comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
T prnmnũ ĩ edibus sacris aut e colũpnar crassitnđib
tõtinatio. Decor aũtest e medatus operis aspestus pba¬¬
tis rebus edpositis cũ auc̾te. Hi ꝓficit᷑ statione qđ :
gnece the matiismo dr sen cõsuetudĩe aut natua¬
statione cum lom fulguri et celo ⁊ soli et lime haedisi¬
et spẽs et effectus ĩ apto mundo atq lucenti pñtes indi¬
mus Minerue et Marti et herculi ȩdes dorice fũt¬
⁊tiis aũt diis ꝑꝑ uirtutem sine delitis edificia costi¬
tuideat Uenen flore pros pine fonti cũ ph̃is corĩ¬
thio gñe cõstituti aptas indebims hr̃e ꝓprietaeor
ꝗ̃d hĩs diis ꝑꝑ teneritatem graciliora et florida foliisi
ednolutis ornata oꝑa fcã auge indebimt iustã a¬
corem.Iunoni Diane libiro pñ caeterisq dis ꝗ
etidum st simlitiarẽ si edes ioniae cõstruent hti
eritratio mediocritatis: qđ et ab seuero more do¬
sic expͥmit um cedificiis interiorib matinfias

Expanded text:
et primum in aedibus sacris aut e columnarum crassitudinet primum in aedibus sacris aut e columnarum crassitudinratiocinatio. Decor autem est emendatus operis aspectus probatis rebus compositi cum auctoritate. is perficitur statione, quod graece qematismw=| dicitur, seu consuetudine aut natuo et Soli et Lunae aedifiet species et effectus in aperto mundo atque lucenti praesentes videmus. Minervae et Marti et Herculi aedes doricae fient; his enim diis propter virtutem sine deliciis aedificia constitui decet. Veneri, Florae, Proserpinae, fontium nymphis corinthio genere constitutae aptas videbuntur habere proprietates, quod his diis propter teneritatem graciliora et florida foliisque et volutis ornata opera facta augere videbuntur iustum decorem. Iunoni, Dianae, Libero Patri ceterisque diis, qui eadem sunt similitudine, si aedes ionicae construentur, habita erit ratio mediocritatis, quod et ab severo more dosic exprimitur, cum aedificiis interioribus magnificis
Abbreviated transcription (Latin):
descriptiones. Orthographia est añt erecta frontis
imag̾o modiceq pidta rõb oꝑis futuri figura u
item scenograpna est frontis et later abscedentiũ
a dumbratio ad cutimq dt ntrũ om̃i linear resgõsus
ce nascunt ex cogitatoe et ĩ uenctione Cogitatio
est cura studii glena et ĩ dustrie uierlantieq ẽffcũs
eropositi cum uolutate. In uentio aut est guõnu
obscurar ex plicatio rõe noue rei iugore mobili rep¬
ta heȩ se terminatiões dispõu. Eurithmia est
Uenusta species ꝯmodusq ĩ copositioib m̃broru
aspectus. Haee effiact cnmi membra opis eduen¬
eñtia sunt altitudiis ad altituadmem latitnamis
ad longitudmem et ad sum̃a oĩa respondeor s. sue
cduemens consensus ex partibq separatis ad uni¬
uerse figure pem̃/. late ꝑtis responsus ut ĩ hõis cõ¬
pore/ e cubito pede palma digito ceterisq pticulis
simẽtros est eurithime qualitas. sic est ĩ õpum ꝑ¬

Expanded text:
descriptiones. orthographia autem est erecta frontis descriptiones. orthographia autem est erecta frontis imago modiceque picta rationibus operis futuri figura. item scaenographia est frontis et laterum abscedentium adumbratio, ad circinique centrum omnium linearum responsus. He nascuntur ex cogitatione et inventione. Cogitatio est cura studii plena et industria vigilantiaque effectus propositi cum voluptate. Inventio est questionum obscurarum explicatio, ratioque nove rei vigore mobili reperta. He sunt terminationes dispositionum. Eurithimia est venusta species, commodusque in communibus membrorum aspectus. Hec efficitur cum membra convenientia sunt, altitudinis ad latitudinem, latitudinis ad longitudinem et ad summam omnia sue ris conveniens consensus ex partibusque separatis ad universae figurae speciem ratae partis responsus. uti in hominis corpore e cubito, pede, palmo, digito ceterisque particulis symmetros est eurythmiae qualitas, sic est in operum p
Abbreviated transcription (Latin):
et mediocres scias hre disciplinar. Leto caesar etale
et ab hiis qui mea uolumĩa st̾ lecturi ut sipar ad rẽga
rõib artis exercitatus sed ut architestus hiis lr̃is ibutꝰ
modo edificantib sed ẽt oĩb sapientib tũ magͥna aui¬
ctoritate me sine dubio prestaitur
Rchitestira autẽ cõstat exerinatoẽ que gnece
taxis dr̃ et gedispositõe Ftumnc aũt graeo diatesimi
uocant et eurithinia et simetria et decore et distri¬
butione que grece cetonomia dr̃. Ordinatio esti
modica membror opis comoditas seꝑatim uniuseq
ꝓportiões ao simetriam cõparatio haee ed ponit ex gũa¬
titate que graece possothes ci. Quantitas aũt est mo
est rer asta colloctitio elegansq cõpositioib/ effñs
oꝑis enm qͥlitate Spes disposinonis que graece dñt
idee sunt hace. Icõnographia Ortographia/ E Seeno¬
graplna. lc ho nograpina est circini regulq mocia
cõtinens usus. eqna capiũt formar᷑ in solipareat

Expanded text:
d etiam mediocres scientias habere disciplinarum, peto, Caesar, et a te et ab îs, qui ea volumina sunt lecturi, ut, si quid parationibus artis exercitatus, sed ut architectus his litteris imbutus modo aedificantibus sed etiam omnibus sapientibus cum maxima auctoritate me sine dubio praestaturum. Architectura autem constat ex ordinatione, quae graece ta/cis dicitur, et ex dispositione, hanc autem Graeci dia/qesin vocitant, et eurythmia et symmetria et decore et distributione, quae graece oikonomi/a dicitur. Ordinatio est modica membrorum operis commoditas separatim universeque proportionis ad symmetriam comparatio. haec componitur ex quantitate, quae graece poso/ths dicitur. quantitas autem est modest rerum apta conlocatio elegansque compositionibus effectus operis cum qualitate. species dispositionis, quae graece dicuntur ide/ai, sunt hae: ichnographia, orthographia, scaenographia. ichnographia est circini regulaeque modice continens usus, e qua capiuntur formarum in solis arearum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ cã fuĩt opus spẽs grata et elegans mẽbrorq
edmensus iuistas heat simetriat ratio cinetiones
Nipsis uero maenib ea erunt pͥncipia Primu¬
est electio loci saluberrii. Is aut erit excelso
et nõ nebulosus et nĩ eruinosus regionesq
cceli spettans neq estuosas neq frigidas sed
temꝑatas de inde sic̾ uitabr palustris uicimtas
Cum tut aure matutine cũ sole oriẽte ad
opidum puemiẽt et hĩis orte nebule adiũger
spũsq bistiar palustriũ uenenato cũ ne¬
bula mixtos ĩ hĩtatoꝵ corpora flatus sꝑgent
efficient locũ pesulentem. Item si secundu
mare erunt iaenia spertabuntq ad meridie
aut occidentem nd erunt salubria q̃o ꝑ estatz
caelum mendianũ sole exoriens. celesis me¬
ridie ardet Ihem qd spectat adondentem sole
gorto tepescit/ meridie calet nesꝑe feyuet
gut mutatioib calons et resrigrratioio tor

