comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modis oĩb oportet te ad frẽs tuos re-¬
gredi : donec ãnũties q̃ uidisti. Quo
facto: protinꝰ reuerteris et eterne is¬
tius leticie ꝑticipiũ obtinebis Nuiꝰ
rei grã missus sũ ad ros indicare
istri q̃ uidi ⁊ ut et ipĩ bñ fatẽtes ꝓfi¬
ticitis et ꝑseueretis in bono: scientes utiq
quia nõ deerit merces oꝑi ur̃o Et cũ ista
dirisset. illico ualedicens eis obdormiut
in dnõ Planxit aũt eũ dĩs congregacio
mo̾sterii planctu magno utpote sc̃issimũ
et magne utilitatis uirũ: decꝰ exemplo ões
errit informati et de cuiꝰ cõpilio pendebãt
unuisi Illiergo solliate tꝑs horãq notã¬
tes cũ requisissẽt ĩ claraiualle: cognoue¬
rũt frẽm supradc̃m eadẽ die qua uisio h ͨ
demõstrrta ẽ fuisse defũctũ Euiꝰ nimirũ
tanta ac talis ĩuẽta ẽ tõuersacio: ut fidẽ
facile fateret tanto ac talimiraculo Bt̃s
uero bnardus cũ quidã de frib hãc uisi¬

Expanded text:
Modis omnibus oportet te ad fratres tuos reModis omnibus oportet te ad fratres tuos regredi, donec annunties quae vidisti. Quo facto protinus reverteris, et aeternae istius laetitiae participium obtinebis. Hujus rei gratia missus sum ad vos indicare ista quae vidi, ut et ipsi benefacientes proficiatis et perseveretis in bono, scientes utique quod non deerit merces operi vestro. » Et cum ista dixisset, illico valedicens eis, obdormivit in Domino. Planxit autem eum omnis congregatio monasterii planctu magno, utpote sanctissimum, et magnae utilitatis virum, de cujus exemplo omnes erant informati, et de cujus consilio pendebant universi. Illi ergo sollicite tempus horamque notantes, cum requisissent in Claravalle, cognoverunt fratrem supradictum, eadem die qua visio haec demonstrata est, fuisse defunctum. Cujus nimirum tanta ac talis inventa est conversatio, ut fidem facile faceret tanto ac tali miraculo. Beatus vero Bernardus, cum quidam de fratribus hanc visi
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi regis aut ĩꝑcitoris Etũt eciã
illic scĩ ĩnũabiles ĩmẽsa claritate cho¬
rustãtes ⁊ quorũ alii ic aduenerãt. a¬
lii adhuc de cũctis ꝑtib ueniebãt qͣsi
ad grande spectatulũ certatĩ ꝓperãtes:
et uelut ad diẽ solẽpnẽ undiq confluẽ¬
tes. Audiebatur p̃terea ibidẽ suaui¬
tas armonie celestis: et resonabat
undiq grãrũ actio et uor laudis Ego
uero cũ hiis q̃ uidebã et ciudiebã nĩ¬
mis obstupuissẽ: saiscitatus sũ ab an-¬
gelo ductore meo q̃ nã eẽt tante solẽp¬
nitatis et leticie occasio. Ipẽ uero res¬
pondit Hec telebritas noua noui cuiꝰ¬
dã sancti hodie de domo clareuallis
cissũpti: et in gaudia ista mõ solẽpni-¬
ter introducẽdi Hoc itq dicto. uis¬
sit me cicius egredi: atq ad hũana
cõuerti Quodcũ egonimiũ detesta¬
rer: obsecrabã medullitꝰ ut ab illa
felicitate ad miserias corꝑis ãplius
nõ renutterer Ille uero respondit.

Expanded text:
toris. Erant etiam illic sancti innumerabiles, immensa claritate coruscantes, quorum alii jam advenerant, alii adhuc de cunctis partibus veniebant, quasi ad grande spectaculum certatim properantes, et velut ad diem solemnem undique confluentes. Audiebatur praeterea ibidem suavitas harmoniae coelestis, et resonabat undique gratiarum actio et vox laudis. Ego vero cum in iis quae videbam et audiebam nimis obstupuissem, sciscitatus sum ab angelo ductore meo quaenam esset tantae solemnitatis et laetitiae occasio. » Ipse vero respondit: « Haec est celebritas nova, novi cujusdam sancti hodie de domo Claraevallis assumpti, et in gaudia ista modo solemniter introducendi. » Hoc itaque dicto jussit me citius egredi, atque ad humana reverti. Quod cum ego nimium detestarer, obsecrabam medullitus, ut ab illa felicitate ad miserias corporis amplius non remitterer. Ille vero respondit: «
Abbreviated transcription (Latin):
fieri uoluit: hoc ĩ cũctis seruiciũ der
profitẽtib sprritaliter et iisibilitet
actitari teitissime scire debemꝰ ducit
dnĩ professionis sue mc̃orce. et nullor
labori sen igiliarũ inspãtia ꝑtesos
quo minꝰ cotidicinũ psclmodie et iẽ¬
norũ cursũ prõpta et alacri deuosic̃e
ꝑsoluãt. dĩne dignaciõis prettos secre¬
tissima uisitacione releuate foenis
et consolctur: sic nimirũ ꝓfessiond

Expanded text:
fieri voluit, hoc in cunctis servitium Dei profitentibus spiritualiter et invisibiliter actitari, certissime scire debemus. Sicut enim professionis suae memores, et nulla laboris seu vigiliarum instantia pertaesos, quominus quotidianum psalmodiae et hymnorum cursum prompta et alacri devotione persolvant, divinae dignationis pietas secretissima visitatione relevat, fovet et consolatu
Abbreviated transcription (Latin):
nior in co desideria potenter extinguit:
mtĩ totã igne dĩni aimoris liquescere
fucit Preterea malignorũ spirituũ
fugã ĩsinucit. scõrũ angelorũ pñciam
indicat: et p̃optatũ dĩne clemẽne res¬
pectũ. tñ felia ꝙͣ uerati exꝑmẽto de¬
nũtiat Sic sit nouit dñs cõselaca hũi¬
les in seruicio suo strẽnuos et deuotos.
nouit etiã tͣrere desides et ĩertes cõmo¬
dci carnis sue plus ꝙͣ iusto sechãtes:
pñti quodãmõ indicio decliroais quod
in futuro excimnĩe intuĩfestundũ ꝓpheta
denũcicit: uidelic quid intsit inter ser¬

Expanded text:
 desideria potenter exstinguit, mam totam igne divini amoris liquescere facit. Praeterea vero malignorum spirituum fugam insinuat, sanctorum angelorum praesentiam indicat, et praeoptatupectum tam felici quam veraci experimento denuntiat. Sic sic novit Dominus consolari humiles in servitio suo strenuos et devotos: novit etiam terrere desides et inertes, commoda carnis suae plus justo sectantes, praesenti quodammodo judicio declarans quod in futuro examine manifestandum propheta denuntiat ; videlicet quid intersit inter ser
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi. arrogt̃tes et rebelles: quorum
sentẽtia lõge sit ab oĩb nobis. qui deũ
sintero et huili corde et caritate dilige̾
et uitariis ipiũs p̃latis nr̃is ĩ oĩsolli¬
citudine ꝓꝑter ip̃m subdi et obedire

