comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia suppeditat nobis. Ubi et eĩ¬
uox hoc forensi screpitu reficia¬
tur et aures cõuicio defesse cõqͥ¬
escant. An tu exiscimas. aut sup¬
petere nobis posse qd̾ cotidie di¬
camus in tanta uarietate rerũ.
nisi animos nr̃os doct̾na excola¬
mus. Aut ferre aiõs tancã posse
contencione: insi cos doct̾ͥna ca¬
dem relaxemus. Ego uero fate¬
or me hiis studiis esse deditũ. ce

Expanded text:
a suppeditat nobis ubi et animus ex hoc forensi strepitu reficiatur et aures convicio defessae conquiescant. an tu existimas aut suppetere nobis posse quod cotidie dicamus in tanta varietate rerum, nisi animos nostros doctrina excolamus, aut ferre animos tantam posse contentionem, nisi eos doctrina eadem relaxemus? ego vero fateor
Abbreviated transcription (Latin):
qui factus erit ꝯdempnari. nch
iam est qd̾ a populo supplicet᷑.
nichil qd̾ direpcio. nichil qd̾¬
ciacio suffragiorũ expectet᷑. Si¬
mul ut qui snt ꝓtelli uideo qͥd
dicam. Hic familia consulariẽ
ille p̾toria: reliquos uideo esse
ex equestri loco. sũt omẽs siue
macula. sunt eque bom iuri.
atq integri. S seruari ncc̃e
est gradũ. Cedat consulari ge
p̃torio equester locus. sublata
sunt icudia extincte suffraga¬
ciones. nulle dtenciones nulla
libertas. ppͥ in mandandis ma¬
gistratibꝰ. nuilla expectacio
suffragiorũ. nchil ut plerũq
euenit p̃ter opimonẽ accidet
nulla erit post hac uarietas
comiciorũ. Sin hoc ꝑ sepe ac¬
cidit ut et factos aliquos et nõ
factos esse mirem᷑ si campus
atoz ille unde comiciorũ ut ma¬
re ꝓfundũ et in mẽ sũ sic eferue¬
scũt quodam quasi estu ut ad alios

Expanded text:
qui factus erit condemnari, nihil qui factus erit condemnari, nihil iam est quod populo supplicetur, nihil quod diribitio, nihil qffragiorum exspectetur. simul ut qui sint professi videro, dicam: hic familia consulari est, ille praetoria; reliquos video esse ex equestri loco; sunt omnes sine macula, sunt omnes aeque boni viri atque integri, sed servari necesse est gradus; cedat consulari genpraetorio nomine equester locus. sublata sunt studia, exstinctae suffragationes, nullae contentiones, nulla libertas populi in mandandis magistratibus, nulla exspectatio suffragiorum; nihil, ut plerumque evenit, praeter opinionem accidet, nulla erit posthac varietas comitiorum. sin hoc persaepe accidit ut et factos aliquos et non factos esse miremur, si campus atque illae undae comitiorum, ut mare profundum et immensum, sic effervescunt quodam quasi aestu ut ad al
Abbreviated transcription (Latin):
silii. s gñ mauliũ nõ solũ igno¬
bilem uerũ sine u̾tute sine in¬
gemo uita eciam contempta ac
sordida desiderarũt te inquit o¬
culi mei cũ tu esses cirenis: me
eñ qm locios tua frui u̾tute ma¬
intererat eo plus aberat a me
de u̾tute tua dubitaui. si nolle. de
uolũtate. Sin qd̾ magis intelligo
temporib te aliis reseruasti tͣgo
uaras. Pete gͣ eũ magr̃atũ in qͦ
michi magne utilitaci esse possis
ediles quicũq erũt. Idem miehi
nus interest id te magis forte de¬
lectat. Reddam tibi iscam edilita¬
tem eciã negligenter petenti. S
amplissimos honores ut pro
dignitate tua consequare. con¬
discas censeo iͥ paulo ante di¬
ligencius supplicare hec popu¬
li oracio est:Mea uero laterẽ¬
sis hec quare uictus sis nõ deb̾e
iudicem quere modo ne largicio¬
ne sis uictus. Nam si quociẽscũ¬
q p̃teritus erit is qui nõ debue¬
rit p̃t̾iri tociens oportebit eum

Expanded text:
sili—sed Cn. Mallium, non solum ignosili—sed Cn. Mallium, non solum ignobilem verum sine virtute, sine ingenio, vita etiam contempta ac sordida. desiderarunt te, inquit, oculi mei, cum tu esses Cyrenis; me enim quam socios tua frui virtute maintererat, eo plus aberat a me,de virtute tua dubitavi, si nolle, de voluntate; sin, quod magis intellego, temporibus te aliis reservasti, ego varas. pete igitur eum magistratum in quo mihi magnae utilitati esse possis; aediles quicumque erunt, idem mihi nus interest, id te magis forte delectat, reddam tibi istam aedilitatem etiam neglegenter petenti, sed amplissimos honores ut pro dignitate tua consequare, condiscas censeo mihi paulo diligentius supplicare. haec populi oratio est, mea vero, Laterensis, haec: qua re victus sis non debere iudicem quaerere, modo ne largitione sis victus. nam si, quotienscumque praeteritus erit is qui non debuerit praeteriri, totiens oportebit eum
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ domini atos uctoris
populi iactennur. ac fluctib
ferre modice populi uolũtates.
allicere alienas. retin̾e partas
placare turbatas. Honores si
magm non putemꝰ nõ seruire
populo. Sin eos ex pectamus
nõ defatigari supplicando..
Uemo iam ad ipĩus populi
ꝑtes ut illius contra te orõne po¬
cusqͣ mea disputẽ qui si tecum
congrediat᷑. et si una loqui uoce
possit Hec dicat. Ego tibi late¬
rensis planciũ nõ a me posui.
s cum essetis eque bom uiri me¬
um beneficiũ pocius ad eũ detu¬
l qui a me ꝯtenderat qm ad eũ
qui michi nõ muns sub misse
supplicarat respondebis credo
te splendore et uetustate fann¬
lie fretũ nõ ualde ambiendum
putasse. At uero te ille ad sua
insticuta suorũq maiorũ exͣ
reuocabit. Semꝑ se dicet roga¬
dorem in columẽ a calamitate iu¬
dicii retiie potuisset homini
nobilissimo. innocentissimo elo¬
quẽtissimo M. piloni p̾tulis¬
se p̃posuisse se N. catulo sũmo

