comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo celeritas ipsa ẽ mirabił. qi cũ sit eadẽ om̃iũ. nec
ulla ex illis aut concitatior ẽẽ possit. aut segnior. No eodẽ
tn t̃pr̃is spatio om̃s ambitũ suũ ꝑagunt. Cauisã uͦ sub ea¬
dẽ celeritate disparis spatii. seqͣntia nos aꝑtiꝰ docebunt.
Nis desider ũ natura. & syderea hominũ m̃te nairatis:
rursꝰ filtũ pat̾: ut in dm̃ piꝰ. ut in homines tustꝰ cet horta

Expanded text:
Et ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeritate disparis spatii aptius nos sequentia docebunt. His de siderum natura et siderea hominum mente narratis, rurs
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ maxima ẽ ⁊ subiecte.Uii. ꝑ quas ꝑ quas duo lumina
& uage .i. discunꝰ. sCirci uͦ ⁊ orbes duarũ rerũ duo s̃ nõa.
Et his quidẽ nõib alibi alit̾ usus ẽ. nã & orbẽ ꝓ circulo posuit.
ostendoꝵ. quoꝵ unꝰ ẽ lacteus de quo ait. ut̾ flãmas circus
elucens. S& hic hoꝵ nichil. neq circi neq orbis nõe uoluit intel¬
ligi. S. est orb̾ in h loco stellȩ una integra & ꝑacta cõuersio.

Expanded text:
illa, quae maxima est, et subiectae septem, per quas duo lumina et uagae quinque discurrunt. Circi uero et orbes duarum sunt rerum duo nomina; et his nominibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo posuit, inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter flammas circus elucens». Sed hic horum nihil neque circi neque orbis nomine uoluit intellegi, sed est orbis in hoc loco stellae una
Abbreviated transcription (Latin):
centiȩ.I zenon concretũ corpori sp̃m. Demoritꝰ. sp̃m insertũ
athomis. hac facilitate motꝰ ut corpꝰ om̃e illi sit ꝓutũ. Critolaus
phipateticꝰ. costare eã de .x. essentia.I yparcꝰ ignẽ.sanatimeneᷤ
aera. IEmped odes. ⁊ eruius. sanguinẽ. Parmenides. ex t̾ra ⁊igne.
Xenophantes. ex t̾ra ⁊ aqua. Ib̃ oetos. ex aere ⁊ igne. ¶Epicur. spetiẽ
exigne & aere. ⁊ sp̃n mixtã. Obtinuit tn nõ minꝰ de incorpora¬
litate eiꝰ qͣm de inmortalitate senĩntia. ¶ Nunc uideamꝰ quȩ
sint ħ duo nõa quoꝵ parit̾ meminit cũ dic̃. quę̧ sẏdera &
stellas uocatis. ñ enĩ hc res una gemina appellatione mõstrat᷑

Expanded text:
essentiae, Zenon concretum corpori spiritum, Democritus spiritum insertum essentiae, Zenon concretum corpori spiritum, Democritus spiritum insertum atomis hac facilitate motus ut corpus illi omne sit peruium; Critolaus Peripateticus constare eam de quinta essentia, Hipparchus ignem, Anaximenes aera, Empedocles et Critias sanguinem, Parmenides ex terra et igne, Xenophanes ex terra et aqua, Boethos ex aere et igne, Epicurus speciem ex igne et aere et spiritu mixtam. Obtinuit tamen non minus de incorporalitate eius quam de immortalitate sententia. Nunc uideamus quae sint haec duo nomina quorum pariter meminit cum dicit: «quae sidera et stellas uocatis». Neque
Abbreviated transcription (Latin):
illeenĩ lic& diuiũ. tam̃ corpꝰ est. Nec ex corpore quãuus
diumo possemꝰ animari. s und illa ipsa corpora quȩ
diuima & s. ⁊ udent᷑: animata s.i. ex ea mundanȩ aui ꝑ¬
parte quã diximiꝰ de pura m̃te cõstare. & ideo postqua
dix̃. hisq animꝰ datꝰ ẽi ex illis sempit̾nis ignib quȩ sydera
⁊ stellas uocatis. inox adiecit. quȩ diumis animatȩ m̃tib
ut ꝑ sempit᷑nos ignes corpꝰ stellarũ. ꝑ diumnas uͦ m̃tesca
animas matfesta discretione signific̃. & ex illis in nras
uenire anintas. iũ m̃tis ostendat. Nõ ab re ẽ ut hec de
Xenocrates nũm se mouentẽ.Aristotiles ente lẏchiã. Pitagorã
& phylolaus. armontã: P ossidoneus ideã.Asdeptades quinq¬
sensuũ. exercitiũ sibi cõsonũ. ¶Hẏpocrates sp̃m tenue̾ ꝑ corpꝰ om̃e
disꝑsũ. IHeraditꝰ ponticꝰ lucẽ. Iheraditꝰ physicꝰ. scintillã stellariꝰ

Expanded text:
enim ille, licet diuinum, tamen corpus est, nec ex corpore quamuis enim ille, licet diuinum, tamen corpus est, nec ex corpore quamuis diuino possemus animari — sed unde ipsa illa corpora, quae diuina et sunt et uidentur, animata sideo postquam dixit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis», mox adiecit: «quae diuinis animatae mentibus», ut per sempiternos ignes corpus stellarum, per diuinas uero mentes earum animas manifesta discretione significet, et ex illis in nostras uenire animas uim mentis ostendat. Non ab re est ut haec de Xenocrates numerum se mouentem, Aristoteles ἐντελέχειαν, Pythagoras et Philolaus ἁρμονίαν, Posidonius ideam, Ascleper corpus omne dispersum, Heraclides Ponticus lucem, Heraclitus physicus scintillam stellaris
Abbreviated transcription (Latin):
Inde hominũ peccudũq genꝰ. ⁊ cet̾a: utq asserer& eundẽ ẽẽ
manima semꝑ uigore̾. f usũ eiꝰ hebescere in aalib corporis
aĩa uͦ & condat. ⁊ uita compleat oĩa quę secunt᷑. cunctaq
hic un fulgor illumin&. uniusis appareat. ut in multiᷤᷤ
speculis ꝑ ordinẽ positis uultꝰ unꝰ. cũq oĩa cõtinius successio¬
nib se seqͣnt᷑. degn̾antia ꝑ ordine̾ ad imũ meandi: inuenit᷑
pͣssius intuenti.a sũmo deo usq ad ultimã rerũ oinũ fece̾:
una mutus se uinculis religans. ⁊ nũqͣm int̾rupta conexio
& ħ ẽ homeri cathena aurea. qͣm pendere de celo in t̾ras
đm iussisse cõmemorat. His gͦ dictis solũ hominẽ costat
ex t̾renis om̃ib m̃tis .i. animi societatẽ cũ celo & syderih
hab̾e cõmune̾. & ħ ẽ qud̃ ait. Iisq animꝰ datꝰ ẽ ex illis
sempit̾nis ignib. quȩ sydera ⁊ stellas uocatis Nec tñ er
ipsis cełestib ⁊ sẽptternuus ignib nos dicꝰ animatos. Ignis

