comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
his accusator ad alios exculpa exim̃dos abutã :
Uerũ idbreui faciendũ & inunũ multas con¬
ducenda. ut ne alterius defendendicausa hunc ac¬
cusare. sed huiꝰ accusandi causa defendere alterũ
udeatur. Atq accusatori quidẽ hax fere sĩ si cutta

Expanded text:
is accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in ca
Abbreviated transcription (Latin):
centidit exĩ factũ ut alludit̃ fimiliariꝰ facereuellent
Quare cũ ineadẽ tabnã deũtissent si mul cenare ⁊ meadẽ
lado sonũ ciꝑe uoluer̃ cenati descubueribidẽ Caupo
ce cũ illũ alterũ uidelica qͥnũ mos haber& animũ
ałuertissa. natu postꝗllos artiꝰiã ut fit exdassitu¬
died ci mire iensit accessit ⁊d teriꝰ eoꝵqͥ si ne nẽmmas
erat gladiũ ꝓpt̃ appositũ euagina edux̃ ⁊ illũ alterũ
occidi nũ mos abstulit. gladiũ cruentũ inuaginã
Cenat illũ suũ inclamouit semel ⁊ septꝰ illũ sõn im¬
peditũ ñ respondere exsfimauit i se gladiũ ⁊ cȩ

Expanded text:
contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem. copo idelicet qui nummos haberet, animum advertisset, noctu postquam illos artius iam ut ex lassitudine dormire sensit, accessit et alterius eorum, qui sine nummis erat, gladium propter adposi- tum e vagina eduxit et illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam comitem illum suum inclamavit semel et saepius. illum somno inpeditum non respondere existimavi
Abbreviated transcription (Latin):
pio uti non possumus. quȩ di¬
ipsa res aniniũ aud itoris. a nobals¬
nat. Aut cũ animus auditoris. pe¬
suasus esse ui d&ur. ab his qui an
contradierunt. aut cum defessꝰla
audiendo qui ante dixerũt. Si causi

Expanded text:
pio nos non possumus, si cipsa res animum auditoris a nobis alienat, aut cum animus auditoris persuasus esse uidetur ab hiis qui ante contradixerunt, aut cum defessi sunt eos audiendo qui ante dixerunt. 14. Not
Abbreviated transcription (Latin):
ne iuingunt᷑ Maxime quaerio port& in accons¬
titutione. primũ potuerit ne aliquid fieri. Dem¬
de & quo abalio potuerit. deinde facultas dequa
ante diximus: Deinde utrũ id facimus ꝙ penitere
fuerit necesse. itẽ q spẽ celandi ñ habera. Deinde
necenĩtudo inqua mĩ necessẽ fuerit idaut fieri. aut
ita feriquaeritur. Quorũ pars ad c̃siliũ ꝑtin& . ꝙ¬
ꝑsonis at tributũ. Vt in ea causa quã ȩx posuimus.
Ante rẽ erit ꝙ initinere ͤ tã familiarit̃ applicarit.
ꝙsermonis causã quaesierit. ꝙsimul diuerterit.
deinde cenarit. In re .nox. sonus. sost rẽꝙsoł¬
ꝙ solu exierit. ꝙ illũ tã familiarẽ comitatũ tã¬
xquo animo reliquerit. ꝙ cruentũ gladium
uideit᷑ diligent̃ ratio faciendi eẽ habita & & cogi¬
tata. ait ita temere. ut ñ ueri simile sit quẽꝗͣ
tã cemere ad maleficiũ accessisse. In quoquarit᷑
nũ quo alio modo cõmodius potueritfieri. uel
a fortuna amministrari. Hã sxpe si pecuniae

Expanded text:
ne iunguntur. maxime enim quaerere oportet in hac constitutione, primum po- tueritne aliquid fieri; deinde ecquo ab alio potuerit; deinde facultas, de qua ante diximus; deinde utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse, quod spem celandi non haberet; deinde necessitudo, in qua necesse fuerit id aut fieri aut ita fieri, quaeritur. quorum pars ad consilium pertinet, sonis adtributum est, ut in ea causa, quam exposuimus: ante rem, quod in itinere se tam familiariter adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod simul deverterit, deinde cena- rit. in re nox, somnus. post rem, quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- querit, quod cruentum gladium videatur diligenter ratio faciendi esse habita et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse. in quo quaeritur, num quo alio modo commodius potuerit fieri vel a fortuna administrari. nam saepe, si pecuniae,
Abbreviated transcription (Latin):
 talibus in causis. uti oportebit. Si hoo
modo scripsiss& isto uerbo usus non ess&.
non. isto logo uerbum istud collo cassa. Nã
e bis sententia scriptoris maxim e

Expanded text:
 talibus in causis uti oportebit: hoc modo scripsisset, isto verbo usus non esset, non isto loco verbum istud con- locasset. nam ex his sententia scriptoris maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑenumerationẽ aut ꝑ simplicẽ conclusionẽ Com¬
meyaetio est inqua plurib reb: ex positis ⁊ cgeris in¬
firmatis una reliqͣ necessario c̃firmat᷑. hoc pacto:
necesse est aut inimiciciarũ causa ab hoc eẽ. occissũ.
aut metus aut spei aut alicuiꝰ a micigr̃a: aut si hoꝵ
nihilest ab hoc ñeẽ occisũ Nã si ne causa maleficiũ
susceptũ ñ potest eẽ Soneq inimicitiȩ fuer̃ nec metꝰ
ut ab hoc non sit occisus TSimplex aut̃ c̃clusio. ex
necessaria c̃secutione c̃ficit᷑ hocmͦi : Si uosme istud
eotẽꝑe fecissedicitis ego aut̃ eo ipso tẽꝑe trans
mare fui. relinqͥt᷑ ut id qđ̾dicitis ñ mͦ ñ fecerĩ sone
potuerĩ qͥdẽ facere Atq hoc diligent̃ oportebit
uidere neqͦ pastogenꝰ hoc refelli possit ut necon

Expanded text:
enumera- tionem aut per simplicem conclusionem. conmeratio est, in qua pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis una reliqua necessario confirmatur, hoc pacto: necesse est aut inimicitiarum causa ab hoc esse occisum aut metus aut spei aut alicuius amici gratia aut, si horum nihil est, ab hoc non esse occisum; nam sine causa maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ut ab hoc non sit occisus. simplex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur, hoc modo: si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans mare fui, relinquitur, ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere. atque hoc diligenter oportebit vide
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ argum̃ tando deducit eũ . locis cõmunib tãd
satorĩ quã defensorisdatis. quosi psesuppont
Postea siqua faculta serit. ante relationẽ cqrt
& eiꝰ argum̃ta c& eris comstitutionib accuic
et reũ honerare debebit. ⁊ illũ defendere inqu
einde ⁊ illequẽ merus sedicis. aut ñ merute
non hoc pasto meruit. Qđ utiq alioꝵ ẽ qita¬

