comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam & tuam scitatem dicunt eatenus attigis se
ut incertum esse uolueris ac potius deeorum poenis
malueris dubitari : Quod in libro tertio delibero arbitrio
ita positum meministi : ut hanc eis occasionem porug
exhibere :: hoc &iam de aliorum libris quorum est
inecclesia auctoritas faciunt : quod perspicit sc̃itista
non parumposse iuuare contradictores. nisi maiom
aut certe uel paria profercntur a nobis. Non enim
ignorat prudentis sima pi&as tua quanto plures sunt
inecclesia qui auctoritate nominum insententiatene¬
antur : Aut ad sententiam trans ferantur ad summã:
fatigatis omnibus nobis adid prosecutio eorumud arus
quierella conuertitur. Consentientibus &iam hosgo
hanc definitionem in probare non audent ũt dicis :
quidopus fuit huiuscemodi disputationis incero
totminus intellegentium corda turbari : nequetm̃
minus utiliter sinehac definitione aiunt tot annis

Expanded text:
quam et tuam sanctitatem dicunt eatenus attigisse, quam et tuam sanctitatem dicunt eatenus attigisse, ut incertum esse uolueris ac potius de eorum poenis malueris dubitari. quod in libro tertio de libero arbitrio ita positum meministi, ut hanc eis occasionem potuerit exhibere. hoc etiam de aliorum libris, quorum est in ecclesia auctoritas, faciunt, quod perspicit sanctitas tua non parum posse iuuare contradictores, nisi maiora aut certe uel paria proferantur a nobis; non enim ignorat prudentissima pietas tua, quanto plures sint in ecclesia, qui auctoritate nominum in sententia teneantur aut a sententia transferantur. ad summam fatigatis omnibus nobis ad id prosecutio eorum uel potius querela conuertitur consentientibus etiam his, qui hanc definitionem inprobare non audent, ut dicant: Quid opus fuit huiusce modi disputationis incerto tot minus intellegentium corda turbari? neque enim minus utiliter sine hac definitione. aiunt, tot annis
Abbreviated transcription (Latin):
innnisi omnes homines saluos fieri uelit & non eos
unum qui a dscõrum numerum pertinebunt.
sadomnes omnino ut nullus habeatur exceptus:
ne hoctimendum quod quidam eo inuiti operire
dicntir : Sed quo modo aiunt non uult a quo quam
ptari uel deseri iustitiam & tamen iugiter illa deseri¬
ur contraexis uoluntatem commit tunturq peccata
itacum saluare omnes homines nec tamen omnes ho¬
mines uelles aluari. testimonia &iam scribturae
quaedes aul uel de dauid posuisti non ꝑtinereputant
ad quaestionem quaede exhortatione uersatur :
llia autem ad idreferunt : ut ex his eam gratiam
ccipiant commendari quaunus quisque post
uluntatem suuatur . uel adipsam uocationem quae
praestatur indignis : hoc enim & illis locis tuorum
opusculorum & aliorum quae persequi longum est.
sede monstrare testantur paruulorum autem causã
ad exemplum maiorum non patiuntur afferri

Expanded text:
ut non nisi omnes homines saluos fieri uelit et non eos ut non nisi omnes homines saluos fieri uelit et non eos tantum. qui ad sanctorum numerum pertinebunt, sed omnes omnino, ut nullus habeatur exceptus. nec hoc timendum, quod quidam eo inuito perire dicantur; sed quo modo, aiunt, non uult a quoquam peccari uel deseri iustitiam et tamen iugiter illa deseritur contra eius uoluntatem committunturque peccata. ita eum uelle saluare omnes homines nec tamen omnes homines saluari. testimonia etiam scripturae, quae de Saule uel de Danid posuisti, non pertinere putant ad quaestionem, quae de exhortatione uersatur; alia autem ad id referunt, ut ex his eam gratiam accipiant commendari, qua unusquisque post uoluntatem iuuatur, uel ad ipsam uocationem, quae praestatur indignis. hoc enim et illis locis tuorum opusculorum et aliorum. quae persequi longum est, se demonstrare testantur. Paruulorum autem causam ad exemplum maiorum non patiuntur adferri.
Abbreviated transcription (Latin):
di ac desistendi obtinebat liberam potestatem
Non adhanc cui nolle iustitiam in euitabil neussita¬
te coniunctum est. prauerillos qui sic concreanim
his quicum uniuersa massadamnati sunt ut exciperenos
pergratiã liberandi : Vndẽ in hocsolo uolunt a primo
homine omnium distare naturam ut illum integris
uiribus uoluntatis iuuar& gratia uolertem sine qua
perseuerare non poterat : Hos autem amissis &per¬
ditis uiribus credentes tantum non solum erigat pros¬
tratos uerum &iam suffulciat ambulantes : Cuerus
quid quidlib & donatum sit praedestinatis : soposse
Nmati & retineri propria uoluntate contendunt:
quedtunc falsum ess& : si uerum putarent quos dam
ot seuerantiam percepisse ut nisi perseuerantes esse
nom possint Inde est quod & illud pariter non accipiunt
ut eligendorum reiciendorumq: esse definitum nume¬
nim nolint. at que illius sententiae expositionem
nmeam quae a te est de prompta suscipiant. Idest

