comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
metus & quedã portenta signficant. uł mox futura uł
serus. Significationẽ uoͬ ꝑtinere ad eos qui de his reb
rõcinari possunt putat. ex quo intelligi datur non stellas
facere que ꝓuer̾unt s futura p̾nũtiare. Qua rõne
sequutꝰ etia uates homerus. ortu canicule canem oriois
appellat. cu hanc eande̾ stellam atrocinon quidã. egiptii
uo solechin uecent. cuiꝰ complet᷑ annus qui eineus u̾ocat.
annis. Meccclx dicit aut̃ homerus de hoc sidere hactemus
Iste quidẽ clarus s tristia fata minat᷑. tuc opinor cu fuit
int̾uallo tẽporis uisus. porro int̾posito quadriẽnio. s non
cinicus annus. Egyptioꝵ quoq ꝓphete stellã quanda ali¬
quot annis nouissẽ uerent᷑ qua uocant. Ahe. Porro sidus
exorens morbos populoꝵ multoꝵq optimatu mortes de¬
nũtiat. Homeris deniq qui ide fuerit egyptuis siquidem

Expanded text:
metus et quaedam portenta significant uel mox futura uel metus et quaedam portenta significant uel mox futura uel serius, significationem uero pertinere ad eos qui de his rebus ratiocinari possunt putat. Ex quo intellegi datur non stellas facere quae proueniunt, sed futura praenuntiare. Quam rationem secutus etiam uates Homerus ortum Caniculae «Canem Orionis» appellat, cum hanc eandem stellam Astrocynon quidam, Aegyptii uero Sothin uocent, cuius completur aa. Dicit autem Homerus de hoc sidere hactenus: Iste quidem clarus, sed tristia fata minatur, tunc, opinor, cum fuerit interuallo temporis uisus; uidetur porro interposito quadriennio, sed non Cynicus annus. Aegyptiorum quoque prophetae stellam quandam aliquot annis non uisam uerentur, quam uocant Ach. Porro sidus hoc exoriens morbos populorum multorumque optimatium mortes denuntiat. Homerus denique, qui idem fuerit Aegyptius, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
cusat ratus tractatu istu ad astronomia potiꝰ ꝗ̃ ad
phisiologiam ꝑtinere. Parabolas eĩm quasdam appellat
qui comitatus sunt sideꝵ. ut uix̃ solẽ indiudui semꝑ
Mercuriꝰ & lucifer. reciprocos circuitus quos astrologi
tum. altera ꝑ diametru. atq ea que ꝑ cachetu fit
significat cuiꝰmoĩ stelle qualibet coeant. que ue sit eaꝵ
cetus significatio. Per diametru uõ ꝯtra distantiu ase
stellaꝵ positionẽ uult intelligi. cu ex medietate stelle
ad alt̾ius ꝯtraposite stelle medietatẽ directa linea ꝯnectit.
& ꝯtinuat utrãq. Quos uõ defectus mathematici uo¬
cant plato obstacula appellat ꝓprie magis. & aliq̃nto sigͥ¬
sicantius. non quo sibi inuicem obsistant. s quo nobis a
terra spectantib infenoris subiectu uisũs arcet᷑ stelle suꝑiois.
ꝓptereaq deficere ac laborare ꝓpter obiectũ inferioris supiꝰ
existimat᷑ Item ĩquit que longo ĩteruallo rursus apparẽt

Expanded text:
cusat ratus tractatum istum ad astronomiam potius quam physiologiam pertinere. «Parabolas» enim quasdam appellat, qui comitatus sunt siderum, ut iuxta solem indiuidui semper Mercurius et Lucifer; «reciprocos circuitus», quos astrologi tum, altera per diametrum. Atque ea quae per cathetum fit significat cuius modi stellae qualibus coeant quaeue sit earum coetus significatio; per diametrum uero contra distantium a se stellarum positionem uult intellegi, cum ex medietate stellae ad alterius contra positae stellae medietatem directa linea conectit et continuat utramque. Quos uero defectus mathematici uocant, Plato «obstacula» appellat proprie magis et aliquanto significantius, non quo sibi inuicem obsistant, sed quod nobis a terra spectantibus inferioris subiectu uisus arceatur stellae superioris optereaque deficere ac laborare propter obiectum inferioris superior existimatur. Item, inquit, quae longo interuallo rursus apparent
Abbreviated transcription (Latin):
spiciat. &. bonis quidẽ eximie delectet᷑. impbos oderit.
contĩgente se tristitia que nascit᷑ ex odio displicentis.
Solus quippe deus ut pote plene ꝑfecteq diuinitatis n
tristitia neq uoluptate contingit᷑. Cunctis ergo celi re¬
gionib sortitis demonas inquilinos agi mutuos cõmeatꝰ
media mũdi sedem incolentib potestatib obsequium
celo p̾bentib enã terrena curantib. que potestates etherii
aeriiq sunt demones remoti auisu nostro ce ceteris sen¬
sib quia corpora eoꝵ neq tantu ignis habent ut
sint pspicua. neq tantu tenre ut soliditas eoꝵ tactui¬
renitat᷑. totãq eoꝵ compigo ex etheris serenitate &. aeris li¬
quore ꝯnexa ĩdissolubilem coaugmẽtauit suꝑficiẽ. Ex quo
obscura cognoĩata putant.Multos porro esse demonas
etiã hesiodo placet. Ait ei ter esse eort .x. milia eosq esse fa

Expanded text:
spiciat et bonis quidem eximie delectetur, improbos oderit spiciat et bonis quidem eximie delectetur, improbos oderit contingente se tristitia quae nascitur ex odio displicentis — solus quippe deus, utpote plenae perfectaeque diuinitatis, neque tristitia neque uoluptate contingitur. Cunctis ergo caeli regionibus sortitis daemonas inquilinos agi mutuos commeatus mediam mundi sedem incolentibus potestatibus obsequium caelo praebentibus, etiam terrena curantibus. Quae potestates aetherei aereique sunt daemones, remoti a uisu nostro et ceteris sensibus, quia corpora eorum neque tantum ignis habent ut sint perspicua, neque tantum terrae ut soliditas eorum tactuirenitatur; totaque eorum compago ex aetheris serenitate et aeris liquore conexa indissolubilem coagmentauit superficiem; ex quo obscura, cognominatam putant. Multos porro esse daemonas etiam Hesiodo placet. Ait enim ter esse eorum decem milia eosque esse tam
Abbreviated transcription (Latin):
cia om̃ne latium. omnisq barbaria. placentiu gratula¬
tionesq populoꝵ libris conditis ad memoriã ꝑpetuitatis.
indiget quippe nã gnis humaĩ nimiu imbecilla suffragii
meliors p̾stantiorisq nature. Quam ob causa creatoꝵ
oũim & consuator deus uolens esse hoiu genꝰ prefecit
his ꝑ quos necte regerent᷑ angelos siue demonas. Nec
uos moueat uł terreat nom̃ ꝓmiscue bonis & impbis
positu. qm̃ nec angeloꝵ quidẽ terret. cu angeli ꝑti
dei sunt ministri qui ita sunt sancti uocant᷑. ꝑti ad¬
u̾se potestatis satellites. ut optime nosti. Igit᷑ uxta ufur¬
patam penes grecos loquendi ꝯsuetudĩem ta sancti st̃
demones ꝗͣ polluti & infecti. de quib mox erit aptior
disputandi locus. Nunc de eo gnẽ sit sermo quod ait
plato ãmirabili quada esse prudentia memoriaq &e do¬
cilitate felici. quod oĩa sciat. cogitationesq hoũi intro¬

