comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ ꝙͥ eũ ꝗ eloquẽtia ceteris p̃stet: illa qͦ perq̃ ad eloquẽ¬
tiã ꝑuenit᷑. diligentissime ꝑcepisse credibile est: de inde ꝙ¬
plurimũ ĩ prȩcipiendo ualer ratio: q̃ doctissimo cuq pleni¬
ssima est. Postyemo ꝗa nemo sie in maiorib eminet: ut
cũ minora deficiant nisi forte iouẽ ꝗdẽ phidias optimȩ
fecit. Illa aũt q̃ ad ornamẽtũ operis eiꝰ accedũt alius meliꝰ
Laborassa. Aut orator loꝗ nesciet aut leuiores morboscuirãe
nõ poterit p̃stantissimus medicus Quid ergo. nuͦ est quedã edo¬
quẽtia maior ꝗͣ eã cõseꝗ intellectus pueriłis infirmitas possit:
docendi esse oportebit. sũmitentẽ se ad mẽsurã discentis :ut ue¬
locissimꝰ ꝗs si forte itex cũ paruulo faciat det manũ & gradũ¬
suũ minuat: n procedat ultra ꝗͣ comes possit. Quid si plerũq
acaidit ut faciliora sint ad intelligẽdũ & luçidiora młto q̃ adoc¬

Expanded text:
eloquentia ceteris praestet, illa quoque, per quae ad eloquentiam pervenitur, diligentissime percepisse credibile est; deinplurimum in praecipiendo valet ratio, quae doctissimo cuique plenissima est; postremo, quia nemo sic in maioribus eminet, ut eum minora deficiant. nisi forte Iovem quidem Phidias optime fecit, illa autem, quae in ornamentum operis eius accedunt, alius melius elaborasset, aut orator loqui nesciet aut leviores morbos curare non poterit praestantissimus medicus. quid ergo? non est quaedam eloquentia maior quam ut eam intellectu consequi puerilis infirmitas possit? docendi esse oportebit summittentem se ad mensuram discentis; ut velocissimus quoque, si forte iter cum parvulo faciat, det manum et graduc procedat ultra quam comes possit. quid ? si plerumque accidit ut faciliora sint ad intelligendum et lucidiora multo, quae a doc
Abbreviated transcription (Latin):
et quot audient. At n emendatiõi p̃lectiõiq nũs obstat : sitiͦ¬
comodũ Nã ꝗ fere undiq placet ꝰ mox illđ cõparabimꝰ cõmodis
No go eo mitti puerũ uolo ubinegligat᷑. Scͥđ neq p̃aeptõ benꝰ
maiore se turba ꝗͣ substinẽr̃ eã possit onerauerit: & ĩ pͥmis ea
habenda cura ist. Ut si is oi  fiat nobis familiarit᷑ amicꝰ. n osti¬
nũ ĩ dicẽdo spastet. sed affectũ. Itaq nũ ꝗ̃ eximꝰ ĩ turba Nec sa¬
ne quis qͣ saltẽ littẽis leuit᷑ t̃butus cũ ĩ qͦ studiũ ĩ geniũ ꝙ pro
ꝙͥuis spexerit nõ ĩ suã qͦq gloriã peculiarit᷑ fouebit Et ut fuoiende
sint magne sehole cui ne up̃e qdẽ rei assentior si ad aliquẽ me¬
pito cõcurrit᷑ nõ m̃ hoc eoualet᷑ ut fugiende sint oĩno schole a¬
liud est .n. uuitare eas aliud eligere. &si refutauimꝰ q̃ cõtra di¬

Expanded text:
cent quot audient. at enim emendationi praelectionique numerus obstat. sit incent quot audient. at enim emendationi praelectionique numerus obstat. sit incommodum, nam quid fere undique placet? mox illud comparabimus commodis. nec ego tamen eo mitti puerum volo, ubi negligatur. sed neque praeceptor bonus maiore se turba, quam ut sustinere eam possit, oneraverit; et in primis ea habenda cura est, ut is omni modo fiat nobis familiariter amicus, nec officium in docendo spectet sed adfectum. ita nunquam erimus in turba. nec sane on in suam quoque gloriam peculiariter fovebit. sed ut fugiendae sint magnae scholae cui ne ipsi quidem rei adsentior, si ad aliquem merito concurritur, non tamen hoc eo valet, ut fugiendae sint omnino scholae. aliud est enim vitare eas, aliud eligere. et si refutavimus quae contra di
Abbreviated transcription (Latin):
scereti tẽporis studia desiderẽt. Heq n scribenti: ediscenti: co¬
gitãti p̃ceptor assistit: quoꝵ aliꝗͥ agentib cuuꝰq ĩteruẽtꝰ
ĩ pedimẽto est. Lectio qͦq nõ om̃is n᷑ semꝑ p̃eũte uł ĩt̾pretã¬
te eg& Quãdo .n. tot auctorũ noticia cõtinger&: Modicũ
ergo tẽpus est qͦ ĩ totũ diẽ uelur opus ordinẽt᷑. ideoq per
plures ire possũt. & qͣ singulis tradẽda st̃. pleraq uõ hanc
cõdicionẽ hñtut cadẽ uoce ad om̃s simul p̃ferãt᷑. Iaceo de
partitionib: & declamationib Rheroꝵ ꝗbus certe ꝗͣtuscũq
nũs adhibeat᷑. tñ unus ꝗsq totũ fer&. Nõ .n. noxilla p̃cep¬
toris & cena minus pluribus sufficit Sed ut sol uniuẽlis idẽ
Lucis caloris q largit᷑ Grãmaticus qͦ si de loquẽdi ratiõ disserat
questioas explicee historias exponat: poemata enãto tot illa dis¬

Expanded text:
secreti temporis studia desiderent. neque enim scribenti, ediscenti, cosecreti temporis studia desiderent. neque enim scribenti, ediscenti, cogitanti praeceptor adsistit, quorum aliquid agentibus cuiuscunque interventus impedimento est. lectio quoque non omnis nec semper praeeunte vel interpretante eget. quando enim tot auctorum notitia contingeret? modicum ergo tempus est, quo in totum diem velut opus ordinetur ideoque per plures ire possunt etiam quae singuli tradenda sunt. pleraque vero hanc condicionem habent, ut eadem voce ad omnes simul perbus certe quantuscunque numerus adhibeatur, tamen unusquisque totum feret. non enim vox illa praeceptoris ut cena minus pluribus sufficit, sed ut sol universis idem lucis calorisque largitur. grammaticus quoque si de loquendi ratione disserat, si quaestiones explicet, historias exponat, poëmata enarret, tot illa dis
Abbreviated transcription (Latin):
holis mala ista: sed ĩ scholas afferũt. Uerũ ĩstudiis magis ua¬
cabit unus ui᷑ añ om̃ia nihil prohib& esse istũ nescioquẽ¬
unũ & cũ eo ꝗĩ scholis erudit᷑. Sed &̾ si iũgi utrũq nõ poss&
Lumẽ tñ illd̾ cõuẽtus honestissimi tenebris ac solitudini p̃¬
tulissẽ. Nã & optimꝰ quisq p̃aeptor frequẽtia guaud&. ac
maiore se theatro dignũ putat. at uo̾ fere minores excon¬
sientia suȩ ĩ firmitatis herere singulis & officio fungi quod¬
ãmodo pͥeda gogorũ nõ indignãt᷑. Sed p̃stet alicui uł gratia
uł pecunia uł amiatia ut doctissimũ atq ĩ cõperabilẽ ma¬
gistrũ domi habeat. Nõ tñ ille totũ ĩ uno diẽ cõsũpturus
est. aut põt esse ulla tã perpetua discentis intentio q̃ non
ut uisus oculoꝵ obtuitu cõtimuo fatiget᷑. cũ p̃sertĩ młto płs

