comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
panerus uarius ex om̃ib pene coloribꝰ¬
constans: unde & nominatus. Olca barbari
nominis ex fuluo & nigro uiridiq & canctido
ẽ. Mitiridax sole ꝑcussa. colorib micat uariis
Gignitur in ꝑsida. Droselitus uarius nominiꝰ
causa. quia si adignẽ applicetur. uelut sudo¬
rem mittit. Oppalus distinctus cliuersarum
colore gemmarum. ẽ enĩ in eo carbunculi te¬
nuior ignis. a metisti fulgens purpura.⁊ ma¬
ragdi nitens uiriditas. & cuncta pariter sub
quadã uarietate lucentia. Nom̃ habet ex pa¬
tria. Sola enĩ eum parturit india. Ponticȩ
aponte dicuntur. genere diuerso: nc̃ sangui¬
neis nunc auratis guttis micantes. aliȩ
habentes stellas. aliȩ longis coloꝵ ductibus
liniatȩ. Ex acontalitꝰ in parua magnitucti¬
ne multicolor. unde & hoc nom̃ sibi adopta¬
uit. Cam du̾sis enĩ notis asꝑsꝰ ẽ: ut sexagin¬
ta geminarũ colores in paruo orbiculo eiꝰ
dep̾hendant᷑. Nascitur autẽ in libia apud
trogoditas. Murrina a pd̾ parthos gignit᷑.

Expanded text:
Panchrus varius ex omnibus pene coloribuconstans; unde et nominatus. Olca barbari nominis ex fulvo et nigro viridique et candido est. Mithridax sole percussa coloribus micat variis. Gignitur in Persida. Drosolithus varius. Nominis causa quia si ad ignem adplicetur, velut sudorem mittit. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Est enim in eo carbunculi tenuior ignis, amethysti fulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis sparsus est ut sexaginta gemmarum colores in parvo orbiculo eius deprehendantur. Nascitur autem in Libya apud Trogodytas. Murrina ap
Abbreviated transcription (Latin):
doc̾e debet: s sũmisse cũ docet. & tẽꝑate cũ
aliqͥd laudat uł uituꝑat: gͣndit̃ cũ ad conu̾si¬
onẽ au̾sos animos ꝓuocat. Utenda tam̃ u̾ba
insĩunisso genere sufficientia. in tẽꝑato splen¬
dentia: in grandi uehementia
decola & com¬

Expanded text:
isse, cum docet; temperate, cum aliquid laudat vel vituperat; granditer, cum ad conversionem aversos animos provocat. Utenda tamen verba in summisso genere sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia. De colo, com
Abbreviated transcription (Latin):
icenda st̃ qͦ sũmissa lemit̃. incitata gͣuat̃.
inflexa moderate. Hoc ẽ enĩ illud tͥmodũ
genꝰ dicendi. humile. mediũ gͣndiloqũ. Cũ
enĩ magna dicimꝰ grandit̃ ꝓferenda st̃: eũ
parua dicimꝰ subtilit̃. cũ mediocria: tẽpera¬
te. Nã in paruis causis nichil grande. nicħ
sullime dicendũ est: s lem ac pedestri more lo¬
quendũ. In causis uͦ maiorib ubi de dõ uel
hominũ salute referimꝰ. plꝰ magnificentiȩ &
sulgoris ⁊ ex hibentũ. Intẽꝑatis uͦ causis. uͥ
nicħ agit᷑ ut agat s tantũmͦ ut delectet᷑ au

Expanded text:
icenda sunt quoque submissa leviter, incitata graviter, inflexa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humile, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva, subtiliter; cum mediocria, temperate. 2. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem majoribus, ubi de Deo, vel hominum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. 3. In temperatis vero causis ubi nihil agitur ut agat, sed tant
Abbreviated transcription (Latin):
xea ÷ acutus morbus. qͥ aut eito tran¬
sit. aut celeriꝰ int̾sicit: ut pleuresis.
freuesis. Oxi enĩ acutũ apud grecos & uelo¬
cem significat. Cronia ÷ ꝓlixꝰ corporis mor¬
bus. qui multis tẽporib remorat᷑: ut po

Expanded text:
xea est acutus morbus, qui aut cito transit aut celerius interficit, ut pleuresis, phrenesis. axi oxy enim acutum apud Graecos, et velocem significat. Chronia est prolixus corporis morbus, qui multis temporibus remoratur, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ex canis rabidi morsu. aut exaeris
spuma int̾rã ꝓiecta. quã si homo uł bes¬
tia tetigerit. aut dementia repletur.
aut uirabiem uertitur. Carbunculus
dictꝰ. qd̾ in ortu suo rubens situtignis:
postea niger ut carbo extincꝰtus Pesti¬
ientia ÷ contagiũ. qd̃ dũ unũ app̃hende¬
rit: celerit̃ ad plures transit. Gignitur
eiũ excorrupto aere. & in uiscerib pe¬
netrando innitit᷑. Hoc & si plerumq
ꝑaerias potestates fiat. tam̃ sine arbito
omĩpotentiꝰ dĩ omnino ñ fit. Dicta aut̃
pestilentia quasi pastulentia. qd̃ ueluti
tingendo. quia quẽcũq tetigerit
pol luet. Ipsa inguina. ab inguinum
ꝑcussione. Eadẽ & lues alabe & luctu
uocata: quȩ tanto acuta ÷ ut ñ habeat.
spatiũ temporis quo aut uita speret᷑
aut mors: sed repentinꝰ languor simul
cũ morte uenit
De cromeis morbis .uii.

Expanded text:
autem aut ex canis rabidi morsu, aut ex aeris autem aut ex canis rabidi morsu, aut ex aeris spuma in terra proiecta, quam si homo vel bestia tetigerit, aut dementia repletur aut in rabiem vertitur. Carbunculus dictus, quod in ortu suo rubens sit, ut ignis, postea niger, ut carbo extinctus. Pestilentia est contagium, quod dum unum adprehenderit, celeriter ad plures transit. Gignitur enim ex corrupto aere, et in visceribus penetrando innititur. Hoc etsi plerumque per aerias potestates fiat, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fit. Dicta autem pestilentia, quasi pastulentia, quod veluti tingendo, quia quemquem tetigerit, polluit. Ipsa et inguina ab inguinum percussione. Eadem et lues a labe et luctu vocata, quae tanto acuta est ut non habeat spatium temporis quo aut vita speretur aut mors, sed repentinus languor simul cum morte venit. De chronicis morbis .
Abbreviated transcription (Latin):
ca passio nom̃ accepit. Peripleumonia:
pulmonis uitrũ. cũ dolore uehementi
& suspirio. G reci enĩ pulmonẽ pleumon
uocant. unde & egritudo dicta ẽ. Apo¬
plexia ÷ subata effusio sanguinis. qͥ
suffocati int̾eunt. Dicta autẽ apop lexia.
qd̾ ex letali ꝑcussu repentinꝰ casus fiat.
Spasmus latine contractio subita par¬
tium aut neruoꝵ. cũ dolore uehem̃ti.
Quã passionẽ a corde nominatã dixert̃.
quia in nobis pͥncipatũ iugoris ht̃.
fĩt aut̃ duob modis. aut ex repletione:
aut ex manitione. Cytanꝰ maior est
contractio neruoꝵ a ceruice ad dorsũ.
Telũ. laterum dolor ÷. Dictum autẽ
ita a medicis. qd̾ dolore corpꝰ transuer¬
beret quasi gladiꝰ. Ileos dolor intestinoꝵ.
unde &. alia dicta sunt. G rece enĩ ileos
obuoluere dr̃. qd̾ se intestina p̾dolore in¬
uoluant. Hi & torminosi dicunt᷑ ab in¬
rem dicunt.Unde & latini hunc morbũ
ab a quȩ metu lymphaticũ uocant. Fit

