comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sepositã indictione ac disceptatione aliquã contro uersiã aut facti aut nominis autge :¬
nenis aut actionis contin& qua estionẽ : Ut diximꝰ tractatꝰ incipit inuentionis łtprimũ
noc debemꝰ scire c̃pendiũ qđ omis inuentio quinq locis consitit. Debemꝰ exũ primo c̃siderare
quaesit constitutio. Deinde simplex pesit causa anduplx Tertio scripti anrationis

Expanded text:
IN SE POSITAM IN DICTIONE AC DISCEPTATIONE ALIQVAM CONTROVERSIAM, AVT FACTI AVT NOMINIS AVT GEIN SE POSITAM IN DICTIONE AC DISCEPTATIONE ALIQVAM CONTROVERSIAM, AVT FACTI AVT NOMINIS AVT GENERIS AVT ACTIONIS CONTINET QVAESTIONEM. Vt diximus, tractatus incipit inuentionis. Et primum hoc debemus scire compendium, quod omnis inuentio quinque locis constat. Debemus enim primo considerare quae sit constitutio, deinde simplexne sit causa an duplex; tertio, scripti an rationis;
Abbreviated transcription (Latin):
ria eẽ nonpossunt. Nisienĩ ait controuersiã autdeliberatiuã aude monstratiuã dicamꝰ
quae materiaes inuenitione dispositione elocutione memoria ꝓnuntiatione quae partes
suntuti ñ possumꝰ Coniuncte erꝗo ageridũ ẽ demateria acpartib ¶Itaqostendit primo
qđ eã genus artis rh& oricȩ qd officiũ quifinis quaema teria quae partes. Ex his tria in ali¬
udtempus distulit id genus officiũ finem : atq id eodeduob reliquis quae ad p̃cepta ꝑtixers
se ait eẽ dicturũ De materia scilic& acpastib: Partes porro quinq: sunt inuentio dispositio
flocutio memoria ꝓnurtiatio Harũ solã inuentionẽ in duob: libris tractat & in hac p̃cepta
tradit pauca&iam de elocutione cõmemorat . Reliqua uerone contingit quiđẽ id ÷ dispo¬
sitionẽ memoriã ꝓnuntiationẽ. Ergo qm̃ desola inuentione dicturus est & quia in om̃i cau¬
sarũ genere inuentio plurimũ ual&ꝰ : Incipit de inuentione tractare ¶ Om̃is res quachab&

Expanded text:
isi enim aut controuersiam aut deliberativam aut demonstrativam dicamus, quae materiae sunt, inuentione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, quae partes sunt, uti non possumus; coniuncte ergo agendum est de materia ac partibus. Itaque ostendit primo quod esset genus artis rhetoricae, quod offacium, qui finis, quae materia, quae partes. Ex his tria in aliud tempus distulit, id est genus, officium, finem, atque ideo de duobus reliquis quae ad praecepta pertinent se ait esse dicturum, de materia scilicet ac partibus. Partes porro quinque sunt, inuentio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio; harum solam inuentionem in duobus libris tractat et in hanc praecepta tradit. Pauca etiam de elocutione commemorat, reliqua uero ne contingit quidem, id est dispositionem, memoriam, pronuntiationem. Ergo quoniam de sola inuentione dicturus est et quia in omni causarum genere inuentio plurimum ualet, incipit de inuentione tractare. OMNIS RES, QVAE HABET
Abbreviated transcription (Latin):
potissimum in om̃i cau¬
sarum gñre qualis de¬
beat ẽẽ consider&ur
Om̃is res quae hab& in
se positam in dictione
ac disceptatione aliquã

Expanded text:
potissimum in omni causa- rum genere, qualis debeat esse, consideretur. Omnis res, quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Ostondit emñqđ edi gemꝰ se tisrheoricȩ qđ officiũ quifins quaemateria quae pirtes Q ub
ominib cognitis sc̃mus tantũ quid sit iihil tam̃ nobis adact ꝓs̃ Harũ tresres semꝑ insoll
Ad priecepta enĩ artis rh&oricȩ minimeptinent ut ipseat Na& uerborũ multorũ indigen
uppe delis longa ẽ disputatio et nontantopere adartis descripitone a pceptaptinert
serũ deduab reb dicturus est demateria ac partib: quatiã dudũ tantũ ut sciremꝰ quid
eent edocuit Nuncinhas p̃ceptadat scilic& ut harũ rerũ Ñslũ scientiã sed&iã actus
habeamꝰ Ergo ostendit eũ qui artẽ rh& oricã sribat deduab reliquis reb demateria
artis ac partib satis eẽ dicere  ł ũ aut̃ inquit quiastẽ rh&oricã scribat: deduab reliquus reb:

Expanded text:
quod esset genus anis rhetoricae, quod officium, qui finis, quae materia, quae partes, quibus omnibus cognitis scimus tantum quid sint, nihil tamen nobis ad actus prosunt. Harum tres res semper in sad praecepta enim artis rhetoricae minime pertinent, ut ipse ait: NAM ET VERBORVM MVLTORVM INDIGENT, quippe de his longa est disputatio, ET NON TANTOPERE AD ARTIS DISCRIPTIONEM ET PRAECEPTA PERTINENT. Verum de duabus rebus dicturus est, de materia ac partibus, quae iam dudum, tantum ut sciremus quid essent, edocuit; nunc in has praecepta dat, scilicet ut harum rerum non solum scientiam, sed etiam actus habeamus. Ergo ostendit eum qui artem rhetoricam scribat de duabus reliquis rebus, de materia artis ac partibus, sat
Abbreviated transcription (Latin):
Pronuntiatio exre
rũ ac uerbor digni¬
tate uocis ⁊ corporis
moderatio
Nunc his reb breuit̃
constitutis eas rationes
quib ostendere pos¬
simus genus ⁊ finem
⁊officiũm huius artis
aliud in tempꝰ differe¬
mus. Nam ⁊ multoꝵ uerꝰ¬
borũ indigent. & non
tantopere ad artis
descriptionẽ. ⁊ p̃cep¬
ta tradenda ꝑtineÑ
lum aũ qui artem
rethoricam scribat
deduab: reliquis reb¬
demateria artis ac par¬
tib scribere opostere
existimamus: Ac mihi
qui dem uid&ur con¬
iuncte agendum de
materia ac partibus
Quare inuentio q̃ prin
ceps oinium partiũ¬

Expanded text:
pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio. Nunc his rebus breviter constitutis eas rationes, qui- bus ostendere possimus genus et finem et officium huius artis, aliud in tempus differemus; nam et mul- torum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum au- tem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scribere oportere existimamus. ac mihi quidem videtur coniuncte agen- dum de materia ac partibus. quare inventio, quae prin- ceps est omnium partiu
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ ut ciuplicader& isquiñ quẽ ad modũ oportebat egiss& Ergo &iã ꝓpt̃ hȩc. forma¬
talic̃tiduidiciũ ueniebat : Apud ipsũ uero p̃torẽ cũ litis ipsius forma cõponeret᷑ illic
partes autexcapiebant aliquidcuit simplicẽ actionẽ accipiebant : Vnde in ipso utdi¬
xiure hoce cpud p̃torẽ demodo agendicũ quȩreret᷑ tractaret᷑ exceptiotit q trans
latio E rgomniudicus crans latio rarius inuenit᷑ : Ecsi quando inuenta fuerit ipsa

