comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adesse decceneram. accedebat quod
hinc potissime cepti oꝑens adimi¬
nicula sperabantur. quibus mora
omins nunica erat. Quippe cum
nec celentas eracta suffecerit. Qd
dicam. Sco res solidas esse. Spes
manes. Scio ꝙ qui spem perdit in¬
chil ꝑdit. Mius dixi multum u̾o
luctatur. et tamen expertus loquor.
ut nulla mior iactura ꝙͣ spei est.
sic nulla molestior. Causa ẽ quia
sepe pluris fuuit spetata ꝙͣ posses¬
sa: et sepe quartum nos spes reꝵ
blanda fefellerit adipiscendo cogͦ¬
scimus. huic est. ut quociens ante
experimentum spes rateriit grau
nos incominodo affectos extimerꝰ.
preuertit ergo consilum meum
deus et curas quas pias arbitrabar
superuacuas declarauit. ut uel
sic edoctus agnoscerem cogitacio¬
nes hominum uauas esse. et de
loc quidem hactenus. ¶ Suꝑ ne¬
gocio litis ur̃e ml aliud dico. res in
curia uertitur. Spero fore ut illius
predonis nfidie detegantur. In
omnes tamen casus paratus est

Expanded text:
adesse decreveram. Accedebat quod adesse decreveram. Accedebat quod hinc potissime cepti operis adminicula sperabantur, quibus mora omnis inimica erat, quippe cum nec celeritas exacta suffecerit. 7 Quid dicam? scio res solidas esse, spes inanes; scio quod qui spem perdit, nichil perdit; minus dixi: multum vero lucratur; et tamen expertus loquor: ut nulla minor iactura quam spei est, sic nulla molestior. Causa est, quia sepe pluris fiunt sperata quam possessa, et sepe quantum nos spes rerum blanda fefellerit adipiscendo cognoscimus. 8 Hinc est ut, quotiens ante experimentum spes interiit, gravi nos incommodo affectos extimemus. Prevertit ergo consilium meum Deus, et curas quas pias arbitrabar, supervacuas declaravit; ut vel sic edoctus agnoscerem cogitationes hominum vanas esse. 9 Et de hoc quidem hactenus. Super negotio litis nostre, nil aliud dico: res in curia vertitur. Spero fore ut illius predonis insidie detegantur; in omnes tamen casus paratus est
Abbreviated transcription (Latin):
impetum. Dum calamus erit ĩ ma¬
nbus: ille michi quo se duci uelit
ostendet. Certe cum illis ut stilo scri¬
bencium satisfiat mmusatum michi
presidio opus erit. Tibi autem cui
sine ullo artificio aꝑta et muida om¬
ma esse debent. unum hoc inuiue
tacuerun ꝙ neq marum labor neq
pestis anm hunus uinuersum orbẽ
s cuncta presertin litora proterẽs
atq consumeus. neq amii mei
dolor. neq mala uisi fallor et mi¬
qua michi patrie tractacio me a
suscepto itinere detorsisset. p̾ẜtim
cum maiore laboris parte confecta
iam ianuam ꝑuenisseni hec igitꝰ
uerior et pocior tausa fuit. ꝙ secũ¬
dum spem quam mente conceperã
nuo uero ut euentus docuit sommi¬
dulce erat expectare. donec in locũ¬
cursum modo sed uolatum medita¬
bar. uidebarq michi sine ullo labons
sensu alpes bonoĩe transiturus. ap¬
ueninum uulgariter alpem dixi.
iude enim impronisus. licet non
expectatus tus et amicorum oculis

Expanded text:
impetum; dum calamus erit in maimpetum; dum calamus erit in manibus, ille michi quo se duci velit, ostendet. 4 Certe cum illis, ut stilo scribentium satisfiat, Musarum michi presidio opus erit; tibi autem, cui sine ullo artificio aperta et nuda omnia esse debent, unum hoc minime tacuerim, quod neque viarum labor, neque pestis anni huius universum orbem sed cunta presertim litora proterens atque consumens, neque animi mei dolor, neque mala, nisi fallor, et iniqua michi patrie tractatio, me a suscepto itinere detorsisset; presertim cum, maiore laboris parte confecta, iam Ianuam pervenissem. 5 Hec igitur verior et potior causa fuit, quod secundum spem quam mente conceperam, imo vero, ut eventus docuit, somnidulce erat expectare, donec in locucursum modo, sed volatum meditabar, videbarque michi sine ullo laboris sensu Alpes Bononie transiturus — Apenninum vulgariter Alpem dixi —; inde enim improvisus, licet non inexpectatus, tuis et amicorum oculis
Abbreviated transcription (Latin):
Chensionibus inuenerunt
me circa padi ripani. ueͦ .kł. aprilis.
ad uespercan. Confer aduentus diẽ
cum illatum data. et inde si eo tempo¬
us spacio uenire debuissent ex egip¬
to. uenerunt cum eis et amcorum
littere. et duorum facie mͥ non noto¬
tum sed utiq illustrium ut dicis
uiuenum ut scripta testantur senũ
quales utinam multos haderet ci¬
uitas nr̃a. si tamen non esset in exi¬
liuimi ⁊iussura. uno eciam si missura.
quorum dispetsio reliquas saltem
ciuitates italicus adoruaret. Sed o¬
nutto hanc erhanstam semꝑ et
ueterem querelami. et reuertor ad
litteras. Omnum fere una sentẽ¬
cia est. Arguor post propositum
ueniendi florentiam iter in cisal¬
pinam galliam deflexisse: quasi
natalis patrie contemptor ⁊ spes
ac uota multorum me illic expectã¬
cium elusisse. Possem ad hec mul¬
tifariam respondere. et quid alioꝵ
responsurus sim litteris necduni
scio. Respondebo tamen aliquid licet
crcupatissummis Rogas enim. Sequat

Expanded text:
ehensionibus, invenerunt ehensionibus, invenerunt me circa Padi ripam, IX Kalendas Aprilis, ad vesperam. Confer adventus diem cum illarum data, et vide si eo temporis spatio venire debuissent ex Egipto. 2 Venerunt cum eis et amicorum litere, et duorum facie michi non notorum sed utique illustrium, ut dicis, iuvenum, ut scripta testantur, senum; quales utinam multos haberet civitas nostra, si tamen non esset in exilium missura; imo etiam si missura, quorum dispersio reliquas saltem civitates italicas adornaret! Sed omitto hanc inexhaustam semper et veterem querelam, et revertor ad literas. 3 Omnium fere una sententia est: arguor, post propositum veniendi Florentiam, iter in Cisalpinam Galliam deflexisse, quasi natalis patrie contemptor, et spes ac vota multorum me illic expectantium elusisse. Possem ad hec multifariam respondere, et quid aliorum responsurus sim literis, necdum scio. Respondebo tamen aliquid, licet occupatissimus; rogas enim; sequar
Abbreviated transcription (Latin):
si taceas: ab sentes desiderent. pre¬
sentes despicrant amicos. sepe eciã
erit quicquid amplius dixeto. Di¬
cam tamen nequa dissimulacio¬
ins occasio tue mansuetudim meo
silencio prebeatur. Utquid operam
perdis generose amme. longe ti bi
ĩparem curam atq dissimilem nac¬
tus pedem retrabe ab incepto labo¬
rioso et mefficati. reconciliare illũ
tibi ne quicꝙͣ interis. Inuito amitꝰ
esse non potes. Formidabilis nimi¬
cus potes esse. Quem nunc ille con¬
tenut: timere incipiet. si aperte n¬
cipias irasci senciet q quisuam
esset quem gratis ingrato aumo
lacessendum duxerit. medicorum
morem in hoc egro et infecto hoĩe
sequere oro te. Expire contraria.
amisuetudine irrita. efficax for¬
te seueritas fuerit. odiumq potẽ¬
cius amore. Queni blandienter
sꝑuit. horrebit ex professo unmn¬
cicias exercentem. Moribus adu̾¬
sum nicis s consentaueum rebus
consilium dedi. Quid enim illi fa
nus atq dulcissimis rep̃¬

