comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
publicae uicae deincendiis que peruertit :
Sustulit duas leges acliam. et fufiam
tercessionem remouit auspicia deleuit con¬
sules sceleris sui socios aerario prouincus
exercitu armauitreges quierant uendi¬
dit quinonerant appellauit cx. pompe¬
umfere domum compulit imperatorũ
monimena euertit inimicorum domus
disturbauit uescris monimentis suum
nomen ixscripsit. Infinita sunt scelera
quȩ ab illo in patriam sunt edita quid quȩ
insingulos ciues quos necauit socios quos
diripuit imperatores quos prodidit exerci¬
tus quos cemptauit : Quiduero eaquan¬
ta sunt quȩ in ipsum sescelera quȩ in suos
aedidit quisminus umquam pepercit
hostuim castris quam illeomnibus corpo¬
ris sui partibus Quenaui sum quaminflu¬
mine publico tamuulgata omnibus quã
istius aetas fuit : qui sum quam ne postã
libere est cũ scortis quam hic cumso¬
roribus uolatus : Quam deni quetam
tam immanem charibdimpoetȩ fingen¬

Expanded text:
publicae, vi, caede incendiisque pervertit; publicae, vi, caede incendiisque pervertit; sustulit duas leges, Aeliam et Fufiam, tercessionem removit, auspicia delevit, consules sceleris sui socios aerario, provinciis, exercitu armavit, reges qui erant vendidit, qui non erant appellavit, Cn. Pompeium ferro domum compulit, imperatorum monumenta evertit, inimicorum domus disturbavit, vestris monumentis suum nomen inscripsit. infinita sunt scelera quae ab illo in patriam sunt edita. quid? quae in singulos civis quos necavit, socios quos diripuit, imperatores quos prodidit, exercitus quos temptavit? quid vero? ea quanta sunt quae in ipsum se scelera, quae in suos edidit! quis minus umquam pepercit hostium castris quam ille omnibus corporis sui partibus? quae navis umquam in flumine publico tam vulgata omnibus quam istius aetas fuit? quis umquam nepos tam libere est cum scortis quam hic cum sororibus volutatus? quam denique tam immanem Charybdim poetae fingen
Abbreviated transcription (Latin):
tum uellet inducere. nullum profecto dedecus
reperire posset quod in hoc non inessed: multa¬
que in eo penitus defixa atque haerentia prae¬
terire parentibus et disimortalibus et patriȩ
nos primum natura conciliat: eodem enim tem¬
pore et suscipimur inlucem et hoc caelestis piri¬
tu augemur et certaminsedem ciuitatis acli¬
bertatis ad scribemur : iste parentum nomen
sacra memoriam gentem fonteiano nomine ob¬
ruit deorumignis solia menses abditos ac poene¬
trales focosocculta et maribus non inuisa solum
sed etiamin audita sacra in expiabiliscelere
peruertididem que carum templum inflã¬
mauit dearum: quarum ope etiam aliis incen¬
diis subuenitur: Quid depatria loquar qui
primum eum ciuem ui ferro periculis urbe
omnibus patriae praesidiis depulit: que muos
patriae conseruatorem esse saepissimae iudi¬
aritis deinde euerso senatu ut ego semper
dixi comitẽ duce ut ille dicebat senatum¬
ipsum ipsum principem salutis mentis que

Expanded text:
s deformatum vellet inducere, nullum profecto dedecus s deformatum vellet inducere, nullum profecto dedecus reperire posset quod in hoc non inesset, multaque in eo penitus defixa atque haerentia praeteriret. parentibus et dis immortalibus et patriae nos primum natura conciliat; eodem enim tempore et suscipimur in lucem et hoc caelesti spiritu augemur et certam in sedem civitatis ac libertatis adscribimur. iste parentum nomen, sacra, memoriam, gentem Fonteiano nomine obruit; deorum ignis, solia, mensas, abditos ac penetralis focos, occulta et maribus non invisa solum, sed etiam inaudita sacra inexpiabili scelere pervertit, idemque earum templum inflammavit dearum quarum ope etiam aliis incendiis subvenitur. quid de patria loquar? qui primum eum civem vi, ferro, periculis urbe, omnibus patriae praesidiis depulit quem vos patriae conservatorem esse saepissime iudicaritis, deinde everso senatus, ut ego semper dixi, comite, duce, ut ille dicebat, senatum ipsum, principem salutis mentisque
Abbreviated transcription (Latin):
audiendi consuctudine essemunitam :
Sequitur illud nedeterioribus repul¬
sis quehonos augeatur repulsos uidea¬
musnam deteriores qui sint : post doce¬
bo sed ta men in eum cadere hoc uerbum
maxime qui sit unus omnium mortaliũ
sineulla dubitatione de terrimus con¬
cedendum est : Qui sunt igitur repulsi
non ut opinomi qui aliquando hono¬
rem uitio ciuitatis non suo non sunt
ad secutiꝰ namidquidem multis sepe
optimis ciubus. athonestissimis uiris
accidit : Repulsi sunt u quos adom¬
nia progredientes quos numera con¬
traleges gladictoria parantes quos
apertissimelargientis non solum ali¬
eni sed etiam suiui cini tribules urbani
rusticireppulerunt : hinehonore augeantur
moneq debet esse gratum quod praedicunt sed
monitus uasponte prospexit: Deteriores caue¬
tequorum quidem est magna natio sed tamen
eoru momnium hic dux ẽ atque princeps: Et¬
enimsiunum hominem deterrimum poeta praes¬
tantialiquid ingenio fictis conquisitis deforma

Expanded text:
audiendi consuetudine esse munitam. audiendi consuetudine esse munitam. sequitur illud, ne deterioribvs repvlsisqve honos avgeatvr. repulsos videamus, nam deteriores qui sint, post docebo. sed tamen in eum cadere hoc verbum maxime qui sit unus omnium mortalium sine ulla dubitatione deterrimus, concedendum est. qui sunt igitur repulsi? non, ut opinor, ii qui aliquando honorem vitio civitatis, non suo, non sunt adsecuti; nam id quidem multis saepe optimis civibus atque honestissimis viris accidit. repulsi sunt ii quos ad omnia progredientis, quos munera contra leges gladiatoria parantis, quos apertissime largientis non solum alieni sed etiam sui, vicini, tribules, urbani, rustici reppulerunt: hi ne honore augeantur monent. debet esse gratum quod praedicunt, sed monitu sua sponte prospexit. deteriores cavete; quorum quidem est magna natio, sed tamen eorum omnium hic dux est atque princeps; etenim si unum hominem deterrimum poeta praestanti aliquis ingenio fictis conquisitisque vitii
Abbreviated transcription (Latin):
tum opibus ualent nestio quam fortunã
tamen accempus expectant ꝰ quisi ne com¬
trouersi aplus possunt ei fortasse nonnũ¬
quam consilia acsententias inimico¬
rum suorum exti mescunt :
Tollatur ha& eciuitatem discordia iam
omnes istiqui portenduntur metus extin¬
guentur iamista serpens quetum hic deli
que illismorietur: Monent enim eidem
ne occultis consiliis resp ledaturꝰ quae sunt
occulciora quam eius qui in contione au¬
sus est dicere iusticiume dici oportereiu¬
ris dictionem in termitti claudia erariũ
iudicia tolli: nisi forte existimatis hanc
tantam conluuionem illitantam que e uer¬
sionem ciuitatis immen tẽ subito in rostris
cogitantiueni repotuis set s Est quidem
ille plenus uinis tu pris omniplenus que
in considerantissimȩ acdementissimȩ
temeritatis uerum tamen noccurnis uigi¬
lus etiam coitione hominum iusticium il¬
lud concoctum atque meditatum est:
tatas aures nostras et pernitio samuuiam

