comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
supuacue neq em̃ ut ĩbernãdo michi obstait renentia samcitartis.
lt̾et scripserit augustino.⁊ am ꝙ ionilo obicunt et uolentas
ilsum miptias telebzasse et m̃ reliquis ardentislłum uirũ fuisse
sat ipa necessitas. Qins ẽ em̃ tam modestus qui aĩ fame roltimna
laborans humili p̾ce poposceut. negatũ no si possit empiat liq
ppłus uitoꝵ erat. Ita eĩ scͥptum est unius dũ tarat etatis. ld ꝑꝑe¬
tuitatẽ nuptiis opus erat. Heca funtinus expetite nõ durit̾ modo
sed tontumeliose. et denegate erant. Credo presagientib iã uici¬
nis noua ex urbe uenturos. qui eos reliqͦsq mortalet. et ĩraꝵ orbem
iugo p̾merent. Ea negatio flc repulsa uiros fortes ac magnanimes
incitauit. Occasione itaq mox airepta nõ ad stuptum sed ad cõn¬
giũ. et diuine atir humane donus societatẽ negatas uͥgines rapu-

Expanded text:
supervacue. Neque enim, ut in Bernardo, michi obstat reverentia sanctitatis, sancto supervacue. Neque enim, ut in Bernardo, michi obstat reverentia sanctitatis, sancto licet scripserit Augustino. Iam quidem Romulo obiciunt, et violentas illum nuptias celebrasse et in reliquis ardentissimi virum spiritusat ipsa necessitas. Quis est enim tam modestus qui, si fame ultima laborans panem humili prece poposcerit, negatum non, si possit, eripiat? Atqui populus virorum erat, ita enim scriptum est, unius duntaxat etatis: ad perpetuitatem nuptiis opus erat. Hec a finitimis expetite, non duriter modo, sed contumeliose etiam denegate erant, credo presagientibus iam vicinis nova ex urbe venturos, qui eos reliquosque mortales et terrarum orbem iugo premerent. Ea negatio ac repulsa viros fortes ac magnanimos incitavit. Occasione itaque mox arrepta, non ad stuprum, sed ad coniugium et divine atque humane domus sotietatem, negatas virgin
Abbreviated transcription (Latin):
re. Si gallo censori rigido alienaꝵ rerũ molli ut augurior sucrrum
responsio ista nõ sufficit illũ int̾roget tuiꝰ ẽ statua. Ille sibi sũmarie
respondebit paratus eciam maiorib respond̾e. S ed iam satis
sr̃ q satis ẽ. Cauendũ q ne dũ stulti sequor meptias ip̃e sim stuel¬
tior. Contagiosus morbus ẽ amencia. Exclamabit gallus ĩfiẽ
ut grex illũ audiat ignoranciũ et gallice głie deffeusorem uocet.
Multa gͥ ine mentitũ dicet Int aut uelit nolit clera noce fatebitur
il ueriuis diti posse ꝙͣ ꝙͣ paratus ad or̃ai nẽpe bruti fuitui nõ uerie᷑
dampnarẽ. qui amore bͥtutis et lib̾tatis et parrie se se obłitus ps¬
trios affectus exuert. Rescio hercle an res ulla har melio fc̃a sit
litandum. salitet xp̃i fidem. Que ꝙͣꝙͣ nec ad ip̃o nec ab ullo hõmi sat
lautars postit. quia tũ nec Guo nec cuiusꝙͣ mendato u̾itas ĩbigeat

Expanded text:
re. Si Gallo, censori rigido alienarum rerum, molli - ut auguror - suarum, re. Si Gallo, censori rigido alienarum rerum, molli - ut auguror - suarum, responsio ista non sufficit, illum interroget, cuius est statua. Ille sibi summarie respondebit, paratus etiam maioribus respondere. Sed iam satis, superque satis est; cavendumque ne, dum stulti sequor ineptias, ipse sim stultior: contagiosus morbus est amentia. Exclamabit Gallus in fine, ut grex illum audiat ignorantium, et gallice glorie defensorem vocet. Multa igitur me mentitum dicet, intus autem - velit, nolit - clara voce fatebitur, nil verius dici posse, quanquam paratus ad omnia. Nempe Bruti factum non est veritus damnare, qui amore virtutis et libertatis et patrie, sese oblitus, patrios affectus exuerit. Nescio hercle an res ulla unquam hac virilior litandam scilicet Cristi fidem, quanquam nec ab ipso nec ab ullo hominum sat laudari possit, quia tamen nec suo, nec cuiusquam mendacio veritas indigebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Si aũt mnichi locum aliquẽ sub celo oĩs exꝑtem tyrãpnidis hic
iartator ostendet raptim cum ons̃ib satimilis cõnigrabo. Ibics re¬
liq uite mee sedem eligam ac sepultrii. Qua ĩ te nouit me nõ fa¬
tile falli posse: dt qui in hiis locis ni quib iste feliticeitẽ statuit a
pina pi̾tia edutatus sim. Sane sic spes tyãprudũ explicare eo¬
lieuo crtunel sulo longa uinis aitis obiosa mãcia sit satis racitus¬
ms intelligi. Lam quod usq sideo mratur eqͥstrem statuam mar¬
moream ydolium uocat ipse suꝑ altare dei udisse mediolam. lõge
iudis est adinratio. Non em̃ suꝑ sed secus filtrae et in ĩcapella domes¬
tita illam indit. Qnͣto ego diginus oirater uidisse parisnis choros
ectłiarum sic confertos bustis et crdauerib pertatoꝵ. quodq ẽ fedne
pettatricũ. ut nix quisꝙͣ possit ibi se flectere. uixq iter pattat ad alta¬

Expanded text:
est. Si autem michi locum aliquem sub celo, omnis expertem tyrannidis, hic est. Si autem michi locum aliquem sub celo, omnis expertem tyrannidis, hic iactator ostenderit, illuc raptim cum omnibus sarcinulis commigrabo, ibique relique vite mee sedem eligam ac sepulcrum. Qua in re noverit me non facile falli posse, ut qui in his locis, in quibus iste felicitatem statuit, a prima pueritia educatus sim. Sane si species tyrannidum explicare voluero, occurreret stilo longa nimis atque odiosa materia. Sit satis taciturnus intellige. Iam quod usque adeo miratur equestrem statuam marmoream - idolum vocat ipse - super altare Dei vidisse Mediolani, longe rudis est admiratio. Non enim super, sed secus altare et in capella domestica illam vidit. Quanto ego dignius mirer, vidisse Parisius insignium choros ecclesiarum sic confertos bustis et cadaveribus peccatorum, quodque est fedius peccatricum, ut vix quisquam possit ibi se flectere vixque iter pateat ad alta
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. An de suioꝵ rectius atq indoꝵ morib q̃reretur. De hiis q̃ritꝰ
quos agnoscit quib tangitur. At quis unꝙͣ pat̾ nõ int̾ dum de filii
morib ẽ conq̃stus. Addit etiam duos Rome lenones illo tẽpore fu¬
isse. Sirturiũ et caculũ. Credididi pͥ ͣe sic scͥptum erat ꝙ leones
dic̾et et mirabor quid sibi uellent hn leones intellexi illicode leno¬
nib ẽẽ sermoneri. et subridens dixi. uolo subcubuisse huic barbaro
quod ĩuitus fac̾em. nͥ cũ in magna roma duo fia̾nt lenones ĩꝑuaia
uinione sinit undecim. Scit enĩ ip̃e et o ut̃ nescirent alii ꝙͣtus ibi
illi artifitio locus sit. O bicit nob̃ iter młta ĩpatientia tyrapnorũ.
uellem hoc negare sed neq̃o in aliqua. scilicet ytalie parte. Nam
in aliis ẽ libertas. ꝙͣta nũꝙͣ alibit̾rarũ quot ego quidẽ nouerim.
uera aũt lib̾tas ac ꝑfecta dum in hoc exslio degimus fateor ulla

