comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& hostibus circũ ueniri se ab tergo ratis terror ac fuga in iiteretun.
Nec ea culpa quam arguo omĩum albanorum est ducem secuti sunt.i
& uos si quo ego inde agmen declinare uoluissem: fecissetis. Metius
ille est ductor itineris huius. Metius idem huius machinator belli.
Metius foederis romani albanique ruptor. Audeat deinde talia ali¬
us: nisi hunc insigne documentum mortalibus dedero. Tenturioẽs
armati Metium circũsistunt. Rex caetera ut orsus erat peragit. Qđ
bonum faustum felixq sit populo ro. ac mihi: uobisq albani. po¬
polum omnem albanum romam traducere in animo est. Ciuitatẽ
dare plebei primores in patres legere.unam urbem unam rem.p. fa¬
cere: ut ex uno quondam in duos populos diuifaralbana res est: sic
nunc in unum redeat. Ad haec albana pubes inemnis ab armata
septa. in uariis uoluntatib cõmune tñ menreogente silentiũ ten&s.

Expanded text:
et hostibus, circumueniri se ab tergo ratis, terror ac fuga iniceretur. et hostibus, circumueniri se ab tergo ratis, terror ac fuga iniceretur. nec ea culpa quam arguo omnium Albanorum est: ducem secuti sunt, ut et uos, si quo ego inde agmen declinare uoluissem, fecissetis. Mettius ille est ductor itineris huius, Mettius idem huius machinator belli, Mettius foederis Romani Albanique ruptor. audeat deinde talia alius, nisi in hunc insigne iam documentum mortalibus dedero.' centuriones armati Mettium circumsistunt; rex cetera ut orsus erat peragit: 'quod bonum faustum felixque sit populo Romano ac mihi uobisque, Albani, populum omnem Albanum Romam traducere in animo est, ciuitatem dare plebi, primores in patres legere, unam urbem, unam rem publicam facere; ut ex uno quondam in duos populos diuisa Albana res est, sic nunc in unum redeat.' ad haec Albana pubes, inermis ab armatis saepta, in uariis uoluntatibus communi tamen metu cogente, silentium tenet.
Abbreviated transcription (Latin):
parat. Ubi illuxit. paratis omnib: ut assolet: uocari ad contionem
urrunque exercitum iub&. Pratones ab extremo orsi primos exci¬
uere albanos. hi nouitate ẽ rei moti.: ut regem romanum concio.¬
nantem audirent proximi costitere. Ex composito armata circum¬
datur romana legio. Tenturionibus datum negotium erat: ut sine
mora imperia extquerent Tum ita tullus infit homani si unqua
ante alias ullo in bello fuit: quod primum diis immortalibus gratias
agerens: deinde urãe ip̃orum uirtuti: hesternum id proelium fuit.
dimicatum est.ii. non magis cum hostib. ꝗͣ. qua dimitatio maior
atque peritulosior est: cum prodinone ac perfidia sotiorum. Nã ne
uos falsa opinio teneat: in iussu meo albani subiere ad montes. Nec
impium illud meum: sed imperii consilium & imperii simulatio fuit:
ur ne ignorantibus uobis deseri uos: auerteretur a certamine animus.

Expanded text:
parat. ubi inluxit, paratis omnibus ut adsolet, uocari ad contionem parat. ubi inluxit, paratis omnibus ut adsolet, uocari ad contionem utrumque exercitum iubet. praecones ab extremo orsi primos exciuere Albanos. hi nouitate etiam rei moti ut regem Romanum contionantem audirent proximi constitere. ex composito armata circumdatur Romana legio; centurionibus datum negotium erat ut sine mora imperia exsequerentur. tum ita Tullus infit: 'Romani, si unquam ante alias ullo in bello fuit quod primum dis immortalibus gratias ageretis, deinde uestrae ipsorum uirtuti, hesternum id proelium fuit. dimicatum est enim non magis cum hostibus quam, quae dimicatio maior atque periculosior est, cum proditione ac perfidia sociorum. nam ne uos falsa opinio teneat, iniussu meo Albani subiere ad montes, nec imperium illud meum sed consilium et imperii simulatio fuit, ut nec uobis, ignorantibus deseri uos, auerteretur a certamine animus,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uiderant id ut ab rege auditum erat: ita rati eo acrius pugnant.
Terror ad hostes transit & audiuerant clara uoce dictum & magna
pars fidenatiumi.uit qui coloni additi romanis ossent latine scie¬
bant. Itaque ne subuo ex collibus decursii albanorũ interclude¬
rentur ab oppido terga uertunt. Insta̾ tullus: fusoque fidenati¬
um cornu: in ueientem alieno pauore pertulsum ferotior redit:
Nec illi tulere imperum. sed ab effusa fuga flumen obiectum a
tergo arcebat.Quo postꝗ̃ fuga inclinauit: alii arma foede iactã¬
tes in aquam caeti puerant: alii dum cunctantur in ripis inter fu¬
ge pugnaeq consilium oppressi. Non alia ante romana pugna a¬¬
trocior fuit. Tum albanus exertinis spectator certaminis deductus
in campos metius Tullo deuictos hostes gratulatur. Fontra Tullus
Menum benigne alloquitur. quod bene uertat castra albanos ro¬
manis castris iungere iub&. Sacrifitium lustrale in diem posterum

Expanded text:
qui uiderant, id quod ab rege auditum erat rati, eo acrius pugnant. qui uiderant, id quod ab rege auditum erat rati, eo acrius pugnant. terror ad hostes transit; et audiuerant clara uoce dictum, et magna pars Fidenatium, ut quibus coloni additi Romani essent, Latine sciebant. itaque ne subito ex collibus decursu Albanorum intercluderentur ab oppido, terga uertunt. instat Tullus fusoque Fidenatium cornu in Ueientem alieno pauore perculsum ferocior redit. nec illi tulere impetum, sed ab effusa fuga flumen obiectum ab tergo arcebat. quo postquam fuga inclinauit, alii arma foede iactantes in aquam caeci ruebant, alii dum cunctantur in ripis inter fugae pugnaeque consilium oppressi. non alia ante Romana pugna atrocior fuit. tum Albanus exercitus, spectator certaminis, deductus in campos. Mettius Tullo deuictos hostes gratulatur; contra Tullus Mettium benigne adloquitur. quod bene uertat, castra Albanos Romanis castris iungere iubet; sacrificium lustrale in diem posterum
Abbreviated transcription (Latin):
banos contra legionem fidenatium collocat. Albano non plus animi
ꝗͣ fidei fuerat: nec manere ergo: nec transire aperte ausus:sensĩ ad
montes succedit. Inde ubi satis subisse seseratus est:erigit totam atẽ
fluctuansq animo: ut terrer& tempus: ordines explitat. Consilium
erat: quo fortuna rem dar&: eo inclinanre uires. Miraculo primo
esse romanis: qui proximi steterant:ut nudari latera sua sotiorum
digressu senserunt. Inde eques citato equo nuntiat regi abire albaõs.
Tullus in retrepida duodecim uouit salios: fanaque pallori ac pauo¬
ri: equitem clara increpans uoce:ut hostes exaudirent:redire in ⁊¬
proelium iub&. nihil trepidatione opus esse: suo iussu circumduci
albanum exercitum: ut fidenatium nuda terga inuadat. Idem im¬
perat ut hastas equites engere iubeat. Id factum magnae parti pe¬
ditum romanor conspectum abeuntis albani exercitus intersepsit.

