comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est enim quod inter homines non ambigatur
siue ex crimine causa constat ut facinoris suie ex contro¬
uersia ut hereditatis siue ex deliberatione ut belli siue
ex persona. ut laudis siue ex putatione ut de ratione
uiuendi. in quo non aut quid factum sit. aut fiat. futu¬
rum ne sit queratur. aut quale sit aut quid uocetur.
Ac nostre fere cause que quidem sunt criminum ple¬
rumq infitiatione defenduntur Nam & de pecumi
repetundis que maxime sunt: neganda fere sunt om¬
nia Et de ambitu raro illird clatur ut possis liberalita¬
tem ac benignitatem ab ambitu atq a largitione se¬
iungere. De sicariis. de uenefitiis. de peculatu infitiari
necesse est Id est igitur genus primum causarum in
uiditiis. controuersia facti. In deliberationibus ple¬
riuq & futuri raro etiam maxime instantis aut
facti. Sepe autem res non sit nec ne. sed qualis sit
queritur. Ut cum .I. opimii causam defendebat apͣ
populum audiente me. G. Carbo consul nihil de gr

Expanded text:
est enim, quod inter homines ambigatur, est enim, quod inter homines ambigatur, sive ex crimine causa constat, ut facinoris, sive ex controversia, ut hereditatis, sive ex deliberatione, ut belli, sive ex persona, ut laudis, sive ex disputatione, ut de ratione vivendi, in quo non aut quid factum sit aut fiat futurumve sit quaeratur aut quale sit aut quid vocetur. Ac nostrae fere causae, quae quidem sunt criminum, plerumque infitiatione defenduntur; nam et de pecuniis repetundis quae maximae sunt, neganda fere sunt omnia, et de ambitu raro illud datur, ut possis liberalitatem atque benignitatem ab ambitu atque largitione seiungere; de sicariis, de veneficiis, de peculatu infitiari necesse est: id est igitur genus primum causarum in iudiciis ex controversia facti; in deliberationibus plerumque ex futuri, raro ex instantis aut acti. Saepe etiam res non sit necne, sed qualis sit quaeritur; ut cum L. Opimi causam defendebat apud populum, audiente me, C. Carbo consul, nihil de C.
Abbreviated transcription (Latin):
sime dicere Ita dum in hertie coituperationem que ma¬
ior est contempnunt assecun tur ctiam illam quam
magis ipi fugiunt tarditatis. Equidem soleo dare
peram ut de sua quisq re me ip̃e doccat & ut ne
qus assir quo liberius loquatur Et agere aduersa¬
rii causam ut illam agat suam & qui lquid de sua
e cogitauerit Ini medium proferat Itaq cum illi
discessit. tris personas unus subscineo suinma animi
equitate meam aduersarii udicis. Qui locus est talis ut
plus habeat adiumenti ꝙ in commodi. hunc esse iudico
dicendum. ubi plus mali ꝙͣ bom reperio: id totum ab¬
uidico. atq eitio. Ita assequor ut alio tempore cogiten
quid dicam & alio dicam. Que duo pleriq ingenio freti
simul fatiunt Sed certe idem illi melius aliquanto dice¬
ent si aliud summendum sibi tempus ad cogitandum
aliud ad dicendum putarent.
Uin rem penitus caulamq cognoni statim
occurrit ammo que sit causa ambrgui. Nrhil

Expanded text:
ssime dicere: ita dum inertiae vituperationem, quae massime dicere: ita dum inertiae vituperationem, quae maior est, contemnunt, adsequuntur etiam illam, quam magis ipsi fugiunt, tarditatis. Equidem soleo dare operam, ut de sua quisque re me ipse doceat et ut ne quis alius adsit, quo liberius loquatur, et agere adversari causam, ut ille agat suam et quicquid de sua re cogitarit in medium proferat: itaque cum ille discessit, tris personas unus sustineo summa animi aequitate, meam, adversari, iudicis. Qui locus est talis, ut plus habeat adiumenti quam incommodi, hunc iudico esse dicendum; ubi plus mali quam boni reperio, id totum abiudico atque eicio. Ita adsequor, ut alio tempore cogitem quid dicam et alio dicam; quae duo plerique ingenio freti simul faciunt; sed certe eidem illi melius aliquanto dicerent, si aliud sumendum sibi tempus ad cogitandum, aliud ad dicendum putarent. Cum rem penitus causamque cognovi, statim occurrit animo, quae sit causa ambigendi; nihil
Abbreviated transcription (Latin):
genter penitus q cognoscat. Hoc in ludo non precipit᷑
faciles erum cause ad pueros deferuntur lex peregrinum
uetat in mutum ascendere. Ascenit hostes repiilit.
Accusatur nihil est negotii eiusmodi causam cognos¬
cere. Recte igitur nihil de causa dicenda precipiunt.
Hec est enim in ludo causarum fere formula At uero
n foro tabule testimoma pacta conuenta stipulatione
cognationes. affinitates decreta responsa. Uira deniq
eorum qui in causa uersantur tota cognoscenda Qua¬
um rerum negligentia plerasq causas & maxime pri¬
uatas. sunt enin miulto sepe obscuriores. uidemus amit¬
ti. Ita non nulli dum operam suam niultam existinia¬
ri uolunt ut toto foro uolitare e a causa ad causam ire
udeantur causas dicuntur in cognitas In quo est ill
quidem magna offensio uel neggligentie susceptis re¬
bus uel perfidie receptis Sed etiam illa maior opinione
p nemo potest de ea re quam non nouit non turpi¬

Expanded text:
genter penitusque cognoscat. Hoc in ludo non praecipitur; genter penitusque cognoscat. Hoc in ludo non praecipitur; faciles enim causae ad pueros deferuntur; lex peregrinum vetat in murum ascendere; ascendit; hostis reppulit: accusatur. Nihil est negoti eius modi causam cognoscere; recte igitur nihil de causa discenda praecipiunt; haec est enim in ludo causarum formula fere. At vero in foro tabulae testimonia, pacta conventa stipulationes, cognationes adfinitates, decreta responsa, vita denique eorum, qui in causa versantur, tota cognoscenda est; quarum rerum neglegentia plerasque causas et maxime privatas—sunt enim multo saepe obscuriores—videmus amitti. Ita non nulli, dum operam suam multam existimari volunt, ut toto foro volitare et a causa ad causam ire videantur, causas dicunt incognitas; in quo est illa quidem magna offensio vel neglegentiae, susceptis rebus, vel perfidiae, receptis; sed etiam illa maior opinione, quod nemo potest de ea re, quam non novit, non turpi
Abbreviated transcription (Latin):
Quo & in uobis animaduerti recte potest Cesar
oratoribus leporem quendam. & salem alter acut¬
simum ce subtilissimum dicendi genus est consccu¬
tus. Neq uero noster equalis curio patre mea sen¬
tentia uel eloquentissimo temporibus illis quemꝙo᷑
mihi magnopere uidetur ymitari. qui tamen uerbo¬
rum grauitate & elegantia & copia sua quandam
expressit quasi formam. figuramo dicendi. Quod
ego maxime potui uidicare in ca causa quam ille
contra me apud centum ciros pro fratribus cossis
dixit. In qua nihil illi defuit quod non modo co¬
piosius fit sed etiam sapiens orator habere deberet
Erum ut aliquando ad causas dehicamus
Illum quem constituimus & eas quidem in
quibus plusculum negotii est Iuditiorum at¬
q litium. Riserit aliquis fortasse hoc preceptum Est
enun non tan acutum ꝙͣ necessarium magisq ino¬
intoris non fatui ꝙͣ eruditi magistri hoc ei prinium
recipiemus quascunq causas erit acturus ut cas dilli¬

