuus isra¬
hel quasi arena maris: reliquie con¬
uertentur ex eo. Consummatio albre¬

Expanded text:
umquid gloriabitur securis contra eum qui secat in ea aut exaltabitur serra contra eum a quo trahitur quomodo si elevetur virga contra levantem se et exaltetur baculus qui utique lignum est propter hoc mittet Dominator Deus exercituum in pinguibus eius tenuitatem et subtus gloriam eius succensa ardebit quasi conbustio ignis et erit lumen Israhel in igne et Sanctus eius in flamma et succendetur et devorabitur spina eius et vepres in die una et gloria saltus eius et Carmeli eius ab anima usque ad carnem consumetur et erit terrore profugus et reliquiae ligni saltus eius pro paucitate numerabuntur et puer scribet eos et erit in die illa non adiciet residuum Israhel et hii qui fugerint de domo Iacob inniti super eo qui percutit eos sed innitetur super Dominum Sanctum Israhel in veritate reliquiae convertentur reliquiae inquam Iacob ad Deum fortem si enim fuerit populus tuus Israhel quasi harena maris reliquiae convertentur ex eo consummatio adbre
Abbreviated transcription (Latin):
tam gr̃am cogitare: E quid est sic mit¬
tere manũ. ut scias quia talia oportet
te preparare. nisi quod iam dixi. quia
sieut pro nobis xp̃c animam suam
posuit. sic & nos debemus animas
ꝓ fr̃ib ponere: Sicut enĩ ait etiam
parare. Hoc beati martyres ardenti
dilectione fecert. Quoꝵ si non ina¬
niter memorias celebramus. atq in
conuiuio quo & ipsi saturati sunt.
ad mensam dñi accedimus: oportet
ut ouẽr modũ ipsi & nos talia p̃pare¬
mus.

Expanded text:
tam gratiam cogitare? Et quid est sic mittam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia oportet te praeparare, nisi quod jam dixi? quia sicut pro nobis Christus animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere? Sicut enim ait etiam parare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus.
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i definiuit dñs dicens: maiorem
hac dilectionem nemo habet. ut ani¬
mam suam ponat quis ꝓ amicis suis.
Quia gͦ suꝑuis dixerat. hoc est manda¬
tum meum ut diligatis inuicem sicut
dilexi uos. quib uerbis addidit qd nc̃
audistis maiorem hac dilectionẽ nemo
habet ut animã suam ponat quis pro
amicis suis: fit ex hoc consequens qõ
idemiste euuangelista iohannes in epi¬
stola sua ait. ut quemadmodũ xp̃c pro
nobis animam suam posuit. sic & nos
gentes utiq inuicem sicut ipse nos di¬
lexit. qui ꝓ nobis animã suã posuit.
imirũ hoc est quod legitur ui.
in ꝓuerbiis salomonis. Si sederis ce¬
nare ad mensam potentis: conside¬
rans intellige que apponuntur tibi.
ꝙ sic mitte manũ tuam. sciens qm̃
talia oportet te preparare. Nam que
est mensa potentis. nisi unde sumitur
corpus & sanguis eius. qui ꝓ nobis¬
posuit animam suam: E quid est
ad eam sedere. nisi humiliter accedere:
E quid est considerare & intelligere.
que apponantur tibi: nisi digne tan¬

Expanded text:
ens: Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat, Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos; quibus verbis addidit quod nunc audistis, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit, Ut quemadmodum Christus pro nobis animamgentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus qui anposuit animam suam? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tan
Abbreviated transcription (Latin):
ibi necessario etiam dilectio dĩ. Qui
enim non diligit deum. quomͦ dili¬
git ꝓximũ tanquã seipsum: quando¬
quidẽ non diligit & seipsum: Est qͥp
pe impius & iniquus. Qui aũ dili¬
git iniquitatem: non plane diligit
sed odit animã suam. Hoc gͦ precep¬
tum domini teneamus. ut nos inui¬
cem diligamus: & quicqͥd aliud prece¬
pit faciemus. qm̃ qui cqͥd est aliud hic
habemus. Discernitur quippe ista di¬
lectio ab ea dilectione qua se inuicẽ
diligunt homines: sicut homines.
Nam ut discerneretur adiunctũ ẽ.
sicut dilexi uõs. Utquid enĩ nos dile¬
xit xp̃c: nisi ut possimus regnare
cũ xp̃o: Ad hoc gͦ & nos inuicem dili¬
gamus. ut dilectionem nr̃am discer¬
namus a ceteris. qui non adhuc se¬
inuicem diligunt. qͥa nec diligunt.
ui autẽ se propter habendum
deum diligunt: ipsi se diligunt. Ergo
ut se diligant: deum diligunt. Non ẽ
hec dilectio in omnib hominib. Pau¬
ci se ꝓpterea diligunt: ut sit d̃s omnia

