comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidens dm̃. tc̃ enĩ hoc nom̃ accepit qñ tota nocte luc¬
tatus uicit in certamine angłm. ⁊ oriente lucifero:
benedictus ẽ abeo. In ꝑꝑ uisionẽ dĩ isrł appellatus est
sicut ⁊ ip̃e ait. uidi dñm ⁊ salua facta ẽ anima mea
srłite. abisrł filio isaac nõati. Nam patͥarchã hebn¬
oꝵ fuisse isrł a quo duodec̃i uidõꝵ tͥb isrłis uocab¬

Expanded text:
deus: tunc enim hoc nomen accepit quando, tota nocte luctatus, vicit in certamine angelum et, oriente Lucifero, benedictus est; inde propter visionem Dei Israel appellatus est, sicut et ipse ait: ‘vidi Dominum faciero ab Israel filio Isaac. Nam patriarcham Hebraeorum fuisse Israel, a quo duodecim Iudaeorum tribus Israelis vocab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓxima britannie insule spacio t̾raꝵ angustior s situ fecun¬
dior. hec ab africa inboreã porrigitur. cuius partes pͥores
beria ⁊ cantabricũ occeanũ intendunt. uñ ⁊ hyb̃nia dicta.
scotia aũt qd̃ ascothoꝵ gentib colitur appellata. illic nulla
anguis. auis rara. apis nulla adeo ut aduectos in pulueres
seu lapillos quis alibi sparserit int̾ aluearia examina faboᷤ
dicia dicta eo ꝙ cirea codic̃e t̾rã aꝑiat. ⁊ qͣsi uilis eiꝰ usus in re¬
liquis oꝑib habeat᷑. Nom̃ tñ ex codice retinz. hunc alii ge¬
neralit̃ fossaliã uocant ꝙ foueã faciat qͣsi fouessoriam.

Expanded text:
rum angustior, sed situ fecundior. Haec ab Africo in Boream porrigitur. Cuius partes priores Hiberiam et Cantabricum Oceanum intendunt, unde et Hibernia dicta: Scotia autem, quod ab Scotorum gentibus colitur, appellata. Illic nulla anguis, avis rara, apis nulla, adeo ut advectos inde pulveres seu lapillos si quis alibi sparserit inter alvaria, examina favos dicia dicta eo, quod circa codicem terram aperiat; et quamvis eius usus in reliquis operibus habeatur, nomen tamen ex codice retinet. Hanc alii generaliter fossorium vocant, quod foveam faciat, quasi fovessorium.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓseliti. Quinta uõ uulgaris illa int̃pretatio cuiꝰ auctor ñ
apparet ⁊ obhoc sine nõe int̃pretis. quinta editio nuncu¬
patur. p̃t̾ca sextã ⁊ septimã editionẽ origenes miro labõẽ
codex g̃cus. atq aliqͣntulũ sibi utusq linge ꝑitiã sẽsit.
ausus ẽ stat̃i int̃pretari. atq ĩn accidit tã innũabiles
ap̃ latinos extitisse int̃pretes. De bebreo aũt in latinũ e¬
loquiũ tmmodo hieronimꝰ pb̃r tũ linguaꝵ ꝑitus: easdẽ

Expanded text:
sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore codex Graecus, atque aliquantulum esse sibi utriusque linguae peritiam sensit, ausus est statim interpretari, atque inde accidit tam innumerabiles apud Latinos exstitisse interpretes. De Hebraeo autem in Latinum eloquiu
Abbreviated transcription (Latin):
dus ager dictus quasi escolid qd iã acultura exierat. sic̃
exconsul qd̾ aconsulatu discesserit. Isq. ⁊ iste.Isq. Is
gͦ. Istagni. ethimologia. a nox uyyz N. idẽ separans
⁊ secernens. mixta enĩ ⁊ adulterata int̾ se ꝑ ignẽ metal¬
la dissociat. ⁊ ab auro ⁊ argento. es. plũbũq secernit. alia
quoq metalla ab igne defendit. ⁊ cũ sit natura ȩris ferriq
durissima si absq ferro fu̾i̾t. uritur ⁊ crematur. Sta¬
gnũ illitũ eris uaris saporẽ facit gratiorẽ. ⁊ cõpescit
uirus eruginis. specula exeo tẽꝑantur. cerussa quoq
exeo sicut explũbo conficitur. Ił. Istacine. ista gͦ. Is¬

Expanded text:
dus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus. Stagni etymologia ἀποχωρίζων, id est separans et secernens. Mixta enim et adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et quum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stagno fuerit, uritur et crematur. Stagnum inlitum aereis vasis saporem facit gratiorem et conpescit virus aeruginis. Specula etiam ex eo temperantur. Cerussa quoque ex eo, sicut ex plumbo, conficitur. De electro .
Abbreviated transcription (Latin):
librũ quidã moysen scripsisse arbitͣntur. alii uñu ex ꝓ¬
pħis. nõ nulli uõ eundẽ iob pꝰ plagã sue passionis scrip¬
torẽ fuisse existimant. arbitͣntes ut qui c̾tamina spãt
pugne sustinuit. ip̃e narraret qͣs uictorias expediũ.
pͥncipia aũt ⁊ finis libri iob ap̃ hebreos ꝓsaica orõe
me rep̃hendo ⁊ ago penitentiã. omĩa heroico metro
iussus. Esd̃. Iouis fert̾ auiuando dictus. ⁊ iupit̃ qͣsi
uiuans pat̃. hoc ẽ om̃ib p̃stans. hunc ⁊ pͥuato titulo
iou̾e optimũ dixerunt. dũ fuiss incertus in suis ĩpudicꝰ
mextraneis quẽ modo taurũ fingunt. ꝑꝑ europe rapt̃.
fuit enĩ innauicuł insignis erat taurus. modo dãnes
ꝑ imbr̃e aureũ appetisse ꝯcubitũ. ubi intelligͥ pudici¬
ciã pubis ab euro fuisse corruptã. mͦ insimilitudine
ptauĩt ⁊ signũ qͦ cantauĩt. ⁊ ido ñ figure iste sunt s
plane deueritate scelera. uñ turpe erat tales dõs credi

Expanded text:
b quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione me reprehendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro unt. Iovis fertur a iuvando dictus, et Iuppiter quasi iuvans pater, hoc est, omnibus praestans. Hunc et privato titulo Iovem Optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, inpudicus in extraneis. Quem modo taurum fingunt propter Europae raptum; fuit enim in navi cuius insigne erat taurus: modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intellegitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam: modo in similitudine t; et cignum, quia cantaverit. Et ideo non figure iste sunt, sed plane de veritate scelera: unde turpe erat tales deos credi,
Abbreviated transcription (Latin):
rus appellat᷑ eo ꝙ infra sit. Sicut aũt scd̃m corpꝰ si pondis
sui ordinẽ teneant: inferiora st̃ omĩa gͣuiora: ita scd̾m
sp̃m inferiora st̃ omĩa tͥstiora. Uñ ⁊ ing̾ca lingͣ origo nõi ᷤ
ꝙ appellat᷑ inferꝰ eo ꝙ nichil suaue. habeat resonare uidet᷑.
Sicut aũt cor aĩalis in medio ẽ: ita ⁊ infernus in medio t̃re
ẽẽ ꝑhibct᷑. Qñ ⁊ in eugłio legimꝰ in corde t̃re. philosophy
aũt dicũt ꝙ inferi ꝓeo dñr ꝙ anime illuc ferant᷑. GRs̃.¬

