comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suã uolare ad dm̃. faciat illi duas alas. iciu¬
nium ⁊ elemosinã. ⁊ ascendit celerĩt ⁊ exau¬
dit᷑. Ieiunium ẽ. parsimonia uictꝰ abstinentiaq
ciborum. Cui nom̃ ẽ. inditũ ex quadã parte
uisccrum tenui semꝑ ⁊ uacua. qđ uulgo
diriuatũ. qd fui media. uiscra uacua q
etinanita existant. Ieniniũ aũ. ⁊ statio dicit᷑
Statio aũ de militari exemplo nom̃ acctpit
ꝓ eo qđ nulla leticia obueniens castrus. sano¬
nem militũ rescindit. llam leticia libentiꝰ ir
sticia sollicitiꝰ administrat disciplinã. hnde
milites nunqͣ. immemores sacram̃ti. magis sta¬
tionib parent. Discernunt aũ quidã int̾ icui¬
niũ ⁊ stationẽ. Nã iciuniũ ẽ. indifferent̃ cuius¬
libet dici abstinentia. ñ scł̾m legẽ. s scdm ꝑpͥã
uoluntatt̃. Statio aũ ẽ. obseruatio statutorum.¬
uł dicrũ uł tp̃orũ. Dicrum ut quarte strie⁊
secte ferie ienimũ ex uct̾i lege p̃ceptũ. de qua
statione in euangelra dixit ille. icuno bis in

Expanded text:
um volare, faciat illi duas alas: jejunium et eleemosynam: et ascendit celeriter et exauditur. Jejunium est parcimonia victus, abstinentiaque ciborum, cui nomen inditum ex quadam parte viscerum tenui semper et vacua, quod vulgo derivatum, quod sui inedia viscera vacua et exinanita existant. Jejunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum rescindit. Nam laetitia liberiistitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ieiunium est indifferenter cuiuslibet diei abstinoluntatem, statio autem est observatio statutorum dierum, vel temporum. 68. Dierum, ut quartae feriae et sextae jejunium ex veteri lege praeceptum, de qua statione in Evangelio dixit ille: Jejuno bis in
Abbreviated transcription (Latin):
esse noscat᷑. Ymnus est. canticũ laudantiũ. qł
de greco in latinũ laus inttrp̃tat᷑. ꝓ eo qđ sit
carmen. leticie ⁊ laudis. ꝓpͥe aũ ymm st̃ con¬
tinentes laudem aci. Si gͦ sit laus ⁊ ñ di. ñ ẽ¬

Expanded text:
esse noscantur. Hymnus est canticum laudantium, quod esse noscantur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetitiae et laudis. Proprie autem hymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus et non sit De
Abbreviated transcription (Latin):
organũ modulat᷑. uox postea cantantis eloqͥtur.
ars organi modulantis imitat᷑. Psalmꝰ aũ a
psalt̾io dr᷑. unde nec mos ẽ. ex alio opere cum
componi. Tres aũ gradꝰ sunt in cantando.
Primꝰ succentoriis. scl̃i incentoris. ĩtius accen¬
toris. Diapsalma quidã hebrtũ uerbũ uoluił.
q̃ significat᷑ scmꝑ. id c̃. qđ illa quib hoc inter¬
ponit᷑. sempit̃na esse confirment. Quidam u̾
grecũ uerbũ existimant. qͦ significat᷑ int̾ual¬
lum psallendi. Ut psalma sit qd psallit᷑. dia¬
psalma uͭ. interpositũ in psallendo silentiũ.
ut q̃madmodũ sinpsalma dr᷑ uocis copulatio
in cantando. ita diapsalma disiunctio carum.
uͥ q̃dã reqͥes distincte continiationis ostendit᷑.¬
unde illuad ꝓbabile ẽ. ñ comungendas senten¬
tias in psallendo. uͥ diapsalma int̃posita fuerit.
qͥa uło intponit᷑. ut conucrlio sensuũ ut plo¬
¶naum

Expanded text:
organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur.organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur.ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper; id est, quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confirment. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi; ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium, ut, sicut simpsalma dicitur vocis copulatio in cantando, ita diapsalma disiunctio earum ubi quedam requies distincte continuationis ostenditUnde illud probabile est, non coniungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interposita fuerit; quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum
Abbreviated transcription (Latin):
duo canunt. hiciniũ appellat᷑. cũ multi: cho¬
tus. Ilam chorcas. ludictũ canulcue. uł saltatio¬
nes classui sc̃. Antiphona ex greco inttrp̃tatur
uox reciproca. duob scilicet choris alt̾natĩ psal¬
lentib ordine cõmutato. siue de uno ad unũ.
qał gnꝰ psallendi greti inucnisse tradunt᷑. Res¬
ponsoriã itali tradiderunt. que mae responsoria
camus: uocant. qđ alio desinente. id alt̃ respon¬
deat. Int̃ responsoria aũ ⁊ antiphonã hoc differt.
qd in responsoriis unus u̾sũ dicit. In antipłus
aũ: u̾sib alt̾nant chori. Lectio ar᷑ qi ñ cantat᷑
ut psalmꝰ. uł ymũ. s legit᷑ tm̃. Iilic enĩ modula¬
tio. hic sola ꝓnunciatio gucrit᷑. Canticũ ẽ. uox
cantantis in leticiã. Psalmꝰ aũ dr̃. qi cantat᷑ ad
psalteriũ. quo usũ eise dauid ꝓpħam in magno
misttrio ꝓdit historia. ħ autẽ auo in quibusdã
psalmoꝵ titulis uixta musicã artẽ. alternatim
sibi appouunt᷑ Nam canticũ psalmi ẽ: tũ il qõ

Expanded text:
duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca; duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad Psalterium, quod usum esse David prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ex gentilitate retient. nam ferie aut le¬
gitime erant apuadcos. aut indicte. Indicte aũ¬
qr pauꝑtas antiqua romanoꝵ ex collatione sa¬
crificabat. aut certe de bonis cdamnatoꝵ. unde
supplicia dicunt᷑ supplicationes. que fiebant de¬
de bonis passoꝵ supplicia. Sacre enĩ res. de reb
gcecrandoꝵ fiebant: Explicit liber sextus.

