comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iudices ueutis eũ lib̾are: Sue pudicicis ꝓdi¬
toẽ: insidiator aliene.cupidꝰ. intẽꝑans. pe¬
tulans. sr̃bꝰ. impiꝰ ĩ parẽte. ingtꝰ inami cd. in¬
fesł cognatis. insriore̾ ꝯtiumax. uieq̃s  pares
fastid iõsus. ĩinferiorẽ erudct. deniq in om̃s

Expanded text:
iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis; denique in omnis
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑatim dicte. minute ⁊ infirme erãt unũ in
loc̃ coacte rẽ uidñr ꝑspicuã fac̾e ñ suspiciosã
ħ pacto. Nolite gͥ nolite uidice̾ ea q̃ dixi seꝑa¬
tim spectare s colligite omĩa .⁊ ꝯferte in unũ¬
locũ. Si ⁊ ꝯmodũ adĩstũ ex illiꝰ morte ueniebat

Expanded text:
atim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur perspicuam facere, non suspiciosam, hoc pacto: «Nolite igitur, nolite, iudices, ea, quae dixi, separatim spectare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum ad istum ex illius morte veniebat;
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m udices : his in unũ loc̃ collatis c̾tã sum̾e
scĩam ñ suspitionẽ maleficii. Nã uñ aliꝗ au
alt̾m pot̾ in istũ casu cecidisse suspiciose u̾ oĩa
uit᷑ se a pͥmo ad p̾cinũ ꝯueniãt maleficia:
necẽe ÷ casu ñ posse fieri. Uehem̃s: ħ exorno ⁊ in

Expanded text:
 ex his in uno loco conlocatis, certam sumere scientiam, non suspicionem maleficii. Nam unum aliquid aut alterum potest in istum casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ħ mͦ. Athenis megarum uesꝑe aduenit si¬
mo. U aduenit megarum insidiaᷤᷤ fecit uir¬
gini. Insidias pꝰqͣm fecit uim in loco alͥtu
lit. Rem dilucide narrabimꝰ si ut quidq
pͥmum erit gestum. ita primũ exponemꝰ
ꝯrer̾ ac tͣprm̃ ordinem ꝯseruabimꝰ. ut geste

Expanded text:
hoc modo: Athenis Megaram vesperi advenit Simo: Ubi advenit Megaram, insidias fecit virgini: Insidias postquam fecit, vim in loco adtulit. CAPUT 15 Rem dilucide narrabimus, si ut quicquid primum gestum erit, ita primum exponemus et rerum ac temporum ordinem conservabimus, ut gestae
Abbreviated transcription (Latin):
põe positum ÷ .iii.ht̃ partẽ. fabłam. historiã.
argum̃tum. fabła ẽ que neq u̾as. neq u̾isimi¬
les ꝯtinet res. ut hee sunt que tͣgedis tͣdite s̃.
historia ÷ resgesta. s ab etatis nr̃e memoria re¬
mota. Argumentũ : ficta res que tñ fieripo¬
tuit ueluti argum̃t̾ comediar̃. lllud genꝰ cãe
narrõis ꝙ in ꝑsonis ẽ positum debet hr̃e ser¬
mois festiuitatẽ aĩmoꝵ dissimilitudĩẽm. gͣui¬
tatem. leuitatem. spem. metum. suspitiõnẽ.

Expanded text:
positum est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumentum. Fabula est, quae neque veras neque veri similes continet res, ut eae sunt, quae tragoedis traditae sunt. Historia est gesta res, sed ab aetatis nostrae memoria remota. Argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit, velut argumenta comoediarum. Illud genus narratimonis festivitatem animorum dissimilitudinem, gravitatem lenitatem, spem metum, suspicionem de
Abbreviated transcription (Latin):
in aliam rem tͣnseamꝰ. ne ab ultimo repeta¬
pꝰtulat dicemꝰ. Si spacia tp̃rm. ꝑsonar. dig¬
nitates. ꝯsilioꝵ rões. locorum oꝑtunitatẽs
ꝯstabunt ne refelli possint. aũ ꝙpris parͥ
fusse. aũ cãm nullam. au̾ locũ idoneum
ñ fuisse. aut homine ip̃os fac̾e. aut patiñ
potuisse. Si u̾a res erit: nicħominꝰ h omĩa
narrando ꝯseruanda sunt. Nan sepe u̾itas
nͥ ħ seruata sint: fidem: ꝑot̃ ñ face̾. Sin er̃

Expanded text:
in aliam rem transeamus; ne ab ultimo repetapostulat, dicemus; si spatia temporum, personarum dignitates, consiliorum rationes, locorum opportunitates constabunt, ne refelli possit aut temporis parum fuisse, aut causam nullam, aut locum idoneum non fuisse, aut homines ipsos facere aut pati non potuisse. Si vera res erit, nihilominus haec omnia narrando conservanda sunt; nam saepe veritas, nisi haec servata sint, fidem non potest facere: sin erunt
Abbreviated transcription (Latin):
cẽẽ ẽ. in uiͥiũ sumet᷑ ⁊ ñ ab ultimo repetet᷑. ⁊
si cuiꝰ rei satis erit sũmã dixisse. partes eiꝰ ñ di¬
centur. Nam sepe satis ẽ. quid fcm̃ sit dr̃e. ñ ũ
scitu opꝰ ẽ. in narrando ꝓducet᷑. ⁊ si nullam in
rẽ aliam tͣnsibr̃. ⁊ si ita dicet᷑. ũ ñ numꝗͣ ex eo ꝙ

Expanded text:
cesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et cesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut m quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dicetur, ut nonnumquam ex eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tes. iuncti iugo. historia ẽ resgesta. s ab eta¬
hꝰ mõi appiꝰ induxit. Kartaginensibꝰ bellum.
Argum̃tum ẽ ficta res q̃ tũ fieri potuit hmõi ap̃
t̾entiũ. Nam is postꝗͣ excessit ex ephebis sosia.
¶Ila aut̃ narratio que u̾sat᷑ in ꝑsonis eiꝰ mõi ẽ
ũ in ea simul c̃ ipsis reb̾ ꝑsonar᷑ sermones ⁊ aĩ
ꝑspici possint ħ mͦ. Uenit adme sepe clamitans
quid agis mitio: Cur ꝑdis adolescentẽ nob̃: cur
amat. cur optat: curtu his reb sumpt̃ sugg̾is
Uestitu nimio indulges. nimiũ ineptꝰ es. nimiũ
ip̃e es durꝰ p̃ter equũ ⁊ bonũ. ħ in gñe narrõĩs
multa deb ineẽ festiuitaᷤ comfecta ex rer̾ ua¬
rietate. animoꝵ dissimilitudĩe. gͣuitate. leui¬
ex his que p̾ea de elocutiõe p̃cipient᷑. ornam̃ta
sum̃t᷑. ¶ Nc̃ de narrat̾o ea q̃ cãe c̃tins ex põnem¬
dicendum uidr̃. Oportet gͥ eam treᷤ hr̃e res. ũ
b̃uis. u aꝑta. ũ ꝓbabił sit. Breuis erit si uñ ne¬