Expanded text:
rus appellatur eo quod infra sit. Sicut autem secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia graviora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora; unde et in Graeca lingua origo nomiquo appellatur inferus ex eo quod nihil suave habeat, resonare perhibetur. Sicut autem cor animalis in medio est, ita et infernus in medio terrae esse perhibetur. Unde et in Evangelio legimus: In corde terrae . Philosophi autem dicunt, quod inferi pro
Abbreviated transcription (Latin):
eius q̃ instituta ẽ. siue int̃ phylosophos. siue int̃ rethores.
inductiõis ẽ. q̃ similitudines ꝯcedende rei necessario uniꝰ
induc̃ aut plurimũ. Illatio inductionis ẽ q̃ asũptio dr̃
st̃ introducte. Conclusio inductionis ẽ. q̃ aut ꝯsensionẽ
illationis confirmat. aut ꝗd ex ea cõficiat᷑ declarat

Expanded text:
eius cum quo instituta est, siue inter philosophos siue inter rethores inductionis est quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit, aut plurium. 6. Illatio inductionis est, quae et assumpsunt introducit. Conclusio inductionis est quae aut concessionem illationis 83 confirmat, aut quid ex ea conficiatur declarat
Abbreviated transcription (Latin):
r qsdũ demones qͣs dusios galli nuncupant assidue hanc¬
muindid ̃ ⁊ tc̃ptare ⁊ efficere plures talesq asseuerant. ut
b imbiendo passim cũ aĩalib. uñ ⁊ incubi dñr ab incũbẽde
iit stuprando. Sepe eñi ĩ probi existunt etiã mulierib. ⁊ ea¬
ñ pugunt ꝯcubitũ. qͦs demones galli dusios nuncupant.¬

Expanded text:
et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, hanc assidue immunditiam et tentare et efficere, plures talesque asseverant, ut b ineundo passim cum animalibus. Unde et Incubi dicuntur ab incumbendo, hoc est stuprando. Saepe enim inprobi existunt etiam mulieribus, et earum peragunt concubitum: quos daemones Galli Dusios
Abbreviated transcription (Latin):
tuos pisciculos aut cadauer ꝙ ab aqͣ iã putͥlũ ⁊ madidũ eiectum
fu̾it foras. Nã in aquã ing̾di timet qr natare nescit. nec dat ꝙ
ut discat dũ mõtuis cadauerib delectat᷑. Idõ ñ pot̃ in altitudĩ
aque ingͥdi qr timz. uͥ mundi pisciculi demorant᷑ ut mn sib
piat cibũ. s sẽꝑ defonis oberrans cͥcuit. refugiens puriores⁊¬
simas aquas uñ possit mund uiuere. Ibis. auis egyptia. obse¬
nis q̃ semetip̃am purgat rostro. in anũ aquã fundens. hc fpen¬
tiũ ouis uescit̾. gͣtissimã ex eis escã nidis suis depõtans. Ibiscũ betdo

Expanded text:
 iam putridum uel marcidum eiectum fuerit foras. Nam in aquam ingredi timet, quia natare nescit; nec dat operam ut discat, dum mortuis cadaueribus delectatur. Ideo non potest in altitudinem aquae ingredi, ubi mundi pisciculi demorantur, ut inde sibi capiat cibum; sed semper foris oberrans circuit, refugiens puriores et altissimas aquas, unde possit mundus uiuere. Tu igitur, tipsam purgat, rostro in anum aquam fundens. Haec serpentium ova vescitur, gratissimam ex eis escam nidis suis deportans. Meropes eo
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃pr̃. siuc ꝙ in ortu plantã nascentis fr̃ĩs apprehend̾it. siue qd
rstea frẽm arte deceꝑit. uñ ⁊ esau dixit. Iuste uocatũ ẽ nom̃
us iacob. supplantauit enĩ me ⁊ sccĩo. Iacob intpr ppłs uetustꝰ.¬
liob zebedei apatre cognominatꝰ. quẽ relinquens cũ ioħe. ueꝵ
patr̃e secuti sũt. hi sunt filii tonitrui ꝗ etiã boanarges ex firmi¬
tite ⁊ magnitudine fidĩ nõati st̃. hicẽ iacob zebedei filiꝰ frat̃¬

Expanded text:
in ortu plantam nascentis fratris apprehenderit, sive quod postea fratrem arte deceperit. Unde et Esau dixit: Juste vocatum est nomen ejus Jacob, supplantavit enim me ecce secunOBUS ZEBEDEI a patre cognominatus est, quem relinquens cum Iohanne verum patrem secuti sunt. Hii sunt filii Tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Iacobus fili
Abbreviated transcription (Latin):
nil nascit᷑. adeo unde septetone dicat sterili ñ quicqũa frigo¬
tib ita existit ut subĩn uertat̃ in aliud elem̃tũ. hec quãuiꝰ na¬
ture sue sursũ nitendo incitet appetitũ in celeste mñ suꝑiorẽ
tͣnquillitatẽ ñ possit euadere. qr multo aere suꝑatꝰ ⁊ in cũ cõ¬
uersus extinguit᷑. Ac ꝑhoc mista reꝵ parte corruptibiliõe atq
pigniore turbulentis motib agitat᷑ ad tẽꝑandũ eius rigorẽ ⁊
tũ in eis faciat. Nã ⁊ humor pͥuatione caloris ꝯgelascit. ⁊ cũ
possint feruescẽ cetera elem̃ta ignis frigescẽ ñ pot̃. Faciliꝰ ꝓppe
extinguit᷑ ut ignis ñ sit quã frigidus maneat aut fiat alicuiꝰ
frigidi ꝯtactu tepidor. Itaq ⁊ suꝑ aerẽ purus ignis dr̃ ẽẽ celũ.¬
umn etiã sidera atq luminaria facta poete ꝯiectant. illiꝰ uidelic
ignee lucis ineas formas quas in celũ cernimꝰ ꝯgloba disposi¬

