comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit: Quotus quisq: nunc aristote lenle¬
git quanti platonis uel libros nouere uel no¬
men. uix hangulis otiosi eossenes recolunt
rusticanos & piscatores uero nr̃os. totus orbis
loquitur. uniuersus mundussonat. Itaq
sermone simplici. simplicia eorũ uerba pan
siorantibus uobis illũ possẽ in exponendis
epłis eorũ habere spm quẽ illibi dictando
habuerunt. tunc uideretis tantã malesta¬
tem. & latitudinẽ in hisuere fuisse sapien¬
tiȩ: quanta in scłi lit teratis arro gantia &ua¬
nitas fuit. breuiter uobis mee mentis fate ar
archanũ. quiper memtellecturus est apłm
nolo ut me ascribta difficulter intelligat &
ad interprȩtẽ cognoscendũ. aliũ quȩrath
terpretẽ. Sedlã tempus est ut reliqua per¬
sequamur. Uilx¬
ur rebatis bene quis uos in pediuit ueritan
non oboe dire. Id quod nunc latinus pofuit in¬
ter presueritati non obedire & ingre coscribũ¬

Expanded text:
cognovit . Quotusquisque nunc Aristotelem lecognovit . Quotusquisque nunc Aristotelem legit? quanti Platonis vel libros novere vel nomen? Vix in angulis otiosi eos senes recolunt. Rusticanos vero et pisca tores nostros totus orbis loquitur, universus mundus sonat. Itaque sermone simplici simplicia eorum verba ponesi, orantibus vobis, illam possim in exponendis Epistolis eorum habere spiritum, quem illi in dictando habuerunt: tunc videritis tantam majestatem et latitudinem in his verae fuisse sapientiae, quanta in saeculi litteratis arrogantia et vanitas fuit. Breviter vobis meae mentis fateor arcanum: Qui per me intellecturus est Apostolum, nolo ut mea scripta difficulter intelligat, et ad interpretem cognoscendum, alium quaerat interpretem. Sed jam tempus est, ut reliqua persequamur. Currebatis bene, quis vos impedivit veritati non obedire? Id quod nunc Latinus posuit interpres, veritati non obedire, et in Graeco scri
Abbreviated transcription (Latin):
enim excreatur arumordine uarietate. con¬
stantia non cognouerat mundus. per sapientiã
dĩ placuit per stultitiã predicationis saluos fa¬
cere credentes non isapientia uerbi ut non
euacuaretur cruxxp̃i. Ubienim sapiens ubi
grammaticus ubi causarũ naturaliũ scruta¬
tores nec inpersua sibilibus uerbis sapientie :
sed inostensione uirtutis & sp̃s ut fides creden¬
tium non ess& hisapientia hominũ : sed hiuirtu¬
te dĩ : Quã obrẽ & ipse apostolus ad eosdẽ corin¬
thios loquebatus &ego ueniens aduos fr̃s:
ueni. non persublimit&tẽ sermonũ &ssapientiȩ
adnunoians uobis testimoniũ dni. non enim lu¬
dicaui scire me aliquid liter uos. nisi p̃m &
hunccrucifixũ: & neforsitan puta retur hȩe
dicens esse insipientiȩ prȩdicator mente prȩ¬
saga. quod opponi poterat euertit: Sed loqui¬
mur in quit di sapientiã in mysterio quȩ ab¬
scondita est. quã nemo principũ huius seculi

Expanded text:
enim ex creaturarum ordine, varietate, conenim ex creaturarum ordine, varietate, constantia, non cognoverat mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis, salvos facere credentes: non in sapientia verbi, ut non evacuaretur crux Christi. Ubi enim sapiens, ubi grammaticus, ubi causarum naturalium scrutatores? Nec in persuasibilibus sapientiae verbis, sed in ostensione virtutis et spiritus: ut fides credentium non esset in sapientia hominum, sed in virtute Dei. Quamobrem et ipse Apostolus ad eosdem Corinthios loquebatur: Et ego veniens ad vos, fratres, veni non per sublimitatem sermonum, et sapientiae, annuntians vobis testimonium Domini. Non enim judicavi scire me aliquid hunc crucifixum . Et ne forsitan putaretur, haec dicens, esse insipientiae praedicator, mente praesaga, quod opponi poterat, evertit. Sed loquimur, inquit, Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est; quam nemo principum hujus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
magis arguitur quã ex ornatur. iur simista
uide lic& ut & uobis & ceteris quiforte uolue¬
rint legere . sitres ponsum : me non panegyricũ
aut controuersiã scribere sed commentariũ
idest hoc habere ꝓpositũ. non ut mea uerba
laudentur seds ut quȩ ab alio benedicta suns
ita intelligantur ut dicta sunt: officii meiest
obscura disserere manifesta perstringere i
dubiis inmorari. Vnde & aplerisq commenta¬
riorũ opus explanatio nominatur : sĩ quis eloque¬
tiam quȩrit uel declamationibus delectat᷑
mia & lycio sed de uiliplebecula congregata
est. Vnde & apostolus. Ude te iquit uocatio¬
nem ur̃amfr̃s. quia non multi sapientes se¬
cundum carnẽ. non multũ potentes. non
multi nobiles. sed quȩ stulta sunt huius mun¬
di elegit ds̃ ut confundat sapientes & infirma
mundi elegit ds ut confundat forcia & lgnobi¬
lia huius mundi & contemptibilia elegitos &
quȩ non sunt. ut e aquȩ sunt destruerit : Quia

Expanded text:
magis arguitur, quam exornatur. Quorsum ista? magis arguitur, quam exornatur. Quorsum ista? videlicet ut et vobis, et caeteris qui forte legere voluerint sit responsum, me non panegyricum, aut controversiam scribere, sed commentarium, id est, hoc habere propositum, non ut mea verba laudentur, sed ut quae ab alio bene dicta sunt, ita intelligantur ut dicta sunt. Officii mei est obscura disserere, manifesta perstringere, in dubiis immorari. Unde et a plerisque commentariorum opus, explanatio nominatur. Si quis eloquentiam quaerit, vel declamationibus delectatur, mia, et Lyceo, sed de vili plebecula congregata est. Unde et Apostolus: Videte, inquit, vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum cunt hujus mundi elegit Deus, ut confundat sapientes: et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia hujus mundi et contemptibilia elegit Deus, et quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret . Quia
Abbreviated transcription (Latin):
pit. quasi anti quipes nebulã somnure corda¬
mur. Quid autẽ ꝓficerim & lingue̾ illius in¬
fatigabilistudio aliorũ iudicio derelinquo
ego quid hi mea amiserinscio. acceditad hoc
quia propter oculorũ. & totius corpusculi
infirmitatẽ manumea ipse nonscribo necla¬
bore &diligentia conpensare queo eloquitar¬
ditatẽ quod de uirgilio quoq tradunt quia
libros suos in modũ u sorũ fetuũ lambendo fi¬
gurauerit uerũ accito natario autstatim
dicto quod cumq in buccã uenerit. autsi pau¬
lulum uoluero cogitare melius aliquidplatu¬
rus tunc me tacitus illere prehendit manũ
contrahit. frontẽ rugat & sefrustra adesse toro
gestu corporis contestatur. Oratio autẽ lic& de
fonte indolis ingeniosit ꝓfecta & distincta in¬
uentionibus & ornata flore uerborũ tamen
nisi auctoris sui manu limata fuerit & polita
non est nitida non hab&enixtã cũ decoregram¬
tatẽ. sed in modũ diuitũ rusticorũ opibus sus

