comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te . ħ legibus ⁊ moribus equo ⁊ bono repꝑunt᷑ de quibꝰ
dicetur inuiridiciali absoluta.
ncausa ronͣali pͥmũ queret᷑ ⁊ꝗͥ inrebus maioribus
utrum ea res simił sit ei rei qͣ de agr̃. an sit dissimilis
similitudinẽ. Pde partibus legitime ꝯsto̾nis satis dic¬
tum ẽ uunc adiuridiciałe reutemur.
bsoluta iuiridicrali constitucione utemur: c̃ ip̃a
rẽ quã nos fecisse oficemur uire fcm̃ eẽ dicemus
sii ulla assumptione extͣrie de fensionis. In ea ꝯuenit
q̃ri: uire ne sit fem̃. de eoͣ causa posita dr̃e pot̾imus
si exc quibus partibus uis ꝯstet cognou̾imus. Constat
gͥ exhis partibus nat᷑a. lege. ꝯsuetudine. uidicato
equori bono pacto. Nat̾e uis ẽq cognationis aut pie¬
tatis causa obseruat᷑. quo uire parentes a lib̾is ⁊ ti pa¬
argentario tistis expensum : a socio eius recte repos¬
cere possis. Iudicatum ẽ id de quo sentencia lata ẽ
aut decrerum int̾positum. Ea sepe diu̾sa sunt ut aliud

Expanded text:
us, aequo et bono reperientur; de quibus dicetur in iuridiciali absoluta. In causa ratiocinali primum quaeretur, ecquid in rebus maioribus utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; similitudinem. De partibus legitimae constitutionis satis dictum est: nunc ad iuridicialem revertemur.ali constitutione utemur, cum ipsam rem, quam nos fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a paid quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uitilitatẽ ominẽ uͥdetur ꝑtinere. Uogꝰ ut maior anus
la. icui morilꝰ cã ẽ cognitorẽ det. Ex eot nouum
si qͥ int̾ aliquos ꝯuenit. Pacta sunt q̃ legibus obseruã¬
da sunt ħ mͦ. Rẽ ubi pagunt. brõne̾ pagunt. Inco¬
mitio aut inforo añ meridiem cam comeito. ¶Sũt
itẽ pacta q̃ sũ legibus obseruantur ex conuentu q̃
&uire p̃stare dñr. his gͥ partibus iniuriã de monstrari
nis confirmari conuenit. idq in absoluta uiridici
satius fu̾it fac̾e idq reꝰ dicat se fecisse. aut id q accu¬
sator dicat oportiusse fieri: pͥmũ q̃ͥri conuenit
utrum fu̾it utilius an illorum ex contencione h
c̃ utrum uenustiꝰ. faciliꝰ. ꝯducibilius. Dem̃ oportebit
queri ipsum ne oportuit iudicare utrum finit ute¬
luis.: an itloium fu̾it utilius statuendi potestas. de¬

Expanded text:
litatem› communem videtur pertinere, quod genus ut maior annis LX et cui morbus causa est, cognitorem det. Ex eo vel novum uid inter quos convenit. Pacta sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: Rem ubi pagunt, ‹orato; ni pagunt,› in comitio aut in foro ante meridiem causam coicito. Sunt item pacta, quae sine legibus observantur ex convento quae iure praestare dicuntur. His igitur partibus iniuriam demonstrari, ius confirmari convenit, id quod in absoluta iuridiciasatius fuerit facere, id, quod reus dicat se fecisse, an id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum quaeri conveniet, utrum fuerit utilius ex contentione, hoc est, utrum honestius, facilius, conducibilius. Deinde oportebit quaeri, ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. De
Abbreviated transcription (Latin):
disse uideniur hꝰ argum̃tonibus in uno qͦ gn̾e cau̾e
iudiciał uti conueniret. consequi uidr̃ ut doceamꝰ
q̃ ad modũ ipas argum̃tones ornate ⁊ ab solute tcͣ¬
care possimus. Na fere nõ difficile ẽ inuenire quid
sit cãe aduim̃to. diffic illimum uͦ ẽ inuentũ ex po¬
lire.⁊ expedite ꝓnunciare. ħ ri res fac̾ ut neq diuitiꝰ
qͣ satis sit ineisdẽ locis ꝯmorem. nec eod identidẽ re¬
uoluamuf. neq inchoatam argum̃tone relinqͣmus:
neq uicõmode ad aliam deinceps tͣnseamis. Itaq hac
iauoitor tũ tocius cãe. tum unius cuusq argum̃

Expanded text:
uibus argumentationibus in uno quoque genere causae iudicialis uti conveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commoremur, nec eodem identidem revolvamur, neque incoatam argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac et auditor cum totius c
Abbreviated transcription (Latin):
uicide. Nã c̃ñ nemo Suen̾it in amorẽ uno aspectu. ⁊
c̃ ille neminẽ dix̾it omĩno: nicħ differt raro io fieri
dum mͦ aliqñ fie̾i. aut posse fieri intelligat᷑ Itẽ uicio¬
neq a p̃donibus neq ab inimicis occisus ẽ ꝙ alti ñ erãt.
alt̾os nõ habebat: ut abs te sit int̾ emptus. Nlam inhꝰ
in ħ exemplo. Cum dix̾it necẽẽ eẽ aut ap̃donibus.

Expanded text:
incidere.» Nam cum nonnemo devenerit in amorem uno aspectu, et cum ille neminem dixerit, omnino nihil differt raro id fieri, dummodo aliquando fieri aut posse modo fieri intellegatur. Item vitioneque a praedonibus neque ab inimicis occisus est, quod alteri non erant, alteros non habebat, ut abs te sit interemptus.» Nam in huin hoc exemplo, cum dixerit necesse esse aut a praedonibus
Abbreviated transcription (Latin):
nescierit: an culpa. Ilam qui se ꝑꝑ unũ aut amorẽ
aut i racundiã fugisse ronẽ diẽt: is aĩ uitio uidebr̃
nẽcisse᷑ inpruoñtia. Qr̃ nõ in prudñtia se de fendet. s
tur utrũ scierit an ignorau̾it. ⁊ considabr̃ satis ne
in prudñtia psidiĩ cbeat eẽ c̃ fcm eẽ constet.¶dep̃
dñt aut fortuitu aut nocario fecisse dicenius. ⁊ tũ
ignosci nħ postulabimꝰ. hignoscendi rõ querit᷑ exlis
locis. si pła aut maiora officia ꝗ̃ maleficia iudebũ
c̃ ꝯstare siq̃ ut᷑ aut nobilitas erit ineo qui supplicabit
si qͣ spes erit usui futͦm: si sñ supplitio difcefserit
si ip̃e ille supplex mansuetꝰ. ⁊ misericors in potesta¬
ribus osteñdet᷑ fuisse. si ea q̃ peccaũ nõ odio neq eru¬
delitate s officio ⁊ recto studio ꝯmotus fec. Si cali dc̃a
si eũ nussum fecimus. si nulla aut a nr̃is ciuibꝰ aut
ab aliqͣ cuutate uituꝑatio ex ea re suscipiet᷑. s loci¬

