comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auxilia accitũ mittit. Interea ip̃e impetus hostiũ sustinet. Nũcio alla¬
to: dictator signa ferri ac sequi iub& armatos. Sed celeriora prope oĩa
imꝑio erãt. Rapta extemplo signa armaq & uix ab impetu & tursu
tenebant᷑. Cũ ira ab accepta nuꝑ clade stimulabat: tũ concitatior
accedẽs clamor ab increscẽte certamĩe. Urgent itaq: alii alios:hortã¬
turq signiferos: ut otius eãt. Quo magis festinãtes ire uidet dictator
eo impẽsius retentat agmẽ: ac sensim incedere iub&s. Etrusti contͣ
prĩcipio exciti pugnae omĩbus copiis aderãt. & suꝑ alios alii nunti¬¬
ant dictatori. om̃s legiones etruscoꝵ capessisse pugnã. Nec iã ab suis
resisti posse. Et ipe ternit ex suꝑiore loco in qnto discrimĩe praesidiũ
ess&. Caeter fretus satis esse &: nũc tollerãdo certamĩ legatũ. nec se

Expanded text:
auxilia accitum mittit; interea ipse impetus hostium sustinet. nuntio allaauxilia accitum mittit; interea ipse impetus hostium sustinet. nuntio allato dictator signa ferri ac sequi iubet armatos; sed celeriora prope omnia imperio erant; rapta extemplo signa armaque, et uix ab impetu et cursu tenebantur. cum ira ab accepta nuper clade stimulabat, tum concitatior accidens clamor ab increscente certamine. urgent itaque alii alios hortanturque signiferos ut ocius eant. quo magis festinantes uidet dictator, eo impensius retentat agmen ac sensim incedere iubet. Etrusci contra, principio exciti pugnae, omnibus copiis aderant; et super alios alii nuntiant dictatori omnes legiones Etruscorum capessisse pugnam nec iam ab suis resisti posse, et ipse cernit ex superiore loco in quanto discrimine praesidium esset. ceterum satis fretus esse etiam nunc tolerando certamini legatum nec se
Abbreviated transcription (Latin):
ipãs munitiones inclamat alios cunctãter ab ruiis uici pecus propellẽtes:
quid cessarẽt: cũ ꝑ media castra romana tuto agere possẽt.Haec cũ le¬¬
gato cerrites quidã interpretarẽtur: & ꝑ om̃s manipulos militũ indi¬
gnatio magna ess&: nec tñ iniussu mouere auderẽt: itb& pitos lĩguae
attendere aĩos: pastor sermo ne agresti: an urbano propior ess&x: cũ re¬
ferrẽt sonũ linguae & corpor hĩtũ & nitorẽ tulciora: ꝗͣ pastoralia ẽẽ
ite igit᷑ dicite inꝗt detegãt ne quitꝗ cõditas insidias. Omĩa stire romanũ
nõ magis iã dolo tapi: ꝗͣ armis uinci posse. Haet ubi audita sũt. & ad
eos qui considerãt in insidiis ꝑlata: cõsurrectũ repẽte ex latebris est & ĩ
patentẽ ad conspectũ undiq campũ prolata signa. Uisa legato maior aci¬
es: ꝗͣ qua ab suo praesidio sustineri poss&: itaq propere ad dictatorem

Expanded text:
ipsas munitiones inclamat alios, cunctanter ab ruinis uici pecus propellentes, ipsas munitiones inclamat alios, cunctanter ab ruinis uici pecus propellentes, quid cessarent cum per media castra Romana tuto agere possent. haec cum legato Caerites quidam interpretarentur et per omnes manipulos militum indignatio ingens esset nec tamen iniussu mouere auderent, iubet peritos linguae attendere animum, pastorum sermo agresti an urbano propior esset. cum referrent sonum linguae et corporum habitum et nitorem cultiora quam pastoralia esse, 'ite igitur, dicite' inquit, 'detegant nequiquam conditas insidias: omnia scire Romanum nec magis iam dolo capi quam armis uinci posse.' haec ubi audita sunt et ad eos qui consederant in insidiis perlata, consurrectum repente ex latebris est et in patentem ad conspectum undique campum prolata signa. uisa legato maior acies quam quae ab suo praesidio sustineri posset; itaque propere ad dictatorem
Abbreviated transcription (Latin):
lecto: ita iustitiũ indictũ. custodiae in portis. uigiliae uicatĩ exactae. arma
tela in muris congesta. omĩb iuniorib sacramẽto adactis: dictator
in tutiorẽ locũ castra redacta: cohortes quae signa amiserãt exrra uallũ
sine rentoriis destituras inuenit: exercitũ auidũ pugna quo maturius
ignominia aboleretur.Itaq confestim castra inde in agr rosellanu
promouit. Eo & hostes setuti: & ꝗͣꝗͣ ex bene gesta re sumã & in apto
certamĩe uiriũ spem hẽbant: tñ insidiis quoq quas feliciter expti erãt:
hostẽ tentant. Tecta semiruta: uici ꝑuastationẽ agroꝵ deusti haud
protul castris romanor aberãt. Ibi abditis armatis. petus in conspectu
praesidii romani: cui praeerat En. fuluius legatus: propulsũ. Ad quã ille¬
cebrã cũ moueret᷑ nemo ab romana statione: pastoꝵ unus progressus eb

Expanded text:
leto ita iustitium indictum, custodiae in portis, uigiliae uicatim exactae, arma, leto ita iustitium indictum, custodiae in portis, uigiliae uicatim exactae, arma, tela in muros congesta. omnibus iunioribus sacramento adactis dictator in tutiorem locum redacta, cohortes quae signa amiserant extra uallum sine tentoriis destitutas inuenit, exercitum auidum pugnae, quo maturius ignominia aboleretur. itaque confestim castra inde in agrum Rusellanum promouit. eo et hostes secuti, quamquam ex bene gesta re summam et in aperto certamine uirium spem habebant, tamen insidiis quoque, quas feliciter experti erant, hostem temptant. tecta semiruta uici per uastationem agrorum deusti haud procul castris Romanorum aberant. ibi abditis armatis pecus in conspectu praesidii Romani, cui praeerat Cn. Fuluius legatus, propulsum. ad quam inlecebram cum moueretur nemo ab Romana statione, pastorum unus progressus sub
Abbreviated transcription (Latin):
honorib Ualerio subiectũ. Caeterꝰ ex Maximi cognomĩe ortũ errorẽ
haud abnuerĩ. Profector dictator cũ exercitu: prcelio uno marsos fu¬¬
dit. Cõpulsis deiñ in urbes munitas Miloniã. plestiniã fresiliã intra
paucos dies cepit. & ꝑte agris multatis Marsis foedus restituit. Tum ĩ
etruscos uersũ bellũ. Et cũ dictator auspitior repetendor cã profectus
romã ess&: mag̃r equitũ pabulatũ egressus ex insidiis circũuenitur.
signisq aliqt᷑ amissis: foeda militũ caede ac fuga in castra est compulsus.¬
ui terror nõ eo tm̃ ab fabio abhorrer&: ꝗd si qua alia arte cognomen
suũ aequauit: tñ maxĩe bellicis laudib. Sed & qđ memor papirian&
saeuitiae: nunꝗͣ ut dictatoris iniussu limicar&: adduci potuiss&s. Nũtia¬¬
ta ea clades romã maiorẽ:ꝗ res erat: terrorẽ exciuit. Nã ut exercitu de-¬