Expanded text:
sta res, ab aetaus: Appius indixit Cartha- giniensibus bellum. argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, leniex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae condicendum videtur. oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde ne
Abbreviated transcription (Latin):
ptionis partib se defend de quibꝰ añdictũ ẽ
equitatẽ cãe exornauit. tũ ex his locis fere ꝯtͣ
adu̾sarios dic oꝑt̾e cãm accipi demonstͣbit
nullam ẽẽ legem que aliꝗͣ rem inutilem au
inq̃mi fieri uolu̾it. Omĩa supplicia q̃ alegibꝰ¬
ꝑficiscantur culpe aũ maleficie uindicandi
cã ꝯstituta eẽ scriptorem ip̃m sieristat fa¬
ctum ꝓbatur̃ ⁊ idem ip̃m siei res tał accidiꝰ¬
ẜ faccur̃ fuisse. et ea re legis scriptorẽ c̃co
ex ordine udices cta etate p̃ditos ꝯsticuise
ueẽnt ñ qui scriptum suũ recitassent ꝙ qͥ
uis puer face̾ poss s qui cogitonẽ assequi

Expanded text:
ptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legiboficiscantur, culpae ac malitiae vin- dicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi
Abbreviated transcription (Latin):
postulabit ad cam̃ ad u̾sarioꝵ. imꝓbandam
tͣnͣsferemꝰ. Aũ cãe ⁊ rõnes afferentur qr̃: quo
ꝯsilio ita sit in lege aũ intestam̃tis script᷑ ut
sentñtia qͦ ⁊ uoluntate scriptoris ñ ip̃a solũ
scripture cã ꝯfirmatũ ẽẽ uideatur aũ aliis

Expanded text:
postulabit, ad causam adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirma
Abbreviated transcription (Latin):
accipi eam tñ minime oꝑt̾e que ad adũ sa¬
riis afferatur. Qui locꝰ iccircoͤ. huic necariꝰ.¬
afferat oꝑtet. Nam sũma imprudñtia sit eũ
qui ꝯtͣ quam quod scriptum sit aliquid ꝓba¬
re uelit ñ equitatis p̾sidio id fac̾e conari. Si
quid gͥ ex hac cã quippiam accusator deroq
om̃ĩb partib iustiꝰ ⁊ ꝓbabiliꝰ accusare uidẽa¬
tur. Nam suꝑior or̃o ¶ omĩs ħ faciebat ut u¬
dices etiam si nollent necẽe eẽt. ħ aut̃ si necẽ¬

Expanded text:
accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversaaccipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necafferat oportet. nam summa inpudentia sit eum, qui contra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere conari. si quid igitur ex hac ipsa quippiam ac- cusator derogat, omnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices etiamsi nollent, necesse esset; haec
Abbreviated transcription (Latin):
potestas nulla fiat. ħ ip̃is iudicib inuidi¬
osissimũ futur. Nõ hc̃ loc̃ eẽ neq ħ tp̃s
sit. qui sint accepturi se actioẽs uid̾e ⁊ dissuad̾e
uelle. Quod siħ cum sũme mutilia tũ multo
turpissima suit legem cuipmi sit in p̃sentia
ꝯseruari ab iudicib. P si displiceat apło corri¬
gi conuenire. Demn si scriptum si ñ extaret ma
rei qui peccarit potiꝰ qͣm legis ip̃us u̾ba co¬
scriptum. accipi ñ oꝑtẽ. Scda pars ẽ in qͥ ẽ ostũ¬
dendum si in cet̾is legib oꝑteat in hac ñ oꝑt̾e
h de monstrabr̃ si lex aut ad res maxima. uti¬
lissimã. honestissimas. religiosissimas. uide¬
br̃ ꝑtin̾e. aũ inutile aũ turpe. aũ nephas
eẽ taliin re ñ diligñtissime legi obtemꝑare
Aũ ita lex dilignt ꝑscripta demonstrabit᷑.
scriptura p̃tĩtum arbitri. Perciꝰẽ locus ei
qui ꝓ scripto dic maxiẽ necessariꝰ ꝑ q̃m oꝑ¬
t ostñdat sic̃ ꝯueniat cãm ꝯtͣ scriptum

Expanded text:
potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiosissimum futurum; non hunc locum esse neque hoc tempus sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, marei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba coscriptum accipi non oportere. Secunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per t ostendat, si conveniat causam contra scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
oronis si recta intelligñtia ⁊ definita modatio¬
ne animi gub̾netur. Quas ob res illa que g̃ci
scriptores mnanis arrogantie cã sibi assump¬
serunt: relinq̃mꝰ. Nam illi ne parum multa
scisse uidentur: ea conq̃siuert̃ que nicħ atti¬
nebant ut ars difficilior cognitu putaretur.
Nos aut̃ ea que uidebantur ad roẽm dicendi
ꝑtinere: sumpsimꝰ. Non enĩ spe questꝰ. aut
gła cõmoti uenimꝰ ad scribñdũ quẽ admodũ¬

Expanded text:
orationis, si recta intellegentia et definita animi moorationis, si recta intellegentia et definita animi moderatione gubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestus aut gloria commoti venimus ad scribendum, quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
Sorpis ualitudo dignita. uireꝰ. uel ocitaᷤ. St̾nee
in laudando⁊ inuituꝑando oꝑtebit ñ tam
que in corpe aut in extͣueis reb hũerit isde
quo agetur. qͣm quo pacto his reb usus sit.
Nam fortunam quidem ⁊ laudare stulticiã
⁊uituꝑare suꝑbia ẽ. Animi autem : laus
honesta.⁊ uituꝑatio uehem̃s ẽ. Nc̃ qm̃ om̃e¬
in cãe genꝰ argum̃tandi rõ tradita ẽ de inuen¬
tione prima ac maxima parte retħice satis
a supiore libio ꝑducta ẽ.⁊ hic liber non pa¬
rum ꝯtinet litterarum que restant in reli¬
quis dicemu:¬
i9
tgͦ ⁊ negotus familiarib imꝑe¬
diti uix satis otisistudio suppedi¬
tare possimꝰ. ⁊ id ip̃m quod datur
uoluntas cõmouit. ut de rõe
¶Odicendi conscrib̾emꝰ. ne aut fuã cã noluisse.
aut fugisse nos putares laborẽ. ⁊ eo studiosiꝰ
ħ negotium suscepimꝰ. quoͣd te ñ sine cã uelle
cognoscere retħicam intelligebamꝰ. ñ enim in
se parumꝰ fructꝰ copia dicendi ⁊ cõmoditas