Expanded text:
di ac desistendi obtinebat liberam potestatem, di ac desistendi obtinebat liberam potestatem, non ad hanc, cui nolle iustitiam ineuitabili necessitate coniunctum est praeter illos, qui sic concreati sunt his, qui cum uniuersa massa damnati sunt, ut exciperentur per gratiam liberandi. unde in hoc solo uolunt a primo homine. omnium distare naturam, ut illum integris uiribus uoluntatis iuuaret gratia nolentem, sine qua perseuerare non poterat, hos autem amissis et perditis uiribus credentes tantum non solum erigat prostratos, uerum etiam suffulciat ambulantes. ceterum quicquid libet donatum sit praedestinatis, id posse et amitti et retineri propria uoluntate contendunt; quod tunc falsum esset, si uerum putarent eam quosdam perseuerantiam percepisse, ut nisi perseuerantes esse non possint. Inde est, quod et illud pariter non accipiunt, ut eligendorum reiciendorumque esse definitum numerum nolint atque illius sententiae expositionem non eam, quae a te est deprompta, suscipiant, id est
Abbreviated transcription (Latin):
st uel nunc omnibus d&ur. utille acceperit perseueran¬
nam. non quafier& ut perseuerar&. Sed sine quaper
lberum arbitrium perseuerare non possit : Punc uero
scir̃ inregnum pergratiam praedestinatis nontale
adiutorium perseuerantia e d&ur : ged tale ut eis perscue¬
rantiaipsadon&ur : Non solum ut sineistodonoperseue¬
ranter esse nom possint : uerum &iamut perhoc donũ
nonnis perseuerantes sint᷑ his uerbis scĩtatis tuae
ita mouentur ut dicant quandam desperationem hos¬
nibus exhiberi: Sienim aiunt ita adam adiutusa
ut &stare poss& iniustitia &aistitia declinare
et nuncita scĩ iuuantur ut declinare nom possint :
Si quidem eam acceperunt uolendi perseuerantam
ut aliud uelle nom possint uel sic quidam deseruntur
ut aut nec accedant. aut si ac cesserint & recedint
Adillam uoluntatem pertinuisse dicunt ex hortano¬
nis uel comminationis utilitatem quae & persstn¬

Expanded text:
est uel nunc omnibus detur, ut ille acceperit perseueranest uel nunc omnibus detur, ut ille acceperit perseuerantiam, non qua fieret. ut perseueraret, sed sine qua per liberum arbitrium perseuerare non posset, nunc uero sanctis in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae detur. sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint\\ his uerbis sanctitatis tuae ita mouentur, ut dicant quandam desperationem hominibus exhiberi. si enim, aiunt. ita Adam adiutus est, ut et stare posset in iustitia et a iustitia declinare, et nunc ita sancti iuuantur, ut declinare non possint, si quidem eam acceperunt uolendi perseuerantiam, ut aliud uelle non possint, uel sic quidam deseruntur, ut aut nec accedant aut, si accesserint, et recedant, ad illam uoluntatem pertinuisse dicunt exhortationis uel comminationis utilitatem. quae et persisten
Abbreviated transcription (Latin):
ubenesicium praesentis gratiae referendum sit
pamsisse praedestinati sunt inquiunt adutramq
pirtemut dealiis ad alios nullus possit accedere
quopertin& tanita extrinsecus correptionis instanti
n sab homine &si non fides integra saltem uel dolor
cnpunctae infirmitatis exoritur. aut periculum
mons tratae mortis horretur : Nam si non potest
inte quis unde terretur nisi ea uoluntate quae sumi¬
ir ain ex eo culpandum quod nunc non uult sed in eo
iuno qui sicaliquando noluit ut eam damnationen
unlus posteris merer&ur incurrere. ut num quam
rta semper autem praua uell& app&ere : Si autem
st qualis cumq: dolor qui ad exhortationem corripe¬
entis oriatur ħ anc ipsam causam dicunt propter quã
ulreiciatur alius uelalius adsumatur. At que ita
mopus esse partes constitur. quibus nec adiciendũ
halquid nec detrabendum: deinde moleste fer̃
adiuidi gratiam quae uel tunc primo homini data