Expanded text:
dicit? An de Serum rectius atque Indorum moribus quereretur? De his queritur, dicit? An de Serum rectius atque Indorum moribus quereretur? De his queritur, quos agnoscit, quibus tangitur. At quis unquam pater non interdum de filii moribus est conquestus? Addit etiam duos Rome lenones illo tempore fuisse, Artorium et Catulum. Credidi primum, et sic scriptum erat, quod leones diceret, et mirabar, quid sibi vellent hi leones. Intellexi illico de lenonibus esse sermonem, et subridens dixi: "Volo subcubuisse huic barbaro - quod invitus facerem -, nisi cum in magna Roma duo fuerint lenones, in parva Avinione sunt undecim". Scit enim ipse et o utinam nescirent alii! quantus ibi illi artificio locus sit. Obicit nobis, inter multa, patientiam tyrannorum. Vellem hoc negare, sed nequeo in aliqua scilicet Italie parte; nam in aliis est libertas, quanta nusquam alibi terrarum, quod ego quidem noverim. Vera autem libertas ac perfecta, dum in hoc exilio degimus - fateor - nulla
Abbreviated transcription (Latin):
dite epille mali fuit rome ꝓditor patrie katelsia aliiq quos o¬
dio dutante diunñat Sed ꝑtitio illa quoꝵ pociis qs galloa tm
Euit rome tathelina sed et cato fint qmi de ꝑditorib sencentiam
tilit. Rut et ticero uigil tonsul. qui sentencia etetutus ẽ ffilunt
et nille alii quib parem unũ nõ habuit orbis t̾re. At nõ fuit in
gaslia aliquis cathelina. ¶ redo edepol fint em̃ cacheliua ꝙͣuis ĩge¬
nio malo prauoq. Magna tũ ui aĩ et torporis. hec ꝓfecto uis non
habitat int̾ gallos. Res illaꝵ partiũ undiq fragiles exanguesq stͥ.
nec boni nec mali fame aliquid mererẽtur sũt ibi ut apud gentes
silias mali sed obscuri. Quomodo em̃ mali cognosc̾entur. obi boni
eciam sunt ignoti. uoluptatis e regno ingens fama exulat. D e¬
sinat oro iam barbarus conferre sũmis infima fusta clarissimis
et qui illud erioris quod ytalicũ satiricũ de romanis morib q̃stum

Expanded text:
dicere: mille, mali? Fuit Rome proditor patrie Catilina, aliique, quos odicere: mille, mali? Fuit Rome proditor patrie Catilina, aliique, quos odio dictante dinumerat. Sed proditio illa quorum potius, quam Gallorum Fuit Rome Catilina, sed et Cato fuit, qui de proditoribus sententiam tulit; fuit et Cicero, vigil consul, qui sententiam exsecutus est; fuerunt et mille alii, quibus parem unum non habuit orbis terre. At non fuit in Gallia aliquis Catilina. Credo edepol. Fuit enim Catilina, quamvis ingenio malo pravoque, magna tamen vi animi et corporis. Hec profecto vis non habitat inter Gallos. Res illarum partium undique fragiles exsanguesque sunt: nec boni nec mali aliquid merentur. Sunt ibi, ut apud gentes alias, mali, sed obscuri. Quomodo enim mali cognoscerentur, ubi boni etiam sunt ignoti? Voluptatis ex regno ingens fama exulat. Desinat, oro, iam barbarus conferre summis infima, fusca clarissimis. Et quid illud erroris, quod italicum Satyricum de romanis moribus questum
Abbreviated transcription (Latin):
has ipa uibe orumdum unde hec scribo illũ lacteo fonte esoquetie
maneutẽ ad quem uidendui usq romam de extremis hyspame gal¬
liaꝵ q fnuli nobiles ueniebant uiri uniꝰ aspetum urbi tegie ⁊¬
terentes. Illum mꝙͣ legat et luce tlanus sim̃ iuidebit eriorem i¬
tie iome mlłos ẽẽ malos et fuisse. Qnis hoc etiã nestit. Q res soli
hores in imido erent. dinis fuit malus Cum illo qui nnũdñ trecuiat
sueiurit .xii. cueꝰ onus fuit ꝓditor. An non gͥ mentnit illud iuli e¬
seaus aput suspuru. In magna ciuitate mnłta et magua ingema st̃
ffuerit ronam ingiati non id quidem nego. nõ est aũt hio mos
titudo non oĩu sed pautor ẽ. Ingrati fuerunt. Cont᷑ ques: dontra
tiues oppinoe Illi aũt tiues unde erant: Ronia una omibr patͥt.
eerant ibi et bom et mali. At płes mali. ubi queso uny contrũ
uiuum eis ubi unꝙͣ ꝓ uuo bono no fueume uellẽ dice multi togor

Expanded text:
hac ipsa urbe oriundum, unde hec scribo, illum lacteo eloquentie fonte hac ipsa urbe oriundum, unde hec scribo, illum lacteo eloquentie fonte manantem, ad quem visendum usque Romam de extremis Hispanie Galliarumque finibus nobiles veniebant viri, unius aspectum urbi regie preferentes: illum, inquam, legat et luce clarius suum videbit errorem. Dicit Rome multos esse malos et fuisse. Quis hoc etiam nescit? Tres soli homines in mundo erant: unus fuit malus. Cum illo qui mundum creaverat fuerunt duodecim: unus fuit proditor. An non igitur meminit illud Iulii Cesaris apud Crispum? "In magna civitate multa et varia ingenia sunt". Fuerunt Romani ingrati, non id quidem nego. Non est autem is mos titudo non omnium, sed paucorum est. Ingrati fuerunt: contra quos? Contra cives optimos. Illi autem cives unde erant? Roma una omnibus patria. Erant ibi et boni et mali: at plures mali. Ubi, queso, unquam contrarium visum est? Ubi unquam pro uno bono non fuerunt, vellem dicere: multi, cogor
Abbreviated transcription (Latin):
atici. et ytali mfigiam ꝓfecti friges et poss troye extidirm ĩ pta¬
liam reu̾si ptuli itm̃ frcti sunt. Slc t̾rei in galliam eart gͥimanis
lanenses a galłis tonditi. atq obm galla mĩc mitissim homiũ
millũ seruent uestigium uestustatis. Ita uis celestis hña uitit
at moderatur ingena. C onditaꝵ sane ĩ utalia a romauis non
neq r hac dariosetate dnicuis istu sequi. ne ĩ auo altũ uides
iose ab aluio lni oidentoius. Quonam uͥo ꝓgredit̾. uicit
passilenses aurũ misisse quo a gallus roma redimeretur. Insul¬
se dictuio ut alia młta. Ita enĩ loquitur. quasi salutẽ urbis rome
Massilie tuibuet et redemptõnẽ ignomindsam ronianis ĩperet . cõ¬
lia eago aunu nuissum non nificior pdq eaui de qua dixi uibis
aluis ĩ romanos promptissunam fidem ꝓbat. Ceterĩ qui captei
bomam et incensam fateor Airo redemptam nego ferio nẽpe re¬
dempta est et gallito sangiĩe expiata ystorie pattem legat ex

