comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incredibile putandum isti quoq animum ferum crudelem
atq in humianum cupide ad inmici ꝑuiciem profectum. prę¬
sertim cum in bestiis nullam neq bonam. ueq malam rationẽ
uideamus: in isto plurimas et pessimas rationes semper fuisse
intelligamus. Si ergo pollicitus sum me daturum causam
qua inductus ulysses accesserit ad maleficium: et si inimicĩ¬
ciarum acertimã rationem et periculi metum intercessisse de¬
monstraui: non est dubium. quin confiteatur causam malefi¬
cii fuisse. Ergo absolutissima argumentatio est ea. quae ex
quinq partibus constat. sed ea non semꝑ necesse est uti. S
tum complexione suꝑsedendum est. si breuis est: ut facile
memoria comprehendatur. tum exornatio pratermutenda est. si parũ
locuples ad amplificandum et exornandum res uidetur ẽẽ. Sin et bre¬
uis erit argum̃tatio. et res tenuis aut humilis. tum et exornatione et

Expanded text:
incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praesertim cum in bestiis nullam neque bonam neque malam rationem videamus, in isto plurimas et pessumas rationes semper fuisse intellegamus. CAPUT 30 Si ergo pollicitus sum me daturum causam, qua inductus Ulixes accesserit ad maleficium, et si inimicitiarum acerrimam rationem et periculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium quin confiteatur causam maleficii fuisse.» Ergo absolutissima est argumentatio ea, quae ex quinque partibus constat; sed ea non semper necesse est uti. Est cum conplexione supersedendum est, si res brevis est, ut facile memoria conprehendatur; est cum exornatio praetermittenda est, si parum locuples ad amplificandum et exornandum res videtur esse. Sin et brevis erit argumentatio et res tenuis aut humilis, tum et exornatione et
Abbreviated transcription (Latin):
exicium machinan. Cui rei mors indigna palamedis testĩo¬
nium cdat. Ergo et metus piculi hortabatur eum interimẽ
a quo supplicium uerebatur: et consuetudo peccandi male¬
ficui suscipiendi remouebat dubitationem. Omnes enim cum
minima peccata de aliqua causa suscipiant: tum uero illa qua
maxima sunt multo malesicia. aliquo certo emolum̃to indudi
suscipere conantur: Si multos induxit in peccatum pecunię
spes. si complures scclere se contaminarunt imperu cupiditate. si
multi leue compendium fraude maxima cõmutarunt: cui mirũ
undebitur istum a maleficio pꝑ acerrimam formidinem non se tẽ¬
petasse: Unum fortissimum. integerrimum inimiciciarum per¬
sequentissimum iniuria lacessitumꝰ ira excitatum homo timidꝰ
c̃oscius sui peccati. insidiosus inĩcum incolumem ẽẽ noluit. cui
tandem hoc mirum uidebitur: Nam cum feras bestias uidea¬
mus alacres et erectas uadere ut alteri bestiae noceant: non est

Expanded text:
exitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimoexitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur; ‹et› consuetudo peccandi maleficii suscipiendi removebat dubitationem. CAPUT 29 Omnes enim cum minima peccata cum causa suscipiunt, tum vero illa, quae multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendium fraude maxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio propter acerrimam formidinem non temperasse? Virum fortissimum, integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum homo timidus, nocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est
Abbreviated transcription (Latin):
nem. rationem. rationis confirmationem. exornationem cõple¬
xionem. Propositio est per quam ostendimus sũmatim quid
sit. quod comprobari uolumus. Ratio est causa. quae demon¬
strat. uerum ẽẽ id quod intendimus breui subiectione. Ratio¬
nis confirmatio est ea quae pluribus argum̃tis. corroborat breui¬
ter expositam rationem. E xornatio est qua utimur. rei hone¬
standae et collo cuplȩtandae causa confirmata argumentatiõẽ¬
Complexio est quae concludit breuiter colligens partes argum̃¬
tationis. hisce ergo quinq partibus ut ab solutissime utamur
hoc mõ tractabimus argumentationem. Causam ostendemꝰ
ulyssi fuisse quare interfecerit aiacem. Inimicum enu acer¬
rimum de medio tollere uolebat. a quo sibi non inuiria sum¬
mum ꝑiculum metuebat. Uidebat illo incolumi se incolũe
non futurum. Sperabat illius morte se salutem sibi compa¬
rare. Consuerat si iure non poterat inimico iniuria quauis

Expanded text:
nem, rationem, rationis confirmationem, exornationem, conplenem, rationem, rationis confirmationem, exornationem, conplexionem. Propositio est, per quam ostendimus summatim, quid sit quod probari volumus. Ratio est quae causam demonstrat, verum esse id, quod intendimus, brevi subiectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatioConplexio est, quae concludit breviter, conligens partes argumentationis. Hisce igitur quinque partibus ut absolutissime utamur, hoc modo tractabimus argumentationem: «Causam ostendemus Ulixi fuisse, quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico
Abbreviated transcription (Latin):
fere et omnia quae de necessitudine praecepimus consideranda er̃t.
Uoniam satis ostendisse uidemur quibus argumentatio¬
nibus in unoquoq: genere causae uidicialis uti conue¬
niret: consequi uidetur ut doceamus quemadmodu
ip̃as argumentationes omate et absolute tractare possimus. nã
fere non difficile est inuenire quid sit causae adium̃to. Difficilli¬
mum uero est inuentum expolire. et expedite pronunciare. Haec
enim res facit: ut neq duitius ꝗͣ satis est in eisdem locis cõmo¬
remur: nec eadem identidem reuoluamus. neq inchoatam ar¬
gumentationem relinquamus: neq incõmode ad aliam dẽiceps
transeamus. Itaq et hac ratione. et ip̃i meminisse poterimus in¬
uno quoq loco. quid dixerimus. et auditor tum totius causae: tũ
uniuscuiusq argumentationis distributionem ꝑcipere et me
mentatio est ea: quae inquinq partes est distributa. propositio¬

