comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
constat ẽẽ tria gena. pͥmũ genꝰ exercitas que
genꝰ omeue st̃ qͣs latini uerbũ appellant. q̃ ꝓferunt᷑ in
popłis. Terciũ thomi. qͦs nos libros. ł uolumina nuncu
maioris sunt disputationis. Dialog̃ est collatio duoꝵ
ł płimoꝵ: qͦm latini sermones dicunt. Nam qͦs greci
dialogos uocant. nos sermones uocamꝰ. Sermo aũt
dictꝰ. qd̾ int̾ utrũq serit᷑ unde in uirgilio młta int̾
se serebant. Tractatꝰ est unꝰ rei młtiplex expositio: eo
qd̾ tractat sensũ in młta sentiendi contractando secũ.
Differt aũt sermo. tractatꝰ ⁊ uerbũ. Sermo enĩ: alt̾a
iuris. cõmenta euͣngłii. Apologetic̃ est excusatio: in qͦ
solent qͥdam acusantibꝰ respond̾e. In defensione enĩ
aut negatione sola pofitũ est. ⁊ est nom̃ grecũ. Pana¬
gericũ est ucensiosũ ⁊ lasciuiosũ genꝰ dicendi. in laudi¬
bus regum. in cuĩ cõpositione homines młtis men¬
daciis adulant᷑. qd̾ malũ a grecis exortũ ẽ. quoe le¬

Expanded text:
constat esse tria genera. Primum genus Excerpta sunt, quae genus Homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos libros vel volumina nuncupst, libri majoris sunt disputationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera juris, commenta evangelii. Apologeticus est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere, in defensione enim aut negatione sola positus est, et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum: in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est; quorum le
Abbreviated transcription (Latin):
que latina appellant᷑ ꝓpositiones questiones sũt
habentes aliqͥd qd̾ disputatione soluendũ sit. Questio
aũt est: cũ q̃rit᷑ an qͥd sit anqͣlesit. Argum̃tũ aũt
dictũ. qͣsi argutũ: ł qd̾ sit argute inuentũ. ad cõꝑ¬
bandas res. Cpłam ꝓpͥe greci uocant: que int̃pretat᷑
latine missa. Stola enĩ seu stoli missa ł missi. añ car¬
te ⁊ menbranaꝵ usum inde dolatis ligneis codicellis
epłarũ alloqͥa sc̃bebant᷑: unde ⁊ portitores eaꝵ tabel¬
larios uocauer̃t. Qd̾ ex młtoꝵ libroꝵ ẽ lib umiꝰ uolu¬
minis. ⁊ dictꝰ qd̃ exꝑtnslationẽ aco̾dicibꝰ arboꝵ seu

Expanded text:
es sunt, habentes aliquid, quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est, cum quaeritur, an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae interpretatur Latine, missa. Styla enim seu styli, missa vel missi ante membranarum usum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translati
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ matrẽ tuã. qͥd ñ faciendũ: ut ñ mechaberis. ñ furtũ
facies. Similit̾ ⁊ gentiliũ p̃cepta ł iubent. ł uetant.
ubent faciendũ. ut nudꝰ ara: sere nudꝰ. uetant. ut ne¬
ue interiutes corilũ sere neue flagella sũma pete.
Primꝰ aũt apd̾ hebreos p̃cepta moyses scͥpsit: apd̾ la
tinos martiꝰ uatis pͥmꝰ p̾̃cepta cõposuit. ex qͥbꝰ ẽ illud.
Dostremꝰ dicas. pͥmꝰ taceas. Parabole ⁊ ꝓblemata no¬
nominibꝰ suis indicant. altiꝰ se ꝑscrutari oportere.
Parabola qͥppe aliciũ rei similitudinẽ ꝑ se gerit.
qd̾ licet sit uocabłm grecũ. iam tam̃ ꝓ latina usur

Expanded text:
n faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Similiter et gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem apud Hebraeos praecepta Moyses scripsit: aptinos Marcius vates primus praecepta conposuit. Ex quibus est illud 1: Postremus dicas, primus taceas. Parabolae et problemata nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicuius rei similitudinem prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, iam tamen pro Latino usu
Abbreviated transcription (Latin):
ramoꝵ contineat. Uolum̃ lib̾ est a uoluendo dictꝰ:
sic̃ apd̾ ebreos uolumina legis. uolumina ꝓpħarũ.
Liber ẽ uitior tuiica corticis: q̃ ligno coheret. De
qͦ uirgilĩ. sic alta lib̾ heret in ulmo. Uñ ⁊ lib̾ łr in
arboꝵ uolumina fiebant .i. cõpaguiabant. un ⁊ scͥp
tores alibris arboꝵ librarios uocauer̃t. librarios
añ a biblio palas dictos. Librũ enĩ greci biblũ uo¬
cant. Librarii aũ idẽ ⁊ antiqͣrii uocant᷑. s librarii

Expanded text:
rum, contineat. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret, de quo Virgilius sic: Alta liber haeret in ulmo. Unde et liber dicarborutores a libris arborum librarios, antea bibliopcant. Librarii autem iidem et antiquarii vocantur: sed librarii
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est abrahã senex ⁊ plenꝰ dier̃. Et̃ in salomone.
Cani st̃ hominis sens. ⁊ etas senectutis uita inmacła¬
tu. Qnͣdo uͭ in alt̾am partẽ ponit᷑. sig̃at hebitudinẽ¬
sensꝰ ⁊ in sipientiã erroris. unde in salomone scͥp¬
tum est. Cumq iam senex eẽt deprauatũ ẽ cor eiꝰ.
Senectꝰ aũt młta secũ ⁊ bona affert ⁊ mala. Bo¬
na q̃ nos a potentissimis diuinitꝰ liberat. nolupta¬
tibꝰ imponit modũ. Libidinis frangit impetꝰ : au¬
get sapĩam: dat mat̾iora consilia. Mhala aũt ꝑ seni¬
um miserrimũ ẽ. debilitate ⁊ odio. subeunt enĩ
morbi tristisq senectꝰ. nam duo st̃ qͥbꝰ minuunt᷑
ciat᷑ a dño. qͣndo fessa fit uirtꝰ corꝑis plus indiget
adiiuari: s hanc senectutẽ ñ solum etatem finitam
debemꝰ acciꝑe. s etiã cum tͣbulationibꝰ crebris atip
martiriis robur anime consenescit. Candorem aut

Expanded text:
tuus est Abraham senex et plenus dierum . Et in Salomone: tuus est Abraham senex et plenus dierum . Et in Salomone: Cani sunt hominis sensus, et aetas senectutis, vita immaculata . Quando vero in alteram partem ponitur, significat hebnde in Salomone scriptum est: Cunque jam senex esset, depravatum est cor ejus . Senectus autem multa secum et bona affert et mala. Bona, quia nos a potentissimis dominis liberat, voluptatibus imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debilitate et odio. Subeunt enim morbi, tristisque senectus. Nam duo sunt, quibus minuuntur ciatur a Domino: quando fessa fit virtus corporis, plus indiget adjuvari. Sed hanc senectutem non solum aetatem finitam debemus accipere: sed etiam cum tribulationibus crebris atque martyriis robur animae consenescit. Candorem autem
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ cani capitis purisfima luce fulgebunt. nec incas¬
sum addidit mea. que senectꝰ humana morbis grauis¬
simis sauciata tendit ad finem querdis honerosa. colo¬
re deformis est. At contͣ senectꝰ eccłe ad ruatam ducit
ꝑpetuam: ad beatitudinẽ mirabilẽ: ad pułctudinẽ
singłarem: ut luceant sic̃ angłi dei. Hec de sexu ho¬
minũ ⁊ gradibꝰ etatum. nc̃ dicta sufficiant: iam de
gñ̾ationũ serie dicenda st̃ aliqͣ. De generationis
De generationis