Expanded text:
honoribus Ualerio subiectum; ceterum ex Maximi cognomine ortum errorem honoribus Ualerio subiectum; ceterum ex Maximi cognomine ortum errorem haud abnuerim.—profectus dictator cum exercitu proelio uno Marsos fundit. compulsis deinde in urbes munitas, Milioniam, Plestinam, Fresiliam intra dies paucos cepit et parte agri multatis Marsis foedus restituit. tum in Etruscos uersum bellum; et, cum dictator auspiciorum repetendorum causa profectus Romam esset, magister equitum pabulatum egressus ex insidiis circumuenitur signisque aliquot amissis foeda militum caede ac fuga in castra est compulsus.—qui terror non eo tantum a Fabio abhorret quod, si qua alia arte cognomen suum aequauit, tum maxime bellicis laudibus, sed etiam quod memor Papirianae saeuitiae nunquam ut dictatoris iniussu dimicaret adduci potuisset. nuntiata ea clades Romam maiorem quam res erat terrorem exciuit; nam ut exercitu de
Abbreviated transcription (Latin):
pidatio in uada intulerat nictores reuertũtur. Pleonimus uix quinta
ꝑte nauiũ incolumi: nulla regione maris adriatici prospere adita di¬
scessit. Rostra nauiũ spoliaq laconũ in aede iunonis uetere fixa. Mul¬
ti suꝑsunt qui uiderũt patauii. Monumentũ naualis pugnae eo die
quo pugnatũ est qt annis solemni certamĩe nauiũ flumie in oppidi
medio exercetur. Eodẽ anno roma cũ uestinis petentib amicitiã ictũ
est fcedus. Multiplex demde exortus terror: etruriã rebellare ab a¬¬
retinoꝵ seditionib motu orto nũtiabatur: ubi cilumũ genus prepo¬
tens diuitiaꝵ inuidia pelli armis ceptũ: simul marsos agrũ tueri: in
quẽ colonia trasseoli deducta erat: quatuor milib hoĩum scriptis. Ita
q ꝑꝑ eos tumultus dictus Ualerius Maximus dictator. magr̃m equitũ
sibi legit .M. emiliũ paulũ. Id magis credo. ꝗͣ o. fabiũ ea atate atq eis

Expanded text:
pidatio in uada intulerat, uictores reuertuntur. Cleonymus uix quinta pidatio in uada intulerat, uictores reuertuntur. Cleonymus uix quinta parte nauium incolumi, nulla regione maris Hadriatici prospere adita discessit. rostra nauium spoliaque Laconum, in aede Iunonis ueteri fixa, multi supersunt qui uiderunt Pataui. monumentum naualis pugnae eo die quo pugnatum est quotannis sollemni certamine nauium in oppidi medio exercetur. eodem anno Romae cum Uestinis petentibus amicitiam ictum est foedus. multiplex deinde exortus terror. Etruriam rebellare ab Arretinorum seditionibus motu orto nuntiabatur, ubi Cilnium genus praepotens diuitiarum inuidia pelli armis coeptum; simul Marsos agrum ui tueri, in quem colonia est Carseoli deducta erat quattuor milibus hominum scriptis. itaque propter eos tumultus dictus M. Ualerius Maximus dictator magistrum equitum sibi legit M. Aemilium Paulum .— id magis credo quam Q. Fabium ea aetate atque eis
Abbreviated transcription (Latin):
itinere ad stationẽ nauiũ milia aut̃ quatuordecĩ ab oppido aberat du¬
cta. in naues paruas custodib interemptis: impetus factus. Terrinque
nautae cogunt᷑ naues in alterã ripã amnis traiicere. Et interra ꝓsperꝵ
eque in palatos praedatores prceliũ fuerat. refugientibq ad stationẽ
graetis ueneti obsistunt. Ita in medio circũuenti hostes: caesiq pars capti
classem indicant: regẽq tleonimũ quatuor milib abesse. Inde captiuis
proxĩo uico in custodiã datis: pars Eluuiales naues ad suꝑanda uada i¬
stagnoꝵ aptae planis alueis fabricatas. pars captiua nauigia armatis
cõplent. Profectiq ad classem ĩ mobiles naues & lota ignota plus ꝗͣ ho¬
stẽ timẽtes cirtũuadũt. fugiẽtesq in altũ ac nusꝗͣ depugnãtes usq ad
ostiũ amnis ꝑsecuti. Captis ꝗbusdã: incensisq nauib hostiũ: quas tre¬

Expanded text:
itinere ad stationem nauium—milia autem quattuordecim ab oppido aberat—duitinere ad stationem nauium—milia autem quattuordecim ab oppido aberat—ducta. in naues ignaris custodibus interemptis impetus factus territique nautae coguntur naues in alteram ripam amnis traicere. et in terra prosperum aeque in palatos praedatores proelium fuerat refugientibusque ad stationem Graecis Ueneti obsistunt; ita in medio circumuenti hostes caesique: pars capti classem indicant regemque Cleonymum tria milia abesse. inde captiuis proximo uico in custodiam datis pars fluuiatiles naues, ad superanda uada stagnorum apte planis alueis fabricatas, pars captiua nauigia armatis complent profectique ad classem immobiles naues et loca ignota plus quam hostem timentes circumuadunt; fugientesque in altum acrius quam repugnantes usque ad ostium amnis persecuti captis quibusdam incensisque nauibus hostium, quas tre
Abbreviated transcription (Latin):
ciniis maritimis infames terrerẽt: penitus ad littora uenetor ꝑuenit.¬
łbi expositis paucis qui loca explorarẽt: cũ audissent tenue ita litus
esse: qđ transgressis stagna abtergo sint irrigua aestib maritimis a¬
gros haud procul proxĩos campestres cernũt ulteriora colles inde ui¬
auerso iussit. Erauissimas naues non ꝑtulit alueus fluminis in leui¬
ora nauigia transgressa multitudo armatoꝵ ad frequẽtes agros. trib
maritimis patauinor uicis colentib eã orã ꝑuenit. Ibi egressi praesi¬
dio leui nauib relicto: uicos expugnant.Inflãmant tecta. hoĩum pe¬
cudũq praedas agunt. Et dulcedine praedãdi longius usq a nauibus
procedũt. Haec ubi patauiũ sũt nuntiata semꝑ aut̃ eos in armis actol&e
ꝗalli hẽbant: in duas ꝑtes iuuẽtutẽ diuidũt. Altera in regionẽ qua ef¬
fusa populatio nuntiabat᷑. Altera necui praedonũ obua fier& altero

