comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quiꝰ rapti ersiq fuerint telligit atq tralponit at cum
altior fluitus nec eꝯuitẽ nec peditẽ patit᷑ si ꝑ plana decurrat
ductis młtiphariã sꝑgitur fossis diuisusq fatle tiãsit᷑  Ha¬
ugeri uo ãpnes hascilibus fixis ac suꝑpositis tabul tabłatis
pnii fut uel terte tumłtuario oꝑe colligatis ĩ anibus cupis¬
tupas. additisq t abibus transitũ prebent Expeditiꝟo cqͥ¬
tes fastitulos de tãnis aridis uel ulua face̾ ꝯsuenerũt Suꝑ
quos loricas et armaine uideant᷑ /inponũt Ipsi equiq na¬
tando tiãsent / colligatosq secũ faltes ꝑtrahũt socios / ded̾
Smodius repertũ est ut monoxillos hoc est paulo latiores
tafulas ex singulis z abibus excanatas pro gne̾ ligni et
subtilitate .et. leui ssimas carpentis secũ portet excitus
tabulatis pariter et clauis ferreis temꝑ sparatis Ita absq
mora ꝯscructus pons et fumbꝰ qui pp̃ea hñdi lũt uĩtus

Expanded text:
qui rapti subversique fuerint colligit atque transponit. At cum qui rapti subversique fuerint colligit atque transponit. At cum altior fluctus nec peditem nec equitem patitur, si per plana decurrat, ductis multifariam spargitur fossis divisusque facile transitur. Navigeri vero amnes stilis fixis ac superpositis tabulatis pervii fiunt vel certe tumultuario opere colligatis inanibus cupis additisque trabibus transitum praebent. Expediti vero equites fasces de cannis aridis vel ulva facere consuerunt, super quos loricas et arma, ne udentur, imponunt; ipsi equique natando transeunt colligatosque secum fasces pertrahunt socis. Sed commodius repertum est ut monoxylos, hoc est paulo latiores scafulas ex singulis trabibus excavatas, pro genere ligni et subtilitate levissimas, carpentis secum portet exercitus, tabulatis pariter et clavis ferreis praeparatis. Ita absque mora constructus pons et funibus, qui propterea habendi sunt, vinctus
Abbreviated transcription (Latin):
maioresq torrentes/ et inpedito itinere circũueniat᷑ exci
ista uitare Ita si ad u̾sarioꝵ inꝑitia uel dissiłatio occali¬
onẽ nobis dederit nõ oportet omitti s explorare sollitite
uerũ ꝓ ditores at ti ãsfugas ĩnitare Ut quid hostis moliat᷑
in presenti uel in futuro possimꝰ agnostere / ꝑansq
equitibus at leui armat᷑a ambulantes eosde uel pabula
uittũq q̃rentes ĩpr ouiso terrore deciꝑe.Suc̃admned̾ fliuã
Ntransitu flunoꝵ grauis molestia negligentibus
frequenter emergit Nam si aqua uiolentior uel uelo¬
cior funt aut alueus latior inpedimẽta pueros et iples
interdũ ignauiores solet mergere bellatores Ergo explo¬
rato uado due acies equitũ electis aialibꝰ ordient᷑ int̾uallis
ꝯpetentibꝰ seꝑate / ut per mediũ pedites et inpedimenta
ti ã sẽant Nam acies suꝑior aquarũ inpetũ frangit Inferior

Expanded text:
maioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur exermaioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur exerista vitare, ita, si adversariorum imperitia vel dissimulatio occasionem nobis dederit, non oportet amitti, sed explorare sollicite, proditores ac transfugas invitare, ut quid hostis moliatur in praesenti vel in futurum possimus agnoscere, paratisque equitibus ac levi armatura ambulantes eosdem vel pabula victumque quaerentes inproviso terrore decipere. VII transitu fluviorum gravis molestia neglegentibus frequenter emergit. Nam si aqua violentior fuerit aut alveus latior, impedimenta pueros et ipsos interdum ignaviores solet mergere bellatores. Ergo explorato vado duae acies equitum cum electis animalibus ordinantur intervallis competentibus separatae, ut per medium pedites et impedimenta transeant. Nam acies superior aquarum impetum frangit, inferior
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aduemit repiat᷑ inferior / Nec audeat obuiare cũ tam a
fronte ꝙͣ supͣ caput suũ ternat armatos Ꝙ si ãguste sit
uie s tamen tute meliuis est p̃lidere cũ securibꝰ at dola¬
toriis milites / et cũ labore uias aꝑire ꝙͣ in optimo itinere
ꝑitulũ iustmere Preteͬa nosse debemꝰ hostiũ ꝯsuetudinẽ/
utrũ nocte an ĩcipiente die /an hora reficiendi lassil suꝑ¬
uenire ꝯsueuerũt/ et id iudicare quod illos facturos pũtam
ex more Iam uo utrũ equitibꝰ xet ꝓeditibꝰ utrũ conta¬
tisan sagittariis amplius ualeant utaĩ nuo hom̃i an ar¬
morũ munitione p̃cellant stire nos ꝯuenit / et ordinare
quod nobis utile allis dotet᷑ aduerlũ Tractare quoq per
diem/ an per noctẽsiter expediat ĩthoare/ quãta lotoꝵ intͣ¬
ualla sint / ad que cupimꝰ ꝓ̃perare / ne estate/ aq̃ penuria
obsit eñtibꝰ/ ne hyeme difficiles ant ũsie ottrãt paludes¬

Expanded text:
cum advenerit, repperiatur inferior nec audeat obviare, cum tam a cum advenerit, repperiatur inferior nec audeat obviare, cum tam a fronte quam supra caput suum cernat armatos. Quod si angustae sunt viae sed tamen tutae, melius est praecedere cum securibus ac dolatoriis milites et cum labore vias aperire quam in optimo itinere periculum sustinere. Praeterea nosse debemus hostium consuetudinem, utrum nocte an incipiente die an hora reficiendi lassis supervenire consueverint, et id vitare quod illos facturos putamus ex more. Iam vero utrum peditibus an equitibus, utrum contatis an sagittariis amplius valeant, utrum numero hominum an armorum munitione praecellant, scire nos convenit et ordinare quod nobis utile, illis docetur adversum, tractare quoque, per diem an per noctem iter expediat inchoari, quanta locorum intervalla sint ad quae cupimus properare, ne aestate aquae penuria obsit euntibus, ne hieme difficiles aut inviae occurrant paludes
Abbreviated transcription (Latin):
negligentiã aliis festinãtibꝯ aliis tardius incedentibꝰ inter¬
rũpant᷑ aties aut terte actenet᷑/ Cõtinuo enĩ hostes int᷑¬
prolata ꝑuadũt/ Preponẽdi gͦ sunt ex̾citatissimi campi¬
doctores uicarii uel tribuni qui alacriores retardent / et pi¬
grius in cedentel accelerare ꝯpellant Nam qui mltũ pre¬
cesserint/ suꝑuentu facto / nõ tam redire / ꝙͣ effuge̾ tupint̃
Qui xo extremi sunt / delerti a suil ua hostiñ/ et ꝓpͥa despe¬
ratione suꝑant᷑. Stiendũ etiã ꝙ aduersarii in his locilꝰ
que fibi oportuna ĩtelligũt subsessas occultius tollocant
uel aperto marte inpetũ faciũt S ne secreta noceant
deprehenia uo subsessacirtũueniat᷑ utiliter plui ꝑiculi
iustinet ꝙͣ parabat interre / aꝑta autẽ uis si p̃paret᷑ in mõ¬
tibus altiora lora p̃missis p̃sidiis sunt occupanda. ut hostis

Expanded text:
neglegentiam aliis festinantibus aliis tardius incedentibus interneglegentiam aliis festinantibus aliis tardius incedentibus interrumpatur acies aut certe tenuetur; continuo enim hostes interpolata pervadunt. Praeponendi ergo sunt exercitatissimi campidoctores vicarii vel tribuni, qui alacriores retardent et pigrius incedentes accelerare compellant. Nam qui multum praecesserint superventu facto non tam redire quam effugere cupiunt, qui vero extremi sunt deserti a suis vi hostium et propria desperatione superantur. Sciendum etiam quod adversarii in his locis quae sibi oportuna intellegunt subsessas occultius collocant vel aperto Marte impetum faciunt. Sed ne secreta noceant Deprehensa vero subsessa, si circumveniatur utiliter, plus periculi sustinet quam parabat inferre. Aperta autem vis si praeparetur in montibus, altiora loca praemissis sunt praesidiis occupanda, ut hostis,
Abbreviated transcription (Latin):
nibus int̾dũ uulneratis in terdũ timentibꝰ et sagitaruis
clamore pauefattis pugnãtes milites turbarent ne dissi
longiꝰant ꝯglobati amplius ꝙͣ expedit inpedirẽt suos
hostibusq prodessent/ Et ideo ad exemplũ militũ ena
inpedimenta sub quibus lignis ordinanda duxerũt Deniq
ex ipsis talombus quos galearios uotant y doneosar pito
usu legebant/ quos nõ amplius ꝙͣ ducentis sagmariis puerisq
p̃ficerent hisq uexilla dabant ut scirent ad que signa deberent
inpedimẽta collige̾/ S ꝓpugnatores ab ĩpedimẽtis laxamento aliqͦ
diuidũt᷑ ne ꝯstipati ledant᷑ in prelio Ambulante ex̃citu ut locoꝵ
uarietas euenit᷑ ita defensionis ratio uariat᷑ Itam ĩ cãpis
patentibꝰ equites magis solent ĩpugnare ꝙͣ pedites At uero
in locis siluestribꝰ uel montuosis siue palustribꝰ pedestres
magis formidande sunt copie. Illudq u̾itandũ est / ne per

Expanded text:
nibus interdum vulneratis interdum timentibus et sagmariis nibus interdum vulneratis interdum timentibus et sagmariis clamore pavefactis pugnantes milites turbarentur, ne dispersi longius aut conglobati amplius quam expedit impedirent suis hostibusque prodessent. Et ideo ad exemplum militum etiam impedimenta sub quibusdam signis ordinanda duxerunt. Denique ex ipsis calonibus, quos galiarios vocant, idoneos ac usu legebant quos non amplius quam ducentis sagmariis puerisque praeficerent, hisque vexilla dabant, ut scirent ad quae signa deberent impedimenta colligere. Sed propugnatores ab impedimentis laxamento aliquo dividuntur, ne constipati laedantur in proelio.Ambulante exercitu, ut locorum varietas evenerit, ita defensionis ratio variatur. Nam in campis patentibus equites magis solent impugnare quam pedites; at vero in locis silvestribus vel montuosis sive palustribus pedestres magis formidandae sunt copiae. Illudque vitandum, ne per
Abbreviated transcription (Latin):
inpedmẽta saginari talones. Uchitulaq ĩ medio collo¬
tent᷑ ita ut expedita pars peditũ et equitũ subsequatir
llam ãbulantibus interdũ quidẽ fronte /s frequẽtiꝰ a tergo
suꝑuẽtus infertur /A lateribꝰ quoq pari armatoꝵ mañ
inpedimẽta claudenda sunt Nam insidiatores in alio loco¬
inpulsant transuerso frequenter incurlu Illud tũ p̃tipue
seruãdũ est ut ea pari ad quã hostis uenturus treditur
oppositissimis lectissimis equitibus et leui qt ͤ mmatura uet
nõ etiã peditibus sagitariis nuiniat᷑ Quod si undiq trũ¬
fũdãtur ũiici undiq debent p̃parata esse subsidia lle
Uo repẽtinꝰ tumultus amplius noceat / ante ꝯmouẽdi sut
milites ait parati sint aĩo ut arma in maĩbꝰ habeant¬
Nam in ncĩtate subita que ꝯterrent ꝓuisa nõ solẽt eẽ
formidini/ Antiqui diligentissime p̃cauebant / ne a calo¬

Expanded text:
impedimenta sagmarii calones vehiculaque in medio colloimpedimenta sagmarii calones vehiculaque in medio collocentur, ita ut expedita pars peditum et equitum subsequatur. Nam ambulantibus interdum quidem a fronte sed frequentius a tergo superventus infertur. A lateribus quoque pari armatorum manu impedimenta claudenda sunt; nam insidiatores transversos frequenter incursant. Illud tamen praecipue servandum est, ut ea pars ad quam hostis venturus creditur oppositis lectissimis equitibus et levi armatura nec non etiam peditibus sagittariis muniatur. Quod si undique circumfunduntur inimici, undique debent praeparata esse subsidia. Ne vero repentinus tumultus amplius noceat, ante commonendi sunt milites ut parati sint animo, ut arma in manibus habeant: in necessitate subita conterrent, provisa non solent esse formidini. Antiqui diligentissime praecavebant ne a calo
Abbreviated transcription (Latin):
lota uel quibus itmeribus sit profecturꝰ ex̃citus ignoretur
Tutissimũ nãq in expeditionibus tredit᷑ facienda nesciri.
Ob hoc ueteres mino tauri signũ in legionibus habuer̃t
Ut quẽ admodũ ille in intimo et secretissamo laberintho
ab ditus ꝑhibet᷑ ita ducis ꝯciliũ sꝑ ess occultũ/ Securũ
iter agit᷑ quod agendũ hostes mĩme suspitant᷑ uer̃u qr
exploratores altunsecus missi ꝑfectionẽ suspettionibꝰ uel
oculis dep̃hendũt et interdũ trãsfugi ꝓditoresq /non
desũt quẽ admodũ octurri ingruẽtibu debeat ĩtimet
Dux tũ agmne ex̃citus profecturꝰ fidelissimos argutissi¬
mosstũ equis probatissimis mittat qui lota ꝑ que iter fa
opant᷑ exploratores noctibꝰ ꝙ diebus llam quod ãmõ ipse
sui proditor ĩuenit᷑ nuꝰ spetulator fuiꝰt ab aditsariis ꝯpre¬
hensuis Primũ igͣ fequites iter arripiant / deide pedites