Expanded text:
banos contra legionem Fidenatium conlocat. Albano non plus animi banos contra legionem Fidenatium conlocat. Albano non plus animi erat quam fidei. nec manere ergo nec transire aperte ausus sensim ad montes succedit; inde ubi satis subisse sese ratus est, erigit totam aciem, fluctuansque animo ut tereret tempus ordines explicat. consilium erat qua fortuna rem daret, ea inclinare uires. miraculo primo esse Romanis qui proximi steterant ut nudari latera sua sociorum digressu senserunt; inde eques citato equo nuntiat regi abire Albanos. Tullus in re trepida duodecim uouit Salios fanaque Pallori ac Pauori. equitem clara increpans uoce ut hostes exaudirent, redire in proelium iubet: nihil trepidatione opus esse; suo iussu circumduci Albanum exercitum ut Fidenatium nuda terga inuadant; idem imperat ut hastas equites erigerent. id factum magnae parti peditum Romanorum conspectum abeuntis Albani exercitus intersaepsit;
Abbreviated transcription (Latin):
Nec diu pax albana mansit. inuidia uulgi quod tribus militibus for¬
tuna publica commissa fuerit: uanum ingenium dictatoris corrupit.
Et qm̃ recta consilia haud bene euenerant: prauis reconciliare popu¬
larium animos coepit. Igitur ut prius in bello pacem: sic in pace bel¬¬
lum quaerens: quia suae ciuitati animorum plus ꝗͣ uirium esse ter
nebat: ad bellum palam atque ex edicto gerendum alios concitat
populos:suis per spetiem sonetans proditionem reseruans. Fidenates
colonia romana: ueientibus sotiis consilii assumptis pacto transitio¬¬
nis albanoꝵ ad bellum atque arma incitantur. Cum fidene aꝑte
descissent: Tullus Metio exercituq eius ab alba accito: contra hostes
ducit. Ubi anienem transiit: ad confluentes collocat castra. Inter eũ
locum & fidenas ueientium exercitus tyberim transierat. Ni & in atie
prope flumen tenuere dextrum cornu. In sinistro fidenates propius
montes consistunt.Tullus aduersus ueientem hostem dirigit suos: al¬

Expanded text:
nec diu pax Albana mansit. inuidia uolgi quod tribus militibus fortuna publica commissa fuerit, uanum ingenium dictatoris corrupit, et quoniam recta consilia haud bene euenerant, prauis reconciliare popularium animos coepit. igitur ut prius in bello pacem, sic in pace bellum quaerens, quia suae ciuitati animorum plus quam uirium cernebat esse, ad bellum palam atque ex edicto gerundum alios concitat populos, suis per speciem societatis proditionem reseruat. Fidenates, colonia Romana, Ueientibus sociis consilii adsumptis, pacto transitionis Albanorum ad bellum atque arma incitantur. cum Fidenae aperte descissent, Tullus Mettio exercituque eius ab Alba accito contra hostes ducit. ubi Anienem transiit, ad confluentes conlocat castra. inter eum locum et Fidenas Ueientium exercitus Tiberim transierat. hi et in acie prope flumen tenuere dextrum cornu; in sinistro Fidenates propius montes consistunt. Tullus aduersus Ueientem hostem derigit suos, Al
Abbreviated transcription (Latin):
giis fugae: ac strage rerz in trepidatione nocturna relictar passim.
Iis auditis consul ad eã ꝑtẽ urbis: quã adierãt equites cirtũducit agm̃
constitutis procul porta signis: quĩq eꝗtes iub&: intrare urbẽ: & modi¬
cũ spatiũ ingressos tres manere eodẽ loco si tuta uideant᷑: duos explo¬
rata ad se referre. Qui ubi redierunt retulerũtq eo se progressos unde

Expanded text:
giis fugae ac strage rerum in trepidatione nocturna relictarum passim. giis fugae ac strage rerum in trepidatione nocturna relictarum passim. his auditis consul ad eam partem urbis quam adierant equites circumducit agmen. constitutis haud procul porta signis quinque equites iubet intrare urbem et modicum spatium progressos tres manere eodem loco si tuta uideantur, duos explorata ad se referre. qui ubi redierunt rettuleruntque eo se progressos unde
Abbreviated transcription (Latin):
unde oppidani tũ oĩb reb suis: quae ferri agiq potuerũt: nocte per
aduersã portã stilentio excesserunt. Igit simulac uenit consul ita cõpo¬
situs instructusq moenib suctessit: tanꝗͣ idẽ qđ ad Miloniã fuerat:
certaminis for&. Diñ ut scilentiũ uastũ in urbe: nec arma nec uiros
in turrib ac muris uidit: auidũ inuadendi deserta moenia militẽ de¬
tinet: ne quã occultã in fraudẽ incautus ruer&. Duas turmas sonoꝵ
latini nõis cirtũ eꝗtare moenia atq explorare oĩa iub&. Eꝗtes portã
unã alterãq eadẽ regione in propinquo patentes cõspiciũt: itineribꝰ¬
q his uestigia nocturnae hostiũ fugae. Adeꝗtant deiñ sensi portis ur¬
bẽq ex tuto rectis itinerib ꝑuiã conspitiũt. Ad consule referunt ex¬
cessũ urbe. solitudine haud dubia id ꝑspicuũ esse: & recentib uesti¬

Expanded text:
unde oppidani cum omnibus rebus suis quae ferri agique potuerunt nocte per unde oppidani cum omnibus rebus suis quae ferri agique potuerunt nocte per auersam portam silentio excesserunt. igitur, simul aduenit consul, primo ita compositus instructusque moenibus successit, tamquam idem quod ad Milioniam fuerat certaminis foret; deinde, ut silentium uastum in urbe nec arma nec uiros in turribus ac muris uidit, auidum inuadendi deserta moenia militem detinet, ne quam occultam in fraudem incautus rueret; duas turmas sociorum Latini nominis circumequitare moenia atque explorare omnia iubet. equites portam unam alteramque eadem regione in propinquo patentes conspiciunt itineribusque iis uestigia nocturnae hostium fugae. adequitant deinde sensim portis urbemque ex tuto rectis itineribus peruiam conspiciunt et consuli referunt excessum urbe; solitudine haud dubia id perspicuum esse et recentibus uesti
Abbreviated transcription (Latin):
per agros suos patiebantur. Netro in pacatũ agex soronũ poplatores ibãt.
Quar rerr fama tumultuosior &. q̃ res erat plata romã. coegit l. postumiũ
consulẽ. uix dũ ualidũ proficisci ex urbe. Prius tñ ꝗͣ exiret: militib e¬
dicto sorã iussis coneueĩre. Ipẽ aedẽ uictoriae: quã aedilis currulis ex ml¬
taticia pecunia faciendã curauerat dedicauit. Ita ad exercitũ ꝓfectus
ab sora in samniũ ad castra collegae ꝑrexit. Inde postꝗͣ samnites clu¬
ob diffisi exercitib resisti posse: recesserũt: diuisi cõsules ad uastãdos
agros urbesq oppugnandas discedũt. Postumius uloniã oppugnare
adortus ui primo atq ĩpetu. Deiñ postꝗͣ ea par procedebãt opere ac
uineis demũ iũctis muro cepit. Ibi capta iã urbe: ab hora iã qͣrta diei
ad octauã fere horã omĩb ꝑtib urbis diu incerto euentu pugnatũ est.

