comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gius incipit quam satis est Siscipio tiberio gracho filiam suam
nondedis s& corneliam. Haee seditio a filus eorum inpopelo non accidissa
Quare scipioni hoc malum deputandum est. aucoffensum est idest quod
eorlum quei audiunt laedit uoluntatem. ut si forte ante auarum
acuses paecuniae amoremaut aduersarium idest quod tuae causa e
officit. ut similitestuos hortaridebeas copias hostium & fortitudis
laudes ltem complexio reprehenditur. si con uerti potest hoc modo¬
Nam siueretir nonest accusandus quia probusest Si uero nonueret
scit se innioce ntem esse. & ideo non est accusandus hicuereri eum
an quod conuersione sic reprehenditur . Immo accusandus est siue¬
retur testatursȩ in nocentem non esse. Siuero non ueret
probus nonest acideo accũsandusest. Item enumeratio re¬
praehenditur si preteritur quiddam in enumeratione ho

Expanded text:
gius incipit quam satis est: Si Scipio Tiberio Graccho filiam suam Corneliam gius incipit quam satis est: Si Scipio Tiberio Graccho filiam suam Corneliam non dedisset, haec seditio a filiis eorum in populo non accidisset: quare Scipioni hoc malum imputandum  Ms., deputandum est. Aut offensum est, id est, quod eorum, qui audiunt, laedit voluntatem, ut, si ante avarum forte accuses pecuniae amorem. Aut adversarium, id est quod tuae causae officit, ut, si milites tuos hortari debeas, copias hostium et fortitudinem laudes. Item, complexio reprehenditur, si converti potest, hoc modo: Si veretur, non est accusandus, quia probus est; si vero non veretur, scit se innocentem esse, et ideo non est accusandus. Hic, vereri eum ; quod conversione sic reprehenditur: Imo accusandus est; si veretur, testatur se innocentem non esse: si vero non veretur, probus non est, et ideo accusandus est. Item enumeratio reprehenditur, si praeteritur quiddam in enumeratione, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mnc elinquitur eilocus nfirmandi sed nonnos deeadebemus labortare. paene
omnis causa. in seipsahaboe loca confirmandi & loca reprachendendi
us spensum sum tamenquide ea uelis dicerea
hicam &br euiter dicam Reptebensio est perquam argumentando
duet sarorum con firmetio aut infirmeturt auttlltur haet auton hadem
lȩprimae inductiones & ad quem finem sinit peruenturae Nam qui
ex locis suentur quibus & confit matio quia omnis respaene upd¬
tir confirmari potest inde & infirmaripotest quod sic euenit. si aut falsum es
unde componitur confirmatio hocmodo non potest sapiens esse
qui pecuniam ne glexerit Multi sapientes pecuniam neglexert
Aut commune quod nihil hominus ab aduersaris potest dici hoc modo
idurco iudices quiaueram causam habebam breuiter peroraui aut
leue est sinmentem non uenis s& non commisiss&. & remotum & lon¬

Expanded text:
Relinquitur ei locus infirmandi; sed non nos de ea debemus laborare. Pene Relinquitur ei locus infirmandi; sed non nos de ea debemus laborare. Pene omnis causa in seipsa habet loca confirmandi et loca reprehendendi. CAR. Suspensus sum tamen quid de ea velis dicere.--ALB. Dicam, et breviter dicam. Reprehensio est, per quam argumentando adversariorum confirmatio aut infirmatur, aut tollitur. Haec autem iisdem e primae inductiones et ad quem sint exitum perven- turae. nam quiex locis sumitur, quibus et confirmatio; quia omnis res pene unde confirmari potest, inde et infirmari potest; quod sic evenit, si aut falsum est, unde componitur confirmatio hoc modo: Non potest sapiens esse, qui pecuniam neglexerit; multi sapientes pecuniam neglexerunt. Aut commune, quod nihilominus ab adversariis potest dici, hoc modo: Idcirco, judices, quia veram causam habebam, breviter peroravi. Aut leve est: Si in mentem non venisset, non commisisset. Aut remotum et lon
Abbreviated transcription (Latin):
iud& aigtacendo aut negando non sinit longius irae interrogatioriem
Lamelicienda est responsio aut quia tacetur coñ itas umitaetur con¬
fessionem concludenda est argumentatio sicut inconcassis
E Q uomodo perratio cinationem confirmanda est argunontatio
. Nlamort i propostionem probatione ł ad simptione esconcluscone
ẜ laniora haec exemplo quo lib& faor
roferenda et. hociedo : quod simelius geruntur eaqure consiio
quamque sine consilio amministrantur . Nil autem omnuan
rerum melius administratur quamtotus mundus
Consilio igitur mundus administratur. hoc argumentum aduer
sus eos ual& quidicunt mundum casuagi. non consilio regi
E Quid stultus est quam hoc putari¬
AStultus stulta aestimat. cuitamen iux salomonem responden¬
dumest nesibi sapiens uideatur
R Reco lote magister inter orationis partes reprehensionem
Nominasse sedtantam Confirmationum feriem audiui utuix uidet᷑
reprohensori aliquus locus relutus quopossit infirmare confirmatam
his argumentis causam¬

Expanded text:
ut tacendo, aut negando non sinit longius ire interrogationem.-- Si tacet?--ALB. Jam elicienda est responsio, aut, quia taciturnitas imitatur confessionem, concludenda est argumentatio, sicut in concessis. CAR. Quomodo per ratiocinationem confirmanda est argumentatio fit propositione, probatione, vel assumptione, et conclusione. CAR. Planiora haec exemplo quolibet facita est, hoc modo: Quod si melius geruntur ea quae consilio quam quae sine consilio administrantur; nil autem omnium rerum melius administratur quam totus mundus; consilio igitur mundus administrasus eos valet, qui dicunt mundum casu agi, non consilio regi. CAR. Quid stultius est quam hoc putare?--ALB. Stultus stulta aestimat, cui tamen juxta Salomonem respondendum est, ne sibi sapiens videatur. CAR. Recolo te, magister, inter orationis partes reprehensionem nominasse; sed tantam confirmationum seriem audivi, ut vix videatur reprehensori aliquis 325 locus relictus, quo possit infirmare confirmatam iis argumentis causam
Abbreviated transcription (Latin):
R Dehis singulis dic
Quaestio est constitutio inquacausae dispectatio constat hoc modo.
non iure fecisti. iure feci. Ratio est qua utitur reusquare iure
nem nisi hoc dicat iure feci. Illa it patremmeum ocoiderat. ludia¬
tio est ex ratione deducta summa. huius modi. Rectum nefuerit ab
orestema trem occidi cum illa oresti s patrem oociderto Firmamentum est
firmissima argumentatio defensoris uts uelit orestis dicere cius mo¬
di animum matris suae fuis sem patrem suum ipseipsum in regnum
& omne genus suum ut abea poenas liberisui potis simum ex petere
debuis sent
rogo ut pandas mihimagister exemplisque confirmes per singula
metacente & probante

