comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓductȩ non autẽ muta sset sed mutauit
unde appar& quia correpta ẽ nũ quã
potest mutare nisi quando corripitur
udegolegirlegor legeris. nũquid aut
quomodo dicimus nutrior nutriris
Ergo sicorrepta fuerit : In e. mutat
Siꝓducta fuerit coiugatiopon muti
sed seruat ipsam coiugatione ut sidi¬
cas nutrio nutius non dicimꝰnutreres
quẽ ad modũ legeris sed iutrio nutis
nutrior nutriris: &cebabes imnũcdis¬
crimenipsius ẽ aliud quando correp¬
ta ẽ inemutat in imperatiuũ : qñ ꝓ¬
ducta ẽ in .i. ꝑman&. Putalego leg̃

Expanded text:
producta. non autem seruauit, sed mutauit, producta. non autem seruauit, sed mutauit, unde apparet quia correpta est. numquam potest mutare, nisi quando corripitur, ut lego legis, legor legeris. numquid aut quo modo dicimus nutrior nutriris? ergo si correpta fuerit, in e mutat; si producta fuerit coniugatio, non mutat, sed seruat ipsam {coniugationem}, ut si dicas nutrior nutriris. non dicimus nutreris, quem ad modum legeris, sed nutrio nutris, nutrior nutriris. ecce habes unum discrimen ipsius; est aliud. quando correpta est, in e mutat imperatiuum; quando producta est, in i permanet. puta lego legis
Abbreviated transcription (Latin):
coiugatio .e. ꝓductã hab& antelit¬
terã ł ante sullabã Ante littenam
in actiuis & neutrelib: ergo doceo
doces. ec ceantelitteras in actiuis ẽ
e. ꝓductum : Doceor doceris. &̃ iterũ
e ꝓductũ qui ÷ antesullabas
ΠENTIΑ illa uaria ẽ ponẽ sim¬
plex namaliquando correpta est
aliqñ ꝓducta. Vide ergo quẽ ad
modũ hocconsideres. Ergo pͥmã
diximus quẽ ad modũ cognoscit᷑
quemad modums &cunda testia
uaria ẽ. aliquando corsepta est
aliqñ ꝓducta. MNodo discrimina¬
redebemus quando correpta ÷
quando ꝓducta. Sciredebemus
quia sicorrepta fuerit in passiuo
In .e. &cit : non in .i. Inactiuis ha¬
b&ur ante litderxs .i. in passiuis an
tessllabas .e: inprima &illic ante
ꝓducit᷑ : intestia in actiuo ÷ hab&
correptã. in passiuo ñ hab&i lit te¬
ram correptã : sed ꝓ i .e. haueap¬
par& qm̃ correpta ẽ. put̃a lego le¬
gis qualis sit istalittera non intel¬
lego facpas siuũ legorlegeris
Siseruass& ipsamlt derã : erant

Expanded text:
iugatio e productum habet ante litteram uel ante syllabas: ante litteram in actiuis et neutralibus. ergo ideo doceo doces, ecce ante litteram in actiuis est e productum: doceor doceris, ecce iterum e productum, quod est ante syllabas. tertia illa uaria est, non est simplex. nam aliquando correpta est, aliquando producta. uide ergo, quem ad modum hoc consideres. ergo primam diximus, quem ad modum cognoscitur, quem ad modum secunda. tertia uaria est, aliquando correpta est, aliquando producta. modo discriminare debemus, quando correpta est, quando producta. scire debemus quia, si correpta fuerit, in passiuo in e exit, non in i. in actiuis habetur ante litteras i; in passiuis habetur ante syllabas e. in prima et illic ante producitur; tertia in actiuo i habet correptam, in passiuo non habet i litteram correptam, sed pro i e. hinc apparet quoniam correpta est. puta lego legis: qualis sit ista littera non intellego, fac passiuum legor legeris. si seruasset ipsam litteram, erat
Abbreviated transcription (Latin):
tibi ꝓmitto: Illudtibi ꝓmitto qđ pac¬
dumhabes: ergo si qđ noc dũ habes ꝓ¬
mitto: ficturidemporis ẽ: Et cȩyp¬
ter quascausas dicunt repellendũ eẽ
ł non repellendũ tam̃ si uero animat¬
uestendas non repellendus ẽ sedde
mnclicatui modorepellendũ est temp̾
futurum quamisterepellendus ẽ
modus quare redienĩ ad definiti¬
onc̃ ipsorũ modorũ &inuenies qm̃
non podest indicatiuus modus ha¬
bere dempur futurũ. Indicatiuur

Expanded text:
tibi promitto? illud tibi promitto, quod nectibi promitto? illud tibi promitto, quod necdum habes. ergo si quod necdum habes promitto, futuri temporis est. ecce propter quas causas dicunt repellendum esse uel non repellendum. tamen si uerum animaduertas, non repellendus est; sed de indicatiuo modo repellendum est tempus futurum, quam iste repellendus est modus. quare? redi enim ad definitionem ipsorum modorum, et inuenies quoniam non potest indicatiuus modus habere tempus futuru
Abbreviated transcription (Latin):
istemodus: & quid facim̃si eũ non ad¬
mittamus cũelocutionostrac eagat usũ
ꝓmittendi nã sidicas rogote damͥ
dailli : ueces schab eoꝑ istũmodu
ꝓmitdere. dicere ab eo dab otolle
istũmodum & tollerehabes ꝓmissionẽ
Illiaũquirepellunt istũ modũ. dicunt
iã ꝓmissio ẽ in indicatiu o modo dempor
futur o ut puta lego legis legitleger a
fac futurũ tempꝰlegã. & hoc ipsudle gã
ꝓmitdentis ẽ: Si t ẽin in dicatiuomodo
quidopus ẽ ut modũ nouũ facias. cũ qđ
habuit nouusmodurfacere habeatbi
se istemodus indicatiuus intempore fu¬
idpotest facere indicatiuus. qđ potẽ
facere ꝓmis siuus deinde alia illorũre
pulsio quarerepellunt istũmodũ quo
modo dicis modũ e ẽ &unũ hab& demp̃
Nullus enĩmodus anũ temp̃hab&
Nonlic& om̃simno eł aut duo ã triahent
nenaturochunũ hab& modũ quidicut̃
hunceẽ hocdicunt om̃ qđ ꝓmittimus

