comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentur sacrificiis quo poss& libere & sinepiaculo templumioui secedificare : Cumque om̃s dilibenter
grissent terminus solus hoc est limitumdeus : Discedere noluit sed illi cremansit tunc deocipso
erificatum est& de prehensum quod terminus cumiouere manens ae ternum ubiim pemum cum re¬
ione significar&: unde in capitolio una parstecti pat& que lapidem ipsum terminis pectat: Nami
mino non nisi subdiuo sacra ficabatur: hincergonunc dixit capitoli in mobilexaxum accoll& qr ter
minus non est reuulsus deloco preda rutulis populuisq potinon solum suis armiseos exuerunt sed &iã
illa preda que rutulis fucrat ancedetracta: serranuq numaq Decima anta podosis que fittotien
niuos spuma stunchab& sanguiscumeffunditur : Nam posita conquiescit undebenedixit spumantisri

Expanded text:
rentur sacrificiis, quo posset libere et sine piaculo templum Iovis exaedificare. cumque omnes dii libenter rentur sacrificiis, quo posset libere et sine piaculo templum Iovis exaedificare. cumque omnes dii libenter migrassent, Terminus solus, hoc est limitum deus, discedere noluit, sed illic remansit. tunc de hoc ipso sacrificatum est et deprehensum, quod Terminus cum Iove remanens aeternum urbi imperium cum religione significaret; unde in Capitolio prona pars tecti patet, quae lapidem ipsum Termini spectat; nam Termino non nisi sub divo sacrificabatur. hinc ergo nunc dixit 'Capitolii inmobile saxum accoleminus non est revulsus de loco. PRAEDA RVTVLI SPOLIISQVE POTITI non solum suis armis eos exuerunt, sed etiam illa praeda quae Rutulis fuerat ante detracta. SERRANOQVE NVMAQVE decima antapodosis, quae fit quotiens RIVOS spumas tunc habet sanguis cum effunditur, nam postea conquiescit: unde bene dixit «spumantes r
Abbreviated transcription (Latin):
centempetit ad petit: peta senim propriae dicimus impetus gradiatorum: unuscicero quod egotuo¬
ticionesi ta coniecta sunt utuitarinullo modo possent paruaquadam declinatione & uta iuntcorpore ae
uerso arcais most ut supra pectore in aduerso totum cui comminus ensem condidit placidaque ibide
inꝙ aut pioprium e mortis ephit&m aut ex affectupereuntis dictum est quicumamicomnoriebatur: si
idem mea crimina possunt: uerecundae : Damus familia capitolii in mobiles axum accol& inurb
roma iouis templum non fuit quod cumiam deuotum a prisco tarquinio uł & suꝑb: tarquimus acdificare
caepit augurus captare quimons huic templo ess& aptissimus cume xomnib: carpeius ess& inuentu
in quo erant multadiuersorum numinum sacella actum est ut exinde ad alia templa numina a euoca¬

Expanded text:
CENTEM PETIT appetit: petas enim proprie dicimus impetus gladiatorum, unde Cicero «quot ego tuCENTEM PETIT appetit: petas enim proprie dicimus impetus gladiatorum, unde Cicero «quot ego tupetitiones ita coniectas, ut vitari nullo modo possent, parva quadam declinatione et, ut aiunt, corpore efADVERSO archaismos est, ut supra «pectore in adverso totum cui comminus ensem condidit». PLACIDAQVE IBI DEMVM M. Q. aut proprium est mortis epitheton, aut ex affectu pereuntis dictum est, qui cum amico moriebatur. SI QVID MEA CARMINA POSSVNT verecunde. DOMVS familia. CAPITOLI INMOBILE SAXVM ACCOLET in urbe Roma Iovis templum non fuit. quod cum iam devotum a Prisco Tarquinio vellet Superbus Tarquinius aedificare, coepit auguriis captare qui mons huic templo esset aptissimus. et cum in omnibus Tarpeius esset inventus, in quo erant multa diversorum numinum sacella, actum est, ut exinde ad alia templa numina evoca
Abbreviated transcription (Latin):
sisse aitenim diuersicirtum spiciunt hoc est huc &illucoracirtum ferunt perquamopor tunitat
potuit telu m tempusutrumque transire aspertamendicit pertempus utrum que hoc inter
tempusutrumq utc conera huncinter fluuio tiberinusa moenoid est perhuncquod siest inteli¬
muscum in fronie eẽ uulneratum : Te pesacta cerebro alibia& fixo pedemferrumim pulmone tepes¬
cit: Interedo necille inuenitur persolue s amborum aucoccisorim aut tuas & nisinam duoseos fuisse nouit
sui praenimait state uiri meme subaudi sincerficite & estincerrupte locutiodolore curbati: nec potuitua¬
infelicem nimium o a contra illudcurergo uenit dicittantum amicumdilexit, ut cum ni bilposs&
compara re qui pulcherrimus fuit & pͥremortem conuersus infloremest: lassoue papauera collodimis¬
serccaput: homeri est& comparatio & figura: Nam & ille sicait ut multorumunum dicer& caput: uolcen¬

Expanded text:
sisse: ait enim «diversi circumspiciunt», hoc est ‘huc et illuc ora circumferunt’, per quam oportunitatem sisse: ait enim «diversi circumspiciunt», hoc est ‘huc et illuc ora circumferunt’, per quam oportunitatem potuit telum tempus utrumque transire. Asper tamen dicit: «per tempus utrumque» hoc est ‘inter tempus utrumque’, ut e contra «hunc inter fluvio Tiberinus amoeno», id est ‘per hunc’. Quod si est, intellegamus eum in fronte esse vulneratum. TEPEFACTA CEREBRO alibi «et fixo ferrum in pulmone tepescit». INTEREA donec ille invenitur. PERSOLVES AMBORVM aut occisorum, aut tuas et Nisi: nam duos eos fuisse novit, supra enim ait «state viriINFELICEM NIMIVM D. A. contra illud, cur ergo venit? Dicit: tantum amicum dilexit, ut, cum nihil possecomparare, qui pulcherrimus fuit et post mortem conversus in florem est. LASSOVE PAPAVERA COLLO DEMISERE CAPVT Homeri est et comparatio et figura: nam et ille sic ait, ut multorum unum diceret caput. VOL
Abbreviated transcription (Latin):
ficio regetelaꝓ eraurasper noctẽ in quasi ne augilio numinis fectuiactuseẽ nom possunt ferrum coniei
hasta: deferro ad hastamtransit: Conicit procoicit nam conicit anticuum est aduer suntergum sili¬
nis monisibique frangiturtergum ꝓtergus dix̃: sallus tius tergis uinciebant protergorib ut in cellega¬
mus hastam inscucumuenisse &illicce conlisamut frangitur sit conliditur: fissoque scutiligno aiam
re cordia penetrasse: aliter non procedit namsi bastamituera fractam accipia mustatione
sum lignum est & sic precordia penetrata sciendum camen locum iuncunumet . debis quos diximus supta
haueri oridem quod latuerat & quodci primus prospere cesserat iactus : Telum librabat abaure