Expanded text:
holis mala ista sed in scholas adferunt. verum in studiis magis vaholis mala ista sed in scholas adferunt. verum in studiis magis vacabit unus uni. ante omnia nihil prohibet esse illum nescio queum eo, qui in scholis eruditur. sed etiamsi iungi utrumque non posset, lumen tamen illud conventus honestissimi tenebris ac solitudini praetulissem. nam optimus quisque praeceptor frequentia gaudet ac maiore se theatro dignum putat. at fere minores ex conscientia suae infirmitatis haerere singulis et officio fungi quodam modo paedagogorum non indignantur. sed praestat alicui vel gratia vel pecunia vel amicitia, ut doctissimum atque incomparabilem magistrum domi habeat: num tamen ille totum in uno diem consumpturus est? aut potest esse ulla tam perpetua discentis intentio, quae non ut visus oculorum obtutu continuo fatigetur? cum praesertim multo plus
Abbreviated transcription (Latin):
mediũ. ⁊ cinã liberoꝵ nostroꝵ mores nõ ip̃i perderemꝰ. Infã¬
tiã statĩ deliciis soluimꝰ. mollis illa educatio quã ĩ dulgẽtiã
uocamꝰ neruos om̃is & mẽtis & corporis fragit. ꝗ nõ adul¬
tus cõcupiseet ꝗ ĩ purpuris repit : Nõdũ pͥma ũba ox pͥmit
iã coccũ ĩ telligit. iã cõchillũ poscit. añ palatũ eoꝵ ꝗͣ os institu¬
imus ĩ lecticis cresgũt. si t̾rã attigerũt ẽ manib uteĩq sub¬
stinẽtiũ pẽdẽt. Gaudemꝰ siꝗͥ licentius dixerĩt. Uerba ne alexã¬
drinis ꝗdẽ ꝑmiftẽda delicus risu & osculo ixcipimꝰ nͨ mirũ
Nos dociumꝰ ex nobis audiuerũt: nostras amicas. nostros con¬
cubinos uidẽt om̃e cõuiuiũ obscenis canticis stepit. pudẽda
distu spectãt᷑ fit ex his cõsuctudo: ind na discũt hace miseri
añ ꝗͣ sciant uicia esse. Inde soluti ac fluẽtes nõ accipiũt escho¬

Expanded text:
medium. utinam liberorum nostrorum mores non ipsi perderemus. infanmedium. utinam liberorum nostrorum mores non ipsi perderemus. infantiam statim deliciis solvimus. mollis illa educatio, quam indulgentiam vocamus, nervos omnes mentis et corporis frangit. quid non adultus concupiscet, qui in puriam coccum intelligit, iam conchylium poscit. ante palatum eorum quam os instituimus. in lecticis crescunt; si terram attigerint, e manibus utrinque sustinentium pendent. gaudemus , si quid licentius dixerint: verba ne Alexdrinis quidem permittenda deliciis risu et osculo excipimus. nec mirum: nos docuimus, ex nobis audiunt. nostras amicas, nostros concubinos vident, omne convivium obscenis canticis strepit, pudenda dictu spectantur. fit ex his consuetudo, inde natura. discunt haec miseri, antequam sciant vitia esse; inde soluti ac fluentes non accipiunt ex sc
Abbreviated transcription (Latin):
corũpi mores : scolis putãt Nã & cõxũpũt᷑ intin̾ sed domi
ꝙ & sũt multa eiꝰ rei exẽpla tam hsse hercul qͣ cõseruate sã¬
ctissime utrobiq opimõis. Naturaq cui qͥq tñ totũ cura
discat. da mẽtẽ ad peiora facilẽ. da negligentiã formãdi cu¬
stodiendiq ĩ etate pͥma pudoris: nõ minorẽ flagicus occa¬
sionẽ secrera p̃buerint. Nã & põt turpis esse domesticꝰ ał p̃¬
ceptor nec tutior ĩ terseruulos malos qͣ in genuos parũ mo¬
destos cõseruatio est. At si bona ipius indoles si nõ &eca ac
sopita parc̃tũ sccordia t̃ & paptorẽ ligẽ sanctissimũ quẽ ꝙͣ
cuiꝰ rei p̃cipua prudentibus cura est: & disciplinã: quȩ ma¬
⁊ seuera fuerit. licet. & nihilominus amicũ grauẽ uirũ aut
fidelẽ libertũ lateri filii sui adiũgere cuiꝰ assiduus comita¬
tus &̃ illos meliores faciat: ꝗtonebũt᷑ facił erat huiꝰ metus re¬

Expanded text:
am et corrumpuntur interim, sed domi quoque, et sunt multa eius rei exempla tam hercule quam conservatae sanctissime utrobique opinionis. natura cuiusque totum curaque distat. da mentem ad peiora facilem, da negligentiam formandi custodiendique in aetate prima pudoris: non minorem flagitiis occasionem secreta praebuerint. nam et potest turpis esse domesticus ille praeceptor, nec tutior inter servos malos quam ingenuos parum modestos conversatio est. at si bona ipsius indoles, si non caeca ac sopita parentum socordia est, et praeceptorem eligere sanctissimum quemque cuius rei praecipua prudentibus cura est et disciplinam, quae maxime severa fuerit, licet, et nihilominus amicum gravem virum aut fidelem libertum lateri filii sui adiungere, cuius assiduus comitatus etiam illos meliores faciat, qui timebantur. facile erat huius metus re
Abbreviated transcription (Latin):
q̃q mancipia durabit᷑. Postr̾emo qͥ ne opus erit ꝗdem hac casti¬
gatiõe si assiduus studioꝵ ex actor astiterit: Nũc fere negligẽ¬
tia pedagogoꝵ sic emẽdari iudet᷑: ut pueri nõ facere q̃ recta
sũt cogãt᷑. sed cur nõ fecerĩt puniãt᷑. Nen̾iq cũ parueulũ uers¬
beribus coegeris: ꝗͥ iuueni fatias: cui nec adhiberi põt hie metꝰ.
& maiora discenda sũt: Aade qͥ multa uapulãtib dictu d fõmia¬
mox ueretũdie futura sȩpe dolore uł inetu acciderũt ꝗpud¬
or nfrangit aĩum & abiicit atq ip̃us lucistugã & tidiũ dictaen
lam si minõ ĩ eligendis custodũ & p̃aptoꝵ moribus fuit cilra¬
Puder dicẽ ĩ q̃ probra nefandi hoĩes isto cedendiiure abufat᷑
ꝗ̃ det aluis qͦq nõ nũꝗͣ occasionẽ hinc miseroꝵ metus Nõ mo