Expanded text:
gentium domini atque victoris, gentium domini atque victoris, populi iactemur et fluctibus ferre modice populi voluntates, adlicere alienas, retinere partas, placare turbatas; honores si magni non putemus, non servire populo; sin eos expetamus, non defetigari supplicando. venio iam ad ipsius populi partis ut illius contra te oratione potius quam mea disputem. qui si tecum congrediatur et si una loqui voce possit, haec dicat: ego tibi, Laterensis, Plancium non anteposui sed, cum essetis aeque boni viri, meum beneficium ad eum potius detuli qui a me contenderat quam ad eum qui mihi non nimis submisse supplicarat. respondebis, credo, te splendore et vetustate familiae fretum non valde ambiendum putasse. at vero te ille ad sua instituta suorumque maiorum exempla revocabit; semper se dicet rogadorem incolumem a calamitate iudici retinere potuisset, homini nobilissimo, innocentissimo, eloquentissimo, M. Pisoni, praetulisse; praeposuisse se Q. Catulo, summa
Abbreviated transcription (Latin):
qz sapientes. ea que populus fe¬
cisset ferenda non semꝑ laudan¬
da dixerũt. Quare cum te edi¬
lem fieri oportuisse dicis popu¬
li culpam non cõpetitoris accu¬
sas. At fueris dignor qm plã¬
cuis de quo ita t̾ecũ dtendam
paulo post ut conseruem dig¬
tatem tuam. S ut fueris digͥ¬
or nõ cõpetitor a quo es uictus
s populus a quo es p̾tritus
inculpa est. In quo pͥmũ illd̾
debes putare comiciis p̾sertim
ediliciis scudiũ esse populi nõ
iudiciũ.eb laudica illa nõ emi¬
deata esse suffragia eos qui suf¬
fragiũ ferant quid demq ipsi
debeant deliberare sepius qm
quid cuiq a re p. iudeatur de¬
beri. Sin autem maus est iu¬
diciũ. nõ tibi id rescindendum
est s ferendũ male iudicauit
populus: at uidicauit. nõ debu¬
it. at potuit. non fero ac multi
clarissimi et sapientissimi ciues
tulerũt: Est enĩ condicio libe¬
rorũ populorũ. p̾cipueq hu¬
ius principis populi et oũm

Expanded text:
erque sapientes ea quae populus feerque sapientes ea quae populus fecisset ferenda, non semper laudanda dixerunt. qua re, cum te aedilem fieri oportuisse dicis, populi culpam, non competitoris accusas. ut fueris dignior quam Plancius—de quo ipso tecum ita contendam paulo post ut conservem dignitatem tuam—sed ut fueris dignior, non competitor a quo es victus, sed populus a quo es praeteritus, in culpa est. in quo illud primum debes putare, comitiis, praesertim aediliciis, studium esse populi, non iudicium; eblandita illa, non enucleata esse suffragia; eos qui suffragium ferant, quid cuique ipsi debeant considerare saepius quam quid cuique a re publica debeatur. sin autem mavis esse iudicium, non tibi id rescindendum est sed ferendum. male iudicavit populus. at iudicavit. non debuit. at potuit. non fero. at multi clarissimi et sapientissimi cives tulerunt. est enim haec condicio liberorum populorum praecipueque huius principis populi et omnium
Abbreviated transcription (Latin):
spare iudeor tantũ ab futuram
esse oracionem meam a mimnia
suspicione offensionis tue te ut
pocius obiurgare qd̾ iniquũ in
discrimĩe adducas dignitatẽ tua
quã ut ego eam ulla ꝯtumelia co¬
ner attingere. Tu continẽciam.
Tu industriam. Tu animũ in rẽ
fidem. Tu labores tuos: ꝙ edil
non sis factus fractos esse et ab¬
iectos et repudiatos putas. Uide
tandem laterensis quantũ a
te dissenciam. Si medius fiduis
x. soli essent in ciuitate uiri bo¬
ii. sapientes. iusti. graues. qui
te indignũ edilitate iudicauis¬
sent. grauius de te iudicatũ pu¬
tarem qͣm est hoc qd̾ tu metu¬
is ne a popoulo iudicatũ esse
tur plerũq gracia cedit. p̃cb
facit eos a quib est maxime
ambitus. Demiq si iudicat non
aliquo aut sapia ducit᷑ ad iu¬
dicandũ. S impetu nõ nĩqͣ ⁊
quadam eciam temeritate. Nõ
est enĩ ꝯsiliũ in uulgo. nõ racio.
nõ discrimẽ. nõ diligencia. Sẽꝑ¬

Expanded text:
sperare videor tantum afuturam sperare videor tantum afuturam esse orationem meam a minima suspicione offensionis tuae, te ut potius obiurgem, quod iniquum in discrimen adducas dignitatem tuam, quam ut eam ego ulla contumelia coner attingere. tu continentiam, tu industriam, tu animum in rem fidem, tu labores tuos, quod aedilis non sis factus, fractos esse et abiectos et repudiatos putas? vide tandem, Laterensis, quantum ego a te dissentiam. si me dius fidius decem soli essent in civitate viri boni, sapientes, iusti, graves, qui te indignum aedilitate iudicavissent, gravius de te iudicatum putarem quam est hoc quod tu metuis ne a populo iudicatum esse tur plerumque gratia, cedit precibus, facit eos a quibus est maxime ambitus, denique, etiam si iudicat, non dilectu aliquo aut sapientia ducitur ad iudicandum, sed impetu non numquam et quadam etiam temeritate. non est enim consilium in volgo, non ratio, non discrimen, non diligentia, semp
Abbreviated transcription (Latin):
miciis diligençia et gr̃a peritor
honos paritur. nõ hiis ornamẽ¬
tis que esse in te iudemꝰ. ¶ lam
qd̾ ad populũ ꝑtinet semper
dignitatis imquus idex est. qͥ
Aut inuidet. aut fauet. Qua qͣm
nichil potes in te laterensis cõ¬
stituere qd̃ sit ꝓpriũ laudil tue
quin id tibi sit cõmune cũ plana¬
o. S hoc totũ agetur alio loco.
Nũc tantũ disputo de iure po¬
puli qui et potest et solet non
nĩqͣ dignos p̃terire. nec si a
populo p̃teritus est quẽ non
oportuit. a iudicibus ꝯdempnã¬
dus est qui p̃teritus nõ est. Nã
si ita esset qd̾ prẽs apud maiores
nrõs tenere non potuerũt ut
rep̾hensores essent comiciorũ
io haberent Iud. uł qd̾ multo
magistratũ nõ gerebat is qui
cep̾at si patres auctores non
erant facti nũc postulantut
a uobis ut eius exilio qui cre¬
atus sit. iudiciũ populi R rep̃¬
hendatis. Itaq qmqͣ qua nolui
ianua sim ingressus in causam

Expanded text:
mitiis diligentia et gratia petitorum mitiis diligentia et gratia petitorum honos paritur, non eis ornamentis quae esse in te videmus. nam quod ad populum pertinet, semper dignitatis iniquus iudex est qui aut invidet aut favet. quamquam nihil potes in te, Laterensis, constituere quod sit proprium laudis tuae quin id tibi sit commune cum Plancio. sed hoc totum agetur alio loco; nunc tantum disputo de iure populi, qui et potest et solet non numquam dignos praeterire; nec, si a populo praeteritus est quem non oportuit, a iudicibus condemnandus est qui praeteritus non est. nam, si ita esset, quod patres apud maiores nostros tenere non potuerunt, ut reprehensores essent comitiorum, id haberent iudices, quod multo magistratum non gerebat is qui ceperat, si patres auctores non erant facti; nunc postulatur a vobis ut eius exitio qui creatus sit iudicium populi Romani reprendatis. itaque iam quoniam qua nolui ianua sum ingressus in causam,
Abbreviated transcription (Latin):
se u̾tute qua laude plancius. qua
dignitate suꝑarit. Ita si cedo illiꝰ
ornamẽtis que multa et magna
sunt non solũ huiꝰ dignitatis ia¬
ctura facienda est. s ecia largicio¬
nis recipienda suspicio est. Sin
hũc illi ante pono ꝯtumeliosa ha¬
benda est oracio. et dicendũ est
id qd̾ ille me flagitat laterensem
a plancio dignitate esse suꝑatũ.
ita aut amncillum hoĩs existima¬
cio offendenda est. si illam accusa¬
cionis condicionẽ sequar aut opti¬
me de me meriti salus deferẽda¬
est. S ego laterensis cetũ me et
p̃cipitem ferri confitear in cau¬
sa. si te aut a plancio. Aut ab ullo
dignitate potuisse suꝑari dixero.
Itaq dilcedam ab ea contencioẽ
ad quã tu me uocas. et uema
ad illam ad quã me cã ip̃a de¬
fortasse non nũqͣ est. Utinã uero
semꝑ esset. S ut ꝑ raro. et si qnͣ¬
do est in hiis magistratibꝰ est
mandandis. quibꝰ salutẽ suam
ꝯmicti putat. hiis leuioribꝰ cõ¬