Expanded text:
nunc ex gentilitate retinetur. Nam feriae, aut lenunc ex gentilitate retinetur. Nam feriae, aut legitimae erant apud eos, aut indictae. Indictae auquia paupertas antiqua Romanorum ex collatione sacrificabat, aut certe de bonis damnatorum. Unde supplicia dicuntur supplicationes, quae fiebant de bonis passorum supplicia. Sacrae enim res de rebus exsecrandorum fiebant. LIBER SEPTIMUS.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmit᷑ ⁊ frequentat᷑ eromologesis. qua delictum
nrͣ̃m dño confritĩ slon quidẽ ut ignaro cuiꝰ
cognitioni nichil occultũ ẽ. s confessio ẽ rei sci¬
licet cĩ q̃ ignorat᷑ ꝓsessa cognitio. Itile enĩ sibi
ac iocundũ quisꝙͣ esse gcistimauerat. raꝑe. ad¬
ulterari. furari. s ubi hec et̃ne cdamnationi ob¬
noria ẽẽ cognouit. cognitis his confitet᷑ errorẽ.
Sontessio aũ erroris: ꝑfessio ẽ. dcsinendi. Desincu¬
dum gͦ a peccatis ẽ. dũ confessio c̃. Confessio añ
cedit. remissio sequit᷑. Ceterũ extͣ ueniã ẽ. qui
peccatũ cognoscit. nec cognitũ confitet᷑. ltaq
ccomologesis. ꝓsternendi ⁊ humiliandi hoĩs dis¬
ciplina est habitu atq uictu sacco ⁊ ciueri in¬
cubare. corpus sordib obscurare. animũ mero¬
rib deicere. illa que peccauit: tristi tͣt tatione
mutare. Letanie aũ greco noĩc appellant᷑. que
distat uulgo utrũ letanie an exomologesin
mdicant᷑. Supplicationis aũ nom̃ quodaminͦ

Expanded text:
primitur et frequentatur exomologesis, qua delictum nostrum Domino confitemur, non quidem ut ignaro, cujus cognitioni nihil occultum est, sed confessio est rei, scilicet, ejus quae ignoratur professa cognitio. 77. Utile enim sibi ac jucundum quisquam esse existimaverat, rapere, adulterari, furari; sed ubi haec aeternae damnationi obnoxia esse cognovit, cognitis iis, confitetur errorem. 78. Confessio autem erroris professio est desinendi; desinendum ergo a peccatis, dum confessio est. Confessio autem antecedit, remissio sequitur; caeterum extra venpeccatum cognoscit nec cognitum confitetur. Itaque exomologesis prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, habitu atque victu, sacco et cinere incubare, corpus sordibus obscurare, animum maeroribus deicere, illa, quae peccant, tristi tractatione mutare. Litaniae autem Graeco nomine appellantur, quae distat vulgo utrum Litaniae an exomologesis dicantur. Supplicationis autem nomen quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
iło fit. ut ꝑ bñdictionẽ aduocatꝰ inuitet᷑ sp̃s
sc̃s. Tunc cnĩ ille paraditꝰ post mundata ⁊ be¬
nedicta corpora libens a patre descendit. ⁊ qͣi
suꝑ baptismi aquã. tanquã suꝑ pristinam
sedem recognoscens requiescit. llam legitur
pationis ẽ. aduersus diabolũ. ut disccdlat. Sic̃
ẽ illud in zacharia. Et ostendit mͥ iesum sa¬
cerdotẽ magnũ stantẽ corã angelo dñi. ⁊ sa¬
than stabat a dextris eiꝰ ut aduersaritur ci.
Et dixit dñs ad fathan. Increpet dñs in te a

Expanded text:
ideo fit, ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus ideo fit, ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus post mundata et benedicta corpora libens a Patre descendit, et quasi super baptismi aquam tamquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. Nam legitur pationis est adversus diabolum, ut discedat: sicut est illud in Zacharia3, 1: 'Et ostendit mihi Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satan stabat a dextris eius, ut adversaretur ei; et dixi
Abbreviated transcription (Latin):
filii ⁊ sp̃i scĩ. Sic̃ enĩ in trib testib stat omne
u̾bũ. ita hoc sacramentũ confirmat. t̃narius
numerus nominũ diuinorũ. Quod aũ ꝑ
fcto contractabile ⁊ uisibile impenderetur
dementũ. suꝑ qa etiã in principio ferebat᷑
des descendit sp̃i sc̃i de celis. ⁊ medicatis aqͥs
sc̃ĩficat eas de semet iplo. ⁊ accipiunt nim
purgationis. ut in cis ⁊ caro ⁊ aĩa delictis in¬
quinata mundet᷑. Chrisma grece. latinc un¬
uacrũ scĩficat᷑ Nam sic̃ in baptismo peccatoꝵ
bet᷑ ⁊ hoc de pristina disciplina. qua ungi
in sacerdotiũ ⁊ in regnũ solebant. ex quo ⁊
aaron a moyse unctꝰ c̃. Quc dũ carnalit fit.
sp̃ualit̃ ꝓficit. quomͦ ÷ in ipsa baptismi gr̃a
uisibilis actꝰ est qa in aguã mergim᷑. s sp̃ua¬
lis effectꝰ quo delictis mundam᷑. hoc signifi¬
cat illud unguentũ. quod peccatrix mulier
suꝑ pedei. ⁊ ea que dr᷑ ñ fuisse peccatrix. suꝑ
caput iħu fudisse scribunt᷑. Manꝰ impositio