Expanded text:
beneficio. REGE TELA PER AVRAS per noctem, in qua sine auxilio numinis recti iactus esse non possunt. FERRVM CONICIT beneficio. REGE TELA PER AVRAS per noctem, in qua sine auxilio numinis recti iactus esse non possunt. FERRVM CONICIT HASTA de ferro ad hastam transiit. CONICIT pro ‘coicit’: nam ‘conicit’ antiquum est. ADVERSI IN TERGVM SVLMONIS IBIQVE FRANGITVR ‘tergum’ pro ‘tergus’ dixit, Sallustius «tergis vinciebant» pro ‘tergoribus’, ut intellegamus hastam in scutum venisse et illic esse collisam, ut ‘frangitur’ sit ‘colliditur’, fissoque scuti ligno etiam praecordia penetrasse, aliter non procedit: nam si hastam re vera fractam accipiamus, rationesum lignum est et sic praecordia penetrata? Sciendum tamen locum hunc unum esse de his quos diximus supra. HOC ACRIOR IDEM quod latuerat et quod ei primus prospere cesserat iactus. TELVM LIBRABAT AB AVRE
Abbreviated transcription (Latin):
tio nes nisusabit bene meminit uelocitatis quamei in .u. deditut primus ab it longeq anteom nia corpora
nisusemicat : In prudens scilic& remanentiscurrali albede nomine uel portat uelciuitati suel regis alla¬
nicuii successit procas : Inscdix quater ÷ semnfelicem dicitquidol& non illum propter quemdol&: Iter
ia scquentum militarem sonum dicit quiuarius: namine ternum ca nitutin se quanturcosqui fugi
incerdum receptui nec dongumin medio tempusinter ciuditum sonum &iusum curialum obpressum rapt
que miammanusomnis rapit: nam malequidam uid aitipi accipiunt quod siad mi serisua cat que miaen
lescoeunt ad qua ddonasus pondiconsucuerat: benea utemuentorem inducit numen inuocareslua sum To
Slobum sana petitio namquetot uincerem possibile fuerat: Potitut salte meo sperturba teloru

Expanded text:
usationes. NISVS ABIT bene meminit velocitatis, quam ei in quinto dedit, ut «primus abit longeque ante omnia corpora usationes. NISVS ABIT bene meminit velocitatis, quam ei in quinto dedit, ut «primus abit longeque ante omnia corpora Nisus emicat». INPRVDENS scilicet remanentis Euryali. ALBAE DE NOMINE vel porcae, vel civitatis, vel regis Albani, cui successit Procas. INFELIX QVA TE R. R. se infelicem dicit qui dolet, non illum propter quem dolet. ITER . r.». SIGNA SEQVENTVM militarem sonum dicit, qui varius est: nam interdum canit, ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. NEC LONGVM IN MEDIO TEMPVS inter auditum sonum et visum Euryalum. OPPRESSVM RAPIT ‘quem iam manus omnis rapit’; nam male quidam ‘videt rapi’ accipiunt: quod si admiseris, vacat «quem iam bes coeunt, ad quod dona suspendi consueverant. Bene autem venatorem inducit numen invocare silvarum. TVRBARE GLOBVM sana petitio: nam quia tot vincere inpossibile fuerat, petit ut saltem eos perturbet telorum
Abbreviated transcription (Latin):
nihil res pondebant econtra: ad diuortia ad deuerticula iua emlitaris: Terrentiu subia dipsun
ueni douerticulum : Deuerticula aut̃ sunt semite transuer se que sunt alatere uiat militaris alti
coronant melioresdectio abicum quam ad ditum Cinguntenm siluã nehabeant non nea dire possto
Ducebac semita legitur& lucebat quod siest rara praro accipiendum ut sitraroluca ebat bierbis senli
an aliquib loci sinceruenientibus si ducebatintellegimus intercallaes pecorumraram finsse sero
hoces tomimumuã: eurialum in pediunt in pediote dicimus ꝑ accusatiuum & casus mutari nom porest
ido serasuerbum utdica sin pedimen tomihiest: sciendumsane multas comnfertuneurralumexo¬

Expanded text:
‘nihil respondebant e contra’. AD DIVORTIA ad deverticula viae militaris: Terentius «ubi ad ipsum ‘nihil respondebant e contra’. AD DIVORTIA ad deverticula viae militaris: Terentius «ubi ad ipsum veni deverticulum». Deverticula autem sunt semitae transversae, quae sunt a latere viae militaris. ADITVM CORONANT melior est lectio ‘abitum’, quam ‘aditum’: cingunt enim silvam, ne abeant, non, ne adire possint. DVCEBAT SEMITA legitur et ‘lucebat’: quod si est, ‘rara’ pro ‘raro’ accipiendum, ut sit ‘raro lucebat’, herbis scilicet in aliquibus locis intervenientibus. Si ‘ducebat’, intellegimus inter calles pecorum raram fuisse semitam, hoc est hominum viam. EVRYALVM INPEDIVNT ‘inpedio te’ dicimus per accusativum, et casus mutari non potest, nisi deseras verbum, ut dicas ‘inpedimento mihi es’. Sciendum sane multas conferri in Euryalum exc
Abbreviated transcription (Latin):
uenist commnemorat: In tellegimus enim latinumin principio discordiae & tumultus paulu
ab stimusie postea tamen nec suorum copias nec propria de negasse consilia: nameum & co&iu & foren¬
b intor fuis sedicturus est legiocam pisinstructa moratur proprienam legione pedicum sunt turtea
equitum: Tertentum quia romanequitesprimo. Cct fuerunt desingali senim cur iisdem dabant
quas axex fuis sodiximus sicutatiom̃s non dipeati nam dipei peditum F scuta equituri uuiltcarita
magistro propnȩ nam magister aequitum dr̃: muros troianorum lacuo flimite respicitns
irticula oc modo si nocausa significat alias fortuito aliasmale alia sin prouide quac proloco.
leguntur : nibililli tendere contra hõ÷ nibul contra responderunt namtendo contrasermonen
tuum est respondeo tibi tendo contra itertuum estoccurittibi : Ergonibil contrateudebant ud est

Expanded text:
enire commemorat: intellegimus enim Lati- num in principio discordiae et tumultus paululum se abstinuisse, postea tamen nec suorum copias nec propria denegasse consilia; nam eum et coetui et foederibus interfuisse dicturus est. LEGIO CAMPIS INSTRVCTA MORATVR proprie: nam legiones peditum sunt, turmae vero equitum. TERCENTVM quia Romani equites primo trecenti fuerunt: de singulis enim curiis deni dabantur, quas triginta fuisse diximus. SCVTATI OMNES non clipeati: nam clipei peditum sunt, scuta equitum. VOLCENTE MAGISTRO proprie: nam magister equitum dicitur. MVRO Troianorum. LAEVO F. LIMITE respiciens particula haec modo ‘non sine causa’ significat, alias ‘fortuito’, alias ‘male’, alias ‘inprovide’, quae pro loco intelleguntur. NIHIL ILLI TENDERE CONTRA hoc est ‘nihil contra responderunt’: nam ‘tendo contra sermonem tuum’ est ‘respondeo tibi’, ‘tendo contra iter tuum’ est ‘occurro tibi’; ergo ‘nihil contra tendebant’ id est
Abbreviated transcription (Latin):
it nut se nscodirit q ilia sagitarum deusest elica tumu ppiter iuuerita pollo t auben sibi u nom o faen
uindicait quo d dicit se concessisse quia non prasubuit: Caenimque habalis nimimibus poscimus tunemil¬
tun hinan aduet senicur numna corum propriasunt que poscimus unde&m quas to uinoanta denrc& to
sim hiuteraaluo luntas bocost quodmme ẽ iunga mcostestat ut & tiumimpleriuedisof ficium purb ten
inuida armis parigorie namit a pollo puerocciso ficho ne altusest mattis iniuriam sicas cãmus deci sout¬
noutd ia noru neastta iniurias quedefendit parib ergoarinis id similib nonperitiae sedge nereuictoas
aeter deinapos ce staduerbium Orsus modo locutis alias catpit quodima giestproprium utsitie

