comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rex prior hȩc
Maxime teucrorum᷑ ductor quo sospite numquam
Res equidem troie uictas aut regna fatepor
N obis ad belli auilium pronomine tanto
Exiguȩ uires: hinc tusco claudimur amni.
Hinc rutulius prȩmit. & murum circum sonat armis
S ed tibi. ingentis populos. opulentaq regnis

Expanded text:
Rex prior haec: Maxume Teucrorum ductor, quo sospite numquam res equidem Troiae victas aut regna fatebor, nobis ad belli auxilium pro nomine tanto exiguae vires: hinc Tusco claudimur amni, hinc Rutulus premit et murum circumsonat armis. Sed tibi ego ingentis populos opulentaque regnis
Abbreviated transcription (Latin):
cia ictucoruom septenosq orbibus orbessãginnũ on¬
Impediunt: aliiuentosis follib aura sigia
Accipiunt redduntq: alii stridentia tingunt
a era iacu gemit impositis in cudib antrum
ui inter sese mͣulta ui brachia tollunt᷑
I nnumerum. uersantꝙ tẽnaci foraipe massam
Nec pater ac oliis properat dum leminuaseras
E uandrum ex bumili tecto lrix susc rtate di ma see dug¬

Expanded text:
a Latinorum, septenosque orbibus orbes impediunt. Alii ventosis follibus auras accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt aera lacu. Gemit impositis incudibus antrum. Illi inter sese multa vi bracchia tollunt in numerum versantque tenaci forcipe massam. Haec pater Aeoliis properat dum Lemnius oris, Euandrum ex humili tecto lux suscitat alma et
Abbreviated transcription (Latin):
Quod fieri ferro liquidoue potestur electro
Q uantum ignes animȩ qiaeualent absiste precando t te¬
U iribus indubitare tuis: ea uerba locutus
Optatos dedit amplexus. placidumq petuuit
Coniugis in fusus gremio per membra soporem:
Inde ubi prima quies medio iam noctis ab actẽ
Curriculo expulerat somnum. cum femina primum
Cui tolerare colo uitam. tenuiq mineria
Nocten addens operi. famulasq ad lumina longo¬
Exercet penso. castum ut seruare cubile
Conugis & possit paruos educere naos n ttit¬
haud secus igni potens. nec tempore segnior illo
Mollibus estratis. opera ad fabrilia surgit:
In sula sicanium uxta latus ȩoliamq
Emgitur liparen. fumantib ardua saxis
Quam supter specus. & ciclopum exesa caminis
Antra etrneo ualidiq in cudibus ictus:tor
Auditi referunt gemitum. striduntq cauernis
Stricture chalibum & fornacibus ignis anbelat
Uuicanidomus & uultania nomine tellus:¬
Hoc tunc igni potens cȩlo desoendit ab alto:¬
Ferrum eaercebant uasto cyclopes in antro

Expanded text:
quod fieri ferro liquidove potest electro, quantum ignes animaeque valent, absiste precando viribus indubitare tuis. Ea verba locutus optatos dedit amplexus placidumque petivit coniugis infusus gremio per membra soporem. Inde ubi prima quies medio iam noctis abactae curriculo expulerat somnum, cum femina primum, cui tolerare colo vitam tenuique Minerva addens operi, famulasque ad lumina longoxercet penso, castum ut servare cubile coniugis et possit parvos educere haud secus Ignipotens nec tempore segnior illo mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit. Insula Sicanium iuxta latus Aeoliamque erigitur Liparen, fumantibus ardua saxis, quam subter specus et Cyclopum exesa caminis antra Aetnaea tonant validique incudibus ictus auditi referunt gemitus striduntque cavernis stricturae Chalybum et fornacibus ignis anhelat, Volcani domus et Volcania nomine tellusHoc tunc ignipotens caelo descendit ab altFerrum exercebant vasto Cyclopes in antro,
Abbreviated transcription (Latin):
cauuess angues ipsamq in pectore diuȩ
Gorgona disiecto uertentem lumina collo¬
ł ollitt cuncta inquit ceptos aufertẽ labore
et hnoi erelopes. & hut aduertite mentem:
arma acri facienda uiro nunc iurib usus

Expanded text:
ue anguis ipsamque in pectore divae Gorgona, desecto vertentem lumina collo. Tollite cuncta, inquit, coeptosque auferte labores, Aetnaei Cyclopes, et huc advertite mentem: arma acri facienda viro. Nunc viribus usus
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc signum cecnit missuram diua creatrix
Si bellum ingrueret. uulcaniaq armã ꝑ auras
Heu quantȩ miseris cedes laurentib instant.
Quas pȩnas mi turne dabis quam multa subundas
Scuta uirum. galeasq & fortia corpora uolues
Thrbri pater: poscant acies & federa rumpant:
Hec ubi dicta dedit. solio se tollit ab alto
Quorum de numero qui sese inbella sequantut

Expanded text:
Hoc signum cecinit missuram diva creatrix, si bellum ingrueret, Volcaniaque arma per auras ae miseris caedes Laurentibus instant; quas poenas mihi, Turne, dabis; quam multa sub undas scuta virum galeasque et fortia corpora volves, Thybri pater! Poscant acies et foedera rumpant. Haec ubi dicta dedit, solio se tollit ab alto Quorum de numero qui sese in bella sequantur
Abbreviated transcription (Latin):
Uuł canum alloquitur. thalamoq hȩc conaugis are
n cipit & dictis diuinum asputat amorem
Dum bello argolici uastabant ꝑgagania rẽdesiãs¬
Debita casuraq is mic ignibus arces : unt auo nalu o¬
Non ulum autilium miseris. non armarogaiũ¬
Urtis opisue tue. necte carissime conuinr O
Aspice qui cotant populi qũȩ menia laudis
errum acuant portis une. excidiumq. meor
Direrat & niucis hinicꝰ att hinc diua iacertis
Cunctantem amplexu mollifouet: ille repente
Accepit solitam flamimam notusq medullas
ntualtre snleo oe salen facta possa cucurrit
on secus atu olilh tonitru cum ruptanoorusco
gnea rima mucanis. ꝑ currit lumine niinbos. uesut

