comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moos mortuorum e ex p̃cepimꝰ obseruare : ut si deltur absens
quin quenntum iudic& nondebeat publicare. Si ues& p̃sentem geditor¬
deficere in trabiennium defuncti public& cautionem ita tam̃ ut
manus mostui conferatur &agnosciposset illud ẽẽ subscriptio
aut conuenisse siillum. Si uenire aliquib: absentib: ualeat ꝓbare
obseruanda de cernimꝰ ut om̃s cautiones de intraduo decim annos
debeant constare. Ita ut debitore renouentur quodsi forsitan
ante xii annos debitore peregrinare constringere iudicis merea t̃
edictum. quod inpostib debitore siꝑ contestatione debeat ad flige¬
re & hominis illius ꝓuenire non desinant: & cum fuerit talit̃ debitũ
deo se excus& qđ nonremoberit cautionem. sane sine debitum
impleat Siũo que cautionẽ scriptas. intra quinqueniũ tradita
non pbantur hic cuius cautionẽ est non tenitur ob noxius
am trans actum quinqueniũ sichȩc cauta. & non nomera da
peccunia dixerit peccuma nullus audiatur emam. De

Expanded text:
s mortuorum hoc praecipimus observari, ut, si debitor absens quinquennium iudici non differat publicare. Si vero praesente creditordefecerit, intra biennium defuncti publicet cautionem, ita tamen, ut manus mortui conferatur et agnosci possit illius esse subscriptio, aut convenisse illum dum viveret aliquibus scientibus valeat adprobare: observanda decernimus, ut omnes cautiones debitorum intra duodecim annos debeant contestari ita, ut a debitoribus renoventur. Quod si forsitan ante duodecim annos debitorem peregrinari contigerit, iudicis mereatur edictum, quod in postibus debitoris sui pro contestatione debet affigere, et homines illius convenire non desinat, ut cum fuerit taliter debitum re non possit, nec ideo se excuset, quod non renovaverit cautionem. Sane si debitor e in cautione scripta sunt, intra quinquennium tradita non probantur, is cuius cautio est non teneatur obnoxius: nam transacto quinquennio, si de cauta et non consignata pecunia d
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. siũ o huius modiꝑsonis aliquid aquib: cumq: aliis. aut testa¬
m̃to autdonatione conlatum est. id solum iamliberi uindicent
Nam qđ derempatroni lib̵tus uł emptores ingenuus dumseruire
ꝓficit libtitẽ reditus lib̾tus patrono ingenuus emptori restituat
icuesd qui in annisminorib: constitutis̃ scientes se ͤ in genuos

Expanded text:
tatem. Si vero hujusmodi personis aliquid a quibuscumque aliis, aut testatatem. Si vero hujusmodi personis aliquid a quibuscumque aliis, aut testamento aut donatione collatum est, id solum sibi jam liberi vindicent: nam quod de re patroni libertus vel emptoris ingenuus, dum serviret, profecit, libertati redditus libertus patrono, ingenuus emptori restituat. Hi vero, qui in annis majoribus constituti sunt, scientes se esse ingenuos
Abbreviated transcription (Latin):
aut cuius lib& rei ordinat fuerit constitutus cumde ingenuitate suc
ꝓdamauerit sine p̃ iudicio seruicu qđ gesserit audiatur : Nechoc ei
p̃iudicium gener& qđ eius a quo emptus ẽ: domum autilitatis in
annos minoribus positis uisus es̃ ordinasre: Hoc &iã de libtis lexbec
inmaiore &ate posta gesserint patronum litatieoꝵ actus non p̃¬
uidic& sedseruitutis. sed cum uoluerint suas aut de ingenuitatis. aut
de libtate inta temporalib: constituta ꝓferant actionis sic& ni ã si quis
minor ingenuus a quo lib& fuerit eo doctus & liberum secẽ nesciens
fuerit anutritore distractus & actum uł utilitatẽ illius a quo est¬
nutritus uiseruus gesserit̃ prius quã x xx annorum p̃iudicio teneat᷑
petes tatem habeat reclamandi & quacsi minoris priusquã tẽp̃ora
suppleantur amissam recipiant lib̵ tatem quicquideis ilł quod¬
emptis̃ uł tradidit uł donauerit uł quicũq exreisux adminis¬
trationem ꝓficit. totum retinendi ac̃reuocandi habeant potes¬

Expanded text:
aut cujuslibet rei ordinator fuerit constitutus, cum de ingenuitate sua proclamaverit, sine praejudicio servitii, quod gesserit, audiatur, nec hoc ei praejudicium generet, quod ejus, a quo emptus est, domum aut utilitates in annis majoribus positus visus esin maiore aetate positi gesserint patronorum, libertati eorum actus non praeiudicet servitutis, sed cum voluerint, suas aut de ingenuitate aut de libertinitate intra tempora legibus constituta proferant actiones. Sic etiam, si quis minor ingenuus a quolibet fuerit educatus et liberum esse se nesciens fuerit a nutritore distractus et actum vel utilitatem illius, a quo emptus est, ut servus gesserit, priusquam triginta annorum praeiudicio teneatur, potestatem habeat reclamandi, et quasi minor is, priusquam tempora suppleantur, amissam recipiat libertatem. Quidquid veroempti sunt, vel tradidit vel donavit vel quacumque ex rei suae administratione profecit, totum retinendi ac revocandi habeat potes
Abbreviated transcription (Latin):
Dȩclex lic& in reliquis reb: fuerit obrogata ꝓpt̃ hoc tamen
ut poner&ur opostuit quiad & ricenium loquitur qđ pupillus
quam diu sub tutorib: habeant non debeat in putari. sed ubi ad
ad modumomnib: subput&ur. sicut nouella ucdentini testatur
quȩ uid&᷑ hȩc obscurius inter c&era petuisse qua& am̃ itadic̃
eccepto priuilegio pupillaris &atis qđ diue memoriȩ patris
ñ theod lege : concessum intra eadem tep̃ra terminentur: Nam
& hod&x istic euidenter expon&. ut sic̃ illa quȩ ꝑpeua erant
ad tricennium iussa sunt reuo curi. Itc om̃s cause quibus intra tri¬
cenium temp̃r confirtuti sunt suisq reb: quilo cis & temporibus¬