Expanded text:
ere autem se ideo dixit, quia sagittarum deus est, et licet eum Iuppiter iuverit, Apollo tamen sibi suum officium ere autem se ideo dixit, quia sagittarum deus est, et licet eum Iuppiter iuverit, Apollo tamen sibi suum officium vindicat, quod dicit se concessisse, quia non prohibuit. Ea enim quae ab aliis numinibus poscimus, tunc implentur, si non adversantur numina quorum propria sunt quae poscimus, unde et in quartoi certa voluntas», hoc est quod in me est, iungam eos: restat ut et tuum inpleri velis officium. PARIBVS NON INVIDET ARMIS pari gloriae: nam ut Apollo puer, occiso Pythone, ultus est matris iniuriam, sic Ascanius, occiso Numano, Troianorum castra iniuriasque defendit. ‘Paribus’ ergo ‘armis’, id est similibus, non peritia, sed genere victoriae. CETERA deinceps, et est adverbium. ORSVS modo locutus, alias coepit, quod magis est proprium, ut «sic
Abbreviated transcription (Latin):
die hant mactus est caurus uino ut turat hocest cumulata est ostia & magisaucta nouauntut¬
aut magna utpollio & ipsefacitnoua carmina autreuera noua quantum adbellum dingeuiti
propt uc nerem: Genituredeo spropter iulium cesarem & augustum Iuit merito gente suba sen¬
rici subgente romana : ar saracus enimpaterestcapiosauus anchise facouentura magna hecen
bella sunt grauia quefata liratone contingunt ut troiana & thebana nectetiuia capitmauiaresi
en sein incota familia plurimum posse : seuas honorib armas trepitueut ribiliat deneera desideno
disi camdunde ani mosq acsideratollunt meliuis ascanii fntellegimus sicut statius demeneceo &liud
uesimade fuiẽ ras: pniman hanctibimagnus apollo: Dicendoprimamhanc pollicetar daliam e onend¬

Expanded text:
dicebant: 'Mactus est taurus vino vel ture'; hoc est cumulata est hostia et magis aucta. Mundicebant: 'Mactus est taurus vino vel ture'; hoc est cumulata est hostia et magis aucta. Munna, ut «Pollio et ipse facit nova carmina»; aut re vera ‘nova’ quantum ad bellum. DIS GENITE propter Venerem. GENITVRE DEOS propter Iulium Caesarem et Augustum. IVRE merito. GENTE SVB ASSARACI sub gente Romana: Assaracus enim pater est Capyos, avus Anchisae. FATO VENTVRA magna: haec enim bella sunt gravia, quae fatali ratione contingunt, ut Troiana et Thebana. NEC TE TROIA CAPIT maioris ensem, in tota familia plurimum posse. SAEVA SONORIBVS ARMA strepitu terribilia. ARDENTEM desiderio dimicandi, unde «animosque ad sidera tollunt» melius Ascanii intellegimus, sicut Statius de Menoeceo «et Aeneade’ faceret. PRIMAM HANC TIBI MAGNVS APOLLO dicendo ‘primam hanc’ pollicetur et aliam. Conced
Abbreviated transcription (Latin):
non causesit sedauguru: Intonuitleuum prosperumutenim &iam supradiximus quesinistra¬
nobisiudentur incuentibu scelu millic dextra sunt non quod sinistrabona sunt sed quod extrace
modo hiuncided incapitedicitesse percussum quia eum suprauani locum introduxerat& suꝑu¬
uum quoduiio cupiciscuenit horatius ad collensua cuum plusmimio gloriauerticem: sicho meris
derince natergo uil neratumdicitus que adorecerdia nam ait aae tab poena quia cunista¬
ineratum : uirtu temin lude inludocibi &ia sulto tibidicimus MNaminludont figarsa tumes
afoci animios que ael s t autsuosautas cami perfauorem nube sedens sicia solent numuinac Iuno
nec cumeaeriam solam nuncsedeuideres digna in digna pati mactema uesauettan seludur
gonae a est sorino tractus a sacris quo tie n senim auctus autunum superuetimã fuodelatur

Expanded text:
non causae sit, sed augurii. INTONVIT LAEVVM prosperum: ut enim etiam supra diximus, qunon causae sit, sed augurii. INTONVIT LAEVVM prosperum: ut enim etiam supra diximus, qunobis videntur, intuentibus caelum, illic dextra sunt: non quod sinistra bona sunt, sed quod dextra caeli modo hunc ideo in capite dicit esse percussum, quia eum supra vaniloquum introduxerat et superbum: quod vitio capitis evenit: Horatius "attollens vacuum plus nimio gloria verticem" . sic Homerus hersiten a tergo vulneratum dicit usque ad praecordia — nam ait μετάφρενα — quia eum stuneratum. VIRTVTEM INLVDE ‘inludo tibi’ et ‘insulto tibi’ dicimus: nam ‘inludo te’ figuratum est,  et fecit. ANIMOSQVE AD S. T. aut suos, aut Ascanii, per favorem. NVBE SEDENS sicut solent numina: Iuno «nec tu me aeria solam nunc sede videres digna indigna pati». MACTE magis aucte, adfecte gloria. Et est sermo tractus
Abbreviated transcription (Latin):
lisenim numinib: corca suncdona que offeruntur undeest struerem que suis altaria donis id esicon¬
gnus stacua mantearasapta msedacurum uictimamostendit alibi. & duccuscornus cabitsacer
hntus ada ram: quotien senimuictima reluctabatur ostendebat sein probari: lucanuis discussa fu¬
git abarataurus : Iuuencum aut̃ secundum romanas cerimonias dixit: Na miouidecauro: non immo¬
ibatur uoñam intertiodiximus nisicum trium phinomine suo ucarium faciebant u& auram fidi¬
quod ca menidoo a dmissum est qr nantantumioiui sed & aluisdis quibello presunt sacrifidabatur au¬
rata fronce: Ita enimuictima etrna riconsueuerant : Candentem candidum iuut nalis ducin capi¬
tolia magnum cretatum q bouem: capudcum matre fae qualtm matri nondum patriiuuena¬
lisquemiam pud& hubera matrisducere quiuexat nascenti robora cornu: Departe serena ut

