comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certũ tͣ et̃ mabies si eo qđ continet᷑ id qđ contin& mans
est. cũ hic sit caelestiũ spherarũ ordo ut a supqiore
Unaq it iferior ambiãt᷑ onde ela riae sphera quasi salo¬
btaa &uicinã torae minimã dixit cũ tirra ipsa punotũ
oluasi uere iã postrema deficiat : Siego stellarũ superioniũ
circi ut diximus circo solis cien sunt grandiores singula&
aute huius sunt magnitudinis u ut acirco unaquequẽ suũ
modũ pastis obtineat : sinedu bio singul& terra sunt
ampliores quã ad solis circum superiorib minorẽ punctũ
eẽ p̃diximus: Deluna siuere luce luc& alienꝑna sequentia
docebun: Heccũ scipionis obtutus tuonsine admiratione
ꝓcurrens ad terras usq fluxis sed & illis familiaris hes isset
rursus aui monitu adsuperiora reuocatus e. ipsũ a celi
exordio spherarũ ordinẽ ihaec uerba monstratis :
Nouẽ tibi orbib uel potius globis conexa sunt omnia

Expanded text:
certum est esse maiores, si eo quod continetur id quod continet maius certum est esse maiores, si eo quod continetur id quod continet maius est, cum hic sit caelestium sphaerarum ordo, ut a superiore unaquaeque inferior ambiatur. Vnde et lunae sphaeram, quasi at uicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in punctum quasi uere iam postrema deficiat. Si ergo stellarum superiorum circi, ut diximus, circo solis sunt grandiores, singulae autem huius sunt magnitudinis ut ad circum unaquaeque suum modum partis obtineant, sine dubio singulae terra sunt ampliores, quam ad solis circum, qui superioribus minor est, punctum esse praediximus. De luna, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine admiratione percurrens ad terras usque fluxisset et illic familiaris haesisset, rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum ordinem in haec uerba monstrantis: «Nouem tibi orbibus uel potius globis conexa sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
aequare posse uideantur : Ergotunc earũ uere mag¬
qutudo adserta creditursimaiores singulas quã et
om̃is terra constiterit quod hoc modo lic& ne cognoscas
unctũ dixerunt ee gemetre quã obin conpͣhensibilẽ breuitatẽ
sui in pares diuidi non poss& nec ipsũ pars aliqua sed tantum¬
modo signũ ȩe dicitur : Fhisici terrã ad magnitudine circi
ꝑ quẽ uoluit᷑ puncti modũ obtinere docucrunt: Sol autẽ
quanto minor sit circopprio der̃phensũ ẽ : Mani festissimi
enĩ di mensionũ rati onib: constitit mensura solis ducente¬
si mã sextã decimã partẽ habere magnitudinis circiꝑ
quẽ sol ipse discurrit Cũ ergosol ad circũ parscrtasit
terra uero ad circũ solis punctũ sit quod pars ee ñ possit
Sine cunctatione iudici solẽ constat Terra ee maiorem :¬
imaior ẽ pars eo quod partis nomen nimia breuitate
Nion capiat : Verũ solis circo superiorũ stellarũ circos

Expanded text:
aequare posse uideantur? Ergo tunc earum uere magaequare posse uideantur? Ergo tunc earum uere magnitudo adserta credetur, si maiores singulas quam est omnis terra constiterit. Quod hoc modo licet recognoscas. Punctum dixerunt esse geometrae quod ob incomprehensibilem breuitatem sui in partes diuidi non possit, nec ipsum pars aliqua, sed tantummodo signum esse dicatur. Physici terram ad magnitudinem circi per quem sol uoluitur puncti modum obtinere docuerunt. Sol autem quanto minor sit circo proprio deprehensum est. Manifestissimis enim dimensionum rationibus constitit mensurasimam sextam decimam partem habere magnitudinis circi per quem sol ipse discurrit. Cum ergo sol ad circum pars certa sit, terra uero ad circum solis punctum sit, quod pars esse non possit, sine cunctatione iudicii solem constat terra esse maiorem, si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate non capiat. Verum solis circo superiorum stellarum circos
Abbreviated transcription (Latin):
itipediente aliqua parte terra que tota puncti locum
ꝓceli magnitudine uixobtin& : Eui ego austrabi
uerticisstellas niũ quã deterris uidere contigerat ubi
circũspectu libero in offensa terren obicis uisa sunt iurae
quasi noua ad mirationẽ dederunt : Et quia intellexit
causa ꝓpt̃ quã eas nũ quã ante tuliss& ut łrantꝰ autem
castel l& quã nũquã ex hoc loco uidimus hunc Iocũ demonstiue
terrã dicens inqua erat dũ ista marraros sequitur illa
dis cussio quid set quã adiecit &ͦ haex & magnitudines am¬
tuiũ quas eẽ nũ quã suspicati sumus
urautẽ magnitudines quas uidit instellis nũ quã homi¬
.ries suspicatisint ipse pate fecit addendo:
tellarũ autẽ globi terre magnitudinẽ facile uinceban
Nã quando homonisi quẽ docrina philosophiaȩ supra hominẽ
in mouere homine̾ fecit suspicari potest. Stellã unã orm
terra eẽ ma iore᷑ cũ uulgo singulȩ iux facis unius flamã

Expanded text:
impediente aliqua parte terrae, quae tota puncti locum impediente aliqua parte terrae, quae tota puncti locum pro caeli magnitudine uix obtinet. Cui ergo australis uerticis stellas numquam de terris uidere contigerat, ubi circumspectu libero sine offensa terreni obicis uisae sunt, iure quasi nouae admirationem dederunt, et quia intellexit causam propter quam eas numquam ante uidisset, ait: «erant autem eae stellae quas numquam ex hoc loco uidimus», hunc locum demonstratiue terram dicens in qua erat dum ista narraret. Sequitur illa discussio, quid sit quod adiecit: «et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus». Cur autem magnitudines quas uidit in stellis numquam homines suspicati sint, ipse patefecit addendo: «stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Nam quando homo, nisi quem doctrina philosophiae supra hominem, immo uere hominem fecit, suspicari potest stellam unam omni terra esse maiorem, cum uulgo singulae uix facis unius fiammam
Abbreviated transcription (Latin):
Niũ quã possinit uideri qua ipsa pars caeli itiqua sunt
tuu̾ quã potest hic habitantibus appartre
ars enĩ autẽ terre quae iti q̃ olitur ab uniuersis hominib
Qui inuicẽ scire nos possumus ad septẽtrionalẽ uerticẽ
surgit & spheralis conuexitas australẽ tiobis uertice
inima dimergit : Cũ ergo seꝑ cirea t̾rã ab oitu in
occasu caeli spbera uoluatur ut est hic qui septẽ triones
hab& quo quo uersũ mundana uoͥbilitate uertitur
qm̃ suꝑ nosẽ seꝑ a nobis uidetur. Haec sẽꝑ ostendit
oceani metuentes in gui: Australis contra quasi semel
Nobis ꝑhabitationis tre positione dimersus
nec ipse a nobisum quã uidetur nec uidere sua
quibus sine dubio indubio insignitur ostendit
hoc ist quod po&ca tiaturae ipsius conscius dixit
celseꝑ uel nũ quã apparendi tirrȩ globositas habitantibus
facit ab eo qui incrlo omne sise dubio celũ ind&urnor