Expanded text:
tem argumentando deducit eum locis communibus tam accusatori quam defensori datis, quos ipse supponit. POSTEA SI QVA FACVLTAS ERIT. Ante relationem criminis et eius argumenta ceteris constitutionibus accusator et reum onerare debebit et illum defendere, in quem deinde 'et ille, quem meruisse dicis, aut non meruit aut non hoc pacto meruit', quod utique aliarum est
Abbreviated transcription (Latin):
qui audiunt ut ad suas res nr̃as inuirias referit
Si ad puerds ꝑtinebit. deliberis suis cogten
Si ad mulieres deuxorib: Si adsenes. de patrib:
quidẽ his fere delocis grauissime sumet᷑ Co¬
questionis aut̃ huiꝰ modi dereb pastes p&er q
adirac̃diã uel odiũ indignatio ad irã. admiscdo
parat᷑ & cuinulus. Uerũ indignatio ꝓpri

Expanded text:
qui audiunt, ut ad suas res nostras iniurias referant; si ad pueros pertinebit, de liberis suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribusquidem his fere de locis gravissime sumetur. conquestionis autem huiusmodi de rebus partes petere ad iracundiam uel odium, indignatio ad iram, ad miserimparatur et cumulus. Verum indignatio pr
Abbreviated transcription (Latin):
cõpartctionẽ quanto atrociꝰ uindigniꝰs it illud
dequo agit᷑ ostendit᷑. DECIDIU Locus est ꝑ
quẽ om̃a quȩ innegotio erendo actasunt.
quȩq post negotiũ consecuta sunt. cumunius
cuiusq indignatione & criminatione colligimꝰ.
irẽ uerbis quã maxime ante oculos eius apud
quẽ dicit᷑ ponimus: ut id quod in dignũ est pinde
illi uideat indignũ. acsupre int fuerit acpre¬
sens uiderit. VNOEColVS Locus est
ꝑque ostendimus ab eo factũ aquoeninime
oportuerit & a quosialius facer& ꝓphiberi
conuenira. DUoDeCau locus est¬
ꝑquẽ in digna mꝰ qđ nob hoc primũ accidert. nes

Expanded text:
atrocius et indignius sit illud, de quo agitur, ostenditur. decimus locus est, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque post negotium consecuta sunt, cum unius cuiusque indignatione et criminatione colligimus et rem verbis quam maxime ante oculos eius, apud quem dicitur, ponimus, ut id, quod indignum est, proinde illi videatur indignum, ac si ipse interfuerit ac praesens viderit. undecimus locus est, per quem ostendimus ab eo factum, a quo minime oportuerit, et a quo, si alius faceret, prohiberi con- venerit. duodecimus locus estquem indignamur, quod nobis hoc primis acc
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ cae ꝑimpulsionẽ. Itẽ aluidatis. quibus
utidebeat̃ ad ꝓbationẽ causae ꝑratiocinationẽ
Numnc supponit defensoris locos in infirman¬
daimpulsione. & infirmandaratiocinatio¬
ne. infirmandae impulsionis lacĩ quatuor
negare . minuere. negare eius esfectũ qua

Expanded text:
e per impulsionem, item alii dati sunt quibus uti debeat ad probationem causae per ratiocinationem; nunc supponit defensoris locos infirmandae impulsioni et infirmandae ratiocinationi. Infirmandae impulsionis loci sunt quattuor, - negare, minuere eius effectum qu
Abbreviated transcription (Latin):
cin p̃noñ sit dedico Deinide faule erit deicep
sintił fiotas. qͥnto quoq: loco collocare. Item
cõmodiꝰ ÷. ĩ derelicta qã ĩ celebri regione
bulatio hominũ t̃t᷑bat. Innfirniat imigrm
notas solitudo c seruat integia ui simulacroꝵ
figuras. Pterea dissimiles forma atq natura
loci cõparandis. ut distincti int̃ lucere possiñ.
Nã siqͥ multa it̃ colũ pnia sũpserit c̃t᷑babitur
similitudine. ut ignor & qͥd ĩ qͦq loco collocarit.
⁊magnitudine modica. Imediocris locos habe
oport&. Nũ a p̃t inođu ãpliuagas imagines
reddunt ⁊nimis uiglistiose ñ uident᷑ posse

Expanded text:
nomen sit Decumo; deinde facile erit inceps similis notas quinto quoquo loco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in celebri regione bulatio hominum conturbat et infirmat imaginum notas, solitudo conservat integras simulacrorum figuras. Praeterea dissimilis forma atque natura loci conparandi sunt, ut distincti interlucere possint: nam si qui multa intercolumnia sumpserit, conturbabitur similitudine, ut ignoret, quid in quoquo loco conlocarit. Et magnitudine modica et mediocris locos habere oportet: nam et praeter modum ampli vagas imagines reddunt et nimis angusti saepe non videntur posse
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is posse. quoꝵ mͦ int̃fuit aliqͥđ. Hac ꝓpͥe
attingunt eos ipsos qͥ arguuntur. ut telũ ut uesti¬
giũ . ut cruor. ut dep̃hensũ aliqͥđ qđ ablatuere¬
ptũ ue uideat᷑. ut respondũ inconst̾natũ. ut he¬
sitatũ. ut titubatũ. ut cũ aliqͦ uisus ex qͦ suspicio
oriat᷑. ut eo ipso in locouis in qͦ facinꝰ. ut pallor.
aut tremor. aut scriptũ. & ut obsignatũ. aut
depositũ qͥppiã. Haec ntalia s. quȩ aut in re ipsa.
ant &iã antequã factũ ẽ. aut postea suspiciosum
crũ efficiant. Iuȩ fiñ er̃. tam̃ causis ipsis effi¬
ciendi facultatib: nitioportebit. adiuncta illa
disputatione cõmuni. ñ fuisse illũ tã am̃tẽ. ut
indicia facti. aut effugere aut occultare ñ possit.¬