Expanded text:
ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et spe impius et iniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus, et quidquid aliud praecipit, faciemus, quoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a cinvicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
deberet offerri: ne ab hoc quidem my¬
sterio traditore submoto: ut oftendere¬
tur nulla iniuria exasperatus. qui uo
luntaria erat impietate prescitus. Ip̃e
enum sibi fuit materia ruine & causa
ꝑfidie. sequens diabolũ ducem. & no¬
lens xp̃m habere rectorem. Dicens itaq
dñs. amen dico uobis. quod unus ur̃m
me traditurus est. ñ tam sibi ꝓditoris
sui conscientiam demonstrauit. ñ asꝑa.
nec aperta impiũ increpatione confun¬
dens. sed leni & tacita admonitione cõ¬
ueniens: ut facilius corrigeret penitu¬
do. quẽ nulla deformasset abiectio. Cur
infelix iuda tanta benignitate non u-¬
teris: Ecce parcit ausib tius dñs.& nul¬
li te nisi tibi indicat xp̃e: nec nom̃ tu¬
um nec ꝑsona detegitur. sedueritatis &
misc̾ie uerbo. cordis tui tantũ archa¬
na tangunuir. Non aplici orãinis ho¬
nor: nec sacram̃toꝵ tibi cõmunio dene¬
gatur. Redi in integrũ: & deposito fu¬
rore resipisce.Clementia inuitat:salus

Expanded text:
deberet offerri, ne ab hoc quidem mydeberet offerri, ne ab hoc quidem mysterio traditore submoto; ut ostenderetur nulla injuria exasperatus, qui in voluntaria erat impietate praescitus. Ipse enim sibi fuit materia ruinae et causa perfidiae, sequens diabolum ducem, et nolens Christum habere rectorem. Dicens itaque Dominus: Amen dico vobis, quod unus vestrum me traditurus est , notam sibi proditoris sui conscientiam demonstravit: non aspera nec aperta impium increpatione confundens, sed leni ac tacita admonitione conveniens; ut facilius corrigeret poenitudo, quem nulla deformasset abjectio. Cur, infelix Juda, tanta benignitate non uteris? Ecce parcit ausibus tuis Dominus, et nulli te, nisi tibi, indicat Christus: nec nomen tuum, nec persona detegitur, sed veritatis et misericordiae verbo, cordis tantum tui arcana tanguntur. Non apostolici ordinis honor, non sacramentorum tibi communio denegatur. Redi in integrum, et deposito furore resipisce. Clementia invitat, salus
Abbreviated transcription (Latin):
stulerunt.
Acipiente enĩ festiuitate paschali: qui
ornare templũ. uasa mundare. uictimas
prouidere. ꝙ legitimis purificationib
sacratiorem diligentiã adhibere debue¬
rant. parrichidalis odii furore concepto.
ad unũ opus uacant: & in unũ facinꝰ
simili crudelitate coniurant. Quid asse¬
cuturi supplicio innocentie. nisi. ut ce
antiqua uiolarent: Puidentib ergo
principib ne in sc̃o die tumultus o¬
riretur: non festiuitati sed facmori
studebatur. non religioni seruiebat.
hec cura. sed crimini. Diligentes enim
pontifices & solliciti sacerdotes. seditionẽ
turbarũ fieri in precipua sollempnita-¬
te metuebant: ñ ut popłs non peccaret.
certus. &. in oꝑe paterne dispositionis
intrepidus uetus testamentũ consum-¬
mabat: ꝙ nouũ pascha condebat. Dis¬
cumbentib enĩ discipłis ad edendam
mysticam cenam. cũ in caiphe atrio
tractaretur. quomodo xp̃c posset occidi:
ille corporis & sanguinis sui ordinans
sacramentũ docebat. qualis deo hostia

