comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res discere non ditari Nnĩ au¬
tem senes contra ques ñite op¬
tuno Tullius execratur. quo mi¬
nus ie restat eo plius uiatia
querences placet igitur qd̾ uul¬
go dictum sepe laudam. felices
homimes si tam pat̾inonio suo
quisq qmͣi saꝑiencia ꝓpria sit
contentus. S ed nos obliqui ex¬
timatores rerumi ur̃anim cito
nobis docti sapientes q uideu.
diuites u̾o nunqui. hnic illa ꝑ¬
u̾sitas. ut pecume appetẽtissim
simus et uouesti studu contẽp¬
tores. Cur queso. nisi quia que
cione opuno falsa procederet.
Pecuma enim multis suꝑua¬
cua multis sepe mortifera. Sa¬
pientia nulti fenit penitus tã¬
ta est quin egeat ampliore. Ti¬
bi equidem amice gratulor ꝙ
pecume non solum cinuno sed
professione contemptor sapiẽ¬
cie autemi et quib habundas
literarum cupidissimus queris
sedulo ubi nam illas muemias.
uude fit ut diues in moren ad
bostium eciam ueum pulses
dignissimus exauditi iusi uoto
tuo mea pauptas obsisteret qͣ

Expanded text:
res discere, non ditari; nostri aures discere, non ditari; nostri autem senes, contra quos iure optimo Tullius execratur, «quo minus vie restat, eo plus viatici querentes». Placet igitur quod vulgo dictum sepe laudavi: ‘Felices homines, si tam patrimonio suo quisque quam sapientia propria sit contentus!’ Sed nos obliqui extimatores rerum nostrarum, cito nobis docti sapientesque videmur, divites vero nunquam; hinc illa perversitas ut et pecunie appetentissimi simus et honesti studii contemptores. 9 Cur, queso, nisi quia que tionem opinio falsa precederet; pecunia enim multis supervacua, multis sepe mortifera; sapientia nulli penitus tanta est quin egeat ampliore. 10 Tibi equidem, amice, gratulor quod pecunie non solum animo sed professione contemptor, sapientie autem et quibus abundas literarum cupidissimus, queris sedulo ubinam illas invenias; unde fit ut dives inopis in morem ad ostium etiam meum pulses, dignissimus exaudiri nisi voto tuo mea paupertas obsisteret, qua
Abbreviated transcription (Latin):
plato uno et occuagnita c̃s
actis moriens sub capite uon
uuorum sacculos seuilis tester
auarinie sed libros phĩci studu
argumuentum habuit. quasi in
silencio loqueretur et diceret qͥ¬
bus uigeno unius incubui qũ
alit̾ non possum corpore saltem
tibus menibris mextimabili
ardore amini mexplebili litera¬
tum siti sepe cibi uidemus ĩme¬
morem. et si ancillare desit ob¬
sequium it̾ epltis forsan media
defecturum. Nullum tñ ex om¬
uibus exemplum clarius qmͣi
magnus ille legifer solon qui
supmo die circa lectulum suũ
in quo ipse iam animam age¬
bat disputantib amicis femi¬
ninũ caput extulit et querenti¬
bus mopni iotus causam m¬
rantib q rũdit uelle se quicꝙͣ
idesset de quo loquerentur addi¬
scete et sic mon. Nec ĩm̾to discẽ¬
do mori uoluit qui sic euim uere
illum gloriari solitum accepimꝰ
cotidie discendo seruertt.o. no¬
bilium iugemorum generosa
cupiditas. optabant illi uete¬

Expanded text:
Plato, uno et octuaginta annis Plato, uno et octuaginta annis actis moriens, sub capite non nummorum sacculos senilis testes avaritie, sed libros philosophici studii argumentum habuit, quasi in silentio loqueretur et diceret: ‘Quibus ingenio vivus incubui, quando aliter non possum, corpore saltem tibus membris, inextimabili ardore animi, inexplebili literarum siti, sepe cibi videmus immemorem, et si ancillare desit obsequium, inter epulas forsan inedia defecturum. 7 Nullum tamen ex omnibus exemplum clarius quam magnus ille legifer Solon, qui supremo die circa lectulum suum, in quo ipse iam animam agebat, disputantibus amicis, semivivum caput extulit et querentibus inopini motus causam mirantibusque respondit velle se quicquid id esset de quo loquerentur, addiscere et sic mori; nec immerito discendo mori voluit qui — sic enim vere illum gloriari solitum accepimus — quotidie discendo senuerat. 8 O nobilium ingeniorum generosa cupiditas! Optabant illi vete
Abbreviated transcription (Latin):
mum puemat qui puenisse cõ¬
fidit. laborem uie euasit qui at¬
tigit quo ꝑgebat. nec minus
qui attigille se putat. Subsistet
igitur. et subfistens non modo
non procedet. sed eciam retroce¬
det. Neq eteniu ut u̾cator di¬
ues cruis naingandi finem fe¬
cerit cumulatam tam̃ consigͣ¬
tam q petumam domi habet.
sic eciam studiosus legendi me¬
ditandiq finem faciens consi¬
guare memoniam uelut arcu¬
lam suam potest Est enim su¬
tilis ac riosa. et cui uisi aliꝙͣ
ngi studio semꝑ inferciat mul¬
ta cottidie dilabantur. ita qui
non discit oblunscitur. Et quis¬
quis memoriam suaui quasi
plenum redundantenq negle
diens manem uacuam q mira¬
bitut.studium tissidue. et usq
ad extremas inte reliquias siue
nnt̾missione discendum. Exem¬
plis ñmineris et illustrib ad¬
cato duni doctior fieri cupit. uec
laborem pithagoras nec plimꝰ
turus extusasse dicitur ꝙ triduo
non legisset. ꝓhĩe autem pricers

Expanded text:
mum veniat qui pervenisse conmum veniat qui pervenisse confidit. Laborem vie evasit qui attigit quo pergebat, nec minus qui attigisse se putat; subsisteret igitur, et subsistens non modo non procedet, sed etiam retrocedet; neque etenim ut mercator dives quamvis navigandi finem fecerit, cumulatam tamen consignatamque pecuniam domi habet, sic etiam studiosus legendi meditandique finem faciens, consignare memoriam velut archulam suam potest. 4 Est enim futilis ac rimosa et cui, nisi aliquid iugi studio semper inferciat, multa quotidie dilabantur. Ita qui non discit, obliviscitur, et quisquis memoriam suam quasi plenam redundantemque neglediens, inanem vacuamque mirabitur. Studendum assidue et usque ad extremas vite reliquias sine intermissione discendum, exemplis innumeris et illustribus adCato; dum doctior fieri cupit, nec laborem Pithagoras nec Pliniuturus excusasse dicitur quod triduo non legisset; philosophie autem princeps
Abbreviated transcription (Latin):
cieus lr̃arum uirum di¬
scendi cupidum inuenio. Solet
auaricia querendo crescere. ⁊ suc¬
cessibus irritari. quem ad finẽ
uescio. cum uisi rõ exulet a cõ¬
silus humanis minus cupere
debebat qui plus hẽt. sompius
dornuendo. fatigacio quiescẽdo
depellitur. cibo fames. potu sobrio
sitis extinguitur. thix. sola qui¬
dem auaricia quesitis accendit᷑
ut surdis cecunsse uideatur ho¬
racius ubi ait. demq sit fuus q̃¬
rendi. cumq hẽas plus paupiẽ
timeas nimus et fiuire ladorẽ
ncipias parto qd̃ hẽas. Salubre
consilium si penitus in anuuim
descendisset. Nos u̾o mortales ĩ¬
mortalibus curis ꝑlem tamen
crescit peciũe studcum crescente
pecuma. heu quanto dignius
quantoq dignius melius discẽ¬
do cresceret sapiencie studium
et cupiditas lr̃arum. p̾serti cũ
querendo certus sit ⁊ difinitus
modus. discendi proficiendi q
usq in finem nullus est fins.
Nemo se satis extimet ꝓfecisse
Nunqmi enum intetur ut ad sũ¬

Expanded text:
tiens literatum virum ditiens literatum virum discendi cupidum invenio. Solet avaritia querendo crescere et successibus irritari; quem ad finem nescio, cum nisi ratio exulet a consiliis humanis, minus cupere debeat qui plus habet. Somnus dormiendo, fatigatio quiescendo depellitur; cibo fames, potu sobrio sitis extinguitur; mirum, sola quidem avaritia quesitis accenditur, ut surdis cecinisse videatur Horatius ubi ait: Denique sit finis querendi, cumque habeas plus, Pauperiem timeas minus et finire laborem Incipias parto quod avebas; salubre consilium si penitus in animum descendisset. 2 Nos vero mortales, immortalibus curis pleni, tum crescit pecunie studium crescente pecunia; heu quanto dignius quantoque melius discendo cresceret sapientie studium et cupiditas literarum, presertim cum querendi certus sit et definitus modus, discendi proficiendique usque in finem nullus est finis. 3 Nemo se satis extimet profecisse, nunquam enim nitetur ut ad sum
Abbreviated transcription (Latin):
tu quoq matris eius aunuũ p¬
facile metire. si et tibi tue geni¬
tritis imago succurrat. et pieta¬
ti pietas stipuletur si cogitare
ceperis auni uidue filium talẽ
atq unicum abẽe. Solẽt emĩ
et que cara sunt copia et assidu¬
itate uilescere. hic u̾o que preci¬
um facere possint uiu̾sa con¬
currunt. Nam et filius ⁊ unus
est et qualis uir aspectus ipse
testabitur. abfuerat eciam pri-¬
us qmͣ ad italiam ueniret. et
nunc pietas insita tamen aĩ¬
corum expectatio. et in primis
matris etas ac solitudo solicitãt
natum matri antie. Redde ciuẽ
patrie exoptate. nnisi forte barba¬
ricos auuios non putanus na¬
talis soli sentire dulcedinem. ⁊
hunc affectum non insi italicũ
diffiuimus aut grecum. Atqui ꝑ¬
culcior illa barbaries quã dam¬
bius sie eciam quam thanas
asperat dicet tibi nil celo pacrio
blandius. Nil t̾rarum regione
suanus. Proinde caue ad cõpa¬
racionem uenias. Sarbaricam
dicet Italicun uale. Ad fratrem

Expanded text:
3 Tu quoque matris eius animum per3 Tu quoque matris eius animum perfacile metire, si et tibi tue genitricis imago succurrat et pietati pietas astipuletur, si cogitare ceperis anui vidue filium talem atque unicum abesse. Solent enim et que cara sunt copia et assiduitate vilescere; hic vero que precium facere possint, universa concurrunt; nam et filius et unus est et qualis vir, aspectus ipse testabitur; abfuerat etiam priusquam ad Italiam veniret, et nunc cum pietas insita tum amicorum expectatio et in primis matris etas ac solitudo solicitant.natum matri anxie, redde civem patrie exoptate, nisi forte barbaricos animos non putamus natalis soli sentire dulcedinem et hunc affectum nonnisi italicum definimus aut grecum. Atqui percultior illa barbaries quam Danubius sive etiam quam Tanais asperat; dicet tibi nil celo patrio blandius, nil terrarum regione suavius; proinde cave ad comparationem venias: barbaricam dicet Italiam. Vale. 8 Ad fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
s iaboris ut soleo. Posses
optare ut alia t̾rariumi in parte
agerem. uude tibi ex me amoris
tantumdem. tedii ninus esset.
Iste quem cerius pegriue licet
orignus sed amici auinui est. et
qui non me solum sed quoscũq
me amare cegnou̾it auiet et co¬
lat. Itaq sic ut cum auucũ aspi¬
te. facies ignara mens uiri si qͥd
michi credis humauitate notis¬
sima est. dirige huuc oro te. ut
nuꝑ alios direxisti qua tutissi¬
nu ꝑ alpes atq dreuissimũ
inferiorem g̾i̾uaniã est it̾. Au
nũ acturus ini Italia cum lega¬
to sedis aplĩce uenerat. uicit et
patrie et suoꝵ amor seculo lon¬
gior amius est uisus. decimm
mensem explere nõ potuit. Ita¬
q propenit huic media purgẽ¬
te. illic trabente desid̾io. Mattẽ
lt anuosam cuius fatalem ꝑ¬
uenire diem ardet. et nunum
distulisse forundat. Est enim ĩt̾
cetera pietate uurabili mat̾nũ¬
Q desiderium ꝓprio metitur. ecq
sinim mag̾ ac mag̾ accendit ᷑.

Expanded text:
 laboris, ut soleo; posses  laboris, ut soleo; posses optare ut alia terrarum in parte agerem, unde tibi ex me amoris tantundem, tedii minus esset. Iste quem cernis peregrine licet originis sed amici animi est et qui non me solum sed quoscunque me amare cognoverit, amet et colat; itaque sic eum ut amicum aspice; facies ignota, mens viri, siquid michi credis, humanitate notissima est; dirige hunc, oro te, ut nuper alios direxisti, qua tutissimum per Alpes atque brevissimum in inferiorem Germaniam est iter. 2 Annum acturus in Italia cum legato Sedis Apostolice venerat: vicit et patrie et suorum amor; seculo longior annus est visus; decimum mensem explere non potuit. Itaque properat hinc tedio perurgente, illinc trahente desiderio; matrem habet annosam, cuius fatalem prevenire diem ardet et nimium distulisse formidat. Est enim inter cetera pietate mirabili maternumque desiderium proprio metitur eoque suum magis ac magis accenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis aluei u̾sai est. ut non euiude
uiatoribus sed uatandum sit.
¶Uenun quid loquor ab demes
Qui enim quietis aidissimꝰ
diei uix uinus it̾ borreo dierũ
profectionem iuire iuibeor mul¬
torum. notas q michi nuu
alpes media ninc hyeme trã¬
sire. Ille me ire qui te foisan enu¬
di cupidum stare iubet. Ita ꝓpe
bo tamen. ut qui ibenti nil pe¬
uitus negare uelun. Idq eo
prompcius quonami ut ꝓprie
dixerim nou iubet ille. s rogat
fortunam suam ꝙͣuis altissi¬
maui liumaintate illa notissia
iupergssus. Quantum prec̾ea
marum rigor et brumalis t̾ret
asperitas tantum perfectionis
causa delectat. Eo enim ad pa¬
cem int̾ potentissimos duos ita¬
ne populos reformandam tam
felicit utinam qmͣ libent̾ elmi
autem ego simul et temperies
nema redierimus nl michi pro¬
culdubio prius erit qmͣ ut loco
insigni uiso et aunco optuno
reiiso. hinc illiuc impleam qd̃
piomisi. uale.
eundem comendacio amici¬
Isi ad te alpiũ in trãsitu.

Expanded text:
tis alvei versa est, ut non eundum tis alvei versa est, ut non eundum viatoribus sed natandum sit. 3 Verum quid loquor? ah demens! qui enim quietis avidissimus diei vix unius iter horreo, dierum profectionem inire iubeor multorum notasque michi nimium Alpes media nunc hieme transire. Ille me ire qui te forsan eundi cupidum stare iubet; ita propbo tamen ut qui iubenti nil penitus negare velim idque eo promptius, quoniam, ut proprie dixerim, non iubet ille sed rogat, fortunam suam quamvis altissimam humanitate illa notissima supergressus. 4 Quantum preterea viarum rigor et brumalis terret asperitas, tantum profectionis causa delectat; eo enim ad “pacem” inter potentissimos duos Italie populos “reformandam”, tam feliciter utinam quam libenter. Cum autem ego simul et temperies verna redierimus, nil michi proculdubio prius erit quam ut loco insigni viso et amico optimo reviso, hinc illinc impleam quod promisi. Vale. 7 Ad eundem, commendatio amici Alpium in transitu.
Abbreviated transcription (Latin):
lunibam. Ad Bernardũ angusso
esidem comensem
es est equum residem ge¬
uinus solicitare caltari¬
b. mea tarditas cribus
impellitur. loci noui spectaculo.
dulcis amici desiderio et obẜuã¬
cia promissorum. Et profecto ꝓ¬
pniquam urbem illam ci salpi¬
ue gallie collib aerus cirtum¬
septam ipsis q subiectam alpi¬
bus et famoso latui impenden¬
tem uł serel cupide inderem co¬
mum qui campanas tociens
cumas udi. talem u̾o amicum
multo cupidius aut enim ego
fallor. aut uulla dulcedo maior
oculis qmͣiͣ exoptata facies ami¬
ci. duplici autem uoto ieo sacco¬
sanctum fidei pignus accedit. ꝓ¬
misi etenim me uenturum. Nec
penitet ꝑmisisse. pudet pocius
quod promiseriui nõ implesse.
Siugula quidem uellicant fateor.
uniũsa conuellunt. S uir opti¬
me quid agam uiden ut nidan¬
tem seius nbribus unuiam p̾¬
ceps u̾tat aquarius. Iam non
pliuue sed fluuma celo ruũt.
senuta omnis in usum tumen¬

Expanded text:
lumbani. 6 Ad Bernardum Angossolum, lumbani. 6 Ad Bernardum Angossolum, presidem Comensem. 1 Mos est equum residem geminis solicitare calcaribus; mea tarditas tribus impellitur: loci novi spectaculo, dulcis amici desiderio et observantia promissorum. Et profecto propinquam urbem illam Cisalpine Gallie collibus aeriis circumseptam ipsisque subiectam Alpibus et famoso lacui impendentem vel semel cupide viderem, Comum, qui campanas totiens Cumas vidi. Talem vero amicum multo cupidius; aut enim ego fallor aut nulla dulcedo maior oculis quam exoptata facies amici. 2 Duplici autem voto meo sacrosanctum fidei pignus accedit; promisi etenim me venturum, nec penitet promisisse; pudet potius quod promiserim non implesse. Singula quidem vellicant, fateor; universa convellunt; sed, vir optime, quid agam? viden ut undantem sevis imbribus urnam preceps vertat Aquarius? iam non pluvie sed flumina celo ruunt; semita omnis in usum tumen
Abbreviated transcription (Latin):
Quot aratis rura illa proscinde¬
rem. quot armentis pascua leta
complerem. Quanto nauigio
mertes extuas adu̾so anine sub¬
ueherem. quantis legionibus
uitencia arua protererem. Qui-¬
bus uoluptatibus amenissima
in regione diffluerem. Tale i¬
chil ouinino. Alium michi lon¬
geq alium uite finem statin. Qͥd
ergo. Scito me nusqmͣ amena
loca conspicere quun subito rede¬
am ĩ memoriam ruris mei eoꝵ¬
q simul quib ium libent̾ ualde
si datum esset illic precipue in¬
te breuis fiagnenta cõsũmeraẽ.
Te igitur cogitans et rus illud
dum tibi ista dictarem memorie
credidi. neq enim sitibondi ui¬
strumentu aderunt Illa crtẽ
ubi dominu est reditum depoĩ¬
tum bonci fide resutunt. Sccipsi
igitur hec ad uespeaim in tha¬
lamo non phĩco poet co nc sed
regio. que meditatus eram nõ
mmlto ante solis o cusinu solus¬
ibi herboso cespiti uisistens sub
iugentis umbra castranee. uale
riiͦ uł. uouenibr in arte sancti co¬

Expanded text:
quot aratris rura illa proscindequot aratris rura illa proscinderem, quot armentis pascua leta complerem, quanto navigio merces externas adverso amne subveherem, quantis legionibus virentia arva protererem, quibus voluptatibus amenissima in regione diffluerem? Tale nichil omnino; alium michi longeque alium vite finem statui. 15 Quid ergo? Scito me nusquam amena loca conspicere quin subito redeam in memoriam ruris mei eorumque simul quibuscum libenter valde, si datum esset, illic precipue vite brevis fragmenta consumerem. Te igitur cogitans et rus illud, dum tibi ista dictarem memorie credidi — neque enim scribendi instrumenta aderant —; illa autem, ubi domum est reditum, depositum bona fide restituit. Scripsi igitur hec ad vesperam in thalamo non philosophico poetico ve sed regio, que meditatus eram non multo ante solis occasum, solibi, herboso cespiti insistens sub ingentis umbra castanee. Vale. XII Kal. Novembris, in arce Sancti Co
Abbreviated transcription (Latin):
late uotuni situ in emibe ꝙ pre¬
ualidum. mia collis lamber lam
est et dulce silentium lib̾rimꝰ
tum et tam nobile t̾rarum sps¬
taculum uidisse. puo luminũ
flexu Ticinũ. placentia et cre¬
nona c̾uinitur. famoseq urbes
alie multe. Sic enim incole af¬
firiuant. qd̾ ue autem hodietuꝰ
nubilosus dies expuentum ne¬
gat. S in hus tribus ip̃e meis ocu¬
lis ccedo. Alpes que nos a gñians
dirimunt inuosis a tergo nigis
sunt nibes celumq tangentes.
ante oculos apenuius et oppida
ĩnumera atq int̾ multa. Clasti¬
dumi. belli puuici tempestate hi¬
storitorum commemoracione no¬
bilitatum. et padi ripe ubi ad
mcdum et iniquo c̾tanme mar¬
cellus olim dux romanus ceso
insubrium rege gallorum uni¬
domaro t̾cia opima spolia de du¬
cibus hostium reportauit. Padꝰ
ip̃e sub pedibus ingenti ambitu
piguia rura discciminaus.
Hoc ergo cum pͥmum colle con¬
sisterem quid uł cogitasse me pͥ¬
mum putas uł optasse. Qualit̾
forte urbes illas nigo p̾merem.

Expanded text:
late notum situ menibusque prevalidum. Ima collis Lamber lambest et dulce silentium liberrimutum et tam nobile terrarum spectaculum vidisse. Parvo luminum flexu Ticinum Placentia et Cremona cernuntur famoseque urbes alie multe; sic enim incole affirmant; quam vere autem hodiernus nubilosus dies experimentum negat; sed in his tribus ipse meis oculis credo. 13 Alpes que nos a Germanis dirimunt nivosis a tergo iugis sunt, nubes celumque tangentes; ante oculos Apenninus et oppida innumera atque inter multa Clastidium, belli punici tempestate historicorum commemoratione nobilitatum, et Padi ripe, ubi acri admodum et iniquo certamine Marcellus olim dux romanus, ceso Insubrium rege Gallorum Viridomaro, “tertia opima spolia” de ducibus hostium reportavit; Padus ipse sub pedibus ingenti ambitu pinguia rura discriminans. 14 Hoc ergo cum primum colle consisterem, quid vel cogitasse me primum putas vel optasse? qualiter forte urbes illas iugo premerem,
Abbreviated transcription (Latin):
similia dum prima facie dicta¬
re magno uupetu amnimi cepis¬
sem ad aures meas pͥmo ma¬
ue platum est nullum magni
eos humiliora dicam au cautio
ciumq facilius. Tunc tamen
inqui. an illud oblitus sum uir
rendum. Cunis einm gentis ĩ
et orbi senectus est sua. suum de¬

Expanded text:
similia dum prima facie dictasimilia dum prima facie dictare magno impetu animi cepissem, ad aures meas primo mane perlatum est nullum magnifeos humiliora dicam an cautiorciumque facilius. Tunc tamen inquam, ‘an illud oblitus sum «virrendum. Cuius enim gentis immet orbi senectus est sua, suum de
Abbreviated transcription (Latin):
tis acimis et de magnis casibꝰ
resingentes taudem ꝑire malu¬
eriuit qm̃i secuire. Et ut publicis
cremplis pricita succederent pu
Marcus claudius marcellus in
medium trabebatur qui cũ die
uno adu̾sus hostem bellacissimũ
equo certasset euentu et idem
die proxuno uictus esset die t̾cio
reu̾sus in aciem uictorem uicit
hanibalem. Citabatur in testem
cesar qui ad durachium licet ab¬
sens uictus fuso ex̾citu amisso
centurione fortissimo mox in
thesalia magno prelio uictor
fuit. Et ut uirilem pudorem fe¬
mimee uirtutis exprobracio pre¬
grauaret meminisse inbebam
gloriosi facinoris qũ thauuris
stithie regnia que ab illo formi¬
dato rege psarum Cyro magius
ꝑcussa uuluerib ceso ꝑ iusidias
erercitu et unico filio interfecto
non tamen muliebri const̾naci¬
one deiecta est. sed pari arte re¬
gem agressa uictorem uirtutẽ
comitante fortuna regem ipĩ
cum ducentis psarum nilib
meternum memorabili ultio¬
ne mactauit. ¶ Hec ⁊ horum

Expanded text:
tatis armis et de magnis casibus tatis armis et de magnis casibus resurgentes, tandem perire maluerunt quam servire. Et ut publicis exemplis privata succederent pudMarcus Claudius Marcellus in medium trahebatur, qui cum die uno adversus hostem bellacissimum equo certasset eventu et idem die proximo victus esset, die tertio reversus in aciem, victorem vicit Hanibalem. 40 Citabatur in testem Cesar, qui ad Dyrachium licet absens victus, fuso exercitu, amisso centurione fortissimo, mox in Thesalia magno prelio victor fuit. Et ut virilem pudorem feminee virtutis exprobratio pregravaret, meminisse iubebam gloriosi facinoris, quando Thamiris Scithie regina, que ab illo formidato rege Persarum Ciro magnis percussa vulneribus, ceso per insidias exercitu et unico filio interfecto, non tamen muliebri consternatione deiecta est, sed pari arte regem aggressa victorem, virtutem comitante fortuna, regem ipsum cum ducentis Persarum milibus in eternum memorabili ultione mactavit. 41 Hec et horum
Abbreviated transcription (Latin):
raudum erat. uolebam et iam ce¬
peram pret̾ raciones acq horta¬
menta uirtutum ommum gen¬
cium exempla congere. atq in
primis romanorum quorum in
onini p̾sertim bellica uirtute pͥ¬
mus est locus. qui post tot stra¬
ges et post illud ut historici uo¬
cant pene ultunum uulnus ĩ¬
perii cãuis acceptum ĩmiruitis
nempe uiribus sed aminis ca¬
lamitate ꝓpe auctis semꝑ ĩ aciẽ
redeuntes uictores suos eo ma¬
iore gloria uicerunt. quo ab eẽ
longius a spe uictorie uidebãt᷑
Iungebam lacedemones indo¬
untum genus et magnitudi¬
uemi aumiorum romano gem̾
proximum qui ad termopylas
ab ĩmenso ꝑsarum eẽcitu obru¬
ti nõ multo post in asiam ul¬
trici classe trusuerti sunt sepe
quidem ab extrema rerum de¬
speracione uictores. addebam a
ultinum fortuns amssis du¬
cibus exercitu q deleto et sita¬
cusio in equore tota pene clas¬
silebam penos ꝙͣuis infidos et
uarios fortes tũ qui sepe reten¬

Expanded text:
randum erat. 37 Volebam et iam cerandum erat. 37 Volebam et iam ceperam preter rationes atque hortamenta, virtutum omnium gentium exempla congerere atque in primis Romanorum, quorum in omni, presertim bellica, virtute primus est locus, qui post tot strages et post illud, ut historici vocant, «pene ultimum vulnus imperii» Cannis acceptum, imminutis nempe viribus sed animis calamitate prope auctis, semper in aciem redeuntes, victores suos eo maiore gloria vicerunt, quo abesse longius a spe victorie videbantur. 38 Iungebam Lacedemones, indomitum genus et magnitudine animorum romano generi proximum, qui ad Termophilas ab immenso Persarum exercitu obruti, non multo post in Asiam ultrici classe transvecti sunt, sepe quidem ab extrema rerum desperatione victores. Addebam Atultimum fortunis, amissis ducibus exercituque deleto et Siracusio in equore tota pene classilebam Penos, quamvis infidos et varios, fortes tamen, qui sepe reten
Abbreviated transcription (Latin):
tas infracta concordie non de¬
esset que profecto defuit. Sũt
qui odio ducis uictos sua spõte
milites affirment. Quod si ita
qui odio militum ultro cessisse
ducem ferant. qd̾ si credimus
eremplum flagicii nõ occurrit.¬
¶ Unum est quod penitꝰ me¬
sto me stupore circiuidedit ꝙ
ad primum fortue uulnus cõ¬
st̃uatos fractesq amimos uideo.
ques putabaui una iugens si
tunia celum omne conuelle¬
ret oppressum esse int̾citos. Qñ¬
quidem huc e prorimo raptĩ
nuntius uenit infelix nox erat.
et acce nocti accessisse michi ui¬
se sunt tenebre toto corpore to¬
toq animo cohorrui. ut me re¬
collegi calamum mestus ar¬
ripuit. longa scribendi mat̾ia
aderat. multa dolor. multa dic¬
tabat indignacio multa conso
deude autem de ext̾no boste que¬
site uictone plauseram sic m̃c
auuuos la beutes orone firmare.
S ut uideo iacent. uictiq sũt.
quibus stantibus et minctis
de nulla fortune unuria despe¬

Expanded text:
tas infracta concordie non detas infracta concordie non deesset, que profecto defuit. 35 Sunt qui odio ducis victos sua sponte milites affirment; quod si ita qui odio militum ultro cessisse ducem ferant, quod si credimus, exemplum flagitii non occurrit. Unum est quod penitus mesto me stupore circumdedit, quod ad primum fortune vulnus consternatos fractosque animos video, quos putabam, una ingens si ruina celum omne convelleret, oppressura esset interritos. quidem huc e proximo raptim nuntius venit infelix, nox erat et atre nocti accessisse michi vise sunt tenebre; toto corpore totoque animo cohorrui; ut me recollegi, calamum mestus arripui. Longa scribendi materia aderat; multa dolor, multa dictabat indignatio; multa consoldeinde autem de externo hoste quesite victorie plauseram, sic nunc animos labantes oratione firmare. Sed, ut video, iacent victique sunt quibus stantibus et invictis de nulla fortune iniuria despe
Abbreviated transcription (Latin):
alia. Cremera. Ticiũ Trebia: trã¬
simenus. Canne. Thesalia. ubi se
ip sa ꝓprus manibus uicit roma
que si aute factum in aumum
uenissent scunssemus ⁊ iamiã
unci posse. S ita est amami co¬
gitacio gustum egre mentis of¬
fendit. uix est qui libent̾ cogitet
quod torqueat cogitantem. faci¬
le amminis ad dulciora conu̾tit᷑
¶ Ego quidem de me fateor nõ
cogitaueram diem hunc uidere.
non ꝙ nescirem uolubilem for¬
tune rotam s uirtute exina si¬
stendam rebar. et collatis ext̾¬
nis nationib que mare actolũt
spondebam michi ꝑpetuos suc¬
cessus. hoc et speram fateor. lxx
dixi. hoc demq scriptis inserui.
Dis audire magnam scaptoris
audaciam. nec dum scripsisse
me penitet. cum tũ fallum me
scripsisse falsum sperasse res ar¬
guat. Quid agitur: au menti¬
tum esse non et pudet. pudet
utiq si mentitum me crederem.
nnc u̾o ita demum michi uic¬
torias semꝑ et felicitatem ꝑꝑe¬
tuam pollicebar si cimlis uni¬

Expanded text:
Allia Cremera Ticinum Trebia TranAllia Cremera Ticinum Trebia Transimenus Canne Thesalia, ubi se ipsam propriis manibus vicit Roma. Que si ante factum in animum venissent, scivissemus et Ianuam vinci posse. Sed ita est: amara cogitatio gustum egre mentis offendit; vix est qui libenter cogitet quod torqueat cogitantem; facile animus ad dulciora convertitur. 33 Ego quidem, de me fateor, non cogitaveram diem hunc videre, non quod nescirem volubilem Fortune rotam, sed virtute eximia sistendam rebar, et collatis externis nationibus que mare accolunt, spondebam michi perpetuos successus. Hoc speravi, fateor, hoc dixi, hoc denique scriptis inserui. Vis audire magnam scriptoris audaciam? necdum scripsisse me penitet, cum tamen falsum me scripsisse, falsum sperasse res arguat. 34 Quid igitur? an mentitum esse non pudet? puderet utique si mentitum me crederem. Nunc vero ita demum michi victorias semper et felicitatem perpetuam pollicebar, si civilis uni
Abbreviated transcription (Latin):
lo ante nommani. plurimum
admiracionis addidit apud in¬
doctos et pauca pensantes. de quo
liuius. haud equidem inquit ab¬
no egregium ducem fuisse ale¬
xandrum. s clanorem tamen
eni fecit ꝙ unus fuit ꝙ adolescẽs
in incremento rerum nondum
alteram fortunam exptus deces¬
sit. ¶ Ut alios reges claros duces¬
q omittam magna exemp la ca¬
suum humanorum. Cirum quẽ
maxume greci laudibus celebrãt
quid insi louga uita sicut magnũ
fortuuam uite breuis auxiliũq
forte regibus aut ducib possit
accidere. Riegnis atq urbibꝰ nõ
itã. que suut nõ dicam ĩmorta¬
les ut cicero s longeue. tauto gͥ
tempo is excursu tanta uelut
etate reipublice difficillimum
est ꝙ̃uis uictorio sumi populum
utramq fortune faciem non ui¬
disse. ut uenuiem unici pudeat
uicta est. testes sunt infelicium
preliorum dies quos in aunalibꝰ
daupnatos atros infanstos mo¬
pinabiles ac funedres uocant¬
ĩtestantur tristis locai memorie.

Expanded text:
lo ante nominavi, plurimum lo ante nominavi, plurimum admirationis addidit apud indoctos et pauca pensantes. 30 De quo Livius: «Haud equidem» inquit, «abnuo egregium ducem fuisse Alexandrum; sed clariorem tamen eum fecit quod unus fuit qui adolescens in incremento rerum, nondum alteram fortunam expertus, decessit. Ut alios reges claros ducesque omittam, magna exempla casuum humanorum, Cirum, quem maxime Greci laudibus celebrant, quid nisi longa vita, sicut Magnum fortunam vite brevis auxilium, oforte regibus aut ducibus possit accidere, regnis atque urbibus non ita, que sunt non dicam “immortales”, ut Cicero, sed longeve. Tanto igitur temporis excursu, tanta velut etate reipublice, difficillimum est quamvis victoriosum populum utranque fortune faciem non vidisse, ut neminem vinci pudeat. victa est? testes sunt infelicium preliorum dies, quos in annalibus damnatos atros infaustos innominabiles ac funebres vocant; testantur tristis loca memorie,
Abbreviated transcription (Latin):
it rosa mox floreat. Et qui modo
idus cirentiq similis trũcus
erat mox frondib uari uestiat᷑
Qui tenius nuꝑ et estiuũ reso¬
lutus in pulu̾em campus fuit
tinue sortes tremunt. cuus mẽs
memoria senescit ingenum re
tunditur ualitudo contutitur. to¬
bur atteritur. agilitas ingraue¬
scit. forma cõsuiuitur. uigor ex¬
uidit. mors iisequitur. fugit ui¬
ta. S cum suci ommb sit u̾tigo
concrebertima omnium est alt̾
u̾satilem. et miranut ad huc
moribus usam suis. unicere uic¬
ti possunt. Qui uiici potuere uic¬
tores. Et uincere ⁊ uinci bellicũ
opus est. Quisquis longe me at¬
cingitur sciat alicubi se lapsur.
Si secus euenerit supra fortunã
matoris euenisse nou̾it. eu entu¬
rumq alit̾ si longius processisset.
Ques ppetuos uictores legis scico
illos adu̾sis casibus uł secessione
ab arnus quod forsau africano
meo accidit. uł festinata morte
p̾reptos. Quod multis. s in pͥmis
eidem illi alexandro quem pau¬

Expanded text:
it, rosa mox floreat, et qui modo it, rosa mox floreat, et qui modo nudus arentique similis truncus erat, mox frondibus vestiatur; qui tenuis nuper et estivum resolutus in pulverem campus fuit,tinue sortes tremunt, cuius mensmemoria senescit ingeniumque retunditur, valitudo concutitur, robur atteritur, agilitas ingravescit, forma consumitur, viror excidit, mors insequitur, fugit vita; sed cum sua omnibus sit vertigo tum creberrima omnium est alterversatilem. 28 Et miramur adhuc moribus usam suis? vincere victi possunt qui vinci potuere victores; et vincere et vinci bellicum opus est. Quisquis longe vie accingitur, sciat alicubi se lapsurum; si secus evenerit, supra fortunam viatoris evenisse noverit eventurumque aliter si longius processisset. 29 Quos perpetuos victores legis, scito illos adversis casibus vel secessione ab armis, quod forsan Africano meo accidit, vel festinata morte prereptos; quod multis, sed in primis eidem illi Alexandro quem pau
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus ad pugnandũ quod
semꝑ ardentissume fecerat fi¬
eri cepit extrema etate con¬
tantior.⁊ Iouerat ille uir quẽ
natura ingemosissimũ fecerat
ars et expiencia longa doctissi¬
mum ubi radices hieͣt sua illa
felicitas et quod de eodem legi¬
uius sciebat exꝑtus. qmͣ nõ sta¬
dili s tremulo culiuime cuncta
despiceret staret q suꝑ tituban¬
tia uultus. ideoq feruorem mai¬
gui animi modesto consilio mi¬
tigabat. multorum memor ille
discrimmnum. ¶ Multiforunt̾
luc erranius. nam et que uidẽ¬
tur felicia non sunt et que spe¬
rauius duratura non durant.
et que senel abiere non redeut.
Nichil idem diu ꝑmanet. Nichil
quale cepit desunt. unu̾sa prete¬
reunt. tempus fluit. añus der¬
titur. dies ꝓperat. uolant hore.
Sol obliquo calle tutumflectit᷑.
luua cottidie alia. semꝑ q dissi¬
milis. sibi uumqm uno oculo fra¬
trem uidet. Huic nob̃ hec tempo¬
rum ꝑamena uanietas amem¬
tasq puaria ut uͥ mõ nx tigu¬

Expanded text:
videmus, ad pugnandum, quod videmus, ad pugnandum, quod semper ardentissime fecerat, fieri cepit extrema etate “cuntantior”. 24 Noverat ille vir, quem niosissimum fecerat, ars et experientia longa doctissimum, ubi radices haberet sua illa felicitas et, quod de eodem legimus, sciebat “expertus” Quam non e stabili tremulo sed culmine cunta Despiceret staretque super titubantia fultus; ideoque fervorem magni animi modesto consilio mitigabat, multorum memor ille discriminum. 25 Multiformiter hic erramus; nam et que videntur felicia non sunt et que speramus duratura non durant et que semel abiere non redeunt. Nichil idem diu permanet, nichil quale cepit desinit; universa pretereunt, tempus fluit, annus vertitur, dies properat, volant hore; sol obliquo calle circumflectitur, luna quotidie alia semperque dissimilis sibi, nunquam uno oculo fratrem videt. 26 Hinc nobis hec temporum peramena varietas amenitasque pervaria, ut ubi modo nix rigu
Abbreviated transcription (Latin):
tis erroribus et aute alios opi¬
uione false diuinitatis inflatũ
deum ĩ uidia susceptum uuluus
inquit uirant esse me filium
ioiis. sed uulius hoc hominẽ
me esse clauiat. Sapient̾ id qͥ¬
deui ut ab homine non tam ra¬
cioni credere solito qmͣ fortune.
Si martem belli deuni credi fete
uictone. Si quarumdam arciũ
successus ĩuentoribus earum
iude sumptiri diuinitaus no¬
men imposuit. cur non tanto
pelagi successu tot tautisq uic¬
toriis credi poterat iauuenses
speritas piit. S non sola. simł
enm et prospitatis comes er¬
ror euanut. Quantum uni cõ¬
trariorum demitur tautum ac¬
cedit alti. Itaq quo minor
fortuna est eo incor est racio.
illa in consilium aduocanda
nebat. Illa stupori nr̃o dolori¬
q medebitur. Illa uob̃ fortu¬
ne mors constanciam q mõ¬
strabit. Qugciens uicit hector
Quociens hanibal. Quociens
pompenis. Quisq uictus est
tandem. quã fortassis ob cau¬
sam uultus cesar ut scriptũ

Expanded text:
tis erroribus et ante alios opitis erroribus et ante alios opinione false divinitatis inflatum,Deum in India susceptum vulnus inquit, iurant esse me filium Iovis, sed vulnus hoc hominem me esse clamat». Sapienter id quidem, ut ab homine non tam rationi credere solito quam fortune. 22 Si Martem belli deum credi fecere victorie, si quarundam artium successus inventoribus earum inde sumptum divinitatis nomen imposuit, cur non tanto pelagi successu tot tantisque victoriis credi poterat Ianuenses speritas periit, sed non sola; simul enim et prosperitatis comes error evanuit; quantum uni contrariorum demitur tantum accedit alteri; itaque quo minor fortuna est eo maior est ratio. 23 Illa in consilium advocanda,nebat; illa stupori nostro dolorique medebitur; illa nobis fortune mores constantiamque monstrabit. Quotiens vicit Hector, quotiens Hanibal, quotiens Pompeius? quisque victus est tandem; quam fortassis ob causam Iulius Cesar, ut scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
nigis aluerat adu̾sitas ĩopna
compesceret. longi sepe culpani
temporis breuis hora castigat.
ut mł aliud. utilis sepe felicibꝰ
fuit adũsitas qua mouerent
eẽ se quidem fortimatos s mmi
d bum est a panenio reĩatum
a cicerone autem officiorum li¬
bris insectum ut oqui propt̾
crebras contem ones preliorũ
ferccitate exuliantes domitori¬
b tradi soleant ut hiis facilio¬
ribus possint uti sic homines se¬
cundis rebus effrencatos sibi q
p̾sidentes tanqmͣ in girum ra¬
cionis et doctͥnam duti oport̾e̾.
ut ꝓspicerent rerum huuana¬
rum inibecillitatem uarietatẽ¬
q fortune. Quod quid est aliud
dictu qmi quod ait psaluusta. s
aliis u̾bis. et bremius. ut sciant
gentes quoniam honuues sunt.
Multos quideni cogit humane
condicionis oblunsci mnuua fe¬
licitas. Quod ubi accidit nõ uł
utile sed uecessarium est flagel¬
lum quo excitentur et senciant
quomiani homines sunt. Nõ dii.
ellexandrum macedonem mul¬

Expanded text:
iugis aluerat, adversitas inopina iugis aluerat, adversitas inopina compesceret; longi sepe culpam temporis brevis hora castigat, ut nichil aliud utilis sepe felicibus fuit adversitas qua monerentur esse se quidem fortunatos, sed Foerbum est a Panetio relatum, a Cicerone autem Officiorum libris insertum: «ut equi propter crebras contentiones preliorum ferocitate exultantes domitoribus tradi soleant ut his facilioribus possint uti, sic homines secundis rebus effrenatos sibique presidentes, tanquam in girum rationis et doctrine duci oportere, ut perspicerent rerum humanarum imbecillitatem varietatemque fortune». 20 Quod quid est aliud dictu quam quod ait Psalmista, sed aliis verbis et brevius: «Ut sciant gentes quoniam homines sunt»? Multos quidem cogit humane conditionis oblivisci nimia felicitas; quod ubi accidit, non modo utile sed necessarium est flagellum, quo excitentur et sentiant quoniam homines sunt non dii. 21 Alexandrum Macedonem mul
Abbreviated transcription (Latin):
uerelut accidit Id si dicam mẽ¬
ciat. ĩuo u̾o accidit quod uix¬
possibile arbitrabar Ianuensiũ
cdassem profugam mare indit.
et stupuit. Nam si raritas mi¬
ratulum facit quid rartus qmͣ
iuenses in pelago iusta acie
unnci: Quam nec iusta acies
nec par classis s auxiliorum il¬
liunes ext̾norum. et plures ad¬
u̾sus unam gentes et excitus
certatum est. rec tamen ideo
uurari desiuo aut iniqmͣ desi¬
nam dum memmero ab auoꝵ
temporibus non auditum qͥn
quelibet bella maritua licet
impar nimero Ianuensium u¬
tus et conspecta illius urb̃ sigͣ
confecetit. ¶S quid loquor.
aut ubi. ut ait ille. hec fortune
solita fides est. In t̾ris uitama¬
gunus. ubi nulla uiiquiͣ fuit lõ¬
gua prosꝑitas. Nulla erit. sõp¬
ma sunt que nos letos faciunt
ac mestos. sompinantes ds̃ ex¬
citat. Iudicia enis abissus mul¬
ta. et consiliorum eius infiui¬
ta profunditas mextumabilis
altitudo. forsitan sic expediebat
insolentie. ut quaui prospitas

Expanded text:
verebar accidit; id si dicam, menverebar accidit; id si dicam, mentiar; imo vero accidit quod vixpossibile arbitrabar. Ianuensium classem profugam mare vidit et stupuit; nam si raritas miraculum facit, quid rarius quam Ianuenses in pelago iusta acie vinci? quamvis nec iusta acies nec par classis, sed auxiliorum illuvies externorum et plures adversus unam gentes et exercitucertatum est. 17 Nec tamen ideo mirari desino aut uniquam desinam, dum meminero ab avorum temporibus non auditum quin quelibet bella maritima, licet impar numero, Ianuensium virtus et conspecta illius urbis signa confecerint. «Sed quid loquor aut ubi sum?», ut ait ille. Hec fortune solita fides est; in terris vitam agimus, ubi nulla unquam fuit longa prosperitas, nulla erit; somnia sunt que nos letos faciunt ac mestos; somniantes Deus excitat; “iudicia” Eius “abyssus multa”, ut consiliorum eius infinita “profunditas”, inextimabilis altitudo. 18 Forsitan sic expediebat insolentie, ut quam prosperitas
Abbreviated transcription (Latin):
la mag̾ magisq succenditur.
Deme diuicias. auaricie subtra¬
r̾is fundamentum. Paup enĩ
argentea flumina cupida sibi
dam ue cupidinem magnas di
et latent̾ obrepet. ⁊ e cupiditas
tm̃ s necessitas euitata sucites¬
set. nullusq laborum erit mo¬
dus. nnsi cum intellige ceperis
omnes hos laqueos contemptu
opum dissolui posse. nõ opibꝰ.
¶dum talia uolueremi iratꝰ
tibi et fortune mee. Ecce subito
fama tristior infelicis iamien¬
sium belli t̾ribili toratru ꝑcus¬
sit aures meas. odrigui scupẽs.
et ad te ammo conũsus heu
inqmͣ amice fortunate ut in
malis nam siue ista p̾senseras
et magna quidem consilii tui
uis. siue nl tale p̾sagienti cõ¬
tigit ut abeẽs et tecum in eo
saltem clementior tua sors ꝙ
dum feriret spectaculo te dinio¬
uit. Certe quicquid horum u̾ius
tardi tas tibi celeritate melior
fu̾it. Mala saltem miserabilis
patrie non iidebis. ¶Quid u̾o
minc loquar: Quib u̾bis ma¬
gnitudinem rei equem: Quod

Expanded text:
la magis magisque succenditur; la magis magisque succenditur; deme divitias: avaritie subtraxeris fundamentum; pauper eniargentea flumina cupida sibi dam ve cupidinem magnas divet latenter obrepet, nec cupiditas tantum sed necessitas evitata succrescet; nullusque laborum erit modus nisi cum intelligere ceperis omnes hos laqueos contemptu opum dissolvi posse, non opibus’. 15 Dum talia volverem iratus tibi et fortune mee, ecce subito fama tristior infelicis Ianuensium belli terribili tonitru perculit aures meas. Obrigui stupens et ad te animo conversus, ‘Heu’ inquam, ‘amice fortunate ut in malis!’ Nam sive ista presenseras, et magna quidem consilii tui vis; sive nil tale presagienti contigit ut abesses, et tecum in eo saltem clementior tua sors, quod dum feriret spectaculo te dimovit; certe quicquid horum verius, tarditas tibi celeritate melior fuerit; mala saltem miserabilis patrie non videbis. 16 Quid vero nunc loquar, quibus verbis magnitudinem rei equem? quod
Abbreviated transcription (Latin):
morasq tuas oderani. ꝙ prius
antumpmi tempenies qmͣ ad¬
uentus tui nũcius adeẽt. Pep¬
teram eium. mio misertus erã
tibi. dum estate media egrum
te post terga reluiqueram neq
ab icolui exegissem ut nul¬
la urgente necessitate phebeis
capud ardorib obiectares int̾¬
q cancri mnbiem aic leonis de¬
licaciore corpusculo puluerem
metũ susciperes ac fudorem ad
quos ego nescio qua fatali s
merim milicia natus sum. Cũ
uo iam sol transisset in uirgnie
libramq conspiceret mirabat
que nam ista seguicies. ⁊ ame¬
nissima Italie rura celiq cle¬
menciam cernens metum se¬
pe dicebam. nunc ille quid agit
insi ꝙ pronussi sui ĩmenior nr̃e¬
q oblitus auicicie babilonicũ
cenũ terit. et tantus amator li¬
bertatis laudatorq modestie
sponte sua supborum lnmmbꝰ
obu̾satur. Si ambicione tract᷑
nichil mamus. Si auaricia in¬
chil obscemus. Quis aũt funs
an dum cumulo rerum sit ex¬
tincta cupiditas. Querendo il¬

Expanded text:
morasque tuas oderam, quod prius morasque tuas oderam, quod prius autumni temperies quam adventus tui nuntius adesset. Peperceram enim, imo misertus eram, tibi dum estate media egrum te post terga relinquerem, neque ab incolumi exegissem ut nulla urgente necessitate phebeis caput ardoribus obiectares interque Cancri rabiem ac Leonis delicatiore corpusculo pulverem mecum susciperes ac sudorem, ad quos ego nescio qua fatali sed inermi militia natus sum. 12 Cum vero iam sol transisset in Virginem Libramque conspiceret, mirabar quenam ista segnities, et amenissima Italie rura celique clementiam cernens, mecum sepe dicebam: ‘Nunc ille quid agit nisi quod promissi sui immemor nostreque oblitus amicitie, Babilonicum cenum terit et tantus amator libertatis laudatorque modestie, sponte sua superborum liminibus obversatur? Si ambitione tractus, nichil inanius; si avaritia, nichil obscenius. 13 Quis autem finis? an dum cumulo rerum sit extincta cupiditas? querendo, il
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tar. Nego locum esse sub ast̾s
ubi nõ multa fastidia nobilẽ
anmũ fatigent. adeo ut ne¬
mo tam fortunatus aut uoti¬
inte sit qui si pacientie frenũ
desit uon et inte odio ⁊ mortis ĩ¬
terdum desidetio tene̾ntur. sicut
autem in t̾ris eẽ pessimum est.
sic ad celum scandere sub t̾reno¬
tum piaculorum fasce difficile.
et sicut hinc abire suopte arbi¬
tuo uetitum. sic neq hic contra
supiors imꝑium momento tem¬
poris esse licet. Ita quocumq te
u̾teris difficilia omina et aspa
intractabilia et misera. Et tñ
tedia sepe mortis auxilium mmi¬
ploremus tamen cunctis ercus¬
sis seu consciencie metus est. seu
qm̃ hic esse. Cupiamus oro iã
aliquando dissolui et esse cum
xp̃o. Sed dumi optata certe uł
optanda uenit dies. mentibus
p̾cor in celo. corponibus hic su¬
mus. sobrie pacient̾ humilit̾. ⁊
iniquitatem locorum equitate
anum molliamus. ¶ Ego te
quidem in italia deuin testor
simimo desidio prestolabar.

Expanded text:
vertar, nego locum esse sub astris vertar, nego locum esse sub astris ubi non multa fastidia nobilem animum fatigent, adeo ut nemo tam fortunatus, vite sit, qui si patientie frenum desit, non et vite odio et mortis interdum desiderio teneatur. Sicut autem in terris esse pessimum est, sic ad celum scandere sub terrenorum piaculorum fasce difficile, et sicut hinc abire suopte arbitrio vetitum, sic neque hic contra superioris imperium momento temporis esse licet; ita quocunque te verteris, difficilia omnia et aspera et intractabilia et misera. 10 Ettedia sepe mortis auxilium imploremus, tamen cuntis excussis, seu conscientie metus est seu vquam hic esse. Cupiamus, oro, iaaliquando «dissolvi et esse cum Cristo»; sed dum optata certe vel optanda venit dies, mentibus precor in celo, corporibus hic simus sobrie patienter humiliter, et iniquitatem locorum equitate animi molliamus. 11 Ego te quidem in Italia, Deum testor, summo desiderio prestolabar
Abbreviated transcription (Latin):
nuni quoqz consiuz salutare ut
interim colamus iusticiam ⁊
pietatem que cum sit magna
in parentib et ꝓpuiquis tamẽ
in paccia maxima est. et ea uita
uia est in celum. Quo dicto. Q̾ͥd
intendit altud insi qd̾ nrĩ lo¬
quũtur. uiatores nos ostendere
quib sit ad celum ubi patria
est nr̃a. bonorum alis operum.
bonatumq cogitacionum gres¬
sibus ascendendum. Quod faci¬
lius dicet fiet ut eidẽ placet
si iam nunc dum sumus in cor¬
pore emmebimnus foras et ea
que extra sunt contemplãtes
qmi maxie nos a corporibus
abstrahemus. Hec michi indẽ¬
tur in hac tanta difficultare
erumpnas incidit eternas.
¶Lorum igitur omnũ hec
simima est. Non amandꝰ est
carcer in quo sũmus. sed nec
anticipandus exitus ne quod
multis accidit dum carcerem
fuginus precipicio peanius.
sic uiuendum in carcere ut cũ
uen̾it tempus nr̃m felicem
huic exitum mereanur. ⁊ sa¬
¶ Sane quod ad p̃sentis uie
statum accinet. ut ad ꝓpositũ

Expanded text:
num quoque consilium salutare, ut num quoque consilium salutare, ut interim «colamus iustitiam et pietatem, que cum sit magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est, et ea vita via est in celum». Quo dicto quid intendit aliud nisi, quod nostri loquuntur, viatores nos ostendere, quibus sit ad celum, ubi patria est nostra, bonorum alis operum bonarumque cogitationum gressibus ascendendum? quod facilius fiet ut eidem places, si “iam nunc dum sumus in corpore, eminebimus foras et ea que extra sunt contemplantes, quam maxime nos a corporibus abstrahemus”. 8 Hec michi videntur in hac tanta difficultate erumnas, incidit in eternas. Horum igitur omnium hec summa est: non amandus est carcer in quo sumus, sed nec anticipandus exitus ne, quod multis accidit, dum carcerem fugimus, precipitio pereamus; sic vivendum in carcere ut cum venerit tempus nostrum, felicem hinc exitum mereamur. 9 Sane quod ad presentis vite statuam attinet, ut ad propositum
Abbreviated transcription (Latin):
Melior sententia Ciceronis. Et
tibi inquit et piis omnib re¬
tinendus est amus ĩ custo¬
dia corporis nec iniu̾su enis a
quo ille nobis est datus ex ho¬
minum uita ugraudum. No¬
bile dictum. nec rõ ignobilis.
nec munus inquit humanũ
assignatum a dõ diffugisse
indeamim. Efficatitꝰ quidem
ac preclate. Si enim temporał
iperio ducis assignatam cu¬
stodiam ules tenet nec infi
eodem ip̃o iubente deserit. aut
si id egecit placato eius priua¬
tus aspectu ignominiam ⁊ car¬
cerem timet et u̾bera ⁊ mortẽ.
Quid de contempto et̾mn regis
impio ex tunandum est. Itaq
nichil p̾cipitant̾ agi oportere
palam est. Paciencia difficul¬
tas uintitut. optinũq est¬
psalnuste consilium. Expectan¬
dum domimum. Agendum q
uirilit̾. ut illo scilicet uocante
rendeamus increpidui iut̾an
int̾ea taciti ꝑ pacienciam ex¬
pectantes dignos nos facere stu¬
deanus. qui dexceram in patre̾
uocennir a domino. Ci cerona¬

Expanded text:
melior sententia Ciceronis: «Et melior sententia Ciceronis: «Et tibi» inquit, «et piis omnibus retinendus est animus in custodia corporis, nec iniussu eius a quo ille vobis est datus, ex hominum vita migrandum». Nobile dictum nec ratio ignobilis: «ne munus» inquit, «humanum assignatum a Deo diffugisse videamini». Efficaciter quidem ac preclare. 6 Si enim temporalis imperio ducis assignatam custodiam miles tenet, nec nisi eodem ipso iubente deserit, aut si id egerit, placato eius privatus aspectu, ignominiam et carcerem timet et verbera et mortem, quid de contempto eterni regis imperio extimandum est? Itaque nichil precipitanter agi oportere palam est; patientia difficultas vincitur optimumque ePsalmiste consilium “expectandum Dominum agendumque viriliter”, ut Illo scilicet vocante, respondeamus intrepidi; interea taciti per patientiam expectantes dignos nos facere studeamus, qui dexteram in partem vocemur a Domino. 7 Ciceronia