Expanded text:
corporis valetudo, dignitas, vires, velocitas; extraneae in laudando et in vituperando oportebit non tam, quae in corpore aut in extraneis rebus ha- buerit is, de quo agetur, quam quo pacto his rebus usus sit. nam fortunam quidem et laudare stultitia et vituperare superbia est, animi autem et laus ho- nesta et vituperatio vehemens est. Nunc quoin causae genus argumentan- di ratio tradita est, de inventione, prima ac maxima parte rhetoricae, saac superiore libro per- ducta est et hic liber non parum continet litterarum, quae restant, in reliquis dicemui in negotiis familiaribus inpediti vix satis otium studio suppedtare possumus et id ipsum, quod datur voluntas commovit, ut de ratione dicendi conscriberemus, ne aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem putares. Et eo studiosius hoc negotium suscepimus, quod te non sine causa velle cognoscere rhetoricam intellegebamus: non enim in se parum fructus habet copia dicendi et commoditas
Abbreviated transcription (Latin):
tio ꝓpe dicam. Płimũ cum is locꝰ necessitudi¬
nis uidebr̾ incurrere. Namc̃ simplex erit
necessitudo nicħ erit ꝙ multa dicamus c̃ eã
nulla re lenire possimꝰ. Cũ aut̃ ita neceẽ ent
ut a liquid effuge aũadipisci uelimꝰ tum
adiunctio illa quid hãt̃ utilitatis aut̃ quid
bonestatis erit ꝯsid̾ andum. Nam si ueli
necessitatis a quas simił ad unccio ñ acce¬
dit. Ngenꝰ homines mortales necẽe ẽ intĩ¬
re sine adiunctiõe ũ cibo utantur ñ necẽ
enͥ cum illa exceptiõẽ. extͣ qm si nolint
fame ꝑire. ergo ũ dixi iłtd̾ ꝙ adiungit᷑
semꝑ cuiꝰmõi sit eraͥt ꝯsid̾andum. Nam
om̃i tpr̃ id ꝑcinebit ut aũ ad honestatemb
mͦ exponenoa necessitudo sit. necẽẽ ẽ si hone¬
ste uolumꝰ uiu̾e aũ ad incolumitatem ħm.¬
nestatis huic ꝓxima incolumitatis t̾cia ac
leuissima ꝯmoditas que cum his nusquã
potit duab ꝯtñde. hasce aut̃ int̾ se sepe ne¬
recuꝑ etur incolumitatis ratio uidebr̃ hñda

Expanded text:
ope dicam plurimum, cum locus necessi- tudinis videbitur incurrere. nam cum simplex erit necessitudo, nihil erit quod multa dicamus, cum eam nulla ratione lenire possimus; cum autem ita necesse erit, si aliquid effugere aut adipisci velimus, tum adiunctio illa quid habeat utilitatis aut quid honestatis, erit considerandum. nam si velisnecessitatis, ad quas similis adiunctio non accedit; quod genus ut homines mortales necesse est interire, sine ad- iunctione; ut cibo utantur, non necesse est nisi cum illa exceptione extra quam si nolint fame perire. ergo, ut dico, illud, quod adiungitur, semper, cuius- modi sit, erit considerandum. nam omni tempore id pertinebit, ut aut ad honestatem hoc modo expo- nenda necessitudo sit: necesse est, si honeste volu- mus vivere; aut ad incolumitatemnestatis; huic proxima incolumitatis; tertia ac levissima commoditatis; quae cum his num- quam poterit duabus contendere. hasce autem inter se saepe nerecuperetur, incolumita- tis ratio videbitur habenda;
Abbreviated transcription (Latin):
Mlodo ilłd̾ attñdatur digna ne cã uideatur eaq̃
ad utilitatem ꝑtinebit. qr̃ aũ de magnificñ¬
tia aũ de honestate quiddam derogetur. Atq
ũ ꝓiñ uti q̃q reserit laboremꝰ ũ guissimã qͣmq
cam̃ ueh em̃tissime necãm indicemꝰ. Affectio ẽ¬
q̃dam ex tp̃r aũ negoꝵ euentu. aũ ãministͣtio¬
nem. aũ hõĩũ studio ꝯmuto̾ rer̾ ũ ñ tales qͣles
añ habite sunt. aũ pler̃q hr̃i soleant hñde ui¬
deant̾ ẽẽ ũ ad hostes tͣnsite t̃pe uidr̾ eẽ. at̃ ñ
illo aĩo quo ulixes tͣnsiit. ⁊ pecuniaᷤ inmare de¬
Qb in om̃ib qͥd tp̃a petant aũ quid ꝑsonisdigñ
sit ꝯsid̾andum ẽ. Et siͣ quid fiat. s quo quisq aĩo
quic̃. quo tp̃r. ꝗͣ diu fiat attñdendum ẽ. his ex
partib ad sententiam dicendam locos sumi
oꝑt̾ẽ arbit᷑mur. laude ᷤᷤ aut ⁊ uituꝑatioẽs ex
his locis sumunt᷑ qui loci ꝑsonis sunt attͥbu¬
buti de qͥb añdict̾ ẽ. Si in distributiꝰ tͣctare

Expanded text:
modo illud adtendatur, di- gnane causa videatur ea, quae ad utilitatem pertine- bit, quare de magnificentia aut de honestate quiddam derogetur. atqueut proinde, uti quaeque res erit, elaboremus et gravissimam quamque causam vehementissime necessariam iudicemus. Affectut administratione aut hominum studio commutatio rerum, ut non tales, quales ante ha- bitae sint aut plerumque haberi soleant, habendae videantur esse; ut ad hostes transire turpe videatur esse, at non illo animo, quo Ulixes transiit; et pe- cuniam in mare dent, quid personis dignum sit, considerandum est et non quid, sed quo quidque animo, quicum, quo tempore, quam- diu fiat, attendendum est. his ex partibus ad senten- tiam dicendam locos sumi oportere arbitramur. Laudes autem et vituperationes ex iis locis sumentur, qui loci personis sunt adtributi
Abbreviated transcription (Latin):
uite. qͦ more domestico uiuat. Ex fortuna se
an pauꝑ nobił. an in nobił. felix aninfelix. pͥ¬
uatꝰ an cũ tempestate sit. aũ fuerit. aũ futurꝰ
sit ꝯsidatur. aũ deniq aliꝗ eoꝵ q̃ritur. q̃ for¬
tune eẽ attͥbuta intelligunt᷑. habitꝰ aut̃ qm̃

Expanded text:
t quo more domestico vivat. Ex fortuna saean pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in potestate sit, aut fuerit, aut futurus sit, consideratur; aut denique aliquid eorum quaeritur, quae fortunae esse attributa intellig
Abbreviated transcription (Latin):
conducenda ut ne alt̾ius defendendi cã hc̃
accusare s huiꝰ acusandicã defende aliũ
uid eatur. atq accusatori quidemꝰ ferein
mũ impulsioẽm aũ nullam fuisse dic. au
si fuisse ꝯcedet extenuabit ⁊ paruulã qͣndã
fuisse demonstrabit. aũ ñ ex ea solere hmõi
fcã nascidocebit. Quo ⁊erit in loco demõ¬
strandum que uis ⁊ natura sit eiꝰ affectio¬
nis qua impulsus reꝰ aliquid ꝯmisisse dicet᷑
Inquo ⁊ exempla ⁊ similitudĩes ert̃ ꝓferen¬
de. ⁊ ip̃a diligent᷑ natura sit eiꝰ affectionis
quã leuissime quietissimã ad partem ex¬
plicanda ÷ ut res ip̃a afc̃o crudeli ⁊ turbu¬
lento ad qͦddam mitiꝰ. tͣnquilliqͥtͣducatur.
animi q̃ndam intimũ sensum acc̃ modet᷑

