comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onrituindicare. In t̃pnoneg: Abhostib cptus nequenui neq: legitimi hereder
ussa miti potest liminio reuersus qd & cirac eos qui in insulam depostantur.
ulse rui poene effectisunt placuit obseruare suꝑ omnia in integrum indulgen¬
na principali restitucentur Int̃ñeg. Proherede gerere est: ele estimatione
situiri domini aliquid &herediticrus reb: ususpare . & ideo ꝓherede gerere
uideur quifundorum heredittriorum culturas rationesq: dispom & qui
serius heredittcriis iumentir reb:uȩ alur atitur . Intpñ eg̃ Si quando¬

Expanded text:
ori defertur. Ab hostibus captus neque sui neque legitimi heredis ius amittit postliminio reuersus. Quod et circa eos, qui in insulam deportantur uel serui poenae effecti sunt, placuit obseruari, si per omnia in integrum indulgentia principali restituantur. Pro herede gerere est destinatione futuri dominii aliquid ex hereditariis rebus usurpare: et ideo pro herede gerere uidetur, qui fundorum hereditariorum culturas rationesque disponit, et qui seruis hereditariis, iumentis rebusue aliis utitur. Ex pluribus heredi
Abbreviated transcription (Latin):
cininiã custodit̃ cui abhere fidei commissum ñ prestat᷑ Ñsolum in res
hereditariar. sed &in ꝓprias heredis inducat Ieꝵꝓ Quociens fidei¬
SESENATNS CONSULTO TRIBELLIANO Senatus consulto tribel¬
liano ꝓpeccatũ ẽ nesoldr heres omnib: hereditariis actionib: uener&
oideo quotiens hereditas & causa fidei commissi restrtu& actiones ei
insidei commissarium trans ferunt᷑. quia unicũq: damnosa ẽẽ fidem
suam nonopost&. BESENATNS CONSULTO PEGA SINO Inter

Expanded text:
consecuti sunt. Cui ab herede fideicommissum non praestatur, non solum in res hereditarias, sed et in proprias heredis inducitur. Ius omne fideisenatus consulto Trebelliano . Senatus consulto Trebelliano prospectum est, ne solus heres omnibus hereditariis actionibus oneretur. Et ideo quotiens hereditas ex causa fideicommissi restituitur, actiones eius in fideicommissarium transferuntur, quia unicuique damnosam esse fidem suam non oportet. De senatus consulto Pegasiano Inter
Abbreviated transcription (Latin):
gentos parsai plures autem quam centum & munorum numeri
ui contem plationem extreme necessitatis aut CAVE¬
alim̃torum gratia filios suos uendiderit : statui ingenuitatis
eorum non piudicat . homo enim li. nullo dari nullo p̃cio estimat᷑
Item nec pigneri ab his aut sidu&am & daripossunt & quo facto suens
creditor depostator opexo tem̃ eorum loccri possunt Ideo Ouitt̃¬

Expanded text:
gentos pars quinta. Plures autem quam centum ex maiori numero ui contemplatione extremae necessitatis aut alimentorum gratia filios suos uendiderint, statui ingenuitatis eorum non praeiudicant: homo enim liber nullo pretio aestimatur. Idem nec pignori ab his aut fiduciae dari possunt: ex quo facto sciens creditor deportatur. Operae tamen eorum locari possunt. Verit
Abbreviated transcription (Latin):
abneptis & oblico frr & rorores. xep̃ neptis . patrulis soror pa
trudis id est patrui filius filia: consubrinus. consubrina Icst
auunculi & mat̃ terae filius filia. amitmꝰ: amitina. Idestamit
filius filia Item consubrini qui & duob: suborib: nascuntur
quib: ad crescit patriuis magnus. amita magna. Id estaui
patni frater &soror. auunculus magus mat̃ tera mugna

Expanded text:
abneptis. Ex obliquo fratris et sororis nepos, neptis patruabneptis. Ex obliquo fratris et sororis nepos, neptis patrutruelis, id est patrui filius filia, consobrinus consobrina, id est auunculi et materterae filius filia, amitinus amitina, id est amitae filius filia: itemque consobrini, qui ex duabus sororibus nascuntur. Quibus adcrescit patruus magnus amita magna, id est aui paterni frater et soror: auunculus magnus matertera magna,
Abbreviated transcription (Latin):
Itee aborius & abactus uenter partum efficere non uideur Ierp
Libtin antius liberorum consequi posiit quediter eam perisse ut in¬
Latina ingenua ius quiriciũ consecuta sit̃ peperit. ad legitimam filis
hereditatem admittitur non enim ẽ manum missa : Interãnane
Iusliberorum mater hab& quae tresfilios authab& authabuit
consecuta est. UEQΑΝΙΒΑS Primo gradum superiore linta¬
continent̃ pat̃ mat̃. Inferiori filius filia: quib: nullȩ alienȩ ꝑsonȩ
lantur quiccduo aui &s pat̃nus ẽ & matnus . Item duo genera nepo¬
tum sunt siue & filio siue &filia ꝓcreati. frat̃ & soror &x transuesso
ueniunt id est aut̃ frat̃ patris.aut frat̃ matris. quia aut patruus
aut abunculus nominatur qui&i prihoc ordine duplicabriur
Lercio gradu ueniunt supra ꝓauus ꝓauia. infraꝓnep. proniptis
exoblico srẽr & sororesq: filiur filia patriuis. amita. Id est patris
Suastum gradusueniunt supra ab auus. ab auia. infra ab nepus

Expanded text:
uideatur. Aborsus et abactus uenter partum efficere non uidetur. Libertina ut ius liberorum consequi possit, quater eam peperisse ut inLatina ingenua ius Quiritium consecuta si ter peperit, ad legitimam filii hereditatem admittitur: non est enim manumissa. Ius liberorum mater habet, quae tres filios aut habet aut habuit consecuta est. continentur pater mater, inferiori filius filia: quibus nullae aliae personae lantur, quia duo avi, et paternus est, et maternus. Item duo genera nepotum sunt, sive ex filio, sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt, id est, aut frater patris, aut frater matris; quia aut patruus, aut avunculus nominatur. Qui et ipsi hoc ordine duplicanturradu veniunt supra proavus, proavia; infra pronepos, proneptis. Ex obliquo fratris et sororis filius vel filia, patruus, amita, id est patris Quarto gradu veniunt supra abavus et abavia, infra abnepos et
Abbreviated transcription (Latin):
expignauerit obsederit durerit idug u fiere, homine commutacuent locauert condu¬
nenit quiuȩ codum concursum turbco seditione pincendum seerit funerin sepdire uid
aliquem ꝓhibuerit funer u&eri puerit turbauert & quieum cui cqua &ignem interdicnt̃ ẽ
rmpͥerit cdauerit i tenuerit quiuȩ cuntello m publicofuerit. templao postos aludue qui
publicum armatis obserit cinsert duerit occupauerit quib omib: conuictis si lo iestiores sun
terciaparrbonorumeripiatur in insulaerdigantur. humiliorer unm & cllum damnantur