Expanded text:
ec lex, licet in reliquis rebus fuerit abrogata, propter hoc tamen ut poneretur oportuit, quia de tricennio loquitur, quod pupillis, quamdiu sub tutoribus agunt, non debeat inputari, sed, ubi ad admodum omnibus, subputetur: sicut et novella Valentiniani testatur, quae videtur haec obscurius inter cetera posuisse, quae tamen ita dicit: "excepto privilegio pupillaris aetatis, quod divae memoriae patris nostri Theodosii lege concessum est, intra eadem tempora terminentur". Nam et hoc lex ista evidenter exponit, ut, sicut illa quae perpetua erant ad tricennium iussa sunt revocari, ita omnes causae, quibus infra tricennium tempora constituta sunt, suis qui
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit debitor & oblata illius quiuic̃ noluerit ꝓlucrum du¬
plundarum centesimarum accipi signatã eam debitor apuq
idoneos facciat sequestrari ꝑsonas. Vit damnum usurarum
postea non possit incurrere hocitaq: p̃cipim obseruare
ut si debitoris cautio cum omni firmitate ꝓferatur. & usure
ꝑ annos plures cum capitale debito se ȩquauerint. ad debia¬
ris amplius non p&atur. sane p᷑ iudicium dupla centesimam
quamreddi iussi mus tiditer soluat: ut decapitali debito tuan¬
tum duplius usurȩ reddantur. de illuduero qđ iuris ante
iudicium creuit. simblatarum centesimam deture soeuos¬
Oaib. modis ex legeialia cedere possuNT. Imp siany¬

Expanded text:
habuerit debitor et oblatam ille qui vicit noluerit pro lucro duhabuerit debitor et oblatam ille qui vicit noluerit pro lucro duplandarum centesimarum accipere, signatam eam debitor apud idoneas faciat sequestrari personas, ut damnum usurarum postea non possit incurrere. Hoc quoque praecipimus observari, ut, si debitoris cautio cum omni firmitate proferatur et usurae per annos plures cum capitali debito se aequaverint, a debitore amplius non petatur. Sane post iudicium duplam centesimam, quam reddi iussimus, taliter solvat, ut de capitali debito tantum duplae usurae reddantur, de illud vero, quod in usuris ante iudicium crevit, simpla tantum centesima detur. QVI BONIS EX LEGE IVLIA CEDERE POSSVNT
Abbreviated transcription (Latin):
m̃p̃ hoxiorius. & theod aa asclipio doto pp̃o
ostea quaminter partes fuerit definitum iudicicio
quam iudicati formam non contempnit . quia que cum que
quod iniudicio aduersario p̃sente ñ p&it posteade eudem
rem litem aliam non poterit inchoari xvii. de usu¬
Nebitor quipemis sum ꝓ iudicium a quo uictus fuent debiis
s̃mam explere ne glexerit trans actis duobus mensibur duplie
cente simam deb& ipsius usq diem solutionis senouerit red dituiron
Ittam̃ ut medi& atem rei iudicate mox cogatur inferre qui a non
inmerito sic̃ mide fidei possessor duplus fructus . Itac & quiuo
cium turdior adreddendum fuerit dupla centesimaredde sid
tam̃ & hoc contra creditore muliciam quib debitoris ad dica
fuerint ordinam̃ quod si non uellent ꝓspem dupli cande cent¬
sime suouicio tardius ex sequi quod fuerit iudicatum undedeber
creditoris inter iectis mensib: pdatum iudicium consttre : uisico
duplu cente simam possit exigere: Namsi collectam peccuman

Expanded text:
superatus, quod rem sibi non debitam occupare praesumpsit, osteaquam inter partes fuerit definitum iudicio quam iudicati forma non continet: quia quicumque, quod in iudicio adversario praesente non petiit, postea de eadem re litem aliam non poterit incoare. DE VSVebitor, qui post emissum iudicium, a quo victus fuerit, debiti summam inplere neglexerit, transactis duobus mensibus duplam centesimam debiti ipsius usque in diem solutionis se noverit redditurum, ita tamen, ut medietatem rei iudicatae mox cogatur inferre, quia non inmerito sicut malae fidei possessor duplos fructus, ita et qui post iudicium tardior ad reddendum fuerit, duplam centesimam reddat. Sed tamen et hoc contra creditorum malitiam, quibus debitores addicti fuerint, ordinamus, ut non velint pro spe duplicandae centesimae suo vitio tardius exequi quod fuerit iudicatum: unde debebit creditor ternis interiectis mensibus post datum iudicium contestari, ut sic duplam centesimam possit exigere. Nam si collectam pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
tere p̃sumpserit alienum . & id subp̃sentia principis ueł in ȩdi
fecerit hacpoena tenebitur ut & manũmissoris adñoreuoaem̃¬
& ad alia duo mancipia eidẽ & atis aut sexus. aut ceste stisicn
quod ilł qui ȩ manu missus scierit dare cogatur. Siuero ille
quim a numissusdicitur rep& entedño sub ac̃ p̃sumptione sipt¬
rauerit ut &i am firmitatẽ factum sui temporibus tueatur
Tuncille quima nũ misit non eẽ constringendus ad poenam dumlle
quirep&it ꝑ iudicium dñ i sui incurrit ut tacitur nitate nutie

Expanded text:
tere praesumpserit alienum et id sub praesentia principis vel in ecclesia tere praesumpserit alienum et id sub praesentia principis vel in ecclesia fecerit, hac poena tenebitur, ut et manumissus a domino revocetur, et alia duo mancipia ejusdem aetatis aut sexus aut certe artificii, quod ille, qui est manumissus, scierit, dare cogatur. Si vero ille, qui manumissus dicitur, repetentem dominum sub hac praescriptione superaverit, ut jam firmitatem status sui temporibus tueatur; tunc ille, qui manumisit, non est constringendus ad poenam, dum ille, qui repetit, praejudicium domini sui incurrerit aut taciturnitate nutrie
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliquando fuerat ꝓmulgata. ut siquis decem annos sine
ulla molestia nullo rep&ente uelpulsante uixirsa postea
inseruiciũ ñ uenir&. sed hoc illis ꝓdẽẽ ñ potert quod in genuis
parentibus & colonis mulieribus uł ancillis constiterit ꝓ craetor
consostio habent autuiciriamancipia cum peculiis aut redom¬
tione stactus eorum soluerint: si uero patres hocsemꝑ soluis se non
doceant non poterant condicione m atrum mutire. aut mano¬
pia dominis deperire & iamsi deꝓpriis dominis nascuntur nisig
manum missionum seruile condicione cacrere non possunt
non occulte sed publice in lib̵tate durauerint : & aliquid officiul
miliciȩ p̃sente & tacente p&itorem non gesserint ad sertorem que¬
rendi eos necessi tas non manebit. sed ipsi p̃senssi uoluerint aduesoa
p&itore qđ lib̵tati eorum conp&it exsequentur. cira alios
uero quin escientibus domnis latuerint prioris legis ordoser¬
uabitur: umi. Delis quixiox adx̃o manã missi sunt