Expanded text:
am cani capitis purissima luce fulgebunt. Nec incassum addidit, mea: quia senectus humana morbis gravissimis sauciata tendit ad finem, querelis onerosa, colore deformis est. At contra senectus Ecclesiae ad vitam ducit perpetuam, ad beatitudinem mirabilem, ad pulchritudinem singularem, ut luceant, sicut angeli Dei. Haec de sexu hominum et gradibus aetatum nunc dicta sufficiant. Jam de generationis serie dicenda sunt aliqua. CAPUT II. De generationis
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑe parturientes sic̃ in exodo ꝓ contentionis doc¬
Dehis namq animabꝰ fideliũ ꝑ amos de heretics
d̾r. secuerunt p̃gnantes galaad. Item p̃gnantes aĩt
peccatoꝵ cupiditatũ cogitationibꝰ plene. de qͥbꝰ in
cuͣngłio d̾r. ue p̃gnantibꝰ ⁊ nutͥentibꝰ in illis diebꝰ
Pariens aure cordis fidei uerba concipiens:. ⁊ m
confessione ł oꝑe generans. sic̃ in ieremia de fidcli¬
bꝰ d̾r. Int̾ qͦs erit cecꝰ ⁊ claudꝰ. p̃gnans ⁊ pariens. In
malam partẽ concep̃ dolorẽ ⁊ peꝑit miqͥtatem.
pͥmogenitꝰ. xp̃c de qͦ in lege. om̃e pͥmogenitũ ad aꝑ¬

Expanded text:
in opere parturientes: sicut in Exodo pro contentionis docin opere parturientes: sicut in Exodo pro contentionis docDe his namque animabus fidelium per Amos de haereticis dicitur: Secuerunt praegnantes Galaad . Item praegnantes, animae peccatorum, cupiditatum cogitationibus plenae, de quibus inur: Vae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus . Pariens, aure cordis fidei verba concipiens, et in confessione vel opere generans: sicut in Jeremia de fidelibus dicitur: Inter quos erit caecus et claudus, praegnans et pariens . In malam partem: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem . Primogenitus, Christus de quo in lege: Omne primogenitum, ada
Abbreviated transcription (Latin):
genitor carnał occubuit. s cuiꝰ pat̾ sepultꝰ est
mundꝰ. Nam młtos pupillos inuenies orbatos
patre usibili. ⁊ sunt blasphemi. obligurritores
⁊ qd̃ in illa etate creberrimũ ẽ. lixuriosi. ⁊ hia
dño ꝓbant᷑ alieni. S ab illis pupillis diuidi
ñ porest adiutoriũ dei: quoꝵ pat̾ diabolꝰ in actio¬
ne facinoꝵ ꝓbat᷑ extinctꝰ. Et intende qd̃ dicit tu enis
adutor. ut cum carualit̾ affligi uideas. eos ñ du¬
bites ẽẽ lib̾andos. Item in psalt̾io scͥptum ẽ. pupil¬
lum ⁊ iuduam suscipiet. ⁊ uiam peccatoꝵ ext̾mina¬
bit. Pupillꝰ ⁊ iudua st̃. qͥ dñm pura mente respici¬
unt. humanis solatiis desticuti. hos recipit xp̃c
suo munimine undicandos. S crim istos ꝓ sua pie¬
tate receꝑit. diabolum qͥ est ua peccatoꝵ ext̃mina¬
bit: i. a t̾mino regni sui reddit alienũ. P regnantes
anime fideliũ ũbum dei nuꝑ concipientes: ⁊ nͨdũ

Expanded text:
genitor carnalis occubuit, sed cui pater sepultus est genitor carnalis occubuit, sed cui pater sepultus est mundus. Nam pupillos multos invenies orbatos patre visibili, et sunt blasphemi, obligatores, et quod in illa aetate creberrimum est, luxuriosi. Et hi a Domino probantur alieni. Sed ab illis pupillis dividi non potest adjutorium Dei, quorum pater diabolus in actione facinorum probatur exstinctus. Et intende, quod dicit: Tu eris adjutor: ut, cum carnaliter affligi videas eos, non dubites esse liberandos. Item in Psalterio scriptum est: Pupillum et viduam suscipiet: et viam peccatorum exterminabit . Pupillus et vidua sunt, qui Dominum pura mente respiciunt, humanis solatiis destituti: hos recipit Christus suo munimine vindicandos. Sed cum istos pro sua pietate receperit, diabolum, qui est via peccatorum, exterminabit, id est, a termino regni sui reddit alienum. Praegnantes animae fidelium verbum Dei nuper concipientes et necdum
Abbreviated transcription (Latin):
hi st̃ ephebi dicti nͨ dum uiri adolescentuli lenes.
natꝰ ẽ nob̾. ꝓ etate. ut ocdennis. decennis. unde ẽ illud.
Iam puerile nigum teña ceruice gerebat. ꝓ obse¬
qͥo. ⁊ fidei puritate. de qͦ dñs ad ꝓph̾am ait. Puer
m̃s estu noli timere. dum iam ierenuas longe pue¬
ricie excessisset annos. Puer mistice xp̃c intelligit᷑.
ut in eungłio. Puer aũt iħc crescebat. Itẽ in ma¬
lam partẽ puer centũ annoꝵ moriet᷑. Pueri sc̃ĩ¬
qͦs mͥ dedit dñs: ⁊ in aliam partẽ: nolite pueri ef¬
fici sensibꝰ. ⁊ cct̾a. Puella ẽ paruula qͣsi pupilla.
unde pupillos ñ ꝓ conditione s ꝓ etate puerili
uocamꝰ. Pupilli aut dicti. qͣsi sine ocłis. hoc est
a parentibꝰ orbi. Hi aũt uere pupilli dicunt᷑. quo¬
rũ patres. ante discesser̃t. qͣm ab his nom̃ accipe¬
rent. ceti orbi uocant᷑. Orphani. ⁊dem q̃ ⁊ pupilli:
cuꝰ sententie. tał est sensꝰ. Pupillũ uͭ dic̃. ñ cuiꝰ