Expanded text:
canum adloquitur thalamoque haec coniugis aureo incipit et dictis divinum adspirat amorem: Dum bello Argolici vastabant Pergama regesdebita casurasque inimicis ignibus arces, non ullum auxilium miseris, non arma rogartis opisque tuae nec te, carissime coniunx, Aspice qui coeant populi, quae moenia clausis ferrum acuant portis in me exscidiumque meorum. Dixerat et niveis hinc atque hinc diva lacertis cunctantem amplexu molli fovet. Ille repente accepit solitam flammam, notusque medullas intravit calor et labefacta per ossa cucurrit: non secus atque olim tonitru cum rupta corusco ignea rima micans percurrit lumine nimbos. Sensit
Abbreviated transcription (Latin):
Calbanta ad ungam. subte tolerare magistro
Militiam & graue martis opus tua cernere facta
Assuescat. primis &te miretur ab annis
Arcadas hu equites bis centum. robora pubis
Lecta dabo totidemq. suo tibi nomine pallas:
U ix ea fatus erate: disfixiq or̃a tenebant
Aeneas anchisiades. & fidus achates:
multaq dura suo tristi cumcorde patabaute¬
M ⁊ signum celõ citherta tiedissẽt aperto:
Namq. inxro uiso uaibratus abethere sulgin
Cum sonitu uenit. & ruere omnia uasã repente.
T irrenusꝗ tubȩ mugire ꝑethera clangor
Peͣ sudum rueuulare uident apiusa tonare :¬

Expanded text:
Pallanta adiungam; sub te tolerare magistro militiam et grave Martis opus, tua cernere facta adsuescat primis et te miretur ab annis. Arcadas huic equites bis centum, robora pubis lecta dabo totidemque suo tibi nomine Pallas. Vix ea fatus erat, defixique ora tenebant Aeneas Anchisiades et fidus Achates multaque dura suo tristi cum corde putabaum caelo Cytherea dedisset aperto. Namque inproviso vibratus ab aethere fulgor cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor.per sudum rutilare vident et pulsa tonare
Abbreviated transcription (Latin):
F los ueterum. urtusq uirum. quos uistus in hostem
Fert dolor & merita accendit inerentius iras.
N ulli sas italo tantam sub iungere genten
Externos optate duces tum a rusca rescait
Hoc acies compo monitis exterrt deunim¬
Cum scẽptro misit. manoatq insignia tarchon
Suc̃celam castris trrrenad regna capessam
Sed mihi tarda gelui seclisq estera señeetus
In uidet imperium sereq ad fortia uires
Natum exborturer ni mirtus matre sabella¬
Et generi fatum indulget. quem numina pose unt
In grenert lisꝰ teuerum atqi italoim si¬

Expanded text:
flos veterum virtusque virum, quos iustus in hostem fert dolor et merita accendit Mezentius ira, nulli fas Italo tantam subiungere gentem: externos optate duces; tum Etrusca resedit hoc acies campo, monitis exterrita divomcum sceptro misit mandatque insignia Tarchon, succedam castris Tyrrhenaque regna capessam. Sed mihi tarda gelu saeclisque effeta senectus invidet imperium seraeque ad fortia vires. natum exhortarer, ni mixtus matre Sabellai fatum indulgent, quem numina poscunt, ingredere, o Teucrum atque Italum
Abbreviated transcription (Latin):
Lungere castra paro. quam fors in opina salutem
Haud procul hinc saxo incolitur fundata uetusto
V rbis agilline sedes ubi l dia quondam
Gens. bello pre cara iuigis insedit & ruscis:
Hanc multos florentem annos rex demde suꝑbo
Imperio & suͤiuis tenuit mezentius armis
Quid memorem infandas cedes. & facta tiranni
Effera : dii capiti ipsius generiq reseruent
M ortua quinetiam iungebat corpora uiiis
Componens manibusq manus. atq. oribus mhars¬
Tormenti genus & saniȩ taboq fluentes
Con plexu imisero longasic morte necabat᷑¬
Atfessi tandem cues. infanda furentem
Armati circum sistunt ipsumq domumq.
Obtruncant socios ignem adfastigia iactant . arłuo¬

Expanded text:
ungere castra paro, quam fors inopina salutem Haud procul hinc saxo incolitur fundata vetusto urbis Agyllinae sedes, ubi Lydia quondam gens, bello praeclara, iugis insedit Etruscis. Hanc multos florentem annos rex deinde superbo imperio et saevis tenuit Mezentius armis. Quid memorem infandas caedes, quid facta tyranni effera? Di capiti ipsius generique reservent! Mortua quin etiam iungebat corpora vivis componens manibusque manus atque oribus orormenti genus, et sanie taboque fluentis complexu in misero longa sic morte necabatat fessi tandem cives infanda furentem armati circumsistunt ipsumque domumque, obtruncant socios, ignem ad fastigia iactant.
Abbreviated transcription (Latin):
iscebant operi flammisq sequacibus iras
arte alia marti currumq. rotasq uoluerties
nstabant quibus illos uiros. quibus excitat urbes
gidaq horriferam turbate palladis arma
esaotim squamis serpentum auroq polibant

Expanded text:
iscebant operi flammisque sequacibus iras. Parte alia Marti currumque rotasque volucris instabant, quibus ille viros, quibus excitat urbes; aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma, certatim squamis serpentum auroque polibant
Abbreviated transcription (Latin):
Dat tellus gemitum. & clipeum suꝑ intonat ingens:
Qualis di euboico baiarum litore quondam
Saxea pila cadit magnis quam molib ante
Constructam ponto iaciuint. sic illa ruinam
Prona trahit. penitusq uadis ilisa recumbit:
Miscent semaria. & nigre tolluntur harene:

Expanded text:
Dat tellus gemitum, et clipeum super intonat ingens. Talis in Euboico Baiarum litore quondam saxea pila cadit, magnis quam molibus ante constructam ponto iaciunt; sic illa ruinam prona trahit penitusque vadis inlisa recumbit: miscent se maria, et nigrae attolluntur haren
Abbreviated transcription (Latin):
placere cupiens: sc̃ę conuersationis
habitu quesiuit. Recessit. gͥ scient̾̃ nes¬
ciꝰ . c. sapient̃ indoctus. Huiꝰ gͦ om̃a
gesta ndidiei. s pauea quȩ narro qua¬
tuor discplis illiꝰ referentib agnoui.
Constantino scilic& reuerenissimo ualde
uiro. qͥ ei in monasterii regimine. successit¬
U alentimano qͦ qͥ annis multis lateranensi
monasterio. p̃fuit. Simplicio: qͥ congre¬
gationẽ illiꝰ pꝰ eũ teiꝰ rex. Honorato etia
qͥ nunc adhuc celle eiꝰ inqua pͥꝰ conuer¬
satus fuerat. p̃ est. Lẽ. Iii.¬

