comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
custosfr̃is iei sum ego: Dix̃q eids̃. Qud
fecisti: Ecce uox sanguinis tui frĩs abel:
clumat ad me deterra. Nunc igit̾ maledi
eris suꝑ terram. quȩ aperuit ossuum. etsust¬
pit sanguinem fristui demanutua. Vag
et ꝓfuguseris: omnib dieb uita tuȩ. Qu¬
cumq hȩc ergo audiens elegerit in nocent̃
et simplicit̃ uiuire cum abel. timueritq
inuidiũ uł odium habere erga frẽm. nesi¬
te in maledictione reputetur cumcam. in¬
uenit imprima ȩtate ydriam aqua plea
At uͦ si ad spãlem intellegentiam. animun
suum conuertit. ut intellegat ꝑ abel dim̃¬

Expanded text:
custos fratris mei sum? Dixitque ei Deus: Quid fecisti? Ecce vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Nunc igitur maledictus eris super terram, quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. Vagus et profugus eris omnibus diebus vitae tuae. Quicunque ergo haec audiens, elegerit innocenter et simpliciter vivere cum Abel, timuerit invidiam vel odium habere erga fratrem, ne forte in maledictione reputetur, cum Cain invenit in prima aetate aliam hydriam aqua plenam. At vero si ad spiritualem intelligentiam animum suum convertit, ut intelligat per Abel Dom
Abbreviated transcription (Latin):
incanticis canticoꝵ̃ uoce sponsidicitur. Veni
sponsamea. electu mea. columba mea.
inforaminib petrȩ. in cauernis maceriae.
ostende mihi faciemtuam. sonet uoxtua in
aurib meis. Tales quippe dñs suos discipulos
eẽ uolebat. quib dicebat. Estote pruden¬
tes sic̃ serpentes. & simplices sic̃ columbae.
Et pulchrȩ septẽ naturȩ enumerant᷑ colũbae:
quia spĩsct̃ qui hodierna die suꝑ redempa
mundi apparuit. septemdonas principds
dequib ꝑ esaium dicit᷑. Requiescet sipas¬

Expanded text:
in Canticis canticorum voce sponsi dicitur: « Veni, in Canticis canticorum voce sponsi dicitur: « Veni, sponsa mea, electa mea, columba mea, in foraminibus petrae, in cavernis maceriae. Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis . » Tales quippe Dominus suos discipulos esse volebat, quibus dicebat: « Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Et pulchre septem naturae enumerantur columbae, quia Spiritus sancti, qui hodierna die super Redemptorem mundi apparuit, septem dona sunt principalia, de quibus per Isaiam dicitur: « Requiescet sup
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd ÷ idolorũ seruitus. Columbã. noncum
ungulis uł cum rostro sedefendit : & nos
quociensquumq ab iniustis ꝑsecutionem pa¬
timur. ñ adiudictã cõmoueamur : sed po¬
tiu s exempla scõꝵ sequentes pacientiã dili¬
gamꝰ. neefficiat᷑ lingua nra arma et sagit¬
ta . et gladius acutũs. timente sillud qđia
cobus apłsait. Quod sinuicem mordetis
et comeditis. uidete neabinuicem c̃sumamini.
Et impleatur illud. Beati pacifici: qm̃ filii
dĩ uocabunt᷑. Columba in petris nidifficat:
et nos omnem spem nr̃am & fortitudinẽ in
petra quȩ ẽ xp̃sponamus. Dicentescũ psal¬
mista. Inpetra ex altastime. deduxisti
me qr factuses spesmea. turrisfortitudinis
a facic inimici. In huius petre foraminibus.
nidum suũ moyses posuerat: quando ad nõ
meruit audire. Est locus apudme. et stab
sp̃ales uirtutes sollicite teneamus. ut ad nos
ꝑtineat speciulit̃. qđ in laude totius eccłȩ

Expanded text:
quod est idolorum servitus. Columba non cum quod est idolorum servitus. Columba non cum ungulis vel cum rostro se defendit: et nos quotiescunque ab injustis persecutionem patimur, non ad vindictam commoveamur, sed potius exempla sanctorum sequentes, patientiam diligamus, ne efficiatur lingua nostra, arma, et sagitta, et gladius acutus, timentes illud quod Paulus apostolus ait: « Quod si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini , » ut impleatur illud: « Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . » Columba in petris nidificat: et nos omnem spem nostram et fortitudinem in petra quae est Christus, ponamus, dicentes cum Psalmista: « In petra exaltasti me, deduxisti me, quia factus es spes mea, turris fortitudinis a facie inimici . » In hujus petrae foraminibus nidum suum Moyses posuerat, quando a Domino meruit audire: « Est locus apud me, et stabspirituales virtutes sollicite teneamus, ut ad nos pertineat specialiter, quod in laude totius Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
nunc fletis : qm̃ ridebitis. Columba gre¬
gatim uolut : & nos un animitatem di¬
ligamus. & non solum amicis. uerum etiã ini¬
amicis bonum quod possumus ꝓpt̃ dnm̃
impendamus ut in eoꝵ. numero conputem᷑
dequib dicit᷑. Multitudinis aut̃ creden¬
tium erat corunum & anima una. Et
iterum. Eccequam bonum et quamio¬
cundum habitare fr̃sinunum. Colũ ba
iuxtu fluenta aquarum residere solet.
ut aduentum ancipitris facilius cauere
possit. & nosut diuboli insidius p̃uidere.
& cauerc possimꝰ. mmeditatione scriptura¬
rum delectabilit̃ insistamus. ut impleat᷑
in nob qđ inlaude ecđȩ̃dicit᷑. Occulitui
oculicolumbarum quȩ lactȩ lote. etresi¬
dent uxta fluenta plenissima. Etiterum.
Occulitui occuli colum barum. absq eo qđ in¬
trinsecus latet. Tolumba nihiluiuum
comedit : & nosiuxtu apłi sentiaitiam.
mortificem mẽbranrã quȩ sunt suꝑ terrã.
Id ÷ forncationem in mundiciam. auaritiã.

Expanded text:
niam ipsi ridebitis . » Columba gregatim volat: et nos unanimitatem diligamus, et non solum amicis, verum etiam inimicis bonum quod possumus, propter Dominum impendamus, ut in eorum numero computemur, de quibus dicitur: « Multitudinis credentium erat cor unum et anima una ; » et iterum: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . » Columba juxta fluenta aquarum residere solet, ut adventum accipitris facilius cavere possit: et nos ut diaboli insidias praevidere et cavere possimus, in meditatione Scripturarum delectabiliter insistamus, ut impleatur in nobis quod in laude Ecclesiae dicitur: « Oculi tui, oculi columbarum , » quae lacte sunt lotae, et resident juxta fluenta plenissima; et iterum: « Oculi tui, oculi columbarum , » absque eo quod intrinsecus latet. Columba nihil vivum comedit: et nos, juxta Apostoli sententiam , mortificemur membra nostra quae sunt super terram, id est fornicationem, immunditiam, avaritiam,
Abbreviated transcription (Latin):
apud semetipsum et dic̃s̃. quia sullisrudib
& nouellis. non pepercit ds̃: forte nec nob par¬
cet. si post multos aliorum casus nrãm ne¬
glexerimꝰ salutẽ : inuenit prima ȩtate ydri¬
am aquu plenũ. At uͦ sialiquid altius intel¬
lexerit. ut intellegat ꝑ adam qui ex inmacu¬

