comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuntu i fititulis moꝵ sesscilicet & dauid & salomon a saph echan &idithum & filii corȩ emunse
⁊ rahe litȩ &reliquorum quos hesdra uno uolumine com prehendit: Omnes autẽ psalmi a pudhe¬
breos inetrico carmine constanT esse compositi. INlam inmore romani flacci& grecipindaris sluno
iambo currunt nunçalca i coper sonant¶ Nine saphi conitent trietro uel tetra metro pebei¬
cedentes VS alomonfilius dauid regis israhiel iuxta niumerũ uocabulorũ suorum tria uolumma
edicit ¶ Horum primus est mas lotis quem greci para bolciss latim pro uerbiorum nominant eoqued as
inipsos sub com paratiua similitudine figuras uerborum & imagines ueritatis ostenderitł Ipsam
auter ueritateꝰ a dia tellegendũ legentibus reseruauit ¶ Secundum librũ coeleth uoc auits quigre¬
ce ecclesi astesdicitur Ilatine contionators eõquad sermoeius non specialiter adurũ in proue bis

Expanded text:
nuntur in titulis: Moyses scilicet et David nuntur in titulis: Moyses scilicet et David Ezraithae, et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. 17. Omnes autem psalmos apud Hebraeos metrico carmine constat esse compositos. Nam in morem Romani Flacci, et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant; nunc Saphico nitent, trimetro, vel tetrametro pede incedentes. 18. Salomon, filius David, rex Israel, juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Hebraice Misle, quem Graeci Parabolas, Latini proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderautem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis,
Abbreviated transcription (Latin):
orcbiaem digerat temporũ .¶ Ma lacenum heb mice latipie regũ ipiuer ptatur liunelibrũ hifrem
primus ipurtum uolamen coggr  Nam antea spar ius etat per singuloru essu lnstora Caralibo¬
omenom ar erendicitur quobaes praeter missorum uel reliquorum dicere possummuns quiaea que lpalge
lob qpoid niumos iti scripsise arbutrantur s Alu iunũ eepro phetiss pomulliuero eundemiob pest pla¬
iu. uus pussioes seori ptorem fuisse eocistiment ⁊ Nobimanes ut quicer taa rapitlis pugrȩ sulur¬
t ip sen rarit qua suictorias expediuit ¶ Principia autem &fines libriob apud hebreos prosagra¬
liber grece psalterium hela ice nabla latine organuĩ dicitur¶ Vocatur autem psilmcꝵ liber qđ
uno propheta canente acpsalterium chorus consonando responderet ¶Titulus autem iripsalinis
hebraieus itaest isphuir tallim quodint̃ pretat᷑ uolum̃ hymnoria Auetores autẽ psalmorũ quipo¬

Expanded text:
ordinem digerat temporum. Malachim Hebraice, Latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremordinem digerat temporum. Malachim Hebraice, Latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremprimus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in legeIob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oraliber Graece psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita est, Sepher Thehilim, quod interpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui po
Abbreviated transcription (Latin):
tur iotus que hueo ordo leuiticus achuortatur E Numeroris libur uocatus eoquod ineo egrena dstar gaut¬
gipto tribus dipumerant᷑ &xlii perheremum mansionũ ineo de scriptio continetur e Druterono Qutonon¬
nium greco sermone appellatur squod latine inter pretatur secundalex id est repritio & cuangelica
brei ad serunt incuius textu postior danis transitũ regna hostium subuertuntur sterra populo diu¬
ditur &per singula surbes uiculos inontes atque confima eedesiae celestis qu ehierusalem spir itu
postinoy sen & iosues antequam diuid & ceterireges existerent hune librũ edidisse creditur
Ideireo & abeo nomen accepit s& quamuis hic liber saul & dauid historiam contineat utriq. tar
ad samuhel referunturs quia ipse unxit saul ipiregnũ ipse dauid ipregẽ futur iumsciuus libri pri¬
inampartem conscripsit idem samu helssequenti a uero eius usque adcalcem scripsit daui

Expanded text:
totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aetotusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpHebrei asserunt, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, vicos, montes, atque confinia Ecclesiae, coelestisque Hierusalem spiritalipost Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur idcirco et ab eo nomen accepit: et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuhelem referuntur, quia ipse unxit Saul in regem, ipse David in regem futurum. Cujus libri primam partem conscripsit idem Samuhel; sequentia vero ejus usque calcem scripsit David
Abbreviated transcription (Latin):
ab angelis uel ab hominibus gestum dictum quesit I Quida prorhetis nuntiatum ireꝑ aiti q tu¬
d apo & corporecius .T Quid dechabolo & membris ipsius: Quiddeueteri & pouo populo sQudde
praesenti satulo & futuro regno atq iuditio EDESCRIPTORIBUS ETUOCABULIS SCORÕ LDROX¬
teris testam̃ti secundum hebreorũ traditionem in perbibent᷑ auctores Primus moyses du¬
nehistoriat cosino gralium ioquinque uoluminibus ethdit quod pentatruchum pomi
Pentate uelus autem a quinque iuo lumimbus diçitur  Penta enim grecequm que tec hus.¬
udumen uocatur ¶ Genesis liber inde appellaturs eoquo exor dumimund exgene ratiosacculi iieo gnsit¬
cmneatur & Eaodus uero eritũ abexitu ab argipto uel ggressum populi i aid edgerit saiaa¬
ciusa pom̃ accepit ¶ Leiuiticus appellatus seo qđ leuitarũ ministeru & diuersitatem uietimarũ ex sequi Pauuci