Expanded text:
pit, quasi antiqui per nebulam somnii recordapit, quasi antiqui per nebulam somnii recordamur. Quod autem profecerim ex linguae illius infatigabili studio, aliorum judicio derelinquo: ego quid in mea amiserim, scio. Accedit ad hoc, quia propter oculorum et totius corpusculi infirmitatem, manu mea ipse non scribo: nec labore et diligentia compensare queo eloquii tarditatem: quod de Virgilio quoque tradunt, quia libros suos in modum ursorum fetum  Al. fetuum lambendo figuraverit: verum accito notario, aut statim dicto quodcumque in buccam venerit: aut si paululum voluero cogitare, melius aliquid prolaturus, tunc me tacitus ille reprehendit, manum contrahit, frontem rugat, et se frustra adesse, toto gestu corporis contestatur. Oratio autem etsi de bonae indolis ingenio sit profecta, et distincta inventionibus, et ornata flore verborum: tamen nisi auctoris sui manu limata fuerit et polita, non est nitida, non habet mixtam cum decore gravitatem; sed in modum divitum rusticorum, opibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
rethorice artis fucata mendacio: quasi
quȩdã meretricula procedatipublicũ. non
tam eruditura populis. quã fduorẽ populi
quȩ situra. &imodũ psalteri & tibie dul¬
ce canentis sensus demulceat audientum
ut uere illud prophetȩ lhe ⁊echielis nr̃is tem¬
poribus possit abtari. dicente dño adeũ &
factus est eis quasi uox citharȩ suaue canen¬
tis & bene compositȩ & audiunt uerbatua
& non faciuntea: Uerum quid agã tace¬
amne. sedscriptum est Non apparebis in
conspectu dñi tui uacius & lsaias. sic̃ in he¬
brȩis tamen habetur uolummibus igeme¬
scit. Uemichi misero quia tacui. Loquar
sed omnẽ sermonis elegantiã & latini elo¬
quu uenustatẽ stridor lectioni hebreicesor¬
didauit. Nostis enim & ipse quodplus quã
quindecim annisunt ex quo inmanus meas
num quã tullius num quã maro num quã
gentilũ litterarum quilib& auctor ascen¬
dit & siquid forte i dedũ loquimur obrã¬

Expanded text:
rhetoricae artis fucata mendacio, quasi rhetoricae artis fucata mendacio, quasi quaedam meretricula procedat in publicum, non tam eruditura populos, quam favorem populi quaesitura, et in modum psalterii et tibiae dulce canentis, sensus demulceat audientium; ut vere illud prophetae Ezechielis nostris temporibus possit aptari, dicente Domino ad eum: Et factus es eis quasi vox citharae suave canentis, et bene compositae: et audiunt verba tua, et non faciunt ea . Verum quid agam? Taceamne? Sed scriptum est: Non apparebis in conspectu Domini tui vacuus. Et Isaias sicut in Hebraeis tamen habetur voluminibus ingemiscit: Vae mihi misero, quia tacui. Loquar? 485-486 Sed omnem sermonis elegantiam, et Latini eloquii venustatem, stridor lectionis Hebraicae sordidavit. Nostis enim et ipsae, quod plus quam quindecim anni sunt, ex quo in manus meas numquam Tullius, numquam Maro, numquam gentilium litterarum quilibet Auctor ascendit: et si quid forte inde dum loquimur, obre
Abbreviated transcription (Latin):
multũ ualuerit in xp̃o. Esto quis dicat beneer¬
cum cisionẽ in xp̃onilualere monstrauit quã
sciebat aliquando ualuisse . Num quid & depra¬
putio aliquis ambigebat ut dicer& neq prȩ¬
putium. sed si consi deremus plurimos xp̃ia¬
norũ. Id est enr̃is qui de oleastro insertisum
hira dicẽ bonȩ oliuȩ. &x ultare contrafractos
ramos populi iudȩorum. & dicere magis uale¬
re prepitiũ in qua abrahã đõ placuit. & repi¬
tata est ei fides adiustitiã quã circum cisionẽ
que in signũ fides data est. & habentieã non
profuit᷑ ihłi uidebimus etiã hanc quor undã
usurpationẽ cautissime nimc eclusã
litatis nr̃ȩ. &xilis in genii riuolũ uixpar¬
uo strepente murmure sentientes. Am
enim & ineccłis ista queruntur omissa. que
a postolicorũ simplicitate &puritate uesboꝵ
quasi ad atheneũ. & adauditoria conuenit᷑
ut plausus circumstanꝰ iũ suscitent᷑ ut oratior

Expanded text:
multum valuerit in Christo. Esto quis dicat: Bene cirmultum valuerit in Christo. Esto quis dicat: Bene circumcisionem in Christo nihil valere monstravit, quam sciebat aliquando valuisse: numquid et de praeputio aliquis ambigebat, ut diceret, neque praeputium? Sed si consideremus plurimos Christianorum, id est, e nostris, qui de oleastro inserti sumus in radicem bonae olivae , exsultare contra fractos ramos populi Judaeorum, et dicere, magis valere praeputium, in quo Abraham Deo placuit, et reputata est ei fides ad justitiam, quam circumcisionem, quae in signum fidei data est, et habenti eam non profuit Israeli: videbimus etiam hanc quorumdam usurpationem cautissime nunc exclusamlitatis nostrae, et exilis ingenii rivulum, vix parvo strepentem murmure sentientes. Jam enim et in Ecclesiis ista quaeruntur: omissaque apostolicorum simplicitate et puritate verborum, quasi ad Athenaeum, et ad auditoria convenitur, ut plausus circumstantium suscitentur: ut oratio
Abbreviated transcription (Latin):
pitulatur i eo quod dictũ est diliges ꝓximũ tuũ
tam quã te. fides autẽ percaritatẽ inoperata
uale plurimũ. Manifestũ est operationẽ fidei
percaritatẽ plenitudinẽ mandatorũ omnia
continere. Quomodo autẽ iuxta a postolũ laco¬
bum fides absq. operibus mortua est: sic absq: fi¬
de quã uis bona opera sitimostua conputant᷑.
Quiigitur in xp̃o non credunt & sunt ꝓbis mo¬
ribus aliud quid magis habent : quã opera uirtu¬
tum exemplũ fidei quȩ percarit ttẽ ore¬
ratur deeuuan gelio illa meretrix tribug
quȩcum in domo pharisei ad cumbens dño pedis
lam qum qua guita & quin gentos denarios
debitoris ꝓposuiss& adlecit. Propter quod
dico tibi dimittentur ei peccata multa qua
dilexit multũ. Ipsam mulierẽ conuersus ait.
fidesiuate saluã fecit uadeimpace :Apor¬
te enim in hocloeo demonstratũ est mulierẽ
istã habusse fidẽ per caritatẽ operatãquȩ