Expanded text:
apud semetipsum, et dicens: quia si illis rudibus apud semetipsum, et dicens: quia si illis rudibus ac novellis non pepercit Deus, forte nec nobis parcet, si post multos aliorum casus, nostram neglexerimus salutem, invenit in prima aetate hydriam aqua plenam. At vero, si aliquid altius intellexerit, ut intelligat per Adam qui ex immacu
Abbreviated transcription (Latin):
terdictũ fructũ ligni. nonsolũ tetigert̃
sed etium comeder. & aperti sunt oculieoꝵ
Et ut cognort̃ se eẽ nudos: fecert̃ sibi prizo¬
matu defoliis ficoꝵ̃. Et dum de ambulu¬
ret dñs inparadyso ad aurã p̾ meridiem:
abscondit se adam et uxor eiꝰ inter ligna
paradysi. Cũq. requirer& eũ ds̃ dic̾ens.
Adam. ubies: Respondit. Audiui dnẽ uo¬
cẽtuã et timui : eo qđ nuduseẽm: et abscon¬
dime. Dix̃q eids̃. Quisenĩ indicauit cibi.
quod nudus eẽs: nisiqr deligno de quo p̃ce¬
peram tibi. ne comederes comedisti : prop¬
terea maledicta terra iopere tuo. Cum
operatus fueris cã. nondabit fructus suos:
sed spinas ettribulos germinubit tibi. Et
insudore uultus tui uesceris pane. donec
reuerturis interrã dequa sumptuses. qr terra
es. et interrã ibis. Puluises. et inpuluerem
reuerteris. Quicumq ergͦ haec audiens. ti¬
muerit transgredi p̃ceptũm dni. reputans

Expanded text:
terdictum fructum ligni non solum tetigerunt, terdictum fructum ligni non solum tetigerunt, sed etiam comederunt. Et aperti sunt oculi eorum, et ut cognoverunt se esse nudos, fecerunt sibi perizomata de foliis ficorum. Et dum deambularet Dominus in paradiso ad auram post meridiem, abscondit se Adam et uxor ejus inter ligna paradisi. Cumque requireret eum Deus, dicens: Adam, ubi es? Respondit: Audivi, Domine, vocem tuam, et timui, eo quod nudus essem, et abscondi me. Dixitque ei Deus: Quis enim indicavit tibi quod nudus esses, nisi quia de ligno de quo praeceperam tibi ne comederes comedisti? Propterea maledicta terra in opere tuo. Cum operatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos, sed spinas et tribulos germinabit tibi, et in sudore vultus tui vesceris pane, donec revertaris in terram de qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis; pulvis, et in pulverem reverteris . Quicunque ergo haec audiens, timuerit transgredi praeceptum Dei, reputans
Abbreviated transcription (Latin):
Prima mundi aetus fuit. ab adam. usq ad noe.
Secunda. a noe usq ad abrahum. Tercia:
ab abrahum. usq ad dauid. Quarta a dđđ.
usq ad transinigrationem babylonis. Quin
ta a transmigrationem babyloniae : usq ad
aduentum xpĩ in carne. Sextu : a primo
aduentudñi. quouenit redimere mundũ.
usq ad scđm eius aduentum. quouenturus ÷
scõ inspirati. aquã diuinorum eloquiorũ
ad aliorum erudicionem effunderent.
In prima mundi aetute legimus: quia fecit
ds̃ hominem delimo terrae. adimaginem
& similitudinem suam MAd cuius solatium
uel aduitorium cum uellet facere mulierẽ.
inmisit soporemineo ettulit unã de costiseiꝰ
et edifficauit eã inmulierem. et posuit eos
in paradyso uoluptutis. p̃cepitq eisdic̃s.
Deomniligno paradysi comedite: deligno
aut̃ scientieboni et muli. necetigeritis.
Quocumq enĩdie come deritis ex eo : morte
moriemini. Post eauͦ seductus a serpente :
quierat callidior cunctis animantib in¬

Expanded text:
prima est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; Tertia, ab Abraham usque ad David; quarta, a David usque ad transmigrationem Babylonis; quita a transmigratione Babyloniae usque ad adventum Christi in carne, sexta a primo adventu Domini, quo venit redimere mundum, usque ad secundum ejus adventum, quo venturus est sancto inspirati, aquam divinorum eloquiorum ad aliorum eruditionem effunderent. In prima aetate mundi legimus, quia fecit Deus hominem de limo terrae, ad imaginem et similitudinem suam. Ad cujus solatium vel adjutorium cum vellet facere mulierem, immisit soporem in eo, et tulit unam de costis ejus, et aedificavit eam in mulierem, et posuit eos in paradiso voluptatis, praecepitque eis, dicens: « De omni ligno paradisi comedite, de ligno autem scientiae boni et mali ne tetigeritis. Quocunque enim die comederitis ex eo, morte moriemini . » Postea vero seducti a serpente, qui erat callidior cunctis animantibus, in
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Quintam.: quia nihil uiuum cõ¬
medit. Sextam : quia noncumungulis :
nec cum rostro uelud ceterȩ aues se defen¬
dit. sed sese defendendo alis ꝑcutit. Sep¬
timam : quia in petrisnidifficat. Colũ¬
ba ergo fellea maritudinis caret: & nos
iuxtu ammonitionem petri apłi depo¬
namus omnem iram. & simulationem
& inuidiam. Columbu ꝓcantu gemi¬
tus habet: & nos in conualle lacrimarũ
positi. non solum ꝑ remittendis peccatis
sed etiam ꝓꝑceptione uitȩ aeterne miseri
simus eclugeamus in exemplo illius qui

Expanded text:
possit; quintam, quia nihil vivum copossit; quintam, quia nihil vivum comedit; sextam, quia non cum ungulis, nec cum rostro, velut caeterae aves, se defendit, sed sese defendendo alis percutit: septimam, quia in petris nidificat. Columba ergo felle amaritudinis caret: et nos, juxta admonitionem Petri apostoli, deponamus omnem iram et simulationem et invidiam . Columba pro cantu gemitus habet: et nos in convalle lacrymarum positi, non solum pro remittendis peccatis, sed etiam pro perceptione vitae aeternae miseri sumus, et lugeamus in exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
ingne apparuit. cito cognoscimus. siunius¬
cuusq ꝑsonȩ qualitatem subtilius conside¬
nnus. Quia enim columba ut diximus
b heaȩ apparuit : qr in primo aduencõ
sis pecata nrã non ꝑ zelũ uenit punire
sel man suctudinem dimitere. Quia uero
Ni ut puer homines ñ solum a peccatorum
sAigie excoquendi erant: sed etiam ad
bdicaindum eugłm zelo rectitudinis accen¬
Sdi recte usclem sp̃s suꝑ eosinlinguisigne
ipperuit. Sed quia exhodierna lecti¬
one spm̃ scm̃ incolumbe speciȩ apparuisse
audiuimus: ad considerandam natura
columbe diligentius redeamus: ut si spm̃
scm̃ accipere uolumus: hoc seruemꝰ in m̃¬
te qđ columba habet incorpore. Septẽ
quippe naturales differentias : in se colum¬
ba habere tradit᷑. Vnam̃: quia felle ama¬
ritudinis caret. Aliam: quia ꝓcantu ge¬
mitus edere solet. Terciam: quia gregatim
uolat uł gemit. Quartam : quia uiatã
fluenta aquarum residere deleetutꝰ.
ut facilius aduentum accipitris p̃cauere

