comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quieripiat & auertat impi&atem abia cob: & hoc illira me
testamentum cum abstulero peccata eorum : mox ad didit
quod diligenter intellegendum est secundum euangelium
quidem inimici propteruos: secundum electionem autẽ
dilecti propterpatrer: quidest secundum eu angelium
quidem inimici propteruor nisi quodeorum inimicitia
quaocciderunt xpm euangelio sicut uidemus sine dubita¬
tone profecit : et hoc ostendit exdi dispositione uenisse:
quibeneuti nouit etiam malinꝰ nonut ei prosint uasa iraes ed
ut ipid ilbs bene utente. prosint uasis miseri cordiae Quid
enim a pertius dicipotuit quam id quod dictum est secun¬
dum euangebum quidem inimici propteruor estergo
in malorum potestate peccare : ut autem peccando hoc
uel hoc illamalitia faciant : Non est ineorum potestite
seddĩ diuidentis tenebras &ordinantis cas ut hinc etiam
quod faciunt contrauoluntatem dĩ non impleatur nisi

Expanded text:
qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob, et hoc illis a me qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob, et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum: mox addidit quod diligenter intelligendum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, secundum electionem autem dilecti propter patres . Quid est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christum, Evangelio, sicut videmus, sine dubitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
natos uocat : quamdistinxit a postolus dicens ipsisautẽ¬
sapientiam : Sicenimaitꝰ ipsis autem uocatis : ut illososten¬
der& non uocatos: Sciens esse quandam certam uocationẽ
eorum : quis ecundum propositum uocati s unt quos ante praer¬
ciuit & praedestinauit conformes imaginis filiis ui quam
uocationem significans at non exoperibus sed ex uocante
dictum estei quia maior serui& minori Num quid dixit
non exoperibus sed ex credente : prorsus &iam hoc abstulit
homini ut totum dar& dõ: dixitergo sedex uocante non qua¬
cumque uocatione sed quauocatione fit credenrꝰ hano intue¬
udĩ : Nam &ibi quida gebatur: paulisper aduertitẽ cum
undixiss& nolo enimuos ignorarefratres sacramentũ
oc ut non sitis uobis sapientes quia caecitas ex parte israhel
facta est donec plenitudogentium intrar& & sic omnis
israhel saluus fier& sicut scribtum est uenia exsion

Expanded text:
natos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsisnatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsism et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuet vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes: quia caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret; sicut scriptum est, Veniet ex Sion
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis membris eiur praecedentia merita multipli¬
cataẽ generationis inquirat : Neque enim retributa est
xpo illi generatio sed tributa : ut alienus ab omniobli¬
gatione peccati Despũ &urgine nas cer&ur Sic & nob̵
ut ex aqua & spũ renas ceremur non retributum est
pro al quo merito sed gratis tributum : Et sinos ad laua¬
crum regenerationis fides duxit Nonideo putare
debemus priorernos dedisse abiquid ut recribuerdur
nobis regeneratio salutaris : ille quippenos fecit credere
in xom̃ : qui nobis fecit inquem credimus xpm̃:
Ille facit in hominibus principium fidei & perfectionẽ
inihũ qui fecit hominem principem fidei &perfectorẽ
ihm̃: Sic enimest appellatus ut scitis in epistala que est
ut eos faciat membra praedestinati unici filii sui : nonea
uocatione quauocati sunt : & qui noluerunt uenire adnup¬
tias: illa quipoe uocatione & iudaei uocati sunt quib xp̃r

Expanded text:
in nobis membris ejus praecedentia merita multipliin nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus, ut scitis, in Epistola quae est ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus
Abbreviated transcription (Latin):
ũ quod ante promiserat perproph&as suos inscribturis
tr defilio suo qui factus est ei ex semine dauid secundũ
uus est ergo ihr̃ ut qui futurus erat secundum carnem
uest illa ineffabiliterfacta hominis adõ uerbo susceptio
igularis : ut filusdĩ &filius hominis simula filius ho¬
anis propter susceptum hominem &filius di propter
iscipientem unigenitum dm̃ ueraciter &pro priedice¬
ur. Nenon trinitas sed quaternitas creder&ur: pradesti¬
utaest ista naturae humanae tanta & tam celsa & summa
ibuectio ut quo at toller&ur altius non haber&. Sicut
pronobis ipsadiuinitas quous que sede poner& humilus
nonhabuit. quam susceptanatura hominis cum infirmi¬
atecarnis us que ad mortem crucis : Sicutergo praedesti¬
natuis est illeunus ut caput nostrum ess&: Iamulti pratdesti¬
natisumus ut membra eius essemus: huma nahic merta
unum dnm̃ : ques quis in capite nostro praecedentia
merita singularis illius generationis inuenerit ĩose

