comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si uercare ne paulo durior trans lacio eẽ uide¬
atur molienda ẽ praposito sepe uerbo ut si olim. al.
catone mortuo pupillũ senatũ quis uelictũ diceret
da debet ẽẽ translacio nt deducta eẽ ĩ alienũ locum
nõ irrupisse atq ut precario nõ ui uenisse uideatur
modꝰ autẽ nullꝰ ẽ florencior in singulis uerbis ꝗ que
plus luminis affexant or̃oni nam illud ꝙ ex hoc gere
profluit nõ ẽ in uno uerbo translatio s expluribus
continuatis cõnectitur ut aliud dicatur aliud inte
atq imperii insistent iugo. Sumpta re siłi uerba
illiꝯ rer propia de inceps in rem aliã ut dixi referũt¬
¶ Est hoc magnũ ornametũ or̃onis in quo obscuri¬
tas fugienda ẽ et eĩ ħ fexe gen̾e fiunt ea q̃ dicũt
eigmata. non ẽ autẽ in uerbo mõus hic s ĩ or̃oẽ
io. ẽ incõtinuacione uerboꝵ. Ne illa quidẽ tra¬
duccio atq inutacio in uerbo quãdã fabricacoe

Expanded text:
etiam, si vereare, ne paulo durior translatio esse videetiam, si vereare, ne paulo durior translatio esse videatur, mollienda est praeposito saepe verbo; ut si olim, M. Catone mortuo, "pupillum" senatum quis relictum diceret, da debet esse translatio, ut deducta esse in alienum locum, non inrupisse, atque ut precario, non vi, venisse videatur. Modus autem nullus est florentior in singulis verbis neque qui plus luminis adferat orationi; nam illud, quod ex hoc genere profluit, non est in uno verbo translato, sed ex pluribus continuatis conectitur, ut aliud dicatur, aliud inteatque imperi insistent iugo. Sumpta re simili verba illius rei propria deinceps in rem aliam, ut dixi, transferuntur. Est hoc magnum ornamentum orationis, in quo obscuritas fugienda est; etenim hoc fere genere fiunt ea, quae dicuntur aenigmata; non est autem in verbo modus hic, sed in oratione, id est, in continuatione verborum. Ne illa quidem traductio
Abbreviated transcription (Latin):
silitudinẽ continent translatũ lunien afferre or̃omi. q
ingen̾e priniũ ẽ fugiendo. dissimilitudo ut celi ingẽtes
Fornices quanuus sperã ĩ scenam ut dicitur attulexit
Enunꝯ tamẽ in spera forntis silitudo in ẽẽ nõ põt.
Rape ulixes dũ licet oculis postrenũ lumẽ radiatum
nõ dixit pete s rape. habret eĩ morã sperantis diucuis
licet. Deinde uidendũ ẽ ne longe simile sit Ductũ. Si¬
rtim patrimonii scopulũ libenciꝯ dixerim caribdim bo¬
noꝵ uoraginẽ pocia faciliꝯ eĩ ad ea que uisa qui ad illa
que audita sunt eiꝯoculi ferent᷑ ¶Et quomã hoc uel
suma laus ẽ in uerbis transferẽdis ut sensum fexiat
id ꝙ translatũ sit fugienda omnis turpitido eaꝵ roꝵ
ad quas eoꝵ aũos qui audient trahet siłitudo¶ Holodici
siłitudinis. Nolo ẽẽ aut maiꝯ quã res postulat ut tempes¬
tas comessacionis aut minꝯ comessacio tempestatis ¶Nlo¬
at illicoistic ne contacio mea et umbra ue obsit. atq

Expanded text:
ntinet, translatum lumen adferet orationi. Quo in genere primum est fugienda dissimilitudo: "caeli ingentes fornices"; quamvis sphaeram in scaenam, ut dicitur, attulerit Ennius, tamen in sphaera fornicis similitudo inesse non potest. Vive, Ulixes; dum licet: oculis postremum lumen radiatum rape! non dixit "pete" non "cape,"—haberet enim moram sperantis diutius licet." Deinde videndum est ne longe simile sit ductum: "Syrtim" patrimoni, "scopulum" libentius dixerim; "Charybdim" bonorum, "voraginem" potius; facilius enim ad ea, quae visa, quam ad illa, quae audita sunt, mentis oculi feruntur; et quoniam haec vel summa laus est in verbis transferendis, ut sensum feriat id, quod translatum sit, fugienda est omnis turpitudo earum rerum, ad quas eorum animos, qui audient, trahet similitudo. Nolo dici  cogitatio similitudinis; nolo esse aut maius, quam res postulet: "tempestas comissationis"; aut minus: "comissatio tempestatis"; noat: ilico istic, ne contagio mea bonis umbrave obsit Atque
Abbreviated transcription (Latin):
mines qui excellere sapiẽ glorie uellent oĩa q̃ ꝗdez
tũ hec cuutas noscet solitos ẽẽ cõplecti meminerunt illi
sex elium. Alarccum uero maiuliũ nos ẽt̃ uidimꝰ trdois¬
uerso ambulantẽ foroqd̾ erat insigne eũ ꝗid fac̾et
ita ambulantes in solio sedetes domi sic adhibebãt᷑ nõ
solum ut de iure ciuili ad eos uerũ eciam de filia collo¬
neguocio referretur. ħ. fuit.P. crassi illiꝯ ueteris ħ.
.T. corñcani .h. proaui genexi mei scipionis p̾dẽtissimi
de oĩb diuinis atq huams reb recurret᷑ eidẽq ĩ senatu
et apud populũ et ĩ cansis amicoꝵ et domi et milicieco¬

Expanded text:
mines, qui excellere sapientiae gloria vellent, omnia, quae quidem mines, qui excellere sapientiae gloria vellent, omnia, quae quidem tum haec civitas nosset, solitos esse complecti. Meminerant illi Sex. Aelium; M'. vero Manilium nos etiam vidimus transverso ambulantem foro; quod erat insigne eum, qui id facita ambulantis et in solio sedentis domi sic adibatur, non solum ut de iure civili ad eos, verum etiam de filia conlonegotio referretur. Haec fuit P. Crassi illius veteris, haec Ti. Coruncani, haec proavi generi mei Scipionis prudentissimide omnibus divinis atque humanis rebus referretur; eidemque in senatu et apud populum et in causis amicorum et domi et militiae co
Abbreviated transcription (Latin):
atissima in cuutate uel priuatoꝵ negocus pene oĩbus
uel obris terre procuracione ac sũmi imperii guberna¬
racione disteictus tantã uim cognntionẽ q cõp̾hend̾is
eamq omnem tũ eiꝰ qui consilio et oracione intiutate.
ualeat sciã q exercitatione sociaris illi nati in lr̃is ardẽtis
hiis studuis ocio uero defluentes nõ modo nichil adq̃¬
liexint s ne relictũ quidẽ et traditũ et suũ coseruarĩt
¶Tum crassꝰ nõ ĩ hac in quit una catulle s ĩ aliis eciam
quan plurib distribucione partiũ ac separacione mag¬
intudines arciũ sunt diminute ¶ An tu existimas cu
ẽẽt hyppocrates ille nõ fuisse tũ alios medicos ꝗ morbis
alios qui uulnerib alios qui oculis mederentur ¶ Num
ut nemo genꝰ unuiersoꝵ cõplecteretur atq ut alius
aliam sibi partẽ in qua elaboraret se poneret Eꝗde
sepe hoc andiui de patre et socero mes nostrosq ho¬

