comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diis intuet᷑. Hic uͦ coherens orbi atq ẽ iunct̾ circa
ipsũ motꝰ ambitũ rotunditatẽ partib cõp̃hendit:
Ipsũ quoq hominẽ: alit̾ sens. alit̃ imaginatio. ⁊alit̾ ratio.
alit̃ intellegentia. c̃ tuetur. Sensus enĩ figuram
insubiecta mat̾i a c̃stitutã. Imaginatio uͦ solam
sine materia iudicat figurã. Ratio uͦ hanc quoq
transcendit: speciẽq ipsam quȩ singularib ĩ est.
uni ũ sali c̃ sideratione ꝑpendit. Intellegentiȩ uero
celsior oculus existit. Suꝑ gressa nãq uniũsitatis
ambitũ : ipsã illã simplicem formã puram̃tis acie
c̃tu&ͫ. In quo illud maxime c̃siderandũ:: Nã suꝑior
ẽp̃ bendendiuis. amplectit᷑ inferiorẽ. In ferior uero
ad uperiorõ nullo modo c̃ surgit: Neq enĩ sensus
aliquid extra materia ualet ł uniũ sale ssp censi
imaginatio c̃ cuetur ł ratio capit simplicem fornã:

Expanded text:
diis intuetur, hic uero cohaerens orbi atque coniunctus circa diis intuetur, hic uero cohaerens orbi atque coniunctus circa ipsum motus ambitum rotunditatem partibus comprehendit. Ipsum quoque hominem aliter sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intellegentia contuetur. Sensus enim figuram in subiecta materia constitutam, imaginatio uero solam sine materia iudicat figuram; ratio uero hanc quoque transcendit speciemque ipsam quae singularibus inest uniuersali consideratione perpendit. Intellegentiae uero celsior oculus exsistit; supergressa namque uniuersitatis ambitum ipsam illam simplicem formam pura mentis acie contuetur. In quo illud maxime considerandum est: nam superior comprehendendi uis amplectitur inferiorem, inferior uero ad superiorem nullo modo consurgit. Neque enim sensus aliquid extra materiam ualet uel uniuersales species imaginatio contuetur uel ratio capit simplicem formam;
Abbreviated transcription (Latin):
futurorũ. nichil his quȩ euentura s̃ netessitatis importat.
Sed hoc inquis ipsum dubitat᷑: an earũ rerũ quȩ necessa¬
rios exitꝰ ñ habent ulla possit eeͥ p̃notio. Dissonare et enĩ
uident᷑. Putasq si p̃ uideant᷑ c̃ seqͥ necessitatẽ: sineces¬
sitas desit: minime p̾sciri. nichilq scientia c̃p̃hendi
uident᷑ : opinionis id eẽ caliginẽ ñ scientię ueritatem.
Alt enĩ acse seres habeat arbitrari ab integritate sci¬
entiȩ credis eẽ diũsũ. Cuiꝰ erroris causa ẽ qđ om̃ia
quequisq. nouit exipsorũ tantũ ui. atq natura cog¬
nosci aestimat quȩ sciunt᷑. Qđ totũ c̃tra ẽ. Om̃e enĩ
qđ cognoscit᷑: ñ scđm sui uim s scđm cognoscentiũ po¬
tius conp̃hendit᷑. facultatẽ. Nã ut hoc breui liqueat
exemplo. eandẽ corporis rotunditatẽ alit̃ uis alit̃ tactꝰ
agnoscit. Ille eminꝰ manens totũ simul iactis ra¬

Expanded text:
futurorum nihil his quae uentura sunt necessitatis importat. futurorum nihil his quae uentura sunt necessitatis importat. Sed hoc, inquis, ipsum dubitatur an earum rerum quae necessarios exitus non habent ulla possit esse praenotio. Dissonare etenim uidentur, putasque si praeuideantur consequi necessitatem, si necessitas desit minime praesciri, nihilque scientia comprehendi uidentur, opinionis id esse caliginem non scientiae ueritatem; aliter enim ac sese res habeat arbitrari ab integritate scientiae credis esse diuersum. Cuius erroris causa quod omnia quae quisque nouit ex ipsorum tantum ui atque natura cognosci aestimat quae sciuntur. Quod totum contra est; omne enim quod cognoscitur non secundum sui uim sed secundum cognoscentium potius comprehenditur facultatem. Nam ut hoc breui liqueat exemplo, eandem corporis rotunditatem aliter uisus aliter tactus agnoscit; ille eminus manens totum simul iactis ra
Abbreviated transcription (Latin):
qr tausis eẽ ducendam. Sedqui fieri potest ut eañ
proueneant quȩ futura eẽ ꝓuident᷑: Quasi uͦ nos eaq̃
prouidentia futura eẽ p̃noscit. ñ eẽ euenturacredamꝰ.
ac ni illud potius arbitrem lie& eueniant nithil tam
ut euenirent sui natura necessitatis habuisseꝰ quod
huinc facile ꝑpendas licebit. Plura et enĩ dũ fiunt
sub aerta oçulis intuemur ut eaquȩ inquadrigis mo¬
demandis atq flectendis facere spec tant aurigae: Acq
ae bunc modum caeera: Num g qͥe quã aloꝵ ita fieri
necessitas ulla c̃ pellit : es Minime. F rustra enim
et̃t artis effectꝰ: si om̃ia co acta mouerent᷑ ⁊a Quȩ
sitate sit absolutus. Nã illud quidẽ nullam arbitror
eẽ dicturum: qđq nunc fiunt pͥusquã fierent euentura
ñ fuerint. Haec gͥ &iã p̃cognita: liberos habent euentꝰ:
Nã sic̃ scientia p̾̃sentiũ rerũ nichil his quȩ fiunt: ita p̃sentia

Expanded text:
que causis esse ducendam. Sed qui fieri potest ut ea non que causis esse ducendam. Sed qui fieri potest ut ea non proueniant quae futura esse prouidentur? Quasi uero nos ea quae prouidentia futura esse praenoscit non esse euentura credamus ac non illud potius arbitremur, licet eueniant, nihil tamen ut euenirent sui natura necessitatis habuisse. Quod hinc facile perpendas licebit: Plura etenim dum fiunt subiecta oculis intuemur, ut ea quae in quadrigis moderandis atque flectendis facere spectantur aurigae, atque ad hunc modum cetera. Num igitur quicquam illorum ita fieri necessitas ulla compellit? – Minime; frustra enim esset artis effectus si omnia coacta mouerentur. – Quae sitate sit absolutus. Nam illud quidem nullum arbitror esse dicturum, quod quae nunc fiunt prius quam fierint euentura non fuerint. Haec igitur etiam praecognita liberos habent euentus. Nam sicut scientia praesentium rerum nihil his quae fiunt ita praescientia
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ ad cercũ cogant᷑ euentũ : & enĩ positionis grã
ut quid consequatur ad uertas: statuamus nullã eẽ
pseientiam. Na gͥ quantum adhoc attinet quȩ ex arbi¬
trio ueniunt ad necessitatẽ cogunt̾: Es Minime .ł. Sta¬
tuamus iterũ etc̃.s: nichil reb necessitatis in iungere.
munebit ut opinor eadem uoluntatis integra atq ab¬
solutta libercas. Sed p̃scientia inquies tama si fuitur
eueniendi necessitas ñ ẽ: signũ tam̃ est necessario ea
signũ: tantũ quid sit ostendit. ñ uero efficit qđ desig¬
natcuare demonstrandũ pͥus ẽ nichil ñ ex neces¬
sitate c̃ tingere: ut p̃notionẽ signũ eẽ hui necessita¬
cares appareat. Alioquin sihȩc nulla ẽ. ne illa qͥdem
eirei signũ poterit eẽ quȩ non est. Tam uͦ ꝓbationem
firma reatione subnixã constat: ñ ex signis neq pecitis
ex trinsecus argum̃tis. s ex conuenientib necessarus¬