Expanded text:
ciniis maritimis infames, terrerent, penitus ad litora Uenetorum peruenit.ciniis maritimis infames, terrerent, penitus ad litora Uenetorum peruenit. expositis paucis qui loca explorarent, cum audisset tenue praetentum litus esse, quod transgressis stagna ab tergo sint inrigua aestibus maritimis, agros haud procul proximos campestres cerni, ulteriora colles uiaduerso iussit. grauissimas nauium non pertulit alueus fluminis; in leuiora nauigia transgressa multitudo armatorum ad frequentes agros tribus maritimis Patauinorum uicis colentibus eam oram peruenit. ibi egressi praesidio leui nauibus relicto uicos expugnant, inflammant tecta, hominum pecudumque praedas agunt, et dulcedine praedandi longius usque a nauibus procedunt. haec ubi Patauium sunt nuntiata—semper autem eos in armis accolae Galli habebant—in duas partes iuuentutem diuidunt. altera in regionem qua effusa populatio nuntiabatur, altera, ne cui praedonum obuia fieret, altero
Abbreviated transcription (Latin):
ad bellũ coortos: ut tumultus eius cã dictator diceretur Elunius Bubul¬
cus. Is cũ mi. Ticinio magro equitũ profectus: primo congressu eqͦs sub¬
egit: ac die octauo triũphans in urbẽ cũ rediss&: aedẽ salutis quã cõsul
uouerat: censor locauerat: dictator dedicauit. Eodẽ anno classis grae¬
coꝵ tleonimo duce lacedaemonio ad italiae littora Pulsa turrius urbẽ
insalentinis cepit. Aduersus hunc hostẽ consul emilius missus prcelio
uno fugatũ compulit in naues. Turriae redditae ueteri cultori. salẽtno¬
q agro pax parta. Iuniũ Bubultũ dictatorẽ missũ in salentinos in qui¬
busdã annalib inuenio: & cleonimũ prius ꝗͣ confligendũ ess& cum
romanis italia excessisse. Cirtũuentus inde grundusii promontorius
medioq sinu adriatico uentis latus cũ leua importuosa italiae lutora
dextra hilirici liburniq & histri gentes fenae: & magna exꝑte latro¬

Expanded text:
ad bellum coortos, ut tumultus eius causa dictator diceretur C. Iunius Bubulad bellum coortos, ut tumultus eius causa dictator diceretur C. Iunius Bubulcus . cum M. Titinio magistro equitum profectus primo congressu Aequos subegit ac die octauo triumphans in urbem cum redisset aedem Salutis, quam consul uouerat censor locauerat, dictator dedicauit. eodem anno classis Graecorum Cleonymo duce Lacedaemonio ad Italiae litora adpulsa Thurias urbem in Sallentinis cepit. aduersus hunc hostem consul Aemilius missus proelio uno fugatum compulit in naues; Thuriae redditae ueteri cultori Sallentinoque agro pax parta.—Iunium Bubulcum dictatorem missum in Sallentinos in quibusdam annalibus inuenio et Cleonymum, priusquam confligendum esset cum Romanis, Italia excessisse—. circumuectus inde Brundisii promunturium medioque sinu Hadriatico uentis latus, cum laeua importuosa Italiae litora, dextra Illyrii Liburnique et Histri, gentes ferae et magna ex parte latro
Abbreviated transcription (Latin):
hõium missa. Eodẽ anno arpinatib tiburanis¬
q ciuitas data. Fruscinates tertia ꝑte agri dam
cesi ac securi ꝑtussi. Tñ ne prorsus imbellẽ agerẽt annũ: parua expeditio
in umbria facta est: qđ nuntiabat᷑ ex spelunca quadã excursiones arma¬
toꝵ in agros fieri. In eã speluncã penetratũ cũ signis est. Et ex eo loco obscu¬
ro multa uulnera accepta: maxiẽq lapidũ ictu: donec altero specus eius
ore: nã ꝑuius erat: inuento.: utraeque fauces congestis lignis accensa. lta
intus fumo ac uapore: ad duo milia armator ruẽtia nouissime ĩ ipãs flã¬
mas: dũ euadere tendũt. absũpta. M.lutio Dentato E. Emilio cõsulib
redintegratũ equor bellũ: coloniã aegre patientes: uelut arcẽ suis finib
impositã sũma ui expugnare adorti. ab ip̃is colonis pelluntꝰ. Caeter tantũ
roma terrorẽ fecere: qđ uix credibile erat:tã affectis rebi: solos ꝑse equos

Expanded text:
hominum missa. eodem anno Arpinatibus Trebulanishominum missa. eodem anno Arpinatibus Trebulanisque ciuitas data. Frusinates tertia parte agri dacuri percussi. tamen ne prorsus imbellem agerent annum, parua expeditio in Umbria facta est, quod nuntiabatur ex spelunca quadam excursiones armatorum in agros fieri. in eam speluncam penetratum cum signis est et ex ea, loco obscuro, multa uolnera accepta maximeque lapidum ictu, donec altero specus eius ore— nam peruius erat—inuento utraeque fauces congestis lignis accensae. ita intus fumo ac uapore ad duo milia armatorum, ruentia nouissime in ipsas flammas, dum euadere tendunt, absumpta. M. Liuio Dentre <M.> Aemilio consulibus redintegratum Aequicum bellum. coloniam aegre patientes uelut arcem suis finibus impositam, summa ui expugnare adorti ab ipsis colonis pelluntur. ceterum tantum Romae terrorem fecere, quia uix credibile erat tam adfectis rebus solos per se Aequos
Abbreviated transcription (Latin):
tierat opes urbanas humilib ꝑ om̃s tribus diuisis. foꝵ & tampũ corrupit
tantũq Elauii comitia indignitatis hũerũt: ut pleriq nobiliũ ãnulos au¬
discessit eiuitas. Aliud integer ppłus fautor & cultor bonorꝵ: aliud foren¬
sis factio tenebat: donec & fabius & P. Detius censores facti. & fabius
simul concordiae cã simulue humilimoꝵ in manu comitia essẽt omnẽ fo-¬
rensẽ turbã excitatã in quatuor trib cõiecit. urbanasq eas appellauit.
Adeoq eã rem acceptã gratis animis ferunt: ut maxĩe cognomẽ qđ
tot uictoriis nõ pepererat: hac ordinũ temꝑatione parer&. Ab eodẽ in¬
stitutũ dicit᷑: ut eꝗtes idib ꝗntilib transueherentur.
UCIO GENUTIO SENGIO EORNEUO EONSU¬
libus. ab externis ferme bellis fuit otiũ. Soram
atq albam coloniae deductae. Albam in eqͦs qua
tuor milib colonor scriptis.Sora agri uolsti fu¬
erat: sed possederãt samnites: eo quatuor milia