Expanded text:
igne apparuit, cito cognoscimus, si uniuscujusque personae qualitatem subtilius consideremus. Quia enim columba ut diximus bae specie apparuit, quia in primo adventu suo peccata nostra non per zelum venit punire, sed per mansuetudinem dimittere. Quia vero apostoli, ut puri homines, non solum a peccatorum rubigine excoquendi erant, sed etiam ad praedicandum Evangelium zelo rectitudinis accendendi, recte idem Spiritus super eos in linguis igneis apparuit. Sed quia ex hodierna lectione Spiritum sanctum in columbae specie apparuisse audivimus, ad considerandum naturam columbae diligentius redeamus, ut si Spiritum sanctum accipere volumus, hoc servemus in mente quod columba habet in corpore. Septem quippe naturales differentias in se columba habere traditur: unam, quia felle amaritudinis caret; aliam, quia pro cantu gemitus edere solet; tertiam, quia gregatim volat, vel gemit; quartam, quia juxta fluenta aquarum residere delectat, ut facilius adventum accipitris praecavere
Abbreviated transcription (Latin):
tit quiait in eugło. Nisiquis renatus fin
exaqua et sp̃uscõ: ñ potest intrare int¬
numdĩ. De quo baptismo. ascensurus nd
lum: discipulisait. Vosaut̃ baptiz aba¬
ni spũscõ.: non post multos hosdies u
quia in uisibilit̃ & non ui sibilit̾ fit : dnals¬

Expanded text:
tit, qui ait in Evangelio: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei . » De quo baptismo ascensurus in coelum, discipulis ait: « Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies . » Quod quia invisibiliter et non visibiliter fit, D
Abbreviated transcription (Latin):
ed ut manifestet᷑ misrł: propterea uea
inaqua baptizuns.
uid ÷ aperte dicere. Nonideo missussim
Iante illum in aqua baptizure. ut bapu¬
zando peccata tollere possim. sedutmo
baptismo. illius baptismum p̃currerta
qui pꝰme uenturus. in spũ scõerit laptira¬
turus. Ille aut̃ cossolus bapti zat inp¬

Expanded text:
ed ut manifestetur Israel, propterea veni ego ed ut manifestetur Israel, propterea veni ego in aqua baptizans; » quod est aperte dicere: Non ideo missus sum ante illum in aqua baptizare, ut baptizando peccata tollere possim, sed ut in eo baptismo illius baptismum praecurem, qui post me venturus in Spiritu sancto erat baptizaturus. Ille autem solus baptizat in
Abbreviated transcription (Latin):
illi congruit quiuelud agnusmansuetꝰ
humilis. leonis euitiam solus potuit
supenxre. De quo scriptum est. Ecceuir
oriens nomeneius. Et ego nesciebam eum.
Cumomnib fidelib manifestum sit. quia
sciebat ioħ dnm̃. quem clauso matris
utero senserat. & cui testimonium ꝑ hi¬
buerat dicens:
go ate debeo baptizari. et tuuenisad me
Et multa talia. quid÷ qđ nunc dicit.
ego nesciebameum : Sed ad hoc dicendũ.
quia cumeũ baptizaret tantum in eius cog¬
nitione creuit: ut ad comparationẽ eius
cognitionis nihil eẽ. putaret . qđ pras
deillo cognouerat. et ideo dicit. et egons¬
ciebameum. Ac sidiceret. Tam ꝑfecte nes¬
ciebameũ: in quotantã excellentiã duu¬
nitatis non dumeẽ compereram. Cuno
hoc uisu & auditu. indiuma cognition
eum multũ ꝓfecisse. Sed quia ad hoc d̃
pat̃ filium suum reuelauit iohanni. u
eiusp̃dicationem aliis ostenderet᷑: recto
sub iungit᷑.¬

Expanded text:
illi congruit, qui velut agnus mansuetus illi congruit, qui velut agnus mansuetus et humilis, leonis saevitiam solus potuit superare. De quo scriptum est: « Ecce vir, Oriens nomen ejus . » « Et ego nesciebam eum. » Cum omnibus fidelibus manifestum sit quia sciebat Joannes Dominum, quem clauso matris utero senserat, et cui testimonium perhibuerat, dicens: « Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me ? » et multa talia, quid est quod nunc dicit: « Ego nesciebam eum? » sed ad hoc dicendum, quia cum eum baptizaret, tantum in ejus cognitione crevit, ut ad comparationem ejus cognitionis nihil se esse putaret quod prius de illo cognoverat, et ideo dicit: « Et ego nesciebam eum; » ac si diceret, tam perfecte nesciebam eum, in quo tantam excellentiam divinitatis nondum esse compereram. Cum ehoc visu et auditu in divina cognitione eum multum profecisse. Sed quia ad hoc Deus Pater Filium suum revelavit Joanni, ut per ejus praedicationem aliis ostenderetur, recte subjungitu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ parit̃ & diuinamnaturã ostendit: cũ
ait. Post meuenit uir: quiante me factus
ẽ. Ac sidiceret. Post meuenit: qui post
me natus. p̃me p̃dicare incipiet. Ante
me factusẽ : quia mihi dignitate p̾latusẽ.
Ante enĩ inscripturis. non semꝑ ad tempꝰ refert
sed aliquando ad dignitatem. sic̃ deioseph
filus legitur. Posuit effraum ante manasen:
id ÷ amplioris graẽ et dignitatis eum futu¬
rum ostendit: Siue certe qđ ait. Postme
uenit uir : ordinem humane. naturȩ in¬
sinuat. Qđ uero sub iungit. anteme fac¬
tus ẽ : excellentiam diuinę potentiȩ osten¬
dit. Acsidicer& Cum post me natussit.
inde me superat. quia natiuitatis tempora
indiuinitate eum non angustant. Unde¬
& bene subiungit. Quia prior me erat.
Illum in his uerb insinuat. dequo iohannes
mex ordi eugłu sui. ait. In principio
erat uerbum : & uerbum erat apud dm̃:
& ds̃erat uerbum. Et pulchrȩ dñs apre¬
cursore suo uir appellat᷑. Gir enim: aui
ribus dictu sẽ. Et hoc nomen specuditer

Expanded text:
aturam ostendit, cum ait: « Post me venit vir, qui ante me factus est » Ac si diceret: « Post me venit, » quia post me natus, post me praedicare incipiet. « Ante me factus est, » quia mihi dignitate praelatus est; ante enim in Scripturis non semper ad tempus refertur, sed aliquando ad dignitatem, sicut de Joseph filiis legitur: « Posuit Ephraim ante Manassen , » id est amplioris gratiae et dignitatis eum futurum ostendit: sive certe quod ait: « Post me venit vir, » ordinem humanae naturae insinuat. Quod vero subjungit: « Ante me factus est, » excellentiam divinae potentiae ostendit. Ac si diceret: Cum post me natus sit, inde me superat, quia nativitatis tempora in divinitate eum non angustant. Unde bene subjungit: « Quia prior me erat. » Illum in his verbis insinuat, de quo Joannes in exordio Evangelii sui ait: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . » Et pulchre Dominus a praecursore suribus dictus est. Et hoc nomen specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
Honore : inuicem preuenientes. la:
inuicem honorem uob inpendite p̃lat
subiectis. & sub iecti p̃latis. qui a himli¬
tatis uirtus etiam hetnicis placet.
tis pigri. id÷ desides & torpentes. ne fora
cum seruo iutilidampnimini. quiligad
manib & pedib missusẽ intenebras.
Spũ feruentes. id ÷ calorem et feruoren
tepidi. indilectione dĩ & proximi. nefos¬
te audiatis. quia nec frigiduses. neccalils
incipiamte euomere deoremeo. Dehuis
ignis feruore dicit dñs ineugło. Ignem¬