Expanded text:
quaeque mancipia durabitur: postremo, quod ne opus erit quidem hac castiquaeque mancipia durabitur: postremo, quod ne opus erit quidem hac castigatione, si assiduus studiorum exactor astiterit. nunc fere negligentia paedagogorum sic emendari videtur, ut pueri non facere, quae recta sunt, cogantur sed cur non fecerint puniantur. denique cum parvulum verberibus coegeris, quid iuveni facias, cui nec adhiberi potest hic metus et maiora discenda sunt? adde , quod multa vapulantibus dictu deformiamox verecundiae futura saepe dolore vel metu acciderunt, qui pudor frangit animum et abiicit atque ipsius lucis fugam et taedium dictat. iam si minor in eligendis custodum vel praeceptorum moribus fuit curre, in quae probra nefandi homines isto caedendi iure abutantur, quam det allis quoque nonnunquam occasionem hic miserorum metus. non mo
Abbreviated transcription (Latin):
orũ faciãt negasȩ ꝰ aue ocii cõsuctudinẽ mmĩȩ .Sũt &̃ nõ nui¬
Ui ꝗ accuendis puerorũ ingeniis nõ ĩ utiles lusus cũ poĩtis in¬
uiaẽ cuiꝰq gnr̃is q̃stiunculis emulãt᷑ mores q se includend¬
um simplicius detegũt. Modo nulla uideat᷑̃ ȩtas tã infirma q̃
nõ protinus ꝗ rectũ prauũq sit discat. Tũ uł max formãda
cũ simulandi nescia est. & p̃cipientib facillime &dit: Frãgas
n. citius ꝗ̃ torrigas q̃ ĩprauũ ĩ duruerũt. Protinus ergo neꝗͥ cu¬
pide. neꝗ ĩ probeꝰ. neꝗ ĩpotent faciat monẽdus ẽ puer. hñdum¬
q ĩ aĩo semꝑ illđ uirgilianũ  Adeo ĩ teneris cõsuescer̃ multũ ẽ
Cacdi uõ discentis ꝗͣꝗͣ illđ̃ & rcceptũ est & crisipus nõ ĩ probat
ralis: ut obiurgatiõe nõ corrigat᷑. is & ad plagas ut ad pessima

Expanded text:
orum faciant negatae aut otii consuetudinem nimiae. sunt etiam nonnulorum faciant negatae aut otii consuetudinem nimiae. sunt etiam nonnulli acuendis puerorum ingeniis non inutiles lusus, cum positis invicem cuiusque generis quaestiunculis aemulantur. mores quoque se inter ludendum simplicius detegunt; modo nulla videatur aetas tam infirma, quae non protinus quid rectum pravumque sit discat, tum vel maxime formanda, cum simulandi nescia est et praecipientibus facillime cedit. frangas enim citius quam corrigas, quae in pravum induruerunt. protinus ergo, ne quid cupide, ne quid improbe, ne quid impotenter faciat, monendus est puer; habendumque in animo semper illud Vergilianum: adeo in teneris consuescere multum est. Caedi ralis, ut obiurgatione non corrigatur, is etiam ad plagas ut pessima
Abbreviated transcription (Latin):
dit t̃ alis plus t̃pctus facit Mihi ule Aot puer quẽ laus giciter
quẽ gloria iuuet. ꝗ uictꝰ fleat: hic erit alendus ãbitu. hũc modebu
obiugatio hũc honor excitabit: ĩ hoc desidiã nũqͣ uerebor. Bãda
est tñ om̃ib aliqua remissio. Hlõ solũ ꝗa nulli res est q̃ ꝑferre
possit cõtinuũ laborẽ: atq ea qͦq q̃ sensu & aĩa carẽt ut serua¬
re uim suã possint: uelut quiete alterna recondũt᷑ ded qͣuoo
studiũ discendi uolũtate q̃ cogi nõ põt constat. Itaq & uirũi płs
afferũt ad discendũ renouati ac recẽtes & acriorẽ auĩm ꝗͣ fere
necessitatib iepugnat. Nec me offenderit lusꝰ ĩ pueris. Est & hoc
signũ alacritatis. Neqnlẽ tristẽ semꝑꝙ de missũ sperar̃ possi
erectae circa studia mentis fore. cũ ĩ hoc qͦq max nãli ȩtatib
illis impetus iacat. Mod tñ sit remissiõib: ne aut odiũ studi¬

Expanded text:
dit, in aliis plus impetus facit. mihi ille detur puer, quem laus excitet, dit, in aliis plus impetus facit. mihi ille detur puer, quem laus excitet, quem gloria iuvet, qui victus fleat. hic erit alendus ambitu, hunc mordebit obiurgatio, hunc honor excitabit, in hoc desidiam nunquam verebor. danda est tamen omnibus aliqua remissio; non solum quia nulla res est, quae perferre possit continuum laborem, atque ea quoque, quae sensu et anima carent, ut servare vim suam possint, velut quiete alterna retenduntur; sed quod studium discendi voluntate, quae cogi non potest, constat. itaque et virium plus adferunt ad discendum renovati ac recentes et acriorem animum, qui fere necessitatibus repugnat. nec me offenderit lusus in pueris; est et hoc signum alacritatis; neque illum tristem semperque demissum sperare possim erectae circa studia mentis fore, cum in hoc quoque maxime naturali aetatibus illis impetu iaceat. modus tamen sit remissionibus, ne aut odium studi
Abbreviated transcription (Latin):
scqͥt᷑ tñ magis ꝗͣ p̃curr& Illud ingenioꝵ uelut p̃coꝵ genꝰ nõ
temer̃ unꝗͣ ꝑuenit ad feugẽ Hi sut ꝗ parua facił faciũt . &a¬
udat̾a ex prouecti ꝗͥ ꝗͥ illa qͦ possũt statĩ ostendũt. Possũt mñ id
demũ quod ĩ proximo est uerba cõtinuãt: hec uultu ĩtrito nul¬
la tardati uerecũ dia proferãt: nõ mltũ p̃stant sedcito. Non
sub est uera ius nec penitꝰ mimissis radicib intitur: ut q̃ sũmo
solo sparsa sũt semina celerius se estundũt & imitate spicas
herbulȩ i nanib aristis añ messe flauescũt. Placent hȩc ãni
cõparata deind stat profectꝰ. admiratio decrescit. hec cũ aĩad¬
duerterit prospiaiat dinceps quonã modo tractandus sit discẽ¬
tis animꝰ. Sũt ꝗdã nisi ĩstitueris remissi. ꝗdã ĩꝑia indignãt
Quosdã continet metus. quosdã debilitat qlos cotinuatie ettõ¬

Expanded text:
sequetur tamen magis quam praecurret. illud ingeniorum velut praecox genus non sequetur tamen magis quam praecurret. illud ingeniorum velut praecox genus non temere unquam pervenit ad frugem. hi sunt, qui parva facile faciunt et audacia prodemum, quod in proximo est; verba continuant, haec vultu interrito, nulla tardati verecundia proferunt. non multum praestant sed cito. non subest vera vis nec penitus immissis radicibus nititur; ut, quae summo solo sparsa sunt semina, celerius se effundunt, et imitatae spicas herbulae inanibus aristis ante messem flavescunt. placent haec annis comparata; deinde stat profectus, admiratio decrescit. haec cum animadverterit, perspiciat deinceps, quonam modo tractandus sit discentis animus. sunt quidam, nisi institeris, remissi, quidam imperia indignantur. quosdam continet metus, quosdam debilitat, alios continuatio extun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ assũ. pronutiationẽ illũ deniq ãi & corpõis motũ sudorẽ ut
alia p̃tereã & fatigationẽ audic̃te uno: ne nõ ꝗdã pati furori
simile uideat᷑ Nõ ess& ĩ rebus humanis oloquẽtia si tm̃ cũ sin¬
gulis loqueremur.
Radito sibi puero doc̃di peritus ĩ geniũ ciꝰ ĩ primis nãmq
perspiciet. ingenii signũ ĩ paruis p̃cipiũ memoria est. cius
dupleꝵ uͥtus facile ꝑcipẽ & fidelit cõtinere. Proximũ imitati
Nã id qͦq s̃ docilis nãȩ sic m̃ ut ea q̃ dixit effingat no habitũ forꝰ¬
te & ĩ gressũ as siquid ĩ peius notabił est. Nõ dabit mihi spẽ bone
ĩ dolis ꝗ hoc imitandi studio petet ut rideat᷑. Nã ꝗq probus ĩ
pͥmis erit ille uere ĩ geniosus: Alie ꝗn nõ peius dixerĩ tardi esse
ĩ genii ꝙͣ mali Probus aũt ab illo segni & iacẽte plurimũ aberit:
hic mes quę tradẽt᷑ nõ difficulter acc̃piet.quẽdã & ĩ cerrogabit