Expanded text:
per agros suos patiebantur; retro in pacatum Soranum agrum pabulatores ibant. per agros suos patiebantur; retro in pacatum Soranum agrum pabulatores ibant. quarum rerum fama, tumultuosior etiam quam res erant, perlata Romam coegit L. Postumium consulem uixdum ualidum proficisci ex urbe. prius tamen quam exiret militibus edicto Soram iussis conuenire ipse aedem Uictoriae, quam aedilis curulis ex multaticia pecunia faciendam curauerat, dedicauit. ita ad exercitum profectus, ab Sora in Samnium ad castra collegae perrexit. inde postquam Samnites diffisi duobus exercitibus resisti posse recesserunt, diuersi consules ad uastandos agros urbesque oppugnandas discedunt. Postumius Milioniam oppugnare adortus ui primo atque impetu, dein postquam ea parum procedebant opere ac uineis demum iniunctis muro cepit. ibi capta iam urbe ab hora quarta usque ad octauam fere horam omnibus partibus urbis diu incerto euentu pugnatum est;
Abbreviated transcription (Latin):
iub&: manipulos legionũ principali uia inducit. Uixdũ satis aptatis ar¬
mis in ordines eunt. Et clamore magis: ꝗͣ oculis hostẽ noscunt. nec qnͣtus
nus sit astimari potest. Cedunt primo incerti fortunae suae. & hostẽ in¬
trorsũ in media castra accipiunt. Inde cũ consul uociferaret᷑: expulsi ne ex¬
tra uallũ castra deiñ sua oppugnaturi essẽt: rogitans: clamore sublato:
cõnixi primi resistũt. deinde inferunt pedẽ urgentq. Et ĩpulsos semel co¬
dẽ terrore agunt: quo ceperũt. Expellunt extra portã uallũq. inde ꝑgẽ
acꝑsequi: quia turbida lux metũ circa insidiar faciebat: non ausi.
Liberatis castris contenti: receperunt se intra uallũ. trecẽtis ferme hostiũ
occisis. Romanor stationis primae uigilũq & eoꝵ: qui circa quaestoriũ
datia auxit. Et non mõ proferre inde castra romanũ: sed ne pabulãi ꝗ

Expanded text:
iubet; manipulos legionum principali uia inducit. uixdum satis aptatis ariubet; manipulos legionum principali uia inducit. uixdum satis aptatis armis in ordines eunt et clamore magis quam oculis hostem noscunt nec quantus numerus sit aestimari potest. cedunt primo incerti fortunae suae et hostem introrsum in media castra accipiunt; inde, cum consul uociferaretur expulsine extra uallum castra deinde sua oppugnaturi essent rogitans, clamore sublato conixi primo resistunt, deinde inferunt pedem urgentque et impulsos semel terrore eodem agunt quo coeperunt expellunt extra portam uallumque. inde pergere ac persequi, quia turbida lux metum circa insidiarum faciebat, non ausi, liberatis castris contenti receperunt se intra uallum trecentis ferme hostium occisis. Romanorum stationis primae uigiliumque et eorum qui circa quaestorium dacia auxit et non modo proferre inde castra Romanum sed ne pabulari quidem
Abbreviated transcription (Latin):
orꝵq ppłi .ro. fines samnitẽ prohiberent. Cũ castra castris collata essẽt: qđ
uix romanus totiens uictor auder&: ausi samnites sũt. Tm̃ desperatio ulti¬
ma temeritatis facit: castra romana oppugnare. Et ꝗͣꝗͣ non uenit tã auclax
adeo: ut lucis uisũ eriper&: nõ prospectu mõ extra uallũ adẽpto: sed propĩ¬
quo &̃ egredientiũ inter se conspectu. Hac uelut latebra insidiar freti sam¬
nites: uixdũ satis certa luce: & eam ipãm premente caligine ad statione
romanã in porta segniter agentẽ uigilias. ꝓueniũt. Improuiso oppressis nec
aĩ satis ad resistendũ. nec uiriũ fuit. Ab tergo castroꝵ decumana porta im¬
petus factus. Itaq captũ quaestoriũ: quaestorq ibi l. opimius pansa occi¬
sus. Conclamatũ inde ad arma. Consul tumultu excitus cohortes duas
sotior lucanã. suessanaq: quae proximae forte erant: tueri praetorium

Expanded text:
orumque populi Romani fines Samnitem prohiberent. cum castra castris conlata essent, quod orumque populi Romani fines Samnitem prohiberent. cum castra castris conlata essent, quod uix Romanus totiens uictor auderet, ausi Samnites sunt —tantum desperatio ultima temeritatis facit—castra Romana oppugnare, et quamquam non uenit ad fineadeo ut lucis usum eriperet non prospectu modo extra uallum adempto sed propinquo etiam congredientium inter se conspectu. hac uelut latebra insidiarum freti Samnites uixdum satis certa luce et eam ipsam premente caligine ad stationem Romanam in porta segniter agentem uigilias perueniunt. improuiso oppressis nec animi satis ad resistendum nec uirium fuit. ab tergo castrorum decumana porta impetus factus; itaque captum quaestorium quaestorque ibi L. Opimius Pansa occisus. conclamatum inde ad arma. consul tumultu excitus cohortes duas sociorum, Lucanam Suessanamque, quae proximae forte erant, tueri praetorium
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna uidebãt: qua ipĩ erant. Nec suis nec externis uirib iam stare po¬
terant: tñ bello non abstinebant. Adeo ne infeliciter quiđ defense libertatis
tedebat. & uinci ꝗͣ non tẽptare uictoriã malebãt. Quinã sit ille quẽ non¬
pigeat longinꝗtatis bellor scribendo legendoq qua gerentes non fatigaue¬
rũt: Q fabiũ & P. senũ L. postumius regillus a M.attilius Regulus con¬
sules secuti sũt. Samniũ ambobus prouintia decreta est. Et quia trib scrip¬¬
tis hostiũ exercitib. Uno etruriã. altero populationes cãpaniae repeti: tertiũ
tuendis pare finib fama erat. Postumiũ ualitudo aduersa romã tenuit.
Attilius extẽplo profectus: ut in samnio hostes ita .n. placuerat patrib nõ dũ
digressos opprimera: uelut ex cõposito ibi obuiũ habuit hostẽ. Ubi & ĩtra¬
re ac uastare ipi samnitiũ age prohiberent᷑: & regredi inde in pacata soti¬