Expanded text:
omnis posse, quorum modo interfuerit aliquid, haec proprie omnis posse, quorum modo interfuerit aliquid, haec proprie attingunt eos ipsos qui arguuntur, ut telum, ut vestigium, ut cruor, ut deprehensum aliquid quod ablatum ereptumve videatur, ut responsum inconstanter, ut haesitatum, ut titubatum, ut cum aliquo visus ex quo suspicio oriatur, ut eo ipso in loco visus in quo facinus, ut pallor, ut tremor, ut scriptum aut. obsignatum aut depositum quippiam. Haec enim talia sunt, quae aut in re ipsa aut etiam ante quam factum est aut postea suspiciosum crimen efficiant. quae si non erunt, tamen causis ipsis et efficiendi facultatibus niti oportebit, adiuncta illa disputatione communi, non fuisse ilium tam amentem, ut indicia facti aut effugere aut occultare non poss
Abbreviated transcription (Latin):
si uinolentꝰ. sicũ spe efficiendi. si cũ opinione
cęlandi aut si patefactũ ess& depellendi crim¬
nisui ꝑrũpendi periculũ ł in longinqũ tẽpus
deferendi. aut si iudicu poena leuior quam
factip̃miũ. aut si facinoris uoluptas maior.
quã dãnationis dolor. his enĩ fere reb facti
suspicio confirmatur. Cũ & uoluptatis in reo
causȩ reperiuntur. & facultatis inuoluptate.
aut utilitas ex appetitis. ne alicuiꝰ cõmodiquȩ
aut aliqͥ reperit᷑ animi motꝰ qͥ &iã citiꝰ in frau¬
dẽ quã ratio utilitatis impellit. Quã obrẽ.
hȩo sint dicta de causa.
Tencei quero si sint illi euentꝰ quosex cau¬
siseffia doxisti. consequentia quedã signa
p̃teriti & quasi imp̃ssa factiuestigia. quȩ quidẽ
ł maxime suspicionẽ mouent. &s quasi tacita cri¬
minũ testimonia. Atq hoc quidẽ grauiora. qđ
causȩ cõmunit̃ uident᷑ insimulare & arguere

Expanded text:
si vinolentus, si cum spe efficiendi, si cum opinione si vinolentus, si cum spe efficiendi, si cum opinione celandi aut, si patefactum esset, depellendi criminis vel perrumpendi periculi vel in longinquum tempus differendi; aut si iudici poena levior quam facti praemium; aut si facinoris voluptas maior quam damnationis dolor. his enim fere rebus facti suspicio confirmatur, cum et voluntatis in reo causae reperiuntur et facultates. In voluntate autem utilitas ex adeptione alicuius commodi is repentinus animi motus, qui etiam citius in fraudem quam ratio utilitatis impellit. Quam ob rem haec sint dicta de causa. C. Teneo et quaero qui sint illi eventus quos ex causis effici dixisti. P. Consequentia quaedam signa praeteriti et quasi impressa facti vestigia; quae quidem vel maxime suspicionem movent et sunt quasi tacita criminum testimonia atque hoc quidem graviora, quod causae communiter videntur insimulare et arguere
Abbreviated transcription (Latin):
Ses haet duos. & pͥma. causa ⁊ euentꝰ causam
appello. rationẽ efficiendi. Euentũ. id qđ est
effectũ. Atq ipsa quidẽ partitio causarum
paulo ante in suasionis locis distributa ẽ. uȩ
eni in consilio capiendo futuri tẽporis p̃cipi¬
ebant᷑. quã obrẽ aut utilitatẽ uiderentur
habitura. cuit efficiendi facultatẽ. eadẽ ꝗͥ
de facto ergum̃ tabitur colligere debebit.
Quã obrẽ. ut & illa illi quẽ arguit fuisse. &
abeo effici potuisse de monstr&. utilitatis con¬
ecturã mouetur. si illud qđ arguit᷑. aut spe
bonoꝵ. aut maloꝵ metu fecisse dicat᷑ Qđ fit
acriꝰ. qđ illa in utroq genere. maiora ponunt᷑.
Spectantur &iã ad causã facti motꝰ animorum.
surascens. si odiũ uetꝰ. si ulciscendi studium.
simiurie dolor si honor is. sigła. si imꝑi. si pecu¬
nie cupiditas. si periculi. si timor si ȩs alienũ
siengustiȩ rei familiaris. si audax. sileuis. si
crudeł. si impotens: si amans. si cõmotamente.

Expanded text:
sed haec duo sunt ei prima, causa et events. Causam appello rationem efficiendi, eventum id quod est effectum. Atque ipsa quidem partitio causarum paulo ante in suasionis locis distributa est. quae enim in consilio capiendo futuri temporis praecipiebantur, quam ob rem aut utilitatem viderentur habitura aut efficiendi facultatem, eadem, qui de facto argumentabitur, conligere debebit, quam ob rem et utilia illi, quem arguet, fuisse et ab eo effici potuisse demonstret. Vtilitatis coniectura movetur, si illud quod arguitur aut spe bonorum aut malorum metu fecisse dicitur; quod fit acrius, quo illa in utroque genere maiora ponuntur. Spectant etiam ad causam facti motus animorum, si ira recens, si odium vetus, si ulciscendi studium, si iniuriae dolor, si honoris, si gloriae, si imperi, si pecuniae cupiditas, si periculi timor, si aes alienum, si angustiae rei familiaris, si audax, si levis, siipiens, si amans, si commota mente,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsa ñ scripti genꝰ. sed uerbi int̃p̃tatio
coneroũsiã fac̃. Cũ aut̃ ad plura significant᷑
scripto ꝓpt̃ uerbi aut ũboꝵ ambiguitatem
ut liceat ei qͥ contradicat eo trahere
significationẽ scripti qđ expediat ac uelit aut
si ambigue scriptũ ñsit. ł a ũb uoluntatẽ a
sententiã scriptis abducere. ł aliose eadẽ
de re contrariae scripto defendere. tũ discepta¬
tio & scriptio contentione & uit. ut in amb¬
guis disceptet᷑. qͥd maxime significetꝰ inscrpti
sententiaq: contentione. Verũ potiꝰ iude
sequat᷑ in contrariis scriptis. utrũ mazis com¬
ꝓbandũ sit. Visceptatio aut̃ cũ ẽ constituta
ꝓposita ee deb& oratori. Quo om̃s argum̃¬
tationes repetitae e inueniendi locis coniaatͥ
Qđ quanquã satise ei qͥ uid&. qͥđ inquoꝗ laco
lateat qͥq: illos locos tanquã thesauros
aliquos arguiñtoꝵ notatos hab&. tam̃ ea q̃ͥs
eȩterarũ causarum ꝓpria tangemꝰ. In conies¬
tura igit᷑ cu ẽ inficiando reus. accusator

Expanded text:
erbi interpretatio controversiam facit. cum autem aut plura significantur scripto propter verbi aut verborum ambiguitatem, ut liceat ei qui contra dicat eo trahere significationem scripti, quo expediat ac velit; aut, si ambigue scriptum non sit, vel a verbis voluntatem et sententiam scriptoris abducere vel alio se eadem de re contrarie scripto defendere, tum disceptatio ex scripti contentione exsistit, ut in ambiguis disceptetur quid maxime significetur, in scripti sententiaeque contentione utrum potius iudex sequatur, in contrariis scriptis utrum magis comprobandum sit. Disceptatio autem cum est constituta, propositum esse debet oratori, quo omnes argumentationes repetitae ex inveniendi locis coiciantur. Quod quamquam satis est ei qui videt quid in quoque loco lateat quique illos locos tamquam thesauros aliquos argumentorum notatos habet tamen ea quae sunt certarum causarum propria tangemus. in coniectura igitur, cum est in infitiando reus, accusatori
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib notatȩ. fiunt rurs infinitae. de tractis
ꝑsonis. tẽporib & rursum ad consultationum
frmam cationemq fe uo cantur¬
.R
Sed ingratisimis firmam̃tis &i ãilla pones¬
da s̃ si qua & scripto legis aut testam̃ti. aut
uerboꝵ ipsiꝰ iudicu. cut alicuiꝰ stipulations
aut catonis opponuntur defensioni contrara
ACne hoc quidẽ genꝰ in eiꝰ causis currit. que
coniectura continentur. Idͥenĩ factũ neg&
id coargui scripto ñ potest. ne in definitionẽ
quidẽ uenit genere scripti ipsiꝰ. Nã &iã
si uerbũ aliqđ ex scripto de finiendũ est quã
uĩ habeat. Vt cũ & testam̃tis q sit penꝰ