Expanded text:
promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum tinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem e Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita unum Dominum. Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
siqurac a postolus dixerit cogit&ur Agebat enim nequis¬
qungoria retur in homine quõ dissensiones exhortae
fuerant inter corinthios xp̃ianos. Itaut unus quisq: dicer&
ego quidem sum paul alius autem ego apollo alius uero
gochephae & indeuentum est ut dicer&. Stulta mundi
degit dr̃ ut confundat sapienter : et infirma mundielegit
dr̃ ut confundatfortia. Et ignobilia mundi & contemtibi¬
la elegit dr̃ & eaquae non sunt tam quam sint ut quae sunt
euacu& ut non glorietur coram dõ omnis caro: hic certe
ontrahumanam superbiam satis clara est apostol inten¬
to nein hominequis que glori&ur : ac perhoc nec inseipso
utostenden& in quodebeat homo loriari exipsoautenuos
&s cificatio aredemtio : ut quemad modimi scribtum et
quigloriatur in dñõ lorietur Indeperuenitis tacius inem
ut pos tea increpans dicat adhucenim estis carnalor cinto¬

Expanded text:
si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quissi cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. ut ostenderet in quo debeat homo gloriari, mox addidit, sanctificatio, et redemptio: ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur : inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales est
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens innullo
gloriandum: quando nos trum nihilsit : Eccequare chx isapt᷑¬
rius hoc a postolico praecipue testimonio. &iam meipsum
fuis se conuictum cum dehac realiter saperem quamimihi
dr̃ in hac questione soluenda cum a depis copum simplicu¬
num sicut dixi scriberem reuelauit: hoc igitur apostoli
estimonium ubi ad reprimendam hominis inflationem
dixia quidenim habes quod non ac cepisti non sinit quem¬
qiam fidelium dicere habeo fidem quam non accepi Repri¬
ntur omninohis a postolicis uerbis totahuius responsionis
litio. Sed nehoc quidem potest dici quamuis non habex
perfectam fidem habeo tameneius initium quo in xpm̃
napis sedici quid enim habes quod non accepisti: quia in
tidinnatura reman sit lic& uitiata qua e prius sana. acper¬
fudadonata sit : Nihiladid quoduolunt ualere intellegitur

Expanded text:
ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac quaestione solvenda, cum ad episcopum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum non posse dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lex spiritalis est ego autem carnalis sum &c &era quibis caro
contraspm̃ confligere ostenditur eomodo exposui tam quir
homo describatur adhuc sublege nondum subgratia con¬
tutus : longeenim postea &iam spiritalis hominir & ha
babilus erseposseilla uerba cognoui: Posterior in hoclibr
qua estio est abeolocoubiait. Nonsolum autem sed&r ebarcha
exuno concubitu habens isaac patris nostri : us que adilud
ubiait pisi dnr̃ sabaothraiquis s& nobis semem sicut sodoni
factios semus & sicut gomorra similes fuissemus: Incuus
quaestionis solutione mel aboratum est quidem prolibero
arbitrio uoluntatis humanae seduicit dĩgratia Necnis
adillud potuit perueniri ut liqui dissima ueritate dixse
intellegatur a postolus quis enim tediscernit. quidin
habes quod non accepisti : si autem & accepisti : quid gonus
quasi non acceperis : quo duolens &iam martir cu priuns