Expanded text:
illum denique animi et corporis motum, sudorem, ut alia praeteream, et fatigationem, audiente uno: nonne quiddam pati furori simile videatur? non esset in rebus humanis eloquentia, si tantum cum singulis loqueremur. tradito sibi puero docendi peritus ingenium eius in primis naturamque perspiciet. ingenii signum in parvis praecipuum memoria est. eius duplex virtus, facile percipere et fideliter continere. proximum imitatio; nam id quoque est docilis naturae, sic tamen, ut ea quae discit effingat, non habitum forte et ingressum et si quid in peius notabile est. non dabit mihi spem bonae indolis, qui hoc imitandi studio petet, ut rideatur. nam probus quoque in primis erit ille vere ingeniosus; alioqui non peius duxerim tardi esse ingenii quam mali. probus autem ab illo segni et iacente plurimum aberit. hic meus quae tradentur non difficulter accipiet, quaedam etiam interrogabit,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ÷̃ plures partia ẽ. Prior cã prorsus grauis ⁊iã si studiis ꝗdẽ
scolas prodese: moribus aũt nocere cõstaret. potior mihi ratio
uiuẽdi honeste. ꝗͣ uł optime dicendi uidetur. Sid mea quidẽ
sentẽtia iuĩcta ista atq indisereta sũt. Neq n. esse gratorẽ ni¬

Expanded text:
dem in plures partiatur. prior causa prorsus gravis. nam si studiis quidem dem in plures partiatur. prior causa prorsus gravis. nam si studiis quidem scholas prodesse, moribus autem nocere constaret, potior mihi ratio vivendi honeste quam vel optime dicendi videretur. sed mea quidem sententia iuncta ista atq
Abbreviated transcription (Latin):
ctu quatñ omissa multa linguę uitia nisi pͥmis eximũt᷑ an¬
nis ĩ emẽdabili ĩ posterũ p̃autate durc̃t᷑.
ED nobis iã paulatĩ accrescer̃ puer: & exire de gremio &
discere serio incipiat. hoc igit᷑ potissimũ loco tractãda q̃¬
stio est. utilius ne sit domi atq int᷑ pͥuatos parietes studĩtẽ
continere: an freq̃ntiȩ scolarũ & uelut publicis p̃ceptoribus
rradere. Quod quidẽ cũ iis aꝗb cdarissimaꝵ ciuitatũ mores sũt
ĩstituti. tũ eminẽtissimis auctorib uideo placuisse. Nõ estm̃
dissimulãdũ esse nõ nulos ꝗ ab ho̾c qͦq publico more pͥuata
quadã ꝑsuasiõe dissentiant᷑ Hi duas p̃cipue rationes leꝗ uidẽt
ctatis q̃ sit ad uitia max̾ prona Und cãs turpiũ factoꝵ lepe
extitisse utinã falso iactaret᷑. Alterã qͥ quis quis futurus est
ille p aeptor liber̾aliꝰ tempora sua ĩ pensurus uni uidet᷑. qͣ si ca¬

Expanded text:
ctu, qua tamen omissa multa linguae vitia, nisi primis eximuntur anctu, qua tamen omissa multa linguae vitia, nisi primis eximuntur annis, inemendabili in posterum pravitate durantur. sed nobis iam paulatim adcrescere puer et exire de gremio et discere serio incipiat. hoc igitur potissimum loco tractanda quaestio est, utiliusne sit domi atque intra privatos parietes studentem continere an frequentiae scholarum et velut publicis praeceptoribus tradere. quod quidem cum iis, a quibus clarissimarum civitatium mores sunt instituti, tum eminentissimis auctoribus video placuisse. non est tamen dissimulandum, esse nonnullos, qui ab hoc prope publico more privata quadam persuasione dissentiant. hi duas praecipue rationes sequi videnaetatis, quae sit ad vitia maxime prona, unde causas turpium factorum saepe extitisse utinam falso iactaretur; alteram, quod, quisquis futurus est ille praeceptor, liberalius tempora sua impensurus uni videtur, quam si ea
Abbreviated transcription (Latin):
oris: id ist quas greti Naccas uocant dũ aliud agit᷑ edisare
& r prima clemẽta cõseꝗ rẽ postea propriũ tẽpusꝰ desideratu¬
rã & qmiad huc circa res tenues moram᷑ ii qͦq uersus ꝗ adimi¬
tatioẽ scribendi p̃ponẽt᷑ nõ ociosas uelĩ sententias habeant.
sea honcstũ aliꝗͥ monẽtes: proseꝗe᷑ hȩc memoria ĩ senetutẽ. &
ĩpressa aĩo rudiusq ad mores proficiẽt. &̃ dicta claroꝵ itirorũ
locos ediscer̃ int̾ lusũ licet Nã & max̾ neaessaria est oratori sic̃
queũt prope sola est qͣ iuuari cura docẽtiũ possit. Nõ alienũ
fucrit exigere ab his etatib qͦ sit absolutius osi & exprossior ser¬
mo ut nõia quȩdã u̾sq affestate difficultatis & plurib & asꝑ¬
rime coheuntibus ĩ terse syllabis catenatos & ueluti cõfragososꝗͣ
citatissime uoluãt. XAΛEI HOI grȩce uocãt᷑. Res modica di¬

Expanded text:
oris, quas Graeci γλώσσας vocant, dum aliud agitur, ediscere oris, quas Graeci γλώσσας vocant, dum aliud agitur, ediscere et inter prima elementa consequi rem postea proprium tempus desideraturam. et quoniam circa res adhuc tenues moramur, ii quoque versus, qui ad imitationem scribendi proponentur, non otiosas velim sententias habeant sed honestum aliquid monentes. prosequitur haec memoria in senectutem et impressa animo rudi usque ad mores proficiet. etiam dicta clarorum virorum  est locos ediscere inter lusum licet. nam et maxime necessaria est oratori sicut queunt, prope sola est, quae iuvari cura docentium possit. non alienum fuerit exigere ab his aetatibus, quo sit absolutius os et expressior sermo, ut nomina quaedam versusque adfectatae difficultatis ex pluribus et asperrime coëuntibus inter se syllabis catenatos et velut confragosos quam citatissime volvant; χαλινοί Graece vocantur. res modica di
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ĩ offensa atq ĩdubitata litteraꝵ ĩt̾ se cõiũttio suppeditare
sine ulla cogitandi saltẽ mora poterit: tũc ip̃is syllabis u̾ba
cõplecti & his sermonẽ cõnecter̃ ĩcipiat. Incredibile ẽ quãtũ
more lestiõi festinatiõe adiiciat᷑ hinc i accidit dubitatio:
int̾missio repeticio plusꝗͣ possũt audientibus. Deind cũ errarũt õ
his q̃ iã sciũt diffidentib. Certa sit ĩprimis ergo lectio. deind con¬
iuncta & diulentior donec exercitatiõe contingat cmẽdata ue¬
locitas. Nã prospicere ĩ dextrã qͥ om̃s p̃cipiũt & prouidere nõ rati¬
õis mõ sed usus qͦq est qm̃ sequẽtia ĩ tuenti pͥora sequeda sũt. &
ꝙͥ difficilimũ est diuidenda intentio aĩ: ut aliud uoce aliude
oculis agat᷑. illud nõ penitebit curasse. cũ scribẽt nõia puer quẽ¬
ad modũ moris est: coeperit ne hãc oꝑam ĩ uocabulis uulgarib