Expanded text:
numquam possint uideri, quia ipsa pars caeli in qua sunt numquam possint uideri, quia ipsa pars caeli in qua sunt numquam potest hic habitantibus apparere. Pars enim haec terrae, quae incolitur ab uniuersis hominibus — quos quidem scire nos possumus —, ad septentrionalem uerticem surgit, et sphaeralis conuexitas australem nobis uerticem in ima demergit. Cum ergo semper circa terram ab ortu in occasum caeli sphaera uoluatur, uertex hic qui septentriones habet, quoquouersum mundana uolubilitate uertaturst, semper a nobis uidetur ac semper ostendit Arctos Oceani metuentes aequore tingui. Australis contra, quasi semel nobis pro habitationis nostrae positione demersus, nec ipse nobis umquam uidetur nec sidera sua, quibus et ipse sine dubio insignitur, ostendit. Et hoc est quod poeta naturae ipsius conscius dixit:uel semper uel numquam apparendi terrae globositas habitantibus faciat, ab eo qui in caelo est omne sine dubio caelum uidetur, non
Abbreviated transcription (Latin):
celũ cingitur dica sufficiant trxcotatũ ad sequentia trans¬
fera mur  ex quio iuchi om̃a contẽplandi pelapa cesera
nuirabilia uidebantur Frant aute hec stella quas
tiuno e hoc loco uidimus & emagnitudines omnium
quas ẽẽ nus quã suspicat sumus ex quib eretea minima
Lue ultima accelo citima tapis lucę lucebat aliena
Stellarũ autẽ globi carrae magnitudinẽ faoile uincebar
Sicendo ex quo om̃ia michi contẽplanti id quã supra recu¬
limus adfirmat incipso lacteo scipionis & parentũ ꝑom
niũ contegisse parentũ : Duo sunt autẽ p̃cipua quȩ insteł¬
lis sed ad miratũ refet aliquarũ touitatẽ &omniuĩ
magnitudinẽ : Ac prius denouitate post demagnitudene
disseremus: Plene e docte adiciendo quã nusquã ex hoc loco
uidemus causa cura nobisonuideanitur Ostendit enĩ
locie nostre habitationis itapositus ut quedã stellȩ exipso

Expanded text:
caelum cingitur dicta sufficiant. Tractatum ad sequentia transcaelum cingitur dicta sufficiant. Tractatum ad sequentia transferamus: «Ex quo mihi omnia contemplanti praeclara cetera et mirabilia uidebantur. Erant autem eae stellae quas numquam ex hoc loco uidimus, et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima terris luce lucebat aliena: stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Dicendo: «ex quo omnia mihi contemplanti», id quod supra rettulimus adfirmat: in ipso lacteo Scipionis et parentum per somnium contigisse conuentum. Duo sunt autem praecipua quae in stellis se admiratum refert, aliquarum nouitatem et omnium magnitudinem. Ac prius de nouitate, post de magnitudine disseremus. Plene et docte adiciendo: «quas numquam ex hoc loco uidimus», causam cur a nobis non uideantur ostendit. Locus enim nostrae habitationis ita positus est ut quaedam stellae ex ipso
Abbreviated transcription (Latin):
entum enĩ & oc toginta stadios non excedit acicontra
uidentis sed uisus cũ adhoc spatiũ uenerit accesso
deficiens in rotunditatẽ recurrendo curbatur
tque ita fit ut hic tiumerus ex utraq parte gemi¬
natus trecentorũ sexaginta stadiorũ spatrum quod
intra hori R ntẽ suũ continetur efficiat seꝑꝗue
quantũ ex huius spatii parte postea ꝓcedendo de¬
miserit tantũ tibi deanteriore sũ metur :
ideo hormon seꝑ quanta cũq: locorũ trans gressione
mutatur : hunc aute᷑ quae diximus ad mittit
aspectũ aut interris aequa planicies aut pelagi tranquilla
libertas quae nullã oculis obbicit offensã : Nocte moueat qđ
sepe in longissimo positũ montẽ uidenus at quod ipsa caeli
supna suspicimus : Aliud ẽ enĩ cũ seoculis ingerit altitudo
auna cũ ꝑplanũ se pornigit & extendit ir tuitus inquo
slo houizoutis arcus efficitur Elȩo decir cis om̃ib qͥbus

Expanded text:
entum enim et octoginta stadios non excedit acies contra entum enim et octoginta stadios non excedit acies contra uidentis; sed uisus, cum ad hoc spatium uenerit, accessu deficiens in rotunditatem recurrendo curuatur, atque ita fit ut hic numerus, ex utraque parte geminatus, trecentorum sexaginta stadiorum spatium quod intra horizontem suum continetur efficiat, semperque, quantum ex huius spatii parte postea procedendo dimiseris, tantum tibi de anteriore sumetur; et ideo horizon semper quantacumque locorum transgressione mutatur. Hunc autem quem diximus admittit aspectum aut in terris aequa planities aut pelagi tranquilla libertas, qua nullam oculis obicit offensam. Nec te moueat quod saepe in longissimo positum montem uidemus aut quod ipsa caeli superna suspicimus. Aliud est enim cum se oculis ingerit altitudo, aliud cum per planum se porrigit et extendit intuitus, in quo solo horizontis circus efficitur. Haec de circis omnibus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nonscribitur sp̃hera quae certũ locũ habere non possunt.
Sedꝓ diuersitate circũ spicientis habitatis ue uariantur:
eridianus ẽ enĩ quẽ sol cũ suꝑ hominũ uerticẽ inuenerit
ipsũ diẽ mediũ efficiendo designat & quas globositas t̃raȩ
habitationes omniũ uerticẽ despicit & ideo unus om̃ib:
meridianus eẽ non poterit sed singulis gentib super
uerticẽ suũ ꝓprius meridiamis efficitur : Similiter
sibiboritontem facit circũspeotio singulorum orizon
est enĩ uelud quodã circo designatus terminus caȩli quod
suꝑ terrã uidetur & quia ad ipsũ uero fissẽ non potest
huma na᷑ aties ꝑ uenire quantũ qunq: oculos circũ¬
ferendo conspexerit propriũ sibiceli quod su ꝑterra
t̃ terminũ facit Hic orinon quẽ sibi unus cuiusq circũ¬
scribit aspectus ultra trecentos &s sex aginta stadios
longitudinis: ititrase continere nor pocerit :¬