Expanded text:
conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec ferimum inpulsionem aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur animi quendam i
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽ falsa deceptꝰ sit. Aut eum necasse cuiꝰ te¬
stam̃to ñ sit ħes. ꝙ eo testam̃to se ħedem arbi¬
tratꝰ sit. Non enim ex euentu cogitoẽm specta¬
ri oꝑt̾e. s qua cogitõe aĩmꝰ ⁊ spe ad malefi¬
cium ꝓfectus sit ꝯsidari quo animo. quid ꝗs¬
q faciat ñ quo casu utatur ad remꝑtin̾e. In
hoc aut loco capt̾ illud erit accusatori side
monstrare pot̾it alii nemini cãm fuisse faci¬
staᷤ defuisse aliis oemonstnͣda ẽ. aũ facultaᷤ.
au uoluntas. Potestas si aũ nescisse aũ ñ
affuisse aũ ꝯficere aliquid ñ potuisse dicet᷑.
Facultas si rõ ad uitores adium̃ta cet̾aq q̃
ad rem ꝑtinebunt defuisse alicui demon¬
strabuntur. Uoluntas si aimꝰ atalibꝰ fcĩs
uacuus ⁊ integ̾ cẽ dicet᷑ pꝰtremo quas ad
oefensionem roes reo d abimꝰ. his acusator
ad alios exculpa eximendos abutetur. Uer̃
id breui faciendum ẽ ⁊ inunum multa sunt

Expanded text:
atione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius teatione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua cogi- tatione animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse facistas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
hem̃tiꝰ qui inopiniõe eiꝰ qͣm arguit fuerit.
Nicb it refert ñ fuisse aũ ñeẽ aliꝗ cõmodi
aũ incõmodi si ostñdi pot̾ ei uisum eẽ qui
arguatur. Nam opinio ouplicit᷑ fallit ho
mines. cum aut res alius moĩ ẽ ac putat᷑.
aũ ñ is euentꝰ ÷ quẽ arbitrati st̃. Res alius
mõi ÷ tum cũ aut id qd bonũ ẽ malumpu¬
tant. aũ ꝯtͣ quod malum ẽ: bonũ. aut quod
malũ aut bonũ ẽ: nec malum nec bonũ.
ħ intellecto siquis negabit eẽ ullam pecuniã
fr̃ĩs. aũ amici. uita. aut deniq offo᷑ suo an-¬
tiquiorem. aut suauiorẽ ñ herit accusatori¬
negandum. Nam in eum culpa ⁊ odium tͣnsfe¬
retur. qui id quod tam uere ⁊ pie dicetur nega¬
bit. Uerum illud dicendumẽ illi ita ñ eẽ uisũ.
Quod sumi oꝑt ex his que ad ꝑsonam ꝑtinent
de quo pꝰ dicendum ẽ. Euentꝰ aut̃ tum fallit. cũ
ut siqui dicatur alium occclisse ac uoluerit
ꝙ aũ similitudĩe. aũ suspitioẽ. aũ demonstͣ¬

Expanded text:
uet, fuerit. nihil enim refert non fuisse aut non esse aliquid commodi aut incommodi, si ostendi potest ei visum esse, qui arguatur. nam opinio dupliciter fallit ho- mines, cum aut res alio modo est, ac putatur, aut non is eventus est, quem arbitrati sunt. res alio modo est tum, cum aut id, quod bonum est, malum putant, aut contra, quod malum est, bonum, aut, quod malum aut bonum est, nec malum nec bonum. hoc intellectu si qui negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiquiorem aut suaviorem, non hoc erit accusatorinegandum. nam in eum culpa et summum odium transferetur, qui id, quod tam vere et pie dicetur, negabit. verum illud dicendum est, illi ita non esse visum; quod sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum fallit, cum ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ libnt᷑ sentñtiã cõmutabimꝰ. Non enĩ par̃
cognosse s in parꝰ cognito stulte ⁊ diu ꝑse¬
u̾asse turpe ẽ. ꝓpt̾ea quod altm̃ c̃muni om̃i¬
ũ infirmitati altm̃ singłari uitio uniuscꝰq
ẽ attributũ. Qr̃ nos quid̃ sñ ulla affirmõe
simul q̃rentes dubitant̃ uñ qd̵q dicemꝰ. nedũ
paruum ħ consequimur ũ satis cõmode ħ¬
ꝑscripsisse uideamur. illd̃ amittamꝰ quod ma¬
ximuł ẽ ũ ne cui rei tem̾e ac arrogant᷑ as

Expanded text:
et libenter senten- tiam commutabimus. non enim parum et libenter senten- tiam commutabimus. non enim parum cognosse, sed in parum cognito stulte et diu perseverasse turpe est, propterea quod alterum communi hominum infirmitati, alterum singulari cuiusque vitio est adtributum. quare nos quidem sine ulla affirmatione simul quaerentes dubitanter unum quicque dicemus, ne, dum parvulum consequamur, ut satis haec commode perscripsisse vi- deamur, illud amittamus, quod maximum est, ut ne cui rei temere atque arroganter
Abbreviated transcription (Latin):
di reliquert᷑. Atq alii qͦ ex alio fonte p̾cep¬
tores dicendi emanauert᷑ qui it᷑ ꝑ mult̾ ad di¬
cendũ si quid ars ꝓfec̃ opitulati st̃. Na st̃ tp̃r¬
eodem quo aristotileᷤᷤ magnꝰ ⁊ nobił rethor
ysoctes cuiꝰ ip̃iꝰ quam const eẽ artem ñ inueni¬
mꝰ discipłor̃ aut̃ atq eorũ qui ꝓtinꝰ st̃ ab hac
disciplina ꝓfecti. multa de arte p̃cepta reꝑiemꝰ
Ex his duab diu̾sis sicuti familiis quar̾ alt̾a c̃u̾sa
sumebat. Alt̾a uͦ omĩno indicendi erat studio
⁊ p̃ceptioẽ occupata. Uñ quiddã conflat᷑ ẽ genꝰ
a p̾t̾ioribꝰ. qui abutͥsq ea que c̃mode dici uidebã¬
tur in sua arteᷤ ꝯtulerunt. Qͦs ipõs simł atq ip̃oᷤᷤ
sr̃ĩores nos nob̾ quoad facultas tulit ꝓposumꝰ
fuerunt. quanto studio electa sunt ꝓfecto
neq nos neq alios industrie nr̃e penitebit
Sin aut̃ teme aliquid alicꝰ p̃tisse. aũ ñ satis
eligant᷑ secuti uidebim̃. docti ab aliqͦ facile