Expanded text:
itus sancti. 46. Sicut enim in tribus testibus stat omne verbum, ita hoc sacramentum confirmat ternarius numerus nominum divinorum. 287 47. Quofecto contrectabile et visibile, impenderetur elementum, super quod etiam in principio ferebaturDeo descendit Spiritus sanctus de coelis, et medicatis aquis, sanctificat eas de semetipso; et accipiunt vim purgationis, ut in eis, ut caro, et anima delictis inquinata mundetur. 50. Chrisma Graece, Latine unvacrum sanctificatur. Nam sicut in baptismo peccatoruitus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum solebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnaliter fit, spiritaliter proficit; quomodo et in ipsa baptismi gratia visibilis actus, quod in aqua mergimur, sed spiritalis effectus, quod delictis mundamur. Hoc significat illud unguentum, quod peccatrix mulier super pedes, et ea quae dicitur non fuisse peccatrix, super caput Iesu fudisse scribuntur. Manus inpositio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ioħ̾e hora nona templũ adiit. qn paliticum
sanitati reformauit. S ⁊ damhelem legimꝰ hec
tempora in oĩone obseruasse. Et utiq et istłis
disciplina. ut ne min̾ qͣ ter ic adoremꝰ. Debi¬
tores sumꝰ triũ. patris. ⁊ filii. ⁊ sp̃s sc̃i. exceptis
utiq ⁊ aliis legitimis oronib. que sine ulla ad¬
monitione. in ingressu lucis ac noctis. siue ui¬
giliarũ. S ⁊ cibũ ñ pꝰ sumere. ꝙͣ. int̃posita ora¬
tione. Priora cnĩ habenda st̃ sp̃s refrigeria. qr

Expanded text:
cum Iohanne hora nona templum adiit, quando paralyticum cum Iohanne hora nona templum adiit, quando paralyticum sanitati reformavit. Sed et Danielum legimus haec tempora in oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter die adoremus. Debitores enim sumus trium, Patris et Filii et Spiritus sancti; exceptis utique et aliis legitimis orationibus, quae sine ulla admonitione debentur, ingressus lucis ac noctis sive vigiliarum; sed et cibum non prius sumere quam interposita oratione. Priora enim habenda sunt spir
Abbreviated transcription (Latin):
tem eccłe. ⁊ om̃e ap̃iani dogmatis sacram̃tũ.
qd symbolũ fidci ⁊ spci nr̃e. ñ scͥbit᷑ in carta
⁊ atramento. s in tabulis cordis carnalibus.
Oratio petitio drͣ.nã orare c̃. petere. sic̃ erorare
impetrare. Constat aũ or̃o. loco ⁊ tr̃pore. Loco
s ubi oportunitas dederit. aut necessitas imn¬
portauerit. lleq enĩ contra p̃ceptũ reputat᷑
ab apłis fcm. qui in carcere audientib custo¬
sine int̾missione orate. s hoc singularib. Nã
c̃ obseruatio quarumdã horarũ cominuniũ.
q̃ dici inĩspacia signant. tercia. sexta ⁊ nona.
similit̃ ⁊ noctis. S idco he orandi hore diuise
st̃. ut si forie aliquo fuerimꝰ oꝑe decenti. ip̃m¬
nos ad officiũ tempus admontat. que tp̃a in
scͥpturis inucniunt᷑. Primꝰ enĩ sp̃s scĩ congre¬
gatis discipłis hora ĩtia infusus ẽ. Petrus qua
die uisionem commnunicationis in illo uascło
exꝑtꝰ c̃. sexta hora orandi gr̃a ascenderat. Idẽ ctiã

Expanded text:
sacramentum. Quod symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in carta et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus. Oratio petitio dicitur. Nam orare est petere, sicut exorare inpetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, sed ubi opportunitas dederit, aut necessitas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab apostolis factum, qui in carcere audientibus custoSine intermissione orate . Sed hoc in singularibus. Nam est observatio quarumdam horarum communium, quae diei interspatia signant: tertia, sexta et nona: similiter et noctis. Sed ideo hae orandi horae divisae sunt, ut si fornos ad officium tempus admoneat; quae tempora in Scripturis inveniuntur. Primum enim Spiritus sanctus congregatis discipulis hora tertia infusus est. Petrus, qua die visionem communicationis in illo vasculo expertus est, sexta hora orandi gratia ascenderat. Idem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ multaꝵ linguaꝵ peritus.
hebreoꝵ nominũ interp̃tati¬
onc̃ pͥmꝰ in latinã linguã
conuertit. ex qͥb ꝓ bituitate
p̃t̃missis multis. quedã huic
oꝑi adiectis interp̃tationib int̃ponenda studui.
Uocabulorũ cnĩ cxpositio. satis indicat qͥd ue¬
lint intelligi. habent cnĩ quandã ex ꝓpͥis cau¬
sis nominũ rationẽ. In pͥncipio aũ decẽ noĩa
ponimꝰ. quib apua hebreos as uocat᷑. Primũ
apua hebreos aci nom̃ heli ar᷑. qđ alii am̃. alii

Expanded text:
tus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in Latinam linguam convertit. Ex quibus pro brevitate praetermissis multis quaedam huic operi adiectis interpretationibus interponenda studui. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velit intellegi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Hebraeos
Abbreviated transcription (Latin):
ol ebratione. cũ res gesta ita fit ut aliqͥa signi¬
ficate inielligat᷑. qdđ sc̃c̃ accipitudũ ẽ. Sunt aũ
sacramenta baptismũ ⁊ chrisma. corpus ⁊ fan¬
guis. que ob iad sacramenta dicunt᷑ qr sub te¬
gumento corporalium rtrũ. uirtꝰ diuna secre¬
quis salutẽ corũdẽ sacramentoꝵ oꝑat᷑ unde ⁊
a secrens uirtutib uł a sacris. sacram̃ta dicunt᷑
Que ides fructuose penes eccłiã fiunt. qr sc̃i in
ca manens sp̃s. corũdt̃ sacram̃toꝵ latent̃ oꝑatur
effectũ. Unde scu ꝑ bonos. scu ꝑ malos ministros

Expanded text:
a fit ut aliquid significare intelligatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismus et chrisma, corpus et sanguis. 40. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorumdem 286 sacramentorum operatur, unde et a secretis virtutibus, vel a sacris sacramenta dicuntur. 41. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eumdem sacramentorum latenter operatur effectum. 42. Unde seu per bon
Abbreviated transcription (Latin):
sine matre. in ẽt̾nitate. siue qͥa mat̃ sine patre
in tp̃e. IIngenitꝰ aũ uocatꝰ scdm diuinitatis ex¬
cellentiã. qr sine fr̃ib. Primogenitꝰ scđ̾m suscep
tionẽ hoĩs. in qua ꝑ adoptionẽ gr̃e fr̃s habere
dignatꝰ est. quib esset pͥmogenitꝰ. Homousion
patri. ab unitatt sub̾c appellat᷑. Substantia enĩ
si scriptũ in sc̃is litt̾is ñ inueniat᷑. in assertio¬
ne tñ totiꝰ trinitatis defendit᷑. qͥa datur ratio
unde recte dici ostendat᷑. sic̃ ⁊ pat̃ in
illis libris nusꝙͣ ingenitꝰ legitur. s mñ aicendus
esse atq credendus ñ dubitat᷑. Homousion simi¬
lis substantie. qͥa qualis dĩ. talis ÷ & imago eiꝰ.
Inuisibilis ds. ⁊ imago inuisibilis. Principium.
co qd̾ ab ipso sut om̃ia. ⁊ qͥa ante eũ nichil. fmis.
ul qͥa dignat᷑ c̃ in fine tẽpoꝵ humilit̃ in carne

Expanded text:
sine Matre in aeternitate, sive quia Mater sine Patre in tempore. 13. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus setionem hominis, in qua per adoptionis gratiam fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. Homousion Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim tsi scriptum in sanctis litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. Homoeusion, similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago eius. Invisibilis Deus et imago invisibilis. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. Finis, vel quia dignatus est in fine temporu
Abbreviated transcription (Latin):
subaudiendo. uł ppłm tuũ. uł totũ mundũ.
Offertoriũ ex tali causa sũpsit uocabulum.
fcrtũ dr oblatio. que altari offertur ⁊ sacrifi¬
catur a pontificib a quo offertoriũ nõiat᷑. qͣsi

Expanded text:
subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. citur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ latinis nec barbaris licet in suã linguam
om̃mo transferre. uł alia lingua annunciare.
slam gͣmuis incerp̃tari possint. ꝓpt̃ sanctiorẽ
tñ auctoritatẽ. scruata est ab apłis in his ꝓpͥe lin¬
gue antiquitas. Tanto cnĩ sacra sunt noĩa. ut
ctiã ioħes in apocalipsin referat. se sp̃u reuelan¬
te uidisse ⁊ audisse uocẽ celestis cxercitꝰ tanqͣm
uoct̃ aquarũ multarũ ⁊ tonitruũ ualidorũ.¬
dicentiũ am̃ ⁊ asła. Ac ꝑ hoc sic oportet in t̾ris
utraq dici. sic̃ in celo resonant. Osanna in al¬
ternis lingue interp̃tationẽ. in toto transire
ñ potest. Osi enĩ saluifica interp̃tat᷑. anna inter¬
iectio est. motũ animi significans. sub dep̃can¬
tis affectu. In tegre aũ ar osianna. qđ nos corrup¬
ta media uocali litt̾a ⁊elisa dicimꝰ osanna. sic̃
fit in uersib cũ scandimꝰ. littera enĩ pͥma u̾bi
seguentis. extremã pͥoris uerbi ueniens excludit.
⁊ dr᷑ hebraict osanna. qđ interp̃tat᷑ saluifica.

Expanded text:
nec Latinis, nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua annuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi referat se spiritu revelante vidisse, et audisse vocem coelestis exercitus, tanquam vocem aquarum multarum et tonitruet alleluia: ac per hoc sic oportet in terris utraque dici, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica,
Abbreviated transcription (Latin):
Duo st̃ aũ que of. ferunt᷑. donũ ⁊ sacrificiũ.
Donum dr᷑. qͥcqͥd auro argentoqi. aut qͣlibet
alia specie efficit᷑. Sacrificiũ aũ ẽ. uictima. ⁊ que¬
cumq in ara cremant᷑ scu ponunt᷑. Om̃e aũ
qd dõ dat᷑. aut dedicat᷑. aut consecrat᷑. Qd̾ dedli¬
cat᷑ dicendo dat᷑. unde ⁊ appellat᷑. Unde errant
qͥ consecrationẽ. dedicationẽ putant significari.
lmmolatio ab antiquis dicta. eo qd mole altatis
posita uictima cederet᷑ unde ⁊ mactatio post
ummolationẽ c̃. ñc aũ immolatio panis ⁊ cali¬
cis conuenit. Libatio aũ tantũm calicis obla
libate ioui. Libare gͦ ꝓpͥe fundere ẽ. sũptũq nom̃
ex libero quodã qui in grecia usũ repꝑit uitis.¬

Expanded text:
Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiposita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est: nunc autem immolatio panis et calicis convenit. Libatio autem tantummodo calicis oblatlibate Jovi. Libare ergo proprie fundere est: sumptumque nomen a Libero quodam, qui in Graecia usum reperit vitis
Abbreviated transcription (Latin):
terem legem. co qđ obseruantes careant his reb
quib se abstinuerint. Sacrificiũ dictũ quasi
sacrum fcm. quia p̃ce mistica consecrat᷑. in meucie
ꝓ nobis dñice paslionis. Nnde hoc eo uibentt
copus xp̃i ⁊ sangninem dicimꝰ. qđ dũ sit¬

Expanded text:
terem legem, eo quod observantes ea careant his rebus, terem legem, eo quod observantes ea careant his rebus, quibus se abstinuerunt. Sacrificium dictum, quasi sacrumfactum: quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae Passionis. Unde hoc, eo jubente, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ante ꝙͣ ad hostẽ ꝑgerent. Nictime uͦ sacrificia.
que post uictoriã deuictis hostib inmolabant.
⁊ erant uictunc maiora sacrificia ꝙͣ. hostie. Alii
uictimã dictã putauerunt. qr ictu ꝑcussa cade¬
bat. uł qr uincta ad aras ducebat᷑. holocaustũ
illud est. ubi totũ igne consumit᷑ qł offcrt᷑. An¬
tiqui enĩ cũ maxima sacrificia administrartut.
solebant totas hostras in sacrorũ consumere flã¬
ma.⁊ ipsa crant holocaustamata. Holo cñĩ gre¬
ce totũ dr᷑. caustis incnsio. Et holocaustũ. totũ
incensum. Cerimonie apud latinos dicuntur
sacra omia. q̃ apuad grecos orgia uocant᷑. Propͥe
aũ uisũ ẽ. doctorib a carendo appellari cerimo¬
nias. quasi carimonias. eo qł ea que in sacris di¬
uinis offerunt᷑. in suo usu carerẽt hoĩcs. qđ no¬
men etiã in usu c̃. litterarũ scãrũ. Aiii cerimo¬
nias ꝓpͥe in obscruationib iudeorũ credunt.
abstincntiã scilicet quarundã escarũ. scđ̃m ue¬