Expanded text:
ad beneficium praesentis gratiae referendum sit. ad beneficium praesentis gratiae referendum sit. Nam si sic praedestinati sunt, inquiunt, ad utramque partem, ut de aliis ad alios nullus possit accedere, quo pertinet tanta extrinsecus correptionis instantia, si ab homine etsi non fides integra saltem uel dolor compunctae infirmitatis exoritur aut periculum demonstratae mortis horretur? nam si non potest timere quis, unde terretur, nisi ea uoluntate, quae sumitur, non ex eo culpandum, quod nunc non uult, sed in eo et cum eo, qui sic aliquando noluit, ut eam damnationem cum suis posteris mereretur incurrere. ut numquam recta, semper autem praua uellet appetere. si autem est qualiscumque dolor, qui ad exhortationem corripientis oriatur, hanc ipsam causam dicunt, propter quam uel reiciatur alius uel alius adsumatur, atque ita non opus esse partes constitui, quibus nec adiciendum sit aliquid nec detrahendum. Deinde moleste ferunt ita diuidi gratiam, quae uel tunc primo homini data
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquo remansisse quo adsanitatem progradi posst
existim& : Nolunt autem ita hanc perseuerantiam
praedicari : ut non uel suppliciter e mereriuel amit¬
ti contumaciter possit. Nec ad incertum uolunatis
di deducise uolunt. ubi eis quantum putant a dopti¬
nendum uel amit endum euidens est qualecuns¬
sit initium uoluntatis: Illud &iam testimonium
quodoosuisti. raptus est ne malitia mutar& inda¬
tum eius tam quam non canonicum definiunt
omittendum : Vnde illam praescientiam sicacci¬
piunt ut propter fidem futuram praescitis intelgende
nec cui quam talem dari perseuerantiam a qua non
permittatur praeuaricari. sed a qua possit sua uolun¬
tate deficere & infirmari. : Ad serunt tam utilem
exhortandi consu&udinem : sinibil in homine
remansis se dicatur quod correp̃tio ualeat excitast
pod quidem in esse naturae sic sedicere confiteitur:
ib ocipso quod ignoranti ueritas praedicatur

Expanded text:
in aliquo remansisse, quo ad sanitatem progredi possit, in aliquo remansisse, quo ad sanitatem progredi possit, existimet. Nolunt autem ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit. Nec ad incertum voluntatis Dei deduci se volunt; ubi eis, quantum putant ad obtinendum vel amittendum, evidens est qualecumque initium voluntatis. Illud etiam testimonium quod posuisti, Raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus ; tanquam non canonicum definiunt omittendum. Unde illam praescientiam sic accipiunt, ut propter fidem futuram intelligendi sint praesciti: nec cuiquam talem dari perseverantiam, a qua non permittatur praevaricari; sed a qua possit sua voluntate deficere et infirmari. 5. Asserunt tum inutilem exhortandi consuetudinem, si nihil in homine remansisse dicatur, quod correptio valeat excitare: quod quidem inesse naturae sic se dicere confitentur, ut hoc ipso quod ignoranti veritas praedicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
utim consequer&ur: Dicit enim a postolus ĩ dem¬
&̃ quio peratur omnia in omnibus : nusquam autem
dictum est÷ dr̃ credit omnia in omnibus: quodenim
oredimus nostrum est : quod autem operamur illius:
et c&era in eodem opere quaese acceptare dpro¬
dare testantur. tam quam conuenientia euangelicae
ieritati: c&erum praescientiam & praedestinati¬
nem uel propositum adidualere contendunt ut
cospraescierit uel prae destinauerit. uel proposu¬
enit eligero qui fueraN credituri: necdehac fide pos
sedici quid habes quo dnon accepisti c̃um in eadem
natura remanserit lic&uitiata: quae priussana acpe¬
fecta donata sit: Quo da utam dicit sanctitas tua noni¬
nem perseuerare nisi perseuerandi uirture ꝑcepto
hactenus accipiunt ut quibus datur inertelic& pra
cedenti tamen proprio arbitrio tribuatur : Quod
adhoc tantum liberum asserunt : ut uelit uel nie
ammittere medicinam: Ceterum &ipsa ab omin¬
rise & damnare testantur siquis quic quam uirium

Expanded text:
postolus: Idem deus, qui operatur omnia in omnibus. nusquam autem dictum est: Deus credit omnia in omnibus; quod enim credimus, nostrum est, quod autem operamur, illius et cetera in eodem opere. quae se acceptare et probare testantur tamquam conuenientia euangelicae ueritati. Ceterum praescientiam et praedestinationem uel propositum ad id ualere contendunt, ut eos praescierit uel praedestinauerit uel proposuerit eligere, qui fuerant crse dici, « Quid habes quod non accepisti » ? cum in eadem natura remanserit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit. Quod autem dicit Sanctitas tua, neminem perseverare, nisi perseverandi virtute percepta; hactenus accicedenti tamen proprio arbitrio tribuatur: quod ad hoc tantum liberum asserunt, ut velit vel nolit admittere medicinam. Caeterum et ipsi abominari se et damnare testantur, si quis quidquam virium
Abbreviated transcription (Latin):
et quibus non credituris tamen adnuntiata est . In illorum
exemplum demonstrantur : Quibus autem credituris ad nun¬
natur hiregno caelorum ascõrum angelorum societati
oraeparantur cernitis neme sine praeiudicio latentis
consihidĩ alarumq caus arum hoc depraescientia xpĩdice¬
re uoluisse quod conuincendie paganorum infidelitati
quihanc obiecerant quȩstionem sufficere uider&ur : quid
enimest uerius quam praes cissexpm̃ qui & quando & quibus
bcis ineum fuerant credituri: Sedutrum praedicator bixp̃o
uitantum modo eor praescierit anetiam praedestina
ndĩ quaerere at q disserere tunc necessarium nom puta¬
n Proinde quod dixitunc uoluisse hominibur apparere xp̃mi
dioud eos praedi cari doc trinam suam quando sciebat &
ubi sciebit esse quineum fuerant credituri: potest &iam