Expanded text:
atissima in civitate vel privatorum negotiis paene omnibus atissima in civitate vel privatorum negotiis paene omnibus vel orbis terrae procuratione ac summi imperi gubernatione destrictus tantam vim rerum cognitionemque comprehenderis eamque omnem cum eius, qui consilio et oratione in civitate valeat, scientia atque exercitatione sociaris; illi nati in litteris ardentesque his studiis, otio vero diffluentes, non modo nihil acquisierint, sed ne relictum quide in aliis etiam compluribus distributione partium ac separatione magnitudines sunt artium deminutae. An tu existimas, cum esset Hippocrates ille Cous, fuisse tum alios medicos, qui morbis, alios, qui vulneribus, alios, qui oculis mederentur? Num ut nemo genus universum complecteretur atque ut alius aliam sibi partem in qua elaboraret seponeret? Equidem saepe hoc audivi de patre et de socero meo, nostros quoque ho
Abbreviated transcription (Latin):
luti ꝓhilosopho suctubiut orator qui aut nõ ẽ uicto
uuꝙͣ asocrate neq sermo ille platonis uerus est aut
tu appellas copiosior et melior orator. S hic ĩ illo
platonis libro de oĩ xe quacũq in disceptacionẽ que¬
stioneꝙ reuocetur se copiosissime dicturũ ẽẽ profitẽ
isq princeps ex õĩb ausus ẽ inconuentu poscere qua
De ue quisq uellet audire Cu tantus honos habitꝰ
Cagrecia soli. ut exoĩb delphrs non ĩ aurata statu
s caurea statueretur. ¶Sed hii quos nomĩaui multiq
preterea sũmiq dicendi doctores uno tpre fuerunt
exquib intelligi põt ita serẽ habere rẽ ut tucrasse
dicis. oratorisq nomen apud anticos ĩ grecia maior̃
quadã uł copia uł gloria floriusse quo ꝗdẽ magis dubi¬
co tibi ne plus laudis an grecis iutuperacionis statuam ẽẽ
tribuendam cũ tum in alia lingua ac morib natus. ocup¬

Expanded text:
luit, philosopho succubuit orator, qui aut non est victus luit, philosopho succubuit orator, qui aut non est victus umquam a Socrate neque sermo ille Platonis verus est; auttu appellas, copiosior et melior orator—sed hic in illo ipso Platonis libro de omni re, quaecumque in disceptationem quaestionemque vocetur, se copiosissime dicturum esse profitetur; isque princeps ex omnibus ausus est in conventu poscere qua de re quisque vellet audire; cui tantus honos habitus est a Graecia, soli ut ex omnibus Delphis non inaurata statua, sed aurea statueretur. Sed hi, quos nominavi, multique praeterea summique dicendi doctores uno tempore fuerunt; ex quibus intellegi potest ita se rem habere, ut tu, Crasse, dicis, oratorisque nomen apud antiquos in Graecia maiore quadam vel copia vel gloria floruisse. Quo quidem magis dubito tibine plus laudis an Graecis vituperationis statuam esse tribuendum: cum tu in alia lingua ac moribus natus occup
Abbreviated transcription (Latin):
It catullꝯ dii inmortales inquit ꝙ̃tã reꝵ¬
uarietatẽ ꝙͣtã uini quantã copiam crasse
conplexus es quantisq ex angustiis oracorẽ¬
educere educere ausus es et ĩ maioꝵ suoꝵ regno co¬
llo care namq illos ueteres doctores auctoresq di¬
cendi nullũ genus disputationis a se alienum putasse
accepunꝰ semꝑ q ẽẽ ĩ omni oracionis gen̾e racione
uexsatos. Ex qͥbus etheius hr̃ppias cũ olĩpiã ueniss
maxiã illi ꝯuinquenali celebritate ludoꝵ gloriatꝰ
ẽ cuncta sepe audiente grecia nichil ẽẽ ĩ ulla arte
reꝵ omniũ ꝙ ip̃e nesciret᷑ nec łolum has quib liberai
indutus esset sua manu cõfecisse. set nimis hic ꝗdẽ
ẽ progressꝰ. s ex eo ip̃o coniectura facilis ꝙͣtũ sibi
prothagoria abdexita loquor quoꝵ unꝯ ꝗsq płimũ¬
temipoxib illis eciã de natura ueꝵ et dissoriut et sc̃ri¬
psit Ip̃e ille leontiꝯ gorgias quo paterno ut plato uo¬

Expanded text:
ic Catulus 'di immortales,' inquit 'quantam rervarietatem, quantam vim, quantam copiam, Crasse, complexus es quantisque ex angustiis oratorem educere ausus es et in maiorum suorum regno conlocare! Namque illos veteres doctores auctoresque dicendi nullum genus disputationis a se alienum putasse accepimus semperque esse in omni orationis ratione versatos; ex quibus Elius Hippias, cum Olympiam venisset maxima illa quinquennali celebritate ludorum, gloriatus est cuncta paene audiente Graecia nihil esse ulla in arte rerum omnium quod ipse nesciret; nec solum has artis, quibus indutus esset, se sua manu confecisse. Scilicet nimis hic quidem est progressus, sed ex eo ipso est coniectura facilis, quantum sibi Protagora Abderita loquar? quorum unus qutemporibus illis etiam de natura rerum et disseruit et scripsit. Ipse ille Leontinus Gorgias, quo patrono, ut Plato vo
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Et quo auaricia penetrauit : aut fides ualuit.
iusticia cdnfecit: uidetis profc̃o genus hoc totũ
tum niflexo ĩ mutatoq uerbo res eadẽ enunciatur
ornaciꝯ quo sunt frutia illa innius ornata s tñ nõ
ignoranda cum intelligi uolumꝯ aliquid aut exparte
mus duit ex uno plures. ut romanꝰ homo tũ et si ues bñ
gesta ẽ corde suo trepidat.aut cũ explurib intelligi
unũ nos sumꝯ roman qui fuimꝯ ante rutuli. aut quo¬
cunq modo nõ ut dcm̃ est ĩ eogenere intelligit᷑ s ut

Expanded text:
it"; aut "fides valuit, iustitia confecit." Videtis profecto genus hoc totum, cum inflexo immutatoque verbo res eadem enuntiatur ornatius; cui sunt finitima illa minus ornata, sed tamen non ignoranda, cum intellegi volumus aliquid aut ex parte mus; aut ex uno pluris: at Romanus homo, tamenetsi res bene gesta est corde suo trepidat; aut cum ex pluribus intellegitur unum: nos sumus Romani, qui fuimus ante Rudini; aut quocumque modo, non ut dictum es
Abbreviated transcription (Latin):
eciã propinquoꝵ ¶De honesto aut turpi ut huiꝯ sitne
honestũ glie cã mortẽ obire ¶Conparacois autẽ sunt
duo mõi unꝯ cũ idẽ ne sit an aliquid intexsit quexitur
ut metuere et uereri ¶ Rex et tirannus ut asentator
et amicus altexũ cũ ꝗd prestet aliud que ritur ut illud
oꝑtirni ne cuiꝯq sapientis an populari laude ducant᷑
¶Atq ee ꝗdẽ disceptationes que ad cognitionẽ refe¬
runtur sic fere adoctissimis hominib describunt᷑.

