comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Terra michi manesq deã dimittat ad imos
Tantũ effata caput glauco cõtexit amictu
uulta gemens et se fluuio dea condidit alto.
E neas instat tontra telũq coruscat
Ingens arboreũ et seuo sic pectore fatur
Que nũc deinde mora est: aut ꝗd iã turne retractas:
Nõ cursu seuis certandũ est cominus armis
Uerte om̃es tete ĩ facies et contrahe quicꝗd
Siue animis sine arte uales opta ardua pẽnis
Astra sequi. clausũq caua te condere terra.
Ille caput quassans nõ me tua feruida terrent
Dicta ferox dii me terrẽt et iupiter hostis.
Nec plura effatus saxũ circũspicit ingens
Saxũ antiquũ ingens cãpo qui forte iacebat
Limes agro positus litẽ ut discerneret aruis
Uix illud lecti bis sex ceruite subirent
Qualia nũc hominũ producit corpora tellus
Ille manu raptũ trepida torquebat ĩ hostẽ
Altior insurgens et cursu cõcitus hęros
Sed neq cũrentẽ se nec cognouit euntẽ¬

Expanded text:
terra mihi Manisque deam demittet ad imos? terra mihi Manisque deam demittet ad imos? Tantum effata caput glauco contexit amictu multa gemens et se fluvio dea condidit alto. Aeneas instat contra telumque coruscat ingens arboreum et saevo sic pectore fatur: Quae nunc deinde mora est? Aut quid iam, Turne, retractas? Non cursu, saevis certandum est comminus armis. Verte omnis tete in facies et contrahe quidquid sive animis sive arte vales; opta ardua pennis astra sequi clausumve cava te condere terra. Ille caput quassans Non me tua fervida terrent dicta, ferox: di me terrent et Iuppiter hostis. Nec plura effatus saxum circumspicit ingens, saxum antiquum ingens, campo quod forte iacebat, limes agro positus, litem ut discerneret arvis. Vix illud lecti bis sex cervice subirent, qualia nunc hominum producit corpora tellus: ille manu raptum trepida torquebat in hostem altior insurgens et cursu concitus heros. Sed neque currentem se nec cognoscit eunte
Abbreviated transcription (Latin):
Nocte sedens serũ canit ĩportuna ꝑumbras
Hanc uersa infaciẽ turni se pestis adora
Fertq refertq sonans clipeũq euerberat alis.
I lli membra nouus soluit formidine torpor
Arrecteq horore come et uox faucibus hesit.
At procul ut dire stridorẽ agnouit et alas
Infelix crines scindit iuturna solutos
Unguibus ora soror fedans et pectora pugnis
Q uid nũc te tua turne potest germana iuuare
Aut quid iã misere superat michi: qua tibi lucẽ
Arte morer: talin possũ me opponere mõstro:
Iã iam lĩquo acies. ne me terrete timentẽ
Obscenę uolucres. alarũ uerbera nosco
Lecalẽq sonũ. nec fallunt iussa superba
uagnanimi iouis. hȩc pro uirginitate reponit
Quouitã dedit eternã cur mortis adempta est
Conditio: possem tantos finire labores
Nũc certe et misero fratri comesire ꝑumbras¬
Iã ĩmortalis ego haud ꝗtpͣ michi dulce meorũ
Te sine frater erit o que satisima dehiscat

Expanded text:
nocte sedens serum canit importuna per umbras, nocte sedens serum canit importuna per umbras, hanc versa in faciem Turni se pestis ob ora fertque refertque sonans clipeumque everberat alis. Olli membra novus solvit formidine torpor, adrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit. At procul ut Dirae stridorem adgnovit et alas, infelix crinis scindit Iuturna solutos, unguibus ora soror foedans et pectora pugnis: Quid nunc te tua, Turne, potest germana iuvare? Aut quid iam durae superat mihi? Qua tibi lucem arte morer? Talin possum me opponere monstro? Iam iam linquo acies. Ne me terrete timentem, obscenae volucres: alarum verbera nosco letalemque sonum, nec fallunt iussa superba magnanimi Iovis. Haec pro virginitate reponit? Quo vitam dedit aeternam? Cur mortis ademptast condicio? Possem tantos finire dolores nunc certe et misero fratri comes ire per umbras! Immortalis ego? Aut quicquam mihi dulce meorum te sine, frater, erit? O quae satis ima dehiscet
Abbreviated transcription (Latin):
Iuturnãq parat fratris dimittere ab armis.
Dicuntur gemine pestes cognomine dirȩ
Quas et tartareã nox intẽpesta megerã
U no eodẽq tulit partu paribusq reiũxit
Serpentũ spiris uentosasq ad didit alas
He iouis ad soliũ seuiq ĩ limine regis
a pparent acuũtq metũ mortalibus egris
S i quando letũ horrificũ morbosq deũ rex
Nolitur meritas aut bello territat urbes.¬
Narũ unã celerẽ demittit ab ethere sũmo
Iupiter. inq omen iuturne occũrere iussit
Illa uolat. celeriq ad terrã turbine fertur.
Nõ secus ac neruo ꝑ nubẽ impulsa sagitta
Armatã seui parthus quã felle ueneni
P archis siue cydon telũ ĩmedicabile torsit
S tridens et celeris ĩ cognita trãsilit umbras
Talis se sata nocte tulit terrasq petiuit.
Postꝙͣ acies uidet iliacas atq agmina turni
Alitis ĩ parue subita collecta figuram
Quȩ quondã ĩ bustis aut culminibus desertis

Expanded text:
Iuturnamque parat fratris dimittere ab armiIuturnamque parat fratris dimittere ab armi" Dicuntur gemine pestes cognomine Dire, Quas et Tartaream Nox intempesta Megeram Uno eodemque tulit partu, paribusque revinxit Serpentum spiris ventosasque addidit alas. He Iovis ad solium sevique in limine regis Apparent, acuuntque metum mortalibus egris, Si quando letum horrificum morbosque deum rex Molitur, meritas aut bello territat urbesHarum unam celerem demisit ab aethere summo Iuppiter inque omen Iuturnae occurrere iussit. Illa volat celerique ad terram turbine fertur. Non secus ac nervo per nubem impulsa sagitta, armatam saevi Parthus quam felle veneni, Parthus sive Cydon, telum immedicabile, torsit, stridens et celeris incognita transilit umbras: talis se sata Nocte tulit terrasque petivit. Postquam acies videt Iliacas atque agmina Turni, alitis in parvae subitam conlecta figuram, quae quondam in bustis aut culminibus desertis
Abbreviated transcription (Latin):
Ne uetus indigenas nomen mutare latinos
Neu troas fierpiubeas teutrosq uocari
Aut uocẽ qnurare uiros aut uertere uestes
Sit latiũisint albani ꝑ secula reges.
Sit romana poteris itala uirtute propago
Occidit occideritq sinas cũ nomine troia.
Olli subridens hominũ rerũq repertor
Es gerinana iouis saturniq altera proles
Irarũ tantos uoluis sub pectore fluctus
Uerũ age et inceptũ frustra sũmitte furorẽ
Do quod uis. et me uictusq uolẽsq remitto
Sermonẽ ausonii patriũ moresq tenebũt
Utq est nomen erit cõmixti corpore tantũ¬
Subsident teucri morem ritusq sacrorum
A diciã faciamq om̃es unoore latinos¬
t inc genus ausonio mixtũ quod sanguine surget
S upra homines supra ire deos petate uidebis.
N ec gens ulla tuos eque celebrauit honores.
Annuit his iuno et mentẽ letata retorsit
Interea excedit celo nubẽq reliquit.
His actis aliud genitor secũ ip̃e uolutat