Expanded text:
rem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed aeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum esse constet. dentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nostris civibus aut ab aliqua civitate vituperatio ex ea re suscipietur. C
Abbreviated transcription (Latin):
maxima ꝯmutar̃. cui mirum uidbr istum a ma¬
lefitio ꝑꝑ acͥrimam formidinẽ nõ tẽꝑasse. Uirum
fortissimum. integeirimum. inimiticiarum ꝑse¬
quentissimum. in uiria laceffitum. ira excitatum. ho¬
mo timidus. nocens. ꝯscius sui pecc̃. insidiosus. inimi¬
cum incolum̃ eẽ noluit. cui tandẽ ħ mirum iud¬
br̃.c ħam cum feras bestias uideamus alacres ⁊erec¬
tas uad̾e ut alt̾uis bestie noceant. nõ in cͥdibile putad ÷
istius aĩũ ferum. crudelem. atq inhumanum. cupi¬
de adinimici ꝑniciem ꝓfectum. ꝑ serrim cũ inbes¬
tiis nullam neq bonã neq malam ronẽ uideamꝰ.
Iisto plimas ⁊ pessimas rones semꝑ fuisse intelliga¬

Expanded text:
maxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a mamaxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio propter acerrimam formidinem non temperasse? Virum fortissimum, integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum homo timidus, nocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praesertim cum in bestiis nullam neque bonam neque malam rationem videamus, in isto plurimas et pessumas rationes semper fuisse intellega
Abbreviated transcription (Latin):
firm̾o ẽ ea. q̃ plibus argum̃tis corroborat bint̾ ex¬
positam ronẽ. Ex orno ẽ qua utimur rei honestanđ
⁊ collocupletande ca̾ : ꝯfirmata argum̃tone.ꝰplexio
ẽ q̃ concludit buit̃ colligens partes argum̃to̾nis. his
bimus arguintõnẽ. Cam ostendimus ulixi fuisse qr
int̃fecerit aiacẽ. Inimicum ti acerrimum d̾medio
tolłe uolebat. aqͦ s̃ nõ iuirra summum ꝑiculum
metuebat. Uidebat illo incolumi se incolumẽ nõ fu̾t᷑ ũ¬
mur sꝑabat illius morte se salutẽ s̃ ꝯꝑare. Consueue¬
um machinari. Ciuus rei mors indigna palamedis
testimonium dat. G ⁊ metus ꝑieuli ortabatur eum in¬
tim̾e. a quo supplicium u̾ebat᷑. ⁊ consuetudo. peccandi
maleficiĩ suscipiendi remouebat dubitonẽ. Om̃s em̃
multo maxima sunt maleficia aliquo ce̾to emolu¬
mñto indricti: susciꝑe conant᷑. Si multos indux̃ ĩ
peccm̃ pecimie spes. si compłes scełe se contaminali:
imꝑũ cupiditate. si mnulti leue conpendium fraud̃

Expanded text:
firmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatione. Conplexio est, quae concludit breviter, conligens partes argumentationis. Hbimus argumentationem: «Causam ostendemus Ulixi fuisse, quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueveum machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur; ‹et› consuetudo peccandi maleficii suscipiendi removebat dubitationem. CAPUT multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendium fraude
Abbreviated transcription (Latin):
qip̃ ⁊ ad senatũ ł ad ꝯsiliũ uenire: nõ uisa ẽ sr̃ sedñda
c̃ a nb cͥm remou̾e uolemus: aut inrẽ aut uihoĩe. nr̃i
peccati cã conferemus. Si causa in hoĩe ꝯferet᷑. q̃rẽdũ
erit pͥmũ. potu̾eit ne tñ ꝗ tũ rẽ de monstrabit isĩq̃
cã conferetur. & quomi. aut honeste aut sñ ꝑieulo
potu̾it obsite. Si maxime ita sit: nõ inea re ꝯcedẽ reo
ꝯueniat.ꝙ alieno inductu fec̾it. Dem̃ incomect̾alẽ
thetur cont̾uersiam. ⁊ queret᷑ ñ consulto fcm̃ sit s

Expanded text:
vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedenda. Cum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
fumant: qͥ eos idẽ fecisse dicat. Eo si ipse accusatorioe
face uoluisset. soefensor eorum peccĩ atͦcitaitẽ ꝓ feret
inauos eͥm̃ cranfferetur. re locũ tempꝰ. añ occłos
ponet ut hi qui auduunt existiment aut ñ p̃se

Expanded text:
sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tempus ante oculos ponet, ut ii, qui audien
Abbreviated transcription (Latin):
cis. accusator utetur ħ commuui loco. ineum qͥ
inutile utili p̃posuit cum statuendi ñ hu̾it potestatẽ
do fensor cont̃ eos qui equum censeant rem ꝑnciosa
utuem ĩponi: utetur loco communi ꝑ conquestiõ ẽ
isimis q̃ret ab accusatoribus ⁊ iudicibus ipsis quid
facturi eeñt si ineo loco fuissent. ⁊ tempus. locum
rẽ.s libationẽ suam ponet añ ocłos. Trans lar¬
ranslatio cͥminis ẽ cum ab reo frĩ cã maliorum
pecc̃m tͣns fertusi. Inqͣ pͥmum querendum ẽ uiͬre¬
re. inqua alius añ peccarit. Dem̃ oportint ne uidicium
aii ꝓfenri. demĩ eũ fein iuidicium non fit de illo cͥmne
q inalium t̃ni ferat᷑. oporteat ne de ea re uidicium
fieri qͥ res inuditium nõ de uen̾it. Locꝰ cominunis
aceusatoris contͣ eum qui plus censeat ui qͣ uidiciũ
uate oporte. ⁊abadilsariis ꝑ cunctabr̃ accusator quis
fufum sit si idẽ ceti facant ũ g indmpnatis suuiplicia