Expanded text:
singulis enim numinibus certa sunt dona quae offeruntur, inde est «strueremque suis altaria donis», id est consingulis enim numinibus certa sunt dona quae offeruntur, inde est «strueremque suis altaria donis», id est congruis. STATVAM ANTE ARAS aptam se daturum victimam ostendit; alibi «et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram»: quotiens enim victima reluctabatur, ostendebat se inprobari; Lucanus «discussa fugit ab ara taurus». ‘Iuvencum’ autem secundum Romanas caerimonias dixit: nam Iovi de tauro non immolabatur, ut etiam in tertio diximus, nisi cum triumphi nomine suovetaurium fiebat, quod tamen ideo admissum est, quia non tantum Iovi, sed et aliis diis, qui bello praesunt, sacrificabatur. AVRATA FRONTE ita enim victimae ornari consueverant. CANDENTEM candidum: Iuvenalis «duc in Capitolia magnum cretatumque bovem». CAPVT CVM MATRE F. aequalem matri, nondum patri: Iuvenalis «quem iam pudet ubera matris ducere, qui vexat nascenti robora cornu». DE PARTE SERENA ut
Abbreviated transcription (Latin):
nonenim sunt parimodulatione compositae ut enimait uarro tibia frrgia dex traunum foramen
hab& si nistraduo quorumunumacucum sonumhab& alterum grauem buxusq uocatberecrntia
amoncebe recrnto dicituraut̃ ah accbuxus & hocbuxum ut & tornora silebuxum unde superfluo quidã
aute dite send idestcumuin nonsicis abscidicepartem uirorum : Iaccantem de suo rumgloria: Dira
canentem ad iniuriamtroianorum anceiouem subplexi up atquia pollinem debuit iuocare lacu¬
lacuras sagistas seddixi musideo iouem inuocatum quia cmneinitium iouidebetur ut abioue principi¬
ummuse: unde nuncascanius non qui faciat cogitat sed primum facit in deinuocatiouem: Iuppiter
iferam deiuuenconondicim sed adducam. Intellegim: Ergo alia donacum ferre ꝓmis sisse :

Expanded text:
non enim sunt pari modulatione compositae: ut enim ait Varro «tibia Phrygia dextra unum foramen non enim sunt pari modulatione compositae: ut enim ait Varro «tibia Phrygia dextra unum foramen habet, sinistra duo, quorum unum acutum sonum habet, alterum gravem». BVXVSQVE VOCAT BERECYNTIA a monte Berecynto. Dicitur autem et ‘haec buxus’ et ‘hoc buxum’, ut «et torno rasile buxum», unde superfluo quidam aedite ferro’, id est cum viri non sitis, abscidite partem virorum. IACTANTEM de suorum gloria. DIRA CANENTEM ad iniuriam Troianorum. ANTE IOVEM SVPPLEX P. V. P. atqui Apollinem debuit invocare iaculaturus sagittas, sed dicimus ideo Iovem invocatum, quia omne initium Iovi debetur, ut «ab Iove principium Musae». Vnde nunc Ascanius non quid faciat, cogitat, sed quod primum: inde invocat Iovem. IVPPITER ‘feram’ de iuvenco non dicimus, sed ‘adducam’. Intellegimus ergo alia dona eum ferre promisisse:
Abbreviated transcription (Latin):
doreas & carminadicunt & tuni caemanicas: tuni caturaẽ habent manicas quod &iamcice routu¬
perat dicens: manicatis & tala ribustunicis: namcolobiis utebanturantiqui & habent redimicula
micte: Illud dicturus fuerat habetis inpelleis redimicula quod conuertit in uituperationẽ ma
dicensreligatas habetismitras: nampilleaurorum sunt initreseminarum quãs qua lauti¬
casdicunt: mitraaũt pro priae lidorum fuit ut moenia mentum mittraquem habitu imitati sunt
alca dyndima montes macrisdeum: hi forem datibi a cantum bisonumin parem & seruabite is ti¬
barum suarum nacuramnam cibiaȩ aut serra nedicuntur que s partes &tquales habenteauernas
aue frrgrat quae &mpares sunt & in aequales habent cauernas: Ergobi forem dissonum dissimilẽ

Expanded text:
choreas et carmina dicunt». ET TVNICAE MANICAS tunicae vestrae habent manicas, quod etiam Cicero vituchoreas et carmina dicunt». ET TVNICAE MANICAS tunicae vestrae habent manicas, quod etiam Cicero vituperat, dicens «manicatis et talaribus tunicis»: nam colobiis utebantur antiqui. ET HABENT REDIMICVLA MITRAE illud dicturus fuerat, habetis in pilleis redimicula, quod convertit in vituperationem maiorem, dicens religatas habetis mitras: nam pillea virorum sunt, mitrae feminarum, quas calauticas dicunt. Mitra autem proprie Lydorum fuit, ut «Maeonia mentum mitra», quem habitum imitati sunt s’ dicit. ALTA DINDYMA montes matris deum. BIFOREM DAT TIBIA CANTVM bisonum, inparem. Et servavit eis tibiarum suarum naturam. Nam tibiae aut Serranae dicuntur, quae sunt pares et aequales habent cavernas; aut Phrygiae, quae et inpares sunt et inaequales habent cavernas. Ergo ‘biforem’ dissonum, dissimilem;
Abbreviated transcription (Latin):
distedera nondititier rascolimus seddomamus: acsidicer&cum bostes desunttertas ferro doratas
porisdicore: Nec enim potost fieri ut quamuis tobustus se nex utres habe atprioris aetatis & suac coms¬
retur ado lestentiae nuncergo lic& dicat fortes et̃ &iam senes bonatamen usus esitem peratione
ut dicer& nibil animorumugori derogait temporis uetustatem: uobispieta croco uituperatiotitia¬
naruminquautitur argumentis que in rahoncs camiemorat cicero agente lababitu agest
nimo fulgentimuri cepurpura hancaũt utio & de decori apud maiores fuisse constat iuue nalispe¬
regrina ignotaq nolis ad staclus acque ne fasq̃ cumq est purpura ducit Desi diccordi uobissunt
chorris seruabit hoclo conaturam syllabȩ quamin .ui. maricausa corripuitutpars pedibus plaudunt

Expanded text:
discederet, non dixit ‘terras colimus’, sed ‘domamus’, ac si diceret, cum hostes desunt, ‘terras ferro domamus’. discederet, non dixit ‘terras colimus’, sed ‘domamus’, ac si diceret, cum hostes desunt, ‘terras ferro domamus’. poris’ dicere: nec enim potest fieri, ut quamvis robustus senex vires habeat prioris aetatis et suae comparetur adulescentiae. Nunc ergo licet dicat fortes esse etiam senes, bona tamen usus est temperatione, ut diceret nihil animorum vigori derogare temporis vetustatem. VOBIS PICTA CROCO vituperatio Troianorum, in qua utitur argumentis, quae in rhetoricis commemorat Cicero, a gente, ab habitu, a gestu, ab animo. FVLGENTI MVRICE purpura. Hanc autem vitio et dedecori apud maiores fuisse constat: Iuvenalis «peregrina ignotaque nobis ad scelus atque nefas quaecumque est, purpura ducit». DESIDIAE CORDI vobis sunt. CHOREIS servavit hoc loco naturam syllabae, quam in sexto metri causa corripuit, ut «pars pedibus plaudunt
Abbreviated transcription (Latin):
cionsẽni gmabel lasosuit sie sapraleti distrim nepario nost ra conubia aucquasitur iu cogn aias oiunr a
muidio se rehorouet ee uilt cau samominium et̃ commnunem Nomibie athndefit agsee latis uitipera¬
tionis famnontunitum setra ianis se da icm corumuicto ribus prefert : fandifietor ad uses aunes allat
aoti con dirtunlusidist quedolum caclat ermonisortu Ourumastrrpe genuisitaliac lisciplina enuis
undisgalidis adesien dia d fan utamis auitoque trilicem namnemoquod plusest priusdicit sicnundu
cessent ancea qua idicera sicgelu: uenatu prouenatu idestut curru procurrui siluas que fatigalo
ipsifacigancur in siluis aut proseris nlua sposut in quibus suntsert. flectercludus equos aliorum labet
nr̃o pueritiae ludu sest ad patiensoperum pai hoc& ingeorgicis laudat Nam magneur tugis est
in nimio laboet paruiset contentum: Terramdomat benebelli coususest uerbo & nea remilitar

