comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitate illarũ c̃struat sibi ȩccłam ñ haben¬
emacuła. neq rugã : ideo dñs his opus
ibit. & ut damna patriȩ cȩlestis quȩ
bentib pͣuis angłis ti contraxerat.
ultitudine gentiũ repararent᷑. Et
nfeti dimittet eos. Cõpleto ministe
uilloꝵ animaliũ animalia quidem
pnistinũ dominũ reducta s̃. sed figura
Nanimaliũ penes dnm remansit
nonũ dimittant᷑. sedita potius intel

Expanded text:
rositate illarum construat sibi « Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam » ideo Dominus opus habet, ut damna patriae coelestis, quae labentibus pravis angelis contraxerat, multitudine gentium reparentur. « Et confestim dimillorum animalium, animalia quidem ad pristinum dominum reducta sunt, sed figura illorum animalium penes Dominum remansit. daemonum dimittantur: sed ita potius intel
Abbreviated transcription (Latin):
humilitas magna saluatoris cõmendiꝰ
qui iersłm tendens. ñ equo suꝑbo n
falerato inuehi uoluit. sed potiusadi
& pullũ eĩ uilia scilicet animalia adbs¬
dendũ quȩ siuit. luxta spũalẽ imelles¬
gentiã. ꝑ hȩc duo animalia salus duon
populoꝵ aꝑte declarat᷑. Asina enĩ qlom
rat sullus ergo qͥ lasciuus & liber est:
significat gentiliũ plebẽ. qͦ ante aduent
dnĩ sine legis doctrina & ꝓphetarũ qus
libera & uaga incessit: Et benȩ utriq al¬
gati dicunt᷑ fuisse : qr ueniens in munde¬

Expanded text:
humilitas magna Salvatoris commendatur, qui Jerusalem tendens, non equo superbo neque phalerato invehi veluit, sed potius asinam et pullum ejus, vilia scilicet animalia, ad sedendum quaesivit. Juxta spiritalem intelligentiam, per haec duo animalia onus duorum populorum aperte declaratur. Asina enim, quae erat. Pullus ergo, qui lascivus et liber est, significat gentilium plebem, quae ante adventum Domini sine legis doctrina et prophetarum quasi libera et vaga incessit. Et bene utrique alligati dicuntur fuisse, quia veniens
Abbreviated transcription (Latin):
qr sacerdotes ibidẽ iugit̃ legẽ dni corde me¬
ditabant᷑ & oreruminabant. Cũ ergo dñs
adhunc montẽ oliueti uenisset. & adhunc
uiculũ bethfage : misit duos discipulos dic̃s
eis. Ite in castellũ qđ contra uos est. Castel¬
lũ despectiue appellauit ierłm. Quȩ enĩ
antea ciuitas magni regis appellabat᷑. &
urbs scã: postmodũ imminente tẽpore
dominicȩ passionis qr dnm̃ erat int̃fectu¬

Expanded text:
quia sacerdotes ibidem jugiter legem Domini corde mequia sacerdotes ibidem jugiter legem Domini corde meditabantur et ore ruminabant. Cum ergo Dominus ad hunc montem Oliveti venisset, et ad hunc viculum Bethphage: « Misit duos discipulos, dicens eis: Ite in castellum quod contra vos est. » Castellum despective appellavit Jerusalem. Quae enim antea civitas magni regis appellabatur, et urbs sancta, postmodum, imminente tempore Dominicae passionis, quia Dominum erat interfectu
Abbreviated transcription (Latin):
nillo tempr̃. Cũ ad ꝓpinꝰquasset ihic̃ ierosoli¬
mis. & uenis set bethfage. & rełq
instabat temp̾ passionis suȩ: Quinq siquidẽ
dies ante paschalẽ festiuitatẽ. uenit cum
turba multa inuerusalẽ: Post hancaut̃ uicẽ
ñ recessit inde donec ibi pateret᷑ &ibi resur¬
geret. Ad montẽ oliueti. Mons oliueti
ñ longe abierusalẽ erat. sed distat sic̃ in libris
antiquoꝵ inuenimꝰ spacio mille passuum
Bethfage. uiculus ÷. Niculus dico. q int̾ra
reꝓmissionis om̃s uillȩ maximȩ muratȩ erađ
unde & uici & uillȩ. una appella tione cen¬
sentur Bethfage enĩ int̾p̃tat᷑ dom̃ buccȩ ł
maxillarũ eade causa. qm̃ sacerdotes intẽ¬
plo dñi ꝑoctonos dies uicẽ suȩ ad ministra¬
tionis explentes. cõpleto diurno ministe¬
rio. nocte ad cundẽ uiculũ succedebant. &
hostias & sacrificia quȩ indie appło accipie¬
bant : nocte ibi c̃sumebant. & comedelunt
Vel certe ideo dom̃ buccȩ ł maxillarũ int̾p̃tat᷑

Expanded text:
illo tempore, cum appropinquassent Hierosolymis, et venissent Bethphage, » et reliqua. instabat tempus passionis suae. Quinque siquidem dies ante paschalem festivitatem, venit cum turba multa in Jerusalem. Post hanc autem vicem non recessit inde, donec ibi pateretur et ibi resurgeret. « Ad montem Oliveti. » Mons Oliveti non longe ab Jerusalem erat, sed distat sicut in libro Antiquorum invenimus spatium mille passuum. Bethphage viculus est, viculus dico, quia in terra repromissionis omnes villae maximae muratae erant, unde et vici et villae una appellatione censentur. Bethphage enim interpretatur domus buccae vel maxillarum, ea de causa, quoniam sacerdotes in templo Domini per octonos dies vicem suae administrationis explentes, completo divino mysterio, nocte ad eumdem viculum succedebant, et hostias et sacrificia quae in die a populo accipiebant, nocte ibi consumebant et comedebant. Vel certe ideo domus buccae vel maxillarum interpretatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quippe cũ plura de eo innouo sint posita
tistam̃to. Dic̃ itaq Ds̃ ds̃ lcus respice inme
& rełq Quare ad sumpti hominis agit causa
ut int̃rogare quod ã modo uideat᷑ diceris
ciebat peccatũ quoꝵ peccata portabit aii
ciam uersiculũ inquoait. Ego auit̃ sũ uernis
ñ homo. Cur totiꝰ ds creature. uermiculo
nabile ꝓfitet᷑. Dauid publicẽ se sepe cõme¬
morat. Sed magis illũ accipiendũ puto. qñ
uermis nulla extrinsetꝰ ad mixtione alieni
morsi. demanna uermiculos ꝓcreari
Digna plane & iusta cõparatio. Si quide ni
dixerim. qr est subtilis. splendida. & suau
& uirgo. Quȩ uelut cȩlit̾ ueniens. cunctis
eccłarũ populis cibũ dulciorẽ inanna defluc̃
Qm̃ qui edere & manducare eũ neglexert.
uitã insemetipso habere ñ potera. Sic ipse
dñs ait. Nisi quis manducauent meãus¬
nẽ. & bibit meũ sanguinẽ: ñ habebit uita