Expanded text:
temporibus notatae, fiunt rursus infinitae detractis personis et temporibus et rursum ad consultationum formam rationemque revocantur. sed in gravissimis firmamentis etiam illa ponenda sunt, si quae ex scripto legis aut testamenti aut verborum ipsius iudici aut alicuius stipulationis aut cautionis opponuntur defensioni contraria. At ne hoc quidem genus in eis causis incurrit quae coniectura continentur. Quod enim factum negatur, id coargui scripto non potest. Ne in definitionem quidem venit genere script ipsius. Nam etiam si verbum aliquod ex scripto definiendum est quam vim habeat, ut cum ex testam
Abbreviated transcription (Latin):
quia uire uiratus edens audire desiderat. unde
sententiãꝓ laturas. Ergo aut part cauce
ꝓbata uidiciutendũ. aut inꝑoratione id
epy logis. ut aut renou& aut suscit& ũr
auditor Om̃is enĩ locus cõmunis. lacutionũ
cunetaor nam̃ta desidͥerat q̃ aut uerborums
aut sententiarũ. Qua d VApte a necessariodicunt᷑
oratorẽ aboratore discernunt. & enĩcũ loci cõmunes
causarũ sint cõmunesoratorib similitudine dicti¬

Expanded text:
quia iure iuratus sedens audire desiderat, unde sententiam prolaturus est. Ergo aut parte causae probata inducendus est aut in peroratione id est epilogis, ut aut renouetur aut suscitetur auditor. Omnis enim locus communis locutionum cuncta ornamenta desiderat, quae aut uerborum sunt aut sententiarum; quae dum apte ac necessario dicuntur, oratorem ab oratore discernunt. Etenim cum loci communes causarum sint, communes oratoribus similitudine dicti
Abbreviated transcription (Latin):
artificuñ putant indigere cũ appellant. NCTEΙC
A TEXNOΥC Alit hocðegenere ac̃deonũ coniectura
p̃cipiendũ putant ut dicant alias diuisiones eẽ
aꝗͥꝓbationẽ comecturae. ñ quassupͣ diximus c̃ausa
ꝑsonã factũ. Nã & eus quiin questione aliquid

Expanded text:
ARTIFICII NON PVTANT INDIGERE. Cum appellant πίστεις ἀτέχνους . ALITER HOC DE GENERE AC DE OMNI CONIECTVRA PRAECIPIENDVM PVTANT. Vt dicant alias diuisiones esse ad probationem coniecturae, non quas supra diximus, causam, personam, factum. NAM ET EIVS QVI IN QVAESTION
Abbreviated transcription (Latin):
mutare cogit. hc̃ firmatiõ. Ic̃ futatiõ.
argum̃tationũ. disputationes hiuꝰ modi
ĩuenit hab̾e. Firmissimas argum̃tationes
ĩ pͥmis ⁊ ĩ postremis causȩ partib c̃locare
mediocres neq ĩ utiles ad dic̃đu. neq ne¬
cessarias ad ꝓbandũ. q̃si separat̃ĩ. Ac singulȩ
⁊ ꝓbabiles fiuNt int̃ poni ĩ medio ⁊collocairi
õport&. Nã si g̃re narrata expectat
animꝰ auditoris. ex qͣre causa c̃firmari
possit: qͣ propt̃ c̃tinuo firm̃a aliqa opost&

Expanded text:
 confirmatione et confutatione argumentationum dispositiones huiusmodi nvenit habere: firmissimas argumentationes in primis et in postremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expectat animus auditoris, sei qua re causa confirmari possit - quapropter continuo firmam aliquam oportet
Abbreviated transcription (Latin):
sunt naturalit᷑ aboratore sumant᷑ Et delip̃cepta
ã dedimus. Q uarta at tributio q̃ ciecutio nominat᷑
Et ipsa eaten& q̃ extra sunt adhȩrentia tam̃ rebus
negotii. quȩ ñ ab oratore ex uoluntate sumantur.
s, quȩ ipsis reb: negotii naturalt accider Ac ꝓpe

Expanded text:
sunt, naturaliter ab oratore sumantur. Et de hoc praecepta iam dedimus. Quarta attributio, quae consecutio nominatur, et ipsa ea tenet, quae extra sunt, adhaerentia tamen rebus negotii; quae non ab oratore ex uoluntate sumantur, sed quae ipsis rebus negotii rationabiliter accide
Abbreviated transcription (Latin):
cõparat᷑. ñ alienũ .ẽ. uidere quȩ dicant hii. qui quȩdã eꝰ
rei p̃cepta nob̃ reliquer̃. Sed anteq depcepas oatoriis
dicitinꝰ uid & dicendũ degenere ipsus artis. de officio. de
fine. de materia . de partib: Nã his reb: cognitis. facilsꝰ &

Expanded text:
comparatur, non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius comparatur, non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facil
Abbreviated transcription (Latin):
Quare meo quidẽ animorichil hominꝰ r̃ loꝗtiȩ studendũ .ẽ.
& si ea quid ã pͥnatĩ & publico ꝑuerse abutunt᷑ sed eo
ue hementiꝰ nemali magno cũ detrim̃to bonoꝵ & cõmu¬
nomĩũ ꝑnicie plurimũ possint. cũ p̃sertĩ hoc sit umũ.
qđ ad omis res & pͥuatas & plublicas maxime ꝑtineat
hectuta. hochonesta. hoc illustris. hoc rodẽ uita iocu¬
nda fiat. Nã hinc adrẽ .E. plurima cõmoda ueniunt. si
inoderatrix onĩi ũ rerũ p̃sto ÷ sapientia. Hinc adipsos qui
eã adeptis litus. honos. dignitas c̃fluit Hinc amicis quoq
eoꝵ certissimũ & tutissimũ p̃sidiũ cõparat᷑. Acmͥ quidẽ uideNs
homnnes: cũ multis reb humiliore s & in firmiores sint. hac re
maxime bestus p̃stare. qđ lo qui possunt Quare p̃clarũ
in quiddã uid&ꝰ adeptꝰ is qui quare homines bestis p̃steN.
ea inre hommib: ipsis antecellẽt Hoc si forte ñ natura
modo. neq exerciatione c̃sicit᷑. uerũ etiã Artificio quodat̃