Expanded text:
o ‘bello’ posuit, sic supra «leti discrimina parva». NOSTRA CONVBIA aut quasi Turni cognatus loquitur, aut invidiose retorquet et vult causam omnium esse communem. NON HIC ATRIDAE exaggeratio vituperationis: nam non tantum se Troianis, sed aut logodaedalus, id est qui dolum celat sermonis ornatu. DVRVM A STIRPE GENVS Italiae disciplina et vita undis gelidis, et est hendiadyin, ut «hamis auroque trilicem»: nam nemo quod plus est prius dicit; si enim duo essent, ante aquam diceret, sic gelu. VENATV pro ‘venatui’, ut ‘curru’ pro ‘currui’. SILVASQVE FATIGANT ipsi fatigantur in silvis; aut pro feris ‘silvas’ posuit, in quibus sunt ferae. FLECTERE LVDVS EQVOS aliorum labor nostrae pueritiae ludus est. AT PATIENS OPERVM P. A. I. hoc et in Georgicis laudat: nam magnae virtutis est in nimio labore parvis esse contentum. TERRAM DOMAT bene bellico usus est verbo; et ne a re militari
Abbreviated transcription (Latin):
t inta misham actis lo cata q uod aut dicit ancilia płi utiturnu mero pro singulari nam unur laps

Expanded text:
et in templo Martis locata. quod autem dicit ancilia, plurali utitur numero pro singulari: nam unum lapsum et in templo Martis locata. quod autem dicit ancilia, plurali utitur numero pro singulari: nam unum lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
brcus urgade super habensancaliquid quod cum peraestus seritnom possint silotantum cantada
dictisint quasi filiammines: tierum festidicb filodeposi to pillea necesse eratacopent secundum alur
udostendandam sacendocu eminentiam sunt reperta: sicuteolum pmae mortius niobalib sup ponunt
adostndedum eorumculmem alidicunt nomproptereminentiam dignicatis hoc sactuns clquia cum
a crificarent a pudlauro lauinium & tis ex tafitquentur aues deui cinis uementes laci sapr biu nit rin¬
nenti aurgirum casterrta eu oluerunt: exndectuam consi etudoper mansituta puadlauro laurauenm
gentes ha berent iuir gas nonibireue sit mirbem: laptaan ciba cuclo Regnante num mna pompilio sauranlo¬
uem&s otundum cdola psumest &cumaris picestespondisient illicfort urbis imperium ubuillud funsa al
genda nune requndoque hiabostib porta auserri adiibito mamutio fabiror uilta niamla soctasier

Expanded text:
brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestus ferre non possent, filo tantum capita brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestus ferre non possent, filo tantum capita dicti sunt, quasi filamines. verum festis diebus filo deposito pillea necesse erat accipere, quae secundum alios ad ostendendam sacerdotii eminentiam sunt reperta, sicut columnae mortuis nobilibus superponuntur ad ostendendum eorum columen. alii dicunt non propter eminentiam dignitatis hoc factum, sed quia cum sacrificarent apud Laurolavinium et eis exta frequenter aves de vicinis venientes lucis abriperent, eminentia virgarum eaingentes haberentur virgae, non breves ut in urbe. lapsa ancilia caelo regnante Numa Pompilio scutum breve et rotundum caelo lapsum est. et cum aruspices respondissent illic fore orbis imperium, ubi illud fuisset, diligentia Numae, ne quandoque ab hostibus posset auferri, adhibito Mamurio fabro multa similia facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mentus uirgatis lucent sagulis quac habebant Inurgarũ modum deducta suiasa bemead¬
listpur puratis. Cacsa ascasuiri les: Nam&iam uiros fortesgalli caesos uocant scutis longis
dequorum magnitudinem ex pressit hic in codemscuto & congruc sacerdotesstatim posi
mpla eom mnemorat saliosqui sunt intutolaioius martis quirini dicti saliudeo quod circaaras
illunt & tripudiant nudos que luperquoscum in bonorem panos iupercaliorum so lempnitas
udebraretur peccora romanorum subito alatronibus rapta sunt illi proieto suestibus ꝑ secutis
ucrones quib appreins & teceptis animalib propt̃ rema nudis prosportgestam consueudo pmansg
nudilupcalia ecłebrarent: Lanigertosque apiets flamine s in capitcha bebant pilleum in quocrat

Expanded text:
iuventas». VIRGATIS LVCENT SAGVLIS quae habebant in virgarum modum deductas vias. Et bene adiuventas». VIRGATIS LVCENT SAGVLIS quae habebant in virgarum modum deductas vias. Et bene ada tinctis, id est purpuratis. GAESA hastas viriles: nam etiam viros fortes Galli gaesatos vocant. SCVTIS LONGIS altis», per quod equorum magnitudinem expressit. HIC in eodem scuto. Et congrue sacerdotes statim post templa commemorat. SALIOS qui sunt in tutela Iovis, Martis, Quirini. Dicti Salii ideo quod circa aras saliunt et tripudiant. NVDOSQVE LVPERCOS cum in honorem Panos Lupercaliorum sollemnitas celebraretur, pecora Romanorum subito a latronibus rapta sunt. Illi proiectis vestibus persecuti sunt latrones: quibus oppressis et receptis animalibus, propter rem a nudis prospere gestam consuetudo permansit ut nudi Lupercalia celebrarent. LANIGEROSQVE APICES flamines in capite habebant pilleum, in quo erat
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quas ophitahon estcoloris & significa uitremueram Nam in capitolio inonore millius anseris
ngallo rum nunciarat aduentum: posicus fucrat an seratgenteus auratis porticib hocad temp
ntulit florentis romanereip: Namillolo coubidixit horrebatregia culmo ideo addiditro¬
nule out incipientis&e pauperis ad hucimperu tem pora designar& Canebat quasi pdiuinalat
namcanere adicere a diuinare significat: artem que tenebant dec̃ poene Nam propete¬
uerunt defensi cenebris & dono noctiso pagȩ multiterationem uolunt alidicunttene¬
nsproptercuniculos dononoctis sompno Nam sompnus noctis est donum: Aurea uestis hoc
uba undo contradicimusinuescisim berbes: Vnde est tunemihi primagena suestibatflora