Expanded text:
honore invicem praevenientes, id est: invicem honorem vobis impendite, praelati subjectis, subjecti praelatis, quia humilitatis virtus, etiam ethnicis placet. non sitis desides et torpentes, ne forte cum servo inutili damnemini, qui, ligatis manibus et pedibus, missus est in tenebras.u ferventes, id est calorem et fervorem tepidi in dilectione Dei et proximi, ne forte audiatis: Quia nec frigidus es, nec calidus, insipiam te evomere ex ore meo . De hujus ignis fervore, dicit Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
estis deuana ura conuersatione paternȩ
traditionis: sed p̃ciososanguine quasiag¬
ni in contaminati & in maculati xpĩ.
Nectunc solum dñs : peccata munditulit
cum se singularem hostiã ꝓmundo op¬
tulit. sed etiã coctidie tollit peccata
mundi cum ꝑmunionem corporis&
sanguinissui: fidelium anima sa pec¬
catoꝵ maculis abluit: iuxta qđ ipse
eiusdem corporis & sanguinis sui myste¬
rium discipulis tradens ait. Hic ẽ calix
sanguinis noui testamenti : quiꝓuob & ꝓ¬

Expanded text:
a conversatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni incontaminati et immaculati Christi . » Nec tunc solum Dominus peccata mundi tulit, cum se singularem hostiam pro mundo obtulit, sed etiam quotidie tollit peccata mundi, cum per communionem corporis et sanguinis sui, fidelium animas a peccatorum maculis abluit, juxta quod ipse ejusdem corporis et sanguinis sui mysterium discipulis tradens, ait: « Hic est calix sanguinis mei Novi Testamenti, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ihmuenientem adse: & ait. Ecce agnus
nhiuus lectione breuitate considerandũ ẽ:
lquam latissime trinitatis essentia. insepa¬
rabilis nob̾ commendet᷑. Cumenĩ filius bap
irinu in ꝑsonis declarat᷑. Inquo lo cõ ians
p̃cursoris dñi scitis cõmendat᷑: qui homo
exhominib natus ꝑ diuinã grãm. ad tantã¬

Expanded text:
t: Ecce Agnus hujus lectionis brevitate considerandum est quam latissime Trinitatis essentia inseparabilis nobis commendetur. Cum enim Filius bapttrina in personis declaratur. In quo loco etiam praecursoris Domini sanctitas commendatur, qui homo ex hominibus natus, per divinam gra
Abbreviated transcription (Latin):
t ihis̃ ꝓficiebat. sapientia & ętate
n hoc breui uersiculo: due hereses destruun¬
tur: manicheoꝵ. et apollinistarum. Ma¬
nichei enĩ quidexerunt dñ ueram carnẽ
qui dixer̃ eum ueram animã ñ habuisse
destruunt᷑. cumdicit᷑. Proficiebut sapien¬
tia. Sicut enim etas ad corpꝰ. sic sapientia
in hocloco ꝑtinet ad animam. Nisi enĩ
ueram carnem habuisset. nequaquã ae¬
tate ꝓficeret et cresceret. Et nisi racio¬
nalem & uerã animam habuisset : nequa¬
quam sapientia ꝓficeret & crescerer uale¬
ret. Et quemad modum corp̾ ꝑ inomen¬
ta etatũ crescit: ita et anima sapientia
crescendo ꝑficit. Quiigit᷑ in nob corpꝰ
et animam liberare uenit : uerum corpꝰ
& animã uerã ꝓ nr̃a salute ex uirgine
priusꝑficere dix̃ apuddm̃ te postea
apud homines. quia primũ placere ẽ dõ
postea hominib nonob aliud nisiutipsi

Expanded text:
 proficiebat sapientia et aetate. » In hoc brevi versiculo duae haereses destruuntur, Manichaeorum et Apollinaristarum. Manichaei enim, qui dixerunt Deum veram carnem qui dixerunt eum veram animam non habuisse, destruuntur, cum dicitur: « proficiebat sapientia. » Sicut enim aetas ad corpus, sic sapientia in hoc loco pertinet ad animam. Nisi enim veram carnem habuisset, nequaquam aetate proficeret et cresceret. Et nisi rationalem et veram animam habuisset, nequaquam sapientia proficeret et crescere valeret. Et quemadmodum corpus per momenta aetatum crescit, ita et anima sapientia crescendo proficit. Qui igitur in nobis corpus et animam liberare venit, verum corpus et animam veram pro nostra salute ex virgine prius proficere dixit apud Deum, et postea apud homines; quia primum placendum est Deo, postea hominibus, non ob aliud, nisi ut ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
drsnt nouum baptis madare uenerat. ad
generis humani salutẽ : & omnium re¬
missionem peccatoꝵ̃ : prius ipse baptiza¬
ri dignarust̃ ñ ut peccatu deponeret.
qui peccatũ ñfecerat: sed ut aquus bap¬
tismi scĩficaret. ad delenda omnium pec¬

Expanded text:
 novum baptisma daturus erat, ad generis humani salutem et remissionem peccati; prior ipse baptizari dignatus est, non ut peccata deponeret, qui peccatum solus non fecerat; sed ut aquas baptismi sanctificaret ad diluenda pec
Abbreviated transcription (Latin):
portansramumoliue uirentib folusina
Nunc aut̃ baptizuto dño .: suo p̃cursori au¬
tiscȩlis : inspeciȩ columba apparuit. dn
enim ꝑ diluuium baptis mum figuratur
et ego nesciebam eum ÷ sic intellegende
ut supra diximus. quia ad comparaun
qđ postea cognouit. parũ pr̃iusdellau
nouerat. Onde certum signũ ei cognius
datur : cum sub infert᷑. nante
Sed quimisit me baptirare in aqua. l
mihidix̃. Suꝑ quem uideris spm̃ descid¬

