comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ATURAIDICTAAS
xo quod nasci aliqͥd faciat.
Gignendi enim et facien¬
di potens est. Hanc qͥd am
dcum esse dixerunt. a quo omĩa creata sunt
et existunt. Genus agignendo diccũ cuidi¬
uatum nomen aterr̃a ex qua omĩa gigram¬
tur Gc enim gree terra dicitꝰ. Uita dicta
propter ungorem. uel quod uim teneat nascen¬
di atq crescendi. Unde et arbores uitam habe¬
redicuntur. quia gignunt᷑ et crescunt. Homo
dictus quia ex humo ẽ. factus. sicut et ingenesi
dicitur et creauit ds̃ hominem de humo t̾rȩ
Abusiue aũt ꝓnunciatur ex utraq substan¬
cia totus homo idest ex societate animȩ et cor¬
poris. Nam propric homo abhumo. Greciẽ¬
nim hominem antropum appellauerunt. co
quod sursum spectet. subleuatꝰ abhumo adc̃¬
templationem artificis sui. quod ouidius poe¬
ta designat cum dicit. Pronaq cum speccent
animalia cetera terram: osbͥmini sublime dedit
celumq uidere. iussit et erectos ad sydera tolle¬

Expanded text:
ura dicta ab ura dicta ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gignuntur; γῆ enim Graece terra dicitur. Vita dicta propter vigorem, vel quod vim teneat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Homo dictus, quia ex humo est factus, sicut et in Genesi dicitur2,7: 'Et creavit Deus hominem de humo terrae.' Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hominem ἄνθρωπον appellaverunt, eo quod sursum spectet sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius poeta designat, cum dicitMet. 1,84: Pronaque cum spectant animalia cetera terram, os homini sublime dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tolle
Abbreviated transcription (Latin):
tencie. Uer sutus coquod eiꝰ mens in quolibet &¬
tu adquamlibet fraudem facile uertit᷑. Und
et uersucia dicitur concorta sentencia. Nautꝰ
la. nullius enim urbanitatis est. Versipellis.
eo quod in diuersa mentem et uultũ uertat.
Unde et uersutus et callidus. Violentus qͥa uĩ¬
infert. Uecors mali cordis et male conscientiş.
Vagus quia sinc uia certa. Uanus auenere
ethimologiam trabit. Item uanus. in anis ct
falsus coquod sine memoria euanescat. Ve
sanus ñ ꝓpe sanus. Uinolentus. qui et sats
bibit et difficile in obriat᷑. Uęxatus id esi por¬
tatus abco quod est ueho. uacto. uero. ut ue¬
xasse sit portasse. Ueneficus. co quod uenenũ
mortis causa parauit aut prestitit aut uer¬
didit Uector quasi uehitor. Est aũt uector¬
et qui uchit et qui uehit᷑. Uenator quasi ue¬
nabulator. auenatione scilicet quod bestias
premat. Quatuor aũt sunt uenatoꝵ oftica
Uestigatores. indagatores. alatores pressores

Expanded text:
tentiae. Versutus, eo quod eius mens in quolibet actentiae. Versutus, eo quod eius mens in quolibet actu ad quamlibet fraudem facile vertitur; unde et versutia dicitur contorta sententia. Plautula; nullius enim urbanitatis est. Versipellis, eo quod in diversa vultum et mentem vertat. Inde et infert. 279. Vecors, mali cordis, et malae conscientiae. Vagus, quia sine via. Vanus, a Venere etymologiam trahit. Item vanus inanis, falsus, eo quod sine memoria evanescat. 280. Vesanus, non probe sanus. Vinolentus, qui et satis bibit, et difficile inebriatur. Vexatus, id est, portatus, ab eo quod est veho, vexo, vecto, ut vexasse sit portasse. 281. Veneficus, eo quod venenum mortis causa paravit, aut praestitit, aut vendidit. Vector, quasi et qui vehit et qui vehitur. Venator, quasi venabulator, a venatione scilicet, quo bestias premit. Quattuor autem sunt venatorum officia: vestigatores, indagatores, alatores, pressores.
Abbreviated transcription (Latin):
ribilis. Teter ab obscura tenebrosaq uita.
Teterrimus ꝓfero numũ. Tetrum enĩ ueteres
Terribilis quia terrorem habet et tunct᷑. Ter¬
giuersator quod animum quasi tergũ uer¬
tat huc et illuc. nec facile qualis sit intelligi¬
tur. Tẽmulentus a temeto id est uino aictus.
Timidus quod tuncat dur id est asanguine.
Nam timor sanguinẽ gelat. qui coactꝰ gignit
timorem. Turpis qͦd sit informis et torpeat.
ir auirtute. Utilis ab utendo bene sua.
uel quod benc quid uti possit. sicue doci¬
lis quod doceri possit. Uerus aueritate. hince
uerax. Maior est ucritas quam uerus. quia ñ
ueritas auero sed uerus aueritate descendit ũ¬
ridicus quia uerũ dicit. et ueritatis assertor&st.
Uerecundus. quia uerum factũ erubescit Ueni¬
stus pulcher. auenis. idest sanguine Uiridis in
et suco plenus. quasi uisidis. Uiuens. uiuus lli¬
rius quasi ñ unius uię sed incertę mixtȩq son¬

Expanded text:
ribilis. Teter, ob obscura tenebrosaque vita. ribilis. Teter, ob obscura tenebrosaque vita. Teterrimus, pro fero nimium. Tetrum enim veteres Terribilis, quia terrorem habet et timetur. Tergiversator, quod animum quasi tergum vertat huc et illuc, nec facile qualis sit intellegitur. Temulentus a temeto, id est vino, dictus. Timidus, quod timeat diu, id est sanguine; nam timor sanguinem gelat, qui coactus gignit timorem. Turpis, quod sit informis et torpeat. Vir, a virtute. Utilis, ab utendo bene sua, vel quod bene quid utere possit; sicut docilis, quod doceri possit. Verus, a veritate; hinc et verax. Maior est veritas quam verus, quia non veritas a vero, sed verus a veritate descendit. Veridicus, quia verum dicit et veritatis adsertor est. Verecundus, quia verum factum erubescit. Venustus, pulcher, a venis, id est sanguine. Viridis, vi et suco plenus, quasi vi rudis. Vivens, vivus. Varius, quasi non unius viae, sed incertae mixtaeque sen
Abbreviated transcription (Latin):
cio retinet Siccus quod sit ex sucatus. siue ꝑ
antifrasin quod sit sine suco. Sepultꝰ dictꝰ. ẽ
eo quod sit sine palpatione uel sine pulsu id
est sine motu. Saio ab exigendo dictus Sutor
asuendis pellibus nominatus. Subulcus por¬
corum pastor. sicut bubulcꝰ acura boum.
utor qͥuia pupillũ tuctur hoc est
intuetur. De quo in consuctudine uulga¬
ri dicitur. Quid me mones: Et tutorem et
pedagogum olim obrui. Testes dici quod te¬
stamento adhiberi solent. sicut signatores
quod testamentum signent. Tetricus. mons
in sabinis asperrimus. Vnde et cristes homi¬
nes tetricos dicimus. Taciturnus. intacendo
diuturnus est. Trucinator. examinator. ex
iudicii libra ꝑpendens. recta cranslatione
atrutina quȩ est gemina ponderũ lances.
Tristis
Tenax nũmi cupidior quod tencat. In¬
terdum et pertinax. Truculentus
Toruus. terri¬
bilis. eo quod sit toruo uultu. et curbulento
tes ne quiquam lumine toruo. Turbidus ter¬