Expanded text:
ca passio nomen accepit. Peripleumonia est ca passio nomen accepit. Peripleumonia est pulmonis vitium cum dolore vehementi et suspirio. Graeci enim pulmonem πλεύμονα vocant, unde et aegritudo dicta est. Apoplexia est subita effusio sanguinis, qua suffocati intereunt. Dicta autem apoplexia, quod ex letali percussu repentinus casus fiat. Spasmus Latine contractio subita partium aut nervorum cum dolore vehementi. Quam passionem a corde nominatam dixerunt, qui in nobis principatum vigoris habet. Fit autem duobus modis, aut ex repletione, aut ex inanitione. Tetanus maior est contractio nervorum a cervice ad dorsum. Telum lateris dolor est. Dictum autem ita a medicis, quod dolore corpus transverberet, quasi gladius. Ileos dolor intestinarum: Unde et illa dicta sunt. Graece enim †ilios† obvolvere dicitur, quod se intestinae prae dolore involvant. Hi et turminosi dicuntur, ab inrem dicunt, unde et Latini hunc morbum ab aquae metu lymphaticum vocant. Fit
Abbreviated transcription (Latin):
Neomon ÷ inquietꝰ cũ rubore. & dolore. &
tensione. & duritia. & uastitate. Nam cum
cepint fieri fleomones. inquietudo febris
nom̃ accepit. Q uedã autẽ passiones. ex ꝓpͥis
causis nomina acceperunt. Febris a feruo¬
re dicta. Est enĩ habundantia caloris.
Frenesis appellata siue ab impedim̃to ñĩtis.
greci enĩ mentẽ frenas uocant: seu quod
dentib infrendat. Nam frendere ÷. dentes
conterere. Est autẽ ꝑturbatio cũ exagita¬
tiome & dementia. ex colerica ui effecta.
Cardia uocabulũ acorde sumpsit. dum
ex aliquo timore aut dolore efficit᷑. Cor enĩ
greci cardian uocant. Est enĩ cordis pas¬
sio cũ formidabili metu. Li targia asonno
uocata. Est enĩ opp̃ssio cerebri cũ obliui¬
one & sõnno iugi. uelut stertentis. Sinan¬
cis: acontinentia sp̃s & p̃focatione dicta.
Greci enĩ sinancis continere dicunt. Qui
enĩ hoc uitio laborant: çolore faucium
cũ febre & sputo sanguinolento. Latus
enĩ grece pleura dicitur. unde pleureti¬

Expanded text:
egmon est inquietudo cum rubore et dolore, et tensione, et duritia, et vastitate. Nam cum ceperint fieri phlegmones, inquietudo  dicitur. Quaedam autem passiones ex propriis causis nomen acceperunt. Febris a fervore dicta; est enim abundantia caloris. Frenesis appellata sive ab inpedimento mentis; Graeci enim mentem φρένας vocant; seu quod dentibus infrendant. Nam frendere est dentes concutere. Est autem perturbatio cum exagitatione et dementia ex cholerica vi effecta. Cardiaca vocabulum a corde sumpsit, dum ex aliquo timore aut dolore afficitur. Cor enim Graeci καρδίαν vocant. Est enim cordis passio cum formidabili metu. Lethargia a somno vocata. Est enim oppressio cerebri cum oblivione et somno iugi, veluti stertentis. Synanchis a continentia spiritus et praefocatione dicta. Graeci enim συνάγχειν continere dicunt. Qui enim hoc vitio laborant, dolore faucium cum febre et sputo sanguinolento. Latus enim Graece πλευρὰ dicitur, unde et pleuriti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑendens ꝑatrem ꝓimmieis sus. depcatꝰ
÷ isaias dicit. Ipse peccata multoꝵ tulit. & pro
ꝓeis. Item abacuc dum dixisset in medio duũ
animalium cognosceris: subiecit. Cũ turbata
fuerit anima mea: inira miscdiȩ tuȩ memor
eris. Prefigurauit enĩ ꝓpħa sub hac sententia
ti ira crucisixerunt: ubi tam̃ ille memoratus¬
miscdiȩ suȩ dixit. pat̃ ignosce illis. quia nesci¬
unt q̃uid faciunt.¬

Expanded text:
endens Patrem pro inimicis suis deprecatus est, Isaias dicit: Ipse peccata multorum tulit, et ppro eis . 2. Item Habacuc cum dixisset de eo: In medio duorum animalium cognosceris, subjecit: Cum conturbata fuerit anima mea, in ira misericordiae tuae memor eris . Praefiguravit enim propheta sub hac sententia ti ira crucifixerunt. Ubi tamen ille, memor misericordiae suae dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
ordine. Sũma autẽ utriꝰq testam̃ti trifa¬
riȩ distinguit᷑. id ÷ in hystoria in moribus.
in allegoria. Rursꝰ ista tria multifarie
diuidunt᷑. id ÷ qͥd adeo. quid ab angłis uel
hominib gestum dictumq sit: qͥd a ꝓpħis
p̃nuntiatũ de xp̃o & corpore eiꝰ. qͥd de diabolo
& m̃bris ipsius. qͥd de uet̾i & nouo popło.
qͥd de p̾senti scło. & futuro regno atq uidi
io. De scriptorib & uocabulis scõꝵ libroꝵ.

Expanded text:
is. Summa autem utriusque Testamenti trifarie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iudicio. § 2 De scriptoribus et vocabulis sanctorum libro
Abbreviated transcription (Latin):
breuitate adiuncti st̃: ꝓ uno accipiuntur.
rarum. in qͦ sunt libri nouẽ. Quoꝵ pͥmus
diuiditur. Terciꝰ masloth: qͦd ÷ ꝓuerbia
salomonis. Quartꝰ chȩlȩth: qͦd ÷ ȩccłastes.
Quintꝰ syrasirim: qͦd ÷ cantica canticoꝵ
Sextꝰ danihel. Septimꝰ dabreiamin qͦd est
u̾ba dierum. hoc ÷ paralypomenon: qͥ & cristo
nicon. Octarius ⁊ esdras qͥ induos libros
diuiditur apud g̾cos & latinos. Nonus hestͣ.
hieremie agyografis adiciunt. & uiginti¬
qͥtuor uolumina testam̃ti uet̾is faciunt:
iuxta uiginti qͦtuor seniores qͥ ante conspe¬
ctũ dĩ assistunt. Quartꝰ ÷ apud nos ordo¬
uet̾ĩs testam̃ti eoꝵ libroꝵ qͥ in canone he¬
braico ñ st̃: quoꝵ pͥmꝰ sapientiȩ liber est:
sextꝰ machabeoꝵ. Quos licet iudei int̾ apo¬
crifa separent. eccła tam̃ xp̃i int̾ diuinos
libros & honorat & p̾dicat. In nouo autem
testamento duo st̃ ordines. Primꝰ euangłicꝰ.

