comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis tum eximio literaꝵ amore flagrantem. non propter
hec modo ꝗͣꝗͣ sint magnia dignissimũ hoc mutue inter nos
caritatis pignore iudic abamus. sed quod erudiendo nato
tuo cuius prima ȩtas manifestum iter ad ingenii lumen o¬
stendit. non ĩutiles fore libri uidebant. ques ab ipĩe dicȩdi
artes ad summã eius operis perducere destinabamus RAtꝗ
eo magis ꝙ duo iam sub nomine meo libri ferebant᷑ artis
rhetoricȩ neq editi a me neq in hoc cõparati. Nanq altũ
sermonẽ per biduũ hĩtum pueri quibus ĩd prestabat᷑ exceperãt.
Alterũ pluribus sane diebus ꝗͣtum notãdo conseꝗ potuerant ĩ¬
terceptum boni iuuenes sed nimiũ amantes mei temerario
editionis honore uulgauerãt. quare in his quoq libris erũt
cadem aliqua multa mutata. plurima adiecta: omnia uero
compositiora et ꝗͣ nos poterimus claborata. Oratorem aũt in¬

Expanded text:
nobis tum eximio litterarum amore flagrantem, non propter nobis tum eximio litterarum amore flagrantem, non propter haec modo quamquam sint magna dignissimum hoc mutuae inter nos caritatis pignore iudicabamus; sed quod erudiendo Getae tuo, cuius prima aetas manifestum iam ingenii lumen ostendit, non inutiles fore libri videbantur, quos ab ipsis dicendi artis ad summam eius operis perducere destinabamus; atque eo magis, quod duo iam sub nomine meo libri ferebantur artis rhetoricae neque editi a me neque in hoc comparati. namque alterum sermonem per biduum habitum pueri, quibus id praestabatur, exceperant; alterum pluribus sane diebus, quantum notando consequi potucrant, interceptum boni iuvenes, sed nimium amantes mei, temerario editionis honore vulgaverant. quare in his quoque libris erunt eadem aliqua, multa mutata, plurima adiecta, omnia vero compositiora et, quantum nos poterimus, elaborata. oratorem autem in
Abbreviated transcription (Latin):
sisterem. Nam cęteri fere qui arte orandi literis tradi¬
derũt ita sunt exorsi qi perfectis omni alio gne doctrinę
summã eloquentiȩ manũ imponerẽt. siue contemnẽtes tã¬
ꝗͣ parua que prius discimus studia: siue nõ ad suũ pertine
officiũ opinati qñ diuise professionũ uices essent seu quod
proximũ uero nullam ingenii sperantes gratiam circa res ẽt¬
si necessarias procul tñ ab ostentatione poĩtas.ut operũ fasti¬
gia spectant᷑ latent fundamẽta. Ego cum existimẽ nihs
arti oratorie alienũ sine quo fieri non posse oratorẽ fatendũ
est. nec ad ullus rei summam nisi prȩcedẽtib initiis perueni¬
ri ad minora illa sed quȩ si negligas non sit maioribus locꝰ
demittere me nõ recusabo. Nec alit ꝗ̃ si mihi tradatur edu¬
candus orator studia eius formare ab infantia incipiam
Q uod opus Marcelle uictori tibi dicamus.: quem cũ amicissimũ

Expanded text:
sisterem. nam ceteri fere, qui artem orandi litteris tradisisterem. nam ceteri fere, qui artem orandi litteris tradiderunt, ita sunt exorsi, quasi perfectis omni alio genere doctrinae summam in eloquentia manum imponerent, sive contemnentes tanquam parva, quae prius discimus, studia, sive non ad suum pertinere officium opinati, quando divisae professionum vices essent, seu, quod proximum vero, nullam ingenii sperantes gratiam circa res etiamsi necessarias procul tamen ab ostentatione positas; ut operum fastigia spectantur, latent fundamenta. ego , cum existimem nihil arti oratoriae alienum, sine quo fieri non posse oratorem fatendum est, nec ad ullius rei summam nisi praecedentibus initiis perveniri, ad minora illa, sed quae si negligas, non sit maioribus locus, demittere me non recusabo; nec aliter, quam si mihi tradatur educandus orator, studia eius formare ab infantia incipiam. Quod opus, Marcelle Victori, tibi dicamus; quem, cum amicissimum
Abbreviated transcription (Latin):
Os t impetratam studiis meis quietẽ. quam
per.xx annos erudiendis iuuenibus impen¬
deram cum a me quidam familiariter postu¬
larent ut aliꝗd de ratione dicendi compone¬
rem diu sum eꝗdem reluctatus. ꝙ auctores
utriusq linguȩ clarissimos non ignorabam
multa quȩ ad hoc opus pertinerent diligentissime scripta po¬
steris reliquisse. Sed qua ego ex causa faciliorem mihi ueniam
meȩ deprecationis arbitrabar fore hac accẽdebant illi magis
ꝙ inter diuersas opiniones priorũ et quasdam et inter se cõ¬
trarias difficilis esset electio ut mihi si nõ inueniendi noua
at certe iudicandi de ueteribus miungere laborẽ nõ in iuste
uiderent᷑. quãuis autẽ non tam me uinceret prestandi qđ
exigebatur fiducia ꝗͣ negandi uerecũdia. latius se tñ ape¬
rientt materia. plusꝗͣ imponebat᷑ oneris sponit suscepi si¬
mul ut pleniori obsequio de mererer amantissimos mei si¬
mul ne uulgarem uiam ingressus alienis demũ uestigiis ĩ¬

Expanded text:
ost impetratam studiis meis quietem, quae per viginti annos erudiendis iuvenibus impenderam, cum a me quidam familiariter postularent, ut aliquid de ratione dicendi componerem, diu sum equidem reluctatus, quod auctores utriusque linguae clarissimos non ignorabam multa, quae ad hoc opus pertinerent, diligentissime scripta posteris reliquisse. sed qua ego ex causa faciliorem mihi veniam meae deprecationis arbitrabar fore, hac accendebantur illi magis, quod inter diversas opiniones priorum et quasdam etiam inter se contrarias difficilis esset electio; ut mihi si non inveniendi nova at certe iudicandi de veteribus iniungre lablorem non iniuste viderentur. quamvis autem non tam me vinceret praestaudi, quod exigebatur, fiducia quam negandi verecundia, latius se tamen aperiente materia plus quam imponebatur oneris sponte suscepi, simul ut pleniore obsequio demererer amantissimos mei, simul ne vulgarem viam ingressus alienis demum vestigiis in
Abbreviated transcription (Latin):
S ed plane inter tenebras clariora sunt. Itaq ingeniosi uo¬
centur ut libet dum tam̃ constet contumeliose sic lau¬
dari disertũ. nihilominus confitendũ est et̃ detrahere
doctrinã aliꝗd. ut limã rudibus: et cotes hebetibus
et uino uetustatẽ. Sed iitia detrahit atq co solo minus est quod
quidẽ lutere prepolierũt. quo melius. Uerum hi pronũtiatioe
quoq famam dicendi fortius querũt nam & clamant ubiq

