comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad mĩstranda .÷ .p. et adipistenda .r. p laude
filicitas. quibus Rome degentibus eriumphi
et cognomina deuictarũ ducibus suis gentiũ
ꝓueniebant. Itaq frento Romane eloquentiȩ
nõ secundus sed alterũ decus. cũ belli in ẜritã¬
nia confecti laudem Antonino principi daret
quis ille in ip̃o urbis palatiõ residens gerendi
cius mandasset auspitiũ ueluti longe nauis gri¬
dernaculis p̃sidentem. totius uelificãtionis etͤ
cursus gloriam meruisse testatus est At enim
tu ces inuict. omis istius et nauigationis et
belli non modo pro imꝑĩ iure pteptor. sed re¬
bus ĩpsis it exemplo cõstantĩẽ tuȩ hortator at¬
q impulsor fiusti. prior siquiđ agis origiatẽsi
quẽ inseqͣ nam uis inuexerat ĩ reuocabitẽ in¬
iecisti mentis ardorẽ: adeo ut tũctantibus ad¬
huc ducibus celo et mari turbidis ultro signũ
nauigationis exposteret. quȩdã minatia iũde¬

Expanded text:
administranda re publica et adipiscenda re publica laude administranda re publica et adipiscenda re publica laude felicitas, quibus Romae degentibus triumphi et cognomina devictarum a ducibus suis gentium proveniebant. Itaque Fronto, Romanae eloquentiae non secundum sed alterum decus, cum belli in Britannia confecti laudem Antonino principi daret, quamvis ille in ipso Vrbis palatio residens gerendi eius mandasset auspicium, veluti longae navis gubernaculis praesidentem totius velificationis et cursus gloriam meruisse testatus est. At enim tu, Caesar invicte, omnis istius et navigationis et belli non modo pro imperii iure praeceptor sed rebus ipsis et exemplo constantiae tuae hortator atque impulsor fuisti. Prior siquidem a Gesoriacensi quem Sequana amnis invexerat, inrevocabilem iniecisti mentis ardorem, adeo ut cunctantibus adhuc ducibus, caelo et mari turbidis, ultro signum navigationis exposceret, quae iam minacia vide
Abbreviated transcription (Latin):
tam instructũ ita sȩsar aggressus es. ut statĩ
atq illo infestũ maiestatus tus̨ fulmen inten¬
deras confectũ omibus uiderctur. Nam primo
oĩm in quo p̃cipue consulendũ fuit. ne quid
Barbarȩ nationes tõuerso illuc numine cuo no¬
uare temptarent. ĩuocata patris tui maies¬
tate ꝓuisum est. Tu enĩ ip̃e. tu domine Maxi¬
miane Tmp. xterne nouo itineris compẽdio
aduentũ diuinitatĩs tuę actelerare dĩgnatꝰ
repente institisti. omẽmq illũ limitem. nõ
equestribus neq pedestribus copiis sul pre¬
sentiȩ tuȩ terrore tutatus es. quãtos libet ua¬
lebat exercitus Maximianus in ripa. Tu uero
inuicte Cȩs. instructis atmatisq diuersis clas¬
sidus ĩta hostem intertũ consiliiq in opẽ red¬
didisti ut tũc deniq fenserit ꝙ non munitꝰ
esset ocrano: sed ĩndusus hoc loco uenit in mẽ¬
tem mihi ꝙͣ delicata illoꝵ principũ fuerit in

Expanded text:
tam instructum ita, Caesar, adgressus es ut, statim tam instructum ita, Caesar, adgressus es ut, statim atque illo infestum maiestatis tuae fulmen intenderas, confectum omnibus videretur. Nam primo omnium, in quo praecipue consulendum fuit, ne quid barbarae nationes converso illuc numine tuo novare temptarent, invocata patris tui maiestate provisum est. Tu enim ipse, tu domine Maximiane, imperator aeterne, novo itineris compendio adventum divinitatis tuae accelerare dignatus repente Rheno institisti, omnemque illum limitem non equestribus neque pedestribus copiis sed praesentiae tuae terrore tutatus es: quantoslibet valebat exercitus Maximianus in ripa! Tu vero, Caesar invicte, instructis armatisque diversis classibus ita hostem incertum consiliique inopem reddidisti, ut tunc denique senserit quod non munitus esset Oceano sed inclusus. Hoc loco venit in mentem mihi quam delicata illorum principum fuerit in
Abbreviated transcription (Latin):
traftis ad dilectũ mercatoribus gallicanis. sol¬
lititatis per spolia ipsarũ ꝓuinciarũ nõ medio¬
cribus copiis barbaroꝵ.atq qs om̃ibus ad munia
nautica flagitii illius auctoꝵ magisterio eru¬
ditis. Exercitibus autẽ uestris licut inuistis uir¬
tute. tamen in re maritima nouis. malã coha¬
luisse ex indignissimo latrocinio belsi molẽ au¬
diebamus licet de exitu fideremus. Nam et ac¬
cesserat diuturna sceleris impunitas. quȩ de¬
sꝑatoꝵ hõĩm inblarat audatiam ut ilam ĩcde¬
mentiam marĩs quȩ uistorsam ur̃am fatali
quadam necessitate distulerat. pro sui terrõe
iactarent. nec tonsilio intermissũ esse bellũ
sed desꝑatione omissum trederent. adeo ut iã
coiui pene timore deposito archĩpyratã satelles
occideret: et illud auctoramentũ tantĩ discrimi¬
nis putaret imꝑium. Noc igitur bellũ tam ne¬
ceslariũ.tam difficile aditu tam ĩueteratũ

Expanded text:
tractis ad dilectum mercatoribus Gallicanis, soltractis ad dilectum mercatoribus Gallicanis, sollicitatis per spolia ipsarum provinciarum non mediocribus copiis barbarorum, atque his omnibus ad munia nautica flagitii illius auctorum magisterio eruditis, exercitibus autem vestris licet invictis virtute, tamen in re maritima novis malam coaluisse ex indignissimo latrocinio belli molem audiebamus, licet de exitu fideremus. Nam et accesserat diuturna sceleris impunitas quae desperatorum hominum inflarat audaciam, ut illam inclementiam maris, quae victoriam vestram fatali quadam necessitate distulerat, pro sui terrore iactarent, nec consilio intermissum esse bellum sed desperatione omissum crederent, adeo ut iam communis poenae timore deposito archipiratam satelles occideret et illud auctoramentum tanti discriminis putaret imperium. Hoc igitur bellum tam necessarium, tam difficile aditu, tam inveteratum,
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ se orbẽ teͬrarũ scripsit reꝑisse. tantȩ mag¬
nitudinis arbitratus. ut non circũfusa oceano
Sed tomplexa ipsũ oceanũ uidetur sed tũ illa¬
etate nec Britãnio ullis erat ad nauale bellũ¬
armata nauigus et Romana res inde iãm a pu¬
nicis asiaticisꝙ bellis. et̃ recenti exercitata prra¬
tico et propiore mitridatico. nõ magis tẽrestri
ꝗͣ naualõ usu uigebat. Ad hoc natio etĩam tũc
rudis. et solis britãni pictis modo hybernis assue¬
ta hostibus. adhuc seminudi. facile Romanis as¬
mis signisq cesserunt. prope ut hoc uno Cȩsar
gloriari in illa expeditione debuerit ꝙ nauigas.¬
łet octranũ. Isto uero nefario latrotinio ab dusta
primũ ⁊ fugiente pyrata dasse quȩ olimgait¬
as tuebatur edificatisq p̃terea płimis in nostrũ
modũ nauibus occupata legione Romana in¬
terdusis aliquot ꝑegrinoꝵ mlitũ cuntis con¬