Expanded text:
tum opibus valent nescio quam fortunam tum opibus valent nescio quam fortunam tamen ac tempus exspectant: qui sine controversia plus possunt, ii fortasse non numquam consilia ac sententias inimicorum suorum extimescunt. tollatur haec e civitate discordia: iam omnes isti qui portenduntur metus exstinguentur, iam ista serpens, quae tum hic delitque inlisa morietur. monent enim eidem ne occvltis consiliis res pvblica laedatvr. quae sunt occultiora quam eius qui in contione ausus est dicere iustitium edici oportere, iuris dictionem intermitti, claudi aerarium, iudicia tolli? nisi forte existimatis hanc tantam conluvionem illi tantamque eversionem civitatis in mentem subito in rostris cogitanti venire potuisse. est quidem ille plenus vini stupri somni, plenusque inconsideratissimae ac dementissimae temeritatis; verum tamen nocturnis vigiliis, etiam coitione hominum, iustitium illud concoctum atque meditatum est. tatas auris nostras et perniciosam viam
Abbreviated transcription (Latin):
rissimi at queoptimi ciues et uestrȩsaluti
consulendum et propiciendum uident
Cȩdes principum ostenditur. id quodinte¬
ricum optimatium sequi neces seese ad iun¬
gitur : nein unius imperium resreccidat
admonemur: Ad quemictum sed eorum
monitis nõduceremur: amen ipsinostro
sensu conieccura quera peremur Neque
enimullus alius discordiarum solet es¬
seexitus interclaros potentis ui rosnisi aut
uniuersus interitus autuictoris domitus
aut regnum: Dissensic cum mario claris¬
simociue consulnobilissimus et fortissimus
l sullahorum uter quei ta cecidit uictus et
uictor idem regnauerit Cumocaiuio col¬
legacinna dissedit utri quehorum secun¬
da fortuna regnum est largita aduersa
mortem : Idemiterum sulla superauit ta¬
mensine dubio habuit regalem potesta¬
hoc temporeꝰ aud obscurum odium at¬
queid insitum penitus et inuscum animis
hominum amplissimorum dissident
principes captatur occasio qui non tan¬

Expanded text:
rissimi atque optimi cives, et vestrae saluti rissimi atque optimi cives, et vestrae saluti consulendum et prospiciendum vident. caedes principum ostenditur; id quod interitum optimatium sequi necesse est adiungitur; ne in unius imperium res recidat admonemur. ad quem metum si deorum monitis non duceremur, tamen ipsi nostro sensu coniecturaque raperemur; neque enim ullus alius discordiarum solet esse exitus inter claros et potentis viros nisi aut universus interitus aut victoris dominatus ac regnum. dissensit cum Mario, clarissimo civi, consul nobilissimus et fortissimus, L. Sulla; horum uterque ita cecidit victus ut victor idem regnaverit. Cum Octavio conlega Cinna dissedit; utrique horum secunda fortuna regnum est largita, adversa mortem. idem iterum Sulla superavit; tum sine dubio habuit regalem potestahoc tempore haud obscurum odium, atque id insitum penitus et inustum animis hominum amplissimorum; dissident principes; captatur occasio. qui non tan
Abbreviated transcription (Latin):
et non num quam eius indomitos at que
ẽfrenacos furores plaus uetiam suoꝓ
sequeb antur quam secito inuerteritͥ nunc
enim iam laudat illum: in eo sinu eitur
quibus seantea uenditabat quid ex isti¬
mascis eum sireditus ei gratiȩpatuerit
essefacturum quitam libenter in opinio¬
nem gratiae increpat : Quas ego alias
optimatium discordias adis immor¬
talibus definiri putem : nam hoc qui¬
dem uerbo neque o clodius naquequis¬
quam de gregalibus eius cde con silari¬
is designatur habent et rusci libricer¬
ta nomina quȩ in id genus ciuium ca¬
derepos sint deteriores repulsos quod
lam audictis hos appellat quorum e
mentes t ressunt perdicȩ longera cõ¬
munis salute deuincte Quarecum di
immortales monent deoptimatium
discordia declarissimorum et optime
meritorum ciuium dissensione praedi¬
cunt Cum principibus periculum cae¬
dem que portendunt : in tuto conlocant
quantum abest a principibus quantum
apueris quantum abreligiosis uobis oca¬

Expanded text:
et non numquam eius indomitos atque et non numquam eius indomitos atque ecfrenatos furores plausu etiam suo prosequebantur, quam se cito inverterit. nunc enim iam laudat illum: in eos invehitur quibus se antea venditabat. quid existimatis eum, si reditus ei gratiae patuerit, esse facturum, qui tam libenter in opinionem gratiae inrepat? quas ego alias optimatium discordias a dis immortalibus definiri putem? nam hoc quidem verbo neque P. Clodius neque quisquam de gregalibus eius aut de consiliariis designatur. habent Etrusci libri certa nomina quae in id genus civium cadere possint: deteriores, repvlsos, quod iam audietis, hos appellant quorum et mentes et res sunt perditae longeque a communi salute diiunctae. qua re cum di immortales monent de optimatium discordia, de clarissimorum et optime meritorum civium dissensione praedicunt; cum principibus periculum caedemque portendunt, in tuto conlocant ntum abest a principibus quantum a puris, quantum ab religiosis. vobis, o ca
Abbreviated transcription (Latin):
detra berecum maximis laudibus et¬
ferebat : uidebatur utrum tamen .c.
marius spendi di orcumeum gaius
glaucia laudabat ancum eundem ira¬
tus posteauituperabat : Anille de¬
mens et iampridem ad penam exitiũ¬
quereceps foediora ut inquinatiorin. ep
fuitsꝰ quod quidem miror cum alterum gra¬
tum sitiratis alterum esset ambonis ciuibus
non a cerbum: Sed neiduiros optimos diu¬
cius delecteo legant hanceius contionem de
qualo quor inqua pompeium ornagaanpo¬
tius deformat: certe laudet unum in hac
dignita cedignum huius imperigloria di¬
cit et significat seilli esse amicissimum.
et reconciliationem esse graciȩ factam
quodego quam quam quid su nestiota¬
men hocstatuo. huncsi amicus es set pompe¬
io laudaturum illum non fuis se quidem̃
sulli inimicissimus esset amplius adius
laudem minuendam facere potuis sec
Uideant uquuillum pompeio inimicũ
esse gaudeant obeam que cau in
cottantis ques celeribus contuebant :