Expanded text:
brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. ntium, in quo sunt libri novem, quorum primus ium. Tertius Masloth, quod est Proverbia Salomonis. Quartus Caeleth, quod est Ecclesiastes. Quintus Syrasirim, quod Canticum Canticorum. Sextus Danihel. 431 Septimus Dabreiamin, quod est Verba dierum, hoc est Paralipomenon. Octnicon: octavus Esdras, qui in duos libros dividitur apud Grecos et Latinos: nonus Hester, m Hieremie agiographis adiiciunt et vigintiquatuor volumina testamenti veteris faciunt; iuxta vigintiquatuor seniores, qui ante conspectum domini assistunt. Quartus ordo est apud nos veteris testamenti, eorum librorum qui in canone hebraico non sunt. Quorum primus Sapientie liber est: sextus Machabeorumquos licet Iudei inter apocripha separent, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et predicat. In novo autem testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad testamentũ nouũ qͦd ÷ regnũ celoꝵ. He¬
brei autẽ uetus testamentũ esdra auctore
iuxta numerũ litt̾arum suarũ inuiginti
duos libros accipiunt. diuidentes eos in
tres ordines: legis scilicet. ꝓpħarũ. & agyo¬
grafoꝵ. Primꝰ ordo legis inqͥnq libris acci
pitur. quoꝵ pͥmꝰ ÷ bresith: qͦd ÷ genesis. Secłs
ellesmoth: qd̾ ÷ exodus. Cerciꝰ uaiechra:
qͦd ÷ leuiticuᷤ. Quartꝰ uaiedaber: qͦd ÷ nume¬
rus. Quintꝰ elladabarĩ: qͦd ÷ deutero nomiũ.
Hi st̃ qͥnq libri moysi: qͦs hebrei thorath.
latini legẽ appellant. Propͥe autẽ lex appella¬
tur quȩ ꝑ moysendata est. Sed̾̃s ordo ⁊ ꝓpħa¬
rum. in qͦ continent᷑ libri octo. Quoꝵ pͥmꝰ
iosue bennun: qui latine iħs naue dr̃.
Scd̃s sothin: qͦd ÷ iudicũ. Terciꝰ samuhel:
qͥ ÷ regum pͥmꝰ. Quartꝰ malachin: qui ÷
regum sed̾s. Quintꝰ ysaias. Sextꝰ hieremias.
Septimꝰ ezechiel. Octauus tharisrah: qͥ dr̃
duodecim ꝓpħarum. Qͥ ubri quia sibi pro

Expanded text:
ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines: Legis scilicet, Prophetarum et Hagiographorum. Primus ordo Legis in quinque lpitur, quorum primus est Bresith, qui est Genesis. Secundus Ellesmot, qui est Exodus. Tertius Vaiicra, qui est Leviticus. Quartus Vaiedabbet, qui est Numerus. Quintus Ellehadabarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thorath, Latini legem appellant, proprie autem lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus Josue bennun, qui Latine Jesu Nave dicitur. Secundus Sophthim, qui est Judicum. Tertius Samuel, qui est Regum primus. Quartus Malachim, quiRegum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro
Abbreviated transcription (Latin):
tarum dictum. Unde & currꝰ dicti.
qd rotas. habere uident᷑. Rota autẽ dicta qͦd
ruat. & rotundum arota uocatũ. Reda ge¬
nus uehiculi. quatuor rotarum. Has anti¬
qui retas dicebant. ꝓpt̾ qͦd haberent rotas.
Carpentum pompaticũ uehiculi genus est:
qͣsi carrum pompaticũ. Plaustrum uehiculũ
duarum rotarum. quib onera deferuntur:
& dictum plaustrum qͥa uoluitur. quasi di¬
ceret pilastrum. Caracutium uehiculum
altissimarum rotaꝵ. quasi carrum acutũ.
Capsus carruca undiq contecta: quasi cap¬
sa. Pilentum uł p̾torium contecta quatuor
rotarum uehicula. quib matronȩ olim
deducenda p̾toria. Erant autẽ antea pilen¬
ta uenetici coloris. ñ ut nunc st̃ russati:
quibꝰ nͥ castȩ matrone uti ñ pot̾ant. sic̃ nec
uittis. Basterna uehiculum itineris. qͦsi
uesterna mollibꝰ stramentis composita. adu¬
obus animalib deportatur. T¬
De reliquis
quȩ inusu habentur xiii.

Expanded text:
tarum dictum; unde et currus dicti, quod rotas habere videntur. Rota autem dicta quod ruat; et rotundum a rota vocatum. Reda genus vehiculi quattuor rotarum. Has antiqui retas dicebant, propter quod haberent rotas. Carpentum pompaticum vehiculi genus est, quasi carrum pompaticum. Plaustrum vehiculum duarum rotarum quo onera deferuntur: et dictum plaustrum, quia volvitur, quasi diceret pilastrum. Caracutium vehiculum altissimarum rotarum, quasi carrum acutum. Capsus carruca undique contecta, quasi capsa. Pilentum vel petorritum contecta quattuor rotarum vehicula, quibus matronae olim , ducenda petorrita. Erant autem antea pilenta veneti coloris, non, ut nunc sunt, russati; quibus nisi castae matronae uti non poterant, sicut nec vittis. Basterna vehiculum itineris, quasi viae sternax, mollibus stramentis conposita, a duobus animalibus deportata. De reliquis e in usu habentur .
Abbreviated transcription (Latin):
est. Decem autẽ sybillȩ adoctissimis aucto¬
rib fuisse tradunt᷑. quarũ pͥma de ꝑsis fuit.
Scdã libica. Tercia delfica. in templo delphi
apolluis genita. quȩ ante troiana bella
uaticinata ẽ: cuiꝰ plurimos uersꝰ oꝑi suo
omerꝰ inseruit. Quarta cimeria. in italia.
Qunta eritrea nomine erophila in baby¬
lone orta. quȩ gͦcis ilium petentib uaticina¬
ta ÷ ꝑituram ẽẽ troiam. & omerũ menda¬
cia scͥpturarũ. Dicta autẽ eritrea: quia
in eadẽ insula. eiꝰ inuenta st̃ carmina. Sex¬
ta samia. quȩ femonothe dicta ẽ: a samo
insula. unde fuit cognonunata. Septima
cumana nomine amalthea. quȩ nouẽ
libros atculit tarquinio pͥsco: in qͥb erant
carminis etas. Dicta autẽ cumana aciuita¬
te cumas. quȩ ẽ in campania. cuiꝰ sepulchrũ
insicilia ad huc manet. Octaua ellespontia.
in agro troiano nata. quȩ scͥbitur soloniꝰ
& cẏri fuisse temporib. Nona plrigia.
quȩ uaticinata ⁊ ancyre. Decima tybur¬

Expanded text:
yllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant carminis aetas. Dicta autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, decima Tibur
Abbreviated transcription (Latin):
bant. & quanuis nc̃ ex infinito genere pisci¬
um fiat. nom̃ tam̃ pͥstinũ retinet. a quo ini¬
tium sumpsit. Liquam̃ dictum. eo qͦd soluti
in salsamento pisciculi eundem humorem
liquant: cuiꝰ liquor appellatur salsugo uł
muria. Propͥe autẽ muria dr̃ aqua sale com¬
mixta. effetaq gustu in modum maris. Su¬
cus dicti qͦd saceo expͥmantur: ut tisanȩ.
Tisane. Lema. Opitema. greca uocabula
sunt.
De uasis escariis .iiii.

Expanded text:
bant; et quamvis nunc ex infinito genere piscibant; et quamvis nunc ex infinito genere piscium fiat, nomen tamen pristinum retinet a quo initium sumpsit. Liquamen dictum eo quod soluti in salsamento pisciculi eundem humorem liquant. Cuius liquor appellatur salsugo vel muria. Proprie autem muria dicitur aqua sale commixta, effectaque gustu in modum maris. Sucus dicti quod sacco exprimantur, ut ptisanae. Ptisana, zema, apozema Graeca vocabula sunt. § 4 De vasis escariis.
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Sicera ẽ omis potio. quȩ extra uinũ inebri¬
are potest. Cuiꝰ nom̃ licet hebreum sit. tam̃ la¬
tinum sonat. ꝓ eoqͦd ex suco fermenti uł pomoꝵ
conficiatur. aut palmarum fructus in liqͥrẽ
expͥmant᷑. coctisq frugib aqua pinguior
quasi sucꝰ coletur: & ipsa potio sicera nuncu¬
patur. Ceruisa acerere id ÷ fruge uocata. Est
enĩ potio ex seminib frumenti uario mͦ con¬
fecta. Celia acalefaciendo appellata. Est enĩ
potio ex suco tritici ꝑartem confecta. Suscita¬
tur enĩ ignea illa uis germinis madefactȩ
frugis. acdeinde siccatur. & post infarinã
redacta molli suco ad miscetur. qͦ ferm̃tato
sapor austeritatis & calor ebrietatis adictt᷑:
quȩ fit in his partib hispaniȩ cuiꝰ ferax uni
locus ñ ÷. Fex dicta. qͦd sese uasis immergendo
affigat. Garum ÷ liquor piscium salsꝰ. qͥ olim
conficiebatur ex pisce quẽ greci garon uoca¬

Expanded text:
rit. Sicera est omnis potio quae extra vinum inebririt. Sicera est omnis potio quae extra vinum inebriare potest. Cuius licet nomen Hebraeum est, tamen Latinum sonat pro eo quod ex suco frumenti vel pomorum conficiatur, aut palmarum fructus in liquorem exprimantur, coctisque frugibus aqua pinguior, quasi sucus, colatur, et ipsa potio sicera nuncupatur. Cervisia a Cerere, id est fruge vocata; est enim potio ex seminibus frumenti vario modo confecta. Caelia a calefaciendo appellata; est enim potio ex suco tritici per artem confecta. Suscitatur enim igne illa vis germinis madefactae frugis ac deinde siccatur et post in farinam redacta molli suco admiscitur, quo fermentato sapor austeritatis et calor ebrietatis adicitur. Quae fit in his partibus Hispaniae cuius ferax vini locus non est. Fex dicta, quod sese vasis emergendo adfigat. Garum est liquor piscium salsus, qui olim conficiebatur ex pisce quem Graeci γάρον voca
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ fiat ex aqua & malis macianis. Sacca¬
tum. liquor ẽ aquȩ feci uini admixtꝰ. & sacco
ex pressus. Oximellum appellatum. qͦd aceti
& mellis ꝑ mixta conficiatur materia. un¬
cde & dulcedinem retinet et aquorem. Oxi¬
garum grecum ÷: id i acetum cũ liquamine
ꝑ mixtum. Oxi enĩ acetum. garos liquamen
greco eloquio dicunt. Rodomellus dicit᷑
eoqͦd in suco rosȩ mel admiscetur. Melicratũ
uinũ. melli admixtum. Medꝰ quasi melꝰ.
quia ex melle fit: sic̃ cadamitas ꝓcalamitaᷤ.
ac refrigerata: utilis stomae¬
cho. Passum qͥe qͥd ex uua passa comp̃ssũ
effluxerit. Dicitur autẽ passum: apati¬
end. o. Nam ꝑ cutitur uua siccior & decoqͥtur.
& inde sit passum. Defretum dictũ est. qͦd defru¬
datur. & qͣsi fraudẽ patiatur. Carenum. eoquod
feruendo parte careat. Cercia enĩ parte musti
amissa: qͦd remanserit carenum ẽ. Cui contraria
sapa ẽ: quȩ feruendo ad t̾ciam redacta descende¬

Expanded text:
quod fiat ex aqua et malis macianis: saccaquod fiat ex aqua et malis macianis: saccatum est liquor aque, feci vini admixtus et sacco expressus. Oximelum appellatum, quod aceti et mellis admixta conficiatur materia; unde et dulcedinem retinet et acorem. Oxigarum grecum est id est acetum cum aliquo liquamine permixtum; oxi enim acetum caros liquamen greco eloquio dicunt. Rodomelus dicitur, eo quod in succo rose mel admiscevinum melle mixtum. Medus, quasi melus, quia ex melle fit; sicut calamitas pro cadamitas. ac refrigerata, utilis stomacho. Passum, quidquid ex uva passa conpressum effluxerit. Dicitur autem passum a patiendo: nam percutitur uva siccior et decoquitur, et inde fit passum. Defrutum dictum est quod defrudatur, et quasi fraudem patiatur. Carenum, eo quod fervendo partem careat; tertia enim parte musti amissa quod remanserit carenum est. Cui contraria sapa est, quae fervendo ad tertiam redacta descende
Abbreviated transcription (Latin):
paniȩ. ubi optima uina nascuntur.
Collatum uas ꝓpͥum nuncupauit. in quo
deportatur. Garetum uͦ: a regione un¬
de defertur. Gara enĩ: oppidum ÷ palestinȩ
Infertum uinũ dr̃ qͦd altario offertur atq li¬
batur. Dpurcum qͦd offerri ñ licet. aut cui
aqua admixta ẽ: quasi spurium hoc ÷ ĩmun¬
dum. Honorarium uinum. quod regib &
potentib honoris grã offertur. Cato de inno
plures & p̾tores & consules uinum honora¬
rium dabant. nunquam accepi. ne pͥuatus
quidẽ. Crudum uinum ÷ in suaue. quod
serui potant. flcetum uł qͥa acutum: uł qͥa
aquetũ. Uinum enĩ aqua mixtum. cito in
hunc saporem redigitur. Unde & acidum.
qͣsi a quidũ. Conditum uocatum. qͦd sit sim¬
plex & cõmixtione pigm̃toꝵ compositum.
Lactatum ẽ: potio elacte. Mulsum: ex mel
le mixtum. Est eñ potio ex aqͣ & melle. qd̃
greci melineratum uocant. In nomelum
mustum. melli ad mixtum. uehementer¬
q agitatum atq commotũ. U dromellũ.

