comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuẽtus. ueterẽ hoiẽm cũ suis actib ex¬
uit. et nonũ qui scdm deũ creatus ẽ
in iusticia et sanctitate ueritatis in¬
duẽs. tanta instãcia cisteraẽẜ ordĩs
cõuersionis eius uotationẽ uere aib il¬
lo fuisse. qui eos quos amat arguit
et castigat : õnẽq filiũ quẽ recipit pa¬
tnci pietate flagellat De nouitio¬

Expanded text:
um suis actibus exuit, et novum, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis , induens, tanta instantia Cisterciensis Ordinis conversionis ejus vocationem vere ab illo fuisse, qui eos quos amat, arguit et castigat; omnemque filium quem recipit, paterna pietate flagellat . CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
rater quidũ de ordĩe regulariũ
canonicorũ cũ eẽt proficiendi a¬
iudus atq carisinatũ meliorũ enui¬
lator ⁊ desiderabat desiderio magno
btĩ bernardi magisterio subici et cdare¬
uallensiũ consorcio sociari: licz hoc ipso
sancto prẽ uiuẽte consequi mĩme potu¬
erit Quo decedente. audita p̃tiose ipũs
mortis fama. consternatus ẽ ão uehemẽ¬
ter. miserũ se atq indignũ clamitans :

Expanded text:
quidam de Ordine regularium canonicorum, cum esset proficiendi avidus, atque charismatum meliorum aemulator desiderabat desiderio magno beati Bernardi magisterio subjici, et Clarae-Vallensium collegio sociari, licet hoc, ipso sancto Patre vivente, consequi minime potuerit. Quo decedente, audita fama pretiosae mortis ejus, consternatus est animo vehementer; miserum se, atque indignum clamitans,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuaq sollititudine illibatã cõseruaẽ
contendensͥ sicq post uestigia ueneran¬
di patris. quẽ unice diligebat. indefesso
studio pro modulo suo gradiẽs. et uitã
suã in bona ꝑseuerãtia cõsũmãs illi e
ut confidimus ẽ associatus in celis : cui ͦ
in terris positus cõsorciũ ardẽter deside¬
rauit et uigilanter requisiuit:¬

Expanded text:
perpetuaque sollicitudine illibatam servare perpetuaque sollicitudine illibatam servare contendens, sicque post vestigia venerandi Patris, quem unice diligebat, indefesso studio pro modulo suo gradiens, et vitam suam in bona perseverantia consummans, illi, ut confidimus, est associatus in coelis, cujus in terris positus consortium ardenter desideravit, et vigilanter requisivit
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur euanuit: et qd̾ mirũ gestũ¬
ẽ uisũ ẽ illi ꝙ quasi sensibilit᷑ p̃cordiis
eius illapsus fuisset. Unds uehemẽter
accensus in amorẽ dei et eiusdẽ bt̃ĩ uiri:
ad susceptionẽ noue uite in gaudio et ex¬
ultacione spiritali de die in diẽ institue¬
batur Deniq sequẽti nocte cũ uigiliis
fratrũ similiter interesset: talẽ ac tãtã
dĩne uisitationis grãm ibidẽ exꝑtus est:
qualẽ ac quãtã in uita sua nũqm antea
senserat. qd totũ utiq meritis eiꝰ quẽ
diligebat se optinuisse gratulatus est
Eũ ꝑ dies pliũmos meõriã habũdãcie
suciuitatis huiꝰ recolendo freꝙ̃tius cruc¬
taret ͥ fũdebat ubertĩ dulces et pias
lacĩnas : quib die noctuq saciari nõ
poterat. Trãsacto aũt ãno ꝓbacionis
cius sacrũ habitũ cũ multa deuocione
suscepit. ueste ĩnotẽtie qua nõ tã foris
qm intus uestitus erat iugi meditaciõe

Expanded text:
videbatur, evanuit; et visum estvidebatur, evanuit; et visum est illi quod quasi sensibiliter praecordiis ejus illapsus fuisset. Unde vehementer accensus in amorem Dei et ejusdem beatissimi viri, ad susceptionem novae vitae in gaudio et exsultatione spirituali de die in diem instituebatur. Denique sequenti nocte cum vigiliis fratrum similiter interesset, talem ac tantam divinae visitationis gratiam ibidem expertus est, qualem ac quantam in vita sua nunquam antea senserat: quod totum utique meritis ejus, quem diligebat, se obtinuisse, gratulatus est. Cumque per dies plurimos memoriam abundantiae suavitatis hujus recolendo frequentius eructaret, fundebat ubertim dulces et pias lacrymas, quibus die noctuque satiari non poterat. Transacto autem anno probationis ejus, sacrum habitum scepit, vestem innocentiae, quam non tam foris quam intus vestitus fuerat, jugi meditatione
Abbreviated transcription (Latin):
quẽs eũ ÷ et monens de dirigenda ad dcũ
iugit᷑ intẽtione: cũ cotidiana lac̾inarũ
effusione Qd̃ si faceret diuinã miseraci:¬
onẽ et suã ipũis uisitacionẽ securꝰ ex¬
pectaret Et cũ ista dixissetͥ recepit se in
tũbã suã q̃ ibidẽ corã altari btẽ uirgĩs
nirĩs posita erat q̃ uidelicet recepciotã
euidens fuit : ut uidelicz frater ille nesci¬
ret utrũ dormitãs aut uigilãs hoc ui¬
disset Cũq aperuisset oculos et piissimi
patris ũmoniconẽ dulci recordacione
pensaret. en subico iterũ apparuit illi iã
plene uigilanti: et corporeis otuł intuẽ¬
dũ se obtulit. Stabat igitur cominus co-¬
rã ipõ ita ut manu tãgi facile posset.
diligenter eũ considerans. et quasi ex¬
plorãs utrũ dormiret an uigilaret: mo¬
re uidelu eorũ qui extitãt ad uigilias
dormuẽtes Quẽ cũ nouiciꝰ stupidus et
attonitus utueretur ÷ protinus ille qͥ

Expanded text:
quens eum, et monens de dirigenda ad Deum quens eum, et monens de dirigenda ad Deum jugiter intentione, cum quotidiana lacrymarum effusione. Quod si faceret, divinam miserationem, et suam ipsius visitationem securus exspectaret. Et cum ista dixisset, recepit se in tumbam suam, quae ibidem coram altari beatae Virginis matris posita erat. Quae videlicet receptio tam evidens fuit, ut frater ille nesciret utrum dormitans, an vigilans hoc vidisset. Cumque aperuisset oculos, et piissimi Patris admonitionem dulci recordatione pensaret, subito iterum apparuit illi jam plene vigilanti et corporeis oculis intuendum se obtulit. Stabat igitur cominus coram ipso, ita ut manu tangi facile posset; diligenter eum considerans, et quasi explorans utrum dormiret, an vigilaret, more eorum qui excitant ad vigilias dormientes. Quem cum novitius stupidus et attonitus intueretur, protinus ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
nerabilis pater quasi strẽnuus oꝑator
precĩctus ad laborandũ in agro latissimo
in quo mampuli triticee messis ĩnũme¬
rabiles ẽẽ uidebantur ex quib młtitudi¬
to plures erãt cõportandis et coateruãdis
intellexit cõgeriẽ illã mamipulorũ figu¬
rã tencre multituduus fratrũ quã isdem
egregius predicator ꝙͣdui uixit in carne.
cristo aggregarat : adhuc resta̾e ĩnume¬
ros. qui eius meritis et exemplis ad sal¬
uacionis graciã eeñt ꝑducẽdi. Unde mł¬
tũ exultans seq unũ ex illis fore nõ des¬
peransͥ clarãuallẽ ꝙͣticius potuit adiit:
postulãs et impetrãs se ad probacionẽ ad¬
nutti Qui dũ adhuc ibidẽ nouicius ẽẽt
et beati uiri meõriã pene incessant᷑ atq
ĩsaciabiliter cũo uolueret: quadã die
diũca cirra finẽ uigiliarũ. fatigato illi
et plurib modis afflicto: cepit obrepere
sopor Et ecce apparuit ei reuerẽtissimꝰ
pr̃ cuiꝰ amore flagrabat dignãter allo¬