Expanded text:
fortuna uidebant qua ipsi erant; nec suis nec externis uiribus iam stare pofortuna uidebant qua ipsi erant; nec suis nec externis uiribus iam stare poterant, tamen bello non abstinebant. adeo ne infeliciter quidem defensae libertatis taedebat et uinci quam non temptare uictoriam malebant. quinam sit ille quem pigeat longinquitatis bellorum scribendo legendoque quae gerentes non fatigauerunt? Q. Fabium P. Decium L. Postumius Megellus et M. Atilius Regulus consules secuti sunt. Samnium ambobus decreta prouincia est, quia tres scriptos hostium exercitus, uno Etruriam, altero populationes Campaniae repeti, tertium tuendis parari finibus, fama erat. Postumium ualetudo aduersa Romae tenuit; Atilius extemplo profectus, ut in Samnio hostes—ita enim placuerat patribus—nondum egressos opprimeret. uelut ex composito ibi obuium habuere hostem, ubi et intrare ipsi Samnitium agrum prohiberentur et egredi inde in pacata soci
Abbreviated transcription (Latin):
fulminib ictos nuntiatũ est. Librique ex hoc aditi. Eo anno . fabius
Gurges consulis filius aliquot matronas ad ppłm stupri dãnatas petu-¬
na multauit. Ex quo multaticio exe ueneris aedẽ qua prope circũ est fa¬
ciendã curauit. Suꝑsunt & nunc samnitiũ bella: quae cõtinua iã ꝑ¬
quartũ uolumẽ: annũq sextũ & quadragesimũ M. Ualerio A. Corne¬
lio consulib: qui primi samnio arma intulerunt agimus. Et ne tot an-¬
noꝵ clades utriusq gentis laboresq actos nunc referã: quib nequerũt
tam dura illa pectora uinci: proxio anno samnites in sentinati agro: pe¬
lignis ad Tifernũ: stellatib campis suis ipi legionib mixti alienis: ab ⁊¬
quatuor exercitib quatuor ducib romanis caesi fuerunt. Imꝑatorẽ cla¬
rissimũ sua gentis amiserunt. Socios belli etruscos. umbros. gallos. in ead

Expanded text:
fulminibus ictos nuntiatum est; librique ob haec aditi. eo anno Q. Fabius fulminibus ictos nuntiatum est; librique ob haec aditi. eo anno Q. Fabius Gurges consulis filius aliquot matronas ad populum stupri damnatas pecunia multauit; ex multaticio aere Ueneris aedem quae prope Circum est faciendam curauit. supersunt etiam nunc Samnitium bella, quae continua per quartum iam uolumen annumque sextum et quadragesimum a M. Ualerio A. Cornelio consulibus, qui primi Samnio arma intulerunt, agimus; et ne tot annorum clades utriusque gentis laboresque actos nunc referam, quibus nequiuerint tamen dura illa pectora uinci, proximo anno Samnites in Sentinati agro, in Paelignis, ad Tifernum, Stellatibus campis, suis ipsi legionibus, mixti alienis, ab quattuor exercitibus, quattuor ducibus Romanis caesi fuerant; imperatorem clarissimum gentis suae amiserant; socios belli, Etruscos, Umbros, Gallos, in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ercitũ rebellatũ fuerat. & samnites praedatũ in age uestinũ formianũq
& pars alia in etrurianũ: quae uulturno adiac&: flumini descẽdere. Ad¬
uersus eos ap. Claudius praetor. cũ exercini deciano missus. Fabius in etru¬
ria rebellante denuo quatuor &: quĩgentos perusinor occidit. Cepit ad⁊
militib concessa. Samnitiũ legiones: cũ ꝑtẽ Ap. Claudius praetor. ꝑtem
L.uolũnius proconsul sequeretur in agrũ stellatẽ conuenerũt. Et ibi sãnini
omnes considũt. & appius & uolũnius castra cõiungunt. Pugnatũ ĩfestis.¬
simis ãĩs: hinc ira stimulãte aduersus rebellãtes totiens: illĩc ab ultima iã
dimicãtib spe. Caesa ergo samnitiũ .xui. milia tricenti. Capti duo milia
septingenti. Felix annus bellicis reb. pestilentia grauis. prodigiisq solici
tus. Nã & terrã multifariã pluuisse in exercitu appii flaudii. plerosque

Expanded text:
ercitum rebellatum fuerat et Samnites praedatum in agrum Uescinum Formianumque ercitum rebellatum fuerat et Samnites praedatum in agrum Uescinum Formianumque et parte alia in Aeserninum quaeque Uolturno adiacent flumini descendere. aduersus eos Ap. Claudius praetor cum exercitu Deciano missus. Fabius in Etruria rebellante denuo quattuor milia et quingentos Perusinorum occidit, cepit ad mmilitibus concessa. Samnitium legiones, cum partem Ap. Claudius praetor, partem L. Uolumnius pro consule sequeretur, in agrum Stellatem conuenerunt; ibi ad Caiatiam omnes considunt et Appius Uolumniusque castra coniungunt. pugnatum infestissimis animis, hinc ira stimulante aduersus rebellantes totiens, illinc ab ultima iam dimicantibus spe. caesa ergo Samnitium sedecim milia trecenti, capta duo milia septtus; nam et terram multifariam pluuisse et in exercitu Ap. Claudi plerosque
Abbreviated transcription (Latin):
n plurib annalib duoꝵ ea consulũ propria uictoria est. Uolũnus in sã¬
nio interĩ res gerit. Samnitiũq exercitũ in Tifernũ montẽ compulsũ. nõ de¬
territus iniquitate loci fũdit fugatq. Q. fabius deciano exercitii relicto ĩ
etruria: suis legionib deductis ad urbẽ: degallis etruscisq ac samnitibus
triũphauit. Milites triũphantẽ secun sunt. Celebrata in cõditis militarib¬
iocis nõ magis uictoria o. fabii: ꝗͣ mors praeclara p. Decii est. Excitataque
memoria parentis aequata euentu publico priuatoq filii laudib. Data ex
praeda militib aeris octogeni bini sagaq & tunitae proemia illa tẽpestate mi¬
litiae haud quaꝗͣ spernenda. his ita reb gestis nec in samnitib ad huc: nec
in etruria pax erat. Nã & perusinis auctorib post deductũ ab cõsule ex¬