Expanded text:
cia omne Latium omnisque Barbaria gratulacia omne Latium omnisque Barbaria gratulationesque populorum libris conditis ad memoriam perpetuitatis. Indiget quippe natura generis humani nimium imbecilla suffragio melioris praestantiorisque naturae. Quam ob causam creator omnium et conseruator deus uolens esse hominum genus praefecit his per quos recte regerentur, angelos siue daemonas. Nec nos terreat nomen promisce bonis et improbis positum, quoniam nec angelorum quidem terret, cum angeli partim dei sint ministri qui ita sunt sancti uocantur, partim aduersae potestatis satellites, ut optime nosti. Igitur iuxta usurpatam penes Graecos loquendi consuetudinem tam sancti sunt daemones quam polluti et infecti. De quibus mox erit aptior disputandi locus; nunc de eo genere sit sermo quod ait Plato admirabili quadam esse prudentia memoriaque et docilitate felici, quod omnia sciat cogitationesque hominum intro
Abbreviated transcription (Latin):
pono ge neris est illud echereuz quod in secundo loco
ꝯmemorauimꝰ positu. quod hebrei uocant sanctos angelos.
stareq eos dicunt ante dei uenerabilis cõtemplationem
lũma atq acri intelligẽtia. mira etiã memonie tenacitate.
reb quidẽ diuinis obsequiu manantes sũma sapia. humaĩs
uo prudenter opitulantes. łdeoq speculatores & executores
demones opinor tanꝗͣ demonas dictos. Demonas porro
greci scios reꝵ oĩu nũcupant. quos quidẽ p̾fectos sensili
mundo pͥmo quide uicem imitari aliqua pritandu. Ut
eim cdeus uixta angelum sic angelus iuxta homine. De¬
inde ꝙ usui nobis sint int̾pretantes &e nũtiantes deo
nr̃as preces & item hominib dei uolũtatem intimantes
illi nr̃a indigentia. porro ad nos hoc oĩi est sanctoꝵ¬
opem deferentes. Qua ob cam̃ appellati angeli ob as¬
siduu officiu nũtiandi. Testis est huiꝰ beneficii cũcta gre¬

Expanded text:
porro generis est illud aethereum, quod in secundo loco porro generis est illud aethereum, quod in secundo loco commemorauimus positum, quos Hebraei uocant sanctos angelos stareque eos dicunt ante dei uenerabilis contemplationem, summa prudentia atque acri intellegentia, mira etiam memoriae tenacitate, rebus quidem diuinis obsequium nauantes summa sapientia, humanis uero prudenter opitulantes idemque speculatores et executores, daemones, opinor, tamquam daëmones dicti; daëmonas porro Graeci scios rerum omnium nuncupant. Quos quidem praefectos sensili mundo primo quidem uicem imitari aliquam putandum — ut enim deus iuxta angelum, sic angelus iuxta hominem —, dehinc quod usui nobis sint interpretantes et nuntiantes deo nostras preces et item hominibus dei uoluntatem intimantes, illi nostram indigentiam, porro ad nos diuinam oopem deferentes; quam ob causam appellati angeli ob assiduum officium nuntiandi. Testis est huius beneficii cuncta Grae
Abbreviated transcription (Latin):
rectore non possent. Quare cu sit diuinu quide &
ĩ mortale genus aĩalium celeste sidereu temporatiu uo &
cecidum p̾assioniq obnoxiu terrenu necesse est esse in¬
ter hec duo medietatẽ aliqua ꝯnectente extimos limi¬
tes sicut in armonia uidemꝰ. & ĩ ip̃o mundo. Ut enim
sunt in ip̃is materiis medietates que int̾posite totiꝰ mũdi
corpus cotinuant iugiter. suntq inter ignẽ poterruor
due medietates aeris & aque que medie tangũt ꝯnec¬
tuntq ex timos limites. Sic cu sit ĩ mortale aial oe impa¬
tibile idemq ronabile quod celeste diat᷑ existente item
alio mortali passionibq obnoxio gne nr̃o necesse est
aliquod ge nus mediu fore quod tam celestis qͣ huma¬
ne natuie sit pricepł. idq & ĩ mortale esse ce obnoxi¬
um palsioni. Talis porro natura demonu est opinor ha
imuno a passionib cuiꝰ affectus nobis quoq ꝯsulit. huiꝰ

Expanded text:
rectore non possent. Quare cum sit diuinum quidem et rectore non possent. Quare cum sit diuinum quidem et immortale genus animalium caeleste sidereum, temporarium uero et occiduum passionique obnoxium terrenum, necesse est esse inter haec duo medietatem aliquam conectentem extimos limites, sicut in harmonia uidemus et in ipso mundo. Vt enim sunt in ipsis materiis medietates, quae interpositae totius mundi corpus continuant iugiter, suntque inter ignem et terram duae medietates aeris et aquae, quae mediae tangunt conectuntque extimos limites, sic, cum sit immortale animal et impatibile idemque rationabile, quod caeleste dicitur, existente item alio mortali passionibusque obnoxio, genere nostro, necesse est aliquod genus medium fore, quod tam caelestis quam terrenae naturae sit particeps, idque et immortale esse et obnoxium passioni. Talis porro natura daemonum est, opinor, haimmune a passionibus, cuius affectus nobis quoque consulit. Huius
Abbreviated transcription (Latin):
s. rõne uiuentib celestis quidẽ stellis terrestris autẽ hoĩb
ꝯsequens est etia ceteros locos regionesq int̾iectas ple¬
nas esse rõnalib aĩalib existimari ne quis mũdi locuo
desrus relĩquat᷑. Et eĩ est absurdu homĩẽs quidẽ imam
mũdi regionẽ inhitantes fragili corpore aĩo cũ amentia
& sine sinceritate pleno penitudinis ob ĩconstantia cõmo
stellas uõ prudentis nature ob eterna actuu suor cõstan¬
tiam nulli penitudini obnoxias porro minimeq dissolubili
corpore Ut pote que extimas ignis cunctas ambientis regiones
sine aia fore carere etiã uita pͥutare. Cui quidẽ rei hebreoꝵ
pintia soli quidẽ ut diem regeret. lune uo̾ ut noctem
tueret᷑. ceteras quoq stellas disposiusse tanꝗͣ limites tẽpoꝵ
annoꝵ quoq signa. Indica quoq futuroꝵ ꝓuentuus. que
cuncta certe tam moderate ta prudenter tam iugiter
continueq agi sine rõnabili qn potius sine sapiencillimo