Expanded text:
s modus iste. et quid facimus, si non eum ads modus iste. et quid facimus, si non eum admittamus, cum elocutio nostra exigat usum promittendi? nam si dicas: rogo te, da mihi, da illi, necesse habeo per istum modum promittere, et dicere habeo dabo. tolle inde istum modum et tollere habes promissionem. illi autem qui repellunt istum modum dicunt, iam promissio est in indicatiuo modo temporfuturo, ut puta lego legis legit legeram, fac futurum tempus, legam; ecce hoc ipsum legam promittentis est. si est in indicatiuo modo, quid opus est ut nouum modum facias? cum, quod habuit nouus modus facere, habeat in se iste modus indicatiuus in tempore fuid potest facere indicatiuus, quod potest facere promissiuus. deinde alia illorum ratio, quare repellunt istum modum. quo modo dicis modum esse, et unum habet tempus? nullus enim modus unum tempus habet; non licet; omnes modi aut duo aut tria habent ne naturali unum habet. modum qui dicunt hunc esse, hoc dicunt, omne quod promittimus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut in bas cadat significationes. utom¬
ne uerbum autagentis sit ãpatientis
ROaccidunt septẽ. qualtias
coiugatio. Ceñnumer̃ figura tempꝰ
ꝑsona. Qualitas uerborũ diuidiin
duas partes principalit̃podest id ẽ
inmodos & informas. Modiaũ r̃ octo
indicatiuur imperaticus ꝓmissiuus
optatiuus coniunetiuus infinitus in ꝑ¬
sonalis & gerundi ipsis octo s. qͥnq
sunt qui ꝑomnes astes pos r̃inueniri : In¬
Illitres ꝓmis siuus in ꝑsonalis gerundi
habent calumniã aliquotier it adedi¬
nant᷑ nouimus quem ad modũ modos
interim octõ dix̃ plenus uideam illos
Indicatiuus dictus ẽ ab eo qđ ipsõm¬
dicemꝰ Si dicas mihi quid facis: dico
tibi lego: er golego indicantis ẽsigni¬
ficatio Imperatiuus dictꝰẽ qđ ꝑipsũ
sede : promissiuus ẽ ꝑ quẽ pugttim:
ut sidicas legam tibi multustũmodũ
repellunt & dicunt quid computatur
uon est computandus pecadmitdendur¬

Expanded text:
est ut in has cadat significationes, ut omest ut in has cadat significationes, ut omne uerbum aut agentis sit aut patientis, o accidunt septem, qualitas coniugatio genus numerus figura tempus persona. qualitas uerborum diuiditur in duas partes principaliter, id est in modos et in formas. modi autem sunt indicatiuus imperatiuus promissiuus optatiuus coniunctiuus infinitiuus inpersonalis gerundi. ipsi sunt octo; sed quinque sunt qui per omnes artes possunt inueniri, inilli tres, promissiuus inpersonalis et gerundi, habent calumniam. aliquotiens ita declinantur, quem ad modum nouimus. modos interim octo dixi plenos. uideamus illos. indicatiuus dictus est ab eo, quod ipso indicamus. si dicas mihi: quid facis? dico tibi lego. ergo lego indicantis est significatio. imperatiuus dictus est, quod psede. promissiuus est, per quem promittimus, ut si dicas legam tibi. multi istum modum repellunt et dicunt: quid conputatur? non est conputandus nec admittendu
Abbreviated transcription (Latin):
cit elocutionẽ gr&ã latinãnum¬
quam. quotiesita uolueris facere:
gr&celoqueris a perte damihibi
locutio latinanon ẽ. Ha& aũlo cutio
apta ẽpo&is apta iliricis longere no¬
ta ẽ asermone cõmuni. Ergo p̃p̃tis¬
tam elocutionẽ int̃posuit siñ cassu
fertur : Omne uerbũ autagere
aliquid autpatisignificat quid sit
hoc postea dico int̃positũ ẽ ut dice¬
r&ur actiuũ pas siuũ neutrũ cõ¬
mune deponens. Quare hoc dico
postea interimsciredebes qđom
ne uerbũ qđ inrerũ nacura aut a¬
gereaut patinos ostendit : & reuera
ips a uaturarerũ sic sehab& quic¬
quidẽ in totomundo : aut patituraũ
facit sine dubio : uere onines res
significatio Legor parsiuũ ẽ & tam̃
agentis c̃significatio Nato unde ẽ
a neutradi ẽ &tam̃ agentis ẽ Cur
ab alio enĩuapulo. italuctor loquor
ista similia deponentie dicunt᷑ istaoni¬
nia & tam̃ significationẽ habent a¬
gentis. Ergo qđ cũq ẽ uerbũ n&cesse

Expanded text:
cit elocutionem Graecam, Latinam numcit elocutionem Graecam, Latinam numquam. quotiens ita uolueris facere, Graece loqueris aperte, da mihi locutio, Latina non est. haec autem elocutio apta est poetis, apta lyricis, longe remota est a sermone communi. ergo propter istam elocutionem interposuit sine casu,rofertur. omne uerbum aut agere aliquid aut pati significat. quid sit hoc, postea dico. interpositum est, ut diceretur actiuum passiuum neutrum commune et deponens. quare? hoc dico postea. interim scire debes quod omne uerbum quod est in rerum natura aut agere aut pati nos ostendit. et re uera ipsa natura rerum sic se habet. quicquid est in toto mundo, aut patitur aut agit sine dubio: quaere omnes res,significatio, legor passiuum est, et tamen et agentis est significatio. nato unde est? a neutrali est, et tamen agentis est. currab alio enim uapulo. ita luctor, loquor, ista similia deponentia dicuntur omnia, et tamen significationem habent agentis. ergo quodcumque est uerbum, necesse
Abbreviated transcription (Latin):
elocutio quae poenel maginẽ hab&
cosus ẽ tam̃ in uerbo confidem qm̃ in
uerbo & tamenimaginẽ hab& cas
ut ẽ illud a p̃terentiũ qđius si datebi
uus siñ dubio quẽ ad modũ scribere
dicere : Er gobibere infinit᷑ ẽ mod
simodus ẽ : uerbum ẽ siñ dubio. ecceha¬
bes qđ uerbum ẽ: Siquando dico da
mihibibere : taleẽ acsidicã damihi
panem. Panẽ autẽ accusatiuus ẽ
Ergo uides qm̃ uerbo non potest iungi
nisi accusatiuu casurnatura lit̃ ita
sehab &istares ut p̃mis souerbo se¬
quantur nomina. idẽ sequat᷑ casus
nullũ d nom̃ sineca suest Ergo qñ
dico damiln offermihi quidedicto¬
quidem columnã columnã cas̃ est
accusatiuus offerm arborẽ arbo¬
remcasusẽ accũr: Ergo & sidicasbi¬
nequis putar & illum in finitũ modũ
aliquan dofieripos seut cader & in
casus & ractione nominis delinar& ur
Ideo hoc int̃posuit scireaũ debes qm̃
illem finitus quidem ẽmodus & fa¬

Expanded text:
elocutio, quae paene imaginem habet elocutio, quae paene imaginem habet casus, est tamen in uerbo; confitemur quoniam in uerbo ut est illud apud Terentium, quod iussi date biuus est sine dubio, quem ad modum scribere et dicere. ergo bibere infinitiuus est modus: si modus est, uerbum est sine dubio; ecce habes quod uerbum est. sed quando dico: da mihi bibere, tale est ac si dicam: da mihi panem. panem autem accusatiuus est. ergo uides quoniam uerbo non potest iungi nisi accusatiuus casus. naturaliter ita se habet ista res, ut praemisso uerbo sequantur nomina, id est sequatur casus. nullum enim nomen sine casu est. ergo quando dico: da mihi {offer mihi quid dico} columnam, columnam casus est accusatiuus; offer mihi arborem, arborem casus est accusatiuus. ergo et si dicas binequis putaret illum infinitiuum modum aliquando fieri posse ut caderet in casus et ratione nominis declinaretur, ideo hoc interposuit. scire autem debes quoniam ille infinitiuus quidem est modus et fa
Abbreviated transcription (Latin):
definiuit uerbũ ẽpars orationis tem¬
pus & ꝑsonã simulr&inens: casucarens
Ista omnia nonuacant qđ dyx̃ dempꝰ
Sisolũ dempꝰ fuerit: non facituerbum
sed pasticipiũ participio eñĩacciđ
tempus. Siutrũq simuls it t᷑ potẽ
uerbũ eẽ ut ẽlego. Istae it sic conges
pus ostendo quo aliquid facit. &nibil¬
ominus ꝑsonã ostendit ista duocon¬
umcta sunt Er gouerbum est pars
orctionis quihab& tempur & ꝑsonã
simul u& potestaliapar ab alia s e gregan
pleonasmẽ Nãsi hocipsum lego os¬
tendit ꝑsonẽ : quidopus ẽ ut addã
ꝑsonã ut dicas egolego hoceñ pp¬
sud qđ dicimꝰ lego hab& ꝑsonã
tuãloquentis ergomaledicit᷑ ego
lego ego sedeo ego facior totũ ho s
uncat
Ipse enim ꝑsonae teloqui tedicer eosten¬
deritaliqud de monstrant: Quid
ego enĩ noui quiacasus non accedituer¬
bo & quen&cessitas eũ conpulithoc
dicere ꝓpt̃unã elocutionẽ: Estuna