Expanded text:
tierat opes urbanas, humilibus per omnes tribus diuisis forum et campum corrupit; tantumque Flaui comitia indignitatis habuerunt ut plerique nobilium anulos audiscessit ciuitas; aliud integer populus, fautor et cultor bonorum, aliud forensis factio tenebat, donec Q. Fabius et P. Decius censores facti et Fabius simul concordiae causa, simul ne humillimorum in manu comitia essent, omnem forensem turbam excretam in quattuor tribus coniecit urbanasque eas appellauit. adeoque eam rem acceptam gratis animis ferunt ut Maximi cognomen, quod tot uictoriis non pepererat hac ordinum temperatione pareret. ab eodem institutum dicitur ut equites idibus Quinctilibus transueherentur. Genucio Ser. Cornelio consulibus ab externis ferme bellis otium fuit. Soram atque Albam coloniae deductae. Albam in Aequos sex milia colonorum scripta: Sora agri Uolsci fuerat sed possederant Samnites; eo quattuor milia
Abbreviated transcription (Latin):
uel intra pomerium mõ inter illa pila & spolia hostium: uel extra pomeri¬
um mõ intra sepulra curiatioꝵ.Quo.n. iuuenem hunc ducere potestis.
ubi eum non sua decora a tanta foeditate supplitii uendicent: Non tulit
populus patris lacrimas:nec ipius parem in omni peritulo animum: ab¬¬
solueruntque admiratione magis uirtuns:ꝗ iure causae. Itaque ut cae¬
des manifesta aliquo tñ piaculo lueraur imꝑatum patri ut filiũ ex¬
piaret pecunia publica. Is quibusdã piatularibus sacrificiis factis:
quae deinde genti oratiae tradita sunt: transmisso per uiã tigillo:
capite adoperto uelut sub iugum misit iuuenem. Id hodie quoque
publice semper refectum manet.Sororium tigillum uocant.Ora¬
tiae quo loco corruerat icta. constructumque est ibi saxo quadrato.

Expanded text:
uel intra pomerium, modo inter illa pila et spolia hostium, uel extra pomeriuel intra pomerium, modo inter illa pila et spolia hostium, uel extra pomerium, modo inter sepulcra Curiatiorum; quo enim ducere hunc iuuenem potestis ubi non sua decora eum a tanta foeditate supplicii uindicent?' non tulit populus nec patris lacrimas nec ipsius parem in omni periculo animum, absolueruntque admiratione magis uirtutis quam iure causae. itaque ut caedes manifesta aliquo tamen piaculo lueretur, imperatum patri ut filium expiaret pecunia publica. is quibusdam piacularibus sacrificiis factis quae deinde genti Horatiae tradita sunt, transmisso per uiam tigillo, capite adoperto uelut sub iugum misit iuuenem. id hodie quoque publice semper refectum manet; sororium tigillum uocant. Horatiae sepulcrum, quo loco corruerat icta, constructum est saxo quadrato.
Abbreviated transcription (Latin):
ratius. auctore tullo clemente legis interprete, prouoco inquit.Ita de
prouocatione certatum ad populum est.Mon omnes sunt in eo iuclitio
maxime publio oratio patre proclamante: se filiam iure caesam iudita¬
re. ni ita ess& patritio iure in filiam animaduersurum fuisse. Orabat
deinde: ne se quem paulo ante cum egregia stirpe conspexissent: orbum
liberis facerent. Inter haec senex iuuenem amplexus:spolia curiatioru
fixa eo loco: qui nunc pila oratia appellatur: ostentans hũccine aiebat
quem mõ decoratum ouantẽque uictoria incedentem uidistis quirites.
eundem sub furca uinctum inter uerbera & cruniatus uidere potestis:
quod uix albanorum fi oculi tam deforme spectaculum ferre possent.
lictor colliga manus: quae paulo ante armatae imperiũ populo ro peperũt.
ł caput obnube liberatori urbis huius. arbori infelici suspende: uerbera

Expanded text:
ratius auctore Tullo, clemente legis interprete, 'prouoco' inquit. itaque ratius auctore Tullo, clemente legis interprete, 'prouoco' inquit. itaque prouocatione certatum ad populum est. moti homines sunt in eo iudicio maxime P. Horatio patre proclamante se filiam iure caesam iudicare; ni ita esset, patrio iure in filium animaduersurum fuisse. orabat deinde ne se quem paulo ante cum egregia stirpe conspexissent orbum liberis facerent. inter haec senex iuuenem amplexus, spolia Curiatiorum fixa eo loco qui nunc Pila Horatia appellatur ostentans, 'huncine' aiebat, 'quem modo decoratum ouantemque uictoria incedentem uidistis, Quirites, eum sub furca uinctum inter uerbera et cruciatus uidere potestis? quod uix Albanorum oculi tam deforme spectaculum ferre possent. i, lictor, colliga manus, quae paulo ante armatae imperium populo Romano pepererunt. i, caput obnube liberatoris urbis huius; arbore infelici suspende; uerbera
Abbreviated transcription (Latin):
oblita fratrum mortuorum uiuique: oblita patriae: Sic eat quaetunque ro¬
manum lugebit hostem. Arrox uisum id facinus patribus plebique. Sed
recens meritum facto obstabat. Tñ raptus in ius ad regem. Rex ne ipẽ tam
tristis ingratique aduulgus iuditii. aut secundum iuditium supplitii au¬
ctor ess&. concilio populi aduocaio: diumuiros inquit. qui oratiũ perdu¬
ellionem iudicent setundum legem. fatio. lex horrendi carminis erat. du¬
umuiri perduellionem iudicent. si a duumuiris prouocarit: prouocatiõe
certato. Si uincent. caput obnubito. infelici arbore reste suspendito. uerbe¬
rato uel intra pomerium uel extra pomerium. Hac lege duũiuri treati:
qui se absoluere non rebantur ea lege:ne innoxium quidẽ posse:cum cõ¬
demnassent.Tum alter ex his publi orati tibi perduellionem iudico ĩꝗt
Ilictor colliga manus. Accesserat lictor iniitiebatque laqueum. Tum o¬