Expanded text:
expugnauerit obsederit clauserit, idue ut fieret homines commodauerit locauerit conduxerit: quiue coetum concursum turbam seditionem incendium fecerit, funerari sepeliriue aliquem prohibuerit, funusue eripuerit turbauerit: et qui eum, cui aqua et igni interdictum est, receperit celauerit tenuerit: quiue cum telo in publico fuerit, templa portas aliudue quid publicum armatis obsederit cinxerit clauserit occupauerit. Quibus omnibus conuictis, si honestiores sunt, tertia pars bonorum eripitur et in insulam relegantur: humiliores in metallum damnantur
Abbreviated transcription (Latin):
facto suo ꝑducere usus fructuarius potest qđ derior fiat Ir ̃ po¬
nuctu legato siuius non ad scribat᷑ magis placuit usum fructum uider
ut alterius alteri fructus legatur relictus fructuarius usun fructuo¬

Expanded text:
facto suo perducere usufructuarius potest, quo deteriores fiant. Ffacto suo perducere usufructuarius potest, quo deteriores fiant. Fructu legato si usus non adscribatur, magis placuit usumfructum uideri Si alteri usus, alteri fructus legatus sit, fructuarius in usu
Abbreviated transcription (Latin):
sipostea pignori uel fiducie dederit & eo uoluntatẽ mutas se nonuida¬
SE VSI ERNCTV Uiusfructus uniuscuis cumq rei legari potest
& autipse iure constitu& aut ꝑ heredem prestabit̃ ecausã damnationis
ꝑheredẽ prestabit̃ ipso iure ꝑ uindicationem It  Furioso & egrotantii
& in fanti unir fructus utilit̃ relinqu&. horum enim alius respis cere. alius
conualescere alius crescere poterit : Ista Iñpñeg Ancillȩ usum fructum
legato pastus ei adusufructuario non ꝑtinent. It̃ pñeg̃ Gregi usu¬
fructu legato grege in tegro mantẽ f&us adusu fractuario ꝑtinent
siduo eũ ut quicquid gregi deperierit & f&ib: impleantur Iñ nõg¬
Aree usu fructum legate adificia in ea constitiu non porsunt ꝓñpñẽg
Accessio ab alluuone ad fructuarium fundum quicfructus fundinonẽ
non ꝑtin& uenationẽ uerd & aucupii reditus ad fructuariũ ꝑtin&¬
Iĩt ũ Soniius noq: tarqueri eq: flagellis cedere neq in eum casum

Expanded text:
si postea pignori uel fiduciae dederit, ex eo uoluntatem mutasse non uidetur. Vsusfructus uniuscuiusque rei legari potest et aut ipso iure constituetur aut per heredem praestabitur: ex causa damnationis per heredem praestabitur: ipso iure per uindicationem. Furiosi et aegrotantis et infantis ususfructus utiliter relinquitur. Horum enim alius resipiscere, alius conualescere, alius crescere potest. Ancillae usufructu legato partus eius ad usufructuarium non pertinent. Gregis usufructu legato grege integro manente fetus ad usufructuarium pertinent, saluo eo, ut quidquid gregi deperierit, ex fetibus impleatur. Areae usufructu legato aedificia in ea constitui non possunt. Accessio ab alluuione ad fructuarium fundum, quia fructus fundi non est, non pertinet: uenationis uero et aucupii reditus ad fructuarium pertinent. Seruos neque torquere neque flagellis caedere neque in eum casum
Abbreviated transcription (Latin):
alicuidomum & truat authere alieno eum lib&. Irłe non in diga¬
Sunen do modo tam corporalis res quamq: iniure consistant loga
nposrunt & ideo debitori id quod deb& retelegant Itsẽp¬
rius non potest. Its̃ꝓn indig̃. Lega tum nisi cestereisit & ad estu
dsonam deferat᷑ ullius ee mom̃ti Intã pneg̃ Si quistibi ealu

Expanded text:
alicui domum extruat aut aere alieno eum liberet. Sinendi modo tam corporales res quam quae in iure consistunt legari possunt: et ideo debitori id quod debet recte legatur. Eirius non potest. Legatum nisi certae rei sit et ad certa personam deferatur, nullius est momenti.
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur occisus It ł Serui qui sub eodem tecto fuerint ubi dñs phi¬
b&uroccisus & torquent᷑ & puniunt᷑ & si testam̃to occisimanum
missi sed & hii torquerent᷑ quicum occiso initinere fuer̃ Int̃pñ ega¬
Serui deꝓximo sic̃ possint referre auditis clamorib: auxilium dño
ñ toller̃ puniuntur Itłgo Serui qui in itinere circumdatũ alatro¬
nibus dñm ꝑfugam deseruer̃ ad p̃hensos & torqueri & sumosupplicis
ad fici placuit. Intẽpneg̃ Eł ab ebitur defamilia questio &nheris
testatorem occidisse dicatur nec int̃ & traneos. an & liberis sint

Expanded text:
dicatur occisus. Serui, qui sub eodem tecto fuerunt, ubi dominus perhidicatur occisus. Serui, qui sub eodem tecto fuerunt, ubi dominus perhibetur occisus, et torquentur et puniuntur, etsi testamento occisi manumissi sint. Sed et hi torquentur, qui cum occiso in itinere fuerunt. Serui de proximo si, cum possent ferre, auditis clamoribus auxilium domino non tulerunt, puniuntur. Seruos, qui in itinere circumdatum a latronibus dominum per fugam deseruerunt, apprehensos et torqueri et summo supplicio adfici placuit. Habebitur de familia quaestio et si heres testatorem occidisse dicatur: nec interest, extraneus an ex liberis sit
Abbreviated transcription (Latin):
rumpat testam̃to. Alepus postumus in locum patris succedere potest
ab auo authores instituendus est aut nominatim &hereditatis ne
agnoscendo rumpat testam̃tum ui semel constituit adie hereditatem¬
ꝓtinere hac se huius reb: inmiscuit . repudiare eam non potest &iam
& mors occisi fuerit uindicata. occisus uid& ur non tantum quip
uim autꝑcedem inter fectus est uł ingulatus p̃cipitatus sed & his
quiueneno negatus dicitur. honestatum enim heredes conuenit
quale cumq: mostem testcctori inultam nom ptermit tere Int̃ noneg̃
Domino occiso de ca familia questio habenda ẽ quȩ intra toctum
fuerit uł ceste & tratectum cumdñs eotempr cumoccidat᷑ Ista Itris
Duoccisurdicat si const& eum sibi quomodam añ intulisre. defamilia ẽ
questionon est habenda. nisifoste ꝓhibere potuit neeꝓhibuit Int̃ ñindẽ¬
erenianosenatus cansulto cau& ut occisa uxor gram defamilia uiri
questio habeatur. Id quodiuata udeoris familia obseruãt si uiri

