comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ constitutionis Nã nihil ftrctũ ẽẽ cui quã probatur. nisialiquid qua¬
refactum sit osteuditur. EMNIS hic locus a causa siue impulsionis siue
ratiocinationis coniecturȩ maximũ ẽ funda mensũ Non qđ cũ causa sit con¬
Supponit deindelocos quib accusatorutitur cũ asserit lmpulsione aliquid eẽ factũ
Exquib primus ẽ amplficatio eiꝰreiquȩ impulsionẽ pariat Beude approbatio

Expanded text:
huius constitutionis. nam nihil factum esse cuiquam pro- batur, nisi aliquid, quare factum sit, ostenditur. eratiocinationis coniecturae maximum est fundamentum, non quod, cum causa sit, conSupponit deinde locos quibus accusator utitur, cum adserit impulsione aliquid esse factum; ex quibus primus est amplificatio eius rei quae impulsionem pariat
Abbreviated transcription (Latin):
arrogantiã ad odiũ causĩ eẽ demonstras. Quare hocingenere ut
cõmõde qͥd euenturũ sit ante animo c̃cipipossit qͥd quaq exresoleat
euenire considerandũ ẽ. Vt in quit exeuentu facile possimꝰ argum̃ta
cuiꝰq rei eẽ soleat euentus Et ut sciamus naturalẽ euentũ ñ foraut
uobis c̃siderandũ deniq soleat inquit euenire. Consuetudo ꝑ petua
Quod ꝑpetuũ ẽ : fortuitũ eẽ ñpotest Ergo c̃siderandũ nobiserit in
rebus singulis. certus etnaturalis euentus
uart autẽ parsẽ ex his quas negotiis dicebamꝰ eẽ at tributas consera¬

Expanded text:
adrogantiadrogantiCOMMODIVS QVID EVENTVRVM SIT ANTE ANIMO CONCIPI POSSIT, QVID QVAQVE EX RE SOLEAT EVENIRE CONSIDERANDVM EST. Vt, inquit, ex euentu facile possimus argumenta cuiusque rei esse soleat euentus, et ut sciamus naturalem euentum, non fortuitum, nobis considerandum, denique 'soleat', inquit, 'euenire'. Consuetudo perpetua est: quod perpetuum est, fortuitum esse non potest. Ergo considerandus nobis erit in rebus singulis certus et naturalis euentus. QVARTA AVTEM PARS EST, EX HIS QVAS NEGOTIIS DICEBAMVS ESSE ATTRIBVTAS, CONSE
Abbreviated transcription (Latin):
ñ amant filios suos: ut medeci filios suos etiã ocaiderit. itaetinreliquis
uentus est: exitus alicuiꝰ negotii in quo quȩrisolet quid exqͣq re euene¬
rit eueniet euenturũ sit. Qua re hoc ingenere ut cõmodius quid euenturã
sit ante animo colligipossit quid quaq: resoleat euenire. considerandũ :
hoc mͦ Ex arrogantia odiũ. Exinsolentia a rrogantica. Euer
uentũ
illũ accipiamus qͥunicuiq rei naturalit̃ uidet᷑ adiunctus qͥrẽs uam posta
resipsa c̃tigerit necesseẽ c̃seqͣtur. Et tunc uere deeuentu stcerepossu¬
mus argum̃tũ supse euentus certussit :Alio quin sieuentã illũ accipiamus
qͥ ex casuuenit fieruinde ñ potest argum̃tũ qđ ad iunctũ negotio eẽ possit
Farci sittiq deeuentu argum̃tũ si eumquẽ probaueris in solentẽ futurũ
spondeas arrogantẽ Itcc in solentiȩ euentũ arrogantiã doces qua rur sis

Expanded text:
non amant filios suos, ut Medea filios suos etiam occiderit'; ita et in reliquisnon amant filios suos, ut Medea filios suos etiam occiderit'; ita et in reliquisentus est exitus alicuius negotii, in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventurum sit. quare hoc in genere, ut commode, quid eventurum sit, ante animo colligi possit, quid quaque ex re soleat evenire, considerandum est, hoc modo: ex arrogantia odium, ex insolentia arrogantia. Quaruentum illum accipiamus qui uni cuique rei naturaliter uidetur adiunctus, qui rem suam, postquam res ipsa contigerit, necesse est consequatur; et tunc uere de euentu facere possumus argumentum, si ipse euentus certus sit. Alioqui si euentum illum accipiamus qui ex casu uenit fieri inde non potest argumentum, quod adiunctum negotio esse possit. Facis itaque de euentu argumentum, si eum quem probaueris insolentem, futurum spondeas adrogantem. Ita insolentiae euentum adrogantiam doces: quam rursus
Abbreviated transcription (Latin):
ut sapit ñ sapit sed et ñ sedec Negttio hic illud agit ut primũ neget. nĩ
tam̃ constituat scđm Nã cũ ait ñ sedec : solũ sedere negat ñ tam̃ constituit
utrũ stet anambulet sed suffecit ei negare quod sed eaat Hic aut̃ cicero
indis parato solanegtntia posuit iđ sapere ñ sapere . eẽ tamen inter
ENVs est : quod partes aliquas amplectit᷑ ut cupiditas PARS est q̃ subẽ
autem et q̃ sub generes : Verũ cũ dehis sticimus argum̃tũ exadiun¬
tis negotio facimus argum̃tũ. Quotiens aut̃ degenere quȩ stio ẽ : ex
specie stciendũ ẽ argum̃tũ Quotiens despecie quȩstio ẽ ex ge¬
uere siciendũẽ argum̃tũ Vtcicero cũ proroscio ageret iđ specie
suscepisset rosciuseni ad filiũ speciesẽ : Argum̃tũ fec̃ ex genere :
matres ciment filios suos. et tuexspecie facias argum̃tũ Ad eo om̃s matres

Expanded text:
ut 'sapit non sapit, sedet non sedet'. Negatio hic illud agit, ut primum neget, non ut 'sapit non sapit, sedet non sedet'. Negatio hic illud agit, ut primum neget, non tamen constituat secundum. Nam cum ait ‘non sedet', solum sedere negat, non tamen constituit, utrum stet an ambulet, sed sufficit ei negare, quod sedeat. Hic autem Cicero in disparato sola negantia posuit, id est 'sapere, non sapere'; esse tamen inter ENVS EST, QVOD PARTES ALIQVAS AMPLECTITVR, VT CVPIDITAS, PARS QVAE SVBEST autem eae quae sub genere Bunt. Verum cum de his facimus argumentum, ex adiunctis negotio facimus argumentum. Quotiens autem de genere quaestio est ex specie faciendum est argumentum, quotiens de specie quaestio est ex genere faciendum est argumentum, ut Cicero, cum pro Roscio ageret, id est speciem suscepisset Roscius enim ad filium species est, argumentum fecit ex genere, matres ament filios suos, et tu ex specie facias argumentum: 'adeo omnes matres
Abbreviated transcription (Latin):
indiuersis generib: posita contraria de monstrauit. frigus et talorẽ . His cutẽ
genus qualitas sed diuersai. Deinde similit̃ sub diuersis generib: species longe
in t̃sediuersas posuit iđ uitt̃ et mortẽ Vitȩ aut̃ gerius bonũ mortis malũ Itiq
contraria sunt quȩ seeregione spectãt etq̃ ex diuerso posita plena sunt Sub
disparato aut̃ aristotelesduasspecies posuit priuantia et negantia Priuan
tia sunt : ut cȩcitas infelicitas Vlisio et felicitas. habitus sunt Cȩcitas etin fe¬
licitas idagunt ut prima id quod habuerunt ñ habeant. Nunquat̃ enĩcȩti¬
tasfiat necesseẽ : nisi uisio ante tollat᷑ Nec est in felicitas : nisi priusfelicitas
excludat᷑ Id circo ergo hȩc priuantia nominattis qđ primorũ priuationẽ
secunda demonstrent Negantia porro sunt : q̃ negatione sẽparcant᷑