Expanded text:
fere et omnia, quae de necessitudine praecepimus, consideranda erunt.fere et omnia, quae de necessitudine praecepimus, consideranda erunt. CAPUT 27 Quoniam satis ostendisse videamur, quibus argumentationibus in uno quoque genere causae iudicialis uti conveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commoremur, nec eodem identidem revolvamur, neque incoatam argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsei meminisse poterimus, quid quoque loco dixerimus, et auditor cum totius causae tum unius cuiusque argumentationis distributionem percipere et memmentatio ea, quae in quinque partes est distributa: propositio
Abbreviated transcription (Latin):
aut ab aliqua ciuitate uituperatio ex ea re suscipietur: Loci com¬
munes dehumanitate. fortuna misericordia. rerum cõmutatio¬
ne. his locis omnibus ex contraro utetur is qui contra dicet. cuz
amplificatione: et enumeratione peccatorum. H xc causa uidiciał
fien non potest: ut in libro primo ostendimus. Sed quoniam põt
uel ad senatum. uel ad consilium uenire non uisa est supersedẽ
Un a nobis crimen remouere uolumus: aut in rem: aut
in hominem ni peccati causam conferemus. Si causa in
hominem confertur. quaerendum erit piimum potuerit ne tantũ
quantum reus demonstrabit is in quem causa conferetur: et quonã
mõ honeste. aut sine ꝑiculo potuerit obsistere si maxime ita sit. nu
ea re concedi reo conueniat: qui alieno inductu fecerit. Deinde in
coniecturalem trahetur controuersiam. et edisseretur. num consul¬
to factum sit. Si causa in rem quandam conferetur. et haec eadez

Expanded text:
aut ab aliqua civitate vituperatio ex ea re suscipietur. CAPUT 26 Loci comaut ab aliqua civitate vituperatio ex ea re suscipietur. CAPUT 26 Loci communis: de humanitate, fortuna, misericordia, rerum commutatione. His locis omnibus ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedenda. Cum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem
Abbreviated transcription (Latin):
usis accusatoris contra cum qui cum peccasse se confiteatur: tameni
oratione iudices demoretur. Defensoris de humanitate misencor¬
dia. uoluntatem in omnibus rebus spectari conuenire: quae consulto
cum fatebimur nos peccasse. neq id impiudenter aut fortutu. aut
necessario fecisse dicemus et tamen ignosci nobis postulabimus.
Hic ignoscendi ratio quaentur ex his locis. Si plura. aut maiora
officia. ꝗͣ maleficia uidebuntur constare. Si qua uirtus. aut nobi¬
litas ent in eo qui supplicabit. si qua spes erit usui futurum si siẽ
supplicio discesserit. Si ip̃e ille supplex. mansuetus et misericors ĩ
potestatibus ostendetur fuisse. Si ea quae peccauit. non odio neq
ciudelitate: sed officio. et recto studio commotus fecit. Si tali de
causa alus quoq ignotum est. Si nihil ab eo periculi. nobis futu¬
ium uidebiturꝰ si cum missum fecerimus. Si nulla a nr̃is ciuib

Expanded text:
usis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen usis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices demoretur; defensoris, de humanitate, misericordia: voluntatem in omnibus rebus spectari convenire; quae consulto cum fatebimur nos peccasse neque id inprudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nostris civibus
Abbreviated transcription (Latin):
tra facere aut excogitare posset. Deinde num quae suspiciones ex
coniecturali constitutione trahi possint: quae significent id cõsul¬
to factum ẽẽ. quod necessario accidisse dicatur. Dcinde si maxime
necessitudo quaepiam fuent conueniet ne eam satis idoneam c̃am
sci reo dicet oportere. Eadem omnia uidentur consideranda. qua
de necessitudine praescupta sunt. Etenum omnes ha tres partes pũ¬
gationis inter se finitimae sunt: ut in omnes eadem fere possit
primum quaeretur utrum potuerit scire an non potuerit. dem̃
utrum data sit opera ut sciretur an non. Deinde utrum casu ne¬
scierit. an culpa. Nam qui se ꝑpuinum aut amorem aut iracun¬
diam. fugisse rationem dicet: is animi uicio uidebitur nescisse
impnidentia. Quare non imprudentia se defendet sed culpa cõ¬
taminabit ꝑsonam. Deinde coniecturali constitutione quaereturi
utrum scient. an ignorauerit. et considerabitur satis ne imprudenti
praesidu debeat ẽẽ. cum fatum ẽẽ constet. Loci cõmunes in his ca¬

Expanded text:
tra facere aut excogitare posset. Deinde, num quae suspiciones ex coniecturali constitutione trahi possint, quae significent id consulto factum esse, quod necessario cecidisse dicitur. Deinde, si maxime necessitudo quaepiam fuerit, conveniatne eam satis idoneam ‹causam› sci reo dicet oportere, eadem omnia videntur consideranda, quae de necessitudine praescripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purgationis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint primum quaeretur, utrum potuerit nescire an non potuerit; deinde utrum data sit opera, ut sciretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed culpa contaminabit. Deinde coniecturali constitutione quaeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum esse constet. Cum in fortun
Abbreviated transcription (Latin):
interponetur ab accusatore suspicio ex constitutione coniectura¬
li. quare putetur non ea ratione factum ẽẽ. quo melius deterio¬
ri anteponeretur. sed dolo malo negocium gestum. de aliqua pro