Expanded text:
pitulatur in eo quod dictum est: Diliges proximum tuum pitulatur in eo quod dictum est: Diliges proximum tuum tamquam te, fides autem per charitatem operata valet plurimum, manifestum est operationem fidei per charitatem, plenitudinem mandatorum omnium continere. Quomodo autem juxta apostolum Jacobum, fides absque operibus mortua est : sic absque fide, quamvis bona opera sint, mortua computantur. Qui igitur in Christo non credunt, et sunt probis moribus, aliud quid magis habent quam opera virtutum? Exemplum fidei quae per charitatem operatur, de Evangelio illa meretrix tribuat, quae cum in domo Pharisaei accubanti Domino 484 pedes lam quinquaginta et quingentos denarios debitoris proposuisset, adjecit: Propter quod dico tibi: Dimittuntur ei peccata multa, quia dilexit multum . Et ad ipsam mulierem conversus, ait: Fides tua te salvam fecit: vade in pace. Aperte enim in hoc loco demonstratum est mulierem istam habuisse fidem per charitatem operatam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓdest & circum cisio labiorũ quã iuxta hu¬
miltatẽ necdũ sehabere causabatur moses
ut in hebrȩico scribtũ est: Ego autẽ sum prȩ¬
puciũ habens in labus Multũ ut ilitatis pro¬
be & inrebus ueneriis circumcisio. cum per
castitatẽ ipudicitia desecatur Igitur hi
xp̃o sħu neccir cumcisio ual& nec preputiũ
corporale qui ain medio idest interuitia uirtu¬
tesq sunt posita sed fides quȩ percaritatẽ ope¬
ratur ut & fides quȩ repitata est abra hȩinius¬
titia conprobetur : & omne opus fideiicari¬
tate ponatur totalege & ꝓphetis &x caritate
pendentibus in his siquidem duobus prȩceptis
diligis dđm̃ tuũ & diligis ꝓxiũ saluator adse¬
ruit legẽ ꝓphetasq consisteret & paulus i
alio loco. & enim non adulterabis non furabe¬
ris. non concu pisces & siquod est aliud manda¬
tum hhocser monere capitulatur: diligiss
xiũ tuũ sic̃ie: Sier go omne mandatũ reca¬

Expanded text:
re . Prodest circumcisio labiorum, quam juxta hure . Prodest circumcisio labiorum, quam juxta humilitatem, necdum se habere causabatur Moyses, ut in Hebraico scriptum est: Ego autem sum praeputium habens in labiis. Multum utilitatis praebet, et in rebus venereis circumcisio cum per castitatem impudicitia desecatur. Igitur in Christo Jesu nec circumcisio valet, nec praeputium corporale, quia in medio, id est, inter vitia virtutesque sunt posita; 483 sed fides, quae per charitatem operatur, ut et fides quae reputata est Abrahae in justitiam, comprobetur, et omne opus fidei in charitate ponatur, tota Lege et Prophetis ex charitate pendentibus. In his siquidem duobus praeceptis: Diliges Deum tuum, et diliges proximum, Salvator asseruit Legem Prophetasque consistere. Et Paulus in alio loco: Etenim non adulterabis, non furaberis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum sicut te . Si ergo omne mandatum reca
Abbreviated transcription (Latin):
fora tollens calculũ filiũ suũ circum cidit:
& suffocantẽ angelũ ꝓhibuit amarito siue
ut aliter in hebreo scribtũ refertur. Quianiuo
nontam circumcisionẽ penitus nil ꝓdesse quã
inxp̃ iħu eã non ualere testatus est : exc eosi¬
quidẽ tempore quo euuangeliũ in toto orbe
radiauit super flua est circum cisionis in lu¬
ria quȩ tunc ut cetera quoq: legis ualuit.
quando & benedicuones carnales legẽ serua¬
tibus spondebantur. Quod scilic& si in plessent
eã. benedicti essent inciuitate benedicti iago
plena haberent horrea & multa alia quȩ inre¬
promissionibus continentus : Nos autẽ in xp̃o
sħu ualere uolumus & confortari Idest inuera
circum cisione . & non concisione ludaica. neq:
enim qui hia perto ludeus est neq: manifesta
incarne circumcisio. sed in abscondito iudeus
rium . quȩ aufert illud obꝓbrium iudȩorum
ecce incircum cisȩ aures ur̃ȩ & non potestis audi¬

Expanded text:
Sephora tollens caleulum, filium circumcidit, Sephora tollens caleulum, filium circumcidit, et suffocantem angelum prohibuit a marito , sive ut aliter in Hebraeo scriptum refertur, quia nunc non tam circumcisionem penitus nil prodesse, quam in Christo Jesu eam non valere testatus est, ex eo siquidem tempore quo Evangelium in toto orbe radiavit, superflua est circumcisionis injuria. Quae tunc, ut caetera quoque Legis, valuit, quando et benedictiones carnales Legem servantibus spondebantur; quod scilicet, si implessent eam, benedicti essent in civitate, benedicti in agro, plena haberent horrea, et multa alia quae in repromissionibus continentur . Nos autem in Christo Jesu valere volumus et confortari, id est, in vera circumcisione, et non in concisione Judaica. Neque enim qui in aperto Judaeus est, neque manifesta in carne circumcisio, sed in abscondito Judaeusrium, quae aufert illud opprobrium Judaeorum: Ecce incircumcisae aures vestrae, et non potestis audi
Abbreviated transcription (Latin):
spes Iustitia om̃s uir tutes. cuius nos scđm
ex pectamus aduentũ. quod iudicaturus est¬
om̃a. etiã non pacientia sed iustitia ad futu¬
rus ut reddat unicuiq: scđm opera sua cuis
diei prȩsentiã a postolus & qui ei sunt similes
expectantes aiunt. Adueniat regnũ tuum
singulos tumc in cipi& totus esse percunctos:
Nam in xp̃o iħu neq. circum cisio aliquidua¬
l& neq prȩputiũ sed fides quȩ ꝑcaritatẽ ope¬
ratur his qui in xp̃o iħu uolunt uiuere. uir¬
tutes ad petendȩ sunt. uicia fugienda meda
uero quȩ hiter uir tutes & uitia sunt : nec fugien¬
da sunt nec adpetenda. Ut circum cisio &pro¬
puciũ . & cetera hissimilia : cir cum cisioquide
ꝓdest silegẽ custo dias. quȩ id circo utilis fut
his qui inlege uixerunt. non quia circumor¬
si erant sed qui a credita sunt illis eloquia
dĩ quȩ in opera uertentes. a salute oetra¬
nei non fuerunt: nec nos moueat quodes

