comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fam. sit uel anciulia preposita ꝯpetit institõ¬
ria actio. ¶Pupillus autem institor ob¬
ligat eum ꝓpo ꝗ eum p̾posuit institoria actõ¬
ne q̃m sibi imputare debet. qeum pposuit.

Expanded text:
as sit uel ancilla praeposita, competit institoria actio.Pupill‹u›s autem institor obligat eum, qui eum praeposuit, institoria actione, quoniam sibi imputare debet, qui eum praeposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Edetsiꝗs meam remgens ppo¬
luit et ratum huo idem erit dnd̃.¬
pui autem refert ꝗs sit m̾stitor
mascls anfemina lib anẜuus ꝑ¬
pposuit Niamet si mulier ꝓposuit
petit institoria exẽplo exͥcitore
actionis et si mulier sit p̾posita
tenebituretiam ip̃a. S et si filia

Expanded text:
is meam rem gerens praeposuerit et ratum habuero, idem erit dicendum.Parui autem refert, quis sit institor, masculus an femina, liber an seruus paeposuit: nam et si mulier praeposuit, competet institoria exemplo exercitoriae actionis et si mulier sit praeposita, tenebitur etiam ipsa. sed et si filia
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicuti cybarioꝵ ad eumdem ꝑtine¬
ant. ¶It ꝗ sciens uasa uiciosaꝯmoda¬
uit si in fusum unum ueloleum corr¬
uptum effusum ue est. ꝯdempnandᷤ
eo nomine ẽ. ¶ Que autem ꝯtrario nn¬
dicio ꝯseq ꝗsq potest. id etiam recto iu¬
dicio quo cum eo agitur potest saluũ
H̾re nr̃ ꝯpensationis s fieripotest. ut
non h̾at. aut ideo de restituenda recum
eo nõ agitur.qr ea res casu int̾cidit. aut
sine iudice restituta est dicemus ncͣcia
ẽẽ ꝯtrariam actionem. Hoł.

Expanded text:
ut sicuti cibariorum ad eundem pertineant. Item qui sciens uasa uitiosa commodauit, si ibi infusum uinum uel oleum corruptum effusumue est, condemnandus eo nomine est. Quod autem contrario iudicio consequi quisque potest, id etiam recto iudicio, quo cum eo agitur, potest saluum habere iure pensationis. sed fieri potest, ut ionis rationem non habeat, aut ideo de restituenda re cum eo non agatur, quia ea res casu intercidit aut sine iudice restituta est: dicemus necessariam esse contrariam actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
uel testes ad hibiussem. Idemqre
si ad fulciendam insulam tignu
modastidemde ꝓtraxisti autel¬
adiuuari qꝓpe nos nõ decipi bñ¬
te finit. pompon scribit. nameuns
ꝗ carucam puta uellecticamins¬
daint non recte actuꝵ de sigle
et ꝓea precium dedidemde res p
testatem tuam uenit. l qbeo art

Expanded text:
vel testes adhibuissem. idemque vel testes adhibuissem. idemque est, si ad fulciendam insulam tigna commodasti, deinde protraxisti aut etadiuvari quippe nos, non decipi beneatae sint, Pomponius scripsit: nam eum, qui carrucam puta uel lecticam commodauit, non recte acturum de singulis et pro ea pretium dedi, deinde res in potestate tua uenit: Labeo a
Abbreviated transcription (Latin):
tetur rata nonest.¶Contrauaco¬
modati actio etiamcuie princi¬
pali moueri potest sicut et cetese
que dñr ꝯtrarie. ¶Si ex ftõ eius¬
dum ꝯdemꝑnaturlicet expte
h̾is est. ¶ Sicut autem uolunt¬
tis et officu magis qmͣ necessiti¬
tis est ⁊modareita mod̾ mod¬
ti finemꝙ p̾scribere est euis qui
beneficium tribuit. Cum auso
finem p̾scrib̾e et retro ag̾e atꝙ
ita tempestiue usum ꝯmodate
dandum et accipiendumq ge¬
ritur.N. negocium muicemet
ideo in uicem ꝓposite sunc actio¬
nes ut appeat qd in principiobe¬
neficu ac nude uoluntatis fu̾at
Uu̾ti inmutuas prestationes e¬
tiones q cuules ut accidit meo
ꝗ absentis negocia g̾ere incorie
nec enimi ĩ pune rempituran dese
reret suscepiss .n.fortasse aliuso:
is nõ suscepisset. i ioluntatis .N.
ẽ susciꝑe mandatum ncͣcitatis
ẽꝯsũmare. Igitur si pugillras m¬
chi ꝯmodasti ut debitor michica¬
ueret nõ recte facies ĩportune re¬
pendo nam si negasses uel emisse

Expanded text:
tetur, rata non est. Contraria commodati actio etiam sine principali moueri potest, sicut et ceterae quae dicuntur contrariae. Si ex facto hesolidum condemnatur, licet ex parte heres est. Sicut autem uoluntatis et officii magis quam necessitatis est commodare, ita modum commodati finemque praescribere eius est qui beneficium tribuit. cum autemfinem prae scribere et retro agere atque intempestiue usum commodatdandum accipiendumque. geritur enim negotium inuicem et ideo inuicem propositae sunt actiones, ut appareat, quod principio beneficii ac nudae uoluntatis fuerat, conuerti in mutuas praestationes actionesque ciuiles. ut accidit in eo, qui absentis negotia gerere inchoauit: neque enim impune p fortassis alius, si is non coepisset: voluntatis est enim suscipere mandatum, necessitatis consummare. igitur si pugillares mihi commodasti, ut debitor mihi caveret, non recte facies importune repetendo: nam si negasses, vel emissem
Abbreviated transcription (Latin):
num bostium uenicursum py¬
ntmr insidias naufragium ĩ¬
cendium fugam ẜuoꝵ ꝗ custo¬
din nonsolent. qd autem de la¬
comboet prratis naufragio.
diximus.itaq .s. accipiemus.
imboc ꝯmodata sit alicuires.
utemi temꝑegre secum ꝓferat
iioqn sicunideo argentum cõ
modaiumqd is amicos ad cenã
mitatuꝵ sedicet. et id ꝑegre se
ꝯportaint. sine ulla dubitatione
etiam pyratoꝵ et latronumet
naufragicasum pr̃are debet.
boxita si dum taxat accipientis
gra ꝯmodata sit res. ac si utrius¬
queluti si ꝯmunem amicum
adcenam muitauumus. tuq cu¬
ram reieius suscepisses. et ego ti¬
biargentum ꝯmodauo script̃
qtem apud quosdam muenio
quasi dolum tantum prestare de¬
los s iudend̾ est ne ei culpa pres¬
canda sit. ut culpe ita fiat estima¬
uo sicut in reb pignoridatis.
et dotalib estimari solet. ¶Si¬
ueautem pignus siuemoda¬
tares siue deposita  det̾ior abeo
qacceꝑit fca sit. nõ solum iste
sunt actiones deqͥb loꝗmur ues