Expanded text:
detrahere cum illum maximis laudibus ecdetrahere cum illum maximis laudibus ecferebat videbatur. utrum tandem C. Marius splendidior cum eum C. Glaucia laudabat, an cum eundem iratus postea vituperabat? an ille demens et iam pridem ad poenam exitiuraeceps foedior aut inquinatior in Cn. fuit? quod quidem miror, cum alterum gratum sit iratis, alterum esse tam bonis civibus non acerbum. sed ne id viros optimos diutius delectet, legant hanc eius contionem de qua loquor; in qua Pompeium ornat,—an potius deformat? certe laudat, et unum esse in hac civitate dignum huius imperi gloria dicit, et significat se illi esse amicissimum et reconciliationem esse gratiae factam. quod ego quamquam quid sit nescio, tamen hoc statuo, hunc, si amicus esset Pompeio, laudaturum illum non fuisse. quid enim, si illi inimicissimus esset, amplius ad eius laudem minuendam facere potuisset? videant ii qui illum Pompeio inimicum esse gaudebant, ob eamque causam in tot tantisque sceleribus conivebant,
Abbreviated transcription (Latin):
contionibus diceret uelle s eincarinisae¬
di ficarealteram porticum quȩ palati¬
oresponderet certemihi exiredomome
adpriuatum dolorem fuit luctuo sum
ad rationem rei .p. gloriosum : Uidetis
igitur hominem perseipsum iamp ridẽ
ad flictum aciacentem perniosis optima¬
cium discordus excitari cuius initia furo¬
ris: dissionis eorum quitum uobis seui nc¬
tiui debantur sustentata sunt reliqua
iam precipitantis tribunatus etiam post
tribunatum obtrectatores eorum ae¬
que aduersarii defenderunt: Ne
etiam nenecausam diceret etiam ne
priuatus esset etiam ne in senatu ađ¬
que in delicis quidamoptimi uiri uine¬
ram illam uenenatam acpestiferam ha¬
berepotu erunt: quotandem decepti
munere uolo in quiuntes sequi in conci¬
oned etra hat depompeio. Detra hat ille
uituperando uel imsic hocuir sum mus
at queo ptime demea salute meritus ac¬
cipiat ut a medicitur dicam quidem
certe quid sentio mihi medius fidius
tum deillius amplissima dignitate

Expanded text:
contionibus diceret velle se in Carinis aecontionibus diceret velle se in Carinis aedificare alteram porticum, quae Palatio responderet, certe mihi exire domo mea ad privatum dolorem fuit luctuosum, ad rationem rei publicae gloriosum. videtis igitur hominem per se ipsum iam pridem adflictum ac iacentem perniciosis optimatium discordiis excitari, cuius initia furoris dissensionibus eorum qui tum a vobis seiuncti videbantur sustentata sunt. reliqua iam praecipitantis tribunatus etiam post tribunatum obtrectatores eorum atque adversarii defenderunt; ne etiam ne causam diceret, etiam ne privatus esset. etiamne in sinu atque in deliciis quidam optimi viri viperam illam venenatam ac pestiferam habere potuerunt? quo tandem decepti munere? volo, inquiunt, esse qui in contione detrahat de Pompeio. detrahat ille vituperando? velim sic hoc vir summus atque optime de mea salute meritus accipiat ut a me dicitur; dicam quidem certe quod sentio. mihi me dius fidius tum de illius amplissima dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat augures in terrogabat: quȩ ita lati
essent rectenelataes seno illiuitiolata es¬
sedicebant: Perebant in oculis hominem
cessit in ipsum en. pompeia uccorem ut
predicare est soli cicus consiliorum su¬
orum in uehi coepit inbagratiam a non
nullis tum uero elatus speposseqͥuoni¬
amtogatum domesticibelliextintorẽ
ne famo scelere fedas seo illum etiam illũ
externorem bellorum hostium queuic¬
torem ad fligere Tum est illa intẽ¬
plo castorisscelerata et penedeletrix
huius inperisi cade prensatumille cui
nulla hostium diucius urbsum quam
fuit clausa: quiomnis angustias omnis
alticudinis omnium obiecta sempenu
acuirtuteperfregit opsessus ipse est
domine que nonnulla imperitorum
uituperatione cimiditatis mea e consili¬
e facto suoli berauit : Namsi .cn. pompeio
uiro un iomnium fortissimoquicum quena¬
ti sunt miserum᷑ magis fuit quamtur pequã
rerepubli cominas eius perferre cum in

Expanded text:
dicebat. augures interrogabat, quae ita lata dicebat. augures interrogabat, quae ita lata essent rectene lata essent; illi vitio lata esse dicebant. ferebant in oculis hominem cessit; in ipsum Cn. Pompeium, auctorem, ut praedicare est solitus, consiliorum suorum, invehi coepit; inibat gratiam a non nullis. tum vero elatus est spe posse se, quoniam togatum domestici belli exstinctorem nefario scelere foedasset, illum etiam, illum externorum bellorum hostiumque victorem adfligere; tum est illa in templo Castoris scelerata et paene deletrix huius imperi sica deprensa; tum ille cui nulla hostium diutius urbs umquam fuit clausa, qui omnis angustias, omnis altitudines moenium obiectas semper vi ac virtute perfregit, obsessus ipse est domi meque non nulla imperitorum vituperatione timiditatis meae consiliet facto suo liberavit. nam si Cn. Pompeio, viro uni omnium fortissimo quicumque nati sunt, miserum magis fuit quam turpe, quarere publico, minas eius perferre, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
mose de disecis quorum animos aues¬
tra auctoritate sciunctos esse arbi tra¬
bamur nisi eos incelum suis laudibus
citum signis infestis incuriam seimmis¬
surum minita returnisȩ .cn. põpeio
aditorem̃ crasso auctorequȩ faciebat face¬
re clamareonisi consultes causam coniuncxis¬
sesecum in quo uno non menciebatur confirma¬
rectam crudelis mei tamsceleratus reip. uexator
essepotuis se Idem posita quam respira reuos
a mecucedis. emergere auctoritatem uestram
efluctibus illis seruitutis reui ues cere memo¬
riam acdesiderium meuudit uobis secoepit
subito fallacissime uenditare tum legesiuli¬
ascontra auspicia lata set hice in contioni¬
bus dicere in quibus legibus inerat curiata
illalex quȩ cotum eius tribunatum contine¬
bat quam caecus amentia non uidebat pro¬
duceb am fortissimum uirum .m.bibulum.
querebat exeo ꝙcesa releges ferente dece¬
losemperseruas set semperseille seruasse