Expanded text:
'oblita fratrum mortuorum uiuique, oblita patriae. sic eat quaecumque Ro'oblita fratrum mortuorum uiuique, oblita patriae. sic eat quaecumque Romana lugebit hostem.' atrox uisum id facinus patribus plebique, sed recens meritum facto obstabat. tamen raptus in ius ad regem. rex ne ipse tam tristis ingratique ad uolgus iudicii ac secundum iudicium supplicii auctor esset, concilio populi aduocato 'duumuiros' inquit, 'qui Horatio perduellionem iudicent, secundum legem facio.' lex horrendi carminis erat: 'duumuiri perduellionem iudicent; si a duumuiris prouocarit, prouocatione certato; si uincent, caput obnubito; infelici arbori reste suspendito; uerberato uel intra pomerium uel extra pomerium.' hac lege duumuiri creati, qui se absoluere non rebantur ea lege ne innoxium quidem posse, cum condemnassent, tum alter ex iis 'Publi Horati, tibi perduellionem iudico' inquit. 'i, lictor, colliga manus.' accesserat lictor iniciebatque laqueum. tum Ho
Abbreviated transcription (Latin):
teri aueti: alteri ditionis alienae facti. Sepulchra extant: quo quisque
loco concidit. Duo romana uno loco propius albam: tria albana romam
uersus: sed distantia locis: & ut pugnatum est. Prius ꝗͣ inde digrederent
roganti Metio ex fcetlere icto quid imperar&: imperat tullus uti iuuenti¬
tem in armis hẽat: usurum se eorum opera: si bellum cum veientib for&
ita exertitus inde domos adlucti. Princeps oranus ibat: trigemina spolia
prae segerens. Cui soror uirgo: quae desponsata uni ex curiatiis fuerat. obui¬
am ante portam t apenam fuit. Cognitoque super humeros fratris paluda¬¬
mento sponsi. quod ipsa confeterat: soluit crines & flebiliter nomine spon
mortuum appellat. Mouet feroci iuueni animum comploratio sororis in
uictoria sua. tantoq gaudio publito. Stricto iraq gladio simul uerbis in¬
crepans transfigit puellam. Abi hinc cum ĩmaturo amore ad sponsũ inqr

Expanded text:
teri aucti, alteri dicionis alienae facti. sepulcra exstant quo quisque teri aucti, alteri dicionis alienae facti. sepulcra exstant quo quisque loco cecidit, duo Romana uno loco propius Albam, tria Albana Romam uersus sed distantia locis ut et pugnatum est. priusquam inde digrederentur, roganti Mettio ex foedere icto quid imperaret, imperat Tullus uti iuuentutem in armis habeat: usurum se eorum opera si bellum cum Ueientibus foret. ita exercitus inde domos abducti. princeps Horatius ibat, trigemina spolia prae se gerens; cui soror uirgo, quae desponsa uni ex Curiatiis fuerat, obuia ante portam Capenam fuit, cognitoque super umeros fratris paludamento sponsi quod ipsa confecerat, soluit crines et flebiliter nomine sponsum mortuum appellat. mouet feroci iuueni animum comploratio sororis in uictoria sua tantoque gaudio publico. stricto itaque gladio simul uerbis increpans transfigit puellam. 'abi hinc cum immaturo amore ad sponsum,' inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
oratius caeso hoste uictor secundam pugnam petebat. Tunc clamore qua¬
lis ex insperato pauentium sol& romani adiuuant militem suum & ille
defungi pitelio festinat.Prius itaque ꝗͣ alter: qui nec procul aberat conse¬
qui posset: alterum curiatium conficit. Iamque aequato marte:singuli
suꝑerant: sed nec spe nec uiribus pares. Alterum intactum ferro corpiis
& geminata uictoria ferotem in certamen tertium dabant. Alter fessũ
uulnere: fessum cursu trahens corpus: uictusque fratrum ante se strage
uictori obiititur hosti. Nec illud proelium fuit. Romanus exultans duos
inquit fratrum manibus dedi: tertium causam belli huiuste: ut romanus
albano imperet: dabo. Male sustinenti arma gladium suꝑne iugulo de¬
figit. lacentem spoliat. Romani ouantes & gratulantes oratium accipiũt¬
& eo maiore cum gaudio: quo prope metum res fuerat.Ad sepulturam
inde suorum nequaquam paribus animis: uertuntur. Quippe imperio al¬¬

Expanded text:
Horatius caeso hoste uictor secundam pugnam petebat. tunc clamore quaHoratius caeso hoste uictor secundam pugnam petebat. tunc clamore qualis ex insperato fauentium solet Romani adiuuant militem suum; et ille defungi proelio festinat. prius itaque quam alter— nec procul aberat—consequi posset, et alterum Curiatium conficit; iamque aequato Marte singuli supererant, sed nec spe nec uiribus pares. alterum intactum ferro corpus et geminata uictoria ferocem in certamen tertium dabat: alter fessum uolnere, fessum cursu trahens corpus uictusque fratrum ante se strage uictori obicitur hosti. nec illud proelium fuit. Romanus exsultans 'duos' inquit, 'fratrum manibus dedi; tertium causae belli huiusce, ut Romanus Albano imperet, dabo.' male sustinenti arma gladium superne iugulo defigit, iacentem spoliat. Romani ouantes ac gratulantes Horatium accipiunt, eo maiore cum gaudio, quo prope metum res fuerat. ad sepulturam inde suorum nequaquam paribus animis uertuntur, quippe imperio al
Abbreviated transcription (Latin):
fulxere gladii. horror ingens spectantium perstringit oculos. Et neu¬
tro inclinata spe torpebat uox spiritusque. Consertis deinde mani-¬
bus: cum iam non motus tm̃ corporum agitanioque anceps telorum ar¬¬
morũque: sed uulnera quoq & sanguis spectaculo essent: duo roma¬¬
ni super alium alius. uulneratis tribus albanis: corruerunt expirãtes.
ones iam spes tota nondum tñ cura deseruerat: ex animes uitae uni¬
us: quem tres curiatii circũsteterant. Forte is integer fuit: ut uniuer¬
sis solus nequaquã par: sic aduersus singulos ferox. Ergo ut segre¬¬
garet pugnam eor capessit fugam: ita ratus secuturos: ut quẽque
uulnere affectum corpus sineret. łam aliquantũ spatii ex eo loco
ubi pugnatum est aufugerat: cum respitiens uidet magnis inttruallis
sequentes unum haud procul ab sese abesse: in eum magno impetu rediit.
Et dum albanus exercitus inclamat Curiatiis uri opem ferant fratri: iam

Expanded text:
fulsere gladii, horror ingens spectantes perstringit et neufulsere gladii, horror ingens spectantes perstringit et neutro inclinata spe torpebat uox spiritusque. consertis deinde manibus cum iam non motus tantum corporum agitatioque anceps telorum armorumque sed uolnera quoque et sanguis spectaculo essent, duo Romani super alium alius, uolneratis tribus Albanis, exspirantes corruerunt.ones iam spes tota, nondum tamen cura deseruerat, exanimes uice unius quem tres Curiatii circumsteterant. forte is integer fuit, ut uniuersis solus nequaquam par, sic aduersus singulos ferox. ergo ut segregaret pugnam eorum capessit fugam, ita ratus secuturos ut quemque uolnere adfectum corpus sineret. iam aliquantum spatii ex eo loco ubi pugnatum est aufugerat, cum respiciens uidet magnis interuallis sequentes, unum haud procul ab sese abesse. in eum magno impetu rediit; et dum Albanus exercitus inclamat Curiatiis uti opem ferant fratri, iam
Abbreviated transcription (Latin):
iusiurandum persuum dictatorem suosque sacerdotes peregerunt.
cedere inito trigemini: sicut conuenerat: arma capiunt.Cum sui u¬
trosque adortarentur deos patrios ac parentes quicquid ciuium
domi: quicquid in exercitu sit: illorum tunc arma. illorum intueri
manus feroces & suopte ingenio & pleni ahortantium uocibus
in medium inter duas aties procedunt. Consederant utrinque
pro castris duo exercitus perituli magis praesents: ꝗͣ cura expertes.
Quippe imperium agebatur in tam paucorum uirtute atque fortuna
positum. Itaque ergo erecti suspensique in minime gratum specta¬
culum animo incenduntur. Datur signum. infestisque armis uelut
aties terni iuuenes magnorum exertituum animos gerentes cõcur¬
runt. Nec his nec illis ꝑiculum suum: publicum imperium seruitiumq
obseruatur animo: futuraque ea deinde patriae fortuna: quã ipsi
fecissent. Ut primo statim contursu increpuere arma: micantesq

