comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comburamus: S isti multos uici¬
nos habentes domui sue coniunctos.
ex suꝑbia nolunt aliquem conuoca¬
re. maluntq nescire. quam ab alio
querere. et si inquirentem aliquẽ
sciant. illum esse hereticum clamant.
plus de suo capucio p̃sumentes. qͣm
sapientie sue confidentes: S queso
ne habitui credas. iam enim imple¬
tum est quod ait satiricus: Fronti
nulli fides: Quis enim ñ uicinus
habundat tribus obscenis: Et iterũ:
Rarus sermo illis. et magna libido
tacendi Et qͣm de pͥma creatione
fecimus mentionem. quam diuer¬
rationibus hoc dicant. ẽẽ factũ
doceamus. qui in quo tempore. et
quibus rationibus hoc dicant: he¬
brei gͥ et latim dicunt in uere. pͥn¬
cipium mundi fuisse: Unde uir¬
gilius loquens de diebus ueris
origine mundi illuxisse dies. aliũ¬
ue habuisse tenorem: Deinde sub
p̃ter hoc temꝑatura est: In uere gͦ
ñ in alio tempore anni. creatio re¬
rum facta est Egyptii uͦ dicun

Expanded text:
comburamus. Sed isti vicinos mulcomburamus. Sed isti vicinos multos habentes domui suae conjunctos, ex superbia nolunt aliquem convocare: maluntque nescire, quam ab alio quaerere: et si inquirentem aliquem sciant, illum esse haereticum clamant, plus de suo caputio praesumentes, quam sapientiae suae confidentes. Sed quaeso, ne habitui credas, jam enim impletum est quod ait satyricus: Fronti nulla fides. Quis enim non vicus abundat, Tristibus obscaenis? Et iterum: Rarus sermo illis, et magna libido tacendi. Et quoniam de prima creatione fecimus mentionem, quam drationibus dicunt esse factam, doceamus: qui in quo tempore, et quibus rationibus hoc dicant. Hebraei igitur et Latini dicunt in vere principium mundi fuisse. Unde Virgilius loquens de diebus veris origine mundi Illuxisse dies, aliumve habuisse tenorem Crediderim. praeter ver temperatum est, in vere ergo nec in alio tempore anni creatio rerum facta est. Aegyptii vero dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
factum. qualiter factum sit expli¬
cemus Si enim nullus sapiens mͦ
dicit aliquid factum eẽ. et ñ explicet
qualiter. et alter cdicat hoc idem.
et exponat. que in hoc contrarietas:
S qͣm ipsi nesciunt uires nature.
ut ignorantie sue om̃s socios habe¬
ant. nolunt eos aliquid inquirere.
sut rusticos nos credere. nec ratio¬
nem querere. ut iam impleatur
ꝓphicum Erit sacerdos sicut ppłs.
ẽẽ querendam. si aut alicui defi¬
ciat. quod diuina pagina affirmat:
scõ spĩu et ficlei est mandancdum.
Uncde ait moyses. Si agnus non
potest comedi. statini igne comburatꝰ.
S prius conuocet uiemum qui
coniunctus est domui suȩ. et si nec
ita sufficiant. acd esum agni. tune
demum igne comburatur. quia cũ
de diumitate aliquid querimus. si
ad illud comp̃hendendum ñ sufficimnꝰ.
uicinum domui nr̃ȩ conuocemus.
id est manentem in eaclem fide catho¬
lica inquiramus: Si aut̃ neq nos.
neque ille ad id comp̃hendenlum
sufficiamus. tunc igne fidei illud¬

Expanded text:
factum, qualiter factum sit explicemus? Si enim Julius sapiens mihi dicat, aliquid factum esse, et non explicet qualiter, et alter dicat hoc idem et exponat, qualis in hoc contrarietas? Sed quoniam ipsi nesciunt vires naturae, ut ignorantiae suae omnes socios habeant, nolunt eos aliquid inquirere, sed ut rusticos nos credere, nec rationem quaerere, ut jam impleatur propheticum: Erit sacerdos sicut populuesse quaerendam, si autem alicui deficiat, quod divina pagina affirmat, sancto Spiritui et fidei est mandandum. Unde ait Moyses: Si agnus non potest comedi, non statim igne comburatur, sed prius convocet vicinum qui conjunctus est domui suae, et si nec ita sufficiant ad esum agni, tunc demum igni comburatur : quia cum de divinitate aliquid quaerimus, si ad illud comprehendendum non sufficimus, vicinum domui nostrae convocemus, id est manentem in eadem fide catholica inquiramus. Si autem neque nos, neque ille ad id comprehendendum sufficiamus, tunc igne fidei
Abbreviated transcription (Latin):
am. De duobus coluris.¬
De oriorhonte ⁊ meridiani cireło.¬
uii. de saturno. ⁊ quare aliqua stella
De uenere.¬
Quomͦ eadem stella dicatur lucifer
et hesperus.¬
De mercurio.¬

Expanded text:
--De duobus coluris.--De horizonte et meridiano circulo.--ti.--De Saturno.--Quare aliqua stella --De Venere.--Quomodo eadem stella dicatur Lucifer et Hesperus.--De Mercurio.
Abbreviated transcription (Latin):
plum. in una manu gladium. in
alia lapidem habebant: S hoc acte¬
nus. nunc de singulis elementorũ.
et ornatu unius cuiusq dicere inci¬
piamus. a suꝑiora id est ab igne in¬
cipiendo. Explicit ꝓlogus. Quid sit
ether ⁊ oruatus illiꝰ.i.
oius gͥ est spacium a luna sursum
quod idem ether dicitur: Ornatꝰ
uͦ illiꝰ est. quid quid suꝑ lunã uidet᷑.¬

Expanded text:
plum, in una manu gladium, in plum, in una manu gladium, in alia lapidem habebant . Sed haec hactenus. Nunc de singulis elementorum et ornatu uniuscujusque dicere incipiamus, a superiori, id est ab igne, incipiendo. CAP. I.-- Quid sit aether et ornatus illius. Ignis igitur est spatium a luna sursum, quod idem aether dicitur. Ortus vero illius est, quidquid super lunam videt
Abbreviated transcription (Latin):
n superiori particula. de eis que
sunt et non uidentur. et de elemͣtis.
que quidam uisibilia docuerunt.
ꝓ partutate nr̃i ingenii summatun
ꝑstrinsimus. nunc uͦ de uno quoq.
et ornatu eiꝰdem dicere satagamus:
S quamuis multos ornatum uer¬
borum querere. paucos ueritatem
scire cognoscamus. nichil de multr¬
tudine. s de paucorum ꝓbitate glo¬
riantes. soli ueritati insudabimus:
Maluimus enim ꝓmere nudam
ueritatem quam palliatam falsi¬
tatem Si quis tam̃ est cui aridi¬
tas nr̃i sermonis displiceat. si nr̃i
aniini occupationes cognouerit.
ñ tantum ornatum sermonis que¬
sierit. s de illo quod agimus stu¬
pebit: Quis uullus reliquus
locus potest esse ornatui. cum
oporteat quid. et qualiter lega¬
mus excogitare. demũ legendo
exponere. in disputationibus
contra falsa declinare. de alioꝵ.
inuentis iudicare. contra inuidoꝵꝵ
detractiones linguam acuere. ut
iam in nobis impletum sit illud.
de filiis isrł. qui reedificantes tem¬