Expanded text:
t post Troie excidium in Italiam reversi Itali iterum facti sunt. Sic nostri in Galliam aut Germaniam lanenses a Gallis conditi, atque olim Galli, nunc mitissimi hominum, nullum servant vestigium vetustatis. Ita vis celestis humana vincit ac moderatur ingenia. Conditarum sane a Romanis in Italia non neque in hac curiositate diutius istum sequi, ne, in quo alium rideo, ipse ab aliis sim ridendus. Quonam vero progreditur? Dicit assilienses aurum misisse, quo a Gallis Roma redimeretur. Insulse dictum, ut alia multa. Ita enim loquitur, quasi salutem urbis Rome Massilie tribuat et redemptionem ignominiosam Romanis improperet. Contra ego aurum missum non infitior; idque eam, de qua dixi, urbis illius in Romanos promptissimam fidem probat. Ceterum qui captam Romam et incensam fateor, auro redemptam nego; ferro nempe redempta est et gallico sanguine expiata. Historie patrem legat, ex
Abbreviated transcription (Latin):
in hyspaana Scipiones. Parrisior uibem et pene galns i̾udeo tãtũ
sue sedis̃ autorem. Iullius te sat creditus condidisse.Idem de Cen¬
tauo dum adolescens ibi essem a tiuib enidiebam. Si a pa

Expanded text:
in Hispania Scipiones; Parisiorum urbem - et pene Gallis invideo tantum in Hispania Scipiones; Parisiorum urbem - et pene Gallis invideo tantum sue sedis auctorem - Iulius Cesar creditur condidisse. Idem de Gandavo, dum adol
Abbreviated transcription (Latin):
untur. Multi alienigene urbes ĩ ytalia condiderunt. Ouis hoc ne¬
scit quid ne ad rem. Que aũt mũdi ꝑs est ubi nõ ytali ⁊ꝑbes qͦq
condiderutt. Nomanii miꝑnil ut ait seneta nempe auctorẽ exulẽ¬
resꝑicit. Quem ꝑfugum cripta patria erignas reliquias trabentẽ neces¬
sitris et uittoris menis longrtiqua q̃rentẽ ⁊̃ ytaliem dedicxit. De hinc
uide qrid ad didit. hric doniũ iiquit ppłus quot colo̾ias in onmẽ piũ¬
tiam nut. Ubicũq uitit tomanus habitat. hec senecã. ubi queso
non uitit nisi forsã ingalliam. foma ĩ ytalia a troyanus ẽ condita
T roya u̾o quis tondidit. nempe ytalus fint et tuchus. unde ẽ illud
apud uͥgiliũ. Sub trdianoꝵ ad ytaliam aduentũ hinc dardamis¬
ortus huc repetit. Coloniam agripinã Marcrus agripa aingusti
gener ad sunstiã uelxni ripam condndit siliter et alias mltaisꝑ
multa hodie diximiꝰ plancius tomanis cuius extrurit Seuraconẽ

Expanded text:
vuntur. Multi alienigene in Italia urbes condiderunt. Quis hoc nevuntur. Multi alienigene in Italia urbes condiderunt. Quis hoc nescit? Quid ve ad rem? Que autem mundi pars est, ubi non Itali urbes quoque condiderint? "Romanum imperium" ut ait Seneca "nempe auctoreas trahentem, necessitas et victoris metus longinqua querentem in Italiam deduxit". Dehinc vide quid addidit: "Hic demum" inquit "populus quot colonias in omnem provinciam misit! Ubicunque vicit, Romanus habitat". Hec Seneca. Ubi autem, queso, non vicit, nisi forsan in Gallia? Roma in Italia a Troianis est condita; Troiam vero quis condidit? Nempe Italus fuit et Tuscus. Unde est illud apud Virgilium sub Troianorum ad Italiam adventum: Hinc Dardaortus; huc repetit. Coloniam Agrippinam Marcus Agrippa, Augusti gener, ad sinistram Rheni ripam condidit, similiter et alias multas pmulta hodie diximus, Plancius, romanus civis, extruxit; Tarraconem
Abbreviated transcription (Latin):
de lingua latina. de uitis patrũ et quo feror. An t̾rentiam illud oblitꝰ
sum tinus menñt angustmnꝰ. uir inquit doctissimꝰ undetũq uarro. qui
tam multa legit ut aliquid ei scribe uatauisse nuirent᷑ tã młta scͥpsit
rinu o latini eloquii p̾clarissiã sidera o ingeuioꝵ recũq oĩm sors
ĩmitis. Huc ne gͥ uestri labores prẽq uigilie ꝑuenerũt ne gallitum
ad tribinal barbarico iuditio rei essetis ꝙ phisitam et metaphisicã
non scͥpsistis. Iam uo̾ deliramenta illa non ꝓsequor. ut res adori¬
tit ĩmim̾as nil ad ꝓpoĩtum ꝑtinentes. atq inops m̾cator omnes
suas mertes simł explicat. int̾ alia iustini sini partẽ nõ exiguã tñst̾bedo
drliuĩ utalitaꝵ nairat auitores de quo iginꝰ quidam integũ librũ
ferit. legat aũt quem dixi senete librum ad helbiam. Ibi reperiec ẽs
ferme gentes alt̾am exalta exortas. sit more telestiũ et t̾rena uol¬

Expanded text:
de lingua latina, de vitis patrum. Et quo feror? An terrentianum illud oblitus de lingua latina, de vitis patrum. Et quo feror? An terrentianum illud oblitus sum, cuius meminit Augustinus? "Vir" inquit "doctissimus undecunqutam multa legit, ut aliquid ei scribere uacuisse miremur; tam multa scripsit, ximi, o latini eloquii preclarissima sidera, o ingeniorum rerumque omnium sors immitis! Huc ne igitur vestri labores vestreque vigilie pervenerunt, ut gallicum ad tribunal barbarico iudicio rei essetis, quod Phisicam et Methaphisicam non scripsistis? Iam vero deliramenta illa non prosequor, ut res adducit innumeras, nil ad propositum pertinentes; atque inops mercator omnes suas merces simul explicat, inter alia Iustini sui partem non exiguam transcribendo. Urbium italicarum narrat auctores, de quo Hyginus quidam integrum librum fecit. Legat autem quem dixi Senece librum ad Helviam: ibi reperiet omnes ferme gentes, alteram ex altera ortas. Sic more celestium et terrena vol
Abbreviated transcription (Latin):
atiam teseruaart. faam et manozes fuos dituides saterdotes. mltis dẽe
noioi fallor. et uenisua suꝑstitione obiutos h̃sse no iguoras. uli
ons gallos dite ⁊guatos assererent. et ciedubitatẽ puoticã ians aller¬
quib mĩdũ uoius sol mutĩe illux̾at. Ellucebant aũt int̾ erores ĩge¬
ma. Neq ideo Minis uiuaces erant oculi. ꝙͣuis tenebris et densa
calignie tircũsepti ut eis nõ reati odiũ sed indigne fortis miseratõ
debetetur. et ꝙ ydolis seruierũt ut Ieronimꝰ auit non obstinatoĩ mẽtis
sed ignorancie tribbuendũ eẽt. Magni quidem erant illi sed ĩ ymo poĩ¬
ti. Nos parui aũt in excelso deo gras collocati sumꝰ. Intẽpesta illis
fuit nor. nob̃ ẽ lutidus merdies. Nec pp̃ea meliores quia sine m̾itis
s proferto feliciores dici possimr. Idq nõ de hũs duob trñ quos ĩ ma¬
mentis et ueritatis obiectũ mibes ĩpenetrabilis iic̾tessit. Sed redeo

