comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cunsa peculotumẽ dictũ non autem siciudictu fur tureipubli¬
idioior. Re pecundarũ acus ator quipecunias ⁊ socus cepit miho
uidicio rous si ante moriatur inbona enus iudicius resstiserpit anlio
uidi ciũ inur gines sacratas uel poinquas sdngurne ensis alceest
qunenin calibus miscuntur in cestiide in casciabentur iaiesta
aeraitenentur inquiregi am mauscatem leserunc ueluiola¬
uerunt uel quirem publicam ꝓ diderunc uel cũ loscibi consen¬
ferunt Pia culũ diccũpeo quod ex piaripotese connissa surni
enim queerant quo quo or dineex pienda
ũ qđ paticer qđ facit peccatũ ẽ qđ patitur poena malit
antem tuncplenũ ẽ cumet praeteritũ ẽ et in pendit ut̃si e
dolor et mnetus Poenadicta qđ pinat. e uutẽ epitetũ nom
et finea diectione non haba plenu sensũ adicus pooriaecs uons
poenaex ili poena mortis et implessensum Supplicium propre

Expanded text:
cunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publirorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. rum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie
Abbreviated transcription (Latin):
rat accus atorem eius possessio bonorũ sequebatur. inter¬
neciui autem significatio ẽ quasiquaedã hominis enegatio
Nam praepositionẽ inter ꝓ .e. panebant neinus mare inter¬
Furtũ ẽ rei aliene clandestina contrectatio a furuo. id ẽ
fuscouocatum quia in obscurofit. Furtuma utẽ capitaletrim̃
apud maiores fuit ante poenam qua drupli Peruasioẽ rei
aliencie manifesta praesumptio furtum autem earundem
rerum fit qui deloco in locumtrans ferripossunt. peruasio
autem et earum q̃ tranferuntur et earum quae immobilias
inficiatio ẽ negatio debitaerei cũ acreditore de poscitur
Item et abiuratio id estrei credite abnegatio abitus iudiciũ
memo qtitlangitiorem honorem capit et ambit a missurus dignicatẽ
quã inunere inuadit. Peculatus iudicium ineos det quift& algoidat᷑¬
cum o facua Pecuniam que publicam interuertunti amape¬

Expanded text:
rat. Accusatorem eius possessio bonorum sequebatur. Interrat. Accusatorem eius possessio bonorum sequebatur. Internecivi autem significatio est, quasi quaedam hominis enectio. Nam praepositionem inter pro e ponebant. Naeviustrag. 52: 'Mare interFurtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pe
Abbreviated transcription (Latin):
or dinẽ iuris. Seditio dr̃ disensio ciuiũ qđ seor sũ aliiadalios eunt
Nam humaxime turbationererũ et tumultugaud ent sacri¬
legium proprie ẽ sacrarũ rerũ fiss tũ. Postea et in ldolerũ cultu he¬
sit hoc nomen. Adulteriũ est in lusio alieni coniugii quod quia
alterius torũ conmaculauit adulterii nomen accepit. Stuprum
Raptus ꝓpriaeẽ in licitus coitus. acor rumpendo dictus unde
et qui rapto potitur. stu profruitur. homicidii uocabulum composi¬
tum ẽ ex homine etcede qui e nimcedem in homine fecisse comper¬
tus erat homicidam ueteres appellabant. Parracidii acciononso¬
lum in eum dabcitur qui parentem iidẽ qui patrem uel matrem
inter emis set sed et in eũ quiparem fratremoc uderat et dictum
parricidiũ quasi parentiscedem Inter neciui iudiciũ in eum¬
dabatur qui falsũ testamentũ fecerat et obid hominem occide¬

Expanded text:
ordinem iuris. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. ordinem iuris. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentisdabatur qui falsum testamentum fecerat et ob id hominem occide
Abbreviated transcription (Latin):
cetera quue non occidunt sed in famanit: Faci nus dictum
a fa ciendomalũ qđ noceat alteri Flagitium a flagiando
coruptelã libidinis qua noceat sibi haec s duo genera omniuo
oes eetorũ Nis uirtus potestatis ꝑ quã causa siue rasuel
aufertur uel extor quitur Vis priucta t̃ siquisq ante iucd¬
uũ armatis hominibus quem quã a suo deicerit uebee pug¬
nauerit. Vis publicaẽ si quis ciuem antepopulũ uel iudicem
uel regem appellantẽ necauerit aut torserit siue uer¬
bera uerit uel uinxerit . Dolus ẽmentis calliditas ab eo
qđ deludat aliut enim agitet aliud simulat Eetronius
aliter extimat dicens quidẽ uidi cesdolus nimir umubi aliquid
factumẽ qđ legi dolet habetis dolum accipite nunc malum
Calumnia ẽ iurgium aliae naelitis a caluendo idẽ decipiendodic¬
ta Falsitas appellata a fando aliud quã uerum est . In iuria est