Expanded text:
etiam propinquorum; de honesto aut turpi, ut hoc, sitne etiam propinquorum; de honesto aut turpi, ut hoc, sitne honestum gloriae causa mortem obire. Comparationis autem duo sunt modi: unus, cum idemne sit an aliquid intersit quaeritur; ut metuere et vereri, ut rex et tyrannus, ut adsentator et amicus; alter, cum quid praestet aliud alii quaeritur, ut illud, optimine cuiusque sapientes an populari laude ducantur. Atque eae quidem disceptationes, quae ad cognitionem referuntur, sic fere a doctissimis hominib
Abbreviated transcription (Latin):
tes in homine aut non nuicium possint cõuerti.
Diffiiucionis autẽ sunt disceptaciones ut cũ q̃rit᷑
ꝗd ĩ cõi mẽte qi inpressum sit ut sidisserat unde
sit ius qd̾ maxi ͤ paxti sit utile aut cũ quid cuiꝯꝰ cũq
sit propium exquixitur ut ornate dicere propiũ¬
ssit aut cũ res distribitur ĩ paxtes ut si queratur
ꝙ sint genera reꝵ expetendaꝵ ut sinti ne tria coͣ¬
poris ũ externaꝵ q reꝵ auti cũq forma et ꝯiͣ na
turalis nota ciuꝯq sit sic describitur ut si q̃ratur
auari spẽs sediciosi generosi ¶ Consecucioĩs añt¬
duo crimema questionũ genera ponuntur nam ut smplex
ẽ disceptacio ut si disseratur expetenda ne sit głia aut ex
conpacione laus an duucie magis expetende sint ¶¶ Smp¬
licium autẽ sunt tres modi de expetendis fugiendis ue
rebus ut exꝑetendi ne honores sint num fugienda pa¬
upertas ¶ De equo aut iniquo equm ne sit ulcisci uinrias

Expanded text:
s in homine aut num in vitium possit convertere. s in homine aut num in vitium possit convertere. Definitionis autem sunt disceptationes aut, cum quaeritur, quid in communi mente quasi impressum sit, ut si disseratur, idne sit ius, quod maximae parti sit utile; aut, cum quid cuiusque sit proprium exquiritur, ut ornate dicere propriumssit, aut, cum res distribuitur in partis, ut si quaeratur, quot sint genera rerum expetendarum, ut sintne tria, corporituralis nota cuiusque sit, describitur, ut si quaeratur avari species, seditiosi, gloriosi. Consecutionis autduo prima quaestionum genera ponuntur; nam aut simplex est disceptatio, ut si disseratur, expetendane sit gloria, aut ex comparatione, laus an divitiae magis expetendae sint; simplicium autem sunt tres modi: de expetendis fugiendisve rebus, ut expetendine honores sint, num fugienda paupertas; de aequo aut iniquo, ut aequumne sit ulcisci iniurias
Abbreviated transcription (Latin):
Alnis igitur res eandẽ habet naturã ambi¬
gendi de qua queri ac disceptari põt siue
inĩfinitis consultacõib disceptet᷑ siueĩ eis
causis q̃ ĩ cuurate et inforensi disceptacõs u̾sent᷑
q̃ perꝗuitur ¶ Et uirtus suam ne proptꝰ dignitatẽ
an propt̾ fouctũ aliquẽ expect atur aut agendi
cõsiliũ exqurxitur ut sit ne sapienti capessenda res
p¶ Cognitiones autẽ tres modi cõplectuntur di¬
fincõ et ut ita dicã consetucio nã et ꝗd iure siti cõ¬
iectura quexitur ut illud sit ne ĩ hũano genere sa¬
piencia Quã aũt uim queq ues habeat diffinicio
explicat ut si queratur qd̾ sit sapĩa ¶ Consecucio
ante̾ tractatin cũ ꝗd q qͣͣ rem sequatur ¶ In ꝗxitur
ut illud mentiri sit ne aliquo in mente boni uirixe¬
Deunt igi̾ rursus ad comecturã eanq in quatuor
genera disparciuntur.nã ut ꝗd sit queritur hoc
mi homunes de maximis reb discenciant aut de
inmnutacione ut disputetur unde interrite uirtu¬

Expanded text:
nis igitur res eandem habet naturam ambigendi, de qua quaeri et disceptari potest, sive in infinitis consultationibus disceptatur sive in eis causis, quae in civitate et forensi disceptatione versantque perquiritur, ut virtus suamne propter dignitatem an propter fructum aliquem expetatur; aut agendi consilium exquiritur, ut sitne sapienti capessenda res publica. Cognitionis autem tres modi, coniectura, definitio et, ut ita dicam, consecutio: nam quid in re sit, coniectura quaeritur, ut illud, sitne in humano genere sapientia, quam autem vim quaeque res habeat, definitio explicat, ut si quaeratur, quid sit sapientia; consecutio autem tractatur, cum quid quamque rem sequatur, anquiritur, ut illud, sitne aliquando mentiri boni viri. Redeunt rursus ad coniecturam eamque in quattuor genera dispertiunt; nam aut quid sit quaeritur, hoc mi homines de maximis rebus dissentiant; aut de immutatione, ut, si disputetur, num interire virtu
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sant᷑ quo ingenere ꝗd rectũ faciendũq sit q̃rit᷑ quo
loto oĩs uirtutuũ et uicioꝵ ẽ illa subiecta mat̾ia ant¬
ĩ aĩoꝵ aliqua permotione aut gignenda aut sedanda
tollenda ue tractantur huic generi subiecta sunt coho¬
rtacõnes obuirgationes consolaciones miseraciones oĩsq
ad ꝯmnem aĩ motum et inpulsionẽ si ita res feret mi¬
tigatio ¶Explicatis igitur hiis generib ac modis disce¬
ptationũ omniũ inchil sane ad rem pertinet si qua
in re discrepauit ab antoni diuisione nr̃a particio
eadẽ sunt menbra ĩ utriusq disputacione s paulo se¬
cusame atq abillo partita ac tributa. Nunc ad reli¬
qua progrediar meq ad meum munus pensumq re¬
uocabo. ¶Lam ex illis locis quos exposuit antomꝰ oĩa
st̃ ad q̃q genera qõnu et argumeta sumẽda s aliis gen̾¬
bus alu locimagis eriit de quo nõ tãꝙͣ longa ẽ ꝙ̃ quia¬

Expanded text:
ciendumque sit quaeritur, cui loco omnis virtutum et vitiorum est silva subiecta, aut in animorum aliqua permotione aut gignenda aut sedanda tollendave tractantur. Huic generi subiectae sunt cohortationes, obiurgationes, consolationes, miserationes omnisque ad omnem animi motum et impulsio et, si ita res feret, mitigatio. Explicatis igitur his generibus ac modis disceptationum omnium nihil sane ad rem pertinet, si qua in re discrepavit ab Antoni divisione nostra partitio: eadem sunt membra in utriusque disputatione, sed paulo secus a me atque ab illo partita ac tributa. Nunc ad reliqua progrediar meque ad meum munus pensumque revocabo. Nam ex illis locis, quos exposuit Antonius, omnia sunt ad quaeque genera quaestionum argumenta sumenda; sed aliis generibus al
Abbreviated transcription (Latin):
haꝵ iam cãꝵ cognicõ exercitacio q celebrat᷑. Alterũ
uero tantũmõ in prima arte tradenda nominãt
et oratoris ẽẽ dicunt ¶ Bed neq uim neq nat᷑a
eiꝯ nec partes neq genera proponũt ut preteriri
oĩo fuerit saciꝯ ꝙͣ atactũ deseri. Nlunc eĩ inopia
retinexe intelliguntur tũ iudicio uidexet᷑ Discepticõ¬

Expanded text:
am causarum cognitio exercitatioque celebratur—alterum vero tantum modo in prima arte tradenda nominant et oratoris esse dicunt; sed neque vim neque naturam eius nec partis nec genera proponunt, ut praeteriri omnino fuerit satius quam attactum deseri; nunc enim inopia reticere intelleguntur, tum iudicio viderent
Abbreviated transcription (Latin):
trabar s uoluntati uestrũ omniũ paraui. hus aũt
de rebꝰ solis me ille amonuit ut breuior essem qui
ip̃e iam precipitãs me quoq precipitẽ pene euolue
coegit. s cũ huiꝯ generis demõstracio stat et doc¬
trina ip̃a uulgaris usus aũt grauissimꝰ et in hocto¬
to dicendi studio difficilimꝰ Ꝙadmõm aꝑte dica¬

Expanded text:
trabar, sed voluntati vestrum omnium parui. His autem trabar, sed voluntati vestrum omnium parui. His autem de rebus sol me ille admonuit, ut brevior essem, qui ipse iam praecipitans me quoque haec praecipitem paene evolvere coegit. Sed tamen huius generis demonstratio est et doctrina ipsa vulgaris; usus autem gravissimus et in hoc toto dicendi studio difficillimus. Quam ob
Abbreviated transcription (Latin):
Esti eciã gradacio quedã et conuersio uerboꝵ cõ
tinuata transgressio eti contraxiũ et dissolutum.
et declinacio et rep̾hensio et exclamacio et qd̾ in
multis casib ponitur. et qd̾ de singulis reb proposi¬
tu ductũ uefertur ad singula et ad propositũ sub-¬
iecta rõ et item in distributis supposica rõ et promi-¬
ssio et xursum alia dubitacio et inprouisum quida
et dmum̾acio et alia couectio et dissipacio et cõtinu¬
atum et intercoruptũ et rinago et sibi responsio
et inmutatio et disiuncio et ordo et lacio. et dig̾ssio
et ciccunscriptio ¶ Hec eĩ sunt fere atq hoꝵ siłia uł
plura ecĩa ẽẽ possunt que sententiis oracionẽ que
cõformacionibq illuminent. ¶Que quidẽ te crasse
uideo inquit cocta qd̾ nota nob̾is ẽẽ ꝑutes sine diffi¬
incionib et sine exemplis effudisset ¶Ego uero inꝗt
cxassꝰ ne illa quidẽ que supradixi noua uobis ẽẽ arbi¬

Expanded text:
Est etiam gradatio quaedam et conversio et verborum Est etiam gradatio quaedam et conversio et verborum cinna transgressio et contrarium et dissolutum et declinatio et reprehensio et exclamatio et imminutio et quod in multis casibus ponitur et quod de singulis rebus propositis ductum refertur ad singula et ad propositum subiecta ratio et item in distributis supposita ratio et permissio et rursum alia dubitatio et improvisum quiddam et dinumeratio et alia correctio et dissipatio et continuatum et interruptum et imago et sibi ipsi responsio et immutatio et diiunctio et ordo et relatio et digressio et circumscriptio. Haec enim sunt fere atque horum similia vel plura etiam esse possunt, quae sententiis orationem verborumque conformationibus inluminent.' 'Quae quidem te, Crasse, video,' inquit Cotta 'quod nota esse nobis putes, sine definitionibus et sine exemplis effudisse.' 'Ego vero' inquit Crassus 'ne illa quidem, quae supra dixi, nova vobis esse arbi
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ digestio interpellacio contencio reticencia
comendaçio. uox quedã libera atq eciam effrena¬
cio augendi cã ixacundia obuirgatio pernussio dep̾¬
cacio obsecracio. dedinacio brenis apposicio non ut
supexior illa digressio. purgacio cõciliacio lesio opta¬
cio atq execracio. hus fere limunb illustrant or̃onẽ
sentençie ¶Oracionis autẽ ip̃iꝯ tãꝙͣ axmoꝵ ẽ uel
ad usum cõminacio et qͣiͣ peticio uel ad uenustaten
ip̃a tractacio. nam et geminacio uerboꝵ habet int̾dũ
uim leporẽ alias. et panlũ inmutatũ uerbũ atq defle¬
xuiii et eiꝯdẽ uerbi crebia cum primo repiticio tũ
in extrinũ cõuersio et in cadẽ uerba impetꝰ et con¬
cursio et adiuncio et processio et eiꝯdẽ uerbi erebia
põiti quedã districtio et reuocatio uerbi et illa que
siłr̃ desinunt. aut que cadunt siłr aut que paribus
paria deferuntur aut que sunt inter se similia.

Expanded text:
exemplum; digestio, interpellatio, contentio, reticentia, exemplum; digestio, interpellatio, contentio, reticentia, commendatio; vox quaedam libera atque etiam effrenatio augendi causa; iracundia, obiurgatio, promissio, deprecatio, obsecratio, declinatio brevis a proposito, non ut superior illa digressio, purgatio, conciliatio, laesio, optatio atque exsecratio. His fere luminibus inlustrant orationem sententiae. Orationis autem ipsius tamquam armorum est vel ad usum comminatio et quasi petitio vel ad venustatem ipsam tractatio. Nam et geminatio verborum habet interdum vim, leporem alias, et paulum immutatum verbum atque deflexum et eiusdem verbi crebra tum a primo repetitio, tum in extremum conversio et in eadem verba impetus et concursio et adiunctio et progressio et eiusdem verbi crebrius positi quaedam distinctio et revocatio verbi et illa, quae similiter desinunt aut quae cadunt similiter aut quae paribus paria referuntur aut quae sunt inter se similia.
Abbreviated transcription (Latin):
propositũ et iteracio et racionis apta conclusio tũ
augendi et minuendi cã ueritatis suꝑlacĩo atq tr̃as¬
iecͥgtio et rõ adq huic funtima qͣi p̾cũtacõ ex exposicõq
sentencie sue. Tum illa que maxime qͣi ierepit ĩ ho¬
nunũ mentes alia dicentis ac sigmfitantis dissimulacõ¬
demũ dubitacio tũ distribucio tũ correctio uel ante
uel post ꝙͣ dixeris uel cũ aliquid ate ip̃o reicias. prx¬
muntio eciã est ad id ꝙ egrediare et traiectio in
alium. cõitatio q̃ ẽ qͣi cũ hus ip̃is apud quos dicas
deliberacio moꝵ̾ ac uite imitatio uel ĩ personis
uel sine illis magnũ quoddã habens ornanetũ or̃o¬
nis et aptũ ad cũos conciliandos uel maxime sepe
autẽ eciam ad metum or̃onui comouendos personaꝵ
ficta in duccio uel grauissimũ lumen augendi disc¬
riptio erxoris inductio ad xlaritatẽ impulsio aut¬
s cupacio tũ duo illa que maxime mouent/. siłitudo ⁊

Expanded text:
propositum et iteratio et rationis apta conclusio; tum propositum et iteratio et rationis apta conclusio; tum augendi minuendive causa veritatis supralatio atque traiectio; et rogatio atque huic finitima quasi percontatio expositioque sententiae suae; tum illa, quae maxime quasi inrepit in hominum mentis, alia dicentis ac significantis dissimulade dubitatio, tum distributio, tum correctio vel ante vel postquam dixeris vel cum aliquid a te ipso reicias; praemunitio etiam est ad id, quod adgrediare, et traiectio in alium; communicatio, quae est quasi cum eis ipsis, apud quos dicas, deliberatio; morum ac vitae imitatio vel in personis vel sine illis, magnum quoddam ornamentum orationis et aptum ad animos conciliandos vel maxime, saepe autem etiam ad commovendos; personarum ficta inductio vel gravissimum lumen augendi; descriptio, erroris inductio, ad hilaritatem impulsio, anteoccupatio; tum duo illa, quae maxime movent, similitudo et
Abbreviated transcription (Latin):
sit egregiũ atq mirabile in singulis uerbis ꝙͣ illa tria
tenere ut translatetis utamre frequent̾ interdum
fictis uaro añt eciam peruetustis ¶ Inpexpetua aũt
oracione cũ et cuniunctionis lenitatẽ et nexuoru
quam dixi uõnẽ tenuerimꝰ tum ẽ qi lumĩb distiguen¬
stris explanac̃õ reꝵ queq gexãtur subaspectu pene
subieccio que et mexponenda re plurimũ ualent ad
illustrandũ id ꝙ exponit᷑ et ad adamplificandũ ut hus
qui audient illud ꝙ augebimꝯ quã effice̾ or̃o potexit
tantu ẽẽ uideantur et huic contraria sepe percussio
ẽ et plus ad intelligendũ quã dixeris signficacĩo et
distĩcio concisa breuitas extenuaciõ et huic adiuncta
inclusio apreceptis cesaris nõ abhorens et re digre¬
ssio et in qua cũ fuerit delectato tũ redica ad rem
aptus et continuus ẽẽ delebit. proposicioq ꝗd sit
ducturus et ab eo ꝙ ẽ dictũ seuinccio et reditus ad

Expanded text:
sit egregium atque mirabile, nisi in singulis verbis illa tria sit egregium atque mirabile, nisi in singulis verbis illa tria tenere, ut translatis utamur frequenter, interdum factis, raro autem etiam pervetustis. In perpetua autem oratione, cum et coniuquam dixi, rationem tenuerimus, tum est quasi luminibus distinguenstris explanatio rerumque, quasi gerantur, sub aspectum paene subiectio; quae et in exponenda re plurimum valent et ad inlustrandum id, quod exponitur, et ad amplificandum; ut eis, qui audient, illud, quod augebimus, quantum efficere oratio poterit, tantum esse videatur; et huic contraria saepe percursio est et plus ad intellegendum, quam dixeris, significatio et distincte concisa brevitas et extenuatio et huic adiuncta inlusio a praeceptis Caesaris non abhorrens; et ab re digressio, in qua cum fuerit delectatio, tum reditus ad rem aptus et concinnus esse debebit; propositioque quid sis dicturus et ab eo, quod est dictum, seiunctio et reditus ad
Abbreviated transcription (Latin):
xposui fere uti potui que maxime ad ornatũ
oracionis pertinere arbitrabar ¶Dixi enm
de singulor laude uerbor dixi de cõnnccioẽ
tñ teres est et tenius nõ sine nexius ac uirib et eaque
particeps est utxiusq genexis quadã mediocritate lau¬
datur ¶ Hus trib figuris insid̾e quidã uenustatis non
futo illitꝯ s sanguie diffusus debꝰ color ¶Tum deniq
hic nobis orator ita conformãdꝰ ẽ ut uerbis et sentẽ
l et̃ uti cũ uenustate moueantur ut ĩ ꝙͣ hii ꝗĩ armoꝵ¬
traic tacione uersantur ¶ Sic uerbis quidẽ adaptã con¬
posicionẽ et deconciã sententus uero ad grauitatẽ or̃o¬
nis. utatur: formantur autẽ et uerba et sentencie
pene innumerabilit̾i qd̾ satis scio notũ eẽ nobis inter
si uexba miraris. sentenciaꝵ permanet quibuscũq
uerbis uti uelis ¶Ꝙ ꝯuidẽ uos et si faciatis tñ amo¬
nendes puto ne quid eẽ aliud oratoris putetis. qd̾ ꝗdẽ

Expanded text:
xposui fere, ut potui, quae maxime ad ornatum orationis pertinere arbitrabar. Dixi enim de singulorum laude verborum, dixi de coniunctione tamen teres, et tenuis, non sine nervis ac viribus, et ea, quae particeps utriusque generis quadam mediocritate laudatur. His tribus figuris insidere quidam venustatis non fuco inlitus, sed sanguine diffusus debet color. Tum denique hic nobis orator ita conformandus est et verbis et sententsed etiam, ut cum venustate moveatur, ut ei qui in armotractatione versantur, sic verbis quidem ad aptam compositionem et decentiam, sententiis vero ad gravitatem orationis utatur. Formantur autem et verba et sententiae paene innumerabiliter, quod satis scio notum esse vobis; si verba mutaris, sententiarum permanet, quibuscumque verbis uti velis. Quod quidem vos etsi facitis, tamen admonendos puto, ne quid esse aliud oratoris putetis, quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tacõe uiii uarietatẽ q fortuna non uagabitur oro
inea longiꝯ atq eis ip̃is fere finietur uiris ꝗ hoc ser¬
mone quẽ refferre suscepimꝰ cõtĩent᷑ ¶ Quis ẽĩ nõ
uire beatam .l. crassi morte illã que ẽ amultis sepe
defleta dixerit cũ hoꝵ ip̃oꝵ sit ꝗ cũ illo postremo¬

Expanded text:
tatione vim varietatemque fortunae, non vagabitur oratio tatione vim varietatemque fortunae, non vagabitur oratio mea longius atque eis fere ipsis definietur viris, qui hoc sermone, quem referre suscepimus, continentur. Quis enim non iure beatam L. Crassi mortem illam, quae est a multis saepe defleta, dixerit, cum horum ipsorum sit, qui tum
Abbreviated transcription (Latin):
tum ec̃ audiebamꝯ ex quo cũ corruiss cũ febri domũ
rediit dieq septiõ lateris dolore cõsumptꝯẽ ¶e
falaceni hominũ spem fragilẽ q fortiriã et manes nos¬
tras contentiones que mediotri spacio sepe frangunt̾
et coxruunt et dalte in ip̃o cursu obruunt᷑ quã por¬
tum conspic̾e potuerunt ¶ Nam quanidiu crassi fiut
ambicõis labore uita districta tanidiu priuatis ma¬
gis officiis et ingenii laude floriut quã fructu cim
ad siñna auctoritatẽ dabat is eiꝯ omiẽ spem atq
dĩa uite cõsilia morte peruertit. ¶ fuit hoc luctuo¬
.p. casus secuti sunt ut mͥ nõ erepta .l. crasso adiis i¬
mortalib uita s donata mors ẽẽ uideat᷑. ¶Nõ uidit
flagrantẽ Italiã bello axdetẽ in inuidia senatũ nõ
sceleriis nefarii principes ciuitatis xeos non luctũ filie
nõ exiliũ generi. non acexbissimã G. maru fugam
non illã post reditũ eiꝰ cedẽ õiu cxudelissima nõ

Expanded text:
tum esse audiebamus; ex quo cum cohorruisset, cum febri domum rediit dieque septimo lateris dolore consumptus est. fallacem hominum spem fragilemque fortunam et inanis nostras contentiones, quae medio in spatio saepe franguntur et corruunt aut ante in ipso cursu obruuntur, quam portum conspicere potuerunt! Nam quam diu Crassi fuit ambitionis labore vita districta, tam diu privatis magis officiis et ingeni laude floruit quam fructu amplad summam auctoritatem dabat, is eius omnem spem atque omnia vitae consilia morte pervertit. Fuit hoc luctuoamen rem publicam casus secuti sunt, ut mihi non erepta L. Crasso a dis immortalibus vita, sed donata mors esse videatur. Non vidit flagrantem bello Italiam, non ardentem invidia senatum, non sceleris nefarii principes civitatis reos, non luctum filiae, non exsilium generi, non acerbissimam C. Mari fugam, non illam post reditum eius caedem omnium crudelissimam, non
Abbreviated transcription (Latin):
nitate prime cuit genere ip̃o singulares neq eĩ ꝑue
neq uũtate neq uulgares admiracione autt̃oĩo laude
digne uideri solent ¶Est eciã cum ceteris prestatib
uirib conparacõ in laudacione preclara de quo gn̾e
libitũ mͥ ẽ paulo plura ꝙͣ onderã dicere nõ tã propt̃̾
usum forense qui ẽ ame in oĩ hoc sexmone tractatꝯ
ꝙͣ ut hoc uid̾etis si laudationes eẽnt in oratoris offi¬
cio ꝙ nẽo negat oratori uirtutũ omniũ cogncõe
sie qua laudacio effici nõ possit ẽẽ nccͣia. Iam uitu¬
perandi preceꝑta contrarus exiuciis sumenda ẽẽ
pexspicuũ est ¶ Bmiul ẽ illud ante octulos nec bonũ
uirum propie et copiose laudari sine uirtutuũ nec
improbũ notari cat iutuperaxi sine uicioꝵ cognitõe
satis insignite atq aspere posse ¶Atq hus locis et ui¬

Expanded text:
vitate primae aut genere ipso singulares; neque enim parvae vitate primae aut genere ipso singulares; neque enim parvae neque usitatae neque vulgares admiratione aut omnino laude dignae videri solent. Est etiam cum ceteris praestantibus viris comparatio in laudatione praeclara. De quo genere libitum mihi est paulo plura quam ostenderam dicere, non tam propter usum forensem, qui est a me omni hoc sermone tractatus, quam ut hoc videretis, si laudationes essent in oratoris officio, quod nemo negat, oratori virtutum omnium cognitionem, sine qua laudatio effici non possit, esse necessariam. Iam vituperandi praecepta contrariis ex vitiis sumenda esse perspicuum est; simul est illud ante oculos, nec bonum virum proprie et copiose laudari sine virtutum nec improbum notari ac vituperari sine vitiorum cognitione satis insignite atque aspere posse. Atque his locis et l
Abbreviated transcription (Latin):
is qui laudabitur gexit Itemq incetexis resgeste ad
cuiꝯq iuxtutis genus et uim et nomen accomodabũt᷑
¶Gratissima autẽ laus eoꝵ fcõꝵ habetur que suscep¬
ta uidecur auiris fortib sine emolumeto ac prenno
que uero ecĩa cum labore ac periculo ip̃oꝵ hec habẽt
uberinã copiam ad laudaridũ qd̃ et dici ornatissime
possunt et cudixi facilime: Ea eĩ demq uirtus ẽẽ
uidet᷑ prestantis iuri que ẽ fenctuosa aliis ip̃i aut
laboriosa au̾t pexitulosa aut certe gratuita. Magꝰ
eciã ilła laus et ad mixabilis uidori solet tulisse casus
sapient᷑ aduersos non fractũ ẽẽ forcuna retinusse
sñ xeb asperis dignitatẽ ¶Neq tamen illa nõ ornat
habiti honoxes. decreta uirtutis prema resgeste iu¬
dciit ho ncnã Comprobate in quib et̃ felicitatẽ ip̃o
deoꝵ uimortaliũ iudicio tribui laudacionis est ¶ Sũmẽde
autem ueserunt aut magnutudine prestabiles aut no¬

Expanded text:
is, qui laudabitur, fecerit; itemque in ceteris res gestae ad is, qui laudabitur, fecerit; itemque in ceteris res gestae ad cuiusque virtutis genus et vim et nomen accommodabuntur. Gratissima autem laus eorum factorum habetur, quae suscepta videntur a viris fortibus sine emolumento ac praemio; quae vero etiam cum labore ac periculo ipsorum, haec habent uberrimam copiam ad laudandum, quod et dici ornatissime possunt et audiri facillime; ea enim denique virtus esse videtur praestantis viri, quae est fructuosa aliis, ipsi aut laboriosa aut periculosa aut certe gratuita. Magna etiam illa laus et admirabilis videri solet tulisse casus sapienter adversos, non fractum esse fortuna, retinuisse in rebus asperis dignitatem; neque tamen illa non ornant, habiti honores, decreta virtutis praemia, res gestae iudiciis hominum comprobatae; in quibus etiam felicitatem ipsam deorum immortalium iudicio tribui laudationis est. Sumendae autem res erunt aut magnitudine praestabiles aut no
Abbreviated transcription (Latin):
quar alia ẽ ad laudacõe apcior ¶Sunt ẽ alie pre¬
tutes q̃ uident᷑ in morib hominũ quãdã comitate
aĩ magnitudine ac robore. nam clemencia. iusticia beni¬
gnitas fides fortitudo in periculis cõib iudicacanda
e̾ digna ante ire in laudacionib onmes eĩ hee uirtutes
nõ ip̃is tã qui eas habent qͣ hominũ generi feut tuosse
putantur. sapiencia et magnitudo d̃ sme qua omnes
res humane tenues ac prope pro inchilo putant᷑ et in
excogitando uis quedã ingenũ et ip̃a eloquentia ad¬
miracõis habet non minꝰ uero iocunditatis ¶ Ipsos
tutuũ. feriunt eĩ aures hominũ tũ illa que iocunda
et grata tũ eciã illa que mirabilia sunt nr uretute lau¬
dari. ¶Et quomam singulaꝵ uirtutiũ sunt cexta q̃¬
dam officia ac munexa et sua ciuq uirtuti laus pro¬
pia debetur exit explicandũ in laude iustitie quid cũ
fide ꝗd cũ cquabilitate ꝗd cũ eiꝯ moĩ aliquo officio

Expanded text:
t alia ad laudationem aptior; sunt enim aliae virt alia ad laudationem aptior; sunt enim aliae virtutes, quae videntur in moribus hominum et quadam comitate animi magnitudine ac robore; nam clementia, iustitia, benignitas, fides, fortitudo in periculis communibus iucunda est auditu in laudationibus; omnes enim hae virtutes non tam ipsis, qui eas habent, quam generi hominum fructuosae putantur. Sapientia et magnitudo animi, qua omnes res humanae tenues ac pro nihilo putantur, et in excogitando vis quaedam ingeni et ipsa eloquentia admirationis habet non minus, iucunditatis minus: ipsos tutum; ferunt enim aures hominum cum illa, quae iucunda et grata, tum etiam illa, quae mirabilia sunt in virtute, laudari. Et quoniam singularum virtutum sunt certa quaedam officia ac munera et sua cuique virtuti laus propria debetur, erit explicandum in laude iustitiae, quid cum fide, quid cum aequabilitate, quid cum eius modi aliquo officio
Abbreviated transcription (Latin):
hiuꝯ forensis causa laudaciones seriptitauerunt quoꝵ
sunt libri quib themiostodes. axistides. agesilaus.
Epammondas. philipus. alexander aliiq laudatur. no¬
stre laudaciones quib in foxo utimur aut testimomi
breuitatẽ habẽt nudã atq mornatã aut seribuntur
laudanti sceipsit. e. leliꝯ uelut nos met ip̃i ornãdi
tam grecoꝵ more ut si quos uelimꝰ laudare possimꝰ
sit ergo anobis tractatus hic locus. ¶ Prespicuũ est
igi̾ alia eẽ in hoĩe optanda alia laudãda genus forma
moderacione maxt cerintur tarctanda in oraciõib
e ciã hec sunt nature et fortune bona ĩn quib ẽ sũma
laus non extulisse se inpotestate non fuisse in solentẽ
in pecunia nõ se pretulisse alus propt̾ habundaciã for¬
tune ut opes et copie non superbie uideant᷑ ac libi¬
Dini s bonitati et moderaciom facultate et mat̾iã
dedisse ¶Uirtus autẽ que ẽ perse ip̃a laudabilis

Expanded text:
huius forensis causa laudationes scriptitaverunt; quorum huius forensis causa laudationes scriptitaverunt; quorum sunt libri, quibus Themistocles, Aristides, Agesilaus, Epaminondas, Philippus, Alexander aliique laudantur; nostrae laudationes, quibus in foro utimur, aut testimoni brevitatem habent nudam atque inornatam aut scribuntur  Africanum avunculum laudanti scripsit C. Laelius, vel ut nosmet ipsi ornandi causa Graecorum more, si quos velimus, laudare possimus, sit a nobis quoque tractatus hic locus. Perspicuum est igitur alia esse in homine optanda, alia laudanda: genus, forma, moderatione maxime cernitur, tractanda in laudationibus etiam haec sunt naturae et fortunae bona; in quibus est summa laus non extulisse se in potestate, non fuisse insolentem in pecunia, non se praetulisse aliis propter abundantiam fortunae, ut opes et copiae non superbiae videantur ac libidini, sed bonitati ac moderationi facultatem et materiam dedisse. Vir
Abbreviated transcription (Latin):
gacio si ẽ auctoritas. tum admoincio quasi leuior oburr¬
gatio tum promissio si audiexint probaturos tum dep̾cacõ
ꝙ ẽ infirmum s non nunꝙͣ utile nonullo aũt loco facecie
prosunt et celexitas ad brene aliquod dictum nec sine
Dignitate et cũ lepore. Nichil ẽĩ tam facile ꝙͣ młtitudo
q̃ atristicia sepe et ab acerbitate comode et breuiter et
Xposui fere ut potui uob̃ inutuoq gen̾e cãꝵ¬
q̃ sequi solerem q̃ fugere que spectare qua oĩo
in causis racione uersari. Nec illud terciũ lau¬
dacionũ genꝯ ẽ difficile ꝙ ego micio quasi apreceptis
nostris secreuerã. Sed et qr multa sunt orationũ gen̾a
et grauiora et maioris copie de quib nemo fere p̾cepat
et quod nos laudacionb non ita nultũ uti soleremus
totũ hunt segregabã locum ¶ Ipsi eĩgreti qui magit legẽ
di delectaciõis causa aut hõĩs alituiꝯ orandi ꝙ̃ utilitatis

Expanded text:
gatio, si est auctoritas; tum admonitio quasi lenior obiurgatio, si est auctoritas; tum admonitio quasi lenior obiurgatio; tum promissio, si audierint, probaturos; tum deprecatio, quod est infirmum, sed non numquam utile. Nullo autem loco plus facetiae prosunt et celeritas et breve aliquod dictum nec sine dignitate et cum lepore; nihil enim tam facile quam multitudo a tristitia et saepe ab acerbitate commode et breviter et xposui fere, ut potui, vobis in utroque genere causquae sequi solerem, quae fugere, quae spectare quaque omnino in causis ratione versari. Nec illud tertium laudationum genus est difficile, quod ego initio quasi a praeceptis nostris secreveram; sed et quia multa sunt orationum genera et graviora et maioris copiae, de quibus nemo fere praeciperet, et quod nos laudationibus non ita multum uti soleremus, totum hunc segregabam locum; ipsi enim Graeci magis legendi et delectationis aut hominis alicuius ornandi quam utilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tus non nunꝙͣ aut tohortacione aut commocione concitan
aliqua aut inspẽ aut inmetũ aut ad cupiditatẽ aut ad glo¬
riam concitandos. sepe ecĩa ueritate iracundia spe miuria
inuidia cxudelitate reuotandos ¶ Sit autẽ ut qr maxĩa
qͣi oratoris scena uideat᷑ concio in huis natura ip̃a adornatiꝰ
dicendi genꝯ excitemur habet eĩ multitudo ium quandã
talem ut quẽadmodũ tibicen sine turbis canere sic orator
sine multitudine audiente elloques ẽẽ non possit. Et cũ
sint populares multi uariiq lapsus uicanda ẽ aclamacõ ad¬
uersa populi que aut or̃onis pectato alico excitatur si aspe
si axogant̾. si turpit̾ si sordide: si cũ aũ uicio dictũ ẽẽ aliqd̾
uideatur aut hominũ offensione uel muidia. q̃ aut iusta
aut excrimĩacõne atq fama aut res sidisplicet aut si
ẽ in alico motu sue cupiditatis aut nietus multitudo.
hus quatuor causis totidẽ medicine opponunt᷑ tũ obiuir¬

Expanded text:
tus non numquam aut cohortatione aut commemoratione tus non numquam aut cohortatione aut commemoratione aliqua aut in spem aut in metum aut ad cupiditatem aut ad gloriam concitandos, saepe etiam a temeritate, iracundia, spe, iniuria, invidia, crudelitate revocandos. Fit autem ut, quia maxima quasi oratoris scaena videatur contionis esse, natura ipsa ad ornatius dicendi genus excitemur; habet enim multitudo vim quandam talem, ut, quem ad modum tibicen sine tibiis canere, sic orator sine multitudine audiente eloquens esse non possit. Et cum sint populares multi variique lapsus, vitanda est acclamatio adversa populi, quae aut orationis peccato aliquo excitatur, si aspere, si arroganter, si turpiter, si sordide, si quo animi vitio dictum esse aliquid videtur, aut hominum offensione vel invidia, quae aut iusta est aut ex criminatione atque fama, aut res si displicet, aut si est in aliquo motu suae cupiditatis aut metus multitudo. His quattuor causis totidem medicinae opponuntur: tum obiur
Abbreviated transcription (Latin):
litates et ceteraꝵ reꝵ quarum fructum utilitate meti¬
mur. Itemq incomoda contrarioꝵ/. qui ad dignitatẽ
inpellit maioꝵ exempla que exunt uel cum pexiculo
gloriosa colliget postexitatis in mortalẽ memoriam
augebit. Utilitatẽ ex laude nasci defendet semꝑq eã
cum dignitate ẽẽ coniunctam. ded quid fieri possit
querendũ. Inciditur eĩ oĩs deliberacõ s̃ intelligitur nõ
posse fiexi aut si nc̃citas affertur et qui id docuit nõ
uidentib aliis is pluximũ uidet ¶ Ad consiliũ autẽ
de re.p. Dandũ. capud ẽ nosce rem p. ad dicendũ
uero probabilit̾ est nosce mores cuutatis. qui qr ẽbro
mutantur. genus quoq oroĩs ẽ spe mutandũ ¶ Et ꝙͣ¬
ꝙͣ una fere uis eloquencie ẽ tñ qr suĩna dignitas est
genꝯ qͦ dicendi gr̃adiꝯ quoddã et illustriꝯ eẽ adhibendum
uidetur ¶Al axm̃aq parsor̃onis ad mouẽda ẽ ad aĩoꝵ mo¬

Expanded text:
ceterarum rerum, quarum fructum utilitate meticeterarum rerum, quarum fructum utilitate metimur, itemque incommoda contrariorum; qui ad dignitatem impellit, maiorum exempla, quae erant vel cum periculo gloriosa, conliget, posteritatis immortalem memoriam augebit, utilitatem ex laude nasci defendet semperque eam cum dignitate esse coniunctam. Sed quid fieri possit quaerendum; inciditur enim omnis iam deliberatio, si intellegitur non posse fieri aut si necessitas adfertur; et qui id docuit non videntibus aliis, is plurimum vidit. Ad consilium autem de re publica dandum caput est nosse rem publicam; ad dicendum vero probabiliter nosse mores civitatis, qui quia crebro mutantur, genus quoque orationis est saepe mutandum; et quamquam una fere vis est eloquentiae, tamen quia summa dignitas est genus quoque dicendi grandius quoddam et inlustrius esse adhibendum videtur; maximaque pars orationis admovenda est ad animorum mo
Abbreviated transcription (Latin):
Eq sane iam causa uidet̾ eẽ cur cecerna¬
mus ea precepa q̃ de suasionib tradenda
uidentur ẽẽ. nam et sapientis ẽ consiliũ explicare
sum de maximis rebus et honesti et disexti ut mẽte
prouide auctoxitate probare orone persuad̾e po¬
ssis ¶ Atq hec in senatu minoxe apparatu agenda
sunt. sapiens eĩ ẽ consiliũ multisq alus dicendi atq¬
loquendi locus. uitanda ẽ eciam ingemi ostentacio¬
nisq suspicio contio cupit omnẽ unn or̃oĩs et graui¬
tatẽ uarietatẽq desiderat ¶Ergo in suadendo nichil
ẽ obtabiliꝯ quam dignitas. nam qui utilitatẽ petit
nõ ꝗd maxime uelit suasor sed quid interdũ magis
sequatur uidet Nemo ẽ eĩ presertĩ in clara ciuitate
quin putet expectandã in auime dignitatẽ. Sediuuat
utilitas plexũq cũ subest ille timor ea neglecta ne
dignitatem quidẽ posse retineri ¶Controuersia aũt
uidentur qui utilitatẽ deffendit oiumerabit comoda
patis. operum potencie uectigaliũ presidii militum uti

Expanded text:
e sane iam causa videtur esse cur secernamus ea praecepta, quae de suasionibus tradenda videtur esse; nam et sapientis est consilium explicare suum de maximis rebus et honesti et diserti, ut mente providere, auctoritate probare, oratione persuadere possis. Atque haec in senatu minore apparatu agenda sunt; sapiens enim est consilium multisque aliis dicendi relinquendus locus, vitanda etiam ingeni ostentationis suspicio: contio capit omnem vim orationis et gravitatem varietatemque desiderat. Ergo in suadendo nihil est optabilius quam dignitas; nam qui utilitatem petit, non quid maxime velit suasor, sed quid interdum magis sequatur, videt. Nemo est enim, praesertim in tam clara civitate, quin putet expetendam maxime dignitatem, sed vincit utilitas plerumque, cum subest ille timor ea neglecta ne dignitatem quidem posse retineri. Controversia autem est saepe videntur, qui utilitatem defendet, enumerabit commoda pacis, opum, potentiae, vectigalium, praesidi militum,
Abbreviated transcription (Latin):
extinctũ ẽẽ axbitxor. nã tibi aut pro uirtute cũ cõ¬
stanciaq tua eiuilis fexxi subeunda fuit crudelicas
aut si qua te fortuna ab atrocitate mortis iundicass
cadẽ ẽẽ te fimerũ patrie expectatorẽ coegisset

Expanded text:
exstinctum esse arbitror; nam tibi aut pro virtute animi conexstinctum esse arbitror; nam tibi aut pro virtute animi constantiaque tua civilis ferri subeunda fuit crudelitas aut, si qua te fortuna ab atrocitate mortis vindicasset, eadem esse te funerum patriae spectatorem coegisset;
Abbreviated transcription (Latin):
illud fiut aquo exant multoꝵ capita seruata. Neq u̾o¬
non longe ab eo gar uilii caput ospitis etrusci scelere
pex ditũ cũ .l. Inlii fratris capite iacuit ut ille ꝗ hec nõ
re qua mente ille ĩ patriã fuit et G. carbonis mimi¬
citim hõis eadẽ illo die mors fuisse nepharia nõ uidit
eoꝵ ip̃õꝵ qui tũ adolescentes crassꝰ se dicarat horr¬
ibiles miserosq casus ex ꝗbꝰ cocta quẽ ille florẽtẽ
reliquerat paucis dieb post mortẽ cuassi depul sus
per inuidiã tribunatu nõ multis ab eo tpr̃e mẽsib
eiectus ẽ e ciuitate sulpiciꝰ autẽ qui ĩ eadẽ inuidia
Flamã fuiss ꝗb cũ priuatꝰ cõiunctissiẽ uixexat hos
intribunatu spoliare instituit õi dignitate. Ci ꝗdẽ
ad sũma glorĩa eloquentie florescenti frro excepta
nita ẽ et pena temexitatis nõ sine magno uer p. ma
lo cõstituta ¶Ego uo te crasse tũ uite flore tum
mortis oportumitate diuno cõsilio et ornatũ et

Expanded text:
illud fuit, a quo erant multorum civium capita servata; neque vero longe ab eo C. Iuli caput hospitis Etrusci scelere proditum cum L. Iuli fratris capite iacuit, ut ille, qui haecui maerori, qua mente ille in patriam fuit, etiam C. Carbonis, inimicissimi hominis, eodem illo die mors fuisset nefaria; non vidit eorum ipsorum, qui tum adulescentes Crasso se dicarant, horribilis miserosque casus; ex quibus C. Cotta, quem ille florentem reliquerat, paucis diebus post mortem Crassi depulsus per invidiam tribunatu non multis ab eo tempore mensibus eiectus est e civitate; Sulpicius autem, qui in eadem invidiae flamma fuisset, quibuscum privatus coniunctissime vixerat, hos in tribunatu spoliare instituit omni dignitate; cui quidem ad summam gloriam eloquentiae efflorescenti ferro erepta vita est et poena temeritatis non sine magno rei publicae malo constituta. Ego vero te, Crasse, cum vitae flore tum mortis opportunitate divino consilio et ornatum et
Abbreviated transcription (Latin):
.i. trassum uis coherc̾e. hec tibi ẽ incidenda lingua qua
uel enuilsa spũ ip̃o libidinẽ tua libertas mea uefuta¬
bit. ¶ Nex multa tum uehemetissima cõcitacõe aĩ ĩgenii

Expanded text:
L. Crassum vis coercere: haec tibi est incidenda lingua, qua L. Crassum vis coercere: haec tibi est incidenda lingua, qua vel evulsa spiritu ipso libidinem tuam libertas mea refutabit.' Permulta tum vehementissim