comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
more faciãt. Indignabit᷑ albania. ⁊ ꝯuocatis col¬
lat̾alibꝰ. sangͥnẽ effund̾e uacabit. Hi nempe
steph̃m siegẽ. ⁊ successorẽ eiꝰ hen&iẽ iunctis ui¬
ribꝰ gͣuissimis p̃liis uexauert̃. multosꝙ dẽ eor

Expanded text:
more faciant. Indignabitur Albania et conuocatis colmore faciant. Indignabitur Albania et conuocatis collateralibus sanguinem effundere uacabit. Hi nempe Stephanum regem et successorem eius Henricum, iunctis uiribus grauissimis preliis uexauerunt, multosque de eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ma. an uocat principes inici anos. u̾bigĩa.
albauie. ⁊ walie quos per prelia nu ilta tan¬
dem suȩ subdidit potestati.sieut hodie iuae¬
mus. Ui. Ii equitur. In lignabitu: aiba¬
na. conuoeatis collateralibus sarii. et-
funde uacabit. Montẽ aũ galeatũ dic̃ qi mon¬
tẽ acutũ. eo qd̾ sit in u̾tice uelit conꝰ galee in
angusto collectꝰ. Porro qd̾ ait umbͣm galeati tͣns¬
cendet. altitudinẽ montis insinuat. Qnͣto ix
mons altioꝵ: tanto eiꝰ umbra ꝓtñsior. Unde poeta.
Maioresq cadt̃ altis de montib umbre. Seqͥt᷑.¬
Indignaluit᷑ albania ⁊ ꝯuocatis collat᷑alibꝰ sangͥnẽ
esfund̾e uacabit. Collat̾ales albanie .i. scotie uo¬
at Walenses ⁊ pictos scotis hinc ĩn ꝯt̾minos.
Erattasui a scychia qͦndã uenert̃. cũ ad huc b̾toñ
gendes monarchiã tociꝰ insule optin̾ent ibiq
inũdam parte ad lonali habitare bͥtoñ ꝑmissiõe
pictͤaũ stigmata q̃dam in corꝑibꝰ suis. gr̃ ilicio

Expanded text:
m uocat principes insulanos, uerbi gratia Albanie et Walie, quos per prelia multa tandem suȩ subdidit potestati, sicut hodie uidemus. Deinde sequitur: Indignabitur Albania et conuocatis cofundere uacabit P.. Montem autem galeatum dicit quasi montem acutum, eo quod sit in uertice uelut conus galee in angusto collectus. Porro quod ait: umbram galeati transcendet, altitudinem montis insinuat. Quanto enim mons altior, tanto eius umbra protensior. Vnde poeta: Maioresque cadunt altis de montibus umbre. SeqIndignabitur Albania et conuocatis collateralibus sanguinem effundere uacabit. Collaterales Albanie, id est Scotie, uocat Walenses et Pictos Scotis hinc inde conterminos. Picti autem a Scythia quondam uenerunt, cum adhuc Britonum gentes monarchiam tocius insule optinerent ibique in quadam parte aquilonali habitare Britonum permissionem picturarum stigmata quedam in corporibus suis gentilicio
Abbreviated transcription (Latin):
itaq qͥd̾ maxilł eiꝰ .÷. albanie ⁊ collat̾aliũ eiꝰ po¬
nend̾ dixit. sig̾tat segiã potestatẽ qͣ illor i
tus atq irruptiões coħcuit ac frenauit. Si¬
nꝰ aũ armoricꝰ dr̃ qͥdã secessus mafis occeau
qͥ ab armorica t̃ra ĩ maiorẽ brttan nrã nauis¬
t᷑. Porro armorica t̾ra in finibꝰ galliaꝵ ẽ su
litꝰ occeani sita. t̃ra fertił ⁊ ub̾e glebe fea da
nouẽ ciurtatibꝰ pollens. De exillo tp̃e ã ous
camn iunhabtare cepunt uicto ac ceie ioc
octouii maioris bͥtannie Reg̃ cũ eiꝰ regno accepiss
ĩꝑatores pugnaturꝰ cũ omĩ electa iuuentute bͥtan¬
nice gͣntis tͣnsfretass armis debellauit ⁊ cepit.
ip̃amq conano p̃fati octouĩ Reg̃ nepoti qiͣ ꝓ reꝯ¬
pñsatiõe bͥtannici regni qd̾ ꝓpinqͥtatis iure re¬
clamabat. donaũ. Ex qͦ ꝯsuetudo in oleuit. ut li¬
er in hac minori bͥtannia ples ꝯsules ħant᷑ uł pͥn

Expanded text:
nie et collateralium eius, inponendum dixit, significat regiam potestatem, qua illorum impetus atque irruptiones cohercuit ac frenauit. Sinus autem Armoricus dicitur quidam secessus maris occeani, quo ab Armorica terra in maiorem Britanniam nauigatur. Porro Armorica terra in finibus Galliarum est super litus occeani sita, terra fertilis et ubere glebe fecunda, nouem ciuitatibus poam inhabitare ceperunt, uictis ac cesis siue tor – cum filiam Octouii Maioris Britannie regis cum eius regno accepissetum, Romanorum imperatores, pugnaturus cum omni electa iuuentute Britannice gentis transfretasset – armis debellauit et cepit ipsamque Conano prefati Octouii regis nepoti quasi pro reconpensatione Britannici regni, quod propinquitatis iure reclamabat, donauit. Ex quo consuetudo inoleuit, ut licet in hac Minori Britannia plures consules habean
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑpa nr̃a in uno qͣtnione ꝑmodico ꝯpe¬
gissem: mͥ qͥd̃ satis aꝑte. s hystoriaꝵ britanni¬
ce ⁊ saxonice gentis ignaris. nimis in uolute
atq oscẽ iuxta illd̾ oratii buis ẽẽ labͥoro. obscurꝰ
fio: abbas qͥdam de oidine nr̃o uir litt̾atꝰ ⁊ in
scͥpt᷑is admodũ eruditꝰ. ⁊ eloq̃us. opꝰcł̃m illd̾ de
manu nr̃a arripiens. libentissime qͥdẽ ac studi¬
osissime legit. s tante b̃uitati offensꝰ. cepit ro-¬
gare obnixiꝰ qͣtinꝰ ad intelligntiã omĩũ legñti¬
ũ. ⁊ maxĩe eoꝵ qͥ illiꝰ gñtis hystorias ñ legissett
omĩa replicando singła q̃q capitula plenaqͣ¬
tũ satis ẽẽ uid̾et᷑ hẏstoriaꝵ narratiõe eluci¬
darẽ. Cuiꝰ auctoritas cũ mͥ sꝑnenda ñ eẽt. feci
qd̾ iussit. ħ gͥ mͥ apologie loco dicta. tam de
p̃tita me ꝙͣ de fut᷑a ꝓlixitate ap̃ oscitantes ñ
lectores excusent. Et d̾ħ satis. nc̃ seq̃ntie idi¬

Expanded text:
tra in uno quaternione permodico conpegissem – mihi quidem satis aperte, sed hystoriarum Britannice et Saxonice gentis ignaris nimis inuolute atque obscure iuxta illud Oratii: Breuis esse laboro, obscurus fio – abbas quidam de ordine nostro, uir litteratus et in scripturis admodum eruditus et eloquens, opusculum illud de manu nostra arripiens libentissime quidem ac studiosissime legit, sed tante breuitati offensus cepit rogare obnixius, quatinus ad intelligentiam omnium legentium et maxime eorum, qui illius gentis hystorias non legissent, omnia replicando singula queque capitula plena, quantum satis esse uideretur, hystoriarum narratione elucidarem. Cuius auctoritas, cum mihi spernenda non esset, feci quod iussit. Hec igitur mihi apologie loco dicta, tam de preterita me quam de futura prolixitate apud oscitantes nostros lectores excusent. Et de hoc satis, nunc sequentia uide
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. q austragios in arduennã silliã a facie roma¬
n erercitus fugientes. ibiq tutissimũ latitandi
iudũ hñtes. atq iñ furtiuos excursus ĩ hostes
subito facientes ñ romanȩ gentis ꝗͣ locoꝵ eẽt gnara

Expanded text:
uidetur, qui Austragios – in Arduennam siluam a facie Romauidetur, qui Austragios – in Arduennam siluam a facie Romani exercitus fugientes ibique tutissimum latitandi nidum habentes, atque inde furtiuos excursus in hostes subito facientes – non Romane gentis, que locorum esset ignara,
Abbreviated transcription (Latin):
paremptse. Et hoc est quod ait. Uenedetia
rubebit mat̃no sangͥne. Contͣ qͦs Will̃s Rex fr̃ huiꝰ hen¬
rici. in pͥncipio regni sui mouit ex̾citũ. s nicħ magnifi¬
eñtia sua digñ effec̃. multis militũ suoꝵ desid̾atis. eqͥsqͦ
innum̾ abłibꝰ intẽptis. Nec semel istud in fortuniĩ ac
dedecoris ei accidit. s młtociens parua illi aou̾sꝰ Wa-¬
lenses fortuna fuit. cũ ei alias semꝑ alea belloꝵ ꝓspis
iactibꝰ ad uota arriserit. Qd̾ nemini mirũ uideat᷑.
s potiꝰ intelligamꝰ ꝓ soli in eqͣlitate ⁊ cęli inclem̾tia sic̃
rebellionẽ eoꝵ adiutã. sic eregione willi fortitudi¬
nẽ ĩpeditã. Cetm̃ Rex henricꝰ excellentis ingenii uir.
inuenit artẽ qͣ ꝯm̃ta illoꝵ labefactar&. flandritis
qͥ in regno eiꝰ erant in t̾ris eoꝵ ⁊ finibꝰ collocatis qͥ
eis ꝓclaustͦ fierent: eoꝵq irruptiones ꝑpetuo in hi¬
berent. Qua in re iulii cesaris industriã imitatus

Expanded text:
peremptis. Et hoc est quod ait: Venedotia rubebit materno sanguine. 23. Contra quos Willelmus rex, frater huius Henrici, in principio regni sui mouit exercitum, sed nichil magnificentia sua dignum effecit, multis militum suorum desideratis, equis quoque innumerabilibus interemptis. Nec semel istud infortunii ac dedecoris ei accidit, sed multociens parua illi aduersus Wallenses fortuna fuit, cum ei alias semper alea bellorum prosperis iactibus ad uota arriserit. Quod nemini mirum uideatur, sed potius intelligamus pro soli inequalitate et celi inclementia sicut rebellionem eorum adiutam, sic e regione Willelmi fortitudinem impeditam. 24. Ceterum rex Henricus excellentis ingenii uir inuenit artem, qua commenta illorum labefactaret, Flandritis, qui in regno eius erant, in terris eorum et finibus collocatis, qui eis pro claustro fierent eorumque irruptiones perpetuo inhiberent. Qua in re Iulii Cesaris industriam imitatus
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦs maior hoiũm numerꝰ tanꝙͣ in nat᷑ales dños
sese affectuosiꝰ ac familiariꝰ inclinabat. Uñ ⁊ hen-¬
ricꝰ pͥmcgenitꝰ fr̃m pꝰ dira p̃lia ⁊ diutͥna bella tan¬
dẽ inito fed̾e pacis cũ stepħo rege. successor regni
ab illo designatꝰ ẽ fut᷑us pꝰ obitũ suũ. De qͦ steph̃o
subdit᷑. Hocebit possidnͣti ex impiis pietas donecse
genitore induerit. Cuiꝰ sensꝰ iste ẽ. Iam stepħs
regio diademate insignitꝰ erat. ⁊ regni possessor.
hõ mansuetꝰ ⁊ piꝰ. s impii hoĩes eiꝰ pietate abusia
it. henric̃ uidł iuuenẽ affiliando .i. in filiũ adop¬
tando ⁊ regie dignitatis successorẽ pꝰ excessũ uite
sue. ut iam diximꝰ designando. Uñ seq̃r. Apͥ gͥ de¬

Expanded text:
in quos maior hominum numerus tanquam in naturales dominos sese affectuosius ac familiarius inclinabat. Vnde et Henricus primogenitus fratrum post dira prelia et diutina bella tandem inito federe pacis cum Stephano rege successor regni ab illo designatus est futurus post obitum suum. De quo Stephano subditur: 27. Nocebit possidenti ex impiis pietas donec se genitore induerit. Cuius sensus iste est: Iam Stephanus regio diademate insignitus erat et regni possessor, homo mansuetus et pius, sed impii homines eius pietate abusi ait Henricum uidelicet iuuenem affiliando, id est in filium adoptando, et regie dignitatis successorem post excessum uite sue, ut iam diximus, designando. Vnde sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
potes eiꝰ ex sorore sua adela. theobaud̃ uidł comi¬
tẽ blesensẽ. ⁊ frẽm eiꝰ stepħm comitẽ moritolii ⁊ bo¬
lonie. Qͦrũ theobaudꝰ diuulgata morte auun¬
culi sui regis. cũ ĩa in ꝓcinctu itin̾is ẽẽt tͣnsfre¬
tare paratꝰ in angliã. ut se hereditarie succeᷤ¬
siõis uire regali diademate insignir&: audito
⁊ ꝓ t̾tate comꝑto. qd̵ ead̃ intentione tr̾ eiꝰ prȩ
fatꝰ uideł stepħs. ĩa tͣnsiss. cepto destitit. regnu
dignitatẽ fr̾̃i siẽ erat sc̃s ⁊ integ̾ germano sñ
inuidia cedens. Nituͤnt᷑ postĩ tͣnsuolare sr̃na.¬

Expanded text:
Theobaudum uidelicet comitem Blesensem et fratrem eius Stephanum comitem Moritolii et Bolonie. Quorum Theobaudus – diuulgata morte auunculi sui regis, cum iam in procinctu itineris esset transfretare paratus in Angliam, ut se hereditarie successionis iure regali diademate insigniret – audito et pro ueritate comperto, quod eadem intentione fratericet Stephanus, iam transisset, cepto destitit, regni dignitatem fratri, sicut erat sanctus et integer, germano sine inuidia cedens. Nitentur posteri transuolare s
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa ꝓuocabunt᷑. ħ ẽ ad rapinas ⁊ cedes. ad ciui-¬
les discordias ⁊ intestina bella. Tẽ iyuid̾e fuit ex
multis cordib reuelari cogitatõnes. dũ in partes
diuisi. alii istũ. alii illũ in Regẽ sͥ erig̾e ꝯcertarñt.

Expanded text:
omnia prouocabuntur, hoc est ad rapinas et cedes, ad ciuiomnia prouocabuntur, hoc est ad rapinas et cedes, ad ciuiles discordias et intestina bella. Tunc enim uidere fuit ex multis cordibus reuelari cogitationes, dum in partes diuisi, alii istum, alii illum in regem sibi erigere concertarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Uenedotia Rubebit mat̾no sangͥne .i. ꝓpͥe gentis
⁊ domꝰ corine sex frẽs int̾ficiet. Domũ corinei
metonomice cornubiã uocat: a corͥneo uno de so¬
ciis bruti qui pͥmꝰ ibi regnauit. eo tp̃e qͦ heli satdo
de sylo isrł iudicabat. Porro sex isti fr̃es qͦs domꝰ co¬
rinei int̾fecit hoc ẽ cornubienses filii fuert̃ frelbi¬
ni qͥ erat ip̃iꝰ cornubie uicecomes sub p̃fato Rege he¬
rico. Seqr̃. Nocturnis lacͥmis madebit insula.
un om̃s ad omĩa ꝓuocabunt᷑. ħ iam de morte
Reg̃ hensici dñr q̃ tociꝰ insule ppło lacͥmosafuit
ac flebuł. Qo defũcto in normannia ⁊ corpe eiꝰ
regio more curato. eiectisq intestinis. atq in sa¬
erato loco intͣ eccłiam ante altare tumulatis.
cũ reliquũ corpꝰ eiꝰ in naui positũ eẽt ut in an
uniu̾sãq patͥam miserabili eicilatu. atq inolo¬
labili plangore ꝯpleuit.⁊ ħ ẽ qd̾ ait. Noctus
lacͥmis madebit insula. Et addit. un om̃s ad