Expanded text:
cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis privata est, si quisque ante iudicium armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam verum est. Iniuria est
Abbreviated transcription (Latin):
alicuius temporis: Mancipatio dicta ẽ quia manures capitur undeoper¬
tet eũ qui mancipium ac caepit conp̃hendere idipsũ quo dei mancipio
datun Ces sioẽ ꝓpriae rei concessio sicut ẽ illisd i dosuri propio¬
quitatis cedereem̃ dicimus quasi concedere idẽ quae perour tero¬
auctoritate uel potius pceruit. Inter dictũe qđ aiudice nonine¬
petuũ sed prore formando mom̃to ad tempus Inter in dr scdua
propositione actionis eius. Pretiumuocatũ eo qđ prius eũ damus
ut ꝓeius uice remquã ad petimus possidere debea mus
Conmertiũ dictum amercibus quo nomine resuenciles appella¬
mus undee mercatur dr̃ coetus multorũ hominũ quires uinde¬
re uel emeresolent. In tegri restituti ae causcre uel rerrapa¬
ratio causciredinte gratur quae i potestatis ex pleta one
xes red integratur quaeui potestatis ablata atq extor&aest
rimen acarendo nomen ut fur tum felsitas t

Expanded text:
alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oporalicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae proprauctoritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi poteRes redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est.conscriptis . Crimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et
Abbreviated transcription (Latin):
inutuae petum &e gratia uel manciput᷑ uel in iurete fiuir
ponta ẽ cũ rescõnmodat᷑ si ne depositione pigne ⁊s paco uclcautiom
sola int̃ uemente Aom̃ tũdictũ atemporis breuitate ut quũeto
quomstatim saluone gotioreformetur Nec in nullam moran
pro duci debeat quo drepetur sicut necullũ spaciumes
momenti cuiustã breuis ẽ temporis punctus ut inaliqut̃
morã nullummodo producatur Instrumentũ c̃ undẽ
ali quid cons truimus ut cultrus calamus astia. Instruc¬
tũ quod ꝑins trumentũ efficitur ut baculus qͣd ex tabuli
ꝓusus que minre instructa utimur ut in ba culo inniter
Inco dicele gere in tabula ludere sed et ipsestuctus agro
quiaspritimur usus uocatur haec sunt illatre t
uisus fructus autemuocatus quia solo usuha betur eus
fructus manente apud abũ iure  usuca pioest
adem tio dominii ꝑ continuationem ius tepossessionis uel bienni aut

Expanded text:
mutuae pecuniae gratia mutuae pecuniae gratia sitione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut
Abbreviated transcription (Latin):
quasi praetea diũ r. ꝓ .d. littera commutata. Mutuusa ppellaitũ ẽ
quia id qđ a me tibidatur ex meo tuũs nit. De paositũ ẽ ꝑignus coniñ¬
datũ at tempus quasi diupositũ deponerea utẽ quiđ uidet cuma¬
liquid metufurtu incendii naufragii apud aliũ custo diae caus a
deponit Inter ẽ autẽ in loquendi usu interpig nuss et arrant
Nampignus ẽ qđ datur propterrem creditã quedũ red ditur
statim pignus aufertur Arrauero ẽ quae primum ꝑrebo¬
nae fidei contract uempta ex purte datur et posttea complet
Est enĩ arra complenda non auferenda unde qui habet arrã
nonreddet sicut pignus sed desiderat plenitudinem et dicta
arra are pro qua traditur. Iteminterpignus si duciam et
potetam hocinter ẽ Pignus enim ẽ qđ propterremcreditum
obligatur cuius reposses sone solum add tempus consequit tedior
Cetẽrũ dominũ penes debitorẽ ẽ fiducu e cũ res aliquusumde

Expanded text:
quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae
Abbreviated transcription (Latin):
diuisio nuncupabatur Conmuni diuidendo ẽ intereos quibus com¬
munis res est quȩ actio iubet postulcintibus his arbitrum daricuius¬
arbitracores diuidatur Finium regundorum actiodictaeo quod
peream regantur fines utrique ne dissipentur dummo dononan¬
gustiore quinque pedum ea contro uersia sit Locatioes T
res adusum data cum definitione mercedis. Conductio est re
luusum accepta cum conscituta mercede Rescredita est
que inobligationem ita deiucta est ut ex tempore quo con¬
tra bebadir certumsit eam deferre Usuraeo In qreoen¬
tum fenoris abusuheris crediti nuncupata. Commodumest
id quod nrĩ iuris est etad alios temporaliter trans lactumese
dimmodo temporis quamdiu apud eum sit unde & commodũ
dictũ est Precariume dum praece creditur nogatus
permittit debitorem in pos sessione fundisibiobligati
demorarie ex eo fructus capere et dictũ praetariũ quia p̃cae aditur

Expanded text:
divisio nuncupatur. 10. Communi dividendo, est inter eos quibus comdivisio nuncupatur. 10. Communi dividendo, est inter eos quibus communis res est; quae actio jubet postularbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur,
Abbreviated transcription (Latin):
Hocrecte quod bene quod autem malepossidetur. alienum est. Male
autẽ pos sidet quuelsua maleutitur uel aliena praesumet: Pos sidet
autemiuste qui non inritetur cupiditate lui autem cupiditate
tenetur possessus ẽ non possessor. Bon a sunt hones torum sec no¬
bilium quce proin debona dicuntur ut non habeant tur pem
usum sed ea homines ad res bonas utantur Peculium proprie¬
minorumẽ ꝑsonarũ siueser uorũ Nampeculium est qđ
pater uel dominus. filium suũ uel seruum ꝓsuotrac tare patn
Peculium autem a peco dibus dictum inquibus ueterũ consta¬
bat uniuers a s ubstantia. Bonorum possessio ẽ Iuspos sessio¬
niscerto or dine certoq titulo ad quaesita Intestata
hereditas ẽ quae testamento scripta non ẽ aut si scripta
sit iuretamen ne qua quamẽ edita Caduca in de dicunt᷑
quia eius here descecider Familia erciscunde est diuisio
bereditatis in ter here des erciscundeenim apudueteres

Expanded text:
hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utanturminorum est personarum, sive servorum. Nam peculium est, quod pater, vel dominus filium suum, vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. 6. Bonorum possessio est jus possessionis certo ordine, certoque titulo acquisita. 7. Intestata haereditas est, quae testamento scripta non est, aut si scripta sit, jure tamen nequaquam est addita. 8. Caduca inde dicitur, quia ejus haeredes ceciderunt. 9. Familia herciscunda est divisio haereditatis inter haeredes. Herciscunda enim apud veteres
Abbreviated transcription (Latin):
plures Nonenim inunius oresed induorũ auttriũ testium
stat omne uerbum Item conditiones quodinterse conuenat
sermotestiũ quasi condictiones Stipulatio ẽ promissio
uel sponsio unde& promissores stipulatores uocantur
Dic ta ciutẽ stipulatio abstipula. Veteresenim quando sib
a liquid promit tebant stipulã tenentes frangebarut
quã iterumiun gentes sponsi onessuas agnos cebant si ue
qdstipula iux tapaulũ iure dicũ firmum appellauerunt
Suera mentũ est pignus sponsionis uocatum autem sara¬
mentũ qui a uolare qđ quisq promictit ꝑfidiȩ est : at
Derebus here ditastisẽ res quaemortẽ alicuius ad quẽ¬
piam peruenit uellegato testamento uel possessione
retempta. Dicta autem hereditas arebus aditissiue ab
aere quia qui possidet agrumet censũ solut in decieres
Res sunt quae in nr̃o iure consistunt Iura autensur
quaea nobis ius tepossidenturere adiena sunt. dic ta au¬

Expanded text:
plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. De rebus . Hereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta au
Abbreviated transcription (Latin):
ritea utem essenon recte sed exmore
tio acq contractus ex conuenienti: uenienis
Emptio autem dicta quod a me tibisit uenditio quasi uenund: aetio id ẽ.
anundinis Donatio ẽ cui libet reitrans actio dictam autẽ dicunt dona¬
tinẽ onuesi domi accionẽ et dotem quasi doitẽ precedente enim ienup¬
tus donatione dos sequitur Naem antiquus nuptiarũ erat ritus quo se
maritus etuxor inuicem emeb ant Neuideretur uxor ancilla sicut
habenus iniure . inde .ẽ quod p̃cidente donatione uiro sequitur dos
ueoris Donatio usufructuaria i deo dicitur quia donator ex eas
usum fructũ ad huc retin& serua tocui donatũ ẽ lure Ddonatio dire¬
ta id eonuncupatur quia et iure et usustatim transit in alterũ
nec ultra aliquid indeadius donatoris retor quitur
Conditiones pro prietestiũ s̃ et dic tae conditiones : A condicendo
quasi condictiones. Quia nonibi testis unus iurat seduelduo uel

Expanded text:
Rite autem esse non recte, sed ex moreRite autem esse non recte, sed ex moretio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel
Abbreviated transcription (Latin):
puta ille heres mihiesto additur que cernito que infradiesto
cideun darũ autẽ hereditatũ centensimus statutus erat
dies quib: nones sec cretio addicta. Ei deiconiiis sum
dictũ ut ficit  qđ ad defuncto c̃mmitaiturnamfides dicta co
qđ ficit qđ tamen non in directis uerbis sed praecatiuis ex poscie
Pcctum dr̃ interpartes ex puceconueniens scripturale¬
gibus ac moribus comꝓbata e dictũ puctũ quasi ex puce
factũ ab eo qđ ẽ pago unde & pepigit. Placitum quo que
similiter abeo quod placet. Ali dicunt puctũ esse qđ uolens
quisq: uolens facit placitũ uero etic̃ nolens conpellit᷑ uelut
quando quis qi para tusit in iudicio ad respondendũ qđ nemo
potest dicere pactũ sed placitũ Nandatũ dictũ quo dolim
in conmisso negotio alter alteri manũ dabat Rcitum
uero quasiration abile et rectũ unde et qui pollicetur
dicit ratũ esse profiteor hoc ẽ firmũ atq ꝑpeuum

Expanded text:
puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum.
Abbreviated transcription (Latin):
us liberorũ e coniugiũ si nel iberis inuicemꝑ socopigne¬
rũbe re ditatis alternu conscriptio Eodie init
ueteres aiunt sine
dubio ab auctore dictum
qu hoc scripturae genus instituit est autem scriptura nulã indigens
sollemnitatẽ uerborũ sed solã testatoris uolumtatem quale cũq scri¬
turae significatione ex pressã cuius beneficio uoluntatibus defuno¬
torũ constateẽ subuentũ propter legaliũ uerborũ difficultatem
aut certe propter necessi tatẽ adhiben dorũ sollemniũ itaut qui
scribectitulũ eius demscripturae codicellũ uocet Sicut autem
codicellus fit uicem testamenti. Ita epistula uicem codicellor ũ
Cretio ẽ certus dierũ numerus in quo institutus heriscuit
a dit hereditatem aut finito tempore cretionis excluditur
nec liberũ illẽ ultra capiendae hereditatis. Cretio a utemap¬
pellata quasi decretio. Id ẽ decernere uel constituere ut

Expanded text:
13. Jus liberorum est conjugum sine liberis invicem loco pigno13. Jus liberorum est conjugum sine liberis invicem loco pignorum haereditatis alterna conscriptio. 14. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, 202 qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nulla indigens solemnitate verborum, sed sola testatoris voluntate qualicunque scripturae significatione expressa; cujus beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum solemnium, ita ut qui titulum scribit ejusdem scripturae, codicillum vocet; sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. 15. Cretio est certus dierum numadit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cauitoristotumions cribtũ at que subcriptũ. Vnde et nomenar¬
eos groscenim olo totũ grafinlitterã dicunt Irri tũ testam̃¬
a est si lns qui tes tciuit capite diminutus ẽ aut s nonrite factusit
Inosfiuio sum testam̃tũ ẽ qđ frustra liberis ex here datis sine
officiona turalis pietatis in extranexs ꝑsonas redactũ ẽ : Ruptun
desta mõ ũ in de uocatur eo qđ nascente post umo ne que ex here¬
dito nominatim ne que herede instituto disrumpitur. Suport¬
sutistamentũ ẽ qđ in froudeheredũ uelligatori orũ seuliber¬
touisonẽ oclã prolatũ qđ si nonlatit tamensi prae ditis
esonis nompferatur suo premita menuidetur. Nuncupa¬
hos t apiũ i tabuls terisq testator recidat dicens huec uton
his tabulis cerisqi scripta sunt itadico italeego Ita queuos
eiuesromanitestimoniũ mihi ꝑ hibete et hoc dicitur nuncu¬
fusto uncupare ẽ enĩ palam nominareit confirmare

Expanded text:
auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomenauctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomencepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio testamentum, inde vocatur, eo quod nascente posthumo, neque exhaeredato nominatim, neque haerede instituto, disrumpitur. 11. Suppressum testamentum, est quod in fraudem haeredum, vel legatariorum, seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. 12. Nuncupatio est cum in tabulis cerisque testator recitat, dicens: Haec, ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita do, ita lego; itaque vos, cives Romani, testimonium mihi praebetote, et hoc dicitur nuncupatio; nuncupare enim est palam nominare, et confirmare.
Abbreviated transcription (Latin):
quicinisi testator martuus fuerit nec confirmari potest
nec sciriq uid in eoscriptũsit qui aclausũ etobsignatumẽ
et in dedictũ testam̃tũ quia nonualet nisi posttes tat oris
pactũet eladũ tes timentũ uocabant piã labanet laiob testamentũ
solerunt quo dutiq en am inter uiuos ualerit amnpsalm sestunert¬
taoii sũteeestamencũ disgosuer  hoc ẽ pactũ et innimera bilia abia
tabuloe restamenti ideo cippellatus quia antecarte et mera¬
eri tarũ usum in dolatis tabulis Non solũ testamenta sedetiamo
cpistulonũ ad loquia scribebant᷑ undeetpor titonts carũ ca¬
bellari uocantur Testa m̃tũ iuris ciuulis ẽ quinq tescium
sub soriptione fir matũ Testamentũ iuris praetorue eptemtes¬
tiũ signis signatũ sedillud apud ciues fit in deciuile is cuda pu
ptores in deiuris pr& crii. testa mentũ autẽ signare notare t̃
idẽ ut notũ sit qđ scriptũ ẽ. Olografum testam̃tũ ẽ. manu

Expanded text:
quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris mpactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vite testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu
Abbreviated transcription (Latin):
aut uetat ut sacrarũ uirginũ nuptias nulli petere liceat. aut pu¬
nit ut qui cedem fecerit capite plectatur eius enim p̃mio aut poena
uita moderat᷑ humanana Factaes autẽ leges ut earum metuhu¬
mana co herceret᷑ audacia tuta quesit inter in probas in no¬
aentici et in ipsis in ꝓbis formidato suppliciore frenet᷑ nocendi
fucultus. AX Erit autem l.ex. honesta iusta possibilis se¬
cundũ naturã secundũ consuetudinẽ patriae loco tẽporique
conueniens necessariautilis. Manifesta quoque nealiquid
ꝑ obs curitatẽ in captione cantineat nullo priuato commo¬
do sed ꝓ commune ciuium utilitate conscribta
et pragmatica negotia dicuntur it actor causarũ et negot¬
orũ pragmaticus nuncupatur
berũ aut dissimulare aut subtraherese. unde et alligat
nerale nom̃ omniũ legaliũ instrum̃torũq: qui a non uised
uolunta te ꝓcedit ideo tale nom̃ accepit tes tam̃tũ uocatũ

Expanded text:
aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut puaut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita moderatur humana. Facte sunt autem leges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultas. Erit autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscriptaet pragmatica negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur.berum aut dissimulare aut subtnerale nomen omnium legalium instrumentorum; quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
dio s eusdeorespendere dicuntur cosulentibus undede respese pau
cutionfs cunlte sium quidã prudentes et arbitria e quitatis quiusti¬
tutiores cuules luris conpositas ediderunt quibus dusiden tiuinsti¬
n bie ue iet suboc tanceno caesare suffecti consules paipus
ecpeppons legerituler qua ta nominibus etrc appella t pope
popea continens pcerũ praemia ꝓ suscipiendis liberis subeo
aco quo p lus petatore falcidius triouniss encbs logris fubt
curssuxesst hȩ re dibus ex cuius nomine lex salcidia nune¬
elo puiter de Sa tura uerolex ẽ quae deplurisi sinulreb
lo quitur deta a copia rerũ et quuss as uturiea it undec
sa tua scribere ẽ poemata uaria condere ut orati luuena¬
Rodie leges naualiũ conmer¬
tiorum sunt ab in sula rodo cognominatae inquaantiquitus mercatorũ
usus fuitav II Preuilegia autem s̃ leges priuatorum qua si priu¬
te leges nã priuilegiũ in dedictũ qđ in priuato feratur
AVIIOmnis cuitẽlex aut ꝑmittitali quid ut uirfortis petat p̃mium

Expanded text:
onsulti respondere dicuntur consulentibus; unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis iuris conpositas ediderunt, quibus dissidentium lineliae. Nam et sub Octaviano Caesare suffecti consules Papius et Poppaeus legem tulerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemdem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, pars superesset haeredibus. Ex cujus nomine lex Falcidia nunlege satura . Satura vero lex est quae de pluribus simul rebus eloquitur, dicta a copia rerum et quasi a saturitate; unde et saturas scribere est poemata varia condere, ut Horatii, Iuvenahodiae leges navalium conmerciorum sunt, ab insula Rhodo cognominatae, in qua antiquitus mercatorum usus fuit. De privilegiis . Privilegia autem sunt leges privatorum, quasi privatae leges. Nam privilegium inde dictum, quod in privato feraturOmnis autem lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium,
Abbreviated transcription (Latin):
t quaedã ab inuentorum nomine ut a maracinũ nic̃ qui¬
dam tradunt. regium quendã puerũ amara cũ nomine
complura unguentorum genera ferentem casuplapsũ esse
etmaiorem ex conmixtione odoremcreasse. undenunc
ootimunguenta amaracincidicuntur s̃ autẽ ex genere
florũ . Itẽ clici quae a materiae sucie qualitati dicuntur
ut rosa ceũ arosa. quir prinum aflore qui ꝓunde et ꝓpriae ma¬
uriue odorem refer̃ Ex hns quaedã simplici a unguenta surđ
quae ex unatantum specie exsistunt. unde et sui nominis refe¬
runt odoratum ut apetinum est enim sincerum exoleo et
an&o tantum. Conposita autem sunt quae plurib admix
quia illae singulares contenent causas Ista uero om
liter et rethoricam ut uera cibus argumentis ualeat
definire quae tractat. Nec non edia lecticam propt̃
infirmitatum causas ratione adhibita ꝑscrutandas
at q: curapidas. Sic et arith meticam ꝓpt̃ numerorum:¬

Expanded text:
et quaedam ab inventorum nomine, ut amaracinum. Nam quiet quaedam ab inventorum nomine, ut amaracinum. Nam quidam tradunt regium quendam puerum Amaracum nomine complura unguentorum genera ferentem casu prolapsum esse, et maiorem ex commixtione odorem creasse. Unde nunc optima unguenta amaracina dicuntur: sunt autem ex genere florum. Item alia quae a materiae suae qualitate dicuntur, ut rosaceum a rosa, quiprinum a flore quipro; unde et propriae materiae odorem referunt. Ex his quaedam simplicia unguenta sunt, quae ex una tantum specie existunt, unde et sui nominis referunt odoratum, ut anetinum: est enim sincerum ex oleo et aneto tantum. Conposita autem sunt quae pluribus admixquia illae singulares continent causas, ista vero omiliter et Rhetoricam, ut veracibus argumentis valeat definire quae tractat. Necnon et Dialecticam propter infirmitatum causas ratione adhibita perscrutandas atque curandas. Sic et Arithmeticam propter numerum
Abbreviated transcription (Latin):
Odor uocatus ab aere Timiama linguagreta. uocatur
quod sit odortibile nãtimo dr̃ flos quiodo remrefert
De quo uirgilius redolentq timo. Incensũ dictũ quica is¬
ne consumit᷑ dũ offert. Thetra idos for mulae incens¬
in longitudinẽ porrectae quae fiunt ex quattuor pigm̃¬
tis quattuor e m̃ grece tetra formula idos dr̃ Stacte
ẽ incensũ quod ex pressura manat dictũ a grecis.
sat uibalanus capillis. oleũ ẽ purũ nulliq reiadmixt̃
Vnguencũ uero ẽ omne quodex cominum oleo confectũ. Aliarũspeci
ts siunt. Vpde et nominis sui odorem non habent quia
R DEINITIOME¬
Quaeritur aquibus dã quare interceteras liberales
disciplinas medicinae ars non conteneatur propterea
erũ conmixtione auget. Odoris locunditatẽ sumens et longiusre¬
doser ienisuita c̃ quce dã dicunt᷑ alocis. ut tolinincuus iulius
cesar meminit dicens : Corpusq suauite lino ungiumusiho
conficiebatur in in sula telo quaeẽ una excicladibus. Sunt

Expanded text:
Odor vocatus ab aere: thymiama, Graeca lingua vocatum, quod sit odorabile: nam thymum dicitur flos qui odorem refert, de quo Virgilius: Redolentque thymo. Incensum dictum, quia igne consumitur, dum offertin longitudinem porrectae, quae fiunt ex quattuor pigmentis. Quattuor enim Graece τέτταρα, formula εἶδος dicitur. Stacten est incensum quod ex pressura manat, dictum a Graecissa tuis balanus capillis. Oleum est purum nullique rei admixtum. Unguentum vero est omne quod ex communi oleo confectum aliarum specis fiunt; unde et nominis sui odorem non habent, quia3 De initio meQuaeritur a quibusdam quare inter ceteras liberales disciplinas Medicinae ars non contineatur. Proptereaerum conmixtione augetur, odoris iucunditatem sumens et longius redolens. Unguenta autem quaedam dicuntur a locis, ut telinum, cuius Iulius Caesar meminit, dicens: Corpusque suavi telino unguimus. Hoc conficiebatur in insula Telo, quae est una ex Cycladibus. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
id est malor et diuinus quo caducitenentur
cuitanta uis est ut homoualens concidat spum&¬
que comiticilis autem dictus quod apud genti¬
les cum comitiorum diecui quam accedis set co¬
mitia dimittebuntur Erat autem apudromc¬
nos comitiorum dies sollemnis inkalendis la¬
nucriis. mania cib inscinia uel furo reuocato
Ncm grecorum uetus tas furorem manicem

Expanded text:
idem major, et divinus, quo caduci tenentur. idem major, et divinus, quo caduci tenentur. Cujus tanta vis est, ut homo valens concidat spumetque. 7. Comitialis autem dictus, quod apud gentiles, cum comitiorum die cuiquam accidisset, comitia dimittebantur. Erat autem apud Romanos comitiorum dies solemnis III Kal. Januar. 8. Mania ab insania vel furore vocata. Nam Graecorum vetustas 176 furorem
Abbreviated transcription (Latin):
Crom a est prolixus morbus qui multis temporib:
remoratur ut podagra tisiscro non enim apud
grecos tempus dicitur cefalea ex causa uoca¬
bulumi habet capitisenim passioest et greci caput
cefalin uocant. Sco thomia ab accidenti nomen
sumpsit quodrepentinas tenebras ingeratoculascum uer¬
tigine capitis. Vertigo autem est quotiens cum que
uentus consurgit etterramincir cuitum mittit sic
et inuerticem hominis arteriae & uenae uentosi¬
tatem exresoluta humectatione gignunt et ino¬
culis girum faciunt unde et uertigo nuncupata est
epilemsia uocabulum sumpsit. quodmentem ad¬
pendens puriter eti amcorpus possideat creueñ
appensione ephilemsiam appellant. fit autem
ex mel ancolico humore quotiens ex ubera uerit
et adcerebrum conuersus fuerit. huec pussio et
ca ducauocatur eo quod cadens eger spusmos pa¬
tictur hos etium uulgus lunaticos uocat quod per
luncie cursum comitetur eos insidia demonum
idem et larbatio ipse est et morbus comitiulis

Expanded text:
ronia est prolixus morbus qui multis temporibus remoratur, ut podagra, pthisis. Χρόνος enim apud Graecos tempus dicitur. Cephalea ex causa vocabulum habet. Capitis enim passio est, et Graeci caput κεφαλὴν vocant. Scothomia ab accidenti nomen sumpsit, quod repentinas tenebras ingerat oculis cum vertigine capitis. Vertigo autem est quotienscumque ventus consurgit, et terram in circuitum mittit. Sic et in vertice hominis arteriae et venae ventositatem ex resoluta humectatione gignunt, et in oculis gyrum faciunt. Unde et vertigo nuncupata est. Epilemsia vocabulum sumsit, quod mentem adpendens pariter etiam corpus possideat. Graeci enim adpensionem ἐπιληψίαν appellant. Fit autem ex melancholico humore, quotiens exuberaverit et ad cerebrum conversus fuerit. Haec passio et caduca vocatur, eo quod cadens aeger spasmos patiatur. Hos etiam vulgus lunaticos vocant, quod per lunae cursum comitetur eos insidia daemonum. adem et larvatio. Ipse est et morbus comitialis
Abbreviated transcription (Latin):
csodiendeñtencuci facio Ncucieni quas pnibilo diciuoluer Nẽ & plautꝰ inuaccidesicacit
Si tibimacheretẽfori aut mihiueruina ẽ domi quatee go&illos conficiamus soricina nenia
QUIDSINT DIUIDE

Expanded text:
confodiende, non te nauci facio’; nauci enim quasi pro nihilo dici uoluerunt. Nam et Plautus in Baccide sic ait: confodiende, non te nauci facio’; nauci enim quasi pro nihilo dici uoluerunt. Nam et Plautus in Baccide sic ait: ‘Si tibi macera est foris, at mihi ueruina est domi, qua te ego et illos conficiamus soricina nenia’. Quid sint diuid
Abbreviated transcription (Latin):
uutionẽ dici uoluer̃ uenditionẽ quasi qđ &em̃ tẽciugeat &đ uendentẽ unde&plauitus incurculionẽ
comediaait actione facio para siticiã. QUIDSIT INNASITERNIANCRTVON
Nnas it nadicunt a que urnã Id ẽurceum unde & ccilipurnus infronesi comȩdiacit
Antista redicimꝰ pcellene Vnde &orispinꝰ ineradeccuit : Diuinis urtatib: antistansdihides Qg̃¬
ego utinistege c̃sederã QVIDSIT LEAABVMA Lembũ egenus nauicelle uelo cissime
quas d eomones dicimꝰ sic̃ uirgilius cut. Qut̃ quicauersouix flumine lembũ regiminis subigit. Q s̃
inepicocarmineuit Ulis simũ ram̃tũ ꝓluuiosapestis. QVIDSINTDIO VOLARES
Dio uolases dicuntur uilisi memer & cices ꝓsubp eruostipendicpstant si qpã maciuscit Diouolari
QUIDSIT UERUINA
eruin aẽgenus ia culilongũ qđ aliquanti uerrutũ uocant sic̃grauiusuassus in satirisaat Uetiune

Expanded text:
uctionem dici uoluerunt uenditionem, quasi quod et ementem augeat et uendentem; unde et Plautus in Curculione comedia ait: ‘Auctionem facio parasiticiam’. Quid sit mnasiterna. Mnasiternam dicunt aquae urnam, id est orceum; unde et Calpurnius in Fronesi comedia Antistare dicimus praecellere; unde et Crispinus in Eraclea ait: ‘Diuinis uirtutibus antistans Alcidesego ut in stega consederam’. Quid sit lembum. Lembum est genus nauicellae uelocissimae, quos dromones dicimus, sicut Virgilius ait: ‘Quam qui auerso uix flumine lembum remigiis subigit’. Quidepico carmine ait: ‘Vilissimum ramentum, proluuiosa pestis’. Quid sint diouolares. Diobolares dicuntur uilissimae meretrices quae sub paruo stipendio prostant, sicut Pammacius ait: ‘Diobolare Quid sit ueruina. Veruina est genus iaculi longum quod aliquanti uerrutum uocant, sicut Gauius Bassus in satiris ait: ‘Veruina
Abbreviated transcription (Latin):
restant e a uerba coniuncta quae sententiã comp̃hendunt
Horũ it̃ duespeues s dut enim sic sententia conp̃hendit᷑ at uero
aut falso teneat᷑ obnoxia ut ẽ omnis homoãbulat automnis homo
ꝑficiat ꝓpositũ animi ad firmaritam̃ negariue ñ possit ut cũ impe

Expanded text:
restant ea verba coniuncta quae sententiam conpraehendunt. restant ea verba coniuncta quae sententiam conpraehendunt. Horum item duae species sunt: Aut enim sic sententia conpraehenditur, ut vero aut falso teneatur obnoxia, ut est 'omnis homo ambulat' aut 'omnis homo perficiat propositum animi affirm
Abbreviated transcription (Latin):
quidicit ãbulat nihi ladiud quã ipsã significat abulationem
obrẽ t̃tia ꝑsona uerbi sẽꝑ int̃simplicia numeratur &
autad firmari aut negari aut adfirmari potest nisicũtalia uer¬
bas quibus necessario quohere ꝑsone significatio cosu& udinelo¬
quendi Vt cũ dicimus pluit aut ninguit &i ãsi ñ cddat᷑ quispluat
aut ninguat. Tam̃ quia intelligitur ñ potest int̃simplicia nu me¬
rari Coniunta uerbas quȩ sibiconexti resplures significant
utcũ dicimꝰ homo ̃bulat aut homo festinansin montẽ abulat & siqđ
le sed coniunctorũ uerborũ alias quae sententiã co¬
dunt ut ei quaedicits expectant ali quid ut eadẽ ipsec quaen u no¬
diximus si subtra as uerbũ quod positũ ẽ abulat. Cũ auis enim cer¬
ba coniuncta sint homofestinans in montẽ tam̃ ad hucpend& ora¬
tio Separatis igitur his coniunctis uerb̵ quȩ ñ implent sententic̃

Expanded text:
qui dicit, ambulat; nihil aliud quam ipsam significat ambulationem. qui dicit, ambulat; nihil aliud quam ipsam significat ambulationem. Quamobrem tertia persona verbitest, nisi cum talia verba sunt, quibus necessario cohaeret personae significatio consuetudine loquendi, ut cum dicimus 'pluit' vel 'ninguit', etiamsi non addatur quis pluat aut ninguat, tamen quia intellegitur non potest inter simplicia numerari. II. Coniuncta verba sunt quae sibi conexa res plures significant, ut cum dicimus 'homo ambulat' aut 'homo festinans in montem ambulat' et siquid tale. Sed coniunctorum verborum alia sunt quae sententian conpraehendunt, ut ea quae dicta diximus, si subtrahas verbum quod positum est 'ambulat'. Quamvis enim verba coniuncta sint 'homo festinans in montem', tamen adhuc pendet oratio. Separatis igitur his coniunctis verbis quae non implent sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
b̵ Verba igit᷑ acut simplicias aut c̃uncit. Simplicias que unũ
quiddã significant. Vtcũ dicimꝰ homo equus dĩs putat currit Neo
mireris quod disputat quãuis ex duobus compositũ sit Tam̃ inter
simplicias numerata. Nãres definitione in lustrat᷑ Dictũ ẽ enĩ
ideẽ simplex qđ unũ quiddã significa. Itaque hoc indudit᷑ acdefi¬
nitione quã e ñ includit᷑ cũ dicimꝰ loquor Quãuis enĩ unũ uerbũ sit¬
ñ hab& tam̃ simplicẽ significationẽ: si quidẽ significat &ĩã ꝑsonã
quaelo quit᷑ ideo iac̃obnoxiuẽ uerittiaut falsittt. Nã & negan
& cdfirmari potest. Omnis itaque prima & scđa ꝑsona uerbi
quã uis singillatim enuntia eocm̃int̃ coniunta uerba numeribit᷑¬
quicsimplicẽ ñ hab& significationẽ Si quidẽ quisquis diccetãbuoo
& cẽbulationẽ facit intellegi. & seipsũ qui ãbulat. & qͥuisquis dicit
ãbulas similiter &rẽquaefit & eũ qui facit significat a tuero