Expanded text:
definiuit, uerbum est pars orationis temdefiniuit, uerbum est pars orationis tempus et personam simul retinens, casu carens? ista omnia non uacant, quod dixit tempus si solum tempus fuerit, non facit uerbum, sed participium: participio enim accidit tempus. si utrumque simul sit, tunc potest uerbum esse, ut est lego. istae enim sic conexae sunt pus ostendo, quo aliquid faciam, et nihilo minus personam ostendo: ista duo coniuncta sunt. ergo uerbum est pars orationis quae habet tempus et personam simul, nec potest alia pars ab alia segregari, plenonasmos est. nam si hoc ipsum lego ostendit personam, quid opus est ut addas personam, ut dicas ego lego? hoc enim ipsum quod dicimus lego habet personam suam loquentis. ergo male dicitur ego lego, ego sedeo, ego facio; totum hoc uacat. ipsae enim personae te loqui, te dicere et ostendere aliquid demonstrant. quid ego enim noui quia casus non accidit uerbo. sed quae necessitas eum conpulit hoc dicere? propter unam elocutionem. est una
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sunt. Inistis ꝓnominib: quȩ colli¬
git ꝓbur uiginti &unũ ista dequib
dubitatio ÷ ñ inueniunt᷑ unđ appa¬
r& qm̃ ñ sunt ꝓ nomina sed nomina
Si tessent ꝓromina : illicinuenirent᷑:
uł supsa non inuenirent᷑ ł origo earũ
debuit inueniri. Diximit eẽ alia
alia quasinoua ꝓ nomina und con¬
posita sunt : Haec aũ nec int̃ ꝓnomina
numerata sunt n&hincoriginẽ
sumunt undedebemꝰ dicere qm̃
haec nomina sunt : expłi de ꝓuoc¬
idest de uerbo quomaior
est eo &iã uberior &ra
tionabilior atq: utilior
Terbum ẽ parsorationis cũ
tempor e & ꝑsona sinecasu ĩta
definitur uerbũ diximꝰ: uerbũ
quaredictũ sit sepius ab eo quoduerbera¬
to dereictulinguae sonur exileat: unđ
emergunt &iamomnes pardes oraetio¬
nes sed qđ ista parte frequent̃ utim̃ in
loquendo i deoista generalesibihoc
nom̃ adsumpsit: ec ceractio quenullã
prestat utilitadom : Ratio tł sineutilita¬
te plenastultitia ẽ: Ergo quaseita

Expanded text:
quae collegit Probus uiginti et unum, ista de quibus dubitatio est non inueniuntur. unde apparet quoniam non sunt pronomina, sed nomina. si enim essent pronomina, illic inuenirentur; uel si ipsa non inuenirentur, uel origo eorum debuit inueniri. diximus enim essealia quasi noua pronomina, inde conposita sunt}. haec autem nec inter pronomina numerata sunt, nec inde originem sumunt. unde debemus dicere quoniam haec nomina sunt. de uid est de uerbo, quo maior est, eo etiam uberior et tionabilior atque utilior. uerbum est pars orationis cum tempore et persona sine casu: ita definitur uerbum. diximus uerbum quare dictum sit saepius, ab eo quod uerberato aëre ictu linguae sonus exiliat. unde emergunt etiam omnes partes orationis. sed quod ista parte frequentius utimur in loquendo, ideo ista generale sibi hoc nomen adsumpsit. ecce ratio quae nullam praestat utilitatem ratio sine utilitate plena stultitiae est. ergo quare ita
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quando dico .o. uirgilius non de¬
est hoc quod esthic uirgilius. quarati¬
one : qm̃ quidicit ouirgilius non que¬
cumq: uirgilium significat. sed illum qͥ
notus ẽ: Multum in t̃ ẽ int̃articulas
& inter ꝓnomina latini confunder̃ il¬
iudistam rem ꝑ turba uerunt. Sidicã
uenithomo &cegenereleest: Quod si
nerocle homo quicũq: sed redigis ad
hoc non pedest fere: sed siunxeris
officio fungitur ipsius ꝑsonae Vne
alit̃positumẽ : tam̃ confunder̃ illud
latim Pr&erea sciendum ẽ apud gre¬
cos inquisitione eẽ hoc neut̃ uter omnis
alius unus ambo alter uterq: Quer̃
que sintpartisorationis utrũ nomina
sint anꝓnomina : Ap̃ alios plerisq
inuenim: cẽnomina : ap̃plerosq ꝓno¬
mina : & siuerũ queras & maiorepar¬
te nomina sunt &xmaiore iterũ parde
cludat ambiguita demipsam: ꝓbus

Expanded text:
nam quando dico ὁ Vergilius, non est hoc quod est hic Vergilius. qua ratione? quoniam qui dicit ὁ Vergilius, non quemcumque Vergilium significat, sed illum qui notus est. multum interest inter articulos et inter pronomen. Latini confuderunt illud, istam rem perturbauerunt. si dicam: uenit homo, ecce generale est; quod si nerale, homo quicumque, sed redigis ad hoc non potes facere, sed si iunxeris, officio fungitur ipsius personae. unde aliter positum est. tamen confuderunt illud Latini. praeterea sciendum est apud Graecos in quaestione esse hoc. neuter uter unus alius ullus ambo alter uterque quaeruntur quae sint partes orationis, utrum nomina sint an pronomina. apud {alios} plerosque inuenimus esse nomina, apud plerosque pronomina. et si uerum quaeras, ex maiore parte nomina sunt, ex maiore iterum parte cludat ambiguitatem ipsam. Probus
Abbreviated transcription (Latin):
facere suo hominidix̃ nã siuolo dare
numerũ pluralem nondicosuo sed suir
hominibus dix̃ undeappar& qm̃ non
in dedependit: est enimalia poctio un¬
de hocpleniur in dellegas omnino inrerũ
uatura nom podest eẽ unũ quipos sicl&
& quipos s̃ d&ur : Nam excequando
dico sius homo: ostendo & seruũ & do
mninũ : quando aũ dico sibifacit pũqͥd
ibi potest duas ꝑsonas intellegere :
Habe sergo ubi desint casus suisibi sease
Inueniuntur aliqua ꝓ nomina quae
omnino non habentnis singulos casus