Expanded text:
ne vetus indigenas nomen mutare Latinos ne vetus indigenas nomen mutare Latinos neu Troas fieri iubeas Teucrosque vocari aut vocem mutare viros aut vertere vestem. Sit Latium, sint Albani per saecula reges, sit Romana potens Itala virtute propago: occidit, occideritque sinas cum nomine Troia. Olli subridens hominum rerumque repertor Es germana Iovis Saturnique altera proles: irarum tantos volvis sub pectore fluctus. Verum age et inceptum frustra submitte furorem do quod vis, et me victusque volensque remitto. Sermonem Ausonii patrium moresque tenebunt, utque est nomen erit; commixti corpore tantusubsident Teucri. Morem ritusque sacrorum adiciam faciamque omnis uno ore Latinos. Hinc genus Ausonio mixtum quod sanguine surget, supra homines, supra ire deos pietate videbis, nec gens ulla tuos aeque celebrabit honores. Adnuit his Iuno et mentem laetata retorsit. Interea excedit caelo nubemque relinquit. His actis aliud genitor secum ipse volutat
Abbreviated transcription (Latin):
Sepe tuo dulci tristes ex ore recursent
Uentũ ad supremũ est terris agitare uel undis
Iroianos potuisti infandũ accedere bellũ
Deformare domũ et luctu miscere himeneos.
Ulterius tentare ueto. sic iupiter orsus.
Sic dea sũmisso contra saturnia uultu
Ista quidẽ quia nota michi tua magne uolũtas
Iupiter et turnũ et terras ĩuita reliqui
Nec tu me aeria solam nũc sede uideres
Digna indigna pati. sed flamis cincta subip̃a
S tarẽ acie traheremq ũmica ĩ pręlia teucros.
Iuturnã misero fateor succurrere fratri
Suasi et pro uita maiora audere probaui
Nõ ut tela tamen nõ ut cõtenderet arcum.
A diuro stigii caput ĩplacabile fontis
U na superstitic superis q̃ reddita diuis
Et nr̃ic cędo equidẽ pugnas exosa relinquo
Illud te riulla fati quod lege tenctur
Pro latio obtestor promaiestate tuorũ
Cũ iã cõnubus pacem felicibus esto
Cc̃ponãt: cũ iam leges et federa iungent

Expanded text:
saepe tuo dulci tristes ex ore recursent, saepe tuo dulci tristes ex ore recursent, ventum ad supremum est. Terris agitare vel undis Troianos potuisti, infandum adcendere bellum, deformare domum et luctu miscere hymenaeos: ulterius temptare veto. Sic Iuppiter orsus; sic dea submisso contra Saturnia voltu: Ista quidem quia nota mihi tua, magne, voluntas, Iuppiter, et Turnum et terras invita reliqui; nec tu me aeria solam nunc sede videres digna indigna pati, sed flammis cincta sub ipsa starem acie traheremque inimica in proelia Teucros. Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri suasi et pro vita maiora audere probavi, non ut tela tamen, non ut contenderet arcum: adiuro Stygii caput implacabile fontis, una superstitio superis quae reddita divis. Et nunc cedo equidem pugnasque exosa relinquo. Illud te, nulla fati quod lege tenetur, pro Latio obtestor, pro maiestate tuorum: cum iam conubis pacem felicibus, esto, component, cum iam leges et foedera iungent,
Abbreviated transcription (Latin):
Namq diu luctans lentoq ĩ stirpe moratus
Uiribus haud ullis ualuit discludere morsus
R oboris. eneas dũ nititur acer. et instat
Rursus ĩ aurige fatiẽ mutata metisci.
P rocũrit. fratriq ensem dea daunia reddit.
Q uoduenus audaci nimphȩ ĩdignata licere
Actessit. telũq alta abradice reuellit.
Olli sublimes armis animisq referti
H ic gladio fidens: hic acer et arduus hasta
Assistũt contra certamina martif añheli.
I unonẽ interea rex om̃i potentis. limp̃ĩ
Alloquitur fulua pugnas de nube titentẽ
Que iã finis erit cõiunx: ꝗd demiqi restat.
Indigetẽ eneã scis ip̃a et scire fateris
Deberi celo fatisq ad sidera tolli.
Quid struis: auc qua spe gelidis ĩ nubibus heres:
Uortali decuit iuolari uulnere diuum
Aut ensem: quidenim sine te iuturna ualeret
E reptũ reddi turno et uim crescere uictis
Desine iam tandẽ precibusq ĩflectere nostris
Nec te tantus edat tacitã dolor. et michi cure

Expanded text:
Namque diu luctans lentoque in stirpe moratus Namque diu luctans lentoque in stirpe moratus viribus haud ullis valuit discludere morsus roboris Aeneas. Dum nititur acer et instat, rursus in aurigae faciem mutata Metisci procurrit fratrique ensem dea Daunia reddit. Quod Venus audaci nymphae indignata licere adcessit telumque alta ab radice revellit. Olli sublimes armis animisque refecti, hic gladio fidens, hic acer et arduus hasta, adsistunt contra certamina Martis anheli. Iunonem interea rex omnipotentis Olympi adloquitur fulva pugnas de nube tuentem: Qua iam finis erit, coniunx? Quid denique restat? Indigetem Aenean scis ipsa et scire fateris deberi caelo fatisque ad sidera tolli. Quid struis, aut qua spe gelidis in nubibus haeres? Mortalin decuit violari volnere divom, aut ensem quid enim sine te Iuturna valeret? ereptum reddi Turno et vim crescere victis? Desine iam tandem precibusque inflectere nostris, ni te tantus edit tacitam dolor et mihi curae
Abbreviated transcription (Latin):
Exitiũ si quisquã adeat terretq trementes
Excisurũ urbem minitans et saucius instat
Quinq orbes explent cursu totidẽq retexunt
Huc illuc neq enĩ leuia aut ludicra petuntur
Premia: sẽd turni de uita et sanguine certant.
Forte sacer fauno folus oleaster a maris
H ic steterat nautis olim uenerabile lignũ¬
Seruati ex undis ubi figere dona solebant.
Laureriti diuo et notas suspendere uestes.
Sed stirpẽ teucri nullo discrimine sacrũ
Sustulerant. puro ut possent cõcurrere c̃po
Nic hasta encę stabat. huc impetus illam
Detulerat fixam et lenta radice tenebat
Incubuit uoluitq manu cõuellere ferrũ
Darcanides teloq sequi quẽ prendere cursu
Nõ poterat. tũ uero amens formidine turnus
Faune precor miserere ĩquit. tuq optima ferrũ
Terra tene. colui uestros si semꝑ honores.
Quos contra eneade bello fecere prophanos.
Dixit. opemq dei nõ cassa in uota uocauit.