Expanded text:
ab angelis, vel hominibus gestum dictumque sit, quid a proab angelis, vel hominibus gestum dictumque sit, quid a proo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iudicio. De scriptoribus et vocabulis sanctorum libroteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum ab Acausa nomen accepit. Leviticus appellatur, eo quod levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
int prouno accipiuntur ¶Tertius estordo agio graphorũ id est scã scribenti si ñquo sunt libri no¬
irtus coeleth qquodest ecclesiastes. ¶Quintus sira sirisquod est canticum canticorũ Sextus dinilie
ter quisiul omnes quinq & octo nouem fiunđ uiginti &duo sicut superius comp̃hens sunt
¶Quidam autemrih &cmorli quod latine dieitur lamentatio heremiat agio graphis a dieuir
gnnti quar tuoralimina testamenti ueteris faciunt uecta uiginti quattuor seniores qui antec¬
spectumdi adisti ¶ Quartus apud iuos ordoueteris testamenti eoru librorum qui hracanone h¬
bmiconsunt quorũ primus sapientiae liber est CSextus ecelesi asticu erer ir ioquilgcanone he
sprimus euangelieus ipi quo sunt mn athieus mareus lucas iohannes E Secundus a posiodis itiquost¬
id est in hstoria inmoribus in allegͣia rursus ista iũ multifarie diuuiduntur idest qui dado quad

Expanded text:
sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri nosunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri noQuartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, qui est Cantica canticorum. Sextus, Daniel. ter. Qui siQuidam autem Ruth, et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Jeremiae, Hagiographis adjiciunt, et viginti quatuor volumina Testamenti Veteris faciunt juxta viginti quatuor seniores qui ante conspectum Dei assistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti, eorum librorum qui in canone Hebraico non sunt, quorum primus Sapienprimus, evangelicus, in quo sunt: Matid est, in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid
Abbreviated transcription (Latin):
Osius testamentum ideo diciturs quia ueniente pouocessauit ¶ Dequo a postolusi neminis detis
Veteratimisiert̃ &ecct omnia facta sunt poua Qestam̃tum aute nouũ ideo noncupatur.
quia in uouat nonenim illud discunt nisi homines renouati exuetestestamento pergrati
pertinentes iam ad iesta mentum pouum quod est regnũ caclorum Vebrei autẽ uetus cistamtũ
hra auccore iuxta numerũ literarũ suarũ inuiginti duos libros accipiunt QDuudents eos inir
¶Quartus uagetaber quod est numeris ¶uintus elclalurisquod est deutro nomi ũ. &Hisun .x. libra
moysi quos hebrei corath latinilegem appellant proprie aute lex appellatur quaeper moysenda¬
Necufidus ordo est prophetaru in quo continentur libriocto quorũ primus bennun ios ue
quilatine iesuniur dicitur & Secundusseptums quad est iudicum. Uertius samuhel quireg ũpri
ierechel ¶Octauus taresra quidiciur xii prophetaruis quilibri quia sibi prolre uitate conuno

Expanded text:
us Testamentum ideo dicitur, quia veniente Novo cessavit, de quo Apostolus meminit dicens: Vetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia . Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illum discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes jam ad Testamentum Novum, quod est regnum coelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum Esra auctore juxta numerum litterarum suarum in viginti duos lquartus Vagedaber, quod est Numerus; quintus Elleaddebarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thorah, Latini Legem appellant. Proprie lex auteest. Secundus ordo Prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus, Josuae bennum, qui latine Jesus Nave dicitur. Secundus Sobthim, qui est Judicum. Tertius Samuel, qui est RegumEzechiel. Octavus Tharistra, qui dicitur 12 Prophetarum, qui libri quia sibi prae brevitate adjuncti
Abbreviated transcription (Latin):
pulum loqueretur Von athan columbȩdonũ Abisalon patris paxperanti fra sinseo
um eius coelet ls quod grece appellatur ecclesi asterslatine contionator  quod ad po
gitur filio ad eo ut etiam magnocum dolore extinctum plangeret¶ Roboam lati
relictȩ sint¶abia pater dns uel pater fuit Esa dolens siue sustollens ¶Ios aphat diuidi
auxilium disi. ¶Orias autemipse est quia tarias duplici nomineiste est quuinlicitum si
÷ sacerdotium uendicare conatus lepra in fronte percussus est Co atham est perfecti¬