Expanded text:
tiam reservavit. Nam et maiores suos druides sacerdotes multis deorum nominibus falsorum et vanissima superstitione obrutos habuisse non ignorat, qui omnes Gallos Dite prognatos assererent, et credulitatem publicam inanis asserquibus nondum verus sol iustitie illuxerat. Elucebant tamen inter errores ingenia, neque ideo minus vivaces erant oculi, quamvis tenebris et densa caligine circumsepti, ut eis non errati odium, sed indigne sortis miseratio deberetur; et quod ydolis servierunt, ut Hieronymus ait, non obstinationi mentis, sed ignorantie tribuendum esset. Magni quidem erant illi, sed in imo positi; nos parvi, autem in excelso, Deo gratias, collocati sumus. Intempesta fuit illis nox: nobis est lucidus meridies; nec propterea meliores, quia sine meritis, sed profecto feliciores dici possumus. Idque non de his duobus tantum, quos in mamentis et veritatis obiectum nubes impenetrabilis intercessit. Sed redeo
Abbreviated transcription (Latin):
ros suos scire aliquid iudeatur nichil ad rem ꝑtinentem illius uibis
originiem int̾feti. que narcatõ ut plerũq ignor autib euemit cõtͦ
ip̃m u̾titur. Nam et feras gallor gentes et gallicam continet fe¬
ritatem. et postremo sic massilenses aduentu suo gallicã mãsue¬
fensse barbersem ut nõ grecia ingalliam emigrasse ip̃uis hystori¬
ti urbis ptor sed gallia in greciã tñslata uidecur de quoꝵ aduentu
in libro de consolatõne ad helbiã matrem agens seneca. maxine
trutib inquit et inco̾ditis galłie: ppłis int̾posuerũt. hec dispntator cal¬
lidus nõ udit mlta contentus dic̃e sed qualia nõ adu̾tens. ¶si
illud ãle est dnos ꝓferie nõ ytalos poetas quasi quoscuo sulit
risi legens uixiq metũ. O quã male tegis iscitia ms̃i uelo uiẽm
tegaris. Certe nichilo mebus ꝙͣ tu scis aut scabies eniergis eium.

Expanded text:
ros suos scire aliquid videatur, nichil ad rem pertinentem illius urbis ros suos scire aliquid videatur, nichil ad rem pertinentem illius urbis originem interserit, que narratio - ut plerunque ignorantibus evenit - contra ipsum vertitur. Nam et feras Gallorum gentes et gallicam continet feritatem, et postremo sic Massilienses adventu suo gallicam mansuefecisse barbariem, ut non Grecia in Galliam emigrasse - ipsius historici verbis utor -, sed Gallia in Greciam translata videretur. De quorum adventu, in libro De consolatione ad Helviam matrem, agens Seneca: "Maxime trucibus" inquit "et inconditis Gallie populis se interposuerunt". Hec disputator callidus non vidit, contentus multa dicere, sed qualia non advertens. Iam illud quale est, duos proferre non italos poetas, quasi quoscunque subtRisi legens dixique mecum: "O quam male tegeris inscitia, nisi velo silentii tegaris! Certe nichilo melius quam tussis aut scabies. Emergeris enim,
Abbreviated transcription (Latin):
Architreno illo est quẽ hic aid ꝑifiense p̾comũ uelut alt̾um. Qatero¬
nẽ aut uirgitium ĩplorat. O que monstia seimonis. Que ubor ĩculta¬
tio nõ tm̃ lectori nauseam intutiens at dolorẽ tupitis sed risũ elicies
at sudorem. usq adeo dũ uult om̃ia dit̾e nthil dicit. Dnũ ex õb
o feridum balsamĩ.o olentaim rosam. Equidem ex om̃ili curtatibu
quas multas ab meunte etate nũc negotio tuactus mi indendi dies¬
diq desiderio cutini oblentiorem millam iudi.: una excepiatiura lui¬
mo que hac in parte miserie pͥncipatũ tenet. P udeat u̾o iani tãdẽ
de tã notra u̾tate contende ne non tam rei obscinitas uideatur ꝙͣ
dat iste Massiliã. bẽ faceor henit ignobilem et tnͣsquillo portu et
equoreo ꝓsperta. et qͥd p̃cipuũ h̃t romana fide ac deuotione laudalbi¬
umpharĩt. Sed quo queso uir hic prudeus quoꝓgreditur ut ĩt barba¬

Expanded text:
Architrenio illo est, quem hic ad parisiense preconium velut alterum CiceroArchitrenio illo est, quem hic ad parisiense preconium velut alterum Ciceronem aut Virgilium implorat. O que monstra sermonis, que verborum inculcatio, non tantum lectori nauseam incutiens ac dolorem capitis, sed risum eliciens ac sudorem! Usque adeo, dum vult omnia dicere, nichil dicit. Unum ex omnibus bis". O fetidum balsamum, o olentem rosam! Equidem ex omnibus civitatibus, quas multas ab ineunte etate, nunc negotio tractus, nunc videndi discendique desiderio circuivi, olentiorem nullam vidi. Una excipiatur Avinio, que hac in parte miserie principatum tenet. Pudeat vero iantandem de tam nota veritate contendere, ne non tam rei obscuritas videatur, qudat iste Massiliam, urbem, fateor, haud ignobilem, et tranquillo portu et equoreo prospectu, et, quod precipuum habet, romana fide ac devotione laudabiellis triumpharunt. Sed quo, queso, vir hic prudens, quo progreditur? Ut inter barba
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeunti ab hostib perg̾e ut nemo ex tanto exc̾citu qui paulo ante fi¬
ducia uiriũ etiam deoe contẽpnabat uł ad memoriã ante cladis sr̃¬
esset. Testem ab adu̾sario citatũ ĩ iudicumi adduco. Iustinuĩ ipsum
cuiꝰ hic est quarti et uigesum libri fiis. Et hec sũt galloꝵ expeditio¬
nes. hec bellita gloria ꝓ u̾tute impetus postq ĩpetũ rumã. ¶ re¬
do ego iam barbarũ suscepti sponte certamĩs penit̾e. Sentit em̃ nͥ
fatiar gͥ nͥꝙ obsessi solent quib ad deffendendcrn urbem non satis
est cum martẽ corfugiet. et quia galliam nõ põt illara urbẽ unicã
famosissimam ac fabulo sissnnã deffendet atii csd id ip̃m deus bone
ꝓͣ friuola ĩplerantur auxilia. Multo quidem illaudatꝰ esse maluerĩ
ꝙͣ a tali laudatore laudari. Uere equidem hoc michi uideor asserturꝰ
licet forsitam ĩ urbane ex omib quos legerim nullus usꝙͣ tediosior