Expanded text:
et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiatur, hi regno coelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur » . 18. Cernitisne, me sine praejudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc objecerant quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius, quam praescisse Christum, qui et quando et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Chrutrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere atque disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi scieb
Abbreviated transcription (Latin):
destiait nec qui ineum crederent desuerumt : et ab adam
us que ad morsen &inipsopopulo israhel quaes pecials
quodam musterio gens proph&ica fuit & in aliis gentibus
antequam ueniss& in carne: cumenim non nulli comine¬
morantur inscis haebruicis libris iamex tempore abrahae
nec destirpe carnis eiur nec expopulo israhel nec aduenti¬
cia soci& ite ippopulo is rahel qui tamen huius sacra menti
participes fuerunt : gur non credimus &iam in c&eris
hac atq: illac gentibus alias alios fuisse. quamuis eos com¬
memoratur ineirdem auetoritatibus non lega muss ta
salus religionis huius perquam solamueram salus uera
ueraciterq promittitur Nulli umquam defuit qui dignus
fuit et cui de fuit dignus non fuit setab exordio prooi¬
cationis humanae us que in finem quibus dam adoremas
quibus dam adiudicium predicatir : Ac perhoc & quibus om¬
nino adnuntiata non est. non credituri praesciebantur

Expanded text:
destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino adnuntiata non est, non credituri praesciebantu
Abbreviated transcription (Latin):
uales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporal
praesentia fuerunt qui in eum nec suscitatir ab eomortuis
oedere uoluerunt quales &iam nunc multos uidemus
cintanta manifestatione deillo compleantur praeconia
profetarum nolleat huc credere & mallehumana astutia
resistere quamtim clarae atq perspicuaetamq sublimi
& s ublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati quam diu
paruus &infirmus est intellectus hominis diuinae accidere
ueritati quide gomirum sitam infidehbus plenum orbem
terrarum xpr prioribus saeculs nouerat ut eis a pparere uel
praedi cari merito noll& quos nec uerbis nec miraculir suis cre¬
dituroserse praesciebat. Neque enim incredibile est tales
fuisse tuncomnes quales ab eius aduetu usq: ad hoc tenpus
tam multos fuisse atq: essemiramur: Et tamen abinitio
generis humani alias occultius alias euidentius sicut con¬
gruere temporibus diuinitus uisum est nec proph&ari

Expanded text:
quales, non quidem omnes, sed tamen multi in ejus corporali quales, non quidem omnes, sed tamen multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis, credere voluerunt; quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia Prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi t sublimiter diffamatae divinae cedere auctorparuus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari
Abbreviated transcription (Latin):
eam loco illo explicare noluissem quaȩ poss& alias uel ab aliis
xplicari : Nam ita locutus sum interc&era respondens
propositae quaestioni qur xpr̃ posttam longa tem pora
uenerit : Pro inde inquam cumx põnon obiciant quod eius¬
doctrinam non omnes sequuntur . Sentiunt enim &ipsi
nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae pheloso¬
sorum uel &iam numini deorum suorum : quidresponde¬
bunt si ex cepta illa altitudine sapientiae & scientia edĩ
ibiserassis longe alut diuinum consilum longe
stretus lat&e sine praeiudicio etiam aliarum forte
sirum quae a prudetibus uestigari quaeunt hoc solũ
neuitatis gratia in huius quaestionis disputatione
umus tunc uoluisse hominibus apparerex pm &a pud¬
sspraedi caridoc trinam suam quando sciebat dubiscie¬
ut esse qui i neum suerant credituri his enim tem poribus
alis locis quibus eu angelium eius non est praedicatum
ales omner in eius praedicatione futuror esse praesciebat

Expanded text:
eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa tempora venerit: « Proinde, » inquam, doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christus praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum fuerant credituri? His enim temporibus et his locis, quibus Evangelium ejus non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
diest Et hoc donum quibur dimdiri quibis dim nondar
omnino non dibit& quinon uult manifesti s̃ms cutrr
lit teris repugnare: Qur autem non omnibus elaur si delem
mouere non deba. qui credit ex uno omnesi s se in condemna¬
tionem sine dubitatione iustissimam: Itaut nulladienae
iustare prehaensio etiam sinullus indelibe ar&ur unde constat
magnam esse gratiam quodplurimi liberantur : et quid abi
deber&ur in eis qui nom liberantur agnoscunt ut quigloritior
non insuis meritis quaeparia uid& essedam natis sed in dñõ
gloridur : Qurautem istum potius quam illum liber& inscru¬
tabilia sunt iudicia eius &inuestigabiles uiaeeius meliusenĩ
& hic audimus aut dicimus ohomotuquises qui respondeas
dõ quam dicere audemus quasi nouerimus quo d occultum
detemporex p̃ianae religionis medixisse recolitir itadixi
ut hanc diligentiorem &operosi orem disputationem
oegratia praeterirem non sane omissa significatione quod