Expanded text:
quod et in vobis animadverti recte potest, Caesar quod et in vobis animadverti recte potest, Caesar oratoribus leporem quendam et salem, alter acutissimum et subtilissimum dicendi genus est consecutus; neque vero vester aequalis C. Curio, patre mea sententia vel eloquentissimo temporibus illis, quemquam mihi magno opere videtur imitari; qui tamen verborum gravitate et elegantia et copia suam quandam expressit quasi formam figuramque dicendi; quod ego maxime iudicare potui in ea causa, quam ille contra me apud centumviros pro fratribus Cossis dixit; in qua nihil illi defuit, quod non modo copiosus, sed etiam sapiens orator habere deberet. Verum ut aliquando ad causas deducamus illum, quem constituimus, et eas quidem, in quibus plusculum negoti est, iudiciorum atque litium—riserit aliquis fortasse hoc praeceptum; est enim non tam acutum quam necessarium magisque monitoris non fatui quam eruditi magistri—hoc ei primum praecipiemus, quascumque causas erit tractaturus, ut eas dili
Abbreviated transcription (Latin):
ego audiui tota ymitemur asya. sic semper fuisse
aliquem. cuius se similes pleriq esse uellent. Hanc
igitur similitudinem qui ymitatione assequi uolet
cum exertitationibus crebris atq magnis cum scri¬
bendi maxime persequatur. Quod si noster sulpitiu
faceret multo eius oratio esset pressior in qua nunc
interdum ut in herbis rustici solent dicere in summa
ubertate inest luxuries quedam que stillo depascẽ¬
da est .
Ie sulpitius me quidem inquit recte mones
Idq mihi gratum est. Sed nec te quidemn
antoni niultum scriptitasse arbitror. Tum
ille. quasi uero inquit non ca precipiam aliis que mͥ
ipsi desinit sed tamen ne tabulas quidem conficere
existimor uerum & in hoc ex re familiari mea et
in illo ex co ꝙ dico quantulum ia cumq est. quid
fatiam iudicari potest. Atq esse tamen multos ui¬
demus qui neminem ymitentur. & suapte natura
Quod uellint sine cuiusq similituine consequant

Expanded text:
ego audivi, tota imitetur Asia, sic semper fuisse ego audivi, tota imitetur Asia, sic semper fuisse aliquem, cuius se similis plerique esse vellent. Hanc igitur similitudinem qui imitatione adsequi volet, cum exercitationibus crebris atque magnis tum scribendo maxime persequatur; quod si haec noster Sulpicius faceret, multo eius oratio esset pressior; in qua nunc interdum, ut in herbis rustici solent dicere in summa ubertate, inest luxuries quaedam, quae stilo depascenda est.' Hic Sulpicius 'me quidem' inquit 'recte mones, idque mihi gratum est; sed ne te quidem, Antoni, multum scriptitasse arbitror.' Tum ille 'quasi vero' inquit 'non ea praecipiam aliis, quae mihi ipsi desint: sed tamen ne tabulas quidem conficere existimor: verum et in hoc ex re familiari mea et in illo ex eo, quod dico, quantulum id cumque est, quid faciam iudicari potest. Atque esse tamen multos videmus, qui neminem imitentur et suapte natura, quod velint, sine cuiusquam similitudine consequantur;
Abbreviated transcription (Latin):
pa partim in atie illustres esse uoluerunt. Itaq &
illi theopomipi. ephori. philisti. naucrate multi q alii
naturis differunt uoluntate autem similes sunt Et
nter se se & magistri & hi qui se ad causas contuleru
ut demosthenes. hypericles. lyturgus eschines. di¬
narchus alii q complures & in si interse partes
non fuerunt tamen sunt omnes in codem ueritati
imitandi genere uersari. Quorum quamdiu man¬
sit imitatio tam du genus illud dicenoli. studium¬
q uixit. postea ꝙͣ extinctis his omnis corum mne¬
oria sensum obscurata est & euaruit. Alia queda
dicendi molliora ac remissiora genera iuguerunt
Inde demochares quem ayunt sororis filium fuisse
demosthenis. Tum phalerius ille demetrius ouini¬
um istorum mea sententia politissimus aliiq he¬
rum similes cxtiterrnt. Que si uolemus uisq ad hoc
tempus persequi intelligemus ut hodie alabanden¬
sem illum meneden. & cius fratiem hieroden quos

Expanded text:
pa, partim in acie inlustres esse voluerunt. Atque et pa, partim in acie inlustres esse voluerunt. Atque et illi, Theopompi, Ephori, Philisti, Naucratae multique alii naturis differunt, voluntate autem similes sunt et inter sese et magistri; et hi, qui se ad causas contulerunt, ut Demosthenes, Hyperides, Lycurgus, Aeschines, Dinarchus aliique complures, etsi inter se pares non fuerunt, tamen omnes sunt in eodem veritatis imitandae genere versati, quorum quam diu mansit imitatio, tam diu genus illud dicendi studiumque vixit; postea quam exstinctis his omnis eorum memoria sensim obscurata est et evanuit, alia quaedam dicendi molliora ac remissiora genera viguerunt. Inde Demochares, quem aiunt sororis filium fuisse Demostheni; tum Phalereus ille Demetrius omnium istorum mea sententia politissimus, aliique horum similes exstiterunt. Quae si volemus usque ad hoc tempus persequi, intellegemus, ut hodie etiam Alabandensem illum Meneclem et eius fratrem Hieroclem, quos
Abbreviated transcription (Latin):
extulerint: singule snugula prope genera dicendi
uod non tam facile in nostris oratoribus pos¬
sumus iudicare qui scripta ex quibus iuditiun fie¬¬
ri posset non multa sane reliquerunt ꝙͣ in Grecis
Ex quorum scriptis cuiusq etatis que dicendi ra¬
tio uoluntas q fuerit intelligi potest. Antiquissimi
fere sunt quorum quidem scripta consterit. pericles
acq alcibiades. & cadem etate Tychidides subtilles
acuti breues sententus magis ꝙͣ uerbis habundan¬
tes non potiusset accidere ut unum genus esset
omnium nisi aliquem sibi proponerent ad ymita¬
dum. Consecuti sunt hos. Critias. theramenes Lysias
MUulta lisye scripta sunt. non nulla critie. De thera¬
mene audiuimus omnes etiam tum retinebant il¬
lum pericli sucum. sed erant paulo uberiore folio:
Ecce tibi exortus est. Socrates magister istorum
omnium. ciuus e ludo tamquam ex equo troyano¬
in numeri principes exierunt. Sed corum in poni¬