Expanded text:
spes, justitia, omnesque virtutes, cujus nos secundum spes, justitia, omnesque virtutes, cujus nos secundum exspectamus adventum, quod omnia, et jam non patientia, sed justitia adfuturus ut reddat unicuique secundum opera sua. Cujus diei praesentiam Apostolus, et qui ei sunt similes exspectantes aiunt, Adveniat regnum tuum singulos, tunc incipiet totus esse per cunctos: Nam in Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides, quae per charitatem operatur, His qui in Christo Jesu volunt vivere, virtutes appetendae sunt, vitia fugienda. media vero quae inter virtutes et vitia sunt, nec fugienda, nec appetenda, ut circumcisio et praeputium, et caetera his similia. Circumcisio quidem prodest, si Legem custodias. Quae idcirco utilis fuit his qui in Lege vixerunt, non quia circumcisi erant, sed quia credita sunt illis eloquia Dei, quae in opera vertentes, a salute extranei non fuerunt. Nec nos moveat quod a
Abbreviated transcription (Latin):
gremur deuetustate litterȩ in nouitatẽ sp̃s¬
5 Euacuati estis a xp̃o: qui in lege iustifica mini
a gr̃a excidistis. Quo modo nemo potest duobꝰ
dominis seruire : sic umbrã pariter & uerita¬
tem legis implere difficile est. Vmbra in le¬
geueteri est doneo spir& dies & a moueant᷑
umbrȩ Ueritas in euuan gelio xp̃i. Graenĩ¬
& ueritas per xp̃m sħm facte sunt. Perdit
amit᷑tit : Qui haliqua obseruatione legis
se iustifi cariput&. & cum gr̃am amiserit
axp̃i fide distruitur. & in eus opere con
sastis magis intelligitur ut id quod supra
specialiter decircum cisione srȩosperat
dicens : Si circum cidamini xp̃s uobis nichil
ꝑdest. Nuncdẽ totalege generaliter con¬
prehendat. nichileos ixp̃i opere ꝓficere.
qui hi qua cumq. obseruatione legis secredi¬
derint iustificandos: Nos enim sp̃u exfide
spem iustitiȩ expectamus: Sp̃mad distinetio¬
nem littere posuit. spes uero lustitiȩ xp̃s m
telligendus quia ipse est ueritas. pacientia

Expanded text:
de vetustate litterae in novitatem spiritus. Evacuati estis a Christo: qui in Lege justificamini, a gratia excidistis. Quomodo nemo potest duobus dominis servire , sic umbram pariter et veritatem Legis implere difficile est. Umbra in Lege veteri est, donec aspiret dies, et amoveantur umbrae: veritas in Evangelio Christi: Grati veritas per Jesum Christum factae sunt . Perdit amittit, qui in aliqua observatione Legis se justificari putat: et cum gratiam amiserit, a Christi fide destituitur, et in ejus opere conqsastis, magis intelligitur, ut id quod supra specialiter de circumcisione praeceperat, dicens: si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest, nunc de tota Lege generaliter comprehendat, nihil eos in Christi opere proficere, qui in quacumque observatione Legis se crediderint justificandos. Nos enim spiritu ex fide, spem justitiae exspectamus. Spiritum, ad distinctionem litterae posuit. Spes vero justitiae, Christus intelligendus: quia ipse est veritas, patientia,
Abbreviated transcription (Latin):
quia dies mei priores erant boni super istos : nisi ad
distinctionẽ malorũ. Vnde ioħsait. Mundusom̃is
inmaligno positus est: Non quomundus ipse sitmna¬
lus sed quomala inmundo flant ab hominibus
Manducemus & bibamus dicentibus cras enim mo¬
riamur : Et ipse apłs. Redimentes in quiđ tempus
quia dies malisunt : Infamantur & saltus cumla¬
trocmiss plenisunt. non quo terra pecc& & siluȩ
sed quo infamiã homiciduloca quoq traxerimt
Detestamur & gladiũ quo humanus effusus est
cruor. & calicem in quo uenenũ temperatũ est
non gladi calicisq peccato : sed quo odiũ mere¬
antur. illi qui his maleusi sunt : Ita & sđm quod
est spactiũ temporũ. non perse metipsum autbo¬
num aut malum est. sedper eos quibn illo sunt aub

Expanded text:
quia dies mei priores Al. pejores erant boni super istos , nisi ad quia dies mei priores Al. pejores erant boni super istos , nisi ad discrimen malorum. Unde Joannes ait: Mundus omnis in maligno positus est . Non quod mundus ipse sit malus, sed quod mala in mundo fiant ab hominibus, Manducemus et bibamus, dicentibus, cras enim moriemur . Et ipse Apostolus: 378 Redimentes, inquit, tempus: quia dies mali sunt . Infamantur et saltus, cum latrociniis pleni sunt, non quo terra peccet et silvae, sed quo infamiam homicidii loca quoque traxerint. Detestamur et gladium, quo humanus effusus est cruor, et calicem in quo venenum temperatum est, non gladii, calicisque peccato; sed quod odium mereantur illi qui his male usi sunt. Ita et saeculum, quod est spatium temporum, non per semetipsum, aut bonum, aut malum est, sed per eos qui in illo sunt, aut
Abbreviated transcription (Latin):
credimus : sed etiã hic de presenti nos sđo liberauit
dum commor tui xp̃o: trans figuramur hinouita¬
tem sensus & non slmus de hoc mundo a quomeri¬
tonec amamur : Quȩritur quomodo prȩsens scłm
malum dictũ sit. Solent qui ppehȩreticihinc cape¬
seoccasiones ut aliũ lucis & futuri sđi. aliũ tene¬
brarum & prȩsentis adserant conditorẽ: Nos aũt
dicimus non tam sđm ipsum. quod die & nocte an¬
niscurrit & mensibus appellari malum. Quam
ficere dicitur diei malitiasua. & dies lacob modici
esse scribuntur & pessimi. non quo spacium temporis in
quo uixit la cobmalũ fuerit. sed quo eaque sustinuit
peruaria eũ exescuerint temptamenta : Deniq eo
tempore quo ille proconiugibiis seruiebat & mul¬
tis conflictabatur angustĩs : esau. in requie erait
ađq italdem temporisꝰ spatiũ a liibonũ alii malũ
fuit : Necscribtum esset in ecclesiasten nedixeris