Expanded text:
Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem, sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt: ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus . Melius enim et hic audimus aut dicimus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? quam dicere audemus, quasi noverimus, quod occultum de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nes antequam credidiss& in xpm. Nec tamensine aliqua
fidedonabat &orabat namq: quo modo inuocabat inquetmn¬
uncrediderat ISedsi poss& sine fidexp̃i esses aliuis non a deũ
id ficandum mitteretur architectus a postolus p&rus quam¬
is nisi dns̃ aedifica uerit domum inuanum labor a uerunt
iedificantes eam: et dicitur nobis fides est a nobis c&era ad nõ
idperaiustitiae pertinentia quasi ad aedificium non per¬
natit fides quasi adaedificium inquam nom ꝑtineat funda¬
menum: quod si in primis & maxime pertin& inuanum
Vrat praedicando a edificans fidem nisi eam dnr̃ miseran
bitr aedifi c& Quid qui digitur & ante quam in xpm̃¬

Expanded text:
nes antequam credidisset in Christum : nec tamen sine aliqua nes antequam credidisset in Christum : nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus apostolus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedificet. Quidquid igitur et antequam in C
Abbreviated transcription (Latin):
quoque fidemopus dĩ dicit esse ihr̃ & hanc ut operẽmuriuit
dixerunt enim adeum iudaei quid faciemur ut operemir
opusdi res ponditihr̃ & dixit illir hoc est opus di ut creditis
in eum quem misitille. Sicergo distinguit apostolus
aboperibus fiden que mad modum in duobur regnis haebre¬
orum distinguitur iudas abisrahel cum & ipseiudas sit srhł
exfide autem ideo dicit iustificari hominem non exopetib
quia ipsa primadatur ex qua impetrentur cetera quȩ pro¬
priae opera nuncupantur inquibus ius te uiuitir xin
dicit &iamipse gratia salui factiestis perfidem & haenon
ex uobis sed dĩ donum est Id est & quod dixi perfidem ants
uobis sed dĩ donum est &iam fides non ex operibus inqui
ne fortequis extollatur. Solet mnim dici ideo crederemerus
qui a uirbonus erat & antequam creder& quod de cornelio
dicipotest cuius acceptae sunt elemosinae & ex audrȩoratio¬

Expanded text:
quoque fidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. quoque fidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae oratio
Abbreviated transcription (Latin):
queconsecuta est iustitiam dĩ iudicium uero inc&eros
quex caecatisunt : Et tamen ill quia uoluerunt crediderun
il qui noluerunt non crediderunt miseri cordiaigitur
audicium in ipsis uoluntatibus facta sunt electio quippe
stagratia e est non utique meritorum : Superius enim dixe¬
At sicergo &in hoc tempore reliquiae perelectionen gratiae
saluae factaesunt : Si autem gratiam non ex operibus alio¬
qun gratia iam non est gratia : Ciratis ergo consecuta est quod
consecuta est electio non praeces siteorum aliquid quod
priores darent & retribuer&urillis pronibilo saluos faciteos
Ceteris autem qui ex caecati sunt sicut ibi non tacitum est in
retributione factum est uniuersa eui a edni misericordia
&ueritas In uestigabiles sunt autem uiae ipsius inuestiga¬
bilerigitur sunt & misericordia qua gratis liberat &uertas
qua iuste iudicat. Sed forsitandicunt ab operibus fiden
distinguit a postolus Gratiã uero non ex operibus essedit
non autem dicit quod non sit exfide lita uero est sed ipsam

Expanded text:
vero in caeteros qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic ergo et in hoc tempore, reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. aeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Universae viae Domini misericordia et veritas . Investigabiles sunt autem biles igitur sunt, et misericordia qua gratis liberat, et veritas CAPUT VII. 12. Sed forsitan dicant, « Ab operibus fidem distinguit Apostolus: gratiam vero non ex operibus esse dicit; non autem dicit quod non sit ex fide. » Ita vero est: sed ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
aacem non credunt foris audiunt intus non audiunt neq
dnt hocest illis datur ut credant illis nondatur quiana no
inqut uenit ad menisi pater quimisit me traxerit eum:
qiodipertius postea dicitur: Nam post aliquantum cumde
cirnesua manducanda abibendo sanguinesuo loquer&ur
s dicerent quidam &iam discipulorum eius durus est hic
ermoquis potest eum audire. scieis hr̃ apud sem&i psum¬
quamurmurarent dehoc discipuleius dixiteis hocuos
scandaliz ait ÷ & p aulo post uerba inquit quae ego locutus sum
dunt: Et mox euan gelisti sciebatenim inquit ab initioihs̃
quies sennt credenter & quis traditurus es s&e eum & dicebat.

