comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na eclidit ⁊ apd̾alter manum¬
icte. se ꝑate enim sũt manums¬
siones. ¶Sane si qͣ ex iusta cau¬
sa collega manumictẽ nõ potit
ĩfirmitate uł aliqua causa mi¬
peclitus collegam posse manu¬
missionẽ expelire senatus cen¬
suit. ¶Consules apd̾ se ẜuos su¬
os manumicte posse nulla du¬
ius minor ꝯsul fu̾it. apd̃ se ma¬

Expanded text:
na ediderit, apud alterum manumittere: separatae enim sunt manumissiones. sane si qua ex causa collega manumittere non poterit infirmitate vel aliqua iusta causa impeditus, collegam posse manumissionem expedire senatus censuit. Consules apud se servos suos manumittere posse nulla duut minor
Abbreviated transcription (Latin):
Eclibitoria actio ꝯpetit dupplicem
modo ĩduplũ ꝯdẽpnatur uẽditor.
Namsineq precuumi neq accessio¬
nẽ soluat neq eum eqeo noĩe obliga¬
tus erit libet dr ippli p̾cu et acecessionis
ꝯdc̃pnari iubetur. Si uo retidat p̾ciũ
et accessio nẽ useũ q̃ eo noĩe obligatus
nõ debes pret qua ꝙ iussutuo fedat aut
enis cuitu eum alienaueris. Pul.
bitoriã et qnto mioris de negandam
uł ꝓcuratoris mortuus sit.¶ Audi¬
endris ẽ is̃ ꝗ de uicio uł morbo ẜuiq̃r¬
ens retin̾e eum uelit. ¶Io nocebit

Expanded text:
edhibitoria actio duplicem modo in simplum condemnatur uenditor. nam si neque pretium neque accessionem soluat neque eum qui eo nomine obligatus erit liberet, dupli pretii et accessionis condemnari iubetur: si uero reddat pretium et accessionem uel eum qui eo nomine obligatus non debes, praeterquam quod iussu tuo fecerat aut eius cui tu eum alienaueris. 47 Pabitoriam et quanti minoris denegandam uel procuratoris mortuus sit. Audiendus est is, qui de uitio uel morbo serui querens retinere eum uelit. Non nocebit
Abbreviated transcription (Latin):
id genus hõmi adluci pocius ueli
toria uł estimatoria pot̃ dubitari.
añꝗ alienũ ẜ nũ uedidit et ob eiucto¬
nem et pꝑ morbũ forte ułfugã si mul
teni pot̾. Nam pot dici nichil int̾ ẽẽ
ẽptoris san ee fugittiuũ no eẽ eum

Expanded text:
id genus hominum ad lucrum potius uel toria uel aestimatoria potest dubitari, an, quia alienum seruum uendidit, et ob euictionem et propter morbum forte uel fugam simul teneri potest: nam potest dici nihil interesse emptoris san
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam in fũdo uẽdito redibi
ueluti si pestilens fundus dis¬
tractus sit. Nam reclibendus
ent et benignius ẽ dr̃e uectiga¬
lis exactoem futuritpris post
redibitoem ad u̾sus ẽptorem
cessare. Ns.

Expanded text:
Etiam in fundo uendito redhibicertum est, ueluti si pestilens fundus distractus sit: nam redhibendus erit. et benignum est dicere uectigalis exactionem futuri temporis post redhibitionem aduersus emptorem cessare.
Abbreviated transcription (Latin):
si ex mensium exceptione reclibi¬
toria exclusus uelit nitra a̾mu
estimatoria age. ¶ Ei ꝗẜuirea
ninctũ uendidit edililiciũ edi¬
tum remicti equũ est multo. n
amplius ẽ id fac̾e qm ꝑ nũcira
actonib exceptionem oppom
equumẽ si e̾ptor sciret de fuga
aut uĩcłis aut cetis reb siu¬
lib ut uẽclitor absoluatur. i
lum de macipus s deomnia
ammali Hec act̾oes ꝯpetunt.
ita ut etiam si ususfrx. in hoĩe
en̾um ꝯpet̾e debeant. ¶Cum
reclibitoria actone de santa¬

Expanded text:
si sex mensum exceptione redhibitoria exclusus uelit intra annum aestimatoria agere. Ei, qui seruum uinctum uendiderit, aedilicium edictum remitti aequum est: multo enim amplius est id facere, quam pronuntiare actionibus exceptionem opponi aequum est, si emptor sciret de fuga aut uinculis aut ceteris rebus similibus, ut uenditor absoluatur. Aelum de mancipiis, sed de omni animali hae actiones competunt, ita ut etiam, si usum fructum in homine emerim, competere debeant. Cum redhibitoria actione de sanita
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus uespasiam potuit. pro¬
culo pegasus q temꝑib uespasia¬
n p̾fcũs urbis fuit cellio salbi¬
no priscus  abolenus ꝑegaso celio
pricelso celsus filius ⁊ priscus na¬
cius quiutriq dsule fuerũt icel¬
sus ꝗdem ⁊ter iaboleno prisco
auburbius ualens ⁊ tuscianus.
Item saluius iulius. P Apin. De

Expanded text:
temporibus Vespasiani potuit: Proculo Pegasus, qui temporibus Vespasiani praefectus urbi fuit: Caelio Sabino Priscus Iavolenus: Pegaso Celsus: patri Celso Celsus filius et Priscus Ntius, qui utrique consules fuerunt, Celsus quidem et iterum: Iauoleno Prisco Aburn‹i›us Ualens et Tuscianus, item Saluius Iulianus. DE
Abbreviated transcription (Latin):
siꝗs fiduciã suiħ̾ret delectari se
ppło ad rendendũ se p̾paret ergo
sabino ꝯcessum ẽ. atob̃io cesare
ut ppło Rendet qui mequestriordi¬
ample funt s płimum asius au¬
ditorib sustentato est hunic suc¬
cessit gaius cassius longniꝰ na¬
tus ex filia cyb̃ionis q̃ fuit nep¬
⁊dsul fuit. cumqrͣtino tprib ty¬
beri. s plurimum incuutate aue¬
toritatis hunt eousq donec ce
sus ab eo insarcliniam reuoca¬
tusꝙ spasiano diem suum obi¬
nam ⁊̃ plurimum potut appel¬
latiq sũt ꝑtimcasiami ⁊ ꝑtimi
ꝓculiam queorigo acapitone
⁊laboneceꝑat. ¶Cassio cellius
salbinus successit ꝗ płimumi

Expanded text:
is fiduciam sui haberet, delectari se populo ad respondendum se praepararet.Ergo Sabino concessum est a Tiberio Caesare, ut populo responderet: qui in equestri ordifuerunt, sed plurimum a suis auditoribus sustentatus est.Huic successit Gaius Cassius Longinus natus ex filia Tuberonis, quae fuit nepconsul fuit cum Quartino temporibus Tiber‹ii›, sed plurimum in ciuitate auctoritatis habuit eo usque, donec eum sus ab eo in Sardiniam, reuocatus a Uespasiano diem suum obnam etiam plurimum potuit: appellatique sunt partim Cassiani, partim Proculiani, quae origo a Capitone et Labeone coeperat. Cassio Caelius Sabinus successit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nerua qui adhuccis dissentiões
auxunt hic ĩ ncrua cesari fami¬
liarisimus fuit mausurnis sab¬
binꝰ meq̃striordine fiit ⁊ publi
ce primus Rpsit. posteaq ħ ce¬
pit bñficium dari atrbio cesare
boc tñ illi ꝯessumerat ut ⁊ obitũ
scianius an̾tꝑra augusti publi¬
cerespondendi ius nõ aprincipi¬
b daba s ꝗ fiduciã studioꝵ suo¬
rum bebant ꝯsulentib rendeba̾t
neq renta utiq signata dabant¬
s płer ꝙ uidicib ip̃is scribebat
ant testabãtur ꝗillos ꝯsuleba̾t.
¶Primus diuus angustus uti
maior iuiris auctoritas hretur
adrianus cum ab eo uirip̾toru
pet̾ent ut sibi lic̾et rende ixpsiti¬