Expanded text:
non scribuntur in sphaera quia certum locum habere non possunt, non scribuntur in sphaera quia certum locum habere non possunt, sed pro diuersitate circumspicientis habitantisue uariantur. Meridianus est enim quem sol, cum super hominum uerticem uenerit, ipsum diem medium efficiendo designat. Et quia globositas terrae habitationes omnium aequales sibimeridianus esse non poterit, sed singulis gentibus super uerticem suum proprius meridianus efficitur. Similiter sibi horizontem facit circumspectio singulorum. Horizon est enim, uelut quodam circo designatus, terminus caeli quod super terram uidetur. Et quia ad ipsum uere finem non potest humana acies peruenire, quantum quisque oculos circumferendo conspexerit, proprium sibi caeli quod super terram est terminum facit. Hic horizon, quem sibi uniuscuiusque circumscribit aspectus, ultra trecentos et sexaginta stadios longitudinem intra se continere non poterit. C
Abbreviated transcription (Latin):
Quã uis igit᷑ triũ linearu̾ doctos Rodaicũ & claudat & di¬
uidit unũ tamen circulũ auctor uocabulorũ diti uoluit
puttiquitas : Suinq: alii circuli parelleli uocantur
horũ medius & maximus ẽ &qui noctialis duo extrem¬
tatibus uiciniatq: ideobreues quorũ unus septem¬
trionalis dicitur alto australis inter hos & mediun
duosunt troͦpiti maiores ultimis medio minores
& ipsi exutraq: parte Zoncuste terrimos faciuNT:
reter hẽs alii duosunt colori quib: nomen dedit in ꝑfecta
conuersio ambientes enĩ septẽ trionalt᷑ uerticem atque
indiuersa diffusi &se insũnio itersecent & quinque
parallelos in quatirnas partes equaliter diuidunt zoda¬
icũ ita interse ita inater serantes ut unus eorũ pati&ẽ
& libram alter ꝑcancrũ atq caprisornũ meandõ deͬeur¬
rat sed australẽ uertice non ꝑuenire creduntur
Duo qui ad numerã p̃ dictu suꝑsunt meridiatus & horizori

Expanded text:
Quamuis igitur trium linearum ductus zodiacum et claudat et diQuamuis igitur trium linearum ductus zodiacum et claudat et diuidat, unum tamen circum auctor uocabulorum dici uoluit antiquitas. Quinque alii circuli paralleli uocantur. Horum medius et maximus est aequinoctialis, duo extremitatibus uicini atque ideo breues, quorum unus septentrionalis dicitur, alter australis. Inter hos et medium duo sunt tropici maiores ultimis, medio minores, et ipsi ex utraque parte zonae ustae terminum faciunt. Praeter hos alii duo sunt coluri, quibus nomen dedit imperfecta conuersio. Ambientes enim septentrionalem uerticem atque inde in diuersa diffusi, et se in summo intersecant, et quinque parallelos in quaternas partes aequaliter diuidunt, zodiacum ita intersecantes ut unus eorum per Arietem et Libram, alter per Cancrum atque Capricornum meando decurrat; sed ad australem uerticem non peruenire creduntur. Duo qui ad numerum praedictum supersunt, meridianus et horizon,
Abbreviated transcription (Latin):
sy derib: occupat duab: lineis limitatũ ẽ & tertia ducta
ꝑmediũ ecliptrca uocatur quã cũ cursũ suũ ineadẽ linea
parito sol& luna consiciunt alterius eorũ Necesse i¬
ẽ euenire defectũ solis sieꝑi tuno luna succedat lunae sit̃
aduersae sit soli ideo nec solũ quã deficit Nisi cũ tricesimus lunaȩ
dies ẽ & msi quinto decimo cursus suidie nescit luna defectũ
Sicenĩ euenit ut aut lun& contrasolẽ posite ad mutuendũ
ab eo solitũ lumen sub eadẽ inuentus linea terr& conus
obsistat aut soli ipsa succedens obiectus suo abhumanoo
aspectu lumeneius repellat indefectu autẽ soli¬
Senihil patit᷑ sed noster fraudatur aspectus luna uero¬
circa ꝓpriðm defectũ laborat ron accipiendo solis lumer
cuius beneficio noctẽ colerat quod sciens uirgilius disciplinarũ
omniũ peritissimus ait defectus solis uarios luneq labores

Expanded text:
sideribus occupabat, duabus lineis limitatum est; et tertia ducta sideribus occupabat, duabus lineis limitatum est; et tertia ducta per medium ecliptica uocatur, quia, cum cursum suum in eadem linea pariter sol et luna conficiunt, alterius eorum necesse est euenire defectum: solis, si ei tunc luna succedat; lunae, si tunc aduersa sit soli. Ideo nec sol umquam deficit nisi cum tricesimus lunae dies est, et nisi quinto decimo cursus sui die nescit luna defectum. Sic enim euenit ut aut lunae contra solem positae ad mutuandum ab eo solitum lumen sub eadem inuentus linea terrae conus obsistat, aut soli ipsa succedens obiectu suo ab humanoaspectu lumen ejus repellat. In defectu autem sol ipse nihil patitcirca proprium defectum laborat non accipiendo solis lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod sciens Vergilius, disciplinarum omnium peritissimus, ait: defectus solis uarios lunaeque labores.
Abbreviated transcription (Latin):
curiuttas soblquauit ut quoniã solnũ quã ⁊odiaci excedendo
tar imnos expertẽ feruoris sui partẽ caeli reliqua desȩrebat
hic circus auia solis in lobliquũ recedens uniuesitate᷑ flexu
flecionis cursu ãbiendo cõplectit᷑ : ut eũ q duo tropioa signa
cap̃cornꝰ & cancer ferũt᷑ int̃sec&. Hassolis portas phrsiciuocr¬
ueunt ꝗđ in utroq ouiante solstitio ulterius solis inhib&ur
acersio: &fit regressus azone uia cuius terminos nũꝗ
iã relationẽ. Haec de lacteo dec ẽ autẽ aliud diximus circis
quorũ unus ẽ ipse hodaicus quaȩ ex his decẽ solus potuit
latitudinẽ hoc modo quã referẽnus ad ipisci natura
caelestiũ circulũ in corporalis ẽ linea qua itamente
concipitur ut sola longitudine censeatur latũ habere
non possit Sedin hodiaco latitudinẽ signorũ capacitas
exigebat. Quantũ igitur spatulata dimensio porertis