Expanded text:
n superiori particula de eis quae sunt et non videntur, et de elementis quae quidam visibilia docuerunt, pro parvitate nostri ingenii summatim perstrinximus; nunc vero de unoquoque et ornatu ejusdem dicere satagamus. Sed, quamvis multos ornatum verborum quaerere, paucos veritatem scire cognoscamus, nihil de multitudine, sed de paucorum probitate gloriantes, soli veritati insudabimus: maluimus enim promittere nudam veritatem, quam palliatam falsitatem. Si quis tamen est cui ariditas nostri sermonis displiceat, si nostri animi occupationes cognoverit, non tantum ornatum sermonis non quaesierit, sed de illo quod agimus stupebit. Quis enim ullus reliquus locus potest esse ornatui cum oporteat quid et qualiter legamus excogitare, demum legendo exponere, in disputationibus contra falsa declamare, de aliorum inventis judicare, contra invidorum detractiones linguam acuere, ut jam in nobis impletum sit illud de filiis Israel, qui reaedificantes tem
Abbreviated transcription (Latin):
occulta nosti. et immundicias
meas tu solus agnoscis Mise¬
rere mͥ dñe miserere mͥ. ignos¬
ce misterii tui secreta trac¬
tanti. nec indignum miscdia
tua iudices quem ꝓ aliis roga¬
re ꝑmittis. et in quo testimo¬
nium boni oꝑis non agnosciͤ.
officium saltem dispensatio¬
nis crecdite non recuses. sal¬

Expanded text:
occulta nosti, et immunditias occulta nosti, et immunditias meas tu solus agnoscis. Miserere mei Domine, miserere, mihi ignosce mysterii tui secreta tractanti, nec indignum misericordiae tuae judices quem pro aliis rogare permittis, et in quo testimonium boni operis non agnoscis, officium saltem dispensationis creditae non recuses. Sal
Abbreviated transcription (Latin):
possimus uenire nec liberi:
Quis enim pensans reatum
suum. nec se afaciȩ tua uellet
abscondere. si liceret tante ma¬
iestatis oculos ileclinare. si aut
euasurus lateret. cuit occultat᷑ꝰ
euaderet: Aut quis non ma¬
gis uidere te cuperet. si non
iam hinc quẽciunq peccantẽ
ꝓspicis plus timereti: Ergo
quia tu ubiq nos inuenis. ad
te confugimus quem fugere
ñ ualemus: Restat misertsi
non latebras inuenire ẜ latri¬
mas: Naueat inculgentia quos
terret offensa: Minatur po¬
tentia. s miscdia consoletur:
Ex te est qui liberet. ꝑ te
est qui excuset: Parce pater
omp̃s. et quos aspieis humis¬
les ꝑ reatum. erectos mune¬
rare digneris in p̃mio. et
quos intelligis ꝑ confessionem
miseros. nͨ facias examinatio¬
gnosce dñe. quod dum rogare
compellor. dum ꝑ immunda
labia nom̃ scm tuum assumo.
et immundorũ actuum secre¬
ta confiteor. non habeo apud
Ote uerba sine crimine: Tu
enim conscientiȩ mex uulne¬
ra. tu cogitationum mearum

Expanded text:
possimus venire, nec liberi. Quis enim pensans peccatum suum, 845 nec se a facie tua vellet abscondere, si liceret tantae majestatis oculos declinare, si aut evasurus lateret, aut occultatus evaderet? Aut quis non magis videre te cuperet, si non jam hinc 846 quodcunque peccantem prospicis plus timeret? Ergo quia tu ubique nos invenis, ad te confugimus, quem fugere non valemus. Restat miseris non latebras intervenire, sed lacrymas. Foveat 231 indulgentia, quos terret offensa. Minatur potentia, sed misericordia consoletur. Ex te est qui liberet, per te est qui excuset. Parce, Pater omnipotens; et quos aspicis humiles per reatum, erectos munerare digneris in praemio. Et quos intelligis per confessionem miseros, non facias in examinatiognosce Domine, quod dum rogare compellor, dum per immunda labia nomen sanctum tuum assumo, et immundorum actuum secreta confiteor, non habeo apud te verba sine crimine, tu enim conscientiae meae vulnera, tu cogitationum mearum
Abbreviated transcription (Latin):
a mnͥ dñe peccatori con¬
fessionẽ que tibi sit pla¬
cita parturi in corde meo in enar¬
rabiles gemitus qui aures possint
pulsare tuas. O amentis inten¬
tionẽ qua suscipiam ꝓfundam
bonitatẽ tuam in humilitate cor
dire delectet ut p̃stes. I psum am¬
me meȩ insere ut iugis delectatio
mea ipse sis. Da mͥ lacrimas ex
tuo affectu internas que pecca¬
torum meorum possint exsolue
uincula. Audi deus meris. au¬
di lumen oculorum meorum.
audi que peto et da que pe¬
tam ut audias. Nam si des¬
pexeris pereo. si respexeris uiuo:
Si iuste in me intenderis mor¬
tuus feteo. si miscdiam tuam
respexeris. fetentem suscitas me¬
de sepulchro. Si mala respexe¬
ris mea. tartarea tormenta uix
sufficiunt. si pietatem intendas
solitam. poteris me mutare in
melius. Quid ñ mali ego: Aut
quid ñ bom tu: Quid ñ ma¬
li ego corruptibilis creatura:
Quid ñ boni tu creator et
creaturȩ auctor: Cecidi de
manu tua uicio meo. potens
es artifex tibi iterum placitũ
figurare. C orripe men

Expanded text:
mine peccatori confessionem: que tibi sit placita. Parturiat in corde meo inenarrabiles gemitus: qui aures possint pulsare tuas. Da mentis intentionem: quo suscipiam profundam bonitatem dire delectet, ut praestes. Ipsum animae meae insere, ut jugis delectatio mea ipse sis. Da mihi lacrymas ex tuo affectu internas, quae peccatorum meorum possunt exsolvere vincula. Audi, Deus meus, audi lumen oculorum meorum, audi quae peto, et da quae petam ut audias. Si enim dispexeris, pereo; si respexeris, vivo. Si juste me intenderis, mortuus feteo. Si misericordiam respexeris, fetentem suscitas de sepulcro. Si mala respexeris mea, tartarea tormenta vix sufficiunt. Si pietate intendas solita, poteris commutare in melius. Quid non mali ego? Aut quid non boni tu? Quid non mali ego corruptibilis creatura? Quid non boni tu Creator et creaturae auctor? Cecidi de manu tua vitio meo: potens es artifex tibi iterum placitum figurare. Corripe me in
Abbreviated transcription (Latin):
Iaude dei genitrix uirgo imma¬
culata. gaude que gaudiũ ab an¬
gło suscepisti. gaude que geniusti
et̾ni luminis clritatẽ. gaude mat̾.
gaude sca dei genitrix uirgo tu
sola mat̾ innupta te laudat omis
factura genitricem lucis sis ꝓ nobis¬