Expanded text:
tis accusator utetur loco communi in eum, qui inutile utili praeposuerit, CAPUT 22 cum statuendi non habuerit potestatem. Defensor contra eos, qui aecum censeant rem perniciosam utili praeponi, utetur loco communi per conquestionem: ‹et› simul quaerat ab accusatoribus, ab iudicibus ipsis, quid facturi essent, si in eo loco fuissent; et tempus, locum, rem, deliberationem suam ponet ante oculos. Translatio criminis est, cum ab reo facti causa in aliorum peccatum transfertur. Primum quaerendum est, iurere, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in alium transferatur, oporteatne de ea re iudicium fieri, quae res in iudicium non devenerit. Locus communis accusatoris contra eum, qui plus censeat vim quam iudicia valere oportere. Et ab adversariis percontabitur accusator, quid futurum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemnatis supplicia
Abbreviated transcription (Latin):
um. Nempe gͥ tu ⁊ populum suffragio. ⁊ magistͥtũ
consilio pͥuasti. cũ põtens distur basti. Itẽ ex contͣrio
Maiestatẽ minuit is qͥ ap̃litudinẽ cuitatis detͥm̃to
affic̃. Ego nõ affeci: s ꝓhibui de trim̃to. Grariuĩ
n conseruaui. libidini malorũ restiti. maiestatẽ
om̃ẽ intire non passus sũ. ł mũ gͥ uocabuli sẽtẽ¬
fom̃ nr̃m c̃ u̾bi de scͥptione conuingetur. dem̃ contͣ¬
rie descͥptionis rõ refelletur si aut falsa erit aut inu¬
tilis aut tͦpis aut inuiriosa. Io qͦ ex iuris partibꝰ su¬
metur de uiri diciali absoluta. de qͥiã loq̃mur. SErit᷑¬

Expanded text:
. Nempe igitur tu et populum suffragio et magistratum . Nempe igitur tu et populum suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes disturbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, qui amplitudinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, sed prohibui detrimento:› aerarium enim conservavi, libidini malorum restiti, maiestatem omnem interire non passus sum.» Primum igitur vocabuli sentenm cum verbi descriptione coniungetur; deinde contrariae descriptionis ratio refelletur, si aut falsa erit aut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loquemur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sarũ int̾p̃tentur. ex contͣrio nec eẽ ambiguũ scͥptuĩ
cum intelligat᷑ ut᷑ uͥt sentencia sit. Sunt qui arbi¬
craurur ad hanc causam t̾etandam uehem̃t ꝑtuie cos¬
uitiouẽ amiphibo logiarum eã q̃ ab dialecticis ꝓfertꝰ¬
I os uͦ arbitinur ñ mͦ nullo ad iimñto eẽ s potuis ma¬
ximo inpedim̃to. Oñs ti illi amphibologias aueu
int̾p̃tari. Itaq ⁊ alieni sermonis molesti int̃pellatores
iscͥpti tum odiosi tum obscuri int̾p̃sentes sunt. ⁊dum
cante expediteq loqui uolunt. infantissimi repꝑiun¬
tur. ita dum metuunt indicendo ne qͥ ambiguum
dicant: nom̃ suum ꝓnunciare nõ possunt. Um horum
pueriles opiniones rectissimis rõnibꝰ ẽ uoles refellemꝰ
Inp̃sentiarum ħ int̾ dr̃e non alienum fuit ut hꝰ infan¬
tie garrulam disciplinam concepneremus.
collit ex quibꝰ rebus ciuitatis a p̃litudo constat. E s ea.

Expanded text:
adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer pertinere cognitionem amphiboliarum eam, quae ab dialecticis proferatur. Nos vero arbitramur non modo nullo adiumento esse, sed potius maximo inpedimento. Omnes enim illi amphibolias aucupaninterpretari. Itaque et alieni sermonis molesti interpellatores et scripti cum odiosi tum obscuri interpretes sunt; et dum caute et expedite loqui volunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo, ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non possunt. Verum horum pueriles opiniones rectissimis rationibus, cum voles, refellemus. In praesentiarum hoc intercedere non alienum fuit, ut huius infantiae garrulam disciplinam contemneremus. tollit, ex quibus rebus civitatis amplitudo constat. Quae sunt ea,
Abbreviated transcription (Latin):
um duc leges int̾ se discropant: itidñdum ẽ pͥmũ
ñ q̃ abrogatio. aut de rog̾o̾ sit. deĩ utrũ legesita
dissentiant: ut alt̾a uibeat. alt̾a uetet. an ita ut alta co¬
gat alt̃a ꝑmutat. In firma ti erit euis de fensio qui ne¬
gabit se fecisse ꝙ cogͥet᷑. cum alta lex ꝑmitt̾et. Plusti
ualet sac̃tio ꝑmissione. Itẽ illa d̾fensio tenuis ẽ c̃ ostũdr
derogarum sit. io q̃ pꝰtiore lege sancitũ sit eẽ neglec¬
tum. Cħerunt considata. statĩ nr̃e legis ex pone re¬
citͥone. collaudatione utemur. dem̃ cont̾rie legis eno¬
dabunus uoluntate ⁊ ecĩ thenius ad nr̃e cause omodũ
deiñ oe iuri diciali ab soluta sume mus rõnẽ uiris. ⁊ q̃re¬
ambiguum querendum ẽ. deiñ quomͦ scͥptum sit᷑
si id q adusariĩ int̾p̃itintur: scͥptor fieri uoluisset. osteã¬
d ẽ. deiñ idꝗ nos uit̃p̃teniur. ⁊ fieri posse. ⁊ oneste: ile¬
ge. ⁊ recte. more: ⁊ nat᷑a. bono ⁊equo fiei pofse q ad