Expanded text:
nihil nascitur, adeo ut de septentrione dicat «sterili non quicquam frigotibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et tum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus auteunde etiam sidera atque luminaria facta coniectant illius uidelicet igneae lucis in eas formas, quas in caelo cernimus, conglobata disposi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt homo ad cõplationẽ celi. rigidus ⁊ erectꝰ. ñ sicut peco¬
ra. in humũ ꝓtia atq u̾gentia. ut cuiꝰ sũmitate caput
ẽ collocatum. datũq ẽ illi hoc nom̃. qd̾ hinc capiunt
cut ⁊ in genesi dr̃. Et creauit ds̃ hominẽ de limo t̾re. Ab¬
usiue aũt ꝓnuntiat᷑ ex utͣq substantia totꝰ hõ .i. ex socie¬
tate anime ⁊ corporis. nã ꝓpͥe homo ab humo. Greci aũt
hominẽ antropũ appellauert. eo qd̃ sursũ expectet sub¬
leuatꝰ ab humo ad contẽplationẽ artificis sui. Sna q̃ cum¬
spectant aĩalia cetera t̃ras. Os hoĩs sublime dedit. celũq
uid̾e. Iussit ⁊ erectos ad sid̾a tollere uultꝰ. Ꝙ ideo rectꝰ celũ
aspicit. ut dm̃ querat. ñ ut terrã intendat ueluti pecora.
q̃ natura ꝓna ⁊ ut uentͥ obedientia fingit. Duplex est
aũt homo int̃ior. ⁊ ext̃ior. Int̃ior hõ anima. ext̃ior homo

Expanded text:
autem homo ad contemplationem coeli rigidus, et erectus, non sicut pecoautem homo ad contemplationem coeli rigidus, et erectus, non sicut pecora in humum prona, atque vergentia; in cujus summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant Et creavit Deus hominem de humo terrae.' Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hominem ἄνθρωπον appellaverunt, eo quod sursum spectet sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quos homini sublime dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus caelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo a
Abbreviated transcription (Latin):
ilabore uiuũt. ĩ dolore moriunt᷑. Homo dictꝰ ab hu¬
no. hic ex diu̾sis subsistit substãtiis. ex mortali ⁊ in¬
mortali. corpꝰ eiꝰ ex ossib ⁊ ex carnib cõstat. diuidit᷑q in
qͣttuor elem̃tis. ht̃ enĩ in se aliqͥd ignis. aeris. aque. t̃re.
ignis ĩ calore uitali. Siqͥdem ⁊ quadriꝑtate humani
corporis rõ. quattuor elem̃toꝵ designat speciẽ. Caput
nãq ad celũ refert᷑. in qͦ sunt duo oculi q̃si duo lumi
naria solis ⁊ lune. Pectꝰ aeri coniungit᷑. qr sic inde red¬
dit᷑ inspiraminis flatꝰ sicut ex aere uentoꝵ sp̃c. Uent̃
aũt mari assimilut᷑ ꝓpt̾ collectionẽ omniũ humoꝵ.
quasi ꝯgregationẽ aquaꝵ. Corporis uestigia postremũ
t̃re cõparant᷑. eo qd̾ sint ultima m̃broꝵ arida. siue sicca
sicut t̾ra. Iam u̾o ĩ capitis arce mens collocata ẽ. tãqͣm
in colo ds̃. ut ab alto speculet᷑ om̃ia atq regat. Factꝰ est

Expanded text:
in labore uiuunt, in dolore moriuntur. Quae sit in labore uiuunt, in dolore moriuntur. Quae sit mo". Hic ex diuersis subsistit substantiis, ex mortali et inmortali. Corpus autem eius ex ossibus et carnibus constat, diuiditur in quattuor elementis. Habet enim in se aliquid ignis, aeris, aquae et terignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum naria solis et lunae. 49. Pectus aeri conjungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatus, sicut ex aere ventorum spiritus. Venter autem mari assimilatur, propter collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae comparantur, eo quod sunt ultima membrorum arida, sive sicca, sicut et terra. Jam vero in capitis arce mens collocata est, tanquam in coelo Deus, ut ab alto speculetur omnia, atque regat. 50. Factus est
Abbreviated transcription (Latin):
sibsistẽs ratiõe liberiiq arbitͥi uoluntate. uicioꝵ capax
utq uirtutũ. At contͣ pecꝰ ẽ animal irrationale morta¬
le.motu sanguinis ⁊ carnis animatũ. uñ ⁊ aĩa coꝵ pꝰ
mortem simul cũ carne dissoluit᷑. Adde zaliud ꝑ q̃
ab eis distinguit᷑. illa ꝓna sunt. ⁊ ad t̾rã uergentia. nobis
nat᷑alit̃ uult᷑ in celum erect᷑ ẽ. Ilt otiosũ ⁊ opulentia no¬
bs ratio ⁊ smo cõcessus ẽ. ꝑ qd̃ intellig̾e ⁊ confic̾i om̃
possum᷑. homines st̃ ratione capaces. ĩ tellectu sapien¬
tes.ore loq̃ces. nat᷑a magis qͣm doctͥna ualentes. statu
rigidi. uultu erecti. fig̃a similes. unu̾si ⁊ int̃ se dissi¬
leues diu̾sis morib pares errorib ad studia in hertes.
ꝓni ad uoluptates. cassi labore. diuicus caduci. sollici¬
mutabiles. uita q̃ruli. tp̃r celeres. tardi ad sapiẽtiam.
ueloces ad mortẽ. de p̃t̾itis nudi. de p̃sentib ex igui.
de fut᷑is incerti. ꝯcipiunt᷑ iniqͥtate. in pecc̃o nascunt᷑.

Expanded text:
atione liberique arbitrii uoluntate, uitiorum capax atque uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu sanguinis et carnis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne dissoluitur. Adde et aliud, per quod ab eis distinguimur. Illa prona sunt, et ad terram uergentia; nobis naturaliter uultus in caelum erectus est; illis otium et opulentia; nobis ratio et sermo concessus est, per quod intellegere uel confiteri Deum ur. Homines sunt ratione capaces, intellectu sapientes, ore loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, uultu erecti, figura similes uniuersi, et inter se dissileues, diuersi moribus, pares erroribus, ad studia inertes, proni ad uoluptates, cassi labore, diuitiis caduci, sollicimutabiles, uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiam, ueloces ad mortem, de praeteritis nudi, de praesentibus exigui, de futuris incerti; concipiuntur in iniquitate, in peccato nascuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
humus ẽ inferior ac deorsum ⁊ humida tellus. uñ
bumati sepulti. generalit aũt ubiq terra ẽ. ñ ubiq
humus. & in patria tibi terra est. Et hoc in later¬
bus. & non est humus. Humus autem t̾ra humida
ẽ.⁊ ab humore uocata. sicut t̾ra qd̾ naturali siccitate
ius bonum tempꝰ apud uet̾es indicabat. feminini ma¬