Expanded text:
si taceas; absentes desiderent, presi taceas; absentes desiderent, presentes despiciant, amicos sepe etiam oerit quicquid amplius dixero. Dicam tamen, nequa dissimulationis occasio tue mansuetudini meo silentio prebeatur. Ut quid operam perdis, generose anime? longe tibi imparem atque dissimilem nactus, pedem retrahe ab incepto laborioso et inefficaci; reconciliare illum tibi nequicquam niteris, invito amicus esse non potes, formidabilis inimicus potes esse. 4 Quem nunc ille contemnit, timere incipiet, si aperte incipias irasci: sentietque quisnam esset quem gratis ingrato animo lacessendum duxerit. Medicorum morem in hoc egro et infecto homine sequere; oro te, experire contraria. Mansuetudine irrita, efficax forte severitas fuerit odiumque potentius amore; quem blandiendem spernit, horrebit ex professo inimicitias exercentem. Moribus adversum meis, sed consentaneum rebus, consilium dedi; quid enim illi facmis atque dulcissimis repr
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. s casibus ipĩs nr̃is. atq diffi¬
cultatibus gratulati incipio. uni
scilicet morumtule illi tui corporis
qua ingens ac multiplex auimi
letitia temperata est. et marum
uiearum impedimentis multis ac
uariis. quibus effectum spero ut
ambo simul in patriam reuertam᷑.
as mimicicias otultis odiis
cau sterciere magnus la¬
bor. Dicta racio si quetitur:
quia scilicet accubaturus huc atq
boc dicere in ainmnuu uenit. et ta¬
men sic est.Idemq de multis homi¬
nibus dici potest: quod de caue dic¬
tum rides. Multi enim sunt. quibus
nichil rite fiat. Ita crebro uoluunt ᷑
ut quam in partem sint casuri aut
quid ueluit: scra nequeat. Oĩo illis
placuisse ccedas. nichil egeris. oĩs
labor. oume pit obsequiura. si urba¬
nas illis offeras delicias: ruris fru¬
galitatem laudent. si ex inbe dedu¬
reres xeras frequentiam querant.
solitudinem ereccentur. si colloqui
ceperis fastidiant ingredienturq

Expanded text:
tibus sed casibus ipsis nostris atque diffitibus sed casibus ipsis nostris atque difficultatibus gratulari incipio: uni scilicet motiuncule illi tui corporis, qua ingens ac multiplex animi letitia temperata est, et viarum mearum impedimentis multis ac variis, quibus effectum spero ut ambo simul in patriam revertamur. inimicitias occultis odiis cani sternere magnus labor». Dicti ratio si queritur, quia scilicet accubiturus huc atquehoc dicere in animum venit; et tamen sic est, idemque de multis hominibus dici potest, quod de cane dictum rides. 2 Multi enim sunt, quibus nichil rite fiat; ita crebro volvuntur, ut quam in partem sint casuri aut quid velint, sciri nequeat. Cum illis placuisse credas, nichil egeris; omnis labor, omne perit obsequium. Si urbanas illis offeras delitias, ruris frugalitatem laudent; si ex urbe deduxeris, frequentiam querant, solitudinem execrentur; si colloqui ceperis, fastidiant, indignenturque
Abbreviated transcription (Latin):
di fas sit. quam persouam iuduenis
quod nomen assupseris. quam
spem tui feceris. quid professus fue¬
ris. Uidebis te non dominum rei pu¬
blice s nummistrum. Ianue .iiͦi. ll decẽb.
rate patrie. principum nr̃orum glo¬
ne. tranquillitati curium. religionis
argumento. publice letitie. singula¬
riter honori tuo cunuis manibus trr¬
bide hactenus et tenebrose urbi blã¬
da serenitas et par predulcis inue¬
hitur. uotinoq successui familiari¬
um rerum tuarum gratulor. Para¬
tum est ut leta cumlate accidãt.
quin fortune di̾tia semꝑ ĩmixtus
aliquis amarcor inficiat. Et si ꝙͣ do
plene propicia esse uult ex amari¬
tudine rerum ipsa dulcedinem in¬
speratam miris modis uouit elic̾e.
Sepe igitur dura mollieus et ĩflec¬
tens que tristia indebantur uertit
in gaudium. Utendum fortune n¬
numerib. non fidendum. Certe hec
nunc artificio usa est. Itaq quid
ius dicani. non tantũ uotinis euen¬

Expanded text:
di fas sit, quam personam indueris, di fas sit, quam personam indueris, quod nomen assumpseris, quam spem tui feceris, quid professus fueris: videbis te non dominum reipublice, sed ministrum. Ianue, III Kal. Decembrisrtati patrie, principum nostrorum glorie, tranquillitati civium, religionis augmento, publice letitie, singulariter honori tuo, cuius manibus turbide hactenus et tenebrose urbi blanda serenitas et pax predulcis invehitur; votivo quoque successui familiarium rerum tuarum gratulor. 2 Perrarum est ut leta cumulate accidant, quin fortune dulcia semper immixtus aliquis amaror inficiat; at siquando plene propitia esse vult, ex amaritudine rerum ipsa dulcedinem insperatam miris modis novit elicere. Sepe igitur, dura molliens et inflectens, que tristia videbantur vertit in gaudium. Utendum fortune muneribus, non fidendum. 3 Certe hoc nunc artificio usa est. Itaque quid vis dicam? non tantum votivis even
Abbreviated transcription (Latin):
me amicoruar alter mendacio ꝙͣ
ĩpietate alter flagicioq lesent. Si¬
quidem consuetudine pessima ef¬
fectum est ut mendatium iam qͦ¬
tidianum et nulgare peccatum sit.
Proditorem patrie nullius eui licẽ¬
tia nulla consuetudo nulla lib̾tas
criminum excusat. Pocius ergo il¬
le menciendo paucos michi mestos
dies ꝙͣ tu patriam deserendo mestã
Tiuum si qd̾ fictum cupio uerum
scelus est. quibus imꝙͣ piaculis
abolendum speres. Immortale decꝰ
est. immortalis infauna. Quam¬
obrem si qd̾ opinari nequeo tuam
fortasse negligis. at saltem faine
mee consule. Scis quanta michi ĩ¬
pendat procella. quauta si labi ce¬
peris in caput ineum reprehenso¬
rum turba conspiret. Prouide dũ
tempus est ur terencianus loqui¬
tur adoloscens eciam atq eciam
cogita. Eutuiuspice oro sumino
studio quid agas Socute acriter te
ipsum. Erannĩa tecum. nec te fallas.
qui sis qui fueris. unde quo uen̾is.
quorsum moffensa libertate progre¬