Expanded text:
interponetur ab accusatore ‹suspicio ex constitutione› coniecturainterponetur ab accusatore ‹suspicio ex constitutione› coniecturali, qua re putetur non ‹ea› ratione factum esse, quo melius deteriori anteponetur, sed in eo dolo malo negotium gestum de aliqua pro
Abbreviated transcription (Latin):
Quod genus ut maior annis sexaginta: et cui morbus causa est
cognitorem det. Ex eo nouum ius constitui conuenit ex t̃pore
et ex hominis dignitate. Ex pacto ius est si quid inter se pepi¬
gerunt. si quid inter aliquos conuenit. Pacta sunt quae legib
obseruanda sunt hoc modo. Rem ubi pangunt. orationem pan¬
gunt. in comitio. aut in foro ante meridiem causam coniicito. Sũt
item pacta. quae sine legibus obseruantur ex conuentu. quae de
iure praestare dicuntur: his igitur partibus iniuriam demonstra¬
ni. uis confirmari conuenit. idq in absoluta iuridiciali faciendũ
uidetur.
id. quod reus dicat se fecisse: aut id quod accusator dicat
oportuisse fieii: primum quaeri conueniet. utrum fuerit utiluis i.¬
ex contentione. hoc est utrum uenustius. facilius conducibiliꝰ.
Deinde oportebit quaen ip̃m ne oportuerit iudicare. utrum fue¬
rit utilius: an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. Deind̾

Expanded text:
quod genus ut maior annis LX et cui morbus causa est, quod genus ut maior annis LX et cui morbus causa est, cognitorem det. Ex eo vel novum ius constitui convenit ex tempore et ex hominis dignitate. Ex pacto ius est, si quid inter se pepigerunt, si quid inter quos convenit. Pacta sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: Rem ubi pagunt, ‹orato; ni pagunt,› in comitio aut in foro ante meridiem causam coicito. Sunt item pacta, quae sine legibus observantur ex convento quae iure praestare dicuntur. His igitur partibus iniuriam demonstrari, ius confirmari convenit, id quod in absoluta iuridiciali faciundum videtur. id, quod reus dicat se fecisse, an id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum quaeri conveniet, utrum fuerit utilius ex contentione, hoc est, utrum honestius, facilius, conducibilius. Deinde oportebit quaeri, ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine ius est. id quod sine lege. eque. ac si legitimum sit u¬
sitatum est. quod genus est id quod argentario tuleris expen¬
sum a socio eius repetere recte possis. Iudicatum est id de quͦ
sententia lata est. aut decretum interpositum. Ca sape diu̾sast̃
ut aliud alii iudici. aut p̃tori. aut consuli: aut tribuno plebis ⁊¬
placitum sit. et fit ut de eadem re sape alius aliud decreuerit aut
iudicant. Quod genus. marius diusus praetor urbanus ꝙ cũ
in haeredem mandati ageretur. iudicium reddidit. Sex. Iuliꝰ
non reddidit. Item. C. caelius iudex absoluit iniuriarum. eũ
qui lucium poetam in scȩna nominatim laeserat. p. mucius eũ
possunt res simili decausa dissimiliter iudicate proferri cum id u¬
su uenerit iudicem cum iidice tempis cum tempore. numerum
cum numero iudiciorum proferemus. Ex aquo et bono ius con¬
stat. quod ad uentatem. et utilitatem cõmunem uidetur ꝑtineͬ

Expanded text:
suetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Sex. Iulius non reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium poetam in scaena nominatim laeserat, P. Mucius eum, 0 Ergo, quia possunt res simili de causa dissimiliter iudicatae proferri, cum id usu venerit, iudicem cum iudice tempus cum tempore, numerum cum numero iudiciorum conferemus. Ex aequo et bono ius constat, quod ad veritatem ‹et utilitatem› communem videtur pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
aut iudicatum sit. Deindeutium ea res sit similis ei rei. qua de
agitur an dissimilis. deinde utrum consulto de ea re non scriptũ
sit: quoꝰ noluent cauere. quod satis cautum putarit ꝓꝑcaeterorum
scuptotum similitudinem. De partibus legitute constitutionis
satis dictum est. nunc ad iuridicialem reuertemur.
Bsoluta iundiciali constitutione utemur cum ipsam
rem. quam nos fecisse consitemur: uire factam dicemꝰ
sine ulla assumptione extrariae defensionis. In ea con¬
uenit quaeri. iure ne sit factum. de eo causa posita dicere poteri¬
mus. si ex quibus partibus ius constet cognouerimus. Lus¬
constat igitur ex his partibus. natura. lege. consuetudine. iu¬
dicato. aequo bono. et pacto.Naturae ius est quod cognatio¬
nis. aut pietatis causa obseruatur: quo iure parentes a lib̾is
et a parentib liberi coluntur. Lege ius est id quod ppłi us¬
su sanetum est quod genus est ut inius eas cum uoceris. Con¬

Expanded text:
aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulto de ea re scriptum non sit, quod noluerit cavere, an quod satis cautum putarit propter ceterorum scriptorum similitudinem. De partibus legitimae constitutionis satis dictum est: nunc ad iuridicialem revertemur. 19 Absoluta iuridiciali constitutione utemur, cum ipsam rem, quam nos fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Con
Abbreviated transcription (Latin):
dinem ciuitatis detrimento afficit. Ego non affeci: sed prohibui a¬
detrimento. aerarium enim conseruaui libidini malorum restiti.
maiestatem omnem interire non passus sum. Primum igitur
uocabuli sententia breuiter. et ad utilitatem accõmodata causae
describitur. Deinde factum nr̃m cum uerbi descriptione coniũ¬
getur. deinde contraride descriptionis ratio refelletur: si aut fal¬
sa erit: aut inutilis: aut turpis aut iniuriosa. Id quoq ex iuris
partibus sumetur de iuridiciali absoluta de quaiam loquemur:
Uentur in translationibus primum num aliquis eius rei
actionem petitionem. aut executionem hẽat quem nõ¬
oporteat. num alio mõ. tempore. loco. num alia lege num alio
quaerente: aut agente. haec legibus. et moribus aquo et bono
reperiuntur de quibus dicetur in iuridiciali absoluta
N causa rationali primum quaeretur quid in rebus ma¬
ioribus. aut minoribus aut similibus. similiter scriptum

