comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sorore cpsaris. Iuliuis aitem cesar ab iulo aeneȩ originom ducit ut confirrut pse utgiluis¬
dicit ouidius quia cũ caput cius delatũ adripam mordere uoluisset: est conuersus inlapidem.
oea grarius ebrus. Oc agrius fluuius est pater orfei: de quo ebrus nascitur: unde eum
appellauit ocagruu. at ñ crrene : deest territa est qđ ex sequentib: datur intellegi. pacem¬
petens bene ficiũ. beniuolentiam. Faciles napeas ex orabiles nimphas. ad ignoscendũ pa¬
ratas. gane sciendũ easdẽ eẽ napeas quae & driades sunt. nã supra ait chorus & qualis dri¬
acdũ. Intacta ceruice. in domita. et dicit animaliũ sacrificiũ et̃ faciendũ. ut non tantum
tũ adplecandũ numina pertimebant. notandũ sane quia ex hoc euentu illa ars in uen¬
ta est quam supra memorauit. Et melior facta ꝑ industriam stridere apes utero & .r.

Expanded text:
sorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem ducit, ut confirmat ipse Vergilisorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem ducit, ut confirmat ipse Vergilidicit Ovidius, quia cum caput eius delatum ad ripam serpens mordere voluisset, est conversus in lapidem. Ad v. 523 oeagrius hebrus Oeagrus fluvius est, pater Orphei, de quo Hebrus nascitur, unde eum appellavit Oeagrium. Ad v. 529 at non cyrene deest 'territa est', quod ex sequentibus datur intellegi. epacem beneficium, benivolentiam. faciles napaeas exorabiles nymphas, ad ignoscendum paratas. sane sciendum, easdem esse napaeas, quae et dryades sunt: nam supra ait "at chorus aequalis dryadum". tum ad placandum numina pertinebant. notandum sane, quia ex hoc eventu illa ars inventa est, quam supra memoravit, et melior facta per industriam. Ad v. 555 stridere apes utero et r.
Abbreviated transcription (Latin):
animuni expleuisse uiuabit. Uliticis famam & cineris saciasse eorum. Talia iactabam & furiatto
monte ferebam. Cum nchi se non antoralias. Titulus est aeneis deriuatilium nomen ab enea ut a
these thescis. Sic uiuenalis. Uexitus tociens rauci thesei decodri: Qualitas carminis patet. Nam est
etrum heroicum. & tactus mutus. ubi & pota loquitur: & alios inducit loquentes. Est autem
bercicum. quod constat ex diuinis humanisq personis contui ens uera cum factis. Nam aenean
a italiam uenisse manifestum est. Uenerem uero locutam cum ioue. missumue mercurium constat
et ea mpositum Est autem stilus gradiloquiis. qui constat alto sermone magnisq sentntis Seuꝰ
en mertina enigerera dicendi. humile medium. Grandiloquum Intentio uirgilu haec est
oruenum unstari. augustum laudare a parentib: Namq siliu sost actiȩ quae nata est de uilia

Expanded text:
animumque explesse iuvabit ultrici flamma et cineres satiasse meorum’. Talia iactabam et furiata animumque explesse iuvabit ultrici flamma et cineres satiasse meorum’. Talia iactabam et furiata mente ferebar, cum mihi se non ante oculos». Titulus est Aeneis, derivativum nomen ab Aenea, ut a Theseo Theseis. Sic Iuvenalis «vexatus totiens rauci Theseide Codri». Qualitas carminis patet; nam est metrum heroicum et actus mixtus, ubi et poeta loquitur et alios inducit loquentes. Est autem heroicum quod constat ex divinis humanisque personis, continens vera cum fictis; nam Aeneam ad Italiam venisse manifestum est, Venerem vero locutam cum Iove missumve Mercurium constat esse compositum. Est autem stilus grandiloquus, qui constat alto sermone magnisque sententiis. Scimus enim tria esse genera dicendi: humile, medium, grandiloquum. Intentio Vergilii haec est: Homerum imitari et Augustum laudare a parentibus; namque est filius Atiae, quae nata est de Iulia,
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ detractos. A utignib egra dedere. Iamq ad eo super unus eram ciunlimina uaste seruantem & tacita
seereta in sede latentem. Indarida aspicio. dant clara incendia lucem erranti passimq oculos per¬
cuncta serenti. Illa sibi infertos euersa ob pergama theueros & danaũ poenam & deserti coniugistras.
remetuens troiae. & patriae communis erinis abdiderat sese atq aris inuisa sedelat. Ecarsere ienii
muse patitasq iuicenas. aspicioe partoq ibi regina triumpho. Coniugiumq domumq patres natosq
urdebit. Iili dum turba & frigus conimitata ministris. occiderit ferro prumo ut troia asserit igii
urdanium tociens sudarit sanguine litus Non na namq & si nulliimi memorabile nomeo feninita
in poena est. hab& hȩc uitoria laudem exanrisse nefas tamenae suppͥssise merentis. Auudabor poenan

Expanded text:
esse detractos: aut ignibus aegra dedere. Iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae seruantem et tacitam esse detractos: aut ignibus aegra dedere. Iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae seruantem et tacitam secreta in sede latentem Tyndarida aspicio; dant clara incendia lucem erranti passimqcuncta ferenti. Illa sibi infestos eversa ob Pergama Teucros et Danaum poenas et deserti coniugis iras praemetuens, Troiae et patriae communis Erinys, abdiderat sese atque aris invisa sedebat. Exarsere ignes umis patriasque Mycenas aspiciet, partoque ibit regina triumpho, coniugiumque domumque patres natosque videbit, Iliadum turba et Phrygiis comitata ministris? Occiderit ferro Priamus? Troia arserit igni? Dardanium totiens sudarit sanguine litus? Non ita. Namque etsi nullum memorabile nomen feminea in poena est habet haec victoria laudem, extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis laudabor poenas,
Abbreviated transcription (Latin):
meruit: Tunc ei proposuit pollio. ut carmenbucolicum scribere. Iuod eum constat triennio scrip¬
sise. & emendasse .: Item proposuit mecenas georgica : quȩ scripsit emendauitq uii. annis. Postea ab
augusto. aenerdom propositam scripsit annis undecĩ : sed nec emendauit. nec edidit Unde cam mo¬
riens precepti eama incendi Augustus uero ne tantum opus perirae tucam etuarumac lege iussit em̃
ut superflua demerent. nichil ad derent tamen. unde & semiplenos eius inuenimus uersiculos
Ut hic cursuis fuit & aliquos detractos ut i principio. Nam ab arnuis non cepit sed sic. Iue quondã
gracili modulatus auena. Carmen& ogressus siluis incina coegi. ut quamiis aiudo parerent arua colorio
gratum opus agricolis. at nunc horrentia maitis. Arma uirumq cano Et in scđo hos uersus. constat