Expanded text:
sed plane in tenebris clariora sunt. itaque ingeniosi vosed plane in tenebris clariora sunt. itaque ingeniosi vocentur, ut libet, dum tamen constet contumeliose sic laudari disertum. nihilominus confitendum est etiam detrahere doctrinam aliquid, ut limam rudibus et cotes hebetibus et vino vetustatem, sed vitia detrahit, atque eo solo minus est, quod litterae perpolierunt, quo melius. verum hi pronuntiatione quoque famam dicendi fortius
Abbreviated transcription (Latin):
ris frequent᷑ etiam suo. Affert et ista res opinionẽ ꝗa li¬
bentissime homines audiũt ea q̃ ipsi dicere uoluissent. Illud
quoq alterũ quod est ĩ elocutione ip̃a periculũ minus ui¬
tat conat᷑ q perdite. Inde euenit nõ nunꝗͣ ut aliꝗd grã¬
de inueniat ꝗ semꝑ querit quod nimiũ est: uerũ et ra¬
ro euenit: et certa uitia non pensat. ꝑꝑ hoc quoq inter¬
dum uidentur indocti copiam habere maiorem. ꝙ dicũt
oĩa. doctis est et electio et modus. his accedit ꝙ a cura
docendi qđ intenderit̃ recedũt. Itaq illud questionũ et ar¬
gumentoꝵ apud corrupta iudicia frigus euitant. Nihil¬
q aliud ꝗͣ quo uel prauis uoluptatibus aures assistentiũ
ꝑmulceat᷑ querũt. sententiȩq quoq ip̃ẽ quas solas petunt
magis eminẽt/ cum omnia circa illas sordicla et abiecta st
ut lumina non inter umbras quẽ admodũ cicero dicit.

Expanded text:
ris, frequenter etiam suo. adfert et ista res opinionem, quia liris, frequenter etiam suo. adfert et ista res opinionem, quia libentissime homines audiunt ea, quae dicere ipsi noluissent. illud quoque alterum quod est in elocutione ipsa periculum minus vitat conaturque perdite, unde evenit nonnunquam, ut aliquid grande inveniat qui semper quaerit quod nimium est; verum id et raro provenit, et cetera vitia non pensat. propter hoc quoque interdum videntur indocti copiam habere maiorem, quod dicunt omnia; doctis est et electio et modus. his accedit, quod a cura docendi quod intenderunt recedunt. itaque illud quaestionum et argumentorum apud corrupta iudicia frigus evitant nihilque aliud, quam quod vel pravis voluptatibus aures assistentium permulceat, quaerunt. sententiae quoque ipsae, quas solas petunt, magis eminent, cum omnia circa illas sordida et abiecta sunt; ut lumina non inter umbras, quemadmodum Cicero dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
E hoc quid negauerĩ sequi plerũꝗ hãc opmnionem.
Ut fortius dicere uideantur indocti. primũ uitio ma¬
le iudicantiũ. ꝗ maiorẽ hr̃e uim credũt ea quȩ nõ hñt
arten. ut esfeiñgre qͣ aperine : rumpere ꝗ soluere. ent¬
here ꝗͣ ducere putant robustius. Nam et gladiator qui
armorũ inscius in rixam ruit et luctator ꝗ totius corpo¬
ris nixu ĩ id quod semel ĩuasit ĩ cumbit. Fortior ab his uo¬
catur/ cum interi et hic frequent᷑ suis uiribus ipẽ proster¬
nitur. et illius uehem̃tis impetus excipit aduersani mollis
articulus. Sed sunt in hac parte quȩ imꝑitos et̃ naturali¬
ter fallãt. nam et diuisio cum plurimũ ualeat ĩ causis sp̃e
iuriũ minuit: et rudia politis maiora et sparsa compositis
numerosiora credunt᷑. Est preterea quedã uirtutum ui¬
tiorumq uicinia: qua maledicus pro libero: temerarius
pro forti: effusus pro copioso accipitur. Maledicit autẽ
ĩ eruditus apertius et sepius uel cũ ꝑiculo suscepti litigato¬

Expanded text:
e hoc quidem negaverim, sequi plerumque hanc opinionem, ut fortius dicere videantur indocti; primum vitio male iudicantium, qui maiorem habere vim credunt ea, quae non habent artem, ut effringere quam aperire, rumpere quam solvere, trahere quam ducere putant robustius. nam et gladiator, qui armorum inscius in rixam ruit, et luctator, qui totius corporis nisu in id, quod semel invasit, incumbit, fortior ab his vocatur; cum interim et hic frequenter suis viribus ipse prosternitur, et illum vehementis impetus excipit adversarii mollis articulus. sed sunt in hac parte, quae imperitos etiam naturaliter fallant; nam et divisio, cum plurimum valeat in causis, speciem virium minuit, et rudia politis maiora et sparsa compositis numerosiora creduntur. est praeterea quaedam virtutum vitiorumque vicinia, qua maledicus pro libero, temerarius pro forti, effusus pro copioso accipitur. maledicit autem ineruditus apertius et saepius vel cum periculo suscepti litigato
Abbreviated transcription (Latin):
melius instituti aut dicent ꝗͣ inutile non sit imitani. aut
siquid errauerĩt statim corrigent᷑. At indoctus ille et pro¬
babit fortasse uitiosa et placere audientibus uidicio suo
coget. Sit ergo tam cloquentia ꝗͣ moribus p̃stantissimus
ꝗ ad phenicis homerici exͫ differentiȩ ac facere doceat

Expanded text:
melius instituti aut dicent, quod inutile non sit imitari, aut melius instituti aut dicent, quod inutile non sit imitari, aut si quid erraverint, statim corrigentur; at indoctus ille etiam probabit fortasse vitiosa et placere audientibus iudicio suo coget. sit ergo tam eloquentia quam moribus praestantissimus, qui ad Phoenicis Homerici exemplum dicere ac facere doceat
Abbreviated transcription (Latin):
et pnima est eloquentię uirtus ꝑspicuitas. Et quo ꝗsq
ingenio minus ualet hoc se magis attollere et dilatare
conatur. Ut statura breues in digitos erigunt᷑: et plura
infirmi minant᷑. nam tumidos et corruptos et timnulos
& quocũq alio cacorelie gne̾ pectantes. certũ habeo nõ
uiriũ sed infirmitatis uitio laborare. Ut corpora non ro¬
bore sed ualitudine inflãtur. et recto itinere lapsi ple¬
runq diuertũt. Erit gͦ et̃ obscurior quo quisq deterior
Non excidit mihi scripsisse me in libro priore cum potiorem ĩ
scholis eruditionẽ eẽ ꝗͣ domi dicerem libentius se prima stu¬
dia tenerosq profectus ad imitationẽ condiscipuloꝵ q̃ facili¬
or ec̃t erigere. Q uod a quibusdam sic accipi pot. tanꝗͣ hec
quam nũc tueor sententia priori diuersa sit ida me procul
aberit. Nanq ea causa uel maxima est cur optimo cuiq p̃¬
ceptori sit tradendus puer ꝙ apud eum discipuli quoque