Expanded text:
me amicorum alter mendacio, quam me amicorum alter mendacio, quam impietate alter flagitioque leserit; siquidem consuetudine pessima effectum est ut mendacium iam quotidianum et vulgare peccatum sit; proditorem patrie nullius evi licentia, nulla consuetudo, nulla libertas criminum excusat. Potius ergo ille mentiendo paucos michi mestos dies, quam tu patriam deserendo mestam tuum si — quod fictum cupio — verum scelus est, quibus unquam piaculis abolendum speres? Immortale decus est, immortalis infamia. Quamobrem si — quod opinari nequeo — tuam fortasse negligis, at saltem fame mee consule; scis quanta michi impendeat procella, quanta, si labi ceperis, in caput meum reprehensorum turba conspiret. Proinde, dum tempus est, ut terrentianus loquitur adolescens, etiam atque etiam cogita; circumspice, oro, summo studio quid agas, excute acriter te ipsum, examina tecum, nec te fallas, qui sis, qui fueris, unde, quo veneris, quorsum inoffensa libertate progre
Abbreviated transcription (Latin):
talia fieri posse pet bonuniem ui¬
debautur Quid autem torqueor. Ibũt
res quas sempitema lex statuit.
Mutare ista non possum. Itaq nõ
parum michi negoci remisisti. Ad te
amio properabam. flecto iter. Cet¬
te te alterum non indebo. Tu queq
longum uale roma si hec uera st̃.
Indos ego pocius at garamantes pe¬
tani. Sit ne autem uera hec .o mł¬
tum principio dissinulem finem.
et . o. munium delicatas aures meas.
Assueuerant magnificis rumonb.
pati ista non possunt d̃ et possũt
falsa esse que loquor. et falsa sint
utinam. nunꝙͣ libentius ercauetĩ.
Magna quidem apud me est sccibẽ¬
tis auctoritas s coguite michi mł¬
tis iudiciis generose dicam an am¬
mose cuiusdam mindie non parua
suspicio. Igitur et si plura loqui do¬
lor nuperet. frenabo tamen impe¬
tum: quod profecto non possem in¬
si quia sollicitudinem meam incce¬
dulitate consolor. Secindet hec ds̃.
letiora faciat ꝙͣ uartantur. pociusq

Expanded text:
talia fieri posse per hominem vitalia fieri posse per hominem videbantur. 9 Quid autem torqueor? ibunt res quo sempiterna lex statuit; mutare ista non possum, fugere possum. Itaque non parum michi negotii remisisti: ad te animo properabam, flecto iter, certe te alterum non videbo. Tu quoque longum vale, Roma; si hec vera sunt, Indos ego potius aut Garamantes petam. 10 Sunt ne autem vera hec? o multum principio dissimilem finem et o nimium delicatas aures meas! assueverant magnificis rumoribus, pati ista non possunt. Sed et possunt falsa esse que loquor, et falsa sint utinam; nunquam libentius erraverim. Magna quidem apud me est scribentis autoritas, sed cognite michi multis indiciis — generose dicam an animose? — cuiusdam invidie non parva suspitio. Igitur etsi plura loqui dolor imperet, frenabo tamen impetum; quod profecto non possem, nisi quia solicitudinem meam incredulitate consolor. Secundet hec Deus et letiora faciat quam narrantur, potiusque
Abbreviated transcription (Latin):
michi placuit ut eum ex quotidia¬
nis epłis non puderit ad affricam
tranfferre. et hanc michi quoqz du¬
rissimam neccessitatem exue. ne
liricus apparatus tuarum laudũ
in quo teste quidem hoc calamo
multus eram desiere cogatur ĩ
satyram. Neu me casu in hanc ra¬
tionem incidisse ant de nichilo lo¬
cutum putes e curia digressum a¬
micorum littere consecute sunt. ĩ
quibus ad me recum tucꝵ discolor
et prime multum dissimilis fama
ꝑuenit. Non te populum ut solebas
s partem populi pessimam ama¬
re. illi obsequi. illam colere. illam
aduntari. Quid dicamr insi quod
ciceroni sccidens. Srutus. pudet cõ¬
dicionis ac fortune. Mundus ergo
te uidebit de bonorum duce satel¬
litem reproborum Sic nobis subi¬
to turbata sunt sidera. sic infensa
diuinitas: Ubi ninc ille tuus sa¬
lutanus genus. ubi ut usitacius
loquar. ille bonorum operum con¬
sultor sprictus cum quo assidue
colloqui putabaris. ⁊ ieq enim alit̾

Expanded text:
michi placuit ut eum ex quotidiamichi placuit ut eum ex quotidianis epystolis non puduerit ad Africam transferre; et hanc michi quoque durissimam necessitatem exime, ne lyricus apparatus tuarum laudum, in quo — teste quidem hoc calamo — multus eram, desinere cogatur in satyram. 7 Neu me casu in hanc narrationem incidisse aut de nichilo locutum putes. E curia digressum amicorum litere consecute sunt, in quibus ad me rerum tuarum discolor et prime multum dissimilis fama pervenit: non te populum, ut solebas, sed partem populi pessimam amare, illi obsequi, illam colere, illam admirari. Quid dicam nisi quod Ciceroni scribens Brutus? «Pudet conditionis ac fortune». 8 Mundus ergo te videbit de bonorum duce satellitem reproborum? sic nobis subito turbata sunt sidera, sic infensa divinitas? ubi nunc ille tuus salutaris genius, ubi, ut usitatius loquar, ille bonorum operum consultor spiritus, cum quo assidue colloqui putabaris? neque enim aliter
Abbreviated transcription (Latin):
insi tibi uni retum tuarum fiuda¬
menta conuellere. Tu potes eu̾tere
qui fundasti. Solet architectus esse
optimus propriorum operum demo¬
litor. Nosti quib tramuitibus ad gło¬
nam ascendisti. Uersis retro uestigi¬
is nde descenditur: et natura faci¬
lior est descensus. latissime enim pa¬
tet neq solum apud inferos locim
habet. quod a poeta dicitur facilis
descensus auenu. Tantum ad illo¬
rum desperata miseria pñtis uite
uarietate differimus. qũdiu hic
sumus. Cadumnis quidem et resugi¬
mus. desceudimus et ascendinus.
Inde autem nullus est reditus Qd
uero demencius qmͣi cum stare pos¬
sis cadere fiducia resingendi: Semꝑ
ex alto periculosior casus est. Et
quid orote uirtute altius ac gloria
quarum in u̾tice consederas nr̃is tẽ¬
poribus maccesso tanqz ĩpigre et
tam insucto calle ad summa perue¬
ueras. ut haud sciam cui usqͣ for¬
magne custodia fame. ꝑmute mͥ
meo uersiculo tecum uti. qui adeo

Expanded text:
nisi tibi uni, rerum tuarum fundanisi tibi uni, rerum tuarum fundamenta convellere; tu potes evertere qui fundasti: solet architectus esse optimus propriorum operum demolitor. 3 Nosti quibus tramitibus ad gloriam ascendisti; versis retro vestigiis inde descenditur, et natura facilior est descensus; latissime enim patet neque solum apud Inferos locum habet, quod a poeta dicitur: facilis descensus Averni. 4 Tantum ab illorum desperata miseria presentis vite varietate differimus, quod quandiu hic sumus, cadimus quidem et resurgimus, descendimus et ascendimus; inde autem nullus est reditus. Quid vero dementius quam, cum stare possis, cadere fiducia resurgendi? Semper ex alto periculosior casus est; et quid, oro te, virtute altius ac gloria, quarum in vertice consederas nostris temporibus inaccesso? tamque impigre et tam insueto calle ad summa perveneras, ut haud sciam cui usquam formagne custodia fame. 6 Permitte michi meo versiculo tecum uti, qui adeo
Abbreviated transcription (Latin):
insi quem complera est. Illi morig̾a
est. non iubet s obsequitur. et imple
nota non luuitat. Scimus ergo qr
petenti modicum: ĩmensa portigere
species est negandi. uale .uii. lił. decẽ¬
bris ex itinere. Ad nicholaum tͥbimum
urbis rome de fama eius ĩnuitata ĩ¬
dignatio precibus mixta.
Etisti fateor ut sepe ꝑ hoc tẽ¬
pus illud apud ticeronem
loquentis affricam dictum
multa cum uoluptate repeterem. Qͥs
est bic qui complet aures meas tan¬
tus et tam dultis sonus: Quid enm
in tanta claritate tui nominus ad
tam letos et tam crebros rerum tuar
uuicios conueniencius diceretur.
Idq ꝙͣ cupide fecerim in scciptus tibi
erohortacionum meatum libet idi¬
cat scimulis uieis ac laudibz tuis
plemis ⁊oli queso cõuuittere ut di¬
cam. Quis est hic qui uuluerat au¬
res meas tantus et tam tristis fra¬
gor: Caue obsecco speciosissimam fa¬
me tue frontem propriis manbus
deformare. Nulli fas hominum est

Expanded text:
nisi quem complexa est; illi morigera nisi quem complexa est; illi morigera est. Non iubet illa sed obsequitur, et implet vota, non limitat; scimus ergo quia petenti modicum immensa porrigere, species est negandi. Vale. VII Kal. Decembris, ex itinere. 7 Ad Nicolaum tribunum urbis Rome, de fama eius immutata indignatio precibus mixta. 1 Fecisti, fateor, ut sepe per hoc tempus illud apud Ciceronem loquentis Africani dictum multa cum voluptate repeterem: «Quis est hic qui complet aures meas, tantus et tam dulcis sonus?» Quid enim in tanta claritate tui nominis, ad tam letos et tam crebros rerum tuarum nuntios convenientius diceretur? Idque quam cupide fecerim, inscriptus tibi exhortationum mearum liber indicat, stimulis meis ac laudibus tuis plenus. 2 Noli, queso, committere ut dicam: ‘Quis est hic qui vulnerat aures meas, tantus et tam tristis fragor?’; cave, obsecro, speciosissimam fame tue frontem propriis manibus deformare. Nulli fas hominum est,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ grata intentione suscipiaur et
ꝑliberaliter mecum agi dicam/ sin
ĩuisum illud et graue maioris offi¬
cii onuis ĩponitur: renuo. extucio. pau¬
per esse malim qmͣ sollicitus. ꝙͣuis
ut res eunt et ut est ains pauper
dici solent tu qui nosti optime ⁊ anu
uidebitut quãius a me ip̃o nec occul
bus ut in amiinum penetret sepe u̾i¬
tas inculcanda est. qd̾ eo minc minꝰ
miser quo quicquid de me modo dic¬
turus es inderi scio et ab etatis nr̃e
moribus et ab ip̃a uulgi opiione
remotius: cuui quo uuchi ut ĩ mul¬
tis sit precipue in eo quod nunc agi¬
tur discordia multa est. S incredi¬
dilitatem audientium uigor ammui
et facundia loquentis excuciet. mul¬
tum secrati meo de te qualibet s mł¬
to plus auctoritatis ac fidei fuerit
annco de secretis amci consilus dis¬
serenti. Multa quoq de amiti ore ꝙͣ
de proprio fauorabilius auduntut.
Illud in finem ne dissimules. ne qͥs
forte de nr̃a simplicitate sibi placeat.

Expanded text:
quod grata intentione suscipiam, et quod grata intentione suscipiam, et perliberaliter mecum agi dicam; sin invisum illud et grave maioris officii honus imponitur, renuo, excutio. Pauper esse malim quam solicitus, quamvis, ut res eunt et ut est animus, paupdici solent, tu, qui nosti optime, et amvidebitur, quamvis a me ipso nec occulbus, ut in animum penetret, sepe veritas inculcanda est; quod eo nunc minus mirer, quo quicquid de me modo dicturus es, videri scio et ab etatis nostre moribus et ab ipsa vulgi opinione remotius; cum quo michi ut in multis, sic precipue in eo quod nunc agitur, discordia multa est. 7 Sed incredibilitatem audientium vigor animi et facundia loquentis excutiet. Multum Socrati meo de re qualibet, sed multo plus autoritatis ac fidei fuerit amico de secretis amici consiliis disserenti; multa quoque de amici ore quam de proprio favorabilius audiuntur. 8 Illud in finem ne dissimules, nequis forte de nostra simplicitate sibi placeat:
Abbreviated transcription (Latin):
di nichil detiabo inchil addicio. Nõ
tm̃ firmus sed firus etiam in propo¬
non ĩmenor em scias. breuiter sic
siue quod quibusdam magnis diris
placet. magni amum est. uera qui¬
dem et uulgo eciam nota comemo¬
ro et quorum te in primis testem
habeo et interdum laudatorem:
Iuterdum uero pro qualitate ten¬
porum anncissuimum repreheuso¬
rem: ꝙ scilicet ut uerbis tuis utar
cepto nuns insisterem: et uidendũ
esset ne unde famain sumiue con¬
stancie quererem: in de pertinacie
nomen uifau auiqz consequerer.
Me tamen cousilii mei hactenus
non penitet. Ouinis enim michi
altitudo suspecta est. et precipicu
admonet omins ascensus. Multoq
facilius natura duce in illorum cõ¬
sorcium declinarem. qui ut ait po¬
eta hĩtabant in uallilib ymis: ꝙͣ
eorum qui ut ait idem posuere in
montibus urbem.Que cum ita sĩt.
si optata unchi medioccitas qmͣ iu¬
re flaccus et aureaui uocat ut pri¬
dem promittebatur obueuenit. est

Expanded text:
di, nichil detraho, nichil adicio; non di, nichil detraho, nichil adicio; non tantum firmus, sed fixus etiam in proponon immemorem scias, breviter sic sive, quod quibusdam magnis viris placet, magni animi est. Vera quidem et vulgo etiam nota commemoro, et quorum te in primis testem habeo et interdum laudatorem, interdum vero, pro qualitate temporum, amicissimum reprehensorem, quod scilicet, ut verbis tuis utar, cepto nimis insisterem, et videndum esset ne unde famam summe constantie quererem, inde pertinacie nomen infamiamque consequerer. 3 Me tamen consilii mei hactenus non penitet; omnis enim michi altitudo suspecta est, et precipitii admonet omnis ascensus; multoque facilius natura duce in illorum consortium declinarem, qui, ut ait poeta, habitabant vallibus imis, quam eorum qui, ut ait idem, posuere in montibus urbem. 4 Que cum ita sint, si optata michi mediocritas, quam iure Flaccus “auream” vocat, ut pridem promittebatur, obvenerit, est
Abbreviated transcription (Latin):
expedire. ⁊il enim in me molestuis
experior qmͣ uerbis trahi. hanc a¬
micis sciens molestiam numꝙͣ feci.
uec faciam quidem. placebo si po¬
tero Alioqum ue displiceam prou¬
debo uersus tuos excitato apud eli¬
cona nostrum ingenio texere me-¬
ditabar. s nescio qualiter cedula
tua quã decies in manibus habu
et post me nutte licet et sine illa
scire uideat quid dicturus sum. mͦ
frondosi nemoris uspiam diuerti¬
culum occurrat. Tribuntie litte
copiam quam michi misisti uidi.
legi stupu. quid respondeam nõ
habeo. fatum patrie agnosco ⁊ qͥ¬
cumq me u̾to. dolendi causas ma¬
teriam q reperio. Roma enim la¬
In hoc publico et priuato mertore.
alii opes uires alii corporeas. alii po¬
tentiam. alii consilium conferent.
Ego quid conferre possim preter la¬
crimas non uideo .xͦ. lił. decemb ex
itinere ild socratẽ suũ de reba fami¬
liariba et mediocritatis studio
Om̃e quidem recum meaꝵ
quas spectate fidei tue credi¬

Expanded text:
expediere; nil enim in me molestius expediere; nil enim in me molestius experior quam verbis trahi. Hanc amicis sciens molestiam nunquam feci nec faciam quidem; placebo si potero, alioquin ne displiceam providebo. 5 Versus tuos, excitato apud Elicona nostrum ingenio, texere meditabar; sed, nescio qualiter, cedula tua, quam decies in manibus habuiet post me mitte; licet et sine illa scire videar quid dicturus sum, modo frondosi nemoris uspiam diverticulum occurrat. 6 Tribunitie litere copiam, quam michi misisti, vidi legi stupui; quid respondeam non habeo. Fatum patrie agnosco, et quocunque me verto, dolendi causas materiamque reperio. Roma enim laIn hoc publico et privato merore, alii opes, vires alii corporeas, alii potentiam, alii consilium conferent; ego quid conferre possim preter lacrimas, non video. Kal. Decembris, ex itinere. 6 Ad Socratem suum, de rebus suis familiaribus et mediocritatis studio. 1 Summe quidem rerum mearum, quas spectate fidei tue credi
Abbreviated transcription (Latin):
stris rumoribus actuũ tribum urbis
nus prohibet. noctem iatu
tertiam insouinem ago. ueq uete¬
rib curis liber et oppressus nomis.
da demuitians. Cum ex equo despi
priunn trauquillos sompuos tat¬
pere incipiam non aliter ꝙͣ eneas
ille uirgilianus. qui iam certus enu¬
di carpebat sonmnos rebus iaui rite
paratis. Aut enim fallor: aut ancep
et longua deliberaçio plena mole¬
stie ac laboris est dubitandi eritꝰ
uncium est quietis. dici nequit an¬
ria mens et consultacionibus ua¬
gis exercita quantum electione ꝯ¬
sili in unum aliqd̃ uersa proposi¬
tum conquiescat. Tunc igitur ut
crcurret. Nunc senisopitus et ue¬
lut ni somimo loquar. Excusacio¬
nem tuani qmͣnus superuacuam ã¬
plector. scio enim locorum distanci¬
am ut amantibus odiosam sic ho¬
uestis aunciciis non obesse. ubicũ¬
q ergo erimus: simul erimus. De
negocio tuo faciam ut sccibis. qd̃
michi scilicet fieri uellem breuiter

Expanded text:
stris rumoribus actum tribuni urbis stris rumoribus actum tribuni urbis nus prohibet; noctem iam tertiam insomnem ago, neque veteribus curis liber et oppressus novis, da denuntians. Cum ex equo despicprimum tranquillos somnos carpere incipiam, non aliter quam Eneas ille virgilianus, qui iam certus eundi Carpebat somnos, rebus iam rite paratis. 2 Aut enim fallor aut anceps et longa deliberatio plena molestie ac laboris est; dubitandi exitus initium est quietis. Dici nequit, anxia mens et consultationibus vagis exercita quantum, electione consilii in unum aliquod versa propositum, conquiescat. Tunc igitur ut occurret, nunc semisopitus et velut in somnis loquar. 3 Excusationem tuam, quamvis supervacuam, amplector; scio enim locorum distantiam ut amantibus odiosam, sic honestis amicitiis non obesse: ubicunque ergo erimus, simul erimus. 4 De negotio tuo faciam ut scribis, quod michi scilicet fieri vellem: breviter
Abbreviated transcription (Latin):
tis codicibus reperiendis fortuna fa¬
uerit. Nosti enim expertus seculi nri
trimen quanta sit rerum talium pe¬
nuria: cum tamen inutiles et suꝑ¬
uacue ĩmo uero penitus danmose
fimeste q diuicie tantis curis ac la¬
boribus aggregentur. Quod in me
erit studium indeffensum ac diligẽ¬
ciam adhibeo. ac ne moram fortas¬
sis accuses scito me reparandis in¬
ribus corporeis quas morbus iutra¬
uit in solitudine mea ad fontem
sorgie usq ad antumpni tempetiẽ
subsedisse metuentem corpus ad¬
huc inualidum longe me cõitere.
tunc auctis uolente dõ uiribus atq
estib i̾mimutis iter arripiani. Int̾¬
ea utmami scire posses quanta cum
uoluptate solmagus ac liber int̾
montes et nemora initer fontes ⁊
fliuma inter libros et marimoꝵ
rominum ingenia respiro. ꝙͣq me
in ea que aute sunt cũ apło exten¬
dens et preterita oblinisci uitor et
presencia non uidere. uale. Ad leliũ
suũ de Rebus familiaribus et de sim¬

Expanded text:
tis codicibus reperiendis, fortuna fatis codicibus reperiendis, fortuna faverit. Nosti enim, expertus seculi nostri crimen, quanta sit rerum talium penuria, cum tamen inutiles et supervacue, imo vero penitus damnose funesteque divitie tantis curis ac laboribus aggregentur. 5 Quod in me erit, studium indefessum ac diligentiam adhibebo; ac ne moram fortassis accuses, scito me reparandis viribus corporeis, quas morbus imminuit, in solitudine mea ad fontem Sorgie usque ad autumni temperiem subsedisse, metuentem corpus adhuc invalidum longe vie committere; tunc auctis, volente Deo, viribus atque estibus imminutis, iter arripiam. 6 Interea, utinam scire posses quanta cum voluptate solivagus ac liber inter montes et nemora, inter fontes et flumina, inter libros et maximorum hominum ingenia respiro! quamque me in ea que ante sunt cum Apostolo extendens, et preterita oblivisci nitor et presentia non videre! Vale. 5 Ad Lelium suum, de rebus familiaribus et de sini
Abbreviated transcription (Latin):
lite implicet. quam in epłis cicero¬
ui suo mouet athicus in italiam
uado. Scio quidem et menum quid
me de ipsius ciceronis libris in or¬
diuem redigendis et quariundam
ut dicere soles ueluti scuitillarum
lumine declaraudis sepe rogau̾as.
deuium quo meluctabiles preces
essent ut romanus pontifex qui
feruoris tui constius hanc geneto¬
sam bibliotete sue custodiam ita¬
tibi crediderat ut omnib nr̃is prĩ¬
ceps. Iulius cesar .m. uaroni. cesar
angustus pompeio macco. et rex
diguam ut romanus inꝙͣ ponti¬
fer digredienti michi sinun hac in
re modestissime iudicaret annum
effecisti. Quid facereni: notum licet
ignoti poete carmeu. Est orare du¬
cum species molenta iubendi. ⁊ qiͣ
uudato supplicat en se potens. pare¬
bo si potero. nam et sibi parere necces¬
sarium. et tibi placere delectabile.
Contraq. preces tuas speruere du
sacrilegium. Totum in hoc u̾titur.
ꝙͣ michi in illis quos poscis emenda¬

Expanded text:
lite implicer, quam in epystolis Cicerolite implicer, quam in epystolis Ciceroni suo movet Athicus — in Italiam vado. Scio quidem et memini quid me de ipsius Ciceronis libris in ordinem redigendis, et quarundam, ut dicere soles, veluti scintillarum lumine declarandis, sepe rogaveras. 2 Demum, quo ineluctabiles preces essent, ut Romanus Pontifex, qui fervoris tui conscius, hanc generosam bibliothece sue custodiam itatibi credidit, ut olim nostri principes Iulius Cesar Marco Varroni, Cesar Augustus Pompeio Macro et rex edignam; ut Romanus, inquam, Pontifex digredienti michi suum hac in re modestissime indicaret animum effecisti. 3 Quid facerem? notum, licet ignoti poete, carmen: Est orare ducum species violenta iubendi, Et quasi nudato supplicat ense potens. Parebo si potero, nam et sibi parere necessarium, et tibi placere delectabile; contraque, preces tuas spernere dusacrilegum. 4 Totum in hoc vertitur: quam michi in illis quos poscitis emenda
Abbreviated transcription (Latin):
eciam supremi certauius instabat
alea cum repente medio noctis ira
metuq anxius exꝑgiscor. gelidus
sudor corpus oumne perfuderat. Ita
me diuuitas saluum uelit. ut ego
pude fessus aunu fessus q mem¬
letus fui ubi sensi me thesauro si
quantum angit quantumq uite
sufficit. non quautum afficit. ꝙͣq
per sominum in ea sentencia radi¬
catus sum quantum michi iugi¬
lans persuadeo esse uerissimam.
plus mali qmͣ boui cupidis morta¬
lib afferre diuicias. Surreri demum
tora solita. consuetudinem meam
uosti. dumiq cotidi aius laudibus dõ
dictis ex more manum calamo ap¬
plicuissem hoc primum quod sopitũ
exertuerat sese obtulit experrecto.
huius ergo sententie te participem
facio qui particeps soniii indebaris.
uale ut sis felix superuacuas pelle
cupidines .xix. kł. febr̃. ad aurorã.
id Iohannem beicastrinũ epm̃ sa
ologie professorem.
Eticionis tue memior pro¬
nussiq mei non oblitus
Italiam sine ne grãmatica

Expanded text:
et iam supremi certaminis instabat et iam supremi certaminis instabat alea, cum repente, medio noctis, ira metuque anxius expergiscor: gelidus sudor corpus omne perfuderat. Ita me divinitas salvum velit, ut ego perinde fessus animi fessusque memletus fui, ubi sensi me thesauro simquantum angit; quantumque vite sufficit, non quantum afficit; quamque per somnum in ea sententia radicatus sum, quam michi vigilans persuadeo esse verissimam, plus mali quam boni cupidis mortalibus afferre divitias. 11 Surrexi demum hora solita — consuetudinem meam nosti — dumque quotidianis laudibus Deo dictis, ex more manum calamo applicuissem, hoc primum quod sopitum exercuerat, se se obtulit experrecto. Huius ergo sententie te participem facio, qui particeps somnii videbaris. Vale, et ut sis felix supervacuas pelle cupidines. XIX Kal. Februarias ad auroram. 4 Ad Iohannem Tricastrinum epyscopum, theologie professorem. 1 Petitionis tue memor promissique mei non oblitus, Italiam sive — ne grammatica
Abbreviated transcription (Latin):
impegit. An ignoralaus in auro
speciosam erumpnam et splendidã
esse miseriam: Neccessitas cum dim¬
ciis crescit et fugit cum mediocrita¬
te felicitas. Occurrebant aceruatum
exempla eorum qui uel in diuiciis
infelices uel in paupectate felicissi¬
nui fuissent. spemebantur iutiles
opes cresi et fuuestum mide aurũ
et dionisii crassiiq spolia templis
auulsa. laudabatut cuicinati. reguli.
curii. fabricii. felir et gloriosa paupe¬
ries. accedebat acies hominum mi¬
noru qui uudi in solitudine solib¬
q et frigoribus adusti radicibus hec¬
barum et siluestribus baccis pasti
pro tecto celum tertam habentes ꝓ
cubitulo cum uoluptate torrentem
turbidum hauserunt. asperoq et
angusto calle gradientes spe patrie
melioris omma prorsus mortalia
contempserunt. Ceterum quo plura
hunis generis ingeredantur exem¬
pla: eo gramius dolebaunus ea non
indisse uos in tempore. s in tergo ut
am̃t oculos habuisse. Deniq sic era

