comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceredauid: id est coreius malum in hoc peccatum miserit
uel dimiserit. Vt uideat inquit dñs humilitatem meam.
& retribuat mihi bona promaledicto eius indie istu.
Ecce quomodo probatur dm̃ ut incordib: & malorum ad
liuidem atq ad iumentum bonorum. sic usus est iudu
tradente xp̃m. sic usus est iuda eis crucifigentib xp̃m.
& quunta bona inde prestitit populis credituris. qui &
ipso diabolo utitur pessimo. sed optime adercendom &¬
ad probandam fidem & pietatem bonorum. Non sibi qui
omniu scit ante quam fiunt. sed nobis quib erat necessa¬
rium ut eo modo ageretur nobiscum. Num quid non sua
uoluntute absalon elegit consilium quod sibi oberut :¬
& tumen ideo fecit quiu ex audierat dñs eius patrem
ut inducat dñs super absalon mala omnia. bonum
consilium dixit quod ad tempus proderat causae. quia
pro ipso erat contra patrem eius. Contra quem rebella¬

Expanded text:
cere David, hoc est, cor ejus malum in hoc peccatum miserit cere David, hoc est, cor ejus malum in hoc peccatum miserit vel dimiserit: ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem l bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebella
Abbreviated transcription (Latin):
duuid & quis dic& ei quare fecisti sic De inde scribtura
diuina plenam sententiam regis. uelut ab alio initio re¬
petendo commendans. & dixit inquit duuid adio ab¬
& adomnes & ad omnes pueros eius. Ec ce filius meus qui
exiuit de utero meo quaerit animam meam. & ad huc
modo filius iemmini. sinite illum maledicat quoniam dixit
illidñs. ut uideat dñs humilitutemmeam e retribu&
mihi bona promaledictione eius indie isto. Quomodo
dixerit dñs huic homini mulo maledicere dauid: quis
sapiens & intelleget. Non enim iubendo dixit ut oboe¬
dientia laudaretur. sed quod eius uoluntatem proprio
uitio suo malam in hoc peccatum iudicio suo iusto & occulto
inclinauit. ideo dictum est dixitei dñs: Nam si iubenti
obtemperass& đõ laudandus potius quam puniendus
ess&. sicut ex hoc peccato postea nouimus esse punitum:
nec causa tacitu est quure ei dñs istomodo dixerit muledi¬

Expanded text:
David. Et quis dicet ei, Quare fecisti sic? Deinde Scriptura David. Et quis dicet ei, Quare fecisti sic? Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: Et dixit, inquit, David ad Abessa et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam meam, et adhuc modo filius Gemini? Sinite illum, maledicat, quoniam dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit maledi
Abbreviated transcription (Latin):
ut uindicaretur peccatum eo modo quo fuerat uindican¬
dum. unde dicit dñs adihm̃ naue. non poterunt filii
is rahel subsistere a facie in imicorum suorum quid
est non poterunt sub sistere: quare non subsistebant
per liberum arbitrium sed pertimorem turbatu uo¬
luntate fugiebant. nisi quia dñs dominatur & uoluntatib
hominum & quos uult in formidinem conuertit iratus
Num quid non hostes is raheliturum aduersus populum di
quem ducebat iesus naue sua uoluntute pugnarunt: &
tamendicit scripturu. quia perdñm factum est confortu¬
ricor eorum ut obuiarent adbellum is ruhel ut ex termi¬
narentur . Numquid non suu uoluntate homo in probus
filius lemini maledicebat regi dauid: & tumen quid ait
dauid. plenus uera & altu & pia sapientia & spũ pro¬
ph&ico: quid ait illi quimaledicentem percutereo
uoluit: quid mibi inquit & uobis filii saruiae. di. mit¬
tite illum & maledicat. quia dñs dixit illi maledicere