Expanded text:
portans ramum olivae virentibus foliis in ore . Nunc autem baptizato Domino, suo praecursori apertis coelis in specie columbae apparuit. Sicut enim per diluvium baptismum figuratur,« Et ego nesciebam eum, » sic intelligendum est ut supra diximus, quia ad comparationem quod postea cognovit, parum prius de illo cognoverat: unde certum signum ejus cognitionis datur, cum subinfertur: « Sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Su
Abbreviated transcription (Latin):
illid llicite muestigandum. cur suꝑ dnm in
ce columbaiusussit. Esingula ergo : hac
mani festanda sunt. Quiã enim colũba sim¬
plex est auis: recte sp̃ssc̃s inspeciȩ columbȩ
appariuit ut ostenderet quia illoꝵ corda
in hubitat. quimansueti & humiles corde
una nimamcon: cordiã cum frib sertiant
et pucensetunt cumominib & scinoniam:
uixta illud quod scriptumest. Suꝑquem
iequidit sp̃sms. nisi suꝑ humilem et quietũ
et oronentem sermones meos: Quam signifi¬
cant ofula columbarum. Qui auͦ ignis
quodiangit accendit & inluminat: recte
nde sp̃ s inignisuisione ap̃paruit. quia cor
quod tangit: & inamorẽ inflammat. et
aduudendam eiꝰ uoluntatem in luminat.
it̃ illeignis deqͦsaluator in cugło ait. Ig¬
ne uenimutere interrã. Et quid uolo: nisi
utadeat : De quo igne ꝑmoysendicitur:

Expanded text:
illud sollicite investigandum cur super Dominum in cie columbae visus sit. Per singula ergo haec manifestanda sunt. Quia enim columba simplex est avis, recte Spiritus sanctus in specie columbae apparuit, ut ostenderet quia illorum corda inhabitat, qui mansueti et humiles corde unanimem concordiam cum fratribus servant, et pacem sequuntur cum omnibus et sanctimoniam, juxta illud quod scripitus sanctus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos? » quam significant oscula columbarum. Quia vero ignis quod tangit accendit et illuminat recte, idem spiritus in ignis visione apparuit, quia cor quod tangit et in amorem inflammat ad videndum ejus voluntatem illuminat. Hic est ille ignis de quo Salvator in Evangelio ait: « Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat ? » De hoc igne per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
diune quis esset interrogabat: Quasi .N.
onignoscelat. inquo ȩtatẽ ad olescentis
dubitũ pustoralẽ contemnebat. Simili
fodo miseri homines dĩ filiũ cernentes
hominẽ intantũ contemptibilẽ & nouissi¬
nũ iudicabant. ut dicerent nescimus un
est Consueto more hominũ. qui quos
biciunt nescire sedicunt
spondit ille &dixit. In hoc enĩ mirabi
e: quia uos nescitis undesit & aperuit
culos meos

Expanded text:
unc quis esset interrogabat. Quasi enim non agnoscebat, in quo aetatem adolescentis et habitum pastoralem contemnebat. Simili modo miserandi homines, Dei Filium cernentes hominem, in tantum contemptibilem et novissimum judicabant, ut dicerent: Nescimus unde sit, consueto more hominum, qui quos abjiciunt, nescire se dicunt. Respondit ille et dixit: In hoc mirabile est, quia vos nescitis unde sit, et aperuit oculos meos
Abbreviated transcription (Latin):
t̃÷ gehennã. bene uiuentib uitã ꝓmist
figurari peccatorẽ. qͥ iam mala peccani
c̃suetudine. & desperatione sepultus qd
Ad consuetudinẽ ũ peccati. quarto quas
ꝓgressu suꝑuenit᷑ Primo enĩ titillaton
corde. scđo c̃sensus: tercio factũ. quiro
c̃suetudo. Quida enĩ cũ illicita cognani¬
ne pulsant᷑. ita eã acorde repellunt ui
pęnitꝰ nulla mali delectatione monea
Quosdã delectat quidẽ. sed ñ addicumꝰ u
consentiant. Ad delectationẽ acced c̃seas
& sic in opus erumpit̾. Iã festũ inc̃suti¬
dinẽ uertit᷑ & implet᷑ illud mortis qu¬
triduũ. & quasi quȩđa fit desperatio il
dicat᷑ iã fetet. quatriduanus enimet
Martha ergo ut cognouit qriħcuent
occurrit illi Maria ħdom sedebat. Prci
ergo martha ad iħm. Dñe si fuis sesb¬

Expanded text:
t gehennam, bene viventibus vitam promisit figurari peccatorem qui jam mala peccandi consuetudine et desperatione sepultus est. Ad consuetudinem vero peccati quarto quodam progressu pervenitur. Primo enim est titillatio in corde, secundo consensus, tertio factum, quarto consuetudo. Quidam enim cum illicita cogitatione pulsantur, ita eam a corde repellunt, ut penitus nulla mala delectatione moveantur. Quosdam delectant quaedam, sed non adducuntur ut consentiant ad delectationem; accedit consensus, et sic in opus erumpitur. Jam factum in consuetudinem vertitur, et impletur illud mortis quatriduum, et quasi quaedam fit desperatio, ut dicatur, jam fetet, quatriduanus enim est. Martha ergo ut cognovit quia Jesus venit, occurrit illi: Maria autem domi sedebat. Dixit ergo Martha ad Jesum: Domine, si fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
suo illuminatore sentiret. Et nunc ẽfiten¬
tẽ arguunt & de synagoga ꝓpellunt Nta
sequitur Ciecerunt eum foras
Illi quidẽ eiciebant. sedxpc̃ suscipiebat Tc̃
magis meruit cognoscere xpm̃. cũ eiect᷑:¬

Expanded text:
suo illuminatore sentiret, et nunc confitensuo illuminatore sentiret, et nunc confitentem arguunt, et de synagoga propellunt. Nam sequitur: Et ejecerunt eum foras. Illi quidem eum ejiciebant, sed Christus suscipiebat. Tunc magis meruit cognoscere Christum, cum eject
Abbreviated transcription (Latin):
squis dicultor ÷ & uoluntatẽ eĩ fac̃. hunc
raudit
inqmunctus & necdũ illuminat̃ loqͥtur
hudit namq đs etiã peccatores . Deniq
euditus ÷ publicanus qui intẽplo dĩ
alongestans. & oculos interrã dimittens.
patiq pugnis ꝑcutiens dicebat. Ds̃ ꝓpi¬
cus ȩsto mihi peccatori. Qua c̃fessione
sic exaudit̾ : ut iustificat̃ a templo redi¬
cet. qui iustus uenerat ad tempłu bxau
bluunt. & corde abnegant eẽ qđ fueran¬
itinati Aisi eẽt. hic ađo ñ posset facere qͥcq
ngensfiducia. libera c̃stantia Principes
suaetunt. ille indignatione eoꝵ post posita
isesas: ueritatẽ: Quis enĩ alius tanta &
funt. lpsc enĩ dixit. Sine me nihil
destis facere
sonderunt & dixer̃. In prccatis natus
aperuit. totũ saluauit. Quiq foris illumi¬
nauit. ipse corillius ab om̃i iniquitatis nu¬
bilo purgauit. Inpeccatis nat̾ es totus. & tu
docesnos : Ipsȩ certe eũ int̃rogauerint
ipsi eũ coegerant ut diceret quid de xp̃o

