comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aificilem et obscuram.. A tq interea tim sum hree quae dispersa
sunt cogunt᷑ uel passim licet carpentem. et colligentem undiq re¬
pleri ista uiris ciuilis scientia. Nonne uidetis equitem romanũ
hominem acutissimum omnium ingenio: sed minime caeteris
artibus enuiditum. C. aculeonem: qui mecum uiuit: semperq
uixit. ita tenere ius cuule: uti cum ab hoc discesseris: nemo dei
us qui piussimi sunt anteponat᷑. Omnia sunt enim posita añ
oculos. collocata in usu quotidiano. in congressione hominum
atq in foro: neq ita multis litteris: aut uoluminib magnis cõ¬
tinentur. eadem enim elata sunt p̾muni a plurib deinde a pa
ucis cõmutatis uerbis. etiam ab usdem scriptonbus scripta sũt
scepius. A ccedit uero quo facilius ꝑcipi. cognosciq uis ci¬
uile possit: quod minime plaeriq arbitrant᷑ mira quaedam ĩ
cognoscendo suauitas et delectatio. Nam siue quem haec alie¬

Expanded text:
difficilem et obscuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa difficilem et obscuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa sunt, coguntur, vel passim licet carpentem et conligentem undique repleri iusta iuris civilis scientia. Nonne videtis equitem Romanum, hominem acutissimo omnium ingenio, sed minime ceteris artibus eruditum, C. Aculeonem, qui mecum vivit semperque vixit, ita tenere ius civile, ut ei, cum ab hoc discesseritis, nemo de eis, qui peritissimi sunt, anteponatur? Omnia sunt enim posita ante oculos, conlocata in usu cotidiano, in congressione hominum atque in foro; neque ita multis litteris aut voluminibus magnis continentur; eadem enim elata sunt primum a pluribus, deinde paucis verbis commutatis etiam ab eisdem scriptoribus scripta sunt saepius. Accedit vero, quo facilius percipi cognoscique ius civile possit, quod minime plerique arbitrantur, mira quaedam in cognoscendo suavitas et delectatio; nam, sive quem haec Aelia
Abbreviated transcription (Latin):
ia est qđ similes cõmunione quadam sp̃e aũt differens duas auͥ
plures complectit᷑ partes. Partes sunt aũt quae generib us ex qͥb
manant subuciuntꝰ. omniaq quae sunt uel generum uł partiuim
nomina. diffinitionib quam uim hẽant est expͥmendum. Est e¬
nĩm diffinitio rerum carum quae sunt eius rei proprix. quam diffi¬
mit uolumus breuis et cucũscripta quaedam explicatio. Hisce ego
rebus exempla adiungerem nisi apud quos haec hẽretur oratio cer¬
nerem. Nunc complectar qđ proposui breuiter. si enim aut mihi
fice̾ licuent. qđ iam dui cogito aut alius quispiam aut me impedi¬
to occupart: aut mortuo effecerit. ut pͥmum omne ius euule ingnaᷤ
digerat. quae perpauca sunt deinde eoium generum quasi quaedlã
membra disptiat: tum propriam cuiusq uim diffinitione declaet
ꝑfectam artem uinis culis hẽbitis magis magnam. atq ebeserer q̃

Expanded text:
id est, quod sui similis communione quadam, specie autem differentis, duas aut id est, quod sui similis communione quadam, specie autem differentis, duas aut pluris complectitur partismanant, subiciuntur; omniaque, quae sunt vel generum vel partium nomina, definitionibus, quam vim habeant, est exprimendum; est enim definitio rerum earum, quae sunt eius rei propriae, quam definire volumus, brevis et circumscripta quaedam explicatio. Hisce ego rebus exempla adiungerem, nisi apud quos haec haberetur oratio cernerem; nunc complectar, quod proposui, brevi: si enim aut mihi facere licuerit, quod iam diu cogito, aut alius quispiam aut me impedito occuparit aut mortuo effecerit, ut primum omne ius civile in genera digerat, quae perpauca sunt, deinde eorum generum quasi quaedam membra dispertiat, tum propriam cuiusque vim definitione declaret, perfectam artem iuris civilis habebitis, magis magnam atque uberem quam
Abbreviated transcription (Latin):
uo. secl expiar et dicam si potero planius. Omnia fere quae st
conclusa nunc artibus dispersa et dissipata quondam fuerunt.
ut in musicis numeri et uoces et modi. In geometria. liniam̃ta
formae interualla magnitudines. In astrologia exeli conuersio
ortus. obitus motusq siderum. In grãmaticiꝰs poetarum ꝑtra¬
ctatio. historia cognitio uerboꝵ interp̃tatio pronunciandi ꝗ¬
dam sonus. In hac ddeniq ip̃a ratione dicendi excogitare orna¬
re disponere. meminisse. agere ignota quondam omnib et dif¬
sa late iudebant᷑. Aolhibita est igitur ars quaedam extrinsecus &
alio gnẽ quodam: qđ sibi totum pħĩ assumunt: quae rem dissolu¬
tam. ciuulsamq conglutinaret et ratione quadam constringeret.
S it ergo in uire ciuili finis hic legitime atq usitate in rebus cau¬
sis q cuu̾um aequabilitatis conseruatio. Tum sunt notanda genẽã
et ad certum numeꝵ paucitatemq reuocanda. Genus autem

Expanded text:
us; sed experiar et dicam, si potero, planius. Omnia fere, quae sunt us; sed experiar et dicam, si potero, planius. Omnia fere, quae sunt conclusa nunc artibus, dispersa et dissipata quondam fuerunt; ut in musicis numeri et voces et modi; in geometria lineamenta, formae, intervalla, magnitudines; in astrologia caeli conversio, ortus, obitus motusque siderum; in grammaticis poetarum pertractatio, historiarum cognitio, verborum interpretatio, pronuntiandi quidam sonus; in hac denique ipsa ratione dicendi excogitare, ornare, disponere, meminisse, agere, †ignota quondam omnibus et diffusa late videbantur. Adhibita est igitur ars quaedam extrinsecus ex alio genere quodam, quod sibi totum philosophi adsumunt, quae rem dissolutam divulsamque conglutinaret et ratione quadam constringeret. Sit ergo in iure civili finis hic: legitimae atque usitatae in rebus causisque civium aequabilitatis conservatio. Tum sunt notanda genera et ad certum numerum paucitatemque revocanda. Genus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Uam si ẽẽt cognitio iuris magna atq difficilis: tam̃ utilitatis.
magnitudo cleberet homines ad suscipiendum discendi laboe
impellere. Sed o dii ĩmortales. non dicerem haec audiente scxuo¬
la. nisi ip̃e dicere soleret. nullius artis faciliorem cognitionem ui¬
deri. Quod quidem certis decausis a plaerisq aliter existimat᷑.
pͥmum quia ueteres illi. qui huic scientiae p̃suerunt obtinẽcle
atq augendae potentiae sux causa. puulgari artem suam nolue¬
runt. deinde posteaꝗͣ est editum expositis agneo flauio pͥmum a¬
ctionib. nulli fuerunt: qui illa artificiose digesta et generata com¬
ponẽnt. Nihil est enim qd ad artem redigi possit. nisi ille prius
qui illa tenet. quoꝵ artem instituere uult hẽt illam scĩam: ut ex
uo rebus: quaꝵ ars nondum sit. artem efficere possit. Hoc uui¬
deo dum breuiter uoluerim dicere dictum a me ẽẽ paulo obsciũ¬

