comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mit᷑. ¶ Quidã cũ eẽt fr̃ĩs sun
filie curator. q̃draginta dotis no¬
miẽ. maiͣto eiꝰ se datuꝵ ꝓmifit.
q̃ro an succũrẽd̾ sit eicũ p̾ea ere
alieno em̾gente. sup̃ ires patri¬
monii eiꝰ dos ꝓmissa sit qm ĩ in
strum̃to ita scͥptũ sit. ille patru.¬
us ⁊ curator stipłanti spopõdit.
mouet q̃stiõm. qd̾ ñ ut desuo do

Expanded text:
 Qui, cum esset fratris sui filiae curator, quadringenta dotis nomine marito eius se daturum promisit: quaero, an succurrendum sit ei, cum postea aere alieno emergente supra uires patrimonii eius dos promissa sit, quoniam in instrumento ita scriptum sit 'ille patruus et curator stipulanti spopondit'. mouet quaestionem, quod non ut de suo do
Abbreviated transcription (Latin):
dł. Qui nõib accuãtorib pͥo¬
rib susceptis. siue tutorib noĩ
tiõib atutore. acceptis. reliqͣticẽ
eiꝰ secut᷑. usuras acceptauĩt. pͥui¬
legiũ suũ ñ admittit. ibois tu¬
torib uenditis. p̃tor cͥ ꝑͥmlegiũ¬

Expanded text:
. Qui nominibus a curatoribus prioribus susceptis siue tutoribus nomitionibus a tutore acceptis reliquationem eius secutus usuras acceptauerit, priuilegium suum non amittit in bonis tutor‹is› uenditis: p
Abbreviated transcription (Latin):
tutele mañte. ¶ Incũqͥtute¬
lã gerere nolui̾t. post cetõsqui
gesser̃. acciom̃ utilẽ tutele dari
placuit: ꝙ tñ extutela ñ puenit
adeosqui se negotiis inmiscue¬
it̃. sicomuni negligentia ꝑit.
cuta substitutiois ordinẽ. equa¬

Expanded text:
tutelae manente. In eum, qui tutelam gerere noluit, post ceteros qui gesserunt actionem utilem tutelae dari placuit. quod tamen ex tutela non peruenit ad eos, qui se negotiis miscuerunt, sed communi neglegentia perit, citra substitutionis ordine
Abbreviated transcription (Latin):
auł. E nalius ders magistratꝰ
sui tp̃r datis tutorib cessauãt
mexigenda satisdaticẽ. demde
aquibusdã excusatis. ascq̃nt᷑ib
magistratib dextra tutor assũp
insolidũ. duplicĩ r̾atioẽ. Qm̃ cũ
magistratus cẽt.⁊ turores dediᷤᷤ¬
s satisdationẽ ñ eregiss. exdi¬
uerso dictũ ẽ. sice̾t exactũ satis
nõ eẽt. tam̃ indiẽ tutele finite
ꝑdõeos fuisse. tut᷑or es. neq ces¬
satiom̃ curatoꝵ. obẽẽ t̾ntorib
deb̾e. ꝓnũtiauit. sindiẽ finite
tutele ꝓdoẽi ꝑmãsiss̃ tutores.

Expanded text:
um. Aemilius Dexter magistratus sui tempore datis tutoribus cessauerat in exigenda satisdatione, deind‹e› quibusdam excusatis a sequentibus magistratibus Dexter tutor adsumpsolidum duplici ratione, quod cum magistratus esset et tutores dedisset satisdationem non exegisset. ex diuerso dictum est, licet satis exactum non esset, tamen in diem tutelae finitae idoneos fuisse tutores neque cessationem curatorum obesse tutoribus debere. pronuntiauit, si in diem finitae tutelae idonei permansiss
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ł.. Qui plures tutores hũt. n¬
ni qͥ soluendo ñ fuit. ratiomĩ act
sui. uetuit reddẽ. qm̃eiꝰ lib̾atio
qd̾ extutela ꝑcepitaut dolo ꝯt᷑¬
xit. ñ ẽ resicta ꝯtutores ꝗ suspet¬
tũ facẽ neglexer̃ exculpa recte
ꝯuemunt. tutor ẽ legatamꝰ ercul
ex ꝑa q̃ testam̃to remissa ẽ ũ tenet᷑.¬

Expanded text:
. Qui plures tutores habuit, unum qui soluendo non fuit, rationem actus sui uetuit reddere. quoniam eius liberatio, quod ex tutela percepit aut dolo contraxit, non est relicta, contutores, qui suspectum facere neglexerunt, ex culpa recte conueniuntur: tutor enim legatarius ex culpa, quae testamento remissa est, non tenet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ expollicitatione debitor patͥe
sue extiterat. bõa. res.pͥ. iufsu p̃¬
sidis posseoit. quoꝵ bõꝵ magi¬
stratus. rei. p᷑. tces curatores ꝯ¬
stituer̃. qui apud grecos uocant᷑.¬
ser᷑: exquib quidã cũ reliqua
tͣberẽt. idonei in ipõ tꝑ̃r ãmĩstͣ¬
tioĩs eẽ desierit̃. postea pupillꝰ
hr̃s sẽpnũ. qͥ abstentus ea̾t. abi¬
mꝑatore impetͣuit: ut boã pat̃¬
na ei restituerẽt᷑: q̃ro an exboĩs
eoꝵ qͥ ydonei sic̃t̃.: indepintati pu
magistratus ꝯueniri opõtẽ. alia
ꝗ pupularẽ peciñã ꝗͣ uis suõ no

Expanded text:
 ex pollicitatione debitor patriae suae exstiterat, bona res publica iussu praesidis possedit: quorum bonorum magistratus rei publicae tres curatores constituerunt, qui apud Graecos serunt: ex quibus quidam, cum reliqua traherent, idonei in ipso tempore administrationis esse desierunt: postea pupillus heres Sempronii, qui abstentus erat, ab imperatore impetrauit, ut bona paterna ei restituerentur: quaero, an ex bonis eorum, qui idonei sunt, indemnitati pupmagistratus conueniri oportere: alia i pu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmittit᷑ stipsatio. at si ut̃ eos
diuisa sit tutela regiõib ꝙ ple
⁊ alius pegnna ãmĩstret. tuc ex
uissorẽ. stipłatiom̃. aut ñ ꝯmit¬
ti dicemꝰ. Nlã licet om̃s tutores

Expanded text:
committitur stipulatio: at si inter eos diuisa sit tutela regionibus, quod alius peregrina administraret, tunc ex iussorem stipulationem aut non committ
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. tenĩ ut pãtẽ dimidiã semifsis ex
ꝑsoã seũ restituat. ¶ filia suã hr̃dem
sꝙpͥsit. ⁊ nepotẽ quẽ exeahabebat ei
substituite ita caumilutio titio. fr̃is
mei filio gnͣo m̃o.ccͤ. aureos relinqͦ.
quolegato scioallũ ꝯtẽptũ eẽ. qm̃ scͥ¬

Expanded text:
tim teneri, ut partem dimidiam semissis ex persona Seii restituat. Filiam suam heredem scripsit et nepotem, quem ex ea habebat, ei substituit et ita cauit: 'Lucio Titio f‹r›atris mei filio genero meo ducentos aureos relinquo. quo legato scio illum contentum es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm̃dauit aꝑiendas. si impubes obiss.
demd̾ petit apͥorib. ut siꝗs eoꝵ sine li¬
b̾is decedẽt: porniom̃ suã exceptis bõĩs
restitueret̃. eraclia soror mortua sine
lib̾is. fratrẽ suũ ħrd̾e institunt. po¬
licrates fid̾iꝯ. petierat. oꝑtniuerat.
apd̾ aureliũ ꝓculũ ꝓcãsulẽ arachie applło

Expanded text:
iendas, si inpubes obisset. deinde petit a prioribus, ut, si quis eorum sine liberis decederet, portionem suam exceptis bonis restitueret. Heraclia soror mortua sine liberis fratrem Foebum heredem instituit: Polycrates fideicommissum petierat et optinuerat apud Aurelium Proculum
Abbreviated transcription (Latin):
gatũ sit. cidie mõtis dies eiꝰ ced Siu̾o pꝰt
diẽ. sit̃ legata relicta. suinli modo adq
si uff. sit post annũ relictꝰ. hãc cͥ sm̃a p¬
bamꝰ s⁊ si sub ꝯditicẽ sit legatũ relictũ.
fuit. ꝗͣ ũtor rentit. statuim dies cedit.