Expanded text:
et prima est eloquentiae virtus perspicuitas, et quo quis et prima est eloquentiae virtus perspicuitas, et quo quis ingenio minus valet, hoc se magis attollere et dilatare conatur, ut statura breves in digitos eriguntur et plura infirmi minantur. nam tumidos et corruptos et tinnulos et quocunque alio cacozeliae genere peccantes certum habeo non virium sed infirmitatis vitio laborare, ut corpora non robore sed valetudine inflantur et recto itinere lassi plerumque devertunt. erit ergo etiam obscurior, quo quisque deterior. non excidit mihi, scripsisse me in libro priore, cum potiorem in scholis eruditionem esse quam domi dicerem, libentius se prima studia tenerosque profectus ad imitationem condiscipulorum, quae facilior esset, erigere; quod a quibusdam sic accipi potest, tanquam haec, quam nunc tueor, sententia priori diversa sit. id a me procul aberit; namque ea causa vel maxima est, cur optimo cuique praeceptori sit tradendus puer, quod apud eum discipuli quoque
Abbreviated transcription (Latin):
diligentissime ꝑcepisse credibile est. Deinde ꝗa plurimum
in precipiendo ualet ratio quȩ doctissimo cuiq plenissima
est. P ostremo ꝗa nemo sic ĩ maioribus eminet ut eum mi¬
nora deficiant nisi forte iouem quiđd phidias optime fecit
Illa aũt quȩ in ornam̃tum eius oꝑis accedunt alius melius
laborasset. Aut orator loq nesciet aut leuiores morbos cu¬
rare non poterit prestantissimus medicus. Quid gͦ: Non
est quedam eloquentia maior ꝗͣ ut eam intellectũ consequi
puerilis infirmitas possit: Ego uero confiteor. Sed hunc diẜ¬
tum preceptorem prudentem quoq et nõ ignarũ docendi
eẽ oportebit sumittentem se ad mensurã discentis ut uelo¬
cissimus quisq si forte iter cum paruulo faciat det manũ
et gradum suum minuat nec procedat ultra ꝗͥ comes possit.
Quid si pleruq̃ accidit ut faciliora sint ad intelligendum et
lucidiora multo quȩ a doctissimo quoq dicunt᷑. Nam

Expanded text:
diligentissime percepisse credibile est; deinde, quia plurimum diligentissime percepisse credibile est; deinde, quia plurimum in praecipiendo valet ratio, quae doctissimo cuique plenissima est; postremo, quia nemo sic in maioribus eminet, ut eum minora deficiant. nisi forte Iovem quidem Phidias optime fecit, illa autem, quae in ornamentum operis eius accedunt, alius melius elaborasset, aut orator loqui nesciet aut leviores morbos curare non poterit praestantissimus medicus. quid ergo? non est quaedam eloquentia maior quam ut eam intellectu consequi puerilis infirmitas possit? ego vero confiteor: sed hunc disertum praeceptorem prudentem quoque et non ignarum docendi esse oportebit summittentem se ad mensuram discentis; ut velocissimus quoque, si forte iter cum parvulo faciat, det manum et gradum suum minuat nec procedat ultra quam comes possit. quid ? si plerumque accidit ut faciliora sint ad intelligendum et lucidiora multo, quae a doctissimo quoque dicuntur? nam
Abbreviated transcription (Latin):
tum onus succedentes premat. et quidem dedocendi graui¬
us ac prius ꝗ̃ docendi propt᷑ quod thimotheũ clarum in
arte tibiarum ferũt duplices ab iis quos alius instituisset
solitum exigere mercedes ꝗͣsi rudes traderent᷑. Frror
tam̃ est in re duplex unusꝙ interim sufficere illis mi¬
nores existimant: et hono sane stõmaco contenti sunt.q̃
quanqͣ et ip̃a reprehensione digna securitas tñ eẽt ut¬
cunq tolerabilis si eiusmodi preceptoros minus docerent
non peius. Alter ille et frequentior ꝙ eos qui ampliorem di¬
cendi facultatem sint consueti non putãt ad minora descẽ¬
dere ldq interim fieri ꝗa fastidiant prestare hanc inferi¬
oribus curam interĩ ꝗa omnino nõ possint. Ego porro eum
ꝗ nolit ĩ numero precipientiũ non habeo. Bosse aũt maxi¬
me si uelit optimũ quenq contendo. Primũ ꝙ eum ꝗ eloquẽ¬
tia ceteris prestet illa quoq ꝑ quȩ ad eloquentiã ꝑuenitur

Expanded text:
tum onus succedentes premat et quidem edocendi gravitum onus succedentes premat et quidem edocendi gravius ac prius quam docendi. propter quod Timotheum clarum in arte tibiarum ferunt duplices ab iis, quos alius instituisset, solitum exigere mercedes, quam si rudes traderentur. error tamen est in re duplex: unus, quod interim sufficere illos minores existimant, et bono sane stomacho contenti sunt; quae quanquam est ipsa reprehensione digna securitas, tamen esset utcunque tolerabilis, si eiusmodi praeceptores minus docerent non peius; alter ille etiam frequentior, quod eos, qui ampliorem dicendi facultatem sint consecuti, non putant ad minora descendere, idque interim fieri, quia fastidiant praestare hanc inferioribus curam, interim quia omnino non possint. ego porro eum qui nolit in numero praecipientium non habeo, posse autem maxime, si velit, optimum quemque contendo; primum, quod eum, qui eloquentia ceteris praestet, illa quoque, per quae ad eloquentiam pervenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
est: et carendum non solum crimine turpitudinis uerũ ẽt
suspitione. Hȩc notanda brcuit᷑ existimaui. Nam ut absit
ab ultimis uitiis ipse preceptor aoschola ne precipiendũ
quiđ̃ credo. ac siquis est ꝗ flagitia manifesta in deligẽdo
filii p̃ceptore nõ uitet. iam hinc sciat cetera quoq quȩ
ad utilitatem iuuẽtutis componẽ conamur sibi eẽ hac ꝑte
E illoꝵ quiđ persuasio silentio transeunda est. ꝗ etiã
cum idoneos rhetori pueros putauerũt: nõ tñ conti¬
niuis tradendos eminẽtissimo credũt. Sed apud minores
aliquã du detinẽt tanꝗͣ instituendus artibus magis sit
apta mediocritas p̃ceptoris cũ ad intellectũ atq imitatio¬
nem facilior tum ad suscipiendas elementoꝵ molestias minꝰ
suꝑba. Qua in re mihi nõ arbitror diu laborandũ ut ostendã
quanto sit melius optimis imbui: quanta in eluendis quȩ
semel insederint uitiis difficultas consequat᷑. Cum gemina¬