Expanded text:
pulum loqueretur. Ionathan columbae donum. Absalon patris pax per antiphrasin, eopulum loqueretur. Ionathan columbae donum. Absalon patris pax per antiphrasin, eoum eius Coheleth, quod Graece appellatur Ecclesiastes, Latine Contionator, quod ad poplegitur filio, adeo ut etiam magno cum dolore extinctum plangeret. Roboam latirelictae sint. Abia pater Dominus, vel pater fuit. Asa tollens, sive sustollens. Iosaphat Domini auxilium Domini. Ozias autem ipse est qui Azarias duplici nomine. Iste est qui, inlicitum si sacerdotium vindicare conatus, lepra in fronte percussus est. Ioatham est perfect
Abbreviated transcription (Latin):
dis calcitus filius enim fuit helielectus iriminis terium sacerdotii fuius amissionem suo ex
pressit uocabulo Npostolus enim ait calciatienim pedes inpraeparatione euangelii pa¬
cis & propheta quams peciosi pedes qui ad nuntiant pacem Alste ergo discalciatus inter¬
tatur ut eius nomine ueteris testamenti sacer dotium a ueteri populo significa retur
e doctrinȩ silentium CSamuhel nomen eius ds̃ Messe insole sacrificium uelincensum ES
ułinter pretatur petitio notum est eniꝰ quo modo hebreorum populus eum sibi regem pe¬
tierit &accepits non secundum dm̃ sed secundum uoluntatemsuam ¶ Dã uid fortis manu uti¬
q: squia fortissimus in proeliis fuit Ipse & desiderabilis sinstirpe scilicet sua ł De qua
isseperhibetur Primum uocabulum eiussalomonid est pacificus eoquodinregno eius pax
fuerit . VSecundum nomen edidas eo quod fuerit dilectus & ama bilis dni. Uertium uoca

Expanded text:
discalciatus. Fdiscalciatus. Fpressit vocabulo. Apostolus enim ait: Calciati pedes in praeparationem Evangelii pacis. 61. Et propheta: Quam speciosi pedes qui annuntiant pacem. Iste ergo discalciatus intertatur, ut eius nomine Veteris Testamenti sacerdotium a veteri populo significaretur doctrinae silentium. Samuel nomen eius Deus. Iessai insulae sacrificium, vel incensum. Saul petitio interpretatur. Notum est enim quomodo Hebraeorum populus eum sibi regem petierit, et accepit non secundum Deum, sed secundum suam voluntatem. David fortis manu, utique quia fortissimus in proeliis fuit. Ipse et desiderabilis, in stirpe scilicet sua, de qua isse perhibetur. Primum vocabulum eius Salomon dicitur, id est pacificus, eo quod in regno eius pax fuerit. Secundum nomen Ididia, eo quod fuerit dilectus et amabilis Domino. Tertium voca
Abbreviated transcription (Latin):
nuis sueterra rubra initer pretatur ¶ Ex terra enuim fac ta est caro & humus hominis
facuiendi materies fuit ¶Eua interpretatur uitassiue calamitas siue uitasquia origofu¬
it pascends̃ca lamitas &uaȩ quiaperprae uaricationem causa ex titu morienidisa
catendo nonnen sumpsit calamitas s Alii autem dicunt ob hoc aeuauita &calarattas
appellatas quia saepe mulier uiro causa salutis estssaepe calamitatisam urus origo¬
est quod est uae a in possessio inter pretatur. IOnde e himologiam ipsius expr¬
mens pater eius ait cama sidest possedi hominem perdñ :Idem & la mentatio uo
quod prointerfectio abel inter fectussit e& poenam sius celeris dederit Cabelluc¬
tus inter prȩtatur s quo nomine praefigurabatur occiden dussidem & uanitas
ia cito solutus est at que subtractus Gechinterpretatur res urrectioseo quod po
fratris hater fectioninatiis sit quasi resurrectionem fratris exmortius sus cita retlidem&

Expanded text:
nus sive terra rubra interpnus sive terra rubra interpfaciendi materies fuit. 5. Heva interpretatur vita, sive calamitas, sive, vae: Vita, quia origo fuit nascendi; calamitas et vae, quia per praevaricationem causa exstitit moriendi. A cadendo enim nomen sumpsit calamitas. 6. Alii autem dicunt ob hoc etiam Hevam vitam et calamitatem appellatam, quia saepe mulier viro causa salutis est, saepe calamitatis, et mortis, quod est vae. 7. CAIN possessio interpretatur; unde etymologiam ipsius exprimens pater ejus ait: Cain, id est, possedi hominem per Deum. Idem et lamentatio, eo quod pro interfecto Abel interfectus sit, et poenam sui sceleris dederit. 318 8. ABEL luctus interpretatur, quo nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est, atque subtractus. 9. Seth interpretatur resurrectio, eo quod post fratris interfectionem natus sit, quasi resurrectionem fratris ex mortuis suscitaret. Idem,
Abbreviated transcription (Latin):
mun diuo scure ñ possumus ssed media tantum eorum testimonio contemplam utri s gulis e post
abis sairo đ quia defabrica tantummundi quȩ iusex diebus facta sunt in pra esenti saeculono¬
uimus quodelamat ter scs altor ad alterum trinitatis inuna diunitare demonstrant mistoriũ¬
ex propriis causis originem pominũ habent quibusita prophetice indica sunt uocabula¬
ut aut futuris aut praece dentibis causis eorum conueniant ini quibus tamen manente spirital
sacramento nunc tantum ad luteram intellectum historiae persequimurs tabiautim a¬
himo logiȩ inter precationem non attingimuss sołam ipsam i platipum edumologi¬
am posuimuss quođ autem unũ nomen hebraicums aliter atque aliter iuerpretatus
Ihoc secundum accentum & litterarum euenit diuersitatem ut luariis significatio¬
nibus nomina commutentur ¶ Adam sicut beatus hieronimus tradit homo siueterre¬