Expanded text:
humus autem inferior ac deorsum et humida tellus est. Vnde et humati sepulti. Generaliter autem ubique terra est, non ubique humus, et in parietibus terra est, hoc est in lateribus, et non est humus. Humus autem terra humida est, et ab humore uocata, sicut et terra quod naturali siccitate neris bonum tempus apud veteres indicabat; feminini ma
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ moyses de initio mũdi ꝯseͥpsit. Ap̃ gentiles uͦ pͥmũ
dares frigiꝰ d̾ gͥeis ⁊ tͦianis historiã dedit. qͣm ĩfoliis pal¬
maꝵ ab eo ꝯscriptã eẽ fert̃. Post daretẽ aũt in gͥcia hie¬
rodot᷑ historic̃ pͥmꝰ habit᷑ ẽ. Post quẽ retͦcides claruit. hiᷤᷤ
tẽporib qͥb hesoras scͥpsit. Historie gentiũ. ñ impe¬
diũt legentib. ĩhis q̃ utilia dixer̃t. Multi enĩ sapientes
p̃t̾ita hõiũ gesta ad ĩstitutionẽ p̃sentiũ historiis indi¬

Expanded text:
primus Moyses de initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Pherecydes claruit his temporibus qdiunt legentibus in his quae utilia dixerunt. Multi enim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indi
Abbreviated transcription (Latin):
egit atq ad caspiũ mare habitare p̃cepit. qͦs ibi usq
in hodiernũ diẽ arplissimis gen̾is sui in crem̃tis cõ¬
sistere. atq exim qͣndoq erupturos opinio ẽ. Elb̃.¬
Hircania dictũ asilua hẏrcaria q̃ sithiȩ subiae⁊. hñs
ab oriente mare caspiũ. a meridie armeniã. a septen
tͥone albaniã. ab occasu hiberiã. Est aũt silius asꝑa
copiosa in manib feris tigrib pantherisq ⁊ pardis

Expanded text:
ia ad Caspium mare habitare praecepit; quos usque in hodiernum diem amplissimis generis sui incrementis consistere atque exinde quandoque erupturos opinio est. Et maHyrcania dicta a silva Hyrcana, quae Scythiae subiacet, habens ab oriente mare Caspium, a trione Albaniam, ab occasu Iberiam. Est autem silvis aspera, copiosa immanibus feris, tigribus pantherisque et pardis.
Abbreviated transcription (Latin):
ferro inceris scͥpsert̃. pꝰea romani iusser̃ ne graphiũ fer¬
reũ qͥs haberet. uñ ⁊ ap̃ seribas dicebat᷑ ferro ne cedito.
pꝰea institutũ ut cera ossib scrib̾ent sic̃ indicat acta.
instaura dicẽs. uertam᷑ uomerẽ in cera mucrone q̃ramͦ
osseo. Graculos aues agarulitate nuncupatos. ñ ut qͥdã
uolt̃ ꝓpt̃ qd̃ gregatĩ uolant. cũ sit manifestũ ex uoce
eos nuncupari. ẽ enĩ loq̃cissimũ genꝰ. ⁊ uocib importu

Expanded text:
ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens 12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Gravolunt, pro eo ut gregatim volent; cum sit manifestum ex voce eos nuncupari. Est enim loquacissimum genus et vocibus inportu
Abbreviated transcription (Latin):
ria ꝓscrutãt᷑. historiegenꝰ tͥplex ẽ. Efemeris nãq ap¬
pellat᷑ uniꝰ diei digestio. hoc ap̃ nos diurnũ uocat᷑. slã
q: latini diurnũ. g̾ci efemerida dic̃t. Kalendaria ap¬
pellant᷑. q̃ mẽses singłos digerunt᷑. Annales st̃ res sin¬
guloꝵ annoꝵ. Queq enĩ digna memorie. domi. mili¬
cieq. mari. ac t̾re ꝑannos. in cõm̃tariis acta st̃. ab an¬
niu̾sariis gestis ãnales noĩauert. Historia aũt multoꝵ
annoꝵ: ł tẽpoꝵ ẽ. Cuĩ diligntia annui cõm̃tarii in li¬
bris delati st̃. Int̃ historiã aũt ⁊ annales hoc int̃ ẽ ꝙ
historia ẽ eoꝵ tẽpoꝵ q̃ uidemꝰ. annales u̾o st̃ eoꝵ an¬
noꝵ qͦs etas nr̃a ñ nouit. Uñ ⁊ salustiꝰ. ex historia libs¬

Expanded text:
riae . Genus historiae triplex est. Ephemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diurnum, Graeci ephemerida dicunt. Kalendaria appellantur, quae in menses singulos digeruntur. Annales sunt res singulorum annorum. Quaequae enim digna memoriae domi militiaeque, mari ac terrae per annos in commentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales nominaverunt. Historia autem multorum annorum vel temporum est, cuius diligentia annui commentarii in libris delati sunt. Inter historiam autem et annales hoc interest, quod historia est eorum temporum quae vidimus, annales vero sunt eorum annorum quos aetas nostra non novit
Abbreviated transcription (Latin):
tamqͣm ꝓnuntiatores ꝑsonaꝵ alienaꝵ sicut in the¬
atͥcis fabulis. Non enĩ qͥ agit partes agamenonis
intragedia. u̾bi grã. siue alicuius alt̾ius ad historiã uł
fabulã q̃ ag̾ ꝑtinentis. uere ipse ẽ. s simulat eũ. ⁊ ipocͥta
quod ñ ẽ. hypocrita ẽ. simul enĩ iustũ non exibet
qr totũ fructũ in laude hominũ ponit. qͣm possũt
etiã simulantes ꝑciꝑe dũ fallunt eos. qͥb uident᷑
boni ab eis qͥ laudant᷑. si tales ab inspectore cordis
deo. mercedẽ non accipiũt. nͥ fallacie suppliciũ. es u¬

Expanded text:
tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est; sed simulat eum, et hypocrita  justum, non exhibet; quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab eisque laudantur. Sed tales ab inspectore cordis Deo mercedem non accipiunt, nisi fallaciae supplicium: ab
Abbreviated transcription (Latin):
it census eris. soluit enĩ tributum auetoris. In hoc
enĩ uocabulo pͥma successio ẽ hereditatis ⁊ gen̾is ⁊ filii¬
⁊ nepotis᷑. Hereditas ẽ res que morte alicuiꝰ adquẽpiã
ꝑuenit ł legato testam̃to ł possessione retenta. Dicta
aũt hereditas a reb aditis siue abere quia qͥ possidet
agrum ⁊ censum soluit. inde heres.E G. Heremia de¬

Expanded text:
it census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis,  rebus . Hereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt. s acceptã axp̃o disciplinã fidelit̾ nationib as¬
uero ex causis quasi elegentes instituert̃. sicut ⁊ alie
hereses sine auctore ⁊ sine nominib. ex quib alii tri¬
formẽ putant ẽẽ dm̃. Alii xp̃i diuinitatẽ passibilem
dicunt. Alii xp̃i de patre natiuitati mitiũ tempori dũt
alii liberationẽ hominũ apud inferos factam. xpi desgi¬
sione ñ credt̃. Alii aĩam imaginẽ dei negant. alii aĩas
conu̾ti in demones. ⁊ quecũq animalia ex istimãt . Ali
de mũdi statu discentiũt. alii innumerabiles mundos
opinant᷑. alii aqͣm deo coet̃nam faciunt. alii nudis pedi
ambulãt. alii cũ hominib ñ manducant. Heȩ sũt he-