Expanded text:
superbi, arrogantes et rebelles. Quorum superbi, arrogantes et rebelles. Quorum sententia longe sit ab omnibus nobis, qui Deum sincera et humili charitate diligere, et vicariis ipsius praelatis nostris in omni sollicitudin
Abbreviated transcription (Latin):
assuptis secũ ailupͣtis ex fr̃ib exunt fo¬
rtis ad eñ ͣ uidẽsq eũ sic miserabiliter
se habẽtem. que suut quare ita sederit
illic: uł quid mali illi acadisset. Ipẽ ue¬
ro caniis rictib morsũ intẽtãs frĩb
ad se accedẽ uolẽtib: et toruis oculis
singulos respiciẽs dicebat. Dos tota
nocte hac uidistis me ludibrio fuisse
malignis spiritib: et nemo ex uobis
auxiliũ michi ferre curauit Protuius
itaq intellexerũt frẽs eũ pro culpa ĩo¬
bediẽtie et cõtumcicie sue aliquas pena ᷤᷤ
soluisse : et p̃cipiẽte priore ductus ĩ in
firmitoriũ. ibiq dui iacens et eadẽ a¬
mẽtia laborãs: didicit ex hiis q̃ passus
ẽ cõtumax et rebellis nõ eẽ. sicut sc̃ptũ
ẽ tãtũmõ sola ueracio intellcm dedit
cuditi Itciq sicut ĩ tõꝑabile malũ
ẽ suꝑbici et rebellio ÷ ita sine exẽplo
ꝓunẽtur dẽꝑnabũtur et cruciabũtur

Expanded text:
assumptis secum aliquantis ex fratribus exivit foassumptis secum aliquantis ex fratribus exivit foras ad eum; vidensque eum sic miserabiliter se habentem, quaesivit quare illic sederet, vel quid mali illi accidisset. Ipse vero caninis rictibus morsum întentans fratribus ad se accedere volentibus, et torvis oculis singulos respiciens dicebat: « Vos tota nocte hac vidistis me ludibrio fuisse malignis spiritibus, et nemo ex vobis auxilium mihi ferre curavit. » Protinus ergo intellexerunt fratres eum pro culpa inobedientiae et contumaciae suae aliquas poenas solvisse; et praecipiente priore ductus est in infirmitorium, ibique diu jacens et eadem amentia laborans, didicit ex iis quae passus est, contumax et rebellis non esse, et, sicut scriptum est, sola vexatio intellectum dedit auditui . Itaque sicut incomparabile malum est superbia et rebellio, ita sine exemplo punientur, damnabuntur et cruciabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
aingustia depressus sederet ͥ et tãqͣm¬
ĩcõtinẽt redituras laruales demonũ
effigies formidaret. astitit ei repente
ꝑsonai quedã reuerẽda dicẽs cid illũ
bõfortaire et noli timẽ ⁊ qm̃ maligni
illi tñbrarũ mĩstri suꝑbie et cõtuma¬
cie ultores: t᷑ ulterius notẽ neqͣꝙͣ p̃fu¬
mẽt. Hec ciũt iusto dei iudicio t̃ ꝓpte¬
rea cittiderũt: quici tã suꝑbe ĩobedies
et rebellis ẽẽ semorituo nõ timuisti
Mane aũt fc̃o cũ cõuersus isdẽ inter
teteros frẽs nõ appaireret. et lig młtũ
ꝑ officinas quesitub ĩueĩti nõ possit:
fuspitati sũt õnes damdestino eũ dis¬
cessu ad seculi uomitũ redisse Enat
cuitẽ situs loci talis: ut coquincinios
oporteret ad mĩsteriũ coquine mũdã
aiquã extra portã hantire Uñ fratres
dentẽ: festinatoq redeũtes priori et frĩ¬
b quod uiderĩt indicarũt Prior ita

Expanded text:
angustia depressus sederet, et angustia depressus sederet, et incontinenti redituras larvales daemonum effigies formidaret, astitit ei repente persona quaedam reverenda, dicens ad illum: « Confortare, et noli timere, quoniam maligni illi tenebrarum ministri, superbiae et contumaciae ultores, tibi ulterius nocere nequaquam praesument. Haec autem justo Dei judicio tibi propterea acciderunt, quia tam superbe inobediens et rebellis esse seniori tuo non timuisti. » Mane autem facto cum conversus idem inter caeteros fratres non appareret, et licet multum per officinas quaesitus inveniri non posset, suspicati sunt omnes clandestino eum discessu ad saeculi vomitum rediisse. Erat autem situs loci talis, ut coquinarios oporteret ad ministerium coquinae mundam aquam extra portam haurire. Unde fratres dentem: festinatoque redeuntes priori et fratribus quod viderant indicarunt. Prior itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ĩobediẽtẽ et cõtumacẽ traxere crudelit̾
nissent extra septa moncsterii ceperũt
illudẽ et prochnefas. ad ult̾utrũ eũ ia¬
tulãtes: sicut solẽt hõĩnes ludẽtes pilã
iacere et capere. Eũq diuciꝰ illusissent
ei: dimiserũt illũ ad horã recedẽtes ab
eo S ĩexpugnabilis dyabolice nequi¬
cie trudelitas. Post ꝑtiululũ nãq re-¬
uersi cũ sicut prius cepissent illudere
ei ⁊ ecce signũ seruicii õmpotẽtis dei b¬
ito ĩsonuit. cid cuiꝰ tm̃itũ tãꝙͣ si toi¬
truũ de celo. cũ frrigore suꝑ eos rueret.
t̾riti fugerũt. miserũ uero cõuersũ nõ
iã suꝑbũ et cõtumatẽ. s ad instar da¬
mule ꝑauidũ cic tremebũdũ ĩ quãdã
pcludẽ q̃ ibi erat ꝓiecerũt. Qui sem̃
ꝓut poterat ꝓripiẽs. subtꝰ quadã cir¬
bore sedit: totus fuligine paludis de¬
igratꝰ at fedcitꝰ. Ubi cũ merore et

Expanded text:
inobedientem et contumacem traxere crudeliter. inobedientem et contumacem traxere crudeliter. nissent extra septa monasterii, coeperunt illudere ei, proh nefas! ad alterutrum eum jaculantes, sicut solent homines ludentes pilam jacere et capere. Cumque diutius illusissent ei, dimiserunt illum ad horam recedentes ab eo. Sed, o inexplebilis diabolicae nequitiae crudelitas! post paululum namque reversi, cum sicut prius coepissent illudere ei, ecce signum servitii omnipotentis Dei subito insonuit: ad cujus tinnitum, tanquam si tonitruum de coelo cum. fragore super eos rueret, territi fugerunt; miserum vero conversum jam non superbum et contumacem, sed ad instar damulae pavidum ac tremebundum, in quamdam paludem quae ibi erat projecerunt. Qui se inde prout poterat proripiens, subtus quamdam arborem consedit, totus ex uligine paludis denigratus atque foedatus. Ubi cum moerore et
Abbreviated transcription (Latin):
maritudinis felle plenus. et ĩ tõtuma¬
tia sua ꝑdurare nõ ꝑtimescens. tãꝙͣ
priusaturus in lectõ suo se collotauit:
illius apłi male memor. sol nõ occidat
tinio noctis cũ necdũ obdormisset. ẜ
cidhuc dire suꝑbie uicio corde machi¬
nãdo malũ satisfaceret ÷ assũt duo
neꝙͣ spũs fulligine tetriores draconib
trudeliores. stantes ciñ lectũ ipiũs. qꝵ¬
unus sic alteri quasi int̾rogtindo locu¬
tus ẽ. Quis nã ẽ iste qui iacet hic:
Respõdit alter. Cõuersus quidã. Rur¬
sus ille prior qui locutus fuerat qua¬
si substomachando. neqͣꝙͣ ĩquit: s ĩo¬
bediẽs quidã. Et cõtinuo subiecit alter
dicẽs Ergo si ĩobediẽs ẽ trahamꝰ eũ ad
portã. Nec segnius dicto qd̾ dixerat ex¬
equũtur Nã manꝰ misero ũiciẽtes. et
de lectulo minus suauiter extuciẽtes. os
etiã ipiũs ne clamare posset obturãte ᷤ:
de dormitorio et cetu fratiũ obediẽtiũ