Expanded text:
mundum scire non possumus, sed media tantum, eorum testimonio contemplamur. 33. Singuli senas mundum scire non possumus, sed media tantum, eorum testimonio contemplamur. 33. Singuli senas alas habent, quia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in praesenti saeculo novimus. Quod clamant ter Sanctus alter ad alterum, Trinitatis in una divinitate demonstrant mysteriuex propriis causis originem nominum habent. Quibus ita prophetice indita sunt vocabulaut aut futuris aut praecedentibus eorum causis conveniant. In quibus tamen manente spiritali sacramento, nunc tantum ad litteram intellectum historiae persequimur. Ubi autem etymologiae interpretationem non attigimus, solam ipsam in Latino etymologiam posuimus. Quod autem unum nomen Hebraicum aliter atque aliter interpretatur, hoc secundum accentuum et litterarum evenit diversitatem, ut in variis significationibus nomina commutentur. Adam, sicut beatus Hieronymus tradit, homo sive terre
Abbreviated transcription (Latin):
testatut angelus dicens princeps regnipersarum restitit mihi. Vnde apparet pullum locum essecui
angeliꝰ praesint e Prae sunt enim & espiciis operum omnium sł inc est ordo uel dis tinctio ange¬
loruns qui post lapsum malorum ncaedestiuigore stecerunt INam post quam apo stag.
angdi ceciderunt si inperse uerantia aeternȩ beatitudinis solidati sunt samide &post caelierea¬
tendens quod post ruinam angelorum malorum Ti quipermanserunt firmitatem aeterne per¬
euerantiȩ consecuti sunt Nullo iam lapsu euersi nulla superbia cadentes sed firmiter indi
a more &uentemplatione manente ꝥuhil aliud dulce habent nisicum a quocreati suns Quod
autenduo sepharam inesuia leguntur ffigura liter ueteris & noui testamenti significationen
ostendunt  Quo duero faciem &pedes dñ operiunt s̃qui a pna terita antemnundum ã futura post

Expanded text:
testatur angelus dicens: Princeps regni Persarum restitit mihi . 29. Unde apparet nullum esse locum cui testatur angelus dicens: Princeps regni Persarum restitit mihi . 29. Unde apparet nullum esse locum cui angeli non praesint. Praesunt enim et auspiciis operum omnium. 30. Hic est ordo vel distinctio angelorum, qui post lapsum malorum in coelesti vigore steterunt. Nam post quam apostatae angeli ceciderunt, hi in perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli crea31. Nimirum ostendens, quod post ruinam angelorum malorum, hi qui permanserunt, firmitatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo jam lapsu aversi, nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes, nihil aliud dulce habent, nisi eum a quo creati sunt. 32. Quod autem duo seraphim in Isaia leguntur, figuraliter veteris, et novi Testamenti significationem ostendunt. Quod vero faciem et pedes Dei operiunt, quia praeterita ante mundum, et futura post
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis claritate diuiniluminis ipflamantur : Vnde & ipsi uelant faciem &spedes sedentis
itdiro modi &ide ircocetera angelorum turba iudere diessentiuam plene nonualet qm̃ che rubut
eamtegit AE lat igitur uocabula agminũ angelorum ita sunt specialia ordinum singulorum ut
timen sint exparte communia omnium I Nam duindroni secdes di in quorundam angelorunor
dire specialiter designentur Y Tamem per psalimistam qui sedes super hieribim dicutur  Setider
stiordines angelorum priuatis nominibus appellantursquia hoc ipsum officium in proprio ordi
lenius acceperunt e cum sint omnibus communia pro prietamen haec nomina suis edinibus a¬
putantur Ini cui que enim sicut predictumn est propria officia sunt iniunctasquae promeruis se
eos ipmundi constat exordio  Nam quuia angeli & locis & hominibus praesinssper pro pheta

Expanded text:
to magis claritate divini luminis inflammantur. 25. Unde et ipsi velant faciem et pedes sedentis to magis claritate divini luminis inflammantur. 25. Unde et ipsi velant faciem et pedes sedentis in throno Dei; et idcirco cetera angelorum turba videre Dei essentiam plene non valent, quoniam Cherubin eam tegit. Haec igitur vocabula agminum angelorum ita sunt specialia ordinum singulorum, ut tamen sint ex partrum ordine specialiter designentur, tamen dicitur per Psalmistam: Qui sedes super cherubim . Sed ideo isti ordines angelorum privatis nominibus appellantur, quia hoc ipsum offplenius acceperunt. Et cum sint omnibus communia, propria tamen haec nomina suis ordinibus deputantur. 28. Unicuique enim, sicut praedictum est, propria officia sunt injuncta, quae promeruisse eos in mundi constat exordio. Nam quia angeli et locis et hominibus praesunt, per prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
rum conuenientes ĩuxta fidem euangelicam &apostolicam secundum postaposto lasy smbulum
cipaliter fidem complectunturłquãsi .iii. euangelia ut totidem paradisi flumina Cħarum
prior nicena sinodus cccxviii epis coporum constantino augusto imperante per acta est Ip
qua arrianie perfidiae condensnatur blas femia quam deinaequalitate saȩ trinitatis idet
aorius asserebat consubstanialem dõ patri dm̃ filium eacdom scã sinodes per simbulum ꝑe fin uit
Sempdusfodus el patrum subtheo dosio seniore constoninopolim congreg faestquar defen ui