Expanded text:
ut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicanut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Dominus dixit illi maledicere
Abbreviated transcription (Latin):
se ut non magis ego quam diuina ipsu uobiscum scriptura
loquuta sit euidentissimis testimoniis ueritatis. Quae
scriptura diuina sidiligenter inspiciatur. ostendit non
solas bonas hominum uoluntates quas ipse facit ex malis.
& ase factus bonus in actus bonos & in aeternum dirigit
uiam: uerum &iam illusq conseruat sȩculi creaturam
ita esse indĩ potestate ut eus quo uoluerit. quundo uolu¬
erit faciat inclinari. uel adbeneficia quibusdum pres¬
tandu. uel ad poenas quibusdam ingerendus. sicut ipse
iudicat occultissimo quidem iudicio sed sine ullu
dubi tatione iustissimo. Nam in uenimus aliqua pec¬
cata &iam poenus esse aliorum peccatorum. sicut sunt
uasa irae quae perfecta dicit apostolus inperditionem
sicut est induratio pharuonis cuius & causa dicitur. ad
ostendendam in illo uirtutem di. sicut est fugic isru¬
helitarum a facie hostium deciuitute geci. In animo
enim factus est timor ut fugerent. & hoc factum est

Expanded text:
se, ut non magis ego, quam divina ipsa Scriptura vobiscum se, ut non magis ego, quam divina ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est
Abbreviated transcription (Latin):
tatis alienius. quam confiteri ex dõ scientiam quae sine
caritute inflat. & ex nobis esse caritatem quae facit ut sci¬
entia inflare non possit: Item cum dicat apostolus. super¬
eminentem scientiae caritatem xp̃i. Quid est insanius quã
puture ex dõ esse scientiam quae subdendu est caritati.
& ex hominib caritatem quae super emin& scientiae:
fides autem ueru &doctrinu sanu. ambas esse dicit ex dõ
quiu scriptum est. a facie eius scientia & intellectus pro¬
cedit. scriptum est caritus ex dõ est: & legimus sp̃m sci¬
entiae & pi&itis: legimus sp̃m uirtutis & caritatis &
continentiae. sed maius est donum caritus quam scientia
Nam scientia quundo est in homine. caritas est necessaria
aduersus eos qui gratiam di uehementer obpugnant.
qua uoluntus humana nontollitur. sed ex mala mutatur
inbonam & cum bona fuerit adiuuatur. & sic disputus¬

Expanded text:
tatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine tatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria,adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputas
Abbreviated transcription (Latin):
haec magna bona non sunt nisidĩdona: sed non est mirum
si lux luc& intenebris & tenebrȩ eam non conprehendunt
In iohanne lux dicit Ecce qualem dilectionem dedit nobis
pater ut filii dĩ uocemur & sumus : & in pelagianis te¬
nebrȩ dicunt. dilectio nobis ex nobis est. quia siueram
idest xp̃ianam dilectionem haberent. scirent & unde
haberent. sicut sciebat apostolus qui dicebat. Nos autem
non sp̃m huius mundi accepimus. sed sp̃m qui exdo est. ut sci¬
amus quae adõ donata sunt nobis: Iohannes dicit. ds̃ dilectio
est: & pelagiani etiam ipsum dm̃ non ex dõ sed ex sem&ipsis
hubere sedicunt: & cum scientiam legis exdo nobisesse fate¬
antur caritutem ex nobis ipsis uolunt. Nec audiunt a posto¬
lum dicentem. scientia inflat. caritus edificat : quid inep¬
tius. immo uero quid est amentius & ab ipsa sc̃ĩtate cari¬