Expanded text:
preventi ab hostibus, periere, "ut nemo ex tanto exercitu, qui paulo ante fipreventi ab hostibus, periere, "ut nemo ex tanto exercitu, qui paulo ante fidutia virium etiam Deos contemnebat, vel ad memoriam tante cladis superesset". Testem ab adversario citatum in iudicium adduco, Iustinum ipsum, cuius hic est quarti et vicesimi libri finis: "et hec sunt Gallorum expeditiones, hec bellica gloria, pro virtute impetus, postque impetum ruina". Credo ego iam barbarum suscepti sponte certaminis penitere; sentit enim, nisi id faciat igitur, nisi quod obsessi solent, quibus ad defendendam urbem non satis est animi? In arcem confugiet et, quia Galliam non potest, urbem illam unicam, famosissimam ac fabulosissimam defendet; atque ad id ipsum, Deus bone, quam frivola implorantur auxilia! Multo quidem illaudatus esse maluerim, quam a tali laudatore laudari. Vere equidem hoc michi videor asserturus, licet forsitan inurbane. Ex omnibus, quos legerim, nullus usquam tediosior
Abbreviated transcription (Latin):
et quos ũiemt nobis qui hoc nescañ auũciet. E st et illud ĩ ea młti¬
tudine gliosum ꝙ mertenarii regu orientaliũ fuere. At qui stipen¬
diariorum urta nilla misenor corpus ati aĩam ꝑua m̾icede uen¬
dencuum. es̃it hnĩc et tompcnridi studio ponat hos miseros contͤ
multas ꝓuincias ꝑagrasse cõmemoret. ot sit Ita. fnem respite sapien¬
tes iubent. eoꝵ certe qui in ytaliam uenerunt nullus oĩs suꝑfine trib
magnis p̾lus. ad unũ deleti oñs nequis in ea gente ut ait florius ex¬
taret qui incensam a se ronauã orbemi głieretur. Goꝵ nero qͥ ĩgre¬
tiam prexerunt nichilo nelior sors fuit pͥ luero qui petuliaris gẽ¬
tis mos de huic ferro uicti occubuerit brennus dux illor qui sol
inea hõmi collumie nomẽ h̃t uuluerũ ĩ paciencia. gladio se tnͣffi¬
xit. reliqui fugientes et incomodis multis afflicti atq actriti et

Expanded text:
et quos invenerit nobis, qui hoc nescimus, annuntiet. Est et aliud in ea multiet quos invenerit nobis, qui hoc nescimus, annuntiet. Est et aliud in ea multitudine gloriosum, quod mercenarii regum orientalium fuere. Atqui stipendiariorum nulla vita miserior, corpus atque animam parva mercede vendentium. Eat nunc, et comparandi studio ponat hos miseros contramultas provincias peragrasse commemorat. Ut sit ita, finem respicere sapientes iubent. Eorum certe, qui in Italiam venerunt, nullus omnino superfuit. Tribus magnis preliis ad unum deleti omnes, ne quis in ea gente - ut ait Florus - exstaret, qui incensam a se romanam urbem gloriaretur. Eorum vero, qui in Greciam perrexerunt, nichilo melior sors fuit. Primum mero, qui peculiaris genti mos, dehinc ferro victi, omnes occubuere. Brennus, dux illorum, qui solus in ea hominum colluvie nomen habet, vulnerum impatientia gladio se transfixit. Reliqui fugientes, et incommodis multis afflicti atque attriti et
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Minus enuĩt odibiles sunt qui ꝑaitius barbarizant. S ed
nc̃q ut ad bella suscipienda galloꝵ alacer et promitus ẽ ãms sic
mollis at miẽ renstens ad calamitates ꝑferendas mens eor ẽ. Et
nec obiciami. Ingustimimi qui quarto hibro tiuitatis dei de Iustino et
tiego quẽ Instusꝰ aibremer̃ mentione aborta. Quedam mouit illos fu¬
issementitos alie fideliores litte ostendinit. S ed ut ml mẽnti fu¬
eruit et om̃a uera sint. quib hic barlinus totam sabulã suã replet
quid ide confitiet. erset et reu̾set ut libet nichil ibi magne la udis
ip̃a nõ caperet. Qund hic queso laudabile. nẽpe et muste multe st̃
et tulices. et formite. panci leones pantissum elephantes. fenx ẽ
urit ⁊ Et om̃e signũ nobilitatis ẽ paucitas canis srũt queso tanto ĩ
populo unus aut alt̃ ilustiis est h̃tus. relegat illũ ystorie locunt.

Expanded text:
sit, minus tamen odibiles sunt, qui parcius barbarizant. Sed sit, minus tamen odibiles sunt, qui parcius barbarizant. Sed "nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates perferendas mens eorum est".Nec obiciam Augustinum, qui quarto libro Civitatis Dei, de Iustino et Trogo, quem Iustinus abbreviavit, mentione oborta, "quedam" inquit "illos fuisse mentitos, alie fideliores litere ostendunt". Sed ut nil mentiti fuerint et omnia vera sint, quibus hic barbarus totam fabulam suam replet, quid inde conficiet? Verset et reverset, ut libet, nichil ibi magne laudis iipsa non caperet. Quid hic, queso, laudabile? Nempe et musce multe sunt et culices et formice, pauci leones, paucissimi elephantes. Phenix est unicus, et omnino signum nobilitatis est paucitas. Quis autem, queso, tanto in populo unus aut alter illustris est habitus? Relegat illum historie locum,
Abbreviated transcription (Latin):
uudic pegina et nobilia deferant. E⁊ quo eiñ stuam̃ illid urlegi
ab alchuyno p̾ceptore harol regis insticutũ ẽ muĩꝙͣ ꝙ audnierim¬
parisiensis quisꝙͣ ibi uir clarus fint Si qui fuenis ertmi utiq et ñ
Odiũ barban oculos ꝑstringe̾t magna ex pente ytali fuere. petri
lomberdus nouarien quem ppm̃ petiũ lombardi solent dicere
ne uideatur patus nomẽ ẽẽ nõ patrie. Chomas de Aqunio. bonc¬
uentun debalico regio. Ato egidius iomanus. multiq ali. Atrne
semp arusem ettuiabiles gallos nõ negutuerini modiee ltie
sunt. Nempe contͣ nacuram inti sepe laibor est iritus. natiun aut
gali sunt mdosiles sintus est baibatus nõ nuti aũt iastrat
tp̃ꝙ gali sut inquiet et indotiles et indocti hũc rĩ alicis uͥtutes nep
eĩ solit ii lict̾is est hña felititas. Fortissum ueri sunt atq uictorissi¬
mi.dellem hercle yta eẽt. et si eĩ de barbarus millus amabilis młu