Expanded text:
dinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui dinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui detrimento:› aerarium enim conservavi, libidini malorum restiti, maiestatem omnem interire non passus sum.» Primum igitur vocabuli sententia breviter et ad utilitatem adcommodate causae describitur; deinde factum nostrum cum verbi descriptione coniungetur; deinde contrariae descriptionis ratio refelletur, si aut falsa erit aut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loquemur. CAPUT 18 Quaeritur in translationibus primum, num aliquis eius rei actionem, petitionem aut persecutionem habeat, num alio tempore, num alia lege, num alio quaerente. Haec legibus et moribus, aequo et bono reperientur; de quibus dicetur in iuridiciali absoluta. In causa ratiocinali primum quaeretur, ecquid in rebus maioribus aut minoribus aut dissimilibus similiter scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
te sententiam nullam possunt inter praetari. Itaq et alieni sermo¬
nis molesti interpellatores. et scripti tum odiosi tum obscuri in¬
teipretes sunt. Et dum caute. et expedite loqui uolunt infantis¬
simi repenuntur: ita dum metuunt in dicendo ne quid ambiguu
dicant. nomen suum pronitaciate non possunt. Uerum hoium pue¬
nles opiniones rectissimis rationibus: cum uoles refellemus. In prae¬
sentiarum hoc interdicere non alienum fuit: ut huius infantiae ga¬
nilam disciplinam contemneremus.
Um diffinitione utemur primum afferemus breuem uocabu¬
li diffintionem hoc m̃o. Maiestatem is minuit. qui ea tollit.¬
ex quibus rebus ciuitatis amplitudo constat. Quae sunt ea: quae
capiunt suffragium ppłi et magistratus consilium. Nempe igit᷑
tu et ppłm suffragio. et magr̃atum consilio priuasti cum pontes dis¬
turbasti. Item ex contrario maiestatem is minuit. qui amplitu¬

Expanded text:
te sententiam nullam possunt interpretari. Itaque et alieni sermote sententiam nullam possunt interpretari. Itaque et alieni sermonis molesti interpellatores et scripti cum odiosi tum obscuri interpretes sunt; et dum caute et expedite loqui volunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo, ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non possunt. Verum horum pueriles opiniones rectissimis rationibus, cum voles, refellemus. In praesentiarum hoc intercedere non alienum fuit, ut huius infantiae garrulam disciplinam contemneremus. CAPUT 17 Cum definitione utemur, primum adferemus brevem vocabuli definitionem, hoc modo: «Maiestatem is minuit, qui ea tollit,ex quibus rebus civitatis amplitudo constat. Quae sunt ea, Q. Caepio? Suffragia, magistratus. Nempe igitur tu et populum suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes disturbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, qui amplitu
Abbreviated transcription (Latin):
considerata: statim nr̃e legis expositione recitatione. collaudatioẽ
utemur. Deinde contrari x legis enocdabimus uoluntatem: et ca
trahemus ad nr̃ae causa commodum. Deinde ex uuidiciali abso¬
luta sumemus rationem uiris. et quaeremus partes uiris utrum¬
um quaerendum est. Deinde quomõ scriptum sit. si id quod ad¬
uersaii interpraetantur scriptor fieri uoluisset ostendendum est
Deinde id quod nos interp̃temur et sien posse et honeste. et recte¬
et lege. more. natura bono et ȩquo sicri posse. quod aduersaru intͥ¬
pretantur ex contrario. nec ẽẽ ambigue scriptum: cum intelligatur
utra sententia uera sit. Sunt qui abitrentur ad hanc causantra¬
ctandam uaehementer ptinere cognitionem amphibologiarum eã
quae a dialeticis profertur. Nos uero arbitramur non mõ qui¬
dem nullo adiumento ẽẽ: sed potius maximo impedunto. Om̃s
enun illi amphibologias aucupantur. eas etiam qua ex altera paͬ¬

Expanded text:
considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus partes iuris, utroum, quaerendumst; deinde, quomodo scriptum esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluisset, ostendendum est; deinde id, quod nos interpretemur, et fieri posse, et honeste recte lege more natura bono et aequo fieri posse; quod adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer pertinere cognitionem amphiboliarum eam, quae ab dialecticis proferatur. Nos vero arbitramur non modo nullo adiumento esse, sed potius maximo inpedimento. Omnes enim illi amphibolias aucupantur, eas etiam, quae ex altera par
Abbreviated transcription (Latin):
tentiis: aut cum iure cõmuni: aut cum aliis legibus cõmunibus
aut cum rebus iudicatis dissentire. Deinde exemploꝵ a uolunta¬
te et contra scriptum iudicatoꝵ enumeratione. Deinde legum
et stipulationum breuiter exceptarum in quib intelligatur sc̃¬
ptorum uoluntas et expositio. Locus cõmunis contra eum qui sc̃¬
ptum recitet et scriptoris uoluntatem non interpretetur.
Um dure leges inter se discrepant. uidendum est primum
num quae abrogatio. aut derogatio sit. Deinde utrum leges ita dis¬
sentiant. ut altera iubeat altera uetet: an ita ut altera cogat: altera ꝑ¬
mutat. Infirma enim erit eius defensio qui negabit se fecisse qđ
cogeretur. cum altera lex ꝑmitteret. plus enim ualet sanctio per¬
missione. Item illa defensio tenius est cum ostenditur id factum
c̃ẽ quod ea lex sanctiat. cui legi abrogatum. aut derogatum sit id
quod posteriore lege sancitum sit ẽẽ neglectum. Cum hac erunt