Expanded text:
one utentibus — caelestis quidem stellis, terrestris autem hominibus —, consequens est etiam ceteros locos regionesque interiectas plenas esse rationabilibus animalibus existimari, ne quis mundi locus desertus relinquatur. Etenim est absurdum homines quidem imam mundi regionem inhabitantes fragili corpore, animo cum amentia et sine sinceritate pleno paenitudinis ob inconstantiam commotstellas uero prudentis naturae ob aeternam actuum suorum constantiam nulli paenitudini obnoxias, puro minimeque dissolubili corpore, utpote quae extimas ignis cuncta ambientis regiones incolant, sine anima fore, carere etiam uita putare. Cui quidem rei Hebraeorprouinciam «soli quidem, ut diem regeret, lunae uero, ut noctem tueretur», ceteras quoque stellas disposuisse tamquam limites temporum annorumque signa, indicia quoque futurorum prouentuum. Quae cuncta tam moderate, tam prudenter, tam iugiter continueque agi sine rationabili, quin potius sine sapientissimo
Abbreviated transcription (Latin):
mu esse locu ait ignis sereni huic pximũ ethereu
cuiꝰ corpus esse ignem eque. s aliquanto crassiorẽ quia
est altior ille celestis. dehinc aeris. post humecte quam
Ut sit aer iste quẽ hoĩes inspirant. Imus uo̾ atq ultimꝰ¬
locus terre. Que porro in locis differẽtia ẽ eadez etias
ĩ magnitudinib inuenit᷑. Celestis maximꝰ quippe qui
omiã infra ꝯflexum suu redigat. breuissimus terrae.
qui a ceteris omnib corporib ambitu̾s. Iuxtaq rõnem
ꝯtinuu competẽtis ceteri medii. Cum igit᷑ extimi idest

Expanded text:
m esse locum ait ignis sereni, huic proximum aethereum, cuius corpus esse ignem aeque, sed aliquanto crassiorem quam est altior ille caelestis, dehinc aeris, post humectae subsut sit aer iste quem homines spirant, imus uero atque ultimlocus terrae. Quae porro in locis differentia est, eadem etiam in magnitudinibus inuenitur: caelestis maximus, quippe qui omnia intra complexum suum redigat, breuissimus terrae, quia ceteris omnibus corporibus ambitur, iuxtaque rationem continui competentis ceteri medii. Cum igitur extimi limit
Abbreviated transcription (Latin):
tentiis ꝗͣ rationib. hec ip̃a que auxiliant᷑ deos existi¬
masse. ꝓpterea ꝙ rudib annis nondũ insedissẽt ueri
dei sciscitatio. Frant eĩ pastores o silmacedi cunctiq
huiꝰmodi sine studiis humanitatis. quos cladis priblice
suꝑstites fecerat oportuna hibitatio ex tempestatum
atq illuuuonis ĩcõmodo. Que poete postea blandiẽ¬
tes humanis passionib ꝑꝑ cupiditatẽ lucri u̾sib suis
formata mẽbratiq effigiata amplis & reconditis noib
exornauerũt. Usq adeo ut etia uitiosas hoĩu illecebras
turpissimosq actus deos cognoi̾arent obnoxios passioi.
Itaq factum ut pro gratia que ab homib debet᷑ dinẽ
ꝓudentie origo & ortus sacrilegio panderet᷑. Cuins
erroris opĩo creuit ĩꝯsultoꝵ hoĩu ualiditate. Hec ad
pr̃s plato quidẽ de demonu gn̾e diserit. Nos tamẽ
oportet & si non usq̃ quaq ueram eor breuiter ex¬
plicare rõnem que est huiꝰ moi. Quinq regiones

Expanded text:
tentiis quam rationibus, haec ipsa quae auxiliantur deos existimasse, propterea quod rudibus animis nondum insedisset ueri dei sciscitatio. Erant enim pastores et siluicaedi ceterique huius modi sine studiis humanitatis, quos cladis publicae superstites fecerat opportuna habitatio ex tempestatum atque illuuionis incommodo. Quae poetae postea blandientes humanis passionibus propter cupiditatem lucri uersibus suis formata membratimque effigiata amplis et reconditis nominibus exornauerunt, usque adeo ut etiam uitiosas hominum illecebras turpissimosque actus deos cognominarent obnoxios passioni. Itaque factum ut pro gratia, quae ab hominibus debetur diuinae prouidentiae, origo et ortus sacrilegio panderetur; cuius erroris opinio creuit inconsultorum hominum uanitate. Haec ad praesens Plato quidem de daemonum genere disseruit, nos tamen oportet, etsi non usque quaque, ueram eorum breuiter explicare rationem, quae est huius modi. Quinque regiones
Abbreviated transcription (Latin):
oiui sit̃ solus in littera. R. Fne ergo linea .x. l.b
que solem demonstrat.
idest littera .b tantu
autẽ moueat᷑ hec eade
linea. quãtu sol mouet᷑.
ꝓpe quottidiana momenta
singula. Similiter cetere
porro .x.a. linea in ꝑte
orientis. x. T. u̾o linea ĩ
ꝑte occidentis. hec quide
idest .X. T. linea prior oc

Expanded text:
ctum sit solis in littera Κ. Erit ergo linea XΚΒ quae solem demonstrat, id est litteram Β tantum autem moueatur haec eadem linea quantum sol mouetur prope cotidiana momenta singula, similiter ceteraeporro XΑ linea in parte orientis, XΓ uero linea in parte occidentis: haec quidem, id est XΓ linea, prius oc
Abbreviated transcription (Latin):
Fa que diu̾se nature motus obliquus ꝑ directu eiusdẽ
nature motũ u̾tens semet ut pote ꝯstretus cireũferebat
ꝑais maiore ꝑti minore circulo rotabant᷑. atiꝰ quidese
dimensu spatiu pagentia que minore. tardi que maiore.
motus euis ab eccidente ad orientẽ feratꝰ hec ergo cu
sit iterior ꝯtineat᷑ necesse ẽ ab exteriore orbe qui aplanes
dicit᷑. tardaq ip̃a in ꝓgrediendo ab aplanis uelciore rapit᷑
ad ꝯtratui motu. ꝙ ꝯphensa sequi seq̃nte ꝯphendẽ etiã
ꝯp̃hendentẽ iudet᷑. Planetu u̾o quida citiꝰ ali tarduis
cursus suos ꝑagunt merito. Circulor eiz mano tero

Expanded text:
a quae diuersae naturae motus obliquus per directum eiusdem naturae motum uertens semet utpote constrictus circumferebat partim maiore partim minore circulo rotabantur, citius quidem dimensum spatium peragentia quae minore, tardius uero motus eius ab occidente ad orientem feratur. Haec ergo, cum sit interior, contineatur necesse est ab exteriore orbe, qui aplanes dicitur, tardaque ipsa in progrediendo ab aplanis uelociore rapitur ad contrarium motum et comprehensa sequi sequentem, comprehendere etiam comprehendentem uidetur. Planetum uero quidam citius, alii tardius cursus suos peragunt
Abbreviated transcription (Latin):
pareat intellectui erit aliquatenꝰ ordinatu. si minus
temẽ inquit & ub libet se efferens confũsa & inordi¬
nata que agit relinquit. & addit. Nobis quoq igit᷑
in eundẽ modũ faciendu ac de ea pͥus loquendum.
nã que suo motu mouet᷑. hec quidẽ precedit ordine
ꝑ quã intelligunt᷑ &e scunt᷑ eterna que sola semꝑq uera
sunt. Tunc demũ illa quoq alia demõstranda que ad mo¬
uendũ quid motu indiget alieno. Utriq porro motui
sensus necessarq sunt qmͣ ex his tam cupiditates exci
Nunc de p̾cipua oꝑis eoꝵ utilitate dicendu. Que cu
quo beneficio negat quicꝗͣ maiꝰ adeo generi esse hũã
assiduã cõtemplationẽ reꝵ diuinaꝵ & ĩ mortaliui
noĩata. Actus u̾o qui uxta rationabilis aĩe deliberationẽ pro