Expanded text:
rerum ad certum cogantur euentum? Etenim positionis gratia, rerum ad certum cogantur euentum? Etenim positionis gratia, ut quid consequatur aduertas, statuamus nullam esse praescientiam. Num igitur, quantum ad hoc attinet, quae ex arbitrio ueniunt ad necesitatem cogantur? – Minime. – Statuamus iterum esse, sed nihil rebus necessitatis iniungere; manebit, ut opinor, eadem uoluntatis integra atque absoluta libertas. Sed praescienta, inquies, tametsi futuris eueniendi necessitas non est, signum tamen est necessario ea signum tantum quid sit ostendit, non uero efficit quod designat. Quare demonstrandum prius est nihil non ex necessitate contingere, ut praenotionem signum esse huius necessitatis appareat; alioquin si haec nulla est, ne illa quidem eius rei signum poterit esse quae non est. Iam uero probationem firma ratione subnixam constat non ex signis neque petitis extrinsecus argumentis sed ex conuenientibus necessariis
Abbreviated transcription (Latin):
tibiq ipsi res diu ꝓrsus multũq quęsita: s haud quaꝗ
abullo ur̃m hactenus satis diligent̃. ac firmit̾ expedita.
Ciuꝰ caliginis eausa est qđ humanȩ racioni ᷤ mocꝰ ad diui-¬
nȩ p̃scientiȩ simplicitatẽ ñ potestam moueri. Quȩ si
ullo mͦ cogitari queat: nichil ꝓrsus relinquet᷑ ã bigui
Q đ ita demũ pate facere. atq. expedire temptabo: sipͥus
ea qͥb moueris expendero. Quero enĩ: cur illã soluen¬
tium rationẽ minꝰ efficace putes Quę quia p̃scien¬
tiã ñ eẽ futuris reb causã necessitatis existimat: nichil
impediri p̃scientia arbitrii libertatẽ putat. Nũ enĩ
tu aliunde argum̃tum futurorũ necessitatis trabis.
nisi quod ea quȩ p̃scie̾nt᷑ ñ euenire ñ possunt : Fugit᷑
p̃notio nullam futuris reb adicit necessitatẽ. qđ tu
&iam paulo ante fatebare quid̃ qđ uoluncarii exitꝰ

Expanded text:
tibique ipsi res diu prorsus multumque quaesita, sed haud quaquam tibique ipsi res diu prorsus multumque quaesita, sed haud quaquam ab ullo uestrum hactenus satis diligenter ac firmi ter expedita. Cuius caliginis causa est quod humanae ratiocinationis motus ad diuinae praescientiae simplicitatem non potest ammoueri; quae si ullo modo cogitari queat, nihil prorsus relinquetur ambigui. Quod ita demum patefacere atque expedire temptabo, si prius ea quibus moueris expendero. Quaero enim cur illam soluentium rationem minus efficacem putes quae quia praescientiam non esse futuris rebus causam necessitatis existimat nihil impediri praescientia arbitrii libertatem putat. Num enim tu aliunde argumentum futurorum necessitatis trahis nisi quod ea quae praesciuntur non euenire non possunt? Si igitur praenotio nullam futuris rebus adicit necessitatem, quod tu etiam paulo ante fatebare, quid est quod uoluntarii exitus
Abbreviated transcription (Latin):
S emꝑq sibi certa coherent:. Sed mens cȩcis obruta m̃bris
N equit opp̃ssi luminis igne. Rerũ tenues noscere nexus :
Sed curtanto flagrat amore. Uericectas reperire notas:
Scic ne qđ appait anxia nosse. S quis nota scire laborat :
Atsi nescit quid caeca pait: Sius enĩ qͥ equã neseius opta&
Aut quis ualeat nescĩta sequi. Quaͦue inueniat: quisq reꝑtã
Qua eat ignarus noscere formã: Acͥcũ m̃tẽ cerner& altam.
Parit̾ sũmã & singula norat: Nunc m̃broꝵ c̃dica nube
N on intotũ ẽ. oblita sui.: Sũmãq. tenet singula ꝑdens:
Igit᷑ qͥsqͥs uera requirit: Neutro ẽ. habitu nãneq. nouit.
Nec pęnitꝰ tam̃ om̃ia nescit:S quã recinens meminissũmã
C on sulit altȩ iusa retrant.Ut seruatis queat oblitas addđe partes
lim illa uetꝰ inquit hȩc ẽ. deꝓuidentia querela
a M que sł cullio cumdiuinationẽ distribuit uehem̃t̃ agutata

Expanded text:
Semperque sibi certa cohaerent? Sed mens caecis obruta membris Semperque sibi certa cohaerent? Sed mens caecis obruta membris Nequit oppressi luminis igne Rerum tenues noscere nexus. Sed cur tanto flagrat amore Veri tectas reperire notas? Scitne quod appetit anxia nosse? Sed quis nota scire laborat? At si nescit, quid caeca petit? Quis enim quidquam nescius optet Aut quis ualeat nescita sequi? Quoue inueniat, quisque repertam Queat ignarus noscere formam? An cum mentem cerneret altam. Pariter summam et singula norat? Nunc membrorum condita nube Non in totum est oblita sui Summamque tenet singula perdens. Igitur quisquis uera requirit, Neutro est habitu; nam neque nouit Nec penitus tamen omnia nescit, Sed quam retinens meminit summam Consulit alte uisa retractans, Vt seruatis queat oblitas Addere partes. Tum illa: Vetus, inquit, haec est de prouidentia querela Marcoque Tullio, cum diuinationem distribuit, uehementer agitata
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ nec sperandi aliquid nec dep̃candi ulla ratio ẽ.
tanda om̃ia series indeflexa conectit: Aufer&ur
gͥ unicũ illud int̾ homines dm̃q cõmertiũ sꝑandi
scilic& ac dep̃ candi. Siqͥdẽ iustę humilitatis p̃cio:
in estimabilẽ uicẽ diuinȩ gr̃ae ꝓmerem᷑. Qui solus
modus est qͦcũ dõ collo qui homines posse iudeant᷑.
illiq in accessȩ luci pͥus quoq quã imp&rent ipsa
supplicandi ratione c̃ iungi. Quȩ si recepta futu¬
roꝵ necessitate. Nichil uiriũ habere credantur:
quid erit quo sũmo illi rerũ principi c̃necti atq.
adherere possimus: Quare̾ necesse erit humanũ
genus uti paulo ante cantabas disseptũ atq. dis¬
iunctũ suo fonte fatiscere:
ue nã discors fȩdera rerũ. Causa resoluit: quis tanta ds̃¬
U eris statuit bella duobus: Ut q̃ cartim singula constent.
Eadẽ nolinit mixta iugaris Annulla ẽ. discordia ueris