Expanded text:
rrarum convenientes juxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum, post apostolos, Symbolurrarum convenientes juxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum, post apostolos, Symbolurincipaliter fidem complectuntur quasi Evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum prima Nicaena synodus trecentorum XVIII episcoporum Constantino Augusto imperante, peracta est, in qua Arianae perfidiae condemnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis, idem Arius asserebat, consubstantialem Deo Patri Deum Filium, eadem sancta synodus per Symbolum definivit. Secunda synodus, CL Patrum sub Theodosio seniore Constantinopolim congregata est, quae Macedoni
Abbreviated transcription (Latin):
&itademum in corpore in quisita loca quae exipsis numeris indicanturs persingula euangeli¬
ca de eisdem dixisse inuenies .UIII. EDECA NONIBUS CONCILIORUM
anon autem grecelatine regula noncupatur sregula autẽ dicta quod recto educitNec aliquan¬
do alior sũ trahit .¶ Ali dixerunT regulam thetam uel quodregat s̃uel quoduormã recte iuuendi
praebeats uel quod distortum prauum que quid c̃orrigat ¶ Canones autẽ genera lium conciliorũ
atem poribus constantini coeperunt Vn praecedentibus namque annis per secutione feruente :
docendarũ plebium minime clabatur facultas : Indexp̃ianitas indiuersas heresesscissa est q̃uiã
nerat licenti  ep̃is inurũ conuenire nisi tempore si pra dicti imperatoris : Ipse enim dedit facul
tatem xp̃ianis licere congregaris sub hoc itiam sci patres inconcilioniceno : Deomn i orbeee¬

Expanded text:
et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangeliet ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. § 16 De canonibus conciliorum. Canon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperattatem Christianis libere congregandi. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe te
Abbreviated transcription (Latin):
marcus io hannes. QQuintus inquibus duo matheus lucas ¶Sextus in quibus duo mãdieus marcus
eptimus in quibus duo matheus lohannes. ¶Dc tauus in quibus duo lucas martus QNonus
quibus duo lucas lohannes. ¶ Decimus inquibus singuli eorum propria quaedã dixerunt QQuorum
expositio hȩc est per singulos enim euange listas numerus quidam capitulis adficus ad iacetsquibus
iumeris sub dita est aera quaed am mineo notata quae indicat in quoto canone positus sit pum
cui subiecta est aera .¶ Verbi gratia siestaera una in primo canonessiduȩ insecundo Sitres. intertio
sicper ortdinem usque ad decimm peruenius. ISi igitur aperto quod libet euangelio placiu
Scire quire liquorum euangelistarum similia dicerunt. AAd sumnes adiacentem numerum capi¬
uli & requires ipsum pumerũ in suo canonẽ quem indicat: ibi que inuenes qui& quid dixer

Expanded text:
Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in primo canone; si secunda, in secundo; si tertia, in tertio; et sic per ordinem usque ad decimum perveniens. Si igitur, aperto quolibet Evangelio, placuerit scire qui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint;
Abbreviated transcription (Latin):
ati uulgo quia sic scribebantꝰ antiqui sicut aratur terra Asinistraenim addexteram pri¬
mum deducebant stilum deinde conuertebantur ab inferiore &rursus addexteram uersus
quos & hodie rusticiuorsus uocant. Eceda est quod adhuc emendatur & necdũ h libris rei¬
tũ ẽ &ẽ nom̃ grecũ sicut & thomussIT DT̃CANOMIBUS EUANST LIORUM
anones eu angeliorum ammonius alex andriae primus excogitauitsquem postea eusebius caesari¬
ensis secutus plenius composuit qui ideo facti sunt ut pereos inuemre & scire possimus qui reliquax
ngelistarum sunilia aut propria dixerun ssunt autem numero decim QQuorum primus amtinet pu¬
meras in quibus uii eadem dicerunt mãtheus marcus lucas iohannes CSecundus in quibus .iII. mãtheus
narcus lucas. Vlertius in quibus .iii. mat heus lucas lohannes ¶Quartus inquibus tres. mãti

Expanded text:
m inde vulgo vocati, quia sic scribebant antiqui, sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram prim inde vulgo vocati, quia sic scribebant antiqui, sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stylum, deinde convertebantur ab inferiori, et rursus ad dexteram versus, quos hodieque rustici vocant versus. Scheda est, quod adhuc emendatur, et necdum in libris redt; et est nomen Graecum, sicut et tomus. De canonibus evangeliorum . Canones Evangeliorum Ammonius Alexandriae primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus plenius conposuit. Qui ideo facti evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros, in quibus quatuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, JoaMarcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus,
Abbreviated transcription (Latin):
bus agitur compariontur ¶ Problemata autem quelatine appellantur proposiõnes questioriensiꝗt
habentes aliquid quod dis putatione soluendun sit ¶ Questio autem est quae sicio cumquȩruur ansit
anquid sit anqualesit Argumentum uero dictum quasi argutum uelquod sit argute ipuentum
ad comprobandas res EEpisto lam proprie greciuocant quod inter pretatur. latinemissat stilaeni
siue stilinissa ueliissio A nte cartȩ & meubra nariõ usũ inde dolatis ex ligno codicillis epistolarũ
alloquia scribebantur unde &portitores earũ tabularios uoca uerunt.