Expanded text:
pareat intellectui, erit aliquatenus ordinatum, si minus, pareat intellectui, erit aliquatenus ordinatum, si minus, temere, inquit, et ut libet se exerens confusa et inordinata quae agit relinquit, et addit: «Nobis quoque igitur in eundem modum faciendum», ac prius de ea loquendum natura quae suo motu mouetur — haec quidem praecedit ordine, per quam intelleguntur et sciuntur aeterna quae sola semperque uera sunt —, tunc demum illa quoque alia demonstranda quae ad mouendum quid motu indiget alieno. Vtrique porro motui sensus necessarii sunt, quoniam ex his tam cupiditates excitnunc «de praecipua operis eorum utilitate» dicendum, quae cum quo beneficio negat quicquam maius a deo generi esse humanoassiduam contemplationem rerum diuinarum et immortalium nominata, actus uero qui iux
Abbreviated transcription (Latin):
culatio. Itẽ alium quẽ appellat qualitatem eque in duplici
specie. concretione &. discretione. Tertiumq positu esse
dicit ĩ qͣntitate. hñtem duas spes. incrementu oo dimi¬
nutione. Iuartu uixta essentia cuiꝰ etiã due species ĩtel¬
ligunt᷑ una gn̾atio. altera interitus. Anime ite duplex
motus. Iui alia mouet &e ip̃e a nullo monetͤ s pprio
gemiinoq motu. Aluis qui alia mouens ab alio mouet᷑.
qui ẽ patibilis habitus aĩe oe egritudĩẽ oppressũs. Recte
ergo faciet auctor si cum de his reb tractandu erit.
naturalẽ ordinẽ seruet. ac pͥncipe loco de aia diseret
post demũ de corpore. Deinde & cu de aĩa tractabit
de illa pͥus diseret que tam semetip̃a mouet ꝗͣ cet̾a.
in qua est ius deliberandi & intelligendi. Tune cõsẽ¬
quẽter illam quoq ꝑtractabit que ab alia se potiore
mota queda mouet. Id porro motus genus siquidẽ

Expanded text:
cumlatio; item alium quem appellat qualitatem, aeque in duplici cumlatio; item alium quem appellat qualitatem, aeque in duplici specie — concretione et discretione; tertium quem positum esse dicit in quantitate, habentem item duas species — incrementum et diminutionem; quartum iuxta essentiam cuius aeque duae species intelleguntur — una generatio, altera interitus. Animae item duplex motus, unus qui alia mouet, ipse a nullo mouetur sed proprio genuinoque motu; alius qui alia mouens ab alio mouetur; qui est patibilis habitus animae et aegritudine oppressus. Recte ergo faciet amator sapientiae si, cum de his rebus tractandum erit, naturalem ordinem seruet ac principe loco de anima disserat, post demum de corpore, deinde, cum de anima tractabit, de illa prius disserat quae tam semet ipsam mouet quam cetera, in qua est uis deliberandi et intellegendi, tunc consequenter illam quoque pertractabit quae ab alia re potiore mota quaedam mouet. Id porro motus genus si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
piẽtie dabit oꝑam ut prudentis nature cansas ꝓpiusqͣ
ceteras assequat᷑. Sunt porto he deliberatiua &e ite in¬
telligens aĩẽ potentie quib deliberat. raticrinat᷑ in tel¬
ligitꝰ. Illas u̾o in quit que ab aliis mote mouent alias
secundas existimandũ. Perspicue patibilem ꝑtem ratioa¬
bilis aĩẽ uitiosamq significat. in qua ẽ impetus. Princi¬
paliter quidẽ ab ea ꝑ̾te aiã mouet᷑ que motu intimo
desideriis morentib. Ip̃e hic autẽ impetus mouet corpꝰ
Itaq pͥncipalis aĩe motus diffinit᷑. Eterna substãtia semet
ipãm mouens. hic u̾õ coĩs qui ꝯmotus monet. opatio mo¬
uentis in eo qd mouet᷑ ut sectio oꝑatio secantis ĩ eo qdͥ
secat᷑. Cuiꝰ quidẽ motus aliquot diu̾sitates sunt quas de¬
mõstrauit ĩ legib octo corporis. aiẽ duas. Corporeu mo¬
tum locularem uocans cuiꝰ due sunt sp̃es. transitio o cir¬

Expanded text:
pientiae, dabit operam ut prudentis naturae causas prius quam pientiae, dabit operam ut prudentis naturae causas prius quam ceteras assequatur. Sunt porro hae: deliberatiua et item intellegens animae potentia, quibus deliberat, ratiocinatur, intellegit. Illas uero, inquit, quae ab aliis motae mouent alias, secundas existimandum. Perspicue patibilem partem rationabilis animae uitiosamque significat, in qua est impetus; quippe impetus principaliter quidem ab ea parte animae mouetur, quae motu intimo desideriis mouentibus, ipse autem impetus mouet corpus. Itaque principalis animae motus definitur aeterna substantia semet ipsam mouens, hic uero communis, qui commotus mouet, operatio mouentis est in eo quod mouetur, ut sectio operatio secantis in eo quod secatur. Cuius quidem motus aliquot diuersitates sunt, quas demonstrauit in Legibus, octo corporis, animae duas, corporeum motum locularem uocans, cuius duae sint species — translatio et cir
Abbreviated transcription (Latin):
dei opus est id quod intelligit. s opinari plerosq dicit
eos .u qui quide existimant nihil essẽ quod carens cor¬
pore quieꝗͣ patiat᷑ aut faciat. Nihil etia incorporeu
fore cui pareat aut famulet᷑ corpus ut pote mentis
intellectui aĩe nature. s quia ip̃a corpora qualitatib
ꝓpriis reꝵ creare diu̾sitatem. frigus quidẽ terram &
aquam. Calorem uõ ignem & aera. Rursũs astrictio¬
nem quidẽ &e duricam terram & ignem. relaxatio
rem pro corpoꝵ du̾sitate mõ astringẽ mõ relaxare.
ut cu uno & eodẽ calore limus quidẽ durescit. cera
Preclare. Siquidẽ ratiorinan & intelligete nõ corponis
s aĩc propͥum. hec porro incorporea. Non em̃ uidetur.
cum omne corpus sit uisibile ac sentiat᷑ Itaq cum discre¬
ta sint corpus ce aĩã diu̾saq coꝵ ña sit dignitas quoq
& ordo diu̾sus est. Quotus quisq igit᷑ amator est sa¬

