comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lege utrũ statim fieri neceẽ sit. utrũ hat aliquã moram
⁊ sustationem. Nam id qd̃ statim faciendum sit: ꝑfici pꝰa¬
trib oportet. Deinde oꝑam dare ut sua lex ex ipso scͥpto
uideat᷑ r̃ti. Contraria aũ aut ꝑ ambiguũ. aut ꝑ rati¬
ocinationem. aut ꝑ diffinitionem induci. ⁊ sanctiꝰ ⁊ fir¬
muis uideatur cẽ. quid aꝑtius sc̃ͥpͥtum sit. Deiñ sue legiꝰ
ad scͥptum suum ipsam sententiam ꝙ ad iunge̾. Contrari¬
am legem item ad aliam sentẽtiã traduce̾. ut si fleri pos¬
sit ne discrepare quid uideant᷑ int̾ se. Postremo face̾ si cau¬
sa facultatẽ dabit. ut nr̃a rõe utraq lex conseruari uide¬
atur. adu̾sarioꝵ ratione. altem sit necio negligenda.
locos aũ ꝯmunes ⁊ quos ipsa causa det uidẽ oporte¬
bit. et ex utilitatis. ⁊ ex honestatis amplissimis partib sium̃e
demonstrantem ꝑ amplificationẽ. ad utram pocuis legem¬

Expanded text:
lege utrum statim fieri necesse sit, utrum habeat aliquam moram lege utrum statim fieri necesse sit, utrum habeat aliquam moram et sustentationem; nam id, quod statim faciendum sit, perfici prius oportet; de- inde operam dare, ut sua lex ipso scripto videatur niti, contraria autem aut per ambiguum aut per ratio- cinationem aut per definitionem induci, cum sanctius et firmius id videatur esse, quod apertius scriptum sit; deinde suae legis ad scriptum ipsum sententiam quoque adiungere, contrariam legem item ad aliam sententiam transducere, ut, si fieri poterit, ne discrepare quidem videantur inter se; postremo facere, si causa facultatem dabit, ut nostra ratione utraque lex con- servari videatur, adversariorum ratione altera sit ne- cessario neglegenda. Locos autem communes et, quos ipsa causa det, videre oportebit et ex utilitatis et ex honestatis amplis- simis partibus sumere demonstrantem per amplifica- tionem, ad utram po
Abbreviated transcription (Latin):
aut si plures erunt. aut quot erunt: conseruari ñ possint.
qr discrepant int̾ se. ea marime conseruanda putet᷑. que
ad marimas res ꝑtinere uideatur. Deinde utra ler posterui ᷤᷤ
data sit. Hani postienia queq grauissima stest. Peinde utra
lex iubeat aliquid. utra ꝑmittat. Nam id qd̃ imꝑat᷑. ne¬
cessarium. illud qd ꝑmittitur: uoluntariũ ẽ. Deuide in
utra lege. si ñ obtemꝑatum sit: pena afficiat᷑. aut in utra
inaior pena statuatur. Nam maxime conseruanda est
ea que diligentissima ⁊ scĩssima ẽ. Deũ utra lex iubeat.
utra uetet. Nam sepe ea que uetat: quasi exceptione qͥdã
cornge uideatur illam q̃ iubet. Ueinde utraq lex de gene̾
om̃i. utra de parte quadam. utra cõmunit̃ in plures.
utra in aliquã certam rem scupta uideat᷑. Ham q̃ in par¬
tem aliquã & q̃ in certam qnͣdam rem scͥpͥta ẽ: ꝓmtius ad
cãm acced̾e̾ uidetur. ⁊ ad uidiciũ mag̃ ꝑtine̾. Deinde ex

Expanded text:
aut si plures erunt, aut quotquot erunt, conservari non possint, aut si plures erunt, aut quotquot erunt, conservari non possint, a discrepent inter se, sed ea maxime conservanda putetur, quae ad maximas res pertinere videatur; deinde, utra lex posterius lata sit; nam postrema quaeque gravissima est; deinde, utra lex iubeat aliquid, utra permittat; nam id, quod imperatur, necessarium, illud, quod per- mittitur, voluntarium est; deinde, in utra lege, si non optemperatum sit, poena adiciatur aut in utra maior poena statuatur; nam maxime conservanda est ea, quae diligentissime sancta est; deinde, utra lex iubeat, utra vetet; nam saepe ea, quae vetat, quasi exceptione quadam corrigere videatur illam, quae iubet; deinde, utra lex de genere omni, utra de parte quadam; utra communiter in plures, utra in aliquam certam rem scripta videatur; nam quae in partem aliquam et quae in certam quandam rem scripta est, propius ad causam accedere videtur et ad iudicium magis pertinere; de- inde, ex
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ leges aut plures discirepare ħ mͦ. lex ẽ qui tirannum
occid̾it olimpicarũ p̃miĩ capito. ⁊ quã uolet sibi rem a
magistratu deposito ⁊ magistratus ei concedito. Et altera
lex ẽ tiranno occiso quinq eiꝰ ꝓrimos cognominatione
magistratus necato. Alexandrum qui aput phareos in-
tessalia tirannidem occuparat : uxor sua cui thebe nom̃
fuit noctu cum simul cubarent: occidit. ħ filium suũ qͥm
ex timnno habebat sͥ in p̃mii loco deposcit. Sunt qui ex
lege occidi puerũ dicant oporte. Res in uidicio ẽ. In ħ gene̾
utiãq in partem id loci acq ead̾ p̾cepta ꝯuenient. ideo
qd̃ ut̃q suã legem confirmare: contrariam infirmare de¬
bebit. Primũ gͥ leges oportet contende̾. considando utra
lex ad maiores ħ ẽ ad utiliores ad honestiores ac magis ne-¬
cessarias res ꝑtineat. Ex quo conficitur ut si leges due

Expanded text:
ur leges aut plures discrepare, hoc modo: lex: qui tyrannum ur leges aut plures discrepare, hoc modo: lex: qui tyrannum occiderit, olympio- nicarum praemia capito et quam volet sibi rem a magistratu deposcito et magistratus ei con- cedito. et altera lex: tyranno occiso quinque eius proximos cognatione magistratus necato. Alexan- drum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannidem occu- parat, uxor sua, cui Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iudicio est. In hoc genere utramque in partem idem loci atque eadem praecepta convenient, ideo quod uterque suam legem confirmare, contrariam infirmare debebit. pri- mum igitur leges oportet contendere considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis necessarias res pertineat; ex quo conficitur, ut, si leges duae
Abbreviated transcription (Latin):
tend̾e. Peinde ex illo ambiguo eam parcem q̃ sibi ꝓsit
defend̾e aut u̾bis diffinitionẽ inducere. ⁊ illiꝰ u̾bi ium
quo urgeri uideatur ad sue cause ꝯmodũ traducere.
Aut ex scͥpto ut scriptum aliquos induc̾e ꝑ ratiocina¬
dabit: necio multum ꝓficiet. ideo qd̃ si id quo nitit᷑ adu̾¬
sanioꝵ causa subdurit omem̃ eiꝰ illam ium ⁊ acrimoniã
lenierit ac diluerit. lociaũ ꝯmunes ceti ex assumptioĩs
paitib in utramq paitem conuenient. Preterea aũ euis
qui a scupto dicet. leges ex se. ñ ex euis quicontra cõmise¬
rt utilitate spectari oport̾e. ⁊ legib hr̃i antiquius nichil
oport̾e. Contra scriptũ leges in consilio scͥpeoris ⁊ utilitate
cõmuni ñ in u̾bis consiste̾. quã indignũ sit equitatẽ lit¬
tĩs urgeri. q̃ uoluntate eiꝰ qui scͥpserit defendatur.: Ex cõ¬
tiariis legib controu̾sia nascitur cum int̾ se due uiden-¬

Expanded text:
ten- dere; deinde ex illo ambiguo eam partem, quae sibi prosit, ten- dere; deinde ex illo ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut verbi definitionem inducere et illius verbi vim, quo urgeri videatur, ad suae causae commodum traducere aut ex scripto non scriptum aliquid inducere per ratiocinadabit, necessario multum proficiet, ideo quod, si id, quo nititur adversariorum causa, subduxe- rit, omnem eius illam vim et acrimoniam lenierit ac diluerit. Loci autem communes ceteris ex assumptionis parti- bus in utramque partem convenient. praeterea autem eius, qui a scripto dicet: leges ex se, non ex eius, qui contra commiserit, utilitate spectari oportere et legibus antiquius haberi nihil oportere. contra scrip- tum: leges in consilio scriptoris et utilitate com- muni, non in verbis consistere; quam indignum sit aequitatem litteris urgeri, quae voluntate eius, qui scripserit, defendatur. Ex contrariis autem legibus controversia nascitur, cum inter se duae vident
Abbreviated transcription (Latin):
aut postulemus qͣd̾ utile. aut ꝗͣd̾ honestum sit. Deinde
sapietstiam ⁊ diligentiam. Postea quid sit lex describere.
ut ea uideantur in sentenciis ñ in u̾bis consistere. ⁊ ui¬
dex is uideatur legi obtemꝑare. qui sententiã eiꝰ ñ qui
scͥpturam sequantur. Deinde quã indignũ sit eo.d̾ affi¬
ci supplicio eũ qui ꝓpt̾ ali qd̃ scelus ⁊ audatiam contra le¬
ges feci̾t. ⁊ eũ qui honesta ^ nͣeci̾a de causa ñ ab sentia s¬
alittis: fecessent. Atq his ⁊ huiꝰmodi rationib ⁊ accipi
causã. ⁊ in hac lege accipi. ⁊ eam cãm quã ipse afferat.
oportere accipi demonstrabit. Et quẽadmodũ ei diceba¬
mus qͥ a scͥpto diceret hoc fore utilissimum si quidͦ eti¬
te ea que cũ adu̾sario staret derogass : sichuc qui contͣ
scͥptum dicet plurimũ ꝓdit ex ipsa scͥptura aliquid ad
suam causam conu̾tere. aut ambigue aliqͥd scͥptum os¬

Expanded text:
aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit; deinde aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit; deinde pientiam et diligentiam; postea, quid sit lex, descri- bere, ut ea videatur in sententiis, non in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui sen- tentiam eius, non qui scripturam sequatur; deinde, quam indignum sit eodem affici supplicio eum, qui propter aliquod scelus et audaciam contra leges fecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa nlegis recesserit; atque his et huiusmodi rationibus et accipi causam et in hac lege accipi et eam causam, quam ipse afferat, opor- tere accipi demonstrabit. et quemadmodum ei dice- bamus, qui ab scripto diceret, hoc fore utilissimum, si quid de aequitate ea, quae cum adversario staret, derogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum os
Abbreviated transcription (Latin):
sent  uoluntatem int̾pietari. Deinde illũ scriptorẽ si
scͥpta sua stultis hominib ⁊ barbaris uidicib cõmitteret.
oĩa sũma diligentia ꝑscripturũ fuisse. Nunc uͦ qd incelli
get quales uiri uidicaturi eeñt. iccͥco eũ q̃ ꝑspcua iuderet
eẽ ñ aoscͥpsisse. Heq enĩ uos scͥpti sui recitatores. s uolun¬
tatis int̃pretes fore putauit. Postea querere ab adu̾sariis
qͥd si ħ fecissẽ. quid si ħ accidiss. eoꝵ aliqd in quib aut cã
sit honestissima. aut necessitudo cercissima. tũ ne accusa¬
recis : Atqui ħ lex nũquã excipit. Nongͦ omĩa sc̃ptoris
s qͥdam que ꝑspicua st̃ tacitis exceptionib caueri. Dein¬
de nullam rem neq legib neq scͥptura ula deniq nay
in sermone quid cotidiano atq imꝑiis domesticis recte pos¬
se administrari. si unus quisq uelit e ͫ pectare. ⁊ ñ ad uo¬
luntatẽ eius qui ea u̾ba habuerit acced̾e. Deinde ex uti

Expanded text:
sent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si sent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultis hominibus et barbaris iudicibus committeret, omnia summa diligentia perscripturum fuisse; nunc vero, quod intelet, quales viri res iudicaturi essent, idcirco eum, quae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui recitatores, sed vo- luntatis interpretes fore putavit; postea quaerere ab adversariis: quid, si hoc fecissem? quid, si hoc acci- disset? eorum aliquid, in quibus aima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquam excepit; non ergo omnia scriptis, sed quaedam, quae perspicua sint, tacitis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scriptura ulla, denique ne in ser- mone quidem cotidiano atque imperiis domesticis recte posse administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex util
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate scͥptoris ñ ipsa solũ scpture causa. confir¬
matum eẽ uideatur. aut alis quoq consticucionib factũ
roanguetur. N ontra sc̃ͥptum aũ qui dicet pͥmũ inducet eũ
locũ ꝑquẽ equitas ciuse demonstretur. Aut ostendet quo ani
assumptionis partib se defendet. dequib añ dictũ ẽ. Atq
in ħ loco cum diutius commoratus sui facti : i equitatẽ
oport̾e causas accipi. Pemonstrabit nullã eam legem q̃
aliqmͦ rem inutilem aut iniquã fieri uelit. Omĩa supplicia
q̃ alegib ꝓficiscantur. culpe ac malicie uindicande causa
constituta eẽ. Scriptorem ipsũ si existat factũ hoc ꝓbatu¬
rũ. ⁊ idem ipsũ si ei talis res accidiss factũm fuisse. Et¬
ea re legis scͥptorem certo ex ordine iudices ceita etate
p̃ditos constitusse. ut eeñt ñ qui scͥptum siuĩ recitarent
qdꝰ quiuis puer face̾ poss s qui cogitationem asseqͥ pos¬

Expanded text:
voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirvoluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirmata esse videatur; aut aliis quoque constitutionibus factum coarguetur. Contra scriptum autem qui dicet, primum inducet eum locuassumptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. atque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aeoportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscantur, culpae ac malitiae vin- dicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi pos
Abbreviated transcription (Latin):
ligenti scriptura pretentũ arbitiuri. STerciꝰ ẽ locus ei qͥ
ꝓ scͥpto dicet marime necessarius ꝑ quȩ oporcet oftendit
si conueniat causam contra scͥptum accipi. eam tñ mi¬
nime oportẽ. que ab adu̾sariis afferatur. Qui locus iccco
contra quã scrptum sit aliquis ꝓban uelit. ñ equitatiᷤ
p̃sidio io facere conari. Si quid gͥ ex hac ipsa quippiam ac
cusator deroget om̃ib partib iustius ⁊ ꝓbabilius accusa¬
re uideatur. Nam suꝑior ͤratio ħ omĩs faciebat. ut uidice ᷤ
bitur ñ eẽ in eo qui comꝑatione aut remocione. aut rela¬
tione cuminis. aut concessionis partib se defendit. de qͥb
ante ut potiumus diligent̃ p̃scͥpsimus. De his locis que
res postulabit ad causã adu̾sanoꝵ imꝓbandã tranffere¬
mꝰ. Qł cause ⁊ rationes afferentur. quare. ⁊ quo consilio
ita sit in lege. aut incestam̃to scͥptũ. ut sententia qͦq

Expanded text:
ligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui ligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- cicontra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere conari. si quid igitur ex hac ipsa quippiam ac- cusator derogat, omnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices bitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et
Abbreviated transcription (Latin):
agi conuenire. Qd̃ si nunc id agant uelle se scire qui la¬
tor setꝰ. qui sint accepturi. se actiones iudẽ ⁊ disfuadẽ uel¬
le. Qd si ħ tum sũme inutilia tum multo turpissuna
sint: legem cuuꝰmodi sit in p̾sentia ꝯseruan ab udicib P
s displiceat a ppło corrigi conuenire. Deinde si scͥpͥtũ non
ex staret magnoꝑe quereremus neq isti ne si extin ꝑicu¬
lũ quid̾ eẽterederemꝰ. Hunc c̃ scriptũ sit am̃eia c̃ẽ eiꝰ
iei qui peccarit pociꝰ quam legis ipsius u̾ba cognosce:
his ⁊i huiꝰ modi intiouib ofenditur causam extas sey¬
accipi ñ oportere. I Scda pars ẽ inqua ẽ ottendendum si in cetis
legib operceat. inhanc ñ oportere. ħ demonstiubitur si lex
aut ad ies marimas. utilissimas. honestissimas. religiosissimaᷤ
uidebitur ꝑtinere. aut inutile. aut turde. aut nefas eẽ tali
in re diligentissime legi obtemꝑare. Aut ita lex diligent᷑
tuent exceptum. ut minime ꝯueniat quiequã intam di¬

Expanded text:
agi convenire; quodsi nunc id agant, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaereremus ne- que isti, ne si extra periculum quidem esset, credere- mus; nunc cum scriptum sit, amentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scraccipi non oportere. Secunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam di
Abbreviated transcription (Latin):
nauim. ⁊ remane in naui. Peniq nauis ipsa quid sit
diffinitionib querit᷑. Isdem aũ ex locis omĩb quib dif¬
finitiua constitucio tractabit᷑. Punc ex positis his
argum̃tacionib que in udiciale causarũ genus accom¬
modantur. deinceps in deliberatm ⁊ demonstratiuum
finem eẽ equitatem. ħ ẽ partem qnͣdam honestatis. In deli¬
b̾atiuo aũ anstotili placet utilitatem. nobis ⁊ honestatẽ
⁊ utilitatẽ. In demonstratiuo: honestatem. Quare in
ħ quoq gene̾ cause qdam argumĩtationes ꝯ munit̾ ac
similit̃ tractabuntur. Quedam seꝑatim ad finẽ quo

Expanded text:
navem et remanere in navi, denique navis ipsa quid sit, navem et remanere in navi, denique navis ipsa quid sit, definitionibus quaeretur. isdem autem ex locis om- nibus, quibus definitiva constitutio, tractabitur. Nunc expositis iis argumentationibus, quae in iudi- ciale causarum genus adcommodantur, deinceps in deliberativum genus et demonfinem esse aequitatem, hoc est partem quandam honestatis. in deliberativo autem Aristoteli placet utilitatem, nobis et honestatem et utilitatem, in demonstrativo honestatem. quare in hoc quoque genere causae quaedam argumentationes communiter ac similiter tractabuntur, quaedam separatius ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
cur ħ mͦ lexẽ. Qui in adu̾sa tempestate naium ieliq̃rĩt.
oĩ amittunto. Eoꝵ naues ⁊ honera sumpto qui in na¬
uI remanserint. Duo quidã cum iam in alto nauigarẽt
i cũ eoꝵ alterius naius. alterius honus eẽt: naufragum
qndam uatantẽ. ⁊ manus iͥd se tendentẽ animadũtert̃.
se sustulerunt. Postea aliqnto ipsos quoq tempestas ue¬
hem̃tius iactare cepit. Usq adeo ut dñs nauis cũ idem
gub̾ nator eẽt in scapham confugeret. ut iñ funiculo qͥ
apuppi religatus ad ueram trahebat naui quoad poss
mod̾aret᷑. Ille aũ cuiꝰ merces erãt: ingladium in naui
naui quoad potuitopitulatus ẽ. Sedatis aũ fluctib
tempestate iam ꝯmutata: nauis in portũ ꝑuehit᷑. Ille
aũ qui in gladiũ incubuerat leuit̃ saucuis: facile ex
uulne̾ ẽ recreatus. Nauim cum honere hoꝵ trium suã
quisq eam dicit. hͥ om̃s scͥpto ad causam accedunt. ⁊ ex
nominis ui: nascitur controu̾sia. Ham ⁊ relinquere

Expanded text:
c modo: lex: qui in adversa tempestate navem reliquerint, omnia amittunto; eorum navis et onera sunto, qui in nave remanserint. Duo quidam, cum iam in alto navigarent, et cum eorum alterius navis, alterius onus esset, naufragum quendam natantem et manus ad se tendentem animum adverterse sustulerunt. postea aliquanto ipsos quoque tempestas vehementius iactare coepit, usque adeo, ut dominus navis, cum idem gubernator esset, in scapham confugeret et inde funiculo, qui a puppi religatus scapham adnexam tra- hebat, navi, quod posset, moderaretur, ille autem, cuius merces erant, in gladium in navi navi, quod potuit, est opitulatus. sedatis autem fluctibus et tempestate iam commutata navis in portum pervehitur. ille autem, qui in gladium in- cubuerat, leviter saucius facile ex vulnere est recrea- tus. navem cum onere horum trium suam quisque esse dicit. Hic omnes scripto ad causam accedunt et ex nominis vi nascitur controversia. nam et relinquere
Abbreviated transcription (Latin):
res oĩo ex duplici gene̾ intelligentur. S in meliorẽ partem
uocabuli conferant᷑ i honesta nominent᷑. Ex his illud cõ¬
ficitur. qd̃ appetendarũ rerũ partes suit honestas ⁊ ucilitaᷤᷤ.
Uitandarum: turpitudo ⁊ inutilitas. his gͥ duab reb
res duc grandes sunt attubute. necessitudo ⁊ affectio. Q¬
ium altera ex iii. altera ex ie ⁊ ꝑ sonis consid̾atur. De utͣ
explicemꝰ. Qd̃ aũ tocum aut ex aliqua parte ꝓpt̾ se petit᷑
honestum nominabimus. Quare cum eius duc partes
sint. quarũ altera simplex altera iuncta sit: simplicem
piius consideremꝰ. Est gͥ in eo gene om̃s res una ui atq
uno nomine amplexa uirtus. Nam iurcus ẽ animi ha-
partib eiꝰ cognitis: tota uis erit simplicis honestatis consi-¬
d̾ata. habet igitur partes quattor. Prudentiam. Iusticiã.
fortitudinem. Temꝑantiam. P rudentia ẽ rerũ bonarum

Expanded text:
esse omnino et duplici genere intelleguntur, sed in meliorem partem esse omnino et duplici genere intelleguntur, sed in meliorem partem vocabuli conferantur et honesta nominentur. ex his illud conficitur, ut petendarum rerum partes sint ho- nestas et utilitas, vitandarum turpitudo et inutilitas. his igitur duabus rebus res duae grandes sunt adtri- butae, necessitudo et affectio; quarum altera ex vi, altera ex re et personis consideratur. de utrexplicemus. Quod aut totum aut aliqua ex parte propter se pe- titur, honestum nominabimus. quare, cum eius duae partes sint, quarum altera simplex, altera iuncta sit, simplicem prius consideremus. est igitur in eo genere omnes res una vi atque uno nomine amplexa virtus. nam virtus est animi habinibus eius par- tibus cognitis tota vis erit simplicis honestatis con- siderata. habet igitur partes quattuor: prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est rerum bonarum
Abbreviated transcription (Latin):
q constitucionis exemplum: suppone̾ ñ grauaremn᷑ nisi il¬
lud uideremꝰ quẽ ad modũ res obscure dicendo fierent aꝑ¬
ciores: sic res aꝑtas obscurioreᷤᷤ fien oratione. Hunc ad de¬
liberationis precepta ꝑgamus. Uerũ expetendarũ tua
gena̾ sunt. Par aũ numerus uitandarum: ex contraria
parte. Ham et quiddam qd̃ sua ui nos alliciat ad sese non
e molum̃to captans aliquo s trahens sua dignitate. Qd̃ ge
cinia ẽ. Est porro quiddã ex hoꝵ partib iunctũ qd̃ et
sua ui ⁊ dignitate inductos ducit. ⁊ p̃ se qnͣdam genit
utilitatẽ quo mag̃ erpectatur. ut amicitia. bona eristi¬
matio. Atq ex his hoꝵ contraria facile nobis tacentib
intelligent᷑. S ut  peditius rõ tradatur: ea q̃ posuimꝰ
buĩ nominabuntur. Ham in pͥmo gene q̃sunt: honesta
appellabuntur. Que uͦ in scd̃o: utilia. ħ aũ t̾ria: quia partem
honestatis continent. ⁊ quia maior uis honectatis uincte

Expanded text:
 constitutionis exemplum subponere non gra- varemur, nisi illud videremus, quemadmodum res obscurae dicendo fierent apertiores, sic res apertas obscuriores fieri oratione. Nunc ad deliberationis praecepta pergamus. Rerum expetendarum tria genera sunt; par autem numerus vitandarum ex contraria parte. nam est quiddam, quod sua vi nos adliciat ad sese, non emo- lumento captans aliquo, sed trahens sua dignitate, quod gepecunia est. est porro quiddam ex horum partibus iunctum, quod et sua vi et dignitate nos inlectos ducit et prae se quandam gerit utilitatem, quo magis expetatur, ut amicitia, bona existimatio. atque ex his horum contraria facile tacentibus nobis intellegentur. sed ut expeditius ratio tradatur, ea, quae posuimus, brevi nominabuntur. nam, in primo genere quae sunt, ho- nesta appellabuntur; quae autem in secundo, utilia. haec autem tertia, quia partem honestatis continent et quia maior est vis honestatis, iuncta
Abbreviated transcription (Latin):
sed̃s heres esto. filius natus ñ ẽ. Ambigunt agnati cum
eo qui est heres. si filius antequam intutelam reniet mor
ciuis sit. In hoe genere ñ potest hoc dicras tempus. no

Expanded text:
dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati cum dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati cum eo, qui est heres, si filius ante, quam in tutelam veniat, mor- tuus sit. in hoc genere non potest hoc dici, ad tem- pus et
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde quo temꝑe scriptum sit querendum ẽ ut quid eũ
uolusse in huiusmodi temꝑe uerisimile sit intelligat᷑.
Post ex delib̾ationis paitib quio utilius ⁊ quid honestiꝰ.
⁊ illi ascribendum ⁊his ad ꝯꝑandum sit demonstrandũ
ẽ. ⁊ ex his si quid amplificationis dabitur ꝯmunib utr¬
q locis uti oportebit. x scͥpͥto ⁊ sententia controu̾sia
consistit. cum alt̃ u̾bis ipsis que scupta sunt utti᷑. alt̾
ad id qd̾ scriptorem sensisse dicet omẽm adiunget dicci¬
onem. Scͥptoris aũ sententia ab eo qui sententia defen¬
det. tum semꝑ ad id̾ spectare. ⁊ id̃ uelle demonstrabit᷑.
tum ex facto. aut ex euentu aliquo. ad tempus io quod
instituit accõmodatur. semꝑ ad id̾ spectare. ħ mͦ. Pater¬
ue. is mͥ heres esto. Deiñ qͣd assolent. Postea si filiꝰ ante
moritur. quã in tutelam suam res ueni̾t: tu mͥ dicebat

Expanded text:
deinde quo tempore scriptum sit, quaeren- dum est, ut, quid eum deinde quo tempore scriptum sit, quaeren- dum est, ut, quid eum voluisse in eiusmodi tempore veri simile sit, intellegatur. post ex deliberationis partibus, quid utilius et quid honestius et illi ad scri- bendum et his ad conprobandum sit, demonstrandum; et ex his, si quid amplificationis dabitur, communi- bus utrimque locis uti oportebit. Ex scripto et sententia controversia consistit, cum alter verbis ipsis, quae scripta sunt, utitur, alter ad id, quod scriptorem sensisse dicet, omnem adiungit dictionem. scriptoris autem sententia ab eo, qui sen- tentia se defendet, tum semper ad idem spectare et idem velle demonstrabitur; tum ex facto aut ex eventu aliquo ad tempus id, quod instituit, accommodabitur. semper ad idem spectare, hoc modo: pater pluresve, is mihi heres esto. deinde quae assolent. postea: si filius ante moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
nestum aut utile. aut necĩum deinonsrabinus .i sr io
qđ ab adu̾sariis dicecur minime eiusmodi dicemus eẽa
Beinde si in lege ent ex ambiguo controu̾sia dare opami
oportebit. ut de eo qd̾ adu̾sauus intelligat alia in lege a¬
tum eẽ doceatur. Et ꝑ multum aũ ꝓficiet illio demonis
fieri aut incelligi uoliusset. ut in hac causa. in qua de ua¬
sis argenteis queritur. possit mulier dicere nichil actinu¬
isse ascribi que uolet. si heredis uoluntati ꝑmitteret. Eo
enĩ ñ a scripto nichil eẽ dubiationis. quin heres q̃ ipse
uslet daret. Am̃tie gͥ fuisse cum heredi uellet cau̾e̾ id as¬
crbere quo ñ ascripto nichilominus caueretur heredi.
Quare ħ gen̾e̾ magnoꝑe talib in causis uti oportebit. si
ħ mͦ scͥpsiss isto u̾bo usus ñ eẽt. ñ isto loco u̾bum illud col
locass. Nam ex his sententia scrptoris maxime ꝑspicitur.

Expanded text:
nestum aut utile aut necessarium demon- strabimus, et si id, nestum aut utile aut necessarium demon- strabimus, et si id, quod ab adversariis dicetur, minime eiusmodi esse dicemus. deinde si in lege erit ex amb- iguo controversia, dare operam oportebit, ut de eo, quod adversarius intellegat, alia in re lege cautum esse doceatur. permultum autem proficiet illud demon- fieri aut intellegi voluisset, ut in hac causa, in qua de vasis argenteis quaeritur, possit mulier dicere nihil adtinuisse adscribi quae volet, si heredis voluntati permitteret. eo enim non adscripto nihil esse dubitationis, quin heres, quae ipse vellet, daret. amentiae igitur fuisse, cum heredi vellet cavere, id adscribere, quo non adscripto nihilominus heredi caveretur. quare hoc genere magnopere talibus in causis uti oportebit: hoc modo scripsisset, isto verbo usus non esset, non isto loco verbum istud con- locasset. nam ex his sententia scriptoris maxime perspicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
etoerhis reb que ꝑsonis actribute sunt ꝯsid̾abitur. demi
ent demonstrandum si quid exre ipsa dabitur faculta¬
tis: io qd adu̾sarius intelligat multoininus ꝯmode fieri
posse quam io qd̾ nos accipimus. qd illius rei neq am¬
ministratio. neq exitus ullus exstet nos qd dicamus faci¬
le ti ꝯmode trinsigi posse ut in hac lege. Hichil eni phibec
fictam legem exempli loco ponere quo faciliꝰ res uicelli¬
gatur. Meretux coronam auitam ñ habeco. si habuãt
publica esto. contra eum qui mereticem publicari dicat ex
lege oportere: posset dici neq imminuistrationem ee p
lan publice meretrcis neq eritum legis in meretrce pu¬
blicanda at in auro publicando. ⁊ ammi niftracionẽ ⁊lero¬
tum facisem eẽ.⁊ in ꝯmodi nichil ineẽ. Ac diligent̃ iluo
liretis itilior ies aut honestior. autt mag naĩa ab sem pcues
neglecta iuoeatur. Io fiec si io qd nos demonetrabimus ho¬

Expanded text:
atque iis rebus, quae personis attributae sunt, considerabitur. deinde atque iis rebus, quae personis attributae sunt, considerabitur. deinde erit demonstrandum, si quid ex re ipsa dabitur facultatis, id, quod adversarius intellegat, multo minus commode fieri posse, quam id, quod nos accipimus, quod illius rei neque administratio neque exitus ullus exstet; nos quod dicamus, facile et commode transigi posse; ut in hac lege—nihil enim prohibet fictam exempli loco ponere, quo facilius res intellegatur—: meretrix coronam auream ne habeto; si habuerit, publica esto, contra eum, qui meretricem publicari dicat ex lege oportere, possit dici neque administrationem esse ullam publicae meretricis neque exitum legis in mere- trice publicanda, at in auro publicando et admini- strationem et exitum facilem esse et incommodi nihil inesse. ac diligenter illud legat, res uti- lior aut honestior aut magis necessaria ab scriptore neglecta videatur. id fiet, si id, quod nos demon- strabimus, ho
Abbreviated transcription (Latin):
que uolet debere dicit. Primum si fieri pot̾it demonstran¬
dum ẽ. ñ eẽ ambigue scͥpͥtum ꝓpce̾a quia õs in consue¬
tudine sermonis siciti solent eo u̾bo uno plurib ue
inea sententia. in qua is qui dicit eẽ accipiendum de
monstrabit. Deinde ex suꝑiore ⁊ inferiore scriptura docen
ba ex se considerentur omĩa aut pleraq ambigua
uisum iri. Que aũ ex om̃i considerata scriptum ꝑspi¬
cua fiunt: ħ ambigua ñ oportere existimari. Dein de
qua in sententia scriptum fui̾t ex cetis eiꝰ scͥptis ex
factis. dictis. animo atq uita eiꝰ sumi oportebit. et
eã ipsam scripturam inqua ierit illud ambiguum
de quo queritur. totam ex om̃ib partib temptare. si quid aut
ad io apositum sit qd̾ nos int̾pretemur. aut ei qd̃ adu̾sariꝰ
uatelligat adu̾setur. Ham facile quid uer simile sit eun.
uoluisse qui scrpsit: ex omi scuptura ⁊ ꝑsona scuptori:

Expanded text:
quae ipse vellet, debere dicit. primum, si fieri poterit, demonstranquae ipse vellet, debere dicit. primum, si fieri poterit, demonstrandum est non esse ambigue scrip- tum, propterea quod omnes in consuetudine sermo- nis sic uti solent eo verbo uno pluribusve in eam sen- tentiam, in quam is, qui dicet, accipiendum esse demon- strabit. deinde ex superiore et ex inferiore scriptura docendse verba considerentur, omnia aut pleraque ambigua visum iri; quae autem ex omni considerata scriptura perspicua fiant, haec ambigua non oportere existimare. deinde, qua in sententia scriptor fuerit, ex ceteris eius scriptis et ex factis, dic- tis, animo atque vita eius sumi oportebit et eam ipsam scripturam, in qua inerit illud ambiguum, de quo quae- retur, totam omnibus ex partibus pertemptare, si quid aut ad id appositum sit, quod nos interpretemur, aut ei, quod adversarius intellegat, adversetur. nam facile, quid veri simile sit eum voluisse, qui scripsit, ex omni scriptura et ex persona scriptoris
Abbreviated transcription (Latin):
nari sordidũ ẽẽ cum de grã referenda deliberet᷑. ise p̃cium ñ ꝓ
facto s honorem ita ut factitatum sit. ꝓ beneficio postulare.
acde constitucionib quid̃ satis dictum ẽ. Nunc de his con¬
trou̾siis que in scͥpto u̾santur dicendum ñ uidet᷑. In scͥp¬
to aũ u̾satur controu̾sia cũ ex scͥptionis ratione aliqͥd du¬
bii nascit᷑. Io fit ex ambiguo ⁊ scripto ⁊ sententia ex contra¬
riis legib ex ratiocinatione. ex diffinitione. Ex ambiguo
aũ nascitur controu̾sia. cum qd̃ scͥpserit scͥptor obscurũ
ẽ qd̃ scͥptum duas plures ue res sig̾cat ad hunc modũ. Pat̃¬
familias cum filium heredem faceret uasoꝵ argenteoꝵ cen
centũ pondo uxori sue sic legauit. heres meus urori meȩ ua¬
soꝵ argenteoꝵ pondo centum que uolet dato. Post mortẽ
eiꝰ uasa magnifica ⁊ p̃ciose celata petit e filio mat̾. Ille se

Expanded text:
nari sordidum esse, cum de gratia referunda deliberetur; et, se pretium non pro nari sordidum esse, cum de gratia referunda deliberetur; et, se pretium non pro facto, sed honorem ita, ut factitatum sit, pro beneficio postu- lare. Ac de constitutionibus quidem satis dictum est: nunc de iis controversiis, quae in scripto versantur, dicen- dum videtur. In scripto versatur controversia, cum ex scriptio- nis ratione aliquid dubii nascitur. id fit ex ambiguo, ex scripto et sententia, ex contrariis legibus, ex ratio- cinatione, ex definitione. Ex ambiguo autem nascitur controversia, cum, quid senserit scriptor, obscurum est, quod scriptum duas pluresve res significat, ad hunc modum: paterfami- lias, cum filium heredem faceret, vasorum argenteo- rum centum pondo uxori suae sic legavit: heres meus uxori meae vasorum argenteorum pondo cen- tum, quae volet, dato. post mortem eius vasa ma- gnifica et pretiose caelata petit a filio mater. ille se,
Abbreviated transcription (Latin):
homines iurtictis cupidos fore. iurtutis p̾mio ꝓuulgato
que enĩ iara ⁊ ardua sint: ea exꝑiendo pulera iioc ura¬
da hominib uidi. Et terciuis. si existant qui aput maio¬
ues nrõs ob egregiam uircutem tali honore dignati sc̃ :
ñne de sua gła cum pari p̃mio tales homines sisfrei ui¬
deant derogari putent: ⁊ eoꝵ enumeratio. ⁊ cũ eis qͦs
contradicant comꝑatio. Ciiis aũ qui p̃miũ petet: facti
sui amplificatio. ⁊ eoꝵ qui p̃mio affecti sunt. cũ suis
factis contemptio. Peinde ceteros auitictis studio repul
sum iri. si ipse p̃mio ñ sit affectus. facultates aũ consi¬
derantur cum aliqd̃ pecuniarũ p̃miũ postulat᷑. In
quo utrum ne copia sit agri. uectigalium. pecunie.
an peniuia consideret᷑. loci cõmunes. facultates aug̾e
ñ minuere oportere. ⁊ impudentem eẽ qui ꝓ beneficio
ũ grãm. uerũ mercedem postulet. Contra aũ. de pecunia ratioci¬

Expanded text:
homines vir- tutis cupidos fore virtutis praemio pervulgato; quae enim rara et ardua sint, ea experiendo pulchra et iu- cunda hominibus videri; et tertius: si exsistant, qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali ho- nore dignati sunt, nonne de sua gloria, cum pari prae- mio tales homines affici videant, delibari putent? et eorum enumeratio et cum iis, quos contra dicas, com- paratio. eius autem, qui praemium petet, facti sui amplificatio, eorum, qui praemio affecti sunt, cum suis factis contentio. deinde ceteros a virtutis studio repul- sum iri, si ipse praemio non sit affectus. Facultates autem considerantur, cum aliquod pecu- niarium praemium postulatur; in quo, utrum copiane sit agri, vectigalium, pecuniae an penuria, conside- ratur. Loci communes: facultates augere, non minu- ere oportere; et, inpudentem esse, qui pro beneficio non gratiam, verum mercedem postulet; contra autem de pecunia ratioci
Abbreviated transcription (Latin):
nauores quib hominib ⁊ quib de causis calis i ories heo¬
bitius sit queretur. deinde tiehis honos nimiui pitacdẽ
turs atq hic eiuis que contra aliquem p̃mium postulã¬
tem dicet. locus ent commmunis. p̃mia uurtutis ⁊ officii
seã i casta ec̃ oportere. neq ea aut cum impbis cominus¬

Expanded text:
maiores quibus hominibus et quibus de causis talis honos hamaiores quibus hominibus et quibus de causis talis honos habi- tus sit, quaeretur; deinde, ne is honos nimium pervul- getur. atque hic eius, qui contra aliquem praemium postulantem dicet, locus erit communis: praemia vir- tutis et officii sancta et casta esse oportere neque ea aut cum inprobis commu
Abbreviated transcription (Latin):
exhornatione honestentur. Ex temꝑe aũ si tũ cũ in¬
digeremus. cũ cet̾i ñ possent. an nollent opitulari.¬
nimo. si ñ sui cominodi causa s eo consilio fecit oĩa
ut ħ confice̾ posset. Ex casu. sitiõ fortuna. s industa
factum uidebitur. aut si industrie fortuna obstitisset.
In hominem aũ. si quib rationib uxit. quid sump¬
cus in eam rem. aut laboris consumpserit. ⁊ si quio
aliqñ tale feci̾t. num alieni laboris aut dõꝵ bonitatiᷤ
p̾miũ sibi postulet. nũ aliqñ ipse talem ob causam
aliquẽ p̃mio affici negaret oportere. aut nũ tam sa¬
tis ꝓ eo qd̾ feci̾t honos habitus sit. aut nũ necẽẽ
fũt ei face id qd̵ fecit. aut nũ euiꝰmodi sit factũ¬
licet pe iorauit num qd̵ iuplicium aliqd atter. eo p pmi
postule out de se puidicium tactũ ũ uudeatatu n pmo¬
ui gerist quid ⁊ qñtum. ⁊ quamobrem postuleturde ꝓput

Expanded text:
exornatione honestentur; ex tempore autem, si tum, cum inexornatione honestentur; ex tempore autem, si tum, cum indigeremus, cum ceteri non possent aut nollent opi- tulari,nimo, si non sui commodi causa, si eo consilio fecit omnia, ut hoc conficere posset; ex casu, si non fortuna, sed indu- stria factum videbitur aut si industriae fortuna obsti- tisse. In hominem autem, quibus rationibus vixerit, quid sumptus in eam rem aut laboris insumpserit; ecquid aliquando tale fecerit; num alieni laboris aut deorum bonitatis praemium sibi postulet; num aliquando ipse talem ob causam aliquem praemio affici negarit opor- tere; aut num iam satis pro eo, quod fecerit, honos habitus sit; aut num necesse fuerit ei facere id, quod fecerit; aut num eiusmodi sit factuditet pretio; aut num, quod supplicium ali- quod vitet, eo praemium postulet, uti de se praeiudi- cium factum esse videatur. In puid et quantum et quam- obrem postuletur et quo
Abbreviated transcription (Latin):
citiore gallia nullo illustri neq certo duce neq eo noĩe
neq numio p̃ditos ut digni eeñt qui hostes ppłi.r. eẽ di¬
cerentur. qui tunc excursionib ⁊ latrociniis infestã
triumphũ a senatii postulat. hic et indep̃catione ni¬
chil ad nos attinet iationib ⁊ infirmationib rationũ
supponendis adudicationem ꝑuenire. ꝓptea qd̾ nis a¬
lia quoq incidet constitucio. aut pars constitucionis
simplex erit uidicatio. ⁊ in questione ipsa continebitur.
In dep̃catione huiꝰmodi oporteat ne pena affici. In hac
huiꝰmodi oporteat ne dari p̃mium. Nunc ad p̾mii qͣs¬
tionem appositos locos exponemus. Ratio gͥ p̃mii .iiii.
p̃mii genus. in facultates. Beneficia ex sua ui. ex tem¬
pore. ex animo eiꝰ qui fecit. ex casu considerantur. Ex
sua iu queruntur ħmͦ. magna an parua. facilia an
difficilia. singularia an communia. uera an falsa. qͣdã

Expanded text:
citeriore Gallia nullo inlustri neque certo duce neque eo nomine citeriore Gallia nullo inlustri neque certo duce neque eo nomine neque numero praeditos, uti digni essent, qui hostes populi Romani esse diceren- tur, qui tamen excursionibus et latrociniis infestam triumphum ab senatu postulat. hic et in deprecatione nihil ad nos attinet rationibus et infir- mationibus rationum subponendis ad iudicationem pervenire, propterea quod, nisi alia quoque incidet constitutio aut pars constitutionis, simplex erit iudi- catio et in quaestione ipsa continebitur: in depreca- tione, huiusmodi: oporteatne poena affici? in hac, huiusmodi: oporteatne dari praemium? Nunc ad praemii quaestionem appositos locos ex- ponemus. ratio igitur praemii qpraemii genus, in facultates. Beneficia ex sua vi, ex tempore, ex animo eius, qui fecit, ex casu considerantur. ex sua vi quaerentur hoc modo: magna an parva, facilia an difficilia, singu- laria sint an vulgaria, vera an falsa quadam
Abbreviated transcription (Latin):
peacũ diductis alicuiꝰ animꝰ in quenoam errorem deferat᷑:
Q ũ siobis ex eo gene̾ restet. ⁊ quare restet. ad monendũ
nuinie ut de p̃mio aut de pena ex plicemꝰ. Sunt enũ
multe cause que ex p̃mii alicuiꝰ peticione constant.
Namei aput iudices de pͥmio sepe accusatoꝵ quertr
⁊a senatu. aut consilio aliqd̾ p̃miũ sepe petitur. Nene¬
minem conueniet arbitran nos cum aliqd̃ eremplũ po¬
namus qd in senatu agatur a uidiciali genẽ eremploꝵ reced̾e¬
A uicquid enĩ de homine ꝓbando aut imꝓbando dicui
cum ad eam dictionem sententiarũ quoq ratio accomo
de homine statuit᷑ iudiciale ẽ habendum. Onĩo aũ qui
diligent᷑ om̃iũ causarũ uim ⁊ naturam cognoua. tũ
genẽ. tum forma eas intelliget disside. Cecis aũ partib
aptas int̾ se om̃s. ⁊ aliã in alia implicitam uidebit. Nẽ
de pͥmiis consideremꝰ. lucius crassus ꝯsul quosoam in

Expanded text:
rerum diductus alicuius animus in quendam errorem deferatur, rerum diductus alicuius animus in quendam errorem deferatur, quid etiam no- bis ex eo genere restet et quare restet, admonendum nunc, ut de praemio et de poena explicemus. sunt enim multae causae, quae ex praemii alicuius petitione constant. nam et apud iudi- ces de praemio saepe accusatorum quaeritur et a se- natu aut a consilio aliquod praemium saepe petitur. ac neminem conveniet arbitrari nos, cum aliquod exemplum ponamus, quod in senatu agatur, ab iudi- ciali genere exemplorum recedere. quicquid enim de homine probando aut inprobando dicitur, cum ad eam dictionem sententiarum quoque ratio accommotivum est; sed, quia de homine statuitur, iudiciale est habendum. omnino autem qui diligenter omnium cau- sarum vim et naturam cognoverit, gaptas inter se omnes et aliam in alia impli- catam videbit. Nunc de praemiis consideremus. L. Licinius Crassus consul quosdam in
Abbreviated transcription (Latin):
litate ⁊ malicia: facta dicet. Ipsũ immisericordem. suꝑbũ
fuisse. ⁊ si poti̾t ostendet semꝑ inimicum fuisse. ⁊ amicũ
fieri nullo mͦ posse. Si beneficia ꝓferet: ait aliqua de cau¬
sa facta ñ ꝓpt̾ beniuolentiam demonstrabit: aut postea
odium eẽ aere susceptum. aut illa omĩa maͤficiis eẽ delãta.
aut leuiora beneficia qmͣ maleficia. aut cũ beneficiis ho-¬
nos habitus sit: ꝓ maleficio penam sumi oporte̾. Deinde
turpe eẽ. aut inutile. ignosci. Deinde de quo ut potestas
eec̃ sepe optauerint in eum potestate ñ uti: sũ mam
eẽ stulticiam. Et cogitare oportere. quẽ animũ in e¬
um ⁊ qd̾ odium habuerint. locus aũ communiᷤ
ent indignatio maleficii. Et alt̾ eoꝵ misereri oportẽ¬
qui ꝓpt̃ fortunam ñ ꝓpt̾ maliciam in misenis furo auuis¬
cudinem comioram᷑. ne forte uanetate. ⁊ dissimilica dine

Expanded text:
litate et malitia facta dicet; ipsum inmisericordem, superbum litate et malitia facta dicet; ipsum inmisericordem, superbum fuisse; et, si poterit, ostendet semper inimicum fuisse et amicum fieri nullo modo posse. si beneficia proferet, aut aliqua de causa facta, non propter benivolentiam demonstrabit, aut postea odium esse acre susceptum, aut illa omnia maleficiis esse deleta, aut leviora beneficia quam male- ficia, aut, cum beneficiis honos habitus sit, pro male- ficio poenam sumi oportere. deinde turpe esse aut inutile ignosci. deinde, de quo ut potestas esset saepe optarint, in eum  ob potestatem non uti summam esse stultitiam; cogitare oportere, quem animum in eum et quod odium habuerint. Locus autem communis erit indignatio maleficii et alter eorum misereri oporterqui propter fortunam, non propter malitiam in miseriis sint. Qutudinem commoramur, ne forte varietate et dissimilitudine
Abbreviated transcription (Latin):
i beneficio eoꝵ qui sibi ignoscͥerent ꝯfirmatũ om̃i tem¬
ꝑe ac tali ratione ad futurũ. Deinde ostendere spẽ
aliquo se in loco magno his qui sibi ꝯ cesserre isui
futurũ. Postea si facultas ent se aut consanguneum
aut iam a maiorib aut in primis amueũ ẽ demons¬
trabit. ⁊ amplitudinem sue uoluntatis nobilitatem
genis. ⁊ eoꝵ qui se saluum uelint dignitatem ostende.
et cetem ea que ꝑsonis ad honestatem ⁊⁊ amplitudinem st̃
attributa cum questione. sine arrogantia in se eẽ demon
frabit. ut honore pocius aliquo quã ullo supplicio dignꝰ
eẽ udeatur. Deinde ceteros ꝓferre quib maiora delic¬
ta sint concessa. Ac multum ꝓficiet si se misericordem
in potestate. ꝓpensum ad ignoscendum fuisse ostendet.
Atq ipsum illud peccatum erit extenuandũ ut ꝗͣ mini¬
mum ob fuisse uideatur. aut turpe. aut inutile demo¬
nstrandum: tali de homine supplicium sum̾e̾. Peinde
malefacta augebit. nichil imprudent̾. s omĩa ex crude¬

Expanded text:
 beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali ratione afuturum; de- inde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, qui sibi concesserint, usui futurum; postea, si facultas erit, se aut consanguineum  aut iam a maioribus inprimis amicum esse demonstrabit et amplitudinem suae vo- luntatis, nobilitatem generis, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et cetera ea, quae per- sonis ad honestatem et amplitudinem sunt adtributa, cum conquestione, sine arrogantia, in se esse demon- strabit, ut honore potius aliquo quam ullo supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta concessa sint. ac multum proficiet, si se misericordem in potestate, propensum ad igno- scendum fuisse ostendet. atque ipsum illud pecca- tum erit extenuandum, ut quam minimum obfuisse videatur, et aut turpe aut inutile demonstrandum tali de homine supplicium sumere. deinde rsarius autem malefacta augebit: nihil impru- denter, sed omnia ex crude
Abbreviated transcription (Latin):
singulas eẽ leges. Omĩa posse int̾ se uł similia uł
disimilia demonstrari. loci aũ cõmunes a io̾̃cinati¬
one. o porte coniectur ereo qd scͥptũ sit ad u qd ñ
sit scrptũ ꝑuenire. ⁊ neminẽ posse os res ꝑ semptu¬
mam amplecti. S eũ cõmodissime scribe qui curet
ut quedam. ex quib dam intelligant᷑. contma ib̃cinatio¬
nem: huiꝰmodi. C oniecturam diuinationẽ eẽ ⁊ sulti scͥp¬
tous dẽ. ñ posse om̃ib de reb caue̾ de quib uelit. Hif

Expanded text:
singulas esse leges; omnia posse inter se vel similia vel dissimilia demonstrari. Loci communes: a ratiocinatione, oportere coniec- tura ex eo, quod scriptum sit, ad id, quod non sit scriptum, pervenire; et neminem posse omnes res per scripturam amplecti, sed eum commodissime scribere, qui curet, ut quaedam ex quibusdam intellegantur; contra ratiocinationem huiusmodi: coniecturam divinationem esse et stulti scriptoris esse non posse om- nibus de rebus cavere, quibus velit. Def
Abbreviated transcription (Latin):
to temiꝑe conueniant. certo discedant. nichil quisquã af¬
in lege ercepta sit. dn se legib obstuctos in tantis molestus
suri ne sint: Post ea ħ qd faciat indignius ⁊ impudĩtius eẽ
quãsi ascribat. Age porro. qd si ipsi uellent iudices ascribẽ
passurus ne sit ppłs: Atq h eͤ idignius. q sem u̾bo ulitt̾is
mutare ñ possint: eam re ipsa ⁊ udicio maxime cominu¬
tare. Peiñ indignum eẽ de lege aliquio derogari. aut legẽ
obrogari. aut aliqua ex parte commutari. cum a ppło cog¬

Expanded text:
to tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afto tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afin lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis surine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et inpuden- tius esse, quam si adscribat; age porro, quid? si ipsi vellent iudices adscribere, passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cog
Abbreviated transcription (Latin):
re. quippe que in lege scpͥta ñ sit. Qd̃ si sit institutũ. oĩb
dari causam ⁊ potestatem peccandi. cum intellexeriit
uos ex ingenio eius qui contra legem feci̾t. ñ ex lege
inquã iurati estis rem uidicare. Deinde ⁊ ipsis udici¬
b iudicandi. ⁊ cet̾is ciuib uiuendi rtiones ꝑtur¬
batum in. si semel a legib recessum sit. Nam ⁊ uidice ᷤ
neq qd sequantur habituros si ab eo qd scͥptũ sut re¬
cedant: neq quo pacto aliis imꝓbare possint. qd̾ cõtꝰ
legem uidicauerint. ⁊ cẽtos ciues quid agant ignora¬
turos. s ex suo quisq consilio. et ex ea ratione q̃ in
m̃tem aut in libidinem uenit. ñ ex ꝯmuni p̃scͥpto er¬
uitatis unãqmq rem ad ministrabit. Postea q̃rere ab
uidicib ipsis. quare in alienis decineantur negociis
cur .t.p. munere impediantur: cum sepius ⁊ suis reb. et
comodis seruire possint.cur incerta u̾ba uirent. eur cer¬

Expanded text:
re, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus re, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione, quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detineantur negotiis; cur rei publicae munere impediantur, quo setius suis rebus et commo- dis servire possint; cur in certa verba iurent; cur cer