Expanded text:
st, a febo dicti, nec dum viri adolescentuli lenes. natus est nobis : pro aetate, ut: octennis, decennis. Unde est illud: Jam puerile regum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate: de quo Dominus ad prophetam ait: Puer meus es tu: noli timere : dum jam Jeremias longe pueritiae excessisset annos. Puer mystice Christus intelligitur, ut in Evangelio: Puer autem Jesus crescebat . Item in malam partem. Puer centum annorum, id est, peccatonus . Et in aliam partem: Nolite pueri effici sensibus, etc. . Puella est parvula, quasi pupilla. Unde pupillos non pro conditione, sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti, quasi sine oculis, hoc est, a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur, quorum patres ante decesserunt, quam ab his nomen acciperent: caeteri orbi vocantur. Orphani, id est, qui et pupilli. Cujus sententiae talis est sensus. Pupillum vero dicit, non cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qd̃ relinquet homo patrẽ ⁊ matrẽ ⁊ adherebit
uxori sue: ⁊ crunt duo in carne una. Ego aũt dico in
xp̃o ⁊ in eccła. Uir ⁊ uxor: anima ⁊ caro. filii oꝑa. ab
utrisq genita. ut in exodo seruiet tͥ cuim uxore ⁊ filiis.
Item uir ⁊ uxor. diabolꝰ ⁊ ciuitas babilonia. hoc est con¬
uentꝰ omniũ maloꝵ. Mulier uͦ a mollicie tanqͣ mol¬
lier detracta .L. lit̾a ł mutata appellata est mulier.
Utriq enĩ fortitudine. ⁊ in becillitate corpoꝵ separan¬
tur. s ideo maxima fortitudo uiri. mulieris minor
ut patiens uiro eẽt. scilicet ne a feminis repugnantibꝰ
libido cogeret iros. aliud appet̾e. aut in aliũ sexũ
ꝓruere. Dr aũt mulier scd̃m femineũ sexũ. ñ scd̃m
corruptionẽ integritatis: ⁊ ħoc ⁊̃ lingͣ sacre scͥpt᷑e. Nam

Expanded text:
pter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Vir et uxor, anima et caro, filii opera ab utrisque genita, ut in Exodo: Serviet tibi cum uxore et filiis . Item vir et uxor, diabolus et civitas Babylonia, hoc est, conventus omnium malorum. Mulier vero a mollitie, tanquam mollier, detracta l littera vel mutata, appellata est mulier. Utrique enim fortitudine et imbellicitate corporum separantur. Sed ideo maxima fortitudo viri, mulieris minor, ut patiens viro esset: scilicet ne a feminis repugnantibus libido cogeret viros aliud appetere, aut in alium sexum proruere. Dicitur autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integr
Abbreviated transcription (Latin):
nectus. Pͥma etas infantia
est pueri nascentis ad lu
decimũ annũ. Tercia. adolescentia ad gignendũ ulta
missima etatũ omniũ. fuuens in qͥnqͣ gesanũ annũ.
Qͥnta etas semoris .i. grauitas. qͦ ẽ declinatio a uiuen¬
illas etates qͣntũcumq uite ẽ. senectute deputat᷑.
Senirim aũt pars ultuna senectutis dicta: qd̃ sit t̾mi¬
num sexte ecatis. In his gͥ sex spatiis. philosophis ui¬
tam descͥpserunt humanã: in qͥbꝰ mutat᷑ ⁊ currit.¬
⁊ ad mortis t̃minũ ꝑuenit. ꝑgamꝰ gͦ breuit̃ ꝑ p̃dictos
gradꝰ etatũ. ethimologias eoꝵ in homine demonstran
tes. In fans dr homo pͥme etatis. Dictꝰ aut̃ infans: qd̃
adhuc fari nescit.i. loqͥ ñ potest. Non dum enĩ bene
ordinatis cdentibꝰ. plena ẽ sermonis exp̃ssio. Infantes
malicia paruulos mistice sig̃nat. ut in psalmo. ex
ore infantiũ ⁊ lactantiũ ꝑfecisti laudẽ. Lactantes in
simplici cibo doct̾ne abstracti. uͥ ⁊ supͣ ablactatꝰ a

Expanded text:
nectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucdecimum annum; tertia adolescentia ad gignendum apta, quinquagesimum annum. Quinta aetas seniorum, id est gravitas, quae est declinatio a juvenillas etates quantumcumque est vite senectuti deputatur; senium autem est ultima pars senectutis, dicta quia sit terminus sextae aetatis. In his igitur sex spatiis philosophi vitam discripserunt humanam, in quibus mutatur et currit et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstes. Infans dicitur homo primae aetatis. Dictus autem infans, quia adhuc fari nescit: id est, loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus plena est sermonis expressio. Infantes, malitia parvulos mystice significant: ut in psalmo: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Lactentes, in simplici cibo doctrinae abstracti. Ubi et supra Ablactatus, a
Abbreviated transcription (Latin):
ut paruulꝰ. loqͦbar ut paruulꝰ. Cum aũt factꝰ sum
iur. euacuaui qͦ erant paruuli. Uir nuncupatꝰ. qd̾
maior ineo uis est. qͣm in feminis. Unde ⁊ uurtꝰ nom̃
accepit. siue qd̃ iu agat feminã. Mistice enĩ uir ali
Rursum uir sp̃c intelligit᷑ qͥ pͥncipat᷑ in anima. uu¬
de dñs ait ad mulierẽ samaritanã. Uade uoca uirũ
tiuum. ħ est redi ad intellectũ tuũ Item uir in cont̾nã
partẽ ponit᷑ ut est illud in pentateuco. Bona facie ual¬
de uirgo qͣm uir ñ cognouerat . i. diabolꝰ qͥ plerumq
mente cogitacione corrũpit Item uir xp̃c intelligit᷑.

Expanded text:
ut parvulus, cogitabam ut parvulus: cum autem factus sum vir, evacuavi quae erant parvuli . Vir nuncupatus, quod major in eo vis est, quam in feminis. Unde et virtus nomen accepit: sive quod vi agat feminam. Mystice enim vir aliqRursum vir spiritus intelligitur, qui principatur in anima. Unde Dominus ait ad mulierem Samaritanam: Vade, voca virum tuum ; hoc est, redi ad intellectum tuum. Item vir in contrariam partem ponitur, ut est illud in Pentateucho: Bona facie valde virgo, quam vir non cognoverat : id est, diabolus, qui plerumque mentem cogitatione corr
Abbreviated transcription (Latin):
nar .i. locus meretcios conscientia hominis perrato¬
ris. ł corpꝰ in qͦ adulterinos cum demonibꝰ ꝑpetrat
concubitꝰ. ut in ezechiele. Et destruã lupanar tu¬
lꝰ umi. Uirago a iuridiori etate dicta ẽ: sic̃ ⁊ uuga
ral delt sic̃ ⁊ uitula. Auas ab incorruptione q̃si iurago qd̾¬
lt etsdi Sntis ignoret femineã passionẽ. Uirago uocata qr iuirũ agit.
ħ est oꝑa urilia facit. ⁊ mascłini uigoris est. antiqͥ
gent uns  iurilia facit. recte uirago d̾r. ut amarona: qͥ ũ nẽ
femmina. antiqͥtꝰ uira uocabat᷑. sic̃ a seruo serua. sic̃
a famulo famła: ita a uiro uira. hinc ⁊ uͥginis nom̃
dictũ qͥdam putant. Uirgo mistice aut scãm eccłam
catbolicã sig̃nt. qͦ ficde est incorrupta. sine niãm si¬
delem. q̃ ñ consentit contaminari suggestionibꝰ dia¬
boli. ł hereticoꝵ erroribꝰ corrumpi. cui dic̃ apłs.
Despondi enĩ uos uni uiro uͥgmẽ castã exibere xp̃o.

