comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm exfilio hebat dotem ꝓmi¬
sit et pactus est ne a se neue a
filio suo dos petetur si a coh̾r
de filii dos petatur ip̃e ꝗdem ex¬
ceptione conuentionis tuend
nonerit filius uero exceptõ¬
ne conuẽtionis recte utetur
ꝗppe h̾rdi consuli concessumẽ
ꝓuidere si heres factus sit. cetis
autem non consuli. Modest̾.
pacto repudiari nõ magisqm̃
Lut ꝗs dicat nolle sium liber
seia cominunem brditatem
inter se diuiserunt. instrumẽ¬
tis interpositis ꝗbꝰ diuisisse
maternambrditatem dixert
nichilq sibi cõmune remansi¬
se cau̾nt. s postea duo defratri
b .i. meuius et seia ꝗͥ absẽtes
erant temꝑe mortis matris
sue cognouerunt pecimia aure¬
am afre suo esse surreptamcuꝰ
nulla mentio minstrum̃to di¬
uisionis continebatur. quero
Anpost pactum diuisionis de
subtracta pecunia fr̃ibus ad uer¬
qmͣ subrreptam aticio dicitur g
generalis pacticonuenti extep̃¬
tiobus qui fraudem aticio co

Expanded text:
quam ex filio habebat, dotem promisit et pactus est, ne a se neue a filio suo dos petde filii dos petatur, ipse quidem exceptione conventionis tuendus non erit, filius vero exceptione conventionis recte utetur. quippe heredi consuli concessum est heredibus providere si heres factus sit, ceteris autem non consuli. Modestinupacto repudiari, non magis quam ut quis dicat nolle suum esse, Seia communem hereditatem inter se diviserunt instrumentis interpositis, maternam hereditatem dixerunt nihilque sibi commune remansisse cauerunt. sed postea duo de fratribus, id est Maeuius et Seia, qui absentes erant tempore mortis matris suae, cognouerunt pecuniam auream a f‹r›atre suo esse subtractam, cuius nulla mentio instrumento diuisionis continebatur. quaero an post pactum diuisionis de subrepta pecunia fratribus aduerquod subreptum a Titio dicitur, generalis pacti conuenti exceptio his, qui fraudem a Titio co
Abbreviated transcription (Latin):
humanis e̾et custoditur quoci¬
lens de ꝯmoclis ip̃ius ꝑtus q̃ri¬
tur. quã qmͣ alu añ qͣm nasca
tiorẽm d̾o feminaꝵ quam mas¬
culorum.U Ipmĩ.¬

Expanded text:
humanis esset custoditur, quotiens de commodis ipsius partus quaeritur: quamquam alii antequam nascatterior est condicio feminarum quam masculorum. Vlpi
Abbreviated transcription (Latin):
aut q exancilis nr̃is nascunt᷑.
Ingeninsũt ꝙ ex mr̃e lib̾a nati
sũt. Sufficit enim lib̾am mr̃em
fuisse cotꝑre quo nascitur. liceti
ancilla ꝯceꝑit. ⁊ eccͣrio silib̾a ace¬
ꝑit deinde ancilla fc̃a pariat pla¬
cuit eũ ꝗ nascitur libeꝵ nasci.
nec int̾ est an nupcus iustis xc¬
pit an uulgo. qr nõ debet cala¬
¶Ex hoc q̃sitũ est.si  ancilla preg¬
nans manumissa sit demũ an¬
nasci ⁊ suffice ei ꝗ in uẽtre ẽ. libexã

Expanded text:
ncillis nostris nascuntur. Ingenui sunt, qui ex matre libera nati sunt: sufficit enim liberam fuisse eo tempore quo nascitur, licet ancilla concepit. et e contrario si libera conceperit, deinde ancilla pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci. nec interest iustis nuptiis concepit an vulgo, quia non debet cala quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde annasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam
Abbreviated transcription (Latin):
Oluendo ꝗsq ꝓ alio. licet ĩuito
eo ⁊ ignorante lib̾at cũ qd̾ au̾t
aliciũ debetur. alius sine uolũ¬
tate enis ñ potest nire exig̾e.
Naturas enuim reo simulet ci¬
uilis sua sit alienã ꝯd̾onemi

Expanded text:
olvendo quisque pro alio licet invito et ignorante liberat eum: quod autem alicui debetur, alius sine voluntate eius non potest iure exigere. naturalis enim simul et civilis ratio suasit alienam condi
Abbreviated transcription (Latin):
sudex mundiuidundo. It̾ fa
estettunc ad eum ad iudicare¬
eipenes quem licitatio  reman¬
sit nec eR ꝑiculum neex senat᷑
ꝯulto pena legis faine ꝯmicta¬
tur. ¶Aquaꝵ iter nonuenire¬
labeo. Nam autem ip̃ius fimi
diẽ et ideo iniudicium nõ uei̾t
aut seꝑatum afundo diuisu
tamen aut mensura aut temꝑ¬
ib. S possunt iura int̾dum

Expanded text:
Iudex communi diuidundo, item faest et tunc eum adiudicare, penes quem licitatio remansit: nec erit periculum, ne ex senatus consulto poena legis Fabiae committatur.Aquarum iter in iudiLabeo ait: nam aut ipsius fundi est et ideo in iudicium non venit, aut separatum a fundo, divisum tamen aut mensura aut temporibus. sed possunt iura interdum
Abbreviated transcription (Latin):
cobret funto fundo ex regione.
cuiusq fimum ucriusq sime
nec ĩ dmun duidundo uidicum
ueniunt. Scum aut lapis exey¬
tus aut arbor erupta uel sucassa
ẽ ꝯmunis ꝓ indiuiso fiet uemat

Expanded text:
cohaeret fundo, e regione cuiusque finium utriusque sunt nec in communi diuidundo iudicium ueniunt: sed cum aut lapis exemptus aut arbor eruta uel succisa est, communis pro indiuiso fiet et
Abbreviated transcription (Latin):
sa ꝯmunis ẽ etiam sialis expr¬
ma sp̃e seꝑatum maneeo ita arbo
et lapͣ is seꝑatus afuto ⁊fimoi
iusdomnis. Qe uestibulo co
dunto muito utrolibetdan no
debet qr ꝗ de uestibulo libencopi¬

Expanded text:
 etiamsi aliquid ex prima specie separatum maneat: ita arbor et lapis separatus a fundo confundit ius dominii. De vestibulo communi idundo invito utrolibet dari non debet, quia qui de vestibulo liceri coga
Abbreviated transcription (Latin):
xargento subrepto pocula facta
ꝯdici posse fulcimus ait ergoĩ
ꝯdone poculoꝵ etiam celature
estimatio fiet que impensa fũ
ris facta est. Quemad mod̾ si m̃¬
fans subreptus adoleũit estĩa¬
cio fiat adolescentis quamins
cura et sumptib furis creuerit.
Ieuus furtius sub  Ipm̃.¬
ꝯd̾one legatus fu̾it pendente
testata ꝯd̾o extit̾it absolutio
isset. et lite ꝯtestata ꝯd̾o extitis¬
set.Nam nec petitoris iam int̾¬
est hominem reciꝑe. et hoc si res
smedolo malo furis eius ẽẽ de¬
sut. Quocd si pendente done
iũdicaretur. iudex estimare
debebit. quãti emptorem uene¬
rit.cau̾e autem ex hacactione

