comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
odũ cicero diligent̃ inspexit . atq: ita definiuit ut nemo unquã. Nãq modũ
induob: inspiciendũ docet inmodo sticti et in animo feccientis ut sidicas clã ẽ
quidẽ modus facti qđ qua si resocculte gerat᷑ : Verũ in eo ẽ et animus facien

Expanded text:
odum Cicero diligenter inspexit adque ita definiuit ut nemo umquam. Namque modum in duobus inspiciendum docet, in modo facti et in animo facientis, ut si dicas 'clam' est quidem modus facti, quod quasi res occulte geratur, uerum in eo est et animus facien
Abbreviated transcription (Latin):
tingere. Cognouit quȩ materi¬
es & quanta ad maximas reso¬
portunitas in animis in eẽt ho¬
minũ. Materia Ñ ad hoc ipsu
materia ẽ. qđ materia uocatꝰ
sed adid qđ in de fieri hab&.
materia ẽ. O portunitas uero¬
ñ accidit. neq: in altero ẽ. seb
in eadẽ materia e̾. Potest aut̃
in ligno eẽ materies ad aliquid
faciendũ: sed si putrescit: opor¬
tunitas in materia non est:
Similia & de reliquis mate¬
ruis possumꝰ dicere. Ergor̃
suffecerat inuenta materia
ta maximas res. Si quis eam
poss& elicere. Est ergo quipo¬
test elicere. & quod poteste¬
lici: Hoc deinde attendamus.
Unus potest uidere aliquid ef

Expanded text:
tingere. COGNOVIT QVAE MATERItingere. COGNOVIT QVAE MATERIES ET QVANTA AD MAXIMAS RES OPPORTVNITAS IN ANIMIS INESSET HOMINVM. Materia non ad hoc ipsum materia est, quod materia uocatur, sed ad id quod inde fieri habet, materia est; opportunitas uero non accidit neque in altero est, sed in eadem materia est. Potest autem in ligno esse materies ad aliquid faciendum, sed, si putrescit, opportunitas in materia non est; similia et de reliquis materiis possumus dicere. Ergo non suffecerat inuenta in homin maximas res. SI QVIS EAM POSSET ELICERE. Est ergo qui potest elicere, et est quod potest elici. Hoc deinde attendamus. Vnus potest uidere aliquid ef
Abbreviated transcription (Latin):
intectis siluestrib: abditos. rati¬
one quadã cõpulit unũ in locum
& congregauit. & eos unã in quam¬
q rẽ inducens utilẽ . atq honestã
Primo propt̃ insolentiã recla¬
mantes. de inde propt᷑ rationẽ
atq orationẽ. studiosius audi¬
entes ex feris & immanib: mi¬
tes reddidit & mansuetos
It facilius intelligentiã conseqͣ¬
mur. rerũ similitudo ꝓferenda
ẽ. Anima ita ẽ ut uinũ. Nã quẽ¬
ad modũ uinũ ꝓuase. in quo ẽ
habitũ. aut retin& aut amittit
umolentiã ꝓinde anima si op¬
timũ & castũ corpꝰ offenderit:
seruat natura. sin alias. uelut
amittit. Itaigit᷑ cũ mortale ge¬
nꝰ brutũ atq: in sciũ rerũ omĩ¬
ũ uagaret᷑. extitit quidã uir
magnus. in quo anima suã reci¬
ner& naturã & qui intelliger&
om̃s homines habere in seꝗddã
diuinũ. sed iduitio corporis op¬
primi atq deperire Quod si
fuiss& elicitu. maximas in de co¬
moditates hominũ posse coni¬

Expanded text:
in tectis silvestribus abditos ratiin tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congregavit et eos in unam quamque rem inducens utilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes ex feris et inmanibus mites reddidit et mansuetosgentiam consequamur, rerum similitudo proferenda est. Anima ita est ut uinum. Nam quemadmodum uinum pro uase in quo est habitum aut retinet aut amittit uiolentiam, proinde anima, si optimum et castum corpus offenderit, seruat naturam, sin alias, uelut amittit. Ita ergo cum mortale genus brutum atque inscium rerum omnium uagaretur, extitit quidam uir magnus in quo anima suam retineret naturam et qui intellegeret omnes homines habere in se quiddam diuinum, sed id uitio corporis opprimi atque deperire; quod si fuisset elicitum, maximas inde commoditates hominibus posse con
Abbreviated transcription (Latin):
a hodie illud doc& qđ oratori ẽ
necessariũ aechica ꝓsequitur :
Quȩ si tunc ab hominib ignorata ẽ
multo magis phisica. Ergo indicat
ut illi uicer̃. qui animȩ cõmodis
ignoratis. corporis uirib pleraq
gesser̃. Nemonuptias uiderat le¬
gitimas. incertos quisq inspexe¬
rat liberos. Utrũq: eni uaga atq
incerta uenere conficiebat᷑. Neq
erant iura quȩ id fieri ꝓhibereñ.
Nonuis a equabile quid utilitatis
haber& acceperant. Illic enĩ nul¬
lius in uiria uiuit᷑ ubi ẽ iuris aeqͣ¬
litas Aequa libertas ubi aliquid
aut om̃ib lic& facere. aut om̃ib
x̃lic&. Pernitiosissimis satellitib
Uires corporis ẽẽ ait cupiditatis
ministras. quȩ in animis hominũ
quandã optinent tirannidẽ.
Iuo tẽpore quidã magnꝰ uidelic&
uir & sapiens. cognouit quȩ ma
teria eẽt. & quanta ad maximas
resoportunitas in animis in ess&
hominũ. siquis eã poss& elicere.
& prȩcipiendo meliorẽ reddere.
qui disꝑsos homines in agos. &

Expanded text:
a hodie illud docet quod oratori est necessarium, ethicam prosequitur, quae si tunc ab hominibus ignorata est, multo magis physica ignorata est. Ergo indicat ut illi uixerint qui animae commodis ignoratis corporis uiribus pleraque gesserunt. NEMO NVPTIAS VIDERAT LEGITIMAS, NON CERTOS QVISQVAM INSPEXERAT LIBEROS. Vtrumque enim uaga atque incerta Venere conficiebatur, neque erant iura quae id fieri prohiberent. NON IVS AEQVABILE QVID VTILITATIS HABERET ACCEPERANT. Illic enim nullius iniuria uiuitur ubi est iuris aequalitas, aequa libertas, ubi aliquid aut omnibus licet facere aut omnibus non licet. PERNICIOSISSIMIS SATELLITIBVS. Vires corporis esse ait cupiditatis ministras, quae in animis hominum quandam optinent tyrannidem. QVO TEMPORE QVIDAM, MAGNVS VIDELICET VIR ET Steria esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et
Abbreviated transcription (Latin):
exsua ui ex tempore. exanimo eͦius quifecit. excasu conside rapitur
E⁊ suauiq̃uerentur hoomodo. Magna anparua facilia andifficilia Sin¬
gularia sint anuulgaria Vera ãnfalsa. Quadamexorationehones¬
tentur. Extempore autem situm cumindigerem: cumcaeteri non

