comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inses no: c onest erumpaximpiis dicitbis: paxaut multa diuli¬
tibus nomeituiũ dñs : a nonest in illis scanddalum: Suib i callo
que dsequitur aꝑtis sime congruit : expectabã salutare cinos¬

Expanded text:
insecuti. Non est enim pax impiis, dicit Dominus. Pax autem multa diliinsecuti. Non est enim pax impiis, dicit Dominus. Pax autem multa diligentibus nomen tuum, Domine, et non est in illis scandalum . Quibus et hoc qu
Abbreviated transcription (Latin):
les antũ temptare ualeant quantũ uolunt fortit̃ armis
caelestibus prorurbat : nam sicut imperatoris obtimi pro¬
iussione. cunctamanu militari loca aduersus hostilem mu¬
niuntur aduentũ : ita & ds̃ quo inmundi sp̃s ad pacis euer¬
sionẽ ubiq: uersantur. ad tutelam nr̃am constituit:
Exercitus angelorum : quorũ p̃sentia & demonũ c̃fringat᷑
audatia & nobis pacis gratia ministr&ur quia uero ds
& homonascitur : iure hominib: pax & gloriadõ canitur:
Glorificant angelidm̃ pranrã redemptione incarnatum :
quia dum nos conspicunt recipi. suũ gaudent numerũ imples
Optant pacem hominib: quia quos infirmos prius abiectosq
uoripacem hominib poscunt exponunt & de quib uidelica sone
uoluronts bo cest eis quisuscipiunt natumxp̃m Noh auec hore¬
sodiponuficibus a phariseis c&erisq anticristis quieius na¬
ustere audita turbatisunt: eumq quantũ ualuere glsdi

Expanded text:
les tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis les tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis coelestibus proturbat. Nam sicut imperatoris optimi provisione cuncta manu militari loca adversus hostilem muniuntur adventum, ita et Deus, quoniam immundi Spiritus ad pacis eversionem ubique versantur, ad tutelam nostram constituit exercitus angelorum, quorum praesentia et daemonum confringatur audacia, et nobis pacis gratia ministretur. Quia vero Deus et homo nascitur, jure hominibus pax, et Deo gloria canitur. Glorificant angeli Deum pro nostra redemptione incarnatum, quia dum nos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri. Optant pacem hominibus, quia quos infirmos prius abjectosque cum pacem hominibus poscunt, exponunt, et quibus, videlicet bonae voluntatis, hoc est eis qui suscipiunt natum Christum, non autem Herodi, pontificibus, et Pharisaeis, caeterisque antichristis, qui ejus nativitate audita turbati sunt, eumque quantum valuere gladiis
Abbreviated transcription (Latin):
pauperfactus est interris : ut terrigenas ed ocer& paupertate
sp̃s regnũ adquirerepos secaelorum: & subito factaestcũ
angelo multitudo militiaecaelestis. laudantiũ dm̃ &¬
dicentiũ. gloria in altissimis dõ & interrapaxhomi¬
pibus bone uoluntatis Uno euuangelis antenuntio
nato incarnedm̃ : mox multitudo militiȩtaelestis aduolans
consono in laudem creatoris oreprorumpit . ut & sui sicut semꝑ
ob sequii deuotionem xp̃o inpendazt . & nos suopariter insti¬
tuat exemplo : quoties uel aliquis fratrũ sacre e.lruditionis
uerbis in sonuerit. uel ipsi lecta siue audita quaepi& atis sunt
admentẽ reducerimus : dõ statim litudes ore. corde & oper
reddendas : & benechorus adueniens angelorũ militiae
caelestis uocabulum accipit : quia & duci illo potenti inp̃lio
qui ad debellandas aerecs potestates apparuit. humiliter
olisecundat : & ipse potestates easdem contrarics nemorta

Expanded text:
pauper factus est in terris, ut terrigenas edoceret paupertate pauper factus est in terris, ut terrigenas edoceret paupertate Spiritus regnum adquirere posse coelorum. Et subito facta est cum angelo multitudo militiaedicentium: Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante nuntio, natum in carne Deum, mox multitudo militiae coelestis advolans consono in laude creatoris ore prorumpit, ut et sui, sicut semper, obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instruat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita, quae pietatis sunt, ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes, ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum, militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse pot
Abbreviated transcription (Latin):
monunt a postolus dicens: Nox praeces sit dies autem adppis¬
quauit abiciamus ergo aperatenebrarum : & induamus nos
ar imalucis sicut indie honeste ambulemus: & hocuobis sig¬
morȩ bneni&is in fantempannis inuolutum & positu
in puiesepidi Erebis in fantia saluatoris & angelorum p̃conis
& euuangelis tarum nobis est inculcata testimonus utnri
alcius cordibus quid pronobis sit factus infigatur : quia uidelies
uulneratus estꝓpter iniquitates nr̃as : & in firmatus est pꝓterpao¬
cata nr̃a : & notandũ sollertius quod signũ natis aluatoris da
tur nontyrio exceptum ostro sedpannis squalentib: in uolutũ:
pon in ornatis auro stratoriis sedin presepibus in ueniendum
Nocest non tantũ humilitatis eũ & mortalitatis. sed & pauꝑtatis
habitum suscepisse pronobis : quia cumdiues ess& pauꝑ factus ẽ pro
nobis. ut nos illius in opia ditaremur : Cumes s& dñs caelorum

Expanded text:
manos . Fratres, Nox praecessit, dies autem appropinmanos . Fratres, Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo a nobis opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis. Sicut in die honeste ambulemus: non in tem pannis involutum, et positum in praesepio. Crebris infantia Salvatoris et angelorum praeconiis, et evangelistarum nobis est inculcata testimoniis, ut nostris altius cordibus quid pro nobis sit factus infigatur. Quia videlicet vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra . Et notandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum, non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum. Hoc est non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupertatis habitum suscepisse pro nobis. Quia cum dives esset, pauper factus est pro nobis, ut nos illius inopia ditaremur . Cum esset Dominus coelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
in ciuitatediuud. Haecest potestas prima. hoc regnũ fills
sior: quod pra ephato proph&e testimonio promis sum est in
uux egreaus uenturũ : ubinotandum quod angelus quihi nosrs
urtio usgiliis pastores affatur. non ait ac nocte sediodit oca
ostuobis saluator: Non aliam scilic& ob causam : nisiquia gaui¬
diũ magnũ ouuangeles ar eueniebat: Fiam ubi tristitice qua
noc turnis temporib: gesta uel gereo de significantur ibsi
nes uues adiungitur uel oiam sola nominatur: ut est illud.
nes uos seand alumpaciemini in ista nocte : & alibi : a mendico
tibi quiã hodie innoctec : prius quambis gallus uocem deder
rer meos negaturus: Neque enim frustra angelus tanto lim¬
ne tunotis appariut uit larutis dĩ pastores circum fulsisse hos
este cuaniparte illorũ radios luminis aspersis dicatur : quos
numquã biuotatestonenti ueeris serie toties angelis appu¬
raoribus adiutiutur sed misticep̃monuit : quod aperte postus