Expanded text:
 voluntatem ejus facit, hunc exaudit. Tanquam inunctus, et necdum illuminatus loquitur: exaudit namque Deus etiam peccatores. Denique exauditus est publicanus, qui in templo Dei a longe stans, et oculos in terram demittens, pectusque pugnis percutiens, dicebat: Deus, propitius esto mihi peccatori . Qua confessione sic exauditus est, ut justificatus a templo rediret, qui injustus venerat ad templum. Exaabluant, et ex corde abnegent se ecaeci nati, nisi esset hic a Deo, non posset facere quidquam. Ingens fiducia, libera constantia. Principes saeviebant, ille indignatione eorum postposita, confessus est veritatem. Quis enim alius tanta eterunt. Ipse enim dixit: Sine me nihil potestis facere . Responderunt et dixerunt: In peccatis natus aperuit, totum salvavit, quique foris illuminavit, ipse cor illius ab omni iniquitatis nubilo purgavit? In peccatis natus es totus, et tu doces nos? Ipsi certe eum interrogaverunt, ipsi coegerunt, ut diceret quid de Christo
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit. uerũ etiã peccandi c̃suetudinem
recepit. Sed fortasse aliquis tacit̾ dicat. qͦ¬
modo lazar typũ peccatoris gerebat. quẽ
sic dñs amabat: Sed solent ali qđo signifi¬
cationes rerũ ex c̃trario accipi. Deniq đđ
rex ꝓpheta adulteriũ inbethsabee uxorẽ
uriȩ admisit. & ipsũ fidelẽ & in noxiũ mili¬
tẽ suũ gladio filiorũ ammon interfecit
In quo facto si respicias hystoriã. quisdubi¬
tet uriã in nocentẽ occisũ merito iusticiȩ
& in nocentiȩ: Dauid adultero & homici¬
dȩ p̃ferendũ : Sed si archanũ int̃roges
merita diuersarũ partiũ dep̃ciant᷑. Et sȩpe
uidemꝰ nom̃ diaboli teterrimũ. auro ł minio¬
scriptũ. Nom̃ uͦ xp̃i splendidissimũ atra¬

Expanded text:
peccavit, verum etiam peccandi consuetudinem peccavit, verum etiam peccandi consuetudinem recepit. Sed fortassis aliquis tacitus dicat. Quomodo Lazarus typum peccatoris gerebat quem sic Dominus amabat? Sed solent aliquando significationes rerum ex contrario accipi. Denique David rex et propheta adulterium in Bethsabee uxore Uriae admisit, et ipsum fidelem et innoxium militem suum, gladio filiorum Ammon interfecit . In quo facto si respicias historiam, quis dubitet Uriam innocenter occisum, merito justitiae et innocentiae, David adultero et homicidae praeferendum? Sed si arcanum interroges merita diversarum partium depreciantur. Et saepe videtur nomen diaboli deterrimum auro scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
Inẽ si dormit saluus erit
Sic̃ uerba dni intellexer̃ : sic responder̃. Si
dormit inquiunt. saluuserit. Solet enim
somnus in ȩgrotante iuuene indiciũ eẽ salutis
Et dns quidẽ dixerat de morte̾ eĩ. illiaut̃ pu
tauer̃ qr dedormitione semnis diceret
Tunc ergo dixit ei siħc manifeste. Lazarus
mortuus ÷ & gaudeo ꝓpt̃ uos ut credatis
qr non eram ibi
Latar languens non mortuus fuerat nun¬
ciatꝰ. Sed quidlatere posset eũ. cuĩ oculis
omã nuda & aꝑtas̃: Quomodo ignoraret
manifestius eũ eẽ. credebant. Licet enĩ iam
crederent: talis tam̃ erat illorũ fides qͣ adhuc
ꝓficeret. quȩ miraculis ȩdificata cresceret
Sed eam adcũ. Dicit ergo thomas qͥđr didimꝰ
ad condiscipulos. Eamꝰ & nos & moriam cũ eo
Venit itaq: iħc. & inuenit eũ quatuor dies
iam in monumento habentẽ¬
Sic ipse uoluerat. Ad hoc antea uenire dis.¬
tulerat. ut illud quatriduũ impleretur.
ꝑhunc lazarũ peccator aliquis. qui iã ñ solũ

Expanded text:
ine, si dormit, salvus erit. Sicut verba Domini intellexerunt, sic responderunt. Si dormit, inquiunt, salvus erit. Solet enim somnus in aegrotante juvene indicium esse salutis. Et Dominus quidem dixerat de morte ejus: illi aumni dixerat. Tunc dixit eis Jesus manifeste: Lazarus mortuus est, et gaudeo propter vos, ut credatis, quia non eram ibi. Lazarus languens, non mortuus fuerat nuntiatus: sed quid latere posset eum cujus oculis omnia nuda et aperta sunt? Quomodo ignoraret s et manifestius eum esse credebant. Licet enim jam crederent, tamen talis erat illorum fides, quae adhuc proficeret, quae miraculis aedificata cresceret. sed eamus ad eum. Dicit ergo Thomas qui dicitur Didimus ad condiscipulos. eamus et nos: et moriamur cum eo. Venit itaque Jesus et invenit eum quatuor dies jam in monumento habenteSic ipse voluerat, ad hoc antea venire distulerat, ut illud quatriduum impleretur, ficatur ergo per hunc Lazarum peccator aliquis, qui jam non solum
Abbreviated transcription (Latin):
atũ ÷. Quia nimirũ res tam unica & tã
gregia nullũ aliũ quã dilectissimũ xp̃o
uirginũ habere debuit relatorẽ. Verum
uysingula expositione ñ eget: capitulatĩ
nagis quã uerbatĩ eam explananđa susce¬
im̃ ut adea quȩ magis necessaria s̃ uenia¬
mus. Penu supͣ legit᷑ qđ cũ esit dñs in
ẽplo & inporticu qͣ salomonis appellat᷑
doueret. ñ ferentes uidei uerba diunita¬
is eiꝰ sustuler lapides ut lapidarent eum

Expanded text:
vatum est: quia nimirum res tam unica et tam vatum est: quia nimirum res tam unica et tam egregia nullum alium, quam dilectissimum Christo virginem habere debuit relatorem. Verum ara est, et per singula expositione non eget, capitulatim magis quam verbatim eam explanandam suscepimus, ut ad ea quae magis necessaria sunt, veniamus. Denique supra legitur, quod cum esset Dominus in templo, et in porticu quae Salomonis appellatur doceret, non ferentes Judaei verba divinitatis ejus, sustulerunt lapides ut lapidarent eum;
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tempr̃. Erat quiđa langues la¬
zarus abethania. de castello mariȩ & mar¬
nter omã miracula quȩ dĩfilius ut suã
ninderet diuinitatem operatꝰ : : super¬
minet hoc. & quasi quenđa obtinet
rincipatũ qđ circalazarũ fecit Et qͥde
ingula eiꝰ opera admiratione dignas
uis enĩ uenerabilit̃ non ad miret᷑ quod
claudi rectis gressib incesser̃. qđ mutis
inguarũ daustra soluta sunt. qđ cȩcorũ
liu clausa lumina tactu man̾ eius sacrȩ
eserate sunt: Quis hȩc & plura alia
siderans. ñ diuinã potentiã stupens ad¬
niretur: Sed hȩc omã parua ad ingentẽ
pĩ maiestatẽ uidebant᷑. nisi amic eiꝰ lazar̾
ioreretur: Quẽ id circo mori ꝑmisit. ut
ũ nouo. & omnib scłis admirando ordi¬
e suscitando. sese uitȩ. mortisq dnm eẽ
eclararet: Accedit etiã ad singularẽ dig¬
itatẽ miraculi. speciale meritũ descriptꝰ:¬
Is Nullus quippe euangelistarũ hocde¬
ripsit. sed solo dilecto dñi iohanni reser¬