Expanded text:
in pluribus annalibus duorum ea consulum propria uictoria est, Uolumnius in Samin pluribus annalibus duorum ea consulum propria uictoria est, Uolumnius in Samnio interim res gerit Samnitiumque exercitum in Tifernum montem compulsum, non deterritus iniquitate loci, fundit fugatque. Q. Fabius Deciano exercitu relicto in Etruriae praesidio, suis legionibus deductis ad urbem de Gallis Etruscisque ac Samnitibus triumphauit. milites triumphantem secuti sunt. celebrata inconditis militaribus non magis uictoria Q. Fabi quam mors praeclara P. Deci est excitataque memoria parentis, aequata euentu publico priuatoque, filii laudibus. data ex praeda militibus aeris octogeni bini sagaque et tunicae, praemia illa tempestate militiae haudquaquam spernenda. his ita rebus gestis nec in Samnitibus adhuc nec in Etruria pax erat; nam et Perusinis auctoribus post deductum ab consule ex
Abbreviated transcription (Latin):
mulis inueniri non potuit. Postero die inuentũ relatũq est cũ multis mili¬
tũ lacrimis. Intermissa iñ oĩum aliaꝵ rer cura fabius collegae funus oĩ
honore laudib meritis celebrat. Et in etruria ꝑ eosdẽ dies abs. fuliuo pro¬
pretore res ex sentẽtia gesta. Nã praeter ingentẽ illatã ppłationib agroꝵ
tria caesa. Et signa militaria ad .xu. capta. Sãnitiũ agmen cũ ꝑ pelignũ
agr fuger&: cirtũuentũ a pelignis est. Ex ꝗnque milib ad mille caes i.
Magna eius diei quo in sentinati agro bellatũ fama est & uero stãte. Sed suꝑ¬
iecere quidã augendo fidẽ: qui in hostiũ exercitu peditũ.xl. milia trecẽti
tuscisq. quos & ipõs pugnae affuisse. Et ut romanoꝵ qͦ augerẽt copias
L. Uolumniũ procõsule consulib exercitũq eius legioĩb cõsulũ ad iitiũt.

Expanded text:
mulis erat, inueniri non potuit; postero die inuentum relatumque est cum multis milimulis erat, inueniri non potuit; postero die inuentum relatumque est cum multis militum lacrimis. intermissa inde omnium aliarum rerum cura Fabius collegae funus omni honore laudibusque meritis celebrat. et in Etruria per eosdem dies ab Cn. Fuluio propraetore res ex sententia gesta et praeter ingentem inlatam populationibus agrorum plius milia tria et signa militaria ad uiginti capta. Samnitium agmen cum per Paelignum agrum fugeret, circumuentum a Paelignis est; ex milibus quinque ad mille caesi. magna eius diei, quo in Sentinati agro bellatum, fama est etiam uero stanti; sed superiecere quidam augendo fidem, qui in hostium exercitu peditum sexiens centena milTuscisque, quos et ipsos pugnae adfuisse; et ut Romanorum quoque augerent copias, L. Uolumnium pro consule ducem consulibus exercitumque eius legionibus consulum adiciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
stabãt. Tũ fabius audita morte collegae: cãpanor alã quĩgetitos ferme
eꝗtes excedere acie iub&: & circũ uectos ab tergo gallicã inuadere atie
tertiae deiñ legionis subseꝗ principes: & qua turbatũ agmẽ hostiũ uide¬
rent ĩpetu eꝗrũ. instare ac territos cȩdere. Ipẽ aedẽ ioui uictori spoliaque
hostiũ cũ uouisset: ad castra samnitiũ prexit: quo multitudo oĩs cõster¬
nata agebatur. Sub ipo uallo: quia tantã multitudinẽ porta nõ recepẽ
tẽptata ab exclusis turba suoꝵ pugna est. Ibi Gelius egnatius imꝑator
samnitiũ cecidit. Cõpulsi dem̃ intra uallũ samnites. paruoq certamine
capta castra. Et galli ab tergo circũuenti. Caesa eo die hostiũ .xxu. milia¬
dimissis ad quaerendũ collegae corpus. spolia hostiũ cõiecta in aceruũ ioui
uictori crermauit. Consulis corpus eo die quo obrutũ substratis galloꝵ cu¬

Expanded text:
stabant. tum stabant. tum equites, excedere acie iubet et circumvectos ab tergo Gallicam invadere aciem; tertiae deinde legionis subsequi principes, et qua turbatum agmen hostium viderent impetu equitum, instare ac territos caedere. ipse aedem Iovi Victori spoliaque hostium cum vovisset, ad castra Samnitium perrexit, quo multitudo multitude omnis consternata agebatur. sub ipso vallo, quia tantam multitudinem portae non recepere, temptata ab exclusis turba suorum pugna est; ibi Gellius Egnatius, imperator Samnitium, cecidit. compulsi deinde intra vallum Samnites parvoque certamine capta castra et Galli ab tergo circumventi. caesa eo die hostium vigidimissis ad quaerendum collegae corpus spolia hostium coniecta in aceruum Ioui Uictori cremauit. consulis corpus eo die, quia obrutum superstratis Gallorum cu
Abbreviated transcription (Latin):
cuneus ita: ut magna pars integris corporib attoniti cõciderent. Haec insi¬
nistro cornu romanor fortuna uariauerat. Fabius in destro primo ut
ante dictũ est cuntando extraxerat diẽ. Deiñ postꝗͣ nec clamor hostiu
nec ĩpetus nec tela missa eandẽ uim hr̃e uisa: praefectis equitũ iussis ad
latus samnitiũ cirtũducere alas: ut signo dato intransuersos qnͣto possẽt
maxĩo ĩpetu incurrerent: sensim suos signa inferre uissit: & cõ mouere
hostẽ. Postꝗͣ non resisti uidit & haud dubiã lassitudinẽ esse: tũ colle¬
ctis oĩb subsidiis. quae ad id tẽpus ille reseruauerat: & legiones concita¬
uit: & signũ ad inuadendos hostes eꝗtib dedit. Nec sustinuerũt sãnices
impetũ. praeterq atẽ ip̃am galloꝵꝵ. relictis in dimicatione sotiis ad ca¬
stra cursi effuso ferebantur. Galli testudine facta conferti cõterritique¬

Expanded text:
cuneus ita ut magna pars integris corporibus attoniti conciderent. haec in sicuneus ita ut magna pars integris corporibus attoniti conciderent. haec in sinistro cornu Romanorum fortuna uariauerat. Fabius in dextro primo, ut ante dictum est, cunctando extraxerat diem; dein, postquam nec clamor hostium nec impetus nec tela missa eandem uim habere uisa, praefectis equitum iussis ad latus Samnitium circumducere alas, ut signo dato in transuersos quanto maximo possent impetu incurrerent, sensim suos signa inferre iussit et commouere hostem. postquam non resisti uidit et haud dubiam lassitudinem esse, tum collectis omnibus subsidiis, quae ad id tempus reseruauerat, et legiones concitauit et signum ad inuadendos hostes equitibus dedit. nec sustinuerunt Samnites impetum praeterque aciem ipsam Gallorum relictis in dimicatione sociis ad castra effuso cursu ferebantur: Galli testudine facta conferti
Abbreviated transcription (Latin):
deri pugna potuit. Romani cluce amisso:quae res terrori aliis esseso-¬
l&: sistere fugã: ac nouã deintegro uelle instaurare pugnã. Galli &
maxĩe globus circũstans consulis corpis uelut alienata mẽte & uana
in cassũ iactare tela. torpere quidã: & nec pugnae nec fugae memĩsse:
At ex ꝑte altera pontifex Liuius: cui lictores Decius tradiderat: uisse¬
ratq prope esse uociferari uicisse romanos defunctos consulis fato.
Gallos samnitesq telluris matris ac deor maniũ esse: rapere ad se ad
uocare deciũ deuotã secũ atiem furiatzq ac formidinis plena oĩa
re .p. audenda. Itaq cũ galli structis ante se scutis conferti starent
nec faciles pede collato uideret᷑ pugna: uissu legatoꝵ collecta humi
pila: qua strata inter duas acies iacebãt: atq in testudinẽ hostium
cõiecta: ꝗb plerisq in scuta uerutisq in corpora ip̃a fixis sternitur

Expanded text:
deri pugna potuit. Romani duce amisso, quae res terrori alias esse solderi pugna potuit. Romani duce amisso, quae res terrori alias esse solet, sistere fugam ac nouam de integro uelle instaurare pugnam; Galli et maxime globus circumstans consulis corpus uelut alienata mente uana in cassum iactare tela; torpere quidam et nec pugnae meminisse nec fugae. at ex parte altera pontifex Liuius, cui lictores Decius tradiderat iusseratque pro praetore esse, uociferari uicisse Romanos defunctos consulis fato; Gallos Samnitesque Telluris Matris ac Deorum Manium esse; rapere ad se ac uocare Decium deuotam secum aciem furiarumque ac formidinis plena omnia re publica audenda. itaque cum Galli structis ante se scutis conferti starent nec facilis pede conlato uideretur pugna, iussu legatorum collecta humi pila, quae strata inter duas acies iacebant, atque in testudinem hostium coniecta; quibus plerisque in scuta uerutisque raris in corpora ipsa fixis sternitur
Abbreviated transcription (Latin):
fatũ datũ hoc nr̃o generi est: ut luendis periculis publicis piacula si-¬
mus. Iã ego mecũ hostiũ legiones mactandas telluri ac diis manibus
dabo. haec loquutus M. Liuiũ pontificẽ: quẽ descendens in aciẽ di-¬
gredi uetuerat ab se: praeire iussit uerba: quib se legionesq hostiũ
pro exercitu popłi.ro. quiritiũ ue deuouer&. Deuotus inde eadem
precatione eodẽq habitu quo pr̃ p. Decius ad uesenũ in bello latino
se uisserat deuoueri: cũ scđm solẽnes pretationes adieciss& prae se
agere sese formidinẽ ac fugã caedẽq ac cruorẽ: celestiũ infernoꝵ¬
q iras contractur funerib diris. signa. tela. arma hostiũ. locũq
eundẽ suae pestis gallor ac samnitiũ fore. Haec execratus in se ac¬
hostes: qua cõfertissimã cernebat galloꝵ atiẽ contitat equũ infe-¬
rensq se ipm̃ infestis telis interfectus est. Uix humanae inde opis ui-¬¬

Expanded text:
fatum? datum hoc nostro generi est ut luendis periculis publicis piacula sifatum? datum hoc nostro generi est ut luendis periculis publicis piacula simus. iam ego mecum hostium legiones mactandas Telluri ac Dis Manibus dabo.' haec locutus M. Liuium pontificem, quem descendens in aciem digredi uetuerat ab se, praeire iussit uerba quibus se legionesque hostium pro exercitu populi Romani Quiritium deuoueret. deuotus inde eadem precatione eodemque habitu quo pater P. Decius ad Ueserim bello Latino se iusserat deuoueri, cum secundum sollemnes precationes adiecisset prae se agere sese formidinem ac fugam caedemque ac cruorem, caelestium inferorum iras, contacturum funebribus diris signa tela arma hostium, locumque eundem suae pestis ac Gallorum ac Samnitium fore,—haec exsecratus in se hostesque, qua confertissimam cernebat Gallorum aciem, concitat equum inferensque se ipse infestis telis est interfectus. uix humanae inde opis ui
Abbreviated transcription (Latin):
equite uictoria incipiat. Is auertere gallicũ eꝗtatũ. Iter longuis
euectos & inter media equitũ agmina prceliũ cientes nouũ pugnȩ
conterruit genus. Hesidis carrisq suꝑstans armatus hostis ĩgẽti
sonitu equoꝵ rotarq aduenit. in solitos eius tumultus romaor
cõterruit equos. Ita uictorẽ equitatũ uelut limphaticus pauor dis¬
sipat. Sternit inde ruentes equos uirosq improuida fuga. Turbata
hinc ex signa legionũ. Multiq ĩpetu equor & uehiculoꝵ raptorũ
ꝑ agmen: obtriti antesignani. & insecuta simulae territos hostes ui-¬
dit gallica aties nullũ spatiũ respirandi recipiendiq se dedit. Uo¬
ciferare Detius quo fugerent: quã ue in fuga spem hr̃ẽnt. obsistere ce¬
dentibus ac reuocare suos. Diñ ut nulla ui ꝑculsus sustineͬ poterat
patrẽ p. Detius noĩe cõpellans.Quid ultra moror inꝗt: familiare

Expanded text:
equite uictoria incipiat. bis auertere Gallicum equitatum; iterum longius equite uictoria incipiat. bis auertere Gallicum equitatum; iterum longius euectos et iam inter media peditum agmina proelium cientes nouum pugnae conterruit genus; essedis carrisque superstans armatus hostis ingenti sonitu equorum rotarumque aduenit et insolitos eius tumultus Romanorum conterruit equos. ita uictorem equitatum uelut lymphaticus pauor dissipat; sternit inde ruentes equos uirosque improuida fuga. turbata hinc etiam signa legionum multique impetu equorum ac uehiculorum raptorum per agmen obtriti antesignani; et insecuta, simul territos hostes uidit, Gallica acies nullum spatium respirandi recipiendique se dedit. uociferari Decius quo fugerent quamue in fuga spem haberent; obsistere cedentibus ac reuocare fusos; deinde, ut nulla ui perculsos sustinere poterat, patrem P. Decium nomine compellans, 'quid ultra moror' inquit 'familiare
Abbreviated transcription (Latin):
biũ magis arcebant: ꝗͣ inferebant pugnã extrahebat᷑q in ꝗͣ maxĩe
serũ diei certamẽ: quia ita psuasũ erat duci: & samnites & gallos
primo ĩpetu feroces esse: quos sustinere satis sit.Longiori certamine
sensĩ residere samnitiũ aiõs: gallor quid & corpora intollerãtissi¬
ma laboris atq aestus fluere. primaq: eoꝵ prcelia plus ꝗͣ uiror: po¬
strema minus ꝗͣ seminar esse. In id ip̃us igit᷑ quo uinci solebat hostis
ꝗͣ integerrimas uires militi seruabat. Ferotior Detius & aetate & ui¬
gore aĩ quantũcunq uiriũ tertamĩe primo effudit. Et quia lentior
uidebat᷑ pedestris pugna: equitatũ in pugnã conciuit. Et ipẽ fortis¬
simȩ iuuenũ turma ĩmixtus: orat proceres iuuẽtutis: in hostẽ ut
secũ impetũ fatiant. Duplicẽ illor gloriã fore: si ab leuo cornii & ab