Expanded text:
Nerua, ‹qui a›dhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerua Caesari familiarissimus fuit.Massurius Sabinus in equestri ordine fuit et pce primus respondit: posteaque hoc coepit beneficium dari, a Tiberio Caesare hoc tamen illi concessum erat. Et, ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant: neque responsa utised plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus diuus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur, Hadrianus, cum ab eo uiri praetorii peterent, ut sibi liceret res
Abbreviated transcription (Latin):
traderetur antequam preciume
soluatur. ¶Celsus ait siqs rẽ me¬
am uẽdidit mĩoris qmͣ ei mãda¬
ui ñ uidetur alienata et si peta.
eam nõ obstabit extepto micbi.

Expanded text:
traderetur, antequam pretium soluatur.Celsus ait: si quis rem meam uendidit minoris quam ei mandaui, non uidetur alienata et, si petam eam, non obstabit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
restituẽttũ s adrẽ defendendami
uendicor ꝯueniri pot. Qui nomen
quale fuit uendidit dumtaxat ut
sit ñ ut exigietiã aliqd possit et do¬
lũ prestare cogitur. TEnil.¬
Docl ad ẜuitutes preclioꝵ attimet
tacite secute sũt et uendicẽtur aba¬
io. qntus mucius et sabb̃. existim¬
ant uẽclitorẽ obeuictoe teneri non
posse. nec .n. euictõnis noĩe ꝙͣ qmͣte¬
neri. meo iuire ꝙ tacite soleat accede̾

Expanded text:
restituendum, sed ad rem defendendam uenditor conueniri potest.Qui nomen quale fuit uendidit, dumtaxat ut sit, non ut exigi etiam aliquid possit, et dolum praestare cogitur. od ad seruitutes praediorum attinet, si tacite secutae sunt et uindicentur ab alio, Quintus Mucius et Sabinus existimant uenditorem ob euictionem teneri non posse: nec enim euictionis nomine quemquam teneri in eo iure, quod tacite
Abbreviated transcription (Latin):
Iplus uł minus qm Perm̃.¬
pͥcu noĩe datum est euĩctoe secuta
dar ꝯuen̾it placitũ custodiẽd̾ est.¬
¶Snussu iudicis rei iudicate pignu
captũ ꝑoffm̃ distrahatur post euici¬
qnͣti int̾est. S dep̾cio dum taxat eius¬
q usuris hĩta scone tructuum da¬

Expanded text:
plus uel minus, quam pretii nomine datum est, euictione secuta dari conuenerit, placitum custodiendum est.Si iussu iudicis rei iudicatae pignus captum per officium distrahatur, post euincaquanti interest, sed de pretio dumtaxat eiusque usuris h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗbusdam usus ue legatus esset sta¬
tiit fructum quoꝙ eius legatum
uideriq insilic̾et legatarus cedere
siluamet uendere. qmad̾m usufruc¬
tuarus licet nichil hicuri essent ex eo
legato. ¶Licet tam angustus est
legatarius cuidomus usus legatꝰ
est. ut non possit occuparitocius domꝰ
usumtñ eius ꝑtib que uaccabunt
Cum interð dominiquoq edium ꝓ¬
ut tpris ꝯdicio exigit ꝗͥbusdam utun¬
tur. qbusdam nonutantur. ¶Usu
legato siplus lisus sit legataris qnͣ
oportet. offõ iudicis quidicat quem a¬
ad̾m utatur id ꝯtinetur ne aliter qmͣd
utatur. Plulus.

Expanded text:
busdam usus siluae legatus esset, statuit fructum quoque eis legatum uideri, quia nisi liceret legatariis caedere siluam et uendere, quemadmodum usufructuariis licet, nihil habituri essent ex eo legato.Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae uacabunt cum interdum domini quoque aedium, prout temporis condicio exigit, quibusdam utantur, quibusdam non utantur.Usu legato si plus usus sit legatarius quam oportet, officio iudicis, qui iudicat quemadmodum utatur, quid continetur? ne aliter quam debet utatur. 23 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
rat uenierat michiaticio. ticiusq eũ
h̾rdem scripẜit qĩ libeꝵ. et ip̃e michi
sin faciat ꝯtrousiam ip̃m de se obliga
namtibiut co noĩe nõ obligareris. si
eum postea ate emamet satis ꝓeinc¬
toe michides excipiẽdũẽ acautone
qd̾ ꝑme obligatꝰ sit. qr etiam nõ extepto
eo agẽdo eo noĩe ct te doli maliextep

Expanded text:
uenierit mihi a Titio Titiusque eum heredem scripserit quasi liberum et ipse mihi sui faciat controuersiam, ipsum de se obligattibi: ut eo nomine non obligeris, si eum postea abs te emam et satis pro evictione mihi des, excipiendum cautione, quod pro me obligatus sit, quia etiam non excepto eo agendo eo nomine contra te doli mali excep
Abbreviated transcription (Latin):
cepto uictus eẽt et litis estimatoner
b̾stuliss placeat ꝯmicti stipłoem. ut
et ip̃e mł. eodẽ libro scribit. n enĩ hre
icda ẽpt̾oe .i. ex litis extimatoe ẽptori
hre licet ñexpristina. ¶Idem uil .i.
codẽ scripsit. si lite ꝯtestata fugit h̾o d¬
pa possoris dãpnãdus qdẽ erit possor.
s ñstatĩ eũ ẽptorẽ ad uẽditorẽ regssuꝵ
et ex dupple stiploc acturx q ĩtim ñ pp

Expanded text:
cepto uictus esset et litis aestimationem sustulisset, placeat committi stipulationem, ut et ipse Iulianus eodem libro scripsit. nsecunda emptione, id est ex litis aestimatione emptori habere licet, non ex pristina. Idem Iulianus eodem libro scribit, si lite contestata fugerit homo culpa possessoris, damnatus quidem erit possessor, sed non statim eum ad venditorem regressurum et
Abbreviated transcription (Latin):
Iẜuus uẽditus decesẜit añqm eum¬
catur. scipło ñ ꝯmictitur qr nemo eum
pot̾it agi sidolus int̾cesẜit. Unde uł.¬
i .iiii.elegant diffint dupple stipłonẽ
tũc dmicti quociens ita amictitur res
ut emptoriea hre nõ liceat pp ip̃am
eictõem. et ideo ait. si ẽptor hoĩs mo¬
ta sibidtrou̾sia uẽclitorẽ dedit ꝓcur¬
atoremis q metu litis estimatonẽ
nec mãdati act̾oem ꝓcurator hic ide