Expanded text:
di relique- runt. atque alii quoque alio ex fonte praeceptores di- cendi emanaverunt, qui item permultum ad dicendum, si quid ars proficit, opitulati sunt. nam fuit tempeodem, quo Aristoteles, magnus et nobilis rhetor Iso- crates; cuius ipsius quam constet esse artem non in- venimus. discipulorum autem atque eorum, qui pro- tinus ab hac sunt disciplina profecti, multa de arte praecepta reperimus. ex his duabus diversis sicuti fa- miliis, quarum altera cum versarsume- bat, altera vero omnis in dicendi erat studio et prae- ceptione occupata, unum quoddam est conflatum ge- nus a posterioribus, qui ab utrisque ea, quae com- mode dici videbantur, in suas artes contulerunt; quos ipsos simul atque illos superiores nos nobis omnes, quoad facultas tulit, proposufuerunt, quanto studio electa sunt, profecto neque nos neque alios industriae nostrae paenitebit. sin autem temere aliquid alicuius praeterisse aut non satis eleganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ħ genus ear̃ rer̃ que negotio sunt attͥbu
scdo in loco a nob̾ ẽ expositum. ħ gͥ ingñe spe¬
ctabr̾ locꝰ. tempꝰ. occasio. facultas. Quor̃ uniꝰ
in parte considari oꝑteat. In loco gͥ oꝑtunitas
in tp̃r longinquitas. ꝯsidanda  in occasiõe ꝯmo¬

Expanded text:
quae negotio sunt adtributae, secundo in loco nobis est expositum. hoc ergo in genere spectabitur locus, tempus, occasio, facultas; quorum uniuin parte considerari oporteat. in loco igitur opportunitas, in tempore longinquitas, in occasione commo
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ omunt ⁊ ex negocioꝵ ⁊ ex ꝑsonarũ attͥbutiomi¬
mꝰ sumuntur. Nam ⁊ ex fortuna ⁊ ex nat᷑a.
exuictu. studio. fcĩs. casu. orõnib ꝯsilio. Sex
habitu animi ⁊ corꝑis pleraq ꝑtinẽt ad eas
res q̃ rem ẽdibilẽ. aũ inc̾dibilem fac̾e possc
⁊ cum fcĩ suspͥtioe uingunt᷑. Alaxĩe N qͣ¬
ri oꝑt in hac ꝯstitõne primũ ꝓotuerit¬
ne aliquid fieri deiũ ab illo ⁊ siab alio po¬
tuerit deiñ facultas de qua añdiximꝰ demñ
utrum id facinꝰ sit quod penitere fuerit
necẽẽ. Item quod spem celandi ñ hũerit. De¬
iñ necessitudo in qua ñ neceẽ fuerit id aũ

Expanded text:
r et ex negotiorum et ex personarum adtributionibus su- muntur. nam et ex fortuna et ex natura et ex victu, studio, factis, casu, orationibus, consilio et ex habitu animi aut corporis pleraque pertinent ad easdem res, quae rem credibilem aut incredibilem facere pos- sunt et cum facti suspicione iunguntur. maxime rtet in hac constitutione, primum po- tueritne aliquid fieri; deinde ecquo ab alio potuerit; deinde facultas, de qua ante diximus; deinde utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse, quod spem celandi non haberet; deinde necessitudo, in qua necesse fuerit id aut
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Deiñ se nicħ deliquisse nulla cupidita¬
te impeditũ ab offoᷤ recessisse. Qd̾ eo ꝯfirmatiꝰ
erit sicũ potestas impune aliquid faciendi
miꝰ si eo ip̃o ingñe quo arguetur integ̃ añt̃
fuisse demonstrabr̃. ut si cum auaricie cã
fecisse arguatur minime omĩ in uita pe¬
cunie cupidus fuisse dicatur. hͥ illa magna
cum gͣuitate inducetur indignatio iuncta
ꝯquestioĩ ꝑ qͣm miser̃ facinꝰ ẽẽ ⁊ indignum
demonstrabr̃. ũ cum aĩmꝰ om̃i uita fuerit a
uiciis remotissimꝰ eã cãm putare que hoĩes¬
hoiẽm ad peccandũ potuisse impelłe̾. aũ ini¬
quũ eẽ ⁊ optimo cuiq ꝑniciosissimũ ñ uitã¬

Expanded text:
dicet; denique si nihil deliquisse, nulla cupiditadicet; denique si nihil deliquisse, nulla cupiditate in- peditum ab officio recessisse. quod eo confirmatius erit, si, cum potestas inpune aliquid faciendi mius, si eo ipso in genere, quo arguetur, integer ante fuisse demonstrabitur: ut si, cum avaritiae causa fecisse arguatur, minime omni in vita pecuniae cupi- dus fuisse doceatur. hic illa magna cum gravitate inducetur indignatio, iuncta conquestioni, per quam miserum facinus esse et indignum demonstrabitur; ut, cum animus in vita fuerit omni a vitiis remotissimus, eam causam putare, quae homineshominem ad pec- candum potuisse inpellere; aut: iniquum esse et op- timo cuique perniciosissimum non vit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auarum eum q̃m accuseᷤ demonstrare ñ posiᷤ
aliis affinẽ uiciis eẽ doceas ⁊ ex ea re ñ ẽẽ mi¬
randum qui in illa re curpis aut cupidus.
aũ petulans fuerit hac quoq in re diquis¬
se eum. Quantum enim de honestate ⁊ autori¬
affinis pot̾it uitio reꝰ añ admisso de monstri
locus inducetur ille ꝑ qͣm hortandi udices
ert̃ ũ uetẽm famã hominis nicħ ad rem putãt
ꝑtine. Nam eum añcelasse nc̃ manifesto te¬
neri Qrͣ ñ oꝑtere hanc rem ex suꝑiore uita
spectari. s suꝑiorem uitam ex hac re impbari
Aut potestatem añ peccandi ñ fuisse aũ cam aũ
si ħ dici ñ poterͥt̾: dicendum erit illud extrem̃
ñ eẽ mir̃ si nc̃ pͥmũ deliquerit. Nam neceẽ ẽ
eum qui uelit peccare aliqñ primũ delinq̃re
tim ꝯfirmari oꝑt. Defensor aut̃ primũ si
pot̾it debebit uitam eius qui insimulabr̾ qͣ
officii cã aut in rẽ.p. auͦ in parenteᷤ. aũ in
aliquos eorum qui mͦ expositi sunt fcã ẽẽ