Expanded text:
 Verba igitur aut simplicia sunt aut coniuncta. Simplicia sunt quae unum quiddam significant ut cum dicimus 'homo equus disputat currit'. Nec mireris, quod 'disputat', quamvis ex duobus conpositum sit, tamen inter simplicia numeratum est; nam res definitione inlustratur. Dictum est enim id esse simplex quod unum quiddam significet. Itaque hoc includitur hac definitione simplicem significationem, siquidem significat etiam personam quae loquitur. Ideo jam obnoxium est veritati aut falsitati; nam et negari et affirmari potest. Omnis itaque prima et secunda persona verbi quamvis singillatim enuntietur, tamen inter conjuncta verba numerabittionem. Siquidem quisquis dicat, ambulo; et ambulationem facit intelligi, et seipsum qui ambulat. Et quisquis dicit, ambulas; similiter et rem quae fit, et eum qui facit, significat. At vero
Abbreviated transcription (Latin):
Si euan gelice similitudines ꝑtinent annon. adistasspecies ubi
quedã acontrario. Quae uero a perihis uerbis iungipos sunt
sic ut istud sic & illud sicut deseruo quidimissus ad dñm suum
suffocauit cũ sercũ dicipotest sicut dñs huic seruonequã non
ne quod habebat duos filios. maiorẽ in agro sib ꝓpinquantẽ
minorẽ in longinquo luxoriantẽ & innumerabili ahius modi
De hisenim quantũ similias̃ dr̃ intellectus eius rei cui adhibent᷑
insinuande quaes̃ a contrario. his uerb̵iungiposs̃. sustudquan¬
tomagis & illud & ille qui non propt̃ amicitiam sed ut tedio care¬
r&. lã dormiens excitatur ut trespanes accomod& amico
suo sienimille molestia compulsus dedit quanto magis ds̃
quinos seruosseruos diligit ortat᷑ ut p&amus dabit bona petentib¬

Expanded text:
C. Si evangelicae similitudines pertinent, an non, ad istas species, ubi C. Si evangelicae similitudines pertinent, an non, ad istas species, ubi quaedam a contrario. Quae vero a paribus, his verbis jungi possunt: Sicut istud, sic et illud. Sicut de servo, qui dimissus a Domino suum suffocavit conservum, dici potest: Sicut Dominus huic servo nequam non ne, qui habebat duos filios, maiorem in agro sibi propinquantem, minorem autem in longinquo luxuriantem; et innuDe his enim, quantum similia sunt, ducitur intellectus ejus rei, cui adhibentur, insinuandae. Quae sunt a contrario, his verbis jungi possunt: Si istud, quanto magis et illud. Ut ille, qui non propter amicitiam, sed ut taedio careret, jam dormiens excitatur, ut tres panes accommodet amico suo. Si enim ille molestia compulsus dedit, quanto magis Deus, qui suos servos diligens hortatur, ut petamus  Al., petant
Abbreviated transcription (Latin):
effectus ẽ causis iđ euentꝰ utenimcausa quid sit efectũ indicat Scefectus
quȩ fueritcausademonstrat. ut fumꝰ ignẽ &id eo cicero lo coccius arum efficien
Arrogantia e uero id efficientia in solentiã. a conparatione
argum̃ tũ dr̃ quando ꝑcollocationẽ ꝑsonarũ siuecus arũ senten¬
tiae ratio confirmatur & semꝑ acugende reistud& comparatio¬
studa fit quae tribus modis a maiori aminoriaperi. Amaioribu
hoc modo ut in uirgilio. Tũ potes unanimos armare in plio fra¬
tresergo qui infratribus hoc potes quanto magis indiis: Iterũ
amaiore siadulterũ occidere lic& lic& & loriscedere animorũ
comparatione Vtsi forte nocurnũ occidere lic& quid latronẽ¬
It aminore Si exi guecacusa pecunie pecatre non dubiatuit
id cũ illi maius e& ꝓpositũ lucrũ certe non abstinuit
dec&urei Nihilinter eẽ utrũ auctor qui fuis s& cedis anipse

Expanded text:
effectus a causis, id est, eventus; ut enim causa, quid sit effectum, indicat; sic effectus, effectus a causis, id est, eventus; ut enim causa, quid sit effectum, indicat; sic effectus, quae fuerit causa, demonstrat, ut fumus ignem. Et ideo Cicero loco causarum efficientintia. A comparatione. A comparatione argumentum ducitur, quando per collationem personarum sive causarum sententiae ratio confirmatur. Et semper augendae rei studet comparatio; fitque tribus modis; a majore, a minore, a pari. A majore hoc modo; ut Virgilius : Tu potes unanimes armare in praelia fratres. Ergo qui in fratribus hoc potes, quanto magis in aliis. Item maiore, si adulterum occidere licet, et loris caedere; ex minore, si furem nocturnum occidere licet, quid latronem a minore: Si exiguae pecuniae causa peccare non dubitabit, quid cum illi majus esset propositum lucrum? Certe non abstinuit dicetur ei nihil interesse, utrum auctor quis fuerit caedis an ipse