Expanded text:
se virtute, qua laude Plancius, qua se virtute, qua laude Plancius, qua dignitate superarit. ita, si cedo illius ornamentis, quae multa et magna sunt, non solum huius dignitatis iactura facienda est sed etiam largitionis recipienda suspicio est; sin hunc illi antepono, contumeliosa habenda est oratio, et dicendum est id quod ille me flagitat, Laterensem a Plancio dignitate esse superatum. ita aut amicissimi hominis existimatio offendenda est, si illam accusationis condicionem sequar, aut optime de me meriti salus deserenda. sed ego, Laterensis, caecum me et praecipitem ferri confitear in causa, si te aut a Plancio aut ab ullo dignitate potuisse superari dixero. itaque discedam ab ea contentione ad quam tu me vocas et veniam ad illam ad quam me causa ipsa defortasse non numquam est; utinam vero semper esset! sed est perraro et, si quando est, in eis magistratibus est mandandis quibus salutem suam committi putat; his levioribus co
Abbreviated transcription (Latin):
plancii erga me minora esse di¬
cerent qͣm a me ip̃o p̃dicarent᷑.
aut si essent sũma negarent ca
tñ. Ita magni ut ego putarem
ponderis. Apud uos esse debere
Hec michi sunt tractanda Iud̾.
et modice nequid iple offendã
cetũ. demq cũ respondero cri¬
minibꝰ ne nõ tam in nocenaa
tur. S michi in causa facili ac¬
q explicata ꝑdifficilis Iud̾. et
lubrica defensionis racio ꝓpom¬
tur. nam si tantũmodo michi ne¬
cesse esset ꝯtra laterensem dic̾e.
tamẽ id ipm̃n esset in tanto usu
amicicie. que michi cũ illo iam
du est ut idem a mici semp ue¬
lint. Neq est ullũ cercius amni
cicie uinculũ qͣm conlensus et so¬
cietas consiliorũ et uolũtatum.
Hichi autem non id est in hac
re molestissimũ dtra illũ dicere.
s multo illud magis qd̾ in ea cã
contradicendũ elt in qua q̃da
hoĩum ip̃orũ iuidet᷑ facienda esse
contencio. Querit enĩ laterensis
acq hoc uno maxime urget qͣ

Expanded text:
Planci erga me minora esse diPlanci erga me minora esse dicerent quam a me ipso praedicarentur, aut, si essent summa, negarent ea tamen ita magni ut ego putarem ponderis apud vos esse debere, haec mihi sunt tractanda, iudices, et modice, ne quid ipse offendam, et tum denique cum respondero criminibus, ne non tam innocentia tur. sed mihi in causa facili atque explicata perdifficilis, iudices, et lubrica defensionis ratio proponitur. nam, si tantum modo mihi necesse esset contra Laterensem dicere, tamen id ipsum esset in tanto usu amicitiae quae mihi cum illo iam diu est, ut idem amici semper velint, neque est ullum amicitiae certius vinculum quam consensus et societas consiliorum et voluntatum. mihi autem non id est in hac re molestissimum, contra illum dicere, sed multo illud magis quod in ea causa contra dicendum est in qua quaedam hominum ipsorum videtur facienda esse contentio. quaerit enim Laterensis atque hoc uno maxime urget qua
Abbreviated transcription (Latin):
cio custodia mee salutis apud eos
diosissimũ et diligentissimũ sa¬
lutis mee. reũ sibi hũc potissi¬
mũ delegisse. qͣm metuendũ. ne
uob̾ id ille magna racione fecisse
cui suis erga me meritis impu¬
nitatem conlecuturũ putẽ insi
eius integerrima uitam. mo¬
destissimos mores. sũmã fidẽ. cõ¬
tinẽcia. pietatem. ĩnocenciam
ostendero. nichil depena recusabo.
Smn oĩa p̃scitero que sunt a bonis
sericordia me dep̾cance tribuatis.
E quidem ad reliquos labores quos
in hac causa maiores suscipio qͣm
in ceteris eciam hanc molestia
assumo ꝙ michi non solũ ꝓ gñ.
plancio dicendũ est. cuiꝰ ego sa¬
lutem non lecus ac meam tueri
debeo. s eciam pro me ipso de qͦ
accusatores pła pene q̃zͣ de re
reoq dixerũt. qmͣq Iud̾. si quid
est in me iplo ita reprehensum ut
circo cum me mimum gracum
illi esse dicant id michi crimino¬
sum esse possit. Que uero ita st̃
agitata ab illis ut aut m̾ta. gñ.

Expanded text:
cio custodia meae salutis apud eos cio custodia meae salutis apud eos diosissimum et dignitatis et salutis meae, reum sibi hunc potissimum delegisse quam metuendum ne vobis id ille magna ratione fecisse  Plancium suis erga me meritis impunitatem consecutum putem. Nisi eius integerrimam vitam, modestissimos mores, summam fidem, continentiam, pietatem, innocentiam ostendero, nihil de poena recusabo; sin omnia praestitero quae sunt a bonis sericordiam me deprecante tribuatis. equidem ad reliquos labores, quos in hac causa maiores suscipio quam in ceteris, etiam hanc molestiam adsumo, quod mihi non solum pro Cn. Plancio dicendum est, cuius ego salutem non secus ac meam tueri debeo, sed etiam pro me ipso, de quo accusatores plura paene quam de re reoque dixerunt. quamquam, iudices, si quid est in me ipso ita reprehensum ut circo, cum me nimium gratum illi esse dicant, id mihi criminosum esse possit. quae vero ita sunt agitata ab illis ut aut merita Cn.
Abbreviated transcription (Latin):
Un propter egregia et
singularem gñ. p̾lancii.
Iud̾ in mea saluite custo¬
dienda fidem. tam multos et bo¬
nos uiros eius honori uderem
esse fautores. capiebam aĩo nõ
mediocrem noluptatem. ꝙ cu
uis officiũ michi saluti fuisset
ei meorũ temporũ memoria suf¬
fragari uidebam. Cũ autem au¬
direm meos ꝑtim immicos. ꝑtĩ
inuidos. Huic acculacioni esse
fautores. eandemq rem adu̾sari¬
am esse in uidicio gñ. plancio.
que in peticione fuisset adiutͥx
dolebam. Iud̾. et a cerbe fereba
si Huiꝰ salus ob eam ipãm cãm
esset infestior ꝙ is meam salutẽ
atos uitam sua beniuolencia. p̾¬
sidio. custodiaq texisset: Nũc au¬
tem ut̃ iud̃ conspectul et cõsensus
iste reficit et recreat mentem me¬
am. cũ intueor et ꝯtemplor unũ
quẽq urm̃. Uideo em̃ hoc in nu¬
mero neminẽ cui mea salus nõ
cara fuerit. cuiꝰ non extet in me
suũ mitũ eui nõ sim obscrictus
memoria beneficii sempiterna.
Itaq non extimesco. ne gñ. plã¬