Expanded text:
haec magna bona, non sunt nisi Dei dona. CAPUT XIX. 40. Sed non est mirum, haec magna bona, non sunt nisi Dei dona. CAPUT XIX. 40. Sed non est mirum, si lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate chari
Abbreviated transcription (Latin):
Non quo timore p&rus xp̃m neguuit : sed illius timoris sp̃m
accepimus de quo dicit ipse xp̃s : Cum time ce quibub&
potestatem & corpus & animam perdere ingehennam.
ita dico uobis hunctimete: Hoc autem dixit ne illo timo¬
re neguremus eum quo turbatus est petrus: hunc enim
auferri uoluit a nobis cum prius dixit. Nolite timere eos
qui corpus occidunt & postea non habent quod faciant:
huius timoris non accepimus sp̃m: sed uirtutis & caritatis
& continentiae: De quo spũ idem ipse ad romanos ait:
gloriamur intribulationib scientes quoniam tribulatio
patientiam operatur. Patientia probationem. probatio
per nos sed per sp̃m sc̃m qui datus est nobis ipsa caritate fit
quam donum dĩ esse manifestat: ut tribulatio non aufe¬
rat. sed potius operetur patientiam. Ad ephesios &iam
pax inquit fratribus & caritas cum fide magna bona.

Expanded text:
Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum accepimus, de quo dicit ipse Christus: Eum timete, qui habet potestatem et animam et corpus perdere in gehennam: ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatper nos, sed per Spiritum sanctum qui datus est nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona:
Abbreviated transcription (Latin):
erat quod eis ut es set optauerat. gratias inquit agere
debemus do semper prouobis ff̃. sicut dignum est quoni¬
am super crescit fides uestru & abundat caritus uniuscuiusq
ur̃m in inuicem. hoc dixit neforte detunto bono quod
ex dõ habebant tamquam exsc ipsis habentes ex tollerentu
Quod ergo super crescit fides uestra inquit & ab undat ca¬
ritus unius cuiusq uestrum in inuicem gratius agere debe¬
mus do prouobis: Non itu uos laudare tamquam hoc habe¬
atis exuobis: & ad timotheum dicit: Non enim dedit nobis
ds̃ sp̃m timoris : sed uirtutis & caritatis & continentiae
Inquo sane a postoli testimonio cauere debemus nenos ar¬
bitremur non accepisse sp̃m timoris đi quod sine dubio
magnum est di donum. de quodicit propheta esaius
Requiesc& super eum sp̃s sapientiae & intellectus sps̃ con¬
slui & fortitudinis. sp̃s scientiae & pietatis spr timoris di:

Expanded text:
erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semper pro vobis, fratres, sicut dignum est, quoniam supercrescit fides vestra, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gratias agere debemus Deo de vobis; non ita vos laudare, tanquam hoc habeatis ex vobis. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini .
Abbreviated transcription (Latin):
sienimnos prius dileximus. ut hoc merito nos ipse dilige¬
ret. prius illum nos elegimus ut ub illo eligeremur:
sed ipse quiueritus est aliud dicit. & huic uanitati homi¬
num apertissime contradicit. Non uos me elegistis
inquit : si ergo non elegistis: sine dubio nec dilexistis:
Quomodo enim eum eligerent quem nondiligerent :
sed ego inquit uos elegi : Num quid non & ipsi posteu
elegerunt eum. & omnib bonis huius sȩculi pr&ulerunt :
sed quia electi sunt elegerunt : Non quiu elegerunt electi
sunt : Eligentium hominum meritum nullum ess&.
nisi eos eligentis dĩ gretia prȩuenir& : unde & aposto¬
lus paulus benedicens colosenses. Vos inquit dñs multi¬
plic& & abundare faciat in caritate in inuicem & inom¬
nes iͥ hanc benedictionem dedit ut nos inuicem diligere¬
mus. Quilegem dederat ut inuicem diligumus : Deniq
alio loco ad eosdem quia sine dubio in quibus dam eorum iam