Expanded text:
stulerunt. Incipiente enim festivitate paschali, qui ornare templum, mundare vasa, victimas providere, et legitimis purificationibus sacratiorem diligentiam adhibere debuerant, parricidalis odii furore concepto, ad unum opus vacant, et in unum facinus simili crudelitate conjurant, nil assecuturi supplicio innocentiae et condemnatantiqua violarent. Providentibus ergo principibus, ne in die sancto tumultus oriretur, non festivitati, sed facinori studebatur; nec religioni serviebat haec cura, sed crimini. Diligentes enim pontifices et solliciti sacerdotes, seditiones turbarum fieri in praecipua solemnitate metuebant, 220 non ut populus non peccaret, certus, et in opere paternae dispositionis intrepidus, vetus Testamentum consummabat, et novum Pascha condebat. Discumbentibus enim secum discipulis ad edendam mysticam coenam, cum in Caiphae atrio tractaretur quomodo Christus posset occidi, ille corporis et sanguinis sui ordinans sacramentum, docebat qualis Deo hostia
Abbreviated transcription (Latin):
popt̾ hoc ait dominus exercituum.
fortis israhel. Heu consolabor suꝑ
hostib meis: &r uindie bor de inimicis
meis. Et conuertam manum meam
ad te: & excoquam ad purum scoriam
tuam. & auferam omne stagnum tu¬
um. Et restituam uidices tuos ut fue¬
runt prius: & consiliarios tuos sient an¬
tiquitus. Propter hoc uocaberi ciuitas
metur: et reducet eã in iusticia: & conte¬
ret scelestos & peccõres simul: & qui dere¬
liquerunt dominum consumentur.
Confurdentur enun ab ydolis. quib sa¬
crificauerunt: & et ubescctis suꝑ hortis qͦs
elegeratis: cui a fuericis uelus quercus de¬

Expanded text:
opter hoc ait Dominus exercituum Fortis Israhel heu consolabor super hostibus meis et vindicabor de inimicis meis et convertam manum meam ad te et excoquam ad purum scoriam tuam et auferam omne stagnum tuum et restituam iudices tuos ut fuerunt prius et consiliarios tuos sicut antiquitus post haec vocaberimetur, et reducent eam in justitiam, et conteret scelestos et peccatores simul; et qui dereliquerunt Dominum, consumentur; confundentur enim ab idolis, quibus sacrificaverunt, et erubescetis super hortis, quos elegeratis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudiñis typos intellexit.
ui aũ unum acceperat: abiens fo¬
operib ꝙ scłi uoluptate. dĩ precepta ne¬
glexit. & polluit quanquã in alio euuͣ¬
gelista scriptum sit quod in sudario li¬
gauerit. idest doctrinam patris familie
molliter & delicate uiuendo enarraue¬
rit. Post multum uero temporis uenit
dñs seruoꝵ illoꝵ. Grande tempus est¬
inter ascensionem saluatoris: & scdm
eius aduentum. Si autẽ apłi redditu¬
ri sunt rationem & sub metu iudicis
resurrecturi. quid nos oporteat fãcere:
it illi dñs eius. Euge bone .u.
seruẽ ꝙ. fidelis: quia suꝑ pauca fiusti
fidelis. supra multa te constituam.
Utriq seruo ut ante iam dixi. & qui
de quinq talentis decem fecerat. ꝙ qͥ
de duob quatuor idem patrisfamilie
sermo blanditur. Et notandũ quod
omĩa que in presenti habemus licet
magna uideantur q plurima. tamen
comparatione futuroꝵ parua ꝙ pauca
sunt. E intra inquit in gaudiũ dm̃