Expanded text:
undique peregrina et nobilia deferantur. Ex quo enim studium illud, ut legitur, undique peregrina et nobilia deferantur. Ex quo enim studium illud, ut legitur, ab Alcuino preceptore Caroli regis institutum est, nuibi vir clarus fuit; si qui fuerunt, externi utique et - nisi odium barbari oculos perstringeret - magna ex parte itali fuere: Petrus Lombardus Novariensis quem ipsi Petrum Lombardi solent dicere, ut videatur patris nomen esse, non patrie; Thomas de Aquino, Bonaventura de Balneo Regio atque Egidius Romanus multique alii. At ne semper accusem, excusabiles Gallos non negaverim, si modice literati sunt. Nempe contra naturam niti, sepe labor est irritus. Natura autem Galli sunt indociles. Iratus est barbarus: non michi autem irascatur, quanquam Galli sint" inquiet "indociles et indocti, habent tamen alias virtutes neque enim solis in literis est humana felicitas: fortissimi viri sunt atque victoriosissimi". Vellem hercle ita esset. Etsi enim vere barbarus nullus amabilis multum
Abbreviated transcription (Latin):
suĩt ine gallus intelligit sed calũpmã sciens struit. er meq̃rens nũ¬
quid eẽt oblitus hylauũ pitauensem. Mmme. Magiiis ese quidẽ
urr sed non uiis ex quatuor. ꝓfert de hinc scõ agnine młta suor
pleseia noĩa. quos ego non existimo ultia suam uitimitum notos eẽ.
Misertus sum hoĩs magua claior noĩm peniui laboramns. et ꝙͥ
ultos ad furcumm rredinꝰ tuxisse paupiem quos cupiditas nõ traxiss
Nenupe uit̾ cet̾os quos ad gallie ornau̾̃tũ tͣhit ĩ uitos. unius est hugo
sed saronem. nisi forte quadam tgnatione bardarici om̃s bar¬
baros gellos dicat. S disputator argutus aduitere debunit nõ
ominem̃ ꝓportio nem ẽẽ uersatilem. certe eĩ oĩs gallus ẽ uarsar
sed nõ barlarus oĩs eit gallus At fortasse nõ hoies aspitit iste sed
studiũ. ut quisq̾s pausius studnerit galus sit. Inritus dicam
sed urget u̾itas est illa cunitas bona auidem et insignis regui
pũtia. ¶aiod ad studium actinet seu ruralis ẽ chalatus quo poma

Expanded text:
ns, nunquid essem oblitus Hilarium Pictaviensem. Minime. Magnus est quidem vir, sed non unus ex quattuor. Profert dehinc facto agmine multa suorum plebeia nomina, quos ego non existimo ultra suam viciniam notos esse. Misertus sum hominis, magna clarorum nominum penuria laborantis. Et quam multos ad furtum credimus traxisse pauperiem, quos cupiditas non traxisset? Nempe inter ceteros, quos ad Gallie ornamentum trahit invitos, unus est Hugo sed saxonem, nisi forte quadam cognatione barbariei omnes barbaros gallos dicat. Sed disputator argutus advertere debuit, non omnem propositionem esse versatilem. Certe enim omnis Gallus est barbarus, sed non barbarus omnis est gallus. At fortasse non homines aspicit iste, sed studium, ut quisquis Parisius studuerit, gallus sit. Invitus dicam; sed urget veritas. Est illa civitas bona quidem et insignis regia presentia. Quod ad studium attinet, ceu ruralis est calathus, quo poma
Abbreviated transcription (Latin):
fria aũt epłar. oratiores ĩmtu̾cis. quib par eloquiũ nuꝙͣ fuit. Siuper
galluis ao hec noĩa ꝑegrin eñ tũ et panca de multis aitiger̃i et mauior
multo retumi qpͣ nãmn falgor sit. Caud quod nec methaphisicam uanio

Expanded text:
tria autem epystolarum, orationes innumeras, quibus par eloquium nunquam fuit. Stupet tria autem epystolarum, orationes innumeras, quibus par eloquium nunquam fuit. Stupet Gallus ad hec nomina peregrina, cum tamen et pauca de multis attigerim, et maior multo rerum, quam nominum fulgor sit. Quid quod nec Methaphisicam Varro
Abbreviated transcription (Latin):
sua Illa ytonorita. Scripsit de re publita. de re milicari. Illa poli¬
tita suci ẽ. At galliculus titulos gretos amat. et qmͣuis sciam forte
net grecam haleat nec latinã. magnũ se aliquid tredit dũ phisicam
ruitat methaphisicam spuit. non scripsit phisicã tullius scͥpsit dele
gibi añt. De achademitis. de laude phie librũ quo se ad rectũ iteruute
er adstudiũ u̾itatis adnitũ ingemie p̃dicat augisimis. qued de auisto¬
tile nuiꝙͣ dixit. An de philosophor gallicoꝵ aliquo dix̾is ego nestio. Ad¬
useanis forsitan mens scit laudum auceps solicitus galliteor. Nõstͥp¬
de fato. de senertute de anncitia. de consolatione de głia. de tuschila¬
nis q̃stidub de fine bonoꝵ et malor ꝑtinionĩ topycor. de oratore de
optimo genie orator. de optino geu̾e dicendi. Retorcoꝵ duo uobuia.

Expanded text:
sua: illa Yconomica; scripsit de re publica, de re militari: illa Polisua: illa Yconomica; scripsit de re publica, de re militari: illa Politica sua est. At Galliculus titulos grecos amat, et quamvis scientiam forte nec grecam habeat nec latinam, magnum se aliquid credit, dum Phisicam ructat, Methaphisicam spuit. Non scripsit Phisicam Tullius; scripsit autem de legibus, de Academicis, de laude philosophie librum, quo se ad rectum iter vite et ad studium veritatis adiutum ingenue predicat Augustinus; quod de Aristotile nunquam dixit. An de philosophorum gallicorum aliquo dixerit, ego nescio; adversarius forsitan meus scit, laudum auceps solicitus gallicarum. Non scripde divinatione, de fato, de senectute, de amicitia, de consolatione, de gloria, de tusculanis questionibus, de fine bonorum et malorum, partitionum, topicorum, de oratore, de optimo genere oratorum, de optimo genere dicendi, rethoricorum duo volumina,
Abbreviated transcription (Latin):
dno marmie meũ inquit semꝑ nidicium fuit omĩs mõs aut meisse
ꝑsescipiencius ꝙͣ gretos aut attepta ab illis fecisse meliora. q̃ quidẽ
nt colatur uirtus. Quid sit utilnus inte hoĩm gallus ip̃e diffimnat et
i tuluio senecã pono. de quo plutarchus meignus uir. et gretus
ultro faretr millũ igretia fiuisse qui sibi posset ĩmora lib cõpari.
edoccurret gallus et dicet origine hunc hyspamĩ. respondebs di¬
guitate et conuersatiõe sulo mlr᷑ ac studiis romanũ eẽ et nuichi
susficere ꝙ gallus urio nõ est. Siat adiisano susiut auistonilem
ytalum non finsse. Non scupsit tulliuis phisicam. Addo ego nec ethi¬
ttiui. Non scpsit darro Metaphysicam. addo ego nec ꝓblemata Su¬
mus eĩ nõ greti. non greti. sed ytali et latim. At stripsit tullius offinoꝵ
libros. Illti ethyca sua est. Scripsit de re familiari siue de domo