Expanded text:
Igitur nec sperandi aliquid nec deprecandi ulla ratio est;Igitur nec sperandi aliquid nec deprecandi ulla ratio est;tanda omnia series indeflexa conectit? Auferetur igitur unicum illud inter homines deumque commercium, sperandi scilicet ac deprecandi, si quidem iustae huminaestimabilem uicem diuinae gratiae promeremur, qui solus modus est quo cum deo colloqui homines posse uideantur illique inaccessae luci prius quoque quam impetrent ipsa supplicandi ratione coniungi. Quae si recepta futurorum necessitate nihil uirium habere credantur, quid erit quo summo illi rerum principi conecti atque adhaerere possimus? Quare necesse erit humanum genus, uti paulo ante cantabas, dissaeptum atque disiunctum suo fonte fatiscere. Quaenam discors foedera rerum Causa resoluit? Quis tanta deus Veris statuit bella duobus, Vt quae carptim singula constent Eadem nolint mixta iugari? An nulla est discordia ueris
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scierit. Quare nulla ẽ. humanis c̃siliis accionib¬
quȩ lib̾tas : quas diuina mens sine falsitatis errore
cunta ꝓspiciens adunũ alligat ⁊c̃stringit euentũ.
Quo semel recepto: quantꝰ occasus humanarũ rerũ
c̃ sequat᷑: liquet: Frustra enĩ bonis malisq p̾mia pęne ue
uł ꝓponunt᷑: quę nullus meruit lib ac uoluntarius
motus animorũ: Idq om̃iũ uidebit᷑ iniquis simũ.
qđ nc̃ equissimũ iudicat᷑ ł puniri imꝓbos ł remu¬
nerari ꝓbos: quos ad alterutrũ ñ ꝓpͥa mittit uolun¬
tas. s futuri cogit certa necessitas Nec uitia gͥ
nec uircutes quicꝗ fuerint: s om̃iũ meritoꝵ poti¬
us mixta atq indiscretã c̃ fusio. Quoq nichil sce¬
leratius ex cogitare̾ potest: Cũ exꝓuidentia rerũ
om̃is ordo ducat: nichilq c̃ silus liceat humanis:
fic ut uitia qͦq nr̃a ad bonorũ om̃iũ referant᷑ auetorẽ

Expanded text:
praescierit. Quare nulla est humanis consiliis actionibupraescierit. Quare nulla est humanis consiliis actionibusque libertas quas diuina mens sine falsitatis errore cuncta prospiciens ad unum alligat et constringit euentum. Quo semel recepto quantus occasus humanarum rerum consequatur liquet. Frustra enim bonis malisque praemia poenaeue proponuntur quae nullus meruit liber ac uoluntarius motus animorum. Idque omnium uidebitur iniquissimum quod nunc aequissimum iudicatur, uel puniri improbos uel remunerari probos, quos ad alterutrum non propria mittit uoluntas sed futuri cogit certa necessitas. Nec uitia igitur nec uirtutes quicquam fuerint, sed omnium meritorum potius mixta atque indiscreta confusio; quoque nihil sceleratius excogitari potest, cum ex prouidentia rerum omnis ordo ducatur nihilque consiliis liceat humanis, fit ut uitia quoque nostra ad bonorum omnium referantur auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
atq c̃cipit᷑ nequit. Ea nãq causa ẽ. cur m̃datio
scientia careat: qđ se ita rem quãq habere ne-¬
cesse est. uti eã sese habere scientia c̃p̃hendit.
Quid gͥ : quonã mͦ ds̃: hȩc incerta futura p̾noscit:
Nã si in euitabilit̃ euentura cens& quȩ &iã ñ euent¬
nire possibile ẽ: fallit᷑ Qđ ñ sentire mͦ nefas ẽ.
s & iam uoce ꝓferre. Atsi ita utisunt ita ea fu¬
tura eẽ decernit. ut aquȩ̨ ł fieri ea. ł ñ fieri
posse cognoscat. Quȩ ẽ. hȩc p̃scientia dĩ que ni¬
chil cercũ nichil stabile c̃p̃hendit: Aut qͥ hoc re¬
fert uaticinio illo ridiculo tiresiȩ : qͥc qͥd dicam
aut erit aut ñ: Quid & iã diuina ꝓuidentia hu¬
mana opinione p̃stiterit. siuti homines incerta
iudicat : Quoꝵ ẽ. incertꝰ euentꝰ: Qđ si apđ illũ
rerũ om̃iũ certissimũ fontẽ nichil incerti eẽ po¬
test: certꝰ eorũ ẽ. euentꝰ quȩ futura firmit̾ ille

Expanded text:
atque concipitur nequit. Ea namque causa est cur mendacio atque concipitur nequit. Ea namque causa est cur mendacio scientia careat, quod se ita rem quamque habere necesse est uti eam sese habere scientia comprehendit. Quid igitur, quonam modo deus haec incerta futura praenoscit? Nam si ineuitabiliter euentura censet quae etiam non euenire possibile est, fallitur; quod non sentire modo nefas est sed etiam uoce proferre. At si ita uti sunt ita ea futura esse decernit, ut aeque uel fieri ea uel non fieri posse cognoscat, quae est haec praescientia, quae nihil certum, nifert uaticinio illo ridiculo Tiresiae? Quidquid dicam, aut erit aut non. Quid etiam diuina prouidentia humana opinione praestiteris si uti homines incerta iudicat quorum est incertus euentus? Quod si apud illum rerum omnium certissimum fontem nihil incerti esse potest, certus eorum est euentus quae futura firmi ter ille
Abbreviated transcription (Latin):
perim̃dã arbitrii libtatẽ solũ satis est. Iã uͦ quã p¬
posterũ est ut &ec̾ nȩ p̃scientiȩ tẽporaliũ rerũ euentꝰ
cansa eẽ dicat᷑ : Quid ÷ aut̃ aliud arbitrari ido am̃
futura qͥm̃ sunt euentura ꝓuidere. ꝗm̃ putare quȩ oli
acciderunt causã sũmȩ illuis et̃ ꝓuidentiȩ: Ad hec
sicuti cũquid eẽ scio id ipsũ eẽ. necesse est: ita eͦũ quid¬
quid futurũ noui idipsũ futurũ e̾e̾ necesse ẽ. Sic fit
gͥ ut euentꝰ p̾scitȩ rei nequeat euitari. Postremo
siquid aliqͥs aliorsũ atq sese res ht̃ existimet: id ñ
modo scientia ñ est. s ẽ. opinio. fallax abscientiȩ
ueritate longe diuersa. Quare siquid ita futu¬
rũ ẽ. ut eiꝰ certꝰ acnecessarius ñsit euentꝰ. id euen¬
turũ eẽ p̃sciri qui poterit: Sic̃ enĩ scientia ipsa
in ꝑ mixta ẽ. fal sitati: ita id qđ ab ea c̃cipit᷑ eẽ alit̃