Expanded text:
maritudinis felle plenus, et in contumamaritudinis felle plenus, et in contumacia sua perdurare non pertimescens, tanquam pausaturus in lecto suo se collocavit, illius Apostolici male memor: Sol non occidat  conticinio noctis, cum necdum obdormisset, sed adhuc dirae superbiae vitio, corde machinando malum, satisfaceret, adsunt duo nequam spiritus fuligine tetriores, draconibus crudeliores, stantes ante lectum ipsius: quorum unus alteri quasi interrogando sic locutus est: « Quisnam est iste qui jacet hic? » Respondit alter: « Conversus quidam. » Rursus ille qui prior locutus fuerat, quasi substomachando: « Nequaquam, inquit, sed inobediens quidam. » Et continuo subjecit alter dicens: « Ergo si inobediens est, trahamus illum ad portam. » Nec segnius dicto quod dixerat exsequuntur. Nam manus misero injicientes, et de lectulo minus suaviter excutientes, os etiam ipsius, ne clamare posset, obturantes, de dormitorio et coetu fratrum obedientium
Abbreviated transcription (Latin):
dat. ipẽ ecĩã dñs de p̃latis eccĩẽ sue fa¬
teaitur. qui uos audit me ciuidit. et q̃
uos sꝑuit me sꝑnit: dolendũ ualde ẽ¬
ꝙ sacre religionis professores et obe
ut aib ĩsanie sue feruore detumescere
ueluit. Uñ nccãriũ reor exemplũ ĩobe¬
diẽtie ĩ mediũ adducereͥ quatinꝰ hii
qui irricũdie felle cõmoto. et suꝑbie ul¬
tere exasperato. nec deũ timẽt. nec
hoiẽs reuerẽtur: audic̃tes ꝙͣ terribili
iudicio suo deus suꝑbis resistit. discãt
magis huĩliari et obedire cũ mitib
ꝙyͣ spolia cõtumacie et arrogñtie diui¬
dere tũ suꝑbis. Cõuersus quidã cister¬
sibi imperabatur suꝑba mẽte facere des¬
piciẽs ⁊ nullo resptũ timoris dei. nullis
fratrũ blandis s̃moĩtionib ad hot po¬
terat induci ut obediret imperanti:
quĩymo tiũdis et indisciplinatis res¬
ponsionib hoc se nũꝙͣ facturũ garri¬
ebat Interea sole tid occasũ uergente
tlaiditur dies  et ipẽ rancoris et sl¬

Expanded text:
ipse etiam Dominus de praelatis Ecclesiae suae fateatur: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit ; dolendum valde est sacrae religionis professores, et obeut ab insaniae suae fervore detumescere velint. Unde necessarium reor exemplum inobedientiae in medium adducere, quatenus ii, qui iracundiae felle commoto, et superbiae ulcere exasperato, nec Deum timent, nec homines reverentur, audientes quam terribili judicio suo Deus superbis resistit, discant magis humiliari et obedire cum mitibus, quam spolia contumaciae et arrogantiae dividere cum superbis. Conversus quidam Cistersibi imperabatur superba mente facere despiciens, nullo respectu timoris Dei, nullis fratrum blandis admonitionibus ad hoc poterat induci, ut obediret imperanti: quinimo tumidis et indisciplinatis responsionibus hoc se nunquam facturum garriebat. Interea sole ad occasum vergente clauditur dies: et ipse rancoris et a
Abbreviated transcription (Latin):
tus obstaculo resultante quasi ꝑ uacu¬
ũ cierẽ sit ꝑ torpus quod apparebat tnͣs¬
ducta ẽ. Mane cuĩt fcõ priori et frĩb
q̃ uiderat et audierat ĩnotuit. psalte¬
riũ etiã quod acceꝑat. tãꝙͣ ueritatis
pignus protulit. sicq fris illius cũc
ꝑ cõmunes fratrũ orõnes et missarũ
celibraciões penis ut credimꝰ absolu¬
ta bt̃itudinis et̾ne cõsorciũ deo miserã¬
te promeruit. S quid ẽ õipotẽs deus ꝙ¬
ir hiis nouissimis pñtis seculi tẽpori¬
b tã multa de cũairũ statu claresçere
facit q̃ cuntea latuerũt. ita ut uꝑtis re¬
uelacionib atq ostensionib. cũarũ
pꝰ mortẽ carnis pita. futuri quo scli
incũfestacio se nobͣ quodãmõ inferre. iã¬
nis maĩfestiorib aperitur: Ue igit
estimat pietatẽ. qui sacris ordinibus
et eccĩasticis honorib ꝑ phas nephaᷤ
q intrudõ se nõ uerentur  et cũ idẽ

Expanded text:
tus obstaculo resultante, quasi per vacutus obstaculo resultante, quasi per vacuum aerem, sic per corpus quod apparebat transducta est. Mane autem facto, priori et fratribus quae viderat et audierat innotuit: psalterium etiam quod acceperat, tanquam veritatis pignus protulit, sicque fratris illius anima per communes fratrum orationes, et missarum celebrationes poenis, ut credimus, absoluta, beatudinis aeternae consortium Deo miserante promeruit. Sed quid est quod omnipotens Deus in his novissimis praesentis saeculi temporibus tam multa de animarum statu clarescere facit, quae antea latuerunt, ita ut apertis revelationibus atque ostensionibus, animarum post mortem vita, futuri quoque saeculi manifestatio se nobis quodammodo inferre, jamnis manifestioribus aperitur? » Vae igitur aestimant pietatem, qui sacris ordinibus et ecclesiasticis honoribus per fas nefasque se intrudere non verentur: et cum item
Abbreviated transcription (Latin):
solute: prosto nõ tã negligẽter age̾s.
s totis uirib succurit᷑ satagẽs Caia-¬
ꝓpter eciã at eciã cõtestor te ꝑ deũ
ne ulterius dissimulesͥ s petitioe
meã effectui mãcipare festines: qr
spero me ꝑ orões frm̃ nrorũ apud¬
turũ. Ut ãt totiꝰ dubietatis scrupu¬
lus de corde tuo tollat᷑: et me ĩp ẽẽ
quẽ pauloañ uiiẽtẽ ĩ carne bene
noueras nõ dubites: ecce tolle de ma¬
nu mea psalteriũ qd̾ portatiꝰ in ca¬
pitulo quesut et necdũ ĩueuit Tulit
itrq sacrista de maĩb eius psalteriũ ⁊ su¬
ꝑ tam ĩ ciuditis mirabilib dei uehemẽ¬
ter obstupefactus: quia ipe uere ẽ qui
facit mirabilia magna solus Porro
idem sacrista scire uolẽs. utrũ nã solidũ
et palpabile cẽt corpus quod uidebat.
utrũ re sic subiacerit tactui sicut uisin:
cũ hẽret ꝓpe se uirgãi tulit eũ et quasi
taligẽdo exꝑiencie satisfacturꝰ. leui
ictu uibrauit illã: ẜ mox nullo peni¬

Expanded text:
ter ageres, sed totis viribus sucurrere satageres. Quapropter etiam atque etiam contestor te per Deum, ne ulterius dissimules, sed petitionem meam effectui mancipare festines, quia spero me per orationes fratrum turum. Ut autem totius dubietatis scrupulus de corde tuo tollatur, et meipsum esse, quem paulo ante viventem in carne bene noveras, non dubites, ecce tolle de manibus meis psalterium quod portarius in capitulo quaesivit, et necdum invenit. » Tulit itaque sacrista psatam inauditis mirabilibus Dei vehementer obstupefactus, quia ipse vere est qui facit mirabilia magna solus. Porro idem sacrista scire volens, utrumnam solidum et palpabile esset corpus quod videbat, utrumve sic subjaceret tactui sicut visui, cum haberet prope se virgam, tulit eam et quasi tangendo experientiae satisfacturus, levi ictu vibravit illam; sed mox nullo peni
Abbreviated transcription (Latin):
ua malignorũ spirituũ terborib et cla¬
morib ĩprobis insectãdo: mẽte captũ
et fere sensu aliencitũ reddidit De bo¬
nis sumamꝰ erẽpla eligẽtes magis cũ
uiris uirtutũ in agone spiritali uirili¬
ter certare: pigrorũ uero et ĩutiliũ te¬
piditati sic ex cũo cõpaciam ᷑ ut taaẽ
negligẽcias eorũ ꝓpter spẽ dĩne retri-¬
bucionis seu ꝓpter metũ gehẽne igni ᷤ
modis oĩb fugere studeamꝰ Nã et se-¬
niores clareuall de btissims patre ber¬
nardo referce solebãt. quia dñ quadã
uite nocturnis uigiliis interessetͥ uidit
angelũ dñi tũ intẽsario celesti thimia
te refecto utrũq chorũ iustrãtẽ: et quo
uigilãtes psallẽtes orãtes ĩueniebat
suaiuissimo nectare spũaliũ aromatũ
corda eotũ reficiẽs fastidiũ tollebat. et
deuotionẽ in eis exacuebat: quos uero
sopnolẽtas pigros et ĩutiles cerpeba ti

Expanded text:
norum spirituum terroribus et clamoribus improbis insectando mente captum et fere alienatum reddidit. De bonis sumamus exempla, eligentes magis cum viris virtutum in agone spirituali viriliter certare; pigrorum vero et inutilium tepiditati sic ex animo compatiamur, ut tamen negligentias eorum, propter spem divinae retributionis, seu propter metum gehennae ignis, modis omnibus fugere studeamus. Nam et seniores Claraevallis de beatissimo Patre nostro Bernardo referre solebant quia dum quadam vice nocturnis vigiliis interesset, vidit angelum Domini cum incensorio mate referto utrumque chorum lustrantem; et quos vigilantes, psallentes et orantes inveniebat, suavissimo nectare spiritualium aromatum corda eorum reficiens, fastidium tollebat, et devotionem in eis exacuebat; quos vero somnolentos, pigros et inutiles cernebat,
Abbreviated transcription (Latin):
et ĩutiles ad ipõrũ multã cõsusionẽ la-¬
pidare nõ cessant Ecce tpͣtũ distat inter¬
pigritiã et negligẽtiã ex infirmitate cõ¬
tractã: ubi ĩ cotidiano cõflctu uigor
mẽtis uelut aquis niuis se lauãs. pu¬
rã dnõ nititur exhibere seruitutẽ. et
tñ ne insolescat et suꝑbiat. sõpnolẽcie
sordib intinguitur ͥ et miserã ĩertiam
q̃ cirma spiritaliti proiciẽs hostib ult ͦ
se tradit. nõ dormitãs s dormiẽs et ster-¬
tens profũdius aliqñ ĩ thoro ꝙͣ in lecto:
nec ulla uurcicitate mẽtis resistẽs ma¬
lignis spiritib illudẽtib et dicẽtibus.
ĩcuruare ut trãseamꝰ. Pulchre ueroge

Expanded text:
et inutiles ad ipsorum multam confusionem laet inutiles ad ipsorum multam confusionem lapidare non cessant . Ecce quantum distat inter negligentiam ex infirmitate contractam, ubi in quotidiano conflictu vigor mentis velut aquis nivis se lavans, puram Domino nititur exhibere servitutem: et tamen ne insolescat et superbiat, somnolentiae sordibus intingitur; et miseram inertiam, quae arma spiritualia projiciens, hostibus ultro se tradit, non dormitans, sed dormiens et stertens profundius aliquando in choro quam in lecto; nec ulla vivacitate mentis resistens malignis spiritibus illudentibus et dicentibus: Incurvare, ut transea
Abbreviated transcription (Latin):
illũ. Eruo audito repente totus ĩ hor¬
ruit: et fugã festinãter arapiẽs. ra¬
pido cursu in eccla rediit Eũq ueĩsẜ
aid stallũ suũ tremebũdus et anhelãs.
illico defectũ cordis incurrit: et corruẽs
in tr̃a sinc motu et sensu diucius ue¬
et sui cõpos effcũs fuisset ⁊ ꝑcẽctãtib
frĩb quidnã ei accidisset: rẽ ꝑ ordinẽ
referens. cõtumacie et sõpnolẽcie sue
penas exsoluisse testatus ẽ Porro
nouicius quidã dũ ipa hora ĩ oratoio
eẽt: esĩdẽ demonũ strepitũ et clamorem
se ciudisse testabatur Sic ergo frater ille
piger et negligẽs diuine correptioĩs sti¬
mulo salubriter castigatꝰ. didicit pi¬
gritiã sõpnolẽtiã atq desidĩa reterasꝙ
huiusmoi pestes uere ẽẽ stertora. q̃ boues
hoc ẽ fortes in timore dei uiri ꝓiciũt. hoc
ẽ ribhoĩnãtur et detestãtur: quib eciã
stertorib ĩmũda demoĩa pigros quosq

Expanded text:
illum. » Quo audito repente totus inhorillum. » Quo audito repente totus inhorruit, et fugam festinanter arripiens, rapido cursu in ecclesiam rediit. Cumque venisset ad stallum suum tremebundus et anhelus, illico defectum cordis incurrit, et corruens in terram, sine motu et sensu diutius veet sui compos effectus fuisset, percunctantibus fratribus quidnam ei accidisset, rem per ordinem referens, contumaluisse testatus est. Porro novitius quidam dum ipsa hora in oratorio esset, eumdem daemonum strepitum et clamorem se audisse testabatur. Sic ergo frater ille piger et negligens divinae correptionis stimulo salubriter castigatus, didicit pigritiam, somnolentiam, atque desidiam, caeterasque hujusmodi pestes, vere esse stercora, quae boves, hoc est, fortes in timore Dei, projiciunt, hoc est abominantur et detestantur: quibus etiam stercoribus immunda daemonia pigros quosque
Abbreviated transcription (Latin):
tigari meruerat ÷ ĩ tuore dei extutiens
a se sõpnũ torporis et negligẽac: cura¬
uit deinceps cd uigilandũ et ꝓsallendũ
caucior ĩueniri Alius quidã ĩ eodem
moͣsterio monachus erat: noĩe b̾̃nar¬
dus Hit ꝙͣuis iuuenili ac uegetato
corꝑe robustus apparẽt÷ tamẽ remissi¬
us ceteris agebat : exhibẽs se ad opus
manuũ pigrũ et ad uigilias sõpnolẽ¬
tũ Unde eciã cõtub̾nalib suis nõ pa-¬
rũ onerosus erat et ubiq de ĩercia no¬
tabatur: p̃cipue ĩ eccĩa ubi negligẽci-¬
or ĩueniebatur Quadã itaq nocte cũ
eũ dormiẽtẽ ad uigilics ptẽtor moͣste¬
rii ꝓpter nimiã pigriciã eius solito se¬
uerius excitasset: ille cõmoto cũo sur¬
rexit et in dormitorio ꝑrexit Cũz ad ne¬
cessariã domũ accederetͥ ecce turba de¬
monũ ad hostiũ cũ ingẽti strepitu et
terrore aduersus eũ clamãs. et crebris
uotib iterãs : ap̃p̃hendite ap̃phendite

