comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ir grauis d sapiens: ai tu ũbo q fohanes.
Cum prius ex monacho pro multa stremitate.
Archileuita forg: & tancellarius urbis
Orgule paselyali: meritis ad Cydã ragto:
promeriut tandem sacram consrendero seden
Dignus post pͥmũ Gelasius esse etuidꝰ
S quia rege fait: non p̃opiente leuatus
Horrendum fremuit pͥncegs: d filia dulcis
More suo prosagun sus tepit palliai putrenz
Si licuisss ei. pro. certo crede. fubipsõ
Uirtꝰ g pietas et honestas cresteret oĩs.
Et nx eccliẽ toto floreret in orde.
Nam rapuit miors atra uizr. crm gõtifitatꝰ
Uix aperet pͥmũ pastor uenerabuł anum.¬
Bina dies iam restabat. cum lumacensi
Dormint. nn propo romani furis asilo:
Hic ip̃r po itꝰ. dilec tos inter dluy nos:
lum yatrib sanctis requiescit: & ꝯptat: ut orb.
Conditor et iudea ueniat quq potenter.
4 cnnerco lapsos: in prisima mẽbra resorhiet
Telix indo inmis selux dumaco manebis
Nec mimis lhine etiam felicem credimus illum

Expanded text:
ir grauis & sapiens actu, verboque Ioannes, Cum prius ex Monacho pro multa strenuitate Archileuita foret, & Cancellarius vrbis: Præsule Paschali meritis ad sidera rapto, Præmeruit tandem sacram conscendere sedem, Dignus post primum Gelasius esse secundus. Sed quia rege fuit non præcipiente leuatus, Horrendum fremuit Princeps, & filia dulcis More suo profugum suscepit Gallia Patrem. Si licuisset ei pro certo crede, sub ipso Virtus & pietas, & honestas, cresceret omnis: Et pax Ecclesiæ toto floreret in orbe. Nam rapuit mors atra virum, cum Pontificatus Vix ageret primum pastor venerabilis annum.Bina dies iam restabat, cum Cluniacensi Dormiit in proprio Romani iuris asylo. Hic igitur positus dilectos inter alumnos, Cum Patribus sanctis requiescit, & optat vt orbis Conditor, & iudex veniat quandoque potenter, Et cineres lapsos in pristina membra reformet. Felix inde nimis semper Cluniace manebis, Nec minus hic etiam felicem credimus illum,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc cetra iosos lace sunt inite e yimane
lembulla eiusdẽ alexanori paye quarti De procuratronbus
quando p̃sebrntur nõ soluendis. Cum dedts det̾nẽs prritum:
¶siem bulla alia ouidem de procuratiorib in ui tualiha porels¬
Iram talatum aeisoluendis a debentib det slas pree uetalanes
at sententis yroptes hos in ꝯtratinz late o ordinarios nõ balẽt
Tem priuilegiũ eiurd̃ alex antori paxe quarti. O si plati bis¬
tauerint ecc liãs clugmacerisiuz ⁊ psumys int eorederę
nimeꝵ enec tionũ & ysonaꝵ qͥsaitutum t uel si aliquos
deeoꝵ samilia xecumam uel aliud petiermnt pter poseut¬
ratione tantum in uic tualib moderatam clim̃ possit¬

Expanded text:
sunt irritæ & inanes. Item Bulla eiusdem Alexādri Papæ IV. de procurationibus, quando præscribuntur, non soluendis, cum decreto decernens irritum. Item Bulla alia eiusdem, de procurationibus in victualibus moderatis tantum persoluendis a debentibus dictas procurationes: & sententiæ propter hoc in contrarium latæ per Ordinarios non valent. Item Priuilegium eiusdē Alexandri Papæ IV. Quod si Prælati visitauerint Ecclesias Cluniac. & præsumpserint excedere numerum euectionū & personarum constitutum: vel si aliquis de eorum familia pecuniam, vel aliud petierit propter procurationem tantum in victualibus moderatam, Cluni
Abbreviated transcription (Latin):
ministraretur in necesariis i necessiio. tam tõre Abertatib
fecii trium aut quatuor nuille libratę. ad reuiperandi ima.
e emenda ex turnone prope ualenniã. q̃ traduxi secit
usq matis ronem x fliuuo todam et sagone. g dem
cliiasum pro proruistone sui moͣ ͣ dim̃: ne sui relis¬
non non hr̃e uniũ caritatis in dieb ue̾neris. liberaliter
tradidir ꝑ realũ dedit cõretui suo chr̃o pro mistrado dictis

Expanded text:
necessariis tam tempore vbertatis, fecit trium aut quatuor mille librarum ad recuperanda vina & emenda, ex Turnone prope Valentiam, quæ traduci fecit vsque Matisconem per fluuios Rhodani & Sagonæ, & demum Cluniacum, pro prouisnon habere vinum charitatis in diebus Veneris, liberaliter tradidit, & realiter dedit Conuentui suo Cluniacensi pro ministrando dictis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ singula alia mbonasteria. pͥoratus. decanatꝰ. & omma
mẽbra ad iysa spectantia. oes ⁊t gtiam utrusqr sexus Iysi
monastio ĩ mediate . uł mediate subiecti. uel subitiẽdi
cum om̃b ꝑsons regularib  in p̃fato ordine & religiõe
degentib fpentib ⁊ futuris . ab onini ordinaria puris dit hõe
domimo. uisitatione & potes tate qualibet ommu el singłors
pararchaꝵ Archiẽport. Epis copoꝵ e aliorũ qͥ uor ũ libet
Iudicum ordmarioꝵ. ecclłias ticoꝵ omnino sunt exempti Et
umiũsa p̃dicta sedi ap ᷝ ͤ i mediate subiecta. Nec possintt
In ꝑsomis p̃dictio quoquohnodo excenere ⁊ iamratirot

Expanded text:
& singula alia Monasteria, Prioratus, Decanatus, & omnia membra ad ipsa spectantia: omnes etiam vtriusque sexus ipsi Monasterio immediate, vel mediate subiecti, vel subiiciendi, cum omnibus personis regularibus in pręfato Ordine, & Religione degentibus præsentibus & futuris, ab omni ordinaria iuridictione, dominio, visitatione, & potestate qualibet omnium & singulorum Patriarcharum, Archiepiscoporum, Episcoporum, & aliorum quorumlibet Iudicum, Ordinariorum, Ecclesiasticorum, omnino sunt exempti. Et vniuersa prædicta Sedi Apostolicæ immediate subiecta. Nec possunt in personis prædictis quoquomodo exercere: etiam ratione
Abbreviated transcription (Latin):
Suxplemẽtum sux ygenalla
Simnma de ea sibri
Reptorium spetuli in duob uołiub.
let tura baldi sux ioͦr. decrelum
Cequũ: Lobri hyystoriales. Et pͥmo.
Item de belto macedonco decas seda. e de bello punico detas 3ͣ¬

Expanded text:
Supplementum super Pisenualla. Summa de casibus. Repertorium speculi in duobus Voluminibus. Lectura Baldi super I. & II. Decretalium. Sequuntur libri Historiales. Et primo.item de bello macedonico decas secunda, et de bello punico decas
Abbreviated transcription (Latin):
habet electio. uel cõfirmacio in prioratib. et carnse qui
chesaux ecclesie clugmatẽss. honores. possestiones isue
dedientias monas teru. Sine cõi ꝯsensu capituli uel
samoris partis. distrahẽ uł obligare non liceat.
¶Flem bulla Alganori¬

Expanded text:
habet electio vel confirmatio in Prioratibus. Et causæ quæ habet electio vel confirmatio in Prioratibus. Et causæ quæ thesauros Ecclesiæ Cluniacēsis, honores, possessiones, siue obedientias Monasterij, sine communi consensu Capituli vel sanioris partis distrahere, vel obligare non liceat. Item Bulla Alexandri
Abbreviated transcription (Latin):
fererit maledie ⁊ ione ꝑpetua ligetur : anathematize et
condemynetur. et s qua tõ nequeat adu̾sus quẽqͣ̃ illot eto¬
Eminari. Iudicum apostolicum regrat ur:. Scem liceat cł̃im¬
at pr̃a alicꝰ utilitatis et salutę bemgniter recipiat ut. Licear
eis recipe monachos alterius ordmis de licentia sui supenioris
⁊ lenctos. Sem ibid eliga. abbas: qui ad ordinãdum eum aduocẽt
nonas cõs uerndines: sed ecclie̾ eop. derime: pis cessiones e
cetã eorbona xmaneant libera finxpetuũ. Si quis contrabenit
ꝑ nõ emẽdauerit satiffactione premisca . careat dignitate
honoris el potestatis. & coefnostat se reum dino fudu
et fiat aliens a corpore ⁊ sanguiẽ Ihesu cheysti. et subia¬
ceat ultioni in extrerho inditio. Si Yax et benedictio sint
seruãtib prẽdicta. et iuuemãt xmia et erne pacis. Ameni.¬
¶Lem pruulegiuz eiusdem Algxandri pape .iii. x prior amotus
a suo prioratu patienter ferat net appellet. Nec locum

Expanded text:
fecerit, maledictione perpetua ligetur, anatematizetur, & condemnetur. Et si qua ratio nequeat aduersus quemquam illorum terminari, iudicium Apostolicum requiratur. Item liceat Cac gratia alicuius vtilitatis & salutis benigniter recipiatur. Liceat eis recipere Monachos alterius Ordinis de licentia sui Superioris, & clericos. Item ibidem, Eligatur Abbas, qui ad ordinandum eum aduocent nouas consuetudines, sed Ecclesiæ eorum, decimæ, possessiones & cætera eorum bona permaneāt libera in perpetuum. Si quis contrauenerit, & nō emendauerit, satisfactione præmissa, careat dignitate honoris & potestatis. Et cognoscat se reum diuino iudicio, & fiat alienus a corpore & sanguine Domini Iesu Christi, & subiaceat vltioni in extremo iudicio. Et pax & benedictio sit seruantibus prædicta, & inueniant præmia æternæ pacis. Item Priuilegium eiusdem Alexādri Papæ III. Quod Prior amotus a suo Prioratu patiēter ferat, nec appellet. Nec locum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Im pruulegiuĩ aliud eiusdem ex prioratus quos tenent
seculares iorib cedẽtib: uł decedentib libere reu̾tã
ad ipsos rliosos dim̃. Eriam i bacauerunt in curia rõana.
Deternes irritũ ⁊ inne a fecus attentatũ fud̾t:
CTembulla cius dem Que dirigitur archiepĩ et epistyis¬
fratrum uł suoꝵ hõiu iuuaserint. uel decimas ab
tis extorszent. uel que ex cestõ decedetm̃ relinquid¬

Expanded text:
ent sæculares, ipsis cedentibus, vel decedentibus libere renunciantur ad ipsos Religiosos Cluniac. etiam si vacauerint in Curia Romana, decernens irritum & inane, si secus attentatum fuerit. Item Bulla eiusdem, quæ dirigitur Episcopisfratrum, vel suorum hominum inuaserint, vel decimas ab eis extorserint, vel quæ ex testamēto decedentium relinqu
Abbreviated transcription (Latin):
Histo scholasnica euredii cesanenso
Dogmata richardi de me dia uilla.
Expositio ꝓsalterii cardinał de turre cremata.
Sermonts ad ões s tatub.
Scerulum uite humane zamorensd
Sori pologiumꝰ.
Hagr̃ sententiarũ in textu.
Sermones diñ cardinalis de turre gẽata ꝓ totu. anuz.

Expanded text:
Historia Scholastica Eusebij Cæsariensis. Dogmata Richardi de Media-villa. Expositio Psalterij Card. de Turre-cremata. Sermones ad omnes status. Speculum vitæ humanæ Zamoren. Sophologium. Magister sententiarum in textu. Sermones domni Cardinalis de Turrecremata per totum annum.
Abbreviated transcription (Latin):
filis Fane bone d fine. i uultib e manib y maginũ in
eisdi pãnio imprersaꝵ.
¶nsuy procurauerat fieri duodetim magnas pctias tapisserie
in xãnis eaoratis colore albiugosine pceo. cum mnłtitudine liliore
eluoꝵ. desux sparsoꝵ. cum̃ barra ruber cloris desay extrãs as
x trãsente dicta lilia. que nfficielat ad decorem thori a
dextri e a smmistris. pariterq doga ad altare ancte ceuas.
seo pnnctente uiguerunt. Et que de Lomo abbatiali
x nõnullos ꝓnçend ho fistos ad lynmanos uns hraslate:
aoxiosis decorauit
Uincenciũ in hystoriali peculo in quatuor uoluminib et
Inpergameno.
¶tem quatuor uoliuã ciusa uicẽti in peculo nãli.
Nem euisd̃ in perulo morali tria uolumina: q̃ ciã si in xgãer
Iene e decenter tyta e pluiãta. ac religata:
xeri lombardi.
Nystoriam  iholastica:¬
¶aliam lystoriam sehelastica.
Insux e am saũo dic tis libris cõuẽtur datis ꝓrepuiete/
Liber de propetatib ierꝙ T̃ xgameno.

Expanded text:
in vultibus & manibus imaginum in eisdem pannis impressarum. Insuper procurauit fieri XII. magnas petias tapisseriæ in pannis coloratis colore alburgo, siue perseo, cum multitudine liliorum geluorum desuper sparsorum, cum barra rubei coloris desuper ex transuerso pertranseunte dicta lilia, quæ sufficiebant ad decorem Chori a dextris, & sinistris, pariterque dorsi ad altare Sanctæ Crucis. eo permittente, viguerunt, & quæ de domo Abbatiali per nonnullos Principum fiscos ad humanos vsus translatæ. iosis decorauit.Vincentium in historiali speculo in quatuor voluminibus & in pergameno. Item quatuor volumina eiusdem Vincentij in speculo naturali. em ejusdem in Speculo morali tria volumina. Que omnia sunt in pergameno, bene et decenter scripta et illuminata ac religata. Petri Lombardi.  8. Hystoriam scholasticai. Historiam Scholasticam. Insuper cum suis dictis libris Conuentui datis, sunt sequentes. Liber de Proprietatibus rerum, in pergameno.
Abbreviated transcription (French):
¶tan entulit trigiita uestimẽta de domas blat. am du¬
Ixlicatur bonis d derẽtib.
stem ad̃ mostio appropauã xxł.ix. ue timeta de damas
¶tem alia xxix. uestimẽta de dama sanne.
¶lem xxiͥ muẽ de damas uert. furnitas om̃ib nece ssus tã¬

Expanded text:
timenta de damas blanc cum duplicaturis bonis ac decentib. Item eidem Monasterio appropriauit XX. vestimenta de damas Item alia XXIX. vestimenta de damas iaulne. Item xxiv. de damas vert, furnita omnibus necessa
Abbreviated transcription (Latin):
nominatio.
¶¶em Id comis ꝓhes panũ auratũ yparauit ee defire in
ueluto ngro. eiquo fieri fecit caypa unã. Infula uriã. duas
tumcas.  ꝑl duas dalmaticas de cẽter uis xara meli minitas:
Etem donauit peros um pãnum ad reprepentationem mẽorie
deffimctoꝵ. In ãmuersariis pͥncixim et biui p̃latorum.
quo fuit coxtum siuz orpus ad segulturam dedilctum In introit
uille dim.ni pãnus ẽ deautatꝰ in ueluto nero. hids
¶Ilem̃ ad decorem chori. atri mõsterii dr̃o donauit see
xetras ualde p̃tiesas tay isserie. In quib xagio dm̃i nostri

Expanded text:
nominatis. Item idem domnus Ioannes pannum auratum præparauit in veluto nigro, ex quo fieri fecit cappam vnam, infulam vnā, duas tunicas, & duas dalmaticas decenter suis paramentis munitas. Item donauit pretiosum pannum ad repræsentationem memoriæ defunctorum in anniuersariis Principum, & omnium Prælatorum, quo fuit coopertum suum corpus ad sepulturam deductum in introitu villæ Clun. Qui pannus est deauratus in veluto nigro, habens luniac. Item ad decorem chori sacri Monasterij Clun. donauit VI. petias valde preciosas tapisseriæ, in quibus passio Domin
Abbreviated transcription (Latin):
Maius alare sacri cenobii ħm crnauit ymaginib apłoꝵ petri
e pauli arpenteio. In quib ducetuz .xx. . marchas arsch
fim ee puri exos ut.
Tlem duas pelues amplas el latas bene e decenter deauratas
Conauit: q̃ ponderãt. xxii. marchas aipẽti sim d puri.
¶Iem uiud religmare argenti deauratum. huis in arcõferaitia
lapides ptiosos. hͦ ad portandi corxꝰ chiysti.
¶sem octo candelabra argenti sim In logitudine duoru ped
cum dimidio eleuata.¬
¶ Item quatuor incensa argenti. am quatuor nauiculis arpenti.
¶tem duos calice bene et decenter deauratos. ed patenio. in
ponde octo marcharũ arpenti.

Expanded text:
Maius altare sacri Cœnobij Clun. ornauit imaginibus Apostolorum Petri & Pauli argēteis, in quibus ccxx. marchas argenti fini & puri exposuit. Item duas pelues amplas & latas, bene & decenter deauratas donauit, quæ ponderant xij. marchas argenti fini & puri. Item vnum reliquiare argenti deauratum, cuius in circumferentia lapides preciosi. Hoc ad portandum Corpus Christi. Item VIII. candelabra argenti fini in longitudine duorum pedum cum dimidio eleuata. Item IV. incensa argenti, cum quatuor nauiculis argenti. Item II. calices bene & decenter deauratos cum patenis in pondere VIII. marcharum argenti.
Abbreviated transcription (Latin):
Clam in detanatu xaredi edificaur donuo nouã a siundimetis.¬
I slam hedifficari fecit domũ quadratam ĩ medio quatuor turriũ¬
¶Ipm detanatu scureliaꝵ magnũ ꝙ igens edificiu ꝓstruni
ferit
¶ in castro lurdumi pultherpimas & memoria dignos repara¬
tione fieri fect. In e̾tuitu dõ iom euisd̃ lurdum iq. tripendo
turrim a ꝑte meridionali cum annegis herdificusre

Expanded text:
Paredi ædificauit domum nouam a fundameum. Item ædificari fecit domum quadratam in Decanatu Langiacin Decanatu Scureliarum magnum & ingens ædificium construi fecit. Item in castro Lurduni pulcherrimas & memoria dignas reparationes fieri fecit in circuitu Donjunni eiusdem Lurduni, erigendo turrim a parte meridionali cum annexis ædificiis.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ilem reyarar fecit & de nouo ccopenri. tam in lignis. ꝙ̃ aor
tepuł ardere exbritanna y flumẽ ligeris. yz ad portũ
caprellam integralites a fin damẽtis ⁊ struxit in caxar ou
estliẽ. ubi pniu erat pmula carella inl yonorem aba Rleu¬
troyi ꝯstiusta. Quam capellam ex quadratis lapidib uoluit
ee estractam. & desuy: tepuł ar̃de ne derenter cortansio
Et in eadem ordiuauit peri duo altaria maus salicet in hõi¬
rem ilistiseie uirgnio bti Iohannis laptiste & ireden¬
aploꝵ: cõnurato bto paulo post ascensionem christi in celu
in aplatu assumpto. Auoꝵ ymagines ingaulpi fecu in
ayldib congruentib: q̃uibe sugponũ y magines iusti
L ꝯomrem saut ti Eatroxi. m cuio rotulo ħ ꝟgilianꝰ ẽ sebr Asus¬

Expanded text:
. Item reparari fecit, & de nouo cooperiri, tam in lignis, quam in tegulis ardesiæ ex Britannia per flumen Ligeris vsque ad portum amentis construxit in ea parte Ecclesiæ vbi prius erat parua Capella in honorem S. Eutropij constructa. Quam Capellam ex quadratis lapidibus voluit esse constructam, & desuper tegulis ardesiæ decenter coopertam. Et in eadem ordinauit fieri duo altaria, maius scilicet in honorem Christiferæ Virginis, beati Ioannis Baptistæ, & tredeommemorato beato Paulo, post Ascensionem Christi in cœlū in Apostolatu assumpto: quorum imagines insculpi fecit in lapidibus congruentibus, quibus supponuntur imagines iusti n honorem S. Eutropij, in cuius rotulo hic Virgilianus
Abbreviated transcription (Latin):
uidelitur amplius.
¶agnam proculdubio sacer ordo clumacq̃s huius morte eruimiã
pertulie. maiorem prefecto facturã in tanti pr̃is amiszione / ustaniet
sustepenint᷑. Ate heu mimum uulmis adactum est. Intima
erlinis nr̃s climaceuss uistera: Et anima nr̃am pladius i te
ptrans uil. Nlos apri relicionis iiostice conaidit. & uinee chnĩ
optimu cultor non posum de me lacheymis proloqni. d
medio ullatus esst. U uirum rarisemũ. O uirum anseliais
amini dosib preditum. O biex exemplaris norme uita uetimiuꝯ e
angeloꝵ consortio digniscrmũ. Non fucatꝰ erat: sed sincerus . nõb
uersiyelles. aue mendax: aui in Repimue simulatient¬
Somi benignus. In uictu suo xurcus. In culta ut dei puos decer
moditꝰs duunis insteras. et oromo sedulo interii. temporis
estimator ad mođ auarus. gtui expers uixit. monas teria egliao
Iospitalia. estra: domos h ilorę edisicauit. nõmuilla ctĩa collagsa
in pristinũ statum restitit.

Expanded text:
videbitur amplius. Magnam proculdubio sacer Ordo Cluniacensis huius morte ærumnam pertulit, maiorem profecto iacturam in tanti Patris amissione sustinuit, susceperunt. Alte heu! nimium vulnus adactum est, intima Ordinis nostri Cluniacensis viscera, & animam nostram gladius iste pertransiuit. Flos agri Religionis Monasticæ cōcidit, & vineæ Domini optimus cultor, non possum sine lachrymis proloqui, de medio sublatus est. O virum rarissimum! o virum Angelicis animi dotibus præditum! O virum exemplaris normam vitæ, nec minus Angelorum consortio dignissimum! Non sucatus erat, sed sincerus, non versipellis aut mēdax, aut in tegumentis simulationdomi benignus, in victu suo parcus, in cultu, vt Dei seruos decet, modicus, diuinis mysteriis & orationibus sedulo intentus, temporis æstimator admodum auarus, otij expers vixit, Monasteria, Ecclesias, Hospitalia, castra, domosque illorum ædificauit, nonnulla etiam collapsa in pristinum statum restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui eolem die quo obiit dõnis oddo srđus. uinicorditer ii alłeꝵ
Calixeus yiu p̃buit ꝯsensuns: e tandem i titulum cradidit
abbatiam chño Simul cum dicto ep̃atu apineñ tenendam ⁊
popidendam & dipẽsane aplica..Quos uisum e corteppõde
copule matrimomali iacob yatriartlge. qui ge dina lliph̃iaris

Expanded text:
Qui eodem die quo obiit domnus Oddo II. vnicorditer in AbbateCalixtus pium præbuit consensum: Et tandem in titulum tradidit Abbatiam Cluniac. simul cum dicto Episcopatu Aniciensi tenendam & possidendam ex dispensatione Apostolica. Quod visum est correspondere copulæ matrimoni
Abbreviated transcription (Latin):
orientales. ocnduas. mendienales. &t seꝓtentonale reo uoẽ
Lisie namq uitabiles religusos screntia e regulari ashuãtio
pollentes In angliam. Lyspamam. permamani. siu alemiania
ad reformãd regularia loca ordinis. Simili et in prouitus
repni francie. ⁊ arcadiacetib oris e patrus. Ut in sabaudia
la phimatu. prouitia prouitre. uastonia ⁊ ceres i.¬

Expanded text:
Orientales, Occiduas, Meridionales, & Septentrionales regiones. Misit namque notabiles Religiosos, scientia & regulari obseruantia pollentes, in Angliam, Hispaniam, Germaniam, siue Allemaniam, ad reformanda regularia loca Ordinis. Similiter & in Prouinciis regni Franciæ, & circumadjacentibus oris, & patriis, vt in Sabaudia, Delphinatu, Proui
Abbreviated transcription (Latin):
post eresq ter deneo annos Ini abilus obit.
¶tem ali duo ossus sculeti suy eal tumeo
Clic ablas faceo dictus dudum adlo setuio.ꝰ
Nequem uesii tumulat hic facibus
ns deo laus anima ixsin

Expanded text:
t tresque terdenos annos hic Abbas obit. Item alij duo versus sculpti super eodem tumulo: Hic Abbas iacet dictus dudum Oddo secūdus Me, quem vestiui, tumulat hic Iacobus. Finis, Deo laus. Anima ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
tantum subito deuenit deuetionis feruorem ut om̃ib mirabu
Haberetur. U Sit ꝯtimus se singuicib officies a lacheymnis
sium deuotione qua ꝓoterat preuenidat. Unde factum est
ut morti aypropinquans: multos morituros fres pagcerer
et qua. ualde imsandđ fuit eo ordine quo  einnd̃ fuerunt
¶Lasno subhoc lapide rec Ius facet cllo serundue.
Uirttutum speculum: In religione decus.
uncta per oticia claustri prinde / lle probatus
Nic ptes ul factuo: opera pireͦ strinte¬

Expanded text:
tantum subito deuenit deuotionis feruorem, vt omnibus mirabilis tantum subito deuenit deuotionis feruorem, vt omnibus mirabilis haberetur. Hic continuis se singultibus afficiens, a lachrymis suum deuotione qua poterat præueniebat. Vnde factum est, vt morti appropinquans, multos morituros fratres prædiceret. Et quod valde mirandum fuit, eo ordine, quo per eundem fuerunt m. Magno sub hoc lapide tectus iacet Oddo secundus Virtutum speculum, in Religione decus. Cuncta per officia claustri prius ille probatus, Hic Præsul factus opera plura struit
Abbreviated transcription (Latin):
¶PSto etiam lemyore fuit alius quida petrus dictus debono/
monachus. ui pruũ quidem burgelisd fuit et mnchator
cum carnis debitum persoluisoet zdem uir suus sortitus ese
ỹsbiterii digniͤᵐ In quo statini dercessit ab humanis.
Et delatꝰ ad eaͣᵐ restitutꝰ fuit ꝗ uitã g sam̃tateras
it nõb sexe dicebat.Quo sie restituto fact est mõd
enim die ꝑsalterium totum legelat: E misan celebrabat.
Qualbes die horas de sancto spiritu deuote dicebat. E
Iualibet dic martis misam de yeso sancto p̃u celebrabat
Unde meruit ut pie credimꝰ decede in sancto die pentberoster
ea scilicet horas qua cõuentꝰ cãtabat in choro Ueni creato
spũs. Cuiq aminã ut pre cedimus a sancto p̃i in celis
esse cordnatam.¬
¶ Codem tempore fuit quidam nouicius pichael nõie. qui In
yncigio sice cnusionis eatitit aliquati dieb leuis moribus t
asciuus eo posteã e adhus in nouiciaño existes ad

Expanded text:
Isto etiam tempore fuit alius quidam Petrus, dictus de Bono, Isto etiam tempore fuit alius quidam Petrus, dictus de Bono, Monachus. Qui primum quidem burgensis fuit & mercator Ccum carnis debitum persoluisset, idem vir suus sortitus est Presbyterij dignitatem, in qua statim decessit ab humanis, & delatus ad Ecclesiam, restitutus fuit & ad vitam & sanitatem, vt nobis sæpe dicebat. Quo sic restituto factus est Monenim die Psalterium totum legebat, & Missam celebrabat. Quolibet die horas de sancto Spiritu deuote dicebat, & qualibet die Martis Missam de ipso sancto Spiritu celebrabat. Vnde meruit, vt pie credimus, decedere in die Pentecostes, ea scilicet qua Conuentus cantabat, Veni creator Spiritus, cuius animam pie credimus a sancto Spiritu in cœlis esse coronatam. Eodem tempore fuit quidā Nouitius Michael nomine, qui in principio suæ conuersionis extitit aliquantis diebus leuis moribus, & lasciuus. Sed postea, & adhuc in Nouitiario existens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Icriutatis oruindus. qui a puero monachus In clim subdi
oddone secundo factusept. Nic fur por de uigilia. e
cantor dm̃. e dedit cõuentin lucas fateas arpeti ponderis
duare marchaꝵ. Item quiq franclzos prol luari capelle
sancte marie infierariare. Item fuit quat uor abicet
quia eiden gloriose unpini maxnia afficieba. deuocione
soror collecta dr̃ ordinis sancti francisti. Cuius pratu dena
oedo albas eum habitu induit monachali. Et soror ipĩq
firmina nomine sut religiosa in pedio In quoda moͬsterio
illius ordimi. Tandem ea ibi aiissa pdi dnĩa colecta uillas
& cuutate xagrauit in ꝗb findauit młta monasteria sacti¬
monialiun¬
omaliunz.:ꝯ nũc dũt porores collecte. Ixdᵈ uero collecte
sanc tnomał fulsit in bita. ꝙ mĩc̃ post morte imiracut
Ayorus cat. In morte quoq eius doni toussam malta
in hoc monastio axparue̾ ig̨nã.