Expanded text:
lura de eo in Novo sint posita Testamento. Dicit itaque: Deus, Deus meus, respice in me: et reliqua. Quare assumpti hominis agit causam, ut interrogare quodammodo videatur, dicens: ciebat peccatum, necciamus versiculum in quo ait: Ego autem sum vermis et non homo . » Cur totius Dominus creaturae vermiculo nale profitetur; David se pulicem saepe commemorat: sed magis illud accipiendum puto, quoniam vermis nulla extrinsecus admistione alieni Moysi de manna vermiculos procreatos . Digna plane et justa comparatio. Siquidem de dixerim, quia est subtilis, splendida, suavis et virgo. Quae velut coelitus veniens, cunctis esiarum populis cibum dulciorem melle defluxit, quem qui edere et manducare neglexerit, vitam in semetipso habere non poterit, sicut ipse Dominus ait: Nisi quis manducaverit meam carnem, et biberit meum sanguinem, non habebit
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ suȩ lum̃ infudit. & quos ñ habebam oculos
cordis inseruit. & uelut radios quosđã apłos
suos misit. qui nos de nocte teterrima delin¬
quent ȩ liberarent . & paulatĩ resolutis in no¬
bis tehebris peccatoa matutino susceptione
c̃suescerert. ut ꝑfecti facilius possimꝰ tolerare
solis ardorẽ. hoc ÷ primũ nos p̃ceptis simplicio¬
ribus erudirent. qͦ captiores efficerent cȩlesti¬
ũ secretoꝵ. Huĩ itaq solis iusticiȩ matutino
peccator caligo tota ꝑimit̃: sic̃ ipse ꝓpheta
ait exꝑsona dñi. In matutinis int̃ficiebã
om̃s peccatores terrȩ. hoc ÷ oriente in nobis
solȩ iusticiȩ qͥ habitaculũ dñi sumus
omnis cogitatio iniqua subuertit. Iotus h

Expanded text:
nae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos nae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos cordis inseruit, et velut radios quosdam apostolos suos misit, qui nos de nocte teterrima delinquentiae liberarent, et paulatim, resolutis in nobis tenebris peccatorum, matutina nos susceptione consuescerent; ut perfecti facilius possimus tolerare solis ardorem, hoc est primum nos praeceptis simplicioribus erudirent, quo capaciores efficerent coelestium secretorum. Hujus itaque solis justitiae matutino, peccatorum caligo tota perimitur, sicut ipse propheta ait ex persona Domini: In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae . Hoc est: oriente in nobis sole justitiae, qui habitaculum Domini sumus, omnis cogitatio iniqua subvertitur.  138 H
Abbreviated transcription (Latin):
Isalmi uicesimi primi qͥlectꝰ: seriẽ decur¬
suri : diligent̃ prius debemus intendere. qͥd
insuꝑscriptione c̃tineat. ut cognita ciꝰ origint:
intelligentiã ipsius facilius c̃sequam̃. & mani¬
festo capite: possint rectius menbra distribui
Inscribit᷑ enĩ ita. Infinẽ ꝓsusceptione matutinaꝰ¬
solis ortũ semꝑ ante uenit. & prius quã orbem
radiorũ clarus splendor illuminet matutinũ
noctiũ tenebris terminũ ponit. Ac resoluta
sensim caliginũ cęcitate: reb cunctis facies
quȩdã aclum̃ infundit᷑. & cũ ueluti subuna
materie tenebrarũ munđ inc̾fusione iacuefit.
int̃ueniente matutino. diuersa specierũ uari¬
etate distinguit᷑. hoc ÷ cũ omã cȩca fuerint
cculiomniũ reparant᷑. Nox enĩ quođa modo
aufert oculũ mundo. aurora restituit. atq
ita matutina susceptione ꝑfruim. ut glorio¬
sius post mođũ solis splendore. potiam̃. Sed
cõparanda s̃ : sołe hic iusticiȩ arbitror designari.

Expanded text:
salmi vigesimi primi, qui lectus est seriem decursuri, diligenter prius debemus intendere quid in superscriptione contineat, ut, cognita ejus origine, intelligentiam ipsius facilius consequamur, et manifestato capite, possint rectius membra distribui. Inscribitur enim ita: In finem pro susceptione matutinasolis ortum semper antevertit, et priusquam orbem radiorum clarus splendor illuminet, matutinum noctium tenebris terminum ponit; ac resoluta sensim caliginum caecitate, rebus cunctis facies quaedam ac lumen infunditur; et cum veluti sub una materie tenebrarum mundus in confusione jacuerit, interveniente matutino, diversa specierum varietate distinguitur; hoc est, cum omnia caeca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo aufert oculos mundo, aurora restituit; atque ita ante matutina susceptione perfruimur, ut gloriosius postmodum solis splendore potiamur. Sed comparanda sunt , solem hic justitiae arbitror designari;
Abbreviated transcription (Latin):
Siergo inquit uideritis filiũ hominis ascenden¬
tẽ ubi erat prius: subaudiendũ tunc uide¬
bitis qr ñ eomodo qͦ putatis meã carnẽ cre¬
dentib distribuo. sed spũ alẽ gram̃ illis dan¬
do ipsos in meũ corp̃trans fundo. Et hȩc grã
ñ consumit᷑ morsib nec dentib terit᷑. sed in¬
tissimo sermone eucharistia .i. bona grã
appellat᷑. Uidet᷑ enĩ sc̃s ille panis. qui corpꝰ
dñĩ consecrat᷑. & ui sibilit̃ ore ꝑcipit᷑. sed uirtꝰ

Expanded text:
Si, inquit, videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius: » Subaudientem: « Tunc videbitis quia non eo modo quo putatis meam carnem credentibus distribuo, sed spiritali gratia me illis dando, ipsos in meum corpus transfundo; et haec gratia non consumitur morsibus nec dentibus teritur, sed into sermone Eucharistia, id est, bona gratia appellatur. Videtur enim sanctus ille panis, quo corpus Domini consecratur et visibili
Abbreviated transcription (Latin):
sibi inisto cibo & potu sic ꝓmitti uitã etnã
ut iã nec corpore morerent᷑. cũ dixisset qͥ
manducat meã carnẽ. & bibit meũ sangu¬
tabo eũ innouissimodie. Nã qui digne
mortuus corpore. habet interim sccm¬
attinet nec ipsũ uita at̃na fraudabitur.
quia resuscitabit᷑ in nouis simtdie. ultra un

Expanded text:
sibi in isto cibo et potu sic promitti vitam aeternam ut jam nec corpore morerentur cum dixisset: « Qui manducat meam carnem; » continuo suitabo eum in novissimo die . » Nam qui digne bibit, licet mortuus corpore, habet interim secattinet, nec ipsum vita aeterna fraudabitur, quia resuscitabitur in novissimo die, ultra jam
Abbreviated transcription (Latin):
ex gentib. quȩ quonđã sterilis & in foecun¬
da postꝗ uerbũ fidei xpĩ suscepit: spũalibus
bonorũ operũ fructib ab undare studuit
Et quȩ aliqđo terra ꝑusta aesqualida nihil
uirens gignere nouerat: modo fructiferis¬
desertũ. sed meliori nomine ortus deliciarũ
& paradisusdĩ digna est appellari. Redemp
tor nr̃ quia sciebat instare tempꝰ sue passio¬
expectas s ut ueniente pascha qđ in ꝓximo
futurũ erat sese illoꝵ manib sic̃ ante sȩcula
fimerat comp̃hendũ traderet ad crucisi¬
gendũ Quã & nos solemnitatẽ sacra
quad ragesimaliũ dierũ obseruatione cõmo¬
net iugilantissime expectare. Ideoq neces¬
se ÷ eĩ qͥ nos magno suicruoris p̃tio redemit
clem̃tiã uotis sedulis exorare. ut nos cũ re¬
missione peccatoꝵ. cũq grã & miseri cordia
sua adeã sibi placito faciat ꝑuenire. amen