Expanded text:
gerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus asgerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus asantur; quidam vero ex causis quas eligentes institueruhereses sine auctore et sine nominibus. Ex quibus alie triformem putant esse deum, alie Christi divinitatem passibilem dicunt, alie Christi de patre nativitati initium temporis dant, alie liberationem hominum apud inferos factam Christi descensione non credunt, alie animam imaginem dei negantes, alie animas converti in demones et in quecunque animalia existimant, alie de mundi statu dissentiunt, alie innumerabiles mundos opinantur, alie aquam deo coeternam faciunt, alie nudis pedibus ambulant, alie cum hominibus non manducant. H
Abbreviated transcription (Latin):
opinantẽ atq eodem ritu colentem. quo ceteri. Solo
congregationis delectari discidio. Heresim aũt ẽẽ lon¬
ge alia opinantẽ quam ceteri. aliãq sibi alonge dis¬
similem ꝑuersi dogmatis instituentẽ culturam. here¬
ses aũt grece ab electione dicit᷑. qd̾ scilicet unusqͥsq id
sibi eligat qd̃ melius ei ẽẽ uidet᷑. secta aũt adiuisione
dicta ẽ quasi sectio. Unde ⁊ secte philosophoꝵ ł here
cat᷑ qd̾ scilicet unusqsq id si eligat. qd̃ melius illi ẽẽ ui¬
detur. ut philosophi ꝑipatetici. achademici. edipicurei.
⁊ istoici. ł sicut alii qͥ ꝑuersum dogma cogitantes ar¬
bitrio suo de eccłia recessert. Inde ergo hereses dicta
greca uoce ex int̾pretatioẽ electionis qua qͥsq arbitri¬
o suo ad instituendã siue ad suscipienda que sibi pp̃e
qd̾ aliqͥs dearbitrio suo indux̾it. Apłos dei habemꝰ aucto¬
res. qͥ nec ip̃i quicqͣm ex suo arbitrio qd̃ induxer̃t ele¬

Expanded text:
opinantem atque eodem ritu colentem quo ceteri, solo congregationis delectari discidio; heresim autem esse longe alia opinantem quam ceteri aliamque sibi ac longe dissimilem peruersi dogmatis instituentem culturam. Heresis autem Graece ab electione dicitur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod melius esse uideatur. Secta autem a diuisione dicta est, quasi sectio. Vnde et sectae philosophorum catur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi, Peripatetici, Academici, Epicurei, et Stoici, vel sicut alii, qui perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haereses sunt dictae Graeca voce ex interpretatione electionis, quas quisque arbitrio suo, ad instituenda sive ad suscipienda quaelibet, ipse quod aliquis de arbitrio suo induxerit. Apostolos Dei habemus auctores: qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio quod inducerent ele
Abbreviated transcription (Latin):
in planũ. in magnitudinẽ numerabilẽ. ⁊ in fig᷑as solidas.
plane fig̾e sunt. q̃ longitudine ⁊ latitudine ꝯtinent᷑. Que
sunt iuxta platonẽ numo qͥnq numerabilis magnitu.¬
do ẽ. magnitudines rõnabiles st̃. quoꝵ m̃surã scire pos¬
sumꝰ. irrationabiles u̾o. quoꝵ m̃sure qͣntitas cognita ñ
dibet᷑. OE Flõ URis. Eigure solide sunt. q̃ longitudi¬
circũducta. cuiꝰ in medio punctꝰ ẽ. quo cuncta ꝯuergt̃.
qd̃ centrũ geometre. uocant. latini punctũ. circulum¬
merꝰ. ita intͣ hunc
circulũ om̃iũ ꝯclu
punct᷑ ẽ. cuiꝰ pars
nulla ẽ. Scd̾a linea
p̃ter latitudinẽ lon¬
gitudo. recta linea
ẽ que ex qͦ in suis
punctis iacet. suꝑfi¬
cies u̾o qd̾ longitu¬
dines ⁊ latitudines
solas ht̃. suꝑficieᷤᷤ uo¬
fines linee st̃. quoꝵ
forme ideo insuꝑio¬
rib decẽ figuris po¬
site ñ sunt. qr inter
eas inueniunt᷑. Nu¬
meros aũt scd̃m geo¬
metͥam ita queris.
Extrema qͥppe eius
multiplicata tantũ

Expanded text:
ilem, in magnitudinem rationalem, et in figuras solidas. Planae figurae sunt, quae longitudine et latitudine continentur, quae sunt iuxta Platonem numero quinque. Numerabilis magnitupotest. Magnitudines rationales sunt, quarum mensuram scire possumus: irrationales vero, quarum mensure quantitas cognita non habetur. Figure solide sunt, que longitudicircumducta; cuius in medio punctus est, quo cuncta convergunt, quod centrum geometriae vocant, Latini punctum circulmerus, ita intra hunc circulum omnium figurpunctus est, cuius pars nulla est. Secunda linea, praeter latitudinem longitudo. Recta linea est, quae ex aequo in suis punctis iacet. Superficies vero, quod longitudines et latitudines solas habet. Superficiei fines linee sunt, quarum forme ideo in superioribus decem figuris posite non sunt, quia intra eas inveniuntur. Numeros autem secundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum
Abbreviated transcription (Latin):
uiriũ gła. cuiꝰ locꝰ gimnasiũ dr̃ uͥ excent᷑ aithlete. ⁊ cursoꝵ
uelocitas cõꝓbat᷑. hĩc accidit ut oĩũ ꝓpe arciũ excicia. gĩ¬
nasia dicant᷑. Añ enĩ ĩ locis certãtes cincti erãt ne nuda¬
rent᷑. Post relaxato cingło repente ꝓstratꝰ ⁊ examinat᷑ ẽ.
Ozdã cursor q̃re ex ꝯsilii decreto tc̃ arconippomenes. ut
nudi deinceps õs ex̾citarent᷑ ꝑmisit ex illo gimnasio dicto
qd̃ iuuenes nudi ex̾cerent᷑ in cãpũ. ubi sola tm̃ uerecũdia
luctatioᷤ. Uñ fer̃ qndã regẽ tot filios adolescẽtes hñtem
totidẽ gen̾ib d̾ regno iussisse ꝯtend̾e. Gĩnica st̃ uelocitates