Expanded text:
tio retinet. Siccus, quod sit exsucatus; sive per tio retinet. Siccus, quod sit exsucatus; sive per antiphrasin, quod sit sine suco. Sepultus dictus est eo quod sit sine palpatione, vel sine pulsu, id est sine motu. Saio ab exigendo dictus. Sutor a suendis pellibus nominatus. Subulcus, porcorum pastor; sicut bubulcus, a cura boum. Tutor, qui pupillum tuetur, hoc est intuetur; de quo in consuetudine vulgari dicitur: 'Quid me mones? Et tutorem et paedagogum olim obrui.' Testes dici quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signent. Tetricus, mons in Sabinis asperrimus. Unde et tristes homines tetricos dicimus. Taciturnus, in tacendo diuturnus. Trutinator, examinator, ex iudicii libra perpendens recta; translatione a trutina, quae est gemina ponderum lances. Tristis. Tenax, nummi cupidior, quod teneat. Interdum et pertinax. Truculentus. Torvus, terribilis, eo quod sit torto vultu et turbulento tes nequiquam lumine torvo. Turbidus, ter
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde et consulem suffectum diciꝰ cũ qui
pro alio substicint᷑. Secundus quia secꝰ pe¬
des et tractus ẽ. sermo a sequentibus seruis
pedissequis. Unde et secunda fortuna dicit᷑
quod secundũ nos est: id est ꝓpe nos. Inde
et res secunde idest ꝓsperę. Secunde aũt a
sequendo sunt dictȩ. Stipulator. ꝓmissor.
Stipulare enim ꝓmictere est ex uerbis iu
risꝑitoꝵ. qui etiam stipulũ firmũ appella¬
uerunt. Sanus a sanguine quia sine pallo¬
re est Sospes
Salus a sale nomen accepisse pu¬
tatur Subtilis ab extenuatione dictus. Se¬
quester dicit᷑ qui certantibus mediꝰ interue¬
nit. qui apud grecos omesus dicit᷑ apud quẽ
pignera deponi solent. Quod uocabulũ ab
obsequendo factum est. quod eiꝰ qui electussit
utraq pars fidem sequat᷑. Sessilis quod non
udetur stare sed sedẽre. Surdus a sordibus¬
humoris aure conceptis et quãuis multis casi¬
bus accidat. nomen tamen eger ex p̃dicto ui

Expanded text:
Unde et consulem suffectum dicimus eum qui Unde et consulem suffectum dicimus eum qui pro alio substituitur. 257. Secundus, quia secus pedes, et tractus est sermo a sequentibus servis pedisequis. Unde et secunda fortuna dicitur, quod secundum nos est, id est, prope nos. Inde et res secundae, id est, prosperae. Secundae autem a sequendo sunt dictae. 258. Stipulator, promissor. Stipulare enim promittere est, ex verbis 496 jurisperitorum, qui etiam stipulum firmum appellaverunt. 259. Sanus, a sanguine, quia sine pallore est. Sospes . . . Salus, a sale nomen accepisse putatur. Subtilis, ab extenuatione dictus. 260. Sequester dicitur, qui certantibus medius intervenit, qui apud Graecos ὁ μέσος dicitur, apud quem pignora deponi solent. Quod vocabulum a sequendo factum est, quod ejus qui electus sit utraque pars fidem sequatur. 261. Sessilis, quod non videtur stare, sed sedere. Surdushumoris aure concepti, et quamvis multis casibus accidat, nomen tamen eger ex predicto vi
Abbreviated transcription (Latin):
a simulachro. Gestat enim similitudinẽ eiꝰ
quod ñ est ipse. Suasor in suam sortẽ trahens.
losus amini minuti et asperi. Scrupo ẽ. enĩ
arena durior. Sacrilegus dicitur ab eo qͦa
sacra legit. id est furatur. Sicarius uocat᷑.
quia ad ꝑpetrandũ scelus telis armatꝰ est.
Sica enim̾ gladius est a secando uocatꝰ. Sce¬
Est enim pessimi et crudelis animi. Scem¬
cus qui in theatro agit. Iheatrum enĩ sce¬
na est. Scorta quod a gretis quoq scitȩ uo¬
cabantur quod defricant᷑ pelles quibꝰ cor¬
ruptela fit. Spurtus quod sit impurꝰ. Sce¬
lerosus sccreribus plenus. ut lapidosus locꝰ
et arcnosus. Plus est aũt scelerosus quã sce
leratus. Sator seminator. uel sator a scmi¬
ne / Scurra. qui sectari quempiã solet cybi
gratia. A scquendo gͥ inde scurras appella
tos. Idem assecula asequendo. Satelles qͦd
hereat alteri. siue alateris custodia. Suffec¬
tus in loco alterius suppositus quasi sustactꝰ