Expanded text:
alium se orbem terrarum scripsit repperisse, tantae magalium se orbem terrarum scripsit repperisse, tantae magnitudinis arbitratus ut non circumfusa Oceano sed complexa ipsum Oceanum videretur. Sed enim illa aetate nec Britannia ullis erat ad navale belluarmata navigiis et Romana res inde iam a Punicis Asiaticisque bellis, etiam recenti exercitata Piratico et propiore Mithridatico, non magis terrestri quam navali usu vigebat. Ad hoc natio etiam tunc rudis et solis Britanni Pictis modo et Hibernis adsueta hostibus adhuc seminudis, facile Romanis armis signisque cesserunt, prope ut hoc uno Caesar gloriari in illa expeditione debuerit quod navigasset Oceanum. Isto vero nefario latrocinio abducta primum a fugiente pirata classe quae olim Gallias tuebatur, aedificatisque praeterea plurimis in nostrum modum navibus, occupata legione Romana, interclusis aliquot peregrinorum militum cuneis, con
Abbreviated transcription (Latin):
noniȩq uastate. Italia ip̃a gentiũ dña płi
marũ urbiũ suarũ excidia merebat nõ erat
tantũ doloris in singulis. cũ penẽ omĩbus ca¬
rerctur. Nunc uero toto orbe terarũ nõ modo
qua Romanus fuerat uirtute uestra recepto
sed etiam quahostilis edomito. cũ totiens pro¬
cultata osset Alamania totiens obstricta Sar¬
matia. uitungi. quadri: carpi. totiens ꝓfligati
sũmutente se gotho pace poscenda supplicante
ꝑ munera Regent persarũ uerebat animo. qđ
nunc deniq confitemur una illa tantĩ imperis
cõtumelia. eoq nobis tollerabilior uidebatur
ꝙ gloriȩ soli restabat. Et sanẽ nõ sicut Britã¬
niȩ nomen unũ. ita medĩotris erat n iactura
rei .p. Terra tanto trugũ ubere tantolȩta nu¬
mero pastionũ. tot metalloꝵ fluens ruus. tot
uestigalibus questuosa. tot accincta portibus
tanto ĩmensa tircuĩtu. quã Cȩsar ille auctor
uestri nonuis cũ Romanoꝵ primus intrasset

Expanded text:
noniaeque vasnoniaeque vasmarum urbium suarum excidia maerebat; non erat tantum doloris in singulis, cum paene omnibus careretur. Nunc vero toto orbe terrarum non modo qua Romanus fuerat virtute vestra recepto sed etiam qua hostilis edomito, cum totiens proculcata esset Alamannia, totiens obtrita Sarmatia, Iuthungi Quadi Carpi totiens profligati, submittente se Gotho pace poscenda, supplicante per munera rege Persarum, urebat animos quod nunc denique confitemur una illa tanti imperii contumelia, eoque nobis intolerabilior videbatur quod gloriae sola restabat. Et sane non, sicut Britanniae nomen unum, ita mediocris erat iacturae rei publicae terra tanto frugum ubere, tanto laeta numero pastionum, tot metallorum fluens rivis, tot vectigalibus quaestuosa, tot accincta portibus, tanto immensa circuitu. Quam Caesar ille auctor vestri nominis cum Romanorum primus intrasset,
Abbreviated transcription (Latin):
as pecore uenali: et cultor barbarus laxat an¬
nonam. Quin ẽt si ad dilectũ uoccmur actũrit
et obsequiis teritur. et tergo cohertet et serui¬
re se militiȩ nomĩe gratulatur. Quid factũ
Ces aug ignosce si morer ignosce si prepero
multa enũ illius temporis quo transitus iñ
Britãniam ꝑabatur admirabilia uirtutum
tuarũ facta p̃tereo. dũfestino cupidus ad sin¬
gularem illam uictoriam. qua uniuersa resp.
tandem est uindicata. Cuius magnitudo Q¬
sar inuicte hactenus explicabatur. si prius di¬
cam ꝗͣ necessariũ illud difficile bellũ fuerit
sub principe Galieno ꝗuis triste harũ pro¬
uintiarũ a Romana lute discidiũ. Tunc enĩ
siue incuria rerũ. siue quadam indinatiõe
fatoꝵ om̃ibus tere membris erat truncata
⁊ .p. Tunc se medus et parthus extulerat. et
Palymirenus ȩquauerat. Tota xgxptus et Sy¬
rie defecerant. Ammissa Retiã. Noricũ. Pan¬

Expanded text:
as pecore venali et cultor barbarus laxat anas pecore venali et cultor barbarus laxat annonam. Quin etiam si ad dilectum vocetur accurrit et obsequiis teritur et tergo coercetur et servire se militiae nomine gratulatur. Quid faciam, Caesar invicte? Ignosce si moror, ignosce si propero; multa enim illius temporis, quo transitus in Britanniam parabatur, admirabilia virtutum tuarum facta praetereo, dum festino cupidus ad singularem illam victoriam, qua universa res publica tandem est vindicata. Cuius magnitudo, Caesar invicte, hactenus explicabitur, ut prius dicam quam necessarium illud et difficile bellum fuerit sub principe Gallieno quamvis triste harum provinciarum a Romana luce discidium. Tunc enim sive incuria rerum sive quadam inclinatione fatorum omnibus fere membris erat truncata res publica; tunc se nimium et Parthus extulerat et Palmyrenus aequaverat; tota Aegyptus Syriaeque defecerant; amissa Raetia, Noricum Pan
Abbreviated transcription (Latin):
cessitudinu ac rerũ suarũ ad loca olim desẽta¬
transirent. ut quȩ fortasse ipsi quondã depre¬
dando uastauerant. tulta redderent seruien¬
do Quis hoc unꝗͣ futurũ etiam si coram uolius¬
set astari deus ante uos princeps ꝑsuaderepo.¬
tuisset. quod nũ uidimus et uidemus totis
porticibus ciuitatis sedere captiua agniina
barbaroꝵ. uiros actonita feritate trepidantes
respitientes Anus ĩgnauiam filioꝵ. nuptas ma¬
ritoꝵ uiuenilis copulatas. pueros atꝗ puellas
familiarĩ murmure blandientes. atq hos om̃es
ꝓiuncialibus uestris ob̾segum distributos ddonec
ad destinatos sibi cultus solitudinũ ducẽntus
Insultare herculĩ couĩ galliarũ nomĩe libet
quod pace uestra loquar. ipsis triũphũ assigna¬
te ꝓuintiis. Arat ergo nũt mihi chamaus et
frisius et ille uaguiꝰ. ille p̃dator exertina squa¬
lidi rudis oꝑaturꝰ et trequentat nandinas me¬

