comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neque inserere oportet nec differre tutũ est quia interĩ
elabuntur interĩ memorię sui intentos ab alia suentione
declinant. Ideoq optime sunt indeposito¬
E QUI T UR emendatio pars studiorũ longe ualissi¬
ma nec enim sine causa creditũ est stilum nõ minus agẽ
cum delet huius aut opis est adiicere detrahere mutare sed fa¬
cilius in iis simplicius q iudicium quȩ replenda uel deu̾eiẽ¬
da sunt. premere uero tumentia. humilia extollere luxurian¬
cia astringere. in ordinata soluta componere exultantia coer¬
cere duplicis opere. Nam et damnanda sunt quȩ placuerant
et in uenienda quę fugerant. nec dubiũ est optimũ eẽ emendã¬
di genus si scripta in aliquod tempus reponant᷑ ut ad ea post
interuallũ uelut noua atq aliena redeamus: ne nobis scripta
nr̃a tanꝙ̃ recentes fletus blandiant᷑. Sed neque hoc contin¬
gere semꝑ põt presertĩ oratori cui sepius scribere ad pñtes

Expanded text:
neque inserere oportet neque differre tutum est, quia interim neque inserere oportet neque differre tutum est, quia interim elabuntur, interim memoriae suae intentos ab alia inventione declinant ideoque optime sunt in depositoequitur emendatio, pars studiorum longe utilissima. neque enim sine causa creditum est stilum non minus agere, cum delet. huius autem operis est adiicere, detrahere, mutare. sed facilius in iis simpliciusque iudicium, quae replenda vel deiicienda sunt; premere vero tumentia, humilia extollere, luxuriantia adstringere, inordinata digerere, soluta componere, exultantia coercere, duplicis operae. nam et damnanda sunt quae placuerunt et invenienda quae fugerant. nec dubium est optimum esse emendandi genus, si scripta in aliquod tempus reponantur, ut ad ea post intervallum velut nova atque aliena redeamus, ne nobis scripta nostra tanquam recentes fetus blandiantur. sed neque hoc contingere semper potest praesertim oratori, cui saepius scribere ad praesentes
Abbreviated transcription (Latin):
in quibus facillima est ratio dolendi nisi forte iuisus infir¬
mior membranaꝵ potius usum exiget. quȩ ut iuuant
a ciem ita crebra relatione quoad intelligunt᷑ calami mo¬
rantur: manum et cogitationis impelum frangunt.
Relinquendȩ aũt in utrolibet genere contra cũ uacuę tabellȩ
in quibus libera adiicienda sit excursio. Nam interim
pigritiã emendandi angustię faciũt aut certe nouoꝵ
interpositione priora confundant᷑ ne latas quidem ultra
modum eẽ ceras uelim expertus iuuenem studiosum alio¬
quin pre longos habuisse sermones quia illos numero uer¬
suum metiebatur. Idq uitiũ quod frequenti ad monitiõe
corrigi non potuerat mutatis codicibus eẽ sublatum
Debet uacare et̃ locus in quo notentur quę scribentibus solet
extra ordinẽ id est ex aliis ꝗ̃ qui sunt ĩ manibus locis
occurrere. Irrumpũt enim optimi nõ nunq̃ sensus quoᷤᷤ

Expanded text:
in quibus facillima est ratio delendi, nisi forte visus infirin quibus facillima est ratio delendi, nisi forte visus infirmior membranarum potius usum exiget, quae ut iuvant aciem, ita crebra relatione, quoad intinguntur, calami morantur manum et cogitationis impetum frangunt. relinquendae autem in utrolibet genere contra erunt vacuae tabellae, in quibus libera adiiciendo sit excursio. nam interim pigritiam emendandi angustiae faciunt aut certe novorum interpositione priora confundant. ne latas quidem ultra modum esse ceras velim, expertus iuvenem studiosum alioqui praelongos habuisse sermones, quia illos numero versuum metiebatur, idque vitium, quod frequenti admonitione corrigi non potuerat, mutatis codicibus esse sublatum. debet vacare etiam locus, in quo notentur quae scribentibus solent extra ordinem, id est ex aliis, quam qui sunt in manibus loci, occurrere. irrumpunt enim optimi nonnunquam sensus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
oculis uel auribus incursant ad animũ ꝑueniet: an uͦ
frequent᷑ etiam fortuita hȩc cogitatio prestat ut obuios
non uideamus: ut itinere deerremus: non consequam
idem si et uoluerimus: non est indulgendũ causis desidię
nam si non nisi refecti non nisi ilares nõ nisi omnibus alis
curis uacantes studendum existimauerimus semꝑ crit
propter quod nobis ignoscamus. Quare in turba itinere¬
in conuiuiis etiam faciat sibi cogitatio ip̃a secretum q d
alioquin fiet cum in medio foro tot circum stantibus iudicis
urgiis fortuitis etiam clamoribus erit subito continua ora¬
tione dicendũ: si particulas quas ceris mandamus nisi in
solitudine repire non possumus. propt̃ quȩ ille idem tãtus
amator sccreti demosthenis in litore in quo maxime cũ
sono fluctus illideretur meditãs consuescebat concionum
fremitus non expauescere. illa quoq minor& sed nihil in
studiis paruum est non sunt transeunda scribi optime ceris

Expanded text:
oculis vel auribus incursant ad animum perveniet. An vero oculis vel auribus incursant ad animum perveniet. An vero frequenter etiam fortuita hoc cogitatio prestat, ut obvios non videamus, et ita, ne deerremus, non consequemur idem, si et voluerimus? Non est indulgendum nam si non nisi refecti, non nisi hilares, non nisi omnibus aliis curis vacantes studendum existimarimus, semper erit propter quod nobis ignoscamus. quare in turba, itinere, conviviis etiam faciat sibi cogitatio ipsa secretum. quid alioqui fiet, cum in medio foro, tot circumstantibus iudiciis, iurgiis, fortuitis etiam clamoribus, erit subito continua oratione dicendum, si particulas quas ceris mandamus nisi in solitudine reperire non possumus? propter quae idem ille tantus amator secreti Demosthenes in litore, in quo se maximo cum sono fluctus illideret, meditans consuescebat contionum fremitus non expavescere. illa quoque minora sed nihil in studiis parvum est non sunt transeunda: scribi optime ceris,
Abbreviated transcription (Latin):
biculum: et lumen unũ uelut rectos maxime teneat. S
cum in omni studiorũ genere tum ĩ hoc precipue bona
ualitudo queq eam maxime prestat frugalitas: necessa¬
ria est. cum tempora ab ip̃a reꝵ natura ad quietem
refectionemq nobis data ĩ acerrimũ laborem conuertimus
Cui tamen non plus irrogandũ est ꝗ̃ ꝙ somno suꝑerit
aut deerit. Obstat enim diligentię scribendi etiam fati¬
gatio et abunde si uacet lucis spatia sufficiũt. Occupatos
in noctem necessitas agit. Est enim lucubratio quotiens ad
eam integri ac refecti uenimus. Optimũ secreti genus:
sed silentiũ et secessus et undiq liber aĩus. ut sunt max̃
optanda ita non possunt semꝑ contingere. Ideoq non
statim siquid obstrepet abiiciendi codices erunt. et deplo¬
randus dies. uerũ in commodis repugnandũ. et hic faciẽ¬
dus usus ut oĩa quȩ impediunt uincat intentio quam
si tota mente in opus ipsum direxeris. nihil eoꝵ quȩ