Expanded text:
a simulacro. Gestat enim similitudinem ejus a simulacro. Gestat enim similitudinem ejus 495 quod non est ipse. Suasor, decipiens, id est, in suam sortem trahens. losus, animi minuti, et asperi. Scrupus enim est arena durior. Sacrilegus, dicitur ab eo quod sacra legit, id est, furatur. Sicarius vocatur, qui ad perpetrandum scelus telis armatus est. Sica enim gladius est a secando vocatus. 253. ScaeEst enim pessimi et crudelis animi. Scenicus, qui in theatro agit. Theatrum enim scena est. Scorta, quae a Graecis quoque σκύτεα vocabantur, quo defricantur pelles, quibus corruptela fit. 254. Spurcus, quod sit impurus. Scelerosus, sceleribus plenus, ut lapidosus locus, et arenosus. Plus est autem scelerosus quam sleratus. Sator, seminator vel pater, a semine. Scurra, qui sectari quempiam solet cibi gratia. A sequendo tus. Idem assecla, a sequendo. Satelles, quod adhaereat alteri, sive a lateris custodia. 256. Suffectus, in loco alterius suppositus, quasi suffactus.
Abbreviated transcription (Latin):
uno uestigio manentes. Scultus. ehetior cor¬
de. sicut quidam ait Ego me esse stultum
existimo. fatuum esse ñ opinor: id est obtun¬
sis quidem sensibus. non tamen nullis Stul¬
tus ẽ. qui ꝑ stuporem ñ mouet᷑ imuria. Seui¬
ciam enim perfert. nec ultus. ẽ. nec ullo ig¬
nominiȩ cõmouct᷑ dolore. Segnis id est sine
igne. ingenio carens. se aũt sine significat.
ut sedulus sine dolo. Securus quasi sine cu¬
ra. id est frigidus. ꝑ quod inutiles accipimꝰ.
Scupidus sẽpius stupens. Superbus dictꝰ. qͥa
suꝑ uult uideri quam est. Qui enĩ uult su¬
pergredi quod est: superbus ẽ. Susurro de so¬
no loquutionis appellatus. quia ñ infacie
alicuiꝰ sed in aure loquit᷑ de altero detrahen
do Sediciosus. qui dissensionẽ animoꝵ fa¬
cit. et discordias gignit. quam greci diasta¬
sin dicunt. Seuerũs. quasi scins uerus. Tenet
enim sine pictate iusticiã Simulator dicit᷑

Expanded text:
uno vestigio manentes. 246. Stultus, hebetior coruno vestigio manentes. 246. Stultus, hebetior corde, sicut quidam ait: Ego me esse stultum existimo, fatuum esse non opinor, id est, obtusis quidem sensibus, non tamen nullis. Stultus est qui per stuporem non movetur injuria: saevitiam enim perfert, nec ultus est, nec ullo ignominiae commovetur dolore. 247. Segnis, id est, sine igne, ingenio carens  se autem sine significat, ut se dulus, sine dolo, se curus, quasi sine cura, id est, frigidus, per quod inutiles accipimus. 248. Stupidus, saepius stupens. Superbus dictus, quia super vult videri quam est; qui enim vult supergredi quod est, superbus est. 249. Susurro, de sono locutionis appellatus, quia non in facie alicujus, sed in aure loquitur de altero detrahendo. 250. Seditiosus, qui dissensionem animorum facit, et discordias gignit: quam Graeci διάστασιν dicunt. Severus quasi saevus verus, tenet enim sine pietate justitiam. 251. Simulator, dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. et ex hoc scĩ nomen acceꝑunt. quasi¬
sanguine tincti. Sincerus. quasi sine corrup¬
tione. cui concrarius insincerus. uitiatus. corrup¬
tus Supremus. sũmus. ab eo quod suꝑemine¬
at Unde et supremȩ partes dicimꝰ. Suaiuis
Sublimis ab alticudine uocatus honoris. Nã
proprie sublime dicitur quod in alto est ut.
specie ued aspectu. sicut formosus a forma Sol¬
lers quod sit sollicitus in arte. et utilis Sollers
enim apud antiquos dicebat᷑. qui erat omĩ
bona arte instructus. Terencius. A dolescen¬
tem sollertem dabo. Supersticiosos ait cicc
molabant. ut sibi sui liberi superstitts essent.
Sollicitus quia sollers et citus. atq in requie¬
tus. Sedulus familiare uerbum terencir. hoc
est sinc dolo. alias assiduus. Sodales dicunt᷑
qui ad simbolum conuenire consueucrunt.
quasi suadentes sibi. Alias quasi sedales. qͦd
simul sedeant Socii dicunt᷑ ꝓpter periculi aut
operis societatem. quasi in una caliga et in¬

Expanded text:
bantur, et ex hoc sancti nomen accebantur, et ex hoc sancti nomen acceperunt. Sincerus, quasi sine corruptione, cui contrarius insincerus, vitiatus, corruptus. Supremus, summus, ab eo quod superemineat. Unde et 'Supreme Pater' dicimus. Suavis. Sublimis ab altitudine vocatus honoris. Nam proprie sublime dicitur quod in alto est, ut specie vel aspectu; sicut formosus a forma. Sollers, quod sit sollicitus in arte et utilis. Sollers enim apud antiquos dicebatur, qui erat omni bona arte instructus. Terentius Eun. 478: Adulescentem sollertem dabo. Superstitiosos ait Cicermolabant, ut sibi sui liberi superstitSollicitus, quia solers, et citus, atque irrequietus. Sedulus, familiare verbum Terentii, hoc est sine dolo, alias assiduus. 245. Sodales dicuntur, qui ad symbolum convenire consueverunt, quasi sua edentes, alias quasi sedales, quod simul sedeant. Socii dicuntur propter periculi et operis societatem, quasi in unam caligam et
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid egisset aut quicũq hostibꝰ consensis¬
set Dictus aũt reus maiestatis. quia maiꝰ est
ledere patriam quã ciuẽ unũ. Postea etiam
et si rei maiestatis dicti sunt. qui aduersus
maiestatem principis egisse uiderent᷑ uel qͥ
leges inutiles rei publicę̃ deculerant. uel uti¬
les abrogauerant. Birosus aritũ canino di¬
ctus. Semꝑ enim ad contradicendũ paratꝰ
est: et uirgio delectat᷑ et ꝓuocat concendentẽ
Rusticus dictꝰ qͦd rus oꝑet᷑ id est terram.
Sapiensdictus a sapore quia sieut gullꝰ
aptuisẽ. ad diseretionem saporis qyboꝵ sic sa¬
piens ad dinoscentiam rerum atq causarũ
quo unũ quodq dinoscat atq sensu uerita¬
tis discernat. cuiꝰ contrarius ẽ insipiens. qͦd
sit sinȩ sapore. uel alicuiꝰ discretionis uel sen¬
sus. Studiosus. quasi studiis curiosus. Sc̃s¬
a ueteri consuctudine appellatus. eo qͦd ii qui
purificari uolebant. sanguine hostiȩ tange¬