Expanded text:
extulerint singulae singula prope genera dicendi? extulerint singulae singula prope genera dicendi? uod non tam facile in nostris oratoribus possumus iudicare, quia scripta, ex quibus iudicium fieri posset, non multa sane reliquerunt, quam in Graecis, ex quorum scriptis, cuiusque aetatis quae dicendi ratio voluntasque fuerit, intellegi potest. Antiquissimi fere sunt, quorum quidem scripta constent, Pericles atque Alcibiades et eadem aetate Thucydides, subtiles, acuti, breves, sententiisque magis quam verbis abundantes: non potuisset accidere, ut unum genus esset omnium, nisi aliquem sibi proponerent ad imitandum. Consecuti sunt hos Critias, Theramenes, Lysias: multa Lysiae scripta sunt; non nulla Critiae; de Theramene audimus; omnes etiam tum retinebant illum Pericli sucum, sed erant paulo uberiore filo. Ecce tibi est exortus Isocrates, magister istorum omnium, cuius e ludo tamquam ex equo Troiano meri principes exierunt; sed eorum partim in pom
Abbreviated transcription (Latin):
abitur ea dilligentissime persequatur. Tum acceda
exercitatio qua illum quem delegerit imitando effin¬
gat atq ita exprimat ita ut multos ymitatores
sepe cognoui qui aut ca que facilia sunt. aut etiam
illa que insigmia ac pene uitiosa consectentur imia¬
tando. Nihil est facilius ꝙͣ amictum ymitari alicuuis
aut statum aut motum Si uero etiam uitiose aliꝗd
est id summere & in co uitiosum esse non magnun
est ut ille qui nunc etiam amssa uoce fuerit in re
prib. fufius neruos indicendo G. fimbrie quos ta¬
men habuit. ille non assequitur. oris pariitatem
& uerborum latitudinem ymitatur. Ded tamen
ille ⁊nec deligere sciuit ciuus potissimum similis
esset & in eo ip̃o quem delegerat. ymitari etiam ui¬
ta uoluit. Qui autem ita fatiet ut oportet. primu
uigilet necesse est in deligendo. deinde quem proba¬
uit in eo q maxime excellent ea dilligentissime ꝑ¬
sequatur Quid eni cause consetis esse: cur etat

Expanded text:
abitur, ea diligentissime persequatur; tum accedat abitur, ea diligentissime persequatur; tum accedat exercitatio, qua illum, quem delegerit, imitando effingat atque exprimat, non ut multos imitatores saepe cognovi, qui aut ea, quae facilia sunt, aut etiam illa, quae insignia ac paene vitiosa, consectantur imitando. Nihil est facilius, quam amictum imitari alicuius aut statum aut motum; si vero etiam vitiosi aliquid est, id sumere et in eo vitio similem esse non magnum est, ut ille, qui nunc etiam, amissa voce, furit in re publica, Fufius, nervos in dicendo C. Fimbriae, quos tamen habuit ille, non adsequitur, oris pravitatem et verborum latitudinem imitatur; sed tamen ille nec deligere scivit, cuius potissimum similis esset, et in eo ipso, quem delegerat, imitari etiam vitia voluit; qui autem ita faciet, ut oportet, primum vigilet necesse est in deligendo; deinde, quem probarit, in eo, quae maxime excellent, ea diligentissime persequatur. Quid enim causae censetis esse cur aetates
Abbreviated transcription (Latin):
nimis celeriter est maturitatenr ad secutum. Midi
tim indolem neq dimisi tempus oe cum sum cohor¬
tatus ut forum sibi ludum pritaret esse ad dicendum
UUagistrum autem quenz uellet eligeret Mequi¬
dem si audiret. L crassum quod iste arripuit. et ita se
facturum confirmauit atq etiam adlidit gratie
scilicet causa me quoq sibi magistrum futurum: uix
annus intercesserat ab hoc sermone cohortationis
nee cum iste accusarut. G. Norbanum defendente
me. Non est credibille quid interesse nuhi sit uisum
inter eum qui cum erat & qui anno ante fuerat. om¬
nino in illud genus cum Crassi magnificum atq
reclarum natura ipsa dicebat. sed ea non satis profi¬
cere potiusset nisi eodem studio atq imitatione incidil¬
sec atq ita dicere consuesset ut tota mente Crassum
atq onini animo in tueretur.
Ago hoc sit primum in preceptis meis ut
demonstremus quem ymitenur. atq ita
ut que maxime excellant in eo quem ymii¬

Expanded text:
nimis celeriter est maturitatem exsecutum. Vidi nimis celeriter est maturitatem exsecutum. Vidi statim indolem neque dimisi tempus et eum sum cohortatus, ut forum sibi ludum putaret esse ad discendum, magistrum autem, quem vellet, eligeret; me quidem si audiret, L. Crassum: quod iste adripuit et ita sese facturum confirmavit atque etiam addidit, gratiae scilicet causa, me quoque sibi magistrum futurum. Vix annus intercesserat ab hoc sermone cohortationis meae, cum iste accusavit C. Norbanum, defendente me: non est credibile quid interesse mihi sit visum inter eum, qui tum erat et qui anno ante fuerat. Omnino in illud genus eum Crassi magnificum atque praeclarum natura ipsa ducebat, sed ea non satis proficere potuisset, nisi eodem studio atque imitatione intendisset atque ita dicere consuesset, ut tota mente Crassum atque omni animo intueretur. Ergo hoc sit primum in praeceptis meis, ut demonstremus, quem imitetur atque ita, ut, quae maxime excellent in eo, quem imit
Abbreviated transcription (Latin):
testes preconio domestico colligentis. De hoc igitur ꝗ
erit talis ut cohortandus ad mirandusq sit ita loqͣmur
ut ei tradamus ea dum taxat que nos usus docuit. ut
nobis ducibus ueniat eo quo sme duce ipĩ peruenimus
quoniam meliora docere non possumus Atq ut a fa¬
miliari nostro exordiar. hunc ego Catule sulpicium pri¬
mum in causa paruila adulescentulum audiui uoce
e forma & motu corporis oe reliquis rebus aptis ad
hoc munus de quo querimus/ oratione autemr celeri.
Et quod concitata: quod erat ingeniis & uerbis ex¬
eruescentibus & paulo nimium redundantibis. qui
erat etatis non sum aspernatus. Uolo enim se efferat
in adulescente fecunditas. Nam facilius sicut in uiti¬
bus reuocantur ea que se nimium profuderunt. q
si nihil ualet materies noua sarmenta cultura excrtanr¬
tur: ita uolo esse in adolescente unde aliqurd am prtem
Non enm potest in eo succus esse duturnus quod