Expanded text:
argento subrepto pocula facta condici posse Fulcinius ait: ergo in condictione poculorum etiam caelaturae aestimatio fiet, quris facta est, quemadmodum si infans subreptus adoleuerit, aestimatio fit adulescentis, quamuis cura et sumptibus furis creuerit.servus furtivus sub condicione legatus fuerit, pendente testata condicio exstiterit, absolutio isset et lite contestata condicio exstitisset: nam nec petitoris iam interest hominem recipere et res sine dolo malo furis eius esse desiit. quod si pendente condicione iudicaretur, iudex aestimare debebit, quanti emptorem invenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. An uel id declucatur expeculio
qd̾ domino debetur. et siputaueris pos¬
sc deduci.In int̾ sit utizcum ad buc n
lib̾tate aget dñi debitor fcũs ẽ. an post¬
eaet an dẽpeculio pub̾i ꝯpetatiir. nullur

Expanded text:
tum est, an uel id deducatur ex peculio, quod domino debetur? et si putaueris posse deduci, an intersit, utrum, cum adhuc in libertate ageret, domini debitor factus est, an postea? et an de peculio impuberi competat? respondi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdemꝙ prius cdidi nõ ꝯueniri de peculio
cepo. Quid ergo est qr de peculio actiode¬
uel tutelam ad ministrau̾it h̃ndaerit
reo prinlior mactione de peculio dila¬
ta int̾imcet̾oꝵ creditoꝵ actione uelm
tposita cautione si priores agant ꝗ pri¬
iulegium nõ h̃nt restituturi qd̾ accepe¬
runt si mfatur postea cum pre actio p̾¬
priuilegi. ¶ Dem.¬
Isticho peculium cimmi manu mictẽtur
ademptum nonest uidetur dcessum.
debite res anuenire nisi mandatis si¬
bi actionibo nõ potestꝑOmpon̾.

Expanded text:
quod prius credidi, si conueniri de peculio coepero. quid ergo est? quia de peculio actio deuel tutelam administrauerit, habenda erit ratio priuilegiorum in actione de peculio dilata interim ceterorum creditorum actione uel interposita cautione, si priores agant, qui priuilegium non habent, restitu‹tum› iri quod acceperunt, si inferatur postea cum patre actio priuilegii. Sticho peculium cum manumitteretur ademptum non est, videtur concessum: debitores autem convenire nisi mandatis sibi actionibus non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
los anos .xemptor primo  anno
te uoluntatis potestatem eum
he singłis que annis altutrũ
pstre posse. et qmͣdiu ꝑatus sit a¬
altutrum p̾stare petitionem ⁊
Iiqualitate funcli uenclitor
pentitus sit. nõ in modo eius

Expanded text:
os decem: emptor primo anno dae uoluntatis potestatem eum habere singulisque annis alterutrum praestare posse et quamdiu paratus sit alin qualitate fundi uenditor mentitus sit, non in modo eius,
Abbreviated transcription (Latin):
et siꝗs eg̾it ita demum ꝯsumiti
publicam actionem. si non ꝑcol¬
lusionem actumsit. ¶ Si lib̾tus
defente pr̃ono uirauit se liber¬
tum non ẽe ratum bndum est
ius uirandum. ut nec oꝑaꝵe peti¬
tio nec bonoꝵ posẜo. Itra tabu¬
las dan debeat. ¶Si uirauero
alsum fructum michi dare oꝑ¬
t̾e. nõ alit̾ michidari deb̾et qm̃
si caueam bom uiri arbitratui
tu restituturum. O Aius.
dum etiam post iusiurandum
ex actum ꝑmicti ꝯstitutiomibꝰ
principumexintegro cãm ag̾e
siꝗs noua instrumenta se iͥue¬
nisse dicat qb nunc solis usurꝯ
sit. S hee ꝯstitutiones tunc in¬

Expanded text:
et si quis egerit, ita demum consumit publicam actionem, si non per collusionem actum sit. Si libertus deferente patrono iuravit se libertum non esse, ratum habendum est iusiurandum, ut nec operarum petitio nec bonorum possessio contra tabulas dari debeat. Si iurauero usum fructum mihi dari oportere, non aliter dare debet, quam si caueam boni uiri arbitratu tu restituturum. 31 Gaiusdum etiam post iusiurandum exactum permitti constitutionibus principum ex integro causam agere, si quis noua instrumenta se inuenisse dicat, quibus nunc solis usurus sit. sed hae constitutiones tunc
Abbreviated transcription (Latin):
pretor siue cui ꝑ magistratu
fie dolo malo ip̃ius exempta¬
actio ẽẽ dicetur. hoc quoꝙ ut
si ꝑdilationes iudicis effectu
sit ut actio eximatur fiat res¬
titutios S etiam si magistrat᷑
copia nõ fu̾it. labeo ait restonẽ

Expanded text:
praetor: "sive cui per magistratus sine dolo malo ipsius actio exempta esse dicetur". hoc quo? ut si per dilationes iudicis effectum sit, ut actio eximatur, fiat restitutio. sed et si magistratus copia non fuit, Labeo ait rest
Abbreviated transcription (Latin):
constituerit anteneatur. queritur s
puto. u̾m et ip̃m ꝯstituentem temet
pr̃em depeculio. ¶Eum ꝗ mutiliter
stipulatus est. cum stipulari uolu̾it.
nõ ꝯstitu sibi dicedum est deꝯstitu¬
taexꝑiri nõ posse. qm nõ animocõ¬
stituentis s ꝓmictentis factimisit.i
¶In potest aliud ꝯstitu qͣm qd̃ debe¬
tur quesitumẽ. S cumiam placet rẽ
ꝓ resolui posse nichil ꝓhibet et alid̾
stitui .i. ex quocũq cͣcͣtu siue c̾ti siue m¬
c̃tiet si excausa emptionis ꝗs preci¬
um debeat. uel excã dotis ułcausa tu¬
tele uelex quocumq alio ccͣtu. ¶De¬
bitum autem uel natura sufficit. S
et is ꝗ honaria actione nõ nire cuni¬
li obligatus ẽ ꝯstituendo tenetur ui¬
detur enim debitum et qd uire hono¬
rario debetur et ideo et pater et doꝰ
de peculio obstricti si seꝯstitũnt tene¬
butur usq ad eam qnͣtitatẽ quetunci
fuit ĩ peculio cum ꝯstituebatur. Cete¬
rum si plus suo nomme ꝯstituit ñ

Expanded text:
constituerit, an teneatur, quaeritur: sed puto uerum et ipsum constituentem teneri et patrem de peculio. Eum, qui inutiliter stipulatus est, cum stipulari uoluerit, non constitui sibi, dicendum est de constituta experiri non posse, quoniam non animo constituentis, sed promittentis factum sit. An potest aliud constitui quam quod debetur, quaesitum est. sed cum iam placet re pro re solui posse, nihil prohibet et aliud stitui, id est ex quocumque contractu siue certi siue incerti, et si ex causa emptionis quis pretium debeat uel ex causa dotis uel ex causa tutelae uel ex quocumque alio contractu. Debitum autem uel natura sufficit. Sed et is, qui honoraria actione, non iure ciuili obligatus est, constituendo tenetur: uidetur enim debitum et quod iure honorario debetur. et ideo et pater et dominus de peculio obstricti si constituerint, tenebuntur usque ad eam quantitatem, quae tunc fuit in peculio, cum constituebatur: ceterum si plus suo nomine constituit, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗꝯstituta excõsensu fac¬
ca custoclit qmͣ graue est fidẽ falle
res de ꝯstituta tenentur. si nonĩ¬
t̾cesent. ¶ Depupillo et si nich̾
sit ex p̾ssum edicto at tñ sinetu¬
toris auctoritate ꝯstituendo ñ
obligatur.s et si filius fa. con¬

