comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ther locus est in quo sid̾a sunt. ⁊ sig¬
nificat eum ignẽ qui a toto mũdo
mnaltum seꝑatꝰ ͤ S ane echer est ipsum
elementũ ethera uͦ splendor etheris ⁊ ẽ
sermo g̾cus. Spera celi dicta. eo qd̃ spẽs
euis inrotundũ formata ẽ. S ⁊ qͥcqͥd
tale est a uolubilitate spera ag̾cis dr̃.¬
lem concludentẽ t̾ram in inedia mũ¬
di mole libratã. hoc mou̾i dñt ⁊ c̃ mo¬
tu eius sid̾a in eo fixa ab oriente us¬
ꝙ ad occidentẽ circumire. septẽtrioĩ¬
b breuiores giros iuxta cardinem
ꝑagentib axis est septẽtͥonał linea¬
recta que ꝑ mediã pilam spere tẽ¬
dit. ⁊ dicta axis qd mnea spera ut ro¬
ta uoluit᷑. uł qr ibi plaustrũ ẽ. Car¬
dines extreme ꝑtes sũt axis. ⁊ dc̃ caz¬
dines. eo qd̃ ꝑ eos u̾titur celũ. Po¬
dit. appellatur boreus. alt̾ australis
⁊ dicii poli qd̃ lint axiũcidi. ex usu p¬
laustroꝵ apoliendo scilic nominati.
s polus boreus. semꝑ uidet᷑ austͦriotꝰ

Expanded text:
ther locus est in quo sidera sunt, et significat eum ignem qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsum elementum; aethra vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. 2. Sphaera coeli dicta, eo quod species ejus in rotundum formata est, sed et quidquid tale est, a volubilitate sphaera a Graecis dlem, concludentem terram in media mundi mole libratam. Hunc moveri dicunt, et cum motu eius sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breviores gyros iuxta cardinem peragentibrecta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Podit, ap dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius
Abbreviated transcription (Latin):
głe autẽ pͥme positõnis nom̃ cuĩ di¬
minutiuũ tigillũ. lat̾culi uͦ uecatt ꝙ
lati forment᷑ circũacdis undiq qͣtuor
tabuł. lat̾es autẽ crudi sũt qui ⁊ ip¬
si inde nomĩati qd̃ lati ligneis for¬
muis efficiũt᷑ dͦꝵ crates dicunt᷑ ĩ qͥb
lutũ ꝓ husdẽ lat̾ib crudis portarẽ
solent. Sunt ꝯnexiones cannaꝵ
dicti apotucratin .i. qd̾ se inucẽ te

Expanded text:
gulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se
Abbreviated transcription (Latin):
to consurgũt ⁊ suꝑposite fabͥoe su¬
stitiẽt pondꝰ. bases autẽ nom̃ petre¬
est fortissime siro sermone. Capitella
dicda qd̾̃ sint colũpriaꝵ capita quasi
suꝑ columpnã caput. epistilia sũt
q̃ suꝑ capitella colũpnaꝵ ponunt᷑

Expanded text:
to consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. Capitella dicta, quod sint in columnarum capita; quasi super collum caput. Epistillia sunt, que super capitella columnarum ponuntur
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe est ita ut in eo qiͣ in ligno litt̾e
scribantur. tibͣtinꝰ a loco itailie dic¬
tus. qui dũ sit sid fab̾cam fortis ua¬
pore dam̃ dissilit. toffus in edificiiꝰ
inutił ẽ fundam̃tis aptꝰ. mortali
tate ⁊ mollicia. Ex estu eñi ⁊ hali
maris ferit᷑ ⁊ u̾b̾at᷑ imbrib. atenatiꝰ la¬
pis concretꝰ maris harenis. hic ⁊ bibulꝰ
dr̃. Seruat enĩ humorẽ acceptũ idest
⁊ in beticagaditaꝰ ab insula ooceani ubi
plirimꝰ exadit᷑. piꝑmnꝰ sub albidꝰ cũ prĩc¬
nꝰ a colore aiuis nũcupatꝰ. natͣa iucinꝰ
gipso ⁊ moslicie simislimꝰ. molaris in
tura eĩ duraq ⁊ aspera ex quo etiã
⁊ molle fiunt. mĩ ⁊ nor̃ traxit. huiꝰ¬
qͣtuor gen̾a. alb. niger. ꝑmixtꝰ. ⁊ fi¬
stulostis. Isfimgia. lapis conc̾tꝰ ex aqͣ.
leiuis ac fistulosꝰ ⁊ cameris aptus.
Silex durꝰ lapis ex cuiꝰ gen̾e ngri si¬
lices. optimi qͥbdam in locis etiã ru¬

Expanded text:
opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mtate, et mollitie. Ex aestu enim et halitu maris feritur, et verberatur imbribus. 7. Arenatius, lapis concretus maris arenis, hic et bibulus dicitur. Servat enim humorem acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus, ab insula Oplurimus exciditur. Piperinus subalbidus, cum puncnus a colore avium nuncupatus, natura vicinus gipso et mollitie simillimus. Molaris, in tura eius, duraque et aspera; ex quo etiam et mole fiunt, unde et nomen traxit. Huiquattuor genera: albus, niger, permixtus ac fistulosus. Spongia lapis creatus ex aqua, levis ac fistulosus et cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et ru
Abbreviated transcription (Latin):
dificioꝵ ꝑtes st̃ tres. dispositõ. ꝯ¬
structio. uenustas. dispositõ est
aree uł solu uł fũdam̃toꝵ descͥptõ.
onstructio ẽ laterũ de ꝯstruttõe¬
⁊ estritudinis edificatio. Construc
tio autẽ uł instructio uocata. eo qd̃ ĩ¬
stringat ⁊ coherere faciat. ut lapideꝰ
luto ⁊ligna ⁊lapides inuicẽ .sͥ. siã
⁊ in tinctio ferii in aquã instructu¬
ua est. nͥ enĩ candens tinguat᷑ ⁊ ftͥn¬
gi ⁊ coherere non potest ferrum.
Itẽ constructõ a multitudine lapid̾
⁊ lignoꝵ dicta. Unde ⁊ strues. aliud ẽ
eñi edificatio aluid instrurratõ. Nã
edificatio nora constructõ ẽ Instau¬
ratio uͦ qd̾ reparat᷑ fid instar pͥoris.
Nam iustar uet̾es ꝓ similitudine
poriebant. Inde ⁊̃ instaurare dicebãt.
constat autẽ constructõ fundam̃to
ris apti aib tiburtinꝰ. colũbinus.
fluuiatilis. isfungia rub ⁊ reliqͣ.
ałb lapis alius dutꝰ. aliꝰ mollis. mol¬
lis dẽtata serra secat᷑. tractabił in