Expanded text:
mo se dedisset iis quorum animos a vesmo se dedisset iis quorum animos a vestra auctoritate seiunctos esse arbitrabatur, nisi eos in caelum suis laudibus citum signis infestis in curiam se inmissurum minitaretur, nisi se Cn. Pompeio adiutore, M. Crasso auctore, quae faciebat facere clamaret, nisi consules causam coniunxisse secum, in quo uno non mentiebatur, confirmaret, tam crudelis mei, tam sceleratus rei publicae vexator esse potuisset? idem postea quam respirare vos a metu caedis, emergere auctoritatem vestram e fluctibus illis servitutis, reviviscere memoriam ac desiderium mei vidit, vobis se coepit subito fallacissime venditare; tum leges Iulias contra auspicia latas et hic et in contionibus dicere, in quibus legibus inerat curiata illa lex quae totum eius tribunatum continebat, quam caecus amentia non videbat. producebat fortissimum virum, M. Bibulum; quaerebat ex eo, C. Caesare leges ferente de caelo semperne servasset; semper se ille servasse
Abbreviated transcription (Latin):
populumr desiderantem non auctorita¬
tesua solum sed etiam precibus ad meam sa¬
lutem excitauit restituti sumus sidiscor¬
diarum finis aliquando ad iuturnis dissen¬
sionibus conquies camus Nonsinit eadem
istalabes cas habet contiones exmiscet actur
quis quamsiabi ffolaudatus sit laudatorẽ
putet̃ sedut eos quos non amant ab eodem
gaudeant uituperari: Adque ego hunc
non miror quid enim faciat aliudillos
quod quem qua inclarum hominem at¬
tur deindesi existimant perditihomi¬
nis proflia gatiq: maledictis posseid
quod minime conducit ipsis cuius quã
gloriam dignita tẽ que uiolaripostremo
quod non senciunt id quod aamen mihi
iam suspicari uidentur illius furenti s ac
uolaticosimpetus in seipsos posseconuer¬
te Ar queex hancnimia non nullo¬
rum aliena & quibus damꝰ aerentia
tela inre pquȩquam diuha erebant
in uno megrauiter equidem sed ali¬
quanto leuius ferebam : An iste nisi pri¬

Expanded text:
populum Romanum desiderantem non auctoritapopulum Romanum desiderantem non auctoritate sua solum, sed etiam precibus ad meam salutem excitavit, restituti sumus. sit discordiarum finis aliquando, a diuturnis dissensionibus conquiescamus. non sinit eadem ista labes; eas habet contiones, ea miscet ac turbquisquam, si ab isto laudatus sit, laudatiorem putet, sed ut eos quos non amant ab eodem gaudeant vituperari. atque ego hunc non miror—quid enim faciat aliud?—: ilquod quemquam clarum hominem attur, deinde si existimant perditi hominis profligatique maledictis posse, id quod minime conducit ipsis, cuiusquam gloriam dignitatemque violari, postremo quod non sentiunt, id quod tamen mihi iam suspicari videntur, illius furentis ac volaticos impetus in se ipsos posse converti. atque ex hac nimia non nullorum alienatione a quibusdam haerent ea tela in re publica quae, quam diu haerebant in uno me, graviter equidem sed aliquanto levius ferebam. an iste nisi pri
Abbreviated transcription (Latin):
optimacium de quo ipsonunc monemur
ita perturbatumitaque permutatum es :
ut quod frater consulnefieret obstiterat:
quod adfinis et sodd alis clarissimusuirqui
illum reum non laudarat exduseratidis
consulefficeret in discordis principum
qui illiunus inimicissimus essedebuerat :
eofecis seuicto resediceret cuius auctori¬
tatis neminem post paenitereo i niecta
fax est feda aclutuosa reip: petita est
auctoritas uestra grauitas amplissimo¬
rum ordinum consensio bonorum om¬
nium̃ totus deniqueciuitatis status haec
enim certepetebantur cum in metogni¬
torem harum omnium rerumilla flã¬
ma illorum temporum coniciebatur
Excipia propatri solus exarsi sictam̃
ut uos is dem ignibus circum septi mepri¬
mumiccum prouobis e sumantemuideritis
Nonsed ab anturdis cordiae. sed etiam cresce¬
bat in cosodiuma quibus nosde fensiputaba¬
mur ecceisdem auccoribus pompeio princi¬
pequi cupientem italiam flagitantesuos

Expanded text:
optimatium, de quo ipso nunc monemur, optimatium, de quo ipso nunc monemur, ita perturbatum itaque permutatum est ut, quod frater consul ne fieret obstiterat, quod adfinis et sodalis clarissimus vir, qui illum reum non laudarat, excluserat, id is consul efficeret in discordiis principum qui illi unus inimicissimus esse debuerat, eo fecisse auctore se diceret cuius auctoritatis neminem posset paenitere. iniecta fax est foeda ac luctuosa rei publicae; petita est auctoritas vestra, gravitas amplissimorum ordinum, consensio bonorum omnium, totus denique civitatis status. haec enim certe petebantur, cum in me cognitorem harum omnium rerum illa flamma illorum temporum coniciebatur. excepi et pro patria solus exarsi, sic tamen ut vos isdem ignibus circumsaepti me primum ictum pro vobis et fumantem videretis. non sedabantur discordiae, sed etiam crescebat in eos odium a quibus nos defendi putabamur. ecce isdem auctoribus, Pompeio principe, qui cupientem Italiam, flagitantis vos,
Abbreviated transcription (Latin):
fectum gaioq: totio consula tum contra
leges petenti resis tentem longius quam
uoluit popularis aura prouexit: Fu¬
it in his omnibus etsi non iusti nulla enim¬
potest cuiquam malederep meren de uista es¬
secausagrauis e cumaliquo animiet iriles do¬
lore coniuncta p. dodius acrocota amitra
ammuliebribus sole ispurpureis que faceolis
astrophio absaltrio flagitio astrupro est
factus repente popularisnisi eum mulieres
exornatum ita depraendis sent nisi ex eolo¬
coquoeum adirefas non fuerat ancillarũ
benesitio emis suses set populari hominepo
amentiam in discordus nostris de quibus ipsis
hisprodigis recentibus adimmorta libus
ad monemur areptus est unus expatricus
cuitribuno .p.i. fierinon liceret quod anro
ante frater mecellus et concorsetiam tum
senatu senatus princien. pompeio sentenci¬
am dicenti excluscrat : a cerrime queuna
uoceacmente restiterat id post discidium