Expanded text:
tentiis; aut cum iure communi aut cum aliis legibus communibus tentiis; aut cum iure communi aut cum aliis legibus communibus aut cum rebus iudicatis dissentire. Deinde exemplorum a voluntate et contra scriptum iudicatorum enumeratione, deinde legum aut stipulationum breviter exscriptarum, in quibus intellegatur scriptorum voluntas, et  expositione. Locus communis contra eum, qui scriptum recitet et scriptoris voluntatem non interpretetur. CAPUT 15 Cum duae leges inter se discrepent, videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item illa defensio tenuis est, cum ostenditur id factum esse, quod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt
Abbreviated transcription (Latin):
a scripto potius iudicatae sint. Deinde ostendetur ꝗͣ periculosu
sit a scripto recedere. Locus cõmunis est contra eum qui cum fa¬
teatur se contra id quod legibus sanctum aut testam̃to perscriptũ
sit fecisse: tamen facti quaerat defensionem. Asententia sic dice¬
mus. primum laudabimus scriptoris cominoditatem atq breuita¬
tem ꝙ tantum scripserit quod necẽe fuerit. Illud quod sine scripto
intelligi potuerit non necessarium scribendum putarit. Deinde
dicemus calumniatoris c̃ẽ officium. uerba et luteras sequi. negli¬
gere uoluntatem. Deinde id quod scriptum sit. aut non posse fieri
aut non lege: aut non more: non natura. non aequo et bono posse
At ea quae a nobis facta sunt. iustissime facta. Deinde contraria
sententiam aut nullam ẽẽ aut stultam: aut iniustam: aut non i¬
posse fieri: aut non constare cum supioribus: et inferioribus sen¬

Expanded text:
ab scripto potius iudicatae sint. Deinde ostendetur, quam periculosum ab scripto potius iudicatae sint. Deinde ostendetur, quam periculosum sit ab scripto recedere. Locus communis est contra eum, qui, cum fateatur se contra quod legibus sanctum aut testamento perscriptum sit, fecisse, tamen facti quaerat defensionem. CAPUT 14 Ab sententia sic dicemus: primum laudabimus scriptoris commoditatem atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud quod sine scripto intellegi potuerit, non necessario scribendum putarit. Deinde dicemus calumniatoris esse officium verba et litteras sequi, neclegere voluntatem. Deinde id, quod scriptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more non natura non aequo et bono posse at ea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse, aut stultam, aut iniustam, aut non posse fieri, aut ‹non› constare cum superioribus et inferioribus sen
Abbreviated transcription (Latin):
U uoluntas scriptoris cum scripto dissidere uide¬
bitur: si a scripto dicemus. his locis utemur secũdũ
narrationem. Primum scriptoris collaudatione de
lege: aut in testamento: aut in stipulatione: aut quolibet
scripto. quod ad eam rem ꝑtinebit. Deinde collatione quid scͥ¬
ptum sit. quid aduersarii se fecisse dicant: quid iudicem sequi con¬
ueniat. utrum iod quod diligenter perscriptum sit: an id quod acu¬
te sit excogitatum. deinde ea sententia: qua ab aduersarus sit ex¬
cogitata et scripto attributa contemnetur. et infirmabitur. Deĩ¬
de quaeretur quid ei periculi affuerit. si id uoluisset ascribere: a¬
ut num potuerit ꝑscribere. Deinde a nobis sententia reperiet᷑
et causa proferetur. quare id scriptor senserit. quod scripsit. ⁊
demonstrabitur scriptum illud ẽẽ dilucide. breuiter. cõmode
perfecte cum ratione certa. Deinde exempla proferentur: quae
res cum ab aduersariis sententia redderetur. et uoluntas afferet᷑

Expanded text:
 voluntas scriptoris cum scripto dissidere videbitur, si a scripto dicemus, his locis utemur: secundum narrationem primum scriptoris conlaudatione, delege aut testamento aut stipulatione aut quolibet scripto, quod ad eam rem pertinebit; deinde conlatione, quid scriptum sit, quid adversarii se fecisse dicant, quid iudicem sequi conveniat: utrum id, quod diligenter perscriptum sit, an id, quod acute sit excogitatum; deinde ea sententia, quae ab adversariis sit excogitata et scripto adtributa, contemnetur et infirmabitur. Deinde quaeretur, quid periculi fuerit, si id voluisset adscribere; aut num non potuerit perscribi. Deinde a nobis sententia reperietur et causa proferetur, quare id scriptor senserit, quod scripserit; et demonstrabitur scriptum illud esse dilucide, breviter, commode, perfecte, cum ratione certa. Deinde exempla proferentur, quae res, cum ab adversariis sententia et voluntas adferretur,
Abbreviated transcription (Latin):
mum considerandum est num per culpam uentum sit in necessi¬
tudinem: num culpam ueniendi necessitudo fecerit. Deinde quȩ¬
rendum est. quomodo uis illa uitari potuerit. ac leuari. Deinde
is qui in necessitudinem causam conferet. exꝑtus ne sit quid cõ¬

Expanded text:
mum considerandum est, num culpa ventum sit in necessimum considerandum est, num culpa ventum sit in necessitudinem num culpa veniendi necessitudinem fecerit. Deinde quaerendum est quo modo vis illa vitari potuerit ac levari. Deinde ‹is, qui› in necessitudinem causam conferet, expertusne sit, quid co
Abbreviated transcription (Latin):
quod in alium transferturꝰ. oporteat ne de ea re iudicium fieri q̃
res in iudicium non deuenerit. Locus cõmunis accusatoris cõ¬
tra cum qui plus censeat uim ꝗͣ iudicia ualere oportere: et ab
aduersariis ꝓcontabitur accusator quid futurum sit si idem cȩ¬
teri faciant ut de indemnatis supplicium sumant. quod eos idẽ
fecisse dicat. Quid si ip̃e accusator idem facere uoluisset. Defen¬
soreonim peccati atrocitatem proferet: in quos crimen transfert᷑
rem. locum. tempus ante oculos ponet: ut ii qui audiunt exi¬
stiment aut non posse aut inutile suisse rem in iudicium ueĩre:
Oncessio est per quam nobis ignosci postulamus. Ea diuidi¬
tur in purgationem et dep̃cationem. Purgatio esti
cum consulto a nobis factum negamus. Ea diuiditur in necessitu¬
dinem fortunam. impiudentiam. De his partibus primum osten¬
dendum est: deinde ad dep̃cationem reuertendum uidetur. Pri¬