Expanded text:
aude, Dei Genitrix virgo immaculata; gaude, quae gaudium ab angelo suscepisti; gaude, quae genuisti aeterni luminis claritatem; gaude, mater; gaude, sancta Dei Genitrix virgo. Tu sola mater innupta. Te laudat omnis factura. Genitrix lucis, i
Abbreviated transcription (Latin):
alicui spisse materie mixtus. num¬
quam calere desinit. uel dicimus
ignem calere. ñ adualiter s natu¬
raliter: Quarta causa est pluuiaꝵ
uentus eleuans humorem. de
stagnis et lacubus: Inde est quod
ranuncłi et pisces. a multis uisi
suit de aere cadere: Cum enum
lut diximus aqua uento sustollitar.
contingit quod ranuncłos et pises
secum eleuat. quibus ex naturali
grauedine descendentibus. stupent
ignorantes: Nullum gͦ tempus an¬
ni immune est a pluuia: In om̃
namq uel fumidus euaporat.¬
uel aer exfrigiditate spissatur.
uel humor calore uel uento ele¬

Expanded text:
alicui spissae materiae mistus, nunalicui spissae materiae mistus, nunquam calere desinit. Dicimus ignem calere, non actualiter, sed naturaliter. Quarta causa est pluviarum, ventus elevans humorem, de stagnis, et fluviis, et lacubus. Inde est quod ranunculi et pisces, a multis visi sunt de aere cadere. Cum enim, ut diximus, aqua vento sustollitur, contingit quod ranunculos et pisces secum elevat, quibus ex naturali grandine descendentibus, stupent ignorantes. Nullum ergo tempus anni immune est a pluvia. In omni namque vel fumus humidus evaporat, aer ex frigiditate spissatur, vel humor calore, vel vento ele
Abbreviated transcription (Latin):
secum aliquid humous eleuat. qd̵
ebulliendo in sui substantiam mutat:¬
Quare sol calefaciat terrã ⁊ ignis
suꝑior non. Ui.
igͦ ꝓpriȩ possumus loqui. di¬
camus quod sol sursum hu¬
morem eleuat. eleuat nͨ attra¬
hit: Ideoq fons caloris dicitur. qͥa
sic subdita calefacit. ignis uͦ suꝑior
non: Cum enim sit elem̃tum. ñ ele¬
mentis factum nichil est in eo quod
ad inferiora descendat. Ideo uͦ quȩ
pars aeris. et terre: Soli subdita
est feruida. remota aut frigida. et¬
si sit etheri subiecta S dicet ali¬
quis: Nonne ignis ubicumq est
calidus est: Cui dicimus: Non nͥ
humido et spisso. iunctus. et mixtꝰ.¬
Quamuis gͦ suꝑ luam sit ignis. nͣ
ibi feruor est. deficit enim humida
et spissa materia. qua accendatur
ignis. neq frigus. neq obscuritas.
s unus et continuus splendor. neq
aliqua mutabilitas: S dicet quod
aristotiles ait. Impossibile est igne
ñ calere: Dicimus eum ibi locutum

Expanded text:
secum aliquid humoris elevat, quod secum aliquid humoris elevat, quod ebulliendo in sui substantiam tQuare sol calefacit terram, et ignis superior non. Si ergo proprie possimus loqui, dicamus quod sol sursum humorem elevat, non attrahat. Ideoque fons caloris dicitur, quia sic subdita calefacit: ignis vero superior non. Cum enim sit elementum non ex elementis factum, nihil est in eo quod ad inferiora descendat. Inde vero est quod pars aeris et terrae, soli subdita est fervida. Remota autem frigida, etsi sit aetheri subjecta. Sed dicet aliquis. Nonne ignis. ubicunque est, calidus est? Cui dicimus, Non, nisi humido et spisso junctus. Quamvis ergo super lunam sit ignis, non ibi fervor est, deficit enim humida et spissa materia qua accendatur ignis, neque frigus, neque obscuritas, sed unus et continuus splendor, neque aliqua mutabilitas. Sed dicet ad hoc quod Aristoteles ait: Impossibile est ignem non calere. Respondemus ibi locutum
Abbreviated transcription (Latin):
unde sint. et adiuersitate pluiuȩ.
quia est om̃i tempori communis
spissus. et humidus euaporat.
qui cum ascendit. minutissime
guite se inuoluunt. que grossiores
et grauioies facte. cadunt. fitque
pluuia: Aliqͣndo uͦ aer ex frigidi¬
tate terrȩ. et aque spissatur. tͣn¬
sitq in aqueam substantiam.
quȩ calor solis. ut glacies ab
igne absoluta. cadit ꝑminutissimas
particulas Aliqͣndo ad nutrimͣtũ
sui caloris solem adtrahere humorẽ
contingit. et quod in illo liquidius
est in igneam transit substantiam
Quod uͦ grauius deorsum. ut post
sursum. unde est quod ra¬
dii solis et calor ad terrain
tendunt: Ad quod dicimus quod
sol ignee nature sit ñ quia ex solo igne
constet. Sed quia in eo dũatur:
Predocuimus enim corpora stellarũ
ex quatuor elem̃tis. quam iis igne
S quia a caloris fonte ꝓcedit. secũ
aliquid caloris quo t̾ra et aqua cale
qui p̃dicto mͦ descenłat. reuertendo

Expanded text:
unde sit, et a diversitate pluviae, unde sit, et a diversitate pluviae, quia est omni temperiei communis, namque fumus spissus, et humidus evaporat: qui cum ascendit, minutissimae guttae se involvunt, quae grossiores et graviores factae, cadunt, fitque pluvia. Aliquando vero aer ex frigiditate terrae et aquae spissatur, transitque in aqueam substantiam, quae ex calore solis, ut glacies ab igne desiccata, cadit per minutissimas particulas. Aliquando ad nutrimentum sui coloris solem attrahere humorem contingit, et quod in illo liquidius est, in igneam transit substantiam. Quod vero gravius deorsum cadit, ubi post sursum, unde est quod radii solis et calor ad terram tendunt? Ad quod dicimus, quia sol igneae naturae sit, non quia ex solo igne constet, sed quia in eo dominatur. Praedocuimus enim corpora stellarum ex quatuor elementis esse ndit. Sed quia a caloris fonte procedit, secum defert aliquid caloris, quo terra et aqua calefqui praedicto modo descenderat, revertendo
Abbreviated transcription (Latin):
numquã excedit. illam partem aeris
ex uicinitate accendit. remotam
uͦ exꝑtem sui caloris relinquit:
sunt. ñ ut quidam estimant
suꝑ lunam. Illic nempe omĩa sunt¬
immutabilia. quia illic nulla est
contrarietas: Cum enun ibi sit¬
ether. qui ignis dicitur. corporaq
stellarum. unde aliqua parte ert
frigus: S scio istos ex uerbis phi¬
losophorum errasse: Unde uirgilꝰ.
hoc geminam habemꝰ defensionem
prima est quod aer sepe uocatur
celum. unde aues dicuntur celi:¬
Scdã est de qͥnq partibus aeris que
ris nomine partis aeris. sibi subpo¬
siti. diciturq pars suꝑposita frigids
frigida. quamius in et nullum sit
frigus: Pars suꝑposita torridȩ.
torrida. ñ quia in ethere aliquis
non potest. donec humido
sunt: Qualitas quippe aeris. t̃ram
subiectam inficit: Sunt gͥ qͥnque
donȩ in aere. qͥnq in t̾ra: De aere
qͦ suꝑposito nr̃e habitabili disse¬
ramus. ostendentes quȩ in eo. et

Expanded text:
nunquam excedit, illam partem aeris nunquam excedit, illam partem aeris ex vicinitate accendit, et remotam expertem sui caloris relinquit. sunt, non, ut quidam aestimant, super lunam. Illic nempe omnia immutabilia sunt, quia illic nulla est contrarietas. Cum enim ibi aether, qui ignis dicitur, corporaque stellarum ignea, unde in aliqua parte erit frigus? Sed scio istos ex verbis philosophorum errasse, qui quinque zohoc geminam habemus defensionem. Prima est, quod aer saepe vocatur coelum, unde aves coeli dicuntur. Secunda est, quod quinque partibus aeris, quiris nomine partis aeris sic suppositi: diciturque pars superposita frigidae, frigida: quamvis in ea nullum sit frigus. Pars superposita torridae, torrida: non quod in aethere aliquis non potest, donec humido sunt. Qualitas quippe aeris, terram subjectam inficit. Sunt igitur quinque zonae in aere, quinque in terra. De aere ergo superposito nostrae habitabili, disseramus, ostendentes quid in eo et
Abbreviated transcription (Latin):
parum spacii ad scribendũ
babeamus. qͣm tam̃ multas
uestes philosophiȩ abscidentes. et
cum pannicłis arreptis. totam
sibi eam cessisse credentes. abisse
dinoscimris. uoce ipsius declaman¬
tis excitati. ne nuda remaneat. par¬
suimus. nͣ ignari morsibus inuidiȩ
nos subiacere. quia hodie est peri¬
culum et noscere et habere:S
qͣm ut ait quidam. iustius inuidia
nichil est. que ꝓtinus ipsum auctorẽ
rodit excrucians animum: Inuidia
et si de multis morsibus uenenatoꝵ.
ñ dubitantes quasi catonem ꝑ estũ
libiȩ ueritatẽ sectantes. rationibus
diuersis pusillorum muniti. ad se¬
quentia trauseamus. Explicit ꝓloguis.¬
quȩ nobis uisa sunt nr̃o ꝓposito
congrua docuimus. de aere illi
comuncto. et subdito doceamus. quȩ
et unde in illo contingant ostendentes:
Aer gͥ est aluna usq ad terram. qui
quanto terre ꝓpinquior. tanto humi¬
dior et spissior. quanto remotior. sie¬
cior et splendidior: Hic cumsit sub¬
positus soli ex eo calorem et humore

Expanded text:
parum spatii ad scribendum habeamus, quoniam tamen multos vestes philosophiae abscindentes, et cum panniculis arreptis, totam sibi eam cessisse credentes, abiisse cognoscimus, voce ipsius reclamantis excitati, ne nuda remaneat, parsuimus, non ignari morsibus invidiae nos subjacere, quia hodie est periculum et nosse et habere: Sed quoniam, ut ait quidam: Justius invidia nihil est quae protinus ipsum Actorem rodit, excrucians animum et horum;etsi de multis morsibus venenatorum non dubitantes, quasi Catonem per aestum Libyae, veritatem sectantes, rationibus diversis, ut linguis pusillorum muniti, ad sequentia transeamus. Et ququae nobis visa sunt, nostro proposito congrue docuimus, de aere illi conjuncto, et subdito, doceamus, quae, et unde in illo contingant, ostendentes. Aer igitur est a luna usque ad terram, qui quanto terrae propinquior, tanto humidior et spissior; quanto remotior, siccior et splendidior. Hic cum sit suppositus soli, ex eo calorem et humorem
Abbreviated transcription (Latin):
occidentalis uͦ refluxio. et illa orien¬
talis ad p̃dicta latera se uergentes:
sibimet occurrunt. ex reꝑeussione
ingurgitattr. retro mare. fitt
famosa accessio et recessio maris:
occurrentes: Sunt alii qui dicunt
fuctus maris montes subditos
mari causam esse Cum iterum
usq ad ipsos ꝑuenit retro cadit.
et expletur retro. s impletur ante
tangens affricam. ad finem eiꝰ ꝑuene¬
rit. inter calpem et athalantum. usq
scire desiderat. et quȩ noĩa. ex qͥbus
regionibus mappam mundi consulat:
S quia facilius illabitur animo.
subiecta descriptio id quod diximꝰ
ocłis subicimus in subiecta sperula:

Expanded text:
occidentalis vero refluxio, et illa orienoccidentalis vero refluxio, et illa orientalis, ad praedicta latera se vergentes, sibimet occurrunt, ex repercussione ingurgitatur retro mare; fitque famosa accessio et recessio maris, occurrentes. Sunt alii qui dicunt fluctus maris montes subditos mari causam esse: Cum item usque ad ipsos mare pervenit, retro cadit, et expletur retro, sed impletur ante tangens Africam, ad finem ejus pervenerit, inter Calpem et Atlantem, usque scire desiderat, et quae nomina, ex quibus regionibus sumpta, mappam mundi consulat. Sed quia facilius illabitur animo subjecta descriptio, id quod diximus oculis subjiciamus: in posita sphaerula
Abbreviated transcription (Latin):
uxta uoluntatem creatoris. ad
aliquid designandum accensus
m̃ de aere. et eo quod meo
xontingit. ꝓ affertata bre¬
ititate transcurrimus. de
aqua et situ eiusdem dicere incipi¬
amus Sap̃ientia gͦ liuina. sine
calous fontem. id est solem. ut enua
liter hinc et illinc terram calefacet.
suꝑ medium terrȩ posuit: S qͥa
asolo calore niehil uiuere posset
inmedio eiusdem. fonti caloris.
fontem humoris subposuit. ex
quibus hinc et illine. terrã tem¬
peraretur Est gͦ fons humors.
in medio torridȩ tonȩ. in modũ
equinoctialis circuli terrã cir¬
cundans. qui ideo ẽẽ apluribus
ñ creditur. quia ꝑ nrmium fer¬
uorem ad ipsum ñ ꝑuenitur: Aphi¬
sicis tam̃ p̃dicta necessitate ẽẽ cre¬
ditur. uerumq mare appellatur:
uenerit duas refluxiones ibi facit.
ad septentrionẽ uergitur. latera
terre sequentes: Similiter in cei¬
ente duas facit refluriones. ad
p̃dicta latera se uergentes: Cum

Expanded text:
juxta voluntatem Creatoris, ad juxta voluntatem Creatoris, ad aliquid designandum, accensus.ani. Quoniam de aere, et eo quod in eo contingit, pro affectata brevitate transcurrimus, de aqua et situ ejusdem dicere incipiamus. Sapientia ergo divina, sine caloris fontem, liter hinc et illinc terram calefaceret, super medium terrae posuit; sed quia ex solo calore nihil vivere posset, in medio ejusdem fonti caloris, fontem humoris supposuit, quibus hinc et illino terra temperaretur. Est ergo fons humoris in medio torridae zonae, in medio aequinoctialis circuli, terram circumdans, qui ideo esse a pluribus non creditur, quia per nimium fervorem, ad ipsum non pervenitur. A physicis tamen praedicta necessitate esse creditur, verumque mare vel venerit, duas refluxiones ibi agit agad septemtrionem vergitur latera terrae sequentes. Similiter in oriente duas facit refluxiones, ad praedicta latera se vergentes. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
illius stelle nobis aufert. ĩudeturq
quod stella ceciderit᷑: S dicet aliqͥs.
Unde est gͦ quod stellam illam ñ
uidemus: huic stellam illam ui¬
deri postea. s eam ẽẽ nesciri respon¬
demus: Cum enu ut p̃diximus
aer ignitus decurrat. aerspissior
et inde tardior subseqratur. qui
inter nos et stellam illam positris.
iusum eiusdem nobis aufert:
S antequã transeat. et stella appa¬
reat. firmam̃tum quod ad occasũ
uoluitur. stellam ad ulterĩora illã
detulit: Cumq apparet quia in
alio loco. quam antea esset uide.¬
tur. alia stella putatur: Quod
stella ñ est. quia neq de infixis.
neq aliquis planeta: Quod de
infixis ñ est ex hoc apparet. quod
motus illiꝰ sentitur Planeta uͦ
ñ est. cum extra zodiacũ sepe
iudeatur. nec motum planetaꝵ
sequitur: Si iterum stella esset.
esset in aliquo hemisꝑio: Cumgͥ
unde ista quȩ maior uidetur. non
apparet: Non est gͦ stella s ignis.

Expanded text:
illius stellae nobis aufert, videturque illius stellae nobis aufert, videturque quod stella ceciderit. Sed dicet aliquis: Unde est ergo quod stellam illam non videmus? Huic dicimus: Stellam illam videri posse, sed eam esse, nesciri. Cum enim, ut praediximus, aer ignitus discurrat, aer spissior, et modo tardior subsequitur, qui inter nos et stellam illam positus, visum ejusdem nobis aufert. Sed antequam transeat, et stella appareat, firmamentum, quod ad occasum volvitur, stellam illam ad ulteriora secum detulit. Cumque apparet, quia in alio loco, quam antea esset, videtur, alia stella putatur. CAP. stella non est; quia neque de infixis, neque aliquis planeta. Quod de infixis non est, ex hoc apparet, quod motus illius sentitur. Planeta vero non est, cum extra zodiacum saepe videatur, nec motum planetarum sequatur. Si item stella esset, esset in aliquo hemisphaerio. Cuunde ista, quae major videtur, non apparet? Non est ergo stella, sed ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
et si aer spissus sit. ñ est tam̃ tantus
caloe. quo spassus fumus usq ad
summũ posfit erigi. ñ etiã igniri:
Remanens gͦ mninferiori parte aeris.
uentos et pluuias gignit: In estate
cuiꝰ est maximus feruor quo eleuat᷑.
fitq parcium aeris diuersa incursio.
unde contingunt fulmina et tonitrua:
In autumpno qui est frigidus et
siccus. nepasłihumor qui eleuetur.
N eodem aere iudetur nulla stella
cadere. cadente aliqua: Cum
ignee sint naturȩ. et ꝓprius
stellarum locus sit ether. nũ¬
quam ad terram descendunt:
Iterum cum maxime sint. et si
ex remotione parue uideantur.
si aliqua caderet. totam terram
uel maximã partem eiusdem oc¬
cuparet: Nongͦ cadunt. s cacdere
uidentur: Sepe et enim insuꝑio¬
ribus partibus aeris. est uentus
et commotio. et si nͣ sit ininferioribꝰ.
ex ea commotione aer ignitus et
splendens. ꝑ aera discurrit: Qui
cum iuxta aliquam stellam splen¬
dere incipit ⁊ suo splendore uisum

Expanded text:
etsi aer spissus sit, non est tamen tantus etsi aer spissus sit, non est tamen tantus calor, quod spissus fumus usque ad summum possit erigi, non etiam in aere. Remanens ergo in inferiori parte aeris, ventos et pluvias gignit. In aestate, cujus est maximus fervor quo elevatur, fitque partium aeris diversa incursio: unde contingunt fulmina et tonitrua. In autumno, qui est frigidus et siccus, neque est humor qui elevetur, n eodem aere videtur nulla stella cadere, cadente aliqua. Cum igneae sint naturae, et proprius stellarum locus sit aether, nunquam ad terram descendunt. Item cum maximae sint, etsi ex remotione parvae videantur, si aliqua caderet, totam terram vel maximam partem ejusdem occuparet. Non ergo cadunt, sed cadere videntur. Saepe etenim in superioribus partibus aeris, est ventus et commotio, etsi non sit in inferioribus, ex ea commotione aer ignitus et splendens, per aera discurrit. Qui cum extra aliquam stellam splendere incipit, suo splendore visum
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt tam uide clonec ad sum mum
ꝑuenerit aeris. quod ꝑsimile ma¬
ris potest ꝓbari: Cum enu mare
ex fumo ascendente in fundo com¬
mouetur. ex spissitudine ñ potest
huc et illuc impelli: S cum usq
ad summũ commotio illa ꝑuem̾it.
huc et illuc indȩ impelluntur.
fitq tempestas: Quod uͦ tempestas
a fundo uicipiat. ꝑ hoc potest ꝓbari.
quod phocas undas agittantes ante
tempestatem uidemus: Unde plimꝰ
ait: Naute sunt dormitoriȩ. que in
fundo maris dormiunt: fumo tamͣ
ut p̃diximus fundum maris com¬
mouente. excitati ad summum as¬
cendunt: Quod udentes nautȩ.
exꝑimento certi. et si de phisica in¬
certi. tempestatem futuram pͣda¬
cunt. quippe iam incipit tẽpestas
infundo: Simile uͦ est maere:
Dum enim inferiores partes aeris
obtinet fumus ex spissitudine ñ potest
huc et illuc impellere aera: S
cum ad summũ ꝑuenit huc et illue.
ex labilitate eum impellit. fiuntq
tontrua et fulmia: In hyeme uͦ