Expanded text:
cessitudinum ac rerum suarum ad loca olim desertacessitudinum ac rerum suarum ad loca olim desertatransirent ut, quae fortasse ipsi quondam depraedando vastaverant, culta redderent serviendo. Quis hoc umquam futurum, etiamsi coram voluisset adfari, deus ante vos principes persuadere potuisset quod nunc vidimus et videmus: totis porticibus civitatum sedere captiva agmina barbarorum, viros attonita feritate trepidantes, respicientes anus ignaviam filiorum nuptas maritorum, vinculis copulatos pueros ac puellas familiari murmure blandientes, atque hos omnes provincialibus vestris ad obsequium distributos, donec ad destinatos sibi cultus solitudinum ducerentur. Insultare hercule communi Galliarum nomine libet et, quod pace vestra loquar, ipsis triumphum adsignare provinciis. Arat ergo nunc mihi Chamavus et Frisius et ille vagus, ille praedator exercitio squalidi ruris operatur et frequentat nundinas me
Abbreviated transcription (Latin):
est. quod udiri continens teͬra ꝑmisit. Quanꝗͣ
ella regĩo diuinis expeditionibus tuis cesar uin¬
dicata atq purgata. quã obliquis meatibus
Scaldis interfluit. quãq diuortio sui Rhenus
amplectitur penẽ ut cũ uerbi ꝑiculo loquat
terra nõ est ita penitus aquis imbuta ꝑmadu¬
it ut non solum qua manifeste palustris est
cedat ad nisum et haurĩat pressa uestigium
sed ẽt ubi paulo uidetur firmior. pedũ pulsu
temptata quatĩtur. et sentire se ꝓcul pondus
mota testitur. ita ut res est aquis subiacenti¬
bus ĩnatat. & suspensa late uacillat: ut meri¬
to quis dixerit exertendũ fuisse tali folo mili¬
tem ad nauale certamen. Sed neq illȩ frau¬
des locoꝵ. nec quȩ plura inerant ꝑfugia silua¬
rum barbaros tegere potuerũt. quo minus di¬
tioni tuȩ diuinitatis om̃es secedere cogerent᷑
ꝙ tũ coniugibus ac liberis. cȩteroq agmine ne¬

Expanded text:
est quos adiri continens terra permisit. Quamquam est quos adiri continens terra permisit. Quamquam illa regio divinis expeditionibus tuis, Caesar, vindicata atque purgata, quam obliquis meatibus Scaldis interfluit quamque divortio sui Rhenus amplectitur, paene, ut cum verbi periculo loquar, terra non est: ita penitus aquis imbuta permaduit ut non solum qua manifeste palustris est cedat ad nisum et hauriat pressa vestigium, sed etiam ubi paulo videtur firmior pedum pulsu temptata quatiatur et sentire se procul mota pondus testetur. Ita, ut res est, aquis subiacentibus innatat et suspensa late vacillat, ut merito quis dixerit exercendum fuisse tali solo militem ad navale certamen. Sed neque illae fraudes locorum nec quae plura inerant perfugia silvarum barbaros tegere potuerunt quominus dicioni tuae divinitatis omnes sese dedere cogerentur, et cum coniugibus ac liberis ceteroque examine ne
Abbreviated transcription (Latin):
neptunũ se lictitans alligare. quiã fluctibus
ferotiter stulta illã iactantia et sacrilega
uanitate. At enĩ tua cesar diuina ꝓuidentia
et efficatia estusa tonsilio. nec insultauit ele¬
mento ut non ꝓuocaret odiũ: sed mereretur
obsequiũ. Quid enĩ aliud interp̃temur cũ sta¬
tim atq obsidionẽ necessit̾as et dementiȩ ur̃e
fides soluerat Cadẽ daustra qui primus in¬
cubuit estus ĩrruperit totaꝗ illa quoad usus
fuit inuicta fluctibus aties arborũ ueluti sig¬
no dato. et ꝑacta statione dilapsa sit ut ne¬
mo dubitaret portũ illũ piratȩ. ne suis opẽ
ferrent occlusus fuisset uobis ad uictoriã spon¬
te patuisse. potuisset enĩ cȩsar iñ uicte illo uir¬
cutis ac felicitatis tuȩ impetu totũ ꝑagi conti¬
nuo dellũ. nisi edificandis nauibus dari tem¬
pus rei necessi tudo suasisset. quo tamẽ orĩ¬
tmpore. nunꝗͣ ab coꝵ hostiũ euersione tessatũ

Expanded text:
Neptunum se dictitans adligare quia fluctibus Neptunum se dictitans adligare quia fluctibus ferociret, stulta ille iactantia et sacrilega vanitate. At enim tua, Caesar, divina providentia et efficaci est usa consilio nec insultavit elemento, ut non provocaret odium sed mereretur obsequium. Quid enim aliud interpretemur cum, statim atque obsidionem necessitas et clementiae vestrae fides solverat, eadem claustra qui primus incubuit aestus inruperit, totaque illa, quoad usus fuit, invicta fluctibus acies arborum veluti signo dato et peracta statione dilapsa sit, ut nemo dubitaret portum illum, qui piratae, ne suis opem ferret, occlusus fuisset, nobis ad victoriam sponte patuisse? Potuisset enim, Caesar invicte, illo virtutis ac felicitatis tuae impetu totum peragi continuo bellum, nisi aedificandis navibus dari tempus rei necessitudo suasisset. Quo tamen omni numquam ab eorum hostium eversione cessatum
Abbreviated transcription (Latin):
ratione suꝑasti. Cũ mare frustra recipcum
phibitis fuga quasi illudere uideretur.tãq
nullo usu iuuaret inclusos quasi redire de¬
sisset Quȩ nam inꝗͣ mirabimur ualla castror
post hoc nouũ in mari uallum. quid erit mirũ
si qua muroꝵ aut arieti nõ cesserit firmĩtas aut
machinas despexerit altitudo. cũ oceanus ile tan¬
to libratus impetu. tanta mole cõsurgens. sue
ulcerioribus ut ferunt terris repulsus. siue an¬
helitu quẽ respirat euictus seu quacũq alia ra¬
tione motus nequaꝗͣ tua sȩsar castra ꝑtregerit
neq omĩno cõuellerit tot dierũ ac noctiũ re¬
ceptu recursuq cũ tot interim qua tẽtas cir¬
cũ fluit lictorai solueret. ripasq defringeret
uno illo ut restet loco aut potentia uestre ma¬
iestatis inferiõr. aut pro debito uobis honor
dementior. Xerses ut audio persarũ rex po¬
tentissimus peditas iecit aureas. in ꝓfundũ