Expanded text:
ex gentibus, quae quondam sterilis et infecunda, postquam verbum fidei Christi suscepit, spiritualibus bonorum operum fructibus abundare studuit. Et quae aliquando terra perusta ac squalida, nihil virens gignere noverat, modo desertum, sed meliori nomine hortus deliciarum et paradisus Dei dignatus est appellari. Redemptor itaque noster, quia sciebat instare tempus suae passioexspectans ut veniente Pascha, quod in proximum futurum erat, sese illorum manibus, sicut ante saecula praefinierat, comprehendendum traderet et crucifigendum. Quam nos etiam solemnitatem, sacra dierum quadragesimalium observatione commonet vigilantissime exspectare. Ideoque necesse est ejus qui nos magno cruoris pretio redemit, clementiam votis sedulis exorare, ut nos cum remissione peccatorum cumque gratia et misericordia sua, ad eum sibi placitos faciat perven
Abbreviated transcription (Latin):
arđq. Non enĩ iam tunc filiidĩ ueloues e¬
rant. sed ipse pro eis patiendo. eosq pretio
sui sanguinis redim̃do exfilus diaboli fec̃fili¬
osdĩ. & ex nocentib lupis innocentes oues
ec̃ constituit
bilo ergo die cogitauer̃ ut int̾ficerent illũ
Uonquo & antea iã ñ hoc cogitassent. cũ su¬
perius in eiꝰ nece c̃spirasse. & crebro eũ cõpre¬
hendere uoluisse legant᷑. sed quia tc̃ in eui¬
tibilit̃ se scelere ꝑficiendȩ mortis eiꝰ c̃strin¬
xr & quocitius possent iniqua sua c̃silia
iccderare decreuerunt
nc ergo ñ in pałã ambulabat apud uideos
sed abut in regionẽ iuxta desertũ. inciuitatẽ

Expanded text:
r . Non enim jam tunc filii Dei vel oves erant, sed ipse pro eis patiendo, eosque pretioso suo sanguine redimendo, ex filiis diaboli fecit filios Dei, et ex nocentibus lupis innocentes oves esse constituit. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. Non quo et antea jam non hoc cogitassent, cum superius in ejus necem conspirasse et comprehendere voluisse legantur, sed quia tunc inevitabiliter se scelere perficiendae mortis ejus constrinxerunt, et quo citius possent, iniqua sua consilia accelerare decreverunt. Jesus ergo jam non palam ambulabat apud Judaeos, sed abiit in regionem juxta
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus ÷ ut si tempꝰ ꝑsecutionis ingruerit
ñ dubitemus refugii latebrã quȩrere. & furo¬
rẽ sceleratoꝵ hominũ latendo deuitare. Sane
qđ dñs relictis uideis abut in regionẽ iuxta
desertũ : significat qr illos qui quonda plebs

Expanded text:
dignatus est, ut si tempus persecutionis ingruerit, non dubitemus refugii latebras quaerere, et furorem sceleratorum hominum latendo devitare. Sane quod Dominus relictis Judaeis abiit in regionem juxta desertum, significat quia illos qui quondam plebs
Abbreviated transcription (Latin):
ẽporale regnũ amitere timuer̃ deuita
aut̃ aterna cogitare neglexer̃: Atq ideo
utrũq iustissimo dĩ iudicio amiserunt
simuilq gloriosã ascensionẽ uenientes ro¬
mani subtito & uesposiano principibus
locũ siml regnũ & gentẽ illis abstulert̃.¬
& ipsos ferro. fame. & captiuitate ddi¬
erunt. It qui in pascha xpm̃ occideran
in eadẽ solemnitate ab hostib captisint
Quiq in iniuria filii patrẽ offenderant ipsi
a patre & filio. id÷ uespasiano & tito deleasꝰ
sicq rei & miseri ad aet̃na supplicia transq̃
ni eicient᷑ intenebras exteriores. Venus¬
in quiunt romani & tollent nrm̃ & locĩ
&gentẽ. Putabant iudei doctrinã xp̃i c¬
templũ & pat̾nas traditiones. eẽ idioq ti¬
mebant ne si om̃s in xpm̃ crederent: nul¬
lus remaneret qui ꝓciuitate & tẽplo c̃
romanos pugnando resisteret:
nus aut̃ exipsis cainis nomine. cũ est
pontifex anni illi dix̃ eis. Uos nescus

Expanded text:
emporale regnum amittere timuerunt, de vita emporale regnum amittere timuerunt, de vita autem aeterna cogitare neglexerunt, atque ideo utrumque justissimo Dei judicio amiserunt. simulque gloriosam ascensionem, venientes Romani sub Tito et Vespasiano principibus, locum simul et regnum et gentem illis abstulerunt, illosque ferro, fame et captivitate deleverunt. Et qui in Pascha Christum occiderant, in eadem solemnitate ab hostibus captivati sunt. Quique injuria filii Patrem offenderant, ipsi a Patre et Filio, scilicet Vespasiano et Tito deleti sunt, sicque rei et miseri ad aeterna supplicia transierni ejicientur in tenebras exteriores . Venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Putabant Judaei doctrinam Chritemplum et paternas traditiones esse, ideoque timebant, ne si omnes in Christum crederent, nullus remaneret qui pro civitate et templo contra Romanos pugnando resisteret. Unus autem ex ipsis Caiphas nomine, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis
Abbreviated transcription (Latin):
esuscitato a saluatore xpõ lararo & tam
ingenti miraculo multi exiudeis qͥ p̃sentes
fuerant & uiderant quȩ fec̃ credidert̃
in eũ. Quidã .uͦ. exipsis siue qͥ iã in eũ cre¬
diderant siue qͥ ad martħa & mariã c̃solan
ipsi in eũ crederent siue grã deferendi ut
contraeũ sȩuirent ꝓtinus illi malicia sua
c̃tenebrati. & quose uerterent nescientes
Uidebant enĩ se signoꝵ euidentia superari.
colleger̃ c̃siliũ ñ ut c̃uerterent᷑ & crederen
sed ut eũ nefanda c̃spiratione morei dãna¬
rent. In eunt c̃siliũ ut eũ ꝑderent. ñut si¬
bi c̃ sulerent neperirent: Quidinquiunt
facimꝰ : Miseri ñ dicebant credamꝰ. sed uelut
exacuentes & ad necẽ eius semutuo cohir¬
tantes dicebant. Quid facimꝰ qr hic homo
multa signa facit. Uelint nolint c̃fitent᷑
quia ille quẽ quasi hominẽ despiciebant
sic̃ đs signis & miraculis coruscabat
Si dimittimꝰ eũ sic om̃s credent in eũ. Que¬
nient romani & tollent nrm̃ locũ & gemẽ¬

Expanded text:
esuscitato a salvatore Christo Lazaro, tam ingenti miraculo multi ex Judaeis qui praesentes fuerant, et viderant quae fecit Jesus, crediderunt in eum. Quidam vero ex ipsis, sive qui jam in eum crediderant, sive qui ad Martham et Mariam consolandipsi in eum crederent, sive gratia deferendi, ut contra eum saevirent. Protinus illi malitia sua contenebrati, et quo se verterent nescientes, videbant enim se signorum evidentia superari, collegerunt concilium, non ut converterentur et crederent, sed ut eum nefanda conspiratione morte damnarent. Ineunt consilium ut eum perderent, non ut sibi consulerent. Quid, inquiunt, facimus? Miseri, non dicebant credamus, sed velut exacuentes et ad necem ejus sese mutuo cohortantes dicebant: Quid facimus, quia hic homo multa signa facit? Velint nolint confitentur, quia ille quem quasi hominem despiciebant, sicut Deus signis et miraculis coruscabat. Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent locum
Abbreviated transcription (Latin):
&instante eade passione noluit declinare
insidias. sed cȩteris ire nolentib sponte se
Deinde tradidit ipse filius semetipsũ. sic̃ idẽ
apłs dicit. Quitradid̃ semetipsum ꝓnobis
Tercio tradidit eũ uidas uideis ludei tra¬
dider̃ eum pilato adiudicandũ. Pilatus
militib ad crucifigenđis.
unc c̃gregatis principes sacerdotũ & seni¬
ores ppłi inatriũ principis sacerdotum
qui dicebat᷑ caiphas. & rełq Rep̃hen¬
dit̃ in hoc loco iniquitas & maliuolentia
udeoꝵ. Qui enĩ uicino pascha debuerant
cultũ prepare. parietes tẽpli leuigare
pauimentũ uerrere. & hostias & sacrifi¬
cia quȩ offerendaerant solemnitate paschȩ
rare : congregant᷑ in euntes c̃siliũ qͥ modo
dnm̃ morti tradant. Dicebant autem
Non indie festo. neforte tumult̾ fieret
inppło Sic uidet᷑ simplex sermo sonare.
quasi obseditionẽ cauerint uidei dnm̃ in
die festo comp̃hendere. tim̃tes seditio¬

Expanded text:
instante eadem passione, noluit declinare instante eadem passione, noluit declinare insidias, sed caeteris ire nolentibus, sponte se . » Deinde tradidit ipse Filius semetipsum, sicut idem Paulus dicit: « Qui tradidit semetipsum pro nobis . » Tertio tradidit eum Judas Judaeis, Judaei tradiderunt eum Pilato ad judicandum, Pilatus militibus ad crucifigendum. « Tunc congregati sunt principes sacerdotum, et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicitur Caiphas. » Reprehenditur in hoc loco iniquitas et malevolentia Judaeorum. Qui enim vicino Pascha debuerant se praeparare, parietes templi levigare, pavimentum verrere, et hostias et sacrificia, quae offerenda erant in solemnitate Paschae, rare, congregantur ineuntes consilium, quomodo Dominum morti tradant. « Dicebant autem: Non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. » Sic videtur simplex sermo sonare, quasi ob seditionem caverint Judaei dominum in die festo comprehendere, timentes seditio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducunt. sostbiduũ . ũ. id÷ post manifesta¬
tionẽ duorũ testamentoꝵ. uerũ pascha
inmundo celebratũ ÷ Pascha aut̃ non est
grecũ ut quidã autumant. sedhebreum
Hebraice aut̃ phase. lat̾ interp̃tat̾ transitus
Primo ideo transit̾. qr in hac die transut dñs
suꝑ egiptũ ȩgẏptios uastans. x israheliticũ
ppłm liberans. Deinde qr ipsa die transiens
ex t̃minator ꝑregnũ ȩgyptiorũ primoge¬
nita eoꝵ int̃fec̃ Tercio. qr in hac celebritate
festiuitatis. redemptor nr̃ dehoc mundo
transiuit ad patrẽ sicut ioħs plenius mani¬
festat dics̃. ante diẽ festũ paschȩ sciens uic̃
qr uenit eĩ hora ut transeat exhoc mundo
ad patrẽ. Quarto modo. ut nos mystice
ab hac mortalitate aduerã immortalitatẽ
transire habeamus Et filius hominis
tradet̾ ut crucifigat᷑. Frrant qui putant
dñm horruisse ueltimuisse passionẽ. cum
ñ solũ ante biduũ passionẽ suã prȩdixisset.¬
cũ multo ante eande passionẽ p̃dixerat.

Expanded text:
perducunt. « Post biduum » vero, id est, post manifestationem duorum Testamentorum, verum Pascha in mundo celebratum est. Pascha autem non est Graecum, ut quidam autumant, sed Hebraeum. Hebraice enim Primo ideo transitus, quia in hac die transiit Dominus super Aegyptum, Aegyptios vastans, et Israeliticum populum liberans. Deinde, quia ipsa dies transiens exterminator per regnum Aegyptiorum, primogenita eorum interfecit. Tertio, quoniam in hac celebritate festivitatis Redemptor noster de hoc mundo transivit ad Patrem, sicut Joannes plenius manifestat dicens: Ante diem festum paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus, ut transeat ex hoc mundo ad Patrtransitum ab hac mortalitate ad veram immortalitatem transire habuimus. « Et filius hominis tradetur ut crucifigatur. » Errant qui putant Dominum horruisse vel timuisse passionem, cum non solum ante biduum passionem suam praedixit, verum multo ante eamdem passionem praedixerat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
eut. ut incensũ poneret ingress intẽpłu
dii. sotest etiã intellegi moderno tẽpr̃.
loc ꝑambitiones dignitatũ & contentiones
constitutũ fuisse apud iudeos. ut plures
eent pontifices & uicib intẽplo dnĩ minis¬
trarent. postannũ alius succedebat. Ha&¬
unius anni sacerdotiũ redimerit abherode
Qudũ ꝓphetauerit: uideamus: Uos nescitis
quicꝗ neq cogitatis. qr expedit ut unꝰ mori¬

Expanded text:
et incensum ingressus in templum Domini . Potest etiam intelligi moderno tempore, hoc per ambitiones dignitatum et contentiones constitutum fuisse apud Judaeos, ut plures essent pontifices, et vicibus in templo Domini ministrarent, quibus post annum alii succedebant. Naunius anni sacerdotium redemerat ab Herode. Quid vero prophetaverit, videamus. Vos nescitis quidquam, neque cogitatis, quia expedit ut un
Abbreviated transcription (Latin):
latina & silute ppłoꝵ. Legimus enim
f alios euangelistas. qr cũ discipuli ue¬
uent addomũ soluentes pullũ. dixert̃
minidomus. Quid facitis soluentes pul
p: Atllidixer̃ Quia dñs opera eus
nderat. Moxenĩ ut scĩ apłi accepto di¬
int̃ p̃cepto mundu penetrauerunt:
m̃ reges gentiũ & principes cis obsistere
tperunt nepullũ soluerent. id ÷ ne po¬
dugentilẽ acultura idolorũ auerte¬
nt. Sed discipuli illis c̃stant̃ insinua¬
gunt . qđ dñs opera illorũ desideras
Quo in locoquęri potest curdis¬
puli de animalib dicant dñshis opus
bet. cũ eccła ei decantet bonorũ meoꝵ¬

Expanded text:
. Legimus enim secundum alios evangelistas , quia cum discipuli venissent ad domum solventes pullum, dixerunt domini domus: « Quid facitis solventes pullum? » At illi dixerunt, quia Dominus operam ejus desiderat. Mox enim ut sancti apostoli, accepto divinitus praecepto, mundo praedicaverunt, statim reges gentium et principes eis obsistere coeperunt, ne pullum solverent, id est ne populum gentilem a cultura idolorum averterent: sed discipuli illis constanter insinuaverunt quod Dominus operam illorum desiderasset. Quo in loco quaeri potest cur discipuli de animalibus dicunt, « Dominus his opus habet, » cum Ecclesia ei decantet: « Bonorum meo
Abbreviated transcription (Latin):
gabant ad inuicẽ dicentes Quomodo pot :
hic nob̾ carnẽ suã dare ad manducandũ.
Non enĩ hunc panẽ intelligebant. & audien¬
tes carnẽ exhorrescebant. Non enĩ erant
ccrpꝰxp̃i. id circo scandalizabant᷑ incorpore

Expanded text:
invicem dicentes: Quomodo potest hic nobis dare carnem suam ad manducandum? » Non enim hunc panem intelligebant, audientes carnem exhorrescebant; non enim erant membra Christi, idcirco scandalizabantur in carne
Abbreviated transcription (Latin):
qat ꝓgente Et ñ tantũ ꝓgente. sed ut fili¬
osdĩ qͥerant disꝑsi. c̃gregaret inunum
Prophetauit ergo caiphas. qđ ꝓ iudeoꝵ tantũ
gente xpm̃ mori expediret. sed euangelista
nouerat eũ ꝓsalute totius humani generiᷤᷤ pas¬
surũ. quateñ illos qͥ ante scła p̃destinati erant

Expanded text:
erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum. Prophetavit ergo Caiphas, quod pro Judaeorum tantum gente Christum mori expediret, sed evangelista noverat eum pro salute totius humani generis passurum, quatenus illos qui ante saecula praedestinati erant
Abbreviated transcription (Latin):
seph. iuxta lucam ad mariamdicit᷑: uocare no
men pueri p̃dictum sit. quia iħs̃ ad salutẽ utriusq
sexus uenit. Ihm̃ sequit᷑ athimo logia  nominis
cum ait.
pse enim saluum faciet populũ suum.
Uere suus quis aluus eẽ possit apeccatis. Contra ui¬
deos quiputant populum. decaptiuitatib nonde
peccatis ꝑ xpm̃ libenandum corum. Nota qđ
eius est salus. nitẽ uerosunt pecc̾ata.

Expanded text:
seph, juxta Lucam ad Mariam voseph, juxta Lucam ad Mariam vomen pueri praedictum sit, quia Jesus ad salutem utriusque sexus venit. Jesum sequitur etymologia nominis, cum ait: « Ipse enim salvum faciet populum suum. » Vere suus, qui salvus esse possit. « A peccatis. » Contra Judaeos, qui putant populum de captivitatibus, non de peccatis per Christum liberandum. « Eorum. » Nota quod ejus est salus, nostra vero sunt peccata.
Abbreviated transcription (Latin):
ex genere iusti ꝓpagatum. hoc meruisse declararet
Noli timere.
Apparet qđ causa timoris uoluieret dimittere cam.
qui timebat ꝓfiteri spĩtale conuigium. Uide quod
metus ille non sit cohertitꝰ quod acciper& uxorem
ꝓhibitus ÷ sed iubet᷑. ne ad suam p̃sentiam illam ac¬
ciperet ex pauescat. Priustimor ex pellitus. ut
libentius dicenda. postea audiant᷑ coniugentuam.
Solet scriptunx: sponsas coniuges ł uxores uocare.
Siue ideo maria coniux dicit᷑. quia sub eodẽ iugo
uerbum genuerit : sps̃ uero hominem. sed qr eius
ministerio natiuitatis xp̃i adimpleta sit.
Pariet filium.
Apparere tamen faciet sine dolore pariendi. sicut
sine peccati uoluptate conceptꝰ. Hic monstrantur.
iui᷑. Incerta unius cuiusq nascentis. Qui pariet¬
qui filium. qui uocabit᷑ ihs. qui saluũ faciet popłmsuũ
Et uocabis. Oioseph: uocib prophetarum non cõ¬
tnx dicas. N ot andum quodiuxta matheum adio¬

Expanded text:
ex genere justi propagatum hoc meruisse declararet. ex genere justi propagatum hoc meruisse declararet. « Noli timere, » apparet quod causa timoris apparuerit dimittere eam, quia timebat profiteri speciale conjugium. Vide quod metu ille non sit coercitus, quo accipere uxorem prohibitus est, sed jubetur ne ad suam poenitentiam illam accipere pavescat. Prius timor expellitur, ut libentius dicenda postea audiantur. « Conjugem tuam. » Solet Scriptura sponsas conjuges vel uxores vocare. Sive ideo Maria conjux dicitur, quia sub eodem jugo t Deus Pater Verbum genuerit; Spiritus vero hominem. Sed quia ejus ministerio civitas Christi adimpleta sit. « Pariet autem filium. » Parere tamen faciet sine dolore pariendi, sicut sine peccati voluntate fuit conceptus. Sic monstrantur quatuor incerta uniuscujusque nascentis: « Qui pariet filium, qui vocabitur Jesus, qui salvum faciet populum suum, et vocabis, etc. » O Joseph, vocibus prophetarum non contradicas. Notandum quod juxta Matthaeum ad Jo
Abbreviated transcription (Latin):
sed indomũ accepit. & insuꝑ &iam pauit. Ali¬
quando cȩlestib substantus. sicut baptiz ato dño
uox sonuit dicens. Hic ÷ filius ms̃. Aliquan¬
do terrenis & celestibus sicut corã morsi in mon¬
tẽ ignem rubumq satiauit: significans sedocto¬
rem populi fore. quilegis flammã acciper&.
tamen peccati spinã non relinquer&: siue qđ
ex illo populo exir&. qui ignem diuinitatis
inhumanitatis nr̃e spinas imponer&. Aliquan¬
do hũmanis cordib secreta p̃sentia inspirat:
unde zacharias ait. Et dixit ad me angłs. qui
lo quebat᷑ ad me. Cumuero hic beato ioseph ap¬
paruisse dicit᷑ : imagine cordis ostensa apparuit.
oseph fili dauit.
Dlandientis affectu loquit᷑ Notum eum signi¬
ficans & familiarẽ cuius nomen & genus designa¬
uur. Hic̃ appar& qđ ex eadem tribu erat ioseph.
& rłq. In quo notandum qđ nontam carne quã
spũ filium dd eum dixerit : ut iustũ uirum