Expanded text:
biculum et lumen unum velut tectos maxime teneat. sed biculum et lumen unum velut tectos maxime teneat. sed cum in omni studiorum genere tum in hoc praecipue bona valetudo, quaeque eam maxime praestat, frugalitas, necessaria est, cum tempora ab ipsa rerum natura ad quietem refectionemque nobis data in acerrimum laborer convertimus. cui tamen non plus irrogandum est quam quod somno supererit, haud deerit. obstat enim diligentiae scribendi etiam fatigatio, et abunde, si vacet, lucis spatia sufficiunt; occupatos in noctem necessitas agit. est tamen lucubratio, quotiens ad eam integri ac refecti venimus, optimum secreti genus. sed silentium et secessus et undique liber animus ut sunt maxime optanda, ita non semper possunt contingere, ideoque non statim, si quid obstrepet, abiiciendi codices erunt et deplorandus dies; verum incommodis repugnandum et hic faciedus usus, ut omnia que impedient vincat intentio; quam si tota mente in opus ipsum direxeris, nichil eorum que
Abbreviated transcription (Latin):
bitauerit. Non tñ protinus audiendi ꝗ credunt aptissima ĩ
hoc nemora siluasꝙ ꝙ illa celi libertas locorũq amenitas
sublimem animũ et beatiorem spiritũ parent mihi certe
iocundus hic magis ꝗͣ studiorũ ortator uidetur eẽ secessu
N anq illa ip̃a quę delectant necesse est auocent ab intentione
operis destinati neque enuim se bona fide in multa simul¬
intendere aĩus totum potest et quocunq respexit desinit
intueri quod propositum fuerat. Quare siluarũ amenitas
et preter labentia flumina et inspirantes ramis arborũ
aure uolucrumq cantus et ip̃a late circũ spiciendi liber¬
tas ad se trahunt ut mihi remittere potius uoluptas ista
uideatur cogitationẽ ꝗͣ intendere. de mosthenes melius
qui se in locum ex quo nulla exaudiri uox et ex quo nihil
prospici posset recondebat. ne aliud agere mentẽ cogerẽt
oculi. Ideoq lucubrantes silentiũ noctis et clusum cu¬

Expanded text:
bitaverit. non tamen protinus audiendi, qui credunt aptissima in bitaverit. non tamen protinus audiendi, qui credunt aptissima in hoc nemora silvasque, quod illa caeli libertas locorumque amoenitas sublimem animum et beatiorem spiritum parent. mihi certe iucundus hic magis quam studiorum hortator videtur esse secessus. namque illa, quae ipsa delectant, necesse est avocent ab intentione operis destinati. neque enim se bona fide in multa simulintendere animus totum potest, et quocunque respexit, desinit intueri quod propositum erat. quare silvarum amoenitas et praeterlabentia flumina et inspirantes ramis arborum aurae volucrumque cantus et ipsa late circumspiciendi libertas ad se trahunt, ut mihi remittere potius voluptas ista videatur cogitationem quam intendere. Demosthenes melius, qui se in locum, ex quo nulla exaudiri vox et ex quo nihil prospici posset, recondebat ne aliud agere mentem cogerent oculi. ideoque lucubrantes silentium noctis et clausum cu
Abbreviated transcription (Latin):
fit ut nõ rudia tm̃ et fortuita sed in propria interi dum sola
est connedtendi sermonis cupiditas effluant. Quȩ nec scri¬
bentiũ curam nec dicentiũ impetũ consequantur. At idem
ille qui excipit si tardior in scribendo aut inertior in legen¬
do uelut offensator fuerit in hibet᷑ cursus atq omnis ꝗerat
concepte mentis intentio mora et interdũ iracundia excutit
Fum illa quȩ aꝑtiorẽ animi motum sequunt᷑ ques ip̃a aĩum
quodam modo concitant. quorum est iactare manum torq̃re
uultum: simul uertere latus et interĩ obiurgare. Q ueq Per¬
sius notat cum leuiter dicendi genus significat. Nec plutcũ
inquit cedit nec demorsos sapit ungues etiam rdicula sũt
nisi cum soli sumus. Deniq ut semel quod est potissimũ dicã
sccretum in dictando perit. atq liberum arbitraris locũ et qͣ
altissimum silentium scribentibus maxime conuenire nemo du¬

Expanded text:
fit, ut non rudia tantum et fortuita, sed impropria interim, dum sola fit, ut non rudia tantum et fortuita, sed impropria interim, dum sola est connectendi sermonis cupiditas, effluant, quae nec scribentium curam nec dicentium impetum consequantur. at idem ille, qui excipit, si tardior in scribendo aut incertior in intellegendo velut offensator fuit, inhibetur cursus, atque omnis quae erat concepta mentis intentio mora et interdum iracundia excutitur. tum illa, quae altiorem animi motum sequuntur quaeque ipsa animum quodammodo concitant, quorum est iactare nanum, torquere vultum, frontem et latus interim obiurgare, quaeque Persius notat, cum leviter dicendi genus significat, nec pluteum, inquit, caedit nec demorsos sapit unguis, etiam ridicula sunt, nisi cum soli sumus. denique ut semel quod est potentissimum dicam, secretum in dictando perit. atque liberum arbitris locum et quam altissimum silentium scribentibus maxime convenire nemo du
Abbreviated transcription (Latin):
nõ inuenimus. diuersum est huic eoꝵ uitiũ qui primo decur¬
rere ꝑ materiã stilo q̃ uelocissimo uolũt. et sequentes calorem
atque impetũ ex tempore scribunt hanc siluam uocant repetũt
deinde et componũt quȩ esfuderant. sed uerba emendantur et
numeri manent. in rebus temere contextis quȩ fudit leui¬
tas protinus ergo ad hbere curam rectius erit atq abinitio
sic opus ducere ut celandum non ex integro fabricandum sit
aliquando tñ affectus sequimur. in quibus fere plus calor
q̃ diligentia ualet. Satis apparet ex eo ꝙ hanc scribentium
negligentiã damno. quid de illis dictandi delitus sentiam
Nam in stilo quiđ̃ ꝙͣ libet properato dat aliquam cogitationi
moram non consequens celeritatẽ cius manus ille cui dicta¬
mus urget. atq interim pudet et dubitare aut resistere¬
aut mutare: quasi conscium infirmitatis ñȩ timentes Quo

Expanded text:
non invenimus. diversum est huic eorum vitium, qui primo decurnon invenimus. diversum est huic eorum vitium, qui primo decurrere per materiam stilo quam velocissimo volunt et sequentes calorem atque impetum ex tempore scribunt; hanc silvam vocant. repetunt deinde et componunt quae effuderant; sed verba emendantur et numeri, manet in rebus temere congestis quae fuit levitas. protinus ergo adhibere curam rectius erit atque ab initio sic opus ducere, ut caelandum, non ex integro fabricandum sit. aliquando tamen adfectus sequemur, in quibus fere plus calor quam diligentia valet. satis apparet ex eo, quod hanc scribentium negligentiam damno, quid de illis dictandi deliciis sentiam. nam in stilo quidem quamlibet properato dat aliquam cogitationi moram non consequens celeritatem eius manus; ille cui dictamus urget, atque interim pudet etaut mutare quasi conscium infirmitatis nostrae timentes. quo
Abbreviated transcription (Latin):
dicere uis ꝗͣ potes. ita se res ht̃. Curandum est ut ꝗ̃ optime
dicamus. dicendum tñ pro facultate. ad propositũ enim
opus est studio non indignatione ut possimus autem scribere
ẽt̃ plura celerius non exercitatio modo prestabit in qua sine
dubio multũ est. sed et̃ ratio. Si non resupini spectantes q tec¬
tum et cogitationem murmure agitantes ex pectauerimus
quid obueniat. quid res poscat. quid personã deceat. quod
sit tempus qui iudicis aĩus intuitu humano quodammodo ad
scribendum accesserimus sic nobis et initia et quȩ sequunt᷑
natura ip̃a prescribit. Certa sunt enim pleraq et nisi cõni¬
ueamus in oculos incurrũt. Ideo nec indocti nec rustici du
querũt unde moipiant quo pudendum est magis si difficul¬
tatem facit doctrina Non ergo putemus semꝑ optimũ eẽ quod
latit ne ĩ mutescamus alioqum si nihil dicendi uidtat᷑ nisi quod

Expanded text:
dicere vis quam potes? ita se res habet. curandum est ut quam optime dicere vis quam potes? ita se res habet. curandum est ut quam optime dicamus; dicendum tamen pro facultate. ad profectum enim opus est studio non indignatione. ut possimus autem scribere etiam plura et celerius, non exercitatio modo praestabit, in qua sine dubio multum est, sed etiam ratio; si non resupini spectantesque tectum et cogitationem murmure agitantes exspectaverimus quid obveniat; sed quid res poscat, quid personam deceat, quod sit tempus, qui iudicis animus intuiti, humano quodam modo ad scribendum accesserimus. sic nobis et initia et quae sequuntur natura ipsa praescribit. certa sunt enim pleraque et, nisi coniueamus, in oculos incurrunt; ideoque nec indocti nec rustici diu quaerunt, unde incipiant; quo pudendum est magis, si difficultatem facit doctrina. non ergo semper putemus optimum esse quod latet; immutescamus alioqui, si nihil dicendum videatur, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
sua placent. an quibus nihil. Accidit etiam ingeniosis ado¬
lescẽtibus frequenter ut labore consumantur et in silẽtiu
usque descendãt nimia benedicendi cupiditate. Qua de
re memini narrasse mihi iuliũ secundum illum equalem
meum atq a me ut notum est familiarit᷑ amatum mire
facundię uirum infinite tamen cure quod ẽẽt sibi a patruo
sue dictum Is fuit iulius florus in eloquentia galliarum qm̃
ibi demũ exercuit eam princeps. alioquin inter paucos disertus
et dignus illa propinquitate. Is cum secundum schole adhuc oꝑa¬
tum tristem forte udisset interrogauit quę causa frontis tam
aclducte. Nec dissimulauit adolescens tertiũ iam diem esse
quo omii labore materię ad scribendũ destinate nõ inueniret
ex ordium. Quo sibi nõ pñs tantũ dolor. sed et̃ desperatio ĩ
posterũ fieret. Tum florus ãridens nunꝗꝗ tu inꝗt melius

Expanded text:
sua placent an quibus nihil. accidit enim etiam ingeniosis adosua placent an quibus nihil. accidit enim etiam ingeniosis adolescentibus frequenter, ut labore consumantur et in silentium usque descendant nimia bene dicendi cupiditate. qua de re memini narrasse mihi iulium Secundum illum, aequalem meum atque a me, ut notum est, familiariter amatum, mirae facundiae virum, infinitae tamen curae, quid esset sibi a patruo suo dictum. is fuit Iulius Florus, in eloquentia Galliarum, quoniam ibi demum exercuit eam, princeps, alioqui inter paucos disertus et dignus ilia propinquitate. is cum Secundum, scholae adhuc operatum, tristem forte vidisset, interrogavit, quae causa frontis tam adductae. nec dissimulavit adolescens, tertium iam diem esse, quod omni labore materiae ad scribendum destinatae non inveniret exordium; quo sibi non praesens tantum dolor, sed etiam desperatio in posterum fieret. tum Florus arridens, numquid tu, inquit, melius
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo. paulatim res facilius se oñdent. uerba re¬
spondebũt. compositio ꝑsequet᷑. Cunta deniq ut in fa¬
milia bene instituta in officio erunt. Summa hȩc est rei.
Cito scribendo non fit ut bene scribatur. bene scribendo fit
ut cito. Sed tum maxime cum facultas illa contigerit resi¬
stamus ut prolubeamus ferentes equos frenis quibusdam
coerceamus. Quod nõ tam moram faciet ꝗ̃ nouos impetus
dabit. Nec enim rursus eos qui robur aliquod instilo fe¬
cerunt ad infelicem calumniandi se penam alligandos
puto. Nam quo mõ sufficere ciuilibus officiis possit qui
singulis actionũ partibus insenescat. Sunt aũt quibus nihil
sit satis. oiã mutare. oĩa alitͣ dicere ꝗͣ occurrit uelint.
incredibili quidã et de ingenio suo pessime meriti: qui di¬
ligentiã putant facere sibi scribendi difficultatem nec prõ¬
ptum est dicere utros peccare ualidius putem. Quibus oĩã

Expanded text:
consuetudo. paulatim res facilius se ostendent, verba reconsuetudo. paulatim res facilius se ostendent, verba respondebunt, compositio sequetur, cuncta denique ut in familia bene instituta in officio erunt. summa haec est rei: cito scribendo non fit, ut bene scribatur; bene scribendo fit, ut cito. sed tum maxime, cum facultas illa contigerit, resistamus ut provideamus et efferentes equos frenis quibusdam coerceamus; quod non tam moram faciet quam novos impetus dabit. neque enim rursus eos, qui robur aliquod in stilo fecerint, ad infelicem calumniandi se poenam alligandos puto. nam quomodo sufficere officiis civilibus possit, qui singulis actionum partibus insenescat? sunt autem quibus nihil sit satis; omnia mutare, omnia aliter dicere quam occurrit velint; increduli quidam et de ingenio suo pessime meriti, qui diligentiam putant facere sibi scribendi difficultatem. nec promptum est dicere, utros peccare validius putem, quibus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
lor quoque ille cogitationis qui scribendi mora refrixit
recipit ex integro uires et uelut repetito spatio sumit im¬
petum. Q uod in certamine saliendi fieri uidemus ut cona¬
tum longius petant et ad illud quo contenditur spatium
cursu ferãtur. ut q ĩ iaculando brachia reducimus: et
expulsuri tela neruos retro tendimus. interim tñsi fuit
flatus danda sunt uela dum nos indulgentia illa nõ fallat
Omnia enim nr̃a dum nascunt᷑ placent. Alioquin nec sori¬
berentur. Sed redeamus ad iudiciũ et retractemus sus pec¬
tam facilitatem. Sic seripsisse Salustiũ accepimus et
sane manifestus est et̃ ex opere ip̃o labor. Uirgilium q
paucissimos die composuisse uersus auctor est uarus. Orato¬
ris quidem alia conditio est. Itaq hanc morã et solicitu¬
dinem initiis impero. Nam primũ hoc constituendum hoc
optinendum est ut ꝗͣ optime scribamus. celeritatem dabit

Expanded text:
lor quoque ille cogitationis, qui scribendi mora refrixit, lor quoque ille cogitationis, qui scribendi mora refrixit, recipit ex integro vires et velut repetito spatio sumit impetum; quod in certamine saliendi fieri videmus, ut conatum longius petant et ad illud, quo contenditur, spatium cursu ferantur; utque in iaculando brachia reducimus et expulsuri tela nervos retro tendimus. interim tamen, si feret flatus, danda sunt vela, dum nos indulgentia illa non fallat. omnia enim nostra, dum nascuntberentur. sed redeamus ad iudicium et retractemus suspectam facilitate. sic scripsisse Sallustium accepimus, et sane manifestus est etiam ex opere ipso labor. vergilium quoque paucissimos die composuisse versus auctor est Varius. oratoris quidem alia condicio est; itaque hanc moram et sollicitudinem initiis impero. nam primum hoc constituendum, hoc obtinendum est, ut quam optime scribamus; celeritatem dabit
Abbreviated transcription (Latin):
casus cum res exiget proferantur uires faciamus ante
omnia quę sufficiant labori certaminũ et usu nõ exhauri¬
antur. Nihil enim rerũ ipã natura uoluit magnũ effici
cito preposuit q pulcherrimo euiq operi difficultatem q̃
nascendi quoq hanc fecerit legem ut maiora animalia
diutius uisceribus parentis continerent᷑ Sed cũ sit duplex
questio quomodo et quȩ maxime scribi oporteat iam huic
ordinem sequar. Sit primo uel tardus dum diligens sti¬
lus queramus optima: nec protinus se offerentibus gaude¬
amus. Ad hibeatur iudicium inuentis: dispositio probatis
delectus enim rerum uerborũq agendus est. et pondera
singuloꝵ exanimanda postea subeat ratio collocandi.
uersentur ꝙ omnimodo numeri. non ut quodq se proferet
uerbum occupet locum. Que quiđ̃ ut diligentius exequam̃
repetenda sepius erũt scriptori proxima. Nam preter
id quod sic melius iunguntur prioribus sequentia. Ca¬

Expanded text:
casus, cum res exiget, proferantur. vires faciamus ante casus, cum res exiget, proferantur. vires faciamus ante omnia, quae sufficiant labori certaminum et usu non exhauriantur. nihil enim rerum ipsa natura voluit magnum effici cito praeposuitque pulcherrimo cuique operi difficultatem; quae nascendi quoque hanc fecerit legem, ut maiora animalia diutius visceribus parentis continerentur. sed cum sit duplex quaestio, quomodo et quae maxime scribi oporteat, iam hinc ordinem sequar. sit primo vel tardus dum diligens stilus, quaeramus optima nec protinus offerentibus se gaudeamus, adhibeatur iudicium inventis, dispositio probatis. delectus enim rerum uerborumque agendus est et pondera singulorum examinanda. post subeat ratio collocandi versenturque omni modo numeri, non ut quodque se proferet verbum occupet locum. quae quidem ut diligentius exsequamur, repetenda saepius erunt scriptorum proxima. nam praeter id quod sic melius iunguntur prioribus sequentia, ca
Abbreviated transcription (Latin):
eorum ut priores suꝑasse posteros doc uisse dicantur¬
FHEC quid auxilia extrinsecus adhibentur. In iis aut̃
que nobis ipĩs paranda sunt ut laboris sic utilitatis etiam
longe plurimum affert stilus. nec ĩ merito. M. tullius hũc
optimum effectorem et magistrum dicendi uocat. cui sen¬
tentię personam. L. crassi in disputationibus quȩ sunt de
oratore assignando iudicium suum cum illius auctoritate
coniũxit. Seribendum ergo ꝗ̃ diligentissime et ꝗͣ plurimũ
N am ut terra altiue effossa generandis alendis q seminibus
fecundior. sic profectus non a summo petitus studiorũ
fructus et fundit uberius et fidelius continet. Nam sine
hac quid conscientia ipã illa ex tempore dicendi facultas
inanem modo loquacitatẽ dabit et uerba in labris nascẽtia
illic radices illic fundamenta sunt illic opes uelut sanc¬
tiore quodam trario recondite. Unde ad subitos quoque

Expanded text:
eorum, ut priores superasse, posteros docuisse dicantureorum, ut priores superasse, posteros docuisse dicanturhaec quidem auxilia extrinsecus adhibentur; in iis autem quae nobis ipsis paranda sunt, ut laboris sic utilitatis etiam longe plurimum adfert stilus. nec immerito M. Tullius hunc optimum effectorem ac magistrum dicendi vocat; cui sententiae personam L. Crassi in disputationibus quae sunt de oratore adsignando, iudicium suum cum illius auctoritate coniunxit. scribendum ergo quam diligentissime et quam plurimum. nam ut terra alte refossa generandis alendisque seminibus fecundior fit, sic profectus non a summio petitus studiorum fructus effundit uberius et fidelius continet. nam sine hac quidem conscientia ipsa illa ex tempore dicendi facultas inanem modo loquacitatem dabit et verba in labris nascentia. illic radices, illic fundamenta sunt, illic opes velut sanctiore quodam aerario conditae, unde ad subitos quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ex alio hercat et quod cuique conueniat aptemus Imitatio
autem nam sepius idem dicam non sit tantũ in uerbis. illuc
intendenda mens quantum fuerit illis uiris decoris ĩ rebus
at que personis. quod consiliũ. quȩ dispositio ꝙ̃ oiã et̃ quȩ de¬
lestationi uideant᷑ data ad uictoriam spectent & uidagant
prohemio. quȩ ratio et qͣ uaria narrandi. Quȩ ius probandi
ac refellendi quanta in affedtibus omnis generis mouendis sciẽ¬
tia. q̃ q laus ipa popularis utilitatis gratia assumpta. Que tũ
est pulcherrima cum sequit᷑ non cũ accersitur. Nȩc si peruideri¬
mus tum uere imitabitur. Qui uero etiam propria hisbona ad¬
iecerit ut suppleat que deerant. circũcidat siquid redũdabit
Serit quem querimus ꝑfectus orator quem nũc consum ari potis¬
simum oportebat cum tanto plura exempla benedie endi superst
qͣ illis qui adhuc summi sunt conugerũt. Nam erit hec quoq laus