Expanded text:
is ciuitatis oriundus, qui a puero Monachus in Cluniacum sub domno is ciuitatis oriundus, qui a puero Monachus in Cluniacum sub domno Oddone secundo factus est. Hic fuit Prior de Vigilia, & Cantor Cluniac. Et dedit Conuentui duas taceas argenti ponderis duarum marcharum. Item quinque francos pro luminari Capellæ sanctæ Mariæ infirmariarum. Item fuit quatuor vicib. Rquia eidem gloriosæ Virgini maxima afficiebatur deuotione. am, quæ soror Collecta dicitur Ordinis S. Francisci. Cuius precatu domnus Oddo Abbas eum habitu induit Monachali, & soror ipsius Firmina nomine fuit Religiosa in Podio, in quodam Monasterio illius Ordinis. Tandem ea ibi dimissa, prædicta domina Collecta villas & ciuitates peragrauit, in quibus fundauit multa Monasteria Sāctimonialium, quæ nunc dicuntur sorores Collectæ. Hæc vero Collecta sanctimonialis fulsit in vita, & nunc post mortem miraculis coruscat. In morte quoque huius domni Toussani multa in hoc Monasterio apparuere signa.
Abbreviated transcription (Latin):
Horas diei cum ppaltio more polito ꝑageret . xii. eñ lec tiones
de btã maria semx faciebat. Unde factum ẽ ut in die
obitꝰ sui ysalteriumm cum horis diurnis pro die ras tm
ꝓsal modia quotlyidiana. excoledat. Et ne uicio otiositatis
notaretur: reliquũ tem̃pus In eodem expendes ortuin
siu a frndamentis totum cum cribro transuu̾t. Hoc tame
faniens xsalle non cescabat. Multa p̃terea de eod̃ uirtutu
Iit ut in frne ꝯtessus ẽ cui / aligñ ad matutina sur¬
pere tarlare sontum admod̃ exitantis audire olitꝰ erde
Oyse tamẽ Nocte qua decessu agyaruit cuidã relgioso deues¬
tisimo. qui ut aiti uidebatur urdut btm̃ sceghim protlonohirẽ
eum ducentem ad acare xᵐͫᵐ uitenũ in quarum medio
gaudes x sestebat. per ipsum q sanctum prot homartyrem
summe trintati prisent abatut. Neꝗdi frat mane fac
alium in ꝯfesẽne frem̃ audiuit ꝙ tum alloquutꝰ est de
uisione quasi siili
Tuit e aluis quidam frater Toussanno nomine anibianeñ¬

Expanded text:
ret, xij. tamen lectiones de beata Maria semper faciebat. Vnde factum est vt in die obitus sui Psalterium cum horis diurnis pro die crastintidie decantata Psalmodia quotidiana excolebat. Et ne vitio otiositatis notaretur, reliquum tempus in eodem expendens, hortulum suum a fundamentis totum cum cribro transmisit. Hoc tamen faciens psallere non cessabat. Multa præterea de eodem virtutum ic, vt in fine confessus est, cum aliquando ad matutinas surgere tardaret, sonitum ad modum excitantis audire solitus erat. Ipse tamen nocte qua decessit, apparuit cuidam Religioso deuotissimo, qui, vt sibi videbatur, vidit beatum Stephanum protomartyrem eum ducentem ad altare xj. m. Virginum, in quarū medio gaudēs persistebat, per ipsumque sanctum Protomartyrem summæ Trinitati præsentabatur. Qui quidem frater mane facto alium in confessione fratrem audiuit, qui eum alloquutus est de visione quasi simili. Fuit & alius quidam frater Toussanus nomine, Ambianens
Abbreviated transcription (Latin):
ennt bada in p̃n: suc admistraconis ad ÷/ ga mulle plorenos
auri.
lob señi pnmacubum cum magnis ampanis bte marie ngpdalene
tem simri fear turrim fabarum.
¶is fent refiri uina barrabam.
Intrortu ecclis.

Expanded text:
 mille florenos auri. Item fecit pinnaculum cum magnis campanis beatæ Mariæ Magdalenæ. Item fieri fecit turrim fabarum. Item fecit refici vnum barrabam. in introitu Ecclesiæ.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cmpore houꝰ Raymũdi slotut ilomuo giuls de arugina
magne ant litaꝵ doie. D de maiorio claustors guc
am quada nocte lecto quie teret / s uetem plangentio. e
u multiphr lamẽtantis audunt. uñ fas tumꝰ e ut mans adue¬
miret quidam qui sororem suam fore mortuã iutiarue
Anam ut audiuit¬
plangentis audini. L Sic tante sanctitati pentrade
habelus ipse emnd brere conaretur: Nam cum quadã
noc te ad matut inas uenitet e ꝑ claus tͫ ambular et.
frustratim dererpeno ꝓ daustͫ quasi pro Inuria proueret.
PSit sexe imet ꝯ est luctare cum dyabolo. Man multo¬
no ut ixse referedat dyabolus nocte cooptoria sua trahzens
E eum disiroperire satagens: ee alta parte e iose rthere
Poc tñ nõ moleste fẽcas fic ꝑ not tes qu dyabolo relue tabat
Hir sepe dum oromi instaret eleuatꝰ a terra quesi cutitis¬

Expanded text:
Raymundi floruit domnus Guillermus de Aruernia, magnæ sanctitatis vir, & de maioribus claustri. Hic cum quadam nocte lecto quiesceret, vocem plangentis, & se multipliciter lamentantis audiuit. Vnde factum est, vt mane adueniret quidam, qui sororem suam esse mortuam nunciaret. Quem vt audiuitplangentis audiui. Hic tantæ sanctitatis extitit, vt diabolus ipse eundem terrere conaretur. Nam cum quadam nocte ad matutinas veniret, & per claustrum ambularet, frustatim discerpens, per claustrum quasi pro iniuria proiecit. Hic sæpe inuentus est luctare cum diabolo. Nam multotiens, vt ipse referebat, diabolus nocte coopertoria sua trahens, & eum discooperire satagens, ex altera parte & ipse retrahebat, hoc tamen non moleste ferens, sic per noctes cum diabolo reluctabat. Hic s
Abbreviated transcription (Latin):
Hie magne taciturntatis con. ymo q̃r ypeuo silebat
Et quod ualde miradũ est cum essde custos uiri etsat
cnm om̃b negotiaturus esst. om̃a cõ igno rapebat. sta ut
nec furore yetentiu xinotꝰ. nec cuius ꝓ p̃cib deauie tue
ad ulla unꝙ̃ potuit xba molinari. Silens ergo semx i dño.
ymo quia pemy cuui dir̃o loquebatur. Ram a tyre ue fiui¬

Expanded text:
Hic magnæ taciturnitatis, imo, quia perpetuo silebat. Et quod valde mirandum est, cum esset custos vini, & fere cum omnibus negociaturus esset: omnia tamen signo peragebat, itaut nec furore petentium permotus, nec cuiusquam precibus deuictus, ad vlla vnquam potuit verba inclinari. Silens ergo semper in Domino, imo quia semper cum Domino loquebatur. Nam a tempore su
Abbreviated transcription (Latin):
cas tor futurus est uoł a deo dattus.
lempore huuo oddoro fiut por maior chr̃o. peuꝰ alberti
detretoꝵ doctor famosesonnꝰ. Nam cõshosu lbellum
siue tractatum de decimis noualib. ꝗ apuol no est:
Guicessit in ꝓfato officio por maioris dõnuis Iacob de ingnaco
Terretoꝵ doc tor: magis doctꝰ ꝙ̃ eloques. Uir religiõ
Habitu iobo e actu. Castuo maxime. qui mulieꝵ
sosortia etrã honestare. paretum ue suoge cum esset de
nabili penere friprebat. Hic unus fuit illoꝵ ꝙ / tarta
ceriomas q ordims Allibata huauerunt. propterqđ tonr edhm
uenerandꝰ hẽtur. Hic ppter guerraꝵe uoraemes clim eprosi