Expanded text:
ie gentis, et domus Corinei sex fratres interficiet. Domum Corinei metonomice Cornubiam uocat a Corineo uno de sociis Bruti, qui primus ibi regnauit eo tempore, quo Heli sacerdos de Sylo Israel iudicabat. Porro sex isti fratres, quos domus Corinei interfecit, hoc est Cornubienses, filii fuerunt Frewini, qui erat ipsius Cornubie uicecomes sub prefato rege Henrico. Sequitur: 25. Nocturnis lacrimis madebit insula, unde omnes ad omnia prouocabuntur. Hec iam de morte regis Henrici dicuntur, que totius insule populo lacrimosa fuit ac flebilis. Quo defuncto in Normannia et corpore eius regio more curato eiectisque intestinis atque in sacrato loco intra ecclesiam ante altare tumulatis, cum reliquum corpus eius in naui positum esset, ut ut Puniuersamque patriam miserabili eiulatu atque inconsolabili plangore compleuit. Et hoc est quod ait: Nocturnis lacrimis madebit insula et addit: Vnde omnes ad
Abbreviated transcription (Latin):
suboratos sica tnsfodit. Qͦ uuln̾e saueid̾
cũ qͣntis potuit aĩe reliqͥis equũ calcaribꝰ
monuiss ad suõs redire: uno pede lapsus.
alt̾oq ꝑ deuia tctꝰ. undante cruore. indicu
su int̾itꝰ. se q̃rentib dedit. Actitabat itaq
publicã ⁊ festiuã leticiã furia infernalis.
ostensa de cęlo lumina. ibi claudꝰ gressũ cõpo¬
suit. ibi mutꝰ organũ lingue resũpsit. ibi ꝓrsꝰ
am̃is inualitudo sanitati locũ fecit. Fr̃ eiꝰ e
ꝯclamari audiret: cepit parit̾ flere. Qͦ fletu
furentẽ genitͥcẽ suam ad eo irritauit: ut qr
flagellũ ad manũ ñ habebat. arreptis candł
pusionẽ ced̾et pene usq ad mortẽ. Ex qͦ in id
passionis incid̃. ut tota uita sua candelas
horrer&. ita ut ñꝙͣ ante se pat̾et᷑ inferri lu-¬
men earũ. ħ a nob̃ dicta ꝓ eo qd̾ sc̃s dũstanꝰ cũ
eum coronar& ꝓpħice dix̃it. Qͥa ꝑ mortẽ frĩs tui

Expanded text:
subornatos sica transfodit. Quo uulnere sauciatus, subornatos sica transfodit. Quo uulnere sauciatus, cum quantis potuit anime reliquiis equum calcaribus monuisset ad suos redire, uno pede lapsus alteroque per deuia tractus, undante cruore indicia sui interitus se querentibus dedit. Actitabat itaque publicam et festiuam leticiam furia infernalis. ostensa de cȩlo lumina, ibi claudus gressum composuit, ibi mutus organum lingue resumpsit, ibi prorsus omnis inualitudo sanitati locum fecit. 15. Frater suum necatum conclamari audiret, cepit pariter flere. Quo fletu furentem genitricem suam adeo irritauit, ut, quia flagellum ad manum non habebat, arreptis candelis pusionem cederet pene usque ad mortem. Ex quo in id passionis incidit, ut tota uita sua candelas horreret, ita ut numquam ante se pateretur inferri lumen earum. Hec a nobis dicta pro eo, quod Sanctus Dunstanus, cum eum coronaret, prophetice dixit: “Quia per mortem fratris tui
Abbreviated transcription (Latin):
erunt ꝯsilio eiꝰ. nͥ multo sangun e miser or an-¬
gloꝵ. uen ntq suꝑ angliam mala qͣlia ñ est
passa. ex qͦ laxones angli pͥmo huc uenerunt.
Rex uienĩ edgarꝰ ex pͥma ꝯiuge su& suscepit
filiũ qͦm eduardũ uocauit. Ex scd̾a aũ qͣm
duxit pꝰ mortẽ pͥme genuit edelredũ. Mor¬
tuo aũ edgaro. cong̾gatis ꝓc̾ibꝰ regni: dũstanꝰ
pͥmogenitũ filium regis ex pͥma uxore sulli¬
mauit in regẽ. anno dnĩce incarnationis
mũlt̾is machinatiõibꝰ conabat᷑ in regem. qͥd
talim᷑ effecit. Rex uenatione sassus reu̾tebat᷑.
ꝓpt᷑ laborẽ siti anhelꝰ. Comites eiꝰ disꝑsi ut
Auditoq qd̾ nou̾ca ⁊ filiꝰ eiꝰ in ꝯtigua uilla
essent. eqͦ ꝯcitõ illo ꝯtñd̾ itiuenculꝰ. insidias
nou̾cales ignorans. qͥppe qͥ alioꝵ aĩos ex suo
pond̾ans. nil p̃ter innocentiã cogitar&. l
illa muliebꝰ blandicia aduenientẽ alliciens.
sibi fecit intend̾e.⁊ pꝰ libata oscula porres¬
tum pocłm auide haurientẽ. ꝑ satellites

Expanded text:
ulto sanguinȩ miserorum Anglorum, uenientque super Angliam mala, qualia non est passa, ex quo Saxones Angli primo huc uenerunt.” Rex etenim Edgarus ex prima coniuge sua suscepit filium, quem Eduardum uocauit. Ex secunda autem, quam duxit post mortem prime, genuit Edelredum. 14. Mortuo autem Edgaro, congregatis proceribus regni, Dunstanus primogenitum filium regis ex prima uxore sullimauit in regem, anno dominice incarnationis multis machinationibus conabatur in regem, quod tali modo effecit: Rex uenatione lassus reuertebatur propter laborem siti anhelus. Comites eius dispersi – ut Auditoque, quod nouerca et filius eius in contigua uilla essent, equo concito illo contendit iuuenculus insidias nouercales ignorans, quippe qui aliorum animos ex suo ponderans nil preter innocentiam cogitaret. Tunc illa muliebri blandicia aduenientem alliciens sibi fecit intendere et, post libata oscula, porrectum poculum auide haurientem per satellites
Abbreviated transcription (Latin):
gloꝵ fid̾i haud ingͣtꝰ. eoꝵq salutiꝰ ꝓuidñtiã gerẽs.
cuneos peditũ ob ambłabat docens. ⁊ instruens
qͣ ñ ferociã militũ eludentes. clipeos obiectarent
ictꝰq remit̾ent. Qua in hortatõe ita eos aĩanit. nt
ultͦneis uotis aĩsq ardñtibꝰ pugnã deposc̾ent. in
nullo normãnoꝵ ceruicositatẽ timori hñtes.S
int̃uenientib sanioris ꝯsilĩ hõib qͥdic̾ent pietatĩ
iura uiolatũ iri si fr̃na necessitudo furiosa rabie
tali uidł pacto. ut Rob̃tꝰ tͥbꝰ milib marcaꝵ argñti.
a Rege acceptis. retortis uel rediret in norman¬
spicło inuidie suffocato. alt̾um sub ũbrã noĩs
redit᷑ũ .i. Rob̃tũ. Nam cũ aliqͣndiu magni noĩs
ũbra stetisset. tãdẽ ip̃a ⁊̃ ũbra regie maiestatis
ab eo recessit. atq ad henric̃ ñ solũ ũbra. s ⁊ u̾i¬
tas tͣnsitũ fecit. De qͦ henrico subdit᷑. Succed&¬

Expanded text:
glorum fidei haud ingratus eorumque salutis prouidentiam gerens, glorum fidei haud ingratus eorumque salutis prouidentiam gerens, cuneos peditum obambulabat docens et instruens, quomodo ferociam militum eludentes clipeos obiectarent ictusque remitterent. Qua in hortatione ita eos animauit, ut ultroneis uotis animisque ardentibus pugnam deposcerent, in nullo Normannorum ceruicositatem timori habentes. Sed interuenientibus sanioris consilii hominibus, qui dicerent pietatis iura uiolatum iri, si fraterna necessitudo furiosa rabie tali uidelicet pacto, ut Robertus tribus milibus marcarum argenti a rege acceptis, retortis uelis rediret in Normanspiculo inuidie suffocato, alterum sub umbram nominis rediturum, id est Robertum. Nam cum aliquandiu magni nominis umbra stetisset, tandem ipsa etiam umbra regie maiestatis ab eo recessit atque ad Henricum non solum umbra sed et ueritas transitum fecit. De quo Henrico subditu
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ hamoĩs. ⁊ Richardꝰ d reuers. ⁊ Rogͥiꝰ bigot.
⁊ Roħtꝰ comes de meilento. ꝑstitert̃ in fide. Ceti¬
gatu om̃s uł clõ ꝑ Rob̃to ut Rex fier& mittebã
uł palã ꝯtumeliis Regẽ afficiebãt. ip̃m godricũ.
Reginã godric̃a .i. honis locupletes hyronice ap¬
pellantes. audiebat ħ ille ⁊ formidabłes cachinnos
int̾im diffens eiciebat stulticias fatuoꝵ. artificiosa
tacit᷑nitate dissoluens. blandꝰ odĩi dissimłator. s im-
in angliã. ibiq copias suas explicuit ⁊ effud. Nec uͦ
Rex desidie deditꝰ fuit. s ĩm̾sam eregiõe mañ secũ
ꝯtͣxit ad aleã belli. adu̾sũ frĩ pede referre ꝑatꝰ. Nã
licet pͥncipibꝰ deficientibꝰ partes iñ eiꝰ solide adhuc
sͥ manebãt. qͣs anselmi cantuariensis archiep̃i c̃
suis coep̃is fauor tutabat᷑. ⁊ oĩum ꝓtuncialiũ u¬
nanimis fortitudo. Explicant itaq altͥnsecꝰ ex¬
citꝰ suos. dispoñt acies fr̾nitate oblita. Rex an¬

Expanded text:
filius Hamonis, et Richardus de Reuers et Rogerius Bigot et Robertus, comes de Mellento, perstiterunt in fide. Ceteri omnes uel clam pro Roberto ut rex fieret mittebant, uel palam contumeliis regem afficiebant, ipsum Godricum, reginam Godricam, id est bonis locupletes, hyronice appellantes. Audiebat hec ille et formidabiles cachinnos interim differens eiciebat, stulticias fatuorum artificiosa taciturnitate dissoluens, blandus odii dissimulator, sed immin Angliam ibique copias suas explicuit et effudit. Nec uero rex desidie deditus fuit, sed immensam e regione manum secum contraxit ad aleam belli, aduersum fratri pedem referre paratus. Nam licet principibus deficientibus partes inde eius solide adhuc sibi manebant, quas Anselmi Cantuariensis archiepiscopi cum suis coepiscopis fauor tutabatur et omnium prouincialium unanimis fortitudo. Explicant itaque altrinsecus exercitus suos, disponunt acies fraternitate oblita. Rex An
Abbreviated transcription (Latin):
Rob̃tꝰ ex templo ab miente rediens. nor mãnie
pͥncipatũ nullo ohsistñte. ĩmo cũ omĩ fauorere¬
cep̃. Cuiꝰ rei rumore uulgato ⁊ cognito. oms̃ pene
optimates defecert̃ ã Rege henrico. ⁊ ut fedisra¬
gi. ⁊ tͣnfuge. manꝰ Rob̃to d̾dñtes in eiꝰ sacͣmta
iurauert̃. Qdã nulł exstantibꝰ causis. qͥdã leui

Expanded text:
Robertus extemplo ab oriente rediens, Normannie Robertus extemplo ab oriente rediens, Normannie principatum nullo obsistente, immo cum omni fauore recepit. Cuius rei rumore uulgato et cognito omnes pene optimates defecerunt a rege Henrico et, ut fedifragi et transfuge, manus Roberto dedentes in eius sacramenta iurauerunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ stilũ. qͥ fr̃ne pͣuitatis ⁊ mortis exẽplo ꝯmonitꝰ
⁊ munitꝰ execͣndas ac dõ odibles illiꝰ ꝯsuetudines
in płibꝰ em̃dauit. lauans manꝰ suas in sangͥne
peccãus: letꝰ itaq dies. solitoq serenior uisus ẽ
anglis de nouo splendesc̾e. pꝰ tanti tẽꝑis nebulas
sa caligine regñ⁊ neqͥd tante exultõni ab ẽẽ ui¬
det᷑ mox ut Regni mod̾amina sũpsit. ꝑnicibꝰ ñcis
ab exilio reuocat᷑ anseimꝰ ac ꝓͥe sedi cũ debito tan¬
te reu̾entie uiro honore restituit᷑. Ca ꝓpt̃ a t¬
qͣiͣ c̾tatĩ plausu pleheio ꝯcrepante qͣrto pꝰ obitũ
frĩs die. londonie coronat᷑. fastigatꝰ in Regẽ. Cau¬
sa aũ tante accełatioĩs ħ fuit. qd̃ uidł fama uo¬
lans. omiũ iam aures cͥcũ qͣq ĩpleu̾at. Rob̃tũ
frẽm eiꝰ a iherosolimitana expeditione ꝯfectodine¬
gocio. redeuntẽ iãiãq cũ coacto ex̾citu affinu¬
rũ. Nec oĩo fefellit. cͥꝯuolans omĩa rumor. Na

Expanded text:
prauitatis et mortis exemplo commonitus et munitus – execrandas ac Deo odibiles illius consuetudines in pluribus emendauit lauans manus suas in sanguine peccatoris. Letus itaque dies solitoque serenior uisus est Anglis de nouo splendescere post tanti temporis nebulas, sa caligine regnum. Et ne quid tante exultationi abesse uideretur, mox, ut regni moderamina sumpsit, pernicibus nunciis ab exilio reuocatur Anselmus ac proprie sedi cum debito tante reuerentie uiro honore restituitur. Eapropter quasi certatim plausu plebeio concrepante quarto post obitum fratris die Londonie coronatur fastigatus in regem. 6. Causa autem tante accelerationis hec fuit, quod uidelicet fama uolans omnium iam aures circumquaque impleuerat, Robertum fratrem eius – a Iherosolimitana expeditione confecto Dei negocio redeuntem – iam iamque cum coacto exercitu affuturum. Nec omnino fefellit circumuolans omnia rumor. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb d̾a consuetudinib. ⁊ contͣ canones ⁊ leges ecli¬
asticas usurpatis freq̃ntibq atq importunis ro¬
gationib ꝑnimiũ aggͣuabat. Unde ⁊ signante
satis dictũ ẽ. In dieb eiꝰ aurũ ex lilio ⁊ urtica de

Expanded text:
quibusdam consuetudinibus et contra canones et leges ecclesiquibusdam consuetudinibus et contra canones et leges ecclesiasticas usurpatis frequentibusque atque importunis rogationibus pernimium aggrauabat. Vnde et signanter satis dictum est: In diebus eius aurum ex lilio et urtica e
Abbreviated transcription (Latin):
sig̃c qd̾ manꝰ eiꝰ quȩ ut uerũ fateam᷑ mun̾a
nimis libent̃ acceper̃t nec pecc̃or nec iustus
effugeret Non ẽ qd possit in hac parte ex¬
culpari. licet sũmȩ sap̃iȩ fuerit nͨ mediocͥt littatꝰ
uixta illã platonis sententiã qͣ ait beatã
fore rem publicam si uł philosophi regna¬
rent. uł reges philosopharent᷑. Quia it solus
de filiis wilti natus erat in regno ideoq regñ
ei qñq cõpet̾e uidebat᷑. id cͥco puer traditꝰ ẽ
littis imbuendꝰ ad spem regni. ꝗͣs ad eo aui¬
dis medullis indidit. ut nulli postea belloꝵ
multuarie libataꝵ magna supellex. qͦ animũ el
ad regnandũ egregia moderatione componerent.
Unde ⁊ int̾dũ audiente pr̃e ꝓu̾biũ hoc iactare
solebat. Rex illit̾atus: asinꝰ coronat᷑. Uerũ ut dĩe
ceꝑam licet ãplissimis untutib ⁊ sũma prudenta
p̃polleret. uigũ tñ suũ ñ solũ suꝑ plebeios hõis
uerũ etiã suꝑ ep̃os ⁊ abb̃es. ⁊ suꝑ eccłas d̾i indebits

Expanded text:
icat quod manus eius quȩ, ut uerum fateamur, munera nimis libenter acceperunt, nec peccator nec iustus effugeret. 11. Non est quod possit in hac parte exculpari, licet summȩ sapientiȩ fuerit nec mediocriter litteratus, iuxta illam Platonis sententiam, que ait beatam fore rem publicam si uel philosophi regnarent, uel reges philosopharentur. Quia enim solus de filiis Willelmi natus erat in regno ideoque regnum ei quandoque competere uidebatur, idcirco puer traditus est litteris imbuendus ad spem regni, quas adeo auidis medullis indidit, ut nulli postea bellorumultuarie libatarum magna supellex, que animum eius ad regnandum egregia moderatione componerent. Vnde et interdum audiente patre prouerbium hoc iactare solebat: Rex illiteratus, asinus coronatus. 12. Verum, ut dicere ceperam, licet amplissimis uirtutibus et summa prudentia prepolleretscopos et abbates et super ȩcclesias Dei indebitis
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ aurũ ex lilio ⁊ uitica extorquebił. deinde
ad dit: ł argentũ exungulis migientiũ uana¬
bit Aliã quandã seg̃eat pensione q̃ ulgs
ungłatura uocat᷑. qͣm ꝓ ungłis boum .i. pedibꝰ ab
ẽptore uł uenditore ad regiũ fiscum solui infti¬
tuit. Seq̃r. Calamistͣci uaria uella uestibunt.
⁊ ext̾ior habitꝰ int̾iora signabit. Calamistrũ ẽ
ferreũ qͦddam instrum̃tũ qͦ capilli torq̃nt᷑. Inde
calamistrat᷑a dr̃. cͥniũ intort᷑a. Calamistͣti uaria
uelłã uestibt̃ .i. uarias pelles. ⁊ ext̾i̾or habitꝰ int̾i¬
ora signabit .i. animi uanitatẽ. atq in anis głe
leuitatẽ. Seq̃r. Pedes latͣntiũ truncabuntur.¬

Expanded text:
eius aurum ex lilio et urtica extorquebitur. Deinde addit: 13. et argentum ex ungulis mugientium manabit. Aliam quandam significat pensionem quȩ uulgo ungulatura uocatur, quam pro ungulis boum, id est pedibus ab emptore uel uenditore ad regium fiscum solui instituit. Sequitur: 14. Calamistrati uaria uellera uestibunt et exterior habitus interiora signabit. Calamistrum est ferreum quoddam instrumentum, quo capilli torquentur. Inde calamistratura dicitur crinium intortura. Calamistrati uaria vellera uestibunt, id est uarias pelles, et exterior habitus interiora signabit, id est animi uanitatem atque inanis gloriȩ leuitatem. Sequitur: 15. Pedes latrantium latr
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ .i. bͥtoñ gñs. Qd̾ si ad eneũ pͥncpẽ referat᷑
qd̵ ait. tẽ exurg& in illũ aqͥlo .i. in eneũ pͥnci-¬
pem: iste erit sensꝰ. qr dani angliam infestan¬
tes. pͥmo qͥdẽ piratica manu ad spoliand̾. pꝰea
cũ ingenti nauigio ad dñand̃ ad aqͥlonares in-¬
sule partes applicabant. ⁊ idõ bͥtones qͥ illas in co¬
lebant t̾ras. pͥmos belli impetꝰ sustinebant. Si aũ
ad gͥmanic̃ u̾mem referend̾ putau̾is. planior e¬
rit intelligentia sic̃ seq̃ntia manifestant. Seqͥt᷑ r.
⁊ flores qͥs rephirꝰ pcreꝗ uit eripiet. flores
uocans . it̾tatẽ terrȩ. ⁊ regni diuitias. qͣs. suꝑ¬
ueniens aqͥlo .i. danicꝰ tͦbo eripuit. ab aqͥlone
ie pandit᷑ omne malũ. Eleganti aũ metaphoa
iuxta phisicã rõnẽ utit᷑ dicens. flores qͦs ze¬
phirꝰ ꝓ creauit aqͥlonẽ erept᷑um. St̃ it ꝯtͣrii
ido beniuolꝰ. tram in flores aꝑiens. qr ex ca¬
lor ⁊ humore omĩa ꝓcreant᷑. aqͥlo aũ fri¬

Expanded text:
itonum gens. Quodsi ad eneum principem referatur, quod ait tunc exurget in illum aquilo, id est in eneum principem, iste erit sensus: Quia Dani Angliam infestantes, primo quidem piratica manu ad spoliandum, postea cum ingenti nauigio ad dominandum, ad aquilonares insulȩ partes applicabant et ideo Britones, qui illas incolebant terras, primos belli impetus sustinebant. 12. Si autem ad Germanicum uermem referendum putaueris, planior erit intelligentia, sicut sequentia manifestant. Sequitur enim: Et flores, quos zephirus procreauit, eripiet, flores uocans ubertatem terrȩ et regni diuitias, quas superueniens aquilo, id est Danicus turbo, eripuit. Ab aquilone enim panditur omne malum. Eleganti autem metaphora iuxta phisicam rationem utitur dicens flores, quos zephirus procreauit, aquilonem erepturum. Sunt enim contrarii ideo beniuolus, terram in flores aperiens, quia ex calore et humore omnia procreantur. Aquilo autem fri
Abbreviated transcription (Latin):
p̃santibꝰ dem̃ sue uoluntati submitten¬
tibꝰ. ⁊ regni coronã copiti suo deuictis an¬
glis imponentibꝰ. bͥtones iugo angloꝵ de
cerucib suis excusso. ñ parũ ꝯsolationis
recepunt. lic sub aliis dñĩs ẽẽ inciꝑent.
Est ix ñ minima ꝯsolatio miseroꝵ. cũ opp̃s

Expanded text:
nde VH. sue uoluntati submittentibus, et regni coronam capiti suo deuictis Anglis imponentibus, Britones iugo Anglorum de ceruicibus suis excusso, non parum consolationis receperunt, licet sub aliis dominis esse inciperent. Est enim non minima consolatio mise
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ. pꝰ iusta Regalibꝰ exeqͥiis ꝑsoluta. hen¬
ricꝰ minor filiꝰ willi regis. ⁊ matildis Regine fi¬
liȩ balduini flandrensiũ comitis uiri sapientẽ
expeditione ierosolimitana erat oꝑiendum. ei que
regnũ anglie pͥmogeniti pͥui legio tͥbuendũ.
ut pote qͣm ꝯstaret ꝑtinaci patͥs ira ꝯdia inus¬
te exħedatũ. Eualuit tñ pars henrici ad su¬
tente uł maxĩe henrico comite warinensi
uiro scõ ⁊ fide integͦ. cuiꝰ familiari ꝯtub uio
iã dudũ usus fuerat Rex henriceꝰ. Itaq. ꝯfie ma¬
tꝰ in Re¬
gem henricꝰ anno dñice an¬
statĩ edicto ꝑ angliã misso. in iustaᷤᷤ ã frẽ pen¬
siones institutas ꝓhibuit. uincłoꝵ grãm fec̃.
in carceratos educens. Antiqͣꝵ qͦ mod̾ationẽ
legũ reuocauit in solid̃. sacͣm̃to ⁊ suo ⁊ suoꝵ
neqͣ ampliꝰ occasione uiolarent᷑ corroborans.
⁊ ꝯfirmans. Effeminatoꝵ ⁊ molliũ greges
ã curia sua expellens. Lucnaꝵ isũ noctibꝰ in Re¬

Expanded text:
 Pf; iuxta VH. regalibus exequiis persoluta, Henricus, minor filius Willelmi regis et Matildis regine, filiȩ Balduini Flandrensium comitis, uiri sapientisqui tunc in expeditione Ierosolimitana erat, operiendum, eique regnum Anglie primogeniti priuilegio tribuendum, utpote quem constaret pertinaci patris iracundia iniuste exheredatum. Preualuit tamen pars Henrici adnitente uel maxime Henrico comite Warinensi, uiro sancto et fide integro, cuius familiari contubernio iam dudum usus fuerat rex Henricus. 2. Itaque confirmatus in regem Henricus anno dominice instatim edicto per Angliam misso iniustas a fratre pensiones institutas prohibuit, uinculorum gratiam fecit incarceratos educens. Antiquarum quoque moderationem legum reuocauit in solidum sacramento et suo et suorum, ne qua amplius occasione uiolarentur, corroborans et confirmans; effeminatorum et mollium greges a curia sua expellens lucernarum usum noctibus in re
Abbreviated transcription (Latin):
tiui erunt. uolens ty caduallo omẽm saxo¬
nice gentis ꝓgeniẽ funditꝰ a finibꝰ suis abra-¬
d̾e. atq delere: nec matͥbꝰ qͥd̃e p̃gnantihus.
nec infantibꝰ qͦ necdũ natis parcend̃ existi¬
mabat. Uñ seq̃r. Erit ingens suppliciũ hõiũ.
ut indigene restituant᷑.i. ut britones natale
solum recipiant. alienigenis penitꝰ ext̾minatis.
ͥ faciet ħ en eũ uirum induet. ⁊ ꝑ multa tꝑ̃a
suꝑ eneũ equũ portas londoniȩ seruabit. Cadual-¬
lonem regem qͥħ om̃ia fecit. ñ ex ꝓͥo noĩe designat.¬

Expanded text:
tiui erunt. Volens enim Caduallo omnem Saxonice gentis progeniem funditus a finibus suis abradere atque delere, nec matribus quidem pregnantibus nec infantibus quoque necdum natis parcendum existimabat. Vnde sequitur: 60. Erit ingens supplicium hominum, ut indigene restituantur, id est, ut Britones natale solum recipiant, alienigenis penitus exterminatis. 61. Qui faciet hec, eneum uirum induet et per multa tempora super eneum equum portas Londoniȩ seruabit. Caduallonem regem, qui hec omnia fecit, n
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ mͦ istis mͦ ilł uincñtib tandẽ haroldꝰ iactu
sagite. cerebro uiolato ꝓcubuit. Illa dies fatal
anglie fuit. qͣ ceruicẽ suam normannoꝵ iugo
submisit. Wilłs uictoria potitꝰ. suos sepelire mag¬
nifice apparatu p̃cepit. Corpꝰ qͦ haroldi mat̾ illꝰ
cũ ex̾citu ñ hostili s Regali mͦ ciuitate ᷤ regni unã
pꝰ aliam̃ in sua potestate recep̃. His itaq histo¬
riei p̃otiꝰ ꝙͣ int̾p̃tis mͦ explicitis: ad ꝓpħicã tan¬
dẽ littera redeamꝰ. Uigebit in qͥt tandẽ pau

Expanded text:
retur, modo istis modo illis uincentibus, tandem Haroldus iactu retur, modo istis modo illis uincentibus, tandem Haroldus iactu sagitte cerebro uiolato procubuit. Illa dies fatalis Angliȩ fuit, qua ceruicem suam Normannorum iugo submisit. Willelmus uictoria potitus suos sepeliri magnifico apparatu precepit. Corpus quoque Haroldi matri illius cum exercitu non hostili, sed regali modo, ciuitates regni unam post aliam in sua potestate recepit. His itaque historici potius quam interpretis modo explicitis, ad propheticam tandem litter
Abbreviated transcription (Latin):
m̾o putes. p̃sertĩ cũ illi sacͣm̃tũ fec̾is de regn
angloꝵ successione pꝰ eduardi reg̃ mortẽ. Pñ
ꝯsultiꝰ ages. si te instanti necessitati subtͣ¬
hens. nob aleam belli ꝯmiseris qͥ nullo illi
sacͣm̃to ligati iuste ꝯtͣ eũ ꝓpat̾e defensiõe
pugnabimꝰ. Sic i causa tua utͦbiq in portu
nauigabit. qͥa aut nob uincentibꝰ tͥũphab.
aut uictos siue occisos reꝑare seu uindi¬
care ualeb̾. Noluit effrenata tem̾itas sic̃
eũ sua fata p̃cipitabãt. aurẽ placidã sanis
ac cõmodare ꝯsiliis. existimãs ingloriũ ⁊ pͣtti
uite obpbriũ cuiꝯq ꝑicło t̃ga nudare:. Man-¬
dauit aũ illi wilłs ꝑ monachũ quendã. ut uł
regno iuxta ꝯdicioneᷤᷤ disced̾&. uł sub ẽo reg¬
naturꝰ ten̾et. uł spestante utͦq ex̾citu gladio
rẽ uentilar&. uł certe iudicio sedis apłice sese
cõmitt̾et. Que cũ ille omĩa recusasset: solam
acies suas patͥo qͥsq ritu. Et cũ diu bellũ ꝓtͣhe¬

Expanded text:
 presertim cum illi sacramentum feceris de regni Anglorum successione post Eduardi regis mortem. Proinde consultius ages, si te instanti necessitati subtrahens, nobis aleam belli conmiseris, qui nullo illi sacramento ligati iuste contra eum pro patrie defensione pugnabimus. Sic enim causa tua utrobique in portu nauigabit, quia aut nobis uincentibus triumphabis, aut uictos siue occisos reparare seu uindicare ualebis.” 36. Noluit effrenata temeritas, sicut eum sua fata precipitabant, aurem placidam sanis accommodare consiliis, existimans inglorium et preterite uite obprobrium cuicunque periculo terga nudare. Mandauit autem illi Willelmus per monachum quendam, ut uel regno iuxta condiciones discederet, uel sub eo regnaturus teneret, uel spectante utroque exercitu gladio rem uentilaret, uel certe iudicio sedis apostolice sese committeret. Que cum ille omnia recusasset, solam acies suas patrio quisque ritu. Et cum diu bellum protrahe
Abbreviated transcription (Latin):
ibenticũ. filias aũ qͥnq Richarsꝰ añ morte prĩs
uita decessit. Rob̃tꝰ prĩs bñdictioẽ ⁊ ħeditate
regni pͥuatꝰ. nõr mannue comicatu multoꝵ p̃cibꝰ iuxre.¬
tento angliã Wilło dedit. henrico possessioneᷤ mater¬
nas delegauit. Causa ꝓ qua rob̾to regnũ cũ eẽt pͥ¬
mogenitꝰ denegauit. hec fuit. qͦd philippo regi
francoꝵ normanniam infestanti robtus iugit᷑
se associabat. cet̾isq acͥus pat̾aan urgebat ⁊ patrẽ.
ita ut in quodã assultu apud gelbericũ contra
patr̃e dimicans ipsũ inilnerau̾it. atq equum
sub ipso occiłit. Cñ gͦ wilłmꝰ p̃r obisset .uii. idͦ
septẽbris. anno dm̃cȩ incarnationis. cͦ. barxͦ¬
uiͦi. regni aut̾.xcii. uitȩ uͦ. lax. corpꝰ eiꝰ regiosol

Expanded text:
enricum, filias autem quinque. Richardus ante mortem patris uita decessit. Robertus patris benedictione et hereditate regni priuatus Normannie comitatu multorum precibus uix retento Angliam Willelmo dedit, Henrico possessiones maternas delegauit. Causa, pro qua Roberto regnum, cum esset primogenitus, denegauit, hec fuit: Quod Philippo regi Francorum Normanniam infestanti Robertus iugiter se associabat ceterisque acrius patriam urgebat et patrem, ita ut in quodam assultu apud Gelbericum contra patrem dimicans ipsum uulnerauerit atque equum sub ipso occiderit. Cum ergo Willelmus pater obisset.uii. idus septembris, anno dominicȩ incarnationis mo.lxxxo.viio, regni autem .xxii., uitȩ uero .lix., corpus e
Abbreviated transcription (Latin):
ebor acũ iliꝰ regiõĩs met᷑polĩ cũ scotis ⁊̃ ⁊ cũ angls
optinentibꝰ. ⁊ uicina q̃q uastantibꝰ. Wilłs coacta
militũ ⁊ peditũ ñ modica manu ad partes illag n
uł expulit pͥstinis incoł .i. anglis. amissas possesu¬
nes restituit. ñ incruenta tñ s uictoria ut pne
q suoꝵ multos ibi p̃liando amiserit. L ħ ẽ qddict¬

Expanded text:
acum, illius regionis metropolim, cum Scotis etiam et cum Anglis optinentibus et uicina queque uastantibus, Willelmus coacta militum et peditum non modica manu ad partes illas nouel expulit. Pristinis incolis, id est Anglis, amissas possessiones restituit, non incruenta tamen sibi uictoria, utpote qui suorum multos ibi preliando amiserit. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fortune rotatu statim in acie cecidit. u¬
niu̾sis eiꝰ copiis pene deletis cũ filio suo
caduallo qͥ se in ext̾miniũ angloꝵ natũ
iactabat. offricũ regẽ qui eduuino suc¬
cesserat ad regnandũ. cũ omĩ bͥtonũ uͥtu¬
te aggredit᷑. ip̃mq ⁊ duos nepotes eius
necñ n cadamũ Regẽ scotie qui eis p̃sidio
erat occidit. Offrico aũ successit in regñ
nortanĩbrie osiualdꝰ ꝗͦ caduallo pꝰ cet̾os
in qͥetare ñ destitit. donec ⁊̃ illi p̃sentis¬
uagando caduallo.tanto furore debaca¬
ł nt᷑ in saxones. ut nec mulieb qđ sexui uł in¬
fantioꝰ recens ratis: siue in ut̾is matrũ
ad huc clausis. uł senũ etati parcend̾ pu¬
tar&. ⁊ sic̃ ait lucanꝰ de mario. Ñ senis
extremũ piguit u̾gentibꝰ annis p̃cipitare
diem. nec pͥmo limine uite. infantũ nuꝑ

Expanded text:
fortune rotatu statim in acie cecidit, ufortune rotatu statim in acie cecidit, uniuersis eius copiis pene deletis cum filio suo Caduallo, qui se in exterminium Anglorum natum iactabat, Offricum regem, qui Eduuino successerat ad regnandum, cum omni Britonum uirtute aggreditur, ipsumque et duos nepotes eius, necnon et Cadamum regem Scotiȩ, qui eis presidio erat, occidit. Offrico autem successit in regnum Nortanimbrie Oswaldus, quem Caduallo post ceteros inquietare non destitit, donec uagando Caduallo tanto furore debacabatur in Saxones, ut nec muliebri quidem sexui, uel infantibus recens natis, siue in uteris matrum adhuc clausis, uel senum etati parcendum putaret. Et, sicut ait Lucanus de Mario: Non senis extremum piguit uergentibus annis precipitare diem, ne
Abbreviated transcription (Latin):
milibꝰ militũ qͦs Rex salomon illi ꝯmiserat.
naues ascendit. ꝓsꝑoq uentoꝵ spiramine
mertioꝵ Regem bͥanũ nepotem suũ ⁊ miseras
bͥrtonũ reliqͥas in pronia clausos obsictione
uallare. in pigre illo ꝑꝑauit diu. sis q militi¬
uꝰ suis ꝑ tͣmas hostes adire ñ distulit. Con¬
serto au p̃lio captꝰ est peanda ꝑẽpto eiꝰ ex̾ti¬
tu. Cumq peanda aliũ salutis adhitũ ñ ha¬
b̾et. cadualloni se subdid̾ obsidibꝰ. fuande
ad eum fid̾i datis. Dedit ei ⁊ filiam suam.
⁊ factꝰ ẽ socer regis. ⁊ pͥnceps militie eiꝰ
Iñ caduallo reuocatis in insulam bͥtombꝰ
qͥ longo tp̃e fuerant ꝑ diu̾sa loca disꝑsi.
duxit ex̾citũ in northanĩb̾am suꝑ eduu¬
nũ Regẽ. patͥamq ferro ⁊ rapina depo¬
płatꝰ ẽ ħec edwinꝰ ocio torpebat in erq
s associatis dͥ om̃ibꝰ angloꝵ. regulis. be¬
lum cũ caduallone ꝯseruit. s uolubili

Expanded text:
milibus militum, quos rex Salomon illi commiserat, milibus militum, quos rex Salomon illi commiserat, naues ascendit, prosperoque uentorum spiramine Mertiorum regem, Brianum, nepotem suum, et miseras Britonum reliquias in Exonia clausos obsidione uallare, inpigre illo properauit, diuisisque militibus suis per turmas hostes adire non distulit. Conserto autem prelio captus est Peanda, perempto eius exercitu. Cumque Peanda alium salutis aditum non haberet, Cadualloni se subdidit, obsidibus seruande ad eum fidei datis. Dedit ei et filiam suam et factus est socer regis et princeps milicie eius. Inde Caduallo – reuocatis in insulam Britonibus, qui longo tempore fuerant per diuersa loca dispersi – duxit exercitum in Northanimbriam super Eduuinum regem, patriamque ferro et rapina depopulatus est. Nec Edwinus ocio torpebat inerti, sed associatis sibi omnibus Anglorum regulis, bellum cum Caduallone conseruit; sed uolubili
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmenso labore uigebit. Sig̾cat bͥtonẽs belloꝵ
seuicia ⁊ famis in edia pͥmo q̃ att̾endos. sed
pꝰea ĩmensis belloꝵ laborib p̃ualit᷑os. Que
beatitudo eis pꝰ in explicabilia mala
pꝰ expulsiones a pat̾o solo ⁊
ꝑ ext̾a loca disꝑsiones ꝑ caduallonẽ regim suũ
u̾sauice fortune ꝓueñ. Cuiꝰ laboꝵ. in extͥcabi¬
les lab̃intos sigillatim euolu̾e. hystorie res ẽ.
hic tt̾ caduallo pꝰ multa infortunia ⁊ horren¬
da. pꝰ diu̾sa exilia . pꝰ expulsionẽ deniq ã pͥo
regno. ac tociꝰ insule amissionẽ. in minorẽ
bͥtanniã cũ paucis qͥ cũ eo remanserant na-¬
uigauit a salomone rege cognato suo ⁊ a
ꝯfr̃ibꝰ suppetias imploratũ qͥb ad iutꝰ retor¬
tis uelis in patͥam remeare. ⁊ ereptũ sibi
ab edwino rege northa nĩb̾e regnũ recuꝑ¬
are ualet. Qͦ ĩpetͣto cũ hib̾no tꝑͣe aput
salomonẽ hyemasset. redeunte u̾e qͣn re-¬
ges ad bella ꝓced̾e solent. caduallo cũ decẽ

Expanded text:
eg. labore uigebit. Significat Britones bellorum seuicia et famis inedia primo quidem atterendos, sed postea immensis bellorum laboribus preualituros. Que beatitudo eis post inexplicabilia mala, post expulsiones a patrio solo et per extera loca dispersiones per Caduallonem, regem suum, uersauice fortune prouenit. Cuius laborum inextricabiles labirintos sigillatim euoluere hystorie res est. Hic enim Caduallo, post multa infortunia et horrenda, post diuersa exilia, post expulsionem denique a proprio regno ac tocius insule amissionem, in Minorem Britanniam cum paucis, qui cum eo remanserant, nauigauit a Salomone rege, cognato suo, et a confratribus suppetias imploratum, quibus adiutus retortis uelis in patriam remeare et ereptum sibi ab Edwino, rege Northanimbrie Norerare ualeret. 51. Quo impetrato cum hiberno tempore aput Salomonem hyemasset, redeunte uere, quando reges ad bella procedere solent, Caduallo cum decem
Abbreviated transcription (Latin):
causa fuit ⁊ mortis. Nã morttio Adieardo rege.
haroldꝰ uiolent̾ regnũ arripuit. de sacm̃to qd̾
Wilło fec̾at parũ cogitãs. dics̃q se a iuram̃to libe¬
ratũ eo qd̃ filia eiꝰ q̃m despond̾at ñdũ ei ꝯiunda