Expanded text:
Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acc
Abbreviated transcription (Latin):
adiritia laborarem : inqua sententiaistos fratres nrõs
esen ic uideo quia non sicut legere librosmeos ita &iam
e stm quaestionem secundum ueritatem diuinarum
setturarum solutam in primo libro duorum quos adbeatȩ
memoriae simplicianum scribsi epis copum medio lanensis
edesiae sc̃i ambrosii suc cessorem in ipso exordio epis copa¬
uis meiꝰ: nisi fortenon eos nouerunt: quodsi ita est : facite
ut nouerint dehoc primo duorum illorum libro insecundo
retractationum primum locutussum qui sermo meus
iasehab&: Hibrorum inquam quo selabor aui epis copus
primiduo sunt ad simplicianum ec desi ae mediolanensis
intis titem. quibeatis simosuccessit ambrosio dediuersis
quaes tionibus quarum duar ex epistula paulia postol
adromanor in primum libruin contul harum prior est
deeo quod scribtum est quidergodicemus lex pet catum est

Expanded text:
da gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros da gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros meos, ita etisent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Librorum, » inquam, « quos elaboravi episcopus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est?
Abbreviated transcription (Latin):
nec dixi: Et alio lo cocuius enimmis er&ur in quan
facit eum beneoperari & quemobdurat relinqu& eu
ut mala oper&ur Sed & illimis eri cordia praecedentimen¬
to fidei tribuitur &istaobduratio praecedenti iniquitatt
quod quidem uerumest sed adhuc quaeren dumerat
utrum & meritum fidei demiseri cordiadĩ ueniat idest
utrum is tamis ericordia ideo tantum modo fiat in homis
quia fidelis est an&iam facta fuerit ut fidelis ess&:
liepimus enim dicente a postolo misericordiam consecu¬
ussum ut fidelis essem: Non ait quia fide. liseran: fidelie go
di ur quidem sed data est &iam ut ess& fidelis pectis simne
rque alioloco in eodam libro dixi quõ si non exoperibus sed
nseri cordiadi &uo camur ut credamus & credentibus praesta¬
ur ubeneo peremur : non est gentibus istainuidendamis e¬
acordia quamuis minus ibi dili genter deilla quae perdi pro
qb at queo peribus sentiebam . quamuis de commendan¬

Expanded text:
nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista miserquia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. Legimus enim dicente Apostolo, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem : non ait, quia fidelis eram. Fideli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quamvis minus ibi diligenter de illa, quae per Dei pde fide atque operibus sentiebam, quamvis de commendan
Abbreviated transcription (Latin):
et utrumq: nostrum quia non fit nisi uolentibus nobis
acperhoc quod &iam postea dixi qui aneque uellepos sumus
nisi uocemur &cum post uocationem uoluerimus non suff¬
cit uoluntas nostra &cursus noster nisi dr̃ & uirer curramno
praebeat &perducat quo uocat Acdeinde subiunxici¬
festum estergo non uolentis neque currentis sed miserem¬
est dĩ esse. quod bene o peramur omnino uerissimumest :
Sedparum deipsa uocatione disserui quecefit secundum oro¬
positum dĩ. Nonenim omnium qui uocantur talis est
sed tantum electorum: Itaq quod oaulo gosł dixi sicutiim
in his quos elegit dr̃ non opera sedfides inchoat merium
ut permunus dĩ operentur. sic in his quos damnat in fideli¬
tas &impi&as incoat poenae meritum ut perips am potia
&iam male o perentur uerissimedixi : Sed fidei mens
etiam ipsum essedonumdĩ nec putaui quaerendmesse

Expanded text:
et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ipostolus reliquiae perelectionem gratiaes aluae facte sip
queutiq non est gratia si eam merita ulla praecedunt
nm quoddatur non secundum gratiam sed secundum
debituim reddatur potius meritis quem don&ur Proinde
qudcntinuodixi dicit enim idem a postolus idem dr̃
quogeratur omnia in omnibus nusquam autem dictum
es us redit omnia inomnibus acdeinde subiunxi quod
iimgridimus nostrumest quod autem bonum operamur
nperiri quaedantur in eodem spũ Vtrumq: ergo nostrũ
est propter arbitrium uoluntatis &utrumq: tamen
litun est perspm̃ fidei & caritatis Neque enim sola caritas
põ Et quod paulo post dixi nos trumest enim credere
suelle illius autem dare credentibus & uolentibus facul¬
utem beneo perandi perspm̃ scm̃ perquem caritas diffun¬
ditur in cordibus nostris uerum est quidan sedea dein
regula &utrumq: ipsius est qui a ipse praeparat uoluntatem