Expanded text:
stor futurus est vobis a Deo datus. Tempore huius Oddonis fuit Prior Maior Cluniac. Petrus Alberti, Decretorum Doctor famosissimus. Nam conscripsit libellum siue tractatum de decimis noualibus, qui apud nos est. Successit in præfato Officio Prioris maioris domnus Iacobus de Moussiaco, Decretorum Doctor, magis doctus quam eloquens, vir religiosus habitu, verbo, & actu, castus maxime, qui mulierum cōsortia etiam honestarum parentumue suarum, cum esset de nobili genere, fugiebat. Hic vnus fuit illorum qui statuta cerimoniasque Ordinis illibata seruauerunt, propter quod toti Ordini venerandus habetur. Hic propter guerrarum voragines Cluni
Abbreviated transcription (Latin):
Dutum mimerꝰ Terdentio necnoͣ et oc Io.
Ultimus illoꝵ de consant castro fohãnes
Annio sex q detemꝰ: clumacum trenue rexit.
Multa q constanter adusa ꝑtulit ⁊dem
Sed fisus penitꝰ bonitate cunt tipotentis
ontinuat regimẽ possethenus cum pieate
Det dens ut uiuat ꝑ multos tongiuo. ad nos
Unathmus ordo siuis in cunctismeliore
Et lumacus in hime per prospera amplifico
Incolumẽ chrystus seruet ꝑ tempora lunga.
Seẜ suos monachos et tandem gaudia donet
perpaua coeli. Sit uates suxplirat optab:¬

Expanded text:
tum numerus terdenus, necnon & octo Vltimus illorum de Cousant castro Ioannes Annis sexque decem Cluniacum strenue rexit, Multaque constanter aduersa pertulit idem. Sed fisus penitus bonitate Cunctipotentis Continuat regimen possetenus cum pietate. Det Deus vt viuat per multos longius annos, Quatinus Ordo suus in cunctis melioretur, Et Cluniacus in hunc per prospera amplificetur, Incolumen Christus seruet per tempora longa, Seque, suos Monachos, & tandem gaudia donet Perpetua cœli, sic vates supplicat opta
Abbreviated transcription (Latin):
lxxxiii. Rexit anis xu.ii. cm unro mt̃se et qnqir
dieb. Obut .imͦ ydus extembris: Anno ꝙͦ costͦ. Iace
apud climacum Iux̃  introitum: quo intt mhote pro
Dituricensems. et burgundie & durem borbomer̃. 4
nõuullos cardinales plures platos. Et barones ꝙ̃ plures.
magnis sumetib ⁊ expens d
¶lic insuꝑ dõmis fohes in magna concordia tras quillizate
cõuentui ões libͦ suos: tam Ine canonci ꝙ̃ ciuil.
¶Ipse etiam cõuẽtui comꝑatiens pro eo gnia mĩstraba: uiũ ming
laligñ sufficiens donauit dicto touẽtui yro una uice nulle fãcos.

Expanded text:
. cum vno mense & quinque diebus. Obiit iv. Idus Septembris anno 1400. Iacet apud Cluniacum, iuxta introitum quo intrat in Chorum pro Bituricensem & Burgundiæ, & Ducem Borboniensem, & nonnullos Cardinales, plures Prælatos, & Barones quamplures cum magnis sumptibus & expensis. Hic insuper domnus Ioannes in magna concordia, tranquillitate, Conuentui omnes libros suos, tam Iuris Canonici, quam Ciuilis. Ipse etiam Conuentui compatiens, pro eo quia ministrabatur vinum minus aliquando sufficiens, donauit dicto Conuentui pro vna vice mille francos,
Abbreviated transcription (Latin):
N DRU N USͦ. Orinus de rupe. Ubbae santhi
secani. Abbas inster xxxiiii. ꝰ Amcepit regere
Anno Mᵒ CCC. liͦ Rexit annis nouẽ. Et postea
fact ꝯ est cardinał. Obut᷑. uͦ Rał nouembris in cuitate
uilerbieñ. E inde axud climiacum a yportatꝰ est. Etlibi
iacgt m directo capelle sancti dyomsii Itmero quo
cõnẽtꝰ uadit ad el goruns.
¶ot felicis memorię are Andrumnꝗ suyͣ. pdecessores suos

Expanded text:
nus primus, de Rupe, Abbas sancti Sequani, Abbas noster XXXIV. incœpit regere anno 1351. rexit annis nouem, & postea factus est Cardinalis. Obiit VI. Cal. Nouembris in Ciuitate Witerbiensi, & inde apud Cluniacum apportatus est, & ibi iacet in directo Capellæ sancti Dionysij, itinere quo Conuentus vadit ad chorum. Iste felicis memoriæ Andruinus supra p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fuerat uatattum &t cosguatum a fundicone monas terii per
pre decescores suos quousy Romaya etclesia fuit
translata citͣ mõtes. facet apuo clumacum Iux cayellam
sancti domsii a yte maioris altaris.Qui ualde bene adim¬
ns trauit suo ip̃ro Rexit amo xebia
Ii in yuerili etate costitutꝰ łabitum facce relie coms in pͥoratu
de botnaco ord̃ chm̃ suscepit ubi sacrista extitit Render

Expanded text:
 fuerat vsitatum & obseruatum a fundatione Monasterij per prædecessores suos, quovsque Romana Ecclesia fuit trāslata citra montes. Iacet apud Cluniacum iuxta Capellam sancti Dionysij a parte maioris altaris, qui valde bene administrauit suo tempore. Rexit annis xvj. Hic in puerili ætate constitutus habitum sacræ Religionis in Prioratu de Tornac
Abbreviated transcription (Latin):
lem multa uaria p̾ciosa q ornamẽta huic ꝯt ulit ecclie . mlta
ttiam uasa argentea multas ymagmes argenteas :.¬
nob ꝯtulit. Iter giam plima libroꝵ boluĩa. Que oĩa
estimata fuere ad ii az sfrancoꝵ. ⁊ ult
¶Ion de eius peruiã cõuẽtꝰ emnt stagnũ de Ex cusse armotgatu
E stagni de drognãt al de milet. &t ples umeas ĩ mõte

Expanded text:
em multa varia preciosaque ornamenta huic contulit Ecclesiæ, multa etiam vasa argētea, multas imagines argenteas nobis contulit. Item etiam plurima librorum volumina, quæ omnia æstimata fuere ad ij. m. francorum, & vltra. Item de eius pecunia Conuentus emit stagnum de Excusa amotizatum, & stagnum de
Abbreviated transcription (Latin):
Etem dedit conũa uii oc to yuas ymagmes arpetçeas uidelz
ymagines btẽ mario uirgdnus : btõ petri ⁊ pauli andree.
e fanobi. Itogo bene dicti. oddomio. el hugonis abbatum:
dimisit.
Ete augmẽtauit turrim tymganoꝵo gro soꝵe. debarrabam murro
e cooxtura. e dc̃a tymipana ibidem rexom fent.
Inri multa et ꝙ̃ plilina ornamẽta eccliẽ hruic ꝯtulit.
Iitem edificari fecit capellam sancti ntiał.
¶hlan recepit tre sin regminis rerem philigxum fracie curto
recina et auob filus suis : cum multt alĩs dũcib. com̃ities