Expanded text:
fectum Gaioque Iulio consulatum contra fectum Gaioque Iulio consulatum contra leges petenti resistentem longius quam voluit popularis aura provexit. fuit in his omnibus etsi non iusta,—nulla enipotest cuiquam male de re publica merendi iusta esse causa,—gravis tamen et cum aliquo animi virilis dolore coniuncta: P. Clodius a crocota, a mitra, a muliebribus soleis purpureisque fasceolis, a strophio, a psalterio, a flagitio, a stupro est factus repente popularis. Nisi eum mulieres exornatum ita deprendissent, nisi ex eo loco quo eum adire fas non fuerat ancillarum beneficio emissus esset, populari homine poamentiam in discordiis nostris, de quibus ipsis his prodigiis recentibus a dis immortalibus admonemur, arreptus est unus ex patriciis cui tribuno plebis fieri non liceret. quod anno ante frater Metellus et concors etiam tum senatus, senatus principe Cn. Pompeio sententiam dicente, excluserat acerrimeque una voce ac mente restiterat, id post discidium
Abbreviated transcription (Latin):
gionibus auctoritate uestra iudiciis publicis
fune staquestura: in quaidem istedeos homi¬
nesque pudorem pudiciciam senatus a uc¬
coritatem iusfas legis iudicia uiolauit: Ađ¬
que hic ei gradus omisera tempora stultas:
nostras discordias clodio gradus ad remshic
primis est aditus ad popularem iactationẽ
at que a scensus namtib graccho inuidia
numant soederis cui feriendo questor .c.a
mancini consuliscum esset interfuerat : et
in eo foed erein probando senatus seueritas
dolori et timori fuititaque res illum for¬
tem et clarum uirum: grauitatepatrum
desciscere coegit᷑ au temgrac mors fraterna
pietas dolor magnitudine animi ad ex pe¬
tendas do mestici sanguinis poenas exci¬
tauitꝰ saturninum quod in annonȩ carita¬
tequestorem a sua frumentaria procura¬
tione senatus amouit ei querei scaurum
praefecit scimusdolore factum essepopu¬
larem sulpicium ab optima causa pro¬

Expanded text:
gionibus, auctoritati vestrae, iudiciis publicis gionibus, auctoritati vestrae, iudiciis publicis funesta quaestura, in qua idem iste deos hominesque, pudorem, pudicitiam, senatus auctoritatem, ius, fas, leges, iudicia violavit. atque hic ei gradus—o misera tempora stultasque nostras discordias!—P. Clodio gradus ad rem publicam hic primus fuit et aditus ad popularem iactationem atque adscensus. nam Ti. Graccho invidia Numantini foederis, cui feriendo, quaestor C. Mancini consulis cum esset, interfuerat, et in eo foedere improbando senatus severitas dolori et timori fuit, eaque res illum fortem et clarum virum a gravitate patrum desciscere coegit; C. autem Gracchum mors fraterna, pietas, dolor, magnitudo animi ad expetendas domestici sanguinis poenas excitavit; Saturninum, quod in annonae caritate quaestorem a sua frumentaria procuratione senatus amovit eique rei M. Scaurum praefecit, scimus dolore factum esse popularem; Sulpicium ab optima causa pro
Abbreviated transcription (Latin):
am adscurrarum locupletium libi dinis
deculituorum intemperancia expleta in
domesticis est germnitatis scuprisuo¬
lun tads Deinde in deiam robustusꝑ
uinciae sacreimilitari dedit at que ibi
piratarum concumelias perpessuec iam
cilicum libidinss barbarorum que satia¬
uitꝰ Post exercitu luculli sollicitasper
ne fandum scelus fugit illi romeq recend
aduentus uocum propinquis suis
decidit nereo facereo catilina pecuniam acce¬
pitut turpissimepra euaricaretur : indecum
murena sein galliam cantulit inqua prouin¬
cia mortuorum testamenta conscripsit pu¬
pillos necabit ne faria scum multis scelerum
paccionis socieates que conflauit: undeut
redit questum illum maximes tundum ube¬
rem que cam pestrẽ cotum ad seita redigit ut
homo popularisfrudaret improbis simepo¬
pulumidem que uirclemens diuisores omni¬
um tribuum domi ipsesua crude lissimamor¬
temactarec : Exorta est illi resacrisreli¬

Expanded text:
am ad scurrarum locupletium libidines am ad scurrarum locupletium libidines detulit, quorum intemperantia expleta in domesticis est germanitatis stupris volutatus; deinde iam robustus provinciae se ac rei militari dedit, atque ibi piratarum contumelias perpessus etiam Cilicum libidines barbarorumque satiavit; post exercitu L. Luculli sollicitato per nefandum scelus fugit illim, Romaeque recenti adventu suo cum propinquis suis decidit ne reos faceret, a Catilina pecuniam accepit ut turpissime praevaricaretur. Inde cum Murena se in Galliam contulit, in qua provincia mortuorum testamenta conscripsit, pupillos necavit, nefarias cum multis scelerum pactiones societatesque conflavit; unde ut rediit, quaestum illum maxime fecundum uberemque campestrem totum ad se ita redegit ut homo popularis fraudaret improbissime populum, idemque vir clemens divisores omnium tribuum domi ipse suae crudelissima morte mactaret. exorta est illa rei publicae, sacris, reli
Abbreviated transcription (Latin):
uerat deflexis set Secutus estꝰ grachus quo inge¬
nio que loquenciam quantaui quanta grauita¬
tedicendi ut dolerent boninonilla tantiorna¬
menta ad meliorem mentem uoluntatem que
esseconuersã ipsesa turninus ita fuit effrenatus
et poene demensut auctores sedegregius et
ad animos imperator umexcitando sm andos¬
que perfectus Namqui dego desulpiciolo quar
cuius tanta indicendo grauitas tantaiucunditas
tanta breuitas fuit ut posset uelut prudentis
errarent uelut boniminus benesentirent᷑ per¬
ficeredicendo : Cum his conflictari et prosa¬
lutepatriae cottidiae dimicare. Erat
omnino illis qui tum rem gubernabant moles¬
tum sed habebat eamolestia quandam tamen
dignitatem : Hic uero dequo ego ipse cam
multa nuncdico produm mortales quqd
est quidualet quid adfertut canaaciui¬
tas sicadet ꝗd diomen obruant a uirota¬
men confectauideatur qui post patres
mortem primama millam accatulam su¬