Expanded text:
ex sua vi, ex tempore, ex animo eius, qui fecit, ex casu considerantur. ex sua vi quaerentur hoc modo: magna an parva, facilia an difficilia, singu- laria sint an vulgaria, vera an falsa quadam exornatione honestentur; ex tempore autem, si tum, cum indigeremus, cum ceteri non
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ penaa afficio portere dicit quȩ sit aliorũ criminũ Vnde cõmu¬
tatione poenȩ uis accus atq onis totatollet᷑ . Cȩteris quoq criminb
defendendis . Quȩ probata dicunt᷑ CoNIEł VRali constitutione tratis¬
lationẽ confirmabit: Vt in firmatis etiã criminib: illis q̃ probata
dicuntur rei possit releuare personam
EM PLŨ aut̃ traris lationis in causa positũ nobis sit huiusmodi Cũad
Eui faciendã quidam armatiuenissent. armaticontra prestofuerunt. Pttui¬
dame quitiro mano quidamexarmatis resistentigla diomanũ p̃oidit
Agit isouimanus p̃cis aẽ iniuriarũ. Postulat is quicumagit᷑ ap̃toreex

Expanded text:
quidem poena adfici oportere dicit, quae sit aliorum criminum; unde commutatione poenae uis accusationis tota tolletur. CETERIS QVOQVE CRIMINIBVS DEFENDENDIS. Quae probata dicuntur. CONIECTVRALI CONSTITVTIONE TRANSLATIONEM CONFIRMABIT. Vt infirmatis etiam criminibus illis quae probata dicuntur, rei possit releuare personam. EXEMPLVM AVTEM TRANSLATIvim faciendam quidam armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti gladio manum praecidit. agit is, cui manus praecisa est, iniuriarum. postulat is, quicum agitur, a praetore ex
Abbreviated transcription (Latin):
tempestate in alto iactarentur: uouerunt. si eo portu quem con¬
spiciebant potitiessent. eidõ quubi eesit. seuitulum inmolaturos
Casuerat in eoportu fanum dianȩ eius cuiuitulũ immolare nonlicebat
Imprudentes legis cumexissent. uitulum immolauerunt. Accu¬
santur. Intentio ẽ. Uit ulum immolastis epdeo cui nonlicebat. Depul¬
sio ẽ. in cancessione posita Ratio est. Nesciui non licere. Infirmatio ẽ
Tamen quoniam fecisti. quod non licebat: ex legesupplicio dignus es
Iudicatio ẽ Cumid fecerit quod nonoportuerit. et id nonoportere
nescierit. sit nesupplicio dignus .¶Casus autem inferetur in concessio¬
nẽ : cumde monstrabitur aliquauis fortimae. iolurtati obstitisse.
utinbao. Cum lacedemonis lexesset. ut hostias nis ad sãcrificiũ quoddam
redemptor p̃buisset. capitaleesset: hostias isquiredemerat. cum sacrificui

Expanded text:
tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem contem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: vitulum immolastis ei deo, cui non licebat. depulsio est in concessione posita. ratio est: nescivi non licere. infirmatio est: tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es. iudicatio est: cum id fecerit, quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? Casus autem inferetur in concessionem, cum demon- stratur aliqua fortunae vis voluntati obstitisse, ut in hac: cum Lacedaemoniis lex esset, ut, hostias nisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capital esset, hostias is, qui redemerat, cum sacrifici
Abbreviated transcription (Latin):
et fueritneei dequoagitur idiuris. officii. potestatis. ad tributũ petne:
Locos autem communes exipsare. si quid indignationis acconquestiories habebit:
sumio portebit. Irsius autemrer fitremotio. cumid quod oriminidat᷑.
Nunc remotiorer Hamsupra causa edocuit remotionẽ. et in hominem
etinrem. Sedremotio rettantum in hominẽfit et fitduobus modis
Namnuno remotio fitrei. ab eo quireus ẽ. nunc remotio fitrei. abeo
qui accusator ẽ. Quoderitnouum : utstatus ab accusatore nascat᷑
atq in hoc genereremotiuae constitutionis. ubitantumres non causa
remouetur.
petitur. Cuius partes suntduȩ. Purgatio etdep̾catio Purgatio ẽ ꝑ
quameius qui accusatur. non factum ipsum. sed uoluntas defendit᷑
Fã partes babettres. Imprudentiã. casum. necessitudinẽ. Imprudentia
.ẽ õumscisse aliquidis qui arguitur negatur. V tapud quosdã lex
erat. nequis dianȩuitulũ immolaret. N autȩ quidã cum aduersa

Expanded text:
et fueritne ei, quo de agetur, id iuris, officii, potestatis attributum necne. Locos autem communes ex ipsa re, si quid indigna- tionis aut conquestionis habebit, in personam. IPSIVS AVTEM REI FIT REMOTIO, CVM ID QVOD CRIMINI DATVR. Nunc remotio rei: nam supra causae docuit remotionem et in hominem et in rem; sed remotio rei tantum in hominem fit, et fit duobus modis. Nam nunc remotio fit rei ab eo qui reus est, nunc remotio fit rei ab eo qui accusator est; quod erit nouum, ut status ab accusatore nascatur. ATQVE IN HOC GENERE. Remotivae constitutionis, ubi tantum res, non causa remouetur. petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa
Abbreviated transcription (Latin):
tiinqthsi tunĩ qđ ad om̃ sres & publicas & puatas maxime ꝑtineati. Postremo
t i adsolã puata atilitate descen dit. &ibiutile atq honestũ ipsi s nominib: signat.
edo quentiã cõparandã. q̃ qd ẽ stodia mulcũ habent laboris. Et iã ui ta futurã dicit

Expanded text:
T VNVM, QVOD AD OMNIS RES ET PVBLICAS ET PRIVATAS MAXIME PERTINEAT. Postremo etiam ad solam privatam utilitatem descendit, et ibi utile atque honestum ipsis nominibus signat. eloquentiam comparandam, quae quidem studia multum habent laboris, etiam uitam futuram dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatur. Exhoc et ex superiorib: illa condusio ẽ nasciposse cõmunit̃
argumenta etexꝑsonȩ at tributis. & exnegotiorum. H anc
igitur rationem sidiligerit̃ uoluerimus attendere. ste actributti
intersẽ apte coniuncta et copulata. cernemus negotiorum iꝑ sonarũ.
Subiungit non oportere his omnib: p̾ceptis subiciexemplat. utdo¬
ceat quemadmodum his uti accus ator debeat. que madmodum
defensor. ut in superiorib: docuit. et dicitnon necessarium eẽ ñ facile:
N on nec essarium itt. Quod siqui aliquid dibigentiȩ afferre uoluerit
adista p̾cepta. istao mnia ꝑmaterię. genere facili cognitione retinebit.

