comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iurauit pauitans tiro sua proclia marti
Iam uero eridani tumidissimus accola celte
Incubuere malis italum ueteresq doloris
Tota se socios properatt iungere male
Sed fas id celtis sas impia bella referre
Boiorum fuerit populis capue ue furõre
Quem senonum genti placuisse et dardana abota
Moenia barbanco nõ dum sociata tyrãno
Ouis nam mutato tantũ nũc tẽpore credat
Luxus et ĩsanis nutrita ignauia lustris
Consumptusq pudor precando imisq relictus
Diuitis probosus honor lacerabat hiatẽ
Desidia populum ac resolutam legib urbẽ
Insuper exilio truculẽta suꝑbia agebat
Ne uitiis deerant uires no longior uili
Ausoniae populo sic tum fortuna fouebat
Auriq argentiq modus madefacta ueneno
Assirio manib uestis medioq diera
Regales epule atq ortu cõuiuia solis
Deprensa et nulla macula nõ ilita uita
Tum populo seui patres plebesq senatus
Inuidia lacera et collidens dissona corda

Expanded text:
iurauit pauitans Tyrio sua proelia Marti. iurauit pauitans Tyrio sua proelia Marti. iam uero, Eridani tumidissimus accola, Celtae incubuere malis Italum ueteresque doloris tota se socios properarunt iungere mole. Sed fas id Celtis, fas impia bella referre Boiorum fuerit populis: Capuaene furorem, quem Senonum genti, placuisse, et Dardana ab ortu moenia barbarico Nomadum sociata tyranno quisnam mutato tantum nunc tempore credat? luxus et insanis nutrita ignauia lustris consumptusque pudor peccando unisque relictus diuitiis probrosus honor lacerabat hiantem desidia populum ac resolutam legibus urbem. insuper exitio truculenta superbia agebat. nec uitiis deerant uires. non largior ulli Ausoniae populo sic tum Fortuna fouebat aurique argentique modus; madefacta ueneno Assyrio maribus uestis medioque dierum regales epulae atque ortu conuiuia solis deprensa et nulla macula non inlita uita. tum populo saeui patres, plebesque senatus inuidia laeta, et conlidens dissona corda
Abbreviated transcription (Latin):
UNC A GIE. OUOS CIA¬
DEs. insignis iapige ca̾po.
Ucterat ad libiã populos
sarrana q: castra
Ea pediam stat nulla diu mortalib usqͣ
F ortuna titubante fides adiungere dextra
Certauere palam rumpenti foedera peno
Heu nimium facilẽ laesis dissidere reb
Seuior ante alios iras seruasse repostas
Atq odium reuocare feroꝵ ĩ tpr̃e sãnis
Mox leuis et sero pressurus facta pudore
Bructius ambiguis falax mox apulus armis
Tunc gens irpini uana indocilisq ꝗet᷑e
Frupisse indigna fidẽ ceu dura ꝑ omnes
Manarent populos feri cõtagia morbi
Iamq gatella suas. iãq et gallatia adegit
Fas superante metu et poenor i castra cohoͬtes
Inde phalanteo leuitas animosa tarẽto
Ausonium laxare iugñ patefecit amicas
Alta eroton portas afrisq ad barbara iussa
Tespiadum docuit sũmitrere colla nepotes
Idem etiam latios habuit furor ora uadosi
Littoris arguos maior qua gretia muros
Seruat et ionio luitur curuata profundo
Letas res libie ee fortunã ĩ marte secuta

Expanded text:
unc age, quos clades insignis Iapyge campo uerterit ad Libyam populos Sarranaque castra, expediam. stat nulla diu mortalibus usquam, Fortuna titubante, fides. adiungere dextras certauere palam rumpenti foedera Poeno heu nimium faciles laesis diffidere rebus! saeuior ante alios iras seruasse repostas atque odium renouare ferox in tempore Samnis, mox leuis et sero pressurus facta pudore Bruttius, ambiguis fallax mox Apulus armis, tum gens Hirpini uana indocilisque quieti et rupisse indigna fidem: ceu dira per omnis manarent populos foedi contagia morbi. iamque Atella suas iamque et Calatia adegit, fas superante metu, Poenorum in castra cohortes. inde Phalanteo leuitas animosa Tarento Ausonium laxare iugum. patefecit amicas alta Croton portas Afrisque ad barbara iussa Thespiadum docuit summittere colla nepotes. idem etiam Locros habuit furor. ora uadosi litoris, Argiuos Maior qua Graecia muros seruat et Ionio luitur curuata profundo, laetas res Libyae et fortunam in Marte secuta,
Abbreviated transcription (Latin):
Iungitis hospitio quae tanta obliuio redi
Magnam atq ĩ magnas positã popłisq uirisq
Aduersas ostendere fidem nunc tp̃s inire
Proclia pro ruculis ne signa aciemq morcre
Dum trepide res et medicina uulnera posciũ
Is locus ossicio cum cessant prospera cũq
Dura ad opem fortuna uocat nam lata sorie
Naud quãꝗͣ magni est animi decus hũc age adeste
N oui dis animas similes & pedora magnis
N unqͣ angustamalis capiunt mihi credite Cãnę
Ce Trasimeni uada et Pauli memorabile lãtnꝰ
Hi sunt qui uestris infixum incenib hoste
Deiccete manu et capuam cripue̾ superhis
Samnitum uissis hi sunt qui iura dedere
Dardaniuis cui sacta pater cui noĩa liquitꝰ¬

Expanded text:
iungitis hospitio? quae tanta obliuio recti? iungitis hospitio? quae tanta obliuio recti? magnum atque in magnis positum populisque uirisque haud uersam ostentare fidem! nunc tempus inire proelia pro Rutulis, nunc signa aciemque mouere, dum trepidae res, et medicinam uulnera poscunt: is locus officio, cum cessant prospera, cumque dura ad opem Fortuna uocat. nam laeta fouere haud quaquam magni est animi decus. huc, age, adeste. noui dis animas similes et pectora magnis numquam angusta malis. capiunt, mihi credite, Cannas et Trasimenna uada et Pauli memorabile letum. hi sunt qui uestris infixum moenibus hostem deiecere manu et Capuam eripuere superbis Samnitum iussis. hi sunt qui iura dedere Dardanius, cui sacra pater, cui nomina liquit
Abbreviated transcription (Latin):
Tradiderit paulumq idẽ inter proclia ui idẽ
Fluminum proceres rera dimiserit umbris
Iis super excisam primo marie sagũtũ
Ci uiga pirenes & hibetum ex sacra paretis
Iuratum uiros bellum pucrilib armis ãnis
Accumulat unũ ducibo tot cede paretis
Tot fusis acie slare iter proclia nullis
Actactum telis superum cum munẽ detur
H inc sociare uito dexiras & focdere iungi
Fastus exanguis popuisi uanũq tumorem
N imina capua et dominatum perserat urbis
Ceu famulis a quataq iura neganus
P rorsus eni tanto potiorẽ nõie habendum
U arronem ut fugiat cõsul fulgẽtior ostro
Talia iactanies iam lectã sortẽ parabãt
Nutere qua lirios adugat soedere pulr
Sed nõ inuitũ ponebai pectore robur
T um solum decius capree decus isq receptus
In medios cetus nec enĩ refere dabatur
Itis ait ciues uiolata ad iura paretũ
Damnatum q caput temerati soederis aris

Expanded text:
tradiderit Paulumque idem inter proelia et idem tradiderit Paulumque idem inter proelia et idem Flaminium, proceres rerum, demiserit umbris. his super excisam primori Marte Saguntum et iuga Pyrenes et Hiberum et sacra parentis iuratumque uiro bellum puerilibus annis accumulant. unum, ducibus tot caede peremptis, tot fusis acie, stare inter proelia nullis attactum telis. superum cum munere detur huic sociare uiro dextras et foedere iungi, fastus exanguis populi uanumque tumorem nimirum Capua et dominatum perferat urbis, ceu famulis fasces aequataque iura negantis? prorsus enim tanto potiorem nomine habendum Varronem, ut fugiat consul fulgentior ostro. Talia iactantes iam lectam sorte parabant mittere quae Tyrios adiungat foedere pubem. sed non inuictum ponebat pectore robur tum solum Decius Capuae decus. isque receptus in medios coetus neque enim differre dabatur Itis, ait ‘ciues, uiolanda ad iura parentum damnatumque caput temerati foederis aris
Abbreviated transcription (Latin):
Sacratas dabitur sedes tende otius oro
Quo mens egra uocat reserũt hinc ĩde citau¬
n exta minis et trucis respõsa senaiꝰ
Tanta me omnipoiens caligine mersa latere
Tata placet ueniet quondam socliuor et as
Cum pia campano gaudehit cõsule roma
Et per bella diu sasces ꝑq arma negatos
Ulir᷑a ad magnanimos referet secura nepotes
Porcna superbora tam haec durabit auora.
Quod nõ ante suos capua ad sussragia miuct
Quam carthago suos postꝗͣ nuc dicta senatꝰ
Nunc sata exposuit tum ueris falsa parte
Uimus ad miscens cecinit fatale cruenti
Furbati signum belli furiata inuetus
Arma. arma hanibale uolũt ruit undiq uulgꝰ¬
Ci poenos intecta uocant ingẽtia facda
Si doni iuuenis celebrant ui ruperit alpes
Herculei socius decons diuisq propĩquas
Transient cursu rupes ut cede resercia
Clausert eridam uictor uada uictor ut idẽ
Tidia romano turbarit stagna cruore
Ci irebie ripas cierno noie samae

Expanded text:
sacratas dabitur sedes. tende ocius, oro, quo mens aegra uocat.’ referunt haec inde citati mixta minis et torua trucis responsa senatus. Tantane, omnipotens, caligine mersa latere fata placet? ueniet quondam felicior aetas, cum pia Campano gaudebit consule Roma et per bella diu fasces perque arma negatos ultro ad magnanimos referet secura nepotes. poena superborum tamen haec durabit auorum, quod non ante suos Capua ad suffragia mittet, quam Carthago suos. Postquam nunc dicta senatus, nunc facta exposuit, tum ueris falsa per artem Virrius admiscens cecinit fatale cruenti turbatis signum belli. furiata iuuentus arma, arma Hannibalemque uolunt. ruit undique uulget Poenos in tecta uocant. ingentia facta Sidonii iuuenis celebrant: ut ruperit Alpes Herculei socius decoris diuisque propinquas transierit cursu rupes, ut caede referta clauserit Eridani uictor uada, uictor ut idem Lydia Romano turbarit stagna cruore, ut Trebiae ripas aeterno nomine famae
Abbreviated transcription (Latin):
T estantur quod fistis auis sceptusq suꝑbis
Lau medontiadũ nõ desperauent urbi
N ec mintis infoelix culpe grandi q pudore¬
T tirbatus cõsul titubantẽ ad moenia gressũ
ꝑ ortabat lacrimãs deiectũ attollere uultu
A c̃ patriam aspicere et luctus reuocare pigebat
Quod uero redaci tum se populusq patresq
Offerrent nõ gratan. sed posce̾ natos

Expanded text:
testantur, quod fisus auis sceptrisque superbis testantur, quod fisus auis sceptrisque superbis Laomedontiadum non desperauerit urbi. Nec minus infelix culpae grandique pudore turbatus, consul titubantem ad moenia gressum portabat lacrimans: deiectum attollere uultum ac patriam aspicere et luctus renouare pigebat. quod uero reduci tum se populusque patresque offerrent, non gratari, sed poscere natos
Abbreviated transcription (Latin):
Sit metuenda lues muros haud fregent ũꝗͣ
Spargit et occulto ꝑfundit corpora metu¬
ti aud secus ac fracte rector si forte carine
Littoribo solis uacuis ex equore sospes
Adnaret incerti trepidant tẽdiit ue negãt ue
Luctato dextras ipsam q odere salutẽ
Unius amissa suꝑantis pupe magistri
Quam restare uiro labem ꝗ accedere portis
Audeat ac dirum ueniat patutãtib omen
Nos mulcens questus fabius de forme docebat
Cladib irasci uulgum q arcebat ab ira
Aduersis etit frangi nõ esse uirora
Ouam marte ĩscribant genu nõ posse doloͬes
Condere et ex poena solatia poscere lutus
Si uero exprobare sinãt. sibi tristius illum
Illixisse diem quo castris uiderat ire
Uarronẽ quam quo uideat remeare sine armis¬
Ti is dictis sedere mine et couersa repẽte
ꝑ ectora nunc fati miseret neͣ gaudia poeno
Consulibus reputant caesis crepta duobo
Ergo omne effũdit longo iam se agmine uulg¬
q ratattum magna q arctũ se credere m̃te

Expanded text:
sit metuenda lues, muros haud fregerit umquspargit et occulto perfundit pectora motu: haud secus ac, fractae rector si forte carinae litoribus solus uacuis ex aequore sospes adnatet, incerti trepidant, tendantne negentne iactato dextras, ipsamque odere salutem unius amissa superantis puppe magistri. quam restare uiro labem, qui accedere portis audeat ac dirum ueniat pauitantibus omen! Hos mulcens questus Fabius deforme docebat cladibus irasci uulgumque arcebat ab ira. aduersis etenim ferri non esse uirorum qui Martem inscribant genti, non posse dolores condere et ex poena solacia poscere luctus. si uero exprobrare sinant, sibi tristius illum inluxisse diem, quo castris uiderit ire Varronem, quam quo uideat remeare sine armis. his dictis sedere minae, et conuersa repente pectora: nunc fati miseret, nunc gaudia Poeno consulibus reputant caesis erepta duobus. ergo omne effundit longo iam se agmine uulgus gratantum, magnaque actum se credere mente
Abbreviated transcription (Latin):
N untiat et predã pleno trahit agmie mago
Huic ductor letas tarpeio ĩ uertice mesas
Spondenti cum quinta dies nox orbe tuliss&
Celatis supera monitis clauso q pauore
Uulnera et exustas saeuo certamine uires
Ac nimui letis excusat fidere rͤubus
Tum spe deiectus iuuenis ceu uertice ab tp̃is
Terga iuberet᷑ muris ac signa referre
Tanta mole inquit nõ roma ut credit᷑ ipsa
Sed uarto est uictus quaenã tam prospera mãtis
Munera destituis patriam fatoq moraris
Necum exultef &ques iuro hͦ caput accipe muõs
Hiliacos portasq tibi sine marte parẽtes
Dum ea mago fremit tanto nõ credita fr̃i
Iam latius se se Cantisina i moenia miles
Colligere & profugos uicino cĩgere uallo
Cceperat heu reb facies ĩ honora sinistris
Trunca atq egra metu ceu magna clisa ruina

Expanded text:
nuntiat et praedam pleno trahit agmine Mago. nuntiat et praedam pleno trahit agmine Mago. huic ductor laetas Tarpeio uertice mensas spondenti, cum quinta diem nox orbe tulisset, celatis superum monitis clausoque pauore, uulnera et exhaustas saeuo certamine uires ac nimium laetis excusat fidere rebus. tum spe deiectus iuuenis, ceu uertere ab ipsis terga iuberetur muris ac signa referre, Tanta mole inquit ‘non Roma, ut credidit ipsa, sed Varro est uictus. quaenam tam prospera Martis munera destituis fato patriamque moraris! mecum exultet eques: iuro hoc caput, accipe muros Iliacos portasque tibi sine Marte patentis.’ Dumque ea Mago fremit cauto non credita fratri, iam Latius sese Canusina in moenia miles colligere et profugos uicino cingere uallo coeperat. heu rebus facies inhonora sinistris!trunca atque aegra metu, ceu magna elisa ruina
Abbreviated transcription (Latin):
Pro tenebras portat medicata papauera cõnu
At ubi ꝑtacitum collapsus tentona pͥma
Darchei peuit Iuuenis quant in soporasnu
Deuexo capiti poenas oculisq quicte
Irorare tangens lethea tempora uirga
Exercet rabidam truculẽta ĩ somnia mẽtem
Iamq uidebat᷑ multo sibi milite iybri
Cingere et isultans astare ad mocnia Romae
Ipse refulgebat: Tarpeiae culmĩe rupis
Clata torquens flagrantia fulmina dexira
Iuppiter & lati firmabant sulphure campi
Et gelidis anio trepidabat cerulus udis
i densi ante oculos iterũq iterq tremdus¬
U ibrabant ignes tũcuox efsusa ꝑ auras
Stat magna .o. iuuenis pressa est tibi głia Cãnis
Siste gradum neq gradis irrumꝑe muris
Attonitum uisis maiora q bella pauẽtẽ
Post confecta sopor iunonia iussa reliꝗt
N ec lux terribili purgauit imagine mẽtẽ
Quos intermotus somni uanosq tumultꝰ
Dedita per noctem reliquo cũ milite castra

Expanded text:
per tenebras portat medicata papauera cornu. per tenebras portat medicata papauera cornu. ast ubi per tacitum adlapsus tentoria prima Barcaei petiit iuuenis, quatit inde soporas deuexo capiti pennas oculisque quietem inrorat, tangens Lethaea tempora uirga. exercent rabidam truculenta insomnia mentem. iamque uidebatur multo sibi milite Thybrim cingere et insultans astare ad moenia Romae. ipse refulgebat Tarpeiae culmine rupis elata torquens flagrantia fulmina dextra Iuppiter, et lati fumabant sulphure campi, ac gelidis Anien trepidabat caerulus undis, et densi ante oculos iterumque iteuibrabant ignes. tunc uox effusa per auras: ‘Sat magna, o iuuenis, prensa est tibi gloria Cannis. siste gradum: nec enim sacris inrumpere muris, attonitum uisis maioraque bella pauentem post confecta Sopor Iunonia iussa relinquit, nec lux terribili purgauit imagine mentem. Quos inter motus somni uanosque tumultus dedita per noctem reliquo cum milite castra
Abbreviated transcription (Latin):
Dimisit tãdemq suis i cede pepercit
Sed mens iuigilat curis noctisq quiẽte
Ferre inquie stimulat dona iter tata deora
Hortat᷑ nõdum portas intrasse quirini
Proxima lux placet hĩc stricto ferre otiꝰ ẽses¬
Dum feruet crũo et ꝑfuse cede cohortes
Destinat ac iam claustra manu iam moenia flama
Occupat et iungit tarpeia icendia cãnis
Que turbata uin coniunx saturnia ccepto
Spes iuuenis frenare parat. ciet ide quieus
Regnatẽ tenebris sõnu quo sepe ministro
Edomita inuiti componit lumina fratris
Atq hinc arridens nõ te maiorib inquit
Ausis diue uoco nec posco talib alis
Des uictum mihi somne Iouẽ nõ mille p̾mẽdi
Sunt oculi tibi nũc spemẽs tua lumia custos
I nachie multa suꝑandus morte iuuece
Ductori precor imuras noua sõnia poeno
Ne romã et uetitos cupiat nẽ uisere muros
Quos intrare dabit nunꝗͣ regnator olimpi
Imperiũ celer exequit᷑ cuno ꝙ uolucris

Expanded text:
dimisit tandemque suis in caede pepercit. dimisit tandemque suis in caede pepercit. sed mens inuigilat curis noctisque quietem ferre nequit. stimulat dona inter tanta deorum optatas nondum portas intrasse Quirini. proxima lux placet. hinc strictos ferre ociusdum feruet cruor et perfusae caede cohortes, destinat ac iam claustra manu, iam moenia flamma occupat et iungit Tarpeia incendia Cannis. Quo turbata uiri coniunx Saturnia coepto spes iuuenis frenare parat. ciet inde quietis regnantem tenebris Somnum, quo saepe ministro edomita inuiti componit lumina fratris, atque huic adridens Non te maioribus inquit ‘ausis, diue, uoco nec posco ut mollibus alis des uictum mihi, Somne, Iouem. non mille premendi sunt oculi tibi, nec spernens tua numina custos Inachiae multa superandus nocte iuuencae. ductori, precor, immittas noua somnia Poeno, ne Romam et uetitos cupiat nunc uisere muros, quos intrare dabit numquam regnator Olympi.’ Imperium celer exequitur curuoque uolucris
Abbreviated transcription (Latin):
Pulchra decus misitq uin iter sidera nom
Postꝗͣ spes italum mentesq ĩ consule lapsa
Ceu truncus capitis sauis exercitus armis
Stemitur & uictrix tuto furit africa campo
Hic picentum acies hic umber martiꝰ illic
Sicana procumbit ꝑubes hic herica turma
Passim signa iacent qua samnis belligere atq
Sarastes populi. Marseq tulere cohortes
Transfixi clipei galceq et iuule ferra
Fractaq conflictu parmaꝵ. tegmine & ore
Cornipedum derecta ferro spumãtia frẽdet
Sanguineus tumidas ĩ campis ausidꝰ undas
Eiectat redlitq furens sua corpora npis
Sic lagea ratis uasto uelut isula ponto
Conspecta illisit scopulis ubi nubifer eurꝰ
Naufragium spargẽs operit freta iãq ꝑtndas
Et transtra et mali laceroq amplustnia uelo
Ac miseri fluitant reuomẽtes equora naute
At pocnus per longa dic cerramina saeuis
Cedib emẽsus postꝗͣ erpuere furori
Insigne tenebre suc̃e tum deniq marte

Expanded text:
pulchra decus misitque uiri inter sidera nomen. pulchra decus misitque uiri inter sidera nomen. Postquam spes Italum mentesque in consule lapsae, ceu truncus capitis, saeuis exercitus armis sternitur, et uictrix toto fremit Africa campo. hic Picentum acies, hic Vmber Martius, illic Sicana procumbit pubes, hic Hernica turma. passim signa iacent, quae Samnis belliger, et quae Sarrastes populi Marsaeque tulere cohortes. transfixi clipei galeaeque et inutile ferrum fractaque conflictu parmarum tegmina et ore cornipedum derepta fero spumantia frena. sanguineus tumidas in campos Aufidus undas eiectat redditque furens sua corpora ripis. sic Lagea ratis, uasto uelut insula ponto conspecta, inlisit scopulis ubi nubifer Eurus, naufragium spargens operit freta: iamque per undas et transtra et mali laceroque aplustria uelo ac miseri fluitant reuomentes aequora nautae. At Poenus, per longa diem certamina saeuis caedibus emensus, postquam eripuere furori insignem tenebrae lucem, tum denique Martem
Abbreviated transcription (Latin):
Uertentis terga aspitiat nec talia paulo
Pedora. nec manis tam parua ĩtramus imago
Ille ego sed uario. ꝗd it te demoror eger
Lentule cõquestu ꝑge atq hinc cuspide fessũ¬
E ripe quatrupede̾ propere tum lẽtuł urbe
Magna ferens mãdata petit nec patilus ĩultũ¬
Quod superest de luce sinit ceu uulne̾ tygris
Letifero cedens tandem proiectaq corpus
Tutatur moru & languẽtẽ pandit hiatu¬
In uanos morsus nec sufficiẽtib re
Idib extrema lambit uencrabula ligua
Iamq corruscanti taelum propiusq ferẽti
Gressum exultantẽ ee securo cedis inerte.
Non expectatum surges defixerat ense
Sidoniumq ducẽ circumspectabat ĩ illa
Expectans animã certantem ponere dextra
Sed uicere uir cocuntib undiq telis
Et nomas et garamas e celte & mautꝰ oastur fe palsulu¬
N ic finis paulo iacet altũ pectus & ingẽs
D extera quem soli si bella agitanda darẽtur
Equares forsam sabio mors alitur urbi

Expanded text:
uertentis terga aspiciat? nec talia Paulo uertentis terga aspiciat? nec talia Paulo pectora, nec manis tam parua intramus imago. ille ego—sed uano quid enim te demoror aeger, Lentule, conquestu? perge atque hinc cuspide fesserige quadrupedem propere.’ tum Lentulus urbem magna ferens mandata petit. nec Paulus inultuquod superest de luce sinit: ceu uulnere tigris letifero cedens tandem proiectaque corpus luctatur morti et languentem pandit hiatuin uanos morsus, nec sufficientibus irae ictibus extrema lambit uenabula lingua. iamque coruscanti telum propiusque ferenti gressum exultantem et securo caedis Iertae non expectatum surgens defixerat ensem Sidoniumque ducem circumspectabat, in illa exoptans animam certantem ponere dextra. sed uicere uirum coeuntibus undique telis et Nomas et Garamas et Celtae et Mauruhic finis Paulo. iacet altum pectus et ingens dextera, quem, soli si bella agitanda darentur, aequares forsan Fabio. mors additur urbi
Abbreviated transcription (Latin):
Lentulus effusis campũ linquebat habenis
Cum uidet ĩ seopulo rorantẽ saxa eruore
Toruoq obtutu labentẽ ĩ tartara pacilti
Mens abiit puduitq fuge tũ uisa cremari
Roma uiros tunc ad portas iam stare cruẽtos
Testor celicolas inꝗt ni damna gu bernas
Crudelis belli uiuisq i turbine tãto
Inuitus plus paule dolor uerba aspera dictat
ꝑlus uarrone noces cape quaeso hũc unice tera
Fessaꝵ cape cornipede languẽtia membra¬
I pse leuabo humeris & dorso tuta locabo
Hoc inter la cero manante᷑ exore cruort᷑
Fiectans consul macte .o. uirtute paterna
Nec uero spes anguste. cum talia restant¬
Pectora romuleo. regno calcaribo aufer
Qua uulnus permittit equum atq hĩc ociꝰ urbis
Claudantur postes ruet haec ad moenia pestis
Dic ergo rer fabio tradantur habene
Nostris pugnauit monitis furor ampliꝰ acta
Quid suꝑest uita nisi cede ostendere plebi
Paulum scire mon furor an cõsumptꝰ ĩ urbe
Uulnerib quanu ut emptũ uelit hãnibal ut no

Expanded text:
Lentulus effusis campum linquebat habenis, cum uidet in scopulo rorantem saxa cruore toruoque obtutu labentem in Tartara Paulum. mens abiit, puduitque fugae. tum uisa cremari Roma uiro, tunc ad portas iam stare cruentus testor caelicolas,’ inquit ‘ni damna gubernas crudelis belli uiuisque in turbine tanto inuitus, plus, Paule, dolor uerba aspera dictat plus Varrone noces. cape, quaeso, hunc, unica rerum fessarum spes, cornipedem. languentia membripse leuabo umeris et dorso tuta locabo.’ Haec inter, lacero manantem ex ore cruorem eiectans, consul: ‘Macte o uirtute paterna! nec uero spes angustae, cum talia restenpectora Romuleo regno. calcaribus aufer, qua uulnus permittit, ecum atque hinc ocius urbis claudantur portae ruet haec ad moenia pestis dic, oro: rerum Fabio tradantur habenae. nostris pugnauit monitis furor. amplius acta quid superest uita, nisi caecae ostendere plebi Paulum scire mori? feror an consumptus in urbem uulneribus? quantine emptum uelit Hannibal, ut nos
Abbreviated transcription (Latin):
Ossib infodiens compleuit sanguine ciultus
Inde pedem referens labentia membra ppiquo
Imposuit scopulo atq undat uulnere anhelas
Sedit ierribilis clipeum suꝑ ore cruento
Immanis ceu depulsis leuiorib astis
Accepit leo cum tandem per pectora serͣrũ
Stat taeli pauens media tremibũdus harena
Ac manantem rubis rictaq ee narib unda
Sanguis interdum languentia murmura cõqͣns
Effundit patulo spumantem ex ore cruorẽ
Tum uero incumbunt libies suꝑ ipe citato
Ductor equo qua flatus agit qua ꝑuius ẽsis
Qua sompes qua belligero fera belua dẽte
Obrutus hinc telis ferri ꝑ corpora piso
Rectorem ut uidit libiae cõmisscis ĩ hasta
Ilia cornipedis subieta cuspide trãsit
Collapso super neꝗ quã imcumbere ceptat
Cum poenus ꝓpere collecto cõpore quanꝗͣ
Certius ĩflexo sompes effuderat armas
U mbre ue ausonie rediua bella retractãt
Post obitum dextra nec ĩ ipsa morte quiescũt

Expanded text:
ssibus infodiens compleuit sanguine uultus. ssibus infodiens compleuit sanguine uultus. inde pedem referens, labentia membra propinquo imposuit scopulo atque, undanti uulnere anhelans, sedit terribilis clipeum super ore cruento: immanis ceu, depulsis leuioribus hastis, accepit leo cum tandem per pectora ferrum, stat teli patiens media tremebundus harena ac, manante iubis rictuque et naribus unda sanguinis, interdum languentia murmura torquens, effundit patulo spumantem ex ore cruorem. tum uero incumbunt Libyes, super ipse citato ductor equo, qua flatus agit, qua peruius ensis, qua sonipes, qua belligero fera belua dente. obrutus hic telis ferri per corpora Piso rectorem ut uidit Libyae, conixus in hastam ilia cornipedis subrecta cuspide transit conlapsoque super nequiquam incumbere coeptat, cum Poenus, propere collecto corpore, quamquam cernuus inflexo sonipes effuderat armo: ‘Vmbraene Ausoniae rediuiua bella retractant post obitum dextra nec in ipsa morte quiescunt?’
Abbreviated transcription (Latin):
Furbatis haunitur aquis fundoq uolutus
Adriaca iacuit sine noie mottis harena¬
Ingens ferte mala & fortune subdere colla
Nescius aduersa fronte ĩcurrehat ĩ arma
Uincentum cõsul pereundi Marcius ardor
Atq animos sola dabat fidutia mõtis
Cum uiriathus agens telis regnator hibere
Magnanimus tene iuxta aiq ante ora surets
Oberuca pauli fessum certaminis hostem¬
N cu dolor heu lacrime Setuilius optima belli
Post paulum belli pars optima corruit ictu
Barbarico magnãq cadens laeto adlidit uno
Inuidiã canis. tristem nõ ꝑtulit ir̾a
Consul & insani ꝗͣꝗͣ contrana ueti
Exarmat uis atq obtẽdit puluere luce̾
Squalentẽ rumpens ingestae tonius harena
Ingreditut nimbũ ac ritu iã monis hiberi
Carmina pulsata fundẽtẽ harbara caerra
Inuadit leueq fodit uitalia mãmae
Hic suit extremus cedum labor adlere bello
H aud ultra licuit dexiram nec tanta relictũ

Expanded text:
turbatis hauritur aquis fundoque uolutus turbatis hauritur aquis fundoque uolutus Hadriaca iacuit sine nomine mortis harenIngens ferre mala et Fortunae subdere colla nescius, aduersa fronte incurrebat in arma uincentum consul: pereundi Martius ardor atque animos iam sola dabat fiducia mortis, cum Viriathus agens telis, regnator Hiberae magnanimus terrae, iuxta atque ante ora furentis obtruncat Pauli fessum certaminis hostem. heu dolor, heu lacrimae! Seruilius, optima belli, post Paulum belli pars optima, corruit ictu barbarico magnamque cadens leto addidit uno inuidiam Cannis. tristem non pertulit iram consul et, insani quamquam contraria uenti exarmat uis atque obtendit puluere lucem, squalentem rumpens ingestae toruus harenae ingreditur nimbum ac Viriathum moris Hiberi carmina pulsata fundentem barbara caetra inuadit laeuaeque fodit uitalia mammae. hic fuit extremus caedum labor. addere bello haud ultra licuit dextram, nec tanta relictum est
Abbreviated transcription (Latin):
Obrutus hinc telis ferri per corpora piso
Rectorem ut uidet libiae cõmissus ĩ hastam
Cstrage est ferra atq auulsa cadauere tela
Raptum galba procul nec ar uirtutis amorẽ
Aduersa exemisse ualcͬt ut uidit ab hoste
Ausfem signu cõnixus corpore toto
Uictorẽ assequit᷑ letaliq occupat ictu
Ac dum comprensam ceso de corpore preda
Auellit tardeq manus morbũda remittit
Transsixus gladio propere accurrets amorgi
Occidit imoriens magnis nõ ꝓperus ausis
Nic iter uelun nõdum saciasset ab euro
Ilias seua truces sublatũ puluere campu¬
U ulturnus rotat et candeus torquet harenas
Iamq reluetatis studens ĩmane procellã
Per logum tulit ad cãpi suprema cauisq
Afflictus ripis tumidũ demersit ĩ amne
Hic ubi finis erat metas hic auifidꝰ eui
Seruabat tacito nõ foelix curio leto
Namq furens animi dum cõsternata morat᷑¬
Agmina et oppositu membroꝵ sistere certat
In preceps magna propulsus ide ructu

Expanded text:
obrutus hic telis ferri per corpora Piso obrutus hic telis ferri per corpora Piso rectorem ut uidit Libyae, conixus in hastam strage est ferrum atque euulsa cadauere tela. raptum Galba procul neque enim uirtutis amorem aduersa exemisse ualent ut uidit ab hoste auferri signum, conixus corpore toto uictorem adsequitur letalique occupat ictu. ac dum comprensam caeso de corpore praedam auellit, tardeque manus moribunda remittit, transfixus gladio propere accurrentis Amorgi occidit, immoriens magnis non prosperus ausis. Haec inter, ueluti nondum satiasset Enyo iras saeua truces, sublatum puluere campum Vulturnus rotat et candentis torquet harenas. iamque reluctantis stridens immane procella per longum tulit ad campi suprema cauisque adflictos ripis tumidum demersit in amnem. hic tibi finis erat, metas hic Aufidus aeui seruabat tacito, non felix Curio, leto. namque, furens animi dum consternata moratagmina et oppositu membrorum sistere certat, in praeceps magna propulsus mole ruentum
Abbreviated transcription (Latin):
Inter mille uiros iacet igens phoreꝰ ab anuus
Hercule calpes celatus gorgone parmãnhim
Unde genus tristisq dec manabat origor
Nunc obiectante̾ sese atq antiqua tame̾te
N omina saxifice mõstrosa e stupe medust
Dum leuũ petit incumbens uiolẽtiꝰ ignẽ
Detrahit excelsi correptũ uertice coni
Afflictumq premẽs tergo qua balteus imo
Sumatur cessaq sedet murume̾ utraq
Coniecto fodit ense supuomit ille callẽtez
Tanquinis effundens ꝑhianna uiscera ritiu
Et subit etholos athlanticus accola cãpos
Has inter strages rapido terrore cohoͬti
Inuadũt terga atq auerso turbine miscẽt
Bella iopima uiri tiruis quos falle̾ doctos
Hanc ipsam pugnae rector formarat ad artẽ
Succintiq dolis fugerẽt ceu punica castra
Dediderant dextras. tu totis mẽtib actã
In cedes aciẽ pone atq ĩterga ruẽtes
Precipitant nõ hasta uiro nõ deficit ensis
Qua sompes. qua belligero fera belua dente

Expanded text:
inter mille uiros iacet ingens Phorcys ab antris inter mille uiros iacet ingens Phorcys ab antris Herculeae Calpes, caelatus Gorgone parmam, unde genus †tristique deae manabat origo. hunc obiectantem sese atque antiqua tumentem nomina saxificae monstrosa e stirpe Medusae, dum laeuum petit incumbens uiolentius inguen, detrahit excelsi correptum uertice coni, adflictumque premens, tergo qua balteus imo sinuatur coxaeque sedet munimen utrique, coniecto fodit ense super: uomit ille calentem sanguinis effundens per hiantia uiscera riuum et subit Aetolos Atlanticus accola campos. Has inter strages rapido terrore coorti inuadunt terga atque auerso turbine miscent bella inopina uiri, Tyrius quos fallere doctos hanc ipsam pugnae rector formarat ad artem, succinctique dolis, fugerent ceu Punica castra, dediderant dextras. tum totis mentibus actam in caedes aciem pone atque in terga ruentes praecipitant. non hasta uiro, non deficit qua sonipes, qua belligero fera belua dente.
Abbreviated transcription (Latin):
Sopierat dum sũmã tellesintis ĩ auras
Exalat luce̾ et dubitãtia lumina cõdit
At fessus merore si młcursuq metuq
Et tamen haud ire uacuus nõ certa per aquor
Interdum ĩsistens Perusinus membra ferebat¬
N unc fude quã raptam libici ꝑ terga iacẽtis
A imigere obtulerit mõstri supet ĩguina fixtim
Obtruncat quẽcunq premit uiolẽnꝰ obusta
Temptarat precib seuum lenire furore
Sed stigius primos impleuit feruor hiatus
Et pulmone tenus demisit hanelitus igne
Tantum cum toto cecidit grege nome itimbro
Claꝵ crista diu popło ceu fulmine celsa¬
Esculus aut ꝓauis ab origine cognita quẽcus
Cum fumat ꝑcussa iouis sacrosq pet ẽuti
E thereo ramos populant᷑ sulphure flame
Donec uicta deo late ꝓcũbit & omnez
Collabens aperit spatioso stipite prole
Atq ea dum iuxta tyrius stagna aufida ducto
Molitur paulus numerosa cede futurã
Ultus iam mortẽ ceu uicto bella ocrebat

Expanded text:
sopierat, dum supremam Telesinus in auras sopierat, dum supremam Telesinus in auras exhalat lucem et dubitantia lumina condit. at fessus maerore simul cursuque metuque et tamen haud irae uacuus non certa per aequor interdum insistens Perusinus membra ferebat. hunc sude, quam raptam Libyci per terga iacentis  obtulerat monstri, super inguina fixam, obtruncat quercuque premit uiolentus obusta. temptarat precibus saeuum lenire furorem, sed Stygius primos impleuit feruor hiatus, et pulmone tenus demisit anhelitus ignem. tandem cum toto cecidit grege, nomen in Vmbro clarum, Crista, diu populo: ceu fulmine celsa aesculus aut proauis ab origine cognita quercus cum fumat percussa Ioui, sacrosque per aeuum aetherio ramos populantur sulphure flammae, donec uicta deo late procumbit et omnem conlabens operit spatioso stipite prolem. Atque ea dum iuxta Tyrius stagna Aufida ductor molitur, Paulus, numerosa caede futuram ultus iam mortem, ceu uictor bella gerebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ni leto det cũcta uir. iungat q parẽti
Corpora et excidat miseros cũ stirpe penatis
Tunc abaꝵ affatur nã una hic armige̾ ira
ꝑ lãmabat martẽ atq õnis comes ibat ĩ actus
Subpedita trake tela uadis liuẽtis auerni
Demitrit globo ille cupit ꝗ nr̃a lacessat
Tegmina iam stulte fructus pietatis habebit
Hec fatus iaculo lucã qui maximus eui
Transegit pressa iuuenis cũ cuspide labes
Arma super fratrũ resupino cõdidit ore
Mortifera inde manu ꝓperãtẽ uellere feres
Pilo uolsonẽ nãq haec de strage iacẽtũ
Fors dabat affixa sternit ꝑ tegmina nare
T ũ uesulũ cado lapsante ĩ sanguine fr̃m̃
Ense rapit rapido plenãq heu barbara t̾itus
Absissi galea. galeam capitis. ceu missile telũ
Conuersis i terga iacit tellusinus ad ossa
In liso saxo qua spina iterstruit arctus
Occumbit fratrisq uidet labẽtia mẽbra
Quaerẽtis quẽ funda ꝓcul ꝑinane uoluta

Expanded text:
ni leto det cuncta uirum iungatque parenti ni leto det cuncta uirum iungatque parenti corpora et excidat miseros cum stirpe penatis. Tunc Abarim adfatur namque una hic armiger ira flammabat Martem atque omnis comes ibat in actus: ‘Suppedita mihi tela. uadis liuentis Auerni demitti globus ille cupit, qui nostra lacessit tegmina: iam stultae fructus pietatis habebit.’ haec fatus iaculo Lucam, qui maximus aeui, transadigit: pressa iuuenis cum cuspide labens arma super fratrum resupino concidit ore. mortiferum inde manu properantem uellere ferrum pilo Volsonem namque hoc de strage iacentum fors dabat adfixa sternit per tegmina nare. tum Vesulum calido lapsantem in sanguine fratrum ense metit rapido plenamque heu barbara uirtus! abscisi galeam capitis, ceu missile telum, conuersis in terga iacit. Telesinus, ad ossa inliso saxo, qua spina interstruit artus, occumbit, fratrisque uidet labentia membra Quercentis, quem funda procul per inane uoluta
Abbreviated transcription (Latin):
Explorat dubios phoebea lampade natos
Iamq suis daret ut pugnae docum̃ta uocãtes
Et medias hasta uelox preteruolat atitas
Hesit multiplici nõ alte cuspis ĩ auro
Atq sene̾ inualido deprehende̾s ꝓdidit ictu
Cui poenus qui nã ad cassos furor ĩpulit ictꝰ
Exanguẽ dextra senio uix prima momordit
Tegmina callaici cornus tremehũda metalli
En recdlo tua tela tibi memorabilis ista
A nobis melius discet bellare iuuentus
Sic propria misen transsigit pectora cornu
At contra horrendũ bisterna spicula dextra
Torta uolãt paribq ruuĩt conatib haste
Naud secus ac libicã sceua tellure leeña
Uenator premit obsesso cũ Maurꝰ ĩ antro
Inuadunt rapidi iãdudũ exiania tẽptãt
N on dum sat sirno catuli certamina dente
Consumit clipeo tela & collectus ĩ atma
Substinet ĩgentes trepitantib itibo hastas
Si donius ductor nec iam per uulnera credit
Aut ꝑ tot cedes actum satis iraq anhelat

Expanded text:
explorat dubios Phoebea lampade natos. explorat dubios Phoebea lampade natos. iamque suis daret ut pugnae documenta uocantis et medias hasta uelox praeteruolat auras. haesit multiplici non alte cuspis in auro ac senium inualido dependens prodidit ictu. cui Poenus: ‘Quinam ad cassos furor impulit ictus exanguem senio dextram? uix prima momordit tegmina Callaici cornus tremebunda metalli. en, reddo tua tela tibi: memorabilis ista a nobis melius discet bellare iuuentus.’ sic propria miseri transfigit pectora corno. At contra, horrendum, bis terna spicula dextra torta uolant, paribusque ruunt conatibus hastae: haud secus ac Libyca fetam tellure leaenam uenator premit obsesso cum Maurus in antro, inuadunt rabidi iam dudum et inania temptant nondum sat firmo catuli certamina dente. consumit clipeo tela et collectus in arma sustinet urgentis crepitantibus ictibus hastas Sidonius ductor, nec iam per uulnera credit aut per tot caedes actum satis, iraque anhelat,
Abbreviated transcription (Latin):
Et laus haud alio maior datur hoste ꝑẽpto
Hec ait et iuuene diuersa ad proclia raptat
Flumineo libicã turbabat ĩ aggere pubẽ
Criste nom̾ erat bisterni uĩcta ferebãt
Arma senẽ circa nati ꝑauꝑq penatu
Sed domus haud obscura tude notusq ꝑ ubras
Bellator populos factis & cede docebat
N atoꝵ armigerã pugnas tractare cohorte
U namina inde falans crudo ducete magr̃o
Postꝗͣ hominum sociata nece prostrau̾at ictu
In numero cum turre feram facibq secutis
Ardente mõstri spectabat laeta ruĩnꝰa
Cum subitus galeae fulgor canoq corusce
Maiore itremuere iubae. nec tarda senectus
Agnouit nã luce uira rapit agmine natos
Seua parens ultro ĩ certamina & adleͣ passi
Tela iubet nec neci manãtis ex ore feroci
At quae flagrarẽt galea exhorresce̾ flãmas
Armige̾ haud aliter magni iouis anxia nido
Cum dignos nutrit gestanda ad flumina foctꝰ
Obuersam spectans ora ad phoetuua prolem

Expanded text:
et laus haud alio maior datur hoste perempto.’ et laus haud alio maior datur hoste perempto.’ haec ait et iuuenem diuersa ad proelia raptat. Flumineo Libycam turbabat in aggere pubem— Cristae nomen erat. bis terni iuncta ferebant arma senem circa nati; pauperque penatum sed domus haud obscura Tuder, notusque per Vmbros bellator populos factis et caede docebat natorum armigeram pugnas tractare cohortem. unanima inde phalanx, crudo ducente magistro, postquam hominum satiata nece est, prostrauerat ictu innumero cum turre feram facibusque secutis ardentem monstri spectabat laeta ruinam, cum subitus galeae fulgor conoque coruscae maiore intremuere iubae. nec tarda senectus agnouit nam luce uirum: rapit agmine natos saeua parens ultro in certamina et addere passim tela iubet nec manantis ex ore feroci aut quae flagrarent galea exhorrescere flammas. armiger haud aliter magni Iouis, anxia nido cum dignos nutrit gestanda ad fulmina fetus, obuersam spectans ora ad Phaethontia prolem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi fere Ioui ualeat proh de genere alte
Uirtutis patrum quãdo certam ĩ ire
Cui ue uiro malẽ memet componere ꝗͣ qui
Et uictus dabit & uictor ꝑ saecula nomen
Talibo ĩcrepitat medio q auffertur ĩ hostes
Ac retro cursum tẽdetẽ ad crebra suora
Agmina et ĩdensis furate mẽbra maniplis
Per conferta uira & stipata umbonibo arma
Consequitur melior planta atq obtrũcat acẽrra
Ut canis occultos agitat cũ belgicus apros
Erroresq solers fere per deuia mersa
Nare legit tacito q premẽs uestigia rostro
Lustrat ĩ accessos uenãtũ indagine saltus
Nec sistit nisi cõceptum sectatus odorẽ
Deprẽdit spissis archana cubilia dumis
At coniux iouis ut paulum depellere ditis
Ne quicꝗͣ fuit et cõsul nõ desinit ire
In faciẽ mauri rursus mutata geleste
A duocat ignauũ sceua ad certamina pocnus
Nuc tela huc iquit dextrã implorãtib afer
Odecus eternũ karthaginis horrida iuxta
Stagnãtis consul molitur proelia ripas

Expanded text:
ipsi ferre Ioui ualeat. pro degener altae uirtutis patrum! quando certamen inire, cuiue uirum mallem memet componere, quam qui et uictus dabit et uictor per saecula nomen?’ Talibus increpitat mediosque aufertur in hostis ac retro cursum tendentem ad crebra suorum agmina et in densis furantem membra maniplis per conferta uirum et stipata umbonibus arma consequitur melior planta atque obtruncat Acherram, ut canis occultos agitat cum Belgicus apros erroresque ferae sollers per deuia mersa nare legit tacitoque premens uestigia rostro lustrat inaccessos uenantum indagine saltus nec sistit, nisi conceptum sectatus odorem deprendit spissis arcana cubilia dumis. At coniunx Iouis, ut Paulum depellere dictis nequiquam fuit et consul non desinit irae, in faciem Mauri rursus mutata Gelestae auocat ignarum saeuo a certamine Poenum: Huc tela, huc inquit ‘dextram implorantibus adfer, o decus aeternum Carthaginis. horrida iuxta stagnantis consul molitur proelia ripas,
Abbreviated transcription (Latin):
Ante omnes ductor patriis insignis ĩ armis
N unc piceiactat fumantẽ lampade flamma
N unc scide nũc iaculo nunc saxis impige̾ ĩstat
A ut hidro imbutas bis noxia tela sagitas
Ignotiq amnis tranare sonanua saxa
Atq ediuersa socios accersere ripa
Idem expugnati primus stetit aggere mun
Et quotiens campo rapidus fera proelia miscet
Qua sparsit ferrz latus rubet &quore limes
Ergo instat famis & rumpere fcedera certus

Expanded text:
ante omnis ductor patriis insignis in armis ante omnis ductor patriis insignis in armis nunc picea iactat fumantem lampada flamma, nunc sude, nunc iaculo, nunc saxis impiger instat aut hydro imbutas, bis noxia tela, sagittas ignotique amnis tranare sonantia saxa atque e diuersa socios accersere ripa. idem expugnati primus stetit aggere muri, et quotiens campo rapidus fera proelia miscet, qua sparsit ferrum, latus rubet aequore limes. ergo instat fatis, et rumpere foedera certus
Abbreviated transcription (Latin):
Maioꝵ poenis ubi imperitare negatum
Admonet abrupto flagrantia foedere ductor
Sidonius castra et telos quatit agmina causas
Ipse caput quassans citũlustrauit hanelo
Muros saeuus equo mens usq patientia tecta
Pandereiam dudum portas ac cedere tiallo
Imperat et longe clausis sua foedera longe
A usoniam fore nec uenie spem marte scibadtis
S cita pattum et leges ee iuta fidem q deosq
In dextra nunc esse sua uerba otius acer
In torto sancit iactilo figitq per arma
Stantem pro muro & mutantẽ membra uaĩco
Concidit exacti medits ꝑ tuscera teli
Effusisq simul prerupto ex aggere mẽbris
D ictori moriens tepefactam reculit hastam
At multo ducis exemplum clamore secuti
Clara nec in numero tuitus latet obuia ꝗsq
Ora duci portans ceu solus bella capessit
H ic crebram fandit baleari uerbere glande
Terq leui ducta circum caput altus habena
Permissum uentis abscondit ĩ aere telum
H ic ualido librat stndentia saxa laccrto
N inc imptilsa leui torquet᷑ lancea nodo

Expanded text:
m, et Poenis urbi imperitare negatum. Admouet abrupto flagrantia foedere ductor Sidonius castra et latos quatit agmine campos. ipse caput quassans circumlustrauit anhelo muros saeuus equo, mensusque pauentia tecta pandere iamdudum portas et cedere uallo imperat et longe clausis sua foedera, longe Ausoniam fore, nec ueniae spem Marte subactis: scita patrum et leges et iura fidemque deosque in dextra nunc esse sua. uerba ocius acer intorto sancit iaculo figitque per arma stantem pro muro et minitantem uana Caicum. concidit exacti medius per uisceraffusisque simul praerupto ex aggere membris uictori moriens tepefactam rettulit hastam. at multo ducis exemplum clamore secuti clara nec in numero uirtus latet: obuia quisque ora duci portans ceu solus bella capessit. hic crebram fundit Baliari uerbere glandem terque leui ducta circum caput altus habena permissum uentis abscondit in aera telum, hic ualido librat stridentia saxa lacerto, huic impulsa leui torquetur lancea nodo.
Abbreviated transcription (Latin):
Et melior clauso bellum producere ferro
Prima super tanus reb pensanda ducis ne
Coeperit arma futor patres an signa moueri
Consuerint mittiq urros qui exacta report̾et
Ptouidus hoc ritu tiatis fundebat ab alto
Pectore premeditãs fabitis surgentia bella¬
U t sepe e celsa grandeus puppe magister
P rospitiens signis uenturum in cathasa choꝵꝵ
Summo iam dudum substringit lintea malo
Sed lacrime atq ita mixtus dolor impulit onis
Precipitate latens fatum lenq senatus
Quid ductorem adeant si perstet surdus ĩ annis
Pactorum uertant inde ad kartaginis arres
N ec diuum oblius indicere bella morentur

Expanded text:
et melior clauso bellum producere ferro, et melior clauso bellum producere ferro, prima super tantis rebus pensanda, ducisne ceperit arma furor, patres an signa moueri censuerint, mittique uiros, qui exacta reportent. prouidus haec ritu uatis fundebat ab alto pectore praemeditans Fabius surgentia bellut saepe e celsa grandaeuus puppe magister, prospiciens signis uenturum in carbasa Corum, summo iam dudum substringit lintea malo. sed lacrimae atque ira mixtus dolor impulit omnis praecipitare latens fatum, lectique senatu, qui ductorem adeant; si perstet surdus in armis pactorum, uertant inde ad Carthaginis arces nec diuum oblitis indicere bella morentur
Abbreviated transcription (Latin):
Per uos crilta diti Rtinle primordia gentis
Lauretemq larem et genitricis pignora troiae
Conseruate pios qui permiutare coacti
A crisioneis tyrinthia culmina muris
Uos etiam tandẽ siculi contra arma tytani
Intudisse egregium tios et campana tueri
N oenia depulso sãnitum robore dignum
Sigeis dtxistis atus uetus ĩcola dauni
Testor uos fontes et stagna archana numici
Cũ fcelix ntimidũ dimitteret ardea pute
Sacta domumq ferens & aui penetralia tumi
Ultra pirene latiretia nomina duxi
Cur ut decisa ee auulsa a corpore mẽbta
D ispitiat noster q luat cur foedeta sanguis
Tandem ut finite uoces miserabile tiste
Stibmissi palmas lacerato tegmine tiestis
Assigut proni squalentia cotpota terre
Inde agitant consulta patres curasq fangãt
Lentulus ut cernens accensa tecta saguti
Poscendum pene Iuuene celeriq negantis
Exuri bello kartaginis arua iubebat
At fabius cauta speculator mente futtiri
Nec letus dubiis paruisq lacessere martẽ

Expanded text:
per uos culta diu Rutulae primordia gentis Laurentemque larem et genetricis pignora Troiae, conseruate pios, qui permutare coacti Acrisioneis Tirynthia culmina muris. uos etiam Zanclen Siculi contra arma tyranni iuuisse egregium, uos et Campana tueri moenia, depulso Samnitum robore, dignum Sigeis duxistis auis. uetus incola Dauni, testor uos, fontes et stagna arcana Numici, cum felix nimium dimitteret Ardea pubem, sacra domumque ferens et aui penetralia Turni ultra Pyrenen Laurentia nomina duxi. cur ut decisa atque auulsa a corpore membra despiciar, nosterque luat cur foedera sanguis?’ Tandem, ut finitae uoces, miserabile uisu summissi palmas, lacerato tegmine uestis, adfigunt proni squalentia corpora terrae. inde agitant consulta patres curasque fatigant. Lentulus, ut cernens accensae tecta Sagunti, poscendum poenae iuuenem celerique negantis exuri bello Carthaginis arua iubebat. at Fabius, cauta speculator mente futuri nec laetus dubiis parcusque lacessere Martem
Abbreviated transcription (Latin):
t atifere iuuenẽ dextre qua mole sonantis
Frigit ille trabes & quantus crescit in armis
Transiuga pirenes meditĩ indignatus hiber
Exciuit calpen ee mersos sirtis harenis
Di olitur populos maioraq moenia querit
Spumeus hic medio qui surgit ab equore flu&
Si prohabere ꝑiget tiestras effringet i urbes
An tanti precitm motus ruꝑtiq per enses
F cederis hoc itue uirata in bella rueti
Creditis uit statuat superata ue itira sagunto
Ocius ite uiri et nascentem exunguite flama
Ne sere redeant post aucta pericula cure
Quanꝗͣ o si nullus terror nõ obruta iam nt̃c
Semina fumaret belli uestre ne sagunto
Spernendum consanguineam pretende dextr̃a

Expanded text:
fatiferae iuuenem dextrae! qua mole sonantis fatiferae iuuenem dextrae! qua mole sonantis exigit ille trabes! et quantus crescit in armis! trans iuga Pyrenes, medium indignatus Hiberum, exciuit Calpen et mersos Syrtis harenis molitur populos maioraque moenia quaeritspumeus hic medio qui surgit ab aequore fluctus, si prohibere piget, uestras effringet in urbes. an tanti pretium motus ruptique per enses foederis hoc iuueni iurata in bella ruenti creditis, ut statuat superatae iura Sagunto? ocius ite, uiri, et nascentem extinguite flammam, ne serae redeant post aucta pericula curae. quamquam o, si nullus terror, non obruta iam nunc semina fumarent belli, uestraene Sagunto spernendum consanguineam protendere dextra