Expanded text:
num hostiumve incursus, piratarum insidias, naufragium, incendium, fugas servorum qui custodiri non solent. quod autem de latronibus et piratis et naufragio diximus, ita scilicet accipiemus, si in hoc commodata sit alicui res, ut eam rem peregre secum ferat: alioquin si cui ideis amicos ad cenam inuitaturum se diceret, et id peregre secum portauerit, sine ulla dubitatione etiam piratarum et latronum et naufragii casum praestare debet. haec ita, si dumtaxat accipientis gratia commodata sit res. at si utriusque, ueluti si communem amicum ad cenam inuitauerimus tuque eius rei curam suscepisses et ego tibi argentum commodauerim, scriptum quidem apud quosdam inuenio, quasi dolum tantum praestare debeas: sed uidendum est, ne et culpa praestanda sit, ut ita culpae fiat aestimatio, sicut in rebus pignori datis et dotalibus aestimari solet. Siue autem pignus siue commodata res siue deposita deterior ab eo qui acceperit facta sit, non solum istae sunt actiones, de quibus loquimur, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ue suo nomine nõ iussu
eius incuius potestate eetenr
uẽ nomine quem quam ue m
potestate haberet binasponsa¬
ua uina ue nupcias in eodem
temꝑe ꝯstitutas habuerit. iii
issum sic acciꝑe debemus mili¬
tem caligatum. uielsiꝗs alius
uq ad centurionem uel pres¬
ectum cohortis. uel ale uel le¬
gionis ueltribuiti siue cohor¬
tis siue legionis dimissus est
hoc amplius pompon̾. Ait. etiã
eum qui exercitui pre est licet
ꝯsularib ĩsignus utitur igno¬
mine causa ab ĩꝑatore musum
hac nota laborare. ergo et si dux
cumexerciti pre est dimissuᷤ
erit notatur ⁊ si princeps di
mifit. ⁊ adiecerit ignominec
causa semictere ut płmq fac̾
non dubitabis ex hoc edco pre¬
toris eum infamia esse nota¬
cum nontamen sicitra indig¬
nationem principis successor
datus ei est. Exercitum autẽ
non unam cohortem. neq n
unam alam dicinius s: numi¬
os multos milicum. Nam ex¬
citin pre esse dicimus eum q
legionemuel legiones cum su¬
is auulus abymꝑatore ꝯmis¬

Expanded text:
quiue suo nomine non iussu eius in cuius potestate esset, eiusue nomine quem quamue in potestate haberet bina sponsalia binasue nuptias in eodem tempore constitutas habuerit.' 2 Uissum accipere debemus militem caligatum, uel si quis alius usque ad centurionem, uel praefectum cohortis uel alae uel legionis, uel tribunum siue cohortis siue legionis dimissus est. hoc amplius Pomponius ait etiam eum, qui exercitui praeest, licet consularibus insignibus utitur, ignoiae causa ab imperatore missum hac nota laborare: ergo et si dux cum exercitui praeest dimissus erit, notatur, et si princeps diit et adiecerit ignominiae causa se mittere, ut plerumque facit, non dubitabis et ex edicto praetoris eum infamia esse notatum: non tamen si citra indignationem principis successor ei datus est. Exercitum autem non unam cohortem neque unam alam dicimus, sed numeros multos militum: nam exercitui praeesse dicimus eum, qui legionem vel legiones cum suis auxiliis ab imperatore commis
Abbreviated transcription (Latin):
Undi usufr̃. legato. si uilla dirup¬
ta sit. uisusfr̃. non extinguitur. qri
nulla funcliaccessio est.ne a mag
quam si arbores decid̾intꝑAuiꝰ.

Expanded text:
undi usu fructu legato si uilla diruta sit, usus fructus non extinguetur, quia uilla fundi accessio est: non magis quam si arbores deciderint. 9 Pa
Abbreviated transcription (Latin):
tem man̾et. creditam ñesse. qr
ex soluendicã magis daretur
iquam alt̾ius obligandi. igitur
sus ꝗ pecuniam hac ꝯd̾one acte¬
pit ut michi inc̾lictum daret.
icceptam pecunam ded̾it nõ
fore creditam magis enim me¬
um accepisse ĩtelligi debebo set
bec ĩtelligenda sunt ꝑꝑ subtilis¬
tatem u̾boꝵ benignius tñ est i¬
ꝓtrumq ualere. Dem.

Expanded text:
tem maneret: creditam non esse, quia exsoluendi causa magis daretur, quam alterius obligandi. igitur si is, qui pecuniam hac condicione accepit, ut mihi in creditum daret, acceptam dederit, non fore creditam: magis enim meum accepisse intellegi debeo. sed haec intellegenda sunt propter suptilitatem uerborum: benignius tamen est utrum
Abbreviated transcription (Latin):
sahumanus fcũꝵꝰ uidetur p̾¬
torsi. ictorem ꝯpusit ad Accipi¬
end id quod offerretur cum ad
officiumeius ꝑtineat lites di
ẽ cuius tempis estimatio fieret
Uoe cumdatum eet ancum litẽ
ꝯtestatus fuiss:. Ancum res iudi¬

Expanded text:
sa humanius facturus uidetur praetor, si actorem compulerit ad accipiendum id quod offeratur, cum ad officium eius pertineat lites demest, cuius temporis aestimatio fieret, utrum cum datum esset an cum litem contestatus fuisset an cum res iudi
Abbreviated transcription (Latin):
¶tibi pecuniam donassemutta
Omichi ea indem crederos an cͦ¬
diti fieret dixi ĩ hunus ꝓposito¬
nibꝰ nõ ꝓprius u̾bis nõs uti.
Namtalem ꝯcractum neq do¬
nationem ẽe neq pecuniamẽ¬
ditam:donationem nonce.qr¬

Expanded text:
tibi pecuniam donassem, ut tu mihi eandem crederes, an credita fieret? dixi in huiusmodi propositionibus non propriis uerbis nos uti, nam talem contractum neque donationem esse neque pecuniam creditam: donationem non e
Abbreviated transcription (Latin):
res sine dubio dz prestare. male
fiderpostor.aut si reciꝑe eas abẽp¬
tore nullo modo possit tm̃ qnͣtu
ĩlitem ẽet iiratum at ubi de ꝑdi¬
te sunt uł diminute. uei preciũ
d prestariqr sipetitor rem ꝯsecu¬
tus eẽt ⁊ distraxiss. Uer pretiu
rei non ꝑderet. EAius

Expanded text:
res debet praestare malae fidei possessor aut, si recipere eas ab emptore nullo modo possit, tantum quantum in litem esset iuratum. at ubi deperditae sunt et deminutae, uerum pretium debet praestari, quia si petitor rem consecutus esset, distraxisset et uerum pretium rei non perderet. 21 Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
Uin igitur hominum cã om̃e ius¬
ꝯstitutum ẽ primo de ꝑsoñr sta¬
tu ac post decet̾is ordinẽ ꝑpctiu
edc̃i secuti ⁊ hus ꝓximos. atq cõ¬
unctos applicantos titulos ꝓut
res patitur dicemus. O Aius.¬
Umma itaq diuuisio de iure ꝑso¬
naiz hec est ꝙomnes honunes a¬
aut lib̾isunt aut seri. ¶Lor.