Expanded text:
facere, suo homini dixit. iam si uolo dare facere, suo homini dixit. iam si uolo dare numerum pluralem, non dico suo, sed suis hominibus dixit. unde apparet quoniam non inde descendit. est etiam alia ratio, unde hoc planius intellegas. omnino in rerum natura non potest unus esse qui possidet et qui possidetur. nam ecce suus: quando dico suus homo, ostendominum. quando autem dico sibi facit, numquid ibi potes duas personas intellegere? habes ergo, ubi duo desint casus, sui sibi se a se. inueniuntur aliqua pronomina quae omnino non habent nisi singulos casus
Abbreviated transcription (Latin):
potest fieriut sitar ticulur similis inuo¬
catiuo singulari & inuocatiuo plurab:
qm̃ reliqui articuli omniũ cassuũ habert
aliquã deferentiã &i dcirco illud &iã
sequit᷑ ut hoc dicas qm̃ int̃i&tio ẽ aut
hoc dicesse int̃iectionẽ : aut cestead¬
uerbium coniungatur uocatiuo c&e¬
rum asticulus uocatiui casus nonpotẽ
dici excluderis abistaroctione
& nominatiuũ utẽ suisibi s ea se: Necte
d& ipiat illa declinatiohic suus hui suiut
sit ꝓ nom̃ quasi porsersiuum meus tuus su¬
us & dixiputa sis equeris istã d&clina¬
tionẽ ponẽ istahitantũ utilla declinatio
aliũ hab& datiuũ ista aliũ suussibi se ase
suo facitinodo autem facit sibi suus sui
sibi sease nũ quidsimilis ẽ declinatio
Ergohos pnom suisibise ase quat tuor
ħ ab& casus tantũ modo pominatiuũ &
uocat̃ non hab& & ẽutriusq: numeri
sui sibis ease quattuor sunt casus seduti¬
usq numeri: Nã &itapossũ dicere sui

Expanded text:
potest fieri ut sit articulus similis in uopotest fieri ut sit articulus similis in uocatiuo singulari et in uocatiuo plurali, quoniam reliqui articuli omnium casuum habent aliquam differentiam. et idcirco etiam sequitur illud ut hoc dicas, quoniam interiectio est {aut hoc dices interiectionem}, aut certe ad iungatur uocatiuo. ceterum articulus uocatiui casus non potest dici; excluderis enim ab ista ratione. et nominatiuum, ut est sui sibi se a se. nec te decipiat illa declinatio, hic suus, huius sui, ut sit pronomen quasi possessiuum, meus tuus suus. et dixi puta si sequeris istam declinationem, non est ista in tantum, ut illa declinatio alium habet datiuum, ista alium: suus sui suo suum a suo facit; modo autem facit sui sibi se a se. numquid similis est declinatio? ergo hoc pronomen sui sibi se a se quattuor habet casus tantum modo, nominatiuum et uocatiuum non habet, et est sui sibi se a se quattuor casus sunt, sed utriusque numeri. nam et ita possum dicere, sui
Abbreviated transcription (Latin):
docenteasta go istamratiopẽ mirisice
Non potest feri ut oꝓ nomensituo catiui
casus prerũnaturẽ. quaruetione nõ
podest fieri : qm̃uocatiuus singłis de¬
b& aliquel differentiae habere. uo¬
catiuo pluroli natur a ipsius casushoe
exigit : & dico quomodo putahicuir
huuuri &cehicarticulus ẽ in nomina¬
tiuo huĩ urihorũ uirorũ idest ñ est hoc
hic qđ est hii. non est hochũ qđ ẽ horum
Actionsibi consentire : & ontrariobnisto
uocatiuo qui facit o. turnae oturni. Eece
iã quẽ a dmodum ẽ articulos omnis asti¬
culus ꝑomines casus n&ces sehab& in singu
larinumero alit̃ d&clinari & inplurab
alit̃ puta hic huius huic hunc o abhoc
It in nominatiuopħ. hu horũ hishoso ab
his nũ quid consentiunt sibinisi hoc
quod dicit quasi eẽ articulum hoc .o.
quod quas appellant ꝓ asticulo sed hoc
nompodestfieri & dicit᷑ illis hocipsu non

Expanded text:
docente Astyagio istam rationem mirifice. docente Astyagio istam rationem mirifice. non potest fieri ut o pronomen sit uocatiui casus per rerum naturam. qua ratione non potest fieri? quoniam uocatiuus singularis debet aliquid differentiae habere a uocatiuo plurali; natura ipsius casus hoc exigit, et dico quo modo. puta hic uir hi uiri; ecce hic articulus est in nominatiuo: huius uiri horum uirorum, id est non est hoc hic quod est hi, non est hoc huius quod est horum, ratione sibi consentire. ecce e contrario in isto uocatiuo, qui facit o Turne o Turni. ecce iam quem ad modum non est articulus: omnis articulus per omnes casus necesse habet in sinlari numero aliter declinari et in plurali aliter, puta hic huius huic hunc o ab hoc, item in numero plurali hi horum his hos o ab his. numquid consentiunt sibi, nisi hoc quod dicunt quasi esse articulum, hoc <est> o, quod quasi appellant pro articulo? sed hoc non potest fieri, et dicitur illis, hoc ipsum non
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ mei causa fecit tuicaus a fecit
It̃in abł a quo ł aqui a quo uenisti&a
ablat̃ singłis.o. t̃minat᷑ꝰ : datiuũ pluralẽ
inismittt ab hoc doctodoctis si dixeris
aquo: aquis facit. It̃ abł i. t̃minat᷑ dati
uum inbusmetit si dixeris aqui a qͥb: erit
sed huius d& clinationis nominatiuus erit
ques huius d&clinationis idẽ qñ dicis da
populirom anigesta discribere siques
homines ꝓeo qđ est o si qui & iustesecđ
regulam ablatiuus enĩ i÷ t̃minatus : nomi¬
natiuũ eñ pluruelem: semꝑ inesmittit ut
puppipuppes agiliagiles docilidociles sic
sicdxeris a qui hiiqueserit nominatiuo
plurohi u& potestalit̃ ergo & habespno¬
mina crescentia ꝑ cassus: Nunc uidea mus
d&rescentia Ec on trerio huenit᷑ ꝓ nom̃
ubiunꝰ desicasus ego meimihi me ame uo¬
catiuus non est penit᷑ non inuenit᷑ uo catiuus
culus situocatiui casus tam̃ falsum hoc ꝓbat

Expanded text:
quod est mei causa fecit, tui causa fecit. quod est mei causa fecit, tui causa fecit. item in ablatiuo a quo uel a qui, a quo uenisti et a ablatiuus singularis o terminatus datiuum pluralem in is mittit, ab hoc docto doctis: sic si dixerimus a quo, a quis facit. item ablatiuus uum in bus mittit: sic si dixeris a qui, a quibus erit. sed huius declinationis nominatiuus erit ques: huius declinationis, id est quando dicis datpopuli Romani gesta discribere», si ques homines pro eo quod est si qui. et iuste secundum regulam: ablatiuus enim i terminatus nominatiuum pluralem semper in es mittit, puppi puppes, agili agiles, docili dociles. sic si dixeris a qui, hi ques erit nominatiuo plurali, nec potest aliter. ergo ecce habesmina crescentia per casus; nunc uideamus decrescentia. e contrario inuenitur pronomen, ubi unus desit casus, ego: ego mei mihi me a me; uocatiuus non est, penitus non inuenitur uocatiuusculus sit uocatiui casus; tamen falsum hoc probatur
Abbreviated transcription (Latin):
pium: ꝑidem dempus dic̃ &iã salustius idem
hic & hic utrũq dicitur sed hab& diffe¬
rentĩa : quando hic ꝓducimꝰ eritad¬
uerbiũ loci. hic illuis arma hiccurrus
fuit quando aũ corripimus eritꝓ nom̃.
Solus hic inflexit sensus ECASSIBUS¬
cuntur &iã casus in ꝓ nominib: sex¬
quẽ aclmodũ &iãin nominib Seddxi¬
mus in illa priore paste id est in superio¬
rib: eẽ aliqua ꝓ nomina quae crescantin
casib: eẽ aliquaquae decrescunt in cosib
Idẽ sunt ꝓ nomina aliqua quae duplice
hobent casus. Sunt aliqua que omnino
non habent aliquid nonmodo duplicer
non habent s ed &iam de suis legitimis ꝑdañ
Nam &c ceinuenies ꝓ nomina duplices
habere casus quisquis quiqui nampo¬
test & qui qui ẽẽ ergo sidicitur &
quisquis & quiq: &c̃ it̃ ubigen&iuus
duple ẽ meiłmis. nã dicebant antiqͥ
mis causa fecit &tis caus a fecit : ꝓ eo