Expanded text:
ex aliquando fuerat promulgata, ut, si quis sedecim annos sine ulla molestia, nullo repetente vel pulsante, vixisset, et postea in servitium non veniret. Sed hoc illis prodesse non poterit, quos de ingenuis patribus et colonis mulieribus vel ancillis constiterit procreatosconsortio habent, aut vicaria mancipia cum peculiis aut redemptionem status eorum soluerint. Si vero patres hoc se persolvisse non doceant, non poterunt matrum conditionem mutare, aut mancipia dominis deperire, etiamsi de propriis dominis nascantur, nisi per manumissionem servili conditione carere non pnon occulte, sed publice in libertate duraverint et aliquid officii vel militiae praesente et tacente petitore gesserint, assertorem quaerendi eos necessitas non manebit, sed ipsi per se, si voluerint, adversus petitorem, quod libertati eorum conpetit, exequentur. Circa alios vero, qui nescientibus dominis latuerunt, prioris legis ordo servabitur. DE HIS, QVI NON A DOMINO MANVMISSI SVNT
Abbreviated transcription (Latin):
dominis reseorum p̃sumat in uadere. sed contra in ꝓbos homines
omnia ꝑsona uidicis uindicentur saluo principinegotio qđ siquis
aliquis seruorum addicendam causam dño. aut absentem. aut non
iniungentem cogatur. sed siquideis fuerit sublatum moe his qui
dominꝰ absente exclusir̃ cum in t̃pellauerint reform&. Ipse uero
dñs siforte ꝑ neglegentiam seruorum resrecepta non fuerit cum
deperegrinis redierit possessio nemsuam nullatenus momenti
beneficio &iamsi annus ex cesserit recipere ꝓhib&. sed restutis
in integrum omnib que eo absente sublata sunt in tegra causa actio
ꝓponatur In t̃legitimos dumtaxat & in tegra & ate ꝑsonas qua
dignumẽ ut contram alicia eorum qui p̃sentes s̃. talit̃ ab senib uibra

Expanded text:
dominis, res eorum praesumat invadere, sed contra improbos homines dominis, res eorum praesumat invadere, sed contra improbos homines omnia per personam judicis vindicentur, salvo principali negotio. Quod si quis se aliquis servorum ad dicendam caussam domino aut absente aut non jubente cogatur, sed si quid eis fuerit sublatum, mox his qui, domino absente, exclusi sunt, cum interpellaverint, reformetur. Ipse vero dominus, si forte per negligentiam servorum res recepta non fude peregrinis redierit, possessionem suam nullatenus momenti beneficio, etiamsi annus excesserit, recipere prohibetur, sed restitutis in integrum omnibus quae eo absente sublata sunt, integra causae actio proponatur, inter legitimas dumtaxat et integra aetate personas, quia dignum est, ut contra maliti
Abbreviated transcription (Latin):
Iullus autqrifisade debito autpriuato ꝓbat᷑ obnoxius¬
sedsi aurum argentum uł mobile qđ cumq: debuerit
ab hoc se credat ad debito excusandum. quoddicat derebussuis
sefacere cessionem sed poenis ad flictas quod cũq deberit cogatur
& soluere nisi fortẽ eius modiꝑsona sit quȩ sepbe omnemi substun¬
namsuam aut naufragio autla trocinio. aut incendio aut cuius¬
se tantum remaessisse: uł causa. hoc ẽ aut gestibus. aut scripturam
aut testibus & sola uoluntatis illius ꝓferro ꝓomniuoluntate fir¬
decernimꝰ ut quodcumq auctor usq indie uitȩsuȩ tenuerit
poenitus heredib debeat consignare. Ille postea cui conp&it
actione seruata. uirum quoq intestate uxoris suȩ. faculta¬
temq: sine filiis recesserit. consanguineis ei qui legiti misunt
madere mox sine ulla dilatione p̃cipimus & marito ꝓpo¬
nere minim e ꝓhibemus. Si quas sibi conp&ere potuerit
Omnes iudices specialit̃ admonem ut nullus absentibus

Expanded text:
ui aut fiscali debito aut privato probatur obnoxius, si aurum, argentum vel mobile quodcumque debuerit, ob hoc se credat a debito excusandum, quod dicat de rebus suis se facere cessionem, sed poenis adflictus quaecumque debuerit cogatur exsolvere: nisi forte eiusmodi persona sit, quae se probet omnem substantiam suam aut naufragio aut latrocinio aut incendio aut cuiusse tantum rem cessisse vel causam, hoc est aut gestis aut scriptura aut testibus et sola voluntatis illius professio pro omni firdecernimus, ut, quodcumque auctor usque in diem vitae suae tenuerit, petentibus heredibus debeat consignari, illi postea cui conpetit actione servata. Virum quoque intestatae uxoris suae facultatem, quae sine filiis recessit, consanguineis eius qui legitimi sunt tradere mox sine ulla dilatione praecipimus et maritum proponere minime prohibemus, si quas sibi conpetere putaverit Omnes judices specialiter admonemus, ut nullus, absentibus
Abbreviated transcription (Latin):
remfiscide ꝑ quinquenio posse disse probatur ita ut ad nillm
exin defuerit expulsus & hancipsã rem aliquis sibi p&ere
a principe uoluerit possidendi in tanto lege consultum est ut onã
tumone ferre possessore iudice iusserit : & cũp&ttionis constitim ono
ordinauerit rescindendam si tum̃ quipossedit sine ullic in quie¬
tudine ꝑ quinquenio sedo cuerit possidere: qui cihoc spacio tem¬
poris ab eo quisine molestia possedit. &iã fis cumnsum iussit

Expanded text:
rem fiscalem per quinquennium possedisse probatur, ita ut a nullo exinde fuerit expulsus, et hanc ipsam rem aliquis sibi petere a principe voluerit, possidenti in tantum lege consultum est, ut etiam tuitionem ferre possessori iudicem iusserit et conpetitionis constitutionem ordinaverit rescindendam, si tamen ille qui possedit sine ulla inquietudine per quinquennium se docuerit possidere, quia hoc spatio temporis ab eo, qui sine molestia possedit, etiam fiscum suum iussit
Abbreviated transcription (Latin):
suert consecute lib̵tate si posta suꝑbire coepertt uit pe tronum
id ẽ manum missore suum leserit ad missa lib̵ tate quam merunt
quifisco ul hic colonum subuentione prestantur hocẽ aut in lo cuon¬
reis locis nauibus postant aut ꝑdiuersa uei colis merter depostunt
cuus reiconducte iama pud extraneas ꝑsonas triennio eõpepit
rem suminam prestationes obtulerit exqua conductionas catur¬
aut ex actio. siquis plus quam p̃ceptum fuerit exigit intrauerint¬
aut mer catorem uł prunciadem sub quacessione grauare peri
culum capitis senouerint eẽ damnandos:den. De aoaoxib:¬