Expanded text:
ius iurandum per suum dictatorem suosque sacerdotes peregerunt. ius iurandum per suum dictatorem suosque sacerdotes peregerunt. foedere icto trigemini, sicut conuenerat, arma capiunt. cum sui utrosque adhortarentur, deos patrios, patriam ac parentes, quidquid ciuium domi, quidquid in exercitu sit, illorum tunc arma, illorum intueri manus, feroces et suopte ingenio et pleni adhortantium uocibus in medium inter duas acies procedunt. consederant utrimque pro castris duo exercitus, periculi magis praesentis quam curae expertes; quippe imperium agebatur in tam paucorum uirtute atque fortuna positum. itaque ergo erecti suspensique in minime gratum spectaculum animo incenduntur. datur signum infestisque armis uelut acies terni iuuenes magnorum exercituum animos gerentes concurrunt. nec his nec illis periculum suum, publicum imperium seruitiumque obuersatur animo futuraque ea deinde patriae fortuna quam ipsi fecissent. ut primo statim concursu increpuere arma micantesque
Abbreviated transcription (Latin):
Rex respondit quod sine fraude mea populiq ro. quiritium fiat fatio.
cetialis erat M Ualerius: parrem patratum Spurium fusium fecit. Uer¬
bena caput capillosque tegens.pater patratus ad iusiurandum patran¬
dum id est santiendum est. Fit fcedus. Multisque id uerbis: quae longo
effata carmine non opus est referre:peragit.Legibus deinde recitatis: Au¬
di inquit iupiter: audi pater patrate populi albam: audi tu populus alba¬
nus. ut illa palam prima postrema ex illis tabulis caeraue recitata sunt,
sine dolo malo. utique ea hic hodie rectissime intellecta sunt.Iiis legib
populus ro.prior non defitiet.Si prior defeterit publico consilio dolo ⁊¬
malo: tu illo die iupiter populum ro.sic ferito: ut ego hunc portũ hodie
feriam.: Tantoque magis ferito: quanto magis potes pollesque. Il ubi
dixit: portum saxo silite percussit: sua item carmina albani: suũque

Expanded text:
rex respondit: 'quod sine fraude mea populique Romani Quiritium fiat, facio.' rex respondit: 'quod sine fraude mea populique Romani Quiritium fiat, facio.' fetialis erat M. Ualerius ; is patrem patratum Sp. Fusium fecit, uerbena caput capillosque tangens. pater patratus ad ius iurandum patrandum, id est, sanciendum fit foedus; multisque id uerbis, quae longo effata carmine non operae est referre, peragit. legibus deinde recitatis, 'audi' inquit, 'Iuppiter; audi, pater patrate populi Albani; audi tu, populus Albanus. ut illa palam prima postrema ex illis tabulis ceraue recitata sunt sine dolo malo, utique ea hic hodie rectissime intellecta sunt, illis legibus populus Romanus prior non deficiet. si prior defexit publico consilio dolo malo, tum tu ille Diespiter populum Romanum sic ferito ut ego hunc porcum hic hodie feriam; tantoque magis ferito quanto magis potes pollesque.' id ubi dixit porcum saxo silice percussit. sua item carmina Albani suumque
Abbreviated transcription (Latin):
tñ inuenio: qui romanos oratios uocent: hos ut sequar inclinat animus
Cum trigeminis agunt reges: ut pro sua quisq patria dimicent ferro.
thi imperium fore unde uictoria fuerit. Nihil recusatur: tempus & lo¬¬
cus conuenit. prius ꝗͣ dimicarent: faedus ictum inter romanos & alba¬¬
nos est his legibus: ut cuius populi ciues eo certamine uitissent: is alteri
populo cum bona pace imperitaret. fcedera alia aliis legibus: caeterum
eodem mõ omnia fiunt. Tum ita factum accepimus: nec ullius uetusti¬
or fcederis memoria est. Ftetialis regem Tullum ita rogauit. iubes ne
me rex cum patre patrato populi albani fcedus ferire lubente rege
sagmina inquit a te rex posco. Rex ait: puram tollito. fcetialis ex arte
graminis herbam puram adtulit. Postea regem ita rogauit. Rex facis¬
ne me tu regium nuntium populi ro: quiritium uasa cõmitesque meos:

Expanded text:
tamen inuenio qui Romanos Horatios uocent; hos ut sequar inclinat animus. tamen inuenio qui Romanos Horatios uocent; hos ut sequar inclinat animus. cum trigeminis agunt reges ut pro sua quisque patria dimicent ferro; ibi imperium fore unde uictoria fuerit. nihil recusatur; tempus et locus conuenit. priusquam dimicarent foedus ictum inter Romanos et Albanos est his legibus ut cuiusque populi ciues eo certamine uicissent, is alteri populo cum bona pace imperitaret. foedera alia aliis legibus, ceterum eodem modo omnia fiunt. tum ita factum accepimus, nec ullius uetustior foederis memoria est. fetialis regem Tullum ita rogauit: 'iubesne me, rex, cum patre patrato populi Albani foedus ferire?' iubente rege, 'sagmina' inquit 'te, rex, posco.' rex ait: 'pura tollito.' fetialis ex arce graminis herbam puram attulit. postea regem ita rogauit: 'rex, facisne me tu regium nuntium populi Romani Quiritium, uasa comitesque meos?'
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯis scis. Multum illi terra plurimum mari pollent.Memor esto iam cũ
lignum pugnae dabis: has duas aties spectatulo fore: ut fessos cõfectosq
simul uictorem ac uictum aggrediantur. Itaque si nos dii amant: qm̃
non contenti libertate certa in dubiam imperii: seruitiique aleã imus
in eamus aliquam uiam: qua utri utris imperent sine magna clade:
sine multo sanguine utriusque populi decerni possit. Haud displic&
res Tullo: ꝗͣꝗͣ tum indole animi: tum spe uictoriae ferotior erat.Quȩrẽ¬
tibus utrinq ratio initur: cui & fortuna ipã prebuit materiam. Forte¬
tum in duobus exercitibus erant trigemini fratres: nec aetate nec ui¬¬
ribus dispares. oranos turiatiosq fuisse satis constat. Nec ferme alia res
antiqua est nobilior:tñ in retam clara nominũ error manet. utrius
populi oratii: utrius curiatii fuerint. Auctores utroq trahunt. plures