Expanded text:
cum inoffensa atque indubitata litterarum inter se coniunctio suppeditare cum inoffensa atque indubitata litterarum inter se coniunctio suppeditare sine ulla cogitandi saltem mora poterit. Tunc ipsis syllabis verba complecti et his sermonem connectere incipiat. incredibile est, quantum morae lectioni festinatione adiiciatur. hinc enim accidit dubitatio, intermissio, repetitio plus quam possunt audentibus, deinde, cum errarunt, etiam iis quae iam sciunt diffidentibus. certa sit ergo in primis lectio, deinde coniuncta et diu lentior, donec exercitatione contingat emendata velocitas. nam prospicere in dextrum quod omnes praecipiunt et providere, non rationis modo sed usus quoque est; quoniam sequentia intuenti priora dicenda sunt, et, quod difficillimum est, dividenda intentio animi, ut aliud voce aliud oculis agatur. illud non paenitebit curasse, cum scribere nomina puer quemadmodum moris est coeperit, ne hanc operam in vocabulis vulgaribus
Abbreviated transcription (Latin):
egebit adiutorio manũ suã manu suꝑ ĩ põita regentis. Nõ ẽ
aliena xes q̃ ferre abhonestis negligi solet cura bene ac uelocit᷑
scribendi. Nã cũ sit ĩstudiis p̃cipuũ qͦq solo uerus ilł profectꝰ
& altis radicib nixꝰ paret᷑ Scxibere ip̃m: tardior stil gcogita¬
tiõe morat᷑. rudis & cõfusis ĩ tellectu carit: Und̾ seꝗt᷑ alt̾ dictã¬
di q̃ & trãsferenda sunt labor. Quare cũ semꝑ & ubiq tũ p̃cip¬
ue ĩ epłis secretis & familiarib delectabit. Ne hoc ꝗdĩ neglectũ
reliquisse syllabis nullũ cõpendiũ ẽ. perdiscendȩ om̃s nec ut
fit plerũq difficilima q̃q eaꝵ differenda: ut ĩnõib scribend¬
is dep̃hendãt᷑. Quinimone pͥmȩ ꝗderamemoriȩ temer̃ tre¬
dendũ: repetere & ĩ culcare dui fuerit utilius & ĩ lectione
qͥq nõ properare ad continuandã eã uł ad celebrãdã nisi

Expanded text:
egebit adiutorio manum suam manu superimposita regentis. non est egebit adiutorio manum suam manu superimposita regentis. non est aliena res, quae fere ab honestis negligi solet, cura bene ac velociter scribendi. nam cum sit in studiis praecipuum, quoque solo verus ille profectus et altis radicibus nixus paretur, scribere ipsum, tardior stilus cogitationem moratur, rudis et confusus intellectu caret; unde sequitur alter dictandi, quae transferenda sunt, labor. quare cum semper et ubique tum praecipue in epistolis secretis et familiaribus delectabit ne hoc quidem neglectum reliquisse. syllabis nullum compendium est; perdiscendae omnes nec, ut fit plerumque, difficillima quaeque earum differenda, ut in nominibus scribendis deprehendantur. quin immo ne primae quidem memoriae temere credendum; repetere et diu inculcare fuerit utilius, et in lectione quoque non properare ad continuandam eam vel accelerandam, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
solent cõtextu uidẽt᷑. retroagãt rursꝰ & uaria ꝑͣmutatiõe ꝑtͣbẽt:
donꝰ literas ꝗ instituũt᷑ facie norint nõ ordĩe. Qua ꝑꝑ optĩe sic̃ ho¬
iũm pariter habitus & noĩa edocebũt᷑. Sed qͥ in litteris obest ĩ sil¬
labis nõ nocebit. Nõ excludo aũt id q est notũ ĩritandȩ addi¬
scẽdũ ĩ fantiȩ gratia eburneas & litteraꝵ firmas ĩ lusũ offerre
uł siquid alud qͦ magis illa ętas ꝯaudeat ĩ ueniri põt qͥ tra¬
stare ĩ tueri: nõiare: iocũdũ sit. cũ uõ iã ductus seꝗ aeperit:
nõ in utile erit eas tabelle ꝗͣ optime ĩ stulpi: ut ꝑ illos uelut
sulcos ducat᷑ stilus: Nã neq ereabit que ad modũ incexis. Cõnẽ¬
bit᷑. N utrĩq mãginib neq extra pscriptũ egredi poterit. &
celerius & sȩpius sequẽdo caesa uestigia firmabit articulos neq

Expanded text:
solent contextu videntur, retro agant rurs us, et varia permutatione perturbent, solent contextu videntur, retro agant rurs us, et varia permutatione perturbent, donec litteras qui instituuntur facie norint non ordine. quapropter optime sicut hominum pariter et habitus et nomina edocebuntur. sed quod in litteris obest, in syllabis non nocebit. non excludo autem, id quod est inventum irritandae ad discendum infantiae gratia eburneas etiam litterarum formas in lusum offerre; vel si quid aliud, quo magis illa aetas gaudeat, inveniri potctare, intueri, nominare iucundum sit. 3. Cum vero iam ductus sequi coeperit, non inutile erit, eas trabellae quam optime inscalpi, ut per illos velut sulcos ducatur stylus. Nam neque errabit, quemadmodum in ceris continebitur enim utrinque marginibus neque extra praescriptum egredi poterit et celerius ac saepius sequendo certa vestigia firmabit articulos, neque
Abbreviated transcription (Latin):
disocẽ satis nonẽ ideo nͨ netesse ẽ. Quod si nemo rephẽdit patrẽ
minores percipiũt: & ut corpora ad quosdã mẽbroꝵ flexus for¬
mari nisi tenera nõ possũt. Sic aios qͦ ad pleraq duriores robũ
ip̃m facit. An philippus macedonũ rox alixandeo filio suo pͥma
litterarũ elemẽta tradi ab aristotele sũmo eiꝰ ꝑtatis philosopho
uoliuss&: aut ille suscepisset hoc officiũ si nõ studioꝵ initia &a
ꝑfectissimo ꝙ optime tractari & ꝑtiner̃ ad sũmã credidiss&: si¬
gamigit᷑ alexãdrũ dari nob̾ ĩ positũ gremio dignũ tanta cũa
⁊ fantẽ ꝗ̃ ꝗͣ siuis auq dignus c̃. Pudeat ne me ĩ ip̃is statĩ clem̃tis
& breuia docendi mõstrare cõpendia. Neq n. mihi illud saltẽ pla¬
p̃cipiẽtib ut õ cũ satis affinxisse eas pueris recto illo quo pͥmũ sebi

Expanded text:
disere satis non est, ideo nec necesse est. Quod si nemo reprehenditpatrem, disere satis non est, ideo nec necesse est. Quod si nemo reprehenditpatrem, a etiam facilius minores percipiunt, et ut corpora ad quosdam membrorum flexius formari nisi tenera non poslunt, sic animos quoque ad pleraque duriores robur ipsum facit. An Philippus Macedonum Rex, Alexandro filio suo prima literarum elementa tradi ab Aristotele summo eius aetatis philosoho, voluisset, aut ille suscepisset hoc officium, si non studiorum initia, et a perfectissimo quoque optime tractari, et pertinere ad summam credidisset? fingamus igitur Alexandrum dari nobis impositum gremio, dignum tanta cura infantem quamquam suus cuique dignus est pudeatne me in istis statim elementis, etiam brevia docendi monstrare compendia. 2. Neque enim mihi illud saltem plapraecipientibus, ut etiam cum affixisse eas pueris, recto illo quo primum scribi
Abbreviated transcription (Latin):
damodo ad nãm eoꝵ de ꝗbus loꝗmur necesse est. Is porro qͦ gene¬
rosior celsiorq est. hoc maiorib uelut organis cõmouet᷑. Ideoq
&laude crescit & ĩpetu auoct᷑ & aliꝗͥ magnũ agere ꝯaudet. Est
quedã tacita dedignatio  lmdiaendi tantes cõparatã laberib
Qa unũ auditore demister. pũd&e supr̾a modũ sermonis aito¬