Expanded text:
dificiorum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio est aree vel solii et fundamentorum descriptio. Constructio est laterum et latitudinis edificatio. Constio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, ris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in
Abbreviated transcription (Latin):
N fab̾cis parietum de fabcis ꝑietũ.
atq tectoꝵ gͥci inuentorẽ dedalum
asserunt. Iste eñi pͥmꝰ didicise fa
bricam aminerua dr̃. Fabͦs autẽ
.i. instructores. architecti autẽ ce¬
mentarii st̃. qͥ dispoñt in fundamẽ¬
tis. Unde ⁊ apłs de semetip̃o quasi
sapiens inqͥt architectus fundamẽ¬
tũ posu. mationes dicti ai machiniꝰᷤ
in quib insistũt ꝓpt̾ altitudinem

Expanded text:
 fabricis parietum. In fabricis atque tectorum Graeci inventorem Daedalum adserunt; iste enim prius didicibricam a Minerva dicitur. Fabros autem id est, structores. Architecti autem caementarii sunt qui disponunt in fundamentis. Unde et Apostolus de semetipso: Quasi sapiens, inquit, architectus fundamentum posui. 2. Machiones dicti a machinis, in quibus insistunt propter altit
Abbreviated transcription (Latin):
sparsus ẽ. ut sexaginta gẽmaꝵ
colores inparuo eiꝰ orbiculo dep¬
hendant᷑. siascitautẽ in libia ap̃¬
ap̃ tregoditas. Murrina ap̃ par¬
tos gignit̃. s pͥcipua ĩg̾mania¬
qm̃ humorẽ subt̾ putant ealore du¬
ratũ. unde ⁊ nom̃ sũplit. uariedas¬

Expanded text:
sparsus est ut sexaginta gemmarum sparsus est ut sexaginta gemmarum colores in parvo orbiculo eius deprehendantur. Nascitur autem in Libya apud Trogodytas. Murrina apud Parthos gignitur, sed praecipua in Carmania. Humorem sub terra putant calore densatum; unde et nomen su
Abbreviated transcription (Latin):
nens cnes iug̾rimi tittoris cõti¬
nẽs in se sp̃em risi cͥnis. Tricu¬
us ex affrica nigͣ est. s tres
sricos ueddit. ab radice nigrũ
emedio sangͥneũ esũmo ocree.
colorib constãs. unde ⁊ noĩatꝰ
oloa barbari nois. exfuluo ed
nigro uiridiꝙ ⁊̃ candido ẽ. Mitti¬
dax sole ꝑcussa colorib micat
uariis. Gignit᷑ in ꝑsida. drose¬
litꝰ uariꝰ noĩs causa. qr si ad ig¬
nẽ applicet᷑. uelut sudorẽ mit¬
tit. ꝙ patꝰ distuactꝰ diu̾saꝵ colo¬
re gẽmaꝵ. Est exũ in eo carbũ¬
cudi teniuor ignis ametisti ful¬
gẽs p̃pura smaragdi ntens
uiridas ⁊ cuncta ꝑitͥ sub qͣdam
uarietate lucẽta. nom̃ ħt̃ ex
patͥa. sola eũ ꝑturit india. pon¬
tice aponte dñr. gen̾e diu̾so.
uc̃ sanguineis: nc̃ aureitis guit¬
tis micãtes. alie habẽtes stella
alie longis cõloꝵ ductib lima¬
te. Exccontalitꝰ ĩ parua magnitu¬
dine mł̃ticolor unde ⁊ ħs nom̃
adoptauit. tã diu̾sis enũ notis

Expanded text:
igerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis. Trichrus ex Africa nigra est, sed tres sucos reddit, ab radice nigrum, e medio sanguineum, e summo ochrae. coloribus constans; unde et nominatus. Olca barbari nominis ex fulvo et nigro viridique et candido est. Mithridax sole percussa coloribus micat variis. Gignitur in Persida. Drosolithus varius. Nominis causa quia si ad ignem adplicetur, velut sudorem mittit. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Est enim in eo carbunculi tenuior ignis, amethysti fulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis
Abbreviated transcription (Latin):
ne maloꝵ. s paulo breuiore. Uñ
⁊ appelleta qd̃ pillule formã ha¬
beant eiꝰ poma. pirꝰ uocata uidet᷑
ꝙ mignis ipeciẽ deformata ẽ. siã
hoc genus pormi ab amplo incip̃
⁊in angustũ funt. sicut ignis
pitus autẽ arbor fructus eiꝰ
pirũ ẽ cuĩ młte sp̃es. ex qͥbus
crustumia sũt pira ex ꝑte ru¬
bentia ab oppido crustimuo no¬
minata. Poma piri um̃tcis ĩ¬
posita. uł si pauca uehem̃t̾ one

Expanded text:
ne malorum, sed paulo breviori; unde ne malorum, sed paulo breviori; unde et appellata, quod pilulae formulam habeant eius poma. Prius vocata videtur quod in ignis speciem deformata est; nam hoc genus pomi ab amplo incipit et in angustum finit, sicut ignis. Pirus autem arbor, fructus eius pira est. Cuius multae species, ex quibus Crustumia sunt pira ex parte rubentia, ab oppido Crustumio nominata. Poma piri iumentis inposita, vel si pauca, vehementer one
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ci loton appellant. q̃ uulgo
ꝓpt̾ formã icolorẽ faba sinca
dicitur. abbor ẽ eñi magna
fructũ ferens cõmestibilẽ.
maiorẽ piꝑe gustu suauẽ. Uñ
latini obcolorẽ pͥm̃ uocant.
abii amłtitudĩe enixi fructꝰ n¬
xam appelłãt. Ciñ gen̾s dama¬
scina melior a damasco oppido.
uñ pͥus aspordata ẽ dicta. Cuĩ
solum ponũ stomacho meden
ꝓbatur. sã cet̾a noxia ꝑhibentur.
hec sola arbor gũmi głiginosum
⁊ cõpacturũ distllat qd ⁊ medici
⁊ scͥptores utinit᷑. Oleomella nasci¬
tur inpalmaria sirie ciuitate ex
eo tra appellata. qd̃ extrunoo o¬
leũ defluat incs eat si ͭ dme
mellis sapore su aui So¬
melida sorbo simił. mediotͥs ar¬
bor ⁊ flore ceasdidulo dicta qd̾
dulcedo sit eiꝰ fructꝰ ⁊ acuto sapo¬
re cõmixta. Hec arbor edate du¬
rat exigua. Melosos arborin
affrica punica lingua uocata
ex qua ꝓfluio lentus sueoꝰ hͥa
loco ãmoniae̾ appellat᷑. Mespila
apbor spinosa fructꝰ similitudi¬