Expanded text:
CAR. De singulis dicCAR. De singulis dicQuaestio est constitutio, in qua causae disceptatio constat, hoc modo: Non jure fecisti; jure feci. Ratio est, qua utitur reus, quare jurnem, nisi  hoc , dicat, jure feci; illa enim patrem meum occiderat. Judicatio est ex ratione deducta. Summa  Edit., Sumam hujusmodi: Rectumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occiderit? Firmamentum est firmissima argumentatio defensoris, ut, si velit Orestes dicere, ejusmodi animum matris  Edit., matri suae fuisse in patrem, in seipsum, in regnum, in omne genus suum, ut ab ea poenas liberi sui potissimum expetere debuissent. CAR. rogo, ut pandas mihi, magister, exemplisque confirmes per singulas, me tacente et probante
Abbreviated transcription (Latin):
salia trrannidem occupar& thebae uxorsua noctuo coidit. hacc slias su
quemextranno habebat sibin premulo codeposcit. Gunt qui ex logo o caui
latores Ex scriptta& sentia contro uersia comistit cumalter uerbis
ipss quae scrirta sunt utitur Alter ad id quod sorino rem senanis
Quidam aperit &amicos in oppidum accipit neab hescibus opprmerentu
siforis mansiss&. Accusator solam intendit litteram defensor sententiã
Scripto relegis proinimicis claudi non pro amicis iussisse porta soppia¬
Eiunt perrationem uel difinitione legis quaestiones. Dumalia ratio¬
nealter scriptum interpretarenititur alia alter. Velsidi uerso mo
scriptoris sententiam conantur difinire & eius modi ut dixi exscri¬
to fiunt quaestiones.
Mer specto contro uersiae loco secundum quod dixisti an in ratione situel
inspto quotunc animus ferendus est:

Expanded text:
salia tyrannidem occuparat, Thebe uxor sua noctu occidit. Haec filium suum, salia tyrannidem occuparat, Thebe uxor sua noctu occidit. Haec filium suum, quem ex tyranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. Sunt qui ex lege occidi  habuerit legislatores. Ex scripto et sententia controversia consistit, cum alter verbis ipsis quae scripta sunt, utitur; alter ad id quod scriptorem sensisseQuidam aperit et amicos in oppidum suscipit  Ms., accipit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris mansissent. Accusator solam attendit litteram; defensor sententiam: scriptorem legis pro inimicis claudi portas oppidi, non pro amicis jussisse. Fiunt per ratiocinationem vel diffinitionem legis quaestiones, dum alia ratione alter scriptum interpretari nititur, alia alter: vel si diverso modo scriptoris sententiam conantur definire. Et ejusmodi, ut dixi, ex scripto fiunt quaestiones. CAR. Perspecto controversiae loco, secundum quod dixisti, an in ratione sit, vel in scripto, quo tunc animus ferendus est?-
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Cum alterius nauis & alterius onus esset. Nau fragum quendamnatan¬
tem misericordia moti sustulerunt in naui. Postea cuma liquanto plus ipsos
coerebat & indequantum potuit naui opitulabat. Illeautem cuius mer¬
la acaer sicnauen regebat. Sed a tatempestate uauis in portum peruehit.
Nauem cumonerem horumtrium iuxta sp̃tam lagem quis quesuam dixit
tiblc ex secipto quȩstionascitur cuius sit nauis. Definitionibus adhibi tibtas
qued sit relinquerenauem & quid sit remanere innaui: Itemam biguitas
suepeinstripta legefacit questionem hoc modo. Meretrix coronamnel beatt
publicatur. hic ambiguitas in scripto es anmeretrix ud corona publicandasit.
caus ilitar & altera. Lex quitrrannum occiderit rem quamuo l& premii
loos alma gistsituro g& & accipiae altera trranno orciso quique quoque¬
eus proximos aignationeo coidentr. Alex andrum quint her¬

Expanded text:
rent, cum alterius navis, et alterius onus esset, naufragum quemdam natanrent, cum alterius navis, et alterius onus esset, naufragum quemdam natantem misericordia moti in navem sustulerunt. Postea, cum aliquanto plus ipsos cohaerebat, et inde, quantum potuit, navi opitulabatur. Ille autem, cujus merla accessit, navem regebat. Sedata tempestate, navis in portum pervenit Navem cum onere, horum trium juxta scriptam legem quisque suam dixit. Et hic ex scripto quaestio nascitur, cujus sit navis, diffinitionibus adhibitis, quid sit relinquere navem, et quid remanere in navi? Item ambiguitas saepe in scripta lege facit quaestionem, hoc modo: Meretrix coronam non habeat; si habeat, publicetur. Hic ambiguitas in scripto est, an meretrix, vel corona publicanda sit. cavet, aliter altera. LEX: Qui tyrannum occiderit, rem quam volet praemii loco a magistratu roget, et accipiat. Altera LEX: Tyranno occiso quinque etiam proximi cognatione occidantur. Alexandrum, qui in Thes
Abbreviated transcription (Latin):
suam occidisse. Noniustefilium occidissematrem lic& illa occidis s& agamem¬
tatu causae inuento quomodo tunc status ipse considerandus est.
Confatutione fausaereperta statim plac& considerare utrum quaestio
causȩ simplex sit an iuncta. Simplex est quaeunam ipse contin& questionem hoc modo.
Corintheis bellum in dicamus annon. Coniunctaest qua estio quȩ ex pluribus
quaestionibus constat oc pacto. Vtrum cartago diruatur ancartaginiensibus
reddatur a neo loco nia deducat.
h Sed legales nunc conftitutiones exemplis confirma.
Consideran dusest sicut iam dixit inratione aninstripto sit contro uersia
Nam scripti controuersia est ea quaẽ ex scripta lege nascitur. Hoc modo lex
qui in ad uersa tem pestatenauem rebquerunt omnia amittant & eorum̃ sint
onera & lȩgis nauis quireman serunt in ea. Duo quidamcum in alto nauiga¬

Expanded text:
suam occidisse: non juste filium occidisse matrem, licet illa occiderit Agamemsuam occidisse: non juste filium occidisse matrem, licet illa occiderit Agamem fecisset, an non? CAR. Statu causae invento, quomodo tunc status ipse considerandus est?--ALB. Constitutione causae reperta statim placet considerare, utrum quaestio causae simplex sit, an conjuncta. Simplex est, quae unam in se continet quaestionem, hoc modo: Corinthiis bellum indicam  Ms., indicamus, an non? Conjuncta est quaestio, quae ex pluribus quaestionibus constat, hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? 316 CAR. Sed legales nunc constitutiones exemplis confirma.--ALB. Considerandum est sicut jam dixi, in ratione, an in scripto sit controversia? Nam scripti controversia est ea, quae ex scripta lege nascitur, hoc modo. LEX: Qui in adversa tempestate navem reliquerint, omnia amittant, et eorum sint onera et navis, qui in ea remanserint. Duo quidam, dum in alto naviga
Abbreviated transcription (Latin):
Ethaec constitutio generalis dicitur cuius exem plumes. Quidam dux romanus cum
obsideretur ab inimicis nec ullo modo euadere potuit. Peccatus est cum
hostibus ut armadir& Armis uero datis saluum eduxiat e ercitum
Acusatur a quibus dam reus es semaiestatis. hic defacto & defaca nomi¬
ne conuenit inter ambas partes. sed qualesit factum quȩritur h. a modo
sepiuis quid equium sit quaeritor in lemonfratone quidhonestum sit intellogtur
urom satius est& amittem ilites an& hanc conditionem turpissim amueure. Cuias con¬
satutiones plures sunt partes de quibus postdicemus in quarta constitutione quamtrans
latiuuam nominamus. Quaeritur anfacererem debeat qui fecit auteotem pore uel eo modo¬
uel ineoloco autcum illis cumquibus fecit. Vtsi orestes actusetur clemestremm a trem

Expanded text:
Et haec constitutio generalis dicitur, cujus hoc sit exemplum: Quidam dux Romanus, cum Et haec constitutio generalis dicitur, cujus hoc sit exemplum: Quidam dux Romanus, cum obsideretur ab inimicis, nec ullo modo evadere potuisset  Ms., potuit, pactus est cum hostibus, ut arma daret. Armis vero datis salvum eduxit exercitum. Accusatur a quibusdam reus esse majestatis. Hic de facto et de facti nomine convenit inter ambas partes; sed quale sit factum quaeritur, hoc modoepius, quid aequum sit, quaeritur; in demonstratione, quid honestum sit, intelligiturum satius esset amittere milites, an ad hanc conditionem turpissimam venire? Cujus constitutionis plures sunt partes, de quibus dicemus infra. In quarta constitutione, quam translationem  Ms., translativam nominamus, quaeritur, an facere rem debeat, qui fecit, aut eo tempore, aut eo modo, aut loco, aut cum illis cum quibus fecit? Ut si Orestes accusetur Clytemnestram  Ms., Clemestram matrem
Abbreviated transcription (Latin):
uersia quae in facto constatdicitur conieturalis constitutioquia coniecturus explo¬
randa resest si feciss& annon. Atcum defacto conuenit lit gatores Tum sepenomi¬
nis contro uersiam introducunt quia accusator augene crimen ex nomine nititur
& defensor minuere. Vtsiquis sacrum ex priuato subripuerit utrum fur sit nomi¬
nominandus anfacri legus. Defensor uu ltfurem esse quia furquadruplum soluat
Accusator sacri legumquia sacrilagus capite pleccicur. Et haec constitutio lifinitiuadio¬
tor Quia & quid st fur & quid sacri legus difiniendum estratione. Et uidendum i neuius
difinitonem cadat qui sacrum depriuato loco subripuit. Siuero interaccusato¬
rem & deferensorem conuenit defaeto & denomine facti. Tum quȩrenda est
aefamatio facti id est qualesit factum iustum an in iustum. utile an inutile

Expanded text:
versia, quae in facto constat, dicitur conjecturalis constitutio, quia conjecturis res exploversia, quae in facto constat, dicitur conjecturalis constitutio, quia conjecturis res exploranda est si fecisset, an non. At cum de facto convenit inter litigatores, tunc saepe nominis controversiam introducunt, quia accusator augere crimen ex nomine nititur, et defensor minuere; ut, si quis sacrum e loco privato subripuerit, utrum fur sit nominandus, an sacrilegus? Defensor ait, furem esse, quia fur quadruplum solvit: accusator sacrilegum, quia sacrilegus capite plectitur. Et haec constitutio diffinitiva dicitur; quia quid sit fur, et quid sacrilegus diffiniendum est ratione; et videndum, in cujus diffinitionem cadat, qui sacrum de privato loco subripuerit. Si vero inter accusatorem et defensorem convenit de facto et de nomine facti, tunc quaerenda est aestimatio facti, id est, quale sit factum, justum an injustum, utile an inutile.
Abbreviated transcription (Latin):
Quot hab& causa circum stantias.
modumoccasionem. facultatem. Inpersonaqritur quis fecerit. In facto
quid fecarit. Intem porequando fecerit. In occasionecurfacere uoluis s&
Infacultate siei subpedicar& potestas faciendi, Per has it & conermari
sipor sona facientes deerit. &iterum persona mfrustra ostendis si fuctum
non aderit per sonȩ. Item tali intempore uel tali in loco talis resfieri non potut:
Idem noneo modo fieri potuit ut asseris. nec ideo facereuo luit. nec talis homo talem
habuit potestatem ut hoc facere potuiss&.
Mobi contro uersiarum. quot sunt
Loci contro uersiarum quosr& hores status causarum appellant. idest ubi
quaestio consistit. & primum non conuenerit interpartes sunt rationales
autlegales¬
N Quot suntra conales.
AQuattuor idest faca du nominis aut qualitas auttrans lationis.
R Singulorum exempla profer.¬
A. Prima est facti ipsius contro uersia. ut est fecisti non feci & haec primacontro¬

Expanded text:
Quot habet causa circumstantias?--ALB. modum, occasionem, facultatem. In persona quaeritur quis fecerit; in facto quid fecerit; in tempore, quando fecerit; in locin facultate, si ei suppeditaret potestas faciendi. Per has enim circumstaneris quid factum sit, si persona facientis deerit. Et iterum personam frustra ostendis, si factum non aderit personae. Item tali in loco vel tali tempore talis res fieri non potuit, item non eo modo fieri potuit, ut asseris, nec ideo facere voluit, nec talis homo talem habuit potestatem, ut hoc facere potuisset. CAR. Loci controversiarum quot sunt?--ALB. Loci controversiarum, quos rhetores status causarum appellant, id est, ubi quaestio consistit et primum non convenerit inter partes, sunt rationales, aut legalesQuot sunt rationales?--ALB. Quatuor, videlicet facti, aut nominis, aut qualitatis, aut translationis. CAR. Singulorum exempla profer.--ALB. Prima est facti ipsius controversia; ut est: Fecisti; non feci. Et haec prima contro
Abbreviated transcription (Latin):
matimnduraars habere pectutenophon uxor emhabere Catinii niamus
matine quare nisihos perfereritis it ne querur nelior t suitamu
Icopsilo sopoeise quis separatm quuerer& forte non concederetus
Isoplilo sophis non fut enange lcus¬
A Nonfuit euangelicus sed rethoricus
Cur credimus ei¬
R glla secutus est suam artem
A Quidadhȩc sequanur & nostram¬

Expanded text:
m virum vis habere et tu, Xenophon, uxorem habere lectissimam maxime vis. quare, nisi hoc per- feceritis, ut neque vir melior neque femina tionis. Quod si quis separatim quaereret, forte non concederetur. CAR. Iste philosophus non fuit Evangelicus.--ALB. Non fuit Evangelicus, sed rhetoricus.--CAR. Cur credimus ei?--ALB. Ille secutus est suam artem. CAR. Quid ad haec? Sequamur et nos
Abbreviated transcription (Latin):
faciendi udebuntur Sitempus idoneum sis paciisatis si locus opertunus ad
Honestum causae genusest ciustatim sin eoratione nostra fau& auditoris apuimus

Expanded text:
faciendi  Ms., faciundi videbuntur; si tempus idoneum; si spatii satis; si locus opportunus ad faciendi  Ms., faciundi videbuntur; si tempus idoneum; si spatii satis; si locus opportunus ad Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra fauet auditoris animus
Abbreviated transcription (Latin):
tis nondicentur Nams aepe satis est quid factun sit dicere it nenarras que mad¬
modum sit factum Et si non longius quamopus est in narrando procedetor
dictum sit id quod non sit dictum intellegatur Et si non modo id quod obẽ uerum
&iam id quam nec obest nec adiuuat preteribitur. Et nonminus rerum non necessaria¬
rum quam uerborum multitudine super sedendum est. A perta autem narratio
paterit esse siut quidque primum gestum erit. ita primum exponetur & rerum
acemporum ordo seruaba. ut ita narrentur res ut gestae erunt aut ut potiusso
geriuidebantur. hic erit considerandum nequid perturbate nequid con¬
torte dicatur nequam in aliam remtranseatur Probabilis erit narratio
sin ea uidebuntur in ẽe eaquae solent a parere inueritate. siper sonarum
dignitates seruabuntur. Si causae factorum exstabunt. si fuisse facultates

Expanded text:
tes non dicentur. Nam saepe satis est, quid factum sit dicere, ut ne narres quemadtes non dicentur. Nam saepe satis est, quid factum sit dicere, ut ne narres quemadmodum sit factum; et si non longius quam opus est in narrando procedetur; dictum sit, id quod non sit dictum intelligatur; et si non modo id quod obest, verum etiam id quod nec obest, nec adjuvat, praeteribitur; et non minus rerum non necessariarum, quam verborum multitudine supersedendum est. Aperta autem narratio poterit esse, si ut quidque primum gestum  Ms., erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur res, ut gestae sunt  Ms., erunt, aut ut potuisse geri videbantur. Hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid contorte dicatur; ne quam in aliam rem transeatur. Probabilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates
Abbreviated transcription (Latin):
AAliquando perspicue aliquando percircuitionem. Perspicua oratioest qua
mox animus auditoris fau&. ut in honesto genere causae est. Illauero qu aeper
circuitum fit. Clam subiit animum. auditoris ut in humili ancipiti uel obscuro
causae genere faciendum est. sed& hoc sciendum est quod ex ordium sententiarum
& grauitatis plurimum deb& hab&re & omnino omnia quaȩ ad dignitatem
his suspicio quaedim artificiosae diligentiae nascitur. quae maximaeorationi fidem
& oratori adimit auctoritate
A Eccehabeo quomodo exordiri debeat causae
Nunc narrationis textum expone¬
A Harratio est rerum gestarum aut urgestarum expositio quaetriadeb& habere
dest utbreuis ut aperta ut probabilissit. Breuis est siunde necesseest inde inicium
sumat & non abultimo repetetur. Et sicuius rei satiserit summomn dixisse eius par¬

Expanded text:
?--ALB. Aliquando perspicue, aliquando per circuitionem. Perspicua oratio est, cui ?--ALB. Aliquando perspicue, aliquando per circuitionem. Perspicua oratio est, cui mox animus auditoris favet, ut in honesto genere causae  Edit., causa est. Illa vero quae per circuitionem  Ms., circuitum fit, clam subit animum auditoris, ut in humili, ancipiti, vel obscuro causae genere faciendum est. Sed et hoc sciendum est, quod exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere, et omnino omnia, quae ad dignitatem his suspicio quaedam artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, et oratori adimit auctoritatem. CAR. Ecce habeo, quo modo exordiri debeat causa. Nunc narrationis textum expone.--ALB. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expositio, quae tria debet habere, id est, ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si unde necesse est, inde initium sumat, et non ab ultimo repetetur; et si, cujus rei satis erit summam dixisse, ejus par
Abbreviated transcription (Latin):
Magni noua incredibilia esscautadomnes iut adeos qui audient dutal
quos inlustres homines aut adeos immortales uit adsum mam rtrorasas¬
perciner : Et sipollicemur nos breii noseram causim demonst raturos
Acque exponemus iudicationem. aut iudicitiones sedplures sunt
Docils auditor es ficiemus Superte aebreuiter sumimnam ciusao ex poriimus
hoc est inquo consistat contro uersia. Sed quibene exordiri uol& primo
necesseest ut suae causae genus diligenter ignoscat
Admurabile a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt. Humile qui negle¬
gitur ab auditore & non inagnopere attendendum uidetur Anceps inquo aut
iudicatio dubia est aut causa & honestatis & turpitudinis particeps. ut beniuolentiã
pariat & offensionem Obscurum inquo aut tardi auditor es sunt. aut difficilio¬
ribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata
R Ansemperperspicue ex ordiri deb& orator¬

Expanded text:
magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres hopertinere: et si pollicemur nos brevi causam nostram demonstraturos, atque exponemus judicationem aut judicationes, si plures fuerint. Dociles auditores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus; hoc est, in quo consistat controversia? Sed qui bene exordiri volet, primo necesse est, ut suae causae genus diligenter agnoscatAmmirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt. Humile est quod neglegitur ab auditore, et non magnopere attendendum uidetur. Anceps est in quo aut iudicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut beniuolentiam pariat et offensionem. Obscurum in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognR.--An semper perspicue exordiri debet orator
Abbreviated transcription (Latin):
decemus Si crimina in lata & aliquas minus honestas suspiciones iniectas
diluemus Siquae in commoda acciderint. Autquae instent difficultates pro¬
ferimus Si praece & obsecratione humiliac supplici utemur Ab aduer¬
sariorum autem sieos aut inodium aut inuidiam aut in contemptum ad ducemus
magis uideantur quam causae suȩ confidere In contemptum adducentur
Sieorum inertia neglegentia ignauia desideriosum studium & luxorio sum
tium proferetur. Abauditorumpersona beniuolentia captabatur
Sires abhis fortiter sapienter mansuete geste proferentur. Vt nequa quam
assentationimia significetur Sidehis qu am honeste existimatio quantaq eorum
iudicu & autoritatis expectitio sit ostenditur. Lrebus sinestun causam
laudando ȩ̧tollimus aliorum causam percontemptu deprim mus
Attentos aitem ficiemus side monstribimus eaque dicturi erunus

Expanded text:
dicemus; si crimina illata et aliquas minus honestas suspiciones injectas dicemus; si crimina illata et aliquas minus honestas suspiciones injectas diluemus; si quae incommoda acciderint, aut quae instent difficultates proferemus; si prece et obsecratione humili et supplici utemur. Ab adversariorum autem persona: si eos aut in odium, aut in invidiam, aut in contemptum adducemus.magis videantur quam causae suae consi eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus,
Abbreviated transcription (Latin):
teqs patriat defensio uel proditio. aicusinor ulsiustrurs aapeenan peftrit it
add extram testes retro
Nulpsegna sua singulas exillis habent a¬
A scabnoer uido sepiro aqutiis aruindus et accusicor pugion nalitus
qͥe fensor clipeo pieratis. testes tuba uoriratis
rendum ost magistet
Quidnisi singulae totius causae partes
AS ex sant enim partes perquas aboratore ordinanda est oratio causae. ex or
dium. narratio partitio confirmatio repraehensio conclusio
Quidest ex or dium
Oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem.
NQuomodo hoc efficitur
Primo utbeniuolum attentum docilem efficias auditorem
Vt mihi uidetur hoc summae curandum est utbeniuolus atientus docilis
efficiatur auditor. sed quonam modo hoc idem efficipossit uelimscire¬
AQuattuor ex locis beniuolentia comparatur ab nr̃a. ab aduersariorum.
abiudicum persona acausa. Abnr̃a sidenris factis &officiis sine arrogantia

Expanded text:
forte patriae defensio vel proditio. Accusator ad sinistram. Causae defensor ad dextram. Testes retroHabent. Judex sceptro aequitatis armandus est, accusator pugione malitiae, defensor clypeo pietatis, testes tuba veritatis.rendum est, magister?--ALB. Quid, nisi singulae totius causae partes. --ALB. Sex enim sunt partes, per quas ab oratore ordinanda est oratio. Causae edium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusioQuid est exordium? --ALB. Oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem CAR. Quomodo hoc efficitur?--ALB. Primo, ut benevolum, attentum, docilem efficias auditorem. CAR. Ut mihi videtur, hoc summe curandum est, ut benevolus, attentus, docilis efficiatur auditor. Sed quonam modo hoc idem effici possit, velim scire.--ALB. Quatuor ex locis benevolentia comparatur. A nostra, ab adversariorum, a judicum persona, a causa. A nostra: si de nostris factis et officiis sine arrogantia
Abbreviated transcription (Latin):
illis quineces sario profuerunt haberi gratiam nono port&. & pari sicnam
uelocus sine portu pauibus esse ponpotest tutus sianimuas sine fide stabilis
Auominis at gumentatio exhis tantum locis confirmatur ornatur &o sideratur¬
A Sum quoque Argumentationes quaeper inductionem uelratio cinationem
tractantur. seo hae magis adphilo sophos pertinent
R. Dictamende illis¬
A. Indutio est oratio quae percertas res quaedam incerta probat. & nolentom
ducit in assentionem
EVlocmirum uidetur si facere potes ut nolens consentiat
quodam ateus urore unit disputationem. & primum : unueoro sont

Expanded text:
haberi gratiam non oportet? Ex pari sic: Nam ut locus sine portu navibus esse non potest tutus, sic animus sine fide stabilis 324 CAR. An omnis argumentatio ex his tantum locis confirmatur, ornatur et consideratur?--ALB. Sunt quoque argumentationes, quae per inductionem vel ratiocinationem tractantur, sed hae magis ad philosophos pertinent. CAR. Dic tamen de illis.--ALB. Inductio est oratio quae per certas res quaedam incerta probat, et nolentem ducit in assensionem. CAR. Hoc mirum videtur, si facere potest, ut nolens consentiat.quondam et ejus uxore iniit disputationem  Edit., inita disput
Abbreviated transcription (Latin):
Siuero nullo modo uitae turpitudo aut in fumia leniri potest oratione
Ar guatur. quareante actis omissis illud quod instat agioportere
X. Dixisti quodalia argumenta apersonis alia anegoriis haec enim apersoni¬
uersiaest. Dunuero ex negotus argumenta sumenda erunt tria consideranda
anterem fuit quodinit inere illiduo familiariter ibant quod simul diuer
Post̃rem quod solus ierit quod socium reliquerit quod eruentum gladium¬
habueris ł sequoq: quertum quod ad negotium pertina. idese quael ex sit
eus rei uel qui sint auctores eius uel quo id nomine quod factum est appella¬
ri debat. anteenim rem causa facti consideranda est Idesc anspeluiri ł causa
occasio modus facultas consider arisol& Idest inquo loco ł in cotempore ł
perquem modum uel qua occasione. aut facultate occiderit hominstm quae¬

Expanded text:
voluntarie faciat, tamen non satis digne, nisi praeceptis et usu, agi potest.--ALB. voluntarie faciat, tamen non satis digne, nisi praeceptis et usu, agi potest.--ALB. arguatur. Quare anteactis omissis illud, quod instat, agi oportere. CAR. Dixisti, quod alia argumenta a personis, alia a negotiis sint. Haec enitiis. Ex personis quidem has res attributas putamus: Nomen, naturam, Nam ex iis singulis argumenta possunt fieri, prout se commoditas causae affert .--ALB. Ex nomine fit argumentum hoc modo, ut si dicamus idcirco aliquem callidum vocari, quod sit temerario et repentino consilio; ut sacrae Scripturae quoque ejus rei; vel qui sint auctores ejus; vel quo id nomine, quod factum est, appellari debeat. Ante enim rem causa facti consideranda est, id est, an spe lucri, vel causa majoribus, quibus consanguineis sit editus. In aetate, puer an adolescens; natu grandior, an senex. Item saepe ex commodis vel incommodis naturae conjectura sumenda est
Abbreviated transcription (Latin):
Rden putua de cuseor reoingerit quis locus defensionis helin quatur ei
Relinquitur defenionis idonȩus locus Saepeuno prsterge nte lietuitu¬
multa piocentis reppelluntur spicula Defensor prino sipotertt debeba
eius uitan honestis simam fidelisimande monstrare aut inrem publicam
aut inparentes cognatos amicos Eteius bene gesta fideliter acforaiter
siquae suit proferenda Et miserun esse tam in signiabona tam paruo reati
obscurari Nexhocipsum aliqua cupiditate uel malitia seu in fidelitate per¬
petrasse sed casu & ignorantia. Aut alterius sug gestione fecisse nullũq
patrie profectibus uel pietate parentum uel dignitatem gorum studere uello
Siquolib& paruo ł leui reatu priorabona adnullanda sunt & hoc optimis
Sinautem & inante actauita aliquae turpitudines erunt hae uut inpru
dentiae necessitudine aut aduliscentiae persuasione perpetrasse dic
ali quorum inuidia fictas. aut falsa opinione in latas esse dicendum eret

Expanded text:
habita perspicuam et illustrem totam orationem efficit, quae duas habet partes. Una pars est, quae quid cum adversariis conveniat, et quid in controversia relinquatur, ostendit: ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. Altera est, in qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur et distributio, ex qua conficitur, quae sunt, proferenda; et miserum esse, tam insignia bona tam parvo reatu obscurari. Nec hoc ipsum aliqua cupiditate vel malitia, seu infidelitate perpetrasse, sed casu et ignorantia, aut alterius suggestione fecisse, nullumque 323 genera, de quibus dicendum est, amplectimur in partitione. Paucitas est, quae et ne plura quam satis est, demonstraturos nos dicamus. Hoc modo cum fecisse satis sit ostendere. CAR. Nunc ad confirmationis praecepta te verte, magister, quae maxime omnibus, reor, necessaria, ut suam quisque sciat confirmare causam; et licet
Abbreviated transcription (Latin):
Sum quoque argumentationes quaeper inductionem uelratio cinationem
tractantur. seo hae magis adphilo sophos pertinent
facinus esse uidicandum Namante caelatum esse qualis ess& nunc
autem manifestum esse Quare hanerem ex superiori uita nondebere conside¬
multa piocentis reppelluntur spicula De fensor primno sipoterit debebu
eius uitam honestis simam fidelissimande monstrare aut inrem publican
aut in parentes cognatos amicos Eteius bene gesta fideliter acforticer

Expanded text:
et quam turpis, aut cupidus, aut petulans, aut cruentus esset, ut mirandum non sit talem hominem ad tale facinus proruisse. Quantum enim de honestate et auctoritate ejus qui arguitur, detractum erit, tantum erit de facultate totius ejus defensionis diminutum. Si nullo ante acto peccato reus inmulta nocentis repelluntur spicula. Defensor primo, si poterit, debebit ejus vitam esse honestissimam, fidelissimam demonstrare, aut in rempublicam, aut in parentes, cognatos, am
Abbreviated transcription (Latin):
R Num probabilia semper uera sunt
A Aluuero mopinione alia in similitudine. In opimone ut inferna esse subterra
Similitudo in contrarus & imparibus spectat
R. Quomodo in contrarus
& imparibus¬
A. In contrariis hocmodo namsihis qui in prudenter laeserunt ignosciconum
illis quineces sario profuerunt haberi gratiam nono port&. & pari sicnam¬
utlocus sine portu pauibus esse nonpotest tutus sianimus sine fide scabilis

Expanded text:
ciat, quid ipsi accidat, quid dicat, aut quid facturus sit; quid ipsi casurum sit;  in opinione; alia in similitudine. In opinione, ut, inferna esse sub terra Similitudo in contrariis et in paribus spectatur. CAR. Quomodo in contrariis et in paribus?--ALB. In contrariis hoc modCAR. Quomodonaturam; seu studia malitiosa, vel mores improbos, vel facta cruenta improbare
Abbreviated transcription (Latin):
dtemi sidominationis si petuniae si amicitiae simnimi ertiarum. & omnino
quic quiderit quod causae prodisse dic& id summae augere debebit
Defensor iutem ex contrario. primum in pulsionem ae pullam fuisse
dicas auisi fuisse conced& extenuuit & paruilam quandam fuisse de¬
monstrabit. aut non ex ea solere huius modi facta nascidocebit
Ratiocinationis autem suspitiones in firmabit siautam commodum pullum
fuisse auperuum aut ilus migises se aue nihilo sibimiius quamalus. aut
icon ime dun sibimaius quam commodum dica ut nequaquam fueria
illiuis coruodi quod ⁊ petitum dicatur mnagnitudo. uc cuno in comimnodo
quo dartiderit aut iumillo pericido quod sibcatur compuriondi
Quionares loci simlter i incomnod quo queuit itioue Erac tabuntur

Expanded text:
Item si dominationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino Item si dominationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quidquid erit, quod causae prodesse dicet, id summe augere debebit. Defensor autem ex contrario. Primum impulsionem aut nullam fuisse dicet; aut si fuisse concedet, extenuabit, et parvulam quamdam fuisse demonstrabit; aut non ex ea solere hujusmodi facta nasci docebit. Ratiocinationesse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi maius quam aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Simetus sigloriae sipecuniae Denique ut omnia generatim amplecta¬
mur alicuius. retinendi augendi adipiscendiue cominodi aut contra
reieciendi diminuendi diuitandiue in commnodi causa
Qualiter accusator uel defensor inpulsione seuratiocinatione utideb&
Ergo accusator cum inpulsione aliquid factum esse dic&. Illum impetum
& quandam commotionem animi affectionemque uerbis & sententus
amplificare debebit uoscendere quanta uissit amoris. quanta apimi
perturbatio & iracundia fiat. aut exaliqua causa earumquȩ inpul sum ali
batione commotus animus accesserit Et exemplis confirmare anteactis
qui simili in pulsu aliquid simile cominiserunt Cum autem noninpulsiõpe
uerum ratic cinatione aliquem commis sisse quiddic& quid comino disit
serutus ait quid incominodi fugerit demonstrabit & id augebt qran maximac
ut s gloriae causa quantum gloriam consecuturam ex istimarit

Expanded text:
si metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectasi metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi, devitandive incommodi causa. CAR. Qualiter accusator vel defensor impulsione seu ratiocinatione uti debet?--ALB. Ergo accet quandam commotionem animi affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit et ostendere, quanta vis sit amoris, quanta animi per- turbatio ex iracundia fiat aut ex alibatione commotus animus  Edit., quis . . . animi accesserit; et exemplis confirmare ante actis, qui simili impulsu aliquid simile commisere. Cum autem non impulsione, verum ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus, aut quid incommodi fugerit, demonstrabit, et id augebit quam maxime. Ut si gloriae causa, quantam gloriam se consecuturum existimarit.
Abbreviated transcription (Latin):
I udex aequitate : tertes ueritate accusator intentione adam plificandam
causam: Defensor extenuatione adminuendam causam. Nisi sorteinlao¬
oriexenuatione & defensori amplificatione utendum cit
Iuotmodis fit amplificatio uel ex tenuato causae
Duobus xx inpulsione uel ratiocinatio. Inpulno est quaesi ne cogitatione
perquandam affectionem animi facere aliquid hortatur ut amor
ira condia egritudo uino lentia & omnino omnia in quibus animus rer
uid&ur affectus fuisse utrem per spicerecum consilio & cura non potue¬
rit & id quod stcit imp& u pedam animi potius quai cogitatione fe¬
rit . Ratocinato autem est diligens & considerata ficiendialiquid
aut non faciendi ex cogitatio. Eadic&ur interfuis seum dm faciendiali¬
quid aut non faciendi certadec ausa uitasse aut secutus esse animus uide¬
tur. Si amicitae quideausa factum dicitur Siinimici ulciscendi

Expanded text:
?--ALB. Judex aequitate, testis veritate, accusator intentione ad amplificandam ?--ALB. Judex aequitate, testis veritate, accusator intentione ad amplificandam causam, defensor extenuatione ad minuendam causam; nisi forte in lauatori extenuatione, et defensori amplificatione utendum est. CAR. Quot modis fit amplificatio vel extenuatio causae?--ALB. Duobus. Ex impulsione vel ratiocinatione. Impulsio est, quae sine cogitatione per quamdam affectionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracundia, aegritudo, vinolentia, et omnino omnia in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit; et id, quod facit, impetu quodam animi fecerit potius quam cogitatione. Ratiocinatio autem est diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi excogitatio. Ea dicetur interfuisse tunc, cum faciendi aliquid aut non faciendi certa de causa vitasse, aut secutus esse animus videbitur: si amicitiae causa quid factum dicitur; si inimici ulciscendi;
Abbreviated transcription (Latin):
magnitodo supplico dignus neit. Nec essitudo autem in fertor cumui quadam seusa
quam fecerit fecisse desendtur hoc modo. Lex est apudr hodios ut si qua rest¬
tanauis inportu reprehensa sit public&ur. Cumm agia in altotem pesta sesie
unsuentorumut. uitis nautis in rbodiorum portum nauem coegit. Quasso
& neces¬
sitate sumus in portum coacti. infirmatio nauem ex br
getamen
tum deprehensam lex publicauit. Cumq haec nauis inuitis naut suitem pestaos
m portum coniecta sit opor teat nexeam publicari. De precatio est cum & por¬
casse& consulto peccus sereus se con sitetur tamen utignocatur postulat
Quod genus perraro potest a coidere in quo non defensio facic sedignoscend
posculatio contin&ur. Hoc genus  iux indicio probari potest Ideo quodcon¬
cessio percato difficile est ab eo qui peccatorum uindexesse deb& utignoscat

Expanded text:
obstiterit, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, cum vi quadam reus id, obstiterit, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, cum vi quadam reus id, quod fecerit, fecisse defenditur, hoc modo: Lex est apud Rhodios, ut si qua rostrata navis in portu deprehensa sit, publicetur. Cum magna in alto tempestas esset, vis ventorum, invitis nautis in Rhodiorum portum navem coegit. Quaestoet necessitate sumus in 319 portum ge tamen tu deprehensam lex publicavit; cumque haec navis, invitis nautis, vi tempestatis in portum conjecta sit, oporteatne eam publicari? Deprecatio est, cum et peccasse et consulto peccasse reus se confitetur; tamen, ut sibi ignoscatur, postulat: quod genus perraro potest accidere, in quo non defensio facti, sed ignoscendi postulatio continetur. Hoc genus vix in judicio probari potest. Ideo concesso peccato difficile est ab eo, qui peccatorum vindex esse debet, ut ignoscat,
Abbreviated transcription (Latin):
non oportuerit &id non oportere nescierit fitne supplic  dignus
Casus autem infertur in concessionem cum demonscracur aliquapor
nisi adsa crificium quoddamredem ptor prebuiss& capitales s& hostias
sq uire demerat cum sacrificii dies inscar& inurbem ex a grocoepita gere
Cem subi to magnis commotus tempescatibus fluuius eur otas is qui preter
lacedemonem fuic itum agnus & uehemens factus est utetraduci uictm aenullo
modo pos senti. Et edencorsus uoluntatis oftenda causa hostias conscituitomnes
subitam fluminis magnitu dinem scirent fuisse impedimenit  Fameneum
quidam ca pitis arcesserunt. Incentio et host aequas debuisti ad sacr ficium
presto non fuerunt Dipulsio Concessi oracio łlumenenim subito accreuit
no nrem raduci non potuerunt. In firmatiotamen quod lex iub& fagum
nonest supplicio dignus es. iudicatio est cumin ea recontra lageniredem¬
tor aliquid fecerit : Qua in restu dioeius subita fluminis obsciterit

Expanded text:
non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? Casus autem infertur in concessionem, cum demonstratur aliqua fornisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capital esset, hostias is, qui redemerat, cum sacrificii dies instaret, in urbem ex agro coepit agere. tum subito magnis commotis tempestatibus fluvius Eurotas, is qui praeter Lacedaemonem fluit, ita magnus et vehemens factus est, ut ea traduci victimae nullo modo possent. redemptor suae voluntatis ostendendae causa hostias constituit omnessubitam flu- minis magnitudinem scirent fuisse inpedimento, tamen quidam capitis arcesserunt. intentio est: hostiae, quas debuisti ad sacrificium, praesto non fuerunt. depulsio concessio. ratio: flumen enim subito accrevit et ea re traduci non potuerunt. infirmatio: tamen, quon- iam, quod lex iubet, factum non est, supplicio dignus es. iudicatio est: cum in ea re contra legem redemptor aliquid f
Abbreviated transcription (Latin):
st perquam non factum ipsum probatur abreo sedut ignoscatur id petitur
suuis partes duae purgatio & deprecatio . Purgatio est perquameius quia ac¬
iusacur non factum ipsum sed uoluntas defenditur. Ea hab& partes tres in pri¬
iticiam casum neces situdinem. In prudencia cumfisse sealiquid isqui arguitur
ncgatur . Vt apud quosdam lexerat. Nequis dia neuitulum immolar&. Nautȩ
qudam cumaduer satem pestate in alto iactarentur uouerunt si eoporai quem
conspiciebant potities sent ei deo ibi ess& seuitulum iminolaturos. casuertt
ineo portu fanum dianae eius cui uitulum immola renonlicebat. In prudentes
leeis cumȩxs sent uitulum immolauerum. Accusantur.  Intentioest
uitu immolescis ei deo cui non licebat. Inpulsio est in conces sio ne deposita.
Ratioest nesciui non licere. Infirmatio est tamen qm̃fecisti quod non¬
qm̃fecisti quod non
licebat exlege supplicio dignus ef Iudicatio est c̃umid fecerit quod

Expanded text:
est, per quam non factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. est, per quam non factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: vitulum immolastis ei Ratio est: Nescivi non licere. Infirmatio: Tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es. Judicatio est: Cum id fecerit quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quaestio est oporteatne Rationon I meum fuit o fficium nec mea potestas
cum & idaetatis non habuit & priuatur essem & summa cum auctoritate
& potes tateim penator niandauit quiuider& ut satis honestum foedus ferr& ur
in firma noer enim qm paracepstufactuses inturpissimno foedere summȩ religionis
dedice conuenit Iudicatio est cumhis qui potestatis nihil habuerit ius su imperatoris
soedere & in tanta religione interfuerit dedendussia hostibus nene. Hoc genus cause
cumsu periore differt quodin illo concedit sereus oportuis sefacere id quod fieridicat
portuis eaccusator. Sed alicui rei aut homini eam catsam atcidiuit. qua euo lun¬
acissuȩ fucrit impedimento. In hoc autem non accusarealderdin
necculpam
nilium trans ferredeb& demonstrare eamrem nihilad senet
adsuam
poces cacem neque ad officium suum pertinuis seaut pertinere.
Concessio

Expanded text:
Quaestio est: Oporteatne? Ratio: Non enim meum fuit officium, nec mea potestas, Quaestio est: Oporteatne? Ratio: Non enim meum fuit officium, nec mea potestas, cum et id aetatis non habui, et privatus essem, et summa cum auctoritate et potestate imperator mandavit, qui videret, ut satis honestum foedus feriretur. Infirmatio est: Quoniam particeps factus es in turpissime foedere, summae religionis dedi te convenit. Judicatio est: Cum is qui potestatis nihil habuerit, jussu imperatoris in foedere et in tanta religione interfuerit, dedendusne sit hostibus nec ne? Hoc genus causae cum superiori differt, quod in illo concedit se reus, oportuisse facere id quod fieri dicat accusator oportuisse; sed alicui rei aut homini eam causam attribuit, quae voluntati suae fuerit impedimento: in hoc autem non accusare alterum, nec culpam in alium transferre debet, sed monstrare eam rem nihil ad se, nec ad suam potestatem, neque ad officium suum pertinuisse, aut pertinere. Concessio