Expanded text:
quod in alium transferatur, oporteatne de ea re iudicium fieri, quae quod in alium transferatur, oporteatne de ea re iudicium fieri, quae res in iudicium non devenerit. Locus communis accusatoris contra eum, qui plus censeat vim quam iudicia valere oportere. Et ab adversariis percontabitur accusator, quid futurum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemnatis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tempus ante oculos ponet, ut ii, qui audient, existiment, aut non potuisse aut non inutile fuisse rem in iudicium venire. CAPUT 23 Concessio est, per quam nobis ignosci postulamus. Ea dividitur ‹in› purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto a nobis factum negamus. Ea dividitur in necessitudinem, fortunam, inprudentiam. De his partibus primum ostendendum est; deinde ad deprecationem revertendum videtur. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
babili causa. Ab defensore contra refellatur argumentatio coniectã¬
lis de qua ante dictum est. Deinde quaeretur. potuerit ne iuitari
ne in eum locum ueniretur. His locis ita tractatis. accusator cõ
di non hũent potestatem. Defensor contra eos qui equum cẽ¬
seant. rem ꝑniciosam utili p̃poni. utetur loco cõmuni per conq̃¬
stionem. et simul quaeret ab accusatoribus. et ab iudicibus ip̃is
quid facturi ẽent. si in eo loco suissent. et tempus. locum. rem de¬
liberationem suam ponet ante oculos:
Ranslatio criminis est cum ab reo. facti causa in aliorum
peccatum transfertur.: in qua primum quaerendum est ue¬
re ne in alium crimen transferatur. Deinde spectandum est aeq̃
magnum sit illud peccatum. quod in alium transfertur atq illo
quod reus sumpsisse dicatur. Deinde oportuerit ne in ea re poc¬
care in qua ante alius peccarit. Deinde oportuerit ne iudicium
ante fieri. Deinde cum factum iudicium non sit. de illo crimine

Expanded text:
babili causa. Ab defensore ‹contra› refellatur argumentatio coniecturalis, de qua ante dictum est. Deinde quaeretur, potueritne vitari, ne in eum locum veniretur. His sic tractatis accusator utetudi non habuerit potestatem. Defensor contra eos, qui aecum censeant rem perniciosam utili praeponi, utetur loco communi per conquestionem: ‹et› simul quaerat ab accusatoribus, ab iudicibus ipsis, quid facturi essent, si in eo loco fuissent; et tempus, locum, rem, deliberationem suam ponet ante oculos. Translatio criminis est, cum ab reo facti causa in aliorum peccatum transfertur. Primum quaerendum est, iurene in alium crimen transferatur; deinde spectandum est, aeque magnum sit illud peccatum, quod in alium transferatur, atque illud, quod reus suscepisse dicatur; deinde, oportueritne in ea re peccare, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine,
Abbreviated transcription (Latin):
D omnem iudicialem causam quemadmõm
conueniret inuentionem rerum accomino¬
dari. satis abundanter arbitror in suꝑiorib
rerum inueniendarum quae pertinebant ad
causas deliberatiuas et demonstratiuas in hẽ
ubrum transtulimus: ut omnis inueniendi perscriptio tibi ꝗͣ
primum persolueretur. Reliquae quatuor partes erant artifi¬
cii. De tribus partibus in hoc libro dicemus. Dispositione. Pro¬
nunciatione. Mlemoria. De clocutione quia plura dicenda ui¬
debantur. in quarto libro conscribere maluimus. Quem arbit᷑r
tibi libium celeriter absolutum mittemus ne quid tibi rhetori¬
cȩ artis cdec̃ẽ possit. Interea prima quaeq et nobiscum cum uo¬
les. et interdum sine nobis legendo consequere: ne quid impe¬
diare. quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi pos¬
sis. Nunc tu fac attentum te praebeas. nos prosicisci ad in¬
stituta pergemus:

Expanded text:
d omnem iudicialem causam quaemadmodum conveniret inventionem rerum adcommodari, satis abundanter arbitror superioribus rerum inveniendarum, quae pertinebant ad causas deliberativas ‹et demonstrativas,› in hunc librum transtulimus, ut omnis inveniundi praeceptio tibi quam primum persolveretur. Reliquae quattuor partes erant artificii. De tribus partibus in hoc libro dictum est: dispositione, pronuntiatione, memoria. De elocutione, quia plura dicenda videbantur, in quarto libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittemus, ne quid tibi rhetoricae artis deesse possit. Interea prima quaeque et nobiscum, ‹cum› voles, et interdum sine nobis legendo consequere, ne quid inpediare, quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. Nunc tu fac attentum te praebeas: nos proficisci ad instituta pergemus
Abbreviated transcription (Latin):
res. sese perpetuo nobis. attentos. dociles. beniuolos p̃beant: tameni
id per exordium causx maxime comparandum est. Nunc ne quã¬
do uicioso exordio utamur: quae uitanda sunt docebo. In exor¬
dienda causa seruandum est ut lenis sit sermo: ut usitata uerboꝵ
consuetudo: ut non apparata oratio uideatur eẽ. Uiciosum est exoͬ¬
dium: quod in plures causas põt accõmodari: quod uulgare dicit.¬
tato potent ut. Item uiciosum est: quod nimium apparatis¬