Expanded text:
dammodo ad naturam eorum, de quibus loquimur, necesse est. is porro, quo genedammodo ad naturam eorum, de quibus loquimur, necesse est. is porro, quo generosior celsiorque est, hoc maioribus velut organis commovetur; ideoque et laude crescit et impetu augetur et aliquid magnum agere gaudet. est quaedam tacita dedignatio, vim dicendi tantis comparatam laboribus ad unum auditorem demittere: pudet supra modum sermonis a
Abbreviated transcription (Latin):
dũt. Quod adeo ueꝵ est ut ip̃iꝰ & magistri. si tñ ãbiciosis uti¬
lia pfer& hoc opus sit cũ ad huc rudia tractabit ĩ genia. nõ
statĩ onerare ĩ firmitatẽ discẽtiũ. sed tẽperare uires suas &
ad intellectũ audientis descẽdẽ. Nã ut uascula oris angusti
suꝑflua humoris copiã respuit. Sensi aũt ĩ fluẽtibus uł&̃ in
stillãtib cõplent᷑. Sic ãimi pucroꝵ ꝗͣtũ excipere possit iudẽdẽ
Nã maiora ĩ tellestu uelut parũ aptos ad ꝑcipiendũ aĩos no
subibũt. Utile igit᷑ habẽ quos imittari pͥmũ. mox iũcẽ uelit.
ita paulatĩ & supioꝵ spes erit his adiicio p̃aptores ip̃os Nõ idẽ
mentis ac sp̃ũis ĩ dicẽdo posse cõcipeĩ singulis tm̃ p̃sentib qͣ illa
celebritate audientiũ ĩ stintos. Maxima .n. pars eloquẽtiȩ cõstat
aĩo: hucꝰ affici. hũc cõcipere ĩ magines ieꝵ & trasformari quo¬

Expanded text:
dunt. quod adeo verum est, ut ipsius etiam magistri, si tamen ambitiosis utidunt. quod adeo verum est, ut ipsius etiam magistri, si tamen ambitiosis utilia praeferet, hoc opus sit, cum adhuc rudia tractabit ingenia, non statim onerare infirmitatem discentium, sed temperare vires suas et ad intellectum audientis descendere. nam ut vascula oris angusti superfusam humoris copiam respuunt, sensim autem influentibus vel etiam instillatis complentur, sic animi puerorum quantum excipere possint videndum est. nam maiora intellectu velut parum apertos ad percipiendum animos non subibunt. utile igitur habere, quos imitari primum, mox vincere velis. ita paulatim et superiorum spes erit. his adiicio, praeceptores ipsos non idem mentis ac spiritus in dicendo posse concipere singulis tantum praesentibus quod illa celebritate audientium instinctos. maxima enim pars eloquentiae constat animo. hunc adfici, hunc concipere imagines rerum et transformari quo
Abbreviated transcription (Latin):
esse ap̃ceptorib meis morẽ. ꝗ cũ pueros ĩ classis distribuerãt: ordi¬
nẽ dicendi secũ iures ĩ genii dabant. & ita suꝑiore logo quisq
Hec de hec semel decretũ erat. Iricessimus dies reddebat iucto
certamĩs potestate Ita nͨ suꝑior sucaessu curã remistebat: &
dolor uictũ ad pellãdã ĩgnominiã cõcitabat. ld nobis acriores
adͥstudia dicendi faaes subdidisse: quã exortatioẽm docẽtiũ pe
possũ cõtenderĩ Sed sicut firmiores ĩ litteris profectus alitꝗm¬
ulatio ita ĩcipientibus atq ad huc teneris cõdiscipuloꝵ ꝗͣ p̃¬
aeptoris iocũdior hoc ip̃o quod faalior imitatio est .Lix.n. se pͥ
ma elemẽta ad sp̃ẽ toller effingendȩ quã sũmã putãt elõquẽ¬
tiȩ audebũt proxima amplectũt᷑ magis ut uites arborib ap¬
plicitȩ inferiores pͥmũ apprehendendo ramosĩ cacumina eua¬

Expanded text:
esse a praeceptoribus meis morem, qui, cum pueros in classes distribuerant, ordiesse a praeceptoribus meis morem, qui, cum pueros in classes distribuerant, ordinem dicendi secundum vires ingenii dabant; et ita superiore loco quisque nec de hoc semel decretum erat; tricesimus dies reddebat victo certaminis potestatem. ita nec superior successu curam remittebat et dolor victum ad depellendam ignominiam concitabat. id nobis acriores ad studia dicendi faces subdidisse quam exhortationem docentium, papossum, contenderim. sed sicut firmiores in litteris profectus alit aemulatio, ita incipientibus atque adhuc teneris condiscipulorum quam praeceptoris iucundior hoc ipso quod facilior imitima elementa ad spem tollere effingendae, quam summam putant, eloquentiae audebunt; proxima amplectentur magis, ut vites arboribus applicitae inferiores prius apprehendendo ramos in cacumina eva
Abbreviated transcription (Latin):
cit aut cõtra tumescit inani ꝑsuasiõe. Necesse ẽ nnimiũ tbu¬
at sibi: ꝗse nemini cõparat geia cũ pͦferẽda sũt studia a¬
ligat ÷ sole & oĩa noua offendĩt ut ꝗ̃ solus didicerit qͣ inter
multos faciẽdũ est. Mitto aĩcitias q̃ ad senectutẽ usq firmi¬
ssime durãt religiosa quadã necessitudine ĩbutȩ. Neq inr est
santius sacris usdẽ qͣ studiis iniciari. Sensũ ip̃m ꝙ cõmunis dici¬
tur libi odi sct cũ a cõgressu ꝗ nõ hõib solũ sed mutis qͦq ãĩa¬
libus nalis est segregarit : Add ꝙͥ domi ea sola discer̃ põt q̃
ip̃i p̃cipiẽt᷑. ĩ schola & q̃ aliis audiet multa quotidie probãi
multa conigi. proderit alicuiꝰ obiurgata desidia proderit lar¬
data ĩ dustria. Excitabit᷑ laud emulatio. turpe ducet aedẽ
pari. pulchtũ supasie maiores. Accendũt oĩa h aimos. & lic& ip̃a
uitiũ sit ambitio: frequẽt᷑ mñ cã uirtutũ est. Nõ inutilẽ scio seruatũ

Expanded text:
cit, aut contra tumescit inani persuasione; necesse est enim nimium tribuat sibi, qui se nemini comparat. deinde cum proferenda sunt studia, caligat in sole et omnia nova offendit, ut qui solus didicerit quod inter multos faciendum est. mitto amicitias, quae ad senectutem usque firmissime durant religiosa quadam necessitudine imbutae. neque enim est sanctius sacris iisdem quam studiis initiari. sensum ipsum, qui communis dicitur, ubi discet, cum se a congressu, qui non hominibus solum sed mutis quoque animalibus naturalis est, segregarit? adde quod domi ea sola discere potest, quae ipsi praecipientur, in schola etiam quae aliis. audiet multa cotidie probari, multa corrigi; proderit alicuius obiurgata desidia, proderit laudata industria, excitabitur laude aemulatio, turpe ducet cedere pari, pulchrum superasse maiores. accendunt omnia haec animos, et licet ipsa vitium sit ambitio, frequenter tamen causa virtutum est. non inutilem scio servatum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ pueris eluc& spes plurimoꝵ qͣ cũ emorit᷑ ȩtate manifestũ ẽ nõ
nãm de fecisse seo curã. Prestat tñ ingenio aliꝰ aliũ. conct᷑. Sed
plus efficiat aut minꝰ. Nlemo tñ reꝑit᷑ ꝗ sit studio nihil cõsecut.¬