Expanded text:
vero, cum fuerit operis species grata et elegans membrorumque vero, cum fuerit operis species grata et elegans membrorumque commensus iustas habeat symmetriarum ratiocinationes. In ipsis vero moenibus ea erunt principia. primum electio loci saluberrimi. is autem erit excelsus et non nebulosus, non pruinosus regionesque caeli spectans neque aestuosas neque frigidas sed temperatas, deinde si vitabitur palustris vicinitas. cum enim aurae matutinae cum sole oriente ad oppidum pervenient et his ortae nebulae adiungentur spiritusque bestiarum palustrium venenatos cum nebula mixtos in habitatorum corpora flatu spargent, efficient locum pestilentem. item si secundum mare erunt moenia spectabuntque ad meridiem aut occidentem, non erunt salubria, quod per aestatem caelum meridianum sole exoriente calescit, meridie ardet; item quod spectat ad occidentem, sole exorto tepescit, meridie calet, vespere fervet. Igitur mutationibus caloris et refrigerationis corpora,
Abbreviated transcription (Latin):
porentibus uo quoꝵ cogitatiõih rexͥp gubernat
ad usum collocabunt et õĩo fanende sunta
apty oĩb ꝑsonis edificior distributiontca
Artes ipsius arebitedture sltres Telifiatio¬
⁊ no momes machinatio ł dificatio diuisaest
ficioꝵ explicatio. Publicoꝵ aut distribntõe
sEtrese quib est una defensiois altera religiõr
tertia oportunitatis. Defensionis est murot
repellendos. Excegitata. Relligionis dor
imortaliũ fomor ediũq sacrar colloccitio
Opertunitatis ꝓ com locor ad usũ publicũ
disgositio uti porties fora portius e al nea
theatra in ambulatões caeteraq que issde
roĩb ĩ publicis locis designant. ttaec cũit itã
fieri debent. ut heat ro firmitatis utilitatis
Uenustatis. Firmitatis erit hĩta rõ cũ fu̾it
fundamẽtor ad solidũ depressio. quaq e ma¬
teria copiar sine auaritia diligens electio
usu locor dispositi et ad regiones sui cuiꝰq i
gñis apta/. et comola distributio. Uenustatis

Expanded text:
gubernatur, ad usum conlocabuntur; et omnino faciendae sunt aptae omnibus personis aedificiorum distributiones. Partes ipsius architecturae sunt tres: aedificatio, gnomonice, machinatio. aedificatio autem divisa est ficiorum explicatio. publicorum autem distributiones sunt tres, e quibus est una defensionis, altera religionis, tertia opportunitatis. defensionis est murorupetus perpetuo repellendos excogitata, religionis deorum inmortalium fanorum aediumque sacrarum conlocatio, opportunitatis communium locorum ad usum publicum dispositio, uti portus, fora, porticus, balinea, theatra, ambulationes ceteraque, quae isdem rationibus in publicis locis designantur. Haec autem ita fieri debent, ut habeatur ratio firmitatis, utilitatis, venustatis. firmitatis erit habita ratio, cum fuerit fundamentorum ad solidum depressio, quaque e materia, copiarum sine avaritia diligens electio;usus locorum dispositio et ad regiones sui cuiusque generis apta et commoda distributio; venustatis
Abbreviated transcription (Latin):
criter ht notas eas quę necie sunt ac armitecturã
uti siquis de has rebus ceartibus iudicare et probare
opus fu̾it ne deficiatur. Quibus nõ nã tm̃ tribuit sol¬
lertie acumie memorie ut possint geometriã astro¬
logiam musicam ceterasq disciplinas penitus her̃e
notas p̃tereunt offa architedtor et efficiũt mathema¬
t. ltaq faciluer q̃ eas disciplinas cisontare possut
qõ płib telis disciplinaꝵ st armati: Hiiaũt inueni¬
untur raro ut alñ fuit Aristarcus. Samius philo¬
Laus et architas tarentinus. Apollonius ꝓgeus. Era¬
stothenes cireneꝰ. Archudedes et Scopinas asiracuso
qui m̃itas res organicas et gnominicas numero nali

Expanded text:
criter habet notas, eas quae necessariae sunt ad architecturam, criter habet notas, eas quae necessariae sunt ad architecturam, uti, si quid de his rebus et artibus iudicare et probare opus fuerit, ne deficiatur. Quibus vero natura tantum tribuit sollertiae, acuminis, memoriae, ut possint geometriam, astrologiam, musicen ceterasque disciplinas penitus habere notas, praetereunt officia architectorum et efficiuntur mathematici. itaque faciliter contra eas disciplinas disputare possunt, quod pluribus telis disciplinarum sunt armati. hi autem inveniuntur raro, ut aliquando fuerunt Aristarchus Samius, Philolaus et Archytas Tarentini, Apollonius Pergaeus, Eratosthenes Cyrenaeus, Archimedes et Scopinas ab Syracusis, qui multas res mechanicas, organicas, gnomoni
Abbreviated transcription (Latin):
Exͣħiis aut unũ ꝓpͥu est eoꝵ ꝗ singłis reb sunt
ex̾citati ⁊ dest opis effectus Alteꝵ cõe cũ oĩb do-¬
ctie ĩdest rõe nti medicis et musicis et de uenar
pithino et ad pedem motus ut si uulnus mederie
aut egrũ eripere de pericło oportiut nd̃ accedet mu¬
situs. S id opus propriũ erit medici. Item ĩ orga¬
no nd medicus ses musicus modulabẽ ut aures
sue cantiõib recipiant iocunditate. Siłt c̃ astro¬
logis et musicis est disputatio coĩs de Simphathia
stellaꝵ et simphomaꝵ ĩ quadratis et trigonis dia¬
fessaron et diapente ageometris di uisus qui graece
logos opticos appellatꝰ cteterisq õib dodtrmis mlle
res uł om̃es cões sẜ dum taxat ad dispritanoim. Opu
uo ĩgressus qui manu aut tractationib ad elegan¬
tiam ꝑducunt ip̃oꝵ sunt qui proprie una arte al
faciendum se instrudi ergo satis abbunde uide feris¬
se qui ex singłis doctrinis ꝑtes et rõnes ear medio.¬