Expanded text:
nar, id est, locus meretriciosus, conscientia hominis peccatonar, id est, locus meretriciosus, conscientia hominis peccatoris, vel corpus, in quo adulterinos cum daemonibus perpetrat concubitus: ut in Ezechiele: Et destruam lupanar tuum . Virago a viridiori aetate dicta est, sicut et virga, sicut et vitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est, opera virilia facit, et masculini vigoris est. Antiqui pera virilia facit, recte virago dicitur, ut amazona. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur, sicut a servo serva, sicut a fdictum quidam putant. Virgo mystice aut sanctam Ecclesiam catholicam significat, quae fide est incorrupta, sive anelem, quae non consentit contaminari suggestionibus diaboli, vel haereticorum erroribus corrumpi. Cui dicit Apostolus: Despondi enim vos virginem castam exhibere Christo .
Abbreviated transcription (Latin):
d̾r. mulieres popłi mei eiecistis de domo delitiar̃ me¬
arũ. Item mulier ł uxor sapĩa ut est illud. Letare
cum muliere adolescentie tue. Hec mulier geñat fi¬
lios ñ filias. ħ ẽ uͥtutes ñ uitia. Rursum mulier in
malã partẽ accipit᷑: mulier urbs babilonia. qͦ totiꝰ
mundi gerto figͤam. ut in apocalipsi. uidi mulierẽ¬
ebriam de sanguine scõꝵ. Item nuliet herctiea pra¬
uitas. ut in salomone. Mulier stulta ⁊ clamosa ple¬
naq illecebris. Item mulieres due plebes. ⁊iudaica.
atq heretica. ut in ⁊ acharia. Ec̃ce mulieres due por¬
tantes amphorã .i. diabolũ. qͥ est cap̃ totiꝰ miqͥtatis.
Adulter. diabolꝰ ł demones ut in ysaia. uos aũt
accedite filis augͣatrices. sem̃ adulteri ⁊ sornicane.
fornicaria carnał ꝓpagatio plebs uidea siue anima
peccatx. Meretx anima peccatx. qͦ derelicto celesti
uiro .i. xp̃o. adult̾ino de cdiabolo miqͥtatis fructꝰ
concipit. ut i ierenua. fr̃ons meretris fc̃a ẽ tͥ. Lupa¬

Expanded text:
r: Mulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum mearam . Item mulier vel uxor sapientia, ut est illud: Laetare cum muliere adolescentiae tuae . Haec mulier genuerat filios, non filias, hoc est, virtutes, non vitia. Rursum mulier in malam partem accipitur: mulier urbs Babylonia, quae totius mundi gerit figuram, ut in Apocalypsi: Vidi muliereebriam de sanguine sanctorum . Item mulier, haeretica pravitas, ut in Salomone: Mulier stulta et clamosa plenaque illecebris . Item mulieres, duae plebes, Judaica atque haeretica, ut in Zacharia: Ecce mulieres duae portantes amphoram , id est, diabolum, qui est caput totius iniquitatis. Adulter diabolus vel daemones, ut in Isaia: Vos autem accedite, filii auguratricis, semen adulteri et fornicariae . Fornicaria carnalis propagatio plebs Judaea sive anima peccatricis. Meretrix, anima peccatrix, quae derelicto coelestiristo, adulterinos de diabolo iniquitatis fructus concipit: ut in Jeremia Frons meretricis facta est tibi . Lupa
Abbreviated transcription (Latin):
eam. Unde in libro regum de roboam legit᷑. qd̾ relicto
consilto senioꝵ. secutꝰ sit adolescentiũ ⁊ uiuenũ consi¬
liũ. hinc ⁊ apłs iubens ait. Nolite pueri effici sensi¬
bꝰ. s malicia paruuli estote. Paruulꝰ enĩ intelligit᷑
mente humił. ⁊ simplex: nt ẽ illud dñicũ testimoniũ
in enͣngłio. Confiteor tͥ dñe pat̾ celi ⁊ t̾re. qͥ abscondisti

Expanded text:
am legitur, quod relicto seniorum consilio secutus sit adolescentium et juvenum consilium . Hinc et Apostolus jubens ait: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . Parvulus enim intelligitur mente humilis et simplex, ut est illud Dominicum testimonium in Evangelio: Confit
Abbreviated transcription (Latin):
entũ sigãt. ut in ysaia. Lauda sterł qͥ ñ paris. ⁊ in
salmo. Qiti habitare fac̃ stenlem in domo. fẽmiua u̾ a
artibꝰ femoꝵ dicta. uͥ sexiis sp̃es aiuro distinguit᷑. alii
pera ethimologia. femmã ab ignea u ddictam pucant
d̾ uehentent̃ concupisat. libidimores enĩ uirs femi¬
as. cẽ tam in milieribꝰ qͣm in animalibꝰ. Unde niñ

Expanded text:
ostri significat, ut in Isaia: Lauda, sterilis, quae non paris . Et in psalmo: Qui habitare facit sterilem in domo . Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidiniosiores enim viris feminas esse, tam in
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd conferentis. Sic̃ aũt tͥcesimũ ꝑfecte etatis est
anuꝰ in hominibꝰ. ita in pecudibꝰ ⁊ in uim̃tis. t̾ciꝰ ro¬
bustissimꝰ. Iuuenes significant alacres ind̾m: ut in
epła ioħis. Scribo uob̾ iuuenes qͥ fortes estis ⁊ uerbũ
dei in uob̾ manet: ⁊ in malam partẽ ut in psalmo.
Iuuenes eoꝵ comedit ignis. Infantes enĩ ⁊ adolescen¬
tes. atq uiuenes. mistice sigãnt eos qͥ credunt in gr̃a
dei: ⁊ fortit̾ resistunt diabolo: unde ioħs apłs in epła¬
num. Scribo uob̾ infantes. q̃m cognouistis patrẽ.

Expanded text:
aliquid conferentis. Sicut autem tricesimus perfectae aetatis est aliquid conferentis. Sicut autem tricesimus perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus et in jumentis tertius robustissimus. Juvenes significant alacres in Deum, ut in Epistola Joannis: Scribo vobis, juvenes, quia fortes estis, et verbum Dei in vobis manet . Et in malam partem, ut in Psalmo: Juvenes eorum comedit ignis . Infantes enim et adolescentes atque juvenes mystice significant eos qui crescunt in gratia Dei, et fortiter resistunt diabolo. Unde Joanne: Scribo vob
Abbreviated transcription (Latin):
nita pͥmitiua hominũ uita. de qͣ in lege scͥptũ est.
Omĩa pͥmogenita filioꝵ tuoꝵ redimes. Puberes a
tunc pͥmũ lanuginẽ ducunt. Qͥdam autẽ ex an
tissimũ pub̾em eẽ. qͥ ex habita corꝑis prib̾tatẽ os¬
tendit. ⁊ generare iam possit. Puerꝑe sc̃. que an¬
nis puerilibꝰ pariunt. unde ⁊ oratiꝰ. laudat᷑ pͥmo sũ¬
ꝓle puerꝑa nato. Et diete puerꝑe.⁊ qd̃ parta gra¬
uent᷑. ł qd̾ pͥmũ pueros pariunt. Unde de matre
saluatoris poeta ait. S alue scã parens enixa puer¬
perã regẽ. Adolescens dictꝰ. eo qd̾ ad gignendũ ad ultꝰ.
siue accrescere ⁊ augeri. Adolescentes. fideles siue
oꝑibꝰ ꝓficientes. ut in epła iob̾s. Scribo uob̾ adolescen¬
tes: qͥ uicistis malignũ: ⁊ in aliam parcẽ. Adolescen¬
tia enĩ ⁊ uoluptas uanast̃. Iuuenis uocatꝰ qd̾ ui¬
uare posse incipit: ut in bubꝰ uiuenci cum uaui¬
ad auxiliandũ p̃paratꝰ. Nam uitiare hominis ẽ. opꝰ