Expanded text:
res sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen res sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium causae maxime conparandum est. Nunc, ne quando vitioso exordio utamur, quae vitia vitanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum consuetudo, ut non adparata videatur oratio esse. Vitiosum exordium ti. Quarto uiciosum est quod nimium apparat
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad causam de eo quod aduersarii firmissimum adiumen
sarii dicto exordiemur: et ab eo maxime quod ille nuperrime di¬
xent: aut dubitatione utemur quid potissimum dicamus: aut cui
loco primum respondeamus. cum admiratione. Si defessi erͣt
audiendo: ab aliqua re. quae risum mouere possit incipiemus: ut
ab apollogo. a fabula uerissimili. ĩmutatione. deprauatione. ĩ¬
uersione. abiectione. ambiguo suspicione. irrisione. stulticia. su¬
peratione: collectione literarum mutatione. praeterea expectatiõe
facturos. quid alii soleant. et quid nos dicturi sumus breuiter
cipium huiusmoĩ debet ẽẽ: ut statim aptis rationibus ꝗ¬
torem. At insinuatio eiusmoĩ debr ẽẽ: ut occulte perdissimu¬
lationem. eadem illa omnia conficiamus: ut ad eandem com¬
moditatem. in olicendi oꝑe uenire possimus. Uerum hae tres uti¬
litates tametsi in tota oratione sunt comparandae: hoc est ut audito¬

Expanded text:
mus ad causam nostram de eo quod aduersarii firmissimum adiumentmus ad causam nostram de eo quod aduersarii firmissimum adiumentaut ab aduersariis dicta exordiemur, et ab eo maxime quod ille nuperrime dixit, aut dubitatione utemur quid potissimum dicamus, aut cui loco primo resaudiendo, ael apollogo uel fabula uel uerisimili immutatione, deprauatione, inuersione ab ambiguo, suspitione, irrisione, stulticia, exurpatione, collectione, litterarum mutatione, preterea exspectatione, facturos; quid alii soleant, quid nos facturi sumus, brevitercipium eius modi debet esse, ut statim apertis rationibus, qtorem: at insinuatio eiusmodi debet esse, ut occulte per dissimulationem eadem illa omnia conficiamus, ut ad eandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres utilitates tametsi in tota oratione sunt conparandae, hoc est, ut audito
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt: aut cum defessus est eos audiendo qui ante dixerunt.
Si causa turpitudinem hẽbit: exordiri poterimus his rationib¬
hominem non rem: aut hominem non rem spectari oportere¬
aut non placere nobis ip̃is quae facta dicantur ab aduersariis ⁊
ẽẽ indigna. aut nefaria. Deinde cum dui rem auxerimus: nih
simile a nobis factum ostendemus: aut aliquoium iudicium de
simili causa. aut de eadem: aut de minore aut maiore profere¬
mus. Deinde ad nrãm causam pedetentim accedemus: et simi¬
litudinem conferemus. Item si negabimus nos de aduersarus a¬
aut de aliqua re dicturos et tamen occulte dicemus per interie¬
ctionem uerboium. Si ꝑsuasus auditor fuerit. idest si oratõ¬
aduersariorum fecerit fidem auditoribus. neq enim non facile
scire potermus: quoniam non sumus nesci quibus rebus fieri
soleat. Ergo si fidem factam putabimus: his nos rebus insinuabi

Expanded text:
contra dixerunt; aut cum defessus est eos audiendo, qui ante dixerunt. contra dixerunt; aut cum defessus est eos audiendo, qui ante dixerunt. Si causa turpitudinem habebit, exordiri poterimus his rationibhominem non rem, aut rem non hominem spectari opporteret, non placere nobis ipsis esse indigna aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram causam pedetemptim accedemus et similitudinem conferemus. Item si negabimus nos de adversaut de aliqua re dicturos, et tamen occulte dicemus interiectione verborum. adversariorum fecerit fidem auditoribus - neque enim non facile scire poterimus, quoniam non sumus nescii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo si fidem factam putabimus, his nos rebus
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. nobilitatem. cdientelas. hospitium sodalitatem. affinitates.
aduersariorum proferemus. et his adium̃tis: magis ꝗͣ ueritate eos
confidere aperiemus. In contemptionem adducemus. si mnertiã
ignauiam. desidiam. luxuriam aduersariorum proferemus.Ab
auditorum peisona. beniuolentia colligitur si res eorum fortiter
sapienter. mansuete: magnifice iudicatas proferemus. Et si qua
de his existimatio: quae uidicii expectatio sit aperiemus. Ab
rebus ip̃is beniuolum efficiemus auditorem: si nr̃am causam
laudando extollemus. et aduersariorum per contemptionemi
deprimemus. Deinceps de insinuationibus dicendum est.
Ria sunt tempora: quibus principio uti non possumus
quae diligenter sunt consideranda: aut cum turpem cãm
hẽmus: hoc est cum ip̃a res anuum auditoris a nobis alienat.
aut cum animus auditoris persuasus eẽ uidetur. ab iis qui ante