Expanded text:
exitium, si quisquam adeat, terretque trementis exitium, si quisquam adeat, terretque trementis excisurum urbem minitans et saucius instat. Quinque orbis explent cursu totidemque retexunt huc illuc; neque enim levia aut ludicra petuntur praemia, sed Turni de vita et sanguine certant. Forte sacer Fauno foliis oleaster amaris hic steterat, nautis olim venerabile lignuservati ex undis ubi figere dona solebant Laurenti divo et votas suspendere vestes, sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum sustulerant, puro ut possent concurrere campo. Hic hasta Aeneae stabat, huc impetus illam detulerat fixam et lenta in radice tenebat. Incubuit voluitque manu convellere ferrum Dardanides teloque sequi, quem prendere cursu non poterat. Tum vero amens formidine Turnus Faune, precor, miserere, inquit, tuque optima ferrum terra tene, colui vestros si semper honores, quos contra Aeneadae bello fecere profanos. Dixit opemque dei non cassa in vota vocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
Dissiluit. fulua resplendẽt fragmina harena.
Irgo amens diuersa fuga petit equora turnus
Et nũc huc inde huc ĩcertos implicat orbes
Undiq enĩ densa teuicri ĩdlusere corona
Atq hĩc uasta palus. hĩc ardua menia cingunt.
Nec minus. eneas ꝙͣq̃ tardata sagitta
Interdũ genua impediũt cursumq recusant
Insequitur trepidiq pedẽ pede feriuidus urget
Inclusum ueluti si quando in flumine nactus
Ceruũ aut punicee septũ formidine penne
Uenator cursu canis et latratibus instat.
Ille autẽ insidus et ripa territus alta¬
u ille fugit refugitq uias at uiuidus umber
Heret hians iã iãq tenet similisq tenenti
Increpuit malis morsuq elusus inani est
Tũ uero exoritur clamor ripeq lacusq
R esponsant circa et celũ tonat om̃e tumultu
Ille simul fugiens rutulos simul ĩcrepat om̃es.
Nomine quenq uocans notũq efflagitat ensem.
Eneas mortem contra presensq minatur

Expanded text:
dissiluit; fulva resplendent fragmina harena. dissiluit; fulva resplendent fragmina harena. Ergo amens diversa fuga petit aequora Turnus et nunc huc, inde huc incertos implicat orbes undique enim densa Teucri inclusere corona, atque hinc vasta palus, hinc ardua moenia cingunt. Nec minus Aeneas, quamquam tardata sagitta interdum genua impediunt cursumque recusant, insequitur trepidique pedem pede fervidus urget: inclusum veluti siquando flumine nanctus cervum aut puniceae saeptum formidine pinnae venator cursu canis et latratibus instat; ille autem, insidiis et ripa territus alta, mille fugit refugitque vias; at vividus Umber haeret hians, iam iamque tenet similisque tenenti increpuit malis morsuque elusus inani est. Tum vero exoritur clamor, ripaeque lacusque responsant circa et caelum tonat omne tumultu. Ille simul fugiens Rutulos simul increpat omnis, nomine quemque vocans, notumque efflagitat ensem. Aeneas mortem contra praesensque minatur
Abbreviated transcription (Latin):
Cornuaq obnixi ĩfigũt et sanguine largo
Colla armosq lauãt. gemitu nemus om̃e remugii
Naud aliter tros eneas et daunius heros
Cõcurrũt dipeis. ĩgens fragor ethera cõplet.
Iupiter ip̃e duas equato examine lances
S ustinet. et fata ĩponit diuersa duorum
Q uẽ dãnet labor et quo uergat pondere letũ.
E mitat hic ĩpune putans. et corpore toto
Alte sublatũ consurgit turnus in ensem
Et ferit. exclamãt troes trepidiq latini
Arrecteq amborũ acies. ac perfidus enisis
Frangitur. ĩmedioq ardentẽ deserit ictu
Ni fuga subsidio subeat. fugit ocior curo
Ut capulũ ignotũ dextramq aspexit inermẽ.
Fama est precipitẽ cũ prima ĩprelia iunctos
Cõscendebat equos. patrio mucrone relicto
Dũ trepidat ferrũ aurige rapuisse metisci
Idq diu dũ terga dabãt palantia teucri
Suffecit. postꝙͣ arma dei ad uulcania uentũ est¬
u utro mortalis glacies ceu futilis ictu

Expanded text:
cornuaque obnixi infigunt et sanguine largo cornuaque obnixi infigunt et sanguine largo colla armosque lavant; gemitu nemus omne remugit: non alitur Tros Aeneas et Daunius heros concurrunt clipeis; ingens fragor aethera complet. Iuppiter ipse duas aequato examine lances sustinet et fata imponit diversa duorum, quem damnet labor et quo vergat pondere letum; Emicat hic, impune putans, et corpore toto alte sublatum consurgit Turnus in ensem et ferit: exclamant Troes trepidique Latini, arrectaeque amborum acies. At perfidus ensis Frangitur in medioque ardentem deserit ictu ni fuga subsidio subeat. Fugit ocior euro, ut capulum ignotum dextramque aspexit inermem. Fama est praecipitem, cum prima in proelia iunctos conscendebat equos, patrio mucrone relicto, dum trepidat, ferrum aurigae rapuisse Metisci. Idque diu, dum terga dabant palantia Teucri, suffecit: postquam arma dei ad Volcania ventumst, mortalis mucro glacies ceu futilis ictu
Abbreviated transcription (Latin):
Quantus athos aut quãtus erix aut ip̃e coruscis
Cũ fremit ilicibus quantus gaudetq niuali
Uertice se attollens pater apẽninus ad auras
Ian uero et rutuli certatĩ et troes et om̃is
Cõuertere oculos itali quiq alta tenebant
uenia: quiq imos pulsabãt ariete muros
Arma deposuere humeris. stupet ip̃e latinus
Ingentes genitos diuersis partibis orbis
Inter se coisse uiros et deternere ferro.
Atq illi ut uacuo patuerũt equore campi
Procursu rapido cõiectis eminus hastis
Iriuadũt martẽ dipeis: atq ere sonoro
Dat gemitũ tellus. tũ crebros ensibus ictus
Cõgeminant. sors et uirtus miscẽtur ĩ unũ.
Ac nelut ĩgenti silua sũmo ue taburno
Cũ duo cõuersis inimica ĩ prelia tauri
Frontibus ĩcurrũt. pauidi cessere magistri.
S tat pecus om̃e metu mutũ mussãt q iuuence
Q uis pecori ĩperitet quẽ tota armẽta sequantur.
Illi inter se se multa ui uulnera miscenit