Expanded text:
gis scis. multum illi terra, plurimum mari pollent. memor esto, iam cum gis scis. multum illi terra, plurimum mari pollent. memor esto, iam cum signum pugnae dabis, has duas acies spectaculo fore ut fessos confectosque simul uictorem ac uictum adgrediantur. itaque si nos di amant, quoniam non contenti libertate certa in dubiam imperii seruitiique aleam imus, ineamus aliquam uiam qua utri utris imperent sine magna clade, sine multo sanguine utriusque populi decerni possit.' haud displicet res Tullo quamquam cum indole animi tum spe uictoriae ferocior erat. quaerentibus utrimque ratio initur cui et fortuna ipsa praebuit materiam. forte in duobus tum exercitibus erant trigemini fratres, nec aetate nec uiribus dispares. Horatios Curiatiosque fuisse satis constat, nec ferme res antiqua alia est nobilior; tamen in re tam clara nominum error manet, utrius populi Horatii, utrius Curiatii fuerint. auctores utroque trahunt; plures
Abbreviated transcription (Latin):
cent opus esse colloquio: si secum congressus sit: satis scire ea se allaturum
quae nihilominus ad rem romanam: ꝗͣ ad albanam pertineant. Haud
aspernatus tullus tam&si uana afferebantur in atiem educit. Exeunt
contra & albani. Postꝗͣ instructi utrinque stabant:cum paucis procer
in medium duces prodeunt. Ibi infit albanus: inuirias & non redditas
res ex fcedere:quae repentae sunt: & ego regem nr̃m ciuilium causam hu-¬
iusmõi esse belli audisse uideor. Nec te dubito Tulle eadem praete ferre.
Sedsiuera potius: ꝗͣ dictu spenosa dicenda sunt: cupido imperii duos cog¬
natos uicinosque populos ad arma stimulat.Neque recte an perperam in¬
terpretor: fuerit ista eius deliberatio: qui bellum suscepit.Me albani ge¬
rendo bello ducem creauere. Illud te Tulle monitum uelim: etrusca
res: quanta circa nos teque maxime sit:quo propior es etruscis:hoc ma¬

Expanded text:
cent opus esse conloquio; si secum congressus sit, satis scire ea se allaturum cent opus esse conloquio; si secum congressus sit, satis scire ea se allaturum quae nihiaspernatus Tullus tamen, si vana adferantur, in aciem educit. exeunt contra et Albani. postquam structi utrimque stabant, cum paucis procerum in medium duces prodeunt. ibi infit Albanus: iniurias et non redditas res ex fiusce esse belli audisse uideor, nec te dubito, Tulle, eadem prae te ferre; sed si uera potius quam dictu speciosa dicenda sunt, cupido imperii duos cognatos uicinosque populos ad arma stimulat. neque, recte an perperam, interpretor. fuerit ista eius deliberatio qui bellum suscepit: me Albani gerendo bello ducem creauere. illud te, Tulle, monitum uelim: Etrusca res quanta circa nos teque maxime sit, quo propior es Uolscis hoc ma
Abbreviated transcription (Latin):
Fuentus tñbelli minus miserabilem dimicationem fecit: quod nec atie cer¬¬
tatum est: & rectis mõ diruptis alterius urbis: duo populi in unum con¬¬
fusi sunt. Albani priores ingenti exercitu in agrum romanum impetum fe¬
cere. Enstra ab urbe haud plus quinque milia passuum locant. fossa cir¬
cundant. fossa ciuilia ab nomine ducis per aliquot saecula appellata: donec
cum re nomen quoq cum uetustate aboleuit. In his castris Tiuilius alba¬
nus rex moritur. Dictatorem albani Metium sufenium creant. Interim
Tullus ferox praecipue morte regis: magnumq deorum numen ab ip̃o ca¬
pite orsum: in omne nomen albanum expetiturum poenas ob bellum impiũ
dictitans: noctu praeteritis hostium castris infesto exercitu in agrum alba¬
num pergit. Ea res abstatiuis exciuit Metium. Is ducit ꝗͣ proxime ad ho¬
stem potest. Inde legatum praemissum nuntiare Tullo iub& prius.ꝗͣ dimi¬

Expanded text:
euentus tamen belli minus miserabilem dimicationem fecit, quod nec acie cereuentus tamen belli minus miserabilem dimicationem fecit, quod nec acie certatum est et tectis modo dirutis alterius urbis duo populi in unum confusi sunt. Albani priores ingenti exercitu in agrum Romanum impetum fecere. castra ab urbe haud plus quinque milia passuum locant, fossa circumdant; fossa Cluilia ab nomine ducis per aliquot saecula appellata est, donec cum re nomen quoque uetustate aboleuit. in his castris Cluilius Albanus rex moritur; dictatorem Albani Mettium Fufetium creant. interim Tellus ferox, praecipue morte regis, magnumque deorum numen ab ipso capite orsum in omne nomen Albanum expetiturum poenas ob bellum impium dictitans, nocte praeteritis hostium castris, infesto exercitu in agrum Albanum pergit. ea res ab statiuis exciuit Mettium. ducit quam proxime ad hostem potest; inde legatum praemissum nuntiare Tullo iubet priusquam dimi
Abbreviated transcription (Latin):
fronte comiter regis conuium celebrant: tantisper romani & res repeti¬
uerant priores & neganti albano bellum in tricesimũ diem indixerãt.
aec renuntiant tullo. Tum legatis tullus dicendi potestatem quid pe¬
tentes uenerint facit. Illi omniũ ignari: primo purgando terunt tp̃s
se inuitus quicquã quod minus placeat Tullo dicturos: sed imperio
subigi. Res repetitum seuenisse: ni redelantur bellum indicere iussos¬
A dhaec Tullus nuntiate inquit regi ur̃o: regem romanum deos facere
testes uter prius populus res repetentes legatos aspernatus dimiserit: ut in
eum omnes expetant huiusce clades belli. Haet nuntiant domum alba¬
ni: bellum utrinq summa ope parabatur: ciuili similimũ bello: prope in¬
ter parentes natosque:troianam utranque prolem.Cum lauinium ab
troia: ab lauinio alba. ab albanoꝵ stirpe regum oriundi romani essent.