Expanded text:
us venditus decesserit antequam evincatur, stipulatio non committitur, quia nemo eum poterit agi, si dolus intercesserit. Inde duplae stipulationem tunc committi, quotiens res ita amittitur, ut eam emptori habere non liceat propter ipsam evictionem. Et ideo ait, si emptor hominis mota sibi controversia venditorem dederit procuratorem isque victus litis aestimationem nec mandati actionem procurator hic
Abbreviated transcription (Latin):
qr melius elificare uellet
antiddempnati oporte. edi
smunicipio ualneat dluxat.
ut eo anno municipes gratis
auarẽtur post tres mẽses i¬
posse agi cũbalneatore ex aluc¬
tout ꝓportione temporis
quo lauationẽ nõ pstitisent
pecume ꝯtributio tieret. ¶Qͥ
mulas ad c̾tum ponclus ho¬
ins locass: cãcum maiore ho¬
nere luctor eas rupiss dsule¬
la ul ex locato recte eum age
siege aqs tm̃ cũ eo agi posse.
etiam si aliis eas rupis ci
xluctore recte agi posse.¶Qͥ
edem faciendam locauit ĩ le
opus erit ꝓlapide et pcio do¬

Expanded text:
sed quia melius aedificare uellet,tanti condemnari oportere.Aedilis in municipio balneas conduxerat, ut eo anno municipes gratis lauarentur: post tres menses iposse agi cum balneatore ex conducto, ut pro portione temporis, quo lauationem non praestitisset, pecuniae contributio fieret.Qui mulas ad certum pondus oneris locaret, cum maiore onere conductor eas rupisset, consulelege Aquilia uel ex locato recte eum age eo agi posse, etiam si alius eas rupisset, cum conductore recte agi. Qui aedem faciendam locaverat, in opus erit, pro lapide et
Abbreviated transcription (Latin):
n opus anetiam ĩ ꝑfectur
hac lege acceꝑat ut ĩcorrup¬
tam redoet pret uim et uetus¬
tatem.colonieuus  uillam
incenit non fortuito caui
nõ uidieam uim exceptami
domesticus eas ĩcencliss ne
prestaret s extraneam un
ntrumq exciꝑe uoluisse.

Expanded text:
 opus an etiam inperfectum hac lege acceperat, ut incorruptam redderet praeter uim et uetustatem: coloni seruus uillam incendit non fortuito casu. non uideri eam uim ‹e›xceptam domesticus eam incendisset, ne praestaret, se‹d› extrariam uim utrosque excipere uoluisse.
Abbreviated transcription (Latin):
uus hoc fecerit. sab̾. noxale iu¬
dicium dandum ait nec fcm s¬
ui domino obesse debere insihc¬
tenus ut ip̃o careat quoniani¬
xp̃e nichil deliquid. Pł.

Expanded text:
uus hoc fecerit, Sabinus noxale iudicium dandum ait nec factum serui domino obesse debere nisi hactenus, ut ipso careat: quando ipse nihil deliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
rogand sepr̃abit. ¶Sipossor
brditarium ẜnim occidit id
quoꝙ in brditatis petit̾one ue¬
met. S pompõ. ait. actorem de¬
bere eligere. utx uelit sibi eum
ꝯdempnarrut caueat se nõ ac¬
tuR lege aqlia. anmalit ĩte¬
gram eẽ sibi actonem legis
aqlie omissaeius rei estima¬
tionem auidice. q̃ electio locu
b̾t si añ aditam b̾rditatem
occisus sit ẜuus. Namsi post¬
ea ip̃ius actio ꝓpria effectaest.
nec uemiet inb̃rditatis petitio¬
nem.¶Sipredo dolo desuss ꝓ¬
sidere res aufeo modo interi¬
erit quo eẽt int̾itura ⁊ si mea¬
dem cã posẜonis mansiss. quã¬
tum aduba senatus ꝯsultu
bone fidei posẜoris. qr predo si
dolo desierit possid̾e ita ꝯdemp¬
natur atqo si possid̾et. nec adiec¬
tum ẽe si res interierit s nonẽ

Expanded text:
aestavit. Si possessor hereditarium servum occiderit, id quoque in hereditatis petitione veniet: sed Pomponius ait actorem debere eligere, utrum velit sibi eum condemnari, ut caveat se non acturum lege Aquilia, an malit integram sibi esse actionem legis Aquiliae omissa eius rei aestimatione a iudice. quae electio locum habet, si ante aditam hereditatem occisus sit servus: nam si postea, ipsius actio propria effecta est nec veniet in hereditatis petitionem. Si praedo dolo desisset possidere, res autem eo modo interierit, quo esset interitura et si eadem causa possessionis mansisset: quantum ad verba senatus consulti bonae fidei possessoris, quia praedo, si dolo desierit possidere, ita condemnatur atque si possideret, nec adiectum esset, si res interierit. sed non
Abbreviated transcription (Latin):
solui potest. S et afiliofam̃.
peti h̾rditatem̃ posse. nõ est du¬
bium qr bt restituendi faculta
tem. sicut ad exibend̾.Nul¬
to magis dicimus brditatem

Expanded text:
solvi potest. Sed et a filio familias peti hereditatem posse non est dubium, quia restituendi facultatem habet, sicut ad exhibendum. multo magis dicimus posse peti hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
fensorem iurare nõ ꝯpelli suf¬
ficeq  ad plenariam  defensiõe:
siꝑatus sit iudicium acciꝑe. i
Quinisiurand̾ defert priorde
calumpma debet iurare. et si

Expanded text:
fensorem iurare non compelli sufficereque ad plenam defensionem, si paratus sit iudicium accipere. Qui iusiurandum defert, prior de calumnia debet iurare, si
Abbreviated transcription (Latin):
rint. celsus ait singulos ꝗnare
uerint. ambo quina repetẽ posst̃¬
uerint ꝑiter in hac cã nõ diff¬
unt. aduobo reis ꝑmittendi qͣ¬
reoĩa que dehus dicta suntet
ad hos transferre licebit.

Expanded text:
rint, Celsus ait singulos quina reuerint, ambo repetere possiter, in hac causa non differunt a duobus reis promittendi: quare omnia, quae de his dicta sunt, et ad hos transferre licebit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ro inde mutuidatio int̾dum
pendet. ut expost facto ꝯfirmet᷑
ꝙ michiobligatus. Item sile¬
gatam pecumam hes creclidit
dem̃de legatarius eam noluit

Expanded text:
roinde mutui datio interdum pendet, ut ex post facto confirmetur: ue mihi obligatus: item si legatam pecuniam heres crediderit, deinde legatarius eam noluit
Abbreviated transcription (Latin):
tur michiꝙ in młrem actiode¬
negetur. qñ hec obligõ ꝑiculo
mlris futura sit et hec paulo er¬
tibi pecumam solurm ꝯpenme¬
int̾cessissem. Ceter si ante solu¬
rim uided utre ne nichilomin
mulieris qdemexceptio adusus
me dari debeat. et ego tibi ꝯdre
pecuniam possim. an nõ ꝓmbn
bitorem suum mulierde legeti
t̾cessiomi locus nonsit. que pos¬
ea nõ recte ꝯpariait. qn̾delegatõ¬

Expanded text:
tur mihique in mulierem actio denegetur, quando haec actio periculo mulieris futura sit. et haec paulo extibi pecuniam soluecessisse: ceterum si ante soluerim, uidendum, utrumne nihilo minus mulieri quidem exceptio aduersus me dari debeat et ego tibi condicere pecuniam possim, an uero peribitorem suum mulier deleget, intercessioni locus non sit. quae postea non recte comparari ait, quando delegatio
Abbreviated transcription (Latin):
Bactoris Suus dommo sciente
et cumꝰ possit nõ ꝓhibente dolo
fecerit quominus miudicio
sista offilius dandam michi ex¬
ceptionem aduersus dñm ait.
ne exdolo ẜuidñs lucretur. Si
uero sine uoluntate dominis