Expanded text:
quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis cum fremit ilicibus quantus gaudetque nivali vertice se attollens pater Appenninus ad auras. Iam vero et Rutuli certatim et Troes et omnes convertere oculos Itali, quique alta tenebant moenia quique imos pulsabant ariete muros, armaque deposuere umeris. Stupet ipse Latinus ingentis, genitos diversis partibus orbis, inter se coiisse viros et cernere ferro. Atque illi, ut vacuo patuerunt aequore campi, procursu rapido, coniectis eminus hastis, invadunt Martem clipeis atque aere sonoro. Dat gemitum tellus; tum crebros ensibus ictus congeminant: fors et virtus miscentur in unum. Ac velut ingenti Sila summove Taburno cum duo conversis inimica in proelia tauri frontibus incurrunt; pavidi cessere magistri, stat pecus omne metu mutum mussantque iuvencae, quis nemori imperitet, quem tota armenta sequantur; illi inter sese multa vi volnera miscent
Abbreviated transcription (Latin):
Amplius. hũc sine me furere ante furorem
Dixit. et e curru saltu dedit ocius aruis
ꝑ q hostes ꝑ tela ruit. mestamq sororem
Deserit. ac rapido cursu media agmuna rũpit.
Ac ueluti montis saxũ de uertice preceps
Cũ ruit auulsũ uento. seu turbidus imber
Proluit. aut amnis soluit sublapsauetustas
Fertur ĩ abruptũ magno mõs ĩprobus actu
Exultatq solo siluas armẽta uirosq
Inuolueris secũ. disiecta ꝑ agmina turnus
Sic urbis ruit ad muros ubi plurima fuso
Sanguine terra madet. stridũtq hastilib aure
Significatq manu et magno simul ĩcipit ore
Parcite iã rutuli. et uos tela ĩhibete latini
Q uetũq est fortuna mea est. me uerius unũ
Pro uobis fedus luere et decernere ferro.
Discessere om̃es medi spaciumq dedere
At pater eneas audito nomine turni
Deserit et muros et sũmas deserit arces
Precipitatq moras om̃is opera oĩa rumpit
Letitia exultans hoͣrendũq intonat armis

Expanded text:
amplius. Hunc, oro, sine me furere ante furorem. amplius. Hunc, oro, sine me furere ante furorem. Dixit et e curru saltum dedit ocius arvis perque hostis, per tela ruit maestamque sororem deserit ac rapido cursu media agmina rumpit. Ac veluti montis saxum de vertice praeceps cum ruit avulsum vento, seu turbidus imber proluit aut annis solvit sublapsa vetustas; fertur in abruptum magno mons improbus actu exsultatque solo, silvas armenta virosque involvens secum: disiecta per agmina Turnus sic urbis ruit ad muros, ubi plurima fuso sanguine terra madet striduntque hastilibus aurae, significatque manu et magno simul incipit ore: Parcite iam, Rutuli, et vos tela inhibete, Latini; quaecumque est Fortuna, mea est: me verius unum pro vobis foedus luere et decernere ferro. Discessere omnes medii spatiumque dedere. At pater Aeneas audito nomine Turni deserit et muros et summas deserit arces praecipitatque moras omnis, opera omnia rumpit, laetitia exsultans, horrendumque intonat armis;
Abbreviated transcription (Latin):
Occidit ip̃a sua lucẽq exterrita fugit.
Soli pro portis messapus et acer athimas
Sustentãt aciẽ circũ hos utrinq phalanges
S tan denss. strictisq seges mucronib horret
F errea tu currũ deserto ĩ gramine uersas.
Obstupuit uaria confusus imagine rerũ
Turnus. et obtutu tacito stetit. estuat ingens
Uno ĩ corde pudor. mixtoq insania luctu
Et furiis agitatus amor. et conscia uirtus
U t primũ discusse umbrę et lux reddita menti est
Ardentes oculorũ orbes ad menia torsit
Turbidus eq rotis magnã respexit ad urbem
Ecce autem flamis inter tabulata uolutus
Ad celum undabat uertex turrimq tenebat
Turrim cõpactis trabibus quã eduxerat ip̃c
Subdideratq rotas. põtesq intrauerat altos.
Iam iã fata soror superãt. absiste morari
Q uo deus et quo dura uocat fortuna sequamur
S tat cõferre manũ eneę. stat ꝗcꝗd acerbi est
u orte pati. neq me ĩdecorẽ germana uidebis

Expanded text:
occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit. occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit. Soli pro portis Messapus et acer Atinas sustentant aciem. Circum hos utrimque phalanges stant densae, strictisque seges mucronibus horret ferrea: tu currum deserto in gramine versas. Obstipuit varia confusus imagine rerum Turnus et obtutu tacito stetit. Aestuat ingens uno in corde pudor mixtoque insania luctu et furiis agitatus amor et conscia virtus. Ut primum discussae umbrae et lux reddita menti, ardentis oculorum orbes ad moenia torsit turbidus eque rotis magnam respexit ad urbem. Ecce autem flammis inter tabulata volutus ad caelum undabat vortex turrimque tenebat, turrim, compactis trabibus quam eduxerat ipse subdideratque rotas pontisque instraverat altos. Iam iam fata, soror, superant; absiste morari; quo deus et quo dura vocat Fortuna, sequamur. Stat conferre manum Aeneae, stat quidquid acerbi est morte pati; neque me indecorem, germana, videbis
Abbreviated transcription (Latin):
O ppetere ingentẽ atq ĩgenti uulnere uictũ.
Occidit infelix ne nostrũ dedecus ufens
Aspiceret. teucri potiuntur corpore et armis
Excindi ne domos. id rebus defuit unũ:
Perpetiar: dextra nec drancis dicta refellam
Terga dabo: et turnũ fugientẽ hec terra uidebit
U sqr adeone mori miserũ est: uos o michi manes
Este boni. quoniã superis aduersa uoluntas
Sancta ad uos anima atq istius inscia culpe
Descendã magnorũ haud unꝙͣ indignus auorũ.
Uix ea fatus erat medius uolat ecte ꝑ hostes
Uectus equo spumãte sages. aduersa sagita
Sancuis ora ruitq ĩplorans nomine turnũ
Turne inte suprema salus: miserere tuorũ
Fulminat eneas armis: sũmasq minatur
Deiecturũ artes italũ. extidioq daturũ.
Iamq faces ad tecta uolant. ĩ te ora latini
In te oculos referũt mussat rex ip̃e latinus
Quos generos uocet aut quę se se ad federa flectat.
Preterea regina tui fidissima dextra