Expanded text:
autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod apertius postea dicitur. Nam post aliquantum cum de carne sua manducanda et bibendo sanguine suo loqueretur, et dicerent quidam etiam discipulo rum ejus, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Sciens quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis: Hoc vos scandalizat? Et paulo post: Verba, inquit, quae ego locutus sum dunt. Et mox Evangelista, Sciebat enim, inquit, ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum, et dicebat:
Abbreviated transcription (Latin):
uenit adme : Absitergo ut quis quam non ueniat quia pa¬
tre audiuit & didicit: quare in quiunt no n omnes doc&
Si dixerimus quia nolunt discere quos non doc& respon¬
debitur nobis &ubiest quadeihcitur ds̃ tuconuertens
uiuificabis nos: aut si non facit uolentes ex nolaribus drꝰ
ut quidorat ex desia secundum praeceptum dni properse¬
as quidom cordismner & precatio ad dm̃ eroilus ionlonim¬
oretpro non credentibus quidinsiut ereelant Nomeni
ute: consecuntur salitem: Sier go fider ora ntium diprac¬
ienit gratiam: num quideorum fider proqubus oraturat
rediot di praeuenit gratiam quando quidem hocoro cis
oraiturit non credentibus id est fidem non habentibu fides
ipradon &ur cumigitur eu angelium praedicatur duudam
osauint̃ quidim non credunt. Sed qui credun praadicato¬
esorinsetus in sonante intus apatre audiunt atq discunt .:

Expanded text:
venit ad me. Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Pavenit ad me. Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Patre audivit et didicit. 15. « Quare, » inquiunt, « non omnes docet? » Si dixerimus quia nolunt discere quos non docet; respondebitur nobis, Et ubi est quod ei dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos ? Aut si non facit volentes ex nolentibus Deus, utquid orat Ecclesia secundum praeceptum Domini pro persetas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illiOrat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui
Abbreviated transcription (Latin):
dt Omnis quiaudiuit apatre & didicit uetut ad me:
Vastengo integreloquimur cum dealiquo litterarum
igstro qui inciuitate solus est dicimus omneriste
hiclitteras doc non qui omnes discunt sedquu nemonis
abillo dis cit quicum que ibi lit teras discit iarecte dicimus
omnes dr̃ doc&uenire adxpm̃ : Non quiomnes ueniunt
sad qui a nemo aliteruenit : Qur alitemn no n omnes doceat
aperuit a postolus quantum a periendum iudi cauit quia
uolens ostendere iram & demonstrare potentiam suum at tulit
inmulta patiaitia uasairae quae perfecta sunt in perditionẽ :
&ut notas faciat diuitias glorsaesuae inuas amiseri cordiae
quae praeparauit ingloriam: hincest quod uerbum crucir
pereuntibus stultitia est his autem qui s alui fiunt uirtus
uult saluos fieri &inagnitionem ueritatis uenire : nam si
& illos quibus stultitia est uerbum crucis ut ad xpm̃ueri¬
rent docere uoluis s& procub dubio uenirent & os: Nontiũ
fallit autfallitur qui a it omnis qui auditapatre & didicit

Expanded text:
d me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum judicavit: quia volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam . Hinc est quod verbum crucis pereuntibus stultitia est; his autem qui salvi fiunt, virtus vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Nam si et illos quibus stultitia est verbum crucis, ut ad Christum venirent, docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur qui ait, Omnis qui audivit a Patre et didicit,
Abbreviated transcription (Latin):
profecto contradicit huic apertissimae ueritati non qua
credere uel non credere non est in arbitrio uoluntatis humanaẽ
sedinelectis praeparatur uoluntas ad nõ. Ideo adipsam quoq
fidem quae nuoluntate est pertin&. Quis enim tediscernit
quidautem habes quod non accepisti: multi audiunt uerbum
ueritatis sed alii credunt alii contradicunt : uolunt ergo isti
credere nolunt autem illi : quis hoc ignor& quis hoc neg& :
sidcum aliis praepar&ur aliis non praeparetur uoluntas ad ñõ
discernendum est utiq: quid eueniat demis ericordia eius
quid deiudicio : quod quaerebat israhel Ait apostolus hoc
imest consecutus. electio autem consecuta est : c&eri uero
mecati sunt sicut scribtum est. dedit illis dr̃ spm̃ compuneti
in. oculos ut nonuideant &aures ut non audiantius que
i odiernum diem : Et dauid dicit fiat mensa eorum in la