Expanded text:
Graeci loton appellant, quae vulgo propter formam et colorem faba Syriaca dicitur. Arbor est enim magna, fructum ferens comestibilem, majorem pipere, gustu suavem, unde Latini ob colorem prunum vocant, alii a multitudine enixi fructus nixam appellant. Cuius generis Damascena melior, a Damasco oppido, unde prius asportata est, dicta. Cuius solum pomum stomacho mederi probatur; nam cetera noxia perhibentur. Haec sola arbor gummi glutinosum et conpactivum distillat, quod et medici et scriptores utuntur. Oleomela nascitur in Palmyra, Syriae civitate; ex eo ita appellata quod ex trunco oleum defluat in crassitudine mellis, sapore suavi. †Pomelida† sorbo similis, mediocris arbor et flore candidulo; dicta quod dulcedo sit eius fructus et acuto sapore conmixta. Haec arbor aetate durat exigua. Melopos arbor in Africa Punica lingua vocata, ex qua profluit lentus sucus, qui a loco ammoniacus nominatur. Mespila arbor spinosa, fructu similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
donia melleponũt᷑. dicas hec ma¬
lomella placent. malũ punicũ di¬
ci eo qd̾ ex punica regione sit ge¬
nus eiꝰ translatũ. Idẽ ⁊ malogͣnat᷑.
eo qd̃ ialtra corticis rotunditatẽ
granoꝵ contineat młtitudinẽ.
arbor autẽ malagͣnata ẽ femim¬

Expanded text:
donia melle ponentur, dicas: Haec melimela placent. Malum Punicum dici eo quod ex Punica regione sit genus eius translatum. Idem et malogranatum, eo quod intra corticis rotunditatem granorum contineat multitudinem. Arbor autem malusgranata est ge
Abbreviated transcription (Latin):
uocant qͦꝵ alii albi . alii purp᷑¬
rei. Alii posei repintõ similes
florib mali punici. Negant me¬
dicimali punici cibo corpora
nr̃a nutrin. s eo sic oppiriãt᷑
udend̾ ut medicare pocĩ ñ ałe
oenũ armenacũ. ⁊ ꝑsicum.
Duracenũ nũcupatum. eo
qd poii eiꝰ in gustu acorẽ
aduectũ. ꝑ sicũ uocatũ qd̾ eã
arborẽ pͥm᷑ in egipto seuerit ꝑsiꝰ
a quo se oriũdos pͥtolomei
ferebant. Heo in ꝑsida fruc¬
tũ gen̾at ind̾fectoriũ apdꝰ
hoꝵ aliuid p̾cox. aliud uoca¬
tur estiuũ. Mediͤa arbor cu¬
ius nom̃ etiã ĩ carmĩb mã¬
tuanis inclaruit. asporta¬
ta pͥm̃ a medis. uñ ⁊ ucrabu¬
referarit. Malũ eiꝰ inmicũ ue¬

Expanded text:
uorum alii albi, alii purpurei, alii rosei reperiuntur similes floribus mali Punici. Negant medici mali Punici cibo corpora nostra nutriri, sed eo sic opinantur utendum ut medicare potius, non alere cinum, Armenicum, et Persicum. Duracinum nuncupatur, eo quod pomum ejus in gustu acorem advectum. Persicum vocatum, quod eam arborem primus in Aegypto severit Perseus, a quo se oriundos Ptolemaei ferebant. Haec in tum generat interfectorium, apud horum aliud precox, aliud vocatur estivum. ius nomen etiam carminibus Mantuanis inclaruit, asportata primum a Medis; unde et vocabureferant. Malum eius inimicum ve
Abbreviated transcription (Latin):
uͥgiliꝰ. amantib qͥd ex malo q̃ri so¬
lecit ostendit. Maluscidonia nom̃
sũpsie ab oppido qd̃ ẽ in ĩsula cre¬
ta. de qua greci dic̾e solent. ur¬
biũ cretensiũ matoẽ cidoniã ex
pomo cidonicũ ꝯficitur

Expanded text:
gilius amantibus quid ex malo quaeri soleat ostendit. 4. Mala Cydonia nomen sumpserunt ex oppido, quod est in insula Creta, de qua dicere solent Graeci urbium Cretensium matrem Cydoniam, ex cujus pomo cydonitum conficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qd crebͦs uentoꝵ sustinẽt
flat᷑. Cimas uocatas qͣi comas fo
hoc nom̃ ꝑ diriuatõnẽ tslatũ.
fores nomiati ꝙ cito defluant.
de arhorib qͣi fluores ꝙ etto sol¬
uant᷑. In hiis duplex gr̃a oo
loris todoris. auaxo eñi flores solu¬
unt᷑. ⁊ephiro fiunt. Germ̃ dñs
gͣminatio. fructus nom̃ accepit.
atrumine ides eminende guatis
uo abiisiue ⁊ tnlat̾iue uecari frrue¬
tũ. ponia dicta ab opimo .i. Abu¬
ta sũt ad mandend̾. su ⁊ĩmatu̾¬
ra. qr pͥusqmͣ matura fi ant duxa
sũt ad mãdend̾. ligna dicta q in
la q̃ arborib excutitur recisione
aut hastule ambuste. aut ligna ea¬
uata a tugis noĩe accepto ꝙ ita
capiat ignẽ. deͦ q uirgilius. rapiu¬
itis in fomite flãmã. torris ligͥnũ¬