Expanded text:
curuitas obliquauit ut, quoniam sol numquam zodiaci excedendo curuitas obliquauit ut, quoniam sol numquam zodiaci excedendo terminos expertem feruoris sui partem caeli reliquam deserebat, hic circus, a uia solis in obliquum recedens, uniuersitatem flexu flexionis occursu ambiendo complectitur ut eum qua duo tropica signa, Capricornus et Cancer, feruntur, intersecet. Has solis portas physici uocauerunt, quia in utraque obuiante solstitio ulterius solis inhibetur accessio, et fit ei regressus ad zonae uiam cuius terminos numquam iam relatum est. Haec de lacteo. Decem autem alii, ut diximus, circi sunt, quorum unus est ipse zodiacus, qui ex his decem solus potuit latitudinem hoc modo quem referemus adipisci. Natura caelestium circulorum incorporalis est linea, quae ita mente concipitur ut sola longitudine censeatur, latum habere non possit; sed in zodiaco latitudinem signorum capacitas exigebat. Quantum igitur spatii lata dimensio porrectis
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nos fabulosa reticentes eatantũ que cdnaturã eius uisa
sunt ꝑtinere dicens : Theo phrastus lacteũs dixit eẽ cõpagem
qua deduob hyemis pheriis caeli sphera solidata est
Sideo ubi or̃ȩ utriq conuenerant : Nobilẽ claritate᷑ uides:
ideo cleris ignẽ eẽ den sete concretȩq naturae irunã curiuli
mitis semitã discretione mundanȩ fabricȩ coarcebante
concr&ũ & ideo uisũ intuentis admittere : Reliquo igni
caelesti lucẽ suã nimia subtilitate diffusa. Non subiciente
conspectui : De mocritus in numeras stellas breuesq om̃s
quae spisso tractu inuflũ coactȩ spatiis qu& angustissima
interiacent opertis. uicine sibi undique. & ideo passĩ diffus &ȩ
lucis asꝑgi ne contineũ iuncti luminis corpus ostenduñ :
Sedpossidonius difiniciorii plurimũ consensus accessit
ait lacteũ caloris eẽ sy derei fusionẽ quã ideo aduersa hodiaco

Expanded text:
sed nos, fabulosa reticentes, ea tantum quae ad naturam eius uisa sed nos, fabulosa reticentes, ea tantum quae ad naturam eius uisa sunt pertinere dicemus. Theophrastus lacteum dixit esse compagem qua de duobus hemisphaeriis caeli sphaera solidata est, et ideo ubi orae utrimque conuenerant, notabilem claritatem uideri. Diodorus, ignem esse densemitis semitam discretione mundane fabrice coaceruante concretum> et ideo <intuentis uisum admittere> reliquo igne celesti lucem suam nimia subtilitate diffusam non subiciente coquae spisso tractu in unum coactae, spatiis quae angustissima interiacent opertis, uicinae sibi undique et ideo passim diffusae lucis aspergine, continuum iuncti luminis corpus ostendunt. Sed Posidonius, cuius definitioni plurium consensus accessit, ait lacteum caloris esse siderei fusionem, quam ideo aduersa zodiaco
Abbreviated transcription (Latin):
esse possit. aut segnior Non eodẽ tamenti᷑poris spatio
omnes ambitũ suũ ꝑ agunt : Causã uero sub eadẽ celeri¬
pater ut indeos pius ut in homines iustus ess& hortatus. pͥmiũ
rursus adiecit. ostendes lacteũ circulũ : uirtutib debitũ.
& beatorũ ca&u refertũ cuius meminit his uebis :
Eroet autẽ isplendidissimo candore. inter flãmas circus elucer
quã uos ut agrais accepistis orbẽ lacteũ nomcupatis¬
Orbis hic idẽ quit m circulus in lactei appellatione significans :¬
Est autẽ lacteus unus ec ircis qui ambiunt celũ & sunt p̃ter
eum : Numero decẽ. dequib: quae dicenda sunt ꝓferemus
cũ de hoc cõpetens sermo pro cesserit : Solus cxonibus hic
subiectus ẽ oculis circulis magis cogitationẽ quã uisu cum¬
pͣhendendis : De hoc lacteo multi intorse diuesa senseruN
causasq: eiꝰ alii fabulosas naturales alu ꝓtula unt:

Expanded text:
esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeripater ut in deos pius, ut in homines iustus esset hortatus, praemium rursus adiecit, ostendens lacteum circulum uirtutibus debitum et beatorum coetu refertum, cuius meminit his uerbis: «erat autem is splendquem vos, ut a Graiis accepistis, orbem lacteum nOrbis hic idem quod circus in lactei appellatione significat. Est autem lacteus unus e circis qui ambiunt caelum. Et sunt praeter eum numero decem, de quibus quae dicenda sunt proferemus cum de hoc competens sermo processerit. Solus ex omnibus hic subiectus est oculis, ceteris circulis magis cogitatione quam uisu comprehendendis. De hoc lacteo multi inter se diuersa senserunt, causasque eius alii fabulosas, naturales alii protulerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tractatus inuenid quorũ unus ẽ lacteus dequo ait inter
flãmas circus elucens : Sed hicorũ nihil neque circi Neq
orbis nomine uoluit intelligo. Sed ẽ orbis in hoc loco
stellae unae integra & ꝑacta conuersio. id t̃ ab eodem
loco post emensum spherae ꝑquã mouaetur abituat
in eodẽ loco regressus : Cireus ẽ autẽ hiclinea ãbigens
spherã a cueluti semitas faciens ꝑ quã lumen utrũq¬
discirsit & intraquã uagantiũ stellarũ error legitimus co¬
quer&ur : Quas ideo ueteres errare dixerunt᷑ quia &
curiũ sud famintur & contra spherae maxime id est
ipsius ceii imp&ũ contrario motu adorientẽ ab occiden¬
te uoluuntui ec omniu qde parceleritas motus similis
idẽ est motus meandi sed non om̃s eodẽ tĩpore orrcosiuos
orbesque conficiunt : Et ideo ẽ caeleritas ipsa mirabilis
Quia cũ sit eadẽ omniũ. Nec ulla exillis aut conciatior