Expanded text:
: qui constituta ex consensu facta custodit, quoniam graue est fidem fallerres de constituta tenentur, si non intercesserint. De pupillo etsi nihil sit expressum edicto, attamen sine tutoris auctoritate constituendo non obligatur. Sed si filius fa
Abbreviated transcription (Latin):
queritur. et est uere ut pompoñ scri¬
bit eum nõtem̃. qr debita uirib nõ
est pecuma. que istituta ẽ. ¶Sus
ꝗex iure ciuili et pretorio debebat
indiem sit obligatus. an ꝯstituẽ¬
do teneatur. et labeo ait teneri ꝯsti¬
tutum qmͣ sm̃am et pedius ꝓbat.
etadicit labeo. uel ꝑphas potissim̃
pecumas que nõ dum peti possũt

Expanded text:
ut et Pomponius scribit, eum non teneri, quia debita ‹iu›ribus non est pecunia quae constituta est. Si is, qui et iure ciuili et praetorio debebat, in diem sit obligatus, an constituendo teneatur? et Labeo ait teneri constitutum, quam sententiam et Pedius probat; et adicit Labeo uel propter has potissimum pecunias, quae nondum peti possunt
Abbreviated transcription (Latin):
eius quoq daridebeat anue¬
roquia iamdata est amplius
dari non possit. et magis est ut
amedia nocte incipit ẽt seqn¬
tis noctis media ꝑte finitur.

Expanded text:
eius dari debeat, an uero, quia iam data est, amplius dari non possit? et magis est, utmedia nocte incipit et sequentis noctis media parte finitur.
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝯtractu actio.nam. siẜ uus us
filius ꝗ̃ in mea potestate e mes
sente suo noĩe emat. no est quere¬
uendas sciẽs fugituiũ illo igno
uerum est.¶Lp̾.

Expanded text:
ontractu actio: nam si seruus meus uel filius qui in mea potestate est me praesente suo nomine emat, non est quaereuendas sciens fugitiuum illo ignoruerum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Ui furere cepit ⁊ statur tur .łTp̃.¬
⁊ dignitatẽ in quafut ⁊ magistra¬
tum ⁊ pot̾atem udetur retinere.
sus nõ ad suũ statum reu̾titur
quo se abdicauit s efficitur lib̾ti¬
ne ꝯditionis. H Dxmi.¬

Expanded text:
furere coepit, et statum et dignitatem in qua fuit et magistratum et potestatem uidetur retinere, sus non ad suum statum reuertitur, quo se abdicauit, sed efficitur libertinae condicionis. 22 I
Abbreviated transcription (Latin):
Demerit siereadem are Upur.¬
tusa primo duos pepit posteage¬
minos edid̾at. dñdum est enim ñ
possedici. utreq ĩgenuum nascis
eum ꝗ postior nascitur q̃stio ergo
fc̃i pocius est qͣm iuris ¶Dem

Expanded text:
dem erit, si eadem Arescusa primo duo pepererat, postea geminos ediderat: dicendum est enim non posse dici utrumque ingenuum nasci, sed eum qui posterior nascitur. quaestio ergo facti potius est, non iuris. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
se non peti pecuniam ideoq ce¬
pit id pactum fideiussoriquoq
ꝓdesse pactus sit. ut a se pecili¬
ceat. an utilitus prioris pact
sublata sit fidenissori quesitũ
est s ueruis est semel ad quesi¬
tam fideuissori pactiexceptio¬
nem ulterius eo minto extor¬
queri non posse. Detransactio
incerta neq finitatnͣ¬
sigit quid uero paciscitur dona¬
tiõnis causa rem certam ⁊ in¬
dubitatam liberalitate remit

Expanded text:
se non peti pecuniam ideoque coepit id pactum fideiussori quoque prodesse, pactus sit ut a se peti liceat: an utilitas prioris pacti sublata sit fideiussori, quaesitum est. sed uerius est semel adquisitam fideiussori pacti exceptionem ulterius ei inuito extorqueri non posse. DE TRANSACTIOincerta neque finita transigit. qui uero paciscitur, donationis causa rem certam et indubitatam liberalitate remit
Abbreviated transcription (Latin):
ninus.pserunt. priuatis pac¬
tionib nõ dubium est nõ ledi
ius ceteroꝵ quare cransactio est
que interħrdem ⁊ mr̃em defũc¬
tifacta est ueq testamentum
recissum uideri potest. neqi

Expanded text:
rescripserunt: 'Priuatis pactionibus non dubium est non laedi ius ceterorum. quare transactione, quae inter heredem et matrem defuncti facta est, neque testamentum rescissum uideri
Abbreviated transcription (Latin):
nimus queritur et ꝗdem siser¬
uus meus cui ꝯcessa ẽ peculu
ad ministratio credid̾it tibie
rit et mutũa fugitiuus aũuł
alius ẜuus ꝯtra uoluntatem
domini cͥdendo nõ facit accipi¬
entis.ꝗd ergo uendican nuni¬
mi possunt. si extant. aut si dolo
malo desmant possideri adexi¬
benḋ agiꝙsi sine dolo ma.cõ¬

Expanded text:
quaeritur. et quidem si seruus meus, cui concessa est peculii administratio, crediderit tibi, erit mutua: fugitiuus autem uel alius seruus contra uoluntatem domini credendo non facit accipientis. quid ergo? uindicari nummi possunt, si extant, aut, si dolo malo desinant possideri, ad exhibendum agi: quod si sine dolo malo con
Abbreviated transcription (Latin):
dechissem uendendamꝙ si nõ
fuit ppositum hoc ut uend̾em.
s hec causa fuit uendencli. ut
tu uteris. tibi eam ꝑisse. et ma¬
xime si sine usuris creclidi. i¬
¶Sitibi dedero .x. siut .ix. debeas
pcuł. ait. te recte nõ amplius
ip̃o iure debẽ qmͣ.ix. s et si .x. de

Expanded text:
dedissem uendendam: quod si non fui proposito hoc ut uenderem, sed haec causa fuit uendendi, ut tu utereris, tibi eam perisse, et maxime si sine usuris credidi. Si tibi dedero decem sic, ut nouem debeas, Proculus ait, et recte, non amplius te ipso iur
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ aqnto mucio. Nam ec̃ eum
dixisse turpe patricio ⁊ nobiliet
norarenis ea ueluti ꝯtumeliã
ẜuius tactꝰ oꝑam declit uiri cui¬
li ⁊ płimun eos deqb locuti simi
adut ĩstitutus ab albo lucio in¬
extant ꝓ rostris augusti huius uo
hu libros ꝯposunt alphenus uar
priscus gaius autenis ꝓculus

Expanded text:
esse a Quinto Mucio: namque eum dixisse turpe esse patricio et nobili et norare. ea uelut contumelia Seruius tactus operam dedit iuri ciuili et plurimum eos, de quibus locuti sumus, audiit, institutus a Balbo Lucilio, inexstat pro rostris Augusti. huius uohi libros conscripserunt: Alfenus Uarus Priscus, Gaius Ateius, Pacuuius
Abbreviated transcription (Latin):
ita diuifat ut rome sex mensi¬
b cum studiosis ẽẽt.⁊sex mẽsib
seced̾et.⁊ scribendis libis oꝑam
exqb plurimia int̾ manus u̾san¬
tur huduo primum ueluti diũ¬
sas sextas fec̾int. Nam attenis
capito ĩhus que ei traclita fue¬
rant ꝑseuerabat labeo ingenu
qualitate ⁊ fiducia doctrine ꝗt
plurima innoriare instituit. et
ita anteio capitoni massurius
sabinus susse successit labeoni