Expanded text:
um duae leges inter se discrepent, videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item illa defensio tenuis est, cum ostenderogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaereambiguum, quaerendumst; deinde, quomodo scriptum esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluissetfieri posse, et honeste recte lege more natura bono et aequo fieri posse; quod
Abbreviated transcription (Latin):
A uiis quibꝰ om̃is comect᷑a tͣctat᷑ : themus adiusimilẽ
suspitionẽ. Ide h intestimoniis fac̾e oportebit. s̃ ꝯtͣ ques¬
tiones ħ mͦ dicemus primũ maiores uoluisse certis inrebꝰ
ne ꝓmunciarentur refelli possent. ħ mͦ quo in loco ꝗͥ posi¬
cum sit ⁊siquiꝰ eẽt simile que uidi aut aliquo simili sig¬
no ꝑcipi posiet. de uide dolori ereoi nõ opporte. ꝗ alius
alio recentior sit indolore ꝙ ugeniosior adominiscendum.
ꝙ deniq sepe scire aut suspicari poss. quid questor uelit
auditore q cum dix̃it. intelligatione sibi finẽ doloris

Expanded text:
m viis, quibus omnis coniectura tractatur, trahemus ad veri similem suspicionem; idemque hoc in testimoniis facere oportebit. Contra quaestiones hoc modo dicemus: primum maiores voluisse certis in rebune pronuntiarentur, refelli possent, hoc modo: Quo in loco quid positum sit, et si quid esset simile, quod videri  aut aliquo simili signo percipi posset; deinde dolori credi non oportere, quod alius alio recentior sit in dolore, quod ingeniosior ad eminiscendum, quod denique saepe scire aut suspicari possit, quid quaesitor velit audire; quod cum dixerit, intellegat sibi finem doloris
Abbreviated transcription (Latin):
gare. Qd ⁊ difficilluna tͣctatu ẽ ꝯsto̾ ꝯiect᷑al ⁊ł unui
m̾is in lus cauis sepissima cͣͣ tanda: eo diligentus
om̃s enis partes ꝑseruͣtati sumus ũ ne par uula
qͥ titubacione aut offensione inpediremur si adh¬
ane rõnem p̃ceptionis assiduitatẽ excitõnis ac cõ¬
modaremus. Nc̃ ad legitime ꝯstonis partes: tͣnseamꝰ
cum fuisse inlege. aut intestam̃to. aut instipulatione
aut quo libet scͥpto ꝗ adeam re ꝑtinebit. deiñ colłone
quid scͥptum sit. qͥ aduersarũ se feciisse dicant qͥ ui
dicem seqͥ conueniat utrum id ꝗ diligent̃ ꝑscͥptum
sit. an id qͥ accute sit excogitatũ. dem̃ ea sentencia
qͥ ab ad u̾sariis sit ex cogitata ⁊ scͥpto attͥbuta. ꝯtẽpnet᷑
unfirmabit᷑. deiñ q̃ret᷑ quid ꝑiculi fuerit si id uolius¬

Expanded text:
gare. Quod et difficillima tractatu est constitutigare. Quod et difficillima tractatu est constitutiin veris causis saepissime tractanda est, eo diligentius omnis eius partis perscrutati sumus, ut ne parvula quidem titubatione aut offensatione impediremur, si ad hanc rationem praeceptionis adsiduitatem exercitationis adcommodassemus. Nunc ad legitimae constitutionis partes transeamustum fuisse in lege aut testamento aut stipulatione aut quolibet scripto, quod ad eam rem pertinebit; deinde conlatione, quid scriptum sit, quid adversarii se fecisse dicant, quid iudicem sequi conveniat: utrum id, quod diligenter perscriptum sit, an id, quod acute sit excogitatum; deinde ea sententia, quae ab adversariis sit excogitata et scripto adtributa, contemnetur et infirmabitur. Deinde quaeretur, quid periculi fuerit, si id volu
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Cum multa ꝯcurrant argum̃ta. ⁊ signa q̃ int̾ se
tramus millam rẽ eẽ ꝗͣ non suspitionibus qui us
possit cͥminari. dem̃ untim qͣq suspitionẽ exte nuti¬
bimus ⁊ dabimus oꝑam. ut ostñ damnus nicħ omag̃ innos
eam. quam inalium qͥpiam conuenire. Indignum fac inꝰ
hr̃e. s arumoribus dicemus si negabimus teme famã
nasci sole quin subsit aliquid ⁊si dicemus cã nõ frus
falsi soleant eẽ: argum̃tabimur hcͤ eẽ uͥm.  Contͣ ru¬
mores dicemus pͥmũ si docebimus multos falsos eẽ ru¬
mores. ⁊ exemplis utemur dequib falsa fama fuerit.
⁊ aut inimicos nr̃os. aut hoĩes nat᷑a maliuolos. ⁊ muale¬
dicos ꝯfuxisse dicemꝰ. ⁊ aliquã fictã fabłam in adu̾sa¬
rios ꝓferemus. ꝗͣ dicamus om̃ibꝰ in orȩ. eẽ aut u̾m
rumorẽ ꝓfere mus qui illis t̾pitudinis afferat. neq
ppossit q̃ uis tͦpẽ de quo libet rumorẽ ꝓferre.⁊c̃fictã
eẽ uidebitur: argumtando fame fidẽ pot̾imus abro¬