Expanded text:
in pueris elucet spes plurimorum, quae cum emoritur aetate, manifestum est, non in pueris elucet spes plurimorum, quae cum emoritur aetate, manifestum est, non naturam defecisse sed curam. praestat tamen ingenio alius alium. concedo ; sed plus efficiet aut minus; nemo reperitur, qui sit studio nihil consecut
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝗͣ ita desunt ut bona &̃ ingenii studuq corrũpant. Sicut
& hec ip̃a sine doctore perito studio pertinaci scribendi legĩdi
dicendi multa & continua exercitatiõe per se nihil prosũt:
Gitur nato filio pater spẽ de illo pͥmũ ꝗͣ optimã capiatata
diligc̃tiõ apͥncipiis fi& Falsa .n ẽ quȩ rela paucissimis hõib
uimꝑcipiẽdi q̃ tradant᷑ eẽ concessũ. Plerosq uõ laborẽ ac tp̃a tar¬
ditate in genii ꝑdere. Nã cõtra plures reꝑias & faciles ĩ excogitãdo
& ad discendũ prõptos. ꝗpp̃ id est hõi nale. Ac sicut aues aduolã¬
tũ: eꝗ ad cursũ. ad sȩuitiã ferȩ gignũtur. Ita nobis propͥa ẽ mẽ¬
tis agitatio atq solertia. Inde origo aĩ celestis credit᷑. Nebetes
uõ & indociles nõ magis secũdũ nãm hõis edũt᷑ ꝗͣ prodigiosa cõ¬
pora & nr̃is ĩ signia sed hi pauti admodũ fuerũt. Argumctũ đ

Expanded text:
nunquam ita desunt, ut bona etiam ingenii studiique corrumpant; sicut nunquam ita desunt, ut bona etiam ingenii studiique corrumpant; sicut et haec ipsa sine doctore perito, studio pertinaci, scribendi, legendi, dicendi multa et continua exercitatione per se nihil prosunt. igitur nato filio pater spem de illo primum quam optimam capiat, ita diligentior a principiis fiet. falsa enim est querela, paucissimis hominibus vim percipiendi, quae tradantur, esse concessam, plerosque vero laborem ac tempora tarditate ingenii perdere. nam contra plures reperias et faciles in excogitando et ad discendum promptos. quippe id est homini naturale; ac sicut aves ad volatum, equi ad cursum, ad saevitiam ferae gignuntur; ita nobis propria est mentis agitatio atque sollertia, unde origo animi caelestis creditur. hebetes vero et indociles non magis secundum naturam homines eduntur quam prodigiosa corpora et monstris insignia, sed hi pauci admodum fuerunt. argumentum quod
Abbreviated transcription (Latin):
artis dederũt Studiosos instruat: & ut sic dixerĩ iuis ip̃m rhe¬
torices ĩ terpretet᷑ sed alere facũdiam uires augere eloquẽtiȩ
possit. Nã plerũq nudae illȩ artes nimia subtilitatis affectiõe
frangũt atq cõcidãt ꝗͥ ꝗͥ est ĩ oratione ꝯinerosiuss & omnẽbia
succũ ingenii bibũt. & ossa detegut ꝗ̃ ut esse & astringinẽius
sius debent sic corpore operienda sũt.ideoq nos nõ particu¬
÷ hos duodecim sibros contulimꝰ breuit᷑ omĩa de mostrãtes Nã
si q̃tũ de q̃q re dici põt ꝑscquam᷑ finis oꝑis nõ reperiet᷑. Illuo
m̃ ĩpͥmis testandũ est nihil p̃cepta atq artis ualere nisi ad
pta sũt ꝗͣ q̃ de agroꝵ cultu sterilib t̾ris. Sũt & alia ĩ genia¬
ꝗd ẽ q̃ ad iuuãtꝰ uox latus patiens laboris. ualitudo constãtia
decor ꝗ̃ si modica obrigerũt possũt ratiõe ampliari. Sed non¬

Expanded text:
lis quidam nomen artis dederunt, studiosos instruat et ut sic dixerim ius ipsum rhelis quidam nomen artis dederunt, studiosos instruat et ut sic dixerim ius ipsum rhetorices interpretetur, sed alere facundiam, vires augere eloquentiae possit. nam plerumque nudae illae artes nimia subtilitatis adfectatione frangunt atque concidunt quidquid est in oratione generosius, et omnem sucum ingenii bibunt et ossa detegunt: quae ut esse et adstringi nervis suis debent, sic corpore operienda sunt. ideoque nos non particuia demonstraturi. nam si quantum de quaque re dici potest persequamur, finis operis non reperietur. illud tamen in primis testandum est, nihil praecepta atque artes valere nisi adipta sint quam de agrorum cultu sterilibus terris. sunt et alia ingenita cuique adiumenta, vox, latus patiens laboris, valetudo, constantia, decor; quae si modica obtigerunt, possunt ratione ampliari, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
fecerũt pleriq ueteꝵ ꝗ & si nõ dũ quẽꝗͣ sapientẽ reꝑtũ putabant.
p̃aepta m̃ sapientiȩ iradiderũt. Nã est artł aliꝗͥ consumata loq¬
uentia neq ad eã ꝑuenir̃ na humani ingenii ꝓhibet. quod si
impetranda crit uenia sine minora ꝗdẽ illa uerũ operi qđ in¬
stitũimus neassaria p̃teribo. Nam liber pͥmus ea q̃ sũt ante of¬
ficiũ rhetoris cõtinebat. Secũdo prima apud rhetorẽ elementa
& ꝗ̃ de ip̃a rhetorices substantia quȩxu nt̃ tractabimꝰ. Qumq
de inceps ĩ uentioni. Nam huic & dispoitio subiuĩgit᷑. Quatuor lo¬
cutiõi ĩ cuius partẽ memoria ac pronũtiatio u̾eniũt dabũt᷑.
Unus acaedet in qͦ nobis orator ip̃e informãdꝰ ẽ ut ꝗ moreserꝰ.
q̃ insuscipiendis discendis agendis cãis ratio: qđ eloquẽtiȩ genꝰ
quis agendi debeat cẽfinis  q̃ post finẽ studia q̃tũ nr̃a uale¬
bit infirmitas disseremꝰ. His om̃ib admiscebit᷑ ut ꝗsq locusi

Expanded text:
quam sapientem repertum putabant, praecepta tamen sapientiae tradiderant. nam est certe aliquid consummata eloquentia, neque ad earn pervenire natura humani ingenii prohibet. quod si impetranda erit venia, si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria praeteribo. nam liber primus ea, quae sunt ante officium rhetoris, continebit. secundo prima apud rhetorem elementa et quae de ipsa rhetorices substantia quaeruntur tractabimus. quinque deinceps inventioni nam huic et dispositio subiungitur, quattuor elocutioni, in cuius partem memoria ac pronuntiatio veniunt, dabuntur. unus accedet, in quo nobis orator ipse informandus est, ubi, qui mores eius, quae in suscipiendis, discendis, agendis causis ratio, quod eloquentiae genus, quis agendi debeat esse finis, quae post fine studia, quantum nostra valebit infirmitas, disseremus. his omnibus admiscebitur, ut quisque locus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ cobustũ qͦq & maximũ regẽ ab illa institutiõe puerili sũt per¬
secuta. Si cui multa uideor exigere. cogitet oratorẽ ĩstitui rẽ¬

