comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Eger sum. fac me sammi ã
feram fortius. s nõ ĩo mollis
aut equus lectulus meus erit.
lectulus uite hunis in quo fes¬
sus iaceo. quui pocius asper ĩ¬
amenus ĩmunidus iniquus
scrapulosus. et qui saiussimos
eciam uehement̾ exagitet. Eut
tam̃ in eodem aliqui quiescãt
nescio. nͥ quia fortasse profu¬
dius consopiti non senciunt q̃
me p̾munt. aut rut̾ asperitates
meas aliquid michi forsan in¬
cognite uoluptatis iuueniunt.
quiꝙͣ quid prohibet libere opi¬
nari tẽtum me febribus aninus
Illos autem sanos. quod de doc¬
tiorib facile crederim. populũ
uaniq sanum anini nec michi
nec alteri crediturus sim. s in¬
sensibilem pocius ac torpentẽ.
demq alii quietis sue causas
noriit michi motus mei cau¬
sas attulisse sufficiat alut ego
fallor ennui aut eget usq adeo
nõ sum qmͣus eg̾ ualde sim
quin quiescerem uisi me recũ
ac locorum aspitas agitaret.
uumi a me dictaturm aliis re¬
medi genus in meos usus u̾¬

Expanded text:
ret: eger sum; fac me autem sanum, ret: eger sum; fac me autem sanum, feram fortius; sed non ideo mollis aut equus lectulus meus erit — lectulus vite huius in quo fessus iaceo —, quin potius asper inamenus immundus iniquus scrupulosus et qui sanissimos etiam vehementer exagitet. 16 Cur tamen in eodem aliqui quiescant, nescio, nisi quia fortasse profundius consopiti non sentiunt que me premunt, aut inter asperitates meas aliquid michi forsan incognite voluptatis inveniunt; quanquam quid prohibet libere opinari tentum me febribus animi, illos autem sanos? Quod de doctioribus facile crediderim, populum namque sanum animi nec michi nec alteri crediturus sim, sed insensibilem potius ac torpentem. Denique alii quietis sue causas norint; michi motus mei causas attulisse sufficiat. 17 Aut ego fallor enim, aut eger usqueadeo non sum, quamvis eger valde sim, quin quiescerem nisi me rerum ac locorum asperitas agitaret. Unum a me dictatum aliis remedii genus in meos usus ver
Abbreviated transcription (Latin):
musta. celi u̾o ꝑꝑetinum motum
esse quod ipsis oculis uidemus.
Itaq nichil nuri si quam inde
simlitudinem traximus uͥ cce
unde. scio autem qualis. nobi¬
liorib aninus p̾sertim uisẽdi
noua loca et mutandaꝵ regio¬
uinn est ninata cupiditas quã
rõnis freno cohibendam tempe¬
randamqz non nego. Crede au
quid bet ista curiositas ꝓui
cum quiete fastidium. Puide
quid in hoc uiq aliis hominũ
curis optunum deo soli notum
puto. Si quis est sane qui uir¬
tutem nou ii anmo s in locis
ponat et ĩmobilitatem constã¬
ciam uocet ualde illi podatrici
constantes uideri debẽt. s con¬
stanciores mortui. constantis¬
sum autem moutes. Hec hacte¬
nus Dicar forte ad excusacio¬
nem egritudis argumenta
cõquirere. Egro un u̾o me egrũ
nõ inficior. egritudine amim
non parua atq utinani uon
ad mortem. neq adeo iunstratũ
meum omnem egritudins ĩ¬
fanuam uerto ut me ab soluã.
Iterum dico qd̃ tacito me appa¬

Expanded text:
mista; celi vero perpetuum motum mista; celi vero perpetuum motum esse, quod ipsis oculis videmus; itaque nichil miri siquam inde similitudinem traximus ubi Crequidem unde, scio autem qualis, nobilioribus animis presertim, visendi nova loca et mutandarum regionum est innata cupiditas, quam rationis freno cohibendam temperandamque non nego. Crede autquid habet ista curiositas provcum quiete fastidium; proinde quid in hoc inque aliis hominum curis optimum, Deo soli notum puto. Siquis est sane qui virtutem non in animo sed in locis ponat et immobilitatem constantiam vocet, valde illi podagrici constantes videri debent, sed constantiores mortui, constantissimi autem montes. 15 Hec hactenus. Dicar forte ad excusationem egritudinis argumenta conquirere; ego vero me egrum non infitior egritudine animi non parva, atque utinam non ad mortem; neque adeo in stratum meum omnem egritudinis infamiam verto, ut me absolvam. Iterum dico, quod tacito me appa
Abbreviated transcription (Latin):
feror et si nichilo meliorẽ. cuiꝰ
tũ interim nouitate saltem le¬
matur asperitas. Sic iactor nõ
ignarus nuillum hic quietis
locum. S ꝑ multos labores ad
dumq et qd ominũ gͣuissumũ
merito dixerim it̾ tot labor
nt̾q tam uarios uite estus
de eterins difficultatibus estibꝰ¬
q ꝑpetius ac laboribus foru
sedibus in quibus tu concut̾is
quiescunt ĩmotiq cõsistunto
Cm ego respondeo. et ꝙͣ multi
nus eisdem in locis inquiecius
hĩtant crebriusq uoluũtur.
Non dicami celestem originẽ
ammaꝵ qd̃ uirgilius ait. neq
quod ait ticero amnũ nobis
datum ex illis sempiteriusi¬
gnibus quos sidera et stellas
apellamus ut similitudine qͣ¬
dam quod senece placet ex igni¬
um uolubilitate celestium a¬
nmarum inde uascentium
uolubilitas excusetur. S hoc
dico creatas simulq corporib
infusas auimas a deo esse. dei
sedem in celo esse quod ait psal¬

Expanded text:
feror, etsi nichilo molliorem, cuius feror, etsi nichilo molliorem, cuius tamen interim novitate saltem leniatur asperitas. Sic iactor non ignarus nullum hic quietis locum, sed per multos labores ad dumque et — quod omnium gravissimum merito dixerim — inter tot labores interque tam varios vite estus de eternis difficultatibus estibusque perpetuis ac laboribus formisedibus in quibus tu concuteris, quiescunt immotique consistunt?’ Cui ego respondeo: ‘Et quam multi his eisdem in locis inquietius habitant crebriusque volvuntur?’ 13 Non dicam “celestem originem” animarum, quod Virgilius ait, neque, quod ait Cicero, “animum” nobis “datum ex illis sempiternis ignibus” quos “sidera et stellas” appellamus, ut similitudine quadam, quod Senece placet, ex ignium volubilitate celestium animarum inde nascentium volubilitas excusetur; sed hoc dico, creatas simulque corporibus infusas animas a Deo esse; Dei “sedem in celo” esse, quod ait Psal
Abbreviated transcription (Latin):
surus. S iam satis ertatum.
satis ambitum est. Iam satis
desideno morem gessi. tempꝰ
esset amini mei signi ferum
sic alloqui ut suũ romauus
ille centurio signifer statue
sigium. hic oꝑtune manebi¬
uius. Et profecto uł multaꝵ
usq ad sacietatem pagracio
circutusq t̾rarum nel iuue¬
nlis ardor iam lentescens ⁊
tranquillum sensiui ui teporẽ
u̾gens atq inde orieus qui etis
appetitus nature ꝓ fessiomq
mee debitus uagandi. erran¬
di q discuciunt appetitum. l
quid agam. Credat quisquis
unꝙͣ michi aliquid crediturꝰ
est. si quem ego sub celo locũ
uonum nno nõ malum ne di¬
caui pessiuũ repirem cupide
ꝑseuerant᷑q subsisterem. ⁊ Iunc
uelut in preduro recubans gra¬
batulo huc illuc u̾sor nec uotis
omnbus quesitam requiem
inuenio. Itaq lassitudim mee
quia cudilis suauitate non
possum alt̾nacione subuenio.
uagor gͥ et sine fine pegrinus
uideor. dum enim loci hunis
duricie fessus sum in alcerum