Expanded text:
nita, primitiva vita, pro qua in lege scriptum est: Omnia primogenita filiorum tuorum redimes . Puberes a tunc primum lanuginem ducunt. Quidam autem ex anntissimum puberem esse, qui ex habitu corporis pubertatem ostendit, et generare jam possit. Puerperae sunt, quae annis puerilibus pariunt. Unde et Horatius laudatur: Prima prole puerperae nato. Et diventur, vel quod primum pueros pariunt. Unde de matre Salvatoris ait poeta: Salve, sancta parens, enixa puerpera regem. Adolescens dictus eo, quod sit ad gignendum adultus: sive a crescere et augeri. Adolescentes, fideles sive operibus proficientes, ut in Epistola Joannis: Scribo vobis, adolescentes, quia vicistis malignum . Et in aliam partem: Adolescentia eniuare posse incipiunt, ut in bubus iuuenci cum a uiad auxiliandum praeparatus. Nam juvare hominis est opus,
Abbreviated transcription (Latin):
blanda fidei quiete ꝯtinent᷑. hanc ergo sindo¬
nem fecit & uendidit. qͥa fidem quam credẽ¬
do texuerat loquendo dedit: ⁊ ab infidelib
uitam recte ꝯu̾sationis accepit. Que & cͥananco
cingłm tradidit: quia ꝑuigorem de monstͣ¬
te iusticie fluxa oꝑa gentilitatis adstruxit :
ut hoc qd̃ precipitur uuendo teneat: sint
qd̃ cooꝑto capite & scapula adextro latere
in leuũ humerum mittit᷑. Stola autẽ grece
uocatur. qd̃ suꝑ emittat᷑: idem ⁊ ricinirm la¬
tino noĩe appellatum eo qd dimidia eiꝰ pars

Expanded text:
blanda fidei quiete continentur. Hanc ergo sindoblanda fidei quiete continentur. Hanc ergo sindonem fecit et vendidit; quia fidem, quam credendo texuerat, loquendo dedit, et ab infidelibus vitam rectae conversationis accepit: quae et Chananaeo cingulum tradidit, quia per vigorem demonstratae justitiae fluxa opera gentilitatis astrinxit: ut hoc, quod praecipitur, vivendo teneat, sicutquod cooperto capite et scapula a dextro latere in laevum humerum mittitur. Stola autem Graece vocatur, quod supermittatur: eadem ricinium Latin
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃: Dixitq ei. Ipse est dñs m̃s. At illa tol¬
lens cyto palliũ: oꝑuit se. Rebecta uero ysa¬
ac iuso. quis ille homo sit. requifitio puero
dere debent intelligit: que se se mox pallio
oꝑuit. Qui tanto subtilrus saluatoris sui mi¬
steria penetrat: quanto altius de ante ac¬
ta uita ꝯfunditur. Et qui ꝑu̾se egerit uere¬
cundatur. palleo se cooꝑire curauit. Qui uiso
domino infirmitatẽ sue actionis erubuit ⁊
illa que priꝰ in camelo lib̾e gestabatur. descen¬
dens postmodum uerecund̾a tegit᷑. De sindo¬
ne ergo: mistice mundicia castitatis exprimit᷑
castitate de monstrauit illud mundissimum fo¬
re. ⁊ amundis hominib in sacram̃to ꝑcipien¬
dũ oportere. Item in ꝓuerbiis de muliere forte
ita legr᷑. Sindonem fecit & uendidit ÷ & cingłm
tradidit chananeo. In lintheo sindonis. intexfio
signatur sc̃e p̃dicationis. in qua molit̃ quies¬
tit quia mens en illa fidelium spesuꝑna refo¬

Expanded text:
nobis? Dixit ei: Ipse est dominus meus. At illa tolnobis? Dixit ei: Ipse est dominus meus. At illa tollens cito pallium, operuit se . Rebecca vero, Isaac viso, quis ille homo sit, requisito puero,dere debeat, intelligit. Quae sese mox pallio operuit: quia tanto subtilius Salvatoris sui mysteria penetrat, quanto altius de anteacta vita confunditur: et, quia perverse egerit, verecundatur. Pallio se cooperire curavit, quia viso Domino infirmitatem suae actionis erubuit: et illa, quae prius in camelo libere gestabatur, descendens postmodum verecundia tegitur. De sindone ergo mystice munditia castitatis exprimitura inenarrabili castitate demonstravit illud mundissimum fore, et a mundis hominibus in sacramento percipiendum oportere. Item in Proverbiis de muliere forti ita legitur: Sindonem fecit, et vendidit; et cingulum tradidit Chananaeo . In linteo sindonis subtilis intextio signatur sanctae praedicationis, in qua molliter quiescit: quia mens in illa fidelium spe superna refo
Abbreviated transcription (Latin):
emoroissa ⁊ statim sanata est. Item finbrie:
sigc̾ant extremitatẽ uite hoĩm. Uñ in psal¬
ino de eccłia legit᷑. In fimbrtis aureis. tircr̃¬
a micta uarietãte. Quia infine tota ꝑfectõ
est ubi caritas non tanqm de aurata conspi¬
cit᷑: s iam plenissima. tanqmͣ aurea repꝑit᷑.
p̃latum reginaꝵ aminicłm: liũ & appellatũ.
Peplũ matronale palliũ. ex pͣpura signatũ.
cuiꝰ fimbrie aurei staminis scĩmitate resplen¬
dent. Pallea est quadrupalliũ muliebris ues¬
tis. deductũ usq ad uestigia: qd̾ adfixis inor¬
rugis uibrantibꝰ sinuata crispet᷑. Teristrum
palleolũ est quod usq hodie arabie & mesopo¬
tamie mulieres uelant᷑. quib in estu. tutissi¬
greci uel latim sindonem uocant. Nam de che¬
ristro: & in ysaia legr᷑. Ingenesi de rebecca ita
scriptum est. Rebecca quoq ꝯspecto ysaac.
descendit de camelo: & ait ad puerum. Qs
est ille homo qui ꝑuenit ꝑ agrum in occͦsũ