Expanded text:
tractatus inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter tractatus inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter flammas circus elucens». Sed hic horum nihil neque circi neque orbis nomine uoluit intellegi, sed est orbis in hoc loco stellae una integra et peracta conuersio, id est ab eodem loco post emensum sphaerae per quam mouetur ambitum in eundem locum regressus. Circus est autem hic linea ambiens sphaeram ac ueluti semitam faciens per quam lumen utrumqudiscurrit, et intra quam uagantium stellarum error legitimus coercetur. Quas ideo ueteres errare dixerunt quia et cursu suo feruntur et contra sphaerae maximae, id est ipsius caeli, impetum contrario motu ad orientem ab occidente uoluuntur. Et omnium quidem par celeritas, motus similis, et idem est modus meandi, sed non omnes eodem tempore circos suos orbesque conficiunt. Et ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior
Abbreviated transcription (Latin):
t astor : una stellarũ ẽ astron. signũ stelłis coactũ quod
tios si dus uocamusꝰ : Cũ uero stellas globosas & uotun¬
das dicat. Non singulariũ tantũ exprimit speciem:
es &earũ que insigna formanda conueniunt : Omnes
enĩ stelle. interse & si i magnitudine aliquã tiulladi
tamen habent in speciȩ differentiã ÷ Perhȩc autẽ duo no¬
uina solida spliera describitur : Qu& neo exglobo
cũ alterũ forma alterũ soliditatẽm corporis desiderat :
pheras autẽ hic dicimus ipsarũ stellarũ corpora quȩ om̃ia
hac specie formata sunt dicuntur : Preterea dict᷑¬
sphere & aplanes illaque maxima ẽ & subiecte septem
ꝑquas duolumina & uagȩ quinq discurrun
Irciuero & orbes duarũ sunt reru duo nomina his nomini¬
b. quidẽ alli aliter ẽ unus nã & orbe ꝑcirculo posuit. ut
ed & circi uocantur quispliera maximã cingunt ut eos sequens

Expanded text:
 et ἀστήρ stella una est, ἄστρον signum stellis coactum, quod  et ἀστήρ stella una est, ἄστρον signum stellis coactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stellas globosas et rotundas dicat, non singularium tantum exprimit speciem, sed et earum quae in signa formanda conueniunt. Omnes enim stellae inter se, etsi in magnitudine aliquam, nullam tamen habent in specie differentiam. Per haec autem duo nomina solida sphaera describitur, quae nec ex globo,cum alterum forma, alterum soliditate corporis deseratur. Sphaeras autem hic dicimus ipsarum stellarum corpora, quae omnia hac specie formata sunt. Dicuntur praeterea sphaerae et ἀπλανής illa, quae maxima est, et subiectae septem, per quas duo lumina et uagae quinque discurrunt. Circi uero et orbes duarum sunt rerum duo nomina; et his nominibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo posuit, ut  potius globis». Sed et circi uocantur qui sphaeram maximam cingunt, ut eos sequens
Abbreviated transcription (Latin):
emocritus sp̃m itusertũ athomis : Hac facilitate
motus ut corpus illi om̃e sit ꝑuium: Crito laus
scripateticus constare eade᷑ Quinta essenti a
Tippascus ignem : Anaximene serpedocles & cristisias sangui¬
&a ereen spiritũ mixtã : Obtinuit tamen non minus de
in corpo alitate eius quã de in mortalitatiio serpenttr
uno iudeamus quȩ sint haec duo raomiina quorũ peni hice unt
ciudiu ques dereaestellas uocaitis : Nequoꝰ eniꝰ hic res una
cimina appellatione monstratur: ut ensis s̃ gladius. Sed sun
stellȩ quidẽ singulares ut & ratice quinq: & c&crȩ : Qua
tion ad mixtȩ aliis solȩ feruntur : Sidera uero quae inali¬
qđ signũ stellarũ pluriũ cõpositione formatur. utaries.
taurus ut andromeda. ꝑseus. uel corona. & quaecũq: uari¬
arũ genera formarũ incelũ recepta creduntur : Sic & apud
grecos aster & aston diuersa significanti.¬

Expanded text:
Democritus spiritum insertum atomis hac facilitate Democritus spiritum insertum atomis hac facilitate motus ut corpus illi omne sit peruium; Critolaus Peripateticus constare eam de quinta essentia, Hipparchus ignem, Anaximenes aera, Empedocles et Critias sanguiet aere et spiritu mixtam. Obtinuit tamen non minus de incorporalitate eius quam de immortalitate sententia. Nunc uideamus quae sint haec duo nomina quorum dicit: «quae sidera et stellas uocatis». Neque enim hic res una gemina appellatione monstratur, ut ensis et gladius, sed sunt stellae quidem singulares, ut erraticae quinque, et ceterae quae non admixtae aliis solae feruntur: sidera uero, quae in aliquod signum stellarum plurium compositione formantur, ut Aries, Taurus, ut Andromeda, Perseus uel Corona, et quaecumque uariarum genera formarum in caelum recepta creduntur. Sic et apud Graecos ἀστήρ et ἄστρον diuersa significant,
Abbreviated transcription (Latin):
animata sunt id÷ ex ea mundane animȩ pastẽ quã diximu
depurae mente constare. & ideo postquã dixit hisque ani¬
mus datus est exillis sepiternis ignib: quae s dera & stellis
uocatis : Mox̾ adierit qu&e diuinis animate mentib ut pe
sep iternos ignes : corpus stellarũ : Perdiuinas uero mentes
earũ animas manifesta discretione signific& & exillis
uinr̃as uenire animas ui mentis ostendat:
Non abre ẽ ut haec deanima disputatio sententiae deanima.¬
sententia sumũq de anima uidetur ꝓnunciasse c̃tineat
latodixit animã essentiã se mouentẽ xenocrates nu¬
merũ sẽ mouente᷑: Aristoteles entelechiam : Phytagoras
ephilolaus armonia : Possedoneus: ideam: Asclepiadeg̃
quinque sensuum exercitium: sibi consonum :¬
yppocrates spiritũ tenuem ꝑ corpus omne disꝑsua:
Heraclitus ponticus lucẽ : Heracditus physicus scurtil¬
lã stellaris essentia :Te non concretũ corpori sp̃m

Expanded text:
animata sunt, id est ex ea mundanae animae parte quam diximus animata sunt, id est ex ea mundanae animae parte quam diximus de pura mente constare. Et ideo postquam dixit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis», mox adiecit: «quae diuinis animatae mentibus», ut per sempiternos ignes corpus stellarum, per diuinas uero mentes earum animas manifesta discretione significet, et ex illis in nostras uenire animas uim mentis ostendat. Non ab re est ut haec de anima disputatio in fine sententias omnium qui de anima uidentur pronuntiasse contineat. Platon dixit animam essentiam se mouentem, Xenocrates numerum se mouentem, Aristoteles ἐντελέχειαν, Pythagoras et Philolaus ἁρμονίαν, Posidonius ideam, Asclepiades quinque sensuum exercitium sibi consonum, Hippocrates spiritum tenuem per corpus omne dispersum, Heraclides Ponticus lucem, Heraclitus physicus scintillam stellaris essentiae, Zenon concretum corpori spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
ma sit ÷ Anima uero & condat & ita cõpleat omnia que sec un
cunctaq hic unus fulgor in lumin& & in uniuersis appareat
ut inmultis speculis ꝑordinẽ. positis uultus unus cũ que om̃ia
continuis successionib se sequant᷑ degenerantia ꝑ ordinẽ adimũ
meandi inueni&ur presũus intuentia sũ modeo usq ad ulti¬
mũ rerũ fece᷑ unã ut uisse uinculis religans & nusquan
ir iterruta conexio : Et haec ẽ homeri catena aurea qua mł
pendere decaelo in terra dm̃ iussisse cõmemorat:
Cis ergodictis solũ hominẽ constat ex terrenis omnib men¬
tis idest animi societatẽ cũ celo & syderib habere cõmunem
& hoc ẽ qđ ait hisque animus datus est ex illis sepiternis igni
b pos dicit animatas: Ignis enĩ ille lic& diuinũ tamen
corpus ẽ nec excorpore quãuis diumo possemus animari
Sed unde ipsa illa corpora que diuina & sunt & uidentur