Expanded text:
testis domestico praeconio conligentis. De hoc igitur, qui testis domestico praeconio conligentis. De hoc igitur, qui erit talis, ut cohortandus adiuvandusque sit, ita loquamur, ut ei tradamus ea dumtaxat, quae nos usus docuit, ut nobis ducibus veniat eo, quo sine duce ipsi pervenimus, quoniam meliora docere non possumus. Atque ut a familiari nostro exordiar, hunc ego, Catule, Sulpicium primum in causa parvula adulescentulum audivi voce et forma et motu corporis et reliquis rebus aptis ad hoc munus, de quo quaerimus, oratione autem celeri et concitata, quod erat ingeni, et verbis effervescentibus et paulo nimium redundantibus, quod erat aetatis. Non sum aspernatus; volo enim se efferat in adulescente fecunditas; nam facilius sicut in vitibus revocantur ea, quae se nimium profuderunt, quam, si nihil valet materies, nova sarmenta cultura excitantur; item volo esse in adulescente, unde aliquid amputem; non enim potest in eo sucus esse diuturnus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim mihi tinctus litteris. audierit aliꝗd
legerit ista ĩp̃ã precepta. acceperit Temperabo quid de¬
ceat. quid uoce. quid uiribus quid spiritu. quid im¬
gua efficere possit Si intelligam posse ad summos per¬
uenire. non solum hortabor nec elaboret. sed etiam
excellenti oratore ut eodem uiro bono pono esse orna¬
menti uniuerse ciuitati. Sin uidebitui cum omma
lumma fecerit tamen & mediocris orator esse uenturus.
permittam ip̃i quid uelit molestus magnopere non ero.
Sin plane abhorrebit os erit absurdus. ut se contineat aut
id aliud scrdium transferat ammouebo. Nam neq
is qui optime potest deserendus ullo modo est a cohorta¬
tione nostra. neq is qui aliquid potest deterrendus. qđ
alterum diuinitatis mihi cuuisdam uidetur Alterura
el non facere quod non optime possis. uel facere quod
non pessime fatias. humamtatis. Tercium uero illud
de quodam clamatore dixisti stulticie sue ꝙͣ plurimo

Expanded text:
sit enim mihi tinctus litteris; audierit aliquid, sit enim mihi tinctus litteris; audierit aliquid, legerit, ista ipsa praecepta acceperit; temptabo quid deceat, quid voce, quid viribus, quid spiritu, quid lingua efficere possit. Si intellegam posse ad summos pervenire, non solum hortabor, ut elaboret, sed etiam,excellenti oratore et eodem bono viro pono esse ornamenti universae civitati; sin videbitur, cum omnia summe fecerit, tamen ad mediocris oratores esse venturus, permittam ipsi quid velit; molestus magno opere non ero; sin plane abhorrebit et erit absurdus, ut se contineat aut ad aliud studium transferat, admonebo; nam neque is, qui optime potest, deserendus ullo modo est a cohortatione nostra neque is, qui aliquid potest, deterrendus: quod alterum divinitatis mihi cuiusdam videtur, alterum, vel non facere quod non optime possis, vel facere quod non pessime facias, humanitatis, tertium vero illud,de quodam clamatore dixisti, stultitiae suae quam plurimos
Abbreviated transcription (Latin):
& de esse aliquam partem et superare mendosum est.
Tum uerborum omnium definitiones. n quibus nec
ab esse quitquam docet neq redundare Sed hoc si in
iure ciuili si etiam in paruis aut mediocribus rebus
doctores assequi possunt. non idem sentio. tanta hac in
re tamq ani mense posse fieri Sin autem qui arbitrai¬
tur deducendi sunt ad eos qui docent. omnia iam explica¬
ta & perpolita assequentur. Sunt enim in numerabiles
de his rebus libri. neq abditi. neq obscuri sed uideant ꝗd
uelint ad ludendum ne an ad prirgandum arma sint
sumpturi Aliud enim pugna & aties. aliud ludus. cama¬
pusq noster desiderat ac tamen ars ipã ludrica armo¬
uum & gladiatori & militi prodest aliquid sed anim
acer e presens & acutus idem atq uersutuo in uictos
uiros efficit non difficilius arte coniuncta
Uare ego tibi oratorem sic iam instituam si
potuero ut quid efficere possit ante perspitiam

Expanded text:
et deesse aliquam partem et superare mendosum est; et deesse aliquam partem et superare mendosum est; tum verborum omnium definitiones, in quibus neque abesse quicquam decet neque redundare. Sed hoc si in iure civili, si etiam in parvis aut mediocribus rebus doctiores adsequi possunt, non idem sentio tanta hac in re tamque immensa posse fieri; sin autem qui arbitrantur, deducendi sunt ad eos, qui haec docent; omnia iam explicata et perpolita adsequentur; sunt enim innumerabiles de his rebus libri neque abditi neque obscuri: sed videant quid velint; ad ludendumne an ad pugnandum arma sint sumpturi; aliud enim pugna et acies, aliud ludus campusque noster desiderat; ac tamen ars ipsa ludicra armorum et gladiatori et militi prodest aliquid; sed animus acer et praesens et acutus idem atque versutus invictos viros efficit non difficilius arte coniuncta. Qua re ego tibi oratorem sic iam instituam, si potuero, ut quid efficere possit ante perspiciam:
Abbreviated transcription (Latin):
recepta principiorum & narrationum esse uoluerunt
ea in totis oratiombus sunt conseruanda Nam ego mbi
beniuolum iudicem facilius facere possum cum sum
in cursu orationis. quam cum omina sunt in audita
ocilem autem non cum polliceor me demonstraturur
sed tum cum doceo ex explano Attentum uero crebro
tota actione a excitandis mentibus iudicum. Non pͥ¬
ma denunnatione efficere possumus. Iam uero. na¬
rationem q iubent uerisumlem esse & apertam & breuem
recte nos ammonent. ꝙ hec narrationis magis pu¬
tant esse propria ꝙͣ tocius orationis. ualde mihi uident
errare omnino Cum in hoc omnis est error quod existi¬
mant artifitium esse hoc quoddam non dissimile cete¬
rorum cuiusmodi de ipõ iire ciuili hesterno die Cras¬
sus componi posse dicebat. ut genera crerum primum
exponerentur In quo uitium est si genus ullum prete¬
mittatur. Demde singulorum generum partes in quo