Expanded text:
r, ubi exercentur athletae, et cursorum velocitas comprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. 2. Antea enim in jocis certantes cincti erant, ne nudarentur: post, relaxato cingulo, repente prostratus et exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod juvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantum verenda luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. De saltu . Saltus
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ adtones seuissimos durat frigorib. qͥ mores ex ip̃o
natuq uiuente ᷤᷤ. hoꝵ plurime gt̃s uarie armis. discolo¬
res habitu. lingue dissone ⁊ origine uocabuloꝵ incerte.
ut tolorate samsifari quadit᷑ ungrimarco manni brute¬
ri camasi blangine tubãtes. quoꝵ inmanitas barbarie
etiã in ip̃is uocabulis orrorẽ q̃ndã significat. Germania
pꝰ siciã inferiorẽ adanubio in t̾renũ fluuiũ occeanũq cõ¬
clusa cingit᷑ a septentͥone ⁊ occasu occeano ab ortu uͦ da¬
nubio. A meridie reno fluuio dirimit᷑. Terra diues. ac po¬
płis innumosis ⁊ ĩmanib. Uñ ⁊ ꝓpt̃ fecunditatẽ gignen

Expanded text:
nationes sevissimis durate frigoribus, que mores ex ipso natuque viventes. Horum plurime gentes varie armis, discolores habitu, linguis dissone et origine vocabulorum incerte, ut Tolosates, Amsivari, Quadi, Turingi , Marchomanni, Bruteri, Canusi, Blangiani, Tubantes, quorum immanitas barbarie etiam in ipsis vocabulis terrorem quendam significapost Scythiam inferiorem a Danubio inter Rhenum fluvium Oceanumque conclusa cingitur a septentrione et occasu Oceano, ab ortu vero Danubio, a meridie Rheno flumine dirimitur. Terra dives virum ac populis numerosis et inmanibus; unde et propter fecunditatem gigne
Abbreviated transcription (Latin):
thecis aĩum intenderũt. Maxime ptholomeus co¬
gnom̃to filadelfus. om̃is litterature sagacissimꝰ. cũ
ĩtudio bibliothetaꝵ. pisistratũ emularetur. non solũ
gentiũ scripturas. s etiã et diuinas luteras in biblio¬
thecã suã ꝯtulit. Nam septuaginta milia libroꝵ. huiꝰ
tẽporib alexandrie inuenta sũt. Rome priꝰ libroꝵ¬
copiã aduexit emiliꝰ paulus. ꝑse macedonũ rege
de uicto. Dinde lucullus et pontia p̃da. post hos cesar de
struende. Primũ aut̃ rome bibliothecas publicauit pollio
grecas simul atq latinas attitis auctoꝵ imaginib inatrio
qd de manubus magnificentissimũ instruxerat. apud
nos quoq pãphilus martir cuiꝰ uitam eusebius cesarien¬
sis conscriꝑsit pisistratũ insacre bibliothece studio pͥmꝰ¬
adequare contendit. hic enĩ inbibliotheca sua ꝓpe tri¬
ginta uoluminũ milia habuit. Hieronimꝰ quoq atq

Expanded text:
thecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cothecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. De intercopiam advexit Emilius Paulus Persa, Macedonum rege devicto: deinde Lucullus e pontica preda, post hos Cesar dedstruende. Primum autem Rome bibliothecas publicavit Pollio, grecas simul atque latinas, additis authorum imaginibus in atrio, quod de manubis magnificentissimum instruxerat. Apud nos quoque Pasis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio adaequare contendit. Hic enim in Bibliotheca sua prope triginta millia voluminum habuit. Hieronymus quoque atque
Abbreviated transcription (Latin):
bliotheca. agrecis nom̃ accepit. eo qd ibi recondant᷑ li¬
bri. Nam biblio. libroꝵ. theca repositio interp̃tat.
bibliothecã ueteris testam̃ti hesdras scriba post in¬
censã legẽ achaldeis dũ uidei regressi fuissent in hie¬
rłm diuino afflatus sp̃u reparauit. cunctaq legis
a ꝓpħaꝵ uolumina que fuerant agentib corrup¬
ta correxit. Totumq uetus testam̃tũ inuiginti
duob libris constituit. ut tot libri eẽnt in lege.
quot hñt᷑ ⁊ litere. Apud grecos aut̃. bibliothecam
prius instituisse pisistratus credit᷑ atheniensium
tirannus. quã deinceps ab atheniensib auctã ex¬
ercẽs incensis athenis euexit in ꝑsas. longoq pꝰt
tẽpore seleucus nicanor rursus ingrecia retulit.
hinc studiũ regib urbibq ceteris natũ ẽ cõꝑan¬
di uolumina diuersaꝵ. gentiũ. et interp̃tes ingre¬
cam linguã uertendi. Deniq magnꝰ alexander uł
successores eoꝵ instruendis omĩum libroꝵ biblio¬

Expanded text:
bliotheca a Graeco nomen accepit, eo quod ibi recondantur libri. Nam βιβλίων librorum, θήκη repositio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam Legem a Chaldaeis, dum Iudaei regressi fuissent in Hierusalem, divino afflatus Spiritu reparavit, cunctaque Legis ac Prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum biblio
Abbreviated transcription (Latin):
orb̃ ostend̾et regnũ exaluis et ip̃m signũ bellicũ tra¬
ctũ nom̃ hñs abelli diminutiõe quasi belli signũ.
gub romulo aut̃ fasciculoᷤ feni ꝓuexillis milites ha¬
buerũt. hinc ⁊ manipuli appellant᷑. Manipulos
aut̃ dicimꝰ fasces i qd̾ manũ impleant. Cetera sig¬
na diu̾sis p̃lata imaginib scd̾m militatẽ ꝯsuetudi¬
nem existunt. ꝑ quas exercit᷑ ꝑ muixtionẽ p̃lioꝵ agno¬
cont᷑ hostes exortũ. Tumultũ uͦ domestica appella¬
tione ꝯcitatum. hoc etiã ⁊ seditio nuncupat̃. Bel¬

Expanded text:
orbis ostenderet. Vexillum et ipsum signum bellicum, traorbis ostenderet. Vexillum et ipsum signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminutione, quasi velxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli appellantur; mautem dicimus fasces feni, quod manum impleant. Cetera signa diversis prelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem preliorum agnocontra hostes exortum, tumultum uero domestica appellatione concitatum. Hoc etiam et seditio nuncupatur.
Abbreviated transcription (Latin):
b .i. sacendotib dictũ. Pipsos ifiebant federa. nc̃ ꝑscła¬
res bella. alii fecła dicta putant aporca focde et crudelit̃
occisa cuiꝰ mors obtabat ei ꝗa pace resilisset. Uinb̃. Et cesa
uingebant foecła porca. focctis partes inducie. et dicte
exercet expugnandi et uictoriȩ receptu accepit simbo¬
lum. nam aut ꝑ uocẽ tube aut simbolũ ãmonet᷑ exercitꝰ
iouis adu̾sus titanas ꝓficisceret᷑ aꝗlã ei in hospicio ap¬
paruisse ferũt. Quã ille ꝓĩ diciõe uictorit acceptam
tutũle sue anspicat᷑ eam legioni signũ dedit. Qd factũ
ẽ ut deinceps militũ signis cõmiteret᷑. Cuiꝰ meminit
lucanus dicens. Signa pares aꝗlas et pila minantia pi¬
lis. Traconũ signa apolline morte phytonis serpentis
inchoata sunt. De hinc agrecis. ⁊ romanis inbello gesta
ricepunt. Pilam insigno ꝯstitusse fert᷑ augustus ꝑꝑ
nationes sibi intoto orbe subiectas. ut malus figura