Expanded text:
batur. Ex hoc et ex superioribus illa conclusio est, nasci posse communiter argumenta et ex personae attributis et ex negotiorum. Hanc igitur rationem si diligenter uoluerimus attendere, ista attributa inter se apta, iuncta et copulata cernemus negotiorum et personarum. Subiungit non oportere his omnibus praeceptis subici exempla, ut doceat quemadmodum his uti accusator debeat, quemadmodum defensor, ut in su perioribus docuit; et dicit non necessarium esse, non facile: non necessarium ita, quod si qui aliquid diligentiae adferre uoluerit ad ista praecepta, ista omnia pro materiae genere facili cognitione retinebit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. applicat᷑: de inde ꝑ comecturam tractandũ ũtrum malicia agatui
aliud cum aliud si muletur. anstulticia. annecessitate. Locusꝰ aut̃
cõmunus unus . ẽ. contratrans lationẽ. fugereiudiciũ ipȩnam.
eum scilicet quitrans latione utat᷑. Atrans latione unus locus
communis. ẽ. ꝑ turbariomã sinoneopacto agantur quoo portet
esunt constitutiones t̾res. quȩ species nonbaberit. coniectua. fipis.
trans latio. Trans lationẽ autem intelligamꝰ formã. eẽ.statꝰ. scilicet

Expanded text:
est adplicatur. Deinde per coniecturam tractandum utrum malitia agatur aliud cum aliud simuletur, an stultitia, an necessitate. Locus autem communis unus est contra translationem, fugere iudicium et poenam eum qui translatione utatur. A translatione unus locus communis est, perturbari omnia, si non eo pacto agatur quo oportet. Hae sunt tres constitutiones, quae species non habent: coniectura, finis, translatio
Abbreviated transcription (Latin):
licebit Nã et augendi eclaud andiet uituperandi p̃cepta. a nobis partĩ
data sunt partĩ suolo codabunt᷑ Nobis aut̃ ñ placuit hanc parte minnu¬
merũ reponi qđ decausa di gredinisi ꝑlocũ cõmunẽ displicet. Quodegenere
posteriusẽ dicendũ Laudes aut̃ etuituperationes ñ separttĩ placet tractari
sed in ipsis argum̃ tationib: eẽ implicatas Nunc dec̃clusione dicemus

Expanded text:
licebit. nam et augendi et laudandi et vituperandi praecepta a nobis partim data sunt, partim suo loco dabuntur. nobis autem non placuit hanc partem in numerum reponi, quod de causa digredi nisi per locum communem displicet: quo de genere posterius est dicendum. laudes autem et vituperationes non separatim placet tractari, sed in ipsis argumentationibus esse inplicatas. Nunc de conclusione dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
enim nominis reus ẽ: huius constitutionis idfinitiuȩ Tractatuomisso
ipsam considerat cõpensationẽ. Acp̃cepta hȩc constituit. ut siquid
Ista coniecturalias Itẽ si de finitio fuerit cũ alio quicerti nominis reusẽ. transse¬
renda hac sunt omũ quȩ sunt definitionis. monetq nunc alterã nunc utrãq
constitutionẽ iđ etfinẽ et conuecturã in prima parte tractari etitẽ alias
tractisscilicet huc rationib: singularũ et confirmationis et in firmatinis
Ipsius aut̃ cõpensationis p̃cepta hȩc sunt ut cõparemus id quod admissuẽ
etproptꝰ qđ ad missũ ẽ expartib: honestatis: utilitatis necessitatis Vt aep

Expanded text:
enim nominis reus est. Huius constitutionis, id est finitivae, tractatu omisso, ipsam considerat compensationem, ac praecepta haec constituit, ut si quid ista coniecturalia sunt. Item si definitio fuerit, cum alioqui certi nominis reus est, transferenda huc sunt omnia, quae sunt definitionis; monetque nunc alteram, nunc utramque constitutionem, id est et finem et coniecturam, in prima parte tractari, et item alias, tractis scilicet huc rationibus singularum, et confirmationis et infirmationis. Ipsius autem compensationis praecepta haec sunt, ut comparemus id quod admissum est et propter quod admissum est ex partibus honestatis, utilitatis, necessitatis, ut ne
Abbreviated transcription (Latin):
est : In superiorib uͦ duplex in cõplexione scilicet᷑ enumeratione : Et cõplexio
quidẽ a ꝑtedua sresc̃tinet Authoc ẽ inquit. aut illud Sullud ẽ cursticis.o
Sullud ẽ curñ sticis e Enumeratio etiã cũ multa sinseres habeat collocatas

Expanded text:
est, in superioribus uero duplex, in complexione scilicet et enumeratione. Et complexio quidem aperte duas res continet; aut hoc est, inquit, aut illud: si hoc est, cur facis? si illud est, cur non facis? Enumeratio etiam, quamquam multas in se res habeat conlocatas,
Abbreviated transcription (Latin):
definitionis rep̃ hensio quȩ his dẽ exlocis omib: quos accusatori p̃scripsimus
c̃ficitur et cȩtera post eadẽ p̃tercõ munẽ locũ ducent᷑ . Locus aut̃ cõmunis
erit defensoris is : ꝑquẽ indignabit᷑ accusatorẽ sui periculi causa ñressolũ
conuertere uerũ etiã uerba cõmutare conari: Nã illi quidẽ cõmunes loci qui
aut qui calũ pniȩ accusatorũ demonis trandȩ. aut miseri cordiȩ captandȩ:
aut faccta in dignandi. aut amiseri cordice ꝗat̃ rendi causa sumunt᷑ exper¬
cali magnitudine ñ ex causȩ genere ducus¬
imagnitudine ñ ex causȩ genere ducuntur. Quare ñ in omẽm causã
sed inom̃e causȩ genus incidunt: Forũ mentionẽ incoiecturali c̃stitutione

Expanded text:
ccusatori praescripsimus, conficitur; et cetera post eadem praeter communem locum inducentur. Lo- cus autem communis erit defensoris is, per quem indi- gnabitur accusatorem sui periculi causa non res solum convertere, verum etiam verba commutare conari. nam illi quidem communes loci, aut qui calumniae accu- satorum demonstrandae aut misericordiae captandae aut facti indignandi aut a misericordia deterrendi causa sumunturculi magnitudine, non ex cau- sae genere ducuntur. quare non in omnem causam, sed in omne causae genus incidunt. eorum mentionem in coniecturali constit
Abbreviated transcription (Latin):
definitionis etiã adefensore similit̃ cõparatio Omiã enĩ defensor facerepo¬
terit acdicere : q̃ accusator p̃terlocũ cõmunẽ eiꝰdẽ accusatoris Habebit aut̃
defensor locũ cõmunẽ ꝑquẽ indignabit᷑ accusatorẽ sui ꝑiculi causc ñ res
solũ conuertere uerũ etiã uerba mutarł conari. Hic similit̃ locus defensoris

Expanded text:
definitionis etiam a defensore similiter comparatio. Omnia enim defensor facere podefinitionis etiam a defensore similiter comparatio. Omnia enim defensor facere potent ac dicere quae accusator, praeter locum communem accusatoris. Habebit autem defensor locum communem per quem indignabitur accusatorem sui periculi causa non res solum conuertere, uerum etiam uerba
Abbreviated transcription (Latin):
thuic dat .iiii. ad actionẽ definitionis locos Sed inquib: dãpar  fecimus¬
tib: iđ int̃tio loco discrepauit : Supͣ enĩ iđ i parte accusatoris hȩc quatuors
Definitio approbatio ꝓpriȩ definitionis. Deductio inspeciẽ definitionis
ꝓͥpriȩ Destructio definitionis alienȩ At hic in parte defensoris ẽsimlit̃
definitio siue a pprobatio eiꝰ etqđ mutat separatio definitionis aspeciedeq
quȩrit᷑ Destructio definitionis aduersȩ partis: DEFENSORS deide
rimus locus ẽ etreliqͣ Datis omib: locis accusatori ad suã
nitio et ipsabreuis. Deindeeiꝰ ad firmatio. Tertio loco adefinitione sua
stactiuti litas anhonestas auget᷑: Quẽ quidẽ locũ habet etiã accusatosi
selx contrario Illemi indignitatẽ reiauget bic utilitatẽ Quartolo coseqtur
aduer sariorũ definitiom srep̃hensio eadẽ illa omĩa retinens quȩd efinitiomis
rep̃hensio includit iđ ut falsa ut tualis ut iuirtilis doceatur. fiatq: utriusq

Expanded text:
huic dat quattuor ad actionem definitionis locos, sed in quibusdam partibut in tertio loco discrepauit. Supra enim, id est in parte accusatoris, haec quattuor sunt, definitio, adprobatio propriae definitionis, deductio in speciem definitionis propriae, destructio definitionis alienae; at hic in parte defensoris est similiter definitio siue adprobatio eius, et, quo mutat, separatio definitionis a specie de qua quaeritur, destructio definitionis aduersae partis. DEFENSORIS DEINDE PRIMVS LOCVS EST et reliqua. Datis omnibus locis accusatori ad suam nitio et ipsa breuis, deinde eius adfirmatio, tertio loco a definitione sua facti utilitas aut honestas augetur. Quem quidem locum habet etiam accusator, sed ex contrario; ille enim indignitatem rei auget, hic utilitatem. Quarto loco sequitur aduersariorum definitionis reprehensio, eadem illa omnia retinens quae definitionis reprehensio includit, id est ut falsa, ut turpis, ut inutilis doceatur, fiatque utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
Nuuc supponit defensoris locosin in firmanda impulsione et in firmanda
ratio cinatione: Infirmandȩ in pulsionis locis quatuor NΕΑRE MINERE

Expanded text:
c supponit defensoris locos infirmandae impulsioni et infirmandae ratiocinationi. Infirmandae impulsionis loci sunt quattuor, - negar
Abbreviated transcription (Latin):
oporteatne darip̃mium. Nunc ad prȩmii questionẽ appositos
locos exponemꝰ. Ratio igitur p̃mu quattuor ẽ in partib distributtẽ
nbȩneficia. In hominẽ. In premiigenus. In facultates. Beneficia.

Expanded text:
oporteatne dari praemium? Nunc ad praemii quaestionem appositos locos ex- ponemus. ratio igitur praemii quattuor est in partes distributa: in beneficia, in hominem, in praemii genus, in facultates. Beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
iuridiciali ꝑsehoc ipsum abreb: omnib: separatim considerare. Atq
hoc in loco si facultass prit ẽxemplis itioporctbnt̃: quib: insimiliex

Expanded text:
iuridiciali per se hoc ipsum ab rebus omni- bus separatim considerare. atque hoc in loco, si fa- cultas erit, exemplis uti oportebit, quibus in simili ex
Abbreviated transcription (Latin):
tiarũ aliꝗd habent dignitatis. in cõmunes locos c̃ferunt᷑ : Quaae ñ ut
causarũ sic oratorũ quoq: multorũ cõmunes loci sunt. Nãnisi ab his qui
mulia in exercittione magnã sibi uerborũ etsententiarũ copiã cõpa¬
rauerint tractari ñ poter̃ ornate et grauit̃ quẽ ad modũ natura ipsorũ
desiderat : Atq hoc sit nobis dictũ cõmunit̃ de om̃i genere. locorũ cõmuniũ F
RETER hancina teriã qua coniectura argum̃ta tribuunt᷑ a causa. AꝑSOqU
AFΑCTΟ : accedunt aliȩ ꝓbationes soli coniecturȩ sẽꝑ adiunctȩ Torũta is
TESTIMOVIA RUMORES : Hȩc enĩ in aliis constitutionib ñ ualent quia ñ aa¬
hibent᷑ ista nisicũ resnegat᷑: quȩ omĩa ista ad panitis comoda retonrquenda
Toc ꝓbationis genus greci TICΤEIC ATEXNOΥC uocant quod cũ his

Expanded text:
tiarum aliquid habent digni- tatis, in communes locos conferuntur. quare non, ut causarum, sic oratorum quoque multorum communes loci sunt. nam nisi ab iis, qui multa in exercitatione magnam sibi verborum et sententiarum copiam con- paraverint, tractari non poterunt ornate et graviter, quemadmodum natura ipsorum desiderat. Atque hoc sit nobis dictum communiter de omni genere locorum communium; eter hanc materiam qua coniecturae argumenta tribuuntur a causa, a persona, a facto, accedunt aliae probationes soli coniecturae semper adiunctae: tormenta, testimonia, rumores. Haec enim in aliis constitutionibus non ualent, quia non adhibentur ista, nisi cum res negatur; quae omnia ista ad partis commodum retorquenda sunt. Hoc probationis genus Graeci πίστεις ἀτέχνους uocant, quod, cum his
Abbreviated transcription (Latin):
lta exludebatur eius coniectura quafactum negabat᷑. quod ergapopu¬
lum .R. bono anuno fuisset etrelinquebatur sola doprecatio
erGO ingenorali constitutione. tamdiu ꝓpt̃ eius partiũ multitud

Expanded text:
ta excludebatur eius coniectura, quia factum negabatur, quod erga populum Romanum bono animo fuisset, et relinquebatur sola deprecatio. QVONIAM ERGO IN GENERALI CONSTITVTIONE TAM DIV PROPTER EIVS PARTIVM MVLTITVD
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓinfecto baberioportere. Mentiris qđ dicissororẽ fleuissẽ. quianẽ.
inde iudicatũ. N unc apud iudices accusent : qu&̃s i neuidioib: ipsi
condempnarint. Modo crim̃ ingeris. postea quãpenas sumpsisti
desorore. Ac sudem facereipse quinunc accus at ualius setsipotiusset

Expanded text:
INFECTO HABERI oportere: 'mentiris, quod dicis sororem fleuisse, quia non est inde iudicatum'. NVNC APVD IVDICES ACCVSENT, QVEM SINE IVDICIBVS IPSI CONDEMNARINT: 'modo crimen ingeris, posteaquam poenas sumpsisti de sorore'. AC SI IDEM FACERE IPSE, QVI NVNC ACCVSET, VOLVISSET
Abbreviated transcription (Latin):
nã siteuenturũ sud ẽ ceterifaciant. et simul ostendimus: huicsicon¬
cessũ sit multo semulos eidẽ aud aciȩ futuros: Ex quoquid malisit
euenturũ de monstrabimus : Oci ARicis locusest ꝑquẽ demonstne¬
mus multos ala cresexspectare quid statuat᷑ Vt exeo quod uniconi¬
cessũ sit sibi quoq: talidere qͥdliceat intelligerepossint. Quin lusꝰ
locus es ꝑͣquẽ ostendimuscȩtera sresꝑpert̃ conistitistas intellescudi
ueritate cõmutatas corrigiposse. Hanceẽrẽ : quȩsi sit semel iudi