Expanded text:
rumpunt testamentum. Nepos postumus, qui in locum patris succedere potest, ab auo aut heres instituendus est aut nominatim exheredandus, ne agnascendo rumpat testamentumpertinere, ac se eius rebus immiscuit, repudiare eam non potest, etiamsi m possessio postulari. Occisus uidetur non tantum qui per uim aut per caedem interfectus est, uelut iugulatus praecipitatus, sed et is qui ueneno necatus dicitur: honestati enim heredis conuenit qualemcumque mortem testatoris inultam non praetermittere. Domino occiso de ea familia quaestio habenda est, quae intra tectum fuerit, uel certe extra tectum cum domino eo tempore quo occidebatur. Qui occisus dicitur, si constet eum sibi quoquo modo manus intulisse, de familia eius quaestio non est habenda, nisi forte prohibere potuit nec prohibuit. Neroniano senatus consulto cauetur, ut occisa uxore etiam de familia uiri quaestio habeatur, idemque ius in uxoris familia obseruatur, si uir
Abbreviated transcription (Latin):
nipuniunt᷑. Damnati serui siue post sententia.
siue int̃sententia dominorum̃ facinora confessistint
nullo modo audiuntur nisi foste reos defferant maiestatis ei
DEQESTIONIS IBEIDIS In criminib: inseruendis questio
qui dem hab& sed nonstatim a torm̃tis incipiendũ ẽ ideoq prus
argum̃tis querendũ & sic suspitionẽ alieno areos arguatur. at ubi

Expanded text:
puniuntur. Damnati serui, siue post sententiam siue ante sententiam dominorum facinora confessi sint, nullo modo audiuntur, nisi forte reos deferant maiestatis. De quaestionibus habendis In criminibus eruendis quaestio quidem adhibetur: sed non statim a tormentis incipiendum est, ideoque prius argumentis quaerendum, et si suspicione aliqua reus urgueatur, adhib
Abbreviated transcription (Latin):
efficit᷑ sed inscius ope comsibi nec factum eẽ dicit᷑ Istc leł̵p Seruus qui¬
in iuriã aut contum eliã fecerit si quidemm a trocem in m& cdlum damint
Siuerd leuem flegellis cerus subpoena uinculorum temporalium dñoresti¬
tuitur: DE EPPECTIA SENTENTIARŨ ET INIB LIMITIM
Nesuidicuta uident̃ ab his quum perium potestatem quihabent uł qui

Expanded text:
efficitur, sed et is, cuius ope consilioue factum esse dicitur. efficitur, sed et is, cuius ope consilioue factum esse dicitur. iniuriam aut contumeliam fecerit, si quidem atrocem, in metallum damnatur, si uero leuem, flagellis caesus sub poena uinculorum temporalium domino restituitur. De effectu sententiarum et finibus litium Res iudicatae uidentur ab his, qui imperium potestatemque haben
Abbreviated transcription (Latin):
iliuid due flcegtium adducto ab eo uł corrupto comitte ꝑsuasertt
nulierem puellam uł intpellauerit quidue pudiatis corrum¬
pendi gratia secerit donum pbuerit p̃ciũ uae quo id piuadelt
dederit ꝑ fctum flaegitium capite puiunt Iipfece iamsulam
dipostit corruptilomites sũmosupplicio ad fi. uintur. Ietpt
Psalterium qđ uulgo canticum dicit᷑ in alterius in famia conpostium
& publice cantatum tamin eos qui hoc cantauerint quã in eos qui compo¬
suerint & traordine uindicat᷑ eo acrius si ꝑsone dignitas ab aciniuria
defendenda sit Itłip In eos auctores qui famosos libellos in contumelia
alterius ꝓposterint & tra ordinẽ quoq: adligatio insulȩ uinciat᷑ Iñ
Conuentio iudici ab appellatorib sieriñ potest alioquin in fami a notantur
reuo cat᷑ quifcotum cõdemnat infamis efficit Itł pñ eg&. Nontantum
his quim a ledictum aut conuiciũ i gesserit iniuriarũ conuict famos

Expanded text:
aliudue flagitium abducto ab eo uel corrupto comite persuaserit, aliudue flagitium abducto ab eo uel corrupto comite persuaserit, mulierem puellamue interpellauerit, quidue pudicitiae corrumpendae gratia fecerit, donum praebuerit pretiumue, quo id persuadeat, dederit, perfecto flagitio capite punitur, imperfecto in insulam deportPsalterium, quod uulgo canticum dicitur, in alterius infamiam compositum et publice cantatum tam in eos qui hoc cantauerint quam in eos qui composuerint, extra ordinem uindicatur: eo acrius, si personae dignitas ab hac iniuria defendenda sit. In eos auctores, qui famosos libellos in contumeliam alterius proposuerint, extra ordinem usque ad relegationem insulae uindicatur. Conuicium iudici ab appellatoribus fieri non oportet: alioquin infamia notantur. Mreuocatur. Quo facto condemnatos infamis efficitur. Non tantum is, qui maledictum aut conuicium ingesserit, iniuriarum conuictus famosus
Abbreviated transcription (Latin):
mis efficit᷑ Atrox iniuria ȩstimauit audoco aut tep̃re. aut ꝑsona
loco quotienr in publico in rogatus Tep̃ore quotiens int̃diũ ꝑsona
quotiens senatori ułȩ quiti sdmano decuriom ułalias e pectere
auctoritates uero & n plebseius uł humililo conatursenatori. ułȩ quiti
romano decurioni uł magistratus ułȩdilli uł iudici qui lib& horum
uł sihir omnib: plebirhis. Intẽp̃t Quiꝑcedummnã in iuriȩ actionem
instituit e tra ordinem puniunt᷑. Omnis ordinirenĩ calũniatores
a ilii uł in insulȩ religatione aut ordinis amissione puniri placuit.
niuriarum nonnisi p̃sentes acusare poss̃ crim̃enĩ qđ uindicati Iꝙ
padumniȩ iudicium &pectat ꝑ alios intendi non potest istã Ñp¬
it in uria contrabonos mores udlutisi quis simo corrupto aliquem
ꝓ frauderit cenolũto oblinierit: aquaspurgauerit fistulam lacus
quidua&e aliut miniuriari publicam contamin arit in qđ grauit
anini aduesti sol&. It pnindig̃. Quipuero p̃tectato stupru