Expanded text:
pium «per idem tempus» dicit etiam Sallustius. item pium «per idem tempus» dicit etiam Sallustius. item hīc et hĭc, utrumque dicitur, sed habet differentiam: quando hic producimus, erit aduerbium, in loco, «hīc illius arma, / hīc currus fuit»; quando autem corripimus, erit pronomen, «solus hĭc inflexit sensus». secuntur etiam casus in pronominibusquem ad modum etiam in nominibus. sed diximus in illa priore parte artis, id est in superioribus, esse aliqua pronomina quae crescant in casibus, esse aliqua quae decrescant in casibus, id est sunt pronomina aliqua quae duplices habent casus, sunt aliqua quae omnino non habent aliquid, non modo duplices non habent, sed etiam de suis legitimis perdunt. nam ecce inuenies pronomina duplices habentia casus, quisquis quiqui: nam potest et quiqui esse: ergo sic dicitur et quisquis et quiqui. ecce item ubi genetiuus duplex, mei uel mis: nam dicebant antiqui mis causa fecit et tis causa fecit pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ quis quis cuiuscuius cuicui quem quẽ
quisquis o aquoquo. quiqui quorm̃ quoꝵ
quib: quib: quos quos quiqui a qͥb a qͥb¬
quloliputa re hoc causa declinationis ce
& a p̃ciceronẽ remansit cuicui &ap̃ter¬
rentiũ Nã terrentius dix̃ qua spo¬
lies mitiles lateres quem̃ quẽ nactasis
Quem que mundeerit istad&clinatiotrac¬
ta nisi a nominatiuo singulari. quisquis cuiꝰ
in illa frum̃taria ciceronis cuicui modis ÷
cuicuiundeeritis tadechnationisia nomi¬
natiuo quis quis cuicuiꝰ cuicin. Ergo & co¬
non d&clinat᷑ d&clinatioñ in posteriore
posita ut aliquis: ali nond&linat᷑ quis de¬
clinat᷑ : Idem quale ꝓ nõm ẽ ait dicit : ꝓ¬
nom̃ ẽ utiiusq generis idẽ neutri& mas
culni : sed temporib: & ꝓnuntiatione
discernit᷑ hoc ipsud querit᷑ quẽ ad modũ
dicas idem anidem dic̃idem si uoluens
ꝓducere masculinierit generis idem
uir idemparies: Si aũuolueris corri¬
pere neutrũ ẽ idem dempusi demin anci¬

Expanded text:
 quisquis cuiuscuius cuicui quemquem quisquis a quoquo, quiqui quorumquorum quibusquibus quosquos quiqui a quibusquibus. noli putare hoc causa declinationis esse: et apud Ciceronem remansit cuicui et apud Terentium. nam Terentius dixit «quia spolies, mutiles, lateres, quemquem nancta sis». quemquem, unde erit ista declinatio tracta nisi a nominatiuo singulari quisquis? quisqin illa frumentaria Ciceronis «cuicuimodi est». cuicui, unde erit ista declinatio nisi a nominatiuo quisquis? quisquis cuiuscuius cnon declinatur declinatione in posteriore posita, ut aliquis: ali non declinatur, quis declinatur. idem quale pronomen est? ait sic, pronomen est utriusque generis, id est neutrini; sed temporibus et pronuntiatione discernitur. hoc ipsum quaeritur, quem ad modum dicas, īdem an ĭdem. dicit, idem si uolueris producere, masculini erit generis, īdem uir, īdem paries; si autem uolueris corripere, neutrum est, ĭdem tempus, ĭdem manci
Abbreviated transcription (Latin):
mocuiꝰ est : nostraes ẽ idẽ maurus illebit̃¬
rogauitgentẽ egorespondi: Inuenimus
a p̃plerosq astigrax phos ꝓduci horũ ꝓno¬
minũ ultimas sillabas cuias nr̃as. Geclle¬
gistis maccentib qm̃latina lingua inulti

Expanded text:
mo cuias est? nostras est, id est Maurus. ille intermo cuias est? nostras est, id est Maurus. ille interrogauit gentem, ego respondi. inuenimus apud plerosque artigraphos produci horum pronominum ultimas syllabas, cuiâs nostrâs. sed legistis
Abbreviated transcription (Latin):
qt̃ qt̃ eẽpotuer̃ ina frica neq it sciebatin
a frica quiatantũ illa fuer̃ tupcdicer&
tota siscir & smotũ eifuiss& non aũ credi¬
bile ÷ homo tuncueniens qm̃s cire potuit
qđ ceruieent ina frica sed hocipsudad¬
iunxit ad consensionẽ superius dicti qđ
ẽ totatria quia dixerat tresceruos di¬
dx̃ er goscire debem differentiã hui ꝓ no¬
minis. Qunt &iã gentis ꝓ nomina. Gen¬
tes ꝓ nomina sunt: quae gentẽ significant.
resur os uarieposita sunt in uenimꝰ aliquo¬
tiens cuiuscuias cuiatis. & cuiatis ẽ isteho¬
mo nont&erreat nominatiuus Nãipse :
casur &iã iistis & cũ nominatiuus ẽ & cuia¬
tis nominatuius ẽ: Quiates s̃istihomines
possum dicere cuiꝰ & cuatis quidest cuias
idẽ cuius gentis nrõr nrãs ẽ stehomo idẽ
nos tregentis. Si interroges uerbicausa
demauro aut siqui me in terrog& isteho¬