Expanded text:
dei opus est id quod intellegit. Sed opinari plerosque dicit, dei opus est id quod intellegit. Sed opinari plerosque dicit, eos uidelicet qui existimant nihil esse quod carens corpore quicquam patiatur aut faciat, nihil etiam incorporeum fore cui pareat famuleturque corpus, ut puta mentis intellectui animae naturae, sed ipsa corpora qualitatibus propriis rerum creare diuersitatem, frigus quidem terram et aquam, calorem uero ignem et aera, rursus astrictionem quidem et duritiam terram et ignem, relaxationtem pro corporum diuersitate modo astringentem modo relaxantem, ut cum «uno et eodem calore limus quidem durescit, cera unt». Praeclare, siquidem ratiocinari et intellegere non corporis sed animae proprium. Haec porro incorporea, non enim uidentur, cum omne corpus sit uisibile ac sentiatur; itaque, cum discreta sint corpus et anima diuersaque eorum natura sit, dignitas quoque et ordo diuersus est. Quotus quisque igitur amator est sa
Abbreviated transcription (Latin):
ficiem labunt in latera diu̾sa. que quidẽ adextero uisu
nascit᷑ in sinstru latus. que u̾o a simstro similiter in
dextru. Que quia in diu̾sa latera transitu faciunt
&e simul ediu̾so indent̾ consistẽ dexteras simulacroꝵ
ꝑtes dexteris nostris simstras item sinistris obuias exhi¬
bent. Ceteros errores uidendi ab hoc uiniores pħi mu¬
tuati exposuerũt ita ut supra comp̾hensu est. Demde
psequit᷑. Qui quidẽ sensus famulant᷑ actib opificis
dei sũmam optimaq & pͥmariam spẽm molientis.
Quia cu de uisu loqueret᷑ qui est optimus oiu senfuu
corporeis eum noib appellau̾at. mõ ignem mõ lumen
interdu flãmam cognoĩans ne quis putaret se ita exstima¬
re quasi corporei sensus admistrent᷑. sine melioris ĩ corporee
pñtie consortio dicit hos ip̃os sensus famulari diuinis ac¬
tib pinde ut opifici famulant organa. Porro optimu

Expanded text:
ficiem labuntur in latera diuersa, quae quidem a dextro uisu ficiem labuntur in latera diuersa, quae quidem a dextro uisu nascitur, in sinistrum latus, quae uero a sinistro, similiter in dextrum; quae quia in diuersa latera transitum faciunt et simul e diuerso uidentur consistere, dextras simulacrorum partes dextris nostris, sinistras item sinistris obuias exhibent. Ceteros errores uidendi ab hoc iuniores philosophi mutuati exposuerunt, ita ut supra comprehensum est. Deinde prosequitur: «Qui quidem sensus famulantur actibus opificis dei summam optimamque et primariam speciem molientis». Quia, cum de uisu loqueretur qui est optimus omnium sensuum, corporeis eum nominibus appellauerat modo «ignem», modo «lumen», interdum «flammam» cognominans, ne quis putaret se ita existimare quasi corporeis opificiis sensus administrentur sine melioris incorporeae potentiae consortio, dicit hos ipsos sensus famulari diuinis actibus, perinde ut opifici famulantur organa. Porro optimum
Abbreviated transcription (Latin):
dũsas edit imagines simulacra ĩquit ex leuigati cor¬
poris inspectu resultant. Dextre uõ ꝑtes quẽ sunt
sinstre uident᷑. Ait nuc de ĩmutatione uisus. Et quia
ad eam ꝑtem que umbonis ht̃ tumore ꝯtemplatio
dirigatur dextere ꝑtes sinistre uuidebunt. Contraq
cculi dexreri cõtemplacio. Simulacri leuas ꝑtes sunstriq¬
item acies dexteras tanget: insolito more. Cum eĩ in direc¬
tum rigorem utriꝰq oculi uisus ferat᷑ erat cõsequens dex¬
terioris uisus directione ꝑtes dexteras tangi. sini striq itẽ
Psẽquit᷑ illud duplicis imagmis genus quod apparet in
his speculis que facta sunt ad formã chylindri cauis siue
imbricis. Rursum eĩm cu in directũ rigorẽ utriusq
oculi uisus ferat᷑. dexter uisus dexteꝵ latus eminen
& obliquu. sinsteꝵ etiã sinistru tale latus incurrant
necesse est. forme cuꝰ in laterib gemine conglobate ob
tersam & indinata ꝑꝑeaq lubricam utriꝰq lateris super¬

Expanded text:
leuigati corporis conspectu resultant». «Dextrae uero partes quae sunt sinistrae uidentur». Agit nunc de immutatione uisus et, quia ad eam partem quae umbonis habet tumorem contemplatio dirigatur, dextrae partes sinistrae uidebuntur contraque; item oculi dextri contemplatio laeuas simulacri partes sinistriqitem acies dextras tangent insolito more. Merito; cum enim in directum rigorem utriusque oculi uisus ferantur, erat consequens dexterioris uisus directione partes dextras tangi sinistrique item sequitur aliud duplicis imaginationis genus quod apparet in his speculis quae facta sunt ad formam cylindri caui siue imbricis. Rursum enim, cum in directum rigorem utriusque oculi uisus ferantur, dexter uisus dextrum latus eminens et obliquum, sinister etiam sinistrum tale latus incurrant necesse est. Formae tunc in lateribus geminis conglobatae ob tersam et inclinatam proptereaque lubricam utriusque lateris super
Abbreviated transcription (Latin):
quod his usu accidit ex eo ꝙ una medietas acꝙ unẽ ium
tum est tam solstitialis cireuli ꝗͣ cuussibet alteriꝰ stellaꝵt.
Teniq heraclides ponticus cũ circulũ luciferi descrberet
item solis atq unũ pũctum & unam medietatẽ duob
daret curculis demõstrauit ut int̾du lucifer supior in¬
terdu inferior sole fiat. Ait eĩ & solem & lunam &
lucferi d onmes planetas ubi eorẜ quisqi ł de modilr¬
neanpuncto terre ꝑ punctu stelle exeunte demostran.
nftgo eut una linea directa ex terre medietate solere
Ademostrans. due uõ alie dextra leuaq nihilominꝰ directe
liee a sole quidẽ distantes . L. momentis a se canoemrat¬
minam centũ q̃i altera linea orienti prmia demostiat
luciferu cum lucifer plurimu a sole distabit tnrens uo¬
cinus ortentalib plagis ꝑpeaq idem uespi nomen aͥc¬
cipiens q in eois uespe postq cecas ũi soli saltbit aide

Expanded text:
Quod his usu accidit ex eo quod una medietas atque punctum Quod his usu accidit ex eo quod una medietas atque punctum unum est tam solstitialis circuli quam cuiuslibet alterius stellarum harum. Denique Heraclides Ponticus, cum circulum Luciferi describeret, item solis, et unum punctum atque unam medietatem duobus daret circulis, demonstrauit ut interdum Lucifer superior, interdum inferior sole fiat. Ait enim et solem et lunam et Luciferum et omnes planetas, ubi eorum quisque sit, una linea a puncto terrae per punctum stellae exeunte demonstrari. Erit ergo una linea directa ex terrae medietate solem demonstrans, duae uero aliae dextra laeuaque nihilo minus directae lineae a sole quidem distantes quinquaginta momentis, a se autem inuicem centum; quarum altera linea orienti proxima demonstrat Luciferum, cum Lucifer plurimum a sole distabit factus uicinus orientalibus plagis proptereaque idem Hesperi nomen accipiens, quod in eois uespere postque occasum solis appareat,
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo cirtũferunt᷑ agitatione. Quare fit ut comphendãt
se inuicẽ ce a se rursum cõphendant᷑ he stelle. Cur hat¬
stellas pari esse dicat uelocitate maĩfestat ip̃e cũ asserit an¬
ni u̾tentis spatio cursus ab omnib ꝑagi. s ita ut mõ tar¬
diuis mo incitatius euntes ꝯp̾hendant sub inde solem
subinde a sole ꝯp̃hendant᷑. Ait tam̃ hos ignes ꝯtrariã queꝙ
uetatem hanc nasçi putant ex eo ꝙ sol quidẽ cũ naliter
ad cois ad cecidua semp ferat᷑ pinde ut ois mũdus mouet
Ppicidus tamẽ suus pagat anni spatio. cuiꝰ epicieli ꝯt raria
est conusio inũdi conusioni. Luafer ũo co mercurus
ostranios semꝑ motus exerant mudi circuaceronqr opͥhendat
solis incessũm mercuriꝰ ce lucfer int̾dum remorantes cos
sol comp̾hendat cũ ortus &e itẽ oecasus esfulsionesqt u par¬
brationes int̾dus mane int̾du uespascente patiant᷑ p̾cedetos