Expanded text:
ratione superasti, cum mare frustra reciprocum ratione superasti, cum mare frustra reciprocum prohibitis fuga quasi inludere videretur tamque nullo usu iuvaret inclusos, quasi redire desisset. Quaenam umquam mirabimur valla castrorum post hoc novum in mari vallum? Quid erit mirum si qua murorum aut arieti non cesserit firmitas aut machinas despexerit altitudo, cum Oceanus ille tanto libratus impetu, tanta mole consurgens, sive ulterioribus, ut ferunt, terris repulsus sive anhelitu quem respirat evectus seu quacumque alia ratione motus, numquam tua, Caesar, claustra perfregerit neque omnino convellerit tot dierum ac noctium receptu recursuque? — cum tot interim, qua terras circumfluit, litora solveret ripasque defringeret, uno illo, ut res est, loco aut potentia vestrae maiestatis inferior aut pro debito vobis honore clementior. Xerses, ut audio, Persarum rex potentissimus, pedicas iecit aureas in profundum,
Abbreviated transcription (Latin):
iam iãq ueniẽtibus. et mauris ĩmissa uasta¬
tio alisi hȩc ꝑmittente maiestate uestra cele¬
brabo tp̃idus Dq̃ ĩmortales nota scipĩo ut iis
qui gestere pñtibus. Illa uero cȩsar inuicte q̃
dicłu atq auspitio numinis tui gesta sũt. quoꝵ
ẽt spectaculo fruimur. sub hac occasiõne dig¬
nationis tuȩ sine dilatione dicenda sunt. eo
itaq gallias tuas cȩsar ueniendo uitisti: siqđ
illa celeritas qua omẽs motus atq aduentus
tui nuntios p̃uenisti Cȩpit oppressam gesorigi¬
am censibus muris ꝑtinatẽ. tũc errorẽ misero
Romanũ pyraticȩ factionis. atq illis olim ma¬
ri fretis alluentẽ portis adeunt octanũ. in quo
diuina ꝓuidentia tua et par cosilio affectus
apparuit qui om̃e illũ sinũ portus quẽ sta¬
tutis uicibus estus alternat. defixis in aditu
trabibus iniectisq saxis. ĩuium nauibus red¬
didisti atꝙ ipsam locĩ naturam ad mirabili

Expanded text:
iam iamque venientibus Mauris immissa vastaiam iamque venientibus Mauris immissa vastatio. Aliis haec permittente maiestate vestra celebrabo temporibus; di immortales, vota suscipio ut ipsis qui gessere praesentibus. Illa vero, Caesar invicte, quae ductu atque auspicio numinis tui gesta sunt, quorum etiam spectaculo fruimur, sub hac occasione dignationis tuae sine dilatione dicenda sunt, eo itaque Gallias tuas, Caesar, veniendo vindicasti; siquidem illa celeritas, qua omnis ortus atque adventus tui nuntios praevertisti, cepit oppressam Gesoriacensibus muris pertinacem tunc errore misero manum piraticae factionis atque illis olim mari fretis adluentem portas ademit Oceanum. In quo divina providentia tua et par consilio effectus apparuit, qui omnem illum sinum portus, quem statis vicibus aestus alternat, defixis in aditu trabibus ingestisque saxis invium navibus reddidisti atque ipsam loci naturam admirabili
Abbreviated transcription (Latin):
qui sine ullo fere distrimine dierũ ac noctiũ
illustratis orbem. salutiq gemitũ. nõ iis modo
quibus ĩmortales uultus uestri uigent. sed młto
maius illis diuinarũ mentiũ uestrarũ oculis ꝓ¬
uidetis: nec solũ qua dies orĩtur et p̃teritur
et conditur. sed etiam ex illa septẽtrionali pla¬
ga saltitari beatis luce ꝓuintias. Ideo Cȩsar ue¬
stra in orbem terrarũ distributa benefitia propt
plura sunt ꝗͣ deoꝵ. Quibus ego sĩ omibus ĩmo¬
rari uelim neq hic dies mihi totus. neq ꝓxi¬
mus. neq porro cxteri sat erunt. Et habunde
ratio est temporis Cęsare stante dũ loꝗmu&
Adorate sunt igitur mihi Sarmatice expediti¬
ones. quibus ulla gens prope om̃is extincta est
et cũ penẽ solo nomĩe relicta quo seruiat. Dẽt
ueniam trophea niliata. sud ꝗdus xthyops et in¬
dus intremuit. Contecta sit uoce gloriȩ sue
ẽt ꝓxima illa ruina corpoꝵ. reseruetur nũcq̃s

Expanded text:
qui sine ullo fere discrimine dierum ac noctium qui sine ullo fere discrimine dierum ac noctium inlustratis orbem, salutique gentium non his modo quibus immortales vultus vestri vigent sed multo magis illis divinarum mentium vestrarum oculis providetis, nec solum qua dies oritur et praeterit et conditur sed etiam ex illa septentrionali plaga salutari beatis luce provincias: adeo, Caesar, vestra in orbem terrarum distributa beneficia prope plura sunt quam deorum. Quibus ego si omnibus immorari velim, neque hic dies mihi totus neque proximus neque porro ceteri sat erunt; et habenda ratio est temporis, Caesare stante dum loquimur. Adoratae sint igitur mihi Sarmaticae expeditiones quibus illa gens prope omnis exstincta est et paene cum solo nomine relicta quo serviat. Dent veniam trophaea Niliaca sub quibus Aethiops et Indus intremuit. Contenta sit voce gloriae suae etiam proxima illa ruina Carporum. Reservetur nuntiis
Abbreviated transcription (Latin):
lam: cuius licẽt esset om̃ĩ hoste ꝑdomito certa
securĩtas. nimios tamen in diuersa dĩscursus
uel reuisenda poscebat. Partho quiđ ultra tygñ
redacto. Datia restituta. porectis usq ad danu¬
biĩ caput germaniȩ retiȩq limitidus. destinata
Batauĩȩ: Britã nieq uindicta gubernacula maio¬
mane potentiȩ terminos uirtute proculerant
Imꝑium filio pictate debebant. Et sanẽ preter
lis cognita maiestas. In Iouioq herculeoq prĩn¬
cipibus totius mũdi celestiũq rerũ siłitudĩnẽ
requirebat. Qiuppe ĩsto numĩs uestri numero
sũma omĩa intũtur et gaudent. Elemẽta qͣ¬
tuor et totidẽ anni uices et orbis quadrifaria
duplici discretus oceano. et emenso quat᷑ gelo
lustra releũtia. et quadrige solis. et duobus
çeli lumĩbus adiũcti uesper & lucĩfer. Sed
neq sol ip̃e. neq cũcta sydera humanas res. tam
ꝑprtuo lumĩe intuentur. quã uos tuemini.

Expanded text:
lam? Cuius licet esset omni hoste perdomito certa lam? Cuius licet esset omni hoste perdomito certa securitas, nimios tamen in diversa discursus vel revisenda poscebat. Partho quippe ultra Tigrim redacto, Dacia restituta, porrectis usque ad Danubii caput Germaniae Raetiaeque limitibus, destinata Bataviae Britanniaeque vindicta, gubernacula maiomanae potentiae terminos virtute protulerant, imperium filio pietate debebant. Et sane praeter lis cognata maiestas in Iovio Herculioque principibus totius mundi caelestiumque rerum similitudinem requirebat. Quippe isto numinis vestri numero summa omnia nituntur et gaudent, elementa quattuor et totidem anni vices et orbis quadrifariam duplici discretus Oceano et emenso quater caelo lustra redeuntia et quadrigae Solis et duobus caeli luminibus adiuncti Vesper et Lucifer. Sed neque Sol ipse neque cuncta sidera humanas res tam perpetuo lumine intuentur quam vos tuemini,
Abbreviated transcription (Latin):
e illa uidisse. De te igitur mihi Cȩsar inuicte
hodiernę gratulationis exordiũ. diuinus ille
uestre maiestatis ortus ip̃o quo illuxit auspitio
ueris illustrior. Cui dies serenus. atq ut celebrã¬
tes sensimus. ultra rationẽ temꝑis sol estiuus ĩ¬
caluit. augustiore fulgens lumĩs claritate. ꝗͣ
cũ priginẽ mũdi nascentis animauit. Sĩꝗdem
tũc inter illa rerũ tenera primordia modera¬
tus dicitur ne noteret ardentior: nũc tertasse
creditur. ne maiestate uestra uideretur obstu¬
rior. O felix beatũq uer. nouo partu iam non
amenitate floꝵ. nec uiriditate segetũ. nec gẽ¬
mis uitiũ. nẽc ip̃ius tantũ factionis et luce serata
letũ atq uenerabile quantũ ortu cęsarũ ma
ximoꝵ. O tempus quo merito quondã omĩa
nata esse credantur. cũ eodẽ nũc cõfirmata esse¬
uideamus. O halẽdȩ martię sicuti olim annoꝵ
uoluentiũ. ita nũt xternoꝵ auspices imꝑators