Expanded text:
uerit consecuta libertatem, si postea superbire coeperit aut patronum, id est manumissorem suum laeserit, amissa libertate, quam meruit, quae fisco vehiculorum subvectione praestantur, hoc est aut in litoreis locis navibus aut per diversa vehiculis merces deportant, cujus rei conductelam apud strenuas personas triennio esse praerem summam praestationis obtulerint. Ex qua conductione aut exactione, si quis plus quam praeceptum fuerit, exigere tentaverit, ita ut mercatorem vel provincialem sub hac exactione gravare coeperit, periculo capitis se noverit esse damnandum. DE I
Abbreviated transcription (Latin):
An te temp̃legis istius donationibus &iam sine gestorũ testifica¬
tione uolebant Vunc uerop: hanclege nec nuptialis nec qualibo
nuptus specialit̃ fuerit definitum & donationibus sponsalicia lar¬
gitatis uir in sponsa sua autex consensũ parentũ aut ipsi sui
iuriseẽ ꝓpria uoluntate constrinxerit & om̃a eã scriptura
solemnit̃ firm auerit. Itaut gesta legitime facta doceatur

Expanded text:
Ante tempus legis istius donationes etiam sine gestorum testificatione valebant. Nunc vero post hanc legem, nec nuptialis, nec quaelibet nuptiis specialiter fuerit definitum, et donationem sponsalitiae largitatis vir in sponsam suam aut ex consensu parentum, aut ipse, si sui juris est, propria voluntate conscripserit et omni eam scripturarum solemnitate fir
Abbreviated transcription (Latin):
earationi obserucri. it sideficiens quis non fecerit testam̃tum
non potest quicumq ꝓfecto uti. qđ in ꝑfecto resedit. nec admit¬
tihanc testificatione principis clem̃tiã. Siforte dicat aliquis
aut diui morientem uel ut principi. ułhis ꝑcuius cumq: potentis
legitimas scripturas : uł in suu ꝑsona uł in quacũq: alias potestates
siue in priuatis uidere mandauit lta in ꝑfectam & subtali testi¬

Expanded text:
servari, ut, si deficiens quis non perfecerit testamentum, non potest quicumque pro perfecto uti quod inperfectum resedit. Nec admittit hanc testificationem principis clementia, si forte dicat aliquis: audivi morientem velle, ut principi vel etiam his personis, legitimas scripturas vel in suam personam vel in quascumque alias potestates sive in privatos valere mandavit, ita in
Abbreviated transcription (Latin):
nem reddenda minoribus obnoxium est fiturum add& anã illu d
quod imulier nisimaior & ate fuerit. tutel a suscipere ꝓhib& ur
dehis uerd̃ quicum lege ueniunt ad tutelam siquis exhis uidebit̃ aut
deceptis facultatibus aut deminorib: uilis ad mitti non poterit
Neminorumbona dispereant: sed illi accedant intutelã qui in tegri¬
tatementis & certi ̧ꝓpinquitate iunguntur: Namis defuerint
ꝑsonȩ quas diximus & mat̃ titela successere suscipere noluerit
tunc prius sicut constitutumẽ: electio iudicis uł ꝓuincialium tuto¬

Expanded text:
nem reddendam minoribus obnoxium esse futurum. Additur etiam illud, nem reddendam minoribus obnoxium esse futurum. Additur etiam illud, quod mulier, nisi maior aetate fuerit, tutelam suscipere prohibetur. De his vero, qui cum lege veniunt ad tutelam, si quis ex his videbitur aut deceptus facultatibus aut moribus vilis, admitti non poterit, ne minorum bona depereant: sed illi accedant in tutelam, qui integritate mentis et certa propinquitate iunguntur. Nam si defuerint personae quas diximus et mater tutelam suscipere noluerit, tunc, sicut prius constitutum est, electio iudicis vel provincialium tuto
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt isi forte &ascorum curiȩ testificatione firm& aut estt
prouisus curatio patrimonio pupilli uel negotium tueatir
debent primi patriȩ cumiudices secđm & atis minorum aut ttorem
autcuratorem cligere. ut illequis urceperit tutelã tide lectione pos¬
sit eẽ securus. tam̃ electio circueas ꝑsonas obseruabitar. que nec testa¬
m̃to decre as̃ nec ꝓpinqui tate deosficium adducuntur. dealis sore
ulieres mostuis maritis subse uoluerint tutelã suscipere filiorum
priusquã hoc ad sumant. actis ꝓfiteantur senon eẽ nupturas sed
hoc ipsud non ex torquendo ẽ. sed sim aluerint hoc uoluntate ꝓpriu
restrantur : Namsi ad alias nuptia s migrare uoluerint utdelam
filiorum adminis trare nom possunt. Si ant hoc & iam uiri quisla
iungend as matres postulant paruulorum. quod simulier tuade
adoninis crare coeperit filiorum & postea nupsertt. ille que in con¬
sortio recipitur maritale bonasia nouerit obligatas & se adratio¬

Expanded text:
ssunt, nisi forte aetas eorum curiae testificatione firmetur aut certe provisus curator patrimonium pupilli vel negotium tueatur.debent primi patriae cum iudice secundum aetates minorum aut tutorem aut curatorem eligere, ut ille, qui susceperit tutelam, tali electione possit esse securus. Quae tamen electio circa eas personas observabitur, quae nec testamento decretae sunt nec propinquitate ad id officium adducuntur. De aliis sanulieres mortuis maritis, si ipsae voluerint tutelam suscipere filiorum, priusquam hoc adsumant, actis profiteantur se non esse nubturas. Sed hoc ipsum non extorquendum est, sed si maluerint, hoc voluntate propria fateantur: nam si ad alias nubtias migrare voluerint, tutelam filiorum administrare non possunt. Sciant hoc etiam viri, qui sibi iungendas matres postulant parvulorum, quod, si mulieres tutelam administrare coeperint filiorum et postea nubserint, ille, qui in consortium recipitur maritale, bona sua noverit obligata et se ad ratio
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius testam̃tum patris si non fuerint ꝑfectum. aut sine legiti¬
mumnumerum testiũ subscribatur nec gestis allig& ur
Tamen si agnoscitur defunctus de quo supra dictum ẽ desacultits
ut aliquid ordinas quic quidunumquemq: defilus acnepotibus
cuius cumq: sedcus habere uoluertt hoc sibi si non consortis reper¬
tonem defendat Nec p̃sumat aliquid qđ alterius consorti tue¬
tur iłł dimiserit sed hoc intfilus &nepotes exfilus masculis obse¬
u&ur qđ si uo luntate auctoris ꝑquacumq: scriptura probauerit