Expanded text:
actoris seruus domino sciente et cum possit non prohibente dolo fecerit, quo minus in iudicio sistam, Ofilius dandam mihi exceptionem aduersus dominum ait, ne ex dolo serui dominus lucretur. si uero sine uoluntate domini
Abbreviated transcription (Latin):
coadimate. ¶Sũme au̾t appli¬
care debemus etiam usuras. i
creclitores de beant comienire.
quid ergo siquidem eoꝵ absen¬
tes sint utre exemplimi presen¬
cium absentes sequidebeant.
sr an et priuilegiarus absen¬
tib hec pactio noceat elegant᷑
ccͣ absentes. et repeto ante for¬
mam adiuo marco datam diuur
pium repsisse fiscum quoꝙ in
hus casib inquib ypothecas
nonht et ceteros priuilegiario
exemplum creclitoꝵ sequi oporte¬
re. hec .ii. omnia ĩhus creclitori¬
bus qui ypothecas non habẽt
conseruanda sunt. ¶Si pac¬
to sb̃iecta sit pene stipulatio q̃¬
ritur utie pactiexceptio locũ
hat an exstipulatu actio salbi¬
nus putat. ꝙ est uerius utraq
ua uti posse ꝓut elegerit quis
stipulatus est. Sitamen excau¬
sa pactiexceptone utatur eq
equumerit accepto eum stipu¬
lationem ferre. ¶Plm̃q soie¬
mus dicere doliexceptionem
subsidium esse pacti exceptio¬
nis quosdam demq qui excep¬
tione pacti uti non possunt doli

Expanded text:
coadunatae. Summae autem applicare debemus etiam usuras. Vlcreditores debeant convenire. quid ergo si quidam absentes sint? num exemplum praesentium absentes sequi debeant? sed an et priuilegiariis absentibus haec pactio noceat, eleganter et contra absentes. et repeto ante formam a diuo Marco datam diuum Pium rescripsisse fiscum quoque in his casibus, in quibus hypothecas non habet, et ceteros priuilegiarios exemplum creditorum sequi oportere. haec enim omnia in his creditoribus, qui hypothecas non habent, conseruanda sunt. Si pacto subiecta sit poenae stipulatio, quaeritur, utrum pacti exceptio locum habeat an ex stipulatu actio. Sabinus putat, quod est uerius, utraque uia uti posse prout elegerit qui stipulatus est: si tamen ex causa pacti exceptione utatur, aeqequum erit accepto eum stipulationem ferre. Plerumque solemus dicere doli exceptionem subsidium esse pacti exceptionis: quosdam denique, qui exceptione pacti uti non possunt, doli
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝓuincia sit tamen rome debere fidei¬
Imissum soluidicendum est. cũ
aꝑpet id testatorem sensisse exgeñe
clarissimis uiris argenti. uł auri

Expanded text:
uincia sit, tamen Romae debere fideicommissum solui dicendum est, cum apparet id testatorem sensisse ex genere clarissimis uiris argenti uel auri
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtatem seꝗ cum hoc eietactiõs
natura ĩdulget. ¶ Dnius autẽ
marcus rpcit eum hrdemꝙ ꝓbi
bet fim ari abeo quẽ testator ele
statutam nõ esse q̃ mandato al¬
t̾ius fu̾auit. nõ h̃t fun̾anam
nand̃ siue solu̾it eicui manda¬
uit sũdz qd sipupillus manda¬
uit sine tutore utilem fimanam¬
actionemdandam adusus b

Expanded text:
hoc ei et actionis natura indulget. Divus autem Marcus rescripsit eum heredem, qui prohibet funerari ab eo quem testator elegen in eum statutam non esse. Qui mandatu alterius funeravit, non habet funerariam nerandum, siue soluit ei cui mandauit siue debet. quod si pupillus mandauit sine tutore auctore, utilem funerariam dandam aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd enm sifilium testatorisha
eius ꝓhibuit hinc ctͣ dici potes
ego pietatis gen̾igr̃a funastisi
pone me testatumhitur met
ñariam actionemde suo enune¬
pelit mortuos fun̾arret qd si
testator ꝗdem fimus michiã¬
dauit hrs ꝓhibet ego tũ ncbllo

Expanded text:
d enim si filium testatoris heres eius prohibuit? huic contradici potest: "ergo pietatis gratia funerasti". sed pone me testatum: habiturum me funerariam actionem: de suo enim expedit mortuos funerari. et quid si testator quidem funus mihi mandavit, heres prohibet, ego tamen nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
assumpsit. eas quoq uictus
restitue debebit. siue ante accep¬
tum iudicum. siue postea ac¬
q̃sient posẜonem et si fidensso¬
res quos desiderat ad litem ñ
sufficitunt. iubere eum debet
ꝓconsul ut ydonee caueant. ii¬
Ex diu̾so quoꝙ sipautores
postea possidebit. qm minnciop¬
sidebat si modo idsme dolo er
actidit. absolu debet quo adea
res quas desut possidere ꝑtinet
¶fructus ẽẽ ꝯputandos etiani¬

Expanded text:
ssionem a‹d-› sumpsit, eas quoque uictus restituere debebit, siue ante acceptum iudicium siue postea adquisierit possessionem. et si fideiussores, quos dederat, ad litem non sufficiant, iubere eum debeb‹i›t proconsul ut idonee caueat. ex diuerso quoque si pauciores postea possidebit, quam initio possidebat, si modo id sine dolo eius acciderit, absolui debet quod ad eas res quas desiit possidere. Fructus computandos etia
Abbreviated transcription (Latin):
Q quopecut restituta ẽet h̾rdi¬
tas intͥclum dur est. qdemin
si post litem cont̾. mãcipia aut
hrditate distraxisse ea ⁊ hoc n¬
tum ẽẽ in sp̃alibꝰ petitonib
ꝓculo placetcassius ꝯtrasenti
impredonis ꝑsona ꝓculus ret¬
teexistimauit. In bone fideip¬
sorib cassius nec enmi debet
possor aut mortalitatem pres¬
mere ĩ detensum ius suũ reli¬
facit. s augent u̾rditatem. Ido¬

Expanded text:
 quo petit restituta esset hereditas, interdum durum est. quid enim, si post litem contestatam mancipia aut hereditate distraxisse ea. et hoc iustum esse in specialibus petitionibus Proculo placet: Cassius contra sensit. in praedonis persona Proculus recte existimat, in bonae fidei possessoribus Cassius. nec enim debet possessor aut mortalitatem praesmere indefensum ius suum relifacit, sed augent hereditatem: ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tñ. ¶ demseubit sieqm meam
cquus tuuis pregnantem fece¬
tumest. ¶De arbore que m
alienum agrumtramla coa¬
luit et radices nnimisit uarꝰ eti
nerua utilem actionem ĩ rem
dabant. Nansi nõdumcoalu¬
it esse mea nõ desunt. ¶Cum
mrem agatur si de corpore ꝯue¬
materror autem sit ĩuocabilo
plures sit eiusdem nomĩs ẜ¬
in puta plures erotes nec appe