Expanded text:
nam si esset ista cognitio iuris magna atque difficilis, tamen utilitatis nam si esset ista cognitio iuris magna atque difficilis, tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad suscipiendum discendi laborem impellere: sed, o di immortales, non dicerem hoc, audiente Scaevola, nisi ipse dicere soleret nullius artis sibi faciliorem cognitionem videri. Quod quidem certis de causis a plerisque aliter existimatur: primum, quia veteres illi, qui huic scientiae praefuerunt, obtinendae atque augendae potentiae suae causa pervulgari artem suam nolurunt; deinde, postea quam est editum, expositis a Cn. Flavio primum actionibus, nulli fuerunt, qui illa artificiose digesta generatim componerent; nihil est enim, quod ad artem redigi possit, nisi ille prius, qui illa tenet, quorum artem instituere vult, habet illam scientiam, ut ex eis rebus, quarum ars nondum sit, artem efficere possit. Hoc video, dum breviter voluerim dicere, dictum a me esse paulo obscuri
Abbreviated transcription (Latin):
gnantem in prouincia reliquiss: romaeq alteram duxiss.. neq nũ¬
cium pͥori remisiss mortuusq eẽt intestatus: et cum ex utraq fi¬
lius natus ẽẽt: medioeris ne res in contentionem aodlucta est: Cũ
quaereretur de duob ciium capitibus et de puero qui ex post̾io¬
re natus erat. et de eius matre: quae siudicaretur. certis quibusdã
uerbis. non nouis nuptiis fieri cum supiore diuortium in concu¬
binae locum duceret᷑. Haec igitur et horum similia iura suae ci¬
uitatis ignorantem. erectum et celsum. alacri et prompto ore atq
uultu. hũc atq illuc intuentem uagari magna cum caterua toto
foro. p̃sidium clientib. atq opem amicis. et prope cunctis ciuibꝰ
lucem ingenii. et consilii sui porrigentem. atq tendentem: nõ¬
ne in pͥmis flagitiosum putandum est. Et quoniam de ĩpu¬
dentia dixi: castigemus etiam segnitiem hoĩum atq inertiam.

Expanded text:
gnantem in provincia reliquisset, Romae alteram duxisset neque nungnantem in provincia reliquisset, Romae alteram duxisset neque nuntium priori remisisset, mortuusque esset intestato et ex utraque filius natus esset, mediocrisne res in contentionem adducta est, cum quaereretur de duobus civium capitibus et de puero, qui ex posteriore natus erat, et de eius matre, quae, si iudicaretur certis quibusdam verbis, non novis nuptiis fieri cum superiore divortium, in concubinae locum duceretur? Haec igitur et horum similia iura suae civitatis ignorantem erectum et celsum, alacri et prompto ore atque vultu, huc atque illuc intuentem vagari cum magna caterva toto foro, praesidium clientibus atque opem amicis et prope cunctis civibus lucem ingeni et consili sui porrigentem atque tendentem, nonne in primis flagitiosum putandum est? Et quoniam de impudentia dixi, castigemus etiam segnitatem hominum atque inertiam;
Abbreviated transcription (Latin):
proditum. quem pater suus aut ppłs uaendidiss. aut paterpatratus de¬
disset: ei nullum ẽẽ postliminium. Quam possumus reperire ex om̃ĩb
rebus ciuilib cãm. contentionemq maiorem: ꝗ̃ de ordinanda ciui¬
tate. de libertate. de capite hominis consularis. praesertim cum hac
non in crimine aliquo quod ille possit inficiari: sed in ciuili uire cõ¬
sisterent. Similiq in gneͬ inferiore ordine si quis apud nos ẜuiss
ex ppło foederato: seseq liberasset. et postea domum reuenisset.
quaesitum est apud maiores nr̃os. num is ad suos postliminio
redisset. et amisisset hanc ciuitatem. Quid de libertate. quo iudi¬
cium grauius ẽẽ nullum põt: nonne ex iure ciuili põt ẽe content̾o:
cum quaerit᷑ qui domini uoluntate census sit. continuo ne. anter
lustro condito liber sit. Quid quod usu memoria patrum uenit.
ut paterfamilias qui ex hispania romam ueniss: cum uxorem p̃¬

Expanded text:
proditum, quem pater suus aut populus vendidisset aut pater patratus dediproditum, quem pater suus aut populus vendidisset aut pater patratus dedidisset, ei nullum esse postliminium, quam possumus reperire ex omnibus rebus civilibus causam contentionemque maiorem quam de ordine, de civitate, de libertate, de capite hominis consularis, praesertim cum haec non in crimine aliquo, quod ille posset infitiari, sed in civili iure consisteret? Similique in genere, inferiore ordine, si quis apud nos servisset ex populo foederato seseque liberasset et postea domum revenisset, quaesitum est apud maiores nostros, num is ad suos postliminio redisset et amisisset hanc civitatem. Quid? de libertate, quo iudicium gravius esse nullum potest, nonne ex iure civili potest esse contentio, cum quaeritur, is, qui domini voluntate census sit, continuone, an, ubi lustrum sit conditum, liber sit? Quid? quod usu memoria patrum venit, ut paterfamilias, qui ex Hispania Romam venisset, cum uxorem prae
Abbreviated transcription (Latin):
ex scrpto testam̃tori uira defenderet: negaretq nisi postumus
et natus et ante ꝗ̃ in suam tutelam ueniss mortuus eẽt. haere¬
dem eum eẽ non posse qui eẽt scd̾m postumum et natum et mo̾¬
tuum haeres institutus: ego aut̃ defenderem hac eum m̃te fuisse
qui testam̃tum fecisset. ut si filius non ẽẽt. qui in tutelam uemi¬
ret. M. curius hȩres ẽẽt. Num destitit uterq nr̃m in ea causa
in auctoritatibus in exemplis in testam̃toꝵ formulis: hoc est ĩ me¬
cdio iure ciuili uersari. Omitto iam plura exempla cãrum amplis¬
simaꝵ: quae sunt uinumerabilia. capitis nr̃i sape põt accidere
ut causa uersent᷑ in uire. Etenim sic. C. mancinum nobilissiu
tim foederis pat̾patratus ex scͭ. numãtinis dedisset: eumq il¬
li non recepissent: posteaq mancinus domum reueniss. neq
iussit de senatu educi: q eum ciuem negaret ẽẽ: quia memoriae sic ẽẽt