Expanded text:
loca vel quibus itineribus sit profecturus exercitus ignoretur; loca vel quibus itineribus sit profecturus exercitus ignoretur; tutissimum namque in expeditionibus creditur facienda nesciri. Ob hoc veteres Minotauri signum in legionibus habuerunt, ut quemadmodum ille in intimo et secretissimo labyrintho abditus perhibetur, ita ducis consilium semper esset occultum. Securum iter agitur quod agendum hostes minime suspicantur. Verum, quia exploratores altrinsecus missi profectionem suspicionibus vel oculis deprehendunt et interdum transfugae proditoresque non desunt, quemadmodum occurri ingruentibus debeat intimetur. Dux cum agmine exercitus profecturus fidelissimos argutissimosque cum equis probatissimis mittat qui loca per quae iter operantur exploratores noctibus quam diebus; nam quodammodo ipse sui proditor invenitur cuius speculator fuerit ab adversariis comprehensus. Primi ergo equites iter arripiant, deinde pedites;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpendia diñticula/ montes fluiã ad fidem destripta ꝯsidẽt
usq eo ut sollertiores duces itmera ꝓuĩtiarũ in quibꝰ nctĩ¬
tas gerebat᷑ nõ tantũ ad notata s etiã pita habuisse fir¬
ment᷑ ut nõ solũ ꝯtilio mentis xm aspectu oculoꝵ uiã pro¬
fecturus eligeret. Ideo a prudentioribus et honoratis et
locoꝵ gnaris seꝑatĩ debet uiiu̾sa ꝑquiuere / et uitatẽ tolligẽ
de pluribꝰ Preterea sub ꝑitulo eligendi sunt uiarũ duces
y doneosscientesq ꝑfitere ꝑciꝑe/ eosq custodie mãcipare
addita pene ꝯtestatione uel p̃mii / Erũt enĩ utiles/ tũ
intelligant ne fugiendi sibi copiã suꝑesse et fidei premiũ
ac ꝑfidie parata supplicia Prouidendũ quoq ut sapientes
ex̾citati q̃rant᷑/ ne duoꝵ aut triũ error distrimẽ pariat
uniulis Interdũ aut̃ inperita rusticitas plura ꝓmittit et
tredit se scire que nescit /z tantele caput est ut ad que

Expanded text:
compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, usque eo ut sollertiores duces itineraria provinciarum in quibus necessitas gerebatur non tantum adnotata sed etiam picta habuisse firmentur, ut non solum consilio mentis verum aspectu oculorum viam profecturus eligeret. Ad hoc a prudentioribus et honoratis ac locorum gnaris separatim debet universa perquirere et veritatem colligere de pluribus, praeterea sub periculo eligentium viarum duces idoneos scientesque percipere eosque custodiae mancipare addita poenae ostentatione vel praemii; erunt enim utiles cum intellegant nec fugiendi sibi copiam superesse et fidei praemium ac perfidiae parata supplicia. Providendum quoque ut sapientes exercitatique quaerantur, ne duorum aut trium error discrimen pariat universis; interdum autem imperita rusticitas plura promittit et credit se scire quae nescit. Sed cautelae caput est ut ad quae
Abbreviated transcription (Latin):
Aliꝙͣti in castelloꝵ aut urbĩ turribꝰ appendũt trabes quibꝰ
alñ erectis alũ depositis inditãt que gerũt.
Quãta sit huãda tantela cũ uicimi hostibꝰ mouet᷑ extitꝰ .c.u¬
ui rem militarẽ studiosius didicerũt asserũt plura ĩ iti¬
neribus ꝙͣ in ipsa acie ꝑitula solere ꝯtinge̾. Nam in cõ¬
Aictu armati scrictomines/ et hostẽ tominꝰ uident et ad pus
nãdũ/ aĩo ueniũt p̃p̃arati. In itine̾ nunꝰ armatꝰ minꝰq at¬
tentus est miles et suꝑuẽtus inpetu uel frande subsesse᷑ re¬
pente turbat Ideo om̃ni tura oĩq diligentia ꝓuidere dux
debet / ne ꝓficiscens patiat᷑ incursũ uel facile at etiam smne
dãpno repellat illatũ Pmũ itmnera dnm regionũ in quibus
bellũ gerit᷑ plenissime deb hr̃e perscripta ita ut lotoꝵ int᷑¬
ualla nõ solũ passim̃ ño s etiã uiarũ qualitates ꝑdistat/

Expanded text:
Aliquanti in castellorum aut urbium turribus appendunt trabes, quibus Aliquanti in castellorum aut urbium turribus appendunt trabes, quibus aliquando erectis aliquando depositis indicant quae geruntur. VI QVANTA SIT SERVANDA CAVTELA CVM VICINIS HOSTIBVS Mui rem militarem studiosius didicerunt, asserunt plura in itineribus, quam in ipsa acie, pericula solere contingere: nam in conflictu armati sunt omnes et hostem comminunandum animo veniunt praeparati; in itinere minus armatus minusque attentus est miles et superventus impetu vel fraude subsessae repente turbatur. Ideo omni cura omnique diligentia providere dux debet ne proficiscens patiatur incursum vel facile ac sine damno repellat inlatum. Primum itineraria omnium regionum in quibus bellum geritur plenissime debet habere perscripta, ita ut locorum intervalla non solum passuum numero sed etiam viarum qualitate perdiscat,
Abbreviated transcription (Latin):
aut terte regredi oporteat Utiñ longe ꝑsequi fugientes
mreteptui canere Muta signa i quile dracones uexillo
flãmule cufe pinne Quotũq enĩ hec ferri iusserit ductor
contẽ est sigͥnũ suĩ comitãtes milites ꝑgant / Sunt et¬
alia muta signa que dux belli in equis aut indumẽtis/ et in
ipsis armissut dinostat᷑ hostis p̃cipit tustodiri. Pretẽa mami
aliquid uel flagello more barbarito uel terte mota / qua utit
ueste signifitat. Que omniã in sedibus itmeribus in oĩ ex̾ci¬
tatione castrenii uninͣsi milites et sequi et ĩtellige̾ ꝯsuestãt
Continuns enĩ ulus nccius uidet᷑ in pate emul ret que in p̃lii
ꝯfusione huanda sit / Item mutũ et tõe signũ est quotiens
ꝑficiscente turba excitatus puluis ad siłitudinẽ nubiũ surgit
hostiũq prodit aduentũ Siłr si diuise sint copie ꝑ noctẽ
flãmis ꝑ diẽ fumo sig̃cant sociis quod aliter nõ põt nũtiari

