comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uenerat ĩsano cassandre ĩtensus amore.
Et gener auxiliũ priamo frigibusq ferebat
Infelix qui nõ sponse precepta furentis
Audierat.
Quos ubi cõs rtos audere ĩ prelia uidi
Incipio suꝑ his iuuenes fortissima frustra
Pectora si uobis audentẽ extrema cupido
Certa sequi quȩ sit rebus fortuna uidetis
Excessere om̃es aditis arisq relictis
Dii ꝗbus imperiũ hoc steterat succũritis urbi
Incense moriamur et ĩ media arma ruamus
Una salus uictis nullam sperare salutem
Sic animis iuuenũ furor additus. inde lupi ceu
Raptores atra ĩ nebula quos ĩproba uentris
Exegit cecos rabies catuliq relicti
Faucibus expectant sictis ꝑ tela ꝑ hostis
Uadimus hauddubiã ĩ mortẽ. mediȩq tenemus
Urbis iter. nox atra caua cicũ uolat umbra.
Quis cladem illius noctis quis funera fando
Explicet : aut posset lacrimis equare labores:
Urbs antiqua ruit multos dominata ꝑ annos.

Expanded text:
venerat, insano Cassandrae incensus amore, venerat, insano Cassandrae incensus amore, et gener auxilium Priamo Phrygibusque ferebat, infelix, qui non sponsae praecepta furentis audierit. Quos ubi confertos audere in proelia vidi, incipio super his: Iuvenes, fortissima frustra pectora, si vobis audentem extrema cupido certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis: excessere omnes, adytis arisque relictis, di, quibus imperium hoc steterat; succurritis urbi incensae; moriamur et in media arma ruamus. Una salus victis, nullam sperare salutem. Sic animis iuvenum furor additus: inde, lupi ceu raptores atra in nebula, quos improba ventris exegit caecos rabies, catulique relicti faucibus exspectant siccis, per tela, per hostis vadimus haud dubiam in mortem, mediaeque tenemus urbis iter; nox atra cava circumvolat umbra. Quis cladem illius noctis, quis funera fando explicet, aut possit lacrimis aequare labores? Urbs antiqua ruit, multos dominata per annos;
Abbreviated transcription (Latin):
pse trahit. cuͣsuq amens ad limina tendit.
Quores sũma loco pãthu quã prendimus arcẽ:
Uix ea fatus erã gemitu cũ talia reddit.
Uenit sũma dies et incluctabile tempus
Dardanie. fuimus troes. fuit iliũ et ingenis
Sloria teucrorũ ferus om̃ia iupiter argos
Transtulit ĩcensa danai dominantur ĩ urbe.
Ardiuis armatos mediis ĩ menibus astans
Fundit equus uictorq sinon ĩcendia miscet
Insultans. poͣtis alii bipatentibus ad sunt¬
u ilia quet magnis unꝙͣ unere micenis.
Obsedere alii telis angusta uiarum
Ofgositi. stat ferri acies mucrone corusco
Stricta parata neci. uix primi prelia tentãt
Portarũ uigiles. et geco marte resistunt.
Talibus ocriade dictis et numine diuũ
In flamas et ĩ arma feror quo tristis erinis
Quo fremitus uocat et sublatus ad ethera clamor.
Addũt se socios ripheus et maximus armis
Epithus u̾lati ꝑ lunã hipanisq dimasq
Et lateri agglomerãt nostro iuuenisq chorebus¬
u igdonides. illis ad troiã forte diebus

Expanded text:
pse trahit, cursuque amens ad limina tendit. Quo res summa, loco, Panthu? Quam prendimus arcem? Vix ea fatus eram, gemitu cum talia reddit: Venit summa dies et ineluctabile tempus Dardaniae: fuimus Troes, fuit Ilium et ingens gloria Teucrorum; ferus omnia Iuppiter Argos transtulit; incensa Danai dominantur in urbe. Arduus armatos mediis in moenibus adstans fundit equus, victorque Sinon incendia miscet insultans; portis alii bipatentibus adsunt, milia quot magnis umquam venere Mycenis; obsedere alii telis angusta viarum oppositi; stat ferri acies mucrone corusco stricta, parata neci; vix primi proelia temptant portarum vigiles, et caeco Marte resistunt. Talibus Othryadae dictis et numine divom in flammas et in arma feror, quo tristis Erinys, quo fremitus vocat et sublatus ad aethera clamor. Addunt se socios Rhipeus et maximus armis Epytus oblati per lunam Hypanisque Dymasque, et lateri adglomerant nostro, iuvenisque Coroebus, Mygdonides: illis ad Troiam forte diebus
Abbreviated transcription (Latin):
Quo phebus uocet errãtes iubeatq reuerti.
Tũ genitor ueterũ uoluens monimẽta uirorũ
Audite o proceres ait et spes discite uestras
Creta iouis magni medio iacet ĩsula ponto
Mons ideus ubi et gentis cunabula nostix
Centũ urbes habitãt magnas uberrima regna
uaximus unde pater si rite audita recordor
Teucrus retheas primũ est aduectus ĩoras.
Optauitq locũ regno. nõdũ iliũ et arces
Pergamȩe steterãt. habitabãt uallibus imis.

Expanded text:
quo Phoebus vocet errantis iubeatque reverti? quo Phoebus vocet errantis iubeatque reverti? Tum genitor, veterum volvens monumenta virorum, Audite, O proceres ait et spes discite vestras: Creta Iovis magni medio iacet insula ponto; mons Idaeus ubi, et gentis cunabula nostrae. Centum urbes habitant magnas, uberrima regna; maximus unde pater, si rite audita recordor, Teucrus Rhoeteas primum est advectus in oras, optavitque locum regno. Nondum Ilium et arces Pergameae steterant; habitabant vallibus imis.
Abbreviated transcription (Latin):
Uictis et sacra redimitus tẽpora lauro
Occũrit. ueterẽ anchise agnouit amicũ.
Iungimus hospicio dextras et tecta subiinus
Tẽpla dei saxo uenerabar structa uetusto.
Da propriã tybree domũ da menia fessis
Et genus et mãsurã urbẽ. serua altera troie
Pengama relliquias danaũ atq ĩmitis achilli.
Quẽ seꝗmur quoue ire iubes ubi ponere sedes.
Da pater auguriũ atq animis illabere nostris.
Uix ea fatus erã tremere om̃ia uisa repente
Liminaq laurusq dei. totusq moueri
Mons circũ. et mugire aditis cortina reclusis
Sũmissi petimus terrã et uox fertur ad aures
Dardanide duri q̃ uos a stirpe parentũ
Prima tulit tellus eadẽ uos ubere lȩto
Accipiet reduces. ãtiquã exquirite matrẽ.
Hic domus enex cunctis dominabitur oris.
Et nati natorũ et qui nascentur ab illis.
hec phebus mixtoq ĩgens exorta tumultu
Leticia. et cũcti q̃ sint ea mȩnia quęrũt.

Expanded text:
vittis et sacra redimitus tempora lauro, vittis et sacra redimitus tempora lauro, occurrit; veterem Anchisen adgnovit amicum. Iungimus hospitio dextras, et tecta subimus. Templa dei saxo venerabar structa vetusto: Da propriam, Thymbraee, domum; da moenia fessis et genus et mansuram urbem; serva altera Troiae Pergama, reliquias Danaum atque immitis Achilli. Quem sequimur? Quove ire iubes? Ubi ponere sedes? Da, pater, augurium, atque animis inlabere nostris. Vix ea fatus eram: tremere omnia visa repente, liminaque laurusque dei, totusque moveri mons circum, et mugire adytis cortina reclusis. Submissi petimus terram, et vox fertur ad auris: Dardanidae duri, quae vos a stirpe parentum prima tulit tellus, eadem vos ubere laeto accipiet reduces. Antiquam exquirite matrem: hic domus Aeneae cunctis dominabitur oris, et nati natorum, et qui nascentur ab illis. Haec Phoebus; mixtoque ingens exorta tumultu laetitia, et cuncti quae sint ea moenia quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
L ĩqui pollutũ hospiciũ. et dare cdassib austros.
Ergo ĩstauramus polidoro funus: et ingens
Aggeritur tumulo tellus: stant manibus are
Ceruleis meste uictis atraq cupresso
Et circũ iliades crinẽ de more solute.
Inferimus tepido spumãtia cimbia lacte.
S ãguinis et sacri pateras: animãq sepultro
Cõdimus et magna supremũ uoce ciemus.
Inde ubi prima fides pelago placataq uenti
Dant maria. et lenis crepitans uocat auster ĩ altũ
Deducũt sõcii naues et litora complent.
Prouehimur portu terreq urbesq recedũt.
Sacra mari medio colitur gratissima tellus
Nereidũ matri et neptũno egeo
Quã pius architenens oras et litora circum
Errantẽ micone celsa giaroq reuĩxit.
Immotãq coli dedit et cõtemnere ueritos.
Huc feror. hec fessos tuto placidissima portu
Accipit. egressi ueneramur apollinis urbem.
Rex anius rex idẽ hoĩu phebiq sacerdos

Expanded text:
linqui pollutum hospitium, et dare classibus austros. linqui pollutum hospitium, et dare classibus austros. Ergo instauramus Polydoro funus, et ingens aggeritur tumulo tellus; stant Manibus arae, caeruleis maestae vittis atraque cupresso, et circum Iliades crinem de more solutae; inferimus tepido spumantia cymbia lacte sanguinis et sacri pateras, animamque sepulchro condimus, et magna supremum voce ciemus. Inde, ubi prima fides pelago, placataque venti dant maria et lenis crepitans vocat Auster in altum, deducunt socii navis et litora complent: provehimur portu, terraeque urbesque recedunt. Sacra mari colitur medio gratissima tellus Nereidum matri et Neptuno Aegaeo, quam pius arquitenens oras et litora circum errantem Mycono e celsa Gyaroque revinxit, immotamque coli dedit et contemnere ventos. Huc feror; haec fessos tuto placidissima portu accipit: egressi veneramur Apollinis urbem. Rex Anius, rex idem hominum Phoebique sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
Parce pias scelerare manius. nõ me tibi troia
Extẽnũ tulit. haud cruor hic de stipite manat.
Heu fuge crudeles terras fuge litus auarũ.
Nã polidorus ego. hic cõfixũ ferrea texit
Telorũ seges et iaculis ĩcreuit acutis.
Tũ uero ancipiti mentẽ formidine pressus.
Obstupui. steterũtq comȩ et uox faucib hesit.
Hũc polidorũ auri quondã cũ pondere magno
Infelix priamus quondã mardarat alendũ
Treicio regi. cũ iã diffideret armis
Dardanie cingiq urbẽ obsidione uideret.
Ille ut opes fracte teucrũ et fortuna recessit
Res agamẽnonias uictriciaq arma secutus
Fasomrĩe abrũpit. polidorũ obtrũcat. et auro
Ui potitur. ꝗd nõ mortalia pectora cogis
Auri sacra fames: postꝙͣ pauor ossa reliquit
Delectos populi ad proceres primũq parentẽ
u õstra deũ refero. et quȩ sit sentẽtia posco.
Om̃ib idẽ animus scelerata excedere terra.

Expanded text:
parce pias scelerare manus. Non me tibi Troia parce pias scelerare manus. Non me tibi Troia externum tulit, aut cruor hic de stipite manat. Heu, fuge crudelis terras, fuge litus avarum: nam Polydorus ego; hic confixum ferrea texit telorum seges et iaculis increvit acutis. Tum vero ancipiti mentem formidine pressus obstipui, steteruntque comae et vox faucibus haesit. Hunc Polydorum auri quondam cum pondere magno infelix Priamus furtim mandarat alendum Threicio regi, cum iam diffideret armis Dardaniae, cingique urbem obsidione videret. Ille, ut opes fractae Teucrum, et Fortuna recessit, res Agamemnonias victriciaque arma secutus, fas omne abrumpit; Polydorum obtruncat, et auro vi potitur. Quid non mortalia pectora cogis, auri sacra fames? Postquam pavor ossa reliquit, delectos populi ad proceres primumque parentem monstra deum refero, et quae sit sententia posco. Omnibus idem animus, scelerata excedere terra,
Abbreviated transcription (Latin):
Forte fuit iuxta tumulus. quo cornea sũmo
Uirgulta et dẽsis hastilib horida mirtus:
Accessi uiridẽq ab humo cõuellere siluã
Conatus ramis tegerẽ ut frondentibus aras
Hoͣrendũ et dictu uideo mirabile mõstrũ.
Nã quȩ prima solo ruptis radicibus arbos
Uellitur huic atro liquuntur sãguine guttȩ.
Et terrã tabo maculant. michi frigidus hoͬror
uembra quatit. gelidusq coit formidine sãguis.
Rursus et alterius lentũ cõuellereilimen
Insequor et causas penitus tentare latentis.
Alter et alterius sequitur de cortice sanguis.
u ulta mouens animo nĩphas uenerabar a grestes
Gradiuũq patrẽ gethicis ꝗ presidet aruis
Rite secũdarẽt uisus. omenq leuarent.
Tertia sed postꝙͣ maiore hastilia nisu
Aggredior genibusq aduerse obluctor harene
Floquar an sileã gemitus lacrimabilis imo
Auditur tumulo. et uox reddita fertur ad aures.
Quid miserũ ȩnea laceras: ĩã parce sepulto.

Expanded text:
Forte fuit iuxta tumulus, quo cornea summo Forte fuit iuxta tumulus, quo cornea summo virgulta et densis hastilibus horrida myrtus. Accessi, viridemque ab humo convellere silvam conatus, ramis tegerem ut frondentibus aras, horrendum et dictu video mirabile monstrum. Nam, quae prima solo ruptis radicibus arbos vellitur, huic atro liquuntur sanguine guttae, et terram tabo maculant. Mihi frigidus horror membra quatit, gelidusque coit formidine sanguis. Rursus et alterius lentum convellere vimen insequor, et causas penitus temptare latentis: ater et alterius sequitur de cortice sanguis. Multa movens animo nymphas venerabar agrestis Gradivumque patrem, Geticis qui praesidet arvis, rite secundarent visus omenque levarent. Tertia sed postquam maiore hastilia nisu adgredior, genibusque adversae obluctor harenae— eloquar, an sileam?—gemitus lacrimabilis imo auditur tumulo, et vox reddita fertur ad auris: Quid miserum, Aenea, laceras? Iam parce sepulto;
Abbreviated transcription (Latin):
Dostꝙͣ res asiȩ priamiq euẽtere gentem
Immeritã uisũ suꝑis ceciditq suꝑbum
Iliũ et oĩs humo fumat neptũnia troia
diuẽsa exilia et desertas quęrere terras
augurus agimur diuũ classeq̃ sub ip̃a
Antandro et phrigie molimur mõtibus ide.
Incerti quo fata ferant ubi sistere detur.
Cõtrahimꝰ q uiros. uix prima ĩceperat ȩstas.
Et pater anchises dare fatis uela iubebat
Litora cũ patrie lacrimãs portusq relĩquo.
Et cãpos ubi troia fuit. feror exul ĩ altũ
Cũ sociis natoq penatibus et magnis diis.
Terra procul uastis colitur mauõtia campis
Traces arant.acri quondã regnata ligurgo.
Hospiciũ antiquũ troie. sociiq penates
Dũ fortuna fuit. feror huc et litore curuo
MUenia prima loco fatis ĩgressus iniquis.
E neadasq meo nomen de nomine fingo.
Sacra dionee matri diuisq ferebam
Auspicibus ceptorũ operũ. superoq nitentẽ
Celicolũ regi mactabã ĩ litore taurũ.

Expanded text:
ostquam res Asiae Priamique evertere gentem immeritam visum Superis, ceciditque superbum Ilium, et omnis humo fumat Neptunia Troia, diversa exsilia et desertas quaerere terras auguriis agimur divom, classemque sub ipsa Antandro et Phrygiae molimur montibus Idae, incerti, quo fata ferant, ubi sistere detur, contrahimusque viros. Vix prima inceperat aestas, et pater Anchises dare fatis vela iubebat; litora cum patriae lacrimans portusque relinquo et campos, ubi Troia fuit: feror exsul in altum cum sociis natoque Penatibus et magnis dis. Terra procul vastis colitur Mavortia campis, Thraces arant, acri quondam regnata Lycurgo, hospitium antiquum Troiae sociique Penates, dum Fortuna fuit. Feror huc, et litore curvo moenia prima loco, fatis ingressus iniquis, Aeneadasque meo nomen de nomine fingo. Sacra Dionaeae matri divisque ferebam auspicibus coeptorum operum, superoque nitentem caelicolum regi mactabam in litore taurum.
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ memorat. ne uero hospes ne q̃re profecto
Quẽ casum põtenta ferãt. ego poscor olimpo
Hoc signũ cecinit missurã diua creatrix
Si bellũ ĩgrueret uulcaniaq ãma ꝑ auras
Laturam auxilio.
Neu quãte miseris cedes laurentibus instant:¬
Scuta uirũ galeasq et fortia cõpora nolues
Excitat. hestenũq larẽ pãnosq penates
Letus adit. mactat lectas de more bidentes
Euandrus pariter. parit̾ troiana iuuentus.
Post hĩc ad naues graditur. sociosq reuisit.
Q uorũ de numero ꝗ se se ĩ bella sequantur
Prestantes uirtute legit. pars cetera prona
Fertur aqua. segnisq secundo defluit amni
Nũcia uẽtura ascanio rerũq patrisq.
Dantur equi tencris fr̃rena petentibus arua

Expanded text:
Tum memorat: Ne vero, hospes, ne quaere profecto, Tum memorat: Ne vero, hospes, ne quaere profecto, quem casum portenta ferant: ego poscor Olympo. Hoc signum cecinit missuram diva creatrix, si bellum ingrueret, Volcaniaque arma per auras laturam auxilio. Heu quantae miseris caedes Laurentibus instantscuta virum galeasque et fortia corpora volves, excitat hesternumque larem parvosque penatis laetus adit: mactant lectas de more bidentis Euandrus pariter, pariter Troiana iuventus. Post hinc ad navis graditur sociosque revisit. Quorum de numero qui sese in bella sequantur praestantis virtute legit; pars cetera prona fertur aqua segnisque secundo defluit amni, nuntia ventura Ascanio rerumque patrisque. Dantur equi Teucris Tyrrhena petentibus arva
Abbreviated transcription (Latin):
E t generi fatũ indulget quẽ numina poscũt
Ingredere o teucrũ atq italũ fortissime ductor.
Hũc tibi preterea spes et solacia nostri
Pallanta adiurigã. sub te tolerare magistro
Militiã et graue mãtis opus tua cẽnere facta
Issuescat. primis et te miretur abannis.
Archades hinc equites biscentum robora pubis
Lecta dabo totideniq suo tibi nomine pallas.
Uix ca fatus erat. defixiq ora tenebant
Encas anchisiades et fidiis achates
Aultaq dura suo tristi cũ corde putabant
Ni signũ celo citherea dedisset aperto.
Nãq ĩ prouiso iubratus ab ethere fulgor
Cũ senitu uenit. et ruere om̃ia uisa repente
T urenusq tube mugire ꝑ ethera clangor.
Suspiciũt iterũ atq iterũ fragor ĩsonat ingens.
Arma inter nubẽ celi regione serena
Per sudũ rutilare uident et pulsa sonare.
Obstupuere animis alii. sed troius heros
Agnouit sonitũ. et diue promissa pirentis.

Expanded text:
et generi fatum indulgent, quem numina poscunt, et generi fatum indulgent, quem numina poscunt, ingredere, o Teucrum atque Italum fortissime ductor. hunc tibi praeterea, spes et solacia nostri, Pallanta adiungam; sub te tolerare magistro militiam et grave Martis opus, tua cernere facta adsuescat primis et te miretur ab annis. Arcadas huic equites bis centum, robora pubis lecta dabo totidemque suo tibi nomine Pallas. Vix ea fatus erat, defixique ora tenebant Aeneas Anchisiades et fidus Achates multaque dura suo tristi cum corde putabant, ni signum caelo Cytherea dedisset aperto. Namque inproviso vibratus ab aethere fulgor cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor. Suspiciunt, iterum atque iterum fragor increpat ingens: arma inter nubem caeli regione serena per sudum rutilare vident et pulsa tonare. Obstipuere animis alii, sed Troius heros agnovit sonitum et divae promissa parentis.
Abbreviated transcription (Latin):
Ille inter cedes rutulorũ elapsus in agros
Confugere. et tũni ualidis defendier armis.
Ergo om̃is furiis surrexit etruria iustis
Regẽ ad supliciũ presenti marte reposcunt.
His ego te enea ductorem milibus addam.
Ioto nanq fremũt conderisȩ litore pupes
Signaq ferre iubent. retinet lõgeiuis aruspex.
Fata canens o meonie dilecta iuuuentus
Flos ueterũ uirtusq uirũ quos iustus ĩ hostẽ
Fert dolor et merita accendit mezẽtius ira
Nulli fas italo tantã subiungere gentẽ.
Externos optate duces. tũ etrusca resedit
Noc acies campomonitis exteͬrita diuũ.
Ip̃e oratores ad me regniq coronam
Cũ sceptro misit. mãdatq insignia tharcon.
Succedã castris tirenaq regna capessam.
S ed michi tarda gelu seclisq effeta senectus
Inuidet ĩperiũ. serȩq ad fortia uires.
Natũ exhortarer ni mixtus matre sabella
Hĩc partẽ patrie traheret. tu cuius et annis

Expanded text:
Ille inter caedem Rutulorum elapsus in agros Ille inter caedem Rutulorum elapsus in agros confugere et Turni defendier hospitis armis. Ergo omnis furiis surrexit Etruria iustis: regem ad supplicium praesenti Marte reposcunt. his ego te, Aenea, ductorem milibus addam. Toto namque fremunt condensae litore puppes Signaque ferre iubent; retinet longaevus haruspex fata canens, O Maeoniae delecta iuventus, flos veterum virtusque virum, quos iustus in hostem fert dolor et merita accendit Mezentius ira, nulli fas Italo tantam subiungere gentem: externos optate duces; tum Etrusca resedit hoc acies campo, monitis exterrita divom. Ipse oratores ad me regnique coronam cum sceptro misit mandatque insignia Tarchon, succedam castris Tyrrhenaque regna capessam. Sed mihi tarda gelu saeclisque effeta senectus invidet imperium seraeque ad fortia vires. natum exhortarer, ni mixtus matre Sabella hinc partem patriae traheret. Tu, cuius et annis
Abbreviated transcription (Latin):
Nobis ad belli auxiliũ pronomine tanto
Exigue uires. hĩc tusco claudimur amni
Hinc rutulus premit. et murũ cͣcũsonat armis.
S ed tibi ego ĩgentis populos opulẽtaq regnis
Iungere castra paro. quã fors ĩopinia salutẽ
Ostentat. fatis huc te poscentibus affer.
Naud procul hĩc saxo ĩcolitur fundata uetusto
Urbis agilline sedes. ubi lidia quondã
Cens bello preclara iugis in sedit etruscis.
Nãc multos florentẽ annos rex deinde suꝑbo
Imꝑio et seuis tenuit mezentius armis.
Q uid memorẽ ĩ fandas cedes: ꝗd facta tiranni
Effera : dii capiti ip̃iꝰ generiq reseruent.
u ortua quin etiam iũgebat corpora uiuis
Cõponens manibusq manus atq oribus ora
Tormẽti genus. et sanie taboq fluenti
Cõplexii ĩ misero lõga sic morte necabat.
At fessi tandẽ ciues infanda furentem
Armati cĩcũ sistunt ip̃mq domũq
Obtruncãt socios. ignẽ ad fastigia iactant.

Expanded text:
nobis ad belli auxilium pro nomine tanto nobis ad belli auxilium pro nomine tanto exiguae vires: hinc Tusco claudimur amni, hinc Rutulus premit et murum circumsonat armis. Sed tibi ego ingentis populos opulentaque regnis iungere castra paro, quam fors inopina salutem ostentat: fatis huc te poscentibus adfers. Haud procul hinc saxo incolitur fundata vetusto urbis Agyllinae sedes, ubi Lydia quondam gens, bello praeclara, iugis insedit Etruscis. Hanc multos florentem annos rex deinde superbo imperio et saevis tenuit Mezentius armis. Quid memorem infandas caedes, quid facta tyranni effera? Di capiti ipsius generique reservent! Mortua quin etiam iungebat corpora vivis componens manibusque manus atque oribus ora, tormenti genus, et sanie taboque fluentis complexu in misero longa sic morte necabat. at fessi tandem cives infanda furentem armati circumsistunt ipsumque domumque, obtruncant socios, ignem ad fastigia iactant.
Abbreviated transcription (Latin):
Fra lacu. gemit ĩpositis ĩcudibus antrũ.
Illi inter se se multa ui brachia tellunt
In numerũ. uẽsantq tenaci forcipe ferrũ.
Hec pater eoliis proꝑat dũ lemnius oris.
Euandrũ exhumili tecto lux suscitat alma.
Et matutini uolucrũ sub culmine cantus.
Consurgit senior tunicaq inducitur artus
Et tirrena pedũ circuridat iĩtula plantis.
Tũ lateri atq humeris tegeũ subligat ensem.
Demissa ab leua pãthere terga retorquens.
Nec nõ et gemini custodes limine ab alto
Procedũt gressũq canes comitantur herilẽ.
Hospitis enee sedẽ et secreta petebat
Sc̃monũ merior et promissi muneris heros.
Nec minus eneas se matutinus agebat.
Filius huic pallas. illi comes ibat achates.
Cõgressi iungũt dextras. mediisq residurit
Edibus. et licito tandẽ sermone fruuntur.
R ex prior hec
Maxime tentrorũ ductor quo sospite nũꝙͣ
Res equidẽ troie uictas aut regna fatebor.

Expanded text:
aera lacu. Gemit impositis incudibus antrum. aera lacu. Gemit impositis incudibus antrum. Illi inter sese multa vi bracchia tollunt in numerum versantque tenaci forcipe massam. Haec pater Aeoliis properat dum Lemnius oris, Euandrum ex humili tecto lux suscitat alma et matutini volucrum sub culmine cantus. Consurgit senior tunicaque inducitur artus et Tyrrhena pedum circumdat vincula plantis; tum lateri atque umeris Tegeaeum subligat ensem, demissa ab laeva pantherae terga retorquens. Nec non et gemini custodes limine ab alto praecedunt gressumque canes comitantur erilem. Hospitis Aeneae sedem et secreta petebat sermonum memor et promissi muneris heros. Nec minus Aeneas se matutinus agebat. Filius huic Pallas, illi comes ibat Achates. Congressi iungunt dextras mediisque residunt aedibus et licito tandem sermone fruuntur. Rex prior haec: Maxume Teucrorum ductor, quo sospite numquam res equidem Troiae victas aut regna fatebor,
Abbreviated transcription (Latin):
Fulgores nũc tẽrificos: sonitũq metũq¬
u iscebant operi flamisq sequatibus iras.
P arte alia marti fũrũq rotasq uolucres
I nstabãt. ꝗbus ille uiros. quibus excitat urbes.
⁊ gidaq hõrifer̃ turbate palladis arma
Certatĩ squamis serpẽtũ auroq polibant.
Conexosq angues. ipamq ĩ pectore diue
S orgona. de secto uertentẽ lumina collo.
Tollite cuncta ĩquit. ceptos auferte labores
E thnei ciclopes et huc aduertite mentem.
Arma acri facienda uiro. nũc uiribus usus
Nũc marubis rapidis om̃i nũc arte magistra.
P recipitate moras. nec pluri affatus. at illi
Ocius incubuere om̃es. pariterq laborem
Sortiti. fluit es riuis auriq metallũ.
U ulnificusq calibs uasta fotnate liquescit.
I ngentẽ dipeũ ĩformãt unũ om̃ia cõtra
Tela latinorũ. septenisq orbibus orbes
Impediũt. alii uentosis follibus auras
Accipiũt. reddũtq alii stridentia tingunt

Expanded text:
fulgores nunc horrificos sonitumque metumqufulgores nunc horrificos sonitumque metumque miscebant operi flammisque sequacibus iras. Parte alia Marti currumque rotasque volucris instabant, quibus ille viros, quibus excitat urbes; aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma, certatim squamis serpentum auroque polibant conexosque anguis ipsamque in pectore divae Gorgona, desecto vertentem lumina collo. Tollite cuncta, inquit, coeptosque auferte labores, Aetnaei Cyclopes, et huc advertite mentem: arma acri facienda viro. Nunc viribus usus, nunc manibus rapidis, omni nunc arte magistra. Praecipitate moras. Nec plura effatus; at illi ocius incubuere omnes pariterque laborem sortiti. Fluit aes rivis aurique metallum, volnificusque chalybs vasta fornace liquescit. Ingentum clipeum informant, unum omnia contra tela Latinorum, septenosque orbibus orbes impediunt. Alii ventosis follibus auras accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt
Abbreviated transcription (Latin):
Noctẽ addens operi famulasq ad lumina lõgo
E xercet penso castũ ut seruare cubile
Coniugis et possit paruos educere natos.
Haud secus ignipotens nec tp̃re segnior illo
uollibus e stratis opera ad fabrilia surgit.¬
Insula sicaniũ iuxta latus eoliamq
Frigitur liparen fumantibus ardua saxis.
Quã subter specuis et cidopũ exesa caminis
Antra ethnea tonãt ualidiq ĩcudibus ictus
Auditi referũt gemitũ stridũtq cauernis
S tricturę calibũ et fornatibus ignis anhelat
Uulcani domus et uulcania nomine tellus.
Hoc tũc ignipotẽs celo descendit ab alto.
F errũ exercebant uasto ciclopes in antro
B rontesq steropesq et nudus mẽbra piracmon.
His ĩ formatũ manibus iam parte polita
Fulmen erat. toto genitor q̃ plurima celo
Deicit ĩ terras. pars ĩꝑfecta manebat.
Tris imbris torti radios tris nubis aquose
Addiderãt rutili tris ignis et alitis austri.

Expanded text:
noctem addens operi, famulasque ad lumina longo noctem addens operi, famulasque ad lumina longo exercet penso, castum ut servare cubile coniugis et possit parvos educere natos: haud secus Ignipotens nec tempore segnior illo mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit.Insula Sicanium iuxta latus Aeoliamque erigitur Liparen, fumantibus ardua saxis, quam subter specus et Cyclopum exesa caminis antra Aetnaea tonant validique incudibus ictus auditi referunt gemitus striduntque cavernis stricturae Chalybum et fornacibus ignis anhelat, Volcani domus et Volcania nomine tellus. Hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto. Ferrum exercebant vasto Cyclopes in antro, Brontesque Steropesque et nudus membra Pyragmon. His informatum manibus iam parte polita fulmen erat, toto genitor quae plurima caelo deicit in terras, pars inperfecta manebat. Tris imbris torti radios, tris nubis aquosae addiderant, rutili tris ignis et alitis austri:
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ secus atq olim tonitru cũ rapta corusco
Ignea rima micans ꝑcũrit lumine nimbos.
Sensit leta dolis et formę conscia coniux.
Tũ pater eterno fatur deuinctus amore
Q uid causas petis ex alto: fiducia cessit
Q uo tibi diua mea᷑ similis si cura fuisset
Tũ quoq fas nobis teucros armare fuisset.
Nec pater om̃i potens troiã nec fata uetabant
S tare. decẽq alios priamũ supesse ꝑ annos.
Et nũc si bellare paras atq hec tibi mens est
Q uicꝗd ĩ arte mea possum promittere cure
Quod fieri ferro liꝗdoq potestur electro
Q uantũ ignes animęq ualẽt. absiste precando
Uiribus indubitare tuis. ea uerba locutus
Optatos dedit ãplexus. placidũq petiuit
Cõiugis ĩfusus gremio ꝑ mẽbra sõporem.
Inde ubi prima quies medio iã noctis abactę
Cũriculo expulerat sõnũ cũ femina primũ
Cui tolerare colo uitã tenuiq minerua
mpositũ cinerẽ et sopitos suscitat ignes

Expanded text:
non secus atque olim tonitru cum rupta corusco non secus atque olim tonitru cum rupta corusco ignea rima micans percurrit lumine nimbos. Sensit laeta dolis et formae conscia coniunx. Tum pater aeterno fatur devinctus amore: Quid causas petis ex alto? Fiducia cessit quo tibi, diva, mei? Similis si cura fuisset, tum quoque fas nobis Teucros armare fuisset: nec pater omnipotens Troiam nec fata vetabant stare decemque alios Priamum superesse per annos. Et nunc, si bellare paras atque haec tibi mens est, quidquid in arte mea possum promittere curae, quod fieri ferro liquidove potest electro, quantum ignes animaeque valent, absiste precando viribus indubitare tuis. Ea verba locutus optatos dedit amplexus placidumque petivit coniugis infusus gremio per membra soporem. Inde ubi prima quies medio iam noctis abactae curriculo expulerat somnum, cum femina primum, cui tolerare colo vitam tenuique Minerva impositum, cinerem et sopitos suscitat ignes,
Abbreviated transcription (Latin):
Laurentũq minis et duro mota tumultu
Uulcanũ alloquitur thilamoq hec cõiugis aureo
Incipit. et dictis diuinũ inspirat amorem.
Dũ bello argolici uastabant ꝑgama reges
Debita casurasq inimicis ignibus artes
Nõ ullũ auxilium miseris nõ arma rogaui
Artis opisq tue. nec te carissime cõiunx
Incassũ ue tuos uolui exercere labores
Q uis et priami deberem plurima natis
E t durũ euee fleuissẽ sepe laborem.
N ũc iouis imperiis rutulor ũ cõstitit oris.
Ergo eadẽ suplex uenio et sanctũ michi numen
Arma rogo genitrix nato. te filia nerei
Te potuit lacrimis ti tonia flectere coniux.
Aspice qui coeant populi q̃ menia clausis
Ferrũ acuant poͬtis ĩme excidiũq meorũ.
Dixerat. et niueis hĩc atq hĩc diua lacertis
Cũctantẽ amplexu molli fouet. ille repente
Accepit solitã flamã. notusq medullas
Intrauit calor. et labefacta ꝑ ossa cucũrit.

Expanded text:
Laurentumque minis et duro mota tumultu Laurentumque minis et duro mota tumultu Volcanum adloquitur thalamoque haec coniugis aureo incipit et dictis divinum adspirat amorem: Dum bello Argolici vastabant Pergama reges debita casurasque inimicis ignibus arces, non ullum auxilium miseris, non arma rogavi artis opisque tuae nec te, carissime coniunx, incassumve tuos volui exercere labores, quamvis et Priami deberem plurima natis et durum Aeneae flevissem saepe laborem. Nunc Iovis imperiis Rutulorum constitit oris: ergo eadem supplex venio et sanctum mihi numen arma rogo genetrix nato. Te filia Nerei, te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx. Aspice qui coeant populi, quae moenia clausis ferrum acuant portis in me exscidiumque meorum. Dixerat et niveis hinc atque hinc diva lacertis cunctantem amplexu molli fovet. Ille repente accepit solitam flammam, notusque medullas intravit calor et labefacta per ossa cucurrit:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc nemus hũc ĩquit frondoso uertice collẽ
Quis deusincertũ est habitat deus. archades ip̃m
Credũt se uidisse iouẽ. cũ sepe ingrantẽ
E gidi cõcuteret. dextra nĩbosq cieret.
Hec duo preterea disiectis opida muris
Relliquias ueterũq uides monimẽta uirorũ:
Hãc ianus pater hãc satiĩnus condidit artem
Ianiculũ huic illi fuerat satĩnia nomen.
Talibus inter se dictis ad tecta subibãt
Pauperis euandri. passimq armenta uidebant
Romanoq foro et lautis mugire carinis.
U t uentũ ad sedes hec ĩquit limina uictor
Altydes subiit. hec illum regia cępit.
Aude hospes cõtemnere opes et te quoq dignũ
Finge deo rebusq ueni nõ asper egenis.
Dixit et angusti subter fastigia tecti
Ingentẽ encã duxit stratisq locauit
E ffultũ folus et pelle libistidis urse.
N ox ruit et fuscis tellurẽ amplectituralis.
At uenus haud animo neꝗcꝙ̃ͣ exteͬrita mater

Expanded text:
Hoc nemus, hunc, inquit, frondoso vertice collem Hoc nemus, hunc, inquit, frondoso vertice collem quis deus incertum est habitat deus: Arcades ipsum credunt se vidisse Iovem, cum saepe nigrantem aegida concuteret dextra nimbosque cieret. Haec duo praeterea disiectis oppida muris, reliquias veterumque vides monimenta virorum. Hanc Ianus pater, hanc Saturnus condidit arcem: Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen. Talibus inter se dictis ad tecta subibant pauperis Euandri passimque armenta videbant Romanoque foro et lautis mugire Carinis. Ut ventum ad sedes: Haec, inquit, limina victor Alcides subiit, haec illum regia cepit. Aude, hospes, contemnere opes et te quoque dignum finge deo rebusque veni non asper egenis. dixit et angusti subter fastigia tecti ingentem Aenean duxit stratisque locavit effultum foliis et pelle Libystidis ursae. Nox ruit et fuscis tellurem amplectitur alis. At Venus haud animo nequiquam exterrita mater
Abbreviated transcription (Latin):
A quo post itali fluuiũ cognomine tibrim
Diximus. amisit uerũ uetus albula nomen.
u e pulsũ patria pelagiq extrema sequentẽ
F ortuna om̃ipotẽs et ineluctabile fatũ
His posuere locis. matrisq egere tremenda
Cãmentis nĩphe monita et deus autor apollo.¬
U ix ea dicta de hĩc progressus mõstrat et arã
E t carmẽtalẽ romano nomine portã
Q uã memorãt nĩphȩ priscũ carmiẽtis honorẽ
Uatis fatidice. cecinit q̃ prima futuros
Eneadas magnos. et nobile pallanteũ.
Hinc lucũ ingentẽ quẽ romulus acer asilũ
R ectulit et gelida mõstrat subrupe lupercal
Farrasio dictũ panos de more licei.
Nec nõ et sacri mõstrat nemus argileti
T estaturq locũ et letũ docet hospitis argi
H inc ad tarpeiã sedẽ et capitolia ducit
A urea nũc. olim siluestribus horrida dumis.
Iam tũ relligio pauidos terrebat agrestis
D ira loci. iã tũ siluã saxũq tremebant.

Expanded text:
a quo post Itali fluvium cognomine Thybrim a quo post Itali fluvium cognomine Thybrim diximus, amisit verum vetus Albula nomen; me pulsum Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum Hiis posuere locis, matrisque egere tremenda, Carmentis Nimphe monita et deus autor Apollo.Vix ea dicta: dehinc progressus monstrat et aram et Carmentalem Romani nomine portam quam memorant, nymphae priscum Carmentis honorem, vatis fatidicae, cecinit quae prima futuros Aeneadas magnos et nobile Pallanteum. Hinc lucum ingentem quem Romulus acer Asylum rettulit et gelida monstrat sub rupe Lupercal, Parrhasio dictum Panos de more Lycaei. Nec non et sacri monstrat nemus Argileti testaturque locum et letum docet hospitis Argi. Hinc ad Tarpeiam sedem et Capitolia ducit, aurea nunc, olim silvestribus horrida dumis. Iam tum religio pavidos terrebat agrestis dira loci, iam tum silvam saxumque tremebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Eneas. capiturq locis et singula lȩtus
Exꝗritq auditq uirũ monimẽta priorũ.
T ũc rex euander romane cõditor arcis¬
Hec nemora ĩdigenȩ fauni nĩpheq tenebant.
C ensq uirũ truncis et duro robore nata
Quis neq mos neq cultus erat. nec iũgere tauros
A ut cõponere opes norãt. aut pãcere parto.
S ed rami atq asper uictu uenatus alebat.
Primus ab ethereo uenit saturnus olĩpo
Arma iouis fugiens et regnis exul adẽptis.
Is genus ĩdocile ac dispersũ mõtibus altis
Cõposuit. legesq dedit. latiumq uocari
u aluit. his quoniã latuisset tutus ĩ oris.
Aureaq ut perhibẽt illo sub rege fuere
Secula. sic placida populos ĩ pace regebat.
Deterior donec paulatĩ ac decolor etas
Et belli rabies et amor successit habendi.
Tũ manus ausonie et gẽtes uenere sicane
Sepius et nomẽ posuit saturnia tellus.
Tũ reges asperq ĩmani corpore tybris

Expanded text:
Aeneas capiturque locis et singula laetus Aeneas capiturque locis et singula laetus exquiritque auditque virum monimenta priorum. Tum rex Euandrus, Romanae conditor arcisHaec nemora indigenae fauni nymphaeque tenebant gensque virum truncis et duro robore nata, quis neque mos neque cultus erat, nec iungere tauros aut componere opes norant aut parcere parto, sed rami atque asper victu venatus alebat. Primus ab aetherio venit Saturnus Olympo, arma Iovis fugiens et regnis exsul ademptis. Is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit legesque dedit Latiumque vocari maluit, his quoniam latuisset tutis in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere saecula. Sic placida populos in pace regebat, deterior donec paulatim ac decolor aetas et belli rabies et amor successit habendi. Tum manus Ausonia et gentes venere Sicanae, saepius et nomen posuit Saturnia tellus; tum reges asperque immani corpore Thybris,
Abbreviated transcription (Latin):
Troiãq oethaliãq ut duros mille labores
Rege sub euristec fatis iunonis iniquȩ
ꝑ tulerit. tu nubigenas ĩuicte bimẽbris
Hileũq pholũq manu tu cresia mactas
P rodigia et uastũ nemee subrupe leonem.
Te stigii timuere lacus. te ianitor orci
Ossa suꝑ recubans antro semesa cruento.
Nec te uile facies nõ terruit ip̃e tipheuis
Arduuis arma tenens. nõ te rationis egeritẽ
Lerneus turba capitũ ticũstetit anguis.
Salue uera iouis proles decus addite diuis
E t nos et tua dexter adi pede sacra secundo.
Talia carminibus celebrãt. suꝑ oĩa caci
S pelũcã adiciũt. spirantẽq ignibus ip̃m.
C õsonat om̃e nemus strepitu collesq resultãt.
Exin se cũcti diuinis rebus ad urbem
F fectis referũt. ibat rex obsitus euo
E t comitẽ eneã iuxta natũq tenebat.
Ingrediensq uiã uario sermone leuabat.
u iratur facilesq oculos fert oĩa circũ

Expanded text:
Troiamque Oechaliamque, ut duros mille labores Troiamque Oechaliamque, ut duros mille labores rege sub Eurystheo fatis Iunonis iniquae pertulerit. Tu nubigenas, invicte, bimembris Hylaeeumque Pholumque, manu, tu Cresia mactas prodigia et vastum Nemeae sub rupe leonem. Te Stygii tremuere lacus, te ianitor Orci ossa super recubans antro semesa cruento; nec te ullae facies, non terruit ipse Typhoeus, arduus arma tenens; non te rationis egentem Lernaeus turba capitum circumstetit anguis. Salve, vera Iovis proles, decus addite divis, et nos et tua dexter adi pede sacra secundo. Talia carminibus celebrant; super omnia Caci speluncam adiciunt spirantemque ignibus ipsum. Consonat omne nemus strepitu collesque resultant. Exim se cuncti divinis rebus ad urbem perfectis referunt. Ibat rex obsitus aevo et comitem Aenean iuxta natumque tenebat ingrediens varioque viam sermone levabat. miratur facilisque oculos fert omnia circum
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc arã luco statuit q̃ maxima semꝑ
Dicetur nobis. et erit qͦ maxima semper:
Quare agite o iuuenes tantarũ ĩmunere laudũ
Cĩgite frõde comas et pocula poͬgite dextris
Cõmunẽq uocate deũ et date uina uolentes.
Dixerat hẽtulea bicolor cũ populus umbra
Uelauitq comas foluisq ĩnexa pependit.
Et sacer ĩpleuit dextrã ciphus. ocius om̃es
Inmensam leti libant diuosq precantur.
Deuexo interea propior fit uesper olimpo.
Iãq sacerdotes primusq poticius ibant
Pellibus ĩmorẽ cincti flamasq ferebant.
Instaurant epulas et mense grata secunde
Dona ferũt. cumulãtq oneratis lãcibus aras.
Tũ salii ad cantus ĩcensa altaria circũ
Populeis adsũt euincti tẽpora ramis.
Hic iuuenũ chorus ille senũ ꝗ carmine laudes
herculeas et facta ferũt. ut prima nouercȩ
u õstra maru geminosq premẽs eliserit ãgues.
U t bello egregias idẽ deieterit urbes

Expanded text:
Hanc aram luco statuit, quae maxuma semper Hanc aram luco statuit, quae maxuma semper dicetur nobis et erit quae maxuma semper. Quare agite, o iuvenes, tantarum in munere laudum cingite fronde comas et pocula porgite dextris communemque vocate deum et date vina volentes. Dixerat, Herculea bicolor cum populus umbra velavitque comas foliisque innexa pependit et sacer implevit dextram scyphus. Ocius omnes in mensam laeti libant divosque precantur. Devexo interea propior fit Vesper Olympo, iamque sacerdotes primusque Potitius ibant, pellibus in morem cincti, flammasque ferebant. Instaurant epulas et mensae grata secundae dona ferunt cumulantque oneratis lancibus aras. tum Salii ad cantus incensa altaria circum populeis adsunt evincti tempora ramis, hic iuvenum chorus, ille senum; qui carmine laudes Herculeas et facta ferunt: ut prima novercae monstra manu geminosque premens eliserit angues, ut bello egregias idem disiecerit urbes,
Abbreviated transcription (Latin):
Ille autẽ nec enĩ fuga iã suꝑ ulla perili est
Faucibus ingentẽ fumũ mirabile dictu
Fuomit. ĩuoluitq domũ caligine ceca
Prospectũ eripiens oculis. glomeratq sub antro
Fumiferã noctẽ cõmixtis igne tenebris.
Nõ tulit alcides animis. seq ip̃e ꝑ ignem
Frecipiti ĩiecit saltu. qua plurimus undã
Fumus agit. nebulaq ĩgens specus estuat atra.
Hic cacũ ĩ tenebris ĩcendia uana uomentẽ
Cõripit ĩ nodũ cõplexus. et angit ĩherens
Elis os oculos. et siccũ sanguine guttur.
Panditur extẽplo foribus domus alta reuulsis
Abstracteq boues. abiurateq rapinȩ
Celo ostenduntur. pedibusq ĩforme cadauer
Protrahitur. nequeũt expleri corda tuendo
Terribiles oculos uultũ uillosaq setis
Pectora semiferi atq extinctos faucibus ignes.
Exillo celebratus honos. letiq minores
Seruauere diẽ. primusq poticius autor
Et domus herculei custos pinaria sacri

Expanded text:
Ille autem, neque enim fuga iam super ulla pericli, Ille autem, neque enim fuga iam super ulla pericli, faucibus ingentem fumum mirabile dictu evomit involvitque domum caligine caeca, prospectum eripiens oculis, glomeratque sub antro fumiferam noctem commixtis igne tenebris. Non tulit Alcides animis seque ipse per ignem praecipiti iecit saltu, qua plurimus undam fumus agit nebulaque ingens specus aestuat atra. Hic Cacum in tenebris incendia vana vomentem corripit in nodum complexus et angit inhaerens elisos oculos et siccum sanguine guttur. Panditur extemplo foribus domus atra revolsis, abstractaeque boves abiurataeque rapinae caelo ostenduntur, pedibusque informe cadaver protrahitur. Nequeunt expleri corda tuendo terribilis oculos, voltum villosaque saetis pectora semiferi atque extinctos faucibus ignis. Ex illo celebratus honos, laetique minores servavere diem, primusque Potitius auctor et domus Herculei custos Pinaria sacri.
Abbreviated transcription (Latin):
Dentibus infrendens. ter totũ feruidus ira
Lustrat auentini mõtem. ter saxea tentat
Limina nequicꝙͣ. ter fessus ualle resedit.
S tabat acuta silex precisis undiq saxis
Spelunçe dorso ĩ surgens altissima uisu
Dirarũ nidis domus oportuna uolucrũ
Nãc ut prona uigo leuũ ĩcũbebat ad amnẽ
Dexter ĩ aduersum nitens cõcussit et imis
Auulsam soluit radicibus. inde repente
Impulit. impulsu quo maximus ĩsonat ether.
Dissultant ripe refluitq exteritus amnis.
Ac specus et caci detecta apparuit ingens
Regia. et umbrose penitus patuere cauernȩ.
Nõ secus ac si qua penitus ui terra dehiscens
Infernas reseret sedes. et regna recludat
P allida. diis ĩuisa. suꝑq ĩmane baratrum
Cẽnatur. trepident ĩmisso lumine manes.
Ergo ĩsperata deprensum ĩ luce repente
Indusũq cauo saxo atq ĩsueta rudentem
Desuꝑ alcides telis premit. omniaq arma
Aduocat. et ramis uastisq molaribus instat.

Expanded text:
dentibus infrendens. Ter totum fervidus ira dentibus infrendens. Ter totum fervidus ira lustrat Aventini montem, ter saxea temptat limina nequiquam, ter fessus valle resedit. Stabat acuta silex, praecisis undique saxis speluncae dorso insurgens, altissima visu, dirarum nidis domus opportuna volucrum. Hanc, ut prona iugo laevum incumbebat in amnem, dexter in adversum nitens concussit et imis avolsam solvit radicibus; inde repente inpulit, inpulsu quo maximus intonat aether dissultant ripae refluitque exterritus amnis. At specus et Caci detecta apparuit ingens regia, et umbrosae penitus patuere cavernae: non secus ac siqua penitus vi terra dehiscens infernas reseret sedes et regna recludat pallida, dis invisa, superque immane barathrum cernatur, trepident inmisso lumine manes. Ergo insperata deprensum luce repente inclusumque cavo saxo atque insueta rudentem desuper Alcides telis premit omniaque arma advocat et ramis vastisque molaribus instat.
Abbreviated transcription (Latin):
Atq hos nequa forẽt pedibus uestigia rectis
Cauda ĩspeluncã tractos. uersisq uiarũ
Indicus raptos saxo occultabat opaco.¬
Q uerentẽ nulla ad speluncam signa ferebint.
Interea cũ iam stabulis saturata moueret
Anphitrioniades armẽta abitũq pararet.
Discessu mugire boues atq om̃e querelis
Implerinemus. et colles clamore relinqui.
Reddidit una boũ uocẽ. uastoq sub antro
Mugit et cici spem custodita fefellit.
Hic uero ilcides furiis exarserat atro
Felle dolor. rapit arma marui nodisq grauatũ
Robur et etherei cursu petit ardua montis.
Tũ primũ nostri catũ uidere timentem
Turbatũq oculis. fugit ilicet ocior euro
S pelũcãq petit. pedibus timor addidit alas.
Ut se se inclusit. ruptisq ĩmane catenis
Deiecit saxiĩ. ferro quod et arte paterna
Pendebat. fultosq emuniit obice postes.
Ecce furens animis aderat tyrĩtius om̃emq
Accessum lustrans. huc ora ferebat et illuc

Expanded text:
atque hos, nequa forent pedibus vestigia rectis, atque hos, nequa forent pedibus vestigia rectis, cauda in speluncam tractos versisque viarum indiciis raptos saxo occultabat opacoquaerenti nulla ad speluncam signa ferebant. Interea, cum iam stabulis saturata moveret Amphytrioniades armenta abitumque pararet, discessu mugire boves atque omne querelis impleri nemus et colles clamore relinqui. reddidit una boum vocem vastoque sub antro mugiit et Caci spem custodita fefellit. Hic vero Alcidae furiis exarserat atro felle dolor: rapit arma manu nodisque gravatum robur et aerii cursu petit ardua montis. Tum primum nostri Cacum videre timentem turbatumque oculis: fugit ilicet ocior Euro speluncamque petit, pedibus timor addidit alas. Ut sese inclusit ruptisque immane catenis deiecit saxum, ferro quod et arte paterna pendebat, fultosque emuniit obice postis, ecce furens animis aderat Tirynthius omnemque accessum lustrans huc ora ferebat et illuc,
Abbreviated transcription (Latin):
Seruati facimus. meritosq nouamus honores.
Iã pͥmũ saxis suspensã hãc aspice rupẽ
Disiecte procul ut moles desertaq montis
S tat domus. et scopuli ĩgentẽ traxere ruinã.
Hic spelũca fuit uasto sũmota recessu
Semihominis caci facies quã dira regebat
Solis ĩ accessam radiis. semperq recenti
Cede tepebat humus. foribusq affixa suꝑbis
Ora uirũ tristi pendebãt pallida tabo.
Nuic mõstro uulcanus erat pater. illius atros
Ore uomens igries magna se mole ferebat.
Attulit et nobis aliquando optãtibus etas
Auxiliũ aduentũq dei. nã maximus ultor
Tergemini nece gerionis spolusq suꝑbus
Alcides aderat taurosq hac uictor agebat
Ingentes uallẽq boues amnẽq tenebant.
At furis caci mens effera: nequid in ausum
Aut ĩtractatũ sceleris ue doliue fuisset
Q uatuor a stabulis prestanti corpore tauros
Auertit. totidẽ forma suꝑante iuuentas.

Expanded text:
servati facimus meritosque novamus honores. servati facimus meritosque novamus honores. Iam primum saxis suspensam hanc aspice rupem, disiectae procul ut moles desertaque montis stat domus et scopuli ingentem traxere ruinam. Hic spelunca fuit, vasto summota recessu, semihominis Caci facies quam dira tenebat solis inaccessam radiis; semperque recenti caede tepebat humus, foribusque adfixa superbis ora virum tristi pendebant pallida tabo. Huic monstro Volcanus erat pater: illius atros ore vomens ignis magna se mole ferebat. Attulit et nobis aliquando optantibus aetas auxilium adventumque dei. Nam Tergemini nece Gerionis spoliisque superbus Alcides aderat, taurosque ac victor agebat, Ingentes, vallemque boves amnemque tenebat. At furis Kaci mens effera, ne quidem inausum Aut intractatum scelerisve dolive fuisset, Quatuor a stabulis prestanti corpore tauros Avertit, totidem forma superante iuvencas.