Expanded text:
ae illa vidisse. Det igitur mihi, Caesar invicte, ae illa vidisse. Det igitur mihi, Caesar invicte, hodiernae gratulationis exordium divinus ille vestrae maiestatis ortus ipso quo inluxit auspicio veris inlustrior, cui dies serenus atque, ut celebrantes sensimus, ultra rationem temporis sol aestivus incaluit, augustiore fulgens luminis claritate quam cum originem mundi nascentis animavit; siquidem tunc inter illa rerum tenera primordia moderatus dicitur ne noceret ardentior, nunc certasse creditur ne maiestate vestra videretur obscurior. O felix beatumque ver novo partu, iam non amoenitate florum nec viriditate segetum nec gemmis vitium nec ipsis tantum favoniis et luce reserata laetum atque venerabile, quantum orximorum ! O tempus quo merito quondam omnia nata esse credantur, cum eodem nunc confirmata videamus ! O kalendae Martiae, sicuti olim annorum volventium, ita nunc aeternorum auspices imperator
Abbreviated transcription (Latin):
reor hoc uno nitar hortatu. quod ex qͣntatũq
desidia. quẽ uis maxime orationi imparẽ facit
cesar auditor. p̃sertim cũ fauente numine tuo
ipse ille iam pridem mihi. qui me in lucẽ primꝰ
eduxit diuinarũ patris tui auriũ euenerit adi
tus. quo facilius maiestatis tue recordatione cõ¬
fisus possim illa que tũc dic̾ta sunt p̃terĩre atq
hunc sermonẽ ab iis que secuta sũt inchoare. qͣnͣ¬
qͣ multa tamẽ ex illis quoq hoc in tempore necessa¬
rio transeunda sunt: ac potissim ea quibus otfi¬
tio delati mihi a diuinitate uestra honoris int̾¬
fuit. Captus .s. rex ferocissime nationis interĩp¬
sas quas moliebatur insidias. et a ponte Rheni
usq ad Danubii transitũ contiensem deusta atꝙ
exhausta penitus alamãniã. nã et maiora sunt
ꝙ ut enaͬrari inter alia possint. Et ne meis quoq
stipendiis uidear gloriari. sufficit tõscientĩȩ me¬

Expanded text:
reor, ut hoc uno nitar hortatu quod ex quantacumque reor, ut hoc uno nitar hortatu quod ex quantacumque desidia quamvis maxime orationi imparem parem facis Caesar auditor, praesertim cum favente numine tuo ipse ille iam pridem mihi, qui me in lucem primus eduxit, divinarum patris tui aurium aditus evenerit. Quo facilius maiestatis tuae recordatione confisus, possim illa quae tunc dicta sunt praeterire atque hunc sermonem ab his quae secuta sunt inchoare. Quamquam multa mihi ex illis quoque hoc in tempore necessario transeunda sunt ac potissimum ea quibus officio delati mihi a divinitate vestra honoris interfui, captus scilicet rex ferocissimae nationis inter ipsas quas moliebatur insidias et a ponte Rheni usque ad Danubii transitum Guntiensem deusta atque exhausta penitus Alamannia; nam et maiora sunt quam ut enarrari inter alla possint et, ne meis quoque stipendiis videar gloriari, sufficit conscientiae me
Abbreviated transcription (Latin):
tulatũq studiĩ meĩ ferret opinio ꝑturbari con¬
fiterer. p̃sertim cũ apud maiestatẽ tuã diuina
uirtutũ uestrarũ miratula p̃litarem. Quo
in genere oronis quanta esset tura ꝗͣtus la¬
bor ꝗ sollicita ueneratio. Sensi ẽt cũ in quotĩ¬
diana illa ĩstituendȩ iuuentutis exercitatiõe
uersarer. ꝗͣuis enĩ prima tũc in renascentem
rp. pr̃is ac patrui merita licet ddicendo xqͣre
non possem. possem tamen uel tensere nume¬
rando. Sed cũ me meo illo uetere cũriculo. aut
inter adita palatiĩ uestri alia quȩdã sermõis
archani ratio demouerit. aut post indultam
a pietate uestra quietẽ studiũ ruris abduxe
te uestra partę uictoriȩ tot excisȩ undiq bar¬
barȩ nationes. tot translati sint rura in Ro¬
mana cultores. ꝓlati limites. tot ꝓuintię re.¬
stitutȩ. Herco prorsus et stupeo. et p̃ter illã
ex otio meo tarditatẽ tanta reꝵ mole deter¬

Expanded text:
antulacumque studii mei ferret opinio perturbari conantulacumque studii mei ferret opinio perturbari confiterer, praesertim cum apud maiestatem tuam divina virtutum vestrarum miracula praedicarem. Quo in genere orationis quanta esset cura, quantus labor, quam sollicita veneratio, sensi etiam cum in cotidiana illa instituendae iuventutis exercitatione versarer, quamvis enim prima tunc in renascentem rem publicam patris ac patrui tui merita, licet dicendo aequare non possem, possem tamen recensere numerando. Sed cum et me illo vetere curriculo aut inter adyta palatii vestri alia quaedam sermonis arcani ratio demoverit aut post indultam a pietate vestra quietem studium ruris abduxerte vestra partae victoriae, tot excisae undique barbarae nationes, tot translati sint in rura Romana cultores, tot prolati limites, tot provinciae restitutae, haereo prorsus et stupeo, et praeter illam ex otio meo tarditatem tanta rerum mole deter
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Gxmini ergo natales pias uobis mentes
et imꝑaterias tribuere fortunas: atq inde sãc¬
titatis uestrȩ oĩm successuũ manat exordiũ
Q nascentes uos ad opes generis hũani bona
sydera & amica uiderũt. quȩ uob cõcordiam
sempiternã et uestroꝵ generũ caritatẽ: et
touendȩ reip. studia conciliant. Itẽq p̃ter uic¬
torias toto orbe terarũ partas ẽt naualia tro¬
phea ꝓmittunt. ut post della punica. post asiȩ
Striçq reges Romani rostra campił nouis or¬
netis exuuiis. & oblitos iam quirites in mẽoriã
reducatis. cur ille sollenis contionibus locus¬
rostra uocitetur. dico enĩ magna tertaq fidu¬
tia digna est. hac quoq gloria uestra piẽtas
et potest eam prestare felicitas.
I. MTHI Cȩsar inuicte post dũitur¬
nũ silentiũ sola esset uintenda tre¬
pidatio. qua rudimenta quȩdã uotis ineȩ rur¬
sus exꝑior. haud ĩmerito me ultra ꝗͣ xtas et ꝗͣ¬