Expanded text:
 avarum eum, quem accuses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ea re non esse mirandum, qui in illa re turpis aut cupidus aut petulans fuerit, hac quoque in re eum deliquisse. quantum enim de honestate et auctoriaffinis poterit vitio reus ante admisso demonstrari, locus inducetur ille, per quem hortandi iudices erunt, ut veterem famam hominis nihil ad rem putent per- tinere. nam eum ante celasse, nunc manifesto teneri; quare non oportere hanc rem ex superiore vita spec- tari, sed superiorem vitam ex hac re inprobari, et aut potestatem ante peccandi non fuisse aut causam; aut, si haec dici non poterunt, dicendum erit illud extremum, non esse mirum, si nunc primum deliquerit: nam necesse esse eum, qui velit peccare, aliquando primum delinquere. tim confirmare oportebit. Defensor autem primum, si poterit, debebit vitam eius, qui insimulabitur, quam officii causa aut in rem publicam aut in parentes aut in aliquos eorum, qui modo expositi sunt, factum esse
Abbreviated transcription (Latin):
suspiciõis. Ham ẽ ꝯsiliũ aliquid faciendi ł n
faciendi u̾e excogitata rõ. lam fc̃a ⁊ casus ⁊orõcᷤ
que sunt omĩa ut in ꝯfirmõis p̃ceptis dictũ ẽ
in tͥa tp̃ra distributa facile erit uide ⁊ quid af¬
ferant ad ꝯfirmandam ꝯiect̾am suspitiõis. Ac ꝑ¬
sonis quidem res sunt hee attͥbute ex quibꝰ omĩ¬
b unũ in locũ coactis accusatoriꝰ erit imꝓbatiõe
in tali culpa ñ uideat᷑ abhorruisse. Ut  anim̃
uminꝰ honeste rõni affinis eẽ ostñdr̃. Qr̃ uitã
eiꝰ quẽ arguit ex añfcĩs accusator imꝓbare de¬
bebit ⁊ ostñde siquo impari añ peccato ꝯuictꝰ
sit. Si id ñ potuerit. siqͣm insimilẽ añ suspicio¬
nem uen̾it demonstrͣe debebit ac marĩe si fie-
ri pot̾it similiin aliqͦ gnẽ eiꝰdẽ moĩ cã aliqͣ ꝯmo¬
tũ peccasse aũ in eque magna re auͦ in maiore
au in minore ũ siq̃m pecunia ditat inductũ
fuisse. possit demonstrare aliqͣ in re eiꝰ aliquid

Expanded text:
aciendi non facien- dive excogitata ratio. iam facta et casus et orationes, quae sunt omnia, ut in confirmationis praeceptis dic- tum est, in tria tempora distributa, facile erit videre, ecquid afferant ad confirmandam coniecturam suspi- cionis. Ac personis quidem res hae sunt adtributae, ex qui- bus omnibus unum ini a tali culpa non videa- tur abhorruisse. ut enim anminus honestae rationi affinis ostenditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator inprobare debebit et ostendere, si quo in pari ante peccato con- victus sit; si id non poterit, si quam in similem ante suspicionri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut in minore, ut si qui, quem pecunia dicat inductum fecisse, possit demonstrare aliqua in re eius aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
bute sunt diligñt᷑ considabuntur quas om̃s
in primo libro exposuimꝰ. Nam ⁊ de nomine
ñ numꝗͣ aliquid suspectionis nascr̃. Nom̃
aut̃ cum dm̃s cognom̃ qͦ intelligat᷑ oꝑt. De
hominis enim certo ⁊ ꝓprio uocabulo agit᷑
tem̾ario ⁊ repentino ꝯsilio sit.aũ si eare ho¬
aliqñ duc̾e suspitiones. Omĩa N ħ uir an mulier.¬

Expanded text:
ibutae sunt, diligenter considera- buntur, quas omnes ibutae sunt, diligenter considera- buntur, quas omnes in primo libro exposuimus. nam et de nomine nonnumquam aliquid suspicionis na- scitur—nomen autem cum dicimus, cognomen quoque intellegatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, temerario et repentino consilio sit; aut si ea re hoaliq
Abbreviated transcription (Latin):
aliis aut inꝯmodum qͥ maiꝰquã ꝯmodum
dic ut neqͣquã fuerit illiꝰ ꝯmodi quod ex¬
pecitum dicatur magnitudo. au cum eo in
ꝯmodo quod accicłit aũ cum illo ꝑieulo
quod subeatur comꝑanda. Qui om̃s locisi¬
milr̃ in cominodi qͦ uitatione tͣctabuntur.
Sin accusator dix̾it eum id ẽẽ secutum quod
ei uisum ꝯmodũ. aut id fugisse quod putarit
eẽ in ꝯmodum quãꝗͣ in falsa erit opinione de¬
neminem qui tali inre possit u̾itatem ignora¬
re. Quod sud ꝯcedatur illud ñ concessũm iri
nec dubitasse quidem hc̃ quod eiꝰ uiris eẽt¬
s ⁊ id quod falsum fuerit sine ulla dubita¬
si dubitau̾it summe fuisse am̃tie dubia spe
impulsum c̾tum in ꝑicłm se ꝯmitt̾e. Quem¬
ad modum aut̃ accusator cum ab aliis culpã
dimouebit defensoris locis utetur sic hislocis
qui accusatori dati sunt utetur reꝰ cum in a¬
lus a se uol crim̃ tͣnsferre. Ex ꝑsona autem
ꝯiectura capietur si hee resque ꝑsonis att̾¬

Expanded text:
aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, destultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidem, quid eius iuris esset, et id, quod falsum fuerit, sine ulla dubitasi dubitarit, summae fuisse amentiae dubia spe inpulsum certum in periculum se committere. quemadmodum autem accusator, cum ab aliis culpam demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accusatori dati sunt, utetur reus, cum in alios ab se crimen volet transferre. Ex persona autem coniectura capietur, si eae res, quae personis adtr
Abbreviated transcription (Latin):
fcm̃ dic illũ impetũ ⁊ ꝗͣdã cõmotioẽm aĩ
affectioẽmq u̾b ⁊ sentenciis amplificare de¬
bebit. ⁊ ostñd̾e ꝗͣta uis sit amoris. qͣnta aĩ
ꝑ turbatio ex iracundia fiat. aũ ex aliqͣ cã
earum. qua impulsum aliq̃m id fecisse dics
H exemplorum commemoratioe qui simili
impulsu aliꝗ comiserint. ⁊ similitud inum
collatione ⁊ ip̃iꝰ animi affectionis explicõe. cu¬
randum ẽ ũ ñ mirũ uideatur. si quod ad facinꝰ
tali ꝑturbatiõe cõmotꝰ aĩmꝰ accesserit. Cum aut̃
ñ impulsiõe uer̃ rõtiãtioẽm aliq̃m uere cõmi¬
sisse quid dic quid cõmodi sit secutꝰ. auͭ quid
incõmodi fug̾it: demonstrabit. ⁊ id augebit
qͣm maxĩe pot̾it ut quoad fieri possit idonea
qm maxĩe cã ad peccandũ hortata uideatur.