Expanded text:
profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo ad ipsam quoque fidem, quae in volQuid autem habes quod non accepisti ? Multi audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credeSed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est utique quid veniat de misericordia ejus, quid de judicio. Quod quaerebat Israel, ait Apostolus, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est: caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum estonis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem . Et David dicit: Fiat mensa eorum in laq
Abbreviated transcription (Latin):
erse possa &pessimo sed ali quod bonum quod patit
aduitam bonam sibi nondõ tribueis inflabatur quando
audiremeruit . quis enimte discernit quidautam habes
quod nomac copisti ut emm sit naturae fidem posse habete
num quid & habere non enim omnium est fides cun
sidem possehaberesit omnium : Non autem ait apostilus
quid autem potes habere quod nonaccipisti ut posses haber
Sedait quid autem habes quo d non accepisti.: Pro inde pose
haberesidem si cut possehabere caritatem natura eest hom :
habere autem fidem quemadmodum habere caritato ꝓtie
est fidebum: Illa itaque natura inqua nobis da taesiosibi¬
litas habedi fidem non discernit ab homine hominem su
uero fides discernit ab infideb fidelem : Ac perhoc ubiditis
quis enim te discernit quid autem habes quod non accepistis
quis quis aud& dicere habeo exmeipso fidem nonergo accepi:

Expanded text:
inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi;
Abbreviated transcription (Latin):
mefides mea iustitiamea : uel si quid aliud qualibus occur¬
rens cogitationibus bonus doctor quid autem habes in¬
uit quod non accepisti a quonisi ab illo quitedis cernit ab alio
cuinon donauit quoddonauit tibi : Si autem &ac cepistiait
quidloriaris quasi non acceperis : Num quaero agit aliud.
nsi ut quigloriatur indnõ glori&ur: nihilautem huic
sensuitam contrarium est quam desuis meritis sic quanq:
gloriari tam quam ipsesibi ea fecerit non gratiadĩ Sed
gratia quaebonos discernit amalis. non quae communis
est a bonis & malis : Sitergo gratia naturae at tributa
quascuimus animantia rationala discernimurq a pato¬
ribus: Sit &iam gratianaturae ad iributa qua impss
hominibus adeformibus pulchri uelin geniosi discern¬
tur a tardis acsiquideius modiest : Sed non seille quen
cohercebat a postolus aduersus pecus inflabat nec adit¬
sus hominem alterum de ali quonatural munere quib

Expanded text:
me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurme fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod
Abbreviated transcription (Latin):
ducitur eadem ipsa eius intentio ut dicat haac autem frs
trans figuraui inme &apollo propteruos ut in nobis
dscatis esu praquam scribtum est unus pro altero infl&ur
iduersus alterum Quis enim tediscernit : qui dautem habes
qodnon ac cepisti si autem & accepisti quid gloriaris
qusinon ac ceperis : In hac a postob euidentis sima intenti¬
ne qua contrahumanam superbiam loquitur nequis quã
nhomine sed indnõ glori&ur donadĩ naturalia suspicari
sue ipsam totam perfectamq naturam qualis inprima
unditione donataest Siue uitiatae naturae quales cumq
dquias nimis quantum existimo absurdum est :
uinquidenim perhaec dona qua eomnibus communia
su hominibus discernuntur homines ab hominibus
hcutem prius dixit quis enim tediscernit : & deinde
ia didt quidautem habes quodnon accepisti poss& quip¬
phomo dicere inflatus aduersus alterum discernit

Expanded text:
ducitur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, ducitur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum. Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? 10. In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit
Abbreviated transcription (Latin):
&recundum hominem ambulatis cumenim quisdia
ego quidem sum pauli alius autem ego apollo non ne
homines estir quidergo est apollo quidautem paulis
minisim perquos credidistis &unicuiq: sicut cdͥr dent
Ego plantaui a pollo rigauit seddr̃ incrementumdeat
Itaq naque qui plantat est aliquid neque quirigat: selous
incrementum ditd̃÷ uid&is nenihil agere a postolum
nis ut humildur homo &ex alt&ur dr̃ solus quando qud
ineis quiplantantur Erigantur nec ipsum plantatr
arigatorem dicitesse aliquid s ed qui in crementundt
dm̃ : Quamuis & hoc ipsum quodille plantat hicrpeios
iosi sed d nõ tribuat dicens unicuiq sicut dñ dedit eg
plantaui a pollorigauit hinc ergo in eadem intentione
persistens ad hocuent ut dicer&: staq nemo gloridus
in homine : Iamenim dixerat quigloriatur indno aori¬
&ur post haec & alia non nulla quachis conettuntur per¬

Expanded text:
ominem ambulatis? Cum enim quis dicat, Ego quidem sum Pauli, alius autem, Ego Apollo; nonne homines estis? Quid ergo est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis: et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haec et alia nonnulla quae his connectuntur, ad hoc per
Abbreviated transcription (Latin):
praescientia eligat credituros. &dam n& inertdus¬
los : Nec illos exoperibus eligens : Nec istos eo¬
peribus damnans : Sed & illorum fidei praes¬
tans ut bene operentur.et̾istorum impie¬
tatem deserendo obdurans ut male operintis
Et narum in eodem libro superius: ae quales omnessunt
in meritum: nec potest in rebus omni modo aequa¬
legitur. cum dat spm̃ scm̃ ut percaritatem bona
peremur: Sed tamen eligit fidem : quianisi quis¬
e credit & inaccipiendi uoluntate permaneat:
an pera cuius quam in praescientia quae
pr anaturus est : sed fidem eligit in praescientu:
bnem crediturum esse praesciuit ĩpsum eliger&¬