Expanded text:
aliquid egisset, aut quicunque hostibus consensisaliquid egisset, aut quicunque hostibus consensisset. Dictus autem reus majestatis, quia majus est laedere patriam quam civem unum. Postea autem et hi rei majestatis dicti sunt qui adversus majestatem principis egisse viderentur, vel qui leges inutiles reipublicae detulerant, vel utiles abrogaverant. 239. Rixosus, a rictu canino dictus. Semper enim ad contradicendum paratus est, et jurgio delectatur, et provocat contendentem. Rusticus, dictus quod rus operetur, id est, terram. S 240. Sapiens, dictus a sapore, quia sicut gustus aptus est ad discretionem saporis ciborum, sic sapiens addinoscentiam rerum atque causarum, quod unum quodque dignoscat, atque sensu veritatem discernat. Cui contrarius est insipiens, quod sit sine sapore, nec alicujus discretionis, vel sensus. 241. Studiosus, quasi studii curiosus. Sanctus, veteri consuetudine appellatus, eo quod hi qui purificari volebant sanguine hostiae tange
Abbreviated transcription (Latin):
fert. Quictus quod sit ipse sibi animo secunis.
neminem tangens.
eligiosus ait cicero a relegendo appella¬
tus. qui retractat et tanquam relegit
ea quȩ ad cultum diuinũ ꝑtineant. Ii st̃ dic¬
ti religiosi ex religendo tanquam ex eligenc
tiocinator dictus uir magnus. quia de omĩbus
rebus quas esse mirabiles constat. possit redade¬
re rationem. Retractator repetitor. Namre¬
tractare est repetere quod omiseras. Hesipis¬
cens eo quod mentem post insaniam recipit.
aut quia resapit qui sapere desicrat. Castiga
enim seipsum dementię et confirmat aminũ
suum ad rectius uiuendum. cauens ne ittrũ
corruat. Repentinus a repentẽ. Repens aũt
et aduerbiũ et nomen potest esse. Robustꝰ.
fortis. ualidus. a fortitudine roboreȩ arboris
appellatuis Rapidus. ueler pedibus. Hap¬
tor. eo quod corruptor. Inde et rapta. eo quod
corrupta.ẽ. Heus are de qua obnoxiꝰ est are¬
atum a reo est nuncupatũ Heus maiestatis
primum dictus. qui ad uersus rem publicam

Expanded text:
fert. Quietus, quod sit ipse sibi animo securus, neminem tangens. R 234. Religiosus, ait Cicero, a relegendo appellatur, qui retractat, et tanquam relegit ea quae ad cultum divinum pertineant. Hi sunt dicti religiosi ex religendo, tanquam ex ELIGENDORationator dictus, vir magnus, quia de omnibus rebus quas esse mirabiles constat possit reddere rationem. Retractator, repetitor, nam retractare, est repetere quod omiseras. 236. Resipiscens, eo quod mentem quasi post insaniam recipit, aut quia resipit qui sapere desierat. Castigat enim seipsum dementiae, et confirmat animum suum ad rectius vivendum, cavens ne iterum corruat. 237. Repentinus, a repente. Repens autem et adverbium et nomen potest esse. Robustus, fortis, validus, a fortitudine roboreae arboris appellatus. Rapidus, velox pedibus. Raptor, eo quod corruptor. Inde et rapta, eo quod corrupta est. 238. Reus, a re de qua obnoxius est, et reatus a reo est nuncupatus. 493 Reus majestatis, primum dictus qui adversus rempublicam
Abbreviated transcription (Latin):
quid in puteũ decidit rapit. et extrahit unde
et nom̃ accepit. Arpax aũt dictꝰ qr arripit.
grecus. Frena dicta qͦd equos fremere co¬
gant᷑. uel quod hec equi frendant. id est ĩpri¬
mant dentibus et obmordeant᷑. Unde et nefrer¬
des dicti adhuc lactentes quod nundũ aliqͥo
frendant. id est cõminuant dentibus. Hinc et
faba fresa quę molita est. Lupati sunt freni
asꝑrimi. Dicti aũt lupati alupinis dentibꝰ.
qui inequales st̃. Unde ctiã eoꝵ morsus uche¬
menter obest. Camꝰ.
Habenas
ab habendo dictos. qđiiis equos habeamꝰ. hoc
est tencamus. Unde et equi habiles dicti. hec
retinacula arctinendo. Lora.

Expanded text:
quid in puteum decidit, rapit et extrahit; unde et nomen accepit. Arpax autem dictus quia arripit; Graecus. Frena dicta quod equos fremere cogant, vel quod haec equi frendant id est inprimant dentibus et obmordeant. Unde et nefrendes dicti adhuc lactantes porculi, quod nondum aliquid frendant, id est comminuant dentibus. Hinc et faba fresa, quae molita est. Lupati sunt freni asperrimi: dicti autem lupati a lupinis dentibus, qui inaequales sunt, unde etiam eorum morsus vehementer obest. Camus. Habenas ab habendo dictas, quod his equos habeamus, hoc est teneamus; unde et equi habiles dicti. Haec et retinacula a retinendo. Lora.
Abbreviated transcription (Latin):
a obiectarent. Erat enĩ eoꝵ uaria pug¬
na et spectantibus gratior quã reliqua. Ueli¬
tes aũt nuncupatos siue auolitotione siue
acuntate etruscoꝵ quȩ uelites uocabatur.
pugna erat emissas bestias iuuene x¬
cipe pugnare aduer sus eas. ultroneo fun re
crudelitatis et uspectio uartatũ ñ solũ
hominũ uitus sed et demonũ uissis instituta
sunt. Fomde nichil esse debet. xp̃ĩano cũ cir¬
censi insania. cum impudicicia theatri. cũ am¬
phiccatri crudelitate. cũ atrocitate arenę. cũ
luxuria ludi. Deum enĩ negat qui talia pre¬
sumit fidci xp̃iane p̃uaricator effectꝰ. Quid
denuo appetit quod in lauacro iã pridẽ renun¬
ciauit. id est diabolo. pompis et oꝑibus eius.