Expanded text:
apostolus, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt : apostolus, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt : quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedant: ne jam quod datur, non secundum gratiam, sed secundum debitum, reddatur potius meritis, quam donetur. Proinde quod continuo dixi, Dicit enim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus ; nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus: ac deinde subjunxi, Quod ergo credimus, nostrum est; quod autem bonum operamur, r Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu. Utrumque ergo nostrum est propter arbitrium voluntatis, et utrumque tamen datum est per Spiritum fidei et charitatis. Neque enim sola charitasmino Jesu Christo . Et quod paulo post dixi, Nostrum est enim credere et velle; illius autem, dare credentibus et volentibus facultatem bene operandi per Sditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem,
Abbreviated transcription (Latin):
li teris uestris ubi est expositro quarundam propositie
exepistula quaeest adromanos: Deniq cum mea urti
opus culare tractarem eamq retractationem stbigrose¬
querer cuius operisiam duos ab solueram libros antqũ
scripta uestra prolixiora sumsisse. Cum adhunc libri
retractandum in primo uolumine peruenissem sicinde
locutussum: Item quod dis putanr inquam quidelegerit
dr̃ in nondumnato cuidixit seruiturum esse malorem
et quid in eodemmaiore similiter nondum nato reproba¬
uerit dequibus propterhoc commemoratur quamuss
longe postea prolatum sit profeticum testimonium
ia cobdilexi esauautem odioh abui : Adhoc perdixs
ratiocinationem ut dicerem nonergo eligit dr̃ operacuius¬
iuam in praescientia quae ipsedaturur est sed fidemelegit
i oraescientia : ut quem sibi crediturum esse praesciuit
aoshc inueneram qualis sit electio gratiae dequaidem dicit

Expanded text:
litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, nec adhuc inveneram, qualis sit electio gratiae; de qua idem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
idoctor illes a piebat ci. prianum beatissimum loquor
qudixit innullo gloriandum quando nos trumnihilsit
Qiodutos tender& : Ad hibuit a postolum testem dicenta
quid autem habes quod non accepisti: si autem & ac cepisti
quic gloriarir quas inon acceperir : quo praecipuotestimono
&iam ipse conuictus sum cum similiter errarem putam sa
qua in diñ credimus nones sedonumdi sed a nobisers
in nobis : &perillam nos imp&s aredidona. quibus temorit
&iuste & pie uiuamus in hoc saeculo: Neque enim fidepo¬
bamdĩ gratia praeueniri ut perillam nobis dar&ur qu¬
utiliter posceremus : nisi quia credere nom possemus sinor
praeceder& praeconium ueritatis : ut autem praedicato
nobis eu angelio consentiremus nos trum esre proprium
& nobis ex nobis esse arbi trabar : Quemm eumerroren
non nulla opuscula mea satis indicant ante epis copitum
meum scribta in quibus est illud quod comiemorastis in

Expanded text:
lis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, lis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur quod posceremus utiliter; nisi quia credere non possemus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in
Abbreviated transcription (Latin):
nodo ac sic gratia iamnon sit gratia Reciditur namq hoc
pito debita non donatur gratis: deb&urenim credenti
itid nõ ipsa fides eius augeatur & sit mercer fidei coeptae
sdsaucta: Nec attenditur cum hoc dicitur non secundũ
qram sed secundum debitum istam mercedem creder¬
dsmputari : quur autem non totum tribuatur homini
s gusipotuit instituere quod non habebat ipse quod insti¬
iun augreat omnino non uideo: nis quia resisti non potest
duinis mini festissimis testimoniis quibus & fider unde
pilis :cordium sumitur donum dĩ esse mons tratur :
quistillud quodunicuiq dr̃ partitus est mensuram fidei
ins repugnare & tamen uolens a seipso sibies se quo deredit
quaisi componit homocum do ut partem fidei sibi uindic&
q illi partem relinquat : et quo destelatius primam
Alt ipse sequentem dat illi : et in eo quod essedicit amborũ