Expanded text:
placere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scilicet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fuerat, praeest. CAPUT PRI
Abbreviated transcription (Latin):
domiu dc̃ dicentes. ꝓpterea dibit
Ans ꝓpse uob signũ. S cie uirgo in
utero concipiet eo parat siluuti.
&. uocabis nom eiꝰ emmanuel: Quando
aut̃ dr̃. dabit dñs ipse uob signũ: no¬
uũ debet ẽẽ. atq mirabile. Sin autẽ
iuuencula uł puella ut iudei uolunt.
& ñ uirgo pariet: quale signũ potuerit
appellari. cũ hoc nom̃ sit etatis nͥ inte¬
gritatis. & reuera ut cũ iudeis confe¬
ramꝰ pedẽ. & nequaꝗͣ contentioso fu¬
ne p̾beamꝰ eis risum: nr̃ȩ imꝑicię. Uir¬
go hebraice bethula appellat᷑: que in
p̾senti loco ñ scribit᷑. s ꝓhoc uerbo po
uerbũ ambiguũ ẽ.L. ui¬
iettͥ enim & ad olescentula. o abs¬

Expanded text:
rea dabit Dominus ipse vobis signum, Ecce virgo in utero concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. » Quando autem dicitur dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse, atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariet, quale signum poterit appellari: cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice BETHULA appellatur, quae in praesenti loco non scribitur: sed pro hoc verbo posverbum ambiguum est: dicitur enim et adolescentula; et abs
Abbreviated transcription (Latin):
tib fidem suȩ in carnationis adsixit. ut
qͥ ecclam fidelit̾ ingredi uoluerint. lum
ueritatis palam queant intueri. Quasen
signa que rentes exteriꝰ aꝑtã lucis ianua
noluer intrate. credendo. Beniq p̾cipit.
ne oꝑa rantũ mͦ. s & cegitationes. e ipsis¬

Expanded text:
ntibus fidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sensigna quaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. Denique praecipit ne o
Abbreviated transcription (Latin):
ret sacerdotib adomestica sorore ul
matre manꝰ osculari. ipse lidens of¬
forehat dext̾am: dicens &. sͥ id obeis
fueri oportere: siqͥdem ep̃m se futu¬
rũ eẽ memoraret. Illa uͦ ut adoles
aintẽ.&. nescientẽ qͥd diceret: respu¬
ẽ lib̾alib disciplinis exurbe eg¬
gressus ẽ. ꝓfessus q inad iutorio p̃fee¬
ture p̃torii. ita splendide causas ꝑ¬
oralat: ut eligeret᷑ auiro illustri ꝓbo.
tunc p̃fecto p̾torii: ad consiliũ tribu¬
endũ. P ost qd: consularitatis suscepit
insignia ut regeret liguriã. emiliãq
puincias. uenit mediolanũ. ꝑ idem
temp mortuo auxentio arrianȩ ꝑfi¬
diȩ ep̃o qͥ cdonisio beatę memorie con¬
fessore ad exilio destinato incubabat ec¬
cłam: Cũ ppłs ad seditionẽ surgeret in
perendo ep̃o. eẽtq illi cum in sedande
tis inppło sonuisse: ambrosiũ epra.¬

Expanded text:
ret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexteram, dicens et sibi id ab ea fieri oportere, siquidem episcopum se futurum esse memocentem et nescientem quid diceret, respuus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura sedandae tis in populo sonuisse Ambrosium ep
Abbreviated transcription (Latin):
lisse. Egͦ halma. ñ solũ puella. uł uir¬
& secreta que numquã uiroꝵ patuerit
aspectib s magna parentũ diligentia:
custodita sit. h ingua qͦ punica. quę
de hebreoꝵ fontib iinare dr̃ ꝓprie¬
mea pugno memoria numꝗͣ me ar¬
bitror halma in muliere nupta legis¬
se. si inea que uirgo ẽ : ut nsolu uir¬
go sit. s uirgo iunioris etatis. & in
annis adolescentie. sotest eni feri
ut uirgo sit uetuls. sta aut uirgo
erat in annis puellarib Ergo iste pu¬
gib libata dm̃ te habere p̾sentẽ. Seđ¬

Expanded text:
alma,, non solum puella vel viret secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Punica, quae de Hebraeorum fontibus manare dimea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Pout virgo sit vetula. Ista autem virgo erat, in annis puellaribus constituta. Ergo iste pugibus liberata, Deum te habere praesentem, e
Abbreviated transcription (Latin):
enim erat uicario: ut insisteret reb
ꝓfierendis. Qui in iuncta sͥ eũ uell&.
implere. ꝓposito edicto: conuenit oms
ut siuellent sͥ consulere. rebq suis.
ctus mediolanũ : cũ intelligeret er¬
case di uoluntatẽ. nec se diutiꝰ posse
resistere. postulauit ñse nͥ acatholi
Mep̾o debere baptizari. Sollicitaa
eni habebat ꝑfidiam: arrianoꝵ
Saprizatus itaq fertͥ om̃ia eccłiasti¬
ca officia implesse. atq octaua die
leticia cunctoꝵ. Ipse aut̾ ur ue¬

Expanded text:
enim erat vicario ut insisteret rebus enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, ctus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resistere, postulavit non se nisi a catholico episcopo baptizari; sollicite enim cavebat perfidiam Arianorum. Baptizatus itaque fertur omnia ecclesiastica officia implesse, atque octava die laetitia cunctorum. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnos. Eunc ille turbatꝰ reuertens
domũ. philosophiam ꝓfiteri uoluit: qͥ
uͥ ne faceret reuocatꝰ ẽ: publicas muli¬
eres publice adse ingredi fecit. idhu
tantũ ut uisis his. ppłi intentio reuoe¬
ret᷑. At uͦ ppłs magis magisq clamabir.
peccatũ tuũ suꝑ nos. At ille cũ iudere
nichil intentionẽ suã ꝓficere posse.
gressus uͦ noctis medio ciurta tẽ. eu
Aricinũ se ꝑgere pitarir. mone ad
portam ciuitats mecdiolonensis quę ro¬
mana dr̃: inuenit᷑. Ds̃ enĩ qͥ ecelis sue
catholiee murũ parabat aduersus ini¬
micos suos. & turre erigebte dđ con¬
clemtissimũ imꝑatorem. tẽ ualentiu¬
anũ. Qui summo gaudio accepit qđ¬
uidices ase directi: ad sacerdotiũ per:¬
rent᷑. Letabat᷑ etiam ꝓbus p̾fectus.
uerbũ eiꝰ impleret᷑: in ambrosio. di¬
uerat enĩ ꝓficiscenti. cũ mandata. ab
mi lri. aliquandui latuit .L. ui¬
ed uͥ relatione responsũ est : ab e¬
odẽ leontio ydrir. P receptum

