comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uatesq canebant. Similit̾ Maiti
⁊ publiciꝰ uates cecinisse dicunt᷑
quo de gne appollims opa ꝓlata
sũt. Credo ⁊̃ anelitus quosdam
fuisse t̾rarum. quib inflate m̃tes
oracula funde̾nt. Acq ħ quidẽ ua

Expanded text:
vatesque canebant. Similiter Marcius et Publicius vates cecinisse dicuntur; quo de genere Apollinis operta prolata sunt. Credo etiam anhelitus quosdam fuisse terrarum, quibus inflatae mentes oracla funderent. Atque haec quidem va
Abbreviated transcription (Latin):
toras aliquo ardore aliquo ĩ fłama¬
ti atq incitati.c̾nũt illa profecto q̃
uaticinantes ꝓmĩciant. multis q
reb infłamant᷑ tales aĩ. qui corpi¬
b nõ mherent. ut hii qui sono quo¬
dã uocũ. ⁊ frgus ⁊ cantib incitant̾.
multos nemora silueq młtos am¬
nes aut maria ꝯmouent. quoꝵ fu¬
ribunda mens uidet añ multa que
sint futura. quo d̾ gn̾e illa sũt cheu
indete indicauit iclitũ uidicium
int̾ra deastris aliquis. quo iudi

Expanded text:
oras, ardore aliquo inflammati atque incitati cernunt illa profecto, quae vaticinantes pronuntiant, multisque rebus inflammantur tales animi, qui corporibus non inhaerent, ut ii, qui sono quodam vocum et Phrygiis cantibus incitantur. Multos nemora silvaeque, multos amnes aut maria commovent, quorum furibunda mens videt ante multo, quae sint futura. Quo de genere illa sunt: Eheú videte! Iúdicabit ínclitum iudícium inter deás tris aliquis, Quó iudi
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ futuraꝵ c̾m abhiis. qui ant ꝑ
furorẽ eas aut nnĩquiete uideant.
p̃tca cũ fato omĩa fiant. idꝙ alio
loco ostendet᷑. Siquis mortał possit
pspiciat. nichil eũ ꝓfecto fallat. Qͥ
cñ tencat c̃as reꝵ futuraꝵ idem
ncc̃e ẽ omĩa tencat que futũa sũt.
ꝙ cũ nemo facete nisi d̾s possit. re

Expanded text:
 futurarum cerni ab iis, qui aut per furorem eas aut in quiete videant. Praeterea cum fato omnia fiant, id quod alio loco ostendetur, si quis mortalis possit perspiciat animo, nihil eum profecto fallat. Qui enim teneat causas rerum futurarum, idem necesse est omnia teneat, quae futura sint. Quod cum nemo facere nisi
Abbreviated transcription (Latin):
que nccͣitas nature ꝑfectura ẽ. uidẽt
ex cõstantissimo motu lune. qñ ilia
eregione solis facta incurrit ĩñbra
ranciũ stellaꝵ quo q̃ tempe futurasit.
qui exortus quoq die signi alicuiꝰ
aut qui occasus futur sit. hec qui añ
dicũt qmͣ rõem seqnͣtur uides qui
thesanrũ inuentuꝵ. aͭ ħrditatẽ uẽ¬
turã dicũt quid secunt᷑. aut ĩ qua
reꝵ natuã in ẽ id futuꝵ. qd̾ si ħ eaq̃q¬

Expanded text:
e necessitas perfectura est. Vident ex constantissimo motu lunae, quando illa e regione solis facta incurrat in umbram rantium stellarum quoque tempore futura sit, qui exortus quoque die signi alicuius aut qui occasus futurus sit. Haec qui ante dicunt, quam rationem sequantur, vides. Qui thesaurum inventum iri aut hereditatem venturam dicunt, quid sequuntur? aut in qua rerum natura inest id futu
Abbreviated transcription (Latin):
dam conseqñcia dcłantib futura
p̾senciat. Nõ enĩ illa que futura st̃
subito existit. s ẽ qͣĩ rudentis ex pli¬
cacio. sic tͣdnctio tempis incħ noui
efficientis ⁊ pͥmũ quioq replican¬
cio data ẽ. ⁊ hni quib cursus reni
obẜuanto notatus ẽ. qui ⁊ si causaᷤᷤ
ip̃as nõ c̾nunt. signa t̾n cãꝵ ⁊ notas
ẽnũt. ad quas admibita memoria
q diligentia. ⁊ monum̃tis suꝑioꝵ
efficitur eã diuinatio que artificio¬

Expanded text:
dam consequentia declarantibus futura praesentiat. Non enim illa, quae futura sunt, subito exsistunt, sed est quasi rudentis explicatio sic traductio temporis nihil novi efficientis et primum quidque replicantio data est, et ii, quibus cursus rerum observando notatus est. Qui etsi causas ipsas non cernunt, signa tamen causarum et notas cernunt; ad quas adhibita memoria et diligentia et monumentis superiorum efficitur ea divinatio, quae artificio
Abbreviated transcription (Latin):
sio: Quid ẽ enĩ aliud fors ꝙ̃ fortũ a
quid casus. quid euentus. ñ cũ sic
aliquid cecidit. sic euenit. ut łalit̾
stere atq euenire potuerit qͦ mõ
eiho id ꝙ teme̾ fit ceto casi et uo¬
libilitate fortune p̃sentui ⁊ p̾dici
pot̃: Medicus morbũ in grauescentẽ
rõne ꝓuidet.insidias imꝑator. tem¬
pestates gub̾nator. ⁊ tñ hũ ipi sepe fa¬
ilunt᷑. qui nichil certa rõne opinant᷑.
bili cõiettura ac rõnedicunt. quid
extimand̃ ẽ de coniectura eoꝵ qui
extis. aut anibꝰ aut ostentis. a ora
sõpna. dequib singuł suo loco dica
¶Nũ de uinu̾sis qui pot̾ ꝓuideti qc¬
quã futurũ esse. ꝙ neq causã ht ullã.
neq notã cur futuꝵ sit. Solis defec¬
ciones. it̾q lime. p̃dicunt᷑ ĩ multos
annos abhiis qui sideꝵ cursus mo

Expanded text:
sio? Quid est enim aliud fors, quid fortuna, quid casus, quid eventus, nisi cum sic aliquid cecidit, sic evenit, ut vel aliter cadere atque evenire potuerit? Quo modo ergo id, quod temere fit caeco casu et volubilitate fortunae, praesentiri et praedici potest? Medicus morbum ingravescentem ione providet, insidias imperator, tempestates gubernator; et tamen ii ipsi saepe falluntur, qui nihil sine certa ratione opinantur; bili coniectura ac ratione dicunt, quid existimandum est de coniectura eorum, qui extis aut avibus aut ostentis aut orasomnia; de quibus singulis dicanc de universis. Qui potest provideri quicquam futurum esse, quod neque causam habet ullam neque notam, cur futurum sit? Solis defectiones itemque lunae praedicuntur in multos annos ab iis, qui siderum mo
Abbreviated transcription (Latin):
pello ꝙ greti ymarmenẽ .i. ordinem
ex se gignat. ca ẽ exomĩ et̾ntate.
fluens uitas sempit̾na. Qd̾ cũ ita
efficiẽtes naͣ cõtineat. Ex quo ĩ tlłr
ut fatũ sit nõ id ꝙ supsticiose s io¬

Expanded text:
pello quod Greci imarmenidem, id est ordinem m gignat, ea est ex omni eternitate fluens veritas sempiterna. Quod cum ita efficientes natura contineat. Ex quo intelligitur ut Fatum sit non id quod superstitiose, sed i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ne dubitare possumꝰ maximo ẽ
arguĩto. ꝙ paulo ante int̾itu ce¬
saris contigit. qui cũ ĩ molaret. illo
die quo pͥmũ insella anrea sedit.
⁊ cũ purpurea ueste ꝓcessit. ĩ extis
bouis opimi cor nõ fuit. Numig̾
censes ullũ aĩal ꝙ sanguinẽ ħat
sine corde esse posse q̃ ille rei nom¬
tate ꝑcłsus cũ Spurinna diteret
timendũ esse ne ⁊ consiliũ ⁊ uita
deficeret. Eaꝵ enĩ reꝵ utrũq acor¬
de ꝓficisci. postero dic cap̃ ĩ ietore
nõ fuit. que quid̾ illi porterdebã

Expanded text:
Quod ne dubitare possimus, maximo est Quod ne dubitare possimus, maximo est argumento, quod paulo ante interitum Caesaris contigit. Qui cum immolaret illo die, quo primum in sella aurea sedit et cum purpurea veste processit, in extis bovis opimi cor non fuit. Num igitur censes ullum animal, quod sanguinem habeat, sine corde esse posse? †Qua ille rei novitate perculsus, cum Spurinna diceret timendum esse, ne et consilium et vita deficeret; earum enim rerum utramque a corde proficisci. Postero die caput in iecore non fuit. Quae quidem illi portendeb
Abbreviated transcription (Latin):
signiticar ncc̃e ẽ. S distiñguend
uior quo nã mõ. Nã nõ placet stoi¬
cis singulis iecuꝵ fissis. aut amũ
cantib int̾ esse d̾m. neq eĩ decoꝵ
ẽ nec diis dignũ. nec ficii ullo pac¬
to potest. S ita apn̾cipio esse m¬
choatũ mũdũ. ut c̾tis reb c̾ta sig̾
p̃currerẽt. alia mextis alia ĩ aub
alia in fulgurib. alia mostentis a
instellis. alia insompmanciũ in¬
sis. alia infurentũ uocib Eaquib
bñ ꝑcepta sut. hi nõ sepe fallunt᷑.
Male ꝯiecta. maleq int̾ptata sũt.
entia. hoc aut̃ posito atq concesso
esse qnͣdam iĩ diuinã hominũ ui¬
tam ꝯtinentẽ nõ difficile ẽ. que fi¬
c̾te uitemꝰ. ea qua tõne fiant sus¬
picari.Nam ⁊ ad hostiam deligen¬
dam. pot̾ esse iis quedã sentiens
que ẽ tota confusa mũdo ⁊ tũ ip̃
cũ imolare ueł extor fi mutatio.
pot̾. ut aut̃ absit aliqd. a suꝑsit.
Puis enĩ momĩtis multa natura
aut fingit. aut mutat. aut dtͣhit

Expanded text:
significari necesse est. Sed distinguendum videtur, quonam modo. Nam non placet Stoicis singulis iecorum fissis aut avium cantibus interesse deum; neque enim decorum est nec dis dignum nec fieri ullo pacto potest; sed ita a principio inchoatum esse mundum, ut certis rebus certa signa praecurrerent, alia in extis, alia in avibus, alia in fulgoribus, alia in ostentis, alia in stellis, alia in somniantium visis, alia in furentium vocibus. Ea quibus bene percepta sunt, ii non saepe falluntur; male coniecta maleque interpretata entia. Hoc autem posito atque concesso, esse quandam vim divinam hominum vitam continentem, non difficile est, quae ficerte videmus, ea qua ratione fiant, suspicari. Nam et ad hostiam deligendam potest dux esse vis quaedam sentiens, quae est toto confusa mundo, et tum ipsum, cum immolare velis, extorum fieri mutatio potest, ut aut absit aliquid aut supersit; parvis enim momentis multa natura aut adfingit aut mutat aut detrahit.
Abbreviated transcription (Latin):
ptes int̾isse. Eadẽ q efficit ĩ anib
diuinamens. ut tũ huc tũ illuc
uolent alites. tũ in hac tũ milla
ꝑte se occultent. Tñ adextra tũa
sinistra ꝑte cauant oscines. Msi
animal om̃e ut mult ita ntit̾ mo¬
tu sui corpis. ꝓno.s bliquo. supmo
menbraq quocũqp uuit fleccit. cẽ¬
torquet. porrigit. contͣhit. eaꝙ an
efficit penc ꝙͣ cogitat. qnͣto i̾ dec
est facilius cuiꝰ mimini oĩa pareł.¬

Expanded text:
t, interisse. Eademque efficit in avibus divina mens, ut tum huc, tum illuc volent alites, tum in hac, tum in illa parte se occultent, tum a dextra, tum a sinistra parte canant oscines. Nam si animal omne, ut vult, ita utitur motu sui corporis, prono, obliquo, supino, membraque, quocumque vult, flectit, contorquet, porrigit, contrahit eaque ante efficit paene, quam cogitat, quanto id deo est facilius, cuius numini pare
Abbreviated transcription (Latin):
qualia ꝑmulta ystoria tradidicq̃¬
de scriptũ illud iidemꝰ. Si limapan¬
lo añ solis ortũ defetisset ĩ signo
leonis fore ut armis dariꝰ ⁊ pseab
alexandro ⁊ macedonib ꝑho noi
cerent datiq moreret. Et si puelli
nata biceps ess. sedicionẽ mplo
fore corruptela ⁊ ad ult̾iĩ domi ce
si mulier leonẽ pepisse uisa es fo¬
re ut abertis gentib inc̾tur e
res publica in qua io ꝯtigissi dt¬

Expanded text:
lia permulta historia tradidit, quale scriptum illud videmus: si luna paulo ante solis ortum defecisset in signo Leonis, fore ut armis Dareus et Persae ab Alexandro et Macedonibus proelio vincerentur Dareusque moreretur, et, si puella nata biceps esset, seditionem in populo fore, corruptelam et adulterium domi, et, si mulier leonem peperisse visa esset, fore ut ab exteris gentibus vinceretur ea res publica, in qua id contigisset
Abbreviated transcription (Latin):
mali impendentis datũ c̃quidem sic
arbitror ⁊̃ si multa fallant. eos aut
arte. aut cõiectura diuinare uidcan¬
tur esse tñ diumnacoem. homines
aut̃ ut incetis artib sic in hac posse
falli. potest accite̾ ut aliq signu
dubie datũ ꝓc̾to sit acceptũ. pot̃ ali¬
unũ aliqd̾ ita sit p̾dictũ p̃sensũq
ut cũ euenerit. ita cadat ut p̃dc̃m
sit. neq m eo quicꝙͣ casu ⁊ fortuitu
factũ esse appeat eẽ c̾te diuinacio¬
nc̃. idq esse omĩb confitendum.
Quo cuta pͥmũ mͥ uidet᷑. ut possido¬
mꝰ facit adco dequo satis tc̃mẽ. d̾m¬

Expanded text:
 inpendentis datum. Equidem sic arbitror, etiamsi multa fallant eos, qui aut arte aut coniectura divinare videantur, esse tamen divinationem; homines autem, ut in ceteris artibus, sic in hac posse falli. Potest accidere, ut aliquod signum dubie datum pro certo sit acceptum, potest aliunum aliquid ita sit praedictum praesensumque, ut, cum evenerit, ita cadat, ut praedictum sit, neque in eo quicquam casu et fortuito factum esse appareat, esse certe divinationem, idque esse omnibus confitendum. Quocirca primum mihi videtur, ut Posidonius facit, a deo, de quo satis d
Abbreviated transcription (Latin):
sus esset in oculũ retidisse.tũ socͣ¬
tes nõ parusti mͥ reuocanti cum
uterer qua soleo p̾sagatione diui
i ¶demã Socrates cũ apuddu¬
ellũ male pugnatũ esset lachete p̃¬
de fugẽt q cũ ip̃o lachete ũ uentũ
ẽ int̾iuũ eadem qua ceti fuge̾ no¬
lut quib querentib cur nõ eade
ua ꝑgeret d̾t̾reri sc ateo dixit.cum
quitẽ hii qui ana ma fugerant in
bostiũ equitatũ incidũnt ¶ ꝑmłta
diecta sunt ab antipat᷑ qui mirabi¬
lt asocrate diuinata sũt. q̃ pt̾mit¬
tã.dibi enĩ nota sũt. mͥ ad ꝯmemo¬
andũ nõ nccͣa. Illud tñ cius pb̃i i

Expanded text:
sus esset, in oculum suum recidisse, tum Socrsus esset, in oculum suum recidisse, tum Socrates: Non enim paruisti mihi revocanti, cum uterer, qua soleo, praesagitione divina. Idem etiam Socrates, cum apud Delium male pugnatum esset Lachete praetore fugeretque cum ipso Lachete, ut ventum est in trivium, eadem, qua ceteri, fugere noluit. Quibus quaerentibus, cur non eadem via pergeret, deterreri se a deo dixit; cum quidem ii, qui alia via fugerant, in hostium equitatum inciderunt. Permulta conlecta sunt ab Antipatro, quae mirabiliter a Socrate divinata sunt; quae praetermittam; tibi enim nota sunt, mihi ad commemorandum non n
Abbreviated transcription (Latin):
Cresi filiũ cũ ess infans locutum.
quo ostento regnũ patris ⁊ domũ
funditꝰ concidisse. Caput exarsisse
scruo Tullio dormienti.q̃ ystoria
nõ ꝓdidit. Ut ig̾ qui se tradet ita
quieti p̃p̃arato animo. cũ bonis co¬
gitatõib. tũ reb ad tͣnquillitate
acõmodatis c̾ta ⁊ uera c̾nt in sõp¬
is̃. sic castus aĩmus purus q in¬
gilantis ⁊ ad astroꝵ ⁊ ad auiũ reli¬
ẽ patior. Gnmiꝵ ẽ illud qd̾ deso¬
crate accepisꝰ. ꝙ ab ip̃o in libͥs soc̃¬
aemonirm appellat cui semꝑ ipẽ
paruĩt.nũꝙͣ impellenti sepe reuo¬
canti. Et socrates quidẽ quo quẽ
auctore meliore querimꝰ xenophõ¬
ti consulenti. sequeret᷑. ne epituꝵ
pestea qmͣ exposuit que ei udebã¬
tur. Et nr̃m quidẽ inquit hũanũ
ẽ consiliũ. s de rebꝰ ⁊ obscuris ⁊ in¬
ctis ad appollinẽ censeo refen̾dũ.
alligatũ iudisset quesisse quid ess.
Cũ ant̃ ille respondiss in agro am¬
bulanti ramulũ adductũ. ut reĩs¬

Expanded text:
Croesi filium, cum esset infans, locutum; quo ostento regnum patris et domum funditus concidisse. Caput arsisse Servio Tullio dormienti quae historia non prodidit? Ut igitur, qui se tradidit quieti praeparato animo cum bonis cogitationibus, tum rebus ad tranquillitatem adcommodatis, certa et vera cernit in somnis, sic castus animus purusque vigilantis et ad astrorum et ad avium reliest paratior. Hoc nimirum est illud, quod de Socrate accepimus, quodque ab ipso in libris Socrdaimo/nion appellat, cui semper ipse paruerit numquam impellenti, saepe revocanti. Et Socrates quidem quo quem auctorem meliorem quaerimus? Xenophonti consulenti, sequereturne Cyrum, posteaquam exposuit, quae ipsi videbantur: Et nostrum quidem, inquit, humanum est consilium; sed de rebus et obscuris et incertis ad Apollinem censeo referundum, alligatum vidisset, quaesivisse, quid esset; cum autem ille respondisset in agro ambulanti ramulum adductum, ut remis
Abbreviated transcription (Latin):
cape ut scribit eradides ponticus
salubͥs ne an pestilens amiꝰ futur
sit. Nam si obscurior qi caligiõsa
stella ex titit. pingue ⁊ cõcretũ eẽ ce¬
lũ. ut eius aspiratio gͣnis ⁊ pestles
futura sit. S̾in illustris ⁊ plucida scel¬
la appamit. significan celũ eẽ tenue
purũq ⁊ ꝓptc̃a salubre. ¶ democn¬
tus aut̃ censet sapient̾ instituisse
ueteres. ut hostiaꝵ ĩmolataꝵ ĩspi¬
sĩ a natura ꝓfecta obẜuacio atqus
agroꝵ. multa afferre potuit dies q̃
aĩadũtendo notarent᷑. ut ille pau¬
cuuianꝰ qui inchrisi phisicus indu¬
cit᷑ minime nat᷑am reꝵ ꝯgnoscete
uidat᷑. Nam istis qui linguã auium
inteuigũt. plus etalieno iecore sa¬
piũt qmͣ et suo magis audiendur
qm auscultandũ censeo. Curqueso¬

Expanded text:
ribit Ponticus salubrisne an pestilens annus futurus sit. Nam si obscurior et quasi caliginosa stella extiterit, pingue et concretum esse caelum, ut eius adspiratio gravis et pestilens futura sit; sin inlustris et perlucida stella apparuerit, significari caelum esse tenue purumque et propterea salubre. Democritus autem censet sapienter instituisse veteres, ut hostiarum immolatarum inspisi a natura profecta observatio atque usus agnovit, multa adferre potuit dies, quae animadvertendo notarentur, ut ille Pacuvianus, qui in Chryse physicus inducitur, minime naturam rerum cognosse videatur: nam intelligunt Plusque ex alieno iecore sapiunt quam ex suo, Magis audiendum quam auscultandum censeo.
Abbreviated transcription (Latin):
qudã ẽ. que docet qnͣta sit aĩ nis se¬
uĩcta a corpis sensib ꝙ maxĩe ꝯtin¬
git aut dormientib. aut m̃te ꝑmo¬
tis. ut enĩ d̾oꝵ aĩ sine oculis. sñ au¬
rib. sine lingua senciũt int̾ se qd
quisq senciat. Ex quo fit ut hoĩes
q̃ cũ taciti optẽt quid aut uoueant.
nõ dubitent qu dii illũ exandiant.
sic aĩ hominũ cũ aut sõpno soluti
uacant corꝑe. aũ mente ꝑ moti ip̃i¬

Expanded text:
quae docet, quanta sit animi vis seiuncta a corporis sensibus, quod maxime contingit aut dormientibus aut mente permotis. Ut enim deorum animi sine oculis, sine auribus, sine lingua sentiunt inter se, quid quisque sentiat, ex quo fit, ut homines, etiam cum taciti optent quid aut voveant, non dubitent, quin di illud exaudiant sic animi hominum, cum aut somno soluti vacant corpore aut mente permoti p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ tunc sint. magna q̃stio ẽ. S ex pla¬
rata si sint ca que ante q̃ri debenit.
sut ħ que querimꝰ faciliora. Conti¬
net enĩ totã hanc q̃onem ea racõ
que ẽ d̾ natura deoꝵ. que ate scd̃o
libro ẽ explicata dilucite.ꝙͣ si ob¬
tinemꝰ stabit illud ꝙ hunc lotu

Expanded text:
tunc sint, magna quaestio est. Sed explotunc sint, magna quaestio est. Sed explorata si sint ea, quae ante quaeri debeant, sint haec, quae quaerimus, faciliora. Continet enim totam hanc quaestionem ea ratio, quae est de natura deorum, quae a te secundo libro est explicata dilucide. Quam si obtinemus, stabit illud, quod hunc locum
Abbreviated transcription (Latin):
tate u̾satus q ẽ cũ in nũabilib aĩs
omia que ĩ natura reꝵ sũt uident.
Si mõ tempatis escis moditisq
pocionib ita ẽ affectus. ut sopito
corpe: pẽ uigilet. ħ sõpmãtis ẽ di¬
innacio Hic magna queda etoritur.
neq naturalis. s artificiosa sõpn¬
oꝵ antifonis int̾prctacio eodẽꝙ
mõ ⁊ oraculoꝵ uaticinationũ. Snͣt
enĩ explanatores ut gͣmatiti pocta¬
ꝵ. Nam ut auꝵ ⁊ argentũ. es ferru.
frustra natura genuisset. nisi eatẽ
docusset ꝙ̃ ad modũ adeoꝵ ueãs
ꝑuemiret᷑. nec fruges t̾re baca sue
arboꝵ cũ utilitate ulla gm̃ humra¬
no dedisset.mũ caꝵ cultus ⁊ ꝯdi¬
ciones tradidiss. mat̾ia ue quid
iuuaret. nsi confectionis enus fa¬
bricam hr̃emꝰ. sic cũ omĩ utilitate
qm̃ dii homĩb dederũt ars aliqua
ꝯuĩcta ẽ. ꝑ qmͣ illa utilitas ꝑcipi
possit. Itẽ igͥ sõpinis uatitinacõib
oculis qr erant inulta obscura. mi¬
ta ambigna. explanacões adhibi¬

Expanded text:
tate versatusque est cum innumerabilibus animis, omnia, quae in natura rerum sunt, videt, si modo temperatis escis modicisque potionibus ita est adfectus, ut sopito corpore ipse vigilet. Haec somniantis est divinatio. Hic magna quaedam exoritur, ue ea naturalis, sed artificiosa somniorum Antiphontis interpretatio eodemque modo et oraculorum et vaticinationum sunt enim explanatores, ut grammatici poe+tarum. Nam ut aurum et argentum, aes, ferrum frustra natura divina genuisset, nisi eadem docuisset, quem ad modum ad eorum venas perveniretur, nec fruges terrae bacasve arborum cum utilitate ulla generi humano dedisset, nisi earum cultus et conditiones tradidisset, materiave quicquam iuvaret, nisi consectionis eius fabricam haberemus, sic cum omni utilitate, quam di hominibus dederunt, ars aliqua coniuncta est, per quam illa utilitas percipi possit. Item igitur somniis, vaticinationibus, oraclis, quod erant multa obscura, multa ambigua
Abbreviated transcription (Latin):
q neͣ uchement̾ hñt magnãdelec¬
tationẽ. Totã enĩ nam cuiꝰ piã porĩ
añ oculos aut głosi ut nos etẽpl
cã ceꝑamꝰ. aut ĩuidi. a timidi aut
auari ãbiciosi amatoris. inturiosi.
furis. quad ruplatoris. demq cu¬
nis studiũ ꝓ crahi pot̾ ĩ mediũtil¬
Ermocinacio ẽ. cũ alicui ꝑ ͤ sno

Expanded text:
 vehementer habent magnam delectationem: totam enim naturam cuiuspiam ponunt ante oculos, aut gloriosi, ut nos exempli causa coeperamus, aut invidi aut tumidi aut avari, ambitiosi, amatoris, luxuriosi, furis, quadruplatoris; denique cuiusvis studium protrahi potest in medium talSermocinatio est, cum alicui
Abbreviated transcription (Latin):
nañ sũtTace ⁊ q̃ curanda st̃ cura Tu
cessas mͥ uitam t̾ oẽm bñ niuendi
spem mea morte adimet᷑. Iste muli¬
erẽ repulit asc lam̃tantẽ.Iui nescio
ꝙ incipiẽti dice̾ ꝙ dignũ uidel illiꝰ
uirtute ess gladiũ mlate̾ defixit.
puto ra hoc exemplo datos eẽ unicͥ¬
q fmones ad dignitatẽ actõmoda
Nã qui putamꝰ illos dicturos si hoc
indicanitis. Nõ ne õs qui hac ucen¬

Expanded text:
na non sint? Tace et quae curanda sunt, cura. Tu cessas mihi vitam, tibi omnem bene vivendi spem mea morte eripere?» Iste mulierem propulit ab se lamentantem; illi nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in hoc exemplo datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodat«Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes hac uten
Abbreviated transcription (Latin):
exp̾mit᷑ atq eff̾ingit᷑ u̾b̾ corpis
cuiꝰ piam forma quo ad satis sit ad ĩ¬
tlłigendũ hoc mõ. Nunc iidices di¬
pũ cesiũ cui sane magna ẽ in mento
cicatx. si qͦmõ pot̃ uob̾ in memoriam
redire. ht hec exornacio cũ utilitatẽ
si quẽ uelis demõstrare tũ uemstatẽ
si b̾nit̃ ⁊ dilucide facta ẽ. B̾notaco¬
otatio ẽ cũ alicuiꝰ nͣa c̾cis descri¬
bit᷑ signis q̃ situti note queda
natẽ sũt atcributa. Ut si uelis ñ di¬
uitẽ. S ostentato rẽ petuniosã descri¬
beͣ. Iste inꝗens indices ꝗ se dici dimi¬
nultu nos intueat᷑. Nõ ne nob̃ uidr
dice̾. dare uob̾ locũ si mͥ molesti non
essetis. Cũ uͦ simstra m̃tũ sb̾leuat. exis¬
timat se gẽme nitore ⁊ auri splendore
aspectus õim ꝑstrĩge̾. Cũ pueꝵ respic̃
hunc unũ quẽ ego noui uos nõ ar¬
bitror nosse alio nõie aprellat. Uiñ
alio atq alio. heus tu in quit ueni
sanmone. ꝗd isti barbari ꝑ curbẽt ut

Expanded text:
exprimitur atque effingitur verbis corporis cuiuspiam forma, quoad satis sit ad intellegendum, hoc modo: «Hunc, iudices, dipum, caesium, cui sane magna est in mento cicatrix, si quo modo potest vobis in memoriam redire.» Habet haec exornatio cum utilitatem, si quem velis demonstrare, tum venustatem, si breviter et dilucide facta est. Notatio est, cum alicuius natura certis describitur signis, quae, sicuti notae quae naturae sunt auniosi describere: «Iste», inquies, «iudices, qui se dici divivultu nos intueatur. Nonne vobis videtur dicere: « dant, si mihi molesti non essetis?» Cum vero sinistra mentum sublevavit, existimat se gemmae nitore et auri splendore aspectus omnium praestringere. - Cum puerum respicit hunc unum, quem ego novi - vos non arbitror -, alio nomine appellat, deinde alio atque alio. «At eho tu», inquit, «veni, Sannio, ne quid is barbaris turbent»; ut
Abbreviated transcription (Latin):
dare dnm̃ iam uentux si uelit iãeti¬
re. Ita ne ẽ inquit. Camꝰ hospites. fr̃
uenit ex falcerno ego illi obiã egã
uos huc decima uenitote. hospites
si ꝯferũt sese. uident hominc̃ pꝰcra
die narrant expostulant accusant.
Ait iste eos similitudine loci decep¬
tos. angi porto toto deerrasse. Conẗ
ualitutmẽ suã ad noctẽ multa expec¬
tasse sanmoni puero negociũ dedat.
nt uasa uestmita pueros corrogaset
ẜ uulos ñ murbanos satis stremie
⁊ ꝯtumet ꝯparet. Iste hospites domu
deducit ait se edes marnins auda
amico ad mmipcias comodasse. Nũti¬
at puer argentũ repeti. ꝑ timuerat
eĩ qui comodarat.Aꝑge te inquit
edes comodam familiã dediargẽ¬

Expanded text:
lare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus hospitis; frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites si conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue conparat. Iste hospites domum deducit: ait se aedes maximas cuidam amico ad nuptias commodasse. Nuntiat puer argentum repeti: pertimuerat enim, qui commodarat. «Apage ‹te»,› inquit, «aedes commodavi, familiam dedi: argen
Abbreviated transcription (Latin):
Ignificatio ẽ que plus one¬
in suspicione relinꝗt ꝙͣ posit
ẽ in orõne. Ea fit ꝑ exsuꝑacionẽ. am¬
biguũ. ꝯseq̃nciam. abscisionẽ. siłitu
ca sic. hic de tanto pat̾monio tãcito
testã qua sibi petat ignẽ nõ reliqt.
ꝑ ambignũ cũ u̾bũ pot̾ in duas plu¬
cas ꝗ multas ħrditaces adierit ꝓ¬
spice cu ꝗ płimũ ceris. nã ãbigu̾a
ꝙ̃admodũ uitanda sũt q̃ obscuram
ancipites aut młtiplices potestatee.
ꝑ ꝯsequciam significacio ẽ cũ res
ta res relinquit᷑ insuspicione. ut
si salsa m̃tarii fło dicas. Quiesce tu
cuiꝰ ꝑat̾ cubito se emũge̾ solebat.
ꝑ abscisionẽ. sicũ incipimꝰ aliꝙ dice
p̾cidamꝰ ⁊ exeo ꝙ iam diximꝰ satis re¬
linꝗtur suspiciomis sic. Qista for¬
ma ⁊ etate miꝑ aliene domui. nolo
plura dice̾. ¶ꝑ siłi tudinẽ. cũ aliqua
re siłi collata nicħ ampliꝰ dicimꝰ .s
Noli sat̾ninc miniũ ppłi reue̾ncia

Expanded text:
Significatio est res, quae plus in suspicione relinquit, quam positum est in oratione. Ea fit per exsuperationem, ambiguum, consequentiam, abscisionem, similitcausa, sic: «Hic de tanto patrimonio tam cito testam, qui sibi petat ignem, non reliquit.» Per ambiguum, cum verbum potest in duas pludicas, qui multas hereditates adieritspice tu, qui plurimum cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, quae obscuram rimus verborum ancipites aut multiplices potestates. Per consequentiam significatio fit, cum res, ta res relinquitur in suspicione; ut si salsamentari filio dicas: «Quiesce tu, cuius pater cubitis emungi solebat.» Per abscisionem, si, cum incipimus aliquid dicecidamus, et ex eo, quod iam diximus, satis relinquitur suspicionis, sic: «Qui ista forma et aetate nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum aliqua re simili allata nihil amplius dicimus, sed «Noli, Saturnine, nimium populi frequentia
Abbreviated transcription (Latin):
attribuit᷑ ad dignitatẽ accomoda¬
te.ant actio quedã. hoc pacto ¶ Qd¬
si ñc̃ ħ urbs ĩnictissima nocẽ emnit¬
tit ñ ħ pacto loqͣtur. Ego illa pluri
mis ornata tropheis triũphis di¬
tata cͥtissimis clarissimis locuple¬
tati uictoriis. nc̃ urĩs sedicionib
otiues uexor. ꝙͣ dolis maliciosa caͣ¬
tigo. iurib ꝓbata numantia. disci¬
phinis erudita cormchꝰ labefactare
Nõpotuit. eã patimini. nẽ ab hoĩm¬

Expanded text:
modata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc haec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potuit, eam patimini nunc ab homun
Abbreviated transcription (Latin):
ta miẜere nri. Noli extinguẽeta¬
ctos. fer mansucte fortuna nosi
fuimiꝰ beati. nosce te eẽ hoĩematils
qn illũ m̃ datis. ac uos antid. moi
opplorare desinitis. ñ abibit. lu
nũ tiati inte̾a uenisse istũ. ⁊ a¬
more maximo mortẽ miransl

Expanded text:
ta: miserere nostri, noli extinguere extinctos, fer mansuete fortunam: nos quoque fuimus beati: nosce te esse hominem.» - «Quin illum mihi datis ac vos auribus meis opplorare desinitis? Non abibit.» Illi nuntiatur interea venisse istum et clamore maximo mortem minari.
Abbreviated transcription (Latin):
mediũ tanꝙͣ iubatus draco serpit.
dentib aduncis aspectu uenenato.
spũ rabido circũspectans huc ⁊ illuc
si ꝙ̃ repiat cui aliqd mali faucib at̾¬
flare ore actingere dencib in secare.
lingua aspg̾e possit. ut ĩuidiã adou¬
cat hoc mõ. Iste ꝙ diuicias suas iactat
sic̃ g allꝰ effrigia. aut ariolꝰ ꝯspiã dep̃s¬
sus ⁊ oneratꝰ auro clamat et deierat.

Expanded text:
medium tamquam iubatus draco serpit dentibus aduncis, aspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus adflare, ore adtingere, dentibus insecare, lingua aspergere possit.» Ut in invidiam adducat, hoc modo: «Iste, qui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariolus quispiam depressus et oneratus auro clamat et delerat.»
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑ subiectõe rõnis. hoc pacto. Om̃s
bñ uiuendi rõnes ĩ uͥtute sũt collo¬
cande. ꝓptẽa qd̾ sola uͥcus in sua pote¬
state ẽ. Omĩa p̃ter cã subiecta sũt sb̾
fortune dñacione. Itẽ. qui fortums
alicuiꝰ in ducti amiciciã eiꝰ secuti sunt.
hii sił ac fortuna de lapsa ẽ. deuolant
õs. Cu enĩ recessit ea res q̃ fuit ꝯsue¬
tudinis cã. nicħ suꝑ ẽ qͣre possit̾ in
amicicia teneri Sũt itẽ siñe q̃ du płr¬
efferunt᷑. hoc mõ sme rõne. Errãt q
in ꝓspis reb om̃s ĩpetꝰ fortũe se pu¬

Expanded text:
matur subiectione rationis, hoc pacto: «Omnes bene vivendi rationes in virtute sunt conlocandae, propterea quod sola virtus in sua potestate est, omnia praeterea subiecta sunt sub fortunae dominationem.» Item: «Qui fortunis alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit constudinis causa, nihil superest, quare possint in amicitia teneri.» Sunt item sententiae, efferuntur. Hoc modo sine ratione: «Errant, qui in prosperis rebus omnis impetus fortunae se pu
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd ita. qr uiros ad unũ qdq maleni¬
ciũ singule cupiditates ĩpellũt. muli¬
eres ad omĩa malefitia cupiditas un
facultatẽ dediss. iniquũ erat ĩ eoꝵ
supplicio ꝯsumẽ quos eadẽ fortuna
paulo ante ĩ amplissimo statu collo¬
carat. Quid qd̾ exer citũ ꝯͣ duxit. de¬
sino meminisse. Qͥd ita. qr uiti fortis.
ẽ. qui de uictoria ꝯtendant eos hostes
putare. qui uicti sut. eos hoĩes urdi¬
care. ut possit bellũ fortitudo minũe
pacẽ hũanitas angẽ. ⁊ ille si nicisset
nõ idẽ fetissi. nõ ꝓfecto tã sapiẽs esset.
Cur igͥ partis: qr talẽ stulticia ꝯ tẽpnẽ.¬

Expanded text:
ta? Quia viros ad unum quodque maleficium singulae cupiditates inpellunt, mulieris ad omnia maleficia cupiditas unafacultatem dedisset, inicum erat in eorum supplicium consumere, quos eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu conlocarat. Quid, quod exercitum contra duxit? Desino meminisse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Et ille, si vicisset, non idem fecisset? Non profecto tam sapiens fuisset. Cur ig
Abbreviated transcription (Latin):
aciomis alicuiꝰ. Phõis. aut urb̃. a loci
ã rei cuiꝰpiam ꝯpellacionẽ. hoc mͦ. Te
nũc alloquar o affricane. cuiꝰ mortui
qͦ nomẽ splendori ac detori ẽ ciita¬
ti. tui clarissim nepotes suo sangͥne
abluerũt ĩmnicoꝵ cruoclitatẽ. It̾esi ꝑ¬
fidiose t̾regelle ꝙͣ facile scelere urõ ꝯ
tabunstis. ut cuiꝰ nitor urbis italia
nup illustrauit. eiꝰ nc̃ uix fundam̃to¬
ꝑ reliquie mancãt. Itẽ bonoꝵ insidi¬
atores latrocuno uitã ĩnocẽtissum
cuiꝰq petistis. tantã ne ex ĩ iꝗtate u¬
dicioꝵ ur̃is calũpniis assũpsistis fa¬
cultatẽ hac exclamacione si loco ute¬
m̃raro. ⁊ cũ rei magnitudo postulare
ditoris adducemus. De in t̾rogatiõe

Expanded text:
ionis alicuius per hominis aut urbis aut loci aut rei cuiuspiam conpellationem, hoc modo: «Te nunc adloquor, Africane, cuius mortui quoque nomen splendorei ac decori est civitati. Tui clarissimi nepotes suo sanguine aluerunt inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, ut, cuius nitor urbis Italiam nuper inlustravit, eius nunc vix fundamentorum reliquiae maneant.» Item: «Bonorum insidiatores, latrocinia, vitam innocentissimi cuiusque petistis; tantamne ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et cum rei magnitudo postulare em animum auditoris adducemus. Interrogatio
Abbreviated transcription (Latin):
exuita ⁊ morib suptã. De contrario.
ẽ qd̃ ex reb diu̾sis duab altam bͤ¬
uit ⁊ facile ꝯfirmat. hoc pacto. Nã qui
alienis reb amicũ fore spes.¶ Itẽ. nan
putes ĩmacitias cũ fide hr̃c posse. ant

Expanded text:
ntio. od ex rebus diversis duabus alteram breviter et facile  confirmat, hoc pacto: «Nam, qui alienis rebus amicum fore speres?» Item: «Nam, putes inimicitias cum f
Abbreviated transcription (Latin):
eãt ingemosus. doctus erat bõĩs nine
⁊ͣ stuoiosuis amicus erat᷑. sꝰ ĩ ciuitate p¬
nꝰ erat Itẽnã cũ istos ut ab soluãt teto¬
gas. ut peierent rogas. ut eristi ac̃o ne¬
gligant rogas. ut leges ppłi. r tuc libi¬
nacionẽ ⁊ hanc ⁊ qmͣ ante expostu

Expanded text:
rat, ingeniosus erat, doctus erat, bonis viris et studiis amicus erat: ergo in civitate pItem: «Nam cum istos, ut absolvant te, rogas, ut peiurent, rogas, ut exeistimationem neglegant, rogas, ut leges populi Romani tuae libinationem,  utamur, quam ante exposu
Abbreviated transcription (Latin):
eeaq corpꝰ suũ adduxit turpissime cu¬
poititi time ꝑmultos qͦs istos iurũ
parentes. cetõs adqis uidet surdeceto¬
ls infamiã ꝑtinẽ. Qd postea qͦs tan¬
nila pot᷑ honesta rõ retinẽ. eã ꝙͣ mac
ntudo petati facit trmda. ĩtemꝑantia
ꝯsid̾atam. Quid ueneficii dãpnatã ꝗd
amor ⁊ intemꝑans libido ꝯmouẽ po¬
tuit. cũ cuiꝰ mulicris animꝰ ess corrup

Expanded text:
 corpus addixerit turpissimae cupiditati, timere multos. Quos istos? Virum, parentes, ceteros, ad quos videt sui dedecoris infamiam pertinere. Quid postea? Quos tanlla potest honesta ratio retinere eanitudo peccati facit timidam, intemperantia deratam. Quid? Veneficii damnatam quid amor et intemperans libido commovere potuit; tum cuius mulieris animus ess
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diu̾sis pncipia sumũt᷑
erit honoris ⁊tẽs cipio numancia sus¬
tulit. scipio cartaginẽ deleuit. Sciꝑio
patc̃ pepit. Scipio aiuitatẽ fuauit Cu ĩ¬
foꝵ ꝓ dire. tu lncẽ ꝯspice̾. tu mhoꝵ con¬
spectũ uenire conaris. audes u̾bũ fa¬
ccͣ. andes quidꝙͣ abistis pete̾. audes
supplicuĩ dep̃cari. Qud ẽ ꝙ possis de
dũ ꝯtẽpsisti. Nõ amcos ꝓdidisti. nõ
parenti man᷑ inculisti. Nõ deniq ĩ oĩ
de decore uolutat᷑ e ħ erornacõ tũ mł¬
adornandã ⁊ ad exaugendã orõnem

Expanded text:
 diversis principia sumunturerit honori.» Item: «Scipio Numantiam sustulit, Scipio Kartaginem delevit, Scipio pacem peperit, Scipio civitatem ‹servavit.»› Iodire, tu lucem conspicere, tu in horum conspectum venire conaris? Audes verbum facere? Audes quicquam ab istis petere? Audes supplicium deprecari? Quid est, quod possis defdum reliquisti? Non amicos prodidisti? Non parenti manus adtulisti? Non denique in omni dedecore volutatus es?» Haec exornatio cum muad ornandam et ad exaugendam orationem.
Abbreviated transcription (Latin):
niuolentiam trahemꝰ. Si nr̃m officiũ
sine arrogantia laudabimꝰ atq in re
publicam quales fuerimꝰ. Aut in
parentes. aut in amicos. aut ĩ eos
qui audiunt aliquio refereniꝰ. dum
hec omĩa adcam ip̃ani rẽ dequa agi¬
tur sint accomodata.Itẽ si nr̃a m
cõmoda ꝓferemus. inopiã. solitudi¬
nem calamitatem ⁊ si orabimꝰ ut
nob̾ sint auxilio. ⁊ simul ostendemꝰ
in aliis noluisse nos spem habere
Abͣuersarior ꝑsona beniuolenciaci¬
ptabitur. si eos in odiũ. inuidiam.
piemus siqd̾ coꝵ spurte. supbe pfi¬
diose. crudelit̾. confident̾. malicio¬
se. flagiciose factum ꝓfercmus i
ĩuidiam trahemus.si iiĩ. si potentiã.
factionez. diuicias. in ꝯtinenciam
nobilitatẽ.cdientelas. hospicium.
emus Ins tẽptionemad ducemiss
si in ertiam. ignauiam. desidiam.
luxuriam aduersarioꝵ ꝓferenuus.
LAb auditorum ꝑsona bemuolent¬
A colligitur sires eorũ fortiter. sapi¬
ter. man sucte. magnifice iudicl
tas ꝓferemus. S⁊ sique de huis eris¬

Expanded text:
nivolentiam contrahemus, si nostrum officium sine adrogantia laudabimus, atque in rem publicam quales fuerimus aut in parentes aut in amicos aut in eos, qui audiunt aliquid referemus, dum haec omnia ad eam ipsam rem, qua de agitur, sint adcommodata. Item si nostra incommoda proferemus, inopiam, solitudinem, calamitatem; et si orabimus, ut nobis sint auxilio et simul ostendemus nos in aliis noluisse spem habere. Ab adversariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium, in invidiapiemus, si quid eorum spurce, superbe, perfidiose, crudeliter, confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si factionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, emus. In contemptionem adducemus, si inertiam ignaviam, desidiam luxuriam adversariorum proferemus. Ab auditorum persona benivolentia colligitur, si res eorum fortiter, sapienter, mansuete, magtas proferemus, si que de hiis esti
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uidetur. Causa posita quo ꝯmo¬
diꝰ exordiri possimꝰ genus cause est
ꝯsiderandũ.
Enera causax sunt q̃tuor. honc¬
stũ. turpe. Dubiũ. humule.
honestũ cause genus putat᷑. cũ aut
paricidam. Turpe genꝰ intligitur.
dit᷑ turpis. Dubiũ genꝰ ẽ cum ħt
inse causa ⁊ honestatis ⁊ turpitudis
ꝑtem. Humile genus ẽ. cũ ꝯtẽpta

Expanded text:
UT 5 Causa posita, quo commodius exordiri possimus, genus causae est considerandum. enera causarum sunt quattuor: honestum, turpe, dubium, humile. Honestum causae genus putatur, cum aut parricidam. Turpe genus intellegitur, ditur turpis. Dubium genus est quod habet in se causa honestatis aut turpitudinis partem. Humile genus est, cum contempta
Abbreviated transcription (Latin):
insinuacio que epodos nõiat᷑. ¶pn¬
cipiũ ẽ cũ statim auoitoris animu
nob̾ ydoneũ reddimꝰ adaudiend̾.
Id ita sumit᷑ ut attentos. ut dociłs.
ut beminolos.anditores hr̃e possi¬
inui genus cause dubiũ ħebimꝰ.
a beniuolentia pn̾cipiũ ꝯstituemiũ.
nequid illa turpitudinis ꝑs̃ nobis
obeẽ possit. Sin humile genus cau
se erit faciemus attentos. Sin turpe
cause genus crit. insinuacione utẽ¬
dũ erit. dequa posterius dicemꝰ. nͥꝗd
nacti erimus. Qrͣ adu̾sarios c̾minã¬
do bemiuolentiam cape possimꝰ. sin
honestũ canse genus erit. licebit rec¬
te uel uti. uł nõ uti pnͥcipio. Si uti uo
lemꝰ aut io oportebit ostendẽ quaeͣ
causa sit honesta. aut breuit̾ quib
de reb simꝰ dicturi ostendẽ Sin prin¬
beniuolũ auditorẽ hr̃e uolumus
quomõ quidq ꝯfici possit apiemus
¶Dociles auditores hr̃e potimꝰ si sũ¬
mã cause breuit̾ exponemꝰ ⁊ si attẽ¬
tos eos faciemꝰ. Nam docilis ẽ qui

Expanded text:
atio, quae epodos nominatur. Principium est, cum statim auditoris animum nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id ita sumitur, ut attentos, ut dociles, ut benivolos auditores habere possimus. Si genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium constituemus, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse possit. Sin humile genus erit causae, faciemus attentos. Sin turpe causae genus erit, insinuatione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum genus causae erit, licebit recte vel uti vel non uti plemus, aut id opportebit ostendere quare causa sit honesta, aut breuiter quibus de rebus dicturi sumus exponere. Si prinentum auditorem habere volumus, quo modo quidque effici possit, aperiemus. Dociles auditores habere poterimus, si summam causae breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nti apparatus. iuteq cultus. Cũ
elegancia ⁊ copia. quib reb effec¬
tum ẽ. ut int̾ita peciũe cupidi¬
tas ess. nec uo rei familiarisam¬
pnricatio nemim noce̾s intupe¬
randa ẽ s fugienda semꝑ ĩiura
ẽssarime aut̃ adducunt᷑ pleriq
ut eos iusticie capiat obluuo.¬
Item incittrut. ꝙ eni ẽ apud hen¬
num. nulla sc̃a societas. nec fides
regniẽ.id latius patet. nam qdd
sc̃am societatẽ Secłauit id mͦ te¬
meritas s. cesaris. qui omĩa uira
pncipatu. Est aut in haoc gne mo¬
lestũ ꝙ in maximis aĩnus splen¬
didissimisq ingeniis. płmq ex¬
istunt honoris impii. potentie.
glie cupiditates qd̃ mag̃ cauẽ¬
dum ẽ. ne quid in eo gn̾e peccet᷑
utrũ pturbatione aliq̃ aĩ q̃ płm
q breius ẽ ⁊ ad tempꝰ. an cõsulto
icogitata fiat miuria. lemora eĩ
sũt ea que repentino aliquo mo¬
tu accidunt. qmͣ ea que medita¬
ta et p̃pata inferunt᷑. ⁊c denferẽ¬
da quidẽ iuiria satis tc̃mẽ.

Expanded text:
i apparatus vitaeque cultus cum elegantia et copia; quibus rebus effectum est ut infinita pecuniae cupiditas esset. Nec vero rei familiaris amplificatio nemini nocens vituperanda est, sed fugienda semper injuria est. Maxime autem adducuntur plerique ut eos justitiae capiat obltem inciderunt. Quod enim est apud Ennium: Núlla sancta sócietas Néc fides regni ést. id latius patet. Nam quicsanctam societatem. Declaravit id modo temeritas C. Caesaris, qui omnia iura principatum. Est autem in hoc genere molestum, quod in maximis animis splendidissimisque ingeniis plerumque exsistunt honoris, imperii, potentiae, gloriae cupiditates. Quo magis cavendum est, ne quid in eo genere peccetur. utrum perturbatione aliqua anim brevis est et ad tempus, an consulto et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferenda quidem iniuria satis dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
a inferut᷑ sepe amctu ꝓfiasa¬
gitat timet ne nsi id fecit ip
ali quo afficiat᷑ i ꝯmodo. ¶ci
aut̃ parte ad miuriã facienen
enit ea que cõcupierũt inquo

Expanded text:
ia inferuntur, saepe a metu proficiscgitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquo afficiatur incommodo. Maximam autem partem ad iniuriam faciendam cantur ea, quae concupiveru
Abbreviated transcription (Latin):
ex petendis ẽẽ eduxi. Quippe cũ in¬
tib ⁊ tm̃ desid̾are marime quib ha¬
bundaret. Neq eni unꝙͣ expletur
nec satiat᷑ cupiditatis sitis. neq so¬
lum ea que h̃t libidine augendi
cruciant᷑. s ⁊̃ amittendi metu. in qͦ
in beciua ⁊ ꝯmutabilia pecunie mẽ
cũreac factis longe alit uidicassẽt.
pot̾ ne bonũ cuiꝙͣ ẽẽ malo. aut pot̃
quisqͣ in habundaçia bonor ip̃e eẽ
ꝯ bonus. at qui ista talia onnia
sint ꝓbis. Qũa obrem irrideat si
pecus aut suplectilẽ anuẜit. Nec nõ
Patriam plenã cepiss hostis cetiq
ita fugerent ut multa desius reb
apportirent secũ. cũ ess ãmonit̾ a qͥ¬
dam.ut idem ip̃e face̾t. ego u̾o̾ ĩꝗt
satio. Nam onĩa mecũ porto mea.
le enĩ ludibria fortune. ne sua ꝗdẽ

Expanded text:
expetendis esse duxi, quippe cum vitis ea tamen desiderare maxime, quibus abundarent; neque enim umquam expletur nec satiatur cupiditatis sitis, neque solum ea qui habent libidine augendi cruciantur, sed etiam amittendi metu. in quoinbecilla et conmutabilia pecuniae memda, cum re ac factis longe aliter iudicavissent. potestne bonum cuiquam malo esse aut potest quisquam in abundantia bonorum ipse esse non bonus? atqui ista omnia talia absint probis. quam ob rem licet inrideat si pecus aut supellectilem amiserit, nec non patriam Prienam cepisset hostis ceterique ita fugerent, ut multa de suis rebus asportarent, cum esset admonitus a quodam ut idem ipse faceret, ego vero inquit facio; nam omnia mecum porto mea. ille haec ludibria fortunae ne sua quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cent. utrũ se hoꝵ alicuiꝰ. qui mãmo¬
reis intectis ebure ⁊ auro fulgẽti¬
b qui signis. qui tabulis. ꝗ celato
auro ⁊ argento. Qui cornichiis oꝑi¬
b habundant. an gan fabricii.qui
nent. accurate q defe̾ndũt. uolup¬
tate ẽẽ sũmu bonũ. que quidẽ in¬
uor pecudum uidet᷑ esse. ñ hõinu.
cum tibi siue deus siue mat̾. ut ita
dicã reꝵ õuii nat᷑a dederit aĩmu
quo nichil ẽ p̃stanciꝰ. ncq diuimꝰ.

Expanded text:
cent, utrum se horum alicuius, qui marmoreis tectis, ebore et auro fulgentibus, qui signis, qui tabulis; qui caelato auro, et argento, qui Corinthiis operibus abundant, an C. Fabricii, quinent, accurateque defendunt, voluptatem esse summum bonum. Quae videm vox pecudum videtur esse, non hominum. Tu, cum tibi, sive Deus, sive mater ut ita dicam rerum omnium, natura, dederit animu, quo nihil est praestantius, neque di
Abbreviated transcription (Latin):
trem deciũ ꝗ eius filiũ denotauit
ĩmisitq ĩ armatas hostiũ copus.
Quid continencia qnti fabric.
quid tenuitas nictus martii cl¬
rii sequebat᷑. quid duo ꝓpugnacu¬
cipionis. &ͥ duo cartaginẽsiuao¬
uentũ corpib sus in t̾chidendi
putauert. quid affricanꝰ mnot
quid minor. quid int̾hoꝵ etate.
les. Nam domesticis eremplis a¬
tasse quitꝙͣ inuita sibi ẽẽ erpetc¬
dũ. insi ꝙ laudabile esset ⁊ p̃cim¬

Expanded text:
trem Decium, quae filium devota vita trem Decium, quae filium devota vita inmisit in armatas hostium copias? quid continentia C. Fabricii, quid tenuitas victus M'. Curii sequebatur? quid duo propugnacuScipiones, qui Karthaginiensium adventum corporibus suis intercludendum putaverunt? quid Africanus maior? quid minor? quid inter horum aetates lii? - nam domesticis exemplis aitassene quicquam in vita sibi esse expetendum nisi quod laudabile esse et p
Abbreviated transcription (Latin):
bis relinq̃r᷑ anri aut argenti.ao
auariciam.aut amenitatũ adte¬
lectationẽ. aut supellectibis ad de¬
licias ant epulaꝵ ad noluptates:
ponite ante oculos unũꝙ̃q regi.
nultis incipe a romulo. nultis pꝰ
lib̃am cuntatẽ ab hiis ip̃is qui li¬
dib ascendit in celũ. hiis ne que
isti bona appellant an reb gestis
atq nirtutib. quid muna põpili.
minus ne gͣtas diis ĩmortalib
capedines. aut fictiles urnas fn¬
isse. ꝙͣ delicatas alioꝵ pateras ar¬
bit᷑mur. Omitto reliquos. Sunt
enĩ omẽs pares int̾ se p̃t̾ supbũ¬
quid egerit in patria libanda si
quis item reliquos ciꝰtẽ ꝯsilii so¬
cios quid expectauerit. quid secu¬
ti st̃. nũquis eristet cui noluptas
cui diuicie. cui demiq p̃t officur
forti ⁊ magmi uiri. quicĩ aliud
in ꝓposito fuisse uiteat᷑. Queres
ad necẽ porsenne qntum muciu
ĩpulit sine uli ⁊ spe salutis sue q̃
ius cocttẽ cc̃ om̃es hostiũ copu
tenuit in pontẽ solũ. aueuis¬

Expanded text:
genti ad avaritia, aut amoenitatum ad delectationem, aut supellectilis ad delicias, aut epularum ad voluptates? Ponite ante oculos unumquemque Regum. Vultis, incipiam a Romulo? Vultis post liberam civitatem, ab iis ipsis, qui liulus ascendit in caelum: iisne, quae isti bona appellant? an rebus gestis, atque virtutibus? Quid autem Numa Pompilius? minusve gratas Diis immortalibus capedines, ac fictiles urnulas tuisse, quam delicatas aliorum pateras arbitramur? Omitto reliquos: sunt enim omnes pares inter se, praeter superbumquidegerit, in patria liberanda: si quis item reliquos eiusdem consilii socios, quid spectaverint, quid secuti sint: num quis existat, cui voluptas, cui divitiae, cui denique, praeter officium fortis et magni viri quicquam aliud propositum fuisse videatur? quae res ad necem Porsennae C. Mucium inpulit sine ulla spe salutis suae? quae vis Coclitem contra omnis hostium copias tenuit in ponte solum? quae pa
Abbreviated transcription (Latin):
at qui si uoluptas que płimorum
patrocimis defcudit᷑. mõ in reb
coms habenda nõ est. Eaq quo ẽ
maior. eo m̃tẽ ex sua sede ⁊ statu di¬
mouet. ꝓfecto nichil ẽ aluid bene
⁊ beate uiueͣ.

Expanded text:
atqui si voluptas, quae plurimorum patrociniis defenditur, in rebus bonis habenda non est, eaque quo est maior, eo magis mentem ex sua sede et statu demovet, profecto nihil est aliud bene et bea
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ illito. s cũ difficił ess incerte
rei estimacio. tm̃ odio dampnau¬
deos mittimꝰ Rõnes aut multe
m̾ occurrũt ꝓꝑ quas c̾men hoc in le¬
ꝗẽ cadere nõ debebat. p̾mũ oĩum
pars optima bñtitii periit.si attõ
appello. si adndicẽ uoco. incipit
nõ bñficiũ esse s creditũ. Demide
cũ res honestissima sit referre gͣ¬
ciã. desmit esse honcsta. sĩ ncc̃ia ẽ.
Ita duas res quib ĩuita hũma
nichil pultriꝰ ẽ corrũpimꝰ. g̃tuen
romniẽ ⁊ bñficiũ cuid eĩ aut m
hec magnit̾icũ ẽ si ũnficiũ ñ dat.
si ꝯmodat aut in illo qͥ rẽddit nõ
gratũ esse. nisitutũ ẽ ingͣtum fu¬
isse . Adice nũc qr huic um legi or¬
omĩa fora uix suffitient. quis erit
qui nõ agat.:quis cũ quo nõ agat᷑.
Om̃es sua extollunt. om̃es etiaz
mimina.que in alios ꝯtulẽ dila¬
tant pret̾ca quetũq in cogitatõ
cadunt. ꝯp̃hendi possunt. ⁊ ñ dare
int̾mitam licentiam uidici. ⁊õ me¬

Expanded text:
 illud, sed eum difficilis esset incertae rei aestimatio, tantum odio damnavdeos mittimus. Rationes autem multae mihi occurrunt, propter quas crimen hoc in legem cadere non debeat. Primum omnium pars optima beneficii periit, si actioappello, si ad iudicem voco, incipit non beneficium esse, sed creditum. Deinde cum res honestissima sit referre gratiam, desinit esse honesta, si necessaria est ; Ita duas res, quibus in vita humana nihil pulchrius est, corrumpimus, gratum hominem et beneficium ; quid enim aut in hoc magnificum est, si beneficium non dat, sed commodat, aut in illo, qui reddit, non gratum esse, nisi tutum est ingratum fuisse. Adice nunc, quod huic uni legi omnia fora vix sufficient. Quis erit, qui non agat ? Quis, cum quo non agatur ? Omnes sua extollunt, omnes etiam minima, quae in alios contulere, dilatant. Praeterea, quaecumque in cognitionem cadunt, comprendi possunt et non dare infinitam licentiam iudici; ideo me