Expanded text:
verat, deflexisset. secutus est C. Gracchus, quo ingeverat, deflexisset. secutus est C. Gracchus, quo ingenio, qua eloquentia, quanta vi, quanta gravitate dicendi! ut dolerent boni non illa tanta ornamenta ad meliorem mentem voluntatemque esse conversa. ipse Saturninus ita fuit effrenatus et paene demens ut actor esset egregius et ad animos imperitorum excitandos inflammandosque perfectus. nam quid ego de Sulpicio loquar? cuius tanta in dicendo gravitas, tanta iucunditas, tanta brevitas fuit, ut posset vel ut prudentes errarent, vel ut boni minus bene sentirent perficere dicendo. Cum his conflictari et pro salute patriae cotidie dimicare erat omnino illis qui tum rem publicam gubernabant molestum; sed habebat ea molestia quandam tamen dignitatem. hic vero de quo ego ipse tam multa nunc dico, pro di immortales! quid est, quid valet, quid adfert, ut tanta civitas, si cadet,—quod di omen obruant!—a viro tamen confecta videatur? qui post patris mortem primam illam aetatulam su
Abbreviated transcription (Latin):
eris : Sod qnm̃ de his omnibus qua earuspi¬
cescommis sa essedicunt sacis est dictum:
uid eamus quididem aruspices iamimmor¬
talibus dicant moneri Monent neper
optimatiũ discordiam dissensionem¬
que pacribus principibus que caed sspe¬
ricula que creentur: auxilio quedimi
nutis deficiantur : qua readunum impe¬
rium pecuni&e redeant exercitusq: diminu
hacc omnia nihi laddo demeo. Quis igitur
opimatium discordiam molitur: idẽ iste
nec ulli ingenia ut consilisui sed quodã
errore nostroquem quidemille quod
obscurus nonerant facilepers pexĩ hoc
enim et iam turpius adflictaturresp
quod neab eo quidem uexatur ut tam¬
ut camquam fortis in pugna uir acceptis a forti
aduersario uulneribus aduersis hommescade¬
reuideatur : Tib grachusconuellit statum ciui¬
tatis qua grauita te uir quaelo quentia quadig¬
nita tenihi luta pacris auique a fricani prestabili
in signi que uirtute praeter quam a senacudisci¬

Expanded text:
eres. sed quoniam de iis omnibus quae haruspieres. sed quoniam de iis omnibus quae haruspices commissa esse dicunt satis est dictum, videamus quid idem haruspices a dis iam immortalibus dicant moneri. monent ne per optimativm discordiam dissensionemqve patribvs principibvsqve caedes pericvlaqve creentvr avxilioqve divini nvminis deficiantvr, †qva re ad vnvm imperivm pecvniae redeant exercitvsqve apvlsvhaec omnia: nihil addo de meo. quis igitur optimatium discordiam molitur? idem iste, nec ulla vi ingeni aut consili sui, sed quodam errore nostro; quem quidem ille, quod obscurus non erat, facile perspexit. hoc enim etiam turpius adflictatur res publica quod ne ab eo quidem vexatur, ut tamquam fortis in pugna vir acceptis a forti adversario vulneribus adversis honeste cadere videatur. Ti. Gracchus convellit statum civitatis, qua gravitate vir, qua eloquentia, qua dignitate! nihil ut a patris avique Africani praestabili insignique virtute, praeterquam quod a senatu desci
Abbreviated transcription (Latin):
at que dementia : nisi forte intragoedisquos
uulnere acdolore corporis cruciar fe consumi
Vidss grauiores deorumimmortalium iras sub¬
ire quamillos quob furente sinducuntur putas
non suntilli eiulctus et gemitus filoctetae ta
miseri quanquam sunt a cerbi quamilla exulta¬
tio athamantis et quam senium matricidarũ :
Tucum furiale s in contionibus uocesmittis
cumdomosciuium euertis cum lapidibu s optimos
uiros foropelliscumardentis faces inuicinorum
tecta iactas cumaedessacras inflammastum ser¬
uos concitas Cum sacraludosque conturbas.
cumuxorem sororemque non discerniscum quod
in ea scubilenon sentis tumbaccharis cum fueris
cum daseas poenas quaesolȩ sunt hominum
sceleria disimmorta libus constitute. Nam
corporis quidem nostri in firmitas multos
subit casus persedenique ipsum corpus tenu¬
issima de causas epe conficitur deorum tela
in impiorum mentibus finguntur quare
miseriores cum in omnem fraudem rape¬
ris oculis quam siomnino oculos non habu¬

Expanded text:
entia? nisi forte in tragoediis quos vulnere ac dolore corporis cruciari et consumi vides, graviores deorum immortalium iras subire quam illos qui furentes inducuntur putas. non sunt illi eiulatus et gemitus Philoctetae tam miseri, quamquam sunt acerbi, quam illa exsultatio Athamantis et quam senium matricidarum. tu cum furialis in contionibus voces mittis, cum domos civium evertis, cum lapidibus optimos viros foro pellis, cum ardentis faces in vicinorum tecta iactas, cum aedis sacras inflammas, cum servos concitas, cum sacra ludosque conturbas, cum uxorem sororemque non discernis, cum quod ineas cubile non sentis, tum baccharis, tum furis, tum das eas poenas quae solae sunt hominum sceleri a dis immortalibus constitutae. nam corporis quidem nostri infirmitas multos subit casus per se, denique ipsum corpus tenuissima de causa saepe conficitur: deorum tela in impiorum mentibus figuntur. qua re miserior es cum in omnem fraudem raperis oculis quam si omnino oculos non hab
Abbreviated transcription (Latin):
poterat inuincla coniecit et medicum in tromisit
suum qui legato socio amico libero foedissime et
crudelissime uenas incideretsecuressuas cruenta¬
riscelere noluit nomen quidem populir tan
toscelere contamin auit ut id nullare possit nisi
ipsius supplicio expiari: Quales hunc carnifices

Expanded text:
oniecit, et medicum intromisit suum qui legato socio amico libero foedissime et crudelissime venas incideret. securis suas cruentari scelere noluit: nomen quidem populi Romani tanto scelere contaminavit ut id nulla re possit nisi ipsius supplicio expiari. qual
Abbreviated transcription (Latin):
gistratus liber tũsin alteram scaenam
immissum alteri praepositum : ut alter
consessus potestatiseruor ũ orũ obicieretur
alter seruorum totus esset : Si ex aminapium
ludisinfaenam caueamuenis sec haruspices accien¬
dos exetruria putaremus Videmus uni uersi repente
ex amina tanta seruorum immissa in populum & sep¬
tum atque incdusum et non commouemur At que
in appium fortasse ex amine nosset exetruscorum
scriptis haruspices ut a seruitio caueremus monerent:
quodigitur exaliquo diiuncto diuersoquemons¬
trosignificatum caueremus id cum ipsum sibi mons¬
trumẽ et cum in eo ipso periculum ẽ ex quo peri¬
culum portenditur non percime scemus Istius mo
saredea m ex quibus ẽ primum deludis. quis ẽ qui¬
id nonto tuministius ludos praedictum et res¬
ponsum ee fateatur Sequitur delocissacris
religiosis cimpudenti ammiram demea domo¬
dicere audis committe uel consulibus uel sena