Expanded text:
Dei famulus, quasi strenuus laborator, praecinctus ad operandum 287 in agro latissimo, in quo manipuli triticeae messis innumerabiles erant, ex quibus multitudito plures supererant, comportandis et coacervandisintellexit illico congeriem illam manipulorum, figuram tenere multitudinis fratrum, quam isdem egregius praedicator, quandiu vixit in carne, Christo Deo aggregarat, adhuc autem restare innumeros qui ejus meritis et exemplis ad salvationis gratiam essent perducendi. Unde multum exsultans, seque unum ex illis fore non desperans, Claramvallem quam citius potuit adiit, postulans et impetrans se admitti. Qui dum adhuc ibidem novitius esset, ac beati viinsatiabiliter animo volveret, quadam die Dominica circa finem vigiliarum, fatigato illi, et modis pluribus afflicto, coepit obrepere sopor. Et ecce apparuit ei reverendissimus Pater, cujus amore flagrabat, dignanter allo
Abbreviated transcription (Latin):
rulã sustinusset quĩ ĩcõtinẽti uotũ qd̃
uouerat ꝑsolueret Neq enĩ carnalẽ
illam cogitationẽ admisit ut domũ re¬
diret. parẽtes et amicos consuleret. do¬
mũ familiãq disponeret. redditus a¬
gros Icensusq locaret : s oĩa hec ab¬
rũpẽs pocius qmͣ soluẽs: et cũcta hec
ꝓpter xp̃m arbitratus ut stertera ͥ ea¬
dẽ die cõpcirata eq̃tatura in trastinũ
sũmo mane iter arripuit: a facie scłi
tanꝙͣ a facie leonis fugiẽs ut mane̾t
in solitudine. feruẽtissimo itaq deside¬

Expanded text:
rulam sustinuisset, quin incontinenti votum quod rulam sustinuisset, quin incontinenti votum quod voverat persolveret. Neque enim carnalem illam cogitationem admisit, ut domum rediret, parentes et amicos consuleret, domum familiamque disponeret, redditus, agros censusque locaret, sed omnia haec abrumpens potius quam solvens, et cuncta haec propter Christum arbitratus ut stercora, eadem die comparata equitatura, in crastinum summo mane iter arripuit, a facie saeculi, tanquam a facie leonis fugiens, ut maneret in solitudine. Ferventissimo itaque deside
Abbreviated transcription (Latin):
misericordiatũ dnẽ deus meus.si respi¬
ciẽs uide̾ĩs afflictionẽ pccõris in angus¬
tias constitutiꝰ et me li indignũ de p̃¬
senti ꝑ iculo miseritorditer eripueris ꝓ¬
ntto uoueo spondeo qm̃ nõ ero ĩgratꝰ
bñficiis tiuis.s tõtinuo spretis cũctis.
q̃ sũt mũdi : seruũ me tibi tradã sẽpit̾nũ.
Dũ hec et siłia in corde corã dnõ loque̾t᷑.
frã ẽ uox ad ipm̃ dicẽs. Si clarãuallẽ
cõuersionis grã adire uoluei̾s: et ĩ aĩã
et ĩ corꝑe saluꝰ eĩs. Ad quã uotẽ respiñs:
et a dnõ se uisitatũ intelligẽs. illito res¬
pondit En trado me seruũ deo et donu
tlareuallis. Ihuc eadẽ uerba ĩ corde
uoluebcit: cũ mox retedente flagello totꝰ
etiã dolor euanuit. Sentiens autẽ fcãm
in se misericordĩa. cõtinuo nõ acq̃euit
croni et sãguini: et si ita eq̃tatura ad
manũ fuisset. ne uniꝰ quidẽ hore mo¬

Expanded text:
misericordiarum, Domine Deus meus, si respimisericordiarum, Domine Deus meus, si respiciens videris afflictionem peccatoris in angustia constituti, et me, licet indignum, de praesenti periculo misericorditer eripueris, promitto, voveo, spondeo quoniam non ero ingratus beneficiis tuis, sed continuo spretis cunctis quae sunt mundi, servum me tibi tradam sempiternum. » Dum haec et similia in corde coram Domino loqueretur, facta est vox ad ipsum dicens: Si Claram-Vallem conversionis gratia adire volueris, et et in corpore salvus eris. Ad quam vocem respirans et a Domino se visitatum intelligens, illico respondit: « En trado me servum Deo, et domui Clarae-Vallis. » Adhuc eadem verba in corde volvebat, cum mox recedente flagello, totus etiam dolor evanuit. Sentiens autem factam in se misericordiam, continuo non acquievit carni et sanguini; et si ita equitatura ad manum fuisset, ne unius quidem horae mo
Abbreviated transcription (Latin):
et nugis diẽ ipm solito more cõsumerẽt i
accessit eciã illuc prefatus adolescens:
ut et ipẽ pasceret hedos suos de specta¬
culo uanitatis Erãt aũt illic aleato¬
res quidã cũ aleis ludẽtes: quos ut me¬
lius ex alto prospiteret: suꝑ mẽsam
ibidẽ positã pronꝰ actubabat Et ecte
ftã ẽ suꝑ eũ subito quasi maꝰ homũs
ipm ĩuisibili flagello diuciꝰ cedẽs:. que
caput illius et humeros ac dorsũ totũ
ueluti pilo desuꝑ feriẽte crebris ictib
tũdebat. Ip̃e uero iacebat ĩmobilis:
ausus ne uelut insanꝰ reputaretur:
molestiã uerberũ egerrime ferebat
Insemetip̃m uero reuersus et mortẽ
quasi iã ĩminẽtẽ p̃ oculis habẽs⁊ ar¬
guebat se in conspcũ dñi : gemẽs ĩ a-¬
maritudĩe cũe suc et dicens. Eya michi
dnẽ deus Nũt ĩuenerũt me pccã mea.
et ecce iã morior et ad inferos cũ dolore
descendo: carẽs penitẽcie fructu. O pr̃

Expanded text:
et nugis diem ipsum solito more consumerent, et nugis diem ipsum solito more consumerent, accessit etiam illuc praefatus adolescens, ut et ipse pasceret haedos suos de spectaculo vanitatis. Erant autem illic alcatores quidam cum aleis ludentes quos ut melius ex alto prospiceret, super mensam ibidem positam pronus accubabat. Et ecce facta est super eum subito quasi manus hominis, ipsum invisibili flagello diutius caedens, quae caput illius et humeros ac dorsum totum veluti pilo desuper feriente crebris ictibus tundebat. Ipse vero jacebat immobilis, ausus, ne velut insanus reputaretur, molestiam verberum aegerrime ferebat. In semetipsum vero reversus, et mortem quasi jam imminentem prae oculis habens, arguebat se in conspectu Domini, gemens in amaritudine animae suae, et dicens: « Eia mihiDeus meus! Nunc invenerunt me peccata mea: et ecce jam morior, et ad inferos cum dolore descendo, carens poenitentiae fructu. O Pater
Abbreviated transcription (Latin):
Neffabilis deus : ineffabilia oꝑa
eius Quis enĩ digne effari queat
qmͣ mirabilis sit in sanctis suis ꝙͣ miris
et młtiplicib modis in tꝑe uocat quos
ab et̾no p̃sciuit et p̃destinauit cõformeᷤᷤ
fieri ymaginis filii sui ⁊ ita ut etiam
nõ nullos ex hiis qui ꝓpter flagitia
in massa ꝑdicionis penitus absorbẽdi
uidebant᷑. potenti uirtute eruẽs tnͣsfe¬
rat in regnũ claritatis eiusdẽ dilecti
deditũ de uoragine uoluptatũ pat̾na
castigatioẽ clemẽter eripiens: docuit
nõ sperare in ĩcerto diuitiarũ nec lubri¬
ce etcitis petulãtiã sequi s ꝑ duros la¬
bores penitencie ad ueras dĩcias et̾ne
uite ꝑuenire Hic itaq delicatus ado¬
lescens aduertere nollens ideo ferias
licis nugis intenderẽt: solebat libent
tũ coeuis et sodalib suis spectacuilis
et ludis uciriis diẽ ꝑdere. Eruadã igit¬
uite cũ ad aliqmͣ domũ iocandi causa
młti cõfluerẽt ut theatricis plausib

Expanded text:
Ineffabilis Deus, et ineffabilia opera Ineffabilis Deus, et ineffabilia opera ejus. Quis enim digne effari queat quam mirabilis sit in sanctis suis, quam miris et multiplicibus modis in tempore vocet quos ab aeterno praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ita ut etiam nonnullos ex iis qui per flagitia in massa perditionis penitus absorbendi videbantur, potenti virtute eruens, transferat in regnum claritatis ejusdem dilecti deditum, de voragine voluptatum paterna castigatione clementer eripiens, docuit non sperare in incerto divitiarum, nec lubricae aetatis petulantiam sequi, sed per duros labores poenitentiae ad veras divitias aeternae vitae pervenire. Hic itaque delicatus adolescens advertere nolens, ideo ferias licis nugis intenderent, solebat frequenter cum coaevis et sodalibus suis, spectaculis et ludis variis diem perdere. Quadam igitvice cum ad aliquam domum jocandi causa multi confluerent, ut theatricis plausibus
Abbreviated transcription (Latin):
Bnachus quidã prefati moͬsterii
religione ꝑit̾ et etut ꝓueitus dũ
aliquãdo ĩ die sancto ꝑasceuẽ sederet
expãsis. ac si eadẽ hora fuiss trucifixus.
Que sciz uisio felicissĩa ꝙͣus buis et pe¬
ne momẽtanea fueit adeo tũ mcuĩfesta
sitq efficix extitit ⁊ ut uisionis ipius deuo¬
ta meõria de corde uidentis ulterius deleri
nõ potuerit. Sicut enĩ qui camino ignito
oleũ inicit totũ flãmescere faicit sic gr̃a
reuelationis huiꝰ p̃cordia senis illius lõ¬
go sancte cõuerscicionis usu ignita sacri
desiderii flãma ꝑ amplius et ꝑfectius
illustrauit: unde et ascensiones in corde
suo disponẽs et de uirtute in uirtutem¬
xp̃i proficiens: quadragesimũ ni fallor
in ordiẽ suꝑgressus ẽ annũ : tandẽq
corruptibilis carnis onere deposito uidẽ
meruit nõ in ymagiẽ infirmitatis si¬
cut antear s in gła maiestatis deũ deoꝵ
in syon Qmͣ misericordit dñs ãmo¬
nuit quẽdã cłicũ ut cõuertet᷑. ta .ui.

Expanded text:
nachus quidam praefati monasterii, religione pariter et aetate provectus, dum aliquando die sancto Parasceves sederet us in cruce expansis, acsi eadem hora fuisset crucifixus. Quae scilicet visio felicissima, quamvis brevis et pene momentanea fuerit, adeo tamen manifesta atque efficax exstitit, ut visionis ipsius devota memoria de corde videntis ulterius deberi non potuerit. Sicut enim qui camino ignito oleum injicit, totum flammescere facit, sic gratia revelationis hujus praecordia senis illius longo sanctae conversationis usu ignita, sacri desiderii flamma peramplius et perfectius illustravit: unde et ascensiones in corde suo disponens, de virtute in virtutem proficiens, quadragesimum, ni fallor, in Ordine suspergressus est annum, tandemque corruptibilis carnis onere deposito videre meruit, non in imagine infirmitatis, sicut antea, sed in gloria majestatis Deum deorum in Sionnus quemdam clericum ut converteretur admonuit.
Abbreviated transcription (Latin):
manib freꝙ̃ter orare solitus erat: ubi ta¬
mẽ oportune id facere potuisset. Quadã
itaq nocte in principio uigiliarũ cũ eẽt
i thoro clausis ocuł manibzqz protensis
manus tuais. Ad hanc itaq uotẽ cũ ape¬
russet otulos ille frater multũ obstupiut.
s utrũ dormiens tu uigilans hoc audisẜ:
nõ faicile discernẽ potuit Ex hac autẽ
boce multũ feruorẽ. mltamq deuocionẽ
mente tõcipiẽs: eandẽ formũ orandi serua¬
re deinceps sollicitus fuit Post aliqntũ
uero temporis cũ iã monachus factus
in quodam eiusdẽ eccłie angulo secreciꝰ
scaret. intẽto cũmo iuĩctis manibz sicut
solebat orains: subito fuit in spũ. Et et¬
atq expansis manib suis manus illiꝰ
extipiens : et quasi ad professionẽ admit¬
tens Eruo facto cũ fuiss homo reuersꝰ
ad se gauisus ẽ gaudio magno ualde
iamq felici doctus exꝑimẽto certissime
credidit ubiq diuinã eẽ pñciã: maxiẽ
uero situt testatur legislator noster bñ¬