Expanded text:
 qui singulis rebus sunt exercitati, id est operis effectus, alterum commune cum omnibus doctis, id est rationem, uti medicis et musicis et de venarum rythmo et pedum motus; at si vulnus mederi aut aegrum eripere de periculo oportuerit, non accedet musicus, sed id opus proprium erit medici; item in organo non medicus sed musicus modulabitur, ut aures suavem cantionibus recipiant iucunditatem. Similiter cum astrologis et musicis est disputatio communis de sympathia stellarum et symphoniarum in quadratis et trigonis diatessaron et diapente, a geometris divisus qui graece lo/gos optiko/s appellatur; ceterisque omnibus doctrinis multae res vel omnes communes sunt dumtaxat ad disputandum. operum vero ingressus, qui manu aut tractationibus ad elegantiam perducuntur, ipsorum sunt, qui proprie una arte ad faciendum sunt instituti. ergo satis abunde videtur fecisse, qui ex singulis doctrinis partes et rationes earum medio
Abbreviated transcription (Latin):
fornacib ab ignis uapore ꝑcale factim ita
mollesat ita ĩ onme genus forme faciliter saibri¬
cetur et idem cũ molle et cadens refrigeret lictũ
frigida re redurescat et ressituat ĩ amtignã pro¬
prietatem: licet et cõsiderare hçec ita esse ex co
qđ estate nõ solũ inpestilentibus locir sedẽt ĩ sa¬
lubribus omnia corpora calore fiant ĩ becilla
et ohiemẽ et que pestilentissime sint regiones
efficiantur salubres. iõ q̃da refrigerationibus
solidet᷑ nõ minus et que a frigidis regionib
corpora traducuãt ĩ calidas nõ possut durare
sed dissoluũt᷑. Quȩ aũt ex calidis locis so septe.¬
trionũ regiones frigidas nd modo nõ laborant
ĩ mutatiõne loai ualitudinib sed ẽt cõfirmãt.
Quare cauendũ esst ĩ mamib collotmois ab¬

Expanded text:
fornacibus ab ignis vapore percalefactum ita mollescit, uti in omne genus formae faciliter fabricetur; et idem, cum molle et candens refrigeretur tinctum frigida, redurescit et restituitur in antiquam proprietatem. Licet etiam considerare haec ita esse ex eo, quod aestate non solum in pestilentibus locis sed etiam in salubribus omnia corpora calore fiant inbecilla, et per hiemem etiam quae pestilentissimae sint regiones efficiantur salubres, ideo quod a refrigerationibus solidantur. non minus etiam quae ab frigidis regionibus corpora traducuntur in calidas, non possunt durare sed dissolvuntur; quae autem ex calidis locis sub septentrionum regiones frigidas, non modo non laborant inmutatione loci valetudinibus sed etiam confirmantur. Quare cavendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
appellamt ut õia cor᷑ sunt compoita .i. calore
et humore freno et aere ita mixtioib nalitẽ¬
peratmta figõint oiũ cũaliũ ĩ mũdogn̾atim qͣ lita¬
tes Ergo ĩguib corporib cũ exupat e pͥncipiis ca¬
lor tnne interficit dissoliutq caelera feruore.¬
⁊ laec aũt uitia efficit fernidu a ceteris ꝑtib caelũ
cum ĩsidit ĩ apꝑtas uenas plusq̃ patit᷑ emixtiõib
naͣli spr̃atura corpus. Item si humor occupa¬
uit corpor. Uenas ĩ patesq cas fecit. ceta p̾ripia¬
ut aligiuera cõrutta diluunt et dissoluuntur
cõpdib iuirtutes. Item haee et refrigeratiob̃ huoris

Expanded text:
appellant, ut omnia, corpora sunt composita, id est e calore et umore, terreno et aere, et ita mixtionibus naturali temperatura figurantur omnium animalium in mundo generatim qualitates. Ergo in quibusvis corporibus cum exsuperat e principiis calor, tunc interficit dissolvitque cetera fervore. haec autem vitia efficit fervidum ab certis partibus caelum, cum insidit in apertas venas plus quam patitur e mixtionibus naturali temperatura corpus. item si umor occupavit corporum venas inparesque eas fecit, cetera principia liquido corrupta diluuntur, et dissolvuntur compositionibus virtutes. item haec e refriger
Abbreviated transcription (Latin):
dos eruditus grometrides historias cõpluresi
nouerit phos diligenter audierit. musica scerit
mediane nõ sit ignarus responsa iuris cd̃sultor
nou̾it astrologiã celiq rões cognitus hẽat que
cur ita fint hee sunt cause. Litteras architestũ
scire oz: ut cõmentariis memorias firmiorẽs
efficere possit.deinde grapͥndis sciam hr̃e quofaci¬
lius exemplarib picti quam uelit oꝑis spẽm defo¬
mare ualeat. Neometria aũt plura presidia
prestat architecture ex primũ exea turbigrami

Expanded text:
dos, eruditus geometria, historias complures dos, eruditus geometria, historias complures noverit, philosophos diligenter audierit, musicam scierit, medicinae non sit ignarus, responsa iurisconsultorum noverit, astrologiam caelique rationes cognitas habeat. Quae cur ita sint, haec sunt causae. litteras architectum scire oportet, uti commentariis memoriam firmiorem efficere possit. deinde graphidis scientiam habere, quo facilius exemplaribus pictis quam velit operis speciem deformare valeat. geometria autem plura praesidia praestat architec
Abbreviated transcription (Latin):
Re h tectura est scĩa plib disciplinis
ca et raciocinatione. Fabrica est cõtinu¬
ata ac certa usur meditatio quȩ mãib ꝑficit
e mai̾a cuiuscũq gnis opus est ad ꝓpositũ
deformationis. Raciocinatio aũt est que
res fabricatas solertiȩ ac rõnis proportiõe
de mostrare atq explicare põt. Itqr archi¬
tecti qui sine lr̃is contenderãt ut maĩb eent
excitati. nõ potuerũt effice̾ ut herent pro
Laborib auctem. Qui aũt raciocinatiõ ib et
lr̃is solum cõfisi fuerunt umbrã nõ rẽ cesecuti
uident᷑ At qui utrũq ꝑ didicerũt uti oib ar¬
mis ornati citius cum auctẽ q̃o fuit ꝓpositu
de monstratio roib dostͥnar ex plicata / qͣr undets
utraq ꝑde exercitat᷑ esse debere qui se architedtũ eẽ¬
profiteatur. Itaq eũ ingeniosum et oportet esse
etad disciplinã docilẽ. Neq .ii. ingeniũ sine
disciplina aut disciplina sme ĩgonio ꝑfectũ arti¬
ficem põt efficere et ut litteratus sit peritus qͣphi¬

Expanded text:
rchitecti est scientia pluribus disciplinis ca et ratiocinatione. Fabrica est continuata et usu trita meditatio, que manibus perficite materia cuiuscumque generis opus est ad propositum deformationis. ratiocinatio autem est, quae res fabricatas sollertiae ac rationis pro demonstrare atque explicare potest. Itaque architecti, qui sine litteris contenderant, ut manibus essent exercitati, non potuerunt efficere, ut haberent pro laboribus auctoritatem; qui autem ratiocinationibus et litteris solis confisi fuerunt, umbram non rem persecuti videntur. at qui utrumque perdidicerunt, uti omnibus armis ornati citius cum auctoritate, quod fuit pdemonstratio rationibus doctrinarum explicata. quare videtur utraque parte exercitatus esse debere, qui se architectum profiteatur. itaque eum etiam ingeniosum oportet esse et ad disciplinam docilem; neque enim ingenium sine disciplina aut disciplina sine ingenio perfectum artificem potest efficere. et ut litteratus sit, peritus graphi
Abbreviated transcription (Latin):
idem studiũ meũ ĩ eius memoria ꝑ manens
ĩte contulit fauorẽ. Ittq cũ. ni. aurelio
et P. numidio et ẽt̃  cornelio ad prẽpara¬
tioen balistar et scorpionũ religuor q tor¬
mentor refectionẽ fui presto. et cũ eiz cõ¬
moda accepi. quȩ tũ primo mibi tribiusti
recognitionẽ ꝑ Sororis cõmendationẽ ser¬
uasti. Cũ ergo eo ego benefiçio essẽ obligatꝰ
ut ad exitũ iutę nõ brem inopiȩtimore
haec tibi senbere cepi qd cũ aduerti multa
te edificauisse et nũc edificare. Religuo
qͦo tpr̃e et publicor et priuator edificior
pamplitudine rer gestaꝵ ut posteris me¬
morietraderent᷑ ourã h̃tirre cõsempsip
pscriptiões terminatas ut eas aitenden et
ante fcã et futura gualia st oꝑa ꝑte possis
nota hr̃e. Nomq hiis uolumĩb aperui oẽs