Expanded text:
agines argenteas, videlicet imagines beatæ Mariæ Virginis, beatorum Petri & Pauli, Andreæ, & Iacobi, beatorum Benedicti, Oddonis, & Hugonis Abbatum. dimisit. Item augmentauit turrim tympanorum grossorum muro & coopertura, & dicta tympana ibidem reponi fecit. Insuper multa & quamplurima ornamenta Ecclesiæ huic contulit. Item ædificari fecit Capellam Sancti Martialis. Item recepit tempore sui regiminis Regē Philippum Franciæ, cum Regina, & duobus filiis
Abbreviated transcription (Latin):
hm̃. e deramio. Ne cretoꝵ doctor maxima. et sanctu
reputa Ferit namq crucem p̃dicari ꝯtra turchos et pasaqui
ordinauit. Ad iysum btã brigida fuit misa a chiysto.
pro ꝯfiemacee regule. Hic Inflixir penas maxĩas sp̾uales
temporales cont. fimas ores regni. feretatires. e fai¬
tores torundi. Quaꝵ bulla ẽ in thesauro parisius tm
copia in monastio clm̃ registrata. Et reduxir atiquam
decimã bñficioꝵ ad medietatem: e gaon decreuit hr̃i
pro intepra derima. pritoto suata obutc+¬

Expanded text:
 & Decanus, Decretorum Doctor maximus, & sanctus reputatur. Fecit namque Crucem prædicari contra Turchos, & passagium ordinauit. Ad ipsum beata Brigida fuit missa a Christo pro confirmatione Regulæ. Hic inflixit pœnas maximas spirituales & temporales contra inuasores regni, receptatores, & fautores eorumdem. Quarum bulla est in Thesauro Parisiis, & copia in Monasterio Cluniacensi registrata. Et reduxit antiquam decimam beneficiorum ad medietatem, & eam decreuit haberi pro integra decima. Intoxicatus ob
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝯstit erunt m .uiii. Ptorenos Iue Hospitia dic t cõuentꝰ
de du pro fundatõne collegii sancti martiał auię moneñ.
Etem cõnẽtꝰ expendit de peciũa dicti dmñ cardial. usq aderetes
dier ꝑ spãsniz xui. Anoꝵ pro necessitatib sius:
alii onerib supportandis n  U. franis.

Expanded text:
constiterunt m. d. florenos. Quæ hospitia dictus Conuentus dedit pro fundatione Collegij sancti Martialis Auinionensis. Iste Conuentus expendit de pecunia dicti dōni Cardinalis per spacium xvj. annorum pro necessitatibus suis, & aliis oner
Abbreviated transcription (Latin):
guiuo loci ualde dilexit: et Nusꝙͣ̃ ormnes burgenses semꝑ eccliẽ
fidelis getitit. multa qz bona nob fent et plima birfina In auro e
igento uel &iam ornamẽtis obtulit nob.sfent eiñ coronã deaurati
cũm lapidib q̃ est suꝑ altare et cuxam aureã q̃ ꝑeita erat noͦ¬
soluit sandelabra bñ operata auro e argento fent: et calicem de
altari matutmali cum ampiđ arpenteis: post međ uerorelieio
setuli pompis e duucus ł Babittum a pud nis relipconie sascg

Expanded text:
huius loci valde dilexit, & plusquam omnes burgenses semper Ecclesiæ fidelis extitit, multaque bona nobis fecit, & plurima beneficia auro & argento, vel etiam ornamentis obtulit nobis. Fecit enim coronam deauratam cum lapidibus, quæ est super altare, & cupam auream cum lasoluit. Candelabra bene operata auro & argento fecit, & calicem de altari matutinali cum ampullis argenteis. Postmodum vero relictis seculi pompis & diuitiis habitum apud nos Religion
Abbreviated transcription (Latin):
uite sue diet dina prouidẽtia t conpona fratrum olecue.
Ablas huiꝯ en liẽ effestꝯ est:
Clempore huius gruilliermi. claruit otgerius prior hniꝯ clim̃ ert e.
Qui multa bona huis eccleste cõtulis. Ram claustrim.
cimiterii cm pieTuris añ capellam fent. Ad liuare erus tem
capelle decẽ solid̾ acquisiuet. Altare sancti petri prope
naius claus trum mrrifice ornauit. Iabula: ca ysula: albis.
duab. missali. ⁊ calice. pulpitͫ apituli sent : cam se¬
pulturio gelasu paxe: stepłã q atbis. Dormitorium
ancti marcelli cabuonẽso feat cu cal Conuentum
paterno affec tu dilexit.: ⁊ in mayna ꝑte terutpace:
Pro quo p̾tegit abbas theobaldꝰ ut in lie ã mũsarii enis
lcõuentus benũ uniũ haberet. Cuiꝯ otgerũ exie rãma gotat
ut infra sequitue.
Ni census uł opes possent tetendere uitam
Uiueret in longos mortuus is te dieb.
Sed quomam mnorti niũdana potentia subest
Succubuit mortis legib otetrius is te s¬

Expanded text:
vitæ suæ diebus, diuina prouidentia, & consona fratrum electione Abbas huius Ecclesiæ effectus est. Tempore huius Guillermi claruit Otgerius Prior huius Cluniacensis Ecclesiæ: qui multa bona huic Ecclesiæ contulit. Nam claustrum cimiterij cum picturis ante capellam fecit. Ad luminare eiusdem Capellæ decem solidos acquisiuit. Altare S. Petri prope maius claustrum mirifice ornauit, tabula, capsula, albis duabus, missali & calice. Pulpitum Capituli fecit, cum sepulturis Gelasij Papæ Stephanique Abbatis. Dormitorium Sācti Marcelli Cabilonensis fecit cum Capitulo. Conuentum paterno affectu dilexit, & in magna tenuit pace. Pro quo præcepit Abbas Theobaldus vt in die Anniuersarij eius Conuentus bonum vinum haberet. Cuius Otgerij Epigramma extat, vt infra sequitur. Si census vel opes possent extendere vitam, Viueret in longos mortuus iste dies. Sed quoniam morti mundana potentia seruit, Succubuit mortis legibus Otgerius
Abbreviated transcription (Latin):
post multos labores ⁊ setamina.. ferre nõ balei lecto decubuit
Qui añ decessuni eiuis ab hoc seculo: ploriam quam
ibi deus pparauerar uidẽ meruit. Et: finali die natiui¬
aimii : dien. in chrysto Iheni clausit extremũ. Qui
In eciᵒ sancti fuidiani sopultꝰ .est¬

Expanded text:
post multos labores et certamina ferre non valens, lecto decubuit. Qui ante decessum ejus ab hoc saeculo, gloriam, quam sibi Deus praeparaverat, videre meruit. Et finaliter die Nativitatis Domini diem in Christo Jesu clausit extremum. Qui in ecclesia Sancti Fridiani sepult
Abbreviated transcription (Latin):
Pars abi terraeꝵ feterat una ducem.
Nunc oxe celeti diuinitꝰ hoste fugato.
Tota tͥ muplantem terra uidere cupit.
Grande lutrum facinus. huia causa scismatis hiuiq.
Corruit ex toto per̃fidus ille draco.
Dum q caput iubricum ustolere intitur angnis.
Rumpittar et moriens: atra uenera uomit
Interiere ngri prestigia seua colubri.
Rec patitur mõstrum: uiuere roma diu.
Sed mox acipiti gladio fera colla trucidans
Defendit petrim: Petrus ab hoste siumꝰ.
Non poterut ultra. Sub ouim uelleris umbra.
Horrida magnamini membra latere lupi.
Omma iue fuerant Habitu pretatis operta
Sacrilege mentis: Impia furta patent.
Carminis ac laudis: Uota referre liber.