Expanded text:
quotquot esse potuerunt in Africa. neque enim sciebat in quotquot esse potuerunt in Africa. neque enim sciebat in Africa quia tantum illa fuerunt. tunc diceret tota, si sciret, si notum ei fuisset. non autem credibile est homo tunc ueniens quoniam scire potuit, quot cerui essent in Africa. sed hoc ipsum adiunxit ad consensionem superioris dicti. quid est tota? tria, quia dixerat tres ceruos; dios. ergo scire debemus differentiam huius pronominis. sunt etiam gentis pronomina: gentis pronomina sunt quae gentem significant. d maiores nostros uarie posita sunt. inuenimus aliquotiens cuius cuias cuiatis. cuiatis est iste homo? non te terreat nominatiuus. nam ipse est casus etiam in istis: et cuias nominatiuus est, et cuiatis nominatiuus est. cuiates sunt isti homines? possum dicere cuias et cuiatis. quid est cuias? id est cuius gentis, ut nostras est iste homo, id est nostrae gentis. si interroges uerbi causa de Mauro, aut siqui me interroget: iste ho
Abbreviated transcription (Latin):
fieri significat aliquotiesordinẽ ꝑconsen¬
sionẽ significat totus quid est hoc qđ lxi
aduerde. puta totur homocomestus ÷
aburso: &cemodo quid significat totus
simul totũ hominẽ ut nihil rema ner&.to¬
tur homo conmestus ẽ idẽ manib: pedib:
si nihilde fuerit. & modototũsi gnficat.
Ao quoties significatordinem ꝑ consen¬
sionẽ ut puta sidicas mihi illequis ed& il¬
lo loco quintꝰẽ: dicotibi quintꝰ ẽ qͥd est
totus id ẽ in illo ordine in quotuante
dixisti Int̃ rogastime puta quastus
ẽ illehomo: nolo tibi dicere quastus ẽ :
sed di cotibi totus ẽ idest eo ordine quo
tudixisti. & cesignificationẽ hab&
ordinis ꝑ consensionẽ tuã sidicasde¬
cim: ẽ: ego nolo dicered&cim: est
sed ego dicototus est ut tu dicis or dinẽ signi¬
ficat ꝑ consensionẽ tuã. habes hocapud
tresceruiambulabant &ait trirlitore
ceruos prospiciter raentes. hostota arm̃ta
s&cunt᷑ a tergo quidẽ tota asm̃ ta non

Expanded text:
er consensionem significat. quid est hoc quod dixi? aduerte. puta totus homo comestus est ab urso: ecce modo quid significat? totum simul hominem, ut nihil remaneret. totus homo comestus est, id est manibus, pedibus, si nihil defuerit; ecce totum modo significat. aliquotiens significat ordinem per consensionem, ut puta si dicas mihi: ille qui sedet illo loco quintus est, dico tibi: totus est. quid est totus? id est in illo ordine, in quo tu ante dixisti. interrogasti me ut puta: quartus est ille homo? nolo tibi dicere: quartus est, sed dico tibi: totus est, id est eo ordine, quo tu dixisti; ecce significationem habet ordinis per consensionem tuam. si dicas: decimus est, ego nolo dicere: decimus est, sed ego dico: totus est ut dicis; ordinem significat per consensionem tuam. habes hoc apud tres cerui ambulabant, «tres litore ceruos / prospicit errantes; hos tota armenta sequuntur». quid est tota armenta? non
Abbreviated transcription (Latin):
nis ponadhucfacis sed facturuses Ergo
non debuit dicerc expono sed &ponam
Itẽ in ꝑfectidemporis. &ibi sunt gracuia
uitia. Siuelis dicere puta iã legerã lã
legi : & tam̃ non teneol&tionẽ : &cep̃¬
posterus usus ẽ redim facta anterempau¬
lopost factã Nonergo sicd ebes dicere
s ed debes italoqui. lamlegi iamlegerã
&olimiã legerã : & pon teneo lectionem
Siꝑ mutes ordinẽ tunc stabitelocutio
ergo utui temista. debemꝰ teneredefinitio

Expanded text:
nis, non adhuc facis, sed facturus es. ergo nis, non adhuc facis, sed facturus es. ergo non debuit dicere expono, sed exponam. item in perfectis temporibus et ibi sunt grauia uitia. si uelis dicere puta: iam legeram, iam legi, et tamen non teneo lectionem, ecce praeposterius usus es re olim facta ante rem paulo post factam. non ergo sic debes dicere, sed ita debes loqui, iam legi, iam legeram, et olim iam legeram, et tamen non teneo lectionem. si permutes ordinem, tum stabit elocutio. ergo ut uitemus ista, debemus tenere definitio
Abbreviated transcription (Latin):
Cras signũ ẽ unius temporis faturi: cũite¬
rũ uenerit croes dicit dicã & c̃aliuel futu¬
rũ &uid&ur quasiuitioseloqui subtilem
rem inuener̃ & tam̃ hodie sic utim̃ ciesdico
idest si hoc ipsud futurũ iã contigisse. &
post quã contigerat : iterũ tudiceres ali
ra sed adunũ anima dues te hoc ipsud qđ di¬
co ut intellegas. aliud est qñdico hodiedico
& crasdicã &cere uer duo dempora sunt
significaui enĩ & remp̃sentem & rem p̃sentẽ
Quando autemtibi dico crasdicã non sigi¬
fico futurũ & einde aliud futurũ sed duo
futura simulynuntio id est duo futura s̃
& simulsignificant : Cũ er godem pꝰadue¬
nerit cũ dicõ non uideor quasi as &undo
iã compl&o inchoare aliud futurũ : sed q̃si
duo significare adunũ futurũ & idcirco
inistaratione hoc dicit᷑. Ergo siq̃ tibi ite
rũ hoc dicat. Ex ponis mihiho dielationẽ
sidicas epono solocis mus ẽ. Nontex po¬

Expanded text:
cras signum est unius temporis futuri. cum itecras signum est unius temporis futuri. cum iterum uenerit cras, cras dicit dicam, ecce aliud futurum, et uidetur quasi uitiose loqui. subtilem rem inuenerunt, et tamen hodie sic utimur, cras dicam. id est si hoc ipsum futurum iam contigit, sed et postquam contigerat, iterum tu diceres aliufutura, sed ad unum. animaduerte hoc ipsum quod dico, ut intellegas. aliud est, quando dico: hodie dico et cras dicam. ecce re uera duo tempora sunt: significaui enim rem praesentem et rem futuram. quando autem dico tibi: cras dicam, non significo futurum et exinde aliud futurum, sed duo futura simul pronuntio, id est duo futura sunt et simul significant. cum ergo tempus aduenerit, cum dicam, non uideor quasi a secundo iam conpleto inchoare aliud futurum, sed quasi duo significare ad unum futurum. et idcirco iusta ratione hoc dicitur. ergo siquis tibi hoc iterum dicat, exponis mihi hodie lectionem? si dicam expono, soloecismus est. non enim expo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ agitur. in ꝑfectũ qđ omis sumẽ &¬
non compl&um ꝑ fectũẽ qđ conpl&ũ est :
sed paulo ante plusquã ꝑfectũ qđ con¬
pl&umẽ olim. futurũ qđ immin& : Ergo
si quidicat festino quia hodiedico non
beneloquitur earatione : qm̃ nonuide¬
tur hocagere : sed acturus eẽ : Ergome¬
lius dicit dicturussum: Illud que sitũ ÷
utrũ pos sum dicere craesdico. Subtilis
questio ẽ multiergo quesierunt utrũ
porsimus dicere crocsdico, Cras futuri
temporis ẽ & dicop̃sentis temporis ẽ. ut¬
rumpos sit ratioista consentire : Dixe¬
runt non potest: Quare quia discrepant̃
istatempora: ergo quid habeo dicere
namcnaes futurũ ẽ. dico p̃sentis tempo¬
ris ẽ Ergo manifestũ ẽ qm̃ nonpossũ
hoc dicere si hoc nompossumꝰ dicere
quidiã habemꝰ dicere. hocdicimꝰ croes
dicã: Sed si hoc dicas: occurritalia
questio cuius temporis ẽ dicã futuri
cres cui temporis erit futur: ergo