Expanded text:
Quare meo quidem animo nihilominus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam et privatim, et publice, perverse abutuntur: sed eo quidem vehementius, ne mali magno cum detrimento bonorum, et communi omnium pernicie plurimum possint: cum praesertim hocidem sit, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime pertineat: hoc tuta, hoc honesta, hoc illustris, hoc eodem vita iucunda fiat. 5. Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium rerum praesto est sapientia. hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honor, dignitas consluit: hinc amicis quoque eorum certissimum, ac tutissimum praesid um comparatur. Ac mihi quidem videntur homines, cum multis rebus humiliores et in- firmiores sint, hac re maxime bestiis praestare, quod loqui possunt. quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. hoc si forte non natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam arti- ficio quodam
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥ neglait cẽ ullã pecumã fr̃is. aut amici. aut deniq
officiosuo. aniqͥorẽ aut suauiorẽ. ñ herit accusatori
negandã Nã in eũ cidpa isũmũ adiũ transferet᷑ qͥ
qͥ cqiđ tã uere ⁊ piedicet᷑ negabit: Verũ illud dicendũ
si qͥ dicat᷑ aliũ occidisse acuoluerit qđ aut similitudi¬
ne. aut suspicione. aut demonstratione falsa de¬
ceptꝰ sit. aut cũ necosse cuiꝰ testam̃ toñ sit heres qd
en testamĩto seheredẽ arbitratꝰ sit Ñhexeuentu
animꝰ ispe ad malepiciũ ꝓfectꝰ sit cͥsiderare aͦanema
qiã qͥio faciet. ñ quo casu utat᷑ adrẽ ꝑtinere: Poc
aũt iciocarut illud erit accusarri si de menstrari
pocerit alii nemiri causã fuisse facierdi Secunda

Expanded text:
i negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiquiorem aut suaviorem, non hoc erit accusatori negandum. nam in eum culpa et summum odium transferetur, qui id, quod tam vere et pie dicetur, negabit. verum illud dicendum si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secunda
Abbreviated transcription (Latin):
pet spicitur. Deide quo teripore
srtũ sit. quȩ rendum est. ut quid eum uoluisse
in eiusmodi aempore. ueri simile sit intelli¬
gatur. Post. & deliberationis partibus quid
utilius. ⁊ quid honestius. & illi asseribendum.

Expanded text:
perspicitur. deinde quo tempore scriptum sit, quaeren- dum est, ut, quid eum voluisse in eiusmodi tempore veri simile sit, intellegatur. post ex deliberationis partibus, quid utilius et quid honestius et illi ad scri- bendum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc c̃sequimur. ut satis hȩc cõ mode pers¬
sis se uideam illud amittamꝰ qđ maxira
ẽ ut necuirei temere atq aprogant̃ ai¬
serimꝰ. Verũ hoc quidẽ nos & in bactpi
& in om̃i uita studiose quo ad facnltas fis
dentur eȩdicem
biToR primꝰ liber expositos
nere huiastis & officio  fine

Expanded text:
m consequamur, ut satis haec commode persm consequamur, ut satis haec commode perscripsisse vi- deamur, illud amittamus, quod maximum est, ut ne cui rei temere atque arroganter assenserimus. Verum hoc quidem nos et in hoc tempore et in omni vita studiose, quoad facultas ferevidentur esse, dicemus. Igitur primus liber, exposito genere huius artis et officio et fine
Abbreviated transcription (Latin):
sicitifaomilus. quarũ alta conuersaret᷑ inplilo¬
ophici non pulla r&horicȩ quoq astis ibiur
as sumebat. alt̾a uero omis indicendiera su
st genꝰ aposteriorib qui ab utrisq eaque
cõmode diciuidebant᷑ in suas astes c̃tuler
Quosipsos simul atq illos superiores. nos nn
om̃s quo ad facultas tulit ꝓposuimꝰ. ⁊ exna
quoq ñ fuluil in cõmune c̃tulimꝵ Qđ sea
quȩ in his libris exponunt᷑ tanto pereex¬
ponenda fuer quanto studio electa se
tebit. Sinautẽ temere aliquid alicuus
p̃terisso. aut ñ satiselegant̃ secuti uid bn
doctiabaliquo facile & libent̃ sententian
cõmutabimꝰ Nonenĩ parũ cognosse ed
inparũ cognito stulte idiu ꝑseuerasi n¬
peest eł p&ereti qđ alterũ cõmunihor¬
in firmitati. alterũ singulariuni cuius
uicio ẽ. attributũ. Quare nos quidese
ulla affirmatione simul querentes du¬
tant̃. unũ quidq dicemꝰ nedũ paruuli¬

Expanded text:
sicuti fa- miliis, quarum altera cum versaretur in philosophia, nonnullam rhetoricae quoque artis sibi curam assume- bat, altera vero omnis in dicendi erat sum ge- nus a posterioribus, qui ab utrisque ea, quae com- mode dici videbantur, in suas artes contulerunt; quos ipsos simul atque illos superiores nos nobis omnes, quoad facultas tulit, proposuimus et ex nostro quoque nonnihil in commune contulimus. quodsi ea, quae in his libris exponuntur, tanto opere eligenda fuerunt, quanto studio electa sunt,  paenitebit. sin autem temere aliquid alicuius praeterisse aut non satis eleganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile et libenter senten- tiam commutabimus. non enim parum cognosse, sed in parum cognito stulte et diu perseverasse turpe est, propterea quod alterum communi hominum infirmitati, alterum singulari cuiusque vitio est adtributum. quare nos quidem sine ulla affirmatione simul quaerentes dubitanter unum quicque dicemus, ne, dum parvulu
Abbreviated transcription (Latin):
ctis quã quam in maximis philo sophiȩ
cui instituta sequebant᷑ fecerat. tam̃ ꝑmul¬
ta nob̾ p̾cepta dicendi reliquer. Atq alii
quoq alio exfonte p̃ceptor es dicendi ema¬
naͣs ̃ qui tẽ ꝑmultũ acd dicendũ si quida s
quo aristo teles magnꝰ i nobilis rethor hso
erates cuuipsius quã const& ce astẽ non
inuenim: Discipuloꝵ aut̃ atq eoꝵ qui¬