Expanded text:
paniae, ubi optima vitia nascuntur. paniae, ubi optima vitia nascuntur. Colatum vas proprium nuncupavit in quo deportatur: Gazeum vero regio, unde defertur; Gaza enim oppidum est Palaestinae. Infertum vinum dicitur quod altario libatur atque offertur. Spurcum, quod oaqua admixta est, quasi spurium, hoc est inmundum. Honorarium vinum, quod regibus et potentibus honoris gratia offertur. Cato de innocplures ad praetores et consules vinum honorarium dabant: numquam accepi, ne privatus quidem.' Crucium vinum est insuave quod servi potant. Acetum, vel quia acutum, vel quia aquatum; vinum enim aqua mixtum cito in hunc saporem redigitur. Unde et acidum, quasi aquidum. Conditum vocatum, quod non sit simplex, et commixtione pigmentorum conpositum. Lactatum est potio ele mixtum: est enim potio ex aqua et melle, quod Greci melicratum vocant. Oenomelum, mustum melli admixtum, vehementerque agitatum atque commotum. Hydromelum,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ antiquitꝰ eo tempore pueris oꝑariis cibus
panis merꝰ dabatur. aut qͦd meridient eo tẽ¬
pore id ÷ͥ soli ac separatim. ñ ut in prandio aut
incena ad unam mensam. Inde credimus
etiam illud tempus qͦd post mediũ dien est
meridiem appellari. qͦd purum sit. Mustũ
est uintim elacu statim sullatum. Dictum
autẽ creditur mustũ. qd̾ inse liium & t̾rã
habeat mixtam. Nam mus: t̃ra. Unle &
humꝰ. Cuiꝰ tanta uis ÷ feruoris. ut uasa
quãuis grandia ex eo plena absq spirami¬
ne repleta ilico dirupat. Roseum uinũ. id ÷
cum rubore. rosa enim rubet. Amineum
uͦ quasi sine minio. id ÷ sine rubore. nã albũ
ẽ. Sucinacium. sucinȩ geminȩ simle est:
id ÷ fului coloris. Limpidum uinũ id est
ꝑspicuum ab aquȩ specie dictum. qͣsi limpi-¬
duni. Limpha enĩ aqua ẽ. Turbidum qͥsi
terbidum. id ÷ t̾ra commixtũ: qͦd : fece. Faler¬
nũ uinũ uocatum a falerna regione cam¬
regione cam¬

Expanded text:
quod antiquitus id temporis pueris operariis quibus quod antiquitus id temporis pueris operariis quibus panis merus dabatur; aut quod meridient eo tempore, id est soli ac separatim, non, ut in prandio aut in cena, ad unam mensam. Inde credimus etiam illud tempus, quod post medium diem est, meridiem appellari, quod purum sit. Mustum est vinum e lacu statim sublatum. Dictum autem creditur mustum quod in se limum et terram habeat mixtam; nam mus terra, unde et humus. Cuius tanta vis fervoris est ut vasa quamvis grandia ex eo repleta absque spiramine ilico disrumpat. Roseum vinum, id est cum rubore; rosa enim rubet. Amineum vero quasi sine mineo, id est sine rubore; nam album est. Sucinacium sucinae gemmae simile est, id est fulvi coloris. Limpidum vinum, id est perspicuum, ab aquae specie dictum, quasi lymphidum; lympha enim aqua est. Turbidum, quasi terbidum, id est terra commixtum, quod est faece. Falernum vinum vocatum a Falerna regione Cam
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc enim illi potos dicunt. Aqua
generalit uocata. qͦd sirꝑficies eiꝰ ȩqualis
sit. Hinc & equora. Quã inde recentem
dicimꝰ. quia non est utilis uetusta ut
uinum: s statum sullata de flumine. fon¬
te. uł puteo. Fetescit enĩ uetusta. Uinum
in de dictum. qd eiꝰ potꝰ uenas sanguine ci¬
to repleat. Hoc alii qͦd nos cura soluat lie¬
um appellant. Uetẽs uinum uenenum
uocabant. s postquam inuentris ÷ uirꝰ lȩti¬
feri sucꝰ: hoc uinum uocatum. illud uene¬
num. Unde & hieronimus in libro que de
uirginitate seruanda scripsit. adolescentula
inquit ita uinum deb̾e fugere ut uenenũ:
ne ꝓętatis calore feruenti uinũ bibant &
ꝑeant. Inde ÷ qͦd apud uetẽs romanos femi¬
nȩ ñ utebantur uino. nͥ sacroꝵ causa certis
diebꝰ. Merum dicimus. cum uinum purũ
significamꝰ. Nam merum dicimꝰ quicqͥd pu¬
rum atq sincerum ẽ: sicut & aquam merã
nulli utiq rei mixtam. Hine & merenda.

Expanded text:
hanc enim illi πότος dicunt. Aqua hanc enim illi πότος dicunt. Aqua generaliter vocata, quod superficies eius aequalis sit: hinc et aequora. Quam inde recentem dicimus quia non est utilis vetusta, ut vinum, sed statim sublata de flumine et fonte vel puteo; fetescit enim vetusta. Vinum inde dictum quod eius potus venas sanguine cito repleat. Hoc alii, quod nos cura solvat, Lyaeum appellant. Veteres vinum venenum vocabant; sed postquam inventus est virus letiferi sucus, hoc vinum vocatum, illud venenum. Unde et Hieronymus in libro quem de virginitate servanda scripsit: 'Adolescentulas' inquit 'ita vinum debere fugere ut venenum, ne pro aetatis calore ferventi bibant et pereant.' Inde est quod apud veteres Romanos feminae non utebantur vinum, nisi sacrorum causa certis diebus. Merum dicimus cum vinum purum significamus; nam merum dicimus quidquid purum atque sincerum est, sicut et aquam meram, nulli utique rei mixtam. Hinc et merenda,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatur. Nam apis grece mellese dr̃. Antea
autẽ mella de rore erant. inueniebantur¬
q: in harundinum foliis. Unde & uirgiliꝰ.
hactenris aerii mellis cęlestia dona. Siqui¬
dem hucusq in inelia & arabia colligatũ
reꝑitur ramis inherens. insimilitudinẽ
salis. Omne autẽ mel dulce. Sardum
amarum ÷ absintii causa. cuiꝰ copia eiꝰ
regionis apes nutriuntur. Fauum uo¬
cari qui comedit᷑ magis quã bibitur.
Fage enim greci comedere appellant
Aiunt autẽ medici. & qui de hũmanoꝵ
corpoꝵ scripsere naturis. p̾cipueq
galienus in libris quoꝵ titulus ẽ ꝑse¬
nico. puieroꝵ & iuuenum ac ꝑfecte ȩta¬
tis uiroꝵ mulierumq corpora insito
calore feruere. & noxios ẽẽ his ȩtatibus
cibos qui calores augeant. sanitatiq
conducere frigida quȩq in estim sume¬
re. sicut contrario senib qui pituita
laborant & frigore. calidos cibos & ui¬
na uetera ꝓdesse
Depotu.iii.
otio a greca diriuatione uocata.

Expanded text:
probatur; nam apis Graece μέλισσα dicitur. Antea probatur; nam apis Graece μέλισσα dicitur. Antea autem mella de rore erant, inveniebanturque in arundinum foliis. Unde et VergiliusGeorg. 4,1: Hactenus aerii mellis caelestia dona. Siquidem hucusque in India et Arabia conligatum reperitur ramis inhaerens in similitudinem salis. Omne autem mel dulce: Sardum amarum est absinthii causa, cuius copia eius regionis apes nutriuntur. Favum vocari quia comeditur magis quam bibitur; φαγεῖν enim Graeci comedere appellant. Aiunt autem medici, et qui de humanorum corporum scripsere naturis, praecipueque Galienus in libris quorum titulus es puerorum et iuvenum ac perfectae aetatis virorum mulierumque corpora insito calore fervere, et noxios esse his aetatibus cibos qui calorem augeant, sanitatique conducere frigida quaeque in esum sumere; sicut e contrario senibus, qui pituita laborant et frigore, calidos cibos et vina vetera prodesse. De potu . Potio a Graeca derivatione vocata;
Abbreviated transcription (Latin):
minata. Y socem piscẽ quẽdam dicunt.
ex quo pͥmum isicia facta sunt. Ꝙ quãuis
ex alio genere piscium fiant. inicio tamen
piscif uocabulum dedit. G alaticȩ acolore
lacteo nuncupatȩ. Greci enĩ gala. lac dic̃t.
Seras a rotunditate greco uocabulo appel¬
latas. Quicqͥd enĩ in rotundum formatur.
spera agrecis dr̃. Ius coquinȩ magistri aui¬
re nuncupauert᷑. quia ea ÷ lex cõdimenti
eiꝰ. Hanc greci zemam uocant. Caseum uo¬
cari qd̃ careat serum: quasi careum. Nam
serum ei omne deducitur. ut ponderib¬
arguatur. Colostrum lac nouum. qd̵ neu¬
tri generis ÷. Lac agreco sermone diriua¬
tum est: ꝓcandore. Greci enĩ album gle¬
ucon dicunt. Lac uͦ & sanguis. qͦd nutrit
& qͦd nutritur. Nam lacte nutrimur. ui¬
uimꝰ sanguine. Quactum dictum quasi
coactum. quasi coagulatum. accepta enim
secum alia specie coagulatur. Mel grece ap¬
pellationis est. quod ab apibus nomenhabe

Expanded text:
minata. 30. Isocen piscem quemdam vocant, minata. 30. Isocen piscem quemdam vocant, ex quo primum isicia facta sunt, et quamvis ex alio genere ppiscis vocabulum dedit. Galaticae a colore lacteo nominatae; Graeci enim γάλα lac dicunt. Sphaeras a rotunditate Graeco vocabulo appellatas; quidquid enim in rotundum formatur, σφαῖρα a Graecis dicitur. Ius coquinae magistri a iure nuncupaverunt, quia ea est lex condimenti eius. Hanc Graeci zemam vocant. Caseum vocari quod careat serum, quasi careum: nam serum ei omne deducitur ut ponderibuarguatur. Colostrum lac novum; quod neutri generis est. Lac a Graeco sermone derivatum est pro candore. Graeci enim album leucon dicunt, lac vero et sanguis quod nutrit et quod nutritur. Nam lacte nutrimur, vivimus sacoactum, quasi coagulatum; accepta enim secum alia specie coagulat. Mel Graecae appellationis est, quod ab apibus nomen habere
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & aframiꝰ. In rosa gallum sagatũ pingui
pastum taxea Axungia ab unctione uocata.
Sebum a suȩ dictum. quasi suebum quod
plus pinguedinis hoc animal habeat. Offa
÷ ꝓprie frustum dentium. cuiꝰ diminutiuũ
offellam facit. unde & offarii coqui. quia
particulatim id ÷ offatim excoquant. Nunc
offa latrantiũ. quia in os canis iacitur: qui¬
saciatꝰ ilico compescitur & silescit. Erustum
uocatũ. qͦd capiatur a frumine. Est enĩ
frumen suma pars gulȩ. Pulpa dicta. qͦd
cum ptilte olim mixta uescebatur. Unde
& pulmentarium & pulmentũ dictum.
Lucanieiȩ dictȩ. qͦd priꝰ inlucania factȩ st̃
Farcim̃ caro concisa et minuta. qͦd ea
intestinum farciat᷑ hoc ÷ impleat᷑. cũ alia
rerum cõmixtione. Minutal uocatum.
qͦd fiat de piscib & siciis holerib minuta¬
tim concisis. A fratum qͦd latine spumitũ
uocatur. afro enĩ grece spuma dr᷑. Marti¬
sia in mortario expisce fiunt. unde & no¬

Expanded text:
Unde et Afranius in Rosa284: Gallum sagatum pingui Unde et Afranius in Rosa284: Gallum sagatum pingui pastum taxea. Axungia ab unctione vocata. Sebum a sue dictum, quasi suebum, quod plus pinguedinis hoc animal habeat. Offa est proprie frustum dentium, cuius diminutivum offellam facit. Unde et offarii coqui, quia particulatim, id est offatim, excoquunt. Nunc 'offa latrantium', qua, si in os canis iacitur, satiatus ilico conpescitur et silescit. Frustum vocatum quod capiatur a frumine; est enim frumen summa pars gulae. Pulpa dicta quod cum pulte olim mixta vescebatur. Unde et pulmentarium et pulmentum dictum. Lucanicae dictae quod prius in Lucania factae sunt. Farcimen caro concisa et minuta, quod ea intestinum farciatur, hoc est inpleatur, cum aliarum rerum conmixtione. Minutal vocatum quod fiat de piscibus, et isiciis, oleribusque minutatim concisis. Afratum, quod Latine spumeum vocatur, ἄφρος enim Graece spuma dicitur. Martisia in mortario ex pisce fiunt, unde et no
Abbreviated transcription (Latin):
ris chefalos alit. ille lupos. ille saxatileꝰ
tib copia. aut fluuiis int̾labentibus
transitus impeditur : s usus naturȩ
imp̃ssus tanꝗͣ patrie finib unũquenq
se retinere & ultra incolas ꝓdire suspectũ.
Sunt tam̃ ali qua genera piscrum. quȩ ñ
ingenii facilitate lo ca mutent. s fouendi
partus necessitate: quem oportuno atq
legitimo ꝓ curantes tempore.ex pluribus
consilio conuenientes. coniuncto agmine
a quilonis flatus petunt. & ad illud septem¬
trionalium partium mare quadam natu¬
gunt enĩ estatis tempore ad fretũ ponti. eo
qͦd reliquo maris sinu hic sinus dulcior sit
Non eñĩ taudiu sol ei freto quã diu cȩt̾is im¬
moratur. eaq fit causa ut ñ omem̃ aquam
ex hauriat quȩ dulcis atq potabilis sit.

Expanded text:
ris cephalos alit, lupos ille: ille saxatiles,ris cephalos alit, lupos ille: ille saxatiles,tibus copia, aut fluviis interlabentibus transitus impeditur, sed usus naturae impressus tamquam patriae finibus unumquemque sese tenere, et ultra incolas prodire suspectum. Sunt tamen aliqua genera piscium, qui non ingenii facilitate loca mutent, sed fovendi partus necessitate; quem opportuno atque legitimo procurantes tempore, ex plurimisconsilio convenientes conjuncto agmine Aquilonis flatus petunt, et ad illud Septentrionalium mare partium quadam natugunt enim aestatis tempore ad fretum Ponti, eo quod reliquo maris sinu hic sinus dulcior sit. Non enim tamdiu sol ei freto, quamdiu caeteris immoratur, eaque fit causa ut non omnem aquam exhauriat, quae dulcis atque potabilis est.
Abbreviated transcription (Latin):
illis
ces quoq sublati de aqua. sine substantia
sua uiui eẽ ñ possunt. Et causa manifes.¬
habent quas nunc plicant & colligunt.
nunc explicant atq aꝑiunt. In hac gͦ
collectione & aꝑtione dum suscipit᷑ aqua
& transmittitur ac penetrat. respirationis
munꝰ uidetur impleri. Quiddam autem
bent. s utreq partes armatȩ sunt dentibꝰ.¬
alluuione ddentib eoꝵ esca possit auferri
ac dilui. Deniq non ruminant. Solꝰ tam̃
scaurus in his ruminare ꝑhibetur: ut
tur ac minutis uermib Sunt tam̃ qui¬
se inuicẽ deuorant. & sua carne pascunt᷑.
Minor apud illos esca maioꝵ ẽ: rursum
ipse maior aualidiore in uaditur. & fit
esca alteriꝰ p̃dator alieni: & in unũ uen¬
dote naturȩ manere piscib non putant.
domicilia habent. quȩ sui generis nul¬
lus excedat. ñ in currat alienus. Hoc qͥ¬
sinu
matris alttur & gignitur.
illud
in alio. Deniq non reꝑies
con¬
fusa genera piscium. s quod
hie
habundat alibi deest: & iterum ille smꝰ ma¬

Expanded text:
illis ces quoque sublati de aqua, sine substantia sui vivi esse non possunt. Et causa manifeshabent, quas nunc plicant et colligunt, nunc explicant atque aperiunt. In hac ergo collectione et apertione dum suscipitur aqua, et transmittitur ac penetrat, respirationis munus videtur implere. Propria bent, sed utraque pars armata est dentiballuvione de dentibus eorum esca posset auferri ac dilui. Ideoscarus in his ruminare perhibetur, ut tur ac minutis uermibus; sunt tamen qui inuicem se deuorent et sua carne pascantur. minor apud illos est esca maioris, et rursus ipse maior a ualidiore inuaditur et fit esca alterius praedator alieni. itaque udote naturae manere piscibus etiam illamdomicilia habet, quae sui generis nullus excedat, non incurset alienus? Qsinu maris alitur et gignitur, illud in alio. Denique non reperies confusa genera piscium: sed quod hic abundat, alibi deest. Et iterum ille sinus ma
Abbreviated transcription (Latin):
dici genera serpentium. eo qͦd suꝑ t̾ram
repant.Sed multomagis om̃e qͦd natat
reptandi habet uł speciem uł naturam.
Nam & si in ꝓfundũ se demerserint. tam̃
qͦd trahunt supra quȩdam dorsa aqͣrũ.
Unde & dauid ait. Hoc mare magnũ et
spatiosum. illic reptilia quoꝵ non ẽ nu
usum & natandi in aquas officium ha¬
beant. Ansier enĩ grece utrumq dr̃.
id ÷ quia & in aquis & in t̾ris uiuunt.
fluuiales. Cam̃ cum in alta aquarum
sunt non ambrlant s natant. nec uesti¬
gio utuntur pedum ad incedendum:

Expanded text:
dici genera serpentum, eo quod super terram repant: sed multo magis omne quod natat, reptandi habet vel speciem, vel naturam. Nam etsi in profundum qui se demerserint, aquamquod trahunt super quaedam dorsa aquarum. Unde et David ait: Hoc mare magnum et susum et natandi in aquis officium habeant. Ἀμφὶ enim Graece utrumque dicitur, id est quia et in aquis et in terris vivunt: flumine, tamen cum in alto aquarum sunt, nec ambulant, nec natant, nec vestigio utuntur pedis ad incedendum,
Abbreviated transcription (Latin):
quia serratam cristam habet. & subt̃na¬
tans nauem secat. Scorpio dictus. quia
ledit dũ manu tollitur. Tradunt decem
caneris cum occimi manipulo alligatis.
om̃s qui ibi sunt scorpiones ad eum locum
congregari. Aranea genus piscis. dictus
quod aure feriat. Habet eñĩ stimulos qͥb
ꝑcutit. Corco drillus a croceo colore dictꝰ
Gignitur in iulo. animal quadrupes in
t̾ra & in aquis ualens. longitudine plerun¬
q uiginiti cubitoꝵ. dentium & unguium
immanitate armatum: tanteq cutis
duricia. ut quanus fortium ictus lapidũ
tergo reꝑcussus non sentiat. Nocte inaqͥs.
die humi quiescit. Qua int̾ra fouet. mas¬
culus & femina uices seruant. Hunc qui¬
dam pisces serratam habentes cristam te
uera uentrium desecantes interimunt.
Solus ex animalib suꝑiorem maxillam
pinato. a prims. dentib. cauda tortuosa.
Die in aquis commoratur. nocte segetes
de pascitur. Hunc nylus gignit. Pagrũ

Expanded text:
quia serratam cristam habet, et subternaquia serratam cristam habet, et subternatans navem secat. Scorpio dictus, quia laedit dum manu tollitur. Tradunt decem cancris cum ocimi manipulo alligatis omnes qui ibi sunt scorpiones ad eum locum congregari. Aranea genus piscis, dictus quod aure feriat; habet enim stimulos e quibus percutit. Crocodillus, a croceo colore dictus, gignitur in Nilo, animal quterra et in aquis valens, longitudine plerumque viginti cubitorum, dentium et unguium immanitate armatum, tantaeque cutis duritia, ut quamvis fortium ictus lapidum tergo repercutiat. Nocte in aquis, die humi quiescit. Ova in terra fovet, masculus et femina vices servant. Hunc quidam pisces, serratam hnera ventrium desecantes, interimunt. Solus ex animalibus superiorem maxillam pinato, aprinis dentibus, cauda tortuosa ungulis bifidis. Die in aquis commoratur; nocte segetes depascitur, et hunc Nilus gignit. 22. Pagrum,
Abbreviated transcription (Latin):
certum habent uocabutum qͦd uoces homi¬
num sequantur. uł qͦd ad symphoniam
gregatim conueniunt. Nichil in mari ue¬
locius istis. Nam plerumq salientes naues
transuolant. Quando autẽ p̃ludunt in flu¬
ctib. & undaꝵ se molibꝰ saltu p̃cipitati fe¬
riunt: tempestates significare uidentur.
Hi ꝓprie simones nominantur. Est & del¬
finoꝵ genus in nylo. dorso serrato qui co¬
codrilos tenera uentrium secantes interi¬
munt. Porci marini qui uulgo uocant᷑
siulli: quia dũ escam querunt. more suiꝰ
t̾ram sub aquis fodiunt. Circa guttur
enĩ habent oris officium. & nisi rostrum
harenis immergant: pastum ñ colligunt.
Corui acordis uoce dicti. quia grunniunt
pectore. suaq uoce ꝓditi capiuntur. Cinni
ueris tempore. intrant dextro latere. leuo
exeunt. Hoc inde creduntur. qͦd dextris
oculis acutiꝰ uideant quam finistris. Gla¬
dius dr̃. eo qͦd rostro mucrinato sit: ob hoc
naues ꝑfossas mergit.Serra nuncupata

Expanded text:
certum habent vocabulum, quod voces homicertum habent vocabulum, quod voces hominum sequantur, vel quod ad symphoniam gregatim conveniunt. Nihil in mari velocius istis: nam plerumque salientes naves transvolant. Quando autem praeludunt in fluctibus, et undarum se molibus saltu praecipiti feriunt, tempehi proprie Simones nominantur. Est et Delhinum genus in Nilo dorso serrato, qui crocodilos, tenera ventrium secantes, interimunt. 12. Porci marini, qui vulgo vocantur suilli, qui dum escam quaerunt, more suis terram sub aquis fodiunt. Circa guttur enim habent oris officium, et nisi rostrum arenis immergant, pastum non colligunt. 13. Corvi, a cordis voce dicti, quia grunniunt pectore, suaque voce proditi capiuntur. 78 14. veris tempore, intrant dextro latere, laevo exeunt. Hoc inde creduntur quod dextris oculis acutius videant quam sinistris. Gladius dicitur eo quod rostro mucronato sit: ob hoc naves perfossas mergit. Serra nuncupata,
Abbreviated transcription (Latin):
bent. & uarii a uarietate. quos uulgo tru¬
ctas uocant. Afigura. ut orbis quia rotim¬
dus ÷ totusq in capite constant. ut solia.
qͦd sit instar calciamentoꝵ soliis. Asexu.
ut musculus: qͦd sit ballenȩ masculus. eiꝰ
enĩ coitu conciꝑe hȩc belua ꝑhibetur.
Huic & musculi coclearum. quoꝵ lacte
concipiunt ostreȩ. Ballenȩ sunt immensȩ
magnitudinis bestiȩ. ab emittendo & fuin
dendo aquas uocatȩ. Cȩtĩs enim bestiis ma¬
ris. altius iaciunt undas. Balin enĩ grece.
hoc ÷ ab immanitate.Sunt enĩ ingentia ge
nera beluarum. & ȩqualia montiũ corpora:
qualis cȩtus excepit ionam. cuiꝰ aluus tan¬
tȩ magnitridinis fuit ut instar obtineret
inferni. dicente ꝓpha. & exaudiuit me de
uentre inferni. E qui marini. qͦd pͥma par¬
te equi sunt: postrema soluunt᷑ in piscem.
Bocas dicunt ẽẽ boues marinos. quasi bo¬
acas. Cerulei a colore nuncupati.¶am cerui
leum ẽ ruride cum nigro: ut ẽ mare. Delfineᷤ

Expanded text:
bent; et varii a varietate, quos vulgo trubent; et varii a varietate, quos vulgo tructas vocant. A figura: ut orbis, quia rotundus est totusque in capite constat; ut solea, quod sit instar calciamentorum soleis. A sexu: ut musculus, quod sit ballenae masculus; eius enim coitu concipere haec bellua perhibetur. Hinc et musculi coclearum, quorum lacte concipiunt ostreae. Ballenae autem sunt inmensae magnitudinis bestidendo aquas vocatae. Caeteris enim bestiis maris altius jaciunt undas. Ballein enim Graece ob immanitatem. Sunt enim nera beluarum et aequalia montium corpora; qualis cetus excepit Ionam, cuius alvus tantae magnitudinis fuit ut instar obtineret inferni, dicente Propheta2, 3: 'Exaudivit me de ventre inferni.' Equi marini, quod prima parte equi sunt, postrema solvuntur in piscem. Bocas dicunt esse boves marinos, quasi boacas. Cleum est viride cum nigro, ut est mare. Delfines
Abbreviated transcription (Latin):
ligna. fȩnum. stipulam. ad escam ignis
ȩt̾ni conuenientia. Hec enĩ colliget in
suam ꝑniciem. dum fuerit indie ulti¬
mo iudicatꝰ. pellendꝰ ab om̃ib angłis.
& statim morte nouissima puniendus.
Sic gͦ omĩa quec̾q illis piudeis ꝑlegẽ
accesserunt. formalit̾ intelligaenda st̃.¬

Expanded text:
ligna, fenum, vel stipulas ad escam ignis ligna, fenum, vel stipulas ad escam ignis aeterni convenientes. Haec enim colligens in suam perniciem, dum fuerit in die ultimo judicatus, pellendus est ab omnibus angelis, et statim morte novissima puniendus. Sic ergo omnia, quaecunque illis Judaeis per legem acciderunt, formidabiliter intelligenda s
Abbreviated transcription (Latin):
popłs elegit. S item queritur qͣre dpxerit
hieremias. custodite animas ur̃as. &. noli¬
te portare pondera in die sabbati. nec
inferatis ꝑ portas ierłm: & nolite eicere
onera de donribꝰ urĩs in die sabbati. Ergo
audi eiꝰdem ꝓpħȩ mysterium. Pondera
portat in sabbato. quẽ dies iudicii inue¬
nerit in delicto. Pondera portat in sabba-¬
tis. qui credens in xp̃m ñ desinit a pecca¬
tis. Ipse est enĩ requies animarũ. sicut
idem dicit. Discite ame quia mitis sup
& humilis corde. & inuenietis requiem
animabꝰ uris. Adhuc t̃cio querit᷑ quare
homo ille qui colligebat ligna indie sabba¬
ti. tam atrociter iussu dĩ fuerit apopło
trucidatus. qͦd facile ab infidelibꝰ ꝓponi¬
tur. Intelligant gͦ quia hec omĩa inty¬
po contigeriint illis. scͥpta sunt enĩ ad
correptionẽ nram̃. Ille enĩ pͥstmꝰ carnalis
qui diem sabbati uiolare ausus ÷ cdum̃
insinuabat eiꝰ qui in die iudicii cũ car¬
nali oꝑe fuerit inuentꝰ : id ÷ contraxisse

Expanded text:
o etiam quaeritur quare dixerit Jeremias: « Custodite animas vestras, et nolite portare pondera in die Sabbati, nec inferatis per portas Jerusalem, et nolite ejicere onera de domibus vestris in die Sabbati ? » Ergo audi ejus prophetiae mysterium: pondera portat in Sabbato, quem dies judicii invenerit cum suo delicto; pondera portat in Sabbato, qui, credens in Christo, non desinit 97 a peccato. Ipse est enim requies animarum, sicut et idem ait: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . 9. Adhuc tertio quaeritur quare homo ille qui ligna colligebat in die Sabbati tam atrociter jussu Dei fuerit a populo trucidatus? Quod facile ab infidelibus praeponitur. Intelligant ergo quia haec omnia in typo acciderunt illis; scripta sunt enim ad correptionem nostram. Ille enim pristinus carnalisque, qui diem Sabbati violare ausus est, dum linsinuabat ejus qui in die judicii cum carnali opere fuerit inventus, id est, contraxisse
Abbreviated transcription (Latin):
indie sabbati uindicare se de alienis. Postea
consilio accepto pugnauerunt die sabbati. &¬
triumphauert̃ dehostibꝰ. Quibꝰ testimoniis
edocem᷑ ñ ꝑtinere ad fidem istum sabbati
hoc carnale sabbatum ñ ẽ datum ꝓpt̃ purifi¬
cationẽ s ꝓpt̃ temptatione. dicente ^ mn lege.
Ut temptem eos utrum ambulent inuiis
meis annon. Sex diebꝰ colligetis manna.
septimo ñ colligetis. Itaq dũ dicit ut temptẽ
eos: apparet sabbatum ñ suisse p̃ceptũ ꝓpt̾¬
iustificationem s ꝓpt̾ temptationẽ. Lo quitur¬

Expanded text:
in die Sabbati vindicare se de alienigenis; postea in die Sabbati vindicare se de alienigenis; postea vero consilio accepto, pugnatriumphaverunt de hostibus. Quibus testimoniis edocemur non pertinere ad fidem istum Sabbati hoc carnale Sabbatum non est datum propter purificationem, sed propter tentationem, dicente in lege Domino: Ut tentem eos, utrum ambulent in lege mea, an non. Sex diebus colligetis manna, septimo non colligetis . 4. Itaque dum dicit: Ut tentem eos, apparet Sabbatum non fuisse praeceptum projustificationem, sed propter tentationem. Hi