Expanded text:
gatum sit, ex die mortis dies eius cedit: si uero post diem sint legata relicta, simili modo atque si usus fructus sit post annum relictus: hanc enim bamus. Sed si sub condicione sit legatum relictum, fuit, quam praetor remittit, statim dies cedit:
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ͤ Dd i pupillus parenti suo h̃s extitit.
⁊ fid̾iꝯ missa ħiditatẽ patͥs restituat.
mox abstinẽt pat̾n a urditate. optiod̾¬
ferenda ẽ fid̾i ꝯmissatio. ut aut p̃otio¬
ne qͦ pupilli agͦscat. an atoto discedat.
aut gm̃timͦ. bõã uendeda st̃. ut idꝙ. suꝑ¬

Expanded text:
 Si pupillus parenti suo heres extitit et fideicommissam hereditatis partem restituit, mox abstinetur paterna hereditate: optio deferenda est fideicommissario, ut aut portionem quoque pupilli adgnoscat aut toto discedat. aut omnimodo bona uendenda sunt, ut id qu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. Heredis aditio. morã legatiꝙ petitioĩ
facit.cessioni diei ñ facit. ꝑmo̾siũ pure
lit̃ legatario ñ necebit.eo ꝙ dies legati ces¬
sit ind̾ dñis ⁊ si abscbstituto legatã sit re¬
lictũ. qnͣ du institut᷑ delib̾at. defũcto legata¬
rio. ñ nocebit. si pꝰea h̃s institutꝰ rep̾ndiaũ.

Expanded text:
. Heredis aditio moram legati quidem petitioni facit, cessioni diei non facit. Proinde siue pure liter legatario non nocebit, eo quod dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus deliberat defuncto legatario
Abbreviated transcription (Latin):
stitue̾ p̃ceptiom̃ cũ ip̃e testator. ⁊ legã¬
ta exciꝑe uoluiss. ¶ Marit᷑ uxce nisti¬
tuta brd exp̾ate t̾na. ⁊ plurib ei fidi ꝯ¬
missis datisdotẽ ꝙͦ plegauit. his ũbis tren¬
ecie uxori mẽe dariuolo a fllus m̃ĩs.
sũmã dotis eiꝰ. que mͥ ꝓea illita ẽ. Euid̾e¬
ꝙ uxoris fid̾i ꝯmisit. ut partẽ hr dita¬
tis ⁊ q̃cũq ei legass. pꝰ mortẽ suã titio
fllio coĩ restitueret. Quesitũ ẽ. an sum

Expanded text:
stituere praeceptionem, cum ipse testator et legata excipi uoluisset. Maritus uxore instituta herede ex parte tertia et pluribus ei fideicommissis datis dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dari uolo a filiis meis summam dotis eius, quae mihi pro ea illata est' eiusdemque uxoris fidei commisit, ut partem hereditatis et quaecumque ei legasset post mortem suam Titio filio communi restitueret. quaesitum est, an
Abbreviated transcription (Latin):
mortis ced̾e. ñ ex quo adita ẽ. b̾rditas. Et si
forte pꝰmultas ãnos adeat᷑ ħrditas. omm̃i¬
ũ ãnõꝵ legatario deb̾i. S ⁊ siqͦt ãnis fitͦ
legatũ. mͥ udet᷑ .⁊ in ħ in iciũ cuꝰq ãm.¬
spectandũ. nͥ forte euidẽs sit uolũtas te¬
statoris. inãnuas p̃nsioẽs. id̾o dĩuid̾etis.
qm̃ ñ legatario ꝯsultũ. s hrdi ꝑspectũ uo¬
luit. ne urgeret᷑ ad solutiom̃. ¶ Si niha¬
bitaticẽ aliquid.uł in disciplina leget᷑. sic

Expanded text:
mortis cedere, non ex quo adita est hereditas, et si forte post multos annos adeatur hereditas, omnium annorum legatario deberi. Sed et si quotannis sit legatuspectandum, nisi forte euidens sit uoluntas testatoris in annuas pensiones ideo diuidentis, quoniam non legatario consultum, sed heredi prospectum uoluit, ne urgueretur ad solutionem. Si in habitatione‹m› aliquid uel in disciplina‹m› legetur sic
Abbreviated transcription (Latin):
as. Quesitũ ẽ. an septitio filio defuncto
ditaria. ¶Titia exasse hr̃s scͥpta. patẽ
dimidiã hiditatis menie rogata meuie¬
luere noluit. S eũ uẽdente c̾ditõe.
mãdauit redim̃dũ seie. Quesitũ ẽ. an
titi a excã fid̾iꝯmissi meiuie teneat᷑.
sxi. cũ rogata br̃ditatẽ restitue̾ ꝓpoĩt᷑:¬

Expanded text:
as'. quaesitum est, an Septicio filio defuncto ditaria. Titia ex asse heres scripta partem dimidiam hereditatis Maeuiae rogata reluere noluit, sed eum uendente creditore mandauit redimendum Seiae: quaesitum est, an Titia ex causa fideicommissi Maeuiae teneatur. respondit, cum rogata hereditatem restituere p
Abbreviated transcription (Latin):
usure sũme redacte competebãt. an
⁊ residuas p̃stare. ꝯpelli debu̾ant to¬
tiꝰ tꝑisan ex die quo quitũ decimũ am̃i
expless.⁊ cũ ẜui legati ei sp̃abẽ. ũ ex
mercedib alerent᷑. statĩ uen̾it. utrũ
mẽcedes. an usuras pete̾ deb̾ant .R. ẜ¬

Expanded text:
e redactae competebant, an et residuas praestare compelli debeant toris an ex die, quo quintum decimum explesset? et cum servi legati ei specialiter, ut ex mercedibus aleretur, statim venierint, utrum mercedes an usuras petere debeat?
Abbreviated transcription (Latin):
ũ exħrditate sua ꝑueniss restituet.
an ille qͦ res. ⁊ possessiones que indo¬
tẽ date. ⁊ pꝰdiuortiũ restitute muli
mulier. in boĩs suis reliquisset. id fi¬
d̾i ꝯmisso ꝯmñ. Claudiꝰ ⁊ alias deode

Expanded text:
te sua peruenisset, restituere‹t›: an illae quoque res et possessiones, quae in dotem datae et post diuortium restitutae muliepondit, quod mulier in bonis suis rel‹i›quisset, id fideicommisso contineri. Claudius: et alias de eodem
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ.⁊ exea filiã emãcipatã. codicilł hec u̾ba
in ẜuit. ꝑtinẽt aũt hii codicilli. ⁊ aduxorẽ
⁊ adfiliã. Itaq rogo. quicꝗd aut ego reliq̃¬
ro. aut uos ip̃e hãtis ꝯmune nob̾ sit. ad̾si
nõ ego rogarẽ: uos ꝓurã pietate face̾tis.