Expanded text:
cuius testamentum etiamsi non fuerit perfectum aut si non legiticuius testamentum etiamsi non fuerit perfectum aut si non legitimo numero testium subscribatur nec gestis allegetur, tamen si agnoscitur defunctus, de quo supra dictum est, de facultate sua aliquid ordinasse, quidquid unumquemque de filiis vel nepotibus cuiuscumque sexus habere voluerit, hoc sibi sine consortis repetitione defendat: nec praesumat aliquis, quod alteri consorti auctor ille dimiserit. Sed hoc inter filios et nepotes ex filiis masculis observetur, quod voluntate auctoris per quamcumque scripturam probabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiurilem lineam discendent & mancipati non suer sibi & non uin¬
dicatur nec filius. qđ hec totus romanꝰ generauit fostasse demiste¬
rio aliquid deeius hereditate p̃sum mamus. qui a nr̃m querendum ẽ.
in qualib̵ tate natifuerint. Sed inquapat̃ eorum positus condicio¬
in solo publico edificium fortasse contraxerit. aut aliquidpitili¬
tatesua crediderit faciendo. ꝑnullius calumnia penitus repellat
sed hoc ꝑpeuo in eius iure ꝑmaneat. Item similis nỹẽ utilitatib:
seruiens silocum publicum construaerint uł ad discolendo for¬
tasse tenuerint. Tam̃ antea nullus adtenui cuisimilis ipre pre¬
uasor extiterit : similiratione possideat. Contraquam rem
&iam si subreo cum principis fuerit. Non solum in parare non
ualeant uerum &iam in probus p&itur x librarum aurifisco
cogatur ex soluere: . Depamoilia hergis oaxdae
Quando facultas patris int̃filios uł nepotes diuiditur specia¬
lit̃ uoluntas patris uł auiȩ patnȩ deb& in omnibus custo diri

Expanded text:
ti non fuerint, sibimet vindicabunt. Nec si filios, quos civis Romanus generavit, fortasse dimiserit, aliquid de eius hereditate praesumant, quia non quaerendum est, in qua libertate nati fuerint, sed in qua pater eorum positus condicioin solo publico aedificium fortasse construxerit aut aliquid pro utilitate sua crediderit faciendum, per nullius calumniam penitus repellatur, sed hoc perpetuo in eius iure permaneat. Idem miles nostris utilitatibus serviens, si locum publicum construxerit vel ad excolendum fortasse tenuerit, si hoc tamen nullus antea tenuit, cui miles ipse pervasor extiterit, simili ratione possideat. Contra quam rem etiam si subreptum principi fuerit, non solum impetrata non valeant, verum etiam inprobus petitor viginti libras auri fisco cogatur exsolvere. DE FAMILIAE HERCISCVNDAE Quando facultas patris inter filios vel nepotes dividitur, specialiter voluntas patris vel avi paterni debet in omnibus custodiri,
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem maritus accus&, hocẽẽ in muleficio in adulterio similus
aliis criminib: & mostua uxor fuerit. heredis ei accusare ñ possent
quia crimina ab auctore deficiunt. Tam̃simaritus mostuus fuerie
qui accusabat uxorem. adherede mariti mulier accusare ñ potest
ixter̃p Si continxerit ut maritus uxore suꝑ estite moriatur
quicumq: ad muliere marito indoti datefuerant ad suum domi
Vam simaritus dum aduiuerit. hoc ipsum guod ad mulierem indeu
acceperat fortasse refundera qui a similitudo donationis ẽ refusio
nullam obtin& firmitatẽ. Simostua fuerit mulier ñ poter̃ hoc eius
heredessibi &iundicare sed marito ẽi &iamcum fructib: hoc deb& p
adimplendum uł exigendam dotem hoc eẽ quiamulierem temp nuptu
iuid datur &iamsi desit stibulcctio ꝓ̃mittentis & uerba iura dicatis¬

Expanded text:
uxorem maritus accuset, hoc est in maleficio, in adulterio similibus aliisque criminibus, si mortua uxor fuerit, heredes eius accusari non possunt, quia crimina cum auctore deficiunt: tamen et si maritus mortuus fuerit quia accusabat uxorem, ab herede mariti mulier non potestio. Si contigerit, ut maritus uxore superstite moriatur, quaecumque a muliere marito in dotem data fuerant, ad suum dominnam si maritus dum adviveret, hoc ipsum, quod a muliere in dote perceperat, fortasse refuderit, quia similitudo donationis est refusio, nullam obtinet firmitatem. Si mortua fuerit mulier, non poterunt hoc eius heredes sibimet vindicare, sed marito etiam cum fructibus hoc iubetur Ad inplendam vel exigendam dotem, hoc est, quae a muliere tempore nubtiarum viro datur, etiamsi desit stipulatio promittentis et verba iuridica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpotentiam inuitis parentibus uirgines aut &iam uiduas
sisuisiuris sint ꝑpo testate eadem nupti assuas ad diocerut
aut sipuellȩ sint . & earum utilitatibus obui antes ꝑ erroren
aut ꝑ quorum cumq conludium audigantur. ut his ꝑsonis deque
loquitur ut inuite iungantur. Quicũq hocp̃sumpserint &x pos¬

Expanded text:
potentiam invitis parentibus virgines aut etiam viduas, si sui iuris sint, per potestatem ad nubtias suas addixerint, aut si pupillae sint, et earum utilitatibus obviantes per terrorem aut per quorumcumque conludium addicantur, ut his personis, de quibus loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
Urĩs uxorem deducendi uł in iuro duassorores habendi
poenitus licentiã denegatur: Nam extale coniugio ꝓcreatifilii
legitimi non habeantur postprioris legissententia qđ d& alibus¬
ꝑsonis lata et id p̃cepit obseruari ut districtione legis sublicio
autꝑ scriptione liberi . guisquis ille autsororis aut fris filiam auteeste
gradus consobrinam: aut ceste fris sororem sceleratis sibi nuptus
iuncxerit hic poena subi aceat ut d& ale consorcio separ& ur
atq &iamsifilios̃ habuerint: Non habeant̃ heredes legitim : Nec
heredes sed in famie sint notate utraq: ꝑsonȩ Imp licxo rins

Expanded text:
ris uxorem ducendi vel uni viro duas sorores habendi penitus licentia denegatur; nam ex tali coniugio procreati filii legitimi non habenturpersonis lata est, id praecipit observari, ut districtione legis, supplicio et proscriptione liberi, quisque ille aut sororis aut fratris filiam aut tertii gradus consobrinam aut certe fratris uxorem sceleratis sibi nubtiis iunxerit, huic poenae subiaceat, ut de tali consortio separetur atque etiam si filios habuerint, non habeantur heredes legitimi nec heredes, sed infamia sint notatae utraeque personae, ita ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
suo cndicare & simaritis mori contingerit qui tam̃ filios derelinquer̃
& pi transactaluctus tẽpora legitme ad alias nuptias uenerint
in die uitȩ suȩ donaturum rerum teneant usum fructum : obitum
uirum earum ad priorimariti filiis omnia reuestuntur Nec ex inde
aliquid matrib: uiuis filiis in aliorum iura transferre ꝑmissum est:¬