Expanded text:
ita diuiserat, ut Romae sex mensiita diuiserat, ut Romae sex mensibus cum studiosis esset, sex mensibus secederet et conscribendis libris operam ex quibus plurima inter manus uersantur. hi duo primum ueluti diuersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradit‹a› fuerant, perseuerabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qplurima innouare instiita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni
Abbreviated transcription (Latin):
or cassellu scripta nõ extant nsi
¶Post hos quoꝙ ꝗntus cub̾o fuit
ꝗ offilio oꝑam declit. ¶ Fuit aũt
pricius ⁊trãsut acais Agendis
adius cuule. maxime post qmͣ
ꝗntum legarium accusauit. n
obtinuit apd̾ garum cesarẽ. ¶ Is
aũt qutus legarius ꝗcum affri¬
ce horam teñet infirmũ tubonẽ
applicare ñ ꝑ misit nec aqmͣ hau¬
rire quo nomne eum accusauit
et cicho defendit ⁊ extat eius orato
satis pulch̾rima que inscribr pro
ꝗnto legario tubo doctissimus
ꝗdẽ h̾itus est iuiris publici ⁊ pri¬
uati. ⁊qmplures utriusq opis
usus affectauit scrib̾e. ⁊ ideo par
librieius grati hñtur. ¶ Post hũc
marime auctoritatis funt at
tenis capite ꝗ offilium secuto c̃.
antistitums labeo ꝗom̃s hos au¬
dunt ĩstituto est aũt atrebatõ.
¶Ex hus attenis ꝯsul fuit labeo
noluit. cũ offeretur ei ab augui¬
to ꝯsulatus ꝗ suffectꝰ fieret ⁊ho¬
norem susciꝑet si płumũ studus
oꝑam dechit ⁊ totum annum

Expanded text:
or.Cascellii scripta non exstant nisi Post ho‹s› quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, maxime postquam Quintum Ligarium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario.Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes hos audiuit, institutus est autem a Trebatio. ex his Ateius consul fuit: Labeo noluit, cum offerretur ei ab Augusto consulatus, quo suffectus fier‹et›, honorem suscipere, sed plurimum studiis operam dedit: et totum annum
Abbreviated transcription (Latin):
auditorib plurimũ auctoritatis
hĩut alphenus uarꝰ ⁊aulus offili¬
us exqb uarus ⁊ sul fuit offiliꝰ
meq̃stri ordine ꝑseu̾auit. ¶Is fu¬
it cesari familiarissimus ⁊ ubros
de uire cuuli plurimos ⁊ ꝗomnẽ
ꝑtem oꝑis fundarent reliqd. Nã
risdone. Itẽ ꝙ edc̃m p̾̃toris prim
diligent ꝯposuit. Nam ante eum
ẜuius duos libros ad brutum ꝑ¬
ditor fuit aulꝰ cassellius qntus
mucius uolussiiauditor.demq
m illius honorem testam̃to pri¬
blium mucium nepotẽ eius reli

Expanded text:
ctoritatis habuit Alfenus Uarus et Aulus Ofilius, ex quibus Uarus et consul fuit, Ofilius in equestri ordine perseuerauit. is fuit Caesari familiarissimus et libros de iure ciuili plurimos et qui omnem partem operis fundarent reliquit. nam ione idem edictum praetoris primus diligenter composuit, nam ante eum Seruius duos libros ad Brutum pli Maximi auditor fuit: Aulus Cascellius, Quintus Mucius Uolusii auditor, denique in illius honorem testamento Publium Mucium nepotem eius reli
Abbreviated transcription (Latin):
Am⁊hus q̃ nõ ex mascuus
descendulnt tacultas ẽ agendi.
cum ⁊ de mr̃is testam̃to agũt
⁊optinere assidue soleant.ii
Duius aut u̾bi de ĩoffoso. nis
apud iudicẽ ut indeatur ille¬
ñ quasi sane mentis fuisse cum
testamentum ordinaret ĩque
tuit bonor possonem accipe .ii.
Qdergo eis ĩputatur cur inte¬
tati nõ decesẜint. s hoc nemo
apud iudicem potest ĩpetrare
no enim int̾clicitur testi facto.
hoc planc ei ĩputare potest. cur
brdem nõ scripsit potuit enim
scriptus h̾rs ĩpossonem mitti
ex clausula deuentre imposẜo

Expanded text:
his, qui non ex masculis descendunt, facultas est agendi, cum et de matris testamento agant et optinere adsidue soleant. huius autem verbi "de inofficioso" vis apud iudicem, ut videatur ille quasi non sanae mentis fuisse, cum testamentum iniquetuit bonorum possessionem accipere. quid ergo? eis imputatur, cur intestati non decesserant? sed hoc nemo apud iudicem potest impetrare: non enim interdicitur testamenti factione. hoc plane ei imputare potest, cur cum heredem non scripserit: potuit enim scriptus heres in possessionem mitti ex clausula de uentre in pos
Abbreviated transcription (Latin):
face nõ debet S enim fructus
eius temporis quo tꝑr possessꝰ
ẽ ab eo q uicit restitũe non deb.
S ꝙ dicit de actione legis acq¬
lie ꝓceditᷤ si post litem ꝯcestatã
usuceꝑit posẜorqr plenumius
icipit habere. G auis.

Expanded text:
non debet. sed fructus eius temporis, quo tempore possessus est ab eo qui evicerit, restituere non debet: sed quod dicit de actione legis Aquiliae, procedit, si post litem contestatam usucepit possessor, quia plenum ius incipit habere. Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
ad heredem hec pena trãsmictat᷑
⁊ scribit iuł non solum ip̃i dene¬
gari actionem s ⁊̃ h̃rdi eius.i¬
IIllud quoꝙ non sine ratione
scribit nõ solum inhus actioi¬
bo pati eumi penam edciquas
tunt hũit cum incidit medic¬
tum U̾msi que postea ei acqui¬
runtur. ¶Exhac causa solu¬
tum repeti nõ posse iuł putat
suꝑest enim natural causaq̃¬

Expanded text:
ad heredem haec poena transmittatur? ad heredem haec poena transmittatur? et scribit Iulianus non solum ipsi denegari actionem, sed etiam heredi eius.Illud quoque non sine ratione scribit non solum in his actionibus pati eum poenam edicti, quas tunc habuit cum incideret in edictum, uerum si quae postea ei adquirentur.Ex hac causa solutum repeti non posse Iulianus putat: superesse enim naturalem causa
Abbreviated transcription (Latin):
quis eodem ilire udatur et putat
pomp̃.me solumutiq sihoc ei
specialit̾ mandani uł ratum
habii. ¶ Si tñ tutor ułcura¬
torfuriosi postulau̾it uł adoles¬
centis ip̃e hoc eclicto cohercet.
Item adu̾sus ꝓcuratorem id
obsuandum est si mrem suar
postulante qui ab eo lesus est
s omni qui qnͣdoꝙ expitur.¬
Siis ꝓ quo spopondisti impe¬
traintꝰ ne aliquis debitor ipur
adu̾sus eum except̾one uta¬
tur demde tu ĩnegocio ĩquo
spopondisti uelis exdeptone
uti nec tenet ip̃m hoc oportet in
petrare ⁊ siint̾dum paciaris in¬
iuriam si soluendo debitor nõ
sit. s situ incidisti medcm. Reuᷤ
quidemutetur exdeptone mi¬
cio tu non utaris nec pena tua
ad reum ꝓmictendi ꝑtinebit.
a ideo mãdati actionem nõ ha¬
bebis. ¶Si filius meus ĩmagi
tratu in hoc edictum incid̾it an
mhus actioniboquas exꝑsonͣ
eius ĩtendo huic edc̃o locus sit
⁊ nõ puto ne mea condo det̾ior
fiat. ¶quod aũt ait pretor ut is
eodem iure utatur antetiami