Expanded text:
nt. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus  ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum super nos. 8. At ille cum videret nihil intentionem suam posse proficere, gressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis, quae Romana dicatholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David conclementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit quod judex a se directus ad sacerdotium peteretur. Laetabatur etiam Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab mi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
Sunqͥt pura rectaq intentione. que po¬
tes agere bona studueris. lucis ꝓfecto
s oꝑa quę facis. etiam sicorã hominib
Sinꝑfectionis aliqͥd habe iudeant᷑. qm̃
diligentib dm̃ om̃a cooꝑant᷑ inbonũ.
his qͥ scđm ꝓpositũ uocati s̃ sc̃i. Siaut̃¬

Expanded text:
uit, pura rectaque intentione, quae potes, agere bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiamsi coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Dominum omnia cooperantur in bonum, his qui s
Abbreviated transcription (Latin):
angłs exnatura. Utrũq tam̃. Si eẽ uir¬
ginẽ uł angłm: diuini muneris ẽ offi¬
ciũ ñ humani.Le¬
ue inqͥt gr̃a plena. E tbene plena
qr ceteris ꝑpartes p̾stat᷑: in maria
uͦ simul se tota infudit plenitudo gr̃ȩ¬

Expanded text:
tura, utrumque tamen et esse virginem vel angelum, divini muneris est officium, non humani. Ave, inquit, gratia plena. Et bene plena, quia caeteris per partes praestatur, Mariae vero simul se tota infudit plenitudo grati
Abbreviated transcription (Latin):
.x. uirginitas cũuit incarne. uicia car¬
nis nescit. Cęlestis plane imb: uirgi¬
neũ uellus. placido se infudit elapsu
Tota gͦ diuinitatis unda se contulit in
carne. qnͦ uerbũ caro factum ẽ: aedem
de crucis patibulũ exp̃ssum. t̾ris omb
pluuiã salutis esfudit .&. stillicidi ig̃

Expanded text:
cta virginitas cum sit in carne, vitia carnis nescit. Coelestis plane imber in virgineum vellus placido se infudit illapsu, et tota divinitatis unda se contulit in carne, quando Verbum caro factum est, ac deinde per crucis patibulum expressum, terris omnibus pluviam sa
Abbreviated transcription (Latin):
pendit: eiq scẽ conu̾sationis habitũ tra¬
dit .x. inquantũ licuit ministrauit:
euinde locũ pueniens: inartissimo
specu se tradidit. tribq annis excepto
romano monacho hominib ignorꝰ mã¬
sit. Quidelicet romanꝰ. ñ longe in mo¬
nasterio sub deoditi patris regula de¬
gebat: s. pie eiꝰdẽ potris sui oclis furabat̾
horas. coquẽ s ad manducandũ subripe
porit dieb certᷤ benedicto panẽ ferebat.
deunde  specũ oromani cella it̃ nerit.
p excelsa de suꝑ rupis eminebat. S erea¬
dem rupe. in longissimo fine religitii ro¬
manꝰ depenre panẽ consueuerat. In qͥ
enã resti paruũ tintinnabuilũ inseriut.
ut ad sonũ ti minabuli: uir di eognesa¬
ret. qͦn sͥ romanꝰ pane p̾beret. que exi¬
ens acciꝑet. S antiquus hostis. uniꝰ cari¬
tat inuidens alteriꝰ refectionis: cũ qͣdã
die submitti pane conspiceret. iactauit
lapide: & tintinnabulũ fregit. Romanͦ
tam̃. horis congruentib ministrare ñ desit.

Expanded text:
abitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. eumdem locum perveniens, in arctissimum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum insd sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tamen modis congruentibus ministrare non desiit.
Abbreviated transcription (Latin):
N ec teneri potuit locis. qͥ omb habet̾ in
locis. Et totus uͥq ẽ. sine qͦ nichil totũ.
E gͦ uerbũ patris num quam apatre dis¬
cedens. homo ꝓpͥe fieri dignatus e. secre¬
to suo misterio. qđ ipse nouit. T ui
hominis: homo dotꝰ e. Et totũ acci¬
pien qͥ diẽ: om̃ino aliud quã ds qͥnatꝰ
ẽ ed maria. ẽẽ ñ potuit. Scit d̾s onĩa
largo scĩ sp̃e imbre. suꝑfusa e om̃iscre¬
atura. Et ideo satis eani deuorissinie
consueta ista salutatio. s omi admira¬
tione digna. Etsiqͥdem uenarationiᷤ
fuit dilatio: oblatio munei is obseqͥ¬

Expanded text:
nec teneri potuit locis qui omnibus habetur in locis: et totus ubique est, sine quo nihil totum. Ergo Verbum Patris numquam a Patre discedens, homo pro nobis fieri dignatus est, secreto suo mysterio, quod ipse novit: qui hominis, homo totus est: et totum retinens quod Dei est, omnino aliud quam Deus qui natus est ex Maria esse non potuit. Scit enim Deus omnia largo sancti Spiritus imbre superfusa est omnis creatura. Et ideo satis eam devotissime consueta fuit illa salutatio, sed omni admiratione digna. Si quidem venerationis fuit delatio, oblatio muneris
Abbreviated transcription (Latin):
oiu fuit. &. usq ad longobardoꝵ tp̃ra:
suꝑfores eccle pependit. Lẽ.U.¬
ed benedictꝰ plꝰ appetens mala mundi
suã occulte fugiens. deserti loci secessii pe¬
tiit. cui sublacris uocabulũ ẽ. qͥ a roma¬
na urbe .XL. fere milib distans. frigidas
atq ꝑspieuas emanat aquas. Quȩ illie
uidelicet aquarũ habundantia inexten¬
so pͥꝰ laeu colligit᷑: postremũ uͦ in amnẽ
diriuat᷑. Qđ dũ fugiens ꝑgeret. monachꝰ
qͥdã romanꝰ nomine. hc̃ eunitẽ repperit.

Expanded text:
os fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed Benedictus plus appetens mala mundi suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nom
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ posito in administratione sio ep̃o.l¬
pfecture galliarũ patre eiꝰ aribi.¬
S̾natꝰ ẽ anbrosius. Qui infans mara
dptorii ineunabulis postas.  u
aꝑto ore. subito exam̃ apũ aduenienᷤ:
faciẽ eiꝰ atq ora compleuit. ita ut ingre
bulabat. ne abi terent᷑ ab ancilla quę
curam nutriendi infantis suscrꝑat ꝓ¬
hibens: sollicita enim erat ne infanti
nocerent. r̾x pectabat ti patrio affec¬
tu : qͦ fine illud miracłm clauderet.
ast ille pꝰ aliquandui euolantes. inttã¬
iã aeris altitudinẽ subleuate sunt.

Expanded text:
 posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cuto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingredbulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
res: iđt plus benedicta. quam om̃s mu¬
lieres. deghoc qͥcqͥd maledictionis in¬
fusum ẽ ꝑ ęuam. totũ abstulit benedic¬
tio marie. Insue &. gram refuder xp̃i
ortus. quã nhabuit pͥus om̃is munduꝰ.
Igͥ ꝗd natura ñ habuit. usus nesciuit.

Expanded text:
res, id est, plus benedicta quam omnes mulieres. Ac per hoc quidquid maledictionis infusum est per Evam, totum abstulit benedictio Mariae. Insuper et gratiam refudit Christi ortus, quam non habuit prius omnis mundus. Igitur quod natura non habuit, usu
Abbreviated transcription (Latin):
uite uenerabił. gra benedietus
&. nomine : ab ipso puerieiȩ suȩ
tpre cor gerens senile. Aetate qͥppe
morib transiens. nulli animũ uolup¬
eet qͦ tp̃ralit̃ lbe uti potuisset. despe¬
xit iam quasi aridũ mundũ. cũ flore.

Expanded text:
vitae venerabilis, gratia Benedictus et nomine, ab ipso pueritiae suae tempore cor gerens senile, aetatem quippe moribus transiens, nulli animum volupquo temporaliter libere uti potuisset, despexit iam quasi aridum mundum cum suo flore.
Abbreviated transcription (Latin):
go qͥ tanto constrictus articło ue¬
lim etiã maiora ꝓmittere. dm̃ui¬
rare cepi & nom̃ eiꝰ obtestins dicere
Dne si umquã habuero codices scłares .s.
si legero: te negaui. Inhec sacram̃tti uer¬
ba dimissus. reuertor ad supos. Miran¬
tib cunctis ocłos aꝑio. tanto lacrimaꝵ
imbre ꝑfusos: ut etiam incredulis fidẽ
facere exdolore. Hec uere sopor ille in¬
anis fuit: ut uana sompnia. qͥb: sepe de¬
contingat talem incidere questionem.
liuentes habuisse me scapulas plagas sen¬
sisse ꝑsompniũ. & tanto de hine studio
diuna legisse quanto mortalia ante
non legeram. Seđm m thm¬

Expanded text:
go qui tanto constrictus articulo vego qui tanto constrictus articulo vellem etiam maiora promittere, deiurare coepi et nomen eius obtestans dicere: Momine, si umquam habuero codices saeculares, si legero, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos et mirantibus cunctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerent ex dolore. nec uero sopor ille fuerat aut uaua somnia, quibus saepe demihi numquam contingat talem incidere quaestionem! —, liuentes habuisse me scapulas, plagas sensisse post somnum et tanto dehinc studio diuina legisse, quanto mortalia ante non legeram. Auarit
Abbreviated transcription (Latin):
um me ita anticus serpens .IIII.¬
illuderet. in media ferme qua¬
dragesima medullis infuso febris cor¬
pus nĩm inuasit exaustrui .&. sine ul¬
infelicia mili depasta sunt. ut os .hi
uIx lererent. Interim parabant᷑ ex¬
equę &. attalis aninu calor. toto fri¬
gescente iam corpore. insolo tantũ pec
fusculo palpitabat. Cum subito raptꝰ
insp̃u ad tribunal uidicis ꝑtrahor ubi
sursum aspicere n̾auderẽ. int̾rogatꝰ cõ¬
ditione xp̃ianũ me ẽẽ respondi. Et ille
uerbera. nam cedi me uisserat. conscien
tie magis torquebar igne: illũ mecum
uersiculũ reputans. In inferno aut̃ quis
confitebit᷑ tͥ : clamare tam̃ cepi: & eiulanꝰ
dicere. Miserere mei ds̃. miserere mei.
Hec uax int̾ flagella resonabat. Candem
adp̃sidentis ienua ꝓuoluti qͥ astiterant.
p̃cabant᷑ ut ueniam tribueret adolescen¬
cie. & errori penitentiam cõmodaret ex¬
acturus. Dero cruciatũ si gerte: uũli¬
terarũ. aliquando legissem. Le. ui.¬

Expanded text:
um me itaque antiquus serpens um me itaque antiquus serpens illuderet, in media ferme Quadragesima medullis infusa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulinfelicia membra depasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam corpore, in solo tantum tepente pectusculo palpitabat. Cum subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubisursum aspicere non auderem. Interrogatus conditionem, Christianum me esse respondi. Et ille  inter verbera nam caedi me jusserat conscientiae igne magis torquebar, illum mecum versiculum reputans: In inferno autem quis confitebitur tibi? Clamare tamen coepi, et ejulans dicere: Miserere mei, Domine, miserere mei. Haec vox inter flagella resonabat. Tandem ad praesidentis genua provoluti qui assistebant precabantur, ut veniam tribueret adolescentiae, et errori locum poenitentiae commodaret, exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum aliquando legissem: E
Abbreviated transcription (Latin):
suo docuit instituto. lẽ .iii.¬
uodam gͥ tpre dii exmore idem
iheronimꝰ diuina adlegendũ pan¬
dit uolumina. & mortalẽ biblioterȩ
sue auctorẽ tulliũ recordat᷑. mox ce¬
litus ne tales quandoq reuolueret li¬
bros: salutifero castigatus ẽ uerbere.
Ita enĩ ipse dese ad eustochiũ urgi¬
nẽ scribens asserit. Cum ante anno ᷤ
pͥmos. domo. parentib sorore. cogna¬
ns. & qđ his difficillius ẽ consuetudi¬
ne loucioris cibi ꝓpt̾ celoꝵ regna me
custitissem &. iherosolimã militatur
pgerẽ. bibbliotheca quã romȩ cũsum¬
mo studio ac labore contulerã care¬
re ñ poteri. Itaq miser ego lectur
tulliũ. ieiunabã pꝰ noc tiũ crebras
uigilias. pꝰ lacrimas quas mͥ p̃teritoꝵ
recordatio peccatoꝵ ex imis uiscerib
eruebat. plato sumebat̾ inmanib
si quando in metipsũ reuersus ꝓphas
legire cepissem. sermo orrebat in¬
cultus q lum cecis ocłis ñuidebam.
nec ocłoꝵ culpã putabam s solis. Lẽ.¬