Expanded text:
meruit. Tunc ei proposuit Pollio ut carmen bucolicum scriberet, quod eum constat triennio scripmeruit. Tunc ei proposuit Pollio ut carmen bucolicum scriberet, quod eum constat triennio scripsisse et emendasse. Item proposuit Maecenas Georgica, quae scripsit emendauitque septem annis. Postea ab Augusto Aeneidem propositam scripsit annis undecim, sed nec emendauit nec edidit, unde eam moriens praecepit incendi. Augustus uero, ne tantum opus periret, Tuccam et Varium hac lege iussit emendare, ut superflua demerent, nihil adderent tamen, unde et semiplenos eius inuenimus uersiculos, ut 'hic cursus fuit' et aliquos detractos, ut in principio; nam ab 'armis ' non coepit, sed sic: Ille ego, qui quondam gracili modulatus auena carmen, et egressus siluis uicina coegi, ut quamuis auido parerent arua colono, gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis arma uirumque cano et in secundo hos uersus constat
Abbreviated transcription (Latin):
nec ponendis auctoribus haec consideranda st̃ poetȩ uita ⁊ itulus operis qualitas carmi¬
lo. matre maia fuit. Ciuis mantuanus. quȩ cuitas est ueneciȩ. Diuersis in locis operã litteris
dedit: Nam & cremonae: & mediolani. & neapoli studuit Adeo autem uerecundissimus
fuit: ut ex moribus nomen acciper&. Nam dictus est parthenias. Om̃iuita probatus.
utio tantum morbo labora bat: Nammꝑatiens libidinis fuit: Primum obhoc distico
Priapcia catalepton. Epigramata. copamdiras: Postea orcis bellis cuilibus inter antoniũ
& augustum : Augustus uctor cremonensium agros quia pro antonio senserant dedit mlitib suis.
uicum non sufficerent. his addidit a gros mantuanos sublatos. Non propter ciuium culpam. sed ꝓpter
uicinitatem cremonensium: Unde ipse inbucolicis. Mantuaue miserȩ nimium uicina cremonae.
Amissis ergo agris romaniuenit.: & usus patrocinio pollionis & meconatis solus agrũ quem animiserat

Expanded text:
exponendis auctoribus haec consideranda sunt: poetae uita, titulus operis, qualitas carmist. Patre Vergilio matre Magia fuit. Ciuis Mantuanus, quae ciuitas est Venetiae. Diuersis in locis operam litteris dedit; nam et Cremonae et Mediolani et Neapoli studuit. Adeo autem uerecundissimus fuit, ut ex moribus cognomen acciperet; nam dictus est Parthenias, omni uita probatus. Vno tantum morbo laborabat; nam inpatiens libidinis fuit. Primum ab hoc distichPriapeia Catalepton Epigrammata Copam Diras. Postea ortis bellis ciuilibus inter Antonium et Augustum, Augustus uictor Cremonensium agros, quia pro Antonio senserant, dedit militibus suis, qui cum non sufficerent, his addidit agros Mantuanos, sublatos non propter ciuium culpam, sed propter uicinitatem Cremonensium, unde ipse in Bucolicis: Mantua uae miserae nimium uicina Cremonae. Amissis ergo agris Romam uenit et usus patrocinio Pollionis et Maecenatis solus agrum, quem amiserat,
Abbreviated transcription (Latin):
uenena didicerunt. Arte leuabat. Leuiores eẽ faciebat. Vt nrũmq leues quecũq laborẽ. Medican cuspidis ictum¬
tua yppolite fedrã minois & pasifȩliam. suꝑdux̃ yppolito. Quicũ illã destupro int̃pellantẽ cõtẽr: sis&: falso delatus
Q ad patrem est qđ eiuim uoluiss& inferre. Ille egeũ patrẽ rogauit. ut se ulcisceretur Qurgitanti currus qp po
filium apollinis & coronidis quinatus erat ex secto matris uentre. Ideo qđ cũ apollo audiss& ac oruo eius custode a
adulteriũ cõmittere iratus coronidẽ maturo iã partu confoxit sagittis. Cosiuũ uͦ nigrũ fecit exalbo & ex secto
uentre coronidis produxit ae sculapiũ. Suifactus ẽ. medicinȩ pertaus. Hunc p̃ostea iuppit ꝓpt reuocatũ ypolituo

Expanded text:
venena didicerunt». ARTE LEVABAT leviores esse faciebat, ut «nostrumque leves quaecumque laborem». MEDICARI CVSPIDIS ICTvenena didicerunt». ARTE LEVABAT leviores esse faciebat, ut «nostrumque leves quaecumque laborem». MEDICARI CVSPIDIS ICTtua Hippolyte Phaedram, Minois et Pasiphaae filiam, superduxit Hippolyto. qui cum illam de stupro interpellantem conte ad patrem est, quod ei uim uellet inferre. Theseus Aegeum patrem rogauit ut se ulcisceretur; qui agitanti currus Hippolfilium Apollinis et Coronidis. Qui natus erat exsecto matris uentre, ideo quia, cum Apollo audisset a coruo eius custode eam adulterium committere, iratus Coronidem maturo iam partu confixit sagittis — coruum uero nigrum fecit ex albo — et exsecto uentre Coronidis produxit Aesculapium, qui factus est medicinae peritus. Hunc postea Iuppiter propter reuocatum Hippolytum
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Ideo uenabantur. quia habebant duras glebas .i. infertiles. Nam molles feracessunt ut ingeorgicis do cer
ecuiputre solũ. nãq hoc imitatur arando: Quin e marrubia uenit degente sacer. Medeaquando relictis
cholchisia sonẽ secuta ẽ. dicitur aditaliã uenisse. & popłos quosdã cirea fucinũ ingentẽ lacũ habitantes qui
marubi appellabantur. quasi circamare habitantes ꝓpt̃ paludis magnitudinẽ docuit remedia contra serpentes.
uãqua alu marrubios arege dictos uelint. Hiergo popłi medeã angiti ã nominauer̃. ab eo qđ eĩ carminib serpen¬
tes angerent Abhis nunc umbronẽ uenissedicit. ñ regẽ sedducẽ. Sunt aut̃ isti marsorũ popłi. ÷ ronde suꝑgalea
tibus. Grauit᷑ aut̃ spirantib solono contibus flatu. Lucanus. Ante uenena nocent. Spargere. Conficere ut spargert

Expanded text:
bantur; ideo venabantur, quia habebant duras glebas, id est infertiles: nam molles feraces sunt, ut in Georgicis docet bantur; ideo venabantur, quia habebant duras glebas, id est infertiles: nam molles feraces sunt, ut in Georgicis docet «et cui putre solum, namque hoc imitamur arando». QVIN ET MARRVVIA VENIT DE GENTE SACERDOS Medea quando relictis Colchis Iasonem secuta est, dicitur ad Italiam pervenisse, et populos quosdam circa Fucinum ingentem lacum habitantes, qui Marrubii appellabantur quasi circa mare habitantes, propter paludis magnitudinem, docuit remedia contra serpentes: quamquam alii Marrubios a rege dictos velint. Hi ergo populi Medeam Angitiam nominaverunt ab eo quod eius carminibus serpentes angerent. Ab his nunc Vmbronem venisse dicit, non regem, sed ducem. Sunt autem isti Marsorum populi. FRONDE SVPER GALtibus. ‘Graviter’ autem ‘spirantibus’ solo nocentibus flatu: Lucanus «ante venena nocens». SPARGERE conficere, ut «et spargere
Abbreviated transcription (Latin):
s̃popłi quos telon suo regebat impio. Sarrastris popłos. Eopłi cãpaniȩ s̃. a sarro fluuio R ufras batulũq tenec. Castala
campanie. Arua celemnȩ. Iunonis locus cãpaniȩ est celem locussacer iunoni. Et quos maliferȩ despectant . m .b. multi
nolam uolunt intellegi & dicunt iratũ uirgiliũ nom̃ eius mutasse ꝓpt̃ sibinegatum hospicium. Sidaꝑte noluisict
dicere. sed ostendere ꝑperifrasin. Nam illic pinicamala nascunt᷑: ut nunc bellã ꝓm̃a nola posuerit. Aliiuolunt accipi
ene raptus quia recens suberis cortex. Inquã uis formã. tota flectitir facilitate: Montosȩ nersae. Ciuitas in mon¬
culam gentẽ dicit & morũ & uitae qua litate p̃durã. Sane aluid pendet exalio. Ideo erant horridi quia uena¬

Expanded text:
sunt populi, quos Telon suo regebat imperio. SARRASTRIS POPVLOS populi Campaniae sunt a Sarno fluvio. RVFRAS BATVLVMQVE castella sunt populi, quos Telon suo regebat imperio. SARRASTRIS POPVLOS populi Campaniae sunt a Sarno fluvio. RVFRAS BATVLVMQVE castella Campaniae. ARVA CELEMNAE Iunonis. Locus Campaniae est Celemnae, sacer Iunoni. ET QVOS MALIFERAE DESPECTANT MOENIA BELLAE multi Nolam volunt intellegi et dicunt iratum Vergilium nomen eius mutasse propter sibi negatum hospitium, et id aperte noluisse dicere, sed ostendere per periphrasin; nam illic Punica mala nascuntur unde nunc ‘Bella’ pro ‘Nola’ posuerit. Alii volunt accipiRTEX bene ‘raptus’, id est raptim sublatus, quia recens suberis cortex in quamvis formam tota flectitur facilitate. MONTOSAE NERSAE civitas in monculam gentem dicit, et morum et vitae qualitate praeduram. Sane aliud pendet ex alio: ideo erant horridi, quia vena
Abbreviated transcription (Latin):
semis factȩ eminentib hine & hinc acuminibus quib dã. Iuae ita in hostẽ iaciunt᷑ religleo: loro. uellino: it ꝑacas¬
uulnerib possint redire. Putat᷑ tm̃ eẽ. teligeñ. Iuo dfbagello ininm̃sum iacipotest: Leuas citra tegi: S cutũ ioreũ¬
quo utunt᷑ afri& hispani ł alcati cõminꝰ eissef̃. Ad fectauit uarietatẽ . Nã consequens fuerat: dextras armant gladi
falcati ł aleatus aut̃ ensis. ẽ. arpen qua usus ẽ ꝑseus. Lucanꝰ. Arpen alt̾ius monstriiam cȩde rubente oebale
ebalus filius ẽ. telonis & nimphȩ sebetridis. Haec aut̃ .ẽ. iuxta neapolim. Sed telondiu regnaunit ap̃ capreas.
insulam contra nea poli sitã. Filius uero eiꝰ patris ñ content᷑ imꝑiis transit adcã paniã & multis poplissubnigatis

Expanded text:
semis factae, eminentibus hinc et hinc acuminibus quibusdam: semis factae, eminentibus hinc et hinc acuminibus quibusdam: vulneribus possint redire. putatur tamen esse teli genus, quod flagello in inmensum iaci potest. Ad v. 732 Laevas caetra tequo utuntur Afri et Hispani. FALCATI COMMINVS ENSES adfectavit varietatem: nam consequens fuerat ut diceret ‘dextras armant gladii falcati’. Falcatus autem ensis est harpen, qua usus est Perseus: Lucanus «harpen alterius monstri iam caede rubentem». OEBALE Oebalus filius est Telonis et nymphae Sebethidis. Haec autem est iuxta Neapolim. Sed insulam contra Neapolim sitam, filius uero eius patris non contentus imperio transiit ad Campaniam et multis populis subiugatis
Abbreviated transcription (Latin):
aburbe est. iuxta quẽ galli: duce brenno a .u łe augustarũ die deleto exercitu postridiũ deleuer &iã urbe ex cepto capi
tolio. Sane alia additũ ÷ l. ꝓpt̾ metrũ ut rebquias. lucanꝰ bene posuit. quas aliae clades. M armore mari. Vł cũ sole
fusus cãpis giginit fertilitatẽ. Vnd arenas aureas fingitur trahere. Liciȩ.s.a. ꝓumcia est fertilis frugũ. hinc
aduentu aeneȩ in bellũ ruit. Non amorerturni. sed odio hostilitatis antiquȩ. V nđait. trorani nominis hostis
memorat. Amnisq uadosi accolla uulturn. Fluuius iuxta cumas cadit. inmare. Saticulus asꝑ. Popłs cãpaniaȩ
illis tela. a clidess̃ tela quaedã antiqua adeo ut nec usquã cõmemorent᷑ inbellos Pegditur tm̃ qđ sint clauȩ cubito

Expanded text:
ab urbe est. Iuxta quem Galli Brenno duce, XV Kal. ab urbe est. Iuxta quem Galli Brenno duce, XV Kal. tolio. sane 'Allia' additum unum 'l' propter metrum, ut 'relliquias'. Lucanus bene posuit "quas Aliae clades" 7.633 . Ad v. 718 Marmoreperfusus campis gignit fertilitatem, unde harenas aureas fingitur trahere. lyciae flaventibus arvis provincia est fertilis frugum. Ad v.adventu Aeneae in bellum ruit, non amore Turni, sed odio hostilitatis antiquae; unde ait 'Troiani nominis hostis'mmemorat. AMNISQVE VADOSI ACCOLA VVLTVRNI fluvius, iuxta Cumas cadit in mare. SATICVLVS ASPER populus Campaniae, ILLIS TELA aclydes sunt tela quaedam antiqua, adeo ut nec usquam commemorarentur in bello. Legitur tamen quod sint clavae cubito
Abbreviated transcription (Latin):
oritur. sed transit ȩtiã ꝑ sabinos. unde bibunt. ñ possident dix̃. Et sciendũ. turno dariauxiliũ a tractu pic eni
samni. Campaniȩ & ꝓparte apuliȩ. Omĩs uͦ tuscia suꝑior. & uenecia ȩneȩ p̃stat auxiliũ. ł abarĩ aot̃ quẽ dicit
&iã ipse ꝑ sabinos transit & farfarus dr̃. Plautꝰ. dissipabote tã quã folia farfari. Ouidius. & a moenȩ forfaris
umbrȩ : ꝑrigida misit nursia. Piceni ciuitas. Frigida aut̃ aut reuera. aut certe uenenosa nocens. Gracchinãque
ubiq incontitionib suis nursinos sceleratos appellauer̃. Et scimꝰ amare uirgiliũ historiarũ rem ꝑtransitum tangere.
quȩ q̃uinq fuer̃ Popłiq latini qͥ nt̃ erant albamimontis usterationi In faustũ int̃luit alia nom̃. allia fluuius baudlons

Expanded text:
oritur, sed transit etiam per Sabinos, unde ‘bibunt’, non ‘possident’ dixit. Et sciendum Turno dari auxilia a tractu Piceni, oritur, sed transit etiam per Sabinos, unde ‘bibunt’, non ‘possident’ dixit. Et sciendum Turno dari auxilia a tractu Piceni, Samnii, Campaniae et pro parte Apuliae: omnis vero Tuscia superior et Venetia Aeneae praestat auxilium. Fabarim aetiam ipse per Sabinos transit et Farfarus dicitur: Plautus "dissipabo te tamquam folia Farfari" , Ovidius "et amoenae Farfarus umbrae" . frigida misit nursia Piceni civitas. 'frigida' autem aut re vera, aut certe venenosa, nocens: Gracchi namque ubique in contionibus suis Nursinos sceleratos appellaverunt, et scimus amare Vergilium historiarum rem per transitum tangere. quae quinque fuerunt. populique Latini qui intererant Albani montis visce
Abbreviated transcription (Latin):
ret popłs. Vnđ & romani quirites dicti sunt. quod sabinorũ fuerat aciuitate curib & sabini aromulo romani die
tis. Gretimanus omis. Opidũ ẽ. dictũ aiunone .i anotNCNΡac quae illic colitur . Oliui ferȩq mutus cae.
aec trebia postea dicta ẽ. quã mͦ tribulã dicunt. apud quã annibal deleuit popłm romanũ. Lucanus. Cannarũ
fluuium. Nã utrũq dr̃ eẽ. diffusũ. Post quod tanta est ea loca secuta fertilitas. ut etiã ꝑticȩ longitudinẽ altitudo
suꝑar& herbarũ. Quin etiam quantũ ꝑdiem dẽptũ. eẽt. tantũ ꝑ noetes crescebat. quod uirgilius ad suam ꝓuinciã
horrentes ruspes. Tetricus mons in sabinis asperrimꝰ. Vnde tristes homines. Tetricos dicimꝰ. Montẽque seuerũ.
& sic dix̃ ymellen flum̃ ut butroti urbẽ. Quityberim fabarimq bibunt. benebibunt. Nãq tyberis. intuscia

Expanded text:
ret populus: unde et Romani Quirites dicti sunt, quod nomen Sabinorum fuerat a civitate Curibus, et Sabini a Romulo Romani dictret populus: unde et Romani Quirites dicti sunt, quod nomen Sabinorum fuerat a civitate Curibus, et Sabini a Romulo Romani dicti sunt. Ad v. 711 Ereti manus omnis oppidum est dictum a Iunone, id est Ἥρα , quae illic colitur. oliviferaeque mutuscae haec Trebia postea dicta est, quam modo Trebulam dicunt. apud quam Hannibal delevit populum Romanum: Lucanus "Cannarum  utrumque dicitur — esse diffusum. post quod tanta est loca secuta fertilitas, ut etiam perticae longitudinem altitudo superaret herbarum: quin etiam quantum per diem demptum esset, tantum per noctes crescebat: quod Vergilius ad suam provinciam horrentis rupes Tetricus mons in Sabinis asperrimus, unde tristes homines tetricos dicimus. montemque severum Et sic dixit ‘Himellae flumen’, ut «Buthroti urbem». QVI TIBERIM FABARIMQVE BIBVNT bene ‘bibunt’: namque Tiberis in Tuscia
Abbreviated transcription (Latin):
rantis copia tymbrȩ. Sciendũ tm̃ uirgiliũ scđm morẽ ꝓuinciȩ suȩ locutũ. in quabene canentes cicnirautiones
uocantur. Ecce sabinorũ .p.d. si ufurpat hoc. Nã clausus sabmorũ dux post ex actos regescũquinq milibus clien
risco desanguine. d eantiqͥssabinis. Magnũ agm̃. Propt̃ quinq: milia clientũ. Partẽ data roma sabinis. Hoc de alia.
trax̃ historia . Nãpost sabinarũ raptũ . & factũ int̃ romulũ & titũ tatiũ foedus. recepti in urbẽ sabinis. Sedhac lege¬
ut in om̃ib eẽnt ciues romani. excepta in suffragii latione. Nã magistratus nõc reabant : A miterna cohors. Deam it̃
opido. Prisciq quirites iđ sabini prisciaut̃ ideo : quia post foedus titi & romuli placuit. ut quasi unus deduob fie¬

Expanded text:
rantis copia thymbrae». Sciendum tamen Vergilium secundum morem provinciae suae locutum, in qua bene canentes cycni rauciones rantis copia thymbrae». Sciendum tamen Vergilium secundum morem provinciae suae locutum, in qua bene canentes cycni rauciones vocantur. ECCE SABINORVM P. D. S. Vsurpat hoc: nam Clausus, Sabinorum rex, post exactos reges, cum quinque milibus clientPRISCO DE SANGVINE de antiquis Sabinis. MAGNVM AGMEN propter quinque milia clientum. POSTQVAM IN PARTEM DATA R. S. hoc de alia traxit historia. Naut in omnibus essent cives Romani, excepta suffragii latione: nam magistratus non creabant. Ad v. 710 Amiterna cohors de Amiterno oppido. priscique quirites id est Sabini. prisci autem ideo, quia post foedus Titi et Romuli placuit ut quasi unus de duobus fie
Abbreviated transcription (Latin):
num erosscripsi hoc est hordinẽ congruent. sicut decebat rationabilit. Liquida int̃ nubila. P upra. S ed nihil tam con¬
trariũ nubib Nã liquidȩ ñsunt ut in .v. diximꝰ. ubiest liquidũs innubib arsit arundo Vnđ nubes ꝓaere accipi¬
amꝰ positas. Et longa canorosdant ꝑ colla modos. Scđm pliniũ quiait innaturali historia crenos ideo suauiu
canere quia colla longa & inflexa habent. & necesse. ẽ. eluctantẽ uocẽ ꝑ longũ & flexuosũ. uarias reddere mo¬
dulationes. Sonat amnis. Caistrũ dicit. quicoher& asiȩ paludi. Iuã cũ significamꝰ .a. longa .ẽ. cũsit breuis. si pro¬
uintiam significare uoluerimꝰ. Iđ significatur ingeorgicis. ut atq asia circũ dulcib: in pratis rimantur prata
caistri. Volucrũ raucarũ. raucũ tonmeson est. hoc ẽ. medie significationis. sicut graueolens. Nã legimꝰ grauit̃ spi¬

Expanded text:
numero scripsi’, hoc est ordine - congruenter, sicut decebat, rationabiliter. LIQVIDA INTER NVBILA pura: sed nihil tam connumero scripsi’, hoc est ordine - congruenter, sicut decebat, rationabiliter. LIQVIDA INTER NVBILA pura: sed nihil tam contrarium nubibus. Nam liquidae non sunt ut in quinto diximus ubi est «liquidis in nubibus arsit harundo» unde nubes pro aere accipiamus positas. ET LONGA CANOROS DANT PER COLLA MODOS secundum Plinium, qui ait in naturali historia, cycnos ideo suavius canere, quia colla longa et inflexa habent, et necesse est eluctantem vocem per longum et flexuosum meatum varias reddere modulationes. SONAT AMNIS Caystrum dicit, qui cohaeret Asiae paludi. Quam cum significamus, ‘A’ longa est, cum sit brevis, si provinciam significare vo legimus «graviter spi
Abbreviated transcription (Latin):
bhocennius dicit se originẽ ducere. Vnde nunc & cantantes inducit eiussocios & eos cõparat cigius. Domitor aut̃ equorũ
qͣsi animaliũ a patre equorũ. inuentorũ. Hifescenninas acies. fescenninũ oppidũ est ubinupdalia inuenta s̃ carmina. Ducit
aut̃ originẽ abacheniensibus. A e quosque faliscos. Alisco. halesus condidit. Hi aut̃ imutato h. in .s. faliscidictis sicut
febris dr̃. quae ante hebris direbatur. For miae. quae hormiae fuer̃. Ano IncioΡΜNC. Nãposteritas. inmultis no¬
uenit. Quicũ a singulis ꝓuocaretur ad estendendam uirtutẽ . Defixisse dr̃ uectẽ ferreũ qͦ exercebatur. Quicũ terrae. eẽt.
affixus. & anullo potiusset aufferri: eũ rogatussustulit. Vnde imsa uisa quae secuta ÷ que ciminũ lacũfecit. Lucosq

Expanded text:
ab hoc Ennius dicit se originem ducere: unde nunc et cantantes inducit eius socios et eos comparat cycnis. 'domitor' autem 'equorum', ab hoc Ennius dicit se originem ducere: unde nunc et cantantes inducit eius socios et eos comparat cycnis. 'domitor' autem 'equorum', quasi animalium a patre inventorum. Ad v. 695 Hi fescenninas acies Fescenninum oppidum est ubi nuptialia inventa sunt carmina. hi autem populi ab Atheniensibus febris dicitur quae ante hebris dicebatur, Formiae quae Hormiae fuerunt, ἀπὸ τῆς ὁρμῆς : nam posteritas in multis novenit. qui cum a singulis provocaretur ad ostendendam virtutem, defixisse dicitur vectem ferreum, quo exercebatur. qui cum terrae esset adfixus et a nullo potuisset auferri, eum rogatus sustulit, unde inmensa vis aquae secuta est, quae Ciminum lacum fecit. lucosque
Abbreviated transcription (Latin):
sedhic eufonia secutus est. Nã ennius anionẽ dicit iuxta regulã. Hernica saxa colunt. Sabinoꝵ lingua saxa hernȩ
uocantur. Quidã dux magnꝰ sabinos desuis locis elicuit. et habitare secũ fecit saxosis in montib: Vnđ dictas hernica
loca & popłi hernici: diues a nagnia. aut fertilis. aut alludit adhistoriã. Nã antonius augusti sorore contẽpta post quã
instituere .p. at qui ipse ÷ inpugnantib pͥmꝰ. S ed bene nudus ÷ quia tegitur scuto. Dextrũ aut̃ tectũ conueniebat
m̃ti fuerat genus. At messapus equũ domitor neptuna.p. hie ꝑmare aditaliã uenit. Unđ neptuni dictus est filius
uẽ inuilnerabilẽ ideo dicit. quia nusquã perit nec iibello. Ignt̃ aut̃ ei nocere nõposse⁊ꝓ pt̾ neptunũ dicit. quia quarũ deus est

Expanded text:
sed hic euphoniam secutus est: nam Ennius "Anionem" dixit iuxta regulam. Ad v. 684 Hernica saxa colunt Sabinorum lingua saxa hernae sed hic euphoniam secutus est: nam Ennius "Anionem" dixit iuxta regulam. Ad v. 684 Hernica saxa colunt Sabinorum lingua saxa hernae vocantur. quidam dux magnus Sabinos de suis locis elicuit et habitare secum fecit in saxosis montibus: unde dicta sunt Hernica loca et populi Hernici. dives anagnia aut fertilis: aut adludit ad historiam. nam Antonius Augusti sorore contempta postquam Cinstitvere pedis atqui ipse est in pugnantibus primus; sed bene nudus est, quia tegitur scuto. dextrum autem tectum conveniebat rum fuerat genus. Ad v. 691 At messapus equum domitor neptunia proles hic Messapus per mare ad Italiam venit, unde Neptuni dictus est filius: quem invulnerabilem ideo dicit, quia nusquam periit, nec in bello. ignem autem ei nocere non posse propter Neptunum dicit, qui aquarum deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
eos hortari ut secũ habitarent. & progloria iactarese filium eẽ uulcani. qđ eũ illi non crederent. inuocato uulcano
ut eũ filiũ cũ probar&. Omis illius multitudinis cȩcus. ẽ flãma circundatus. Quo facto cõmotiones simul habitauer̃. et
uulcani filiũ eẽ crediderunt. Hinc ÷ omis quẽ credidit ȩtas quasi post dubitationẽ et quia sine dubio aetasuaria inspec
ta culisfuit. Dicimꝰ aut̃ & hoe p̃neste ut quiq altũ p̃neste uiri. & hȩc p̃nestis. Vnd est cũpͥmã aciem p̃neste sub ipsastra
Iuiq arua gabinȩ iunonis. Gabidiu in agris morati tandẽ gabios condider̃. Vndperite aruadixit ñ moenia Sane
illic iuno religiosissim& colitur. Estaut̃ locus aud longe aburbe: Gelidũq anienẽ. Anio fluuius audlonge aburbe ÷¬

Expanded text:
eos hortari ut secum habitarent, et pro gloria iactare se filium esse Vulcani. quod cum illi non crederent, invocato Vulcano, eos hortari ut secum habitarent, et pro gloria iactare se filium esse Vulcani. quod cum illi non crederent, invocato Vulcano, ut eum filium comprobaret, omnis illius multitudinis coetus est flamma circumdatus. quo facto commoti omnes simul habitaverunt et Vulcani filium esse crediderunt. hinc est 'omnis quem credidit aetas', quasi post dubitationem, et quia staculis curiosa fuit. Dicimus autem et ‘hoc Praeneste’, ut «quique altum Praeneste viri»; et ‘haec Praenestis’, ut «cum primam aciem Praeneste sub ipsa stravi». QVIQVE ARVA GABINAE IVNONIS Gabii populi, diu in agris morati, tandem Gabios condiderunt: unde perite ‘arva’ dixit, non moenia. Sane illic Iuno religiosissime colitur. Est autem locus haud longe ab urbe. GELIDVMQVE ANIENEM Anio fluvius est urbi
Abbreviated transcription (Latin):
laurolauiniũ. Nec p̃nestine fundator defuit urbis. Prenestȩ locus ÷ haudlonge aburbedictus AΠΩTOΝTIΡINΟΝ
.i. abilicibus quȩ illi habundant. Ibi erant pontifices. & di indigetessic̃ ȩtiã romȩ. Erant ȩtiã illic duo fr̃s qui diui appel¬
labantur. Horũ soror dũ ad focũ sederet desiliens scĩtilla eius uterũ ꝑcussit. Inđ dr̃ concepisse. Postea enixa puerum
iuxta tẽplũ iouis abiecit. Quẽ uirgines aquatũ euntes. iuxta ignẽ inuentũ sustuler̃. quia fronte haudlonge erat.
nđ uulcani dictus ẽ. filiuꝰ. Cȩculus aut̃ id eo quia oculis minorib: fuit. Iuãrẽ pͥor autẽticus. Hic postea collecta mult¬
tudine pꝰ quã diu latrocinatus . ẽ. p̃nestinã ciuitatẽ in montib condidit. Et cũ adludos uicinospopłos inuitasset : cȩpt

Expanded text:
Laurolavinium. nec praenestinae fundator defvit urbis Praeneste locus est haud longe ab urbe, dictus ἀπὸ τῶν πρίνLaurolavinium. nec praenestinae fundator defvit urbis Praeneste locus est haud longe ab urbe, dictus ἀπὸ τῶν πρίνων , id est ab ilicibus, quae illic abundant. ibi erant pontifices et dii indigetes, sicut etiam Romae. erant etiam illic duo fratres, qui divi appellabantur. horum soror dum ad focum sederet, resiliens scintilla eius uterum percussit, unde dicitur concepisse. postea enixa est puerum iuxta templum Iovis abiecitque. virgines aquatum euntes iuxta ignem inventum sustulerunt, qui a fonte haud longe erat: unde Vulcani dictus est filius. Caeculus autem ideo, quia oculis minoribus fuit: quam rem frequenter efficit fumus. hic postea collecta multitudine postquam diu latrocinatus est, Praenestinam civitatem in montibus condidit. et cum ludorum die vicinos populos invitasset, coepit
Abbreviated transcription (Latin):
gent̃ agnosei. Nã sallustius dicit urbẽ romã sic̃ ego accepicondidere atq habuere initio troiani. Et cũ his aborigines. Alii
dicunt ab euandro scđm quos uirgł. Tuncrex euandrus romanȩ conditor arcis. Alii aromulo ut en huiꝰ natȩ auspicus in
clita roma. Sugitur tantȩ ciuitatis certa ratio ñ apparet. ñ mirũ si in aliarũ opinione dubitatur. Unđ nec historicos
nec cõm̃tatores uaria dicentes imperitiȩ condepnare debemꝰ. Nã antiquitas ipsa creauit errorẽ. Et plerique fun¬
dant pleriq augent. & adse transfer̃ nomina. Quã rẽ ȩtiã ñ paruũ errorẽ afferre manifestũ est. ut ecce laurentium
apico factũ est ut laurentis regiapici. Itẽ alauinio latini fratre. S lauinũ dictũ. Itẽ alatino lanrentũ. Itẽ alauinia.

Expanded text:
genter agnosci. Nam Sallustius dicitCat. 6: 'Urbem Romam, sicuti ego accepi, condere atque habitare initio Troiani et cum genter agnosci. Nam Sallustius dicitCat. 6: 'Urbem Romam, sicuti ego accepi, condere atque habitare initio Troiani et cum dicunt ab Euandro, secundum quos Vergilius "tunc rex Euandrus Romanae conditor arcis" ; alii a Romulo, ut "en huius nate auspiciis illa inclita Roma" . si igitur tantae civitatis certa ratio non apparet, non mirum si in aliarum opinione dubitatur. unde nec historicos nec commentatores varia dicentes imperitiae condemnare debemus: nam antiquitas ipsa creavit errorem, et plerique fundant, plerique augent et ad se transferunt nomina. quam rem etiam non parvum errorem adferre manifestum est, ut ecce Laurentum a Pico factum est, ut "Laurentis regia Pici" ; item a Lavino, Latini fratre, Lavinum dictum; item a Latino Laurentum; item a Lavinia
Abbreviated transcription (Latin):
mucrones dolones dici ꝑ uerus abellũ. pila significari: Ipse pedes. ad genꝰ respicit. Nam et hercules pedesse ꝑ¬
incessit : cũ equos habuerit nobilissimos. Tor quenssustinens. Vt axẽ humero torquens. Horridus tremendus
nõ reuera horribilis. T yburcia mȩnia linquunt. De grecia tresfr̃s uenerunt ad italiam. catilus coras. lybur
uł tyburnꝰ. Hisimul oms̃ unã fecere ciuitatẽ. & eam de frĩs maioris nomine tybur appellauerunt. lice
& alias fecerint singuli. Nunc gͦ dicit duos adbella uenisse dimissa inciuitate ad custodiã tyburtȩ uł tyburtino
Exhac cõparatione equites eos fuisse intelligimꝰ. Qđ tam̃ dicturus est postea. Nec non celeresq latini. Et cũ fre coras et uir¬
onis tm̃ sidiligent̃ aduertas deauetoribus conditarũ urbiũ dissensio inuenitur. adeo. ut ne urbis quidẽ romȩ origo possit dili

Expanded text:
mucrones ‘dolones’ dici, per verum Sabellum ‘pila’ significari. IPSE PEDES ad genus respicit: nam et Hercules pedes mucrones ‘dolones’ dici, per verum Sabellum ‘pila’ significari. IPSE PEDES ad genus respicit: nam et Hercules pedes incessit, cum equos habuerit nobilissimos. torquens sustinens, ut "axem humero torquet" . Ad v. 669 Horridus tremendus, non re vera horribilis. Ad v. 670 Tiburtia moenia linquunt de Graecia tres fratres venerunt ad Italiam, Catillus, Coras, Tibur vel Tiburnus. hi simul omnes unam fecere civitatem et eam de fratris maioris nomine Tibur appellaverunt: licet et alias fecerint singuli. nunc ergo dicit duos ad bella venisse, dimisso in civitate ad custodiam Tiburte vel Tiburno. Aex hac comparatione equites eos fuisse intellegimus, quod tamen dicturus est postea "nec non celeresqomnes tamen si diligenter advertas, de auctoribus conditarum urbium dissensio invenitur, adeo ut ne urbis quidem Rom
Abbreviated transcription (Latin):
alearice minori maiori & ebuso fingit᷑ ȩtiã bicipitẽ canẽ habuisse : quia terrestri  nauali certa mine plurimum
potuit. H unc hercules uicit: qui ideo fingit᷑ ad eũ olla ȩrea transuectus qđ habuit nauẽ fortẽ & aere munitam.
ane sciendũ d eclinari hic geriones huius gerionȩ. Vnde ÷. Tergemin nece gerione ut anchises anchuisae. Vnđ
And̃pompeidr̃ ciuitas. P ostea uixtabaias caulas bubus fecit. & eas sepsit quilocꝰ boaulia dictus est. Nã hodie bau
dmiratiolo corũ longinqͥtate. Pila manu. Pilũ propriȩ e hasta romana ut gesa gallorũ sarisȩ macedonum
Dolones. Dolo ẽ. aut flagellũ intracuiꝰ uirgã latet pugio. aut scđm uarronẽ ingenscontus cumferrobreuissimo
olones aut̃ afallendo dictisunt. qđ decipiunt ferro. cũ speciem preferant ligni. Et multi uolunt ꝑ tere tes

Expanded text:
Baliaricae minori et maiori et Ebuso. fingitur etiam bicipitem canem habuisse, quia et terrestri et navali certamine plurimum Baliaricae minori et maiori et Ebuso. fingitur etiam bicipitem canem habuisse, quia et terrestri et navali certamine plurimum potuit. hunc Hercules vicit. qui ideo fingitur ad eum olla aerea transvectus, quod habuit navem fortem et aere munitam.sane sciendum declinari 'hic Geryones, huius Geryonae' — unde est "tergemini nece Geryonae" — ut 'Anchises Anchisae': unde Pompei dicitur civitas. postea iuxta Baias caulam admiratio locorum longinquitate. PILA MANV pilum proprie est hasta Romana, ut gaesa Gallorum, sarisae Macedonum. DOLONES dolon est aut flagellum, intra cuius virgam latet pugio, aut secundum Varronem ingens contus cum ferro brevissimo. Dolones autem a fallendo dicti sunt, quod decipiant ferro, cum speciem praeferant ligni. Et multi volunt per teretes
Abbreviated transcription (Latin):
tinus ẽ dictꝰ ab auibus. uł a rege aboriginũ. Vnđ herculis hũc filiũ constat nom̃ amonte accepisse nõ ei p̃stitisse
nsigne pat̃ nũ. Ab solute dix̃. centũ angues. Scđm si nonidẽ ut diximꝰ. Collis auentini silua. insilua collis auentini.
tdicendo auentini: ostendit iã antea ita eẽ nominatũ. Rhea sacerdos. Alludit ad nom̃ matris romuli quȩ dicta est
gr̃ dix̃. Mulier Cõpendiose mortalẽ dix̃. Consequens nãq fuerat ut dicer& mixta deo motolis. Rentia arua
aurentũ ciuitas plurimũ potuit. Nã omia uicina loca eiꝰ imꝑio subiacuer̃. Vnđ nẽait arua laurentia. Cũ iuxt
tyberi marm̃ta herculis pauerit. Sed scđm antiquũsitũ ante aloã & romã: tyberis laurentini fuit t̾ritorii
Cerione. G eriones rexfuit hispaniȩ qui ideo trim̃bris fingit᷑. quia trib: insulis p̃fuit quae adiacent hispaniȩ.

Expanded text:
tinus est dictus ab avibus vel a rege Aboriginum: unde hunc Herculis filium consttinus est dictus ab avibus vel a rege Aboriginum: unde hunc Herculis filium constnt novem fuisse. Ad v. 659 Collis aventini silva in silva collis Aventini. et dicendo 'Aventini' ostendit iam antea ita esse nominatum. rhea sacerdos adludit ad nomen matris Romuli, quae dicta est ῖσα , Graece dixit. mulier compendiose mortalem dixit: consequens namque fuerat ut diceret 'mixta deo mortalis'. lavrentia arva Laurentum civitas plurimum potuit, nam omnia vicina loca eius imperio subiacuerunt: unde nunc ait 'arva Laurentia', cum iuxta Tiberim armenta Hercules paverit. sed secundum antiquum situm, ante Albam et Romam, Tiberis Laurentini fuit territorii. Ad v. 662 Geryone Geryones rex fuit Hispaniae. qui ideo trimembris fingitur, quia tribus insulis praefuit, quae adiacent Hispaniae:
Abbreviated transcription (Latin):
bus constat. Agminaq armat. aut eorũ qui eũ secuti fuerant sic̃ eiꝰ filiũ nec enĩ credibile . ẽ. solũ fugisse. nã gstatuis¬
dicit. uł quos mouet exul & hȩsit tristibus aucta fides. A ut certe eoriũ quosturnꝰ dederat. ut adrastus polinici instaci
quiait. ne parua mouens inglorius armairet : A gillina exurbe. decere oppido Nequiquã : quia in p̃lioperit.
q̃ deuberi ascendentes illic sedebant. in .Uni. legimꝰ. Dirarũ nidis domꝰ oportuna uolucrũ. Q uidã ȩtiã rex aboriginũ¬
auentinꝰ. cui successit procas. Uarro tam̃ dicit ingente popłi.r. sabi nos a romulo. Susceptos istũ accepisse montem quẽ
abauente fluuio ꝓuinciȩ suȩ auentinũ appellauer̃. Constat gͦ uarias has opiniones. postea secutas. Nã a principio auẽ¬

Expanded text:
bus constat. AGMINAQVE ARMAT aut eorum, qui eum secuti fuerant, sicut eius filius: nec enim credibile est solum fugisse – tabus constat. AGMINAQVE ARMAT aut eorum, qui eum secuti fuerant, sicut eius filius: nec enim credibile est solum fugisse – tadicit "vel quos movet exul et haesit tristibus aucta fides" — aut certe eorum, quos Turnus dederat, ut Adrastus Polynici in Statio, qui ait "ne parva movens inglorius arma iret" . Ad v. 652 Agyllina ex urbe de Caere oppido. nequiquam quia in proelio periit nquae de Tiberi ascendentes illic sedebant, ut in octavo legimus "dirarum nidis domus opportuna volucrum" . quidam etiam rex AboriginuAventinus, cui successit Procas. Varro tamen dicit in gente populi Romani, Sabinos a Romulo susceptos istum accepisse montem, quem ab Avente, fluvio provinciae suae, Aventinum appellaverunt. constat ergo varias has opiniones postea secutas, nam a principio Aven
Abbreviated transcription (Latin):
ospondiazon & reciprocus uersus. Classica iam que sonat. Bene posuit amfibombos dix̃. amsiboliam. Nã classicũ dicimꝰ. & tubã
ipsã & sonũ. Classicũ aut̃ ẽ. flexilis tuba. Tessara signũ. Symbolũ bellicũ qđ ad pugnã ex euntib dat᷑. scilieet ꝓpt̃ confusionẽ ut fuit
in bello marubar. deus. in sille apollo delficus incȩ saris. uenus genetriax. Trepidus. festinꝰ more suo. loricam induitur. dicimꝰ & in
bellũ. Ñmirũ si sacrilegus ocontentor diuũ contrapiã gentẽ pͥor arma susceꝑit. Et scienda est poetae affectatio. Nam¬
ablepsian nefas .ẽ. dicere. Hic enĩ aliquos cõmemorat. quos inbello ñ inuenis. Itẽ insequentib aliqͦs inuenimꝰ quorum
hic nullã fecit cõmemorationẽ. Ihyrrenis asperaboris. Oriundo tuscus ñ qͥ nune detuscia uenitquẽ antea pulsũ aciui¬

Expanded text:
spondiazon et reciprocus versus. Ad v. 637 Classica iamque sonant bene posuit amphiboliam: nam classicum dicimus et tubam spondiazon et reciprocus versus. Ad v. 637 Classica iamque sonant bene posuit amphiboliam: nam classicum dicimus et tubam ipsam et sonum. classicum autem est flexilis tuba. tessera signum symbolum bellicum, quod ad pugnam exeuntibus datur, scilicet propter confusionem, ut fuit in bello Marii †bardeus, in Sullae Apollo Delphicus, in Caesaris Venus Genetrix. Ad v. 638 Trepidus festinus, more suo. Ad v. 640 Loricam indvitur dicimus et 'indbellum non mirum si sacrilegus et contemptor deorum contra piam gentem prior arma cablepsiam nefas est dicere – hic enim aliquos commemorat, quos in bello non invenis, item in sequentibus aliquos invenimus, quorum hic nullam fecit commemorationem. TYRRHENIS ASPER AB ORIS oriundo Tuscus, non qui nunc de Tuscia venit, quem antea pulsum a civi
Abbreviated transcription (Latin):
satur nia potes. A cyrologiã fecit cõmutando ennii uersum. Nã ille ait. belli ferratos potes. portasq refregit. In mobilis ante.
qđ ẽ. tergeo uenit & tergũ a tergo tergis qđ deusupenitus recessit : aruina. scđm suetoniũ in libro deuitiis corporalibus. aruna ÷¬
amorbis quigrȩce atȩ dicuntꝰ quospaludis uicinitasereat. Tiburq suꝑbum. Aut nobile. atͥ ꝑtransitũ tetigit illud quodeũ
antemne ante annem positae: Salignas umbonũ ag̃ crates. Vt dic̃ sallustiũ delucanis. quid euimine facta scuta recentibus
detractis coriis quasi glutmo ad olescebant. Ihora casȩnos. quia apud maiores loricȩ tantũ pectora tegebant. ut statius. Tri¬
pliciseruantur pectora ferro nam tergo nullus metus. Lento ducunt argento. flexili argento. Ducunt .a. ex tendunt. Est autẽ¬

Expanded text:
saturnia posaturnia poquod est ‘tergeo’ venit, et ‘tergunt’, quod venit a ‘tergo tergis’, de usu penitus recessit. ARVINA secundum Suetonium in libro de vitiis corporalibus arvina a morbis, qui Graece ἄται dicuntur, quos paludis vicinitas creat. tiburque superbum aut nobile: aut per transitum tetigit illud quod  ante amnem positae. SALIGNAS VMBONVM CRATES ut dicit Sallustius de Lucanis «qui de vimine facta scuta recens detractis coriis quasi glutino adolescebant». THORACAS AENOS bene ‘thoracas’; nam apud maiores loricae pectora tantum tegebant: Statius «triplici servantur pectora ferro
Abbreviated transcription (Latin):
depurpura deocco. Quirim eli ergo : regali. Cinctũq gabino. Gabinus cinctusẽ. toga sic intergũ reiecta ut una euis
lacina atergo reuocata hominẽ cingat. hocaut̃ uestim̃ti genere utebatur consul bella indicturꝰ ideo quia cũgabi cõpaniȩ cuitatis
sacris operaretur. bellũ subito euenit. Iunc ciues cineti togissius ab aris adbella ꝓfectis. Et ad epti uictoriã. Vnđ incortus est mos
genera. Sacram̃tũ inqͦiurat unꝰ quisq milesse nõrecedere nisi p̃cepto cõsulis post cõpleta stipendia i militiȩ tẽpora Coniuratio
quȩ fit intumultu italico bello &gallico. quando uicinũ urb̵ periculum singulos iurare ñpatitur. sic̃ defabiis legimꝰ. E uocatio
qđ genus nunc tangit. Nã ad subitũ bellũ euocabant᷑. Vnd ȩtiã consul solebat dicere. Suirẽ publicã saluã. eẽ. uult meseqͥt᷑:¬

Expanded text:
de purpura et cocco. ‘Quirinali’ ergo regali. CINCTVQVE GABINO ‘Gabinus cinctus’ est toga sic in tergum reiecta, ut ima eius de purpura et cocco. ‘Quirinali’ ergo regali. CINCTVQVE GABINO ‘Gabinus cinctus’ est toga sic in tergum reiecta, ut ima eius lacinia a tergo revocata hominem cingat. Hoc autem vestimenti genere utebasacris operaretur, bellum subito evenit: tunc cives cincti togis suis ab aris ad bella profecti sunt et adepti victoriam: unde hic ortus est mos.genera: sacramentum, in quo iurat unusquisque miles se non recedere, nisi praecepto consulis post completa stipendia, id est militiae tempora; coniuratio, quae fit in tumultu, id est Italico bello et Gallico, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, ut inter Fabios fuit; evocatio, quod genus nunc tangit. nam ad subitum bellum evocabantur, unde etiam consul solebat dicere 'qui rem publicam salvam esse vult me seq
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ꝓ pt̃ ianũ bi frontẽ. Postea captis faleris ciuitate tuscie. inuentũ ÷ simulacrũ ianicũ fraetibus quatuor. Propt̃ quod inforo
transitorio constitũ ÷ illi sacrariũ aliud: qđ nouimꝰ hodie .iiiͦiͬ. portas habere. lanũ sane apud aliqͦs bifrontẽ apud aliquos
qͣ drifo̾ntẽ. eẽ. nñ mirũ ẽ. Na alii eũ diei dnm uolunt inquo ortus .ẽ. et occasus. Horatiuꝰ. Matutine pat̾ seuiane libentius
audis. Alii anni tetius. quẽ in quattuor tẽpra constat. ec̃. diuisũ. Anni aut̃. eẽ. dm̃ illa resprobat. qđ abeo pͥmaparsanni nomi
nat᷑. Religione sacrȩ trem̃de execrobiles: Nã & poulo post dicturus ẽ. Tristesq recludere portas. ferri robora. Bene ad di¬
dit ferri nã om̃e qđ forte ÷ robur uocamꝰ q uirinali tabea. Sue tonius in libro degenere uestiũ. dicit triageneni. eẽ.

Expanded text:
autem propter Ianum bifrontem. Postea captis Faleriis, civitatibus Tusciae, inventum est simulacrum Iani cum frontibus quattuor. Propter quod in foro autem propter Ianum bifrontem. Postea captis Faleriis, civitatibus Tusciae, inventum est simulacrum Iani cum frontibus quattuor. Propter quod in foro transitorio constitutum est illi sacrarium aliud quod novimus hodieque quattuor portas habere. Ianum quadrifrontem esse non mirum est: nam alii eum diei dominum volunt, in quo ortus est et occasus — Horatius "matutine pater, seu Iane libentius audis" — alii anni totius, quem in quattuor tempora constat esse divisum. anni autem esse deum illa res probat, quod ab eo prima pars anni nomiest. RELIGIONE SACRAE tremendae, execrabiles: nam et paulo post dicturus est «tristesque recludere portas». FERRI ROBORA bene addidit ‘ferri’: nam omne quod forte est, robur vocamus. QVIRINALI TRABEA Suetonius in libro de genere vestium dicit tria genera esse
Abbreviated transcription (Latin):
bello. in martissacrario ancilia cõmouere. Vnđ est in .uiii. utq impulit arma: laerima bile bellum. Getarũ feragens ȩciã
apud maiores fuit. Nam ipsi sunt misii : quossallustius alucullo dic̃. eẽ suꝑatof Hyrcanis ue Gens ẽ. dicta asilua hircania ubi
sedtantũ ȩchiops dicimꝰ. Aurorãq sequi. Ingenti ambitu dix̃ ipsũ ortũ dieiꝓpopłis. Parthosq reposcero signa. Hoc in honorem
augusti posuit: quo regnante a parthis repetita sunt signa quae crassus ꝑdiderat. Quicũ auiditate sua contra auspicia liellũ
suscepisset. int̃ dicentib: triplebi captus cũ filio .ẽ. & netatus in fuso inosauro. ciuus amore pugnauerat : Sunt geminȩ beli
protȩ. Sacrariũ hoc numa pompilius fecerat circa imũ argiletũ iuxta theatrũ marcelli. qđ fuit induo breuissimis tẽplis. du

Expanded text:
bello in Martis sacrario ancilia movere, unde est in octavo «utque inpulit arma». LACRIMABILE BELLVM Getarum fera gens etiam bello in Martis sacrario ancilia movere, unde est in octavo «utque inpulit arma». LACRIMABILE BELLVM Getarum fera gens etiam apud maiores fuit: nam ipsi sunt Mysi, quos Sallustius a Lucullo dicit esse superatos. HYRCANISVE gens est dicta a silva Hyrcania, ubi ops’, sed tantum ‘Aethiops’ dicimus. AVRORAMQVE SEQVI ingenti ambitu dixit ipsum ortum diei pro populis. PARTHOSQVE REPOSCERE SIGNA hoc in honorem Augusti posuit, quo regnante a Parthis repetita sunt signa, quae Crassus perdiderat. Qui cum aviditate sua contra auspicia bellum suscepisset, interdicentibus tribunis plebis, captus cum filio est et necatus infuso in os auro, cuius amore pugnaverat. SVNT GEMINAE BELLI PORTAE hoc sacrarium, id est belli portas, Numa Pompilius fecerat circa imum Argiletum iuxta theatrum Marcelli. Quod fuit in duobus brevissimis templis: duobus
Abbreviated transcription (Latin):
studium nuncreuerti ᷤᷤ Sicut romani bello flagrauere subromulo quieuere subnuma subtullo hostilio. pristina studia
repetiuer. Hinc est qđ & ipse uirgł ait. longa placidas in pace regebat ñ ꝑpetua. Idẽ desuetaq bello agmina in arma
uocat subite ferrũ q retractat. Nam retractare est: repetere qđ omiserat. tale aliquid dicit degenere syllano salustius. Nũ
uolens ostendere antiquos maiores eius consulares fuisse. Vicinos uͦ igna uissimos syllam aut̃ florentissimũ : ait Igitur
sylla patriciȩ gentis fuit: familia iam extincta maiorũ ignania. Iuẽ ꝓtinꝰ iugit̾ deiide. Nã nunc tẽporis. ẽ. ad uerbium
alibi loci. At cũ ꝓtinꝰ utraq tellus unafer&. Maxima rerũ roma. Imꝑupotita. Mouent in p̃lia martẽ. Nã moris fuerat indicto

Expanded text:
studium nunc reverti, sicut Romani bello flagravere sub Romulo, quievere sub Numa, sub Tullo Hostilio pristina studia studium nunc reverti, sicut Romani bello flagravere sub Romulo, quievere sub Numa, sub Tullo Hostilio pristina studia repetiverunt. hinc est quod et ipse Vergilius ait 'longa placidas in pace regebat', non perpetua, item "desuetaque bello agmina in arma vocat subito ferrumque retractat" : nam retractare est repetere quod omiseras. tale aliquid dicit de genere Sullano Sallustius: nam volens ostendere antiquos maiores eius consulares fuisse, vicinos vero ignavissimos, Sullam autem florentissimum, Sulla patriciae gentis fuit, familia iam extincta maiorum ignavia». QVEM PROTINVS iugiter, deinde: nam nunc temporis est adverbium, alibi loci, ut «cum protinus utraque tellus una foret». MAXIMA RERVM ROMA imperii potita. MOVENT IN PROELIA MARTEM quia moris fuerat indicto