Expanded text:
quis eodem iure utatur: et putat Pomponius me solum, utique si hoc ei specialiter mandaui uel ratum habui. si tamen tutor uel curator furiosi postulauerit uel adulescentis, ipse hoc edicto coercetur. item aduersus procuratorem id obseruandum est, si in rem suam postulante qui ab eo laesus est, sed omni, qui quandoque experitur.Si is pro quo spopondisti impetrauerit, ne aliquis debitor ipsius adversus eum exceptione utatur, deinde tu in negotio, in quo spopondisti, velis exceptione uti: nec te nec ipsum oportet hoc impetrare, etsi interdum patiaris iniuriam, si solvendo debitor non sit. sed si tu incidisti in edictum, reus quidem utetur exceptione, tu non utaris: nec poena tua ad reum promittendi pertinebit: et ideo mandati actionem non habebis. Si filius meus in magitratu in hoc edictum incidit, an in his actionibus, quas ex persona eius intendo, hoc edicto locus sit? et non puto, ne mea condicio deterior fiat.Quod autem ait praetor, ut is eodem iure utatur, an etiam
Abbreviated transcription (Latin):
debeat. qsciens ĩrem alienam
ĩpendit. S benignius est ĩbu¬
ius qdem psona hri reonemi¬
pensaꝵ nonenim debet petito:
ex aliena iactura luoꝵ face. et
id ip̃m offitio uudicis ꝯtinebit.
Nam nec exteptio doli malide¬
sideratur planesic potest meo
diffe̾ncia ẽẽ. ut bone fidei ꝗdẽ
possor omni modo ĩpensas hr¬
declucat. licet non excẽt inqm̃
fecit ĩpensas sicut tutor ulcu¬
rator ꝯ seqtur ꝓredo autem nõ
aliter qmsires melior sit A¬
tur. cumid utilius sit. qmͣ ip̃o
decli demq alias qmͣ plures
ensdem gens ẽẽ impensas
manifestumẽ. ¶Uideamus tñ
nead ꝓicturaꝵ quoq ⁊ marmo¬
aꝵ reꝵ ĩpensas cque ꝓficiat no¬
bis doli exceptõ simodo bone
namrem supuacuas iipensa
facere ut tm̃potãs ei fieret tol¬
lendoꝵ eoꝵ que sine detrimento
iudicium id actori prestetur

Expanded text:
debeat, qui sciens in rem alienam impendit. sed benignius est in huius quoque persona haberi rationem impensarum non enim debet petitor ex aliena iactura lucrum facere et id ipsum officio iudicis continebitur: nam nec exceptio doli mali desideratur. plane potest in eo differentia esse, ut bonae fidei quidem possessor omnimodo impensas deducat, licet res non exstet in quam fecit, sicut tutor vel curator consequuntur, praedo autem non aliter, quam si res melior sittur, cum id utilius sit quam ipsos dedi: denique alias complures eiusdem generis esse impensas manifestum est. Uideamus tamen, ne et ad picturarum quoque et marmoiarum rerum impensas aeque proficiat nobis doli exceptio, si modo bonanam rem superuacuas impensas facere: ut tamen potestas ei fieret tollendorum eorum, quae sine detrimento iudicium id actori praestetur
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m fund̾ ⁊ fructus inb̾rditatis
petitionem uenire. quod si heris
ex soluendigr̃a h̾rditari id fec̃
non amplius uenirequam pre¬
cumi. ¶ Item non solumeaque

Expanded text:
ipsum fundum et fructus in hereditatis petitionem uenire: quod si aeris exsoluendi gratia hereditarii id fecit, non amplius uenire quam pretium. Item non solum ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑ inde cognosei atꝙ si nuc ĩ¬
traetatem esset. ¶ Uendentib cu¬
ratoribꝰ mĩoris fim̃d̃ emptorex¬
titit iucius ticius ⁊ sex fere amus
uossetlit et longe lateq rem mneli¬
orem fecit. quero cumsint ydonei
cutatores. an mĩor adu̾sus ticum
emptorem ĩ integrx restitui possit.
ix. exomĩb que ꝓponerẽtur uix
eẽ cum restituendꝰ nisi mallu̾it õs
erpensas quas bone fidei emptor

Expanded text:
tur perinde cognosci atque si nunc intra aetatem essent. Uendentibus curatoribus minoris fundum emptor extitit Lucius Titius et sex fere annis possedit et longe longeque rem meliorem fecit: quaero, cum sint idonei curatores, an minor aduersus Titium emptorem in integrum restitui possit.ex omnibus quae proponerentur vix esse eum restituendum, nisi si maluerit omnes expensas, quas bona fide emptor
Abbreviated transcription (Latin):
deicomiissumm solui ꝓnũciatume¬
rat cau̾a id se accepisse ⁊ cautonẽ
eidẽ debitor quasi pecume cre¬
dite fecerat. ĩ integie restitui po¬
test. qr ꝑatam excã udicati ꝑse¬
cutõnem nouo ccͣtu admiciuma¬

Expanded text:
deicommissum solvi pronuntiatum erat, caverat id se accepisse et cautionem eidem debitor quasi creditae pecuniae fecerat. in integrum restitui potest, quia partam ex causa iudicati persecutionem novo c
Abbreviated transcription (Latin):
Uneus mipensafiet pronus qui
bonorum possonem petit contra
ꝓuenit dat pretor funariam acto¬
nem eqssimumenim uisumest ue¬
tibꝰ musrem qĩde primonus suis.
re debere siue pater mulris est siue
Est. querit suis q̃ dotem dederat pro
multis stipulatus sit. duas ꝑtes
dotis recdo a t̾ciam apud maritum
remanie pactus sit neꝗd maritus ĩ
funus ꝯferret an fuñaria maritus
teneatur et ait si qdem ip̃e stipula¬
tor mlrem fim̾ aunt locum eẽ pacto
et mnucilemeifuñari am fore siu̾o
alius fimauit posse cum maritũ
ꝯuenireqr pacto hox publicum ius
Nic lege dedit ꝓmuliere ut ad ip¬
sum rediret si matrimonio mortua
ert. aut quoq modo soluto matri¬
momo.nñqd hic ĩfunus nõ ꝯfera¬
tur.s:et cumdos morte mlris ad
eumdem puenit. pot dici ꝯferre eũ
Si maritus lucretur dotem ꝯuenic¬
turfunaria p̾rautem nõ. S m
cĩ fuit infimus non sufficit ĩ suꝑ¬
lium iprem debere actionendari.