Expanded text:
uno maxime: "Meum" inquit "semper iudicium fuit omnia nostros aut invenisse uno maxime: "Meum" inquit "semper iudicium fuit omnia nostros aut invenisse per se sapientius quam Grecos, aut accepta ab illis fecisse meliora, que quidem ut colatur virtus. Quid sit utilius vite hominum Gallus ipse diffiniat. Et cum Tullio Senecam pono, de quo Plutarchus, magnus vir et grecus, ultro fatetur nullum in Grecia fuisse, qui sibi posset in moralibus comparari. Sed occurret Gallus et dicet origine hunc hispanum. Respondebo dignitate et conversatione, stilo insuper ac studiis, romanum esse; et michi sufficere, quod gallus utique non est, sicut adversario sufficit Aristotilem italum non fuisse. Non scripsit Tullius Phisicam; addo ego: nec Ethicam; non scripsit Varro Methaphisicam; addo ego: nec Problemata. Sumus enim non greci, non barbari, sed itali et latini. At scripsit Tullius officiorum libros: illa Ethica sua est; scripsit de re familiari, sive de domo
Abbreviated transcription (Latin):
fo ab ailio diti fert moleste et id ualde lai derre qͦs uehementor odit
satentur in sr̃ et nr̃oꝵ quosda scupłi s libros nistoc hñe inte utiles.
longe ñ ethice. lustotilis post habendos. Mirũ puigne geiꝰ. C u
uno teperem duellum is iam fessus labente nestigio ailñi fortiorẽ
mnchi uelud i adu̾teuti obicit cand eĩ tom̃e hrẽ anstotilis etichi cũ
gallor ignorantia. ut untat anstotles quid adgallos misi qd ĩtẽsĩ
odiũ quicq̃t hosti dethitur sibi ascubitur: Ego tñ erc̾no et ualido hel¬
Abalto ingemo ꝑfertos. qnͣtũ tũ ad id spettat ad quod phic pars mo¬
lalis ĩnenta est. hoc ẽ ur fiamꝰ boni. sicut idem ip̃e diffiuit. nego ul¬
los seulares libros nrõꝵ libris ne dicam p̾ferrentos esse sed equados
Atos illud eẽ perissim. qͦd tulluus ip̃e confirmat młłis in locis sed ĩ

Expanded text:
quod ab alio dici fert moleste, et id valde laudare quod vehementer odit. quod ab alio dici fert moleste, et id valde laudare quod vehementer odit. Fatetur insuper et nostrorum quosdam scripsisse libros multos humane vite utiles, "longe tamen Ethice Aristotelis posthabendos". Mirum pugne genus! Cum uno ceperam duellum; is iam fessus, labante vestigio, alium fortiorem michi velut inadvertenti obicit. Quid enim comune habet Aristotilis Ethica cum Gallorum ignorantia? Ut vincat Aristotiles: quid ad Gallos? Nisi quod intensum odium, quicquid hosti detrahitur, sibi ascribit. Ego tamen externo et valido bab alto ingenio profectos. Quantum tamen ad id spectat, ad quod philosophie pars moralis inventa est, hoc est ut fiamus boni, sicut idem ipse diffinit, nego ullos seculares libros nostrorum libris ne dicam preferendos esse, sed equandos; atque illud esse verissimum, quod Tullius ipse confirmat multis in locis, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ne nil age uidecitr. Cdiud rusus illi faciam gͥ iam nõ ĩeptie di¬
crm sed insae. tantus est em̃ erior tantus ĩpetus obtiectratoi. ut
quad loquitur. nõ artendar. ubi queso iqiit legicur. Tub pliisita. dli
uarionis methaiphisica. O stulta ꝑciuteatõ. babaius miolens gretis
noĩb deleitator. et ita hoc ditit tẽruꝙͣ qui hes libros scripsit. Ari koti¬
les gcillus sit segi librũ fiattuli cuniuidem ani nomẽ est ꝑlodior Inhx
ille gramattal oprisculo iptinentissime euagatus et pame sue uano
ebrus amoꝵe hyspanũ finsse ait aristotilem quẽ fortsis iste muic
trenenticus gullũ facit. Quio eñ alid sonant uba uilo utalo aẽ
nomano quid mui gallin obiciait iliñ qui gallia nũꝙ udie speco es
hie quide gallus nõue reor ex aĩo sed ur bantate quadem. sa lata
ganus eigo gallo grãs. uiio quidem n̾tati que futeri millil cogit

Expanded text:
ne nil agere videatur. Quid rursus igitur illi faciam, iam non ineptie dine nil agere videatur. Quid rursus igitur illi faciam, iam non ineptie dicam, sed insanie? Tantus est enim ardor, tantus impetus obtrectandi, ut quid loquitur non attendat. "Ubi, queso" inquit "legitur Tulli Phisica, ubi Varronis Methaphisica?". O stulta percontatio! Barbarus insolens grecis nominibus delectatur, et ita hoc dicit tanquam qui hos libros scripsit, Aristotiles, gallus sit. Legi librum fraterculi cuiusdam, cui nomen est Prosodion. In hoc ille grammaticali opuscolo impertinentissime evagatus, et patrie sue vano ebrius amore, hispanum fuisse ait Aristotilem, quem fortassis nunc iste freneticus gallum facit. Quid enim aliud sonant verba Tullio, italo ac romhic quidem Gallus - non, ut reor, ex animo, sed urbanitate quadam gallica - anscribo. Agamus ergo Gallo gratias, imo quidem veritati, que fateri illum cogit
Abbreviated transcription (Latin):
ciutatis dei hanso ꝓtul a pͥncipio de gretis hystoriis agentẽ ꝑgͦ
seriem de duxtt. qui gente ppłi romeĩ ioriginis es antiquitate
manati sumt. Qt it̾m. Ex grecis inquit et latinis ubi ẽ ip̃a ioma
equidem litt̾as latinas a carmenti euaudri regis matre reptas
ñieuo et qñtũ opmari ẽ palatino ĩ monte qui ẽ unꝰ et septẽ quos
hodie romane drbis minus amplectitrar: Illic ei sedes filii fuit ubi
mũdum roma erat. Ẽt p̾t̾ea docti uiri ĩ om̃ sermone et scuptã
romanã facundiã latina docant ato econu̾so ut duo sinit noĩa
sed res una & sto aũt pbet gallus qͦs nicendit. nõ romanas eẽ
quib otemꝰ litt̾as sediaitinas quid hinc tñ esficiet utraꝙ gens u¬
tala est. ux nõ sint romane ytalite tñ suant. Neq ego in epla quã
iste sibi delegit opugnandã rome sed ĩ ytalia ortas duri. eonten¬
tionis eñt studio bñ armatũ hostem phbeo eciã pugioe dmuberat

Expanded text:
Civitatis Dei haud procul a principio, de grecis historiis agentem: "Pesunt, temporum seriem deduxerunt, qui gentem populi romani in originis eius antiquitate rimati sunt". Et iterum: "ex Grecis" inquit "et Latinis, ubi est ipsa Roma". Equidem literas latinas a Carmenta Evandri regis matre repertas invenio, et quantum opinari est, Palatino in monte, qui est unus e septem, quos hodie romane urbis murus amplectitur. Illic enim filii sedes fuit, ubi nondum Roma erat. Et preterea docti viri, in omni sermone ac scriptura, romanam facundiam latinam vocant, atque e converso, ut duo sint nomina, sed res una. Esto autem. Probet Gallus quod intendit, non romanas esse quibus utimur literas, sed latinas. Quid hinc tamen efficiet? Utraque gens itala est: ut non sint romane, itale tamen sunt. Neque ego in epystola, quam iste sibi delegit oppugnandam, Rome sed in Italia ortas dixi. Contentionis autem studio bene armatum hostem plumbeo etiam pugione diverberat,
Abbreviated transcription (French):
An no urder ꝯuid alicuigene quces deseipis et Semis senleont
Susfidat sen enticl e uonianis alam sui paulomm Rediouloti¬
tiitinio. poete ambo barbeniti mltum pant se difintonit eillum
tiustra se torquent. Muum iͥl euam mltũ sudent. Inis oiiculnio
te tlandr eno alf̃o non laboret. ¶ uale ilnlo Eeti tongntis¬