Expanded text:
ab eo quod crebros ventorum sustinent flatus. Cymas vocatas quasi comas. Fohoc nomen per derivationem translatum. Flores nominati quod cito defluant de arboribus, quasi fluores, quod cito solvantur. In his duplex gratia: loris et odoris. Austro enim flores solvuntur, Zephyro fiunt. Germen dici; unde et germinatio. Fructus nomen accepit a frumine, id est eminente gutturis vero abusive et translative vocari fructum. Poma dicta ab opimo, id ta sunt ad mandendum; sic et immatura, quia priusquam matura fiant, dura sunt ad mandendum. 25. Ligna dicta, quae ab arboribus excutitur recisione: aut hastulae ambustae, aut ligna cavata, a fungis nomine accepto: quod ita capiat ignem, de quo Virgilius: Rapuitque in fomite flammam. Lign
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ uctricis or atborum
mod palme hõĩs. Ecr enĩ arbor
in signe uictorie ꝓcero ac decoro
uirguto. duitͣni ꝙ uestita fron¬
dib. ⁊ folia sua sine ulla sueces¬
uone conseruãs. hano g̾et phemi¬
cen dñit. qd̾ diu duret ex nomũe
auis illĩ arabie q̃ młtis anus in¬
ue ꝑhibetur. que dũ in młtis lo¬
cis nascat᷑. ñ in om̃ĩps fructꝰ ꝑfi¬
cit macͣitatẽ. freqñt̾ autẽ inegi¬

Expanded text:
manus victricis ornatus modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto, diuturnisque vestita frondibus, et folia sua sine ulla successione conservans. Hanc Graeci phoenicem dicunt, quod diu duret, ex nomine avis illius Arabiae quae multis annis vivere perhibetur. Quae dum in multis locis nascatur, non in omnibus fructus perficit maturitatem; frequenter autem in Aegy
Abbreviated transcription (Latin):
digitoꝵ similitudine nũcupati st̃
quoꝵ etiã ⁊ noĩa uariontur. sã
alii appelient᷑ p almisie. similes
mirobolami. alii thebaici qͥ ⁊ nicho¬
lai. alii miles quos g̾ci cariotos
uocant. Laurꝰ au̾bo laudis dicta.
hac enĩ cũ laudib uicdoꝵ capita
coronabant᷑. ap̃ antiqͥs audẽ lau¬
dea nominabat᷑ postea .d. lit̾ta sub¬
lata ⁊ subrogata.r. dicda ẽ laur᷑.
⁊ in auricuł q̃ uutio audicule dic

Expanded text:
itudine nuncupati sunt, quorum etiam et nomina variantur. Nam alii appellantur palmulae similes myrobelani. Alii Thebaici, qui et Nicolai. Alii nucales, quos Graeci caryotas vocant. 2. Laurus a verbo laudis dicta. Hac enim cum laudibus victorum capita coronabantur. Apud antiquos autem laudea nominabatur, postea d littera sublata, et subrogata r, dicta est laurus, ut in auriculis, quae initio audiculae dictae
Abbreviated transcription (Latin):
cutionis: resis enim apd̾ g̾cos locutõ
dr. rechor orator. Coniuncta est autem
gͣmatice arti rethorica. In gͣmatica eñi
scientiẽ recte loquendi discimꝰ. In recho¬
est. agorgia aristole ermogora ab¬
ipsis oͦs ⁊ tnslata in latinũ. atullio ui¬
piose. ita uarie. ut eam lectori admi¬
rari in ꝓmptu sit. comphend̾e in pꝰ¬
sabłe. siam m̃branis retentis qͣsi
ad herescit memorie series dictionis ac
mox repositis recordatio omnis ela¬
bitur. huius discipline ꝑfecta cog¬
sistit natura morib artib. uita. di¬
cendi ꝑitus. consistit artificiosa elo¬
quentia q̃ constat ꝑtib qͥnq. Inuẽ¬
tione. dispositione. elocutione. memo¬
ria. ꝓnuntiatione. ⁊ fine officii. qd̃¬
est aliquid ꝑsuad̾e. Inuentio reꝵ

Expanded text:
cutionis. Ῥῆσις enim apud Graecos locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetoest, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio vipiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cogsistit natura, moribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque: inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quoest aliquid persuadere. Ipsa autem
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ant. Ciues romani postea. sub
consulib ꝑ test am̃tũ in urbe roma¬
na effecti sunt. Dicti autẽ ciuies ro¬
mani. qr testam̃to lib̾i effecti. ĩnu¬
Hus pͥmũ adctus erat in urbe roma
cõmorari. Cet̾is autem lib̾tis ꝓ hibe¬
batur ne uł in urbe roma. uł infra se¬
ptimũ ab urbe roma miliariũ ꝯma

Expanded text:
poterant, cives Romani postea sub poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in nuHis primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe mili
Abbreviated transcription (Latin):
quasi liberatus. Erat enim pͥus
iugo seruitutis addictus. lib̾toꝵ
autem filiy ap̃ antiqͦs lib̾tini ap¬
pelbabantur. quasi de lib̾tis rati.
suno ũ lib̾tinus. aut a lib̾to
factus. aut possessus. Manumis¬
sus dicitur quasi matui emissuiᷤ.
a. pd̾ uet̾es enim quotiens ma¬
numittebantur alapa per¬
cussos circũagebant ⁊ leb̾os cõ¬
firmabant. Unde ⁊ manurussi dic¬
ti eo qd̃ manumitc̾ent᷑. Dediticii
pͥmũ ab deditione sunt nũcupati¬
deditio enim dr̃. qñ se uicti. aut
uincendi hostes uictorib tͣdunt.
quib heo origo nominis fuit. dũ
qndam adu̾sum ppłm romanũ.
serui armis sumptis dimicassẽt.
uicti se dederunt comp̾hensiq ua¬
ria turpitudine affecti sunt. Ex
hiis qͥdam postea a dñis manu¬
missi ꝓpt̾ supplicioꝵ nodas. quas
manifeste perpessi sunt ad digni¬
tatẽ ciuiũ romanoꝵ nõ ꝑuenert̃.
latini ante romã conditam apd̾
liquid caꝑs. nec suos heredes fac̾e¬

Expanded text:
quasi liberatus. Erat enim prius quasi liberatus. Erat enim prius jugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati, nunc vero libertinus, aut a liberto factus, aut possessus. 48. Manumissus dicitur, quasi manu emissus. Apud veteres enim 437 quoties manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu emitterentur. 49. Dedititii primum a deditione sunt nuDeditio enim dicitur quando se, victi aut vincendi hostes, victoribus tradunt. Quibus hec origo nominis fuit dum quondam adversus populum romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt comprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas quas manifeste perpessi sunt ad dignitatem civium romanorum pervenerunt. Liberti ante Romam conditam apud liquid ca
Abbreviated transcription (Latin):
loco nati ubi in habitant. In co¬
la autem non indigenam. s ad¬
uenam indicat. Pegͥni dicti eo
qd ignorantur eodem ꝑentes. A¬
quib exorti existunt. Sunt eñi
de longinqua regione urbani uo¬
cabantur. qui rome habitabant.
qui u̾o incet̾is locis oppidani. Nã
muli sunt ex ꝓpͥa seruoꝵ fami¬
lia orti. Serui autẽ uocabulum
inde traxerunt. qd̃ hii qui iure
belli sol possent oocidi a uictori¬
b conseruabantur. ⁊ serui fiebãt
a seruando sollicet setiu appellati.
ancille a sustentando uocate. Ancõ
enim g̾ce cubitus dr̃. Unde ⁊ anco¬
ne dñns. Mancipium est quioquid
manu capi sudiq podest. ut hõ.
equs. bouis. Nec etum animalia.
statim ut nat̾a sunt mancipium
esse putantur. Nam ⁊ ea que in
bestiaꝵ numero sunt. tunc uidẽ¬
tur mancipium ẽẽ quando capi
siue domari ceꝑint. Ingeniti dicti
qr in gen̾e habent libertatem. ñ
in facto sicut lib̃ti. Unde ⁊ eos g̾¬
ni gen̾is. lib̾tus autẽ uocatus

Expanded text:
loco nati, ubi inhabitant. Incoloco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini eo quod ignorantur eorum parentes quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur qui Rome habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam muli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hibelli possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancillae a sustentaculo vocatae. Ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse pubestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi, sive domari coeperint. 46. Ingenui dicti, qui in genere habent libertatem, non in facto, sicut liberti. Unde et eos Grni generis. 47. Libertus autem vocatus,
Abbreviated transcription (Latin):
unde ⁊ oognominati sũt. uillicus ꝓ¬
pͥe uille gub̾nator est. unde ⁊ aiul¬
la uillicus nom̃ accepit. Int̾d̾ aut̃
uillicus non gub̾natõnẽ uille.
s dispensationem uniu̾se domꝰ.
tullio int̾pretantẽ significat qd
tores. Ab agendo ⁊ curando uorati.
ꝓcuratores uͦ uocati. eo qd uioe
curatoris fungunt᷑. qiͣ ꝓpt̾ curato
res. sicut ꝓconsul pro consule. Co
loni sunt cultores aduene didi a
cultura agͥ. Sunt enim aliunde ue¬
nientes ato alienum agrum loca¬
tum tenentes ac debentes conditi
tus est fundus. Coloni autẽ qͣtuor
modis dñr. Nam coloni aut roma¬
ni sunt aut coloni latini sunt.
aut coloni auxiliatores. aut co¬
loni ruris pͥuati. Inquilini uoca
ti quasi incolentes aliena. Non
enim hñt ꝓpͥam sedem. s ĩ t̾ra
aliena in habitant. Differt autẽ
int̃ inquilinũ ⁊ aduenã. Inqͥli¬
ni enĩ sunt qui emigͣnt. ⁊ nõ ꝑ
digene sunt indegentti. ⁊ in codẽ

Expanded text:
Unde et cognominati sunt. 33. Villicus pUnde et cognominati sunt. 33. Villicus proprie villae gubernator est. Unde et a vila VILLICUS nomen accepit. Interdum autem villicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus, Tullio interpretante, significat, qutores ab agendo, et curando vocati. 35. Procuratores vero, eo quod vicem curare, sicut proconsul pro consule. loni sunt cultores advene, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes ac debentes conditiotus est fundus. Coloni autem quatuor modis dicuntur: nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni rerum privati. Inquilini vocati sunt, quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant et non pdigen
Abbreviated transcription (Latin):
cipales decti. qd p̾sint magistrati¬
b. Magistratus u̾o qd̾ maiores sĩt
reliquis officiis. Tabellio uocatꝰ. eo¬
qd sit portitor tabellaꝵ idest suscep¬
tor. i dest ⁊ scriba public̾. qr ea dant̃
que gestis publicantur scribit. hͣ¬
garii aburgis dicti: quia crebra ꝑ
g̾mania romani ꝑ castra disposuer̃t.
ato ita nom̃ ex locis sumpserũt.
collegiati dñr. qd̃ ex eoꝵ collegio.
custodiisq deputentur. qui facinuꝰ
aliqdꝰ cõmiserunt. Est enĩ sordidis¬
simũ genus hominũ. patre incerto
ꝓgenitũ. pͥuati sunt extranei. ab
officiis purblics. Et enuͣ magistra-¬
lui habent contͣriũ. ⁊ dicti pͥuati. ꝙ
sint ab officiis curie ab soluti. iñcen¬
narii sunt qui seruiũt accepta m̾oe¬
de. Idẽ ⁊ bauones. g̾co nomine qd̾ sĩt
leuis soest infirmis. publicani uo¬
cantur. conductores uectigaliũ fi¬
suie quia uectigalia publioa exigũt.
uel quia ꝑ negocia scl̃i lucra cectãt᷑.

Expanded text:
cipales dicti, quod primi sint magistraticipales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra peGermania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisive qui vectigalia publica exigunt, vel
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eos adu̾sus mniuriam nobilitatis de¬
fend̾ent. Unde ⁊ defensores dicti eo ꝙ
tiam imꝓboꝵ defendant. At contra
nũc quidam eu̾sores. non defensoreᷤ
existunt. Numerari uocati. qr publi¬
cum nũmũ erariis inferunt. Fiĩcti
aliquo dicti. hinc ⁊ defunctos mortuoᷤ
dicimꝰ. qui compleu̾nt uite officia. ni¬
chil enim iam faciunt. Municipes st̃
in eodem municipto nati. ab officio
munerũ dicti: eo qd̾ publica minua
accipiant. Muinia erum officia sũt.
unde ⁊ ĩmunes dñr qui nullũ ger̃t
officiũ. aiutucipales originales ciue̾
⁊ in loco officiũ gͥentes. decuriones dic¬
ti. qd̃ suit de ordine curie. Officium
enĩ curie admĩstrant. Unde non ẽ
decurio qui sũmam rion intulit. uł
curiam ꝑticipauit. Curiales autẽ
idẽ ⁊̃ decuriones. ⁊ dicti curiales. qͥa
ciuilia munera ꝓcurant ⁊ execunt᷑.
principales magistratꝰ ⁊ dũuirales
curialiũ officioꝵ ordines sunt. pͥn¬

Expanded text:
et eos adversus injuriam nobilitatis deet eos adversus injuriam nobilitatis defenderent, unde et defensores dicti, eo qtiam improborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. 19. Numerarii vocati sunt qui publicum nummum aerariis inferunt. 20. Functi, aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui compleverunt vitae officia, nihil enim jam faciunt. 21. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Prin
Abbreviated transcription (Latin):
torie dignitatis. Censores ap̃ itet̾es
romanos erant. Est enim nom̃ cen¬
soris. dignitas iudiciał. Censere
enim uidicare est. Itẽ censores sũt
patͥmoruoꝵ uidices a censu eris ap¬
pellati. Iudices dicti quasi ius dicen
slon est aittẽ ildex. si non est ineo ius¬
ticia. presides rectores sunt ꝓuintie
dicti qd p̾sunt. pretores autem qͣsi p̾¬
ceptores ciuitatis ⁊ pͥncipes. Idẽ ⁊ q̃sto¬
res quasi q̃sitores. eo qd q̃stionib p̾¬
sunt. Consiliũ eñi ⁊ cã ap̃ eos est. ꝓ¬
ceres sũt p̾ncipes ciuiũ uł ciuitatis.
quasi p̾cedes. qd̾ ante om̃es honore
pͥoedebant. Unde ⁊ capita trabiũ que
est tnslatio. qd̾ a cet̾a multitudine
ꝓminent. Tribuni dicti. qd̃ plebi¬
uł iura uł opem tͥbuũt. Constitu
ges exactos. Dum etũ plebs a sena¬
tu ⁊ consulib p̾m̾etur. tunc ipsa sibi
tbunos quasi ꝓpͥos uidioes ⁊ defense¬
res c̾auit. qui eoꝵ lib̾tatem tuerent̃.

Expanded text:
toriae dignitatis. Censores apud veteres toriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti non enim est iudex si non est in eo iusis Presides rectores provincie sunt dicti, quod presunt. Pretores autem quasi preceptores civitatis et principes. Idem et questores quasi quesitores, eo quod questionibus presunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatisquasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae translatio, quod a caetera multitudine praeeminent. 18. Tribuni dicti, quod plebi jura, vel opem tribuunt. Constitutnno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos, quasi proprios judices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
rie ⁊ cong̾gationes distincte ppłorũ.
et uocate tͥb ãb eo qd̃ in pͥncipio ro¬
mani tͥfarie fuerunt a romulo dis¬
ꝑtiti. in senatorib. militib. ⁊ ple¬
pib. que tamẽ trib nũc młtiplica¬
te nomen pͥstinũ retinent. Senatui
nomen etas dedit. qd̃ seniores ẽẽnt.
alii a sinendo dictos accipiũt senato¬
res. Ipsi enĩ agendi facultatem dabãt.
Senatus consultus a consulendo ⁊
tractando est dictus qd̃ sic fit ut ꝯ¬
sulat ⁊ noc̾e non possit. patres aut̃
filios suos. ita illi rempublicam
alebant. patres conscͥpti. quia dũ
nomulus decem curias senatoꝵ
elegiss nomina eoꝵ p̾senti ppło in
tabulas aureas contulit. atq inde pa¬
tres conscͥpti uocati. Primi ordines
senatoꝵ dñt ullustres. sccłi expectabi¬
les. t̾ciz clarissimi. Iam inferius qͣrtũ
aliqd̃ genus non est. Quamuis au¬
tẽ senatoria quisꝙ origine ess usq
ad legiitimos annos romanus eq̃s¬
erat. deinde accipiebat honorẽ sera¬

Expanded text:
riae et congregationes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod in principio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autemicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem sena
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓoedit. Quicquid fu̾it aliud. abusi¬
ue dicitur. de imperus.
e imꝑiis milicieq uocabuł ex ꝑ¬
te dictum est. deinceps ciuiũ
nomina sũmatim subiũgimus
Ciues uocati. qd̾ in unũ coeuntes ui¬
uant ut uita cõmunis ⁊ ordinatior
fiat ⁊ tutior. Domus uniꝰ familie ha¬
bitaculum est. sicut urbs unius po¬
płi sicut orbis domiciliũ tocius ge¬
nis humani. Est autẽ domus ge¬
nus familie sue. siue coniunctio
uiri ⁊ uxoris. Incip̃ autẽ a duobus.
⁊ est g̾cum nom̃. sam familia est li¬
beri ex lib̾is legib suscepti a femo¬
re. Genus autẽ agignendo ⁊ ꝓ ge¬
nerando dictũ. aut a definitione cer¬
toꝵ ꝓgnatoꝵ ut nationes que ꝓpriis
cognationib t̾minate gentes appel¬
lantur. popłs est humane multitu¬
dinis uiris consẽsu ⁊ concordi ꝯmu¬
nione sociatus. popłs autẽ distat
a plebib. qdꝰ ppłs uniu̾si ciues st̃
uitatis. popłs gͦ tota ciuitas ẽ. U¬

Expanded text:
procedit; quidquid fuerit aliud, abusiprocedit; quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. De civibus . De imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Domus unius familiae habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus, familia, sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, vitatis. Populus ergo tota civitas est; v
Abbreviated transcription (Latin):
de quib tͣnͣslate sunt mutuantur.
acies dicta. qdꝰ ferro armata sit. ⁊
acumine gladioꝵ. exercitus multi¬
tudo ex imno gen̾e̾ ab exercitatione
belli uocata. Classes dicte ꝓpt̾ diiui¬
sionẽ exercitus qui postea mampłi
dicti sunt. unde ⁊ uirgilius. Clas¬
sib hic locus est. hic acies certare
solẽbant. Nam postea ⁊ clascͥa: naui¬
um dicta. sodus ꝓpͥe est densa peditum
multitudo. sicut turma equitũ. Nodũ
autẽ dictum. ꝓ difficultate qd̾ uix pꝰ¬
sit resolui. Cuneus est collecta ĩ unũ
militũ multitudo. uñ ꝓpt̾ qd̾ in unũ
coit. ⁊ ipsa coitio in unũ cuneus no¬
minatus est. quasi couneus. eo qd̃
equites. ob hoc dicti. qr tegunt pe¬
dites. Alarum uice. Cornua uocant᷑
ab agendo uocatum id est ab eundo.
plautus. Quo te agis ⁊ ipse. Est
enim ex̾citus ambulans. Nam ag¬
men dr̃. qd̃ in longitudinẽ directũ
est. quał solet ẽẽ cum ex̾citus portiꝰ

Expanded text:
de quibus translata sunt, mutuantur. de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata siacumine gladiorum. 58. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. 59. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam postea et classis navium dicta. 60. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod ntur; Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur ab agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis
Abbreviated transcription (Latin):
tes sunt. Romani enĩ equites inuna
tribu trescenti fuerunt. De singłis
enim centuriis decem dabantur. ⁊ fie¬
bat turma. Cohors qͥngentos mili¬
tes habet. Ta sunt milicie gen̾a. sacͣ¬
mentũ. euocatio. coniuratio. Sacra¬
mentũ in quo post electionẽ turat
unusquisq miles. se non recedere a
milicia. nisi post completa stipendia
id est militie tp̃ra. Et hii sunt qui
hñt plenam militiã nam uiguiti ⁊
uͤ. annis tetient᷑. Euocatio dum ad
subitum bellũ. non solũ miles. s ⁊
oet̾i euocantur. Unde ⁊ consul solebat
dic̾e. qui rem publicam saluam esse
uult. me sequatur. Coniuratio que
fit in cumultu quando uicinũ urb̃
ꝑiculum singłos uitare non patit᷑.
s repente colligitur multitudo ⁊tu¬
multuosa in ira conflatur. Hocͥ tu¬
multuatio dicit᷑. In acie autẽ fere
iste forme sũt. Exercitus. classis.
nodꝰ. cuneꝰ. ale. cornuaaginẽ. Que
forme ⁊ denominate ab ip̃sis reb

Expanded text:
tes sunt. Romani enim equites in una tes sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui nt plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
sent fabrili scalpro int̾ aures ad ac¬
to necabantur. Castra sunt ubi mi¬
les steterit. Dicta autẽ castra quasi
a multis quasi multicia quasi nego
legio habet sexaginta centurias. ma¬
mpłos triguita cohortes duodecim
tiumas duoentas. Centuria est pars
exercitus in centenos milites diuisa.
Unde ⁊ qui hiis p̾sunt cerituriones di¬
cuntur. Subcenturiati uͦ sunt. ñ qui
in pͥma. s hii qui in scd̾a centuria st̃.
quasi sub pͥma centuria. tam̃ stricti
etiam ip̃i ⁊ in speculis positi in bello
sunt. ut si pͥma defec̾it. isti ipsi qͦs
sub se diximus laborantib pͥmis sb̾¬
ueniant. Unde ⁊ ad insidiand̾ porut᷑
suboenturiat᷑. quasi armis dolosis ĩ¬
structus. Mamipulus ducentoꝵ est
militũ. Mamupuli autẽ dicti sũt mi¬
lites. suie qr bellum pͥma manu inci¬
piebant. siue quia anteqͣm signa es¬
sent manipłos sibi idest fascicłos
stipule uel herbe alicuiꝰ. ꝓ signis fa¬
ciebant a quo signo manipulares mi
signa manipłos. Turma tͥginta eqͥ¬

Expanded text:
sent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi a multis, quasi multitia, quasi negoLegio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milsigna maniplos. Turma triginta equi
Abbreviated transcription (Latin):
it pͥus. aꝑd̾ qͦs sĩma rei militaris
corisid̾et ⁊̃ id̾o imꝑatores dicti ab ĩpe¬
rando exercitiu. S dum diu duces
titulis imꝑatoris surg̾ent᷑. senatus
censuit. ut augusti cesars hoo tant̃
nomen ess eo qd̾ hiis tituł distĩgue¬
retur. a ceu̾s gentiũ regib qd ⁊ se¬
qñtes cesares hactentis usurpau̾t.
Solet enim fieri ut pͥmi regis nomen
etiam reliqui possideant. sicut ap̃ alba¬
nos exsiluii nomine omẽs reges alba
noꝵ siliui appeliati sunt. sicut ap̃ ꝑsas
arsa cͥede apd̃ egiptios ptholomei apdꝰ
athenienses cicropide. Augustus ideo
ap̃ romanos nomen imꝑii est. eo qd
olim aug̾ent rem publicam amplifi¬
cando. qd̾ nomen pͥmus senatus octo¬
uiand cesari tradidit. ut quia auxerat
t̾ras ip̃o nomine ⁊ taulo consecraret᷑.

Expanded text:
ius fuit apud quos summa rei militaris ius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnorum Silvii appellati sunt; apud Persas Arsacide; apud Egyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropide. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rem publicam amplificando. Quod nomen primo senatus Octaviano Cesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur.
Abbreviated transcription (Latin):
iam a consulatu exierint siue discesserĩt
ꝑacto uicissue anno. Dictatores quinto
anno post reges expulsos romanis
crrau̾nt dum gener tarquini ad ĩ¬
uuriam soceri uindicandã ingentem
adu̾sus roniam collegiss exercitum.
hi qͥnquennu temꝑis imꝑio utebãt᷑.
plus enim erant honore qmͣ consu¬
les. qui amuas potestates tenebant.¬
⁊ dicti dictatores quasi pͥncipes ⁊ p̃cep¬
tores. Unde ⁊ magistͥ ppłi nominabant᷑.
unde ⁊ edicta durͣ. Cesarũ nom̃ a iu¬
lio cep̃. qui bello ciuili ꝯmoto. pͥmus
romanũ singularẽ optinuit pͥncipatũ.
Cesar autem dictus qd̾ ceso mortue
matͥs ittero ꝓlatus eductusq fu̾at. uł
qd̾ cum cesarie natus sit a quo ⁊ impe¬
sent. Qui enim exacto essent ut̾o exi¬
mebantur cesones ⁊ cesares appellabã¬
tur. Iulius autẽ dictus qd̾ ab iu¬
lio enee filio originem duxit. ut cõ
nonien ap̃ romanos eoꝵ tantũ fũ¬

Expanded text:
iam a consulatu exierint, sive discesserint iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et praeceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Caesarum nomen a Iulio coepit, qui bello civili commoto primus Romanorum singularem optinuit principatum. Caesar autem dictus, quod caeso mortuae matris utero prolatus eductusque fuerit, vel quia cum caesarie natus sit. A quo et impesent. Qui enim execto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. Iulius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, ut confnomen apud Romanos eorum tantum pr
Abbreviated transcription (Latin):
netur. peccando amittitur. Unde ⁊ ap̃
uet̾es tale erat ꝓu̾biũ. Rex eris si rec¬
te facias. si non facias non erio. Regie
plus autẽ in regib laudat᷑ pietais. Nã
iusticia ꝑ se seuera est. Consules appel
lati a consulendo sicut rex a regendo. ⁊¬
sicat lexa legendo. sam cũ romani te¬
gum suꝑbam dñationẽ non ferrent
annua imꝑia binosq consules sibi
fec̾unt. Nam fastus regius non betu¬
uolentia consulentis. s suꝑbia dñan¬
tis erat. Hinc enim consules appellati.
uł. a consulendo ciuib uł a regendo
cuncta consilio. Quos tam̃ ideo mu¬
tandos ꝑ singłos annos eleg̾unt. ut
nec insolens diu man̾et. ⁊ mod̾atior
cito succurreret. Inde autẽ duo pares.
quiꝰ unus rem cuulem alt̾ rem mili¬
tatem administrabat. Regnauerũt aũ
ꝓ consules subiecti erant consuilib.
⁊ didi ꝓconsu les. eo qd̾ uice consuł
fung̾entur. sicut ꝓcurator curatoris id
est actoris. Ex consules autem dicti ꝙ

Expanded text:
netur, peccando amittitur. Unde et apud netur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustilantur a consulendo, sicut reges a regendo, sive a legendo, nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia, binosque consules sibi fecerunt. Nam fastus regius non benevolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hi ergo consules appellati vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per singulos annos elegerunt, ut nec insolens diu maneret et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabat. Regnaverunt autem roconsules subiet dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod
Abbreviated transcription (Latin):
suo nomine latinos appellauit. qui
postea romani nũcupati sunt. Hii ⁊¬
quirites dicti. quia quirinus dictus
est romulus. qd̃ semꝑ hasta utebat᷑
que sabmoꝵ lingua quiris dr̃. it alꝰ¬
posira sunt. Nam ab italo itali. a
sabino sabini. a siccano siocani. qui
et sicili cognominati sunt. soem ⁊
sicilienses. tusci italie gens est a
frequentia sacroꝵ ⁊ thuris uoca

Expanded text:
suo nomine Latinos appellavit, qui suo nomine Latinos appellavit, qui postea Romani nuncupati sunt. Hi Quirites dicti, quia Quirinus dictus est Romulus: quia semper hasta utebatur, quae Sabinorum lingua quiris dicitus sunt. Nam ab Italo ITALI, a Sabino SABINI, a Sicano SICANI, qui et Siculi cognominati sunt, idem et Sicilienses. 86. Thusci Italiae gens est a frequentia sacrorum et thuris voca
Abbreviated transcription (Latin):
uiuenes de incertis ꝑentib nati sũt¬
⁊ ex notha mat̾ni pudoris. spartani
uocati sunt. Nam ipos esse sparta¬
nos qͦs lacedemonios. traces ex fi¬
lio iafeth. qui uocatus est tiras et
orti ⁊ cognominati ut suꝑius dictũ
est ꝑhibentur. licet gentilec eos ex
morib ita dictos existimant ꝙ sint
truces. Seuissimi enĩ omniũ genti¬
um fuerunt. Unde ⁊ multa de eis fa¬
bulosa memorant᷑. qd̾ captuos diis
sius litarent. ⁊ humanũ sanguinẽ
mossib capitũ potare soliti essent. De
terras fuge littus auarũ quasi cru¬
deliũ ⁊auaroꝵ. Istroꝵ gens originẽ
acholcis ducit qͥ missi ad argo nautaᷤ
ꝑsequendos ut a ponto intrauerunt
istrum fluuiũ a uocabło annis quo
a mari recesserunt appellati sunt. Ro
mani a romuli nomine nuncupati.
qui urbem romã condidit. gentiq et
ciitati nomẽ dedit. hii ante a sat᷑¬
no satrirnui a latino latini uocati st̃.
Nam latinus italie rex fuit. qui ex

Expanded text:
iuvenes de incertis parentibus nati iuvenes de incertis parentibus nati ex nota materni pudoris Spartani vocati sunt. Nam ipsos esse Spartanos, quos et Lacedaemonios. Thraces ex filio Iaphet, qui vocatus est Thiras, et orti et cognominati, ut superius dictum est, perhibentur; licet gentiles eos ex moribus ita dictos existimant, quod sint truces. Saevissimi enim omnium gentium fuerunt, unde et multa de eis fabulosa memorantur: quod captivos diis suis litarent, et humanum sanguinem in ossibus capitum potare soliti essent. De terras, fuge litus avarum; quasi crudelium et avarorum. Istrorum gens originem a Colchis ducit, qui missi ad Argonautas persequendos, ut a Ponto intraverunt Istrum fluvium, a vocabulo amnis, quo a mari recesserunt, appemani a Romuli nomine nuncupati, qui urbem Romam condidit, gentique et civitati nomen dedit. Hi ante a Saturno Saturnii, a Latino Latini vocati sunt. Nam Latinus Italiae rex fuit, qui ex