Expanded text:
la objectarent. Erat autem eorum varia pugla objectarent. Erat autem eorum varia pugna, et spectantibus gratior quam reliqua. Velites autem nuncupati, sive a volitatione, sive a civitate Etruscorum, quae Veles vocabatur. pugna erat emissas bestias juvenes excipere, et pugnare adversus eas, ultroneo funere crudelitatis, et inspectio vanitatum non solum hominum vitiis, sed de daemonum jussis instituta sunt. Proinde nihil esse debet Christiano cum circensi insania, cum impudicitia theatri, cum amphiteatri crudelitate, cum atrocitate arenae, cum luxuria ludi. Deum enim negat, qui talia praesumit, fidei Christianae praevaricator effectus, qui id denuo appetit quod in lavacro jam pridem renuntiavit, id est, diabolo, pompis et operibus ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
rum plura. quoꝵ primus ludus eques
as ꝓcedebant inequis albis cũ aureis galeis.
minoribus et habilioribus armis. Sic̃q atroci
per seuerantia ꝓuirtute sua iniebant pug¬
pimeret. Que armatura pugnabat martis
auelli causa. De retiariis. liiii.¬
ctiarius ab armature genere ingladi¬
atorio ludo contra alterũ pugnantẽ
ferebat occulte rete quod iaculũ appllat᷑.
ut aduersariũ cuspide insistente oꝑiret. im¬
plicitũq uiribus suꝑaret. Quę armatura
pugabat neptuno tridentis causa. e secu¬
reciariũ dictus Gestabat enĩ cuspidẽ
c̃ massam plũbeã. quo aduersarii iaculũ im¬
pediret ut ante quã ille feriret rete iste et su¬
pcraret. Hȩc armatura sacrata erat uulca¬
no Ignis enĩ aquã semꝑ insequit᷑. Ideoq cũ
ritiario cõponebat᷑. quia ignis et aqua semꝑ
inter se immica sunt. elaeueatorisus.¬
tes in ludo homines imecto laqueo impedi¬
cos consequutosq ꝓsternere amictos ũbone
litum pugna erat ut ultro citroq te¬

Expanded text:
rum plura, quorum primus ludus equesttis procedebant in equis albis cum aureis galeis minoribus et habilioribus armis; sicque atroci perseverantia pro virtute sua iniebant pugperimeret. Quae armatura pugnabat Martis Duellii causa. § 54 De retiariis. Retiarius ab armaturae genere. In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. § retiarium dictus est, gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, que adversarii iaculum impediret; ut antequam ille feritet rete, iste superaret. Hec armatura sacrata erat Vulcano, ignis enim semper insequitur: ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Laqueatorutes in ludo homines injecto laqueo impeditos, consecutosque prosternere amictos umbone  De velitibus. 1. Velitum pugna erat, ut ultro citroque te
Abbreviated transcription (Latin):
adduxit. quiq primo docuit Romanose
olescentes nobiles saltare. E Ges ⁊ o et cos
liberi et ueneris patrociniũ. quȩ pͥuata
et ꝓpria sunt scene de gestu et corporis fluxa¬
Nam molliciã libero et ueneri ĩmolabant illi
per sexũ. illi ꝑluxũ dissoluti. Que uero ibi uo¬
cibus et modis. et organis et liris transigunt᷑.
apollinem et musas et mineruã et mercurũ
patronos habent. Quod spectaculũ xp̃iane
odire debes. quorũ odisti auctores. De lode¬

Expanded text:
adduxit, quique primo docuit Romanos adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentes nobiles saltare. 406 CAPUT LI. QuiLiberi et Veneris patrocinium, quae privata et propria sunt scenae de gestu et corporis flexNam molliciem libero et veneri immolabant, illi per sexum, illi per fluxum dissoluti. Que vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum christiane odire debes, quorum odisti auctores. DE
Abbreviated transcription (Latin):
tragoedi ad certamen conscendebant. iisq
canentibus alii gestus edebant. De Ragoe
tatores. Tragoedi sunt qui antiqua gesta
atq facinora sceleratoꝵ regũ luctuoso car¬
stu eantabant. atq stupͣ uirginũ et amores
meretisũ insuis fabulis expͣmebant. De
musici scenci qui in organis et liris et cicha¬
ris. precinebant Et dicti temelic̃i qͦd oli in
orcistra stantes cantabant suꝑ pulpitũ quo
gestus ĩpudicarũ feminarũ exprimebas
li aũt saltando etiã historias et res gestas ae¬
monstrabant. Dicti aũt histriones siue qͥͦd
ab histria id genus sit adductũ siue qͦdos
pleras historũs fabulas exprimerent. quasi
uni sunt dicti greca appellatione qͦa
rerum humanarũ sint imitatores Na
habebant suũ auctorem. qui anteqͣm mini
agerent fabulã ꝓnunciaret. Nã fabule ita
componebant᷑ ap̾octis. ut aptissime essent mo
altatores aũt nominatos uarro dicita
arcade salio. quẽ encas in italiã secum

Expanded text:
tragoedi ad certamen conscendebant, iisque tragoedi ad certamen conscendebant, iisque canentatores. atque facinora sceleratorum regum luctuoso carstu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis exprimebant. CAmusici scenici, qui in organis, et lyris, et citharis, praecinebant. Et dicti thymelici, quod olim in orchestra stantes cantabant super pulpitum qugestus impudicarum feminarum exprimebant: ii autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones, sive quod ab Istria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi imis. 1. Mimi sunt dicti Graeca appellatione, quod rerum humanarum sint imitatores. Nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronuntiaret. Nam fabulae ita componebantur a poetis, ut aptissimae essent motSaltatores autem nominatos Varro dicit ab Arcade Salio, quem Aeneas in Italiam secum
Abbreviated transcription (Latin):
heatrum est quo scena indudit᷑.
semicirculi figuram habens in qͦ
medio amphitheatro theatrũ factũ est.
stans desuꝑ atq spectans. ludos contcplaret᷑.
Idem uero cheatrũ. idem et prostibulũ eo qͦd
post ludos ex actos meretrices ibi ꝓsternerent᷑.
Idem et lupanar uocatũ ab eudem meretria¬
bus. que ꝓpter uulgati corporis leuitatẽ lu¬
pe nuncupabant᷑. Nam lupȩ meretrices st̃
arapacitate uocate. quod ad se rapiant mi¬
seros et apprchendant. Lupanaria enĩ apa¬
ganis constituta sunt. ut pudor mulierũ in¬
felicium ibi publicaret᷑ et ludibrio haberen¬
infra theatrũ in modũ domus instructa
cum pulpito. Qui pulpitus orcistra uocaba¬
tur ubi cantabant comici. tragici. atq sal¬
tabant histriones et mimi. Dicta aũt scena
greca appellatione co qͦd inspeciẽ domꝰ erat
instructa. Unde et apud hebreos tabernacu¬
lorum dedicatio asimilitudine domicilioꝵ
scenȩ. ubi saltator agere posset. aut duo
inter se disputare. Ibi enĩ poetȩ. comedi et