Expanded text:
equenter orare solitus erat, ubi tamen opportune id facere potuisset. Quadam itaque nocte in principio vigiliarum, cum esset in choro, clausis oculis, manibusque protensis manus tuas. » Ad hanc itaque vocem cum aperuisset oculos frater ille, multum obstupuit; sed utrum dormiens an vigilans hoc audisset, non facile discernere potuit. Ex hac autem voce multum fervorem, multamque devotionem mente concipiens, eamdem formam orandi servare deinceps sollicitus fuit. Post aliquantum vero temporis, cum jam monachus factus in quodam ejusdem ecclesiae angulo secretius staret, intento animo junctisque manibus, sicut solebat, orans, subito fuit in spiritu. Et ecatque expansis manibus suis manus illius excipiens, et quasi ad professionem admittens. Quo facto cum fuisset homo reversus ad se, gavisus est gaudio magno valde, jamque felici doctus experimento certissime credidit ubique divinam esse praesentiam, maxime vero, sicut testatur legislator noster S. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
re habebat : tam dui scũs infãs ante
calicẽ stabat. Quãdui uero sacerdos cid
sacramẽtũ faciẽ tenebat : tam du scũs
rens longe remotus ab eo post calicem
consistebat Euod cũ frater ille conspice¬
ret cõpũctus ẽ uehemẽter et totũs in
lacĩnas resolutus: ita ut ĩundacio la¬
t̾̃marũ a cõtuitu dulcissimi redẽptoris
Completa autẽ reuelaciõẽ glorificauit
deũ qui sibi talia dignatus ẽ mõstrae :
et uere cognouit ꝙ distantia meritorũ
mĩme faciat discrepanciã sacͣmẽtorũ:
qm̃ sacramẽti effectus nullatenus cõ¬
stat ex uirtute et merito sacerdotis:
s ex institutione et gracici saluatoris

Expanded text:
re habebat, tandiu sanctus infans ante re habebat, tandiu sanctus infans ante calicem stabat. Quandiu vero sacerdos ad sacramentum faciem tenebat, tandiu sanctus irens, longe remotus ab eo, post calicem consistebat. Quod cum frater ille conspiceret, compunctus est vehementer, et totus in lacrymas resolutus, ita ut inundatio lacrymarum a contuitu dulcissimi Redemptoris t. Completa autem revelatione, glorificavit Deum, qui sibi talia dignatus est demonstrare. Et vere cognovit quod distantia meritorum minime faciat discrepantiam sacrificiorum, quoniam sacramenti effectus nullatenus constat ex virtute et merito sacerdotis; sed ex institutione et gratia Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
rũt Presente uero cõuẽtu cũ cruce et aqͣ
bñdtã cũ iam sacramẽtalis cõmẽdatio
eẽt iniciata tũc illa aĩa quasi iã secum
processit: et nebula illa q̃ uidebatur
euanuit. Alio quoq tꝑe sictidit. ut pre¬
fatus uir dei die diũca dĩnuis ĩ teresset
officiis in eccłia quadam prochiali Dicta
itaq offerenda cũ iã mĩstracio panis et ui¬
ni aqua nixti sacre fuisset mẽse imposita
protinꝰ apparuit ei dñs ihus stans supra
eandẽ riram in forma ꝑuuli pre filiis hoĩ¬
nũ speciosi. tam maĩfeste atq morose : ut
usq ad cõsũmacionẽ sacrificii ipã quo ꝓpe¬
modũ uisio ꝑseueraret. Uerũptũ presbi¬
ter eiusdẽ loci qui missam telebrabat⁊
homo inhoneste uite atq flagiciosus e̾cit.
Quãdui uero sacdos ille seu fideliũ ob¬
lationes recipiendo seu sermonẽ ut in
die festo fieri solet ad ppłm proferendo
seu aliquid aliud faciẽdo dorsũ ad alta¬

Expanded text:
runt. Praesente vero conventurunt. Praesente vero conventubenedicta, cum jam sacerdotalis commendatio esset initiata, tunc anima illa quasi secura processit, et nebula illa quae videbatur, evanuit. Alio quoque tempore accidit ut praefatus vir Dei die Dominica divinis interesset officiis in Ecclesia quadam parochiali. Dicta itaque offerenda, cum jam ministratio panis et vini aqua mixti sacrae fuisset mensae imposita, protinus apparuit ei Dominus Jesus, stans super eamdem aram in forma parvuli prae filiis hominum speciosi, ita manifeste atque morose, ut usque ad consummationem sacrificii ipsa propemodum visio perseveraret. Verumtamen presbyter ejusdem loci, qui missam celebrabat, homo inhonestae vitae, atque flagitiosus erat. Quamdiu ergo sacerdos ille, seu fidelium oblationes recipiendo, seu sermonem, ut in die festo fieri solet, ad populum proferendo, seu aliquid aliud faciendo, dorsum ad alta
Abbreviated transcription (Latin):
su cicaidit ut infirmariis absentib spm̃
excilaret. Predcũs uero frater cũ ibidem¬
in stratu suo recubãs graui corꝑis moles¬
tia langueretͥ reuelante sibi dnõ uidit
manifeste corporeis oculis auãm illã lon-¬
go tractu a corpore exeũtẽ: et quasi fumũ
incensi de thuribulo procedentẽ Que cũ
tota fuisset egressa: collegit se in unum
globũ: et stetit supra corpus in aeresus¬
pensa. altitudine quatuor at quĩq cu-¬
bitorũ. Erat cũt species eius tãꝙͣ nube¬
cula condensa atq ꝑspicua et quasi ad
mẽsurã unius modii oppansa Mansit
ergo ibidẽ ĩmobilis usq quo fraternis o¬
racionib comitata et sacerdotali cõmen¬
dacione munita : peritulosi atq ignoti
itinei̾s ducatũ accipere merẽtur Quod
cũ frat᷑ ille uideret sonitu et uoce qua
potuit infirmarios euocauit Qui pro¬
tinus accelerãtes tabulã defũctorũ pul¬
sauerũt: et fratres ad exequias cõcurre¬

Expanded text:
su accidit ut infirmariis absentibus spiritum su accidit ut infirmariis absentibus spiritum exhalaret. Praedictus vero frater cum ibi stratu suo recubans, gravi 217 corporis molestia langueret, revelante sibi Domino, vidit manifeste corporeis oculis, animam illam longo tractu a corpore exeuntem, et quasi fumum incensi de thuribulo procedentem. Quae cum tota fuisset egressa, collegit se in unum globum, et stetit supra corpus in aere suspensa, altitudine quatuor aut quinque cubitorum. Erat autem spiritus ejus tanquam nubecula condensa atque perspicua, et quasi ad mensuram unius modii obpansa. Mansit ergo ibidem immobilis, usquequo fraternis orationibus comitata, et sacerdotali commendatione munita, periculosi atque ignoti itineris ducatum accipere mereretur. Quod cum frater ille videret, sonitu et voce qua potuit, infirmarios evocavit. Qui protinus accelerantes, tabulam defunctoriam pulsaverunt, et fratres ad exsequias undique concurre
Abbreviated transcription (Latin):
qdͣ bonũ est in ocuł tius Si uiã iustitie
q̃ in libris meis copiose digesta ẽ tenere
detreuei̾s: portionẽ ticcipies in tra uiuẽ¬
ciũ cũ omĩb istis. Si uero post cõcupiscẽ¬
ticis tuas ire uolue̾is: in gladio nimerã¬
dus es cũ his quos uidisti: t̾nbili quidẽ
sed iusto dei uidicio proiectos in anathema
obliuionis. Rmita ittiq uisione cũ fuiss
ad se reuersus homo totus infremuit. totꝰ¬
uehemẽter inhorruit: duplici nimirum
constrictus articulo. tũ ne gloriã btõrũ
aunitteret. tũ etiã. ne reproborũ penã in¬
turreret. Ex tũc uero et deiniceps cepit bfĩs¬
simũ doctorẽ augustinũ dulcius amare:
et dicta illius sapidius riũmire Contigit
siliqñ ut infirmaretur in domo dei q̃ est
abbatia ordĩs cistertiensis: sita in prigo
bythuricensi Porro ibidẽ tũt egrotauit
ad mortẽ frater quidã honeste cõuersaci¬
onis. Qui cũ in cirea iũ positus eẽt: ca¬

Expanded text:
quod bonum est in oculis tuis. Si viam justitiae, quod bonum est in oculis tuis. Si viam justitiae, quae in libris meis copiose digesta est, tenere decreveris, portionem accipies in terra viventium cum omnibus istis. Si vero post concupiscentias tuas ire volueris, in gladio numerandus es cum iis quos vidisti, terribili quidem, sed justo Dei judicio projectos in anathema oblivionis. Finita itaque visione, cum fuisset ad se reversus homo totus infremuit, vehementer inhorruit, duplici nimirum constrictus articulo, tum ne beatorum gloriam amitteret, tum etiam ne poenam reproborum incurreret. Ex tunc vero et deinceps, coepit beatissimum doctorem Augustinum dulcius amare, et dicta illius sapidius ruminare. Contigit autem aliquando ut infirmaretur in Domo-Dei, quae est Abbatia Ordinis Cisterciensis, sita in pago Bituricensi. Porro ibidem tunc aegrotavit ad mortem frater quidam honestae conversationis. Qui cum jam in area positus e
Abbreviated transcription (Latin):
cerne̾ et clarius discerne̾ solebat Huic ue¬
nerabili uiro btũs augustinus eximiꝰ
ecclĩe doctor quodã tempore ꝑ uisionẽ ap¬
paruit ducẽs illũ ꝑ ĩnumera loca pena¬
rũ ÷ et us ad ip̃m putei gehẽnalis in¬
gressũ. in quẽ ex cilto prospiciẽs tremen¬
tib mẽbris et palpitante aĩa p̃ pauore
intoleraibili uidit illã tartareã ardẽtis
abissi uoraginẽ plenã clamorib horrẽ¬
da semꝑ in igne deuorãte uiuẽaiũ quib
ẽ mors aimarissĩa mors oũ mortiũ pes¬
suar mori nõ posse Inde reflero gra¬
du eductũ de loco horroris et tenebrarũ
transtulit ad regionẽ feliciũ gaudiorũ
ostendẽs ei lucifluas sedes et mãsiones
btĩssimas cũarũ ubi corporib exute uita¬
que exuperat õnẽ sensũ regenerationẽ
corꝑm suorũ expectãtes: felicissiẽ qͥescebãt.
Tũc ait illi sanctus augustinꝰ. Ette ui¬
disti fines ultimos boni et mali : elige

Expanded text:
ernere solebat et clarius discernere. Huic veernere solebat et clarius discernere. Huic venerabili viro beatus Augustinus eximius Ecclesiae doctor quodam tempore per visionem apparuit, ducens illum per innumera loca poenarum usque ad ipsum putei gehannalis ingressum, in quem ex alto prospiciens, trementibus membris, et palpitante anima prae timore intolerabili, vidit illam tartareae abyssi voraginem plenam clamoribus horreda semper in igne devorante viventium: quibus est mors amarissima, mors omnium mortium pessima, mori non posse. Inde reflexo gradu, eductum de loco horroris et tenebrarum, transtulit ad regiones felicium gaudiorum, ostendens ei lucifluas sedes et mansiones beatissimas animarum, ubi corporibus exutae viquae exsuperat sensum, regenerationem corporum suorum exspectantes, felicissime quiescebant. Tunc ait illi santus Augustinus: « Ecce vidisti fines ultimos boni et mali. Elige,
Abbreviated transcription (Latin):
pene uoluss intẽtis liũb in acra soli¬
tus erat uidere corporeis oculis ꝑ diẽ
globos demoniorũ stipatis agminib
passim ubiq uaganciũ. Quorũ tãta ẽ
infinitas : ut p̃ ĩmẽsitate estimari nõ
ualeat Que cũ multiformiter soleãt
apparere: una tamẽ ẽ forma uł pociu ͤ
informitas in qua frequẽtius eadem
cõspicabatur. Igitur secũdũ corꝑm lini¬
amẽta mõstruosi hom̃es ẽẽ uidentur
statura gigantes. tolore ethiopes. aigilitate
angues leones ferocitate. capitib grossis¬
ac turgidis. uentrib promunẽtes corꝑibus
turti atq gibbosi sũt Colla quo producta
habẽt et exilia: brachia nichilomiꝰ et cru¬
ra longissuma proferũt. Qucindo autẽ
alicubi in aera sistũtur : tũt eorũ corꝑa
mẽbratĩ facile discerũtur. Eauãdo uero
discursu girouago huc illucq uagantur
tũc nichil ex eis nisi tantũ laruales ũbre
et turbuiũ glomeres deprehendũtur.
Porro serenis dieb qñ sol in uirtute sua

Expanded text:
es voluisset, intentis luminibus in aere solitus erat videre corporis oculis per diem globos daemoniorum stipatis agminibus passim ubique vagantium, quorum tanta est infinitas, ut prae immensitate aestimari non valeat. Qui cum multiformiter soleant apparere, una tamen est forma, vel potius informitas, in qua frequentius eosdem conspicabatur. Igitur secundum corporis lineamenta monstruosi homines esse videntur, statura gigantes, colore Aethiopes, agilitate angues, leones ferocitate, capitibac turgidis ventribus prominentes, corporibus curti atque gibbosi sunt. Colla quoque producta habentes, atque exilia, brachia nihilominus et crura longissima proferunt. Quando autem alicubi in aere sistuntur, tunc eorum corpora membratim facile discernit. Quando vero discursu mobili huc illucque vagantur, tunc nihil ex eis nisi tantummodo larvales umbras, et turbinum glomeres deprehenditPorro serenis diebus, quando sol in virtute sua
Abbreviated transcription (Latin):
ris accelerãtes: domicilii parictẽ lapi¬
deũ ictu ualidissimo ꝑtusserũt quomõ
ꝑtutit cries sid murũ applicatus ita ut
uaret oculos suos contra fenestrã mag¬
nã in eodẽ pariete ciꝑtã in ea consistere¬
uidit demonẽ quẽdã pẽnatũ ad instar
grifis cuit strucionis qui ei minatiter
ĩminebat: quasi mox ruiturus in eũ
atq deuoraturus. Quo uiso machina¬
mẽta zabuli aĩadutit. et ĩuocato sal¬
uatoĩs noĩe efferato prodigio signũ cru¬
tis opposuit atq fugauit. Multa hmoĩ
ludibria atq certamĩa passus ẽ multo
temꝑe feriri atq referire nõ destitit luc¬
tator egregius iugi intẽtiõe spiritales
neq̃cias: luctamẽ sine federe exercens