Expanded text:
causa fuit et mortis. 34. Nam mortuo Aedwardo rege causa fuit et mortis. 34. Nam mortuo Aedwardo rege Haroldus uiolenter regnum arripuit de sacramento, quod Willelmo fecerat, parum cogitans, dicensque se a iuramento liberatum eo, quod filia eius, quam despo
Abbreviated transcription (Latin):
idoneꝰ ⁊ cesare dignꝰ. p̃stanti corꝑe ⁊ aĩo iuuenis:
qͥ in om̃i eẽt ꝓbitate ꝓbatꝰ. Erat aũ filiꝰ Rob̾ti no
mannoꝵ ducis. filii Richardi frĩs emme matͥs edi¬
ardi Reg̃. Rex itaq eduardꝰ iure ꝓpinqͥtatis willa
ad successionẽ tanti pͥncipatꝰ ad optauit. At qiꝰ
rei grã obsides in normanniã cũ dono anglie mils
Pea ip̃e haroldꝰ in normanniã nauigauit. missũ
se dicens ã Rege. ut qd pͥores ñcũ balbutierant
ip̃e potissimũ sua ꝯfirmar& p̃sentia. Quẽ wills mãg¬
na uen̾atiõe ꝯplexꝰ. gñtilitio ornatu coluit in ciboᷤ.
uiri exꝑiret᷑. ad bͥtannicã expeditionẽ ꝙͣ tẽ forte
susceꝑat secũ duxit. Uͥ haroldꝰ ⁊ ingenio ⁊ manu
ꝓbatꝰ. sacile normannũ in sui amorẽ ꝯu̾̃tit. Atq ut
uiꝰ magis mag̾e sibi grãm nundinaret᷑. ult᷑ illi
infra nubiles annos fato funda. haroldo ꝑuirii

Expanded text:
idoneus et cesare dignus, prestanti corpore et animo iuuenis et idoneus et cesare dignus, prestanti corpore et animo iuuenis et qui in omni esset probitate probatus. EratEmme, matris Eduardi regis. Rex itaque Eduardus iure propinquitatis Willelmum ad successionem tanti principatus adoptauit atque huius rei gratia obsides in Normanniam cum dono Angliȩ misit. Postea ipse Haroldus in Normanniam nauigauit, missum se dicens a rege, ut quod priores nuncii balbutierant ipse potissimum sua confirmaret presentia. Quem Willelmus magna ueneratione conplexus gentilitio ornatu coluit in cibis cuiri experiretur ad Britannicam expeditionem, quam tunc forte susceperat, secum duxit. Vbi Haroldus et ingenio et manu probatus facile Normannum in sui amorem conuertit atque, ut illius magis magisque sibi gratiam nundinaretur, ultro illi infra nubiles annos fato functa Haroldo periurii
Abbreviated transcription (Latin):
dictã de neqͥcia eiꝰ sumet. Popłm sig̾cat norman¬
noꝵ. qͥ in tunicis ferreis.i. loricis. ⁊ ligno. ħ ẽ cun¬
tis ⁊ scutis ligneis tͣnsito mari occeano cũ duce
suo wilło uiro forti ac strenuo. ultionẽ de ne¬
qͥcia gͥmanici draconis exegit. Necͥiciam g̃manici
dra cõĩs. dic̃. illam de qͦ suꝑiꝰ lõcuti sãtis sumꝰ ꝙͣ uidł¬
luminibꝰ orbando. ⁊ in ꝯmilitones eiꝰ ⁊ socios illos
irrisorie decimando. Euiꝰ ĩpietatis incentor ⁊ au¬
tor Goduuinꝰ comes offa ftͣnglatꝰ iustas elfredo in
curia regis eduardi soluit inferias. Hon solũ aũ
Goduumꝰ in elred̾. s ⁊ harosdꝰ ip̃iꝰ sõdutum filꝰ ne¬
qͥter eg̾at in wiłłm normannie ducẽ ꝑiurꝰ illi ath̃¬
cũ libos ñ hab̾et. ⁊ nefandi goduuini filios inualese
ꝯ spic̾et. p̃fato wilło ex mat̾no sangͥne sͥ ꝯiuncto ato
cognato. successionẽ anglie dedit. Erat ille regno

Expanded text:
dictam de nequicia eius sumet. Populum significat Normandictam de nequicia eius sumet. Populum significat Normannorum, qui in tunicis ferreis, id est loricis, et ligno, hoc est cuntis et scutis ligneis, transito mari occeano cum duce suo Willelmo, uiro forti ac strenuo, ultionem de nequicia Germanici draconis exegit. Nequiciam Germanici draconis dicit illam, de qluminibus orbando et in conmilitones eius et socios, illos irrisorie decimando. Cuius impietatis incentor et auctor Goduuinus comes offa strangulatus iustas Elfredo in curia regis Eduardi soluit inferias. Non solum autem Goduuinus in Elredum, sed et Haroldus ipsius Goduuini filius nequiter egerat in Wicum liberos non haberet, et nefandi Goduuini filios inualescere conspiceret, prefato Wilelmo ex materno sanguine sibi coniuncto atque cognato successionem Angliȩ dedit. Erat ille regno
Abbreviated transcription (Latin):
aspicias. S ñ patiat᷑ d̾s ut offam istã tͣnsgliti
si ꝯsciꝰ fui alicꝰ rei q̃ spectaret ad eiꝰ ꝑicł̃m uł tui
in cãmodũ. ħ dicto: offa ꝙͣ in os miserat suffocdi
ocłos ad mortẽ inu̾tit. Iñ ã filio suo haroldo qͥ
tionis illiꝰ ac neqͥcie cap̃. Plenꝰ aũ pꝰ mortẽ eduar-¬
gliã. c̃tͣ haroldũ filiũ p̾fati ꝓditoris goduuini. qͥ
mortuo eduardo rege londonie. ip̃o die extorta
a pͥncipib fide. regni diadema uiolent̃ arripuit. ẽ
dẽ regia stirpe ñ eẽt. nͥ qd̾ Rex eduardꝰ sororẽ eiꝰ
habebat uxorẽ. Quã tñ Rex tali arte tͣctabat ut
nec thoro amou̾et. nec carnale ꝯm̃ciũ cũ ea hab̾et.
Qd̾ utrũ familie illiꝰ odio. an castitatis amore fẽ
deundũ. Uigebit tandẽ paulisꝑ g̾manicꝰ subaudi
draco. s decimatio neustͥe nocebit. ⁊ addit. Popłs
nãq in ligno ⁊ ferreis tunicis suꝑueniet: qͥ uin¬

Expanded text:
aspicias. Sed non patiatur Deus, ut offam istam transglutiam, aspicias. Sed non patiatur Deus, ut offam istam transglutiam, si conscius fui alicuius rei, que spectaret ad eius periculum uel tuum incommodum.” Hoc dicto offa, quam in os miserat, suffocatus oculos ad mortem inuertit. Inde a filio suo Haroldo, qui tionis illius ac nequicie caput, plenius autem post mortem Eduargliam, contra Haroldum, filium prefati proditoris Goduuini, qui mortuo Eduardo rege Londonie ipso die extorta a principibus fide regni diadema uiolenter arripuit, cum de regia stirpe non esset, nisi quod rex Eduardus sororem eius habebat uxorem. Quam tamen rex tali arte tractabat, ut nec thoro amoueret, nec carnale conmercium cum ea haberet. Quod utrum familie illius odio an castitatis amore fecedeundum: Vigebit tandem paulisper, Germanicus subaudi draco, sed decimatio Neustrie nocebit. Et addit: 32. Populus namque in ligno et ferreis tunicis superueniet, qui uin