Expanded text:
id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculaid est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculares bella. Alii federa dioccisa: cujus mors optabatur ei qui a pace resilisset. Virgilius: Et caesa jungebant foedera porca. Foederis partes induciae; et dictae exercitus, et pugnandi, et victoriae, et receptus accipit symbolum. Nam aut per vocem tubae, aut per symbolon admonetur exercitus. Jovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt, quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus eam legioni signum dedit, quo factum est ut deinceps militum signa comitaretur. Cujus meminit Lucanus dicens: Signa pares aquilas, et pila minantia pilis 3. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis ri ceperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in toto orbe subiectas, ut in illa figuram
Abbreviated transcription (Latin):
cannensis. t̾mensis. Rursũ in una pugna multa st̃ p̃lia.
aliud ii incordib aliud ĩmeclia. aliud extrema acie gerit.
Bellũ g̾ ẽ totũ pugna uniꝰ diei. preliũ parõ pugna ẽ. Bellũ
antea duellũ uocatũ eo qd due sint partes dimicantiũ.
uł qd̾ alteꝵ faciat uictorẽ. alteꝵ uictũ. Postea mutata
⁊ deteta littera dictũ bellũ. Alii ꝑ antifrasin. putant dic¬
bellũ contͣxit pessimũ. p̃lia dicũt᷑ adinp̃m̃do hostis ho¬
stem.Un ⁊ pela ligna quib uua pͥmit᷑. Pugna uocata
es qd iniciũ usum fuisset inbello pugnis contendẽ.
ut ꝗa pͥmo bello pugnis incipiebant. uñ ⁊ pugna ⁊
duõꝵ ẽ aliq̃n ⁊ sine ferro. Quatuor aut̃ inbello agũt
pugna. fuga. uictoria. pax. pacis uocibulũ uidef apacti
sũptũ. posterius aut̃ pax accipit᷑. fedus pͥmũ initur.
fedus ẽ paxque fit int̾ dimicantes uł afide uł aficiali

Expanded text:
Cannensis, Trebiensis. Rursum in una pugna sunt multa praelia. Cannensis, Trebiensis. Rursum in una pugna sunt multa praelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, praelium pars pugnae est. 9. Bellum antea duellum vocatum, eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea, mutata et detracta littera, dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dicbellum contra sit pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum Fedus est pax que fit inter dimicantes, vel a fecialibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nã piratica bella sũt sparsa latronũ manꝰ ꝑmaria. mio¬
paronibs leuib et fugacib. Non solũ nauiũ comeat᷑
ẜetiã insulas ꝓuinciasq uastantib quos pͥmũ gneus
põpeiꝰ pꝰ nuptã uastanonẽ quã t̾ra mariꝙ diu egerũt
mira celeritate cõpressit ac suꝑauit. Sic̃ aut̃ bellũ uo¬
cat qͣ cont̃ hostes agit᷑ ita tumult̾ q̃ ciuili seditiõe ꝯcita¬
tur. Nam seditio e discensio cuiũ dicta q̃ seorsũ ad alii
ad alios eant. Ali estimant discensiont̃ aĩoꝵ seditionẽ
uocari quã greci diastas inuocant. quo aut̃ differat u¬
sit. simultꝰ aut̃ sine bello eẽ nõ põt. ꝗd ẽ i aliud tumul¬
tus nͣ ꝑturbatio tanta ut maior timor oriat᷑: uñ etiã
dict᷑ tumultꝰ quasi timor multꝰ. Grauior aut ẽt̃ tumul¬
tũ quã bellũ dr᷑. Nam inbelło uocationes ualent. intu¬
lum uniu̾sũ dr̃ ut punicũ. huiꝰ partes sũt pugne. ut

Expanded text:
Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioNam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus. Quos primum GPompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate compressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur, quod contra hostes agitur: ita tumultus, quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium: dicta, quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant, dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam autem differant usit, tumultus autem sine bello esse non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur? Unde et dicitur tumultus quasi timor multus et est gravius tumultus quam bellum quia in bello vocationes valent, in tulum universum dicitur, ut Punicum. Hujus partes sunt pugnae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ societatis fedꝰ irrũpẽs. exercitꝰ ducẽ. aliena uasta¬
re. lib̾os popłos. aut trucidare. aut subicẽ cepit. Uniuer¬
sãq asiã usq ad libiã fines noua ẜuitute ꝑdomuit. hĩe
iam studuit orb̃ immutuo sanguine alt̾na crasare cede.
ꝓpulsandoꝵ hostiũ cauua. Iniustũ bellũ ẽ. qͣ de furore. nõ
pulsandoꝵ hostiũ causa bellũ gen iustũ nullũ põt. et
idem tulliꝰ paruis int̾iectis subdidit. Nullũ bellũ iustũ
habet᷑. nͥ dnuntiatũ nͥ ĩditũ. nͥ derepetitis reb. Ciuile
bellũ ẽ int̃ ciues orta seditio. excõcitati tumultꝰ sic̃ int̾
sillã ⁊ mariũ q̃ bellũ cnułe inuicẽ inuna gente gesser̃t.
Elusꝗͣ cuule bellũ ẽ. ubi nõ solũ ciues certant. s excogͣti
Quale actũ ẽ int̾ cesarẽ ⁊ pompeiũ. q̃n gener ⁊ socer in¬
uicẽ dimicauer̃t. Siꝗdẽ in hac pugꝰ fr̃ cũ fr̃e dimica
bella itaq dicũt int̾na. ext̾na. ẜuilia socialia pyratica.