Expanded text:
credimus, sed etiam hic de praesenti saeculo nos liberavit: credimus, sed etiam hic de praesenti saeculo nos liberavit: dum commortui Christo, transfiguramur in novitatem sensus, et non sumus de hoc mundo, a quo merito nec amamur. Quaeritur quomodo praesens saeculum malum dictum sit. Solent quippe haeretici hinc capere occasiones, ut alium lucis et futuri saeculi, alium tenebrarum et praesentis asserant conditorem. Nos autem dicimus, non tam saeculum ipsum, quod die ac nocte, annis currit et mensibus, appellari malum, quam ficere dicitur diei malitia sua : et dies Jacob modici esse scribuntur et pessimi . Non quo spatium temporis, in quo vixit Jacob, malum fuerit, sed quo ea quae sustinuit, per varia eum exercuerint tentamenta. Denique eo tempore quo ille pro conjugibus serviebat, et multis conflictabatur angustiis , Esau in requie erat, atque ita idem temporis spatium, alii bonum, alii malum fuit; nec scriptum esset in Ecclesiaste: Ne dixeris
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i grãm ponit & pacẽ per quas absq operũ merito &
peccata nobis concessa sunt pristina. & pax indulta
postueniam sed prudenter lam causam agit aduer¬
sum eos qui fuerant alege preuenti. & putabant se
posse ex operibus iustificari: ut scirent se saluos gr̃a
ineoperseuerare debere quod cȩperant . Quidedit
semetipsum propeccatis nr̃isut eriper& nos deprȩ¬
senti scđo malo. scđm uoluntatẽ di & patris nr̃i . cui
catis nr̃is absq uoluntate patris. neq: pater tradi¬
dit filium : sine filii uoluntate. sed hȩc uoluntasfilis¬
est : uoluntatẽ patris inplere. ut ipse loquitur in
psalmo: ut facerem uoluntatẽ tuam ds m̃s uolui
Dedit se autẽ filius. ut iniustitiã quȩ erat in nobislus¬
titia ipse subuerter &: Tradidit sesapientia: ut
insipientiã expugnar& : Sc̃itas & fortitudo se obtu¬
lit . ut spurcitiam infirmitatemq: deler&. Ađq ita
non solum infuturo scło iuxta promissa spesq: quas

Expanded text:
i gratiam ponit, et pacem, per quas absque operum merito, et peccata nobis concessa sunt pristina, et pax indulta post veniam: sed prudenter jam causam agit adversum eos qui fuerant a Lege praeventi, et putabant se posse ex operibus justificari, ut scirent se salvos gratia, in eo perseverare debere quod coeperant. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eriperet nos de praesenti saeculo malo, secundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui catis nostris absque voluntate Patris, neque Pater tradidit Filium sine Filii voluntate; sed haec est voluntas Filii, voluntatem Patris implere ut ipse loquitur in psalmo: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui . Dedit se autem Filius, ut injustitiam quae erat in nobis, justitia ipse subverteret. 377 Tradidit se sapientia, ut insipientiam expugnaret. Sanctitas et fortitudo se obtulit, ut spurcitiam, infirmitatemque deleret. Atque ita non solum in futuro saeculo juxta promissam spem qua
Abbreviated transcription (Latin):
te alios delude is credentibus in xp̃mperrecisse ga¬
latiamqui adsererent petrũ quoq: a postolorum
principẽ . E lacobũ fr̃m dñi legis cȩrimonias custo¬
dire ad distinctionẽ itaq: eorum quimittantir ab
hominibus & sui quisit missus axpotale sum psit
exor dium. Paulus a postolus non ab hominibus neq
per hominem: A postolus autẽ hoc est missus he¬
breorum proprie uocabulũ est quod silas quoq so
nat. cui amittendo misso. nomen in positum est:
Alunt hebrei inter ipsos quoq prophetas& scõs
uiros esse quosdam qui & prophete & apłi sint
alios uero quitantum prophete. Deniq mousen
cui dicitur : & egomit tamte adpharaonem &
ipse respondeat prouide alium quem mittas. &sa¬
iam cui loquitur ds̃ quem mittam & quis ibit ad po
ait scriptura. Fuit homo missus adocui nomon
lum solita consuetudine : nec nomensuũ nec
apłi uocabulũ prȩposuisse qui ad exp̃oerit

Expanded text:
te alios de Judaeis credentibus in Christum perrexisse Gate alios de Judaeis credentibus in Christum perrexisse Galatiam, qui assererent Petrum quoque apostolorum principem, et Jacobum fratrem Domini, Legis caeremonias custodire. Ad distinctionem itaque eorum qui mittuntur ab hominibus, et sui, 374 qui sit missus a Christo, tale sumpsit exordium: Paulus apostolus, non ab hominibus, neque per hominem. Apostolus autem, hoc est, missus, Hebraeorum proprie vocabulum nat: cui a mittendo missove nomen impositum est. Aiunt Hebraei inter ipsos quoque prophetas et sanctos viros esse quosdam, qui et prophetae et apostoli sint; alios vero qui tantum prophetae. Denique Moysen cui dicitur: Et ego mittam te ad Pharaonem; et ipse respondeat: Provide alium, quem mittas , et Isaiam, cui loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad popait Scriptura: Fuit homo missus a Deo, cui nolum solita consuetudine nec nomen suum, nec Apostoli vocabulum praeposuisse, quia de Christo erat
Abbreviated transcription (Latin):
nesciounde sulttũ prorupisse uel amaloribusor¬
dinatum hac auctoritate confunderẽ potese
utem & obliquȩ in petrũ & inceteros dictũ acci¬
pi. quod non apłisei sit traditũ euu angeliũ sedab
ppso ihu xp̃o qui & ilos apos Itoloselegerat. hor
autẽ totũ ideo preparatur. ut nemosibi contrale¬
gis onera proeiui angeluga disputanti possit op¬
ponere. sed petrus hoc dixit seda płi hocstatu¬
orunt sed precessores tui aliud decreuerumt quod
quidem in sequentibus nunc quasi occulto sermo¬
ne preiudens manifestius faciidum abeis qui uidenr¬
tur esse alo quid nihilin se conlatum refert: & ipsi
petro in faciẽ restitisse se scribit nulla sedicens
necessitate conpulsum: ut hypocrisiceder& iudeqx
Quodsite merariũ quibusdam uidetur eũ contra
te inuacuũ currer& aut cucurriss& Illo bitelli¬
gentiam transferamus. usq. hodie a patriarchis lu¬
dȩcrum ã posto los mitti. a quibus etiã tunc reor gala¬
thas deprauatos legem obseruare cȩpisse. uelcer¬

Expanded text:
nescio unde subito prorupisse, vel a majoribus ordinatum, hac auctoritate confunderet. Potest autem et oblique in Petrum et in caeteros dictum accipi, quod non ab apostolis ei sit traditum Evangelium, sed ab ipso Jesu Christo, qui et illos apostolos elegerat. Hoc autem totum ideo praeparatur, ut nemo sibi contra legis onera pro Evangelii gratia disputanti posset opponere. Sed Petrus hoc dixit, sed apostoli hoc statuerunt, sed praecessores tui aliud decreverunt: quod quidem in sequentibus, nunc quasi occulto sermone praecludens, manifestius facitur esse aliquid, nihil in se collatum refert, et ipsi Petro in faciem restitisse se scribit, nulla se dicens necessitate compulsum, ut hypocrisi cederet Judaeorum. Quod si temerarium quibusdam videtur, eum contra te in vacuum curreret, aut cucurrisset, illo intelligentiam transferamus: Usque hodie a patriarchis Judaeorum apostolos mitti, a quibus etiam tunc reor Galatas depravatos Legem observare coepisse, vel cer
Abbreviated transcription (Latin):
dere quod alius prodispensatione simular&: Qucd
nequa quã intelligens bataneotes & sceleritius
illepor fyrius inprimo operis sur aduersum nosb
bro petrũ a paulo oblcit esse reprehensum quas
non recio pede incedere ad euuangeli andum
uolens & illi maculã erroris inurere & huicpro¬
cacitatis & in commune ficti dogmatis accus are
men dactiũ dum interse ȩccłarum principes dis
ter quo sensu s int dicta contigimus & insuis locis
plenius ex sequemur. Sedlam tempus est ut ipscus
apłi uerba ponentes singula queq: pandamus