Expanded text:
perimendam arbitrii libertatem solum satis est. Iam uero quam pperimendam arbitrii libertatem solum satis est. Iam uero quam praeposterum est ut aeternae praescientiae temporalium rerum euentus causa esse dicatur! Quid est autem aliud arbitrari ideo deum futura quoniam sunt euentura prouidere, quam putare quae olim acciderunt causam summae illius esse prouidentiae? Ad haec sicuti cum quid esse scio, id ipsum esse necesse est, ita cum quid futurum noui id ipsum futurum esse necesse est; sic fit igitur ut euentus praescitae rei nequeat euitari. Postremo si quid aliquis aliorsum atque sese res habet, existimet, id non modo scientia non est, sed est opinio fallax ab scientiae ueritate longe diuersa. Quare si quid ita futurum est ut eius certus ac necessarius non sit euentus, id euenturum esse praesciri qui poterit? Sicut enim scientia ipsa impermixta est falsitati ita id quod ab ea concipitur esse aliter
Abbreviated transcription (Latin):
re nitamur. qͦ qͦmͦ sese habeat ordo causarũ neces¬
sarium eẽ euentũ p̃scitarũ rerũ: & iã si p̃scientiadĩ
fururis reb eueniendi neces sitatẽ ñ uideat᷑ inferre
Eienĩ sidͥspiam sedeat: opinionẽ quȩ eũ sedere c̃ieccu
uerã eẽ necesse est. Atq. econuerso rurs sideqͦ piam
uerasit opinio. qm̃ sedet eũ sedere necesse ẽ. Inutroq
ꝗ necessitas inest. In hoc quidẽ sedendi : Ac uͦ in altero
ueritatis. Sed ñ id circo quisq sed& qm̃ uera ẽ opinio
sed hȩc potius uera ẽ. qm̃sp̾iam sedere p̃cessit. Ita cũ
causa ueritatis exaltera parce ꝓcedat: in ẽ. tamen
cõmunis inutraq parte necessitas. Similia de pro¬
iudentia futurisq reb raciocinari pat&. Nã &iam
si id circo qm̃futura sunt ꝓuident᷑. Non uͦ idõ qm̃ pro¬
uidentur eueniunt: nichil hominus tam̃ abdõ uł
uentura ꝓuideri. ł ꝓuisa necesse est euenire. Qđ ad

Expanded text:
re nitamur, quoquo modo sese habeat ordo causarum, necesre nitamur, quoquo modo sese habeat ordo causarum, necessarium esse euentum praescitarum rerum, etiam si praescientia futuris rebus eueniendi necessitatem non uideatur inferre. Etenim si quispiam sedeat, opinionem quae eum sedere coniectat ueram esse necesse est; atque e conuerso rursus, si de quopiam uera sit opinio quoniam sedet, eum sedere necesse est. In utroque igitur necessitas inest, in hoc quidem sedendi, at uero in altero ueritatis. Sed non idcirco quisque sedet quoniam uera est opinio, sed haec potius uera est quoniam quempiam sedere praecessit. Ita cum causa ueritatis ex altera parte procedat, inest tamen communis in utraque necessitas Similia de prouidentia futurisque rebus ratiocinari patet. Nam etiam si idcirco quoniam futura sunt, prouidentur, non uero ideo quoniam prouidentur eueniunt, nihilo minus tamen ab deo uel uentura prouideri uel prouisa necesse est euenire,1 quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
uni ures sa dm Cee ullũ libtatis arbiteiũ. eueni
eunita ꝓ spicit ds̃ neq falli ullo mͦ potestie euenuar
necesse est qđ ꝓ uidentia futurũ eẽ p̃uideritu duare
tates p̃ noseit.: Nulla erit arbitrui libtpoeet es̃
Nfactum aliud ullũ. ł quelib& existere potseri uo¬
eris futuri firma p̃scientia. s opinio potius useo or
quã dedo credere nefos iudi co. Neq enĩ illã ꝓbo ora
tionẽ quase quidã credunt hunc questionis nondũ posse
dissoluere. Auint enĩ. Non idõ quid eẽ euenturum
qm̃ id ꝓuidentia futurũ eẽ ꝓspexerit: s contrario
potius qm̃ qͥd futurũ ẽ. id diuinã ꝓuidentiã latere
ñposse: Eoque mͦ necessariũ hoc in contrariã relab
partem. Neq enĩ necesse ẽ. c̃ tingere quȩ ꝓuident̾.
sinecesse ẽ. quȩ futuras ꝓuideri. Quasi uͦ quȩ cuirei
causa sit p̃sciene futuroꝵ necessitas: anfuturorũ
necessitas ꝓuidentiȩ labor&᷑. ac ñ illud de monstra¬

Expanded text:
universa Deum, et esse ullum libertatis arbitrium. Nam si cuncta 5 prospicit Deus, neque falli ullo modo potest, evenire necesse est quod Providentia futurum esse praeviderit. Quare tatesque praenoscit, nulla erit arbitrii libertas: neque enim vel factum aliud ullum, vel quaelibet existere poterit voerit futuri firma praescientia; sed opinio potius incerta, quod de Deo credere nefas judico. Neque enim illam probo tionem, qua se quidam credunt hunc quaestionis nodum posse dissolvere. Aiunt 5 enim, non esse ideo quid eventurum, quoniam id Providentia futurum esse prospexerit, sed e contrario potius, quoniam quid futurum est, id divinam Providentiam latere non posse, eoque modo necessarium hoc in contrariam relabi partem, neque enim necesse esse contingere quae prouidentur, sed necesse esse quae futura sunt prouideri—quasi uero quae euius rei causa sit praeseientiane futurorum necessitatis an futurorum necessitas prouidentiae laboretur, ae non illud demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
Suro clarũ lumint phoebũ: Melli flii eanieras durnenus
Quitam̃ intima uiscera t̃rȩ. Nonuala aut pelagi radiorũ
Infirma prũpere lucę haud sie magni ẽditst onb:¬
h aud sic magni c̃ditor orb:
H uuc exalto cuncta tuenti.  t ulla terre molens uonuant
on nox atris nibib obstat.. Que sunc quȩ fuerine uenanta¬
U nomitis ternat inietu. Qitquia respicit omĩa solus.

Expanded text:
uro clarum lumine Phoebum Melliflui canit oris Homerus: Qui tamen intima uiscera terrae Non ualet aut pelagi radiorum Infirma perrumpere luce. Haud sic magni conditor orbHaud sic magni conditor orbis; Huic ex alto cuncta tuenti Nulla terrae mole resistunt, Non nox atris nubibus obstat. Quae sint, quae fuerint ueniantque Vno mentis cernit in ictu; Quem, quia respicit omnia solu
Abbreviated transcription (Latin):
intuitũ : quãuis ie inuarias acciones libera uolunta¬
te c̃uerteris. Quid gͥ inquies: ex meane disposi¬
tione scientia diuina mutabitur. ut cũ ego nc̃ hoc
nc̃ aliud uelim. illa quoq noscendi uices alter nare
uideat᷑ .: Minime. Om̃e nãq fucurũ diuinus p̃¬
currit intuitus : & ad p̃sentiã ꝓpͥę cognitionis re¬
torquet ac reuorat. Nec alt̾nat ut estimas. nc̃
hoc nunc illud p̃noscendi uicę: sed uno hictu
mutationes tuas manens p̃uenit. atq cõplecat᷑.
Quã c̃p̃hendendi omĩa uisendisq p̃sentiã non ex
futurarũ ꝓuentu rerũ s ex ꝓpria ds̃ simplicitate
sortitꝰ est: Ex quo illud quoq. resol uitur: qđ paulo
ante posuisti indignũ eẽ siscientiȩ dĩ causã futura