Expanded text:
modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hoc dicitur, non secundum gratiam, sed secundum debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fidei ; niis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum,
Abbreviated transcription (Latin):
ex dõ est It a nomosibi sufficit uel ad incipiendam
uel ad perficiendam fidem sed suffientia nostra
exdõ est : quõ fides si non cogit&ur nulla est & non
sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobis m&ipss
sed sufficientia nos traexdõ est : Cauendum est
fratres dilecti adõ ne homo seex tollat aduesis
dm̃ cum sedicit facere quod promisit dr̃ Nonit
fides gentium promissa est abrahae : &illedans
gloriam dõ plenissi me credidit quõ quae promist
potens est facere. Ipseigitur fidem gentium factt
qui potens est facere quod promisit Porro
si dr̃ operatur fidem nos tram miro modo agens
in nostris cordibus ut credamus: Num quid m&ub¬
dum est ne totum facere non possit : et ideo sibi
homo primas eiuruin dicat partes ut nouis aimas
sllb acciperemereatur : ide&es aliudagitur is tomodo
nis ut gratiadi secundum meritanos trad&ur quolib&

Expanded text:
ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam fides si non cogitetur, nulla est; et non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est facere quod promisit. Porro, si operatur Deus fidem nostram, miro modo agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis celerrime credendi uoluntatem quaedam
ignationes ante uolent moxq: illa ita sequatur ut quasi
iniunc tissima comit&ur necesseest tamen ut omnia
iecreduntur praeueniente cogitatione credantur.
uamquam &ipsum crederenihilest aliud quamcum ad¬
isione cogitare : Non enimomnis qui cogitat credit
iumideo cogitent pleriq nec redant : sed cogitat omnis qͥ ered ã qudeo do
itm dequalo quebatur a postolus. Si non sumus idoner
cogitare aliquid quasi ex nobis m&ipsis sed sufficientia
nostra ex dõ est profecto non sumus idonei credere
aliquid quasi ex nobis m&ipsis : quod sine cogitatione
non possumus sed sufficientia nostra qua credere
incipiamus ex dõ est: quo circasicut nemosibi suffit
ad incipieidum uel perficiendum quod cum que ope
bonum quodiam istifrr̃ sicut uestras cribta indican
uerum esse consentiunt. unde in omni operebono
& incipiendo & perficiendo sufficientia nostra

Expanded text:
quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credeatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra
Abbreviated transcription (Latin):
notissima Auersus quipoe afide quam uastabat es¬
que uehementer aduersus repente est adillamgrati un
potentiorem conuersus : Conuertente illo cui hocipsum
scturo perprof&iam dictum est tucon uertens inuisi¬
abis nos : ut non solum ex nolente fier& colens credere
uerum &iam expersecutore persecutionem in eius fidei
quampersequebatur defensione pater&ur : donatum
quopeilb erat axp̃o  non solum ut creder& in eum
etum &iam ut pater&ur proeo :Et ideo coromendins
sangratiam qua e non datur securdum ali quamerita
salefscit omniabon a merita Non quiaido nei sumus
inque iogitare aliquid quasi ex nobis m&ipsis sed suffici¬
enta nostra ex dõ est. attendant hic & uerba ista oper
danioutant ex nobis esse fidei coeptum & exdõ esse
sub supplimentum : Quis enim non uideat prius esse
cotare quam credere : Nullus quipoe credit aliquid: nisi
pius cogita ueritessecredendum: Quamuis enim raptim.

Expanded text:
notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, einotissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim,
Abbreviated transcription (Latin):
dicat eum quilam coepit credere. ab illo inquemerds
nihil mereri undesit ut iam merenti cãera dicanturau
r&ributione diuina : Ac perhoc gratiam dĩ secundim
rita nostradari: quodobiectum sibi¬
peitara lagius nedam nar&ur ipsedam nauit :
Quis quis igitur hanc damnabilem uult ex omni parte
uitares ententiam ueraciter intellegat dictum quodant
apostolus uobis donatum est prox põ non solum ut qrtli¬
tis in eum uerum&iam ut patiamini proeo : Nmnor
ostendit dĩ donum : qui a utrumq: dixit essedonitm :
Nec an ut plenius & perfectius credatis in eum sedis
credatis in eum : Nec seipsum miseri cordiam consetitñ
dixit ut fidelior sed ut fidelis ess& : quia sciebat non se
initium fidei suae priorem dedissedõ &re tributum sibi
abillo eius augmentum sed ab eosefactum fidelem
aquo & a postolus factus est Namscribta sunt &iam
fidei eius initias suntq: ec clesi astica celebrilectione