Expanded text:
praecepta principiorum et narrationum esse voluerunt, praecepta principiorum et narrationum esse voluerunt, ea in totis orationibus sunt conservanda; nam ego mihi benevolum iudicem facilius facere possum, cum sum in cursu orationis, quam cum omnia sunt inaudita; docilem autem non cum polliceor me demonstraturum, sed tum, cum doceo et explano; attentum vero crebro tota actione excitandis mentibus iudicum, non prima denuntiatione efficere possumus. Iam vero narrationem quod iubent veri similem esse et apertam et brevem, recte nos admonent: quod haec narrationis magis putant esse propria quam totius orationis, valde mihi videntur errare; omninoque in hoc omnis est error, quod existimant artificium esse hoc quoddam non dissimile ceterorum, cuius modi de ipso iure civili hesterno die Crassus componi posse dicebat: ut genera rerum primum exponerentur, in quo vitium est, si genus ullum praetermittitur; deinde singulorum partes generum, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
deret neminem posse dicere nisi & quid diceret & quib
yerbis & quo ordine diceret haberet & ea meminisset.
Atq hec ego non reprehendo sed ante oculos posita es¬
se dico ut eas item quatuor. quinq. sex. ne partes ue
ctiam septem quoniam aliter ab aliis digeruntur. Ĩn
quas est ab his omnibus oratio distributa Iubent enis
ex ordirs ita ut eum qui audiat beniuolum nobis fatia¬
mus. & docilem &e attentum. deinde rem narrare. It
ut uerisimilis narratio sit ut aperta ut breuis. Post
autem diuidere causam aut proponere. Nostra confir¬
mare argumentis & rationibus. demde contraria refi¬
tare Tum autem alii conclusionem orationis & quasi
per orationem collocant. Aii uibent anteꝙͣ per oretur.
ornandi aut augendi causa digredi. demnde concludẽ
ac perorare. Ne hec quidem reprchendo Sunt enin
concinne distribrita Sed tamen id quod necesse fuit
hominibus expernbus ueritatis non perite. Que enim

Expanded text:
derit, neminem posse dicere, nisi et quid diceret et quibus derit, neminem posse dicere, nisi et quid diceret et quibus verbis et quo ordine diceret haberet et ea meminisset? Atque haec ego non reprehendo, sed ante oculos posita esse dico, ut eas item quattuor, quinque, sexve partis vel etiam septem, quoniam aliter ab aliis digeruntur, in quas est ab his omnis oratio distributa: iubent enim exordiri ita, ut eum, qui audiat, benevolum nobis faciamus et docilem et attentum; deinde rem narrare, et ita ut veri similis narratio sit, ut aperta, ut brevis; post autem dividere causam aut proponere; nostra confirmare argumentis ac rationibus; deinde contraria refutare; tum autem alii conclusionem orationis et quasi perorationem conlocant, alii iubent, ante quam peroretur, ornandi aut augendi causa digredi, deinde concludere ac perorare. Ne haec quidem reprehendo; sunt enim concinne distributa, sed tamen, id quod necesse fuit hominibus expertibus veritatis, non perite: quae enim
Abbreviated transcription (Latin):
nim est istorum grecorum qui quenquam
nostrum quit qua intelligere arbitretur Ac mihi ꝗ¬
dem non ita molesti sunt facile ominis perpetior & pe¬
fero Nam ut aliquid afferunt quod mihi non displi¬
ceat aut effitiunt ut me non didicisse minus penite¬
at dimicto autem cos non tam contumeliose. Mͣ ph¬
losophum illum hanibal Et eo fortasse plus habeo ena
negotii. Sed tamen est eorum doctrina quantim ego
uidicare possum perridicula diuidunt enim totam
rem in duas partes. in cause controuersiam. et in qui¬
tionis. Causam appellant rem positam in deceptatione
terum & controuersiam. questionem autem rem posi¬
tam minfinita dubitatione. de caula precepta dant de
altera parte dicendi mirum silentiam. deinde quuinq
fatiunt quasi membra eloquentie Inuenire quid aicas
inuenta disponert demde ornare uerbis/ post merorie mã¬
cdare tum ad extremum agere & pronuntiare Rem sa¬
ne non reconditam. Quis enim hoc non sua sponte ui-¬

Expanded text:
nim est istorum Graecorum, qui quemquam nim est istorum Graecorum, qui quemquam nostrum quicquam intellegere arbitretur? Ac mihi quidem non ita molesti sunt; facile omnis perpetior et perfero; nam aut aliquid adferunt, quod mihi non displiceat, aut efficiunt, ut me non didicisse minus paeniteat; dimitto autem eos non tam contumeliose quam philosophum illum Hannibal, et eo fortasse plus habeo etiam negoti. Sed tamen est eorum doctrina, quantum ego iudicare possum, perridicula: dividunt enim totam rem in duas partis, in causae controversiam et in quaestionis: causam appellant rem positam in disceptatione reorum et controversia; quaestionem autem rem positam in infinita dubitatione; de causa praecepta dant; de altera parte dicendi mirum silentium est. Deinde quinque faciunt quasi membra eloquentiae, invenire quid dicas, inventa disponere, deinde ornare verbis, post memoriae mandare, tum ad extremum agere ac pronuntiare; rem sane non reconditam; quis enim hoc non sua sponte vi
Abbreviated transcription (Latin):
rant uchementer essent delectati querebant ab hanni¬
bale quidnam ille ipẽ de illo philosopho iudicaret. Hic
penus non optine grece sed tamen libere respondisse
fertur multos se deliros senes sepe uidisse sed quia ma¬
gis qõ phormio deliraret uidisse neminem. Neq me her¬
cule in iuria. quid enim aut arrogantius aut loquatius
ieri potuit ꝙ hambali qui tot annos de imperio cum
populo ro. ornnium gentium iuctore certasset Gre¬
cum hominem qui nunquam hostem nunquam cas.¬
ra uidisset. nun quam deniq minimam partem ulliu
publici numenis attigisset precepta de re militari dare
Hoc mihi facere omnes isti qui de arte dicendi precipi¬
unt uidentur. ꝙ enim ipiꝰ experti non sunt id docent
ceteros. Sed hoc minus fortasse errant quod non te
Ut hannibalem. sed pueros adulescentulos docere
conantur.
Nras Catule inquit antonius nam egomet
in multos iam phormiones incidi. Qiuis e¬