Expanded text:
ab eo circumfertur agitatione; quare fit, ut comprehendant ab eo circumfertur agitatione; quare fit, ut comprehendant se inuicem et a se rursum comprehendantur hae stellae. Castellas pari esse dicat uelocitate manifestat ipse, cum asserit anni uertentis spatio cursus ab omnibus peragi, sed ita ut modo tardius modo incitatius euntes comprehendant subinde solem et subinde a sole comprehendantur. Ait tamen hos ignes «contrariam» quoque ntrarietatem hanc nasci putant ex eo quod sol quidem, cum naturaliter ab eois ad occidua semper feratur, perinde ut omnis mundus mouetur, epicyclum tamen suum peragat anni spatio, cuius epicycli contraria est conuersio mundi conuersioni, Lucifer uero et Mercurius contrarios semper motus exerant mundi circumactioni. Quidam solis incessum Mercurius et Lucifer et interdum remorantes eos sol comprehendat, cum ortus et item occasus effulsionesque et obumbrationes interdum mane, interdum uesperascente patiantur, praecede
Abbreviated transcription (Latin):
aliud huiꝰmoĩ. Quod uõ sola possibilitate &e sine effcũ
uidet᷑ esse minime ẽ. ut pote carens ꝑfectione. Uerũ
hec disputatio quia nihil ꝑtinet ad nalem tractatu cum
sit rõnabilis differet᷑. Geniturã uõ tẽporis necessario ẽẽ
dicit institutã. ut tam eadẽ tempora sub dimensione
ueĩrent q̃ diere mensiuq & annoꝵ diumerari spa¬
tia possent. ꝓptereaq solis & lune illustrationes e occasus
necessarios fuisse. ceteralq erraticas stellas suꝑ impositas ẽẽ
giris circuloꝵ. uissasq agere motu septẽplicem diuersĩs
& dissimilib meandris m ea regione que sub godiaci or¬
bis circũfluxu iacet. Lune quidẽ iuxta terra ĩ pͥma
circũactione. Solis uõ in secunda diametro a luna dis¬
tantis. Luciferi ce merturii collocat ignes inquit ĩ
eo motu qui concur̃it solstitiali circuactioni ꝯtraria tamẽ¬

Expanded text:
aliud huius modi; quod uero sola possibilitate et sine effectu aliud huius modi; quod uero sola possibilitate et sine effectu uidetur esse minime est, utpote carens perfectione. Verum haec disputatio, quia nihil pertinet ad naturalem tractatum, cum sit rationabilis, differetur. Genituram uero temporis necessario dicit esse institutam, ut tam eadem tempora sub dimensionem uenirent quam dierum mensiumque et annorum dinumerari spatia possent, proptereaque solis lunaeque illustrationes et occasus necessarios fuisse, ceterasque erraticas stellas superimpositas esse gyris circulorum, iussasque agere motum septemplicem diuersis et dissimilibus maeandris, in ea regione quae sub zodiaci orbis circumflexu iacet: «lunae quidem iuxta terram in prima circumactione, solis uero in secunda» diametro a luna distantis; «tunc Luciferi et Mercurii collocat ignes», inquit, «in eo motu qui concurrit solstitiali circuitioni
Abbreviated transcription (Latin):
fluat atq p̾cereat. Ut cu dicimꝰ compitalia esse hodie
ullam ue aliam publica pͥuatamq celebritatẽ. quippe cũ
euisdẽ diei quedã iam exacta momẽta sint aliquãta
uõ adhuc maneant. Fodẽq mõ mense nuc esse ianu¬
ariu uł alium quẽꝗͣ. uł saciu certam̃ agi. cu pueroꝵ
certamiẽ exacto adolescentes citant᷑. & post hec deĩ¬
ceps ꝑfecte etatis uiuenes manus conferunt. Quid
ꝙ etia illa que non sunt essẽ dicimꝰ cu eadem non
esse uolumꝰ ostendere: ut cu dicimꝰ quadrati batus
Ita eĩ dicentes probamꝰ minime esse equalem lateribus.
ꝑꝑeaq absonu. Uel cũ idem plato siluam esse dicit in
nulla sub̾a ꝓpterea q nulla siluestria habeant ullam ꝑfẽc¬
tionem: dum eĩm sunt adhuc siluestria informia funt
& sine ordine ac specie ut saxa quoꝵ tamẽ est nalis.
possibilitas ut accedente artificio sĩmulachru fiat uł quid

Expanded text:
fluat atque praetereat, ut cum dicimus Compitalia «esse» hodie fluat atque praetereat, ut cum dicimus Compitalia «esse» hodie ullamue aliam publicam priuatamque celebritatem, quippe cum eiusdem diei quaedam iam exacta momenta sint, aliquanta uero adhuc maneant; eodemque modo mensem nunc «esse» Ianuarium uel alium quemquam, uel sacrum certamen «agi», cum puerorum certamine exacto adulescentes citantur et post eos deinceps perfectae aetatis iuuenes manus conserunt. Quid quod etiam illa quae non sunt esse dicimus, cum eadem non esse uolumus ostendere? Vt cum dicimus quadrati latus maiorem — ita enim dicentes probamus minime esse aequalem lateribus proptereaque absonum — uel cum idem Plato siluam «esse» dicit in nulla substantia propterea quod nulla siluestria habeant ullam perfectionem. Dum enim sunt adhuc siluestria, informia sunt ac sine ordine ac specie, ut saxa quorum tamen est naturalis possibilitas, ut accedente artificio simulacrum fiat uel quid
Abbreviated transcription (Latin):
adue. Noscꝑ hec cu euo assignamꝰ ĩ quit adest solitanies
nature non recte ꝑtes iduidue rei fingimi diemos
ei suit. est enit. At illi esse solus competis. Propter cos
qui ad dubitant nu tẽpus quod diat᷑ esse nullu sit
hec ꝓcessit assertio. dicunt ei p̾terita quidẽ oĩã iam essẽ
desisse. si quid porro eueĩat hoc nondu esse. p̾sentia uõ neq
plane esse neq oĩo non esse ꝓpter instabile acq in refre¬
nabile mom̃tor agmen. fluere eim & transire oĩa osten¬
dit. Ergo p̾terita quidẽ tẽporis ꝑtem sic dicit esse ut ĩtel¬
ligat᷑ fuisse. non ut ad pͥns existere. Ut cu homeru
esse dicimus diuinũ poetam. futuꝵ u̾õ sic esse dicit nõ
ut iam existat atq ad pñs habeat᷑. ut cu dicimus ad
annu ꝓximu lustri esse conclusionẽ. uł certamen essẽ
olimpiacui. Porro quod ad p̾sens fiat ita esse non ut
ꝑ aliquã duiturnitatẽ mansuꝵ essẽ uideat᷑. s ut tamqͣ