Expanded text:
nit: Cum multa concurrant argumenta et signa, quae inter se trabimus nullam rem esse, quam non suspicionibus quivis possit criminari; deinde unam quamque suspicionem extenuabimus et dabimus operam, ut ostendamus nihilo magis in nos eam quam in alium quempiam convenire; indignum facinus is habere. CAPUT 12 A rumoribus dicemus: si negabimus temere famam nasci solere, quin supsit aliquid; et si dicemus causam non fufalsi soleant esse, argumentabimur hunc esse verum. Contra rumores dicemus: primum, si docebimus multos esse falsos rumores, et exemplis utemur, de quibus falsa fama fuerit; et aut iniquos nostros aut homines natura malivolos et maledicos confincxisse dicemus; et aliquam aut fictam fabulam in adversarios adferemus, quam dicamus omnibus in ore esse, aut verum rumorem possit quamvis turpem de quolibet rumorem proferre et confictam obabilis esse videbitur, argumentando famae fidem poterimus abro
Abbreviated transcription (Latin):
te eum rõne cͥta: de iñ exẽpla ꝓfent᷑: q̃ res cũ ab adu̾¬
recede. Nocꝰ ꝯmunis ẽ contͣ eum qͥ c̃ fateatur se qtͣ id q
ꝙ nec eẽ fu̾it. Illud ꝗ sine scͥpto intelligi potu̾it: nõ ne¬
cessarium scͥbnidum putarit. Dem̃ dicemus calump¬
niatoris eẽ officium u̾ba ⁊litt̃as seqͥ. negleg̾e uolunta¬
tem. deũ idq scͥptum sit aut nõ posse fie̾i. aut ñ lege¬
aut. nõ more. nõ nat᷑a ñ equo ⁊ bono posse fieri q̃ omĩa
ea q̃ anb̃ ftã sint iustissime facta. dem̃ ꝯt̾riam sentẽ¬
ciam aut nullam eẽ. aut stultã. aut iniustam aut
nõ posse fieri. aut non constare cum suꝑioribus u infe¬
rioubus sentenciis. aut cum iure ꝯmimi. aut c̃ aliis legi¬
bus ꝯmumbus aut cum rebus iudicatis dissentire. de¬
md̃ exemplorum auoluntate. ꝯtͣ scͥptum uidicatorũ
enu̾atio. Dem̃ legum ⁊ stipulacionũ buit̃ exscerptar

Expanded text:
te, cum ratione certa. Deinde exempla proferentur, quae res, cum ab adverrecedere. Locus communis est contra eum, qui, cum fateatur se contra quod quod necesse fuerit; illud quod sine scripto intellegi potuerit, non necessario scribendum putarit. Deinde dicemus calumniatoris esse officium verba et litteras sequi, neclegere voluntatem. Deinde id, quod scriptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more non natura non aequo et bono posse fieri; quae omnea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse, aut stultam, aut iniustam, aut non posse fieri, aut ‹non› constare cum superioribus et inferioribus sententiis; aut cum iure communi aut cum aliis legibus communibus aut cum rebus iudicatis dissentire. Deinde exemplorum a voluntate et contra scriptum iudicatorum enumeratione, deinde legum aut stipulationum b
Abbreviated transcription (Latin):
confidentisime resistens responderet. E signa ꝯ fiontie
non in nocentie sunt. Pefensor si ꝑtimuit magnicudi¬
ne ꝑicd̃i. nõ conscientia peccati ꝯmotum eẽ dicet. Si nõ
ꝑtimuerit: fretum innocentia negabit eẽ ꝯmotum.
E a ht̃ locos ꝓͥos atq communes.  prii sunt quib nͥ accu¬
sator nemo pͭ e uti thi quibꝰ nͥ defensor. ꝯmimes s̃ qͥ alia
in causa abeo. alia ab accusatore tͣctantur.  In causa ꝯiect᷑a¬
li ꝓͥus locꝰ accusatoris ẽ cũ dic̃ malorum misereri ñ opor¬
cẽ. ⁊cum auget peccati attͦcitatẽ. defensoris ꝓͥ locus ẽ cũ¬
mĩam captat. ⁊ cum accusatorẽ calumpniari cͥminatur
Cominunes loci sunt: tũ accusatoris tũ de fensoris. Ates¬
tibus ꝯtͣ testes. aquestionibus contͣ questiones. Ab arguiñti
contͣ argum̃ta. drumoribus contͣ rumores. a testib di¬
cemus scđ̾m auctoritatẽ ⁊ uitt̃ testium ⁊ constancram
testimonorum. Atͣ testes: uite t̾pitudinẽ testimoniorum

Expanded text:
ntiae, non innocentiae sint. Defensor, si pertimuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotum esse dicet; si non pertimuerit, fretum innocentia negabit esse commotuEa habet locos proprios atque communes. Proprii sunt ii, quibus nisi accusator nemo potest uti, et ii, quibus nisi defensor. Communes sunt, qui alia in causa ab reo, alia ab accusatore tractantur. In causa coniecturali proprius locus accusatoris est, cum dicit malorum misereri non oportere et cum auget peccati atrocitatem. Defensoris proprius locuiam captat et cum accusatorem calumniari criminatur. Communes loci sunt cum accusatoris tum defensoris, abs testibus contra testes, abs quaestionibus contra quaestiones, ab argumentis contra argumenta, ab rumoribus contra rumores. A testibus dicemus secundum auctoritatem et vitam testium et constantiam testimoniorum; contra testes: vitae turpitudinem, testimoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
In instanti ẽꝑe querit᷑: nõ uis sit cum faciohate n q̃ ftre¬
pitus ẽ damor. crepitus. exauditus. aut demq ñ quio
aliqͦ sensu ꝑceptum sit. aspectu auditu tacti odore gstu
Nam qui uis horum sensus p̃ conflare suspitionõ Inco¬
sequenti t̾ꝑe spec cabit᷑. nõ ꝗͥ re trars acta relictum sit.
qͥ indicet aut fem̃ ec̃ maleficiũ aut aqͦ fem̃ sit. fem̃ eẽ¬
ħ mͦ. Si tumore ⁊ liuore de coloratum ẽ corpꝰ mortiui.
si uestim̃tum si quid eius mõi relictum aut si uestigi
um reptum fuit. aut cruor inuestim̃tis. aut si ineoloco
conp̃hensus. aut iustistͣilacto negocio quo inloco gesta res¬
dr̃. sconsecutio ẽ cum querit᷑ q̃ signa nocentis: uinnocentis
consequi soleant. Accusator dicet si pot̾it adu̾sartum
adeum uentũ sit erubuisse. ex palluisse. citubasse. inꝯ¬
stant̃ locutimi eẽ. ꝯcioisse. pollicitum eẽ aliqꝰ q signa