Expanded text:
surus. Sed iam satis erratum, surus. Sed iam satis erratum, satis ambitum est, iam satis desiderio morem gessi; tempus esset animi mei signiferum sic alloqui ut suum romanus ille centurio: «Signifer, statue signum; hic optime manebimus». 9 Et profecto vel multarum usque ad satietatem peragratio circuitusque terrarum, vel iuvenilis ardor iam lentescens et tranquillum sensim in teporem vergens atque inde oriens quietis appetitus nature professionique mee debitus, vagandi errandique discutiunt appetitum. 10 Sed quid agam? credat quisquis unquam michi aliquid crediturus est: siquem ego sub celo locum bonum, imo non malum, ne dicam pessimum, reperirem, cupide perseveranterque subsisterem; nunc velut in preduro recubans grabatulo, huc illuc versor, nec votis omnibus quesitam requiem invenio; itaque lassitudini mee, quia cubilis suavitate non possum, alternatione subvenio; vagor igitur et sine fine peregrinus videor. 11 Dum enim loci huius duritie fessus sum, in alterum
Abbreviated transcription (Latin):
te iam castra metari incipiam
qd superest lucis in ocio trausac¬
tirus. Michi quoq ul gracius
nil optatius scito. Ceterum nil
difficilius uideri. huc enim ego
iam pridem clauũ dirigo. alio
tamen ĩuitum frustraq luc¬
tantem uiolencior estus rapit.
Et quoniam ita te affectum
sentio eamq mansuetudinez
tuam noui ut colloquiis licet
humilium amicorum occupa¬
tam aurem non insolent̾ ad¬
hibeas. fateor Iuuenile studi
un michi fuisse ut homeriti
carumus sententiam sequens
mores hominum multorũ ur¬
besq conspicerem. nouas t̾ras
altissimos montes. famosa ma¬
ria laudatos lacus . abditos fõ¬
tes. insignia flumina. uarios¬
q locorum situs curiosissime
contemplarer. Ita enim expe¬
dite compedioseq ac sine fasti¬
dio ymo u̾o multa cum uolup¬
tate posse me doctum fieri re¬
bar. qd̾ init̾ prima mͥ uotorum
omnum semꝑ fuit. uidebar¬
q quoddãmͦ agitacione m̃tis
ac corporis ignorãciam discus¬

Expanded text:
te iam castrametari incipiam, te iam castrametari incipiam, quod superest lucis in otio transacturus. 7 Michi quoque nil gratius, nil optatius scito, ceterum nil difficilius videri; huc enim ego iampridem clavum dirigo, alio tamen invitum frustraque luctantem violentior estus rapit. Et quoniam ita te affectum sentio eamque mansuetudinem tuam novi ut colloquiis licet humilium amicorum occupatam aurem non insolenter adhibeas, fateor iuvenile michi studium fuisse ut homerici carminis sententiam sequens, “mores hominum multorum urbesque” conspicerem, novas terras altissimos montes famosa maria laudatos lacus abditos fontes insignia flumina variosque locorum situs curiosissime contemplarer. 8 Ita enim expedite compendioseque ac sine fastidio, imo vero multa cum voluptate, posse me doctum fieri rebar, quod inter prima michi votorum omnium semper fuit; videbarque quodammodo agitatione mentis ac corporis ignorantiam discus
Abbreviated transcription (Latin):
terra mariq uagi sunt. Int̾ hos
igitur quib queso illud bene
compoĩte mentis argunẽtum
extunabimus adesse. hiis ne qui
loco. au hiis qui pposito non mo¬
uẽtur. Illud quoq non me pre¬
t̾it quod sepe dixi et dicere iteril
nemo phorum altius res hoñ
toto illum orbe uagum ⁊ ubiq
uomi aliquid adiscentẽ facere.
Neq eium crediderunt qualem
stilo formabant uirum fieni pos¬
se loci unius ꝑpetuo incolatu. s
quomiain hec fortasse me non
tangunt gloriosis atq iuidi¬
osis excusacionibus omissis ad
illam uenio qua ut miserearis
admonin. Tibi quidem bouoꝵ
amantissume uir oliui uago et
multorum locorum rerum noti¬
ciam adepto nunc tandem me¬
rito uirtutis ante annos nobilis¬
sue rei p. sũmum gradu ma¬
gua cum gloria obtinenti et pp̃
om̃um lib̾tatem ac salutem
sponte tua speciosis. s et̾ius car¬
ceribus induso scio me gratius
acturum si post uagam uite ipẽ¬
miliciam ip̃ẽ etiam alicubi ꝓpe

Expanded text:
terra marique vagi sunt. 5 Inter hos terra marique vagi sunt. 5 Inter hos igitur quibus, queso, illud “bene composite mentis argumentum” extimabimus adesse? his ne qui loco, an his qui proposito non moventur? Illud quoque non me preterit, quod sepe dixi et dicere iterum nemo philosophorum altius res homintoto illum orbe vagum et ubique novi aliquid addiscentem facere; neque enim crediderunt qualem stilo formabant virum, fieri posse loci unius perpetuo incolatu. 6 Sed quoniam hec fortasse me non tangunt, gloriosis atque invidiosis excusationibus omissis, ad illam venio quam ut miserearis admonui. Tibi quidem, bonorum amantissime vir, olim vago et multorum locorum rerumque notitiam adepto, nunc tandem merito virtutis ante annos nobilissime reipublice summum gradum magna cum gloria obtinenti et propter omnium libertatem ac salutem sponte tua speciosis sed eternis carceribus incluso, scio me gratius acturum, si post vagam vite militiam ipse etiam alicubi prope
Abbreviated transcription (Latin):
compoĩte mentis posse consist̾e
et secum umnorati. S uec illud
ignoro. Multos nuniquͣ metas
erigui ruris egressos amiuo tñ
et cogitacionibus semp uagos ⁊
iustabiles. Quosdami u̾o in pere¬
grinacione ꝓpetua grauissimos
taieu uiros ac constantissios
fusse. Peregrinati sunt magni
duces magniq phĩ quorum op¬
time meumusti. cum interu ⁊
ui rure suo reconditus ac sepul¬
tus esset adhuc uiuens uacia.
et totos dies buta sterteret tots
noctbus iugilaret. iuiuqũi q cu¬
bituli sui fores excederet. Et hos
eciam nosti quos seneca ip̃e fa¬
mosos eplĩs sius fecit. rideusq
ĩmortale illis dedit nomen. Per¬
egrinati sunt ciplĩ. et dism̃ctissi¬
mas regiones mdis pedibus
lustrauerunt. Ine ephesum. Ille
u syriami. Ille missus ĩ achiam.
ite romani. Ille adiudias. Ille
missus ad egyptum. uagabant᷑
illorum corpora locis asprinis.¬
ac terra et pellago iacta. antur.
corda erant celo affira. aplorũ
reis requiescunt. aunui autem