Expanded text:
Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeSi enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Unde et apostolus Paulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam
Abbreviated transcription (Latin):
bemus ut inuicem diligumus: Sequitur continuo idem
io hannes confundens eos & dicens. quia dilectio exdo est.
ut querer& didonum. Quod quidem sine suo fructu pror¬
sus ad moneretur nisi prius acciper& & aliquid dilecti¬
onis ut addi sibi quereret unde quod iubebatur impler&
Cum dicitur diligiumus inuicem. lex est: Cum dicitur
quia dilectio exđo est. gratia est : Sapientia quippe
dđi legem & misericordiam in lingua portat : Unde
scriptum est inpsalmo: &enim benedictionem dabit
qui legem dedit. Nemo ergo uos fullat . ff. mei quiu
nos diligeremus dm̃. nisinos prior ipse diliger& : Idem
iohannes apertissime hoc ostendit & dicit: Nos diligi¬
mus quia ipse prior dilexit nos: gratia nos fecit legis
dilectores : lex uero ipsu sine gratiu non nisi preuarica¬
tores facit ÷ & quod discipulis suis dicit dñs. Non uos
me elegistis. sed ego uoselegi. Nihil aliud indicat nobis.

Expanded text:
bemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem bemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat, fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
tem simile illi: diliges proximum tuum tam quam te ip¬
sum maius horum aliud mandatum non est Dicit &iam¬
Hlaec autemomnia preceptu dilectionis. idest caritatis. quae
tanta & tuliu sunt : ut quid quid homo putiuierit se facere
bene. si fiat sine caritate. nullo modo fiat bene haec ergo
precepta caritutis in aniter darentur hominib non haben¬
tib liberum uoluntutis arbitrium sed quia perlegem dan¬
tur & ueterem & nouam quam uis in noua uenerit gratiu
quae promittebatur inuetere :Lex autem sine gratia.
littera est occidens. ingratia uero sp̃s uiui ficans: unde esi
in hominib: caritus dĩ & proximi nisi ex ipsodo : Namsinon
exđo sed ex hominib: uicerunt pelagiani: si autem exdo uici¬
mus pelagianos: sed eat ergo internos iudex apostolus
iobannes & dicat nobis. Karis simi diligamus inuicem
in bis uerbis iohannis cum se illi ex tollere coeperint &
dicere .: Vt quid nobis hoc precipitur. nisi quia ex nobis ha¬

Expanded text:
tem simile illi: diliges proximum tuum tamquam te iptem simile illi: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. maius horum . aliud mandatum non est et aHaec omnia praecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex apostolus Joannes, et dicat nobis: Charissimi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis ha
Abbreviated transcription (Latin):
Itemq alibi hoc est in quit mandatum illius uterelamur
hoc inquit mandatum habemus ab ipso : ut qui diligit dm̃
diligat & fratrem suum : & paulo post: in hoc inquit cog¬
noscimus quia diligimus filios dĩ cum dm̃ diligimus. & pre¬
cepta eius facimus: Haec est enim dilectio dĩ. ut precep¬
ta eius seruemus: & precepta eius grauia non sunt. &
inepistala secunda scriptum est non quasi preceptum
nouum scribam tibi. sed quod habuimus ab initio: ut diligu
pendere: Dequib duob preceptis in euangelio secundum
marcum scriptum est : &accessit unus describis qui audi¬
erat illos perquirentes . &uidens quoniam bene illis respon¬
derit. interroguuit eum quod ess& primum omnium man¬
ditum: ih̃s autem respondit ei  primum omnium mun¬
datum est. audi isruhel dũs dstuus ds̃ unus est : & diliges
dñm dm̃ tuum ex toto cordetuo. & ex tota anima iuu. & ex
totu mente tuuhoc est primum mandatum : sẽcundum au¬

Expanded text:
Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus terum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt . Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligampendere . De quibus duobus praeceptis in Evangelio secundum Marcum scriptum est: Et accessit unus de scribis qui audierat illos perquirentes, et videns quoniam illis bene responderit, interrogavit eum quod esset primum omnium mandatum. Jesus autem respondit ei: Primum omnium mandatum est, Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est; et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto cordetota uirtute tua: hoc est primum mandatum. secundum au
Abbreviated transcription (Latin):
am ipsas correptiones quas asperus & amaras sentiunt qui
ur s ipiuntur cum caritate esse faciendas inde alibi cum
dixiet corripite inqui&os consolamini pusillanimes
suscipite infirmos. patientes estote adomner: mox adiun¬
xitu uide onequis malum promalo alicui reddat rgo
soquin do corripiuntur inqui&i non malum promalo sed
potius bonum redditur : haec autem omnia quac nis car¬
tius operatu &a postolus p&rus : Ante omnia inquit mu¬
coope intenuos caritatem perp&uo habentes : quia caritus
cooperii multitudinem peccatorum : Dicit &xiam a posto¬
lus lacobus situmen legem perficitis regalem secundum
scripturasi Diligis proximum tuum sicut te ipsum benefa¬
suium tem iohannes a postolus :quidiligit inquit fratrem
suuri in lumine mano & a lio loco qui non est iustus non est
txde &i qui non diligit frutrem suum : quia haec est adnun¬
tteto quam audiuimus ab initio ut diligamus inuicemi