Expanded text:
tigari meruerat, in timore Dei excutiens tigari meruerat, in timore Dei excutiens a se somnum torporis et negligentiae, curavit deinceps ad vigilandum et psallendum cautior inveniri. Alius quidam in eodem monasterio monachus erat, nomine Bernardus. Hic quamvis juvenili et vegeto corpore robustus appareret, tamen remissius caeteris agebat, exhibens se ad opus manuum pigrum, et ad vigilias somnolentum. Unde etiam contubernalibus suis non parum onerosus erat, et ubique de inertia notabatur: praecipue in ecclesia, ubi negligentior inveniebatur. Quadam itaque nocte, cum eum dormientem ad vigilias praecentor monasterii pertaesus nimiam pigritiam ejus solito severius excitasset, ille commoto animo surrexit, et in dormitorium perrexit. Cumque ad necessariam domum accederet, ecce turba daemonum ad ostium cum ingenti strepitu et terrore adversus eum clamans, et crebris vocibus iterans, « Apprehendite, apprehendite
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ psulmodici exhibere : tñ naturo fragi¬
litatẽ in hac ꝑte suꝑlare nõ poterat.
Tliadai ĩtaq uice dũ starat ĩ ordũ sue
in thoro et quasi pigritãdo et dormitã¬
do psullere uideretur: astitit ei quedã
reuerẽda ꝑsonai ciuꝰ uultũ nõ ugnos¬
cebait ⁊ que eciã extitrĩs dormitãte aꝑpi¬
hendit eũ ꝑ uestimẽtũ a ꝑte pechorali:
et quasi de choro extrahere nitebatue
Eui dũ traheretur aꝑiens oculos suos
et pidẽs eñ: dixit Eruis es dñe ͥ et cur
me ita trehtis: Ille aũt respondit. Et
tu tur ita dormis: Tãꝙͣ diceret. Nũp
ꝓpterea de stratu tuo surceristret ohia
Antraiss. ait dormitãdo. ẽt capite nutr̃ido
risum de te ĩmucis tius faceres: et non
magis ꝓpterea ut dnõ treatori tuo ĩ cõspͭ¬
tu aĩgelorũ sanctorũ ipius alatriter ꝓsal¬
leres : Et cũ hoc dixisset: dimisit eũ et
statim euanuit. Frater uero qui tã mi-¬
sericorditer a dnõ ꝓ sõpnolẽtia sua cas¬

Expanded text:
aturae fragilitatem in hac parte superare non poterat. Quadam itaque vice dum staret in ordine suo in choro, et quasi pigritando et dormitando psallere videretur, astitit ei quaedam reverenda persona, cujus vultum non agnoscebat, quae etiam excitans dormitantem, apprehendit eum per vestimentum a parte pectorali, et quasi de choro extrahere nitebatur. Qui dum traheretur, aperiens oculos, et videns eum dixit: « Quis es, domine, et cur me ita trahis? » Ille autem respondit: « Et tu, cur ita dormis? » Tanquam diceret: Nunquid propterea de stratu tuo surrexisti, et chorum intrasti, ut dormitando et capite nutando risum de te inimicis tuis faceres; et non magis propterea, ut Domino creatori tuo in conspectu sanctorum angelorum ipsius alacriter psalleres? Et cum hoc dixisset, dimisit eum, et statim evanuit. Frater vero, qui tam misericorditer a Domino pro somnolentia sua cas
Abbreviated transcription (Latin):
sine resptũ tunoris dei ualde ĩquic¬
tus fui ÷ qd̃q aidhnc ẽ grauiꝰ abs
cõdigna peĩtẽtia huiꝰ delicti de cor¬
pore exiui : qr nec tãti põdeĩs hoc fo¬
re putabã. ꝙͣti pꝰ mortẽ ĩueni. S
pius dñs idcirro nũc me tibi cip¬
pcirere cõcessit ͥ quatinꝰ qui iam

Expanded text:
ine respectu timoris Dei valde inquietus fui: quodque adhuc est gravius, absque condigna poenitentia hujus delicti de corpore exivi, quia nec tanti ponderis hoc fore putabam, quanti post mortem inveni. Sed pius Dominus idcirco nunc me tibi apparere concessit, quatenus qui
Abbreviated transcription (Latin):
sutĩ cõsũmãs: tẽptacionib et erũp¬
nis huiꝰ misercibilis uite. morte ĩ¬
terueniẽte subtractusẽ Quo defũctoͬ
scitrista domus illius nocte quadã.
ĩminẽte iã tꝑe uigiliarũ: dũ pres¬
tolaretur signũ horologii. uigilãs
sedebat in lecto suo Cũ ecce spũs e¬
nisdẽ defũcti frcitris tãq solido et pal¬
pabili corpore uestitus repẽte astitit
corã ipõ: sic q laimẽtabili uoce allo¬
cutus ẽ eũ Dne sacrista ⁊ ego sũ fr̃
ille nuꝑ defũctus: s cur nũc cid te ue¬
nerim queso ut pietatis intuitu pẽ¬
sare digneris Ego enĩ dũ adhuc ui¬
gilãter saitis ĩ obseruantiis ordinis
meip̃m exercerẽ ĩ uno tamẽ graui¬
ter deliqui: ꝙ scilu sacrũ dycicona¬
tus ordinẽ tarnaliter cõcupiui et

Expanded text:
tationibus et aerumnis hujus mutabilis vitae morte interveniente subtractus est. Quo defuncto sacrista domus illius nocte quadam imminente jam tempore vigiliarum, dum praestolaretur signum horologii vigilans sedebat sic in lecto suo, cum ecce spiritus ejusdem fratris tanquam solido et palpabili corpore vestitus, repente astitit coram ipso, sicque lamentabili voce allocutus est eum: « Domine sacrista, ego sum ille frater nuper defunctus, sed cur nunc ad te venerim, quaeso, ut pietatis intuitu pensare digneris. Ego enim dum adhuc esgilanter satis in observantiis Ordinis meipsum exercerem, in uno tamen graviter deliqui: quod scilicet sacrum diaconatus ordinem carnaliter concup
Abbreviated transcription (Latin):
ponas : ipm̃q roges ut ĩ capło me ab¬
soluẽs. gn̾alẽ oronẽ ꝓ mea liberaciõe
frĩb ĩiũgere dignetur. Ut aũt noue¬
tis psalteriũ qd portarius cñ aliqͦs
dies ĩ capitulo requisiuit et nõdũ ĩ¬
uenit: ĩ illo tali loco repoĩtũ ĩueĩes
Uerũ sacrista qui hec audiercit et ui¬
derat. lu młtũ mirarctur. tã ĩsolitã
nouitatẽ rei ͤ tñ cũ eẽt hõ maturi cõ

Expanded text:
ponas, ipsumque roges, ut in capitulo me absolvens, generalem orationem pro mea liberatione fratribus injungere dignetur. Ut autem novetis psalterium quod portarius ante aliquot dies in capitulo requisivit et nondum invenit, in tali loco repositum invenies. » Verum sacrista qui haec audierat et viderat, licet multum miraretur tam insolitam novitatem rei, tamen cum esset homo matu
Abbreviated transcription (Latin):
oẽs ⁊ ad alta nitimur cũcti. et subli¬
mia sectamur uniuersi: nec ẽẽt õmo
ullũ uiciũ altitudinis appctitus. si le¬
gẽ ab altissimo p̃firã. nullus ascendẽ
gestientiũ trãsgrederctur. Quia uero
ceca uolũtas infirma effectai ẽ. nccẽ
penitẽcie laborib ⁊ et õmo solliati dẽ
ne ũꝙ demus mẽbra nra arma ĩiqͥ¬
trtis pccõ: hoc ẽ ut nũꝙͣ ucnis adu¬
lationib. simulatoriis obsequiis uel
quibuslib quasi suauiũ morũ leno¬
tiniis. morbo nos ãbitionis laborare
a ꝓrimis uł p̃positis nr̃is dep̃hẽdi paciam

Expanded text:
omnes, ad alta nitimur cuncti, et subliomnes, ad alta nitimur cuncti, et sublimia sectamur universi: nec esset omnino ullum vitium altitudinis appetitus, si legem ab Altissimo praefixam nullus ascendere gestientium transgrederetur. Quia vero caeca, voluntas infirma effecta est, necesspoenitentiae laboribus, et omnino solliciti esse, ne unquam demus membra nostra arma iniquitatis peccato; hoc est ut nunquam vanis adulationibus, simulatoriis obsequiis, vel quibuslibet quasi suavium morum lenociniis, morbo nos ambitionis laborare, a proximis vel praepositis nostris deprehendi patiam
Abbreviated transcription (Latin):
li corde quaslib eccliasticas dignita¬
tos p̃te precio et obsequio uenditare nõ
erubescũt: nõ ut ieuiniis uigiliis et o¬
rrcionib intenti. lucrãdis cũcib ĩui¬
gilẽt. s ut gule et uentri uainitati uo¬
luptati et suꝑbie uite satisfaciãt: quo¬
rũ dãpnacio nisi resipuerint et penitẽ¬
tiã egerint. tanto erit p̃ oĩb hoĩb du¬
rior et ĩportabilior: quãto ip̃a dĩna
sacramẽta ĩ digne ꝑuadere et uicario¬
rũ xp̃i sacros ordines girualiter sibi
cirrograt. nõ timuerũt S quid agi¬
mus uł pocius quo lacrimarũ ybre
plangere poterimꝰ. ꝙ hac ãbitionis
peste uniuersũ genus filiorũ adã sic
generaliter infectũ ẽ. ut ꝙͣto quis re¬
ligiosior sanctior et ꝑfrĩor ẽẽ contẽdeĩt
tanto subtilius hoc infirinc mẽtis ꝑi¬
cio se pulsari crubescat. Sicut enĩ ĩ
quodã sermõẽ suo restatur btus bnar¬
dus. nobilis creatura sumꝰ quippe ad
ymaginẽ dei creati. sursũ aspiramus

Expanded text:
gnitates prece, pretio et obsequio mendicare non erubescunt, non ut vigiliis, jejuniis et orationibus intenti, lucrandis animabus invigilent, sed ut gulae et ventri, vanitati, voluptati et superbiae vitae satisfaciant, quorum damnatio, nisi resipuerint et poenitentiam egerint, tanto erit prae omnibus hominibus durior et importabilior, quanto ipsa divina sacramenta indigne pervadere et vicariorum Christi sacros ordines carnaliter sibi arrogare non timuerunt. Sed quid agimus, vel potius quo lacrymarum imbre plangere poterimus, quod hac ambitionis peste universum genus filiorum Adam sic generaliter infectum est, ut quanto quis religiosior, sanctior et perfectior esse contenderit, tanto subtilius hoc infirmae mentis vitio se pulsari erubescat? Sicut enim in quodam sermone suo testatur beatus Bernardus, nobilis creatura sumus, quippe ad imaginem Dei creati, sursum aspiramus
Abbreviated transcription (Latin):
piettitis progare dignata ẽ. Nãtũ tur¬
nalib nõ solũ desideriis uerũ eciã coge¬
tationib a torde suo peitus eliminatis
ĩ puritate et deuotiõe mẽtis uigilareti
p salncret et oraretꝰ suꝑno desuꝑ aispiũ¬
be guã. solebat sentire nacib suis ĩ flu¬
odoramẽtorũ fragrãciã ĩcõꝑabiliter
exupenĩte fcutib eciã suus quasimã

Expanded text:
rogare dignata est. Nam cum carnalibus non solum desideriis, verum etiam cogitationibus a corde suo penitus eliminatis, in puritate et devotione mentis vigilaret, psalleret et oraret, superna desuper aspirante gratia solebat sentire naribus suis influodoramentorum fragrantiam incomparabiliter exsuperantem. Faucibus etiam suis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
niator cuit a demõib illusꝰ derisui
haberetur Nocte uero sequẽti dũ
sicut prius uigilans et sedẽs ĩ lecto
suo de hiis q̃ sibi p̃t̾ĩta nocte cõtige¬
rñt attentiꝰ cogitaret ⁊ rursus isdẽ
defũctus sicut ãtea uigilc̃ĩti et stu-¬
pẽti apparuit: diritq ei Nõ recte a¬
gis dñe sacrista. nõ itẽ igis erga me
manꝰ ꝙ horrẽdũ sit incdere. utini¬

Expanded text:
aut a daemonibus illusus derisui haberetur. Nocte vero sequenti, dum sicut prius vigilans et sedens in lecto suo, de iis quae praeterita nocte contigerant attentius cogitaret, rursus idem defunctus sicut antea vigilanti et stupenti apparuit, dixitque ei: « Non recte agis, domine sacrista, non recte agis circa me, manus quam horrendum sit incidere, utin
Abbreviated transcription (Latin):
ordines ambire ecipłm. uii.¬
udiant ambiciosi auscultat
ad sacras ordines seu ad eccłias¬
titu bñficia ĩpaciẽter anhelã¬
tes exemplũ de ambicioso: audit̃t ĩꝙͣ
et cõtremiscãt ⁊ et qd sibi de maximus

Expanded text:
ordines ambire . Audiant ambitiosi, auscultent ad sacros ordines seu ad ecclesiastica beneficia impatienter anhelantes, exemplum de ambitioso: audiant, inquam, et contremiscant
Abbreviated transcription (Latin):
dem nocte et eodem temꝑe quo p̃dixert
iamq ut uere confidimꝰ requiescit a la
sacratissima xp̃i diũ uulnera cõplectẽ¬
hñte quẽ donunus magruifice cõso¬
E
eodẽ monasterio dũ propitĩs su¬
is quib deũ niiis offenderat pauidꝰ
et cnxius tota die contristatus ingredẽ¬
tur. fletib et lamẽtis finẽ imponere
recusabat ÷ sciens nimirũ confessionẽ
oris absq contriciõe cordis ad ꝓmerẽ¬
dcum ueniã minus sufficientẽ corã dco
iudicari. Cũq uolumẽ tumoris dei in
quo scripte sũt lamẽtaciões et ue. sa¬
lubri amaritudĩe uentrẽ conscĩe eius
aliꝙͣdiu amaricassͥ dĩna tandẽ ais¬
pirãte gr̃a mẽbrana caritatis dei in
qua scptũ ẽ tarmẽ: st̃a ẽ in deuociõe
cordis eus tamꝙͣ mel dulcis Cepit nãs
iã pmitias quasdã laborũ suorũ pre¬
gustare ⁊ et exꝑunẽto discere. qm̃ sacri¬
fitiũ spũs contriti et cordis huiliati deꝰ

Expanded text:
dem nocte et eodem tempore quo praedixerat: dem nocte et eodem tempore quo praedixerat: jamque, ut vere confidimus, requiescit a labsacratissima Christi Domini vulnera complectenhavente, quem Dominus magnifice consude eodem monasterio, dum pro peccatis suis, quibus Deum nimis offenderat, pavidus et anxius tota die contristatus ingrederetur, fletibus et lamentis finem imponere recusabat, sciens nimirum confessionem oris absque contritione cordis ad promerendam veniam minus sufficientem coram Deo judicari. Cumque volumen timoris Dei, in quo scriptae sunt lamentationes et vae , salubri amaritudine ventrem conscientiae ejus aliquandiu amaricasset , divina tandem aspirante gratia, membrana charitatis Dei, in qua scriptum est carmen, facta est in devotione cordis ejus, tanquam mel dulcis . Coepit namque jam primitias quasdam laborum suorum praegustare, et experimento discere quoniam sacrificium spiritus contriti et humiliati Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Bene karissime pater ⁊ bñ oĩno
agitur mecũ: quia ucidẽs uado ad do¬
minũ meũ. Quid ergo inquit corꝑa¬
lẽ molestiã egre nõ toleras. et mor¬
tis angustias nõ formidas: Ego inqtͣ
oĩa tranquilla oĩa leta cõsidero ⁊ qr
cedinis que õnẽ mͤ merorẽ a corde et õnẽ
pene dolorẽ a corpore tulit Respondens
nram si t᷑ dĩnitus ciliquid ẽ reuelatũ
Tũc cut illi. Modo anteꝙͣ huc intrassetiᷤ
apparuit michi licet misero et uidigno
tu me intuẽs ac signa btĩssime passio¬
nis sue ostendẽs ct. Ecce pcc̃a tua de¬
leta sũt a facie mea. Uem ergo securus
ueni et uide ac deosculare uulnera mea
que tm̃ dilexisti : et totiens confouisti.
Tali ego promissione firmectus: iam
mori nõ tueo. quia reposita ẽ hec spes
mea in sinu meo Et scitote quia ꝓxĩa
nocte unte uigiliã btĩ martini migra¬
turus sũ dũ opus dei celebrabitur in
eccłia et tali hora Defũctus ẽ ergo eã¬

Expanded text:
dit: « Bene, charissime Pater, bene omnino dit: « Bene, charissime Pater, bene omnino agitur mecum, quia vadens vado ad Dominum meum.--Quid ergo, inquit, corporalem molestiam aegre non toleras, et mortis angustias non formidas?--Ego, inquit, omnia tranquilla, omnia laeta considero, quia cedinis, quae omnem mihi moerorem a corde, et omnem pene dolorem a corpore tulit. » Respondens nostram, si tibi divinitus aliquid est revelatum. » Tunc ait illi: « Modo antequam huc intrassetis, apparuit mihi, licet misero et indigno,tu me intuens, ac signa beatissimae passionis suae ostendens, ait: Ecce peccata tua deleta sunt a facie mea. Veni ergo securus, veni et vide, ac deosculare vulnera mea quae tantum dilexisti et toties confovisti. Tali ergo promissione firmatus, jam mori non timeo, quia reposita est haec spes mea in sinu meo . Et scitote quia proxima nocte erat autem vigilia beati Martini migraturus sum, dum opus Dei celebrabitur in ecclesia, et tali hora. » Defunctus est ergo ea
Abbreviated transcription (Latin):
castigator corꝑis sui fueit ex hoc satis ap¬
paret ͥ qi cũ indigentib cũctis cũ feruo¬
re taritatis curacionis oꝑam impẽderet:
se solũ ab huiꝰ moĩ cura excipiebat Licet
enĩ ualitudĩarius eẽt. at debilis corꝑe
nũꝙͣ tamẽ acq̃euit carnalẽ sibimet un¬
pendere medicinã: s totũ se deo cõmitte¬
bat. qm̃ ip̃i cura ẽ de nobis Sciebat
nimirũ uirtutes c̃e ĩ corꝑis ĩfirmita¬
te ꝑfici: nec posse monachũ spiritales
a dño consolacioẽs ꝑciꝑe. qui cirta¬
cõsolaciũtulas carius sue sollicitus: tenere¬
gustare et uidere negligit qm̃ sucuus
est dñs Cursu itaq uite sue laudabili¬
ter ꝑacto: cũ iã tꝑs instaret. quo pro la¬
borib et scẽ pietatis oꝑib et̾nã m̃cedẽ
acciꝑet: infirmitate correptus ad extre¬
ma ꝑuenit Cũ uenerabił abbas põ¬
tius ciuꝰ supra menũmꝰ ad eũ gracia
uisitacionis uenisset: q̃siuit ab eo qd
ageret uł quõ se hrẽt Ille uero respon-¬

Expanded text:
uerit, ex hoc satis apparet quod cum indigentibus cunctis cum fervore charitatis curationis operam impenderet, se solum ab hujusmodi cura excipiebat. Licet enim valetudinarius esset ac debilis corpore, nunquam tamen acquievit carnalem sibimet impendere medicinam, sed totum se Deo committebat, quoniam ipsi cura est de nobis . Sciebat nimirum virtutes animae in corporis infirmitate perfici , nec posse monachum spirituales a Domino consolationes percipere, qui consolatiunculas carnis suae tenere sollicitus, gustare et videre negligit quoniam suavis est Dominus. Cursu itaque vitae suae laudabiliter peracto, cum jam tempus instaret, quo pro laboribus et sanctae pietatis operibus aeternam mercedem acciperet, infirmitate correptus ad extrema pervenit. Cumque venerabilis abbas Pontius, cujus supra meminimus, ad eum gratia visitationis venisset, quaesivit ab eo quid ageret, vel quomodo se haberet. Ille vero respon
Abbreviated transcription (Latin):
ẽposita ÷ s sicut in hac uita ĩper¬
fectorũ uota trãscẽdẽs et merita-
tibsq tedio mẽtis et corꝑis bonũ
semẽ seminat: ita in futuro ĩmen¬
sũ pondus eterne glorie. tãqͣ stella
multis siderib clarior hereditabit

Expanded text:
t in hac vita imperfectorum vota transcendens et merita, absque taedio mentis et corporis bonum semen seminat, ita in futuro immensum pondus aeternae gloriae tanquam stella multis sideribus clarior haereditabit
Abbreviated transcription (Latin):
lẽtia ꝙͣta potuit deuociõẽ uigilan¬
do et ortindo trãsegit: magno desi¬
derio estutis et optans diẽ fieri : qͣ¬
tinꝰ diuinũ orciculũ. sibi larga be¬
nignitate gracie dei reuelatũ ꝓusꝙͣ
s mẽoria extideret. litterato alicuĩ
ꝓpalaret: tuiꝰ ãminitulo sid intel¬
ligẽtiã quo dictorũ ꝑtingere uale-¬
ret Mane cuĩt facto: expectata o¬
portuitate loquẽdi priorẽ eiusdẽ
loci uirũ ualde religiosũ secretius
aidiit. quid uidisset uel quid audis¬
set simpliciter ptindẽs : expostula¬
tusq angelicũ dicere uersũ. absq
obstaculo lĩgue homo ydiota et
sine lrĩs soncibat uerba latinai.
iterũ iterũq repetebat: quolisq
p̃cordiis prioris tenacius ĩprefsa
labilis mẽorie fugaci leuitatẽ.
aboleri nõ possent Mirandis plus
miranda succedũt: et quia nõ ꝓpter
setantũ misteriũ hoc cognouisset. ue¬
rũ multo magis ꝓpterea ut quorũ

Expanded text:
lentia, quanta potuit devotione vigilanlentia, quanta potuit devotione vigilando et orando transegit, magno desiderio aestuans et optans diem fieri, quatenus divinum oraculum sibi larga benignitate gratiae Dei revelatum, priusquam a memoria excideret, litterato alicui revelaret, cujus adminiculo ad intelligentiam quoque dictorum pertingere valeret. Mane autem facto exspectata opportunitate loquendi priorem ejusdem loci virum valde religiosum secretius adiit, quid vidisset, vel quid audisset, simpliciter pandens, postulatusque angelicum dicere versum, absque obstaculo linguae homo idiota et sine litteris sonabat verba Latina, iterumque repetebat: quousque praecordiis prioris tenacius impressa, labilis memoriae fugaci levitate aboleri non possent. Mirandis plus miranda succedunt, et quia non propter se tantum mysterium hoc cognovisset, verum multo magis propterea ut quorum
Abbreviated transcription (Latin):
rele meditriciones ptirũper obdus¬
tis palpebris ĩ sõpnũ tenuẽ quidẽ
sed felicẽ resolutus ẽ : uiditq ducs per¬
sonas celestis pulchritudinis uenus¬
tate conspituas monachico stema¬
te reuerendas de thoro psallenciũ ad
se egredientes: quarũ unai quasi co¬
gitacionib eius respondẽs. ut emi¬
nẽcia laboris et uigilicirũ in dei ser¬
uicio expensarũ cõmẽdaretur neqͥ¬
ꝙͣ naturali militis illius lĩgua.
hoc ẽ germanita. s uersus latino
eleganter cõposito lrãs penitus ig¬
norãti locutus ẽ dicẽs. Talia possẽ
priti: soli meruere bfĩ Niis dictis. cõ¬
festim extussus sõpno cperuit otulo ᷤ:
magnoq dei miraculo uerba que
audierat meõrit retinẽs. grãs egit
deo  ͥ et licet uim dictorũ neqͣꝙͣ per
intelligẽtie ticumẽ discere posset:
taimẽ boni aliquid sibi etidẽ portẽ¬
dere certissime spercibait. Reliquu
ergo noctis ꝓpulsata uiriliter sõpno¬

Expanded text:
erelae meditationes parumper obducerelae meditationes parumper obductis palpebris in somnum, tenuem quidem, sed felicem, resolutus est; viditque duas personas coelestis pulchritudinis venustate conspicuas, monachico schemate reverendas, de choro psallentium ad se egredientes: quarum una quasi cogitationibus ejus respondens, ut eminentia laboris et vigiliarum in Dei servitio expensarum commendaretur, nequaquam naturali militis illius lingua, hoc est Germanica, sed versu latino eleganter composito litteras penitus ignoranti locuta est, dicens: Talia posse pati soli meruere beati. His dictis confestim excusso somno aperuit oculos, magnoque Dei miraculo verba quae audierim dictorum nequaquam per intelligentiae acumen discernere posset, tamen boni aliquid sibi eadem portendere certissime sperabat. Reliquum ergo noctis propulsata viriliter somno
Abbreviated transcription (Latin):
tritate uocũ et mẽciũ frẽs diuinis
laudib insisterẽt. simul eciã carius
sue ĩbecillitatẽ ꝑhorrescẽs: nõ sine
magne ãmiracionis stupore. sic qͣsi
cruisando loquebatur ad dm̃ dicẽs.
possibilitatẽ hucine fragilitatis ex¬
tensa ÷ qua frẽs isti si uelut metas
corruptibilis nature extesserĩt. ꝓpter
te morte ciffitiũtur totri die et nocte.
Ecce enĩ tũ in cotidianis uigiliis ie¬
iuniisq exerceãtur ÷ et insuꝑ hac
nocte uix aliquid sõpni teperint:
nichilominꝰ cũ tota cilacritate sp̃s
tibi dnõ crecitori suo laudũ uota im¬
pende̾ cõprobãtur. Ego uero misẽa¬
bilis ꝑccõr nec uniꝰ saltĩ noctis ali¬
ꝙͣtulũ protelatas uigilias ꝓpter tu¬
ũ nomẽ sustinere ualeo: quas isti
cõtinuas ꝓpter p̃miũ uite eterne se
sufferre gloriãtur ⁊ ita ut nullis õ¬
nino calcũtatib cedãt: quominus
ad eosdẽ rursũ tigones subeũdos ua¬
lẽcius ĩ airdescãt. Inter has pic q̃¬

Expanded text:
is laudibus insisterent, simul etiam carnis suae imbecillitatem perhorrescens, non sine magnae admirationis stupore, sic quasi causando loquebatur ad Dominum, dicpossibilitatem humanae fragilitatis extensa, qua fratres isti velut metas corruptibilis naturae excesserint, propter te morte afficiuntur tota die et nocte? Ecce enim cum in quotidianis vigiliis jejuniisque exerceantur, et insuper hac nocte vix aliquid somni ceperint, nihilominus cum tota alacritate spiritus tibi Domino creatori suo laudum vota impendere comprobantur. Ego vero miserabilis peccator, nec unius saltem noctis aliquantulum protelatas vigilias propter nomen tuum sustinere valeo, quas isti continuas propter praemium vitae aeternae se sufferre gloriantur, ita ut nullis omnino calamitatibus cedant, quominus ad eosdem rursus agones subeundos valentius inardescant. » Inter has piae qu
Abbreviated transcription (Latin):
nocte cubitũ uadẽs. dũ ex lassitudi¬
ne itineris fatigatos cirtus in lcũ¬
lo collocasset: alto sopore depressus
signũ uigiliarũ quo fratres dm̃cis
laudes ꝑsoluẽdas extitabãtur ne¬
quaꝙͣ cudiuit Post horã exꝑge¬
ftũs dũ concẽtus melodie in aurib
eius resontret: celerius de lcũlo
exiliuit. ueniẽsq in eccłia ĩ ꝑte
australi eiꝰdẽ eccĩe ubi hospites di¬
umis interessẽ solent corã uno
de altaribz mestus consedit Sedens
ergo negligẽtiãq suã recõpensare
uolens nitebatur stẽ deuotionis que
ꝑ totã eccl̃ia illã tã ĩ cantib ꝙͣ ĩ or̃o¬
nib certutĩ feruebat tiliquo mõ ꝑti¬
ceps fieri: s fallacia sõpnolẽcie pres¬
sus ad uigilandũ et orãdũ se minꝰ
expeditũ ẽẽ dolebat. Uñ sibunetipĩ
urritus dũ in longũ extenderẽtur ui¬
gilie nũc quidẽ stabat. nũc uero se¬
debat. interdũ eciã frontẽ et timpora

Expanded text:
nocte cubitum vadens, dum ex lassitudinocte cubitum vadens, dum ex lassitudine itineris fatigatos artus in lectulo collocasset, alto sopore depressus, signum vigiliarum, quo fratres ad divinas laudes persolvendas excitabantur, nequaquam audivit. Post horam expergefactus, dum concentus melodiae in auribus ejus resonaret, celerius de lectulo exsilivit, veniensque in ecclesiam, in parte australi ejusdem ecclesiae, ubi hospites divinis interesse solent, coram uno de altaribus moestus consedit. Sedens ergo, negligentiamque suam recompensare volens, nitebatur sanctae devotionis, quae per totam ecclesiam illam, tam in cantibus quam in orationibus certatim fervebat, aliquomodo particeps fieri, sed fallacia somnolentiae pressus, ad vigilandum et orandum se minus expeditum esse, dolebat. Unde sibimetipsi iratus, dum in longum extenderentur vigiliae, nunc quidem stabat, nunc vero sedebat; interdum etiam frontem et tempora