Expanded text:
s Lazarus à Bethania, de castello Mariae et MarInter omnia miracula quae Dei Filius, ut suam panderet divinitatem, operatus est, supereminet hoc, et quasi quemdam obtinet principatum, quod circa Lazarum fecit. Et quidem singula opera ejus admiratione dignisim non venerabiliter admiratur, quod claudi rectis gressibus incesserunt, quod mutis linguarum claustra soluta sunt, quod caecorum diu clausa lumina tactu sacrae manus ejus reserata sunt? Quis haec et plura alia considerans, non divinam potentiam stupens admiretur? Sed haec omnia parva ad ingentem Christi majestatem videbantur, nisi amicus ejus Lazarus moreretur. Quem idcirco mori permisit, ut eum novo et omnibus saeculis admirando ordine suscitando, sese vitae mortisque Dominum esse declararet. Accessit etiam ad singularem dignitatem miraculi, speciale meritum dilius omnium evangelistarum hoc descripsit, sed soli dilecto Domini Joanni reser
Abbreviated transcription (Latin):
nagoga eiectio: Nonhȩc. neq alia potuert̃¬
amus p̃dicantẽ & uere ꝓfitentẽ. quia siquis
di cultor est. & uoluntatẽ eius facit. hunc
exaudit. Colamus ergo đm nontureis ua¬
poribus. ñ taurorũ mugientiũ iugulis.
sed gratissimis fidei & dilectionis uictimis
Faciamus uoluntatẽ eiꝰ. hoc÷ mandata illius
impleamus. & timorẽ illius. & scam̃ spem ꝓmis¬
sionũ eius in nr̃ĩs mentib habeamus. qm̃ be¬
neplacitum: dnõ suꝑ timentes eũ. & in eisqͥ¬

Expanded text:
nagoga ejectio, non haec neque alia potuernagoga ejectio, non haec neque alia potueramus praedicantem, et bene profitentem, quia si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus fecerit, hunc exaudit. Colamus ergo Dominum, non thuris vaporibus, non taurorum mugientium jugulis, sed gratissimis fidei et dilectionis victimis; faciamus voluntatem ejus, hoc est, mandatum ejus impleamus, et timorem illius, et sanctam spem promissionum ejus in mentibus habeamus, quoniam beneplacitum
Abbreviated transcription (Latin):
nisset illũ. dixitei Tucredis infilium di:
Sed ille qui eum tantũ corporeis oculis ui¬
delut  corde nondũ intellegebut respond
Quis ẽ. dnẽ ut credã in eũ
Quib uerbis ostendit iã dudũ paratũ secor
adcredendũ habuisse. sed inquẽ deberet
credere agnouisse
Mit illi dñs : It uidistieũ. & quiloquitur
iecum. ipse est
ã dñs in uncti faciẽ lauat. iã cordis oculos
illuminat. Deniq ille iã lotus & il¬
luminatus spũaliter. respondit
Sed hoc parũ fuit. non sufficit credere. qͥn
etiã ꝓcidens ad orauit eum Phoc quodã¬
modo contestans dm̃ secredere quẽ ado¬
rabat. Sed int̾hȩc quid nobis suꝑ est qui
qđ audiuimꝰ imitari satagamus. Multũ :
dicere ut imitem̃ petrũ apłm. cui uestigi¬
is mare secalcabile p̃buit. N igit᷑ petrũ
ñ reliquos apłos nobis in exemplũ ꝓpone¬
re necesse ÷ Hunc saltĩ hunc antẽ modicũ
cxcũ iã bene illuminatũ imitem̃. quẽ non
truculentorũ minȩ principũ. non eatenus

Expanded text:
nisset eum, dixit illi: Tu credis in Filium Dei? Sed ille, qui eum tantum corporeis oculis videbat, corde nondum intelligebat. Respondit: Quis est, Domine, ut credam in eum? Quibus verbis ostendit jam dudum se paratum cor ad credendum habuisse, sed in quem deberet credere ignorasse. Ait illi Dominus: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum ipse est. Jam Dominus inuncti faciem lavat, jam cordis oculos illuminat, denique ille lotus et illuminatus spiritualiter respondit: Sed hoc parum fuit. Non sufficit credere, quin etiam procidens adorat eum, per hoc quodammodo contestans Deum credere, quem adorabat. Sed inter haec, quid nobis superest, qui vel audivimus, imitari satagamus? Multum est dicere, ut imitemur Petrum apostolum, cujus vestigiis mare se calcabile praebuit. Non igitur Petrum, non reliquos apostolos nobis in exemplum proponere necesse est, hunc saltem mendicum caecum jam bene illuminatum imitemur, quem non truculentorum minae principum, non eatenus
Abbreviated transcription (Latin):
Si c̃ ubiq itanunc omnẽ glamdo patri at¬
tribuit. eiꝰ se dicens opera facere cuius erat
filius. Ista erant opera dĩ patrisꝓpt̃ quȩ
batur generis humani. Miracula deniq
nrĩ redemptoris ita uixta uixta litera
facta credunt᷑ ut mistice considerata
aliquid innuant faciendũ. Cȩc ergo
iste genus humanũ significat. qđ inpͥmꝰ
parente cȩcatũ ÷ : quia exillo om̃s traxi¬
mus ñ solũ originẽ mortis. sed etiã in iqͥ¬
tatis: Et bene non solu cȩcus. sed etiãcec᷑
a natiuitate đr. quia om̃s homines excep¬
to illo qͥ de uirgine natus ÷ cũ peccato ori¬
ginali nascimur & grauissima cȩcitate
dep̃ssi inmundũ uenimus: Quã cȩcitatẽ
de radice primi parentis c̃traximus. qͥbene
ui uensc̃dit̾ fuerat: sed diabolisiasionib
optemperando cȩcȩ̃tatẽ incurrerat. quã
in om̃s suos posteros trans mittebat: t¬
Pteriens aut̃ dñs : uidit cȩcũ. Nenĩ stans

Expanded text:
Sicut ubique, ita et nunc omnem gloriam Deo Patri attribuit, ejus se dicens opera facere, cujus erat filius. Ista erant opera Dei Patris, propter batur humani generis. Miracula denique nostri Redemptoris, ita juxta litteram facta creduntur, ut mystice considerata, aliquid innuant faciendum. Caecus ergo iste genus humanum praesignat, quod in primo parente caecatum est, quia ex illo omnes traximus non solum originem mortis, sed etiam iniquitatis. Et bene non solum caecus, sed etiam caecus a nativitate dicitur, quia omnes homines excepto illo qui de virgine natus est cum peccato originali nascimur, et gravissima caecitate depressi, in mundum venimus quam caecitatem de radice primi parentis contraximus. Qui bene videns conditus fuerat, sed diabolicis persuasionibus obtemperando, caecitatem incurrerat, quam in omnes suos posteros transmittebat. Praeteriens autem Dominus vidit caecum. Non enim stans,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃siliũ dare uultis : Hlorȩ diẽ secunt̃. die mo¬
rante ꝑagunt᷑. Sed forte dic̃ aliquis ludas
exxii. unus erat Numquid & ipse hora di¬
ei erat. qui ipsã diẽ ad mortẽ trahebat: Sed
quando hoc dns dicebat. ñ ipsũ iudã ad ten¬
debat. sed mathiã in locũ illius pelęgebat
Deniq iuda in locũ sibi debitũ ab eunte. electꝰ:
xpc̃ ergo ÷ dies. & qͥ in hac dit ambulauerit. er¬
rare non poterit. Illi enĩ adhȩret quidixit
Ego sũ lux mundi. Qui sequit᷑ me ñ ambulat
intenebris. sed habebit lum̃ uitȩ Na qͥsine
hac luce ÷ errare potest. ambulare ñ pot ÷
Iec ait. & post hȩc dix̃ eis Lazar̾ amic̾ nr̃
dormit. sed uado ut a sõno exuscitẽ illum
Mortuus quidẽ erat. sed xpo uiuebat Nul¬
lus quide tanta facilitate aliquẽ pot: exci¬
tare a somno. quanta xpc̃lazarũ resuscita¬
re ualebat etumulo. Deniq & om̃s de¬
functi si potentiã dĩ consideres. aqͦ in no¬
uissimo s̃ resuscitandi : dormientes possunt