Expanded text:
heatrum est quo scena includitursemicirculi figuram habens, in qumedio amphitheatro theatrum factum est. s desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporis levitatem lupe nuncupabantur: nam lupe meretrices sunt vocate a rapacitate, quod ad se rapiant miseros et apprganis constituta sunt ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberenerat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, quod pulpitum orchestra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena Graeca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa. Unde et apud Hebraeos tabernaculorum dedicatio a similitudine domiciliorum pulpitum erat scenae, ubi saltator agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et
Abbreviated transcription (Latin):
mphiteatrum locus est spectaculi pb
pugnant gladiatores. Et indelu¬
dum gladiatoriũ dictũ qͦd mco
iuuenes usũ armoꝵ diuerso
motu condiscant et modo inter se aut gla¬
diis aut pugnis certantes. modo contra bisti¬
as incedentes ubi ñ odio sed premio illecci su¬
beunt ferale certamen. Amphiteatrũ dictũ
heatrum rotundum est: theatrũ uͦ ex me¬
le ãphiteatro ẽ. semicirculi figuram habens.

Expanded text:
mphitheatrum locus est spectaculi, ubi pugnant gladiatores; et inde ludus gladiatorius dictus, quod in eo iuvenes usum armorum diverso motu condiscant et modo inter se, aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio sed premio illecti, subeunt ferale certamen. Amphitheatrum autem heatrum rotundum est, theatrum vero ex medio amphitheatro est, semicirculi figuram habens.
Abbreviated transcription (Latin):
e ludicra nuncupata. qͦd in ludis gerant᷑ aut
nnscenis. Ludorum origo sic tradit᷑. Lidios
exasia transuectos in etruria consedisse. duce
tirreno. qui fr̃i cesserat regni concentione. Igi¬
tur inetruria inter ceteros ritus suꝑsticionũ
suarum speccacula quoq religionis nomine
insticucrunt. Inde Romani accersitos artifi¬
ces mutuati sunt. et inde ludi alidiis uocati
sunt. Uarro aũt dicit ludos aliisu uocatos.
quod iuuenes ꝑ dies festos solebant ludi exul¬
tatione populũ delectare. Unde et eũ lusũ
iinicnũ. et dicbus festis et templis. et religioni¬
bus reputant. Nichil iam de causa uocabu¬
li. dũ rei causa idolatriã sit. Vnde et ꝓmis¬
cue ludiberalia uocabant᷑. ob honorẽ siberi
patris. Obhoc despicienda est originis macu¬
la. ne bonũ estimes quod initiũ amalo acce¬
pit . Ludus aũt aut gimnicus est aut circen¬
sis aut gladiatorius. aut scenicus. He lopo¬

Expanded text:
et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem aut gymnicus est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus. §
Abbreviated transcription (Latin):
uocari. Testis aũt considerat᷑ conditione n¬
tura et uita. Conditione. si liber. ñ seruus.
Nam seꝑe seruus metu dominantis. testimo¬
nium supprimit ueritatis. Hatura. si uir ñ
si uita bona defuerit. fide carebit Non enim
potest iusticia cum scelerato habere societatẽ.
Duo sunt aũt genera testiũ aut dicendo ed
quod inderunt. aut ꝓferendo id quod audie¬
runt. Duobus aũt modis cestes delinquunt.
cum aut falsa ꝑmunt. aut uera silentio ob¬
tegunt: xui. De spectaculis. xuii De ludo gminco¬

Expanded text:
vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, nvocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium supprimit veritatis. Natura, si vir, nosi vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest justitia cum scelerato habere societatem. 391 10. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt, cum aut falsa promunt, aut vera silentio obtegunt. CAPUT XVI. De spectaculis. 1. Spec
Abbreviated transcription (Latin):
Limes erat positus litẽ ut discernerit agi
Causa aut argumento aut ꝓbatione c̃sta
Argumentũ nunquã testibus. nunqͣm tabu¬
lis dat ꝓbationẽ. sed sola inuestigatione me¬
nit ucritatẽ. Vnde et dictũ argumcntũ sos
argutũ inuentũ. frobatio aũt testibus et fade
tabularũ constat. In omĩ aũt ucicio sexpso¬
ne querunt᷑. Iudex. accusator. reus. et trisci¬
stes. Iudex dictus quasi ius dicens popło sue
quod iure disceptet. Iure aũt dispucare est
ste iudicarẽ. Non est aũt iudex si ñ est inco
iustitia. Accusator uocat᷑ quasi ad causater
quia ad causã uocat eũ quẽ appellat. sicis
are qua petit᷑ nuncupatꝰ. qui q̃muis sceleris
conscius non sit. reus tamen dicit᷑ qͣm dium
iudicio ꝓre aliqua petit᷑. Testes antiquitꝰ sip¬
stices dicebant᷑. eo quod suꝑstatũ cause ꝑꝓfere¬
bantur. Nunc parte ablata nominis tests

Expanded text:
sAen. 12, 898: Limes erat positus, litem ut discerneret agri. sAen. 12, 898: Limes erat positus, litem ut discerneret agri. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non est autem iudex si non est in eo iustitia. Accusator vocatus quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re, qua petitur, nuncupatus, quia, quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quamdiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes
Abbreviated transcription (Latin):
primus grecis leges dedit. Qui locus et ꝓro¬
stra uocat᷑ ab eo quod ex bello punico captis
nauibus carthaginiensiũ rostra ablata st̃.
et inforo Romano prefira. ut esset huiꝰ insi¬
gne uictorię. Constat aũt forus. causa. lege
et iudice. Causa uocata acasu quo euenit.
Est enĩ materia et origo negocii. nec dũ discus¬
sionis examine pacefacta. Quȩ dũ p̾ponitur
causa est dũ discutit᷑ iudiciũ est. du finit᷑ iu¬
sticia. Uocatũ aũt iudiciũ quasi iuris dictio.
et iusticia quasi iuris statꝰ. Iudiciũ aũt pruis
inquisitio uocabat᷑. Unde et auctores uida¬
orum et prepositos. questores uel quesitore
gotium quasi nec otiũ. id est sine otio. Negociũ
autem in causis negotiatio in cõmerciis dicit᷑
ubi aliquid dat᷑ ut maiora lucrent᷑. Iurgiũ
dictum quasi iuris garriũ eo quod ĩ qͥ causã
dicunt. uire disceptent. Lis a contentione li¬
mitis prius nomen sũpsit. De quo oi glus