Expanded text:
composite mentis posse consistere et secum immorari»; sed nec illud ignoro, multos nunquam metas exigui ruris egressos, animo tamen et cogitationibus semper vagos et instabiles; quosdam vero in peregrinatione perpetua, gravissimos tamen viros ac constantissimos fuisse. 3 Peregrinati sunt magni duces magnique philosophi, quorum optime meministi, cum interim et in rure suo reconditus ac sepultus esset adhuc vivens Vatia et totos dies Buta sterteret, totis noctibus vigilaret nunquamque cubiculi sui fores excederet, et hos etiam nosti, quos Seneca ipse famosos epystolis suis fecit ridensque immortale illis dedit nomen. 4 Peregrinati sunt Apostoli et disiunctissimas regiones nudis pedibus lustraverunt: ille Ephesum, ille in Syriam, ille missus in Achaiam, illi Romam, ille ad Indias, ille missus ad Egiptum; vagabantur illorum corpora locis aspac terra et pelago iactabantur, corda erant celo affixa; apostoloreis requiescunt, animi autem
Abbreviated transcription (Latin):
lienam alto amino cõtempinit.
Neu cimisqm uicium untutib
sius obsit enititur. hec de illius
uiti magrntudiue dixerim. idcir¬
co bremius ꝙ et nota res est ⁊ illi
hand sane cõmemoracõnem pla¬
citam adiiti. affectum uero ens
ad me narrare tibi uelle suꝑflu¬
um fu̾it quo non me solum s
te et meos ouines amplectitur.
hic uir tantus et sic nostri amãs
cum possit suo iure p̾ercipe cotidie
orat ut sibi aliquid scaban sẽꝑ
illud addiciens ut scribam clare
simulq illud quod cum illa quã
postulat cdaritate cohĩtat. ut
aliquid de poetis int̾łeraui. quib
me bortante delectari cepit. nõ¬

Expanded text:
animo contemnit, neu cuiusquam vitium virtutibus suis obsit enititur. 2 Hec de illius viri magnitudine dixerim, idcirco brevius quod et nota res est et illi haud sane commemorationem placitam adverti; affectum vero eius ad me, narrare tibi velle superfluum fuerit, quo non me solum sed te et meos omnes amplectitur. 3 Hic vir tantus et sic nostri amans, cum possit suo iure precipere, quotidie orat ut sibi aliquid scribam, semper illud adiciens ut scribam clare, simulque illud quod cum illa quam postulat vix claritate cohabitat, ut aliquid de poetis interseram, quibus me
Abbreviated transcription (Latin):
bi remedium una mecum domꝰ
sue lunẽ intrasse. ubi autem ue¬
uisse me ad enu non manendi
autiuo s ut sup̃mum uale dicere
audunt mestior factus est atq
omne gaudium ĩ querelas u̾sũ
suo tamen nire ꝑpulit ut sub suo
uno ut dicit semꝑ rebusq ꝓbat
ieo lare consisterem sibiq no¬
tem illam darem tedii ut ego.
ut ip̃e aiebat ex me consolacoĩs
optate teliquias ꝑcepturo. P̃are
non coactus. cum et prime facis
tempus iustaret et nõ iam ymb̃
s ĩundacio ingens esset. Ibi mn¬
niniũ ea nocte dormitũ est. Ceteꝵ
ad multum noctis pͥmo quidem
tenius post sensim aucta ⁊ ulti¬
mo frequens fama familiariũ
murinure egro presuli a stanciũ
donuii nupleuerat bellum qua¬
riudam alpincor genctum ad
Niteam uari descendisse. et iam
late uagis excursoribus fractum

Expanded text:
bi remedium una mecum domus bi remedium una mecum domus sue limen intrasse. Ubi autem venisse me ad eum, non manendi animo, sed ut supremum vale dicerem, audivit, mestior factus est atque omne gaudium in querelas versum. Suo tamen iure perpulit ut sub suo, imo, ut dicit semper rebusque probat, meo lare consisterem sibique noctem illam darem, tedii ut ego, ut ipse aiebat ex me consolationis optate reliquias percepturo. 5 Pareo non coactus, cum et prime facis tempus instaret et non iam imber sed inundatio ingens esset. Ibi minimum ea nocte dormitum est; ceterum ad multum noctis, primo quidem tenuis, post sensim aucta et ultimo frequens fama familiarium murmure egro presuli astantium domum impleverat, bellum quarundam alpinarum gentium ad Niceam Vari descendisse et iam late vagis excursoribus fractum
Abbreviated transcription (Latin):
p autumpnũ et postea ad eum
diem nulle nubes ne dicam plu¬
uie inse erant. Tercebat notissi¬
uium fatum meum qd̾ est ut
siue estu uł mibribus non eam
et similuuũ ueri erat celum qd̾
continuerat refusurũ. Quid ex¬
pectas. uix pedem domio extulerã
ecce lenta pͥmum plua udeq
uebule ꝑsimilis. Inde mox iustꝰ
imber. Stomachari ego fortunã¬
qr uieam recognosc̾e et int̾dum
retro respicere consiliumq rede¬
undi capere. Interim tam̃ ut fit
redeunte animo corpus incedere
In hiis curis ducius non fui. Et
inclinata dies. et proximus portꝰ
erat. Cauallionem uem q̃ uiciua.
cuntas parua quidem s antiqua
est. ubi ab epõ ioci philippo quo
uenio uir melior. Nullus. nõ ego
ip̃e cõmodis et honorib meis a¬
nucior. et quem egrotare nõ sen¬
seram. Non ut homo s sicut semp
soleo ut anglũs dĩ uisus atq ha¬
bitus sum lacrinus p̾gaudio ꝓpe
manantib. Credere ille ⁊ p̾se fer¬
re salutem ipsam et omnis mor¬