Expanded text:
in civitate David. Haec est potestas prima, hoc regnum filiae Sion, quod praefato prophetae testimonio promissum est in turre gregis venturum. Ubi notandum quod angelus qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte sed Hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia quaeque nocturnis temporibus gesta vel gerenda significantur, ibi saepe nox vel adjungitur, vel etiam sola nominatur. Ut est illud: Omnes vos scandalum patiemini in me ista nocte . Et alibi: Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie toties angelis apparentibus adjungitur. Sed mystice praemonuit quod aperte postea
Abbreviated transcription (Latin):
a quo asia n utdiecor cum cisionis nom̃parullis iuier cibre
ortimnest aui aee iose cuntestamentum adc̃ artum asons
cuerso nadem priusdie cumsue coniugas nomina ci sont¬
uam oaome rurt ueequi catenus abram idestp arer ⁊ augiies
uoca batar: dẽmeors obmoritum fidoi abrabam hoccelis
mult erũgortĩt inuncunirdur d gruq uoalrm hacesta¬

Expanded text:
umcisionis nomen parvulis aptaretur, exortum est. Quia et ipse cum testamentum a Deo circumcisionis acciperet, eadem prius die, cum sua conjuge nominis augmentum promeruit, ut qui eatenus Abram, id est pater excelsus vocabatur, deinceps ob meritum fidei Abraham, hoc est pater multarum gentium nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
quansort estionebisi& ostendi nobis: A erbapastori
quansirt rationebilicu & pastorib ecclesig dignas disiga¬
puenspnce. der renim quasi uigilantes nondixerunt uiligois
puerum uid carius quod dicitr : seduidecimus uerbt quoaui¬
dumest. Inprincipio erde uerbum & uerbu caro fcretãest oe¬

Expanded text:
us, et ostendit nobis. Verba pastorum quam sint rationabilia, et pastoribus Ecclesiae digna, diligenter inspice. Vere enim quasi vigilantes non dixerunt: Videamus puerum, videamus quid dicitur, sed: Videamus verbum quod factum est: In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
en ariũ quasi sacculũ indusum inuia portamus : quando dicere
cientes cũpsalmista Signatũẽ supernos lum̃ uultus tuidñode¬
distil&itiã hi cordemeo ipsũ tam̃ actenus fidei signaculum
gaudiumq spei& caritatis in occulta nr̃ae conscientiȩ medita¬
fione seruamus dõtestere conditũ Uerũ patriã ꝑuonientes.
feginr̃o cuius uisionẽ sitimus. adquẽ in suo decore c̃tuendum
totonisu uirtutis. totamentis intentione properamus : quȩ
iñt̃ris latuerant in caelis coronanda nr̃ae bone conuersati¬
onis donaria proferemus : quandoꝙ̃ intenebris diximus bi
lum mnedicentur: & quod inaurẽ locuti sum incubiculis. prae¬
dicabitur intectis Ascendit autem & ioseph agalil eade
ciuitate nac̃ar&h in iudeam ciuitatemđđ qua euo catꝰ¬

Expanded text:
denarium quasi sacculo inclusum in via portamus, quando dicere denarium quasi sacculo inclusum in via portamus, quando dicere scientes cum Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Dodisti laetitiam in corde meo , ipsum tamen hactenus fidei signaculum gaudiumque spei et charitatis, in occulta nostrae conscientiae meditatione servamus Deo teste reconditum. Verum in patriam pervenientes regi nostro cujus visionem sitimus, ad quem in suo decore contuendum toto nisu virtutis, tota mentis intentione, properamus, quae in terris latuerant, in coelis coronanda nostrae bonae conversationis donaria proferemus, quando quae in tenebris diximus in lumine dicentur, et quod in aurem locuti sumus in cubiculis, praedicabitur in tectis . Ascendit autem et Joseph a Galilaea de civitate Nazareth in Judaeam civitatem David, et
Abbreviated transcription (Latin):
lis ihs: cuius est imnago haec & suꝑ scriptio: dicuntei: csans
unc ait illis. Redditeergo quaes̃ caesaris cosari & quaesiitdioo:
ꝑhiprimonotandũ quod cesari denarius quidect̃ nummos babe¬
patr quod&iam nomine prodit imagineeius. & suꝑscriptione
titulatus soluebatur. deinde inferendum quia iubente d̃o quȩ
psaris cesari & quaedi sunt dõ essereddenda: nobisq soller ter
inimatur in similitudinẽ denaru regalis dõ reginro decalogũ
egis offerendum: hoc est amorẽdĩ eaꝓximi quorũ unus tribus
ceptis septem alius compleciitur. integro ẽẽ cordeseruandũ
nquo uidelic& scripturaes acre denario. decẽ mandatis caeles¬
tibus quasitotidem aureis nũmis in signito : uultum nomenq
fegis &erni hoc est agnitionẽ diumneuoluntatis quis quis bntuehꝰ
ouit biueni&. Quod& initibulis suicordis quisq ꝑfecte credit.
perat diligit stilo sedule castigationis exarat & hoc nobiscũ

Expanded text:
lis Jesus: Cujus est imago haec et superscriptio? Dicunt ei, Caesaris. lis Jesus: Cujus est imago haec et superscriptio? Dicunt ei, Caesaris. Tunc ait iUbi primum notandum, quod Caesari denarius qui decem nummos habebat, quod etiam nomine prodit, imagine ejus et subscriptione titulatus, solvebatur. Deinde inferendum quia jubente Domino quae Caesaris Caesari, et quae Dei sunt Deo esse reddenda, nobis quoque solerter intimatur, in similitudinem denarii regalis Deo regi nostro decalogum legis offerendum, hoc est amorem Dei et proximi, quorum unus tribus perceptis septem alios complectitur, integro esse corde servandum. In quo videlicet Scripturae sacrae denario, decem mandatis coelestibus quasi totidem aureis nummis insignito, vultum nomenque regis aeterni, hoc est agnitionem divinae voluntatis quisquis intueri novit, inveniet. Quod in tabulis sui cordis quisque perfecte credit, sperat, diligit, stylo sedulae castigationis exarat. Et hunc nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
nra ciuitts & patria requies uidelic& beata & caclestis ani¬
marũ : adquã in scłinascentis exordio adõ xp̃ocr eati ⁊ ad qu
ab homine xp̃osumus in fine scłorũ recreati: Ad quã nimirun
ciutatem pacis & quicus ire : & deuota reginr̃o thesaura for
osti eroscentib cotidieum tutis acfideipfectib: suꝑ nelucisot
sintgaudia a&erna speculceri : & prohis ad quirendis ꝓspea
mundisimul & aduersa c̃tempnere : & his ad quisitis mund¬
tos nos ab omni in quinam̃to carnis & sp̃s: p̃ciosius auro dõmi¬
nus offerre : Quod si &iã genus numis matis quod caesaripen¬
debatur diligentius inspexerimus : non parũ nobis de uotio¬
nis & ipsũ mudare probaliimus : quod non aliundem elius qũ
deipso euu angelio quaerere & inuenire ualemus: ubi temp¬
tantib: sed& ributo caes arireddendo dñs ait: ostenditembi
nimis macensus: at illi inquit obtulerunt eiden ariũ : & ait il¬

Expanded text:
nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis aninostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam in saeculi nascentis exordio a Deo Christo creati, ad quam ab homine Christo sumus in fine saeculorum recreati. Ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire, et devotos regi nostro thesauros ferre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis quae sint gaudia aeterna speculari, et pro his acquirendis prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus pretiosius auro Deo munus offerre . Quod si etiam genus numismatis quod Caesari pendebatur diligentius inspexerimus, non parum nobis devotionis et ipsum mundare probabimus, quod non aliunde melius quam de ipso Evangelio quaerere et invenire valemus, ubi tentantibus se de tributo Caesari reddendo, Dominus ait: Ostendite mihi numisma census. At illi, inquit, obtulerunt ei denarium. Et ait il
Abbreviated transcription (Latin):
cecrã quoq honorabilis cumpaucis syriã uenit caesare iusdas eo¬
tibus missus &censor sinulpatrimoniorũ futurus : Itaque quodan
haec descriptio prima facta est ap̃side syrie cirino signif hancu
scriptionem uel primã ẽẽ earumꝙ̃: totũ orbem conduserint: que
plereq iam partes terrarũ saepelegunt᷑ eẽ descripte : uelceri
primno tunc coepisse quando cirinus syriã missus est: quo modis
aut̃ tunc imperante augusto & cyrino p̃sidente ib antomnes
utcensũ profiterentur singuli in suã ciuitatẽ : ita & nunc impo¬
rante ꝑecdesie p̃sides id est doctor es immosuadente & premis
pollicentexp̃o : eamus omnes nullus excipiatur acensu iustue
ueniamus ad eũ quilaboramus & honoratisumus & ipsereficia
nos : Tollamꝰ iugum eius suꝑnos & discamus ab eo quimitis esta
humilis corde & inueniamus requiem animab: nr̃is : Haec esto

Expanded text:
caetera quoque honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare jus dare gencaetera quoque honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare jus dare gentibus missus, et censor simul patrimoniorum futurus. Itaque quod ait: Haec descriptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino, significat hanc descriptionem, vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrinus in Syriam missus est. Quomodo autem tunc, imperante Augusto et Cyrino praesidente, ibant omnes, ut censum profiterentur singuli, in suam civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiae praesides, id est doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae. Veniamus ad eum, qui laboramus, et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris . Haec est enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicaturos orbixp̃i discipulos quolib& ꝓpter uerbũ ireuellent. ab
ingruentiũ feruore seditionum : tremenda id temporis utita dice¬
tim Romani nominis umbraꝓtegebat: Exut edictũ acesare agus¬
oui censum profiter&ur uniuersus orbis: quia iminebat edictum
tegis xp̃i quos alutẽ consequer&ur uniuersus orbis: qui uocabuluon
igustiꝑ fectis sime complens : ut potesuos & augescers. desiderans.
& ipse augere sufficiens censoribus suȩ professionis non ablatione
pecuniae subiectus. sed fidei oblatione signare p̃cepit: euntes in¬
quiens inmundũ uniuersũ p̃dicate euuangeliũ omnicreature:
qui crediderit & baptiatus fuerit saluuserit: Haecdescriptio
prima facta est a preside siriecirino & ibantomnes ut¬
hystorio graphus in octtiuo decimo antiquitatũ libro hocmodo
memorat : Cyrinus autem uirunus ex consensu curiae romanȩ
ꝑsingulos magistratus usque ad gradũ consolatus ascendens po

Expanded text:
dicaturos orbi Christi discipulos, quo libet propter verbum ire vellent, ab dicaturos orbi Christi discipulos, quo libet propter verbum ire vellent, ab ingruentium fervore seditionum, tremenda id temporis, ut ita dixerim, Romani nominis umbra protegebat. Exiit ergo edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur universus orbis, quia imminebat edictum regis Christi, quo salutem consequeretur universus orbis, qui vocabulum Augusti perfectissime complens, ut pote suos et augescere desiderans, et ipse augere sufficiens, censoribus suae professionis non ablatione pecuniae subjectos, sed fidei oblatione signare praecepit: Euntes, inquiens, in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae: qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Haec descriptio prima facta est. Significhistoriographus, in octavo decimo Antiquitatum libro hoc modo memorat: Cyrinus autem vir unus ex consensu curiae Romanae per singulos magistratus usque ad gradum consulatus ascendens, per
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis dominice paceregnauit: ui tamforinsecis quã ciuilibus
ullis tooorbescpitis spiritale proph&e p̃sagiueliã adlit teram
udeatur imples se Quiuidelic& prophoa cũmistia dispensationẽ
upiuoce p̃ciner& dicens &erit in nouis sibs diebus p̃paratus mons
donusdñi ihuerticemontium & eleuabitur supercollos & fluent
ud eũ omnes gentes : Postpauca &iam temporis illius sacratissimi
statũ describerecurauit : & conflabunt inquidgladios suos inuome¬
tes & lanceas suas in falces: non leuabit gens contragentẽ gladiũ
nec exercebuntur ultra ad proelium : Dom̃ iacobuenite & ambule
mus inluminedñ : Non solum autem haec mundi noua descriptio il¬
ius sũmiregis aduentui testimoniũ ꝑ hibebat. qui congregatos amun¬
diplagis omnibus : electos suos a& nebeatitudinis albo conscrib&:
uerũ &iam eius dẽ regni duces qui& asuimoderaminis pace iuuabat :
quianimirũ compressis ap̃liatorũ turbine gentib: uniuersis pre¬

Expanded text:
vitatis dominicae pace regnavit, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto orbe sopitis, spiritale prophetae praesagium etiam ad litteram videatur implesse. Qui videlicet propheta cum mystica dispensationem Christi voce praecineret dicens: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes . Post pauca etiam temporis illius sacratissimi statum describere curavit: Et conflabunt inquit gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercus orbis. Non solum autem haec nova mundi descriptio illius summi regis adventui testimonium perhibebat, qui congregatos, a mundi plagis omnibus, electos suos, aeternae beatitudinis albo conscriberet, verumetiam ejusdem regni duces, quieta sui moderaminis pace juvabat. Quia nimirum compressis a praeliorum turbine gentibus universis, prae
Abbreviated transcription (Latin):
suentia salutis plabi dandã comemorat: Sediti tem porala cor ma¬
ea pectare: quia non intus sedforis saluari: non a peccatidomi nio
sed abhuma no ser utuitis cupiunt iugo liberari: peruiscer uñi
EQ uiibro recteorions uocatur: quia nobis oriuidse sed uesupe¬
tiens filios noctis & tenebrarũ : lucis effecitfilios. Iux ia quod
beatus  acharias consequent̃ exponitdicens : Inluminaoebes
qui intenebras & inumbramortis sedent ad diriss eu dos pe¬
des nr̃os inuiã pacis Cedentib quippe intenebris & inum
bramortis dño inlumt hareest: his quin peccatis dgnauna¬
uta uecitate uixerint. agnitionis amorisq sui radios infundere
nrarũ iter ꝑ omã redemptoris inluminatorisq nr̃i gratias
conesruet : Ebagonua sene ordine primo inlumi nanda cord

Expanded text:
scientiam salutis plebi dandam commemorat. Sed ne temporalem carnaexspectare, quia non intus sed foris salvari, non a peccati dominio, sed ab humanae servitutis cupiunt jugo liberari. Per viscera mis. Qui ideo recte Oriens vocatur, qui nobis ortum verae lucis aperiens filios, noctis et tenebrarum, lucis effecit filios, juxta quod beatus Zacharias consequenter exponit dicens: Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent ad dirigendos pedes nbra mortis Domino illuminare, est his qui in peccatis et ignorantiae caecitate vixerint agnitionis amorisque sui radios infundere,nostrarum iter per omnia Redemptoris illuminatorisque nostri gratiae concordat; congruo sane ordine primo illuminanda cord
Abbreviated transcription (Latin):
duserat aduenit: Erant autẽ ambo iusti ante dm̃ inceden tes
inomnibus mandatis. & iustificationib dñi sine quere lu:
Sene iusti amedm̃ : Non enim omnis qui iustus ante homine iustus
als mas de: dideo fieriporest ut aliquis affectatu bonitate populari
uistus iuideaturmibi iustus autem ante dñ nonsit siiustitia nonex
inentis simplicitate formeur sed adulatione somul&ur : beitus aute:
Ale quiln conspectudi iustus est : beatus ille dequo dũs dignatur dis. ente.
Leceuer eis abelta in quodolus nonest: uerus onimi s rahelita quios
uides &uideris enouit ad ño & ipsi ex hib&e occulit cordis Incedeneto
ioquitꝰ in omnibus mandatis &iustificationib dñ : Prius mandatum
secunduest iustficatio: Cumenĩmandatis eacłestibus. oboe dimus iuin
na sttss incedimus dñ : cũ uidic amus & congrueuidicamur : tener
dos iustif scattonꝰu uidemur. plenaigitur laudatio : quegem sonor¬

Expanded text:
dus erat, advenit. Erant autem justi ambo ante Deum, incedentes dus erat, advenit. Erant autem justi ambo ante Deum, incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela. ene iustos ante deum; non enim omnis qui iustus est ante hominem iuDeus in corde. Et ideo fieri potest, ut aliquis affectata bonitate populari justus videatur mihi, justus autem ante Deum non sit, si justitia non ex mentis simplicitate formetur, sed adulatione simuletur. Beatus autem ille qui in conspectu Dei justus est. Beatus ille de quo Dominus dignatur dicere: ecce uere Israhelita. in quo dolus non est; uerus enim Israhelita qui deum uidet et uideri se nouit a deo inquit in omnibus mandatis, et justificationibus Domini. Prius mandatum, secunda est justificatio. Cum enim mandatis coelestibus obedimus, in mandatis incedimus Domini. Cum judicamus, et congrue judicamus, tenere Domini justificationes videmur. Plena igitur laudatio, quae gen
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse narratur. & is quȩ ad dñm in tribulatione clamans ex auditut
otidem graduũ psalmis ad superna producitur. quo tandem in atrus
domus dĩ positus audire possit. benedicatte dñs exsion: Tempus quoq
herodis. alienigene uidelic& regis. &iã ipsum dominico at testa tur
tres egypto exierunt : suae gentis iudicibus usq ad samuhel ꝓphe¬
tam. ac deinde regibus usque ad trans migrationẽ babiloniȩ re¬
gebantur : Post reditum uero debabilonȩ : ꝑpontifices rerum sum¬
maa gerebatur. usq: ad hyrcanum regem simul & pontificẽ :
quo fratris inuidia multis calamitatibus uexato. & adultimum ab
herode cuius patrem ipse deignobili aduena bocẽ genererdum eo
sublimen fecȩrat & ciuem ui fraudis interempto : iudoȩ regnum
ipsi herodi iussucȩsaris augusti traditur gubes nandum : Cuiuis tri¬
ce simo pramo anno: iuxta ꝓph&ciũ supra dictm qui mit ten¬

Expanded text:
fuisse narratur. Et is qui ad Dominum in tribulatione clamans exauditur, fuisse narratur. Et is qui ad Dominum in tribulatione clamans exauditur, totidem graduum psalmis ad superna perducitur, quo tandem in atriis domus Dei positus, audire possit: Benedicat te Dominus ex Sion . Tempus quoque Herodis alienigenae, videlicet regis, etiam ipsum Dominico attestatur ad quo enim patres Aegypto exierunt, suae gentis judicibus usque ad Samuel prophetam, ac deinde regibus usque ad transmigrationem Babyloniae regebantur. Post reditum vero de Babylone, per pontifices rerum summa gerebatur, usque ad Hyrcanum regem simul et pontificem, quo fratris invidia multis calamitatibus vexato, et ad ultimum ab Herode cujus patrem ipse de ignobili advena, hoc est genere Idumaeo, sublimem fecerat et civem vi fraudis interempto, Judaeae regnum ipsi Herodi jussu Caesaris Augusti traditur gubernandum. Cujus tricesimo primo anno, juxta prophetiam supradictam, qui mitten
Abbreviated transcription (Latin):
rutiox almũ d̃ uignti quat tuor sor tibus ibistinxit: In quibus
biua familut dequu ⁊ acharias ortus est sors contigit oorquibis
Duustt enĩ utrasqi hiterse familuas sortibus unan doniuni que
c&leris precut eleitar & idl teram domumi que subseb abebia
c&eros ithamar: legi uerba dierum. sed & antiquitatũ iosephi librũ
septimum ubistatutum refert : ut utraq: generatio iuxta ordinem
sortionis minis traredõ perdies octo asabbato ustiad sabbatum: Vbi&iũ
de tribuleuitarũ. uiginti quat tuor partes. factas asserit : i ipsi quoq
octo dieb: minis trarent . Non autẽ frustra primus noui testamenti
Nco in octaue sortis septenario spenumero ꝓpt̃ sabbatũ ueds testa¬
inentum sic nouum aliquocies. oc tonario ꝓpt̃ sac ramentum uł domi¬
nicȩ uł nr̃ae resurrectionis ex primitur. Vnde quia non aliter quam
obseruantia utriusq testamenti regni caelestis aula penetratur
lecte & intemplo salomonis misticus quindecim graduum ascensus

Expanded text:
r domum Dei, viginti quatuor sortibus distinxit, in quibus Abia familiam, de qua Zacharias ortus est, sors contigit octava. Divisit enim utrasque inter se familias sortibus, unam domum quae caeteris praeerat Eleazar, et alteram domum quae sub se habebat caeteros, Ithamar. Lege Verba dierum, sed et Antiquitatum Josephi librum septimum, ubi statutum refert, ut utraque generatio juxta ordinem sortitionis ministraret Deo per dies octo a Sabbato usque ad Sabbatum. Ubi etiam de tribu Levitarum, viginti quatuor partes factas asserit, ut ipsi quoque octonis diebus ministrarent. Non autem frustra primus Novi Testamenti praeco in octavae sortis mentum, sic Novum aliquoties octonario propter sacramentum, vel dominicae vel nostrae resurrectionis exprimitur. Unde quia non aliter quam per observantiam utriusque Testamenti regni coelestis aula penetratur, recte et in templo Salomonis mysticus quindecim graduum ascensus
Abbreviated transcription (Latin):
rum edicio la&itiã plurimorũ : quia cõmune est bonum : iustitu
enĩ cõmunis ẽ uirtus & ideo in ortu iusti : futureuitȩ in signep¬
mittitur : & gratia secuturauir tutis: exultatione uicinorum
circũciderepuerũ & uocabodit eũ nominepatris sui a¬
chariam : & respondens mater eius dixit  Nequaquã sed
uocabitur iohannes: Miresc̃s euuangelista p̃mittendũ
putauit quod plurimi in fantem patris nomine : achariȩ appel¬
landũ putarus : ut aduertas matri non nom alicuius displicu¬
issedegeneris. sedid scõ infusum spũ quod ab angelo antes acha¬
riae fuerat p̃nuntiatum : & quidẽille mutus intimar euo cabulũ
fili nequiuit uxori: sed ꝑprophoiam belisabeh didicit quod
non dedicerat amarito : & dixerunt adillã: quia nemoẽ in
cognation&ua qui uoc&ur boc nomine. þinuebant autẽ¬
patr ieius quẽ uell& uocarieũ & postulans pugillarẽ ferip
sitdicens iohannes e nomeneius & mirati sunt uniuersi:

Expanded text:
rum editio laetitiam plurimorum, quia conmune est bonum; iustitia enim conmunis est uirtus. et ideo in ortu iusti futurae uitae insigne praemittitur et gratia secutura uirtutis exsultatione uicinorum cabant eum nomine patris sui Zachariam, et respondens mater ejus dixit: nequaquam, sed vocabitur Joannes. Mire sanctus evangelista praemittendum putavit, quod plurimi infantem patris nomine Zachariae appellandum putarunt, ut advertas matri non nomen alicujus displicuisse degeneris, sed id sancto infusum spiritu, quod ab angelo ante Zachariae fuerat praenuntiatum. Et quidem ille mutus intimare vocabulum filii nequivit uxori, sed per prophetiam Elisabeth didicit, quod non didicerat a marito. Et dixerunt ad illam, quia nemo est in cognatione tua, qui vocetur hoc nomine. Innuebant patrisit dicens: Joannes est nomen ejus, et mirati sunt universi.
Abbreviated transcription (Latin):
soci& atem inseparalulem essereceptũ: alioquin : non unũ xp̃m
uerũ dm̃ & hominẽ sed duos quod dicinefas est adserere. ac ꝑ
hoc nontrinitatẽ sed quaternitatem p̃dicare conuincitur :
Catholica aut̃ fides sicut unum quem lib& hominẽ carnẽ & ani¬
mam : itahominem & uerbum unũ xp̃m rectissime confit&ur:
iux ta quod& angeli uerba significant. quaed andam illis edẽ dd
patriseius asseuerant Quienĩ eundem ip̃sumpatrẽ habeređđ
quem filiũ altis simio caripronuntiat : induabus utiq natuns
unam xp̃iꝑsonam de monstrat: Accepit autem sedemđđ: ut
nimirũ gentem cuiđđ condam & filii eius tẽporalis regnigu¬
bernacuꝰ  p̃buerunt ipso ꝑp&uũ uocar& ad regnũ : quod eis
pararũ est aboriginemundi : & regnabit in domo iacob in
a&ernũ & regnieius nonerit finis Et esaias ait: multiplicab