Expanded text:
bit, si equam meam equus tuus praegnatem fecetum est. De arbore, quae in alienum agrum translata coaluit et radices immisit, Uarus et Nerua utilem in rem actionem dabant: nam si nondum coaluit, mea esse non desinet. Cum in rem agatur, si de corpore conueniat, error autem sit in uocabulo, plures sint eiusdem nominis serui, puta plures Erotes, nec a
Abbreviated transcription (Latin):
qñtum appet inillo aceruo su¬
uncuiusq ẽẽ. & uod si uolũ¬
tate eoꝵ ꝯmuxta sunt tunc con¬
muracata indebuntur et erit
omuni diuidudo actio. ¶ Ide
scribsi ex nielle meo ⁊ uino tuo
ftinsit miłsum quosda mexisti¬
masseid quoq ꝯinunicari s et
puto inus ut inp̃e significateiꝰ
pocius esse qͥ fecitqm̃ suam sp̃em
pristinam non ꝯtinet. ¶Sipliy
deduci possit. nec ꝯmunicabitur.
nec omum diuidundo agetur
qr separi potest. igetur autem
in rem actione. Oetu declũci
inquit nopossu ut puta sies au

Expanded text:
ntum paret in illo aceruo suum cuiusque esse: quod si uoluntate eorum commixta sunt, tunc communicata uidebuntur et erit communi diuidundo actio. Idem scribit, si ex melle meo, uino tuo factum sit mulsum, quosdam existimasse id quoque communicari: sed puto uerius, ut et ipse significat, eius potius esse qui fecit, quoniam suam speciem prdeduci potest, non communicabitur nec communi dividundo agetur, quia separari potest. Agetur autem in rem actione. Sed si deduci inquit non possit, utputa si es et
Abbreviated transcription (Latin):
Diꝙ ltigandi causa necesse ht
nuire uelcerto loco sicti. nec fu¬
riosos uł nfantes. ¶Pretor
ait pentem pronum pronam
libos ꝑentes ꝙ proni prone m
ius siue ꝑmissu meo nequis¬

Expanded text:
itigandi causa necesse habet in iure uel certo loco sisti: nec furiosos uel infantes. Praetor ait: 'parentem, patronum patronam, liberos parentes patroni patronae in ius sine permissu meo ne
Abbreviated transcription (Latin):
cem dum sacra facit nec eos q¬
pꝑloci religionem inde se mo¬
cumequo ꝑublico incã publi¬
ca trãsueltur preterea unus uo¬
carinõ debet quiucorem ducit¬
aut eam que nubit. nec iudicẽ
dum de tecognoscat. nec eum
dum quis apũd pretorem cãm¬
agit neq finus ducentem fa¬
miliare iusta ue al busta mor¬
etiam uidentur repto diuorũ¬

Expanded text:
cem dum sacra facit nec eos qloci religionem inde se moqui equo publico in causa publica transvehatur, propterea in ius vocari non debet. Sed qui uxorem ducaut eam que nubat, nec iudicem dum de re cognoscat nec eum dum quis apud praetorem caagit: neque funus ducentem familiare iustaue moretiam uidetur ex rescripto diuoru
Abbreviated transcription (Latin):
xus accipe s anminfuntum
queritur quidem pentes usq
ad tritauu appellari auint.
Suꝑiores maiores maiores¬
Aunt dici hoc ueteres estimas¬
se pomp̾. refert sgnius cassius
omnes minfinitum pentes di¬
cit ꝙ ⁊ honestius est ⁊ m̃ito ob¬
cinuit. ¶Parentes etiam eos as¬
cipi labeo existimat quieum sei¬
uitutem susceꝑintnec tamen.
ut ẜuius dicebat adsolos lib̾os
sit filius mr̃em mius nõ uoca

Expanded text:
in infinitum, quaeritur. quidam parentem usque ad tritauum appellari aiunt, superiores maiores dici: hoc ueteres existimasse Pomponius refert: sed Gaius Cassius omnes in infinitum parentes dicit, quod et honestius est et merito optinuit. Parentes etiam eos accipi Labeo existimat, qui in seruitute susceperunt: nec tamen, ut Seuerus dicebat, ad solos iustos sit filius, matrem in ius non uoca
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus uenditorem nulla ci
nc̃citate cogẽte id feci. ¶In stip
eiuctae̾. ¶ Si cũposs u sucape
ẽptor nõ usucepit cłpã sua hoc
tecisse uidetur. unde si einctus
C̃xiiuis nõtenetur uẽclitor. nii
Sipsente ꝓmissore ꝗ de eictõ
pmisit ñ ignoratc ꝓcuratoride¬
nũciatũ e ꝓmissor nchilomi.¬
nus tenetur. Sili modo tenet᷑.
et q curauit ne sibi denũciari
possit.s et si nichil uẽclitorei
taciẽte cognosce ẽptor ubi eẽt
nõ potuit. nichilominus ꝯmic

Expanded text:
aduersus uenditorem: nulla enim necessitate cogente id feci. In stipuleuicta est. Si, cum possit usu capere emptor, non cepit, culpa sua hoc fecisse uidetur: unde si euictus est seruus, non tenetur uenditor. Si praesente promissore qui de euictione promisit et non ignorante procuratori denuntiatum sit, promissor nihilo minus tenetur. Simili modo tenetur et qui curauit, ne sibi denuntiari possit. Sed et si nihil uenditore faciente emptor cognoscere ubi esset non potuit, nihilo min
Abbreviated transcription (Latin):
pmctatur uł tripłia aũ quadi¬
plũpinititur exẽpto ppetua
actoe agi potit. ñ triut inilgꝰ op¬
pinatur.etiã satis Dare d qdu
plã ꝓmictit. s sufficit nud. rex¬
missio.nisi aliud ꝯuenit. ¶S

Expanded text:
omittatur, vel triplum aut quadruplum promitteretur, ex empto perpetua actione agi poterit. non tamen, ut vulgus opinatur, etiam satisdare debet qui duplam promittit, sed sufficit nuda repromissio, nisi aliud convenerit. S
Abbreviated transcription (Latin):
Ebet ex̾citor omnium nautarũ
suoꝵ siue liberi sint siue ẜm factu
prestare. nec inm̃ito fcĩneoꝵ pres¬
tat.cum ip̃e eos suo ꝑiculo ad bi¬
bũit. S ñ alias p̾stat qmͣsi imp̃a

Expanded text:
ebet exercitor omnium nautarum suorum, sive liberi sint sive servi, factum praestare: nec immerito factum eorum praestat, cum ipse eos suo periculo adhibuerit. sed non alias praestat, quam si i
Abbreviated transcription (Latin):
Sue cs̃
rem tradam non aliter michires¬
titiusse uidetur. qmͣ si fructus:
michi restituat. nec mora mea mi
non f̾uit ueluti exstiplatu fruc¬
tus nonꝯsequa:etiam simora
sc̃asit.ꝙ si acceptum ẽ iudicur
tunc sabbinus et cassius exeqta¬
Ete fructus quoqd post acceptũ

Expanded text:
sue causa rem tradam, non aliter mihi restituisse uidetur, quam si fructus mihi restituat: nec mora mea mihnon fuit, ueluti ex stipulatu, fructus non consequar, etiamsi mora facta sit: quod si acceptum est iudicium, tunc Sabinus et Cassius ex aequitate fruct
Abbreviated transcription (Latin):
Idcamus generalit ꝑ Aus.
qñ mactiõne que est imipsona.
etiam fructus ueniãt. et ꝗder
sifundus obrem datus sit uel¬
uti dotis cã et renũciata sit am¬
uitas. et fructus quoꝙ rectituẽ¬
disunt utiq hn ꝗ ꝓcepti sunt
co tpr quo spabatur affuntuss.
et postiores simiem morafuit.