Expanded text:
uerba inseruit: 'pertinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. itaque rogo, quid quid aut ego reliquero aut uos ipsae habeatis, commune uobis sit: quod si non ego rogarem, uos pro uestra pietate faceretis'.
Abbreviated transcription (Latin):
Et illa seqñtia u̾ba ita tñd̾.x. uncias
filiꝰ. duas ht̃ aũt nepos hãt. exuolũta¬
te defuncte. ⁊ta demũ lccũ hañti si die
fid̾i ꝯmissi cedente. filiꝰ nepos eoꝵ in
stitutꝰ. uxori rogat᷑. totã ħrditatẽ resti¬

Expanded text:
ias filius, duas autem nepos habeat' ex uoluntate defunctae ita demum locum haberent, si die fideicommissi cedente filius et nepos eorum nstitutus uxori rogatus totam hereditatem resti
Abbreviated transcription (Latin):
cti fraudatorii hr̃ditatẽ suspectã adiẽis
⁊ restitu̾us mͥqr ⁊ remoto fid̾i ꝯmisso.
ditatẽ. cͥditões tuos tali ꝯmodo frau̾da¬
re. Et ego t̃pit̃. mcͥ faciã. recipiendo¬
eã ur̃ditate. ꝗͣ remota postulatic̃e ac
creditões ꝯpelłe te ut adires ñ potu¬
ent̃ Sr ⁊ sifiliꝰ sinis h̃s patͥ regatus
sit. aꝓpatre. hr̃ditatẽ mͥ restitũe cũ

Expanded text:
orii hereditatem suspectam adibis et restitues mihi, quia et remoto fideicommisso tem creditores tuos tali commodo fraudare, et ego nihil turpiter faciam recipiendoereditatem, quam remota postulatione mea creditore‹s› compellere te ut adires non potued et filius su‹u›s heres patri rogatus sit a patre hereditatem mihi restitu
Abbreviated transcription (Latin):
pleto detessit filiaħrd̾ faina ualenia¬
petebat: ⁊ apd̾ p̃sidem ꝓunne obtinu¬
erat. Tutores ualeriane filie antomẽ.
egestitem eiꝰ pẽtendebat᷑: ⁊ retitabãt
diui adriam ꝯstitutiom̃. inq̃d qͣntũ ad

Expanded text:
ple‹t›o decessit filia herede Fabia Ualeriapetebat: et apud praesidem optinuerat. tutores Ualerianae filiae Antonini egestatem eius praetendebant et recitabant diui Hadriani constitutionem, in qua quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
te adit. ⁊ ẜuo eius⁊ ip̃i pupillo tͥu¬
toe̾ auctoẽ restituẽthrditas. Siꝗ dem
ĩ eoꝙ fari ñ põt. ñ mag̾ ea res impe¬
diet᷑. qͣm ĩuito pub̾e. u̾olẽti sibi
restitui restituẽ hr̃ditat̃e. Siaũt hr̃
recuset adire hrditatẽ. quẽ ad mod̾
res expedrri possit. difficił ẽ ĩ q neq¬

Expanded text:
 seruo eius et ipsi pupillo tutore auctore restituetur hereditas: si quidem eo, quod fari non potest, non magis ea res impedietur, quam in muto pubere uolent‹e› sibi restitui hereditatem. si autem heres recuset adire hereditatem, quemadmodum res expediri possit, difficile est, q
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i.. Que in ꝯcubiatu concu
discedẽ. ⁊ alt̾i se. aut imatͥmõium:
aut mꝯcubmatũ dar̾e. Ego qude ꝓ¬
bo inꝯcubina. adim̃dũ ei ꝯnubiũ. si
patronũ inuitũ deserat. Quippe cum
inestius sit patronauib̾tã ꝯcubmã.
q̃ matrẽ fiłias yr Cumatilicino sẽ¬
tio.⁊ puto solãeã inꝯcubinã hate
posse. sine metu cͥminisa nq̃ stru¬
prũ nõ ꝯmitit᷑. Qui aũt aĩpnatã
to legis iuł d̾aduit̾us tem̃. q̃ ins

Expanded text:
iam. Quae in concubinatu est, discedere et alteri se aut in matrimonium aut in concubinatum dare? ego quidem probo in concubina adimendum ei conubium, si patronum inuitum deserat, quippe cum honestius sit patrono libertam concubinam quam matrem familias habere. Cum Atilicino sentio et puto solas eas in concubinatu habere posse sine metu criminis, in quas stuprum non committitur. Qui autem damnatam to lege
Abbreviated transcription (Latin):
actione p̃tiũ ħrditatis amuliere exi¬
git. C an d̾ ceclant legata.cetãq hõe¬
ra ñrditatis.iudend̾ ẽ.⁊ mͥ uidet᷑ pꝰse
dici. legatarioᷤ pocinꝰcũ muliere usu¬
ros hacacticẽ.qr ⁊ ip̃oꝵ int̃fuit adm
hrditatẽ. lib̾tati plane subueniend̃

Expanded text:
actione pretium hereditatis a muliere exiget. Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, uidendum. et mihi uidetur posse dici legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit adiri hereditatem. Libertat‹i› plane subueniendum
Abbreviated transcription (Latin):
eãq dotẽ maĩto dediss certe qͣntitͥatis.
max degede̾s sine. lib̾is. hr̃d̾e institinsse
mantũ suũe queret᷑. an dosdetͣm p̾sit.
dixi. ñ posse. diciinen̾sicẽm fidĩ ꝯmis¬
si factũ ꝙ ⁊ mulieris pudicitie.⁊ patͥs
uoto ꝯgrisebat. Qr̃ dicendũ ẽ dotẽ
deced̾e ac siꝙ suꝑ fuiss rogata eẽt resti¬
tue̾. Qd̃ sitantos fructꝰ exl̃daitate.
mulier ꝑceꝑit. ut md̾ pont. dotisa¬
tis fieridicendũ ẽ. potiꝰ ftuctib hoc
legari. e. posse. ⁊̃ portiom̃ h̃ditatis
placet᷑ nob̾. rogatꝰq fint. hancᷤ pãtẽ¬

Expanded text:
s, mox decedens sine liberis heredem instituisse maritum suum, et quaereretur, an dos detrahi possit, dixi non posse dici in euersionem fideicommissi factum, quod et mulieris pudicitiae et patris uoto congruebat. quare dicendum est dotem decedere, ac si quod superfuisset rogata esset restituere. quod si tantos fructus ex hereditate mulier percepit, ut inde poterit doti satisfieri, dicendum est potius fructibus hoc legari enim posse etiam portionem hereditatis placet nobis rogatusque fuerit hanc parte
Abbreviated transcription (Latin):
reliq̃rit. fidĩ tue filiꝯmitto ut sisine
alieno urd̾ morians restituas seioh¬
ditatẽ: inc̾ uid̾i eũ delibis fñsisse: diuũ
piꝰ resqͥfit s ⁊ idõ cũ quidã sine lib̾is.
decedẽt. auulculũ almitestato bõꝵ p̾
sessorẽ hũs. extuisse ꝯditiom̃ fidi con

Expanded text:
reliquerit: 'fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas ‹S›eio hereditatem', uideri eum de liberis sensisse diuus Pius rescripsit: et ideo, cum quidam sine liberis decederet, auunculum ab intestato bonorum possessorem
Abbreviated transcription (Latin):
testatõe lẽgatꝰ est. eũq theodorus pꝰ¬
eiꝰd̾e. panphiliadhiret᷑ nr̃ditas. ad
iustã lib̾tatẽ ꝑ duxit.S ħ ob ineũca¬
sũ res ꝑducta ẽ. ut isꝗ legauit. inte¬
stat᷑ eẽ ñ possit. henna postulãte. me¬
titiꝰ euacistus compellendꝰ ẽ. ꝑiclo
ciꝰ adire.⁊ exc̃a fid̾ĩ ꝯmifsihrditatẽ

Expanded text:
legatus est eumque Theodotus, poeiusdem Pamphili adiretur hereditas, ad iustam libertatem perduxit et ob hoc in eum casum res perducta est, ut is qui legauit intestatus esse non possit, Hermia postulante mihi id Euarestus compellendus est pericul‹o› eius adire et ex causa fideicommissi hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
cipit funduseris aliem. uł legati mi¬
ꝯmissariꝰ hon̾et᷑. cũ hr̃s es alienũ. ułle¬
gatũ deducit. ⁊ tũ ꝯue̾nit᷑ acreditorib.
uł legatãirs. restituta sibi extrebellia¬
no hr̃ditate deb̾e: aut deductioẽ eũ ñ
ꝑati ablrd̃. aut caue̾ illi hrd̾ec defñsũ
tti. eũ adñs legatarios cetõsq ¶ Siꝗs
hr̃s m̾stitutꝰ. rogatꝰ fui̾t hĩditate. nõ
restitui hr̃ditatẽ: alt̃ recuset: senat᷑¬