Expanded text:
dere, quod alius pro dispensatione simularet. Quod dere, quod alius pro dispensatione simularet. Quod nequaquam intelligens Bataneotes et sceleratus ille Porphyrius, in primo operis sui adversum nos libro, Petrum a Paulo objecit esse reprehensum, quod non recto pede incederet ad evangelizandum: volens et illi maculam erroris inurere, et huic procacitatis, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes discter quo sensu sint dicta, contingimus, et in suis locis plenius exsequemur. Sed jam tempus est, ut ipsius Apostoli verba ponentes, singula quaeque pandamus
Abbreviated transcription (Latin):
alibi proparte & ut se aliudagenti hecquestio
obtulẽrat ex latere disputatum est & peneper
antique legis cessatioi& noue introductic conti¬
netur. Sed ad galathas hoc proprium habei quod
stnt & paternas putabant cerimonias obset¬
uandas. seda deos qui ex gentibus fidẽ euuan¬
gelii reciperant. & rursum petrolapsi quo¬
undã fuerant auctoritate deterriti. Adset¬
rentium petrum quoq & lacobum & tota slu¬
dere sud nedegen dumpitarent quad aposo¬
lorum principes obseruarent. Quam obremita
caute inter utrumq & medius incedit ut nec
euu angelii ꝓdat gr̃am pressus pondere & auo¬
toritate malorumnec prȩcessoribus faciat in lu¬
riam : dumadsertor est gr̃ȩ. Obliquȩ uero &qua¬
procommissa sibi circumcisionis plebefacere A
antiquo repente uiuendimore desciscens. incrua
scandalizatã non creder&. & sibi predicatione
gentium credita ȩquum esse id proueritate defer¬

Expanded text:
alibi pro parte, et ut se aliud agenti haec quaestio alibi pro parte, et ut se aliud agenti haec quaestio obtulerat, ex latere disputatum est, et pene persaliter antiquae legis cessatio, et novae introductio continetur. Sed ad Galatas hoc proprium habet, quod rediderant, et paternas putabant caeremonias observandas: sed ad eos qui ex gentibus fidem Evangelii receperant, et rursum retro lapsi, quorumdam fuerant auctoritate deterriti, asrentium Petrum quoque et Jacobum, et totas Judere, si id negligendum putarent quod Apostolorum principes observarent. Quamobrem ita caute inter utrumque et medius incedit, ut nec Evangelii prodat gratiam, pressus pondere et auctoritate majorum, nec praecessoribus faciat injuriam, dum assertor est gratiae: oblique vero et quapro commissa sibi circumcisionis plebe facere, ne ab antiquo repente vivendi more desciscens, in crucem scandalizata non crederet, et sibi praedicatione gentium credita, aequum esse id pro veritate defen
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ itaq epłe huius breuites conprehen¬
dens hoc prefatione commoneo : ut sciatis ean¬
utruinq. quod in illa altiori sensu& profurdior¬
pisusus est irgumentis hic quasi adesi seriben
peiuibus in consequentibus ait. Olisatigalade
ui increpir& potius quam docere & quempos¬
unt stulti intelligere. ut communes sentendas
communi uestir& oratione. & quos fatiosua dere
non poterat. reuocar& auctoritas. Nullus qui¬
dem apłi sormoest uelper epłam uel presentiam
quo non libore. Bocere antique legisi onera depo¬
cita & om̃a illa que intupis& i maginibus preces¬
serunt idest otiũ sabba ti circum cĩsionis in luriã.
ilendarum & triũ perannũ sollemnitature¬
cursus sorupolositat̾em ciborum. & perdies sin¬
gulos lauacruterum sordidandagr̃a euuangelu
sub repente cessasse quam non sangius uictima¬
rum sed fides anime credentis impleras. Ueciũ

Expanded text:
mentum itaque Epistolae hujus breviter comprehenmentum itaque Epistolae hujus breviter comprehendens, hac praefatione commoneo, ut sciatis eamutramque, quod in illa altiori sensu et profundioribus usus est argumentis, hic quasi ad eos scribens, de quibus in consequentibus ait: O insensati Gaquod increparet potius, quam doceret: et quem possent stulti intelligere, ut communes sententias, communi oratione vestiret, et quos ratio suadere non poterat, revocaret auctoritas. Nullus quidem Apostoli sermo est, vel per Epistolam, vel praesentis, in quo non laboret docere antiquae Legis onera deposita, et omnia illa quae in typis et imaginibus praecesserunt, id est, otium sabbati, circumcisionis injuriam, Kalendarum et trium per annum solemnitatum recursus, scrupulositatem ciborum, et per dies singulos lavacra iterum sordidanda, 371-372 gratia Evangelii subrepente cessasse, quam non sanguis victimarum, sed fides animae credentis impleret. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
tarios inapim. sed quod occupatus ille eri
de eobene disputne quod nesciat. Quidignu
ego sionis auite merarius quidpollice ar qu
ille non petuto minime . Quin potius inecut
mihi uide or cautior ato. timidior quod inba¬
cillitatẽ uiriũ mearũ sentions Origenis com¬
mentarios sum secutus. Scribsit enim ille iur
in epłam pauli adgalathas quinq proprie uolu¬
mina & decimum stromatũ suorum librũ com¬
matico super explenitione eius sermone compla¬
uit T ractatus quoq uarios & excepta quȩ uel so
pbregressum & alexandrũ ueterẽ heretias
tusebiũ quoq ceme senũ & theo dorũ hera do¬
oten. Qui aipsi non nullos super hacre com
cortempneretur . ltaq ampliciter fate anla¬
gi hȩ comã & inmentẽ met plurima coaceruans
accito notario uel mea uel aliena dictaui nec
ordinis. nec uerborũ Inrerdum nec sensuũ mema
abaluis bene dicta dispereant: & onplact ant
iuter extraneos que placent inter suos. Argu¬