Expanded text:
am ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui am ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatur? 35. Et apostolus Petrus: Ante omnia, inquit, mutuam inter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . Dicit etiam apostolus Jacobus: Si tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joannes apostolus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem.
Abbreviated transcription (Latin):
nibil sum : & si distribuero omnia mea pauperibus.
& sitradidero corpus meum ut ardeam᷑. caritatem au¬
tem non habeam. uihil mihi prodest. Caritus magna¬
nima est: benigna est. Caritas nonemulatur. non
agit perperam. non inflatur. non dehonestatur. non
quaerit quae sua sunt: non inritatur. non cogitat malũ.
or autem horum caritas. sec tamini caritatem. Item
dicit adgalatas : Vos enim inlibertatem uocatiestis . ff.
tantum nelibertatem in occasionem carnis detis: sed per
caritatem seruste inuicem : Omnis enim lex in uno sermo¬
ne impletur. in eo quod diliges proximum tuum tam quam
te ipsum Hoc est quod ad romanos ait : Qui diligit alter¬
utrum. legem impleuit  Item dicit ad colo senses. super
ominia autem hacc cariatem quac est uinculum perses¬
tionis : Et ad timotheum : finis inquit precepti estcari¬
ta soes adiungens qualis caritas : De corde inquit puro
edi conscientia bona & fide non ficta Ad corinthios auitẽ
dicuit Imania uestra cum caritate fiant : Satis ostendit ci¬

Expanded text:
us, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Charitas magnanima est, benigna est: charitas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua or autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, eti
Abbreviated transcription (Latin):
mittuntur. illam uero quaedatur infine. id est aeternam
uitam meritis nostris precedentib reddi: respondendum
est eis: sienim merita nostra sic intellegerent: ut &iam ip¬
sa dĩdona esse cognoscerent: nonesset reproba ista sententia.
Qquoniam uero merita humana sic predicant ut ea ex se m&cipso
habere hominem dicant. Prorsus rectissime respondo
apostolus. Quis enim te discernit: quid autem habes quod
non accepisti : si autem &accepisti quid gloriaris quasi non
acceperis : prorsus talia cogitanti. uerissime dicitur.
Dona sua coronat ds̃ non meritatua. sitibi ate ipso non
ab illo sunt merita tua. haec enim sitalia sunt mala sunt
quae non coronat ds̃ : si autem bona sunt dĩdona sunt. quia
sicut dicit apostolus lacobus. Omne datum optimum &
omne donum perfectum desursum est descendens a patre
luminum: Vnde dicit & iohannes precursor dñi. non

Expanded text:
mittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam mittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dicit et Joannes pr
Abbreviated transcription (Latin):
lum quem certe in uenimus sine ullis meritis bonis. Immo¬
&iam cum multis meritis malis dĩgratiam consequutum
reddentis bona promalis. Videamus quiddicat sua iam pro¬
pinquante passione scribens adtimotheum. Ego enim iam
immolor inquit. & tempus resolutionis meae instat: bonũ
certamen certaui. cursum consum maui. fidem seruaui:
ista utiq: iam merita sua bona commemorat. ut post bona
merita consequatur coronam. qui post mala merita consecu¬
tus est gratiam. De inde adtendite quid sequatur: super¬
est inquit mihi corona iustitiae quam reddet mihi dñs in illa
die iustus iudex . Cui redderet coronam iustitiae iustus iudex:
si nondonass& gratiam misericors pater : & quomodo ess&
ista corona iustitiae. nisi precessiss& gratia quae iustificat
impium : Quomodo ista debita redderetur. nisi prius illa
gratuita donaretur : sed cum dicunt pelagiani hanc esse solã
non secundum merita nostra gratiam qua homini peccata di¬