Expanded text:
ideamus generali, quando in actione quae est in personam etiam fructus veniant. Et quidem si fundus ob rem datus sit, veluti dotis causa, et renuntiata adfinitas, fructus quoque restituendi sunt, utique hi qui percepti sunt eo tempore quo sperabatur adfinitas, sed et posteriores, si in re mora fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
societatib fructus ꝯmimicã¬
disũt. ¶Si possoem naturalẽ
reuocem ꝓprietas mea reman:
uidcamus defructib et ꝗdem ĩ
oe posito et ꝯmodato fructus.
quoq prandi sunt sicut dixi¬
mus. ¶ Interdicto quoqq
ui autclam magis est ut omis
cansaet fructus restituantur.
¶Inte matrimonium quoqi
fructus ꝑceptidotis fũ̾it. et cum
ca restituuntur. cadem o est.
Ifructibꝰ predior urbanor
¶temsiduudere fundim ueli
tecum tunols. et colam. infr¬
uctus diuidi debeant post ded¬
uctionem ipensarum et puto
diuidẽdos. Incctis quoq boc
tidei iudicus fructus omnime¬
do prantur ¶Sidos prelega¬
ta fu̾it. ante ipcias. pcepti fruc¬
tus ĩcausa legati ueniuit.
quoq debentur. eqcio aut le¬
gatoetiam simora nonint̾¬
cedat inc̾mento g̾gis fetusi
accedunt. Lxiiĩ.¬

Expanded text:
societatibus fructus communicandi sunt. Si possessionem naturalem reuocem, proprietas mea manet, uideamus de fructibus. et quidem in deposito et commodato fructus quoque praestandi sunt, sicut diximus. In interdicto quoque quod ui aut clam magis est, ut omnis causa et fructus restituantur. Ante matrimonium quoque fructus percepti dotis fiunt et cum ea rin fructibus praediorum urbanorum. Item si diuidere fundum tecum uelim, tu nolis et colam, an fructus diuidi debeant post deductionem im pensarum? et puto diuidendos. In ceteris quoque bonae fidei iudiciis fructus omnimodo praestantur. Si dos praelegata fuerit, ante nuptias percepti fructus in causa legati ueniunt. quoque debentur. equitio autem legato etiamsi mora non intercedat, incremento gregis fetus accedunt. 40 I
Abbreviated transcription (Latin):
go et si filius fam̃. et p̃r ex psona
est siue nrem uersumest patris uł
ĩpeculium. cuius psona circa motã
mctur ex mora sua non tenctur in
filium tũ dabitur actio in hoc ut quo
mimis apatre actorꝯsecutus est fi¬
lius prestet. ¶Quod si filius morã
fecerit tunc actor. ułcum ip̃o inso
lid̾ uel cum patre dintaxat depe¬
ꝑmictedi sut alt̾ius mora altiñ no¬
cet. Item si fideussor solus morã foce¬
rit non tenetur sicuti sisticbum ꝓ¬
missum occiderit s utis actio inl̃
dabitur. I Lpnĩ.¬
Ibene collocate sunt pecunie publi¬
debitores et marime sipeant usu¬
ras. si nonpiant ꝓspice reipublice
securitati debet preses ꝓuncie du¬
Modo nõ acerbum se exactoremi
⁊nec ꝯtumeliosum prebeat. s mode¬
Tratum. et cum efficacia benignum.
et cum ĩstancia humanum. Nam
iuter in solciam incuriosam et di¬
ligenci.ani non ambiciosam multũ
intereit. preterea ꝓspid̾e debet. ne pe¬
cume publice c̾dantur sine pignori
ñuto s̃debent afructib separret

Expanded text:
lius familias et pater ex persona est siue in rem uersum est patris uel in peculium, cuius persona circa moram taxat conuenietur, ex mora sua non tenetur: in filium tamen dabitur actio in hoc, ut quod minus a patre actor consecutus est filius praestet: quod si filius moram felidum vel cum patre dumtaxat de pepromittendi sint, alterius mora alteri non nocet. Item si fideiussor solus moram fecerit, non tenetur, sicuti si Stichum promissum occiderit: sed utilis actio in hunc dabitur. Vlpibene collocatae sunt pecuniae publidebent et maxime, si parient usuras: si non parient, prospicere rei publicae securitati debet praeses prouinciae, dummodo non acerbum se exactorem nec contumeliosum praebeat, sed moderatum et cum efficacia benignum et cum instantia humanum: nam inter insolentiam incuriosam et diligentiam non ambitiosam multum interest. Praeterea prospicere debet, ne pecuniae publicae credantur sine pignoribmerito non debent a fructibus separari: et
Abbreviated transcription (Latin):
si sponsus non duc mebaturres¬
titucre fructus licuerat ei neglige
fund. Itemsi in debitum fund̾ sel
iccrepcto. fructus quoq re¬
pete̾ de bebo ⁊ demq est et si mor¬
tis cã fundus sit donatus et¬
act̾oe et pauliana ꝑqm̾ quem
fraudem creditoꝵ alienata sunt
reuocantur fructus quoq iss¬
tituuntur. Nam pretor it agit
ut pinde sint omnia atq si nichꝰ
alienatũ ess.ꝙ non est miquil.
Namet hoc ũbũ restituasq in
hac re p̾tordixit plenamh̃c sig¬
nificationem ut fructus quoq
rxitituantur. et ideo cum restitu
p̾tor uult. ucluti int̾dicto unde
uietiam fructus restituendu¬
sunt. ¶Item sun metus ue ca

Expanded text:
si sponsus non conueniebatur restituere fructus, licuerat ei neglegere fundum. Item si indebitum fundum solui et repeto, fructus quoque repetere debeo. Idemque est, si mortis caactione et Pauliana, per quamfraudem creditorum alienata sunt reuocantur, fructus quoque restituuntur: nam praetor id agit, ut perinde sint omnia, atque si nihil alienatum esset: quod non est iniquum nam et uerbum 'restituas', quod in hac re praetor dixit, plenam habet significationem, ut fructus quoque restituantur. Et ideo cum restitui praetor uult, ueluti in interdicto unde ui, etiam fructus sunt restituendi. Item si ui metusue ca
Abbreviated transcription (Latin):
Emꝯtraria negociorum. ges. ac¬
tione usure uemunt si mutuat
sum pocumamut cͥditorem tuum
absoluant.q aut ĩ posẜonemmit¬
tendus erat bonorum tuorum
aut pignora uenditurus. ꝙ si
domi h̃ns ppeãdem cãm solun
puto uer silibauite ex magno
imodo deb̾e dici usuras uenit.¬

Expanded text:
traria negotiorum gestorum actione usurae ueniunt, si mutuatus sum pecuniam, ut creditorem tuum absoluam, quia aut in possessionem mittendus erat bonorum tuorum aut pignora uenditurus. quid si domi habens propter eandem causam solui? puto uerum, si liberaui ex magno incommodo, debere dici usuras ueni
Abbreviated transcription (Latin):
Elcuius alt̾ius reitenebo et si me¬
sor machinarius fefellit hec actẽ
dabitur. nec nõ illud quoq pon¬
y. dicit etiam meum q messor ñ
fit fefellit tm̃ in modo ꝯpetẽ
hancactionem. hoc exemplo etiã
decreuit. ego etiam adũsus tabi¬
larium puto actiones dandas
qiputatione fefellit. Upii¬

Expanded text:
el cuius alterius rei, tenebitur.Et si mensor machinarius fefellerit, haec actio dabitur.Nec non illud quoque Pomponius dicit etiam in eum, qui mensor non fuit, fefellit tamen in modo, competere hanc actionem.Hoc exemplo etiam decreuit.Ego etiam aduersus tabularium puto actiones dandas, qui in computatione fefellit.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtantam quantitatem tenetur
que tunc ĩ peculio funit cum sen¬
tenciam dicebat. iudex litem su¬
amtunc facere intellig̾itur cum
ueram estimationem litis pr̃a¬
recogatur. Hem.