Expanded text:
ma sit, anima uero et condat et uita compleat omnia quae sequuntur, ma sit, anima uero et condat et uita compleat omnia quae sequuntur, cunctaque hic unus fulgor illuminet et in uniuersis appareat, ut in multis speculis per ordinem positis uultus unus, cumque omnia continuis successionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interrupta conexio; et haec est Homeri catena aurea, quam pendere de caelo in terras deum iussisse commemorat. His ergo dictis, solum hominem constat ex terrenis omnibus mentis, id est animi, societatem cum caelo et sideribus habere communem. Et hoc est quod ait: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus nos dicit animatos — ignis enim ille, licet diuinum, tamen corpus est, nec ex corpore quamuis diuino possemus animari — sed unde ipsa illa corpora, quae diuina et sunt et uidentur,
Abbreviated transcription (Latin):
illis similitudinẽ rationis imitat᷑ Nratio sed memoua ẽ & me¬
moria nonilla ratione mixta. sedque hebitudinẽ sensuum
quinque cõmittatur dequa pluras nunc dicere quoniã ad preses
& herbis ẽ quae carent tã rationẽ quẽ sensũ & quia crẽditãtũ mo¬
do usus in his uig& acsola uiuere parte dicunt᷑ : Nunc rerua C¬
ordinẽ & uirgilius expressit nã & mundo animandedit & ut
puritatẽ eius testar& urmentẽ uocauit caelũ enĩ ait : Terra
& maria & sydera sp̃s intus alit idđ anima sicut alibi ꝓsꝑa¬
mento animã dicit Quantũ ignes animȩi quae ualent᷑ &ł
ut illius mundane animȩ adsẽrer& dignitate᷑. Mentem
eẽ testatus ẽ mens agitat molẽ nec non ut ostender& expsa
anima constare & animari uniuersaque uiuent addidit
corporis donsitatẽ. adiecit quantũ non noxia corpora tardant
& reliqua: Secundũ hec ergo cũ ex sũmo dõ mons & mente aru¬

Expanded text:
illis similitudinem rationis imitatur, non ratio sed memoria est, et meillis similitudinem rationis imitatur, non ratio sed memoria est, et memoria non illa ratione mixta, sed quae hebetudinem sensuum quinque comitatur; de qua plura nunc dicere, quoniam ad praeseet herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi tantummodo usus in his uiget, hac sola uiuere parte dicuntur. Hunc rerum ordinem et Vergilius expressit. Nam et mundo animam dedit et, ut puritati eius adtestaretur, mentem uocauit. Caelum enim, ait, et terras et maria et sidera spiritus intus alit... id est anima, sicut alibi pro spiramento animam dicit: quantum ignes animaeque ualent... Et ut illius mundanae animae adsereret dignitatem, mentem esse testatus est: mens agitat molem... Nec non ut ostenderet ex ipsa anima constare et animari uniuersa quae uiuunt, addidit: corporis densitate, adiecit: ...quantum non noxia corpora tardant et reliqua. Secundum haec ergo, cum ex summo deo mens, ex mente ani
Abbreviated transcription (Latin):
actirrena degenerans fragilitate corporũ caducorũ dep̃ hem¬
dit merã diuinitatẽ mentis sustinere non posse. Ummoparte
ei uix solis humanis corporib: conuenire : Quia & sola uidentur
erect ⁊ ãquã ad supera abimis recedant. & solã cȩlũ facile tãquo
soꝑ crecta suspiciunt solisque in aestuel in capite spherȩ similitudo
uã formã diximus solã menitis capacẽ : Soli ergo homitus rationẽ
id̃ uimmentis infudit cuius sedes in capite ẽ Sed& geminã illan
senciendi cescendi q taturã quit cadũ ẽ corpus ire seruit &
hinc est qđ hons & rationis capaxẽ & sentit & crescit solaq: ra¬
& ex ipsa quoq suspiciendi difficultate a superis recesserunt
Nec ullã diuinorũ corporũ similitudinẽ aliqua sũa paste meru¬
erunt Nihillex mente sortita sunt & ideo rotione caruerun
duo que tantum adepta sunt sentire uel crescere : Nã siquit in

Expanded text:
ac terrena degenerans, fragilitatem corporum caducorum deprehenac terrena degenerans, fragilitatem corporum caducorum deprehendit meram diuinitatem mentis sustinere non posse, immo partem eius uix solis humanis corporibus conuenire, quia et sola uidentur erecta, tamquam ad supera ab imis recedant, et sola caelum facile, tamquam semper erecta, suspiciunt, solisque inest uel in capite sphaerae similitudo, quam formam diximus solam mentis capacem. Soli ergo homini rationem, id est uim mentis, infudit, cui sedes in capite est, sed et geminam illam sentiendi crescendique naturam, quia caducum est corpus, inseruit. Et hinc est quod homo et rationis compos est et sentit et crescit, solaque ra ex ipsa quoque suspiciendi difficultate a superis recesserunt nec ullam diuinorum corporum similitudinem aliqua sui parte meruerunt, nihil ex mente sortita sunt et ideo ratione caruerunt, duoque tantum adepta sunt, sentire uel crescere. Nam si quid in
Abbreviated transcription (Latin):
plerã sõ mueudinẽ seruat auctoris &ima uero sae setre
posteri ora respiciente : Rur iu inima patre qua intuetur
in duit̾ ae paulatin regrediente respectu in fabricã corporũ
iticorporea ipsa de generat : ab& ergo & purissimaito
exmente dequa ẽ nata rationẽ qđ loiconuocatur & ex
sua natura accipit pͥbendi sensus p̃bendiq incrementi
Sicut uere diuinũ ẽ itasolis diuinis aptũ : Reliqua duo iđ
caducis : Anima ergo creanssibi condens que corpora Nã
ideo abanima natura incipit: quã sapientes dedeo & m̃te
nominant Ex illo mero acpurissimo fonte mentis quae
nascendo de origenesu&e hauserat copia. corpora illa diuinia uel
supera caeli dico & sy derũ que prima condebat animuanti diuine¬
que mentes õnib corporib qua& in formã teretem iđ in sphere
modũ. formabant᷑ in fusȩ sunt : &hoc ẽ qđ cũ destellis loque¬
r&ur Ait : Que diumis anima tes m̃tibus : inferiora uero