Expanded text:
oppetere ingentem atque ingenti volnere victum. oppetere ingentem atque ingenti volnere victum. Occidit infelix nostrum ne dedecus Ufens adspiceret; Teucri potiuntur corpore et armis. Exscindine domos id rebus defuit unum perpetiar, dextra nec Drancis dicta refellam? Terga dabo et Turnum fugientem haec terra videbit? Usque adeone mori miserum est? Vos O mihi Manes este boni, quoniam superis aversa voluntas! Sancta ad vos anima atque istius nescia culpae descendam, magnorum haud umquam indignus avorum. Vix ea fatus erat: medios volat ecce per hostis vectus equo spumante Saces, adversa sagitta saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum: Turne, in te suprema salus: miserere tuorum. Fulminat Aeneas armis summasque minatur deiecturum arces Italum exscidioque daturum; iamque faces ad tecta volant. In te ora Latini, in te oculos referunt; mussat rex ipse Latinus, quos generos vocet aut quae sese ad foedera flectat. Praeterea regina, tui fidissima, dextra
Abbreviated transcription (Latin):
Confuse sonus urbis et ĩ letabile murmur.¬
H ei michi quid tãto turbantur męnia luctu
Quisue ruit tãtus diuersa clamor ab urbe
Sic ait. adductisq amens subsistit habenis
A tq huic ĩ faciẽ soror ut cõuersa metisci
Aurige cursusq et equos et lora regebat
Talibus occurrit dictis. hac turne sequamur
Troiugenas qua prima uiã uictoria pandit.
Sunt alii qui tecta manu defendere possunt.
Ingruit eneas italis et prelia miscet
Et nos seua manu mittamus funera teucris
Nec numero ĩferior pugne nec honore recedes.
O soror et dudũ agnoui cũ prima per artem
F edera turbasti. teq hec ĩ bella dedisti
Et nũc neꝗcꝙ fallis dea. sed quis olimpo
Demissam tantos uoluit ꝑferre labores:
An fratris miseri letũ ut crudele uideres:
Nam ꝗd ago aut quę spondet iã fortuna salutẽ:
U idi ante oculos ip̃e meos me uoce uocantẽ
M urranũ quo nõ superat michi carior alter

Expanded text:
confusae sonus urbis et inlaetabile murmur.confusae sonus urbis et inlaetabile murmur. Ei mihi! Quid tanto turbantur moenia luctu? Quisve ruit tantus diversa clamor ab urbe? Sic ait adductisque amens subsistit habenis. Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci aurigae currumque et equos et lora regebat, talibus occurrit dictis: Hac, Turne, sequamur Troiugenas, qua prima viam victoria pandit; sunt alii, qui tecta manu defendere possint. Ingruit Aeneas Italis et proelia miscet: et nos saeva manu mittamus funera Teucris. Nec numero inferior pugnae nec honore recedes. O soror, et dudum adgnovi, cum prima per artem foedera turbasti teque haec in bella dedisti, et nunc nequiquam fallis dea. Sed quis Olympo demissam tantos voluit te ferre labores? An fratris miseri letum ut crudele videres? Nam quid ago? Aut quae iam spondet Fortuna salutem? Vidi oculos ante ipse meos me voce vocantem Murranum, quo non superat mihi carior alter,
Abbreviated transcription (Latin):
Infelix pugne uiuenẽ in certamine credit
Ixtinctũ. et subito mentẽ turbata dolore
Se causam clamat crimenq caputq malorũ¬
u ultaq ꝑ mestũ demens effata furorem
Purpureos moritura manu discindit amictus.
It nodũ informis leti trabe nectit ab alta.
Quã cladem misere postꝙͣ accepere latine
Filia prima manu flauos lauinia crines
Et roseas laniata genas: tũ çętera circũ
Turba furit. resonant latę plangoribus edes.
Hinc totã infelix uulgatur fama ꝑ urbem
Dimittunt mẽtes it scissa ueste latinus
Cõuigis attonitus fatis urbisq ruina
Caniciẽ ĩmundo ꝑfusã puluere turpans¬
u ultiq se incusat qui nõ accęperit ante
Dardaniũ eneã generũq asciuerit ultro.
Interea extremo bellator ĩ equore turnus
Palantes sequitur paucos iã segnior atq
Iã minus atq minus successu lȩtus equorũ
Attulit hũc illi cecis terroribus aura
Cõmixtũ clamorẽ arreptasq ĩpulit aures

Expanded text:
infelix pugnae iuvenem in certamine credit infelix pugnae iuvenem in certamine credit exstinctum et, subito mentem turbata dolore, se causam clamat crimenque caputque malorum, multaque per maestum demens effata furorem purpureos moritura manu discindit amictus et nodum informis leti trabe nectit ab alta. Quam cladem miserae postquam accepere Latinae, filia prima manu flavos Lavinia crinis et roseas laniata genas, tum cetera circum turba furit: resonant late plangoribus aedes. Hinc totam infelix volgatur fama per urbem. Demittunt mentes; it scissa veste Latinus, coniugis attonitus fatis urbisque ruina, canitiem immundo perfusam pulvere turpans. Multaque se incusat, qui non acceperit ante Dardanium Aenean generumque adsciverit ultro. Interea extremo bellator in aequore Turnus palantis sequitur paucos iam segnior atque iam minus atque minus successu laetus equorum attulit hunc illi caecis terroribus aura commixtum clamorem adrectasque impulit aures
Abbreviated transcription (Latin):
Ferrũ alii torquent. et obũbrãt ȩthera telis.
Ipse inter primos dextrã sub męnia tendic
E neas magnaq incusat uoce latinum.
Testaturq deos iterũ se ad prelia cogi
Bis iã italos hostes hec altera federa rumpi.
E xoritur trepidos inter discordia ciues
Urbẽ alii reserare uibent et pandere portas
Dardanidis: ip̃mq trahũt ĩ mȩnia regem
Arma ferũt alii. et pergũt defendere muros.
Indusas ut cũ latebroso ĩ pumice pastor
Uestigauit apes. fumoq ĩpleuit amaro
Illȩ intus trepide rerũ per cȩrea castra
Discũrunt. magnisq acuunt stridoribus iras
Uoluitur ater odor tectis cũ murmure qe co
Intus saxa sonant. uacuas it fumis ad auras.
Accidit hȩc fessis etiã fortuna latinis
Que totã luctu concussit funditus urbem.
Regina ut tectis uenientẽ prospicit hostẽ
Inceridi muros iones ad tecta uolare
Nusꝙͣ̃ acies cõtra rutulas. iuilla agmina turni