Expanded text:
quod agitur; inperfectum quod omissum quod agitur; inperfectum quod omissum non conpletum; perfectum est quod conpletum est, sed paulo ante; plusquamperfectum quod conpletum est olim; futurum quod imminet. ergo siqui dicat: festino, quia hodie dico, non bene loquitur, ea ratione quoniam non uidetur hoc agere, sed acturus esse. ergo melius dicit: dicturus sum. illud quaesitum est, utrum possumus dicere: cras dico. subtilis quaestio est. multi ergo quaesiuere, utrum possumus dicere: cras dico: cras futuri temporis est, et dico praesentis temporis est: utrum possit ratio ista consentire, et dixerunt, non potest. quare? quia discrepant ista tempora. ergo quid habeo dicere? nam cras futurum est, dico praesentis temporis est. ergo manifestum est quoniam non possumus hoc dicere. si hoc non possumus dicere, quid iam habemus dicere? hoc dicimus, cras dicam. sed si hoc dicas, occurrit alia quaestio. cuius temporis erit dicam? futuri. cras cuius temporis erit? futuri. ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cõpl&a ut putalegerã : Fiuturũ ẽ
qđ n& dũ factũ ẽ. sed potest fieri utẽ
legam scribam: Ergosiquitibi it alo¬
quit᷑ num quid uontibiuid & pessi¬
meloqui. Verbi causa festinanter
uadis nescio quo ꝑ plateã : occurrit
tibi amicus & dicit tibi quouadis ut
aduestas quam grciua sic fiuntuitia
dicit tibi quofestinas: dicis ad adiuto¬
nium festino quare meliur si parti¬
cipialit̃ ut aris &dicas qm̃ dicturꝰ sũ
eccepasticipiũ sane locutus ÷ : dixir¬
tienim ten& dumfacesse : sed factu¬
rumẽẽ si a ũsicdicas quofestinas ad ad¬
iutoriũ quare hodiedico solocis mũ fe¬
cisti. Dico enĩ nonẽ nisi eius quiagit qui
hanc fac̃ hoc ipsud ergosiqui dicit ho¬
diedico qui adhucuadit adicendum
iamuid &ur solo cismũ faceredellare
dico designificatioñ ipsorũ temporũ
quẽ admodũutamͦ ipsis temporibus
difinitiones ipsas tene & tun dntelleges
que madmodũuti debeas: Presensẽ

Expanded text:
 conpleta, ut puta legeram. futurum est  conpleta, ut puta legeram. futurum est quod necdum factum est, sed fieri potest, legam scribam. ergo siqui ita loquatur, numquid non tibi uidetur pessime loqui? uerbi causa festinanter uadis nescio quo per plateam, occurrit tibi amicus et dicit tibi: quo uadis? ut aduertas, quam grauia sic fiunt uitia. dicit tibi: quo festinas? dicis: ad auditorium festino. quare? melius, si participialiter utaris et dicas: quoniam dicturus sum. ecce per participium sane locutus es: dixisti enim te necdum fecisse, sed facturum esse. si autem sic dicas, quo festinas? ad auditorium. quare? hodie dico, soloecismum fecisti. dico enim non est nisi eius qui agit, qui iam facit hoc ipsum. ergo siqui dicit: hodie dico, qui adhuc uadit ad dicendum, iam uidetur soloecismum facere. de illa re dico, de significatione ipsorum temporum, quem ad modum utamur ipsis temporibus. definitiones ipsas tene, et tunc intellegis, quem ad modum uti debeas. praesens est
Abbreviated transcription (Latin):
illud pr&eritũ soluit᷑ intria :
in in ꝑfectũ. inꝑfectũ &plus quã¬
perfectum. Ergo quinq: er̃ tempora
inuent᷑ p̃sens p̃teritum in ꝑfectũ p̃teritũ
ꝑfectum p̃teritũplus quõ ꝑfectũ & futu¬
rũ: Debemus diligentiratioñ istaten¬
pora colligere & sic&iam ut ipsis dempo¬
ribus qm̃ gracuia uitia sic faciunt multi¬
pleriq: homines utunt᷑ ꝑ fecto ꝓplusquã¬
ꝑfecto . aut p̃terito ꝓfuturo aut p̃senti
ꝓplus quã ꝑfecto. In terimscire debes
ipsas difinitiones puta p̃sens ẽ qđ agit᷑
qđ inre ẽpenitus qđ tunc ẽ cũ fithocẽ
p̃sens ut sidicas lego Nemopotest di¬
cere : nisi quiadhucagit hoc officium
& doc& sededisse nec complesse hoc ÷
in ꝑfectũ ubiomis simꝰ aliquid n& comple¬
uimꝰ. Perfectũ ẽ ubi conpleuimꝰ paulo
ante ubi iuxta ipsam ꝑfectionẽ ẽ. idẽ
legi acsidicasmodo de suilam tam̃re
ꝑ actã Plus quã ꝑfectũ Iamire solim¬

Expanded text:
illud praeteritum soluitur in tria, illud praeteritum soluitur in tria, in inperfectum, in perfectum et plusquamperfectum. ergo quinque erunt tempora: inuenitur praesens, praeteritum inperfectum, praeteritum perfectum et plusquamperfectum et futurum. debemus diligenti ratione ista tempora colligere et sic etiam uti ipsis temporibus, quoniam grauia uitia sic faciunt plerique: multi homines utuntur perfecto pro plusquamperfecto, aut praeterito pro futuro, aut praesenti pro plusquamperfecto. interim scire debes ipsas definitiones. puta praesens est quod agitur, quod in re est penitus, quod tunc est, cum fit: hoc est praesens, si dicas lego; nemo tibi potest dicere lego, nisi qui adhuc agit hoc officium. docet se desisse nec conplesse: hoc est inperfectum, ubi omisimus aliquid nec conpleuimus. perfectum est, ubi conpleuimus paulo ante, ubi iusta ipsa perfectio est, id est legi, ac si dicas: modo desii, iam tamen re peracta. plusquamperfectum est iam res olim
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Aitdonatus non potest genus
ẽ figure . & reuera quandoporr̃
dicere de quingentis hominib lege¬
re : quantũ ad gr&ã rationẽ per¬
tin&. non potest hoc dicere de
duob: aũ potest dicere. Legere
aũ qñ dico & de duob potes dice¬
re & demultis: Et quid ÷ legere
nihil aliud nisi qđ & leger̃ quia
hoc significat legere qđ legerunt
Quaro maluer malores nr̃i duplicẽ
regulã clarem&rorũ causa: Vis
Faciouersum ꝑ illamsillabã stat.
& ꝑillã nonstat. Legerȩ auden¬
tis gererudentes stat Leger̃
rudentes nonstat uersus: ergo
qm̃ sunt aliqualoca ubi exigat᷑ bre¬
ussullaba aliqua ubilonga. Ideo
duplicẽ regulam fecer̃ : tam̃ qua¬
ntum ad sensumꝑtiu& hoc signi¬
ficat leger̃ qđ legere :
Iccedunt figurae simplex & con¬
posita : simplex ẽ utlego con¬
posita ut ueclego De re¬
cceclunt &iã dempora Tem¬
pora sunt natur alit̃ tria p̃¬
scns pr&eritum & futurũ. Sed

Expanded text:
tem. ait Donatus: non potest, genus tem. ait Donatus: non potest, genus est figurae. et re uera, quando possunt dicere de quingentis hominibus legere. quantum ad Graecam rationem pertinet, non potes hoc dicere, de duobus autem potes dicere. legere autem quando dico, et de duobus potes dicere et de multis. et quid est legere? nihil aliud, nisi quod et legerunt, quia hoc significat legere quod legerunt. quare maluerunt maiores nostri duplicem regulam dare? metrorum causa. uis facio uersum, per illam syllabam stat, et per illam non stat. puta legere rudentes: legere rudentes stat; legerunt rudentes, non stat uersus. ergo quoniam sunt aliqua, ubi exigatur breuis syllaba, aliqua, ubi longa, ideo duplicem regulam fecerunt. tamen quantum ad sensum pertinet, hoc significat legerunt quod legere. accidunt figurae, simplex et conposita: simplex est, ut lego, conposita, ut neglego. accidunt etiam tempora. tempora sunt naturaliter tria, praesens praeteritum et futurum. sed
Abbreviated transcription (Latin):
& reuerr hanc ractionẽ &iã cicerose¬
cutus ẽ Naminfinebi soniane inultimo
dix itomnib: adulantẽ: Ergo ad ulor
mur eẽ aliqua uerba simplicia : quae
possunt fieri composita. Esse aliqua sim¬
plicia quat nonpos r̃fieri conposita: es¬
sealiqua conposita qua e non pors̃fieri sim¬
plicia : eẽ aliqua simplicia quae nomperr̃¬
fieri composita. Quattuor ress̃. est sim¬
plex qđ potesteẽ conpositũ. puta pono
Repono. est simpl& qđ nom potest eẽ con¬
positũ. aio. peaionemodicit. Queso Re¬
que sone modicit: Itẽ e contrario ẽ con¬
positum qđ potest fierisimplȩ ut hoe
ipsud quo ddixi repono. est conpositũ
qđ nom potẽ feri simplex ut conpleo
uerbo dualem illum numerũ grecũ
Cr&ciquando de unoloquunt᷑ itadic̃t̃
unus homolegit: quando de multis
Itadicunt multi homines legunt : quan¬
dodeduob neclegit dicunt ueg lege¬
runt Sed legerequerit᷑ utrũ hic
numerus posseadmitti ad latinita¬

Expanded text:
et re uera hanc rationem etiam Cicero seet re uera hanc rationem etiam Cicero secutus est: nam in fine Pisonianae in ultimo dixit omnibus adulantem. ergo adulor mus esse aliqua uerba simplicia quae possunt fieri conposita, esse aliqua simplicia quae non possunt fieri conposita, esse aliqua conposita quae non possunt fieri simplicia, efieri simplicia. quattuor sunt res: est simplex quod potest esse conpositum, ut puta pono repono; est simplex quod non potest esse conpositum, aio, reaio nemo dicit; quaeso, requaeso nemo dicit. item e contrario est conpositum quod potest fieri simplex, ut hoc ipsum quod dixi, repono; est conpositum quod non potest fieri simplex, ut conpleo, etiam dualem illum numerum Graecum. Graeci, quando de uno loquuntur, ita dicunt, unus homo legit; quando de multis, ita dicunt, multi homines legunt; quando de duobus, nec legit dicunt nec legunt, sed legêre. quaeritur utrum hic numerus possit admitti ad Latinita
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ sunt aliqua quȩ naturclia ratioños¬
tendunt ipsa in discr&ionẽ: eccepu
& labor ego deb alneo quid possumꝰ dicere
b alneum lauat hob enedicimꝰ balienũ la¬
uat᷑ quema dmodũ possumꝰ dicere Nã
labatbalienũ nos pũ quid a nob̵ balineum la¬
uat᷑ homo ł lauat᷑. Ergo qm̃in quib dẽ
inuenimꝰ naturelem discr&ionẽ : id¬
circodebemseruarerationẽ & haec
dicere tam̃ ꝓ arbitriotuo quẽ ad modi
uolueris potes dicere : andeo & ton¬
deor labo & labor fabrico & fabricor
muneroillum & mumeror illũ partio &
pastioꝵ ꝓuintias int̃sepastuerant & ce
peutibeleẽ, Et sotius partitar inomnis
eicedeponens ẽ. & ad sentio & adsenti¬
or adulo media sellaba ꝓlucit᷑. Plano
inisto uerbo plinius s&undus decditunã
rationẽ. quid estadulo & quida dulor
Dic̃ discr &io ꝑ casus. Quandouis quasi ac¬
tiua significationẽ introducere : dactiuũ
sac adulor ill & aduloillũ & adulor ili

Expanded text:
quoniam sunt aliqua quae naturali ratione osquoniam sunt aliqua quae naturali ratione ostendunt ipsam discretionem. ecce puet lauor ego. de balineo quid possum dicere? balineum lauat. hoc bene dicimus. balineum lauatur quem ad modum possumus dicere? nam lauat baliuatur? homo enim lauatur. ergo quoniam in quibusdam inuenimus naturalem discretionem, idcirco debemus seruata ratione haec dicere. tamen pro arbitrio tuo, quem ad modum uolueris, dicere potes tondeo et tondeor, lauo et lauor, fabrico et fabricor, munero illum et muneror illum, partio et partior, «prouincias inter se partiuerant», ecce neutrale est; «et socios partitur in omnes», ecce deponens est: et adsentio et adsentior. adûlo media syllaba producitur. plane in isto uerbo Plinius Secundus dedit unam rationem. quid est adûlo et quid est adûlor? dicit discretionem per casus. quando uis quasi actiuam significationem intfac, adulor illi: et adulo illum et adulor illi.
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑuintiae : & adulo & adulor
õpsono & opsonor opsonat. putat
iterũ in ipso terrentio ergo uides
ista uerba qđ non habent quendã
u&es sitatẽ idest in arbitriotuo est
utrũ uellis dicere punio illum & ponior
illũ hocquidemuerũ ẽ qm̃italectũ ẽ
pasco illum & pascorillũ & pasco illas:
eruas & pascor illas eruas non pascor-
quẽ admodũ dicimꝰ ab illo pascor & ego
illum pasco sed pascor illare: Pascunt᷑
arbusta passim idẽ cõmedunt : Ergo
multar̃ ista uerba quae in arbitrio nr̃o
posita s̃ : ⁊am̃ melius feceris sih ancipsã
licentiã seruata rctioñ discrimin aueris
Eciredebesquidem quialic& tibidi¬
cere & pasco & pascor: Tam̃ melius ẽ
quando alt̃ tepascit dicas pascor
Quando tualterũ : dicas pasco illum non
qm̃ illud nonlic & tibi dicere sed &li¬
c&te iure dicit᷑ tam̃ melius ẽ sisic discri¬
mines Labo & ego lauo & egolabor
quare dixitibi melius ẽ ut sic dis crimines

Expanded text:
: et adulo et adulor, obsono et obsonor, «obsonat, potat, iterum in ipso Terentio. ergo uides ista uerba quod non habent quandam necessitatem, id est in arbitrio tuo est, utrum uelis dicere punio illum aut punior illum. hoc quidem uerum est, quoniam ita lectum est. pasco illum et pascor illum, et pasco illas herbas et pascor illas herbas; non pascor quem ad modum modo dicimus: ab illo pascor et ego illum pasco, sed pascor illam rem, «pascuntur et arbusta passim», id est comedunt. ergo multa sunt ista uerba, quae in arbitrio nostro posita sunt. tamen melius feceris, si hanc ipsam licentiam seruata ratione discriminaueris. scire debes quidem quia licet tibi dicere et pasco et pascor. tamen melius est ut, quando te alter pascit, dicas pascor, quando tu alterum, dicas pasco illum; non quoniam illud non licet tibi dicere, sed et licet et iure dicitur, tamen melius emines {lauo, et ego lauo et ego lauor}. quare dixi tibi melius est ut sic discrimines?