Expanded text:
dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibiPelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, quod Apostolus ait: Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione
Abbreviated transcription (Latin):
nobis quidem nos habere ipsam fidem sed incrementũ
tus exdõ tam quam fides non abipsodon&ur nobis.
sd abipsotamen augeatur in nobis eo merito quoniã
copita nobis Nonergo receditur ab e sententia quam
pelacius ipse i nepis copali iudicio palestino sicut eadan
ista testantur damnare compulsus est gratiam dĩ secun¬
um merita nostradarisi non ꝑtin& addĩ gratiam quod
ndere coepimus
sillito potius quod pro pterhoc nobis additur ut plemur pefectius q
ondlimur: Acperhoc initium fidei nos traepriores damusdo utr&ribu¬
tur nobis & supplimentumeias. &si quid aliud fidelter poseimus
Sed contrahaec quur nom potius audimus quis priordedt
ei &r&ribu&ur illi quõ ex ipso &peripsum &inipso sum
omnia : et ipsum igitur initium fidei nostrae exquonis
exipso est : Neque enim hoc excepto ex ipso sunt c&era
sed exipso &peripsum &inipso sunt omnia Quis auten

Expanded text:
nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
nec abistomalo nisi persustitiam secundi homnis
aliquem liberari: peruenerunt &iam ut praeueniri
uoluntates hominum dĩ gratia fateantur atq: adnilla
opus bonum uel incipiendum uel perfiendum sibi
quem quam sufficere posse consantiant Retenaers
isti inquae peruenerunt plurimum eora pela ganor
errore discernunt Proindeselneis ambulent dorent
um quidat intellectum si quid de praedestinatione aliter
apiunt ipseillis hoc quoque reuelabit Tamen&iam nos
npendamus eis dilectionis affectum minis teriumq
sermonis sicut donat ille quem nogamus ut in his litte¬
s eaquae illis essent aperta &utilia dicereus
unde enim scimus ne forte dr̃ noster perbanc
dilirentius id facere possumus quam inuolumi¬
nbus tor tantisq: iam fecimus : Sed nunc eis respon¬
dendumes seuideo. qui diuina testimonia quaede hac
re idhibuimus ad hoc dicunt ualere ut nouerimus ex

Expanded text:
nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimus ne forte Deus noster id per hanc diligentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex
Abbreviated transcription (Latin):
quodmesatis egisse credebam: Consideratis enim
lit teris uestris uideremibi uideor eos fratres proquib
geritis piam curam neteneant poeticam sententiam
quadictum est spessibi quisque : Et in illud in currant qu
non poetice sed pro fetice dictum est maledictus omnis
quispem hab& in homine : Eomodo esse tractandos quome¬
tauit a postolus quibus ait Et siquid aliter sapitis. hoc quaq
uobis dr̃ reuelabit Adhuc quippe inquestione caligam de
praedestinatione s corum sed habentunde si quidaliter
in easapiunt. hoc quo que illis reuel& dr̃si in eo ambulent in
quod peruenerunt. Propter quoda postolus cumdicis&
si quid aliter sapitis hoc quo que uobis dr̃ reuelabit : ueum¬
tamen inquit inquod peruenimus in eo ambulemis
Peruenerunt autem istifratres nostri pro quibis ollei¬
ta est picaritas uestra ut credant cu mecclesta xp̃ista
to primihominis ob noxium nascigenus humanim

Expanded text:
quod me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim quod me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc quippe in quaestione caligant de praedestinatione sanctorum: sed habent unde, si quid aliter in ea sapiunt, hoc quoque illis revelet Deus, si in eo ambulent in quod pervenerunt. Propter quod Apostolus cum dixisset, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: Verumtamen, inquit, in quod pervenimus, in eo ambulemus . Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum,
Abbreviated transcription (Latin):
ixsee qui dem xpos tolum sciarus inepis tula ad philip¬
atiss eidem scribere uobis mihi quidem nom pigrum ũ obis autẽ
utumes ÷ Idem tamen scribens ad galatas cum sesatis apud
argisse perspicer& quo dillis perminis terium sermonis sui
necesarium esse cernebat. dec& ero in quit laborem mihi
ie nopraes t& uel sic ut in plerisq: codicibus legitur nemomihi
nolestus sit: Ego autem quamuisme moles teferre confitear.
qu ddiuinis eloquiis quibusdĩ gratia praedicatur quae omnino
ullaest sisecundum merita nostradatur. Tam multis mani¬
fsusq nonceditur : uestrum tamen studium fraternamq
letionem filii caris simi prospere & bilari quaeos quitales
int non uultis errare ut post totlibros dehacre uelexista¬
urmeas adhucme desider&is hinc scribere tantum amo
quantum non possum dicere & tantum me amarequantu
debeo non audeo dicere i qua propter eccerescribo uobis
& licet um non uobis cum tamen &iam peruos adhuc apo

