comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m ex re ꝑspicitur. et uerum ẽẽ intelligitur. nihil attinet approba¬
ri. Quare statim condudenda est argumentatio. Est ergo assum¬
ptio quaedam: quae approbationis indiget.nam quandam indi¬
gere ꝑspicuum est. Separata est igitur ab assumptione appro¬
batio. falsum est ergo non ẽẽ plus ꝗ̃ tripartitam argumentationem.
Atq ex his illud iam pspicuum est eẽ quandam argum̃tationem ĩ
qua neq propositio neq assumptio indigeat approbationis. huiꝰ¬
moĩ ut certum quiddam et breue exemp̾li causa ponamus. Si sũ¬
mopere sapientia petenda est. summope stulticia uitanda est. Sũ¬
mopere autem sapientia petenda est. summo igitur opere stultici
uitanda est. hic et assumptio et propositio p̾spicua est. Quare
neutra quoq indiget approbatione. E xhisce omnib illud ꝑ¬
spicuum est approbationem tum adiungi tum non adiungi ex

Expanded text:
ipsum ex se perspicitur et verum esse intellegitur, nihil attinet approbaipsum ex se perspicitur et verum esse intellegitur, nihil attinet approbari. quare statim concludenda est argumentatio. est ergo assumptio quaedam, quae approbationis non indiget; nam quandam indigere perspicuum est. se- parata est igitur ab adsumptione approbatio. falsum ergo est non esse plus quam tripertitam argumenta- tionem. Atque ex his illud iam perspicuum est, esse quandam argumentationem, in qua neque propositio neque assumptio indigeat approbationis, huiusmodi, ut certum quiddam et breve exempli causa ponamus: si summopere sapientia petenda est, summo opere stul- titia vitanda est: summo autem opere sapientia pe- tenda est: summo igitur opere stultitia vitanda est. hic et propositio et assumptio perspicua est; quare neutra quoque indiget approbatione. ex hisce om- nibus illud perspicuum est approbationem tum adiungi, tum non adiungi. ex
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ plus ꝗͣ tripartitam argum̃tationem. Dimili mõ licet al¬
teram quoq approbationem considerare separatam cẽ ab assum¬
ptione. nam si quadam in argum̃tatione. satis est uti assumptio¬
ne: et non oportet ad iungere approbationem assumptioni: qua¬
dam autem in argum̃tatione infirma est assumptio nisi adiun¬
cta sit approbatio. Separatum quiddam est extra assumptioẽm
approbatio. Est autem argum̃tatio quaedam. in qua assumptio
non indiget approbationis. Quaedam in qua nihil ualet sĩe
approbatione ut ostendemus. Separata igitur est ab assum¬
ptione approbatio. Ostendemus aũt quod polliciti sumus o
hoc m̃o. Si quae ꝑspicuam omnib ueritatem continet assum¬
ptio. nihil indiget approbationis. Ea est huiusmõi. Si oporteti
approbationis. non enim ꝑspicua est neq constat inter omnes
Assumptio pẽspicua est enim hec. Oportet aut sapere hoc quia

Expanded text:
non esse plus quam tripertitam argumentationem. Simili modo liquet alnon esse plus quam tripertitam argumentationem. Simili modo liquet alteram quoque approbationem separatam esse ab assumptione. si quadam in argu- mentatione satis est uti assumptione et non oportet adiungere approbationem assumptioni, quadam autem in argumentatione infirma est assumptio, nisi adiuncta sit approbatio, separatum quiddam est extra assump- tionem approbatio. est autem argumentatio quaedam, in qua assumptio non indiget approbationis, quaedam autem, in qua nihil valet sine approbatione, ut osten- demus. separata igitur est ab adsumptione approbatio. Ostendemus autem, quod polliciti sumus, hoc modo: quae perspicuam omnibus veritatem continet assump- tio, nihil indiget approbationis. ea est huiusmodi: si oportet approbationis; non enim perspicua est neque constat inter omnes,assumptio perspicua; est enim haec: oportet autem velle sapere. hoc quia
Abbreviated transcription (Latin):
ne approbatione ut ostendemus. Separata igitur est a propositione
approbatio. Ostendetur igitur quod polliciti sumus hoc mõ. Si ꝓ
positio in se continet quiddam perspicuum. et quod stare inter
omnes necẽe est. hanc uelle approbare et firmare nilil attinet. Fa
est huiusmõi. Si quo die ista caedes romae facta est ego athenis eo
die fui: in caede interẽe non potui. hoc quia ꝑspicue est uerum: nihil
attinet approbari. Quare assumi statim oportet hoc sequenti modo
fui aũt eo die athenis. hoc si non constat indiget approbationis. Qu̾
inducta complexio sequitur. Est igitur quaedam propositio qua nõ
indiget approbatione. Nam c̃ẽ quidem quandam quae indige¬
at. quod attinet ostendere: quod cuiuis facile perspicuum est. Qđ¬
si ita est ex hoc et ex eo quod proposueramus hoc conficitur separa¬
tam ẽẽ a propositione approbationem. Sin aut ita est. falsum est o¬

Expanded text:
ne approbatione, ut ostendemus. sepa- rata igitur est a propositione ne approbatione, ut ostendemus. sepa- rata igitur est a propositione approbatio. Ostendetur autem id, quod polliciti sumus, hoc modo: quae propo- sitio in se quiddam continet perspicuum et quod stare inter omnes necesse est, hanc velle approbare et firmare nihil attinet. ea est huiusmodi: si, quo die ista caedes Romae facta est, ego Athenis eo die fui, in caede in- teresse non potui. hoc quia perspicue verum est, nihil attinet approbari. quare assumi statim oportet, hoc modo: fui autem Athenis eo die. hoc si non constat, indiget approbationis; qua inducta complexio conse- quitur. est igitur quaedam propositio, quae non indiget approbatione. nam esse quidem quandam, quae indi- geat, quid attinet ostendere, quod cuivis facile perspi- cuum est? quodsi ita est, ex hoc et ex eo, quod propo- sueramus, hoc conficitur, separatum esse quiddam a propositione approbationem. sin autem ita est, falsum est
Abbreviated transcription (Latin):
quod per rauocinationem expolitur. sũme est ab aristotele: atq
a peripateticis et theophrasto freqͥntatum. Deinde a rhetoribus i
qui elegintissimi atq artificiossimi putati sunt:¬
Uare autem nobis illa magis partitio probetur: dicendum uide¬
tur. ne temere secuti putemur. et breuiter dicendum. nec in
huiusmõi rebus diutius ꝗͣ ratio p̃cipiendi postulat cõmoremur.
Si quadam in argum̃tatione satis est uti propositione: et non opoͬ¬
tet a diungere approbationem propositioni. Quadam aũt in argumẽ¬
tatione infirma est propositio nisi adiuncta sit approbatio. separatum¬
quiddam est quidem apropositione approbatio. Quodenim adiũ¬
gi et separari ab aliquo põt: id non põt idem ẽẽ quod est id ad quod
adiungitur: et a quo separatur. Est aut quaedam argum̃tatio in qua
propostio non indiget approbatione: quaedam inqua nihil ualet si¬

Expanded text:
quod per ratiocina- tionem expolitur, summe est ab Aristotele atque quod per ratiocina- tionem expolitur, summe est ab Aristotele atque a Peri- pateticis et Theophrasto frequentatum, deinde a rhetoribus iis, qui elegantissimi atque artificiosis- simi putati suntuare autem nobis illa magis partitio probetur, dicendum videtur, ne temere secuti putemur; et breviter dicendum, ne in huiusmodi rebus diutius, quam ratio praecipiendi postulat, commoremur. Si quadam in argumentatione satis est uti pro- positione et non oportet adiungere adprobationem pro- positionis, quadam autem in argumentatione infirma est propositio, nisi adiuncta sit adprobatio, separatum est quiddam a propositione adprobatio. quod enim et adiungi et separari ab aliquo potest, id non potest idem esse, quod est id, ad quod adiungitur et a quo separatur; est autem quaedam argumentatio, in qua propositio non indiget approbationis, et quaedam, in qua nihil valet si
Abbreviated transcription (Latin):
putant oportere argum̃tationem: sed partitionem horum reprȩ¬
hendunt. Negant enim neq: a propositione: neq ab assumpti¬
one eorum approbationes separari oportere: neq propositionem
mata non sit. Quare quas illi duas partes numerant propositio¬
partem uideri ꝓpõne: quae si approbata non sit propositio nõ sit
arꝯum̃tationis. Item quae ab illis assumptio et assumptionis
approbatio dicitur: eandem sibi assumptionem solam uideri.
lta fit ut eadem ratione argumentatio tractata. aliis tripartita ali¬
is quinq partita uideatur Quare euenit. ut res non tam ad usũ
dicendi ꝑtineat. q̃ ad rõnem p̾ceptionis. Nobis aut̃ cõmodior
ea partitio uidetur eẽ: quae in quinq partes distributa est qͦos
ab aristotele. et theophrasto profecti. maxime secuti sunt. Nam
quemadmõm illud suꝑius genus argum̃tandi. quod per inductio¬
nem sumitur maxime socrates: et socratici tractauerunt: Sic hoc

Expanded text:
putant oportere argumentationem, sed parti- tionem horum repreputant oportere argumentationem, sed parti- tionem horum reprehendunt. negant enim neque a pro- positione neque ab adsumptione adprobationes earum separari oportere, neque propositionemmata non sit. quare quas illi duas partes numerent, propositiopartem videri, propositionem; quae si adprobata non sit, propositio non sit argumentationis. item, quae ab illis adsumptio et adsumptionis adprobatio dicatur, eandem sibi adsumptionem solam videri. ita fit, ut eadem ratione argumentatio tractata aliis tripertita, aliis quinquepertita videatur. quare evenit, ut res non tam ad usum dicendi pertineat quam ad rationem praeceptionis. Nobis autem commodior illa partitio videatur esse, quae in quinque partes tributa est, quam omnes ab Aristotele et Theophrasto profecti maxime secuti sunt. nam quemadmodum illud superius genus argumen- tandi, quod per inductionem sumitur, maxime Socrates et Socratici tractarunt, sic hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
uant quenclam. et annuae cõmutationes non mõ quadam ex
necessitate semper eodem mõ fiunt: uerum ad utilitates quo¬
q retum omnium sunt accõmodata. et diurnae nocturnaq
uicissitudines. nulla in re unꝗͣ mutate quicꝗͣ nocuerunt: q̃
signo sunt omnia non mecdiocri quodam consilio nam mun¬
di administrari. Quinto inducunt loco complexionem eam
quae aut infert solum. quod ex omnib partibus cogitur i
hoc m̃o. Consilio igitur mundus administrat᷑: aut u̾num ĩ
locum cum conduxerit. breuiter et propositionem et assumpti¬
onem adiungit. quid ex his conficiat᷑ adhunc mõm. Ꝙ sii
melius geruntur ea qua consilio: ꝗͣ quae sine consilio admi¬
nistrantur: nibil aut̃ melius omnium rerum consilio admi¬
nistratur. ꝗ omnis mundus. Consilio igitur mundus admini¬
stratur. Quinq̃ partitam igitur hoc pacto putant ẽẽ argumentati¬
onem.Qui aũt tripartitam putant ẽẽ. ii non aliter tractari o¬

Expanded text:
dinem servant et annuae commu- tationes non modo quadam ex dinem servant et annuae commu- tationes non modo quadam ex necessitudine semper eodem modo fiunt, verum ad utilitates quoque rerum omnium sunt accommodatae, et diurnae nocturnaeque vicissitudines nulla in re umquam mutatae quicquam nocuerunt; quae signo sunt omnia non mediocri quo- dam consilio naturam mundi administrari. quinto in- ducunt loco conplexionem eam, quae aut id infert so- lum, quod ex omnibus partibus cogitur, hoc modo: consilio igitur mundus administratur; aut unum in locum cum conduxerit breviter propositionem et ad- sumptionem, adiungit, quid ex his conficiatur, ad hunc modum: quodsi melius geruntur ea, quae consilio, quam quae sine consilio administrantur, nihil autem omnium rerum melius administratur, quam omnis mun- dus, consilio igitur mundus administratur. quinque- pertitam igitur hoc pacto putant esse argumentationem. Qui autem tripertitam putant esse, ii non aliter tractari
Abbreviated transcription (Latin):
hanc pͥmam partem numerant. Eam deinceps rationib uariis
et q̃ copiosisimis uerbis approbari putant oportere hoc mõ. Do¬
mus ea quae ratione regitur: omnib est instructior rebus et appa¬
ratior. ꝗ̃ ea quae temere: et nullo consilio administrat᷑. Exercitꝰ
is cui p̃positus est sapiens. et calidus imꝑator. omnib partibus
cõmodius regitur. q̃ is qui stulticia et temeritate alicuius ad¬
ministrat. Eadem nauigii ratio est. nam nauis optime cursũ
conficit. ea quae scientissimo gubernatore utitur. Cum propo¬
sitio sit hoc pacto approbata et duae partes transierunt rati¬
ocinationis: tertia in parte aiunt. qđ ostendere uelis: id ex ui p¬
positionis oportere assumere hoc seq̃nti mõ. Nihil aut̃ omniũ
renuim melius. ꝗͣ omnis mundus administrat᷑. Huius assũptio¬
nis quarto inloco. aliam porro inducunt approbationem hoc
mõ. Nam et signoꝵ ortus et obitus. diffinitum ordinem ser¬

Expanded text:
hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis adpro- bari putant oportere, hoc modo: domus ea, quae ra- tione regitur, omnibus est instructior rebus et appara- tior, quam ea, quae temere et nullo consilio admini- stratur. exercitus is, cui praepositus est sapiens et calli- dus imperator, omnibus partibus commodius regitur, quam is, qui stultitia et temeritate alicuius admini- stratur. eadem navigii ratio est. nam navis optime cur- sum conficit ea, quae scientissimo gubernatore utitur. cum propositio sit hoc pacto adprobata et duae partes transierint ratiocinationis, tertia in parte aiunt, quod ostendere velis, id ex vi propositionis oportere assu- mere, hoc pacto: nihil autem omnium rerum melius, quam omnis mundus, administratur. huius assump- tionis quarto in loco aliam porro inducunt adproba- tionem, hoc modo: nam et signorum ortus et obitus definitum quendam or
Abbreviated transcription (Latin):
ctione quidem satis in pñtia dictum uidetur. Nunc deinceps rati¬
cinationis uim et naturam consideremus. Ratiocinatio est
oratio ex ip̃a te aliquid probabile eliciens: quod expositum et ꝑ
se cognitum sua se ui et ratione confirmet. Hoc de genere qui di¬
ligentius considerandum putauerunt. cum idem in usu dicendii
sequerent᷑ paulum in p̃cipiendi ratione dissenserunt. Nam par¬
tim quinq eius partes eẽ dixerunt. partim non plus. ꝗͣ in tres pã¬
tes posse distribui putauerunt. Horum controueisiam non in¬
cõmodum uidetur cum utrorunq ratione exponere. nam et
breuis est: et non eiusmõi: ut alteri proisus nihil dicere uideant᷑.
et locus hic in dicendo minime nobis negligendus uidetur.Qui¬
uero putant in quinq distribui partes oportere: aiunt primum
conuenire exponere sũmam argum̃tationis adhunc mõm. Meliꝰ
accurant᷑ qua consilio gerunt᷑. ꝗ̃ quae sine consilio administrantur

Expanded text:
ctione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratictione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremus. Ratiocinatio est oratio ex ipsa re probabile aliquid eliciens, quod expositum et per se cognitum sua se vi et ratione confirmet. hoc de genere qui diligentius con- siderandum putaverunt, cum idem in usu dicendi se- querentur, paululum in praecipiendi ratione dissense- runt. nam partim quinque eius partes esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt. eorum controversiam non incommodum vi- detur cum utrorumque ratione exponere. nam et brevis est et non eiusmodi, ut alteri prorsus nihil dicere pu- tentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegen- dus videtur. Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentatio- nis, ad hunc modum: melius accurantur, quae con- silio geruntur, quam quae sine consilio administran- tur.
Abbreviated transcription (Latin):
dit. et cum paucos ip̃e dies contra legem ex̾citum tenuiss lacedẽo¬
nios funditus uicit. poterit accusator argum̃tatione uti per ĩdu¬
ctionem cum scriptum legis contra sent̾ĩam defendat hoc mõ. Si
iudices id quod epaminondas ait legis scriptorem sensisse. ascribat
ad legem. et addat hanc exceptionem extra quam si quis rei. p. cã
exercitum non tradiderit patiemini: non opinor. Ꝙ si uosmet:
sa banc eandem exceptionem.i. si non iniuissu ppli ad legem ascri¬
ubeatis. ppłs thebanus id patietur ne fieri: profecto non patietur.
Quod ergo ascribi ad legem nefas est: id sequi quasi semper ascri¬
ptum sit. rectum uobis uideatur. Noui ur̃am intelligentiam: non i¬
põt ita uideri iudices. Ꝙ si luteris corrigi. neq ab illo. neq a uob̾
scriptoris uoluntas põt: uidete ne multo indignius sit id re et iu¬
dicio ur̃o mutari. quod nec uerbo quidem mutari põt. Ac de indu¬

Expanded text:
dit et, cum paucos ipse dies contra legem exercitum tenuisset, Lacedaemodit et, cum paucos ipse dies contra legem exercitum tenuisset, Lacedaemonios funditus vicit, poterit accusator argumentatione uti per inductionem, cum scrip- tum legis contra sententiam defendat, ad hunc modum: si, iudices, id, quod Epaminondas ait legis scriptorem sensisse, adscribat ad legem et addat hanc ex- ceptionem: extra quam si quis rei publicae causa exercitum non tradiderit, patiemini? non opinor. quid, si vosmsa hanc eandem exceptionem iniussu populi ad legem adscrubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri? pro- fecto non patietur. quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi, quasi adscriptum sit, rectum vobis vi- deatur? novi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices. quodsi litteris corrigi neque ab illo ne- que a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest. Ac de indu
Abbreviated transcription (Latin):
aut concedetur: aut negetur. Si negabitur: aut similitudo est osten
ne. Si concedatur concludenda est argum̃tatio. Si tacebitur. aut
elicienda est responsio: aut quia taciturnitas imitatꝰ confessionẽ
pro ea ac si concessum sit concludere oportebit argumentationẽ
litudine constat una pluribusue. Altera ex eo quod concedi uolu
mus: cuius causa similitudines adhibitae sunt. Tertia ex cõdu¬
sione: quaæe aut confirmat concessionem: aut quid ex ea conficia¬
tur ostendit. Sed quia non satis alicui uidebitur dilucide demo
stratum. nisi qđ ex ciuili causarum genere exemplum subiecerimꝰ
iudetur eiusmoĩ quoq utendum exemplo: non quo p̃ceptio
differat: aut aliter hoc in sermone atq in dicendo sit utendum.
sed ut eorum uoluntati satis fiat: qui quod aliquo in loco uidert̃
alio in loco nisi monstretur nequeunt cognoscere. Ergo in hac¬
causa. quae apud graecos est puagata. Epaminondas thebanoni

Expanded text:
aut concedatur aut negetur. Si negabitur, aut ostendenda similitudoaut concedatur aut negetur. Si negabitur, aut ostendenda similitudone; si concedetur, concludenda argumentatio est; si tacebitur, aut elicienda responsio est aut, quoniam taciturnitas imitatur confessionem, pro eo ac si concessum sit concludere oportebit argumentationem.litudimus, cuius causa similitudines adhibitae sunt; tertia ex conclusione, quae aut confirmat concessionem aut quid ex ea conficiatur ostendit. Sed quia non satis alicui videbitur dilucide demon- stratum, nisi quid ex civili causarum genere exempli subiecerimus, videtur eiusmodi quoque utendum ex- emplo, non quo praeceptio differat aut aliter hoc in sermone atque in dicendo sit utendum, sed ut eorum voluntati satis fiat, qui id, quod aliquo in loco viderunt, alio in loco, nisi monstratum causa, quae apud Graecos est pervagata, cum Epaminondas, Thebanorum
Abbreviated transcription (Latin):
dum uidetur primum ut illud qđ inducemus per similitudi¬
nem ciusmõi sit: ut sit necẽe concedi. nam ex quo postulabimꝰ
nobis illud quod dubium sit concedi dubium eẽ id ip̃m noni
oportebit. Deinde illud cuius confirmandi causa fiet in duc¬
ctio uidendum est ut simile us rebus sit: quas res quasi nõ du¬
bias ante induxermus. nam aliquid ante concessum nobis ẽẽ niħ
proderit si ei dissimile erit id cuius causa illud concedi pͥmum uolue¬
rimus. deinde non intelligatur quo spectent illae prima inductio¬
nes et ad quem sunt exitum ꝑuenturae. nam qui uidet si ei reiqͣm
primo rogetur recte assenserit: illam quoq rem quae sibi displiceat
c̃ẽ necessario concedendam: plaerunq aut non respondendo: aut
male respondendo longius rogationem procedere non sinit. Quãe
ratione rogationis imprudens ab eo quod concessit ad id quod nõ
uult concedere deducendus est. Extremum aut taceatur oportet

Expanded text:
dum nobis videtur primum, ut illud, quod inducimus per similitudidum nobis videtur primum, ut illud, quod inducimus per similitudinem, eiusmodi sit, ut sit necesse concedere. nam ex quo postulabimus nobis illud, quod dubium sit, concedi, dubium esse id ipsum non oportebit. deinde illud, cuius confirmandi causa fiet inductio, videndum est, ut simile iis rebus sit, quas res quasi non dubias ante induxerimus, nam aliquid ante concessum nobis esse nihil proderit, si ei dissimile erit id, cuius causa illud concedi primum voluerimus; deinde ne intellegat, quo spectent illae primae inductiones et ad quem sint exitum perven- turae. nam qui videt, si ei rei, quam primo rogetur, recte assenserit, illam quoque rem, quae sibi displi- ceat, esse necessario concedendam, plerumque aut non resmale respondendo longius procedere rogationem non sinet. Quapropter ratione interrogationis imprudens ab eo, quod concessit, ad id, quod non vult concedere, deducendus est. Ad extremum autem aut taceatur oportet
Abbreviated transcription (Latin):
malis. an illius: Illius inquit. Quid si sundum meliorem hẽat ꝗͣ
tu hẽs. utium illius tandem sundum hẽre malis: illum inquit
meliorem scilicet. Quid si uxorem meliorem hẽat ꝗͣ tu hẽs: u
aspasia. quoniam uterq uestrum inquit. id mihi solum non re
spondit qđ ego solum audire uolueram: egomet dicam quid
uterq cogitet᷑. Nam et tu mulier optimum uirum mauis hẽ¬
re: et tu xenophon uxorem electissimam hẽre maxime uis. qrͣ
to maxime requiretis. Et ut tu maritus sis ꝗͣ optimae mulieris¬
et haec ꝗͣoptimo uiro nupta sit. Hic cum rebus non dubuis eẽt as
sensus: factum est ꝑꝑ similitudinem: ut omne illud quod dubi¬
um uidebatur. si quis separatim quaereret: id pro certo pprati
bat: sed ex eo quod sibi ille dederat. qui cum disputabat ali¬
quid conficere malebat: quod ille ex eo quod iam concessisset
necessarium approbare deberet. Hoc in genere nobis p̃cipien¬

Expanded text:
malis an illius? illius, inquit. quid, si fundum meliorem habeat, quam malis an illius? illius, inquit. quid, si fundum meliorem habeat, quam tu ha- bes, utrum tandem fundum habere malis? illum, in- quit, meliorem scilicet. quid, si Aspasia: spondit, quod ego solum audire volueram, egomet dicam quid uterque vestrum cogitet. Nam et, tu mulier, optimum virum vis habere; et tu Xenophon uxorem electissimam  Ms., lectissimam mato maxime requiretis, ut et tu maritus sis quam optumae et haec quam optimo viro nupta sit. sensum est, fiet propter similitudinem, ut etiam illud, quod dubium videretur, si quis sebat, sed ex eo, quod sibi ille dederat, quicum disputabat, aliquid conficere malebat, quod ille ex eo, quod iam con- cessisset, necessario adprobare deberet. Hoc in genere praecipien
Abbreviated transcription (Latin):
sum est. ut ad inuentionem ratio argum̃tandi adiungeret᷑.
et magna cum cura et diligentia locus hic omnis consideran¬
dus eit: q rei non solum magna utilitas est: sed p̃cipiendi qͦ¬
q summa difficultas:
Mnis igitur argum̃tatio aut per inductionem tractã¬
cla est: aut per ratiocinationem. Inductio est oratio
quae rebus non dubus captat assensionem eius qui cum institu¬
ta est. Quibus assensionibus facit: ut illi dubia quaedam res p¬
pter sumnilitudinem eaiim rerum quibus assensit probet᷑. Uelut ap̃
Socraticum axschinem demõstrat socrates cum xenophontis uxo¬
re. et cum ip̃o xenophonte aspasiam locutam. Dic mila quaeso
lius ne. an tuum malis: respondit illius. Quid si uestem et cȩteꝵ
ornam̃tum mulierem p̃cii maioris hẽat. ꝗͣ tu hẽs. tuum ne. an illi
malis: respondit illius. Age uero.si illa meliorem uirum hẽat qͣ¬
Si uicinus tuus equum meliorem hẽat ꝗͣ tuus est: tuum ne equum

Expanded text:
sum est, ut ad inventionem argumentandi ratio adiun- geretur. sum est, ut ad inventionem argumentandi ratio adiun- geretur. et magna cum cura et diligentia locus hic om- nis considerandus est, quod rei non solum magna uti- litas est, sed praecipiendi quoque summa difficultas. Omnis igitur argumentatio aut per inductionem tractanda est aut per ratiocinationem. Inductio est oratio, quae rebus non dubiis captat assensionem eius, quicum instituta est; quibus assen- sionibus facit, ut illi dubia quaedam res propter si- militudinem earum rerum, quibus assensit, probetur; velut apud Socraticum Aeschinen demonstrat Socrates cum Xenophontis uxore et cum ipso Xenophonte Aspa- siam locutam: dic mihi, quaeso, , utrum illudne an tuum malis? illud, inquit. quid, si vestem et ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat, quam tu habes, tuumne an illius malis? respondit: illius si vicinus tuus equum meliorem habeat, quam tuus est, tuumne equum
Abbreviated transcription (Latin):
rum p̃cepta et descriptiones in p̃ceptis elocutionis cognoscent.
Ac fons quidem confirmationis ut facultas tulit aꝑtus est.
nec minus dilucide ꝗ̃ rei natura ferebat demonstratus est. Quẽ¬
admodum aut̃ quaeq constitutio et pars constitutionis. et oĩs
controu̾sia siue inorõne siue inscripto uersetur tractari debe¬
at. et quae in quasq argum̃tationes conueniant. singillatĩ
in scõolibro de unoquoq genere dicemus. In pñtia tantum
numeros et modos et partes argum̃tandi confuse et ꝑmictĩ
disparsimus. Post discrete et electe in genus quodq causae
quod unicuiq conueniat ex hac copia digeremus. Atq inueni¬
ri quidem omnis ex his locis argum̃tatio pot̾it. Inuentam ex or¬
nari. et certas in partes distingui et suauissimum est. et sum¬
me necessanum. et ab artis scriptoribus maxime neglectu
Quare et de ea p̃ceptione nobis. et in hoc loco dicendum ui¬

Expanded text:
rum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur. rum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur. Ac fons quidem confirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura fere- bat, demonstratus est; quemadmodum autem quaeque constitutio et pars constitutionis et omnis contro- versia, sive in ratione sive in scripto versabitur, tractari debeat et quae in quamque argumentationes conve- niant, singillatim in secundo libro de uno quoque ge- nere dicemus. in praesentia tantummodo numeros et modos et partes argumentandi confuse et permixtim dispersimus; post discripte et electe in genus quodque causae, quid cuique conveniat, ex hac copia digeremus. Atque inveniri quidem omnis ex his locis argu- mentatio poterit: inventam exornari et certas in partes distingui et suavissimum est et summe necessarium et ab artis scriptoribus maxime neglectum. quare et de ea praeceptione nobis et in hoc loco dicendum vi
Abbreviated transcription (Latin):
mes et beatos eẽ cupiat. Iudicatum est res. assensione: aut au¬
ctoritate. aut iudicio alicuius. aut aliquoꝵ comprobata. Et idtn¬
bus in generibus spectatur. religioso cõmuni. approbato. Rcli¬
giosum est. quod urati legibus iudicarunt. Cõmune est qđ om̃s
uulgo probarunt et secuti sunt. huiusmoĩ: ut maiorib natu assũ¬
gatur: ut supplicum misereatur. Approbatum quod homines
cum dubium ẽẽt. quale hẽri oporteret sua constituerunt auẽto¬
qd̃ insciente collega in censura nihil gessit. post censuram cõ¬
sulem fecit. Comparabile aũt est. qd in rebus diuersis similẽ
aliquam rõnem continet. E ius partes sunt tres imago colla¬
tio. exemplum. Imago est oro. demonstrans corporum aut na¬
turarum similitudinem. Collatio est oratio rem cum re ex sili
tudine conferens. Exemplum est quod rem auctoritate aut
casu alicuius hominis aut negocii confirmat aut infirmat. ho¬

Expanded text:
mes et beatos esse cupiat. iudicatum est res assensione aut aumes et beatos esse cupiat. iudicatum est res assensione aut auctori- tate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata. id tribus in generibus spectatur, religioso, communi, adprobato. rgiosum est, quod iurati legibus iudica- runt. commune est, quod omnes vulgo probarunt et secuti sunt, huiusmodi: ut maioribus natu assurgatur, ut supplicum misereatur. adprobatum est, quod ho- mines, cum dubium esset, quale haberi oporteret, sua constituerunt auctoquod insciente collega in censura nonnihil gessit post censuram consulem fecit. conparabile autem est, quod in rebus diversis similem aliquam rationem continet. eius partes sunt tres: imago, conlatio, exemplum. imago est oratio demonstrans corporum aut naturarum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum re ex simili- tudine conferens. exemplum est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut in- firmat. ho
Abbreviated transcription (Latin):
amicis non põt ẽẽ. In his rebus: quae sub eandem rationem cadũt
hoc mõ probabile consideratur: nam si rhodiis turpe non est porto¬
rium locare: nec kermocreunti quidem turpe est conducere. Haec
tamen uera sunt hoc pacto. quoniam cicatx est fuit uulnus. tã
uerissimmilia hoc mõ. Si multus erat in calceis puluis: ex itinere
eum uenire oportebat. Omne aut̃ ut certas quasdam in partes
tribuamus probabile quod sumit᷑ ad argum̃tationem: aut si¬
gnum est: aut credibile. aut iudicatum aut comparabile. Sig
est quod sub sensum aliquem cadit: et quiddam significat qđ
ex ip̃o profectum uidetur: quod aut antea fuerit: aut in ip̃o ne¬
gocio: aut post consecutum sit: et tamen indiget testimonii. et
grauioris confirmationis: ut cruor fuga pallor puluis. et quae
similia sunt his. Credibile est quod sine ullo teste auditoris opi¬
nione confirmat᷑ hoc mõ. Nemo est qui non liberos suos incolu¬

Expanded text:
amicis non potest esse. in iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, amicis non potest esse. in iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, hoc modo probabile consideratur: nam si Rhodiis turpe non est portorium locare, ne Her- mocreonti quidem turpe est conducere. haec tum vera sunt, hoc pacto: quoniam cicatrix est, fuit vulnus; tum veri similia, hoc modo: si multus erat in calceis pulvis, ex itinere eum venire oportebat. Omne autem—ut certas quasdam in partes tri- buamus—probabile, quod sumitur ad argumentationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile. signum est, quod sub sensum ali- quem cadit et quiddam significat, quod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi- monii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia. credibile est, quod sine ullo teste auditoris opinione firmatur, hoc modo: nemo est, qui non liberos suos incolu
Abbreviated transcription (Latin):
solum. et quandam similitudinem necessariae conclusionis: uerum¬
et ip̃a argumentatio ex necessaria ratione consistat. Probabilis
autem est iel quod fere solet fieri: aut quod in opinione positu
est: aut quod hẽat in se ad haec quandam similitudinem siue id¬
est falsum siue uerum. In eo gne̾ quod fere fieri solet probabile
huiusmoĩ est. Si mater est filium diligit. si auarus est. negligit
iuisiurandum. In eo quod in opinione positum est huiusmoĩ
probabilia sunt. Impiis autem apud inferos poenas ẽẽ parataᷤ
utem in contrariis et paribus. et in iis rebus quae sub eandem ra¬
tionem cadunt maxime spectatur. In contrariis hoc mõ. nam si ii
qui imprudentes lȩserunt ignosci conuienit: iis qui necessario pro¬
fuerunt hẽri gratiam non opoitet. Ex pari sic. nam ut locus in ma¬
ri sine portu nauibus eẽ non põt tutus. sic ammus sine side stabiliᷤᷤ

Expanded text:
beat et quandam similitudinem necessariae conclusionis, verumbeat et quandam similitudinem necessariae conclusionis, verum ipsa argumentatio ex necessaria ratione consistat. Probabile autem est id, quod fere solet fieri aut quod in opinione positum est aut quod habet in se ad haec quandam similitudinem, sive id falsum est sive verum. in eo genere, quod fere fieri solet, probabile huiusmodi est: si mater est, diligit filium; si avarus est, neglegit ius iurandum. in eo autem, quod in opinione positum est, huiusmodi sunt probabilia: impiis apud inferos poenas esse praeparautem in contrariis et ex paribus et in iis rebus, quae sub ean- dem rationem cadunt, maxime spectatur. in contrariis, hoc modo: nam si iis, qui inprudentes laeserunt, ignosci convenit, iis, qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet. ex pari, sic: nam ut locus sine portu na- vibus esse non potest tutus, sic animus sine fide stabilis
Abbreviated transcription (Latin):
probus cur accusas: Enumeratio est in qua pluribus rebus
expositis et cęteris infirmatis. una reliqua necessaria confirmat᷑
hoc pacto. Necẽe est aut inimicicianm causa ab hoc ẽẽ occisu
aut metus: aut spei: aut alicuius amici gratia: aut si horumi
non aliquid: ab hoc non ẽẽ occisum. Nam sine causa malefici¬
um susceptum non põt ẽẽ. Si neq inimicicia fuere. nec metus
ullus nec spes ex morte illius alicuius cõmodi neq ad amicum
huius aliquem mors illuis ꝑtinebat. relinquitur igitur ut ab hoc
non sit occisus. Simplex aũt conclusio ex necessaria consecutio¬
ne conficitur hoc mõ. Si uos me istud eo tempore fecisse dicitis
ego aut eo ip̃o tempore transmare fui relinquit᷑ ut id quocl dicit᷑
non modo non fecerim: sed ne potuerim quidem facere. Atq hoc¬
quidem diligenter oportebit uidere ne quo pacto genus hoc re¬
felli possit: ut ne confirmatio modum in se argumentationis hẽat¬

Expanded text:
probus, cur accusas? enumeratio est, in qua pluribus rebus probus, cur accusas? enumeratio est, in qua pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis una reliqua necessario confirmatur, hoc pacto: necesse est aut inimicitiarum causa ab hoc esse occisum aut metus aut spei aut alicuius amici gratia aut, si horum nihil est, ab hoc non esse occisum; nam sine causa maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ullus nec spes ex morte illius alicuius commodi neque ad amicum huius aliquem mors illius pertinebat: relinquitur igi- tur, ut ab hoc non sit occisus. simplex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur, hoc modo: si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans mare fui, relinquitur, ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere. atque hoc diligenter oportebit videre, ne quo pacto genus hoc refelli possit, ut ne confirmatio modum in se argumentationis ha
Abbreviated transcription (Latin):
sequi. D cinde postremo attendendum est num quae res ex
iis rebus quae positae sunt in partibus honestatis aut utilitatis
consequant᷑ de quibus in deliberatiuo genere causa distinctius
eut dicendum. Ac negociis fere quidem hae res quas cõmemo¬
rauimus sunt attributae.
Mnis aut̃ argumentatio quae ex his locis quos cõmemo¬
rauimus sumetur. aut probabilis aut necessaria debebit
ẽe. Et enim ut breuiter eam describamus: argum̃tatio uidetur ẽẽ
inuentum aliquo ex genere rem aliquam p̾robabiliter ostend̃es
aliter ac dicunt᷑ nec fieri nec probari possunt. hoc mõ. Si pepe
rit cum uiro concubuit. hoc genus argumentandi qđ in neces¬
saria demonstratione uersatur. maxime tractatur in. dicendo
aut per complexionem: aut per enumerationem: aut per sim¬
plicem conclusionem. Complexio est in qua utrum concesẜis
reprahenditur adhunc mõm. Si improbus est cur uteris: si

Expanded text:
sequi. deinde postremo adtendendum est, num quae res ex sequi. deinde postremo adtendendum est, num quae res ex iis rebus, quae positae sunt in par- tibus honestatis aut utilitatis, consequantur; de quibus in deliberativo genere causae distint dicendum. Ac negotiis quidem fere res haec, quas commemora- vimus, sunt adtributae. Omnis autem argumentatio, quae ex iis locis, quos commemoravimus, sumetur, aut probabilis aut ne- cessaria debebit esse. etenim, ut breviter describa- mus, argumentatio videtur esse inventum aliquo ex genere rem aliquam aut probabilitaliter ac dicuntur neque fieri nec demonstrari prit, cum viro concubuit. hoc genus argumentandi, quod in necessaria demonstratione versatur, maxime tractatur in dicendo aut per complexionem aut per enumera- tionem aut per simplicem conclusionem. conplexio est, in qua, utrum concesseris, reprehenditur, ad hunc mo- dum: si inprobus est, cur uteris? si
Abbreviated transcription (Latin):
in quo quaeri solet quid ex una quaq re cuenerit. eueniat euentu¬
rumq sit. Quare hoc in genere ut cõmodius quid euenturum
sit ante animo colligi possit quid quaq ex re soleat euenire conside¬
randum est hoc modo. ex arrogantia odium. ex insolentia arrogãti
consecutio. In hac hȩ res quaruntur qua gestum negocium cõ¬
sequuntur. P rimum quod factum est quõ id nomin̾e appellati¬
conueniat. Deinde eus facti qui sint puncipes et inuentores: ꝗͥ
deniq auctoritatis eius et inuentionis comprobatores atq emu¬
li. Deinde et quae de ea re. aut eius rei sit lex. consuetudo actio.
iudicium. scientia artificium. Deinde quid ex natura eius uulgo
euenire soleat. an insolenter et raro: et postea homines id sua auc¬
ctoritate comprobare: an offendi in his consueuerint. Et caetera q̃
factum aliquod similiter confestim. aut ex interuallo soleant cõ¬

Expanded text:
in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventuin quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventurum sit. quare hoc in genere, ut commode, quid eventurum sit, ante animo colligi possit, quid quaque ex re soleat evenire, considerandum est, hoc modo: ex arrogantia odium, ex insolentia arrogantiase adtributas, consecutio. in hac eae res quaeruntur, quae gestum negotium consequuntur: pri- mum, quod factum est, quo id nomine appellariveniat; deinde eius facti qui sint principes et inven- tores, qui denique auctoritatis eius et inventionis com- probatores atque aemuli; deinde ecquae de ea re aut eius rei sit lex, consuetudo, pactio, iudicium, scientia, artificium; deinde natura eius, evenire vulgo soleat an insolenter et raro; postea homines id sua auctoritate comprobare an offendere in iis consueverint; et cetera, quae factum aliquid similiter confestim aut ex inter- vallo solent con
Abbreviated transcription (Latin):
nere uersant. E acultates sunt aut quibus facilius sit: aut sine
quibus aliquid confici non põt. Adiunctum negocio aut̃ id
intelligitur: quod maus et quod minus. et quod simile erit ei ne¬
gocio quo de agitur et quod aeque magnum. et quod contrarium
et quod disparatum. et genus et pars. et euentus. M aius. et minus
et xque magnum. ex ui. et ex numero. et ex figura negocii sicuti
ex statura corporis considerant᷑. Simile aut ex specie comparabili:
aut ex conferenda atq assimilanda natura indicatur. Contrariu
est quod positum in genere duicrso ab eodem cui contrarium di¬
citur eẽ. plurimum differt. ut sigus calori uitae mors. Dispara¬
tum aut̃ est id quod ab aliqua re p̾er oppositionem negationis se¬
paratur hoc mõ sapere. et non sapere. Ci enus est quod partes ali¬
quas amplectitur. ut cupiditas. Pars est quae subest generi: uti¬
cupiditati amor. auaricia. E uentus est exitus alicuius negocii

Expanded text:
nere versantur. facultates sunt, aut quibus fa- cilius fit aut sine nere versantur. facultates sunt, aut quibus fa- cilius fit aut sine quibus aliquid confici non potest. Adiunctum negotio autem id intellegitur, quod maius et quod minus et quod aeque magnum et quod simile erit ei negotio, quo de agitur, et quod contrarium et quod disparatum, et genus et pars et eventus. maius et minus et aeque magnum ex vi et ex numero et ex figura negotii, sicut ex statura corporis, consideratur. Simile autem ex specie comparabili aut conferenda atque adsimulanda natura iudicatur. Contrarium est, quod positum in genere dicitur, plurimum distat, ut frigus calori, vitae mors. disparatum autem est id, quod ab aliqua re praeposi- tione negationis separatur, hoc modo: sapere et non sapere. genus est, quod partes aliquas amplectitur, ut cupiditas. pars est, quae subest generi, ut amor, ava- ritia. eventus est exitus alicuius negotii,
Abbreviated transcription (Latin):
opportunitas intelligitur adiuncta. Quare cum genẽ idem sit. fit aliu̾
quod parte quadam et specie ut diximus differat. Haec distribuit᷑
in tria genera. publicum cõmune. singulare. Fublicum est. quodi
ciuitas uniuersa aliqua causa frequentat. ut ludi. dies. festus. bel¬
lum. Cõmune quod accidit omnib eodem fere tempore. ut mes¬
sis uindemia. calor frigus. Singulare aut̃ quod aliquadecausa
priuatim alicui accidere solet: ut nuptia: sacrificium. funus. conui¬
uium. somnus. Modus aut̃ est in quo. quem admõm. et quo anĩo
factum sit quaeritur. Eius partes sunt piudentia et imprudentia.
Prudentiae aũt ratio quaeritur ex iis quae clam. palam .ui. per¬
suasione fecetit. Imprudentia aut̃ in purgationem confertur
cuius partes sunt inscientia. casus necessitas. et in affectionem aĩ
hoc est molestiam iracundiam amorem et çȩtera. quae in simili ge¬

Expanded text:
opportunitas intellegitur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, opportunitas intellegitur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie, ut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, sin- gulare. publicum est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum. commune, quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, calor, frigus. singulare autem est, quod ali- qua de causa privatim alicui solet accidere, ut nup- tiae, sacrificium, funus, convivium, somnus. modus autem est, in quo, quemadmodum et quo animo factum sit, quaeritur. eius partes sunt prudentia et inprudentia. prudentiae autem ratio quaeritur ex iis, quae clam, palam, vi, persuasione fecerit. inprudentia autem in purgationem confertur, cuius partes sunt inscientia, casus, necessitas, et in affectionem animi, hoc est molestiam, iracundiam, amorem et cetera, quae in simili ge
Abbreviated transcription (Latin):
faciant fidem uere tradita c̾ẽ. ꝙ eorum momm̃ta certa in lute̾is
extant: et quae nuper gesta sunt. quae scire plaeriq possint. Et ut̃
quae instent in pñtia et quae maxime fiant. et quae consequãt
in quibus põt considerari quid ocius et quid serius futurum
sit. et item cõmuniter in tempore pspiciendo longinquitas eiꝰ
est consideranda. Nam saepe oportet cõmetiri negocium cum
itudo rerum in eo transigi tempore: Consideraturꝰ aut̃ tempũ
et anni. et mensis et diei. et noctis et uigiliae: et horae et in aliqͣ
parte alicuius horum. O ccasio aũt est pars temporis. hũs inse
alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatẽ
Quare cum tempore hoc differt. Nam gue̾ quidem utrunqu̾
eẽ intelligitur idem. uerum in tempore spacium quodammodo
declaratur: quod in annis. aut in anno: aut in aliqua parte. anni
spectatur. In occasione ad spacium temporis faciendi quaed am¬

Expanded text:
faciant fidem vere tradita esse, quod eorum monumenta certa in literis faciant fidem vere tradita esse, quod eorum monumenta certa in literis extent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possunt; et item quae instent in praesentia et cum in quibus potest considerari, quid ocius et quid serius futurum sit. et item communiter in tempore per- spiciendo longinquitas eius est consideranda. nam saepe oportet commetiri cum tempore ntitudo rerum in eo transigi tempore. consideratur autem tem- pus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua parte alicuius horum. occasio au- tem est pars temporis habens in se alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatem. quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quo- dam modo declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis faciendi quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
locus erat secundus de iis. quae negociis attributa sunt. quaeritũ
locus. tempus. occasio. modus. facultas. Locus considerat᷑ in quo
res gesta sit ex opportunitate quam uideatur huisse ad negocium
administrandum. Ea opportunitas aut quaerit᷑ ex magnitudine: ĩ¬
teniallo. longinquitate propinquitate solitudine: celebritate. na¬
tura ipĩus loci et uicinitate tonus regionis. Ex his etiam attribu¬
tionib sacer an profanus publicus an priuatus. alienus. an ipsiꝰ
de quo agitur locus sit an fuerit. Tempus aũt est id quo nunc
utimur. Nam ip̃m quidem generaliter diffinire difficile esti
pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui mensurni. diurni
nocturni ue spacii certa signisicatio est. In hoc et qua p̃terierunt
considerantur. et eorum ip̃orum qua aut pp uetustatem obsole¬
uennt: ut incredibilia uideantur. et iam in fabularum numeꝵ
reponant᷑. et quae iam dui gesta. et a memoria nr̃a remota: tam

Expanded text:
locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas. Locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videtur habuisse ad negotium administrandum. Ea autem opportunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longinquitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis. Ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aut fuerit. Tempus autem est — id quo nunc utimur; nam ipsum quidem generaliter definire difficile est — pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii certa significatione. In hoc et quae praeterierint considerantur, et eorum ipsorum quae propter vetustatem obsoleverint aut incredibilia videantur, ut in fabularum numerum reponantur; et quae iam diu gesta et a memoria nostra remota tamen
Abbreviated transcription (Latin):
excogitata ratio. Eacta aut et casus. et orationes. tribus ex tẽ
poribus considerabunt᷑. quid fecerit: aut quid ip̃i acciderit: aut
quid dixerit: aut quid faciat. quid ip̃i accidat. quid dicat. aut
quid facturus sit: quid ip̃i casurum sit. qua sit usurꝰ orõne. Ac
cum ip̃o negocio. partim in gestione negocii conside¬
rantur: partim adiuncta negocio sunt. partim gestum nego¬
cium consecuntur. Continentia cum ip̃o negocio sunt ea
quae semper affixa ẽẽ uiolentur ad rem. neq ab ea possunti¬
separari. Ex his prima est complexio breuis totius negocu. qͣ
sũmam continet facti hoc mõ. parentis occisio. patiiae proditio. Dem̃n
causa eius sũmae: per quam et ꝗͣobrem et cuius rei causa factum sit
quaritur. Deinde ante gestam rem. quae facta sunt continentur.i
usq ad ip̃m negocium. Deinde in ip̃o gerendo negocio quid actũ
sit. Deinde quid factum sit postea. Inꝰgestione aut̃ negocii qui

Expanded text:
 faciendi excogitata ratio. Facta autem et casus et oratio faciendi excogitata ratio. Facta autem et casus et oratioporibus considerabuntur: quid fecerit aut quid ipsi acciderit aut quid dixerit; aut quid faciat, quid ipsi accidat, quid dicat; aut quid fac- turus sit, quid ipsi casurum sit, qua sit usurus oratione. Ac cum ipso negotio, partim in gestione negotii considerantur, partim adiuncta negotio sunt, partim negotium consequuntur. Continentia cum ipso negotio sunt ea, quae semper affixa esse videntur ad rem neqseparari. Ex his prima est brevis complexio totius negotii, quae summam continet facti, hoc modo ‘patris occisio, patriae proditio’: deinde causa eius summae, per quam et quamobrem et cuius quaeritur; deinde ante gestam rem quae facta sint continenter usque ad ipsum negotium; deinde, in ipso gerendo negotio quid actum sit; deinde, quid postea factum sit. In gestione autem negotii, qui
Abbreviated transcription (Latin):
domestica sit. In fortuna quaerit᷑. seruus sit. an liber. pecuniosꝰ
an tenuis. priuatus. an cum potestate: Si cum pot̾ate: iure. an ĩ¬
iuria. felix. clarus. an contra. quales liberos hẽat: aut si de non ui¬
uo quaeretur. etiam quali morte sit affectus erit considerandum
Habitum aũt appellamus animi aut corporis constantem. et ab¬
solutam aliqua in re ꝑfectionem aut uirtutis. aut artis alicuius
ꝑceptionem aut quamuis scientiam. Et item corporis aliquam
cõmoditatem. non natura datam sed studio et industria partam
Affectio est animi. aut corporis ex tempore aliqua decausa comu¬
tatio. ut laeticia. cupiditas. metus. molestia. morbus. debilitas
et alia quae in eodem genere reperiuntur. Studium aut est
animi assidua. et uaehemens ad aliquam rem applicata magͣ
cum uoluntate occupatio: ut phĩae. poetriae. geometria. lutera¬
rum. Consilium est aliquid faciendi. aut non faciendi uerei¬

Expanded text:
domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an con- tra; quales liberos habeat. ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit considerandum. habitum autem hunc appellamus animi aut corporis constantem et absolutam aliqua in re perfectionem, ut virtutis aut artis alicuius perceptionem aut quamvis scientiam et item corporis aliquam commoditatem non natura datam, sed studio et industria partam. affectio est animi aut corporis ex tempore aliqua de causa commutatio, ut laetitia, cupiditas, metus, molestia, morbus, debilitas et alia, quae in eodem genere re- periuntur. animi assidua et vehemens ad aliquam rem adplicata magna cum voluntate occupatio, ut philosophiae, poeticae, geometriae, literarum.