Expanded text:
inde hominum pecudumque genus... et cetera; utque adsereret eundem esse in anima semper uigorem, sed usum eius hebescere in animalibus corporis anima uero et condat et uita compleat omnia quae sequuntur, cunctaque hic unus fulgor illuminet et in uniuersis appareat, ut in multis speculis per ordinem positis uultus unus, cumque omnia continuis successionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interrupta conexio; et haec est Homeri catena aurea, quam pendere de caelo in terras deum iussisse commemorat. His ergo dictis, solum hominem constat ex terrenis omnibus mentis, id est animi, societatem cum caelo et sideribus habere communem. Et hoc est quod ait: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis.» Nec tamen ex ipsis caelestibus et sempiternis ignibus nos dicit animatos — ignis
Abbreviated transcription (Latin):
tatir
De qua nũc plura dicere. qͣm adp̾sens opꝰ non attin& omitemꝰ
Terrenoꝵ corpoꝵ t̾cius ordo in arborib & herbis est. quȩ carẽt
tã ratione qͣm sensu: ⁊ qr crescendi tantũ mͦ usus in his
uig& : hac sola uiuere parte dñr. Hunc rerũ ordinẽ & uir-¬
głs exp̾ssit. Nã & mundo animã dedit. & ut puritati eiꝰ attes.¬

Expanded text:
tatur; de qua plura nunc dicere, quoniam ad praesens opus non adtinet, omittemus. Terrenorum corporum tertius ordo in arboribus et herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi tantummodo usus in his uiget, hac sola uiuere parte dicuntur. Hunc rerum ordinem et Vergilius expressit. Nam et mundo animam dedit et, ut puritati eius adtes
Abbreviated transcription (Latin):
capite ẽ. S & genutã illã senciendi crescendiq naturam
tens amniasib: quȩ qi semꝑ proita sunt & ex ipsa quoq
suspiiendi difsicultate a supis recesser̃. nec ullã atitioꝵ
corpoꝵ similitudine aliqua sui parte meruer᷑ nichil
ex m̃te sorcita s. & ideo ratiõe caruer̃. duoq tantũ
adeota s. sentire uł crescere. Nã si quidin illis similitu¬

Expanded text:
capite est, sed et geminam illam sentiendi crescendique naturamteris animalibus, quae, quia semper prona sunt et ex ipsa quoque suspiciendi difficultate a superis recesserunt nec ullam diuinorum corporum similitudinem aliqua sui parte meruerunt, nihil ex mente sortita sunt et ideo ratione caruerunt, duoque tantum adepta sunt, sentire uel crescere. Na
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. in celũ recepta credunt᷑. Sic & apͣ grecos. ast. & astromn dtusa
significant. Et ast̃ una stella ẽ. astron signũ stelł coactũ. qud̃
nos sid̾ uocam.¶Cũ uͦ stellas globosas & rotundas dicat. non
singłarũ tantũ expͥmit spẽm. s & earũ quȩ insignĩa formãda
ditate si glob desit efficiturr. cũ alterũ forma. alterũ solidi¬
tate corporis deserat᷑. Sꝑas aut̃ dicim. ipsarũ stellarũ corpo¬

Expanded text:
diuersa significant, et ἀστήρ stella una est, ἄστρον signum stellis coactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stellas globosas et rotundas dicat, non singularium tantum exprimit speciem, sed et earum quae in signa formanda ditate, si globus desit, efficitur, cum alterum forma, alterum soliditate corporis deseratur. Sphaeras autem hic dicimus ipsarum
Abbreviated transcription (Latin):
fabrica animȩ. loquer&ur. exp̃ssit. Anime n sic̃ mundi ita
⁊ hõis uniꝰ mͦ diuisionis reꝑitent᷑ ignarȩ: si diuinȩ naturȩ si¬
ꝓductione siluestrẽ tumultũ ⁊ ylen influente s incipit

Expanded text:
it. Animae enim, sicut mundi, ita et hominis unius, modo diuisionis reperientur ignarae, si diuinae naturae siproductione siluestrem tumultum, id est ὕλην influentem sibi, incipit
Abbreviated transcription (Latin):
s. ł insidiis. ł ꝓ potestate ꝑsonã. aut incurisse hanc. ex ima¬
gine cogitationũ suarũ. aut effugisse uideatur.¶ Corpo¬
ris si tem&o ingurgitatꝰ. aut distentꝰ cibo. ł habundantia
p̃focari se estim&. uł gͣuantib ex honerari. aut contͣ
uel etiam inuenisse uideatire
Tortunȩ. cum se quis es dimet.
ł potentia. uel magistratu. aut augeri pro
desiderio. aut exui protimore. Hec & his simi¬
lia quoniam ex habitu mentis. quietẽ sicut p̃¬
uenerant. ⁊ ita ⁊turbauerãt dormientis. un a
cum somno auolant. & pariter euanescunt.
Huic &e in sompnio nomen est. ñ quia ꝑsõnum

Expanded text:
 insidiis uel potestate personam aut incurrisse hanc ex imagine cogitationum suarum aut effugisse uideatur; corporis, si temeto ingurgitatus aut distentus cibo uel abundantia praefocari se aestimet uel grauantibus exonerari, aut contra uaerere, uel etiam inuenisse uideatur; fortunae, cum se quis aestimat uel potentia uel magistratu aut augeri pro desiderio aut exui pro timore. Haec et his similia, quoniam ex habitu mentis quietem sicut praeuenerant ita et turbauerant dormientis, una cum somno auolant et pariter euanescunt. Hinc et insomnio nomen est, non quia per som
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ȩ beatȩ ab omi cuiꝰcũq. c̾tagione corꝑis. lib̾e celũ possident.
Quȩ uͦ appetentiã arꝑis. & huiꝰ quã int̾risuitã uocamꝰ. ab illa specula
altissima. & ꝑp&ia luce despiciens. desidĩo latenti cãgitauerit.
onde ipso t̾renȩ cogitationis paulatĩ iinferiora delabit᷑. nec su¬
bito aꝑfecta incorporalitate luteũ corpꝰ induit᷑. S sensim ꝑtatita
detͥm̃ta & longiorẽ simplicis. & absolutissue puritatis recessum.
in q̃dã siderei corꝑis in crem̃ta turgescit Insinguł enĩ sꝑis quȩ celo
subiecte s̃. etherea obuolutiõe uestit᷑. ut ꝑeas gͣdatim societate.
buiꝰ indum̃ti tester ꝯciliet᷑: & id̾o totidẽ mortibꝰ qͦt sꝑas transit.

Expanded text:
tagione corporis libere celum possident. Que vero appetentiam corporis huius quam in terris vitam vocamus ab illa specula altissima et perpetua luce despiciens desiderio latenti cogitaverit pondere ipso terrene cogitationis paulatim in inferiora delabitur. Nec subito a perfecta incorporalitate luteum corpus induitur, sed sensim per tacita detrimenta et longiorem simplicis et absolutissimae puritatis recessum, in quaedam siderei corporis incrementa turgescit. In singulis enim sphaeris quae caelo subiectae sunt aetheria obuolutione uestitur, ut per eas gradatim societati huius indumenti testei concilietur, et ideo, totidem mortibus quot sphaeras transit
Abbreviated transcription (Latin):
spectio. ꝓuidentia. docilitas. cautio Fforti¬
tudinis animum supra ꝑiculi metum age¬
re. nicħq nͥt᷑pia timere. tollerare fortit᷑.
uel aduersa. uł ꝓsꝑa. Fortitudo prestat
magnanimitatem. fiduciam. securitatem.
magnificentiã.ꝯstantiam. tolerantiã. fir

Expanded text:
spectio, prouidentia, docilitas, cautio; fortispectio, prouidentia, docilitas, cautio; fortitudinis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turpia timere, tolerare fortiter uel aduersa uel prospera; fortitudo praestat magnanimitatem, fiduciam, securitatem, magnificentiam, constantiam, tolerantiam, fir
Abbreviated transcription (Latin):
res beati ẽẽ non possint:. S plocinꝰ int̾ philosophiȩ
ꝓfessores cum platone princeps. libro de urtutib
carum gradus uera & nat᷑rali diuisionis ratiõe
compositos. ꝑ ordinem digerit Quatuor sunt
inquit quat̾narũ gn̾a uirtutũ : ex his pͥmȩ
politicȩ uocantur. Scđe purgatorie . łciȩ
animi iam purgati. Quartȩ exemplares s dt̃¬
& po litice hominis. quia sociale aał est his
boni uiri rei publicę consulunt. urbes tu¬
entur. his parentes uenerantur. liberos amãt.
pximos diligunt. his ciiũ salutem guber¬
nant. his sõcios circum specta ꝓuincia ꝓtegt̃.
iusta libertate deiunciunt. hisꝙ sui memo¬
res alios fecere merendo: & est politici pru¬
dencia.ad rationis normam quȩ
oggitat. que q agit. uniuersa dirigere. ac nicħ
p̃t᷑ rectã uelle. uł facere. humanisq actib
tanquam diuinis arbitriis ꝓuidere Pru¬
dentiȩ insunt. ratio. intellectus. circum¬

Expanded text:
res beati esse non possint. Sed Plotinus, inter philosophiae res beati esse non possint. Sed Plotinus, inter philosophiae professores cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturali diuisionis ratione compositos per ordinem digerit. Quattuor sunt, inquit, quaternarum genera uirtutum. Ex his primae politicae uocantur, secundae purgatoriae, tertiae animi iam purgati, quartae exemplares. Et sunt politicae hominis, qua sociale animal est. His boni uiri rei publicae consulunt, urbes tuentur; his parentes uenerantur, liberos amant, proximos diligunt; his ciuium salutem gubernant; his socios circumspecta prouidentia protegunt, iusta liberalitate deuinciunt: hisque ... sui memores alios fecere merendo. Et est politici prudentiae ad rationis normam quae cogitat quaeque agit uniuersa dirigere ac nihil praeter rectum uelle uel facere, humanisque actibus tamquam diuinis arbitris prouidere; prudentiae insunt ratio, intellectus, circum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes beatũ. nuslaq alia quisquã uia hoc
nom̃ adipiscitur. Uñ qui estiant nuilis
nisi philosofantib ineẽ uircutes nullos p̃t̃
philosophos beatos eẽ ꝓnuntiãt. Agnicio¬
nem eñrerum diuinarũ sapientiã ꝓprie
uocantes. eos tantũmͦ dicunt ẽẽ sapienteᷤ
qui suꝑna acie intis requit᷑. & queren¬
di sagaci diligentia comp̃hent̃. & quantũ
iuuendi ꝑspicuitas p̾stat imitãtur  ꝙ  hoc
solo loco ẽẽ auint exfreicia uirtutũ. quarũ
sic officia dispensant: prudencie eẽ. mun¬
dum istum q omĩai quę mundo insunt. diuinoꝵ
contemplatione despicere. om̃emq anunȩ cogita¬
tionem in sola diuina dirigere Temperantię.
om̃ia relinquęre in quantũ natura patitur.¬
recedentem. nec altitudinem ꝑfecte ad suꝑna
ascensionis horrere. Iusticie. ad unã sibi huius
ꝓpositę cousentire uiam. unius cinusq uirtutis
obsequium . Atq ita fit ut scđm hoc tam rigioȩ
diffinitionis abruptum.rerum publicarũ recto¬

Expanded text:
uirtutes beatum, nullaque alia quisquam uia hoc nomen adipiscitur: unde qui aestimant nullis nisi philosophantibus inesse uirtutes, nullos praeter philosophos beatos esse pronuntiant. Agnitionem enim rerum diuinarum sapientiam proprie uocantes, eos tantummodo dicunt esse sapientes qui superna et acie mentis requirunt et quaerendi sagaci diligentia comprehendunt et, quantum uiuendi perspicuitas praestat, imitantur; et in hoc solo esse aiunt exercitia uirtutum, quarum sic officia dispensant. Prudentiae esse mundum istum et omnia quae mundo insunt diuinorum contemplatione despicere omnemque animae cogitationem in sola diuina dirigere; temperantiae, omnia relinquere, in quantum natura patiturcedentem, nec altitudinem perfectae ad superna ascensionis horrere; iustitiae, ad unam sibi huius propositi consentire uiam uniuscuiusque uirtutis obsequium. Atque ita fit ut, secundum hoc tam rigidae definitionis abruptum, rerum publicarum recto
Abbreviated transcription (Latin):
animis iustitie amorem. sine qua non solum
res .p. sed nec egͣuis hominũ cetus. nec domus
quidem parua constabit. Ad hunc porro iusti¬
tie affectum pectorib inculcandũ nichil eque

Expanded text:
animis iustitiae amorem, sine qua non solum res publica, sed nec exiguus hominum coetus, ne domus quidem parua constabit. Ad hunc porro iustitiae adfectum pectoribus inoculandum nihil aeque
Abbreviated transcription (Latin):
qui numerꝰ rerũ om̃iũ fere nodꝰ ẽ. quđ docti homine̾
neruis initati atq cantib aꝑuer̃ sibi redditũ in hũc
locũ. Eoeposito sꝑarũ ordine motuq descripto qͦi. subi
iec te in contrarcũ celo feruntur. conseque̾s est ut qͣlẽ
sonũ tantarũ moliũ impuls effictat. Hic requiratur.
Ex ipso enĩ circũductu orbiũ.sonũ nasci necesse ẽ. qi
ꝑculsꝰ aex ipso int̾uentu hic tꝰ tã de se fragoriᷤᷤ emitit.
ipsa cogente natura ut in sonũ desinat duoꝵ cerpoꝵ

Expanded text:
Quod docti homines neruis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum.» Exposito sphaerarum ordine motuque descripto, quo septem subiectae in contrarium caelo feruntur, consequens est ut qualem sonum tantarum molium impulsus efficiat hic requiratur. Ex ipso enim circumductu orbium sonum nasci necesse est, quia percussus aer, ipso interuentu ictus, uim de se fragoris emittit, ipsa cogente natura ut in sonum desinat duorum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
enstachi luce m̃ clarior dilectiorq fili
usq ad stelliferȩ sꝑȩ cursũ. & subiee tarũ
UII. sermo ꝓcessit. Nune iã de musica
earum modulatione disputetꝰ. Quid hic inquã. Quisẽ
q̃ compl& aureᷤᷤ meas tantꝰ ⁊ tã dulcis sonꝰ : Hic est inqͥt
ille qͥ int̾uallis disiuncłꝰ disparibs tam̃ ꝓ rata parciũ
ratione disiunctis. impulsu & motu ipsoꝵ orbuiꝰ efficit.
& acuta cũ grauib temꝑans. uarios equabilit᷑ concent
efficit. Nec enĩ silentio tanti montꝰ incitari poss. &
natura fert ut extrema exaltera parte gͣuit᷑. ex altera
aut̃ acute sonent. Quã obcausã sũmꝰ ille celi stellifer
cursꝰ. cut conuersio ẽ concitatior acute & excitato
mouetur sono. grauissimo aut̃ hic lunariᷤᷤ atq infimꝰ.¬
Nã t̾ra nona iimobilis manens. ima sede semꝑ heras.¬

Expanded text:
Eustathi luce mihi dilectior fili, usque ad stelliferae sphaerae cursum et subiectarum septem sermo processerat. Nunc iam de musico earum modulamine disputetur. «Quid? Hic», inquam, «quis est qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus?» «Hic est», inquit, «ille qui inctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur et acuta cum gravibus temperans varios aequabiliter concentus efficit; nec enim silentio tanti motus incitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato moNam terra nona, immobilis manens, ima sede semper
Abbreviated transcription (Latin):
tas australẽ nob̾ uerticẽ in ima dem̃git. Cũ gͦ semꝑ circa t̾rã ł.
ab ortũ in occasũ celi sꝑa uoluat᷑. uertex hic qui septentͥoneᷤ ht̃
quoqͦ uersum mundana uolubilitate ueratur. qm suꝑ noe
ostendit: Et h ẽ qud̃ po&a ipsi nat᷑ȩ consciꝰ dix̃. Hic u̾tex nob̾seꝑ
sublimiꝰ. at illũ sub pedib stix atra uid&&. manesq ꝓfundi.S.
cũ hanc diu̾sitatẽ cdestib partib uł semꝑ uł nũqͣm apparendi
t̾rȩ globositaᷤᷤ. habitantib facat. abeo qͥ in odo eꝰ om̃e sine
stellas nũquã de t̾ris uidere contigerat. ułi circũ spec taͣ libo
sine offenta t̾ren obicis. uise s. uire qͣsi nouȩ amirationem

Expanded text:
alem nobis uerticem in ima demergit. Cum ergo semper circa terram ab ortu in occasum caeli sphaera uoluatur, uertex hic qui septentriones habet, quoquouersum mundana uolubilitate uertatur, quoniam ostendisub pedibus Styx atra uidet Manesque profundi. Sed cum hanc diuersitatem caelestibus partibus uel semper uel numquam apparendi terrae globositas habitantibus faciat, ab eo qui in caelo est omne sine stellas numquam de terris uidere contigerat, ubi circumspectu libero sine offensa terreni obicis uisae sunt, iure quasi nouae admirationem
Abbreviated transcription (Latin):
bilia uidebant᷑. Erant aut̃ stellȩ quaᷤᷤ nũqͣm ex ħ loco uidimꝰ.
& heȩ magnitudineᷤoiũ quaᷤᷤ eẽ nũqͣm suspicati sumꝰ. Ex qͥb
erat ea mininta quȩ ultima celo citim dt̾ris luce lucebat
aliena. Stellarũ aut̃ globi trȩ magnitudinẽ facile uincebũt.
in ipso lacteo scipioniᷤᷤ ⁊ parentũ ꝑ sopniũ cõtigisse cõuentũ.
Duo s̃ autͣ p̾cipua quȩ in stelł se ammiratũ refert. aliqͥrũ no-¬
uitudit᷑. ⁊ om̃iũ magnitudinẽ. ac pͥus de nouitate. pꝰde mag¬
nitudine disseremꝰ. Plene ⁊ docte adiciendo. quos nũqͣm
et ħ loco uidimꝰ. causa cura nob̾ nõ uideant᷑ ostendit. locꝰ
enĩ nr̃ȩ habitationiᷤᷤ ita positꝰ ẽ. ut qdã stellȩ exipio nũqͣm¬
possint uideri. ql ipsa pars celi in qͥ s̃. nũqm potest hnc habitã.¬
tib apparere. Pars enĩ t̾rȩ quȩ incolit̾ ab uniũsis hõib qͥ nõ i

Expanded text:
e quas numquam ex hoc loco uidimus, et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima terris luce lucebat aliena: stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» in ipso lacteo Scipionis et parentum per somnium contigisse conuentum. Duo sunt autem praecipua quae in stellis se admiratum refert, aliquarum nouitatem et omnium magnitudinem. Ac prius de nouitate, post de magnitudine disseremus. Plene et docte adiciendo: «quas numquam ex hoc loco uidimus», causam cur a nobis non uideantur ostendit. Locus enim nostrae habitationis ita positus est ut quaedam stellae ex ipso numqupossint uideri, quia ipsa pars caeli in qua sunt numquam potest hic habitantibus apparere. Pars enim haec terrae, quae incolitur ab uniuersis homini
Abbreviated transcription (Latin):
exerceant. quia in corpꝰ defert mimortã musicȩ cuiꝰ
in celo fuit conscra. & ita delinimentis cantici occupat.
ut nullũ sit tam inmite tã asꝑum pectꝰ. quđ nõ oblec.¬
t amentoꝵ taliũ teneatur affectu. Hinc estimo ⁊ orphei
uel amphionis fabulã. quoꝵ alter atalia ratione
carentia. alter saxa quoq trahere cantib ferebat᷑.

Expanded text:
exerceant, quia in corpus defert memoriam musicae cuius in caelo fuit conscia, et ita delenimentis canticis occupatur ut nullum sit tam immite, tam asperum pectus, quod non oblectamentorum talium teneatur affectu. Hinc aestimo et Orphei uel Amphionis fabulam, quorum alter animalia ratione carentia, alter saxa quoque trahere cantibus fereba
Abbreviated transcription (Latin):
& tuis: decori ur̃o non defui. nunc tam̃ tanto p̃mic
exposito: enitar multo uigilantius. Et ille tu uõ
enitere: et sic habeto. non eẽ te mortalẽ. s corpus hoc¬
L ec enĩ tuesisquem forma ista dedarat. s mens cuiusq
his est. quisq nonea figura quȩ digito demonstrari
potest. Deum te igitur scito eẽ. siquid ds̃ ẽ: qui
uget. qui sentit. qui meminit. qui preuidet. qͥtã
regit etmoderatur. & mouet id corpꝰ cui p̃positus ẽ.
quam hunc mundũ ille pͥnceps ds̃: & ut mundum ex
quadã parte mortalem ipse ds̃ ȩt̾nus: sic fragile corpꝰ
aliuunde. quando finem habet motꝰ. iuendi finem
habeat necesse est. Solum ignur quod se ipsũmouet.
quia nuniqͣm deseritur ase: numiquãne moueri quidem
desinit. quin etiam cet̾is que mouent᷑. hic fons. hoc pͥn¬
cipium ẽ mouendi.Princimo aut̃ nulla ẽ origo. Nam
expͥncipio oriuntur om̃a. Ipsum aut̃ nulla exrealia

Expanded text:
et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu vero enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc; nec enim tu is es, quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura, quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, siquidem est deus, qui viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus; et ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpusaliunde, quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. Solum igitur, quod sese movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris, quae moventur, hic fons, hoc principium est movendi. Principii autem nulla est origo; nam ex principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb ad principium stellisꝙrłiocatis. expletũ annum
habeto. Huius quidẽ anni nondũ uicesimã partẽ
scito eẽ conũsam. Quo curca si reditũ inhinc locũ
despaueris: in quo onã sunt magnis ⁊ p̃stantib iuris.
quanti tandẽ ẽ ista hominũ gła. que ꝑtinereuix aduniꝰ
anni partẽ exiguã potest: Igitur alte spectare si
uoles. atqhanc sedem: & etnã domũ contueri neq
te sermonib uulgi dederis: nec in p̃miis humanis¬
spem posueris rerũ tuarũ. suis te oportet illecebris
ipsa uirtus trahat aduerũ decus: Quqͥd dete alii
loquantur. ipsi uideant. s loquent᷑ tamen. Sermo
aut̃ om̃is ille & angustus cingitur his regionum
quas uides. nec umquã deullo ꝑhennis fuit. & obruitꝰ
hominũ interitu. & obliuone posteritatis extinguit᷑.¬
Quȩ cum dixisset: ego uõ inqͣm. affricane siquidem
bene meritis depat̾a. quasi limes adceli aditum
patet. qͣquam apueritia uestigiis ing̃ssus patris

Expanded text:
ibus ad principium stellisque revocatis expletum annum habeto; cuius quidem anni nondum vicesimam partem scito esse conversam. Quocirca si reditum in hunc locum desperaveris, in quo omnia sunt magnis et praestantibus viris, quanti tandem est ista hominum gloria, quae pertinere vix ad unius anni partem exiguam potest? Igitur alte spectare si voles atque hanc sedem et aeternam domum contueri, neque te sermonibus vulgi dedideris nec in pspem posueris rerum tuarum, suis te illecebris oportet ipsa virtus trahat ad verum decus. Quod de te alii loquantur, ipsi videant, sed loquentur tamen. Sermo enim ille omnis et angustiis cingitur his regionum, quas vides. Nec unquam de ullo perennis fuit, obruitur hominum interitu, oblivione posteritatis exstinguitQuae cum dixisset, Ego vero, inquam, Africane, siquidem bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris
Abbreviated transcription (Latin):
desiderio corporis inretitis. syderea pars mundi p̃stat
habitaculũ. & inde labunt᷑ in corpora. Id̾o his illo
est reditio qui merentur. Rectissine gͦ dictũ ẽ.
cum in galaxia quȩ aplanos continet sermo
iste ꝓcedat. hinc ꝓfecti huc reuertuntur. Ad seg̃n¬
tia transeamus s hic ego & si eram ꝑterritus ñ
tam mortis metu quam insidiarũ a meis. ꝗ̃ siui
tañ uiuer& ne ipse . & paulꝰ ꝑat̃. & alii. quos nos
extinctos ẽẽ arbitrarem᷑  Ueł fortuitis. & inter
fabulas elucent semina infixa uirtutũ. quȩ nẽ
uideas licet ut e pectore scipionis uel somnian¬
is. emineant. In re enim um polyticarũ uirtutũ
om̃iũ parit̾ ererc& officium: Quod non labitur

Expanded text:
desiderio corporis inretitis siderea pars mundi praestat desiderio corporis inretitis siderea pars mundi praestat habitaculum et inde labuntur in corpora. Ideo his illo est reditio qui merentur. Rectissime ergo dictum est, cum in galaxia, quem ἀπλανής continet, sermo iste procedat: «hinc profecti huc reuertuntur.» Ad sequentia transeamus: «Hic ego etsi eram perterritus, non tam mortis metu quam insidiarum a meis, quaesiui tamen uiueretne ipse et Paulus pater et alii quos nos extinctos esse arbitraremur.» Vel fortuitis et inter fabulas elucent semina infìxa uirtutum: quae nunc uideas licet ut e pectore Scipionis uel somnianemineant. In re enim una politicarum uirtutum omnium pariter exercet offìcium. Quod non labitur
Abbreviated transcription (Latin):
suis in latina lingita u̾ba conuersi sunt. Indige¬
tes diui fato summi iouis hu sunt. Quondã
homines. modo cum suꝑis humana tuentes.
Largi ac magnifici.uis regum nunc quoq
nacti. Hoc & uirgiliꝰ non ignorat. qui liat
arm̃to suo seruiens hic heroas in inferos reli¬
gauerit : non tam̃ eos abducit a cȩlo. s ȩthera
his deputat largiorem. & nosse eos solem suũ.
ac sua sydera ꝓficet᷑. ut gemue doctrine
obseruationes prestiterit᷑. poȩticȩꝙ figm̃tũ
& filosophiȩ ueritatẽ. Et si scđ̾m illum res
quoq leuores quas uiui crercuerant. & iam
post corpus exercent. Quȩ gr̃a currum ar¬
moꝵ q fuit uiuis. quȩ cura nitentes pascere
equos eadem sequit᷑ tellure repostos: A ulto
magis rectores quoꝵdã urbium recepti in
celum curam regendoꝵ hominũ ñ relinqunt
ẜheȩ aut̃ animȩ in ultimam speram recipi credunt᷑.
quȩ aplanos uocatur. Nec frustra hoc usurpatũ
est si quidẽ inde ꝓfectȩ sunt. Animis enim necdũ

Expanded text:
suis in Latina uerba conuersi sunt: Indigetes diui fato summi Iouis hi sunt: quondam homines, modo cum superis humana tuentes, largi ac munifici, ius regum nunc quoque nacti. Hoc et Vergilius non ignorat, qui, licet argumento suo seruiens heroas in inferos relegauerit, non tamen eos abducit a caelo, sed aethera his deputat largiorem, et nosse eos solem suum ac sua sidera profitetur, ut geminae doctrinae obseruatione praestiterit et poeticae figmentum et philosophiae ueritatem. Et si secundum illum res quoque leuiores quas uiui exercuerant, etiam post corpus exercent, ... quae gratia currum armorumque fuit uiuis, quae cura nitentis pascere equos, eadem sequitur tellure repostos, multo magis rectores quondam urbium recepti in caelum curam regendorum hominum non relinquunt. Hae autem animae in ultimam sphaeram recipi creduntur quae ἀπλανής uocatur, nec frustra hoc usurpatum est siquidem inde profectae sunt. Animis enim necdum
Abbreviated transcription (Latin):
preter celi uolubilitate qua semꝑ thahuntur. suo qͦq
accessu tã sero ꝓmouentur. ut nullius uita homi.
nũ tã longa sit quȩ obseruatione continua. fac tã
de glo ꝑmutatione in qua pͥmũ eas uiderat. depre.¬
hendat. Mundani gͦ anni finis est cũ stellȩ om̃s
om̃iaq sgdera quȩ aplanos ht̃. a certo loco ad cũdẽ
locũ ita remeauerint. ut ne una quidẽ cęli stella
in alio loco sit. quã in quo fuit. cũ alix om̃s ex eo
loco motȩ sunt. ad quẽ reuersȩ anio suo fine deder̃
ita ut lumina quoq cũ etraticis in hidẽ locis &
partib sint. in quib incipiente mundano anno fuer.
hoc aut̃ ut phisici uolunt pꝰ annoꝵ.XU. milia ꝑacta¬

Expanded text:
praeter caeli uolubilitatem qua semper trahuntur, suo quoque praeter caeli uolubilitatem qua semper trahuntur, suo quoque accessu tam sero promouent ut nullius hominum uita tam longa sit quae obseruatione continua factam de loco permutationem, in quo eas primum uiderat, deprehendat. Mundani ergo anni finis est cum stellae omnes omniaque sidera, quae ἀπλανής habet, a certo loco ad eundem locum ita remeauerint ut ne una quidem caeli stella in alio loco sit quam in quo fuit cum omnes aliae ex eo loco motae sunt ad quem reuersae anno suo finem dederunt, ita ut lumina quoque cum erraticis quinque in isdem locis et partibus sint in quibus incipiente mundano anno fuerunt. Hoc autem, ut physici uolunt, post annorum quindec
Abbreviated transcription (Latin):
usus appellat. s singuloꝵ seu luminũ seu stellarũ
emenso om̃i oli circuitu. a certo loco in eundẽ locũ
quia greco nõe luma mene uotatur. Uirgiliꝰ demq
ad discretionẽ litaris anni qui breuis est. annũ
qͥ cursu solis efficitur. significare uolens:ait. Interea
magnũ sol cirtũuoluitur annũ. magnũ uocans solis
cõparatione lunaris. Nã curs quidẽ ueneris. atq
mercuri i. pene prir soli est. Martis uͦ annꝰ. fere
bienitũ tenc: tanto enĩ tempre celũ circuit. Iouis
circuicione consumit. Hȩc de luminib ac uagis ut
sepe iam relata nota sunt. Annus uͦ qͥ mundanus
uocatur. qͥ uere uertens est. quia conuersione plene
unuersitatis efficitur. largissimis explicatur scłis.¬
cuiꝰ ratio talis est. Stellȩ om̃s & sydera quȩ infixa
çȩlo uidentur. quoꝵ ꝓpͥũ motũ numquũ iusꝰ huma¬
nus sontire uel dephendere potest. mouent tamen.⁊

Expanded text:
usus appellat, sed singulorum seu luminum siue stellarum, usus appellat, sed singulorum seu luminum siue stellarum, emenso omni caeli circuitu, a certo loco in eundem locum quia Graeco nomine luna μήνη uocatur. Vergilius denique, ad discretionem lunaris anni qui breuis est annum qui cursu solis efficitur significareuolens, ait interea magnum sol circumuoluitur annum, annum magnum uocans solis comparatione lunaris. Nam cursus quidem Veneris atque Mercurii paene par soli est; Martis uero annus fere biennium tenet - tanto enim tempore caelum circumit -, Iouicircumitione consumit. Haec de luminibus ac uagis, ut saepe relata, iam nota sunt. Annus uero qui mundanus uocatur, qui uere uertens est quia conuersione plenae uniuersitatis efficitur, largissimis saeculis explicatur. Cuius ratio talis est. Stellae omnes et sidera quae infixa caelo uidentur, quorum proprium motum numquam uisus humanus sentire uel deprehendere potest, mouentur tamen, et
Abbreviated transcription (Latin):
austri reditu meciunt᷑. Re ipsa aut̃ cũ ad idẽ unde semeal
ꝓfecta sunt cuncta astra redierint. eandẽq totiꝰ cȩli
descriptionẽ longis int̃̾uallis retulerũt: tũ ille uere
uertens annꝰ appellari potest. in quo uto dicere audeo
quã multa hontinũ secula teneantur. Nam ut obxni
animꝰ hȩc ipsa in templa penetrauit. quandoq ab
cadem parte sol eodemq tẽpore iterũ defecerit. tum
signis oim̃ib ad ide principiũ stellisq reuocatis : ex pletũ
annũ habeto. Cuius quidẽ anmi nondũ uicesimam
partẽ scito eẽ cõuersã. Idẽ agere ꝑseuerat iustans
dissuasioni głȩ desiderandȩ. Quã cũ locis artã nec
in ipsis angustus ȩternã supͣ docuiss& ninc nõ solum
ꝑpetuitatis exꝑtẽ: s nec ad unius integri anni metas
posse ꝓpagari doc&. cuiꝰ assercionis quȩ sit ratio dice¬
mus. Aiꝰ nonis solus est: quẽ nunc cõntunis om̃iũ

Expanded text:
astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius cdescriptionem longis interuallis retulerint, tum ille uere uertens annus appellari potest, in quo uix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque, ut olanimus haec ipsa in templa penetrauit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum, signis omnibus ad idem principium stellisque reuocatis, expletum annum habeto. Cuius quidem anni nondum uicesimam partem scito esse conuersam.» Idem agere perseuerat, instans dissuasioni gloriae desiderandae. Quam cum locis artam nec in ipsis angustiis aeternam supra docuisset, nunc non solum perpetuitatis expertem, sed nec ad unius integri anni metas posse propagari docet. Cuius adsertionis quae sit ratio dicemus. Annus non is solus est quem nunc communis omnium
Abbreviated transcription (Latin):
memoriã int̾cepit interitꝰ t̾ris obeirent. & asꝑitate
paulatĩ uage feritats exuti. conciliabula & cetus
natura instituente paciant. sitq pͥmũ int̾ eos mali
nescia. & adhuc astucię inexꝑta simplicitas. quȩ nom̃
auri primis seculis prestat. Inde quo magis ad cultũ
rerũ atq arciũ usꝰ ꝓmouoe. tanto facilius in animos
serpit x̧mulaurio. quȩ pͥmũ bene incipiens in inuidiã
latenter euadit. & exhac iam nascitur. quiqͥd genus
hominũ pꝰ sequentib seculis exꝑitur. Hȩc gͥ quȩ rebus
humanis ꝑeundi atq uerũ reuertendi in columi mũdo
nascentur sermoneꝰ fore de te cũ ab his nullꝰ fuerit qͥ
ante te nati s̃. Qui nec pnciores & certe meliores
fueruri. p̃sertĩ cũ apud eos ipsos quil audiri nr̃m
nomen potest. nemo uniꝰ anni memoriã conseqͥ possit.
Honiines enĩ popularit᷑ antui tantũ mͦ solis idest unius

Expanded text:
memoriam intercepit interitus, terris oberrent et, asperitatem memoriam intercepit interitus, terris oberrent et, asperitatem paulatim uagae feritatis exuti, conciliabula et coetus, natura instituente, patiantur, sitque primum inter eos mali nescia et adhuc astutiae inexperta simplicitas, quae nomen auri primis saeculis praestat. Inde quo magis ad cultum rerum atque artium usus promouet, tanto facilius in animos serpit aemulatio, quae primum bene incipiens in inuidiam latenter euadit, et ex hac iam nascitur quicquid genus hominum post sequentibus saeculis experitur. Haec est ergo quae rebus humanis pereundi atque iterum reuertendi incolumi mundo nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id est unius
Abbreviated transcription (Latin):
ris ab sumpto. paulatĩ uires reuertuntꝰ humori. cũ magna
parᷤ ignis incendii serogata. minꝰ iã de renascente humoi
consuntat. Ac rursꝰ longo tempoꝵ tractu ita cresceus
humor altus uincit. ut t̾ris infundatur elupio. rursq
calor pꝰ ħ uires resumit. & ita fit ut mauente mundo int᷑
exuꝑantis caloris. humorisq uices. t̾rarũ coltus cũ homi¬
nũ genere sepe int̾cidat. & reducta temꝑie rursꝰ nouet᷑.
Iumquã tam᷑ seu eluuio seu exustio om̃s t᷑ras. aut om̃e
hominũ genꝰ. uel om̃ino aͦꝑit. uel penitꝰ exurit. Aegopto
certe ut plato in timeo fatetur. numquã nimietas
humoris nocuit uel caloris. Unde & infinata annoꝵ
milia in solis egiptioꝵ moniments librisq releguntur.
Certe gͥ t̾rarũ partes. interneciom suꝑstites seminariũ
instaurando generi humano fuit. Atq ita contingit. ut
nõ rudi mundo. rudes homines. & cultus inscii cuus

Expanded text:
ris absumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna ris absumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna pars ignis, incendiis erogata, minus iam de renascente humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita crescens humor altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc uires resumit, et ita fit ut, manente mundo inter exsuperantis caloris humorisque uices, terrarum cultus cum hominum genere saepe intercidat, et reducta temperie rursus nouetur. Numquam tamen seu eluuio seu exustio omnes terras aut omne hominum genus uel omnino operit uel penitus exurit. Aegypto certe, ut Plato in Timaeo fatetur, numquam nimietas uel humoris nocuit uel caloris; unde et infinita annorum milia in solis Aegyptiorum monumentis librisque releguntur. Certae igitur terrarum partes, internecioni superstites, seminarium instaurando generi humano fiunt; atque ita contingit ut non rudi mundo rudes homines et cultus inscii, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ideo sub xona celi ꝑusta quã uia solis id est zodiacus
occupauit. occeanũ sicut supͣ descripsimꝰ a natura locatũ.
ut om̃ĩs latitudo ꝑ quã sol cũ.u. uagis stellis & luna ultͦ
citroq discuir̾: habeat subiecti humoris aliã. Et ħ ẽẽ
uolunt qud homerꝰ diuinarũ om̃iũ inuentionũ fons &
origo sub poetici nube fignenti. uerũ sapientib intelligi
dedit. iouẽ cũ dis cȩt̾is idest cũ stellis ꝓfectũ in occeanũ
ethiopili erĩ ad epulas inuitantib ꝑ quã imaginẽ fabulosã
honerũ significauisse uolunt. hauriri de humore nutri¬
quos incuna solis usq ad speciẽ igri coloris exurit.
Cũ gͦ calor nutriatur humore hȩc incissitudo contingit.
ut mͦ calor mͦ humor exuber&. Euenit enĩ ut ignis usq
ad maxinũ enutritꝰ augnentũ. haustũ uincat humorẽ:
penitꝰ flagrantia inmissi ignis uratur. s mox impetu calo¬

Expanded text:
ideo sub zona caeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, ideo sub zona caeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, occupauit, Oceanum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis latitudo, quam sol cum quinque uagis et luna ultro citroque discurrunt, habeat subiecti humoris alimoniam. Et hoc esse uolunt quod Homerus, diuinarum omnium inuentionum fons et origo, sub poetici nube figmenti uerum sapientibus intellegi dedit, Iouem cum dis ceteris, id est cum stellis, profectum in Oceanum, Aethiopibus eum ad epulas inuitantibus. Per quam imaginem fabulosam Homerum significasse uolunt hauriri de humore nutriquos uicinia solis usque ad speciem nigri coloris exurit. Cum ergo calor nutriatur humore, haec uicissitudo contingit ut modo calor, modo humor exuberet. Euenit enim ut ignis, usque ad maximum enutritus augmentum, haustum uincat humorem terra penitus flagrantia inmissi ignis uratur; sed mox, impetu calo
Abbreviated transcription (Latin):
utimur inuentꝰ non literarũ usus quo solo memoriȩ fulcitꝰ
gẽnitas : Cur deniq multarũ rerũ exꝑientia ad aliqͣs gn̾tes
recenti ętate ꝑuenit. ut ecce galli uitẽ. uel cultũ oleȩ. roma
iã adolescente didicer᷑ : Aliȩ uͦ gentes adhuc multa nesi¬
unt. quę nob̾ inuenta placuer̃. N ȩc onũa uident᷑ ȩterm¬
tati rerũ repugnare. dũ opinari nos faciũt᷑ certo mundi
pͥncipio paulatĩ singula queq cepisse. s mundũ quidẽ
fuisse semꝑ phylosophia auctorẽ conditore qͥdẽ dõ. s
nõ extemprẽ. Siquidẽ tempꝰ ante mundũ eẽ ñ potuit.
cũ nichil aliud tempr̃a nͥ cursꝰ solis efficiat. Res uͦ humanȩ
ex parte maxima sepe occidut. manente mundo. & rursꝰ
oriuntur uel eluinone uicissim uel exustione redeunte.
cuiꝰ inicissitudinis causa uel necessitas talis est. Ignem
ȩthereũ physici tradider̃ humore nutriri. asserentes

Expanded text:
utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur denique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit, ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa nesciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi principio paulatim singula quaeque coepisse. Sed mundum quidem fuisse semper philosophia auctor est, conditore quidem deo, sed non ex tempore, si quidem tempus ante mundum esse non potuit, cum nihil aliud tempora nisi cursus solis efficiat. Res uero humanae ex parte maxima saepe occidunt manente mundo, et rursus oriuntur, uel eluuione uicissim uel exustione redeunte. Cuius uicissitudinis causa uel necessitas talis est. Ignem aetherium physici tradiderunt humore nutriri, adserentes
Abbreviated transcription (Latin):
cumiq rudes pͥmũ homines & incuria siluestri non
multũ a ferarũ asꝑitate dissimiles meminerit uel
fabuletur antiqͥtas tradatq Nec hunc eis quo nunc
unmur uictũ fuisse. s glande prius & bacis altos.
sꝑasse sero de sulcis alimoniã. cumq exordiũ rerũ &
ipsius humanȩ nationis opinemꝰ. ut aurea pͥmũ scła
fuisse credamꝰ. & inde natura ꝑ metalla uiliora dege¬
nerans. ferro scła postreia fedauerit. Ac ne totũ uidea¬
mur de fabulis mutuari. quis non hinc estim& mũdũ
quandoq cepisse. & nec longã retro eius ȩtatẽ. cũ ab hĩc
ultra duo retro annoꝵ milia. de excellenti rerum
gestarũ memoria. ne greca quidẽ estoe historia. Nam sup
ninũ a quo semiramis scđ̾m quosdã creditur ꝓcreata.
nichil p̃darũ in libros relatũ est. Si enĩ ab initio imino
ante mitiũ fuit mundꝰ ut phizlosopbi uolunt. cur per
innumerabiliũ serie seculoꝵ non fuerat cultꝰ que nunc

Expanded text:
cumque rudes primum homines et incuria siluestri non cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimiles meminerit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc eis quo nunc utimur uictum fuisse, sed glande prius et bacis altos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum et ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula fuisse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mutuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eius aetatem, cum abhinc ultra duo retro annorum milia de excellenti rerum gestarum memoria ne Graeca quidem exstet historia? Nam supra Ninum, a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil praeclarum in libros relatum est. Si enim ab initio, immo ante initium fuit mundus, ut philosophi uolunt, cur, per innumerabilium seriem saeculorum, non fuerat cultus quo nunc
Abbreviated transcription (Latin):
uel in illã totam partẽ potuisse diffundi. siquidẽ gangen
trans nare. uel transcendẽ. caucasũ romani nominiᷤ fama
non ualunit: spem quã de ꝓpaganda late gła ante occłoᷤᷤ
ponendo nr̃i orb angustias amputauit. uult & diuturm¬
tatis aufeire. ut plene aiõ nepotis contẽptũ głȩ compos
dissuasor insinu&e. ⁊ ait. Nec in hac ipsa parte in quam
sapientis & fortis uiri nom̃ serpere potest. eternitatem
nõis posse ꝑdurare. cũ mͦ exustione mͦ eluuione t̾rarum
diuturntati rerũ int̾cedat occas. Quđd̃ quale sit disseremꝰ.
In hac enĩ parte tractatꝰ. illa questio latent᷑ absoluitur. quȩ
multoꝵ cogitationes de ambigenda mundi ȩxernitate
sollicitat. Nam quis facile mundũ semꝑ fuisse consenciat.
cũ & ipsa hnstoriarũ fides multarũ rerũ cultũ enenda¬
tionẽq uel ipsã inuentionẽ rerũ recentẽ ẽẽ fateatur :

Expanded text:
uel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen uel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen transnare uel transcendere Caucasum Romani nominis fama non ualuit, spem quam de propaganda late gloria ante oculos ponendo nostri orbis angustias amputauit, uult et diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. Quod quale sit disseremus. In hac enim parte tractatus illa quaestio latenter absoluitur, quae multorum cogitationes de ambigenda mundi aeternitate sollicitat. Nam quis facile mundum semper fuisse consentiat, cum et ipsa historiarum fides multarum rerum cultum emendationemque uel ipsam inuentionem recentem esse fateatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ut parui pendendũ ambitũ uii ͤ fortis intelligat. quę
in tã paruo magna ẽẽ non poterit. quđ doc trinę
ꝓpositũ nõ minꝰ in sequentib apparebit. Qum xiã si
cupiet ꝓles futuroꝵ hominũ deinceps laudes unus¬
cinusq nr̃m acceptas a patrib posteris ꝓcedere: tamen
ꝓpt̃ eluiiones exustionesq t̾rarũ quas accidere certo¬
tempr̃e necesse est. nõ mͦ non eternã. s ne diurnã qͥdẽ
głam asseqͥ possumꝰ. Uirtutis fruc tũ sapiens in conscien¬
cia ponit. minꝰ ꝑfect in gła. Unde scipio ꝑfec tionem
cupiens infundere nepoti. auc tor est ut conscienciȩ cõtentꝰ
p̃mio.głam t̾renã non reqͥrat. In qua appetenda qm
duo sunt maxime quȩ preoptari possint. ut & quã
latissime uagentur. & quã dutissime ꝑseuer&. postquã
suꝑuis de habitationis nr̃ȩ angustiis disserendo. totius t̾rȩ
quȩ ad celũ puncti locũ optince. minimã quandã docuit
a nr̃i ꝗm̃s hominib particulã possideri. nulliꝰ uͦ głam

Expanded text:
ut parui pendendum ambitum famae uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna esse non poterit. Quod doctrinae propositum non minus in sequentibus apparebit: «quin etiam si cupiat proles futurorum hominum deinceps laudes uniuscuiusque nostrum acceptas a patribus posteris prodere, tamen propter eluuiones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo non aeternam sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus.» Virtutis fructum sapiens in conscientia ponit, minus perfectus in gloria; unde Scipio, perfectionem cupiens infundere nepoti, auctor est ut, contentus conscientiae praemio, gloriam non requirat. In qua appetenda quoniam duo sunt maxime quae praeoptari possint, ut et quam latissime uagetur et quam diutissime perseueret, postquam superius de habitationis nostrae angustiis disserendo totius terrae, quae ad caelum puncti locum obtinet, minimam quandam docuit a nostri generis hominibus particulam possideri, nullius uero gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
animo p̃dicta morte ꝑterritꝰ. fortitudo est. Quod
suoꝵ terret᷑ insidiis. magisq alienum facinus ꝗͣ
horrescit suum exatiũ. de pietate & nimio in suos
amore ꝓcedit Hȩc aut̃ diximꝰ ad iustitiam referri.
quȩ seruat unicuiq qđ suum est. Qđ ea quȩ
arbitrat᷑ non ꝓ comꝑtis ht̃. s speeta opinione.
quȩ minꝰ cautis animis ꝓ uero in olescit. querit

Expanded text:
animo praedicta morte perterritus, fortitudo est. Quod suorum terretur insidiis magisque alienum facinus quam suum horrescit exitium, de pietate et nimio in suos amore procedit; haec autem diximus ad iustitiam referri, quae seruat unicuique quod suum est. Quod ea quae arbitratur non pro compertis habet, sed, spreta opinione quae minus cautis animis pro uero inolescit, quaerit