Expanded text:
tutum ut causa caderet is qui non quemadmodum oporteret egisset: ergo etiam propter hoc formata lite ad iudicium ueniebatur. Apud ipsum uero praetorem, cum litis ipsius forma componeretur, illic partes aut excipiebant aliquid aut simplicem actionem accipiebant, unde in ipso, ut dixi, iure, hoc est apud praetorem, de modo agendi cum quaereretur tractaretur exceptio atque trlatio. Ergo in iudiciis translatio rarius inuenitur; et si quando inuenta fuerit, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sisubito inmorbũ incidamꝰ sialiquid in nobis debilitet᷑ sed ad tẽpus postaut̃ san& haec
tudiũ ÷ inquit ad aliquã re ad sidua &uehemens animicũ magna uoluntate occupatio Alioqͥ
assidua &uehemens eẽñ pot ÷ sunipsoo pereñ babuerit uoluntatẽ & datres ñ quȩ studiũ sint
sed quarũ studiũ sit Vt philosophiȩ inquit ñphilo sophi: aut po&icȩ autgeo m&ricȩ litterarũ
non po&ica autgeo m&ria lictera Itaq si quidue hem̃ ter &cũ magna uoluntate uolumꝰ studiũ ÷
Deinde sud qđ uolumꝰ aliqua ex parte c̃sequim ad fectio ẽ Sinaut̃ qđ plenũ & ꝑfectũ: tenemus
habitꝰ ÷ Qđ si hoc ipsũ plenũ ł semi plenũ a gendo exercere uoluerimꝰ erit uirtus Itaunũ qua¬
muse d uracionun piti co tatione uersat postqud idipsũ statueriserit excogitata ratio l adi¬

Expanded text:
corporis, si subito in morbum incidamus, si aliquid in nobis debilitetur, sed ad tempus, post autem saneturcorporis, si subito in morbum incidamus, si aliquid in nobis debilitetur, sed ad tempus, post autem saneturStudium est, inquit, ad aliquam rem adsidua et uehemens animi cum magna uoluntate occupatio. Alioqui adsidua et uehemens esse non potest, si in ipso opere non habuerit uoluntatem. Et dat res, non quae studium sint, sed quarum studium sit: VT PHILOSOPHIAE, inquit, non 'philosophia', ut POETICAE AVT GEOMETRICAE, LITTERARVM, non 'poetica et geometrica, litterae'. Itaque si quid uehementer et cum magna uoluntate uolumus studium est; deinde si id quod uolumus aliqua ex parte consequimur adfectio est; sin autem plenum et perfectum tenemus, habitus est. Quod si hoc ipsum plenum uel semiplenum agendo exercere uoluerimus, erit uictus. Ita unum quaquaedam ratio in ancipiti cogitatione uersatur, postquam id ipsum statueris, erit excogitata ratio,
Abbreviated transcription (Latin):
industriac̃paratꝰ sed nescio quomodo recte habitꝰ malorũ ñ ÷ positꝰ neq acicerone neq ab aris totele
Vãsi hoc ipsũ nom̃ ñ inspiciamꝰ &eiꝰ sonũ uid eamꝰ habitũ dictũ eẽ ab eo qđ habere uoluerimꝰ Natura¬
aut̃ xrã talis ÷ ut nũ quã malauelimus Malorũ ergo ẽe habitꝰ ñ uidet᷑ Est tam̃ Nã & catilin a
habitu malus fuit idi malitiã s. buindustria c̃parauit. Ad fectio ÷ animi aut corporis extẽpore
aliquadecausa cõmutatio Habitũ aut̃ ẽẽ diximꝰ siue inanimo siue in corpore alicuius reiꝑfectio ñe
t contra siue inanimo siue in corpore alicuiꝰ rei inchoatio ad fectio ÷ quae subito aliquaratione
nascit᷑ mox recessura Vt siquis hob̵ boninuntiet᷑ &lȩtieẽ incipiamꝰ siquiduideam &idipsũ
c̃cupis camꝰ łaliquidt imere incipiamꝰ simoles teferre istȩ om̃s animis ad fectiones Dein de

Expanded text:
industria comparatus. Sed nescio quo modo recte habitus malorum non est positus neque a Cicerone neque ab Aristotele; industria comparatus. Sed nescio quo modo recte habitus malorum non est positus neque a Cicerone neque ab Aristotele; nam si hoc ipsum nomen inspiciamus et eius sonum, uideamus 'habitum' dictum esse ab eo quod 'habere' uoluerimus. Naturam nostra talis est ut numquam mala uelimus; malorum ergo esse habitus non uidetur, est tamen. Nam et Catilina habitu malus fuit, id est malitiam sibi industria comparauit. ADFECTIO EST ANIMI AVT CORPORIS EX TEMPORE ALIQVA DE CAVSA COMMVTATIO. Habitum esse diximus siue in animo siue in corpore alicuius rei perfectionem. At contra siue in animo siue in corpore alicuius rei inchoatio adfectio est, quae subito aliqua ratione nascitur mox recessura, ut si quid nobis boni nuntietur et laeti esse incipiamus, si quid uideamus et id ipsum concupiscamus, uel aliquid timere incipiamus, si moleste ferre, istae omnes animi sunt adfectiones; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
uter scientiã &artẽ hocinter ẽ : Ars quidẽ duplex: Vna inscuentia alia in actu. Verũscientia rurs
duplex: łstscientia artis ẽ ñ artis Neq eñ aurũ gẽmas ꝓbare artis : aut scre q mila hominũ
mi Deinde inquit & corporis aliqua cõmoditas studio & industria c̃parata habitus đr. Vtsi corp
palestra roboremꝰ siuelocitatẽ nobis exercendistudio conparemꝰ. Verũ & cinimi & corporis
habitũ cicero in bonis collocciuit. Quippehabitũ dix̃ ẽẽ uirtutẽ aut artis ꝑceptionẽ deinde aliquã
corporis c̃moditatẽ ita & aris coteles ominẽ habitũ in bonis posuit cũ scđm definitionẽ possit & in
malis habitꝰ ẽẽ . Nãsidem sẽꝑ operã ut nihil intellegamusstudiostulti sumꝰ erit hchabit̃ indus¬
tria c̃parat᷑ & rursus si exercitiũ corporis deuitemꝰ studio in becille simꝰ eritȩque hic habitꝰ corporis

Expanded text:
ter scientiam et artem hoc interest. Ars quidem duplex est, una in scientia, alia in actu. Verum scientia rursus duplex est: est scientia artis, est non artis; neque enim aurum, gemmas probare artis est, aut scire quot milia hominum mi. Deinde, inquit, et corporis aliqua commoditas studio et industria comparata habitus dicitur, ut si corpus palaestra roboremus, si uelocitatem nobis exercendi studio comparemus. Verum et animi et corporis habitum Cicero in bonis collocauit; quippe habitum dixit esse uirtutem aut artis perceptionem, deinde aliquam corporis commoditatem. Ita et Aristoteles habitum omnem in bonis posuit, cum secundum definitionem possit et in maus habitus esse. Nam si demus semper operam ut nihil intellegamus studio stulti sumus, et erit hic habitus industria comparatus; et rursus si exercitium corporis deuitemus studio imbecilli sumus; erit aeque hic habitus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
mecus molestia morbus
debilitas & alia quȩ ge
Studiũ ẽ autẽ animi as¬
aliquãrẽ ad plicata
magna cũ uoluntate
oc cupatio. ut philo¬
so phiȩ poeticȩ geome¬
tricȩ litterarũ. Consi¬
liũ ẽ aliquid faciendi
aut non faciendi uerea¬

Expanded text:
metus, molestia, morbus, debilitas et alia, quae in studium est autem animi asaliquam rem adplicata magna cum voluptate occupatio, ut philosophiae, poe+ticae, geometricae, lit- terarum. consilium est aliquid faciendi aut non fa- ciendi e
Abbreviated transcription (Latin):
parabise Signũ :÷ qđ subsensũ aliquẽ cadit : Quinq sensus sunt in homine Ni susauditus
odoratio saportactus Itaq quicquid subhos sensus cedit cũ argum̃tũ fueritattractũ signũ ÷

Expanded text:
parabile. SIGNVM EST QVOD SVB SENSVM ALIQVEM CADIT. Quinque sensus sunt in homine, uisus, auditus, odoratio, sapor, tactus. Itaque quidquid sub hos sensus cadit, cum ad argumentum fuerit attractum signum e
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicat idtendere
Nec quid polliceat᷑ in¬
telligere uid&. quiora¬
toris materiã in cau¬
sam & in questionẽ di

Expanded text:
quid dicat attendere, nec quid polliceatur intelligere” cum dicit “qui oratoris materiam in causam et questionem di
Abbreviated transcription (Latin):
efirmandu Supe riordefinitio ẽ hȩc firmatio defintionis lostea adid qđ defimeris
Deduetio definitionis adspeciem: oc exopinione hominũ sumot᷑ Quomo de dostrutt̃
descriptio aduerse p artis uerã honestã utiłe demonstrabimꝰ Cũ tria dederit de feri¬
soriuitiade finitionis id: ftalsã t pẽ in utilẽ triadat accusatori c̃traornam̃tade finit¬
onis ud uerã honesta utile ut&iã exclatione melior accusatoris definitio ꝓbet᷑: Deride
similiratio ne cusa tractanda ut definias apꝓbes deduccas adspeciem infirmes defini¬

Expanded text:
FIRMANDVM. Superior definitio est, haec confirmatio definitionis. POSTEA AD ID QVOD DEFINIERIS. Deductio definitionem ad speciem. HOC EX OPINIONE HOMINVM SVMETVR. Quo modo destruatur descriptio aduersae partis. VERAM, HONESTAM, VTILEM DEMONSTRABIMVS. Cum tria dederit defensori uitia definitionis, id est falsam, turpem, inutilem, tria dat accusatori contra ornamenta definitionis, id est ueram, honestam, utilem; ut etiam, ex conlatione melior accusatoris definitio probetur. DEINDE SIMILI RATIONE CAVSA TRACTANDA. Vt definias, adprobes, deducas ad speciem, infirmes defini
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ ait Nemo ÷ Iudicatũ ÷ ubires assensione aut̃ auotoritate aut iudicio alicuiꝰ aut
aliquorũ ÷ c̃ꝓbata Iudicatũ in his posuimꝰ q̃ gestũ negotiũ c̃sequunt᷑ Iudicatũ ÷
inquit res adsensione aut auctoritate aut iudicio alicuius aut aliquorũ c̃ꝓbaro: lã&
hic intria diuisit iudicatũ Nã ad sensio in religione : Auctoritas in cõmuni iudiciũ

Expanded text:
et quod ait 'nemo est'. Iudicatum est ubi res adsensione aut auctoritate aut iudicio alicuius aut et quod ait 'nemo est'. Iudicatum est ubi res adsensione aut auctoritate aut iudicio alicuius aut aliquorum comprobatur. Iudicatum in his posuimus quae gestum negotium consecuntur. IVDICATVM EST, inquit, RES ADSENSIONE AVT AVCTORITATE AVT IVDICIO ALICVIVS AVT ALIQVORVM COMPROBATA. lam et hic in tria diuisit iudicatum. Nam adsensio in religione est, auctoritas in communi, iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃tũ facio ex his q̃ fere solent fieri Nã qͣui exitinere uenit sol& fieri ut puluerulent᷑ sit
t qui homqnẽ occidit sol& fieriut cruentꝰ sit Ex signo uero inoma tẽpora circa factũ facere pos¬
sumꝰ argum̃tũ ut puta occidisti hominẽ quiã cruentꝰ es & hiccruor signũ ẽ Occidisciaut̃ homi¬
cinde occidereuis hominẽ namarmatꝰ incedis. hic armat incedis signũ ÷ Occidereuis hominẽ
tẽp̃ futurũ Ita signũ ad omẽ argum̃tũ tẽpꝰ÷ Credibile: qđ sine ullo teste auditoris opinione
sed facile cũ ꝓlatũ fuerit apud opinionẽ & sententiã iudicis ꝑsuadet᷑. Hoc credibile meo ẽẽ
diximꝰ qđ fere sol& fieri & rursus in at tributis ꝑsonȩ Ita in exemplo qđ subdidit cicero utrũq
uideamꝰ Ne mo÷ inquit qui ñ liberos suos incolomes & beatos eẽ cupiat. Vtiq & sol& fieri
ut nemosit̃ qui nonam & liberossuos. Et at tributũ ꝑsonȩ : id ÷ fortunȩ qđ liberi r iminant᷑

Expanded text:
gumentum facio ex his quae fere solent fieri. Nam et qui ex itinere uenerit solet fieri ut puluerulentus sit, et qui hominem occiderit, solet fieri ut cruentus sit. Ex signo uero in omnia tempora circa factum facere possumus argumentum, ut puta: 'occidisti hominem, quia cruentus es'; et hic cruor signum est, 'occidisti autem homiDeinde 'occidere uis hominem; nam armatus incedis': hic 'armatus incedis' signum est, 'occidere uis hominem' tempus futurum. ha signum ad omne tempus argumentum est. CREDIBILE EST QVOD SINE VLLO TESTE AVDITORIS OPINIONE sed facile cum prolatum fuerit apud opinionem et sententiam iudicis persuadetur. Hoc credibile in eo esse diximus quod fere solet fieri, et rursus inuideamus: NEMO EST, inquit, QVI NON LIBEROS SVOS INCOLVMES ET BEATOS ESSE CVPIAT. Vtique et solet fieri ut nemo sit qui non amet liberos suos, et attributum personae est, id est fortuna, quod liberi nominantur
Abbreviated transcription (Latin):
supposuimꝰ Vicero aut̃ tunc se exempla his quȩs suppositurũ eẽ ꝓmittit cũcoeperit deelocutian
Faomã quȩ ad c̃firmationẽ ꝓtinebant demonstratas itainquit ut reupsius natura flagi¬
tabat. Sed hicc̃fusȩ oma ꝓlata. Singillati seaut̃ cirta singulas causas treiditdrũ eẽ p̃cepta:¬
đo libro ꝓmittit in p̃sentia tantũ modo numerũ & modos & partes Numerũ accipimꝰ
attributa ꝑsonȩ undecĩ Negotio quattuor . De in genera argum̃torũ duo necessariũ ꝓbabile
Modos aut̃ dccipiamꝰ id ÷ in necessario argum̃to cõplexionẽ enu mercitionẽ simplicẽ conclusionẽ¬
Imago ẽ. oratio de monstrans
corporũ. aut naturrũ simi
litudinẽ. Conlatioẽ. oratio.
rẽ. cũ re exsimilitudine con¬
ferens. Exẽplũ ẽ qđ rẽ auc¬
toritate. aut casu alicuius
hominis. aut negotu. consir¬
mat aut infirmat. horũ exẽ¬

Expanded text:
supposuimus, Cicero autem tunc se exempla iis quae sunt in comparabili suppositurum esse promittit cum coeperit de elocutione supposuimus, Cicero autem tunc se exempla iis quae sunt in comparabili suppositurum esse promittit cum coeperit de elocutione Ea omnia quae ad confirmationem pertinebant demonstrate sunt, inquit, ut rei ipsius natura flagitabat. Sed hic confuse omnia prolata; singillatim se autem circa singulas causas traditurum esse praeceptaIN PRAESENTIA TANTVMMODO NVMERVM ET MODOS ET PARTIS. Numerum accepimus attributa personae undecim, negotio quattuor; dein genera argumentorum duo, necessarium, probabile; modos autem accipiamus, id est in necessario argumento, complexionem, enumerationem, simplicem conclusioneimago est oratio demonstrans corporum aut naturarum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum re ex simili- tudine conferens. exemplum est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut in- firmat. horum exem
Abbreviated transcription (Latin):
ritio naiutona :Qlctũ iuadesigno: decre dibili deuidicato rescat extremũ ut de cõparabilidicat
onpurabilet qđ resint se diuersas aliquaratione c̃iungit Hȩc cõparatio id similitudo partes
subsutres. Imaginẽ quãgrtai iONA appellant c̃lationẽ quã grecitataboAtid appel¬
lunt exemplũ queđ grecipara digma appellant imago oratio circares diuerss aut corpoꝵ¬
uit daturirũ c̃parans similitudinẽ ut hos humeros quaed eosimilis ł qualis mugitꝰ fuit cũ saucius
arã taurus Con latio eratio quȩresint̃ sediuersas exsimili c̃paratione c̃iungit ut ẽillud: Ac
uelutimag nom populo cũ sȩpe cohorta : seditio Exemplũẽ quorẽ aliquã alicuius hominis
aut negotuͦ auctoritate ł casu authoriam᷑ aut dehortam᷑ Hostam sic ut antenor potuit
mediis elcipsus achiuis illrricos pen&ra resinus. De hortam᷑ sic At ñ uider̃ moenia troiae
neptuni stibricata manu c̃sidertre inignes hinco quabã nos exempla grãmaticalib: astib:

Expanded text:
T. Dictum est iam de signo, de credibili, de iudicato; restat extremum ut de comparabili dicat. Comparabile est quod res inter se diuersas aliqua ratione coniungit. Haec comparatio, id est similitudo, partis tres, imaginem, quam Graeci εἰκονα appellant; collationem, quam Graeci παραβολὴν appellant, exemplum, quod Graeci aut naturarum comparans similitudinem, ut «os umerosque deo similis», uel «qualis mugitus, fugit cum saucius aram / taurus». collatio est oratio quae res inter se diuersas ex simili comparatione coniungit, ut est illud «ac ueluti magno in populo cum saepe coorta est / seditio». exemplum est quo rem aliquam alicuius hominis aut negotii auctoritate uel casu aut hortamur aut dehortamur. hortamur sicut «Antenor potuit mediis elapsus Achiuis / Illyricos penetrare sinus»; dehortamur sic, «at non uiderunt moenia Troiae / Neptuni fabricata manu considere in ignis?». haec quidem nos exempla grammaticalibus artibus
Abbreviated transcription (Latin):
animũ matrisiuȩ fuisse in patr̃ẽ
suũ in se ipsũ acsorores in regnũ
in famã gnr̃is i familiȩ ut ab ea
poenas liberi sui potissimũ pe

Expanded text:
animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum pe
Abbreviated transcription (Latin):
det. tum semꝑ adidems pectare. ⁊ idem uelle de monstrabit᷑ : tumex
facta. autexeuentu aliquo ad tempus id quodinftstutta ccõmo¬
datur : Semꝑ adidem spectarehoomodo . Pat̃ familias. cumliberorũ
haberetnihil. uxorem autem haberet : in testamento ia scripsit
Simihi filius genitus unus. pluresue. is mihi heres esto. Deindequae
assolent. Tostea s̃i filius antemorit᷑. quam intutelam suã uenerit :
tummichi dicebat. secundus heresto. E ilius natus nonẽ: Ambigunt᷑ gnati

Expanded text:
det, tum semper ad idem spectare et idem velle demonstrabitur; tum ex facto aut ex eventu aliquo ad tempus id, quod instituit, accommodabitur. semper ad idem spectare, hoc modo: paterfamilias cum liberorum haberet nihil, uxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: si mihi filius genitur unus pluresve, is mihi heres esto. deinde quae assolent. postea: si filius ante moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi,  dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati
Abbreviated transcription (Latin):
eri possit. ut ꝗħ ȩquũ eẽ concedat. illud nega. qđ aut ȩquius. auteo¬
dẽ sit ingnr̃e : Deinde id circodehacre nihil eẽ soriptũ. qđ cũ
de illa eẽt scriptũ . de hac isꝗ scribebat dubitaturũ neminẽ ar¬
bitratꝰ sit. Postea multis in legib: multa p̃torita eẽ. quae idoirto
p̃terita nemo arbitret᷑. qđ exca&eris de quib: scriptũ sit intel¬
ligi possit : Deinde aequitas reide monstrandaẽ . ut in negonali
ab soluta : Contra autẽ ꝗdic& similitudinẽ infirmare debebit.
sũ eẽ genere. natura .ui. magnitudine. tẽpore. loco. ꝑsona. opi¬
nione. Si qͦ innumero illud qđ ꝑsimilitudinẽ affert᷑. & qͦ in loco
illud cuiꝰ causa afferet᷑. haberi conueniat ostendetur Deinde
qͥdrescũ redifferat. demonstrabit᷑. ut nonidem uideat᷑ deu

Expanded text:
eri pos- sit, ut qui hoc aequum esse concedat, illud neget, quod aut aequius aut eodem sit in genere; deinde idcirco de hac re nihil esse scriptum, quod, cum de illa esset scriptum, de hac is, qui scribebat, dubita- turum neminem arbitratus sit; postea multis in le- gibus multa praeterita esse, quae idcirco praeterita nemo arbitretur, quod ex ceteris, de quibus scriptum sit, intellegi possint; deinde aequitas rei demon- stranda est, ut in iuridiciali absolusse genere, natura, vi, magnitudine, tempore, loco, persona, opinione; si, quo in numero illud, quod per similitudinem afferetur, et quo in loco illud, cuius causa afferetur, haberi conveniat, ostendetur; deinde, quid res cum re differat, demon- strabitur, ut non id
Abbreviated transcription (Latin):
refucationesq: rationũ etitẽ iudicationes ut in hac causa : Hã cũ Ratio
sit nonposse plurimis decausis unius pecuniȩ heredes eẽ diuersos. cũq:

Expanded text:
refutationesque rationum, et item iudicationes, ut in hac causa. Nam cum ratio sit ‘non posse plurimis de causis unius pecuniae heredes esse diuersos
Abbreviated transcription (Latin):
Verũ indignatio propria ueluti accusatoris ẽ. utiram in reũ suscitis
Conquestio autẽ uelut propriadefensoris est ut in reum suscitet mise¬
rationem Sed cum in dignatio uł conquestio. apud personas agenti¬
um propriet tte p̃ualeant utrũq: tamen ab utroq faciendum

Expanded text:
Verum indignatio propria ueluti accusatoris est, ut iram in reum suscitet, conquestio autem uelut propria defensoris est, ut in reum suscitet miserationem. Sed cum indignatio uel conquestio apud personas agentium proprietate praeualeant, utrumque tamen ab utroque faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃ tationes. aut aꝑsonȩ aut a negotii at gributis Vtid quod dicit᷑ uerũ
eẽ uidett᷑. Quodẽ ꝓpriũ argum̃tationis sũptũ Etsi hoc quoq: uideri
ΥΕST Nominis controuersia quiauis uocabul ab argum̃ tatione
definienda uerbis ẽ : constitutio definitiua dicitur Eius generis
exemplũ nobis expositũ sit hȩc causa .C. Flaminius is qui consul Rim

Expanded text:
ARGVMENTATIONES. Aut a personae aut a negotio attributis. VT ID QVOD DICITVR VERVM ESSE VIDEATVR. Quod est proprium argumentationis. TAMETSI s. Cum est nominis controversia, quia vis vocabuli definienda verbis est, constitutio definitiva dicitur. eius generis exemplo nobis posita sit haec causa: C. Flaminius, is qui consul rem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinebunt de fuis se alicui de monstrabunt᷑. Voluntas sianimus a talib:
facti s uacuus & integer eẽdicet᷑ Postremoquas ad defensionẽ rationes

Expanded text:
tinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. Eadẽ enĩ res inquit aluigenꝰ eẽ alii pars potest eidẽ genus et̃.
& pars ñ potest: Apꝓbauit gͦ ꝓpositionẽ Rursus post apꝓbatã ꝓpor̃ti¬
onẽ illud qđ quasi in ꝓpositione dubie ꝓposuerat. assumit homodo De¬
liberatio aut̃ & demonstratio genera sunt causarũ Deinde applat
as suptionẽ ut sup̃ diximus triplici argum̃ tatione Nã aut nullũ cou¬
sȩ genꝰẽ aut iudiciale solũ & aut iudiciale & deliberatiuũ & denori

Expanded text:
 inquit, ‘alii genus esse, alii pars potest; eidem genus esse et pars non potest'. Adprobauit ergo propositionem. Rursus post adprobatam propositionem illud quod quasi in propositione dubie proposuerat adsumit hoc modo: 'deliberatio autem et demonstratio genera sunt causarum'. Deinde adprobat adsumptionem, ut supra diximus, triplici argumentatione: 'nam aut nullum causae genus est, aut iudiciale solum, aut et iudiciale et deliberatiu
Abbreviated transcription (Latin):
flaec aut̃ hẽ questio. qđ nrecte hermagoras deliberationẽ & demonstrationẽ
sub qualitate posurrit. Sideliberatio & demonstratio genera sunt causarũ.
nposunt recte partes alicuius generis causȩ putari Hoc pͥmũ ȩ̃. Eadẽ enĩ
res aiigenꝰ et̃ ali pars porest. eidem genꝰ ei & pars ñ potest hoc seđmẽ
sint causarũ Hȩc conclusio ẽ. Uideamus ergo illũ quȩ pmisimus sullo¬
gismnu quinq: ꝑtitũ Si deliberatio & demonstratio genera st̃ causarũ
n posst̃ recte partes alicuoꝰ generis causȩ putari. Hlaee ꝓpositio ẽ

Expanded text:
Haec autem est quaestio, quod non recte Hermagoras deliberationem et demonstrationem sub qualitate posuerit. 'Si deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari': hoc primum est. 'Eadem enim res alii genus esse, alii pars potest: eidem genus esse et pars non potest': hoc secunsint causarum': haec conclusio est. Videamus ergo illum, quem promisimus, syllogismum quinquepertitum: 'Si deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non pos
Abbreviated transcription (Latin):
Tulit rem unã. deinde unã a iudiciale solũ. eẽ ñ potest dicere. propterra
qđ &diliberatio &demenstratio generas̃ causarũ . Nã &uint̃ sediũsa st̃ &
tio exitus intellectꝰ. Ergo hec tria genera causarũ : Int̃se distant Ali¬
ud enĩ agit᷑ indemonstratione. aliud indeliberatione aliud in uidiciali: Re¬
rũ quoq exitꝰ diparẽ Nã demonstrationis finis ẽ honestas De liberationis u¬
tilitas ludicialis. equitas. Sđ hiec tria intse & re &exitu distant: ꝓfreto geno¬
ra cauarũ constitui debebunt. Non ergo recte deliberationẽ & demonis¬
tui nũ qualitatis partes ex̃ dix̃ . In his aut̃ quȩ huc usq disputauimꝰ uide

Expanded text:
Tulit rem unam. Deinde unum iudiciale solum esse non potes dicere, propterea Tulit rem unam. Deinde unum iudiciale solum esse non potes dicere, propterea quod et deliberatio et demonstratio genera sunt et causarum; nam et inter se diuersa sunt et tio, exitus intellectus. Ergo haec tria genera causarum re inter se distant; aliud enim agitur in demonstratione, aliud in deliberatione, aliud in iudiciali. Rerum quoque exitus dispar est; nam demonstrationis finis est honestas, deliberationis utilitas, iudicialis aequitas. Quod si haec tria inter se et re et exitu distant, profecto genera causarum constitui debebunt. Non ergo recte deliberationem et demonstrationem qualitatis partes esse dixit. In his autem quae hucusque dis
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciale᷑ solũ eẽ qui potest. cĩ deliberatio & demonstratio neq: ipsȩ similes
int̾sȩ sint. & abiudiciali genere plurimũ dissideant. & suũ quȩq fine habeat
quo referi debeat. Relinquit᷑ ergo ut omĩa tria genera sint causarũ Deli¬
beratio igitur & demonstratio. ñ possunt recte partes alicuius generis puae
ri Mlale igit᷑ eas generalis cstitutionis partes eẽ dixit : Quod si generis
causȩ partes ñpossunt recte putari. multo minꝰ recte partis cause. par¬
propterra ñ dixit qm deliberatio & demonstratio. quã quã in t̃se dũisa sidł
simul tam̃ aut ingenerib: causȩ penunt᷑. & funt tria genera causȩ. aut simul
tolluntur & reman& imũ. idẽ iudiciale solũ Ergo tollit duo. idẽ nec unũ. eẽ. nec
nullũ. ut id qđ reliquu.ẽ. apꝓbetur. Nullũ inquit causȩ genꝰ eẽ. ñ potest di¬
cere Nã qui artes scribit. multasq: dicit eẽ causas. nullã ñ potest dicere

Expanded text:
em solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cau- sarum. deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae parpropterea non dixit quoniam deliberatio et demonstratio, quamquam inter se diuersa sint, simul tamen aut in generibus causae ponuntur et faunt tria genera causae, aut simul tolluntur et remanet unum, id est iudiciale solum. Ergo tollit duo, id est nec unum esse nec nullum, ut id quod reliquum est adprobetur. Nullum, inquit, causae genus esse non potes dicere: nam qui artes scribis multasque dicis esse causas, nullum non potes dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
o port& illã ipsã cõparatiuã lodicationẽ exponere tãquã causã
adiberatiuã In om̃ib: assũptiuis qualitatib: postomia argum̃ ttu
exconstitutione q̃ sunt propria : locus extremus int̃p̃onit᷑
quasi deliberatiuȩ causȩ. Inqua quȩrit᷑ quid ftciendũ sit utex
hoc probet᷑ quid faccien dũ fuerit : tanquã causã deliberatiuã
Vtnou lupicialis causa sit sed deliberatiua et eodẽ genere agatt᷑
Quasi sola ipsa esset id est causadeliberatiuat : In aliquã consultationẽ¬
Vt Deliberatiua non iudicialis causasit. Hoc ẽ exñ consultatio DEFENSOR
aut̃ quib: in locis ab accus atore aliȩ constitutiones inducent᷑: Siac¬
cusator : retortu contra geueredicendi. coniectura deferisor utet᷑ Pari

Expanded text:
OPORTEBIT ILLAM IPSAM COMPARATIVAM IVDICATIONEM EXPONERE TAMQVAM CAVSAM OPORTEBIT ILLAM IPSAM COMPARATIVAM IVDICATIONEM EXPONERE TAMQVAM CAVSAM DELIBERATIVAM. Is in omnibus adsumptiuis qualitatibus post omnia argumenta ex constitutione, quae sunt propria, locus extremus interponitur quasi deliberativae causae, in qua quaeritur quid faciendum sit ut ex hoc probetur quid faciendum fuerit. TAMQVAM CAVSAM DELIBERATIVAM. Vt non iudicialis causa sit, sed deliberativa, et eodem genere agatur quasi sola ipsa esset, id est causa deliberativa. IN ALIQVAM CONSVLTATIONEM. Deliberativa, non iudicialis causa sit: hoc est enim consultatio. DEFENSOR AVTEM QVIBVS IN LOCIS AB ACCVSATORE ALIAE CONSTITVTIONES. Si accusator retorto contra genere dicendi coniectura, defensor utetur pari
Abbreviated transcription (Latin):
iecturã dicinbancconstitutionẽ tractandã Ex coniecturalicon¬
certo nomine reus ẽmaiestatis. Potest enim sinecerto nominereu
eẽ . et nonstatĩ ad definitionẽ astringit᷑. cũ oriminis nom̃ nullũ
uideat᷑ adiectũ: S in aut̃ aterton ominem aleficii uocabit᷑ in
iudiciũ Iã hic incipit incidentis ad hoc thema alterius status iđ finis
quẽ statũ finẽ et supͣposuit dicendo Quid sit maiestatẽ ininuere.
precepta tractare . Sinaliud quoq: aliquod genus quarũ libet con¬
stitutionũ uł p̃cedentiũ uł sequentiũ : qdã plarimis infirm& ratio¬
nib: Vtdicat ñ futurũ fuisse utpiret exertitus. Aut alit̃ ñ hoc
animo fecisti sed ut ꝑderes fecisti Deindeo portet accusatorẽ
aliud quod ipse arguat. ab eo qđ defenisor cõparet separare Post
illa suꝑiora. etiã hoc dicereo portebit accusatorẽ : contendere simu
ut extenues qđ prestitissesedicit. augeas quod ad mist. Deinde

Expanded text:
iecturam dicit in hac constitutione tractandam. EX CONIECTVRALI CONcerto nomine reus est maiestatis. Potest enim sine certo nomine reus esse, et non statim ad definitionem adstringitur, cum criminis nomen nullum uideatur adiectum. SIN AVTEM CERTO NOMINE MALEFICII VOCABITVR IN IVDICIVM. Iam hic incipit incidentis ad hoc thema alterius status - id est finis, quem statum fanem et supra posuit dicendo quid sit maiestatem minuere - praecepta tractare. SIN ALIVD QVOQVE ALIQVOD GENVS. Quarumlibet constitutionum uel praecedentium uel sequentium. QVAM PLVRIMIS INFIRMET RATIONIBVS. Vt dicat non futurum fuisse ut periret exercitus, aut aliter: 'non hoc animo fecisti, sed ut perderes fecisti'. DEINDE OPORTET ACCVSATOREM ILLVD QVOD IPSE ARGVAT AB EO QVOD DEFENSOR COMPARET SEPARARE. Post illa superiora etiam hoc dicere oportebit accusatorem. CONTENDERE: ERE. Vt extenues quod praestitisse se dicit, augeas quod admisit. DEINDE
Abbreviated transcription (Latin):
berissuis cogitent Siadmulieres deuxorib: Si ad senes deparib aut parerłib
QUINTUS DEC IMUS locus est: ꝑquẽ dicimus in imicis quoq ethostib eta
quȩ nobis acciderunt indigna uiderisolere. Et in dignatio quidem hiffere
delocis grauissime sumetur: CoNQUESTIONIS autemhuius modide
tum modo motus excitant ad iracundiam uelodium. Indignatio ad
irtm admiseri cordiam conquestio: Quȩ utraq: hisdem lõcis sumi
poterit. quib: argumentatio cuncta consistit Id est exatcributis per¬
sonȩ et at tributis negotio Exhiseni etfides cõparett᷑ etcũmulus

Expanded text:
beris suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribus aut parentibus. beris suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribus aut parentibus. quintus decimus locus est, per quem dicimus inimicis quoque et hostibus ea, quae nobis acciderint, indigna videri solere. Et indignatio quidem his fere de locis gravissime sumetur. conquestionis autem huiusmodi tummodo motus excitant ad iracundiam uel odium, indignatio ad iram, ad misericordiam conquestio; quae utraque isdem locis sumi potent quibus argumentatio cuncta consistit, id est ex attributis personae et adtributis negotio; ex his enim et fides comparatur et cumulus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcontentionẽ quanto a trocius et indignius sit illud dequo agit᷑ ostendit᷑
DECIMus locus est ꝑquẽ omia quȩ in negotio gerendo acta sunt q̃q
posene gotiũ consecuta sunt cũ uniuscuiusq: indignatione et criminatione
colligimus etrẽ uerbis quã maxime anteoculoseius apud quẽ dicit᷑ ponimꝰ.
utid quod indignũ est pro inde illi uidectt᷑ indignũ. acsupseint fuerit. ac p̃¬
sensuiderit VN DEC IMΩS locus est ꝑ quẽ ostendimus ab eostictũ
a quominime oportuerit . et a quosi alius faceret prohiberi c̃ueniret
Duorecimcis locus est ꝑ quẽ in dignam᷑ quod nobis hoc primi acciderit
neq alicuiumquã us uuenerit:. Terticis Decincis locus est : si cũimiuria
contumelia iuncta demonstratur Perquẽ loctim in suꝑbiã et arrogantiã
odiũ concitatur . QuARTUS DECIMUS Locusest : ꝑ quẽ petimus abhis
qui audiunt ut ad suas resnrãsiniurias referant. Si ad pueros ꝑtinebit deli¬

Expanded text:
contentionem, quanto atrocius et indignius sit illud, de quo agitur, ostenditur. decimus locus est, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque post negotium consecuta sunt, cum unius cuiusque indignatione et criminatione colligimus et rem verbis quam maxime ante oculos eius, apud quem dicitur, ponimus, ut id, quod indignum est, proinde illi videatur indignum, ac si ipse interfuerit ac praesens viderit. undecimus locus est, per quem ostendimus ab eo factum, a quo minime oportuerit, et a quo, si alius faceret, prohiberi con- venerit. duodecimus locus est, per quem indignamur, quod nobis hoc primis acciderit e alicui umquam usu venerit. tertius decimus locus est, si cum iniuria contumelia iuncta demonstratur, per quem locum in superbiam et arrogantiam odium concitatur. quartus decimus locus est, per quem petimus ab iis, qui audiunt, ut ad suas res nostras iniurias referant; si ad pueros pertinebit, de li
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit uł fieri a fortunci. Ergo adexpugnandas facultates quȩ
desunt. si subueniat sae peconsilium cumdicitur. autalio modo
fieri potuisse. an ꝑfortunã. consilio quod ꝑsonaeẽ at tributũ res

Expanded text:
potuerit, ut fieri a fortuna. Ergo ad expugnandas facultates, quae potuerit, ut fieri a fortuna. Ergo ad expugnandas facultates, quae desunt, si subueniat saepe consilium, cum dicitur aut alio modo fieri potuisse aut per fortunam, in consilio, quod personae est attributum, res
Abbreviated transcription (Latin):
habere argum̃ta ante Reni. quod initinere setã familiarit̃ appli¬
scauit. quod sermonis causam quesierit . quod simul diuerterit. cenarit.
Item inre nox. somuus. Postrem quod solus exierit. quodillum tam fa¬
miliarẽ comitatũ aequo ammo reliquerit. quod cruentum gladium re¬
habuerit. H aec anterem. in re. postrem. Attributa negotio sunt
quȩ faciunt fidem negotio. Sed quomam in bis omnib: etiam consilium
spectatur. fietutcum consiliũ ꝑsonȩsit at tributum. Hȩc omma nego¬
tio sunt attributa efficiatur negotui exat tributis ꝑsonȩ et negotiis
communiter apꝓbatio. Queritur enm utrum diligent̃ ratiofa¬
ciendi uideatur habita et ex cogitatto. ut nonueris imile sit. quempro quã
tam temere ad maleficium accessisse. In quarẽ queritur : num alio
modo commodius fieripotuerit. uł a fortupa. Frequent̃ enimsipe¬
cuno siadiutoris adium̃ta desint : uidetur facultas faciendi de fuisse :
Quod utiq inpugnari non potest nisi ꝑ consilium. ut alio modo fieri

Expanded text:
am exposuimus: ante rem, quod in itinere se tam familiariter adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod simul deverterit, deinde cena- rit. in re nox, somnus. post rem, quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- querit, quod cruentum gladium HABVERIT. Haec ante rem, in re, post rem attributa negotio sunt, quae faciunt fidem negotio. Sed quoniam in his omnibus etiam consilium spectatur, fiet ut, cum consilium personae sit attributum, haec omnia negotio sint attributa, efficiatur negotio ex attributis personae et negotiis communiter adprobatio. QVAERITVR ENIM VTRVM DILIGENTER RATIO FACIENDI VIDEATVR HABITA ET EXCOGITATA, VT NON VERI SIMILE SIT QVEMQVAM TAM TEMERE AD MALEFICIVM ACCESSISSE. IN QVA RE QVAERETVR NVM ALIO MODO COMMODIVS FIERI POTVERIT VEL A FORTVNA. Frequenter enim, si pecunia, si adiutores, si adiumenta desunt, uidetur facultas faciendi defuisse; quod utique impugnari non potest nisi per consilium, ut alio modo fieri
Abbreviated transcription (Latin):
dicaturtullius int̃fecissero mulũ. quodutiq: fieri non potuit
ꝑtempus. nec habere tposse. Itesilo cofit si alicuiꝰ qui arguitur
cȩdis ab eo loco ubicedes facta ẽ. absentia declarat᷑. Tercio quȩ¬
ritur ut rum id facipꝰ sit. quod peniterefuerit necesse. ltem
quod spẽ celandi ñ haber&. Deindequȩrit᷑ annetesse fuerit id fieri
In quib: om̃ĩb spectat᷑ sẽꝑ consiliũ Quod suahis consiliũ cernit᷑ et factũ
ꝓbatur : Consiliũ aut̃ at tributũ ꝑsonȩ ẽ Ergo at tributo ꝑsonȩ. stictũ¬

Expanded text:
dicatur Tullius interfecisse Romulum, quod utique fieri non potuit per tempus nec habet posse. Item loco fit, si alicuius qui arguitur caedis, ab eo loco ubi caedes facta est absentia declaratur. Tertio quaeritur 'utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse', item 'quod spem celandi non haberet'; deinde quaeritur an necesse fuerit id fieri. In quibus omnibus spectatur semper consilium. Quod si in his consilium cernitur, et factum probatur; consilium aut
Abbreviated transcription (Latin):
hisdecausis ostendet᷑ siaut in ipso uitiũ erit. aut ñ adid quod inscituit¬
accomod abit᷑ Atq in ipsoui tiũ erit si omĩ nostlsũerit . si cõmune si uulgare
sileue si remotũ si mala definitione. si c̃tro uersũ . si perspicuũ. si ñ conces¬
sũ si turpe si offensũ sic̃ trariũ sunconsians sia duersum FAlSũ est inqͦ
ꝑspicue m̃ datiũ est hoc modo Non potest eẽ sapiens qui pecuniã neglegit
Socrates aut̃ pecuniã neglegebat Nonigit᷑ sapieaserat CÕMVNE est quod
nihilomagis ab aduersariis quã ab nobis sac̃ hocmͦ Id circo iud. quia uerã
causã habebã breuiꝑoraui Vul&are est quod in alic̃ quoq rẽ ñ probde¬
bilem siñ concessũ sit trans ferripossit Vt hoc Sicaus̃ uerã ñ haberet
uobis seiud non cõmisisset L EuE est quod aut post tẽpus dicit᷑ hoc modo Si

Expanded text:
 quod instituiaccommodabitur. atque in ipso vitium erit, si omnino totum falsum erit, si commune, si vulgare, si leve, si remotum, si mala definitione, si controversum, si perspicuum, si non concessum, si turpe, si offensum, si contrarium, si in- constans, si adversarium. falsum est, in quo per- spicue mendacium est, hoc modo: non potest esse sapiens, qui pecuniam neglegit. Socrates autem pecuniam neglegebat: non igitur sapiens erat. com- mune est, quod nihilo magis ab adversariis quam a nobis facit, hoc modo: idcirco, iudices, quia veram causam habebam, brevi peroravi. vulgare est, quod in aliam quoque rem non probsi nunc con- cessum sit, transferri possit, ut hoc: si causam veram non haberet, vobis se, iudices, non commisisset. leve est, quod aut post tempus dicitur, hoc modo: si
Abbreviated transcription (Latin):
potuit amicus eẽ qui cogebatur. Ac ñ modo labores excipiendos cõmunis
commodicausa. Perfectũ ẽ in qͥt eloquentiae. ut libent̃ om̃s ñ mͦ laborem
propublica salute susciperent. s &iamuitam amitterent. Multũ ergo egit
eloquentia. ut illiuitã paruipenderent. qͥiã dudũ sibi uictufero uitãꝓpa¬
gabant. Quitandem fieripotuit. Querit᷑ utrũ homines ad hasrationes
uiuendi ꝑnaturã deductisint. anp̃ceptis uideant᷑ adducti. Erat quidem in
hominib: naturamelior. sꝯ opp̃ssa corporis uitio ad malũ declinauerat
Ucrũ qr nihil uniformit̃ funditus existit. qͥn semꝑ aliqͥdsit. qͦin tellega mꝰ

Expanded text:
potuit amicus esse qui cogebatur. AC NON MODO LABORES EXCIPIENDOS COMMVNIS potuit amicus esse qui cogebatur. AC NON MODO LABORES EXCIPIENDOS COMMVNIS COMMODI CAVSA. Perfectum est, inquit, eloquentia, ut libenter omnes laborem pro publica salute susciperent, ac non modo laborem susciperent, sed etiam uitam amitterent. Multum ergo egit eloquentia, ut illi uitam parui penderent qui iam dudum 'sibi uictu fero uitam propagabant'. QVI TANDEM FIERI POTVIT? Quaeritur utrum homines ad has rationes uiuendi per naturam deducti sint an praeceptis uideantur adducti. Erat quidem in hominibus natura melior, sed oppressa corporis uitio ad malum declinauerat. Verum quia nihil uniformiter funditus existit, quin semper aliquid sit quo intellegam
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates factȩ sunt. ut ait supra multas urbes constitutas. Ciuitas aut̃
fieridicit᷑ cũ homines unũ in locũ congregant᷑ ad iure uiuendũ. Vt fi¬
dẽcolere. Hincbella restinguntur: Si enim cupiditas ad seexplen¬
dam uiribus corporis ab utebatur quasi quȩd ãb ella gerebantur
Cum ergofides colitur. Aut id agitur ne sintbella. Aut restinguntur
illa que fuerunt. Etiustitiamretinere discerent. lustitia omnis¬
anobis a nobis circa alios ẽ . ut unicuiq meritũ propriũ tribuamus
Potesttamenhic quasi societas custo diri. iustis enĩ conditionib: socie
saffacietas facienda ł conseruanda ẽ: Et aliis parere suauoluntate con¬
suescerent. Iustitia ȩquales homines. eẽfecit F lictam &minores et
patiuntur. sua &iamuoluntate. Possunt tamenhic amititiae copui¬
lari Nra eñ uoluntate nulliobsequim᷑ nͥ amici fuerim. Antea aut̃ siuiri¬
bus corporis cuncta agebantur . ñ su auoluntate quis quã alteriparuit. nec

Expanded text:
ciuitates factae sunt, ut ait supra: 'multas urbes constitutas'. Ciuitas autem fieri dicitur cum homines unum in locum congregantur ad iure uiuendum. VT FIDEM COLERE. Hic bella restinguuntur. Si enim cupiditas ad se explendam uiribus corporis abutebatur, quasi quaedam bella gerebantur; cum ergo fides colitur, aut id agitur, ne sint bella, aut restinguuntur illa quae fuerunt. ET IVSTITIAM RETINERE DISCERENT. lustitia omnis a nobis circa alios est, ut unicuique meritum proprium tribuamus. Potest tamen hic quasi societas custodiri. lustis enim condicionibus societas facienda uel conseruanda est. ET ALIIS PARERE SVA VOLVNTATE CONSVESCERENT. Iustitia aequales homines esse fecit; hic iam et minores se esse patiuntur sua etiam uoluntate. Possunt tamen hic amicitiae copulari: nostra enim uoluntate nulli obsequimur, nisi amici fuerimus. Antea autem si uiribus corporis cuncta agebantur, non sua uoluntate quisquam alteri paruit nec
Abbreviated transcription (Latin):
Namexhis sententia scriptoris maxime ꝑspicitur. Deinde quo tempore
scriptumsit. quȩrendum ẽ. utquid eum uoluistẽ in eius moditem pore
ueri similesit intelligatur. Postexdelibȩrationis partib: quidutiliuꝰ.
etquidhon estius etilliad scribendũ ⁊ his ad comꝓbandũ sit demoꝵ

Expanded text:
nam ex his sententia scriptoris maxime perspicitur. deinde quo tempore scriptum sit, quaeren- dum est, ut, quid eum voluisse in eiusmodi tempore veri simile sit, intellegatur. post ex deliberationis partibus, quid utilius et quid honestius et illi ad scri- bendum et his ad conprobandum sit, demo
Abbreviated transcription (Latin):
isERCO ex partib: iuris quod aut exipsare. aut ex similire aut
Anaioreminoreue nas cudebit᷑ quidq attendere atq elicere ꝑ tẽptando
una quã q ioris partẽ oportebit L Ocoꝵu aut̃ cõmuniũ quon pã dit
aitt dictũ it duo generas quorũ alterũ dubi ȩ rei. al terũ certȩ con

Expanded text:
is ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei, alterum certae con
Abbreviated transcription (Latin):
INITIS partib: iurinaturali suppositis. Nunc con suetudinisiuri
Lauctoritate data consuetudini. de consuetudine in posteros miserit
legẽ: Quȩbã sunt iurto ipsa certa propt̃ uetustatẽ : Vtputa ut maiorib
assurgatur IuS. ẽ. hoc sed consuetudinis Multomaxima pars quã p̃to¬
res ed icere conisuer. Non ex legũ p̃ceptis et iussionis sed ex consuetudne
q̃ proponat᷑ a p̃torib: etbono et ȩquo Paa quod in om̃s equabileest
Vequipponie aliquid toaleꝓponat at quo iure aliũ temeagi hocse alliget

Expanded text:
initis partibus iuri naturali suppositis, nunc consuetudinis iuriauctoritate data consuetudini, de consuetudine in posteros miserit legem. QVAEDAM SVNT IVRA IPSA IAM CERTA PROPTER VETVSTATEM. Vt puta, ut maioribus adsurgatur; ius est hoc, sed consuetudinis. MVLTO MAXIMA PARS, QVAM PRAETORES EDICERE CONSVERVNT. Non ex legum praeceptis et iussionibus, sed ex consuetudine quae proponatur a praetoribus. PAR, QVOD IN OMNIS AEQVABILE EST. Vt et qui proponit aliquid, ta