Expanded text:
rant, vehementer essent delectati, quaerebant ab Hannirant, vehementer essent delectati, quaerebant ab Hannibale, quidnam ipse de illo philosopho iudicaret: hic Poenus non optime Graece, sed tamen libere respondisse fertur, multos se deliros senes saepe vidisse, sed qui magis quam Phormio deliraret vidisse neminem. Neque me hercule iniuria; quid enim aut adrogantius aut loquacius fieri potuit quam Hannibali, qui tot annis de imperio cum populo Romano omnium gentium victore certasset, Graecum hominem, qui numquam hostem, numquam castra vidisset, numquam denique minimam partem ullius publici muneris attigisset, praecepta de re militari dare? Hoc mihi facere omnes isti, qui de arte dicendi praecipiunt, videntur; quod enim ipsi experti non sunt, id docent ceteros; sed hoc minus fortasse errant, quod non te, ut Hannibalem ille, sed pueros aut adulescentulos docere conantur.' 'Erras, Catule,' inquit Antonius 'nam egomet in multos iam Phormiones incidi. Quis e
Abbreviated transcription (Latin):
rationibus quibusq preceptis ea tanta uis
comparetur quo non mea quidem iam intersic. neq
enim etas id mea desiderat. et aliud quoddam genus¬
dicendi nos secuti sumus qui nunqͣ sententias de ma¬
nibus iudicum n quadam orationis extersimus. ac po¬
tius placatis corum aninuis tantum quantum ipĩ p¬
tiebantur accepinius. Sed tamen ista tua nullum ad u¬
sum nicum tantum cognoscendi studio. adductus re¬
quiro nec mihi opus est greco aliquo decore qui mil
peruulgata precepta dĩcat: & cum ipse nunquam fo¬
rum nunquam uiditium aspexeris Ut peripatheticus
ille dicitur phormio cum hambal Cartagine expulsus
phesim ad anthiochum uenisset exul. pro q co quod
eius nomen erat magna apud omnis gloria ymitatus
esset ab hospitibus sius ut cum quem dixi si uellet au¬
diret: cumq se non nolle dixisset locutus esfe dicitur
homo copiosus aliquot horas de imperatoris offitio &
de omni re militari. Tum cum ceteri qui illum audie¬

Expanded text:
rationibus quibusque praeceptis ea tanta vis rationibus quibusque praeceptis ea tanta vis comparetur; non quo mea quidem iam intersit—neque enim aetas id mea desiderat et aliud genus quoddam dicendi nos secuti sumus, qui numquam sententias de manibus iudicum vi quadam orationis extorsimus ac potius placatis eorum animis tantum, quantum ipsi patiebantur, accepimus—sed tamen ista tua nullum ad usum meum, tantum cognoscendi studio adductus requiro. Nec mihi opus est Graeco aliquo doctore, qui mihi pervulgata praecepta decantet, cum ipse numquam forum, numquam ullum iudicium aspexerit; ut Peripateticus ille dicitur Phormio, cum Hannibal Karthagine expulsus Ephesum ad Antiochum venisset exsul proque eo, quod eius nomen erat magna apud omnis gloria, invitatus esset ab hospitibus suis, ut eum, quem dixi, si vellet, audiret; cumque is se non nolle dixisset, locutus esse dicitur homo copiosus aliquot horas de imperatoris officio et de omni re militari. Tum, cum ceteri, qui illum audie
Abbreviated transcription (Latin):
lendus Ubi sepe is qui rei dominus est futurus. est a¬
lienus atq iratus aut & amicus aduersario & inimicu
tibi est Cum autem docendus is est aut dedocenodus aut
reprimendus aut incitandus aut omni ratione ad tem¬
pus. ad causam oratione moderandis In quo sepe beni¬
uolentia ad odium. odium autem ad beniuolentiam ⁊¬
ducendum est qui tamquam machinatione aliqua tuz
ad seueritatem & tum ad remissionem animi tun ad
cristitiam. tum ad letitiam est torquendus. omnium
sentintiarum grauitate omnium uerborum ponderib
est utendum. Accedat oportet actio uaria uehemens.
plena animi. plena spũs. plena doloris plena ueritatis
Is his operibus si quis illam artem comprehenderit
ut tamꝙ phidiam minerue signum efficere possit non
sane quemadinodum in clipeo idem ille artifex minora
illa opera facere cdiscat. Laborabit.
Um catulus. quo ista maiora ac mirabiliora
fecisti. eo me maior exspectatio tenet quibusnam

Expanded text:
lendus; ubi saepe is, qui rei dominus futurus est, alendus; ubi saepe is, qui rei dominus futurus est, alienus atque iratus aut etiam amicus adversario et inimicus tibi est; cum aut docendus is est aut dedocendus aut reprimendus aut incitandus aut omni ratione ad tempus, ad causam oratione moderandus in quo saepe benevolentia ad odium, odium autem ad benevolentiam deducendum est; aut tamquam machinatione aliqua tum ad severitatem tum ad remissionem animi, tum ad tristitiam tum ad laetitiam est contorquendus; omnium sententiarum gravitate, omnium verborum ponderibus est utendum; accedat oportet actio varia, vehemens, plena animi, plena spiritus, plena doloris, plena veritatis. In his operibus si quis illam artem comprehenderit, ut tamquam Phidias Minervae signum efficere possit, non sane, quem ad modum, ut in clipeo idem artifex, minora illa opera facere discat, laborabit.' Tum Catulus 'quo ista maiora ac mirabiliora fecisti, eo me maior exspectatio tenet quibusnam
Abbreviated transcription (Latin):
suisse ante oculos inquit quid ddiscere oporteret
in numerabilia exercitationi & similitudim reliquisti. Se
uideo ne in istis duobus generibus hydra tibi sit & pellis
herculis & alia opera marora ne in illis rebus quas pre¬
termittis relinquantur non enim mihi niinus operis
uidetur de uniuersis goneribus rerum ꝙͣ de singulorum
causis ac miulto etiam mauis de natura deorum ꝙͣ de
hominum litibus dicere
On est ita inquit antonius. dicam enim tibi Ca¬
tule non tani doctus qͣ iol quod esse mauis ex¬
pertus omnium ceterariun rerum oratio mihi
crede ludus est homini non ebeti neq in exercitato n¬
q comunium litterarum et politioris humanitatis
exiperti. In causarum contentiomibus magnum est
quodolam opus atq haud sciam an de humanis ope¬
ribus longe maxinium. In quibus uis oratoris ple¬
rumq ab imperitis exitu & uictoria iudeatur. ubi ad¬
est armatus aduersarius qui sit ae feriendus a repel¬