Expanded text:
lum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imolum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata di
Abbreviated transcription (Latin):
meo uirtutem. Auertisti autem faciem tuam & factus
sum conturbatus. Ideo necessarium est homini ut gratiadi
non solum iustificetur impius. idest ex impio fiat iustus.
Cum redduntur ei bona promalis. sed &iam cum fuerit
tam iustificatus ex fide ambul& cum illo gratia. & incum¬
bat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in
cantico canticorum de ipsa ecclesia. Quae est ista quae as¬
cendit dealbata incumbens. fratruelem suum. De albata
est enim quae perse ipsam alba esse non poss& : & aquo de¬
albata est nisi ab illo qui per prophetam dicit. si fuerint
peccata uestra tamquam fenicium. tamquam niuem deal¬
babo : Quando ergo dealbata est nihil boni merebatur. lam
uero alba facta bene ambulat. sed si super eum a quo de alba¬
ta est perseueranter incumbat: Propter quod & ipse ihs
super quem incumbit dealbata : dixit discipulis suis sine
me nihil potestis facere: ergo redeamus ad apostolum pau¬

Expanded text:
meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Pau
Abbreviated transcription (Latin):
efficiamur secundum spem uitae aeternae
dum merita nostradari. Quando quidem non solum nullis
bonis uerum &iam multis meritis malis prȩcedentib uide¬
mus datam. & co tidie uidemus dari: sed plane cum data
fuerit incipiunt esse &iam merita nostra bona. per illam
tamen Nam sise illa subtraxerit cadit homo. non erectus
sed praecipitatus libero arbitrio. Qua propter nec quando
coeperit homo habere merita bona sibi deb& tribuere illa
sed đo cuidicitur in psalmo. Adiutor meus esto nederelinquas
me. Dicendo ned erelinquas me ostendit quia siderelictus
fuerit nihil boniual& ipse perse. unde & illeait. Ego dixi
in abundantia mea non mouebor in ȩternum. Putauerat
enim suum fuisse bonum quod ei sic abundabat ut non moue¬
retur. sed ut ostenderetur ei. cuius esset illud de quo tam¬
quam de suo coeperat gloriari paululum gratia deserente
dmonitus dicit. Dñe inuoluntate tua prestitisti decori

Expanded text:
efficiamur secundum spem vitae aeternae efficiamur secundum spem vitae aeternae dum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. saluos nos facientis & uocantis uocatione sua scã. Non se¬
cundum opera nostra. sed secundum suum propositum &
gratiam quae data est nobis in xp̃oihũ. Item merita sua
sed mala commemorans dicit. fuimus enim & nos aliquan¬
do stulti & increduli errantes. seruientes desiderus & uolup¬
tatib uariis inmalitia & inuidia agentes. ab ominabiles. in¬
uicem odio habentes : Quid istis tam malis meritis nisi poena
utiq debebatur : sed dõ reddente bona promalis per grati¬
am quae non secundum merita nostra datur factum est.
quod de inde subiungit & dicit. Cum autem benignitas &
humanitas inluxit saluatoris nostridĩ. Non exoperibus ius¬
titiae quae nos fecimus. sed secundum suam miseri cordiam
saluos nos fecit per lauacrum regenerationis & renouatio¬
nis sp̃s sci quem ditissime effudit supernos per ihm̃ xp̃m
saluatorem nostrum. ut iustificati ipsius gratia heredes