Expanded text:
‹In› instanti tempore quaeretur, num visus sit, cum faciebat, num qui stre‹In› instanti tempore quaeretur, num visus sit, cum faciebat, num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus potest conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse maleficium aut ab quo factum sit. Fdecoloratum corpus est mortui, si vestimentum, si quid eiusmodi relictum aut si vestigium ‹rei› repertum fuerit; si cruor in vestimentis: si in eo loco conprehensus aut visus transacto negotio, quo in loco res gesta dicitur. Consecutio est, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, concidisse, pollicitum esse aliquid; quae signa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficisci cet̾a facile conꝑabit excit̾os ł̃ empꝰ ita querit¬
q̃ parte anni q̃h ora noctu an intͣam. ⁊ qͣ die qͣ noctis
hora. fc̃m ẽẽ dicatur ⁊ cunis mõi tẽꝑibꝰ. Spacium
ita consid̾abitur. scitis ne longum fueit ad eam rẽ
transigendam. ⁊ potu̾it ne scire satis ad id ꝑficiendũ
spacũ fut᷑m. Nam parui refert satis spacii fuisse
an alia melio q̃ aut p̾cita sit: aut non exespec tata s
Spes ꝑficiendi q̃ fu̾it. spec tabitur ħ mͦ si q̃ supͣ dicta sũt
signa ocurent. Si p̃tea exalta parte uires. peccuia
consilium sciẽtta apꝑatio udebitur fuifse ⁊ exalt̾a par¬
tẽ inbecillitas. inopia stulticia. in prudñtia in appatio
de monstrabitur fuisse. ꝑ q̃res scire potuit. utrum diffi¬
dñdum aut confioñdum fu̾it. ꝓSpes celandi q̃ fuit:
no uloco pt̃ ꝯsuetudinẽ fu̾it ⁊ fecit aut alieno tẽpe

Expanded text:
proficisci, cetera facile conparabit exercitatio. Tempus ita quaeritproficisci, cetera facile conparabit exercitatio. Tempus ita quaeritur: quid anni, qua hora noctu an interdiu, et qua die, qua noctis hora factum esse dicatur et cur eiusmodi temporibus. Spatium ita considerabitur: satisne longum fuerit ad eam rem ‹transigendam›, scieritne satis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse an alia melior, quae aut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit, spectabitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrent, si praeterea ‹ex› altera parte vires, pecunia, consilium, scientia, apparatio videbitur esse, ex altera parte inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inapparatio demonstrabitur fuisse; qua re scire potuerit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit n loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
on̾o ẽ cum accusator id ꝙ adu̾sarium fecisse cͥ¬
minatur: alii nemini nͥ reo bonũ fuisse de¬
mon̾t᷑ aut alium neminẽ potuisse ꝑfic̾e nͥ aduer¬
sarium aut eum ipsum aliis rõmbus aut ñ potuis¬
se. aut ñeq ꝯmode poriusse. aut eũ effugisse illas
rõnes ꝯmodiores ꝑꝑ cupiditates. ħ loco defẽsor
de monstret oportet. aut aliis qͦ bono frusse aut
alios quoq id quo ipse insimuletur face potiuse.s
Signum ẽ ꝑq ostñditur idonea ꝑficiendi facultus eẽ q̃¬
sita. Iddiuiditur inpartes.ui. locum tempus. spacium
occasionem. Sp̃e ꝑficiendi. spẽ celandi. Loquus querit᷑
sit fueit ineo loco solitudo. Sacer anꝓfanus. publicꝰ
an pͥuatus fueit cꝰmõi loci attingant. ñ qui ẽ pafsus
ꝓspectus ⁊ exauditus eẽ posit. Horum qͥ reo qͥ accu¬
posita poss iudicare. Initia ti imuentionis. abarte dbc̃e

Expanded text:
o est, cum accusator id, quod adversarium fecisse cro est, cum accusator id, quod adversarium fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat; aut alium neminem potuisse perficere nisi adversarium; aut eum ipsum aliis rationibus aut non potuisse aut non aeque commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonstret oportet aut aliis quoque bono fuisse, aut alios quoque id, quod ipse insimuletur, facere potuisse. Signum est, per quod ostenditur idonea perficiendi facultas esse quaesita. Id dividitur in partes sex: locum, tempus, spatium, occasionem, ‹spem› perficiendi, spem celandi. CAPUT 7 Locus qsit, ‹fuerit› in eo loco solitudo, sacer an profanus, publicus an privatus fuerit; cuiusmodi loci adtingant, num, qui est passus, perspectus, exauditus esse possit. Horum quid reo, quid accuposita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent
Abbreviated transcription (Latin):
uiciis contaminare ꝑ sonam. De inde qui illud fec̾it cam
nequiter eundem hunc hanc ttm ꝑꝑeram fecissim nõ
eẽ nurandum. Si uehem̃t castd̃i ⁊ integer ex istimabit᷑
adu̾saruis dicet facta non famam spectari oport̾e. illũ
ante occultasse sua flagitia. se planum facturuen ab
eo maleficium non abeẽ. de fensor pͥmum demonstra¬
bit uitam integram si potuerit. io si nõ pot̾it confugi¬
et adinprudnc̃iam. stulticiam. ad lescentiam. uin
ꝑsuasioneni. Iuibus derebus uituꝑacio eorum q̃ eatͣ
iocrim̃ erunt. non deat assignari. Sin uehem̃t̃ hoĩs
c̃pitudine impedietur ⁊ in famia. prius dabit oꝑam ut
fassos rumores dissipatos eẽ dicat. de ĩgnoscente. ⁊ii
tetur loco ꝯmumi rumoubus credi nõ oporte. Si nieh
coium fieri p̾: utatur extrema de fensione ⁊dicat ñ
se de moribus eiꝰ ap̃ censores s de cͥminibus adu̾sarioꝵ
ap̃ udices dr̃e.¬

Expanded text:
vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur adversarius, dicet facta, non famam spectarei oportere; illum ante occultasse sua flagitia; se planum facturum ab eo maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit vitam integram, si poterit: id si non poterit, confugiet ad inprudentiam, stultitiam, adulescentiam, vim, persuasionem; quibus de rebus  vituperatio eorum, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema defensione: dicat non se de moribus eius apud censores, sed de criminibus adversariorum apud iudices dice
Abbreviated transcription (Latin):
bilem. Collationẽ. Signum. Argum̃tum ꝯsecu¬
tionem. approbationem. horum unumꝙ q quidualeat
queritur anꝙͥ omodum in aleficio appetiu̾it nõn hono¬
rem. nd̃n peccuniam nõ dominationem nõ aliquã cupi¬
ditatem. aut amoris aut euis mõi libidinis uoliu̾t ex płe
eut nõ qd uicominodum uitarit inimicitas. infamiam.
bitur. Inquo primum ꝯsidabit accusator ñ qñ simile
quid fec̾it si id non repꝑiet: queret ñ qñ uenerit insimi¬
lem suspitionem ⁊ ineo debebit eẽ occupatus. ut ad eam
cã peccati quam paulo añ ex posin̾t: uita hoĩs posfit ac¬
cominodari. ħ iͦi. Si dicet peccume causam fecisse: ostũ¬
det eum semꝑ auarum fusse. Si honoris: ambitiosum.
Ita pot̾ĩt aĩ uitium ẽ ca peccati ꝯglutinare. Si nõ potit
par uitium cũ ca reꝑꝑire: reꝑꝑiat dispar. Si non potit
auarum de monstrare: demon̾tr et corruptorem ꝑfi¬
diosum si qͦ qͦmͦ pot̃it. deniq aliquo aut quam plurims