Expanded text:
enam similitudinem seruat auctoris, animam uero de se creat posteriora respiciens. Rursum anima patrem qua intuetur, induitur, ac paulatim regrediente respectu in fabricam corporum incorporea ipsa degenerat. Habet ergo et purissimam ex mente, de qua est nata, rationem, quod λογικόν uocatur, et ex sua natura accipit praebendi sensus praebendique incrementi sicut uere diuinum est, ita solis diuinis aptum; reliqua duo, αἰσcaducis. Anima ergo, creans sibi condensque corpora — nam ideo ab anima natura incipit quam sapientes de deo et mente νοῦν nominant — ex illo mero ac purissimo fonte mentis, quem nascendo de originis suae hauserat copia, corpora illa diuina uel supera — caeli dico et siderum — quae prima condebat, animauit, diuinaeque mentes omnibus corporibus quae in formam teretem, id est in sphaerae modum, formabantur, infusae sunt; et hoc est quod, cum de stellis loqueretur, ait: «quae diuinis animatae mentibus.» In inferiora uero
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in ipsis latet. Nã causã motus abeo quã mouotur
racio sequestrat Alia uͦ aꝑte abalio mouent᷑ id .ẽ.
aut ui aut patura & uimoueri dicimus om̃e iaculũ
quã cũ demanu iaculantis recessit suo quidẽ motu
ferri uida ur sed origo motus aduiꝰ refertur
sine dubio cogit inpulsus. Natura uꝰ mouentur ut gracia
cũ ꝑsodeorsũ uelleuiacũ rursũ feriuntur Sed& lĩ dicendũ
ẽ ab alio mouori lic& aqͦ babeat᷑ incertũ Ratio enĩ ait de p̃¬
ribendit eẽ nescio quic quid h̃ moueat Nã sisponte moueront᷑
sponte & iã starent sed nec unã sõ ꝑ agerent. immoꝑdiũ sa

Expanded text:
quae in ipsis latet nam causam motus ab eo quod mouetur quae in ipsis latet nam causam motus ab eo quod mouetur ratio sequestrat; alia uero aperte ab alio mouentur, id est aut ui aut natura. Et ui moueri dicimus omne iaculum, quod, cum de manu iaculantis recessit, suo quidem motu ferri uidetur, sed origo motus ad uim refertur.demus, quod alienus sine dubio cogit impulsus. Natura uero mouentur uel grauia cum per se deorsum, uel leuia cum sursum feruntur; sed et haec dicendum est ab alio moueri, licet a quo habeatur incertum. Ratio enim», ait, «deprehendit esse nescio quid quod haec moueat. Nam si sponte mouerentur, sponte etiam starent, sed nec unam uiam semper agerent; immo per diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
uidens p: quã docuit eẽ aliquid in mobile ħ .ẽ. animã
uult docore & incipit adserero: nichil eẽ ꝗ ex se mo¬
ueri possit sed om̃a quȩ mouentur abalio mouerx
Qđ si uere ꝓbassae nichil ad patrociniũ patrocina suer
relinquer& ur quã ad modũ onĩ crediposset ex semoueri
animã si constarot nichil ee quã exse posse moueri
Inhac aut̃ aristotelica argum̃ tatiorie huius modi
diuisionis ordo contexitur ex omĩb q̃ mouentur in qͥd
alia ꝑ se moueritur celia ex accidenti& ex accideriti
in quidmouentur qcũ ipsa norima uentur in eo tam̃¬
tam̃ s̃ quã mou&ur ut innauis arcina seuuoctor qͥes cens
aut &iã cũ pars mouetur quies cente in tegritate ut
accidenti mouentur nulladubitatio .ẽ. quin ab alio moue
motus intrase possident ut animalia ut arbores quȩ
sine dubio ab alio intelliguntur moueria causa scilic&

Expanded text:
uidens, postquam docuit esse aliquid immobile, hoc esse animam uidens, postquam docuit esse aliquid immobile, hoc esse animam uult docere, et incipit adserere nihil esse quod ex se moueri possit, sed omnia quae mouentur ab alio moueri. Quod si uere probasset, nihil ad patrocinium Platonicae sectae relinqueretur. Quemadmodum enim credi posset ex se moueri animam si constaret nihil esse quod ex se possit moueri? In hac autem Aristotelica argumentatione huius modi diuisionis ordo contexitur: «Ex omnibus quae mouentur», inquit, «alia per se mouentur, alia ex accidenti. Et ex accidenti», inquit, «mouentur quae, cum ipsa non moueantur, in eo tamen sunt quod mouetur, ut in naui sarcina seu uector quiescens, aut etiam cum pars mouetur quiescente integritate, Et de his quidem quae ex accidenti mouentur, nulla dubitatio est quin ab alio moueamotus intra se possident, ut animalia, ut arbores, quae sine dubio ab alio intelleguntur moueri, a causa scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
Domndo hẽ animã temptot ostoridere Necosse ẽ in quio
aut om̃ia q̃s immobilia eẽ aut om̃ĩa moueri. aut aliqua
exbis moueri aliqua ñ mouori Utẽ sidamusat & motũ
& quie ẽ eẽ noc ÷ aut alia semꝑ more talia nũ quã mo¬
uori aut omĩa simul nunc quioscere nc̃ mouori
Sed uec om̃ia dicere possumus modo modũ ꝑati modoeĩ
sine motu qr s quor ũ ꝑpatuũ motũ uidemus ut decilestib
tulia dubitatio ÷ : Restat igit᷑ ait ut sicut aliqua sõꝑ mouentur
ita  sit aliqua sõꝑ ĩmobile ex his ut collectũ sit aliquid ĩ mo¬
bilenulius obuiat ut refellit Nã & uȩra diuisio e & sectẽ
platonicg nonire pugnat Neque eigĩ siquẽ im mobilo sẽqt
ut ħ sit anima nee quidicit animã exse moueriiã uon
moueri ũ sa confirmat. ses modũ astruit quo anima
mouaur Siquid uero ẽ aliud in mobilẽ niehil adħ quod
deanima adstruitur ꝑtinebit qđ & ipse aristote les