Expanded text:
nam quasi epitheton est coloris et significavit rem veram. Nam in Capitolio in honorem illius anseris, nam quasi epitheton est coloris et significavit rem veram. Nam in Capitolio in honorem illius anseris, qui Gallorum nuntiarat adventum, positus fuerat anser argenteus. AVRATIS PORTICIBVS hoc ad tempus retulit florentis Romanae reipublicae: nam illo loco ubi dixit ‘horrebat regia culmo’, ideo addidit ‘Romuleo’, ut incipientis et pauperis adhuc imperii tempora designaret. CANEBAT quasi praedivinabat: nam ‘canere’ et dicere et divinare significat. ARCEMQVE TENEBANT deest ‘paene’: nam prope tenuerunt. DEFENSI TENEBRIS ET DONO NOCTIS OPACAE multi iterationem volunt, alii dicunt ‘tenebris’ propter cuniculos, ‘dono noctis’ somno Manlii; nam somnus noctis est donum. AVREA VESTIS hoc est barba: unde contra investes dicimus inberbes, unde est «tunc mihi prima genas vestibat flore
Abbreviated transcription (Latin):
ostis anseris excuctitus quem priuatus quidam dono iunonidederat: Nam que secundum plimium
alluim animalicahodorem hominisrentit: Procemplo prode fensione templi nã nante templati
ouporo ceduitiu s niopses nisintra cemplum c& sic innoleo: Ips interdextra acdeua proturtib adstant
orentius: nam nehccitaessent pro illo hauestares fedria. tenebat oefendebat & estmilitare
etsum ut&iam salustiusdicit unde contrauictos loco motosdicimus: cicerolo coille motuseit borre¬
uet regiatulino: Curiam calariam dicit quam romulus texeratculmis ad quamcalabatar i uo ca¬
utut se natusuo cabatur & populus arege sacrificolo ut quomam adhuc fasti nonerant ludor
ae sacrificiorum pre nosterentdies ad quehic in capitolio & satis prudenter argenteum anserem dix

Expanded text:
ore anseris excitatus, quem privatus quidam dono Iunoni dederat: namque secundum Plinium ore anseris excitatus, quem privatus quidam dono Iunoni dederat: namque secundum Plinium nullum animal ita odorem hominis sentit. PRO TEMPLO pro defensione templi; nam ‘ante templum’ non procedit, cum obsessus intra templum esset. Sic in nono «ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant», Terentius «nam ni haec ita essent, pro illo haud stares Phaedria». TENEBAT defendebat: et est militare verbum, ut etiam Sallustius dicit. Vnde e contra victos ‘loco motos’ dicimus: Cicero «loco ille motus est». HORREBAT REGIA CVLMO Curiam Calabram dicit, quam Romulus texerat culmis, ad quam calabatur id est vocabatur, senatus vocabatur et populus a rege sacrificulo ut quoniam adhuc fasti non erant, ludorum et sacrificiorum praenoscerent dies. ATQVE HIC ‘hic’, in Capitolio. Et satis prudenter argenteum anserem dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
dequodicitpto pine ause fams enin alus appellatiuum namlusco so dites dixer int ainciqui an
antrt idsuto: Insum mocustos or a in summa dipei parte &bon aratione utitur mpietura aptan¬
iuque stilo ca distribuens : Ideõin summa dipti partedicit factum eẽ capitolium: quia liocarte
sunumnoccurrentem sibideleuerunt oxercitum omnem populit alia ꝙ diccum uelle nt ingredi
dunitentptim ocunc catisunt timencesinsidias quia & patentes portas ae nillum in murisiudebant
ostapaulatim ingrossi cuncctiuasta uerunt octomn cegris mensib ad eoue q incendere no poterant
pilitarim anudiruerent solore manente capitolio ad quod cumutensilib reliqui con fuge rant caues
niltimnenagallis obsidebantur xiamidyt negait cupientib quo salii perdum &a asara aspertiali
ntunculo sdicunttonatosaicendere: tunc malliuseustoscapito lugallos detra nt ex arte dani¬

Expanded text:
de quo dicit, proprium est nomen, in aliis appellativum, nam luscos 'coclites' dixerunt antiqui: unde nte resoluto. IN SVMMO CVSTOS T. M. A. in summa clipei parte. Et bona ratione utitur in pictura apta unicuique rei loca distribuens. Ideo enim in summa clipei parte dicit factum esse Capitolium, quia hoc arcemfluvium occurrentem sibi deleverunt exercitum omnem populi Romani. Aliaque die cum vellent ingredi civitatem, primo cunctati sunt timentes insidias, quia et patentes portas et nullum in muris videbant. Postea paulatim ingressi cuncta vastarunt octo integris mensibus, adeo ut quae incendere non poterant, militari manu diruerent, solo remanente Capitolio, ad quod cum utensilibus reliqui confugerant cives: qui tamen a Gallis obsidebantur etiam id penetrare cupientibus, quos alii per dumeta et saxa aspera, alii per cuniculos dicunt conatos ascendere. Tunc Manlius, custos Capitolii, Gallos detrusit ex arce, clang
Abbreviated transcription (Latin):
phio: tec senim augus tos habuit enum phos namprimodictrium phauit exereitus qui an tonan
cenat secunda quidal matasiucenat Tertiopit cumalex an adrno estingres ius triumipbio dndin
uue pfe hocest conpitaliciludicȩ lebratisunt candentis limine photi. Intem plodtiole dondo¬
mort ef focto quodadlatu fuegat de portulunae quiest in liguria. Donartes no scer populo
morum coronanium dicit quod bodicq auictis gentib: daturꝰ Inponclantaute hboe mxdlu mort nes¬
atquian conids orientis habuit populos seđmn tellega mus bas genterastico oreraruoulo on del ee sini¬

Expanded text:
IVMPHO tres enim Augustus habuit triumphos: nam primo die triumphavit exercitus qui Antonium IVMPHO tres enim Augustus habuit triumphos: nam primo die triumphavit exercitus qui Antonium vicerat, secundo qui Dalmatas vicerat, tertio ipse cum Alexandrino est ingressus triumpho. LVDISQVE VIAE P. F. hoc est, compitalicii ludi celebrati sunt. CANDENTIS LIMINE PHOEBI in templo de solido marmore effecto, quod adlatum fuerat de portu Lunae, qui est in Liguria. DONA RECOGNOSCIT POPVLORVM aurum coronarium dicit, quod hodieque a victis gentibus datur. Inponebant autem hoc atqui Antonius Orientis habuit populos; sed intellegamus has gentes Africae operas suas locasse et si
Abbreviated transcription (Latin):
tur quam bllo nacomitatur: N amperdis cordiam uenitur adbellum: horatius itatruce sum micras
&e funebrebellum: actius haeccernens quem posita actium nemina i taugustusuie: tebant enu
sabati om̃ sistipopuli orienti sunt Iam̃q imitteref scilic& auiditate fugiendi Intiet laorum ea la
horatius dbfricus alis preitra piga, onagnocorport septem fluo uocantem cerulcum in grem
hoc dehiscoriaest namlegitur deo patram presagio mortis futura eoblitam eẽ recesius aegrptix
re in quibus facile poteratbella reparare: dequare semonen s diciturin crepasse. Ia tebro so
flumina quianiliorigonescitur Lc& plinius dicathaud longe haba & no piam auroruam cdar
lacumee ex quo erumpito quoduideturẽt ueri si mile cxbeluarum si militudineotrplao en¬