Expanded text:
ferrum alii torquent et obumbrant aethera telis. ferrum alii torquent et obumbrant aethera telis. Ipse inter primos dextram sub moenia tendit Aeneas magnaque incusat voce Latinum testaturque deos, iterum se ad proelia cogi, bis iam Italos hostis, haec altera foedera rumpi. Exoritur trepidos inter discordia civis: urbem alii reserare iubent et pandere portas Dardanidis ipsumque trahunt in moenia regem, arma ferunt alii et pergunt defendere muros. Inclusas ut cum latebroso in pumice pastor vestigavit apes fumoque implevit amaro: illae intus trepidae rerum per cerea castra discurrunt magnisque acuunt stridoribus iras; volvitur ater odor tectis, tum murmure caeco intus saxa sonant, vacuas it fumus ad auras. Accidit haec fessis etiam fortuna Latinis, quae totam luctu concussit funditus urbem. Regina ut tectis venientem prospicit hostem, incessi muros, ignis ad tecta volare, nusquam acies contra Rutulas, nulla agmina Turni:
Abbreviated transcription (Latin):
Huc atq huc acies circũtulit aspicit urbẽ
Immunẽ tanti belli atq ĩpune quietã
Cõtinuo pugne accendit maioris imago¬
u nestea sergestũq uocat fortẽq serestũ
Ductores tumulũq capit quo cȩtera teucrũ
Cõcurrit legio nec scuta aut spicula densi
Deponũt. celso mediuis stans aggere fatur.
Nequa meis esto dictis mora iupiter. hac stat
Neuquis ohinceptũ subitũ michi segnior ito
U rbẽ hodiẽ causam belli regna ip̃a latini
Ni frenũ accipere et uicti parere fatentur
Fruã. et equa solo fumantia tulmina ponã
Scilicet expectẽ libeat dum pręlia turno
Nostra pati: rursusq uelit cõcurrere uictus.
N oc caput ⁊ ciues hȩc belli sũma nefandi
Ferte faces propere: fedusq reposcite flamis.
Dixerat: atq animis pariter certãtibus om̃es
Dant cuneũ. densaq ad muros mole feruntur.
S calȩ ĩprouiso subitusq apparuit ignis
Discurrũt alii ad portas. primosq trucidant

Expanded text:
huc atque huc acies circumtulit, aspicit urbem huc atque huc acies circumtulit, aspicit urbem immunem tanti belli atque impune quietam. Continuo pugnae adcendit maioris imago: Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum ductores tumulumque capit, quo cetera Teucrum concurrit legio nec scuta aut spicula densi deponunt. Celso medius stans aggere fatur: Nequa meis esto dictis mora; Iuppiter hac stat, neu quis ob inceptum subitum mihi segnior ito. Urbem hodie, causam belli, regna ipsa Latini, ni frenum accipere et victi parere fatentur, eruam et aequa solo fumantia culmina ponam. Scilicet exspectem, libeat dum proelia Turno nostra pati rursusque velit concurrere victus? Hoc caput, O cives, haec belli summa nefandi: ferte faces propere foedusque reposcite flammis. Dixerat, atque animis pariter certantibus omnes dant cuneum densaque ad muros mole feruntur. Scalae improviso subitusque apparuit ignis. Discurrunt alii ad portas primosque trucidant,
Abbreviated transcription (Latin):
Olli ꝑ galeam fixo stetit hasta cerebro
Dextera nec tua te graiũ fortissime cretheu
Fripuit turno: nec dii texere cupencũ
Enea ueniente. sui dedit obuia ferro
Pectora.: nec misero clipei mora defuit eris.
Te quoq laurentes uiderũt eole campi
Oppetere. et late terrã cõsternere tergo
O ctidis argiue quẽ nõ potuere phalanges
Sternere nec priami regnorũ euersor achilles
Hic tibi mortis erant mete domus alta sub ida
Lernesi domus alta. solo laurente sepulcrũ
Totę adeo conuerse acies om̃esq latini.
Om̃es dardanide mnesteus acerq screstus
Et messapus equũ domitor. et fortis asilas
Tuscorũq phalanx euandriq archades ale
Prosequisq uiri sũma nituntur opũ ui
Nec mora nec requies uasto certamine tendũt.
Hic mentẽ eneȩ genitrix pucerrima misit
Iret ut ad muros urbiq aduerteret agmen
Ocius. et subita turbauit clade latinos
Ille ut uestigans diuersa ꝑ agmina turniũ

Expanded text:
olli per galeam fixo stetit hasta cerebro. olli per galeam fixo stetit hasta cerebro. Dextera nec tua te, Graium fortissime Cretheu eripuit Turno. Nec di texere Cupencum Aenea veniente sui: dedit obvia ferro pectora, nec misero clipei mora profuit aerei. Te quoque Laurentes viderunt, Aeole, campi oppetere et late terram consternere tergo Occidis, Argivae quem non potuere phalanges sternere nec Priami regnorum eversor Achilles; hic tibi mortis erant metae: domus alta sub Ida, Lyrnesi domus alta, solo Laurente sepulchrum. Totae adeo conversae acies, omnesque Latini, omnes Dardanidae, Mnestheus acerque Serestus et Messapus equum domitor et fortis Asilas Tuscorumque phalanx Evandrique Arcades alae, pro se quisque viri summa nituntur opum vi: nec mora nec requies, vasto certamine tendunt. Hic mentem Aeneae genetrix pulcherrima misit, iret ut ad muros urbique adverteret agmen ocius et subita turbaret clade Latinos. Ille ut vestigans diversa per agmina Turnum
Abbreviated transcription (Latin):
Et iuuenẽ exosum nequicꝙͣ bella menethen
Archada piscose cui circũ flumina lernę
Ars suerat pauperq domus nec nota potentũ
uunera cõductaq pater tellure serebit.
Ac uelut ĩmissi diuersis partibus ignes
Arentẽ in siluã et uirgulta sonantia lauro
Aut ubi decursu rapido de mõtibus altis
Dant sonitũ spumosi amnes et ĩ ȩquora cũrũ
Quisq suũ populatus iter non segnius ambo
Eneas turnusq ruũt ꝑ prelia nũc nũc
Fluctuat ira intus. rũpuntur nescia uinci
Pectora. nũc totis ĩ uulnera uiribus itur.
u urranũ hic atauos et auorũ antiqua sonantẽ¬
Nomina ꝑ regesq actũ genus omne latinos
Precipitẽ scopulo atq ingẽtis turbine saxi
Excutit. effunditq solo. hũc lora et iuga subter
Prouoluere rote crebro suꝑ ungula pulsu
Incita: nec domini memorũ proculcat equorũ
Ille ruenti hiloq animisq ĩmane frementi
Occurrit: telũq aurata ad tẽpora torquet.