Expanded text:
hoc esse animam temptet ostendere. «Necesse est», inquit, «aut omnia quae sunt immobilia esse, aut omnia moueri, aut aliqua ex his moueri, aliqua non moueri. Item si damus», ait, «et motum et quietem, necesse est aut alia semper moueri et alia numquam moueri, aut omnia simul nunc quiescere, nunc moueriSed nec omnia dicere possumus modo motum pati, modo esse sine motu, quia sunt quorum perpetuum motum uidemus, ut de caelestibus nulla dubitatio est. Restat igitur», ait, «ut, sicut aliqua semper mouentur, ita sit aliquid semper immobile.» Ex his ut collectum sit esse aliquid immobile, nullus obuiat uel refellit. Nam et uera diuisio est, et sectae Platonicae non repugnat. Neque enim siquid est immobile, sequitur ut hoc sit anima, nec qui dicit animam ex se moueri, iam moueri uniuersa confirmat, sed modum adstruit quo anima mouetur. Si quid uero est aliud immobile, nihil ad hoc quod de anima adstruitur pertinebit. Quod et ipse Aristoteles
Abbreviated transcription (Latin):
appar& eoiũ motũ ad certã constitute naturȩ necessitatẽ refery
Harcsunt & his similia quib: aristoteles ome ꝗ moueur ab alio
moueri ꝓbasse secredidit Sed platoniciut paulo post demon¬
strabitur argum̃ta ħ̃ argum̃ta magis magis quã uera eõ
docuer : Nc̃ sequens eiurdẽ iungenda diuisio ẽ. qua ñ posso
animã exsemoueri &iã si hoc aliarer facere possot
laborat ostendere & huĩ reiprimã positionẽ ab illis inutuat᷑
quȩ sibi estimat constitirre Sic enĩ ait cũ igit᷑ om̃o quod
mou&ur constet ab alio moueri sine dubio iđquã pͥmũ moua
qr ñ ab alio mou&ur neq: enĩ haberotur xtoło pͥmũ
si abalio mouor& nocorse ÷ in qͥd ut aut stare dicat᷑ aut so
ista casura ẽ Nũ quã ex ordia pͥmarepperiens sisẽ ꝑ aliud
inuno eodẽq: aliud qđ mou& aliud ꝗ mouetur si qͥdẽ
in om̃i ait motu triab̃ sint necerse .ẽ. iđ quã moua¬

Expanded text:
apparet eorum motum ad certam et constitutam naturae necessitatem referri.» Haec sunt et his similia quibus Aristoteles omne quod mouetur ab alio moueri probasse se credidit. Sed Platonici, ut paulo post demonstrabitur, argumenta haec arguta magis quam uera esse docuerunt. Nunc sequens eiusdem iungenda diuisio est qua non posse animam ex se moueri, etiamsi hoc alia res facere posset, laborat ostendere. Et huius rei primam propositionem ab illis mutuatur quae sibi aestimat constitisse. Sic enim ait: «Cum igitur omne quod mouetur constet ab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet quia non ab alio mouetur neque enim haberetur iam primum si ab alio mouereista casura est numquam exordia prima reperiens, si semper aliud in uno eodemque aliud quod mouet, aliud quod mouetur, siquidem in omni», ait, «motu tria haec sint necesse est, id est qu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e operis continent dc deciontus in pleuit Nã it breuit̃ a princ ipio
om̃e operis continentiã reuoluamus Primu tẽp eamiotis iipnio¬
minoitis ꝓpropinquoꝵ pdix insidias ut Fotirce hapiutan qperare
frangerdur ostendit sapientia bono &ui inmorta pate enorte
nngandũ Cũq eũ uł trospes ista traxiss& admoriendi desĩdoriũ
suecedt pauli patris oportuna dissuasio accesã filii dispensatione ab as¬
petttꝰ sponta neae mortis excludens plene igit᷑ in animo sonantas
irtrũ que plantt sperandi expettandiq teporie alts iacirea
onigendũ neretis animum ⁊ fricanꝰ ingredit nec pͥuscũ tͣmpatit᷑

Expanded text:
nepotis ordinem recte docentis impleuit. Nam, ut breuiter a principio omnem operis continentiam reuoluamus, primum tempus ei mortis et imminentes propinquorum praedixit insidias, ut totum de hac uita sperare frangeretur, ostendit sapienti et bono ciui in immortalitatem morte migrandum; cumque eum ultro spes ista traxisset ad moriendi desiderium, succedit Pauli patris opportuna dissuasio, accensam filii festinationem ab appetitu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somniantis utrimque plantata sperandi expectandique temperie, altius iam circa erigendum nepotis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ insuꝑcentũ & septuaginta mila ante iatis pbatui
Ergo sicĩ sũmȩ ducente simã sextã decimã conside rauer
partẽ mensurã diama r̃i solis inuenier stalit parro
ipsa fere inc̃entũ quad raginta milib : diamarosigitꝰ
solis centũ quad raginta feremiliũ stadiorũ cõ dicepida ÷
Constat autẽ geomericȩ rationislex amine cũ de duob¬

Expanded text:
et insuper centuet insuper centuErgo, si eius summae ducentesimam sextam decimam consideraueris partem, mensuram diametri solis inuenies. Est autem pars ipsa fere in centum quadraginta milibus. Διάμετρος igitur solis centum quadraginta fere milium stadiorum esse dicenda est; Constat autem geometric
Abbreviated transcription (Latin):
orbis e mergens ũbra decidons destili sũmitate primãcuri
labrieminentiã cantigit. locipse qͥ ũbrȩ primitias excep̃
note in pressione stgnatus ẽ: Obseruatũq quã diui suꝑ
t̃rã ita soł orbis integer apparer& ut ima oi sũmita
ad huc oritonti uider&ur insidere & mox locus adquẽ
dimessione int̃ ãbas ũbrarũ notas quȩ integrũ solis orbẽ¬
pars nona reꝑta ÷ ei: spacii qđ a sũmo uasis labro usq
oie primȩ lineã contin&ur & exho constieit qđ in
cursusolis unã tẽ poris e qui noctialis horã faciat repett
nouies oibis eius acossus. Et q uersio cȩlestis homisspheru
ꝑ actis horis duodecĩ diẽ condit Nouies aut̃ duodeni
efficiunt centũ octo sine dubio solis diam &roscentesima¬
et octaua pars bemi speri equi nocialis : Ergo totius
equi noctialis circuli ducentesima sexta decima parsẽ :
Ipsũ aut̃ circulũ habere stadiorũ trecontios conte namili

Expanded text:
orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus ipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer appareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. dimensione inter umbrarum ambas motas que integrum Solis diampars nouem reperta est eius spacii quod a summo uasis labio usque ad hore primam lineam continetur. Et ex hoc constat quod in cursu Solis unam temporis equinoccialis horam facit repetitus nouies orbis eius. Et quia conuersio celesti emispherii peractis horis duodecim diem condit, nouies autem duodecim efficiuntur centum et octo, sine dubio Solis diamet octaua pars hemisphaerii aequinoctialis est. Ergo totius aequinoctialis circuli ducentesima sexta decima pars est. Ipsum autem circulum habere stadiorum trecenties centena milia