Expanded text:
quae robustum quoque et iam maximum regem ab illa institutione puerili sunt perquae robustum quoque et iam maximum regem ab illa institutione puerili sunt persecuta. si cui multa videor exigere, cogitet oratorem institui, re
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑. nõ tm ĩ sexus honorẽ Nec tñ ii ꝗb discer ip̃is nõ cõtingit. mino¬
rẽ curã docendi liberos habebãt. Sed sint ꝑꝑ hoc ip̃m ad cetera ma¬
ois diligentes. De pueris ĩt quos edutabit᷑ ille huic spei destinatꝰ.
idẽq de nuttib dictũ sit. De pedagogis hoc ampluis ut aut sĩt eru¬
diti plane ꝗͣ pͥmã esse curã uelĩ: aut se nõ esse cruditos sciant nih¬
il n peius est his ꝗ paulũ aliꝗͥ ultra pͥmas litteras progressi falsam
sibi scĩȩ ꝑsuasionẽ ĩ ducrũt. Nã & ceder̃ p̃cipiendi peritis ĩ dignã¬
tur & uelut iure quodã potestatis qua fere hoc hoĩum genus
intumesct ĩ pcciosi atq ĩtim seuientes stulticiã suã ꝑ docẽt
Nec minꝰ eror eorũ nocet moribus. Si ꝗdẽ lconides alexan dei
peda gogus ut a babilonio diogene tradit᷑ ꝗhusdã eũ uiciis ĩbuit

Expanded text:
legitur non tantum in sexus honorem. Nec tamen si quibus discereipsis non contigit, minolegitur non tantum in sexus honorem. Nec tamen si quibus discereipsis non contigit, minorem curam docendi liberos habeant, sed sint propter hoc ipsum ad cetera magis diligeates. De pueris inter quos et educabitur Ile huic spei destinatus, idem quod de nutricibus dietum sit. 3. De paedagogis haec amplius. ut aut sint eruditi plane. quam primam esse curam velim, aut se non esse eruditos sciant. Nihil est peius iis, qui paulum aliquid ultra primas litteras progressi falsam sibi scientiae persuasionem induerunt. nam et cedere praecipiendi partibus indignantur et velut iure quodam potestatis, quo fere hoc hominum genus intumescit, imperiosi atque interim saevientes stultitiam suam perdocent. nec minus error eorum nocet moribus; siquidem Leonides Alexandri paedagogus, ut a Babylonio Diogene traditur, quibusdam eum vitiis imbuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ꝗ peruiderit protinus ut erit parens factussacri
fieri posset sapientes chrisippus optauit. Certe qͣtũ res pateret᷑ optimas
cligi uoluit. Et moꝵ ꝗdẽ ĩ his haud dubie pͥor ratio ẽ. reet tamen
& loquant᷑. has pͥmũ audiet puer. harũ uerba effinge̾ imitãdo cõa¬
bit᷑ & nã tenacissimi sumꝰ eorũ q̃ rudib aĩmis ꝑcepimꝰ Ut sapor qͦ
elui possũt. & hec ip̃a magis ꝑtinacit᷑ hȩxent q̃ det̾iora st̃. Nã
bona facił mutat᷑ in peius. Nũ ꝗͣ ĩ bonũ uẽteris uitia. Nõ assuescat
ergo necdũ infans ꝗdem est sermoni qui dediscendus sit
nec de prib tm̃ loquor Nã gͣccorũ eloquẽtie multũ cõtulis¬
se accepimꝰ cõncliã matrẽ cuiꝰ doctissimꝰ sermo ĩ posteros qͥͦq c̃ epi¬
stolis traditꝰ. & lelii filia reddidisse ⁊̃ loquẽdo paternã cloquẽtiã
clegãtiorẽ dicit᷑. & Qhortẽsii filiȩ oratio apud triuiuiros habita

Expanded text:
hoc qui perviderit, protinus ut erit parens factus, acrefieri posset sapientes Chrysippus optavit, certe quantum res pateretur optimas eligi voluit. et morum quidem in his haud dubie prior ratio est, recte tamen etiam loquantur. has primum audiet puer, harum verba effingere imitando conabitur. et natura tenacissimi sumus eorum, quae rudibus animis percepimus; ut sapor, quo aciter haerent, quo deteriora sunt. nam bona facile mutantur in peius; num quando in bonum verteris vitia? non assuescat ergo, ne dum infans quidem est, sermoni qui dediscendus sitnec de patribus tantum loquor nam Gracchorum eloquentiae multum contulisse accepimus Corneliam matrem, coius doetissimus sermo in posteros quoque est epistolis traditus. Et Laelii filia red didisse in Ioquendo paternam eloquentiam elegantiorem dicitur. Et Q. Hortensi: filiae oratio apud Triumviros habita
Abbreviated transcription (Latin):
tus nõ a philosophoꝵ scholis u̾tutis p̃apta peterẽt᷑. Nũc necesse ẽ
ad eos aliqn auctores recurrere ꝗ desertã ut dixi partẽ oratoriȩ ãtis
meliorẽ p̃sertim occupauerũt & ueluti nr̃m reposaere: nõ ut
nos illoꝵ utam̃ in uentis sed ut illos alieni s usos ẽẽ doceamꝰ Sit
igit᷑ orato uixtalis qualis uere sapiens appellari possit. nec morib

Expanded text:
tus, non a philosophorum scholis virtutis praecepta peterentur. nunc necesse est ad eos aliquando auctores recurrere, qui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occupaverunt, et velut nostrum reposcere; non ut nos illorum utamur inventis, sed ut illos alienis usos esse doceamus. sit igitur orator vir talis, qualis vere sapiens appellari possit; nec moribus
Abbreviated transcription (Latin):
dicendi nõ ĩperitus ꝗ siqua erũt ab iis pñte alirano dicta uiti¬
ose cõrigat protinus. nec ĩ sidere illi sinat dũ tñ intelligat᷑ idq̃
pͥus dixi bonũ esse hoc remediũ. Asermone greco pueros ĩ cipẽ
malo quia latinus ꝗ pluribus ĩ usu est suł nob̵ nolentib se ꝑib&.
Simul qa disciplinis qͦq gxȩtis pͥus ĩstituend ẽ. Unđ & nr̃e flu
grȩte aut discat sic̃ plexisq moris est. Hinc n accidũt & oris
plurima uitia ĩ peregrinũ sonũ corrupti & sermõis cui cũg̃¬
cȩ figurȩ assidua cõsuetudine heserũt ĩ diuersa qͦq loquẽdi
ratioe ꝑtinacissime durãt. Non longe itaq latina subsequi
debent & cito pariter ire.ita fiet ut cũ ȩquali cura lĩ guã utͦq
tueri cȩperimꝰ ncutra alteri officiat. Quidã litteris ĩ stituendos
ꝗ minores septẽ ãnis essẽt nõ putarũt. qͥ illa pͥmũ ȩtas & ĩ telle¬
stũ disciplinaꝵ capere & laborẽ pati nõ possit. Inqua sentẽcia

Expanded text:
loquendi non imperitus, qui, si qua erunt ab his praesente alumno dicta vitiose, corrigat protinus nec insidere illi sinat; dum tamen intelligatur, id, quod prius dixi, bonum esse, hoc remedium. A sermone Graeco puerum incipere malo, quia Latinum, qui pluribus in usu est, vel nobis nolentibus perbibet, simul quia diaece loquatur aut discat, sicut plerisque moris est. hoc enim accidunt et oris plurima vitia in peregrinum sonum corrupti et sermonis; cui cum Graecae figurae assidua consuetudine haeserunt, in diversa quoque loquendi ratione pertinacissime durant. non longe itaque Latina subsequi debent et cito pariter ire. ita fiet, ut, cum aequali cura linguam utramque tueri coeperimus, neutra alteri officiat. quidam litteris instituendos, qui minores septem annis essent, non putaverunt, quod illa primum aetas et intellectum disciplinarum capere et laborem pati