Expanded text:
praescientia eligat credituros, et damnet incredupraescientia eligat credituros, et damnet incredulos: nec illos ex operibus eligens, nec istos ex operibus damnans; sed et illorum fidei praestans, ut bene operentur, et istorum impietatem deserendo obdurans, ut male operentur. » Et iterum in eodem libro superius: « Aequales omnes sunt ante meritum, nec potest in rebus omni modo aequalargitur, cum dat Spiritum sanctum, ut per charitatem bona operemur: sed tamen eligit fidem, quia nisi quisque credat, et in accipiendi voluntate permaneat, eligit opera cujusquam in praescientia, quae ipse donaturus est: sed fidem eligit in praescientia; ut quem crediturum esse praescivit, ipsum eliger
Abbreviated transcription (Latin):
diuinae. ut eo tempore &ibi &illis ueritas ad nuntia¬
r&ur uel ad nuntiaur. quando &ubi prae nuntiabadir
esse credenda :: et hoc non solum aliorum catholicoru
testimoniis sed &iam scĩtatis tuae disputatione amiq¬
ore se probare testãtur .: ubi tamen eandem gratiun
Nonminore ueritatis perspicuitate docueris : ina
illud quod dixit scĩtas tua in questione contra po
phyrium detempore xp̃ianae religionis. tunc uolus¬
se hominibus apparere xpm. & apud eos praedicari
doctrinam suam. quando sciebat. & ubisciebat esse
qui in eum fuerant credituri: uel illud delibro in¬
eius epistula adromanos: dicis itaque mib quidid¬
huc conquaeritur. Nam uoluntati eius quis ressit
cuisane inquisitioni inquis sic respond& : ut haal¬
gamus spiritalibus uiris &iam non secundim
terrenum hominem uiuentibus patere posse
prima merita fidei & impi&atis. Quomodo ds̃

Expanded text:
diuinae, ut eo tempore et ibi et illis ueritas adnuntiadiuinae, ut eo tempore et ibi et illis ueritas adnuntiaretur uel adnuntietur, quando et ubi praesciebatur esse credenda. et hoc non solum aliorum catholicorum testimoniis sed etiam sanctitatis tuae disputatione antiquiore se probare testantur, ubi tamen eandem gratiam non minore ueritatis perspicuitate docueris, ut est illud, quod dixit sanctitas tua in quaestione contra Pophyrium, de tempore christianae religionis, « tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri » : vel illud de libro in Epistolam ad Romanos, « Dicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit ? Cui sane inquisitioni, » inquis, « sic respondet, ut intelligamus spiritualibus viris, etiam non secundum terrenum hominem viventibus, patere posse prima merita fidei et impietatis, quomodo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
priniratiã si prȩcedere dicatur talis uoluntas que c antũ medicũ
prti non autẽ quicquã ipsa iamualeatꝰ Nã illa testimonia ut est
dissicot uincuiq partitus est inensurã fidei & similia : adid
udim ualere. ut iuu&ur qui coeperit uelle. Non ut &iam don&ur
un odit. Reiectis ab hoc domo aliis pariter reisi& qui possent similiter
ilrari Sica quȩ pariter indigios praestatur. credendiuoluntis
empsis similiter praestaraur: Si iutẽ aiunt dicatur. uel talem
abus remamas se. qua uel contemnere quis uileat uel oboedire.⁊
iopendio putantrationẽ reddi electorũ uel reiectorũ : in e quod
cuq meritũ propriae uolantatis adiungitur : Cum autem
dutur eis. quare aliis uel alicubi praedicaur uel non prȩdicdur
ul nunc praȩdicaur quođ aliquando pȩne omnibus sicut nunc
l quibus gentibus non prȩdicatum sit : dicunt id prescientiaȩ esse

Expanded text:
ur. nec negari gratiam. si praecedere dicatur talis uoluntas, quae tantum medicum ur. nec negari gratiam. si praecedere dicatur talis uoluntas, quae tantum medicum . quaerat, non autem quicquam ipsa iam ualeat. nam illa testimonia, ut est illud: Sicut unicuique partitus est mensuram fidei et similia, ad id uolunt ualere, ut iuuetur. qui coeperit uelle, non ut etiam donetur. ut uelit, reiectis ab , hoc dono aliis pariter reis et qui possent similiter liberari, si ea, quae pariter indignis praestatur, credendi uoluntas etiam ipsis similiter praestaretur. si autem, aiunt, dicatur uel talem omnibus remansisse, qua uel contemnere quis ualeat uel oboedire. de compendio putant reiectorum reddi electorum uel reiectorum in eo, quod unicuique meritum propriae uoluntatis adiungitur. Cum autem dicitur eis, quare aliis uel alicubi praedicetur uel non praedicetur uel nunc praedicetur, quod aliquando paene omnibus sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit, dicunt id praescientiae esse