Expanded text:
cipit fundus aeris alieni uel legati mi et cum heres aes alienum uel legatum deducit et cum conuenitur a creditoribus et legatariis, restituta sibi ex Trebelliano hereditate debere aut deductionem eum non pati ab herede aut cauere illi heredem defensum iri eum aduersus legatarios ceterosque. Si quis heres institutus rogatus fuerit hereditatem non restitui hereditatem, alter recuset: senat
Abbreviated transcription (Latin):
mũ qũe ñ pꝰse cogi adire. ⁊ restituẽ
hrditatẽ. fidere: uł qnͣtitate fui̾t ro¬
gatꝰ. Eeteꝵ si d̾uiu̾sitate fusisse te¬
statorẽ appareat: nulla q̃stio ẽ. qũi
siũ suspectã dicat: cogi possit. suĩ spõ¬

Expanded text:
stituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de uniuersitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue spo
Abbreviated transcription (Latin):
re. uł cur nolit. cũ uarie sĩt hoĩmĩ
uoluntates. quoꝵdã negotia trm̃tiũ.
quoꝵ dã uexatiom̃ quoꝵdã heris alie¬
ni. cumullũ. tã⁊ filccuplex ud̾at᷑ ħr¬
ditas. quoꝵdã offensas. uł mindiã qͦꝵ¬
dã gͣtificari uolentiũ. hisꝗ ħrditas re¬

Expanded text:
r nolit, cum uariae sint hominum uoluntates: quorundam negotia timentium, quorundam uexationem, quorundam aeris alieni cumulum, tametsi locuples uideatur hereditas, quorundam offensas uel inuidiam: quorundam gratificari uolentium his, quibus here
Abbreviated transcription (Latin):
tas. cogñdũ hr̃d̾e institutũ. adire. re
stinie totãq hr̃ditate adeũ cui restitu¬
erit: ꝑtine̾. ¶ d ⁊ si miles rogam̃t
q̃ res ytalicas restitue̾. uł res ꝓuncia¬
les. dicendũ ẽ. suspectã dic̾nte cogi adi¬
re ⁊ restitũe. Nã tut elegant̃ metian

Expanded text:
titutum adire et itatem totamque hereditatem ad eum cui restituitur pertinere. Sed et si miles rogauerit quem res Italicas restituere uel res prouinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecian
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ sit. exħrdat᷑ filiꝰ. exsubstitutiõe. fr̃
suo ħrs existat: ã ahio mͦ. uł exeo ap¬
paret. qd̾ alias abeo legare pat potu¬
it. alias ñ potuit. Et gͥ ratioĩ ꝯgru¬
ensaie plus unis circa ꝑsoãm sub¬

Expanded text:
tersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam sub
Abbreviated transcription (Latin):
decessifs. Siũo patͥs hr̃s fuit. ni amplio¬
ra legata debr substitut᷑. q̃ quib pupil¬
lus obligatus fua̾t. qr ñ suo noĩe obli¬
gat᷑. s defuncti pupilli ꝗ nicͥ ampliꝰ ꝗͣ
tranei. hr̃s extit̾it. potĩt dici. angeri
legata. ꝑ ud̾ agendũ. ac sicinlib cõ¬
hr̃di substitutus fuisset. eoq obut¬

Expanded text:
decessisset. si uero patri heres fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam tione heres exstiterit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omit
Abbreviated transcription (Latin):
tegrũ ꝙrelictũ ẽ. ħrs desida̾sca¬
ũe sibis hac supłaticẽ audi at᷑.
Silegata q̃dã . p̃fũti die relicta
sut. q̃dã subꝯditioẽ: int̃ponẽda eit
ista supłatis ꝓpt̃ legata ꝯditio¬
nalia dũ modo ea legataq̃ p̃sĩma
ta fu̾nt. ne exrstẽte ꝯditioẽ. lex

Expanded text:
ictum est heres desiderae sibi hac stipulatione, audiatur. Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praeta fuerint ne exsistente condicione lex
Abbreviated transcription (Latin):
tnitẽsoluendo sit hr̃ditas nͨ nei sriffic̃
ẽ recusari abħrd̾ instituto: Neq illũ
inqũit̃. soluendo sit hr̃ditas an ñ sit.
Opinio e. uł metꝰ. uł dolor eiꝰ quinolu¬
it adire hr̃ditatẽ: inspicit᷑: ñ sub̾a ur̃¬

Expanded text:
t, soluendo sit hereditas nec ne: sufficit enim recusari ab herede instituto. neque illud inquiritur, soluendo sit hereditas an non sit. opinio enim, uel metus uel color, eius, qui noluit adire hereditatem, inspicitur, non sub
Abbreviated transcription (Latin):
ũba: Is cunꝰ d̾ea notio ẽ aditus. sicom¬
ꝑit iõ cautiom̃ ate exigi. ut a fidĩ¬
ꝯmissi petitioẽ adu̾taris. homus satis¬
dationis tͥ remitticuraliit.
it cautiom̃ exigi cessantiũ partes red¬
di.nͥ aꝑte caue̾ ussus eẽt.

Expanded text:
notio est, aditus si compererit ideo cautionem a te exigi, ut a fideicommissi petitione auertaris, onus satisdationis tibi remitti curabit'.it cautionem exigi cessantium partes reddi, nisi aperte cauere iussus esset.
Abbreviated transcription (Latin):
aulꝰ: In foꝵ pꝰsessionib iuris ignorãtia
ñ ꝓd̾e. quoniniꝰ dies cedat. ⁊ id̾o hrdi isti¬
tuto. ꝯ aũt aꝑtas tabulas dies cedit: Sa¬
tis cͥ. scire mortuũ seq ꝓximũ cognatũ
fuisse. copiãq eoꝵ quos ꝯsulẽt hu̾isse.
scientiã eͥ ñ hãc accipi. que uiris pru¬
Dentib sit. s eã ꝗͣ quis aut ꝑse hãt̃: auꝯ

Expanded text:
 possessionibus iuris ignorantia non prodest, quo minus dies cedat, et ideo heredi instituto et ante apertas tabulas dies cedit. satis est enim scire mortuum esse seque proximum cognatum fuisse copiamque eorum quos consuleret habuisse: scientiam enim non hanc accipi, quae iuris prudentibus sit, sed eam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
umpͦsessiom̃ initit᷑. ⁊ fructꝰ custodire ⁊
cetã debebit. Et ratio ꝗdeᷤ. hi d̾e cołe agͥfac
pꝰse fructꝰ redigẽ. s custodire legataiũ ftt¬
sihr̃s fructꝰ nolit cog̾e. ꝑ mitẽ dũ eĩt lega¬
tario coge̾ fructꝰ ⁊ coactos ẜuare. Qiñ mmo
expediat. uẽd̾e qͦ legatario ꝓmitt̃ndũẽ.