Expanded text:
in diuersis generibus posita contraria demonstrauit, frigus et calorem; his autem in diuersis generibus posita contraria demonstrauit, frigus et calorem; his autem genus qualitas, sed diuersa. Deinde similiter sub diuersis generibus species longe inter se diuersas posuit, id est uitam et mortem. Vitae autem genus bonum, mortis malum. Itaque contraria Bunt quae se e regione spectant et quae ex diuerso posita plena sunt. Sub disparato autem Aristoteles duas species posuit, privantia et negantia. Privantia sunt ut uisio caecitas, felicitas infelicitas. Visio et felicitas habitus sunt; caecitas et infelicitas id agunt, ut prima id quod habuerunt non habeant; numquam enim caecitas fiat necesse est nisi uisio ante tollatur, nec est infelicitas nisi prius felicitas excludatur. Idcirco ergo haec privantia nominata sunt quod primorum privationem secunda demonstrent. Negantia porro sunt, quae negatione separantur,
Abbreviated transcription (Latin):
citur postquã fuerit uulneratus Perexemplũ autẽ tunc similesticimꝰ
sin exemploipso qua litasostendat᷑ Sȩpeenĩ exemplũ inquantitate uor¬
sctur iđinui uł numero uł figura Inuenit᷑ tam̃ et qualitas inexẽplo
uiticero cũ circabellũ causarũ similiũ cõparat naturas ait Vuthelenti inqus
troianis. sictuantoni huiusbellisem̃ fuistiplurimum distat. ut fragus calis
nis separatur hoc modo Sapere et nonsa pere s sitis
ristotelesoppositt genus posuit c̃trariũ disparatũ ad aliquid sub oppo¬
sitis
Contrariũ porro aristoceles sic definiuit Subeodẽ genere species maltu
inc̃sediuersȩ hacratione ut omĩa cidunũ illud genus referant᷑ quod sap
cẽpossit Verũ etraria trib modis inuexuri possunt Cũ aut sub edide
geuere specie smultũ in tsẽ disctant autcũ sabsingalis generib duerf
species etiã diuersȩ sunt . autcũ duo genera int̃sediuers a sunt Ittq: hiccicero

Expanded text:
citur postquam fuerit uulneratus. Per exemplum autem tunc simile facimus, si in exemplo ipso qualitas ostendatur. Saepe enim exemplum in quantitate uersatur, id est in ui uel numero uel figura. Inuenitur tamen et qualitas in exemplo, ut Cicero, cum circa bellum causarum similium comparat naturas, ait: "ut Helena", inquit, "Troianis, sic tu, Antoni, huius belli semen fuisti". CONTRARIVM ESnis separatur, hoc modo: sapere et non sapere. genus ristoteles 'opposita' genus posuit, 'contrarium, disparatum, ad aliquid' sub oppositis. Contrarium porro Aristoteles sic definuit: 'sub eodem genere species multum inter se diuersae', hac ratione, ut omnia ad unum illud genus referantur, quod supra e possit. Verum contraria tribus modis inueniri possunt; cum aut sub eodem genere species multum inter se distant, aut cum sub singulis generibus diuersis species etiam diuersae Bunt, aut cum duo genera inter se diuersa sunt. Itaque hic Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
tio homines fecerint. aut senserint. aut iudi cauerint. utdesticto milonis
ut delege dodii Innatura ipsius negotis ic Si resilla ftcti sit cuinecesse
sit euentũ aliquẽ eẽ coniunctũ Vt parricidiũ furor necesseẽ c̃sequat᷑

Expanded text:
tio homines fecerint aut senserint aut iudicarint, ut de facto Milonis, tio homines fecerint aut senserint aut iudicarint, ut de facto Milonis, ut de lege Clodii. In natura ipsius negotii sic, si res illa facta sit, cui necesse sit euentum aliquem esse coniunctum; ut parricidium furor necesse est consequat
Abbreviated transcription (Latin):
iã detrib: at tributis est̃ Ostendimus quȩ eedit continentiatcũ ipso
negotio ingestione negotii adiunctanegotio nunc dehis docendũ ÷
quȩ gestũ negotiũ c̃secunt᷑. Qđ quidẽ quartũ at tributũ uidetꝰ cũ ea
parte pugnare q̃ in primo at tributo ẽ post negotiũ Scimꝰ enĩ quinq
eẽ in primo at tributo: Sũmã negotii. causã ipsius sũ mȩ et factũ triplex
Ante negotiũ innegotio postnegotiũ Hoc extremũ fecctũ quodẽ post
negotium : uidet᷑ simileeẽ huic at tributo deqͦ nuncagimus. quod dicit᷑
consecutio Nã utrũq postnegotiũ ẽ Sed hoc distant qđ sup̃ postnego¬
tiũ ftcit illius consideranda sunt de qͦagitur etqͥ aliquid fecisse memorat᷑ :
hic aut̃ stactt c̃sideranda sunt: sed ex tranec Ittiq considertinda sunt : q̃
gestũ negotiũ consequant᷑ Hȩc induob: sẽꝑ debemus attendere. In ꝑsonis
et innatura gestine gotii In ꝑsonis sic si anĩ aduerttm quid degesto nego¬

Expanded text:
tribus attributis, et ostendimus quae essent continentia cum ipso negotio, in gestione negotii, adiuncta negotio; nunc de his docendum est quae gestum negotium consecuntur. Quod quidem quartum attributum uidetur cum ea parte pugnare quae in primo attributo est post negotium; scimus enim quinque esse in primo attributo, summam negotii, causam ipsius summae et factum triplex: ante negotium, in negotio, post negotium. Hoc extremum factum quod est post negotium uidetur simile esse huic attributo de quo nunc agimus, quod dicitur consecutio. Nam utrumque post negotium est, sed hoc distant, quod supra post negotium facta illius consideranda sunt de quo agitur et qui aliquid fecisse memoratur; hic autem facta consideranda sunt, sed extranea. Itaque consideranda sunt quae gestum negotium consequantur. Haec in duobus semper debemus attendere, in personis et in natura gesti negotii. In personis sic, si animaduertamus quid de gesto nego
Abbreviated transcription (Latin):
ñ putant indigere et siqui alit̃ hoc degenere acdeomĩ coniectura p̃cipien¬
dũ putant. Omĩsenĩ hisdẽ ex locis coniectura sum̃ daẽ . Nã et eiꝰ qui in questio¬
ne aliquid dixerit et eiꝰ qui intestimonio et ipsius rumoris causa et ueritas

Expanded text:
n putant indigere, et ii, qui aliter hoc de genere ac de omni coniectura praeci- piundum putant. omnis enim iisdem ex locis con- iectura sumenda est. nam et eius, qui in quaestione aliquid dixerit, et eius, qui in testimonio, et ipsius rumoris causa et veritas
Abbreviated transcription (Latin):
Autunũ in lom cũ conduxerit. breuit̃ ex propositionẽ et assũptione. ad¬
iungit quid ex his conficiat᷑ adhuncmodũ Quodsimelius gerunt᷑ ec

Expanded text:
aut unum in locum cum conduxerit breviter propositionem et ad- sumptionem, adiungit, quid ex his conficiatur, ad hunc modum: quodsi melius geruntur e
Abbreviated transcription (Latin):
ganter secuti uidebimur. docti ab aliquo facile edibenter
sententiam commutabimus: Non enim parum cognosse.
sed inparum cognito stulte et diu ꝑseuerasse turpeest. Propte¬
rea quod alterum communi hominum infirmitati. alterum.
singulari uniuscuiusq uitio .ẽ. ad tributum. Quare nos qui¬
dem sine ulla affirmatione simul quȩrentes dubitanter
unum quidq dicem : nedum paruulum hoc consequimur:

Expanded text:
ganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile et libenter ganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile et libenter senten- tiam commutabimus. non enim parum cognosse, sed in parum cognito stulte et diu perseverasse turpe est, propterea quod alterum communi hominum infirmitati, alterum singulari cuiusque vitio est adtributum. quare nos quidem sine ulla affirmatione simul quaerentes dubitanter unum quicque dicemus, ne, dum parvulum consequamur
Abbreviated transcription (Latin):
tes. cuius ipsius quam constet. eẽ. artem non inuenimus. Discipu¬
lorum autem atq eorum quiptinꝰ ab hac sunt disciplina ꝓfecti.
multa dearte p̾cepta repperimus. Exhis duab: diuersis. sicutifa
milus. quarum altera conuersaretur inphilos ophia. ñnullam rhe¬
toricae quoq arcis sibicuram assumebant. altera uero omnis. indiceni¬
diomnis. erat studio et p̃ceptione occupata. unum quoddam conflatũ¬
est genus aposteriorib. qui abutrisq ea quae cõmode diciuidebantur:
insuas artes contulerunt. Quos ipsos simul atq illos superiores
nos nobis omnes quo ad facultas tulit ꝓposuim et ex nr̃a quoq
non nihilincommune contulimꝰ: Quodsiea quȩ in his libris
exponuntur. tantopere eligenda fuerunt. quanto studio electa
sunt. ꝓfecto neq nos. neq alios industriȩ nrãe penitebit :in
autem temere aliquid alicuius p̃terisse. aut non satis ele¬

Expanded text:
tes; cuius ipsius quam constet esse artem non in- venimus. disciputes; cuius ipsius quam constet esse artem non in- venimus. discipulorum autem atque eorum, qui pro- tinus ab hac sunt disciplina profecti, multa de arte praecepta reperimus. ex his duabus diversis sicuti fa- miliis, quarum altera cum versaretur in philosophia, nonnullam rhetoricae quoque artis sibi curam assume- bat, altera vero omnis in dicendi erat studio et prae- ceptione occupata, unum quoddam est conflatum ge- nus a posterioribus, qui ab utrisque ea, quae com- mode dici videbantur, in suas artes contulerunt; quos ipsos simul atque illos superiores nos nobis omnes, quoad facultas tulit, proposuimus et ex nostro quoque nonnihil in commune contulimus. quodsi ea, quae in his libris exponuntur, tanto opere eligenda fuerunt, quanto studio electa sunt, profecto neque nos neque alios industriae nostrae paenitebit. sin autem temere aliquid alicuius praeterisse aut non satis ele
Abbreviated transcription (Latin):
titos. unum in locum conduxit aristoteles. ⁊ nominatim cuiusq p̃cepta
magna gonquisita cura. ꝑspicue. conscripsit. atq enodata diligenter en¬
posuit. Actantum inuentoribus ipsis suauitate ethreuitate dicendi pres¬
tiit utnemo illorum p̃cepta exipsorum libris cognoscat. Sed omnes
qui quodilli p̃cipiant. uelint intelligere. adhunc quasi ad quendã multo
commodiorem explicatorem reuertantur. Atq hic quidem ipse et sese
ipsum nobis. et eos quiantese fuerant. in medio. posuit. utcȩteros etseipsum
ꝑse cognosceremus. Ab hoc autem qui ꝓfecti sunt. quanquam in maximis
philosophiȩ partibus. opere plurimum cons uppseruut. sicut et ipse cuiui
instituta sequebantur fecerat. tamen ꝑmulta nobis p̃cepta dicendi re¬
liquerunt. Atq alii quoq: alio exfonte pͣceptores. dicendi emanauert.
quiitem ꝑmultum addicendum siqͥd ars ꝓfecit opitulati sunt: Nam
fuit tempore eodem quo aristoteles magnus et nobilis rethor hisocra¬

Expanded text:
titos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim cuiusque prae- cepta magna conquisita cura perspicue conscripsit at- que enodata diligenter exposuit; ac tantum inventori- bus ipsis suavitate et brevitate dicendi praestitit, ut nemo illorum praecepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes, qui quod illi praecipiant velint intellegere, ad hunc quasi ad quendam multo commodiorem ex- plicatorem revertantur. atque hic quidem ipse et sese ipsum nobis et eos, qui ante fuerunt, in medio po- suit, ut ceteros et se ipsum per se cognosceremus; ab hoc autem qui profecti sunt, quamquam in maximis philosophiae partibus operae plurimum con- sumpserunt, sicuti ipse, cuius instituta sequebantur, fe- cerat, tamen permulta nobis praecepta dicendi relique- runt. atque alii quoque alio ex fonte praeceptores di- cendi emanaverunt, qui item permultum ad dicendum, si quid ars proficit, opitulati sunt. nam fuit tempore eodem, quo Aristoteles, magnus et nobilis rhetor Iso- cra
Abbreviated transcription (Latin):
fiat ut ꝓpt̃ salutẽ militũ eaq̃ salutis causa cõparatas. hostib: tradaN
Postea cõparare oportebnt cũ beneficio maleficiũ et omi no id quod
arguit᷑ cũ eo quod stctũ ab defensore laud abit᷑ aut facciendũ fuisse
demonstrabit᷑ conitendere et hoc extenuando maleficii magnitudinẽ
simul ad augere. Id fieri poterit sidemonstrabit᷑ honestius . utilius
magis neces sariũ fuisse : quoduitarit᷑ reus quã illud qđ fecerit. Honesti

Expanded text:
fiat, ut propter salutem militum ea, quae salutis causa comparata sunt, hostibus tradantur. postea com- parare oportet cum beneficio maleficium et omnino id, quod arguitur, cum eo, quod factum ab defensore laudatur aut faciendum fuisse demonstratur, conten- dere et hoc extenuando maleficii magnitudinem simul adaugere. id fieri poterit, si demonstrabitur honestius, utilius, magis necessarium fuisse illud, quod vitarit reus, quam illud, quod fecerit. honesti
Abbreviated transcription (Latin):
inoppidum recepit. neabhostib opprimerentur. siforis eerit.
quod ꝓpemuros hostes castrahaberent. Tumrelatio ẽri¬
minis. ut in eo milite quicum communis omnium lex¬
homine moccidere uetaret. i militemsuum quiuimsibi

Expanded text:
in oppidum recepit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris essent, quod prope muros hostes castra haberent; tum relatio criminis, ut in eo milite, qui, cum communis lex omnium hominem occi- dere vetaret, tribunum militum suum, qui vim sibi
Abbreviated transcription (Latin):
n iocunda hominib: uider Et tertius si existant qui apud maiores
nr̃os obaegregiam uirtiutẽ talihonore dignatisint. nonme desua
gła cumpari p̃mio tales homines afficiuideant. delibe rariputen

Expanded text:
 cunda hominibus videri; et tertius: si exsistant, qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali ho- nore dignati sunt, nonne de sua gloria, cum pari prae- mio tales homines affici videant, delibari puten
Abbreviated transcription (Latin):
de ut ñ sẽꝑ prima sit ꝓpositio sed aliquando assũptiõ primasit Hȩc inqͥt
ut melius inspiciamus aut inscribamnus ipsi et nosexercetmꝰ et sud piget

Expanded text:
de ut non semper prima sit propositio, sed ali quando adsumptio prima sit. Haec, inquit, de ut non semper prima sit propositio, sed ali quando adsumptio prima sit. Haec, inquit, ut melius inspiciamus, aut scribamus ipsi et nos exerceamus, aut si id piget
Abbreviated transcription (Latin):
tate Na argum̃ tatio duas significationes habet et argum̃tiet argum̃tationis
Quarecũ dicunt si peperit cũ uiro concubuit inuentũ ꝑfer ñ expolitionẽ
pisicũ ex polite ꝓfertur oratio Eodẽmꝰ inqͥt ecillierrant qͥdicunt aliqud ̃
sub trahiposse nunc ꝓpositionẽ nc̃ assũptionẽ Nã qm̃ utraq harũ moue cauditorẽ
neutranecesseẽ subtrahat᷑ expolitioni Itaq: magno pere studendũ ẽ q inuentio
cunctisoratorib: cõmunisẽ : sed ipsioritores dicendimꝰ aut optimis aut medio¬
cres aut infimi : uariare aut̃ orationẽ magnopere oportebit Propterststi¬
dia uaria inqͥt uti oratione debemꝰ uit nunc ꝑ inductionẽ argum̃ cationẽ ar
gum̃ temur nunc ꝑratiocinationẽ . Deinde inratiocinationib: ut nuncqͥnq:¬
ꝑtita nunc quadriꝑtitã nunc triꝑtitt̃ stciamus argum̃ tationẽ De in¬

Expanded text:
TATE: nam argumentatio duas significationes habet, et argumenti et argumentationis. TATE: nam argumentatio duas significationes habet, et argumenti et argumentationis. Quare cum dicunt 'si peperit, cum uiro concubuit', inuentum proferunt, non expolitionem, nisi cum expolita profertur oratio. Eodem modo, inquit, et illi errant, qui dicunt aliquando subtrahi posse nunc propositionem, nunc adsumptionem; nam quoniam utraque harum mouet auditorem, neutra necesse est subtrahatur. Expolitioni itaque magno opere studendum est, quia inuentio cunctis oratoribus communis est, sed ipsi oratores dicendi modo aut optimi sunt aut mediocres aut infimi. VARIARE AVTEM ORATIONEM MAGNOPERE OPORTEBIT. Propter fastidia uaria, inquit, uti oratione debemus, ut nunc per inductionem argumentemur, nunc per ratiocinationem: deinde in ratiocinationibus ut nunc quinquepertitam nunc quadripertitam, nunc tripertitam faciamus argumentationem; dein
Abbreviated transcription (Latin):
in memoria q̃ supͣdicia sunt. argum̃ tatio nob̵ exc̃trario c̃ludendaẽ Verũ
longa argum̃ tatio ñ partib: sed m̃ surt partiũ constat iđ ñ quinq: paertita
aut quadriꝑtitti aargum̃ tatio longa ẽ sed in qͣcũq: argum̃ tatione qͦtiens la¬
tiores fuerint apꝓbationes tuncdongeer argum̃ tationes Ita et qͥnq ꝑtitta
argum̃ tatio exmͦ apꝓbationũ breuis poterit inuenuri Qua reinqͥt q̃ cũq
longa argum̃ tatio fuerit duob: modis c̃dudendaẽ. aut ꝑ c̃ductionẽ iđ ana¬
CΕΦΑ ΛΕΟCΙΝ aut ꝑc̃trariũ Quotiens aut̃ breuis fuerit argum̃tatio hoc
solo quod c̃ficit᷑ c̃ludenda ẽ In illi suͦ argum̃ tationib q̃ exitũ manifestũ
habent : consecutionẽ ponere in condusionẽ debemus Sinaut̃ exuna quãq par¬
teputabunt constare argum̃ tationẽ : Rep̃hendit eticã illos qui exuna par¬
te dicunt fieripos se argum̃ tationẽ Hi inquit erraant de nominis ambigui¬

Expanded text:
trario concludenda est. Verum longa argumentatio non partibus, sed mensura partium constat, id est, non quinquepertita aut quadripertita argumentatio longa est, sed in quacumque argumentatione, quotiens latiores fuerint adprobationes, tune longae erunt argumentationes; ita et quinquepertita argumentatio ex modo adprobationum breuis potent inueniri. Quare, inquit, quaecumque longa argumentatio fuerit duobus modis concludenda est, aut per conductionem, id  aut per contrarium. Quotiens autem breuis fuerit argumentatio, hoc solo quo conficitur concludenda est. In illis uero argumentationibus quae exitum manifestum habent, consecutionem ponere in conclusione debemus. SI QVI AVTEM EX VNA QVOQVE PARTE PVTABVNT CONSTARE ARGVMENTATIONEM. Reprehendit etiam illos qui ex una parte dicunt fieri posse argumentationem: HI, inquit, ERRANT DE NOMINIS AMBIGVI
Abbreviated transcription (Latin):
ingenere causȩ primumsi quid exceteris dabitur constitutionib sumi
oportebit. sicut in comparatione p̃ceptũ ẽ. Postea siqua facultas erit.
ꝑaliquã constitutiont̃. illum in quem crim̃ transferet᷑ defendere. Deinde
leuius eẽ. illud quodin alterũ peccatũ rous transferat. quã qđ ipsesusce¬
perit. Postea trans lationis partib uti etostondere : aquo et ꝑquos. et quo

Expanded text:
in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- dere, a quo et per quos et quo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potest inueniri : nisi quod latet Est porro qđ latec: Anĩ aduertendũ
itaq: qui fuerint illi qͥ primi illud fecerint undenunc agit᷑ quideinde
factũ probauerint ac secutis int Sioptimi sunt laudas stictũ Si pessi¬
mi rep̃hendis Vtcicero ix diuinatione dic̃ sẽꝑ homines nobiles accusasse.
et eoscũ magno cõmodo reipublicȩ magnã sẽꝑgloriã c̃secutos. De in de
ei rei parsẽ Interdũ enĩ totũ stictũ aliqͣ lege aut dãpnat᷑ aut ab soluit᷑¬

Expanded text:
enim potest inueniri nisi quod latet. Est porro quod latet animaduertendum; itaque qui fuerint illi qui primi illud fecerint unde nunc agitur, qui deinde factum probauerint ac secuti sint. Si optimi sunt, laudas factum; si pessimi, reprehendis, ut Cicero in diuinatione dicit semper homines nobiles accusasse et eos cum magno commodo rei publicae magnam semper gloriam consecutos. DEINDE, 'eius rei' pars est. Interdum enim totum factum aliqua lege aut damnatur aut absoluit
Abbreviated transcription (Latin):
artificiũ Ethȩ comĩa gestũ negotiũ consequent᷑ Nã et consuetudo
reuã ante gestȩ ẽ Et rursus regestã solet aliqua aactio consequi uel
iudiciũ ut p̃iudiciũ natũ esse uidectur Deinde necesseẽ ante aliquid
fieri ut ex eoscientia conseq̃ turuł artificiũ Verũ hȩ comĩa et in ꝑsonarũ
actib: ꝑuidenda sunt. et innegotii ipsius natura. Id circoaitl
EINDE natura eius euenire uulgo solett aa ninsolent̃ et raro posteta homi¬
nes id sua auctoritate cõꝑbare. andefendere in his c̃suer eccȩcera q̃ sttu

Expanded text:
ec omnia gestum negotium consecuntur. Nam et consuetudo rei iam ante gestae est, et rursus rem gestam solet aliqua actio consequi uel iudicium, ut praeiudicium natum esse uideatur. Deinde necesse est ante aliquid fieri ut ex eo scientia consequatur uel artificium. Verum haec omnia et in personarum actibus peruidenda sunt et in negotii ipsius natura. Idcirco ait: einde natura eius, vulgo evenire soleat an insolenter et raro: postea homines sua auctoritate id comprobare an offendere in his consuerint, et cetera, qu
Abbreviated transcription (Latin):
q: nc̃mͦ reb: indicat c̃stitutiones cũ ait. In omĩ c̃tro uersia. aut facti aut nomi¬
nis. aut generis. aut actionis. q̃stionẽ eẽ oportere. De his enĩreb sit quȩcũ que
controuersia necesse ẽ. Sed ante quã nomina d& c̃stitutionib: definit qͥd sit
c̃stitutio ł undenascat᷑. Questionẽ in qͥt exqͣnascit᷑ causa. hanc constitutionẽ¬

Expanded text:
nunc rebus indicat constitutiones, cum ait in omni controuersia aut facti aut nominunc rebus indicat constitutiones, cum ait in omni controuersia aut facti aut nominis aut generis aut actionis quaestionem esse oportere; de his enim rebus sit quaecumque controuersia necesse est. Sed ante quam nomina det constitutionibus, definit quid sit constitutio uel unde nascat
Abbreviated transcription (Latin):
tutionẽnecẽsse ẽ mueniri. Omisres q̃bab &inse positã indictione acdisepta¬
tione aliquã c̃trouersiã. Recte indictione ad isceptatione. St̃ enĩ multȩ c̃tro¬
uersiae ñdictione ut opificũ. Verũ qđ ait que hab& in sepositã indictione ac
disceptatione aliquã controuersiã. dictio potest eẽ demonstratiua materia.
Disceptatiouͦ. deliberatiua &iuditialis. Deindedictio potest eẽ narratio. uit ipseait.
Dicendo explanandas omã. Disceptatio uͦ questionis. Ibi enĩ totiꝰ c̃tro uersiae
pugnauersatur. Ergo q̃cũq resposita indictione ac disceptatione facit aliquã
controuersiã. necesse ẽ habeat questionẽ. iđ constitutionẽ. Aut facti. Aut nomi¬
nis. aut generis. Aut actionis. Etprimũ reb indicat questiones. siue c̃stitutio¬
nes. Post hisdabit nomina partĩ exreb: sumpta. partĩ ex modo actionis. Ita

Expanded text:
itutionem necesse est inueniri. OMNIS RES, QVAE HABET IN SE POSITAM IN DICTIONE AC DISCEPTAitutionem necesse est inueniri. OMNIS RES, QVAE HABET IN SE POSITAM IN DICTIONE AC DISCEPTATIONE ALIQVAM CONTROVERSIAM. Recte 'in dictione ac disceptatione'; sunt enim multae controuersiae non dictione, ut opificum. Verum quod ait 'quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controuersiam', dictio potest esse demonstrativa materia, disceptatio uero deliberativa et iudicialis. Deinde dictio potest esse narratio, ut ipse ait DICENDO EXPLANANDA SVNT OMNIA, disceptatio uero quaestiones; ibi enim totius controuersiae pugna uersatur. Ergo quaecumque res posita in dictione ac disceptatione facit aliquam controuersiam, necesse est habeat quaestionem, id est constitutionem aut facti aut nominis aut generis aut actionis. Et primum rebus indicat quaestiones siue constitutiones; post his dabit nomina partim ex rebus sumpta, partim ex modo actionis. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
Sedutoriginẽ statuũ melius nosse possimꝰ. formã similitudinis attendamꝰ. Om̃iscons¬
titutio sic ẽ ut aspectꝰ. Aut enĩ aliqͥd uidereuolum. nec uidemꝰ. &ẽ coniectura  Uit
cũ uidemus aliquid. & querimꝰ qͥd sit: & ẽ finis. Aut cũuidemꝰ qͥd sit. &querimꝰ qͣlesit
& ẽ qͣlitas : Trans latioporro ab hac similitudine uidet᷑ eẽ remota. Igitur ẽstitutio¬
nẽ eedicit q̃stionẽ. ex qͣcausanascĩt. Questio ẽ uexitentionis &negationis. ad fecusco¬
n feci. Aut urefeci. Ia hac gͦ questione seꝑsit necesse ẽ constitutio. Causa e uͦquȩ neori¬
tur exq̃stione. id anfecerit. Anrectefecerit. Hoc tañ teneredebemꝰ. qd acic erone
enencais attendam: In qͥcuintentionẽ exnrã ꝑsona pro posueri: ddebiemus
aitendere qͥd adintentionẽ cõpetent̃ respondere possit. tc̃inresponsione et¬

Expanded text:
Sed ut originem statuum melius nosse possimus, formam similitudinis attendamus. Omnis consSed ut originem statuum melius nosse possimus, formam similitudinis attendamus. Omnis constitutio sic est ut aspectus. Aut enim aliquid uidere uolumus nec uidemus, et est coniectura; aut cum uidemus aliquid et quaerimus quid sit, et est fanis; aut cum uidemus quid sit, et quaerimus quale sit, et est qualitas. Translatio porro ab hac similitudine uidetur esse remota. Igitur constitutionem esse dicit quaestionem ex qua causa nascitur; quaestio est uox intentionis et negationis, n feci' aut 'iure feci'. In hac ergo quaestione semper sit necesse est constitutio. Causa est uero quae nascitur ex quaestione, id est an fecerit, an recte fecerit; hoc tamen tenere debemus, quod a Cicerone thematis attendamus. In qua cum intentionem ex nostra persona proposuerimus, debemus attendere quid ad intentionem competenter responderi possit; tunc in responsione const
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Utdiximꝰ tractatus ĩcipit inuentionis. Et pͥm ũħ debemꝰ scire cõpendiũ
qđ om̃is Uinuentio qͥnq locis constat. Debemꝰ enĩ pͥmo c̃si derare. quȩ sit c̃stitutio.
De inde simplex nesit causa anduplex. Tertiõ scripti anrationis. Quarto :
quȩcausae quȩstio quȩratio quȩ uidicatio qđ firmam̃tũ. Quinto : ut om̃is causȩ
partes nobiscũ ꝑtractemꝰ. Deinde partes orationis. pͥncipiũ. narratio. diuisio
confirmatio. rep̃hensio c̃clusio. Ergo ut se ordo hab& pͥmũ dec̃stitutione di¬
cemus. Noctam̃ anim aduertamꝰ. qđ cicero hos.iiii. status rationales. constrtuti¬
onesuoc&. atq hossemꝑ ĩ om̃ib negotiis dicat eẽ pͥncipales. id comecturã. finẽ
qualitatẽ. translationẽ. Hos gͦ constitutiones appellauit. Illos aut̃ alios. lega¬
les non c̃stitutiones. sꝯstat᷑ uocat: Necum quã horũ aliquẽ pͥncipalẽ dicit eẽposse.

Expanded text:
M. Vt diximus, tractatus incipit inuentionis. Et primum hoc debemus scire compendium, quod omnis inuentio quinque locis constat. Debemus enim primo considerare quae sit constitutio, deinde simplexne sit causa an duplex; tertio, scripti an rationis; quarto, quae causae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod farmamentum; quinto, ut omnes causae partes nobiscum pertractemus. Deinde partes orationis, principium, narratio, diuisio, confirmatio, confutatio, conclusio. Ergo, ut se ordo habet, primum de constitutione dicemus. Hoc tamen animaduertamus, quod Cicero hos quattuor Status rationales constitutiones' uocet atque hos semper in omnibus negotiis dicat esse principales, id est coniecturam, finem, qualitatem, translationem. Has ergo constitutiones appellauit, illos autem alios quattuor legales non constitutiones, sed 'status' uocat nec umquam horum aliquem principalem dicit esse posse.
Abbreviated transcription (Latin):
reiqualitas indicet᷑. Ergo inqt cũ & defacto & denomine c̃uenit. sꝯ q̃rit᷑
qͣlesit id qđ iniuditiouersat᷑. qm̃ de genere negotii c̃trouersia ẽ. c̃stitutio
generalis uocat᷑ qualitas scilic&. Verũ huic c̃stitutioni ñ ex mͦ actionis
Hiceñ resilla ẽ. quod de negotii genere uł qualitate quȩrit᷑ Itaq: ex rehuio
constitutiom nom̃ in posuit ut generalis uocet᷑ .i. qualitas At cum causa

Expanded text:
rei qualitas indicetur. Ergo, inquit, cum et de facto et de nomine conuenit, sed quaeritur rei qualitas indicetur. Ergo, inquit, cum et de facto et de nomine conuenit, sed quaeritur quale sit id quod in iudicio uersatur, quoniam de genere negotii controuersia est, constitutio generalis uocatur, qualitas scilicet. Verum huic constitutioni non ex modo actionis, Hic enim res illa est, quod de negotii genere uel qualitate quaeritur. Itaque ex re huic constitutioni nomen imponit, ut generalis uocetur, id est qualitas. AT CVM
Abbreviated transcription (Latin):
ominis inqͥt ẽ contro uersia cum de facto c̃stat. sꝯq̃ritur quo id factũ nomi¬
ne appelletur. Atq idõ qm̃ factiuo cabulũ. pronecessitate susceptinegotii
nobis apposita definitione nudandũ ẽ: Constitutio definitiua nõat᷑. Huicqͦq
constitutioni non exre. sꝯ exmͦ actionis nom̃ imposuit. Res ẽ enĩ huiꝰ constitu¬
tionis nominis ambiguitas. Modus actionis ẽ nominis definitio. Rec tegͦ
q̃ritur qr & deui & degenere negotii c̃trouersia ẽ: c̃stitutio generalis uocat᷑.
Atcũ causa ex eopend&. qđ non aut is agere uidetur quemoport&. aut ñ cũ eo
cũ qͦ agereo port&. aut non apud quos. quotpre qͣlege. quo crimine. qua
poenao port& : trans latiua dr̃ c̃stitutio qđ actio trans lationis & cõmuta¬
disputaremus. genꝰ in triplici significatione consistere. Essegen sanguinem.
Essegenꝰ subqͣ simili amulta ten eant᷑. Essegenus qualitatis iđ qͦ unius cuiq

Expanded text:
ominis, inquit, est controuersia, cum de facto constat, sed quaeritur quo id factum nomine appelletur. Atque ideo quoniam facti uocabulum pro necessitate suscepti negotii nobis adposita definitione nudandum est, constitutio definitiva nominatur. Huic quoque constitutioni non ex re, sed ex modo actionis nomen imposuit; res est enim huius constitutionis nominis ambiguitas, modus actionis est nominis definitio. Recte ergo quaeritur; et quia de ui et genere negotii controuersia est, constitutio generalis uocatur. Cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere uidetur quem oportet, aut non cum eo quicum oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat, translatiua dicitur constitutio, quod actio translationis et commutadisputaremus, genus in triplici significatione consistere: esse genus sanguinem, esse genus sub quo similia multa teneantur, esse genus qualitatis, id est quo unius cuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
rectefeci. Causamuͦ̾ illã aniustefecerit. Hoc &i am diximꝰ. qđ cicero idẽ uelit
questionẽ eẽ qđ causam. & qđ his circa eandẽ significantiã cõmunit̃ utatur. Deniq
statim demonstrauit se his uti cõmunit̃. Famigit᷑ q̃stionẽ. ex qͣcausa nascit᷑. Hicpͥ¬
mãfecitq̃stionẽ. Dein de ubiostendit qͥd sit ẽstitutio ait
Constitutio ẽ pͥma c̃flictio causarũ ex depulsione intentionis ꝓfecta. hoc modo¬
fecisti ñ feci. Aut iure feci : cũ facti c̃ trouersia ẽ . qm̃ c̃iecturis causa firmat᷑

Expanded text:
recte feci'; causam uero illam, an iuste fecerit. Hoc etiam diximus, quod Cicero idem uelit quaestionem esse quod causam, et quod his circa eandem significantiam communiter utatur. Denique statim demonstrauit se his uti communiter. EAM IGITVR QVAESTIONEM, EX QVA CAVSA NASCITVR. Hic primam fecit quaestionem; deinde ubi ostendit quid sit constitutio, ait: CONSTITVTIO EST PRIMA CONFLICTIO CAVSARVM EX DEPVLSIONE INTENTIONIS fecisti: non feci aut iure feci. cum facti con- troversia est, quoniam coniecturis causa firmatur,
Abbreviated transcription (Latin):
am. pranuntiationem. Ergo qm̃ desola inuentione dicturus ẽ & qmĩ om̃i
causarũgenere iuentio pluri mũual& incipitde inuentione tractare
mmisres quachab&x in sepositã indictione aut disceptatione Ali quã
controuersam. autfacti. aut nominis. aut generis. autactionis con¬

Expanded text:
am, pronuntiationem. Ergo quoniam de sola inuentione dicturus est et quia in omni am, pronuntiationem. Ergo quoniam de sola inuentione dicturus est et quia in omni causarum genere inuentio plurimum ualet, incipit de inuentione tractare. OMNIS RES, QVAE HABET IN SE POSITAM IN DICTIONE AC DISCEPTATIONE ALIQVAM CONTROVERSIAM, A
Abbreviated transcription (Latin):
Acmihi quidem uidetur coniuncte agendũ demateria ac partib: Recte ait con¬
iuncte agendũ. Partes enim si ne materia eẽ non possunt. Nisi enim controuersiã
autdeliberatiuã. Aut demonstratiuã dicamus. quȩ materiae sunt. inuentione.
dispositione. elocutione. memoria. pronontiatione . quae partes sunt ut i ñ pos¬
sumus. Conuncte ergo agendũ ẽ demateria acpartib:. Itaq ostendit pͥmo qđ
&& genus artisrehorice. qđofficiũ. quifinis. quȩ materia quae partes: Fochis
tria inaliud tẽpus dstulit. iđ genus officiũ. finem. Atq ideodelluobus reliqͥ
quaea dp̃ceptaptinent. seait cẽ dicturũ. demateria scilic& ac partibus. Partes
porro ui sunt. Inuentio. dispositio elocutio memoria ꝓñtiatio. Harum
solaminuentionẽ induob libris ractat. & in hac p̃ceptatradit. Pauca &iam
ailo cuinone cõmemorat. Reliquꝰ nec contigit qͥdẽ iđ dispositionẽ memori¬

Expanded text:
AC MIHI QVIDEM VIDETVR CONIVNCTE AGENDVM DE MATERIA AC PARTIBVS. Recte ait 'conAC MIHI QVIDEM VIDETVR CONIVNCTE AGENDVM DE MATERIA AC PARTIBVS. Recte ait 'coniuncte agendum'; partes enim sine materia esse non possunt. Nisi enim aut controuersiam aut deliberativam aut demonstrativam dicamus, quae materiae sunt, inuentione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, quae partes sunt, uti non possumus; coniuncte ergo agendum est de materia ac paesset genus artis rhetoricae, quod offacium, qui finis, quae materia, quae partes. Ex his tria in aliud tempus distulit, id est genus, officium, finem, atque ideo de duobus reliquis quae ad praecepta pertinent se ait esse dicturum, de materia scilicet ac partibus. Partes porro quinque sunt, inuentio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio; harum solam inuentionem in duobus libris tractat et in hanc praecepta tradit. Pauca etiam de elocutione commemorat, reliqua uero ne contingit quidem, id est dispositionem, memori
Abbreviated transcription (Latin):
quod eẽt genartis e hetorica. quod officiũ. qͥfinis. quȩ materia. quȩ partesi hailb
omib cogntis. scim tantum quidsint. nihil tam̃ nobis adactus ꝓsunt. Ilarũttis
res. semper in solascientia sunt . iđ genus officiũ. finis. Et ideo sealio tempore
dehis dicturũ eẽ promitit. Ad precepta enimartis rethoricae minimeꝑtinent. ut ipse
ait. Nam & uerborum multorũ indigent. Quippedehis longa ẽ difputatio. Et non tan¬
topere ad artis descriptionẽ & praeceptaꝑtinent. Verum deduabusreb: dicturꝰ ẽ
Dematheria. ac partib quȩiãdudũ tantum ut sciremus quid eeñt edocuit. Nunc
in has preceptadat. scilic& utharũrerũ ñ solũ scientiã. sed &iam actus habeamus
Ergoostendit eum qui artẽrethori cã scribat. deduabus reliquis rebus. demateria
artis ac partibus satis eẽ dicere . Eum aũt in quit qui artem rethoricam scribat.
deduabus reliquis rebus materia artis ac partib: scribere oportere existimamꝰ.

Expanded text:
nis rhetoricae, quod officium, qui finis, quae materia, quae partes, quibus omnibus cognitis scimus tantum quid sint, nihil tamen nobis ad actus prosunt. Harum tres res semper in sola scientia sunt, id est genus, officium, finis. Et ideo se alio tempore de his dicturum esse promittit; ad praecepta enim artis rhetoricae minime pertinent, ut ipse ait: NAM ET VERBORVM MVLTORVM INDIGENT, quippe de his longa est disputatio, ET NON TANTOPERE AD ARTIS DISCRIPTIONEM ET PRAECEPTA PERTINENT. Verum de duabus rebus dicturus est, de materia ac partibus, quae iam dudum, tantum ut sciremus quid essent, edocuit; nunc in has praecepta dat, scilicet ut harum rerum non solum scientiam, sed etiam actus habeamus. Ergo ostendit eum qui artem rhetoricam scribat de duabus reliquis rebus, de materia artis ac partibus, satis esse dicere. EVM AVTEM, inquit, QVI ARTEM RHETORICAM SCRIBAT, DE DVABVS RELIQVIS REBVS, MATERIA ARTIS AC PARTIBVS, SCRIBERE OPORTERE EXISTIMAMVS.
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ tũ contraieã quod afferet᷑ quẽ ad modũ diluerisostendere
Ita ꝑ breuẽ cõparationẽ auditoris inemoria etdec̃firmatione
et derep̃hensione redinte grabitur : Atq hȩc aliis quoq accionis modis uariare¬
admoneas : Tũ uero ꝑsonã aut ReM aliquã inducere eteru merationẽ ei toct̃
at tribuere PerSouã hocmodo Nãsilegis scriptor existat. etquȩ ratsicid
Auobis. Quid dubitetis quid possȩtis dicere : cũ uobis hoc ethoc sit demons¬
tratũ : Atq hicitẽ ut innrãꝑsona licebit. Aliassingillatĩ trasireom̃s

Expanded text:
tationem, tunc contra eam quod afferretur, quemadmodum dilueris, ostensio. Sic per brevem conparationem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur. Haec aliis quoque actionis modis variareadmoneas; tum vero personam aut rem ali- quam inducere et enumerationem ei totam attribuere. personam hoc modo: nam si legis scriptor exsistat et quaerat sic id a vobis, quid dubitetis: quid possitis dicere, cum vobis hoc et hoc sit demonstratum? atque hic, item ut in nostra persona, licebit alias singillatim transire om
Abbreviated transcription (Latin):
quaqi res p̃mio dignasit considerabit᷑. Deinde apud maiores aquib
hominib: ⁊ quibdecausis talis honos habitussit quȩ ret᷑. deindene

Expanded text:
que res prae- mio digna sit, considerabitur; deinde, apud maiores quibus hominibus et quibus de causis talis honos habi- tus sit, quaeretur; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
mulco setgraues sumere licebit et oportebit sicausȩ dignitas uid ebit᷑ postu¬
lare INVNC assũptiuã partẽ iuridicialis consideremus Assũptiua igi᷑¬