Expanded text:
cti sunt, quamquam in maximis philosophiae cti sunt, quamquam in maximis philosophiae cuius instituta sequebantur, fe- cerat, tamen permulta nobis praecepta dicendi relique- runt. atque alii quoque alio ex fonte praeceptores di- cendi emanaverunt, qui item permultum ad dicendum, si quid ars quo Aristoteles, magnus et nobilis rhetor Iso- crates; cuius ipsius quam constet esse artem non in- venimus. discipulorum autem atque eo
Abbreviated transcription (Latin):
illi fuit extplorũ eligendi potestas. Ile
exunciurbe & exeo numero uirginu qu
tamuertent eligere potuit: nob om̃ium
qui cũq fuer ab iltimo principio huuis p̃to¬
ptionis usq ad hoc tp̃s expositis copiis quod¬
cũq placer& eligendi potestas fuit. Et eue¬
ayes quide scriptores astis usq: a principe
illo atq inuentore tisi  repetitos. unũ in
locũ c̃dux̃ ciristoteles ⁊ nominatĩ cuiꝰq
p̃cepiti magna c̃quisita cura ꝑspicue
escripsit atq enodatti diligent᷑ ex posut
Ac tantũ inuentorib ipsis sua uitate & bre¬
Suitate dicendi p̃stitit. ut nemo illorum
p̃cepta ex ipsorũ libris cognoscat Sed
om̃s qui qđ illi p̃cipiant uelint intelligere.
adhuc quasi ad quentdã multo cõmodio¬
rẽ explicatorẽ reuestant᷑. Etq hic qui¬
dẽ ipse & sese ipsũ nob̵. ⁊ eos qui ante se fue¬
rant in medio posuit. ut c&eros ⁊ s̃ ipsum¬
ꝑ se iꝑsũ cognoscerem: Ub hoc aut̃ qui ꝓfe¬

Expanded text:
illi fuit exemplorum eligendi potestas. ille illi fuit exemplorum eligendi potestas. ille una ex urbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eligere potuit; nobis omnium, quicum- que fuerunt ab ultimo principio huius praeceptionis usque ad hoc tempus, expositis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repetitos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim cuiusque prae- cepta magna conquisita cura perspicue conscripsit at- que enodata diligenter exposuit; ac tantum inventori- bus ipsis suavitate et brevitate dicendi praestitit, ut nemo illorum praecepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes, qui quod illi praecipiant velint intellegere, ad hunc quasi ad quendam multo commodiorem ex- plicatorem revertantur. atque hic quidem ipse et sese ipsum nobis et eos, qui ante fuerunt, in medio po- suit, ut ceteros et se ipsum per se cognosceremus; ab hoc autem qui profe
Abbreviated transcription (Latin):
oñs parder quocũq. eent ingenere ex¬
primendȩ nob̵ neces sariȩ uiderent᷑
sed om̃ib unũ in locũ coactis scriptorib
qđ quisq commodissime p̃cipere ui¬
debatur excerpsimus & exuarus
ingenus excellentissima quȩ que
libauim Ex his enĩ qui nomine &
me mostaa dignis Nec nihil optome
nec om̃a p̃claris pme quisquã dicere
nobir uidebatur Qua propter
stulticia uisa est autͣ bene inuen¬
tis alicuiꝰ recedere: si quo inuicio ei
offenderem᷑. Ad adiucia eiꝰ quoq
accedere cui aliquo bene p̃cepto
ducerem . Qđ si inc&eris quoq
studiis a multis eligere homi¬
nes cõ modissimũ qđq quã sese
uni alicui certo uellent ad di¬
cere minꝰ in arrogantia offen¬
derent non tanto pere inuicus
ꝑseuerarent. aliquanto leui
exiniscientia laborarent
Acsi parinnobs huius astis atq in illo pieture
scientia suifr& fortasse magis hoc insuoga¬
nere opus nrm quamille in sua picturteno¬
bili seniter& Exmaiore eni copita nob̵ quẽ

Expanded text:
nes partes, quocumque essent in genere, exprimendae nobis necessarie vi- derentur; sed omnibus unum in locum coactis scripto- ribus, quod quisque commodissime praecipere vide- batur, excerpsimus et ex variis ingeniis excellentis- sima quaeque libavimus. ex iis enim, qui nomine et memoria digni sunt, nec nihil optime nec omnia prae- clarissime quisquam dicere nobis videbatur. quapropter stultitia visa est aut a bene inventis alicuius recedere, si quo in vitio eius offenderemur, aut ad vitia eius quoque accedere, cuius aliquo bene praecepto duceremur. quodsi in ceteris quoque studiis a multis eligere homines commodissimum quodque quam sese uni alicui certe vellent addicere, minus in arrogan- tiam offenderent; non tanto opere in vitiis perse- verarent; aliquanto levius ex inscientia laborarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuisset, fortasse magis hoc in suo genere opus nostrum quam illius in suo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam
Abbreviated transcription (Latin):
nes c̃tinebat Deiride pastes orationis & in eis
om̃s: oma p̃cepta. Quare cũ in eo c&erisde
reb distinctius dictũ sit. dis ꝑse aut̃ de con
firmatione ⁊ derep̃hensione. Nc̃cestos con¬
sirmandi ⁊ rep̃hendendi in singula causarũ
gener e locos tradendos arbitramur Etq
quo pacto tractaricuenir& : argum̃tatio¬
ues in libro primo ñ indiligent̃ expositu

Expanded text:
nes continebat, deinde partes orationis et in eas omnes omnia praecepta. quare cum in eo ceteris de rebus distinctius dictum sit, disperse autem de con- firmatione et de reprehensione, nunc certos confir- mandi et reprehendendi in singula causarum genera locos tradendos arbitramur. et quia, quo pacto trac- tari conveniret argumentationes, in libro primo non indiligenter expositu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmũ laud abimꝰ scriptoris cõmoditatt̃ atq breui¬
tatẽ ađ candũ siripserił qđ necesse fuerit. illud
ꝓ sine scripto ĩ telligi potuerit. ñ necessarit̃
scribendũ putarit. Deĩde dicem̃ calũ pniatoris
eẽ officiũ uba ⁊ litt̃as seqͥ neglegere uolunatẽ
Deide id qđ scriptũ sit aut ñposse fieri. aut

Expanded text:
primum laudabimus scriptoris commoditatem atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud quod sine scripto intellegi potuerit, non necessario scribendum putarit. Deinde dicemus calumniatoris esse officium verba et litteras sequi, neclegere voluntatem. Deinde id, quod scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
cent quod a negotus suis absint. quod urt
in uerba certa. quod nullus excusationen
aut dut aliquam causam recipiat. Iua

Expanded text:
cent qui a negotiis suis absint, quod iurent in uerba certa, quod nullus excusationem aut aliquam causam reperiat, qua
Abbreviated transcription (Latin):
res a nr̃a memoria ꝓpt̃ ueusti tẽ remotas ex litterarũ moni¬
m̃tis repetere insitao. multas urbes c̃stitutas plurima
bella restinea firmisimassoci& ates. scissimas a micttas
intelligo Cũ animiratione tũ faciliꝰeloquentia cõparatasi¬
E. ustis malis incipit dicere qiđ bonihab eat eloquentia
Anra memoria inqͥt remotis Vt excus& memoriã qͣsi negligen¬
tẽ ad didi  ꝓpt̃ uetustatẽ Ergy illa quȩ nimis a memoriania
remotas. qui scire possum : ex litterarũ menim̃tis inqͥt repe¬
tere insitauo. Hec monimta duplicit᷑ accipimꝰ. aut anniles