Expanded text:
intuitum, quamuis te in uarias actiones libera uoluntaintuitum, quamuis te in uarias actiones libera uoluntate conuerteris. Quid igitur inquies? Ex meane dispositione scientia diuina mutabitur, ut cum ego nunc hoc nunc aliud uelim, illa quoque noscendi uices alternare uideatur? Minime. Omne namque futurum diuinus praecurrit intuitus et ad praesentiam propriae cognitionis retorquet ac reuocat nec alternat, ut aestimas, nunc hoc nunc illud praenoscendi uice, sed uno ictu mutationes tuas manens praeuenit atque complectitur. Quam comprehendendi omnia uisendique praesentiam non ex futurarum prouentu rerum, sed ex propria deus simplicitate sortitus est. Ex quo illud quoque re- soluitur quod paulo ante posuisti indignum esse, si scientiae dei causam futura
Abbreviated transcription (Latin):
gradiens homo qued&̃ fiunt ñ fieriꝰ possunt. E orũ tam̃
unũ prius qͦq. quã fier& neceste erat existere. aserũ uͦ
minime. Ita &iã quȩ p̃sentia ds̃ ht̃. dubio ꝓcul existent.
s eoꝵ hocqͥdẽ dererũ necessitate descendit. illud uͦ de
potestate facientium. Haud gͥ inuiria diximꝰ. hȩc si
addiuinã noticiã referantur necessaria. siꝑse ẽsi¬
derent᷑ necessitatis ẽẽ nexib ab soluta sicuti ome
qđ sensib pat&. si ad rationẽ referas uniuersale ẽ
si adse ipsum respicias singulare. Sed sꝑ̃ meameqͥes
potestate situm est mutare ꝓpositum. euacuabo pro¬
uidentiã. Cũq̃. illa ꝓ̃noscit forte mutauero Respon¬
debo ꝓpositum cequidẽ tuũ posse deflectere. Sea̾
qm̃ & id te posse & anfacias quoue c̃uertas p̃sens
prouidentiȩ ueritas intuetur : diuinã te p̃scientiã
non posse uitare sicuti p̃sentis oculi effugere ñ possis

Expanded text:
gradiens homo. Quae dum fiunt, non fieri non possunt; eorum tamen gradiens homo. Quae dum fiunt, non fieri non possunt; eorum tamen unum prius quoque quam fieret, necesse erat exsistere, alterum uero minime. Ita etiam quae praesentia deus habet, dubio procul exsistent, sed eorum hoc quidem de rerum necessitate descendit, illud uero de potestate facientium. Haud igitur iniuria diximus haec si ad diuinam notitiam referantur necessaria, si per se considerentur necessitatis esse nexibus absoluta; sicuti omne quod sensibus patet, si ad rationem referas, uniuersale est, si ad se ipsa respicias, singulare. ' Sed si in mea,' inquies,' potestate situm est mutare propositum, euacuabo prouidentiam, cum quae illa praenoscit forte mutauero.' Respondebo: propositum te quidem tuum posse deflectere, sed quoniam et id te posse et an facias quoue conuertas praesens prouidentiae ueritas intuetur, diuinam te praescientiam non posse uitare, sicuti praesentis oculi effugere non possis
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc conditio: minime secũ illã sĩplic̃e trahit. Hane enĩ
necessitatẽ ñ ꝓpͥa fac̃ natura: s c̃dicionis ad iectio. Nulla
enĩ necessitas cogit incede uoluntate gradientẽ: quã uis
enĩ tũ cũ gradit᷑ incedenecessariũ sit. Eodẽ gͥ mͦ siquit
prouidentia p̃sens uid& id ẽe̾ necesse est. łacesi nullã
nature habeat necessitatẽ. At qͥ ds̃ ea futura quȩ
ex arbitrii libertate ꝓueniunt: p̃sentia c̃tuet᷑. Haec gͥ
ad intuitũ relata diuinũ: necessaria fiunt ꝑc̃dicionẽ
diuinę notionis: ꝑse uero ẽ siderata ab absoluta nacurę
suȩ libertate ñdesinunt. Fient gͥ ꝓcul dubio cunc ca¬
arbitrio. Quȩ ꝗ uis eueniant existendo: tam̃ naturam
ꝓ pͥam ñ ãmitunt. qs pͥusq fierent &iã ñ euenire po¬
scientiȩ c̃ditionẽ modis om̃ib necessitatis instar eue¬
niat: hoc scilic& qđ eaq̃. paulo ante ꝓposuit sol oriens &

Expanded text:
haec condicio minime secum illam simplicem trahit. Hanc enim haec condicio minime secum illam simplicem trahit. Hanc enim necessitatem non propria facit natura sed condicionis adiectio; nulla enim necessitas cogit incedere uoluntate gradientem, quamuis eum tum cum graditur incedere necessarium sit. Eodem igitur modo, si quid prouidentia praesens unature habeat necessitatem. Atqui ea futura, que ex arbitrii libertate proveniunt, prescientia contuetur. Hec igitur, ad intuitum relata divinum, necessaria fiunt per dispositionem divine notionis. Per se vero considerata absolutam nature sue libertatearbitrio: quae quamvis eveniant, existendo tamen propriam naturam non amittunt; quae priusquam fierent, etiam non evenire poscientiae condicionem modis omnibus necessitatis instar eueniet? Hoc scilicet quod ea quae paulo ante proposui, sol oriens et
Abbreviated transcription (Latin):
ta gͥ cuncta despiciens diuinꝰ intuitꝰ. qualitatẽrerũ
minime ꝓturbat apđ se quidẽ p̃sentiũ. ad conditionẽ¬
uero tẽporis futurarũ. Quo fit ut ħ non sit opinio s. ueritu¬
te potiꝰ nixa cognitio cũ extaturũ quid ee̾ cognoscit quod
idẽ ex istendi necessitate carere non nesciat. Hic si dicas
quod euentunm ds̃ uid&. id non euenire non posse. ꝙ
aut̃ non potest non euenire id ex necessitate contingere
meq ad ħ nom̃ necessitatis astringas fatebor rẽ quidẽ
solidissimȩ ueritatis. s cui uix aliquis nisi diuini spe¬
culator accesserit. Respondebo nãq idẽ futurũ cum
adduunã notionẽ refert᷑ necessariũ. Cũ uͦ in sua
natura ꝑpendit᷑ liberũ ꝓrs̃ atq absolutũ uderi:
Duȩ s̃ & enĩ necessitates. Simplex una: ueluti qđ ne¬
cesse ẽ. om̃s homines eẽ mortales: altera condicionis
ut sialiquẽ ambulare scias eũ ambulare necesse c̃.
Qđ enĩ quisq nouit: id eẽ alit̃ ac notũ ẽ. nequit Sed