Expanded text:
atem tenetur, quae tunc in peculio fuit, cum sententiam dicebat.Iudex tunc litem suam facere intellegitur, cum ueram aestimationem litis praestare cogatur.
Abbreviated transcription (Latin):
causa cognita. ut puta si fuerit ni¬
famatus alitigatoribus aut si s.¬
inimicicie capitales int̾eum et
litigatores aut alt̾m ex litigato¬
ribꝰ int̾cesẜĩt. aut si etas ⁊ uali¬
tudo que postea ꝯtingit id ei in¬
umus remctat. aut occupatio

Expanded text:
causa cognita: ut puta si fuerit infamatus a litigatoribus, aut si inimicitiae capitales inter eum et litigatores aut alterum ex litigatoribus intercesserint, aut si aetas aut valetudo quae postea contigit id ei munus remittat, aut occupati
Abbreviated transcription (Latin):
tullium obtineret traclitur. ad cõ¬
sulend̾ ꝗntũ mucium de re ami¬
ci su ꝑuenisse cumq eum sibi re¬
ndisse de iure ẜnius pare intelle¬

Expanded text:
Tullium optineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui peruenisse cumque eum sibi respondisse de iure Serui‹us› parum intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ candis antiqssima
est.⁊pene añ omnes ma¬
tores habiussequos ip̃iñsua
uoce s ppłi suffragio crearent
refert. s ⁊ sicuti dubium est an
romulo ⁊muria regnantibus
q̃stor fu̾it. et ita. tuslio hostili¬
orege q̃stores fuisse certumest.
et sane crebior apd̾ uet̾es oppi
mo ẽ tullium hostilium primũ
ĩrem .pi. ĩduxisse q̾stores. ⁊ age¬
nere quendi q̃stores ĩmicio dic¬
tos. ⁊ iumus et trebacius ⁊ fene¬
tella scribunt. ¶ Ex qͥstorib ꝗ¬
dam solebant ꝓuincias sorti
decimo druso ⁊portuma ꝯsuli¬
bo. ¶Sane ñ omes qͥstores ꝓ¬
uincias sorciebantur. ueꝵ ⁊
exceptierant candidati prin¬
cipis.hu ⁊ enum solis libris ⁊¬
principalib ĩsenatu legendis

Expanded text:
ribus creandis antiquissima est et paene ante omnes maestores habuisse, quos ipsi non sua uoce, sed populi suffragio crearent, refert. sed sicuti dubium est, an Romulo et Numa regnantibus quaestor fuerit, ita Tullo Hostilio rege quaestores fuisse certum est: et sane crebrior apud ueteres opio est Tullium Hostilium primum in rem publicam induxisse questores et a genere querendi questores initio dictos et Iunius et Trebatius et Faenestella scribunt. Ex quaestoribus quidam solebant prouincias sortirDecimo Druso et Porcina consulibus. sane non omnes quaestores prouincias sortiebantur, uerum excepti erant candidati principis: hi etenim solis libris principalibus in senatu legendis
Abbreviated transcription (Latin):
cetiꝓsua ꝑte fruñticum nauta age
possint hoñis adu̾si actione.  rerũ
locatar duo gena ẽẽ. aut idem red¬
detur sicuticum uestim̃ta fullonicu¬
randa locarentur auit eius dei genis
reddentur. ueluticum argentum poᷤ¬
pusillatum fabro daretur. ut uasa
fierent aut aurum ut anuliex suꝑi
iriadem iiris eẽ indepoĩto. namsi
ꝗs pecumam nũatam ita deposus¬

Expanded text:
pro sua parte frumenti cum nauta agere possunt oneris auersi actione. respondit rerum locatarum duo genera esse, ut aut idem redderetur sicuti cum uestimenta fulloni curanda locarentur aut eiusdem generis redderetur ueluti cum argentum pusulatum fabro daretur, ut uasa fierent, aut aurum, ut anuli: ex suiri. idem iuris esse in deposito: nam si quis pecuniam numeratam ita deposu
Abbreviated transcription (Latin):
priusqm locatori opus aꝓpba¬
retur uialiqua dsuptumẽ del¬
trimentum ad locatorẽ ꝑtinet¬
ita sitale opus fuit q apban
deberetꝑul.

Expanded text:
priusquam locatori opus probaretur, ui aliqua consumptum est, detrimentum ad locatorem ita pertinet, si tale opus fuit, ut probari deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdenim int̾ est utrum locator ĩsule
ꝑꝑ uetus tatẽ cogatur eã refice̾. anle¬
cator funcli cogitur ferre ĩ muriam
eius qnẽꝓhib̾e nõ possit intelligendũ
ẽ añet nõs hac distinctione uti de eoꝗ
et suum p̾lium fruendum locau̾it ñ¬
et bona fide negocium ꝯtrax̾it. nõ de co
q alienũ predium ꝑfraudem locauit
nec resiste dño possit quominus is
colonum frui ꝓhibeat. ¶Cum fun¬
dum ꝯmunemꝰ hĩumus et int noᷤ due¬
int ut altius annis c̾tio p̾cio eumo¬
anni corrupistragamtecum duab̾
actionib.ima ex̃ dlucto alt̾a exlo¬
cato. locati enini iudicio mea ps ꝓp̾a

Expanded text:
quid enim interest, utrum locator insulae quid enim interest, utrum locator insulae propter vetustatem cogatur eam reficere an locator fundi cogatur ferre iniuriam eius, quem prohibere non possit? intellegendum est autem nos hac distinctione uti de eo, qui et suum praedium fruendum locaverit et bona fide negotium contraxerit, non de eo, qui alienum praedium per fraudem locaverit nec resistere domino possit, quominus is colonum frui prohibeat. Cum fundum communem habuimus et inter nos convenit, ut alternis annis certo pretio eum coanni corrupisti. agam tecum duabus actionibus, una ex conducto, altera ex locato: locati enim iudicio mea pa
Abbreviated transcription (Latin):
I funclus qñe m̾locius publicatus sit
iliceat qmͣuuis ꝑte nõ stet quominus
id p̾stetur ꝙad modum ĩquit sunsulã
edificandam locass et solum corruis¬
s nichilominus tenebis namet si uẽ¬
didis michi fũdum isꝙ priusqmͣ ua¬
quus trad̾etur publicatus fu̾it tenebis
tituas nõ ut etiam p̾stes si qd pluris ĩ
nea int Seũ uacuum michi tradisimi¬
łr igitur et circa acluctionẽ ẜuandum
restituas eius .s. temporis quo fruit᷑
nõ fũmi nec ultra actõnẽex alucto
pstare cog̾is nam et si colonus tuus
fundo frin ate aut ab eo ꝓhibetur
quẽtu ꝓhibere ne is faciat possis. tm̃
ei p̾stabis qnͣtum eius int̾ fuit friuã
quo etiam lucrum eius ꝯtinebitur.
Sin uo ab eo int̾pellabitur qm̃tu ꝓ¬
hibere ppͥuimi maiorẽ aut potẽciam ci
nõ potis nich̾ amplius ei qmͣ̃ incede
remitt̾e autem redde debebis. Gliꝰ.
Er inde ac si latronũ incursu idacci
om̃ib tere ꝓbata ẽ. ut si adusione i¬