Expanded text:
torum. Gemini ergo natales pias vobis mentes torum. Gemini ergo natales pias vobis mentes et imperatorias tribuere fortunas, atque inde sanctitatis vestrae omniumque successuum manat exordium quod nascentes vos ad opes generis humani bona sidera et amica viderunt. Quae vobis concordiam sempiternam et vestrorum generum caritatem et fovendae rei publicae studia conciliant, itemque praeter victorias toto orbe terrarum partas etiam navalia trophaea promittunt, ut post bella Punica, post Asiae Syriaeque reges Romani rostra campi novis ornetis exuviis, et oblitos iam Quirites in memoriam reducatis cur ille sollemnis contionibus locusRostra vocitetur. Dico enim magna certaque fiducia: digna est hac quoque gloria vestra pietas, et potest eam praestare felicitas.i mihi, Caesar invicte, post diuturnum silentium sola esset vincenda trepidatio qua rudimenta quaedam vocis meae rursus experior, haud immerito me ultra quam aetas et qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ cũ diceretur. hostes quiescere. ociosos ẽẽ
patem tolere. At enĩ quanto hoc est letabili¬
us ac melius quod de prospitate seculi ur̃i
suos tam ĩnũos nobis.tam nouos ex onĩ gnͣẽ
hostiũ successus fortuna suppeditat. Iam mi¬
hi necesse sit illa quȩ ĩnitĩo seꝑaueram rur¬
sus hic cõui laude tõiungere. dũ tantorum
euentuũ quero rationẽ felicitatẽ istã opt¬
imp meruistis. Optume igitur quantũ arbitrõ
tali tuo p̃dicarẽ. Etenĩ ce̾tere uirtutes et bo¬
na cȩtera ꝓtessu xtatis eueniunt. fortitudo an¬
nis accedentibus roboratur. Cotinentĩa discĩpli¬
nę p̃ceptis traditur. Iustitia cognitĩone uiris
addiscitur. Ipsa deniq illa quȩ uidetur rerũ
oĩm domina esse sapientia ꝑspectis oĩm mori¬
bus & exploratis rerũ docetur euentis. solȩ tũ
nascentibus ꝑiter oriũtur pietas atq felicit᷑as
Naturalĩa sunt enĩ animoꝵ bona et premia fa¬

Expanded text:
quam cum diceretur hostes quiescere, otiosos esse, quam cum diceretur hostes quiescere, otiosos esse, pacem colere? At enim quanto hoc est laetabilius ac melius quod de prosperitate saeculi vesuos !» Tam innumeros vobis, tam novos ex omni hostium genere successus Fortuna suppeditat, ut iam mihi necesse sit illa quae initio separaveram rursus hic communi laude coniungere, dum tantorum eventuum quaero rationem: felicitatem istam, optimi tali tuo praedicarem. Etenim ceterae virtutes et bona cetera processu aetatis eveniunt: fortitudo annis accedentibus roboratur, continentia disciplinae praeceptis traditur, iustitia cognitione iuris addiscitur, ipsa denique illa quae videtur rerum omnium domina esse sapientia perspectis hominum moribus et exploratis rerum docetur eventis. Solae cum nascentibus pariter oriuntur pietas atque felicitas; naturalia sunt enim animorum bona et praemia fa
Abbreviated transcription (Latin):
dos penitu̾s excidũt. rursumq pro uictis armã¬
tur alamãni. Itaq teruingi pars alia gothoꝵ
adiũcta manu taxfaloꝵ aduersũ uuasidalos
gip̃edesq tõturrunt. Ipsos persas. ip̃sũq regem
adicitis saxis et ruffis et gellis petit frater or.¬
mies. nec respicit uł pro maiestate quasi re-¬
gem uel pro pietate quasi fr̃em. Burgũdiones
alamãnor agros occupauere: sed sua quoq da¬
de quȩ sitais alamãni teras amisere. sed repe¬
tunt. O magnã uim numĩs uestri. nõ ĩstȩ mo¬
do alięq gertes uiribus armisq tẽribiles fidu.¬
tĩa instructe ad ꝑnitiem t̃manitatis utũ tur
Secd ẽt blemies illi ut audio leuibus modo assue¬
ti sagutis adũsus xthyopas querunt arma q̃
non habent et pene nudis odĩis p̃bĩa interne¬
cina cõmittunt. Iam de ꝑduellibus ultĩonẽ
nõ armis nõ exercitu capitis: sicut hucusq
fecistis. Iam inꝗͣ fortunatissimi imꝑatores feli¬

Expanded text:
dos penitus excidunt, rursumque pro victis armandos penitus excidunt, rursumque pro victis armantur Alamanni itemque Tervingi; pars alia Gothorum adiuncta manu Taifalorum adversum Vandalos Gipedesque concurrunt. Ipsos Persas ipsumque regem adscitis Sacis et Rufiis et Gelis petit frater Ormies nec respicit vel pro maiestate quasi regem vel pro pietate quasi fratrem. Burgundiones Alamannorum agros occupavere, sed sua quoque clade quaesitos. Alamanni terras amisere sed repetunt. O magnam vim numinis vestri! Non istae modo aliaeque gentes viribus armisque terribiles fiducia instructae ad perniciem immanitatis utuntur, sed etiam Blemyes illi, ut audio, levibus modo adsueti sagittis adversus Aethiopas quaerunt arma quae non habent, et paene nudis odiis proelia interneciva committunt. Iam de perduellibus ultionem non armis, non exercitu capitis, sicut hucusque fecistis; iam, inquam, fortunatissimi imperatores, feli
Abbreviated transcription (Latin):
et Retitas. et trãsrhenanas expeditiones. fu¬
rore percite in semet imitentur Sancte Iũpr
et Hercules bone. tandẽ bella ciuiliat ad gen¬
tes illas uesama digna transtulistis. om̃eq
illam rabĩem extrã termĩos huius imꝑĩ in
tẽras hostiũ dĩstulistis. Etenĩ qđ aĩt ille
Romani carmĩs primus auctor a sole ex ori¬
ente adusq Neotis paludes. id nũc longius
longiusq protendere licet. si quis hostilem in
mutua clade uesaniam toto orbe ꝑcenseat
otis extrema septẽtrionis plaga qua feruĩdum
capiit danubius euoluit: quãq hõridus secat
Aba germaniam: sed etiam sub ip̃solutis octa¬
su. qua tingitano lictori scalpitani montis obui¬
um latus in meditẽrantos sinus admittit otranit
ruunt omẽs in sanguinẽ suũ populi. quibus nũꝙ
contingit esse Nomanis. obstinatȩq feritatis
predas pęnas nũc sponte ꝑsoluũt furit in ui.¬
scera sua gens effrena mauroꝵ. Giothi burgũ¬

Expanded text:
et Raeticas et Transrhenanas expeditiones fuet Raeticas et Transrhenanas expeditiones furore percitae in semet imitentur. Sancte Iuppiter et Hercules bone, tandem bella civilia ad gentes illa vesania dignas transtulistis, omnemque illam rabiem extra terminos huius imperii in terras hostium distulistis. Etenim, quod ait ille Romani carminis primus auctor, «a sole exoriente usque ad Maeotis paludes», id nunc longius longiusque protendere licet, si qui hostilem in mutua clade vesaniam toto orbe percenseat.  ac sub extrema septentrionis plaga, qua fervidum caput Danubius evolvit quaque horridus secat Alba Germaniam, sed etiam sub ipso lucis occasu, qua Tingitano litori Calpetani montis obvium latus in Mediterraneos sinus admittit Oceanum, ruunt omnes in sanguinem suum populi, quibus numquam contigit esse Romanis, obstinataeque feritatis poenas nunc sponte persolvunt. Furit in viscera sua gens effrena Maurorum, Gothi Burgun
Abbreviated transcription (Latin):
dus Iouis esse plenus. possit et herculis. Admo¬
net me et temporis et locĩ ratio. et maiestatis
tuę reuentia ut finem dicendi fatiam. quanꝗͣ
de facilitate uestra tam pauta dixerim. et
tam multa restent. Sed ecte llggert adhuc
potes dicere de salubritate tempoꝵ & ferti
me passim morbisq grassantibus. Ut uero lu-¬
cem gentibus extulistis. exinde salutares ⁊¬
spũs iugiter manant. Nullus ager agrĩtolam¬
fallit. nisi q ad spem ubertate suꝑat. hõim
etates et numerus augctur.rumpunt hõrea
condite messes. et tamen cultura duplicat᷑
Ubi siluȩ fuere ĩam seges est. metendo et uin¬
demiando deficimus. Illud uero nõ suggerat᷑
licet quomõ dicam anteꝗͣ desinamus tantam
esse imꝑii uestri felicitatem. ut undiq se bar¬
bare nationes uitissim lacerẽt et excidant al¬
ternis dimicatĩonĩbus. et nisi diĩs clades suas
duplicent et instaurent. Sarmatitas uestras

Expanded text:
dus Iovis esse plenus, possit et Herculis? Admodus Iovis esse plenus, possit et Herculis? Admonet me et temporis et loci ratio et maiestatis tuae reverentia ut finem dicendi faciam, quamquam de felicitate vestra tam pauca dixerim et tam multa restent. Sed ecce suggerunt: «Adhuc potes dicere de salubritate temporum et ferme passim morbisque grassantibus. Vt vero lucem gentibus extulistis, exinde salutares spiritus iugiter manant. Nullus ager fallit agricolam, nisi quod spem ubertate superat. Hominum aetates et numerus augetur. Rumpunt horrea conditae messes, et tamen cultura duplicatur. Vbi silvae fuere, iam seges est: metendo et vindemiando defecimus. Illud vero, non suggeratur licet, quoquo modo dicam ante quam desinam: tantam esse imperii vestri felicitatem ut undique se barbarae nationes vicissim lacerent et excidant, alternis dimicationibus et insidiis clades suas duplicent et instaurent, Sarmaticas vestras
Abbreviated transcription (Latin):
et fortuna ualctis ut in unũ cõuenire possitis
nihilominus orbe securo. Neq enĩ parsulla ter¬
rarũ maiestatis uestre p̃sentia caret & cũ ĩpi
abesse uideamini. ne tantulũ quidem barbarȩ
nationes audent animos attollere. ꝙ uos in
interiorẽ imꝑĩ uestrĩ sinũ suctesseritis. Quin
ĩmo ipsi magis in uobis fidutĩam ꝑtimescũt. ꝙ
se cõtemni sentiũt cũ relinquũtur. Itaq illud
ꝙ de uestro tecinit pocta Romanus łoue. lo¬
quanꝗͣ ipse Iupiter sũmũ celi uertitẽ teneat
supra nubila. supraq uentos sedens in luce per¬
petua: numen tamen eius ac mentẽ toto ĩn.¬
fusam mundo. Id nũc ego de ueroq uestrũ
audeo p̃ilicare. ubĩcũq sitis. in unũ licet pal¬
latiũ concesseritis diuinĩtatem uestrã ubicũ¬
ꝗ uersari. omẽs fẽras om̃iaq maria plenas es.¬
se uestri. Quul enĩ mirũ si cũ possit hĩc nũt¬

Expanded text:
ac fortuna valetis ut in unum convenire possitis, ac fortuna valetis ut in unum convenire possitis, nihilominus orbe securo. Neque enim pars ulla terrarum maiestatis vestrae praesentia caret, etiam cum ipsi abesse videamini. Ne tantulum quidem barbarae nationes audent animos attollere quod vos in interiorem imperii vestri sinum secesseritis: quin immo ipsi magis in vobis fiduciam pertimescunt, quod se contemni sentiunt cum relinquuntur. Itaque illud quod de vestro cecinit poeta Romanus Iove, «Ioquamquam ipse Iuppiter summum caeli verticem teneat supra nubila supraque ventos sedens in luce perpetua, numen tamen eius ac mentem toto infusam esse mundo, id nunc ego de utroque vestrum audeo praedicare: ubicumque sitis, in unum licet palatium concesseritis, divinitatem vestram ubique versari, omnes terras omniaque maria plena esse vestri. Quid enim mirum si, cum possit hic mun
Abbreviated transcription (Latin):
terĩtis. Qui tũt uestri senscis fuere. qui uul¬
tus. ꝗͣ patientes ad dissimulandũ iuditium
ꝓturbatiõnis oculi . P rospexistis ꝓfecto sepius
neq hec de uobis uana finguntur. Talia uob̃
dedistis omina cito ad conspectũ mutuũ reu̾¬
cõplectiq possitis ĩn manu uestra est. Solem
ipsũ lunamq cernimus: quia totius mundi
fungũtur offitiis nõ nĩsi post multa sȩcula cer
ta maiestas ut in sũmis rebus generis hũani
nihil uobis necesse sĩt nisi uestrę ꝑere pietate
Ceterũ si quis ad humana respitiãt. q̃ tomag̃¬
magnitudo uestrȩ felicitatis appareat. homĩes
priuatis rebis intenti ĩta plerũq propriis ddif¬
ficultatibus implicantur ut om̃ia euocarent
aditu suoꝵ. Uos tante rei .p. admĩstratiõne
suscepta. quos huc atq illuc tot urbes. tot ca¬
stra tot limites tot circuiecta Romano imꝑio
tlumĩa. montes. littora uocant tantũ animis

Expanded text:
viceritis. Qui tunc vestri sensus fuere, qui vulviceritis. Qui tunc vestri sensus fuere, qui vultus! Quam impatientes ad dissimulandum indicium perturbationis oculi! Respexistis profecto saepius, neque haec de vobis vana finguntur. Talia vobis dedistis omina, cito ad conspectum mutuum revecomplectique possitis in manu vestra est. Solem ipsum lunamque cernimus, quia totius mundi funguntur officiis, non nisi post multa saecula certata maiestas, ut in summis rebus generis humani nihil vobis necesse sit nisi vestrae parere pietati. Ceterum si quis ad humana respiciat, quanto magmagnitudo vestrae felicitatis appareat ! Homines privatis rebus intenti ita plerumque propriis difficultatibus implicantur, ut omni aevo careant aditu suorum; vos tantae rei publicae administratione suscepta, quos huc atque illuc tot urbes tot castra tot limites tot circumiecta Romano imperio flumina montes litora vocant, tantum animis
Abbreviated transcription (Latin):
tianũ. Maximianũ uides: Anibo sunt ꝑiter
sunt ꝗ uncdi sedent ꝗͣ cõcorditer colloqut¬
tuir es cito transeunt: Nemostudio suo par
fuit gculis ad intuendũ dũq uos alteria
rupiditate mirantur neutra satis uideri
potuerunt. Ipsa etiã gentiũ dña Roma
ĩmodico ꝓpinquitatis uestre elata gaudio
uosq ẽ speculis suor montiũ ꝓspitere conata
quo se uultibus nostris propius expleret adĩ¬
tuendũ quo minus quantũ potuit accessit
lumina siquiđ senatus sui misit beatissime
ili per eos dies mediolanensium ciuitati. li¬
militudinem maĩestatis libentei ĩmꝑtiens.
ut idi tũc esse sedes imꝑũ uideretur quo ut̃¬
q uenerat imp. Interim tamen dũ mibi añ
oculos pono quotidiana uestra colloquia. co¬
iunctas in om̃i sermone dextras õ cesaria q
coitata obtuta mutuo transacta cõnubia.Ii¬
la me cogitatĩo subit. qua nam animi mag¬
nitudte ad reuisendos exertĩtus uestros dii¬
cesseritis. pretatẽq uestrã utilitate rei.p. uĩ