Expanded text:
idem studium meum in eius memoria permanens idem studium meum in eius memoria permanens in te contulit favorem. Itaque cum M. Aurelio et P. Minidio et Gn. Cornelio ad apparationem ballistarum et scorpionum reliquorumque tormentorum refectionem fui praesto et cum eis commoda accepi, quae, cum primo mihi tribuisti recognitionem, per sororis commendationem servasti. Cum ergo eo beneficio essem obligatus, ut ad exitum vitae non haberem inopiae timorem, haec tibi scribere coepi, quod animadverti multa te aedificavisse et nunc aedificare, reliquo quoque tempore et publicorum et privatorum aedificiorum, pro amplitudine rerum gestarum ut posteris memoriae traderentur, curam habiturum. conscripsi praescriptiones terminatas, ut eas attendens et ante facta et futura qualia sint opera per te posses nota habere; namque his voluminibus aperui o
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar imperio potiretut orbis terar
in uictaq ius tute cuntis hostib
stratis triumpho iuctoriaq tua ciues glo¬
riarent᷑ et gentes om̃es subĩecte tuua u¬
spectarẽt nutũ populusq romanꝰ et Senat᷑
liberatus timore et amplissimis tuis cogita¬
tionibus consiliisq gubernaretus nõ aude¬
bam tantis occupationibꝰ de architectura
seripta et magnis cogitatiõibus explicata
edere metutns ne non apto tpre interpel¬
lans subirem animi tui offensionẽ. Cũ uo
aitenderem te nõ solũ de uita cõi omniu
curã publicoq rei constitutionẽ hr̃e sed
etiã de oportunitate publicoꝵ edificioꝵ ut
ciuitas ꝑte nõ solum ꝓuinciis esset aucta
uer etiam ut maiestas imperii publicor
rebus ea tibi ederẽ. i deo qd primũ parẽti
tuo de eo fuera notus et eius uirtutis studi¬
osus. Cum aut conciliũ gelestiũ ĩsedibus
inmortalitatis eũ dediͥcauisset et impiu
Parentis ĩtuã potestatẽ transtulisset illuo

Expanded text:
esar, imperio potiretur orbis terrarum invictaque virtute cunctis hostibus stratis triumpho victoriaque tua cives gloriarentur et gentes omnes subactae tuum spectarent nutum populusque Romanus et senatus liberatus timore amplissimis tuis cogitationibus consiliisque gubernaretur, non audebam, tantis occupationibus, de architectura scripta et magnis cogitationibus explicata edere, metuens, ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem. Cum vero attenderem te non solum de vita communi omnium curam publicaeque rei constitutione habere sed etiam de opportunitate publicorum aedificiorum, ut civitas per te non solum provinciis esset aucta, verum etiam ut maiestas imperii publicorurebus ea tibi ederem, ideo quod primum parenti tuo de eo fueram notus et eius virtutis studiosus. cum autem concilium caelestium in sedibus inmortalitatis eum dedicavisset et imperium parentis in tuam potestatem transtulisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Suprapositarũ igitur speculationib fignrarũ De si bulli GeoUleiͥt̃¬
bũ exprimentib stricñ trans lat̾is. quȩdã ueranda repetendaq: ut ani¬
mus lectoris ñ obscuritate det̾reatur. s a nob̾ potiu̾ alicuiꝰ exempli luce
in fusa delectet᷑. u̾dentur: St̃ enĩ a nob̾ quędã hiuc oꝑr inserenda hui
arti ualde necessaria. & sup̾dictis respondentia. & subsequentib c̃ue¬
nientia. ad quȩ intelligenda qͥcimq in nr̃oꝵ arithmencoꝵ theorematib
instructꝰ accesserit. expeditiori intelligentia dncit᷑. Supradictũ igͥ est
Supͣ datã rectã lineã terminatã. triangulũ eqͥlaterũ constituere opar¬
tere. Sed nimis inuolute. Quadere hiuꝰ exempli notã subiecimꝰ
Sit data recta linea t̃minata. As̃. Oportet igͥ suꝑ eã q̃ ẽ as triangulũ
ȩqͥlaterũ constituere. & aentro qͥdẽ ã. spacio uͦ . circulꝰ uͦ scribatur¬

Expanded text:
Supra positarum igitur speculationibus figurarum  de verbo exprimentibus strictim translatis, quaedam iteranda repetendaque, ut animus lectoris non obscuritate deterreatur, sed a nobis potius alicujus exempli luce infusa delectetur, videntur. Sunt enim a nobis quaedam huic operi inserenda, huic arti valde necessaria, et supradictis respondentia, et subsequentibus convenientia, ad quae intelligenda quicunque in nostrorum arithmeticorum theorematibus instructus accesserit, expeditiori intelligentia ducitur. Supradictum igitur est, supra datam rectam lineam terminatam triangulum aequilaterum constituere oportere, sed nimis involute, qua de re hujus exempli notam subjecimus. Sit data recta linea terminata A B, oportet igitur super eam quae est A B triangulum aequilaterum constituere, et centro q
Abbreviated transcription (Latin):
a deceno in ordine positi. & in infinituĩ ꝓgressi. nuncupantur. Composi
xxc. cȩteriq sese in ordine sequentes exceptis limitibus. In cõpositi aut̃¬
st̃ digni om̃s. annumeratis etiã om̃ibus limitibus. Multiplicatores
igiiur mimeri mutua in semet replicatione uoluuntur. idest interdũ
maior minoris. interdũ autem minor maioris multiplicator existit.
interdũ uero numerꝰ in se excrescens multplicationis augmenta suscipit
Diuisores autem maiorũ. semꝑ minores constinuuntur nimeri.
DE
R isc& ignur prudentię uiri pytagoreũ dogma secuti: platonicȩ
auctoritans inuestigatores speculatoresq curiosi. totum physophyac
culmen in nimerorũ ui constuuert̃. Quis enĩ musicarũ modulamina
sẏmphoniarũ numerorũ expers censendo scientiȩ ꝑnoscat: Quis
ipsius firmam̃ti sydera. corpora stellis compacta numerorũ naturȩ