Expanded text:
bus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt, bus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt, habentes aliquid, quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est, cum quaeritur, an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae interpretatur Latine, missa. Styla enim seu styli, missa vel missi ante membranarum usum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius nomen pleriq latinitatis periti : sine trans latione posuerunt : hoc autem uocabulum apud
s inter prȩtatum prae fatio noncupatur quasi p̃locutio. ¶Prȩcepta sunt quȩ aut quid faciendu
Aut quid non faciendum sudocent Iquid faciendum ut diligos dnm̃ dñ tuu & honora patremtuum
& mnatremtuam .¶ Quid nonfaciendiđnut non mechaberis ñ furtũ facier̃ similiter & gentilium prae¬
cepta ueliubent ueluctant  Iubent faciendu ut nudus ara sereruuidus ł ietaNT ut pieue ipattruies
coriun sereneue flagella summapete. ¶Primus autẽ prȩcepta apud iebreos moyses serie sit La pudla
unos martus uates primus pcepta composuit sex quibus est illud postremus dicas primus taceos
quiope aliciius rei similitudinem pr̃ segerit quodlicet situor abulum grecum lan tamnenprol ariis
iuitistr pauuis epistiun ebł quod ir para bolis quatdicuntut rerum similitudines. NRebus degpa

Expanded text:
Cujus nomen plerique Latinitatis periti sine translatione posuerunt; hoc autem vocabulum apud Cujus nomen plerique Latinitatis periti sine translatione posuerunt; hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. 10. Praecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: Dilige Deum tuum, et honora patrem tuum, et matrem tuam. Quid non faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies. 11. Similiter et gentilium praecepta vel jubent, vel vetant. Jubent faciendum, ut: Nudus ara, sere nudus. Vetant, ut: Neve inter vites corylum sere, neve flnos Marcius vates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus dicas, primus tactasquippe alicujus rei similitudinem per prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, jam tamen pro Latino usurpatur: et notum est, quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
adomnessunde & dicitur uerbum fecit ad populum ¶ Commentaria dicta quasi comment᷑ suntenĩ
terp̃tationes sũt commnenta iuris commenta euangelii¶A polo geticum est excusatiõ inquo sole
quidam accus antibus respondere indefensione enims aut negatione sola positum est & est nom grecũ
iona giricum est licentio sum & lasciuio sumgemis dicendi inlaudibus regumincuius compositione
mines multis mendacus adulantur .T Qquod malum a grecis exortum est quorũ leuitas instructa di¬
cendi facultate s&copia ineredibili multas mendaciorum nebulas suscitauitF astorum libri sunt
in quibus reges uel consules scribuntur a fascibus dicti id est potestatibus Iuinde &ouidii libri fastoru
dicuntur quia deregibus & consulibus editi sunt: Proemium est initium dicendi suftenum prdemia
incipi a librorum quae antȩ cause narratiorem adipstruendas aꝑthientiumꝰ auresco aptanti

Expanded text:
ad omnes. Unde et dicitur: 'Verbum fecit ad populum.' Commentaria dicta, quasi cum mente. Sunt enim ad omnes. Unde et dicitur: 'Verbum fecit ad populum.' Commentaria dicta, quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus res7. Panegyricum est licentiosum, et laciniosum genus dicendi in laudibus regum, in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures 255 coaptantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tibus non solum scriberebere libros eius quis quã sed nec legere quid amoccurrat UILDESENERIBUS
is culorum genera essetria ¶ Primu genus excerpta sunt quae grece scolianoncuoΡVSCU LORU¬
panturs in quibus ea quae uidentur obscura uel difficilia summatim aebreuter perstringuntur Se¬
dum genus omeliae sunt squas latiniuerbũ appellant quae proferuntur inpopulis Vertium torni
nos libros uel uolumina non cupamus ¶ Omeliae autẽ aduulgus loquuntur ¶lomi uero id est librima¬
iores sunt disputationes ¶ Dia logus est conlatio duorum uel plurimorumsque latini sermonem dicunt.
Nã quos greci dia logos uocant nos sermones uocamus CSermo autem dictus quia inter utrũq seritur.
Tinde in uirgilio multa interse longo sermone serebant ¶Tractatus est. Differt autem sermo tractatus
& uerbum &ermoenim alteram eget personam Vrac tatus specialiter ad seipsum est ¶Verbum auie