Expanded text:
anum? Maximianum vides? Ambo sunt! Pariter sunt! Quam iunctim sedent! Quam concorditer conloquuntur! Quam cito transeunt!». Nemo studio suo par fuit oculis ad intuendum, dumque vos alterna cupiditate mirantur, neutrum satis videre potuerunt. Ipsa etiam gentium domina Roma immodico propinquitatis vestrae elata gaudio vosque e speculis suorum montium prospicere conata, quo se vultibus vestris propius expleret, ad intuendum cominus quantum potuit accessit. Lumina siquidem senatus sui misit beatissimae illi per eos dies Mediolanensium civitati similitudinem maiestatis suae libenter impartiens, ut ibi tunc esse sedes imperii videretur quo uterque venerat imperator. Interim tamen, dum mihi ante oculos pono cotidiana vestra conloquia, coniunctas in omni sermone dexteras, ioca seriaque communicata, obtutu mutuo transacta convivia, illa me cogitatio subit quanam animi magnitudine ad revisendos exercitus vestros discesseritis pietatemque vestram utilitate rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
eors modo a nimos obstupefeterat. Quibus
aditũ uestri dabunt ordines dignitatũ. ut
ueyo lunũẽ egressi ꝑ medĩam urbem simut
ueliebamini Tecta ip̃a se poene ut audio cõ
mouerũt onuibus uiris fȩm̃sq parauldi sto¬
nibus aut in fores in publicũ prouehentio
nut ꝑ supiora ediũ limina ĩminentibo da¬
manẽ om̃es pre gaudĩo sine metu uestri

Expanded text:
eorum modo animos obstupefecerat quibus eorum modo animos obstupefecerat quibus aditum vestri dabant ordines dignitatis. Vt vero limine egressi per mediam urbem simul vehebamini, tecta ipsa se, ut audio, paene commoverunt, omnibus viris feminis parvulis senibus aut per fores in publicum proruentibus aut per superiora aedium lamina imminentibus. Clamare omnes prae gaudio, iam sine metu vest
Abbreviated transcription (Latin):
xpti estis agnosci. om̃es agri repleti nõ hõibus
modo ad uisendũ ꝓcũrentibus: sed etiã pecu¬
dum gregibus remota pascua et nemora lin¬
quentibus. cõcursare inter se agricole. nũciare
totus uisa are uicendi thura poni uina lidar
nistines tedi cuncta gaudio calere cunsta
plausibus tripudiare. dis ĩmortalibus laudes
pratesq cantari nõ opinione traditus sea cõ¬
spicuus et presens lup̃r cõis inuocari. non
adiena ⁊sed ĩmꝑator Hercules adorans Qđ
ulũ dii boni quale pietas uestra spectatudã
deditur cũ ĩ mediola nt̃si palatio ad ininłis
qiui sacros uultus adoraturs erint cõspeti
ristũs amibo et cõsuetiuline simplitis uencra¬
tionis gemĩnato numine repente turbastis
Nemo ordinẽ numinũ solita secutus est disci¬
plina. Omẽs adorandi moni restiterũt dupli¬
sato pietatis offitio tõtumaces. Atq hec quiđ̃
uelut interioribis sacraris oꝑta ueneratio

Expanded text:
coepti estis agnosci, omnes agri oppleti non hominibus coepti estis agnosci, omnes agri oppleti non hominibus modo ad visendum procurrentibus sed etiam pecudum gregibus remota pascua et nemora linquentibus, concursare inter se agricolae, nuntiare vicis visa, arae incendi, tura poni, vina libari, victimae caedi, cuncta gaudio calere, cuncta plausibus tripudiare, dis immortalibus laudes gratesque cantari, non opinione traditus sed conspicuus et praesens Iuppiter cominus invocari, non advena sed imperator Hercules adorari. Quid illud, di boni! Quale pietas vestra spectaculum dedit, cum in Mediolanensi palatio admissis qui sacros vultus adoraturi erant conspecti estis ambo, et consuetudinem simplicis venerationis geminato numine repente turbastis! Nemo ordinem numinum solita secutus est disciplina; omnes adorandi mora restiterunt duplicato pietatis officio contumaces. Atque haec quidem velut interioribus sacrariis operta veneratio
Abbreviated transcription (Latin):
causȩꝗ Hlãnibalis ac uestroes itinerũ com¬
ꝑentur: quanto hȩc uestra diis homĩdusq
acceptiora sunt. quanta laude ac sempiter¬
na memoria ddigniora. Tunc poeno ex sum¬
mis alpibus uiso italia cõtremuit Statim pe¬
cua agroq deserto om̃es familię rustĩcane
siluas et ferarũ cubilia petiuere. Quo nũcio
accepto omibus urbibus matres italiȩ pensa
manibus abiecerũt paruos liberos arrectos
ad templa traxerunt. Ibi edes sacras sparso
capello suo queq uẽrebat uario planctu. plo¬
ratuq futuris dadibus om̃ia dabant: Trasi¬
menũ et Cannas dolore p̃sago p̃cinebant.
Nunc autẽ ut primũ ex utrisq alpiũ iugis
uestrũ numẽ effulsit. tota ĩtaliã darior lux
diffusa. om̃ibus qui suspexerant admiratio
atq dubitatio iniecta est. quinã de illis mõ¬
tuim uertitibus orirentur. An iis gradibus
de gelo descenderent. Ut uero propius propiusꝙ

Expanded text:
causaeque Hannibalis ac vestrorum itinerum comcausaeque Hannibalis ac vestrorum itinerum comparentur, quanto haec vestra dis hominibusque acceptiora sunt, quanto laude ac sempiterna memoria digniora! Tunc Poeno ex summis Alpibus viso Italia contremuit, statim pecua agrique deserti, omnes familiae rusticanae silvas et ferarum cubilia petivere. Quo nuntio accepto omnibus oppidis matres Italae pensa e manibus abiecerunt, parvos liberos adreptos ad templa traxerunt, ibi aedes sacras passo capillo suo quaeque verrebat, vario planctu ploratuque futuris cladibus omina dabant, Trasimennum et Cannas dolore praesago praecanebant. Nunc autem, ut primum ex utrisque Alpium iugis vestrum numen effulsit, tota Italia clarior lux diffusa, omnibus qui suspexerant aeque admiratio atque dubitatio iniecta, ecquinam di de illis montium verticibus orirentur, an his gradibus in terras caelo descenderent. Vt vero propius propiusque