Expanded text:
gne, comiter regis conuiuium celebrant. tantisper Romani et res repetigne, comiter regis conuiuium celebrant. tantisper Romani et res repetiuerant priores et neganti Albano bellum in tricesimum diem indixerant. haec renuntiant Tullo. tum legatis Tullus dicendi potestatem quid petentes uenerint facit. illi omnium ignari primum purgando terunt tempus: se inuitos quicquam quod minus placeat Tullo dicturos, sed imperio subigi; res repetitum se uenisse; ni reddantur bellum indicere iussos. ad haec Tullus 'nuntiate' inquit, 'regi uestro regem Romanum deos facere testes, uter prius populus res repetentes legatos aspernatus dimiserit, ut in eum omnes expetant huiusce clades belli.' haec nuntiant domum Albani. et bellum utrimque summa ope parabatur, ciuili simillimum bello, prope inter parentes natosque, Troianam utramque prolem, cum Lauinium ab Troia, ab Lauinio Alba, ab Albanorum stirpe regum oriundi Romani essent.
Abbreviated transcription (Latin):
& belli & patis artibus erat ciuitas. Nũmae morte ad interregnum resre¬¬
dut. Inde Tullum hostilium nepotem nostilii: cuius in infima arce cla
ra aduersus sabinos fuerat pugna: regem populus iussit. patres aucto¬
res facti. Nic non solum proximo regi cdissimilis: sed ferotior Romulo
ẽ fuit Tum aetas uiresque: tum auita quoq gloria animũ stimulabat.
Senescere igitur ciuitatem otio ratus: undique materiam excitandi
belli quaerebat. Forte euenit: ut agrestes romani ex agro albano: alba¬
ni ex romano praedas inuicem agerent. mperitabat tum taius tiuilius
albae. Utrinque legati fere sub idem tempus ad res repetendas missi. Tul¬
lus praeceperat sus: ne quid cum albanis prius: ꝗͣ manlata agerent.
Satis sciebat negaturum albanum. Ita pie bellum indici posse. Ab alba¬
nis socordius res acta. Excepti hospitio a Tullo benigne ac blande comi¬

Expanded text:
et belli et pacis artibus erat ciuitas. Numae morte ad interregnum res redet belli et pacis artibus erat ciuitas. Numae morte ad interregnum res rediit. inde Tullum Hostilium, nepotem Hostili, cuius in infima arce clara pugna aduersus Sabinos fuerat, regem populus iussit; patres auctores facti. hic non solum proximo regi dissimilis sed ferocior etiam quam Romulus fuit. cum aetas uiresque tum auita quoque gloria animum stimulabat. senescere igitur ciuitatem otio ratus undique materiam excitandi belli quaerebat. forte euenit ut agrestes Romani ex Albano agro, Albani ex Romano praedas in uicem agerent. imperitabat tum Gaius Cluilius Albae. utrimque legati fere sub idem tempus ad res repetendas missi. Tullus praeceperat suis ne quid prius quam mandata agerent; satis sciebat negaturum Albanum; ita pie bellum indici posse. ab Albanis socordius res acta; excepti hospitio ab Tullo blande ac beni
Abbreviated transcription (Latin):
uersam deorum uiolari ducerent nefas. Lucus erat: quem mediũ ex
opaco specu fons perhenni rigabat aqua: quo quia persaepe se num ma
sine arbitris uelut ad congressum dea inferebat: camenis eum lucum sa¬
crauit: quod earum sibi consilia cum toniuge sua Egerea esse. Et soli fi¬
dei solemne instituit. Ad id satrarium flamines bigis curru arcuato ue¬
hi iussit: manuque ad digitos usque inuoluta: rem diuinam facere: si¬
gnificantes fidem tutandam: sedemque eius & in dextris esse satratã
Multa alia sacrifina locaque sacris fatiendis: quae argeos pontifices uocãt.
dedicauit. Omniũ tamen maximũ eius operum fuit tutela per om̃e regni
tempus haud minor pacis ꝗͣ regni. Ita duo reges deinceps alius alia uia.
ille bello. hic pace ciuitatem auxerunt. Nomulus septem & triginta re¬
gnauit annos. Numma tres & quadraginta: Tum ualida tum tempata

Expanded text:
uersam deorum uiolari ducerent nefas. lucus erat quem medium ex uersam deorum uiolari ducerent nefas. lucus erat quem medium ex opaco specu fons perenni rigabat aqua. quo quia se persaepe Numa sine arbitris uelut ad congressum deae inferebat, Camenis eum lucum sacrauit, quod earum ibi concilia cum coniuge sua Egeria essent. et soli Fidei sollemne instituit. ad id sacrarium flamines bigis curru arcuato uehi iussit manuque ad digitos usque inuoluta rem diuinam facere, significantes fidem tutandam sedemque eius etiam in dexteris sacratam esse. multa alia sacrificia locaque sacris faciendis quae Argeos pontifices uocant dedicauit. omnium tamen maximum eius operum fuit tutela per omne regni tempus haud minor pacis quam regni. ita duo deinceps reges, alius alia uia, ille bello, hic pace, ciuitatem auxerunt. Romulus septem et triginta regnauit annos, Numa tres et quadraginta. cum ualida tum temperata
Abbreviated transcription (Latin):
nias: sed iusta quoq funebria placandosque manes: ut idem pontifeꝵ
edocer&. Iuaeque prodigia fulminib alio ue quo uisu missa susciperẽtur
atque curarentur: ad ea elicienda ex mentibus diuinis ioui elitio arã
in auentino dicauit. deumq consuluit auguriis: quae suscipienda essã.
Ad haec consultanda procurandaq multitudine omni a ui & armis cõ¬
uersa: & animi aliquid agendo occupati erant: & deorum assidua in¬
sidens cura: cum interesse rebus humanis caleste numen uider&ur: ea
pi&ate omnium pectora inbuerat: ut fides ac ius iuurandum: propulso
legum ac poenar metu: ciuitatem regerent. Et cum ip̃i se homines in re¬
gis ueluti unici exempli mores firmarent: tum finitimi enã populi qui añ
castra non urbem positam in medio ad solicitandum omĩum pacem crecli¬
derant: in eam uerecundiam acdducti sunt: ut ciuitatem totam in cultu

Expanded text:
nias, sed iusta quoque funebria placandosque manes ut idem pontifex nias, sed iusta quoque funebria placandosque manes ut idem pontifex edoceret, quaeque prodigia fulminibus alioue quo uisu missa susciperentur atque curarentur. ad ea elicienda ex mentibus diuinis Ioui Elicio aram in Auentino dicauit deumque consuluit auguriis, quae suscipienda essent. ad haec consultanda procurandaque multitudine omni a ui et armis conuersa, et animi aliquid agendo occupati erant, et deorum adsidua insidens cura, cum interesse rebus humanis caeleste numen uideretur, ea pietate omnium pectora imbuerat ut fides ac ius iurandum †proximo† legum ac poenarum metu ciuitatem regerent. et cum ipsi se homines in regis uelut unici exempli mores formarent, tum finitimi etiam populi, qui antea castra non urbem positam in medio ad sollicitandam omnium pacem crediderant, in eam uerecundiam adducti sunt, ut ciuitatem totam in cultum