Expanded text:
et iuvenem exosum nequiquam bella Menoeten, et iuvenem exosum nequiquam bella Menoeten, Arcada, piscosae cui circum flumina Lernae ars fuerat pauperque domus nec nota potentum munera conductaque pater tellure serebat. Ac velut immissi diversis partibus ignes arentem in silvam et virgulta sonantia lauro, aut ubi decursu rapido de montibus altis dant sonitum spumosi amnes et in aequora currunt quisque suum populatus iter: non segnius ambo Aeneas Turnusque ruunt per proelia; nunc nunc fluctuat ira intus, rumpuntur nescia vinci pectora, nunc totis in Volnera viribus itur. Murranum hic, atavos et avorum antiqua sonantenomina per regesque actum genus omne Latinos, praecipitem scopulo atque ingentis turbine saxi excutit effunditque solo: hunc lora et iuga subter provolvere rotae, crebro super ungula pulsu incita nec domini memorum proculcat equorum. Ille ruenti Hyllo animisque immane frementi occurrit telumque aurata ad tempora torquet:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam tandẽ inuadit medios et marte secundo
Terribilis sȩuam nullo discrimine cedem
Suscitat: irarũq om̃es effundit habenas.
Quis michi nũc tot a cerba deus quis carmine cędes
Diuersas obitũq ducũ quos equore toto
Inq uicem nũc turnus agit: nũc troius heros
Expediat: tanton placuit cõcurrere metu
Iupiter eterna gentes in pate futuras :¬
Eneas rutulũ sucronẽ ea prima ruentes
Pugna locostatuit theucros haud multa morantẽ
Excipit ĩ latus et qua fata celerrima crudo
Transadut costas et crates pectoris ense.
Turnus equo deiectũ amicũ fratrẽq diorem
Cõgressus pedes hũc uenientẽ cuspide longa
Hũc mucrone ferit: cũruq abscisa duorum
S uspendit capita et rorantia sanguine portat.
Ille talon tariaimq neci fortemq cethegũ
Trisuno cõgressu et mestũ mittit oniten
Nomen echioniũ matrisq genus peridie
Hic fratres lycia missos et apollinis agris

Expanded text:
iam tandem invadit medios et Marte secundo iam tandem invadit medios et Marte secundo terribilis saevam nullo discrimine caedem suscitat irarumque omnis effundit habenas. Quis mihi nunc tot acerba deus, quis carmine caedes diversas obitumque ducum, quos aequore toto inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros, expediat? Tanton placuit concurrere motu. Iuppiter, aeterna gentis in pace futuras? Aeneas Rutulum Sucronem, ea prima ruentis pugna loco statuit Teucros, haud multa morantem excipit in latus et, qua fata celerrima, crudum transadigit costas et cratis pectoris ensem. Turnus equo deiectum Amycum fratremque Dioren, congressus pedes, hunc venientem cuspide longa, hunc mucrone ferit curruque abscisa duorum suspendit capita et rorantia sanguine portat. Ille Talon Tanaimque neci fortemque Cethegum, tris uno congressu, et maestum mittit Oniten, nomen Echionium matrisque genus Peridiae, hic fratres Lycia missos et Apollinis agris
Abbreviated transcription (Latin):
S tagna sonat similis medios iuturna ꝑ hostes
Fertur equis. rapidoq uolans obit omnia curru.
Iamq hic germanũ iãq hĩc ostendit ouantẽ
Nec cõferre manũ patitur uolat auia longe.
Haudminus eneas tortos legit obuius orbes
Uestigatq uirũ et disiecta ꝑ agmina magna
U oce uocat quotiens oculos cõiecit ĩ hostẽ
Alipedũq fugã cursu tentauit equorum¬
A duersos totiens currus iuturna retorsit.
H eu quid agat: uario neꝗcꝙͣ fluctuat estu.
Diuerseq uocant animũ ĩ contraria cure
Huic messapus uti leua duo forte gerebat
Lenta leuis cursu prefixa hastilia ferro¬
N orũ unũ certo contorquens dirigit ictu
Sustitit encas et se collegit in arma
Poplite subsidens apicẽ tamẽ ĩcita sũmũ
N asta tulit sĩmasq excussit uertice cristas.
Tũ uero assurgũt ire insidusq subactus
D iuersos ubi sensit equos. currũq referri
Multa iouem et lesi testatus federis aras.

Expanded text:
stagna sonat: similis medios Iuturna per hostis stagna sonat: similis medios Iuturna per hostis fertur equis rapidoque volans obit omnia curru iamque hic germanum iamque hic ostentat ovantem nec conferre manum patitur, volat avia longe. Haud minus Aeneas tortos legit obvius orbes vestigatque virum et disiecta per agmina magna voce vocat. Quotiens oculos coniecit in hostem alipedumque fugam cursu temptavit equorum, aversos totiens currus Iuturna retorsit. Heu quid agat? Vario nequiquam fluctuat aestu, diversaeque vocant animum in contraria curae. Huic Messapus, uti laeva duo forte gerebat lenta levis cursu praefixa hastilia ferro, horum unum certo contorquens dirigit ictu. Substitit Aeneas et se collegit in arma, poplite subsidens; apicem tamen incita summum hasta tulit summasque excussit vertice cristas. Tum vero adsurgunt irae; insidiisque subactus, diversos ubi sensit equos currumque referri, multa Iovem et laesi testatus foederis aras
Abbreviated transcription (Latin):
Agmen agit. densi cuneis se quisq coactis
Agglomerãt. ferit ense grauẽ tymbreus osirim
Arcetiũ mnesteus. epulonẽ obtrũtat achates
Ufentemq gyis cadit ip̃e tolũnius augur
Primus ĩ aduersos telũ qui torserat hostes.¬
Tollitur ĩ celũ clamor. uersiq uicissim
Puluerulenta fuga rutuli dant terga ꝑ agros.
Ipse neq aduersos dignatur sternere morti
Nec pede cõgressos nec equo nec tela furentes
Insequitur: solũ densa in caligine turnũ
U estigat lustrans solũ ĩcertamina poscit.
Hoc concussa metu mentẽ iuturna uirago
Aurigam turni media inter lora metiscum
Excutit: et longo lapsum themone reliquit.
Ipsa subit. manibusq undãtes flectit habenas.
Cũcta gerens uocẽq et corpus et arma ipethisci
Nigra uelut magnas domini cũ diuitis edes
ꝑ uolat: et pẽnis alta atria lustrat hirundo.
Pabula parua legens nidisq loquatibus escas
Et nũc porticibus uacuis nũc humida circũ