Expanded text:
sessionem mittitur, et fructus custodire et cetera debebit. et pati quidem heredem colere agros et fructus redigere, sed custodire legatarium frusi heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos servare. quin immo expediat, vendere quoque legatario permittendum est
Abbreviated transcription (Latin):
e lccũ suũ. nͨ deb⁊ pat̾ suo nĩgi. ¶ Siẽ¬
mãcipat᷑ filiꝰ. uxce ñ exuolũtate partͥs
admitt̃ndꝰ ẽ adeã. llõ eͥ ꝑ rescifsiom̃.
is qui filiuis iustus ẽt efficiẽt᷑. ñ fx̾cũ res¬
cessio. quo mag̃ admitat᷑. ñ qͣminꝰ adi

Expanded text:
 locum suum nec debet patri suo iungi.Si emancipatus filius uxore non ex uoluntate patris admittendus est ad eam: non enim per rescissionem is, qui filius iustus est, efficietur non filius, cum rescissio, quo magis admittantur, non quo mi
Abbreviated transcription (Latin):
legatoꝵ ẜuãdoꝵ cã impꝰssessicẽ mifsus
ẽ. ⁊ dãpm infecti satis dare. Q si satis de¬
dent. ñ alit̃ deced̾e᷑ pꝰsefsione debebit. ꝗͣ siei
caut̃ fuit. ⁊̃ eo noĩe. quose dapni infec¬
ti obligauit. ¶ Siplures legatani impꝰ

Expanded text:
eruandorum causa in possessionem missus est, etiam damni infecti satisdare: qui si satisdederit, non aliter decedere possessione debebit, quam ei cautum fuerit etiam eo nomine, quo‹d› se damni infecti obligauit.Si plures legatarii
Abbreviated transcription (Latin):
desidet᷑. ¶Si debitori lib̾atio sit relicta.
ñ ẽ exigenda caut̾io. qr penes se ht̃ legi¬
tũ. Quippe si ꝯueni at᷑. excepticẽ doli
mali uti possit. ¶ Ei cui legatũ solutũ
miliũ equestrẽ rescͥpsit. Nõ deb̾e p̃to¬

Expanded text:
desideret.Si debitori liberatio sit relicta, non est exigenda cautio, quia habet penes se legatum: quippe, si conueniatur, exceptione doli mali uti possit ei cui legatum solut‹u›m milium Equestrem rescripsit non debere p
Abbreviated transcription (Latin):
ea ratio ẽ. quotiẽs ĩfrau̾dẽ legis
fit alienatio. nõ ual ꝙ factũ ẽ.
In fraudẽ aut̃. cũ quis. se minorem
cẽtenaĩo facit. adħ ut legis p̃cep¬
tum eitat. Cum alieãtc̃e fc̃a nicͥl
aĩo fecit. quarũ ima reuocata. i
om̃ium ꝑtib. maio cẽtenai̾o effici¬
t᷑. utrum reuccamꝰ om̃es. an pra

Expanded text:
ea ratio est. quotiens in fraudem legis fit alienatio, non ualet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem ario facit ad hoc, ut legis praeceptum euertat. at cum alienatione facta nihilario fecerit, quarum una reuocata uel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum re
Abbreviated transcription (Latin):
ei longĩe. S ⁊ uolitsius metiamis
amitus nr̃. ut ⁊ iuris ciuił. p̃t̾ ue¬
tẽm ⁊ bñ fundatã ꝑitiam ãꝑie
diligẽs religione rescpͥti nr̃i cłuc¬
sm̃a legis. aut edicti p̃tõ̾is expso¬
S ⁊ salui uliani. amiti nrĩ cla̾issi¬
mi uiri hane sm̃am fuisse. ¶ Itẽ
ꝯĩtum ẽ si patroni filiꝰ capitis ac¬
cusauit lib̾tum. an hoc noceat lib̾i
ip̃ius. S ꝓculus quide ĩ hac fuit oꝑ¬
pinicẽ notam asꝑsam patroni fi¬
lio lib̃i euis noc̃e. iuł ant̃ negauit.¬

Expanded text:
lusius Maecianus amicus noster ut et iuris ciuilis praeter ueterem et bene fundatam peritiam anxie diligens religione rescripti nostri duceque sententia legis aut edicti praetoris exsed et Salui Iuliani amici nostri clarissimi uiri hanc sententiam fuisse'. Item quaesitum est, si patroni filius capitis accusauerit libertum, an hoc noceat liberis ipsius. et Proculus quidem in hac fuit opinione notam adspersam patroni filio liberis eius nocere, Iulianus aut
Abbreviated transcription (Latin):
mox restituta ẽ. S ⁊ silib̾a cõ¬
cep̃.⁊ inẜuitutẽ redacta edidit.
mox manmissa ẽ. adłgitima
lnditatẽ eiꝰ admittet᷑. ¶It̃ si
adhnc p̃gnans maũmissa ẽ. di¬
cendum eit ꝓ deẽ.⁊ inẜuitutẽ¬

Expanded text:
mox restituta est: sed et si libera concepit et in servitutem redacta edidit, mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit
Abbreviated transcription (Latin):
nem infamila relicti eẽnt. s
⁊ nepos ex a doptiuo filio nat᷑
Si exfilio nepotem eius auus
manumiẜit. isq patre ⁊ auo
⁊ matre suꝑstitib decesẜit. p̃t
q̃ri quis potior ẽẽ debeãt. nã
simat̃ excluẜit anũ mañmis¬
sorẽ qui patri añ põit᷑. eclicto
p̃toris inducet᷑ ꝓat̾ defũcti. qͥ
tius ẽ auo ins sus ꝯ euaͬre. ꝙ¬

Expanded text:
nem in familiam relicti essent.Sed et nepos ex adoptiuo filio natusSi ex filio nepotem auus manumiserit isque patre et auo et matre superstitibus decesserit, potest quaeri, quis potior esse debeat. nam si mater excluserit auum manumissorem, qui patri anteponitur, edicto praetoris inducetur pater defuncti, quo tius est auo ius suum conseruare,
Abbreviated transcription (Latin):
hre. S ꝙ diximus reiecti utrũ
sic accipimꝰ ap̃tore nõ dati. an
⁊ si suspecti fuei̾nt remoti. uł
obnegligẽtiam ł ignamã repł
si.⁊̃ hos quis reiectos recte dic
ergo ⁊ si latitẽt. s longũ ẽ. ñ
nec hoc ei inputet᷑. cum su spec¬
tos nõ fecit. alioqu ⁊ si latita¬
rent potuit eddõ desid̾are. nt

Expanded text:
habere. Sed quod diximus "reiecti" utrum sic accipimus "a praetore non dati" an et si suspecti fuerint remoti vel ob neglegentiam vel ignaviam repulsi? etiam hos quis reiectos recte dicet. ergo et si latitent? sed longum est: nam nec hoc ei imputetur, cur suspectos non fecit: alioquin et si latitarent, potuit edicto desiderare ut
Abbreviated transcription (Latin):
patre eius manuue maxime
pͥdie ꝑduã apͥł. plantiano¬
nr̃o iterum ꝯsule matre remo¬
ta eosadmitti. qui uenirent
simat̾ nõ fuiss. ergo ⁊ agnati
cetiͣq succedunt. aut sinẽo sit̾
bona uacabũt.

Expanded text:
patre eius Mammiae Maximinae pridie idus Apriles Plautiano iterum consule matre remota eos admitti, qui uenirent, si mater non fuisset: ergo et adgnati ceterique succedent aut, si nemo sit, bona uacabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ius uẽt̾ locum nõ ħ̾at. Itaq̃
si ex duob alt̾ adieit. alt̾
repudiam̃t hiclitatẽ. ⁊ ei
portio acc̾scet. ⁊ si forte sit
filius ⁊ patronus repudiã¬
te filio. patrono defẽt᷑. ¶Si
quis adita matͥs hrditate.ꝑ

Expanded text:
locum non habeat: itaque si ex duobus alter adierit, alter repudiaverit hereditatem, ei portio adcrescet. et si forte sit filius et patronus, repudiante filio patrono defertur. Si quis adita matris hereditate per
Abbreviated transcription (Latin):
patruus cum intestato decedẽt
patrui filiꝰ.cum mat̃ repudiaᷤ¬
set patruo nõ dum delata hrdi¬
tate. atq iõ defũtto eo ꝑ matͤ
delib̾ante. patrui filium uocari.¬

Expanded text:
patruus, cum intestato decederet, et patrui filius: cum mater repudiasset, patruo nondum delatam hereditatem atque ideo defuncto eo matre deliberante patrui filium uocari.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ. delate nonꝑimũt᷑ capitis
capitẽ minuat᷑. adłgitima
hrclitatẽ admittet᷑. ubi ma¬
gnaᷤ capitis diminutio. int̃¬
ueniet. q̃ uł ciuitatẽ admit¬
tet. ut puta si deportet᷑ Si¬

Expanded text:
 delatae non peremuntur capitis capite minuatur, ad legitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interveniat, quae vel civitatem adimit, ut puta si deportet
Abbreviated transcription (Latin):
os. unus exhis unũ filium. a¬
lius duos reliquid. hrditas mea
intres ꝑtes diuidet᷑ sparm quai
refet agnatus hic natiuitate
fertur. Nec intẽ unus : solus
sit. an exduob ꝓͥor ꝓlu̾ib ue.
an duo ꝓluesne abeod̾ gͣclu ue¬
nientes. qui uel cetõs añcedãt.