Expanded text:
impegit? an ignorabamus in auro impegit? an ignorabamus in auro speciosam erumnam et splendidam esse miseriam? necessitas cum divitiis crescit et fugit cum mediocritate felicitas’. 7 Occurrebant acervatim exempla eorum, qui vel indivitiis infelices vel in paupertate felicissimi fuissent; spernebantur inutiles opes Cresi et funestum Mide aurum et Dyonisii Crassique spolia templis avulsa; laudabatur Cincinnati Reguli Curii Fabritii felix et gloriosa pauperies. 8 Accedebat acies hominum nostrorum, qui nudi, in solitudine, solibusque et frigoribus adusti, radicibus herbarum et silvestribus baccis pasti, pro tecto celum, terram habentes pro cubiculo, cum voluptate torrentem turbidum hauserunt, asperoque et angusto calle gradientes, spe patrie melioris omnia prorsus mortalia contempserunt. 9 Ceterum, quo plura huius generis ingerebantur exempla, eo gravius dolebamus ea non vidisse nos in tempore, sed in tergo, ut aiunt, oculos habuisse. Denique sic era
Abbreviated transcription (Latin):
ri uno faste non poterant. hoc se¬
mel. hoc iterum et iterum faciuius
sollicitudo cupiditasq crescebant.
ferit aures interim muriuur ũn¬
lum secretum urũm ulli licet cce¬
ditum sponte sua in nulgus eruꝑat.
Rec ita multo post nescio qͥs maior
dominus locorum aderat uendicans
uite thesaurum. Obuitumit. huic pͥ¬
ta conuicia. slło accitet iugente. uob̾¬
indiguantibus in nr̃õ reperta uob̾
eripi propicie doua fortune. mlle sb̃¬
uide retum motus et mille consilia.
ad urbana negocia iami a studiis ad
atiua tcanslati noius curarum tur¬
bubus agebamur Iam pro inten¬
cione ꝑuigili et inquisicione pulch̾¬
runa uouarum rerum ꝑnor odium
atq ira successertuit. Postremo iã
res a litigio ad bellum uerterat. Ita
nuitatus aminorum status. et sepe
reperti auri penitebatiphylosopha¬
bamiur in somnis. ubi uitam serenã
atq tranquillam liqunius: quis
nobis has curarcum superidurit
uubes. quis in has procellas nos

Expanded text:
ri uno fasce non poterant; hoc seri uno fasce non poterant; hoc semel, hoc iterum et iterum facimus, solicitudo cupiditasque crescebant. 4 Ferit aures interim murmur invisum; secretum nostrum, nulli licet creditum, sponte sua in vulgus eruperat. Nec ita multo post nescio quis maior dominus locorum aderat, vendicans iure thesaurum. Obnitimur. Hinc pta convitia, illo acriter urgente, nobindignantibus in nostro reperta nobis eripi propitie dona fortune. 5 Mille subinde rerum motus et mille consilia, ad urbana negotia, iam a studiis ad arma translati, novis curarum turbinibus agebamur; iam pro intentione pervigili et inquisitione pulcerrima novarum rerum, pernox odium atque ira successerant; postremo iam res a litigio ad bellum verterat. Ita mutatus animorum status, et sepe reperti auri penitebat. Philosophabamur in somnis: 6 ‘Ubi vitam serenam atque tranquillam liquimus? quis nobis has curarum superinduxit nubes, quis in has procellas nos
Abbreviated transcription (Latin):
debar mchi. incertum unde.¬
⁊ dichil enum tale uł cogitare sum so¬
litus uel loqui Uidebar inqmͣ ĩ agel¬
lo meo quem ad fontem sorgie hẽo
thesaurum uiuenisse mouete perue¬
tuste auree non medioctem cumulũ.
una spaciabamur soli ut nr̃ est mos.
De itaq confestim euocaus digito rẽ
designo. ambos ut fit gaudium stu¬
por q defirerat. Michi quidem ut erã.
menum enim. occurrebat illud auei.
uitate quecumq nulgo placent. q̃
tribuit casus. ad omne fortuitum
bonum suspiciofi et pauidi subsistite.
et fera et piscis sꝑe aliqua oblectã¬
te decipitur. munera ista fortune q̃
putatis iusidie sunt PDe hoc ergo
consultantes parump hesitauimꝰ. leti
trepidiq. Quid multa: Ultime in¬
same uisum est quod per terras ac
maria tantis laboribus tantisq pi¬
culis queri solet id oblatum ultro cõ¬
tempnere. Mox certatim oneramur
auro. domumq clam taciti cõue hi¬
mius. abditis pro tempore q̃ exporta¬

Expanded text:
debar michi — incertum unde,debar michi — incertum unde, nichil enim tale vel cogitare sum solitus vel loqui — videbar, inquam, in agello meo, quem ad fontem Sorgie habeo, thesaurum invenisse: monete pervetuste auree non mediocrem cumulum. 2 Una spatiabamur soli, ut noster est mos; te itaque confestim evocans, digito rem designo: ambos, ut fit, gaudium stuporque defixerat. Michi quidem, ut eram — memini enim —, occurrebat illud Annei: «Vitate quecunque vulgo placent, que tribuit casus; ad omne fortuitum bonum suspitiosi et pavidi subsistite: et fera et piscis spe aliqua oblectante decipitur; munera ista fortune que putatis, insidie sunt». 3 De hoc ergo consultantes, parumper hesitavimus leti trepidique. Quid multa? ultime insanie visum est, quod per terras ac maria tantis laboribus tantisque periculis queri solet, id oblatum ultro contemnere. Mox certatim honeramur auro domumque clam taciti convehimus, abditis pro tempore que exporta
Abbreviated transcription (Latin):
ta erat. non ꝙ medium tempus exi¬
guum sit: Si quiden ex quo propt̾
suam insolenciam a senatu roma¬
no ad capree paludem discerptus ẽ
romulus usq duui propter pecca¬
ta nr̃a a iudeis in monte oliueti ccu¬
cifirus est xpũs. paulo insi fallor
plus mius ue septingentoꝵ annor
tempus effluxit. Quãuis enim ci¬
ceto nunus sercentis dixenit. non
ad suam ibi s ad africam et ceteroꝵ
resperit etatem. quos in eo ip̃o libro
rei publice loqui facit. Et preterea
inter ciceronis cedem sub authonis.
et xp̃i passionem sub pylato qnͣtũ
uerisumlibus comectuns assequor.
septuagnnita uel crrcitet annorum
spacium int̾cessit. longius ferebar. s
nuncius tuus scribenti ũninet et sin¬
gulos calanu tractus uotat. morulas¬
q medias metitur et crebro hostium
ti amiuo. et aute destinatum cogor
ut dican. humilitatem ama. ⁊ uale.
id socratẽ suũ insio nocturna et
ociosam paupertatẽ solicitis dĩcus
sompnium referam tibi. Ui¬

Expanded text:
ta erat. Non quod medium tempus exita erat. Non quod medium tempus exiguum sit; siquidem ex quo propter suam insolentiam a senatu romano ad Capree paludem discerptus est Romulus, usque dum propter peccata nostra a Iudeis in monte Oliveti crucifixus est Cristus, paulo, nisi fallor, plus minus ve septingentorum annorum tempus effluxit. 23 Quamvis enim Cicero «minus sexcentis» dixerit, non ad suam ibi, sed ad Africani et ceterorum respexit etatem, quos in eo ipso libro Reipublice loqui facit. Et preterea inter Ciceronis cedem sub Antonio et Cristi passionem sub Pilato, quantum verisimilibus coniecturis assequor, septuaginta vel circiter annorum spatium intercessit. 24 Longius ferebar, sed nuntius tuus scribenti imminet et singulos calami tractus notat morulasque medias metitur et crebro ostium cti animo, et ante destinatum cogor ut dicam: humilitatem ama et Vale. 3 Ad Socratem suum, visio nocturna, et otiosam paupertatem solicitis divitii noctis somnium referam tibi. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
magis inueteratis litteris atq doc¬
triius omniq illo antiquo ex in¬
culta hominum uita ertore subla¬
to. lougeqz magis iam dectis homi¬
nbus ac temporibus ipsis eruditis
qmͣ etate rouuli fuerant de cuius
diunutate credita. Qcero loqueus
ait hec in sua re publica et angusti¬
nus retulit in sua. ut ad fingendũ
exculta preẜtun eludens omne qd̾
umitatem que credi iam culciore e¬
tate potuerit Cicero uelut nou par¬
ua argumenta conquitit roma ure¬
dum condita et unum e septem col¬
libus uix integrum eumq nõ tectis
aurcis muroq marmoreo s dumnoso
ambitu et culuus a grestibus occu¬
pante. atq ad huc nescio quid pasto¬
rum redolente. Quid etate xp̃i dici
debet. Roma dante iam iura gentib.
Imperantib augusto tybetio q. quo¬
rum sub alt̾o natus. sub altero xp̃o
est passus. Intet quod tempus et ro¬
muli etatem inccedibilior ꝙͣ pro nu¬
mero annorum rerum unitatio fac¬

Expanded text:
magis «inveteratis literis atque docmagis «inveteratis literis atque doctrinis, omnique illo antiquo ex inculta hominum vita errore sublato», longeque magis iam «doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis», quam etate Romuli fuerant — de cuius divinitate credita Cicero loquens ait hec in sua Republica et Augustinus retulit in sua —; “ut ad fingendum”exculta presertim eludens omne quodvinitatem, que credi iam cultiore etate potuerit, Cicero velut non parva argumenta conquirit, Roma vixdum condita et unum e septem collibus vix integrum eumque non tectis aureis muroque marmoreo sed dumoso ambitu et culmis agrestibus occupante atque adhuc nescio quid pastorium redolente; quid etate Cristi dici debet, Roma dante iam iura gentibus, imperantibus Augusto Tiberioque, quorum sub altero natus, sub altero Cristus est passus? 22 Inter quod tempus et Romuli etatem incredibilior quam pro numero annorum, rerum mutatio fac
Abbreviated transcription (Latin):
phali. non philosophorum sentẽciis.
non oratorum floribus. non aculeis
sophystaru. non. deuq uerbi sapi¬
cogeret. nou plato qui doceret. uon
aristotiles qui argueret. non cicero
qui suaderet. s homunculi pauperes
ibetiles et inculti: qui nmꝙͣ aut
scolas itrassent aut litteras didicis¬
sent. Ii tamen intet ꝑsequentium
gladios et ferarum deutes famulas¬
q et equuleos ac tortores ꝑsua serũt
publice quod uolebant. xpistum de¬
uni homimen natum passum descẽ¬
disse ad inferos suirexisse a mortus.
ascendisse in celum. rediturum ad
iudicium. et cetera omma que ille
mandauerat: qui ut scaptum est.
stulta mundi elegit et inficiua. ut
confunderet forcia. Qui cum prodes¬
se oumib uenisset. elegit ut eut au¬
gustis prodesse ĩperatori de pisca¬
tore non piscatori de imperatore. Qd̃
similiter prorsus de oratore ac phõ
dici potest. Idq non etate rudi acci¬
dit et ad credendum facili. s longe

Expanded text:
phali, non philosophorum sententiis, phali, non philosophorum sententiis, non oratorum floribus, non aculeis sophistarum, non denique “verbi sapicogeret, non Plato qui doceret, non Aristotiles qui argueret, non Cicero qui suaderet; sed homunculi pauperes imbecilles et inculti, qui nunquam aut scolas intrassent aut literas didicissent. Hi tamen inter persequentium gladios et ferarum dentes flammasque et equuleos ac tortores persuaserunt publice quod volebant: 19 Cristum Deum, hominem, natum, passum, descendisse ad inferos, surrexisse a mortuis, ascendisse in celum, rediturum ad iudicium, et cetera omnia que Ille mandaverat, qui, ut scriptum est, “stulta mundi elegit et infirma, ut confunderet fortia”; qui cum prodesse omnibus venisset, elegit, ut ait Augustinus, prodesse imperatori de piscatore, non piscatori de imperatore; quod similiter prorsus de oratore ac philosopho dici potest. 20 Idque non etate rudi accidit et “ad credendum facili”, sed longe
Abbreviated transcription (Latin):
dea inter ceteras sermebat et in tha¬
lamo aureo nasci non in stabulo
poterat natus trncelum sedes est
cuius est terta et plenitudo eius nõ
in sina pauperie s in suminis deli¬
ciis enutriri. Nisi quia nobilitatem
et delicias urãs speruit utinamq nõ
oderit.¶Postremo poterat qui ei succe¬
derent suumqz nomen gentibus pre¬
dicarent discipulos sibi licteratos ac
potentes principes reges oratores q
et phõs non piscatores rusticos ĩopes
et indoctos eligere. ⁊lisi quia ipse deꝰ
qui superbis resistit. humilibus aũt
dat graciam nec potentia nr̃a eget
ad agendum quoniam ipse dixit ⁊¬
quencia mortali. unius est enim dei
sermo et efficar et penetrabilior omĩ
pagum quoq et medullarum. et di
cordis. hoc seruone discipules sues ar¬
mauerat quando eos ad ꝑsuadẽdũ
geneti humano toto dispersit orbe ter¬
rarum non consulari trabea. nõ mi¬
petiali dydemate. nou laurea trium¬

Expanded text:
dea inter ceteras serviebat, et in thadea inter ceteras serviebat, et in thalamo aureo nasci, non in stabulo. Poterat natus, cui celum sedes est, cuius est “terra et plenitudo eius”, non in summa pauperie, sed in summis delitiis enutriri; nisi quia nobilitatem et delitias nostras spernit, utinamque non oderit! 16 Postremo poterat, qui ei succederent suumque nomen gentibus predicarent, discipulos sibi literatos ac potentes principes, reges oratoresque et philosophos, non piscatores rusticos inopes et indoctos eligere; nisi quia ipse est “Deus” qui “superbis resistit, humilibus autem dat gratiam”, nec potentia nostra egens ad agendum, “quoniam ipse dixit quentia mortali: «vivus est enim Dei sermo et efficax et penetrabilior omni pagum quoque et medullarum, et dicordis». 17 Hoc sermone discipulos suos armaverat, quando eos ad persuadendum generi humano, toto dispersit orbe terrarum; non consulari trabea, non imperiali dyademate, non laurea trium