Expanded text:
 Discordia sequitur, quam Bellona comitatur: nam per Discordiam venitur ad bellum: Horatius «ira truces inimicitias  Discordia sequitur, quam Bellona comitatur: nam per Discordiam venitur ad bellum: Horatius «ira truces inimicitias et funebre bellum». ACTIVS HAEC CERNENS quem postea Actium nominavit Augustus. VERTEBANT TERGA SABAEI omnes isti populi Orientis sunt. IAM IAMQVE INMITTERE F. scilicet aviditate fugiendi. INTER CAEDES inter Horatius «obstrictis aliis praeter Iapyga». MAGNO CORPORE septemfluo. VOCANTEM CAERVLEVM IN GREMIVM hoc de historia est; nam legitur Cleopatram praesagio mortis futurae oblitam esse recessus Aegypti petere, in quibus facile poterat bella reparare. De qua re se moriens dicitur increpasse. LATEBROSAQVE FLVMINA quia Nili origo nescitur, licet Plinius dicat haud longe ab Aethiopia Maurorum, post maiorem Atlantem, lacum esse, ex quo erumpit. Quod videtur esse veri simile ex beluarum similitudine. TRIPLICI TR
Abbreviated transcription (Latin):
i il sautem est geniusae grpti quiper sistrimotum quod gentindex tranili acceristecerusqse
psurt peristallamquam si nistra retinaostendit affluentia omnum lacunarum isis autem lingua
gptiorum est terraquamis in uoluntit: Atergo respicitangues hoce sfundumui debat moragͦ
icutao Deuim inomstra deco indui stta dixit que si baugusco necdumto manunegiptia sa cra s¬
pemnt: latracor anubisqrea pite canino pingicut huneuolunt ee merturium, Ideo que mbildꝰ cane
sagacius contra neptunum homerum sequitur quideoidi cit cmtras prodiuern partibu halena
tamer: Cclatus ferro autin armis locatus autoesertio scultus icilic& metallo nbicmgruo: Di ue a
pro pric sunt uleritesdeat & benieas interesse dicit proclio ad puniendum antonium quiratriaono

Expanded text:
ri. Isis autem est genius Aegypti, qui per sistri motum, quod gerit in dextra, Nili accessus recessuri. Isis autem est genius Aegypti, qui per sistri motum, quod gerit in dextra, Nili accessus recessusque significat: per sitellam, quam sinistra retinet, ostendit adfluentiam omnium lacunarum. Isis autem lingua Aegyptiorum est terra, quam Isin volunt esse. A TERGO RESPICIT ANGVES hoc est, nondum videbat mortem futuram. DEVM MONSTRA ideo ‘monstra’ dixit, quia sub Augusto necdum Romani Aegyptia sacra susceperant. LATRATOR ANVBIS quia capite canino pingitur, hunc volunt esse Mercurium, ideo quia nihil est cane sagacius. CONTRA NEPTVNVM Homerum sequitur, qui deos dicit contra se pro diversis partibus habere certamen. CAELATVS FERRO aut in armis locatus: aut de ferro sculptus, scilicet metallo sibi congruo. DIRAE Dirae proprie sunt ultrices deae. Et bene has interesse dicit proelio, ad puniendum Antonium, qui matrimonii
Abbreviated transcription (Latin):
ucerat̃ naualicertamine: hs ca parte contraria tucto rabaurore populis quia uicerat pardiosit
hrimis litor crabro erith comari quod est interegiptum & indiam, ultima secam bastrauehtt
uumam non quantum ad fines spectut orbis cerrarum sedultima inimperio antoniano Constatit
ucoria nos postse haberegen tesinumeras xifa sexcla matiõe nomin eotantum quod acgrptium
toma nos diaeracs &iam qđ muliercastra requebatur quod iningenti turpitudine apudmaioresfuit
in debellaturus pampriusmles boreliquit uxortm: Ruere rucbant idestue mebanteum impetun
surreremontib altos alii al ca slegunt unumtamenest turritis puppib instant hocdens omarrent
numage ropaprimus hocgt nuscurtium muenit udeta bulacis subitoe rigentur simul acuentumen adi

Expanded text:
vicerat navali certamine. HINC a parte contraria. VICTOR AB AVRORAE POPVLIS quia vicerat Parthos, ut vicerat navali certamine. HINC a parte contraria. VICTOR AB AVRORAE POPVLIS quia vicerat Parthos, ut diximus. LITORE RVBRO Erythraeo mari, quod est inter Aegyptum et Indiam. VLTIMA SECVM BACTRA VEHIT ‘ultima’ non quantum ad fines spectat orbis terrarum, sed ‘ultima’ in imperio Antoniano: constat enim Bactrianos post se habere gentes innumeras. NEFAS exclamatio est, non in eo tantum quod Aegyptiam Romanus duxerat, sed etiam quod mulier castra sequebatur, quod in ingenti turpitudine apud maiores fuit: unde bellaturus Pompeius in Lesbo reliquit uxorem. RVERE ruebant, id est veniebant cum impetu. CONCVRRERE MONTIBVS ALTOS alii ‘altis’ legunt, unum tamen est. TVRRITIS PVPPIBVS INSTANT hoc de historia traxit: nam Agrippa primus hoc genus turrium invenit, ut de tabulatis subito erigerentur, simul ac ventum esset
Abbreviated transcription (Latin):
iritnt ut magno sd cosaccipias. Iouem mineruam mercurium qo saenea de samob ira cia sustubi
notempo fe pendiem stella ui saest dumsa crificaretur uenenge netrici & ludi funebres lae soriet¬
erencur cuius nidus pucatum estaugusto ꝑsiadente in honortm patris augustussellã angalda segur
uberdepiccam i  artlia nonecontra sedin alia parte aciei, uentis & diragrppa secundis secun¬
uisditit augus tium paratione: Nam hocdicit auguscusmimiouentorum & numinum utebacur fauore
ppa sequenti hocest illc abuit primum fauorem hnc secundum: naualif rostracorona sextus
tus pompeifilius insicilia piraticam exertuit contraquem primo cumagri ppadimicauit augusts
nitea agrippaccuradata cst qui eum deleuit opquodei augustus tos tratam dedit coronam quia

