comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit ꝓpositio. Hanc cõmunem oĩum legem leuiter adornabit. ut
istam nempe sequatur At queramus. quid tam ȩque postulationi
rñdeatur. at id manifestum est. lex est quȩ uib& exhẽdem esse eũ ꝗ
in confessis redeat animus ad petitorem numꝗd. nam hie cogitet ne¬
cesse est nisi quia sit plant heres si lex obstat. nulla lis est.inane iu¬
ditium est At quod ex lege esse. et hoc ꝙ eapuniat arustico factum
extra dubitationem est. quid ergo domus. rusticus erat. sed lex erat.¬
omnis complectitur. nihil proderit. Queramus ergo num infirmai̾ in
aliqua parte lex possit. Quid aliud saepius dicam.natura pmittit ꝗͥ ut cũ
uerba contra sint. de uoluntate quȩratur gn̾alis igitur quȩstio uerbis
an uoluntate sit instandum.Sed enim in com̃e de iure oĩ disputand
semper: nec unqm satis iudicandum est.querendum igitur in hac ipsa

Expanded text:
quid sit propositio? hanc communem omnium legem leviter adornabit ut quid sit propositio? hanc communem omnium legem leviter adornabit ut iustam. nempe sequetur, ut quaeramus, quid huic tam aequae postulationi respondeatur? at id manifestum est. lex est, quae iubet exheredem esse eum qui ex confessis; redeat animus ad petitorem; numquid non hoc cogitet necesse est, nisi qui sit plane hebes? Si lex obstat, nulla lis est, inane iudicium est. atqui et legem esse et hoc, quod ea puniat, a rustico factum extra dubitationem est. quid ergo dicimus? rusticus eram. Si lex omnes complectitur, nihil proderit. quaeramus ergo num infirmari ex aliquam partem lex possit. quid aliud saepius dicam natura permittit quam ut, cum verba contra sint, de voluntate quaeratur? generalis igitur quaestio, verbis an voluntate sit standum. sed hoc ex commune de iure omni disputandum semper nec unquam satis iudicatum est. quaerendum igitur ex hac ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
in materia et multum uuant uictoriam tamen non tradunt. in hanc
quęrentur sentennię si fieri potuerit precipites uel obscure. Nam
ea nune uirtus est ut pulchre fuerit cum materia tumuitu & tla¬
more m̾sactum Illi uero quibus ꝓpositum melius. sed cura in proxͦ
cst. et uelut innatantia uidebunt excusatum esse rusticum ꝙ nõ
interfuerit iuditio nihil collaturus patri sed ne disertum quidem
hr̃i quod imputet reo cum is damnatus sit dignum esse hẽditate
restitutorem.auarum. impiuu. ingratum. qui diuidere nolit cum
fratre.eoꝙ sit merito questionem quoq illam primam scͥpti & uo¬
luntatis qua nunc est pugna. non sit sequentibus locus.at qui nãm
sequetur. illa cogitauit. profecto primohoc dicturum rusticum. pat̾
intestatus duos nos filios reliquit. partem iuregentium peto. quis
tam imperitus. quis tam procul a lr̃is quin sic incipiat enam si nescieu

Expanded text:
sunt ex materia et multum iuvant, victoria tamen non trahunt. In hac sunt ex materia et multum iuvant, victoria tamen non trahunt. In hac quaerentur sententiae, si fieri poterit, praecipites vel obscurae nam ea nunc virtus est, et pulchre fuerit cum materia tumultu et clamore transactum. illi vero, quibus propositum quidem melius, sed cura ex proximo est, haec velut innatantia videbunt: excusatum esse rusticum, quod non interfuerit iudicio nihil collaturus patri; sed ne disertum quidem habere, quod imputet reo, cum is damnatus sit; dignum esse hereditate restitutorem; avarum, impium, ingratum, qui dividere nolit cum fratre eoque sic merito; quaestionem quoque illam primam scripti et voluntatis, qua non expugnata non sit sequentibus locus. at qui naturam sequetur illa cogitabit profecto, primo hoc dicturum rusticunm: pater intestatus duos nos filios reliquit, partem iure gentium peto. quis tam imperitus, quis tam procul a litteris, quin sic incipiat, etiamsi nescierit,
Abbreviated transcription (Latin):
non tamen fugit unqͣm nͥ imprudenter fugerit siut dixi naturam
sequi ducem uelit. sed pleriq eloquentiae famam affectantes cõ¬
tenti sunt locis spetiosis mo uel nihil ad probationem conferentibus
alii nihil uitare ac quȩ in orulos ineurrunt exquirenda putant
quod quo facilius appareat unam de schola controuersiam non ita
sane difficillimam aut nouam ꝓponam in exemplum. qui reaͬ ꝓba
exilium. rusticus cum fortiter feciss & premii nomine impetrauit
restitutionem pr̃is et fratris pater reuersus intestatus decessit. petit
rusticus partembonorum Orator sibi uindicat totum. hic illi eͥloquẽ¬
tes quibusq nos circalites raras sollitiores ridiculi uidemur. inuadẽt
psonas fauorabiles. Actio pro rustico contra disertum forte contra
imbellem pro restitutore contra ingratum pro eo ꝙ parte contentus
sit. contra cum qui fratri nihil daret ex paternis relictis: quȩ omĩa

Expanded text:
non tamen fere unquam nisi imprudentem fugerint, si, ut dixi, naturam non tamen fere unquam nisi imprudentem fugerint, si, ut dixi, naturam sequi ducem velit. sed plerique eloquentiae famam adfectantes contenti sunt locis speciosis modo vel nihil ad probationem conferentibus. alii nihil ultra ea quae ex oculos incurrunt exquirendum putant. quod quo facilius appareat, unam de schola controversiam, non ita sane difficillimam aut novam, proponam ex exemplum. qui reo prodiexilium. rusticus cum fortiter fecisset, praemii nomine impetravit restitutionem patris et fratris. pater reversus intestatus decessit: petit rusticus partem bonorum, orator totum vindicat sibi. hic illi eloquentes quibusque nos circa lites raras sollicitiores ridiculi videmur, invadent personas favorabiles. actio pro rustico contra disertum, pro viro forti contra imbellem, pro restitutore contra ingratum, pro eo, qui parte contentus sit, contra eum, qui fratri nihil dare ex paternis velit. quae omnia
Abbreviated transcription (Latin):
mo inueniemus utra pars. deberet prior dicẽ ꝙ inforo uel atrocitate
formularum uel mõ petitionum uel nouissime sorre duudicatur. In
schola queri nilil aitin& cum in declamationibus iisdem narrare
er contradictiones soluere tam ab actore. ꝗ apossessore concessum sit
sed in plurimis controuersus ne inueniri quidem potest ut in illa qui
tris hilxrnos habebat oratoremphilosophum medicum.testamento
quatuor partes fecit et singulas singulis dedit unam eius ẽe uoluit
qui ess & utilissimus ciuirati contendunt.quis primus dicat inc̾tũ
est. ꝓpositio tamen certa ab eo enim cuius ꝑsonam tuebimur incipi¬
endum erit. et hoc quidem de diuidendo in uniuersum precipi pos¬
sunt aliquo mõ inueniemus etiam illas occultiores quȩstiones sci¬
liert. quomo senrentias. uerba figuras. colores ingenio cura. excira.:

Expanded text:
modo inveniremus, utra pars deberet prior dicere; quod ex foro vel atrocitate modo inveniremus, utra pars deberet prior dicere; quod ex foro vel atrocitate formularum vel modo petitionum vel novissime sorte diiudicatur. In schola quaeri nihil attinet, cum ex declamationibus iisdem narrare et contradictiones solvere tam ab actore quam a possessore concessum sit. sed ex plurimis controversiis ne inveniri quidem potest: ut ex illa, Qui tres liberos habebat, oratorem, philosophum, medicum, testamento quattuor partes fecit et singulas singulis dedit, unam eius esse voluit, qui esset utilissimus civitati. contendunt ; quis primus dicat, incertum est, propositio tamen certa; ab eo enim, cuius personam tuebimur, incipiendum erit. Et haec quidem de dividendo ex universum praecipi possunt. at quomodo inveniemus eniam illas occultiores quaestiones? scilicet, quomodo sententias, verba, figuras, colores: ingenio, cura, exercitatione.
Abbreviated transcription (Latin):
anceps est. sed quia ira homines purant adiungenda defensio ut id p
re .p. fuerit necessitare subita. igitur pugna non preꝑata. alter iguur
insidiatus est urer profc̃o Clodius. Uides ne ut ip̃a rerui necessitas de¬
ducat ad defensionem. Ad huc aut utiq uoluit occidẽ insidiatorẽ insi¬
Clodius. aut non. tutius si noluir. fecerunt ergo serui ilonis. neq iu¬
bente neq sciente Lilone At haec tam timida defensio detrahir au¬
cuoritatem illi qua recte dicebamus occisum adicietur. ꝙ suos quisq
seruos intali re facere uoluiss& hoc eo est utilius quoa sępe nihil pla¬
cet et aliquid dicendum est. Intueamur ergo omnia. ita apparebit
aur id quod optimum est. aut id quod mĩme malum ꝓpositione:
aliqñ aduersarii utendum ẽẽ non nũꝗͣ cõmune eam suo loco dictũ
est multis milibus uersuum. Scio apud quosdam esse quesitum. quo¬

Expanded text:
anceps est, sed, quia ita homines putant, attingenda defensio, ut id pro anceps est, sed, quia ita homines putant, attingenda defensio, ut id pro re publica fuerit. necessitate ? subita igitur pugna, non praeparata; alter igitur insidiatus est. uter ? Profecto Clodius. videsne , ut ipsa rerum necessitas deducat ad defensionem? adhuc , aut utique voluit occidere insidiatorem Clodium aut non. tutius , si noluit. fecerunt ergo servi Milonis neque iubente neque sciente Milone. at haec tam timida defensio detrahit auctoritatem illi, qua recte dicebamus occisum. adiicietur : quod suos quisque servos ex tali re facere voluisset. hoc eo est utilius, quod saepe nihil placet et aliquid dicendum est. intueamur ergo omnia: ita apparebit aut id quod optimum est aut id quod minime malum. propositione aliquando adversarii utendum et esse nonnunquam commune eam, suo loco dictum est. multis milibus versuum scio apud quosdam esse quaesitum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dixi in tora facere inateria ꝓpositis extra que niinl ess& omnibus. dei¬
de cacieris remotis. solum id superesse quod credi uolebam ut in preua¬
ricationum criminibus ut absoluatur reus aur innocentia ip̃ius sit. aut
interueniente aliqua porestate aut ui aut corrupto uditio. aut dif¬
ficulrate probationis aut priuaricatione fuerit si omnia amoliri non
poteram.en plura amoliebar hominem occisum constat. non in solitu¬
dine ut a latronibus suspicer. non predę gratia. quia ui spoliatus est. nõ
hercditatis spe. quia pauper fuit. odium igitur in causa quis inimicus.
Quae res aurem faciliorem diinsioni uiamprestet eadem inuentioni qͦ
excurere quicquid dicitur. potest. et uelut reiectione facta ad optimũ
peruenire Accusatur Milo.ꝙ Clodium occiderit. aut fecit. aur non.
optimum erat negare. si non porest occidit. ergo aut iure aut iniuria

Expanded text:
dixi, ex tota facere materia, ut propositis extra quae nihil esset omnibus, deidixi, ex tota facere materia, ut propositis extra quae nihil esset omnibus, deinde ceteris remotis, solum id superesset quod credi volebam, ut ex praevaricationum criminibus: Vt absolvatur reus, aut innocentia ipsius fit aut interveniente aliqua potestate aut vi aut corrupto iudicio aut difficultate probatiopoteram, plura amoliebar. hominem occisum esse constant, non ex solitudine, ut a latronibus suspicer; non praedae gratia, quia inspoliatus est; non hereditatis spe, quia pauper fuit: odium igitur ex causa, cum sis inimicus. quae res autem faciliorem divisioni viam praestat, eadem inventioni quoque, excutere quidquid dici potest, et velut reiectione facta ad optimum pervenire. accusatur Milo, quod Clodium occiderit. aut fecit aut non. optimum erat negare; sed non potest: occidit ergo aut iure aut iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
pro me erat nec solum premere consessionem sed partiendo multi¬
plicare ut in illa controuersia dux. qui competuorem pr̃em in sussr:¬
giis uicerat. captus est. euntes ad redimendum cum legati obiĩ ha¬
buerunt patrem reuertentem ab hostibus legatis dixit. sero itis ex¬
cusserunt illi patrem et aurum in sinueius inuenerut ip̃i perseue¬
rant ire quo intenderant inuenerunt ducem crucifixum.cuiꝰ uox
fuit caute praditorem reus est pater. quae conueniunt. proditio nob̃
prodita est. er predicta a duce quęrimus proditorem te isse ad hosuos
fateris. et isse claret. et ab iis ineolumem rediisse aurum retulisse
et aurum occultum habuisse. nam quod fecit id non numꝗͣ poten¬
tius fuit in ꝓpositione: quae si animos occupauit. prope aures ip̾e de¬
fensioni prȩcluduntur Intotum autem congregatio eriminũ accusantẽ
adiuuat. seperatio defendentem. Solebam ia quod fieri et in argum̃tis

Expanded text:
pro me erat, nec solum premere confessionem, sed partiendo multipro me erat, nec solum premere confessionem, sed partiendo multiplicare, ut ex illa controversia, dux ., qui competitorem patrem ex suffragiis vicerat, captus est; euntes ad redemptionem eius legati obvium habuerunt patrem revertentem ab hostibus. is legatis dixit: Sero itis. excusserunt illi patrem et aurum ex sinu eius invenerunt; ipsi perseverarunt ire quo intenderant; invenerunt ducem cruci fixum, cuius uox fiuit: cauete proditorem. reus est pater. quid convenit? proditio nobis praedicta est et praedicta a duce; quaerimus proditorem. te isse ad hostes fateris et isse clam et ab his incolumem redisse, aurum retulisse et aurum occultum habuisse. nam , quod fecit, id nonnunquam potentius fit propositione; quae si animos occupavit, prope aures ipsae defensioni praecluduntur. In totum autem congregatio criminum accusantem adiuvat, separatio defendentem. solebam id, quod fieri et ex argumentis
Abbreviated transcription (Latin):
ultimum dicendum ut hoc. non dehes alienam uxorem oprare. Ideoq
diuisionem perdit festinatio. Non oporret igitur offerentibus se con¬
tentum esse. quęrat aliquid quod est ultra.fit ne uidua quidem adhi
plus si nihil ex priuato ultimum retrorsum quod idem stipur pͥmũ
est. nihil iniquum. Ira ꝓpositione uisa quod est facilimum cogitemꝰ
si fieri potest quod naturale sit primum rñderi. id siunꝗͣ res aga¬
tur et nobis ip̃is rñdendi necessiras sit. iniueri uolumus: occurri
si id non contigerit seponamus id quod primum se obtulerit et
ip̃i nobiscum sic loquamur. quad si hoc non esset ultimum et tertiũ
et dum nihil sit reliqui Itaq inferioraquoq serutabimur quȩ trac¬
tata faciliorem nobis iudicem insumma questione fatient. Non
uirum.tamentyrannum occidit. mulier occidit. uxor occidit. Sole¬
bam et excerpere quid mihi cum aduersario conuenir& simo id

Expanded text:
ultimum dicendum, ut hoc, non debes alienam uxorem optare, ideoque ultimum dicendum, ut hoc, non debes alienam uxorem optare, ideoque divisionem perdit festinatio. non oportet igitur offerentibus se contentum esse, sed quaerere aliquid quod ultra est, ne uiduam quidem. adhuc plus est, nihil ex privato. ultimum retrorsum, quod idem a capite primum est, nihil iniquum. itaque propositione visa, quod est facillimum, cogitemus, si fieri potest, quid naturale sit primum responderi. id si, tanquam res agatur et nobis ipsis respondendi necessitas sit, intueri voluerimus, occurret. Si id non contigerit, seponamus id quod primum se obtulerit, et ipsi nobiscum sic loquamur: quid si hoc non esset? id iterum et tertium et dum nihil sit reliqui. itaque inferiora quoque scrutabimur, quae tractata faciliorem nobis iudicem ex summa quaestione facient. non um occidit; mulier occidit, uxor occidit. solebam et excerpere, quid mihi cum adversario conveniret, si modo id
Abbreviated transcription (Latin):
ut si is cum quo furti dicat probate habuisse proba ꝑclidisse: proba
furto ꝑdidisse : proba mea fraude.priora enim remitipñt.ultima
non possunt. solebam ex hoc facẽ precipere uł ab ultima spenie. nam
ea fere est est quȩ continet causam retrorsum quę remusq ad pͥmã
gn̾alem quȩstionem ul agenẽ ad extremam spetiem descendere
ctiam insuasoiis ut deliberat Numa an regnum offerentibus romo¬
nis recipiat. primum id est genus an regnandum an in ciuitate aliena
an romae an latini sint romani. talem regem similiter in controuersiis
optet enim uir fortis alienam uxorem ultima speries an optare possit
alienam uxorem: gn̾ale est: an quicquid optauerit. accipere debeat.
Inde an ex priuato an nuprias an maritum hñtem. sed hoc non que mad¬
modum dicitur ira et quęrinur. primum enim occurrit fere quod est

Expanded text:
ut si is, cum quo furti agitur, dicat: proba te habuisse, proba perdidisse, proba ut si is, cum quo furti agitur, dicat: proba te habuisse, proba perdidisse, proba furto perdidisse, proba mea fraude. priora enim remitti possunt, ultimum non potest. solebam et hoc facere, ut vel ab ultima specie nam ea fere est, quae continue causam retrorsum quaererem usque ad primam generalem quaestionem, vel a genere ad extremam speciem descenderem, etiam ex suasoriis. Vt deliberat Numa, an regnum offerentibus Romanis recipiat. primum , id est genus, an regnandum, tum an ex civitate aliena, an Romae, an laturi sint Romani talem regem. similiter ex controversiis. optet enim vir fortis alienam uxorem. ultima species est, an optare possit alienam uxorem. generale est, an quidquid optarit, accipere debeat. inde , an ex privato, an nuptias, an maritum habentis. sed hoc non, quemadmodum dicitur, ita et quaeritur. primum enim occurrit fere, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
tario potest ineidere questio an huic procũrem esse liceat. finge nos
postqͣ tractauimus ea remittere uel etiam conuinci. quęretur an
ex cuius nomine litigatur procurator hñdus sit is. discedamus hinc
quoq recipit natura questionem an ille cuius nomine agitur. heres
sit foxneraroris. an ex asse heres. haec quoq concessa sint: quę retur
andeheatur conrra nemo tam uehemens fuerit.ut etiam id quoł
firmissimum duxerit se hr̃e.remittat illud et leuiora tnͣscendat
Nuic in schola simile est. non abdicabis adoptatum.ur hũc qͦ non
uirum fortem. ur et fortem non quicunq uoluntati tut non paruei̾t
ut in alia omnia subunctus sit. nonpꝑ opĩonem nõ ꝑꝑ talẽ opĩonẽ¬
hec uiris questionis drĩna est. In factis autem id ad idem tenenda
sunt plura ex quibus aliqua citra summa questionem remitti solẽt

Expanded text:
tario: potest incidere quaestio, an huic esse procuratori liceat. finge nos, tario: potest incidere quaestio, an huic esse procuratori liceat. finge nos, postquam tractavimus eam, remittere vel etiam convinci: quaeretur, an ei, cuius nomine litigatur, procuratorem habendi sit ius. discedamus hinc quoque: recipit materia quaestionem, an ille, cuius nomine agitur, heres sit feneratoris an ex asse heres. haec quoque concessa sint: quaeretur an debeatur. contra nemo tam demens fuerit, ut cum id quod firmissimum duxerit se habere protulerit, remittat illud et ad leviora transcendat. huic ex schola simile est: non abdicabis adoptatum; ut hunc quoque, non virum. fortem; ut et fortem, non qui cuicunque voluntati tuae non paruerit; ut ex alia omnia subiectus sit, non propter optioneHaec iuris quaestionum differentia est. In factis autem ad idem tendentia sunt plura, ex quibus aliqua citra summam quaestionem remitti solent;
Abbreviated transcription (Latin):
tionem dicimus cogitandum est primũ quicquid dicipõt. tum ex his
quo quicquid loco dici expediat ordinandum in quo. non idem sen¬
tio quod de ꝓpositionibus paulo ante.quodq de argumentis probatio¬
num loco concessi aliqñ nos incipere a firmioribus nam ius quęstio
num percrescere deb& et ad potentissima ab infirmissimis ꝑuemire
siue sunt eiusdem generis siue diuersi uris At quȩstiones solent ẽẽ
non nunqm ex alus atq aliis conflictionibus facti semper idem spec¬
ta in utroq genere similis ordo est. sed prius de dissimilibus. ex quibꝰ
infirmisimum quicq primum tractaĩ oporret.Ideoq quasdam qͣsti¬
ones executi donare solemus et concedere neq enim ad alias iransi¬
re solemus et possumus nisi omissis prioribus quod ip̃m ita fieri oꝑt&
non ut clãnasse uis uideamim. sed emise quia possimus euam sine
eis uincere. procurator alieuius pecuniam perit ex foenore heredi¬

Expanded text:
tionem dicimus, cogitandum est primum quidquid dici potest, tum ex his tionem dicimus, cogitandum est primum quidquid dici potest, tum ex his quo quidque loco dici expediat aestimandum. In quo non idem sentio, quod de propositionibus paulo ante, quodque de argumentis probationum loco concessi, posse aliquando nos incipere a firmioribus. nam vis quaestionum semper crescere debet et ad potentissima ab infirmissimis pervenire, sive sunt eiusdem generis sive diversi. iuris autem quaestiones solent esse nonnunquam ex alis atque allis conflictionibus, facti semper idem spectant; ex utroque genere similis ordo est. sed prius de dissimilibus, ex quibus infirmissimum quidque primum tractari oportet, ideo quod quasdam quaestiones exsecuti donate solemus et concedere; neque enim transire ad alias possumus nisi omissis prioribus. quod ipsum ita fieri oportet, non ut damnasse eas videamur, sed omisisse, quia possimus etiam sine eis vincere. procurator alicuius pecuniam petit ex fenore heredi
Abbreviated transcription (Latin):
iure questionem instituamus iam in scripto. si ure negandũ sit
quod olncitur. aur tuendum. si scͥpto. in qua spetie uiruᷤ pugna su
et in ea de aut de uoluntate quaeratur. id it a consequemur. Si intui¬
ti fuerimus. quae sit lex quac litem fatiat. hoc est qua uditium sit
constitutum. Nam quȩdam in scolasticis ponuntur ad coniũgen¬
dam modo ante actę rei seriem ut puta expositum qui agnoueĩt
solitis alimentis recipiat minus dicto audientem filium liceat ab¬
dicare qui expositum recepit. imperat ei nuptias locupletis ꝓpinꝗ ile
deducere uuit filiam pauperis educatoris. lex de exposius ad affectũ
prinet. iuditium pender ex lege abdicationis. nec tamen semper ex u¬
na legt questio est ut in antonomia. Nis spectans apparebit circa
quae pugna sit. Coniuncta defensio est.Qualis pro Rabirio.si occidis¬
ser recte fec iss &. sed non occidit. ubi uero multa contra unam pposi¬

Expanded text:
ex re quaestionem instituamus an ex scripto; si ex re, negandum sit ex re quaestionem instituamus an ex scripto; si ex re, negandum sit quod obiicitur an tuendum; si ex scripto, ex qua specie iuris puge verbis an de voluntate quaeratur. id ita consequemur, si intuiti fuerimus, quae sit lex quae litem faciat, hoc est, qua iudicium sit constitutum. nam quaedam ex scholasticis ponuntur ad coniungendam modo actae rei seriem, ut puta: expositum qui agnouerit, solutis alimentis recipiat. minus dicto audientem filium liceat abdicare. qui expositum recepit, imperat ei nuptias locupletis propinquae; ille deducere vult filiam pauperis educatoris. lex de expositis ad adfectum pertinet; iudicium pendet ex lege abdicationis. nec tamen semper ex una lege quaestio est, ut ex antinomia. his spectatis apparebit circa quod pugna sit. coniuncta defensio est, qualis pro Rabirio: Si occidisset, recte fecisset; sed non occidit. ubi vero multa contra unam proposi
Abbreviated transcription (Latin):
esse ponendum sũmo firmissimum imbec illiora meclia quia et initio
monendus est uidex et simmo impellendus. Ac pro reo plerumq
grauissimum quieq primum mouendum est. ne illud spectans
uidex. reliquorum defensioni sit auersior. Interim tam̃ et hoc mu¬
tabitur. si leiuora illa palam faisa crunt grauissimi defensio diffi¬
cilior ut detracta prus accnis atoribiis fide aggrediamur ultimũ
iam in iudiciis omnia esse uaria credentibus. opus eririamen
prefatione qua et rato reddatur delati cͥminis expromutatur
defensio. ne id qued non statim deluemus timere iudeamur
Ante actae uitat primina plerumq pͥmum impugnanda sunt
ut id de quo laturus est sententiam uidex audire ꝓpitius incipiat
Sed hoc qͦ pro uareno Cicero in ultimum distulit: non quid fre¬
quentissime. sed quod tum expediret intuitus. Cum simplex intẽ¬
uo erit. uidendum est in unum aliquod rñdeamus anplura. si unũ

Expanded text:
esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio, quia et initio esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio, quia et initio movendus sit iudex et summo impellendus. at pro reo plerumque gravissimum quidque primum movendum est, ne illud spectans iudex reliquorum defensioni sit aversior. interim tamen et hoc mutabitur, si leviora illa palam falsa erunt, gravissimi defensio difficilior, ut detracta prius accusatoribus fide aggrediamur ultimum, iam iudicibus omnia vana esse credentibus. opus erit tamen praefatione, qua et ratio reddatur dilati criminis et promittatur defensio, ne id quod non statim diluemus timere videamur. anteactae vitae crimina plerumque prima purganda sunt, ut id, de quo laturus est sententiam iudex, audire propitius incipiat. sed hoc quoque pro Vareno Cicero ex ultimum distulit, non quid frequentissime sed quid tum expediret intuitus. cum simplex intentio erit, videndum est, unum aliquid respondeamus an plura. Si unum,
Abbreviated transcription (Latin):
et ego tertium confessum est adulteros suise. sed tibi inquit accus ator
ilos non licuit occidere. exuleras et ignominosus de uire qͥritur
At si protinus dicenti. occidisti rñdeatur non occidi statimpugna
est sic explorandum est. ubi pugna iln controuersia ineipiat et con¬
siderari deb& quae primũ questionem facit. intentio simplex occi¬
dit Saturninum Rabirius coniuncta lege de siceariis cõmisit.L
larium item occidendo cadit. Nam sic diuersę ꝓposinones erũt qđ
idem de petitionibus dictum est. Uerum ex conuincta ꝓpositiõe
piures esse questiones ac status esse possunt. si aliud negat reus. a¬
liud defendit. aliud a iure actionis excludit.in quo gn̾e agendi est
despitiendum quid quoquo loco diluat quod ꝑtin&ad doctorem
non plane dissentio a Celso qui sine dubio Ciceronem est secutus
Instar tamen huic parti uchementius ut putet primo aliquid firmũ

Expanded text:
et hoc tertium confessum est adulteros fuisse sed tibi, inquit accusator, et hoc tertium confessum est adulteros fuisse sed tibi, inquit accusator, illos non licuit occidere; exul enim eras, aut ignominiosus. De iure quaeritur. at si protinus dicenti occidisti respondeatur non occidi, statim pugna est. Si explorandum est, ubi controversia incipiat, et considerari debet, quid primam quaestionem faciat. Intentio simplex, occidit Saturninum Rabirius; coniuncta, lege de sicariis commisit L. larium item occidendum curavit. Nam sic diuersae propositiones erunt; quod idem de petitionibus dictum sit. verum ex coniuncta propositione plures esse quaestiones ac status possunt, si aliud negat reus, aliud defendit, aliud a iure actionis excludit. In quo genere agenti est dispiciendum, quid quoque loco diluat. quod pertinet ad actorem, non plane dissentio a Celso, qui sine dubio Ciceronem secutus instat tamen huic parti vehementius, ut putet primo firmum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
preceptis. partim usurpatum cognoueram.proma. nec unꝗͣ dissimula¬
ui Erat mihi curae in controuersiis forensibus nosse omnia que in
causis uersarentur. Nam in schola certa sunt et pauca et ante declama¬
tionem exponuntur. quae themata gracci uoxant: Cicero proposita
Cum haec in conspectu qued am mõ collocaueram non minus pro ad¬
uersa parte qͣ pro mea cogitabam et primum quo difficile dictu est
scd tamen ante omnia intuendum. constituebam. quid utraq pars uel¬
let efficere tum quidem hoc mõ cogitabam quid pͥmum petitor dicẽt
lransibam ergo ad rñsum parus altĩus. id est intuebar non numꝗͣ etiã
occidi. conuenit. transeo. rationem reddere deb& reus quare occideĩt
Adulterum inquit cum adultera occidere licet. legem esse certum est
lertium iam aliquid uidendum est in quo pugna consistit. non fuerum
adulteri. fuerunt. questio de facto ambigitur. Coniectura est. interĩ

Expanded text:
praeceptis partim usurpatum ratione cognoveram, promam nec unquam dissimulapraeceptis partim usurpatum ratione cognoveram, promam nec unquam dissimulavi. erat mihi curae ex controversiis forensibus nosse omnia, quae ex causa versarentur. nam ex schola certa sunt et pauca et ante declamationem exponuntur, quae themata Graeci vocant, Cicero proposita. cum haec ex conspectu quodammodo collocaveram, non minus pro adversa parte quam promea cogitabam. Et primum quod non difficile dictu est sed tamen ante omnia intuendum constituebam, quid utraque pars vellet efficere, tum per quid, hoc modo. cogitabam , quid primum petitor dicerettransibam ergo ad responsum partis alterius, idem intuebar; nonnunquam etiam Occidi. convenit ; transeo. rationem reddere debet reus, quare occiderit. adulterum , inquit, cum adultera occidere licet. legem esse certum est. tertium iam aliquid videndum est, ex quo pugna consistat. non fuerunt adulleri; Fuerunt: quaestio; de facto ambigitur, coniectura est. interim
Abbreviated transcription (Latin):
petat. neq infitias eo quedam esse quae demonstraĩ possint:eaq nõ
omittam. Sit igitur ut supra significaui diuisio rerũ pluriũ in singłas
partitio singularum inspeties discretus ordo.recta quedam et locatio
prioribus sequentia annectens dispositio utilis rerum ac partiũ in lo¬
cos distributio. sed mocminerimus ip̃am dispõem plerumq utilita¬
te imitari nec eandem semper primam quȩstionem ex utraq parte
tractandam.euius rei interea exempla prȩteream.Nemosthines qͦ
et Eschines possunt eisse decumento in uditio desĩphontis diuersum
secuti ordinem cum accusator aiure quo uidebauir potentior cepei̾t
patronus omnia uel pene omnia ante uis posuerit quibus udicem
questioni legum preparar& Aliud eium alio docere prius expedit:
Alioquin semper petitionis arbitrio dicẽtur deniq in accusatiõe ut ua
cuum se uterq defendat priusqͣ adusarium arguat: oium necc̃e est

Expanded text:
petat. neque infitias eo quaedam esse quae demonstrari possint, eaque non petat. neque infitias eo quaedam esse quae demonstrari possint, eaque non omittam. sit igitur, ut supra significavi, divisio rerum plurium ex singulas, partitio singularum ex partes discretio, ordo recta quaedam collocatio prioribus sequentia adnectens, dispositio utilis rerum ac partium ex locos distributio. sed meminerimus ipsam dispositionem plerumque utilitate mutari nec eandem semper primam quaestionem ex utraque parte tractandam. cuius rei, ut cetera exempla praeteream, Demosthenes quoque atque Aeschines possunt esse documento ex iudicio Ctesiphontis diversum secuti ordinem, cum accusator a iure, quo videbatur potentior, coeperit, patronus omnia paene ante ius posuerit, quibus iudicem quaestioni legum praepararet. aliud enim alii docere prius expedit, alioqui semper petitoris arbitrio diceretur; denique ex accusatione mutua, cum se uterque defendat, priusquam adversarium arguat, omnium rerum nec
Abbreviated transcription (Latin):
aliorum ue animalium partem permutes atq transseras licet hẽat ead̃
omnia prodigium sit tamen et artus etiam leniter loxo moti pluxit qͦ
uiguerunt usum et turbati excitus sibiipi sunt impedimento. Nec mͥ
uidentur errare qui ppam rerum naturamstare or dine putant qͥ cosi¬
so peritura sint omnia. sic oratio carens hac uirtute tumultuctur nẽce
est. et sine rectore fluitet. et ne cohereat sibi multa repetat.multa trã¬
seat uelut nocte in ignotis locis errans nec initio nec sine ꝓpoĩto casum
potius ꝗͣ consilium sequatur. Qua ꝑꝑtotus hic liber seruiat diuisioni. qͤ
quidem si certa aliqua ui tradi in omnes materias ullo mõ poss&. non
tam paucis contigiss& sed cum in fine litium formae fuerint. futur
sint. et tot seculis nulla reꝑta sit causa. quae ess& tota alte̾i similis. sa¬
piat. oportet actor et uigiler et inueniat. et uidicet et consilium ascipo

Expanded text:
aliorumve animalium partem permutes et transferas, licet haheat eadem aliorumve animalium partem permutes et transferas, licet haheat eadem omnia, prodigium sit tamen. Et artus etiam leviter loco moti perdunt quo viguerunt usum, et turbati exercitus sibi ipsi sunt impedimento. nec mihi videntur errare qui ipsam rerum naturam stare ordine putant, quo confuso peritura sint omnia. sic oratio carens hac virtute tumultuetur necesse est et sine rectore fluitet nec cohaereat sibi, multa repetat, multa transeat, velut nocte in ignotis locis errans, nec initio nec fine proposito casum potius quam consilium sequatur. quapropter totus hic liber serviat dispositioni, quae quidem, si certa aliqua via tradi in omnes materias ullo modo posset, non tam paucis contigisset. sed cum infinitae litium formae fuerint futuraeque sint et tot saeculis nulla reperta sit causa, quae esset tota alteri similis, sapiat oportet actor et vigilet et inveniat et iudicet et consilium a se ipso
Abbreviated transcription (Latin):
trado e&teras artes plusq uel sine doctrina prudentiam qua sine pru¬
dentia facere doctrinam Apparer etiam orationẽ. locis. temporibus.
psonis esse eiusdem uirntis sed hic quia lauus fusus est locus mixrꝰq
Einuentione ut arbitror saus diclum est. neq eĩ
ea demumqu& ad docendum ꝑtinent execiua su¬
mus. uerumetiam motus animoe iractauimus
scudur. opera instruenubus satis non est saxa au
materiam et catera pdificanti utilia congerẽ nͥ
disponendis eis collixandisq artificũ manus adhi¬
iratur sic in dicendoquȩlib& abundans rerũ cepia
cumulum rantum hẽat aiq congestum nisi illas eadem dispõ in ordine
digesta atq in se cominissa deiunxerit nec inmerito secunda quinq
partium posita est cum sine caprior nihil ualeat. Neq enim qmq̃ fusis
omnibus membris statua sit nisi collixetur. Et siquam in corpibꝰ nr̃ is

Expanded text:
tradi ceteras artes, plusque vel sine doctrina prudentiam quam sine prutradi ceteras artes, plusque vel sine doctrina prudentiam quam sine prudentia facere doctrinam. aptare etiam orationem locis, temporibus, personis est eiusdem virtutis. Sed hic quia latius fusus est locus mixtusque  Liber VII de inventione, ut arbitror, satis dictum est. neque enim ea demum, quae ad docendum pertinent, exsecuti sumus, verum etiam motus animorum tractavimus. sed ut opera exstruentibus satis non est saxa atque materiam et cetera aedificanti utilia congerere, nisi disponendis eis collocandisque artificium manus adhibeatur, sic in dicendo quamlibet abundans rerum copia cumulum tantum habeat atque congestum, nisi illas eadem dispositio in ordinem digestas atque inter se commissas devinxerit. nec immerito secunda quinque partium posita est, cum sine ea prior nihl valeat. neque enim quanquam fusis omnibus membris statua sit, nisi collocetur, et si quam in corporibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
consilio maxime mirar: prima ne expositionẽ quã matricuius filiũ
premebat. aũctas abstulit fidem An quod idem corrupti cͥmen trans¬
ferre in aduersarium maluit ꝗͣ negare iꝑ inueteratam ut ip̃e dicit
infainiam An quod in re inuidios a legis auxilio nouissime est usus:
quogenere defensionis etiam defendiss& nondum prȩmollitas iudicũ
mentes: anq scipm inuito eluentio fac̾e testatus est. qͥ pro milone qͦ
ante narrauit ꝗͣ preudiciis omnibus reꝵx uberaret:ꝙ insidiarũ in¬
uidiam in ciodium uertit. q̾mꝗ̃ re uera fuerat pugna soriuta q fadũ
et laudauit et tamen uoluntatem Milonis remouit. ꝙ illi preces non
dedit. et in earum locum ipse successit. Infinitum est enumerare ui
Coita deiraxerir au̾ctem ut proligario seopposuerit: Cornelium
ip̃a confrisionis fidutia eripuerit. Iuud dicere sats habeo nihil esse
non iodo in orando sed in oinni uita prius consilio frustraq sine co

Expanded text:
consilium maxime mirer? primamne expositionem, qua matri, cuius filium consilium maxime mirer? primamne expositionem, qua matri, cuius filium premebat auctoritas, abstulit fidem? an quod iudicii corrupti crimen transferre in adversarium maluit quam negare propter inveteratam, ut ipse dicit, infamiam? an quod in re invidiosa legis auxilio novissime est usus, quo genere defensionis etiam offendisset nondum praemollitas iudicum mentes? an quod se ipsum invito Cluentio te narravit, quam praeiudiciis omnibus reum liberaret? quod insidiarum invidiam in Clodium vertit, quanquam revera fuerat pugna fortuita? quod factum et laudavit et tamen voluntate Milonis removit? quod illi preces non dedit et in earum locum ipse successit? infinitum est enumerare, ut Cottae detraxerit auctoritatem, ut pro Ligario se opposuerit, Cornelium ipsa confessionis fiducia eripuerit. illud dicere satis habeo, nihil esse non modo in orando, sed in omni vita prius consilio, frustraque sine eo
Abbreviated transcription (Latin):
hemio utendum et quali narrandum et an iitpo mo iuiresrius
pugnandum an ȩquo qui sit ordo utilissimus. sum dumnes com
aspere an leniter aneriam summise ioqui expediat. sedipoe to
ut quisq passus est locus monuimus idemq. idemq in reliqua ꝑfeꝗ
faciemus ꝑ auea tamen exempli graria ponam quibus manifesti᷑
appareat quid sit quod demonstrariposse preceptis non arbitros
Laudatur consilium Demosthenis. quod cum suadder & bellum athe¬
niensibus. parum id prospere expertis nihil adhuc factum ẽẽ
ratione monstrat. poterat enim emendari ne gligentia. ac si nł
esset erratum melioris in posterum spei non erat ratio idem cũ
effensam uererenir si obuirgaretur ppli segnitiem in asserenda
ministrassent. Nam et faciles habet aures et natura sequebatur. Et¬
ut meliora probantis peiorum poenitere Ciceronis quidem uł una
prociuentio qmlib& mulus exemplis sufficerex orato.Nam ꝗ in co

Expanded text:
oemio utendum et quali, narrandumne et quomodo, iure prius oemio utendum et quali, narrandumne et quomodo, iure prius pugnandum an aequo, qui sit ordo utilissimus, tum omnes colores, aspere an leniter an etiam summisse loqui expediat. Sed haec quoque, ut quisque passus est locus, monuimus, idemque in reliqua parte faciemus; pauca tamen exempli gratia ponam, quibus manifestius appareat quid sit, quod demonstrari posse praeceptis non arbitror. laudatur consilium Demosthenis, quod, cum suaderet bellum Atheniensibus parum id prospere expertis, nihil adhuc factum esse ratione monstrat. poterat enim emendari negligentia; at, si nihil esset erratum, melioris in posterum spei non erat ratio. idem , cum offensam vereretur, si obiurgaret populi segnitiam in asserenda am fortissime administrassent. nam et faciles habuit aures, et natura sequebatur, ut meliora probantes peiorum paeniteret. Ciceronis quidem vel una pro Cluentio quamlibet multis exemplis sufficiet oratio. nam quod in eo
Abbreviated transcription (Latin):
cemus ac deinceps docebimus ut ad ea uidicium dirigatur preci¬
puam igitur sine qua effici nil potest aggrediamur ut coñriauitemꝰ
et comunia ne quod in eloquendo corruptum obscurum sit. referat᷑
oportet ad sensus qui non docentur nec multum aiuditio credo
constare consilium nisi ꝙ illud ostendentibus rebus adhibetur hoc
larentibus er aut omo nondum repertis aut dubiis Et uiditum
frequentissime certum est.Consilium uero est ratio quedam alte
penta et plerumq plura ppendens et comparans. habensq in se et
tanda sunt. nam ex resumitur cuuis locus ante actionẽ est frequen¬
pr̃a dicendi maluisse: ꝗ̃ in cum annum quoerat. Q H ortensius con¬
sul futurus incidere et ip̃is actionibus primum ac potentissimũ
optinent locum. Nam quid dicendum. quid tutendum quid diffictul¬
rer sit exigere consilii est negare sit satius an defendere. ubi pro¬

Expanded text:
cemus ac deinceps docebimus, ut ad ea iudicium dirigatur. praecicemus ac deinceps docebimus, ut ad ea iudicium dirigatur. praecipiam igitur, ne, quod effici non potest, aggrediamur, ut contraria vitemus et communia, ne quid in eloquendo corruptum, obscurum sit? referatur oportet ad sensus, qui non docentur. nec multum a iudicio credo distare consilium, nisi quod illud ostendentibus se rebus adhibetur, hoc latentibus et aut omnino nondum repertis aut dubiis. et iudicium frequentissime certum est, consilium vero est ratio quaedam alte petita et plerumque plura perpendens et comparans habensque in se et tanda sunt. nam ex re sumitur cuius locus ante actionem est frequene tempora dicendi maluisse quam in eum annum, quo erat Q. Hortensius consul futurus, incidere. et in ipsis actionibus primum ac potentissimum obtinet locum; nam, quid dicendum, quid tacendum, quid differendum sit, exigere consilii est; negare sit satis an defendere, ubi pro
Abbreviated transcription (Latin):
longe facilior. Nam est utilissimum frequenter cum aliquo quori
sit studiorum eorundem sume̾ materiam uel uerȩ uł etiam
ficae controuersiȩ et liuersas partes altercationis mõ tueris:
quod idem etiam in simplici gn̾e questionum fieri potest. ne illa
proferenda cuius rei eadem in argumentis ratio est.ut potentis¬
sima prima et summa ponantur. Illa enim ad credendum pre¬
parant udicem haec ad pronuntiandum Deuudii¬
ls pro nr̃a faculrate tractatis non dubitassem transire ꝓtinꝰ
ad dispositionem quȩ ordine ip̃o sequitur nͥ uererer ne quo¬
niam fuerunt qui uiditium inuentioni subumgerent prete.¬
risse hunc locum uiderer qui mea quidem opinione adeoꝑtib opis
huius omnibus connexus ac mixtus est ut ne a senteneiis quidem aut
uerbis salrem singulis posset separi. nec magis arre traditur ꝗͣ gustꝰ
aut ocdor ideoq nos qui in quaq: re sequendum canendumq sit do¬

Expanded text:
longe facilior. nam est utilissimum, frequenter cum aliquo, qui longe facilior. nam est utilissimum, frequenter cum aliquo, qui sit studiorum eorundem, sumere materiam vel verae vel etiam fictae controversiae, et diversas partes altercationis modo tueri; quod idem etiam in simplici genere quaestionum fieri potest. ne illudproferenda; cuius rei eadem quae in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur. illa enim ad credendum praeparant iudicem, haec ad pronuntiandum. his pro nostra facultate tractatis non dubitassem transire protinus ad dispositionem, quae ordine ipso sequitur, nisi vererer ne, quoniam fuerunt qui iudicium inventioni subiungerent, praeterisse hunc locum quibusdam viderer, qui mea quidem opinione adeo partibus operis huius omnibus connexus ac mixtus est, ut ne a sententiis quidem aut verbis saltem singulis possit separari, nec magis arte traditur quam gustus aut odor. ideoque nos, quid in quaque re sequendum cavendumque sit, do
Abbreviated transcription (Latin):
sit potentius ꝗͣ in actione quia in uia nobis ip̃i rñdemus in hac ad¬
uersarium qi confessum tenemus Est in primis acuti uidere
quo uidex dicto moueatur.quid respuat quod ex uului sępissime
et aliqñ etiam dicto aliquo facto ne eius deprehenditur et instare
prositienubus et ab iis quȩ non aduiuant ꝗͣ mollissime palam o¬
porrer referre.fatunt hoc medici ut remedia promde ꝑseuerent: ad¬
hibere uel desinant ut illa recipi uel respui uident: non nũꝗͣ si rẽ
euoluẽ ꝓpositam facile non sir.inferenda est alia questio atq in
eam si fieri potest.udex aduoxandus Quid enim cum rñdere nõ
possis agendum est nisi ut aliud inuenies cui aduersaruis rfidẽ
non possit. Inplerisq: iudex est aduocandus ut dixi qui circa tes¬
tes leros et personas medo distat.ꝙ hic patronorum interse cer¬
tamen illa pugna inter testem et patronum excitatio uõ huiꝰ rei

Expanded text:
fit potentius quam in actione, quia in illa nobis ipsi respondemus, in hac adfit potentius quam in actione, quia in illa nobis ipsi respondemus, in hac adversarium quasi confessum tenemus. est inprimis acuti videre, quo iudex dicto moveatur, quid respuat; quod et vultu saepissime et aliquando etiam dicto aliquo factove eius deprehenditur. et instare proficientibus et ab iis, quae non adiuvent, quam mollissime pedem oportet referre. faciunt hoc medici quoque, ut remedia proinde perseverent adhibere vel desinant, ut illa recipi vel respui vident. nonnunquam , si rem evolvere propositam facile non sit, inferenda est alia quaestio, atque in eam iudex, si fieri potest, avocandus. quid enim, cum respondere non possis, agendum est, nisi ut aliud invenias, cui adversarius respondere non possit? In plerisque idem est, ut dixi, qui circa testes locus et personis modo distat, quod hic patronorum inter se certamen, illic pugna inter testem et patronum. exercitatio vero huius rei
Abbreviated transcription (Latin):
firmum est aprimis statim actionibus arripere optimum est quosx¬
pius diutiusq dicatur Illud uix saltem precipiendum iuidetur ne
turnidus et clamosus tantum sit altercator. er quales facti sunt.
qui lr̃as nesciunt. Nam improbitas licer aduersario molesta sit. iu¬
dici inuisa est. nocet etiam diu pugna mhis quȩ obtine̾ non possis
Nam ubi uinci necesse est. expedit. cedere. quia siue plura sunt de
quibus quȩritur facilior erit incertis fides siue n unum mior sol&
pena irrogari uerecundiȩ.Nam culpam presertim deprehensam
ꝑtinaciter tueri culpa altera est. dum stat aties multi in rem con¬
silii atq artis est ut errantem aduers arium trahas et neqͣm lon¬
gissime cogas. ut uaria interim spe exulter ldeo quedam bene dissi¬
inulantur instrumenta instant enim et saepe discrimen omne
res ꝓponẽ quarum utramub& male sit electurus quod in alt̾catiõe

Expanded text:
firmum est a primis statim actionibus arripere optimum est, quo saefirmum est a primis statim actionibus arripere optimum est, quo saepius diutiusque dicatur. illud vix saltem praecipiendum videtur, ne turbidus et clamosus tantum sit altercator, et quales faceti sunt, qui litteras nesciunt. nam improbitas, licet adversario molesta sit, iudici invisa est. nocet etiam diu pugnare in iis quae obtinere non possis. nam , ubi vinci necesse est, expedit cedere; quia, sive plura sunt de quibus quaeritur, facilior erit in ceteris fides, sive unum, mitior solet poena irrogari verecundiae. nam culpam praesertim deprehensam pertinaciter tueri culpa altera est. dum stat acies, multi res consilii atque artis est, ut errantem adversarium trahas et ire quam longissime cogas, ut vana interim spe exultet. ideo quaedam bene dissimulantur instrumenta. instant enim et saepe discrimen omne res proponere quarum utramlibet male sit electurus; quod in altercatione
Abbreviated transcription (Latin):
sermones intercipiant.er omnia in tumultum considant qͦs non
imitari sic acruer propulsare. oporiebit et ip̃orum improburas
iruendiuores seruentur. Nam est res ammi iacents et mollis sup
ex arre non uenit. natura enimnon decetur arte ramen aduuat᷑
inqua precipuum est semper inoculis hr̃e de quoquęritur & ꝙ
uolumus eificere quia ꝓpoĩtum tenentes in rixam non un mus
nec cause debita tempora conintia dolo coneremus gaudetu¬
musq si hor aduers arius facit omnia tempora fere parata sunt me¬
ditatis diligenter quȩq aut ex aduerso dici aut rñderi a nobis
misunt. nonꝰ nũqqͣm tamen sol& tte quiq eẽ artis genus. ut quȩdã
i astiodne dissimulata subito in alterc indo proserando. et mnopia¬
tisiit ipionibus aut ex insidiis citissimo facto similimũ id auiẽ
tuni fatiendim est. cum est aliquis cui rñderi non statm poisi
poruerit auiemsi tempus ad dispomendum fuis& Nam qđ sidet̃

Expanded text:
sermones intercipiant et omnia tumultu confundant, quos ut non sermones intercipiant et omnia tumultu confundant, quos ut non imitari sic acriter propulsare oportebit, et ipsorum improbitateloquendi vices serventur. Non est res animi iacentis et mollis supra ex arte non venit natura enim non docetur, arte tamen adiuvatur. In qua praecipuum est, semper id in oculis habere, de quo quaeritur et quod volumus efficere; quod propositum tenentes nec in rixam ibimus nec causae debita tempora conviciando conteremus gaudebimusque, si hoc adversarius facit. omni tempore fere parata sunt meditatis diligenter, quae aut ex adverse dici aut responderi a nobis possunt. nonnunquam tamen solet hoc quoque esse artis genus, ut quaedam in actione dissimulata subito in altercando proferantur; est inopinatis eruptionibus aut incursioni ex insidiis factae simillimum. id autem tum faciendum, cum est aliquid, cui responderi non statim possit, potuerit autem, si tempus ad disponendum fuisset. nam quod fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
instrumentorumtemporum locorumq: hr̃e notiuam Aliquin
ex tacendum ergo saepe et aliis subicientibus plerĩiq aũcstudio lo¬
quendi fatue mo̾ accedendum ꝙ numqͣ accidit in nr̃a crudelitate ahc¬
na studia crubescamus neq tantum his ip̃is monitoribus clarescit.
exclamantes ut uidex audiar conrium id rẽ qđ ad moueatur sci¬
atq uie qui pronuntiaturus est in causa malum quod taccum. Gre
bonus altricator uitio iracundie: careat. niliꝰ ci ratiomi magis o¬
stat affectus et fere extra causam et plerumq et desormia coui¬
tia facẽ ac mereri cogit. et ip̃os non numq iudices incitat Melior¬
moderatio ac non nũqͣ etiam patia neq enim resutanda im̃ qᷤ
ex conrio dicuntur. sed contemnenda cleuanda ridicula sunt
nec usꝗ̃ plus loxi recipit urbanitas odium mordet et pridor cont̃
turbanies audendum et impudentie fortuer resistendum. Sunt
enimquidam prȩduri in hoc oris ut obstrepant clamore. et melios

Expanded text:
instrumentorum, temporum, locorum habere notitiam; alioqui instrumentorum, temporum, locorum habere notitiam; alioqui et tacendum erit saepe et aliis subiicientibus plerumque autem studio loquendi fatue modo accedendum; quo nonnunquam accidit, ut nostra credulitate aliena stultitia erubescamus. neque tantum cum his ipsis monitoribus clam res erit ;exclamantes, ut iudex audiat contrarium id esse, quod admoneatur, sciatque ille, qui pronuntiaturus est in causa, malum quod tacetur. Quare bonus altercator bstat affectus, et fert extra causam plerumque, et deformia convicia facere ac mereri cogit, et nonnunqmoderatio ac nonnunquam etiam patientia. neque enim refutanda tantum quae ex contrario dicuntur, sed contemnenda, elevanda, ridenda sunt; nec usquam plus loci recipit urbanitas. hoc , dum ordo est et pudor; contra turbantes audendum et impudentiae fortiter resistendum. sunt enim quidam praeduri in hoc oris, ut obstrepant ingenti clamore et medios