Expanded text:
tarios in Apostolum; sed quod occupatus ille erudde eo bene disputare, quod nesciat. Quid igitur, ego stultus aut temerarius, qui id pollicear quod ille non potuit? Minime. Quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Commentarios sum secutus. Scripsit enim ille vir in epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie volumina, et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione ejus sermone complevit: Tractatus quoque varios, et Excerpta, quae vel solper egressum, et Alexandrum veterem haereticum, Eusebium quoque Emesenum, et Theodorum Heracleoten, qui et ipsi nonnullos super hac re Comcontemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum interdum, nec sensuum memorab aliis bene dicta dispereant, et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. Argu
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum genera sunt: Unum quod neq: ab
sedper hominẽ : Tertiũ quod ab hominene
ado. Quartũ: quodneq: a đdo neq. per honii¬
nem neq: ab homine sed a semetipso: Depri¬
mogenere. potest esse esaiasceteri pro phe¬
tȩ e& ipse apłs paulus. quineq ab hominibusi neꝗ
perhominem sed adõ patre e xp̃o missus est de
scdo hiesus filius naue qui ado quidẽ ost apł con¬
stitutus. sedper hominẽ moysen: Tercium genus
est cum hominũ fauore & studicaliquis ordinatur.
ut nunc uidemus plurimos nondĩ iudicio sedredem¬
to fauore uulgii sacerdociũ subrogari. Quartumẽ
pseudo prophetarũ & pseudo apłorum. Bequibus
apłs istius modi inquid pseudo apłi operarinlniqua¬

Expanded text:
orum sunt. Unum, quod neque ab sed per hominem; tertium, quod ab homine, non a Deo; quartum, quod neque a Deo, neque per hominem, neque ab homine, sed a semetipso. De primo genere potest esse Isaias, caeterique prophetae, et ipse apostolus Paulus, qui neque ab hominibus, neque per hominem, sed a Deo Patre et Christo missus est. De secundo, Jesus filius Nave, qui a Deo quidem est apostolus constitutus, sed per hominem, Moysen. Tertium genus est, cum hominum 375 favore et studio aliquis ordinatur. Ut nunc videmus plurimos non Dei judicio, sed redempto favore vulgi in sacerdotium subrogari. Quartum est pseudoprophetarum et pseudoapostolorum, de quibus apostolus: Istiusmodi, inquit, pseudoapostoli, operarii iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
quippe facit ad populũ corrigendũ multorũ in una
re sententiaque consensus. Quod autẽ ait ȩccles us
galatiȩ : & hoc notandũ quia hic tantũ generaliter
non adunam ecđam unius urbis sed ad totius proumn¬
guat deprauatas. Ex quo noscendum dupliciter eo¬
desiam possedici. & eam quȩ non habeat maculam
nomine absq plenis perfectisq: uir tutibus congre¬
getur quomodo sapientes bi fariã nuncupantur.
tim hi qui sunt plenȩ perfecteq uirtutis quam illi:
quiincipiunt & in profectu positisunt : Deperfectis
dicitur : Mittã in uossapientes desipientibus : Argue
sapientẽ & dilig&te: Qui enim plene consumma¬
teq uirtutis est correptione non indig& iux ta
hunc sensum deceteris quoq: uirtutibus intelligen¬
dum. quo scilic& fortis & prudens pius castus lus¬
tus & temperans interdum plene in terdũ abusiue
accipiantur: Cr̃a uobis & paa adõ patre & dño nr̃o

Expanded text:
quippe facit ad populum corrigendum, multorum in una quippe facit ad populum corrigendum, multorum in una re sententia atque consensus. Quod autem ait, Ecclesiis Galatiae; et hoc notandum quia hic tantum generaliter non ad unam Ecclesiam unius urbis, sed ad totius provinguat depravatas. Ex quo noscendum dupliciter Ecclesiam posse dici, et eam quae non habeat maculam nomine absque plenis perfectisque virtutibus congregetur . Quomodo sapientes bifariam nuncupantur, tam hi qui sunt plenae perfectaeque virtutis, quam illi qui incipiunt, et in profectu positi sunt. De perfectis dicitur: Mittam in vos sapientes . De insipientibus: Argue sapientem, et diliget te . Qui enim plenae consummataeque virtutis est, correptione non indiget. Juxta hunc sensum de caeteris quoque virtutibus intelligendum: quod scilicet fortis et prudens, pius, castus, justus, et temperans, interdum plene, interdum abusive accipiantur. Gratia vobis, et pax a Deo Patre, et Do
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃o ad prȩdicationẽ euuangelii missus est. ne¬
gat semissum esse ab homine: Subrepunt hodaco
cetere hȩre ses quȩ putatiuam xp̃icarnem uindican¬
tes dm̃.: Alunt xp̃m esse non hominẽ. Nec non & no¬
aia heresis quȩ dimiatam xp̃i adserit dispensationẽ
ađq: ita eccłe fides inter tanta. falsorum dogmatũ
sed qui ds̃ sempererat : homo obnr̃am salitẽ esse
dignatus est: Sciendum quoq: in marcionis apło
non esse scribtum : & per dm̃ patrẽ. uolentis expone¬
re xp̃m non adõ patre : sed persemetipsum suscitatũ
ut est illud. Soluite templũ hoc & ego intriduo suscita¬
bo illud. Nec non & alibi Ne motollit anim ammeam
ame sed ego pono eã ame ipso. Potestatẽ habeo ponen¬
sosthenes & siluanus. interdum eti motheus inexor¬
dio preponuntur. in hac tantũ qui a necessariaert
auctoritas plurimorũ omnium fr̃um nomen adsu¬
mitur . Qui & ipsi forsitan ex circum cisione erant & a
galat is non contemptui ducebantur. plurimum

Expanded text:
o ad praedicationem Evangelii missus est, negat se missum esse ab homine. Subrepunt hoc loco caeterae haereses, quae putativam Christi carnem vendicantes, Deum aiunt Christum esse, non hominem. Necnon et nova haeresis, quae dimidiatam Christi asserit dispensationem. Atque ita Ecclesiae fides inter tanta falsorum dogmatum sed qui Deus semper erat, homo ob nostram salutem esse dignatus est. Sciendum quoque in Marcionis Apostolo non esse scriptum, et per Deum Patrem, volentis exponere Christum non a Deo Patre, sed per semetipsum suscitatum, ut est illud: Solvite templum hoc, et ego in triduo suscitabo illud . Necnon et alibi: Nemo tollit animam meam a me; sed ego pono eam a meipso. Potestatem habeo ponenSosthenes, et Silvanus, interdum et Timothaeus in exordio praeponuntur: in hac tantum, quia necessaria erat auctoritas plurimorum, omnium fratrum nomen assumitur. Qui et ipsi forsitan ex circumcisione erant, et a Galatis non 376 contemptui ducebantur. Plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. ingenesi primũ legimus ubi e noch transtulit
ds̃ & non inueniebatur: & in regnorũ postea libris
quando achab acultud̃ adidolorũ uenerationem
transtulit uxorsua le⁊ abel ut facer& iuxta om̃a
quȩ fecit amorreus. quẽ disperdit dñs a facie filiorũ
hł. sed cum sit utraq: translatio illa đi. ista diaboli
Qui transfertur ađo non inuenitur ab inimicissuis.
nec eipotest insidiatos obripere. Noc quipre signifi¬
care estimo & non inueniebatur. Quiuero transfer¬
tur adiabolo: in id transfertur quoduidetur essec
sed non est : Sapientes quoq: scłi eos quidedog¬
matae transferuntur ad dogma trans latos uocant
Vtdyonisius ille cuius fuit antesententia dolorẽ
non esse malũ. postquã oppressus calamitatibus. &
dolore cruciatus cepit adfirmare quoddolor ess&
sum ñomniũ malorum: Ab his appellatus est transpositus
siue trans latus. quod scilice a priori decreto rece¬