Expanded text:
multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postumultos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptivam partem iuridicialis considere- mus. Adsumptiva igi
Abbreviated transcription (Latin):
dequo agimus cognosceretur: Nã sieã supposuisemus. qua fortasse usi sunt:
nonenĩ iuste neq: piȩbellũ gessistis in relationẽ criminis delaber&mͣ. Dequa
postloquerem᷑ Vtrũq aut̃ causȩ genus. in haue causã incidere ꝑspicuũ est
VNciuridicialegenus ipsa enĩ est q̃ diuiditur AbSOLVTaest : quȩ ipsa in se non
ut negotialis : Inne gotiali q̃ ritur . quid eẽ debeat iuris In absoluita quid est
iuius Non ut negõtialis Negotialis eni ñ hab& ius certũ : sed quȩrit᷑ deeo ure
qđ eẽ debeat in negotio p̃senti AbSOLVtA ẽ : quȩ ipsa inse ñ ug negotialis In
negotia liqualitate iusefficit᷑ sententia iudicis : In absoluta quod positũ ius
einotũ ẽ s ab oratore sumit᷑ . Implicite et abscondite quia ad huc incertũ ẽ¬
atq in causã negotialẽ quade ante dictũ ẽ : Locos aut̃ cõmunes. et excaus a
ipsasiquid inerit indignationis aut conquȩstionis. et exiuris utilitate : et natura

Expanded text:
de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in relationem criminis de- laberemur, de qua post loquemur. utrumque autem causae genus in hanc causam incidere perspicuum estVNC IVRIDICIALE GENVS. Ipsa enim est quae diuiditur. ABSOLVTA EST, QVAE IPSA IN SE, NON, VT NEGOTIALIS. In negotiali quaeritur quid esse debeat iuris, in absoluta quid sit iuris. 'Non, ut negotialis'. Negotialis enim non habet ius certum, sed quaerit de eo iure quid esse debeat in negotio praesenti. ABSOLVTA EST QVAE IPSA IN SE, NON, VT NEGOTIALIS. In negotiali qualitate ius efficitur sententia iudicis; in absoluta quod positum ius et notum est ab oratore sumitur. IMPLICITE ET ABSCONDITE. Quia adhuc incertum ecausam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura
Abbreviated transcription (Latin):
sione quȩ aut c̃firmat confessionẽ. aut quid ex ipsa confessione conficiat᷑
ostendit: ut in hoc ipso exemplo confessionẽ tacentiũ c̃firmat aspasia. Et
lectissimã maxime cupis Deinde ex hac confessione. quid conficiat᷑ osten du

Expanded text:
sione, quae aut confirmat confessionem aut quid ex ipsa confessione conficiatur ostendit, ut in hoc ipso exemplo confessionem tacentium confirmat Aspasia: 'etlectissimam maxime cupis'. Deinde ex hac confessione quid conficiatur ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
tudo collat᷑ Vnde siue futura similitudo ẽ siue non in eo ad qđ p̃factio p̃pa¬
ratur adnĩ ad uertendũ sẽꝑ ẽ utrũ in toco similitudo p̃fationis pare t᷑
aninpartib: an in parte Frequent̃ enĩ cuaicta conuenuint. frequent̃ di¬
uersis in p̃fatione positis cũ ea ne adquã p̃stctio dicitur quȩdã in p̃fatione
simlitudo corfert. Hic ad quio d ducit᷑ psticio illud ẽ ex multis artium AVTINIoro AUTT PVCTI: Adł

Expanded text:
tudo tollatur. Vnde siue futura similitudo est siue non, in eo ad quod praefatio praepatudo tollatur. Vnde siue futura similitudo est siue non, in eo ad quod praefatio praeparatur animaduertendum semper est utrum in toto similitudo praefationis paretur an in partibus an in parte. Frequenter enim cuncta conueniunt, frequenter diuersis in praefatione positis cum ea re ad quam praefatio ducitur quaedam in praefatione similitudo confertur. Hic ad quod ducitur praefatio illud est, ex multis artium scriptoribus electa
Abbreviated transcription (Latin):
debec Iniudiciis quid ȩquũ sit querit᷑ Inde monstrationib: quid honestũ : Indeli¬
berationib: utnos arbitram᷑ quid honestũ sit & quidutile. Nãcȩceriutilitatis modo
finẽ in suadendo & indis suadendo exponi oportere arbi tratisunt. Quorum
igitur generũ fines & exitus diuersi sunt eorũ p̃cepta eadẽ eẽ ñ possunt Neq
nunchoc dicimꝰ non easdẽ incidere constitutiones . Verũ tam̃ oratio quȩdã ex
ipso fine & ex genere causȩ nascit᷑ quȩ ꝑtineat aduitȩ alicuiꝰ demonstrationẽ
aut ad sententiȩ dictionẽ . Quare nunc in exponendis controuersus iniudi¬
ciali genr̃e causarũ & p̃ceptorũ uersabim᷑ ex quo pleraq: incȩtera quoq: cau¬
sarũ genera similiimplicata contro uersia. nulla cũ dificultate transfe¬
rentur Post autem separatim dereliquis dicemus an
Mĩs Paꝑ̧fatio quasi similitudo est. ante id quod dicturi sumꝰ ita in ea
semꝑ similitudo captanda est: Quanquã sȩpe ad hoc deducit᷑ ut simili¬

Expanded text:
debet. in iudiciis, quid aequum sit, quaeritur, in demonstra- tionibus, quid honestum, in deliberationibus, ut nos arbitramur, quid honestum sit et quid utile. nam ceteri utilitatis modo finem in suadendo et in dissuadendo exponi oportere arbitrati sunt. quorum igitur generum fines et exitus diversi sunt, eorum praecepta eadem esse non possunt. neque nunc hoc dicimus, non easdem incidere constitutiones, verumtamen oratio quaedam ex ipso fine et ex genere causae nascitur, quae pertineat ad vitae alicuius demonstrationem aut ad sententiae dictionem. quare nunc in exponendis controversiis in iudiciali genere causarum et praeceptorum versabimur, ex quo pleraque in cetera quoque causarum genera simili implicata controversia nulla cum difficultate transferuntur; post autem separatim de reliquis di- cemus. Nis praefatio quasi similitudo est ante id quod dicturi sumus; ita in ea semper similitudo captanda est, quamquam saepe ad hoc deducitur, ut simili
Abbreviated transcription (Latin):
Excursu enĩ syderũ certis tẽporib: certũ nom̃ in positũ ẽ Septẽ stellȩ septẽ circuł
c̃tracȩlũ uoluunt᷑. Quȩ cũ singulȩ adidsignũ undȩ ꝓfeccȩ sunt fuerint reuersȩ:
certũ tẽpus indudunt: Quodsions septẽ simul adet signa unde ꝓfectȩ sreuertant᷑ :
tunc fit illud tẽpus qđ annus magnus dicit᷑ et necesse ẽ omĩa rursus ꝑordinẽ siuũ
quȩ antenata sunt reꝵasci Ergosi ad exordiũ suũ simulom̃s stellȩ reuertant᷑ annꝰ

Expanded text:
ex cursu enim siderum certis temporibus certum nomen impositum est. Septem stellae septem circulis ex cursu enim siderum certis temporibus certum nomen impositum est. Septem stellae septem circulis contra caelum uoluuntur, quae cum singulae ad id signum unde profectae sunt fuerint reuersae, certum tempus includunt. Quod si omnes septem simul ad ea signa unde profectae sunt reuertantur, tunc fit illud tempus quod minus magnus dicitur, et necesse est omnia rursus per ordinem suum, quae ante nata sunt, renasci. E