Expanded text:
bium arcebant magis quam inferebant pugnam extrahebaturque in quam maxime bium arcebant magis quam inferebant pugnam extrahebaturque in quam maxime serum diei certamen, quia ita persuasum erat duci et Samnites et Gallos primo impetu feroces esse, quos sustinere satis sit; longiore certamine sensim residere Samnitium animos, Gallorum quidem etiam corpora intolerantissima laboris atque aestus fluere, primaque eorum proelia plus quam uirorum, postrema minus quam feminarum esse. in id tempus igitur, quo uinci solebat hostis, quam integerrimas uires militi seruabat. ferocior Decius et aetate et uigore animi, quantumcumque uirium habuit certamine primo effudit. et quia lentior uidebatur pedestris pugna, equitatum in pugnam concitat et ipse fortissimae iuuenum turmae immixtus orat proceres iuuentutis, in hostem ut secum impetum faciant: duplicem illorum gloriam fore, si ab laeuo cornu et ab
Abbreviated transcription (Latin):
deflexit. Lupo data inter ordines uia: ceruã galli confixere.Tũ ex antesi¬
gnanis romanus miles illac fuga inꝗt & caedes erit: ubi satrã diana ferã
iacentẽ uidetis. hinc uictor marcius lupus interger & intactus gẽtis nos
marciae & conditoris nr̃i admonuit. Dextro cornu galli sinistro sam¬
nites constitere. Aduersus samnites q fabius primã ac tertiã legionem
pro dextro cornu: Aduersus gallos pro sinistro detius Quĩta & sextã
instruxit. Secũda & quarta cũ L. Uolũnio proconsule in sãnio gere¬
bant bellum. Primo concursu adeo aequis uirib gesta res est: ut si af¬¬
fuissent etrusci & umbri aut in atie aut in castris quotũq se inclinas¬
sent accipienda clades fuerit. Caeter ꝗͣꝗͣ coĩs adhuc mars belli eãt
nec dũ discrimen fortuna fecerat: qua datura uires esse: & haud¬
quaꝗͣ similis pugna in dextro leuoq cornu erat.Romani apud fa¬

Expanded text:
deflexit. lupo data inter ordines uia; ceruam Galli confixere. tum ex antesideflexit. lupo data inter ordines uia; ceruam Galli confixere. tum ex antesignanis Romanus miles 'illac fuga' inquit 'et caedes uertit, ubi sacram Dianae feram iacentem uidetis; hinc uictor Martius lupus, integer et intactus, gentis nos Martiae et conditoris nostri admonuit.' dextro cornu Galli, sinistro Samnites constiterunt. aduersus Samnites Q. Fabius primam ac tertiam legionem pro dextro cornu, aduersus Gallos pro sinistro Decius quintam et sextam instruxit; secunda et quarta cum L. Uolumnio proconsule in Samnio gerebant bellum. primo concursu adeo aequis uiribus gesta res est ut, si adfuissent Etrusci et Umbri aut in acie aut in castris, quocumque se inclinassent, accipienda clades fuerit. ceterum quamquam communis adhuc Mars belli erat necdum discrimen fortuna fecerat qua datura uires esset, haudquaquam similis pugna in dextro laeuoque cornu erat. Romani apud Fa
Abbreviated transcription (Latin):
Haec consilia turbarũt transfugae clusini tres: clã nocte ad fabiũ consulem
trãsgressi. Qui editis hostiũ consiliis dimissi cũ donis: ut subinde ut quaeq
ut ex uaticano exercitũ ad flusiũ ad moueant: sũmaq ui fines hostiũ depo-¬
pulent᷑ scribũt. Huius populationis fama etruscos ex agro sentinate ad su¬
os fines tuendos mouit. Instãte inde consule: ut absentib his pugnaretur:
per biduũ lacessere proelio hostẽ: Biduo nihil dignũ dictu actũ. Pauci u-¬
trinq cecidere: magisq irati sunt ad iustũ certamẽ aĩ: ꝗͣ ad discrimẽ sũ ma
reꝵ adclucta. Tertio die descensũ in campũ oĩb copiis est. Cũ instructa atie ᷤ
starent: cerua fugiens lupum e montib exacta per cãpos inter duas aci-¬
es decurit. Inde diuersa ferae: cerua ad gallos cursũ: ad romanos lupus

Expanded text:
haec consilia turbarunt transfugae Clusini tres clam nocte ad Fabium consulem haec consilia turbarunt transfugae Clusini tres clam nocte ad Fabium consulem transgressi, qui editis hostium consiliis dimissi cum donis, ut subinde ut quaequeut ex Uaticano exercitum ad Clusium admoueant summaque ui fines hostium depopulentur, scribunt. huius populationis fama Etruscos ex agro Sentinate ad suos fines tuendos mouit. instare inde consules, ut absentibus iis pugnaretur. per biduum lacessiere proelio hostem; biduo nihil dignum dictu actum; pauci utrimque cecidere, magisque inritati sunt ad iustum certamen animi quam ad discrimen summa rerum adducta. tertio die descensum in campum omnibus copiis est. cum instructae acies starent, cerua fugiens lupum e montibus exacta per campos inter duas acies decurrit; inde diuersae ferae, cerua ad Gallos, lupus ad Romanos cursum
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ tenuit. Itaq praeterꝗͣ qd ambo consules profecti ad bellũ erant
cũ quatuor legionib & magno eꝗtatu .ro. cãpanisq mille equitib de¬
lectis: ad id bellũ missis: & sotior noĩsq latini maiores ꝗͣ romani alii duo
exercitus haud procul urbe etruriae opposin: unus in falisco: alter in ua¬
ticano agro: Eni. fuluius & L. Postumius Megilles propraetores abo statiua
in eis locis hr̃e iussi. Consules ad hostes transgresso appẽnino in agru
sentinatẽ ꝑuenerunt. Ibi quatuor miliũ ferme interuallo castra posita.
Inter hostes deinde consultationes habitȩ. Et ita cõuenit: ne unis castris
miscerentur om̃s: ne ue in atiẽ descenderẽt simul.Samnitib galli: etru-¬
scis umbri adiecti. Dies indicta pugnae. Samnitib gallisq delegata pii-¬
gna. Inter ipm̃ certamẽ etrusci umbriq iussi castra romana oppugnae.