Expanded text:
res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ra- tione tum faciliExpositis malis incipit dicere quid boni habeat eloquentia: 'a nostra memoria', inquit, 'remotas'. Vt excuset memoriam quasi negligentem, addidit 'propter uetustatem'. Ergo illa quae nimis a memoria nostra remota sunt qui scire possumus? EX LITTERARVM MONVMENTIS, inquit, REPETERE INSTITVO. Haec monumenta dupliciter accipiamus, aut annales
Abbreviated transcription (Latin):
die facere Resteiͦ utrunq coniunxit Sepe a multũ hoc
mecũ cogitaus ltqr in publicũ ꝓferre res ã debuit. nisi
certa & delibonta resteatt. Hoc mecũ cograui
Bonine anmaliplus Causa deliberationis Nutrũ bonian
mla sit eloquentia s utrũ plus honi anplus malihabeit
eloquentia. Nontam̃ uacit ratic ordinis Potuit aũt dice¬
re. maline an bomiplus Sed cicero naturã tenuit eloque¬
tiȩ Quȩcũ pͥmũ agere coepit ꝓsuit hominib Nã c̃pulit
tib: Hoc& in uerrinis A ñĩaduertere debemꝰ qͣlit̃ubiq
cicero aut homines defendit aut ciuitates Copu dicen¬
di Vn nom̃ eloquentiȩ d sibiopon& ac uindicit. ut cũ
ad aures uenerit ñ nͥ optima accipiat᷑. ideo maluit dif¬
finire eloquentiuã Neqͥs g̃ audita eloquentia que qͣsi
s̃ no ipso idoptinuit. ut mixta iideat᷑ eẽ sapientiȩ
Neqͥ sinquã deliberandũ ñ creder& uerũ plasbomi anplus
mali habett eloquotaa s ipsa ꝑsesatis esti mar& bonã

Expanded text:
e facere. Recte ergo utrumque coniunxit: “saepe et multum hoc mecum cogitaui”. Et quia in publicum proferri res non debuit nisi certa et deliberata, recte ait: “mecum cogitaui”. BONINE AN MALI PLVS. Causa deliberationis non utrum bona an mala sit eloquentia, sed utrum plus boni an plus mali habeat eloquentia. Non tamen uacat ratio ordinis; potuit autem dicere “maline an boni plus”, sed Cicero naturam tenuit eloquentiae, quae cum primum agere coepit, profuit hominibus - nam “compulit tibus'. Hoc et in Verrinis animaduertere debemus, ut ubique Cicero aut homines defendat aut ciuitates. COPIA DICENDI. Quoniam nomen eloquentiae id sibi optinet ac uindicat, ut, cum ad aures uenerit, non nisi optima accipiatur, ideo maluit definire eloquentiam. Ne quis ergo audita eloquentia, quae quasi sono ipso id optinuit, ut mixta uideatur esse sapientiae, ne quis, inquam, deliberandum non crederet utrum plus boni an plus mal habeat el
Abbreviated transcription (Latin):
& malarũ ꝑ om̃e tẽpusscientiã iustita. animihabitꝰ
ita in formatꝰ ut om̃ib: meritis tribuit digntatem
uictrix ac pudica dominatio. Harũ partiũ partes in
cnsequentib cagnoscemꝰ: Nc̃ adid qđ ostendere rposu¬
imꝰ reũtamꝰ Bcilic& ut quđ int̃ artẽ &uirtutẽ int̃ sit ui¬
deimꝰ Marũ iiͦiͦi. partiũ qͣs diximꝰ in cẽ uirtuti. nulla om̃ino
in artẽ cidit Ars qͥtantũ p̃cepta tradit. ñaliqiđ scđm ipsa
p̃cepti faciendũ. Ideo arsiapientiȩ tradiñ potest: Eseaut
tota cstir ac ꝑmana quȩ ꝑfesta . si hȩc . iini. teneat. Pru¬

Expanded text:
pus scientia, iustitia est animi habitus ita informatus ut omnibus meritis tribuat dignitatem, uictrix ac pudica dominatio. Harum partium partes in consequentibus cognoscemus; nunc ad id quod ostendere proposuimus reuertaur, scilicet ut quid inter artem et uirtutem intersit uideamus. Harum quattuor partium quas diximus inesse uirtuti nulla omnino in artem cadit; ars enim tantum praecepta tradit, non aliquid secundum ipsa praecepta faciendum. Ideo ars sapientiae tradi non potest; per se autem tota constat ac
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sit socius amic ñ ÷ si aliqđ mecũ inuitꝰ gerat Aꝓterea
cicero ubiq duohȩc iungit socios populi romani atq a¬
micos la& hic firmissimas socixates scissimas amicitias
Intelligo Reste intelligo ait ꝓsupͣ Ex litterarũ monim̃tis¬
repetere inflicuo Ergo id qđ legit intelligendũ ÷ Cũ ani¬
miratione tũ faciliꝰ eloquentia cõpiratas. Vbiq duohȩc
coniungit Sed quando aliqiđ duȩ resagunt triplicimꝰ
entiȩdat. ꝓpͥas agendirationes Sed qr uitꝰ om̃is magni

Expanded text:
cum sit socius, amicus non est si aliquid mecum inuitus gerat. Propterea Cicero ubique duo haec iungit, "socios populi Romani atque amicos"; ita et hic 'firmissimas societates, sanctissimas amicitias'. INTELLEGO. Recte 'intellego'; ait enim  Ergo id quod legitur intellegendum est. CVM ANIMI RATIONE, TVM FACILIVS ELOQVENTIA COMPARATAS. Vbique duo haec coniungit. Sed quando aliquid duae res agunt, triplici mentiae dat proprias agendi rationes. Sed quia uirtus omnis magni
Abbreviated transcription (Latin):
innaturȩ modũ rationi consentineus cideo innatu¬
rȩ modũ Suob: ꝓ constamꝰ anima & corpore Anima
immortalis ẽ Si immortalss ÷ adiuinis descendit Sia
diunis descendt ꝑfecti ÷ Bed aciesquãuis ꝑfestȩ
animȩ qͦdã corporis crasso tegnine irrecit᷑ & circun¬
fundit᷑ eitifit ut quandã obliuionẽ sui caput Qũ¬