Expanded text:
gistratus liberatum, in alteram scaenam gistratus liberatum, in alteram scaenam inmissum, alteri praepositum, ut alter consessus potestati servorum obiceretur, alter servorum totus esset? si examen apium ludis in scaenam caveamve venisset, haruspices acciendos ex Etruria putaremus: videmus universi repente examina tanta servorum inmissa in populum Romanum saeptum atque inclusum, et non commovemur? atque in apium fortasse examine nos ex Etruscorum scriptis haruspices ut a servitio caveremus monerent. quod igitur ex aliquo diiuncto diversoque monstro significatum caveremus, id cum ipsum sibi monstrum est, et cum in eo ipso periculum est ex quo periculum portenditur, non pertimescemus? istius momentionem facit, cum Athenionis aut Spartaci exemplo ludos facere maluerit quam C. aut Appi Claudiorum? illi cum ludos facerent, servos de cavea exire iubebant: tu in alteram servos inmisisti, ex altera liberos eiecisti. itaque qui antea voce praeconis a liberis
Abbreviated transcription (Latin):
rique uoluerunt: qui sunt moreinstitutisq
maxime castisollemnes religiosi quibus ludis
primum ante populicessum senatui locum
a fricanus iterum cosillemaior dedit ut eos
ludos haec lue simpura pollueret: Q uosiqui
liber aut spectandi aut etia mreligionis causa
accesserat manus ad ferebantur. quomatro¬
na nullaadit propteruim consessum que ser¬
uorumi taludos eos quosum religiotanta est
ut exultimis terris arcessita in hacurbe con¬
sederit quiuni ludine uerbo quidem appel¬
lantur latinout uocabulõ ipso et ad peti¬
ta religio externa et matris magnae nomi¬
ne suscepta declacreturꝰ hos ludos serui fe¬
cerunt seruis pectaueruntꝰ Tota denique
hoc aedileseruorum megalesia fuerunt:
Peridiim mortales quimagis nobiscum lo¬
qui possetis si essetis uorsa remini qua e no¬
biscumludos esse pollutos significastis ac
planedicitis quid magis in quinatum de¬
formatum peruersum conturbatum dici
potest qua mom ne seruitium permis suma¬

Expanded text:
rique voluerunt? qui sunt more institutisque rique voluerunt? qui sunt more institutisque maxime casti, sollemnes, religiosi; quibus ludis primum ante populi consessum senatui locum P. Africanus iterum consul ille maior dedit, ut eos ludos haec lues impura pollueret! quo si qui liber aut spectandi aut etiam religionis causa accesserat, manus adferebantur, quo matrona nulla adiit propter vim consessumque servorum. ita ludos eos, quorum religio tanta est ut ex ultimis terris arcessita in hac urbe consederit, qui uni ludi ne verbo quidem appellantur Latino, ut vocabulo ipso et appetita religio externa et Matris magnae nomine suscepta declaretur—hos ludos servi fecerunt, servi spectaverunt, tota denique hoc aedile servorum Megalesia fuerunt. pro di immortales! qui magis nobiscum loqui possetis, si essetis versareminique nobiscum? ludos esse pollutos significastis ac plane dicitis. quid magis inquinatum, deformatum, perversum, conturbatum dici potest quam omne servitium, permissu ma
Abbreviated transcription (Latin):
omisit aut si aedilips uerbo aut simbu¬
lo aberrauit ludi sunt non rite facti ea¬
q eratꝰ expiantur et mentes deorum im¬
mortalium ludorum instauratione
placantur. Siludiabletitia ad metũ
traductisi non intermissi sed ꝑ empti
at que sublati sunt siciuitati uniuersae
scelere eius quiludos adluctum con¬
ferreuoluit ex stiterunt diesilli pro
festis paene funestidubi tauimus quosille fremitus
nunciet ludos essepollutos: Ac siuolumus eaquae
de quoque deo nobis tradita sunt recor darihanc
matrem magnam cuius ludiuiolati polliũ pae¬
ne adcaedem et ad funus ciuitatis conuersi sunt :
hanc inquam accepimus agros et nemora cum
quodamstrepitu fremituq peragrare Haec
igitur uobis haec populqr et scelerum sȩ in di¬
cia ostendit et periculorum signa patefecit :
Nam quidego deillis ludis loquar quo sin pa¬
latio nr̃imaiores ante templum in ipsomatris
magna e conspectu megalesibus fierica elebra¬

Expanded text:
omisit, aut si aedilis verbo aut simpuomisit, aut si aedilis verbo aut simpuvio aberravit, ludi sunt non rite facti, eaque errata expiantur, et mentes deorum immortalium ludorum instauratione placantur: si ludi ab laetitia ad metum traducti, si non intermissi sed perempti atque sublati sunt, si civitati universae, scelere eius qui ludos ad luctum conferre voluit, exstiterunt dies illi pro festis paene funesti, dubitabimus quos ille fremitus nuntiet ludos esse pollutos? ac si volumus ea quae de quoque deo nobis tradita sunt recordari, hanc matrem magnam, cuius ludi violati, polluti, paene ad caedem et ad funus civitatis conversi sunt, hanc, inquam, accepimus agros et nemora cum quodam strepitu fremituque peragrare. haec igitur vobis, haec populo Romano et scelerum indicia ostendit et periculorum signa patefecit. nam quid ego de illis ludis loquar quos in Palatio nostri maiores ante templum in ipso Matris magnae conspectu Megalesibus fieri celebra
Abbreviated transcription (Latin):
minus diligenter facto spollu tosque ẽẽ
dicunt eos quorum ipsidum mortales at¬
que illa mater da eatete en lentule cu¬
ius ab auia manibus esset accepta specta¬
torem ẽẽ uoluitꝰ quod nitume galesia
illo diespectare uoluisses:Aut scio anui¬
uere nobis at que his derebusiam quae
reliceret : Uis eniminnumerabilis inci¬
tata ex omnibus uicis collecta seruorũ.
ab hoc aedilireligiosorepente fornicib
ostiis que omnibus inscaenam signodato
in missa inrupitꝰ tuatum tua cn. lentu¬
le eadem uirtus fuit quae in priuato
quondam Tuopro auo tenomenimpe¬
rium uocem adspectum impetum tuum
stans senatus equitesqueromani et omnes
bonisequebantur cum ille seruorum
et ludentium multitu dini s enatum po¬
lum quer. uinctum ipso consensuet con¬
strictum spectaculis atque impeditum
turba et angustiis tradidisset Ansi ludus
constitit aut tibicen repente conticu¬
it. aut puerille patrimus et matrimus
si terram non tenuit attensam silorum