Expanded text:
i fundus quem mihi locaueris publicatus sit,i liceat, quamuis per te non stet, quo minus id praestes: quemadmodum, inquit, si insulam aedificandam locasses et solum c‹o›rruisset, nihilo minus teneberis. nam et si uendideris mihi fundum isque priusquam uacuus traderetur publicatus fuerit, tenearis tituas, non ut etiam id praestes, si quid pluris mea intersit eum uacuum mihi tradi. similiter igitur et circa conductionem seruandum restituas, eius scilicet temporis, quo fruitus non fuerim, nec ultra actione ex conducto praestare cogeris. nam et si colonus tuus fundo frui a te ‹a›ut ab eo prohibetur, quem tu prohibere ne id faciat possis, tantum ei praestabis, quanti eius interfuerit frui, in quo etiam lucrum eius continebitur: sin uero ab eo interpellabitur, quem tu prohibere propter uim maiorem aut potentiam eius non poteris, nihil amplius ei quam mercedem remittere auterinde ac latronum incursu id acciomnibus fere probata est, ut, si auersione in
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o ita deluctum sit ut ĩpenos mẽ¬
suras ue p̾stetur eatenus aluc¬
toris piculo ẽ quatenus admẽ¬
sum nõsit. et in utraq cã nocitu¬
rum locatori si peum stet̾it quo
minus opus aꝓꝓbetur uł adma¬
ciatur. sitñ inmaiore opus pri
int̾cid̾it quã apꝓbaretura oci

Expanded text:
o ita conductum sit, ut in pedes mensurasue praestetur, eatenus conductoris periculo est, quatenus admensum non sit: et in utraque causa nociturum locatori, si per eum steterit, quo minus opus adprobetur uel admetiatur. si tamen ui maior‹e› opus prius interciderit quam adprobare
Abbreviated transcription (Latin):
umus cuius ꝙ triticum fuiss itau
int̾ nosci poss: ꝙ cuiuus ꝙ ẽẽt. nõ po¬
tuisse nos ꝑmutationẽ face̾ s tantũ
possecum cuius fuiss triticum ꝙ na
nta soluiss uẽclicare. et iõ se ĩ ꝓbare ac¬
tiones homs ad u̾si. qr sũ eius gen̾is
eent inces que na̾te tradentur ut cõ¬
tinuo eius fieret etiam icator inc¬
res quecradita ẽet recłli deb̾et furti
ẽet actum locatori et ĩo suꝑ uacuu
ẽẽ iudicium hoñis adũsi. S sutada¬

Expanded text:
fuisset, ita ut internosci posset quid cuiusque esset, non potuisse non permutationem facere, sed tum posse eum cuius fuisset triticum quod nauta soluisset uindicare. et ideo se improbare actiones oneris auersi: quia siue eius generis essent merces, quae nautae traderentur, ut continuo eius fierent et mercator in creres, quae tradit‹a› esset, reddi debere‹t›, furti esse actionem locatori et ideo superuacuum esse iudicium oneris au
Abbreviated transcription (Latin):
uni recdlidiss ex frum̃to qm alicui
pͥmum redde eum ncc̃e fuiss tam̃¬
eum fundum legauit cassius nega¬
uit possecogicolonum ut eum fun¬
lonus uellet colle et ab eo cuilega¬
tus eẽt funclus ꝓhib̾etur. cumh̾r¬
de acconecolonum bre. et hoc detri¬
mentum ab hrdem ꝑtine sicuti siq¬

Expanded text:
uni reddidisset ex frumento, quoniam alicui primum reddere eum necesse fuisset, tameum fundum legavit. Cassius negavit posse cogi colonum, ut eum funlonus vellet colere et ab eo, cui legatus esset fundus, prohiberetur, cum herede actionem colonum habere: et hoc detrimentum ad heredem pertine
Abbreviated transcription (Latin):
rendisse cassius retulit et sibi.
placere. ¶Mocdum aflici ẜu¬
tutib posse ꝯstat ueluti quo ge¬
nere uel otl igatur uel non
agatur. Hiti utequo dumta¬
uat uelut certum ponclus ue¬
hatur. ułres ille transducant᷑
aut carbo portetur. ¶Interual¬
la dierethorar non ad temp¬
is cãms ad mod̾ ꝑtinent iure
ramterciamusq in horam .x
eo uire utatur uelut alt̾ias di¬
eb utatur. ꝑ Auł.¬

Expanded text:
ndisse Cassius rettulit et sibi placere. Modum adici servitutibus posse constat: veluti quo genere vehiculi agatur vel non agatur veluti ut equo dumtaxat vel ut certum pondus vehatur vel grex ille transducatur aut carbo portetur. Intervalla dierum et horarum non ad temporis causam, sed ad modum pertinent iure ram tertiam usque in horam decimam eo iure utatur uel ut alternis diebus utatur. 6 Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗsꝙ eoꝵ sibi negocietur sn dubio ius
societatis dissoluitur. P. Auł.
ludicio mutata sit casocietatis ꝓculus
em̃ ait hoc ip̃o ꝙ ndiciũ ideo ẽdicta
tumut societas distrahatur remici¬
atam societatẽsũ totoꝵ bonoꝵ sũ ini
reisocietas coita sit: Item bonis acͥcli¬
torib ueclitis unius socudistrabi so¬
cietatẽ labo ait. ¶ Si mrenc̾tame¬
mẽdã lucẽdam uecoita sit societas
tũcetiã post alicinus mortẽ ꝗcꝗd lucͥ
detͥmentiue fc̾m sit ꝯmine ẽẽ labeo
ait ¶ Diximus disse̾su solui societa¬
Ete hoc ita ẽ siõs dissenciunt. Quid
ergosumus renũciet cassuis scripsit
eumꝗ renũciau̾it societati a se ꝗde lba

Expanded text:
 eorum sibi negotietur, sine dubio ius societatis dissoluitur. 65 Pauluiudicio mutata sit causa societatis. Proculus enim ait hoc ipso quod iudicium ideo dictatum est, ut societas distrahatur, renuntiatam societatem, siue totorum bonorum siue unius rei societas coita sit. Item bonis a creditoribus uenditis unius socii distrahi societatem Labeo ait. Si in rem certam emendam conducendamue coita sit societas, tunc etiam post alicuius mortem quidquid lucri detrimentiue factum sit, commune esse Labeo ait. Diximus dissensu solui societatem: hoc ita est, si omnes dissentiunt. quid ergo, si unus renuntiet? Cassius scripsit eum qui renuntiauerit soci
Abbreviated transcription (Latin):
Residis ꝓfinicie officiales
ꝑpetui sunt et mutuam pec¬
mam dare et fenebremexet¬
possunt. ¶Preses ꝓumciem
tuam pecuniam fenebrem su
ripotest ꝑtinet. EAbbiu¬

Expanded text:
esidis provinciae officiales, quia perpetui sunt, mutuam pecuniam dare et faenebrem exepossunt. Praeses provinciae tuam pecuniam faenebrem sumri potest, pertinet. I