Expanded text:
an certe regredi oporteat, utrum longe persequi fugientes an certe regredi oporteat, utrum longe persequi fugientes an receptui canere. Muta signa sunt aquilae dracones vexilla flammulae tufae pinnae; quocumque enim haec ferri iusserit ductor, eo necesse est signum suum comitantes milites pergant. Sunt ealia muta signa quae dux belli in equis aut indumentis et in ipsis armis, ut dinoscatur hostis, praecipit custodiri. Praeterea manu aliquid vel flagello more barbarico vel certe mota qua utitur veste significat. Quae omnia in sedibus, in itineribus, in omni exercitatione castrensi, universi milites et sequi et intellegere consuescant. Continuus enim usus necessarius videtur in pace eius rei quae in proelii confusione servanda sit. Item mutum et commune signum est quotiens proficiscente turba excitatus pulvis ad similitudinem nubium surgit hostiumque prodit adventum. Similiter, si divisae sint copiae, per noctem flammis, per diem fumo significant sociis quod aliter non potest nuntiari.
Abbreviated transcription (Latin):
plura ex tempore iubenda atq fatienda sint antiquꝰ oĩ
gentiũ usiis ĩuenit quomõ ꝙ solus dux utile inditasset
per signa totus agnosceret ⁊ sequeret᷑ ex̃titus Tua itaq
gnã ostat esse signoꝵ uocalia / semibotalia et muta Ruoꝵ
uocalia et semi bocalia ꝑtipiũt᷑ auribꝰ Muta uo referunt᷑ ad
otulos. Uotalia ditũtur que uoce huãna ꝓnũtiant᷑ sicut in¬
uigliis et in p̃lio /pro signo dicit᷑ ut puta uictoria palmas
dtus deus nob̃tũ triũphus inꝑatoril et alia quetũq uoluẽt
tos agnostant/ et explorãtes inter m.õs xsent inpune
Semiuocalia sunt que per tubã aut cornu a buciã dãt᷑¬
Tuba que dirtã est appellat᷑ bucma / que in semet ere cculo
flectit᷑ Cormi quod exuris agrestibꝰ argento nexũ tẽdẽ¬
rato irte spũ quẽ canentis flatus emittit audit᷑ llam indii¬
bitatis ꝑ ħ sonis agnoscit ex̾titus utiũ stare uel progredi

Expanded text:
plura ex tempore iubenda atque facienda sint, antiquus omnium plura ex tempore iubenda atque facienda sint, antiquus omnium gentium usus invenit quomodo quod solus dux utile iudicasset per signa totus agnosceret et sequeretur exercitus. Tria itaque genera constat esse signorum, vocalia semivocalia muta; quorum vocalia et semivocalia percipiuntur auribus, muta vero referuntur ad oculos. Vocalia dicuntur quae voce humana pronuntianto signo dicitur ut puta ‘victoriaʼ ‘palmaʼ ‘virtusʼ ‘Deus nobiscumʼ ‘triumphus imperatorisʼ et alia quaecumque voluerit tes agnoscant et explorantes inter nostros versentur impune. Semituba que directa est appellatur: buccina que in semet ereo cflectitur, cornu quod ex uris agrestibus, argento nexum, temperato arte spiritu quem canentis flatus emittit auditur. Nam indubitatis per haec sonis agnoscit exercitus utrum stare vel progredi
Abbreviated transcription (Latin):
litate ut tũ abiciũt existiment᷑ el ecti Nũꝙͣ en ĩ ad ꝯtumariã
pari ꝯsensu młtitudo ꝓrũpit s intitant᷑ a pantis qͥ uicioꝵ
telerũq inpunitatẽ sperant pectare cũ płimis. Ssi ferri
meditinã ncc̃itas extrema ꝑsuaserit rectius est maioꝵ mnou¬
re in auctores tͥminũ uindicari ut ad omnes metus ad pan¬
cospena ꝑueĩat Laudabiliores tamẽ duces sunt quoꝵ eũ
tit̃ ad modestiã labor et x̾tus instituit ꝙͣ illi quoꝵ mili¬
tes ad obedientiã formido supplicioꝵ ꝯpellit/¬
Signoꝵ militariũ quãta sunt gna.c. .¬
ulta quidẽ sunt edirenda atq obseruãda pugnãtib
si quecẽ nulla sit negligentie uenia ubi de salute tertat
Sed inter reliqua nichil magis ꝙͣ ad uictoriã proficit ꝙ mo¬
nitis obtẽperare signoꝵ Nam tũ uoce sola inter plioꝵ tu¬
multus regi młtitudo nõ possit / et cũ pro nitĩtate rerum

Expanded text:
litate ut cum abiciuntur videantur electi. Numquam enim ad contumaciam litate ut cum abiciuntur videantur electi. Numquam enim ad contumaciam pari consensu multitudo prorumpit sed incitatur a paucis, qui vitiorum scelerumque impunitatem sperant peccare cum plurimis. Quod si ferri medicinam necessitas extrema persuaserit, rectius est more maiorum in auctores criminum vindicari, ut ad omnes metus, ad paucos poena perveniat. Laudabrcitum ad modestiam labor et usus instituit, quam illi quorum milites ad obedientiam supplicioGNORVM MILITARIVM QVANTA SINT GENERA Multa quidem sunt discenda atque observanda pugnantibus, siquidem nulla sit neglegentiae venia ubi de salute certatur; sed inter reliqua nihil magis ad victoriam proficit quam monitis obtemperare signorum. Nam cum voce sola inter proeliorum tumultus regi multitudo non possit et cum pro necessitate rerum
Abbreviated transcription (Latin):
sedibus estmio ⁊pr̃e ad natãdũ cogendi sunt omnes ptea
siluã cedẽ/ iter per dumos et abrupta face̾ materiã dedo¬
detrudant᷑ scutis ĩuitẽ obiuãtibꝰ niti Ita ex̾citati et ern¬
diti in se dibus milites siue illi legionarii siue auxiliares
siue equites fuerint tũ ad expeditionẽ ex diu̾sis ꝯuenerĩt
nũs emulatione ututis p̾liũ magis nitẽ habent optare
ꝙͣ otiũ Nemo cogitat de tumultu / qui fiduciã de arte uel
uiribus gerit / Dux aũt debet esse attentꝰ ut in oĩbus
legionibꝰ sue auxiliis uel uexillatiomibus anẜ tribunis
uitariis pͥncipiisq si qui turbilent uel leditioni si sunt
milites nõ pro ĩuidia suggerentiũ s properũ uitate
cognoscat / eosq prudentiore ꝯcilio segregatos a tastris
ad agendũ aliquid quod ipsis prope uideat᷑ optabile ant ad
tastella urbesq deputẽt muniendas /atq huãdas tãta subti¬

Expanded text:
sedibus, aestivo tempore ad natandum cogendi sunt omnes, praeterea sedibus, aestivo tempore ad natandum cogendi sunt omnes, praeterea silvam caedere, iter per dumos et abrupta facere, materiem dedodetrudantur scutis invicem obviantibus niti. Ita exercitati et eruditi in sedibus milites, sive illi legionarii sive auxiliares sive equites fuerint, cum ad expeditionem ex diversis convenerint numeris, aemulatione virtutis proelium magis necesse habent optare quam otium. Nemo cogitat de tumultu qui fiduciam de arte vel viribus gerit. Dux autem esse debet attentus ut in omnibus legionibus sive auxiliis vel vexillationibus a tribunis vicariis principiisque, si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentum sed pro rerum veritate cognoscat eosque prudentiore consilio segregatos a castris ad agendum aliquid quod ipsis prope videatur optabile aut ad castella urbesque deputet muniendas atque servandas, tanta subti
Abbreviated transcription (Latin):
peditione nttẽ est iustinere Preterea metuẽtes preliũ
qui armoꝵ excitia declinarent / ad eiusmodi p̃cipitant᷑
audatiã Cui unlneri młtiplex meditina ꝯsueuit opponi. Ut¬
dũ adhuc seꝑati sunt / et in sedibus suis ⁊ rsbunoꝵ. uel uica¬
riorũ necnon etiã principioꝵ ad omnẽ disciplinã artissiã
seueritate teneant᷑ nichilq aliud/ nisi deuotionẽ modera¬
tionẽq custodiant / tampi cursionẽ ut ipsi appellãt inspec¬
tationẽq armorũ assidue taciant Nullis ꝯmeatibꝰ uacent
ad nomẽ qñ ad signa obhuare nõ desinat Ad sagitas iaci¬
endas/ ad missilia dirigenda/ ad iattandos lapides uel fũda
uel manu Ad armature gestũ Ad uettes pro siłitudiẽ gladi¬
orũ pũctim celimq feriendo multo die us ad sudorẽ sunt fre-¬
quentissime detinendi/ Cursu etiã et saltu ad trãsiliendas
fossas nichilomꝰ inbuẽdi seu mare seu fluuiꝰ uitinꝰ est

Expanded text:
peditione necesse est sustinere, praeterea metuentes proelium peditione necesse est sustinere, praeterea metuentes proelium qui armorum exercitia declinarant, ad eiusmodi praecipitantur audaciam. Cui vulneri multiplex medicina consuevit opponi. Dum adhuc separati sunt et in sedibus suis, tribunorum vel vicariorum nec non etiam principiorum ad omnem disciplinam artissima severitate teneantur nihilque aliud nisi devotionem moderationemque custodiant, campicursionem, ut ipsi appellant, inspectionemque armorum assidue faciant, nullis commeatibus vacent, ad nomen, ad signa observare non desinant. Ad sagittas iaciendas, ad missibilia dirigenda, ad iactandos lapides vel funda vel manu, ad armaturae gestum, ad vectes pro similitudine gladiorum punctim caesimque feriendo multo die usque ad sudorem sunt frequentissime detinendi, cursu etiam et saltu ad transmittendas fossas nihilo minus imbuendi. Seu mare sive fluvius vicinus est
Abbreviated transcription (Latin):
et pabuliestate aquarũ uitãda est diffitaltas frumẽti
Uo et ateti uel uiniꝰ nec nõ etiã salis oĩ tprẽ nccitas decli¬
nanda est Ita ut urbes tastella ab his militibus qui minꝰ
ꝓmpti ĩueniũt᷑ in atie armis sãgittil ustibalis fondis etĩ
et saxii onagris balistisq defendant᷑ Precipueq tauẽdꝰ
riis decipiat᷑ ꝓuĩcialiũ in canta simplicitas frequẽtius eĩ con¬
mercierũ patisq siłatio tredulis plusꝙͣ arma nocuerũt Sua
rõne famẽ tolletti patiñtur hostes disꝑsi xo crebris suꝑuẽ¬
tibus fatile uintũtur.
Quẽ admod̾ oporte it ꝓuideri ne se ditionẽ milites fatiãt .c.s¬
Nterdũ mou̾et tumłtũ ex diũsis lotis collectꝰ ex̾citꝰ/
Et cũ pugnare nollet irasci se simulat tur nõ ducat᷑
ad bellũ quod hi p̃cipue fatiut̃ qui in sedibus o ciose delita¬
teq uixerũt/ Nam asꝑitate insoliti laboris offensi quã ĩ ex¬

Expanded text:
et pabuli, aestate aquarum vitanda est difficultas, frumenti et pabuli, aestate aquarum vitanda est difficultas, frumenti vero et aceti vel vini nec non etiam salis omni tempore necessitas declinanda, ita ut urbes atque castella ab his militibus qui minus prompti inveniuntur in acie armis sagittis fustibalis fundis etiam et saxis onagris ballistisque defendantur.Praecipueque riis decipiatur provincialium incauta simplicitas; frequentius enim commerciorum pacisque simulatio credulis quam arma nocuerunt.Qua ratione famem collecti patiuntur hostes, dispersi vero crebris superventibus facile vincuntur. IIII QVEMADMODVM OPORTEAT PROVIDERI NE SEDITIONEM MILITES FACIANT Interdum movet tumultum ex diversis locis collectus exercitus et cum pugnare nolit irasci se simulat cur non ducatur ad bellum; quod hi praecipue faciunt qui in sedibus otiose delicateque vixerunt. Nam asperitate insoliti laboris offensi quem in ex
Abbreviated transcription (Latin):
fferens uellũ ad uictũ suũ potĩt octupare / nõ solũ ad moni¬
tis per eduta possessoribus s etiã coactis per eleitos exeri¬
tores ad rastella ydonea / et armator firmata presidiis
Uel ad tutissimas ꝯferendũ est riuitates. urgendiq ꝓmnia¬
les sunt ut ante eruptionẽ seq et sua menibꝰ condant
Reparatio et ã muroꝵ tormẽtorũq om̃ ante turãda ẽ
Ham si semel hostes p̃uenerint octupatos/ metu uniu̾sa
turbant᷑ Et que ex aliisurbibus petenda lunt int̾clusis
itmeribus denegant᷑ / Sed fidelis anreoꝵ tustodia/ et e¬
rogatio moderata ꝯsueuit sufficere pro copia maxime
si ab mitio ꝓturet᷑ꝰ. Ceterũ sera est ꝑsimonia tũt suare
tũ defitit In expeditionibus ardius per capita magisa
militũ ꝙͣ per dignitates ab antiquis p̃bebant᷑ añone ita ut
post nitĩtatẽ eisdem a rep. redderent᷑ hyeme lignorũ

Expanded text:
inferens bellum ad victum suum poterit occupare non solum admoniinferens bellum ad victum suum poterit occupare non solum admonitis per edicta possessoribus sed etiam coactis per electos executores ad castella idonea et armatorum firmata praesidiis vel ad tutissimas conferendum est civitates, urgendique provinciales ut ante irruptionem seque et sua moenibus condant. Reparatio etiam murorum tormentorumque omnium ante curanda est. Nam si semel hostes praevenerint occupatos, metu universa turbantur, et quae ex aliis urbibus petenda sunt interclusis itineribus denegantur. Sed fidelis horreorum custodia et erogatio moderata consuevit sufficere pro copia, maxime si ab initio procuretur. Ceterum sera parsimonia est tunc servare cum deficit. In expeditionibus arduis per capita magis militum quam per dignitates ab antiquis praebebantur annonae, ita ut post necessitatem eisdem a re publica redderentur.Hieme lignorum
Abbreviated transcription (Latin):
Rdo postulat ut de ꝯmeatu ꝑ abulo frumẽtisq dicat᷑
Sepius enĩ penuria ꝙ pugna ꝯsumit excitũ et ferro
senior fames est Deinde reliquil calibus poteltim tẽpore
subuẽiri. Pabulatio et annona In nccĩtate remediũ nõ
habent nisi ante condant᷑/ In oĩ expeditione unũ est et
maxiũ ꝯciliũ ut tibi sufficiat uictus hostes frangat
ĩo pia / Anteꝙͣ igͥ inchoet᷑ bellũ/ de copiis expensisq solers
debet esse rractatus ut ꝑabulũ frumentũ cetereq anno¬
narie speties quas a ꝓũtialibus ꝯ suetudo depossit maturiꝰ
exigant᷑ m oportunis ad rem aurgerendã acutissimis
loqis amplior semꝑ ꝙͣ modis sufficiat as gregit at si tri¬
buta defiriant pro rogato auro ꝯꝑanda sunt oiã Neq eĩ
diuitioꝵ setura possessio est nisi armoꝵ defensione huetͤ
frequẽter enĩ nc̃ltas geminat᷑/ et obsidio sepe fit longior
terea quidquid in petore uel quatũq faige uinoq hostis

Expanded text:
rdo postulat ut de commeatu pabulo frumentisque dicatur. Saepius enim penuria quam pugna consumit exercitum, et ferro saevior fames est. Deinde reliquis casibus potest in tempore subveniri, pabulatio et annona in necessitate remedium non habent nisi ante condantur. In omni expeditione unum est et maximum telum ut tibi sufficiat victus, hostes frangat inopia.Ante igitur quam inchoetur bellum, de copiis expensisque sollers debet esse tractatus, ut pabula frumentum ceteraeque annonariae species quas a provincialibus consuetudo deposcit maturius exigantur et in oportunis ad rem gerendam ac munitissimis locis amplior semper modus quam sufficit adgregetur. Quod si tributa deficiunt, prorogato auro comparanda sunt omnia; neque enim divitiarum secura possessio est nisi armorum defensione servetur. Frequenter autem necessitas geminatur et obsidio saepe fit longior Praeterea quicquid in pecore vel quacumque fruge vinoque hostis
Abbreviated transcription (Latin):
diasset rursus post se p̃cisis arboribus uias claudũt quas
concides uotant ut ad uersariis facultatẽ adimat᷑ ꝑsequẽdi
Et pene utriq parti in itinẽ ab subsessis coil õctasio est
Nam qui p̃tedit oportunis uallibus uł siluosis montibus¬
aiquas post se relinquit insidias In quas cũ inciderit ũ ꝰ
recurrit ipse / et adiuuat suos Qui uo sequit᷑ auertis
semitis longe ante destinat expeditossut p̃cedentẽ aduer¬
sarĩ arceat trãsitu / dereptũqr a fronte et a tergo ꝯcludat
Dormientibus noctu aduersarios et qui p̃cessit potest re¬
gredi / et qui sequit᷑ ꝙͣtũ uis intersit potest suꝑuenr̃e per
frandẽ. In trãlfretatione fliuõꝵ qui p̃cedit illã partẽ tẽp¬
tat oppͥmere que pͣ tnͣssierit dũ reliqui alueo seꝑant᷑ Q¬

Expanded text:
dias; et rursus post se praecisis arboribus vias claudunt, quas dias; et rursus post se praecisis arboribus vias claudunt, quas concaedes vocant, ut adversariis facultatem adimant persequendi. Et paene utrique parti in itinere ad subsessas communis occasio est. Nam qui praecedit oportunis vallibus vel silvosis montibus post se relinquit insidias, in quas cum inciderit inimicus, recurrit ipse et adiuvat suos; qui vero sequitur aversis semitis longe ante destinat expeditos et praecedentem adversarium arcet a transitu deceptumque a fronte et a tergo concludit. Dormientibus noctu adversariis et qui praecessit potest regredi et qui sequitur, quantumvis intersit, potest supervenire per fraudem. In transfretatione fluviorum qui praecedit illam partem temptat opprimere quae prima transierit dum reliqui alveo separ
Abbreviated transcription (Latin):
equos suos pastentibus at nichil tale suspitantibꝰ suꝑ¬
modi ocrasionibꝰ ꝑnities inferẽda Hot enĩ tasu opp̃ssis
nec utus potest nẽc młtitudo ꝓdesse qr qui in acie
publica uintet᷑ pugna licet et ibi płimũ ars pr̾osit
tamẽ ad defensionẽ suã potest accusare fortunã Qui
uo suꝑuentũ insidias subsessas passus est tulpã suã nõ
potest extusare / qr hec euitare potuit/ et ꝑ speculato-¬
res ydoneos ante ꝯgnoscere. Cum receditur tał fraus i ta¬
fieri ꝯsueuit Necto itinere panti equites insequũtur¬
ũmicoꝵ ꝑueniũt equites tẽptant leuiter atq discedunt
Ille tredit quid quid insidiaꝵ fuit p̃tisse/ et sine cura resol¬
iitur ad negligentiã Tunc illa mamiis que secreto itmẽ
destinata fuerit suꝑueniẽi opprimit ignorãtes. Multi
tũ ab hoste discedũt si per siluas ituri sunt p̃mittũt qui
angusta uel abrupta otrupent lota ne ibidẽ patiant᷑ ĩsi¬

Expanded text:
equos suos pascentibus ac nihil tale suspicantibus, supequos suos pascentibus ac nihil tale suspicantibus, supmodi occasionibus pernicies inferenda. Hoc enim casu oppressis nec virtus potest nec multitudo prodesse. Qui in acie publica vincitur pugna, licet et ibi ars plurimum prosit, tamen ad defensionem suam potest accusare fortunam; qui vero superventum insidias subsessas passus est, culpam suam non potest excusare, quia haec evitare potuit et per speculatores idoneos ante cognoscere.Cum receditur, talis fraus fieri consuevit. Recto itinere pauci equites insequunturicorum pervenerint equites, temptant leviter atque discedunt; ille credit quicquid insidiarum fuerat praeterisse et sine cura resolvitur ad neglegentiam; tunc illa manus quae secreto itinere destinata fuerat superveniens opprimit ignorantes. Multi, cum ab hoste discedunt, si per silvas ituri sunt, praemittunt qui angusta vel abrupta occupent loca, ne ibidem patiantur insi
Abbreviated transcription (Latin):
sensim postea tessimq ad illos iũgebant/ quos subduxant
pͥmũ aliquãti exploratis it meribus notte tũ ex̃titu rece¬
debint / ut hostes die orta tũ intellexissent / nõ possent
ꝯp̃hendere p̃cedentes P̃te̾a leuis armat᷑a p̃mittebat᷑ ad
tohiessad quos subito tuto reuotaret᷑ ex̾ctus etsi hostes
in sequi uoluissent a leui armatã / que ante occupauerat
lotũ ad ditis equitibus fundebant᷑ Nichil enĩ ꝑiculosus
estimat ꝙͣ si incõsulte in sequẽtibul ab his qͣm̃ in subsessa
fuint uel qui ante seꝑauerut obuiet᷑/ Hoc tempat est
quo oportinte ꝯtocentur ĩfedre/ qr ad uersũ fugiẽtef mator
andatia/ et minor cura est
Qͣndo tempꝰ est quo oportune ꝯlocent᷑ insidie qr ad¬
uersus fugientes maior audatia et mĩor tura est.c. 24.¬
Et essario autẽ amplior secitas grauiꝰ solet habere
discrimẽ / In p̾aratil cibũ capientibus In itmere lassis

Expanded text:
sensim postea cessimque ad illos iungebant quos subduxerant sensim postea cessimque ad illos iungebant quos subduxerant primum. Aliquanti exploratis itineribus nocte cum exercitu recedebant, ut hostes die orta cum intellexissent non possent comprehendere praecedentes. Praeterea levis armatura praemittebatur ad colles ad quos subito totus revocaretur exercitus, et si hostes insequi voluissent, a levi armatura, quae ante occupaverat locum, additis equitibus fundebantur. Nihil enim periculosius existimant quam si inconsulte insequentibus ab his qui in subsessa fuerint vel qui ante se paraverint obvietur. Hoc tempus est quo oportune collocantur insidiae, quia adversus fugientes maior aud tempus est quo oportune collocantur insidiae, quia adversus fugientes maior audacia et minor cura est. Necessario autem amplior securitas gravius solet habere discrimen. Imparatis, cibum capientibus, in itinere lassis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgressũ retẽdit ex atie et suis fedutiã minuet et ũmitis
audet audatiã Uerũ quia hoc sepius nttẽ est euenire
quibꝰ modis tuto possit fieri declarandũ est cimũ
ut tui nesciãt ideo te retedere / quia declinas a ꝯflictit¬
ñre ꝯflictũ s tredant arte aliqua ideo se reuocari iut¬
ad oportuniorẽ locũ ĩnitet᷑ hostis ac facilis suꝑet᷑ aut
terte insequẽtibus aduersariis setretiores collotent᷑ ĩsidie¬
Nam nitẽ est ad fugã parati sint /qui ducẽ suũ sentiũt de¬
sperare Illud quoq uitandũ elt /ne hostes te retede̾
lentiant / et statĩ irruant/ Proptẽa pleriq ante peditel
suos equites posuerũt/ nt disturrẽtes adu̾sarios uidere nõ
smerẽt/ quẽ idmodũ pedites abscedebant / Item ꝑticłatĩ
inripientes a pͥmis singulas aties subdutebant retroq
renocabant in gradu suo manentibus reliquis quos Cepm¬

Expanded text:
congressum recedit ex acie, et suis fiduciam minuit et inimicis congressum recedit ex acie, et suis fiduciam minuit et inimicis addit audaciam. Verquibus modis tute possit fieri, deliberandum est. Primum, ut tui nesciant ideo te recedere, quia declinas inire conflictum, sed credant arte aliqua ideo se revocariad oportuniorem locum invitetur hostis ac facilius superetur aut certe insequentibus adversariis secretiores collocentur insidiae; nam ad fugam parati sunt qui ducem suum sentiunt desperare.Illud quoque vitandum est, ne hostes te recedere sentiant et statim inruant. Propterea plerique ante pedites suos equites posuerunt, ut discurrentes adversarios videre non sinerent quemadmodum pedites abscedebant. Item particulatim incipientes a primis singulas acies subducebant retroque revocabant, in gradu suo manentibus reliquis, quos
Abbreviated transcription (Latin):
est sumit arma formido Libenter tupit ꝯmori q sme
dubio scit se esse moriturũ Ideoq scipionis laudata sentẽ
est qui dixit Uiam hostibussqua refugiant mĩme muniamꝰ
Nam tũ abscedendi ad itu patefacto mẽtes om̃ ad p̃bẽda
terga ꝯsenserint multi more petudũ tatidant᷑ Nec ĩse¬
quẽtiũ ullũ ꝑitulũ est tũ unti quibus defendi potuerat arma
ꝯuerterint i fugñ Hec genere quãto maior finit tanto
facilius młtitudo ꝓsternit Neq enĩ ibi requirendis est
nũs ubi aĩmꝰ semel territus nõ tã tela hostia cupit dectiãre
ꝙͣ uultũ. Ceterũ clausi licet exigiis nũo et ĩfirmi birib
hoc ipso tamẽ sunt hostibis pares quia despãtes sciut
Igestis oĩbus que ratie militaris exꝑimẽtis et arte
suabit. unũ suꝑest docere quẽ admodũ iecedatur
ib hostibus Nam distipline bellite et exemploꝵ periti
nusquã maiꝰ ꝑiculũ e iminerȩ testant᷑ Qui enĩ ante

Expanded text:
est sumit arma formido. Libenter cupit commori qui sine est sumit arma formido. Libenter cupit commori qui sine dubio scit se esse moriturum. Ideoque Scipionis laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent muniendam. Nam cum abscedendi aditu patefacto mentes omnium ad praebenda terga consenserint, inulti more pecudum trucidantur, nec insequentium ullum periculum est, cum victi quibus defendi potuerant arma converterint. Hoc genere, quanto maior fuerit, tanto facilius multitudo prosternitur; neque enim ibi requirendus est numerus ubi animus semel territus non tam tela hostium cupit declinare quam vultum. Ceterum clausi, licet exigui numero et infirmi viribus, hoc ipso tamen sunt hostibus pares, quia desperantes sciunt gestis omnibus quae ratio militaris experimentis et arte servavit, unum superest edocere, quemadmodum recedatur ab hostibus. Nam disciplinae bellicae et exemplorum periti nusquam maius periculum imminere testantur; qui enim ante
Abbreviated transcription (Latin):
nuritionẽ nõ habet omnes equos et ferentaris ponal Tnt̃
secursus pro tuo arbitrio cũ hoste ꝯfliges quia ab una ꝑte
loti natura te munit / ab alia duplex ꝓpe ponit equitãtus
Illud tamẽ obseruãdũ est qm̃ nichis melius t̃uenit᷑ ut siue
dextro cormi solo pugnare uoluerissibi fortissimos ponas
Siue de sinistro ibi strenuissimes cõloces Siue m medic
cuneos facere ueliu̾s per quos aties hostiũ rũpassĩ cuneo
ex̾citatissimos ordines bellatores Uittoria enĩ ꝑ pautos
fierai ꝯsueuit Fantũ est ut elñ a dnte sapientissimo in
his lotissi quibus ratio et utilitas postulat or dinentur
Uiam abscedẽdi hostibꝰ dandã ut fariliꝰ deleant̃ fugiẽtes.
Leriq rei militaris ignari pleniorẽ untoriã credñt
si aduer sarios aut locoꝵ angnstissant arnioꝵ multitñ¬
dine cirt̃dedmnt sut aditũ nõ mueniant abscedendi
lausis ex desperatione trescit audama/ Et tũ sppei nichil

Expanded text:
munitionem non habet omnes equites et ferentarios ponas. Tunc munitionem non habet omnes equites et ferentarios ponas. Tunc securus pro tuo arbitrio cum hoste confligis, quia ab una parte loci natura te munit, ab alia duplex prope ponitur equitatus. Illud tamen observandum est, quo nihil melius invenitur, ut, sive de dextro cornu solo pugnare volueris, ibi fortissimos ponas, sive de sinistro, ibi strenuissimos colloces, sive in medio cuneos facere volueris per quos acies hostium rumpas, in cuneo exercitatissimos ordines bellatores. Victoria enim per paucos fieri consuevit. Tantum est ut electi a duce sapientissimo in his locis in quibus ratio et utilitas postulat ordinentur. XXI VIAM ABSCEDENDI HOSTIBVS DANDAM VT DELEANTVR FACILIVS FVGIENTES Plerique rei militaris ignari pleniorem victoriam credunt si adversarios aut locorum angustiis aut armatorum multitudine circumdederint ut aditum non inveniant abscedendi. Sed clausis ex desperatione crescit audacia, et cum spei nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ale hostiũ ꝯdiũge et boi per equites ꝓbatissimos et uelons¬
simes pedites incipe p̃liũ Reliquã antẽ partẽ extitus tui
longissime ab adnͣsarioꝵ acie remoue et in dirt̃m porri¬
ge quasi ueru / Nam si smistrã ꝑtẽ illius a latĩbus et a
tergo ceꝑis cedere /sme dubio x̾tẽtur in fugã Adũsariꝰ ant̃
nec de dextia parte sua nes de media acis dimidia atie¬
pot suus laborãtibus subuenire/ quia aties tua extendit᷑
et corã se porrigit ad siłitudinẽ. a. lrẽ longissimeq re¬
tedit ab hostibus.
eptima depugnatio que loci bñficio adiuuat dimi¬
cantẽ In hac quoq et cũ pantioribul et tũ minꝰ for¬
tibus pot̾is aduͣsariũ sustinẽ Hoc est si montẽ aut mare
aut flumen/ aut lacũ aut tr̃tatel aut paludelsant abrupta
in una parte habeas ex qua hostes nõ possunt acce dere/
reliquũ ex̃citũ tuũ diretta atie ordines/ e⁊ in illa alia q̃¬

Expanded text:
alae hostium iunge et ibi per equites probatissimos et velocisalae hostium iunge et ibi per equites probatissimos et velocissimos pedites incipe proelium, reliquam autem partem exercitus tui longissime ab adversariorum acie remove et in directum porrige quasi verum; nam cum sinistram partem illius et a lateribus et a tergo coeperis caedere, sine dubio vertis in fugam. Adversarius autem nec de dextra parte sua nec de media acie potest suis laborantibus subvenire, quia acies tua extenditur et tota se porrigit ad similitudinem I litterae longissimeque recedit ab hostibus.  Septima depugnatio est quae loci beneficio adiuvat dimicantem. In hac quoque et cum paucioribus et cum minus fortibus poteris adversarium sustinere. Hoc est, si montem aut mare aut flumen aut lacum aut civitatem aut paludes aut abrupta in una parte habeas, ex qua hostis non possit accedere, reliquum exercitum tuum directa acie ordines, sed in illa ala
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ ad hostẽ ꝑuenias nõ seꝑante eo subito ambas alas tuas
matare te ꝯͣuenit ut ex utroq cornu inprouisos hostes
Utas in fugã et celeriꝰ uictoriã ꝯ sequaris Sed hoc genꝰ
tertamĩs liret tito suꝑet si ex̾citatos fortissimosq pro¬
duxerit tamen ꝑitulosũ est / quia mediã atiẽ suã qui sic
dimitat nudare ꝯ̃pellit᷑ et in duas ꝑtes ex̾citũ seꝑare Et
si pͦ inpetu uictus nõ fuit᷑ mimicꝰ habet otrasionẽ qua
madat et diula cornua et mediã atiẽ destitutã. Qen¬
ta depugnatio est quarte siłis S hoc unũ ampliꝰ ht̃
ꝙ leuẽ armaturã et sagittarios ante pa atiẽ ponit ut
illis resistentibus nõ possit irrũpi Nam sic de dextro
tuerit statĩ uintit / sinminꝰ media acies ip̃ius nõ laboratꝭ
quia a leui armat᷑a sagittariisq defendet᷑./ Sexta de¬
ꝙͣuis cũ pantioribus semper uictoriã ꝯsequũt᷑. Nlam tum
instructa aties ad hostes accedit / dextrã alã tuã sinistre

Expanded text:
 ad hostem pervenias non sperante eo subito ambas alas tuas incitare te convenit, ut ex utroque cornu inprovisos hostes vertas in fugam et celerius victoriam consequaris. Sed hoc genus certaminis, licet cito superet si exercitatos fortissimosque produxerit, tamen periculosum est, quia mediam aciem suam qui sic dimicat nudare compellitur et in duas partes exercitum separare; et si primo impetu victus non fuerit inimicus, habet occasionem qua invadat et divisa cornua et mediam aciem destitutam. Quinta depugnatio est quartae similis, sed hoc unum amplius habet, quod levem armaturam et sagittarios ante primam aciem ponit, ut illis resistentibus non possit inrumpi. Nam sic de dextro tuerit, statim vincit; sin minus, media acies ipsius non laborat, quia a levi armatura sagittariisque defenditur. Sexta dequamvis cum paucioribus semper victoriam consequuntur. Nam cum instructa acies ad hostes accedit, dextram alam tuam sinistrae
Abbreviated transcription (Latin):
hodieq ꝓducũt Ded hoc genus aiãliũ arene tollerãde ẽ¬
et siti aptũ/ ꝯfusas etiã ꝑ in puluere uento uias absq er¬
rore dirigere memorat / Ceterũ preter nonitatẽ / sĩ ab
insolitis uideat᷑ ĩ effitax bello est Catafracti equites ꝓpter
munimina que gerũt a uulneribus tuti s pp̃r ipe dimẽtũ
et pondus armoꝵ capi facilesset laqueis freꝙter obuoxii
ꝯtra dispersos pedites ꝙ contra equites in tertamine/ me/¬
liogẽ. tamẽ aut fante legiones pesiti/ aut tũ legionariis mixti
qñ cominꝰ hoc est manu ad manũ pugnat᷑ aties hostiũ

Expanded text:
ed genus animalium harenis et tolerandae siti aptum confusas etiam in pulvere vento vias absque errore dirigere memoratur, ceterum praeter novitatem, si ab insolitis videatur, inefficax bello est. Catafracti equites, propter munimina quae gerunt a vulneribus tuti sed propter impedimentum et pondus armorum capi faciles et laqueis frequenter obnoxii, contra dispersos pedites quam contra equites in certamine meliores, tamen aut ante legiones positi aut cum legionariis mixti, quando comminus, hoc est manu ad manum, pugnatur, acies hostium
Abbreviated transcription (Latin):
et sic adusario resistes magnis uiribus ne arte pellaris/ Ter¬
cia depugnatio est similis secũde sed in hoc deterior ꝙ
a sinistro cornu tuo cũ illus incipies dextro ꝯflige̾/ Nã
quasi mancꝰ est inpetus cornu et aperte cũ difficultate¬
eorũ aggrediũt᷑ hostes qui i smistro dimitant cornu
Quod exꝑtius explanabo si qñ alam sinistrã lõge habu¬
eris meliorẽ tũt enĩ fortissimos equites peditesq ꝯĩge
et in ꝯgressu ipsam pͥmã applita ad alam hostiũ dextrã
et ꝙͣtũ potes aꝑñsary dextrã partẽ mnpellere et cirtiure
habere te nosti a sinistra illius longissime separa/ ne uł
gladiis miadat᷑ uel ad eã tela ꝑueniat. In hoc gnẽ cauẽ¬
dũ est /ne um̃itoꝵ cuneis trãsuerla tua ãties elidat᷑ Hoc

Expanded text:
et sic adversario resistes magnis viribus, ne arte pellaris. Teret sic adversario resistes magnis viribus, ne arte pellaris. Tertia depugnatio est similis secundae, sed in hoc deterior, quod a sinistro cornu tuo cum illius incipis dextro confligere; nam quasi mancus impetus est eorum et aperte cum difficultate adgrediuntur hostes qui in sinistro dimicant cornu. Quod apertius explanabo. Si quando alam sinistram longe habueris meliorem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram, et quantum potes adversarii dextram partem pellere et circumire habere te nosti, a sinistra illius longissime separa, ne vel gladiis invadatur vel ad eam tela perveniant. In hoc genere cavendum est ne inimicorum cuneis transve