Expanded text:
 dicet, illum impetum et quandam commotionem animi affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit et ostendere, quanta vis sit amoris, quanta animi per- turbatio ex iracundia fiat aut ex aliqua causa earum, qua inpulsum aliquem id fecisse dicet. hic et exem- plorum commemoratione, qui simili inpulsu aliquid commiserint, et similitudinum conlatione et ipsius animi affectionis explicatione curandum est, ut non mirum videatur, si quod ad facinus tali pertur- batione commotus animus accesserit. Cum autem non inpulsione, verum ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus aut quid incom- modi fugerit, demonstrabit et id augebit, quam maxime poterit, ut, quod eius fieri possit, idonea quam maxime causa ad peccandum hortata videatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui añ exierat ꝯseqr̃. In itin̾e hoĩem c̃p̃ben
dit gladiũ eiꝰ e uagina edux̃. reꝑit cruentũ
hõ inurbe ab ilł deducitur ac reꝰ sit. In hac
intñtio ẽ criminis. Occidisti: De pulsio. ñ oc¬
cidi. Ex quibꝰ constitõ ⁊ qͣstio eadem᷑ in conie

Expanded text:
r in itinere. hominem conpre- hendit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depulsio: non occidi. ex quibus constitutio est id e
Abbreviated transcription (Latin):
riꝰ face̾ uellent. Qr̃ c̃ inqͣndã tab̾nã diu̾tissẽt
simł cenare ⁊ in eod loco somñ caꝑe uoluert᷑.
illos ũ iam fit ex lassitudĩe dormire sensit: acce̾¬
sit. ⁊ alt̾iꝰ eoꝵ qui sine nũmiᷤᷤ erat gladiũ ꝑꝑ ap
positũ e uagina edux ⁊ illũ alim̃ occidit. nũ moᷤᷤ
abstulit. gladium cruentatum inuaginã re¬
condidit. ip̃e se in suum lectulũ recepit. Ille
aut᷑ cuiꝰ gladio occisio erat fca multo añ lucẽ
surrexit. comitẽ suum inclamauit ⁊ semeł  se¬
piꝰ. Illũ somno impeditũ ñ responde existimaũ

Expanded text:
rius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. illos artius iam ut ex lassitudine dormire sensit, accessit et alterius eorum, qui sine nummis erat, gladium propter adposi- tum e vagina eduxit et illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel et saepius. illum somno inpeditum non re
Abbreviated transcription (Latin):
urbe ⁊ ex eo num̃o uirginũ que tum erant eli¬
g̾e potuit. nob̾ om̃ium q̃c̃q fuert̃ ab ultimo
principio hꝰ p̃ceptionis usq ad ħ tempꝰ expo¬
sitis copiis quod c̃q placeret eligñdi potestaᷤᷤ
fuit. Ac uet̾es quidem scriptores artis usq ã
principio illo atq inuentore tisia repetitoᷤ
unum in locũ cũ dux̃ aristotileᷤᷤ. ⁊ nominatĩ
cuiꝰq p̃cepta magna ꝯquisita cura ꝑspicue
conscripsit. atq enodata diligñt exposuit.
Ac tantum inuentoribꝰ ip̃is suauitate : b̾uitate
dicendi p̃stitit ut nemo illoꝵ p̃cepta ex ip̃oꝵ
libris recognoscat. s om̃s qui quod illi p̃cipi¬
ant uelint intellige̾ ad hc̃ qͣsi ad qͣndã mul¬

Expanded text:
urbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eliurbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eligere potuit; nobis omnium, quicum- que fuerunt ab ultimo principio huius praeceptionis usque ad hoc tempus, expositis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repetitos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim cuiusque prae- cepta magna conquisita cura perspicue conscripsit at- que enodata diligenter exposuit; ac tantum inventori- bus ipsis suavitate et brevitate dicendi praestitit, ut nemo illorum praecepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes, qui quod illi praecipiant velint intellegere, ad hunc quasi ad quendam mul
Abbreviated transcription (Latin):
catis accidit ut artẽ dicendi ꝑscrib̾emus ñ u¬
nũ aliquod ꝓposuimꝰ exemplũ. Cuiꝰ om̃s par
rib quod quisq commodissime p̃ciꝑe uide
batur exc̾psimus ⁊ ex uariis ingeniis exceł¬
ientissima queq libauimꝰ. Ex his enim qui
nomine ⁊ memoria digni sunt nec nicħ op¬
time nec omĩa p̃clarissime quisꝗͣ dr̃e nob̃
uidebatur. Qua ꝓꝑtꝰ nob̾ stulticia uisa ẽ aũ
a bñ inuentis alicuiꝰ reced̾e qͣquo inuitio eiꝰ
offendemur aũ ad uitia eius qͦ acced̾e cꝰ ali¬
quo bñ p̃cepto ducemur. Qd suncet̾is qͦq
studiis a multis elig̾e homines ꝯmodissim̃
uitis ꝑseu̾arent aliquanto leuiꝰ ex insciẽtia
laborarent. Ac sipar in nob̾ hꝰ artis atq in
illo pieture scientia fuiss fortasse mag̃ h ĩ
suo gñ̾e opꝰ nr̃m quã ille in sua pictura nobił
eniter. Ex maiore enim copia nob̾ quam illi
fuit exemplot᷑ eligñdi potestaᷤ. Ille una ex

Expanded text:
tatis accidit, ut artem dicendi perscriberemus, non utatis accidit, ut artem dicendi perscriberemus, non unum aliquod pro- posuimus exemplum, cuius omnes partribus, quod quisque commodissime praecipere vide- batur, excerpsimus et ex variis ingeniis excellentis- sima quaeque libavimus. ex iis enim, qui nomine et memoria digni sunt, nec nihil optime nec omnia prae- clarissime quisquam dicere nobis videbatur. quapropter stultitia visa est aut a bene inventis aoffenderemur, aut ad vitia eius quoque accedere, cuius aliquo bene praecepto duceremur. quodsi in ceteris quoque studiis a multis eligere homines commodissimum vitiis perse- verarent; aliquanto levius ex inscientia laborarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuisset, fortasse magis hoc in suo genere opus nostrum quam illius in suo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam illi fuit exemplorum eligendi potestas. ille una ex
Abbreviated transcription (Latin):
tos magna p̃ditos honestate. etenim qͦdã tp̃r
crotoniate mult̃ omibꝰ corꝑũ uiribꝰ ⁊ digni-¬
tatibꝰ añstetert̃. atq ho nestissimas ex gũnni¬
co c̾tamĩe uictoriaᷤ domum c̃ laude maxima
reculert̃. Cum pueroꝵ gͥ formas ⁊ corꝑa ma¬
gno hic oꝑe miraret᷑ hoꝵ inquiunt sorores
sunt ap̃ nos uirgines. Qr̃ qua fint ille digni¬
inquit ex istis uirginibꝰ formosissimas dum
ñ in socũ cum dix̾unt ⁊ pictoriqͥa uell eli¬
gñdi potestatem dederunt. Ille aut̃.u. e¬
legit quar̃ noĩa multi poete memorie tͣdi¬
dert̃. quod eiꝰ cẽnt iuidicio ꝓbate qui pul¬
critudinis hr̃e uerissimũ iudiciũ debuiss. Ne¬
q enim putauit omĩa que querers ad uenta¬
tem uno se in corꝑe reꝑire posse. iõ quod nicħ
simplici in gñe om̃ibꝰ ex partibꝰ natura ꝑfe-
ctum expoliuit. Itaq tamquã cet̾is ñ sit ha¬
bitura quod largiatur si uni cuncta conceᷤ¬
serit. aliuo alii cõmodi aliquo inc̃modo ad¬

