comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc mense ultimo circa halendas septempbres.: ager planus humi¬
Idus exilis incipiat exarari : Nunc maritimis locis: uinde miae
apparatus urgetur: hoc &iam mense : locis frigidissimis occatio
oc tempore si terra exilis in uinea ẽ. & uinea ipsa miserior : tres
uel quattuor lupini modios iniugero spargis. atq ita occabis:
Qđ ubi fructiscarit : euertitur & optimũ stercus p̃b& inumeis: qr
laetamen ꝓpt̃ uini uitium non conuenit inferre uinetis::¬

Expanded text:
 Mense Augusto circa calendas septembris, ager planus humidus exilis incipiet exarari. Nunc quoque maritimis locis vindemie apparatus urgetur. Hoc etiam mense locis frigidis occasio oc tempore si terra exilis in vinea est et vinea ipsa miserior, tres vel quatuor lupini modios in iugero sparges, atque ita locabis, quod ubi fructificaverit evertitur et optimum stercus prebet in vineis; quia letamen
Abbreviated transcription (Latin):
statum cȩli caulis patitur frigidũ magis contra austrũ positi. citius
ferunt: Contra septẽ trionẽ serius: sed hic & sapore caulis. uin¬
cit & robore : cliuis delectatur : & ideo ponendȩ sunt plantȩ ꝑ
bulbinos arearũ: gaudet stercore & sarculatione : rarius posi¬
tis non ualescit: Celerius coquitur uiro reseruato: sidũ ẽ triũ
uł quatuor filiorũ nitrũ tritũ: Cribello desuꝑ pargas. & speciẽ
pruinȩ. canentis imitetur: Columella dicit plantarũ radices.
alga marina in uoluendas. seruandę̧ uir iditatis causa: fimosimus
adherente ponendȩ sunt plante maioris incrementi. quia lic&
serius conp̃hendant. fortiores fient : Sihiemps ẽ : tepido iamdie
Siaestas: cumsol inuesperam declinat᷑ planta pangenda ẽ. uastior fi
si terra operiat᷑ adsidue: Semen brassicȩ uctus tum: mutatuor in

Expanded text:
statum celi caulis patitur, frigidum magis. Contra austrum positi citius statum celi caulis patitur, frigidum magis. Contra austrum positi citius ferunt, contra septentrionem serius; sed hic et sapore caulis vincit et robore. Clivis delectatur et ideo ponende sunt plante per bulbinos arearum. Gaudet stercore et sarculatione. Rarius positus convalescit, celerius coquitur virore servato. Si dum est trium vel quatuor foliorum, nitrum tritum cribello desuper spargas, speciem pruine canentis imitabitur. Columella dicit plantarum radices alga marina involvendas, servande viriditatis causa, fimo simul adherente. Ponende sunt plante maioris incrementi; quia licet serius comprehendant, fortiores fient. Si hyems est, tepido iam die; si estas, cum sol in vesperam declinat, planta pangenda est. Vastior fiet si terra operiatur assidue. Semen brassice vetustum muratur in
Abbreviated transcription (Latin):
nues & acriores proueniunt : sicrescente. robuste & saporis umacti
Rarius sunt ponendȩ : runcande ac sarculandȩ sepius: Si capita uolue¬
rimꝰ his esse maiora. folia omia debemꝰ auferre : sic sucus ad inferiora
cogetur: De quibus uero semina colligenda sunt iuuent᷑ ad minicu¬
lisꝰ: ubi caulem coeperint excitare : Cũ niger color seminis suerit.
prȩ ferunt maturitatis indicia: uellendi sunt talli adhuc semisidci¬
cũ semine .&. sic insole sic candi: hoc mense anetũ seres : locis fri¬
gidis: Om̃em caeli statũ patitur : sed tepidiore lȩtatur : Rigetur
sise imber abstineat: serat᷑ rarius: aliqui sem̃ eius non obruunt:
opinantes qđ anulla aue tanganr : Nunc &. senapi serere possumꝰ :
pingue & satis subactũ diligunt : argillã & glaream timent sa¬
bulone & harenis non delectant᷑. nisi ꝑ bennis succurat: Omnẽ

Expanded text:
neres et acriores proveniunt; si crescente, robuste et saporis humecti. neres et acriores proveniunt; si crescente, robuste et saporis humecti. Rarius sunt ponende runcande, sarculande sepius. Si capita voluerimus his esse maiora, folia omnia debemus auferre et sic succus ad inferiora cogetur, de quibus vero semina colligenda sunt, iuventur adminiculis, ubi caulem ceperint excitare. Cum niger color seminis fuerit, preferunt maturitatis indicia, vellendi sunt cum semine et sic in sole siccandi. Hoc mense anetum seres; locis frigidis omnem celi statum patitur, sed tepidiore letatur, rigetur si se imber abstineat, seratur rarius, aliqui semen eius non obruunt, opinantes quod a nulla ave tangatur. Nunc et Sinapim serere possumus. pingue et satis subactum diligunt, argillam et glaream timent, sabulone et arenis non delectantur, nisi perennis unda succurrat. Omnem
Abbreviated transcription (Latin):
nium generũ quȩ arbusto ad plicandȩ sunt uł genestȩ : ubidee¬
rit obruemus : Ex bacis &iam myrti & lauri seminaria faciemꝰ:
uł si fuerant excolemus: DENORTIS
ircaidus febro arias. sepes hortorũ ex congesto in funibus spina¬
debere particulas & pal marib scrobib obrui & cotidiedonec
frondeat. fossione & rigatione nutriri : Hoc m̃se lactuca serit᷑
ut possit a prili mense trans ferri : Item carduus seritur & nas¬
tur ciũ & coliandrum. & papauer sicut mense nouembri:
mixta seminatur: Hoc & iam mense. cepullas seris: sed constat
&uere & autumno esse seminandas: Sise meneiꝰ seueris incaput
crescit & minus reddit insemine :. sicapitulũ ponas ipsum maces¬
cit & multũ sem̃ educit: Terram cepedesiderant pinguem.
uehement̃ sub actã. in riguã ster coratam : ibi areas faciemus
om̃ib herbis & radice purgatas seremꝰ. placido & sereno die
maxime austro uł euro. flantib siminuente luna serantur. te¬

Expanded text:
nium generum que arbusto applicande sunt, vel geneste, nisi deerit, obruemus. Ex baccis etiam myrti et lauri seminaria faciemus: vel si fuerant, excolemus. DE ROSirca idus februarias, sepes hortorum ex congesto in finibus, spinadebere particulas et palmaribus scrobibus obrui et quotidie donec frondeant fossione et rigatione nutriri. Hoc mense lactuca seritur, ut possit aprili mense transferri. Item nunc carduus seritur et nasturtium et coriandrum et papaver, sicut mense novembri  ulpicum. Hoc etiam mense cepulas seris; sed constat et vere et autumno esse seminandas. Si semen eius severis, in caput crescit et minus reddit in semine. Si capitulum ponas, ipsum marcescit et multum semen educit. Terram cepe desiderant pinguem, vehementer subactam, irriguam, stercoratam; ibi areas faciemus, omnibus herbis et radice purgatas. Serimus placido et sereno die, maxime austro vel euro flantibus. Si minuente luna serantur, te
Abbreviated transcription (Latin):
terra leuitsir debemꝰ obruere. terra fossa & subacta excitatis
adlineaneam publinis. quib: eius oculos opord& infodere. triũ
pedũ int̃se spatio separantur : Hoc mense colocasei bulbos po¬

Expanded text:
terra leviter debemus operire, terra fossa et subacta, excitatis terra leviter debemus operire, terra fossa et subacta, excitatis ad lineam puluinis, quibus eius oculos oportet infodere; trium pedum inter se spatio separentur. Hoc mense cuminum
Abbreviated transcription (Latin):
ubere seueris. ootobri mense transferre debebis: serendi uos
doeo laete & maxime campestri: area plana pastinaet Nco se
dii sub acta & stercorata : Si sectiuũ uelis spissius : sicapitatum
raruisseris: Sarculo frequentandus ẽ & herbis liberandus
Gumdigiti erassitudinẽ habuerit : a media parte p̃cisis folis &
unc̃atis gadicibus transferatur: obliti fimo liquido quat nis
uł quinis digitis separetur: Cum radices agos modice conphien¬
dendus & ad leuandus ẽ. sarculo : ut suspensus a terra quod spatiiuacuũ
subt̃ inuenerit. capitis uastitate cogatur in plere: Itemplura semina
inunũ ligata sideposueris : grandis porrꝰ nascetur ex omnib: Item
sicapiti eius rapae semen inmit tas sine ferro & pangas: multũ fert᷑
increscere melius si frequent̃ hoc facias: Hoc mense in ula serit᷑
quo canneta ponunt᷑: serit᷑ oculis sicut calami quos abscidere &

Expanded text:
vere severis, octobris mense transferre debebis. Serendus est vere severis, octobris mense transferre debebis. Serendus est loco leto et maxime campestri, area plana, pastinata alte et diu subacta et stercorata. Si sectivum velis, spissius; si capitatum, rarius seres, sarculo frequentandus est et herbis liberandus; cum digiti crassitudinem habuerit, a media parte precisis foliis, truncatis radicibus, transferatur; oblitus fimo liquido, quaternis vel quinis digitis resectis cum radice; modice comprehendendus et alleviandus est sarculo, ut suspensus a terra, quod spatii vacuum subter invenerit, capitis vastitate cogatur implere, item plura semina in unum ligata si deposueris, grandis nascetur porrus ex omnibus. Item si capiti eius rape semen immittas sine ferro et pangas, multum fertur increscere et melius si frequenter hoc facias, hoc mense intuba seritur, quo canneta ponuntur. Seritur oculis sicut calami, quos abscindere et
Abbreviated transcription (Latin):
sapore iocundius: Nunc &iã albaseri potest : Mentã quoq sere
plantis uł radicibus loco humido uł icirca aquas: a pricũ solũ nec
pingue. nec ster coratũ desiderat: Hoc mense feniculũ seres loco
aprico & modice saxoso : serit᷑ primouere : Pastenaca &e semi¬
ne ponetur & plantis: loco pingui soluto altius pastinato: Rarã
eomore quo alium uł cepulla: Nunc cere foliũ locis frigidis
postidus seratur : desiderat agrũ lactũ humidũ stercoratum
oomense betã seremus quauis possit & tota aestate seminari:
dummunngr sũ putrẽ. humidum locũ : trans ferenda ẽ quittuor
ant quinq foliorũ radicibus fimo recenti oblitis amat frequent
dus: que si sectilẽ uelis post duos menses quã satus e poteris dese¬
cur el manentẽ inareis suis: Quã uis adserat columella& iã secti¬
uũ diutius duraturũ meliorẽq sitransferat᷑ : & quotiens seca¬
bituA quo iuuetur & stercore. Si capitatũ facere uelis: quod

Expanded text:
atur in rapam. Nunc etiam malua seri potest. Mentam quoque sere plantis vel radicibus, loco humido, vel circa aquas. Apricum solum, nec pingue, nec stercoratum desiderat. Hoc mense feniculum seres, loco aprico et modice saxoso: seritur primo vere. Pastinaca et semine ponetur et plantis, loco pingui et soluto, altius pastivato; raram es, ut robur accipiat. Nunc cerefolium locis frigidis post idus seratur, desiderat agrum letum, humidum, stercoratum. Hoc mense betam seremus, quamvis possit et tota estate seminari, amat agrum putrem et humidum locum. Transferenda est, quatuor aut quinque foliorum radicibus fimo recenti oblitis; amat frequenter dus, quem si sectilem velis, post duos menses quam satus est poteris desecare, manentem in areis suis; quamvis asserit Columella etiam ait sectivum diutius duraturum, melioremque, si transferatur; et quoties secabitur, aqua iuvetur et stercore, si capitatum facere velis. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
onditũ uł ab sentiũ uł rosatũ uiolaciũ ꝓcedere sponte fertur
ur uiuam terram simul resoluas ad lexiuimodũ donec oculi
mentorũ nitantur exire : Tunc eadem sarm̃ta genimantia in quo
uolueris locouitiũ ceterarũ morede ponas: UIBO TRIONES UARII¬
grecisic fieri debere iusser unt: siuicinȩ sint uites nigra & alba cũ
nutantur sarm̃ta utriusq int̃ sediuisa: sic iunge: ut medios utruisq
generis oculos aequando reddere possis unitati: Tunc papyroliga¬
his stricto & molli adq humida terra curabis adlmire: & int̾iet¬
tis ternis diebus ad aquare. doneo germen nouȩ frondis erumpat:
hinc exento tempore. silibuerit genus efficies ꝑplura sarmenta:¬

Expanded text:
onditum, vel absinthium, vel rosatum, vel violarum procedere sponte fertur et vivam terram simul resolvas ad lixivii modum, donec oculi sarmentorum nitantur exire; tunc eadem sarmenta gemmantia in quo volueris loco vitium ceterarum more deponas, ut vitgreci sic fieri debere iusserunt. Si vicine fint vites nigra et alba, cum putantur, sarmenta utriusque inter se divisa sic iunge, ut medios utriusque generis oculos aliquando possis reddere unitati; tunc papiro ligabis stricto et molli atque humida terra curabis allinere et interiectis trinis diebus adaquare, donec germen nove frondis erumpat, hic ex erupto, tempore si libuerit genus efficies per plura sarmenta
Abbreviated transcription (Latin):
acetũ uł uua uł sarm̃torum cinis. ꝓficiat contramorsus
om̃ium bestiar ũ. fit aut̃ sic: Sirmenoa quod pangendũ est
triũ digitorũ spatio inima parte findatur : & sublata medul¬
la a deius uitẽ theriacae medicamen addat t᷑ unc terrae man¬
detur uinculo diligent̃ adstrutũ: Aliqui eadem sarm̃ta iam
me camine saciata intrasquillȩ uulbum recondunt: & t̾rris
h acratione conmittunt : Aliqui antidoti eiꝰ ad fusione: radices
uitis in fundunt: Sane sarmentũ side hacuitȩ sumat᷑ ad trais¬
ferendũ : potentiã mat̾ni medicaminis non tenebit: opor¬
tebit aut̃ theriacȩ infusione adsidua : ium suci se nescentis
efficitur ut summa iocunditate sine inpedimento sorber i pos¬
sit : uł ut unũ om̃iũ corpus uuarũ : Fit aut̃ grȩcis auctorib
hac ratione ꝑ artem succedente natura: Sarmentũ qđ obri¬
endũ ÷: quantũ lactebit int̾ra. tantũ findere debebimra
medulla omni sublata acdiligent̃ exculpa menbra : Iterum

Expanded text:
acetum, vel vua, vel sarmenti cinis, proficiat contra morsus omnium bestiarum. Fit autem sic sarmentum: quod pangendum est, trium digitorum spatio, in una parte findatur et sublata medulla, ad eius vitem theriace medicamen addatur: tunc terre mandetur, vinculo diligenter astrictum. Aliqui eadem sarmenta iam medicamine sanata, intra squille bulbum recondunt et terris hac ratione committunt. Aliquid antidoti eius affusione radices viris infundunt. Sane sarmentum si de hac vite sumatur ad transferendum, potentiam materni medicaminis non tenebit. Oportebit autem thiriace infusione assidua, vim succi senescentis efficitur, ut summa iucunditate sine impedimento sorberi possit, velut unum omnium corpus uvarum, fit autem grecis authoribus hac ratione per artem, succedente natura. Sarmentum quod obruendum est, quantum latebit in terra, tantum scindere debemus et medulla omni sublata ac diligenter exculpta, membra iterum
Abbreviated transcription (Latin):
uulbũ. demergunt : Cuius beneficio : adserunt sataomn
hendere posse facilius : Alii tempore quo uites putant sar
frugiferũ putate uitis inpsa inte quã possumnt deatto subla
dulli excauant nondiuisũ: & calamo adfico adligant nopos sa
ta parte suffundunt. ex aqua prius adape pinguedine etrcolu¬
tum: & hoc trans acois octonis dieb semꝑ fenouant donec uite
germina nouella ꝓcedant : & in granatis malis fieriboc pone fr¬
matur agrecis: & incerasiis opus est experiru¬
tabescunt᷑ & deplorando uim roboris sui auertunt᷑ afructu. trin
earũ lactiato gr soisinũ fieri iubent : sib oc minus  ꝑderatu: ⁊duũe
robur pingue rescndi ut ast u ene bcino iuiiis ippresũ: Fadm̃
linetur : & subhac acetum acre fundaturꝰ:¬

Expanded text:
ulbum demergunt, cuius beneficio asserunt sata omnia comprehendere posse facilius. Alii, tempore quo vites putant, sarmentum frugiferum putate vitis, in ipsa vite quam ponunt, de alto sublata medulla excavant, non divisum et calamo affixo alligant, ne possit ta parte suffundunt, ex aqua prius ad sape similitudinem resolutum: et hoc transactis octenis diebus semper renovant, donec vitis germina novella procedant et in granatis malis fieri hoc posse firmatur a grecis et in cerasiis opus est experirt et deplorando vim roboris sui avertunt a fructu, trunco earum lacerato greci sinum fieri iubent. Si hoc minus proderit, radicum robur pingue rescindi, ut afferat medicinam vulnus impressum; tunc linetur et sub hac acetum acre fundatur
Abbreviated transcription (Latin):
neae uł frugũ uilia extrem̃a. ceterarum uerno iaadis caf
laetent nouella uirentia quȩ porcis solent nocere deqsue
gregun elaudendest᷑ porce more ali ar ũ pecudũ : sederus
sbuom tunlus faciemus quibus mat unaqueq eauadat
aalimnum gregem tutior ipsa defendat afrigore : quȩ
argasupere parte dececte sint : ut libere numer ũ pastor
Sendor & ura opressis amatre fetibus sȩpe subueneati uasta¬
octo : sicut columella dicit nutrire non deb&: mibi
e ĩ mnodũ : quod inmissi uineis necdũ turgentibus uel exacta
demia : gramine ꝑsecuto diligentiã fossoris imitantur:

Expanded text:
terarum vero magis cum terarum vero magis cum lactant; novella enim virentiaque solent porcis nocere: neque gregatim claudende sunt porce more aliarum pecudum, sed aras sub porticibus faciemus, quibus mater unaqueque claudatur et alumnum gregem tutior ipsa defendat a frigore, quare a superiori parte detecte sunt, ut libere numerum pastor exploret et oppressis a matre fetibus sepe subveniat subtra. Plus vero quam octo, sicut Columella dicit, nutrire non debet. Mihiest commodum, quod immissi vineis necdum turgentibus, vel exacta vindemia, germine persecuto, diligentiam fossoris imitantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uno uertes maxime feminas : inire debebunt : legene
ns ampli corporis sedrotundi potius quã longiuentre : as¬
onus aisi Piost robreui : ceruicẽ grandulas & spissa libianisi a¬
culi qui usq ad quadrimos inirefeminas possunt : pcroras uero
long uł at euis debemꝰ eligere & quib adsustinendũ fetureonis nugi
seueits. esfundat: cetera uerribus similes: Sedinregionibi qnis mas
apiendũ : annicula debae incipere : Quarto exemptomse parunt
ubo cidlotꝰ incipia: Incipiunt aut̃ sicut dixi mense febro per
ut solichoral ans lendi snati& stipula succe dente pascans urici
cultas c̃e transierd uenditis qui fub inde netto. pascant: ubi fua
melius fcecnra reparatur: Senis boc om̃ibus locis aberi potist :
molus tam̃ agris palustrib quã siccis preci pue ubi arborfruc¬
peramã inutatione succurrat maxime locis graminons
ecanarum uł mineo radice nut riunt᷑: seddeficientib:aimtis
peae metr unor numnqũa prebenda sunt pabulas glandis usti

Expanded text:
o verres maxime feminas inire debebunt, legendi sunt et vasti et ampli corporis, sed rotundi potius quam longi, ventre et clunibus magnis, rostro brevi, cervice glandulis spissa, libidinosi, anniculi, qui usque ad quadrinos inire feminas possunt. Scrofas vero longi lateris debemus eligere et quibus ad sustinendum feture onus, magnus se venter effundat, per cetera verribus similes. Sed in regionibus frigidis cipiendum annicula debet incipere; quarto exempto mense pariunt, ubi quintus incipiet. Incipiunt autem ut dixi mense februario, ut solidioribus herbis nati et stipula succedente pascantur, ubi facultas est transigendi, venditis qui subinde nati, sunt celerior matribus fetura reparatur. Genus hoc omnibus locis haberi potest, melius tamen agris palustribus quam siccis; precipue ubi arborum frucper annum mutatione succurrat: maxime locis graminosis et cannarum, vel iunci radice mutriuntur, sed deficientibus alimentis, per hyemem nonnunquam prebenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sed fisso ligno : Surculus piri quiiser it᷑: ante solstitium annculus
ẽẽ deb& & prius quã figatur. foliis & ommitenerã parte priuari
ost solstitiũ uero eum figis : qui summũ germen insclusit:¬

Expanded text:
sed fisso ligno. Surculus pyri qui inseritur ante solstitium anniculus sed fisso ligno. Surculus pyri qui inseritur ante solstitium anniculus esse debet et priusquam figatur, foliis ex omni parte tenera privari: post solstitium vero eum figis qui summum germen inclusit
Abbreviated transcription (Latin):
uarietates exequi suꝑ uacuũ puto : cũ inponendis uel excolendisst
nulla distantia: Silangiuida arbor est piri. uel oblaqueatȩ radit̃
terebras & ibi lignũ palũ de primis uel intrunco. similit terebnto
ex tȩda cuneũ figis: uel si hoc desit exquer cu: : Uermes enisar¬
boris & natinecantur & nasci ꝓhibent᷑ radicibus felle taurinõ
frequent̃ infusis : Item faeces uiniueteris recentes siradicibus ađ¬
fundantur ꝑtriduũ : dnitius arbores inflorib laborare non faci¬
unt : Silapidosa pirus est: ab extremis radicib terram priore
leuabis & secernes om̃s lapillos : Quibus diligent᷑ remotis. altera
terram cribro cretam in loco eius infundis: sed hoc ꝓderit siriga¬
morte quod dictumẽ cumde insitione loqueremur sub cortice &
intrunco : Inseritur aut̃ piro a gresti melo: non nulli amrgdalo
& spino: ut uirgilius orno & fraxo & cydoneo : ut aliqui& punico

Expanded text:
varietates exequi supervacuum puto, cum in ponendis vel excolendis sit varietates exequi supervacuum puto, cum in ponendis vel excolendis sit nulla distantia. DE PYRIterebras et ibi ligneum palum deprimis; vel in trunco similiter terebrata, ex teda cuneum figis, vel si hec desit, ex quercu. Vermes eius arboris et nati necantur et nasci prohibentur, radicibus felle taurino frequenter infusis. Item feces vini veteris recentes, si radicibus affundantur, per triduum diutius arbores in floribus laborare non faciunt. Si lapidosa pyrus est, ab extremis radicibus terram priorem levabis et secernes omnes lapillos: quibus diligenter remotis, alteram terram cribro fractam in loco eius infundis: Sed hoc proderit si rigamore quo dictum est cum de incisione loqueremur sub cortice et in trunco. Inseritur autem pyro agresti, melo, ut nonnulli, amigdalo et spino, ut Virgilius, orno et fraximo et cydoneo, ut aliqui, et punico,
Abbreviated transcription (Latin):
tarditas potest creare fastidium : sed homini hoc speccare longinquũ ÷
cum& sero ueruent & degeneris nobilitate decedant : Melius ergo hoo
mense noue mbrifie& ut pirorum plantas radicatas seramus agrestuom
subactis bene serobib ut conprebender int inserantur ÷
Iocautẽ inter ie quod quȩ plantis suis serunt᷑ dulcedinẽ ac teneritudi¬
nem seruant. diut am̃eh seruita nondurant : In sita uero: morantem¬
pors sustinebunt : Spitia int̃piros: tringinta pedum menscr idis¬
ceruntn senus hoo ał boris ut ꝓficiat frequenti humore & adsidus
fossionibusẽ. colendum : usq: adeo ut tempore quo florere consu¬
euit inhil ꝑditura credatur deflore ꝓlato sieam tuno fossor
adiuuerit: Multũ ꝓficis : sunt̃ iecto anno quad elib& lȩtamen ad¬
iungas: Sedbubulũ spissa & gra poma generare : aliquitimerem
nuiscent. eredentes hinc contrahi pomis argitos sapores: Generr

Expanded text:
tarditas potest creare fastidium: sed homini hoc spectate longinquum est, tarditas potest creare fastidium: sed homini hoc spectate longinquum est, cum et sero veniant et degeneris nobilitate decedant. Melius ergo hoc mense novembri fiat, ut pyrorum plantas radicatas seramus agrestium, subactis bene scrobibus et ut comprehenderint inserantur. Hoc autem interest, quod que plantis suis seruntur, dulcedinem ac teneritudinem servant, diu tamen servata non durant; insita vero moram temporis sustinebunt. Spatia inter piros XXX pedum mensura discernat: genus hoc arboris ut proficiat, frequenti humore et assiduis fossionibus est colendum; usque adeo ut tempore quo florere consuevit, nihil perditura credatur de flore prolato, si eam tunc fossor adiuverit. Multum proficis, si interiecto anno, quale libet letamen adiungas; sed bubulum spissa et gravia poma generare facit, aliqui cinerem miscent, credentes hinc contra hiargutos sapores. Generum
Abbreviated transcription (Latin):
Dlantis pirorũ mense febro ario locis frigidis ponemꝰ. calidis uͦ
nouembri: sed mense nouembri pira locis tepidis conserenda s̃
ut solo iuuentur inriguo. ita& florẽ plurimũ proferent & mag¬
nitudinẽ pomitur gentis ad quirent: Nascitam̃ tali solo maxi¬
me diligunt. quali uineas diximꝰ conuenire : sedlaeto solo. & ualidas
arbores & fructꝰ plurimos consequemur: Lapidosigeneris pira
uitiũ mutare creduntur : siterris mollibus conserantur: Sed pi¬
rum plantis serere ꝓpe : tardus euentus est : Tam̃ quibus hoc̃ pla¬
c& ut semina generosa nihil sibi dea grestiasperitate ꝑ misceant :
plantas bimas aut trimas. eomore quo oloȩ ponuntur radicas
magnis scrobibus ponant supra terram. trib altas uel quat tuor
pedib: Quarũ decisa cacumina : argilla mixta. muscus deb&
operire : Nam siquis pirorũ semen aspergat : nasciquidem neces¬
se est originẽ suam refouente natura: Cuius aet̾nitati nulla

Expanded text:
lantas pyrorum mense februario locis frigidis ponemus, calidis vero novembri: sed mense novembri pyra locis tepidis conserenda sunt, ut solo iuventur irriguo: ita et florem plurimum proferent, magnitudinem pomi turgentis acquirent, nasci tamen tali solo maxime diligunt, quali vineas diximus convenire. Sed leto solo et validas arbores et fructus plurimos consequemur. Lapidosi generis pyra vitium mutare creduntur, si terris mollibus conserantur, sed pyrum plantis serere prope tardus eventus est: tamen quibus hoc placet, ut semina generosa nihil sibi de agresti asperitate permisceant, plantas bimas aut trimas eo more quo olee ponuntur radicatas magnis scrobibus, ponunt supra terram tribus altas vel quatuor pedibus, quarum decisa cacumina, argilla mixta, muscus debet operire. Nam siquis pyrorum semen aspergat, nasci quidem necesse est, originem suam refovente natura, cuius eternitati nulla
Abbreviated transcription (Latin):
Noc m̃se om̃ia genera pastinati soli: seu sulci seu scrobes uitibus c̃pleant᷑:
Natura aut̃ uitis celũ omne solumq sustentat : si genera c̃uement̃
aptent̾: pleno: agitur loco statues uitẽ cuius genus nebulas sustin &
etprumas: collibus qđ siccitat ẽ durat etuentos Pingui agrograci¬
lis itq fecundas: matro feraces et solidas denso ualidas atq: fondosas.¬

Expanded text:
mense omnia genera pastinati soli, seu sulci, seu scrobes, vitibus compleantur. Natura autem vitis celum omne solumque sustentat, si genera convenienter aptentur. Plano igitur loco statues virem, cuius genus nebulas sustinet et pruinas: collibus que ad siccitatem durat et ventos: pingui agro, graciles atque fecundas: macro, feraces et solidas: ventoso statue tena
Abbreviated transcription (Latin):
rotunda quȩ orbiculata dicunt᷑: sinecura toto anno seruare seposit:
Alii inputeo uł cisterna mergunt uasa fictilia: quilus diligent̃ pioatis
& cliusis mela committunt : Alii ex arbore melamilesa sumpsert᷑ :¬
& pediculis eorũ pice feruenti mersis supra tabulatũ ꝑ ordinem
disposuerunt : Nucum foliis subt̃ expositis: pleriq scobem popłi.
uł abiectis int̃mela diffundunt: Constat mela sic ponenda. ut pedi¬
culorũ partes deorsum facias : Neq ante quã usui necessaria
uideantur esse contiigas : Vinum & acetũ fit ex melis: sicut ex

Expanded text:
rotunda, que orbiculata dicuntur, sine cura toto anno servare se possunt. rotunda, que orbiculata dicuntur, sine cura toto anno servare se possunt. Alii in puteo vel cisterna mergunt vasa fictilia, quibus diligenter picatis et clausis, mela committunt. Alii ex arbore mela illesa sumpserunt et pediculis eorum pice ferventi mersis, supra tabulatum per ordinem disposuerunt, nucum foliis subter expositis, plerique scrobea populi vel abietis inter mela disponunt. Constat mela sic ponenda, ut pediculorum partes deorsum facias, neque antequam usui necessaria videantur, contingas. Vinum et acetum fit ex melis, sicut ex
Abbreviated transcription (Latin):
stercore mixto humanȩ urinȩ aut felle. bubulo extinguntur:
Quisi plures circa arborẽ sunt: areo scalpro semel ras. nonultra
nascentur: Que rara sunt bubulũ stercus obducat: sispissa poma
ramos onerabunt: Int̃ legenda sunt quȩq uitiosa : ut alimentũ
ceteris sucus aoquiper&. & generosis abundantiã ministr& qũa
numerosa uilitate ꝑdebat : Malus omnigenere inseri potest
quo pirus inseritur : in melo in piro in spino pruno
sorbo ꝑsico. platano. populo. salice: Diligent̃ Iegenda sunt mela:¬
que uolumus custodire : Ea in locis obscuris ubiuentꝰ non sit ftra¬
mentis prius incrate subiectis : incumulos secreta disponim
Iui cumuli frequenti diuisione separentur : Aliqui diuersa dixer̃ :
uel singula inuasculis fictilib picatis atq oblitis claudi. uel argilli
in uolui. uel solos pediculos creta adlini. uel in tabulis substrata
palea dispom & stram̃tis de superiori parte coperiri: Mela

Expanded text:
stercore mixto humane urine, aut felle bubulo, extinguuntur, stercore mixto humane urine, aut felle bubulo, extinguuntur, qui si plures circa arborem sint, ereo scalpro semel rasi, non ultra nascentur, que rasa sunt bubullum stercus obducat. Si spissa poma ramos onerabunt, inter legenda sunt queque vitiosa, ut alimentum ceteris succus equiparet et generosis abundantiam ministret, que numerosa utilitate perdebat. Melus omni generi inseri potest quo pyrus. In malo, in pyro, in spina, puno, sorbo, persico, platano, populoque volumus custodire. Ea in locis obscuris ubi ventus non sit, stramentis prius in crate subiectis, in cumulos secreta disponimus; qui cumuli frequenti divisione separentur. Aliqui diversa dixerunt, vel singula in vasculis fictilibus picatis atque oblitis claudi, vel argilla involui, vel solos pediculos creta allini, vel in tabulis substrata palea disponi et stramentis de superiori parte cooperiri. Mela
Abbreviated transcription (Latin):
ense febroario& martio mela semꝰ : si calida & sicca regio ẽ oc tobri
fluũ est: Amant pingue aclȩtũ solũ & cui humorẽ nontã rigatio
quam natura subpetit : & simarena uel agilla sit rigationibiad¬
iuuetur: Montanis locis debent ad meridiem uersa constitii
& frigido solo proueniunt sicȩ li tepor adiuuerit. nec masperis
& humectis sedem recusant: macrũ & aridũ solum poma uermi¬
culosa efficit & caduca serunt᷑ om̃i genere sicut piri : neq exr ara¬
ri neq esfodi desiderant. id circo eis magis prata conueniunt:
stercus tantũ non exigunt quidem sedlibent̃ ad sumunt: uł sicine¬
ris pulueres misceantur. amant modestas rigationes : Putatio
illis apta ẽ : sed maxime ut arida aut malenata tollantur : Citius
senescit haec arbor : & in senectute degenerat : Si caduca sunt
poma : fissȩ radici lapis iniectus pomar et inebit : lacertȩ uiri¬
dis felle. sitangantur caumina non putrescit : uermes esꝰ suillo

Expanded text:
lida et sicca regio est, octobri ; amant pingue ac letum solum et cui humorem, non tam rigatio quam natura suppeditet. Si in arena vel argilla fit, rigationibus adiuvetur. Montanis locis debent ad meridiem versa constitui; et frigido solo proveniunt, si celi tepor adiuverit; neque in asperis et humectis sedem recusant. Macrum et aridum solum poma vermiculosa efficit et caduca, seruntur omni genere sicut pyri, neque exarari, neque effodi desiderant: Idcirco eis magis prata conveniunt. Stercus tantum non exigunt quidem, sed libenter assumunt, vel cineris pulveres misceantur. Amant modestas rigationes; putatio illis apta est, sed maxime ut arida aut male nata tollantur. Citius senescit hec arbor et in senectute degenerat. Sic caduca sunt poma, fisse radici lapis iniectus poma retinebit, lacerte viridis felle si tangantur cacumina, non putrescit, vermes eius, suillo
Abbreviated transcription (Latin):
minibus suis postbuindemiã reddunt maturas : Quarũ tam̃ matu¬
ritas: ex colore fusco & mollitiae poterit aestimari siqua &iam st̃
antiqua rosaria . hoc tempore circumfodiuntur sarculis uł dola¬
bris : & ariditas uniuersa recidatur : Nunc & quȩ rara sunt: posst̃
ducta uirgarũ propagine reparari: Sirosam temperius habere
uolueris: duobus palmis ab eaguir um fodies. & aqua calida bis
rigabis indie. Nunc & liliorũ bulbos ponemus uel lilia ante habita
sariemus summa diligentia : ne oculos circa radicem n ascentes.
& minores bulbulos sauciemus. quia matre subtracti ad que in
alios digesti ordines: noua lilieta formabunt. Item uiolarum
plantȩ & croci bulbi serendi sunt : uel subtilit̃ sifuerant anto
oc mense aliqui lini semen lȩto solo iniugerũ decemmodios
s̃pargunt: & lina consecuntur exalia:¬

Expanded text:
minibus sui post vindemiam redddunt maturas; quarum tamen matuminibus sui post vindemiam redddunt maturas; quarum tamen maturitas, ex colore fusco et mollitie poterit estimari. Si qua etiam sunt antiqua rosaria, hoc tempore circum fodiuntur sarculis, vel dolabris: et ariditas universa rescinditur. Nunc que rara sunt, possunt ducta virgarum propagine, raparari. Si Rosam temperius habere volueris, duabus palmis ab ea gyrum fodies et aqua calida bis rigabis in die. Nunc et liliorum bulbos ponemus, vel lilia antehabita plantemus, summa diligentia, ne oculos circa radicem nascentes et minores bulbulos sauciemus; qui a matre subtracti, atque in alios digesti ordines, nova liliera formabunt. Item violarum plante et croci bulbi serendi sunt, vel subtiliter si fuerant ante, oc mense aliqui lini semen leto solo in iugerum decem modios spargunt et lina consequentur exilia
Abbreviated transcription (Latin):
unc locis maritimis & calidis fodiende sunt uites. uelsiha ec ꝓuintiae
consuetudo est exarande : & in eisdem locis palandȩ aut ligandȩ sunt
uineae priusquam gemina procedat . cuius concursione uł idtritu.
incurritur grandȩ dispendiuin : Nunc oleae ceterȩq arbores lȩ¬
tamen accipiunt decrescente luna: sufficiet autẽ inaiori arbori
ueges una : minorimedia : Ita ut subducta aradicibus: terra & fi¬
no ꝑmixta reuocetur: Tempore hoc siquȩ sunt inseminarus
plantȩ circum fodiendes : & amputandieis rami suꝑ flui uel ra¬
diculae quas circa in superiori pate miserunt¬
oc mense rosaria conseremus : quȩ sulcobreuissimo aut scrobib:
ponenda sunt. uel uirgultis uel&iam semine. Semina aut̃ rosar ũ
non putemus medios flosculos esse aurei coloris. quos rosȩ ferunt:
sedbacas nutriunt. quas inbreuissimis piri similitudinẽ plenas se¬

Expanded text:
Tunc locis maritimis et calidis fodiende sunt vites, vel si hec provincie Tunc locis maritimis et calidis fodiende sunt vites, vel si hec provincie consuetudo est exarande et in eisdem locis palande aut ligande sunt vinee, priusquam gemma procedat; cuius concussione vet attritu incurrit grande periculum. Tunc olee cetereque arbores letamen accipiant, decrescente luna. Sufficiet autem maiori arbori veges una, minori media, ita ut subducta a radicibus terra et fimo permixta revocetur. Tempore hoc, si que sunt in seminariis plante, circumfodiendi sunt et amputandi eis rami superflui, vel radicule quas circa in superiori parte emiseruntoc mense rosaria conseremus, que sulco brevissimo aut scrobibus ponenda sunt, vel virgultis, vel etiam semine. Semina autem rosarum non putemus medios flosculos esse aurei coloris, quos rose ferunt: sed baccas nutriunt, quas in brevissimi pyri similitudinem, plenas se
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ mensuram recisis aut inseminar iosi placuerit uut nolauetos olcra
unponere et ad mixtione stercoris adiuuare : quare: ꝓuenit it er
uniusar boris radicibus numerosa planta nascatu: e. ꝓ ueniet it
poner e dequibus singillatim dicenꝰ. que specialt̃ sint ⁊ancexione. dn
relinques : Plantas statues radicatas : quodẽ melius soruabis neca cumina
aut manu fracta aut erosa ñ crescant : Unũ quẽq ordinẽ sugener ide puta¬
bis : nein firmȩ aualentiorib: opprimant᷑: Plantas similit̃ notabimus ut
ipsis quibus steterant cardinib: opponamꝰ : dediuo sicco et exili inplanum
pinguẽ & humidũ tranfferemꝰ : Si truncos ponere uolueris supra terram :¬
ꝓ petribus pedib erigant᷑ : Ubi dua sincina scrobe plantas deponis: cauen¬
dum est nese contingant Namuermibus inter ibunt: sed ut columella
dicit feratiores sunt quȩ seminibus hoc est nucibus suis. quãque plantis
ponuntur : aut ramis ubi regio siccior est a quationibus ad uiuentur:

Expanded text:
rtis, in cubitalem mensuram recisas, aut in seminario, si placuerit, aut in oliveto solere disponere et admixtione stercoris adiuvare, quare proveniet, ut ex unius arboris radicibus, numerosa planta nascatur. DE ARBORIBUS Pponere, de quibus sigillatim dicemus que specialiter sunt tenenda. Nam relinques: plantas statues radicatas, quod est melius servabis, ne cacumina aut manufracta aut erosa non crescant, unumquemque ordinem suo generi deputabis, ne infime a valentioribus opprimantur: plantas similiter notabimus, ut ipsis quibus steterant cardinalibus opponamus. De clivo sicco exili, in planum pinguem humidum transferemus. Si truncos ponere volveris, supra terram prope tribus pedibus erigantur, ubi duas in una scrobe plantas deponis, cavendum est ne se contingant: nam vermibus interibunt. Sed ut Columella dicit, feraciores sunt que seminibus, hoc est nucibus suis, quam que plantis ponuntur, aut ramis, ubi regio siccior est, aquationibus adiuventur.
Abbreviated transcription (Latin):
ratione ponantur Sint ase discretȩ pedibus xxͦ uel xxx: omnis
subinde circa eas herba uellatur : et quotiens se imber infuderit.
breuissimis acfrequentissimis fossionibus sollicitentur. et subinde
ducta atrunco terra atq ꝑ mixta. in aliquanto altiores cumulos
congeratur : Qđ si oliuetũ suo loco facere uolueris: haec genera
terrarũ sequeris : Terram cui mixtã sit glarea aut cretam sabu¬
lonis coniunctione resolutã : aut pinguem sabulonem aut terram.
naturae densioris et uiuide. creta figuli omnino repudianda est

Expanded text:
ricta. Sint a se discreti pedibus XV vel XX, omnis subinde circa eas herba vellatur; et quoties se imber infuderit, brevissimis ac frequentissimis fossionibus solicitentur et subinde ducta a trunco terra, atque permixta, in aliquanto altiores cumulos congeratur; Quod si olivetum suo loco facere voluetis, hec genera terrarum sequeris, terram cui sit mixta glarea, aut cretam sabulonis coniunctione resolutam, aut pinguem sabulonem, aut terram nature densioris et tumide. Creta figuli omnino rep
Abbreviated transcription (Latin):
sici cacumine possit operire: hinc ꝑsici poma sine ossibus nasci:
sed hoc locis humidis c̃uenire uł riguis. et salices aquationibus ad¬
uiuandas. ut et natura ligni uigeat quae delectarur humore.
et suꝑ fluentem copiam suci germinibus ministr& alienis:¬
Noc mense locis tẽperatis instituemus oliueta. quae uł pastinis c̃¬
serendas ut ex tremas circa decimanũ tabulas cingant uł suum
locũ tenebunt: siponunt᷑ in pastino radicatae plantȩ decisis capi¬
tibus etbra chi is et intruncũ redatȩ usq ad mensura cubiti unius
et palmi inferm̃to terrae fossȩ defigantur : locũ palo antea depͥ¬
mente. hordei grana subt̃ iaciantur. et amputetur his quicquid
putridi inuentũ fuerit aut arentis. et tunc capita ȩarum luto
uelentur et musco ulmeis uinculis uł tenacibus quibus cũq cons¬

Expanded text:
ersicis cacumine possit operire: hinc persici poma sine ossibus nasci, ersicis cacumine possit operire: hinc persici poma sine ossibus nasci, sed hoc locis humidis convenire, vel riguis et salices aquationibus adiuvandas: ut et natura ligni vincat, que delectatur humore et superfluentem copiam succi, germinibus ministret alienisoc mense locis temperatis instituemus oliveta, que vel pastinis conserenda sunt, vel extremas circa decumanum tabulas cingant, vel suum locum tenebunt. Si ponuntur in pastino, radicate plante, decisis capitibus et brachiis, in truncum redacte, usque ad mensuram cubiti unius et palmi, in fermento terre fosse defigantur, locum palo antea deprimente. Hordei grana subter iaceantur et amputetur his quicquid putridi inventum fuerit, aut arentis et tunc capita earum luto velentur et musco, ulmeis vinculis vel tenacibus quibuscumque cons
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus : Quartũ genus columella sicr etulit: gallica terebra usq
ad medullã arborẽ ꝑforandam plaga inter ius leuit inclinata.
ibi educto omniscrobe uitẽ ł ramũ ad modũ foraminis in presside¬
libratũ suci. deĩ tam̃ et umente stricte in primi una aut duabus
gemmis foris relictis: tunc argilla et musco locũ diligent᷑ operiri
brachii crassitudine solidũ longũ cubitis duob aut amplius te¬
rebrari iussit inmedio. et plantã ꝑsici in eodẽ loco inquo c̃ sistt
spoliatã ramis omnibus solo capite relicto. ꝑ ipsum salign manubrufo¬
ram̃ induci: iunc eundẽ salicis ramũ terrae capite utroq demerso:
marcus similitudinẽ debere curuari. foram̃ luto. musco. uinculis
stringi : annode inde exempto. ubi infra medullã salicis caput plan¬
tu acsicco hȩserit. ut unitas sit ex duob mixta corporibus: plantã
subt̃ incidi atq transferri. et aggeri terrã quȩ arcũ salici scum p¬

Expanded text:
riculture Quartum genus Columella sic retulit. Terebra usque ad medullam, arborem perforandam, plaga interius leviter inclinata; ibi educto omni scrobe, vitem vel tamum ad modum foraminis impressi delibratum, succidum tamen et humentem imprime, una aut duabus gemmis foris relictis: tunc argilla et musco locum diligenter operi.  ramum brachii crassitudine solidum, longum cubitis duobus aut amplius, terebrari iussit in medio et plantam persici, in eodem loco in quo constitit, spoliatam ramis omnibus, solo capite relicto, per ipsum saligni manubrii foramen induci: tunc eumdem salicis ramum, terre capite utroque demerso, in arcus similitudinem debere curuari, foramen luto musco vinculisque stringi: anno deinde exempto, ubi infra medullam salicis caput plantule sic coheserit, ut unita sit ex duobus mixta corporibus, plantam subter incidi, atque transferri et aggeri terram, que arcum salicis cum p
Abbreviated transcription (Latin):
rtudit dum uiride est optimum : sed ito uetustat el eoi ruebitꝰ
ptimuẽ licinia dat. plurimũ sergia: sed dehis ÷ boc generalit᷑ prae
cepisse susficiet enuores bacis cibo minores oleo ꝓfueurls prar
fauonium dirigamus cũ deponentur : in scrobes siceas constitu¬
ertir quater is pedibus fossas: Glarea &iam ubi lapides defut¬
erint. misceatur et stercus: si clausis locus est modice suprater¬
rani que ponuntur emineant : si pecora formidantur: attiorer
er unci esse debebunt : Insiccis uero ꝓiuinciis cũpluuiae de sunt¬
et inigare conueniet : si piuncia indig& oliuetis et non est unde

Expanded text:
reddit dum viride, est optimum, sed cito vetustate corrumpitur: Optimum Licinia dat, plurimum Sergia. Sed de his generaliter hec percepisse sufficiat, maiores baccas cibo, minores oleo profuturas: favonium dirigamus, cum deponentur in scrobes siccas constituantur, quaternis pedibus fossas: glarea etiam ubi lapides defuerint misceatur et stercus. Si clausus locus est, modice supra terram que ponuntur emineant. Si pecora formidantur, altiores trunci esse debebunt. In siccis vero provinciis cum pluvie non sunt, rigare conveniet. Si provincia indiget olivetis
Abbreviated transcription (Latin):
bebit inferius. & ubi c̃ualuerint hinc postbienniũ radicatas uites ut
arbusculas tranferes: Quas cũ depones inscrobe: ad singulas materias
redigis putatis omnib quae scrabras : Curtatis &iã radicibus siquas
potueris inuenire uexatas : Inscrobeaut̃ ad arbustũ faciendũ : duasra¬
dicatas uites deponis: hoc seruans nese in radice c̃tingant: sed lapides
qui numꝓpe librarũ medios int̾ utrãq constitues & ipsas uites ad
scrobis latera disereta c̃iunges : Mago ad serit scrobẽ ñ primo anno
tẽ c̃plendã sed sub inde coȩquandã: quȩres itẽ faciet altius funde¬
ri radices: sed hoc aridis ꝓuinciis forte c̃ueniat : humidis aut̃ sata
puie fuent recepto humore. nisistatĩ t̃ra cumulet᷑: sed arbusta qui
faciet̃ pantas arborũ dehis generib ponat uł si agro suppetitabun¬

Expanded text:
eponis: et ubi convaluerint, hinc post biennium radicatas vites vel arbustulas transferes; quas cum deponer in scrobe, ad singulas materias rediges, putatis omnibus que scabra sunt, curatis etiam radicibus, si quas potueris invenire vexatas. In scrobe autem ad arbustum faciendum, duas radicatas vites depones; hoc servans ne se in radice contingant, sed lapides quinum prope librarum medios inter utramque constitues et ipsas vites ad scrobis latera discreta coniunges. Mago asserit, scrobem non primo anno esse complendam, sed subinde coequandam, que res vitem faciet altius fundare radices. Sed hoc aridis provinciis forte conveniet. Humidis autem sata putrefient recepto humore, nisi statim terra cumuletur. Sed arbusta qui faciet, plantas arborum de his generibus ponat: vel si suppetit abun
Abbreviated transcription (Latin):
I ouellam urtei eolumella dicit a primo anno ad unã mater iã esse
lfor mandam r ecidendam totam si eut italiȩ consuctuiato e amo
scđo expleto : quia uł inter eant uites in totum recisae. uł infecunda
sar m̃ta ꝓducant. quȩ amputato capite uelut pampinaria deduro
coguntur exire. qua .re. iuxta ipsam commissur ĩ ueteris sarmenti
unã ułduas gemias relinquendas : qđ est merito iuiticula forti¬
ore seruandem. et sane excipiendam calamis nouellam. uł exiguis
palis ut tertio anno robustiores possit accipere : Nam quad rima

Expanded text:
ovellam vitem Columella dicit a primo anno ad unam materiam esse formandam, nec rescindendam totam, sicut Italie consuetudo est. Anno secundo expleto, ne vel intereant vites in totum rescise, vel infecunda sarmenta producant, que iam amputato capite velut a pampinaria de duro coguntur exire; iuxta ipsam commissuram veteris sarmenti, unam vel duas gemmas relinquendas essent, quod est merito in viticula fortiore servandum et sane excipiendam calamis novellam, vel exiguis palis, ut tertio anno robustiores
Abbreviated transcription (Latin):
đ si arbust ũ tehabere delectat. plantã genero sȩ uitis prius in semina¬
Erio nutrire debebis : ut inde radicataᷤ transferat᷑ ad scrobẽ. cui arbor
iniuncta ẽ: seminar iũ uerodicimꝰ aeq fossã : tabulã pedũ duorũ semis
altitudine: In hac quã ꝓnumero ponendar ũ uitiũ uł qualiũq plantar ũ
ꝓtendis aut c̃trabis: breuissimo spatio distantia int̃se sarm̃ta depones:

Expanded text:
d si arbustum te habere delectat, generose vitis prius in seminario nutrire debebis, ut inde radicata transferatur ad scrobem cui arbor iniuncta est. Seminarium vero dicimus eque fossam tabulam pedum duorum semis altitudine. In hac quam pro numero ponendarum vitium, vel qualiumcumque plantarum, protendis aut contrahis brevissimo spatio distantia inter se sarmenta deponis:
Abbreviated transcription (Latin):
deinde qđ ipsa tortura uexatio est etpars ea dequa radix p̃sumitur
teneat: ponende s̃ uites placidis diebus ad tepidis: curandũq nesir¬
m̃ta sole urantur aut uento sed ł statẽ ponantur ł obrupta reser¬
uent᷑: hoc m̃se ac deinceps totouere. uineae ponenda est : regio¬
nibus frigidis. pluuiosis pinguib cãpis et humidis ꝓuinciis: sit aut̃
m̃ sura sarm̃ti cubitꝰ unus : ubipinguis ẽ natura t̃rarũ: maiora
int̃uites spatia relinquemꝰ : ubi ex ilis angusta: Nĩ nulli itaq in hisurtab¬

Expanded text:
ec aliquo more vexandum; et pars ea de qua radix presumitur, est. Ponende sunt vites placidis diebus ac tepidis, curandumque ne sarmenta sole urantur, aut vento, sed vel statim ponantur, vel obruta reserventur. Hoc mense ac deinceps toto vere; vinea ponenda est regionibus frigidis, pluviosis, pinguibus campis, vel humidis provinciis. Sit autem mensura sarmenti cubitus unus; ubi pinguis est natura terrarum, maiora inter vites spatia relinquemus; ubi exilis, angusta. Preterea non est
Abbreviated transcription (Latin):
muntur : Sic merita sua quȩq: seruabit : seduitẽ uł arbor ẽ melius
erit deexiliad pinguẽ transferre : Nã si ad pinguit̃ra ad solũ exi¬
letransierint : utiles eẽ ñ poss̃: Eligendas̃ sarm̃ta quȩ pangimus
deuite media neq desũma neq demsima quinq uł sex gẽmarũ
spatio a ueteri ꝓcedentia : quia ñ facile degenerant quae de locis¬

Expanded text:
t. Vitem vel arborem melius erit de exili ad pinguem transferre: Nam si a pingui terra ad solum exile transierint, utiles esse non possunt. Eligenda sunt sarmenta que pangimus de vite media, neque de summa, neque de infima, quinque vel sex gemmarum spatio a veteri procedentia: sumantur autem de vita
Abbreviated transcription (Latin):
obruta int̾ paleas aut frum̃ta seruarunt. Aliistatim lecta cum
tenacib suis picatis urceis condider̃. & orib uasculorũ gypso uł
pice clausis ipsa subdiuo obruta sabulone exerunt: Ali pira
quȩ se non contingerent : in melle seruarunt : Item pira diui¬
sa & purgata granis insole siccantur : aliqui aquã salmam
cum coeperit undare cale facta dispumant . & ei post iam fri¬
gidȩ pira seruandademergunt : Tunc exempta pꝰ tempus exi¬
guum condunt urceo : & eius lito ore conseruant uł nocte¬

Expanded text:
obruta inter paleas aut frumenta servarunt. Alii statim lecta, cum tenacibus suis picatis urceis condiderunt et oribus vasculorum gipso vel pice clausis, ipsa sub divo obruta, sabulone texerunt. Alii pira que se non contingerent in melle servarunt. Item pyra divisa et purgata granis, in sole sic cantur. Aliqui aquam falsam, cum ceperit undare calefacta, despumant et ei post iam frigide pyra servanda demergunt, tunc exempta post tempus exiguum, condunt urceo et eius littore conservant. Vinu
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc m̃ se toto herbũ adhuc seripotest : quia martio serendũ ñ est ne
pastusuo pecoribus noceat et boues reddat in sanos¬
unc pomis et uitibus uetus urina si ad fundat᷑ et numer o fructũ p̃stat
et formȩ : ciu ꝓderit utamurcã misceamus insulsa maxime in oleis:
sed hoc frigidior ibus diebus antequã feruor incipiat. etiã niore ordeũ

Expanded text:
cta. Eruum adhuc seri potest, quia martio serendum non est, ne pastu suo pecoribus noceat et boves reddat insanosTunc pomis et vitibus vetus urina si affundatur et numero fructuum prestat et forme: cui proderit ut amurcam misceamus infusam, maxime in oleis: sed hoc frigidioribus diebus antequam fervor incipiat. Etiam