Expanded text:
sed in domum accepit, et insuper etiam pavit . Alised in domum accepit, et insuper etiam pavit . Aliquando coelestibus substantiis, sicut baptizato Dovox sonuit dicens: « Hic est Filius meus . » Aliquando terrenis et coelestibus sicut coram Moyse in monte ignem rubumque sociavit , significans se doctorem populi fore, qui legis flammam acciperet, et tamen peccati spinam non relinqueret, sive quod ex illo populo exiret, qui ignem divinitatis in humanae naturae spinas imponeret. Aliquando humanis cordibus secreta poenitentia inspirat, ut Zacharias ait: « Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me . » Cum vero hic beato Joseph apparuisse dicitur imagine cordi ostensa apparuit. « Joseph, fili David. » Blandientis affectu loquitur notum eum significans et familiarem, cujus nomen et genus designatur. Hinc apparet quod ex eadem tribu erant Joseph . » In quo notandum quod non tam carne quam spiritu filium David eum dixit, ut justum virum
Abbreviated transcription (Latin):
obiis modis: locutione diuina distinguitur.
Aut ꝑ angłos. aut ꝑ semetipsum. Sed cum ꝑ seme¬
tipsũ sola inspiratione interna sine uerbis & syl¬
labis cordocetur. Quiauditum apperit & habe¬
re sonitum nescit. sicut philippo sc̃s dioẽ. Iunge
te adcurrũ istum. & rłq Cum uero ꝑ angłm
his modis fit. aliquando uerb sine ulla i magi¬
ne. sicut xpõ dicenti. Pater clarifica filium
protinus respondet᷑. Clarificaui : & iterumela¬
rificabo. &rłq. Aliquando rebussine uerb̶:
sicut ez echiel electrispeciem uidit in medio ignis.
ꝑhanc xp̃i in carnationem designans. Aliquando
uerb & rebus: sicut adam de ambulantẽ dnm̃
in paradiso p̾ meredinem uidit: significans lucẽ
ueritatis ase recessuram. Aliquando imaginib
cordis oculis ostensis. sicut ia cob enixa cȩlo scalã.
& petrus uas plenum animantib inex tasi uide¬
rat. Aliquando imaginib ante corporeos oculos

Expanded text:
obus modis locutio divina distinguitur: obus modis locutio divina distinguitur: aut per angelos, aut per semetipsum. Sed cum per semetipsum fit, sola inspiratione interius sine verbis et syllabis cor docet, qui auditum aperit, et habere sonitum nescit, sicut Philippo Spiritus dixit: « Junge te ad currum istum . » Cum vero per angelum, his modis fit. Aliquando verbis sine ulla imagine, sicut Christo dicente: « Pater, clarifica Filium , » protinus respondetur: « Clarificavit, et iterum clarificabo, » et reliqua. Aliquando rebus, sine verbis, sicut Ezechiel electri speciem vidit in medio ignis , per hanc Christi incarnationem designans. Aliquando verbis et rebus, sicut Adam ambulantem Dominum in paradiso post meridiem vidit , significans lucem veritatis a se recessuram. Aliquando imaginibus cordis oculis ostensis, sicut Jacob innixam coelo scalam , et Petrus vas plenum animantibus in exstasi viderat . Aliquando imaginibus ante corporeos oculos
Abbreviated transcription (Latin):
opponit ueteribus. Prioriuice. ex solo uro fe¬
mina facta : sine matre. Scdã uero : iur exsola
muliere natus : sine carnali patre. Ex feminis
decuit noua redemptio : a quib ꝓcessit antiqua
p̃uaricatio. Terrenus adam deincorrupta forma
tus: : scđs adam de in corrupta carne uirginis
marie.
Hac autem eo cogitante : ect angłs dan.
Bono uiro & iusto. bona & iusta cogitanti.
bonus & iustus. apparet nuntius. Ideoq ad dũ
dni. ad distinctionẽ apostatarum angłoꝵ
Hunc angłm gabrihelẽ multi putant iuata luꝗ
uidelicet narrationem. non quasu pse sit nunti¬
us natiuitatis omnium. sed qr interp̃tat᷑ forti¬
tudo dĩ. & uictoria belloꝵ er est commissa.
& ideo innatiuitate iohannis & xp̃i. aduin
cendum inimicum uemientium recte mutitur.
Recte quoq dedõ cogitanti oportuna ad hibetꝰ
consolatio: sicut duobus inuia ambulantibus
ostensum est.
Sermo apparendi : insolitã rem significans. Du¬

Expanded text:
opponit veteribus. Priori vice ex solo viro feopponit veteribus. Priori vice ex solo viro femina facta est sine matre. Secunda vero vir ex sola muliere natus est sine carnali patre. Ex feminis decuit nova redemptio, a quibus praecessit antiqua praevaricatio. Terrenus Adam de incorrupta terrapta carne virginis Mariae . « Haec autem eo cogitante, ecce angelus Domini. » Bono viro et justo, bona et justa cogitanti bonus et justus apparet nuntius. Ideoque additur, « Domini, » ad distinctionem apostatarum angelorum. Hunc angelum Gabrielem multi putant, juxta Lucae videlicet narrationem. Non quasi ipse sit nuntius nativitatis omnium, sed quia interpretatur fortitudo Dei et victoria bellorum ei commissa est, ideo in nativitate Joannis et Christi nuntius venientium recte mittitur. Recte quoque de Deo cogitanti opportuna adhibetur consolatio, sicut duobus in via ambulantibus ostensus est C» Sermo apparendi insolitam rem significat. Du
Abbreviated transcription (Latin):
Cum conscu criminũ obnoxũ sunt peccati. cur
io sepħ cũ crimen celit iustus uocat᷑: id ÷ ut ido¬
neũ eiustestimoniũ conmendet᷑. In plerisq oceri
conparatione iusticiȩ dĩ ꝓ nichilo ducit᷑. & ideo rec¬
te sequit᷑. Nollet camꝰ. Nonsolum celat. sed nec
audet contingere templum dñic corporis: recte
iustus. iusticiȩ templum non corrumpit. Traducere
Ac sidicer&. Nollet ducere sponsã. quã suspica¬
tus ẽ. cẽ adulterã. Vt alii. Siue traducere ad
poenam : quã sciebat non ab homine concepisse.
Tradutionis eñĩ uerbum sepius inmalam: quam
in bonam partẽ inuenitur. Quod &iam gre¬
cus onon absurde sermo significat. uapa deir
Ne aut dimissa uxore sua alieni coitus reatũ suꝑ
cam induceret : aut liberata seipsum quasi ad
ulteru conscium reum constitueret.
Dimitte re eam
de uxorem nonducere : siue a poena ad ulteru
in nocentem liberare. Eccc adamcȩlestis: noua

Expanded text:
» Cum conscii criminum, obnoxii sint peccati, cur » Cum conscii criminum, obnoxii sint peccati, cur Joseph cum crimen celet, justus vocatur? Id est ut idoneum ejus testimonium commendet. In plerisque comparatione justitiae Dei pro nihilo ducitur. Et ideo recte sequitur: « Nollet eam. » Non solum celat, sed nec audet contingere templum Dominici corporis. Recte justus, justitiae templum non corrumpit. « Traducere. » Ac si dicertus est esse adulteram. Aut aliter: sive traducere ad poenam, quam sciebat non ab homine concepisse. Traductionis enim verbum, saepius in mala quam in bona parte invenitur. Quod etiam Graecus non absurde sermo significat παραδειγματ» Ne aut dimissa uxore sua, alieni coitus reatum super eam induceret, aut liberaulterii conscium reum constitueret. « Dimittere, » id est uxorem non ducere, sive a poena adulterii innocentem liberare. Ecce Adam coelestis nova
Abbreviated transcription (Latin):
galieae cui nom̃ erat nat arcth. ad uirginẽ despon¬
satã uiro cui nom̃ erat ioseph dedomo dauid : & no¬
men uirginasis maria. Et in gressus angłs ad eam
dixit. Auemaria grã plena. dñs tecum etrłq
Nimirum enĩ adid usq genelogiam deduxit: ut dice
o conceptũ eius quẽ transcenderat : luce narrante
reliquit. Inutero. Non inuterũ accipiens. id ÷
non aliundẽ acceptũ : sed in terius uemiente spũ scõ
habitũ. Vt illud. Femina circum dabit uirum:
nec totum sciuit. nec totum ignonxuit. Nouerat
in utero habentẽ ñ decarnali concubitu: sed spĩtali
uirtute. De quo uero spũ conceperit : igno nrbat.
angłs dicturuserat ꝓ spĩtuli feruore: & nelec¬
toris animus paucissimis. licet lineis dubitaret. &
ut more duorũ ł criũ testium stet omne uerbũ.
Ioseph uir eius. Inscriptura: sponse uxores &
sponsi uiri : ł mariti dicunt᷑. Eumeet ustus.

Expanded text:
tatem Galilaeae cui nomen Nazareth, ad virginem despontatem Galilaeae cui nomen Nazareth, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David. Et nomen virginis Maria. Et ingressus angelus ad eam, dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum, etc. » Nimirum enim ad id usque ad genealogiam deduxit, ut dicero conceptum ejus, quem transcenderat, Lucae narrandum reliquit. « In utero. » Non in uterum accipiens, id est non aliunde acceptum, sed interius veniente Spiritu sancto habitum, ut illud: Femina circumdabit virum. «cilicet, quia nec totum scivit, nec totum ignoravit. Noverat in utero habentem, non de carnali concubitu, sed spiritali virtute. De quo vero Spiritu conceperit ignorabat, angelus dicturus erat: pro spiritali fervore, et ne lectoris animus paucissimis licet lineis dubitaret, et ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum . « Joseph vir ejus. » In Scripturis sponsae uxores, et sponsi viri vel mares dicuntur. « Cum esset justus.
Abbreviated transcription (Latin):
desponsata mater eius maria ioseph. & rłq.
Sicaut̃ erat xp̃i genenxtio: id ÷ sic ad xp̃m ꝑtinet
hac genealogia. Cumeẽt desponsata łlis cau¬
sis non desimplici uirgine sed desponta naius ÷ xp̃s.¬
ne ꝑfeminaẽ sed ꝑ urũ iuxta morẽ scripturȩ gene¬
alogia tex cretur
Ne lapidaretur a uidęis ut adultera.¬
I Ne in aegyptum fugiens haberet uiri solatium.¬
III Ut partus celaret diubolo. dumputat non de uirgi¬
ne sed de uxore genitum.
INetemenrte uirginitatis aduerteretur infamia
UMaluit enimdñs aliquos desuo potius ortũ. quam
matasit mater dañ¬
a ioseph: In ipsa ianua amboꝵ ponunt᷑ nomina
que factis congruunt. Ante quã conuenirent Proxi¬
mum nuptiarum tempus ostendit : non quõd sequere¬
tur ut postea conuenirent. sicut dicit heluidius: in¬
uenta ẽ : A nullo alio nisi aioseph quimaritali licen¬
tiã futurȩ uxoris om̃a nouerat. Hic matheus p̃ter¬
misit multuq lucas narrauit dicens. In mens& in¬

Expanded text:
ponsata mater Jesu Maria Joseph, » et reliqua. Sic autem erat Christi generatio, id est sic ad Christum pertinet haec genealogia « Cum esset desponsata. » His causis non de simplici virgine, sed de desponsata natus es feminam, sed per virum, juxta morem Scripturae genealogia taxaretur, ne lapideretur a Judaeis ut adultera, ut in Aegyptum fugiens haberet viri solatium, ut partus celaretur diabolo, dum putat non de virgine, sed de uxore genitum, ne intemeratae Virginis adverteretur infamia. Maluit enim Dominus aliquos de suo potius ortu, quam dmata sit mater Da Joseph. » In ipsa janua amborum ponuntur nomina, quae facti congruunt. « Antequam convenirent. » Proximum nuptiarum tempus ostendit, non quod sequeretur ut postea convenirent, sicut dicit Elvidius. « Inventa est » a nullo alio, nisi a Joseph, qui maritali licentia futurae uxoris omnia noverat. Sic Matthaeus praetermisit multa, quae Lucas narravit, dicens: « In mense, in
Abbreviated transcription (Latin):
apparens unctus: oleo lecitiȩ p̃participib suis.
unctionis. idẽ gratiȩ spĩtalis participesst̃ xp̃ĩani
Queritur curnonagit ihũ xpĩ. sed solumodoo
se genealogie locum ubi ait. Iacob genuit iosexh
uirum mariȩ dequanatus ẽ ihs̃ qui uocat᷑ xp̃s.¬

Expanded text:
apparens, unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. apparens, unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. unctionis, id est gratiae spiritualis participes, sunt Christiani Quaeritur cur non ait Jesu Christi, sed solummodo sae genealogiae loco, ubi ait: « Jacob genuit Joseph virum Mariae, de qua natus e
Abbreviated transcription (Latin):
rã. Os dedõnatuserat. & in ea quacreatus ẽ hu¬
manitatẽ omnẽ merito creatunẽ p̃ibat. Et uo¬
cabis inquit nomeneius ihm̃. Ihs̃ hebraice lati¬
ne salutaris. siue saluatoͣdicit᷑. Cuius uocatio¬
nem nominis. ꝓphetis liquet eẽ certissimam
Onde sunt illa: magnouisionis ei desiderio can¬
fecit insalutarituo anima mea. Et alibi. Ego
aut̃ in dño gloriabor: gaudebo indõ ihũ meo.
Et maxime illud. Os̃ innominetuo saluum me
ergo nomenẽfiludĩ. qui ex uirgine natus :
angło exponente. significans. quod ipse saluet
populum suũ apeccatis eoꝵ̃. Quiaut̃ saluat
apeccatis. idẽ utiq a corruptionib: mentis & cor¬
poris quȩ obpeccata contigert̃ saluabit: x p̃s
uero uacabulũ ẽ. sacerdotalis uł regie digni¬
tics. Nam & sacerdotes. ac reges in lege acris
mate id ÷ unctione olei scĩ appellabant᷑ xpĩ. signi¬
ficantes eũ quiuerus rex. & pontifex. in mundo