Expanded text:
societatem inseparabilem esse receptum. Alioquin non unum Christum societatem inseparabilem esse receptum. Alioquin non unum Christum verum Deum et hominem, sed duos quod dici nefas est asserere, ac per hoc non trinitatem, sed quaternitatem praedicare convincitur. Catholica autem fides, sicut unumquemlibet hominem carnem et animam, ita hominem et Verbum unum Christum rectissime confitetur, juxta quod et angeli verba significant, quae dandam illi sedem David patris ejus asseverant. Qui enim eumdem ipsum patrem habere David, quem Filium Altissimi vocari pronuntiat, in duabus utique naturis unam Christi personam demonstrat. Accepit autem sedem David, ut nimirum gentem cui David quondam et filii ejus temporalis regni gubernacula praebuerunt, ipse perpetuum vocaret ad regnum quod eis paratum est ab origine mundi. Et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Et Isaias
Abbreviated transcription (Latin):
es hutero & paries filium & uocabis nom̃eius iħm: ħs salua¬
ioseph angelus exposuit: ipseenĩ inquiens saluũ faci& populum
suũ apeccatis eorum : Non aitpopulum is rahel: sed populũ suum
hoc est inunitatem fidei exp̃putio & circũcisione uocatũ : quibus
exdiuers a parte congregatis. fier& unũ ouile &unus pastor:
hiceritmagnus & filius altissimi uocabitur. & dabit illidñs
ds̃ sedem dauidpatriseius : Dictumest & deiobanne quia
erit magnus : sedillequasi homomagnus. hic quasi ds̃ mag¬
nus: ille enĩ magnus coram dño : hic autemerit magnus inquit &
filius altissimiuocabitur: Idẽ ergofilius altissimi qui inutero
uirginali conceptus est &natus : idẽihomo intemporecrea¬
tus exmatre. quids̃ est ante temporenatus expatre: Siautẽ
idem homo quids̃ est : omittat nestorius hominẽ tantũ dicere ex
uirgine natum: & hunc a uerbodĩ non bunitatem ꝑsonȩ sed in

Expanded text:
es in utero, paries filium, et vocabis nomen ejus Jesumes in utero, paries filium, et vocabis nomen ejus JesumJoseph angelus, exposuit: ipse enim inquiens salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Non ait populum Israel, sed populum suum, hoc est, in unitatem fidei ex praeputio et circumcisione vocatum. Quibus ex diversa parte congregatis, fieret unum ovile et unus pastor . « Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, et dabit ei Dominus Deus sedem David patris ejus. Dictum est et de Joanne quod erit magnus, sed ille quasi homo magnus, hic quasi Deus magnus. Ille enim magnus coram Domino, hic autem erit magnus, inquit, et Filius altissimi vocabitur. Idem ergo filius Altisvirginali conceptus et natus est. Idem homo in tempore creatus ex matre, qui Deus est ante tempora natus ex Patre. Si autem idem homo qui Deus est, omittat Nestorius hominem tantum dicere ex Virgine natum, et hunc a Verbo Dei non in unitatem personae, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
misterio : Trepidare uirginũ est : & adomnes uiri ingressus
pauere : omnes uiri affatus uereri: Discant mulieres ꝓpositum
pudoris imitari : Solã inpen&rabilibus quã ne mouirorũ uide¬
r& : solus angelus repperir : Solasine comite : solasine teste : ne
quo degeneri de prauar&ur affectu. ab angelo salutatur: Disce
uirgo uerborũ uitare lasciuiã : maria &iam salutationẽ angeli
uerebatur: Erat tamen cogitans inquit: qualis ess& haec salutato
& ideo cũ ueretundia : qui a pauebat : cum prudentia: qui abenedic¬
tionis formulã mirabatur. quaenus quã lecta est. nusquã antec̃¬
ꝑta & ait angelusei: N&imeas maria. inuenistienĩ gratiam
apud dm̃: Quam salutatione in solita ut pute quae eisolq serua¬
batur uiderat turbatã : quasi familictrius not amuocans ex nomis
n& imeredebeat iub& : & quia gratiam plenam uocauerat : eandem
gratiam & astruitplenius & uberius explicatdicens. Ecce concipi¬

Expanded text:
mysterio. trepidare uirginum est et ad omnes uiri ingressus mysterio. trepidare uirginum est et ad omnes uiri ingressus pauere, omnes uiri adfatus uereri. discant mulieres propositum pudoris imitari. sola in penetralibus, quam nemo uirorum uideret, solus angelus repperiret: sola sine comite, sola sine teste, ne quo degeneri deprauaretur adfatu, ab angelo salutatur. disce, uirgo, uerborum uitare lasciuiam; Maria etiam salutationem angeli uerebatur. erat tamen inquit cogitans qualis esset haec salu- tatio, et ideo cum uerecundia, quia pauebat, cum prudentia, quia benedictionis nouam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam antemperta. Et ait angelus ei: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum. Quam cum salutatione insolita, ut pote quae ei soli servabatur, videret turbatam, quasi familiarius notam vocans ex nomine, ne timere debeat jubet. Et quia gratia plenam vocaverat, eamdem gratiam et astruit plenius, et uberius explicat, dicens: Ecce concipi
Abbreviated transcription (Latin):
Simul& uirginibus inpudicis occasionem tollens ne matrẽ quoquo
saluatoris dicerent falsis suspicionibus in famatam: Tertio ut i
aegyptum fugiens & rediens haber & solatiumuiri qui lnteger¬
rima e uirginitatis custas pariter actestis exsister&: Quarto
nepartuseius diabalopater& : quisieum de uirgine natum cognos¬
cer&. forsitanquasic&eris hominibus eminentiorẽ mortitradi¬
retimer& : Maria autem hebraice stellam aris : syriaco ues
dominauocatur : & merito quia & totius mundi dñm : & lucen
sclis meruit generareꝑ hennem : & ingressus angelus ade am
dixit: hauegratiaplena. dñs tecũbenedictatu inmulies
Hene gratia plenauocatur. quaenimir ũ gratiã quã nulla alia
meruerat ad sequitur : ut i psum uidelic& gratia e concipiat
& gener& auctorem : Qua ecum uidiss& : turbata est insermo¬
morib: : disce uirginẽ uerecundia disce uirginẽ horaculo : disce

Expanded text:
Simul et virginibus impudicis occasionem tollens, ne matrem quoque Simul et virginibus impudicis occasionem tollens, ne matrem quoque Salvatoris dicerent falsis suspiciAegyptum fugiens et inde rediens haberet solatium viri, qui integerrimae virginitatis custos pariter ac testis existeret. Quarto, ne partus ejus diabolo pateret; qui si eum de virgine natum cognosceret, forsitan quasi caeteris hominibus eminentiorem morti tradere timeret. Maria autem Hebraice stella maris, Syriace vero domina vocatur; et merito, quia et totius mundi Dominum, et lucem saeculis meruit generare perennem. Et ingressus angelus ad eam, dixit, Ave, gratia plena, Dominus tecum: benedicta tu in mulieribus. Bene gratia plena vocatur, quae nimirum gratiam quam nulla alia meruerat, assequitur, ut ipsum videlicet gratiae concipiat et generet auctorem. Quae cum audisset, turbata est in sermomoribus, disce uirginem uerecundia, disce uirginem oraculo, disce
Abbreviated transcription (Latin):
Dicimus & nos quia & iohannes tunc ante faciem aduentus eius reg¬
nũ caelorũ euuangelehabat. & nuncquoq: p̃dicatorib: imperatur
iterfacite ei quiascendit suꝑ occasum : Cur autem iohannes circa
equinoctium autum nale conceptus. circasol. ftitium estiuum sit
natus: doc& ipse qui uel ex sua uelexu&eris testamenti ut multi
autum ant ꝑsonaloquitur: illum oport& crescere. meaũt minii:
Adiurginem desponsatam uiro cuinomenerat ioseph de
demo dauid. & nomen uirginis maria: Aultas obcau
sas saluator non desimpliciuirgine sed de desponsata uoluit nasci.
Primo uidelic& ut ꝑ generationem ioseph cuius maria cognataerat:
maria quoq: nascer&ur origo : Neque enim moris est scripture:
feminarum genealogiam texere : nam & deutroq potestbi¬
tellegi quod dicitur dedomodauid Deinde. uelut adultera lapidara
auideis malens aliquo desuo ortu quam de pudore dubit areparents

Expanded text:
dicimus et nos quia et Joannes tunc ante faciem adventus ejus regdicimus et nos quia et Joannes tunc ante faciem adventus ejus regnum coelorum evangelizabat: et nunc quoque praedicatoribus imperatur, Iter facite ei qui ascendit super occasum . Cur autem Joannes circa aequinoctium autumnale conceptus, circa solstitium aestivum sit natus, docet ipse qui vel ex sua, vel ex Veteris Testamenti ut multi autumant persona loquitur: Illum oportet crescere, me autem minui . Ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David, et nomensas Salvator non de simplici virgine, sed de desponsata voluit nasci. Primo videlicet, ut per generationem Joseph, cujus Maria cognata erat, Mariae quoque nosceretur origo. Neque enim mos est Scripturae, feminarum genealogiam texere. Nam et de utroque potest intelligi, quod dicitur de domo David. Deinde, ne velut adultera lapidaretur a Judaeis, malens aliquos de suo ortu, quam de pudore dubitare parentis.
Abbreviated transcription (Latin):
nos &iam nomina aministeriis trahunt : Ad maria mergo uirginẽ
gabrihel mittitur quidĩ fortitudo nominatur: illũ quippenuntiare
uniebat : qui ad debellandas potestates aertas. humilis apparere
dignatus est: De quo ꝑ psalmistamdicitus : dñs fortis & potens: dñs po¬
tens in proelio : & rursum : dñs uirtutum ipse ẽ rexgloriae : Perdĩ¬
ergofortitudinem nuntiandus erat : quiuirtutum dñs & potens in proe¬
lio. contraporestates aericas adbellaueniebat: Nensem aũt sextũ
traditur & passus sicut & uicesimo quinto die mensis decembris natus:
Quod siuel hocdie ut non nulli arbitrantur equinoctium uernalo
uebillo sol stitium brumadefieri credamus : conuenit utiq cumlucis
incremento concipi uel nascieum quibiluminat omnen hominem
uenientem inmundũ : Atsiquis antedominicȩ natiuitatis & concep¬
tionis tempus. lucem uel crescere. ł tenebras superar e conuicerit :

Expanded text:
nos etiam nomina a ministeriis trahunt. Ad Mariam ergo virginem nos etiam nomina a ministeriis trahunt. Ad Mariam ergo virginem Gabriel mittitur, qui Dei fortitudo nominatur. Illum quippe nuntiare veniebat, qui ad debellandas potestates aereas, humilis apparere dignatus est. De quo per Psalmistam dicitur : « Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelioqui virtutum Dominus et potens in praelio, contra potestates aereas ad bella veniebat. Mensem autem sextum traditur et passus, sicut et vicesimo quinto die mensis Decembris natus. Quod si vel hoc die ut nonnulli arbitrantur aequinoctium vernale, vel illo solstitium brumale fieri credamus, convenit utique cum lucis incremento concipi vel nasci eum, qui illuminat omnem hominem venientem in mundum . At si quis ante dominicae nativitatis et conceptionis tempus lucem vel crescere, vel tenebras superare convicerit,
Abbreviated transcription (Latin):
occultat : siue quia ipse legifermo y ses quinq: libris mysterican
parabolatim designat : seu quia tota u&eris instrumenti series
eandem xp̃i dispensationem inquinq mundi a&atib: ꝑ scõrum
facta ueldicta p̃figurat. : & ideo qui axp̃i in carnatio uel sexta
a&catescłi futura uel adimpl&ionẽ legis eratprofuturi Recte
sex tomense concepti iohannis missus ad mariam angelus nas¬
citurũ nuntiat saluatorem : ut sequens exordine lectio mon¬
strat In mense autẽ sexto mis sus est angelus gabrihel
ado. ł inciuitatem galileae cuinomenꝰ na par&h:
dcirco angelipriuatis nominib: censentur : ut sign&ur per
uocabula &iam inoperatione quiduuleant: Neque & enim
in illa scã ciuitate quam de uisione dĩomni potentis plenascientia ꝑficit
idcirco propria nomina sortiuntur ne eorum ꝑsone sin enominib:
scire nom possint : sedcum a dnos aliquidminis traturiueniunt. apud

Expanded text:
occultat, sive quia ipse legifer Moyses quinque libris mysteria Christi occultat, sive quia ipse legifer Moyses quinque libris mysteria Christi parabolatim designat, seu quia tota Veteris Instrumenti series eamdem Christi dispensationem in quinque mundi aetatibus per sanctorum facta, vel dicta praefigurat. Et ideo quia Christi incarnatio, vel sexta aetate saeculi futura, vel ad impletionem legis erat profutura, recte sexto mense concepti Joannis missus ad Mariam angelus, nasciturum nuntiat Salvatorem, ut sequens ex ordine lectio demonstrat. In mense sexto, missus est angelus Gabriel a Deo, in civitatem Galileae, cui nomen Nazareth. Idcirco angeli privatis nominibus censentur, ut signetur per vocabula etiam in operatione quid valeant. Neque etenim in illa sancta civitate, quam de visione omnipotentis Dei plena scientia perfecit, idcirco propria nomina sosciri non possint, sed cum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud
Abbreviated transcription (Latin):
& deinteriori litterarũ medulla quasi deuulua helis ab&h prodi¬
turames serepperiunt : & hocbenẽ ꝑ angelum : quia & lexest or¬
dinata ꝑ angelos inmanum ediatoris: Sed quia audita credere
dissimulat. silentu penamultatur : qui a mutus est qui non sensum
litterce intellegit essespiritalem nec talis iamuerbudarepopulo
quasi magisternouit : sed quasi uerbi & rationis expers tacitis
ut itadicam nutib innuit : quale tuncerat sacerdotiũ iud deorĩs
cumneo rationem sacrifitiorũ nec dictacurar& scire proph&an
Mut oergo ꝑmanente acharia concipit iohannem helis ab&h:
quia non intellegant. lic& pontifices distinctionem fidei pharise
amit tant & scribe : ita ut nec ipsi intraent nec auditores suos in¬
trareꝑmit tant : interiore tamen legis xp̃is a cramentis ho¬
bundant: & bene conceptum suum helis ab&h. quinq: mensibus

Expanded text:
venturam, et de interiori litterarum medulla, quasi de vulva Elisabeth, prodiventuram, et de interiori litterarum medulla, quasi de vulva Elisabeth, prodituram esse reperiunt. Et hoc bene per angelum, quia et lex est ordinata per angelos in manu Mediatoris. Sed qui audita credere dissimulat, silentii poena mulctatur, quia mutus est qui non sensum litteris intelligit inesse spiritalem. Nec talis jam verba dare populo quasi magister novit, sed quasi verbi et rationis expers, tacitis ut ita dicam nutibus innuit. Quale tunc erat sacerdotium Judaeorum, cum nec rationem sacrificiorum, nec dicta curaret scire prophetarum. Muto ergo permanente Zacharia, concipit Joannem Elisabeth, quia non intelligant licet pontifices distinctionem fidei, Pharisaei amittant et Scribae, ita ut nec ipsi intrent, nec auditores suos intrare permittant, interiora tamen legis Christi sacramentis abundant. Et bene conceptum suum Elisabeth quinque mensibus
Abbreviated transcription (Latin):
dotium legale ꝓdispensatione temporis illius: scm̃bonũ & iustum ẽ
& quod sequitur quia amboproces sissent indiebus suis : itu potest
exponi quod legali deuotio ÷ quasi adalescentice uel iuuentus ip¬
sius morsi temporis & deinceps effloruerit : in cumbente autẽ salua¬
toris aduentu dira eam senectus incurua uerit quando & sacer¬
doticii ordo ꝑ ambitiones & contentiones pontificum confusus. &
isalex ꝑpharisaeorũ traditiones descissam̃inus abilis est adgig¬
nendũ dõ filios effecta : Ingreditur ego  acharicaas templum qo
sacerdotum est intrare inscũ ariumdi & intellegere binouis sima
mysteriorum caelestium : Oratforis multitudo : quia qui secr& aquȩq
& misticapen& rarenequeunt : doctorum neces se est monitis humi¬
liter intendant: Dumuero acharias altari thẏmiama in ponit:
nasciturum iohannem cognoscit : quiadum. doctores ampliori flã¬

Expanded text:
dotium legale pro dispensatione temporis illius sanctum, bonum et justum est. dotium legale pro dispensatione temporis illius sanctum, bonum et justum est. Et quod sequitur, quia ambo processissent in diebus suis, ita potest exponi, quod legali devotioni quasi adolescentia, vel juventus ipsius Moysi temporibus et deinceps effloruerit: incumbente autem Salvatoris adventu, dira eam senectus incurvaverit, quando et sacerdotii ordo per ambitiones et contentiones pontificum confusus, et ipsa lex per pharisaeorum traditiones discissa, minus habilis est ad gignendum Deo filios effecta. Ingreditur ergo Zacharias templum, quia sacerdotum est intrare in sanctuarium Dei, et intelligere in novissima mysteriorum coelestium. Orat foris multitudo, quia secreta quaeque et mystica penetrareliter intendant. Dum vero Zacharias altari thymiama imponit, nasciturum Joannem cognoscit; quia dum doctores ampliori flam
Abbreviated transcription (Latin):
nequit turpedequo erubesceredebeant ad mit tant ostendu
helis ab&ch: quae & deipsis quae accipere cupiebatdonis erubescit: &
lic& deablatogaudeat obꝓbriosterilitatis : departu tamen anilis
uerecundatur a&atis : Sedpud& onusmatris . quam diulat& honor
prolis nam̃q̃ occultabatse quia conceperat filium: intrante iambe¬
aticdĩ gen&ricȩ clamosa exultauit quia paritura erat proph&con:
Alligoricae autemꝑ achariam sacerdotiũ iudaeorum: ꝑ elisab&h
potest lex ipsac designari : quaes acerdotum doctrinis exercitatu quasi
auxilio uirilifulta sp̃itales dõ filios gignere debebat : sed quasi obstere¬
litatis in uric̃minime ualebat: non qui a non multi & antelegem
& in legeꝑ fectissimae uitae fuerint: sed quia neminem ad ꝑfeotũ a¬
adduxit lex : quae regnũ caelorũ reserare nis ixp̃o p̃cedente non
potuit: Bene autem dicitur qui aerant iusti ambo ante dm̃: Quia si¬
cutbona est lex & mandatũ scm̃ &iustum & bonum: ita&ium sacer¬

Expanded text:
ne quid turpe de quo erubescere debeant admittant, ostendit Elisabeth, quae et de ipsis quae accipere cupiebat donis erubescit, et licet de ablato gaudeat opprobrio sterilitatis, de partu tamen anilis verecundatur aetatis. Sed pudet onus matris, quandiu latet honor prolis. Nam quae occultabat se, quia conceperat filium, jam intrante beata Dei genitrice clamosa exsultavit, quia paritura erat prophetam. Allegorice autem per Zachariam sacerdotium Judaeorum, per Elizabeth potest lex ipsa designari, quae sacerdotum doctrinis exercita, quasi auxilio virili fulta, spiritales deos filios gignere debebat, sed quasi ob sterilitatis injuriam minime valebat. Non quia non multi, et ante legem, et in lege perfectissimae vitae fuerint, sed quia neminem ad perfectum adduxit lex, quae regnum coelorum reserare, nisi Christo praecedente non potuit. Bene autem dicitur quod erant justi ambo ante Deum, quia sicut bona est lex, et mandatum sanctum et justum, et bonum, ita etiam sacer