Expanded text:
s deceno in ordine positi et in infinitum progressi nuncupantur compositi, s deceno in ordine positi et in infinitum progressi nuncupantur compositi, limitem, id est 20, caeterique sese in ordine sequentes exceptis limitibus. Incompositi autem digiti omnes annumeratis et omnibus limitibus. Multiplicatores igitur numeri mutua in semet replicatione volvuntur, id est interdum major minoris, interdum autem minor majoris multiplicator existit. Interdum vero numerus in se excrescens multiplicationis augmenta suscipit. Divisores autem majorum semper minores constituuntur numeri. De Priscae igitur prudentiae viri Pythagoricum dogma secuti, Platonicaeque auctoritatis investigatores speculatoresque curiosi, totum philosophiae culmen innumerorum vi constituerunt. Quis enim musicarum modulamina symphoniarum numerorum expertia censendo pernoscat? Quis ipsius firmamenti siderea corpora stellis compacta naturae numerorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtenditur. Summitatis autem fines. lineȩ sint. Plana uͦ summitas.
doris causa & salua rectorũ anguloꝵ ratione: sođm ipsas extremitate
subtenditur. Extremitatũ quippe genera sunt duo. Unũ qd̾ ꝓrigo¬
re.& alterũ qd̾ obseruat᷑ ꝓ flexuoso Rigor ẽ. qͥcquid inter duo sig¬
na uelini in modũ lineȩ directũ ꝓspicinur Ilexuosũ uͦ. quicquid
scđm naturã locorũ curnanir. Nam qd̃ in agro a mensore operis cau¬
sa ad finẽ directũ fuerit. rigor appellat᷑. quicꝗ ad horũ imitationẽ
m forma scribit᷑. linea appellatur Puii rigores sunt. quando sui¬
tulis. spacus int̾uenientib rendunt ut iinera plerunq ꝑgunt. Nosse
quio in cõposit numeri. ꝗid muluplicatores. qid ue diuisores. ad hiuꝰ
formȩ speculinonẽ quã sumꝰ tradiniri oportet. Digitos uero quos¬
cunq infra pͥmũ limitẽ. U. om̃s quos ab unitate usq: ad denari am

Expanded text:
protenditur. Summitatis autem fines lineae sunt. Plana vero summitas est protenditur. Summitatis autem fines lineae sunt. Plana vero summitas est boris causa, et salva rectorum angulorum ratione, secundum ipsas extremitates subtenditur. Extremitatum quippe genera sunt duo, unum quod pro rigore, et alterum quod servatur pro flexuoso. Rigor est quidquid inter duo signa veluti in modum lineae directum prospicitur. Flexuosum vero est quidquid secundum naturam locorum curvatur. Nam quod in agro a messore operis causa ad finem directum fuerit, rigor appellatur, quidquid ad horum imitationem in forma scribitur, linea appellatur. Bini rigores sunt, quando singulis spatiis intervenientibus tendunt, ut itinera plerumque pergunt. Nosse positi numeri, quid multiplicatores, quidve divisores, ad hujus formae speculationem, quam sumus tradituri, oportet. Digitos vero quoscunque infra primum limitem, id est omnes quos ab unitate usque ad denariam s
Abbreviated transcription (Latin):
dicularẽ intra tres lineas habebit: Recius gͦ angulꝰ est normalis. he¬
bes plus. normalis. acutꝰ minus normalis¬
Li inearum uero genera sunt tria. recium. circumferens. flexuosũ
Recta linea uaq: ẽ. quȩ equaliter in suis signis posita ẽ. quȩ equalit̃
inplanicie posita non concurrit. Circũ ferens uͦ linea. ÷ cuus signa
ex utraq parte curuata & a se inuicẽ distantia ñ concurrunt. Quę
signa si conuenerint. circulꝰ ñ circũferens linea debet appellari.
P lexuosa autẽ linea ẽ multiformis. uelut arbaꝵ ant flumnũ eȩieroꝵ q
signaꝵ in quorũ similinudine & arcifiniorũ agrorũ finitur extremit᷑s.
& multorũ quȩ similiter inequali linea sunt formata naturalit̃
Summitatũ igitur genera sunt duo: Sũmitas. & plana sũmitas. Sum¬
mitas ẽ scđm geomeiricã appellationẽ. quȩ longitidine. latiuidineq

Expanded text:
dicularem intra tres lineas habebit. Rectus ergo angulus est normalis, edicularem intra tres lineas habebit. Rectus ergo angulus est normalis, ebes plus normalis, acutus minus normalisLinearum vero genera sunt tria, rectum, circumferens, flexuosum. Recta linea itaque est quae aequaliter in suis signis posita est, quae aequaliter in planitie posita non concurrit. Circumferens vero linea est cujus signa ex utraque parte curvata, et a se invicem distantia non concurrunt, quae signa si convenerint, circulus non circumferens linea debet appellari. Flexuosa autem linea est, multiformis velut arborum aut fluminum, caeterorum signorum, in quorum similitudine et arcisiniorum agrorum finitur extremitas, et multorum quae similiter in aequa linea sunt formata naturaliter. Summitatum igitur genera sunt duo, summitas et plana summitas. Summitas est secundum geometricam appellationem quae longitudine latitudineque
Abbreviated transcription (Latin):
Nȩc aut̃ habent species uiiii. Cres rectarũ linearũ: t res aut̃ rectarũ &
ethigrãmos. id̾ reciis lineis cõprehens. latine normalis appellatꝰ.
Quotiens uͦ recta linea suꝑ rectã lineã stans circũ se angulos pares
fecerit. ut singuli anguli recti sint. extans ꝑpendicularis eiꝰ lineȩ
suꝑ quã insistitꝰ uertex est. Cuiꝰ sedẽ. si subtendens linea ꝑpendi culari fu¬
erit iuncta: efficiet tͥangulũ rectangulũ. Hebes angulus ẽ plus nor
malis. ħ ÷ rectianguli positionẽ excedens. qr & si tͥangulus scđm hanc
positionẽ constitutus fuerit. pendicularẽ exira finitimas lineas
habebit. Acutus autẽ angulꝰ. ẽ cõpressior recto. Qui si a recta linea
quo̧ sedis loco fuerit rectam lineã suam inclinationẽ emiserit. similiq
cohibirione rectã lineã in occursũ excoeꝑit. efficiet tͥangulũ qͥ ꝑpen¬

Expanded text:
et habens species novem: tres rectarum linearum, tres autem rectarum et et habens species novem: tres rectarum linearum, tres autem rectarum et euthygrammos, id est ex rectis lineis conprehensus, qui Latine normalis appellatur. Quotiens autem recta super recta linea stans ex ordine angulos pares fecerit, et singuli anguli recti sunt, et stans perpendicularis eius lineae super quam insistit est. Cuius sede si subtendens linea perpendiculari fuerit iniuncta, efficit triangulum recto angulo. ebes angulus est plus normalis, hoc est excedens recti anguli positionem, et qui, si triangulus secundum hanc positionem constitutus fuerit, perpendicularem extra finitimas lineas habeat. Acutus angulus est conpressior recto; qui si a recta linea, quae sedis loco fuerit, rectam lineam secundum suam inclinationem emiserit, similique cohibitione rectam lineam in occursum exceperit, efficiet triangulum qui perpen
Abbreviated transcription (Latin):
& co ei quȩ est as erit ȩqualis Duab igͥ datis rectis lineis inęqualib
teis quȩ st̃ abcd. a maiore quȩ ẽ ab. minori quȩ ẽ cd. ȩqualis abscisa ẽ
ea quȩ est edA.C. qd oportebat facere. His enã compendiosis & tam̃
huiꝰ artis rudib ꝑnecessarus introduotionib lector imciatꝰ. si
in aliquib suꝑnis ꝓpofitis uacillando ab horreat. ꝑ se similes figurarũ
descriptiones sine om̃is impedimenti reclamatione adiuenire potest
& cõponere. Sed iã tempꝰ ẽ ad geometricalis mensurȩ traditionẽ ab ar¬
chita ñ sordido huiꝰ disciplinȩ auctore. lauo ac cõmodatã uenire. si pͥus
pręmisero qͦt sint genera anguloꝵ & linearũ. & pauca fuero prelocut
de sũmitatib & extremitatib Sa g P¬
Ratonabiliũ gͦ angulaꝵ genera sunt tria. hoc ẽ rectũ. hebes. acutũ.