Expanded text:
 nosque haec cum aeuo assignamus, id est solitariae naturae, non recte partes indiuiduae rei fingimus. Dicimus enim 'fuit est erit', ast illi esse solum competit». Propter eos qui addubitant num tempus, quod dicitur «esse», nullum sit, haec processit assertio. Dicunt enim praeterita quidem omnia iam esse desisse; si quid porro immineat, hoc nondum esse; praesentia uero neque plane esse neque omnino non esse propter instabile atque inrefrenabile momentorum agmen; fluere enim et transire omnia ostendit. Ergo praeteritam quidem temporis partem sic dicit «esse», ut intellegatur «fuisse», non ut ad praesens existere, ut cum Homerum «esse» dicimus diuinum poetam. Futurum uero sic «esse» dicit ut non iam existat atque ad praesens habeatur, ut cum dicimus ad annum proximum lustri «esse» conclusionem uel certamen «esse» Olympiacum. Porro quod ad praesens fiat ita «esse» non ut per aliquam diuturnitatem mansurum esse uideatur, sed ut tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
sitis ĩmobiliter adherentib propriis circulis ꝑ quos fe¬
runt᷑ equali semꝑ ordinatoq gressu np̃ uisus ferri ea ꝑ
altiora ꝯuexa signiferi orbis imaginet᷑ ex ordinatiõe nati
& equabilis motus nascente motu p̾postero ruxta uisu
hoũim ꝯsequenter. Est eim equalis quidẽ motus qui eqͣ¬
lia spatia equalib curriculis tempoꝵ conficit sine pign¬
cia uł incitatione. Ordinatus u̾o in quo neq resistit᷑
nec retrorsum redit᷑ s ad ꝓxima queq moderato ĩces¬
su ꝑuenit᷑. Uident᷑ tam̃ nobis omnes quidẽ planetes
non equali motu. quidã tam̃ mordinata quoq agitatõẽ
ferri. Quam igit᷑ cam̃ dicemꝰ huiꝰ erroris : presum¬
ptionẽ sũp̃ memoratã a pythagora intellecta ꝙ cum
in globis suis consistentes ferant᷑ ꝑ ģodiacu ferci lan¬
guente uisus acie putent᷑. Id adeo in aliquo ex erran¬

Expanded text:
sitis et immobiliter adhaerentibus propriis circulis per quos fesitis et immobiliter adhaerentibus propriis circulis per quos feruntur aequali semper ordinatoque gressu, noster uisus ferri ea per altiora conuexa signiferi orbis imaginetur ex ordinatione rati et aequabilis motus, nascente motu praepostero iuxta uisum hominum. Consequenter, est enim aequalis quidem motus qui aequalia spatia aequalibus curriculis temporum conficit sine pigritia uel incitatione, ordinatus uero in quo neque resistitur nec retrorsum reditur, sed ad proxima quaeque moderato incessu peruenitur. Videntur tamen nobis omnes quidem planetes non aequali motu, quidam tamen inordinata quoque agitatione ferri. Quam igitur causam dicemus huius erroris praesumptionisque? Supra memoratam a Pythagora intellectam quod, cum in globis suis consistentes ferantur, per zodiacum ferri languente uisus acie putentur. Id adeo in aliquo ex erran
Abbreviated transcription (Latin):
Terra porro manente ignẽ diu̾sam regionem capescere le¬
uem altiuagamq mãm sequebat᷑. hisq late distantib ratio
poscebat ceteras quoq aeris &e itẽ aque materias inserii
medias ꝯtinuandi totiꝰ corporis causa. his porro ad una
ueluti seriem ꝯtinuatis demũ erat necessẽ fore aliquã
ex alio ad alud elementũ transfusionẽ cũ eoꝵ silua
una ea deniq esset ꝑinde ut fixaꝵ stellaꝵ circũactio
nnũ semꝑ eundẽq modũ obẜuantib omĩb stellis ne
ista quidẽ ulla ꝑueniret diu̾sitas. At nũc conu̾siones
&e equi noctia processusq  regradationes ꝑ latitudĩem
perq altum maxiẽ quidẽ solis & lune ceteroꝵ quoq
sideꝵ ices tempoꝵ mutant. & omẽm istam ĩportant
ꝯmutationẽ atq incõstantia.que quidẽ inconstantia
non ita ut nobis uidet᷑ proueĩt. nulla eim in diuis
actib ĩconstantia. s ut ita uideat᷑ fit ex eo ꝙ illis po¬

Expanded text:
terra porro manente, ignem diuersam regionem capessere leterra porro manente, ignem diuersam regionem capessere leuem altiuagam, quae materiam sequebatur; hisque late distantibus, ratio poscebat ceteras quoque aeris et item aquae materias inseri medias continuandi totius corporis causa. His porro ad unam ueluti seriem continuatis demum erat necesse fore aliquam ex alio ad aliud elementum transfusionem, cum eorum silua una eademque esset perinde ut fixarum stellarum circumuectio, unum semper eundemque modum obseruantibus omnibus stellis, ne ista quidem ulla proueniret diuersitas. At nunc conuersiones et aequinoctia processusque et regradationes per latitudinem perque altum maxime quidem solis et lunae, tum ceterorum quoque siderum, uices temporum mutant et omnem istam important commutationem atque inconstantiam. Quae quidem inconstantia non ita ut nobis uidetur prouenit; nulla enim in diuinis actibus inconstantia, sed ut ita uideatur fit ex eo quod illis po
Abbreviated transcription (Latin):
At uõ sub lunã usq ad nos omne genus motuu om̃e etiã
mutationu prorsus ut est ĩ uetere uersũ neuii. Ex subuiis a fur
rabies furiaꝵ examina mille. Namq gn̾atio & ite mors
in isto loco. Incrementa quoq & ĩmunitiones & oĩfaria
cõmutatio. transitioq ex locis ad loca. que cuncte passio¬
nes originẽ trahũt ex motu planetaꝵ. Quod tamẽ hac
rõne hactenꝰ dicit᷑ ne quis putet illa eterna ac beata gene¬
ratoꝵ & occiduoꝵ causa sie esse disposita. Ium potius illa
quidẽ hr̃e ꝯgrum felicitati sue cursum. hec uo ex accidenti
quodã & aliquatenꝰ ꝯsentiente cũ illis ꝯsortio imitari quoad
possunt diuina felicitatẽ. Ut eĩm unu̾ise rei motus similis
esset semꝑq in orbem rotaret᷑. lp̃a hec agitatio uita actus
atq oꝑatio inu̾di existens & nita diina necesse fuit t̾ra
media manere circa quã que ꝑ mediũ ferrent᷑ irent.