Expanded text:
ex scripto testamentorum iura defenderet negaretque, nisi postumus ex scripto testamentorum iura defenderet negaretque, nisi postumus et natus et, ante quam in suam tutelam veniret, mortuus esset, heredem eum esse posse, qui esset secundum postumum et natum et mortuum heres institutus; ego autem defenderem eum hac tum mente fuisse, qui testamentum fecisset, ut, si filius non esset, qui in suam tutelam veniret, M'. Curius esset heres, num destitit uterque nostrum in ea causa in auctoritatibus, in exemplis, in testamentorum formulis, hoc est, in medio iure civili versari? Omitto iam plura exempla causarum amplissimarum, quae sunt innumerabilia: capitis nostri saepe potest accidere ut causae versentur in iure. Etenim si C. Mancinum, nobilissimum iam Numantini foederis pater patratus ex s. c. Numantinis dedidisset eumque illi non recepissent posteaque Mancinus domum revenisset neque iussit educi, quod eum civem negaret esse, quia memoria sic esset
Abbreviated transcription (Latin):
ndianus addes aurata uaendidiss neq seruire quandam earumꝰ &e¬
duim partem in mancipii lege dixiss: defendebamus quid quid
fuisset in cõmodi in mancipio: id si uaenditor scisset: neq declaraᷤ¬
set p̃̾stare deberet. Quo quidem ingnẽ familiaris noster. M. bu¬
culeius: homo neq meo iudicio stuitus: et suo ualde sapiens et
recepit. fuffius simulatq aedificari coeptum est. in quadam parte
urbis quae mõ ex illis̾ edibus conspici possit egit statim cum bu¬
culeio q cuicunq particula cali officeretur uia. ꝗuis eẽt ꝓcul
mutari lumina putabat. Quid uero clarissima. M.curũ causa
ai q copui nuꝑ apud centum uiros quo concursu hominum. q̃
expectatione defensa est: Cum. Q. Scxuola aqualis. et collega
eius homo omnium et disciplina iuris ciuilis eruditissimus: et
ingeno prudentiaq acutissimus: et or̃one maxime limatus at¬

Expanded text:
tidianus aedis Oratae vendidisset neque servire quandam earum aetidianus aedis Oratae vendidisset neque servire quandam earum aedium partem in mancipi lege dixisset, defendebamus, quicquid fuisset incommodi in mancipio, id si venditor scisset neque declarasset, praestare debere. Quo quidem in genere familiaris noster M. Buculeius, homo neque meo iudicio stultus et suo valde sapiens et recepit; Fufius autem, simul atque aedificari coeptum est in quadam parte urbis, quae modo ex illis aedibus conspici posset, egit statim cum Buculeio, quod, cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina putabat. Quid vero? clarissima M'. Curi causa Marcique Coponi nuper apud centumviros quo concursu hominum, qua exspectatione defensa est? Cum Q. Scaevola, aequalis et conlega meus, homo omnium et disciplina iuris civilis eruditissimus et ingenio prudentiaque acutissimus et oratione maxime limatus at
Abbreviated transcription (Latin):
exhaeres ẽẽ filius. quem pater testamento neq haeredem. neq: ex¬
haredem scripsiss noĩatim. Quidꝙ ea de re inter marcellos et
claudios patricios centum uiri iudicannt: q̃m cum marcelli ab
liberti filio stupe. claudu patricii. eiusdem hominis hȩreditatem
gente ad se redisse dicerent. nonne in ea causa fuit oratoribus de to¬
to stirpis et gentilitatis iure dicendum: Quid q item in centum¬
uirali iudicio certatum ẽẽ accepimus. qui romam in exilium uẽis¬
set. cui romae exulare ius ẽẽt si se ad aliquem quasi patronum ap¬
plicauiss. intestatoq ẽẽt mortuus: nonne in ea causa ius applica¬
tonis obscurum sane et ignotum. pateftm in uidicio atq illustra¬
tum est a patrono: Quid nuper cum ego. C. Sergii aurate con¬
tra hunc nr̃m antonium. iudicio priuato cãm defenderem: nõne
omnis nr̃a in iure uersata defensio est: cum enim. M.marius gra¬

Expanded text:
exheres esse filius, quem pater testamento neque heredem neque exexheres esse filius, quem pater testamento neque heredem neque exheredem scripsisset nominatim. Quid? qua de re inter Marcellos et Claudios patricios centumviri iudicarunt, cum Marcelli ab liberti filio stirpe, Claudii patricii eiusdem hominis hereditatem gente ad se redisse dicerent, nonne in ea causa fuit oratoribus de toto stirpis et gentilitatis iure dicendum? Quid? quod item in centumvirali iudicio certatum esse accepimus, cum Romam in exsilium venisset, cui Romae exsulare ius esset, si se ad aliquem quasi patronum applicavisset, intestatoque esset mortuus, nonne in ea causa ius applicionis obscurum sane et ignotum patefactum in iudicio atque inlustratum est a patrono? Quid? nuper, cum ego C. Sergi Oratae contra hunc nostrum Antonium iudicio privato causam defenderem, nonne omnis nostra in iure versata defensio est? Cum enim M. Marius Gra
Abbreviated transcription (Latin):
tis tui: quibus in tabellis id sit scriptum quo ille capiatur: ego
tibi ullam cãm maiorem cõmittendam putem: citius hercule
is: qui duoꝵ scalmoꝵ nauiculam in portu euerterit. in euxino
ponto argorautau nauem gubernarit. Quid si ne paruae q¬
dem cauiꝰe sunt s saepe maxime: in quib certatur de iure ciui.¬
ii: Quod tandem os est eius patroni: qui ad eas causas sine ul¬
la scientia iuris audet accedere: Quæe potuit igitur ẽẽ causa ma¬
ior. q̃ illius militis de cuius morte. cum domum falsus ab exe¬
citu nuncius ueniss et pater eius re credita testam̃tum muta: ĩz
et quem ei uisum ẽẽt fecisset haeredem: ẽetq ip̃e mortuus: res
delata est ad centum uiros: cum miles domum reueniss egisset¬
q: lege in hereditatem paternam testam̃to ex hȩres filius: nempe
ir. ea causa quaesitum est de iure ciuili. posset ne paternoꝵ bon o