Expanded text:
diuinus intuitus qualitatem rerum minime perturbat apud se quidem praesentium, ad condicioneuero temporis futurarum. Quo fit ut hoc non sit opinio sed ueritate potius nixa cognitio, cum exstaturum quid esse cognoscit quod idem exsistendi necessitate carere non nesciat. Hic si dicas quod euenturum deus uidet id non euenire non posse, quod autem non potest non euenire id ex necessitate contingere, meque ad hoc nomen necessitatis adstringas, fatebor rem quidem solidissimae ueritatis sed cui uix aliquis nisi diuini speculator accesserit. Respondebo namque idem futurum, cum ad diuinam notionem refertur, necessarium, cum uero in sua natura perpenditur, liberum prorsus atque absolutum uideri. Duae sunt etenim necessitates, simplex una, ueluti quod necesse est omnes homines esse mortales, altera condicionis, ut si aliquem ambulare scias, eum ambulare necesse est; quod enim quisque uouit, id esse aliter ac notum est nequit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ꝙ porro ab reb infimis constitutu qͣsi ab excelso rerũ
cacumine cunctu ꝓ̾piciat. Qdgͥ postulas ut necessaria
fiant quȩ diuino lumine lustrent᷑. cũ ne homines quidẽ
necessaria faciant ee quȩ uideant. Nũ enĩ quȩ p̃sentia
cernis aliquameis necessitatẽ tuus addit intuitꝰ ẽt mi¬
nime NTAtqͥ sic̃. diuini humaniq p̃sentis digna
collatio. uti uos ur̃o ħ tẽporario p̾senti quedã uidetis
itu ille om̃ia suo cernit aet̃o. Quareh duuina p̃notio
naturã rerũ ꝓpͥetatẽq non mutat taliaq apud se p̃¬
sentia spectat qualia in tẽpore olim futura ꝓuenient
Nec rerũ uidicia confundit. unoq suȩ m̃tis intuitu. tũ
necessariȩ ꝗ non necessariȩ uentura dinoscit. sicuti uos
dũ parit̾ ambulare in t̾rã hominẽ & oriri in celo solẽ
uidetis quãꝗ simul utrũq conspectũ. tam̃ discerni

Expanded text:
 dicitur, quod porro ab rebus infimis constituta quasi ab excelso rerum  dicitur, quod porro ab rebus infimis constituta quasi ab excelso rerum cacumine cuncta prospiciat. Quid igitur postulas ut necessaria fiant quae diuino lumine lustrentur, cum ne homines quidem necessaria faciant esse quae uideant? Num enim quae praesentia cernis, aliquam eis necessitatem tuus addit intuitus? Minime. Atqui si est diuini humanique praesentis digna collatio, uti uos uestro hoc temporario praesenti quaedam uidetis, ita ille omnia suo cernit aeterno. Quare haec diuina praenotio naturam rerum proprietatemque non mutat taliaque apud se praesentia spectat qualia in tempore olim futura prouenient. Nec rerum iudicia confundit unoque suae mentis intuitu tam necessarie quam non necessarie uentura dinoscit; sicuti uos cum pariter ambulare in terra hominem et oriri in caelo solem uidetis, quamquam simul utrumque conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
manentiᷤ iliꝰ p̃sentiȩ qͣnda gestat imagine. quib: cunq
contigerit id p̃stat ut ee̾ uideant᷑. Um̃ uͦ manere non potuit
infinicũ tẽporis it̃ arripuit. Eoq mͦ factũ ẽ ut continuar&
etindo uitã ciui plenitudinẽ cõplecti ñ ualuit ꝓmanendo
Itaq si digna reb nomina uelimꝰ imponere platonẽ sequen¬
gͥ om̃e uidiciũ sedm sui naturã quȩ sibi subiecta s cõp̃hen¬
dit. Est aut̃ dõ sẽꝑ aet̾nꝰ ac p̾sentariꝰ statꝰ scientia quoq
eiꝰ omem tẽporis suꝑ gressa motionẽ. in sue man& si plicitu¬
tẽ p̾sentie. infinicuq p̃titi ac futuri spacia complectens
oĩa quasi iã gerant᷑ in sua sĩplici cognitione considerat.
Itaq si p̃sentiã pensare uelis qua cuncta dinoscit non ẽẽ
p̃scientiã quasi futuri. s scientiã nunꝗ deficientis instan¬
ciȩ rectiꝰ aestimabis. Unde ñ p̃ uidentia s ꝓuidentia potiꝰ

Expanded text:
manentis illius praesentiae quandam gestat imaginem, quibuscumque manentis illius praesentiae quandam gestat imaginem, quibuscumque contigerit id praestat ut esse uideantur. Quoniam uero manere non potuit, infinitum temporis iter arripuit eoque modo factum est ut continuaret eundo uitam cuius plenitudinem complecti non ualuit permanendo. Itaque si digna rebus nomina uelimus imponere, Platonem sequen omne iudicium seeundum sui naturam quae sibi subiecta sunt comprehendit, est autem deo semper aeternus ac praesentarius status; scientia quoque eius omnem temporis supergressa motionem in suae manet simplicitate praescntiae infinitaque praeteriti ac futuri spatia complectens omnia quasi iam gerantur in sua simplici cognitione considerat. Itaque si praesentiam pensare uelis qua cuncta dinoscit, non esse praescientiam quasi futuri sed scientiam numquam deficientis instantiae rectius aestimabis j unde non praeuidentia sed prouidentia potius
Abbreviated transcription (Latin):
habere p̃sentẽ. Unde non recte quidĩc quicũ audiunt
uisũ platoni mundũ hunc nec habuisse in itiũ tẽporis
nec habiturũ eeͥ defectũ hmꝰ conditori conditũ mundũ
fieri coaet̃nũ putant. Aliud ẽ ii ꝑ int̾m inabilẽ duci
uitã ꝙ mundo placo tribuit. aliud int̃minabił iute
nifestũ ẽ. Neq n ds̃ conditis rebus antiqͥor uiderideba¬
tẽporis qͣntitate: s si plicis potiꝰ ꝓpͥetate nature hunc
enĩ uite immobił p̃sentariũ statũ infinitꝰ ille tẽporaliũ
rerũ motꝰ imitat᷑. Cũq eũ effingere atq aequareñ pas
sit ex ĩmobilitate defic̃ in motũ & siplicitate p̃sentiȩ
decresc̃ in infinitã futuri ac p̃c̾iti qͣntitatẽ & cũ totũ
parit̃ uite suę plenitudinẽ nequeat possidere hipso
ra ñ potest aliqͣtenꝰ uidet̃ emulari alligans sead quale¬
eñq: esendiũ huiꝰ exigui uolucrisq mom̃ti. Quȩ qñm

Expanded text:
habere praesentem. Vnde non recte quidam, qui cum audiunt habere praesentem. Vnde non recte quidam, qui cum audiunt uisum Platoni mundum hunc nec habuisse initium temporis nec habiturum esse defectum hoc modo conditori conditum mundum fieri coaeternum putant. Aliud est enim per interminabilem duci uitam, quod mundo Plato tribuit, aliud interminabilis uitae manifestum est. Neqtemporis quantitate sed simplicis potius proprietate naturae. Hunc enim uitae immobilis praesentarium statum infinitus ille temporalium rerum motus imentiae decrescit in infinitam futuri ac praeteriti quantitatem, et cum totam pariter uitae suae plenitudinem nequeat possidere, hoc ire non potest aliquatenus uidetur aemulari alligans se ad qualemcumque praesentiam huius exigui uolucrisque momenti, quae quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ Aeternũ eẽ cunctoꝵ ratione degenaũ comune uidicui ẽ
Quid sit ꝗͣ Aec̃nitas c̃sideremꝰ Hȩc enĩ nobis nacura parit
lui dariꝰ liquet. Nã quicquid uiuit in cẽpore id p̾sens
a pͥtitis in futura ꝓcedit. Nichilq ẽ in tẽpore constitum
qd totum uite suę spaciũ parit possit amplecti. Sed eras¬
tiorum quidẽ ñdũ ad phendit. hesternũ uł iã ꝑdidit In
he dierna quoq uita ñ amplius uiuitis: quã mnillo
mobili transitdrioq mom̃to. Qđ gͥ temporis patitur
ẽdicionẽ: licce illud sicuti demundo censuit ꝓnistote¬
les nec cepit ũꝗ eẽ nec desinat. uitaq. eiꝰ cũ tẽporis
infinitatẽ tendat᷑: nondũ tim̃ tale ẽ. ut & nũ ot̃
iure credat᷑. Non enĩ totũ simul infinitȩ lic& uite
spacuĩ cõp̃bendit atq cõplectit᷑s futura nondũ trans actu
senti fluxerit id et̃nũ ee̾ uire ꝑhib& Idq necesse ẽ & sui
cõpos p̾sens sibi sẽꝑ assistere. & infinitate mobił tẽporis

