comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mum habere. Quod non pt̃ qui
suum priutipale negoium non
sit illud tñ est certum quod lon¬
ge esse non potest. Is cum ueu̾it e
cuctis opibus tuis atq impenu
tibi uil superit. nisi quantum ad
ef̾nam amine uitani ⁊ nouinus
inmortalem uitam beue uiuende
quesieris. bene autem uiuere nõ
potest qui ad qd̾ unuui ⁊ sũmum
et marumum est uatus ẽ negli-¬
git. ¶ Tu quod sepe olii dixi ad
imperium natus es amplum ex¬
cellumq opus. Illud age fidelit̾
bene si uixisse uis uider. Alicquin
quid iuuat illas tuas ultunas
fortasse facilius. Mimus fuisset
mudie ac laborum tibi. Alud in¬
funte manis restat. Illud aiggre¬
dete uec te rei terreat magnitudo.
⁊lichil est qd̾ imperii maiestas
ac prouidencia atq iusticia hiis ui¬
rib armata non possit. O si for

Expanded text:
bere, quod non potest qui suum principale negotium non sit, illud tamen est certum, quod longe esse non potest; is cum venerit, e cuntis opibus tuis atque imperii nil tibi supererit, nisi quantum ad eternam anime vitam et nominis immortalem gloriam bene vivendo quesieris; bene autem vivere non potest qui ad quod unum et summum et maximum natus est, negligit. 10 Tu, quod sepe olim dixi, ad imperium natus es, amplum excelsumque opus; illud age fideliter, bene si vixisse vis videri; alioquin quid iuvat illas tuas ultimas fortasse facilius; minus fuisset invidie ac laborum tibi. Aliud infinite maius restat: illud aggredere; nec te rei terreat magnitudo; nichil est quod imperii maiestas hac providentia atque iustitia et his viribus armata non pos
Abbreviated transcription (Latin):
est amnus uelocius. Et alio loco. tẽ¬
pora labuntur tacitis q senescius
amus. Et fugiunt freno nou re¬
uauente dies. Ipsum quem dixi
flactum audiebam. Curcit enim
feror etas dum de adolescencia lo¬
queretur. Et iterum de onmi eta¬
te. Ceu fugaces postume labantͤ

Expanded text:
s velocius; et alio loco: Tempora labuntur tacitisque senescimus annis, Et fugiunt freno non remorante dies. Ipsum quem dixi Flaccum audiebam: currit enim ferox Etas, dum de adolescentia loqueretur; et iterum de omni etate: Eheu! fugaces, Postume,
Abbreviated transcription (Latin):
lapides tempora que semel uot̾ con¬
dita fastis indusit uolucris dies.
¶⁊Inius apud flaccum moror.
audiebam senetam. Corpora nr̃a
rapuuitur fluminum more. Quic¬
quid uides curtit cum tempore. Nlich
ex hiis que uidemus mauet. Ego
ipse duui loquor mutari ista mu¬
tatus sum. Audiebam ciceronem. uo¬
lat enim inquit etas. et iterum.
Quis est tam stultus. ꝙͣuis sit ado¬
lescens cui sit exploratum ad ue¬
spetum esse uicturum. Nec multo
post. auriendum enim certe est.
et id incertum an hoc ipso die. Et
rursus idem alibi. an id exploratũ
cuiqm potest esse quomodo sese ha¬
biturũs sit corpus. non dico ad a¬
nimm s ad uesperum ¶ Mitto
alios. operosum est enm fuigulos
et singula prosequi. Et puerile po¬
cius qmͣ senle studium floscules
deterpere. uerum hec et hiis mille

Expanded text:
lapides tempora, que semel Notis condita fastis, Inclusit volucris dies. Nimis apud Flaccum moror. 7 Audiebam Senecam: «Corpora nostra rapiuntur fluminum more; quicquid vides currit cum tempore; nichil ex his que videmus manet. Ego ipse dum loquor mutari ista, mutatus sum.». Audiebam Ciceronem: «Volat enim» inquit, «etas». Et iterum: «Quis est tam stultus, quamvis sit adolescens, cui sit exploratum se ad vesperum esse victurum?». Nec multo post: «Moriendum enim certe est: et id incertum an hoc ipso die». Et rursus idem alibi: «An id exploratum cuiquam potest esse quomodo se se habiturum sit corpus non dico ad annum sed ad vesperum?». 8 Mitto alios; operosum est enim singulos et singula prosequi et puerile potiusquam senile studium “flosculos” decerpere; verum he
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ accidit. Ettit i cculis michii etas
forentisluna lumenq inuente p᷑¬
pureum ut ait maro. Sed legebur
apud flaccum. Insperata tue cum
ueniet pluina supbie et que m̃c
humeris inuolitat deciderunt come.
Nunc et qui color est puuice flore
prior rose unitatus liguriũ in fa¬
ciem u̾terit iispidam dices lieu. qͦ¬

Expanded text:
bam accidit? Erat in oculis michi etas florentissima “lumenque iuvente purpureum”, ut ait Maro; sed legebam apud Flaccum: Insperata tue cum veniet pluma superbie Et, que nunc humeris involitant, deciderint come, Nunc et qui color est punicee flore prior rose Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam; Dices: ‘heu’ q
Abbreviated transcription (Latin):
niuini s ad uesperum. ¶ Mitto
alios. opetosum est enim singulos
et singula prosequi. Et puerile po¬
cius qm̃ senile studium flosculos
deterpere. uerum hec et hiis mille
simulia sepe ex me. sepe mecum ĩ
hus ipsis quorum erant auctoꝵ
prtitis ex cõmodo det̾psisti. Ego ãt
adolescens quanto his interlegẽ
dis flagraueruim crdore aliquot
per auuos quando nec dum aliud
scciptorum gens tã familicriter
noram udelli indicant qui michi
illius temporis suꝑsunt ⁊ signti mee
manus talibus presectim affixa
sententus. Ex quibus elic̾ebam ⁊
supra etatem rummadam p̾sen¬
tem fututumq illico statum me¬
uin. Notabam certa fide non ꝟ̾¬
borum fasleras. s res ipsas. moise¬
re scilicet uite humis angustias
breuitatem uelocitatem festmaci

Expanded text:
num sed ad vesperum?». 8 Mitto alios; operosum est enim singulos et singula prosequi et puerile potiusquam senile studium “flosculos” decerpere; verum hec et his mille similia sepe ex me, sepe mecum in his ipsis quorum erant auctorum pratis, ex commodo decerpsisti. Ego autem adolescens quanto his interlegendis ardore flagraverim aliquot per annos, quando necdum aliud scriptorum genus tam familiariter noram, libelli indicant qui michi illius temporis supersunt et signa mee manus talibus presertim affixa sententiis, ex quibus eliciebam et supra etatem ruminabam presentem futurumque illico statum meum. 9 Notabam certa fide non verborum faleras sed res ipsas, misere scilicet vite huius angustias, brevitatem velocitatem festi
Abbreviated transcription (Latin):
stmat eium decuitere uelox flostu¬
lus anguste misereq breuissima
uite portio. dum bibunus. dum c̾ta
unguenta pueltas poscimus. obre¬
pit non intellecta senectus. ¶Hec
etatis illius est. soli inhians gͣma¬
tice et u̾borum actificio. s nescio qͥd
aliud illic abditum intelligens. qͥd
non modo ꝯdiscipuli. s nec magist̾

Expanded text:
ait – decurrere velox flosculus anguste misereque brevissima vite portio; dum bibimus, dum serta, unguenta, puellas poscimus, obrepit non intellecta senectus. Hanc etatis est illius, soli inhians “grammatice” et verborum artificio, sed nescio quid aliud illic abditum intelligens, quod non modo condiscip
Abbreviated transcription (Latin):
montib erupturam. ¶At si qd̾
diuina pietas omen auferat fi¬
iis quoq lauguidus fu̾it quis te
unqmͣ uel p̃sencium uel sequen¬
cium excusare poterit. Audi me
oro cescir ꝑuum hommem s tui
amantem de te solicitum ac sꝑan¬

Expanded text:
montibus” erupturam’. At si, quod divina pietas omen auferat, finis quoque languidus fuerit, quis te unquam vel presentium vel sequentium excusare poterit? 8 Audi me, oro, Cesar, parvum hominem sed tui amantem
Abbreviated transcription (Latin):
guaui. Et tursus. Spacio brem spẽ
longuam resetes. dumi loquim᷑ fu¬
gerit inuida etas. Et prete̾a fugit
retro leus unẽtus ⁊ decor arida
pellente lasciuos amores canicie
facilemq sompnum. Et ne quando
redituram cum semel fugisset ex¬
pectarem. Audiebam. ⁊ ec elice re¬
ferunt iam tibi puipure nec clari
lapides tempora que semel not̾ con¬
dita fastis incusit uolutris dies.
¶⁊Imius apud flaccum moror.
audiebam senetam. Corpora nr̃a¬

Expanded text:
brevi” Spem longam reseces; dum loquimur fugerit invida Etas; et preterea: fugit retro Levis iuventus et decor, arida Pellente lascivos amores Canitie facilemque somnum; et nequando redituram cum semel fugisset expectarem, audiebam: Nec Coe referunt iam tibi purpure, Nec clari lapides tempora, que semel Notis condita fastis, Inclusit volucris dies. Nimis apud Flaccum moror. 7 Audiebam Senecam: «Corpora n
Abbreviated transcription (Latin):
potest qui ad qd̾ unuui ⁊ sũmum
et marumnum est uatus ẽ negli¬
git. ¶ Tu quod sepe oliui dixi ad
inpenum natus es amplum ex¬
celsumq opus. Illud age fidelit̾
bene si uixisse uis uideri. Alicquin
quid inuat illas tuas ultuas
mundi horas composuisse. Magni¬
fice hoc et sine impio potuisses et
fortasse facilius. Mimus fuisset
funte manis restat. Illud aggre¬
dete uec te rei terceat magnitudo.
Nichil est qd̾ imperii maiestas
ac prouidencia atq iusticia hiis ui¬
rib armata non possit. O si for¬

Expanded text:
unum et summum et maximum natus est, negligit. 10 Tu, quod sepe olim dixi, ad imperium natus es, amplum excelsumque opus; illud age fideliter, bene si vixisse vis videri; alioquin quid iuvat illas tuas ultimas mundi horas composuisse magnifice? hoc et sine imperio potuisses, et fortasse facilius; minus fuissetfinite maius restat: illud aggredere; nec te rei terreat magnitudo; nichil est quod imperii maiestas hac providentia atque iustitia et his viribus armata non possit. 11
Abbreviated transcription (Latin):
precduserat. uec it̾ modo sed redi¬
tum. Quid gͦ terrenciano fretus
consilio. quia quod uolebam uon
potu. Ceꝑi uelle qd̾ potenun. Ita¬
q circumspiciens ⁊ multa consi¬
derans propiuquũ diu̾sorium ⁊
hunc publicum ut ita dixerim
humam generis portum pecii. in¬
cil pret̾ libellos et calamos me¬
cum ferens. hec et alia nilta tu¬
am m̃oticicu perferenda ciraue¬
rrm. sed ut uideo non sat fortuna¬
tus in minciis. tuus hic quem me
ut nunc etiam uescio quid cesati

Expanded text:
precluserat, nec iter modo sed rediprecluserat, nec iter modo sed reditum. 4 Quid ergo? Terrentiano fretus consilio, quia quod volebam non potui, cepi velle quod poteram; itaque circumspiciens et multa considerans, propinquum diversorium et hunc publicum, ut ita dixerim, humani generis portum petii, nichil preter libellos et calamos mecum ferens. 5 Hec et alia multa tuam in notitiam perferenda curaveram; sed ut video non sat fortunatus in nuntiis. Tuus hic, quem meut nunc etiam nescio quid Cesari
Abbreviated transcription (Latin):
On erignum in stuporen
tuai me traxit epła. ⁊ Iouus
enim in primis ac nobis
insolitus stilus erat. pluralit̾ me
compellas. cum sim unnus integ̾¬
q utinam. nec ĩ multa dissiden¬
cium sententiaꝵ bella distractus.
Ego stilum non umitabo. quo et
docti olun ouines et nos di nui¬
cem usi sumus modernoꝵ q blan¬
dicias ac meras meptias erecca¬
bor. Inq hoc ipso u̾ecunde tecum
ac familiariter gloriabor. ꝙ stilũ
illum pattum hac in parte fenu¬
neum et eneruem unus ego seu
primus saltem ꝑ italiam uideor
ĩmutasse. et ad uirilem ac solidũ
redegisse. Ita tamen boc faciam
uisi te penitus aliud uelle cogno¬
uero. Accessit ꝙ nullam meatu
literaruui huius temporis ad te
uideo peruenisse. N iusti enim respõ¬
des. adiirans nec ĩmerito quid
ita te iuscio quem p̾cipuũ semꝑ
hũi tantam fecerim uutacionẽ.
ut fortunas domicilumq traus¬
tulerim. Ego u̾o non uenẽtias s
ad cesareui et ad te uenturus me¬
diolano abii. Iter autera fortuna

Expanded text:
on exiguum in stuporem tua me traxit epystola; novus enim in primis ac nobis insolitus stilus erat: pluraliter me compellas cum sim unus, integerque utinam nec in multa dissidentium sententiarum bella distractus. 2 Ego stilum non mutabo, quo et docti olim omnes et nos diu invicem usi sumus, modernorumque blanditias ac meras ineptias execrabor, inque hoc ipso verecunde tecum ac familiariter gloriabor, quod stilum illum patrum, hac in parte femineum et enervem, unus ego, seu primus saltem per Italiam, videor immutasse et ad virilem ac solidum redegisse. Ita tamen hoc faciam, nisi te penitus aliud velle cognovero. 3 Accessit quod nullam mearum literarum huius temporis ad te video pervenisse; nulli enim respondes admirans, nec immerito, quid ita te inscio, quem precipuum semper habui, tantam fecerim mutationem ut fortunas domiciliumque transtulerim. Ego vero non Venetias, sed ad Cesarem et ad te venturus, Mediolano abii; iter autem fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
presticit. quiq lib̾rima contuia¬
cia ad extremum usus pro u̾itate
et iusticia adu̾sus romanum qͦ qr
pontificem stetit alto ammo atq
nuicto. Propter quod multis lon¬
ge imꝑaribus euhectis unus ille
gloriosissime non ascendit. s mul¬
ta cum lande propria qz non ad¬
uenticia maiestate sua semper te¬
nuit locum. Nec promoi̾ appetẽs
Nec promotus. ¶ Ad hunc ergo
talem senem qui etatulam quiq
ingenolum meum et amare et
fon̾e atq omm opere consilio q
u̾borum stimuł attollere ceperat
filicrt᷑ ut solebam scribens in
epła quadam que pro racione tẽ¬
poris in prima acie ftãs procul hũc
preit ingenue professus sum ce¬
pisse me iam tunc orientis inte
fugam cursumq cognoscere. Nũc
autem miror quidem s fateor ue¬
rum scripsi. Quod si illa etate uer

Expanded text:
stitit, quique liberrima contumacia ad extremum usus, pro veritate et iustitia adversus Romanum quoque Pontificem stetit alto animo atque invicto, propter quod, multis longe imparibus evectis, unus ille gloriosissime non ascendit, sed multa cum laude propriaque non adventitia maiestate suum semper tenuit locum, nec promoveri appetens nec promotus. 3 Ad hunc ergo talem senem, qui etatulam quique ingeniolum meum et amare et fovere atque omni opere consilioque et verborum stimulis attollere ceperat, familiariter ut solebam scribens, in epystola quadam, que pro ratione temporis in prima acie stans procul hanc preit, ingenue professus sum cepisse me iam tunc orientis vite fugam cursumque cognoscere. Nunc autem miror quidem sed, fateor, verum scripsi. 4 Quodsi illa etate verum
Abbreviated transcription (Latin):
tulacio seri licet licet aduentus
ingens uer¬
ba precidere
solitum. Q̾d¬
n autemẽ
ubi spñi ab¬
rumpat.i
dem ego in
tua tociens exbortacione multi¬
loquus en ut in gratulatione
pbreiuis sum: Quid enim dicaꝵ.
Uude ordicr. uacuasti cor meũ
multis angorib atq implesti
gandio. quodq ait psalmsta.
adimplebis me leticia cũ uul

Expanded text:
tulatio seri licet adventus. ingens verba precidere solitum; quidni autem est ubi spiritum abrumpat? Idem ego in tua totiens exhortatione multiloquus, en ut in gratulatione perbrevis sum. Quid enim dicam? unde ordiar? vacuasti cor meum multis angoribus atque implesti gaudio, quodque ait Psalmista, «adimp
Abbreviated transcription (Latin):
morq conciliant. Et portuẽsi
ep̃o qui geñis aminiq fulgo¬
nib romaue cardinem illustrat
quemq sacerdocio patrem su¬
auitate gmanum habes eque
familiarit᷑ carus est. Quis uo
nunc int̾ tot tam fulgida no¬
uia nomini locus est meo.
tamen uide quantum fiducie
fides parit. Audebo me noctuam
aquilis. talpani luicib miser
et affusus orare. ut hunc quẽ
et uirtus ꝓpria et tantorũ cari¬
tas cõmendat uotum primo
deuide si merebitur carum ha¬
beas. ⁊Iomen uiro lelius qui
apud ueteres ut cicero ait et
sapiens et amiticie gloria ex¬
cellens fuit. hic apud nos utrũ¬
q p̾connum est adeptus. Ille sci¬
pionem habuit amicum. Ego
non sum scipio. sed amicus sũ
et pro auco supplr̃ apud do¬
minum int̾cedo. uale. cesat bi
mediolañ .uͦ. kal. marcias.

Expanded text:
morque conciliant, et Portuensi morque conciliant, et Portuensi epyscopo, qui generis animique fulgoribus Romane cardinem illustrat quemque sacerdotio patrem suavitate germanum habes, eque familiariter carus est. 9 Quis vero nunc inter tot tam fulgida nomina nomini locus est meo? et tamen — vide quantum fidutie fides parit — audebo me noctuam aquilis, talpam lincibus miscere, et affusus orare ut hunc quem et virtus propria et tantorum caritas commendat, notum primo, deinde, si merebitur, carum habeas. Nomen viro Lelius, qui apud veteres, ut Cicero ait, et “sapiens” et “amicitie gloria excellens” fuit; hic apud nos utrunque preconium est adeptus. Ille Scipionem habuit amicum: ego non sum Scipio, sed amicus sum, et pro amico supplex apud dominum intercedo. Vale, Cesar, et Medi
Abbreviated transcription (Latin):
co maiestatem tuam illius
humeris familiarit̾ ĩmiram
stringentemq pus colla com¬
plexib. Ille hunc coluit ut
parentem. ¶ Quid multa. õs
hunus fidei unamnuit᷑ nicũbe¬
bant. Singuli certatim hunc
amabant. hic omnib obseque¬
batur. omniũ norat archanũ.
cum illis infanciam cum illis
puericiam atq adolescentiã
suam egit cum eisdem et inuẽ¬
te florem. cum quibus senesce
tandem moriq decreuerat. fe¬
cisset q insi canssumam et de¬
uotissimam tibi stirpem festi¬
nata mors totam hen brem
tempore rapuisset. Illos om̃s
qui dum in t̾ris agerent tui
erant et nũc nou ninus ut
anguror. ubicunq hĩtent tui
sunt. tibi q felicem ac longe¬
uam uitam ⁊ uotunum impii
successum rogant aute pedes
tuos comienisse cogita. te qr
magna fiducia p̾catr ut homi¬
nem hunc qui sinis fu̾it tuum
uelis. ¶ adde ꝙ et romano põ¬
tifici clementi qui te ante auos
carus fuit. Et francorum regi.
quem uicissim tibi sangus a¬

Expanded text:
co maiestatem tuam illius co maiestatem tuam illius humeris familiariter innixam stringentemque piis colla complexibus — ille hunc coluit ut parentem. 6 Quid multa? omnes huius fidei unanimiter incumbebant, singuli certatim hunc amabant; hic omnibus obsequebatur, omnium norat archanum; cum illis infantiam, cum illis pueritiam atque adolescentiam suam egit, cum eisdem et iuvente florem, cum quibus senescere tandem morique decreverat; fecissetque nisi clarissimam et devotissimam tibi stirpem festinata mors totam, heu brevi tempore, rapuisset. 7 Illos omnes qui dum in terris agerent tui erant, et nunc non minus, ut auguror, ubicunque habitent, tui sunt tibique felicem ac longevam vitam et votivum imperii successum rogant, ante pedes tuos convenisse cogita teque magna fidutia precari ut hominem hunc qui suus fuerit, tuum velis. 8 Adde quod et romano pontifici Clementi, qui te ante alios carus fuit; et Francorum regi, quem vicissim tibi sanguis a
Abbreviated transcription (Latin):
uirum ꝑ se ipsum insi forte me
amor fallit gracia et beniuo¬
lentia dignum tua ¶ accedit
ꝙ et sacri impii tuiq nouuns
deuotissimius semꝑ fuit ⁊ appri¬
ie fidelibus nus carus. Si qͥ¬
dem magnciminus olim uir
et memorabilis. Scephanus
de colũna tuus erga gloriosis¬
sunum ciũ tuum ronia. num
iipnm fides toto orbe notis¬
sima est et qui diem tuuui te¬
meon erpectabat. uide semo
morte nou potuit hunc dilerit
ut filutui. tota enis generosa
famulia hunc ut fratrem g̾ma¬
no semx amore compplerã est
.Iohannes coluna istiuis scephĩ
magni uepos uobilissimus ac
fortissimus adolescens sed in¬
fausti eritus et inte mimu
bremis quem quanti faceres
si aliunde nescirem ex eo didi
ti ꝙ ante hoc forme. septemnũ
cum te primum diuina pro¬
uidencia ad romanum ĩpium
euerisset tu q ad romanam
curiam que de secto tỹben nũc
nodamum colit eo tempore ue¬
uisses ubi tunc tibi licet inco¬
gnitus degebam uidi ĩ publi¬

Expanded text:
virum per se ipsum, nisi forte me virum per se ipsum, nisi forte me amor fallit, gratia et benivolentia dignum tua. Accedit quod et sacri imperii tuique nominis devotissimus semper fuit et apprime fidelibus tuis carus. 4 Siquidem magnanimus olim vir et memorabilis Stephanus de Columna — cuius erga gloriosissimum avum tuum romanum imperatorem fides toto orbe notissima est et qui diem tuum teSimeon expectabat, videre, senio morte, non potuit — hunc dilexit ut filium tota eius generosa familia hunc ut fratrem germano semper amore complexa est. 5 Iohannes Columna, illius Stephani magni nepos, nobilissimus ac fortissimus adolescens, sed infausti exitus et vite nimium brevis — quem quanti faceres, si aliunde nescirem, ex eo didici quod ante hoc ferme septennium, cum te primum divina providentia ad romanum imperium evexisset tuque ad romanam curiam, que deserto Tyberi nunc Rodanum colit, eo tempore venisses, ubi tunc, tibi licet incognitus, degebam, vidi in publi
Abbreviated transcription (Latin):
semper et facio et dun tacitur¬
mor appareo tunc alcius clamo
sed alios quoq cleiencie tue cõ¬
mendare ausim qmͣꝙͣ si ue et
pprie loqui uelim non sit alcer
quem mea tibi minc deuctio re¬
cõmendat insi forsan ut dici so¬
let. silt̾ ego. Hic uir o maruue
tesar qui ad pedes tuos cum lrĩs
meis uenit comanus est cuus
et sanguine nobilis et uirtute
nobilior cuus in landibus mł¬
tus essem. NIam copiosa ⁊ larga
mat̾ia est de prudencia de fide
de industtia de sacundia de çir¬
cumspectione multiplici cet̾is
totum tibi sapientissime prin¬
cipum atq extumacioni tue
conuttendum credidi. qui eũ ĩ
quo stilus hic forte succũberet
iuctiens erue si respicere ac
nosse dignabenis profundo et
mefsabili tue diuiue mentis
uiturtu. Tuo igitur uirum hũc
arbittio ertimabis. Si qua mͥ
apud te cesar ĩuictissime fides
est. Scito uirum bonum esse ml¬
tisq uł uature uł studii dotibꝰ
ornutum. et ut dicam breuit

Expanded text:
semper et facio et dum tacitursemper et facio et dum taciturnior appareo tunc altius clamo, sed alios quoque clementie tue commendare ausim; quanquam si vere et proprie loqui velim, non sit alter quem mea tibi nunc devotio recommendat, nisi forsan ut dici solet alter ego. 2 Hic vir, o maxime Cesar, qui ad pedes tuos cum literis meis venit, romanus est civis et sanguine nobilis et virtute nobilior; cuius in laudibus multus essem — nam copiosa et larga materia est de prudentia de fide de industria de facundia de circumspectione multiplici ceterisui —, nisi quia totum tibi, sapientissime principum, atque extimationi tue committendum credidi, qui eum in quo stilus hic forte succumberet, metieris eximie, si respicere ac nosse dignaberis profundo et infallibili tuo divine mentis intuitu. 3 Tuo igitur virum hunc arbitrio extimabis; siqua michi apud te, Cesar invictissime, fides est, scito virum bonum esse multisque vel nature vel studii dotibus ornatum et ut dicam breviter,
Abbreviated transcription (Latin):
tactam uauem misit obinami.
iste autem generosum ac mili¬
tarem et strcuuum quẽdam ui¬
num aliquot dierum spacio uo¬
nustum precibus ad me misit
Ile ultro uenientem excepit.
Ort hic eciam ut uenirem.
Confer modo singula ⁊ armato
iuliti iutactam nauem. et ce¬
saree leuitati dr̃onisu quadri¬
gus. Postremo romano priuci¬
pi siculum tr̾ranuũ. Credo fa¬
teb̾is m̾to platonem p̾cellere
me fortuma. ¶ S iam satis
ꝯlorie ludendo captamimus qd̾
ipsum leuitatis uicio nõ care¬
ret insi ita tecim lequerer ut me¬
cum. Epłam quã ad cesarem ip¬
simi tus me de rebus scribe̾ uo¬
liusti qua comitatus illum fidẽ¬
tius atq faulianus adeas cũ
hac siuiul accipies. utitiq tibi
pisis occurret ubi tu occutsinus
es principi. Illa quidem ut spero
sed multo marime tua uittus
et nr̃orum herouin recordacio
cesareum tibi limen apiet uale.
quantum ne amini p̾¬
stat humauitas tua ce¬
sar ut nõ me tantum. quod feci

Expanded text:
tatam navem misit obviam; tatam navem misit obviam; iste autem generosum ac militarem et strenuum quendam virum aliquot dierum spatio honustum precibus ad me misit; ille ultro venientem excepit; oravit hic etiam ut venirem. Confer modo singula, et armato militi vittatam navem, et cesaree lenitati Dyonisii quadrigas, postremo romano principi siculum tyrannum: credo fateberis merito Platonem precellere me fortuna. 30 Sed iam satis glorie ludendo captavimus; quod ipsum levitatis vitio non careret, nisi ita tecum loquerer ut mecum. Epystolam quam ad Cesarem ipsum tuis me de rebus scribere voluisti, qua comitatus illum fidentius atque familiarius adeas, cum hac simul accipies; utraque tibi Pisis occurret, ubi tu occursurus es principi. Illa quidem, ut spero, sed multo maxime tua virtus et nostrorum heroum recordatio cesareum tibi limen aperiet. Valquantum ve animi prestat humanitas tua, Cesar, ut non me tantum, quod feci
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis rebus amnicior. NIon se¬
quester paçis ego sed amator
fui. Neq petitor sed hortator ⁊
laudator. Neq principio eius
interfi. s funtum cũ in con¬
clusione tractatuũ publicis
monuuentis pacis firiuitas
fundaretur interesse me cesar
et fortuna uoluerunt. Profecto
aitem et in hoc gen̾e nilli ita¬
lo plus tributum scio. uonri ⁊
sapientie antistiti ut pliuino
ait dĩonisius torannus intactũ
nauem misit obinam. Ipse qua¬
dngis alb̃ egredientem in litore
ercepit. Hec ut magnifica refe¬
numur in gloriam platonis. ui¬
de nunc amantissime leli quo
tendami. Et ut nuillam oblate
uere glorie matiam p̾t̾mutaur
Quid uo non ausurus sim qui
platom me conferte nõ uerear.
sed absit ut me illi conferam cui
nicrennorum homnũ et ĩ pͥmis
tullii augustim q iudicio nec
atistonles conferendus sit. Nõ
igemorim sed euentuum ista
collacio est. Ille platoni a sira¬
cusia forsitau arte prospecto ꝑ
aliquantulum freti spacium ĩ¬

Expanded text:
cuntis rebus amicior: non secuntis rebus amicior: non sequester pacis ego sed amator fui, neque petitor sed hortator et laudator, neque principio eius interfui sed fini; cum enim in conclusione tractatuum publicis monimentis pacis firmitas fundaretur, interesse me Cesar et fortuna voluerunt. 27 Profecto autem in hoc genere nulli italo plus tributum scio: vocari esapientie antistiti» ut Plinius ait, «Dyonisius tyrannus vittatam navem misit obviam; ipse quadrigis albis egredientem in litore excepit»; hec ut magnifica referuntur in gloriam Platonis. 28 Vide nunc, amantissime Leli, quo tendam et ut nullam oblate vere glorie materiam pretermittam. Quid vero non ausurus sim, qui Platoni me conferre non verear? sed absit ut me illi conferam cui maximorum hominum et in primis Tullii Augustinique iudicio nec Aristotiles conferendus sit; non ingeniorum sed eventuum ista collatio est. 29 Ille Platoni a siracusia forsitan arce prospecto per aliquantulum freti spatium vit
Abbreviated transcription (Latin):
emui fuisse primam tausam
me quietis aindum tam adu̾so
tempore fatigandi. optare se
tantam urbem non suis modo
dicam uidere. Egere etiam se
mei p̾sencia in quibusdam tu¬
scie urbibus de quibus ita locu¬
tus est ut Italicum homiem
et italicum credere posses ige¬
mum. Quod et si iuichi ad mo¬
dum placeret. ꝑgrata enmi duo
nonima Ronia et cesar ita cõ¬
uenerant ut ul amino meo
dultius qmͣ cum cesare romã
ire. multis tamen ex causis ꝑ
tra placencie muros ad quin¬
tum lapidem prosecutus uir
ab ip̃o tandem multa u̾borum
colluctacione diuulsus sum.
Quo tempore tusci mulitis ex
conitatu cesareo graue u̾bũ
et liberum in souint qui me
manutenens oculis in illum
u̾sus. Ecce inquit iꝑator de gͦ
tibi seꝑe dixeram qui si quid
lande dignum gesseris nomen
tuum tacitum non sinet. alio¬
qumn et loqui didicit et tacere.
fiedeo autem ad inceptum
Non igitur oblatam gloriam
fugio ꝙ ĩiusa sit. sed ꝙ u̾itas

Expanded text:
enim fuisse primam causam enim fuisse primam causam me quietis avidum tam adverso tempore fatigandi; optare se tantam urbem non suis modo dicam, oculis videre; egere etiam se mei presentia in quibusdam Tuscie urbibus, de quibus ita locutus est ut italicum hominem et italicum credere posses ingenium. 23 Quod etsi michi admodum placeret — pergrata enim duo nomina, Roma et Cesar, ita convenerant ut nil animo meo dulcius quam cum Cesare Romam ire — multis tamen ex causis patra Placentie muros ad quintum lapidem prosecutus, vix ab ipso tandem multa verborum colluctatione divulsus sum. 24 Quo tempore tusci militis ex comitatu cesareo grave verbum et liberum insonuit, qui me manu tenens oculis in illum versus, «Ecce» inquit, «imperator, de quo tibi sepe dixeram, qui siquid laude dignum gesseris, nomen tuum tacitum non sinet; alioquin et loqui didicit et tacere». 25 Redeo autem ad inceptum. 26 Non igitur oblatam gloriam fugio quod invisa sit, sed quod veritas
Abbreviated transcription (Latin):
uos ngeus disputacio est er¬
orta sepe nie int̾pellante. uide
cesar quo progredenis. mecum
non equo quidem marte cõten¬
dis cui in hac questione. Non
enm nil aliud cogitam. plenũ
mecum sentit. Iueptum et iu¬
docile uulgus adũsum est. Noli
secum partes facere. uncam te
cesar. sub quocumq iusto licet
urbano idicio. ꝯuippe qui hoc
ip̃o tam plenus sim. ut de ꝑte
uł exigua libellum unum mi¬
per ediderim. Intercepit ille ꝑ¬
promptissune. Et hoc ipsum
scio inquit. Et si unqmͣ ad ma¬
nus meas liber ille puenerit
ignibris eiu tradam. Prouide¬
bo niqmͣ cesar ne pueniat. Ita
longis iocosis q sermonibus ꝑ¬
tiacta alt̾ucitio est. ⁊ ut futear
ex ouinibus quos oppugͣto: es
solitane uite sum exptus nul¬
lum audisse contra id uite ge¬
nus efficatius disputantem.
¶ Fnus is fuit ut si dicerem
cesarem aut credere uictum li¬
cet u̾bis et racione insi fallor
torhoc ultimum precaretur ut
secimi comam peterem. hauc

Expanded text:
nos ingens disputatio est exnos ingens disputatio est exorta, sepe me interpellante: «Vide, Cesar, quo progrederis; mecum non equo quidem Marte contendis, cui in hac questione non tenim nil aliud cogitavi plenumqmecum sentit, ineptum et indocile vulgus adversum est; noli secum partes facere. Vincam te, Cesar, sub quocunque iusto licet urbano iudicio, quippe qui hoc ipso tam plenus sim ut de parte vel exigua libellum unum nuper ediderim». 21 Intercepit ille promptissime et: «Hoc ipsum scio» inquit, «et si unquam ad manus meas liber ille pervenerit, ignibus eum tradam». «Providebo», inquam, «Cesar, ne perveniat». Ita longis iocosisque sermonibus protracta altercatio est, ut fatear ex omnibus quos oppugnatores solitarie vite sum expertus, nullum audisse contra id vite genus efficacius disputantem. 22 Finis is fuit ut — si dicere Cesarem aut credere victum licet — verbis et ratione nisi fallor tor, hoc ultimum precaretur ut secum Romam peterem; hanc
Abbreviated transcription (Latin):
fare inquit de futuro quid co¬
gitas. quem ne tibi finem mẽ¬
te constitius. Intencio inquã
cesat optuma est. Quãius adhuc
actus meos ad liuiam expolire
nequiuerm. Preteriti emm
tempons consuetudo molenta
et p̾senti intencione potẽtior
cor adu̾fus recens ꝓpositum.
quasi contia nouian uentum
alus flatibus ĩpulsam nauem
Cicero sic esse niquit ut dicis.
sed aliud ꝑcontabar. Quenam
tibi uite semita placeret. Ego
autem incunctant̾ et intrepi¬
de solitarie inqmͣ qua nulla
tucior milla tranquillior nulla
deuq felicior uita est. Que n¬
dice me. tui quoq gloriam prĩ¬
cipatus fastignunq transcẽdit.
Illam ego si dabitur ui sede sua
bec est in silius ac montibus qd̾
seꝑe iam feci. alioqum qnͣtum
possibile fu̾it. ut nunc facio ip¬
sis in urbibus consectabor¶Hc
ille subrisit. Et sciebam inquit
sciens qz ad hauc te confessionẽ
pededentim int̾rogando ꝑduxi.
iudicami reprobarem. Sic int̾

Expanded text:
«Fare» inquit, «de futuro quid co«Fare» inquit, «de futuro quid cogitas quem ve tibi finem mente constituis». «Intentio,» inquam, «Cesar, optima est, quamvis adhuc actus meos ad limam expolire nequiverim; preteriti enim temporis consuetudo violenta et presenti intentione potentior, cor adversus recens propositum, quasi contra novum ventum aliis flatibus impulsum mare, «Credo sic esse», inquit, «ut dicis, sed aliud percontabar: quenam tibi vite semita placeret». Ego autem incuntanter et intrepide: «Solitarie», inquam, «qua nulla tutior, nulla tranquillior, nulla denique felicior vita est, que iudice me tui quoque gloriam principatus fastigiumque transcendit; illam ego, si dabitur, in sede sua, hoc est in silvis ac montibus quod sepe iam feci, alioquin, quantum possibile fuerit, ut nunc facio, ipsis in urbibus consectabor». 19 Hic ille subrisit et «Sciebam» inquit, «sciensque ad hanc te confessionem pedetentim interrogando perduxi, iudicium reprobarem». Sic inter
Abbreviated transcription (Latin):
rari. Ad quorum formulam cit¬
q r̾magnem te componas. qͦs
pret̾ te unum nulli hommnum
daturus eram. tu me nouit
auctoritas. licet enim horiiu
mores et nonuna horum ego res
gestas norim. tuum est non mͦ
nosse. sed sequi. tibi inq de be¬
bantut. sub hec singulorum uite
sũmam multa breuitate ꝑstrin¬
geus quos potin ad untutem
atq ad uuitandi studium acu¬
lecs u̾bis umiscui. quidus ille
uehement exhilaratus nec ul¬
lum gracius accepisse mimscu¬
lum uisus est. ¶ Quid te ĩ si¬
gulis morer. olta ibi mecum
ile que sileo. unini quod ut pu¬
to miraberis non silebo a die or¬
tus usq ad hanc etatem totam
uite mec fabulam dicam hãc
hictoriani. ex ordine noluit au¬
dire. quãus ego longam mutis
me melius ipe res meas nosset
gerat. oculosq compleuerat
nituendis mundi defectibus
occupatos demq dum ad hoc tẽ¬
pus narracio puenisset conti¬
cuissem parump. Ille me de se¬
quentis uite ꝓposito ꝑcontatꝰ.

Expanded text:
rari, ad quorum formulam atrari, ad quorum formulam atque imaginem te componas, quos preter te unum nulli hominum daturus eram. Tua me movit autoritas; licet enim horum mores et nomina, horum ego res gestas norim, tuum est non modo nosse sed sequi; tibi itaque debebantur». Sub hec singulorum vite summam multa brevitate perstringens, quos potui ad virtutem atque ad imitandi studium aculeos verbis immiscui; quibus ille vehementer exhilaratus, nec ullum gratius accepisse munusculum visus est. 16 Quid te in singulis morer? multa ibi mecum ille que sileo; unum quod ut puto miraberis, non silebo. A die ortus usque ad hanc etatem totam vite mee, fabulam dicam an historiam?, ex ordine voluit audire, quamvis ego longam nimis me melius ipse res meas nosset,gerat oculosque compleverat intuendis mundi defectibus occupatos. 17 Denique dum ad hoc tempus narratio pervenisset conticuissemque parumper, ille me de sequentis vite proposito percontatus:
Abbreviated transcription (Latin):
ais uellet in posterum. occurti. li¬
bertate illa mea. qua cum ma¬
ioribus mag̾ uti ꝓpositum est.
quam michi quidem contulit na¬
tura aurit u̾o uicina iam senec¬
tus ĩ ĩmensum actura cũ uen̾it.
es ita in qm id tibi promissũ
credito si tibi uirtus affuerit.
uita michi. mirantiq es dicti
eni magna in angustus ex
enis libri titulo dignum scito.
gestis et uirtute ami illustri¬
hus tete iuiris ascripseris. et sic
ureeris. ut cum ueteres legens
tu leganis a posteris. Quod dic¬
tum serenis oculoꝵ indus ⁊ an¬
guste srontis leto probaunt as¬
sensu. Itaq ꝑoportunum aggre¬
di uisum est quod iam dudum
façere meditabar. ¶ Sumpta
igitur ee u̾bis gcasione aligt
sibi aureas argenteasq ñor
principum effigies mimtissĩs
ac ueteribus luteris ĩscriptas
quas in deliçis hebam dono de¬
di. in quibi.s gugusti cesaris
uultus erat pene spirans. Et ec¬
ce inqm cesar quibus successisti.
Ecce quos mutari studeas. ⁊ imi¬

Expanded text:
cisci vellet in posterum, occurri licisci vellet in posterum, occurri libertate illa mea qua cum maioribus magis uti propositum est, quam michi quidem contulit natura, auxit vero vicina iam senectus, in immensum auctura cum venerit, et «Ita», inquam, «id tibi promissum credito, si tibi virtus affuerit, vita michi». 13 Mirantique et dicti enim magna in angustiis exeius libri titulo dignum scito, gestis et virtute animi illustribus te te viris ascripseris et sic vixeris ut cum veteres legeris, tu legaris a posteris». 14 Quod dictum serenis oculorum radiis et auguste frontis leto probavit assensu. Itaque peroportunum aggredi visum est quod iandudum facere meditabar; sumpta igitur ex verbis occasione, aliquot sibi aureas argenteasque nostrorum principum effigies minutissimis ac veteribus literis inscriptas, quas in delitiis habebam, dono dedi, in quibus et Augusti Cesaris vultus erat pene spirans. 15 «Et ecce» inquam, «Cesar, quibus successisti; ecce quos imitari studeas et mi
Abbreviated transcription (Latin):
dus fuit. int̾q difficultates ⁊
picula incedendum. ¶ Mediõ¬
lano autem digressus quarta
luce. nuo uo quartis seu certe
contimus tenebris mantuarr
uemi. ubi ab illo nr̃orum cesa¬
rum successore plusqmͣ fami¬
liantate cesarea. plusqmi ĩpe¬
ratoria leuitate susceptꝰ sum.
Et ut cõmuia p̾t̾imittam ali¬
quando soli auibo ab micio pͥ¬
me fatis ad notis silencium
intempeste colloquendo et cõ¬
fabulando puenimus. In sũ¬
ma nichil illius principis ma¬
iestate suamus. Nichil huma¬
mus. Lioc unum scito. de reli¬
quis quoniam ut ait satyritꝰ
fronti msla fides est. Nonduz
diffiuitine promĩcio. Expecta
houimis atq exitum consulemiꝰ
Quod ip̃e sibi non tacui. dun eĩ
ad id forte metum sermo cesareꝰ
descendisset ut aliqua sibi de o¬
pusculis meis exposceret. atq ĩ
prums librum cui de uiris illu¬
atibus nomen dedi. Illum mex¬
pletum esse respondi et temporis
atq ocii egentem. dumq ille pa¬

Expanded text:
dus fuit interque difficultates et dus fuit interque difficultates et pericula incedendum. 11 Mediolano autem digressus, quarta luce, imo vero quartis seu certe continuis tenebris, Mantuam veni, ubi ab illo nostrorum cesarum successore plusquam familiaritate cesarea et plusquam imperatoria lenitate susceptus sum; et ut comunia pretermittam, aliquando soli ambo ab initio prime facis ad noctis silentium intempeste colloquendo et confabulando pervenimus; in summa nichil illius principis maiestate suavius, nichil humanius: hoc unum scito; de reliquis, quoniam, ut ait Satyricus, Fronti nulla fides est, nondum diffinitive pronuntio. Expectabhominis atque exitum consulemus. 12 Quod ipse sibi non tacui; dum enim ad id forte mecum sermo cesareus descendisset, ut aliqua sibi de opusculis meis exposceret atque in primis librum cui De viris illustribus nomen dedi, illum inexpletum esse respondi et temporis atque otii egentem; dumque ille pa
Abbreviated transcription (Latin):
res ac studia nouerat optauit
modis induruerat. misit taiũ.
nec ocupacionibus meis ꝑ¬
cens nec labori. et misit nũ
preces misit cui uil negaturũ
me putabat. nec errabat. Qd
uis. Illo uocante atq hoc urgẽ¬
te proficiscor. Nec unqm alias
glaciale solum. ¶ Ad ił idua
decembris. huic moui neq tam
terreum qmͣ cidamantin
atq calibeum it̾ erat et glaci¬
ei mietus non insi mins sola¬
cio leuabatur. que ipsa eciam
ti in glaciem equorum pedes
utruniq consisterent. et run
panor assiduus uie laborem
fecerat non sentir. adhec et
et celo ĩmiti t̾rarum uastitas
qualem nõ mmusis et appossi¬
i. sed morti comienire dicẽs
ac bellone. strate passim domꝰ
bĩtator nullus fumosai q tecta
ullarum et diuosa noualia.
et hinc illi erumpentes e late¬
bris aricti. qmͣiꝙͣ siue uoxa.
ut qui uostri essent. nõ tamẽ
sine hortore quodam p̾sentis
ad huc belli uestigia preferebãt.
sed ueten fato meo mes geren¬

Expanded text:
res ac studia noverat, optavitres ac studia noverat, optavitmodis induruerat; misit tamen nec occupationibus meis parcens nec labori, et misit nuntpreces misit, cui nil negaturum me putabat, nec errabat. Quid vis? illo vocante atque hoc urgente proficiscor, nec unquam aliaglaciale solum». 9 Ad. II° Idus Decembris hinc movi, neque tam terreum quam adamantinum atque chalybeum iter erat, et glaciei metus non nisi nivis solatio levabatur, que ipsa etiam ti in glaciem equorum pedes utcunque consisterent, et ruine pavor assiduus vie laborem fecerat non sentiri. 10 Ad et celo immiti terrarum vastitasqualem non Musis et Apollini sed Marti convenire diceres ac Bellone. Strate passim domus, habitator nullus fumosaque tecta villarum et dumosa novalia et hinc illinc erumpentes e latebris armati, quanquam sine noxa, ut qui nostri essent, non tamen sine horrore quodam, presentis adhuc belli vestigia preferebant. Sed veteri fato meo mos geren
Abbreviated transcription (Latin):
ad ue aurecun prgcurandam pa¬
cem. Illi equidem patua spe ma¬
guo et prccelloso mari colchon
parbaricum petiere ubi regna¬
brit incognitus rex oethes. Isti
mantuam. quo iam cesar ꝑ¬
uenerat late uotus. magno
et prorsus incomparabili pre¬
uuo illecti atq exiguo ⁊ plano
calle non peterent. Iuerũt ita
q ꝙ res docuit. felicibus aut
letis auspicuis. Et ut gray ma¬
gam ueneficam q famosissi
dulce bonumi dulce bonum pa¬
Quãuis autem tanto nego¬
cio longe impar idicio tam̃
beniginore nuttencium glori¬
osum laiborem effugere nequi¬
uissem. insi publicis uotis pri¬
uate quedam obstitissent gu¬
se quas nuinc siluisse p̾stiterit
⁊Ie uo forsam hiis dictis
omius glorie contẽptorem pu¬
tes. sed intelligas me ut fal¬
sam respuere sic ueram glori¬
am non horrert. dicam quid
multis diebus post profeccio¬
nem legatorum nr̃orum et
ppe iam ouinibus ibi cõuen¬
tis ac firmatis acciderit. Cesa¬
ri enm int̾ea mei de siderium
incessit. et cuius auimũ mo¬

Expanded text:
ad vere auream procurandam pacem? Illi equidem parva spe magno et procelloso mari Colchon barbaricam petiere, ubi regnabat incognitus rex Oethes; isti Mantuam, quo iam Cesar pervenerat late notus, magno et prorsus incomparabili premio illecti atque exiguo et plano calle non peterent? 6 Iverunt itaque, quod res docuit, felicibus ac letis auspiciis; et ut Graii magam veneficamque famosissimam, sic nostri dulce bonum paquamvis autem tanto negotio longe impar, iudicio tamen benigniore mittentium gloriosum laborem effugere nequivissem, nisi publicis votis private quedam obstitissent cause, quas nunc siluisse prestiterit. 7 Ne vero forsan his dictis omnis glorie contemptorem putes, sed intelligas me ut falsam respuere sic veram gloriam non horrere, dicam quid multis diebus post profectionem legatorum nostrorum et prope iam omnibus ibi conventis ac firmatis, acciderit. Cesari enim interea mei desiderium incessit et cuius animum mo
Abbreviated transcription (Latin):
succurrere non licet instantibus
salteni males occurrere. Nec ex¬
pectes dum tota hec nupendẽs
belli nubes in nr̃m caput deto¬
nuerit. et sauguine ꝓprio. Ita¬
lia omnis muudauerit. quãdo
gemitui uon iam confilio locꝰ
erit. ¶ Expgiscere. tuosq ciues.
excita et publicum illis osten¬
dere piculum. hoc fac prius qm
ries fict. Caue ne cum natura
te untem pacificumq geni̾nt
populum q tuum omnem cuiꝰ
ĩ ĩmensum aucta felicitas nõ
bellorum sed patis et iusticie fũ¬
damentis ĩuititur de illorum gͣ¬
ge uideammi qui ut cut pscu¬

Expanded text:
succurrere non licet, instantibus succurrere non licet, instantibus saltem malis occurre. 23 Nec expectes dum tota hec impendens belli nubes in nostrum caput detonuerit, et sanguine proprio Italia omnis inundaverit; quando gemitui non iam consilio locus erit, expergiscere tuosque cives excita et publicum illis ostende periculum; hoc fac priusquamries fiat. 24 Cave ne cum natura te mitem pacificumque genuerit populumque tuum omnem, cuius in immensum aucta felicitas non bellorum sed pacis et iustitie fundamentis innititur, de illorum grege videamini qui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
resipiscere ceperunt. Pastorum
prudentia mors luporum est.
¶ Id sane te aute alios facere
et fecisse iam spero. Nisi euim
fallor augurio. Iam stomaca
fastidis. Quid expectas igitur.
ad cor redi. Et si ext̃m displicẽt
tuos ama. Si quid autem in a¬
iumo forte rubignus. si quid¬
et odi est amore patrie et ma¬
lorum coĩum ꝯmiseracione de¬
t̾ge. Nec tibi ꝑsuadeas ꝑeunte
Italia ueneciam saluam fore.
Pars illius est enim. Et natura
ptis ea est ut sequatur sui to¬
cius uł sudfistentiam uł rumã.¬
¶ Hec tecum sepe recogitaus
noli dux oꝑtime rerum sũmaui
i extremum adducere. nbi ⁊ un¬
a miserum et uiucere sceleratu.
&oq ip̃o miserius est qmͣ uinci.
Melius in nrc̃s hostes quibus u¬
tinam carerentus qmĩ in nosiet
ipsos hec tela u̾etentur. Melius
hee diuicie uel uectĩorum pre¬
sidia. uellorum uł pacis fi̾unt
ornamenta qmͣ uoluntarie in¬
strumnenta senicie. Quantum po¬
tes accelera. quoniam preteritis

Expanded text:
resipiscere ceperint; pastorum resipiscere ceperint; pastorum providentia mors luporum est. 20 Id sane te ante alios facere et fecisse iam spero. Nisi enim fallor augurio, iam stomacarfastidis. Quid expectas igitur? ad cor redi, et si externi displicent, tuos ama. 21 Siquid autem in animo forte rubiginis, siquid odii est, amore patrie et malorum comunium commiseratione deterge, nec tibi persuadeas pereunte Italia Venetiam salvam fore; pars illius est enim, et natura partis ea est ut sequatur sui totius vel subsistentiam vel ruinam. Hec tecum sepe recogitans, noli, dux optime, rerum summam in extremum adducere, ubi et vinci miserum et vincere sceleratum eoque ipso miserius est quam vinci. 22 Melius in nostros hostes, quibus utinam careremus, quam in nosmet ipsos hec tela vertentur; melius he divitie vel necessariorum presidia bellorum vel pacis fuerint ornamenta, quam voluntarie instrumenta sevitie. Quantum potes accelera; quoniam preteritis
Abbreviated transcription (Latin):
Iminaue geuus bouiiũ. si taiũ
hommes sunt quibus human
nichil est preter effugiem. ¶ Hu
sunt qui uifam stipendio cala¬
mitosam effigiem et misera
uitam trahunt. Iure igitur pa
cem. et in pace famem metuũt.
bellum amant. et lupi uelut
luis morem gereres: Eque car¬
nemi et cesorum exuuas esuri¬
unt. Eque sangumem siciunt
atqr aurum. Noli queso. Noli
cõuuttere ut florentissimam
tue creditam custodie remi .p. at
q omuem hanc que appenninũ
et alpes int̾iacet opulentissĩa
atq pulchrimam Italie partẽ
exteruoꝵ ac famescentium p̾¬
dam facias lupaꝵ a quibus bene
uos quod ini ore semp hẽo ipsaꝵ
nigis alpium solers natura se¬
creuerat. de nullo q̃ri possimius.
Arã illis impaciencia uiam fe¬
cit. dum lema quelibet in nrõs
ulsciscimur passi sumus ut ali¬
eingene nr̃is ĩpune pascantꝰ
sagnientur q uisceribus: ali.
quanto melius medici cõsumẽ¬
tur. et rabie. Quod facient sta¬
tim ut gregis italici pastores

Expanded text:
immane genus hominum, si tamen immane genus hominum, si tamen homines sunt quibus humani nichil est preter effigiem. 17 Hi sunt qui infami stipendio calamitosam et miseram Dicam clara voce quod sentio: inter cem et in pace famem metuunt, rum nullus est numerus, nichil luis morem geres? eque carnem et cesorum exuvias esuriunt, eque sanguinem sitiunt atque aurum. 18 Noli, queso, noli committere ut florentissimam tue creditam custodie rempublicam atque omnem hanc que Apenninum et Alpes interiacet opulentissimam atque pulcerrimam Italie partem, externorum ac famescentium predam facias luporum, a quibus bene nos, quod in ore semper habeo, ipsarum iugis Alpium solers natura secreverat. 19 De nullo queri possumus; nostra illis impatientia viam fecit; dum levia quelibet in nostros ulciscimur, passi sumus ut alienigene nostris impune pascantur saginenturque visceribus. Ah quanto melius inedia consumentur et rabie! quod facient statim ut gregis italici pastores
Abbreviated transcription (Latin):
non stat bellum. Nempe conta¬
giosa res est. et que facile ser¬
pat in prorimos . atq ita sensĩ
uł longniqua cõplectitur. mul¬
ta que pͥmum ĩmunia iidebã¬
tur torrentis ĩ morem odiorum
atq discrimimũ allunone per¬
nuscens: Putabas tibi cum ia-
flebile uimis ac miserũ ert.
Ecce iaui cum tota liguria bel¬
lum geris. Et quod int̾ hec mala
non ultimũ posuerim ab hoc eti
cuu tali uiro tantoq pacis ama¬
tore dissentis. cinus nescio an
uirtutis an fortuna mirabilior
sit. an añis maior. An human¬
tas. Solet autem excellentibꝰ
uiris esse familiaritas queda
et beniuolencie affectus. licet ĩ¬
coguitis. cõglutinante pares a¬
nunos natra. Simlitudo enĩ
auncicias parit. cõmuius alit
utilitas atqui aunbo uos iusti.
ambo prudentes. Ambo magna¬
iinꝰ Que nam causa discordie:
Par utilis est ambobus. ymo
cunctis necessaria uisi illis qui
rapto unũt et exignum cen¬
sum multo m̾cantur sangnnĩe.

Expanded text:
non stat bellum, nempe contanon stat bellum, nempe contagiosa res est et que facile serpat in proximos atque ita sensim vel longinqua complectitur, multa que primum immunia videbantur, torrentis in morem odiorum atque discriminum alluvione permiscens. 15 Putabas tibi cum Ianufeci, puto propter vicinitatem adhuc, ecce iam cum tota Liguria bellum geris, et quod inter hec mala rocerum tuorum et, quod mirum am tali viro tantoque pacis amatore dissentis, cuius nescio an virtus an fortuna mirabilior sit, an animus maior an humanitas. 16 Solet autem excellentibus viris esse familiaritas quedam et benivolentie affectus, licet incognitis, conglutinante pares animos natura; similitudo enim amicitias parit, comunis alit utilitas. Atqui ambo vos iusti ambo prudentes ambo magnanimi: quenam causa discordie? Pax utilis est ambobus, imo cuntis necessaria, nisi illis qui rapto vivunt et exiguum censum multo mercantur sanguine,