Expanded text:
suisse' inquit 'ante oculos, quid discere oporteret suisse' inquit 'ante oculos, quid discere oporteret innumerabilia exercitationi et similitudini reliquisti: sed videto ne in istis duobus generibus hydra tibi sit et pellis, Hercules autem et alia opera maiora in illis rebus, quas praetermittis, relinquantur; non enim mihi minus operis videtur de universis generibus rerum quam de singulorum causis ac multo etiam maius de natura deorum quam de hominum litibus dicere.' 'Non est ita,' inquit Antonius; 'dicam enim tibi, Catule, non tam doctus quam, id quod est maius, expertus: omnium ceterarum rerum oratio, mihi crede, ludus est homini non hebeti neque inexercitato neque communium litterarum et politioris humanitatis experti; in causarum contentionibus magnum est quoddam opus atque haud sciam an de humanis operibus longe maximum; in quibus vis oratoris plerumque ab imperitis exitu et victoria iudicatur; ubi adest armatus adversarius, qui sit et feriendus et repel
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris artibus cum tradita sunt ciuusq artis diffi¬
cilima reliqua quia aut faciliora aut sumlia sint tr¬
di non necesse esse ut in pictura qui homines spetiem
pingere percdidicerit posse eum cum cuus suis uel
forme uel etatis. etiam si non didicerit pigere. neq
esse perrculum qui leonem aut taurum pingat egregi
ne idem in multis aliis quadrupedibus facere non possit.
fici possunt adoctore tradantur Sed qui primarum at
cendi qui illam uim adeptus sit.ut corum mentes. qui
aut de re pub. aut de ipĩs rebus Aut de his contra quos
aut pro quibus dicat cum aliqua statuendi potesta
audiant ad suum arbitrium mouere possit hunc de to¬
to illo genere reliquarum orationum nõ plus quesitu
esse quid dicat ꝙͣ policletum illum cum her culem fi¬
gebat quemadmodum pellem aut hydram fingeret
etiam si hec nunquam seperatim facere didicisset
umi Catulus. preclare mhi uideris antoni po¬

Expanded text:
ceteris artibus, cum tradita sint cuiusque artis difficeteris artibus, cum tradita sint cuiusque artis difficillima, reliqua, quia aut faciliora aut similia sint, tradi non necesse esse; ut in pictura, qui hominum unam speciem pingere perdidicerit, posse eum cuiusvis vel formae vel aetatis, etiam si non didicerit, pingere neque esse periculum, qui leonem aut taurum pingat egregie, ne idem in multis aliis quadrupedibus facere non possit—nlla arte effici possint, a doctore tradantur, sed qui primarum et cendi, qui illam vim adeptus sit, ut eorum mentis, qui aut de re publica aut de ipsius rebus aut de eis, contra quos aut pro quibus dicat, cum aliqua statuendi potestate audiant, ad suum arbitrium movere possit, illum de toto illo genere reliquarum orationum non plus quaesiturum esse, quid dicat, quam Polyclitum illum, cum Herculem fingebat, quem ad modum pellem aut hydram fingeret, etiam si haec numquam separatim facere didicisset.' Tum Catulus 'praeclare mihi videris, Antoni, po
Abbreviated transcription (Latin):
de ceteris anrtutibus contrariisq uitiis dicendum ora¬
tori pritemus Ĩtemq de re pub. de imperio. de re mĩ¬
lirari. de disciplina ciuitatis de hominum moribus as¬
summamus cam quoq partem sedita ut sit circum¬
cripta modicis regionibus Equidem omnia que pei¬
tinent ad usum ciuium morem hominum que uersan¬
tur an consuetudmie uite. in ratione rei pub. ni hac
sotietate ciuili in sensu hominum comum. in natura
n moribus comprehendenda esse oratori prito si n¬
uus ut seperatim de hiis rebus philosophorum more
respondeat. at certe ut in causa prudenter possit intex¬
ere Hisce autem ipĩs de rebris ut ita Loquatur ut
ni qui iura. qui leges qui ciuitates constituerunt lo¬
cuti sunt simpliciter & splendide sine ulla serie dispu¬
tationum & sine ieina concertatione uerborumꝯ
Loc loco neq sit ammiratio si tot tantarumq re¬
rum nulla a me precepta ponentur sic statuo ut in

Expanded text:
de ceteris virtutibus contrariisque vitiis dicendum orade ceteris virtutibus contrariisque vitiis dicendum oratori putemus; itemque de re publica, de imperio, de re militari, de disciplina civitatis, de hominum moribus, adsumamus eam quoque partem, sed ita, ut sit circumscripta modicis regionibus. Equidem omnia, quae pertinent ad usum civium, morem hominum, quae versantur in consuetudine vitae, in ratione rei publicae, in hac societate civili, in sensu hominis communi, in natura, in moribus, comprehendenda esse oratori puto; si minus ut separatim de his rebus philosophorum more respondeat, at certe ut in causa prudenter possit intexere; hisce autem ipsis de rebus ut ita loquatur, uti ei, qui iura, qui leges, qui civitates constituerunt, locuti sunt, simpliciter et splendide, sine ulla serie disputationum et sine ieiuna concertatione verborum. Hoc loco ne qua sit admiratio, si tot tantarumque rerum nulla a me praecepta ponentur, sic statuo: ut in
Abbreviated transcription (Latin):
sine tempore &e sine persona questionem. Hoc quid &
quantum sit cum dicunt intelligere mihi uidentur.
Si enim est oratoris quecunq res infinite posita sit
de ea posse dicere dicendum erit ci quanta sit. Solis
magnitudo que forma terre. de methamaticis. de
musicis rebus: non poterit quin dicat hoc onere suscep¬
d recusare deniq hi qui profitentur esse suum. non
solum de his controriersiis que temporibus a ꝑsonis
note sunt hoc est de omnibus forensibus sed etiam dege¬
nere infinitis questiomibus dicere nullum potest esse ge¬
nus orationis quod sit exceptum. Sed si illam quoq
artem questionum oratori uolumus aduingere u¬
gam & liberam & late patentem ut de rebus bonis
aut malis expetenis aut fugiendis honestis aut tur¬
ibus. utilibus aut in unilibus de iusticia. de uirtute.
de continentia. de prudentia de magnitudme animi.
de liberalitate. de pietate. de amicicia de fide. de offitio.