Expanded text:
tibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. De generibus otibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. De generibus opusculorum . Opusculorum genera esse tria. Primum genus excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter praestringuntur. Secundum genus homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgus loquuntur, tomi vero, id est libri, maiores sunt disputationes. Dialogus est conlatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermonem dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus quia inter utrumque seritur. Unde in Vergilio Aen. 6, 160; Multa inter se serebant. Tractatus est  . Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; verbum autem
Abbreviated transcription (Latin):
silirisis conscripsit phisistracum ipisa crȩbiblio thecȩ stucho primus adequire contendit. hic eni
itosib lio tbrea sua prope triginta uoluminum milia habuut Ehie rorimus quoq: atq gennadius ecelesi asti¬
cos soriptores corto orbequerentes or dine per secuinsuint eorum qu estuchia hriurio uoluminis ipidiculo cõ¬
prhenderane QU MULTA SCRIB SIRUNIT̃
Rcus terentius uarro apud latinos irnumerabiles libros conscripsunł apud grecos quoque calcid
miris at collitur laudibus quod tantos libros ediderit quantos quisq: nr̃m alienos scribere prop¬
amanui uecpossit ¶ Denostris quoque apud grecos origenis inscripturarũ labore tam grecos quam la
tinos operum suorũ numero superauit ¶Deniq: hieronunus sexmilia librorũ eius legisse fatetr
Horum tamꝰ omnium studia augustinus ingenio ł scientia sua uicit Namtante scripsit ut theb: aenoc¬

Expanded text:
iensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim iensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum milia habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis indiculo conprehenderunt. Qui multa scripserunt rcus Terrentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Grecos quoque Calciterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit, quantos quisque nostrum scribere propria manu vix possit. De nostrtinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noc
Abbreviated transcription (Latin):
eorum codice inuentum esset quod inceteris uel in uerborum ordine discre parets suerunt & alii
interpretes quiex ebrea lingua ingrecũ sacra eloquia transculerunt sicut aquilassimmachus &
theodo non sicut etiam & uulgaris illainter p̃tatiocuius auctor non apparet & ob hoc sindno ẽ in¬
ter pretis quinta editiononcupatur ¶Praeterea sextam & septimam editionem origenis miro labo
repperit s&cum ceteris editionibus comparauit ¶Prebiter quoque hiero niinus triu lingua
peritus exhebreo in latinũ eloquium easdem scripturas conuerut eloquenter que trans fudit cuius
Domȩ primus librorum copiam aduexit emilius paulus per se macedonium regedeuicto. Deipo
luculus epontica praecdapost hos caesar dedit mar couarroni negotium cũ maximȩ bibliothecȩ
construende a Primũ autẽ romȩ biblio theas publicauit pollꝑo ingrecas simul atq latinas additas

Expanded text:
eorum codice inventum esset quod in ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii eorum codice inventum esset quod in ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius Romae primus librorum copiam advexit Aemilius Paulus, Perse Macedonum rege devicto; deinde Lucullus e Pontica praeda. Post hos Caesar dedit Marco Varroni negotium quam maximae bibliothecae construendae. Primum autem Romae bibliothecas publicavit Pollio, Graecas simul atque Latinas, additis
Abbreviated transcription (Latin):
hes dias scriba post incensam legis acaldris dum iudei regressi fiussenł ipliuerusalem chuino
afflatus spure parauit. ICuncta que legs acprophetarũ uolumina quae fuerant a gentibus
corrupta correxit totum que uetus testamentũ ini xxii libros constituit ut tot libries sent ip
creditur athemensium tirannus quam de inceps ab athemensibus auctam xerxes incensis athenis
lege quot habebantur & literȩ Apud grecos aute biblio thetam primus ipstitiusse pisistrat᷑
urbibusq ceteris natum est comparandiuolumina diuersarũ gentium &per inter preces ingrecam los¬
cis anunum iitenderunt EM axime pto lomeus cognomento fila delphus omnis littera turae saga
nuertendi ¶ Deliinicmagnus alexander uel successores eorum instruendis omniũ hbrorũ biblioth¬
teras inbibliothecam suam contulit snam septua ginta milia librorũ huius temporibus alex
uidem siguli in sigulis cellulis separati Ita omnia perspinscm inter precati sunt ut nihilipalici

Expanded text:
Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi sunt in Jerusalem, divino afflatus spiritu reparavit, cunctaque legis ac prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta, correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in creditur, Atheniensium tyrannus; quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenislege, quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratusurbibusque caeteris natum est comparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam lcis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagavertendi. 5. Dehinc magnus Alexander, vel successores ejus, instruendis omnium librorum bibliothteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuagiquidem singuli ino singulis cellulis separati ita omnia per Spiritum sanctum interpretati sunt, ut nihil in alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
consenat ¶Qui autem non consonat nec concinit IN ec am centor eru& Necoliti grecelatir
uro ferari dicuntur adeporiandis cereis : Quaindo legendum est tuangeliuns autꝰ sacrifici
osferendum I Tunc enim accenduntur lumi naria & abtis deportantur ss ion adeffugandas
tenebras dum sol eo demtmpore rutilet  Sea dsignum lactitiae demonstrandums Vt subtxpo
luminis corporalis. illa lux ostendatur dequa ipruangelio legitur  s rat lice uera quȩ lalummi
ominem hominem uenientem ir hunc mundum ¶ Exor cistȩ exgrecoupilatinur sadiuranresssiue i ncr¬
pantes uocantur. Ilriuo cant enim supercaticuoin ossuel supr eosqiuihabent spm inm undum po¬
men dñi iliũ sidiurantes percuon ut egrediat᷑ abris COstiaru idem &ianitores uocantur squi insue