Expanded text:
minus diligenter factos pollutosque esse minus diligenter factos pollutosque esse dicunt? Eos quorum ipsi di immortales atque illa mater Idaea te,—te, Cn. Lentule, cuius abavi manibus esset accepta,—spectatorem esse voluit. quod ni tu Megalesia illo die spectare voluisses, haud scio an vivere nobis atque his de rebus iam queri non liceret. vis enim innumerabilis incitata ex omnibus vicis conlecta servorum ab hoc aedile religioso repente e fornicibus ostiisque omnibus in scaenam signo dato inmissa inrupit. tua tum, tua, Cn. Lentule, eadem virtus fuit quae in privato quondam tuo proavo; te, nomen, imperium, vocem, aspectum, impetum tuum stans senatus equitesque Romani et omnes boni sequebantur, cum ille servorum eludentium multitudini senatum populumque Romanum vinctum ipso consessu et constrictum spectaculis atque impeditum turba et angustiis tradidisset. an si ludius constitit, aut tibicen repente conticuit, aut puer ille patrimus et matrimus si tensam non tenuit, si lorum
Abbreviated transcription (Latin):
magnum aliquid deospopuloo: praemons¬
trare et praecinere fateatur de eare
scriptum est postulatione s esse iouisa tur¬
noneptuno telluri dis caelestibus audio
quibus disuiolatis expiatio debeatur:
sed hominum quae obdelicta quaero
Ludosminus diligenter factospollutos¬
que quos ludosteappellolentule tu
sacerdoti sunt tensae curricula prae¬
centio ludilibatione sepulae que ludorũ¬
uosque pontifices ad quos epulo nesiouis
optimim aximi siquid est prae cermissũ
aut commissum adferunt quorum de
sententia illa eadem renouata at que
instaurata celebrantur: qui sunt ludi
minus diligenter facti quanto aut quo
scelere pollutirespondebis. et prote
et procollegistuis etiam propontificũ
collegio nihil cuius quam aut negegentia
contemptum: aut scelereessepollutum om¬
nia sollemnia aciusta ludorum omnibus
rebus obseruatis summa cum caerimonia
ee seruata : Quosigitur haruspices ludos

Expanded text:
magnum aliquid deos populo Romano praemonsmagnum aliquid deos populo Romano praemonstrare et praecinere fateatur? de ea re scriptum est: postiliones esse Iovi, Satvrno, Neptvno, Tellvri, dis caelestibvs. audio quibus dis violatis expiatio debeatur, sed hominum quae ob delicta quaero. lvdos minvs diligenter factos pollvtosqve. quos ludos? te appello, Lentule,—tui sacerdoti sunt tensae, curricula, praecentio, ludi, libationes epulaeque ludorum,—vosque, pontifices, ad quos epulones Iovis optimi maximi, si quid est praetermissum aut commissum, adferunt, quorum de sententia illa eadem renovata atque instaurata celebrantur. qui sunt ludi minus diligenter facti, quando aut quo scelere polluti? respondebis et pro te et pro conlegis tuis, etiam pro pontificum conlegio, nihil cuiusquam aut neglegentia contemptum aut scelere esse pollutum: omnia sollemnia ac iusta ludorum omnibus rebus observatis summa cum caerimonia esse servata. quos igitur haruspices ludos
Abbreviated transcription (Latin):
essenatum et auctum et retentum Quã
men necnumero hispanos nec robore
gallos nec calliditate poenos nec arti¬
bus graecos nec denique hoc ipso huius
gentis acterrae domesticonatiuoq
sensuitalos ipsos aclatinos sed pietate
Acreligionẽ atque acuna sapientia quod
deorum numine omnia regigubernariq:
perspeximus õmnis gentis nationesque su¬
perauimus: quareneplura de reminilo¬
quar dubia : adhibete animos et mentes
ur̃as non solum baures adhariꝰspicum
uocem ad mouete Q uodinagrolati¬
ensi auditus est screpitus cum fremi¬
tuimitto aruspices mitto illa muete¬
rem ab ipsis disimmortalibus ut hominũ
fama est etruriae traditam disciplinã :
nos Nonne baruspicisẽe possumusi exau¬
ditus inagro propinquo et suburba no
est strepitus quidamreconditus echor¬
ribilis fremitus armorum : quis est
exgigantibus illis quos poetaeferunt bel¬
lum disimmortalibus intulis setamimpi¬
us qui hoctam nouotan toque motu non

Expanded text:
esse natum et auctum et retentum? quam esse natum et auctum et retentum? quam men nec numero Hispanos nec robore Gallos nec calliditate Poenos nec artibus Graecos nec denique hoc ipso huius gentis ac terrae domestico nativoque sensu Italos ipsos ac Latinos, sed pietate ac religione atque hac una sapientia, quod deorum numine omnia regi gubernarique perspeximus, omnis gentis nationesque superavimus. qua re, ne plura de re minime loquar dubia, adhibete animos, et mentis vestras, non solum auris, ad haruspicum vocem admovete: qvod in agro Latiniensi avditvs est strepitvs cvm fremitv. Mitto haruspices, mitto illam veterem ab ipsis dis immortalibus, ut hominum fama est, Etruriae traditam disciplinam: nos nonne haruspices esse possumus? exauditus in agro propinquo et suburbano est strepitus quidam reconditus et horribilis fremitus armorum. quis est ex gigantibus illis, quos poetae ferunt bellum dis immortalibus intulisse, tam impius qui hoc tam novo tantoque motu non
Abbreviated transcription (Latin):
dicationes apollpnisuatum libris portento¬
rum explationes etruscorum disciplina
contineri puta ueruntꝰ quae quidem tanta
est ut nostra memoria primumi talicibel¬
lifunesta illa principia post sullaniinnia¬
nique temporis extremum poene discri¬
men : tum hancrecentem urbis inflam¬
manda e delendique imperu coniuratio¬
nem non obscure nobis paulo ante praedi¬
xerini : deinde siquidhabui collictiam
cognoui multa homines doctossapien¬
tisque et dixisse et scripta deorum in mor¬
talium numinereliquisse : quae quan¬
quam diuinitus perscripta Video ta¬
men eius modi sunt ut eammaiores nr̃.
docuis se illos non ab illis didicisse uide¬
antur : Et enim quis est tamuaecors.
quia ut cumsuspexit in caelõ deosesse
non sentiat & ea quae tantamente fiu
ut uix quis quam arte ulla ordinem
rerum ac necessitudinem persequi
possit casufieriputet : Aut cum deos
esse intellexerit non intellegat eo¬
rum numine hoctantum imperium

Expanded text:
dictiones Apollinis vatum libris, portentodictiones Apollinis vatum libris, portentorum expiationes Etruscorum disciplina contineri putaverunt; quae quidem tanta est ut nostra memoria primum Italici belli funesta illa principia, post Sullani Cinnanique temporis extremum paene discrimen, tum hanc recentem urbis inflammandae delendique imperi coniurationem non obscure nobis paulo ante praedixerint. deinde, si quid habui oti, etiam cognovi multa homines doctos sapientisque et dixisse et scripta de deorum immortalium numine reliquisse; quae quamquam divinitus perscripta video, tamen eius modi sunt ut ea maiores nostri docuisse illos, non ab illis didicisse videantur. etenim quis est tam vaecors qui aut, cum suspexit in caelum, deos esse non sentiat, et ea quae tanta mente fiunt ut vix quisquam arte ulla ordinem rerum ac necessitudinem persequi possit casu fieri putet, aut, cum deos esse intellexerit, non intellegat eorum numine hoc tantum imperium