Expanded text:
ne quoque de se ipsis et de nostris senserint? Sufficiat sibi Anticlaudianus Alani sui, paulo minus tediosus Architrenio. Poete ambo barbarici multum pariter se diffundunt, multum frustra se torquent, mirum nisi multum etiam sudent. His contentus, de Claudiano altero non laboret. Quale illud est eni
Abbreviated transcription (Latin):
aca pontia galsum esse. S tempore michi elapsus in terurposre ie dit
Ut cam hoc pontione gulloꝵ coitato gauois ga tularer galias na¬
tionib tanto ynce nobilitatis ne iam frustira foma sues ce sares lꝰ¬
qufiter fias sapiadas sos flulios et marceslos et falues et uetel¬
los et pͥncipos et catonos et curios et fabricios et tomcos et declos
et torquates et flamimos et ualerios. et appos papuios et caailos
hiis alno s om̃ib iespondent pontis qui non de hauibale deontar
tagiuensibr. nõ de puto non de macedombi. nõ de galus de germanis
de buutanis. de hyspamio. de nustio de lemitib collatis signs. seo de
iu uarareno locis maml iloto aĩõ tiũphaurt. Noĩatuu gallo no

Expanded text:
atum gallum esse, sed tempore michi elapsus, in tempore rediit, ut, cum hoc precone Gallorum communicato gaudio, gratularer gallicis nationibus tanto duce nobilitatis, ut iam frustra Roma suos Cesares loquatur, suos Scipiadas, suos Emilios, suos et Marcellos et Fabios et Metellos et Pompeios et Catones et Curios et Fabricios et Corvinos et Decios et Torquatos et Flaminios et Valerios et Appios et Papirios et Camillos. His aliisque omnibus respondebit Pontius, qui non de Hanibale neque de Carthaginensibus, non de Pyrrho, non de Macedonibus, non de Gallis, de Germanis, de Britannis, de Hispanis, de Volscis, de Samnitibus, collatis signis, sed de Iesu Nazareno lotis manibus illoto a
Abbreviated transcription (Latin):
hiis uiuit uerbis. pro his omib deporacus ẽ in exilnĩ ligoinu.
et sequitur unde orundus eias ut ĩbi in oppbrũ gentis suemore¬
retur. Parua ne gͥ gandendi cñ est tantũ tiuem ĩemsse. D irens
hom̃i oblinuosa et inꝑuida. EEgo quidem ex enãgelis mubar qio
in pasione ihũ np̃ĩ pontius pylatus tam prompte mcuus. lauisser
quas Imnocens a⁊ sainguie mnisti illi. Nũcỹ fare hoc scuisset in fuisses
gallus. geus argutila promptisa facetila. Muor eua ꝙ s locis

Expanded text:
his utuntur verbis: "pro iis omnibus deportatus est in exilium Lugdunum". his utuntur verbis: "pro iis omnibus deportatus est in exilium Lugdunum". Et sequitur: "unde oriundus erat, ut ibi in obbrobrium gentis sue moreretur". Parva ne igitur gaudendi causa est, tantum civem invenisse? O mens hominum obliviosa et improvida! Ego quidem ex Evangelio mirabar, quomodo in passione Iesu Cristi Pontius Pilatus tam prompte manus lavisset, quasi innocens a sanguine iusti illius. Nunquam facere hoc scivisset, ni fuisset gallus
Abbreviated transcription (Latin):
uelit nõ nigalliis modo sed in hyspaniis aut britaniis habitare
At quid expediens quid honestum ꝓsua ip̃m sapĩa nõ dubitate nõ
dibitor sibila uereor. Qn eñ potuerint unũ seuem urbis eꝓpria
oppinione cõuelle ꝙͣto poterunt fatiliais unũ iuuenem in coĩ omi
ienteucia detiet᷑. De hoc tñ rp̃e uideric sua res agitu. Ego gͥa
plus non datur duni loqui potero nõ tacebo. potest auinionẽ cupud
mũdi sũa pncia fac̾e. Quid in eiũ possit om̃potentis dm̃ uicanus
et ip̃ĩani caput ppłi: At si eam uelit głia et honore ac deuotione
fidelm̃ Rome parem fac̾e illo ip̃o duio erit opus ut arbitio qͥ fatit
ultent galli ꝑuis et fruolis er causis solm gaudere. Magna uris ma¬
xiia rex nũti est. gaudeant mꝙͣ et qui głiantur in speculs gloriet..
i ꝯuidem ubi apud hostoritos est mentio de hoc erilio fugounensi

Expanded text:
velit, non in Galliis modo, sed in Hispaniis aut Britanniis habitare; velit, non in Galliis modo, sed in Hispaniis aut Britanniis habitare; at quid expediens, quid honestum, pro sua ipsum sapientia non dubitare non dubito. Sibila vereor. Qui enim potuerunt unum senem verbis e propria opinione convellere, quanto poterunt facilius unum iuvenem in communi omnium sententia detinere! De hoc tamen Cristus viderit, sua res agitur. Ego, quia plus non datur, dum loqui potero, non tacebo. Potest Avinionem caput mundi presentia sua facere. Quidni enim possit omnipotentis Domini vicarius et cristiani caput populi? At si eam velit gloria et honore ac devotione fidelium Rome parem facere, illi ipso Domino erit opus, ut arbitror, qui facit ultent Galli, parvis et frivolis ex causis soliti gaudere. Magna, imo maxima res inventa est. Gaudeant, inquam, et qui gloriantur in poculo, glorientur, si quidem ubi apud historicos est mentio de hoc exilio lugdunensi,
Abbreviated transcription (Latin):
docto uiro de coĩb ad nunaari. legat bede librũ de temporib. leggat et¬
yophum. scolastitam deniq notã oĩb uoluat hystoriam Inueĩet
gulluis nr̃ ult̾is et uidebit herodem iltum qui cognonñaruis ẽ antipcis
simslr relegatum. quo au̾t oppmenur nͥ ad locim exilii uiẽnan P̾rote¬
dat mĩc eciam et indebit herodem alt̾um tetiartham. scil a garo
pͥncipe lugdunũ roda relegatũ. ubi cũ uxore que illimi ad exiiũ
coiugali pietate ꝓsetuta erat misera morte tonsũptus ẽ S ed niiis
actelero obi pontyũ pylatum sinqniusꝰ qui iam aintea magnorum
teus triminũ hgdimnũ quoq a tyberio fuertte deportatus. Dicat
mĩt gallus ꝙͣꝙͣ sit ditaculus mementitum ubi in ep̃ła aid ur lani
stripsi rodamimn non romanor pontificis sedem ẽẽ. sed rerũ atrs
exilio dampnator. Potest quidem nõ ifitior romainis poutifex si

Expanded text:
docto viro de commundocto viro de communIosephum, Scholasticam denique notam omnibus evolvat historiam: inveniet Gallus noster ulterius et videbit Herodem illum, qui cognominatus est Antipas, similiter relegatum: quo autem opinemur, nisi ad locum exilii, Viennam? Procedat nunc etiam et videbit Herodem alterum: tetrarcham scilicet, a Gaio principe Lugdunum Rodani relegatum; ubi cum uxore, que illum ad exilium coniugali pietate prosecuta erat, misera morte consumptus est. Sed nimis accelero. Ubi Pontium Pilatum linquimus, qui iam antea magnorum reus criminum Lugdunum quoque a Tiberio fuerat deportatus? Dicat nunc Gallus, quanquam sit dicaculus, me mentitum, ubi in epystola ad Urbanum scripsi, Rodanum non romanorum pontificum sedem esse, sed reorum atque exilio damnatorum. Potest quidem, non infitior, Romanus Pontifex, si