Expanded text:
per autumnum et postea ad eum per autumnum et postea ad eum diem nulle nubes, ne dicam pluvie, vise erant; terrebat notissimum fatum meum, quod est ut sine estu vel imbribus non eam, et simillimum veri erat celum quod continuerat, refusurum. 2 Quid expectas? vix pedem domo extuleram et ecce lenta primum pluvia udeque nebule persimilis, inde mox iustus imber. Stomacari ego fortunamque meam recognoscere et interdum retro respicere consiliumque redeundi capere; interim tamen, ut fit, redeunte animo corpus incedere. In his curis diutius non fui; et inclinata dies et proximus portus erat. 3 Cavallionem veni, que vicina civitas parva quidem sed antiqua est, ubi ab epyscopo loci Philippo, quo nemo vir melior, nullus — non ego ipse — commodis et honoribus meis amicior, et quem egrotare non senseram, non ut homo sed sicut semper soleo, ut angelus Dei visus atque habitus sum, lacrimis pre gaudio prope manantibus. 4 Credere ille et pre se ferre salutem ipsam et omnis mor
Abbreviated transcription (Latin):
religionem. seruate iusticiam.
utinum artib urĩs antiquis.
Parcite subiectis et debellate
superbos at si huic ecclie delecti
esse uultis sola potencia opꝰ
est sine qua michi crede qnͣta¬
libet uirtute nichil agitis. Qd̾
rem p   ura etate capescentibus
alteri multa quidem. alteri nicħ
scripsi. ꝙ me ille ĩ magnam li¬
cet p̾maturani. hic ĩ nullam pe¬
nitus spem induxit. Tibi u̾o si
perstas si augnun sibila mi¬
nasq nõ metuis multa ⁊ uana
luo tempore parturienda cõcipio.
rIunc illud monuisse sufficiat
hoc it̾ ingressis eque teporem ac
feruorem mmnum nocuisse. hẽs
rei utriusq domestica simulq
recencia exempla sub oculis. Qd̾
igitur ait. Naso. medio tutissimꝰ
ibis. uale et cum sis uir fac ut
fontem sorgie compositis sarci¬
nulis quas hoc tempore ualde
sepe circum fero. moueram iude
ad. xuiͦ. kl. decembr̃. hiberno se¬
reno fisus quo nich incõstanciꝰ
Nichil incercius. spem dabat ꝙ

Expanded text:
religionem, servate iustitiam, religionem, servate iustitiam, utimini “artibus” vestris antiquis: “parcite subiectis et debellate superbos”; at si huic Ecclesie dilecti esse vultis, sola potentia opus est, sine qua, michi crede, quantalibet virtute nichil agitis. 11rempublicam nostra etate capessentibus, alteri multa quidem, alteri nichil scripsi, quod me ille in magnam licet prematuram, hic in nullam penitus spem induxit. Tibi vero, si perstas, si anguium sibila minasque non metuis, multa et varia suo tempore parturienda concipio; nunc illud monuisse sufficiat: hoc iter ingressis eque teporem ac fervorem nimium nocuisse; habes rei utriusque domestica simulque recentia exempla sub oculis; quod igitur ait Naso, «medio tutissimus ibis». Vale, et cum sis vir, fac ut fontem Sorgie compositis sarcinulis, quas hoc tempore valde sepe circumfero, moveram inde ad. XVI° Kalendas Decembris, hiberno sereno fisus, quo nichil inconstantius nichil incertius. Spem dabat quod
Abbreviated transcription (Latin):
dedecus. Ego tibi sũmum decus
partum reor. uude illi iam am¬
biguo uiurmure temporale
supplicium iuinantur. Ego tͥ
sempitnam famam spondeo ĩ
quam utiuam fessus et occupa¬
tus hic calanius aliquid poss.
Illam sane si ꝑgis ut cepisti
ꝓpria uitute merebetis. Non
ꝙ fame p̾mium uirtus poscat
s carere ea et si cupiat non po¬
test. ut enu corpus umbra se¬
quitur sic uictutem gloria. Qd̾
ad istos actiuet in sũma nichil
est quod te moneam. Nosti oĩa.
uius te nũqm̃ obliuisci uelim̃
quod sepe ex ore illuuis nostris li¬
cet consiliis a dũsi magnanum
tamen prudentissumiq seius
auditum non ꝓpt̾ uerbi elegan¬
ciam l propter sentencie uerita¬
tem menorabile uisum est. Sic
enim aiebat exꝑtus erume. et¬
clesia romana consuenit dilig̾e
potentes. Nichil bremus. Nicħ
uenus dici potest. Itaq si clari
apud gentes et qd̾ est optabi¬
lius si deo cari esse cupitis Ro¬
mami uirtutem colite. amate

Expanded text:
 tibi ingens dedecus, ego tibi summum decus  tibi ingens dedecus, ego tibi summum decus partum reor; unde illi iam ambiguo murmure temporale supplicium minantur, ego tibi sempiternam famam spondeo; in quam utinam fessus et occupatus hic calamus aliquid posset! illam sane, si pergis ut cepisti, propria virtute mereberis, non quod fame premium virtus poscat, sed carere ea etsi cupiat, non potest; ut enim corpus “umbra sequitur”, sic “virtutem gloria”. 9 Quod ad istos attinet, in summa nichil est quod te moneam; nosti omnia; unius te nunquam oblivisci velim, quod sepe ex ore illius, nostris licet consiliis adversi, magnanimi tamen prudentissimique senis auditum, non propter verbi elegantiam sed propter sententie veritatem memorabile visum est. Sic enim aiebat expertus eximie: «Ecclesia romana consuevit diligere potentes»; nichil brevius, nichil verius dici potest. 10 Itaque si clari apud gentes et quod est optabilius, si Deo cari esse cupitis, Romani, virtutes colite, amate
Abbreviated transcription (Latin):
ducum sepe interim literas et
sccipta meruerim. Id memorãs
fatigato nequicꝙͣ calamo tius
in reb ferias dabam. ut ĩ opus
redeat clara tue uirtutis fama
compellit. Secundum sentẽciã
meam loquor. apud hos enim
principes huns mundi grauis
nifana et inexpiabile scelus
est quibus ita psuasura nou̾is
quicquid in nouo geritur sena¬
tu quoruncũq opera consilio
tuo fieri. Ea de nugenio tuo a pd̃
omnes extimuacio est. apud me
autem eo maior quo michi fa¬
miliarius notum est. Itaq nõ
tantum ad hec panca que iso¬
lentes aminos offendunt eorũ
qui nichil ĩrustum uͥ qd̾ cupidi¬
tatibus adu̾satur Nichil q nͥ
qd̾ uoluptatibus sius obsequit᷑
iustum putant s eciam ad at¬
tollendam humo collapsam ia¬
centemq rem publicam suffec¬
turos humeros tuos spero. modo
et in ipsa respublica credulam
se consiliis tius p̾stet ⁊ tu pro¬
iectis affectibus ꝓpriis ad com¬
nume bonum comu̾tas. In hoc
differo ab opinione multorum

Expanded text:
ducum sepe interim literas et ducum sepe interim literas et scripta meruerim. 6 Id memorans fatigato nequicquam calamo tuis in rebus ferias dabam; ut in opus redeat, clara tue virtutis fama compellit. Secundum sententiam meam loquor; apud hos enim principes huius mundi gravis infamia et inexpiabile scelus est; quibus ita persuasum noveris, quicquid in novo geritur senatu quorumcunque opera, consilio tuo fieri. 7 Ea de ingenio tuo apud omnes extimatio est; apud me autem eo maior quo michi familiarius notum est. Itaque non tantum ad hec pauca, que insolentes animos offendunt eorum qui nichil iniustum nisi quod cupiditatibus adversatur nichilque nisi quod voluptatibus suis obsequitur iustum putant, sed etiam ad attollendam humo collapsam iacentemque rempublicam suffecturos humeros tuos spero, modo et ipsa respublica credulam se consiliis tuis prestet et tu proiectis affectibus propriis ad comune bonum te convertas. 8 In hoc differo ab opinione multorum
Abbreviated transcription (Latin):
rebus fere omnib inuemes. A
manus bona nr̃a dum ad exi¬
tum p̾cipitata festiuant. Idem
senescentib cunctis insi semo
delire euenire noueris. tempus
amaut et cuius primicias ef¬
fuder᷑ reliquias legunt. Et mͥ
quoq tempus est carius quͣ so¬
lebat et cum uelocius cũ irteꝑa¬
bilius apparet. Uideo fugam si¬
ne reditu. Agnosco fallacias. blã¬
diciasq ꝑmetuo. Sencio me p
singulas horas ad extremam
ire. Nitor q qd̾ reliquum est in
incliores usus u̾tere. Idq me
tandem effecturum multo licet
labore non despero. Quod si ab
adolescencia in aminũ uenissi
possem forte secinus ꝑactis iã
uite uniuienibus uniere quo in¬
chil est dulcius. S ut ad rem
ꝓgani sccipsi tibi ꝑ sepe semp¬
q te seu occupacio seu tarditas
causa est. Nam suꝑbiam ĩ pec¬
tore tam aunco suspicari neq̃o.
semper iuqmͣ ad respondẽdum
duriu atq difficilem unieni
cum tamen ut nire meo tecum
quasi mecum glorier regum ac

Expanded text:
rebus fere omnibus invenies: 4 rebus fere omnibus invenies: 4 amamus bona nostra dum ad exitum precipitata festinant; idem senescentibus cuntis, nisi senio deliris, evenire noveris: tempus amant et cuius primitias effuderunt, reliquias legunt. Et michi quoque tempus est carius quam solebat, et cum velocius tum irreparabilius apparet; video fugam sine reditu, agnosco fallacias blanditiasque permetuo; sentio me per singulas horas ad extremam ire nitorque quod reliquum est, in meliores usus vertere idque me tandem effecturum, multo licet labore, non despero; quod si ab adolescentia in animum venisset, possem forte securus, peractis iam vite muneribus, vivere, quo nichil est dulcius. 5 Sed ut ad rem pergam, scripsi tibi persepe semperque te — seu occupatio seu tarditas causa est, nam superbiam in pectore tam amico suspicari nequeo — semper, inquam, ad respondendum durum atque difficilem inveni; cum tamen, ut iure meo tecum quasi mecum glorier, regum ac
Abbreviated transcription (Latin):
leus amor qͥ
nos a tenera
temporib hortaretur ut scriberẽ
moremq repeterem nnit̾inissũ:
retrahebar tam̃ hinc curarum
laqueis mearnu illuic tui re¬
cordaciõe silencii. Quis enim nͥ
ameus surdo loquitur: Sunt
quos non pigeat u̾ba proicere.
et quibus ualde probetur ouidi¬
anum illud. perdere u̾ba leue ẽ
at u̾o quisquis ad temporis bre¬
uitatem celeritatem q respex̾it
intelliget qmͣ parce qmͣ sobrie
dispensandum sit qmͣ q super¬
uacius temꝑandum nõ tantũ
actionib sed u̾bis. Pat̾ faĩlias
qui egestati prorimũ uidet ab
impensis ĩntilibus pedem refeit
Iuclinatam diem cernens gres¬
sum uiator iugenimat. Iustat
accritis bobus ⁊ obuoxius soli¬
to sulcum urget arator quẽ pen¬
dula nuides uenturi iibris ad¬
monuit. Pereuntis aure flatꝰ
ambignos contracto sumi carba¬
si sedulus nauta recolligit. Et
digressuri ꝓperant amici. multa¬
q sub extremum contia or̃o¬
ne fabulantes nullum mom̃¬
tum temporis ꝑire sim̃t. Sic ĩ

Expanded text:
lens amor, qui nos a tenera temporibus hortaretur ut scriberem moremque repeterem intermissum, retrahebar tamen hinc curarum laqueis mearum, illinc tui recordatione silentii: quis enim nisi amens surdo loquitur? 2 Sunt quos non pigeat verba proicere et quibus valde probetur ovidianum illud: perdere verba leve est; at vero quisquis ad temporis brevitatem celeritatemque respexerit, intelliget quam parce quam sobrie dispensandum sit quamque supervacuis temperandum non tantum actionibus sed verbis. 3 Paterfamilias qui se egestati proximum videt, ab impensis inutilibus pedem refert; inclinatam diem cernens, gressum viator ingeminat; instat attritis bobus et obnixius solito sulcum urget arator quem pendula nubes venturi imbris admonuit; pereuntis aure flatus ambiguos contracto sinu carbasi sedulus nauta recolligit; et digressuri properant amici multaque sub extremum continua oratione fabulantes, nullum momentum temporis perire sinunt. Sic in
Abbreviated transcription (Latin):
iugenum uuror ex omnibus lo¬
cis atq ouiui euo in hauc erigu¬
am ualieni seꝑe cõtralo cupidiꝰ¬
q cum illis u̾sor. qmͣ cumi huis
qui sibi uiuere uidentur. quocies
raucidum uescio quid spir̃tes
gelido in aere sui alitus iidere
uestigium. Sic liber ac securus ua¬
gor et talibus conutibus solus
suui. sepe eciam tecum et cũ illo
uiro optinio maxuo quem cũ
bus horis iuideo. apud quem q̃¬
so nomen meum duui tu secũ
loqui poteris non seuescat. uale
ad fontem sorgie .uiiiͦ.kł. marc̾.
Ad Andream dandulo ducem uenc
fxtusacio crebri motus
Uod in silencio suspica¬
bar audio. mirari te qͥd
ita uagus hac illac ⁊
isqmͣ boua fide subsistens nõ¬
dum michi certam uite sedem
delegisse uidear ꝙ anno ure usqͣ
integro exacto ꝑ italiam. bien¬
mo autem ex italia in gallias
nequeo reddenda rõ est tibi ut

Expanded text:
ingenium miror, ex omnibus loingenium miror, ex omnibus locis atque omni evo in hanc exiguam vallem sepe contraho cupidiusque cum illis versor quam cum his qui sibi vivere videntur, quotiens rancidum nescio quid spirantes, gelido in aere sui halitus videre vestigium. 15 Sic liber ac securus vagor et talibus comitibus solus sum; sepe etiam tecum et cum illo viro optimo maximo, quem cum ibus horis video, apud quem, queso, nomen meum dum tu secum loqui poteris, non senescat. Vale. Ad fontem Sorgie, VIII Kal. Martias. 4 Ad Andream Dandulo ducem Venetorum, excusatio crebri motus. 1 Quod in silentio suspicabar audio, mirari te quid ita vagus hac illac et nusquam bona fide subsistens, nondum michi certam vite sedem delegisse videar, quod anno vix usquam integro exacto per Italiam, biennio autem ex Italia in Gallias nequeo, reddenda ratio est tibi ut
Abbreviated transcription (Latin):
tenta obliuiscens in ea que sunt
ante ertendor. unum mͥ solamen
ngens in ommi exilio datum ẽ.
ꝙ et hunc locum iam feti et om¬
nem si res tulerit familiarem m
udeor facturus. modo ille nõ sit
aumo uentosis ac turbidis no¬
dam gurgitibus impendẽs. hec tͥ
duicius amice ignota ẽẽ nõ sum
passus. si tñ ignota essent hacte¬
nus. Re forfitan me querẽtes eplẽ
tue hac illac iicertis trãmitibus
uagarentur. ad fontem sorgie sũ
ut drxi. et quando ita uisum est
fortune locum alium nõ requiro
nec faciam. donec illa qd̾ crebro
solet uarium mutet edictum. Int̾¬
ea equidem hic michi romam. hic
athenas. hic patriam ipsam mẽte
constituo. hic omnes quos habeo
anncos uł quos hũi. nec tantum
famliari conuictu probatos et
qui metum uie̾unt s qui multis
aute me seculis obierunt. solo in
cognitos bñficio literatum quoal
siue reges gestas atq animum sue
mores uitauiq siue luignam et

Expanded text:
terita “obliviscens”, in ea que sunt terita “obliviscens”, in ea que sunt ante “extendor”. Unum michi solamen ingens in omni exilio datum est, quod et hunc locum iam feci et omnem si res tulerit, familiarem michi videor facturus, modo ille non sit Avinio, ventosis ac turbidis Rodani gurgitibus impendens. 13 Hec tibi diutius, amice, ignota esse non sum passus, si tamen ignota erant hactenus, ne forsitan me querentes epystole tue hac illac incertis tramitibus vagarentur. Ad fontem Sorgie sum, ut dixi, et quando ita visum est fortune, locum alium non requiro, nec faciam donec illa, quod crebro solet, varium mutet edictum. 14 Interea equidem hic michi Romam, hic Athenas, hic patriam ipsam mente constituo; hic omnes quos habeo amicos vel quos habui, nec tantum familiari convictu probatos et qui mecum vixerunt, sed qui multis ante me seculis obierunt, solo michi cognitos benificio literarum, quorum sive res gestas atque animum sive mores vitamque sive linguam et
Abbreviated transcription (Latin):
neqz nisi aliud audiero au somani.
petiturus. Hinc ii quid faciani que¬
ris. unio equidem. Expectas ut u̾¬
sum compleam. uitamq extremã
et ualeo et gaudeo. et que multos
mestos faciunt sperno. Hec uita
mea est. media nocte consurgo pͥ¬
mo mane domo egredior sz non
alit̾ in campis qmͣ domi studeo. co¬
gito. lego. scribo. sompnũ qmͣ tũ
fieri potest ab oculis meis arceo.
a corpore molliciem. ab aunno uo¬
luptates. ab operacione torporem.
Totis dieb aridos montes roscidas
ualles atq antra circumeo. utrãq
sorgie rippam sepe remetior. Nulli
qui obstrepat obino uullo comite
nullo duce inisi curis meis minus
torum memor uentura delibeto
qmͣ felicit᷑ inderit ille de quo dcm̃
est. In lunme tuo idebinus lu¬
men sine quo frustra ꝑ tenebras
humanitas uippa tircum spicit. In
illius ducatu omius spes ẽ mea.
certe quod in me est uitor ut p̾stẽ
non reluctantem amnũ. Iamq
cum a plõ quantum possum pre¬

Expanded text:
neque nisi aliud audiero, Ausoniam neque nisi aliud audiero, Ausoniam petiturus. 10 Hic si quid faciam queris, Vivo equidem. Expectas ut versum compleam: vitamque extrema et valeo et gaudeo et que multos mestos faciunt, sperno. Hec vita mea est: media nocte consurgo, primo mane domo egredior, sed non aliter in campis quam domi studeo cogito lego scribo, somnum quantum fieri potest ab oculis meis arceo, a corpore mollitiem, ab animo voluptates, ab operatione torporem. 11 Totis diebus aridos montes, roscidas valles atque antra circumeo, utranque Sorgie ripam sepe remetior, nullo qui obstrepat obvio, nullo comite, nullo duce, nisi curis meis minus torum memor ventura delibero: quam feliciter viderit Ille de quo dictum est: «In lumine tuo videbimus lumen», sine quo frustra per tenebras humanitas lippa circumspicit. 12 In Illius ducatu omnis spes est mea; certe quod in me est, nitor ut prestem non reluctantem animum iamque cum Apostolo quantum possum pre
Abbreviated transcription (Latin):
cidisse. Sic ergo cohibitꝰ ad fontẽ
sorgie diebus paucis postqmͣ in¬
de discesseram reu̾tor. Nuc prius¬
qmͣ bis it̾ inmensum uelor luua
pagerat uuus e pueris quos pre¬
missos audisti ad me rediit. Et
heus inquit quid moliris: dumi
caribdim fugis proram agis ĩ scil¬
iam:. Curie turas horrescis. nec in¬
metito. Nescis autem que te cura¬
tum moles maneat si pedem in
italia posueris. quos reditus tui fa¬
ma iam nunc auncorum cuneos
ererent. quot in partes distrahen¬
dus amimus quem colligere medi¬
taris. quot et si non tuns certe tuo¬
tum negociis estuandum sit quã¬
tumq ꝑdendum temporis cinus
modicum habes egens multo. qͥd
paciendum tibi molestiaꝵ ut mł¬
torum desideriis satisfiat. hec cum
ꝑfinctorie dixisset singula dili¬
gent̾ explicuit. rõnes afferens so¬
le lucidiores. Multa eciam addi¬
dit commitenda silencio. Quid te
moderatus ex ip̃a rerum tempesta
q uite turbunbus carinam don ͤ

Expanded text:
cidisse. Sic ergo cohibitus, ad fontem cidisse. Sic ergo cohibitus, ad fontem Sorgie diebus paucis postquam inde discesseram, revertor. Huc priusquam bis iter immensum velox luna perageret, unus e pueris quos premissos audisti, ad me rediit. 8 «Et heus» inquit, «quid moliris? dum Caribdim fugis, proram agis in Scyllam: curie curas horrescis, nec immerito, nescis autem que te curarum moles maneat si pedem in Italia posueris; quos reditus tui fama iam nunc amicorum cuneos erexerit; quot in partes distrahendus animus quem colligere meditaris; quot etsi non tuis, certe tuorum negotiis estuandum sit, quantumque perdendum temporis, cuius modicum habes egens multo; quid patiendum tibi molestiarum ut multorum desideriis satisfiat». 9 Hec cum perfunctorie dixisset, singula diligenter explicuit, rationes afferens sole lucidiores; multa etiam addidit committenda silentio. Quid te moderatus ex ipsa rerum tempestatque vite turbinibus carinam, donec
Abbreviated transcription (Latin):
ris incumberem. Memorans ergo
cleanteum illud. ducunt uolentẽ
fata. nolentem trahunt. cessi uo¬
lens ne inuitus cederem. p̾missis
in italiam aliquot famulis nõ
mag̾ ut pñcia ibi sua rei fami¬
nuliaris neccessaria curarent
qmͣ ut hit digressu suo solitudi¬
nem michi facerent lariorem
ocrumq tranquillius. ure bene
discessetant tantumq aderãt᷑
ut iain nec reuocandi nec asse¬
quendi copia esset. et ecce subi¬
to reuersa setenitas que młtis
iam mensibus durat multis ã¬
te durauetat et duratura uidet᷑
ui rector si derum consilumi mu
gis cogito magis ĩ mentem ueĩt
deo humanis ꝑiculis occurtente
terrestribus atq celestib imipediũ¬
tis frenatum forte desid̾iuu meũ
qd̃ me in italia me trahelat. ⁊ iob̾
nemꝑe q̃ cupinius grata tantum.
deo eciam uota sunt. Quid in au¬
tem sic opiner. bellim ubi patrũ
memoria nniqm̃ fuit. Imbrem
boc amo unicum in illum diem
et in ipsam abitus mei oram in¬

Expanded text:
ris, incumberem. Memorans ergo ris, incumberem. Memorans ergo cleanteum illud: «ducunt volentem fata, nolentem trahunt», cessi volens ne invitus cederem, premissis in Italiam aliquot famulis, non magis ut presentia ibi sua rei familiaris necessaria curarent, quam ut hic digressu suo solitudinem michi facerent laxiorem otiumque tranquillius. 6 Vix bene discesserant tantumque aberant ut iam nec revocandi nec assequendi copia esset, et ecce subito reversa serenitas, que multis iam mensibus durat, multis ante duraverat et duratura videtur, ni rector siderum consilium mutgis cogito, magis in mentem venit Deo humanis periculis occurrente terrestribus atque celestibus impedimentis frenatum forte desiderium meum, quod in Italiam me trahebat; nobis nempe que cupimus grata tantum, Deo etiam nota sunt. 7 Quidni autem sic opiner? bellum ubi patrum memoria nunquam fuit, imbrem hoc anno unicum in illum diem et in ipsam abitus mei horam in
Abbreviated transcription (Latin):
tibus armatis ad litus effusis.
hiis ego rumoribus sumul ⁊ a¬
micorum p̃cib ꝑmotus muta¬
to consilio flectere it̾ iustitui. Iã¬
tebar ad leuãndũ ecce repẽtiuꝰ
iber omimia compleuit. ꝙͣuis
aute et post tanta celi t̾re q sie¬
titas fuent quantam uidmiꝰ.
ure leginus. Substiti auxiuis ra
quia illud agere sit optimum.
s quia illud difficile ncbil a gere
pessimũ est preterea impossibi¬
le michi et insolitum. In eo statu
non tergo timebam ad omnia
durato et ferre iam pridem docto
nõ tiũ plumias uerum glacies
estus et grandines uullius q iã
ladoris aut periculi mexperto. nõ
tuuebam lateri et onen ut eueas.
s oueti dum tarat ut chetabus.
fateor enim care michi saranu¬
le metuebam. Quid agerem. om¬
ma mecum ut ait ille uersanti
uisum est manifestum quodam¬
modo prohibentis dei uoluitatẽ
esse ne tunt iren. pene uteligi¬
osa improbitas est usa si diui¬
ue prohibiciomi quasi mei ni¬

Expanded text:
tibus armatis ad litus effusis. tibus armatis ad litus effusis. 3 His ego rumoribus simul et amicorum precibus permotus, mutato consilio flectere iter institui, iatebar ad levam, dum ecce repentinus imber omnia complevit, quamvis ante et post tanta celi terreque siccitas fuerit quantam non vidimus, vix legimus. Substiti anxius raroquia illud agere sit optimum, sed quia aliud difficile, nichil agere pessimum et preterea impossibile michi et insolitum. In eo statu non tergo timebam ad omnia durato et ferre iampridem docto non tantum pluvias, verum glacies estus et grandines nulliusque iam laboris aut periculi inexperto; non “timebam” lateri et “honeri” ut Eneas, sed “honeri” duntaxat ut Metabus; fateor enim, care michi sarcinule metuebam. 5 Quid agerem? “omnia mecum”, ut ait ille, “versanti” visum est manifestam quodammodo prohibentis Dei voluntatem esse ne tunc irem; pene irreligiosa improbitas est visa si divine prohibitioni, quasi mei iu
Abbreviated transcription (Latin):
qui nobis late uagantib pacrie
indum fouet literas ad se meas
huius ꝓpemodum sentencie tibi
e florentia parthenopem miserit.
quod si fecit ne quicqmͣ tibi hec.
S quia occupaciones suas metꝰ
et desiderium tuum nom ĩ dubio
saciꝰ duxi uoram unam perdere
si supuacuum est quod sccibo ꝙͣ
si necessarium subtrabere ꝑ tem¬
poris auariciam status mei no¬
ticiam aunco. Ubi sim. Quid co¬
gitem. Quid agan. Audieras. ⁊
faina fuit me procellas curie fu¬
gientem italiam repetere sedes
ubi fata quietas ostendere uide¬
bantur. dum gͦ iami it̾ catperẽ
ianuani u̾sus nuillam aliam ob
causam uisi ut gĩnanum unicũ
uirtute micbi qmͣ sanguine ca¬
norem qui pret̾ uiam illam lo¬
cum solitarium atq siluestrem
cui moutamn run nomen est. ad
famulandum xp̃o ĩuisa penit᷑
carne delegit. uł in transitu ui¬
derem lustro untegro nõ uisum
cuta occidium italie limitem
uaꝵ aunẽ. bello iter int̾ruptum
reppeiti alpuns quibusdam gẽ¬

Expanded text:
qui nobis late vagantibus patrie qui nobis late vagantibus patrie nidum fovet, literas ad se meas huius propemodum sententie tibi e Florentia Parthenopem miserit; quod si fecit, nequicquam tibi hec; sed quia occupationes suas metuo et desiderium tuum novi, in dubio satius duxi horam unam perdere si supervacuum est quod scribo, quam, si necessarium, subtrahere per temporis avaritiam status mei notitiam amico. 2 Ubi sim, quid cogitem, quid agam audieras, et fama fuit me procellas curie fugientem Italiam repetere, “sedes ubi fata quietas ostendere” videbantur. Dum ergo iam iter carperem Ianuam versus nullam aliam ob causam nisi ut germanum unicum, virtute michi quam sanguine cariorem, qui preter viam illam locum solitarium atque silvestrem, cui Montani Rivi nomen est, ad famulandum Cristo tunsa penitus carne delegit, vel in transitu viderem lustro integro non visum, circa occiduum Italie limitem Varum amnem, bello iter interruptum repperi, alpinis quibusdam gen
Abbreviated transcription (Latin):
piscopum ĩsominem atq iterũ
et iterum adme ipsum quid age¬
rem. quid extreu consilii agerẽ¬
caperem. unum it̾ bello clausũ
cuncta diluiuo. Quid multa. Res
ad religionem ut hystoricorum
u̾bis utar. u̾tere ceperat. uilum
est non placere profectionem me¬
am deo. accedebat metus corrinu¬
pendi libros ex quibus sarciuule
magna ex parte constabant. Sen¬
si libertati obesse diuicias onen
timens ut ait maro qui corpon
nõ tuuebam. Issem profecto si
uatuus fuissem. Nunc mansi
reuissaq in italiam parte faĩ¬
lie ad foutem sorgie redii. pene
solus hic sum. non desperans mo¬
ram uł alicuius iuspati bom esm
fore uł mmprouisi cunispiam ma¬
li fugam. humano eium cõsilio
um ꝯmisi nõ uentis ac fluctib.
s deo cuius sub ducatu naufragi¬
um fieri nequit. uale ad fontẽ
sorgie .xiiiiͦ. kal̃. decembr̃. Ad zeno
cum dicere quib hic terra¬
tum militat oris. insi for¬
te ille nr alt̾ ego re et nomine

Expanded text:
pyscopum insomnem atque iterum pyscopum insomnem atque iterum et iterum ad me ipsum quid agerem, quid extremi consilii caperem: unum iter bello clausum, cunta diluvio. 9 Quid multa? res ad religionem, ut historicorum verbis utar, vertere ceperat: visum est non placere profectionem meam Deo. Accedebat metus corrumpendi libros, ex quibus sarcinule magna ex parte constabant; sensi libertati obesse divitias, “honeri timens”, ut ait Maro, qui corpori non timebam. Issem profecto si vacuus fuissem; nunc mansi.remissaque in Italiam parte familie, ad fontem Sorgie redii. Pene solus hic sum, non desperans moram vel alicuius insperati boni causam fore vel improvisi cuiuspiam mali fugam; humano enim consilio um commisi non ventis ac fluctibus sed Deo, cuius sub ducatu naufragium fieri nequit. Vale. Ad fontem Sorgie, XIV Kal. Decembris. 3 Ad Zenocum dicere: ‘“Quibus hic terrarum militat oris?”‘, nisi forte ille noster alter ego re et nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
iter. fabulam pͥmum ab indul¬
gentissimo patre fictaui credidi
qua me ab incepto retinberet.
Est enim magnus amor ingenio¬
sissimus ut expti sciunt. demis¬
sis igitur ex meis qui rem inqui¬
rerent rem haud ꝙͣqmͣ fictam
s notam atq mlgatam ẽẽ com
Multa mecum uolũe. multa cõ¬
sultare cum epõ cum ille mag̾
magisq instaret ut si eum ieq
saluos cuperem ceptis absisterẽ.
Ego autem eundi ꝓposito herebũ
qmͣuus uuitare it̾ facile indu¬
cerer. ꝙ eo scilicet incõmodiore
multumq longiore proficisci so¬
lum me nidendi fratris quem
iam quĩqueno non uidissem.
quiq secus it̾ illud xpõ unuit de¬
si dercum in duxerat. dum hec me¬
cum et cum optimo illo patre
agerem assidue diluuium cresce¬
bat. fessus amini ĩ cubiculũ con¬
cesseram. ⁊ ure ut extimo boram
unam integram dorerani. rap¬
tim ex more ad matutinas dei
laudes solito citius expgiscor. cũ
omua iam male resistentibus
tegulis ĩmuidarent. Rursus ad e¬

Expanded text:
6 Fabulam primum ab indulgentissimo patre fictam credidi, qua me ab incepto retraheret; est enim magnus amor ingeniosissimus, ut experti sciunt. Dimissis igitur ex meis qui rem inquirerent, rem haudquaquam fictam sed notam atque vulgatam esse commulta mecum volvere, multa consultare cum epyscopo, cum ille magis magisque instaret ut si eum meque salvos cuperem, ceptis absisterem. Ego autem eundi proposito herebam, quamvis mutare iter facile inducerer, quod eo, scilicet incommodiore multumque longiore, proficisci solum me videndi fratris, quem iam quinquennio non vidissem quique secus iter illud Cristo vivit, desiderium induxerat. 8 Dum hec mecum et cum optimo illo patre agerem, assidue diluvium crescebat; fessus animi in cubiculum concesseram et vix, ut extimo, horam unam integram dormieram; raptim ex more ad matutinas Dei laudes solito citius expergiscor, cum iam omnia male resistentibus tegulis inundarent; rursus ad e
Abbreviated transcription (Latin):
nõ intelligo. Potest eium quicꝙͣ
esse absurdius qmͣ quo uuimus
uie restat eo plus uiatici q̃ rere
fidentet hoc dix̾im. hostilis et ex¬
quifite calumpiue comentum
esse dies ultima testis erit. qũ
uil aufferce nil ocultare piuitti¬
tur abeunti. Qum et consciẽcie
et delatoris intrepidus unum
hoc cum uifidis accusatoribus
stes facio ut si uel hodie apud me
ferme laborum quies oune so
sumptum qui hactenus uł m̃¬

Expanded text:
non intelligo; potest enim quicquam non intelligo; potest enim quicquam esse absurdius quam quo minus vie restat, eo plus viatici querere?». Fidenter hoc dixerim hostilis et exquisite calumnie commentum esse. Dies ultima testis erit, quando nil auferre nil occultare permittitur abeunti; quin et conscientie et delatoris intrepidus, unum hoc cum infidis accusatoribus stes facio, ut si vel hodie apud me ferme laborum quies, omne sosumptum, qui hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
bido labiorum tulit auariuu di¬
cunt. Quid ad me. duant uł fu¬
rem uł raptorem uel testamen
talis fiam qmͣ ipĩ iusti magna¬
mini sobrii prubentes fient. Si
ego id de eis dicere uolueru. nõ
imoriquidem s honestiori men¬
dacio. detus ista licencia obtrec¬
tandi his quos mͦ laudau̾it. uetꝰ
hec ĩpudentia. uetus incuriositas
latrent sen qmͣ unifornut̾ nõ cu
lacio dici potest. Ꝙ cum duo fint
auaricie capita et sit altetũ ĩno¬
dico appetitum. alterum unuia
tenacitate dampnabile non pri¬
u argnor sed seciundi. quasi uo¬
raginem arrialium ĩpensarum
uł ferte non ausini uł nõ possim.
quorum ultimũ et si uerum ẽẽt
non amini sed fortune crimen
esset. a primi certe suspicione me
liberat patrunonis mei modus
nõ auctus tempore s poaus i¬
mimictus ea fiducia ꝙ cũ semp
pancis cum ad t̾ĩumum ꝓpii¬
quanti pauciorib opus est. In he¬
sit ossibus ciceromanum illud.
aluaricia semlis quid sibi uelit

Expanded text:
bido labiorum tulit, avarum dibido labiorum tulit, avarum dicunt. 15 Quid ad me? dicant vel furem vel raptorem vel testamentalis fiam quam ipsi iusti magnanimi sobrii prudentes fient, si ego id de eis dicere voluerim, non minor quidem sed honestiori mendacio. Vetus ista licentia obtrectandi his quos modo laudaverint, vetus hec impudentia, vetus incuriositas latrent seu quam uniformiter non culatio dici potest quod, cum duo sint avaritie capita et sit alterum dico appetitu, alterum nimia tenacitate damnabile, non primi arguor sed secundi, quasi voraginem curialium impensarum vel ferre non ausim vel non possim, quorum ultimum, etsi verum esset, non animi sed fortune crimen esset; a primi certe suspitione me liberet patrimonii mei modus non auctus tempore sed potius imminutus, ea fidutia quod cum semper paucis tum ad terminum propinquanti paucioribus opus est. 17 Inhesit ossibus ciceronianum illud: «avaritia senilis quid sibi velit