Expanded text:
se, alii separant, ut magnos deos accipias Iovem Minervam Mercurium, quos Aeneas de Samothracia sustulit. se, alii separant, ut magnos deos accipias Iovem Minervam Mercurium, quos Aeneas de Samothracia sustulit. tempore per diem stella visa est, dum sacrificaretur Veneri Genetrici et ludi funebres Caesari exhiberentur. Quod sidus putatum est Augusto persuadente. In honorem patris Augustus stellam in galea coepit habere depictam. PARTE ALIA non e contra, sed in alia parte aciei. VENTIS ET DIS AGRIPPA SECVNDIS ‘secundis’ dixit Augusti comparatione. Nam hoc dicit: Augustus nimio ventorum et numinum utebatur favore, Agrippa sequenti, hoc est, ille habuit primum favorem, hic secundum. NAVALI F. ROSTRATA CORONA Sextus Pompeius, Pompei filius, in Sicilia piraticam exercuit. Contra quem primo cum Agrippa dimicavit Augustus; postea Agrippae cura data est, qui eum delevit. Ob quod ei Augustus rostratam dedit coronam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pisiu sono tuennuor ÷ diopatraut n tuabellam consliccumest naualicertamine cirta actuanet
pro muncorium ubiuicti sunt antonius a deo patra a in sugam coactipos tt aocciso cntaba illo
poserentesa dhiibuit sed quẽb elliciuilist riumphus turpis undetur laborat pecta it prabariustu
lim fuissedicens augustumee cum patribus gopulo ꝙ penatibus & magnisdi aemrgonum
anconio aurilia peregtina & monstruosa acgipti numina &rtuera mexercitu ancomionuis bar
un suerunt: quod& uirgiliusdicta egeptum uiresq orientisatq ulcima secum baceta uelna no
undecciam de hocbello egictrium phum necenimeule puta tum est quod tantumimodarotnano
Aitge seumest qui&ip sabarbart serui ebatuxori adeo ut preteriaci castra conceder& Quog li
papotihacur imperio ipseuocabat exertitum: und estillo loco declo opatra pntriouo cut agminasis¬
irponiamanconius consulart sibitantum detinuit imperium in quo sola est potes tas iube ndo le ehĩ

Expanded text:
prior cum uxore Cleopatra venit ad bellum. conflictum est navali certamine circa Actium Epiri promunturium: ubi victi sunt Antonius et Cleopatra et in fugam coacti. postea occiso Antonio illa sibi serpentes adhibuit. sed quia belli civilis triumphus turpis videtur, laborat poeta ut probet iustum bellum fuisse, dicens Augustum esse 'cum patribus populoque penatibus et magnis dis', contra cum Antonio auxilia peregrina et monstruosa Aegypbari fuerunt: quod et Vergilius dicit «Aegyptum viresque Orientis atque ultima secum Bactra vehit». Vnde etiam de hoc bello egit triumphum: nec enim civile putatum est, quod tantummodo Romano duce gestum est, qui et ipse barbarae serviebat uxori, adeo ut praetoria ei castra concederet, quorum qui potiebatur imperio, ipse vocabat exercitum: unde est illo loco de Cleopatra «patrio vocat agmina sistro»: nam Antonius consulare sibi tantum detinuit imperium, in quo sola est potestas iubendi. Ille enim
Abbreviated transcription (Latin):
uns alcudost nobilis Itala cormiss tolum deitala corni factum stoma cho giteusse qib estpispueusua nerasu
ctiniunet sed euis so noca lo Er go a diferentiam eeluacti ac cipemanuid estg ladio aedetrte luoculis. nrae sune en¬

Expanded text:
 SARPEDONIS ALTI id est nobilis. ITALA CORNVS telum de Itala cornu factum. STOMACHO Graecus sermo est. SPECVS VVLNERIS  SARPEDONIS ALTI id est nobilis. ITALA CORNVS telum de Itala cornu factum. STOMACHO Graecus sermo est. SPECVS VVLNERIS occisi sunt, sed misso iaculo. Ergo ad differentiam
Abbreviated transcription (Latin):
daena scuncur sedadistorũ similicadinem repexit: id est quando simle sdeuantur quertus pulediera quicolusaruis
uraleder uestib sicpalcdaerar mis hocstperarma quoderat armorum retulitadysonam: precepsanimi figunaco geniti
ouneit namdicimos precepsiracundia preceps furort agmimb eocis deestab & significateasprima fugatos dẽ moxin¬
atios: autter tr alionos fugatos aliquos iteremptos a nims dncorduib:: bostilib scilic& troia norum qua rutulisdis¬
orbsans i ffrautres q s. quos sapitadxit portãe tenere: stprimus agebat seagebachocest in cedebat utlep̃ alimirusage¬
uts E ractus autem sermo est aracione frsica nanagituntorpus animiiudico unde teret neus quoteagiꝰ sare

Expanded text:
ia tantum duae nascuntur, sed ad istorum similitudinem respexit, id est quando similes elevantur quercus. PVLCHER AQVICVLVS ARMIS ia tantum duae nascuntur, sed ad istorum similitudinem respexit, id est quando similes elevantur quercus. PVLCHER AQVICVLVS ARMIS ut ‘pulcher vestibus’, sic ‘pulcher armis’, hoc est per arma: quod erat armorum retulit ad personam. PRAECEPS ANIMI figurate genetivo iunxit: nam dicimus ‘praeceps furore’. AGMINIBVS TOTIS deest ‘ab’: et significat eos primo fugatos esse, mox occisos; aut certe aliquos fugatos, aliquos interemptos. ANIMIS DISCORDIBVS hostilibus, scilicet Troianorum, qui a Rutulis discordabant. FRATRESQVE S. quos supra dixit portam tenere. SE PRIMVS AGEBAT ‘se agebat’, hoc est ‘incedebat’, ut «sese Palinurus agebat». Tractus autem sermo est a ratione physica: nam agitur corpus animi iudicio, unde Terentius «quo te agis?».
Abbreviated transcription (Latin):
ideeredicam pandaro &biciac quiducesnonerant: Cornucusuere & melius sensit dicens: Partam queduci simpe¬
no conmissa fuerat hocescdausaeam aperuerunt : Commissa enimdicitur tabula rum comunetio sicuto
infundaniana meminit: Ergo mnelius est u commis samdicamus clausam quã credicã panda ro&bitie: protur¬
nbusautucturrium aut prodefensione, armaci serro audeneinstruti armis aututa s perdicit serrea corda
llente sid ÷ dura & cruenta cogitante sucennium st secutus qui nł suc cineti corda macenis : Lquetia flumina iuxta
padum &ahie sinuenocia flumina est & iam fluuius liquetius que minunc commemorat: Ergoliquacia proprium :
comen nõ nepihe con: nem cipiam: age neralitate adspeciem reuerti quodiuiciosumẽ ut sidica scirca flumana no

Expanded text:
id est creditam, Pandaro et Bitiae» qui duces non erant! Cornutus vere et melius sensit, dicens «portam quae “ducis impeid est creditam, Pandaro et Bitiae» qui duces non erant! Cornutus vere et melius sensit, dicens «portam quae “ducis imperio commissa” fuerat, hoc est clausa, eam aperuerunt. Commissura enim dicitur tabularum coniunctio, sicut Cicero in Fundaniana meminit». Ergo melius est ut commissam dicamus clausam, quam creditam Pandaro et Bitiae. PRO TVRRIBVS aut vice turrium, aut pro defensione. ARMATI FERRO aut bene instructi armis, aut, ut Asper dicit, «ferrea corda habentes, id est dura et cruenta cogitantes»: ut Ennium sit secutus qui ait «succincti corda machaeris». LIQVETIA FLVMINA iuxta Padum et Athesin, Venetiae flumina, est etiam fluvius Liquetius, quem nunc commemorat. Ergo ‘Liquetia’ proprium est nomen, non epitheton, ne incipiamus a generalitate ad speciem reverti; quod vitiosum est, ut si dicas ‘circa flumina n