Expanded text:
commune iudicium est. Quid sit igitur aeternitas consideremus; haec enim nobis naturam pariter lium clarius liquet. Nam quicquid uiuit in tempore id praesens a praeteritis in futura procedit nihilque est in tempore constitutum quod totum uitae suae spatium pariter possit amplecti, sed crastinum quidem nondum apprehendit hesternum uero iam perdidit; in hodierna quoque uita non amplius uiuitis quam in illo mobili transitorioque momento. Quod igitur temporis patitur condicionem, licet illud, sicuti de mundo censuit Aristoteles, nec coeperit umquam esse nec desinat uitaque eius cum temporis infinitate tendatur, nondum tamen tale est ut aeternum esse iure credatur. Non enim totum simul infinitae licet uitae spatium comprehendit atque complectitur, sed futura nondum, transacta aeteriti fluxerit, id aeternum esse iure perhibetur idque necesse est et sui compos praesens sibi semper assistere et infinitatem mobilis temporis
Abbreviated transcription (Latin):
non sinit eẽ felicem. uł si amiserit neglegendum putat.
Sic quoq ꝑ exile bonum est. quod aequo animo ferat᷑ amissu
strationib scio mentes hominũ nullo modo e̾e̾ morta¬
les: cumq clarũ sit fortuitam felitatẽ corporis morte
finiri : dubitari nequit sihȩc afferre beatitudinem
potest quin om ne mortalium genus inmiseram  fine
labatur. Q uod simultos scimus beatitudinis fructum
non morte solum uerũ &iam dolorib subplici isq quȩ¬
sisse q̃ntimodo p̃sens uita facere beatos pocest. quae
miseros trans acta non efficit.
Certus figere saxo
Q uamuis ton& ruinis

Expanded text:
non sinit esse felicem. An uel si amiserit neglegendum putat? non sinit esse felicem. An uel si amiserit neglegendum putat? Sic quoque perexile bonum est quod aequo animo feratur amissustrationibus scio mentes hominum nullo modo esse mortales, cumque clarum sit fortuitam felicitatem corporis morte finiri, dubitari nequit, si haec afferre beatitudinem potest, quin omne mortalium genus in miseriam mortis fine labatur. Quodsi multos scimus beatitudinis fructum non morte solum uerum etiam doloribus suppliciisque quaesisse, quonam modo praesens facere beatos potest quae miseros transacta non efficit? certus figere saxo. Quamuis tonet ruinis
Abbreviated transcription (Latin):
nimos ꝑp&eua ꝑdurat: nec anxios tota delectat. Quid
igitur omortales extra p&itis. intrauos positam felici¬
tatem: Error uos inscitiaq c̃fundit: Ostendã bre¬
uiter. tibi sum mȩ cardinẽ felicitatis. Est ne aliquid
tibi te ipso praeciosius: nichil inquies. Igit situi cõpos
fueris. possidebis quod nec tu amittere umꝗ uelis. nec fortu¬
na possit auferre. Atq. ut agnoscas in his fortuitis reb
beati tudinem constare nomposse: sic collige. Sibeatitud
est sum mũ nature bonũ ratione degentis: nec ÷ sũ mu
bonum quod eripi ullo modo potest: qño p̃cellit id qã
nequeat auferri. manifestum ẽ. quin ad beatitudinem
ꝑcipiendam fortunȩ instabilitas ad spirare non possit.
Adhȩc quem caduca ista felicitas uehit. uł scit & eim uł neser
esse mutabilem. Sinescit quȩ nam beata sors ẽẽ potest
ignorantiȩ cecitati: siscit metuat necesse est ne amittat
quod amitti posse non dubitat. Quare continuus tunor

Expanded text:
nimos perpetua perdurat nec anxios tota delectat. Quid nimos perpetua perdurat nec anxios tota delectat. Quid igitur, o mortales, extra petitis intra uos positam felicitatem? Error uos inscitiaque confundit. Ostendam breuiter tibi summae cardinem felicitatis. Estne aliquid tibi te ipso pretiosius? Nihil, inquies. Igitur si tui compos fueris, possidebis quod nec tu amittere umquam uelis nec fortuna possit auferre. Atque ut agnoscas in his fortuitis rebus beatitudinem constare non posse, sic collige. Si beatitudo est summum naturae bonum ratione degentis nec est summum bonum quod eripi ullo modo potest, quoniam praecellit id quod nequeat auferri, manifestum est quin ad beatitudinem percipiendam fortunae instabilitas aspirare non possit. Ad haec, quem caduca ista felicitas uehit uel scit eam uel nescit esse mutabilem. Si nescit, quaenam beata sors esse potest ignorantiae caecitate? Si scit, metuat necesse est ne amittat quod amitti posse non dubitat; quare continuus timor
Abbreviated transcription (Latin):
ignoret. expertꝰ exbrreat: Adde quod felissimi cuiꝰq
aclicatis simus sensus est. & nisi ad nutum cunoca sub¬
petant: om̃is aduersitatis in solens. minimis quib q.
proster nitur. adeo ꝑ exigua sunt quȩ fortunatis simis
beatitudinis summã detrabunt. Quam multos esse
con iec tas. qui sese cęlo ꝓximos arbitrentur: sidefortu¬
ne tuȩ reliquiis. pars eis minima continguat.
ic ipse locus quẽ tu exiliũ uocas. in colentib patria ẽ.
Adeo nichil ẽ. miserum nisi cum putes. Contraq beata
sors omĩs ẽ. xqua nimitate tolerantis. Quis ẽ. ille tam
felix. quicum dederit in pacientię manus. statũ suũ
mutare non optet: quam multis amaritudimbus
humanȩ felicitatis dulcedo resparsa est. Q uaesi &iã
fruenti iocunda eẽ uideatur. tam̃ quominus cumuelic
ab eat retineri non possit. Liqͣt igitur quamsit morta¬
lium rerum. misera beatitudo. quȩ nec apud aequa-¬