Expanded text:
um propter egregiam et singularem Cn. Planci, iudices, in mea salute custodienda fidem tam multos et bonos viros eius honori viderem esse fautores, capiebam animo non mediocrem voluptatem quod, cuius officium mihi saluti fuisset, ei meorum temporum memoriam suffragari videbam. cum autem audirem meos partim inimicos, partim invidos huic accusationi esse fautores, eandemque rem adversariam esse in iudicio Cn. Plancio quae in petitione fuisset adiutrix, dolebam, iudices, et acerbe ferebam, si huius salus ob eam ipsam causam esset infestior quod is meam salutem atque vitam sua benivolentia praesidio custodiaque texisset. nunc autem vester, iudices, conspectus et consessus iste reficit et recreat mentem meam, cum intueor et contemplor unum quemque vestrum. video enim hoc in numero neminem cui mea salus non cara fuerit, cuius non exstet in me summum meritum, cui non sim obstrictus memoria benefici sempiterna. itaque non extimesco ne Cn. Plan
Abbreviated transcription (Latin):
cullo apud ex̾citũ fuisse suꝑio¬
ribus cũ eodem questore fuisse
in asia pͥmis Iulio et crasso nullã
populi ꝑtem esse censam. s qm
census non ciuitatis cõfirmat
ac tm̃ modo indicat eũ qui sit cẽ¬
sus ita se iam tũ gessisse ꝓ cuie
hiis temporib que tu crimina¬
ris. Ne ipĩus quidẽ iudicio ĩ ci¬
uium romanorũ iure esse u̾sa

Expanded text:
exercitum fuisse, superioribus cum eodem quaestore fuisse in Asia, primis Iulio et Crasso nullam populi partem esse censam. sed, quoniam census non ius civitatis confirmat ac tantum modo indicat eum qui sit census ita se iam tum gessisse, pro cive, eis temporibus is quem tu criminaris ne ipsius quidem iudicio in civium Romanoru
Abbreviated transcription (Latin):
in mẽtem et cũ ille infeste. ad funelte
faces pmusumq tocius urbis incẽ¬
diũ. cũ tela cũ cedes. cũ cuiũ cruor
cum ciuis patrie uersari ance ocu¬
los atq animũ memoria refricare
ceꝑat. tũ denq ei resistebam neq
solum illi hosti ac parricide. s hiis
eciam ꝓpinquis illius marcellis
prĩ et filio. quorũ alter apud me
pentis grauitatem alter filii suaui¬
catem obtinebat. neq me arbit᷑¬
bar sme sũmo scelere posse. qd̾ ma¬
leficiũ in aliis uindicassem. idem
in illorũ socio cũ scirem defendere.
atq idem ego neq p. syllam sup¬
plicem ferre neq cosdem marcel¬
enim est causa adu̾sata nature nec
homo nec res mĩe mee repugna

Expanded text:
cum illae infestae ac funestae faces universumque totius urbis incendium, cum tela, cum caedes, cum civium cruor, cum cinis patriae versari ante oculos atque animum memoria refricare coeperat, tum denique ei resistebam, neque solum illi hosti ac parricidae sed his etiam propinquis illius, Marcellis, patri et filio, quorum alter apud me parentis gravitatem, alter fili suavitatem obtinebat; neque me arbitrabar sine summo scelere posse, quod maleficium in aliis vindicassem, idem in illorum socio, cum scirem, defendere. atque idem ego neque P. Sullam supplicem ferre, neque eosdem Marcelenim est causa adversata naturae, nec homo nec res misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
cioq suꝑaret. Erat ytalia tũc plena
grecarũ arciũ ac disciplinarũ scudi¬
aq hec et in lacio uehemẽcius tũ
colebantur qͣ nũc iisdem in oppi¬
dis et hic rome propter tnͣquillita
tem ppłi R. non negligebant᷑. Ica¬
q hũc et tarentim et regini et ne¬
apolitam ciuitate ceteriłq p̃miis
donarũt. et omẽs qui aliquid de in¬
geniis poterant iudicare cognicio¬
ne atq hospicio dignũ exiltimarũt.
hac tanta celebritate fame. cũ ẽẽt
iam absentib notus Romã uenit.
Mario consule et catulo. Mactus
est pͥmũ consules eos. quorũ alter
res ad scribendũ maximas. Alter
cum res gestas. tum ecia studiũ
atq aures adhibere posset. Statĩ
luculli cũ p̃textatus ecia tũ archi¬
as esset. eum in domũ suã receꝑũt
S eciam hoc non solum ingenii ac
litterarũ uerũ eciam nature atq¬

Expanded text:
erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. itaque hunc et Tarentini et Locrenses et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare cognitione atque hospitio dignum existimarunt. hac tanta celebritate famae cum esset iam absentibus notus, Romam venit Mario consule et Catulo. nactus est primum consules eos quorum alter res ad scribendum maximas, alter cum res gestas tum etiam studium atque auris adhibere posset. statim Luculli, cum praetextatus etiam tum Archias esset, eum domum suam receperunt. dedit etiam hoc non solum lumen ingeni ac litterarum verum etiam naturae atq
Abbreviated transcription (Latin):
phendendi. Cur enim potislimũ
balneas publicas constituerat.
in quibz non muenio que late¬
bra togatis Hõib esse posset
Nam si ellent in uestibulo bal¬
nearũ non laterent. Sin le in iu¬
timũ coicere uellent: nec satis
cõmode calceati et uestiti id fac̾e
possent: Et fortasse non recipet
nili forte mulier potens quadrã

Expanded text:
r enim potissimum balneas publicas constituerat? in quibus non invenio quae latebra togatis hominibus esse posset. nam si essent in vestibulo balnearum, non laterent; sin se in intimum conicere vellent, nec satis commode calceati et vestiti id facere possent et fortasse non reciperentur, nisi forte mulier potens
Abbreviated transcription (Latin):
detis. Que cum ita sint: quid ẽ
ꝙ de eius ciuitate dubitetis. p̃¬
sertim cũ aliis quoq in ciuitati¬
bus fuerit ascriptus. Et em̃ cũ
mediocribꝰ multis et aut nulla
aut humili aliqua arte p̃ditis
gratiuto ciuitatem in gracia ho¬
mines imꝑciebãt. Regmos credo
aut locrenses aut ne apolitanos

Expanded text:
detis. quae cum ita sint, quid est quod de eius civitate dubitetis, praesertim cum aliis quoque in civitatibus fuerit ascriptus? etenim cum mediocribus multis et aut nulla aut humili aliqua arte praeditis gratuito civitatem in Graecia homines impertiebant, Reginos credo aut Locrens
Abbreviated transcription (Latin):
contenderem de rep. cũ i defẽ¬
das qd̾ esse optimũ sencias. et
fortiũ uirorũ et magnorũ homi¬
nũ semꝑ putaui: neq huic ũ¬
qͣm labori. officio. mnuncri defui.
S contendio taidu sapiens
est: qͣmdiu aut ꝓficit aliqiuo.
aut si nõ ꝑfici nõ obest ciuntati
Uoluimꝰ queda. contendinnus.
expti sunꝰ. obtenta non sũt. do¬
lorem alii. nos luctũ merorẽq su¬
scepimꝰ. Cut ea que mutare nõ
possumꝰ cõuellere malumꝰ qͣ tu¬
eri. G. cesarem senatus. et ge¬
nere supplicacionũ amplissimo
ornauit: et mĩo dierũ nouẽ. Idẽ
in angustiis erarii uictorem ex¬
ercitum stipendio adfecit: Impa¬
tori decem legatos decreuit. Ie¬
ge semꝑma succedendũ non
censuit. Harũ ego sententiarũ
et princeps et auctor fui: neq
me dissensioni mee pͥstine pu¬
taui pocius ad sentiri. qͣm p̃sen¬
tib rei p. temporibꝰ et concordi¬
e cõuemre. Non idem aliis uide¬
tur. Dũe fortasse in sentencia

Expanded text:
contendere de re publica, cum id defencontendere de re publica, cum id defendas quod esse optimum sentias, et fortium virorum et magnorum hominum semper putavi, neque huic umquam labori officio muneri defui. sed contentio tam diu sapiens est quam diu aut proficit aliquid, aut, si non proficit, non obest civitati. voluimus quaedam, contendimus, experti sumus: obtenta non sunt. dolorem alii, nos luctum maeroremque suscepimus. cur ea quae mutare non possumus convellere malumus quam tueri? C. Caesarem senatus et genere supplicationum amplissimo ornavit et numero dierum novo: idem in angustiis aerari victorem exercitum stipendio adfecit, imperatori decem legatos decrevit, lege Sempronia succedendum non censuit. harum ego sententiarum et princeps et auctor fui, neque me dissensioni meae pristinae putavi potius adsentiri quam praesentibus rei publicae temporibus et concordiae convenire. non idem aliis videtur: sunt fortasse in sententia
Abbreviated transcription (Latin):
hoc meritũ Huic ut ex prin¬
cipio dixi iusta et debita gͣa¬
am refero. Operoq id̾. ut e¬
os qui principes fuerũt conser¬
uande salutis aut dignitatis me¬
e diligetis et caros habetis. sic
que ab hoc pro facultate huiꝰ
pro loco facta sũt et grata ẽẽ
uob̾ et ꝓbata. Non g̾ a suis
quos millos. Habet s a suoru
qui et multi et potentes sunt
urgetur mmimicis. Quosqͥdo
Hescerno die. Gn. pompeius
copiosa orõne et graui secum
si uellent contendere iubebat
ab hoc imꝑito certamine acq
iiulta contencione uocabat.
Et erat equa lex et uob̾ iudices
atq oĩbus qͥ nt̃i  familiaritatib
ĩplicant᷑ uehemẽter utilis ut
nrãs iimicicias ipĩ int̾ nos ge¬
temperemꝰ. Ac si mea auctas sa¬
tis apud illos in hac re põderis
hab̾e̾t. cũ me p̃sertĩ rerũ uarie¬
tate atq usu ip̃o iã ꝑdoctũ ui¬
derent. ecia ab illis eos maiori¬
bus discordiis auocarem. Io em̃

Expanded text:
hoc meritum huic et, ut a prinhoc meritum huic et, ut a principio dixi, iustam et debitam gratiam refero, speroque, iudices, ut eos qui principes fuerunt conservandae salutis aut dignitatis meae diligitis et caros habetis, sic, quae ab hoc pro facultate hominis, pro loco facta sunt, et grata esse vobis et probata. non igitur a suis, quos nullos habet, sed a suorum, qui et multi et potentes sunt, urgetur inimicis; quos quidem hesterno die Cn. Pompeius copiosa oratione et gravi secum, si vellent, contendere iubebat, ab hoc impari certamine atque iniusta contentione avocabat. et erit aequa lex et nobis, iudices, atque omnibus qui nostris familiaritatibus implicantur vehementer utilis, ut nostras inimicitias ipsi inter nos getemperemus. ac si mea auctoritas satis apud illos in hac re ponderis haberet, cum me praesertim rerum varietate atque usu ipso iam perdoctum viderent, etiam ab illis eos maioribus discordiis avocarem. etenim
Abbreviated transcription (Latin):
uident cornelio. nõ est difficilli¬
mũ mitigare. Nore hominũ
muident᷑. in cõuiuiis rodũt
in arculis id arco uellicant: nõ
illo nimico s hoc male dente
carpunt. Qui anna l. corneli
aut iminna sunt. aut inuident.
hii sũt Huic multo uehemen¬
cius ꝑtimescendi. Nam huic
quides ipĩ quis est umqͣ inũẽ¬
tus immicus. aut quis iure esse
potuit. Quẽ bonũ nõ coluit. cu¬
ius fortune dignitatiq nõ cõces¬
lit. Uerlatus in intima familia¬
ritate hoĩs potentissim. in ma¬
ximis nostris malis atq discor¬
diis. neminẽ umiqͣ alterius ra¬
cionis ac partis. nõ re. non u̾bo
non uultu denqz offendit. fuit
hoc siue meũ siue rei p. factũ:
ut in me unũ ominis illa nchi¬
nacio cõmuinũ temporũ in cũbe¬
ret. Non modo nõ exultauit in
ruinis urĩs nostrisq discordiis
cornelius: s omni officio. lacri¬
mis. oꝑa consolacione oĩs me
ab sente meos sub leuauit: quoꝵ
ego testimonio ac p̃ab munꝰ

Expanded text:
 non est difficillimum mitigare. more hominum invident, in conviviis rodunt, in circulis vellicant: non illo inimico, sed hoc malo dente carpunt. qui amicis L. Corneli aut inimici sunt aut invident, ii sunt huic multo vehementius pertimescendi. nam huic quidem ipsi quis est umquam inventus inimicus aut quis iure esse potuit? quem bonum non coluit, cuius fortunae dignitatique non concessit? versatus in intima familiaritate hominis potentissimi, in maximis nostris malis atque discordiis neminem umquam alterius rationis ac partis non re, non verbo, non vultu denique offendit. fuit hoc sive meum sive rei publicae fatum, ut in me unum omnis illa inclinatio communium temporum incumberet. non modo non exsultavit in ruinis nostris vestrisque sordibus Cornelius, sed omni officio,—lacrimis, opera, consolatione,—omnis me absente meos sublevavit. quorum ego testimonio ac precibus munus
Abbreviated transcription (Latin):
rendis condicionibꝰ eiuitatum
ato causis esse arbitrami᷑: Eos
profecto qui imꝑia ac bella ges¬
serũt. Etem̃ si q sceuola ille an¬
gur cum de uiri p̃diatorio consu¬
leretur homo iurisꝑitissimꝰ cõ¬
sultores suos nõnũqͣ ad furiũ et
cascellũ p̃diatores reiciebat: si
nos de aqua nr̃a tusculana .ĩ.
tugionem pociusq c. aquilium
consulebamꝰ. qd̾ assidiuis usus
umi rei deditus et ingemũ et artẽ
sepe uincit. Oiis dubitet defede¬
ribus et de toto iure pacis et iu¬
re oĩbus uris ꝑitissimis imꝑa¬
tores nr̃os aute ferre: Possumꝰ¬
ne igitur tibi probare auctorẽ
exempli atq facti illius qd̾ a
te reprendit᷑ c mariũ: Queris
anquẽ grauiorẽ constanciorem
p̾stanciorem u̾tute prudencia:
Religionis igitur equitate .n.

Expanded text:
rendis condicionibus civitatum rendis condicionibus civitatum atque causis esse arbitramur? eos profecto qui iam imperia ac bella gesserunt. etenim si Q. Scaevola ille augur, cum de iure praediatorio consuleretur, homo iuris peritissimus, consultores suos non numquam ad Furium et Cascellium praediatores reiciebat, si nos de aqua nostra Tusculana M. Tugionem potius quam C. Aquilium consulebamus, quod adsiduus usus uni rei deditus et ingenium et artem saepe vincit, quis dubitet de foederibus et de toto iure pacis et belli omnibus iuris peritissimis imperatores nostros anteferre? possumusne igitur tibi probare auctorem exempli atque facti illius quod a te reprenditur, C. Marium? quaeris aliquem graviorem, constantiorem, praestantiorem virtute, prudentia, religione? is igitur
Abbreviated transcription (Latin):
discipliaq delerit. sũmami
in eam ciuitatem hiuꝰ roga¬
tu studia et beneficia contu¬
lerit. Multa p̾tereo q̃ cotidie
labore hiuꝰ et scudio aut om̃o
Aut certe facilius consequãt.
Itaq et ad sũt pricipes. ad sũt¬
cuutates. et defendũt amore ut
officio ex nobilissimo cuu scĩssi¬
mũ hospitem. scudio ut diligẽ¬
tislimũ defenlorem cõmodoru
suorũ. Ac ne ipĩ gadicani arbi¬
trent᷑ qmqͣ nulło in cõmodo ad¬
ficiant᷑. si liceat horũ ciel u̾tu¬
tis caula in nrãm cuutatẽ uem¬
re. tamen hoc ipso inferuis esse
suũ foedus qm ceterorũ conso¬
labor et hos p̾sentis iuros op¬
timos. et illam fidelissimã at¬
q anncillima nobis ciuitate.
limul et uos non ignorantis
iudices admonebo. qd̾ de iure
Hoc iudiciũ conscitutũ sit: de
eo nũꝙͣr om̃no esse dubitatũ. Qͣs
gͥ prudentissimos interp̾tes fede¬
rum. quos ꝑitilsimos bellici iu¬
ris. quos diligentissimos in exqͥ¬

Expanded text:
disciplinaque delerit, summa disciplinaque delerit, summa in eam civitatem huius rogatu studia et beneficia contulerit. multa praetereo quae cotidie labore huius et studio aut omnino aut certe facilius consequantur. itaque et adsunt principes civitatis et defendunt amore ut officio ut ex nobilissimo civi sanctissimum hospitem, studio ut diligentissimum defensorem commodorum suorum. ac ne ipsi Gaditani arbitrentur, quamquam nullo incommodo adficiantur, si liceat eorum civis virtutis causa in nostram civitatem venire, tamen hoc ipso inferius esse suum foedus quam ceterorum, consolabor et hos praesentis, viros optimos, et illam fidelissimam atque amicissimam nobis civitatem, simul et vos non ignorantis, iudices, admonebo, quo de iure hoc iudicium constitutum sit, de eo numquam omnino esse dubitatum. quos igitur prudentissimos interpretes foederum, quos peritissimos bellici iuris, quos diligentissimos in exqui
Abbreviated transcription (Latin):
mutatũ esse fateretur. eciam ius
ciuitatis honorem dignissimũ u¬
dicaret. Potuit certius inter¬
ponere iudiciũ uolũtatis sue. qͣ
cũ eciam accusatorem Nuiꝰ mł¬
ta eciam poena multauit. Po¬
tuit magis de re iudicare. qͣ cũ
ad ur̃m indiciũ ciis amplissi¬
mos legauit testes Huiꝰ uiris
uite laudatores ꝑiculi dep̃cato¬
res: Et emm qui est tam demẽs
qui senciat uui hoc gaditauis
esse retinẽdũ. ne septũ sic hiis
iter ꝑpetuũ ad hoc amplissim̃
procimum ciuitatis: et ma¬
gnopere hiis esse letandũ hui
I. cornelii beniuolenaia erga
suos: remane gadibus gracia
et facultatem cõmendandi in
hac cuitate u̾sari. Quis est
enĩ nr̃m eu nõ illa ciuitas sit
Huiꝰ scudio cura diligencior
cõmendacior: Omitto quãtis
ornamẽtis populũ istum G.
cesar cũ esset in hispama p̾tor
adfecerit. controu̾sias sedarit.
uira ipõrũ ꝑmissu statuerit
in ueteratam quonda barba¬
ria ex gadicanorũ moribus

Expanded text:
mutatum esse fateretur et huius mutatum esse fateretur et huius civitatis honore dignissimum iudicaret? potuit certius interponere iudicium voluntatis suae quam cum etiam accusatorem huius multa et poena notavit? potuit magis de re iudicare quam cum ad vestrum iudicium civis amplissimos legavit testis huius iuris, vitae laudatores, periculi deprecatores? etenim quis est tam demens quin sentiat ius hoc Gaditanis esse retinendum, ne saeptum sit iis iter in perpetuum ad hoc amplissimum praemium civitatis, et magno opere iis esse laetandum huius L. Corneli benivolentiam erga suos remanere Gadibus, gratiam et facultatem commendandi in hac civitate versari? quis est enim nostrum cui non illa civitas sit huius studio, cura, diligentia commendatior? omitto quantis ornamentis populum istum C. Caesar, cum esset in Hispania praetor, adfecerit, controversias sedarit, iura ipsorum permissu statuerit, inveteratam quandam barbariam ex Gaditanorum moribus
Abbreviated transcription (Latin):
tatis u̾tute adipisa licet ciuitatẽ
gaditanis autem officiis ueculca¬
te. fide. ꝑiculis. federe cõuĩctis
hoc idem non licebit. Non fedus
sibi nobiscũ: s iquissimas leges
ĩpositas a nobis arbitrabũt. At¬
q Hãc iudices non a me fingi orõ¬
nem. s me dicere que gadicam
iudicarint res ipsas declarat.
Hospiciũ multis annis ante hoc
tempus. cũ .l. cornelio gaditanos
feasse publice dico ꝓfer̾am tesces.¬
serã legatos. excito laudatores.
Ad hoc iudiciũ sũmos hoiẽs ac
nobilissimos dep̃catores huiꝰ
ꝑiculi missos uidetis. re deinq
multo ante gadib inaudita to¬
re: huic ab illo piculũ crearetur.
grauissima autem in istũ cuem
suũ gaditam senatus cõuicia fece¬
rũt. Potuit magis tundus popu¬
lus gaditanus fieri qm̃ hoc ma¬
gnoꝑe delectare u̾bo si tũ fit fũ¬
dus cũ scita ac iussa nr̃a sua sen¬
tencia comprobat : qͣm cũ hospi¬
ciũ fecit: ut ecia cuntate illum

Expanded text:
tatis virtute adipisci licet civitatem, tatis virtute adipisci licet civitatem, Gaditanis autem officiis vetustate fide periculis foedere coniunctis hoc idem non licebit, non foedus sibi nobiscum ictum sed iniquissimas leges impositas a nobis esse arbitrabuntur. atque hanc, iudices, non a me fingi orationem, sed me dicere quae Gaditani iudicarint res ipsa declarat. hospitium multis annis ante hoc tempus cum L. Cornelio Gaditanos fecisse publice dico. Proferam tesseram; legatos excito; laudatores ad hoc iudicium, summos homines ac nobilissimos, deprecatores huius periculi missos videtis; re denique multo ante Gadibus inaudita, fore ut huic ab illo periculum crearetur gravissima autem in istum civem suum Gaditani senatus consulta fecerunt. potuit magis fundus populus Gaditanus fieri, quoniam hoc magno opere delectare verbo, si tum fit fundus cum scita ac iussa nostra sua sententia comprobat, quam cum hospitium fecit, ut et civitate illum
Abbreviated transcription (Latin):
rũt: et am hoc federe catuli sena¬
cusq auctoritate. se nobiscũ cõiuti¬
ctissimos esse arbitrati sũt. Quorũ
moemia. delubra. agros ut herailes
ipẽ uiriũ ac laborũ suorũ. sic ma¬
iores nr̃i impii ac nõis populi R
terminos esse uoluerunt. Testã¬
tur et mortuos nros imꝑatores
quorũ uuit ĩmo lis memorie
gloria. scipiones. brutos. horacios
cassios. metellos. etia Hũc p̃sen¬
tem Gir. pompeiũ quẽ ꝓcul ab
illorũ moenibus acre et in agnũ
bellũ gerentem cõmeatu peciĩa¬
q uu̾erũt: eciam hoc tempore
ipso populũ R quẽ in caritate
annone ut sepe ante fecerant fuu¬
mento sub peditato leuarunt
se hoc us esse uelle. ut sibi et
liueris si qui exmuia u̾tuto fue¬
rint sint in nr̃is caleris. sint in
imꝑatorũ p̃toriis. sint demq in¬
ter signa atq in ace: locus sit
hiis gradibus ascensus ecia ad
ciitatem. Qd̾ si atris. si sardis
si hispanis agris supendioq ml¬

Expanded text:
runt, et hoc foedere Catuli senarunt, et hoc foedere Catuli senatusque auctoritate se nobiscum coniunctissimos esse arbitrati sunt; quorum moenia, delubra, agros ut Hercules itinerum ac laborum suorum, sic maiores nostri imperi ac nominis populi Romani terminos esse voluerunt. testantur et mortuos nostros imperatores, quorum vivit immortalis memoria et gloria, Scipiones, Brutos, Horatios, Cassios, Metellos, et hunc praesentem Cn. Pompeium, quem procul ab illorum moenibus acre et magnum bellum gerentem commeatu pecuniaque iuverunt, et hoc tempore ipsum populum Romanum, quem in caritate annonae, ut saepe ante fecerant, frumento suppeditato levarunt, se hoc ius esse velle, ut sibi et liberis, si qui eximia virtute fuerit, sit in nostris castris, sit in imperatorum praetoriis, sit denique inter signa atque in acie locus, sit his gradibus ascensus etiam ad civitatem. quod si Afris, si Sardis, si Hispanis agris stipendioque mul
Abbreviated transcription (Latin):
enda. huic generi legum fundos
populos fieri non solere: En põ¬
peiĩ de consilii sentencia ciuita¬
tem huic dedisse nullũ populi no¬
scri iussum gaditanos habere.
Itaq nchil esse sacroscmñ qd̾ le¬
ge exceptũ uide̾tur. si esset tamẽ.
in federe nichil esse cautũ p̃ter
pacem. additũ esse ecia illud
ut maiestatem illi nostram
seruare deberent que certe mi¬
nueretur: si aut adiutorib ilo¬
rum cuub uti in bellis nobis
non liceret. aut premii tribu¬
endi potestatem nulla habe¬
remꝰ. Uũc uo quid ego cõtra
gaditanos loquar cum id qd defẽ¬
do uolũtate eorũ. auctoritate. le¬
gacione ipsa cõprobetur: qui
poenorũ mõtes suas ad nc̃m̃ im¬
periũ nomẽq flexerũt. Qui
cum maxima bella nobis ferẽ¬
tur. moenibꝰ excluserũt dassib
in secuti sũt. corporibꝰ. opibus
copiis depulerũt. qui ecia ue¬
cerem illam spẽm federis maraa¬
i semper oĩ sanctiore i arce duxe¬

Expanded text:
enda; huic generi legum fundos enda; huic generi legum fundos populos fieri non solere; Cn. Pompeium de consili sententia civitatem huic dedisse, nullum populi nostri iussum Gaditanos habere; itaque nihil esse sacrosanctum quod lege exceptum videretur; si esset, tamen in foedere nihil esse cautum praeter pacem; additum esse etiam illud, ut maiestatem illi nostram conservare deberent, quae certe minueretur si aut adiutoribus illorum civibus uti in bellis nobis non liceret aut praemi tribuendi potestatem nullam haberemus. nunc vero quid ego contra Gaditanos loquar, cum id quod defendo voluntate eorum, auctoritate, legatione ipsa comprobetur? qui Poenorum mentis suas ad nostrum imperium nomenque flexerunt; qui, cum maxima bella nobis inferrentur, moenibus hostem excluserunt, classibus insecuti sunt, corporibus opibus copiis depulerunt; qui et veterem illam speciem foederis Marciani semper omni sanctiorem arce duxe
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicebat comiter esse cõmu¬
inter. quasi uo priscũ aliquod
uit in solitũ u̾bũ interp̾caretur.
Comes. benigni. faciles suaues
hoiẽs esse dicunt᷑. qui erranti co¬
miter monstrat uiam: benigne
non grauate cõmuniter quide
corte non ꝯucint ecia simul ab¬
surda res est caueri federe ut ma¬
iestatem populi R cõmuiter
conseruẽt. id ẽ ut R populus sua
maiestatem esse salua uelit. Qd̾
si iam ita esset ut esse non posset.
tamẽ de nr̃a maicstate nichil de
illorũ caue̾tur. Potest ne igitur
nr̃a maiestas gaditams benigne cõ¬
seruari. si ad eam retmendam ga¬
dicanos p̃miis elige̾ non possumꝰ.
Potest esse ulla denq maiestas
tribuendorũ potestatem impa¬
toribꝰ nrĩs deferamꝰ. Sed quid
ego disputo. que michi tũ ui ga¬
dicam ꝯtra me dic̾e̾ u̾e̾ posse dici
uderent᷑ Illis enĩ repetentib
l. corneliũ responderem. legem po¬
pulũ R iussisse de cuutate tribu¬