Expanded text:
uneris impensam et patronus, qui bonorum possessionem petit contra peruenerit, dat praetor funerariam actionem: aequissimum enim uisum est ueteribus mulieres quasi de patrimoniis suis in funus conferre debere, siue pater mulieris est sius quaerit, si is, qui dotem dederat pro muliere, stipulatus est duas partes dotis reddi, tertiam apud maritum remanere, pactus sit, ne quid maritus in funus conferret, an funeraria maritus teneatur. et ait, si quidem ipse stipulator mulierem funerauit, locum esse pacto et inutilem ei funerariam fore: si uero alius funerauit, posse eum maritum conuenire, quia pacto hoc publicum ius hac lege dederit pro muliere, ut ad ipsum rediret, si in matrimonio mortua esset, aut quoquo modo soluto matrimonio? numquid hic in funus non conferat? sed cum dos morte mulieris ad eum pervenerit, potest dici conferre eum. Si maritus lucratur dotem, convenietur funeraria, pater autem non. sed in ca fuit, in funus non sufficit, in superfluum in patrem debere actionem dari.
Abbreviated transcription (Latin):
dum sunt agnationis quo ẽ
is ꝗ mutero ẽ. nõ ad mictuntur
dum nictum ẽ an nascipossit.
ubi autem ex eodem gradu
sunt ceteri quo ⁊ uent᷑. tunc q̃
portio insuspenso ẽe debeat q̃sie¬
runt et ideo qr nõ poterant sci¬
requot nascipossunt ideo mł
ta de huius re tam uaria ⁊ i¬
c̾dibilia cduntur fabulis an¬
numerentur. namtracditum
mił. natas ẽẽ. aliꝗ tradidere
ñ leues actores qnꝗes quat¬
nos enixam penolopensemet
multas egypti uno utero sep¬
qtenos set ⁊ tres geminos sena
tores cunctos uidimus orate¬
res. S ⁊ elius scribit se udisse
ĩpalatio mulierem lib̾am que
¶ab alexandria ꝓclucta ẽ. ut ada

Expanded text:
gnationis, quo est id quod in utero est, non admittuntur, dum incertum est, an nasci possit. ubi autem eodem gradu sunt ceteri quo et uenter, tunc quae portio in suspenso esse debeat, quaesierunt ideo, quia non poterant scire quot nasci possunt: ideo nam multa de huiusmodi re tam uaria et incredibilia creduntur, ut fabulis adnumerentur. nam traditum milias natas esse: alioquin tradidere non leues auctores quinquies quaternos enixam Peloponensi, multas Aegypti uno utero septenos. sed et tregeminos sena- tores cinctos uidimus Horatios. sed et Laelius scribit se uidisse in Palatio mulierem liberam, quae ab Alexandria perducta est, ut Hadrian
Abbreviated transcription (Latin):
IRetor causacognita mrem. ac¬
tionem pollicetur. GAnis.
sunt eadem ⁊ de ꝑte intelligen¬
Da sunt. offitio q iudicis dtine¬
tur ꝓmodo ꝑtis ea quoꝙ resti¬
tui mbere que simulcum ip̃a ꝑ¬
te restiti debent. ¶Inc̾te ꝑtis
uendicatiodatur siustacã int̾¬
ueniat. Iusta autem cã esse pot̾.
re debeat. Itaꝙ talis dabitur. ac
tio eadem ⁊ de ceteris rebus in
rito donauit ꝑepłam ⁊ eum

Expanded text:
etor causa cognita in rem actionem pollicetur. Gaius lsunt, eadem et de parte intellegenda sunt, officioque iudicis continetur pro modo partis ea quoque restitui iubere, quae simul cum ipsa parte restitui debent. Incertae partis uindicatio datur, si iusta causa interueniat. iusta autem causa esse potest, re debeat: itaque talis dabitur actio. eadem et de ceteris rebus intrito donauit per e
Abbreviated transcription (Latin):
apata ẽ uix pot̾it defẽtlistatin ꝯ nuic¬
ti stipłonẽ cum uno cãu adcũdos rog¬
gdi possit nũqd ergo tũc demũ ag̾e
possit. cũ morcua m̃im̃io filia potuĩt do¬
tem repete. si eiucto fũdus ñess. ã ani
hoc cãumt est pr̃is dotata filiã hre
ut statim ꝯuenire ꝓmissorẽ possit ꝙ

Expanded text:
ipata est, uix poterit defendi statim committi stipulationem, cum uno casu ad eum dos regredi possit. numquid ergo tunc demum agere possit, cum mortua in matrimonio filia potuit dotem repetere, si euictus fundus non esset? an et hoc casu interest patris dotatam filiam habere, ut statim conuenire promissor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ ad̾m siqs cũplura macipia uno in¬
str̃o ẽptonis int̾poĩto uendide̾t eiuc¬
tonis actio insigła capita mãcipio¬
rũspectatur. et sic̾ut aliaꝵ quoq re¬
rũ ꝯ plurũ umaeptio cca sit ĩstim qd¬

Expanded text:
 quis complura mancipia uno instrumento emptionis interposito uendiderit, euictionis actio in singula capita mancipiorum spectatur, et sicut aliarum quoque rerum complurium una emptio facta sit, inst
Abbreviated transcription (Latin):
tus plemisime ꝯprehensumest se
ꝓullo femine intercederent. Nm
sicut bonis morib quilia offici¬
a adempta sunt feminis. et plem¬
ꝙ ip̃o uire nõ ualent. ita multor
magis admidum eis fuit id off¬
cium. inquo nõ sola oꝑa nudin¬
ꝙ ministerium eaꝵ ucpetur. si
etiam ꝑiculum reifamisiars.
equum autem insum ẽ ita młn
sucturri ut in uete̾m debitorem

Expanded text:
to plenissime comprehensum est, ne pro ullo feminae intercederent. Nam sicut moribus civilia officia adempta sunt feminis et pleraque ipso iure non valent, ita multo magis adimendum eis fuit id officium, in quo non sola opera nudumque ministerium earum versaretur, sed etiam periculum rei familiaris. Aequum autem visum est ita mulieri succurri, ut in veterem debitorem
Abbreviated transcription (Latin):
it. ¶ ꝑfiderꝰmissum fructupredioro
obalimenta libtis relicto ꝑciumemo¬
lumentum exꝑsona uita deceden¬
cium. ad dñm ꝓprietatis recurrit.

Expanded text:
it.Per fideicommissum fructu praediorum ob alimenta libertis relicto partium emolumentum ex persona uita decedentium ad dominum proprietatis recurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
captur: qmius sciens auenum possit¬
am. alioqnsi alit̾ ꝯstituatur futuꝵ ẽ
ut summa nuꝗtate bone fidei possor
afficiatur. si cum ip̃o iure noxalis acto
ad usus eum ꝯpetit necessitas ĩponatur
utlitis extimationem susf̾at. Eademq
dñda sunt. et sicum ab eo non defende¬
tur iussu pretoris eum duxm. qm is¬
to quoq casu iꝰ iustam causam possidẽ¬

Expanded text:
capturum, quamuis sciens alienum possideam: alioquin si aliter constituatur, futurum, ut summa iniquitate bonae fidei possessor adficiatur, si, cum ipso iure noxalis actio aduersus eum competit, necessitas ei imponatur, ut litis aestimationem sufferat. eademque dicenda sunt et si, cum ab eo non defenderetur, iussu praetoris eum duxerim, quoniam isto quoque casu iustam causam possiden
Abbreviated transcription (Latin):
qua tñuetustite corriuss neu¬
trecogi refice. S ⁊si hrs refe¬
cerͣit passur fructuarium uti.
unde celsus de modo sartatec
usufr̃. legato. ut puta stipencdi¬
um. uel tributum uł salariumm
uł almenta ab eo relicta. et ita
arium ꝑ arbitrumi cogireficeit
quem ad mod̾ sub serere cogitur
arbores. et aristo notat hec uera
ꝓhiberi. quominus reficiat qr
nec arare ꝓhiberipotest. aut cole.
nec solum necessarias refectio