Expanded text:
humanae societatis foedus inrumpens exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caedpropulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non ropulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem iBella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica.
Abbreviated transcription (Latin):
sole contendit. siue ꝗa et nocte et die uidet᷑. Iungunt
tia dicunt᷑. que ex diu̾sis nascunt ut mulus ex equa
et asino. buido ex equo ⁊ asina. Ibride ex apris ⁊ porcis.
titirus. ex oue ⁊ yrco. musino. ex capra ⁊ ariete. ẽ i dux
rulus. qui ceteros oris loquacitate non sensu exsuꝑat.¬
Boccolicũ .i. pastorale carm̃ pleriq siracusis pͥmũ cõpo¬
situm apastorib opinant᷑. Non nulli alacedemone
nãq transeunt ingreciã xarsere ᷑ ꝑsaꝵ cũ spartane
ba pastoꝵ ne religio p̃teriret eundẽ usũ. inconditis
cantib celebrarent. Appellat᷑ aut̃ bd̾ccolicũ abub de
maiori parte quãuis opilionũ caprarioꝵq sermo¬
nes inhis et cantica inserant᷑. Boccolicũ constar exa¬
metro catalecrico. tm̃ut quartꝰ pes dactilus partẽ ter¬
minet orationis. ut ẽ hoc. rustica siluestri resonat

Expanded text:
sole contendit sive quia et nocte et die videtur: iungunt a dicuntur, quae ex diversis nascuntur, ut malus ex equa et asino, burdo ex equo et asina. Ibridae ex apris et porcis, tityrus ex ove et hyrco: musino ex capra et ariete, qui est dux rulus, quod caeteros oris loquacitate, non sensu, exsuBucolicum, id est pastorale carmen, plerique Syracusis primum conpositum a pastoribus opinantur, nonnulli Lacedaemone. Namque transeunte in Thraciam Xerxe rege Persarum, cum Spartanae ba pastorum, ne religio praeteriret, eumdem inconditis cantibus celebrarunt. Appellatur autem Bucolicum a bubus, de majore parte, quamvis opilionum caprariorumque sermones in iis et cantica inserantur. 17. Hymnos metro catalectico, ita ut quartus dactylus partem determinet orationis, ut est hoc: ‛rustica siluestres resonat
Abbreviated transcription (Latin):
cum beniamin peꝑiss occub̾uit ubi ⁊ sepulcrum
iesse patris dauid ostendit᷑. Est aut̃ hic locus intͥbu
iuda sexto ab hierłm miliario positꝰ ꝯtra meridiẽ
dauid que mundi genuit saluatorẽ a iebuseiᷤ di¬
ta ferut᷑. ⁊ uocata prͦimũ eufrata. Quando aũt ibi
iacob pecora sua pauit eid̃ loco bethleẽ nom̃ ꝙ ua¬

Expanded text:
cum Benjamin peperisset, occubuit. Ibi etiam sepulcrum Jesse patris David ostenditur. Est autem hic locus in tribu Juda sexto ab Jerusalem milliario positus contra meridiem David, quae mundi genuit salvatorem, a Iebusaeis condita fertur et vocata primum Euphrata. Quando autem ibi Iacob pecora sua pavit, eid
Abbreviated transcription (Latin):
dies adiectus. crescit i ꝑsingulos annos quarta pars
assis. at ubi quarto anno assem cõpleuerit bissextum
facit qd ẽ unus dies. sic̃ ⁊ quadrantẽ. ꝓpt̾ quat̃ ductũ
qd̾ ẽ bis sextꝰ. quẽ suꝑ dieꝵ cursũ inannũ sol facit. siue
ꝙ nequeat anno suo introduci nͥ biꝰsexto nonas marcias
cõputaueris. hoc ẽ ⁊ pͥmo die sexto nonas mart̾. ⁊ addito

Expanded text:
dies adiectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem conpleverit, bissextumfacit, quod est unus dies; sicut et quadrantem propter quater ductum; quod est bissextus quem super dierum cursum in anno sol facit. sive quod nequeat anno suo introduci, nisi bis sextum nonas Martias conputaveris, hoc est et primo die sexto nonas Martias et, addito
Abbreviated transcription (Latin):
istũ amicũ. S hoc uiciũ aut suspensiõt. m. littere aut
detractione uitamꝰ. Iotacismꝰ ẽ. quociẽs in iota litera
dupplicat᷑ sonꝰ ut troia maia ubi eaꝵ litteraꝵ ad eo exiliᷤ
erit ꝓnunciatio. ut unũ iota non duo sonare uideant᷑.
Labdatismũ ł si ꝓuno .l. duo ꝓnuntient᷑. ut afri faciũt.

Expanded text:
'iustum amicum'; sed hoc vitium aut suspensione M litterae, aut 'iustum amicum'; sed hoc vitium aut suspensione M litterae, aut detractione vitamus. Iotacismus est, quotiens in iota littera duplicatur sonus, ut 'Troia', 'Maia'; ubi earum litterarum adeo exilis erit pronuntiatio, ut unum iota, non duo sonare videantur. Labdacismus est, si pro una L duo pronuntientur, ut Afri faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ u̾boꝵ ⁊ moꝵ romam transmisit. Int̾ barbarismũ aut.
et barbarolexim hoc int̾ ẽ. qd barbarismꝰ inu̾bo latino fit
dũ corrũpit᷑. Quando uero barbara u̾ba latinis eloꝗis
inserunt᷑. barbarolexis dr̃. Itẽ q̃n in ꝓsa uiciũ fit ẜmo¬
nis barbarism᷑ uocat᷑. q̃n in metro metaplasmꝰ dr̃. Bar¬
barismꝰ aut̃ fit scͥpto exꝓnuntiatiõe. scͥpto quatuor mo¬
dis. siꝗs int̾bo litterã ut silłam adiciat. mutet. transmu¬
si ꝓlonga silła breuis ponat᷑. aut ꝓbreu longa. ꝑ tonus
si accentus inalia siłła cõmutet᷑. ꝑaspirationẽ si adiciat᷑
littera ubi non debet. aut detrahat ubi ẽẽ oportet. Piatũ
quociens in ꝓnuntiatioe sindit᷑ u̾sus ante quã cõpleat᷑
siue quociẽs uocalis uocalẽ seꝗt᷑. ut muse aonides. Fit
barbarismꝰ ⁊ ꝑmetacismos ⁊ iotacismo.⁊ labdacismos.
Metacismꝰ ẽ quociẽs . i. litterã uocał seꝗt᷑. ut bonũ aurũ

Expanded text:
 morum Romam transmisit. Inter barbarismum autem et barbarolexim hoc interest, quod barbarismus in verbo latino fit, dum corrumpitur; quando autem barbara verba latinis eloquiis inferuntur, barbarolexis dicitur. Item quando in prosa vitium fit sermonis, barbarismus vocatur; quando in metro, metaplasmus dicitur. Barbarismus autem fit scripto et pronuntiatione. Scripto quattuor modis: si quis in verbo litteram vel syllabam adiciat, mutet, transmusi pro longa syllaba brevis ponatur, aut pro brevi longa. Per tonos, si accentus in alia syllaba commutetur. Per aspirationem, si adiciatur H littera ubi non debet, aut detrahatur ubi esse oportet. Per hiatum, quotiens in pronuntiatione scinditur versus antequam conpleatur, sive quotiens vocalis vocalem sequitur, ut 'Musae Aonides'. Fit barbarismus et per motacismos, iotacismos et labdacismos. Motacismus est, quotiens M litteram vocalis sequitur, ut 'bonum aurum',