Expanded text:
dei saluos nos facientis et uocantis uocatione sua sancta non sedei saluos nos facientis et uocantis uocatione sua sancta non secundum opera nostra, sed secugratiam, quae data est nobis in Christo Jesu . Item merita sua, sed mala commemorans dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cuhumanitas illuxit Salvatoris Dei nostri, non ex operibus justitiae, quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit, per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos, per Jesum Christum Salvatorem nostrum, ut justificati ipsius gratia, haeredes
Abbreviated transcription (Latin):
quod sum. Atq ut ostenderet liberum arbitrium. mox ad¬
didit & gratia eius in me uacua non fuit. sed plus omnib: illis
laboraui. hoc enim liberum arbitrium hominis exhorta¬
tur & in aliis quib dicit. Rogamus autem uos ne inuacu¬
um gratiam dĩ suscipiatis. Vt quid eos rogat. si gratiam sic
susceperunt ut propriam perderent uoluntatem: Tamen
ne ipsa uoluntas sine gratia dĩ putetur boni aliquid posse
continuo cum dixisset & gratia eius in me uacua non fuit.
sed plus omnib illis laboraui. sub iunxit atq ait. Non ego
autem. sed gratia di mecum. Id est non ego solus sed gratia di
mecum. ac per hoc nec gratia dĩ sola. nec ipse solus. sed gratia
dĩ cum illo. Ut autem de caelo uocaretur & tam magna &¬
efficacissima uocatione conuerteretur gratiadĩerat sola
quia merita eius erant magna sedmala . Deniq & alibi di¬
citadtimotheum. Conlabora euangelio secundum uirtutem

Expanded text:
quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox adquod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum:
Abbreviated transcription (Latin):
corde perfecto & anima uolente. quia omnia corda scruta¬
tur dñs. & omnem cogitationem mentium nouit. siqua esi¬
eriscum inuenietur tibi. & sidimiseris eum repell& te in
perpetuum. declarat uoluntatis arbitrium: sed illi incopo¬
nunt meritum hominis quod dictum est. siquaesieris eum.
& secundum hoc meritum dari gratia in eo quod dictum est¬
& inuenietur tibi. & omnino laborant quantum possunt
ostendere gratiam dĩ secundum merita nostra dari. hoc
est gratia non esse gratia. Quib enim secundum meritum
redditur : non in putatur merces secundum gratiam. sed
secundum debitum. sicut apertissime dicit a postolus:
meritum enim fuit quidem in apostolo paulo. sed malum
quando persequabatur ecclesiam: Vnde dicit non sum idone¬
us uocari a postolus quia per secutus sum ecclesiam dĩ : Cum
ergo haberet hoc meritum malum. redditum ei bonum
promalo. in eo quod sequitur ad iunxit. sed gratia dĩ sum

Expanded text:
corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutacorde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum ; declarat voluntatis arbitrium. Sed illi in eo ponunt meritum hominis, quod dictum est, si quaesieris eum; et secundum hoc meritum dari gratiam, in eo quod dictum est, invenietur tibi: et omnino laborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merces secundum gratiam, sed secundum debitum, sicut apertissime dicit Apostolus . 12. Meritum enim fuit quidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id
Abbreviated transcription (Latin):
conuerte nos & dĩ tu conuertens uiui ficabis nos. & con¬
uerte nos ds̃ sanitantium nostrarum & huiuscemodi alia
quae commemorare longum est: Nam & uenire ad xp̃m
quid est aliud. nisi ad eum credendo conuerti: & tamenaitt
Item quod scriptum est in libro secundo parali pome non
Dñs uobiscum cumuos estis cum eo & siquae sieritis eum in¬
ueni&is si autem derelinqueritis eum derelinqu& uos.
Manifestat quidem uoluntatis arbitrium: Sed illi qui di¬
cunt gratiam dĩ secundum merita nostra dari. ista testimo¬
nia sic accipiunt ut dicant meritum nostrum in eo esse quod
sumus cum dõ eius autem gratiam secundum hoc meritum
dari ut sit & ipse nobiscum. Item meritum uostrum in eo
esse quod quaerimus eum & secundum hoc meritum dari
eius gratiam ut inueniamus eum : & in libro primo quod
dictum est. & tusalamon filimi cognosce dm̃ & serui ei in