Expanded text:
o vindicare: et si maritos mori contigerit, qui tamen filios derelinquant, et post transacta luctus tempora legitime ad alias nubtias venerint, in diem vitae suae donatarum rerum teneant usumfructum. Post obitum vero earum ad prioris mariti filios omnia revertuntur nec exinde aliquid matribus vivis filiis in aliorum iura transferre permissum est
Abbreviated transcription (Latin):
lateũp Ñ it ali quotiens aliquib: dam. &ut obliti siueritatm
legum obripere principes audiant :maiestate & coniugiasibi
expectant excepto qui conseq numeratur. ut de consensum pa¬
rentum uł puellementiantur quȩde causa ei modi audacia int̃¬
dicit quicũq ergo subtali obreptione matrimonio seobtinere
putauerit & obmissionebonorum exilii relegatione senouerit

Expanded text:
atio. Fit aliquotiens a quibusdam, ut obliti severitatem legum obrepere principis audeant maiestati et coniugia sibi expetant ex praecepto, quae consequi non merentur, ut de consensu parentum vel puellae mentiantur: qua de causa eiusmodi audaciam interdicit. Quicumque ergo sub tali obreptione matrimonium se obtinere putaverit, et amissione bonorum et exilii relegatione se noverit
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pi In diuiscone patrimoniorum seufiscalium domin orum
seu priuatorum obseruare specialit̃ deb& ut quia iniustum ẽ filus
parentib: uł uxoris maritis cum atq cumq possessio uenertt
sequestrare ut mancipia que miata fuerint id est uxoren cũ filis
& maritosuo datis uegariis. ad unum debent ꝑtinere. cui necesse
fuerit comutare: quod sollicitudo ordinantium deb& specialam
custo dire: ut separacio fieri omnino non possit Ixeua defi¬
quod prius quam aliquid iudicio finir&. id qđ alt̃ tenuerat inua¬
sif sec ixon solumt illud qđ male p̃sumpsit admittit : sed nonunus¬
quisq: remaliena occupit cum fuerit incausa deuictus p̃uacsor
iuris alieni datum spacium restituat quantum p̃sumpset inua

Expanded text:
io. In divisione patrimoniorum seu fiscalium domorum sive privatorum observari specialiter debet, ut, quia iniustum est filios a parentibus vel uxores a maritis, cum ad quemcumque possessio pervenerit, sequestrari, ut mancipia, quae permixta fuerint, id est uxor cum filiis et marito suo, datis vicariis ad unum debeant pertinere, cui necesse fuerit commutare, quod sollicitudo ordinantium debet specialiter custodire, ut separatio fieri omnino non possit. DE FIudicio finiretur, id, quod alter tenuerat, invasisset, non solum illud, quod male praesumpsit, amittat, sed ut non unusquisque rem alienam occupet, cum fuerit in causa devictus pervasor iuris alieni, tantum spatii restituat, quantum praesumpsit inva
Abbreviated transcription (Latin):
functe filiam heredetatẽ mat̃ adquirat. & mediã sorores. seu una
seuplures sint ꝓficiat. ea tam̃ ratione ut dum aduixerit mat̃ adque¬
sitam hacfilius aut filiȩ medi&atẽ tantũ modo in usufructo possides
Cuimilier sidepriore martto silum̃ suꝑsint Tunc quicũq sub occasione
ꝑcpitsibi uł ut ꝓpriã undica facultatẽ & in quacũq: uoluerti uire
gansmittat In hoc enĩ lege simile &patris mostui uocoris conditione
si ad alias nuptias uenerint uolum obseruare. ut si depriore uaore
filu aut filȩ fueront exquib aliqui moriantur & insa a postione lo
coniugio porcio elesta ꝓficiat. nec poterit p̃patripotestate alias

Expanded text:
functae filiae hereditatem mater adquirat et media sororibus, seu una functae filiae hereditatem mater adquirat et media sororibus, seu una seu plures sint, proficiat: ea tamen ratione, ut, dum advixerit mater, adquisitam ex hac filii aut filiae medietatem tantummodo in usufructu possideattunc quaecumque sub hac occasione percepit, sibi velut propriam vindicet facultatem et in quemcumque voluerit, iure transmittat. In hac etiam lege similem et patres mortuis uxoribus condicionem, si ad alias nubtias venerint, voluit observare, ut, si de priore uxore filii aut filiae fuerint, ex quibus aliqui moriantur et in suam portionem locum coniugio, portio relicta proficiat, nec poterit per patriam potestatem ad alias
Abbreviated transcription (Latin):
uł nuptiarum tempora consecuti sunt. totũ filuis conseruabunit:
Mec int̃ alias uł ex traneas ꝑsonas nouerint transferre uł quicqua
uesd prior martus ꝑ testam̃tũ seu ꝑ fidei commissum seu ꝑ legtt
titulum uł mortis causa uxori donauer̃. dehisreb: quas tal
mulier donatione ꝑciperit : seu in omnib: filiis: seu in unum pro
merito seruicii seconferre uoluerit habebit liberam facultitem
itcutei debonis prioris mariti ad filus ipsius quicquam alligare
non liceat quodsi p̃supserit dȩꝓprus facultatib: nouerint conpen¬
sandum hoc specialit̃ alegare dedit in serendum ut mulier cum
ad alias nuptias uenerit si filius qđ exmn atrimonio prioris suscepe¬
rat masculus moriatur & casu ut matrem autsororis. oeͥte sorores
suꝑ stre dimittat . & frem ñ dimit tat quimatrem possit exdudere
tuncbeneficium legis mat̃ cumfiliab: uł filia ȩquali soste succedam
si uerd̃ filia moriatur & matrem aut sorores dimittat media dȩ¬

Expanded text:
tiarum tempore consecutae sunt, totum filiis conservabunt, nec in alias vel extraneas personas noverint transferendum. Quidquid vero prior maritus per testamentum seu fideicommissum seu legati titulo vel mortis causa uxori donaverit, de his rebus, quas tali mulier donatione percepit, seu omnibus filiis seu in unum pro merito servitii si conferre voluerit, habebit liberam facultatem, ita ut ei de bonis prioris mariti a filiis ipsius quidquam alienare non liceat. Quod si praesumpserit, de propriis facultatibus noverit conpensandum. Hoc specialius huic legi credidit inserendum, ut mulieri, cum ad alias nubtias venerit, si de filiis, quos ex matrimonio priore susceperat, masculus moriatur, eo casu, ut matrem et sorores aut certe sororem superstitem dimittat et fratrem non dimittat, qui matrem possit excludere, tunc beneficio legis mater cum filiabus vel filia aequali sorte succedat. Si vero filia moriatur et matrem et sorores tantum dimittat, mediam de
Abbreviated transcription (Latin):
feminȩ ꝓhonestare dumta xat pat̃ ꝓficiat: Aec illis tam̃ tantum
propinquis pristut ad sensum quisus pectione hereditas utuntur
Qui forte dumnuptias deferunt & ꝓsuccessione hereditas mulieris
moste expectare uidentur sed eorum magis sit talis condicio int̃¬
cedit electio sequenda ẽ quȩ nihil possunt de ipsius hereditate
xp̃iana matrimonio utatur: Nec xp̃ianus homo iudea accipiat
hiuus criminis ñ solũ ꝓpinquis sed &iã ad ꝑsequendo omnibus esse
ꝑmissum. Ixtẽa. Sio ccasio talis emerserit ut nuptiȩ solemnita
debita careant aut &iã donationis sponsaliciȩ fieri. aut dotem
celebrare ñ possit . sed conuenientib: amissematrimonus copula¬
uerint sufficiat ȩqualib: ꝑsonȩ conueniens dectio . atq: cõsen¬
sus sic tam̃ ut conscientia int̾cedat amicorum. & tunc si ita recesse¬
rit & coniunctio stacbilis & filii legitime habeantur. unia

Expanded text:
feminae pro honestiore dumtaxat parte prospiciat. Nec illis tantum feminae pro honestiore dumtaxat parte prospiciat. Nec illis tantum propinquis praestet adsensum, qui suspicione hereditatis utuntur, qui forte, dum nubtias differunt, pro successione hereditatis mulieris mortem expectare videntur: sed illorum magis, si talis condicio intercedit, electio sequenda est, qui nihil possunt de ipsius hereditate Christianae matrimonio utatur, nec Christianus homo Iudaeam uxorem huius criminis non solum propinquis, sed etiam ad persequendum omnibusio. Si occasio talis emerserit, ut nubtiae sollemnitate debita careant aut etiam donationes sponsaliciae fieri aut dos celebrari non possit, sed convenientibus animis se matrimonio copulaverint, sufficiet aequalibus personis conveniens electio atque consensus, sic tamen, ut conscientia intercedat amicorum, et tunc, si ita res cesserit, et coniunctio stabilis et filii legitimi probabuntur. DE
Abbreviated transcription (Latin):
udex ꝓiuintiȩ quicũq: in administratione consittus. sihabeant
aliquid ad ultus cumfilius inp̃dicto honore posctus autꝓpincus
uł qui ipsis in consortio administrationis uidentur adiuneti suꝑ
petistate. aut cõminando parentib: aut terrendo fostitido ris
sibi curatoris. uł ipsas quoq: puellas sponsaliorũ nomine aut
facultatem rennuere: qđ ita suscepisse uidentur: nec poenam sibi
possint Nisi foste ex suo arbitrio reddere uoluerint: Nam sipes
administratione aut parentum autpuellarum circacos qdisa¬
sua in patrumpotestate non in ꝓpria uoluntate consistere corum
actione non quorũ cũq: amicorum aut familiarũ sequendum eẽ
consensum. Sipat̃ mostuus fuerit
nec sic quoq: suo singula
rit̃ habendihab eant potestatem sed prohonefta tt̃ conuentionis
iudicium sequendi ẽ ꝓpinquorũ đ sidũ p&itorũ steterint conso¬
lendis̃ quidem parentes. Nec p̃ t̃ mitendũ ẽ &iã uidex qui uo luntate

Expanded text:
et vel quicumque in administratione constitutus si habeant aliqui adultos secum filios in praedicto honore positi aut propinquos vel qui ipsis in consortio administrationis videntur adiuncti, si per potestatem aut comminando parentibus aut terrendo forte tutores sive curatores vel ipsas quoque puellas sponsaliorum nomine aut facultatem rennuere, quod ita suscepisse videntur. Nec poenam sibi possunt, nisi forte ex suo arbitrio reddere voluerint. Nam si post administrationem aut parentum aut puellarum circa eos, qui spsuam in patrum potestate, non in propria voluntate consistere, et eorum electioni, non quorumcumque amicorum aut familiarium sequendum esse consensum. Si vero patres mortui sunt, nec sic quoque ex suo singulario nubendi habeant potestatem, sed pro honestate coniunctionis iudicium sequendum est propinquorum. Quod si duo petitores extiterint, consulendi sunt quidem parentes, nec praetermittendus est etiam iudex, qui voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi nec ad in coandum nec ad siniendotempͥ nouerit ẽẽ
concessum. Namtitulum quidolum ad misis se dicitur.
aut illum quiꝑtulit absentem eẽ contingerit. a tempore
quo apudiudicem agere cȩperit biennium ad definien¬
dam actionem sciat sibi eẽ ꝑmissum:. deix¬
data id mar̃e In annis minoribus constititis
multum legis constitutum eẽ prospectum ẽẽ . &i deo
aduersus titorem fraudis uł uendicionis quas mino¬
ribus aliquib: cõmentis extor serint. aut quicquid
sub tituli nomine in iuste erint nouerint legibus bane¬

Expanded text:
sibi nec ad incoandum nec ad definiendum tempus noverit esse sibi nec ad incoandum nec ad definiendum tempus noverit esse concessum. Nam si aut illum, qui dolum admisisse dicitur, aut illum, qui pertulit, absentem esse contigerit, a tempore, quo apud iudicem agere coeperit, biennium ad definiendam actionem sciat sibi esse permissum. DE INRETATIO. In annis minoribus constitutis multum legibus constat esse prospectum. Et ideo adversus tutorum fraudes vel venditiones, quas minoribus aliquibus commentis extorserint, aut quicquid sub tutelae nomine injuste egerint, noverint legis bene
Abbreviated transcription (Latin):
Cognouimꝰ multas causas ꝑpotentiũ ꝑsonas excusari
uł ꝑsequi ita ut libellus ułtitulus eorum nominibus qui dig
tuntur : Nomine magnorum & clarissimorum uirorum
prolatis libellis contradicturisse specialit excusare uł ꝓ¬
sequi quod si exeorum uoluntate factum fuerit quorum
nomina libelli testantur publice deb& dignitas corum pri
omni uiluate notari. illiuerd qui causas suas tale fraude
agire p̃sumpserit plumbatis cȩsi in m&allum damnatiꝑ
durent. Vndecumq: conuentus dereminquadñs eẽ cogno¬
ꝑdat are dequa agitur seupossessionẽ seu rep&itone¬
amitat quamuis quamboni meriti negotium possit
ea que definiia sunt ꝑscriptura argumenta mutantur uł
siquis ꝑ castarum subpositionem aut subreptione aliquam
id contra refuturum sit consentire uideatur . Inducitur
uł cum his similia discutientem iudicem probantur ad¬
missam &ideo ille quiqueritur sed olose fuisse grauatũ
intrabiennium suas incipiunt & diffiniat actionis ultra