Expanded text:
os, unus ex his unum filium, alius duos reliquit: hereditas mea in tres partes diuidetur.Parui autem refert, adgnatus hic natiuitate fertur. nec interest, unus solus sit an ex duobus prior pluribusue an duo pluresue ab eodem gradu uenientes, qui uel ceteros antecedant
Abbreviated transcription (Latin):
nichilhominꝰ ꝯpelli potuit adire
hrclitatẽ.⁊ restituͬe. ut diuus piꝰ
rest̾psit. finge eiun suꝑ uixisse
decessisse. mox ⁊ eum qui er̾at ro¬
gaͣtus restitue̾. dicẽclum post̾iorẽ
amitti. cum honoe̾ fidei ꝯmissi.¬

Expanded text:
nihilo minus compelli potuit adire hereditatem et restituere, ut divus Pius rescripsit: finge eum supervixisse decessisse, mox et eum, qui erat rogatus restituere: dicendum posteriorem admitti cum onere fideicommissi
Abbreviated transcription (Latin):
eius eit lib̃tus. cuiꝰ ꝓxime fuĩt
ẜuus. ⁊ adlegitimã hrditatẽ ip̃e
admittet᷑. nisi sicubi qiͣ ĩdigͦ¬
fuĩt deneganda herclitas. ¶Si
quis lib̾tam sic iure turando ad¬
egit ne illicite nubat. nõ debe̾
ĩcide̾ eum in legẽ eliescẽtiam.¬

Expanded text:
me fuerit seruus et ad legitimam hereditatem ipse admittetur, nisi sicubi quasi indigno deneganda fuerit hereditas. Si quis libertam sic iureiurando adegit 'ne illicite nubat', non deberincidere eum in legem Aeliam Sentiam
Abbreviated transcription (Latin):
b tuteł. S ita demũ si data o¬
ꝑa hoc fetit. quid ergo sitales
cutus. iam quidẽ p̃toris delictũ
si forte recusati sunt illi ł in¬
ꝓbati. deb mat̾ alios sine mo
ra peteͣ. ergo siũ nõ petiei̾t. si¬
⁊̃ si dati fu̾int minꝰ y donei p̃¬
tore errante  deneos aut̃ utrũ
beat. dubitatoĩs ẽẽ põt. puto
aut facile ei ignosci. si locuple¬
tes. sint hii quos petiit S ⁊ si
priorib excusatis reiectis ne. nõ
cõfestim alioꝵ uoĩa edidĩt ꝓũit᷑.
quid ergo si nõ fuei̾nt omes ex

Expanded text:
ta tutelis, sed ita demum, si data opera hoc fecit. Quid ergo, si talescutus? iam quidem praetoris delictum si forte excusati sint illi vel improbati, debet mater alios sine. Ergo sive non petierit sietiamsi dati fuerint minus idonei praetore errante. Idoneos autem utrum beat, dubitationis esse potest. puto autem facile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit. Sed et si prioribus excusatis reiectisve non confestim aliorum nomina ediderit, punitur. Quid ergo, si non
Abbreviated transcription (Latin):
tem declucat᷑. legitimã ħidita
nõ defẽtur. nec si p̾a sib fact᷑
sit. nisi forte ẜuus pene effec¬
tus. bñfitio principis sit resti¬
tutus ¶S ⁊ si ex secto uẽtre¬
matͥs filius eclitus sit. mag̃
clicend̾ ẽ hc̃ quoq adlegiti¬
mã hrditatẽ ad m̃tti. nã ⁊m

Expanded text:
tem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte servus poenae effectus beneficio principis sit restitutus. Sed si matris exsecto ventre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. lic nõͥ adieit᷑ hiditatẽ.ł
gitimis nõ defefa. s hoc sic eiͣt
accipienlum. si nes sꝑant᷑ ẽẽ. ce¬
terum si uel nasci ħsanguineꝰ
ł decaptiuitate ren̾ri põt agna¬
ti inpediunt᷑. ¶agnati aũt sunt
cognati uilis sex ab eod̾ orti. Na

Expanded text:
 non adierint hereditatem, legitimis non defertur. sed hoc sic erit accipiendum, si nec sperantur esse: ceterum si uel nasci consanguineus uel de captiuitate reuerti potest, adgnati impediuntur.Adgnati autem sunt cognati uirilis sexus ab eodem orti. nam
Abbreviated transcription (Latin):
siħ. ⁊ quidẽ soli nales. ¶ a dopti¬
ui aut̃ lib̾i pt emãcipatõe ita
admittũt᷑ si exlibis nalib fue¬
rint. ut puta nepos naͣlis ab
obstab̾. ¶ Siu̾o ap̃ hostes ẽ fi¬
lius. ł nasci sꝑat᷑. pñdet ius ma¬
tris. donec reclie̾it.ł nascat᷑. S
si sint sui hrdes. nm a deum hrͣ¬

Expanded text:
i et quidem soli naturales. adoptiui autem liberi post emancipationem ita admittuntur, si ex liberis naturalibus fuerint, ut puta nepos naturalis ab obstabit.Si uero apud hostes est filius uel nasci speratur, pendet ius matris, donec redierit uel nascatur.Sed si sint sui heredes, uerum h
Abbreviated transcription (Latin):
łgitimus dep̃hñdit᷑. an u̾o ei
qui tũc. fuit cum filio defe̾tũ.
ut puta. ꝓponamꝰ fuisse defũt¬
te ꝯsangͣuineũ. eiusq filiũde¬
lib̾ante filio defũcte. ꝯsangui¬
neũ ꝯbisse. mox filiũ repudi
ita intłłigend̾ ẽ. uti indicata
accipe debeamꝰ abeo cuiius uidi¬

Expanded text:
gitimus deprehenditur, an uero ei, qui tunc fuit, cum filio defertur? ut puta proponamus fuisse defunctae consanguineum eiusque filium, deliberante filio defunctae consanguineum obisse, mox filium repudiaita intellegendum est, ut 'iudicata' accipere debe‹a›mus ab eo cui iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ge .xii. ta. ueniunt. siue uiuo
aliquo siue añꝙͣ adeat hrdi¬
tas: eius capite diminutio
int̃cessit. qm̃ desunt suushe¬
res. ł agnatus recte dici. que¬

Expanded text:
 tabularum ueniunt, siue uiuo aliquo siue antequam adeatur hereditas eius capitis minutio intercessit, quoniam desinit suus heres uel adgnatus recte dici: qu
Abbreviated transcription (Latin):
hominus hoc intee. ꝯ sanguine¬
os eẽ. licet pat sũo hrdes ñ ex¬
tit̾issent. ⁊ qui im̃ꝙ inpotãte i
fuer̾ eruntꝰ Rieiꝰ osaugninei.
doptiui qͦ uira ꝯsanguinitati

Expanded text:
uineos, licet patri sui heredes non extitissent: et qui numquam in potestate fuerunt, erunt sibi consanguinei, doptiui quoque iura consanguinitati
Abbreviated transcription (Latin):
eos quicẽ qui subeadẽ tocto fuer᷑.
om̃imodo punit. eos nõ ꝗ ñ subco¬
dẽ tecto. s mead̾e regioẽ. ñ alit̃.
insi ꝯscii fuiss. ¶ Eodẽ aũt tec¬
to quałr accipiat᷑. uid̾amꝰ. utrum