Expanded text:
um igitur hominum causa omne iustitutum sit, primo de personarum statu ac post de ceteris, ordinem edicti perpetui secuti et his proximos atque coniunctos applicantes titulos ut res patitur, dicemus. 3 GaiusSumma itaque divisio de iure personarum haec est, quod omnes homines aut liberi sunt aut servi. Et li
Abbreviated transcription (Latin):
tor dolum eius sistat.¬
cohercere qui impeclit ali ex¬
quem iudicio sisti fecisse aũt
dolo malo non tm̃ is putat᷑
quisius manibuł ꝑ suos reti¬
nuerit. Uerum qui alios quo¬
ꝙ rogauit ut eum detinerẽt
uel abducerent ne nidicio sis¬
tat siue scienctes siue ignorã¬
tes quid ẽet qd̃ ꝯinicteretur.¬
Uolum autem malum sicac¬
cipimus ut siquis uenientu
ad iudicim alquid ꝓnũcia¬
uit triste ꝑꝑ quod iste necesse
habuit ad iudicium non uei̾

Expanded text:
tor dolum eius coercere, qui impedit aliquem iudicio sisti. Fecisse autem doqui suis manibus uel per suos retinuerit, uerum qui alios quoque rogauit ut eum detinerent uel abducerent, ne iudicio sistat, siue scientes siue ignorantes quid esset quod comminisceretur.Dolum autem malum sic accipimus, ut si qui‹s› uenienti ad iudicium aliquid pronuntiauerit triste, propter quod is necesse habuerit ad iudic
Abbreviated transcription (Latin):
fuit debitum ꝙ natura debeba¬
tur ¶d tñ si expecliebat debitori
aliamcãmpotest diciip̃m sibi
soluisse uł debuisse soluere. Iu ⁊
antem posẜor ꝓcuidubio debe¬
bit decluce. qd̃ sibi debetur. ¶ Si¬
cut aũt sumptum quẽ fecit de¬
ducit ita si futere debuit nec fec̃
culpe huius recidat ixonem. ni¬
si bone fideiposẜorẽm. tunc enĩ
qr qͣi rensuam negglexit nlt
querele sbiectus ẽ anͣpetitam
hiditatem postea u̾o ⁊ ip̃e predo
e̾. ¶llud ꝓlane predomi impu¬
tare nõ potest. cur passus ẽ debi¬
tores lib̾ari ⁊ ꝑaupiores fĩ ⁊ nõ
eos ꝯuenit. cum actionem nõ
huit. ¶Quod autem possori
solutumest. an restituere debeat
uideamus. et sibone fidei ꝓosfor
fint siue nõ debere restituere pla¬

Expanded text:
fuit debitum, quod natura debebatamen si expediebat petitori aliam causam? potest dici ipsum sibi uel soluisse uel debuisse soluere. Iustus autem possessor dubit deducere quod sibi debetur. Sicut autem sumptum quem fecit deducit, ita si facere debuit et non fecit culpe huius reddat rationem, nisi bone fidei possessor est. Tunc enim qe subiectus est ante petitam hereditatem: postea uero et ipse praedo est. Illud plane praedoni imputari non potest, cur passus est debitores liberari et pauperiores fieri et non eos conuenit, cum actionem non habuerit. Quod autem possessori solutum est an restituere debeat, uideamus: et si bonae fidei possessor fuit siue non, debere restituere pla
Abbreviated transcription (Latin):
iuł. li.ui. ff. scribit. ita id imputa¬
tuꝵ possorem sicauit sepetitorẽ
defensumiri.S an ⁊bone fidei
possor debeat ad defendend ca¬
uere uidendumerit. qr meo qdi
soluit non indecum locupletior
nomme udetur locupletior.qr
põt repetere finge enimeumdu
se hrdem putat. soluisse suo noĩe
et iudetur michi uilianum de
solo predone ut caueat sensisse ñ
etiam debone fiderposore dõ¬

Expanded text:
sexto digestorum scribit ita id imputaturum possessorem, si caverit se petitorem defensum iri. sed an et bonae fidei possessor debeat defendendum cavere, videndum erit, quia in eo quod solvit non videtur locnomine uidetur locupletior, quia potest repetere: finge enim eum, dum se heredem putat, soluisse suo nomine. et uidetur mihi Iulianus de solo praedone ut caueat sensisse, non etiam de bonae fidei possesso
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iussit. An eo ꝙ uetuit staride¬
boat. et sabinus ꝗdem putat posse¬
Cassius sñam magũ sui bene ex¬
cusat et ait. Sabmum nõ de ea sẽ
ꝑatione cause nt puta si uissit liti¬
gatores . hl. ad ẽẽ mox ydib iube¬
At. nam mutare eumdiem pos¬
se. Ceteꝵ si ꝯdempnauit uł absol¬
uit dum arbit᷑ ẽẽ desierit muta¬
re sniam non posse. O Aius.¬
Uid tamen si de plurib ꝯtrou̾sus
sumptus ẽ nichil sibi cominum
sit mutare sniam. dequa ȩami
dixerat. et multum intest dodẽ
tum ad illam ꝯtrou̾siam ꝑtinet
Arbit̾ ẽẽ desierat. ¶ Si arbit̾ itaꝓ
lius ⁊tbacius penderunt Solom
diem posse. arbitiꝵ statũe puto ita
Atbacius uidetur sentire. ¶ Põ¬
ponꝰ. ait mutilit᷑ arbitre ĩc̾tam sẽ¬
tenciam dice ut pͥuta qnͣtumei
debes redde. Diusioni ur̃e stari
is soluisti accipes Item si arbit᷑¬

Expanded text:
 iussit an eo quod uetuit stari debeat. et Sabinus quidem putauit posse.Cassius sententiam magistri sui bene excusat et ait Sabinum non de ea sensaeparatione causae: ut puta si iussit litigatores calendis adesse, mox idibus iubeat: nam mutare eum diem posse. ceterum si condemnauit uel absoluit, dum arbiter esse desierit, mutare ‹se›ntentiam non posse, 20 Gaiusuid tamen si de pluribus controuersiis sumptus est nihil sibi communibsit mutare sen‹ten›tiam, de qua iam dixerat. et multum interest, de tum ad illam controuersiam pertinet, arbiter esse desierat.Si arbiter ita lius et Trebatius responderunt.Solutioni diem posse arbitrum statuere puto: et ita et Trebatius uidetur sentire.Pomponius ait inutiliter arbitrum incertam sententiam dicere, ut puta: 'quantum ei debes redde': 'diuisioni uestrae stari is soluisti, accipe'.Item si arbit
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco ad ẽẽ iusẜit. Quid ergo si
nõ appeat de quo loco actumsit
melius dicetur eum locum ꝯti¬
neri ubi prius Spmissum ẽ. Qͥd
tamen sumeo loco ꝗ sit circaur¬
bem ad eẽ iussit. pegasus ad mic¬
tit uase nissum. Quod puto ita

Expanded text:
alio loci adesse iusserit. quid ergo, si non appareat, de quo loco actum sit? melius dicetur eum locum contineri, ubi compromissum est. quid tamen si in eo loco, qui sit circa urbem, adesse iusserit?Pegasus admittit ualere iussum. quod puto ita
Abbreviated transcription (Latin):
Unc udendum ne ĩde¬
to. et qdem siꝗs indebi kͣ¬
tum ignorans solu̾it ꝑhancac¬
tionem ꝯ dic̾e potest. ¶Siautẽ
sciens se nõ deb̾e soluit cessat re

Expanded text:
unc uidendum dto. Et quidem si quis indebitum ignorans soluit, per hanc actionem condicere potest: sed si sciens se non debere soluit, cessat re
Abbreviated transcription (Latin):
quo qui iuuctus est uincere po¬
tuisse poterit ⁊ tuñc ꝓbare et
si non ꝓbauit aut si ꝓbantem
uidex non curaiut de se ip̃o a¬
aut deiidice queri debet.S
non ita est fierienim potest. ut
nunc rones uel ip̃o edente uł
alio modo nactus sit. aut alus
instrumentis ueltestib quib
illo temꝑe uel aliqua onsa uti
nõ potuit possint ꝓbare potui
se uincere. Sic ⁊ enimet decau¬
tione surrepta aut corrupta cõ¬
petit condicio et damꝑmimui¬
rie actioqr qd̃.ante non potin¬
mus intercepta cautione ꝓba¬
re ⁊ obid amismius ħ nunc ali¬
is matumentis. aut testibus
etiam sine subscriptõne eden¬
itis ecli posse receptumest Ga¬

Expanded text:
quo victus est, vincere potuisse, poterat et tunc probare: et si non probavit aut probantem iudex non curavit, de se ipso aut de iudice queri debet. sed non ita est. fieri enim potest, ut nunc, rationes vel ipso edente vel alio modo nanctus, aut aliis instruillo tempore aliqua ex causa uti non potuit, possit probare potuisse se uincere. sic enim et de cautione subrepta aut corrupta competit condictio et damni iniuriae actio: quia quod ante non potuimus intercepta cautione probare et ob id amisimus, hoc nunc aliis instrumentis aut testibus,etiam sine subscriptione edentis edi posse receptum est
Abbreviated transcription (Latin):
cis quominus esset uelfũit nec
ne. sz etiam si aliqua iustacausa
sit ꝑꝑ quam intelligere deb̾es
tedare oportere.P Aul.¬
Ertum est cuius spẽs uel quã¬
titus que mobligatione uersa¬
tur aut nomme suo autea de¬
monstratione que nominis
iuice fungitur qualis qnͣtaqpi
sit ostenditur. Nam et pedius u¬
bro .i. destipulatio nib nchili
referre ait. Anꝓprio nomine res
appelletur andigito ostendat᷑.
an uocabulis ꝗbuidam demon¬
scretur quatenris mutua ince

Expanded text:
is quominus esset uel fuerit nec ne, sed etiam si aliqua iusta causa sit, propter quam intellegere deberes te dare oportere. 6 Paulertum est, cuius species uel quantitas, quae in obligatione uersatur, aut nomine suo aut ea demonstratione quae nominis uice fungitur qualis quantaque sit ostenditur. nam et Pedius libro primo de stipulationibus nihil referre ait, proprio nomine res appelletur an digito ostendatur an uocabulis quibusdam demonstretur: quatenus mutua uice
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sententia s adhuc erit apre¬
tore cogendus. Unde udendũ
es an mutare sm̃am possit. et
alias ꝗdemest agitatum si arbi¬
t̃ iussit dari mox uetuit. uñ eo

Expanded text:
dicta sententia, sed adhuc erit a praetore cogendus. Unde uidendum erit, an mutare sententiam possit. et alias quidem est agitatum, si arbiter iussit dari, mox uetuit, utrum eo
Abbreviated transcription (Latin):
Inor se mid ꝙ fideiꝰ P Auł.¬
sit uł mandauit ĩm̃tegrx resti¬
tuendo reum principalem ñ lib̾¬
at. ¶Omor ancillam uendidit.
sieam emptor manumisit ob
hoc ĩ integrx restitu ñ pot̾it. s ad¬
u̾sus emptorẽ qnͣtisua int̾ est ac¬
tonem h̾ebit. ¶Nulier minor. Ux.
u. annis si pactoe dotis det̾ior cõ¬
dit̾o eius fiat. ⁊ tale pactum in¬
ierit ꝙ nũquã maioris etatis
ꝯstituta pacisc̾eturatq ideo re¬
uocare uelit audiendae.ł Lp̃¬

Expanded text:
inor se in id, quod fideiussit uel mandauit, in integrum restituendo reum principalem non liberat. Minor ancillam uendidit: si eam emptor manumiserit, ob hoc in integrum restitui non poterit, sed aduersus emptorem quanti sua interest actionem habebiti quinque annis si pactione dotis deterior condicio eius fiat et tale pactum inierit, quod numquam maioris aetatis constitutae paciscerentur, atque ideo reuocare uelit, audienda
Abbreviated transcription (Latin):
erũt hiꝰ edc̃a ⁊ dec̾ta p̾torm.i
¶Marcellus notat si ꝑ dolũ sciõs
fło Aliqd allegauit ⁊ hoc modo
bere iudicem q̃relanei ad mic¬
tere. ¶Pauł. notat. aũ.si morbo
ĩpeditus aũ rer .pu. cã ad uocat
adẽe ñ potint reus ꝓuto uł ac

Expanded text:
usmodi edicta et decreta praetorum. Marcellus notat: si per dolum sciens falso aliquid allegauit et hoc modo bere iudicem querellam rei admittere. Paulus notat: si autem morbo impeditus aut rei publicae causa auocatus adesse
Abbreviated transcription (Latin):
sisteremus hee cotidie ex nroco:¬
pore decederẽt alieq extrinsec
meaꝵ locum accederent. qua p
cinus rei sp̃es eadem ꝯsisteret rem
quoq eamdemẽe existimari.

Expanded text:
stiteremus, ha‹e› cottidie ex nostro corpore decederent aliaeque extrinsecus in earum locum accederent. quapropter cuius rei species eadem consisteret, rem quoque eandem esse existimari.
Abbreviated transcription (Latin):
non lib̾ari. defensorem autem
siexcausa iudicati solu̾it repefe
sane exceptione doli malitueri
ne elictoꝵ ꝑ acto ꝓnũciau̾it ab¬
sentem debere. ñu̾tiq nidex qde
iudicato cognoscit. d dep̃toris

Expanded text:
non liberari: defensorem autem, si ex causa iudicati solverit, repetere sane exceptione doli mali tueri ne edictorum peracto pronuntiaverit absentem debere, non utique iudex, qui de iudicato cognoscit, debet de praetoris
Abbreviated transcription (Latin):
rũ locum alios ẽẽ sumptos. et
q̃rebatur si singuloꝵ iudic um
mutatio eamdem rem au aliud
iudicium feciss .Re. ñ modo siu¬
nus aut alt̾.Sz ⁊ si omnes iu¬
dices mutatiẽent. tñ⁊ rem eam¬
dem.⁊ iudicium idem qd̃ añga
fiuiss ꝑmanere neq ĩ hoc solum
euenire ut ꝑtib ꝓmutatis eadẽ
res ẽẽ existim aretur. s ⁊ ĩ multis
cetis reb. Nam ⁊ legionem eã¬
dem h̾ri ex qua młti decessissẽt.
quoꝵ ĩlocum Alu sb̃iecti ẽẽnt.
ppłm eũdem hoc temꝑe putari q
ab hinc .c. annis fuiss. cum exil¬
lis nemo nunc uiu̾et Itemqi
naiis ẽ si adeo refecta ẽẽt. ut
nulla tabula eadem ꝑmanet¬

Expanded text:
e inque eorum locum alios esse sumptos, et quaerebatur, singulorum iudicum mutatio eandem rem an aliud iudicium fecisset. respondi, non modo si unus aut alter, sed et si omnes iudices mutati essent, tamen et rem eandem et iudicium idem quod antea fuisset permanere: neque in hoc solum euenire, ut partibus commutatis eadem res esse existimaretur, sed et in multis ceteris rebus: nam et legionem eandem quorum in locum alii subiecti essent: et populum eundem hoc tempore putari qui abhinc centum annis fuissent, cum ex illis nemo nunc uiueret: itemque nauem, si adeo saepe refecta esset, ut nulla tabula eadem permane
Abbreviated transcription (Latin):
sborib quoꝙ uẽto deiectis uł
Issuptis igne dictu ẽ empt̃oem
de illaꝵ arboꝵ ueluti oliueti fũ¬
dus ꝯꝑabatur sũ sciẽte sũ igno¬
ñte uẽlitore sũ au̾tẽ emptor sci¬
ebat uł ignorabat uł utq eoꝵ¬

Expanded text:
boribus quoque uento deiectis uel absumptis igne dictum est emptionem ne illarum arborum, ueluti oliueti, fundus comparabatur, siue sciente siue ignorante uenditore: siue autem emptor sciebat uel ignorabat uel ute
Abbreviated transcription (Latin):
q uicium feciss deb̃i putat idẽ
iuris ẽ si potestatem xlucẽdihob¬
si locator aluctori potestatem
Alucẽde domus non feciss eti
dolo malo p̾stitiss cet̾um sig̾¬
tuitam h̾itationẽ huiss ꝓpor¬

Expanded text:
deberi putat.Idem iuris esse, si potestatem conducendi habsi locator conductori potestatem conducendae domus non fecisset et dolo malo praestitisset. ceterum si gratuitam habitationem habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
liti renũtiare udetur. Cum et si
bonore posẜomis tempus largi¬
retur. electo iuditio defimcti re¬
pudiatum bñfm̃ pretoris existi
tem abstmendi cã mĩtegir resti¬
tutafint suos h̾rditarios ex fidi¬
ꝯmisso ab ea recte manumissos
tinenda depende qm iure optĩo
ꝯsecut udẽtur. Nam ⁊si ꝗdam ex
c̃ditoribꝰ pecimiã suam añ restõ¬
de exaspectu corꝑis fło ꝓbauit
ꝑfcãm etatem. curatores cum in¬
tellexissent ẽẽ minorem ꝑ seu̾aue¬
runt ĩ.ad mĩstratõe meclio tẽꝑe
post ꝓbatam etatem. añ ĩpletu.¬

Expanded text:
liti renuntiare uidetur, cum et si bonorum possessionis tempus largiretur, electo iudicio defuncti repudiatum beneficium praetoris existimtem abstinendi causa in integrum restituta fuerit, seruos hereditarios ex fideicommisso ab ea recte manumissos tinenda dependere, quam iure optimo consecuti uidentur. nam et si quidam ex creditoribus pecuniam suam ante restitutiode ex aspectu corporis falso probauit perfectam aetatem: curatores cum intellexissent esse minorem perseuerauerunt in administratione: m‹e›dio tempore post probatam aetatem ante impletu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutum eetã posse officio as¬
sessoris fungi. LDeni.
sb̾ duob psidib ꝯstituta est.
ueluti germama masia exal¬
tera ortus i alia assidebit. nec

Expanded text:
stitutum, non posse officio adsessoris fungi. 3 Macersub duobus praesidibus constituta est, uelut Germania, Mysia, ex altera ortus in altera adsidebit nec
Abbreviated transcription (Latin):
Onsiliaris eotꝑr quo assident ne¬
gocia tractare ĩsuum ꝗdem au¬
ditorium nullo modo xcessum
rei publice uir eiusdem̃ c̾untatis
Assidere nõ ꝓhibetur. qr publi¬
co salario non fruitur.Expli¬
De turis dicione ominium¬

Expanded text:
onsiliari eo tempore quo adsidet negotia tractare in suum quidem auditorium nullo modo concessurei publicae uir eiusdem ciuitatis adsidere non prohibetur, quia publico salario non fruitur.DE IURISDICTIONE 1 U
Abbreviated transcription (Latin):
diosi ꝑtib sius fungun¬
tur. inhus fere causis ꝯstat. ĩ cog¬
aũt licet nõ ꝓhibeantur legis as¬
sidere. at tamẽ arbitror ut aliqͦ
quoq dec̾to principali reffertur

Expanded text:
diosi partibus suis finguntur, in his fere causis constat, in cogautem, licet non prohibeantur legibus assidere, attamen arbitror, ut aliquo quoque decreto principali referetur
Abbreviated transcription (Latin):
qr non omnna loca uel hituli teneam.
Su̾ius esse ait. et dolum et culpam
et diligenciam et custodiam in totum
me prestare  debere. quare duo quodaz

Expanded text:
 non omnia loca uehiculi tenea‹m›. sed esse uerius ait et dolum et culpam et diligentiam et custodiam in totum me praestare debere: quare duo quoda
Abbreviated transcription (Latin):
as demumiurisdicionem inan¬
dare possitqeam suo iurenon a¬
lieno beneficio haberet ꝑ Auł.
cio data est. nec ip̃a lex defert.sed
firmat mandatam uiris dicio¬
nem. Ideoꝙ si is qui mandau̾it
iuris dicionem decesẜit. anteqm
res Abeo cui mandata est iuris
Iquis id quod uirisdicionis ꝑpetue
causa. nõ ꝗdem ꝓut res incidit. in
albo. uł incarta ul m aliena ma¬
teria ꝓpositum erit dolo inalo cor¬
ruꝑit. datur meum quingẽto¬
rum aureoꝵ idicium quod po¬
lare est. serui quoq et filii fam.i
uerbis edicti ꝯtinentur. S ⁊ utrr¬
q sexum pretor ꝯplecsus est. iii¬
Quod si dum ꝓponitur uł ante ꝓ¬
positonem quis corruꝑit. edictiq¬
dem uerba cessabunt. omp̾.
dam ẽẽ ad hec. ¶ In seruos autẽ
si non defendantur a dominis.
et meos qui mopialaborant cor¬
pus torquendum est. ¶Doli ma
uel ab ip̃o pretore iussus. ułcasu
aliquid fecerit nõ teneatur. uiii¬
Hoc uero edicto tenetur ⁊ qui tol¬
lit quamius non corrupit.Itez

Expanded text:
s demum iurisdictionem mandare possit, qui eam suo iure, non alieno beneficio habet: Paulus lctio data est nec ipsa lex defert, sed confirmat mandatam iurisdictionem. ideoque si is, qui mandavit iurisdictionem, decesserit, antequam res ab eo, cui mandata equis id, quod iurisdictionis perpetuae causa, non quod prout res incidit, in albo vel in charta vel in alia materia propositum erit, dolo malo corruperit: datur in eum quingentorum aureorum iudicium, quod populare est. Servi quoque et filii fs edicti continentur: sed et utrumque sexum praetor complexus est. Quod si dum proponitur uel ante propositionem quis corruperit, edicti quidem uerba cessabunt, Pompondam esse ad haec. In seruos autem, si non defenduntur a dominis, et eos qui inopia laborant corpus torquendum est. Doli mali uel ab ipso praetore iussus uel casu aliquis fecerit, non tenetur. Hoc uero edicto tenetur et qui tollit, quamuis non corruperit: item
Abbreviated transcription (Latin):
re iasui ꝯdoe: excepisse que eet ĩ
dando. ¶Scruus ronib rectu¬
tis lib̾ et iussus ẽ hũc h̃rs tradi¬
dit et dixit .e. dae uissu sinulla
reliq̃ sũt q̃sius dare debent. et per
roc adita hrdicate lib̾ẽt̾s ẽobli¬

Expanded text:
icionem excepisse, quae esset in dando.Seruus rationibus redditis liber esse iussus est: hunc heres tradidit et dixit centum dare iussum. si nulla reliqua sunt quae seruus dare debeat et per hoc adita hereditate liber
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝗmẜuitute gere cepit pres¬
tare debere auint᷑. Ideoq ⁊ qntũ
si alius eius negocia gessiss ẜua
buit. et si posteah̾uit. sibi solu̾e de
ans sicut is ꝗ ĩtemꝑali actione
tenebatur. et post tempus exactũ
Sceuola nr̃ait. putare se ꝙ calb
scribit. debere acapite ratoem red¬
dendaz. sic ĩtelligi ut appeat ꝗdr
reliquum fu̾it tunc cũprimu
lib̾ essecepit. ñ ut dolum aut cul¬
pam ĩẜuitute ad missam ĩobli¬
gonem reuocet. Itaꝙ si ĩuenia¬
tur. uel malo more pecuma m
ẜuitute erogata lib̾abitur. ¶Si
libo homi qbona fide michiẜiue¬
bat mandem ut aliqd agat. nõ
fore cũeo mãdati actõem labeo
ait . qr nõ lib̾a uolũtate exeqtur
rem sibi mandata. s qͣsi. ex nctita¬
te ẜuili. erit igitur negoꝵ ges. a¬

Expanded text:
eruitute gerere coepit, praestare debere aiunt: ideoque quantum, si alius eius negotia gessisset, sebuit, et ‹si postea habuit,› sibi postea ans: sicut is, qui temporali actione tenebatur, etiam post tempus exactum Scaeuola noster ait putare se, quod Sabinus scribit debere a capite rationem reddendum sic intellegi, ut appareat, quid reliquum fuerit tunc, ‹c›um primum liber esse coeperit, non ut dolum aut culpam in seruitute admissam in obligationem reuocet: itaque si inueniatur uel malo more pecunia in seruitute erogata, liberabitur. Si libero homini, qui bona fide mihi seruiebat, mandem, ut aliquid agat, non fore cum eo mandati actionem Labeo ait, quia non libera uoluntate exsequitur rem sibi mandatam, sed quasi ex necessitate seruili: erit igitur negotiorum
Abbreviated transcription (Latin):
pestate aut in auminis ꝓhibi¬
tus nõ uenit tempestatem sic
intelligere debemus siue ma¬
rina siuc t̾estris sit. tempestatẽ
intellige̾ debemus talem que
impeclimento itineri uel naui¬
gationisit. ¶Uis fluminis
etiam sine tempẽstate accipiẽ¬
daest. Uiiu fluminis etiam ĩ¬
telligimus ⁊ si magnitudo
eius inpeclimento sit. sũ põs

Expanded text:
pestate aut vi fluminis prohibitus non venit, tempestatem sic intelligere debemus sive maritima sive terrestris sit, tempestatemque intelligere debemus talem, quae impedimento sit itineri vel navigationi. Vis fluminis etiam sine tempestate accipienda est. Vim fluminis intelligimus, si magnitudo ejus impedimento sit, sive pons
Abbreviated transcription (Latin):
licudine uł tempestate uł flu¬
minis ꝓhibitus est sistere nõ
posset exceptione̾ Adnuatur
nec mimerito cumenim inta¬
li ꝓmissione presencia opus est
quem. ad modum potuerit se
siste̾ qui ad u̾sa ualitudine impe¬
ditus est. et ideo etiam lex .xii.
torib morbo sontico impedia¬
tur iubet diem iudicu ẽẽ diffu¬
tudinem mulier non steterit
ĩiudicio s qd̃ grauida est erat
exceptonem eidandam labeo
ait. Si aũt post ꝑtum discubu¬
erit ꝓbandumerit quasi ualitu¬
dine ĩpelitam. Idem est ⁊ siqui
furere cepit. Nani qui furore

Expanded text:
letudine vel tempestate vel vi fluminis prohibitus se sistere non possit, exceptione adiuvatur, nec immerito. cum enim in tali promissione praesentia opus sit, quemadmodum potuit se sistere qui adversa valetudine impeditus est? et ideo etiam lex duodectoribus morbo sontico impediatur, iubet diem iudicii esse diffitudinem mulier non steterit iudicio, sed quod gravida erat, exceptionem ei dandam Labeo ait: si tamen post partum decubuerit, probandum erit quasi valetudine impeditam. Idem est et si quis f
Abbreviated transcription (Latin):
nocere quasi eti am de pena trans¬
actum sit msi ꝯdtrarium sp̃a¬
liter ꝓtibꝰ placuerit. ¶ Siquis
mumcipaus numeris causa si
ne dolo nia. impelitus iniudi
cium ẜm suam ꝓmissionem nõ
steterit equissim̃um est ei tribui
exceptõnem. Simili modo ⁊ si
ad testimonium desideratus.

Expanded text:
nocere, quasi etiam de poena transactum sit, nisi contrarium specialiter partibus placuerit. Si quis municipalis muneris causa sine suo dolo malo impeditus in iudicio secundum suam promissionem non stetit, aequissimum est tribui ei exceptionem. Simili modo et si ad te
Abbreviated transcription (Latin):
actum est exceptio doliopponi
debet quis enim de pena ꝓmis¬
sa laborat post negocium trãs¬
actũ cumetiam transacti nego¬
cu exteptione putau̾it quis

Expanded text:
actum est, exceptio doli opponi debet: quis enim de poena promissa laborat post negotium transactum? cum etiam transacti negotii exceptionem putaverit quis
Abbreviated transcription (Latin):
genus hominum. Et qr ĩlocato ⁊¬
ducto inpa in deposito dolus dũ¬
taxat prestatur. at ex hoc edicto oĩ¬
modo ꝗ receꝑit. Tenetur etiam si
sineculpa eis res ꝑierint uł dam¬
pnumdatum ẽ nisi siꝗd dampno
fatali ꝯtingit. Idem labeo ait si ꝗd
naufragio aut ꝑuimpyratarũ
ꝑierit ñ esse miquum exceptionem
eidari. Idemerit dñd̾ ⁊ si instabu¬
lo aut ĩcauponaus maior ꝯtin¬
g̾it. ¶ Eodem modo tenentur cau¬
pones ⁊ scapłarii. ꝗ ex̾centes ne¬
gõm suum recipiunt. cet̾um si exͣ
neg̾m receꝑint. ñ tenebuntur. i
it ⁊ uoluntas pr̃is uel domim int̾¬
uen̾it ĩsolid̃ erit ꝯuemendus. ¶t
siẜuus ex̾citoris subripũit uel
dampnum dedit noxał actioces¬
sine uoluntate ex̾teat. depeculio
dabitur. hec autem actio rei ꝑse¬
cutionem ꝯtinet. ut põpon̾. ait. et

Expanded text:
genus hominum: et quia in locato conducto culpa, in deposito dolus dumtaxat praestatur, at hoc edicto omnimodo qui receperit tenetur, etiam si sine culpa eius res periit uel damnum datum est, nisi si quid damno fatali contingit. inde Labeo scribit, si quid naufragio aut per uim piratarum perierit, non esse iniquum exceptionem ei dari. idem erit dicendum et si in stabulo aut in caupona uis maior contigerit.Eodem modo tenentur caupones et stabularii, quo exercentes negotium suum recipiunt: ceterum si extra negotium receperunt, non tenebuntur.Si erit et uoluntas patris domini interuenit, in solidum erit, conueniendus. item si seruus exercitoris subripuit uel damnum dedit, noxalis actio cessine uoluntate exerceant, de peculio dabitur.Haec autem rei persecutionem continet, ut Pomponius ait, et
Abbreviated transcription (Latin):
cietatis ĩtempestiua renu̾ciato ĩexti
si iubeatur adño ẜuus abire socie¬
tate s socio renũciandumẽ.lpm̃¬
ad misit et recte.cum .ñ. societas cõ¬
ensu ccͣhitur. socius mͥẽe nõ potest.
quẽ ego socius eẽ nolui. ꝗd ergo si so¬
cius meus eũ ad misit ei sobson sociꝰe.¬