Expanded text:
consonat; qui autem non consonat, nec concinit, nec concentor erit. 29. Acolythi Graece, Latine consonat; qui autem non consonat, nec concinit, nec concentor erit. 29. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis quando legendum Evangelium est, aut sacrificium offerendum. 30. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum.' Exorcistae ex Graeco in Latino adiurantes sive increpantes vocantur. Invocant enim super cathecumenos, vel super eos qui habent spiritum inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut eg
Abbreviated transcription (Latin):
Ippodia cones grecisquos nos subdia cones dicimus qui ideo sic appellantur quia subia¬
uitis superponendas altaribus deferunt hi apud hebre clesia os nathaneiuocant᷑
Lectores alegendo sp̃salmistȩ. Abpsalmis canendis uocati etiun illienĩ prae
dicant populis quid sequantur sisticanent ut excitent ad compunctio nem animos audi
entdiuns licet & quidum lectores Itamis rantr pronuntuent ut quos dum adlue tum lamenta tionm¬
qu tompellant s Idẽmetiam a pronuntia tores uocintur quod porro adnuntianqs ł antaenim&
tam elara erit corum uonsĩt̃ quonius longeposicorum aurti a dimplian:  Tantor autem ura
quis uoce modulatur upde antisliuius duo genera dicintur iparte inusi cassicut eadoc tihonn
latine diere potueruit ¶Praecentor& succentor ¶ Praecentor scilicet quiuocem praemit u
incintussuccentor auiem qui subsequentr canendo respondee EConceptor autem hcit᷑ quia¬

Expanded text:
Hypodiacones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiaHypodiacones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiavitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathanei vocantur. Lectoredicant populis quid sequantur; isti cantant, et excitant ad compunctientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro annuntient. Tanta enim et tam clara eorum est vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. Cantor autem vocatus, quod voce modulatur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu: succentor au
Abbreviated transcription (Latin):
dotĩ eminentia ¶ Presbiter grecẽ latine senior interp̃tatur Inon proȩtatesuel de crepita¬
a senec tute ised propter hononem & dignitate qliam acceperunt prȩsbiteri nominantur
si deo autem Ñ pres biteri sacerdotes uocautur squia sacrum dant sicut epiꝰ ¶ Quilicet sint sa¬
erdotes stam̃ ponti ficatus apicem non habent.¶ Quia nec chrismate frontẽ signant ⁊
para dytum spmꝰdant Quod solis deberi epis lectio actuũ a postolorum demonstrat
inde & apud ueteres itidem epĩ & presbiteri fuerint quia illud nomen dignitatis estr
aetatis: Nȩuitȩ ex nomine auctoris uocati. ¶ Deleuieni leuitȩ exorti sufta quibus intẽ¬
plodi misticisa cramenti misteria explebantur Higrece dia conesslatine ministri dicun¬
tur squi asicut in sacer dote consecratio itaindiacono ministerii dispensatio habet᷑

Expanded text:
dotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepitdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
iorum haec erat consuetudo : ut rexesset setiam sacer donuel pontifec Vnde & romani imperatores
pontifices dicebantur ¶ Vates auimentis appellatus cuius significatio multi plex est nam mado
sacer dotem hnodo prophetam significat smodo poetam Anifster sacerdos dicitur ab eo quod
ante stat s Primus est eniminor dine ecclesiae & supra sepiullum habet ¶ Sacerdos autem pio¬
ien habet compositum s ex greco & latinosquasi sacrum dansssicut enim rex aregendositas.
es dicebantur shi in capite habebant pilleum sini quoerat breuis uirga sdesuper habens
nȩ aliquids quod cum per aestum ferre non possent filotantum capita religare coeperunt:
Namnudis penitus eoscapitibus incederenefas erat ¶Vnde afilo quo utebantur flamines
dicti sunt quasi filamines ¶Verũ festis diebus filo deposito pilleum in ponebant prosacer¬

Expanded text:
orum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos et pontifex. Unde et romani imperatores orum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos et pontifex. Unde et romani imperatores pontifices dicebantur. 15. Vates a vi mentis appellatus, cujus significatio multiplex est; nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetam. 16. ANTISTES sacerdos dictus, ab eo quod ante stat, primus est enim in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habet. 17. Sacerdos autem nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans, sicut enim rex a regendo, ita nes dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacer
Abbreviated transcription (Latin):
orum Ilenet enim uicem a postolicam I& praesidẽ tam metropolitanusquam epis copis ce
ris singulis enim prouintiis praesidet .¶ Quorum auctoritati & doc trinȩ ceteri sacertibtes sub¬
ec tisun si ne quibus nihilreliquis episcopis agerelicet I Sollicitudo enim totius prouo
tat ipsis commissa est  Omnes autem superius designati ordines uno eodem que uocabulo
epipominantur¶ Sedideo priuato pomine quid am ituntur propter distinctiõnem potes¬
cimm quam singilariter acceperunt Eẜ atri archa part principums Archone nim princrplir¬
initolesia dictus sẽo quod speculetur atq prae spiciat populorũ in frase positorum mores &uitã
ontifex princeps sacerdotum est squasi uia sequentium ipse & summus sacerdos si pse pontifex
ximus paincupatur Ipseenim efficit sacerdotes at que leuitassi pseomnes ordines ecclesi asticos

Expanded text:
porum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis cporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis csingulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subjecti sunt, sine quibus nihil reliquos agere licet epinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur; sed ideo privato nomine quidam utuntur propter distinctionem potestatum, quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princepin Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur: ipse enim efficit sace