Expanded text:
qua tamen vetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed si heres refecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecusu fructu legato: ut puta stipendium vel tributum vel salarium vel alimenta ab ea re relicta. et ita arium per arbitrum cogi reficere, quemadmodum adserere cogitur arbores: et Aristo notat haec vera tuarium prohiberi, quo minus reficiat, quia nec arare prohiberi potest aut colere: nec solum necessarias refectio
Abbreviated transcription (Latin):
nullo fliorum extante mortua
muliere ꝑtẽ dotis remane apd
maritum magis ꝯueniss utiq
totam enisdem ẽẽ dotem sifilia
filium ue hũiss ẽx diu̾so rende¬
batur pacti ꝗdem uulgaris ex

Expanded text:
nullo filiorum exstante mortua muliere partem dotis remanere apud maritum, magis convenisset utique totam eius esse dotem, si filium filiamve habuisset. ex diverso respondebatur pacti quidem vulgaris ex
Abbreviated transcription (Latin):
dimidia dos apd̾ marillum reman̾et. di
lo filio et filia si stitibꝰ dote innu̾̃safilie p̃¬
legata marillus nata filia diu̾terat eti
mulier decessat fr̃e suo et filia exꝑtibus
eqs h̾rdibꝰ relictis apd̃ pr̃onũ magnũ
p̾torẽ marillus ab h̃rde filio marcellier
dotis ꝓmissione uniũsam dotem peteb¬
at. filie diectura qͣi int̾ duos placuisseti¬

Expanded text:
dimidia dos apud Marullum remaneret, dimdimidia dos apud Marullum remaneret, dimlo, filio et filia superstitibus, dote uniuersa filiae praelegata Marullus nata filia diuerterat et mulier decesserat faequis heredibus relictis. apud Petronium magnum praetorem Marullus ab herede filio Marcelli ex dotis promissione universam dotem petebat illa coniectura, quasi inter duos placuisset
Abbreviated transcription (Latin):
Um maritus ꝗ estimata pclia indotẽ
si detiore loco dos nõ eet. et nchilominꝰ
eo pacto ad misso si detiora pclia facet
ea etiam nomine dotis eum actione te¬
neri. ¶Gicius młris nomine dotemde¬
dit. et stipłatus ẽ nncasum mortis et di¬
uorcu diuorcio secuto secuto ĩ repetita
dote ticius decessit. mulier ex uouncat
ꝯseqͥ pot̾at dotis recõsiliato min̾io fieret
posse pacti exceptione submoueri.¶Mi¬
uer de dote qm̃ dedit pacta est. ut si ĩ mimio
decessiss. fł eius redderetur.isꝙ meũ ca¬
sum stiplatus est. mulier decedens qua¬
dam res dotales marito legaint et al¬
is quosdam exdotalibo manumisit.
Quesitume an maritus ear rere noĩe
quas legauit mulier et fuoꝵ qͥs maũmmi¬
sit fr̃i teneatur .R. cum nichil ꝓponitur ñ
tencatur. cumetiam h̃rdes defuncte tã
legatarus qm̃ lib̾tatib ob noxusint.
minio sine libis pete̾tur. ułsi post mortẽ
prĩs et ĩ mm̃io sine lib̾is filia decessiss ut

Expanded text:
um maritus, qui aestimata praedia in dotem si deteriore loco dos non esset: nihilo minus eo pacto admisso, si deteriora praedia faceret, eo etiam nomine dotis eum actione teneri. Titius mulieris nomine dotem dedit et stipulatus est in casum mortis et diuortii: diuortio secuto non repetita dote Titius decessit: mulier ex uoluntate consequi potuerat, dotis reconciliato matrimonio fieret, posse pacti exceptione summoueri. Mulier de dote quam dedit pacta est, ut, si in matrimonio decessisset, fratri eius redderetur isque in eum casum stipulatus est: mulier decedens quasdam res dotales marito legauit et aliis, quosdam ex seruis dotalibus manumisit. quaesitum est, an maritus earum nomine, quas legauit mulier, et seruorum, quos manumisit, fratri tenetur. respondi nihil proponi, cur non teneretur, cum et iam heredes defunctae tam legatariis quam libertatibus obnoxii sint. matrimonio pete‹re›tur, uel si post mortem patris in matrimonio sine liberis filia decessisset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lo malo ip̃ius uidelicet ut si do¬
lus eius int̾uemat. nec ei suctur¬
ratur. Ip̃is eĩm delinquẽtib pre¬
tor ñsubuenit. ꝓinde si dum uult
apud sequentem pretorem ag̾e
tempus frustͣtumẽ nõ ei subue¬
nitur. s si dumi dec̾to pretoris ñ
obtemꝑet iuiris dõem suam eide¬
negau̾it. ñ eum esse restituendũ
labeo scribit. Idemq siex alia ius¬
tacausa ñ fu̾it abeo auclitus¬
¶ Si ferie extra ordinem sunt m¬
dicte obres puta ꝓsꝑegestas. ł
inhonorem principis. et ꝑꝑea ma¬
gr̃atus ius ñ dix̃it.Ganis seius
nommatim edicebat restitutur
sollempmum eĩferiare ratoem
h̾ri nõ debe. qr ꝓspicere eas debũt

Expanded text:
lo malo ipsius', uidelicet ut, si dolus eius interuenit, ne ei succurratur: ipsis enim delinquentibus praetor non subuenit. proinde si, dum uult apud sequentem praetorem agere, tempus frustratus est, non ei subuenietur. sed et si, dum decreto praetoris non obtemperat, iurisdictionem ei denegauerit, non esse eum restituendum Labeo scribit. idemque si ex alia iusta causa non fuerit ab eo auditus.Si feriae extra ordinem sint indictae, ob res puta prospere gestas uel in honorem principis, et propterea magistratus ius non dixerit, Gaius Cassius nominatim edicebat restituturusollemnium enim feriarum rationem haberi non debere, quia prospicere eas potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
l is a quo funclus petitus erat
ab alio eiusdem fundi nomĩe
ꝯuentus ẽ querebatur si altut
eoꝵ iussu iudicis funclum res¬
tituis. et postea scdm altutꝵ
petitorem res iudicareturꝙ̃
ad̾m nõ dupplex dampnum
traberet.Rendi ut priori iudex¬
ad iudicaret eum oportere ita
fundum petitori restitui debe

Expanded text:
 Is a quo fundus petitus erat ab alio eiusdem fundi nomine conuentus est: quaerebatur, si alterutri eorum iussu iudicis fundum restituisset et postea secundum alterum petitorem res iudicaretur, quemadmodum non duplex damnum traheret. respondi, uter prior iudex iudicaret, eum oportere ita fu
Abbreviated transcription (Latin):
putant. Idemest et impeculiarib si
domus ususfix. legetur. s ego puto
nisi sit ctͣria uoluntas etiam instr¬
umentum fundi uł domus ꝯtin̾̃i¬
S nec ẜ uitutem ĩponere fundo
potest. ꝓprietarius nec amicte ser¬
uitutem. acꝗrere plane ẜuitutẽ