Expanded text:
nam sit eventurum, si idem ceteri faciant; et simul ostendimus, huic si concessum sit, multos aemulos eiusdem audaciae futuros; ex quo, quid mali sit eventurum, demonstrabimus. quartus locus est, per quem demonstramus multos alacres exspectare, quid statuatur, ut ex eo, quod uni concessum sit, sibi quo- que tali de re quid liceat, intellegere possint. quintus locus est, per quem ostendimus ceteras res perperam constitutas intellecta veritate commutatas corrigi posse; hanc esse rem, quae si sit semel iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ec similitudinẽ qualitas consideranđ & ẽ Superiorta enĩ maius& minus
eta que magnũ : ex quantitate cognoscimꝰ. Nec putemus hoc eẽ par. quod si¬
mile Eteni parexm̃ surti defifuta et ex cõparata utriusq quantitate
cognoscimꝰ Similea utẽ ñ ineo quantũ sit sed in eo quelesit attendimus

Expanded text:
qualitas consideranda est; superiora enim maius et minus et aeque magnum quantitate cognoscimus. Nec putemus hoc esse par quod simile: etenim par ex mensura definita et ex comparata utriusque quantitate cognoscimus, simile autem non in eo quantum sit, sed in eo quale sit, attendimus
Abbreviated transcription (Latin):
monstres Sidicas illud tuncfctũ ẽ. ibifactũ ẽ itti stictũ ẽ ꝓpterea stictũ ÷
etreliqͣ quȩ inelem̃tis principalib: continentur. SIMILł cutẽ ex specie
cõparabili Cõparabile aut̃ ex conferenda atq as similanda pncctura lu¬

Expanded text:
monstres, si dicas: 'illud tunc factum est, ibi factum est, ita factum est, propterea factum est' monstres, si dicas: 'illud tunc factum est, ibi factum est, ita factum est, propterea factum est' et reliqua quae in elementis principalibus continentur. SIMILE AVTEM EX SPECIE COMPARABILI AVT EX CONFERENDA ATQVE ADSIMILANDA NATVRA
Abbreviated transcription (Latin):
uel minꝰ eẽt argum̃ ta collegit: Qđ utiq maiet minꝰ etȩquemagnũ exui. numero
figura iadudũ diximꝰ approbandũ itcetticero : A nneuͦ .p. scipio pontius maximꝰ
tiberiũ grachũ medio crit̃ labestitantẽ siacũ .R . P. priuatꝰ int̃ fec̃ catilinã orbẽ
terrȩ cȩde atq: incendus uasta recupientẽ nos consules ꝑferemꝰ: Hic exuirerũ
minant᷑ catilina magis timendus agnoscit᷑ Prȩterea exNumero intelligimꝰma¬
iuseẽ duos consules ꝗ scipionẽ : Hicfigurã ñ posuit totius negotii. iđquẽ ad modũ
occiderit grachũ scipio ubi o ciderit quando occiderit unde occiderit : Verũ
hȩc qr nihil prodertint : p̃termisit atq: uno uerbo c̃dusit qđ ait interfecit :
Cuiꝰ uerbi c̃sidera taui . maiꝰ eẽ intelligimus int̃ficere ꝗ exurbe eicere : Verũ
in aliis exẽplis et ex figurta debet cõparatiofieri. ut mauis aliquid minꝙͣ: de¬

Expanded text:
et minus esset, argumenta collegit; quod utique maius et minus et aeque magnum ex ui, numero, et minus esset, argumenta collegit; quod utique maius et minus et aeque magnum ex ui, numero, figura iam dudum diximus adprobandum. Ita et Cicero: "An uero P. Scipio pontifex maximus Tiberium Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit; Catilin orbem terrae caede atque incendiis uastare cupientem nos consules perferemus?" Hic ex ui reruminantur, Catilina magis timendus agnoscitur. Praeterea ex numero intellegimus maius esse duos consules quam Scipionem. Hic figuram non posuit totius negotii id est quemadmodum occiderit Gracchum Scipio, ubi occiderit, quando occiderit, unde occiderit; uerum haec, quia nihil proderant, praetermisit atque uno uerbo conclusit, quod ait 'interfecit': cuius uerbi considerata ui maius esse intellegimus interficere quam ex urbe eicere. Verum in aliis exemplis et ex figura debet fieri comparatio, ut maius aliquid minusue de
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ res etomẽ dictũ stccũ uehabetiuĩ suc̃ Etenĩ sidicas parricidiũ. statĩ quantũ
hoc sit et inqͣui sit animo ȩstimamꝰ Iiti homicidiũ ad ulteriũ etreliq̃ faci¬
lequid sint cũ fuerint audita cognoscimus Similit̃ et ꝑ sonȩ habent uisuã
Etenĩ cũ dixeris ciceronẽ statĩ exboniuiri consideraitione quȩ in illo iuissit
agnoscimus Deindecũ dixeris catilinã. ex considerationẽ pessimi homi¬
nis sititĩ quȩ in illo uissit agnoscimꝰ NVMERus est : cũ minus a cmaius p̃exui
sed exrerũ uł ex ꝑsonarũ num ero de monstramꝰ. FICRA Est : quȩ in toto
sit quisfecerit ubi fecerit quando fecerit quẽ ad modũ fecert
etreliqͣ Quȩ inquit figura totius ne gotii itaest ut corporis fatu
Inquastatura omia linia menit corporis continent᷑. Ittiq ut melia si¬
telligtimꝰ notũ proponamus exẽplũ illud scilicet quod cicero negotio
suo adiunxit Nã cũ catilinã diceret occidendũ : exadiuneto qͥd imaus

Expanded text:
enim res et omne dictum factumue habet uim suam. Etenim si dicas parricidium, statim quantum hoc sit et in qua ui sit, animo aestimamus; ita homicidium, adulterium et reliqua facile quid sint, cum fuerint audita, cognoscimus. Similiter et personae habent uim suam: etenim cum dixeris Ciceronem, statim ex boni uiri consideratione quae in illo uis sit agnoscimus, deinde cum dixeris Catilinam, ex consideratione pessimi hominis statim quae in illo uis sit agnoscimus. Numerus est cum minus ac maius non ex ui, sed ex rerum uel ex personarum numero demonstramus. Figura est quae in toto sit, quis fecerit, ubi fecerit, quando fecerit, quemadmodum fecerit et reliqua; quae, inquit, figura totius negotii ita est, ut corporis statura, in qua statura omnia liniamenta corporis continentur. Itaque ut melius intellegamus, notum proponamus exemplum, illud scilicet quod Cicero negotio suo adiunxit. Nam cum Catilinam diceret occidendum, ex adiuncto, quid maius
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uocat᷑ eloqͣntia siue artis¬
initiũ. si uestudii. siue exercita¬
tionis cuiuscã. siue facultatis
ab natura ꝓfectȩ considerare
principiũ. repperiem id ex
honestissimis causis natũ. at¬
q: optimis rationib: ꝓfectũ

Expanded text:
quae vocatur eloquentia, sive artis sive studii sive exercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum.
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ꝑsonȩ ẽ. Sic argumentabitur accusator deeo cuius opiuio stlse ẽ inre
Cũ aut̃ euentus fallit quod accidit exemplimodo cũ aliquimis sotelo alterũ iu¬
terfecit Vt in scolȩ contro uersus. Vt nero in causis forensib: quiscũ eũ dicatꝰ

Expanded text:
scilicet personae est. Sic argumentabitur accusator de eo cuius opinio falsa est in re; cum autem euentus fallit quod accidit, exempli modo, cum aliqui misso telo alterum interficit, ut in scholae controuersiis; ut uero in causis forensibus, cum quis eum dicat
Abbreviated transcription (Latin):
ldeo & de recedentib & qd eẽt
magis ꝓpinquũ elegit . cũ ait.¬
Nrȩ reip detrim̃ta considero
dicturꝰ de antiquiorib bonis &
malis. Et macimarũ ciuita¬
tiũ ueteres animo colligo cala¬
mitates. Recedit paulatim
tes. Et recte postromã maxi¬
mas ciuitates nominat. Ergo
qm̃ uetustiora sunt harũ exem¬
placiuitatiũ. animo seait colli
gesta õsiderat. Recte itaq: maxi
÷ ex litterarũ inonim̃ois repstere
instituo multa s urbes conftirate sopluri¬
mabella estineta firmissimas solietates
lntisonts uenc facllits dło quentua cõparatas
marũ ciuitatiũ collegi calamitates
Iuic enĩ aliquid operat᷑ eloqͣntia.
abi populus maiorẽ Non iminimã¬
qua uideo. Quia demodohic
agit᷑ id est ut rũ plus boni anplis
mali afferat eloqͣntia. Id eoait
tauimꝰ. noluit ꝑ eloqͥntiã dicere
sed ꝑclisertissimos liomines.
idest qui habeant copiã dicen

Expanded text:
Ideo et de recentibus et quod esset Ideo et de recentibus et quod esset magis propinquum elegit, cum aite detrimenta considero'dicturus de antiquioribus bonis et malis. ET MAXIMARVM CIVITATVM VETERES ANIMO COLLIGO CALAMITATES. Recedit paulatim tes, et recte post Romam maximas ciuitates nominat. Ergo quoniam uetustiora sunt harum exempla ciuitatium, 'animo' se ait 'colliggesta considerat; recte itaque maxi ex litte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, tione tum facilius eloquentia comparatas. marum ciuitatium collegit calamitates. Illic enim aliquid operatur eloquentia, ubi populus maior est. NON MINIMAM VIDEO. Quia de modo hic agitur, id est, utrum plus boni an plus mali adferat eloquentia, ideo ait tauimus, noluit 'per eloquentiam' dicere, sed 'per disertissimos homines', id est qui habeant copiam dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Ac sumũ eloqͣntiȩ studium
Postquã docuit quid eẽt eloq̃ntia.
ꝑ diffinitionẽ securꝰ postea occu¬
patis iã auditorib sensib eloqͣn¬
tiã nominauit. Sed recte ait.
Ac sumũ eloqͣntie studiũ Neni
potest declarari quid possit elo¬
q̃ntia nisi in aliquo fuerit. ac
quantũ boni aut mali possit e
tia periclitanda ẽ. sed in publi¬
cis. itaut ipse in uerriros. cũ dese
uel deeloqͣntia sua optimã pro¬
bationẽ afferr&. publicas causas
cõmemorat. tac& priuatas. Ale
qui tot annis in causis iudicusq
publicis itasim ũsatꝰ. Nunc dens¬
q: ut bonũ monstr& eloqͣntiae
de reip. in cõmodis uel cõmodis
loquit᷑. Animad ũtendũ tam̃
qđ partes Ñ eodẽ ordine exeqͣ¬
tur quo ꝓposuit. Ait enĩ supra
Uonine anmali plus. Nunc a
malis eloqͣntiȩ incipit. Sed su¬
pra naturã ut diximꝰ secutꝰ ẽ
Nunc cogitationis rationẽ seruat
Illa eñi prima cogitationi occur¬
r̃. quȩ uicina sunt anr̃a memoria

Expanded text:
AC SVMMVM ELOQVENTIAE STVDIVM. Postquam docuit quid esset eloquentia per definitionem, securus postea, occupatis iam auditorum sensibus, eloquentiam nominauit. Sed recte ait “ac summum eloquentiae stdium”; non enim potest declarari quid possit eloquentia, nisi in aliquo fuerit ac quantum boni aut mali possit eltia periclitanda est, sed in publicis. Ita ipse in Verrinis cum de se uel eloquentia sua optimam probationem adferret, publicas causas commemorat, tacet privatas: “me qui tot annis in causis iudiciisque publicis ita sim uersatus”. Nunc denique, ut bonum demonstret eloquentiae, de rei publicae incommodis uel commodis loquitur. Animaduertendum tamen quod partes non eodem ordine exsequatur quo proposuit: ait enim supra 'bonine an mali plus', nunc a malis eloquentiae incipit. Sed supra naturam, ut diximus, secutus est, nunc cogitationis rationem seruat; illa enim prima cogitationi occurrunt quae uicina sunt a nostra memoria.
Abbreviated transcription (Latin):
tura licet aliquantũ ducere s uspicionis Omĩa enĩ hȩc .VIR. AnΜΩ¬
LIER huius anillius ciuitatis sit. qͥb: sit maiorib: quib: consanguineis.
Quaaetate qͦ nimo qͦ corpore q̃ naturȩ sunt attributt: ada
aliquã coniecturã stciendã ꝑtinebunt. Et ex uictumultȩ trahuN
suspitiones cũ quẽ ad modũ . et apud quos. et a qͥb: educatus e teru¬
ditus sitq̃rit᷑ ec qͥb: cũ uiuat qͣratione uitȩ qͦ more domesticouuat
Et exfortuna sȩpe argumentatio nascit᷑ cũ Seruus anlib. Pecuniosus au
pauꝑ. Nobilis an ignobilis. Felix an infelix. priuatus an potes catesit
aut fuerit ut fuerit considerat᷑. Autdeniq: aliquid eorum quȩrit᷑

Expanded text:
tura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus consanguineis, qua aetate, quo animo, quo corpore, quae naturae sunt ad- tributa, ad aliquam coniecturam faciendam pertinebunt. et ex victu multae trahuntur suspiciones, cum, quemad- modum et apud quos et a quibus educatus et eruditus sit, quaeritur, et quibuscum vivat, qua ratione vitae, quo more domestico vivat. et ex fortuna spauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in potestate sit, aut fuerit, aut futurus sit, consideratur; aut denique aliquid eorum quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
indefit ut cõmodis amicorũ de eẽ ñ possit Vt ipsȩccerõ in uerrinis Eequiom̃ẽ
reliqũ tẽpus quod mihiabamicoꝵ negotiis dat᷑ in hisstudis laboribq c̃sumã

Expanded text:
inde fit ut commodis amicorum deesse non possit. Vt ipse Cicero in Verrinis: "et qui omne inde fit ut commodis amicorum deesse non possit. Vt ipse Cicero in Verrinis: "et qui omne reliquum tempus quod mihi ab amicorum negotiis datur, in his studiis laboribusque consumam".
Abbreviated transcription (Latin):
passeuideatur ñ dix̃ eloq̃ntia e studendũ censeo. Sꝯ qđ ait nihi lominus iđ quã¬
tiã coniungamꝰ Etsi ea qđẽ pͥuat̃ & publice ꝑuerse abutunt̃ : Magna exorititio
cũ ait quidã utsi paucisunt sticile opprimi posse uidetint᷑ Priuatĩ & publice
Respublica eñ his duob: constat hominib: & ciuitatib: Peruerse ab utunt᷑ Obest
nitie Ethicoptime exortitur Nequis enĩ dicer& quid mea. sib omiperiditan
recte ad didit & cõmuni om̃ ꝑnitie : Ergo studendũ ẽ eloquentiȩ neo pprimam̃
Bene ꝑsuadet sapientiã iungendã eẽ eloquentiȩ si quidẽ rerũ om̃iũ moderatrix ẽ
multi propriis magis utilitatib: uolunt eẽ consultũ recte subdidit ł sinc adipsos
quieã adeptisunt laus honor dignitas confluit : Quȩ om̃ia & utlia sunt & hones¬
ta ł linc amicis quoq: etrũ certissimũ & tutissimũ presidiũ cõparat᷑ Ostendendit
hic quid agat orator, Sapiens enĩ cueloquentia negotia suscepta ñ deserit : Et

Expanded text:
passe uideatur, non dixit 'eloquentiae studendum censeo'. Sed quod ait 'nihilo minus', id est, quamtiam coniungamus. ETSI EA QVIDAM PRIVATIM ET PVBLICE PERVERSE ABVTVNTVR. Magna exhortatio, cum ait 'quidam', ut, si pauci sunt, facile opprimi posse uideantur. 'Privatim et publice': res publica enim his duobus constat, hominibus et ciuitatibus. 'Peruerse abutuntur': obesNICIE. Et hic optime exhortatur. Ne quis enim diceret, 'quid mea, si boni periclitantur?' recte addidit 'et communi omnium pernicie'. Ergo studendum est eloquentiae ne opprimamurBene persuadet sapientiam iungendam esse eloquentiae, si rerum omnium moderatrix est. multi propriis magis utilitatibus uolunt esse consultum, recte subdidit: HINC AD IPSOS, QVI EAM ADEPTI SVNT, LAVS, HONOS, DIGNITAS CONFLVIT, quae omnia et utilia sunt et honesta. HINC AMICIS QVOQVE EORVM CERTISSIMVM ET TVTISSIMVM PRAESIDIVM COMPARATVR. Ostendit hic quid agat orator: sapiens enim cum eloquentia negotia suscepta non deserit, et
Abbreviated transcription (Latin):
causa. Poste a polliceri et confirmart se. ethocpeccato doctum.
etlenesieio eorũ quisibi ignoscererat confirmatum. omnt tempore ataili

Expanded text:
causa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum et beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali
Abbreviated transcription (Latin):
ΠΕΡΙCTΛCIN nominamus ꝓcreant᷑ Sed hi comunes lociñ in omĩcausas
sed in om̃e genus causȩ incidunt. hoc ẽ in om̃s constitutiones incidunt. Non
in om̃s causas quas unaq̃q habere poterit constitutio. Hac dehis locis cõ¬
munib: periculi magnitudine ꝓcreatis in coniecturtili constitutione fecimꝰ
mentionẽ qͥ qualesq: sint explicantes : Vte mur aut̃ his eceosiaducemus

Expanded text:
περίστασιν nominamus, procreantur. Sed hi communes loci non in omni causa sunt, sed in omne genus causae incidunt, hoc est in omnes constitutiones incidunt, non in omnes causas quas una quaeque habere potent constitutio. Ac de his locis communibus periculi magnitudine procreatis in coniecturali constitutione fecimus mentionem, qui qualesque sint explicantes. Vtemur autem his et eos inducemus
Abbreviated transcription (Latin):
ponit & iã quartã speciẽ assũptiuȩ. idẽ concessionẽ ei subeẽ. Iunc
concessio ꝑpurgationẽ. Quia concessio. & in purgationẽ. & in
Quare. aut ita sententia inducet᷑. Redit ad conclusionẽ duoꝵ p̃ceptoꝵ.
suprapositoꝵ cũ uoluntatẽ int̾p̃tam᷑: contrascriptũ. Scriptũ ergo isqui
defendit. hiric incipiunt p̃cepta. qͥb: utidebeat isqui sedeferidit. scripto.
Quid factũ sit ab eo uidelic&. qui ex legis ũbi s arguit᷑. Quidiuratꝰ uidex
idẽ in quãrẽ uiratꝰ udex sedeat. hẽ. in leges sedeat iuratꝰ. Sineutrũ
neg&. idẽ aut seriptã eẽ legẽ. autħse fecisse.

Expanded text:
ponit etiam quartam speciem adsumptivae, id est concessionem ei subesse. TVM ponit etiam quartam speciem adsumptivae, id est concessionem ei subesse. TVM CONnclusionem duorum praeceptorum supra positorum, cum uoluntatem interpretamur contra scriptum. SCRIPTVM ERGO IS QVI DEFENDIT. Hinc incipient praecepta quibus uti debeat is qui se defendit scripto. QVID FACTVM SIT. Ab eo scilicet qui ex legis uerbis arguitur. QVID IVRATVS IVDEX. Id est, in quam rem iuratus iudex sedeat, hoc est, in leges sedeat iuratus. SI NEVTRVM NEGET. Id est, aut scriptam esse legem aut hoc se fecisse.
Abbreviated transcription (Latin):
ob pͣceptis : supponitexempla: Semꝑ adidem s pectare.
hoc modo. Vnius partis uł prȩcepti. et tractatus exeplũ
expletis : potest facere testamentum. cu meoquiẽ heres.
Scđs scilicet: ectuncheres. si filius antequam insuantu¬
telamueniat moriatur. In hoc genere non potesthoc
dici quod interp̃tatur. scripti semꝑ eandem eẽ sententiã.
non ad tempus accommodari. Qua fretus et ille qui contra
abagnatis scripto abhereditate sub mouet᷑ qr scđs scriptꝰ cũ sit. ñ na
ut quid frat lex senserit . Cũ ꝓpemuros hostescastra haberent. Pro¬
bauit huc usq cõpensatiuã subeẽ int̾p̃tatȩ uoluntati contra scriptũ.
cũ uoluntas expectat᷑ extẽpore. subiungit & relatiuã subeẽ. Tũ
remotio criminis. Adiungit nc̃ & remotionẽ criminis. subeẽ int̾p̃¬
tatȩ uoluntati. Contra scriptũ cũ uoluntasmutat᷑. ut ad tẽpꝰsit. Sup¬

Expanded text:
obus praeceptis supponit exempla. SEMPER AD IDEM SPECTARE, obus praeceptis supponit exempla. SEMPER AD IDEM SPECTARE, HOC MODO. Vnius partis uel praecepti et tractatus exemplumecim, quibus impletis potest facere testamentum. CVM EO QVI EST HERES. Secundus scilicet, et tunc heres, si filius ante quam in suam tutelam ueniat moriatur. IN HOC GENERE NON POTEST HOC DICI. Quod interpretatur, scripti semper eandem esse sententiam, non ad tempus accommodari. QVA FRETVS ILLE QVI CONTRA SCRab adgnatis scripto ab hereditate summouetur: quia secundus scriptus cum sit, non natut quid fiat lex senserit. CVM PROPE MVROS HOSTES CASTRA HABERENT. Probauit hucusque compensativam subesse interpretatae uoluntati contra scriptum, cum uoluntas spectatur ex tempore; subiungit et relationem subesse. TVM REMOTIO CRIMINIS. Adiungit item et remotionem criminis subesse interpretatae uoluntati contra scriptum, cum uoluntas mutatur, ut ad tempus sit; sup
Abbreviated transcription (Latin):
sitcaptiosum aduersariumuecontradicat: Essecurpia. et inutilia.
haecquae aduersariidicunt. Nunclegem qualiscumq: sit :
debereseruari. Post. populo sidispliceat. licentiam comodari :
utuł abroget. uł corrigat legem. Deinde postremo loco con¬
cludet. neminem ꝑ missurum fuisse depopulo. ut adũ sarius
hanccaus amadderedegi. etiamsi sinealicuius periculo haec
fieriposset. I Tum semꝑ adidemspectare etidem uellede¬
monstratur :: Semꝑhocee in haclege quod senseritscriptor.
ut quodnos sensissẽ. scriptoremdicimus. iđ ad quã sententiã
scripta uerba accominodamꝰ. ipsa semꝑsit. neq aliquotempore
mutetur. neexistat aliquando diuersa. Interdum inquit
is quisententia defendit. contrascriptum sicdicithoc sensis¬
sescriptorem. ut non semꝑ idem sit quod sensissedicitur
ed ꝓtempore. ꝓeuentu. sitalia. atq aliasententia: Ethis du¬

Expanded text:
sit captiosum aduersariumue, contra dicat; turpia esse et inutilia sit captiosum aduersariumue, contra dicat; turpia esse et inutilia haec, quae aduersarii dicunt. Nunc legem, qualiscumque sit, debere seruari; post populo, si displiceat, licentiam commodari, ut uel abroget uel corrigat legem. Deinde postremo loco concludet neminem permissurum fuisse de populo, ut aduersarius hanc causam adderet legi, etiam si sine alicuius periculo hoc fieri possit. TVM SEMPER IDEM SPECTARE ET IDEM VELLE DEMONSTRABITVR. Semper hoc esse in hac lege, quod senserit scriptor, ut quod nos sensisse scriptorem dicimus, id est, ad quam sententiam scripta uerba accommodamus, ipsa semper sit, neque aliquo tempore mutetur, ne existat aliquando diuersa. Interdum, inquit, is qui se sententia defendit, contra scriptum sic dicit: hoc sensisse scriptorem, ut non semper idem sit quod sensisse dicitur, sed pro tempore, pro euentu sit alia atque alia sententia; et his du
Abbreviated transcription (Latin):
cusationem autaliquamca usamͣ recipiat. Quacumteneatur
aduidicandum. ab ee possit. nis isieadem causa utaturquȩ
sit in ipsis legib instituta. Quod sionis legib tenentur.
iniquum eẽ. aduersarios nonteneri. De indeꝑargumtatio¬
nemillã. quae inductionominatur explicare. anꝑmittafł
iudices allegemaddi eam causamquas etuetur adũsarius.
Quod sups iñ ꝑmittant. autetiamsi uelint ipsi adderepopulus
sinat. sineq ipsi neq: popułꝑmittat addicausã. iniquuẽe.
uthodieita udicent. quasuam caus a legiuideat᷑ asscripta.
indignum.eẽ. derogarilegi. autabrogari legem. autexa¬
liqua partemutars. Dero gariẽ : inuituperatione uenire:
Ab rogari : totam penitus tollere. Tertium uero ẽ : cum
pars aliqua comutatur. et uertitur. Deinde adiungeri
populum hodienihilscire : Iniquum e̾e. ut illo inuito. etig¬
naro aliquid delegib: uidicetur. ee. certũ ferendae legis
tempud. Quodsialiqui hanclegemferat. scireseuelle. uts ialiquid

Expanded text:
cusationem aut aliquam causam reperiat, qua, cum teneatur ad iudicandum, abesse possit, nisi si eandem causa utatur quae sit in ipsis legibus instituta; quod si omnes legibus teneantur, iniquum esse aduersarios non teneri. Deinde per argumentationem illam quae inductio nominatur, explicare an permittant iudices ad legem addi eam causam qua se tuetur aduersarius; quod si ipsi non permittant, an, etiam si uelint ipsi addere, populus sinat; si neque ipsi neque populus permittant addi causam, iniquum esse ut hodie ita iudicent, quasi iam causa legi uideatur adscripta; indignum esse derogari legi aut abrogari legem aut ex aliqua parte mutari. derogari est in uituperationem uenire, abrogari totam penitus tollere, tertium uero est, cum pars aliqua commutatur et uertitur Deinde adiungere populum hodie nihil scire; iniquum esse ut illo inuito et ignaro aliquid de legibus iudicetur; esse certum ferendae legis tempus; quod si aliqui hanc legem ferat, scire se uelle, ut si aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Cimile ittiq: duob: modis considera redebemus inspecie formarũ equatura rerũ
Etscriptores qͥdẽ artiũ similegenus ponunt. Subsimiliatria IRon iđima¬
fit : cũ exsimilis pecie uultus uultib: cõparamus ut os humerosq: deo similis
Percollationẽ similesticimus cũ rerũ diuersarũ conferimꝰ etcopulamus. pon
speciẽ sed naturtt̃ utqualis mugitus fugit cũ saucius arãticurus. Aut poenors
qualis in aruis saucius ille graui uenantũ uulnere pectus tunc demũ mou&
armaleo Hicenĩ uirgilius ut ꝓbar& turnũ reb: om̃ib: fractis ñ deiectum
sediratũ magis. qr uix hoccreditur. negotiosuo fidẽ fecit ex adiunctone¬
gotio ꝑsimilitu dinẽ quȩ sit inpairtenaturȩ Sicinquit edeomagisir

Expanded text:
imile itaque duobus modis considerare debemus, in specie formarum et in natura rerum. Et scriptores quidem artium simile genus ponunt, sub simili tria, fit cum ex simili specie uultus uultibus comparamus, ut "os umerosque deo similis". Per conlationem simile facimus cum rerum diuersarum conferimus et copulamus non speciem, sed naturam, ut "qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus", aut: "Poenorum qualis in aruis saucius ille graui uenantum uulnere pectus tunc demum mouet arma leo". Hic enim Vergilius, ut probaret Tumum rebus omnibus fractis non deiectum, sed iratum magis, quia uix hoc creditur, negotio suo fidem fecit ex adiuncto negotio per similitudinem, quae sit in parte naturae. Sic, inquit, et leo magis ir
Abbreviated transcription (Latin):
uenuant quo pacto oporteat. Hoc estsi aut cum eo agat᷑. qui tum ñ opor¬
teat. autalia poena. alio crimine. alio tempore. Atq hancrationem

Expanded text:
eniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc rationem
Abbreviated transcription (Latin):
non exeo qđ ipseconcesseris: sed exeo quo illesũpserit conficicõplio¬
nẽ adhucac modũ Sundigetis pecuniȩ pecuniã ñ habetis Si pecu

Expanded text:
non ex eo, quod ipse concesseris, sed ex eo, quod ille sumpserit, confici conplexionem, ad hunc modum: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis; si pecu