Expanded text:
At uero sub luna usque ad nos omne genus motuum, omne etiam At uero sub luna usque ad nos omne genus motuum, omne etiam mutationum, prorsus ut est in uetere uersu Naeuii: Nex ubi uis rabies furiarum examina mille. Namque generatio et item mors in isto loco, incrementa quoque et imminutiones et omnifaria commutatio transitioque ex locis ad loca; quae cunctae passiones originem trahunt ex motu planetum. Quod tamen hac ratione hactenus dicitur ne quis putet illa aeterna et beata generatorum et occiduorum causa sic disposita, quin potius illa quidem habere congruum felicitati suae cursum, haec uero ex accidenti quodam et aliquatenus consentienti cum illis consortio imitari, quoad possunt, diuinam felicitatem. Vt enim uniuersae rei motus similis esset semperque in orbem rotaretur ipsa haec agitatio, uita actus atque operatio mundi existens et uita diuina, necesse fuit terram mediam manere, circa quam quae per medium ferrentur irent,
Abbreviated transcription (Latin):
orbes seu globos idem planetes infraq aplanis orbis ex¬
celsa nobis e regione uidentib obiectu aerei corporis im¬
pediente aspectum godiacũ exteriorẽ orbẽ pagrare iudẽt᷑
faciendu ergo ut expositis demõstratisq erroꝵ causie
falsa opinio ꝯquiescat.
St igit᷑ totius mũdi talis ꝯstitutio. Ex corporib ma¬
Cteriisq integris ꝓudentie gubnaculis ad motũ eterm¬
tati ꝯuenientem directa motuiq ꝓprio simile formam
p̾ferens globeam. Ueꝵ ad dinũatione ꝯu̾lionesq tẽpoꝵ
mutationesq & du̾sitatem terrenoꝵ stellaꝵ er̃antiu
uariꝰ motus necessariꝰ omnib qui mic accidũt puẽtib
auctoritatẽ dedit. quippe simplex atq uniforinis a planis
ut pote eiusdẽ nature rata atq eadem semꝑ conuersio
equalis & ordinata. errantiu uõ orbiculata quidẽ & ipsa.
s neq equalis & inordinata uariaq. nec una s młtiformis.

Expanded text:
orbes ferantur seu globos idem planetes infraque aplanis orbis exorbes ferantur seu globos idem planetes infraque aplanis orbis excelsa, nobis e regione terrae uidentibus, obiectu aerei corporis impediente aspectum, zodiacum exteriorem orbem peragrare uideantur. Faciendum ergo ut expositis demonstratisque errorum causis falsa opinio conquiescat. Est igitur totius mundi talis constitutio ex corporibus materiisque integris, prouidentiae gubernaculis ad motum aeternitati conuenientem , motuique proprio similem formam praeferens globeam; uerum ad dinumerationem conuersionesque temporum immutationesque et diuersitatem terrenorum stellarum errantium uarius motus, necessarius omnibus qui nunc accidunt, prouentibus auctoritatem dedit. Quippe simplex atque uniformis aplanis, utpote eiusdem naturae, rata atque eadem semper conuersio aequalis et ordinata, errantium uero orbiculata quidem et ipsa, sed neque aequalis et inordinata uariaque, nec una sed multiformis.
Abbreviated transcription (Latin):
Upest ut tractatui qui ẽ habitus de stellis errãtib
illud addat᷑ Quasda eaꝵ sequaces esse quas ap¬
pellant hipolipthicas mathematiei ut sol & luna sunt.
hi quippe ignes nũꝗͣ ad p̾cedentia signa transitu faciunt.
s ad ea semp que sequunt᷑ ꝓptereaꝙq nec subsistũt ĩ mo¬
tu nec regradant᷑ unꝗͣ. Alias uo stellas non nũꝗͣ pre¬
ire. nõ nũꝗͣ deseri.Ut cetere que interdu stare inter¬
du redire pro spisso motu uident᷑. Est quippe se quaci¬
tas uisus imaginatioq stelle uelut ad sequẽtia signa ꝑ¬
gentis atq ad oriente transeũtis ut a canero ad leonẽ
Sitatio uõ uisus & imaginatio stelle dui manentis in
eodẽ loco iuxta alias fixa stellas nec errantẽ. Porro
regradatio uisus & imaginatio stelle p̾ter stationem qͣi
ad ꝯtrariu iter prioris itineris ꝓuectio. Que omiã
ita fieri nobis uident᷑. s non ita funt ut uidentur

Expanded text:
ans. IMG 12 Superest ut tractatui qui est habitus de stellis errantibus ans. IMG 12 Superest ut tractatui qui est habitus de stellis errantibus illud addatur, quasdam earum sequaces esse, quas appellant hypolipticas mathematici, ut sol et luna sunt — hi quippe ignes numquam ad praecedentia signa transitum faciunt, sed ad ea semper quae sequuntur, proptereaque nec subsistunt in motu nec regradantur umquam —, alias uero stellas nonnumquam praeire nonnumquam deseri, ut ceterae; quae interdum stare, interdum redire pro spisso motu uidentur. Est quippe sequacitas uisum imaginatioque stellae uelut ad sequentia signa pergentis atque ad orientem transeuntis, ut a Cancro ad Leonem. Statio uero uisum et imaginatio stellae diu manentis in eodem loco iuxta aliam fixam stellam nec errantem. Porro regradatio uisum et imaginatio stellae propter stationem, quasi ad contrarium iter prioris itineris prouectio. Quae omnia ita fieri nobis uidentur sed reapse non ita fiunt ut uidentur;
Abbreviated transcription (Latin):
fabulose mercuriu ꝯmenta recensentẽ lira cũ celum
ascenderet pͥmitus transentem ꝑ ea que motu planetũ
ad organicu modũ psonabant ase inuente lire similem
miratũ ꝙ imago ase inuenti opis in celo quoq repie¬
bat stellaꝵ collocationẽ que causa esset concinentie re¬
censere pͥmu se aterra transmisisse lune globu. post
omnes ordinationẽ stellaꝵ errantiu pomĩt. S sole
quidẽ post lunam. Ultra hunc antẽ quidã mercuriu
quidã aliu aliquẽ ex residus collocant. Plato etiã in
hoc ip̃o tymeo pͥma altitudĩẽm a terra usq ad lunare
circulu secũdam usq ad solem liquido dimensus est
Etia in politia non ordinationẽ mõ ꝯmemoras plane¬
tum s signoꝵ magnitudiẽs. etiã uelecitates etiã colores.
hoc ẽ splendores ac lerenitates notans. Axem celi item
fusos circulosq axem ambientes tam extimos & uici nos

Expanded text:
fabulose Mercurium commenta recens a se lyra, cum caelum fabulose Mercurium commenta recens a se lyra, cum caelum ascenderet, primitus transeuntem per ea quae motu planetum ad organicum modum personabant, a se inuentae lyrae similem miratum quod imago a se inuenti operis in caelo quoque reperiretur stellarum collocatione, quae causa esset concinentiae recensere. Primum se a terra transmisisse lunae globum, post omnes ordinationem stellarum errantium ponunt, sed solem quidem post lunam, ultra hunc autem quidam Mercurium, quidam alium aliquem ex residuis collocant. Plato etiam in hoc ipso Timaeo primam altitudinem a terra usque ad lunarem circulum, secundam usque ad solem liquido dimensus est, etiam in Politia non ordinationem modo commemorans planetum, sed singulorum magnitudines uelocitates, etiam colores, hoc est splendores ac serenitates, notans, axem caelitem fuso circulosque axem ambientes tam extimos et uicinos