Expanded text:
Horae diem sequuntur, et die moderante peraguntur. Sed forte dicat aliquis: Judas ex duodecim unus erat: nunquid et ipse hora diei erat, qui ipsum diem tradidit ad mortem? Sed quando hoc Dominus dicebat, non ipsum Judam attendebat, sed Matthiam in locum illius praevisum eligebat. Denique Juda in locum sibi debitum abeunte, electus est  ergo dies est, et qui in hac die ambulaverit, errare non poterit. Illi enim adhaeret qui dixit: Ego sum lux mundi, qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. Nam qui sine hac luce est, errare potest, ambulare non potest. Haec ait, et post haec dixit eis: Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a somno excitem eum. Mortuus quidem erat, sed Christo vivebat. Nullus quippe tanta facilitate posset aliquem excitare a somno, quanta Christus Lazarum resuscitare valebat a tumulo. Denique et omnes defuncti si potentiam Dei consideres, a quo in novissimo sunt resuscitandi dormientes possunt
Abbreviated transcription (Latin):
natus ÷ Siaut̃ uultis scire quomodonẽ
uideat: ipsũ interrogare debetis. quia
ȩtatem habet. olim loquebatur. Iuste qͥp
pe ꝓinfante loqui cogeremur. quia in¬
fans ꝑ aetatẽ loqui ratiõnabilit̾ non potest:
Haec aut illos ñ obignorantiã. sed obmetũ

Expanded text:
natus est. Si autem vultis scire quomodo nunc videat, ipsum interrogare debetis, quia aetatem habet, olim loquitur. Juste quippe pro infante loqui cogerentur, quia infans per aetatem loqui rationabiliter non potest. Haec autem illos non ob ignorantiam, sed ob metum
Abbreviated transcription (Latin):
Maria aut̃ erat qͣ unx̃ dnm̃ ungunto a
extersit capillis suis pedes eius
Am̃ tc̃ temporis plures erant hui nomins
ne errarem̃ ex nomine. ostendit᷑ exnoisi¬
ma actione Ipsa enĩ ÷ maria quȩ qoa¬

Expanded text:
Maria autem erat quae unxit Dominum unguento, et extersit capillis suis pedes ejus. Quoniam tunc temporis plures erant hujus nominis, ne erremus in nomine, ostenditur ex notissima actione. Ipsa enim est Maria quae quonda
Abbreviated transcription (Latin):
Pro magno ap̃ illos tunc temporis ducebut᷑.
siquẽ desynagoga eiecissent. Sic̃ enĩ mđ
homicidȩ. ł adulteri. uel cȩteris capitali¬
b criminibus rei ab ȩcđa pellunt᷑ ita
eliminabant᷑. Hoc metuebant incurrere
parentes cĩ: ideoq dixer̃. Ipse de seloquat᷑
dixerunt ei. Da gloriam do
łam đo dare : ueritatẽ dealiqͣre quasi
p̃senti dõ loqui. Sedisti uolebat ut ne¬
garet xpm̃ Nã quid ÷ aliud dicere da
glamđõ nisi nega donũ qđ accepisti:
ipsi xpm̃ diceret peccatorẽ. Sedille ut
neq pateret calum niȩ. neq uerit
sub cȩlaret: non dixit scio eũ iustũ s

Expanded text:
Pro magno apud illos tunc temporis ducebatur, si quem de synagoga ejecissent. Sicut enim modo homicidae, vel adulteri, vel caeteris capitalibus criminibus rei, ab Ecclesia pelluntur, ita eliminabantur. Hoc metuebant incurrere parentes caeci nati, ideoque dixerunt: Ipse de se loquatur. dixerunt ei: Da gloriam Deo. Gloriam Deo dare est veritatem de aliqua re quasi praesente Deo loqui. Sed isti volebant ut negaret Christum. Nam quid est aliud dicere, da gloriam Deo, quam nega donum quod accepisti? ipsi, diceret Christum peccatorem. Sed ille, ut neque pateret calumniae, neque veritatem subcelaret, non dixit, Scio eum justum,
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ corillorũ intue aris. maledia
benedictio: Quis enĩ non desiderti
discipulus esse xp̃i:
Nos inquiunt discipuli morsi suno
allunt᷑ semetipsos decipientes. Nise
cipuli morsi essent. crederent mos¬

Expanded text:
Si enim cor eorum intuearis, maledictbenedictio. Quis enim non desideret discipulus esse Christi? Nos, inquiunt, Mosi discipuli sumus. Falluntur, semetipsos decipientes. Nam si discipuli Mosi essent, crederent Mos
Abbreviated transcription (Latin):
infirmaret᷑. ut tã sibi quã frĩ succumi¬
Non dixer̃ueni ut languescentẽ sans.
ñ certe ausȩ s̃ dicere. Sũfficiebat illis si
tantũ nosset qđ infirmaret᷑. Scielum
enĩ qđ non desereret quẽ amabat Pid
inquiunt quẽ amas infirmat᷑ Tãqdie¬

Expanded text:
infirmabatur, ut tam sibi quam fratri succurrNon dixerunt: Veni ut languentem sanes; non hoc certe ausae sunt dicere: sufficiebat illis, si tantum nosset quod infirmaretur, sciebant enim quod non desereret quem amabat. Ecce, inquiunt, quem amas, infirmatur. Tanquam dice
Abbreviated transcription (Latin):
Interrogabant quid de suo illuminatore
sentiret̃. ut occasionẽ inuenirent. qͣ cum
de synagoga ꝓicerent. Sedille quicquid
deeo existimaret: constant̃ aperuit. Ait .ii.
Quia ꝓpheta÷: Necdũ incorde illuminat
sedinunct̃. tam̃ nescit dicere filiũdi Sed
c̃fitet᷑ ꝓphetã eẽ nec tam̃ errans ꝑ omnia
fallebat᷑ Ipse enĩ deseait. Ncap̃it perire¬

Expanded text:
ogabant quid de suo illuminatore sentiret, ut occasionem invenirent qua de synagoga projicerent. Sed ille quid de eo existimaret, constanter aperuit. Ait enim: Quia propheta est. Necdum in corde illuminatus, sed inunctus tantum, nescit dicere Filium Dei, sed confitetur prophetam esse, nec tamen errans per omnia, fallebatur. Ipse enim de se ait: Non capit pr