Expanded text:
Pars sibi terrarum fecerat vna ducem: Pars sibi terrarum fecerat vna ducem: Nunc ope cœlesti diuinitus hoste fugato, Tota triumphantem terra videre cupit. Grande lucrum facimus, quia causa schismatis huius, Corruit ex toto perfidus ille draco. Cumq. caput lubricum sustollere nititur anguis, Rumpitur, & moriens atra venena vomit. Interiere nigri præstigia sæua colubri, Nec patitur monstrum viuere Roma diu: Sed mox ancipiti gladio fera colla trucidans, Defendit Petrum Petrus ab hoste suum. Non poterunt vltra sub ouini velleris vmbra Horrida magnanimi membra latere lupi. Omnia quæ fuerant habitu pietatis aperta, Sacrilegæ mentis impia furta patent. Carminis ac laudis vota referre libet.
Abbreviated transcription (Latin):
It ueterum patrum pagina sacra docet
Lesa quidem modicum. res yublica nr̃a undetur
Multa sed hec nobis: lesio lucra refert.
Miro nãq modo res ꝯrigit: unde nocere
Se putat imigietas: hie bona niulta facit.
Aulla tibi deerat. Iuuenis yfectio sancte.
Iam poteras patres. eguuxarare trios.
Solum restabat ne lux sub nube lateret.
S toto radios spargerẽt orbe suos.
Hactenus oceanus te nouerat: atq tuaꝵᵒ
Constia uirtutum : gallia pola fuit.
Dum q abi soli: tantum genuis se patronũ
plauderet egreģio germnine facta potens.
Et noua causa noui diumtꝰ orta tͥnmnphi
Quo tibi romanũ iam fauet nuperum
ipsa q sacra tuas admirãs curia uires.
Lotus ad mũdi frena rependa uocat.
Quid latias urbes: quid Rheni littora: quid ue
parmenicam pentem. proxima regna loquar :
tam tua barbaricos penet rauit gloria fines
Laudat t fudomitꝰ bella ꝑacta geches.
Quemq prius modico certaminis igne probatum.

Expanded text:
Vt veterum Patrum pagina sacra docet. Vt veterum Patrum pagina sacra docet. Læsa quidem modicū respublica nostra videtur: Multa sed hæc nobis læsio lucra refert. Miro namque modo res contigit, vnde nocere Se putat impietas, hinc bona multa facit. Nulla tibi deerat iuuenis perfectio sancte, Iam poteras Patres æquiparare tuos. Solum restabat, ne lux sub nube lateret, Sed toto radios spargeret orbe suos. Hactenus Oceanus te nouerat, atque tuarum Conscia virtutum Gallia sola fuit. Dumque sibi soli tantum genuisse patronum, Plauderet egregio germine facta potens; Est noua causa noui diuinitus orta triumphi Quo tibi Romanum iam fauet imperium. Ipsaque sacra tuas admirans Curia vires, Totius ad mundi frena regenda vocat. Quid Latias vrbes, quid Rheni littora, quidve Pannonicam gentem proxima regna loquar! Iam tua Barbaricos penetrauit gloria fines, Laudat & indomitus bella peracta Gethes. Quemque prius modico certaminis igne probatum,
Abbreviated transcription (Latin):
Petruis mors bitus: exiciũ q tius.
Cuius dura satis. tua sentiet arma libido:
uiꝯ nõ fugies: plobs scelerata manus.
Quo regnãte: inhil poterit regnare subiun.
Quo duce: criminib iam uia nulla ꝑatet.
Ete licet doleas: lice hoc millatenus optes.
uictor magnificus: Iam fua Iura tenet.
Uens tuimica deo uoliusti: nec potuisti
Sed deus ut uoluit: mox etiam potuit.
Tu rexraro yrobum. reprobata miẽte uolebas
Noluit hoc christus : Et tibi postetulit.
Cui merito Coli. prates g munera laudis.
Soluimus : ob nostri mira trophea ducio.
Qui de tam ualidis: ereptiun cladib illur
Alta suy pepulos : scegtra tenero facit.
¶Pl audimus ergo tuis pastor uenerande t̾unphiis.
Reddimus ꝑt summo debita uota deo.
Sic probat ixfe suos. per multa pericula seruos.
Sit Inimituo eo. pcixiente furit.
Sic dedit esse mali bonue auctor in ordine rere /
Ut pereat reprobus: profrut unde pius.
Uiuit emm fusto uis Iniquus: Iustus Imquo.

Expanded text:
Petrus mors vitiis, exitiumque tuis. Petrus mors vitiis, exitiumque tuis. Cuius dura satis tua sentiet arma libido, Cuius non fugies plebs scelerata manus. Quo regnante nihil poterat regnare superbum, Quo duce criminibus iam via nulla patet. Iste, licet doleas, licet hoc nullatenus optes, Victor magnificus iam sua iura tenet. Gens inimica Deo, voluisti, nec potuisti: Sed Deus vt voluit, mox etiam potuit. Tu reprobare probum reprobata mente volebas, Noluit hoc Christus, & tibi posse tulit. Cui merito soli grates & munera laudis Soluimus ob nostri mira trophęa ducis. Qui de tam validis ereptum cladibus illum, Alta super populos sceptra tenere facit. Plaudimus ergo tuis, Pastor venerāde triumphis, Reddimus & summo debita vota Deo. Sic probat ipse suos per multa pericula seruos: Sic inimicus eo præcipitante furit. Sic dedit esse malis bonus auctor in ordine rerū, Vt pereat reprobus proficit vnde pius. Viuit enim iusto vir iniquus, iustus iniquo,
Abbreviated transcription (Latin):
libi petre noui celebrantur udis lrumphi
tam tibi sub pedibus . pars Imnnca pacet.
tam pater egregie: quia uictor ab urbe redisti
Pontionitarum perfida lingua sile.
Ora proterua tañ : rabidos ꝓquere latratus.
Seusib amissis corda malisna stugent.
Non ita sacrilegi contingt pose yutabant.
gin uomerent rigidas ore tumẽte minas.
Cum abi plaudentes smmulem reuocasse magis tru
Criminib uariis libera frena darent:
Uere milla potest hominũ uersutia ũiii.
fudicis eternũ uertere consilium.
¶Dalue magnoꝵ fortissime uictor agom̃i.
Salue cui Chrystus ensis et hasta fuit
Uiasti dilecte deo. frustra q prop hamus
Exeruit uires. fn tua damna furor.
Ecte uelit nolit gens impia turba rebellis.
Clumacus totus: ad tua Iussa tremit.
Ecte uelit nolit: regalia sceptra tenebis
Ath trinphator. iperiosus eris:
Quid facis impietas: luid bruto pectore uersas E
Quid loqueris: terte nl prohibere potes.
Certe petrus adest: petrus abbas cluniacensis.

Expanded text:
ibi, Petre, noui celebrantur vbique triumphi: Iam tibi sub pedibus gens inimica iacet. Iam Pater egregie, quia victor ab vrbe redisti, Pontionitarum perfida lingua silet. Ora proterua canum rabidos posuere latratus: Sensibus amissis corda maligna stupent, Non ita sacrilegi contingere posse putabant, Cum vomerent rigidas ore tumente minas. Cum sibi plaudentes similem reuocasse magistrū, Criminibus variis libera frena darent. Vere nulla potest hominum versutia summi Iudicis æternum vertere consilium. Salue magnorum fortissime victor agonum, Salue cui Christus ensis & hasta fuit. Vicisti, dilecte Deo, frustraque prophanus Exeruit vires in tua damna furor. Ecce, velit, nolit gens impia, turba rebellis, Cluniacus totus ad tua iussa tremit. Ecce, velit, nolit, regalia sceptra tenebis, Atque triumphator imperiosus eris, Quid facis impietas? quid bruto pectore versas? Quid loqueris? certe nil prohibere potes. Certe Petrus adest, Petrus Abbas Cluniacensis,