Expanded text:
beatitudinis typos intellexit. beatitudinis typos intellexit. Qui autem unum acceperat, abiens fooperibus et saeculi voluptate, Dei praecepta neglexit et polluit: quamquam in alio evangelista scriptum sit, quod in sudario ligaverit , id est, doctrinam patrisfamilias molliter et delicate vivendo enervarit. Post multum vero temporis venit dominus servorum illointer ascensionem Salvatoris, et secundum ejus adventum. Si autem apostoli reddituri sunt rationem, et sub metu judicis resurrecturi, quid nos oportet facere? Ait illi dominus ejus: Euge, serve bone, et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, suUtrique servo, ut ante jam dixi, et qui de quinque talentis, decem fecerat, et qui de duobus, quatuor, idem patrisfamilias sermo blanditur. Et notandum quod omnia quae in praesenti habemus. 207 licet magna videantur et plurima: tamen comparatione futurorum, parva et pauca sunt. Intra, inquit, in gaudium domini
Abbreviated transcription (Latin):
sua. Homo iste paterfamilias haud du¬
bium quin xp̃c sit: qui ad patrempost
resurrectionẽ uictor ascendens uoca¬
tis apłis doctrinam euuangelicã tradi¬
dit non pro largitate & parcitate al¬
teri plus. & alteri minus tribuens s
pro accipientiũ uirib quomodo et
apłs eos qui solidum cibum capere
non poterant lacte potasse se dicit .ii.¬
eniq & illum qui de quinq talen¬
tis decem fecerat . &. de duob quatuor
simili recepit gaudio: non considerans
lucri magnitudinem sed studii uolũ¬
tatem. In quinq & duob & in uno
talento uel diuersas gr̃as intelligamꝰ
que unicuiq tradite sunt uel in primo
omnes sensus examinatos lin sccło intel¬
ligentiam & õpera: in tercio rationem
qua homines a bestus sẽparamur .ii.
um sibi noticiam duplicauit: ex crea¬
turis intelligens creatorem ex corpora¬
lib incorporalia ex uisibilib inuisi¬
pro uirib quicquid in lege didicerat
in euuangłio duplicauit. Siue & scien¬
tiam & opera presentis uite: future

Expanded text:
. Homo iste paterfamilias, haud dubium quin Christus sit, qui ad Patrem post resurrectionem victor ascendens, vocatis apostolis, doctrinam evangelicam tradidit, non pro largitate et parcitate alteri plus, et alteri minus tribuens, sed pro accipientium viribus: quomodo et Apostolus eos qui solidum cibum capere non poterant, lacte potasse se dicit . Denique et illum qui de quinque talentis, decem fecerat, et qui de duobus quatuor, simili recepit gaudio; non considerans lucri magnitudinem, sed studii voluntatem. 206 In quinque, et duobus, et uno talento, vel diversas gratias intelligamus, quae unicuique traditae sunt. Vel in primo, omnes sensus examinatos: In secundo, intelligentiam et opera: In tertio, rationem, qua homines a bestiis separamur. Abiitum sibi notitiam duplicavit: ex creaturis intelligens Creatorem: ex corporalibus, incorporalia: ex visibilibus, invisipro viribus quidquid in Lege didicerat, in Evangelio duplicavit: sive scientiam et opera praesentis vitae, futurae
Abbreviated transcription (Latin):
uid autẽ maius potest dari fideli
seruo: quam esse cum dño & uidere gau¬
dium dñi sui: Accedens autem q qui
unum talentum acceperat: ait. Dñe
scio quia homo durus es. metis ubi ñ
seminasti & congregas ubi non sparsi
sti: & timens abii & abscondi ralentũ
tuum in terra. Ecce habes qd̃ tuum est.
Uere quod scriptum est ad ex̃cusandas
excusationes in peccatis. etiam huic ser¬
uo contigit: ut ad pigritiam & negli¬
gentiam. suꝑbie quoq crimen adiceret.¬
Qui enim debuit simpliciter inertiã
confiteri & orare patremfamilias econ¬
trario calumpniatur: & dicit se pru¬
denti fecisse consilio: ne dum lucra pe¬
cunie quereret. etiam de sorte periclita¬
retur.