Expanded text:
bile, conlationem, signum, argumentum, consecutionem, adprobationem. Horum unum quidquid quid vquaeritur, num quod commodum maleficio appetierit, num honorem, num pecuniam, num dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere, aut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, bitur. Primum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in similem suspicionem; et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit, vita hominis possit adcommodari, hoc modo: Si dicet pecuniae causa fecisse, ostendat eum semper avarum fuisse, si honoris, ambitiosum; ita poterit animi vitium cum causa ‹peccati conglutinare. Si non poterit par vitium cum causa› reperire, reperiat dispar. Si non poterit avarum demonstrare, demonstret conruptorem, perfidiosum, si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiorib libs nicħ neq añ rẽ. neq p̾t it̃ locuti sumꝰ.
tis ita uti instituimꝰ ꝑ soluemꝰ. S faciliꝰ nr̃a rõnẽ
intelliges. si pꝰ ꝗd illi dicãt cognou̾is. Cc̃ płib d cãis
putãt oport̾e. c̃ ipsi p̃ceꝑĩt qͦ pacto oporteat ornare
elocutionẽ uniꝰcuiꝰq g̾nis ab oratõe aũ apoeta aꝑͥpa¬
to sũptũ pon̾e exẽplũ. Et pͥmũ se id modestia c̾mo¬
tos fac̾e dict̃ ꝓpt̾ea ꝙ. uidcatur eẽ ostñtatio q̃dã ñ
satis hr̃e p̃ciꝑe de artificio. s ⁊̃ ipsos uidi uelle ar¬

Expanded text:
perioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. tis, ita uti instituimus, persolvemus. Sed facilius nostram rationem intelleges, si prius, quid illi dicant, cognoveris. Compluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, s
Abbreviated transcription (Latin):
exẽpla sumãt. S. đ eo ꝙ p̾ea diximꝰ aña uidamꝰ. Si
torẽ. cꝰ auctoritate nit̾ent᷑. dem̃ int̾ẽ magni eiꝰ qͥ
discẽ iult utrũ unũ oĩa neminẽ. s aliud aliũ pu¬
in paucis se exercebit. ipsis u ꝯtentꝰ erit. Nec mur̃
c̃ ip̃e p̃ceptor artis oĩa penes unũ reꝑire ñ potu̾it.
llatis gͥ exẽpł a catone. a gͣccis. a lelio. ascipiõe. galba.
porcina. crasso. antonio. cet̾isq It̃ sũptis aliis a poetiᷤ
& istoriar̃ scpͥtorib necẽẽ erit eũ ꝗ disc& putare ab
õib oĩa. ab uno pauca uix potuisse sumi. Qr̃ uniꝰ
ñ putare unũ posse oĩa gͥ nemo in hãc inciđ̾et
opinionẽ si ab uno exẽpla sũpsissẽt. Nc̃ ħ signi ÷
ipsos artis scͥptores ñ putasse unũ potuisse ĩ o̾ib
elocutiõis partib enit̾e̾. qm̃ neq sua ꝓtuler̃. neq uniꝰ
alicꝰ. aut deniq duoꝵ s ab oĩb oratorib ⁊ poetis¬

Expanded text:
exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si torem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrum in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix potuisse sumi. CAPUT 8 Q‹non› putare unum omnia posse. Igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque sua protulerunt neque unius alicuius aut deniq
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ his ꝗ iuolasset ingenuã. matrẽ familias ꝯstupssẽt̃
pulsassẽt aliꝗ̃. aũ postremo necassẽt. maxĩa supli¬
cia maiores nr̃i ꝯsũpser̃. Huic truculñtissiõ ae ne-¬
faĩo scełi singłarẽ penã ñ reliq̃r̃. atq ĩ aliis malefi¬
ciis ad singłos ⁊ ad paucos ex alieno peccõ inuiria
atcissimas calamitates machinant᷑. Oferoces aĩos.
o crudeles cogitõ es. odelictos hoĩes ab humanitate.
ꝗd ag̾e ausi s̃. aut cogitare potuer̃: Epacto hostes
reuilsis maioꝵ sepulcͥs. deiectis menib ouãtes irru
datis. aliis arreptis in seruitutẽ. matͥb familias .⁊
ĩgenuis sub hostilẽ libidinẽ subiectis. urbs ac̾bissiõ
ꝯcidat incẽdio ꝯflagrata : Q se ñ putãt id ꝙ uolu̾it̃
ad exitũ ꝑduxisse. nͥ sc̃issiẽ patͥe miserãdũ scełati¬

Expanded text:
In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuriauniversis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenibdatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦr̃: tlã tũ res ꝓabilior ẽ. tũ hom̃iũ studia ad imi¬
tandũ alacͥora reddit. imo erig̃ om̃iũ cupiditates
& acuit industriã. c̃ spes iniecta ẽ posse imitã do
industria fieri posset. tmessemꝰ laudandi. c̃ talc̃ la¬
borẽ ñ fugissemꝰ. Nlc̃ siñ sũmo artificio ñ pt̃ fieri.