Expanded text:
haemorrhoissa, et statim sanata est. Item fimbriae haemorrhoissa, et statim sanata est. Item fimbriae significant extremitatem vitae hominum: unde in psalmo de Ecclesia legitur: In fimbriis aureis circumamicta varietate ; quia in fine tota perfectio est, ubi charitas non, tanquam deaurata, conspicitur, sed jam plenissima, tanquam aurea. CAPUT latum reginarum amiculum, unde et appellatum. Peplum matronale pallium ex purpura signatum, cuius fimbrie aurei staminis summitate resplendent. Palltis, deductum usque ad vestigia, affixis in orrugis vibrantibus sinuata crispetur. Theristrum palliolum est, quo usqtamie mulieres velantur, quo in estu tutissiGraeci et Latini sindonem vocant. Nam de theristro et in Isaia legitur, et in Genesi de Rebecca ita scriptum est: Rebecca quoque, conspecto Isaac, descendit de camelo, et ait ad puerum: Quis est ille homo, qui venit per agrum in occursum
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Penula est pallium cum fimbriis lon¬
gis: cuiꝰ mentio in epła pauli ad thimotheum
fit. Casula est uestis cucullata. dicta ꝑ diminu¬
tionem atasa. qd̃ totum hoĩem tegat: quasi
minor casa. Inde & cuculla: qiͣ minor cella.
Sic ⁊ grece planeta dicta: qr errͥoris errantibꝰ
euagatur. Uñ ⁊ stelle planete .i. uage eo qd̾
uage suo errore motuq discurrt̃. Casula urita
allegoriam recte fidei pot̃ exprimẽ in dum̃¬
tum. in qua bonoꝵ oꝑum plenitudo ꝯsistit.
Uñ scriptum est. In casula ipsius requiescunt
bona ꝑ euum. Melotes. que etiam pera uoca¬
tur. pellis est caprina. collo pendens: precincta
usq ad lumbos. Est enĩ habitus ꝓprie necessarius:
ad oꝑis exercicium. Fiebat autem priꝰ ut quidã
existumant de pellicłis melonũ. un ⁊ melotes uo¬
est fines: ex greco uocabło trahunt.Greci enĩ:
t̃minũ ora uotant. Fimbrie spiritalr̃ sig̾cant
mist̾ia in carnationis dñi. que tetigit mulier

Expanded text:
mus. Poenula est pallium cum fimbriis lonmus. Poenula est pallium cum fimbriis longis, cujus mentio in Epistola Pauli ad Timotheum fit . Casula est vestis cucullata, dicta per diminutionem a casa, quod totum hominem tegat, quasi minor casa: inde et cuculla, quasi minor cella. Sic et Graece planeta dicta, quia oris errantibus evagatur. Unde et stellae planetae, id est vagae, eo quod vagae suo errore motuque discurrunt. Casula juxta allegoriam rectae fidei potest exprimere indumentum, in quo bonorum operum plenitudo consistit. Unde scriptum est: In casula ipsius requiescunt bona per eum . Melotes, quae etiam pera vocatur, pellis est caprina, collo pendens, praecincta usque ad lumbos. Est enim habitus proprie necessarius ad operis exercitium: fiebat autem prius ut quidam existimant ex pelliculis melonum: unde et melotae voest, fines, ex Graeco vocabulum trahunt. Graeci enim terminum oron vocant. Fimbriae spiritaliter significant mysteria incarnationis Domini, quae tetigit mulier
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ sit duplex amictus. Qatius. Contͣ quem
duplici panno. pacientia ualeat. Est autẽ uestis
militaris. Etuꝰ usus gallicis primo expedicionib
cepit. & preda hostili. de qua est uox illa sena¬
tui togas depositis. Quirites ad saga fuerũt. Sa¬
gum aut̃ gallicũ nomen est. Dictum aut̃ sagũ
quadrum. eo qd̃ apud eosprumũ quadratum.
tiel quadruplex est. Nam in ꝓpħa scriptum est
Oꝑiant᷑ sicut diploide : ꝯfusione sua. Peciit ergo
ut utriꝰq legis intelligentia uestiant᷑: qui minc
utroq ꝑfidia faciente nudati sunt. Confusio eñi
iudeoꝵ est legem non intellige̾: que tociens sal¬
uatorem dum p̃ciniuit aduenire. Siue illud ge¬
nus uult expͥme qd̾ solet in ꝓuerbiũ dici .i. ꝯfui
sionis duplici pallio uestigiant᷑. dũ ante dm̃¬
& hoĩes erubescunt. Sagoꝵ aut̃ misticꝰ sen¬
sus in tab̾nacłi mosaici ꝯstructione satis
explanatꝰ est. ad cuiꝰ lectionem lectorem mitti¬

Expanded text:
eo quod sit duplex amictus. Horatius: Contra quem eo quod sit duplex amictus. Horatius: Contra quem duplici panno patientia velat. Est autem vestis militaris, cujus usus Gallicis primum expeditionibus coepit e praeda hostili, de qua est vox illa senatus: « Togis depositis, Quirites, ad saga ite. » Sagum autem Gallicum nomen est. Dictum autem sagum quadrum, eo quod apud eos primum quadratum vel quadruplex esset. Nam in Propheta scriptum est: Operiantur, sicut diploide, confusione sua . Petiit ergo ut utriusque legis intelligentia vestiantur, qui nunc utraque, perfidia faciente, nudati sunt. Confusio enim Judaeorum est legem non intelligere, quae toties Salvatorem Dominum praecinuit advenire: sive illud genus vult exprimere, quod solet in proverbiis dici: id est: Confusionis duplici pallio vestiantur, dum ante Domiet homines erubescunt. Sagorum autem mysticus sensus in tabernaculi Mosaici constructione satis explanatus est, ad cujus lectionem lectorem mitti
Abbreviated transcription (Latin):
ge iuste six ex ulnas habeat. Toga palmata di¬
cebatur : qmͣ merebant᷑ hi. qui reportabant de
hostib palmas. ipsa uocabatur ⁊ toga picta. eo
qd̾ uictorias cum palmis intextas hrẽt. Pal¬
liũ mistice in bono accipr. ite est illud. Palliũ
laudis ꝓcingło meroris. Item incontrartam par¬
tem. in psalmo palliũ positum est ub legit᷑
de eccłia. Qui fundauit t̾ram sriꝑ stabilitatẽ
eius: non inclmabit᷑ in scłm scli abyssus sicite
palliũ amictus eiꝰ. Abissus enĩ ar̃ aquarum
copiosissima multitudo: que ⁊ in bono ⁊ in ma¬
lo plerumq ponr᷑. Hec merito hic: suꝑsticiosis
atq ꝑsecutorib cõparatur. Quia sicut palliũ
sub iecta ceperit: ita illi mundum fedissima
suꝑstione texert̃: ut non solum mediocres
homines s inꝑniciem suam ipsos quoq scõs
uiros atq eminentissimos. tormentis corpum
obruere uiderentur. Diplois grecũ nomeñ ab

Expanded text:
gae justa, si sex ulnas habeat. Toga palmata digae justa, si sex ulnas habeat. Toga palmata dicebatur, quam merebantur hi, qui reportabant de hostibus palmas. Ipsa vocabatur et toga picta, eo quod victorias cum palmis intextas haberet. Pallium mystice in bono accipitur, ut est illud: Pallium laudis pro cingulo moeroris . Item in contrariam partem in psalmo pallium positum est, ubi legitur de Ecclesia: Qui fundavit terram super stabilitatem ejus, non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyssus, sicut pallium, amictus ejus . Abyssus enim dicitur aquarum copiosissima multitudo, quae et in bono et in malo plerumque ponitur. Haec merito hic superstitiosis atque persecutoribus comparatur, quia sicut pallium subjecta cooperit, ita illi mundum foedissima superstitione texerunt; ut non solum mediocres homines, sed in perniciem suam ipsos quoque sanctos viros atque eminentissimos tormentis corporum obruere vid
Abbreviated transcription (Latin):
est quo ministnͣtiũ scapule ꝯtegunt᷑. ut
dũ ministnͣt expediti discͣratit. Plautꝰ.
Si quid factu᷑s es appende in humeris pallium:
ꝑgat quantũ ualet tuoꝵ pedum ꝑnicitas.
Dictum aut̃ palliũ apellib. qd̾ priꝰ suꝑ ut du¬
menta pellicia uetẽs utebant᷑. qrͣ pellea siue a
palla ꝑ diriuationem. Clamis est. qͥui ex una
parte induit᷑ neq ꝯsuitur: s fibula infre¬
natur. Hinc ⁊ grece nom̃ accepit. Clamis lau¬
dis est ornatus. Ut in salomone. Et cdam̃elem
fecit uiro suo.i. uestimentũ: qd̾ tanqmͣ de
duob testamentis ⁊fectum sit. Coga dicta. ꝙ
uelamento sui corpꝰ tegat Atq oꝑiat. Est
autem pallium purũ forma rotunda. & fusio¬
re. ⁊ qͣiͣ in undante sinu. & sub dextro ueniens.
supra humerum finistrum ponr᷑ cuiꝰ simili¬
tudinem in oꝑi mentis simulatroꝵ. uel pictu¬
rarum aspicimꝰ. easq statuas togas uocamus.
Togam autem: romani in pace utebantur.
Belli aut̃ temꝑe paluda mentis mensara to¬

