comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utonis bellum administraret. In ip̃o. en.pompeio in quo noui cõ
li uoluntate cõstituta recordamini. Quid tam nouum qͣ adolescẽtulũ
p̾uatum ex̾citum difficili rei .p. tp̃r conficere: confecit. Huic p̃ẽẽ: p̃fuit.
Rem optime ductu suo gerere: gessit. Quid tam p̃ter cõsuetudinem
ꝗͣ homĩ padolescenti cuius a senatorio gradu aetas longe abeẽt impi¬
um. atq: ex̾citum dari : siciliam ꝑmitti. atq africam: bellumq in ea
admistrãdum: Fuit in his ꝓuinciis singli innocẽtia. grauitate. uirtute.
bellum ĩ africa maxĩum cõfecit. uictorem ex̾citum deportauit. Quid u̾o
cam in auditum ꝗͣ equitem ro. triumphare: At cam quoq rem. ppłs
nus: ad bellum maxĩum formidulosissimũq pro cõsule muteret᷑: mis¬
sus est quidem tp̃r. cum ẽẽt non nemo in senatu qui diceret nõ opoͣ¬
tere mitti hoĩem pͥuatum pro cõsule. L. philippus dixisse dicitur nõ

Expanded text:
utonis bellum administraret; in ipso Cn.Gnaeo Pompeio in quo novi consutonis bellum administraret; in ipso Cn.Gnaeo Pompeio in quo novi consli voluntate constituta recordamini. quid tam novum quam adulescentulum privatum exercitum difficili rei publicae tempore conficere? confecit. huic praeesse? praefuit. rem optime ductu suo gerere? gessit. quid tam praeter consuetudinem quam homini peradulescenti cuius aetas a senatorio gradu longe abesset imperium atque exercitum dari, Siciliam permitti atque Africam bellumque in ea provincia administrandum? fuit in his provinciis singulari innocentia, gravitate, virtute, bellum in Africa maximum confecit, victorem exercitum deportavit. quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare? at eam quoque rem populnus ad bellum maximum formidolosissimumque pro consule mitteretur? Missus est. quo quidem tempore cum esset non nemo in senatu qui diceret 'non oportere mitti hominem privatum pro consule,' L.Lucius Philippus dixisse dicitur 'non
Abbreviated transcription (Latin):
lis quam ille non cõsilio regere. integritate tueri uirtute cõficẽ pos¬
sit. Sed in hoc ip̃o ab eo uchem̃tissime dissentio ꝙ quominus &̃¬
ti est hominũ ac minus diut̾na uita hoc magis res .p. dum ꝑdcos
ĩmortales licet frui debet sũm homĩs uita atq uirtute. At eñ¬
inquit noui nihil fiat cõtra exempla atq instituta maioꝵ. Non
dico hoc loco maiores nr̃os semp in pace consuetudini in bello
utilitati paruisse. semꝑ ad nouos casus tempoꝵ nouoꝵ consilio¬
rum rõnes accõmodauisse. Non dicam duo bella maxĩa punicu.
et hispamẽse ab uno impatore cẽ cõfecta. duasq urbes potentissi¬
mas: quȩ huic impio maxĩe inimicabant᷑ Carthaginem et Numã¬
tiam ab eodem Scipione ẽẽ delctas. Non cõmemorabo inip ita
uobis. patribusq uns eẽ uisum ut in uno .C. mario spes imperii
poneret᷑. ut idem cum iugurta. idem cum cymbris idem cum the¬

Expanded text:
lis quam ille non et consilio regere et integritate tueri et virtute conficere poslis quam ille non et consilio regere et integritate tueri et virtute conficere possit. sed in hoc ipso ab eo vehementissime dissentio, quod quo minus certa est hominum ac minus diuturna vita, hoc magis res publica, dum per deos immortalis licet, frui debet summi viri vita atque virtute. at enim ne quid novi fiat contra exempla atque instituta maiorum. non dicam hoc loco maiores nostros semper in pace consuetudini, in bello utilitati paruisse, semper ad novos casus temporum novorum consiliorum rationes accommodasse, non dicam duo bella maxima, Punicum atque Hispaniense, ab uno imperatore esse confecta duasque urbis potentissimas quae huic imperio maxime minitabantur, Carthaginem atque Numantiam, ab eodem Scipione esse deletas, non commemorabo nuper ita vobis patribusque vestris esse visum ut in uno C.Gaio Mario spes imperi poneretur, ut idem cum Iugurtha, idem cum Cimbris, idem cum Te
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝓfiteor relaturum. neq me impediet cuĩq ininicũ editum. qͦ
minus sixtus uobis ur̃m ius bñficiumq defendam. neq p̃ter int̾¬
cessionem quicꝗ̃ audeam de qua ut arbitror isti ip̃i qui minãt᷑
etiam atq etiam quid liceat cõsiderabunt. Mea quidẽ sentẽtia ꝙ¬
rites unus. A. Gabinus belli maritum rerumq gestaꝵ. en. põpcio
comes ascribitur. ppea q alter um illud bellũ suscipiẽdum ur̃is suf¬
fragiis detulit: alter delatum susceptumq cõfecit. Beliquum est
ut de. O. Catulli auctontate et sententia dicẽdum eẽ uideat᷑. qui cũ
ex uobis quȩreret si in uno. en. pompeio omina pocretis si quid de¬
eo factum cẽt in quo spem ẽẽtis hituri. cepit magnum sue uirtutis
fructum ac dignitatis cum om̃s una ꝓpe uoce in e̾o uosspem hĩtu¬
ros ẽẽ dixistis. Eteĩm talis est uir. ut nulla res tanta sit ac tam diftici¬

Expanded text:
me profiteor relaturum; neque me impediet cuiusquam iniquitas quo me profiteor relaturum; neque me impediet cuiusquam iniquitas quo minus vobis fretus vestrum ius beneficiumque defendam, neque praeter intercessionem quicquam audiam, de qua, ut ego arbitror, isti ipsi qui minitantur etiam atque etiam quid liceat considerabunt. mea quidem sententia, Quirites, unus A.Aulus Gabinius belli maritimi rerumque gestarum Cn.Gnaeo Pompeio socius ascribitur, propterea quod alter uni illud bellum suscipiendum vestris suffragiis detulit, alter delatum susceptumque confecit. reliquum est ut de Q.Quinti Catuli auctoritate et sententia dicendum esse videatur. qui cum ex vobis quaereret, si in uno Cn.Gnaeo Pompeio omnia poneretis, si quid eo factum esset, in quo spem essetis habituri, cepit magnum suae virtutis fructum ac dignitatis, cum omnes una prope voce in eo ipso vos spem habituros esse dixistis. etenim talis est vir ut nulla res tanta sit ac tam diffici
Abbreviated transcription (Latin):
tum eẽ adhuc gabinio dicam anne pompeio.an utriq qđ est
uerius: ne legaret᷑. A. gabinius. en. pompeio expetenti ac po¬
stulanti Utrum ille qui postulat legatum ad tantum bellum ire
quem uelit idoneus non est. qui impetret cum cȩt̾i ad expilãdos
socios dipiendasq ꝓuincias quos uoluerunt legatos eduxert᷑:
An ip̃e cuius lege salus ac dignitas ppło ro.atq omnib gentibus
constituta est expers cẽ debet᷑ gliȩ eius impatoris atq cuis excituio
qui consilio ipius atq piculo est constitutus: An .C. falcidius .O.
sa nomĩo cum tr. plebis suissent anno pximo legati ẽẽ potuenĩt.
in hoc uno gabino sunt tam diligentes. qui in hoc hello quod le¬
ge gabuna geritur in hoc impatore atq ex̾citu quem per se con¬
stituit etiam p̃cipuo uire eẽ deberet: De quo legando consulesspe¬
ro ad senatum relaturos. Oui si dubitabunt aut grauabunt᷑: ego