Expanded text:
ignoret, expertus exhorreat. Adde quod felicissimi cuiusque ignoret, expertus exhorreat. Adde quod felicissimi cuiusque delicatissimus sensus est, et nisi ad nutum cuncta suppetant omnis aduersitatis insolens minimis quibusque prosternitur: adeo perexigua sunt quae fortunatissimis beatitudinis summam detrahunt. Quam multos esse coniectas qui sese caelo proximos arbitrentur si de fortunae tuae reliquiis pars eis minima contingat? Hic ipse locus, quem tu exsilium uocas, incolentibus patria est. Adeo nihil est miserum nisi cum putes, contraque beata sors omnis est aequanimitate tolerantis. Quis est ille tam felix, qui cum dederit impatientiae manus statum suum mutare non optet? Quam multis amaritudinibus humanae felicitatis dulcedo respersa est! Quae si etiam fruenti iucunda esse uideatur, tamen quominus cum uelit abeat retineri non possit. Liquet igitur quam sit mortalium rerum misera beatitudo, quae nec apud aequa
Abbreviated transcription (Latin):
seres habeant enatabimus. Sed quantum ornam̃tis
nr̃is decesserit uides. & illa promouimus inquit ali¬
quantum. site non dum totius tuae sortis pig&. Sed
delicias tuas ferre non possum. Qui ab eẽ aliquid tuę
beati tudini : tam luotuosus atanxius conqueraris
Quis est enĩ tam composite felicitatis. ut non aliqua
ex parte cum status sui qͣilitate rixetur. Anxia
enĩ res est humanorũ condicio bonoꝵ. & quȩ ał umꝗ
tota proueniat. uł umquã ꝑp&ua subsistat. Huic census ex¬
aberat. sed ẽ. pudori degener sanguis. hunc nobilitas
nocum fecit. sed angustia rei familiaris inclusus esse
mall& ignotus. Ille utroq circum fluus uitã cȩlibem
deflec. & ille nuptiis felix: orbus liberis: alie no censum
nutrit heredi. Alius ꝓle lȩcatꝰ. filii filiȩ ue delictis
mestus in lacrimat. Id circo nemo facilȩ cũ fortunȩ suȩ
conditione concordat. In est enĩ sitigulis qđ in exꝑtue

Expanded text:
se res habeant, enatabimus. Sed quantum ornamentis se res habeant, enatabimus. Sed quantum ornamentis nostris decesserit, uides. Et illa. Promouimus, inquit, aliquantum, si te nondudelicias tuas ferre non possum, qui abesse aliquid tuae beatitudini tam luctuosus atque anxius conqueraris. Quis est enim tam compositae felicitatis ut non aliqua ex parte cum status sui qualitate rixetur? Anxia enim res est humanorum condicio bonorum et quae uel numquam tota proueniat uel numquam perpetua subsistat. Huic census exuberat, sed est pudori degener sanguis; hunc nobilitas notum facit, sed angustia rei familiaris inclusus esse mallet ignotus. Ille utroque circumfluus uitam caelibem deflet; ille nuptiis felix orbus liberis alieno censum nutrit heredi; alius prole laetatus filii filiaeue delictis maestus illacrimat. Idcirco nemo facile cum fortunae suae condicione concordat; inest enim singulis quod inexpertus
Abbreviated transcription (Latin):
mani decus. sỹ macus socer. & quod uitȩ p̃cio non segnis
emeres. Uir totus exsapientia uirtutibq factus suarũ
securꝰ tuis ingemiscit iniuriis. Uruit uxor ingenib mo¬
desta. pudicitiȩ pudore p̃cellens. & ut om̃s dotes breuit̃
includã : patri similis. Uiuit inquã tibiq tantũ uitę
huius exosa. sp̃m seruat. Quoq uno felicitatẽ minui
tuã. uł ipsa concesserim: tui desiderio lacrimis ac dolore
tabescit. Quid dicam liberos consulares: quorũ iamut
in id aetatis pueris. uł paterni uł auiti specimen elu¬
c& ingenii. Cum igitur p̃cipua sit mortalib uitȩ
cura retinende : ote si tua bona cognoscas felicem. cui
supp& unt &iam nunc quȩ uita nemo dubitat esse
cariora. Quare sicca iam lacrimas: Nondũ ẽ. adunũ
om̃ĩs exosa fortuna nec tibi nimiũ ualida tempestas
incubuit : quando te naces haerent anchorȩ. quȩ nec
presentis sola men nec futuri spem temporis patiant᷑¬

Expanded text:
mani decus Symmachus socer et, quod uitae pretio non segnis mani decus Symmachus socer et, quod uitae pretio non segnis emeres, uir totus ex sapientia uirtutibusque factus: suarum securus tuis ingemescit iniuriis. Viuit uxor ingenio modesta, pudicitia pudore praecellens et, ut omnes eius dotes breuiter includam, patri similis; uiuit, inquam, tibique tantum uitae huius exosa spiritum seruat, quoque uno felicitatem minui tuam uel ipsa concesserim, tui desiderio lacrimis ac dolore tabescit. Quid dicam liberos consulares, quorum iam ut in id aetatis pueris uel paterni uel auiti specimen elucet ingenii? Cum igitur praecipua sit mortalibus uitae cura retinendae, o te, si tua bona cognoscas, felicem, cui suppetunt etiam nunc quae uita nemo dubitat esse cariora. Quare sicca iam lacrimas; nondum est ad unum omnes exosa fortuna nec tibi nimium ualida tempestas incubuit quando tenaces haerent ancorae quae nec praesentis solamen nec futuri spem temporis abess
Abbreviated transcription (Latin):
Sepe feruentes aquilo procellas
Uerso concitat aequorȩ
Raro siconstat sua forma mundo.
Sitantas uarice uices.
Crede fortunis hominũ caducis
Bonis crede fugacib
Ionstat acerna positumq legeẽ.. Uc const& genitũ nichil
um ego uera inquam com memoras ouirtutũ
Nom̃ium nutrix nec inficiari possum ꝓsperitatis
meae uelocissimũ cursum. Sed hoc est quod recolentem
uehementius quoquit. Nam in om̃i aduersitate fortunȩ. in¬
felicissimũ est genus infortunii fuisse felicẽ. Sed qđ̃ tu
inquit falsȩ opinionis suppliciũ luas. id reb uire imputa¬
re non possis. Nam site hoc inane nomen fortuitȩ felici¬
tatis mouet: quã pluribus maximisq ab undes mecũ reputes.
lic&. Igitur siquod in om̃i fortunę tuȩ censu p̾ciosissimum
possidebas. id tibi diuinitꝰ inlȩsum adhuc inuiolatũq seruat.
Poteris ne meliora quȩq. retinens. de infortunio iure causar
Atqui uiget in columis illud pręciosissimũ generis hu¬

Expanded text:
saepe feruentes Aquilo procellas saepe feruentes Aquilo procellas uerso concitat aequore. Rara si constat sua forma mundo, si tantas uariat uices, crede fortunis hominum caducis, bonis crede fugacibus! Constat aeterna positumque lege est ut constet genitum nihil. – Tum ego: Vera, inquam, commemoras, o uirtutum omnium nutrix, nec infitiari possum prosperitatis meae uelocissimum cursum. Sed hoc est quod recolentem uehementius coquit; nam in omni aduersitate fortunae infelicissimum est genus infortunii fuisse felicem. – Sed quod tu, inquit, falsae opinionis supplicium luas, id rebus iure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen fortuitae felicitatis mouet, quam pluribus maximisque abundes mecum reputes licet. Igitur si quod in omni fortunae tuae censu pretiosissimum possidebas id tibi diuinitus inlaesum adhuc inuiolatumque seruatur, poterisne meliora quaeque retinens de infortunio iure causari? Atqui uiget incolumis illud pretiosissimum generis hu