Expanded text:
uid autem potest majus dari fideli servo, quam esse cum Domino, et videre gaudium Domini sui? Accedens autem et qui unum talentum acceperat, ait: Domine, scio quia homo durus es: metis ubi non seminasti: et timens abii, et abscondi talentum tuum in terra. Et ecce habes quod tuum est. Vere quod scriptum est: Ad excusandas excusationes in peccatis , etiam huic servo contigit, ut ad pigritiam et negligentiam, superbiae quoque crimen acceQui enim debuit simpliciter inertiam confiteri, et orare patremfamilias, e contrario calumniatur, et dicit se prudenti fecisse consilio, ne dum lucra pecuniae quaereret, etiam de sorte periclitaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
mnis quippe qui nr̃a tollit: mni¬
micus est. Sed si odio habere ceꝑimꝰ
inimicũ: intus est quod ꝑdimus. Cũ
gͦ aliquid exterius  ꝓximo patimur.
contra occultũ raptorem interius
uigilemus. qui nunquã melius uin¬
citur. nisi cum raptor exterior a ma¬
tur. Una quippe & summa est ꝓbati¬
o caritatis: si & ipse diligitur qui ad¬
uersatur. Hinc est qd̾ ipsa ueritas &
crucis patibulũ sustinet: ꝙ tamen ip¬
sis suis ꝑsecutorib affectum dilectio¬
nis impendit dicens. Pater ignosce
illis: quia nesciunt quid faciunt.
Quid gͦ mirũ si inimicos diligant.
discipłi dũ uiuunt: quando & tũc
inimicos diligit magister. cũ occidi¬
tur: Cuiꝰ dilectionis summam expͥ¬
mit: cũ subiungit. Maiorem hac di¬
lectionem nemo habet: quã ut ani¬
main suam ponat quis ꝓ amicis su¬
is. Mori etiam ꝓ inimicis dñs uene¬
rat. & tan.en positurũ se animam
ꝓ amicis licebat: ut ꝓfecto nobis os¬
ter deret. quia cum diligendo lucrum

Expanded text:
mnis quippe qui nostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus est quod perdimus. Cum ergo aliquid exterius a proximo patimur, contra occultum raptorem interius 1561 vigilemus, qui nunquam melius vincitur, nisi cum raptor exterior amatur. Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipse diligitur qui adversatur. Hinc est quod ipsa Veritas et crucis patibulum sustinet, et tamen ipsis suis persecutoribus affectum dilectionis impendit, dicens: Pater ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Quid ergo mirum si inimicos diligant discipuli dum vivunt, quando et tunc inimicos diligit magister cum occiditur? Cujus dilectionis summam exprimit, cum subjungitur: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Mori etiam pro inimicis Dominus venerat, et tamen positurum se animam pro amicis dicebat, ut profecto nobis ostenderet quia dum diligendo lucrum
Abbreviated transcription (Latin):
aũ primus dicens. Dñe nina tua:
decem mnas acquisiuit. Primus ser¬
uus ordo doctoꝵ est. in circuncisionẽ
missoꝵ: qui unam mnam negocia¬
turus accepit: quia unũ dñm. unã
fidem. unum baptisma. unũ deum
predicare iussus est. Sed hec eadem
mina decem mnas acquisiuit: quia
popłm sub lege constitutũ. sibimet
docendo sociauit. Et ait illi. Euge bo¬
ne serue: quia in modico fuisti fidelis.
eris potestatem habens. supra decem

Expanded text:
autem primus, dicens: Domine, mina tua autem primus, dicens: Domine, mina tua decem minas acquisivit. Primus servus ordo doctorum est in circumcisionem missorum, qui unam minam negotiaturus accepit, quia unum Dominum, unam fidem, unum baptisma, unum Deum praedicare jussus est. Sed haec eadem mina, decem minas acquisivit, quia populum sub lege constitutum, sibimet docendo sociavit. Et ait illi: Euge, bone serve, quia in modico fidelis fuisti, eris potestatem habens supra de
Abbreviated transcription (Latin):
am post resurrectionẽ immiserunt ꝑ¬
secutionem apłis. & predicationem re-¬
gni celestis spreuerunt.
t factum est ut rediret accepto reg¬
no. Significat tempus quando in ma¬
nifestissima & emmnentissima clarita¬
te uenturus est: qui eis humilis ap¬
paruit. cum diceret. regnum meũ non
est de hoc mundo. Et iussit uocari ser¬
uos quib dedit pecuniam: ut sciret
quantũ quisq negociatus esset. Ut sci¬
ret inquit non quo eum quid lateat
cui uerissime dictum est. dñe tu
omnia scis: sed sciret dicit. scire om¬
nes faceret. Tunc enĩ omniũ opera
& cogitationes: palam om̃ib osten¬
dentur. Quomodo in deuteronomio
solummodo quib gr̃a predicandi da¬
ta est. non aũ & eos quib predicatũ
est adiudicium. tunc esse uocandos.
ipsi sunt enim pecuna quam boni
serui acquisiere mercando: qͥnetiam
sciat eos quoq quib nunquã est pre¬
dicatum. ibidem adesse dampnan¬
dos: de quib infra dicemus. Uenit