Expanded text:
ciuitatem tenuit.—itaque praeterquam quod ambo consules profecti ad bellum erant ciuitatem tenuit.—itaque praeterquam quod ambo consules profecti ad bellum erant cum quattuor legionibus et magno equitatu Romano Campanisque mille equitibus delectis, ad id bellum missis, et sociorum nominisque Latini maiore exercitu quam Romano, alii duo exercitus haud procul urbe Etruriae oppositi, unus in Falisco, alter in Uaticano agro. Cn. Fuluius et L. Postumius Megellus , propraetores ambo, statiua in eis locis habere iussi. consules ad hostes †transgresso Appennino† in agrum Sentinatem peruenerunt; ibi quattuor milium ferme interuallo castra posita. inter hostes deinde consultationes habitae atque ita conuenit ne unis castris miscerentur omnes neue in aciem descenderet simul; Samnitibus Galli, Etruscis Umbri adiecti. dies indicta pugnae; Samniti Gallisque delegata pugna; inter ipsum certamen Etrusci Umbrique iussi castra Romana oppugnare.
Abbreviated transcription (Latin):
rato itinere ad iugũ prexit: quod hostes ceperant ꝑte alia aggressi. Ita ca¬
sa ab tergo legio: atq in medio cũ hostes undiq urgerent circũuenta. De¬
letã qͦ legionẽ ibi ita ut nuntius non suꝑess&. quidã auctores sunt. Nec añ
ad consules: qui iã haud procula tlusio aberãt: famã eius cladis perlata:
ꝗͣ in conspectii fuere galloꝵ equites: pectorib eqͦꝵ suspensa gestãtes capi¬
ta & lanceis infixa: ouantesq moris sui carmine. Sunt qui ũbros fuisse
non gallos tradunt. nec tm̃ cladis exceptũ. & circũ uentis pabulatorib
cũ l. Manlio Torquato legato Scipionẽ propraetorẽ subsidiũ ecastris tu¬¬
lisse: uictoresq umbros redintegrato proelio uictos esse. captiuosq eis ac
praedã adẽptas. Similius uero est ab gallo hoste ꝗ umbro eã cladẽ ac-¬¬
ceptã: qđ cum saepe alias: tũ eo anno gallici tumultus praecipuus terror

Expanded text:
rato itinere ad iugum perrexit, quod hostes ceperant parte alia adgressi. ita caerato itinere ad iugum perrexit, quod hostes ceperant parte alia adgressi. ita caesa ab tergo legio atque in medio, cum hostis undique urgeret, circumuenta. deletam quoque ibi legionem, ita ut nuntius non superesset, quidam auctores sunt, nec ante ad consules, qui iam haud procul a Clusio aberant, famam eius cladis perlatam quam in conspectu fuere Gallorum equites, pectoribus equorum suspensa gestantes capita et lanceis infixa ouantesque moris sui carmine.—sunt qui Umbros fuisse non Gallos tradant, nec tantum cladis acceptum et circumuentis pabulatoribus cum L. Manlio Torquato legato Scipionem propraetorem subsidium e castris tulisse uictoresque Umbros redintegrato proelio uictos esse captiuosque eis ac praedam ademptam. similius uero est a Gallo hoste quam Umbro eam cladem acceptam, quod cum saepe alias tum eo anno Gallici tumultus praecipuus terror
Abbreviated transcription (Latin):
latu inito. profectos in etruriã fabiũ deciũq sine ulla mẽtione sortis pro¬
uintiaꝵ certaminũq inter collegas quae exposui. Sũt ꝗb ne haec quidẽ
certamina exponere satis fuerit: adieterunt & appii criminationes de
fabio absente ad ppłm: & ꝑtinatiã aduersus praesentẽ consulẽ praetoris. cõ
tentionẽq aliã inter collegas: tendente Deno: ut suae quisq prouĩtiae sortẽ
tueretur. Constare res incipit ex eo tp̃r: quo profecti ambo consules ad bel¬
lũ sunt. Caeter ante ꝗͣ consules in etruriã ꝑuenirẽt: senones galli multitu¬
dine ingenti ad elusiũ uenerunt: legionẽ romanã castraq oppugnaturi.
cipio qui castris praeerat loco adiuuandã paucitatẽ suoꝵ militũ ratus: in
collẽ qui inter castra & urbẽ erat aciẽ erexit: sed ut in re subita paꝵ explo¬¬

Expanded text:
latu inito profectos in Etruriam Fabium Deciumque sine ulla mentione sortis prolatu inito profectos in Etruriam Fabium Deciumque sine ulla mentione sortis prouinciarum certaminumque inter collegas quae exposui. sunt <qui>, quibus ne haec quidem <certamina> exponere satis fuerit, adiecerint et Appi criminationes de Fabio absente ad populum et pertinaciam aduersus praesentem consulem tentionemque aliam inter collegas, tendente Decio ut suae quisque provinciae sortem tueretur. constare res incipit ex eo tempore quo profecti ambo consules ad bellum sunt. ceterum antequam consules in Etruriam pervenirent, Senones Galli multitudine ingenti ad Clusium uenerunt legionem Romanam castraque oppugnaturi. Scipio, qui castris praeerat, loco adiuuandam paucitatem suorum militum ratus, in collem, qui inter urbem et castra erat, aciem erexit; sed, ut in re subita, parum explo
Abbreviated transcription (Latin):
fieri poss&: romã ueniss&s: uel aliquẽ ex legatis misiss&: a quo discer&.
mediã oronem habuit: ut nec augere nec minuere uideret᷑ belli fama
magisq in altero assumendo duce: alioꝵ indulgere timori: ꝗͣ suo aut rei
.p. periculo consulere. Caeter si sibi adiutorẽ belli sotiũq imperii darẽt: quo¬
nã mõ se obliuisci p. Detii consulis per tot collegia exꝑti posse: Neminem
oĩum coniungi secũ malle: & copiaꝵ satis sibi cũ p. Detio & nunꝗͣ nimiũ
hostiũ fore. Sine collega quid aliud malit: ac sibi l. Uolũnius darent
adiutorẽ. Oĩum rer arbitriũ & a ppło & a senatu & ab ipõ collega fabo
pmissũ est. Et cũ p. Detius se in samniũ uł in etruriã proficisci ꝑatũ esse ostẽ¬
diss&: tanta laetitia ac gratulatio fuit: ut ꝑciperet᷑ uictoria aĩs triũphusq
non bellũ decretũ consulib uideret᷑. Inuenio apud quosdã extẽplo cõsu¬

Expanded text:
licae posset, Romam uenisset uel aliquem ex legatis misisset, a quo disceret licae posset, Romam uenisset uel aliquem ex legatis misisset, a quo disceret mediam orationem habuit, ut nec augere nec minuere uideretur belli famam magisque in altero adsumendo duce aliorum indulgere timori quam suo aut rei publicae periculo consulere: ceterum si sibi adiutorem belli sociumque imperii darent, quonam modo se obliuisci P. Deci consulis per tot collegia experti posse? neminem omnium secum coniungi malle; et copiarum satis sibi cum P. Decio et nunquam nimium hostium fore. sin collega quid aliud malit, at sibi L. Uolumnium darent adiutorem. omnium rerum arbitrium et a populo et a senatu et ab ipso collega Fabio permissum est; et cum P. Decius se in Samnium uel in Etruriam proficisci paratum esse ostendisset, tanta laetitia ac gratulatio fuit ut praeciperetur uictoria animis triumphusque non bellum decretum consulibus uideretur. inuenio apud quosdam extemplo consu