Expanded text:
ram. Deus de Deo natus erat, et in ea qua creatus est huram. Deus de Deo natus erat, et in ea qua creatus est humanitate omnem creaturam praeibat. « Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum. » Jesus Haebraice Latine salutaris sive salvator dicitur. Cujus vocationem nominis prophetis liquet esse certissimam. Unde sunt illa magno visionis ejus desiderio canfecit in salutari tuo anima mea , » Et alibi: « Ego autem in Domino gloriabor, gaudebo in Deo Jesu meo . » Et maxime illud: « Deus, in nomine tuo salvum me ergo nomen est Filii qui ex Virgine natus est, angelo exponente, significans quod ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Qui autem salvat a peccatis, idem utique a corruptionibus mentis et corporis quae ob peccata contigerunt salvabit. Christus vero vocabulum est sacerdotis vel regiae dignitatis. Nam et sacerdotes ac mate, id est unctione olei sancti appellabantur Christi, significantes eum qui verus rex et pontifex in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
idicit deillo
presciuit & p̃destinauit conformesfierio iginis
genitusẽ inmultis fr̃ib: quia quot quot re epert̃
eum dedieis potestatẽ filios dĩ fieri. Quorũ rec¬
te primogenitꝰ appellat᷑: quia om̃s ad optionis fili¬
os &iã illos qui in carnatis eiustem p̃ora nascendo p̃ces¬
sert̃ : dignitate pregredit̃: Si quidẽ possunt illi
cum iohanne ueracissime testari. qui post nos uenit
ante nos factus ẽ id ÷ pͥnos quidẽ inmundo genitus.
sed merito uirtutis & regni primogenitus omniũ
nrm̃ uire uocat᷑. Qui & in ipsa diuina natiuita¬
te non in conuenient̃ potest primogenit̾ dici: qr
priusquã creatunaẽ faciendo gigneret aliquã co¬
eter nũ sibi pater genuit filiũ. Priusꝗ uteroue¬
ritatis adoptuussis sibi filios redimendo gigne
r& aliquos. coeternũ sibi pat̃. eternũ genuit
uerbũ. Unde ipsum uerbum. ipse filius dĩ uide¬
licet uirtus : & sapientia dicitur. Ego ex ore
altissimi ꝓ diui. primogenita ante omnẽ creatu¬

Expanded text:
dicit de eo prescivit et praedestinavit conformes fieri imagines genitus in multis fratribus, quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri ; quorum recte primogenitus appellatur, quia omnes adoptionis filios etiam et illos qui incarnationis ejus tempora nascendo praecesserunt, dignitate praegreditur. Siquidem possunt illi cum Joanne veracissime testari: Quia qui post nos venit, ante nos factus est, id est, post nos quidem in mundo genitus est, sed merito virtutis et regni primogenitus omnium nostrum jure vocatur. Qui et in ipsa divina nativitate non inconvenienter potest primogenitus dici, quia priusquam creaturam faciendo gigneret aliquam, coaeternum sibi Pater genuit Filium; priusquam verbo veritatis adoptionis sibi filios ret aliquos, coaeternum sibi Pater genuit Verbum. Unde ipsum Verbum ipse Filius Dei, ejus videlicet virtus et sapientia loquitur: Ego ex ore Altissimi prodivi, primogenita in omnem creatu
Abbreviated transcription (Latin):
quidã ꝑuerse opinant᷑: Scire enim deb& ura frat̾¬
nitas: quia fuerunt᷑ eretici. qui ꝓpt̃ hoc quod dic¬
tũ ẽ. non agnoscebateam donec peperit filium.
crederent mariã postnatũ dnm̃ cognitã eẽ a ioseph.
& inde orto seos quos fris̃ dnĩ scriptura appellut.
Ad sumentes & hoc in ad uitorium suierroris: qđ
primogenitus nuncupatur. Ons̃ ds̃ auertathanc
blasphimiã a fidẽ omniũ nrm donetq nobis ca¬
tholica pietate intellegere parentes nr̃ĩ saluatoris
non filios sed cognatos eoꝵ frs̃ dnĩ consucto scrip¬
tuntrũ more nuncupari. Sed obid euangelistã
an postnatũ filium dĩ eam cognouerit dicere
noncurasse : quia nulli de hoc ambigendũ puta¬
uerint conuiges quib: inuirginitatis castimonia
ꝑmanentib dĩ filium nasci singulari grã datum:
nulla tenus exeo castitatis iura temerare potuerint
alii: sed iuxta auctoritatm scripturarũ om̃s

Expanded text:
quidam perverse opinantur. Scire enim debet vestra fraterquidam perverse opinantur. Scire enim debet vestra fraternitas quia fuerunt haeretici qui, propter hoc quod dictum est « non cognoscebat eam donec peperit filium, » crederent Mariam post natum Dominum cognitam esse a Joseph, et inde ortos eos quos fratres Domini Scriptura appellat, assumentes et hoc in adjutorium sui erroris quod primogenitus nuncupatur. Dominus Deus avertat hanc blasphemiam a fide omnium nostrum, donetque nobis Catholica pietate intelligere parentes nostri Salvatoris non filios, sed cognatos eorum fratres Domini Scripturarum more nuncupari. Sed ob id evangelistam an post natum Filium Dei eam cognoverit dicere non curasse, quia nulli de hoc ambigendum putaverint, quod conjuges, quibus in virginitatis castimonia permanentibus, Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare potuerint. alii. Sed juxta auctoritatem Scripturarum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
nitus ex patre dĩ ẽ : ipse in plenitudine temporũ
emmaũel nobiscum ds̃ inutero matris factus ẽ : quia
nr̃ę fragilitatẽ naturȩ inunitatẽ suę ꝑsone susci¬
pere dignatus est: quando uerbd̃ caro factum est¬
bat eam ad opus coniugale ob archuna quȩ didi¬
cenxt. Qđ si quis huic nr̃ȩ expositioni obsistere
& contendere uoluerit. beatã dĩ genetricẽ numquã
aioseph celebratis nuptiuis in nomen conuigis ad sump¬
tam : ex ponat ipse melius hunc scĩ eugłii locum.
paritq ostendebat licitũ fuisse apud iudeos ut spon¬
sesuȩ quisq carnali copula misceret᷑. ut sano ei
intellectui libent̃ cedimꝰ : tantumne erga matrẽ
dãi quicquã gestum qđ puplica opinione posset
in famare credamꝰ. Qđ uero addit᷑. don ec pepe¬
rit filium suũ primogenitũ: nemo ita intellegen¬
dũ putet. quasi post natũ filiũ cã cognouerit. ut

Expanded text:
natus ex Patre Deus est, ipse in plenitudine temporum natus ex Patre Deus est, ipse in plenitudine temporum Emmanuel, id est nobiscum Deus, in utero matris factus est, quia nostrae fragilitatem naturae in unitatem suae personae suscipere dignatus est, quando Verbbat eam ad opus conjugale ob arcana quae didicerat. Quod si quis huic nostrae expositioni obsistere et contendere voluerit, beatam Dei Genitricem, nunquam a Joseph celebratis nuptiis, in nomen conjugis assumptam, exponat ipse melius hunc sancti Evangelii locum; pariterque ostendat licitum fuisse apud Judaeos, ut sponsae suae quisque carnali copula misceretur, sano ejus intellectu libenter cedimus, tantum ne erga Matrem Domini quidquam gestum quod publica opinione posset infamari credamus. Quod vero additur « donec peperit filium suum primogenitum » nemo ita intelligendum putet quasi post natum filium eam cognoverit, ut