Expanded text:
am post resurrectionem ejus miserunt pam post resurrectionem ejus miserunt persecutionem apostolis, et praedicationem regni coelestis spreverunt. Et factum est ut rediret accepto regno. Significat tempus, quando in manifestissima et eminentissima claritate venturus est, qui eis humilis apparuit, cum diceret: Regnum meum non est de hoc mundo . Et jussit vocari servos, quibus dedit pecuniam, ut sciret quantum quisque negotiatus esset. Ut sciret, inquit, non quod cum quid lateat, cui verissime dictum est: Domine, tu omnia scis. Sed sciret, dicit, scire omnes faceret. Tunc enim omnium opera et cogitationes palam omnibus ostenduntur. Quomodo in Deuteronomio:solummodo quibus gratia praedicandi data est, non autem et eos quibus praedicatum est, ad judicium tunc esse vocandos. Ipsi sunt enim pecunia, quam boni servi acquisiere mercando. Quinetiam sciat eos quoque, quibus nunquam est praedicatum, ibidem adesse damnandos, de quibus infra dicemus. Venit
Abbreviated transcription (Latin):
na namq quam greci mnam uo¬
cant: centum dragmis appenditur.
E omnis scripture sermo quia uite
celestis ꝑfectionem suggerit: quasi nu¬
meri centenarii pondere fulgescit. Et
ait ad illos Negociamini dum uenio.
Uerba inquit legis ac ꝓpħarum. my¬
stica interpretatione discussa populis
offerte: atq ab eis fidei confessionem
moꝵ q probitatem recipite. iuxta qd̃
psalmista suis auditorib precipit di¬
cens. Sumite psalmũ & date tympa¬
num: hoc est laudem predicationis
cordis intentione ꝑcipite. &. deuotio¬
nem operis in carnis castigatione red
pellis in ligno extenta. Pellis uero in
ligno extenta caro est nr̃a: ad exemplũ
dominice crucis afflicta. Ciues aũ eiꝰ
oderant illum: & miserunt legationẽ
post illum dicentes. Nolumus hunc
regnare suꝑ nos. Cues impios iudeos
dicit: de quib alibi ꝓtestatur. Nunc
aũ & uiderunt & oderunt q. me. & pa¬
trem meum. Qui non solum presentẽ
usq ad mortem crucis oderant: sed eti-¬

Expanded text:
na namque, quam Graeci mnan vocant, centum drachmis appenditur. Et omnis Scripturae sermo, quia vitae coelestis perfectionem suggerit, quasi numeri centenarii pondere fulgescit. Et ait illis: Negotiamini dum venio. Verba, inquit, legis ac prophetarum mystica interpretatione discussa populis offerte, atque ab eis fidei confessionem, morumque probitatem recipite. Juxta quod Psalmista suis auditoribus praecipit, dicens: Sumite psalmum, et date tympanum , hoc est, laudem praedicationis in cordis intentione percipite, et devotionem operis in carnis castigatione adhibete. pellis in ligno extenta; pellis vero in ligno extenta caro est nostra, ad exemplum dominicae crucis afflicta. Cives autem ejus oderant eum, et miserunt legationem post illum, dicentes: Nolumus hunc regnare super nos. Cives, impios Judaeos dicit. De quibus alibi protestatur: Nunc autem et viderunt, et oderunt, et me, et Patrem meum . Qui non solum praesentem usque ad mortem crucis oderant, sed eti
Abbreviated transcription (Latin):
ipse głatur: discipulis nomen indulsit
nes unus panis sumus. Ego sum uitis
uera. E alibi dicit. Plantaui te uitem
suo huiꝰ uocabuli grãm ñ negauit. ut¬
& ipse sit petrus: & de petra habeat soli¬
ditatem constantie. fidei firmitatẽ. Eni¬
tere ergo: ut ꝙ tu petra sis. Itaq ñ extra
te: sed intra te petram require. Setra tu-¬
a actus est: petra tua mens est. Supra
hanc petram edificatur domus: ut nul¬
lis possit nequitie sp̃ualis euerberari ꝓ¬
cellis.