Expanded text:
est, et carendum non solum crimine turpitudinis verum etiam est, et carendum non solum crimine turpitudinis verum etiam suspicione. haec notanda breviter existimavi; nam ut absit ab ultimis vitiis ipse ac schola, ne praecipiendum quidem credo. ac si quis est, qui flagitia manifesta in eligendo filii praeceptore non vitet, iam hinc sciat cetera quoque, quae ad utilitatem iuventutis componere conamur, esse sibi hac parte e illorum quidem persuasio silentio transeunda est, qui, etiam cum idoneos rhetori pueros putaverunt, non tamen continuo tradendos eminentissimo credunt, sed apud minores aliquamdiu detinent, tanquam instituendis artibus magis sit apta mediocritas praeceptoris, cum ad intellectum atque ad imitationem facilior tum ad suscipiendas elementorum molestias minus superba. qua in re mihi non arbitror diu laborandum, ut ostendam, quanto sit melius optimis imbui, quanta in eluendis qusemel insederint vitiis difficultas consequatur, cum gemina
Abbreviated transcription (Latin):
sic stilo facultas continget auditore iudiciũ. At nũc pro¬
ni at succĩti ad omnem clausulam nõ assurgũt modo: ue¬
rum ẽt excurrũt et cũ indecora exultatione conclamãt
Id mutũr est. et ibi declamatiois fortuna. Ninc tumor.
et uana de se ꝑsuasio usque adeo ꝙ illo discipuloꝵ tumul¬
tu inflati: si parũ & preceptore laudantur ipi de ipo
male sentiãt. Sed se quoq preceptores intente ac modeste
audiri uelint. Non enim iudicio discipuloꝵ dicere debet
magister. sed discipuli magistri. Q um si ficni pot̃ intendẽdũ
animus in hoo quoq ut perspiciat quȩ quisque et quo mo¬
do laudet. et placere quȩ benedicet non suo magisꝗͣ eorũ
nomine delectet : ꝗ recte iudicabũt. Pueros adolescentibus
sedere ꝑmixtos non placet mihi nam etiam siuir talis qualẽ
cẽ oportet studiis moribus q p̃positum modestam hr̃e potest
et iuuẽtutem. tñ uel infirmitas a robustioibus seperanda

Expanded text:
si stilo facultas continget, auditione indicium. at nunc prosi stilo facultas continget, auditione indicium. at nunc proni atque succincti ad omnem clausulam non exsurgunt modo uerum etiam excurrunt et cum indecora exultatione conclamant. id mutuum est et ibi declamationis fortuna. hinc tumor et vana de se persuasio usque adeo, ut illo condiscipulorum tumultu inflati, si parum a praeceptore laudentur, ipsi de illo male sentiant. sed se quoque praeceptores intente ac modeste audiri velint; non enim iudicio discipulorum dicere debet magister sed discipulus magistri. quin , si fieri potest, intendendus animus in hoc quoque, ut perspiciat, quae quisque et quomodo laudet, et placere, quae bene dicet, non suo magis quam eorum nomine delectetur, qui recte iudicabunt. pueros adolescentibus permixtos sedere, non placet mihi. nam etiamsi vir talis, qualem esse oportet studiis moribusque praepositum, modestam habere potest etiam iuventutem, tamen vel infirmitas a robustioribus separanda
Abbreviated transcription (Latin):
suppeditet tñ uiua illa ut dicit᷑ uox alit plenius p̃cipueq p̃
ceptoris quẽ discipuli si modo recte sunt instituti et amant
et uerentur. Uix aũt dici põt quãto libentius imitemur eos
quibus fauemus. Minime uero ꝑmittenda pueris ut fit apud
plerosq assurgendi exultandiq in laudando licentia. Quin
et iuuenũ modicũ et̃ cum audient testimonium debet. Ita
fiet ut ex iudicio preceptoris discipulus pendeat, atq id se
dixisse recte quod ab eo probabitur credat. Illa uero uitio¬
sissima quȩ iam humanitas uocatur ĩ uicem qualia cũq lau¬
dandi cum est indecora et theatralis et seuere institutis scho¬
lis aliena tum studioꝵ ꝑnitiosissima hostis. Suꝑuacua enim
uidetur cura ac labor parata ꝗcꝗd effuderĩt laude: Uul¬
tum igit᷑ preceptoris intueri tam ꝗ audiũt debent ꝗͣ ipẽ
qui dicit. Ita enim probanda atq improbanda discernent

Expanded text:
suppeditet, tamen viva illa, ut dicitur, vox alit plenius praecipueque suppeditet, tamen viva illa, ut dicitur, vox alit plenius praecipueque eius praeceptoris, quem discipuli, si modo recte sunt instituti, et amant et verentur. vix autem dici potent, quanto libentius imitemur eos, quibus favemus. minime vero permittenda pueris, ut fit apud plerosque, adsurgendi exultandique in laudando licentia; quin etiam iuvenum modicum esse, cum audient, testimonium debet. ita fiet, ut ex iudicio praeceptoris discipulus pendeat, atque id se dixisse recte, quod ab eo probabitur, credat. illa vero vitiosissima, quae iam humanitas vocatur, invicem qualiacunque laudandi, cum est indecora et theatralis et severe institutis scholis aliena, tum studiorum perniciosissima hostis. supervacua enim videntur cura ac labor, parata, quidquid effuderint, laude. vultum igitur praeceptoris intueri tam, qui audiunt, debent, quam ipse qui dicit; ita enim probanda atque improbanda discernet,
Abbreviated transcription (Latin):
liberi tradãtur existimet. Ipẽ nec habeat uitid nec ferat
N on austeritas eius tristis: nõ dissoluta sit comitas ne inde
odium hiuc contemptus oriatur. Plurimus ei de honesto ac
bono sermo sit. nam quo sepius monuerit hoc rarius castiga¬
bit: minime iracũdus: nõ tam̃ eorũ quȩ emendanda erũt
dissimulator simplex in docendo. patiens laboris. assiduus
potius ꝗͣ ĩ modicus interrogationibus libent᷑ rñdeat. Non
interrogantes ꝑcuntet᷑ ultro. t̃ laudandis discipulorum
dictionibus nec malignus nec effusus. quia res altera tediũ
laboris altera securitatem parit. In emendando quȩ corrigenda
erunt non a cerbus minimeq contumeliosus Nam id quidem
multos a proposito studendi fugat ꝙ quidam sic obiurgãt ꝙͣ
oderit. Ip̃c aliꝗd imo multa quotidie dicat quȩ secũ audita re¬
ferant. Licet enim satis exemploꝵ ad imitandum ex lectione

Expanded text:
liberi tradantur, existimet. ipse nec habeat vitia nec ferat. liberi tradantur, existimet. ipse nec habeat vitia nec ferat. non austeritas eius tristis, non dissoluta sit comitas, ne inde odium hinc contemptus oriatur. plurimus ei de honesto ac bono sermo sit; nam quo saepius monuerit, hoc rarius castigabit. minime iracundus, nec tamen eorum, quae emendanda erunt, dissimulator, simplex in docendo, patiens laboris, assiduus potius quam immodicus. interrogantibus libenter respondeat, non interrogantes percontetur ultro. in laudandis discipulorum dictionibus nec malignus nec effusus, quia res altera taedium laboris, altera securitatem parit. in emendando, quae corrigenda erunt, non acerbus minimeque contumeliosus; nam id quidem multos a proposito studendi fugat, quod quidam sic obiurgant quasi oderint. ipse aliquid immo multa cotidie dicat, quae secum auditores referant. licet enim satis exemplorum ad imitandum ex lectione
Abbreviated transcription (Latin):
R C O cum ad eas instudiis uires ꝑuenerit puer: ut quȩ
prima eẽ precepta rhetoꝵ diximus mente consequi possit
tradendus eius artis magr̃is erit. quoꝵ ĩ primis inspici mo¬
res oportebit. quod ego nõ id circo potissimũ in hac parte trac¬
tare sum aggssus. ꝗa nõ in ceteris quoq doctoribus idem hoc
examinãdum ꝗͣ diligentissime putem sicut testatus sum li¬
bro priore. sed quod magis eius rei necessariã mentionẽ facit
etas ip̃a discentium. Nam et adulti fere puen ad hos precep¬
tores transferũt᷑ et apud eos iuuenes et̃ facti perseuerant
ideoq maior adhibenda tum cura est ut et teneriores an¬
nos ab iniuria sanctitas docentis custodiat et ferociores a
licentia grauitas deterreat. Neque uero satis est summã
p̃stare abstinẽtiam nisi discipline seueritate conuenientium
q ad se mores astrinxerĩt. Sumat igit᷑ añ oĩa parentis erga
discipulos suos aium ac succedere se in eoꝵ locũ a quibus dibi