Expanded text:
primus Graecis leges dedit. Haec loca, et proprimus Graecis leges dedit. Haec loca, et prorostris vocantur, ideo quod ex bello Punico, captis navibuet in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Constat autem forus causa, lege et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius vel vocabatur, unde et auctores iudiciorum et prepositos questores vel quesitores gotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit. De qua Vergiliu
Abbreviated transcription (Latin):
tur et testudo scucũ. Nam in modũ testudi¬
nis fit elipeus. Est et testudo scutoꝵ c̃nexio
curuata intestudinis modũ. Nãq in armo¬
rum generibus milices etiã ab animalibꝰ no¬
dum inquit iricii milicaris.  e loricis.
orica uocata. eo qͦd loris careat. xiii.¬
Solis enĩ circulis ferreis concexta est. S quama
est lorica ferrea. ex laminis ferreis aut creis
concathenata in modũ squamȩ piscis. et ex
ipso splendore squamarũ et similitudine
nuncupata. De ciliciis aũt eͥtͣ poliunt᷑ lori¬
assis de lamina. ẽ galea de corio. Nã ga¬
leros coriũ dicitꝰ Tassidam aũt atuscis
noiminatã. Illi aũt galeam cassim nomi¬
nant. credo. a capite. Apex ẽ. qͦd in sũma ga¬
lea eminit. quo figit᷑ crista. quã greci conũ
uocant. Nam conus est curuatura que in
galȩa ꝓminet. suꝑ quã cristȩ st̃ De foro.
orus est exercendarũ litiũ locus. xu.¬
a fando dictus. siue aforoneo rege. qui

Expanded text:
autem et testudo scutum, nam in modum testudiautem et testudo scutum, nam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab animalibus nodum,' inquit, 'iricii militaris.' § 13 De loricis. Lorica vocata eo quod loris careat; solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nuncupata. De ciliciis autem et poliuntur loriCassis de lammina est, galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, super quam cristae sunt. § 15 De foro. orus est exercendarum litium locus, a fando dictus, sive a Phoroneo rege, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sti obiciunt᷑. Musculus cunculo similisfit.
quo murus ꝑfodit᷑ exqͦ et appellat᷑ quasi mu¬
scutͣus maior. dictus ab eo quod clipet
id est celet corpus. ꝑiculisq subducat. As o
soynaenTo coru. Oppositus enĩ sua defen¬
sione abhastis et iaculis corpus munit. Clipc¬
us aũt peditũ est. S cutũ: equitũ. Scutũ ap¬
pellatũ eo quod ase excuciat teloꝵ ictũ. Ut
enim telis resistat᷑ . clipeus antefertꝰ. Um¬
bo pars scuti media est. quasi umbilicus.
Ancile uocat᷑ scutũ breue et rotundũ. De
quo uirgilius. leua ancile gerebat Et ancile
dictum ab ancisione. quod sit omĩ parte ueluti
quod ab omĩ parte recisũ. quaq notis oculis an¬
gulus omĩs ab est. Peltũ scutũ breuissimũ in
modũ lunȩ mediȩ. de quibus memunit liber
puro et trecenta pelta ex auro ꝓbato. Scctra
scucũ loreum sine ligno. quo utunt᷑ afri et
ma. leuia arma. quasi paruũ clipeũ. Dici

Expanded text:
sti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, sti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo et appellatus, quasi muscutus maior, dictus ab eo quod clipet, id est celet, corpus periculisque subducat, ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Oppositus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. Ancile vocatur scutum breve et rotundum. De quo VergiliusAen. 7, 188: Laeva ancile gerebat. Et ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti quod ab omni parte recisum: quaque notes oculis, angulus omnis abest. Peltum scutum brevissimum in modum lunae mediae. De quibus meminit liber puro et trecentas peltas ex auro probato.' Scetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri et ma levia arma, quasi parva, non clypeum. Dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ab õmitendo iacula dicta. Bali enĩ grece
mittere dicit᷑. Torquet᷑ cnim uerbere neruo¬
rum. et magna ui iacit aut hastas aut saxa.
inde et fundibalus quasi fundens et emittens.
Contra balistam testudo ualet. Series enim
fit armoꝵ. umbonibus inter se colligatis.
dedit . eo qͦd cũ impetu upingit ĩpin¬
git murũ. in modũ arietũ pugnantiũ. Ua¬
lide enim ac nodose arboris caput ferro ue¬
stit᷑. eaq suspensa funibus. multorũ manu ad
murum impellit᷑. Deinde retrorsũ ducta ma¬
iori impctu destinat᷑. sicq crebris ictibus con¬
cussũ muri latus cedit. cauatũq irrumpit ac
fenestram facit. Contra impulsũ arictis re¬
medium est saccus paleis plenus. et in eũ locũ
demissus quo aries ꝑcutit. Laxo enĩ saccorũ
sinu. ictus arietis illisus mollit᷑. Duriora crã
mollioribꝰ faciliꝰ cedunt. Plutei st̃ cratesco¬
rio crudo intextȩ. que in oꝑe faciendo ho¬

Expanded text:
ab emittendo iacula dicta; βαλεῖν enim Graece ab emittendo iacula dicta; βαλεῖν enim Graece mittere dicitur. Torquetur enim verbere nervorum, et magni vi iacit aut hastas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum umbonibus inter se conligatis. dedit, eo quod cum inpetu inpingit murum in modum arietum pugnantium. Validae enim ac nodosae arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus multorum manu ad murum inpellitur, deinde retrorsum ducta maiori inpetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit cavatumque inrumpit ac fenestram facit. Contra inpulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit; laxo enim saccorum sinu ictus arietis inlisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo ho
Abbreviated transcription (Latin):
habent. quia faretra mortẽ. feretrũ mortu¬
um portat. Coriti proprie sunt arcuũ the¬
cȩ. sicut sagittarum faretre. Uagina appel¬
lata eo quod in eã mucro uel gladiꝰ bauile¬
tur. Theca abco quod aliquid receptũ te¬
gat .c. lictera. ꝓg posita. Alii greco nomi¬
ne thecam uocari asscrunt. qͦd ibi reponat᷑
aliquid. Inde et bibliotheta libroꝵ reposi¬
tio dicit᷑. Dolones sunt uagnis ligneȩ int̾
quas latet pugio sub baculi spetie. Dolones
autem adolo dictȩ sunt. quod fallant et deci¬
piant ferro. cũ spetiem preferant ligni. Hos
uulgus greco nomine exos uocant ĩd est acu¬
tos. uitde et apud medicos acutus morbus exea
uocat᷑. Arcus uocatus eo quod arceat aduersa¬
riũ. Inde et arces dicunt᷑ a quibus arcentur
hostes. Item arcus obspetiem quod sint cur¬
uat artius. De funois.
unda dicta eo quod exea fundant᷑ lapi¬
des id est emittant᷑. Balista genꝰ torm̃ti