Expanded text:
ita dicebat, comiter esse commuita dicebat, comiter esse communiter, quasi vero priscum aliquod aut insolitum verbum interpretaretur. Comes benigni, faciles, suaves homines esse dicuntur; qui erranti comiter monstrat viam, benigne, non gravate; communiter quidem certe non convenit. et simul absurda res est caveri foedere ut maiestatem populi Romani communiter conservent, id est ut populus Romanus suam maiestatem esse salvam velit. quod si iam ita esset, ut esse non potest, tamen de nostra maiestate, nihil de illorum caveretur. potestne igitur nostra maiestas a Gaditanis benigne conservari, si ad eam retinendam Gaditanos praemiis elicere non possumus? potest esse ulla denique maiestas,tribuendorum potestatem imperatoribus nostris deferamus? sed quid ego disputo quae mihi tum, si Gaditani contra me dicerent, vere posse dici viderentur? illis enim repetentibus L. Cornelium responderem legem populum Romanum iussisse de civitate tribu
Abbreviated transcription (Latin):
sacroscm̃ em̃ nichil potest esse : in¬
si qd̾ ꝑ populum plebem ue scm̃
est. Ed si hoc foedus qd̾ populus
Rauctore senatu cõmendacione
ecia iudicio uetustatis uolũtate
et sentenciis suis cõprobat. ide
suffragiis compbasset: quid ẽat
cur ex ipso federe gaditanũ in
ciuitatem nram recipi nõ lic̾e̾t.
ꝯichil est em̃ aliud infedere nisi
ut pia et eterna pax sit. Qd̾ id ad
ciutatem ad iũctũ illud eciã est
qd̾ non est in oĩbus foederibus
maiestatem populi Re comiter cõ¬
seruant. Id habet hanc uimi ut
sit ille in foedere inferior. Pͥmñ
uerbi genus hoc conseruandi qͦ
magis in legibus qm̃ in focderib
nti solemꝰ. impantis est non p̃¬
cantis. Deinde cum alterius po¬
puli maiestas conseruari iube¬
tur de altero sileatur: certe ille
poyulus in suꝑiore condicione
causaq pomitut cuiꝰ maiestas
foederis sanctione defendit. In
quo erat accusatoris interp̃ta¬
cio digna in responsione: qui

Expanded text:
sacrosanctum enim nihil potest esse nisacrosanctum enim nihil potest esse nisi quod per populum plebemve sanctum est. quod si hoc foedus, quod populus Romanus auctore senatu, commendatione et iudicio vetustatis, voluntate et sententiis suis comprobat, idem suffragiis comprobasset, quid erat cur ex ipso foedere Gaditanum in civitatem nostram recipi non liceret? nihil est enim aliud in foedere nisi ut pia et aeterna pax sit. quid id ad civitatem? adiunctum illud etiam est, quod non est in omnibus foederibus: Maiestatem popvli Romani comiter conservanto. id habet hanc vim, ut sit ille in foedere inferior. primum verbi genus hoc conservanto, quo magis in legibus quam in foederibus uti solemus, imperantis est, non precantis. deinde cum alterius populi maiestas conservari iubetur, de altero siletur, certe ille populus in superiore condicione causaque ponitur cuius maiestas foederis sanctione defenditur. in quo erat accusatoris interpretatio indigna responsione, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pama .Cn. ecia p. sapionis ex¬
tincti occidissent .i. mariꝰ pͥmipi¬
licenturio cũ gadicanis fedus
fecisse dicitur. Qd̾ cũ magis fide
illius populi iusticia nr̃a uetu¬
scate demo ipsa qmͣ aliquo pub¬
lico uinculo religionis tenetur.
sapientes hoĩes et publici uiris
ꝑiti gaditam .m̃. lepido q. catu¬
lo cos. a senatu de foedere postula¬
uerũt Tũ est cũ gaditams fedus
uł renouatũ uł ictũ. De quo foe¬
dere populus R sentẽcia nõ culit
qui in iussu suo nuillo pacto po¬
test religione obligari. Ita ga¬
dicana ciuitas qd̾ beneficiis sius
qd̾ imꝑatorũ testimoniis. qd̾
uetustate qd .q. catulo sũĩm uiri
auctoritate. qd̾ iudicio senatus. qd
foedere consecuta est. qd̾ publica
religione sanciri potuit: id abẽ
populus se em̃ nusquã obligauit.
neq ideo est gadicanorũ causa de¬
terior. Grauissimis enm eciam
plurimis rebus est fulta. s ẽ iste
dispucacionis certe nichil ẽ loci.

Expanded text:
pania, Cn. et P. Scipiones, exspania, Cn. et P. Scipiones, exstincti occidissent, L. Marcius, primi pili centurio, cum Gaditanis foedus fecisse dicitur. quod cum magis fide illius populi, iustitia nostra, vetustate denique ipsa quam aliquo publico vinculo religionis teneretur, sapientes homines et publici iuris periti, Gaditani, M. Lepido Q. Catulo consulibus a senatu de foedere postulaverunt. tum est cum Gaditanis foedus vel renovatum vel ictum; de quo foedere populus Romanus sententiam non tulit, qui iniussu suo nullo pacto potest religione obligari. ita Gaditana civitas, quod beneficiis suis quod imperatorum testimoniis, quod vetustate, quod Q. Catuli, summi viri, auctoritate, quod iudicio senatus, quod foedere, consecuta est; quod publica religione sanciri potuit, id abest; populus enim se nusquam obligavit. neque ideo est Gaditanorum causa deterior; gravissimis enim et plurimis rebus est fulta. sed isti disputationi hic certe nihil est loci;
Abbreviated transcription (Latin):
Mil potest: nsi ꝙ populus ple¬
bes ue sanxisset. deinde sanctio¬
nes sacrande sunt aut genere ipõ
Aue obtestacione ecia consecra¬
cione legis auc poene cũ caput
eiis quẽ contra feat consecrat᷑.
Quid habes igit᷑ de gaditano fe¬
dere cusmodi. utrũ a capitis cõ¬
secracione an obtestacione legis
sacroscũm esse confirmas. nicħ
om̃o umqͣ de isto federe ad popu¬
ne quẽ ciuẽ reciꝑemus: tamẽ id
esset qd postea populus ussillet
ratũ. Nec quicqͣ ilis u̾bis si qͣd
sacroscũm esset esse ex ceptũ uide¬
retur. De hiis cũ populus R
nichil umqͣz uisserit. qͥcqmͣ au¬
des dice̾ sacroscũm fuisse: Nec u̾o
hec oro mea ad infirmandũ foedus
gaditanorũ iudices ꝑtinet. Ileq
em̃ est meũ contra ius opcune
merite auicatis. contra opimo¬
nem uetultatis contra auctori¬
catem lenatus dicere. Duris eĩ
go mixa duabꝰ hispaniis Huic
imꝑio ĩmineret. ecia cum duo
fulimna nr̃i imꝑii subito in his¬

Expanded text:
hil potest nisi quod populus plehil potest nisi quod populus plebesve sanxit; deinde sanctiones sacrandae sunt aut genere ipso aut obtestatione et consecratione legis aut poenae, cum caput eius qui contra fecerit consecratur. quid habes igitur dicere de Gaditano foedere eius modi? utrum capitis consecratione an obtestatione legis sacrosanctum esse confirmas? nihil omnino umquam de isto foedere ad popune quem civem reciperemus, tamen id essSi qvid sacrosanctvm est exceptum videretur, de iis, cum populus Romanus nihil umquam iusserit, quicquam audes dicere sacrosanctum fuisse? nec vero oratio mea ad infirmandum foedus Gaditanorum, iudices, pertinet; neque enim est meum contra ius optime meritae civitatis, contra opinionem vetustatis, contra auctoritatem senatus dicere. Duris enim go nixa duabus Hispaniis huic imperio immineret, et cum duo fulmina nostri imperi subito in His