Expanded text:
tis tui, quibus in tabellis id sit scriptum, quo ille capiatur, ego tis tui, quibus in tabellis id sit scriptum, quo ille capiatur, ego tibi ullam causam maiorem committendam putem? Citius hercule is, qui duorum scalmorum naviculam in portu everterit, in Euxino ponto Argonautarum navem gubernarit. Quid? si ne parvae quidem causae sunt, sed saepe maximae, in quibus certatur de iure civili, quod tandem os est eius patroni, qui ad eas causas sine ulla scientia iuris audet accedere? Quae potuit igitur esse causa maior, quam illius militis? de cuius morte cum domum falsus ab exercitu nuntius venisset et pater eius re credita testamentum mutasset et, quem ei visum esset, fecisset heredem essetque ipse mortuus, res delata est ad centumviros, cum miles domum revenisset egissetque lege in hereditatem paternam testamento exheres filius. Nempe in ea causa quaesitum est de iure civili, possetne paternorum bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
teros uero non dubitabo pͥmum inertiae condemnare sententia meͥ.
post etiam impudentiae. Nam uolitare haerere in iure ac p̃to¬
num trbunalib udicia p̾uata magnaꝵ renum obire: in quib sepe
non de scõ: sed de aequitate: ac uire certetur. iactare se in causis cẽ¬
tumuiralib: in quib usucapionum. tutellaꝵ gentilitatum. a¬
gnationum. alluuionum. curcumluuionum. nexoꝵ. mancipio¬
nim. parietum. suminũ. stillicidioꝵ testam̃toꝵ ruptoꝵ. aut
ratorum. exterarumq rerum innumerabilium iura uersentur.
cum omnino quid suum. quid alienum: quare demum ciuiᷤᷤ
an ꝑegrinus seriuis anliber quispiam sit ignoret: insignis ẽ
impudentiae. Illa uero deridenda arrogantia est in mino¬
ribus nauigus rudem ẽẽ se confiteri: quinqͦ remes aũt. aut ẽt̃
maiores gubernare didicisse. Tu mihi cum in circulo decipu¬
lare aduersan stipulatiuncula et cum obsignes tabellas cliẽ¬

Expanded text:
teros vero non dubitabo primum inertiae condemnare sententia mea, teros vero non dubitabo primum inertiae condemnare sententia mea, post etiam impudentiae; nam volitare in foro, haerere in iure ac praetorum tribunalibus, iudicia privata magnarum rerum obire, in quibus saepe non de facto, sed de aequitate ac iure certetur, iactare se in causis centumviralibus, in quibus usucapionum, tutelarum, gentilitatum, agnationum, adluvionum, circumluvionum, nexorum, mancipiorum, parietum, luminum, stillicidiorum, testamentorum ruptorum aut ratorum, ceterarumque rerum innumerabilium iura versentur, cum omnino, quid suum, quid alienum, qua re denique civis aut peregrinus, servus aut liber quispiam sit, ignoret, insignis est impudentiae. Illa vero deridenda adrogantia est, in minoribus navigiis rudem esse se confiteri, quinqueremis autem aut etiam maiores gubernare didicisse. Tu mihi cum in circulo decipiare adversari stipulatiuncula et cum obsignes tabellas clien
Abbreviated transcription (Latin):
assumpiss: quod quidem hic qui mecum consul fuit filius eius ẽ
consequutus. neq se ante causas amicoꝵ tractare. atq agere coep¬
pisse ꝗ uis cuule didiciss. Quid uero ille. M. Cato: nonne et elo¬
quentia tanta fuit: quantam illa tempora atq illa. etas inhac ci¬
uitate ferre maximam potuit. et iuris ciuilis omnium pitissimus:
erecunduis hac de re iamdudum loquor. ꝙ ad est uir indicẽ¬
do sumus quem ego unum oratorem maxime admiror: Sed tñ
idem hoc semp uis ciuile contempsit. Uerum q̃m sententiae atq
opinionis meȩ uoluistis eẽ ꝑticipes. nihil occultabo: et quoad po¬
tero uobis exponam quid de quaq: re sentiam. Antonii incredi¬
bilis quaedam et prope singularis. et diuina uis ingenii uidet᷑ etiã
si hac scientia uiris nudata sit: posse se facile cateris armis prudẽ¬
tiae tueri. atq defendere. Quam obrem hic nobis sit exceptus. C&¬

Expanded text:
adsumpsisset —quod quidem hic, qui mecum consul fuit, filius eius est adsumpsisset —quod quidem hic, qui mecum consul fuit, filius eius est consecutus—neque se ante causas amicorum tractare atque agere coepisse, quam ius civile didicisset. Quid vero ille M. Cato? Nonne et eloquentia tanta fuit, quantam illa tempora atque illa aetas in hac civitate ferre maximam potuit, et iuris civilis omnium peritissimus? Verecundius hac de re iam dudum loquor, quod adest vir in dicendo summus, quem ego unum oratorem maxime admiror; sed tamen idem hoc semper ius civile contempsit. Verum, quoniam sententiae atque opinionis meae voluistis esse participes, nihil occultabo et, quoad potero, vobis exponam, quid de quaque re sentiam. Antoni incredibilis quaedam et prope singularis et divina vis ingeni videtur, etiam si hac scientia iuris nudata sit, posse se facile ceteris armis prudentiae tueri atque defendere; quam ob rem hic nobis sit exceptus; ce
Abbreviated transcription (Latin):
dies fuiss: quod petitoris causa comparatum ẽẽ non intelligebat
ut si ille inficiator probasset iudici ante petitam ẽẽ pecuniam qͣ
ẽẽ coepta deberi: petitor rursus cum peteret exceptione excluderet᷑
q ea res in iudicium ante uenisset. Quid ergo hoc fieri turpiui po
test. aut dici ꝗͣ eum qui hanc ꝑsonam suscepit. ut amicoꝵ contro¬
uersias causasq tueatur. laborantibus succurrat. agris medeat᷑
afflictos excitet. hunc in minimis. tenuissimisq rebus ita labi
ut alus miserandus. aliis uridendus eẽ uideatur. Et quiđ pro¬
pinquum nr̃m.p. Crassum illum diuitem: et multis aliis in reb:
elegantem hoĩem et ornatum. et p̃cipue in hoc ferendum. et laudã¬
dum puto: ꝙ cum . p. Scaeuolae frater ẽẽt solitus est ei psape dicere
neq illum in iure ciuili. satis illi arti facere posse nisi dicendi copia

Expanded text:
pecvniae dies fvisset? quod petitoris causa comparatum esse non intellegebat, pecvniae dies fvisset? quod petitoris causa comparatum esse non intellegebat, ut, si ille infitiator probasset iudici ante petitam esse pecuniam, quam esset coepta deberi, petitor rursus cum peteret, ne exceptione excluderetur, qvod ea res in ivdicivm ante venisset. Quid ergo hoc fieri turpius aut dici potest, quam eum, qui hanc personam susceperit, ut amicorum controversias causasque tueatur, laborantibus succurrat, aegris medeatur, adflictos excitet, hunc in minimis tenuissimisque rebus ita labi, ut aliis miserandus, aliis inridendus esse videatur? Equidem propinquum nostrum P. Crassum illum Divitem cum multis aliis rebus elegantem hominem et ornatum tum praecipue in hoc efferendum et laudandum puto, quod, cum P. Scaevolae frater esset, solitus est ei persaepe dicere neque illum in iure civili satis illi arti facere posse, nisi dicendi copiam
Abbreviated transcription (Latin):
bat. causa cadere liceret. En. aũt Octauius homo consularis non
minus longa oratione recusaret ne aduersarius causa caderet: ac
ne is pro quo ip̃e diceret. turpitutele iudicio. atq omni molestia o¬
stulticia aduersarii liberaret. Ego uero istos inquit non puto me¬
mini enim mihi narrare Nucium non mõ oratores nomine: s ne
foro quidem dignos uix putari. Atqui non defuit illis patronus
inquit crassus eloquentia. neq dicendi ratio. aut copia sed uiris ciuil¬
scientia. q alter plus lege agendo petebat. ꝗ̃ quantum lex in xii. tabuł
permiserat. Quod cum impetrass causa caderet. Alter iniquum
putabat plus secum agi ꝗͣ quod erat in actione. neq intelligebat
si ita ẽẽt actum litem aduersarium perditurum. Quid his p̾aucis
diebus nonne nobis in tribunali. & pompeii p̃toris urbani fami¬
liaris nr̃i sedentib homo ex numero disertorum postulabat ut il¬