Expanded text:
causas suas per potentium personas excusare vel prosequi, ita ut libellos vel titulos eorum nominibus, qui digtatur, nomine magnorum et clarissimorum virorum prolatis libellis contradictoriis se specialiter excusare. Quod si ex eorum voluntate factum fuerit, quorum nomina libelli testantur, publice debet dignitas eorum pro omni vilitate notari. Illi vero, qui causas suas tali fraude agere praesumpserint, plumbatis caesi in metallum damnati perdurent. Vnde quicumque conventus de re, in qua dominus esse dinoperdat: et rei, de qua agitur, seu possessionem seu repetiamittat, quamvis boni meriti negotium possit ea, quae definita sunt, per scripturae argumenta mutantur. Vel si quis per chartarum subpositionem aut subreptionem aliquam id, quod contra se futurum sit, consentire videatur, inducitur, vel cum his similia discutiente iudice probantur admissa. Et ideo ille, qui queritur dolo se fuisse gravatum, intra biennium suas et incipiat et definiat actiones: ultra
Abbreviated transcription (Latin):
& sieripenitus non ꝑmitut . It autsiquis creditur rem
debitoris sub tali actione uisus fuerat conparare non
sibi destrumentis blandiat. sed cumpriore uoluerit
illum qui oppressus debtium uindidit pcium reddat
uindiderit non poterit in ꝑp&nia seruitute durare

Expanded text:
et fieri penitus prohibet: ita ut, si quis credito rem debitoris sub tali occasione visus fuerit comparare, non sibi de instrumentis blandiatur, sed cum primum voluerit ille, qui oppressus debito vendidit, pecuniam reddat vendiderit, non poterit in perpetua servitute durare,
Abbreviated transcription (Latin):
donauerit & ante nuptius sponsus forsi tan moriatur Tunc
care & demedia mostui heredis atquirant. quod cumq ꝓgradimn
subcessionis ordinem uenitẽ uerd osculo : Non itauenientẽ sponso
mostuo nihil sibi puella dereb: donaus uł traditis potert siue
int̃cesserint osculum aut non inter cesserit. totum parentibus

Expanded text:
donaverit, et ante nuptias sponsus forsitan moriatur, tunc donaverit, et ante nuptias sponsus forsitan moriatur, tunc icare, et dimidiam mortui haeredes acquirant, quocumque per gradum successionis ordine venientes. Si vero osculum non intervenerit, sponso mortuo nihil sibi puella de rebus donatis vel traditis poterit vindintercesserit aut non intercesserit osculum, totum parentes
Abbreviated transcription (Latin):
rit siuir sponte euq depectus eẽ fecctis supra scriptis
sollemnib: castis accipere noluerit uxore om̃a ques tradi¬
ta ñre poscat & si qđ de nominandis tam sollemni t̃ reb:
& traditis apud s̃ habere dinoscit̃ ad sponse domini quam
accipere noluit sinedilatione aliquã transferatur relicum
legis istius opus ñ fuerat explanare quia sequentib legib
quam sponderit & cumpatris tutoris uł curatoris puelle
uł ꝓpinquis depuelle coniunctione definierit deb& de
plus finitionẽ in trabiennio nuptias celebrare: guodsitar¬
ditate aut neglegentiam sponsibiennii temp ea cesserit.
&alio uiro sepuelle coniuncxerit. absoluta erti adca¬
lumnia uł ipsa ullius quecumq: suorum am tradidertr
qui a culpa illius cẽ quid deferendo conuentionensuam altgri
nubendilocopatfecit : Nam si intrabiennium data fuerit ohso
u&ur & iudentius sequenti lege cognoscitur si quando spent¬
libus celebrantis intuenimente osculum sponsus aliqua sponse

Expanded text:
criptis sollemnibus chartis accipere noluerit uxorem, omnia, quae sunt tradita, non reposcat. Et si quid de nominatis tam sollemniter rebus et traditis apud se habere dinoscitur, ad sponsae dominium, quam accipere noluit, sine dilatione aliqua transferatur. Reliquum legis istius opus non fuit explanari, quia sequentibus legibus quam sponderit, cum patres tutore vel curatore puellae vel propinquis de puellae conjunctione definierit, debet post definitionem intra biennium nuptias celebrare. Quod si tarditate aut negligentia sponsi biennii tempus excesserit, et alio viro se puella conjunxerit, absoluta erit a calumnia, vel ipsa, vel quicumque suorum eam tradiderit: quia culpa est illius, qui differendo coniunctionem suam alteri nubendi locum patefecit. Nam si intra biennium data fuerit, quid observetur, evidentius sequenti lege cognoscituralibus celebratis, interveniente osculo, sponsus aliquid sponsae
Abbreviated transcription (Latin):
um inter emente. atq uendentem fuerit res definita p̃cio con¬
parata quamuis plus ualeat quam ad p̃sis uinditur hoctr¬
tum modorequirendum ẽ sinihil fraudis uł .i. lentiȩ egit ille qui
comparasse dinoscitur. & siu oluerit reuocare illius quiuendide¬
rit nullatenus ꝑmitatur. Ixtẽpt. Quicumq: uilla conparit¬
tributum res ipsius secuti eius possesnonibus se conparasse cognis¬
citur qui a non lic& ut illi agrum sin e tributum uł solutione fis¬
talis ad segr&i trans actione contraeius qđ ille p̃cium ꝑdat quanto¬
adscripserit &uinditor possessionem suam admittat. Qiui aigi
uicinos placeat : & si comparare nec alienare uideatur. Ixtãpt̃¬
Constantini impr̃e fuerit lege p̃ceptum ut minores &ate femi¬
nas ut inmaritis habuerit uł eorum consensibus possent defacul¬
tanbus aliquid uendere. sedhocp̃sente legem remotũ est atq iqͥ
obseruandum erit ut in annis minoribus constitutus. seu uir:
seusemina. sitta necessitas exigerit ut aliquiduendere uellintꝰ

Expanded text:
um inter ementem atque vendentem fuerit res definito pretio comparata, quamvis plus valeat quam ad praesens venditur, hoc tantummodo requirendum est, si nihil fraudis vel violentiae egit ille qui comparasse probatur; et si voluerit revocare qui vendidit, nullatenus permittatur. CAP.um inter ementem atque vendentem fuerit res definito pretio comtributum rei ipsius, sicuti et jus possessionis se comparasse cognoscat, quia non licet ulli agrum sine tributo vel solutione fisit, nullatenus permittatur. CAP. serit, et venditor possessionem amittat, quia jubetur, vicinis placeat, et sic comparari, ne aliena vendantur. Constantini imperatoris fuerat lege praeceptum, ut minores aetate feminae, si maritos habuerint, cum illorum consensu possint de facultatibus suis aliqua vendere. Sed hoc praesenti lege remotum est atque id observandum erit, ut in annis minoribus constituti seu vir seu femina si ita necessitas exegerit, ut aliquid vendere velint,