Expanded text:
fiunt tamen inde donec ad summum fiunt tamen inde donec ad summum pervenerint aeris, quod per simile maris potest probari. Cum enim mare, ex fumo ascendente, in fundo commovetur, ex spissitudine, non potest huc vel illuc impelli. Sed cum usque ad summum commotio illa pervenerit, illuc et illuc undae impelluntur, fitque tempestas. Quod vero tempestas a fundo incipiat, per hoc potest probari, quod phocas undas agitantes ante tempestatem videmus. Unde Plinius ait: Nautae sunt dormitoriae, quae in fundo maris dormiunt. Fumo tamen, ut praediximus, fundum maris commovente, excitati ad summum ascendunt. Quod videntes nautae, experimento certi, etsi de physica incerti, tempestatem futuram praedicunt, quippe jam incipit tempestas in fundo. Simile vero est in aere. Dum enim inferiores partes aeris obtinet fumus, ex spissitudine non potest huc vel illuc impellere aera. Sed cum ad summum pervenit, huc et illuc ex labilitate eum impellit, fiuntque tonitrua et fulmina. In hieme vero,
Abbreviated transcription (Latin):
Tonttruum uͦ est pareium aeris sͥ
occurrentium sontis: Choruscatio
aut pars est aeris. ex impetu iguita
et splendens Non est gͦ fulm lapiora
substantia. ut quidam asserunt
Si enim lapidea eẽt substantia. nͭ huc
et illuc discurreret. nec sursum re¬
uerteretur. et cum aliquã feriret
carnem. et ossa comminueret: Ila
fulmen sepius alta sternit. quia ab
alto obliq descendit. cicius alta ri¬
ꝑit: S quia quorumdam est sen¬
tentia quoddam fulinen ẽẽ lapidea
substanciam. ne ex ignorantia. uel
inuidia uideamur eam uituꝑasse
uel tacusse. breuiter exponamus:
Qiunt isti quod cum fumus hummadis
aliquid terrenȩ substantie. quod
ex calore solis. in lapileam spissatur
substanciam. et continetur in conca¬
uitate nubis. donec impetu aliquo
nubes diuiditur. unde lapis ille i¬
pulsus. altum aliquid pereutit.
Cum in omni tempore annu.¬
ifumus humidus ut p̃diximꝰ
ascendat. quare in omi ñ contingunt
fulmina et tonitrua: Cui dicunꝰ:

Expanded text:
Tonitruum vero, est partium aeris sibi Tonitruum vero, est partium aeris sibi occurrentium sonus. Coruscatio autem pars est aeris ex impetu ignita et splendens. Non est igitur fulmen lapidea substantia, ut quidam asserunt. Si enim lapidea esset substantia, non huc et illuc discurreret, nec sursum reverteretur, et cum aliquam feriret carnem, et ossa comminueret. Ideo fulmen saepius alta sternit, quia, cum ab alto oblique descendit, citius alta repetit. Sed quia quorumdam est sententia, quoddam fulmen esse lapideam esse substantiam, ne ex ignorantia vel invidia videamur eam vituperasse, vel tacuisse, breviter eam ponemus. Aiunt isti quod cum fumus humidus aliquid terrenae substantiae, quod ex calosubstantiam, et continetur in concavitate nubis, donec impetu aliquo nubes dividit, unde lapis ille impulsus altum aliquid percutit.  aliquis: Cum in omni tempore anni fumus humidus, ut praediximus, ascendat, quare in omni non contingunt fulmina et tonitrua? Cui dicimus:
Abbreviated transcription (Latin):
tas: Cuiꝰ particule admodum un¬
darum aque sibi occurrentes. fra¬
gorem faciunt: Ex motu uͦ aer
calefactus. transit in igneam sub¬
stantiã. fitq cͥoruscatio. quȩ quã¬
uis cum fragore fiat cicius tam̃ ad
nos ꝑuenit. quia uisus uelocior est
auditu Cum gͦ sicut p̃diximus
sparsim ex fumo humido spissati
generantur. impetus qui ascendit
sursum est fragor sine luiine:
Sin aũt impetus ille deorsum ten¬
dat. tam̃ tantus nͣ sit quod usq
ad obstaculum ꝑueniat. obstancia¬
findit: S quia ꝓpͥum est motus
aeris tendere sursum. nulla mat̾ia
exire uetante reu̾titur. sparsosq
recolligit ignes: Si uͦ in hac inferi¬
ori parte aeris. multus sit humors
aer existens in illo impetu. p̾otest
ñ igniri. fitq fulmen findens non
urens: Si aũt ibi ñ sit humor.
ex motu et siccitate ignescit. sitq
fulmen urens: Est aũt fulm ar
pars aeris. collisione aliqua usq
ad obstaculum ꝑueniens cũ impetu

Expanded text:
tas. Cujus particulae ad modum untas. Cujus particulae ad modum undarum aquae sibi occurrentes, fragorem faciunt. Ex motu vero aer calefactus, transit in igneam substantiam, fitque coruscatio: quae quamvis cum fragore fiat, citius tamen ad nos pervenit, quia visus velocior est auditu. Cum ergo, sicut praediximus, sparsim ex fumo humido spissati generantur, impetus qui ascendit sursum, est fragor sine fulmine. Sin autem impetus ille deorsum tendat, tamen tantus non fit, quod usque ad obstaculum perveniat, nfindit. Sed quia proprium est motus aeris, tendere sursum, nulla materia exire vetante, revertitur, sparsosque recolligit ignes. Si vero in hac inferiore parte aeris, multus sit humor, aer existens, in illo impetu igniri non potest, fitque fulmen findens, non urens. Si autem ibi non sit humor, ex motu et siccitate ignescit, fitque fulmen urens. Est autem fulmen pars aeris, collisione aliqua usque ad obstaculum perveniens, cum impetu.
Abbreviated transcription (Latin):
siccum fieri. qui guttas aque ex
frigiditate congelans. transmutat
eas in lapideam substantiam. et quia
gute rotunde sunt. quod potest ꝓbari
ꝑ rotunda foramina que agit inlapide
assidutate cadendi. grando rotun
de descendit: Niuies uͦ sunt supradicte
gutte. antequam grosse sint. spissateq¬
ic subicient: Cum in estate
in eadem iuxta inferiora mon¬
tium numquã niues contingunt:
Contra hoc dicimus: In estate humorẽ
ex calore al c iꝰ eleuari. eleuandoq
guitas inuolui. que grossiores factȩ.
frigoreq congelatȩ grandinẽ gignunt.
In hieme uͦ quia frigus cirea terram
sint. ex frigiditate temporis constrin¬
gi. et in niuem transmutari constat.
N estate uͦ. quia frigus
circa terram ñ est. donec in altum
Numquã gͦ inestate nues. et si mea
sunt grandines: De tonitruis et ful¬
minibus. unde et qualiter contingant
ra tendente. cum ad summũ
aeris ꝑuenit. ex p̃ponderatiõe
humoris. mouetur aeris summi¬

Expanded text:
siccum fieri, qui guttas aquae ex siccum fieri, qui guttas aquae ex frigiditate congelans, transmutat eas in lapideam substantiam: et quia guttae rotundae sunt, quod potest probari per rotunda foramina, quae agunt in lapide, assiduda descendit. Nives vero fiunt, si praedictae guttae, antequam grossae sint, spissaic subjicient: Cum in aestate in eadem circa inferiora montium nunquam nives contingunt? Contra hoc dicimus in aestate humorem ex calore alterius elevari, elevandoque guttas involvi, quae grossiores factae, frigoreque congelatae, grandinem gignunt. In hieme vero frigus circa terram sint, ex frigiditate temporis astringi, et in nivem trIn aestate vero, quia frigus circa terram non est, donec in altum Nunquam ergo in aestate nives, etsi in ea sunt grandines. De tonitruis et fulminibus, unde et qualiter contingant,ra tendente, cum ad summum aeris pervenit, et praeponderationem humoris, movetur aeris summi
Abbreviated transcription (Latin):
calore et incensa fit admo¬
dum sanguinis rubea et spissa:
pluere: Inde ueri sumile est die¬
tum ẽẽ quod ante finem huius
mundi guate sanguinis catlent.
et cum debeat exustionẽ fuuri
ut testatur seriptura quȩ dicit.
ignis in conspectu eiꝰ exardescet.¬
et alias. qui uenturus est iudica¬
re uiuos et mortuos et scłm ꝑignẽ.
Aque ex calore in nubibus expensȩ.
ex feruore spissabuntur. et incensȩ
rubeeq factȩ. ad similitudinem
sanguinis caclent: Est quando in
in nubibus apparet: Unde existant.
et unde in eo tot appareant colores.
dicamus: Cum ut supra diximus
calor solis humorem eleuat. uel fu¬
mus humidus euaporat. aqua in
nuior et calidior rubeum ostendit
colorem. ubi spissior pur pureum
uel nigrum: Inde est quod arcus ille.
numquã nͥ in opposita sui parte soli
relucet: Aer enim ex splendore
solis. ita irradiatur. quod diuersi
in eo colores apparent: Unde grando
disseramus: Cum gͥ p̃dicto
mͦ humor eleuetur. contingit sepe
insuꝑioribus uentum frigidum. et

Expanded text:
e incensa, fit ad modum sanguinis rubea et spissa. pluere. Inde verisimile est dictum esse quod ante finem huius saeculi guttae sanguinis cadent quia, cum debeat exustione finiri, ut testatur scriptura, quae dicit: "Ignis in conspectu eius exardescet"Et alias: Qui venturus est judicare vivos et mortuos, et saeculum per ignem. Aquae ex calore in nubibus expansae, ex fervore spissabuntur, et incensae, rubeaeque factae, ad similitudinem sanguinis cadent. Est quando in in nubibus apparet, unde existant, et unde in eo tot appareant colores, dicamus. Cum, ut supra calor solis humorem elevet vel fumus humidus evaporat, aqua in nuior et calidior, rubeum ostendit colorem; ubi spissior, purpureum vel nigrum. Inde est, quod arcus ille numquam nisi in opposita parte soli relucet. Aer enim ex splendore solis ita irradiatur, quod diversi in eo colores apparent. CAP. VIII.--disseramus. Cum igitur praedicto modo humor elevetur, contingit saepe in superioribus ventum frigidum et
Abbreviated transcription (Latin):
ista sciret: Sic gͦ eternus est qui
sapientia ȩterna est: Sic gͥ part
genuit filium coet̾num sibi con
hominis ꝑpenditur: Aliter enim
spirat lȩtus. aliter iratus. humã
pc iste apatre et filio ꝓcedit.
quia uoluntas diuma et
bonitas inde quod ita potens. et
sapiens deus effectu ostenditur:
entia usq ad creationem et gub̾na¬
tionem rerum extendere: Ie coetͣm
et filio: Non enim fuit potens et sa¬
piens ita quod ñ eẽt bonus et creare
uolens quia idem est cdeo et eẽ. et
bonum ẽẽ. et ante tempora uoluit
quod fecit: Nulla enim est in eo
mutabilitas. coet̾na gͦ est p̃dictis.
uoluntas iliuina et bonitas: S hec
ꝑsonarum trinitas. est essentiȩ
unitas: Una enim est substancia
diuma potentia aliquid agit.
sine sapientia et uoluntate. nec
sapientia sine potentia et uoluntate.
nec uoluntas sine potencia et sapi¬
entia. tam̃ quedam oꝑa referunt᷑
potentiȩ et sic patri. queidam sa¬
mentiẽ et inde filio. quedam uo¬

Expanded text:
ista sciret. Sic ergo aeternus est, quia ista sciret. Sic ergo aeternus est, quia sapientia aeterna est. Sic igitur Pater genuit Filium coaeternum, sibi conshominis perpenditur, aliter enim spirat laetus, aliter iratus, diviniritus iste a Patre et Filio procedit, quia voluntas divina et bonitas inde, quod ita potens, et sapiens Deus effectu ostenditur: entia usque ad creationem et gubernationem rerum extendere. CAP. XI. Det Filio. Non enim fuit potens et sapiens, ita quod non esset bonus et creare volens: quia idem est Deo et esse, et bonum esse, et ante tempora voluit, quod fecit. Nulla enim est in eo mutabilitas, coaeterna est ergo praedictis voluntas divina et bonitas. Sed haec personarum Trinitas, est essentiae unitas. Una enim est substantia,divina potentia aliquid agit sine sapientia et voluntate, nec sapientia sine potentia et voluntate, nec voluntas sine potentia et sapientia, tamen quaedam opera referuntur potentiae, et sic Patri; quae dam sapientiae, et inde Filio; quaedam vo
Abbreviated transcription (Latin):
tiam diuinam patrem. sapientiam
filium. uoluntatem sp̃m scm:
otencia dicitur pater. quia
omĩa ereat. et paterno affectu
ante secła genitus. et tamen
illi coeternus. quia ut filiꝰ tempo¬
raliter est a patrȩ. ita sapientia
eternaliter et substantialiter est a
tum apatrȩ. et tam̃ illi
Icoetnum ẽẽ. de illa genitu¬
ra aliquid dicamus. illud ante
orantes. ne si inueniatur illucl
generationẽ eiꝰ quis enarrabit.
putet nobis officere. illud enim
dictum est. ñ quia impossibile est.
s quia difficile est: Pater gͦ geni¬
it filium. id est diuina potentia
genuit sapientiam. quando ꝓuidi
qualiter crearet res. et creatas
disponeret: Et quia ante scla
hoc ꝓuidit. aute secła sapientiã.
id est filium genuit. et hoc ex se
ñ ex alio. quia neq alicuiꝰ doctri¬
na. neq usus exꝑientia. s ꝓpria
natura hoc scire habuit. ex qui
ante fuit. si est fas dicere cle et̃ro
ex quo hoc scuit. ñ fuit. quin

Expanded text:
tiam divinam Patrem, sapientiam tiam divinam Patrem, sapientiam Filium, voluntatem Spiritum sPotentia dicitur Pater, quia omnia creat, et paterno affectu ante saecula genitus, et tamen illi coaeternus: quia ut filius temporaliter est a patre, ita sapientia aeternaliter et substantialiter est a itum a Patre, et tamen illi coaeternum esse, de illa genitura aliquid dicamus: illud ante orantes, ne si inveniatur illud: Generationem ejus quis enarrabit? putetur nobis officere. Illud enim dictum est, non quia impossibile est, sed quia difficile est. Pater ergo genuit Filium, id est, divina potentia genuit sapientiam, quando providit qualiter crearet res, et creatas disponeret, et quia ante saecula hic providit, ante saecula sapientiam, id est, Filium genuit: et hic ex se, non ex alio, quia neque alicujus doctrina, neque usus experientia, sed propria natura hoc scire habuit, ex quo ante fuit, si fas est dicere, de aeterno, ex quo hoc scivit, non fuit quin
Abbreviated transcription (Latin):
uitam conferrȩ ñ potest Anglica
uͦ sapientia quomͦ anglos ipsos ddis¬
poneret: Diuina gͥ sapientia est
que hoc facit: S omĩs sapientia
alicuiꝰ sapientia est Est gͦ cuius
est illa sapientia. nec idem est
angłs. nec homo: Deus gͦ. Sic ꝑ
cotidianam dispositionem. ꝑue¬
nitur ad diuinam sapientiam.
ꝑ sapientiam achumã substantiã
Unde diuina sapientia dicitur.¬
et signacłm et imago diumitatis:
In hac diuinitate omĩum condi¬
tricȩ. et omĩa gub̃nante. dixert̃
philosophi in eẽ potentiã oꝑandi.
sapientiã. uoluntatẽ Si enim
potuit et uesciuit: quomͦ tam
pulera fecit: Si tterum fecit et
noluit. uel ignorans uel co actus
fecit: S quid ignoraret: qui
etiam nouit cogitationes homi¬
num: Quis cogeret illum qui
omĩa potest: Est gͦ indiriuitate
potentia. sapientia. uoluntas. quas
scĩ tres ꝑsonas uocant. uocabula
illis a uulgari ꝓpt̾ affinitatem quã¬
dam transferentes. uocantes poten¬

Expanded text:
vitam conferre non potest. Angelica vitam conferre non potest. Angelica vero sapientia, quomodo angelos ipsos disponeret? Divina igitur sapientia est, quae hoc fecit. Sed omnis sapientia alicujus sapientia est? Est ergo, cujus est illa sapientia, nec idem est angelus nec homo: Deus ergo. Sic per quotidianam disputationem pervenitur ad divinam sapientiam, per sapientiam ad divinam substantiam. Unde divina sapientia dicitur signaculum, et imago Divini tatis. In hac Divinitate omnium conditrice, et omnia gubernante, dixerunt philosophi inesse potentiam operandi, sapientiam, voluntatem. Si enim potuit et nescivit, quomodo tam pulchra fecit? Si iterum fecit et noluit, vel ignorans, vel coactus fecit. Sed quid ignoraret, qui etiam novit cogitationes hominum? quis cogeret illum qui omnia potest? Est ergo in Divinitate, potentia, sapientia, voluntas: quas sancti tres personas vocant, vocabula illis a vulgari, propter affinitatem quamdam transferentes, vocantes poten
Abbreviated transcription (Latin):
et simile appetere: Non gͦ natura
contraria elementa comunxit.
sasu uͦ coniuncta ñ sunt: Si
enm casus mundum oꝑatus eẽt.
quare domũ uel aliquid tale qd̾
leuius est ñ face̾t: Iterum si ca¬
sus mundum oꝑatus fuisset. ali¬
que catisȩ p̃cessissent muncdum.
quarum concursus oꝑaretur
illum: Est enim casus. inopinatꝰ
re euentus. ex causis confluentibꝰ
sum gͦ nichil p̃cessit mundum
pter creatorem. casu ñ est factus
mundus. Igetur aliquo artifice:
Artifex uͦ ille homo ñ fuit: Aute
enim mundus factus est quam¬
homo: Deus gͦ: ꝑ cotidianam uͦ
dispositionem. idem sic ꝓbatur:
Ca que disponuntur. sapienter
disponiuitur: Ergo aliqua sapien¬
sapienter disponitur: Est gͦ sapi¬
entia. qua omĩa disponuntur.
Sapientia aut̃ illa. uel chuma.
uel angelica. uel humana: huma¬
na uͦ ñ est. que res facit uiuere.
et loqui: Nam si humana sapien¬
tia formã hominis. uel alterius
animalis oꝑetur. motum illi et

Expanded text:
et simile appetere: non ergo natura et simile appetere: non ergo natura contraria elementa conjuxit. Casu vero conjuncta non sunt: si enim casus mundum operatus esset, quare domum vel aliquid tale, quod levius est non faceret? Iterum si casus mundum operatus fuisset, aliquae causae praecessissent mundum, quarum concursus operaretur illum. Est enim casus, inopinatus rei eventus, ex causis confluentibus. Cum ergo nihil praecessit mundum praeter Creatorem, casu non est factus mundus, igitur aliquo artifice. Artifex vero ille homo non fuit. Ante enim mundus est homo. Deus ergo. Per cotidianam vero dispositionem idem sic: probatur: ea quae disponuntur, sapienter disponuntur; ergo aliqua sapiensapienter disponitur. Est ergo sapientia, qua omnia disponuntur. Sapientia autem illa, vel divina, vel angelica, vel humana. Humana vero non est, quae res facit vivere et loqui. Nam, si humana sapientia formam hominis, vel alterius animalis operatur, motum illi et
Abbreviated transcription (Latin):
cluodenum intestinum. sic dictum
quia quantitatem xii digitorum.
quales sunt digiti eiꝰdem in uno qͦ:
dicitur. quia nichil inde retinet¬
transit: Huic ieiuno uene quedam
ab epate uenientes se comungunt.
ꝑ quas quod liquidius est transit.
informa epatis miseraice. quia sie
mittunt dicte: Quod uͦ feculentũ
est in longa. ione et in secessum descen¬
tas Illud uͦ liquidum quod infĩma
epatis transit. calore eiꝰdem digerit᷑:
Quodq in ea calidum et siecum est
transit in coleram. ꝑ quasdam uenas
ad cistam fellis transmittitur. et hec
est colere sedes. inde quedam pars
ad formandam. uim appetiuam in
stomachum transit. quod frigidum
et siccum in melancoliã transit. et
ad splenem sedem melancolie transit:
ait. do uim retentiuam conformnandã
Quoid uͦ frigidum et humidum in
fiema mutatur. et ad pulmonem se¬
dem fiecmatis transit. quadam parte
ꝓpter expulsiuam nim instomacũ
transmissa: Quod si calidum et hu

Expanded text:
duodecimum intestium, sic dictum, duodecimum intestium, sic dictum, quod quantitatem duodecim digitorum, quales sunt digiti ejusdem, in uno quoque dicitur, quod nihil inde retinet. Huic jejuno venae quaedam ab hepate venientes, sese conjungunt, per quas quod liquidius est transit in infima hepatis, meseriacae, quia succum mittunt dictae; quod vero feculentum est in longitudinem, id est, in secessum descenonis. Illud vero liquidum quod in infima hepatis transit, calore ejusdem digeritur: quod quia in eo calidum et siccum est, transit in choleram, et per quasdam venas ad cistam fellis transmittitur, et haec est sedes cholerae. Inde quaedam pars ad confortandam vim appetitivam in stomachum transit. Quod vero frigidum ead splenem, sedem sedem melanc., descendit dit, ad vim retentivam confortandam. Quod vero frigidum et humidum, in flegma mutatur et ad pulmonem, sedem flegmatis, transit quadam parte propter expulsivam vim in stomacum transmissa. Quod vero calidum est et