Expanded text:
agmen agit, densi cuneis se quisque coactis agmen agit, densi cuneis se quisque coactis adglomerant. Ferit ense gravem Thymbraeus Osirim, Archetium Mnestheus, Epulonem obtruncat Achates Ufentemque Gyas; cadit ipse Tolumnius augur, primus in adversos telum qui torserat hostisTollitur in caelum clamor, versique vicissim pulverulenta fuga Rutuli dant terga per agros. Ipse neque aversos dignatur sternere Morti nec pede congressos aequo nec tela ferentis insequitur: solum densa in caligine Turnum vestigat lustrans, solum in certamina poscit. Hoc concussa metu mentem Iuturna virago aurigam Turni media inter lora Metiscum excutit et longe lapsum temone relinquit: ipsa subit manibusque undantis flectit habenas, cuncta gerens, vocemque et corpus et arma Metisci. Nigra velut magnas domini cum divitis aedes pervolat et pennis alta atria lustrat hirundo, pabula parva legens nidisque loquacibus escas, et nunc porticibus vacuis, nunc umida circum
Abbreviated transcription (Latin):
Defensum dabit. et magna inter premia ducet.
T u facito mox cũ matura adoleuerit ȩtas
Sis memor. et te auimo repetẽtẽ exẽpla tuorũ.
Et pater eneas et auunculus excitet hector.
Hec ubi dicta dedit. portis se se extulit ingens
Telũ ĩmane manu quatiẽs simul agmine denso
Antheusq innesteusq ruũt. om̃isq relictis
Turba fluit castris. tũ cȩ̨co puluere campus
Miscetur. pulsuq pedũ tremit excita tellus.
Uidit ab aduerso uenientes aggere turnus
Uidere ausonii. gelidusq ꝑ ima cucurrit
Ossa tremor. prima ante omnes iuiturna latinos
Audiit. agnouitq sonũ et tremefacta refugit.
Ille uolat. campoq atrũ rapit. igmen aperto
Qualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus
It mare ꝑ mediũ miseris heu prescia longe
Horrescunt corda agricolis dabit ille ruinas
Arboribis stragẽq satis ruit omnia late
Ante uolant. sonitũq ferũt ad litora uenti.
Talis in aduersos ductor retheius hostes

Expanded text:
defensum dabit et magna inter praemia ducet. defensum dabit et magna inter praemia ducet. Tu facito, mox cum matura adoleverit aetas, sis memor, et te animo repetentem exempla tuorum et pater Aeneas et avunculus excitet Hector. Haec ubi dicta dedit, portis sese extulit ingens, telum immane manu quatiens; simul agmine denso Antheusque Mnestheusque ruunt omnisque relictis turba fluit castris: tum caeco pulvere campus miscetur pulsuque pedum tremit excita tellus. Vidit ab adverso venientis aggere Turnus, videre Ausonii, gelidusque per ima cucurrit ossa tremor: prima ante omnis Iuturna Latinos audiit adgnovitque sonum et tremefacta refugit. Ille volat campoque atrum rapit agmen aperto. Qualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus it mare per medium; miseris heu praescia longe horrescunt corda agricolis, dabit ille ruinas arboribus stragemque satis, ruet omnia late; ante volant sonitumque ferunt ad litora venti: talis in adversos ductor Rhoeteius hostis
Abbreviated transcription (Latin):
D etulit. hoc fusũ labris spletidentibus amnẽ
I nficit occulte medicans spargitq salubris
Ambrosię sucos. et odoriferam panaceam
Fouit ea uulnus linpha lõgeuus iapix
Ignoraris subitoq om̃is de corpore fugit
Q uippe dolor. om̃is stetit uno uulnere sanguis
Iamq secuta manũ nullo cogente sagitta
Excidit. atq noue rediere ĩ pristina uires.
Arma eia properate uiro. ꝗd statis: iapix
C õclamat. primusq animos accendit ĩ hostẽ
N on hȩc humanis opibus nõ arte magistra
Proueniunt: neq te enea mea dextera seruat
M aior agit deus atqr opera ad maiora remittit.
Ille auidus pugnȩ suras induserat auro
Hinc atq hĩc oditq moras hastãq coruscat.
Postꝙͣ habiles lateri dipeus loricaq tergo est
Ascaniũ fusis circũ complectitur armis
Sũmaq ꝑ galeam delibans oscula fatur.
Disce puer uirtutẽ ex me uerũq laborem.
Fortunã ex aliis. nũc te mea dextera bello

Expanded text:
detulit; hoc fusum labris splendentibus amnem detulit; hoc fusum labris splendentibus amnem inficit occulte medicans spargitque salubris ambrosiae sucos et odoriferam panaceam. Fovit ea volnus lympha longaevus Iapyx ignorans, subitoque omnis de corpore fugit quippe dolor, omnis stetit imo volnere sanguis; iamque secuta manum nullo cogente sagitta excidit, atque novae rediere in pristina vires. Arma citi properate viro! Quid statis? Iapyx conclamat primusque animos adcendit in hostem. Non haec humanis opibus, non arte magistra proveniunt neque te, Aenea, mea dextera servat: maior agit deus atque opera ad maiora remittit. Ille avidus pugnae suras incluserat auro hinc atque hinc oditque moras hastamque coruscat. Postquam habilis lateri clipeus loricaque tergo est, Ascanium fusis circum complectitur armis summaque per galeam delibans oscula fatur: Disce, puer, virtutem ex me verumque laborem, fortunam ex aliis. Nunc te mea dextera bello
Abbreviated transcription (Latin):
Maluit: et mutas agitare ĩglorius artes.
S tabat a cerba fremens ĩgentẽ nixus ĩ hastã
Eneas magno iuuenũ et męrentis iuli
Cõcursu lacrimisq ĩmobilis. ille retorto
Peoniũ ĩ morẽ senior succinctus amictu
u ulta manu medica phebiq potentib herbis
Nequicꝙͣ trepidat nequicꝙͣ spicula dextra
Solicitat. prẽsatq tenaci forcipe ferrũ.
Nulla uiam fortuna regit. nichil autor apollo
S ubuenit. et seuus cãpis magis ac magis hõror
Crebrescit. propiusq malũ est. iã puluere celũ
S tare uident. subeũt equites et spicula castris
Densa cadũt medus it tristis ad ethera clamor
B ellantũ iuuenũ et duro sub marte cadentũ.
H ic uenus indigno nati concussa dolore
Dictãnũ genitrix crethea carpit ab ida
P uberibus caulẽ folus et flore comantẽ
Purpureo. nõ illa feris ĩcognita capris
Sramina. cũ tergo uolucres hesere sagitę
Hoc uenus obscuro faciẽ aircũdata nimbo

Expanded text:
maluit et mutas agitare inglorius artes. maluit et mutas agitare inglorius artes. Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam Aeneas magno iuvenum et maerentis Iuli concursu, lacrimis immobilis. Ille retorto Paeonium in morem senior succinctus amictu multa manu medica Phoebique potentibus herbis nequiquam trepidat, nequiquam spicula dextra sollicitat prensatque tenaci forcipe ferrum. Nulla viam Fortuna regit, nihil auctor Apollo subvenit; et saevus campis magis ac magis horror crebrescit propiusque malum est. Iam pulvere caelum stare vident: subeunt equites, et spicula castris densa cadunt mediis. It tristis ad aethera clamor bellantum iuvenum et duro sub Marte cadentum. Hic Venus, indigno nati concussa dolore, dictamnum genetrix Cretaea carpit ab Ida, puberibus caulem foliis et flore comantem purpureo; non illa feris incognita capris gramina, cum tergo volucres haesere sagittae: hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo,