comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apud Rethores dicit᷑ ea res in qua
cauisa consistit id est constitutio. Greci aũt.
statum acontentione stasin dicunt. Latini
autem non solum apugna ꝑ quã expug¬
nent ꝑpositionem aduersarii. sea qͦd ineo
pars u̾traq consistat. Fit aũt ex intentio¬
ne et depulsione. Status aũt causarũ st̃
duo Rationalis et legalis. De rationali ori¬
untur Comiectura: finis. Qualitas. Transla¬
tio. De fine Iudicialis. et Hegotialis. De iu¬
diciali: Absoluta et Assũptiua. De assũpti¬
ua: Concessio. Remotio criminis. Relatio
criminis. C õpensatio. De concessione: Pur¬
gatio et Deprecatio . C oniecturalis status est:
cum factum quod alicui obicitꝰ᷑. ab alio ꝑne¬
gatur. d iffinitiuus status est. cũ id qͦd obi¬
citur ñ hoc esse contendit᷑. sed quid illud
sit adhibitis diffinitionibus apꝓbat᷑. Quali¬
tas est dũ qualis res sit querit᷑. Et quia de
uĩ et genere negocii controuersia agit᷑. con¬
sticutio generalis appellatur. Trans latio

Expanded text:
apud Rhetores dicitur ea res, in qua causa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit adhibitis definitionibus adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio
Abbreviated transcription (Latin):
tium facit periculũ. dum inter se maris flu¬
ctus et amnis fluenta decertant. Hhenꝰ a
rodani socictate fert᷑ uocatꝰ. qm̃ cũ codc̃ ex
una ꝓuincia orit᷑. Est aũt germaniȩ fluuniꝰ.
inter tres curope maximos fluuios cõputa¬
tus. qui a iugo alpiũ usq in occeam ꝓfim¬
da cursus suos dirigit. Iberus amnis qͥ qͦn¬
dam totiꝰ hispanię nomen dedit. Mineus
fluuiꝰ gallicis nomen a colore pigmenti sũp¬
sit qui mneo plurimus inuenitur. Duriꝰ a
grecis quasi doricus. Tagũ fluuiũ cartago
hispanię nuncupauit. ex qua ortus ꝓcẽ¬
dit fluuiꝰ arenis auriferis copiosus. et ob
hoc ceteris fluuiis hispaniarũ prelatꝰ. Be¬
tis fluuns qui et beticȩ ꝓuincie nomen
crinem redimite corona. aurea qͥ ntidis
uellera tinguis aqͥs. Eo quod ibi lanȩ pul¬
chro colore tinguant᷑. Betis aũt dictꝰ eo
quod humili solo decurrat. Bitine enĩ
greci humile uel mersũ uocant. Quedã

Expanded text:
tium facit periculum, dum inter se maris flutium facit periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decertant. Rhenus a Rhodani societate fertur vocatus, quoniam cum eodem ex una provincia oritur. Est autem Germaniae fluvius inter tres Europae maximos fluvios conputatus, qui a iugo Alpium usque in Oceani profunda cursus suos dirigit. Iberus amnis, qui quondam totius Hispaniae nomen dedit. Mineus fluvius Galliciae nomen a colore pigmenti sumpsit, qui in eo plurimus invenitur. Durius a Graecis, quasi Doricus. Tagum fluvium Cartago Hispaniae nuncupavit, ex qua ortus procedit; fluvius harenis auriferis copiosus, et ob hoc ceteris fluviis Hispaniarum praelatus. Baetus fluvius, qui et Baeticae provinciae nomen crinem redimite corona, aurea qui nitidis vellera tingis aquis; eo quod ibi lanae pulchro colore tinguntur. Baetis autem dictus eo quod humili solo decurrat: †bitin† enim Graeci humile vel mersum vocant. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
defert᷑. Tiberis italiȩ fluinꝰ a tiberino rege
albanoꝵ dicit᷑ appellatꝰ qui in hunc fluui¬
um cecidit. et de exitu suo nom̃ dedit. Nã
antea albula antiquũ nomen acolore ha¬
buit quod nuibus albus sit. Ipse est aũt
cibris qui et tiberis. sed ciberis in quotidia¬
no sermone. tibris in uersu dicit᷑. Danubius
germaniȩ fluuiꝰ uocari fert᷑ aniuiũ copia qͥ¬
bus magis auget᷑. Iste est qui in europa plus
omĩbꝰ habet fãmam. Idem et ister. quia dum
per innumeras uadit gt̃s mutat et nom̃. et
maiores sibi ãbiendo colligit uires. Orit᷑ ag̾¬
manicis iugis et occidentalibꝰ partibus barba¬
rorum. ꝑgens contra orientẽ. sexaginta in se
fluuios recipit. septem hostiis inpontũ influ¬
it. ẜhodanus gallię fluuiꝰ ab oppido rho¬
do cognominatꝰ quẽ coloni rodioꝵ uocaue¬
runt᷑. qui rabicĩo concitus cursu tirrem egͦ¬
ris freta scindens. ñ modicũ sepe nauigan¬

Expanded text:
defertur. Tiberis Italiae fluvius a Tiberino rege defertur. Tiberis Italiae fluvius a Tiberino rege Albanorum dicitur appellatus, qui in hunc fluvium cecidit, et de exitu suo nomen dedit. Nam antea Albula antiquum nomen a colore habuit, quod nivibus albus sit. Ipse est autem Tibris, qui et Tiberis; sed Tiberis in quotidianoo sermone, Tibris in versu dicitur. Danubius Germaniae fluvius vocari fertur a nivium copia quibus magis augetur. Iste est qui in Europa plus omnibus habet famam. Idem et Ister, quia dum per innumeras vadit gentes, mutat et nomen et maiores sibi ambiendo colligit vires. Oritur a Germanicis iugis et occidentalibus partibus barbarorum, pergens contra orientem: sexaginta in se fluvios recipit: septem ostiis in Pontum influit. Rhodanus Galliae fluvius ab oppido Rhodo cognominatus, quem coloni Rhodiorum locaverunt; qui rapido concitus cursu, Tyrrheni aequoris freta scindens, non modicum saepe navigan
Abbreviated transcription (Latin):
et prienam. Ncander aũt uocatus qͦd sit
Aexuosus. et nunquã currat rectus. De qͦ
Tanus fuit rex aquo tanais fert᷑ fluuiꝰ nun¬
cupatus. qui ex rifeis silins ueniens. dirimit
curopam ab asia. inter duas mundi par¬
tes mediꝰ currens. atq in pontũ fluens. In a¬
chuis achaie amnis argolicos irrigans cãpos.¬
quem rex inachus a se nominauit. qui exor¬
dium argiuę genti primus dedit. Ibi eteri¬
mantꝰ ab crimanto monte demissus. Padꝰ
italie fluuius aiuigis alpium fusus ex tribꝰ
fontibus orit᷑. ex quibus um uocabulũ. ẽ. pa¬
dus. qui diffusus in modũ stagni amnẽ simi
digerit. a quo et spadus. ẽ nuncupatꝰ. Hic
a grecis heridanus cognominatꝰ ab herida¬
no solis filio quem fetontẽ dicunt. qui ful¬
mine ꝑcussus in eodẽ fluuio deiectꝰ est et
extinctꝰ. Auget᷑ aũt exortu canis liquescen¬
tibus inuibus. et cũ accessione triginta flu¬
minum circa rauennã in adriatĩcũ mare

Expanded text:
et Prienen. Maeander autem vocatus, quod sit et Prienen. Maeander autem vocatus, quod sit flexuosus et nunquam currat rectus. De quoTanus fuit rex Scytharum primus, a quo Tanais fertur fluvius nuncupatus, qui ex Riphaeis silvis veniens, dirimit Europam ab Asia, inter duas mundi partes medius currens, atque in Pontum fluens. 25. Inachus Achaiae amnis, Argolicos irrigans caquem rex Inachus a se nominavit, qui exordium Argivae gentis primus dedit. Ibi et Erymanthus ab Erymantho monte demissus. Padus Italiae fluvius a iugis Alpium fusus ex tribus fontibus oritur; ex quibus uni vocabulum est Padus, qui diffusus in modum stagni amnem sinu digerit; a quo et Padus est nuncupatus. Hic a Graecis Eridanus cognominatus, ab Eridano Solis filio, quem Phaethontem dicunt; qui fulmine percussus in eodem fluvio deiectus est et extinctus. Augetur autem exortu Canis liquescentibus nivibus, et cum accessione triginta fluminum circa Ravennam in Adriaticum mare
Abbreviated transcription (Latin):
sub lybano monte. et diuidit iudeã t ara¬
biam. Qui ꝑ multos circuitus iuxta icri¬
cho in mare mortuũ influit. Eusis causase¬
is montibus fusus cũ pluribus aliis in cusi¬
num se p̾cipitat mare. unde et nuncupa¬
tir. Cignus amnis cilicie e tauro monte
progrediens. miram aquarũ habens suaui¬
tatem. Et quia quicqͥd candidum est cig¬
num gentili lingua siri dicunt. Inde et ãm¬
n huic nomen datũ. qui autunno et esta¬
te quando niues soluunt᷑ tumescit. reliqͥs
anni temporibus tenuis est et quietꝰ. Ilas
Nuinus asiȩ. Pactolus fluuiꝰ asie arenas au¬
reas trahens. De quo uirgilius. Pactolusq
irrigat auro. Quem ꝓ aurato fluore ali¬
ter crisorciã uocant. Ermꝰ fluuiꝰ asie qui
smirneos secat campos. et ipse fluctibꝰ aure¬
iset arenis plenus. aquo et smirna uoca¬
ta est. Mcander amnis asic flexuosus qͥ
recurrentibus ripis inter asiam et ioniã
precipitat᷑ in sinum qui miletũ diuidit

Expanded text:
sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arasub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. Eusis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Eusinum se praecipitat mare; unde et nuncupatur. Cydnus amnis Ciliciae e Tauro monte progrediens, miram aquarum habens suavitatem, et quia quidquid candidum est, 'cydnum gentili lingua Syri dicunt. Unde amni huic nomen datum, quia tumel aestate quando nives solvuntur; reliquis anni temporibus tenuis est, et quietus. 21. Hylas fluvius Asiae. Pactolus fluvius Asiae, arenas aureas trahens. De quo Virgilius: Pactolusque irrigat auro: quem pro aurato fluore alii Chrysorhoam vocant. 22. Hermus fluvius Asiae, qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et arenis plenus, a quo Smyrna vocata est. 23. Maeander amnis Asiae flexuosus, qui, recurrentibus ripis 138 inter Cariam et Ioniam, praecipitatur in sinum qui Miletum dividit
Abbreviated transcription (Latin):
rint. Ex hoc amne quidam cignũ cilitie
fluiium deriuari existimant. Nraxis am¬
nis armeniȩ. qui ab uno monte cũ eufrate
diuersa specie orit᷑ dictus qͦd rapacitate cũ¬
cta ꝓsterint Vnde et cũ alexander cũ t̾us¬
gredi uellet ponte fabricato. tanta in mun¬
dauit. ut pontem dirueret. Hic breuibus
interuallis ab eufratis ortu caput tollit ac¬
deinde caspium fert᷑ in mare. Eluuius sirie
qui uocat᷑ oriens. iuxta antiochie muros
decurrens. quia solis ortu oriens. ñ lonꝗe ab
urbe mare condit᷑ quem de originis suȩ tra¬
ctu orientẽ ueteres latini appellauere Cu¬
ius fluentis ex ipso impetu trigidioribuset ce¬
phiris assidue ibi spirantibꝰ tota ciuitasino¬
mentis pene omĩbus refrigerat᷑. lordanis
iudee fluuius aduobus fontibus nominatꝰ
quorum alter uocat᷑ ior. alter dan. Lis qͥ
procul ase distantibus in unũ aliicũ fedc̃ra¬
tis iordanis deinceps appellatꝰ. Nascit᷑ añt

Expanded text:
rint. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae rint. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. 16. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum Euphrate diversa specie oritur, dictus quod rapacitate cuncta prosternat. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit, ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Eudeinde Caspium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Orontes iuxta Antiochiae muros decurrens, qui a solis ortu oriens non longe ab urbe mari conditur, quem de originis suae tractu Orontem veteres Latine appellavere. Cuius fluentis ex ipso impetu frigidioribus, et zephyris assidue ibi spirantibus tota civitas momentis prope omnibus refrigeratur. Iordanis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem
Abbreviated transcription (Latin):
ta fertilitas interpretat᷑. Mesopotamiã
et enĩ in ginbusdam locis ita irrigat. sic̃ n¬
lus c̃gyptũ. Salustius aũt auctor certissi¬
mus asserit tigrim et cufraten uno fonte ma¬
nare in armenia. qui ꝑ diuersa euntes lon¬
gius diuidunt᷑. spacio medio relicto mul¬
torum milium que tamen terra que ab
ipsis ambit̾ meso potamia dicit᷑ E x quor¬
si fluminibus intelligendũ Iiidus Ruioꝵ
entis qui rubro mnari accipitꝰ. Idaspes fue
medoꝵ rex antiquissimus. exquo anms
orientis nomen accepit. qui nunc idaspis
dicit᷑. De quo lucanus. Quidum sit flumꝰ
persarum. dicit᷑ tamen contra orientẽ &¬
currere Araris fluuiꝰ orientis de quo ou
et assiriam. Bactrus fluinus orientis areq
bactro uocatus fert᷑ aquo et hactriam et int
eoꝵ. Coaspis persarum fluuiꝰ. uocatus cos
lingua quod miram aquę dulcedinem hi¬
beat. adeo ut persici reges quamdii inter
ripas ꝑsidis fluit. sibi ex ẽo pocula uindica¬

Expanded text:
ta fertilitas interpretatur: Mesopotamiam ta fertilitas interpretatur: Mesopotamiam etenim in quibusdam locis ita irrigat sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem auctor certissimus asserit, Tigrin et Euphraten uno fonte manare in Armenia, qui per diversa euntes longius dividuntur spatio medio relicto multorum millium: quae tamen terra, quae ab ipsis ambitur, Mesoisi fluminibus intellegendum. Indus fluvius orientis, qui Rubro mari accipitur. Hystaspes fuit Medorum rex antiquissimus, ex quo amnis orientis nomen accepit, qui nunc Hydaspes dicitur. De quo Lucanus . . . Qui dum sit fluvius Persarum, dicitur tamen contra orientem decurrere. Araris fluvius orientis. De quo Veet Assyriam. Bactrus fluvius orientis a rege Bactro vocatus fertur; a quo et Bactriani et urbs eorum. Choaspis Persarum fluvius, vocatus eorum lingua quod miram aquae dulcedinem habeat, adeo ut Persici reges quamdiu inter ripas
Abbreviated transcription (Latin):
in meridiem uersus excipitꝰ᷑ egr̃pto ubi aqͥ¬
lonis flatibus reꝑcussus. aquis retroluctanti¬
bus intuescit. et mundationẽ egr̃pti facit.
Ganges fluuius est quem phison scã scriptu¬
ra cognominat et exiens de paradẏso ꝑgit
ad indie regiones. Dictus aut̃ phison id est
caterua. quia decem fluminibus magnis sibi
adiũnctis implet᷑ et efficit᷑ unus. Ganges aũt
uocatus a rege gangaro indię. Fert᷑ aũt nili
modo exaltari. et suꝑ orientis terras crũꝑe.
Tigris fluuius mesopotamiȩ de parads so ex¬
oriens. et ꝑgens contra assirios. et post mul¬
tos circuitus in mare mortuũ influens. Uoca¬
tus aũt hoc nomine ꝓpter uelocitatẽ instar
bestiȩ tigridis. nimia ꝑnicitate currentis.
Eufrates fluuiꝰ mesopotamiȩ de paradiso ex¬
oriens. copiosissimus gẽmis. qui ꝑmediã babi¬
loniam influit. Hic afrugibus uel abubor¬
tate nomen accepit. Nam̾ hebraice cufra

Expanded text:
in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquiin meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquilonis flatibus repercussus aquis retro luctantibus intumescit et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso, pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est, caterva; quia quindecim fluminibus magnis sibi adjunctis impletur et efficitur unus. Ganges autem vocatus a Gange rege Indiae; fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigridis nimia pernicitate currentis. Euphrates fluvius Mesopotamiae, de Paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit. Hic a frugibus vel ab ubertate nomen a
Abbreviated transcription (Latin):
Amnis fluuiꝰ est. nemore ac frondibus redimi¬
tus. et exipsa amenitate amnis uocatꝰ. Dcc᷑¬
sus ꝓpriȩ finis cursus. siue aquarũ seu quarũ¬
libet rerum. Riui dicti qͦd deriuent᷑ adir¬
rigandũ. id est ad inducendũ aquas in agris.
Nam irrigare inducere est Gurges ꝓpriẽ
locus al tũs influmine. Puteus est locus defos¬
sus ex quo haurit᷑ aqua. apotatione dictus.
Fons caput est aquȩ nascentis quasi aquas
fundens. Quidam aũt fluuioꝵ ꝓpriis ex
causis nomen acceꝑunt. ex quibus ñ nullino¬
tandi sunt. qui in historiis celebres memoran¬
tur. Gcon fluuiꝰ de paradsso exiẽns. atq uni¬
uersam ehiopiam cingens. uocatus hoc no¬
mine quod incremento suę exundationis
terram egypti irriget. Gc enim grece t̾ram
propter limũ quem trahit. qui efficit fecũ¬
ditatem. Unde et nilus dictus est. quasi ne¬
ania in aaion. Nam antea nilus latine me¬
lo dicebat᷑. Apparet aũt innilide lacu. de qͦ

Expanded text:
Amnis fluvius est nemore ac frondibus redimiAmnis fluvius est nemore ac frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis vocatus. Decursus proprie finis cursus, sive aquarum sit seu quarumlibet rerum. Rivi dicti quod deriventur ad inrigandum, id est ad inducendum aquas in agris; nam inrigare inducere est. Gurges proprie locus altus in flumine. Puteus est locus defossus ex quo hauritur aqua, a potatione dictus. Fons caput est aquae nascentis, quasi aquas fundens. Quidam autem fluviorum propriis ecausis nomina acceperunt. Ex quibus nonnulli notandi sunt, qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens, atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine, quod incremento suae exundationis terram Aegypti irriget. Ge enim terram signipropter limum, quem trahit, qui efficit fecunditatem. Unde et Nilus dictus est, quasi nean y len trahens. Nam antea Nilus Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
liquor fontis est. et dicͣtus latex qͦd in uenis
terrȩ lateat. Gutta est quę stat. stilla quȩ ca
dit. hinc stillicidium quasi stilla cadens. Sti¬
ria enim grecum est. id est gutta. Inde fit di¬
minutiuũ. ut dicamus stilła. Dum aũt stat
aut pendet de tectis uel arboribus. quasi glu¬
tinosa gutta est. Dum ceciderit stilla est. Spu¬
ma dicta ab eo quod spuat᷑ Sordes enĩ st̃ un¬
darum. Unde et mustũ et ea quȩ coquunt᷑
spuma purgant᷑. Hinc et sputum. e  lumi
cursus. aflucndo ꝑpetim dictus. Roprie
autem flumen ipsa aqua. fluuiꝰ cursus aquȩ.
Prior aũt flumen quã fluuiꝰ. id est prior aqͣ
Torrens est aqua ueniens cũ impctu. Dictꝰ
autem torrens quia pluuia crescit. siccita¬
te torrescit id est arescit. de quo pacuuiꝰ. Hlã¬
meo uapore torrens torret. Cui greci abhi¬
eme nomen dederunt. nos ab estãte. Illi a
tempore quo succrescit. nos a tẽpore qͦ siccat᷑.

Expanded text:
liquor fontis est. Et dictus latex, quod in venis liquor fontis est. Et dictus latex, quod in venis terrdit. Hinc stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim Graecum est, id est gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus stilla: dum autem stat, aut pendet de tectis vel arboribus, quasi glutinosa gutta est; dum ceciderit, stilla est. Spuma dicta est ab eo quod spuatur; sordes enim sunt undarum; unde et mustum et ea quae coquuntur spuma purgantur. Hinc et sputum. § 21 De cursus, a fluendo perpetim dictus. Proprie autem flumen ipsa aqua, fluvius cursus aquae. Prius autem flumen quam fluvius, id est prior aqua Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est arescit. De quo Pacuvius13: Flammeo vapore torrens torret. Cui Graeci ab hieme nomen dederunt, nos ab aestate; illi a tempore quo succrescit, nos a tempore quo siccatur.
Abbreviated transcription (Latin):
phureȩ odor grauissimus suꝑuolantes
aues halitu suo necaret. Quã rẽ augu¬
stus cesar intelligens. deiectis siluis. expe¬
stilentibus amõena reddidit loca. Lacꝰ
autem idem et stagnum: ubi ĩmensa
aqua conuenit. Nam dictum est stagnum
ab eo quod illic aqua stet. nec decurrat:
aquarum impenetrabilis. siue speluncȩ
aquarum latentium. E quibus fontes et flu¬
mina ꝓcedunt. uel quȩ occulte subter cunt.
unde et abyssus dictas. Nam om̃s aquȩ siue
torrentes ꝑ occultas uenas ad matricẽ abys¬
sum reuertuntur. Fluctus dicti quod flati¬
bus fiant. Uentoꝵ enim impulsu agitatȩ a
quȩ fluctuant. A qua est statiua. et sine mo¬
tu equalis Vnda uero eminens liquor est.
qui semꝑ in motu est. Lucretius. Aerias un¬
das id est motus. et corpus illud qͦd refluctu¬
at. Nam nec unda ꝑse aqua est. sed aqua in
motu quodam et agitatione. quasi abeun¬
do et redcundo unda uocata est. Latex ꝓpͥe

Expanded text:
phureae fetor gravissimus supervolantes phureae fetor gravissimus supervolantes aves halitu suo necaret. Quam rem Augustus Caesar intelligens, dejectis silvis, ex pestilentibus amoena reddidit loca. 9. Lacus autem, idem et stagnum, ubi immensa aqua convenit; nam dictum est stagnum ab eo quod illic aqua stet, nec decurrat. sus, profunditas aquarum impenetrabilis: sive speluncae aquarum latentium, e quibus fontes et flumina procedunt; vel quae occulte subter erunt, unde et Abyssus dictus. Nam omnes aquae, sive torrentes per occultas venas ad matricem abyssum revertuntur. 2. Fluctus dicti, quod flatibus fiant. Ventorum enim impulsu agitatae 132 aquae fluctuant. Aqua est stativa, et sine motu aequalis. 3. Unda vero, eminens liquor, qui semper in motu est. Lucretius: Aerias undas, id est, motus, et corpus illud quod refluctuat. Nam nec unda per se aqua est, sed aqua in motu quodam et agitatione, quasi ab eundo, et redeundo unda vocata. 4. Latex, proprie
Abbreviated transcription (Latin):
condidit. Est aũt in uidea omĩbus lacis
salubrior. et ad sanitatem corpoꝵ quodã¬
modo efficatior circuit stadia. Genesar la¬
cus amplissimus in iudea longitudine
centum quadraginta extendit᷑ stadiis.
latitudine quadraginta diffundit᷑ Cris¬
pantibus aquis auram ñ uentis sed de se
ipso sibi excreans. Unde et genesar dicitur
greco uocabulo quasi generans sibi aurã.
Deniq ꝑ diffusiora spacia lacus frequen¬
tibus auris spirantibus agitat᷑. Vnde et
prrior haustus ciꝰ et ad potandũ dulcis
t habilis. Benacus lacus italie in uene¬
cia de quo fluuiꝰ nascit᷑ mintiꝰ qui lacus
magnitudine sui tempestates imitatur
marinas. Lucrmnus et auernius lacꝰ cam¬
paniȩ sunt. Lucrinus aũt dictꝰ qͥa olĩ
propter copiam pisciũ uectigalia mag¬
na prestabat. Auernus aũt lacus uoca¬
tus qͥd aues ibi suꝑuolare ñ possent. Ni
antea siluarum densitate sic ãbiebat᷑.
ut exalantes in de ꝑ angustias aquȩ sul¬

Expanded text:
condidit. Est autem in Iudaea omnibus lacis condidit. Est autem in Iudaea omnibus lacis salubrior, et ad sanitatem corporum quodammodo efficacior. Circuit stadia . . . Genesar lacus amplissimus in Iudaea longitudine centum quadraginta extenditur stadiis, latitudine quadraginta diffunditur, crispantibus aquis, auram non ventis, sed de se ipso sibi excreans. Unde et Genesar dicitur Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram; denique per diffusiora spatia lacus frequentibus auris spirantibus agitatur; unde et purior haustus eius, et ad potandum dulcis et habilis. Benacus lacus Italiae in Venetia, de quo fluvius nascitur Mincius; qui lacus magnitudine sui tempestates imitatur marinas. Lucrinus et Avernus lacus Campaniae sunt. Lucrinus autem dictus quia olim propter copiam piscium vectigalia magna praestabat. Avernus autem lacus vocatus quod aves ibi supervolare non possent; nam antea silvarum densitate sic ambiebatur, ut exhalantis inde per angustias aquae sul
Abbreviated transcription (Latin):
Nam neq pisces habet᷑. neq assuetas acd
et lȩtas mergendi usu patitꝰ aues. sed et
quȩcũq uiuentia mergenda tẽptaueris.
quacũq arte dimersa statĩ resiliunt. et
quamuis uchementer illisa. confestim excu¬
quntur. Sed neq uentis mouet᷑ resistente
airbinibus bitumine. quo aqua omĩs stag.¬
natur. neq nauigationis paciens est. quĩa
omĩa uita carentia in ꝑfundum mergunt᷑.
nec materiam ullam sustinet. nisi quȩ bi¬
tumine illustrat᷑. Lucernam accensã fert̃
supernatare. extincto demergi lumine.hoc.
e mare salinarum dicit᷑. siuc lacus asfalti.
id est bituminis. et est in iudea inter hieri¬
cho et edaran. Longitudo eiꝰ usq ad doros
arabie dirigit᷑ stadiis septingentis occogin¬
ta lacitudo stadiis centum quinquagm̃¬
ta. usq ad uicina sodomoꝵ. Lacus tyberi¬
adis ab oppido tyberiadi uocatus. qͦd qͦn¬
dam herodes in honorem tyberii cesaris

Expanded text:
Nam neque pisces habet neque adsuetas aquis Nam neque pisces habet neque adsuetas aquis et laetas mergendi usu patitur aves, sed et quaecumque viventia mergenda temtaveris, quacumque arte demersa statim resiliunt, et quamvis vehementer inlisa confestim excutiuntur; sed neque ventis movetur resistente turbinibus bitumine, quo aqua omnis stagnatur, neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia in profundum merguntur, nec materiam ullam sustinet, nisi quae bitumine inlustratur. Lucernam accensam ferunt supernatare, extincto demergi lumine. Hoc et mare Salinarum dicitur, sive lacus Asphalti, id est bituminis; et est in Iudaea inter Iericho et Zoaran. Longitudo eius usque ad Zoaras Arabiae dirigitur stadiis septingentis octuaginta; latitudo stadiis centum quinquaginta usque ad viciniam Sodomorum. Lacus Tiberiadis ab oppido Tiberiade vocatus, quod quondam Herodes in honorem Tiberii Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
sus accipiat. Sirtes sunt arenosa in mar
loca. Sirtes aut̃ salustius a tractu uocar
dicit. quod omĩa ad se trahant. et apꝓpin¬
quanti uadoso mari hereant. Heȩ aũt ad
mare egyptium uicinȩ st̃. et pariter add¬
miscentur Vada uero sunt ꝑ quȩ inma¬
ri uel in fluminibus homines uel amina¬
lia pedibus uadunt. Quȩ uirgilius bit¬
uia appellat. greci bracea.¬
unt autcm et quedam
maria quȩ ñ miscentur occeam flu¬
ctibus. aut mari magno. et dicunt᷑ lacꝰ
et stagna. Lacus est receptaculũ in quo a¬
qua retinetur. nec miscet᷑ fluctibus. ot
lacus asfalti. ut lacus benacus. et larius it
ceteri quos greci limen. id est stagnos uo¬
cant. Nam fontes labunt᷑ in fluuũs flu¬
mina infreta discurrunt. lacus stat in lo¬
co nec ꝓflint. et dictus lacus quasi aquę
locus. Lacus asfalti idem et mare mortu¬
um uocatum. ꝓpter qͦd nichil gignt ui¬
uum. nichil recipit ex genere uiuentiũ.

Expanded text:
sus accipiat. 6. Syrtes autem sunt arenosa in mari sus accipiat. 6. Syrtes autem sunt arenosa in mari loca. Syrtes autem Sallustius a tractu vocari dicit, quod omnia ad se trahant, et appropinquanti vadoso mari haereant. Hae autem ad mare Aegyptium vicinae sunt, et pariter admiscentur. Vada vero sunt, per quae in mari, vel in fluminibus homines, vel animalia pedibus vadunt; quae Virgilius brevia appellat, Graeci unt autem et quaedam maria quae non miscuntur Oceani fluctibus aut mari Magno, et dicuntur lacus et stagna. Lacus est receptaculum in quo aqua retinetur nec miscetur fluctibus, ut lacus Asphalti, ut lacus Benacus et Larius, et ceteri quos Graeci λίμναι, id est stagnos, vocant. Nam fontes labuntur in fluviis; flumina in freta discurrunt; lacus stat in loco nec profluit. Et dictus lacus quasi aquae locus. Lacus Asphalti idem et mare Mortuum vocatum propter quod nihil gignit vivum, nihil recipit ex genere viventium.
Abbreviated transcription (Latin):
Fretum siciliȩ quod regium dicit᷑ salustiꝰ
tali ex causa uocari scrĩpsit dicens. Italiȩ
olim siciliam coniunctam fuisse. et dũ esset
una tellus mediũ spaciũ aut ꝑ humilitatẽ
abruptum est aquis. aut ꝑ angustuã ses¬
sum. et inde regiũ nominatũ. quia grat
abruptum hõc nomine nuncupat᷑. Estar¬
tem artissimum. triũ miliũ spacio siciliam
ab italia diuidens. fibulosis in fame monssꝰ¬
cuius hinc inde scilla et caribdis ostenat᷑
Scillam accolȩ saxum mari ĩminens appe¬
lant. simile celebratȩ formȩ ꝓcul uidenibꝰ
unde et monstruosam speciem fabulȩ illids¬
derunt. quasi formam hominis. capitibus
succinctam caninis. quia collisi ibi fluctꝰ
latratus uident᷑ exprimere. Caribdisdit
quod gurgitibus occultis naues absorbet
Est aut mare uerticosum. et inde ibi lan¬
ata naufragia ꝓfundo ĩmergunt. Ter au¬
tem in dic erigit fluctus. et ter absorbe N
accipit aquas ut uomat. uomit ut rur¬

Expanded text:
Fretum Sicilie, quod Regium dicitur, Sallustius Fretum Sicilie, quod Regium dicitur, Sallustius tali ex causa vocari scripsit, dicens Italie olim Siciliam coniunctam fuisse, et dum esset una tellus, medium spatium aut per humilitatem obrutum est aquis aut per angustiam scissum, et inde Regium nominatum, quia grece abrutum hoc nomine nuncupatur. Est autem artissimum III milium spatio, Siciliam ab Italia dividens fquibus hinc inde Scylla et Charybdis ostenditur. 4. Scyllam, accolae saxum mari imminens appellant simile celebratae formae procul visentibus. Unde et monstrosam speciem fabulae illi dederunt, quasi formam hominis capitibus succinctam caninis, quia collisi ibi fluctus latratus videntur exprimere. 5. Charybdis dicta quod gurgitibus occultis naves absorbeat. Est enim mare verticosum, et inde ibi laniata naufragia profundo emergunt. 129 Ter autem in die erigit fluctus, et ter absorbet; nam accipit aquas, ut vomat; vomit, ut rur
Abbreviated transcription (Latin):
minium acutissimũ excernit᷑. et alii colo¬
res. quibus pictura uariatꝰ Ergo cũ terra
hanc habeat naturam. fluctibus subinde di¬
luit᷑. et quicqͥd adhesum est in colorẽ cadit.
obhoc cciam in iis litoribus gẽme rubre in¬
ucniunt᷑. Lapillus enim ciꝰmodi humo in¬
uolutus cum inter arenas actritus est. et t̾rȩ
colorem habet et maris. Hoc mare in duos
sinus scindit᷑. Eix iis qui ab oriente est ꝑsicus
appellat᷑. quia oram illiꝰ ꝑsȩ inhabitant Al¬
ter uero arabicus dicit᷑ qͦd sit circa arabiã.
mase Nam aestus st maris accessus uel re¬
cessus. id est inquictudo Unde et estuaria ꝑ
quȩ mare uicissim tã accedit quã recedit.
Frctum aũt appellatum. quia ibi semper
mare ferueat. Nam fretum est et angustũ
et quasi feruens mare. ab undarũ feruore
nominatum. ut gaditanum uel siculum.
Nam freta dicta uarro ait quasi feruida.¬
id est feruentia. et motũ feruoris habentia.

Expanded text:
minium acutissimum excernitur, et alii colominium acutissimum excernitur, et alii colores quibus pictura variatur. Ergo cum terra hanc habeat naturam, fluctibus subinde diluitur, et quidquid adesum est, in colorem cadit. Ob hoc etiam in his litoribus gemmae rubrae inveniuntur. Lapillus enim eiusmodi humo involutus cum inter arenas attritus est, et terrae colorem habet et maris. Hoc mare in duos sinus scinditur. Ex his, qui ab oriente est, Persicus appellatur, quia ora illius Persae inhabitant. Alter vero Arabicus dicitur, quod sit circa Arabiam. mare. Nam aestus est maris accessus vel recessus, id est inquietudo; unde et aestuaria, per qua mare vicissim tam accedit quam recedit. Fretum autem appellatum quod ibi semper mare ferveat; nam fretum est angustum et quasi fervens mare, ab undarum fervore nominatum, ut Gaditanum vel Siculum; nam freta dicta Varroid est ferventia, et motum fervoris habentia.
Abbreviated transcription (Latin):
liberatus est. Elles aũt soror eiꝰ ꝑpessa nau¬
fragium decidit in mare. et mortua elles¬
ponto mari nomen dedit. ab ordine Nlucuti
propontidis. Nam dictũ ꝓpontũ. qͥa pontũ
preuenit. Idem et a transitu uel angustis me¬
atibus boum. bosforus qł gyptius aũt pela¬
gus asic datur. Gallicus curope. Affricus li¬
bie. His ut queq ꝓxima sunt uenerunt in par¬
tes. Pelagus aũt est latitudo maris. sine lito¬
est a latitudine dictus. Unde et plagia. eoqͦd
inus dicuntur maiores recessus maris.
ot in mari magno ionius. in occeano
caspius. indicus. pcrũcus. arabicus. qui et ma¬
re rubrum. qui occeano asscribit᷑. N ubrũ
autem mare uocatum. eo quod sit roseis un¬
dis infectum. Non tamen talcm naturam
habet qualem idetur ostendere. sed uicunis
litoribus uitiatur gurges atq inficit᷑ quia
om̃is terra quę circũstat pelago rubra est.
et sangumeo colori proxima. Ideoq inde

Expanded text:
liberatus est. Helles autem soror ejus perpessa nauliberatus est. Helles autem soror ejus perpessa naufragium decidit in mari, et mortua Hellesponto mari dedit nomen. 9. Ab ordine fluenti, Propontis: nam dicta Propontis, quia pontum praevenit. Item et a transitu, vel angustis meatibus boum, Bosphorus. Aegyptium autem pelagus Asibyae: his ut quaeque proxima sunt, venerunt in partes. Pelagus autem est latitudo maris sine litoest a latitudine, dictus; unde et plagia, eo quoinibus maris. Sinus dicuntur maiores recessus maris, ut in mari Magno Ionius, in Oceano Caspius, Indicus, Persicus, Arabicus, qui et mare Rubrum, qui Oceano adscribitur. Rubrum autem mare vocatum eo quod sit roseis undis infectum; non tamen talem naturam habet qualem videtur ostendere, sed vicinis litoribus vitiatur gurges atque inficitur; quia omnis terra, quae circumstat pelago, rubra est et sanguineo colori proxima. Ideoque inde
Abbreviated transcription (Latin):
li ut superum et inferum. quod sit oriens su¬
perior. occidens inferior. Est aũt tuscũ et adri¬
aticum. Amemoria regis ut ioniũ. Io qͥppe
rex fuit grecie. unde iones. athenienses. Hoc
mare et tirrenum dictũ. siue quod tusciam
alluit. id est tirreniam. siue a tirrens nau¬
tis qui se in hoc mare p̃cipitauert̃. Et scien¬
dum ionium sinum esse ĩmensũ. ab ionia us¬
q ad siciliam. et huiꝰ partes esse adriaticum.
achaicum et epiroticum. Amoribus acco¬
larum. cusinus. ascemisattea appellatꝰ Aca¬
sibus hominum qui ceciderunt in mare. et
ellespontum. icarium. mirteum. Nã mir¬
teum mare dictum est amirtili lapsu. qͦd¬
illic ab enomao precipitatus sit. Hicariꝰ ue¬
ro cretensis ut fabulȩ ferunt altiora petens.
pennis solis calore solutis mari in quo ceci¬
dit nomen imposuit. Frixus quoq cũ elle
sorore sua fugiens insidias nouercales. c̃scen¬
dit nauem. signum arietis habentem. qua

Expanded text:
li, ut Superum et Inferum; quod sit oriens suli, ut Superum et Inferum; quod sit oriens superior, occidens inferior; est autem Tuscum et Adriaticum. A memoria regis, ut Ionium. Io quippe rex fuit Graeciae, unde et Iones Athenienses. Hoc mare et Tyrrhenum dictum, sive quod Tusciam adluit, id est Tyrrheniam, sive a Tyrrhenis nautis, qui se in hoc mare praecipitaverunt. Et sciendum Ionium sinum esse inmensum, ab Ionia usque ad Siciliam, et huius partes esse Adriaticum, Achaicum et Epiroticum. A moribus accolarum Euxinus, Axenus ante appellatus. A casibus hominum qui deciderunt in mare, ut Hellespontum, Icarium, Myrteum. Nam Myrteum mare dictum a Millic ab Oenomao praecipitatus sit. Icarus vero Cretensis, ut fabulae ferunt, altiora petens, pennis solis calore solutis, mari, in quo cecidit, nomen imposuit. Phrixus quoque cum Helle sorore sua fugiens insidias novercales, conscendit navem signum arietis habentem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
bulosũq: et breuius. Unde et ponticũ uoca¬
tum quod sit breuiꝰ. atq eo preter focas et tin¬
nos atq delfinos alias beluas maiores ñ pati¬
tur. Sicut aũt terra dũ una sit ꝓdiuersis lo¬
cis uariis appellat᷑ uocabulis ita et ꝓregioni¬
bus hoc mare magnũ diuersis nominibꝰ nun¬
cupat᷑. Nam iberĩcũ et asiaticũ. aꝓuinciis dic¬
tum. Ab insulis balcaricum. siculũ. creticum.
cipricum. ȩgeum. carpatiũ. Nam inter te¬
nedum et chium. saxum est ĩmane potiꝰ quã
insula. quod uisentibus ꝓcul caprȩ simile cre¬
ditur. quam greci ega nuncupant. Unde
et egrũ mare est dictũ. Sic et carpatiũ mare.
inter egyptũ et rodum. ab insula carpato
illic posita. Agentibus. gallicũ. ausoniũ. dal¬
maticum. libusticum. Ab oppidis. argolicum
corinthium. tirium. adriaticum. Nã adria
quedam ciuitas illirico mari ꝓxima fuit. quȩ
adriatico mari nomen dedit. Apositione cę¬

Expanded text:
bulosumque, et brevius est, unde, et Ponticum vocabulosumque, et brevius est, unde, et Ponticum vocatur, quod sit brevius, atque praeter phocas, et thynnos, atque delphinos, alias belluas majores non patitur. 5. Sicut autem terra, dum una sit, pro diversis locis variis appellatur vocabulis, ita et pro regionibus hoc mare magnum diversis nominibus nuncupatur: nam Ibericum et Asiaticum a provinciis dictum: ab insulis, Balearicum, Siculum, Creticum, Cyprium, Aegeum, Carpathium: 126 nam inter Tenedum, et Chium, saxum est in mari potius quam insula, quod visentibus procul caprae simile creditur, quam αἷγα nuncupant, unde, et Aegeum inter Aegyptum et Rhodum ab insula Carpato illic posita. A gentibus Gallicum, Ausonium, Dalmatium, Ligusticum. Ab oppidis Argolicum, Corinthium, Tyrium, Adriaticum. Nam Adria quaedam civitas Illyrico mari proxima fuit, quae Adriatico mari nomen dedit. A positione cae
Abbreviated transcription (Latin):
ius primȩ partis sinus qui in hispaniis per¬
funditur ibericus et balearicus appellat᷑.
Deinde gallicus. qui narbonensem ꝓuin¬
ciam alluit. Mox ligusticꝰ. qui uixta genu¬
am urbem est ꝓximus. Fost hȩc tirrenꝰ qui
italiam attingit. quẽ greci ioniũ. itali in¬
ftrũ uocant. Inde siculus. qui asicilia usq
ad cretam uadit. Deinde creticus. qui in
pamphiliam et egrptũ ꝑtendit. Inde elles¬
pontus. qui inseꝑtentrionẽ retorquens. an
fractibus magnis iuxta grecias et illiricũ
in angustias septem stadioꝵ stringit᷑ quo
xerres ponte nauibus facto in greciã cõme¬
auit Ibi est abidos in de diffusus. et ore pa¬
tenti rursus stringit᷑ et facit ꝓpontidẽ. Qͥ
mox in quingentos passus coartat. fitq bos¬
forus et trachius. quo darius copias trans¬
portauit. Inde ponticus sinus ãplissimꝰ.
a tergo meotidis paludis. Quod mare ex
multitudine fluminũ dulciꝰ quã cetera. ne¬

Expanded text:
ius primae partis sinus, qui in Hispaniis perius primae partis sinus, qui in Hispaniis perfunditur, Ibericus et Balearicus appellatur. Deinde Gallicus, qui Narbonensem provinciam adluit. Mox Ligusticus, qui iuxta Genuam urbem est proximus. Post haec Tyrrhenus, qui Italiam adtingit; quem Graeci Ionium, Itali Inferum vocant. Inde Siculus, qui a Sicilia usque ad Cretam vadit. Deinde Creticus, qui in Pamphyliam et Aegyptum pertendit. Deinde Hellespontus, qui in septentrionem refractibus magnis juxta Graecias, et Illyricum in angustias septem stadiorum stringitur, quo Xerxes, ponte navibus facto, in Graeciam commeavit, ibi est Abydos. Inde diffusus aequore patente, rursus stringitur, et facit Propontidem, qui mox in quingentos passus coarctatur, fitque Bosphorus Thracius, quo Darius copias transportavit. 4. Inde Ponticus sinus amplissimus a tergo Maeotidis paludis, quod mare ex multitudine fluminum dulcius quam caetera, ne
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ co quod otius currat. Item quia ut celũ
cu pureo colore nitet occanus quasi ciane¬
us. Iste est qui oras terrarum amplectit᷑.
ailternisq estibus accedit atq recedit. Res¬
pirantibus enim in ꝑfundũ uentis aut re¬
uounit maria aut absorbet. Quiq apri¬
mis regionibiis diuersa uocabula sũpsit.
ot gaslicus. germanicus. scithicus. caspius.
prcanis. achlanticiis. gaditanus. Nã ga¬
ditanum fretum agadibus dictũ. ubi pri¬
mum ab oceano maris magni limen aꝑi¬
tur. Unde et hercules cum gadibus ꝑuenis¬
set colũnas ibi posuit. sperans illic esse orbis
cerrarum finem. It e edrerranto ma
Lare magnum est quod ab
bccasi ex occano fluit. et in meridiem
uergit. deinde ad septentrionem tendit.
Quod inde magnum appellat᷑. quia cete¬
ra maria in comparatione eiꝰ minora st̃.
lllud est et mediterraneũ. quia ꝑ mediã
terram usq ad oceidentem ꝑfundit᷑. curo¬
pam et affricam asiamq disterminans. Cu¬

Expanded text:
te, eo quod ocius currat. Item quia ut caelum te, eo quod ocius currat. Item quia ut caelum purpureo colore nitet: Oceanus, quasi cyaneos. Iste est, qui oras terrarum amplectitur, alternisque aestibus accedit atque recedit. Respirantibus enim in profundum ventis, aut removet maria, aut mis regionibus diversa vocabula sumpsit: ut Gallicus, Germanicus, Scythicus, Caspius, Hyrcanus, Athlanticus, Gaditanus. Nam Gaditanum fretum a Gadibus dictum, ubi primum ab Oceano maris Magni limen aperitur; unde et Hercules cum Gadibus pervenisset, columnas ibi posuit, sperans illic esse orbis terrarum finem. § 16 De mediterraneo mari. Mare Magnum est quod ab occasu ex Oceano fluit et in meridiem vergit, deinde ad septentrionem tendit; quod inde magnum appellatur quia cetera maria in conparatione eius minora sunt. Iste est et Mediterraneus, quia per mediam terram usque ad orientem perfunditur, Europam et Africam Asiamque disterminans. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
are est aquarũ generalis collectio Om¬
nis enim congregatio aquarũ siue
salsȩ sint siue dulces abusiue maria nuncu
mare appellatum coqͦd aquȩ cius amare
sint. Equor aũt uocatum. quia equaliter
sursum est. Et quãuis aquę fluctuantes ue¬
lut montes erigantur. sedatis rursus tempe¬
statibus adequant᷑ Altitudo enim maris
diuersa est indiscreta tamen dorsi eiꝰ equali¬
tas. Ideo aũt mare incrementũ ñ caꝑe. cũ
omnia flumina et om̃s fontes recipiat. hec
causa est. Partim quod influentes undas ip¬
sa magnitudo eiꝰ ñ senciat. demde qͦd ama¬
ra aqua dulce fluentũ consumat. uel qͦd
ipse nubes multũ aquarũ ad setrahant. si¬
ue qͦd illas partim auferant uenti. partĩ
sol exsiccet. postremũ quod ꝑ occulta q̃dam
terrę foramina ꝑcolatę. et ad caput amniũ
fontesq reuolutȩ recurrant. Maris aũt cer¬
tum ñ esse colorẽ s: ꝓ qͣlitate uentoꝵ muta¬
culi modũ ambiat orbem. siue acelcrita¬

Expanded text:
are est aquarum generalis collectio. Omnis enim congregatio aquarum, sive salsae sint sive dulces, abusive maria nuncupmare appellatum eo quod aquae eius amarae sint. Aequor autem vocatum quia aequaliter sursum est; et quamvis aquae fluctuantes velut montes erigantur, sedatis rursus tempestatibus adaequantur. Altitudo enim maris diversa est, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina, omnes fontes recipiat, haec causa est: partim quod influentes undas ipsa magnitudo eius non sentiat: deinde, quod amara aqua dulce fluentum consumat; vel quod ipsae nubes multum aquarum ad se attrahant; sive quod illum partim auferant venti, partim sol exsiccet; postremum, quod per occulta quaedam terrae foramina percolatus, et ad caput amnium fontesque revolutus recurrat. Maris autem certum non esse colorem, sed pro qualitate ventorum mutaculi modum ambiat orbem. Sive a celerita
Abbreviated transcription (Latin):
sccuritatis dedisse canes quos onũ suarum
uigilantissimos custodes habebant. Tunc lu¬
pi adempta om̃i formidine. omne qͦd in gre¬
gibus illis erat ñ ꝑ sacietate tantũ. uerũ eti xxxi¬
am ꝓ libidme lacerauerunt. Philippũ qͦq
principes popłi postulare. quod faciliꝰ possit

Expanded text:
securitatis dedisse canes quos ouium suarum securitatis dedisse canes quos ouium suarum uigilantissimos custodes habebant, tunc lupi adempta omni formidine omne, quod in gregibus illis erat, non pro sacietate tantum uerum pro libidine lacerauerunt, Philippum quoque principes populi postulare quo facil
Abbreviated transcription (Latin):
cquum constat esse uelocissimũ. A a mores
et apud oratium mus loquit᷑ muri. et mu¬
stela uulpecule. ut ꝑ narrationem fictam
ad id quod ag̾it᷑ ucrax significatio referat᷑.
unde et isopi tales sunt fabulȩ ad moꝵ fi¬
nem relatesuel sicut in libro iudicũ. ligna
sibi regem requirunt . et loquunt᷑ ad õseđim
et ad ficum et ad uitem et ad rubũ. qͦd to¬
tum utiq ad mores fingitꝰ. ut adrem quȩ
intendit᷑. ficta quidem narratione sed uera¬
ci significatione ueniat Sed et demostenes
orator fabula usus est aduersus philippum.
qui cum ab atheniensibus postularet ut si¬
bi decem oratores darent᷑ et discederet. fin¬
xit ille hanc fabulã qua dissua deret dicenᷤ.
lupos aliquando pastoribus quoꝵ diligenti¬
am deciꝑe uoluissent. suasisse ut in amici¬
ciam conuenirent. ea tamen conditione
ut si canes in quibus erat eoꝵ iuirgiũ uire
illis traderent᷑. annuisse pastorei et in spẽ

Expanded text:
equum constat esse velocissimum. 72 6. Ad mores, equum constat esse velocissimum. 72 6. Ad mores, ut apud Horatium mus loquitstela uulpecule, ut post narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudicum ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oliuam et ad ficum et ad uitem et ad rubum, quod totum utique ad mores fingitur, ut ad rem, que intenditur, ficta quidem narratione sed ueraci significatione ueniatur. Sic et Demosthenes orator fabula usus est aduersus Philippum qui, cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur et discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupum aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere uoluisset, suasisse ut in amiciciam conuenirent ea tamen condicione ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur, annuisse pastores et in spem
Abbreviated transcription (Latin):
Montes petre. flumina. Libistice aũt dum
hominum cum bestuis aut bestiarũ cũ ho
minibus fingunt᷑ uocis esse cõmerciũ. Fa¬
bulas pocte q̃uasdã delectandi causa fuxe¬
runt. quasdam ad naturã rerũ. non nullas
ad mores hominũ interpretati st̃. Delectan¬
di causa fictas: ut cas quas uulgo dicunt. uel
quales plautus et terentius cõposuerunt.
Ad naturam rerum fabulas fingunt. et uul¬
canus claudus. quia ꝑ naturã nunquã rec¬
tus ẽ. ignis. ut illa triformis bestia. Prima
leo postrema dracho media ipsa chimera. ẽ.¬
id est caprea. Etates hominũ ꝑ eã uolen¬
tes distinguere quarum feror et horrens pͥ¬
ma adolẽscentia ut leo. Dimidiũ uitȩ tem¬
pus lucidissimum ut caprea eo qͦd acutissi¬
me uideat. Tum fit senectꝰ casibus inflexis¬
ut dracho. Sic et ippocentauri fabulã esse
confictam idest hominem equo mixtũ ad
exprimendam humanę uitȩ udocitatẽ. qͥa

Expanded text:
montes, petrae, flumina. Libysticae autem, dum montes, petrae, flumina. Libysticae autem, dum hominum cum bestiis, aut bestiarum cum hominibus fingitur vocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturam rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas, ut eas quas vulgo dicunt, vel quales Plautus et terentius composuerunt. Ad naturas rerum fabulas fingunt; ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis; ut illa triformis bestia, prima leo, postrema dracid est, caprea, aetates hominum per eam volentes distinguere, quarum ferox et horrens prima adolescentia, ut leo, dimidium vitae tempus lucidissimum, ut caprea, eo quod acutissime videat, tum fit senectus casibus inflexis, draco. 5. Sic et Hippocentauri fabulam esse confictam, id est, hominem equo mistum, ad exprimendam humanae vitae velocitatem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
noressCentones apud grãmaticos uocari solent
qui de carminibus homeri seu uirgilii ad ꝓpͥa
opera more centenario ex multis hinc inde
compositis in unũ sarciunt corpus ad facultatẽ
cuiusq materie. Deniq ꝓba uxor adel fi cento¬
nem ex uirgilio de fabrica mundi et exangłus
plenissime expressit. Materia cõposita scđm
uersus. et uersibus scđ̃m materiã concinnatis.
Sic quoq et quidam põponius ex eodẽ poeta
inter cetera stili si otia. titirũ in xp̃i honorẽ
cõposuit similiter et eneidos. Ci ula
abulas poetę afando nominauert̃. qͥa
non sunt res facte sed tantũ loquendo
ficcẽ. quȩ ideo sunt inductȩ ut fictoꝵ mutoꝵq
animalium inter se colloquio imago quedã
apud frigias inhac re polluit.¶ Sunt aũt fabu¬
lȩ aut hĩsopie aut libistice¶ Hisopiẽ st̃ cũ am¬
malia muta inter se sermocinasse fingunt᷑.
ul qui animã ñ habent. ut urbes. arbores.

Expanded text:
nores. Centones apud Grammaticos vocari solent, nores. Centones apud Grammaticos vocari solent, qui de carminibus Homeri seu Vergilii ad propria opera more centonario ex multis hinc inde conpositis in unum sarciunt corpus, ad facultatem cuiusque materiae. Denique Proba, uxor Adelphi, centonem ex Vergilio de Fabrica mundi et Evangeliis plenissime expressit, materia conposita secundum versus, et versibus secundum materiam concinnatis. Sic quoque et quidam Pomponius ex eodem poeta inter cetera stili sui otia Tityrum in Christi honorem conposuit: similiter et de Aeneidos. De fabula . Fabulas poetae a fando nominaverunt, quia non sunt res factae, sed tantum loquendo fictae. Quae ideo sunt inductae, ut fictorum mutorum animalium inter se conloquio imago quaedamapud Phrygas in hac re polluit. Sunt autem fabulae aut Aesopicae, aut Libysticae. Aesopicae sunt, cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur, vel quae animam non habent, ut urbes, arbores,
Abbreviated transcription (Latin):
cus. Adhibebantur aũt funeribus atq lam̃¬
tis. similiter et nunc ¶Epitaphiũ grece. la¬
tine supra tumulum. Est enim ticulus mor¬
tuoꝵ. qui indormitione eoꝵ fit qui iã defun¬
cti sunt. Scribitur enim ibi. uita. mores. et
itas eoꝵ ¶ Poesis dicit᷑ greco nomine opus mul¬
toꝵ libroꝵ. Poema unius.Idilion paucoꝵ u̾
suum. Disticon duoꝵ. Monasticon umꝰ ¶ Foi¬
gramina.ẽ. titulus quod in latinũ suꝑscrip¬
tio interpretat᷑. Epi enĩ. suꝑ. grãma littera
uel inscriptio dicitꝰ / Epodon in poemate clau¬
sula breuis est. Dictũ aũt epodon quod acci¬
nat᷑ ad speciem elegiaci. ubi p̾misso ino lon¬
giore alter breuior componit᷑. atq in singu¬
lis quibusq maioribus sequentes minores qͦsi
clausulȩ recinunt. Clausulas aũt lirici appel¬
lant quasi precisos uersus integris subiectos. ut
talium. sic et deinceps alterni quibus aliqua
pars deest et ipsi precedentibus similes sed mi¬

Expanded text:
cus. Adhibebantur autem funeribus atque lamecus. Adhibebantur autem funeribus atque lamentis: similiter et nunc. Epitaphium Graece, Latine supra tumulum. Est enim titulus mortuorum, qui in dormitione eorum fit, qui iam defuncti sunt. Scribitur enim ibi vita, mores et aetas eorum. Poesis dicitur Graeco nomine opus multorum librorum, poema unius, idyllion paucorum versuum, distichon duorum, monostichon unius. Epigramma est titulus, quod in Latinum superscriptio interpretatur; ἐπί enim super, γράμμα littera vel scriptio dicitur. Epodon in poemate clausula brevis est. Dictum autem epodon, quod adcinatur ad speciem elegiaci, ubi praemisso uno longiore, alter brevior conponitur, atque in singulis quibusque maioribus sequentes minores quasi clausulae recinunt. Clausulas autem lyrici appellant quasi praecisos versus integris subiectos, ut talium; sic et deinceps alterni, quibus aliqua pars deest, et ipsi praecedentibus similes, sed mi