Expanded text:
cietatis intempestiua renuntiatio in aessi iubeatur a domino seruus abire a societate, sed socio renuntiandumadmisit, et recte: cum enim societas consensu contrahatur, socius mihi esse non potest quem ego socium esse nolui. quid ergo si socius meus eum admisit? ei soli soci
Abbreviated transcription (Latin):
Unerisumptus accipitur ꝗcqd corꝑis
causa ueluti unguentoꝵ erogatumẽ
preciuloci in quo defunctus huma¬
tus ẽ. et siqua uestiana sunt uelsarco¬
fagietuectura et ꝗcꝗd corpis causaañ¬
qm sepeliatur ꝯsumptũs ẽ fuius ĩpensã.
ee eristimo. ¶Momimencum autem
ci fcm̃sit in quo corpus ĩpositum sit.i
Itaq si amplius qd eclificaritestator

Expanded text:
uneris sumptus accipitur, quidquid corporis causa ueluti unguentorum erogatum est, et pretium loci in quo defunctus humatus est, et si qua uectigalia sunt, uel sarcophagi et uectura: et quidquid corporis causa antequam sepeliatur consumptum est, funeris impensam esse existimo. Monumentum autem ci factum sit, in quo corpus impositum sit. itaque si amplum quid aedificari testator
Abbreviated transcription (Latin):
Etus autem causa abee uiden¬
turqui iustotimore mortis. ulcru¬
ciatu corꝑis ꝑt̾rritus. Abest. etħ
ex affectueius intelligitur. S ñ
sufficiet quolibet Frore abcluctu
timuisse. s hinus rei disꝗsitõ
uidicis ẽ. EAlus.

Expanded text:
etus autem causa abesse videtur, qui iusto timore mortis vel cruciatus corporis conterritus abest: et hoc ex affectu eius intellegitur. sed non sufficit quolibet terrore abductum timuisse, sed huius rei disquisitio iudicis est. Cal
Abbreviated transcription (Latin):
qssimum pretori iusumẽ. Rͣ
de utroq legatarnmcauere ⁊ usurẽ
se bomiuri arbitratu. et cumususfr.
ad eum ꝑtinere desm restitutuꝵꝙ
inde extabit. ¶Hec stipulatio siue
mobil res sitsiuesoliinterponi deb
Ollud sciendum est ad fideiomissa ⁊̃
aptariẽam debere. ¶Plane etsi exi
mortis causa donatione usus fr̃. cõ¬
stituaturexemplo legatoꝵ debebit
hec cautio prestari. s ⁊si exalia qͥcũ¬
q causa ꝯstitutus funit usus fr̃. Idem
dñdum est. ¶Cauere autem non¬
nire sua faceret. ¶Recte. autem faci¬
ent. et urs legatarius qualis ros sit

Expanded text:
ssimum praetori uisum est de utroque legat‹a›rium cauere: et usurum se boni uiri arbitratu et, cum usus fructus ad eum pertinere desinet, restituturum quod inde exstabit. Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue soli, interponi debet. Illud sciendum est ad fideicommissa etiam aptari eam debere. plane et si ex mortis causa donatione usus fructus constituatur, exemplo legatorum debebit haec cautio praestari: sed et si ex alia quacumque ‹c›ausa constitutus fuerit usus fructus, idem dicendum est. Cauere autem ue facturum, quae in re sua faceret. Recte autem facient et heres et legatarius, qualis res sit
Abbreviated transcription (Latin):
minium eius uendicare nom
potest. s ypothecaria ag̾e̾ potest
cum iudicatum non ẽ.Si płis.
dempnatus sit debitor nõ resti¬
tuendo pignus quam ꝯputato
sortis et usurarum faciebat. In
sitrñ soluat qnͣtum debeat ex bo¬
noretur ypotheca ꝙ ego ꝗdemꝙͣ
tum ad subtilitatẽ legis et auc¬
toritatem sñe non ꝓbo. Semel
eium cãtransire iudetur. ad udẽ¬
pnationem et inde pecunia debi
thecam libare. ¶Aliena res uti¬
lit pot obligari sub ꝯditione si
debitoris ftã fuit. ¶ Si duopit̾
de ypotheta paciscantur. inq̃tir

Expanded text:
minium eius uindicare non potest. sed hypothecaria agere potest,m me iudicatum non est'.Si pluris condemnatus sit debitor non restituendo pignus, quam computatio sortis et usurarum faciebat, an, si tantum soluerit, quantum debebat, exoneretur hypotheca? quod ego m ad suptilitatem legis et auctoritatem sententiae non probo: semel enim causa transire videtur ad condemnationem et inde pecunia deberthecam liberare. Aliena res utiliter potest obligari sub condicione, si debitoris facta fuerit. Si duo pariter de hypotheca paciscantur, in
Abbreviated transcription (Latin):
Tꝗ dati oꝑa ⁊ sine lucro hoc affe¬
tait uel ꝗ maturius ꝓfectus ẽ
Iułlitis gr̃acepit rei. publice cau¬
sa abẽe. ¶ S hec ad iectio. dolima¬
li. Ad reipublice cã absentes refer
q̃m nullus metus est sidolus

Expanded text:
cro hoc affectauerit: uel qui maturius profectus est: uel litis gratia coepit rei publicae causa abesse. sed haec adiectio doli mali ad rei publicae causa absentes refertausa: quoniam nullus metus est, si dolus
Abbreviated transcription (Latin):
Uia ꝗ precio friitur inchiloꝰ
hre intelligitur qmͣꝗ ꝓrincipa¬
lireutitur fruitur ¶ arcen
aliqmͣ utilitatem si quo loco
oportuno ponantur. ¶Licets
dia quedam talia sunt ut ma¬
gis mea ĩpendamus qmͣde ill

Expanded text:
ui pretio fruitur, non minus habere intellegitur, quam qui principali re utitur fruitur. 40 Marcaliquam utilitatem, si quo loco oportuno ponantur.Licet praedia quaedam talia sint, ut magis in ea impendamus, quam de illis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ usuarid suꝑerit. nec minu
et ipe fruendi causa ⁊ usumi
l̾ebit. ¶Rere an extimationes
usuffr̾. tibi legetur int̾ est Nam
si ꝗdem rerum legetur declucto
eo qd̃ preterea tibi legatumes
ex reliꝗs bonis usumtr̃. feres
sin aũt existimationis usuffi.¬
est legatus. id quoꝙ existima¬
bitur qd̃ prefea tibi iegatume.
Nam sepius idem legando nõ
ampliat testator legatum. re
autem legataetiami estimatio¬
nem eius legando ampliare

Expanded text:
d usuario supererit: nec minus et ipse fruendi causa et usum habebit.Rerum an aestimationis usus fructus tibi legetur, interest: nam si quidem rerum legetur, deducto eo, quod praeterea tibi legatum est, ex reliquis bonis usum fructum feres: sin autem aestimationis usus fructus legatus est, id quoque aestimabitur, quod praeterea tibi legatum est. nam saepius idem legando non ampliat testator legatum: re autem legata etiam aestimationem eius legando ampliare
Abbreviated transcription (Latin):
lege ꝯmissoria pr̃̾ature. ¶ Itemsi
rem distraxit. et exprecio aliam
rem ꝯpauit. uemiet precium ipe¬
titionem h̃rditatis nõ res qua
ĩpr̃imonium suum ꝯu̾terit. s si
res minoris ualet qm oꝑatac̾
bitur quatenus res ualet qmad̾m

Expanded text:
lege commissoria, praestaturum. Item si rem distraxit et ex pretio aliam rem comparauit, ueniet pretium in petitionem hereditatis, non res quam in patrimonium suum conuertit. sed si res minoris ualet quam comparbitur, quatenus res ualet: quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
c̾to nascentiũ ñ appeat uteꝵ ĩs
uitute lib̾tatem ue nascatur.¬
Incipiente ergo ꝑtũ existens
dd̾o efficit ut ex lib̾a edatur q¬
postea nascitur. ueluti siquelib¬
alia ꝯdicio lib̾tati mułris. appo¬
sita sit ꝑturic̃te ea existat ⁊ ma¬
nimissa sub hac ꝯd̾one. si .x. mi¬

Expanded text:
at, uter in uitute libertateue nascatur.ncipiente igitur partu existens condicio efficit, ut ex libera edatur qpostea nascitur, ueluti si quaelialia condicio libertati mulieris adposita parturiente ea existat. uel manumissa sub hac condicione, si decem
Abbreviated transcription (Latin):
rit absolutus ñ fit liber PAuł.
ur uesuti si mulier monstruo¬
sum aliqd. aut ꝓdigiosum eni¬
menbroꝵ officia ampliauit. ali¬
quatenus indetur estectus.⁊ ido
int̾ lib̃os ꝯnum̾iabit. ¶Ere.

Expanded text:
rit absolutus, non fit liber. Pauluur: veluti si mulier monstrosum aliquid aut prodigiosum enimanorum officia ampliavit, aliquatenus videtur effectus et ideo inter liberos connumerabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Uoclmb̾rdem dicimus idem erit et ince¬
teris successoribus. ¶Elig̾e ꝗs debet
qua actione exꝑiatur utiꝵ depeculio a¬
amtributoria. cum sit sibi regressum ad
aliam non futuꝵ. planesiꝗs̃ uelit ex
alia causatiributoria agere exaliacã
depeculio audiendus erit. Sis uo
intestamento manumisso peculium
legatum sit non debere b̾rdem tribu¬
toria teneri. quasi ne: ad eum ꝑuene¬
rit neq dolo fecerit labeo ait.S põp̃
libro.x. seuag̾. scribit h̾rdem insicaue¬
rit sibi aẜ uo uel decluxit apetulio ꝙ
tribuend̾ est erat teneri tributoria qͥsẽ¬
tencia no nest sme reone. Ip̃e enmi ai
auctor doliest ꝗ id egerit ne intribu¬
toria iretur tociens enim inb̾rdem da¬
mus de eo qd̃ ad eum ꝑuenit. quocies

Expanded text:
de dicimus, idem erit et in ceteris successoribus.Eligere quis debet, qua actione experiatur, utrum de peculio an tributoria, cum scit sibi regressum ad aliam non futurum. plane si quis uelit ex alia causa tributoria agere, ex alia causa de peculio, audiendus erit. Si servo testamento manumisso peculium legatum sit, non debere heredem tributoria teneri, quasi neque ad eum pervenerit neque dolo fecerit, Labeo ait. sed Pomponius libro sexagensimo scripsit heredem nisi curi sibi a servo vel deduxit a peculio quod tribuendum erat, teneri tributoria, quae sententia non est sine ratione: ipse enim auctor doli est, qui id egit, ne intribueret: totiens enim in heredem damus de eo quod ad eum pervenit, quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
michiactio ẽ quasi ĩꝑte p̾cu ea
res sit. ¶ S et suita fundum ue
dido ut nulli alii eum qmͣ mic¬
uiuend̾es actio eo nomine exuẽ¬
dito ẽ si alii uẽdid̃is. ¶Qui do¬
mum uendebat excepit sibibĩtio¬
nem donec uueret aut ĩsingu

Expanded text:
mihi actio est, quasi in partem pretii ea res sit. Sed et si ita fundum tibi uendidero, ut nulli alii eum quam mihi uenderes, actio eo nomine ex uendito est, si alii uendideris. Qui domum uendebat, excepit sibi habitationem, donec uiueret, aut in singu
Abbreviated transcription (Latin):
anpatris ꝑsecutio et inrem uersum pro¬
missioni ꝯtineatur. Namsi ideo filiumi
dare oporteat significatum est tota pecu¬
nia ĩquem filius obligatus est ꝓmissi¬
om docis ꝯtineb.. sin aut id qd̃ patrẽ
de peculio uł in rem u̾so prare oporteb.¬
estimare debebit quãtum sit eo temye
id qd̃ ꝓmictitur. ut ea sumna dotis ẽẽ
udeatur. quã prem eo tempe filii noĩe
ꝯdempnari oportebit. qd̃ si nõ euident
appunt de cinus mulier obligatione sen¬
Eit presumptionem q filii ad debitum
spectare i̾nsimile ẽ insi eudentissime cͣcri¬
um aꝓpbetur. ¶ Elsus

Expanded text:
an patris persecutio et in rem uersum promissioni contineatur. nam si id quod filium dare oportet significatum est, tota pecunia, in quam filius obligatus est, promissioni dotis continebitur: sin autem id, quod patrem de peculio uel in rem uerso praestare oportebaestimare debebit quantum sit eo tempore id quod promittitur, ut ea summa dotis esse videatur, qua patrem eo tempore filii nomine condemnari oportebit. quod si non evidenter apparuit, de cuius mulier obligatione sensit, praesumptionem ad filii debitum spectare verisimile est, nisi evidentissime contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
sagmina quedam uerbe qͣs legati
ppłi romani ferre solebant nẽ qs
cos molaret. sicut legati g̾corũ
ferunt eaq uocantur cericia.
Inmunicipus quoq muros eẽ
scõs salb̾. recte rendisse cassius re¬

Expanded text:
Sagmina quedam herbe sunt, quas legati populi romani ferre solebant ne quis eos violaret, sicut legati Grecorum ferunt ea quae uocantur cerycia. In municipiis quoque muros esse sanctos Sabinum recte respondisse Cassius re
Abbreviated transcription (Latin):
sunt magr̃atus obẜuantur.
¶Quociens aũt ꝓficiscuntur ⁊
unus relinꝗtur q uis dicat. is
uocatur p̾fectus urbis ꝗ p̾fec¬
tus olii ꝯstituebatur. ¶Postea¬
aũt fere latinaꝵ ⁊feriaꝵ causa
introducto est. ⁊ quot annis
obsuabatur. Nam p̾fectus an¬
none ⁊uigilum nõ sunt ma¬
gr̃atus. s extra ordinẽ utili

Expanded text:
sunt magistratus, obseruantur: sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem profi‹cis›cuntur, unus relinquitur, qui ius dicat: is uocatur praefectus urbi. qui praefectus olim constituebatur: postea fere Latinarum feriarum causa introductus est et quotannis obseruatur. nam praefectus annonae et uigilum non sunt magistratus, sed extra ordin