Expanded text:
ipse gloriatur discipulis nomen indulsit ipse gloriatur discipulis nomen indulsit nes unus panis sumus. ego sum uitis uera et tibi dicit: plantaui te uitem suo huius uocabuli gratiam non negauit, ut et ipse sit Petrus, quod de petra habeat soliditatem constantiae, fidei firmitatem. enitere ergo ut et tu petra sis. itaque non extra te, sed intra te petram require. petra tua actus est, petra tua mens est. supra hanc petram aedificatur domus tua, ut nullis possit nequitiae spiritalis euerberari procellis.
Abbreviated transcription (Latin):
quod non alium turba opinabatur
nisi aut helyam aut iheremiam aut
iohem baptistam. E helyam forte: qͥa
raptus ad celum est. S non helyas xp̃c.
Ille rapitur: iste regreditur. Iue in¬
quam rapitur: iste rapinam ñ arbi¬
tratus est esse se equalem deo. Ille pe¬
titis ignib uindicatur: hic ꝑsecuto¬
res suos maluit sanare quam ꝑdere.
Cur aũ ieremiam putabant: Forte
inc bieremias. Ille scĩficatur: iste scifi¬
cat. Illius scĩficatio cepit ex corpore:
hic sc̃s ex scõ. Cur etiam iohannem ppłs.
putabat: nisi forte quia in matris u¬
tero positus. dñi presentiam sentiebat:
Sed nec hic ioh̃es. Ille adorabat in ute¬
ro: hic adorabatur. Ille baptitabat in
suadebat: hic peccata donabat. Ꝙ id̾o
petrus non expectauit popli sententi¬
am: sed suam ꝓmpsit dicens. Tu es xp̃c
filius dei uiui. Qui est semꝑ est: nec ce¬
pit ut esset. ꝙ esse non deficit. Magna
bula sua discipulis suis dedit. Ego sũ
inquit lux mundi. O. id tamen quo

Expanded text:
quod non alium turbae opinabantur nisi aut Helian aut Hieremiam aut Iohannem Baptistam. et Helian forte, quia raptus ad caelum est. sed non Helias Christus. ille rapitur, iste regreditur; ille inunam rapitur, iste rapinam non arbitratus est esse se aequalem deo; ille petitis ignibus uindicatur, hic persecutores suos maluit sanare quam perdere. cur autem Hieremiam putabant? fortas non hic Hieremias. ille sanctificatur, iste sanctificat; illius sanctificatio coepit ex corpore, hic sanctus ex sancto. cur etiam Iohannem populus putat nisi forte quia in matris utero positus domini praesentiam sentiebat? sed non hic Iohannes. ille adorabat in utero, hic adorabatur; ille baptizabat in suadebat, hic peccata donabat. Et ideo Petrus non exspectauit populi sententiam, sed suam promsit dicens: tu es Christus filius dei uiui. qui est semper est nec coepit ut esset et esse non deficit. magna bula sua discipulis donauit suis. ego sum inquit lux mundi et id tamen quo
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuit. Erant igitur paientes illius
locupletes ualde: tam in pecinna: ꝙͣ
etiam in magna, atq amplissima pos¬
sessione. Erat uero ẜeatus piatus ele¬
gans et pulcherrimꝰ: inter om̃s sue
pubertatis cõetaneos. Sapiens uer¬
bis, prudens morib. consilio firmus:
ingenio uigens, decorus aspectu. blan¬
dus alloquio. Et qd̾ his maius est
a primo etatis sue tyrocinio, in amore
suꝑne patrie ita exarsit: ut cuncta qͥb
mortalium fouetur uita despiceret. at¬
q in immortalitatis uite appetitu de¬