Expanded text:
tiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates tiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates adversariorum proferemus, et his adiumentis magis quam veritati eos confidere aperiemus. In contemptionem adducemus, si inertiam ignaviam, desidiam luxuriam adversariorum proferemus. Ab auditorum persona benivolentia colligitur, si res eorum fortiter, sapienter, mansuete, magnifice iudicatas proferemus; et si, quae de iis existimatio, quae iudicii expectatio sit, aperiemus. Ab rebus ipsis benivolum efficiemus auditorem, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum per contemptionem deprimemus. CAPUT 9 Deinceps de insinuatione aperiendum est. Tria sunt tempora, quibus principio uti non possumus, quae diligenter sunt consideranda: aut cum turpem causam habemus, hoc est, cum ipsa res animum auditoris a nobis alienat; aut cum animus auditoris persuasus esse videtur ab iis, qui ante
Abbreviated transcription (Latin):
facere quatuor modis possumus. ab nr̃a. ab aduensariorum nr̃o¬
ium: ab auditoꝵ persona. et ab rebus ip̃is. Ab nr̃a persona be
niuolentiam contrahemus si nostrum officium sine arrogantia. la¬
udabimus: aut in rem.p. quales fuerimus: aut in parentes: aut in a¬
micos: aut in cos ip̃os qui audiunt aliquid referemus. dum haec oĩa
ad eam ip̃am rem. de qua agitur sint accõmodata. Item si nostraĩ¬
cõmoda proferemus. inopiam. solitudinem. calamitatem: et si ora¬
bimus ut nobis sint auxilio: et simul ostendemus. nos in aliis spem¬
noluisse here. Ab aduersarioium ꝑsona beniuolentia captabitur
si eos in odium. in inuidiam. contemptionem adducemus. In odi¬
um rapiemus. si quid eoium spurce. superbe. ꝑfidiose crudeliter
confidenter. maliciose. flagitiose factum proferemus. In inuidi¬
am trahemus. si uim. si potentiam factionem. diuitias incontinẽ¬

Expanded text:
acere quattuor modis possumus: ab nostra, ab adversariorum nostroacere quattuor modis possumus: ab nostra, ab adversariorum nostrorum, ab auditorum persona, et ab rebus ipsis. Ab nniuolenciam contrahemus, si nostrum officium sine arrogancia laudabimus, aut in rem publicam, quales fuerimus, aut in parentes, aut in amicos, aut in eos ipsos qui audiunt aliqad eam ipsam rem, qua de agitur, sint adcommodata. Item si nostra incommoda proferemus, inopiam, solitudinem, calamitatem; et si orabimus, ut nobis sint auxilio et simul ostendemus nos in aliis noluisse spem habere. Ab adversariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium, in invidiam, in contemptionem adducemus. In odium rapiemus, si quid eorum spurce, superbe, perfidiose, crudeliter, confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si factionem, divitias, incontinen
Abbreviated transcription (Latin):
causae: licebit recte uel uti. uel non uti principio.Si uti uolemus
aut id oportebit ostendere: quare causa sit honesta: aut breuit᷑
quibus de rebus simus dictini exponere. Sin principio uti nole¬
mus. a lege. a scriptura. aut ab aliquo firmissimo nr̃ae causae ad
iumento principium capere oportebit:
Uoniam igitur docilem. beniuolum.attentum auditorem
hẽre uolumus: quomodo quidq confici possit aperie¬
mus. Dociles auditores hẽre poterimus. si sum̃am causae
breuiter exponemus: et si attentos eos faciemus. nam docili ᷤ
est ille qui attente uult audire. Aitentos hẽbimus si pollice¬
bimur nos de rebus magnis. nouis. inusitatis uerba facturos
aut de iis rebus. quae ad rem.p. pertineant: aut ad eos ip̃o
qui audient: aut ad deorum ĩmortalium religionem. et si
rogabimus ut attente audiant: et si numero exponemus
quibus de rebus dicturi sumus. B eniuolos auditores fa¬

Expanded text:
causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, aut id oportebit ostenquibus de rebus dicturi sumus exponere. Si principio uti nolemus, a lege, <a> scriptura, uel ab aliquo firmissimo niumento principium capere oportebit. CAPUT 7 Quoniam igitur docilem, benivolum, attentum auditorem habere volumus, quo modo quidque effici possit, aperiemus. Dociles auditores habere poterimus, si summam causae breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, qui attente vult audire. Attentos habebimus, si pollicebimur nos de rebus magnis, novis, inusitatis verba facturos aut de iis, quae ad rem publicam pertineant, aut ad eos ipsos, qui audient, aut ad deorum inmortalium religionem; et si rogabimus, ut attente audiant; et si numero exponemus res, quibus de rebus dicturi sumus. CAPUT 8 Benivolos auditores f
Abbreviated transcription (Latin):
gnatur: aut defenditur turpis. Dubium genus est. cum hẽt in se
causa. et honestatis et turpitudinis partes. Ul umile genus est. cu
contempta res antefertur. Cum haec ita sint conueniet exordioꝵ
rationem. ad causae genus accõmodari. E xordiorum duosunti
genera. principium qđd graece prooemium appellatur:. et insinua¬
tio: quae epodos nominatur. Principium est. cum statim audi¬
toris animum. nobis idoneum reddimus ad audiendum. Idita
sumitur: ut attentos. ut dociles: ut beniuolos auditores kẽre pos¬
simus. Si genus causae dubium hẽbimus: a beniuolentia pͥn¬
cipium constituemus: ne quid pars illa turpitudinis nobis obesse
possit. Sin humile genus ert causae faciemus attentos. Sin turpe
causae genus erit: insinuatione utendum est: de qua posterius
dicemus: nisi quid nacti erimus. quare aduersarios criminãdo
beniuolentiam captare possimus. S in honestum genus eiͣt¬

Expanded text:
gnatur aut defenditur turpis. Dubium genus est, cum habet in se gnatur aut defenditur turpis. Dubium genus est, cum habet in se causa et honestatis et turpitudinis partem. Humile genus est, cum contempta res adfertur. CAPUT 6 Cum haec ita sint, conveniet exordiorum rationem ad causae genus adcommodari. Exordiorum duo sunt genera: principium, quod Graece prohemium appellatur, et insinuatio, quae epodos nominatur. Principium est, cum statim auditoris animum nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id ita sumitur, ut attentos, ut dociles, ut benivolos auditores habere possimus. Si genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium constituemus, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse possit. Sin humile genus erit causae, faciemus attentos. Sin turpe causae genus erit, insinuatione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum genus