Expanded text:
putant: idem et in specularibus, si domus usus fructus legetur. sed ego puto, nisi sit contraria uoluntas, etiam instrumentum fundi uel domus contineri.Sed nec seruitutem imponere fundo potest proprietarius nec amittere seruitutem: adquirere plane seruitute
Abbreviated transcription (Latin):
tionemdesid̾are ut offõ iudici
hoc fiat Namsicuti usufructua¬
prietatis dominus securus ẽẽ
debr de ꝓprietate hoc autem ad
priusdandam actionem usu¬
fructuario qmͣsatis dedit se boni
iiri arbitratui usur fruiture.
S ⁊ si plures sint aqbus ususfr̃
relictus ẽ.singulis satisdareo
¶Cumigitur de usufr agituri

Expanded text:
esiderare, ut officio iudicis hoc fiat: nam sicuti debet fructuaprietatis dominus securus esse debet de proprietate. haec autem ad prius dandam actionem usufructuario, quam satisdederit se boni uiri arbitratu usurum fruiturum: sed et si plures sint, a quibus usus fructus relictus est, singulis satisdari oportet. Cum igitur de usu fructu agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
hita se heat siet duemat anet si sm¬
plicit᷑ ꝯuen̾it de eo qd̃ exceclit ut sit
ypothete et solida res mẽe ꝯuentoni
uidetur. cum aprimo creditore fuit
libata. an ad huc ꝑs sr illud mag̾ ẽ ꝙ
prius diximus. Mrt̃.

Expanded text:
ita se habeat, si et conveniat, an et si simpliciter convenerit de eo quod excedit ut sit hypothecae? et solida res inesse conventioni videtur, cum a primo creditore fuerit liberata, an adhuc pars? sed illud magis est, quod prius diximus. M
Abbreviated transcription (Latin):
Ns ꝯ scquenter nił. at. si ex płibus
pdibꝰ uni ẜuus sit generalit᷑ ꝑ
opcionem legatus et hrdes sticũ
cbłas brditarias int̾leuisse di¬
cant uel corripisse et ꝑꝑ hoc denũ
de optatus um̃dicetur pot̾m̃t si
abcis uendicetur doli.ma. excep¬

Expanded text:
nsequenter Iulianus ait: si ex pluribus heredibus uni seruus sit generaliter per optionem legatus et heredes Stichum tabulas hereditarias interleuisse dicant uel corrupisse et propter hoc rde optatus uindicetur, poterunt, si ‹ab› eis uindicetur, doli mali ex cep
Abbreviated transcription (Latin):
dicis tinint uoluntas defuncti
nõ mt̃cidat. ¶ S et cum monu¬
mentum iussit testator fĩ fami
turpscriptis u̾bis posse eos exꝑi¬
riut monumentum fiat. ¶Sũ¬
ptus quos umus ex brdibo boa
fide fecerit usuras quoq ꝯsequi
potest aco urde ex die more scd
nini. ¶Celsus etiam illud elegã¬
ter adicit cohrdemet si nõ solu̾nt
bre familie h̾cisꝯde iudicium uti
cogatur cobrs soluecum alias ñ
sit lib̾aturus remcreditor nsi i
solidum ei satisfiat. ¶Si tilifa.¬

Expanded text:
dicis contineri, ut uoluntas defuncti non intercidat. sed et cum monumentum iussit testator fieri, fauitur, praescriptis uerbis posse eos experiri, ut monumentum fiat. Sumptuum, quos unus ex heredibus bona fide fecerit, usuras quoque consequi potest a coherede ex die morae secunini. Celsus etiam illud eleganter adicit coheredem et si non soluit habere familiae erciscundae iudicium, ut cogatur coheres soluere, cum alias non sit liberaturus rem creditor, nisi in solidum ei satisfiat. Si fili
Abbreviated transcription (Latin):
patriheres ꝓꝑteextitisset. et acredito¬
rib peculiarib ꝯueniretur cum ꝑatus
sit solu̾e id ẽẽ qd̃ debetur ꝑdoli exceptio

Expanded text:
patri heres pro parte extitisset et a creditoribus peculiaribus conueniretur, cum paratus sit soluere id omne quod debetur, per doli exceptio
Abbreviated transcription (Latin):
amplius hoñis qmlicuit uix̾it ma¬
gͥꝙ hic plus qm aliud egiae uidea¬
tur sicuti si laciore itm̃e usus esset
alit si plura ium̃ta eg̾it qmͣ licũit
aut aque in miscuerit auiam. Ideo¬
dem non amictitur Non aũ dceclii
ꝑlus qm pactus ẽ neuitutem h̾re
¶Heres cum legatus eẽt fundus sub
guetur silegati ꝯditio existat uide¬
ãmus an acꝗsite sequentur legata¬
rium et mag̾is dicendum est ut
sequentur. ¶Elsus.

Expanded text:
is quam licuit uexerit, magisque hic plus quam aliud egisse uideatur: sicuti latiore itinere usus esset aut si plura iumenta egerit quam licuit aut aquae admiscuerit aliam. ideouidem non amittitur, non autem conceditur plus quam pactum est in seruitute habere. Heres, cum legatus esset fundus sub guentur, si legati condicio existat. uideamus, an adquisitae sequantur legatarium: et magis dicendum est, ut sequantur. 12 Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
ueꝵ est intra.kł.datum non ẽe.
sin autem oblatum acceꝑit pe¬
nam petere nõ potest. doliexcep¬
tione remouenclus. Contra uͥ
dumtaxat dare iussus ẽ. ¶ Idẽ
Ait si iusẜit me tibidare ⁊ uali¬
tudine sis ĩpeditus qͦminus

Expanded text:
n esse: sin autem oblatum accepit, poenam petere non potest doli exceptione remouendus. contra, ubi dumtaxat dare iussus est. Idem ait, si iusserit me tibi dare et ualetudine sis impeditus, quo minus
Abbreviated transcription (Latin):
Eracius ait usuarie sp̃em ⁊̃ cuius ꝓpri¬
ru face non potest. facit autem detio¬
remetiam in meliorem statum re¬
ꝯmutata. Upm̾. Osus fructuari¬

Expanded text:
eratius: usuariae rei speciem is cuius propririi facere non potest: facit autem deteriorem etiam in meliorem statum commutata. USUFRUCTUAR
Abbreviated transcription (Latin):
leg̾e ꝓhibeatur auenditore. ad u̾sꝰ
eum petentem p̾cium exceptione i¬
uti pot̾it.si ea pecuima dequa agitur
nõ ꝓ ea repetitur queuemt. n cradi¬
ta est cet̾m post traditionẽ sũ lectam
s qmͣuis ibi nullũ dolũ fuiss tñdo¬
lia emptori debebit. Auł.

Expanded text:
ur a uenditore, aduersus eum pe‹t›entem pretium exceptione uti poterit 'si ea pecunia, qua de agitur, non pro ea re petitur, quae uenit neque tradita est.' ceterum post traditionem siue lectam set, quamuis ibi nullum dolium fuisset, tamen dolia emptori debebit.
Abbreviated transcription (Latin):
gitur eꝗtatẽ summã desidat. s cam utix
estimemus ad merz ius gentiũ anu̾o.
p̾ceptis cuulibꝰ et p̾torus uelutireus
capitalis udicu deposuit ap̾te .c. et is
ei ꝗ declit restitueda sũt. Si cunleenuis et
legũ ordinẽ mag̾ ĩpublicũ defenda sũt

Expanded text:
tatem summam desiderat: sed eam utrum aestimamus ad merum ius gentium an uero cum praeceptis ciuilibus et praetoriis? ueluti reus capitalis iudicii deposuit apud te centum: is ei qui dedit restituenda sunt: si ciuile ius et legum ordinem, magis in publicum de