Expanded text:
est, quo ministrantium scapulae conteguntur, ut, dum ministrant, expediti discurrant. Plautus: Si quid facturus es, appende in humeris pallium. Et pergat, quantum valet, tuorum pedum pernicitas. Dictum autem pallium a pellibus: quia prius superindumenta pellicia veteres utebantur, quasi pellea: sive a palla per derivationem. Chlamys est, quae ex una parte induitur, neque consuitur, sed fibula infrenatur: hinc et Graece nomen accepit. Chlamys laudis est ornatus, ut in Salomone: Et chlamydem fecit viro suo, id est, vestimentum: quod tanquam de duobus Testamentis confectum sit. Toga dicta, quod velamento sui corpus tegat atque operiat. Est autem pallium purum forma rotunda effusiore, et quasi inundante sinu, et sub dextro veniens supra humerum sinistrum ponitur: cujus similitudinem in operimentis simulacrorum vel picturarum aspicimus, easque statuas togatas vocamus. Toga autem Romani in pace utebantur, belli autem tempore paludamentis: mensura to
Abbreviated transcription (Latin):
Nocatum aitẽ mauortẽ: qiͣ martem dĩgnũ enĩ
maritalis dignitatis ⁊ potestatis: in eo est. Cap̃
est. Stola indumnentum baptismi uel fidei
sig̃tat: ut in eungłio. Cito ꝓferte stolam pͥmã
⁊ induite eũ. Item stola remunerationem fu¬
turã sigc̾at. atq in mortalitatẽ: aliqñ uͦ hono¬
rem dignitatis siue ordinis sacri. Uñ scriptum
est. Stola głe in duet eũ. Remunerõ aut̃ fu¬
tura. in stola significat᷑. ub legr᷑ in apocalips¬
qd̃ aĩab scõꝵ que clamabant ad dñm pꝰ esfu¬
sionem sanguinis stu ⁊ urindictam expectebãt.
responsum sit. ut requiescent adhuc modictm
resurrectionis ab nuit᷑ s excolligendoꝵ fr̃m aug.¬
mento differtur. Nam & ipsa am̃arũ leticta
potest. stolis albis figurari. cum dño reuelan¬
te didicerint: ⁊ impios infine dampnandos. ⁊
usq ad finem scłi multos suo numero ꝑ mar¬
tirium ẽẽ sociandos. Atq int̾na caritate ꝑfui¬
si : maluerint. hac consolatione contenti: ꝓ sup¬

Expanded text:
Vocatum autem mavortem, quasi Martem: signum enim maritalis dignitatis et potestatis in eo est. Caputest. Stola indumentum baptismi vel fidei significat, ut in Evangelio: Cito proferte stolam primam, et induite eum . Item stola remunerationem futuram significat atque immortalitatem: aliquando vero honorem dignitatis sive ordinis sacri; unde scriptum est: Stola gloriae induet illum . Remuneratio autem futura in stola significatur, ubi legitur in Apocalypsd animabus sanctorum, quae clamabant ad Dominum post effusionem sanguinis sui, et vindictam expetebant, responsum sit: Ut requiescerent adhuc modicum resurrectionis abnuitur, sed ex colligendorum fratrum augmento differtur. Nam et ipsa animarum laetitia potest stolis albis figurari, cum Domino revelante, didicerint et impios in fine damnandos, et usque in finem saeculi multos suo numero per martyrium esse sociandos: atque interna charitate perfusi maluerint hac consolatione contenti pro sup
Abbreviated transcription (Latin):
altus influmine. Significat allegorice turbines ꝑ¬
secutionũ. que aduersant᷑ electis dei. in hoc mundo.
Unde in iona scͥptum est. Om̃s gurgites tui ⁊ fluctus
tiu suꝑ me transiert̃. Quod suꝑ ionam titmentes fluctꝰ
maris tnͣsierunt. ⁊ de tonuerit seua tempestas. nulli du¬
biũ est mist̾ium eẽ xp̃i. Nullus enĩ est hoĩm. qui cunc¬
ruit᷑ uoluntate. id circo dei gurgites dicunt᷑ ⁊ fluctus.
qui ñ oppressert̃ ihm. sed tmierunt ꝑ eũ minantes. ta¬
men uaufragtũ ñ inferentes. Uniũse ergo ꝑsecutiones
caput. Ergo sustinui tempestates. & fregi tͣbines seui¬
entes. ut securiꝰ nauigarent.

Expanded text:
altus in flumine, significat allegorice turbines persecutionum, quae adversantur electis in hoc mundo. Unde in Jona scriptum est: Omnes gurgites tui et fluctus tui super me transierunt . Quod super Jonam tumentes fluctus maris transierunt, et detonuerit saeva tempestas, nulli dubium est, mysterium esse Christi. Nullus enim est hominum, qui cuncruntur voluntate: idcirco Dei gurgites dicuntur, et fluctus, qui non oppresserunt Jesum, sed transierunt per eum, minantes tamen naufragium, non inferentes. Universae ergo persecutiones caput. Ergo sustinui tempestates, et fregi turbines saevientes, ut securius navigarent.
Abbreviated transcription (Latin):
Laodicia: que interp̃tat᷑ trib amabilis. sigẽat
eccłiã que est amabilis deo. Galacia dicta apͥscis
galloꝵ gentib a quib extitit occupata. Nam gal¬
li in auxiliũ arege bithinie euocati. regnũ eo par-¬
ta uictoria diuisert̃. Sicq deinde grecis ad mixti.
primũ gallo greci. nunc ex antiquo galloꝵ noĩe
gathe dicuntur. ⁊ eoꝵ regio galatia nuncupat᷑.
in fidei uͥtute facta est magnifica.