Expanded text:
quorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gindustria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc
Abbreviated transcription (Latin):
in dicñdo leuit̃ unꝰqͥsq locꝰ pler̃q tãgit᷑ ne ars appa-¬
reat. ĩ p̃cipiendo exp̃sse ꝯscͥpta pon̾e oport& exẽpla
uti in artis formã ꝯuenire possit̃. & pꝰ in dicñdo ne
possit ars emin̾e et ab oĩb uidĩ facultate oratoris
occultat᷑. S ĩ ut mag̃ ars cognoscat᷑. suis exẽpł meliꝰ
ẽ uti. Postremo ħ qͦ res nos dux̃ ad hãc ronẽ. ꝙ nõĩa

Expanded text:
in dicendo leviter unus quisque locus plerumque tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc rationem, quod nomina
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ⁊ si ur̃a manu fabłas ⁊ orões totas tͦnscͥpsissetis
głosũ putaretis. Si ã istud artifitiosũ ⁊egͥgiũ dici¬
tis udete ne insueti maioꝵ rer̃ uidamini. fiuos
parua res sic̃ magna delectat. nã isto mͦ elig̾e rud̾¬
ꝗͣ nemo pt̃ .s. sñ sũmo artificio multi. Qsqͥs n audiũ
tib eleg̾is exẽpla q̃ ctis signis artificii notatas qr ruđ
id nemo face̾ possit artificiose te fecisse putes erres
multa scire intelligemꝰ. ꝙ si artificiosũ ÷ intellig̾e
q̃ sit̾ ex arte scͥpta. multo ÷ artificiosiꝰ ip̃m serib̾e ex
arte. En ipse scrib& artificiose ab aliis ꝯmode scͥp¬
ta facile intellig̾e pot̾it. qͥ eliget facile. ñ ꝯtinuo ip̃e
potiꝰ eligñdi ꝗͣ alioꝵ boĩ elecꝰtores existim̃t᷑. It᷑ eaq̃¬

Expanded text:
 vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rud nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquitis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erresmulta scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile, non continuo copotius eligendi, quam aliorum boni selectores existimentur. Contra
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpudentes dicat eẽ illos qͥ currẽ ceꝑit. ipse intͣ car¬
cerẽ stet. & narret aliis qͦmͦ lidas aut bois c̃ sisoniis
cursitarĩt. si isti c̃ in artis curriłm deseñđent. il
ipsi aliꝗ̃ anticũ oratorẽ aut poetã laudãt aut scͥp¬
t᷑ã. sicuti ĩ stadiũ retħe artis ꝓdire ñ audat̃. Fausi¬

Expanded text:
t esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis, quomodo Ladas aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderuntipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetoricae prodire non aud
Abbreviated transcription (Latin):
negotio detinem̃ Nr̃ cũ sit utile facile meminisse.
ñ te fallit ꝙ tantoꝑe utile sit qͣnto sit labore appe¬
tendũ q. pot̾if existimare utilitate cognita. Płib
ub ad eã te hortari ñ ẽ sentñtia. ne aut tuo studio
diffisi aut minꝰ ꝗͣteᷤᷤ: postulat dixisse uideam̃.
D e qͥnta parte rethe deinceps dicemꝰ. tu pͥmas qsq
partes in aĩo freq̃nta. & ꝙ maxi̾e necesse ÷ ex̾citõe

Expanded text:
negotio detinemur. Quare, cum sit utile facile meminisse, non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus: tu primas quasque partes in animo frequenta et, quod maxime necesse est, exercitatione
Abbreviated transcription (Latin):
At siq̃ uidemꝰ aut audimꝰ eg̾gie tͦpe aut honestũ¬
tũ inauditũ. magnũ. inc̾dibile. ꝑicłosũ. id diu
meminisse ꝯsueuimꝰ. Itaq qͣs res recent̃ añ ora ui¬
demꝰ aut audimꝰ. obliuiscim᷑ plerũq q̃ uͦ accider̃t
si soł mirant᷑. qr raro accidit. & soł eclipsis mag̃ mi¬
rant᷑ ꝗͣ lune. ꝓpt̾ea qm̃ hee crebriores st̃. Docet gͦ se
nat᷑a uulgari ⁊ usitata re ñ ex̾uscitari. nouitate ⁊
insigni qͦdã negotio ꝯmou̾i. Imitet᷑ gͥ ars naturã¬

Expanded text:
at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, inusitatum, magnum, incredibile, ridiculum, id diu meminisse consuevimus. ‹Itaque quas res ante ora videmus› aut audimus, obliviscimur plerumque; quae acciderunt sis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis magis mirantur quam lunae, propterea quod hae crebriores sunt. Docet ergo se natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio commoveri. Imitetur ars igitur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ idoneos locos c̃ꝑare. tñ siqͥs se satis idoncos inue¬
nire ñ putabit. ipse sͥ ꝯstituat ꝗͣuolet multos lice¬
bit. Cogitõ i qͣuis regionẽ pt̃ ãplecti. & in ea sitũ
loci cuiꝰdã ad suũ arbitͥũ fabricari et architecta¬
nob̾ similitudĩes elig̾e debemꝰ. Duplices gͥ similitu¬
dines eẽ debẽt. une rer̃ alt̾e u̾boꝵ. Rer̾ similitudiẽs

Expanded text:
 idoneos locos conparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architecta similitudines eligere debemus. Duplices igitur similitudines esse debent,
Abbreviated transcription (Latin):
accidet. si quãmaxĩe not᷑as similitudiẽs ꝯstituemꝰ.
siñ multas nec uagas s aliꝗͥ agñtes imagĩes ponemꝰ.
si eg̾giã pulcͥtudinẽ. aut unicã t̾pitudinẽ eis attͥ¬
buemꝰ. Si aliꝗͣ rẽ exornabimꝰ. ut si coronis ⁊ ueste
pͣpurea qͦ nob̾ notior sit similitudo. aut siꝗͣ rẽ de¬
formamꝰ t᷑pẽ. ut si cruentã. aut ceno oblitã. aut ru-¬
bͥca delibutã inducamꝰ qͦ mag̾ insignita sit forma
aut si ridicłaᷤᷤ. res aliqͤs unag̃ib attͥbuemꝰ. Nlã ea res
qͦ faciet ut liẽ faciliꝰ meminisse possimꝰ. Nã qͣs res
u̾as facile meminimꝰ easͫ đ fictas ⁊ dilig̃nt̃ nota¬
tas meminisse ñ difficile ÷. S illud fac̾e oportebit
ũ idẽtidẽ pͥmos qͦsq locos imaginũ tenouãdar̃ c̃a cełit᷑¬

Expanded text:
accidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagines ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse non difficile est. Sed illud facere oportebit, ut identidem primos quosque locos imaginum renovandarum causa ce