Expanded text:
s efficitur. Atrox iniuria aestimatur aut loco aut tempore aut persona: loco, quotiens in publico inrogatur: tempore, quotiens interdiu: persona, quotiens senatori uel equiti Romano decurioniue uel alias spectatae auctoritatis uiro: et si plebeius uel humili loco natus senatori uel equiti Romano, decurioni uel magistratui uel aedili uel iudici, quilibet horum, uel si his omnibus plebeius. Qui per calumniam iniuriae actionem instituit, extra ordinexilii uel insulae relegatione aut ordinis amissione puniri placuit. Iniuriarum non nisi praesentes accusare possunt: crimen enim, quod uindictae aut calumniae iudicium expectat, per alios intendi non potest. Fit iniuria contra bonos mores, ueluti si quis fimo corrupto aliquem perfuderit, caeno, luto oblinierit, aquas spurcauerit, fistulas lacus quidue aliud in iniuriam publicam contaminauerit: in quos grauiter animaduerti solet. Qui puero praetextato stuprum
Abbreviated transcription (Latin):
ab itnere qđ si serui descdute dominorum consulerunt. summo supplicio. id est cruet adfi¬
ciuntur red consulti aus reponsa deder̃ in m&allum daminant᷑ aut in insula religantur¬

Expanded text:
abstinere. Quod si serui de salute dominorum consuluerint, summo supplicio, id est cruce, adfiabstinere. Quod si serui de salute dominorum consuluerint, summo supplicio, id est cruce, adficiuntur: consulti autem si responsa dederint, a
Abbreviated transcription (Latin):
DEINCEΠBIΛRIIS. Quino ctu frugifferas arbores manum facte ceciderint ad
temp̃plerumque in op̃publicumdamiantur. authonestiores damnum sarcire cogantur
ułcuriar submouentur uł religantur deuaticinatorio: & mate matilis. Uaticinatores
quise dõ plenos ad simulent id rco ciuitite expelliplacuit. &ium ancom credilitatem
publicimores adpem alicuis reicorrum perentur uł ceste eceo popultrer animi turbco¬
renur ideoq primum fustib cen cuutttepelluntur ꝑseneranteraũt inuincula publiat
coniciuntur aut in insulam depostantur ułc& erelegantur Intũ pnõg ui nouas duni
uł rationer in cognitas religionis inducunt & quib: animi hominũ moueantur. hon estiores
dipostantur humiliorer capite I ꝓñeg̃. guidescdute principis uł summarei publice
matimaticus ariolus & arurpicis uatcinatores consule eoqui respendera eapite
pumuntur : Iłip Nontantum diuinationt qui redipsascientiae ẽiq liberis melius fecarit

Expanded text:
egantur. Qui noctu frugiferas arbores manu facta ceciderint, ad tempus plerumque in opus publicum damnatur aut honestiores damnum sarcire coguntur uel curia submouentur uel relegantur. De uaticinatoribus et mathematicis Vaticinatores, qui se deo plenos adsimulant, idcirco ciuitate expelli placuit, ne humana credulitate publici mores ad spem alicuius rei corrumperentur, uel certe ex eo populares animi turbarentur. Ideoque primum fustibus caesi ciuitate pelluntur: perseuerantes autem in vincula publica coniciuntur aut in insulam deportantur vel certe relegantur. Qui nouas sectas uel ratione incognitas religiones inducunt, ex quibus animi hominum moueantur, honestiores deportantur, humiliores capite puniuntur. Qui de salute principis uel summa rei publicae mathematicos hariolos haruspices uaticinatores consulit, cum eo qui responderit capite punitur. Non tantum diuinatione quis, sed ipsa scientia eiusque libris melius fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
adem sibiin ferentem uđ adiar quem liba instupro occiderit puniri nomplacut aliu em ut
putunt̃ łx̃i. Iude qui apna suftumas qui hominis peccuniam acceperit in sulcobonis ademptis
ibidius autꝓ mertii causa caftrauit. castrandumuecurauit siue hut serias. siuduirlibersit.
letda puniatur honestiorer publicantirbonis in insulam drrartabornonis
in cu&allo hontst reriminsulas ammiss apaste l riuuirdegat᷑. quodsi & hocmulier
achonopruerit . summo supplicio adficiuntur I Suisa cra impia notar¬
ulit quem obcantar&. deficerent obligarent facuenda uersauerint aut cruci afficiuntur

Expanded text:
caedem sibi inferentem uel alias quemlibet stupro occiderit, puniri non placuit: alius enim uitam, puniuntur. Iudex, qui in caput fortunasque hominis pecuniam acceperit, in insulam bonis ademptis libidinis aut promercii causa castrauit castrandumue curauit, siue is seruus siue liber sit, capite punietur, honestiores publicatis bonis in insulam deportantur. Quiin metallum, honestiores in insulam amissa parte bonorum relegantur: quod si ex hoc mulier aut homo perierit, summo supplicio adficiuntur. Qui sacra impia nocturnaue, ut quem obcantarent defigerent obligarent, fecerint faciendaue curauerint,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbubeit cuũ rei sollicitudo auiarũ cultores ꝑtin& aquarũ municiones
nemo exceptur ẽ. Sed qui tam̃ in ea aliqid operis fecerit quo comcanter
Ia i poñeg̃. uii deicit̃ non tantũ qui oppresso multtudinis aut fustium
aut telorũ aut armorũ masui terr& sed & his qui uiolentiȩ opinionem
cõꝑtã passionẽ cessit. sitam̃ eam aduersarius in grersussit. Iru p¬
en auiuĩ deicctus hoc int̃ dicto & perir i ñ potest sed unlir eiactio
dereb: recuperandis sxemplum diuibonorũ raptorũ dat᷑ atq: in eodi¬
cendũ ẽ qui carruga aut qđ egitit᷑ quib: ñ aductis iniuriarũ ac uodat᷑¬

Expanded text:
prohibeat. Cuius rei sollicitudo ad uiarum curatores pertinet, a quarum munitione nemo exceptus est. Si quis tamen in ea aliquid operis fecerit, quo commeantes . Vi deicitur non tantum qui oppressu multitudinis aut fustium aut telorum aut armorum metu terretur, sed et is qui uiolentiae opinione comperta possessione cessit, si tamen eam aduersarius ingressus sit. De naui ui deiectus hoc interdicto experiri non potest: sed utilis ei actio de rebus recuperandis exemplo ui bonorum raptorum datur. Idemque in eo dicendum est, qui carruca aut equo deicitur: quibus non abductis iniuriarum actio dat
Abbreviated transcription (Latin):
Ide ꝑ neras. Quicũq trib auctoritactib iudicis conuentꝰ uł tribu
ehicus adiudiciun suerit ꝓuocatus. aut unum ꝓomnib: ꝑemptorio. al e
quodcausam & tinguit suerit euocat & psentiã suam apud eũ iudicem
a quo ei denuntiatum est &x hibere noluerit aduersum eum. quacsi
in cõtumaam iudicare potest quenemone. reractasi ꝑ apellatione
nigotia possunt. quotiens in contumacem fuerit udicatum ab ea
sententia quȩ aduersus contum aces date ẽ. neq: appellari. neq
induplum reuo cacripotest Int̃pñeg̃ Remsoli iudicata plon¬
gum silentium inuidicio deducinon potest nec eo nomine indu¬
plum reuo carelongo aut temp̃ exemplum longe ꝑ scriptionis
potist: Apñeg Talsis instrumentis religio iudius circumduct:
sundicata sententia prius decrimen admisso constiarit ei daus
instauratio iure deposcitur BRINTER BICTIS Intdicta

Expanded text:
lex dicit: Quicunque tribus auctoritatibus judicis conventus, vel tribus edictis ad judicem fuerit provocatus, aut uno pro omnibus peremptorio, id est quod causam exstinguit, fuerit evocatus, et praesentiam suam apud eum judicem, a quo ei denunciatum est, exhibere noluerit, adversus eum quasi in contumacem judicari potest. Quinimo nec retractari per appellationem negotia possunt, quoties in contumacem fuerit judicatum ab ea sententia quae adversus contumaces data est; neque appellari, neque in duplum reuocare non potest. Res olim iudicata post longum silentium in iudicium deduci non potest nec eo nomine in duplum reuocari. Longum autem tempus exemplo longae praescriptionis potest. Falsis instrumentis religione iudicis circumducta, si iam dicta sententia prius de crimine admisso constiterit, eius causae instauratio iure deposcitur. Ratio ca
Abbreviated transcription (Latin):
ad iumm a quamuis dicere posr̃ Itemq ab his que abimperatore & tra
ordintm̃ p&unt᷑ &x conꝓmisso aut̃ uide&x sumpt᷑ remiudicatã non facit
sedsipȩnaint̃ eos ꝓmirrum sit poenarei iniudiciũ deducte & stipuli
peipotest Itłp Conferridebitores ꝑuidicatis habent᷑. Ideoq &die
consessionis tempori solutionis prestitutt conpinttotur.   eg&¬
Confiteri quis iniudicium nontantũ suauoce sed& litteris & quocũ q
modo potst conumci aut non nisiscriptura aut testib porst. It

Expanded text:
itemque ab his, qui ab imperatore extra ordinem petuntur. Ex compromisso autem iudex sumptus rem iudicatam non facit: sed si poena inter eos promissum sit, poena re in iudicium deducta ex stipulatu peti potest. Confessi debitores pro iudicatis habentur, ideoque ex die confessionis tempora solutioni praestituta computantur. Confiteri quis in iudico non tantum sua uoce, sed et litteris et quocumque modo potest: conuinci autem non nisi scriptura aut test
Abbreviated transcription (Latin):
& famosis libellis qđ & affectum uniusq pacent᷑ & facientis etimatu¬
Ittipũ eg&. Nurio sustẽq: in fans affectum doli & aptum contumeliȩ
carent id eirco iniuriarum agicũhs nom potest: Itep Siliberis qui
inpotestates. aut uxorifiat in uiria . nr̃a inter esuindicare ido
ꝑnos actio inferripotert pimodo his qui sec̃ in iuria nr̃a id fecisse do¬
ccatur Ii Corporiiniuiriam in festur cũ quirpulsat̃ cuiq: sta¬
prumunfeftur aut stupro intpellatur que res &traordine uindicat᷑
emopulsatio pudorispoena capitis uindic&  Iñt pñeg̃. Sollicitato¬
res alien arum uptia rum item quẽ matrimoniorum ĩterpellatores
asi affactum cleris poteris ñ possint ꝓp̃t uoluntte tem ꝑnicionlibi dinis

Expanded text:
facientis aestimatur. Furiosus itemque infans adfectu doli et captu contumeliae carent: idcirco iniuriarum agi cum his non potest. Si liberis qui in potestate sunt aut uxori fiat iniuria, nostra interest uindicare: ideoque per nos actio inferri potest. Si modo is qui fecit in iniuriam nostram id fecisse doceatur. Corpori iniuria infertur, cum quis pulsatur cuiue stuprum infertur aut de stupro interpellatur. Quae res extra ordinem uindicatur, ita ut pulsatio pudoris poena capitis uindicetur. Sollicitatores alienarum nuptiarum itemque matrimoniorum interpellatores et si effectu sceleris potiri non possint, propter uoluntatem perniciosae libidini
Abbreviated transcription (Latin):
Sixreb quaes uiolent̃ aliquis occupauit quel ib& in quact̃q: occanoneperie¬
rint aut esserent uł rerui uiolent̃ occupatimostui suerint quec lib& frau¬
de illius quio ccupauit id qđ perut factũ non uid& tam̃ ab ipso quicũq:
perierint reddendas̃ quire pniuris alieni uiolent̃ uisus ẽ occtpare sunt¬
uicinos & comuoi riuo aquaducat induciprius deb& & hisuicib
quib: asmgalis duci consueuit. Ducentia aut iuifieriꝓhibeat᷑ lienã
aut a qua ufurpanti nurimariã penã introgat cuiue reiquora ad

Expanded text:
s, quas violenter aliquis occupat, quaelibet sub quacumque occasione perierint aut arserint, vel servi violenter occupati mortui fuerint, quamlibet fraude illius, qui occupavit id quod perit, factum non videatur, tamen ab ipso quaecumque perierint reddenda sunt, qui rem iuris alieni violenter visus est occupasuicinos ex communi riuo aqua ducatur, induci prius debet, et his uicibus, quibus a singulis duci consueuit, ducenti uis fieri prohibetur: alienam autem aquam usurpanti nummaria poena inrogatur. Cuius rei cura ad
Abbreviated transcription (Latin):
plicio adficiuntur dñ o tam̃ nihilauferatur. quia peiorem dñi causa seru
facgre nisi forte &ierit omnino non possunt REBELLTORIBIIS
Om̃s omnino defferi alteri & causampecuni arum fisconunciare ꝓhi¬
bentur necreferr& mares stiã feminȩ faciant seruiã ingenui anlibtini
ansuus anextraneus. deferant omni enim modo puniunt᷑ It Ep¬

Expanded text:
plicio adficiuntur, domino tamen nihil aufertur, quia peiorem domini causam serui plicio adficiuntur, domino tamen nihil aufertur, quia peiorem domini causam serui facere, nisi forte scierit, omnino non possunt. Ex hisOmnes omnino deferre alterum et causam pecuniariam fisco nuntiare prohibentur: nec referrt, mares istud an feminae faciant, serui an ingenui an libertini, an suos an extraneos deferant: omni enim modo puniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tenus offerunt᷑ ei &iam ułut indigno auffesturhereditas. quia finem
uł cognatum cuupse ab intestato successuruserat testam̃tum sacere
ꝓhibuit aut ne ire sui sistere operam dedit IrłipaSi pat uł dñs ides
tistam̃tum qđ filius uł seruus heredes institutis̃ ut ad regatum accepe¬
rint falsum redarguat᷑ neobtineat fisco locus est Ista Irẽ pñindig&¬
Natie qui acusat testam̃tum sinon obtineat. suc curri sol& in id quo
admnistrare ꝓhib&: Nec aut graciosus aut calumniosus apudiu
bona occubant uł dercribunt uł sub obseruatione eẽ faciant adito
ui inuidiosum ẽ necenim calumniandifacibatum &x principale ma¬
gestccte accpiopost& Ib . Exnuda polliciactione nuilla actionascit
id eo ei bona quis heredem imperatorem factum ẽẽ lactauerit afisco oc¬
primo locum r& inere Itp Quicumq: afisco conuenit᷑ ñ exemplo
possit ostendi c& serum cdumniosam scriptura uimiustȩ p&itionis in
iudicio obtinere conuenit . Istꝗnt̃rpt. Eiusbonabon a qui salsam

Expanded text:
e possit. Ei etiam uelut indigno aufertur hereditas qui adfinem uel cognatum, cui ipse ab intestato successurus erat, testamentum facere prohibuit aut ne iure subsisteret operam dedit. Portionestestamentum, quo filius eius uel seruus heredes instituti sunt aut legatum acceperunt, falsum redarguant nec obtineant, fisco locus est. Aetati eius, qui accusat testamentum, si non obtineat, succurri solet in id quod administrare prohibetur, ne aut gratiosus aut calumniosus apud subona occupant uel describunt uel sub obseruatione esse faciunt, aditui inuidiosum est: nec enim calumniandi facultatem ex principali maiestate capi oportet. Ex nuda pollicitatione nulla actio nascitur: ideoque eius bona, qui se heredem imperatorem facturum esse iactauerat, a fisco ocprimum locum retinere. Quicumque a fisco conuenitur, non ex indice et exemplo possit ostendi: ceterum calumniosam scripturam uim iustae petitionis in iudicio obtinere non conuenit. Eius bona, qui falsam
Abbreviated transcription (Latin):
Receptores hacgrersorum itemq: latronum & depoena ad ficiuntur
qui ipsi latronis sublatis peetim susceptorib: grarrantiũ cupi do comn¬
quiscit Isacbip̃t Furesuł raptores balnearum plerũq umna allum
aut op̃publicum damnantur : Nam non numquam ꝓfrequentia ad mis¬
sorum iudicantis sententia temperant᷑. Itap Si aliquis malicia siu¬
dii incendio miserit. dehoccrimine conuietꝰ poenis grauissimis iub&¬
interfici qđ siꝑ neglegentiam factum incendium conꝓb&̃ daminum
qđ cuicũq in latum fuerit rerq incendio perierit . duplisatis factione

Expanded text:
Receptores adgressorum itemque latronum eadem poena adficiuntur, qua ipsi latrones: sublatis enim susceptoribus grassantium cupido conquiescit. Fures uel raptores balnearum plerumque in metallum aut in opus publicum damnantur: nam nonnumquam pro frequentia admissorum iudicantis sententia temperatur. Incendiarii, qui consulto incendiinterfici. Quod si per neglegentiam factum incendium conprobatur, damnum quod cuicumque inlatum fuerit, res quae incendio perierit, dupli satisfactione
Abbreviated transcription (Latin):
aufer& Arrauero ẽ quȩ primũ p̃bonefidei contrastu empta expaste dat᷑ ut posticmplã est em̃ irra
cõplenda non austrendahunde qu hab& erra non reddit sicit pignus seddesiderit plenitudiñe & dstiarrao
arem ꝓ quatridit᷑ itẽ interquapignus fidutiuã ahy potecã hoc interẽ pignus em̃ est qđp pt̃ rem crelitã obla¬
gat cuius reipossessi onẽ soła ad tẽpus consequit̃ creditor. E& erĩ dñm penes debitorẽ fidiuaẽ cũresiliqua

Expanded text:
aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cu
Abbreviated transcription (Latin):
iustatamatre petuit et̃ contentio p̃t̃quam patruofilꝰ¬
patrui ueius nepote. It et omnibus reliquis sicut constitutam ẽ¬
actinus arbitramus ꝑsona pocior matris habeatur. & manoi¬
pati quoq: fres merittitrãt amus quiut ag̃nationes iuris in

Expanded text:
e potuit esse contentio praeterquam patruo, filt eius nepoti, ita omnibus reliquis, sicut custoditum hactenus arbitramur, persona potior matris habeatur. Emancipati quoque fratris merita tractamus, qui, ut agnationis iure in
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ exilio patruo quect tuor cedat uncias facultatum
In illa quoq puste matris ñ ẽ priuilegiõ transeundum In
quu constantini legis petissimum constitutum tenendus dt
ansimus Vt sic̃ innullum quamuel ex superioris genail
paltem uenientium uł ex consequentis sangunem ꝓbatiꝗ

Expanded text:
auxilio, patruo quattuor cedat unciis facultatum. In illa quoque parte matris non est privilegium transeundum, in qua Constantinianae legis potissimum constitutum tenendum esse censemus, ut, sicuti nulli umquam vel ex prioris generis parte venientium vel ex consequenti san
Abbreviated transcription (Latin):
Nam anticuis nuptiarũ eritritus quos & naritus &ixor inuicem emebant Neuid erã ixor anclla sica hubtmus
iniure indeest qđ p̃cedente donationeuiri sequit dos Vxorisedonatione husũ frustuaria ideodict qua
donator exea usũ frustus ad hucr&in & seruato cuidona tũ ẽ iure .: Donatio diresta id eo nuncupat᷑ qua
&ure & husũ statim transit in alterũ nec ultra cliquid inde adius donatoris retorquit᷑. Conditones
ꝓpiȩ testium sunt ȩ diste conditiones a conditiendo quasi conditiones quia non ibi testes hunus iurat
seduł duo uł plures nonem̃ in hũnius ore sedinduoꝵꝑ aut trũ testũ ste omne uerbũ . Ite conditiones
qđ interse conueniat sermo testiũ quasi conditiones : Distaaũt stipulatio abstipula. V&erisenm
quando sibi aliquid ꝓmittebant stipulã tenentes frangebant. quãigit᷑ iungentes sposionessiuis agnos

Expanded text:
Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatquando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnos
Abbreviated transcription (Latin):
uict̃a rb̵. Quicumq causã suã nonitu agere uoluertt ut
aduesarium suũ publicepatefacte actione conueniat. & dñm pos¬
sessoris aliquam rationẽ cõturbauerit. itanegotiũ ipsum caruat
Similit̃ &ille omni cause priu&ꝰ qui iudicis ordinatione sub prissa
iudicium se habere dicens alienam possessionem suã p̃sumptione
nullum minorib: p̃iudicium fieri extutorum uł curatorum temeri¬
tate ꝑmittimꝰ. sed ꝓpri& a tẽ suã sinedilationẽ recipiant Cun¬
tores aut̃ uł titores ad missis reb: suis ꝑp&uo exilio deputenr¬

Expanded text:
tatio. Quicumque causam suam non ita agere voluerit, ut adversarium suum publice patefacta actione conveniat et dominium possessoris aliqua ratione conturbaverit, ita negotium ipsum careat, Similiter et ille omni causa privetur, qui iudicis ordinatione subpressa iudicium se habere dicens alienam possessionem sua praesumptione nullum minoribus praeiudicium fieri ex tutorum vel curatorum temeritate permittimus, sed proprietatem suam sine dilatione recipiant, curatores aut
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire deb& ille qui possid& & nisi int̃p̃sentis iudicium dire
non potest. Nec negotium terminare . Namq: cumq: alienam
uł absentes recrediderit. occupandam nouerit heredissius simili¬
tantum ꝓhac auctoris p̃sumptio nec obnoxiis eẽ mansurus.

Expanded text:
conveniri debet ille qui possidet et nisi inter praesentes iudicium dari conveniri debet ille qui possidet et nisi inter praesentes iudicium dari non potest nec negotium terminari. Nam quicumque alienam vel absentis rem crediderit occupandam, noverit etiam heredes suos similiter pro hac auctoris praesumptione obnoxios esse mansuros.
Abbreviated transcription (Latin):
Tognouimus remfiscinr̃i uiolent̃ alicus in uasisse. sed nos euido¬
tilegi p̃cipimus utsiqus autfiscaderem. aut priuatam ante sen¬
tentiã audice p̃lata inuaserit . & noluerit expectare litis euen¬
tum ꝑdat negotium qui contẽpsit expectare iudicium Ille ugs
quibocp̃sumpsit inuadere qđ ꝑ iustitiã apudiudicem non potere
obtnere habitac estimatione tidemrem alia ilł dño resutuat
legis uolum ttmire ut qui cquid suerit cis a quo libas ꝑsona si le
iotum amicis eorum ul ꝓximis ał seruis cumiudic int̃pellaue¬
rint sin edilationereddat̃ ut resquas discedenr dñs in sua ꝓprie¬
tate dimisit in tegra ab actoribus dñi qđ usq: reddeat uindica
quicumq: aut inmilia constittis uł absentib ꝑuasa fuerint sine
ne si alitigatore suerit obtenta. Nec ꝑresponsis iudicis si fuerit
int̃pellatus. ab sente dño possessio alius austrtur qui a prius

Expanded text:
ognovimus rem fisci nostri violenter aliquos invasisse. Sed nos evidenti lege praecipimus, ut, si quis aut fiscalem rem aut privatam ante sententiam a iudice prolatam invaserit et noluerit expectare litis eventum, perdat negotium qui contempsit expectare iudicium. Ille vero, qui hoc praesumpsit invadere, quod per iustitiam apud iudicem non poterat obtinere, habita aestimatione talem rem aliam illi domino restituat, legem volumus iterare, ut, quidquid fuerit eis a qualibet persona sublatum, totum amicis eorum vel proximis vel servis, cum iudicem interpellaverint, sine dilatione reddatur: ut res, quas discedens dominus in sua proprietate dimisit, integra ab actoribus domini, quousque redeat, vindicetur. Quaecumque autem in militia constitutis vel absentibus pervasa fuerint, sine tionem, si a litigatore fuerit obtenta, nec per responsum iudicis, si fuerit interpellatus, absente domino possessio ullius auferatur, quia prius
Abbreviated transcription (Latin):
to auro quasres aut nume¬
rãdo aut metͣiendo aut.
appeñdendo in hocdamꝰ
aut acipientiũ fiant ⁊ qnͣ¬
d̾oq nob̃ nõ eedem ress
alie eiuisdem nature ⁊ qͣti¬
tatis reddãtur. uñ ⁊̃ mutu¬
um appellatum sit quia
ita ame tͥ datur ut ex meo
tuum fiat᷑. exeo ꝯtractunaᷤ¬
citur. actõ q̃ uocatur con¬
dictio ¶Is qq. qui nõ debi¬
tum accepit ab eoqui per
erforem soluit reobliga
dare oportere ac simutuũ
accepiss. uñ pupillus si
eisme tutoris auccoritate
nõ debitũ ꝑ errorẽ datũ
ẽ nõ tenet᷑ indebiti ꝯdicti¬
one nõ magis quã mutin
datione. s hec species obli¬
gatiois nõ uidetur excõ¬
trãctu ꝯsistere. cũ isqui sol¬
uẽcli animodat magis
distrahere uoluit nego¬
tium quã ꝯͣhere ¶Item is
cuires aliquautedadatur.
eiusfiat ⁊ obidde eareip¬
sarestituẽda tenetur.
at is qde qmuituũ acce

Expanded text:
to, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipientium fiant, et quandoque nobis non eaedem res, sed aliae eiusdem naturae et qualitatis reddantur. unde etiam mutuum appellatum sit, quia ita a me tibi datur, ut ex meo tuum fiat. ex eo contractu nascitur actio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatdare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillus, si ei sine tutoris auctoritate non debitum per errorem datum est, non tenetur indebiti condictione, non magis quam mutui datione. sed haec species obligationis non videtur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo dat magis distrahere voluit negotium quam contrahere. Item is cui res aliqua utenda datur, eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum acce
Abbreviated transcription (Latin):
unc transeamꝰ ad obligati¬
ones obligatio ẽ nrisuin¬
raomĩum aũt obligatõ¬
nũ sum̃ma diisio. in duo
gen̾a deducit᷑. nãq autci¬
uiles sunt aut p̃ciore. ẜiui¬
ies sũt q̃ aut legibꝰ ꝯstitute
aut certe iure cunli cõpro¬
bãt̾e sunt p̃torie ĩ quas p̃¬
tor ex suauiris ditione con¬
stitiñt. q̃ ⁊̃ honor̾arie uo
cantur. ¶ Sequens diuisio
umquatuor species deduci¬
tuss aut uẽ b̾ aut littẽris.

Expanded text:
Nunc transeamus ad obligationes. obligatio est iuris vinra. Omnium autem obligationum summa divisio in duo genera deducitur : namque aut civiles sunt aut praetoriae. civiles sunt, quae aut legibus constitutae aut certe iure civili comprobatae sunt. praetoriae sunt, quas praetor ex sua iurisdictione constituit, quae etiam honorariae cantur. Sequens divisio in quatuor species deductu aut
Abbreviated transcription (Latin):
auctore redactus absoluerint. erunt condemnatione securi
quia non in auctoris sui uicium prestiter̃. quasi forte mincris
sint & tutor eoꝵ uł curator causas eoꝵ aduersus in genuitate
ꝓsequi uell& & fuerit superatus. ipse deꝓpria facultite ad
satis factione tenendusẽ. Siuesdp secũda reparatione ad¬
sestor inuentus periculosuo addicti causa crediderit repli
red dere debeat Si milit̃ & ille quipulsat datofide iusort
promitiat se dep̃ dicto numero uł mertto mancipiorum
uł qđ ab his qđ inpeculium reposcitis faciat cum fuert

Expanded text:
auctore redactos absolverint, erunt a mulctae condemnatione securi, auctore redactos absolverint, erunt a mulctae condemnatione securi, quia non in auctoris sui vitio perstiterunt. Quod si forte minores sint, et tutor eorum vel curator caussas eorum adversus ingenuitatem prosequi velit, et fuerit superatus, ipse de propria facultate ad satisfactionem tenendus est. Si vero post secundam reparationem assertor inventus periculo suo addicti causam crediderit replicreddere debeat: similiter et ille qui pulsat dato fideiussore promittat se praedictum numerum vel meritum mancipiorum, vel quod ab his in peculio reposcit, sati
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. tuncille a quo ingenuitas in iuste fuerit ap&ita
tor mancipia hirquos ad seruicium uocabat eius &ates
a secus dare cogitatur illis in condempnationem : ñ ad ñ ran
dum quidum causa trahitur in litem damnati ẽẽ ꝓbantur
quod si exhis qui ad seruitute uocantur dumꝑ ad sertoron
requirendum aut alia occasione causa ꝓtrahitar. ali quin
riuntur & heredeseorum statutum ingenui tatis obtnuerit pn
illius ꝑsona qui in lite mostuaẽ. heredib: suis ei conpensatio
sicut & ꝓuiuis apulsante reddenda ẽ: Siũõ ille moriatur
que liberius conabatur adicere. & filios aut heredes dimittat
Si ꝑquirere uoluerit causa quã pat̾ aut auctor incho auerit
&mentit fuerant. ad supra scripto satis. factione tenendisunt
ut alia tot mancipia Mide pulsatis satis faciant. Siuõ agre
uoluerint nec ꝑ sequi eos temptauerint : sed &iã in custodiam ab

Expanded text:
cuerint, tunc ille a quo ingenuitas injuste fuerat appetita, cuerint, tunc ille a quo ingenuitas injuste fuerat appetita, tot mancipia his, quos ad servitutem vocabat, ejus aetatis et sexus dare cogatur, illis in condemnatione non annumerandis his, qui, dum caussa protrahitur, in lite nati esse probantur. Quod si ex his, qui ad servitutem vocantur, dum per assertorem requirendum aut alia occasione caussa protrahitur, aliqui moriantur, et haeredes eorum statum ingenuitatis obtinuerint, pro illius persona, quae in lite mortua est, haeredibus suis ejus compensatio, sicut et pro vivis, a pulsante reddenda est. Si vero ille moriatur, qui liberos conabatur addicere, et filios aut haeredes dimittat, si persequi voluerint caussam, quam pater aut auctor inchoaverat, et victi fuerint, ad supra scriptam satisfactionem tenendi sunt, ut alia tot mancipia male pulsatis satisfaciant. Si vero agere noluerint, nec persequi eos tentaverint, sed etiam in custodiam ab
Abbreviated transcription (Latin):
Quimanu mittendi in sacro sc̃ȩ ȩcłȩ habuerit uoluntatem
tantumẽ ut subp̃sentia sucerdotum seruosuo uellit absoluere
nouerit eos suscepta libtatem cuius eẽ romanus: Namsiclerici
suis mancipus dare uoluerint lib̵ taus &i amsi extra conpecto
feccrint sac̃ dotum uł sine scriptura urbis fuerint absoliti
manebit sicut ciuer romanis si integra & plena libertas¬
Si aliquis in lib̾tate postius ad seruicium con& adicere: iub&
ut defensorem sui status inueniat . & inuentum ad serto remi
ꝑcastamp&at uidicem nesilentio ingenuitas obprimatur.
Qđ aut ipsesibi ad esse aut sestoremnon potuerit inuenires
trudatur domino rep&ente ad seruicium non ad poenalem
supplicium itaut non ꝑhanc traditione ex integro spem
libtaus ammitat. Nisi cum habuerit locum inuentum adser¬
tore lib tactissuȩ stactutum adserat legibtis audiendum quod
sitale ordine reparatam litem qui pulsatur ingenuos eẽ do¬

Expanded text:
Qui manumittendi in sacrosancta ecclesia habuerit voluntatem, Qui manumittendi in sacrosancta ecclesia habuerit voluntatem, tantum est, ut sub praesentia sacerdotum servos suos velit absolvere, noverit eos, suscepta libertate cives esse Romanos: nam si clerici suis mancipiis dare voluerint libertatem, etiamsi extra conspectum fecerint sacerdotum vel sine scriptura verbis fuerint absoluti, manebit, sicut civibus Romanis, integra et plena libertasPumittendi in sacrosancta ecclesia habuerit voluntatem, noverit eos, suscepta libertate cives esse Romanos: nam si clerici chartam petat a judice, ne silentio ingenuitas opprimatur. Quod si aut ipse sibi adesse aut assertorem non potuerit invenire, tradatur domino repetendi ad servitium, non ad poenale supplicium: ita ut non per hanc traditionem ex integro spem libertatis amittat, nisi cum habuerit locum, invento assertore libertatis suae statum asserat legibus audiendus. Quod si tali ordine reparata lite, qui pulsantur, ingenuos se esse do
Abbreviated transcription (Latin):
bseruandum denaturalibus filis lex ista constituit si quis
habens exlegitimomatrim onio filios uł filias. siuema¬
culos nepotes & filios uł matrem aut patrem ex quacum que
mulierem. id est ingenua nata. uł factu sus ceperit naturalis
non amplius quã in unumtam de facultatibus suis nouet
naturalib: conferendam. Namside fuerint ex om̃a pastim
ꝑsonȩ superius nominate. Tunc natura libus filiis uel muliges
dequanascuntur tresuncias tantum ñ amplius nouerti quisq
ille eẽ eẽ se posse conferre : Naturalis liberi eorum quimano¬
matur passim & sinelegem distinctionis coniua ꝑmit tantus
nec tam̃ legis quȩ nuꝑ latuẽ asperiatem p̃mantur. cũ satusstt
eor secđm priorem constititiione. aut ex tantib: iustis libes
aut & iam neeytuntib: id tantum consequi. Sipatris deferaus
arbitrio : quod pea iusta moderationem decretum ẽ. ceterir
quid eo matribus lib̵tis libtinis quuiꝑ nouam constitutionen degaa
sunt in sua manentibus firmititem Iuto. Hec interpynonegit

Expanded text:
bservandum de naturalibus filiis lex ista constituit, ut, si quis habens ex legitimo matrimonio filios vel filias sive masculos nepotes ex filiis vel patrem aut matrem, ex quacumque muliere, id est ingenua nata vel facta, susceperit naturales, non amplius quam unciam de facultatibus suis noverit naturalibus conferendam. Nam si defuerint ex omni parte personae superius nominatae, tunc naturalibus filiis vel mulieri, de qua nascuntur, tres uncias tantum, non amplius noverit quisquis ille est se posse conferre. 397 Amatur, passim et sine legis distinctione congrua permittantur, nec tamen legis, quae nuper lata est, asperitate premantur, cum satis sit eos secundum priorem constitutionem aut extantibus iustis liberis aut etiam non extantibus id tantum consequi, si patris deferatur arbitrio, quod per eam iusta moderatione decretum est, ceteris, quae de eorum matribus libertis libertinisque per novam constitutionem decreta sunt, in sua manentibus firmitate. Dat. X kal. Mart