Expanded text:
tum esse adhuc, Gabinio dicam anne Pompeio an utrique, id quod est tum esse adhuc, Gabinio dicam anne Pompeio an utrique, id quod est verius, ne legaretur A.Aulus Gabinius Cn.Gnaeo Pompeio expetenti ac postulanti. Vtrum ille qui postulat ad tantum bellum legatum quem velit idoneus non est qui impetret, cum ceteri ad expilandos socios diripiendasque provincias quos voluerunt legatos eduxerint, an ipse cuius lege salus ac dignitas populo Romano atque omnibus gentibus constituta est expers esse debet eius imperatoris atque eius exercitus qui consilio ac periculo illius est constitutus? an C. Falcidius, Q.Qsa nomino, cum tribuni plebi fuissent, anno proximo legati esse potuerunt; in uno Gabinio sunt tam diligentes qui in hoc bello quod lege Gabinia geritur, in hoc imperatore atque exercitu quem per vos ipse constituit, etiam praecipuo iure esse debebat? de quo legando consules spero ad senatum relaturos. qui si dubitabunt aut gravabuntur, ego
Abbreviated transcription (Latin):
socios in ultunis ons auctontate nr̃i unpii. saluos p̃stare pot̾amu
tum cum insula delos.tam ꝓcul a nobis in egeo mari posita. quo õs
undiq cum mercib atq onerib cõmeabãt referta diuitiis paua
sine muro nihil timebat iidem nõ mõ ꝓuinciis atq oris italię mari¬
timis ac poitib mĩs: sed etiam appia iam uia carebamus. Et his tẽ¬
ponb: non pudebat magrãtus ppłi ro. in hunc ip̃m locum ascen¬
dere cum eum nobis maiores mĩ exuuiis nauticis. et classiums
sentiebatis. sed tam̃ in salute cõmuni idem ppłs ro. ddolori suo ma¬
luit. qͣ auctoritati uñȩ obtempare. Itaq una lex. unus uir unus
annus non mõ nos illa misia ac turpitudine liberauit: s etiam
effecit ut aliq̃n uere uideremur. omnib gentib ac nationibus
t̾ra mariq unpare. Quo mihi etiam indignius uidet᷑ obtrecta¬

Expanded text:
socios in ultimis oris auctoritate nostri imperi salvos praestare poteramus, socios in ultimis oris auctoritate nostri imperi salvos praestare poteramus, tum cum insula Delus tam procul a nobis in Aegaeo mari posita, quo omnes undique cum mercibus atque oneribus commeabant, referta divitiis, parva, sine muro nihil timebat, idem non modo provinciis atque oris Italiae maritimis ac portibus nostris sed etiam Appia iam via carebamus. et eis temporibus nonne pudebat magistratus populi Romani in hunc ipsum locum escendere, cum eum nobis maiores nostri exuviis nauticis et classium mavit et ea quae sentiebatis; sed tamen in salute communi idem populus Romanus dolori suo maluit quam auctoritati vestrae obtemperare. itaque una lex, unus vir, unus annus non modo vos illa miseria ac turpitudine liberavit sed etiam effecit ut aliquando vere videremini omnibus gentibus ac nationibus terra marique imperare. quo mihi etiam indignius videtur obtrecta
Abbreviated transcription (Latin):
possemus: Que ciuitas antea unqͣ fuit non dico atheniensiu
quȩ satis late quondam mare tenuisse dicit᷑. non carthaginensiu
qui ꝑmultum classe. maritimisq rebus ualuerunt: non rhodioꝵ
quoꝵ usq ad nr̃am memoriã disciplina naualis et głia remãsit.
portus suos et agros: et aliquam partem regionis atq orȩ manitunȩ
per se ip̃a defenderet: At hercle aliquos annos cõtinuos an legẽ ga¬
binam ille ppłs ro. cuius usq ad nr̃am meoriam nom̃ inuictum ĩ
naualib pugnis pinãserat. magna. ac multo maxĩa parte nõ mõ
utilitatis: sed dignitatis atq impii caruit. Nos quoꝵ maiores an¬
tiochum regem classe psemq suparunt omnibq naualib pugͥs
carthaginẽses homĩes in maritunis rebus exercitatissimos parati¬
simosq uicerũt:ꝗ nullo in loco iam p̃donib pares ẽẽ poteram.
Nos quoq qui antea non mõ italiam tutam hẽbamus: sed omẽs

Expanded text:
possemus? quae civitas umquam fuit antea, non dico Atheniensium possemus? quae civitas umquam fuit antea, non dico Atheniensium quae satis late quondam mare tenuisse dicitur, non Carthaginiensium qui permultum classe ac maritimis rebus valuerunt, non Rhodiorum quorum usque ad nostram memoriam disciplina navalis et gloria permansit, portus suos et agros et aliquam partem regionis atque orae maritimae per se ipsa defenderet? at hercules aliquot annos continuos ante legem Gabiniam ille populus Romanus, cuius usque ad nostram memoriam nomen invictum in navalibus pugnis permanserit, magna ac multo maxima parte non modo utilitatis sed etiam dignitatis atque imperi caruit. nos quorum maiores Antiochum regem classe Persenque superarunt omnibusque navalibus pugnis Carthaginiensis, homines in maritimis rebus exercitatissimos paratissimosque, vicerunt, ei nullo in loco iam praedonibus pares esse poteramus. nos qui antea non modo Italiam tutam habebamus sed omnis
Abbreviated transcription (Latin):
peium: s ad unum tam̃ omĩa deferri nõ oportẽ. Obsoleuit iã
ista oratio re młto magis ꝗͣ uerbis refutata. Nam tu idem. O.
hortensi mlta pro tua sũma copia ac singulari facultate dicen¬
di. et in senatu contra uirum fortem aulum Gabinũ. grauiter
ornateq dixisti. cum is de uno imꝑatore cõtra p̃dones cõstitu¬
endo legem ꝓmulgass et ex hoc ip̃o loco ꝑmulta idem cõtra
legem uerba fecisti. Quid tum per deos ĩmortales. si plus apđ
ppłin ro. auctoritas tua. qͣ ipius ppli ro. salus et uera cã ualuis¬
set: hodie hanc gliam atq hoc orbis t̾ix̧ imꝑium teneremus.
An tibi tum imꝑiu eẽ hoc uidebat᷑ cum ppłi ro. legati p̃tores.
quȩstoresq capiebant᷑: cum ex omĩb ꝓuinciis cõmeatu et pͥua¬
to. et publico phibebamur: cum ita clausa erant nobis omnia
maria ut neq p̾uatam rem marinã. neq publicam iam obur

Expanded text:
peium, sed ad unum tamen omnia deferri non oportere. obsolevit iam peium, sed ad unum tamen omnia deferri non oportere. obsolevit iam ista oratio re multo magis quam verbis refutata. nam tu idem, Q.Quinti Hortensi, multa pro tua summa copia ac singulari facultate dicendi et in senatu contra virum fortem, A.Aulum Gabinium, graviter ornateque dixisti, cum is de uno imperatore contra praedones constituendo legem promulgasset, et ex hoc ipso loco permulta item contra eam legem verba fecisti. quid? tum, per deos immortalis! si plus apud populum Romanum auctoritas tua quam ipsius populi Romani salus et vera causa valuisset, hodie hanc gloriam atque hoc orbis terrae imperium teneremus? an tibi tum imperium hoc esse videbatur cum populi Romani legati quaestores praetoresque capiebantur, cum ex omnibus provinciis commeatu et privato et publico prohibebamur, cum ita clausa nobis erant maria omnia ut neque privatam rem transmarinam neque publicam iam obire
Abbreviated transcription (Latin):
psis locis adsit. ut hẽat ex̾citum. ut ab iis qui hent accipe statĩ
possit. quid expectamus: aut cur nõ ducib diis ĩmortalib ei¬
dem cui cȩta sũma cum salute rei.p. cõmissa sunt hoc quoq
et ur̃is beneficiis amplissimis affectus. o. catulus. itemq sũmis
rõne dissentiuit: quoꝵ ego auctoritatem apđ uos. mults locis
plimum ualuisse. et ualere oportẽ confiteor. S in hac cã tam et¬
si cognoscitis auctoritates cõtrarias. fortissimoꝵ uiroꝵ et cdaris¬
simoꝵ. tam̃ omissis auctoritatib ip̃a re. et rõne exquirẽ possu¬
mus u̾itatem. Atq hoc facilius.ꝙ ea omĩa quȩ a me adhuc di¬
cta sunt: idem isti uera ẽẽ cõcedunt. et necessanũ bellum ẽẽ. ⁊ ma¬
gnum et ĩ uno.en. pompeio sũma ẽẽ omĩa. Quid igit᷑ ait Hortẽ¬
suis: Si uni omĩa ciui tribuẽda sint. unũ dignissimũ eẽ pom¬

Expanded text:
psis locis adsit, ut habeat exercitum, ut ab eis qui habent accipere statim psis locis adsit, ut habeat exercitum, ut ab eis qui habent accipere statim possit, quid exspectamus? aut cur non ducibus dis immortalibus eidem cui cetera summa cum salute rei publicae commissa sunt hoc quoque licae, vestris beneficiis amplissimis adfectus, Q.Quintus Catulus, itemque summisratione dissentiunt. quorum ego auctoritatem apud vos multis locis plurimum valuisse et valere oportere confiteor; sed in hac causa, tametsi cognostis auctoritates contrarias virorum fortissimorum et clarissimorum, tamen omissis auctoritatibus ipsa re ac ratione exquirere possumus veritatem, atque hoc facilius quod ea omnia quae a me adhuc dicta sunt idem isti vera esse concedunt, et necessarium bellum esse et magnum et in uno Cn. Pompeio summa esse omnia. quid igitur ait Hortensius? si uni omnia tribuenda sint, dignissimum esse Pom
Abbreviated transcription (Latin):
stes obedierint: sed etiam uenti tempestatesq obsecundarint.
hoc breuissime dicam nemiem unꝗͣ tam impudentem fuisse
qui ab diis ĩmortalib tot et tantas res tacitus auderet optare.
atq impii tum ip̃ius hominis causa sicuti facitis. uelle et opta¬
re debetis. Quare cum et bellum ita sit neceium: ut negligi nõ
possit: ita magnum ut accuratissime sit admĩstrãdum. et cum ci
imꝑatorem p̃ficere possitis in quo sit eximia belli scientia sin¬
gulans uirtus clanssima auctontas egregia fontuna. dubitatis oui¬
rites. quin hoc tantum boni. qđ ab diis immortalib oblatum et
datum est in rem .p. cõseiuãdam atq amplisicãdam cõferatis:
Ꝙ si fiomȩ. en. pompeiꝰ pͥuatus eẽt hoc tempore. tam̃ ad tãtũ
bellum is erat deligendus atq mutendus. Nunc cum ad cȩt̾as
sũmas utilitates. hȩc quoq oportunitas adiungat᷑. ut in iis i¬

Expanded text:
stes oboedierint, sed etiam venti tempestatesque obsecundarint; stes oboedierint, sed etiam venti tempestatesque obsecundarint; hoc brevissime dicam, neminem umquam tam impudentem fuisse qui ab dis immortalibus tot et tantas res tacitus auderet optare atque imperi tum ipsius hominis causa, sicuti facitis, et velle et optare debetis. qua re cum et bellum sit ita necessarium ut neglegi non possit, ita magnum ut accuratissime sit administrandum, et cum ei imperatorem praeficere possitis in quo sit eximia belli scientia, sintus, clarissima auctoritas, egregia fortuna, dubitatis, Quirites, quin hoc tantum boni quod vobis ab dis immortalibus oblatum et datum est in rem publicam conservandam atque amplificandam conferatis? quod si Romae Cn. Pompeius privatus esset hoc tempore, tamen ad tantum bellum is erat deligendus atque mittendus; nunc cum ad ceteras summas utilitates haec quoque opportunitas adiungatur ut in eis i
Abbreviated transcription (Latin):
de altero possumus sicut ȩquum est homini de potãte deoru: ti¬
mide et pauca dicamus. Ego enim sic existimo aaximo. Marcello
Scipioni. Mario et cȩteris magnis imꝑatorib non solum ꝑꝑ uirtutẽ
sed etiam ꝑꝑ fortunam sepius imꝑia mãdata atq ex̾citus ẽẽ cõmis¬
sos. fuit enim ꝓfecto quib dam summis uiris quȩdam ad apli¬
tudinem et gli̾am et ad res magnas bene gerenclas diuinitus ad¬
iuncta fortuna. De huius autem homĩs felicitate quo de nunc
agius hac utar moderatiõe dicendi non ut in illius potãte foͬtu¬
nam positam eẽ dicam: s ut de p̃terita memĩsse reliquam sꝑare ui¬
deamur: ne aut inuisa diis ĩmortalib oro nr̃a aut ingrata esse
uideatur. Itaq: non sum p̃dicaturus ꝯuintes quantas ille res
domi. militiȩq t̾ra mariq quantaq felicitate gesserit: ut eius
semꝑ uoluntatib nõ mõ cues assenserĩt socii obtemꝑarint. ho¬

Expanded text:
de altero possumus, sicut aequum est homini de potestate Deorum tide altero possumus, sicut aequum est homini de potestate Deorum timide, et pauca dicamus. Ego enim sic existimo: Maximo, Marcello, Scipioni, Mario, et ceteris magnis imperatoribus, non solum propter virtutem, sed etiam propterfortunam, saepius imperia mandata, atque exercitus esse commissos, fuit enim profecto quibusdam summis viris quaedam ad amplitudinem, et gloriam, et ad res magnas bene gerendas divinitus adiuncta fortuna. De huius autem hominis felicitate, quo de nunc agimus, hac utar moderatione dicendi, non ut in illius potestate fortunam positam esse dicam, sed ut praeterita meminisse, reliqua sperarivideamur, ne aut invisa aliis immortalibus oratio nostra, aut ingrata esse videatur Itaque non sum praedicaturus, Quirites, quantas ille res domi, militiaeque terra marique quantaque felicitate gesserit? ut eius semper voluntatibus, non modo cives assenserint,assenserint, socii obtem
Abbreviated transcription (Latin):
sit qui ip̃o nomine ac rumore defenderit: Age uero illa res q̃n¬
tam declarat ciusdem homis apud hostes ppliro. auctoritatem
q ex locis tam longĩquis tam diuersis tam breui tempore ões
nr imꝑator ex̾citusq ẽet ad en. pompeium in ultunas ꝓpe t̾ras
uenerũt: eiq se om̃s cretensium cunitates dedere uelle dixerũt. Oͥd
idem iste mithrydates: nonne ad cundem en. pompeiũ legatu
usq in hispaniam misit: cumq pompeius legatum semꝑ uidica¬
uit. ii quib erat molestum ad eum potissimu eẽ missum specula¬
torem ꝗͣ legatum iudicari maluerũt. Potestis igitur iam constitu¬
ere quirites hanc auctoritatem multis postea rebus gestis magͥs
q ur̃is iudiciis amplificatam quãtum apud reges illos quantu
apud ext̾as natiões ualituram ẽẽ existimetis. Reliquum est ut de
felicitate quam p̾stare de se ip̃o nemo põt meminisse et cõmeorare

Expanded text:
sit, qui ipso nomine, ac rumore defenderit? Age vero, illa res qsit, qui ipso nomine, ac rumore defenderit? Age vero, illa res qtam declarat eiusdem hominis apud hostis populi Romani auctoritatem, quod ex locis tam longinquis tamque diversis tam brevi tempore omnesnoster imperator exercitusque esset, ad Cn. Pompeium in ultimas prope terras venerunt eique se omnis Cretensium civitates dedere velle dixerunt! quid? idem iste Mithridates nonne ad eundem Cn.Gnaeum Pompeium legatum usque in Hispaniam misit? eum quem Pompeius legatum semper iudicavit, ei quibus erat molestum ad eum potissimum esse missum speculatorem quam legatum iudicari maluerunt. potestis igitur iam constituere, Quirites, hanc auctque vestris iudiciis amplificatam, quantum apud illos reges, quantum apud exteras nationes valituram esse existimetis. 4. Reliquum est, ut de felicitate, quam praestare de se ipso nemo potest, meminisse, et commemorare
Abbreviated transcription (Latin):
peic oĩum rerum exempla sumãt᷑. Oui quo die a uobis maritiõ¬
bello p̃positus est impator tanta repente uilitas ãnone ex sũma ĩ¬
opia et caritate rei fium̃tarię cõsecuta est unius spe et nomine
quantam uix ex suma ubertate agroꝵ diutna pax efficere potu¬
isset. lam uero accepta in ponto calamitate ex co p̃lio de quo
pauloan inuitus admonui:cum socii ptimuissent.hostiĩ opes
animiq ercuissent satis firmum p̃sidium ꝓuincia non hẽret:a¬
misissetis Asiam quirites nisi id ip̃m eius tp̃ris diuinitus . en. põ¬
peium ad cas regiones fortuna ppłi ro. attulisset. Huius aduen¬
tus et Mithrydatem insolita inflamatũ uictoria continuit. et li¬
granem magnis copiis minitãtem asiȩ retardauit. Et quisqͣ du¬
bitabit quid uirtute ꝓfecturus est qui tãtum auctoritate ꝓfec̾it:
aut ꝗͣ facile impio atq excitu socios et uectigalia conseruaturus

Expanded text:
eio omnium rerum egregiarum exempla sumantur. qui quo die a eio omnium rerum egregiarum exempla sumantur. qui quo die a bello praepositus est imperator, tanta repente vilitas annoxae ex summa inopia, et charitate rei frumentariae consecuta est, unius spe et nomine, quantam vix ex summa ubertate agrorum diuturna pax efficere potuisset. Iam vero, accepta in Ponto calamitate, ex co praelio, de quo vos paulo ante invitus admonui, cum socii pertimuissent, hostium opes, animique crevissent: cum satis firmum praesidium provincia non haberet, amisissetis Asiam Quirites, nisi ipsum id temporis divinitus Cn. Pompeium ad easregiones fortuna populi Rom. attulisset. Huius ad ventus et Mithridatem insolita inflammatum victoria continuit, et Tigranem magnis copiis minitantem Asiae retardavit. Et quisquam dubitabit, quid virtute perfecturus sit, qui tantum auctoritate perfecerit? aut quam facile imperio, atque exercitu socios, et vectigalia conservaturus
Abbreviated transcription (Latin):
quin ea in re illi idem ip̃e imꝑator plurimũ possit. Uehemter autẽ
ꝑtine ad bella ministrãda quid hostes quid socii de impatoribus
m̃is existimẽt. quis ignorat: cum sciamus homines in tantis rebus
ut aut cõtemnãt: aut metuãt. aut oderint: aut amẽt opinioe nõ
minus samȩ ꝗ̃ aliqua certa rõne cõmoueri. Quod igitur nomẽ
unꝗ̃ in orbe trarum clarius fuit: cuius res geste pares: de quo ho¬
mine id quod maxĩe facit auctoritatem tanta. et tam p̾clira iu¬
dicia fecistis: An uero ullam usq̃ cẽ oram tam desertam putatis qͦ
non illius diei fama ꝑuaserit. cum uniusus ppls ro. referto foro
completisq omnib templis ex quib hic locus conspici põt unu
sibi ad cõmune oĩum gentium bellum. en. pompeiũ imꝑatorem
depoposcit: Itaq ut plura nõ dicam neq alioꝵ exemplis cõsir¬
mem quãtum huuis auctoritas ualeat in bello ab eodem. en. põ

Expanded text:
quin ea re idem ille imperator plurimum possit. vehementer autem quin ea re idem ille imperator plurimum possit. vehementer autem pertinere ad bella administranda quid hostes, quid socii de imperatoribus nostris existiment quis ignorat, cum sciamus homines in tantis rebus ut aut metuant aut contemnant aut oderint aut ament opinione non minus et fama quam aliqua ratione certa commoveri? quod igitur nomen umquam in orbe terrarum clarius fuit, cuius res gestae pares? de quo homine vos, id quod maxime facit auctoritatem, tanta et tam praeclara iudicia fecistis? an vero ullam usquam esse oram tam desertam putatis quo non illius diei fama pervaserit, cum universus populus Romanus referto foro completisque omnibus templis ex quibus hic locus conspici potest unum sibi ad commune omnium gentium bellum Cn.Gnaeum Pompeium imperatorem depoposcit? itaque ut plura non dicam neque aliorum exemplis confirmem quantum auctoritas valeat in bello, ab eodem Cn. Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
bile ac falso rumore meoriȩ ꝓditum uidebat᷑. Nunc imꝑii nr̃i
suos tum cum hac tempãtia magratus habebamꝰ seruire ppło ro.
q̃ imꝑare aliis maluisse. Iam uero ita faciles aditus ad cum pͥua¬
torum ita libere querimoĩe de aliorum iniuriis eẽ dicunt. ut
is qui dignitate pͥncipib excellit: facilitate insimis par ẽẽ uideat᷑.
Iam quãtum cosilio quãtum dicendi grauitate et copia ualeat. in
quo ip̃o est quędam dignitas imꝑatoria uos quirites hoc ip̃o in
loco sepe cognoscitis. Fidem uero eius int̾ socios quantã existĩai
putatis. quãm hostes oium gentium sanctissiam iudicarũt. Hlu¬
manitate iam tanta est: ut difficile dictu sit utrum hostes magis uir¬
tutem eius pugnãtes timuerĩt an mansuetudinem uicti dilexint.
Et quisꝗ̃ dubitabit quin huic tantum bellum hoc trãsmitendũ sit:
qui ad oinnia nr̃ȩ mẽonȩ bella conficiẽda diuino quodam consilio

Expanded text:
bile ac falso memoriae proditum videbatur; nunc imperi vestri bile ac falso memoriae proditum videbatur; nunc imperi vestri suos tum cum ea temperantia magistratus habebamus servire populo Romano quam imperare aliis maluisse. iam vero ita faciles aditus ad eum privatorum, ita liberae querimoniae de aliorum iniuriis esse dicuntur, ut is qui dignitate principibus excellit facilitate infimis par esse videatur. iam quantum consilio, quantum dicendi gravitate et copia valeat, in quo ipso inest quaedam dignitas imperatoria, vos, Quirites, hoc ipso ex loco saepe cognostis. fidem vero eius quantam inter socios existimari putatis quam hostes omnes omnium generum sanctissimam iudicarint? humanitate iam tanta est ut difficile dictu sit utrum hostes magis virtutem eius pugnantes timuerint an mansuetudinem victi dilexerint. et quisquam dubitabit quin huic hoc tantum bellum permittendum sit qui ad omnia nostrae memoriae bella conficienda divino quodam consilio
Abbreviated transcription (Latin):
siderate. Unde illam tantã celeritatem. et tam ineredibilem cũsu
inuẽtum putatis: Non enim illum eximia uis remigũ: aut ars
in audita quȩdam gubernãdi: aut uenti aliqui noui tam celeĩ¬
ter in ultimas terras ꝑtulerut. s he res quȩ cȩtos remorari solẽt
non retardarũt. Non auancia ab instituto cursu. ad p̃dam ali¬
quam reuocauit. nõ libido ad uoluptatem nõ amoẽitas ad d¬
lectatioem:nõ nobilitas urbis ad cogntioem: nõ deniq: labor
ip̃e ad quietẽ. postremo signa. et tabulas cęteraq ornamta gͥco¬
rum oppidorum:quȩ eeteri tollenda ẽẽ arbitrant᷑. ea sibi ille ne
uisenda quid existimauit. Itaq om̃s quidem nũc in iis locis
en.pompeiũ sicut aliquem non ex hac urbe missum: sed de cȩ¬
lo delapsum intuent᷑. Nunc demq incipiut credere fuisse hoi¬
nes ro. hac quõdam abstinẽtia: qd̾ iam nationib ext̾is incredi¬

Expanded text:
siderate. Vnde illam tantam celeritatem et tam incredibilem cursum siderate. Vnde illam tantam celeritatem et tam incredibilem cursum inventum putatis? non enim illum eximia vis remigum aut ars inaudita quaedam gubernandi aut venti aliqui novi tam celeriter in ultimas terras pertulerunt, sed eae res quae ceteros remorari solent non retardarunt. non avaritia ab instituto cursu ad praedam aliquam devocavit, non libido ad voluptatem, non amoenitas ad delectationem, non nobilitas urbis ad cognitionem, non denique labor ipse ad quietem; postremo signa et tabulas ceteraque ornamenta Graecorum oppidorum quae ceteri tollenda esse arbitrantur, ea sibi ille ne visenda quidem existimavit. itaque omnes nunc in eis locis Cn. Pompeium sicut aliquem non ex hac urbe missum sed de caelo delapsum intuentur; nunc denique incipiunt credere fuisse homines Romanos hac quondam continentia, quod iam nationibus exteris incredi
Abbreviated transcription (Latin):
etis quid apud extas natiões fieri existimetis. Utrum plures arbi¬
tramini per hosee annos militum ur̃orum armis hostium urbes: an hy¬
bernis sociorum ciuitates ẽẽ deletas: Neq enim põt excitum is cõ¬
tinere imꝑator: qui se ip̃m non continet.neq seuerus ẽẽ in iudicando
qui alios in se seueros cẽ uidices non uult. Hic miram hunc hoĩem
tantum excellere cȩteris: cuius legiones sic in asiam puenerit: ut
nõ mõ manus tanti ex̾citus: sed ne uestigium quiđ cuiqͣ pacato
nocuisse dicatur. lam uero quem admõm milites hyb̾nent quoti¬
die sermones ac lix ꝑferunt᷑. Non mõ ut sũptum faciat ĩmilite
nemini uis affert᷑: sed ne cupiẽti quidem cuiꝗͣ permittit᷑. Hyemis
c̃ĩm non auariciȩ pfugium maiores nr̃i in socioꝵ. atq amicoru
tectis cẽ uoluerũt. Age ueõ cet̾is in rebus qualis sit tempãtia cõ¬

Expanded text:
etis quid apud exteras nationes fieri existimetis. Vtrum pluris arbietis quid apud exteras nationes fieri existimetis. Vtrum pluris arbitramini per hosce annos militum vestrorum armis hostium urbis an hibernis sociorum civitates esse deletas? neque enim potest exercitum is continere imperator qui se ipse non continet, neque severus esse in iudicando qui alios in se severos esse iudices non volt. hic miramur hunc hominem tantum excellere ceteris, cuius legiones sic in Asiam pervenerint ut non modo manus tanti exercitus sed ne vestigium quidem cuiquam pacato nocuisse dicatur? iam vero quem ad modum milites hibernent cotidie sermones ac litterae perferuntur; non modo ut sumptum faciat in militem nemini vis adfertur sed ne cupienti quidem quicquam permittitur. hiemis enim non avaritiae perfugium maiores nostri in sociorum atque amicorum tectis esse voluerunt. age vero, ceteris in rebus quae sit temperantia con
Abbreviated transcription (Latin):
contentioẽ. qͣ ip̃a per sese. cognosci atq intelligi possunt. Quẽ enĩ
possumus impatoꝵ aliquo in numero putare cuius in excitu ue¬
neant cent̾iatus. atq uenierĩt: quid hunc hoĩem magnum aut
amplum de re.p.cogitare. qui pecuniã ex erario deꝓmptam ad
bellum admĩstrandum. aut ꝑꝑ cupiditatem ꝓuincię. magr̃atib
diuiserit: aut ꝑꝑ auariciam romȩ in quȩstu reliq̃rit: Uestra ad mur¬
muratio facit quirites ut agnoscẽ uideamini qui hoc fecerunt. ego
aũt nomino neĩem. quare irasci mihi nemo potent. nisi qui ante
de se uoluerit cõfiter. Itaq ꝑꝑ hanc auariciam impatoꝵ quan¬
tas calamitates quocũq uẽtum sit nr̃i ex̾citus ferant quis ignoat:
ltinera quȩ per hosce ãnos in italia per agros atq oppida ciuium
romanoꝵ nr̃i imꝑatores fecerunt recordemini: tum facilius statu¬

Expanded text:
contentione, quam ipsa per sese cognosei, atque intelligi possunt. Quem enim contentione, quam ipsa per sese cognosei, atque intelligi possunt. Quem enim possumus imperatorem aliquo in numero purare, cuius in exercitu veneant centuriatus, atque venierint? quid hunc hominem magnum, aut amplum de republ. cogitare, qui pecuniam ex aerario de promptam, ad bellum administrandum, aut propter cupiditatem provinciae magistratibus diviserit aut propter avaritiam Romae in quaestu reliquerit? vestra admurmuratio facit, Quirites, ut agnoscere videamini qui haec fecerint; ego autem nomino neminem; qua re irasci mihi nemo poterit nisi qui ante de se voluerit confiteri. itaque propter hanc avaritiam imperatorum quantas calamitates, quocumque ventum sit, nostri exercitus adferant quis ignorat? itinera quae per hosce annos in Italia per agros atque oppida civium Romanorum nostri imperatores fecerint recordamini; tum facilius statu
Abbreviated transcription (Latin):
idem cretensib cum ad eum usq in pamphiliam legatos dep̃catoes¬
q misissent: spem deditionis non ademit: obsidesq imꝑauit. Ita tã¬
tum bellum tam diutnum tam longe lateq disꝑsum: quo bello
om̃s gentes ac natioẽs p̃mebant᷑. en. pompeius extrema hyeme a¬
apparauit: ineunte uere suscepit. media estate cõfecit. Est hȩc di¬
uina. atq: incredibilis uirtus imꝑatoris. Quid eĩm cȩt̾ȩ quas pau¬
di uirtus solum in sũmo atq ꝑfecto impatore q̃renda est: s mł¬
te sunt artes eximiȩ huius administrȩ comitesq uirtutis. Ac pri¬
mum quãta ĩnocentia debent ẽẽ imꝑatores:quanta deniq in õi¬
bus rebus temꝑãtia: quanta fide: quanta facilitate: quanto ingeĩo
quanta hũanitate: Quȩ breuiter. qualia sint in.en.pompeio consi¬
deremus. Sũma ẽim omnia sunt quirites: sed ea magis ex alioru

Expanded text:
idem Cretensibus, cum ad eum usque in Pamphyliam legatos deprecatoresidem Cretensibus, cum ad eum usque in Pamphyliam legatos deprecatoresque misissent, spem deditionis non ademit obsidesque imperavit. ita tantum bellum, tam diuturnum, tam longe lateque dispersum, quo bello omnes gentes ac nationes premebantur, Cn.Gnaeus Pompeius extrema hieme apparavit, ineunte vere suscepit, media aestate confecit. est haec divina atque incredibilis virtus imperatoris. quid? ceterae quas paudi virtus solum in summo ac perfecto imperatore quaerenda est sed multae sunt artes eximiae huius administrae comitesque virtutis. ac primum quanta innocentia debent esse imperatores, quanta deinde in omnibus rebus temperantia, quanta fide, quanta facilitate, quanto ingequanta humanitate! Quae breviter, qualia sint in Cn. Pompeio consideremus. Summa enim omnia sunt, Quirites: sed ea magis ex aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
qua celeritate gesta sint.quanꝗͣ uidetis. tam̃ a me in dicendo pre¬
tereunda non sunt. Quis enim unꝗͣ aut obeundi negoeii: aut con¬
sequendi quęstus studio tam breui tp̃r tot loca adire tantos cur¬
sus confice̾ potuit. q̃ celeriter.en.pompeio duce belli impetus na
atq hȩc tua frum̃taria sb̾sidia rei .p. firmissimis p̃sidiis. classibusque
muniuit. Inde se cum in italiam recepiss duab hispaniis ac gallia
cis alpina p̃sidiis. ac nauib cõfirmata: missis item in oram illyrici ma¬
ris. et in achaiam õemq grȩciam nauib italiȩ duo maria maxĩs clas¬
sibus. fumissimisq p̃sidiis adornauit. Ip̃e aut̃ ut a brundusio pro¬
fectus est undequadragesimo die totam ad impium ppłiro. Cili¬
ciam adiunxit. om̃s qui ubiq p̃dones fuerunt partim capti inter¬
feciiq sunt: partim unius huius impio ac pot̾ati se dediderunt.

Expanded text:
qua celeritate gesta sint, quamquam videtis, tamen a me in dicendo praequa celeritate gesta sint, quamquam videtis, tamen a me in dicendo praetereunda non sunt. quis enim umquam aut obeundi negoti aut consequendi quaestus studio tam brevi tempore tot loca adire, tantos cursus conficere potuit, quam celeriter Cn.Gnaeo Pompeio duce tanti belli impetus nava frumentaria subsidia rei publicae firmissimis praesidiis classibusque munivit. Inde cum se in Italiam recepisset, duabus Hispaniis et Gallia Transalpina praesidiis ac navibus confirmata, missis item in oram Illyrici maris et in Achaiam omnemque Graeciam navibus Italiae duo maria maximis classibus firmissimisque praesidiis adornavit, ipse autem ut Brundisio profectus est, undequinquagesimo die totam ad imperium populi Romani Ciliciam adiunxit; omnes qui ubique praedones fuerunt partim capti interfectique sunt, partim unius huius se imperio ac potestati dediderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse dicam. cum.xii. secures in p̃donum botãtem puenerĩt: Quid
aut colophonem: aut samiũ nobilissimas urbes ĩnumerasq alias. ca¬
ptas eẽ cõmeõrem: cum ur̃os portus. atq cos portꝰ quib uitã. et sp̃m
ducitis in p̃donum fuisse potate sciatis: An ig̾ratis uero portũ Caietȩ
celeb̾imũ atq plẽissium nauiũ ĩspectãte p̃tore a p̃donib eẽ direptũ:
ex miscno aut eius ip̃ius liberos qui cum p̃donib antea id bellu
gesserat. a p̃donib eẽ sublatos: Nam quid ego hostiense ĩcommo¬
dum atq illam labem atq: igͦminiã iei.p. querar: cum ꝓpe inspe¬
ctantib uobis classis ea cui consul ppłi ro. p̃positus ẽẽt a p̃doni¬
bus capta atq opp̃ssa est: froho dii ĩmortales tantamne uniꝰ hoĩs¬
tam ĩcredibilis ac diuina uirtus tam breui tp̃r lucem afferre rei. potu¬
lam intra ocean hostium p̃donum nauem ẽẽ audiatis: Atq hȩc

Expanded text:
fuisse dicam, cum duodecim secures in praedonum potestatem pervenerint? Cnidum fuisse dicam, cum duodecim secures in praedonum potestatem pervenerint? Cnidum aut Colophonem aut Samum, nobilissimas urbis, innumerabilisque alias captas esse commemorem, cum vestros portus atque eos portus quibus vitam ac spiritum ducitis in praedonum fuisse potestate sciatis? an vero ignoratis portum Caietae celeberrimum et plenissimum navium inspectante praetore a praedonibus esse direptum, ex Miseno autem eius ipsius liberos qui cum praedonibus antea bellum gesserat a praedonibus esse sublatos? nam quid ego Ostiense incommodum atque illam labem atque ignominiam rei publicae querar, cum prope inspectantibus vobis classis ea cui consul populi Romani praepositus esset a praedonibus capta atque depressa est? pro di immortales! tantamne unius hominis incredibilis ac divina virtus tam brevi tempore lucem adferre rei publicae potulam intra Oceani ostium praedonum navem esse audiatis? atque haec
Abbreviated transcription (Latin):
lateret: Quis nauigauit qui non se aut mortis aut seruitutis pe¬
riculo cõmitteret: cum aut hyeme. aut referto p̃donum mari naui¬
garet: Hoc tantum bellum tam turpe tam uetus. tam late diuisu:
atq disꝑsum quis unꝗͣ arbitraret᷑ aut ab omnib umpatorib uno
anno: aut omnib ãnis ab uno impatore rõano cõfici posse: Quã
puintiam temuistis a p̃donib lib̾am ꝑ hosce annos: qđ uectigaln
nobis tutum fuit: quem socium defendistis: cui p̾sidio dassibus
ur̃is fuistis: qͣmultas existimatis insulas ẽẽ desertas: ꝗͣ multas aut
metu relictas aut a p̃donib captas urbes ẽẽ socioꝵ: S quid ego
a domo bellare: et ꝓpugnaculis imꝑii socioꝵ fortunas non sua
tecta defendere. Sociis nr̃is ego mare clausum per hosce annos
trãsmiscritis: Quid ad nos cum ab ext̾is nationib uenirẽt captos q̃¬
rar: cum legati ppłi ro. redempti sint: Quid: mcatorib tutum mae

Expanded text:
lateret? quis navigavit qui non se aut mortis aut servitutis pelateret? quis navigavit qui non se aut mortis aut servitutis periculo committeret, cum aut hieme aut referto praedonum mari navigaret? hoc tantum bellum, tam turpe, tam vetus, tam late divisum atque dispersum quis umquam arbitraretur aut ab omnibus imperatoribus uno anno aut omnibus annis ab uno imperatore confici posse? quam provinciam tenuistis a praedonibus liberam per hosce annos? quod vectigal vobis tutum fuit? quem socium defendistis? cui praesidio classibus vestris fuistis? quam multas existimatis insulas esse desertas, quam multas aut metu relictas aut a praedonibus captas urbis esse sociorum? sed quid ego a domo bellare et propugnaculis imperi sociorum fortunas, non sua tecta defendere. sociis ego vestris mare per hosce annos transmiserint? qui ad vos ab exteris nationibus venirent, captos querar, cum legati populi Romani redempti sint? mercatoribus mare tutum non
Abbreviated transcription (Latin):
cilia: quam młtis undiq cinctam piculis non t̾rore belli: s
celeritate cõsilii explicauit. Testis eit africa quȩ magnis opp̃s¬
sa hostium copiis eorum ip̃oꝵ sanguĩe redundauit. Testis gal¬
lia per quam legionib nr̃is in hispaniã iter gallorum intensio¬
ne patefactum est. Testis est hispania quȩ sepissime plimos hostes
ab hoc supatos ꝓstratosq conspexit. Testis est iterum et sepius
italia. quȩ cum seruili bello tetro. piculosoq: p̾meret᷑: ab hoc
auxilium absente expetiuit: qđ bellum expectatione põpeii
attenuatũ atq ĩminutum est: aduẽtu sb̾latum ac sepultu.
Testes uero iam om̃s ore: atq om̃s extere gentes ac natioẽs: de¬
niq maria omnia. tum uniu̾sa: tum in singłis ors. oms sinuᷤ.
atq portus. Quis enim toto mari locus per hos annos aut ta
firmum huit p̾sidium ut tutus ẽẽt: aut tam fuit abditus ut¬

Expanded text:
cilia, quam multis undique cinctam periculis, non terrore belli, sed cilia, quam multis undique cinctam periculis, non terrore belli, sed celeritate consilii, explicavit. Testis est Africa, quae magnis oppressa hostium copiis, eorum ipsorum sanguine redundavit, testis est Gallia, per quam legionibus nostris in Hispaniam iter, Gallorum internecione patefactum est. Testis est Hispania, quae saepissime plurimos hostes ab hoc superatos prostratosque conspexit, testis est iterum, et saepius Italia, quae cum servili bello tetro, periculosoque premeretur, ab hoc auxilium absente expetivit: quod bellum exspectatione Pomperi attenuatum, atque imminutum est: adventu sublatum, ac sepultum, testes vero iam omnes orae, atque omnes exterae gentes, ac nationes: denique maria omnia, tum universa, tum in singulis oris omnes sinus, atque portus. Quis enim toto mari locus per hos annos, aut tam firmum habuit praesidium, ut tutus e
Abbreviated transcription (Latin):
ex ciuitatib atq ex bellicosissimis nationib Seruile nauale bel¬
lum. uaria et diu̾sa genera et bellorum et hostium. non solum
gesta ab hoc uno uiro. sed etiam cõfecta: nullam rem ẽẽ decla¬
rant in usu militari positam: quȩ huius uiri sciẽtiam sugere:
possit. Iam uero uirtuti. en. Fompeii que põt oro par inue¬
niri: Quid est qđ quisꝗ̃ aut dignum illo. aut uobis nouum
aut cuiꝗͣ in auditum possit afferreꝰ: Neq enim illȩ sunt sole u̾
uirtutes impatoriȩ: quȩ uulgo existimant᷑. labor ĩnegociis fõ¬
titudo in piculis. industria in agendo celeritas in conficiendo
cõsilium in puidendo: quȩ tanta sunt in hoc uno.quanta in
omnib reliquis impatorib quos aut uidimus. aut audiui¬
mus. non suerunt. Testis est italia quam ille ip̃e uictor .L. Syl¬
la huius uirtute et p̃sidio cõfessus est liberatam. Testis est si¬

Expanded text:
ex civitatibus, atque ex bellicosissimis nationibus, servile, navale,ex civitatibus, atque ex bellicosissimis nationibus, servile, navale, varia et diversa genera, et bellorum, et hostium, non solum, gesta ab hoc uno, sed etiam confecta, nullam rem esse declarant, in usu militari positam, quae huius viri scientiam fugere possit. 2 Iam vero virtuti C. Pompeii quae potest par oratio inveniri? quid est, quod quisquam aut dignum illo, aut vobis novum, aut cuiquam inauditum possit afferre? Neque enim illae sunt solae virtutes imperatoriae, quae vulgo existimantur, labor in negotiis, fortitudo in periculis, industria in agendo, celeritas in conficiendo, consilium in providendo: quae tanta sunt in hoc uno, quanta in omnibus reliquis imperatoribus, quos aut audivimus, aut vidimus, non fuerunt. Testis est Italia, quam ille ipse victor, L. Sylla, huius virtute et subsidio confessus est liberatam. Testis est Si
Abbreviated transcription (Latin):
te suparit. quę res est. quȩ cuiusꝗͣ aium in hac cã dubium fa¬
cere possit: E.go enim sic existimo in sũmo impatore quatu¬
or has res inẽẽ oportẽ. Scientiam rei militaris. Uirtutem. Au¬
coritatem. felicitatem. Ouis igitur hoc homĩe scientior unquã
aut suit. aut cẽ debuit: qui eꝰ ludo atq puericiȩ disciplia bel¬
lo maxio atq acerrimis hostibus. ad patris exercitum atq in
militie disciplinam ꝓfectus est: qui extrema puercia miles sũmi
fuit impatoris: incunte adolescentia maximi ip̃e fuit exercitus im¬
perator. Qui sȩpius cum hoste conflixit ꝗͣ quisꝗͣ cum inimico cõ¬
certauit: Plura non alienis p̃ceptis: sed suis impiis non offensi¬
onib belli: sed uictoriis. non stipendiis. sed triumphis est tradi¬
ta: Quod deniq genus belli ẽẽ põt. in quo illum non excueit¬
fortuna rei.p: Cuuile afiicanum trãsapinum. hispaniẽse. mixtũ

Expanded text:
te superarit: quae res est, quae cuiusquam animum in hac causa dubium fate superarit: quae res est, quae cuiusquam animum in hac causa dubium facere possit? Ego enim sic existimo, in summo Imperatore quatuor has res inesse oportere, scientiam rei militaris, virtutem, auctoritatem, felicitatem. Quis igitur hoc homine scientior unquam, aut fuit, aut esse debuit? qui e ludo atque pueritiae disciplina, bello maximo, atque acerrimis hostibus, ad patris exercitum, atque in militiae disciplinam profectus est? qui extrema pueritia miles fuit summi imperatoris, ineunte adolescentia maximi ipse exercitusimperator, qui saepius cum hoste conflixit, quam quisquam cum inimico contaris non alienis praeceptis sed suis imperiis, non offensionibus belli sed victoriis, non stipendiis sed triumphis est erudita. quod deniqfortuna reipubl. civile, Africanum, Transalpinum, Hispaniense, mistum
Abbreviated transcription (Latin):
plo putauistis partem militũ qui iam stipendiis confecti erant
dunisit. partem Glabrioni tradidit. Multa p̃tereo cõsulto: sed ca
uos comectura pspicitis. Quantũ illud bellum factum putatis. quod
coniungãt reges potentissimi renouẽt agitatȩ nationes suscipiãt
inteore gentes: nouus impator nr̃ accipiat uet̾e expulso ex̾citu.¬
Satis inihi multa uerba fecisse iudeor quarc hoc bellum eẽt gene̾
ip̃o necessarium magnitudine piculosum. Bestat ut de impato¬
re ad id bellum deligendo ac tantis rebus p̃ficiendo dicendum
ẽẽ uideat᷑. Utinam ouirites uiroꝵ fortium atq innocentiũ co¬
piam tantã hẽretis: ut hȩc uobis deliberatio difficilis ẽẽt: quẽ¬
nam potissimũ tantis rebus ac tanto bello p̃siciendum putaretis.
Nunc uero cum sit unus. Cn. fompeius qui non mõ eoꝵ homi¬
num qui nũc sunt glĩam: sed etiam antiqtats mẽoriam uirtu¬

Expanded text:
plo putavistis, partim militum qui iam stipendiis confectis erant plo putavistis, partim militum qui iam stipendiis confectis erant dimisit, partim M'. Glabrioni tradidit. multa praetereo consulto; sed ea vos coniectura perspicite quantum illud bellum factum putetis quod coniungant reges potentissimi, renovent agitatae nationes, suscipiant integrae gentes, novus imperator noster accipiat vetere exercituSatis mihi multa verba fecisse videor, quare hoc bellum esset genere ipso necessarium, magnitudine periculosum: restat, ut de imperatore ad id bellum deligendo, ac tantis rebus praeficiendo, dicendum esse videatur. Utinam, Quirites, virorum fortium, atque innocentium copiam tantam haberetis, ut haec vobis deliberatio difficilis esset; quemnam potissimum tantis rebus, ac tanto bello praesiciendum putetis. Nunc vero, cum sit unus C. Pompeius qui non modo corum hominum, qui nunc sunt, gloriam, sed etiam antiquitatis memoriam virtu
Abbreviated transcription (Latin):
cepimus. ut regum arfticte fortune facile multoꝵ opes alliciant ad
misericordiam maxĩeq eorum qui aut reges sunt aut uiuunt
in regno ut regale is nom̃ in agnum. et sanctũ ẽẽ uideat̃. Itaq
tantum uictus ei̾ficẽ potuit. quan̾tum ĩcolumis nunq es ausus o¬
optare. Nam cum se in regnum suum recepisset: non suit eo cõ¬
tentus qđ ei pieter spem acciderat: ut illam postea ꝗͣ expulsus
erat t̾ram unq̃ attingẽt. sed in ex̾citum nr̃m clarum atq uictorẽ
unpetũ fecit. Sinite hoc loco quintes sicut poete solent qui res ro¬
manas scribunt p̃terire me nr̃am calamitatẽ. quȩ tanta fuit: ut eam
id aures. Lluiculli non ex p̃lio nuncius: sed ex sermõe rumor af¬
ferret. Hic in illo ip̃o malo grauissimaq belli offensiõe. l. lucullꝰ.
qui tum aliqua ex parte is incomodis mederi fortasse potuisset
ur̃o uissu coactus q impu diut̾nitati mõm statuẽdum uet̾i exẽ¬

Expanded text:
cepimus ut regum adflictae fortunae facile multorum opes adliciant ad cepimus ut regum adflictae fortunae facile multorum opes adliciant ad misericordiam, maximeque eorum qui aut reges sunt aut vivunt in regno, ut eis nomen regale magnum et sanctum esse videatur. itaque tantum victus efficere potuit quantum incolumis numquam est ausus optare. nam cum se in regnum suum recepisset, non fuit eo contentus quod ei praeter spem acciderat, ut illam postea quam pulsus erat terram umquam attingeret, sed in exercitum nostrum clarum atque victorem impetum fecit. sinite hoc loco, Quirites, sicut poetae solent qui res Romanas scribunt, praeterire me nostram calamitatem, quae tanta fuit ut eam ad auris imperatoris non ex proelio nuntius sed ex sermone rumor adferret. hic in illo ipso malo gravissimaque belli offensione L. Lucullus, qui tamen aliqua ex parte eis incommodis mederi fortasse potuisset, vestro iussu coactus qui imperi diuturnitati modum statuendum vetere exem