Expanded text:
et C D ei quae est A G erit aequalis. Duabus igitur datis rectis lineis inaequalibus et C D ei quae est A G erit aequalis. Duabus igitur datis rectis lineis inaequalibus eis quae sunt A B, C D, a majore quae est A B, minori quae est C D, aequalis abcisa est ea quae est A G, quod oportebat facere. His etiam compendiosis, et tamen hujus artis rudibus pernecessariis introductionibus lector initiatus, si in aliquibus superius propositis vacillando abhorreat, per se similes figurarum descriptiones sine omnis impedimenti reclamatione adinvenire potest et componere. Sed jam opus est ad geometricalis mensae traditionem ab Archita non sordido hujus disciplinae auctore Latino accommodatam venire, si prius praemisero, quod sint genera angulorum, et linaearum, et pauca dixero de summitatibus et extremitatibus. Rationabilium ergo angulorum genera sunt tria, hoc est rectum, hebes, acutum,
Abbreviated transcription (Latin):
laierũ enĩ triangulũ ẽ. id qd̃ ẽ oas. Leliqua igͥ a .i. reliquis ꝑ E
existit equalis: Sed & be eiquȩ ẽ se ȩqua eeͥ monstrata ẽ. & Be ei
quȩ est ab erit equalis. Ad datũ iginir punciũ id qđ ẽ a. datȩ rectȩ
lineȩ que ẽ Se. equa locata ẽ ea quȩ ẽ Ab. qd̾ oportebat facere ut sub¬
iecta descripno mon&
ertio igͥ loco suꝑnis ab enclide ꝓbatũ est. duab: reotis lincis
inȩqualib ꝓpositis. a maiore minorẽ ȩquã lineã abscidere conue¬
nire. sꝰ nimis strict̃. & ob id confuse inuoluteq Nos uͦ ut animꝰ
lectoris adenodatioris intelligentiȩ accessũ quasi quibdã gradib
ꝑducat᷑ huiꝰ descripnonẽ formulȩ subiecimꝰ:  int datȩ duȩ¬
recte linee inequales as eo & sit maior as. Oportet igͥ amaiore as.
minori cd. minorẽ lineã abscidere. Collocet᷑ enĩ ad a punctũ ei q̃ est
co aqua ea quȩ ẽ as & centro a. spacio uͦ as. circulꝰ describat᷑ Es ⁊̃

Expanded text:
eliquae B F existit aequalis. Sed et B F ei quae est B C aequa esse monstrata est. Et B C ei quae est A L erit aequalis. Ad datum igitur punctum id quod est A datae rectae lineae ei quae est B C, aequa locata est ea quae est A L, quod oportebat facere ut subjecta descriptio monet. Tertio igitur loco superius ab Euclide prolatum est duabus rectis lineis in aequalibus propositis a majore minori aequam rectam lineam abscindere convenire, sed nimis strictim, et ob id confuse involuteque. Nos vero ut animus lectoris ad enodatioris intelligentiae accessum, quasi quibusdam gradibus ducatur, hujus descriptionem formulae subjecimus. Sint datrectae lineae. Inaequales A B C D, et sit major A B, oportet igitur a majore A B minori C D aequam lineam abscindere; collocetur enim ad A punctum ei quae est C D aequa ea quae est A E. Et centro A, spatio vero A E, circulus describatur E G F,
Abbreviated transcription (Latin):
locare conuenit. Eirca datũ cireulũ dato triangulo. ȩqualiũ an¬
gulorũ tͥangulũ designandũ. Inira datũ circulũ. quadratũ aliqđ de

Expanded text:
locare convenit. Circa datum circulum, dato triangulo aequalium anlocare convenit. Circa datum circulum, dato triangulo aequalium angulorum, triangulum designandum est. Intra dat
Abbreviated transcription (Latin):
inuicẽ sunt equales. sen a centro. seu a circũ ferentia ꝓgrediantur
Patã cir terentiã semicirculi. in duo ȩqua dundere potis ẽ.
In circulo idẽ angulꝰ. qͥ et in semicirculo rectus existit. Quiuͦ in ma¬
iore portione est angulꝰ. maior ẽ recto. Qui autẽ in minore portio¬
ne ẽ angul. minor ẽ recto Et maoris qͥdẽ portionis angulꝰ recto na¬
ior existit. minoris uͦ angulꝰ recto minor existit
Si circulũ linea recta contingat. a contacuu uͦ incirtũferentia
quedã circulũ secans linea recta ducat᷑. quosounq angulos facit duo
anguli qͥ st̃ in alternis circuli portionib st̃ ȩquales. E hoc ignur
manifestũ est. qũo si apuncto circuli due lineȩ rectȩ sese contingant.
& sibi inuicẽ sunt ȩquales. Suꝑ datas recias lineas. circuli desori
metro minime maior existat ȩquã rectã coaptare oportet
Intra datũ circulũ dato triangulo. equorũ angulorũ triangulũ. dol.¬

Expanded text:
s, seu ad centra sive ad circumferentias constituantur. Datam circumferentiam in duo aequa dividere potis est. In circulo quidem angulus qui in semicirculo est, rectus existit; qui vero in majore portione est angulus, minor est recto. Qui autem in minore portione est angulus, major est recto, et majoris quidem portionis angulus, recto major existit, minoris vero angulus recto minor. Si circulum linea recta contingat, a contactu vero in circumferentia quaedam circulum secans, linea recta ducatur, quoscunque angulos facit, duo anguli qui sunt in alternis circuli portionibus, sunt aequales. Ex hoc igitur manifestum est, quoniam si a puncto circuli duae lineae rectae sese contingant, et sibi invicem sint aequales, super datas rectas lineas circuli describemetro minime major existat, aequam rectam lineam coaptare oportet. Intra datum circulum, dato triangulo aequorum angulorum, triangulum col
Abbreviated transcription (Latin):
O mĩum trianguloꝵ exterior angulꝰ duob interiũ & ex aduerso c̃¬
stititis angulis ẽ equalis. interiores uͦ tͥanguli tres. duob rectis angu
iungunt. ipsȩ qͦq alternę sunt & coȩquales:
Eorũ spacioꝵ q̃ alternis laterib c̃tinent᷑ quȩ parallelogrãma no¬
minantur & ex aduerso latera atq anguli constituti sibi inuicẽ st̃¬
ȩquales. ea qͦq diametrus in duo ȩqua partitur
O mnia parallelogrãma quȩ ineisdẽ basib & in eisdẽ alt̾nis lineis st̃ con¬
stituta sibi inuaem probantur ȩqualia. Nam parallelo grãma inbasib
equalib & in eisdẽ alt̾nis lineis ẽstituta. ęqualia c̾e̾ necesse est ꝥc̃stituta¬