Expanded text:
bat, causa cadere liceret, Cn. autem Octavius, homo consularis, non bat, causa cadere liceret, Cn. autem Octavius, homo consularis, non minus longa oratione recusaret, ne adversarius causa caderet ac ne is, pro quo ipse diceret, turpi tutelae iudicio atque omni molestia stultitia adversarii liberaretur?' 'Ego vero istos,' inquit—'memini enim mihi narrare Mucium—non modo oratoris nomine sed ne foro quidem dignos vix putarim.' 'Atqui non defuit illis patronis' inquit Crassus 'eloquentia neque dicendi ratio aut copia, sed iuris civilscientia: quod alter plus lege agendo petebat, quam quantum lex in xii tabulis permiserat, quod cum impetrasset, causa caderet; alter iniquum putabat plus secum agi, quam quod erat in actione; neque intellegebat, si ita esset actum, litem adversarium perditurum. Quid? in his paucis diebus nonne nobis in tribunali Q. Pompei praetoris urbani familiaris nostri sedentibus homo ex numero disertorum postulabat, ut il
Abbreviated transcription (Latin):
neq sunt eius generis ut si optime tenerem digna ẽent ista sapiẽ¬
tia ac tius auribus. Ain tu inquit ille. si de istis cõmunib et per¬
uagatis uix huic aetati audiendum putas: etiam ne illa neglige̾ pos¬
sumus. quae tu oratori cognoscenda ẽẽ duxisti de naturis hominum
de morib. de rõnibus us: quib hominum mentes. et incitarent᷑. et
rep̾merent: de historia. de antiquitate. de administratione rei .p. de
am rerum in tua prudentia sciebam ineẽ. In oratoris uero instrumẽ¬
to tam lautam supellectilem nunꝗͣ uideram.
D Otes inquit igitur crassus ut alia omittam: quae sunt innũe¬
rabilia: et ĩmensa et ut ad ip̃m tuum ius ciuile ueniam ora¬
tores putare eos quos multas horas expectaui. cum in campum ꝓ¬
perarent. et ridens et stomachans scaeuola. cum hipseus maxima uo¬
ce. plurimis uerbis a. M.crasso contenderet: ut ei quem defende¬

Expanded text:
neque sunt eius generis, ut, si optime tenerem, digna essent ista sapienneque sunt eius generis, ut, si optime tenerem, digna essent ista sapientia ac tuis auribus.' 'Ain tu?' inquit ille: 'si de istis communibus et pervagatis vix huic aetati audiendum putas, etiamne illa neglegere possumus, quae tu oratori cognoscenda esse dixisti, de naturis hominum, de moribus, de rationibus eis, quibus hominum mentes et incitarentur et reprimerentur, de historia, de antiquitate, de administratione rei publicaam rerum in tua prudentia sciebam inesse; in oratoris vero instrumento tam lautam supellectilem numquam videram.' 'Potes igitur,' inquit Crassus 'ut alia omittam innumerabilia et immensa et ad ipsum tuum ius civile veniam, oratores putare eos, quos multas horas exspectavit, cum in campum properaret, et ridens et stomachans P. Scaevola, cum Hypsaeus maxima voce, plurimis verbis a M. Crasso praetore contenderet, ut ei, quem defende
Abbreviated transcription (Latin):
oium grauissimo. qui genus huiusmõi disputationis semꝑ contempsit
hac qua isti foisitan pueroꝵ elem̃ta uideant᷑ exquirere sed tu hanc no
bis ueniam sceuola pfice: ut crassus haec quae coartauit et peranguste
refersit in orͣone sua. dilatet nobis atq explicet. Ego me hercule in¬
quit Mucius antea ur̃a magis hoc causa uolebam ꝗͣ mea. neq enimi
tantoꝑe hanc a crasso disputationem desiderabam. quantope eius
in causis orͣone delector. Nunc uero crasse meam quoq etiam cã ro¬
go: ut quoniam tantum hẽmus ocii. quantum iam diu nobis non cõ¬
tigit ne grauere ex aedificare opus quod institiusti. Formam enim
totius negocii opinione meliorem maioremq: uideo quam uaehe¬
menter probo. Tum uero inquit crassus mirari satis non queo ẽt
te haec scaeuola desiderare: qua ego neq ita teneo ut ii qui docent:

Expanded text:
omnium gravissimo, qui genus huius modi disputationis semper contempserit, omnium gravissimo, qui genus huius modi disputationis semper contempserit, haec, quae isti forsitan puerorum elementa videantur, exquirere:—sed tu hanc nobis veniam, Scaevola, da, et perfice, ut Crassus haec, quae coartavit et peranguste refersit in oratione sua, dilatet nobis atque explicet.' 'Ego me hercule' inquit Mucius 'antea vestra magis hoc causa volebam, quam mea; neque enim tanto opere hanc a Crasso disputationem desiderabam, quanto opere eius in causis oratione delector; nunc vero, Crasse, mea quoque te iam causa rogo, ut, quoniam tantum habemus oti, quantum iam diu nobis non contigit, ne graveris exaedificare id opus, quod instituisti: formam enim totius negoti opinione meliorem maioremque video, quam vehementer probo.' 'Enimvero' inquit Crassus 'mirari satis non queo etiam te haec, Scaevola, desiderare, quae neque ego ita teneo, uti ei, qui docent,
Abbreviated transcription (Latin):
pallam collocatis: sed his omnib multis magnificisq rebus cõ¬
structis ac reconditis: sic mõ in or̃one crassi: diuitias. atq orna¬
menta eius ingenii. per quaedam inuolucra. atq integumenta
perspexi: sed ea contemplari cum cuꝑem uix aspiciendi pot̾as
fuit. Ita neq hoc possum dicere me omnino ignorare quid poᷤ¬
sideat: neq nosse. ac ꝑfc̃e uidisse. Quin tu igitur facis idemĩ
quit scauola. quod faceres si in aliquam domum plaenam or
nam̃toꝵ uenisses: si ea seposita ut dicis eẽnt: tuq ualde spectã¬
di cupidus ẽes non dubitares rogare dominum ut proferri u¬
beret p̾sertim si eẽt familiaris. similiter nunc potes a crasso. ut
eam copiam ornam̃toꝵ suorum. quam constructam uno in lo
rat et suo quidq in loco collocet. Ego uero inquit corta a
te peto scauola me enim et hunc Sulpicium impedit pudor. ab hoĩe

Expanded text:
palam conlocatis, sed his omnibus multis magnificisque rebus conpalam conlocatis, sed his omnibus multis magnificisque rebus constructis ac reconditis; sic modo in oratione Crassi divitias atque ornamenta eius ingeni per quaedam involucra atque integumenta perspexi, sed ea contemplari cum cuperem, vix aspiciendi potestas fuit; itaque nec hoc possum dicere, me omnino ignorare, quid possideat, neque plane nosse atque vidisse.' 'Quin tu igitur facis idem,' inquit Scaevola 'quod faceres, si in aliquam domum plenam ornamentorum villamve venisses? Si ea seposita, ut dicis, essent, tu, qui valde spectandi cupidus esses, non dubitares rogare dominum, ut proferri iuberet, praesertim si esset familiaris: similiter nunc petes a Crasso, ut illam copiam ornamentorum suorum, quam constructam uno in locrat et suo quidque in loco conlocet.' 'Ego vero' inquit Cotta 'a te peto, Scaevola:—me enim et hunc Sulpicium impedit pudor ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
dus est ex omni gne̾ urbanitatis facenarum quidam lepos. qͦ
tanꝗͣ sole. spergatur omnis oratio. E ffudi uobis omnia q̃
sentebam: qua fortasse si quencunq patrem familias arripu¬
issetis ex aliquo circulo: eadem uobis ꝑcunctantib respondis¬
set. Haec cum Crassus dixisset silentium est consecutum. Seo
quanꝗͣ satis uis qui erant ad id qd erat propositum. dem̃ uide¬
batur: tam̃ sentiebam celerius ẽẽ multo ꝗ ip̃i uellent ab eo per
m Scaeuola. quid est Coita inquit: quid tacetis: niħ¬
ne uobis in m̃tem uenit: qđd praeterea ab crasso requi¬
ratis: Id me hercule inquit ip̃m attendo. Tantus eni
cursus uerborum fuit et sic euolauit orõ: ut et eius ium. et inci¬
tationem aspexerim: uestigia. ingressumq uix uiderim. Et tã¬
ꝗͣ in aliquam locuplaetem ac refertam domum uenerim non ex¬
plicata ueste: neq proposito argento: neq tabulis et signis pro¬

Expanded text:
dus est etiam ex omni genere urbanitatis facetiarum quidam lepos, quo dus est etiam ex omni genere urbanitatis facetiarum quidam lepos, quo tamquam sale perspergatur omnis oratio. Effudi vobis omnia quae sentiebam, quae fortasse, quemcumque patremfamilias adripuissetis ex aliquo circulo, eadem vobis percontantibus respondisset.' Haec cum Crassus dixisset, silentium est consecutum; sed quamquam satis eis, qui aderant, ad id, quod erat propositum, dictum videbatur, tamen sentiebant celerius esse multo quam ipsi vellent ab eo peroratum. Tum Scaevola 'quid est, Cotta?' inquit 'quid tacetis? Nihne vobis in mentem venit, quod praeterea ab Crasso requiratis?' 'Id me hercule' inquit 'ipsum attendo: tantus enim cursus verborum fuit et sic evolavit oratio, ut eius vim et incitationem aspexerim, vestigia ingressumque vix viderim, et tamquam in aliquam locupletem ac refertam domum venerim, non explicata veste neque proposito argento neque tabulis et signis pro
Abbreviated transcription (Latin):
displicet adhibere si consueueris istam locorum. simulachrorum¬
q rõnem. quae in arte traditur. E ducenda deinde dictio est
ex hac domestica excitatione. et umbracili medium in agmen ĩ
puluerem. inclamorem. in castra. atq in aciem forensemꝰ. sube¬
undus usus oĩum. et ꝑiclitanche uires ingenii. et illa cõmenta¬
tio inclusa in ueritatis lucem ꝓferenda est. Legendi etiam poe¬
tae. cognoscendae historiae. Omniu bonaꝵ artium scriptores.¬
atq doctores. et legendi. et petuolutandi. et ex̾citatioms cau¬
sa laudandi. interp̃tandi corrigendi. uitupandi refellendi. dis¬
putandumq de omini re in contrarias partes.et quid quid erit
in quaq re. qđ probabile uideri possit eliciendum atq dicen¬
dum. ꝑdiscendum ius ciuile. cognoscendae leges. ꝑcipienda
omnis antiquitas: senatoria consuetudo. disciplina rei. p. iura
sociorum. foedera. pactiones. causa imꝑii cognoscenda est. Labã¬

Expanded text:
displicet adhibere, si consueris, etiam istam locorum simulacrorumdisplicet adhibere, si consueris, etiam istam locorum simulacrorumque rationem, quae in arte traditur. Educenda deinde dictio est ex hac domestica exercitatione et umbratili medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra atque in aciem forensem; subeundus visus hominum et periclitandae vires ingeni, et illa commentatio inclusa in veritatis lucem proferenda est. Legendi etiam poetae, cognoscendae historiae, omnium bonaac Doctores, et legendi, et pervolutandi, et exercitationis causa laudandi, interpretandi, corrigendi, vituperandi, refellendi; disputandumque de omni rein contrarias partes, et, quidquid erit in quaquere, quod probabile videri possit, eliciendum atque dicendum. Perdiscendum ius civile, cognoscendae leges, percipienda omnis antsociorum, foedera, pactiones, causa imperi cognoscenda est; liban
Abbreviated transcription (Latin):
posuissem. Ita si usdem uerbis uterer nihil prodeẽ: si alus ẽt
obeẽ: cum minus idoneis uti consuescẽm. Postea mibi placu¬
it: eoq sum usus acdolescens: ut sũmoꝵ oratorum ꝯraecas oro¬
nes explicarem. Quib lectis hoc assequebar: ut cum ea quae le¬
geram graece. latine reddẽm: non solum optimis uerbis utere
et tam̃ u̾sitatis. sed etiam expͥmerem quadam uerba imitando
quae noua nrĩs ẽẽnt: dum mõ ẽẽnt idonea. Tamuocis et sp̃s
et totius corporis et ip̃ius linguae motus. et ex̾citationes noni
tam artis indigent. ꝗͣ laboris. Quibus in rebus hñda est ratio
diligent̾ quos imitemur: quoꝵ similes uelimus eẽ. Intuendi
nobis sunt non solum oratores: sed etiam actores. ne mala cõ¬
suetudine ad aliquam deformitatem. prauitatemq ueniamꝰ
Excenda est etiam memoria ediscendis ad uerbum q̃ plurimi
et nr̃is scriptis et alienis. Atq in ea ex̾citatione non sane mihi

Expanded text:
posuissem: ita, si eisdem verbis uterer, nihil prodesse; si aliis, etiam posuissem: ita, si eisdem verbis uterer, nihil prodesse; si aliis, etiam obesse, cum minus idoneis uti consuescerem. Postea mihi placuit, eoque sum usus adulescens, ut summorum oratorum Graecas orationes explicarem, quibus lectis hoc adsequebar, ut, cum ea, quae legeram Graece, Latine redderem, non solum optimis verbis uterer et tamen usitatis, sed etiam exprimerem quaedam verba imitando, quae nova nostris essent, dum modo essent idonea. Iam vocis et spiritus et totius corporis et ipsius linguae motus et exercitationes non tam artis indigent quam laboris; quibus in rebus habenda est ratio diligenter, quos imitemur, quorum similes velimus esse. Intuendi nobis sunt non solum oratores, sed etiam actores, ne mala consuetudine ad aliquam deformitatem pravitatemque veniamus. Exercenda est etiam memoria ediscendis ad verbum quam plurimis et nostris scriptis et alienis; atque in ea exercitatione non sane mihi
Abbreviated transcription (Latin):
orͣo cosequetur. ut concitato nauigio cum remiges inhibuerunt: retiẽt
tamen ip̃a nauis motum et cursum suum. intermisso impetu. pulsuq
remoꝵ: sic in orõne perpetua cum scripta deficiunt: parem tam̃
obtinet oro reliqua cursum scriptorum similitudine et ui conci¬
tata. In quotidianis aut̃ concertationib equidem mihi ado¬
lescentulus proponere solebam illam ex̾citationem. maxime
qua. C. Carbonem nr̃m illum inimicum solitum ẽẽ uti sciebã
ut aut uersibus propositis ꝗ maxime grauib: aut oratione a¬
liqua lecta. adeum finem quem memoria possem comp̃hen¬
dere: eam rem ipãm. quam legissem. uerbis aliis ꝗͣ maxie pos¬
sem lectis pronunciarem. S post animaduerti hoc ẽẽ in hoc
uicii: q ea uerba. quae maxime cuiusq rei propria quaq ẽẽnt
ornatissima atq optima occupass aut Ennius si ad eius uer¬
sus me excerem: aut Gracchus si eius orõnem mihi forte pro¬

Expanded text:
oratio consequetur; ut concitato navigio, cum remiges inhibuerunt, retinet oratio consequetur; ut concitato navigio, cum remiges inhibuerunt, retinet tamen ipsa navis motum et cursum suum intermisso impetu pulsuque remorum, sic in oratione perpetua, cum scripta deficiunt, parem tamen obtinet oratio reliqua cursum scriptorum similitudine et vi concitata. In cotidianis autem commentationibus equidem mihi adulescentulus proponere solebam illam exercitationem maxime, qua C. Carbonem nostrum illum inimicum solitum esse uti sciebam, ut aut versibus propositis quam maxime gravibus aut oratione aliqua lecta ad eum finem, quem memoria possem comprehendere, eam rem ipsam, quam legissem, verbis aliis quam maxime possem lectis, pronuntiarem; sed post animadverti hoc esse in hoc viti, quod ea verba, quae maxime cuiusque rei propria quaeque essent ornatissima atque optima, occupasset aut Ennius, si ad eius versus me exercerem, aut Gracchus, si eius orationem mihi forte pro
Abbreviated transcription (Latin):
atq prudentixe: qui mõ insunt in ea re de qua scribimus: inquiren¬
tibus nobis. omniq acie ingenu contemplantib ondunt se. et oc¬
currunt: om̃sq sententiae uerbaq: omnia: quae sunt cuiusq geneĩs
maximeq illustria sub acumen stili subeant. et succedant necẽe ẽ
tum ip̃a collocatio cofimatioq uerboꝵ ꝑficitur inscribendo non po¬
etico sed quodam oratono numero et mõ. Haec sunt quae clamores
et admirationes in bonis oratoribus efficiunt. neq ea quisꝗͣ nisi mul
tum diuq scriptitarit etiam si uahem̃tissime se in his subitis dictio¬
nibus excuerit consequet᷑. Et qui a scribendi consuetudine ad dicen¬
dum uenit. hanc affert facultatem: ut etiam subito si dicat: tam̃ illa q̃
dicantur similia scriptorum ẽẽ uideant᷑. Atq etiam si quando in
dicendo scriptum attulerit aliquid. cum ab eo discesserit reliqua silis

Expanded text:
atque prudentiae, qui modo insunt in ea re, de qua scribimus, inquirenatque prudentiae, qui modo insunt in ea re, de qua scribimus, inquirentibus nobis, omnique acie ingenii contemplantibus, ostendunt se, et occurrunt; omnesque sententiae, verbaque omnia, quae sunt cuiusque generis, maxime illustria, sub acumen styli subeant, et succedant, necesse est: tum ipsa collocatio, et conformatio verborum perficitur in scribendo, non Poetico, sed quodam Oratorio numero, et modo. Haec sunt, quae clamores et admiratumque scriptitarit, etiam si vehementissime se in his subitis dictionibus exercuerit, consequetur; et qui a scribendi consuetudine ad dicendum venit, hanc adfert facultatem, ut, etiam subito si dicat, tamen illa, quae dicantur, similia scriptorum esse videantur; atque etiam, si quando in dicendo scriptum attulerit aliquid, cum ab eo discesserit, reliqua similis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃o. neq eam scienter: et uires exercent suas: et lingua celeritate
incitant: uerboꝵq frequentia delectant᷑. In quo fallit eos qđ au¬
dierunt dicendo homines. ut dicant efficere solere. Uere enim illd̃
dicitur. peruerse dicere homines ꝑuerse dicendo facillue coseꝗ
ꝙͣ obrem in istis ip̃is exercitationib et si utile est etiam saepe dicere
tam̃ illud utilius sumꝑto spacio ad cogitandum paratius. atq
accuratius dicere. C aput aũt est quod ut uere dicam minime
facimus: est enim magni laboris. quem pleriq fugimus ꝗͣpluri¬
mum scribere. Stilus optimus. et p̃stantissimus dicendi effector aci
magr. Neq iniuria. nam si subitam. et fortuitam oronem cõmen¬
tatio et cogitatio facile uincit: hanc ip̃am profecto assidua. ac diligẽs
scriptura suꝑabit. Om̃s enim siue artis sunt loci siue ingenii ciuusdã

Expanded text:
modo, neque eam scienter, et vires exercens suas, et linguae cleeritatem modo, neque eam scienter, et vires exercens suas, et linguae cleeritatem incitant, verborumque frequentia delectantur in quo falliteos, quod audierunt; dicendo, homines ut dicant, efficere solere. Vere cnim etiam illud dicitur; perverse dicere, homines perverse dicendo, facillime consequi. Quamobrem in istis ipsis exercitationibus, etsi utile est, etiam subito saepe dicere, tamen illud utilius, sumpto spatio ad cogitandum paratius, atque accuratius dicere. 2. Caput autem est, quod ut vere dicam minime facimus est enim magnilaboris, quem plerique fugimus quam plurimum scribere. Stylus optimus et praestantissimus dicendi effector, ac magister. Neque iniuria. Nam si subitam et fortuitam orationem commentatio, et cogitatio facile vincit: hanc ipsam profecto assidua, ac diligens scriptura superabit. Omnes enim sive artis sunt loci, sive ingemi cuiusdam,
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentiam ex artificio: sed artisicium ex eloquentia natum: qđ
tam̃ ut ante dixi. non eucio. Est enim etiam si minus necessarium
ad bene dicendum: tam̃ ad cognoscendum non illiberale. Ad¬
ea exercitatio quaedam suscipienda uobis est. quanꝗ uos pridem
iam pridem estis in cuisu: sed us qui ingrediunt ad studium: qui que¬
ea quae agenda sunt in foro. tanꝗ in acie. possunt etiam nunc ex̾cita¬
tione quasi ludiera prodiscere: ac meditari. Hanc ipãm inquit Sul¬
picius nosse uolumus. Ac tamen ista quae a te breuiter de arte dec¬
sa sunt. audire cupimus. quanꝗͣ sunt nobis quoq non inaudita.
Uerum illa mox. nunc de ip̃a exercitatione quid sentias quaerimus.
Quidem probo ista crassus inquit. quae uos facere soletis. ut
cã aliqua posita consimili c̃arum earum: qua in foꝵ deferũt
dicatis ꝗͣ maxime ad u̾itatem accõmodate. S plaeriq: in hoc uoce:

Expanded text:
eloquentiam ex artificio, sed artificium ex eloquentia natum; quod eloquentiam ex artificio, sed artificium ex eloquentia natum; quod tamen, ut ante dixi, non eicio; est enim, etiam si minus necessarium ad bene dicendum, tamen ad cognoscendum non inliberale; et exercitatio quaedam suscipienda vobis est; quamquam vos quidem iam pridem estis in cursu: sed eis, qui ingrediuntur in stadium, quiquea, quae agenda sunt in foro tamquam in acie, possunt etiam nunc exercitatione quasi ludicra praediscere ac meditari.' 'Hanc ipsam' inquit Sulpicius 'nosse volumus; ac tamen ista, quae abs te breviter de arte decursa sunt, audire cupimus, quamquam sunt nobis quoque non inaudita; verum illa mox; nunc de ipsa exercitatione quid sentias quaerimus.' 'Equidem probo ista,' Crassus inquit 'quae vos facere soletis, ut, causa aliqua posita consimili causarum earum, quae in forum deferuntur, dicatis quam maxime ad veritatem accommodate; sed plerique in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius ornam̃tis traderentur: in qua p̃cipitur. primum ut pure et la¬
tinc loquamur. deinde ut plane et dilucide: tum ut ornate. pt̾
ad rerum dignitatem apte. et quasi decore. singulaꝵq rerum p̃ce¬
pta cognoram. Quinetiam quae maxime propria cẽnt naturae: tam̃¬
inuis ipĩs artem adhiberi uideram. Nam de actione et de memo¬
ria quaedam breuia: sed magna cum ex̾citatione p̃cepta gustaram.
In his enim fere rebus omnis istorum artificum ddoctina uersatur
quam ego si nihil dicam adiuuare m̃tiar. hẽt enim quaedam qua¬
si quaedam ad cõmonendum oratorem: quo quidq referat: et quo
intuens ab eo quodcunq sibi ꝓposuerit minus aberret. Uerum e¬
go hanc uim intelligo ẽẽ in p̃ceptis omnib: non ut ea secuti oratoẽs
eloquentiae laudem sint adepti: sed quae sua sponte homines elo¬
quentes facerent: ea quosdam obseruasse. atq id egisse. sic ẽẽ nõ

Expanded text:
ipsius ornamentis traderentur, in qua praecipitur primum, ut pure et Laipsius ornamentis traderentur, in qua praecipitur primum, ut pure et Latine loquamur, deinde ut plane et dilucide, tum ut ornate, post ad rerum dignitatem apte et quasi decore; singularumque rerum praecepta cognoram. Quin etiam, quae maxime propria essent naturae, tamen his ipsis artem adhiberi videram; nam de actione et de memoria quaedam brevia, sed magna cum exercitatione praecepta gustaram. In his enim fere rebus omnis istorum artificum doctrina versatur, quam ego si nihil dicam adiuvare, mentiar; habet enim quaedam quasi ad commonendum oratorem, quo quidque referat et quo intuens ab eo, quodcumque sibi proposuerit, minus aberret. Verum ego hanc vim intellego esse in praeceptis omnibus, non ut ea secuti oratores eloquentiae laudem sint adepti, sed, quae sua sponte homines eloquentes facerent, ea quosdam observasse atque collegisse; sic esse non
Abbreviated transcription (Latin):
ad utilitatem dirigerent eorum quibus consilium daremus: alios item
in laudationib: in quib ad ꝑsonaꝵ dignitatem omnia referrentur.
Cumq ẽẽt omnis oratoris uis ac facultas in quinq partes distributa
ut deberet reperire pͥmum quid diceret. deinde re inuenta non so¬
lum ordine: sed etiam mom̃to quodam atq uidicio dispensare atq
compone̾. tum ea deniq uestire. atq ornare orone. post meona sa¬
pire: ad extremum agere cum dignitate et uenustate. Etiam illa co¬
gnoram et acceꝑam ante ꝗ de re diceremus initio conciliandos eoꝵ
ẽẽ animos qui audirent: deinde rem demõstrandam. postea contro¬
uersiam constituendam. Tum id qđ nos intenderemus confirmandũ
post quae contradicerent᷑ refellenda. Extrema aũt orone: ea quae ꝓ
nobis cẽnt amplificanda. atq augenda: quaeq eẽnt pro adueisari¬
is. infirmanda atq frangenda.Audieram etiam quae de orõnis

Expanded text:
ad utilitatem dirigerentur eorum quibus consilium daremus; alios item ad utilitatem dirigerentur eorum quibus consilium daremus; alios item in laudationibus, in quibus ad personarum dignitatem omnia referrentur; cumque esset omnis oratoris vis ac facultas in quinque partis distributa, ut deberet reperire primum quid diceret, deinde inventa non solum ordine, sed etiam momento quodam atque iudicio dispensare atque componere; tum ea denique vestire atque ornare oratione; post memoria saepire; ad extremum agere cum dignitate ac venustate. Etiam illa cognoram et acceperam, ante quam de re diceremus, initio conciliandos eorum esse animos, qui audirent; deinde rem demonstrandam; postea controversiam constituendam; tum id, quod nos intenderemus, confirmandum; post, quae contra dicerentur, refellenda; extrema autem oratione ea, quae pro nobis essent, amplificanda et augenda, quaeque essent pro adversariis, infirmanda atque frangenda. Audieram etiam quae de orationis