Expanded text:
sine tempore et sine persona quaestionem. Hoc quid et sine tempore et sine persona quaestionem. Hoc quid et quantum sit, cum dicunt, intellegere mihi non videntur: si enim est oratoris, quaecumque res infinite posita sit, de ea posse dicere, dicendum erit ei, quanta sit solis magnitudo, quae forma terrae; de mathematicis, de musicis rebus non poterit quin dicat hoc onere suscepto recusare; denique ei, qui profitetur esse suum non solum de eis controversiis, quae temporibus et personis notatae sunt, hoc est, de omnibus forensibus, sed etiam de generum infinitis quaestionibus dicere, nullum potest esse genus orationis, quod sit exceptum. Sed si illam quoque partem quaestionum oratori volumus adiungere vagam et liberam et late patentem, ut de rebus bonis aut malis, expetendis aut fugiendis, honestis aut turpibus, utilibus aut inutilibus, de virtute, de iustitia, de continentia, de prudentia, de magnitudine animi, de liberalitate, de pietate, de amicitia, de officio, de fide,
Abbreviated transcription (Latin):
sus. uel sapientie uel temeritatis hominum q ipsorum
non solum res geste sed etiam qui fama ac nomine
excellant de cuuisq uita atq natura. Uerborum au¬
tom narratio & genus orationis fusum atq tractum
& cum leuitate quadam equabili profluens sine hac
uiditiali asperitate. & sine sententiarum forensium
aculeis persequendum est. Harum tot tantarum¬
ꝙ rerum iudetis ne ulla esse precepta que in artibus
⁊hetorum reperiantur. In codem silentio multa alia
sertissime. sed locum suum in illis artibus que tradite
sunt habent nullum.
Tq in hoc genere illa quoq est infinita silua
quod oratori pleriq ut etiam Crassus osten¬
dit duo genera ad dicendum dederunt.
num de certa definita q cauisa quales sunt que in li¬
bus que in deliberatiomibus uersantur Addat si quis
uolet etiam laudlationes Alterum quod appellant om¬
nes fere scriptores explicat nemo infinitam generi

Expanded text:
sus vel sapientiae vel temeritatis hominumque ipsorum sus vel sapientiae vel temeritatis hominumque ipsorum non solum res gestae, sed etiam, qui fama ac nomine excellant, de cuiusque vita atque natura; verborum autem ratio et genus orationis fusum atque tractum et cum lenitate quadam aequabiliter profluens sine hac iudiciali asperitate et sine sententiarum forensibus aculeis persequendum est. Harum tot tantarumque rerum videtisne nulla esse praecepta, quae in artibus rhetorum reperiantur? In eodem silentio multa alia ia disertissime, sed locum suum in his artibus, quae traditae sunt, habent nullum. Atque in hoc genere illa quoque est infinita silva, quod oratori plerique, ut etiam Crassus ostendit, duo genera ad dicendum dederunt: unum de certa definitaque causa, quales sunt, quae in litibus, quae in deliberationibus versantur, addat, si quis volet, etiam laudationes; alterum, quod appellant omnes fere scriptores, explicat nemo, infinitam generis
Abbreviated transcription (Latin):
tur uoluisse nobis qui non sumus eruditissimi fami¬
liares Sed illuc redeo. Uidetis ne quantum sit munus
oratoris. historia. haud scio an flumine orationis &
iarietate maximum. Neq eam reperio usquam sepe¬
ratim instructam rhetorum preceptis fisita sunt enim
ante oculos. Nam quis nescit primam historie legem
ie quid falsi dicere audeat. Deinde ne quid uere non
audeat. ne qua suspitio gratie sit in scribendo neq simul¬
tates hec scilicet fundamenta nota sunt omnibus.
Ipã autem ex edificatio posita est in rebus & uerbis
rerum ratio. ordinem temporum desiderat. regionui
descriptionem. Uult etiam: quoniam in rebus magnis
memoria q dignis: consilia primum demde acta post
euentus exspectantur ae de consiliis sigmificari quiol sopͥ¬
tor probet et in rebus gestis declarati non solum ꝗd
actum aut dictum sit sed etiam quo modo Et cum̃
de euenti dicatur.ut cause explicentur omnes. uel cal¬

Expanded text:
tur voluisse esse nobis, qui non sumus eruditissimi, famitur voluisse esse nobis, qui non sumus eruditissimi, familiares. Sed illuc redeo: videtisne, quantum munus sit oratoris historia? Haud scio an flumine orationis et varietate maximum; neque eam reperio usquam separatim instructam rhetorum praeceptis; sita sunt enim ante oculos. Nam quis nescit primam esse historiae legem, ne quid falsi dicere audeat? Deinde ne quid veri non audeat? Ne quae suspicio gratiae sit in scribendo? Ne quae simultatis? Haec scilicet fundamenta nota sunt omnibus, ipsa autem exaedificatio posita est in rebus et verbis: rerum ratio ordinem temporum desiderat, regionum descriptionem; vult etiam, quoniam in rebus magnis memoriaque dignis consilia primum, deinde acta, postea eventus exspectentur, et de consiliis significari quid scriptor probet et in rebus gestis declarari non solum quid actum aut dictum sit, sed etiam quo modo, et cum de eventu dicatur, ut causae explicentur omnes vel ca
Abbreviated transcription (Latin):
rum libros & non nullos alios Sed delectatioms cau¬
sa cum est otium legere soleo. Quid ergo est. fatebor
aliquid tamen / ut cum in sole anibulem. etiam si egd
iliam ob causam ambulem. fieri natura tamen ut col¬
res. sic cum istos libros ad misenum. Nam rome uix
licet. studiosius legero. sentio orationem meam illoru¬
illorum cantu quas colorari Sed ne latius hoc uobis
atere uideatur Hec dum taxat in grecis intelligo que
ipĩ scripserunt: oluerunt auulgo intelligi qn phi¬
losophos uestros si quando incidi deceptus rudicibus
ibrorum. ꝙ sunt fore in scripti de rebus notis & illus¬
tribus. de uirtute. de iustitia. de honestate. de uoluptate
Uerbum prorsus nullum intelligo.⁊ta sunt angus¬
tis & concisis disputatiombus illigati
Oetas omnino. quasi alia quadam lingua lo¬
cutos non conor attingere Cum his me ut
dixi oblector qui res gestas. aut qui orati¬
ones scripserunt suas aut qui ita loquntur. ut uidcan¬

Expanded text:
rum libros et non nullos alios, sed delectationis caurum libros et non nullos alios, sed delectationis causa, cum est otium, legere soleo. Quid ergo est? Est, fatebor, aliquid tamen; ut, cum in sole ambulem, etiam si ego aliam ob causam ambulem, fieri natura tamen, ut colorer, sic, cum istos libros ad Misenum—nam Romae vix licet—studiosius legerim, sentio illorum tactu orationem meam quasi colorari. Sed ne latius hoc vobis patere videatur, haec dumtaxat in Graecis intellego, quae ipsi, qui scripserunt, voluerunt vulgo intellegi: in philosophos vestros si quando incidi, deceptus indicibus librorum, qui sunt fere inscripti de rebus notis et inlustribus, de virtute, de iustitia, de honestate, de voluptate, verbum prorsus nullum intellego; ita sunt angustis et concisis disputationibus inligati; poetas omnino quasi alia quadam lingua locutos non conor attingere. Cum eis me, ut dixi, oblecto, qui res gestas aut orationes scripserunt suas aut qui ita loquuntur, ut videan