Expanded text:
angulorum exterior angulus duobus interius et ex adverso constitutis angulis est aequalis, interiores vero trianguli tres anguli duobus rectingunt, ipsae quoque alternae sunt et aequales. Eorum spatiorum, quae alterius alteribus continentur quae parallelogramma nominantur, et ex adverso latera atque anguli constituti sibi invicem aequales sunt, ea quoque diametrus in duo aequa partitur. Omnia parallelogramma quae in iisdem basibus et in eisdem alternis lineis fuerint constituta, sibi invicem probantur aequalia. Omnia parallelogramma in basibus aequalibus et in eisdem alternis lineis constituta aequalia
Abbreviated transcription (Latin):
In suꝑiorib uͦ dictũ ẽ. ad datũ punctũ datȩ recte lincȩ ęqualẽ rectã lineã
collocari oportere. Sed huiꝰ artis exꝑtb obscure difficult̃q Sed nos a¬
nimũ lectoris qͣsi introducendo oblectants: huiꝰ subsequentis figure eax¬
planationẽ posins litterarũ linearũq notulis patefecimꝰ. Sit qͥdẽ datũ
punctũ a. dara uͦ linca BE Oportet igͥ ad punctũ ã rectȩ lineȩ So ȩquã

Expanded text:
In superioribus vero dictum est ad datum punctum datae rectae lineae aequalem rectam lineam collocare oportere. Sed hujus artis expertibus obscure difficulterque. Sed nos animum lectoris quasi introducendo oblectantes hujus subsequentis figurae explanationem positis litterarum linearumque notulis patefacimus. Sit quidem datum punctum A, data
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃dictã portionẽ describit᷑. Ei recta linea secet᷑ ut libet qd̾ deseri¬
pitur a toto quadratũ: ȩquũ ẽ his quȩ describunt᷑ ab unaqͣq portione.
quadratis : & idem uis rectiangulo qd sub eisdẽ ẽ portionib conuenit
Si recta linea ꝑ ęqualia ac ꝑ inequalia secet᷑. qđ sub inequalib torius sec¬
tionis rectilineũ continet᷑. cũ eo quadrato qd̃ ab ea describit᷑ q̃ in utrasq ẽ¬

Expanded text:
inea secetur, ut libet quod scribitur a tota, quadratum aequum est his quae describuntur ab unaquaque portione quadratis, et eidem bis rectiangulo quod sub eisdem est portionibus convenit. Si recta linea per aequalia ac per inaequalia secetur, quod sub inaequalibus totius sectionibus rectiangulum continet
Abbreviated transcription (Latin):
diũ ꝓ basi habeat᷑. Basi inuente eadẽ nona addat᷑. & hypotenusa creatur.
ut meo qͥ uiii. in catheto hab&. Medietas eiꝰ scilicet iiii. sexies ducta. xxu
dignissima. quȩ in his pythagoricis ortogonus ꝓrsus uerissima. & in
aliis om̃ib ortogonis t̃ om̃ino uera. uł uernati ꝓxima ẽ Hlac quippe
in om̃i ferme orthogonio. tͥgonio. ꝑ duo queuis latera terni poterit in¬
dagari quamitas naturȩ c̃stitutione certissima. lmͦ. Ut gͦ hypotenus a
imienatur. catheti numerꝰ in se ut tetragonꝰ fiat ducatur. eiq basis nu¬
merus in se similit̃ ductꝰ coniungat᷑. huiꝰ & ħ simul sumȩ ex duob scilic&
tetragonis confecte. latꝰ tetragonale quȩsitũ & inuentũ. hypotenusę
numerꝰ eẽ sciat᷑ Tetragonꝰ autẽ ut ex arithmencis notissimũ ẽ. dr̃
numerus. ex alio in se ducto ꝓcreatus. ut uii qͥ ex binario. ut uiuii qͥ
in se ductꝰ efficit. eiꝰdem effecti a se tetragoni latꝰ tetragonale uocat᷑¬

Expanded text:
dium pro basi habeatur. Basi inventae eadem nona addatur, et hypotenusa creatur, ut in eo qui 9 in catheto habeat. Medietas ejus, scilicet 4 et semis, sexies ducta 27 dignissima, quae in his Pythagoricis orthogoniis prorsus verissima, et in aliis omnibus orthogoniis vel omnino vera vel veritati proxima est. Hac quippe in omni ferme orthogonio trigono per duo quaevis latera tertii poterit indagari quantitas naturae constitutione certissima hoc modo: Ut ergo hypotenusa inveniatur, catheti numerus in se, ut tegragonus fiat, ducatur, eique basis numerus in se similiter ductus conjungatur. Hujus simul summae ex duobus scilicet tetragonis confectae latus tetragonale quaesitum et inventum hypotenusae numerus esse sciatur. Tetragonus autem, ut ex arithmeticis notissimum est, dicitur numerus ex alio in se ducto procreatus, ut 4, qui ex binario; ut 9, qui in se ductus efficit, ejusdem effecti a se tetragoni latus tetragonale vocat
Abbreviated transcription (Latin):
ricis ħ̃mͦ inuenire ꝑ cathetũ alia latera poteris. Cathetꝰ ter ducã
non a pars inde auferat᷑. residui dimidiũ ꝓ basi habeat᷑. Si eandẽ
quã ab stulisti nanã inuente basi adiungis: hypotenusã habebis.
Cii si nona suꝑius dẽp̾ta .i. unitas reddat᷑. hẏpotenusa .u. unitatib in¬
scripta cõpletur. Idẽq m cȩteris sequentib siue de integris seu mi

Expanded text:
ricis, hoc modo invenire per cathetum alia latera poteris. Cathetus ter ducatur; nona pars inde auferatur; residui dimidium pro basi habeatur. Si eamdem, quam abstulisti, nonam inventae basi adjungis, hypotenusam habebis, Cui basi si nona superius dempta, id est unitas reddatur, hypotenusa 5 unitatibus inscripta completur. Idemque in caeteris sequentibus sive de integris seu min
Abbreviated transcription (Latin):
t insuꝑiori
figura putei dictũ ẽ. pͥus ageomet᷑¬
ui a diligent᷑ ꝑpendat᷑. qͣtinꝰ circũductio putei
lib& longitudinis scorpionẽ. quȩ tãdiu
ante & retro pedetẽptĩ ducat. donec ꝑsũmitatẽ cipsiꝰ scorpi¬
onis altiꝰ partis putri ꝓfunditatẽ cernat. Quo facto. pars ipsiꝰ
statura metientis ñ minꝰ diligent᷑ cõparet᷑. & qͦta coparatio ip¬
sius partis fuerit ad metientis m̃sura. eade cõparatio erit dia¬
metri. ciũ statura metientis ad totã ꝓfunditatẽ putei. Uerbi gra

Expanded text:
t in superiori figura putei dictum est, primo a geometra diligenter perpendatur quatenus circumductio putei slibet longitudinis scorpionem , et tandiu ante et retro pedetentim ducat, donec per summitatem ipsius scorpionis alterius putei profunditatem cernat. Quo facto pars ipsa scstaturae non minus diligenter comparetur; et quota comparatio ipsius partis fuerit ad metientis staturam, eadem comparatio erit diametri cum statura mensoris ad totam summam putei. V. g.
Abbreviated transcription (Latin):
Pigura ẽ. q̃ sub aliqͦ uł aliquib t̃minis c̃tinet᷑. Terminꝰ uͦ. qdꝰ cuiꝰq ẽ finis
Circulꝰ uͦ ẽ figura q̃dã plana & circũducta. & sub una linea contenta. ad quã¬