Expanded text:
eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit, eos uero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent. 'Eodem' autem 'tecto' qualiter accipiatur, uideamus, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ̃tinẽs relictũ ent. abeo ꝗ eccisꝰ
ẽẽ dicet᷑. id neꝗd sciẽs dolo malo
aꝑiendũ. recitãd̾. d̾ scribẽd̾q cu¬
ret. edicto cauet᷑. pͥusꝗ̃ d̾ ea fam̃
questio. exsenatus ꝯsulto. habi¬
tax suppliciũq d̾ noxiis suptum

Expanded text:
lictum erit ab eo qui occisus esse dicetur, id ne qui‹s› sciens dolo malo a‹p›eriendum recitandum describendumque curet, edicto cauetur, priusquam de ea familia quaestio ex senatus consulto habita suppliciumque de noxiis sumptum
Abbreviated transcription (Latin):
pei deħ̾e. nͥ si aũt sibi ip̃i uulnã ista
fecer̃. data oꝑa nepimirẽt. aut
¶talia uulna̾ isti acceper̾. ut pꝰs⁊̃
nicͥominꝰ opẽ ferre. siuoluiss.
¶Si dñs mortifere uultãt᷑ suꝑ¬

Expanded text:
eis debere, nisi si aut ipsi sibi uulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut ‹t›alia uulnera isti acceperunt, ut possent nihilo minus opem ferre, si uoluissent. Si dominus mortifere uulneratus su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinet. nã ei ñ parcit. qui eodem
uos. dñis auxiliũ ferre ostñõ.
¶Siquis inuilla agens. cccis sit.
plusꝗͣ tͣiquũ ẽ. si forte diffusa
late p̃dia nt̃. d̾ om̃ib qui mnea re¬
gione fuert̃. ẜuiss. q estiom̃¬

Expanded text:
continet: nam ei non parcit, qui eodem eruos dominis auxilium ferre, ostendit. Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in ea regione fuerint seruis et quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
lb̾andos. suustũ dolorẽ. ereq̃nti
aggressurã patẽnt᷑. um ẜnus
ope tulit. ansit excusandꝰ. an
uoͣ qr om̃ib ñ tulit. plectendus.
⁊ mag̾ ẽ. ut siquidẽ om̃ib fene
potuit: quã is quibdã tulĩt: su¬
pplicio afficiendũ. ¶ Suĩo sura

Expanded text:
 iustum dolorem exsequenti adgressuram paterentur, uni seruus opem tulit, an sit excusandus, an uero quia omnibus non tulit plectendus? et magis est, ut, si quidem omnibus ferre potuit, quamuis quibusdam tulit, supplicio adficiend
Abbreviated transcription (Latin):
rat. cũ dnã sua. auxiliũ ei ferresi
ne corꝑe suo. ant cẽte u̾cce piocͥ¬
iãtẽ. ut hii ꝗ in domo fuamt aut᷑
uicini᷑ audiret᷑ ħͥ ipm manifestũ
ẽ. ut dixi. ꝑcussore. sibi mortẽ ii¬
natũ. si ꝓclamass. uitimũ itaq
suppliciũ pati debr.uł h.necetĩ ẜ

Expanded text:
a fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicini audirent, hoc ips‹o› manifestum est, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset. ultimum itaque supp
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stiom̃ habitã. possut᷑. ¶Nisi sibi
tuer̃q eũ inseuientẽ ꝓhib̾e: pena
afficiant᷑. Suõ ñ potuer̃ uibent᷑.
s tedio mte. uł inpatiẽtia doloris.
sibi manꝰ intulit. eiꝰ testm̃ aꝑiri.
⁊ ꝑrecitari. mortis casꝰ ñ inpedit.
It̃ illud sciend̾ ẽ. nͥ ꝯstet aliq̃ eẽ ꝙ

Expanded text:
stionem habitam possunt. Si sibi tueruntque eum in se saeuientem prohibere, poena adficiantur, si uero non potuerunt, sed taedio uitae uel inpatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit. Item illud sciendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
diuis piꝰ rescͥsit. ¶ Mutiana cau
legati differti possit. ¶Titio fumu¬
eid̾e inulieri tuꝰ restitu ẽ rogn᷑. est
simipfit᷑ mmilier die legati cẽdente:
legatariꝰ exemplũ mutiane cautio¬
nis ñ habebit ¶ Pat̃ exħrd ate
filie̾ iutores cedit. eosq sumiat̾ eiꝰ
impubifilia ꝯstituta. uita deceffisf:
uidebunt᷑ dati nͨ siꝗd alind intẽa
puella quefiss. eiꝰ am̃istratiom̃
uolatatis cautio legarai̾oꝵ  fid̾i

Expanded text:
divus Pius rescribsit. Muciana cautlegati differri possit. "Titio, si mueidem mulieri Titius restituere rogatus est. si nubserit mulier die legati cedente, legatarius exemplum Mucianae cautionis non habebit. Pater exheredatae filiae tutores dedit eosque, si mater eius, impubere filia constituta, uita decessisset, uidebuntur dati nec, si quid aliud interea puella quaesisset, eius administratione uo
Abbreviated transcription (Latin):
uase.⁊ ip̃i son denegare actiones.
s legata abeo noĩatĩ relicta deb̾¬
bunt᷑. siuoluntas ea fuit testãtis.
ut tãtũ ħ̾rdis institutio inꝓꝓbe¬
t᷑. E si instituti nom̃ induxit.⁊
substituti reliqͥt. institut᷑ emo¬

Expanded text:
et ipsi soli denegari actiones: sed legata ab eo nominatim relicta debebuntur, si voluntas ea fuit testantis, ut tantum heredis institutio inprobetur. sed si instituti nomen induxit et substituti reliq
Abbreviated transcription (Latin):
piscũ ꝗdã. hrdũ noĩa induxiss̃⁊
loã eiꝰ ut caduca afisco uendicarẽ¬
t̃. diu delegatis dubitatũ ẽ. ꝯ̃ ma¬
xĩe dehis legatis q̃ asqͥpta erãthi:
quoꝵ fuit institutio fu̾it induc¬
ta. plenq ⁊̃ legatarios exclud̾edos
eristimabat᷑. ꝙ sane seq̃nd̾̃ age¬
hũ. si omñe scͥpturã test̾i cancellas¬
s : s ñ nullos oppinari. id iur̃ ꝑi
mi ip̃e ꝙ inductũ sit. cetã om̃ia
ualitura. quid gͦ:ñ ⁊̃ illud rt̃d̃

Expanded text:
pis cum quidam heredum nomina induxisset et bona eius ut caduca a fisco vindicarentur, diu de legatis dubitatum est et maxime de his legatis, quae adscripta erant his, quorum institutio fuerat inducta. plerique etiam legatarios excludendos existimabant. quod sane sequendum aiebam, si omnem scripturam testamenti cancellasset: nonnullos opinari id iure ipso peremi quod inductum sit, cetera omnia valitura. quid ergo? non et illud interdum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aduocatis fisci dixit uos habetis
iudices ur̃os. diuus geno dixit: Ro
godne imꝑator. ũ audias me in¬
tient̃. d̾legatis. qͥd̃ statues. añt
xit. Corneliꝰ cypͥmꝰ aduocat᷑ leo¬
nis dix̃. noĩa hro̾ tãtũ induxit.
Calfurmꝰ longiꝰ ad nocat᷑ firsci.
dixit. ñ põt illud testm uałe. ꝙ¬

Expanded text:
 aduocatis fisci dixit: 'Uos habetis iudices uestros'. Uibius Zeno dixit: 'Rogo, domine imperator, audias me patienter: de legatis quid statues?' Antoninus xit?' Cornelius Priscianus aduocatus Leonis dixit: 'Nomina heredum tantum induxit'. Calpurnius Longinus aduocatus fisci dixit: 'Non potest ullum testame
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nichilo ẽ legi aut̃ sic accipiend̃¬
ẽ. nõ intelugi. s ccłis ꝓspricique
st̃ scͥpta. Ceteꝵ si extrinsecus in¬
telligant᷑. ñ uidebũt᷑ iegi posse.
sufficit᷑ aut silegibilia sit̃. item
se: maneb̾t.⁊ si ademit: ñ er̃t adẽ¬
pta. E silegi ñ posst̃. q̃ inꝯsulto de¬
leta st̃. dicendũ ẽ: ñ deb̾i. s⁊ ħ ita