Expanded text:
o “in naturae modum”: duobus enim constamus, anima et corpore. Anima inmortalis est; si inmortalis est, a diuinis descendit; si a diuinis descendit, perfecta est. Sed acies quamuis perfectae animae quodam corporis crasso tegmine inretitur et circumfunditur, et ita fit ut quandam obliuionem sui capiat; cu
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ coepit. post dictur deantiqͥorib bonis & mals
Umaximarũ ciuitatũ ueteres animo colligcla¬
tates Recedit paulati a .R. ẜ nr̃a adextranealcue¬
tes Et reste postromã maximas ciuitates nomine
Ergo qͥm uecustiora sunt harũ exẽplaciuitatu anr
Restetaq miximarũ ciuitatũ collegit calamitia

Expanded text:
quentiae coepit, post dicturus de antiquioribus bonis et malis. ET MAXIMARVM CIVITATVM VETERES ANIMO COLLIGO CALAMITATES. Recedit paulatim a re publica nostra ad extraneas ciuitates, et recte post Romam maximas ciuitates nominat. Ergo quoniam uetustiora sunt harum exempla ciuitatium, 'animo' recte itaque maximarum ciuitatium collegit calamitate
Abbreviated transcription (Latin):
ocauã docuit qid ea& eloquentia ꝑ diffintionem seco
postei occupitisiã auditoꝵ sensib eloquentiã nomin
Sed resteait Ac sũ mũ eloquentiȩ studiũ. Nonꝗporest
dedarari qid possiteloquentia nͥin aliqͦ fuerit acple
quantũ boni aut mali possit eloquentia. de R ẜloqit
sed inpublicis. ita ipse inuerrinis. cũ de se ł de eloquent
sua optimã ꝓbationẽ afferr&. publicas causas cõmemr
ta ca puatas. Meqͥ tot annis in causis iudiciisq publicis:
sĩ uersatꝰ: Nc̃ deniq ut bonũ demonstr& eloquentiȩ io
rei publicȩ cõmodisł in cõmodis loqt Anĩ aduertob¬

Expanded text:
id esset eloquentia per definitionem, securus postea, occupatis iam auditorum sensibus, eloquentiam nominauit. Sed recte ait “ac summum eloquentiae stdium”; non enim potest declarari quid possit eloquentia, nisi in aliquo fuerit ac plequantum boni aut mali possit eloquentia, de re publicsed in publicis. Ita ipse in Verrinis cum de se uel eloquentia sua optimam probationem adferret, publicas causas commemorat, tacet privatas: “me qui tot annis in causis iudiciisque publicis ita sim uersatus”. Nunc denique, ut bonum demonstret eloquentiae, de rei publicae incommodis
Abbreviated transcription (Latin):
potest nͥ causa p̃cedat id bellis łloc & sallustiꝰ tenurt cũde
uios sulpicio& .M. marcello c̃sulib om̃igallia cisrhenũ
xq irt mare nr̃m Xceanũ nꝰ quȩ paludib: iniua fuit pdo¬
mitil ubellũ gert᷑ deinde pucẽ memorat consecuti dp¬
lq ̃li qd rensic elaquentia. Petestpsi nedibio⁊ antĩ qͣntã

Expanded text:
potest nisi si causa praecedat, id est bellum. Hoc et Sallustius tenuit, cum de uio Sulpicio et Marco Marcello consulibus, omni Gallia cis Renum atque inter mare nostrum et Oceanum, nisi qua paludibus inuia fuit, perdomita". Hic bellum geritur, deinde pacem memorat consecutam. "Oplis aliquid possit eloquentia; potest sine dubio, et tantum
Abbreviated transcription (Latin):
faciens qͥ ad possis alienes ab his audicor uolunta¬
tẽ & aliqͦꝵ iudiciũ similidere aut auctoritatẽ
ꝓferro imitationẽ dignã deinde eandẽ. aut con¬
similẽ aut maiorẽ aut minorẽ agirem in p̃sen¬
tia demonstrare SSinoratio adũ sarioꝵ fidem
udebit᷑ auditorib fecisse id q̃ ei qͥintellegit qͥb
reb fides fiat facile erit cognitu. oport&aut
deeo qđ ad ũsarii sibi firmissimũ pͣtarint ⁊ maxime
inqͥ audierint ꝓbarint pͥmutedicturũ polliceri:
a ud ab adũsarii dicto exordiri & ab eopotissimũ
qđille nuꝑ rime dixerit. aut dubitatione uti qͣpmũ
dicas aut cui potissimũ loco respondeas cũ a dmi¬
ratione Nã auditor cũ eũ quẽ adũ sarii ꝑtbatũ
putanc oratime. uid& animo firmissimo ẽtro
dicer paratũ : plerũq sepotiꝰ temere ad sensisse.
ꝙ illũ sineciusa confidere arbitrat᷑ Sinaudito¬
ris ftudiũ defetigatio ab alienabit a causa tebre¬
uiꝰ quã parat fueris ẽẽ dicturũ cõmodũẽ polliceri

Expanded text:
faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri;
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓbationes nasii. eutraq sispicione cõmines:
int̃ at tributa ꝑsonae. accipimꝰ fortunã naturã.
uictũ studia. facta casus orationes c̃silia
habitũ. Hlaecutiq siattributa ꝑsonae accipmꝰ
sicut supͣ diximꝰ ꝑsonã ꝓbabunt. Uerũ ꝑspici¬
enteratione. & negociũ ꝓbare ꝓoter̃. in for¬
tuna inquit spectat᷑ dignitas. diuitie. condicio
łlaclica ꝑsonae attributa sint. tam̃cũ dico
diues. affectat tẏ rannidẽ. Seruꝰ potuit oce¬
dere: consul ñ ꝓdidit patriã. argum̃tũ factis
aꝑsonae attributis facio. Parimodo deconsilio
Siquib c̃siliis aliquando usussĩt dicã ꝑsona ÷
apꝓbuta. Si quo nuncusus sit c̃silio. ꝑsona at tribitaͦ
factũ ꝓbabo. Ergo satis clarũ  in consticutione
c̃iecturali. arqum̃ tafieri posse cõmunit̃. &
deꝑsonae aetributis & negociorũ ut ꝓba& fadtĩ¬

Expanded text:
adprobationes nasci ex utraque suspicione communes. adprobationes nasci ex utraque suspicione communes. Inter attributa personae accipimus fortunam, naturam, uictum, studia, facta, casus, orationes, consilia, habitum. Haec utique si attributa personae accipimus, sicut supra diximus, personam probabunt; uerum perspiciente ratione et negotium probare poterunt. In fortuna, inquit, spectatur dignitas, diuitiae, condicio; haec licet personae attributa sint, tamen cum dico 'diues est, adfectat tyrannidem; seruus, potuit occidere; consul, non prodidit patriam', argumentum factis a personae attributis facio. Pari modo de consilio; si quibus consiliis aliquando usus sit dicam, persona est approbata; si quo nunc usus sit consilio, personae attributo factum probabo. Ergo satis darum est in constitutione coniecturali argumenta fieri posse communiter et de personae attributis et negotiorum, ut fact