Expanded text:
Laodicia, quae interpretatur tribus amabilis, significat Ecclesiam, quae est amabilis Deo. Galatia dicta a priscis Gallorum gentibus, a quibus exstitit occupata. Nam Galli in auxilium a rege Bithyniae evocati regnum cum eo parta victoria diviserunt, sicque deinde Graecis admixti, primum Gallograeci, nunc ex antiquo Gallorum nomine Galatae dicuntur, et eorum regio Galatia nuncupatur. in fidei virtute facta est magnifica.
Abbreviated transcription (Latin):
temparet.⁊iusserit priori ꝓcentum chadit olei
scribere quinquaginta. Sequenti uero ꝓcentum
choris tritici scribere octognita quibꝰ reb instru
Imurut miãm debiti remisione facientes ip̃i
amiscd̾e dño remusionẽ debitoꝵ nr̃oꝵ oseqͣmur¬

Expanded text:
t, et jusserit priori pro centum cadis olei scribere quinquaginta: sequenti vero pro centum choris tritici scribere octoginta: quibus rebus instruimur, ut misericordiam debiti remissione facientes, ipsi a misericorde Domino remissionem debitorum nostr
Abbreviated transcription (Latin):
cen Aũ dictum grece. qd̾ latine est fingẽ. t̾ra uel
gypso similitudines. Nam ⁊ in pressa argilla for-¬
mam aliꝗͣ face plastis est. Uñ ⁊ ꝑthoplaustꝰ est dictꝰ
homo. qui ex limo pͥmꝰ est cõditus. De pic
speciem rei alicuiꝰ. que dũ iusa suerit ad recor¬
dationem mentem reducit.

Expanded text:
ce autem dictum Graece, quod Latine est fingere terra vel gypso similitudines. Nam et inpressa argilla formam aliquam facere plastis est. Unde et protoplastus est dictus homo qui ex limo primus est conditus. De pictspeciem rei alicuius, quae dum visa fuerit ad recordationem mentem reducit.
Abbreviated transcription (Latin):
re aromatico ⁊ gustu acris. de coriandro. ¶ Cori¬
andrum ex greco noĩe sumptum. qd̃ illi corian uo¬
cant. cuiꝰ semen in dulci uino datũ ꝓmores reddit ĩ
ueterem si supͣmodum dederis amentiam nutrit.
canos etiam exouandro infici dic tum est. legit᷑
in exodo. qd̃ manna simile eẽt semini coriandri. Al¬
bũ ⁊ sublucidũ. sic & uerbũ dei albidinem habet
castitatis. ⁊ lumen scientie sp̾italis. um̃ Anime fide¬
les cotidie pascunt᷑. De rita. ¶ Ruta dicta
qd̃ sit ferrentissima. cuiꝰ alt̾a agrestis. atq uirtute
acrior s utrãq feruentissime cõꝓbant᷑. hanc uenenes
repugnare mustele docent qͦ dũ cũ serpente dimi¬
cauerint cybo eiꝰ armantur. Hec fidem xp̃i sigt̃¬

Expanded text:
re aromatico, et gustu acri. Corire aromatico, et gustu acri. Coriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi corion vocant, cujus semen in dulci vino datum proniores reddit in venerem: si supra modum dederis, amentiam nutrit: canos etiam ex coriandro infici traditum est. Legitur in Exodo, quod manna simile esset semini coriandri, album et sublucidum: sic et verbum Dei albedinem habet castitatis, et lumen scientiae spiritalis: unde animae fideles quotidie pascuntur. Ruta dicta, quod sit ferventissima, cujus altera agrestis atque virtute acrior, sed utraque ferventissima comprobatur: hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo ejus armantur. Haec fidem Christ
Abbreviated transcription (Latin):
solatio quo fulciant᷑ ne corricant: de cittbitis uͦ in io¬
hescules aut̃ hanc herbam pͥmꝰ capiti cͥculũ tulit.
nã nẽ popłm capite p̃ferebat nc̃ oleastrũ: nc̃ apiũ cuiꝰ
radices efficatit̾ pugnãt contͣ in sidias uenenoꝵ. eiuis
generis it̃ petrosile nonipposile ñ ⁊oleo silenot¬
lis apio. ⁊ naseitur in petris. montibꝰ que p̃ruptis. qd̃ noᷤ
petra piũ dicẽ possuimꝰ.si lenũ eñ grece apiũ dr̃. s est
sũmum ac ꝓ babile macedonicũ gusti suelue ⁊ odore
aromatico. De fenicło ¶ Fẽniłm latini uocant.
qd̃ eiꝰ tẏrsi seu radicis suus acuat uisum. cuiꝰ uͥtꝰ tra¬
dit᷑ ut serpentes annosã se nec tutem eiꝰ gustu de po¬
nãt hoc est olus greci maratron uocant qͦd holera qͣi¬
tͣuenenũ ualent. mistice significent iam suꝑiꝰ
dictum est. Delugꝰtico ¶ Ligusticũ a regione
nomen accepit: nascitur enĩ płimum ĩ liguria odo¬

Expanded text:
solatio, quo fulciantur, ne corruant. De cucurbitis in Josolatio, quo fulciantur, ne corruant. De cucurbitis in JoHercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit: nam nunc populum capite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium. Cuius radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum. Eius generis sunt petroselinon, hipposelinon et oleoselinobusque praeruptis: quod nos petrapium dicere possumus. Selinon enim Graece apium dicitur, sed est summum ac probabile Macedonicum, gustu suave, et odore aromatico. Feniculum Latini vocant, quod ejus thyrsi seu radicis succus acuat visum, cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus gustu deponant: hoc olus Graeci marathron vocant. Quid autem venenum valent mystice significent, jam superius dictum est. Ligusticum a regione nomen accepit: nascitur enim plurimum in Liguria, odo
Abbreviated transcription (Latin):
gestiones diabħ ⁊ contͣ uina carnis. De lactuca.¬
¶lac tuca dicta est. qd̃ habrndantia lactis exub̃et seu
qd̾ lacte nuttͥentes feminas implet. hec ⁊in uiris ue¬
neris usũ coheriet. Lactuca agrestis qmͣ sarraltã no¬
miniamꝰ eo qd̃ dososis eiꝰ in modũ ferre est. Latbata¬
agrestis: P̃ceptũ est ergo filiis isrł ut lactucas agrestes
tri pascha cõmedẽnt cũ assis agni carnib. Lactuce
tucis agrestib st̃ edende. ut corpꝰ redemptoris acci¬
pimꝰ nos ꝓpecc̃is nr̃is in fletib affligamꝰ. quatuiꝰ
ipsa amaritudo penitentie abstergat amentis stomas¬
meres qd̾ sint uit̃ dũ amari. qui dulces nasci ꝑhi¬
bent᷑. si lacte mellito eoꝵ semen infundat᷑: de coͣcu¬
merib ⁊ peponib inpentẽteucho legr᷑. qd̾ eos filii is¬
rł cõcupierint sꝑnentes manna sicut cõcupiscentia
carnalis fastidit cybũ spiritalẽ ⁊ sꝑuit eũ. De curçu¬
¶ Cucurbita herbae᷑ alieno egens sustentacło. bita.

Expanded text:
gestiones diaboli et contra vitia carnis. Lactuca dicta est, quod abundantia lactis exuberet, seu quod lacte nutrientes feminas implet: haec et in viris veneris usum coercet. Lactuca agrestis, quam sarraliam nominamus, eo quod dorsum ejus in modum serrae est. Praeceptum est ergo filiis Israel, ut lactucas agrestes in pascha comederent cum assis agni carnibus. Lactucae tucis agrestibus sunt edende ut cum corpus redemptoris accipimus nos pro peccatis nostris in fletibus affligamus, quatinus ipsa amaritudo penitentie abstergat a mentis stomaquod sint interdum amari, qui dulces nasci perhibentur, si lacte mellito eorum semen infundatur. De cucumeribus et peponibus in Pentateucho legitur, quod eos filii Israel concupierunt, spernentes manna: sicut concupiscentia carnalis fastidit cibum spiritalem, et spernit eum. Cucurbita herba est alieno egens sustentaculo: quae