Expanded text:
ihilo est. "legi" autem sic accipiendum non intellegi, sed oculis perspici quae sunt scripta: ceterum si extrinsecus intelleguntur, non videbuntur legi posse. sufficit autem, si legibilia sint inconsse, manebunt et si ademit, non erunt adempta. Sed si legi non possunt quae inconsulto delata sunt, dicendum est non deberi, sed hoc ita
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. sic̃ ip̃m filiũ. uł hrdem insti¬
ne ñ iure faciãt test̾mn. itas ne¬
potẽ. neptẽ ue exeo.neceẽ ẽ mͥ.¬
uł h̾rd̾e institue̾. uł exħrdare.
ne forte meuiuo. filio mortuo.
succedendo mlccũ eiꝰ. nepos nep

Expanded text:
tum, sicut ipsum filium uel heredem instine non iure faciam testamentum, ita et nepotem neptemue ex eo necesse eel heredem instituere uel exheredare, ne forte, me uiuo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos nep
Abbreviated transcription (Latin):
offensum hunͣt: multũ int̃ eẽ
arbitror. utrũ illũ tm̃ fraudare
uoluit yrclitate. anũo cã illuiᷤ.
totũ testm infi̾mare. ut licet
mius inductiõĩs cãm p̃bmͣt. ue¬
rũ om̃ib offuͣt. ⁊ siquid̾e sou

Expanded text:
offensum habuit, multum interesse arbitror, utrum illum tantum fraudare uoluit hereditate an uero causa illius totum testamentum infirmare, ut licet unus inductionis causam praebuerit, uerum omnibus offuerit. et si quidem soli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ueꝵ putat: quia duas statuas
legandopõt. iudĩ ñ putasse: in
marinore se statuas legare.
mea ornam̃ta. aurũ ꝯ argentũ.
id ñ ꝓbat. si eas baces. testator
nũo basoꝵ habi̾t. ꝓculus uõ rec¬
neos. ꝓedib ĩn argentatos deb̾i. la¬
ceũ. Quihabebat inpiuncia
exquã oruuidꝰ erat. ꝓpͥa ap̃dia.
⁊ alia sibi pigͦndata obdebita.
codicilł ita scpsit. G. ¶ Quesi¬

Expanded text:
um puto, quia duas statuas legando potest uideri non putasse in marmore se statuas legare. menta omnia, aurum argentum id non probat, si eas βάσεις testator numero uasorum habuit.Proculus uero recneos pedibus inargentatos deberi Laum.Qui habebat in prouincia, ex qua oriundus erat, propria praedia et alia pignori sibi data ob debita, codicillis ita scripsit: 'τῇ
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bos allegilat. ibi eos mĩari Mulio¬
nes. d̾ urbano misti̾o sũt. nͥ ꝓpt̃ opᷤ
iurestre. testator eos destinatos ha¬
ẽ bebat. Eũm qui natus ẽ exancilla
urbana.⁊ missus inuilla nutͥendꝰ.
interim ⁊ neutris eẽ: quidã put̾at̃.
legatis. siidem iecticariꝰ sit. ⁊ coctus
accedet leg̾ato. Si alii uenie. alucũ¬
sores legati fĩt̃: siquidã cũ sores. Ñ¬

Expanded text:
 hos alebat, ibi eos numerari. Muliones de urbano ministerio sunt, nisi propter opus rurestre testator eos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in villam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant: cariis legatis si idem lecticarius sit et cocus, accedet legato. Si alii vernae, alii cursores legati sunt, si quidam et vern
Abbreviated transcription (Latin):
qua utiit᷑ pr̃ari uolo. ñ idõ miuꝰ an¬
mia seio. ꝓpãte hrditaria. uiuenti fi¬
ne deb̾i placuit. ꝙ detrib filiis titie.
duo: aliis br̃aib institutis. uita d̾ces¬
sun̾it. cũ tã labor. ꝙͣ peciũ a. diuisiom̃s¬

Expanded text:
qua utitur praestari uolo.' non ideo minus annua Seio pro parte hereditaria uiuentis filiae deberi placuit, quod ex tribus filiis Titiae duo aliis heredibus institutis uita decesserunt, cum tam labor quam pecunia diuisio
Abbreviated transcription (Latin):
dotẽ ꝯata eeñt. nͥ maritus ea respꝰea¬
ꝗͣ ip̃iꝰ facte eẽnt. inuxoris usum ꝯ¬
uertiss. ¶ Reb qͥue infundo ft̃
legatis. accedunt ⁊̾ ea. q̃ tr̃ nõ sũt.
existimant᷑.
pnde singli hoĩes legati sit. ¶ his
Lñb̾. que ibi mobilia mea eit. dole¬
go. nũmos. ibi repõitosut mutu¬
o darent᷑. ñ eẽ legatos. ꝓcuł ait. ut
eos quos p̃nidiicã. reppõitos ht̃. nt
quib dã bellis ciuilib f accͤitassꝰ¬

Expanded text:
dotem data essent, nisi si maritus eas res, posteaquam ipsius factae essent, in uxoris usum conuertisset.Rebus quae in fundo sunt legatis accedunt etiam ea, quae tunc non sunt, existimantur.uasi singuli homines legati sint.His uerbis: 'quae ibi mobilia mea erunt, do lego' nummos ibi repositos, ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait: at eos quos praesidii causa repositos habet, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
E incerti actiocum hrd̾ut legatãio
ꝗͣ diu iuxĩt: eundi. agendi. ducen¬
di facultatẽ prẽt. aut ea ẜuit᷑. ꝯsti¬
tͣnat᷑. subhac cauticẽut si decessit
legatariꝰ. uł capite mimitus ex
magͤłia cã fuĩt. restit̾uat᷑.

Expanded text:
 erit cum herede, ut legatario, quamdiu uixerit, eundi agendi ducendi facultatem praestet aut ea seruitus constituatur sub hac cautione, ut, si decesserit legatarius uel capite deminutus ex magna causa fuerit, restituatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ eiꝰ ꝯmitto: ut det exredditu ce¬
naculi mĩ.⁊ horrei. post obitum.
ꝑ dinaꝵ quas ubi posui. q̃ro anutm
hisdum taxat. qui eo tꝑ̃r quolega¬
ꝓbat᷑. inreb hũanis ⁊ mofficio fu¬
err̃.debitũ sit. an ⁊̾ hisqui inloco¬

Expanded text:
ditu cenaculi mei et horrei post obitum , quas ibi posui'. quaero, utrum his dumtaxat, qui eo temporeabatur in rebus humanis et in eo officio fuerint, debitum sit, an etiam his qui in loco
Abbreviated transcription (Latin):
stituerat. rogauit inb̾ u̾ba. fid̾i tue
ꝯmitto sempma soror.uti legata.
que alit̃pnis mĩs reliqui. exmediõ
recipias.⁊ apd̾ te hãs. quo adusq
ꝯm̃datos hãs. q̃sitũ ẽ. cum sempina

Expanded text:
stituerat, rogavit in haec verba: "fidei tuae committo, Sempronia soror, uti legata, quae alumnis meis reliqui, ex medio recipias et apud te habeas, quoad usque commendatos habeas". quaesitum est, cum Sempronia,
Abbreviated transcription (Latin):
sultatice collata eẽtdbant᷑. ¶Ln¬
tio titio auripondo tria quo aduiat.
q̃ inua p̃stabadolego. quero cum
testatrix .xl. titio quo aduiuẽt: sa¬
larii noĩe certã snmã.⁊ adampliꝰ¬
ti. aut ꝓ eo p̃tiũ p̾stitit᷑. an eadem

Expanded text:
sultatione collata essent, debeantur. "Lucio Titio auri pondo tria, quae viva praestabam". quaero, cum testatrix quadraginta Titio, quoad viveret, salarii nomine certam summam et ampliti aut pro eo preti