Expanded text:
habent, quia pharetra mortem, feretrum mortuhabent, quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocant, id est acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. Arcus vocatus eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvati artius. § 10 De fundis. Funda dicta eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti,
Abbreviated transcription (Latin):
gulare pilum dicit᷑. Telũ uocat᷑ scđ̾m grecã
quo ui dextera uersat. Proprie aũt celũ
a longitudine uocatũ. Unde et mustelam
dicimus quod longior sit quã mus. Cuspis
hastilis amentata a cespite dictus. quod est
cuspide mirtũ. Proprie aũt cuspis posterior
pars haste est. No Sagita.¬
Eagitta asagaci iactu id est aucloci ic¬
tu uocata. Penins enĩ fert᷑ qͣsi auis.
ut celeriter mors ꝑcurrat adhominẽ. Has
primũ crecenses usi sunt. quibus pennȩ ut
diximus idco agglutinant᷑ ut leues sint. et
preuolent scaptos. Spicula sunt sagittȩ ł
lancce breues. ab spicarũ spetie nuñcupatȩ.
Scorpio est sagitta uenenata. arcu ud tor¬
mentis excussa quȩ dũ ad hominẽ uene¬
rit. uirus quo figit infundit. Unde et scor¬
pio nomen acccpit. De faretras. ix.¬
aretra sagictarum theca. aferendo ia¬
cula dicta. sicut et feretrũ ubi funus
acfertur. Quȩ iddeo echimologiã cõmunẽ

Expanded text:
gulare pilum dicitur. Telum vocatur secundum Graecam gulare pilum dicitur. Telum vocatur secundum Graecam quod vi dextera versat. Proprie autem telum a longitudine dictum: unde et mustelam dicimus quod longior sit quam mus. Cuspis hastilis amentata, a cespite dictus, quod est cuspide myrtum. Proprie autem cuspis posterior pars hastae est. § 8 De sagittiSagitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit. § 9 De faretris. Faretra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quae idcirco etymologiam communem
Abbreviated transcription (Latin):
cubito semis facta in longitudine. Hȩc et ea¬
thcia. quam oratius caiam dicit. Est añ
genis gallici teli ex materia quã maxime
Tenta. que iactu quidem ñ longe ꝑptcr
grauitatem cuolat. sed quo ꝑuenit in nima
perfringit. Quod si ab artifice mittat᷑ rur¬
sum redit ad eum qui misit. Huiꝰ meminit
uirgilius dicens. Teutonico ritu soliti cor¬
quere cathcias. Unde et eas hispani t gal
li teutonas uocant. Falarica est celũ ingors
tornofactum. habens ferrum cubitale. et ro¬
tunditatem de plũbo in modũ spere. In ipsa
sũmitate dicit᷑ etiam et ignem habere af¬
firum. Hoc aũt telo pugnat᷑ de curribꝰ
quas dici faias marifestum est. Iuuenalis.
Consulis ante faias delfinoꝵq colũpnas. Afi¬
lis qͥ dicta est falarica. sicut amuro muralis.
sane falaricam lucanus dicit. neruis mit¬
tndo uocata. de quibus lucanus. Signa pa¬
tes aquilas. et pila minantia pilis. Cunꝰ sin¬

Expanded text:
cubito semis facta in longitudine. Haec et cacubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic meminit Vergilius dicensAen. 7, 741: Teutonico ritu soliti torquere cateias. Unde et eos Hispani li Teutonos vocant. 8. Phalarica est telum ingens torno factum, habens ferrum 383 cubitale, et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae in ipsa summitate. Dicitur etiam et ignem habere affixum. Hoc autem telo pugnatur de turribus, quas phalas dici manifestum est. Juvenalis: Consulit ante phalas, delphinorumque columnas. A phalis igitur dicta est phalarica, sicut a muro muralis. Sane phalaricam Lucanus dicit nervis mittendo, vocatae. De quibus Lucanus1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Cuius sin
Abbreviated transcription (Latin):
pectum amitteret gladioꝵ. He hastis.
asta est contus cũ ferro. cuiꝰ diminu un¬
tiuum facit hastilia. Nomen aũt hasti
ab astu sumpsit. unde et astutia. Contꝰ ferrũ
non habet. sed tantũ cuspide acutus est Uia
t̾os Contũ aũt quasi conitũ. est crũ conum
acuta rotunditas. Trudes amites st̃ cũ luna¬
to ferro quȩ greci aplustria dicunt. A trudi¬
bus aũt. uerũ quod trudunt et detrudunt.
Uirgilius. Ferratasq trudes. Uenabula di¬
ta. quasi uenatui habilia uel quia ueniort̃
excipiunt. quasi excipiabilia. Exrcipiunt oĩ
apros. expectantq leones. intrant ursos sit
tantũ firma manꝰ. Lancea est hasta. amci¬
tum habens in medio. Dicta aũt lancea qͥ
ȩqua lance id est ęquali amento pondorti
hastilium. qui mediis hastis aptat᷑ t inde
amentũ quod media hasta religet᷑ et iacu¬
letur. Claua est qualis fuit hertulis dicta
quod sit clauis ferreis inincẽ religata. et ast

Expanded text:
pectum amitteret gladiorum. § 7 De hastis. pectum amitteret gladiorum. § 7 De hastis. Hasta est contus cum ferro; cuius diminutivum facit hastilia. Nomen autem hasta ab astu sumpsit; unde et astutia. Contum ferrum non habet, sed tantum cuspide acuto est. Vergntos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudiur ab eo quod trudunt, et detrudunt. Virgilius: Ferratasque trudes. 4. Venabula dicta, quasi venatui habilia; vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabilia. Excipiunt enim apros, exspectantque leones, intrant ursos, sit tantum firma manus. 5. Lancea est hasta amentum habens in medio; dicta autem 382 lancea, quia aequa lance, id est, aequali amento ponderata hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religata; et est