Expanded text:
ergerent. Victimae vero sacrificia quae post victoriam, devictis hostibus, immolabant. Et erant victimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Ὅλον enim Graece totum dicitur, καῦσις incensio, et holocaustum totum incensum. Caerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari caerimonias, quasi carimonias; eo quod ea quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines. Quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii cerimonias proprie in observationibus Judaeorum credunt, abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum ve
Abbreviated transcription (Latin):
minũ signoꝵ pͥncipia extiterunt. Due st̃ autẽ
cpiphanie. pͥma in qua natꝰ est. xp̃c. pastoribus
hebrcorũ angło nunciante apparuit. Sccła in qͥ
ex gentiũ ppłis stella indice. p̃sepis cunabula
magos adoraturos exhibuit. Scenophegia sollẽ¬
nitas hebreorũ de greto in latinũ tabernaculorũ
dedicatio interp̃tat᷑. que celebrabat᷑ a uulcis in
memoriã expeditionis. cũ ab egipto ꝓmoti in ta¬
bernaculis agebant. ⁊ ex eo scenophegia. Scena
enĩ grece tabernaculũ adrͣ que sollemnitas apud
hebitos. septẽbrio m̃se celebrabat᷑. Ncomcnia apd̃
nos kalende. apud hebreos aũ qr scdm tuna¬
rem cursũ menses supputant᷑. ⁊ grece mene.
luna appellat᷑. inde ncomenia id ÷ noua luna.
Erant cnĩ apud hebreos ipsi dies kalendarũ.
ex legali instititione sollennes. de quib in psal¬
terio dr᷑. Canite in mitio mensis tuba. in dic
insignis sollennitatis ur̃e. Enccnia ẽ. noua¬

Expanded text:
Dominum signorum principia extiterunt. Duae sunt autem Dominum signorum principia extiterunt. Duae sunt autem epiphaniae: prima, in qua natus Christus et pastoribus Hebraeorum angelo nuntiante apparuit; secunda, in qua ex gentium populis stella indice praesepis cunabula Magos adoraturos exhibuit. Scenopegia sollemnitas Hebraeorum, de Graeco in Latinum tabernaculorum dedicatio interpretatur, quae celebrabatur a Judaeis in memoriam expeditionis, cum ab Aegypto promoti in tabernaculis agebant, et ex eo Scenopegia. Scena enim Graece tabernaculum dicitur: quae solemnitas apud Hebraeos Septembri mense celebratur. Neomenia apud nos Calendae, apud Hebraeos autem quia secundum lunarem cursum menses supputantur, et Graece mene luna appellatur: inde neomenia, id est, nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies calendarum ex legali institutione solemnes, de quibus in psalterio dicitur: Canite in initio mensis tuba, in die insignis sol
Abbreviated transcription (Latin):
dicta a festis dicb. qi festiditas. eo qđ
in cis sola res diuina fit. quib contrarii sunt.
sacris anͣ ita suscepta ut mutari ob religionẽ
ñ debeat. a solito id ⁊ firmo. atq solido nomina
stia tm̃ agant᷑. Pascha festiuitatũ om̃ium pͥ¬
ma est. de cuiꝰ uõcabulo iã suꝑiꝰ dictũ ẽ. Penthe¬
costes sic̃ ⁊ pascha apud hebrcos celebris dies e¬
rat. qł post quinq decacdas pasche celebrabat᷑.
unde ⁊ uocabulũ sumpsit. Penta cnĩ grece. qͥnq.
In quo dic. scd̃m legẽ panci ꝓpositionis de noius
frugib offerebant᷑. cuiꝰ figuram annuis iubelcꝰ
in testam̃to ueteri gessit. q̃ nunc it̾m ꝑ futurã
reꝓmillionis ⁊ et̃nã requiẽ p̃figurat᷑. Epipha¬
nia grece. latine apparitio sirie manifestatio uo¬
catur. Eo ciũ die. xp̃c sideris indicio. magis ap¬
paruit adorandus. qđ fuit fig̾a pͥmicie cre¬
dentiũ gentiũ. quo dic ⁊ dñici baptisiatis sacra¬
mentũ ⁊ ꝑmutate in uinũ aque. factorũ ꝑdo¬

Expanded text:
dicta a festis diebus, quasi festiditas, eo quod in eis sola res divina fit. Quibus contrarii sunt sacris dicitur, ita suscepta ut mutari ob religionem non debeat, ab †solito†, id est firmo atque solido nominatstia tantum agantur. Pascha festivitatum omnium prima est, de cuius vocabulo iam superius dictum est. Pentecosten, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae celebratur, unde et vocabulum sumpsit. Pente enim Graece quinque. In quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur: cujus figuram annus jubilaeus in Testamento Veteri gessit, quae nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio magis apparuit adorandus: quod fuit figura primitiae credentium gentium. Quo die Dominicum Baptismatis Sacramentum et permutat
Abbreviated transcription (Latin):
dens. assellũ sedisse ꝑhibct᷑. Tunc gradicns cũ
ramis palmaꝵ młtitudo plebiũ obiuã ei. da¬
maucrunt osanna benedictꝰ qui uenit in noĩe
dñi rex isrł. uulgus aũ ideo hunc dicm capi¬
ta infantũ. qͥ ungendi st̃. ne obseruatione qua¬
dragesime sordidata. ad unctionẽ accederent.
hoc aũ die simbolũ competentib tradit᷑ ꝓpter
confinẽ dm̃ce pasche sollemnitatẽ. ut qui iam
ad d̾i grãm ꝑcipiendã festinant. fidem quam
confittant᷑ agnoscant. Cena dũica dicta ẽ co qd
i eo dit saluator pasicha cũ siuis discipulis fet̾it
quł usq hodie sc̃ est traditũ clebratur. scm̃qi
m to crisma conficit᷑. atq initiũ noui ac uet̾is
cessatio testamenti declarat. Salbatũ ab hebitis
ex inttrp̃tatione uocabuli sui requies noĩatur.
qđ̃ ai in ipło ꝑfecto mundo requicuisset. Siqͥdẽ
⁊eo die requicuit añs in scpulchro. ut quietis
illi misteriũ confirmaret. qđ iudcis obscruan¬

Expanded text:
dens asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaverunt: Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini, Rex Israel. 14. Vulgus auta infantium, qui unguendi sunt ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. Hoc autem die symbolum conpetentibus traditur propter confinem Dominicae paschae sollemnitatem; ut qui iam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipuquod hodie, sicut est traditum, celebratur, sanctamque in eo chrisma conficitur, atque initium novi, et veteris cessatio Testamenti declaratur. 17. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. 18. Siquidem et eo die requievit in sepulcro Dominus, ut quietis illius mysterium confirmaret, quod Judaeis observan
Abbreviated transcription (Latin):
ncm. iã dici dñicus. id ÷ octauus qͥ ⁊ pͥmꝰ celebrari
ceꝑit: De officiis.
fficioꝵ plurima gn̾a esse. s precipuum
illud. qd in sacris diinis q reb habetur.
Officiũ aũ ab efficiendo dictũ qͣsi efficiũ. ꝓpt̃ deco¬
rem sermonis una mutata litt̾a. uł certe ut qͥsq
illa agat q̃ nulli officiant. s ꝓsint omib. Nesꝑ¬
tinum officium est. in noctis mitio uocatũ ab
stella uesꝑe. que surgit oriente nocte. Matuti¬
num uͦ officium est in lucis mutio. ab stella lu¬
cifero appellatũ. q̃ orit᷑ inchoante mane. Quoꝵ
duorũ temporũ significatione ostendit᷑. ut die
ac nocte semꝑ d̾s laudet᷑. Missa tẽpore sacrificii
ẽ. qͣndo caticumini foras mittuntur. clamante
Et inde missa qr sacramentis altaris intesse ñ
possunt. qr nondũ regenerati noscunt᷑. Chorus ẽ.
multitudo in sacris collectꝰ. ⁊ dictus chorus quod
mitio in modũ corone circũ aras starent. ⁊ ita
psallerent. Alii chorũ diterunt a concordia q̃

Expanded text:
nicus, id est octavus, qui et primus, celebrari coepit. § 19 De officiis. fficiorum plurima genera esse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, clamante et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia,
Abbreviated transcription (Latin):
dia fidei. xp̃iane in gentib ⁊ nascentis cccłie histo¬
sit. eo tꝑ̃e. quo ꝓpt̃ euangelii p̃dicationẽ in insula
pachinos traditur relegat᷑. aApocalipsis aũ. ex gre¬
co in latinũ reuelatio interp̃tat᷑. Reuelatio enim
dr᷑ manifestatio corũ. q̃ abscondita erant. iurta
qd̃ ⁊ ipse ioħs dicit. Apocalipsin iħu xp̃i quam
dedit illi ds palã facere seruis suis. hi st̃ scripto
eruditionẽ nr̃am ⁊ p̃cepta uiuendi ⁊ credendi re
apocrifa nuncupant᷑. Apocrifa aũ dicta. id ẽ se¬
creta. qr in dubiũ ueniunt. Est enĩ corũ occulta
origo. nec patet patrib a quib usq ad nos au¬
ctoritas ueraciũ scripturarũ certissima uersuc
aliqua ueritas. tñ ꝓpt̾ multa falsa. ñ ẽ in cis ca
nonica auctoritas. que recte a prudentib uidi¬
apłorũ ab heteticis ꝓftrunt᷑. que onĩia suib noĩt
apocriforũ auctoritate canonica diligenti erami¬
natione remota sunt:
.iii.

Expanded text:
dia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae histosit, eo tempore quo ob Evangelii praedicationem in insula Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit: Apocalypsis Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis. 50. Hi sunt scriptoreruditionem nostram, et praecepta vivendi et credendi regapocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est, secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occulta origo, nec patet Patribus, ex quibus usque ad nos auctoritas ueracium scripturarum certissima et notialiqua ueritas, tamnonica auctoritas, quae recte a prudentibus juditolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt. CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
cium armatis hõib quẽquã a suo dciecerit
uł expugnauerit. uis publica ẽ. siquil ci¬
utm ante ppłm. uł iudicẽ. uł rege̾ appellantẽ
necauerit. aut torserit. siue uerberauerit. uł
iunxerit. Dolus ẽ. mentis calliditas. ab eo qđ
deludat. Aliuiad enĩ agit. ⁊ aliud simulat. Pe¬
tronius alit̃ gristimat dicens. Quid ẽ iudicis
dolus: llimirũ uͥ aliqͥd fcm̃ ẽ qd̾ legi dolet.
habetis dolũ. accipite nunc malũ. Calũnia ẽ.
uirgiũ alicue litis. a caluendo. id ẽ decipiendo
dicta. falsitas appellata a fando aliud quã ue¬
batione rerũ ⁊ tu¬
multu gaudent. Sacri.¬
idolorũ cultu he¬
riũ ẽ illusio ali¬
cominaculauit. adul terii nom̃ acce¬

Expanded text:
rit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam vebatione rerumultu gaudent. Sacriidolorum cultu hrium est illusio alicommaculavit, adulterii nomen acce
Abbreviated transcription (Latin):
spũ di pleni santerunt post istorũ qͣttuor aucto¬
ritatt᷑. om̃i manent stabilita uigore. quoꝵ gesta
in hoc oꝑe condita continent᷑. Sinodũ aũ ex gre¬
co. intcrp̃tari comitatũ uł cetũ. Concilii uͦ nom̃
tractũ ex more romano. Tempore enĩ quo cause
agebant᷑. conueniebant om̃s in unũ. commnuniq
intentione tractabant. Unde ⁊ conciliũ a com¬
muni intentione dictũ. quasi consiliũ. nã cilia
ocłorũ st̃. Unde ⁊ considiũ. id ẽ. consiliũ .d. in .l.¬

Expanded text:
u Dei pleni sanxerunt, post istorum quatuor auctoritatem, omnium manent stabilita vigore: quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum novimus ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi communicilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium di
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ septenariũ quo uniuersitatis signi¬
ficatio sepe figurat᷑. Qui ctiã ip̃i eccłe tribuit᷑.
ꝓpt̃ instar uniuersitatis. Hnde ⁊ ioħes apłs in
apocalipsi ad scpit̃ scribit cccłas. Eccła uͦ adhuc in
ista mortalitate carnis constituta ꝓpt̃ ipãm mu¬
tabilitatẽ. lune noĩe in script᷑is significat᷑. Uaria¬

Expanded text:
erum septenarium, quo uniuersitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi ecclesiae tribuitur propter instar uniuersitatis. Ideo Iohannes apostolus in Apocalypsi ad septem scribit ecclesias. ecclesia uero adhuc in ista mortalitate carnis constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in scripturis significatur
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitas dnͣ. scd̾m quã ⁊ anima dũ mori. ñ qi
in corpus uł in aliquã alterã substantiã muta¬
tur ⁊ uertit᷑. s in ipsa sua substantia qͥcqͥd alio
mͦ ñc̃ ẽ. aut fuit. scdm ial qad̃ desticit esse qd̾ erat:
mortał utiq dep̃hendit᷑. Ac ꝑ hoc solus ds dicit᷑
immortał. qr solus incominutabilis est. Incortup
nec diuidi. Quicqͥa enĩ capit diuisionẽ. ⁊ inte¬
ritũ capit. Ille nec diuidi potest nec int̾ire.

Expanded text:
dum quod et anima dicitur mori, non quia in corpus, vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia, quidquid alio modo nunc est, aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur; ac per hoc solus Deus dicitur immortalis, quia solus est incommutabilis. Inter. nec dividi. Quidquid enim capit divisionem, et interitum capit. Ille nec dividi potest, nec interire;
Abbreviated transcription (Latin):
li formã. quã tota grecorũ ⁊ latinoꝵ confessio in
eccłiis p̃dicat. Tercia sinodus cphesiana pͥma du¬
icntorũ ep̃orũ. sub iumiore theodosio augusto edi¬
ta. q̃ nestoriũ duas ꝑsonas in xp̃o asserentẽ iusto
anathemate condemnauit. ostendens manere
ginta sacerdotũ. sub martiano pͥncipe habita
ẽ. in qua cuticen constantinopolitanũ albatẽ.
u̾bi di ⁊ carnis unã nat᷑am ꝓnuntiantẽ. ⁊ ciꝰ

Expanded text:
essio in Ecclesiis praedicat. 8. Tertia synodus Ephesina prima, ducentorum episcoporum sub juniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendens manere ginta sacerdotum sub Martiano principe habita est, in qua Euthychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et car
Abbreviated transcription (Latin):
suis indicant altiꝰ se ꝑscrutari oportere. Pabola
par᷑. Et notũ est. qđ in parabolis que dicuntur.
rerũ similitudines. reb de quib agit᷑ cõparant᷑
Problemata aũ. que latinc appellantꝰ᷑ ꝓpositio¬
nes: questiones sunt. hñtes aliquid. qđ dispu¬
tatione soluendũ sit. Questio aũ c̃. quelitio. cũ¬
querit᷑ an sit. quid sit. quale sit. Arguientũ
uͭ dictũ qiͣ argutũ. uł qd sit argute inuentũ.
ad comprobandas res. Epłam ꝓpͥc greci uocaĩ.
qd interp̃tat᷑ latinc missa. Stiła enĩ siue stilci.
missa uł missi. Ante carte ⁊ membranarum
usum. in dolatis ex ligno codicillis cpłarum
alloquia scribebant᷑ unde ⁊ portitores eax. ta¬
bellarios uocauerunt:¬

Expanded text:
suis indicant, altius se perscrutari oportere. Parabola suis indicant, altius se perscrutari oportere. Parabola patur: et notum est, quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus, de quibus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt, habentes aliquid, quod disputatione solvenduquaeritur an sit, quid sit, quale sit. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad conprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quod interpretatur Latine missa. Στόλα enim sive στόλοι missa vel missi. Ante carusum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ni quib reges uł confules scribunt᷑ a fascib
ddicti. ad ẽ. potestatib. Unde ⁊ ouidii libri fastorũ
dicunt᷑. qi de regib ⁊ consulib editi sc̃. Prociiũ
est mitium dicendi. Sunt enĩ proenua pͥncipia
tibrorũ. que ante cause narrationẽ ad instru¬
endas aucdientiũ aures coaptant᷑. Cuiꝰ nomen
plcriq lammitatis ꝑiti sine sranslatione poluer̾t.
hoc aũ uocabulũ apua nos intetp̃tatũ p̃fatio
nuncupat᷑. q̃uasi p̃locutio. Precepta sunt. que
aut quid faciendum. aut quid ñ faciendũ sit
docent. Quid faciendũ. ut dilige dm̃ tuũ. ⁊ ho¬
nora patrẽ tuũ ⁊ matrẽ tuã. Quid ñ faciendũ
ut ñ mechaberis. ñ furtũ facies. Similit̾ ⁊ gen
tilium p̃cepta. uł iubent. uł uetant. Iubent
faciendum. ut nudus ara. scre nudus. Netant
ut neue int̾ uites corilũ sere. ncue flagella sũ¬
p̃cepta cõposuit. ex quib ẽ. illud. Postremꝰ dis

Expanded text:
sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures 255 coaptantur. Cujus nomen plerique Latinitatis periti sine translatione posuerunt; hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. 10. Praecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: Dilige Deum tuum, et honora patrem tuum, et matrem tuam. Quid non faciendum, ut: Non maechabetilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Sumpraecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus dic
Abbreviated transcription (Latin):
nos sermones uocamꝰ. Sermo au̾i dict᷑. qr int̾ uirũq
serit᷑ unde in uirgilio. multa int̃ se serebant.
hat sensum in multa sentiendi contrectando
secũ. Differt aũ sermo. tractatꝰ ⁊ uerbũ. Sermo
ciĩ altera eget ꝑsona. tractatꝰ specialit̃ ad se ip̃m
est. uerbũ aũ ad om̃s. Unde ⁊ dicit᷑. uerbũ fecit
ad ppłm. Commientaria dicta. qĩ cũ mente. sunt
ciĩ interp̃tationes. ut cominenta uiris. cõmen¬
ta cuangłii. Apologeticũ ẽ. excusatio. in quo so¬
lent quidã accusantib respondere. In defensio¬
ne enĩ aut negatione sola positũ est. ⁊ ẽ nomen
gretũ. Panagericũ est licentiosũ &e lasciuiosũ
genus dicendi in laudib regũ. In cuiꝰ cõpositiõe
hoĩes multis mendaciis adulant᷑. qͦd malũ a
grecis cxortũ est. Quorũ leuitas instructa. dicendi¬
dicendi facultate ⁊ copia incredibili. multas
mendaciorũ nebulas suscitauit. fastorũ libri

Expanded text:
nos sermones vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque nos sermones vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde et in Virgilio; Multa inter sese vario shat sensum in multa. sententiam contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona, tractatus specialiter ad se ipsum est, verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est, et est nomen Graecum. 7. Panegyricum est licentiosum, et laciniosum genus dicendi in laudibus regum, in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is qͦq apud grecos origenes. in scripturarum
labore tã gritos ꝙͣ latmos. oꝑm suoꝵ numero su¬
ꝑauit. Deniq ieronimꝰ. sex milia librorũ eiꝰ legisse
le fatt᷑. horũ tñ om̃u studia. augustimus inge¬
uł scientia sui uicit. slam tanta scripsit. ut di¬
eb ac noctib ñ solũ scribert libros ciꝰ quisquã.
si nec legere quidẽ occurrat:. De generib
pusculorũ gn̾a opusculor.um.uiii.
essc tria. Primũ genꝰ excerpta st̃. que gre¬
ce scolia nuncupant᷑ in quib ea que uidentur
obscura uel difficilia summatĩ ac breuit ꝑstrin¬
gunt᷑. Scd̾m genus omcliȩ st̃. quas latini uer¬
bum appellant. que proferunt᷑ in ppłis. Terciũ
thomi. quos nos libros uł uolumina nuncupa¬
mus. Omelie aũ ad uulgũ loquunt᷑. thomi uͦ
id ÷ libri maioris st̃ disputationis. Dialogus est
collatio duorũ uł pluriorũ. quẽ latini sermo
nem dicunt. Nlam quos greci dialogos uocant.

Expanded text:
nostris quoque apud Graecos Origenes, in Scripturarum nostris quoque apud Graecos Origenes, in Scripturarum labore, tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex millia librorum ejus selegisse fatetur. 3. Horum tamen omnium studia Augustinus ingel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit, ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. De generibus opusculorum . Opusculorum genera esse tria. Primum genus excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter praestringuntur. Secundum genus homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgus loquuntur, tomi vero, id est libri, maiores sunt disputationes. Dialogus est conlatio duorum vel plurimorum, quem Latini senem dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant
Abbreviated transcription (Latin):
Iemilius paulus. perse macedonũ rege dcuicto.
Dcinade lucullus. e pontica p̃da. Post hos cesar de¬
dit marco uarroni negotiũ. matime biblio¬
thece tonstru ende. Primũ aũ rome bibliothe¬
cas publicauit pollio. hinc grecas simul atq lati¬
nas. additis auctorũ imaginib inatrio. qđ de ma¬
nib. magnificentissimũ instruxerat:
Qui apud nos bibliothecas instituerint
pud nos quoq pamphitus martir. cuuis .Ui.
uitã eusebius cesariensis conscripsit. pi¬
sistratũ in sacre bibliothece studio pͥmꝰ adequare
contendit. hic enĩ in bibliotheca sua. ꝓpe.xxͣ. uo
luminũ milia habuit. Ieronimꝰ qͦq atq genua¬
dius. eccliasticos scriptores toto orbe querentes
ordine ꝑsecuti st̃. eorũ q studia. in uno uolumi¬
uarro. apud latinos innumerabiles libros
scripsit. Apud grecos q̃q calciterus miris actollit᷑
laudib. qd̾ tantos libros ediderit. quantos qͥsq
nr̃m alienos scribere ꝓpͥa manu uix posset. Ne

Expanded text:
iam advexit Aemilius Paulus, Perse Macedonum rege devicto; deinde Lucullus e Pontica praeda. Post hos Caesar dedit Marco Varroni negotium quam maximae bibliothecae construendae. Primum autem Romae bibliothecas publicavit Pollio, Graecas simul atque Latinas, additis auctorum imaginibus in atrio, quod de manubiis magnificentissimum instruxerat. Qui apud nos bibliothecas instituerunt . Apud nos quoque Pamphilus martyr, cuius vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum milia habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticordine persecuti sunt, eorumque studia in uno volumi Terentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu vix possit. 2. De
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ signaret᷑. quib exprimit᷑ uerbi
sacramentũ. sanguine passionis esfusũ. Dictꝰ
autẽ calamꝰ. qđ liquorẽ ponat. unde ⁊ apud
nautas calare ponere dr̃. Penna aũ a penden¬
do uocata. id ÷ uolando. est enĩ ut diximꝰ auiũ.
folia aũ librorũ appellata. siue ex similitudi¬
ne foliorũ arborũ. seu qi ex follib fiunt. ud
est ex pellib q̃ de occisis pecudib detrahi
solent. cuiꝰ partes pagine dicunt᷑. eo qđ ubi in¬
uicẽ compaginent᷑. Uersus aũ uulgo uocati.
qi sic scribebant antiqui. sic̃ arat᷑ t̾ra. A sinistͣ
cnĩ ad dext̾am pͥmũ deducebant stilũ. deinde
conuertebant᷑ ab inferiore. ⁊ rursus ad dext̾am
coniersus. quos ⁊ hodie rustici u̾sus uocant.
Seccla est qd adhiic emendat᷑. ⁊ necdũ in libris

Expanded text:
Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine Passionis effusum. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare ponere dicitur. Pinna autem a pendendo vocata, id est volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris