comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tit pectore curas. u alte: niger diu.ss cõsternũt: ĩplent ut strata iacent
silio ꝑ seuerẽt.⁊: tantũ radicẽ in tartara tendit: secũdũ physicos ꝗ dicũt
parem esse altitudinẽ radicũ & arbor.is lacrime in anes: quia mens ĩ¬
mota manet.e tũ uero: idest post desperationẽ.⁊ ex territa: p̃cipitata
turbata is mortẽ orat: ꝓdesiderat ut mortẽq miserrimꝰ opto aut certe
ideo orat: quia cõsecrata fuit nec mori poterat nisi soluta cõsecratione.
celi cõuexa: incuruaceli.÷ turicremis: cremancib thura. ⁊ hoc uisum:
hoc quod uiderat nulli dixit quid est. nulli nec sorori ꝗdem eui fuerat

Expanded text:
tit pectore curas». ALTE iugiter, diu. CONSTERNVNT implent, ut «strata iacent tit pectore curas». ALTE iugiter, diu. CONSTERNVNT implent, ut «strata iacent silio perseverat. TANTVM RADICE IN TARTARA TENDIT secundum physicos, qui dicunt parem esse altitudinem radicum et arborum. LACRIMAE INANES quia «mens immota manet». TVM VERO post desperationem. EXTERRITA praecipitata, turbata. MORTEM ORAT pro ‘desiderat’, ut «mortemque miserrimus opto»; aut certe ideo ‘orat’, quia consecrata fuit nec mori poterat nisi soluta consecratione. CAELI CONVEXA incurva caeli. TVRICREMIS cremantibus tura. HOC VISVM hoc quod viderat nulli dixit. Quid est ‘nulli’? Ne sorori quidem, cui fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
deris sola morte derelinquã. et hic in tellectus est melior quã mͥ cum
dederis cumulatũ quã lectionẽ tucca & uarrus ꝓbant: nã male ꝗdã
legũt quã mͥ cũ dederit idest eneas cumulata morte relinquã. et uo¬
lunt intelligi acceptũ ab eo beneficiũ mortẽ cum ulabo & sic relinquã
ut amantes dicere consuerũt: ut aerĩ specula de montis in undas de¬
ferar ex tremũ hoc munus morientis habeto: nã si eam odio habet eneas
restat ut eiꝰ morte lecet᷑ sed nõ ꝓcedit nemo eĩ dicit ueniam cumulata
sed cumulatam. ⁊ fertq refertq: nõ ab enea qui nil dicit sed adidone
fert & refert idest portat. ⁊ uoces ullas in tractabilis audit: cur mitis
linqua alti montes uocant᷑. . nũc hinc nũc illinc: sicut eneas ab anna
& didone ⁊ it stridor: ad dolorẽ enee ꝑtinet dequo ait magno ꝑsen¬

Expanded text:
deris, sola morte derelinquam. Et hic intellectus est melior, ‘quam mihi cum deris, sola morte derelinquam. Et hic intellectus est melior, ‘quam mihi cum dederis cumulatam’; quam lectionem Tucca et Varius probant. Nam male quidam legunt ‘quam mihi cum dederit’, id est Aeneas, ‘cumulata morte relinquam’, et volunt intellegi ‘acceptum ab illo beneficium morte cumulabo et sic relinquam’, ut amantes dicere consuerunt, ut «aërii specula de montis in undas deferar; extremum hoc munus morientis habeto»; nam si eam odio habet Aeneas, restat ut eius morte laetetur. Sed non procedit; nemo enim dicit ‘veniam cumulata’, sed ‘cumulatam’. FERTQVE REFERTQVE non ab Aenea, qui nihil dicit, sed a Didone fert et refert, id est iterum portat. VOCES VLLAS TRACTABILIS AVDIT cur mitis lingua alti montes vocantur. NVNC HINC NVNC ILLINC sicut Aeneas ab Anna et Didone. IT STRIDOR ad dolorem Aeneae pertinet, de quo ait «magno persen
Abbreviated transcription (Latin):
uulsus uero & reuulsus usurpatũ est tm̃ ĩparticipiis contra naturam.¬
u quoruit: ꝓperat sine respectu salutis. nã hoc dicit quod peto ẽt ipsi ꝓdẽ
Uimoris scilicet ĩ patientia.. ferentes: bene flantes ꝓpicios. & quod ꝓdi¬
dit: quod decepit & bene nam ad dirreptionẽ coniugii mutata
uoluntas sufficit. ⁊ nec pulchro ut latio careat: quod illi pulchrũ uide¬
tur. et sic est ẽt illud o tm libeat mecũ tibi sordida rura que tibi sic ui¬
dent᷑. : tempus in ane peto: sine officio coeũdi nã sine beneficio non
ꝓcedit cũ spaciũ petat & requi ẽ. ⁊ dũ mea me uictam doceat fortuna
statu in quo est fortunã dixit doceat. aũt dolere. illud est quia nõ ha¬
bet in aduersis patientiã nͥ qui dolere cõsueuit. hoc ergo petit ut ei pre¬
stet᷑ tempꝰ ꝑ quod discat ad uersa ꝑ ferre. ⁊ oro ueniã: beneficiũ ut orã¬
latam morte remitã: sensus est quod beneficiũ cũ mͥ cumulatũ de¬

Expanded text:
‘Vulsus’ vero et ‘revulsus’ usurpatum est tantum in participiis contra naturam. QVO RVIT properat sine respectu salutis; nam hoc dicit, ‘quod peto etiam ipsi prodest’; amoris scilicet inpatientia. FERENTES bene flantes, propitios. QVOD PRODIDIT quod decepit. Et bene; ad diruptionem enim coniugii inmutata voluntas sufficit. PVLCHRO VT LATIO CAREAT quod illi pulchrum videtur. Sic est illud «o tantum libeat mecum tibi sordida rura», quae tibi sic videntur. TEMPVS INANE PETO sine officio coeundi; nam ‘sine beneficio’ non procedit, cum spatium petat et requiem. DVM MEA ME VICTAM D. F. statu in quo est fortunam dixit. ‘Doceat’ autem ‘dolere’ illud est quia non habet in adversis patientiam nisi qui dolere consuevit; hoc ergo petit, ut ei praestetur tempus per quod discat adversa perferre. ORO VENIAM beneficium, ut «oranS CVMVLATAM MORTE REMITTAM sensus est: quod beneficium cum mihi cumulatum de
Abbreviated transcription (Latin):
buis cũ augmenta fecise nã post deos no hor̃es sed sxa intulit. ⁊. nã ꝗđ eds
simulo: tacite questioni occurrit neꝗs nimiã eꝰ iracundiã reprehenderet
dicens eneã posse mitigari forsitan p̃cib. s miseratus amantẽ: miseratꝰ

Expanded text:
bus eum augmenta fecisse; nam bus eum augmenta fecisse; nam simulo?? tacitae quaestioni occurrit, ne quis eius nimiam iracundiam reprehenderet, dicens Aeneam posse mitigari forsitan precibus. quae me ad
Abbreviated transcription (Latin):
crata resoluere uira. sed hic dicit fas est ẽt nos extera regna requirere. ⁊ nox
aperit terras: auerisimili ideo tempus posuit:  quotiẽs aũt: hoc est ꝑ unam¬
quãq noctem.  in soñis: more suo ꝓĩsonnis... turbida: terribilis quod
ras. ⁊ manifesto in lumine: aut clare aut in nibo cuiꝰ maius est lumen ut
sequor ut italiam: sequim᷑ fugientẽ.⁊iã dudum: ab initio orationis. ⁊ ausa.
irata. ut diua fixos oculos auersa tenet.⁊ luminib tacitis: ipsa tacita ut
tacitũq obsedit lumen amate ꝓipsa tacita. seꝗt᷑ aũt inuectio que semper
statu caret.: nec tibi diua parens: nõ est sola in eneã obiectio sed et̃ in se ob¬
ꝑfide more amantũ. ⁊ caucasus: mons scythie in hospitalis. ⁊ hyreane tyges.
arabice nã hyrcania silua est arabie. et notandũ relictis mediis cõparationi¬

Expanded text:
crata resolvere iura». Sed hoc dicit: ‘fas est etiam nos extera regna requirere’. NOX crata resolvere iura». Sed hoc dicit: ‘fas est etiam nos extera regna requirere’. NOX OPERIT TERRAS a verisimili, ideo tempus posuit. QVOTIENS autem hoc est, per unamquamque noctem. IN SOMNIS more suo pro ‘in somniis’. TVRBIDA terribilis, quod ras». MANIFESTO IN LVMINE aut ‘claro’, aut in nimbo, cuius maius est lumen; sic eonasmos. SEQVOR ut «Italiam sequimur fugientem». IAMDVDVM ab initio orationis. AVERSA irata: ut «diva solo fixos oculos aversa tenebat». LVMINIBVS TACITIS ipsa tacita, ut «tacitumque obsedit limen Amatae», pro ‘ipsa tacita’. Sequitur autem invectio, quae semper statu caret. NEC TIBI DIVA PARENS non est sola in Aenean vituperatio, sed etiam in se obi, perfide?». CAVCASVS mons Scythiae inhospitalis. HYRCANAEQVE TIGRES Arabicae; nam Hyrcania silva est Arabiae. Et notandum relictis mediis conparationi
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa ansꝑicato gerebãt: ergo auspiciis dispositionib. ⁊ sponte mea: modo
nomen est: nam & genus ce casum habet sic &e mane cũ ei genus  ca¬
sus adicit᷑ nomen est: ut dũ mane nouũ dũ gramina canent. sic est &
legimus hoc cape: fatoꝵ comes. itẽ diuersas querere terras auguriis agimur di
asie. unde horatiꝰ diues agebat clazomenis. iuixta hanc nemus est gryneum
ubi apollo colit᷑ inde nũc epitheton dedit licet in delo acceperit oraculum.
hycie sortes: nec hinc accepit responsum. sed sic dixit lide ac si diceret apol¬
linem sed dixit ut gryneus. ⁊ hic amor hec patria est: eo inꝗt desiderio ea
uoluntate deoꝵ iteꝵ circa italiam teneor quo possem circa trorã & ad illud
sed hoc loco nõ est iungenda elocutio ne sit uitiũ. nã legimus fas mͥ graiore sa¬

Expanded text:
omnia auspicato gerebant; ergo ‘auspiciis’ ‘dispositionibus’. SPONTE MEA modo omnia auspicato gerebant; ergo ‘auspiciis’ ‘dispositionibus’. SPONTE MEA modo nomen est; nam et genus et casum habet. Sic et ‘mane’, cum ei et genus et casus addiitur, nomen est, ut «dum mane novum, dum gramina canent». Sic est et legimus "hos cape fatorum comites" item "diversas quaerere terras auguriis agimur divAsiae; unde Horatius «dives agebat Clazomenis». Iuxta hanc nemus est Gryneum, ubi Apollo colitur. Inde ergo nunc epitheton dedit, licet in Delo acceperit oraculum. LYCIAE SORTES nec hinc accepit responsum, sed sic dixit ‘Lyciae’ ac si diceret Apollineae. HIC AMOR, HAEC PATRIA EST eo, inquit, desiderio per voluntatem deorum circa Italiam teneor quo possem circa Troiam. Et ad illud bis fas’ dicimus, sed hoc loco non est iungenda elocutio, ne sit vitium; nam legimus «fas mihi Graiorum sa
Abbreviated transcription (Latin):
agit. cõtra alibi ꝗd cõmerui aut peccaui pater: idest quid mali egi.⁊s
meminisse pigebit elise: memini ce illius rei dicimꝰ ut hoc loco & memi¬
ni illam rem ut numeros memini siuerba tenerẽ.dum memor ipsẽ
mei: defucuro dixit & congrue nãpiget ad futurũ spectat pudet ad
preteritũ &e licet pene una sit significatio tñ dicimꝰ piget me illud facere
pudet fecisse: unde & in terdũ precipue as allustio simł ponunt᷑. a pro
re pauca: remoto ingrati crimine descendit ad causam. ⁊ neq ego: hãc
ꝓfectionẽ subaudi. nã posteriori nõ potest iungi ne sit cõfessio.⁊. p̃tendi
tedas: ꝓbat nõ esse matrimoniũ. ⁊ aut hec ĩfedera ueni : aut matͥmonii
& iungendũ est suꝑiori aut certe ad posteriora pertinet: & hoc dicit
nõ ad hoc ueni ut hic morarer sicut & nũc ꝓbat. s me si fata meis pate

Expanded text:
agit; contra alibi «quid commerui aut peccavi, pater?» id est quid male egi? agit; contra alibi «quid commerui aut peccavi, pater?» id est quid male egi? MEMINISSE PIGEBIT ELISSAE ‘memini’ et ‘illius rei’ dicimus, ut hoc loco, et ‘memini illam rem’, ut «numeros memini, si verba tenerem». DVM MEMOR IPSE MEI de futuro dixit et congrue; nam ‘piget’ ad futurum spectat, ‘pudet’ ad praeteritum. Et licet paene una sit significatio, tamen dicimus ‘piget me illud facere’, ‘pudet fecisse’; unde interdum, praecipue a Sallustio, simul ponuntur. PRO RE PAVCA LOQVAR remoto ingrati crimine descendit ad causam. NEQVE EGO HANC ‘profectionem’ subaudis; nam posteriori non potest iungi, ne sit confessio. PRAETENDI TAEDAS probat non esse matrimonium. AVT HAEC IN FOEDERA VENI aut matrimonii, et iungendum est superiori, aut certe ad posteriora pertinet et hoc dicit ‘non ad hoc veni, ut hic morarer’, sicut et nunc probat
Abbreviated transcription (Latin):
uis loꝗt᷑ nã ubi nõ est iustũ matrimoniũ liberi matrẽ secũt᷑. ⁊⁊ qui te
tñ ore referret: aut sic dixit quasi amatrix ut supra de ascanio in fan¬
morib tuis. ⁊ iouis monitis: bene p̃scribit ne ei det impietatẽ. Sane¬
&e bec monita dicimus ut carmentis nymphe monita &e deus auctor
apollo: & hos monitus ut ꝑsius hos pueris monitus patris infundere
lippos.⁊ ĩmota tenebat lumina: phẏsicũ eĩ est ut qualitatẽ animi ex
eneã aꝓposito nõ esse deuiaturũ.⁊ ego te que plurima: cõtrouersia ẽ
plena in qua ẽt purgat obiecta remouens ase crimen ingrati &e inueni¬
ali utit᷑ statu ꝓfectionem suam retorquẽs in uoluntatẽ deoꝵ: habet ẽt̃
sisse. & est sermo dehis qui ꝑ cõcrariũ magis lucent: terẽtiꝰ ita melima¬
mes ꝓmerentẽ parte. idest beneagentem & cõgruit ut p̃stet qui bene

Expanded text:
ius loquitur: nam ubi non est iustum matrimonium, liberi matrem sequuntur. Ad v. 32ius loquitur: nam ubi non est iustum matrimonium, liberi matrem sequuntur. Ad v. 329 Qui te tamen ore referret aut sic dixit quasi amatrix, ut supra de Ascanio "infannon moribus tuis. Ad v. 331 Iovis monitis bene praescribit, ne ei det impietatem. sane'haec monita' dicimus, ut "Carmentis nymphae monita et deus auctor Apollo" , et 'hos monitus', ut Persius "hos pueris monitus patres infundere lippos" . inmota tenebat lumina physicum enim est ut qualitatem animi ex Aenean a proposito non esse deviaturum. EGO TE QVAE PLVRIMA FANDO controversia est plena, in qua et purgat obiecta, removens a se crimen ingrati, et veniali utitur statu, profectionem suam retorquens in voluntatem deorum. Habet etisisse; et est sermo de his qui per contrarium magis lucent: Terentius «ita me velim ames promerentem pater», id est bene agentem. Et congruit, ut praestet qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
pͥor que melior fuit sine dubio.: hospes: eneas oe hospes fuerat &ꝙ ma¬
ritus sed modo maritũ se negat e hospitem cõfitet᷑. unde nunc dido
hic dicit cu me deseris hospes quoniã hoc solũ nomen restat de cõuigȩ
hoc est suꝑest ali restat intelligune restitit idest contrariũ tibi est. nõ
nulli dicunt hoc solũ nomen quoniã suꝑest ut te cõiugẽ dicam dicitꝰ
añt ingenti affectu hosuersus ꝓnuntiasse cũ pͥuatĩ paucis presentibus
hoc est aut ẜmo tractus acaptius qui cũ tenerent᷑ ab hostib dicebant
sublatis om̃ib salutẽ concede inde ꝑsyneresin hic natus est sermo ut ĩ
cõtẽptu reꝵ multaꝵ ꝑdituri aliꝗd. salutẽ dicamꝰ.⁊ ante fugam soboles:
& amatorie ce amatore nã hec fligam dicit quã ille uoĩat ꝓfectionem
amor aũt ex filii desiderio cõꝓbat᷑.: siꝗs mͥ: nã bene iterat mͥ. q sccũdũ

Expanded text:
PRIOR quae melior fuit sine dubio. HOSPES Aeneas et hospes fuerat et maPRIOR quae melior fuit sine dubio. HOSPES Aeneas et hospes fuerat et maritus, sed modo maritum se negat, hospitem confitetur; unde nunc Dido hoc dicit ‘cui me deseris hospes, quoniam hoc solum nomen restat de coniuge’, hoc est ‘superest’. Alii ‘restat’ intellegunt ‘resistit’, id est ‘contrarium tibi est’. Non nulli dicunt ‘hoc solum nomen quoniam superest, ut te coniugem dicam’. Dicitur autem ingenti adfectu hos versus pronuntiasse, cum privatim paucis praesentibus hoc’. Est autem sermo tractus a captivis, qui cum tenerentur ab hostibus dicebant ‘sublatis omnibus, salutem concede’. Inde per synaeresin hic natus est sermo, ut in contemptu rerum multarum petituri aliquid ‘saltem’ dicamus. ANTE FVGAM SVBOLES et amatorie et amare: nam haec fugam dicit, quam ille nominat profectionem. amor autem ex filii desiderio conprobatur. si quis mihi bene iterat 'mihi'. et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
uebant᷑. Sane sciendũ orgia apud grecos dici sacra oĩa sicut apud latinos
exquo clamor ueluti numinis bachas clamabat.: dissimulare: etiam
satis artificiosa allocutio: nã &e sibi consulit subfacie utilitatis ence dis
data dextera: fedus amicitiaꝵ. t hiberno sidere: nõ hieme sed hiemali
lis. et inte odio mei: sic lucanus decesare: seuitia est uoluisse mori.⁊.do¬
mosq ignotas: ac si diceret Carthago ũ nota est licet &e hic aliena sint ar¬
ua.⁊ et troia antiqua maneret: si de est. & quasi ꝑ interrogationẽ in telli¬
gendũ. ⁊ mene fugis: adhuc aꝑte nõ uult ĩputare beneficia sicut paulo
post irata. is nil ip̃sa reliqui: nõ pudorẽ nõ regnũ.: s ĩceptos:. qui ipsa no¬
uitate sunt dulces. ⁊ dulce meũ: tetigit rem in honestam sic terentiꝰ seu
tibi morigera fui in om̃ib reb.tyrannus: nil intererat apud maiores in¬
terregem & tyrannũ ut pars in prcis erie dextrã tetigisse tyranni.: fama

Expanded text:
bantur. sane sciendum orgia apud Graecos dici sacra omnia, sicut apud Latinos ex quo clamor veluti numinis Bacchas vocabat. DISSIMVLARE ETIAM satis artificiosa allocutio; nam et sibi consulit sub facie utilitatis Aeneae. ‘DATA DEXTERA foedus amicitiarum. HIBERNO SIDERE non hieme sed hiemali LIS etiam in te odio mei; sic Lucanus de Caesare «saevitia est voluisse mori». DOMOSQVE IGNOTAS ac si diceret ‘Carthago iam tibi nota est, licet et hic aliena sint arva’. TROIA ANTIQVA MANERET ‘si’ deest; et quasi per interrogationem intellegendum. MENE FVGIS adhuc aperte non vult inputare beneficia, sicut paulo post irata. NIHIL IPSA RELIQVI non pudorem, non regnum. INCEPTOS HYMENAEOS qui novitate sunt dulces. DVLCE MEVM tegit rem inhonestam; sic Terentius «seu tibi morigera fuit in rebus omnibus». TYRANNI nihil intererat apud maiores inter regem et tyrannum, ut «pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni». FAMA
Abbreviated transcription (Latin):
buthanatoꝵ aĩas nõ recipi inoriginẽ suam nͥ uagantes legitimũ tp̃s fati cõple¬
uerine quod poete ad sepulturam transferũt ut centũ errant annos: hoc erogo
nũc clicit dido occisura me añdiem sum: uaganti mͥ dabis penas nã te ꝑsequar
semꝑ: si aũt fuero recepta inoriginẽ penas tuas audiã quas udere nõ potero
in nono. tũc uero ĩ cũbunt urget presentia turni.⁊ frondentis ferũt: nõ qui
erant sed qui esse poterãt: ue quos ego sim totiens iam declignata maritos.
cernas: honesta figura est sirem tertie ꝑsone in secũdas referas ut siꝗs cernas.
formice: ad studiũ respicit cõparatio hoc loco. Et notandũ cautelam expri
luuenalis formica tandem quidam expauere magistra. sane formica dicta
est ab eo quod micas ferat... farris: nomen est solũ quodr geminet ĩgtõ

Expanded text:
biothanatorum animas non recipi in originem suam, nisi vagantes legitimum tempus fati conplebiothanatorum animas non recipi in originem suam, nisi vagantes legitimum tempus fati conpleverint; quod poetae ad sepulturam transferunt, ut «centum errant annos». Hoc ergo nunc dicit Dido: ‘occisura me ante diem sum; vaganti mihi dabis poenas, nam te persequar semper; si autem fuero recepta in originem, poenas tuas audiam, quas videre non potero’in nono «tunc vero incumbunt, urguet praesentia Turni». FRONDENTESQVE FERVNT REMOS non qui erant, sed qui esse poterant, ut «quos ego sim totiens iam dedignata maritos». CERNAS honesta figura si rem tertiae personae in secundam referas, ut ‘si quis cernat’. FORMICAE ad studium respicit comparatio hoc loco. Et notandum cautelam exprimIuvenalis «formica tandem quidam expavere magistra». Sane ‘formica’ dicta est ab eo quod micas ferat. FARRIS solum nomen est quod ‘r’ geminet in genetivo;
Abbreviated transcription (Latin):
se .⁊. quietos sollicitat : cicero in libris dedeoꝵ natura tͥplicẽ de his dicit esse
opinionẽ: deos nõ esse cuiꝰ rei auctor apđ athenas exustus est & nil curare
satis artificiosa ꝓhibitio que fit ꝑ cõcessionẽ que tñ ne ñ intellecta sit ꝑsuasio
ꝑ miscenda sunt aliqua que uetent latenter ut uentus ꝑundas. Sic terentiꝰ
aut manifẽstis ut medioq exhoste recepi: aue illa saxa dicit que sunt ix
melius eñ est ut secũdũ urbanũ accipiamꝰ atris ignib rogalib ꝗ uisi tẽpesta¬
tem significant ut enee sicut ĩ quinto legimꝰ cõtigit. ergo nũc quod. factura
est dicit idest occidam me ⁊ rogalibus te ꝑsequar flam̃is. ⁊ absens: quasi
mortua rogalib aũt mali omiuis quod atris dixit: legimus &e in horatio
nigroꝵq memor ut licet igniũ.  anima seduxerit artus: hipallage ꝓaĩa
artub sub ducerit. ⁊ om̃ib umbra locis adero dabis improbe penas: physici

Expanded text:
se. QVIETOS SOLLICITAT Cicero in libris de deorum natura triplicem de his dicit esse opinionem: deos non esse, cuius rei auctor apud Athenas exustus est; esse et nihil curare, satis artificiosa prohibitio, quae fit per concessionem; quae tamen ne non intellecta sit persuasio, permiscenda sunt aliqua quae vetent latenter, ut ‘ventis’ ‘per undas’; sic Terentius aut manifestis, ut "medioque ex hoste recepi" : aut illa saxa dixit, quae sunt inter melius tamen est, ut secundum Urbanum accipiamus 'atris ignibus' rogalibus, qui visi tempestatem significant, ut Aeneae, sicut in est dicit, id est ‘occidam me et rogalibus te persequar flammis’. ‘Absens’ quasi ‘mortua’. ‘Rogalibus’ autem mali ominis, quod ‘atris’ dixit; legimus et in Horatio «nigrorumque memor dum licet ignium». ANIMA SEDVXERIT ARTVS hypallage pro ‘animam artubus seduxerit’. OMNIBVS VMBRA LOCIS ADERO dicunt physici
Abbreviated transcription (Latin):
silib qui bello postea lacessiti ab his ꝗ de aliis ueniebant montib facile
ex locis suꝑiorib uicerũt unde fictum est ut dii suꝑiores dicerent᷑ infe¬
riores uero terrigene & quia de humilimis ad sum̃a reptabant dicti sũt
ꝓpedib habuisse serpentes. ⁊ semustũ: ꝓsemiustũ. Et sciendum sic poni
quasi semianimis sit encheladus unde est mutat latus simul ponitur
scdm fabulam causa quasi ex fulmine natũ illic sit incendium. s cami¬
uel mente uel oculis:⁊s ethera siderea polus : ꝑ etherã sideream id ꝑ splen¬
dorem etheris. Sane ether est ip̃m elerãtum ethera uero splendor ethe¬
ris. Sane homerus ce etherẽ ce aerẽ cõis generis uult quod de aere nos¬

Expanded text:
silibus, qui lacessiti postea bello ab his qui de aliis usilibus, qui lacessiti postea bello ab his qui de aliis uex locis superioribus vicerunt. Unde fictum est ut dii superiores dicerentur, inferiores vero terrigene. Et quia de humillimis ad supro pedibus habuisse serpentes. SEMVSTVM pro ‘semiustum’. Et sciendum sic poni quasi semianimis sit Enceladus; unde est «motat latus». Simul ponitur secundum fabulam causa, quasi ex fulmine illic sit natum incendium. CAMIvel mente vel oculis. AETHRA SIDEREA POLVS per aethram sideream hoc est per splendorem aetheris. Sane aether est ipsum elementum, aethra vero splendor aetheris. Sciendum est Homerum et aetherem et aërem communis generis
Abbreviated transcription (Latin):
is candente fauilla: id scintillis &e bona ꝑyphrasiꝰ nã fauilla est deserta
igne scintilla. s iuscera montis: idest partes sic aũt dixit uiscera quẽ ad¬
modũ terre ossa dicunt᷑. ⁊ eructans: ructo ructa tm̃ facit: sic eĩ cicero
eructant sermonib suis cedem bonoꝵ. Uirgilus atq omẽm cocyto eruc¬
tat arenam horatius usurpauit hic dũ sublimis uersus ructat᷑.: liq̃frã¬
q saxa: putrida decotta ĩ modũ calcis.  fundo imo: ab imo: et reddi¬
dit causam latenter inde eĩ uentus exaqua natus erũpit. es fama est:
bene se fabulosam rem dicturus excusat nã reuera nͥ que de gigantibus
legimꝰ fabulosa acceperimus ratio nõ ꝓcedit nã cũ in phlegra loco thessa¬
salustiũ unde othii campi typheus incãpania ut in arime iouis imꝑis¬
ĩposta typheo. S uarro dicit indiluuio aliquos ad montes cõfugisse cũ utẽ¬

Expanded text:
 CANDENTE FAVILLA id est scintillis. Et bona periphrasis; nam favilla est deserta  CANDENTE FAVILLA id est scintillis. Et bona periphrasis; nam favilla est deserta igni scintilla. VISCERA MONTIS id est partes. Sic autem dixit ‘viscera’ quemadmodum ‘terrae ossa’ dicuntur. ERVCTANS ‘ructo ructas’ tantum facit: sic etiam Cicero «eructant sermonibus suis caedem bonorum», Vergilius «atque omnem Cocyto eructat harenam». Horatius usurpavit «hic dum sublimes versus ructatur». LIQVEFACTA SAXA putria, decocta in modum calcis. FVNDO IMO ab imo. Et reddit causam latenter; inde enim ventus ex aqua natus erumpit. FAMA EST bene se fabulosam rem dicturus excusat; nam re vera, nisi quae de gigantibus legimSalustium, unde Othii campi, Typheus in Caimposta Typheo? Sed Varro dicit in diluuio aliquos ad montes confugisse cum uten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙydopas cy habet accentũ sed cyclopes clo habebit. ⁊s tonat ethna ruinis :
sulphur ut pene totus tractus campanie ubi est uesuuius & gaurus mõ¬
tes quod indicat aquaꝵ odor cadentium. ltem nouimꝰ exaque motu uẽ¬
tum creari esse etiã concauas terras ethuam cõstat ab ea parte qua eurus
uel affricus flant habere speluncas & plenas sulphuris &e usq ad mare
deductas. He spelunce recipientes in se fluctus uentũ creant qui agitatꝰ
ignem gignit ex sulphure unde est illud quod uidet᷑ incendiũ hoc aũt
uerũ esse illa cõꝓbat ratio. quia & aliis flantib uentis ni hil ex se se emut¬
tit ce ꝓmͦ flatũ euri uel affrici in terdũ fumũ interdũ fauillas nõ ũquã
uomit incendia quod & hoc loco ostendit nã effectũ indicans suppri¬
mit causas. ⁊ ꝓrũpit ad ethera nubem: euomit & est poetica descriptio.¬

Expanded text:
‘Cyclopas’, ‘cy’ habet accentum; si ‘Cyclopes’, ‘clo’ habebit. TONAT AETNA RVINIS ca‘Cyclopas’, ‘cy’ habet accentum; si ‘Cyclopes’, ‘clo’ habebit. TONAT AETNA RVINIS casulphur, ut paene totus tractus Campaniae, ubi est Vesuvius et Gaurus montes, quod indicat aquarum odor calentium. Item novimus ex aquae motu ventum creari, esse etiam concavas terras. Aetnam constat ab ea parte qua Eurus vel Africus flant habere speluncas et plenas sulphuris et usque ad mare deductas. Hae speluncae, recipientes in se fluctus, ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde est quod videtur incendium. Hoc autem verum esse illa conprobat ratio, quia et aliis flantibus ventis nihil ex se emittit et pro modo flantum Euri vel Africi interdum fumum, interdum favillas, nonnumquam vomit incendia. Quod et hoc loco ostendit; nam effectum indicat, supprimit causas. PRORVMPIT AD AETHERA NVBEM evomit. Et est poetica descriptio.
Abbreviated transcription (Latin):
non est.s naufragũ scillaceum: periculosum nauib dictũ scyllaceum
uel atractu uel apericuli similitudine nã inde scylla longe est.⁊ & ge¬
mitũ ingentem pelagi: uidet᷑ delatus pͥmo ad fretũ post ethnã reuersus.
fractas nimias: ut fractos sonitus imitata tubaꝵ. N estu miscent᷑ hare¬
ne: describit loca caribdli uicina quã esse credit expericuli magnitu¬
dine. ⁊ saxa horrenda canebat: retulit se ad historiam nã ꝓ scylla di
ad manes imos: poetica yꝑbole.⁊ scopnli clamorẽ: de historia ut supͣ
ut elisos oculos &e siccum sanguinẽ.g. mrorantia astra: ꝓirrorata id est
que irrorabant᷑ aqua significatione nõ est apud latinos participium
sane yꝑbole est. ⁊ uentus cũ sole: uentoꝵ eĩ mutationẽ necesse est fieri
uel oriente die uel occidente.s ignariq uie cyclopũ ad labimur oris.
ut seruatũ exundis strophadum me litora prima accipunt cyelopũ

Expanded text:
non est. NAVIFRAGVM SCYLLACEVM periculosum navibus. Dictum Scyllaceum non est. NAVIFRAGVM SCYLLACEVM periculosum navibus. Dictum Scyllaceum aut a tractu, vel a periculi similitudine; nam inde Scylla longe est. ET GEMITVM INGENTEM PELAGI videtur delatus primo ad fretum, postea ad Aetnam reversus. FRACTAS nimias, ut «fractos sonitus imitata tubarum». AESTV MISCENTVR HARENAE describit loca Charybdi vicina, quam esse credit ex periculi magnitudine. SAXA HORRENDA CANEBAT rettulit se ad historiam; nam pro Scylla ‘saxa’ AD MANES IMOS poetica hyperbole. SCOPVLI CLAMOREM de historia, ut suprut «elisos oculos et siccum sanguine guttur». RORANTIA ASTRA pro ‘inrorata’, idest quae inrorabantur; e qua significatione non est apud Latinos participium. Sane hyperbole est. VENTVS CVM SOLE ventorum enim mutationem necesse est fieri vel oriente die vel occidente. IGNARIQVE VIAE CYCLOPVM ADLABIMVR ORIS ut «servatum ex undis Strophadum me litora primum accipiunt». Simil
Abbreviated transcription (Latin):
tur lacones ꝗb iuuentus deerat p̃ceperũt ut uirgines cũ ꝗbuscũq cõ¬
cuberent. factũ est ut cũ post sedata bella uiuentus incertis parentib
duce phalanto octauo ab hercule ꝓfecti sunt delatiq ad breue opidũ
calabrie quod taras neptũni filius fabricauerat id auxerũt & pͥsco
noĩe apellarũt tarentũ. bene ergo nũc hertulei tarenti siuera est fa¬
ma quod taras condiderat & auxerat phalantꝰ. ⁊ attollit se: quia
ad ꝓpinquantib aut recedere montes uident᷑ aut surgere.: diua la¬
cinia: contra iunonis lacinie templũ secũdũ quosdam arege cõdito¬
re dictũ secũdum quosdam alatrone lacino quẽ illic hercules occidit
& hoc expiato unoni templũ constituit. ⁊ caulonisq arces: caulon
mons est calabrie ut horatius & amicus caulon fertilis bacho in quo
opidum fuit qđ secundum hyginũ ꝗ scripsit desitu urbiũ italicaꝵ olĩ

Expanded text:
tur, Lacones, quibus iuventus deerat, praeceperunt ut virgines cum quibuscumque contur, Lacones, quibus iuventus deerat, praeceperunt ut virgines cum quibuscumque concumberent. Factum est, et, cum post sedata bella iuventus incertis parentibusduce Phalanto, octavo ab Hercule, profecti sunt, delatique ad breve oppidum Calabriae, quod Taras, Neptuni filius, fabricaverat, id auxerunt et prisco nomine appellaverunt Tarentum. Bene ergo nunc ‘Herculei Tarenti si vera est fama’, quia Taras condiderat, auxerat Phalantus. ATTOLLIT SE quia adpropinquantibus aut recedere montes videntur, aut surgere. DIVA LACINIA CONTRA Iunonis Laciniae templum, secundum quosdam a rege conditore dictum, secundum alios a latrone Lacinio, quem illic Hercules occidit, et loco expiato Iunoni templum constituit. CAVLONISQVE ARCES Aulon mons est Calabriae, ut Horatius «et amicus Aulon fertilis Baccho», in quo oppidum fuit, quod secundum Hyginum, qui scripsit de situ urbium Italicarum, olim
Abbreviated transcription (Latin):
usum esse uirgilium cũ & plautus paupera dix̾it ab eo quod est hic
ce hec pauꝑ ut pauꝑq senectus. item pauꝑq domus nec nota poten
⁊ armenta: armenta dicta sunt quasi armis apta nã equi in tersunt¬
misit.⁊ spes est pacisait : latenter uncere posse troianos dicendo
supra curru succedere sueti. ⁊ palladis armisone: bene post belli o¬
dũ ricũ unde seꝗt᷑ ꝑfectis ordine uotis. ⁊ uinoni artine: idest ma¬
gne ut unonis magne.⁊. haud mora continuo: unus dehis uacat¬
grauigenũq domos: sic est dictũ quẽ admodũ trouigena et sciendum
lacrificii tantũ causa tetigisse calabriam ubi dicunt᷑ accepisse palladiũ
adiomede uel ulixe nec ĩmerito dubitatur ut eĩm insecundo lectũ¬
est ambo rapuerũt.i herculei siuera est fama tarenti: lacones &.
athenienses dui interse bella tractauerũt & cũ utraq pars affligere¬

Expanded text:
usum esse Vergilium, cum et Plautus "paupera" dixerit ab eo quod est hic usum esse Vergilium, cum et Plautus "paupera" dixerit ab eo quod est hic et haec pauper, ut "pauperque senatus" item "pauperque domus, nec nota potent armenta armenta dicta sunt quasi apta an praemisit. SPES ET PACIS AIT ostendit latenter vincere posse Troianos dicendo supra «curru succedere sueti». PALLADIS ARMISONAE bene post belli odum ritum; unde sequitur «perfectis ordine votis». IVNONI ARGIVAE id est ‘magnae’, ut «Iunonis magnae». HAVD MORA CONTINVO unum de GRAIVGENVMQVE DOMOS sic est dictut, quemadmodum «Troiugena». Et sciendum sacrificii tantum causa eos tetigisse Calabriam, ubi dicuntur accepisse Palladium a Diomede vel ab Vlixe. Nec inmerito dubitatur; ut enim in secundo legimus, ambo rapuerunt. HERCVLEI SI VERA EST FAMA TARENTI Lacones et Athenienses diu inter se bella tractarunt, et cum utraque pars adfligere
Abbreviated transcription (Latin):
unde hic sũpsit colorem speciẽ efficit scithici arcus.s ip̃ẽ latet: reu
ra ꝓcul in tuentib unde est portusq patescit: nã secũdum donatũ¬
late patet nõ stat uersus.÷ refugitq ab litore templũ: edificia uici¬
na litorib longe in tuenti uident᷑ in mari. que accedentib quasi re¬
cedere & retro agere putant᷑: uel quia sitũ est incole qui sensim crescit
alitore ideo dixit refugit.⁊ pͥmũ : aut quale nũꝗͣ uiderat ante aut¬
certe quia sequit᷑ porce albe om̃. alii tondentes pͥmũ campũ uolunt
ił pͥmara partẽ campi. candore niuali: hoc adiuctorie om̃ ꝑtinet
simul notandũ anchisem omẽm habere diuinandi peritiã. hinc est
illud diuiniq ossa parentis.. terra hospita: usurpatiue hospita di¬
xit: que eĩ in es exeunt coĩa esse possunt nã fẽmininũ in a nõ mit¬
tunt. lucanus hospes in extremis audiuit curia tectis: nec mirũ ab

Expanded text:
unde hic tulit colorem: «speciem efficit Scythici arcus». IPSE LATET re unde hic tulit colorem: «speciem efficit Scythici arcus». IPSE LATET re vera procul intuentibu‘late patet’ non stat versus. REFVGITQVE AB LITORE TEMPLVM aedificia vicina litoribus longe intuenti videntur in mari, quae accedentibus quasi recedere et retro se agere putantur; vel quia situm est in colle, qui sensim crescit a litore. Ideo dixit ‘refugit’. PRIMVM aut quale numquam ante viderat, aut certe quia sequitur porcae albae omen. Alii vero ‘tondentes primum campum’ volunt, id est primam partem campi. CANDORE NIVALI hoc ad victoriae omen pertinet. Simul notandum Anchisen omnem habere divinandi peritiam; hinc est illud «divinique ossa parentis». TERRA HOSPITA usurpative ‘hospita’ dixi. Quae enim in ‘es’ exeunt communia esse possunt; nam femininum in ‘a’ non mittunt. Lucanus «hospes in externis audivit curia tectis». Nec mirum
Abbreviated transcription (Latin):
idest naues ꝓducimꝰ. ⁊ pandimus alas: contos intẽdimꝰ. s humilemq
uidemus italiam: aue naturã ꝓuincie ostendit. ut sallustius italie
plana & mollia aut rem phisicam expͥmit quia omẽ quod cõtinet᷑
altius est eo quod continet aut quia ꝓcul uisentib terra humilis
semꝑ uidet᷑ ut lucanus. et dubius ceruit uanescere montes.⁊ italiam.
tauto logia est usus ad exprimendũ affectum nauigantũ.s: corona in¬
duit: aut usq ad sum̃um impleuit aut reuera coronauit.: dii maris.
ta significat. ⁊ spirate: & aduentũ ꝑtinet & ad fauorẽ ut aspiret pri¬
mo furtuna labori.. crebescũt optate aure : magnũ anchise ostendit᷑
meritũ.⁊. patescit: ꝓpinquantib ut & angusti rarescunt claustra pe¬
lori. ⁊ curuat᷑ in arcum: in arcus similitudinem ut excisum euboice
latus ingens rupis in antrũ in antri similitudinẽ. sic depõto sallustus

Expanded text:
id est naves producimus. PANDIMVS ALAS contos intendimus. HVMILEMQVE id est naves producimus. PANDIMVS ALAS contos intendimus. HVMILEMQVE VIDEMVS ITALIAM aut naturam provinciae ostendit, ut Sallustius «Italiae plana ac mollia», aut rem physicam exprimit, quia omne quod continetur altius est ab eo quod continet, aut quia procul visentibus terra humilis per videtur, ut Lucanus «et dubios cernit vanescere montes». ITALIAM tautologia usus est ad exprimendum affectum navigantum. CORONA INDVIT aut usque ad summum implevit, aut re vera coronavit. DI MARIS ta significat. SPIRATE et ad ventum pertinet et ad favorem, ut «adspirat primo Fortuna labori». CREBRESCVNT OPTATAE AVRAE magnum Anchisae ostenditur meritum. PATESCIT propinquantibus, ut «et angusti rarescent claustra Pelori». IN ARCVM in arcus similitudidem, ut «excisum Euboicae latus ingens rupis in antrum», in antri similitudinem. Sic de ponto Sallustius,
Abbreviated transcription (Latin):
ram serenitatẽ: s. notat: aũt ut tullius notat &e designat oculis hoc est
cituiꝰ aut certe ad homines retulit nã licet eternũ sit axiũ sonus tñ nõ
auro circũ spicit oriona: sicut lucanus ensiferi nimiũ fulget. latus orio¬
nis. Et sciendũ nõ hec eũ intueri ut certa signa que omĩb patẽt sed ex¬
plorare stellarũ uigorẽ quo futura serenitas indicat᷑ ut ingeorgicis nã
neq tũ stellis acies obtusa uidet᷑ si aũt querebat quasi nõ orta nequaꝗͣ
ꝓcedit cũ etiam septẽtriones dixerit ꝗ semꝑ uident᷑... celo cõstare
sereno : suppetere ut uiuenalis quis ferat uxorẽ cui cõstant omĩa.
cdarũ signũ: faculam eleuauit. ut flãmas cũ regia puppis extulerat.
castra moueriꝰ: castra sunt ubi milites steterĩt. dicta aũt castra quasi casta
uel quod illic castraret᷑ libido nã nũꝗͣ intereat mulier. & tẽptamus iuiã :¬

Expanded text:
ram serenitatem. 'notat' autem, ut Tullius "notat et designat oculis" , id est ram serenitatem. 'notat' autem, ut Tullius "notat et designat oculis" , id est citus; aut certe ad homines rettulit: nam licet aeternus sit axium sonus, tamen AVRO CIRCVMSPICIT ORIONA sic Lucanus «ensiferi nimium fulget latus Orionis». Et sciendum non hoc eum intueri, ut cernat signa, quae omnibus patent, sed explorare stellarum vigorem, quo futura indicatur serenitas, ut in Georgicis «nam neque tunc stellis acies obtunsa videtur». Si autem quaerebat quasi non orta, nequaquam procedit, cum etiam septentriones dixerit, qui semper videntur. CAELO CONSTARE SERENO suppetere, ut Iuvenalis «quis ferat uxorem, cui constant omnia?». CLARVM SIGNVM faculam elevavit, ut «flammas cum regia puppis extulerat». CASTRA MOVEMVS castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem ‘castra’ quasi casta, vel quod illic castraretur libido; nam numquam his intererat mulier. TEMPTAMVS VIAM
Abbreviated transcription (Latin):
stendit quomodo hesperia idest quib populis auctor est dardanus.
hesperia hoc est hesperoton nã grece dixeit &e est de loco ad uerbiũ
darclanus hesperoton figura eĩ nõ ũꝗͣ pulchra est si elocutio ĩ ꝑfec
pelago: butrotio derelicto.⁊ uicina ceraunea iuxcta: ceraunia sunt
montes epyri acrebris fulminib nominati unde horatiꝰ expressus
dixit acroceraunia ꝓpter altitudinem & fulminũ iactus. ⁊ cursusq
breuissimus: adeo ut medio noctis spatio transfretauerit. noptate
telluris : que anauigantib semꝑ optat᷑. is sortiti remos: ꝑ sortẽ diui
discretionem illius quod aqua alluitꝰ..: horist actaꝑ horas decurrẽs.
saurib aera captat: naturale eĩ est ut aqua parte flaturus est uentꝰ
acleã auris ad mota frigidior fiat. ⁊. sidera cuncta notat: ideo cũcta¬
quia ĩ ꝓuosticis legit᷑ non sufficere unũ signũ ad explorandam futu¬

Expanded text:
stendit quomodo ‘Hesperia’, id est quibus populis auctor est Dardanus. stendit quomodo ‘Hesperia’, id est quibus populis auctor est Dardanus. HESPERIA hoc est Ἑσπερόθεν; nam Graece dixit, et est de loco adverbium ‘Dardanus Ἑσπερόθεν’. Figura enim non numquam pulchra est si elocutio inperfectPELAGO Buthrotio derelicto. VICINA CERAVNIA IVXTA Ceraunia sunt montes Epiri, a crebris fulminibus propter altitudinem nominati; unde Horatius expressius dixit «Acroceraunia» propter altitudinem et fulminum iactus. CVRSVSQVE BREVISSIMVS adeo ut medio noctis spatio transfretaverit. OPTATAE TELLVRIS quae a navigantibus semper optatur. SORTITI REMOS per sortem divisdiscretionem illius quod aqua adluitur. HORIS ACTA per horas decurrens. AVRIBVS AERA CAPTAT naturale enim est ut a qua parte flaturus est ventus, ad eam auris admota frigidior fiat. SIDERA Cquia in prognosticis legitur non sufficere unum signum ad explorandam futu
Abbreviated transcription (Latin):
xanthi troiamq uidetis. circa syrracusas aũt esse fossam thybrim
noĩe theocritus ineminit.⁊ gentiq mee: bene gentis sue dicit non
sibi scit scit ẽĩ ascanio regna deberi.edata menia cernã cognatas
urbes olim: quandoq & ꝑ oĩa cernã subaudi. sensus aũt talis est.
si potuero ad italiam ꝑuenire &e regna cõstituere & uidere urbes &
populos tibi cognatos. nã eneas & helenus ad ardano origiẽ ducũt.
ergo hoc dicit quoniã et abuno originẽ ducimus eisdem casibus sub¬
iacuimus. s troiam utrãq : idest quam & tu fecisti & ego sum factu
rus iungamus & faciamus unam sed auimis hoc est federe & affecti¬
one quoniã natura reuera ens nõ sinit iungi. Sane qm̃ occurrebat
humane breuitas uite bene subiunxit maneat nostros ea cura nepo¬
tes distinguendũ aũt populosq ꝓpinquos epyro & exequentibus o¬

Expanded text:
Xanthi Troiamque videtis». Circa Syracusas autem esse fossam Thybrin Xanthi Troiamque videtis». Circa Syracusas autem esse fossam Thybrin nomine Theocritus meminit. GENTIQVE MEAE bene genti suae dicit, non sibi. Scit enim Ascanio regna deberi. DATA MOENIA CERNAM COGNATAS VRBES OLIM quandoque. Et per omnia ‘cernam’ subaudis. Sensus autem talis est: si ‘potuero ad Italiam pervenire et regna constituere et videre urbes et populos tibi cognatos’. Nam et Aeneas et Helenus a Dardano originem ducunt. Ergo hoc dicit: ‘quoniam et ab uno originem ducimus et iisdem casibus subiacuimus, Troiam utramque, id est quam et tu fecisti et ego facturus sum, iungamus et faciamus unam’, sed ‘animis’, hoc est foedere et affectione, quoniam re vera eas natura non sinit iungi. Sane, quoniam occurrebat humanae brevitas vitae, bene subiunxit «maneat nostros ea cura nepotes». Distinguendum autem «populosque propinquos Epiro». Et sequentibus o
Abbreviated transcription (Latin):
usurpatũ est. os fortuna ꝑ acta iã sua : idest dura ꝓpͥa troianoꝵe ut hac
troiana tenus fuerit fortuna secuta. es parta: ꝓparata.  semꝑ cedẽ¬
est dulcius. is & que fuerit minus obuia grais: idest que nullũ pa¬
tiat᷑ excidiũ. alii legunt fuerĩt & uolunt esse maladictũ ingrecos
ut ad auspicia referas quod nõ ꝓcedit nec de hoc agebat᷑:s: si quãdo
tymbrim: ꝓquo regem ipsum posuit tymbrĩ quem in hunc cecidit flu¬
uium ce ei nomen dedit. nã antea albula dicebat᷑ ut ostendit ĩ octa
tyberis dictus est: ut aũt tybris dicat᷑ hec ratio est: quodam tempo¬
tati. tunc aucti muris ẽt fossa intrinsecus facta est que aqua re¬
pleta munitiorem redderet patriam. hanc igit᷑ fossam ꝑ hostiũ
eam tenuerunt partem ubi nũc roma est usq ad rutulos &e arde¬
am: unde est fines suꝑusq sicanos. &e albulam fluuiũ ad imagi¬
nem fosse siracusane thybrĩ uocauerũt quasi thibrĩ. ut effigiemꝰ

Expanded text:
est dura, propria Troianorum, ut «hac Troiana tenus fuerit Fortuna secuta». PARTA pro ‘parata’. CEDENest dulcius. QVAE FVERIT MINVS OBVIA GRAIS id est quae nullum patiatur excidium. Alii ‘fuerint’ legunt et volunt esse maledictum in Graecos, ut ad auspicia referas. Quod non procedit; nec enim de hoc agebatur. SI QVANDO THYBRIM fluvium, pro quo regem ipsum posuit Thybrim, qui in hunc cecidit fluvium et ei nomen dedit; nam antea Albula dicebatur, ut ostendit in octTiberis dictus est. Vt autem Thybris dicatur, haec ratio est: quodam tempotati. Tunc auctis muris etiam fossa intrinsecus facta est, quae flumine admisso repleta munitiorem redderet civitatem. Hanc igitur fossam, per hostium eam tenuerunt partem, ubi nunc Roma est, usque ad Rutulos et Ardeam - unde est «fines super usque Sicanos» - et Albulam fluvium ad imaginem fossae Syracusanae Thybrin vocaverunt, quasi ὕβριν, ut «effigiem
Abbreviated transcription (Latin):
sus: re aut oculis se enee sustulit aut humanã reliquit effigiem quam sũp¬
serat ut ab enea possit iuderi quod est melius. s medio sermone: atq execu¬
tus est omĩa que iup̃pr dixerat sed sermo est cõsertio oratiõis & cõfabula
tio uel pluriũ medius. ergo sermo est cũ ꝑsona cũ qua ꝗs loꝗt᷑ nõ respondet
ut nunc eneas. ⁊ arrecte horrore come: sub audi sunt. u dulcesq relinquere
in sept̃io sed me iussa deum. ambire: blanditiis circũ uenire ambio illam rẽ
dicimꝰ ut neu conubiis ambire latinũ. & exordia: orationẽ sed exordium
& ꝑ hoc ostendit᷑ cogitasse eũ ẽt amorẽ sed pretulisse uolũtatẽ deoꝵ. n taciti:¬

Expanded text:
sus aut oculis se Aeneae sustulit: aut humanam reliquit effigiem, quam sumpsus aut oculis se Aeneae sustulit: aut humanam reliquit effigiem, quam sumpserat, ut ab Aenea posset videri: quod melius est. medio sermone atqui exsecutus est omtio duorum vel plurium; medius ergo est sermo cum persona cum qua quis loquitur non respondet, ut nunc fecit Aeneas. ARRECTAEQVE HORRORE COMAE subaudis ‘sunt’. DVLCESQVE RELINQVERE in sexto «sed me iussa deum». AMBIRE blanditiis circumvenire. Et ‘ambio illam rem’ dicimus, ut «neu conubiis ambire Latinum». EXORDIA orationem. Sed exordium Et per hoc ostenditur cogitasse eum etiam amorem sed praetulisse voluntatem deorum. TACITI
Abbreviated transcription (Latin):
Nuspede fuluida: ꝓuridi ut flauaq caput nectent᷑ oliua dicit ẽt pliuiꝰ in na¬
turali historia multa esse iaspidũ genera in quib ẽt fuluũ cõmemorat. s: en¬
tum future ostendit orõis. Et notandũ nõ eũ tantũ nuntii sed caluceatoris
idest oratoris cẽ officio fungi nam ce ꝑsuadet: & nuntiat .s. uxorius : uxo¬
ri seruiens horatiꝰ uxconꝰ annis. i ipse: dat dictis auctoritatẽ ut que phebo
plenuriũ nũdosum accẽtus sane grecus tunc potest esse si sit greca declinatio
mine torquens niu̾e aut est aut nutu aut potestate. s hec: que dicturus est
nã supradicta ex se dixerat.:. teris: ꝑ negligentiam tpr̃a cõsumis. Sallustiꝰ
ut tennio frustra trito.⁊ debent᷑: honestius plurali numero respondit.¬
surgentem.: cylleniꝰ: antonomasium est ꝓ ꝓpͥo ore oratione. ⁊ mortalis ui¬

Expanded text:
IASPIDE FVLVA pro ‘viridi’, ut «fulvaque caput nectentur oliva». Dicit etiam Plinius in NaIASPIDE FVLVA pro ‘viridi’, ut «fulvaque caput nectentur oliva». Dicit etiam Plinius in Naturali Historia multa esse iaspidum genera, in quibus etiam fulvum commemorat. ENtum futurae orationis ostendit. Et notandum non eum tantum nuntii sed etiam caduceatoris, id est oratoris, officio fungi; nam et persuadet et nuntiat. VXORIVS uxori serviens, Horatius «uxorius amnis». IPSE dat dictis auctoritatem, ut «quae Pho«Plemyrium undosum». Accentus sane Graecus tunc potest esse si sit Graeca declinatio, mine torques». NVMINE autem est aut ‘nutu’ aut ‘potestate’. HAEC quae dicturus est; nam supra dicta ex se dixerat. TERIS per neglegentiam tempora consumis. Sallustius «ibi triennio frustra trito». SVRGENTEM t. cyllenius antonomasivum est pro proprio. ore oratione. Ad v. 277 Mortales vi
Abbreviated transcription (Latin):
canis cũ montib humor liꝗt᷑. ⁊ parib alis. leni uolatu ut dixit. et in celũ
parib se sustulit alis. .. cylleniꝰ: aut ab auia unde paulopost cyllenia ꝓles
aut acyllene archadie monte ubi dicit᷑ esse nutritꝰ. ⁊ toto corpore: uno ĩ¬
petu cõcussus sic lucanus nec se tellure cadauer paulatĩ ꝑmembra leuat
terraq repulsum est ereptũq semel. ⁊ aui similis: in cõgruũ credit carmini
si mergũ diceret ut alibi cyconiã ꝑ periphrasim posuit. candida uenit
auis longis in uisa colubris. sic est & testa cũ ardente uideret.a litus areno
sum: mauretania eĩ aspera & siluestris est.⁊ materno ab auo: ꝑmaiã athlan¬
tis filiam. filia magalia: affroꝵ casas &e mapalia idẽ significant sed ma¬
galia maꝓclucit mapalia uero corripit ut et raris habitata mapalia tectis.

Expanded text:
canis cum montibus umor liquitur». PARIBVS ALIS leni volatu, ut «dixit et in caelum canis cum montibus umor liquitur». PARIBVS ALIS leni volatu, ut «dixit et in caelum paribus se sustulit alis». CYLLENIVS aut ab avia, unde paulo post «Cyllenia proles», aut a Cyllene, Arcadiae monte, ubi dicitur esse nutritus. TOTO CORPORE uno impetu excussus. Sic Lucanus «nec se tellure cadaver paulatim per membra levat terraque repulsum est erectumque semel». AVI SIMILIS incongruum heroo credidit carmini, si mergum diceret. Vt alibi ciconiam per periphrasin posuit, «candida venit avis longis invisa colubris»; sic est et «testa cum ardente viderent scintillare osa. Mauritania enim aspera et silvestris est. MATERNO AB AVO per Maiam, Atlantis filiam. MAGALIA Afrorum casas. Et ‘mapalia’ idem significant; sed ‘magalia’ ‘ma’ producit, ‘mapalia’ vero corripit, ut «et raris habitata mapalia tectis».
Abbreviated transcription (Latin):
deus & interpres deoꝵ unde uirga bellantes diuidit idest bellũ. nã bellan¬
tes c& interpretũ oratione sedant᷑. unde secũdum liuiũ legati pacis cadu¬
eĩ incelo sunt ut uisa de hinc celo facies delapsa parentis. huiꝰ aũt rei ratio
alteriꝰ est scientie..: lumina morte resignat: claudit ꝑturbat. Est ce aliud
quod phisici dicunt pupillas quas in oculis uidemꝰ morituros ante triduũ
nõ habere quib nõ uisis est sum̃a desperatio hoc ergo dicit resignat hoc est
aufert signa luminib. s tranat: transuolat ut nare ꝑ estatẽ liquidã suspe¬
xerit agmen. apicem & latera: bene ei que sunt animalis lat nã rex
cuit sane latine telamondicit᷑ sicut nilus melo. ⁊ fulcit: sustinet nã altꝰ
est nimis.: nixx: niuis facit sed uerbũ ningit nõ hinc uenit sed abeo qđ
da celo p̃cipitat. senis: aut ꝓpter etatẽ aut adlusit ad niues ut gelidus

Expanded text:
dicitur et interpres deorum; unde virga serpentes dividit, id est venena. Nam bellandicitur et interpres deorum; unde virga serpentes dividit, id est venena. Nam bellantes interpretum oratione sedantur. Vnde secundum Livium legati pacis ‘caduenim in caelo sunt, ut «visa dehinc caelo facies delapsa parentis». huius autem rei ratio alterius est scientiae. LVMINA MORTE RESIGNAT claudit, perturbat. Est et aliud quod physici dicunt, pupillas, quas in oculis videmus, morituros ante triduum non habere; quibus non visis est summa desperatio. Hoc ergo dicit ‘resignat’, hoc est ‘aufert signa luminibus’. TRANAT transvolat, ut «nare per aestatem liquidam suspexeris agmen». APICEM ET LATERA bene ei quae sunt hominis dat; nam rex cuit. Sane Latine ‘Telamo’ dicitur, sicut Nilus Melo. FVLCIT sustinet; nam altus est nimis. NIX ‘nivis’ facit; sed verbum ‘ninguit’ non hinc venit, sed ab eo qda caelo praecipitat». SENIS aut propter aetatem aut adlusit ad nives, ut «gelidus