Expanded text:
suo docuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum meaturus pergerem, bibliotheca quam mihi Romę summo studio ac labore confeceram, carere non potui. Itaque miser ego lecturus Tullium ieiunabam. Post noctium crebras uigilias, post lachrymas, quas mihi pręteritorum recordatio peccatorum ex intimis uisceribus elliciebat, Plato sumebatur in manibus. Siquando in memet reuersus prophetam legere coepissem, sermo horrebat incultus, et quia lumen cęcis oculis non uidebam, non oculorum culpam putabam, sed solis. D
Abbreviated transcription (Latin):
sorem efferens. dicens se ee abbate:  t
es. Usquoquo conturbamini & tarda s.
snon uidetis dominũ martinũ st itẽ
⁊ une iactans palliũ quo utebat᷑. posi et
manuiꝰ ad sarcofagũ cũ reliqͥs saceruotib
rucib paratis &. cereis. Impositãq anti
sarcofagũ in summa leuitace cõmoru
nloco uͥ nunc ad orat᷑ dño annuente
paucitur: qd aduolinntatẽ saẽdotis cõ¬

Expanded text:
orem efferens, dicens se esse abbatem, ait eis: 'Usquequo conturbamini et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antipsarcophagum cum summa levitate commotum, in loco, ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quo ad
Abbreviated transcription (Latin):
tifices. s & abbani ac diuersoꝵ cleriaor
ñ minimiã multitudine. absẽI¬
t qr hoc in halondis iuu ageri i¬
lebat: uigilata una nocte. factoi
man accepro sarculo tram que supt
scm̃ erat tumulũ. cepunt effodere. U
diterto. manus ut eiĩ comonerern
ciunt. Ibiq multitudo tora labcran
nichil prsus ꝑtotim diẽ ꝓferit uiglla
deniq alia nocte maur teniptures n¬

Expanded text:
ericorum non minimam multitudinem. Ehoc in Kalendis Julii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, injiciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem profecit. Vigilata deniq
Abbreviated transcription (Latin):
occisuri. & ririficus obituis
ppetua transmisit ad głam. Et licet in
petro fides emineat inpaulo doc tri¬
na p̃cellat. magisteruĩ tam pauli fai
plenitudo ẽ . &. credulitas pͥetri doctrine
r fundam̃tũ. Quos tanta celestis elec¬
tionis dignatio uisitauit. ut hic fier&.
de piscatore doctor. ille de ꝑsecutore
drfinsor .ł. II. Sed in hoc om̃pis
qͥ ad tolbenda marestas ẽ. qͥ inspnatio
Imiracłi docendi grãm tribuit ni¬
pito &. inimicũ fecit amare ꝗd eder

Expanded text:
occasum, et mirificus obitus perpetuam transmisit ad vitam. Et licet in Petro fides emineat, in Paulo doctrina praecellat; et magisterium tamen Pauli fidei plenitudo est, et credulitas Petri doctrinae est fundamentum; quos tanta coelestis electionis dignatio visitavit, ut hic fieret de piscatore doctor, ille de persecutore defensor. Sed in hoc omnipotentis Dei attollenda majestas est, qui inspiratione mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum
Abbreviated transcription (Latin):
uisse odio s amiore patnę legis inno¬
cent erra se. Dequo qͥd ego potissimu
dcam cũ fidelissimꝰ ipse sibi sit tistis
qͥam nec sibi suas uelit iactare lau
de altero quoda. Scio hominem
nificentius. cui in medio mortaliũ cõ¬
stituto. & supra celos ire datũ . &. ad
t̾ram redire concessum ẽ: qͥd hoc be¬
atius uiro qͥ int̾ secreta paradisi dis¬
cere meruit qd nec lingua hominis
lo qui posse nec qͥsquã merebitͥ au¬
dire & eũ tante sint sublimitatis il¬
la que docuit ut comphendere camen
humana ni possit. quante illud ee gle¬
qd ꝓferre S asseruit ñlicere.L.ui.¬
uid etiam de petro referam curꝰ
tanta adeo ẽ aꝓpbata iusticia tan¬
taq ei potestas adtributa ẽ iudicandi
ut in arbitrio eiꝰ poneret᷑ celeste uidi¬
cium : ꝑspicite gͦ & estimate quanto
tni uidicis eqtas ñ repellit. Et ideo
diligent̃ intendite que sit eiꝰ głe mag¬
brat. Hoꝵ hodie p̾concursu letissimo
excolit roma martiriũ. Et quoꝵ im

Expanded text:
visse odio, sed amore paternae legis innocenter errasse. De quo quid ergo potissimum dicam? cum fidelissimus ipse sibi sit testis: qui cum nec suas velit jactare laudde altero quodam: Scio hominemnificentius, cui in medio mortalium constituto, et supra coelos ire datum, et ad terras redire concessum est? Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit quod nec lingua hominis loqui possit, nec quisquam mereretur audire? Et cum tantae sint sublimitatis illa quae docuit, ut comprehendere ea mens humana non possit; quantae illud dere sibi asserit non licere? Quid etiam de Petro referam, cujus tanta a Deo est approbata justitia, tantaque ei potestas attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur coeleste judicium? Perspicite ergo, et aestimate quanto terni judicis aequitas non repellit. Et ideo diligenter intendite quae sit ejus gloriae magbratur: horum hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium; et quorum dudum
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũ int̾ ipsos qͥs eui pponat̾. incertũ ẽ.
uto eni illos equales
eẽ meritis: q equales sunt passi¬
one. Et simili eos fidei deuotione ui¬
aisse. quos simul uidemꝰ ad marteeii
lam pueresse. Non eni sine consi fas¬
lĩ puto qđ una die. uno. in loco. uniꝰ
tiranni tole rauere semtentiã. una dieꝰ
passi suntt ut ed xxp̃m parti puer urero.
Uno inioco: ne alteri roma d eet. Sub
uno ꝑsecutore. ut qualis cridelitas utrũ¬
q constringeret. Lẽ .ui.
decretus ẽ ꝓuirutt:.  inqͦ tin

Expanded text:
rum inter ipsos quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos aequales esse meritis, qui aequales sunt passione; et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. Non enim sine causa factum putemus quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Uno die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitas utrumque constringeret: dies ergo decretus est pro virtute. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
manno uotoꝵ coner u funlainta tem
q plara qua fuerare sos herta miea¬
bra locare disposiit. Ed sagaci in sil
sadio. mirifice mancipauit effectui.
cere exinde mrlius putauimꝰ. Ad uo¬
niunte gͦ obtato tpre sacerdori ut ters
dedicaretur. & sem̃ corpuselm aloco