Expanded text:
ris acceleraris acceleradeum ita validissime percusserunt, quomodo percutit aries ad murum applicatus, ita ut varet oculos suos contra fenestram magnam in eodem pariete apertam, in ea vidit consistere daemonem quemdam pennatum, ad instar gryphi aut struthionis, qui ei minaciter imminebat, quasi mox ruiturus in eum atque devoraturus. Quo viso, machinamenta daemonis animadvertit; et invocato Salvatoris nomine, efferato prodigio signum crucis opposuit, ac fugavit. Multa ejusmodi ludibria atque certamina passus multo tempore, ferire et referire non destitit luctator egregius, jugi intentione contra spirituales nequitias luctamen sine foedere exercens.
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ita ĩ om̃ĩ sanctitate et iusticia dño
seruiẽs: eciã corꝑis integritatẽ magno
dei munere a matris utero conseruauit:
tui eciã dñs in testĩoniũ gemue purita¬
tis młta de secretis celestib reuelare dig¬
natus ẽ Quadã uero uite dũ diucius
protelatis uigiliis ĩ quodã diuĩsorio solus
oraret inhorruerũt subito pili carnis eꝰ:
et preter solitũ turbari cepit a facie not¬
turni timoris Et ecte turba demonũ glo¬
meratim ꝑ ostiũ uruẽs et quasi sẽĩuicem
a młtitudine introeũciũ cõprimens. to¬
tam domũ impleuit: ita undiq ꝑstrepẽs
ipm quo orantẽ hinc inde cõuerteret.
Qd̃ ubi ille ꝑsensit illico signo trucis ar¬
matus crebras uenias petere cepit et btẽ
uirginis salutationẽ freꝙ̃cius iterans
fantasmatũ turbines ab oratorio suo
teleriter exturbauit Nocte uero sequẽti
cũ eũdem locũ orõnis grã repetisset  ec¬
te iterũ contrarie ptãtes ĩ impetu furo¬

Expanded text:
Hic itaque in omni sanctitate et justitia Domino serviens, et corporis integritatem magno Dei munere a matris utero conservavit, cui et Dominus in testimonium geminae puritatis multa de secretis coelestibus revelare dignaprotelatis vigiliis, in quodam diversorio solus oraret, inhorruerunt subito pili carnis ejus, et praeter solitum turbari coepit a facie nocturni timoris. Et ecce turba daemonum glomeratim per ostium irruens, et quasi se invicem a multitudine introeuntium comprimens, totam domum implevit, ita ut undique perstrepens, ipsum quoque orantem hinc inde concuteret. 215 Quod ubi ille persensit, illico signo crucis armatus, crebras venias petere coepit, et beatae Mariae salutationem frequentius iterans phantasmatum turbines ab oratorio suo celeriter exturbavit. Nocte vero sequenti cum eumdem locum orationis gratia repetisset, ecce iterum contrariae potestates in impetu furo
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib sancti: et mãsit interi ĩ pre¬
laciõe sua securior plui̾b ãnis Post
transitũ uero btĩ uiri cũ iã desiderii
sui stiũlos nullo rep̃mẽte tolerare ne¬
quiret dimisso regimĩe clareualli se cõ-¬
tulit ubi etiã magno dei dono magno¬
q miraculo septẽniũ suꝑuiuẽs mira¬

Expanded text:
sermonibus sancti, et mansit interim in praesermonibus sancti, et mansit interim in praelatione sua securior pluribus annis. Post transitum vero beati viri, cum jam desiderii sui stimulos nullo reprimente tolerare nequiret, dimisso regimine Claramvallem se contulit, ubi etiam magno Dei dono, magnoque miraculo septennium supervivens, mira
Abbreviated transcription (Latin):
eius totus pendere uideretur Huit ãt
desideriũ magnũ ĩercit curã pristora¬
lem deserẽ. et fieĩ monachũ ĩ claraual¬
le Uerũptamẽ sanctus pr̃ bernardꝰ
sciens uirtutẽ uiri et gram qua cõ¬
misso cenobio ydoneus ualde ati ꝑ¬
necessarius erat : qmͣ du uirit ĩ carne
nũꝙͣ ei suꝑ huiꝰ moĩ peticioẽ consensũ
p̃bere uoluit. Quadã igitur dic dirit
ad eũdẽ isdem abbas Dnẽ pater ego sener
et pene decrepitus fatiscentib in corpe
mebris et insuꝑ urgentib morbis: iã¬
iãq resolui me sentio. Q si extra cla¬
m̃uallẽ defecero: erit in dolor ĩ tõsolabi¬
lis et irrctupabile dãpnũ. Bñ nct̃e ẽ
ut uł nũc abire me iubeas et satiffa¬
tẽ potis meis : quia mors accelerans
morã amplius face̾ me nõ ꝑmittit.
Eui uir dei respondit. Mane ĩ loco tuo:
et noli timere Ego securũ te facior quia
moriẽris ĩ claraualle Credidit homo

Expanded text:
ejus totus pendere videretur. Huic autem ejus totus pendere videretur. Huic autem desiderium magnum inerat, curam pastoralem deserere, et fieri monachum in Claravalle. Verumtamen sanctus Pater Bernardus sciens virtutem viri et gratiam, qua commisso coenobio idoneus valde atque pernecessarius erat, quandiu vixit in carne, nunquam ei super hujusmodi petitione consensum praebere voluit. Quadam igitur die dixit ad eum idem abbas: « Domine Pater, ego senex et pene decrepitus, fatiscentibus in corpore membris, et insuper urgentibus morbis, jamque resolvi me sentio. Quod si extra Claramvallem defecero, erit mihi dolor inconsolabilis et irrecuperabile damnum. Unde necesse est ut vel nunc abire me jubeas, et satisfacere votis meis, quia mors accelerans, moram amplius facere me non permittit. » Cui vir Dei respondit: « Mane in loco tuo et noli timere. Ego securum te facio, quia morieris in Claravalle. » Credidit homo
Abbreviated transcription (Latin):
ad prẽm. consternatus ẽ cũo uehemẽt᷑:
arguẽs semetipm et penitẽs ualde ꝙ
cid illius p̃dicacionẽ cõuersus non
fuisset. Mor ergo igne illo quẽ dñsmit¬
tit in corda elcõrũ suorũ et uult uche¬
mẽter sictendi totus incanduit: nec
oĩno morã face sũstiuuẽs pͥmogenitũ
filiũ suũ prose in reguo suo principcũ
constituit Ipẽ uero dũ adhuc quadra¬
genarius eẽt etaite corꝑis et cũ uigore
p̃pollẽs relicta sardinia oĩq gloria
mũdi spreta pauꝑ et huĩlis ingressus
ẽ ĩ clarãuallẽ ibiq subdisciplina sus¬
cepti ordinis usq ad deccepitã etatẽ
ỹmo usq ad mortẽ ꝑseuercint militũs:
regnũ terrenũ pro celesti se cõmuttisse
claraualle professus est.ca. xxuiii.¬
Er uenerabił symõ quõdã abbas
crgiachi quod ẽ nõ ignobile mo¬
nasterũ nigri orduus monachorũ mag¬
no cordis affcũ btm̃ bnardũ dilige¬
bat: adco ut de consilio et uolũtate

Expanded text:
ad Patrem, consternatus est animo vehementer, ad Patrem, consternatus est animo vehementer, arguens semetipsum, et poenitens valde quod ad illius praedicationem conversus non fuisset. Mox ergo igne illo, quem Dominus mittit in corda electorum suorum, et vult vehementer accendi, totus incanduit, nec omnino moram facere sustinens, primogenitum filium suum pro se in regno suo principari constituit; ipse vero, dum adhuc quadragenarius esset, aetate corporis et animi vigore praepollens, relicta Sardinia, omnique gloria mundi spreta, pauper et humilis ingressus est in Claramvallem, ibique sub disciplina suscepti Ordinis usque ad decrepitam aetatem, imo usque ad mortem perseveranter militans, regnum terrenum pro coelesti se commutasse gClaravalle professus est. Vir venerabilis Simon, quondam abbas Caziaci, quod est non ignobile monasterium nigri Ordinis monachorum, magno cordis affectu beatum Bernardum diligebat, adeo ut de consilio et voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
De nobili prĩcipe gũmaro postea
am et nobilissimus princeps
gũmarus uder quondã et dñs
sardinie detrachalis. cũ aliqñ gnitia
orõnis scm̃ martinũ turonẽsem expe¬
tiss in reditu trãsiens ꝑ claraualle
et a btõ bnardo deuote susceptus de
salute quo cũe copiose ãmonitus cõ¬
uersioni mĩme consensit: licz pater
sanctus ip̃o pñte et multũ girru¬
lante cetũ quẽdã illũasẜ Eui abeũ¬
ti: uir dñi sic locutus ẽ Ego quidẽ
instant᷑ dmñ rogaui: ẜ ad pñs etau
diui nõ merui. Et nũc aibire te paciar
quia retine̾ nõ lic ĩuitũ: scias tamẽ
te huc iterũ de sardinia reuersurũ. Abiit
ergo in patriam suã ⁊ ẜ uerbã q̃ ex oĩs
uiri dei suidient incessanter aĩmũ eiꝰ
scimulabãt: spũ intus suggerẽte ꝓphe¬
tiã quã tantus ꝓpheta sibi de se p̃dix¬
iss crissari penitus nõ posse. Modico
post hinc el cipso tempore cũ nũciatũ
eẽt ei btm̃ uirũ transisse de hoc mũdo

Expanded text:
De nobili principe Gunnaro, postea am et nobilissimus princeps Gunnarus, judex quondam et dominus Sardiniae detrachalis, cum aliquando gratia orationis Sanctum Martinum Turonensem expetiisset, in reditu transiens per Claramvallem, et a beato Bernardo devote susceptus, de salute quoque animae copiose admonitus, conversioni minime consensit, licet Pater sanctus ipso praesente et multum garrulante, caecum quemdam illuminasset. Cui abeunti vir Domini sic locutus est: « Ego quidem instanter proDe nobili principe Gunnaro, postea diri non merui. Et nunc abire te patior, quia retinere non licet invitum. Scias tamen te huc iterum de Sardinia reversurum. » Abiit ergo in patriam suam, sed verba quae ex ore viri Dei audierat, incessanter animum ejus stimulabant, spiritu intus suggerente, prophetiam, quam tantus Propheta sibi de se praedixisset, cassari penitus non posse. Modico post hinc elapso tempore, cum nuntiatum esset ei beatum virum transisse de hoc mundo
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ illũ tõuersa qui ad eius derterã se¬
debat oscłm patis ori eius dignanter
impressit: et insuꝑ bñdc̃m fructũ uen¬
tris sui ad intuendũ atq amplectẽdũ
obtulit ei Quo facto cõuertẽs se rid
alterũ senẽ qui ad sinistrã eius sedebat.
similiter osculaita ẽ eũ ÷ et nichilomiꝰ
grudiũ cordis sui ei cid intuẽdũ pñta¬
uit Tũt unuersi qui ciderãt mona¬
chi telesti pace a seniorib illis huit
inde mutuata de tante regine pñtia
salutare dei in gremio suo confouẽtis
in iubilũ et leticiã tordis lebati sũt :
sitq cõuentu illo soluto uisio ab ocuł
intuẽtis sublata ẽ. Tantã uero deuo¬
cionẽ de uisionis huiꝰ dulcedĩe senior
ille concepit: ut domũ capłi nõ ẽẽ cili¬
ud nisi secretariũ dei et portã celi in¬
telligeret: ideoq quotiẽs ꝑ ante eandẽ
domũ transire debebat: totiẽs fere
contra locũ in quo mre misericordie
cũ cidorando filio suo tesidere cõspere¬

Expanded text:
rem illum, qui ad ejus dexteram sedebat, osculum pacis ori ejus dignanter impressit, et insuper benedictum fructum ventris sui ad intuendum atque amplectendum obtulit ei. Quo facto convertens se ad alterum senem, qui ad sinistram ejus sedebat, similiter osculata est illum et nihilominus gaudium cordis sui ei ad intuendum praesentavit. Tunc universi qui aderant monachi, coelesti pace a senioribus illis hinc inde mutuata, de tantae Reginae praesentia salutare Dei in gremio suo confoventis, in jubilum et laetitiam cordis laetati sunt, sicque conventu illo soluto visio ab oculis intuentis sublata est. Tantam vero devotionem de visionis hujus dulcedine senior ille concepit, ut domum capituli non esse aliud, nisi secretarium Dei et portam coeli intelligeret; ideoque quoties per ante eamdem domum transire debebat, toties fere contra locum, in quo matrem misericordiae cum adorando filio suo residere conspexe
Abbreviated transcription (Latin):
tus quadã uice sicut aib ip̃ius
ore ciuduumꝰ uidit in uisione btissimã
uirginẽ mrẽ splendidissimo uultu et
habitu capło monachorũ p̃sidẽtẽ q̃ e
tiã in ip̃o capło. ribbatis locũ et officiũ
gerere uidebritur. Hec uero bñdcm̃ fr¬
tũ uentris sui ꝑuulũ qui natus ẽ nob
gestabat in gremio: totus q cõuentꝰ
monathorũ tirca eã residebat ĩ ordĩe
suo Porro senior qui hec uiderat mira¬
batur atq iocũdabatur ualde ĩ con¬
spcũ gloriosi pueruli speciosi prefiliis
hoim et eiusdẽ satre puerpere: reuer¬
beratis otuł ꝓpter luĩs ccũtatẽ non
satis p̃ualebat in faties in eorũ intẽ

Expanded text:
dam vice, sicut ab ipsius ore audivimus, vidit in visione beatissimam Virginem matrem splendidissimo vultu et habitu capitulo monachorum praesidentem, quae etiam in ipso capitulo abbatis locum tenere, et officium gerere videbatur. Haec vero benedictum fructum ventris sui, parvulum qui natus est nobis, gestabat in gremio, totusque conventus monachorum circa eam residebat in ordine suo. Porro senior qui haec videbat, mirabatur atque jucundabatur valde in conspectu gloriosi pueruli speciosi prae filiis hominum, et ejusdem sacrae puerperae; at reverberatis oculis propter luminis claritatem, non satis praeva
Abbreviated transcription (Latin):
uiũ ẽẽt inuitandus: dõnus abbas
cũ ceteris fratribus. grã quietis ĩ
lectulo suo se collocauerat. Et ecce
sopor diũ irruit suꝑ eñ. uiditq in
sompnis duos pultherrimos ado¬
lescentes / uoitu et habitu insignit
relucẽtes ⁊ qͣ quasi lilia rosas et
uiolas at diuersi gnis flores in
choro clareuallensi copiose spar¬
gebant ⁊ ita ut pauimẽtũ õne pic¬
tũ ac uariis coloribus uenusta¬
tũ ẽẽ uideret᷑. Quo uiso mira¬
tus ẽ ualde: et quasi simplicita¬
tem ordinis zelans ⁊ dixit ad eos:

Expanded text:
vium esset invitandus, domnus abbas vium esset invitandus, domnus abbas cum caeteris fratribus gratia quietis in lectulo suo collocaverat. Et ecce sopor Domini irruit super eum, viditque in somnis duos pulcherrimos adolescentes, vultu et habitu insigniter relucentes, qui quasi lilia, rosas et violas, ac diversi generis flores in choro Claraevallensi copiose spargebant, ita ut pavimentum omne pictum, ac variis coloribus venustatum esse videretur. Quo viso miratus est valde, et quasi simplicitatem Ordinis zelans, dixit ad eos:
Abbreviated transcription (Latin):
Porro socius ille / quẽ secũ educe̾ ius¬
sus fuerit ip̃e cũ eo nouicuis extiteat.
et sacrũ habitũ licet frustra cũ eo
susceperat Qui ad aliã trãsmissus
domũ : cũ audiss sociũ suũ iugũ
ordinis abiecisse: tũc et ip̃e rupto
ꝓfessionis unculo cũ eo apostota¬
re nõ distulit Uñ patenter ĩnotuit
ꝙ spũs fornicacionis ille qui scdm
ꝓphetã sufflat primas in fornace
uirulentas tarnalis uoluptatis
delc̃ationes in cordibus eorũ actẽ¬
derat ⁊ et ꝑ hoc utrosq seduxerat
Cuiꝰ mextritabiles nequicie nex¬
us. qm̃ secũdũ sentẽciã beati rob
nerui testitulorũ eius perplexi sũt:
longe faciat ab infirmis seruulis
ommipotẽs et miseritors dñs De-¬
iudã de ppiritalibꝰ filiis ca xxiii.¬
renerentissimi prĩs roberti cũ
uiam angustam et ardũa que du¬
cit ad uitam indeclinabili studio
instaret hora qua de mũdi huius
stadio enocandus et ad celeste bra¬

Expanded text:
Porro socius ille quem secum educere jusPorro socius ille quem secum educere jussus fuerat, ipse cum eo novitius exstiterat, et sacrum habitum, licet frustra, cum eo susceperat. Qui ad aliam transmissus domum, cum audisset socium suum jugum Ordinis abjecisse, tunc et ipse rupto professionis vinculo, cum eo apostatare non distulit. Unde patenter innotuit quod spiritus fornicationis ille, qui secundum prophetam sufflat prunas in fornace , virulentas carnalis voluptatis delectationes in cordibus eorum accenderat, et per hoc utrosque seduxerat. Cujus inextricabiles nequitiae nexus, quoniam, secundum sententiam beati Job, nervi testiculorum ejus perplexi sunt , longe faciat ab infirmis servulis suis omnipotens et misericors DQuidam de spiritualibus filiis reverendissimi Patris Roberti, cum viam angustam et arduam, quae ducit ad vitam, indeclinabili studio instaret hora, qua de mundi hujus stadio evocandus, et ad coeleste bra
Abbreviated transcription (Latin):
tor. sollicitus ne aliꝙͣ de sibi treditiᷤᷤ
ouibus ꝑderet : iu̾nenẽ suꝑ cogita¬
cionibus sus secretius cõuenit. di¬
ligentius ãmonet / caucius instruit.
pi cogitacione aliquatenus pulsa¬
retur. uerũ ad ꝑseuerãtiã ꝓpositi sui
uolũtate firmissima traheret᷑. ẜ mẽ¬
tita ẽ miquitas sibi. Erat enĩ cordi
eius p̃sidente dyabolo confessionis
aditus obstructus: ne ꝑ penitençiẽ
portam. uenia salutaris ingredẽt᷑.
Cũ ergo abbas p̃dco piro deruiueĩs
responsũ insinuass : ille respondit:
Expc̃ate paulisper. et ex facti fine
ꝓbabitis uerũ eẽ quod dixi. Quid mł¬
ta. Non mlti fluxerant dies ⁊ et et¬
ce iuuenis ille libidinũ furiis agita¬
tus ⁊ ĩmemor tremẽdi iudicii dei. ꝓ¬
fessionis uinculũ iupit: et ad uomi¬
tũ seculi reuersus. apostota uilis
efficitur. et sit demũ fantastice illi
meretricis seductio dep̃henditur.

Expanded text:
tor sollicitus, ne aliquam de sibi creditis tor sollicitus, ne aliquam de sibi creditis ovibus perderet, juvenem super cogitationibus suis secretius convenit, diligentius admonet, cautius instruit; rpi cogitatione aliquatenus pulsaretur, verum ad perseverantiam propositi sui voluntate firmissima traheretur; sed mentita est iniquitas sibi . Erat enim cordi ejus, praesidente diabolo, confessionis aditus obstructus, ne per poenitentiae portam, venia salutaris ingrederetur. Cum ergo abbas praedicto viro Dei juvenis responsum insinuasset, ille respondit. « Exspectate paulisper; et ex facti fine probabitis verum esse quod dixi. » Quid multa? Non multi fluxerant dies, et ecce juvenis ille libidinum furiis agitatus, immemor tremendi judicii Dei, professionis vinculum rupit, et ad vomitum saeculi reversus, apostata vilis efficitur: et sic demum phantasticae illius meretricis seductione deprehenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
liter exercebat Tandẽ uero quẽ
querebat oñdens: sistit᷑ añ lcm̃
Erat aũt iuueis monachus: et no¬
uiter monachizatus Tũt illa ꝓ¬
trĩci manu miecta a ꝑte capitis
oꝑtoriũ parũper amouit ⁊ et tac¬
tu leni pulsitans dormiẽtẽ: clara
uoce sic ait. O homo insensate ͥ
quid hic habes face: Suige tele¬
riter sequere me ÷ et dic eciã socio
tuo ut exeat post te. Ego aũt foriꝰ
ad ianuã prestolabor uos. Hoci
itaq dicto ⁊ ꝑuitax belua festinã¬
ter recessit: et ꝓ ostiũ quod intra¬
uerat exiit. Exꝑgestũs uero inue¬
nis resedit in lecto. et frontẽ ma¬
nibus fricans. huc illucq respicic̃o:
scire cupiens. quis eũ excitass. Qui
cũ ncinẽ cerneret ÷ capite iterũ recli¬
nato obdormiuit ÷ sed nõ in dño. Ma¬
ne igitur facto. uir dei qui talia ui¬
derat: abbati suo pie uidelicet mẽo¬
rie dõno roberto, rei geste ordinem
intimat. Ille uero tanꝙͣ bonus pas¬

Expanded text:
liter exercebat. Tandem vero quem liter exercebat. Tandem vero quem quaerebat offendens, sistitur ante lectum. Erat autem juvenis monachus, et noviter monachizatus. Tunc illa procaci manu injecta a parte capitis opertorium parumper amovit, et tactu leni pulsitans dormientem, clara voce sic ait: « O homo insensate, quid hic habes facere? Surge celeriter, et sequere me; et dic etiam socio tuo, ut exeat post te. Ego autem foris ad januam praestolabor vos. » Hoc itaque dicto, pervicax bellua festinanter recessit, et per ostium quo intraverat, exiit. Expergefactus vero juvenis resedit in lecto, et frontem manibus fricans huc illucque respiciebat scire cupiens quis eum excitasset. Qui cum neminem cerneret, capite iterum reclinato obdormivit, sed non in Domino. Mane igitur facto, vir Dei qui talia viderat, abbati suo, piae videlicet memoriae domno Roberto, rei gestae ordinem intimat. Ille vero tanquam bonus pas