Expanded text:
ex alio haereat, et quo quidque leco conveniat, aptemus. Imitatio ex alio haereat, et quo quidque leco conveniat, aptemus. Imitatio autem nam saepius idem dicam non sit tantum in verbis. Illac intendenda mens,quantum fuerit illis viris decoris in rebus, atque personis, quod consilium, quae dispositio, quam omnia etiam quae delectationi videantur data, ad victoriam spectent: quid agatur prooemio: quae ratio et quam varia narrandi, quae vis probandi ac refellendi: quanta in affectibus omnis generis movendis scientia, quantaque laus ipsa popularis utilitatis gratia assumpta, quae rum est pulcherrima, cum sequitur, non cum arcessitur. Haec si permus, tum vere imitabimur. qui vero etiam propria his bona adiecerit, ut suppleat quae deerant, circumcidat, si quid redundabit, is erit, quem quaerimus, perfectus orator; quem nunc consummari potissimum oporteat, cum tanto plura exempla bene dicendi supersint quam illis, qui adhuc summi sunt, contigerunt. nam erit haec quoque laus
Abbreviated transcription (Latin):
lenit᷑. alia aspere. alia concitate. alia remisse. alia docendi
alia mouendi gratia dicenda quoꝵ omnium dissimilis atque
aiersa meet se ratio est. Itaq ne hoc quid suaserin uni se
alicui proprie quem per omnia sequatur addicere. longe ouim¬
ꝑfeclissimus grecorũ demosthenes: aliquid tam̃ aliqͥ in locs me¬
lius ali plurima ille. Sed non ꝗ maxime imitandus est & dͥ
ergo non est satis omnia sic dicere quomodo. M cullius sic di¬
xit : mibi quidem satis ẽẽt si omnia consequi possem.&ud cũ
noceret uini cesaris asperitatẽ celii diligentiã polionis iu¬
dicium calui quibusdam in locis assumere. Nam preter iqͥ
quod prudentis est quod in quoq optimũ est si possit suum
facere tum in tanta rei difficultate unũ in tuentes uix aliqua
pars sequit. Ideoq cũ totum exprimere quẽ elegeris pene sit bo¬
mini in concessum pluria bona ponamus ante oculos ut aliud

Expanded text:
leniter alia aspere, alia concitate alia remisse, alia docendi leniter alia aspere, alia concitate alia remisse, alia docendi alia movendi gratia dicenda; quorum omnium dissimilis atque diversa inter se ratio est. itaque ne hoc quidem suaserim, uni se alicui proprie, quem per omnia sequatur, addicere. longe perfectissimus Graecorum Demosthenes, aliquid tamen aliquo in loco melius alii, plurima ille. sed non qui maxime imitandus, et solus imitandus est. quid ergo? non est satis omnia sic dicere, quomodo M. Tullius dixit? mihi quidem satis esset, si omnia consequi possem. quid tamen noceret vim Caesaris, asperitatem Caelii, diligentiam Pollionis, iudicium Calvi quibusdquod prudentis est, quod in quoque optimum est, si possit, suum facere: tum in tanta rei difficultate unum intuentes, vix aliqua pars sequitur. Ideoque cum totum exprimere quem elegeris, pene sithomini in concessum: plurium bona ponamus ante oculos, ut aliud
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ doctor quanq̃ omnia quȩ recta sunt uelit eẽ in suis audi¬
toribus ꝗͣ plenissima. In eo tñ cui naturam obstare uiderit labo¬
rabit. Id quoq utandũ in quo magna pars errat ne ĩ oratio¬
ne poetas nobis et historicos in illis oꝑibus oratores aut decla¬
matores imitandos putemus. sua cuiq proposita lex suus cuiq¬
decor est. nec comedia intͣ coturnos assurgit nec contra trage¬
dia socco ingredit᷑. ht̃ tñ omnis eloquentia aliquid comune
id imitemur quod cõe est. etiam solet hoc ĩ cõmodi accidẽ
iis qui se uni alicui generi dediderũt. ut si asperitas iis pla¬
cuit alicuius hanc et᷑ in leni ac remisso causarũ genere nõ exũat
si tenuitas aut nuditas in asperis grauibus q causis ꝗ ponderi
rerum parũ rñdeant cum sit diuersa nõ causarũ modo interse
ipãs conditio sed in singulis etiã partibus cause. Sintq alia

Expanded text:
quidem doctor, quamquam omnia quae recta sunt, velit esse in suis audiquidem doctor, quamquam omnia quae recta sunt, velit esse in suis auditoribus quam plenissima in eo tamen cui naturam obstare viderit. laborabit. 6. Id quoque vitandum in quo magna pars errat ne in oratione Poetas nobis et Historicos, in illorum operibus Oratores aut de clamatores imitandos putemus. Sua cuique proposita lex, suus decor est Nec Comoedia in cothurnos assurgit, nec contra Tragoedia socco ingreditur. Habet tamen omnis eloquentia aliquid commune. Id imitemur quod commune est. Etiam hoc soletin commodi accidere iis, quise uni alicui generi dedi derunt, ut si asperitas his placuit alicuius, hanc etiam in leni ac remisso causatum genere non exvant: si tenuitas aut nuditas, in asperis gravibusque causis ponderi rerum parum respondeant: cum sit diversa non causarum modo inter ipsas condicio, sed in singulis etiam causis partium, sintque alia
Abbreviated transcription (Latin):
rentur si in clausula posuissent eẽ uideat᷑. Ergo primũ est ut
quod imitaturus est quis que intelligat et quare bonũ sit sciat
tum in suscipiendo onere consulat suas uires. Nam quedam
sunt imitabilia quibus aut infirmitas naturę nõ sufficiat
aut diuersitas repugnet ne cui tenue ingeniũ erit sola uelit
fortia et abrupta. qui forte quiđ sed indomitũ amore sublimi¬
tatis et uim suam ꝑdat et elegantia quã cupit non ꝑsequat᷑
N ihil est enim ta indecens ꝗͣ cum mollia dure funt. atq ego illi
preceptori quem institueram in libro secunda tradidi non ea
sola docencda eẽ ad quę quẽq discipulorũ natura compositum
uideret. Nam is et adiuuare debet quȩ ĩ quoq eorũ inuene¬
rit bona et quantũ fieri potest adiicere quȩ desunt. et emendare
quedam et mutare. Rector enim est alienoꝵ ingeniorũ atq
formator. difficilius est naturam suam fingere. Sed ne ille

Expanded text:
rentur, si in clausula posuissent esse videatur. ergo primum est, ut rentur, si in clausula posuissent esse videatur. ergo primum est, ut quod imitaturus e5. Tum in suscipiendo onere consulat suas vires. Nam quaedam sunt inimitabilia, quibus aut infirmitas naturae non sufficiat, ant diversitas repugner. Nec cui tenue ingenium erit, sola velit fortia et abrupta: cu: forre quidem, sed indomitum, amore subtilitatis et vim suam perdat. et elegantiam quam cupit non assequatur. Nihil enim est tam indecens, quam cum mollia dui e fiune. Atque ego illi praeccptoriquem institueram in libro secundo, tradidi non ea sola docenda esse, ad quae quemque discipulorum natura compositum videret. Nam is adiuvare debet quae in quoque eorum invenerit bona, et quantum fieri potest, adi cere quae desunt, et emendare quaedam et mutare. Recctor enim est aliorum ingeniorum atque formator. difficilius est naturam suam fingere. Sed ne ille
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗs accidit qui non introspectis penitus uirtutibus ad pͥmũ
se uelut aspectum orationis aptarũt. et cum is felicissi¬
me cessit imitatio. uerbis atq numeris sunt non multum
differentes. ium dicendi atq ĩ uentionis non assequunt᷑
sed plerunq declinãt in peius et proxima uirtutis uitia
comprehendunt fiuntq pro grandibus tumidi pressis
exiles fortibus temerarii letis corrupti compositis exultantes
simplicibus negligentes. Itaq qui horride atq ĩ composite
quam libet illud frigidum et inane extulerũt antiquis
se pares credunt qui carent cultu atq sententiis atticis¬
qui precisis conclusionibus obscuri Salustiũ atq thueydi¬
dem suꝑant. tristes et ieiuni pilionẽ emulantur. ociosi
et supini siquid modo longius circuduxerũt iurant ita
ciceronem locutũ fuisse. Noueram quosdam ꝗ se pulchre
expressisse genus illud celestis huius in dicendo uiri sibi uide¬

Expanded text:
his accidit, qui non introspectis penitus virtutibus ad primum his accidit, qui non introspectis penitus virtutibus ad primum se velut aspectum orationis aptarunt; et cum iis felicissime cessit imitatio, verbis atque numeris sunt non multum differentes, vim dicendi atque inventionis non adsequuntur, sed plerumque declinant in peius et proxima virtutibus vitia comprehendunt fiuntque pro grandibus tumidi, pressis exiles, fortibus temerarii, laetis corrupti, compositis exultantes, simplicibus negligentes. ideoque qui horride atque incomposite quidlibet illud frigidum et inane extulerunt, antiquis se pares credunt; qui carent cultu atque sententiis, Atticiqui praecisis conclusionibus obscuri, Sallustium atque Thucydidem superant; tristes ac ieiuni Pollionem aemulantur: otiosi et supini, si quid modo longius circumduxerunt, iurant ita Ciceronem locuturum fuisse. noveram quosdam, qui se pulchre expressisse genus illud caelestis huius in dicendo viri sibi vide
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus ut quorũ certissima sit reguli in consuetudine
ea qꝑ non sua natura sint bona aut mala. Nam perse sonitã¬
tum sunt. sed prout oportune proprieq aut secus collocata
sunt.et compositio uim rebus accõmodata tum ip̃a uarieta¬
tt gratissima. Qua propt̾ exactissimo iudicio circa hanc pãtẽ
studiorum examinanda sunt omnia. primũ quos imitemur
Nam funt plurimi qui similitudinẽ pessimi ciuus q et corrup¬
tisimi concupierũt. deinde in ipĩs quos clegerimus quid sit
quod nobis efficiendũ comparemus nã in magnis quoque
auctoribus incidunt aliqua uiciosa et adochis inter ip̃os et̃
mutuo reprehensa. atque ut tam bona mutantes dicerent
melius ꝗͣ mala peius dicant. Nec uero saltem is quibus ad
enitanda uitia iudicii satis fuit sufficiat imagnem uirtutis
effingere et solam ut dixeri cutem uel potuis illas epicuri
figuras quas e summis corporibus dicit effluere. hoc aũt

Expanded text:
temporibus, ut quorum certissima sit regula in consuetudine, temporibus, ut quorum certissima sit regula in consuetudine, eaque non sua natura sint bona aut mala nam per se soni tantum sunt, sed prout opportune proprieque aut secus collocata sunt, et compositio cum rebus accommodata sit, tum ipsa varietate gratissima. quapropter exactissimo iudicio circa hanc partem studiorum examinanda sunt omnia. primum , quos imitemur; nam sunt plurimi, qui similitudinem pessimi cuiusque et corruptissimi concupierunt; tum in ipsis, quos elegerimus, quid sit, ad quod nos efficiendum comparemus. nam in magnis quoque auctoribus incidunt aliqua vitiosa et a doctis, inter ipsos etiam mutuo reprehensa; atque utinam tam bona imitantes dicerent melius quam mala peius dicunt. nec vero saltem iis, quibus ad evitanda vitia iudicii satis fuit, sufficiat imaginem virtutis effingere et solam, ut sic dixerim, cutem vel potius illas Epicuri figuras, quas e summis corporibus dicit effluere. hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
difficultatem ht̃ similitudo ut ne ip̃a quid natura ĩ hoc ita
eualuerit ut nonres quȩ simillimȩ uideant᷑ utiq discrimine
aliquo discernantur. Addeꝙ quic quid alteri simile est
necesse est minus sit eo quod imitatur ut umbra corpore
et imago facie: et actus histrionũ ueris affectibus. Q uod in
orationibus quoq euenit. Nanq iis quȩ in exemplum assu¬
mimus subest natura et uera uis. Contra omnis imitatio
ficta est. et ad alienũ propositũ accõmodatur quo fit ut
minus sanguinis ac uiriũ declamationes habeant q̃ oratio¬
nes ꝙ in illis uera ĩ his assimilata materia est. Adde ꝙ ea
quȩ in oratore maxima sunt imitabilia non sunt ingeniũ
inuẽtionis facilitas. et quicꝗd arte non traditur. Ideoq
plerique cum uerba quedam ex orationibus excerpserũt:
aut aliquos compositionis certos pedes mire a se quȩ eleger̃t
effun arbitrantur cum uerba intercidant inudlescantq

Expanded text:
difficultatem haber similitudo, ut ne ipsa quidem natura in hoc ita difficultatem haber similitudo, ut ne ipsa quidem natura in hoc ita evaluerit, ut non res quae simillimae videantur, discrimine aliquo discernantur. Adde quod quidquid alteri simile est, necesse est minus sit eo quod imitatur, ut umbra corpore et imago facie, et actus histrionum veris affectibus. Quod in orationibus quoque evenit. Namque iis quae in exemplum assumimus, subest narura, et vera vis: contra omnis imitatio ficta est, et ad alienum propositum commodatur. Quo sic, ut minus sanguinis ac virium declamationes habeant: quam orationes: quod in illis vera, in his assimulata materia est. Adde quod ea, quae in oratore maxima sunt, imitabilia non sunt, ingenium, inventio, vis, facilitas, et quidquid arte non traditur. Ideoque plerique cum verba quaedam ex orationibus ex cerpserunt, aut aliquos compositionis certos pedes, mire a se, quae legerunt, effingi arbitrantur; cum et verba intercidant invalescantque
Abbreviated transcription (Latin):
pontificum annales haberemus. Ratibus ad huc nauigaremꝰ
non tẽt pictura nisi quȩ lineas modo ex tremas umbrȩ quã
corpora in sole fecissent circumscriberet. At si omnia percẽ¬
seas nulla sit ars qualis inuenta est nec intra initiũ stetit
nisi forte nr̃a potissimũ tempora damnamus huius infelici
tatis: ut nunc demũ nihil crescat. nihil autem crescit sola
imitatione Ꝙ si prioribus adiicere fas non est quomodo
sperare possumus illum oratorem ꝑfectum : cum in iss quos
maximos adhuc nouimus nemo sit inuentus ĩ quo nihil aut
desideret᷑ aut reprehendatur. Sed et̃ qui summã non ap¬
petent contendere potius ꝗ̃ sequi debent. nam qui agit ut
prior sit forsitan et si non transierit e quabit. Eum uero
nemo potest equare cuius uestigiis sibi utique insistendũ
putat. Necesse est enim semꝑ sit posterior qui sequitur. Adde
ꝙ plerunq facilius est plus facere ꝗͣ idem. Tantam enim

Expanded text:
Pontificum annales haberemus; ratibus adhuc navigaremus; Pontificum annales haberemus; ratibus adhuc navigaremus; non esset pictura, nisi quae lineas modo extremas umbrae, quam corpora in sole fecissent, circumscriberet. ac si omnia percenseas, nulla mansit ars, qualis inventa est, nec intra initium stetit, nisi forte nostra potissimum tempora damnamus huius infelicitatis, ut nunc demum nihil crescat: nihil enium crescit sola imitatione. 3. Quod si prioribus adiic ere fas non est, quomodo sperare possumus ullum Oratorem perfectum? cum in iis, quos maximos adhuc novimus, nemo sit inventus, in quo nihil aut desi deretur, aut reprehendatur. Sed etiam qui summa non appetunt, contendere potius, quam sequi debent. Nam qui agit, ut prior sit, forsitan etiam, si non transierit, aequabit. Eum vero nemo potest aequare, cuius vestigiis sibi utique insistendum putat, necesse est enim semper sit posterior, qui sequitur. Adde quod plerumque facilius est plus facere, quam idem. Tantam enim
Abbreviated transcription (Latin):
sine exemplo fuerunt: Si homines nihil nisi quodiam cogno¬
iussent faciendum sibi aut cogitandum putassent: nempe
nihil fuisset inuentũ. curigitur nefas est repiri aliquid a no¬
bis quod ante non fuerit. An illi rudes sola mentis natura duc¬
ti sunt in hoc ut tam multa generarent : nos ad querendũ nõ
eo ip̃o concitemur quod certe scimus inuenisse eos qui quesi¬
erunt Et cum illi ꝗ nullum cuiusquam rei habuerunt ma¬
gistrũ plurimã in posteros tradiderunt: Nobis usus aliarũ
rerum ad eruendas alias nõ proderit: Sed nihil habebimus
nisi beneficii alieni: Quemadmodũ quidam pictores ĩ id so¬
lum student ut describere tabulas mensuris ac lineis sciant
T urbe et̃ illud est eẽ contentũ id consequi quod imiteris. Nã
rursus qd coet futurũ si nemo plus effeciset eo quẽ se que bat᷑
N ihil in poetis supra liuiũ andronicũ. nihil in historiis supra

Expanded text:
sine exemplo fuerunt, si homines nihil, nisi quod iam cognosine exemplo fuerunt, si homines nihil, nisi quod iam cognovissent, faciendum sibi aut cogitandum putassent? nempe nihil fuisset inventum. cur igitur nefas est reperiri aliquid a nobis, quod ante non fuerit? An illi rudes sola mentis natura ducti sunt in hoc ut tam multa generarent, nos ad quaerendum non eo ipso concitemur, quod certe scimus invenisse eos qui quaesierunt? et cum illi, qui nullum cuiusquam rei habuerunt magistrum, plurima in posteros tradiderunt, nobis usus aliarum rerum ad eruendas alias non proderit, sed nihil habebimus nisi beneficii alieni? quemadmodum quidam pictores in id solum student, ut describere tabulas mensuris ac lineis sciant. turpe etiam illud est, contentum esse id consequi quod imiteris. nam rursus quid erat futurum, si nemo plus effecisset eo quem sequebatur? nihil in poetis supra Livium Andronicum, nihil in historiis supra
Abbreviated transcription (Latin):
tatione Nam ut inuenire primum fuit est ꝙ precipiuũ sic
ea quȩ benc inuẽta sunt utile sequi. Atꝙ omnis uitȩ ratio sic̃
constat ut que probamus in alis faccre ipĩ uclimus sic lute¬
rarum ductus ut seribendi fiat usus pueri sequunt᷑ : sic mũ¬
sici uocem docentiũ pictores opera priorũ. Rustici probatam
expimmento culturam in exemplum intuent᷑ Omnis denique
discipline initia ad propositũ sibi prescriptũ formari uidemus
E t herde necesse est aut similes aut disimiles bonis simaes simi¬
lem raro natura p̃stat. frequent᷑ muitatio. Sed hoc ipm ꝙ tãto
faciliorem nobis rationem rerũ omniũ facit qͣ fuit is quĩ ni¬
hil quod srequentarent᷑ habucrunt nisi caute et cum uidicio
apprehenditur nocet Ante omnia igit᷑ imitatio ꝑse ipã nõ
sufficit. uel ꝗa pigri est ingenii contentum eẽ us que sunt
ab aliis inucta. Quid enim futurũ erat temporibus ulis que

Expanded text:
tatione. nam ut invenire primum fuit estque praecipuum, sic tatione. nam ut invenire primum fuit estque praecipuum, sic ea, quae bene inventa sunt, utile sequi. atque omnis vitae ratio sic constat, ut quae probamus in aliis facere ipsi velimus. sic litterarum ductus, ut scribendi fiat usus, pueri sequuntur, sic musici vocem docentium, pictores opera priorum, rustici probatam experimento culturam in exemplum intuentur; omnis denique disciplinae initia ad propositum sibi praescriptum formari videmus. et hercule necesse est aut similes aut dissimiles bonis sirus. similem raro natura praestat, frequenter imitatio. sed hoc ipsum, quod tanto faciliorem nobis rationem rerum omnium facit quam fuit iis, qui nihil quod sequerentur habuerunt, nisi caute et cum iudicio apprehenditur, nocet. ante omnia igitur imitatio per se ipsa non sufficit, vel quia pigri est ingenii contentum esse iis, quae sint ab allis inventa. quid enim futurum erat temporibus illis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
multa et̃ morum gratia legenda. Sed in eloquendo corrupta
pleraque atque eo pernitiosissima ꝙ abundat dulcibus uitiis
uelles cum suo ingrnio dixisse alieno iudicio. Nam si nil equa¬
lium contempsisset si parũ nõ concupisset. si nõ omnia sua
amasset Si rerum pondera minutissimis sententiis fregisset
consensu potius cruditorũ ꝗͣ puerorũ amore comprobaret
uerum sic quoq iam robustis et seueriore gnẽ satis firma¬
tis legendus: uel ideo ꝙ exercere potest utrũq iudicem
multa enim ut dixi probanda in eo: multa et admiranda
sunt. eligere modo curȩ sit. Quod ut̃ ip̃e fecissit. digna eiĩ
fuit illa natura quȩ meliora uellet que quod uoluit effecit.
X HIS ceteris ꝗ ledtione dignis audtoribus et ues¬
borum sumenda copia et uarietas figurarũ et componendi ra¬
tio uam ad exemplũ uirtutũ omnium mens dirgenda neq
enum dubitari potest qui artis pars magna contineatur uni¬

Expanded text:
multa etiam morum gratimulta etiam morum gratipleraque, atque, eo perniciosissima, quod abundabant dulcibus vitiis. Velles enim eum suo ingenio, dixisse alieno judicio. Nam si nil aequalium contempsisset, si non concupisset, si non omnia sua amasset, si rerum pondera minutissimis sententiis non fregisset, consensu potius eruditorum, quam puerorum amore comprobaretur. Verum sic quoque jam robustis, et severiore genere satis firmatis legendus vel ideo, quod exercere potest utrumque judicium. Multa enim, ut dixi, probanda in eo, multa etiam admiranda sunt. Eligere vero curae sit, quod utinam ipse fecisset. Digna enim fuit illa natura, quae meliora vellet; quod voluit, effecit.x his ceterisque lectione dignis auctoribus et verborum sumenda copia est et varietas figurarum et componendi ratio, tum ad exemplum virtutum omnium mens dirigenda. neque enim dubitari potest, quin artis pars magna contineatur imi
Abbreviated transcription (Latin):
sinebam quos ille non destittrat incessere cum diuensi sibi cõ¬
scius generis placere so in dicendo posse in quibus illi placerẽt
differret. Amabãt aũt cum magis ꝗ̃ imitabantur: tantumq
ab eo defluebant quantũ ille abantiquis desciuerat. foret
enim optandum pares ac saltem proximos illi uiro fieri. S
placebat propter spla uitia: et ad ea so quis que dirigebat effin¬
genda quę poterat. Deinde cum se iactaret eodem modo di-
cere Senecam in famabar. Cuius et multo alioquin et magne
uirtates fuerũt. Ingeniũ facile et copiosium plurimũ studii
multarũ rerum cognitio. In qua tñ aliqñ ab iis quibus inꝗ¬
renda quedam mandabat deceptus est. Tractauit etiam om¬
nem fere studiorũ materiam nam et orationes eius et poemata
et epistole et dialogi feruntur. In philosophia parum diligẽs
Egregius tñ uitiorum insectator multę in eo clareq sententiȩ

Expanded text:
sinebam, quos ille non destiterat incessere, cum diversi sibi consinebam, quos ille non destiterat incessere, cum diversi sibi conscius generis, placere se in dicendo posse, in quibus illi placerent, diffideret. Amabant eum magis quam imitabantur, tantumque ab illo defluebant, quantum ille ab antiquis descenderat. Foret enim optandum, pares ac saltem proximos illi viro fieri. Sed placebat propter sola vitia, et ad ea se quisque dirigebat effingenda, quae poterat. Deinde cum se jactaret eodem mcere, Senecam infamabat. cuius e multae alioqui et magnae virtutes fuerunt, ingenium facile et copiosum, plurimum studii, multa rerum cognitio; in qua tamen aliquando ab his, quibus inquirenda quaedam mandabat, deceptus est. tractavit etiam omnem fere studiorum materiam. nam et orationes eius et poemata et epistolae et dialogi feruntur. in philosophia parum diligens, egregius tamen vitiorum insectator fuit. multae in eo claraeque sententiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Supsunt qui de philosophia scripserint: quo in genere paucis¬
simos adhuc eloquentes licterȩ romanȩ tulerunt Idem
igitur. M. tullius qui ubiq etiam in hoc opere platonis
emulus extitit. Egregius uero multoq ꝗͣ in orationibus
p̃stantior Brutus. suffecit ponderi reꝵ scias eum sentire
quȩ dieit. Scripsit non parum multa cornelius celsus Sextioᷤ
secutus non sine cultu acnitore. Plancus in stoicis reꝵ
cognitioni utilis. In epicureis leius quiđ. sed non ĩ iocundus
tñ auctor est Catius. Ex industria senecã in omni gn̾e
eloquentiȩ distuli propt᷑ uulgatam falso de me opinionẽ
quia dãnare eum et inuisum quoque hr̃e sum creditus
Quod accidit mibi dum corruptũ et omnibue uitus fractũ¬
dicendi genus reuocare ad se ueriora iudicia contendo tũ
autem fere solus hic ĩ manibus adolescentiu fuit: quẽ nõ
equidem omnino conabar excutere sed potioribus preferri nõ

Expanded text:
supersunt qui de philosophia scripserint, quo in genere paucissupersunt qui de philosophia scripserint, quo in genere paucissimos adhuc eloquentes litterae Romanae tulerunt. idem igitur M. Tullius, qui ubique, etiam in hoc opere Platonis aemulus exstitit. egregius vero multoque quam in orationibus praestantior Brutus suffecit ponderi rerum; scias eum sentire quae dicit. scripsit non parum multa Cornelius Celsus, Sextios secutus, non sine cultu ac nitore. Plautus in Stoicis rerum cognitioni utilis. in Epicureis levis quidem, sed non iniucundus tamen auctor est Catius. ex industria Senecam in omni genere eloquentiae distuli propter vulgatam falso de me opinionem, qua damnare eum et invisum quoque habere sum creditus. quod accidit midicendi genus, revocare ad severiora judicia contendo, cum jam solus hic fere in manibus adolescentum fuerit. Quem non equidem conabar omnino excutere, sed potioribus praeferri non