Expanded text:
magno votorum consensu fundamenta templi ampliora quam fuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De nticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore sacerdoti, ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco
Abbreviated transcription (Latin):
ee dñi designaret. Le¬
seru querit̾ qͦmͦ octo dierũ allo¬
quat̾ infantẽ: s. qua racione uoce
patris ñ audierit natꝰ. qͥ salutationẽ m¬
riȩ adhuc inutero clausus audiuit. nͥ
forte putandus ẽ zacharias ꝓpt̃ eos pori
qui ad erant instruendos. fintura filii¬
sic munera. quȩ duchi ꝑ angłm diai¬
cerat. moꝵ ut loqui potuit p̾dicari uo¬
arriani &. erubescant. audiant
uxta qdđ & psalmista din hominẽq pe¬
tu inuna psona collaudans ait. Ala
sion dicet homo. & homo natus e ma
& ipse fundauit eam altissimꝰ. eu fa¬
tũ qͥ fundauit eunde homine qui

Expanded text:
ni designaret. Verum quaeritur quomodo octo dierum alloquatur infantem. Sed qua ratione vocem patris non audierit natus, qui salutationem Mariae adhuc utero clausus audivit? Nisi forte putandus est Zacharias propter eos potius qui aderant instruendos, futura sui filii munera, quae dudum per Angelum didicerat, mox ut loqui potuit praedicare voAriani, et erubescant: audiant Juxta quod et Psalmista Deum hominemque perfectum in una persona collaudans, ait: Mater Sion dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus . Eum factum qui fundavit, eumde
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑceꝑunt. Scientie iste: ille po¬
tentię. Diuicias immortalitatis ille dis¬
pensat: scientie thesauros iste largitꝰ.
S unt screritie thesauri. sieut scriptu ẽ
Inquo sunt om̃s thesauri sapientie. & sci¬
entie abseonditi. Ergo heatus pͥetras

Expanded text:
erunt, scientiae iste, ille potentiae; divitias immortalitatis ille dispensat, scientiae thesauros iste largitur; sunt enim scientiae thesauri, sicut scriptum est, In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absco
Abbreviated transcription (Latin):
tilbe mafora ocłos. intra utruq genu
flexit. &. collũ tetendit. Spiculator uͦ
cu uirtute eũ ꝑcutiens. caput eiꝰ absci¬
nom̃ ebraica uoce ꝑsonuit. Statimq
de corpore eiꝰ unda lactis inuestim̃ta
militis exiliuit. & postea sanguis ef¬
fluxit. Stola uͦ qua sͥ ocłos ligauerat.
non comparuit.
anta etiam lucis imm̃sitas . odor
suauitatis in momto decollationis
pauli celitꝰ emicuit. ut mortaliũ ođi
splendore illũ sufferre. & humana lui
gua narrare neqͥ ierit. Uidentes aute

Expanded text:
tillae mafora ligavit, in terram utrumque genu flexit et collum tetendit. Spiculator vero cum virtute percussit et caput ejus absci clara voce personuit. Statim de corpore ejus unda lactis in vestimento militis exivit et postea sanguis effluxit. Stola vero, qua sibi ligaverat non comparuit. Tanta etiam lucis immensitas et odoris suavitas in momento illius decollationis coelitus emicuit ut mortalium oculi splendorem illius sufferre et humana lingua odorem narrare nequiverit. Omnes hae
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas facerdotalis & regia. ꝑ saera bea¬
ti petri sedem caput urbis effecta. latiꝰ
p̃sideres religione diuina. quã dñatione
trena. Quãuis enĩ multis aueta uicto¬
rib ius imꝑii tui t̾re mariq ꝓtuleris.¬

Expanded text:
civitas sacerdotalis et regia, per sacram beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione divina quam dominatione terrena. Quamvis enim multis aucta victoriis jus imperii tui terra mariq
Abbreviated transcription (Latin):
apd dñm sc̃iatis obtineant. nes¬
Peio qͦ tim pacto petrus & paulus
uidentꝰ p̾ceteris peculiari quodã insal¬
uiatore sioei uirtute pcellere. Sa qde
ex ipsius dñi iudicio possumꝰ ab ꝓbare.
ampetro sicut bono Le¬
dispensatori. claue regni celestis dñ¬
dedit. Paulo uͦ tamqua idoneo doctori.
magisteriũ eccłastice institutionis in¬
iunxit. Scilicet ut quos iste erudierit
ad salute. ille suscipiat ad qͥete. Ut qͦꝵ¬
paulus corda patefecerit doctrina uer¬
boꝵ. coꝵ animab petrus aꝑiat reg¬
na celoꝵ.

Expanded text:
apud Deum sanctitatis obtineant, nescio quo tamen pacto Petrus et Paulus videntur prae caeteris peculiari quadam in Salvatore fidei virtute praecellere. Quod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro, sicut bono dispensatori, clavem regni coelestis dedit; Paulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ pͥmus ppositus. seds̃ fut
prumiceriꝰ constantie uiiginis: flie
antini. Qui cũ om̃i die turmas
p̃iar orę recrearent. ex hiĩ opib qͥs
eratissima uirgo xp̃i constantia re¬
iquerat. ꝑuanit hoc ad uliu.m¬

Expanded text:
quorum primus praepositus, secundus primicerius fuit Constantiae virginis, filiae Constantini. Qui cum omni die turmas Christianorum recrearent, ex his opibus, quas sacratissima virgo Christi reliquerat, pervenit hoc ad Juli
Abbreviated transcription (Latin):
apłi nequaqua homines s dii apellant᷑
C ũ eni dixisset que dicunt homines
ee filiũ hominis. subiecit. Uos aut
que me ee dicitis: illis ꝗ homines st̃
humana hopinantib uos qͥ dii estis que¬
me eẽ existimatis: petrus ex ꝑsona om

Expanded text:
sed dii appellentur. Cum enim dixisset, Quem dicunt homines esse filium hominis? subjecit, Vos autem quem me esse dicitis? illis quia homines sunt humana opinantibus, vos qui dii estis, quem me existimatis? Petrus ex persona o
Abbreviated transcription (Latin):
mano generi numꝗͣ negauerit. om̃sq
in comune mortales. ad cognitionẽ sua
habundantissimis semꝑ benefici is eru¬
diuit. uoluntariã errantiũ cexitatem.
&peline indereriora neqͥciã secretiori eõ¬
silio & altiori pietate misertus ẽ. Mitten¬
ac eni uerhũ suũ equale s atq eoetͥnũ
ꝗd caro factiu ẽ. ita & diuinã naturan

Expanded text:
mano generi numquam negavit, omnesque in commune mortales ad cognitionem sui abundantissimis semper beneficiis erudivit, voluntariam errantium caecitatem et proclivem in deteriora nequitiam secretiori consilio et altiori pietate miseratus est, mittendo Verbum suum aequale sibi atque coaeternum. Quod caro factum ita divinam n
Abbreviated transcription (Latin):
ad clamorẽ corda concutiat. Uox rig¬
nũ p̃dicit. clamor iudiciũ cominet᷑.
magnitudini etiã saluator tes¬
timoniũ phib& dicens. Int̾ natos
tista. ł recellit cunctis. eminet u¬
niuersis. Antecedit ꝓpħas. suꝑ gredit̾
patriarchas. Et quisqͥs de muliere
ligent̾ inquirere. cur ita dixerit¬

Expanded text:
clamor corda concutiat: vox regnum praedicet, clamor judicium comminetur. 5. magnitudini etiam Salvator testimonium perhibet, dicens: Inter natos tista . Praecellit cunctis, eminet universis, antecedit prophetas, supergreditur patriarchas; et quisquis de muliere ligenter inquirere, cur ita Domi
Abbreviated transcription (Latin):
alto. Et ꝓpha de dño loquens. Ecce uir
met oriens nom eiꝰ. Sui ideo rrete ori¬
ens uocat᷑. q nob ortũ uere lucis apiens.
plios noctis & tenebraꝵ. lucis effecit
slios luxta qd beatus racharias conse¬
quent̾ exposuit dicens. Ilum inare
his qͥ intenebris & inumbra mortis se¬
dent addirigendos pedes nr̃os in uiara¬

Expanded text:
alto. » Et propheta de Domino loquens: « Ecce vir, inquit, oriens nomen ejus, , » qui ideo recte oriens vocatur, quia nobis ortum verae lucis aperiens filios noctis et tenebrarum lucis effecit filios, juxta quod beatus Zacharias consequenter exponit dicens: « Illuminare his qui in tenebris et umbra mortis sedent ad dirigendos pedes n
Abbreviated transcription (Latin):
que dicunt eẽ filiũ hominis: neu
tant de se querere uideret᷑. Et nn
qđ uͥeũq scriptu ẽ inueteri testanu
filius hominis. in hebreo postrii
filiꝰ adam. luata illud qd inpidue
legimꝰ. filii hominũ usq quo gr
corde: in hebreo dr̃ filii adam. li¬
ulchre aut̃ int̾rogat. que uil
dieunt homines ẽẽ filiu ho

Expanded text:
lium hominis, ne jactanter de se quaerere videretur. Et nota quod ubicunque scriptum est in Veteri Testamento filius hominis, in Hebraeo positum sit filius Adam? illudque quod in psalmo legimus: Filii hominum, usquequo gravi corde? In Hebraeo dicitur, filii Adam. Pulchre autem interrogat, quem dicunt esse homines filium ho
Abbreviated transcription (Latin):
redemptoris illuminatoris q nr̃. gre
cotcordat. Congrue laue orcuine pͥmo
q nemo quẽ non ante ͦ dicerit. paces
ualet oꝑari. Unae recte psalmista.
nqre inqͥt pacẽ & sequere eam. Qđ
ẽ dieere. Illuminare qui intenebris
sedebas & uiam pacis qua diutiꝰ ex¬
ultibas ingredere. Puer aut̃ eresc¬

Expanded text:
Redemptoris illuminatorisque nostri gratiae concordat. Congruo sane ordine, primoquia nemo quam non ante didicerit pacem valet operari. Unde recte Psalmista: Inquire inquit pacem, et sequere eam . Quod est dicere: Illuminare qui in tenebris sedebas, et viam pacis a qua diutius exsulabas, ingredere. Puer autem cresc
Abbreviated transcription (Latin):
dulitatẽ natiuitatis illius a
iohe filio cũ apd̃ ꝓrimos eet intentio
quo nomine uocaret᷑ oferunt patri
bitrio ppse deseriberet. Et qd sermo¬
ne ñpotat. literis loqueret᷑. Lẽ. iii.
larib ut stilũ infigeret. lingua
resoluit᷑. ac litam sermone p̃uenit.ꝙ¬
ioħm ñ testatꝰ ẽ s locutus. Uidete gͦ sc̃i¬
iohis baptiste meritũ. uoee patri red¬
dit sacerdoti eloquentiã p̾parauit. Ui¬
dete inquã meritũ. os qđ angłs alliga¬
uerat. ioħs soluit. Qd gabrihel obstru¬
uerat. paruulus reserauit. Sua ꝗͥ ipse
uis sit ciꝰ uocabuli eutꝰ nuncupatio my¬
no reddit uocẽ. yarri pictate. ppło sacer¬
dotẽ. Prius enĩ rrat tacens lingua ste¬
rilis filio. pͥuatus officio. At uͥ nascit᷑
loquela usum recepit. ꝓle affectio sus¬
cepit. sac̃dete functio recoenouit.
buli dicturꝰ de eo. a si tacere uo¬
limꝰ silere ñpossumꝰ. Ipse enĩ ioħs uox

Expanded text:
dulitatem nativitatis illius ab Joanne filio, cum apud proximos esset contentio quo nomine vocaretur, offeruntur patri bitrio ipse describeret, et quod sermone non poterat, litteris loqueretur: tunc laribus, ut stylum figeret, linguam resolvit, ac litteras sermone praeveniton testatus est, sed locutus . 3. Videte igitur sancti Baptistae meritum, vocem patri reddidit, sacerdoti eloquentiam reparavit. Videte, inquam, meritum: os quod angelus alligaverat, Joannes absolvit: quod Gabriel obstruxerat, parvulus reseravit; quamquam et ipse s sit ejus vocabuli, cujus nuncupatio reddidit muto vocem, patri pietatem, populo sacerdotem. Prius enim erat tacens lingua, sterilis filio, privatus officio: at ubi Joannesvel pontifex; loquela usum recipit, prolem affectio suscipit, sacerdotem functio recognoscit. 4. buli, dicturi de eo, etsi tacere volumus, silere non possumus; ipse enim Joannes vox
Abbreviated transcription (Latin):
turus tacere uelun m labors
atͦq imꝑicia mea silentio coerceri
eiꝰ ipsa uis nominis minime silere it¬
mittit. Nam numcupatio uocbili
ipsiꝰ pectoris nr̃i urget seereta sis.¬
tione silet̾. ad miratione compelis

Expanded text:
turus tacere vellem, et laborem atque imperitiam meam silentio coercere: sed ipsa vis nominis ejus minime me silere permittit: nam nuncupatio vocabuli ipsius, pectoris nostri urget secreta, siletio