Expanded text:
te. etenim quodam tempore Crotoniatae multum omnibus corporum viribus et dignitatibus antisteterunt atque honestissimas ex gymnico certamine victorias domum cum laude maxima rettulerunt. cum puerorum igitur formas et corpora magno hic opere miraretur: Horum, inquiunt illi, sorores sunt apud nos virgines. quare, qua sint illae digniinquit, ex istis virgini- bus formonsissimas, dum num in locum conduxerunt et pictori quam vellet eligendi potestatem dederunt. ille autem quinque delegit; quarum nomina multi poe+tae memo- riae prodiderunt, quod eius essent iudicio probatae, qui pulhritudinis habere verissimum iudicium de- buisset. neque enim putavit omnia, quae quaereret ad venustatem, uno se in corpore reperire posse ideo, quod nihil simplici in genere omnibus ex partibus per- fectum natura expolivit. itaque, tamquam ceteris non sit habitura quod largiatur, si uni cuncta concesserit, aliud alii commodi aliquo ad
Abbreviated transcription (Latin):
sunt consticõnis gn̾e uno płibꝰue uersetur
p̃cipi possint. seꝑatim qͦ alie sunt cuiꝰq gnĩs
diu̾se p̃ceptioẽs. Aliud enĩ laus. alud uituꝑa¬
cio. aliud sentñtie dictio. aliud accusatio. a
sit ⁊ quid utile. Nam cet̾i utilicatͥes mͦ finem
in suadñdo ⁊ indissuadñdo exponi oꝑt̾e arbit᷑t
sunt. Quoꝵ gͥ gen̾ũ fines ⁊exitꝰ diuersi sunt
eorum p̃cepta eadem eẽ ñ possunt. Neq it nc̃
tũ orõ q̃dam ex ip̃o fine. ⁊ ex gñe caẽ nascitur
que ꝑtineat ad uite alicꝰ demonstͣtioẽm. aũ ad
sentũtie dictionẽ. Qrͣ nc̃ in exponendis contͦ¬
ex quo pleraq in cet̾a qͦ cãrum gn̾a simili im¬
plicata controu̾sia nulla cũ difficultate tͣns¬
ferentur. Post aut̃ seꝑatim de reliquis dicemꝰ¬
Nc̃ aut̃ a coniecturali constitõe ꝓficiscamur.
cuiꝰ exemplũ sit ħ posit᷑. In itin̾e quidã ad m̃ca

Expanded text:
unt, constitutionis genere uno pluribusve versetur. praecipi possint, separatim quo- que aliae sunt cuiusque generis diversae praeceptiones. aliud enim laus, aliud vituperatio, aliud sententiae dictio, alsit et quid utile. nam ceteri utilitatis modo finem in suadendo et in dissuadendo exponi oportere arbitrati sunt. quorum igitur generum fines et exitus diversi sunt, eorum praecepta eadem esse non possunt. neque nunc  ex genere causae nascitur, quae pertineat ad vitae alicuius demonstrationem aut ad sententiae dictionem. quare nunc in exponendis contr versabimur, ex quo pleraque in cetera quoque causarum genera simili implicata controversia nulla cum difficultate transferuntur; post autem separatim de reliquis di- cemus. Nunc ab coniecturali constitutione proficiscamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itinere qui- dam
Abbreviated transcription (Latin):
oet. ut siquis eum ambitꝰ accusabr̃ manu se
fortẽ eẽ defendit. Ut amphion ap̃ euripe¬
dẽ. It̃ ap̃ pacuuiũ. qͥ uituꝑata musica sap̾ã
laudat. Aũ sireᷤ ex hominis uitio uituꝑ abr̃
ũ siqui doctͥnã ex alicꝰ docti uitio rep̃hendat

Expanded text:
det, ut, si qui, cum ambitus accusa- bitur, manu se fortem esse defendet; aut ut Amphion apud Euripidem, item apud Pacuvium, qui vituperata musica sapientiam laudat; aut si res ex hominis vitio vituperabitur, ut, si qui doctrinam ex alicuius docti vitiis reprehenda
Abbreviated transcription (Latin):
ad miãm ducatur. Sextus ꝑ q̃m p̾t᷑ spem inmi¬
seriis demonstͥtur eẽ ⁊ cũ aliquid expectar:
ũ m̃ id ñ ademptũ ẽ .ẜ insũmã miseriã incidise
Septimꝰ ꝑ quẽ ad ip̃os qui audiunt similẽ ca¬
sum ꝯu̾timꝰ ⁊ petimꝰ ut de suis lib̾is aũ parenti¬
b aut aliquo qui ilł carꝰ debeat ẽẽ nos cũ uide¬
ant recordent᷑. Octauꝰ ꝑ q̃m aliquid dr̃ eẽ fc̃õ¬
ñ extremũ eiꝰ sp̃m excepi. It̃ inimicoꝵ in mani¬
bꝰ mortuus ẽ. hostili int̾ra turpit᷑ iacuit inse¬
pultꝰ: a feris dui uexatꝰ ẽ. c̃muni qͦ honore
in morte caruit. Nonꝰ qͦ ꝑq̃m orõ ad mutas
animi ⁊ exꝑtes res referetur. ut siad equũ. do¬
mũ. uestem. sermonẽ alicꝰ ac̾mode̾ quibꝰ ãiꝰ
eoꝵ qui audiunt ⁊ aliq̃m dilex̾unt uehem̃t᷑¬

Expanded text:
diam ducatur. sextus, per quem praeter spem in miseriis demonstratur esse, et, cum aliquid exspectaret, non modo id non adeptus esse, sed in summas miserias incidisse. septims et petimus, ut de suis liberis aut parentibus aut aliquo, qui illis carus debeat esse, nos cum videant, recordentur. octavus, per quem aliquid dicitur non extremum spiritum eius excepi. item: inimicorum in manibus mortuus est, hostili in terra turpiter iacuit insepultus, a feris diu vexatus, communi quoque honore in morte caruit. nonus, per quem oratio ad mutas et expertes animi res referetur, ut si ad equum, domum, vestem sermonem alicuius accommodes, quibus animus eorum, qui audiunt et aliquem dilexerunt, vehem
Abbreviated transcription (Latin):
aũ parentũ. aũ sui corꝑis sepeliendi. aũ alicꝰ
eiꝰ mõi rei cõm̃datio fit. Duodecimꝰ ꝑ q̃m disun¬
ctio deplorat᷑ ab aliquo c̃diducaris ab eo qͥ¬
c̃ libñtissime uix̾is. aũ a parente: filio. fr̃e.
familiari. Terciꝰdecimꝰ ꝑ q̃m c̃ indignoe ꝯq̃run¬

Expanded text:
aut parentum aut sui corporis sepeliundi aut alicuius eiusmodi rei commendatio fit. duodecimus, per quem disiunctio deploratur ab aliquo, cum diducaris ab eo, quicum libentissime vixeris, ut a parente filio, a fratre familiari. tertius decimus, per quem cum indign