Expanded text:
isse quidem Apostolum scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur, tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studium fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc ago,
Abbreviated transcription (Latin):
ualueris gratissime accipiemus tam quam a nobis carisini
&reuerentissima auctorrate decr&um : Sane qui a urgent
perlatore timui meuel no n omnia uel ha ec ipsaminus dige
conscius mearum uirium posse dirigere : egicumui rotum
necessitatem dignus tuaescĩtatis notitia iudic&ur Ses lantius
dia conus cultortuus cummeis parentibus multum salutat:
qaii scitas tia fratrem ineum cuius maxime causahinc discor¬
imis cumma tronasua ex consensu perfectam dõ continentiã
deuouisse : unde rogamus scĩ tatemtuam ut orare digneris
quohocipsum in eis dnr̃ confirmare &̃ custo dire dignaur expł¬

Expanded text:
ualueris, gratissime accipiemus, tamquam a nobis carissima ualueris, gratissime accipiemus, tamquam a nobis carissima et reuerentissima auctoritate decretum. sane, quia urgente perlatore timni, ne uel non omnia uel haec ipsa minus digne conscius mearum uirium possem dirigere, egi cum uiro tum necesdiaconus, cultor tuus, cum meis parentibus multum te salutat. Sciat Sanctitas tua, fratrem meum, cujus maxime causa hinc discessimus, cum matrona sua ex consensu perfectam Deo continentiam devovisse. Unde rogamus Sanctitatem tuam, ut orare digneris, quo hoc ipsum in eis Dominus confirmare et custodire digne
Abbreviated transcription (Latin):
&ium de gratia & libero arbitrio non habemus super estunam
qui autilem quaes tioni considimus mereamur accipero:
Nolo autem scĩtas tua sic me arbi tr&ur haec scribere qua sidedis
qua enunc edidisti ego dubitem : Sufficiat mihi poenamea qus
a praesentiae tuae deliciis exdlatus ubi salubribus tuis uberib
nutriebar non solum absentiatua crucior ũerum &iamoua¬
eia quorumdam quinon tantum manifestarespuunt seudun
non intollecta reprehendunt : C&erum hac suspicione hnton¬
tum careo ũt potius infirmitatem meam quatales parum pid¬
ter fero notabilem putem : qualiter autem adhaec consilen¬
dum iudices ut dixi tuaes apientiae derebinquo : Namadnidu
pertinere cradidi pro ea quam xp̃o uel tibi debeo caritate ut
quae in questionem ueniunt non tacerem : Quid quidona
gratia quam intepus ill: cummagnis miramur uoluer sia

Expanded text:
etiam de gratia et libero arbitrio non habemus: superest, ut eum, etiam de gratia et libero arbitrio non habemus: superest, ut eum, quia utilem quaestioni con- - fidimus. mereamur accipere. nolo autem sanctitas tua sic me arbitretur haec scribere, quasi de his, quae nunc edidisti. ego dubitem. sufficiat mihi poena mea, quod a praesentiae tuae deliciis exulatus, ubi salubribus tuis uberibus nutriebar, non solum absentia tua crucior uerum etiam peruicacia quorundam, qui non tantum manifesta respuunt, sed etiam non intellecta reprehendunt. ceterum hac suspicione in tantum careo, ut potius infirmitatem meam, qua tales parum patienter fero, notabilem putem. qualiter autem ad haec consulendum iudices, ut dixi. tuae sapientiae derelinquo. nam ad me hoc pertinere credidi pro ea, quam Christo uel tibi debeo, caritate, ut, quae in quaestionem ueniunt, non tacerem. quicquid pro ea gratia, quam in te pusilli cum magnis miramur, uolueris aut
Abbreviated transcription (Latin):
htidut commonendos suggessi Tuaes anctae prudeitiȩ
st dipure quid facto opussit : ut talium & tantorum supe¬
nborud tem pb&ur intentio cuiego iam parum prodes seexisti¬
motereddererationem nisi & addatur auctoritas quam trans¬
redi infatigabiliter contentiosa corda non possint : Sed plane
lid tacere non debeo : quod sedicant tuam sci tatem hoc ex¬
epto infactis & dictis omnibus ammirari: Tuumerit decer¬
ere quomodosit in hoc eorum contradictio toleranda :¬
ut mireris quod aliter uel aliqua in hac epistala addidi
pantuim puto quae in superiore non dixeram: talis estenim
unc eorum definitio pra&er illa quae perfestinationem
aut obliuionem fortisse pra&erii : Libros cum editifuerint
quos deuni uerso opere moliris : quae so habere mereamur:
maxime ut ꝑ eorum auetoritatem si quatibi intuis displicãl:
a dignitato tui nominis iam non trepidi seques tremus Tibm̃

Expanded text:
haec uelut commonendo suggessi. tuae sanctae prudentiae haec uelut commonendo suggessi. tuae sanctae prudentiae est dispicere, quid facto opus sit, ut talium et tantorum superetur uel temperetur intentio. cui ego iam parum prodesse existimo te reddere rationem, nisi et addatur auctoritas, quam transgredi infatigabiliter contentiosa corda non possint. sed plane illud tacere non debeo, quod se dicant tuam sanctitatem hoc excepto in factis et dictis omnibus admirari. tuum erit decernere, quo modo sit in hoc eorum contradictio toleranda. nec mireris; quod aliter uel aliqua in hac epistula addidi, quantum puto, quae in superiore non dixeram; talis est enim nunc eorum definitio praeter illa, quae per festinationem aut obliuionem fortasse praeterii. Libros, cum editi fuerint, quos de nniuerso opere moliris, quaeso habere mereamur, maxime ut per eorum auctoritatem, si qua tibi in tuis displicent, a dignitate tui nominis iam non trepidi sequestremus. librum
Abbreviated transcription (Latin):
atot tractatoribus. tot praecedentibus libris atuis
&aliorum cum contra alios. tum maxime contra
pelagianos catholicam fidem fuisse defensam
haecmipater & alia in terminabiliter plurasiut sum¬
mam ea uota confitear perme deferrem aluis se
uel quiah oco non merui. saltem prolixiorae tempos
mna quibus mouentur collecta dirigere. Vt quid quid delucre
inradieitur quataͥnus: eselli uelsi id nom potest tolerari debere
adrem : Sed quia neutrum exuoto prouenit m̃aliui quo modo
aru haec conprehensa dirigere quam penitus d& unta quo¬
andim contradictione r&icere : Sunt ex parte tailes ꝑsone :
ibis consu&udine ecclesi astica laicos summam reuerentiam
ussesit exhibere : Quod quidem ita curauimus dõ iuuante
iture ut cumopus fuit nontaceremus quae ad quaestionis
hius idsertionem exiguitas nostrarum uirium suggerebat :
sthune summatim quantum festinatio perlitoris admisit :

Expanded text:
a tot tractatoribus tot praecedentibus libris et tuis a tot tractatoribus tot praecedentibus libris et tuis et aliorum cum contra alios tum maxime contra Pelagianos catholicam fidem fuisse defensam. Haec, mi pater, et alia interminabiliter plura sic, ut summa mea uota confitear, per me deferre maluissem uel, quia hoc non merui. saltem prolixiore tempore omnia, quibus mouentur, collecta dirigere, ut, quicquid de hac re contra dicitur, quatenus refelli uel, si id non potest, tolerari deberet, audirem. sed quia neutrum ex uoto prouenit, malui, quo modo potui, haec comprehensa dirigere quam penitus de tanta quorundam contradictione reticere. sunt ex parte tales personae, ut his consuetudine ecclesiastica laicos summam reuerentiam necesse sit exhibere. quod quidem ita curauimus deo iuuante seruare, ut, cum opus fuit, non taceremus, quae ad quaestionis huius assertionem exiguitas nostrarum uirium suggerebat. sed nunc summatim, quantum festinatio perlatoris admisit,