Expanded text:
converte nos ; et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Conconverte nos ; et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Converte nos, Deus sanitatum nostrarum ; et hujusmodi alia, quae commemorare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: o . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in
Abbreviated transcription (Latin):
merita nostra dari. quod quidem in oriente hoc est in
prouincia palestina inqua est ciuitas hierusalem cum
ipse pelagius ab epis copis audiretur ad firmare non ausus
est. Nam intercetera quae illi obiecta sunt. & hoc obiec¬
tum est quod diceret gratiam di secundum merita nostra
dari. Quod sic alienum est acatholica doc trina & inimi¬
cum gratiae xp̃i. ut si hoc obiectum sibi non anathemass&
ipse inde anathematus ex iss&: sed fallaciter cum a nathe¬
masse posteriores eius indicant libri in quib: omnino nihil
aliud defendit quam gratiam dĩ secundum merita nostra
dari: Talia ergo descripturis colligunt quale est hoc unũ
quod paulo ante dixi . conuertimini adme & conuertar
aduos. ut secundum meritum conuersionis nostrae ad dm̃
detur gratia eius. in qua ad nos & ipse conuertitur . Nec
adtendunt qui hoc sentiunt quia nisi didonum ess& &iam
ipsa addm̃ nostra conuersio : non ei diceretur. ds̃ uirtutum

Expanded text:
merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc objectum sibi anathemasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostra conversio, non ei diceretur, Deus virtutum,
Abbreviated transcription (Latin):
id est nesit ab illa abstractus & inlectus. Non autem in¬
trat intemptationem si uoluntate bona uincat concupis¬
centiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium uolun¬
tatis humanae nisi a dño uictoria concedatur oranti ne
intr& intemptationem. Quid uero euidentius quam dĩ
ostenditur gratia ubi quod oratur accipitur : Si enim
dixisset saluator noster uigilate ne intretis intemptatio¬
nem. ammonuisse tantum modo uideretur hominis uolun¬
tatem. Cum uero addidit & orate. ostendit dm̃ ad iuuare
ne intretur intemptationem. Dictum est libero arbitrio
filinoli deficere adisciplina dñi. & dñs dicit. Ego roga¬
ui prote petre nedeficiat fidestua. Homo ergo gratia
rum uidetur esse nostrae uoluntatis id est ut conuestamur
ad eum: Alterum uero ipsius gratiae. id est ut &iam ipse
conuertatur adnos: Vbi possunt putare pelagiani suam
obtinere sententiam. qua dicunt gratiam dĩ secundum

Expanded text:
id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem inid est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo gratia  ad vos : unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum
Abbreviated transcription (Latin):
quae nisi adiuuerit nihil erit lex nisi uirtus peccati: au¬
getur enim concupiscentia & maiores uires accipit lege
prohibente nisi adiuu& sp̃s gratiae. hoc est quod dicit ille
ipse doctor gentium: Aculeum autem mortis est peccatum
uirtus uero peccati lex : Ecce inde dicit homo: uolo legis
seruare mandatum : seduirtute concupiscentiae meae
uincor. &cum uoluntas eius conuenitur & dicitur. Noli
uinci amalo. quid ei prodest nisi gratia succurente fiat
quod ipse apostolus secutus ad iunxit : Nam cum dixisset
uirtus peccatilex : continuo sub iecit: Gratias autem dõ
& uic toria qua peccatum uincitur. Nihil est aliud quam
didonum inisto certamine adiuuantis liberum arbitrium.
Propter quod dicit & caelestis magister : Vigilate & orate
ne intretis intemptationem. Ergo unusquisq: contra suã
concupiscentiam dimicans oret ne intr& intemptationem

Expanded text:
quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Auquae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo,hristum . Ergo et victoria qua peccatum vincitur, nihil aliud est quam donum Dei, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. 9. Propter quod dicit et coelestis Magister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem,