comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione partitionis expolire sed tũ ab as sũptione inciperelicet : tũ approba¬
tione alterutra : tũ utraiq: tũ hoctũ illo genere cõplexionis uti Idut ꝑspi¬
ciamus aut scribamus. aut in quolibet exẽplo dehis quȩ propositt sunt hocidẽ
exercetimus utquã sticile stictu sit periclitari uidetmus : Acde partib quidẽ
argum̃ tationis satis nobis dictũ uidet᷑ Illud aut̃ uolumus intelligi nos probe
tenere alus quoq rationib: tractari argum̃ teitione s inphilosophica mul¬
tiset obscuris. deqͥb certũ est artificiũ constitutũ Verũilla nobis abhorrere
ab usu oratorio uis a sunt. Quȩ ꝑtinere aut̃ ad dicendũ putamus et nos cõmo¬
dius quã cȩteros attendis señ affirmamus ꝑ quisitius et diligentius conscripsisse
pollicemur Nuncut instituimus ꝓficis ciordine ad reliqua pergemus
Deinductione iã dictũ est nunc deratiocinatione tractatus ẽ iđ desillogis mis

Expanded text:
tes ratione expolire, sed tum ab assumptione incipere, tum adprobatione alterutra, tum utraque, tum hoc, tum illo genere conplexionis uti. id ut perspiciatur, scribamus  in quolibet exemplo de iis, quae proposita sunt, hoc idem exerceamus, ut quam facile factu sit, periclitari licet. Ac de partibus quidem argumentationis satis nobis dictum videtur: illud autem volumus intellegi nos probe tenere aliis quoque rationibus tractari argumen- tationes in philosophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum. verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt. quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affirmamus; perquisitius et diligentius conscripsisse pollicemur. nunc, ut statui- mus, proficisci ordine ad reliqua pergemus. De inductione iam dictum est, nunc de ratiocinatione tractatus est, id est de syllogismis.
Abbreviated transcription (Latin):
dontis ꝑfidiȩ positũ ẽ argum̃tũ: Ae tatẽ aut̃ inquit inspiceredebemꝰ.
utrũ puersit angrandior ansenex ut tuicũq ȩtaticrim̃ qđ agit᷑ aut con¬
uenire aut ñ conuenire docetm̃us Hȩc dehis q̃ ex trinsecus sunt q̃ tantũ
naturȩ sunt. Nuncuenit ad et quȩ corporis et animis. etq̃ tã naturȩ
quã disciplinȩ eẽ possint: Etenĩ int̃dũ ꝑsemultũ ualet natura int̃dũ
tenuis et infirma ẽ . Disciplina enĩ uł usus ȩpe muitit᷑. Enumerat itaq
q̃ ista sint ueluti cõmunia ut c̃sideremꝰ utrũ aliquis ualens aninbecillis
sit longus anbreuis formosus an deformis uelox antardus . Hȩcom̃ĩa

Expanded text:
dontis perfidiae positum est argumentum. Aetatem autem, inquit, inspicere debemus, dontis perfidiae positum est argumentum. Aetatem autem, inquit, inspicere debemus, utrum puer sit an grandior an senex, ut cuicumque aetati crimen quo de agitur aut conuenire aut non conuenire doceamus. Haec de his quae extrinsecus sunt, quae tantum naturae; nunc uenit ad ea quae corporis et animi sunt et quae tam naturae quam disciplinae esse possint. Etenim interdum per se multum ualet natura, interdum tenuis et infirma est; disciplina enim uel usu saepe mutatur. Enumerat itaque quae ista sint ueluti communia, ut consideremus utrum aliquis VALENS AN IMBECILLVS sit, LONGVS AN BREVIS, FORMONSVS AN DEFORMIS, VELOX AN TARDVS; haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sit anbarbarus. Hoc scđm ipsorũ grecorũ sententiã qͥ absq: sereliquos bar¬
baros appellabant Patria ẽ inquit ut c̃sideres atheniensis anlacedemo¬
nius aquileiensis anmediolanensis sit : Cognatio ẽ inquit ut c̃sideres
quib maiorib: oriundus sit undes ainguinẽ ducat Fitq hincoptimũ argu¬
m̃tũ ut illudẽ in uirgilio. Bellũne in ferre paratis Laomedontiadȩ Sed ethoc
Argum̃tũ quasi ex nomine fieriuid et᷑ qđ ait lao medontiadȩ : cũ hicex natura
colligenda nobis insinuec argum̃ta Hocitiq int̃ ẽ : qđ in nomine ex sono ipso
nomini scolligim argum̃tũ ut ex uerre qđ euertat ꝓuinciã innatura aut̃
ñ ex nominissono sed ex eiꝰactuuł morib: cuiꝰ nom̃ ẽ colligimꝰ argum̃tũ Et¬
enĩ cũ dicimꝰ laomedontiadȩ in sono nominis nihilẽ in actuaut̃ laome¬

Expanded text:
sit an barbarus; hoc secundum ipsorum Graecorum sententiam, qui absque se reliquos barsit an barbarus; hoc secundum ipsorum Graecorum sententiam, qui absque se reliquos barbaros appellabant. Patria est, inquit, ut consideres Atheniensis an Lacedaemonius, Aquileiensis an Mediolanensis sit. Cognatio est, inquit, ut consideres quibus maioribus oriundus sit, unde sanguinem ducat; fitque hinc optimum argumentum, ut illud est in Vergilio: "bellumne inferre paratis, Laomedontiadae". Sed et hoc argumentum quasi ex nomine fieri uidetur, quod ait 'Laomedontiadae', cum hic ex natura colligenda nobis insinuet argumenta. Hoc itaque interest, quod in nomine ex sono ipso nominis colligimus argumentum, ut ex Verre quod euerrat prouinciam, in natura autem non ex nominis sono, sed ex eius actu uel moribus cuius nomen est colligimus argumentum. Etenim cum dicimus 'Laomedontiadae', in sono nominis nihil est, in actu autem Laome
Abbreviated transcription (Latin):
et naturã illã mortalẽ q̃bestiarũ ẽ : hancq solã iuspiciamꝰ inqͣ homines s̃
et deeadẽ natura circa certã ꝑsonã inuenta duplicit̃ argum̃ta capiamꝰ
Et enĩ etquȩ in hominis sunt natura nunc tantũ naturȩ sunt Nunc itte na¬
turȩ ut et industriȩ ulartis eẽ credant᷑ Triplicit̃ aut̃ debemꝰ in homine
inspicere atq: explorare naturã : quȩ sit natura animi q̃ corporis q̃ extrin¬
secꝰ Verũ quȩ in homine extrinsecus sunt ea tantũ naturȩ sunt. Quȩ aut̃ in
homine animi uel corporiss ea etnaturȩ possunt eẽ et disciplinȩ : Itaiq pri¬
mũ uideamus q̃ natura in hominesit extrinsecus ut sexus : Sexus enĩ tantũ naturȩ
ẽ nec ex disciplina potestaliquando c̃tingere itaetnatio et patria. et cog¬
natio et aetas. tantũ naturȩ sunt : Natio est inquit ut c̃sideres utrũ grecus

Expanded text:
et naturam illam mortalem quae bestiarum est, hancque solam inspiciamus in qua homines sunt, et naturam illam mortalem quae bestiarum est, hancque solam inspiciamus in qua homines sunt, et de eadeEtenim ea quae in homine sunt naturae, nunc tantum naturae sunt, nunc ita naturae ut et industriae uel artis esse credantur. Tripliciter autem debemus in homine inspicere atque explorare naturam: quae sit natura animi, quae corporis, quae extrinsecus. Verum quae in homine extrinsecus sunt, ea tantum naturae sunt; quae autem in homine animi uel corporis sunt, ea et naturae possunt esse et disciplinae. Itaque primum uideamus quae natura in homine sint extrinsecus, ut sexus. Sexus enim tantum naturae est nec ex disciplina potest aliquando contingere; ita et natio et patria et cognatio et aetas tantum naturae sunt. Natio est, inquit, ut consideres utrum Graecus
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq: partẽ illã naturȩ reliquit quȩ in animalia generat : Neq: euĩ eui ndiget:
quirhecoricã scribit Illius aut̃ naturȩ partes exeqͥt᷑ quȩ motusuo inreb: agit
aliquid iđ quȩ uiuit Ec enũille qͥrhetoricã scribit p̃ceptis suis ꝑsonã deb&
indudere ꝑsona aut̃ homo Huiitaq: naturȩ indigemꝰ in quahomo Hecigit᷑
natura quȩ motusuo inreb: aliqͥd agit principalit̃induoscindit᷑ indiumã na¬
turã et in mortalẽ Acdiuina quidẽ natura. ad rhetoricã p̃ꝑtin& etideo
hanc omisit Sciritam̃ debet qr loco argum̃tisȩpererũ diuinarũ inducit᷑
disputatio Vt illud ẽ : quȩ resfaciat ut uigeamꝰ quȩ ut occidamꝰ: Sed hoc
ad rhetoricã ñ tam̃ exrhetorica descendit Itaq: c̃fert sead morialem
naturã rursusq: hanc induo diuidit in homines et inbestias : Ome qđ exti
hominẽ uiuit. cũ anima et corpore. bestias nominauit Remo ueamitaq:

Expanded text:
Itaque partem illam naturae reliquit quae inanimalia generat; neque enim eius indiget, qui rhetoricam scribit. Illius autem naturae partes exequitur quae motu suo in rebus agit aliquid, id est quae uiuit. Etenim ille qui rhetoricam scribit praeceptis suis personam debet includere; persona autem homo; huius itaque naturae indigemus in qua homo. Haec igitur natura quae motu suo in rebus aliquid agit, principaliter in duo scinditur, in diuinam naturam et in mortalem. Ac diuina quidem natura ad rhetoricam non pertinet, et ideo hanc omisit. Sciri tamen debet, quia loco argumenti saepe rerum diuinarum inducitur disputatio, ut illud est: 'quae res faciat ut uigeamus, quae ut occidamus'. Sed hoc ad rhetoricam, non tamen ex rhetorica descendit. Itaque confert se ad mortalem naturam, rursusque hanc in duo diuidit, in homines et in bestias. Omne quod extra hominem uiuit cum anima et corpore bestias nominauit. Remoueamus itaque
Abbreviated transcription (Latin):
mur orationȩ: Deinde ab aduersariorũ ꝑsona trib: ex locis beniuolentiã
iudicis cõparamꝰ Si eosaut inodium. aut incõntẽptionẽ . &ut in inuidiã de¬
duxerimꝰ Ino diũ sic sieorũ turpia uł crudelia stcta proferamꝰ In in uidiã
sic sieorũ potentiã grãm. pecuniã proferamꝰ. Etqm̃ hȩc interdũ nonmͦ
non crimini sed etiã decorisunt recte addidit Horũ omniũ ũsũ a rroganẽ
Multȩ enĩ res ꝑse malȩ sunt Multȩ cũ sint mediȩ. exeuentubonȩ uł malȩ
fiunt Deinde in contẽptionẽ sicaduersarios adducimꝰ. si eoscontẽpnen¬
dos eẽ dicamus. qđ aut neglegentes sint aut igna ui. Ab iudicũ ꝑsona
uero duob: exlocis beriuolentiã cõparamus si eorũbenegesta sine adulatione
proferamus esidicamus prȩsentis iudici magnã cẽ expeccationẽ Postremo ab
ipso negotio duob exlocis beniuolentiã cõparamus. sinram causa laudau¬

Expanded text:
mur oratione. Deinde ab aduersariorum persona tribus ex locis beniuolentiam mur oratione. Deinde ab aduersariorum persona tribus ex locis beniuolentiam iudicis comparamus, si eos aut in odium aut in contemptionem aut in inuidiam deduxerimus. In odium sic, si eorum turpia uel crudelia facta proferamus; in inuidiam sic, si eorum potentiam, gratiam, pecuniam proferamus. Et quoniam haec interdum non modo non crimini, sed etiam decori sunt, recte addidit horum omnium usum adrogantem; multae enim res per se malae sunt, multae, cum sint mediae, ex euentu bonae uel malae fiunt. Deinde in contemptionem sic aduersarios adducimus, si eos contemnendos esse dicamus quod aut neglegentes sint aut ignaui. Ab iudicum persona uero duobus ex locis beniuolentiam comparamus, si eorum bene gesta sine adulatione proferamus et si dicamus praesentis iudicii magnam esse expectationem. Postremo ab ipso negotio duobus ex locis beniuolentiam comparamus, si nostram causam laudan
Abbreviated transcription (Latin):
lemus. aduersariorum causã ꝑ contẽptiorem de pͥmemus. Pei¬
Beniuolo
quit iudices aquatuor locis facere debemus ł possumus. Anr̃a
ꝑsona. ab ad¬
uersariorũ aiudicum. ab ipsa causa Rursus a nr̃a ꝑsoria quatuor ex locisbe¬
niuolentiã iudicis possumus cõparare: Sidenr̃ĩsiniquit secctis et officiis Of
ficiũ ẽ quod ex legibus uł ex natura necesseẽ nos implere. Eactum uͦ est. qđ supra
quã debemus prestamus . Ergosi de nostris factis & officiis. sed sinie arrogantia
dicemus . Deinde si crimina inquit illata & aliquas minus honestas suspiti¬
ones in iec tas diluemus. idẽ siea quae ad deformationẽ ꝑsonȩ nostrȩ p̃ter iu¬
ditiale quȩstionem fuerint obiec ta diluemus. De inde si aliquid futurum
mali p̃dicamus. quomodo ipsecicero, Moneo, Predico. Antedenuntio : Postre¬
mo. cnr̃a persona beniuolentiã cõparamus. Sunquit pronobis supplici utta¬

Expanded text:
lemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Atlemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. AtBeniuolos, inquit, iudices quattuor locis facere debemus uel possumus, a nostra persona, ab aduersariorum, a iudicum, ab ipsa causa. Rursus a nostra persona quattuor ex locis beniuolentiam iudicis possumus comparare: SI DE NOSTRIS, inquit, FACTIS Eficium est quod ex legibus uel ex natura necesse est nos implere, factum uero est quod supra quam debemus praestamus. Ergo si de nostris factis et officiis, sed sine adrogantia dicemus. Deinde, SI CRIMINA, inquit, INLATA ET ALIQVAS MINVS HONESTAS SVSPICIONES INIECTAS DILVEMVS, id est si ea quae ad deformationem personae nostrae praeter iudicialem quaestionem fuerint obiecta, diluemus. Deinde si aliquid futurum mali praedicamus, quo modo ipse Cicero: "moneo, praedico, ante denuntio". Postremo a nostra persona beniuolentiam comparamus, si, inquit, pro nobis supplici uta
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ instent difficultates ꝓferimꝰ. sip̃ce & obsecratione humili acsimꝰ¬
plici utem᷑ Abad ũsariorũ aut̃. si eos. aut in adiũ. aut minuidiã. aut
inc̃tep̃tionẽ adducemꝰ In odiũ ducent᷑. si qđ eorũ. spurce. suꝑbe. cru¬
delit̃ malioiose factũ pferet᷑. in inuidiã siuis eaꝵ potentia. diuiciȩ
cognatio pecuniȩ ꝓferent᷑. atq: eorũ usus arrogans ⁊ into lurabilis ut
his reb: magis uideant᷑ quã causȩ suae c̃fidere in contẽptionẽ adducent᷑
si eorũ iertia noglegentia: ignauia. desidiosũ studiũ. & luxuriofũ
ociũ proferetur : Ab auditorũ ꝑsona beniuolentia captabitur si res ab his
fortiter sapient̃ mansuete gestȩ proferent᷑. ut nequa assentationimia
significetur. si dehis quam honesta existimatio quantaq eorum iudicii & auc¬
toritatis expectatio sit ostenditur. Abrebus si nr̃am causam laudando ex tol¬

Expanded text:
quae instent difficultates, proferemus; si prece et obsecratione humili ac supquae instent difficultates, proferemus; si prece et obsecratione humili ac supplici utemur. ab ad- versariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extol
Abbreviated transcription (Latin):
itaq: uidices dociles facere debomus: Ergo ostendit pͥmũ quid ẽ &
exordiũ. animoꝵ inquit cõmotio deinde ostendit. quid inde fi¬
at aut attentꝰ. aut docilis. aut buniuolus. Deinde ubi fiat. iđ inge¬
c̃uneat᷑ explicabimꝰ. Exordiũ inquit induo diuidit᷑. in principiũ & in¬
sinuationẽ Flaꝵ duoꝵ hano differentiã teneamꝰ. qđ in principio aꝑ¬
te. &ut ipseait ꝓtinus iudices nob̵. aut attentos. aut dociles. aut be¬
niuolos cõparamꝰ : in insinuatione uͦ occulte & quib:dã oircuitionib:
Hoc quoq: cõpendiũ tenere debomꝰ. qđ in omãb causȩ generib prin¬
cipio nobis utendũ ẽ in ad mirabili uͦ nc̃ insinuatione nc̃ prinaipio
rincipio tuno si auditores nomĩ noer̃ alienati insinuatione tunc¬
si ue herñ t̃ erunt alienati. PEniuolentia .iiuͦ. ex locis cõparat᷑
honestas suspitiones iniectas diluemꝰ Siquȩ in cõmoda accidoruit. aui

Expanded text:
itaque iudices dociles facere debemus. Ergo ostendit primum quid esset itaque iudices dociles facere debemus. Ergo ostendit primum quid esset exordium, animorum, inquit, commotio; deinde ostendit quid inde fiat, aut attentus aut docilis aut beniuolus; deinde ubi fiat, id est in gecontineatur, explicabimus. EXORDIVM, inquit, IN DVO DIVIDITVR, IN PRINCIPIVM ET INSINVATIONEM. Horum duorum hanc differentiam teneamus, quod in principio aperte et, ut ipse ait, protinus iudices nobis aut attentos aut dociles aut beniuolos comparamus, in insinuatione uero occulte et quibusdam circuitionibus. Hoc quoque compendium tenere debemus, quod in omnibus causae generibus principio nobis utendum est, in admirabili uero nunc insinuatione, nunc principio: principio tunc, si auditores non omnino erunt alienati, insinuatione tuuehementer erunt alienati. BENIVOLENTIA QVATTVOR EX LOCIS COhonestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acci- derint aut
Abbreviated transcription (Latin):
sed augot᷑ atq inflãmat᷑ odiũ In humili aut̃ genere causȩ. cantẽptionis
tollendȩ causa necesse .ẽ. attentũ efficere au ditorẽ Anceps genꝰx cau¬
sȩ si dubiã iudicationẽ habebit : ab ipsa iudicatione exordiendũ ẽ: Sin aut̃
partẽ turpitudinis partẽ honestatis habebit. brni uolentiã captare opor¬
tebit ut ingenꝰ honestũ causa translata uideat᷑. Cũ aut̃ erit honestũ
causȩ gen uł p̃teriri principiũ poterit. łsi cõmodũ fuerit . aut a narra¬
tione incipiem. aut alege. aut ab aliqua firmissima ratione nrãe chetio¬
nis din uti principio placebit. beni uolentiae partib utendũ ẽ ut id
qm̃ quas res exordio c̃ficere oporteat dictũ ÷ reliquũ ẽ. ut ostendatur
obscurũ e. Siaut isqui enarrat ñ intelligit. aut iscui narrat᷑ tardiar ÷
aut sires ipsa ꝑplexasit. Uerũ ic duo posuit Suꝑ fluũ enĩ fuerat cũ de
oratore hic ꝑfocto loquat᷑ si aliquid de eiꝰ in prudentiã dicer&: hic

Expanded text:
sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cum autem erit honestum causae genus, vel praeteriri principium poterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, ere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, obscurum est: si aut is qui enarrat non intellegit, aut is cui narratur tardior est, aut si res ipsa perplexa est. Verum hic duo posuit; superfluum enim fuerat, cum de oratore hic perfecto loquatur, aliquid de eius imprudentia dicere. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
deuitandiue incõmodi causa: Namin horũ genus alterutrũ illa quoq incidenđ
ioris uitandii cõmodi p̃teritur. Hic locus sicut aliquod fundam̃ tum est

Expanded text:
devitandive incommodi causa. nam in horum genus alterutrum illa quoque incident, ioris vitandi incommodi praeteritur. Hic locus sicut aliquod fundamentum est
Abbreviated transcription (Latin):
uARTUS modus erat rep̃hensionis ꝑquẽ c̃trafirmã argum̃ tationẽ ȩque firma
aut firmior ponebat᷑ Hoc genus in deliberationib: maxime uers abit᷑. cũ aliqͥd
qđ contͣradicat᷑ ȩ quũ eẽ c̃cedimus. sedid quod nos defendimus necessariũ eẽ demois

Expanded text:
uartus modus erat reprehensionis, per quem contra firmam argumentationem aeque firma uartus modus erat reprehensionis, per quem contra firmam argumentationem aeque firma aut firmior po- nitur. hoc genus in deliberationibus maxime versa- bitur, cum aliquid, quod contra dicatur, aequum esse concedimus, sed id, quod nos defendimus, necessarium esse demons
Abbreviated transcription (Latin):
ΕRTIVS rep̃hensionis modus ẽ cũ ipsũ genus argum̃ sunt in amicitia¬
tationis uitiosũ eẽ monstrat᷑. Verũ hoc tenere debemꝰ quod sũpta sola
nuda et generalit̃ ꝑatentia modissuis rep̃hendunt᷑ VenVS aut̃ argu¬
mentationis in causa & inspeciepositũ c̃siderare debemꝰ. Quod qdẽ sũptis¬
suis etformadictionis quantũ in seẽ in tegrũ ẽ. Sed cũ in causa positũ qͥdope¬
ret᷑ attendimus tunc in eouitia possumꝰ inuenire. Itaq: ipsumgenꝰ argu¬
m̃tationis duob: modisuitiosũ ẽ: CũaT in ipsouitiũ erit. aut cũ adid
quod instituit ñ ac comodabit᷑ Inipso uitium esse: quatuor decĩ mođ
possumꝰ inuenire . De in de naccomodariadid quodinstituit. duodecĩ
mođ possumꝰ dephendere. Quȩ o mia cicero partĩqr aꝑta sunt solis ppositio¬
nib: partĩ quia obscuriora sunt . etiã exemplis proposuit et explicauit
Nos ea demꝑsequi immore pecere longum acsuperfluum est

Expanded text:
hensionis modus est, cum ipsum genus argumentationis uitiosum esse monstratur. Verum hoc tenere debemus, quod sumpta sola nuda et generaliter patentia modis suis reprehenduntur. Genus autem argumentationis in causa et in specie positum considerare debemus; quod quidem sumptisuis et forma dictionis, quantum in se est, integrum est, sed cum in causa positum quid operetur attendimus, tunc in eo uitia possumus inuenire. Itaque ipsum genus argumentationis duobus modis uitiosum est, cum aut in ipso uitium erit, aut cum ad id quod instituit non accommodabitur. In ipso uitium esse quattuordecim modis possumus inuenire. Deinde non accommodari ad id quod instituit duodecim modis possumus deprehendere, quae omnia Cicero, partim quia aperta sunt, solis propositionibus, partim quia obscuriora sunt, etiam exemplis proposuit et explicauit. Nos eadem persequi, immo repetere longum ac superfluum est
Abbreviated transcription (Latin):
in hoo genere. hoc ac ciditnori : quod accusatorquoq: saepeexremotione
criminationẽ conficit. Vt siqui eum accus et. quicum p̃toreẽt. in expedi¬
tione ad arma populum uocarit cum consules eeñt. Namut in superiore¬
ut exemplo reus absuo officio. eta potestate factum dimouebat sic in hoc
ab eius officio. acpotestatequia cousatur. ipseaccusatos factũ remouendo.
hacipsaratione confirmat accusationẽ. In hac abuteoq: ex omnib: par

Expanded text:
in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator quoque saepe ex remo- tione criminationem conficit, ut si quis eum accuset, qui, cum praetor esset, in expeditionem ad arma populum vocarit, cum consules essent. nam ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat accusationem. in hac ab utroque ex omnibus par
Abbreviated transcription (Latin):
ex ipsa definitiua c̃stitutione susceptus ẽ. Vnde ꝓprius hiclocus constitu¬
tionis defensoris Nã eẽ quidẽ poss alii cõmunes loci ex causa etex negotio

Expanded text:
ex ipsa definitiva constitutione susceptus est; unde proprius hic locus constitutionis defensori. Nam esse quidem possunt alii communes loci ex causa et ex negotio
Abbreviated transcription (Latin):
ratiocinatio c̃ cludenda eẽ : Et illud uitiũ quod illis displicet. magnopereui
uitandũ ne quod ꝑspicuũ sit id in cõplexionẽ inferamus: hoc aut̃ fieri poterit
si cõplexionũ genera intelligent᷑ Nã aut itti cõplectem. ut inunũ concluda¬

Expanded text:
ratiocinatio concludenda esse et illud vitium, quod illis displicet, magnopere vitandum, ne, quod perspicuum sit, id in complexionem inferamus. hoc autem fieri poterit, si complexionum genera intelle- gentur. nam aut ita complectemur, ut in unum con- duca
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ rosciuscũ absens fuit Hic argo m̃tũ alo cofec̃. Deinde ait Agenunc
uideamꝰ reliquas sacultates : Ergo iã et locsacultas ẽ : sed stcultas sige¬
neralit̃ consideret᷑. Atsio portunitas eiꝰ fuerit inspecta tuncex loco argum̃ta

Expanded text:
patrem Roscius, quia absens fuit': hic argumentum a loco fecit. Deinde ait 'age nunc patrem Roscius, quia absens fuit': hic argumentum a loco fecit. Deinde ait 'age nunc uideamus reliquas facultates'. Ergo iam et locus facultas est, sed facultas, si generaliter consideretur; at si opportunitas eius fuerit inspecta, tunc ex loco argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
ũ potest. Deindeillas qͥb aliqͥd cõplet᷑ etsticile cõplet᷑. ut siqui s ueliihe¬
toricã discere prima eierit ad discendũ sticultas sine qͣ efficiñ potest id
animꝰ ingeniũ instrum̃ta artisipsius et magist Deinde er illȩ ftuculta¬
tes quib fticilius fit si sit doctus etbeniuolus magister Itta etadmoris
fucultttes sineqͣ fieri ñpotest uenenũ quasticilius fit uenenũ cũ poculs
Siaut in pane detur uenenũ: parsilla ẽ. q̃ difficilefit quȩ ita potest argum̃¬
tis torqueri ut parsilla uideat᷑ eẽ quȩ ñ fit. Qđ qͥdẽ cicero produentio
disputauit cũ negauit in pane dariuenena potiusse Hocaut̃ scire et duer
debemꝰ etiã tẽpedocũ etcȩ trã p̃termodũ facultates eẽ posse si generalĩ
fticiendi nisi isct sinc. lt cicero in rosciꝰ łtt ñ potuit inquit occidere patrẽ¬

Expanded text:
non potest, deinde illas quibus aliquid completur et facile completur: ut si quis uelit rhenon potest, deinde illas quibus aliquid completur et facile completur: ut si quis uelit rhetoricam discere, prima ei erit ad discendum facultas sine qua effici non potest, id est animus, ingenium, instrumenta artis ipsius et magister: deinde erunt illae facultates quibus facilius fit, si sit doctus et beniuolus magister. Ita et ad mortem facultas sine qua fieri non potest, uenenum; qua facilius fit, uenenum cum poculo. Si autem in pane detur uenenum pars illa est quae difficile fit, quae ita potest argumentis torqueri ut pars illa uideatur esse quae non fit; quod quidem Cicero pro Cluentio disputauit, cum negauit in pane dari uenena potuisse. Hoc autem scire et tencre debemus, etiam tempus et locus et cetera praeter modum facultates esse possefaciendi, nisi ista sint. Ita Cicero in Rosciana 'non potuit', inquit, 'occidere
Abbreviated transcription (Latin):
Quc̃ affectionẽ eẽ diximus animia ut corporis repentina decausa ꝑmutationẽ Verũ hic
qm̃ anmꝰ animus attendendus ẽ : animisolas circa affectionẽ posuit cõmutationes iđ
molestiã iracundiã amorẽ : Itaq hisaffectionib animiin prudentes in fctũ impelliuã
Etrecte in prudentes. Quippe affectio ẽ : repentina animi cõmutatio Ergo qđ re¬
pentinũ est ꝓspiciñ potest Si prospiciñ potest. in prudentia e st
Facultaites cicero duplici qualitate definiuit Duasq illis potentias dedit. Vt sit
primũ genꝰ sticulta tũ illud sineqͦ aliquid fieriñ potest. aliud quo aliquid stcilus
cõpleatur Etenĩ hȩc duo prima proponamꝰ ꝑit ñ fit Iã exeo qđ fit rursus duo
descendunt Facile fit : difficile fit: Ita induob: ponit᷑ stacultas In genere iđ
fticultates Duplicit̃ igit᷑ sticultates eẽ teneamꝰ Prim o illcis sine qͥb: aliꝗd fieri

Expanded text:
quam adfectionem esse diximus animi aut corporis repentina de causa permutationem. Verum hic quam adfectionem esse diximus animi aut corporis repentina de causa permutationem. Verum hic quoniam in modo animus attendendus est animi solas circa adfectionem posuit commutationes, id est molestiam, iracundiam, amorem. Itaque his adfectionibus animi imprudentes in factum impellimur, et recte 'imprudentes': quippe adfectio est repentina animi commutatio. Ergo quod repentinum est prospici non potest; si prospici non potest, imprudentia est. Facultates Cicero duplici qualitate definiuit duasque illis potentias dedit: ut sit primum genus facultatum illud sine quo aliquid fieri non potest, aliud quo aliquid facilius compleatur. Etenim haec duo prima proponamus, 'fit, non fit': iam ex eo quod fit rursus duo descendunt, 'facile fit, difficile fit'. Ita in duobus ponitur facultas, in genere, id est facultates. Dupliciter igitur facultates esse teneamus, primo illas sine quibus aliquid fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tis. insidiosus. latens atq: instructus dolis : lit in eo qđ dã dicimus et moduset
animus inuenit᷑ Similit̃ ȩtom̃s modi ex modo sticti et exanimo inspiciendi sunt
Verũ in ipso animo duorursus debemus inspicere prudentiã et in prudentiã.
id utrũ cliquid consilio a nanimumpulsu fecerit: Inhis enĩ causa stictiq̃rit᷑
quã duplicẽ eẽ supͣ diximus circa sticientis uoluntatem Ratiocinationẽ
scilicet etimpulsionẽ: Ita ratiocinatio erit prudentia animi inpulsio uͦ
in prudentia: Verũ huerunt exprudentia modi .clat̃ pclã .ui. ꝑsua¬
sione. Nȩc omĩta prudenter admissa sunt iđ ut resfieret : consiliũ ante
p̃cessit In prudentia porro : ad purgitionẽ iungit᷑ q̃ parsueniȩ ẽ
Cuiꝰ purgationis partes: tressunt inspiciendȩ INSCI ENIA CASVS NEC ESSITAS
Inhis quoq modis factũ quid ẽ manifestũ est . sed animus in uenit᷑ inuitꝰ
Adiungit᷑ ad in prudentiȩ modos etiã affectio quã paulo ante ꝑsonȩ diximꝰ
at tributtĩ

Expanded text:
tis insidiosus, latens atque instructus dolis. Ita in eo quod 'clam' dicimus, et modus et animus inuenitur. Similiter omnes modi ex modo facti et ex animo inspiciendi sunt. Verum in ipso animo duo rursus debemus inspicere, prudentiam et imprudentiam, id est utrum aliquid consilio an animi impulsu fecerit. In his enim causa fach quaeritur, quam duplicem esse supra diximus circa facientis uoluntatem, ratiocinationem scilicet et impulsionem. Ita ratiocinatio erit prudentia animi, impulsio uero imprudentia. Verum hi erunt ex prudentia modi: CLAM PALAM, VI PERSVASIONE. Haec omnia prudenter admissa sunt, id est, ut res fieret, consilium ante praecessit. Imprudentia porro ad purgationem iungitur, quae pars ueniae est: cuius purgationis partes tres sunt inspiciendae, inscientia, casus, necessitas. In his quoque modis factum quidem manifestum est, sed animus inuenitur inuitus. Adiungitur ad imprudentiae modos etiam adfectio, quam paulo ante personae diximus attributam:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã igͥnatauis afferat. ut religionẽ. pietatẽ gram. uindicationẽ obseruantiã
ueritatẽ. Religionẽ eã quȩ inmetu et incerimonia deorũ sit appellant
ietatẽ : quȩ erga patriã. autparentes. aut alios sanguine coniunotos. officiũ
conseruare moneat. Gratiam : quȩ in memoria et remuneratione officiorũ.
ethonoris. et amiciciarũ. obseruantiã teneat. U indicationẽ : ꝑ quãuim
et contiuneliã defendendo. autulcis cendo ꝓpulsamꝰa nob. et anris qui nob
cari eẽdebent. et ꝑquã peccatapunim. Obseruantiã : ꝑ quã actate aut
sapientia. authonore aut aliqua dignitate antecedentes uerem et colim

Expanded text:
religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colim
Abbreviated transcription (Latin):
crgum̃ta quib: hoc possit dissoluere Ita indictionib: alus criminationes
Intelguntur uł propositione s criminũ cũ oratio exponendi quodã modom¬
plicatã secũ h abet intentionẽ. Aut occididisti aut tulistiatubn uatira¬
to ẽ. post narrationẽ dicunt᷑ Sed tam̃ iu narratione significatitur iudici

Expanded text:
argumenta quibus hoc possit dissoluere. Ita in dictionibus aliis criminationes argumenta quibus hoc possit dissoluere. Ita in dictionibus aliis criminationes intelleguntur uel propositiones criminum, cum oratio exponendi quodammodo implicatam secum habet intentionem, ut 'occidisti' aut 'tulisti'. At ubi narratio est, post narrationem dicuntur, sed tamen in narratione significantur iudici
Abbreviated transcription (Latin):
sciat causam sed ut : ciudiat crimenadmissum: At in narratiore cũcausa
om̃is fuerit explicata tunc crimen aut ab accusatore propotutur. posftnar¬
rationẽ qua suntentio aut adefensore quasiquȩstio ut purgetur: Sextus
rosciusoccisus ẽ accusator dicit a filio tullius negit Hinc eẽ crimincitiopo¬
test etdefensio Insinuatur iudiciꝑ narrationẽ totũ negotium ubi quando
quomꝰ sextusroscius sit occisus Hocdicat urraq pars necesse .ẽ: huic singuli
subtilit inc̃iaciunt id quod partisuȩ prodeẽ possit non pugnȩ modo sedadunc¬
tt uerisimilitudine ut ita narret quasi aduersarius eodẽmodo narrare
possit Explicito negotio causciq cognita incipit aduersarius dicere qd̃es¬
tũ rosciũ filius iuteremit. Ethȩc criminatio Sicutem defensor ẽ propo¬
nit crimen quasi questionẽ Occidisse patrẽ sextus roscius cirguitur etaffero

Expanded text:
at causam, sed ut audiat crimen admissum. At in narratione cum causa at causam, sed ut audiat crimen admissum. At in narratione cum causa omnis fuerit explicata, tunc crimen aut ab accusatore proponitur post narrationem quasi intentio, aut a defensore quasi quaestio, ut purgetur: 'Sextus Roscius occisus est'. Accusator dicit a falio, Tullius negat: hinc esse criminatio potest et defensio. Insinuatur iudici per narrationem totum negotium, ubi, quando, quo modo Sextus Roscius sit occisus. Hoc utraque pars dicat necesse est; huic singuli subtiliter interiaciunt id quod parti suae prodesse possit, non pugnae modo, sed adiuncta ueri similitudine, ut ita narret quasi et aduersarius eodem modo narrare possit. Explicito negotio causaque cognita incipit aduersarius dicere quod Sextum Roscium filius interemit, et haec est crirninatio. Si autem defensor est, proponit crimen quasi quaestionem, 'occidisse patrem Sextus Roscius arguitur', et adfert
Abbreviated transcription (Latin):
a reliquis partib: orationis : ORATIo quȩ negotiũ explicat atq insi nuat
audienti narittiodicitur explicans quid gestũ sit Aut ꝑuerũ aut ꝑuerisi¬
mile id aut ꝑid quod gestũ ẽ aut ꝑ id quod geripotuit. Quȩ oratio tãetsi
partib nantatione plenis inclinetur in actoris cõmodũ. nontam̃ ad pugnã
continuo easdem partes ducit: Negotiumenĩiudici insinucitur ñ parsne¬
gotii Agitur enũ ut causã iud exnorit : Eausauͦduarũ partium ẽ Sed sub¬
tilitas eaponentis. ciliquid quodsuȩ pterti prosit in sinuat Na uidex sic abuno
audit quasi extra partem: Seduere isoptimus patronus ẽ in narranido quitt nar¬
rat ut et aduersarius itti narrarepotuisse credatur Verũ talis oratio eẽ uonpo¬
test cũ crimina pro ponuntur: Quib: in propositionib et sidicatur ille fuit
illud consecutũ .ẽ. eccȩcera similia tam̃ narrationonest quoniã hȩc omĩa ad
criminationẽ continuo ducuntur Etuon idagitur in hacoratione : ut iudex

Expanded text:
a reliquis partibus orationis. Oratio quae negotium explicat atque insinuat audienti narratio dicitur, explicans quid gestum sit aut per uerum aut per ueri simile, id est, aut per id quod gestum est, aut per id quod geri potuit; quae oratio tametsi partibus ratione plenis inclinet in actoris commodum, non tamen ad pugnam continuo easdem partes ducit; negotium enim iudici insinuatur, non pars negotii. Agitur enim ut causam iudex norit; causa uero duarum partium est. Sed subtilitas exponentis aliquid, quod suae parti prosit, insinuat; nam iudex sic ab uno audit, quasi extra partes. Et uere is optimus patronus in narrando qui ita narrat ut et aduersarius ita narrare potuisse credatur; uerum talis oratio esse non potest, cum crimina proponuntur. Quibus in propositionibus etsi dicatur 'ille fuit, illud consecutum est' et cetera similia, tamen narratio non est, quoniam haec omnia ad criminationem continuo ducuntur et non id agitur in hac oratione, ut iudex
Abbreviated transcription (Latin):
miseriasinicidisse SEΡTIMVS. perquẽ adipsos quiaudiunt
similem casum conuertimus etpetimus ut desius liberis & ut paten¬
tibus aut aliquo qui illiscarus debeat esse : Noscum uideant
recordentur OCTATIUS. perquem aliquid dicitur esse
stictum quod nonoportuerit. aut Noniftictum quodoportu¬
erit hoc modo Non affui Nonuidi Non postrem uocem eius
ciudiui . Non extremum spiritum eius excepi Item pnimicorum
inmani hus mortuus est. hostili in terra turpiter ia cuit.
in sepultus. aferis diuuexatus. communiquoq: honore : in
morte caruit NONVSI perquem oraitio ad mutas
et expertes cinimires referetur : ut si adequum domum. uestem . sermonem
aliciuus accommodes quibus animus eorum qui audiunt et aliquem dilexer̃

Expanded text:
miserias incidisse. septimus, per quem ad ipsos, qui audiunt, similem in causam convertimus et petimus, ut de suis liberis aut parentibus aut aliquo, qui illis carus debeat esse, nos cum videant, recordentur. octavus, per quem aliquid dicitur esse factum, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit, hoc modo: non affui, non vidi, non postremam vocem eius audivi, non extremum spiritum eius excepi. item: inimicorum in manibus mortuus est, hostili in terra turpiter iacuit insepultus, a feris diu vexatus, communi quoque honore in morte caruit. nonus, per quem oratio ad mutas et expertes animi res referetur, ut si ad equum, domum, vestem sermonem alicuius accommodes, quibus animus eorum, qui audiunt et aliquem dilexer
Abbreviated transcription (Latin):
dicium nullum futurũ. Postea de monstrabitur. nesiiudicio illa quidẽ
dampnata eẽt. in quã id orim̃ abreo conferat᷑. potuis sehunc ipsum deilla
supplicium sumere. Quare. eẽ. indignũ eũ qui nededampnata quidẽ
pęnas sumere ipsepotuisset. de ea suppliciũ sumpsisse quȩ neadducta
quidem sit in iudiciũ. Deinde postulabit ut legẽ qualegefecerit ꝓferat.
Deinde quẽ ad modũ incõparatione p̃cipiebamꝰ. ut illud quodcopara¬
bat᷑ extenuaret᷑. ab accus atore quã maxime. sic in hoc genere oportebit
illius culpã inquem crimen transferetur. cumbuius maleficioquise
uire fecisse dicat comparare. Postea de monstrandũ ẽ. non eẽ illudeius¬
modi ut obid hoc fieri conueniret. Extrema ẽ ĩitincõparatione as¬
sumptio uidicationis :: et deca ꝑamplificationẽ ex deliberationis pre

Expanded text:
dicium nullum futurum. postea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum de illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oportebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut ob id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex deli
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ questio ẽ ipsa est iudicatio occideritae : In coniectura enĩ factũ ñ concedit᷑ Vn¬
deñ pocest ex deductione rationis etrefutatione nascipost quȩstionẽ primã. alia
quȩstio quȩdicit᷑ iudicatio. Subiungit posta dmonitionẽ. daresep̃cepta huic cons¬
titutioni et argumentorũ loco som̃s coniecturȩ conuenientes ex quib: inquã lib&
coniecturã quinetessarii fuerint deuocabunt᷑ Sunt igit᷑ conecturȩ locihi prin¬
cipales A CAVSΑ. AΡERSΟΝΑ AEcto A causa ẽ quã obrẽ fiat aliquid & quȩ pa¬
rit uoluntatẽ : Dec ausa eniloquit᷑ hominis ñ rei : qua causa uolumus ꝓbare. quod

Expanded text:
quae quaestio est, ipsa est iudicatio: 'occideritne'. In coniectura enim factum non conceditur, unde non potest ex deductione rationis et refutatione nasci post quaestionem primam alia quaestio, quae dicitur iudicatio. Subiungit post admonitionem dare se praecepta huic constitutioni et argumentorum locos omnes coniecturae conuenientes, ex quibus in quamlibet coniecturam qui necessarii fuerint deuocabuntur. Sunt igitur coniecturae loci hi principales: a causa, a persona, a facto. A causa est quamobrem fiat aliquid et quae parit uoluntatem - de causa enim loquitur hominis, non rei - qua causa uolumus probare quod
Abbreviated transcription (Latin):
uerã honestã utilẽ quod aduers riiostrendimus stlsã turpẽ inutlẽ
Afferemus p̃terea ad definitionis nrȩ̃ confirmationẽ. Res aut in aiori
aut minori cut pari negotiosimiles . ut ad definitionẽ n ram̃ similiũ
cõpartitione collecit. ostendamus quanto uerior. honestior utilior

Expanded text:
ueram, honestam, utilem, quod aduersarii ostendimus falsam, turpem, inutilem. ueram, honestam, utilem, quod aduersarii ostendimus falsam, turpem, inutilem. Adferemus praeterea ad definitionis nostrae confirmationem res aut maiori aut minori aut pari negotio similes, ut et ad definitionem nostram similium comparatione conlecta ostendamus quanto uerior, honestior, utilior
Abbreviated transcription (Latin):
coniectura fuerit eiꝰ diuisionib: utamur Itẽq: et alterius uel aliarũ
siquȩ inciderint constitutiones. Sub iungit igitur inde finitione locos
a parte accusatoris: Sunt aut̃ .IIIͦI. DEPINITIO. APPROBATIO DEFINITION
DEDVCT Io definitionis in ipsã certã speciẽ deqͥagitur. DESTRUCTIO
definitionis aduersȩ partis q̃ constat ex locis quatuor. Sidemonstrec
falsa si turpis sinutilis. si collatio utriusq: definitionis fiat FaLSA
demonstrabit᷑ exopinione hominũ . sidocebimus deco unde quȩrit᷑ quẽ ad modũ
ȩstim& populus quẽ ad modũ in consuet diue locutionis utat᷑ eo uerbo qđ
definimus. TVRΡISAut̃ et inutilis demonstrat᷑ aduersariorũ definitio:
in postrema huiꝰ libriparte tractabit : Ex primłmus igit᷑ q̃ in cõmoda futura
sint suta accipiet᷑ qđ definitũ ẽ ab aduersario. Collatio uero defintionũ
qui quartus in rep̃hensione locus ẽ. hoc ag& ut nram definitionẽ ostendat

Expanded text:
coniectura fuerit, eius diuisionibus utamur, itemque et alterius uel aliarum, si quae inciderint constitutiones. Subiungit igitur in definitione locos a parte accusatoris; sunt autem quattuor, definitio, approbatio definitionis, deductio definitionis in ipsam certam speciem de qua agitur, destructio definitionis aduersae partis, quae constat ex locis quattuor, si demonstretur falsa, si turpis, si inutilis, si conlatio utriusque definitionis fiat. Falsa demonstrabitur ex opinione hominum, si docemus de eo unde quaeritur quemadmodum aestimet populus, quemadmodum in consuetudine locutionis utatur eo uerbo quod definimus. Turpis autem et inutilis demonstratur aduersariorum definitio in postrema huius libri parte tractauit. Exprimimus igitur quae incommoda futura sint, si id accipietur quod definitum est ab aduersario. Conlatio uero definitionum, qui quartus in reprehensione locus est, hoc aget, ut nostram definitionem ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
seros & miseri cordia dignos. in homines daros. nobiles ethonore usos. in eos
quineq lȩdere aliũ nec sedefendere potuerunt . ut inpueros. senes. muli¬
eres : Quib: ex om̃ib: acrit̃ excitatt indignatio sũmũ in eũ qui uiolarit
horũ aliquid odiũ cõmouere poterit: NONtS Locusẽ ꝑ quẽ cum
aliis peccatis quȩ constant eẽ peccata. hoc quodequȩstio ẽ cõparait᷑ etita

Expanded text:
seros et misericordia dignos, in ho- mines claros, nobiles et honore usos, in eos, seros et misericordia dignos, in ho- mines claros, nobiles et honore usos, in eos, qui neque laedere alium nec se defendere potuerunt, ut in pueros, senes, mulieres; quibus ex omnibus acriter excitata in- dignatio summum in eum, qui violarit horum aliquid, odium commovere poterit. nonus locus est, per quem cum aliis peccatis, quae constat esse peccata, hoc quo de quaestio est, conparatur, et ita
Abbreviated transcription (Latin):
cata neq: alio cõmutari iudicio neq ulla potestate corrigipossẽ .¬
Sexsus locus est : ꝑquẽ consulto etdeindustria sactũ eẽ demoustrat᷑. Et illud
adiungit᷑ uoluntario maleficio ueniã dari ñ oportere. in prudentiȩ c̃cedi non¬
nunquã conuenire : SEPTIMuS locus est ꝑquẽ in dignam quod tetrũ¬
crudele nestiriũ trrannicũ factũ eẽ dicamus ꝑuĩ manũ opulentã Quȩres
ab legib et abȩquabiliiure remotissima sit. OCTALUS locus est ꝑquẽ
de monstramus nonuulgare. neq: factitatũ eẽ neabaudacissimis quidẽ ho¬
minib: idmaleficiũ dequo agit᷑: Atq: id aferis quoq hominib: et ab arba¬
ris gentib: et immanib: bestiis eẽ remotũ Hȩcerunt quȩ in parentes. liberos
comuges consanguineos supplices crudelit̃ facta dicent᷑. Et de inceps siqua
ꝓferant᷑ in maioresnatu. in hospites inuicinos in amicos. in eos quib: cũ uitã
egeris. in eos apud quos educatussis in eos abquib: eruditus in mortuos in mi¬

Expanded text:
cata, ne- que alio commutari iudicio neque ulla potestate cor- rigi possit.extus locus est, per quem consulto et de industria factum demonstratur et illud adiungitur, vo- luntario maleficio veniam dari non oportere, inpru- dentiae concedi nonnumquam convenire. septimus lo- cus est, per quem indignamur, quod taetrucrudele, nefarium, tyrannicum factum esse dicamus per vim manum opulentiam; quae res ab legibus et ab aequabili iure remotissima sit. octavus locus est, per de- monstramus non vulgare neque factitatum esse ne ab audacissimis quidem hominibus id maleficium, de quo agatur; atque id a feris quoque hominibus et a bar- baris gentibus et inmanibus bestiis esse remotum. haec erunt, quae in parentes, liberos, coniuges, consangui- neos, supplices crudeliter facta dicentur, et deinceps si qua proferantur in maiores natu, in hospites, in vicinos, in amicos, in eos, quibuscum vitam egeris, in eos, apud quos educatus sis, in eos, ab quibus eruditus, in mortuos, in mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositio sit hoc pacto approbata et duȩ partes trtinsierint ratioci¬
nationis tertiam parte aiuint qđ ostendere uelis id exiuꝓpositioril
oportere assumere hocpacto Nihilaut̃ om̃ĩum rerũ melius consilio quã
om̃smundus administrat᷑ Huiꝰ as sũptionis quarto in loco. aliã porro indu¬
cunt approbationẽ hoc modo Nã et signorũ ortus e tobitus definitũ quen

Expanded text:
positio sit hoc pacto adprobata et duae partes transierint ratiocinationis, tertia in parte aiunt, quod ostendere velis, id ex oportere assu- mere, hoc pacto: nihil autem omnium rerum melius, quam nis mundus, administratur. huius assump- tionis quarto in loco aliam porro inducunt adproba- tionem, hoc modo: nam et signorum ortus et obitus definitum quen
Abbreviated transcription (Latin):
nitio ẽ Exordiũ ẽ oratio. animũ auditoris idonee cõparans adre¬
liquã dictionẽ Uerũ cũ aliquid fieri uolumꝰ. pͥmũ definire debemꝰ
quid sit illud qđ fieri uolumꝰ. ut hic de exordio definiuit. ꝗd e& exor¬
diũ Exordiũ t inquit oratio animũ auditoris idonee cõparans ad
reliquã dictionẽ. Deinde debemꝰ definire . quid indefiat. ut hic fe¬
cit Iđ eueni& inquit si eũ beniuolũ. ad tentũ. docilẽ fecerit
Sed quia nbene aliquid facimꝰ nͥ pͥus sciamꝰ. ubi faciendũ sit. prius ostendit
ubi faciundũ sit. postremo quẽ ad modũ faciendũ sit ditgͦ. tc̃ nos op¬
time exordiri. si causarũ genera cognoscamꝰ. hoc ẽ ubi faciendũ
sit q enera causarũ .v. st̃ honestũ admirabile humile anceps. obscu

Expanded text:
nitio est: 'exordium est oratio animum auditoris idonee comparans ad renitio est: 'exordium est oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem'. Verum cum aliquid fieri uolumus, primum definire debemus quid sit illud quod fieri uolumus, ut hic de exordio definiuit quid esset exordium: 'exordium est', inquit, 'oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem'. Deinde debemus definire quid inde fiat, ut hic fecit: QVOD EVENIET, inquit, SI EVM BENIVOLVM, ADTENTVM, DOCILEM FECERIT. Sed quia non bene aliquid facimus nisi prius sciamus ubi faciendum sit, prius ostendit ubi faciendum sit, postremo quemadmodum faciendum sit. Ait ergo tunc nos optime exordiri, si causarum genera cognoscamus, hoc est ubi faciendum sit. GENERA CAVSARVM QVINQVE SVNT: HONESTVM, ADMIRABILE, HVMILE
Abbreviated transcription (Latin):
adreliquã dictione. Id eueni& sieũ bimniuolũ. attentũ. docilẽ confecerit
Quare quibine exordiri causa uol&. eũ necesse ẽ genus suae causae diligent᷑ an¬
te cognoscere COptima definitio ẽ : quȩ agenere incipit. deinde descendit
adspeciẽ. Postremo ita ꝓpͥa cõplectitꝰ᷑ ut excludat omĩno id qđ cũ aliis potest
.eẽ. cõmune ut hc sex partes orationis cicero ponit. Orator porro duo agit
aut sidẽ facit. aut animos cõmou&. Quare in .IIͦII. illis mediis partib fides fit.
bi narratione In partitione In confirmatione. In rep̃hensione In exordio uͦ
uł epy logis animi cõmouent᷑ Itaq: ut defmiat exordũ a genere incipit
ut excludat .iii. illas pantes medias. ꝗb: fidesfit animũ inquit auditoris. ido¬
nee cõparans: Sedq & inepylogis animi cõparant᷑. ita ꝓpriũ cõplectit᷑ ut exdu¬
dat
&iã epylogos. ad reliquã inqͥt dictionẽ Itagͦ exordii plena defi¬

Expanded text:
reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus suae causae diligenter anTIONEM. Optima definitio est, quae a genere incipit, deinde descendit ad speciem, postremo ita propria complectitur, ut excludat omnino id quod cum aliis potest esse commune, ut hic sex partes orationis Cicero ponit. Orator porro duo agit: aut fidem facit aut animos commouet. Quare in quattuor illis mediis partibus fides fit, in narratione, in partitione, in confirmatione, in reprehensione; in exordio uero uel epilogis animi commouentur. Itaque ut definiat exordium a genere incipit:ut excludat quattuor illas partes medias quibus fides fit: 'animum', inquit, 'auditoris idonee comparans'. Sed quia et in epilogis animi comparantur, ita proprium complectitur ut excludat etiam epilogos: 'ad reliquam', inquit, 'dictionem'. Ita ergo exordii plena defi