Expanded text:
tionis in Genesi primum legimus , ubi Enoch transtulit tionis in Genesi primum legimus , ubi Enoch transtulit Deus, et non inveniebatur. Et in Regnorum postea libris , quando Achab a cultu Dei 381 ad idolorum venerationem transtulit uxor sua Jezabel, ut faceret juxta omnia quae fecit Amorrhaeus, quem disperdidit Dominus a facie filiorum Israel. Sed cum sit utraque translatio, illa Dei est, haec diaboli. Qui transfertur a Deo, non invenitur ab inimicis suis: nec ei potest insidiator obrepere. Hoc quippe significare aestimo, et non inveniebatur. Qui vero transfertur a diabolo, in hoc transfertur quod videtur esse, sed non est. Sapientes quoque saeculi eos qui de dogmate transferuntur ad dogma, translatos vocant, ut Dionysius ille cujus fuit ante sententia, dolorem non esse malum: postquam oppressus calamitatibus et dolore cruciatus, coepit affirmare quod dolor esset summum omnium malorum ab his appellatus est Transpositus, sive Translatus, quod scilicet a priori decreto rece
Abbreviated transcription (Latin):
que scõrum conparatione sunt sanetiora &ope¬
raquȩ operum prelatione meliora sunt & canti¬
tempore illud esse numerandũ : ex quocȩlũ & ter¬
ra sunt condita &currere usq ad consummatio¬
nem mundi quo xp̃s ludicaturus est om̃a : Reuo¬
cant quoq: ultra & in priora promouent gradum.
de preteritis & futuris scłis disputante. bona anma¬
la fuerint seu futura sint & intam profundas inci¬
dant questiones it libros quoq & infinita uclun¬
na super hac dissertione condideritit : Quodat
prologus pauli. amen. hebreo sermone condudi¬
tur a menseptuaginta transtulerunt. TΕNΟΠΟ
idest fiat Aquila ΠΕΠCΓΩVΕΝΩC UVeresiuo
fideliter : quod etiam in euuangelio a saluatore
semper ad sumitur suaper amenꝰ uerba firmane:¬
N Miror quod sitam cito transferimini abeo quiuos¬
non est aliudinisi sunt aliqui quiuos conturbant . &uo
s lunt conuertere euuangeliũ xp̃i. Uerbum transla¬

Expanded text:
quae sanctorum comparatione sunt sanctiora, et opequae sanctorum comparatione sunt sanctiora, et opera, quae operum praelatione meliora sunt, et Cantitempore illud esse numerandum, ex quo coelum et terra sunt condita, et currere usque ad consummationem mundi, quo Christus judicaturus est omnia. Revocant quoque ultra, et in 380 priora promovent gradum, de praeteritis et futuris saeculis disputantes, bona an mala fuerint, seu futura sint: et in tam profundas incidunt quaestiones, ut libros quoque et infinita volumina super hac dissertione condiderint. Quod autem prologus Pauli, AMEN, Hebraeo sermone concluditur: AMEN  , Septuaginta transtulerunt, γένοιτο, id est, fiat: Aquila πεπιστωμένος, vere, sive fideliter. Quod etiam in Evangelio a Salvatore semper assumitur, sua per AMEN verba firmante. Miror, quod tam cito tranferimini ab eo qui vnon est aliud, nisi si sunt aliqui qui vos conturbant, et volunt convertere Evangelium Christi. Verbum transla
Abbreviated transcription (Latin):
ramenta. & fabulȩ contempnende sunt exonas
suos. ex eo quod inscribturis scłalegantur. Ad sin¬
xit dicens. eos esse animalia & per qua drigaseog¬
do adas decadas quoq: & dodecadas. tot edidisse
numeros scłorũ quod eneia fȩtus scrofage nera¬
pit Querendum quoq quid sit inter scłm & sđm
tio ubi proȩternitate ponatur: quia in hebrȩo
đm id est ołam̃ ubi. ũau. litteram positã liabũ¬
erii ȩternitatẽ significat. ubi uerosinȩ uã u¬
scribitur annũ quinqua gesimũ quȩ̃ illi lobeleũ
uocant Obhanccausã &ille hebrgus qui proptor
urorẽ & liberos amans dominũ suũ. aureper tun¬
sa seruitio subiugatur : serui re lubetur in sđm.
hoc estusq ad annũ quinquagesimum: & moabi¬
omnis dura conditio lobeles soluebatur aduentu:
Quidam dicunt eundẽ esse sensum i scłis scłorum:
quem in sc̃is scõrum in cȩliscȩlorũ in operibus
operum in canticis canticorũ: & quã habent
differentiã cȩli ad eos quorũ cȩlisunt: & sc̃a :

Expanded text:
ramenta et fabulae contemnendae sunt, suos, ex eo quod in Scripturis saecula legantur, affinxit, dicens eos esse animalia, et per quadradas et ogdoadas, decadas quoque et duodecadas, tot edidisse numeros saeculorum, quot Aeneia fetus scropha generavit. Quaerendum quoque quid sit inter saeculum, etio, ubi pro aeternitate ponatur: quia in Hebraeo saeculum, id est, OLAM  , ubi VAV litteram positam habuerit, aeternitatem significat, ubi vero sine VAV scribitur annum quinquagesimum, quem illi Jubilaeum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus qui propter uxorem et liberos amans Dominum suum aure pertunsa servitio subjugatur, servire jubetur in saeculum , hoc est, usque ad annum quinquagesimum. Et Moabiomnis dura conditio Jubilaei solvebatur adventu. Quidam dicunt eumdem esse sensum in saeculis saeculorum, quem in sanctis sanctorum, in coelis coelorum, in operibus operum, in Canticis canticorum: et quam habent differentiam coeli ad eos, quorum coelissunt, et sancta,
Abbreviated transcription (Latin):
ne & sanguine euuangelium : tamen sub intelli¬
gitur quod post modicũ cum sanguine & carno
contulerit & sensishic quo apłi excusantus. ne
caro & sanguis sint : stare non poterit . Dumns
chilominus quilogtic ipio cuo sanguine& car¬

Expanded text:
ne et sanguine Evangelium, tamen subintelline et sanguine Evangelium, tamen subintelligitur, quod postmodum cum sanguine et carne contulerit: et sensus hic, quo apostoli excusantur, ne caro et sanguis sint, stare non poterit: dum ihilominus qui in principio cum carne