Expanded text:
tus fuit. Erant autem parentes illius locupletes valde tam in pecuniae quam etiam in agrorum amplissima possessione. Erat vero beatus Trudo elegans et pulcherrimus inter omnes suae pubertatis coaetaneos, sapiens verbis, prudens moribus, consilio firmus, ingenio vigens, decorus aspectu, blandus alloquio et, quod his maius est, a primo aetatis suae tyrocinio in amore supernae patriae ita exarsit, ut cuncta, quibus mortalium fovetur vita, dispiceret atque inmortalis vitae appetitu
Abbreviated transcription (Latin):
auis ergo ppłis omista ad eũ
uelis ferebatur: q̃ seua tẽpesta¬
te quassata: nautis discrimen nau¬
fragii minabitur. Qui turbati ni¬
cholaũ inuosant. et mox eis appa¬
rens. mare sedatis procellis. a fu¬
rore tran quillaf. At illi cẽs gra¬
tes ei referũt: cui uenti et mare

Expanded text:
avis ergo populis onusta ad eum velis ferebatur, quae saeva tempestate quassata nautis discrimen naufragium minabatur. Qui turbati Nicolaum invocant et mox eis apparens, mare sedatis procellis a furore tranquillat. At illi omnes grates ei referunt cui venti et mare
Abbreviated transcription (Latin):
be ascendere ñ ualent. E sequuntur
enim intelligere poterant:in sua ma¬
iestate fulgentem. Scd̾m litterã non¬
nulli simplicioꝵ fratrũ. putant eũ
beatitudines & cetera que sequunt᷑
in oliueti monte docuisse. qd̃ nequa-¬
quã ita est. Ex precedentib enim &
sequentib galilee monstratur locus.
quẽ putamus esse uł thabor. uł quẽ-¬
libet alium excelsum montem. Deni-¬
q postquã finiuit sermones suos. sta¬
tim sequitur: cũ autẽ introisset caphar-¬
naum. B eati pauperes sp̃u. Hoc est¬

Expanded text:
e ascendere non valent. Et sequuntur enim intelligere poterant in sua majestate fulgentem. Secundum litteram, nonnulli simpliciorum fratrum putant eum beatitudines, et caetera quae sequuntur, in Oliveti monte docuisse, quod nequaquam ita est: ex praecedentibus enim et sequentibus in Galilaea monstratur locus, quem putamus esse vel Thabor, vel quemlibet alium excelsum montem. Denique postquam finivit sermones suos, statim sequitur: Cum autem introisset Capharnaum. Beati pauperes spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
dit dicens intra se. Hic si esset ꝓph̾a.
sciret utiq que & qualis esset mulier
que tangit eum: quia peccatrix est.
Ecce phariseus ueraciter apud se suꝑ¬
bus. & falla citer iustus. egram re¬
prehendit de egritudine. medicum
de subuentione. qui ipse quoq de ela-¬
tionis uulnere egrotabat. &. ignora¬
bat. Inter duos aũ egros medicus ad¬
erat. Sed unus eger in febre integrũ
sensum tenebat: alter uero in febre
carnis & sensum ꝑdiderat mentis.
Illa quippe flebat quod fecerat: phari
tudine ergo q sensum ꝑdiderat: qͥ
hoc ipsum quoq quod a salute lon¬
ge esset ignorabat.

Expanded text:
dit, dicens intra se: Hic, si esset propheta, dit, dicens intra se: Hic, si esset propheta, sciret utique quae et qualis est mulier quae tangit eum, quia peccatrix est. Ecce Pharisaeus veraciter apud se superbus, et fallaciter justus, aegram reprehendit de aegritudine, medicum de subventione, qui ipse quoque de elationis vulnere aegrotabat, et ignorabat. Inter duos autem aegros medicus aderat; sed unus aeger in febre integrum sensum tenebat, alter vero in febre carnis et sensum perdiderat mentis. Illa quippe flebat quod fecerat; Pharistudine ergo et sensum perdiderat, qui hoc ipsum quoque, quod a salute longe esset, ignorabat.