Expanded text:
rgo cum ad eas in studiis vires pervenerit puer, ut, quae prima esse praecepta rhetorum diximus, mente consequi possit, tradendus eius artis magistris erit; quorum in prinis inspici mores oportebit. quod ego non idcirco potissimum in hac parte tractare sum aggressus, quia non in ceteris quoque doctoribus idem hoc examinandum quam diligentissime putem, sicut testatus sum libro priore; sed quod magis necessariam eius rei mentionem facit aetas ipsa discentium. nam et adulti fere pueri ad hos praeceptores transferuntur et apud eos iuvenes etiam facti perseverant; ideoque maior adhibenda tum cura est, ut et teneriores annos ab iniuria sanctitas docentis custodiat et ferociores a licentia gravitas deterreat. neque vero sat est summam praestare abstinentiam, nisi disciplinae severitate convenientium quoque ad se mores astrinxerit. sumat igitur ante omnia parentis erga discipulos suos animum, ac succedere se in eorum locum, a quibus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ce placeat aꝑtius tñ profitendum puto. nõ hanc a me precipi
quȩ nũc inscenis effeminata et impudicis modis fracta. non
exparte minima siquid in nobis iurilis roboris manebat ex¬
cidit. sed qua laudes fortiũ canebãt᷑ quaq et ipĩ fortes cane¬
bant. nam psaltria et spadicas ẽt uirgimbus probis recusanda
Sed cognitionẽ rationis quę ad mouendos leniendosq affectus
plurimũ ualent. Nam et pythagorã accepimus concitatos ad
Uim pudice domui afferendam iuuenes iussa mutare in spon¬
dium mõs tibicina composuisse Et chrisippus et̃ nutricum
quȩ adhibentur infantibus allactationi suum quoddam car¬
men assignat. Est et̃ nõ inerudite ad declamandu ficta
materia. in qua ponit᷑ tibiicen ꝗ sacrificanti phrigiũ cetine¬
rat acto illo in insaniã et ꝑ precipitia delato accusari ꝙ
causa mortis extiterit. quȩ si diai debet ab oratore nec

Expanded text:
ce placeat, apertius tamen profitendum puto, non hanc a me praecipi, ce placeat, apertius tamen profitendum puto, non hanc a me praecipi, quae nunc in scenis effeminata et impudicis modis fracta non ex parte minima, si quid in nobis virilis roboris manebat, excidit, sed qua laudes fortium canebantur, quaque ipsi fortes canebant; nec psalteria et spadicas, etiam virginibus prolis recusanda, sed cognitionem rationis, quae ad movendos leniendosque adfectus plurimum valet. nam et Pythagoran accepimus concitatos ad vim pudicae domui adferendam iuvenes, iussa mutare in spondeum modos tibicina, composuisse; et Chrysippus etiam nutricum illi, quae adhibetur infantibus, adlectationi suum quoddam carmen assignat. est etiam non inerudite ad declamandum ficta materia, in qua ponitur tibicen, qui sacrificanti Phrygium cecinerat, acto illo in insaniam et per praecipitia delato accusari, quod causa mortis extiterit; quae si dici debet ab oratore nec
Abbreviated transcription (Latin):
consistens post eum musicus fistula quã conarion uocant
mõs quibus deberet intendi ministrabit Nace ei cura in¬
ter turbidissimas actionis uel terr̃eti optiates uel iam ei¬
menti fuit. libet ꝑꝑ quosdam imꝑitiores et̃ crassiore ut
uocant musa dubitationẽ huius utilitatis eximere Na
poetas certe legendos oratori futuro concessint Num igit
hi sine musioe ⁊ͦ at siquis tam cetus aũ est ut de alis du¬
bitet Illos certe qui carmina ad lyram composuerũt. hȩc
diutius forent dicenda si hoc studiũ uelut nouũ preciꝑem
Cum uero antiꝗtus usque a chirone et achille ad nr̃a tem¬
pora apud om̃s ꝗ modo legitimã disciplinã non sint ꝑosi
durauerit non est cõmutendum ut illa dubia faciã defensi¬
onis solecitudine: qͣuis aut satis iam ex ipis quibus sum mõ
usus exemplis credam eẽ manifestũ: quę mihi et quãts musi¬

Expanded text:
consistens post eum musicus fistula, quam τονάριον vocant, consistens post eum musicus fistula, quam τονάριον vocant, modos, quibus deberet intendi, monstrabat. haec ei cura inter turbidissimas actiones vel terrenti optimates vel iam timenti fuit. libet propter quosdam imperitiores etiam crassiore, ut vocant, Musa dubitationem huius utilitatis eximere. nam poetas certe legendos oratori futuro concesserint: num igitur hi sine musice? ac si quis tam caecus animi est, ut de allis dubitet, illos certe, qui carmina ad lyram composuerunt. haec diutius forent dicenda, si hoc studium velut novum praeciperem. cum vero antiquitus usque a Chirone atque Achille ad nostra tempora apud omnes, qui modo legitimam disciplinam non sint perosi, duraverit, non est committendum, ut illa dubia faciam defensionis sollicitudine. quamvis autem satis iam ex ipsis, quibus sum modo usus, exemplis credam esse manifestum, quae mihi et quatenus musi
Abbreviated transcription (Latin):
pro reꝵ modo adhibet sicut ĩ musice: Nanq et uoce et modu¬
latione grandia elate. iocunda dulciter moderata leniter
canit totaq arte consentit cũ eorũ quȩ dicunt᷑ affectibus.
Atꝗ in orando quoq intentio uocis remissio flexus ꝑtinet ad
mouendos audientui affectus. Alia q et collocatiõis et uocis
ut eodem utar uerbo modulatione concitationẽ iudicũ alia
materiam petimus. Cum et organis quibus sermo exprimi nõ
põt affici aiũm in diuersum hĩtum sentiamus. corporis quoq
decens et aptus motus ꝗ dicitur euerouia et est necessarius
nec aliunde peti põt. in quo pars actionis nõ minima consi¬
stit. Qua de re sepoitus nobis est locus agedum non hebit
ĩprimis curam uocis orator ꝗd tam musices propriũ: Sed ne
hec quid̃ presumenda pars est ut uno interim contenti simus
exͦ. e ꝗracchi p̃cipu suoꝵ temporũ oratoĩs. Cui concionãtĩ

Expanded text:
pro rerum modo adhibetur sicut in musice. namque et voce et modupro rerum modo adhibetur sicut in musice. namque et voce et modulatione grandia elate, iucunda dulciter, moderata leniter canit, totaque arte consentit cum eorum quae dicuntur adfectibus. atqui in orando quoque intentio vocis, remissio, flexus pertinet ad movendos audientium adfectus, aliaque et collocationis et vocis ut eodem utar verbo modulatione concitationem iudicis, alia misericordiam petimus; cum etiam organis, quibus sermo exprimi non potest, adfici animos in diversum habitum sentiamus. Corporis quoque aptus et decens motus, qui dicitur εὐρυθμία, et est necessarius nec aliunde peti potest; in quo pars actionis non minima consistit, qua de re sepositus nobis est locus. age , non habebit imprimis curam vocis orator? quid tam musices proprium? sed ne haec quidem praesumenda pars est. uno interim contenti simus exemplo C. Gracchi, praecipui suorum temporum oratoris, cui contionanti
Abbreviated transcription (Latin):
instituta. faciũt manifestũ ne ilis quiđ ꝗ rudes et bellico¬
si uident᷑ curam musices. quantã illa recipiebat ętas de¬
fuisse. deniq in prouerbium usque grȩcoꝵ celebratum
est Indoctos a musicis atq a grȩcis abtẽ. Uerum quid
ex ea proprie petat futurus orator diseramue. Numeros
musicȩ ht̃ duplices in uocibus et in corpore. utriusque enim
rei aptus quida modus desideratur uocis rationẽ Aristoxe¬
nus musicus diuidit in eUBI oΡRc uelgon quoꝵ alterũ modu¬
latione. canore alterũ ac sonis constat. Num igitur nõ hȩc omnia
oratori necessaria: quoꝵ unũ ad gestũ. alterum ad collocationẽ
uerborum. tertui ad flexus uocis ꝗ sunt in agendo quoq plu¬
rimum ꝑtinet. Nisi forte in carminibus tm̃ et in canticis exigi¬
tur structura quedam et in offensa copulatio uõcũ in agendosu¬
ꝑ uacua est. Aut nõ compesitio et sonus in or̃one quoq uarie

Expanded text:
instituta, faciunt manifestum, ne illis quidem, qui rudes ac bellicoinstituta, faciunt manifestum, ne illis quidem, qui rudes ac bellicosi videntur, cura musices, quantum illa recipiebat aetas, defuisse. denique in proverbium usque Graecorum celebratum est, indoctos a Musis atque a Gratiis abesse. verum quid ex ea proprie petat futurus orator, disseramus. numeros musice duplices habet in vocibus et in corpore, utriusque enim rei aptus quidam modus desideratur. vocis rationem Aristoxenus musicus dividit in ῥυθμόν et μέλος, quorum alterum modulatione, alterum canore ac sonis constat. num igitur non haec omnia oratori necessaria? quorum unum ad gestum, alterum ad collocationem verborum, tertium ad flexus vocis, qui sunt in agendo quoque plurimi, pertinet: nisi forte in carminibus tantum et in canticis exigitur structura quaedam et inoffensa copulatio vocum, in agendo supervacua est; aut non compositio et sonus in oratione quoque varie
Abbreviated transcription (Latin):
ondit mimoꝵ quid scriptor sed quem plato adeo probauit :
ut suppositos capiti libros eius cũ moreret᷑ habuisse tradat᷑
tum EUpolis apud quem prodamus et musicẽ et luteras do¬
cet. et maritas qui est hyꝑbolius nihil se ex musicis scire
nisi litteras confitet᷑. Aristophanes quoq nõ uno libro
sic institui pueros antiꝗtus solitos ec̃ demonstrat: et apud
Menandrum in in pobolimeo senex qui reposcenti filiũ patri
uelut rõnem impendioꝵ que in educationẽ contulerat. op¬
ponens se psaltris et geometris multa dicit dedisse. Unde
et ille mos ut ĩ coniuiuiis post cenam circũ ferret᷑ lyra.
Cuius cum se imꝑitũ Themistocles confessus ecͣt. ut uerbis
cicerõis utar habitus est indoctior. Sed ueterũ quoque
romanoꝵ epulis fides ac tibias adhibere moris fuit. Uer¬
sus quoq salioꝵ hñt carmẽ. Que cũ oĩã sint a Numa rege

Expanded text:
ostendit, mimorum quidem scriptor sed quem Plato adeo probavit, ostendit, mimorum quidem scriptor sed quem Plato adeo probavit, ut suppositos capiti libros eius, cum moreretur, habuisse credatur, tum Eupolis, apud quem Prodamus et musicen et litteras docet, et Maricas, qui est Hyperbolus, nihil se ex musice scire nisi litteras confitetur. Aristophanes quoque non uno libro sic institui pueros antiquitus solitos esse demonstrat, et apud Menandrum in Hypobolimaeo senex, qui reposcenti filium patri velut rationem impendiorum, quae in educationem contulerit, exponens, psaltis se et geometris multa dicit dedisse. unde etiam ille mos, ut in conviviis post cenam circumferretur lyra; cuius cum se imperitum Themistocles confessus esset ut verbis Ciceronis utar, est habitus indoctior. sed veterum quoque Romanorum epulis fides ac tibias adhibere moris fuit. versus quoque Saliorum habent carmen. quae cum omnia sint a Numa rege
Abbreviated transcription (Latin):
sariam musicem credidit. et eius secte q̃ alis seuerissima ahis
asperrima uidet Principes in hac fuere sententia ut existima¬
rent sapientũ adiquos non mulla oꝑam his stucuis accõmodlatũos
Lycurgus diuersissimaꝵ lacedemoniis legum auctor musices
disciplinam probauit. Atq eam natura ipa uidetur ad tolerã¬
dos facilius labores uelut muneri nobis dedisse. Siquidem
et remigem cantus ortat᷑ nec solum in iis oꝑibus in ꝗbus plu¬
rimum conatus preunte aliqua iocũda uoce conspirat. Sed
et̃ singł̃oꝵ fatigatio ꝗͣlibet se rudi modulatione solatur.
Laudem adhuc dicere artis pulchernime uideor: non dum eam
tamen oratori comungere. Transeamus igit id quoq quod
grãmatice quonda ac musice iunctȩ fuerũt. si quiđ archi¬
tas atq Aristoxenus et̃ subiectam grãmaticẽ musicȩ pu¬
tauerũt. et eosdem utriusq rei preceptores fuisse. cum sophr̃o

Expanded text:
sariam musicen credidit. et eius sectae, quae aliis severissima aliis sariam musicen credidit. et eius sectae, quae aliis severissima aliis asperrima videtur, principes in hac fuere sententia, ut existimarent sapientium aliquos nonnullam operam his studiis accommodaturos. et Lycurgus, durissimarum Lacedaemoniis legum auctor, musices disciplinam probavit. atque eam natura ipsa videtur ad tolerandos facilius labores velut muneri nobis dedisse, si quidem et remigem cantus hortatur; nec solum in iis operibus, in quibus plurium conatus praeeunte aliqua iucunda voce conspirat, sed etiam singulorum fatigatio quamlibet se rudi modulatione solatur. laudem adhuc dicere artis pulcherrimae videor, nondum eam tamen oratori coniungere. transeamus igitur id quoque, quod grammatice quondam ac musice iunctae fuerunt; siquidem Archytas atque Euenus etiam subiectam grammaticen musicae putaverunt, et eosdem utriusque rei praeceptores fuisse cum Sophron
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ talium scientia non põt esse perfecta eloquẽtia. Atque
claros noĩe sapientiȩ uiros nemo dubitauerit studiosos musicẽ
fusse. Cum pythagoras atq eum secuti acceptam sine dubio
antiquitus opinionẽ et uulgauerĩt mũdũ ip̃m rõe eẽ compo¬
situm. quam postea sit hra imitata. nec illa modo contẽti
dissimilium concõdia quã uocant harmoniã sonũ quoq his
motibus dederũt. Nam plato cum in aliis quibuşdam tum
precipue in timeo ne intelligi quid nisi ab iis ꝗ hanc quoq
quoꝵ fons ipẽ socrates iam senex institui lyra non erubesce¬
bat. duces maximos et fidibus et tibiis cecinisse traditũ. Et ex¬
citus lacedemonioꝵ musicis accensos moĩs. Quid aũt aliud ĩ
nris legioibus cornua ac tubȩ faciũt. quoꝵ concentus quãto
est uchem̃tior tantũ romana in bellis gł̃ia ceteris prestat. Nõ
igitur frustra plato eiuili uiro quem tioa it ixoyuocant. neces¬

Expanded text:
omnium talium scientia non potest esse perfecta eloquentia. atque omnium talium scientia non potest esse perfecta eloquentia. atque claros nomine sapientiae viros, nemo dubitaverit, studiosos musices fuisse, cum Pythagoras atque eum secuti acceptam sine dubio antiquitus opinionem vulgaverint, mundum ipsum ratione esse compositum, quam postea sit lyra imitata, nec illa modo contenti dissimilium concordia, quam vocant ἁρμονίαν, sonum quoque iis motibus dederint. nam Plato, cum in aliis quibusdam tum praecipue in Timaeo, ne intelligi quidem nisi ab iis, qui hanc quoque quorum fons ipse Socrates iam senex institui lyra non erubescebat? duces maximos et fidibus et tibiis cecinisse traditum et exercitus Lacedaemoniorum musicis accensos modis. quid autem aliud in nostris legionibus cornua ac tubae faciunt? quorum concentus quanto est vehementior, tantum Romana in bellis gloria ceteris praestat. non igitur frustra Plato civili viro, quem πολιτικὸν vocat, neces
Abbreviated transcription (Latin):
quis ignorat musicem. Ut de hac primũ loquar tantũ iam
illis antiꝗs temporibus non studii modo uer et̃ uenerationis
habuisse ut idem musici et uates et sapientes iudicarent᷑.
Mittam alios Orpheus et linꝰ quoꝵ utrũq diis genitũ. alterũ
uero ꝙ rudes quoq atq agrestes aĩos admiratione mulceret
non feras modo sed saxa et siluas q duxisse posteritatis memo¬
riȩ traditum est. Et timagines auctor est omniũ in luteris stu¬
dioꝵ antiquissimã musicem extitisse. Et testimonio sunt claris¬
simi poete apud quos inter regalia cõuiuia laudes heroum
ac deorũ ad cytharã canebant᷑. lopas uero ille uirgilii nõ ne
cant errantẽ lunam solisq labores et cetera. ꝗbus certe pa¬
lam confirmat auctor eminentissimus musicem cũ diuinarũ
et̃ reꝵ cognitione eeͣ cõiunctam. Quod si datur erit etiam
oratori necessaria. siquid ut diximus hȩc quoq pars quȩ ab o¬
ratoribus relicta a pħis est occupta. nr̃i operis fuit ac sine

Expanded text:
ut de hae primum loquar tantum iam illis antiquis temporibus non studii modo verum etiam venerationis habuisse, ut iidem musici et vates et sapientes iudicarentur mittam alios Orpheus et Linus; quorum utrumque dis genitum, alterum vero, quia rudes quoque atque agrestes animos admiratione mulceret, non feras modo sed saxa etiam silvasque duxisse posteritatis memoriae traditum est. itaque et Timagenes auctor est, omnium in litteris studiorum antiquissimam musicen extitisse, et testimonio sunt clarissimi poetae, apud quos inter regalia convivia laudes heroum ac deorum ad citharam canebantur. lopas vero ille Vergilii nonne canit errantem lunam solisque labores et cetera? quibus certe palam confirmat auctor eminentissimus, musicen cum divinarum etiam rerum cognitione esse coniunctam. quod si datur, erit etiam oratori necessaria, siquidem ut diximus haec quoque pars, quae ab oratoribus relicta a philosophis est occupata, nostri operis fuit, ac sine
Abbreviated transcription (Latin):
tedio auertat. quibus potius studiis hȩc eprum uclut sub¬
siciua donabimus: Nam nec ego consumi studentem in¬
in his artibus uolo nec modulet᷑ in musicis notiş cantica exci¬
piat nec utiq adminutissima grometriȩ opera descendat Nõ
comedum in pronũtiando nec saltatorẽ in gestr facio. que si oiã¬

Expanded text:
rtat, quibus potius studiis haec temporum velut subsiciva donabimus? nam nec ego consumi studentem in his artibus volo, nec moduletur aut musicis notis cantica excipiat, nec utique ad minutissima usque geometriae opera descendat, non comoedum in pronuntiando nec saltatorem in gest
Abbreviated transcription (Latin):
sit honesta atq reꝵ pulcherima eloquẽtia petit᷑ ip̃a. sed ad
uilem usum et sordidũ lucrũ accingimur. dicant sine his
inforo multi et acgrant dum sit locupletior aliꝗs sordide
mercis negociator et plus uoci sue debeat preco ne uelim ꝗ¬
dem lectorem dari mihi quid studia referãt computaturus

Expanded text:
sit honesta ac rerum pulcherrima eloquentia, petitur ipsa, sed ad venalem usum et sordidum lucrum accingimur. dicant sine his in foro multi et adquirant, dum sit locupletior aliquis sordidae mercis negotiator et plus voci suae debeat praeco. nec velim quidem lectorem dari mihi quid studia referant computa
Abbreviated transcription (Latin):
iisdem fere annis aliaꝵ quoq disciplinaꝵ studia ingredienda
sunt.quȩ ꝗa et ipẽ artes sunt et eẽ ꝑfecte sine orandi scie¬
tia possunt. nec rursus ad efficiendum oratorem satis ualent
sole an sint huic oꝑi necessarie querit᷑. Nam quid inquiunt
ad agendam cãm dicendam ue sentẽtiam ꝑtinet scire quẽ¬
admodum data linea constitui triangula eꝗs lateribus pos

Expanded text:
iisdem fere annis aliarum quoque disciplinarum studia ingredienda sunt, quae, quia et ipsae artes sunt et esse perfectae sine orandi scientia possunt nec rursus ad efficiendum oratorem satis valent solae, an sint huic operi necessariae quaeritur. nam quid, inquiunt, ad agendam causam dicendamve sententiam pertinet, scire, quemadmodum data linea constitui triangula aequis later
Abbreviated transcription (Latin):
uelut apice utebant᷑ aut duas nisi quis putat et extribus uocali¬
bus sylłam. quod nequit fieri si nõ alique officio consonatiũ fungĩ
sidit. Coniicit eͥ ẽ ab illo iacet et .U. quõ nũc scribit᷑ uulgus et ser¬
uus. Sciat aũt Ciceroni placuisse aiio maiiamq geminata .i scri¬
bere. quod si est et iunget᷑ ut consonas. Quare discat puer qd in
luteris propriũ. ꝗd cõe: quȩ cũ quibus cognatio. nec miretur cur
ex scanno fiat scabellu. aut a piña quod est acutũ securis utrinque
habens aciem bipẽnis ne illoꝵ sequatur errorẽ. ꝗ quia a pĩnis dua¬
bus hoc eeͣ nom̃ existimãt penas auiũ dici uolunt. Neque has mõ
nouerit mutationes quas afferũt declinatio aut prȩpositio ut
secat secuit. cadit excidit cędit exeidit. calcat exculcat. et
sit a lauando lotus. et inde rursus illotus. et mille alia. sed quę

Expanded text:
velut apice utebantur, aut duas; nisi quis putat etiam ex tribus vocalivelut apice utebantur, aut duas; nisi quis putat etiam ex tribus vocalibus syllabam fieri, si non aliquae officio consonantium fungansidit, coniicit enim est ab illo iacit, et V, quomodo nunc scribitur uulgus et seruus. sciat etiam Ciceroni placuisse aiio Maiiamque geminata I scribere; quod si est, etiam iungetur ut consonans. quare discat puer, quid in litteris proprium, quid commune, quae cum quibus cognatio; nec miretur, cur ex scamno fiat scabillum aut a pinno quod est acutum securis utrinque habens aciem bipennis; ne illorum sequatur errorem, qui, quia a pennis duabus hoc esse nomen existimant, pennas avium dici volunt. neque has modo noverit mutationes, quas adferunt declinatio aut praepositio, ut secat secuit, cadit excidit, caedit excidit, calcat exculcat et fit a lavando lotus et inde rursus inlutus et mille talia, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
exercere altissimã quoq eruditione ac scientiã possit. An
cuiuslibet auris est exigere lraꝵ sonos: Non hercłe mag̾
ꝗͣ neruoꝵ aut grãmatici saltem om̃s in hanc descendent re¬
rum tenuitatem. desint ne alique nobis necessarie lraꝵ nõ
cum grȩca scribimus tũ enim ab usdem duas mutuamur sed
proprie in latinis ut ĩ his seruus et uulgus eolicũ digama de¬
siderat᷑. et medius est quidam .U et i. lre sonus. Non enim
sic optimũ dicimus: ut optumũ: et here neq E. plane neque
quod paulum a nr̃is obliquat. Rappa apud grętos nunc tm̃
in nuͣo manet. et nr̃aꝵ ultima x qua tam care potuimus
ꝗͣ si nõ quesissemus. atq et in ipis uocalibus grãmatici est
uidere: an aliquas pro consonãtib usus acceꝑit. ꝗa iam sicut
tam scribit᷑ et quos ut eos atq ut uocales unguntur. aut
unam longam faciunt ut ueteres scripserũt qui giminatione caꝵ

Expanded text:
exercere altissimam quoque eruditionem ac scientiam possit. an exercere altissimam quoque eruditionem ac scientiam possit. an cuiuslibet auris est exigere litterarum sonos? non hercule magis quam nervorum. at grammatici saltem omnes in hanc descendent rerum tenuitatem, desintne aliquae nobis necessariae litterarum, non cum Graeca scribimus tum enim ab iisdem duas mutuamur sed propriae, in Latinis, ut in his seruus et uulgus Aeolicum digammon desideratur, et medius est quidam V et I litterae sonus; non enim sic optimum dicimus ut opimum, et in here neque E plane neque quod paulum a nostris obliquatur, Coppa apud Graecos nunc tantum in numero manet, et nostrarum ultima, qua tam carere potuimus quam ψ non quaerimus? atque etiam in ipsis vocalibus grammatici est videre, an aliquas pro consonantibus usus acceperit, quia iam sicut etiam scribitur et nos ut luos. At quae ut vocales iunguntur aut unam longam faciunt, ut veteres scripserunt qui geminatione earum
Abbreviated transcription (Latin):
locos ex intima questionũ naturaliũ subtilitate repetitos. Tom
uel ꝑꝑ empedolea in grecis uarronẽ. ac luc̃tium in latinis
ꝗ prȩcepta sapieptie uersibus tradiderũt. eloq̃ͣntia qͦ nõ me¬
diocri est opus ut de una quaq eaꝵ quas demostrauimus reꝑ
dicat proprie et copiose. quo minus sunt ferendi ꝗ hanc artem
ut tenuem ac ieuinã cauillãtur. Quȩ nisi oratoris futuri fũ¬
dam̃ta fidelit᷑ iecit. ꝗꝗd suꝑ struxeris corruet. necessaria pue¬
ris iocũda senibus: dulcis secretoꝵ comes et q̃uel sola omni
studioꝵ gnẽ plus ht̃ oꝑis ꝗͣ ostentatiõis.
It QUISigitͣ tanqͣ parua fastidiat grãmatices elemẽta¬
de lris. non quia magnę sit oꝑo consonantes a uocalibus
cdiscernere: ip̃asq eas in semiuocaliũ numerũ mutaꝵq pãtiri.
Sed ꝗa intericra ulut sacri huius adeũtib apparebit mul¬
ta rez subtilitas. q̃ nõ modo acuere ingenia puerilia: sed

Expanded text:
locos ex intima naturalium quaestionum subtilitate repetitos, tum locos ex intima naturalium quaestionum subtilitate repetitos, tum vel propter Empedoclea in Graecis, Varronem ac Lucretium in Latinis, qui praecepta sapientiae versibus tradiderunt. eloquentia quoque non mediocri est opus, ut de unaquaque earum, quas demonstravimus, rerum dicat proprie et copiose. quo minus sunt ferendi, qui hanc artem ut tenuem atque ieiunam cavillantur, quae nisi oratoris futuri fundamenta fideliter iecit, quidquid superstruxeris, corruet; necessaria pueris, iucunda senibus, dulcis secretorum comes et quae vel sola in omni studiorum genere plus habeat operis quam ostentationis. ne quis igitur tanquam parva fastidiat grammatices elementa, non quia magnae sit operae consonantes a vocalibus discernere ipsasque eas in semivocalium numerum mutarumque partiri, sed quia interiora velut sacri huius adeuntibus apparebit multa rerum subtilitas, quae non modo acuere ingenia puerilia sed