Expanded text:
Figura est quod sub aliquo vel a liquibus terminis continetur. Terminus vero quod cujusque est finis. Figura est quod sub aliquo vel a liquibus terminis continetur. Terminus vero quod cujusque est finis. Circulus vero est figura quaedam plana et circumducta et sub una linea contenta, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Nla uero mi patrici geometrũ exerciissime
euclidis de artis geometricȩ figuris obscure
ꝓlata te adhortante exponenda. & lucidiore
aditu expolienda suscepi. in pͥmis quid sit m̃
sura diffinendũ opinor. de monsoRa
tudine. latitudine.
altitudine. animoq finitur ¶Principiũ aut̃ men¬
sure. punctũ uocat᷑. Punctũ ẽ. cuiꝰ pars nulla ẽ linea uͦ. sine latitudine :¬
Recta linea ẽ. quȩ eqͣlit᷑ in suis ꝓtendit᷑ punciis. Suꝑficies uͦ ẽ. q̃
longiudine latitudineq censetur. Suꝑ ficiei autẽ fines. lineȩ s
Planꝰ angulꝰ ẽ. duarũ linearũ in plano inuicẽ se tangennũ & ñ in di¬
recto iacentiũ. ad alterutrã conclusio Quando autẽ quȩ angulũ c̃tinex
lineȩ rectȩ st̃. tc̃ rectilineu̾ angulꝰ nominat᷑. Quando aut̃ recta linea suꝑ
reciã lineã stans circũ se angulos ȩquos sibi inuicẽ fecerint. reciꝰ ẽ uterq
ior ẽ recto Acutꝰ autꝰ anguł. recto minor ẽ. De Modis FIOURARE

Expanded text:
a vero, mi Patrici geometrarum exercitatissime, Euclidis de artis geometricae figuris obscure prolata, te adhortante, exponenda et lucidiore aditu expolienda suscepi, imprimis quid sit mensura definiendum opinor. De mensura.tudine, altitudine, latitudine, animoque finitur. Principium autem mensurae punctum vocatur. Punctum est, cujus pars nulla est. Linea vero sive latitudine Recta linea est quae aequaliter in suis protenditur punctis. Superficies vero est quod longitudine latitudineque censetur. Superficiei autem fines lineae sunPlanus angulus est duarum linearum in plano invicem sese tangentium, et non in directo jacentium, ad alterutram conclusio. Quando autem quae angulum continent, lineae rectae sunt, tunc rectilineus angulus nominatur. Quando recta linea super rectam lineam stans, circum se angulos aequos sibi invicem fecerit, rectus est uterque . De modis figurarum.
Abbreviated transcription (Latin):
Parte altera uͦ longuiꝰ ẽ. qd̾ rectiangulũ qͥdẽ ẽ. sed eqdlaterũ ñ ẽ
Rombos uͦ ẽ qd equilaterũ qͥdem eꝰ sed rectiangulũ ñ est
Romboydes uͦ ẽ. quiꝰan c̃trariũ collocatas lineas. atq angulos habet eqͣles.
ñ autẽ rectis angulis nec ęquis laterib continetur
Preter hec autẽ om̃s quadrilatere. traperiȩ id m̃sulȩ nominantur
Pentiones .u. siue postulata ut uȩterib placiuit dicant᷑. u. sunt
Prima. ut ab onũ puncto in omnẽ punctũ recta linea ducatur postala
Scđa. ut definita recta linea in c̃tinuiũ rectũ q ꝓducat᷑ ad monet
Quinta aut̃. si in duas rectas lineas linea inoidens interiores duo an
eas partes in qͥbus duo interiores anguli duob rectis minores c̃ currere :
Communes igitur conceptiones sunt añimi quȩ a grecis Renaseth¬
nias uocant᷑. ¶ ũ spacia & interualla idẽ st̃ ęqualia sunt. & sibi inui¬

Expanded text:
Parte altera longius vero est quod rectianguluParte altera longius vero est quod rectianguluRhombus vero, quod aequilaterum quidem est, sed rectiangulum non est. Rhomboides autem, quod in contrarium collocatum, lineas atque angulos habet aequales: id autem nec rectis angulis, nec aequis lateribus continetur. Propter haec autem omnes quadrilaterarum figurae trapezia nominantur. Petitiones vero quae postulata ut veteribus placuit dicuntur, quinque sunt. Prima, ut ab omni puncto in omne punctum recta linea ducatur postulat. Secunda, ut definita recta linea in continuum rectumque producatur admonet.Quinta autem, si in duas rectas lineas linea recta incidens interiores duos aneas partes in quibus duo interiores anguli duobus rectis minores sunt, concurrCommunes igitur animi conceptiones sunt quae a Graecis κοιναὶ ἔννοιαι vocantur, cum spatia et intervalla eidem s
Abbreviated transcription (Latin):
recta linea. ꝑ centrũ ducta. & ab utraq parte incircũferentia circuli t̃mi¬
nata. quȩ in duas ȩquas partes circulũ diuidit. Semicireulꝰ uͦ ẽ figura
plana. que sub diametro & ea quã diametrꝰ app̃hendit circũferentia ẽtinet᷑
Ncculineȩ figurȩ st̃. quȩ sub rectis lineis c̃tinentur Trilatera qͥdem
figura ẽ. que sub trib rectis lincis c̃tinet᷑. Quadrilatera aut̃. ꝗͣ sub .iiii.
obseruat᷑. Multilatera figura :. q̃ sub plurib quã uiiͣ latib c̃tinet᷑
De TIANGOLIS. Aequilaterũ igͥ tͥangulũ ẽ. qd̾ trib ȩqͥs laterib õtinet᷑.
Hisoceles etiꝗ̃ ẽ qͦ duo rantũ modo latera hab& ȩqlia.
Scaleuon uͦ qͦ tria latera c̾tinet in ęqualia.
Amplius: tͥlaterarũ figurarũ orthagoniũ id rectiangulũ qͥdẽ tͥangulũ ẽ.
qđ habet angulũ undiq rectũ. ..¬
Quadrilaterũ uero figurarũ qͣdratũ uocat᷑. qd ẽ ȩqͥlaterũ atq rectiangulũ:

Expanded text:
quaedam linea per centrum ducta, et ab utraque parte in circumferentia circuli terminata, quae in duas aequas partes circulum dividit. Semicirculus vero est plana figura quae sub diametro, et ea quam diametrus apprehendit, circumferentia continetur. Rectilineae figurae sunt quae sub rectis lineis continentur. Trilatera quidem figura est quae sub tribus rectis lineis continetur. Quadrilatera autem, quae sub quatuor. obAequilaterum igitur triangulum est quod tribus aequis lateribus continetur. Isosceles autem est quod duo tantummodo latera habeat aequalia. Scalenum vero quod tria latera habet inaequalia. Amplius trilaterarum figurarum orthogonium, id est rectiangulum, quidem triangulum est quod habet angulum unum rectum. Quadrilaterum vero figurarum quadratum vocatur quod est aequilaterum atque rectiangulum.