comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit Quicum dixis set quadã dienasci puerũ perquem troia posset euerti pepereriuꝰ
simulet thrmoete uxoret haec uba quȩ priami legitima erat Sed priamus thrmoete
filium uxoremq iussit occidĩ inde ergo nuncdicit siue dolo quia iustam causa pro¬
ditionis habere uidebatur. Aliiuolunt doloquo om̃s decepti sunt : sic fata ferebat
utetiam ciues contrapatriã sentirent : x papis quidam non pat̃ anchisȩ et bene nec se
uec patre huic consilio dicit interfuisse perquodinteritus patri aeͥminebat quã¬
quam aeneas quasi obtẽctator priami non ad sit ut homerus dicit Anchises uero pro¬
ter caecitatẽ ut docet theocritꝰ : Subiectisq urere flammis que copulatiua coniune¬
tio ẽ ut disiunctiua Quomodo ergo hasiunxit᷑ poe tarũ ẽ partẽ proparte ponere
posuit ut sacum ingens uoluunt: uoluunt alii radusq rotarui que pro ueposuit n

Expanded text:
suscepit. Qui cum dixisset quadam die nasci puerum per quem Troia posset everti, pepererunt suscepit. Qui cum dixisset quadam die nasci puerum per quem Troia posset everti, pepererunt simul et Thymoetae uxor et Hecuba, quae Priami legitima erat. Sed Priamus Thymoetae filium uxoremque iussit occidi. Inde ergo nunc dicit ‘sive dolo’, quia iustam causam proditionis habere videbatur. Alii volunt ‘dolo’, quo omnes decepti sunt. SIC FATA FEREBANT ut etiam cives contra patriam sentirent. AT CAPYS quidam, non pater Anchisae. Et bene nec se nec patrem huic consilio dicit interfuisse, per quod interitus patriae imminebat, quamquam Aeneas quasi obtrectator Priami non adsit, ut Homerus dicit, Anchises vero propter caecitatem, ut docet Theocritus. SVBIECTISQVE VRERE FLAMMIS ‘que’ copulativa coniunctio est aut disiunctiva. Quomodo ergo has iunxit? Poetarum est partem pro parte ponere,posuit, ut «saxum ingens volvunt alii, radiisque rotarum» ‘que’ pro ‘ve’ posuit; nam
Abbreviated transcription (Latin):
onem raro inuenimus sane malefidus intellegitur male enim minutionem habet non negi¬
tionem : Abiis sepetusse abis sedicimus et petisse sed propter metrũ ephentesis facta ẽsom
nis teucria subaudis gens et ab solutaẽ elocutio: panduntur porte Signum pacis ẽ ut sallusti¬
us apertȩ portae repl&a arua cultoribus Norica castra Mala ẽ conpositio ab ea srl¬
liba incipere qua superior finitus ẽ sermo nam plerumq et cacen faton facit ut hoc loco
Sane dorus neptuni filius fuit unde dori originem ducunt :Tendebat tentoria babebar¬
ut et latis tenebat in aruis : Seuus achilles propter haectorem tractum et talis ubiq indu¬
mus utet ortine classes unde et classi cadicuntur: hic acies legitur. Et aciȩ nã potest
utrumq:  In nuptae quenum quã nubit: nam uirgo potest et nubere: Donũ extiale quan¬
tũ ad troianos Primusq tbrmo etes ut eꝓphoriondicit priamus exaris bafiliũ uatem

Expanded text:
onem raro invenimus. Sane ‘male fidus’, ‘minus fidus’ intellegitur. ‘Male’ enim minutionem habet, non negationem. ABIISSE PETIISSE ‘abisse’ dicimus et ‘petisse’, sed propter metrum epenthesis facta est. OMNIS TEVCRIA subaudis ‘gens’. Et absoluta est elocutio. PANDVNTVR PORTAE signum pacis est, ut Sallustius «apertae portae, repleta arva cultoribus». DORICA CASTRA mala est compositio ab ea syllaba incipere qua superius finitus est sermo; nam plerumque et cacenphaton facit, ut hoc loco. Sane Dorus Neptuni filius fuit filius, unde Dori originem ducuntut "et latis tendebat in arvis" . saevus achilles propter Hmus, ut «et Ortinae classes»; unde et classica dicuntur. HIC ACIES legitur et ‘acie’. Nam potest utrumque. INNVPTAE quae numquam nubit; nam virgo potest et nubere. DONVM EXITIALE quantum ad Troianos. PRIMVSQVE THYMOETES ut Euphorion dicit, Priamus ex Arisba filium vatem
Abbreviated transcription (Latin):
ta latentia : Procassbus Austris : Perseuerantibus et procax propriae petax ẽ Namprocan
ut solet in tmpestitt salo autem uenit abeo quod ẽ salum sali : Nam sale tabentes ab eo quod ẽ lic
sal salis : Perque inuia saxa inuia idẽ aspera in mania unde etdido paulo post̃ q̃ uis inmanib
splicatoris nonemimsuos uituperat sednatiura litoris culpnt : Adnauumus oris degit uerbum aptũ
ufragio ad diciendam miseri cordiam. quamuis etdena uib nator l& didonemloquitur e Ete

Expanded text:
ita, latentia. PROCACIBVS AVSTRIS perseverantibus. Et ‘procax’ proprie ‘petax’ est; nam ‘procare’ ita, latentia. PROCACIBVS AVSTRIS perseverantibus. Et ‘procax’ proprie ‘petax’ est; nam ‘procare’ ut solet in tempestate. ‘Salo’ autem venit ab eo quod est ‘hoc salum’ ‘sali’, nam «sale tabentes» ab eo quod est ‘hic sal’ ‘salis’. PERQVE INVIA SAXA ‘invia’, id est aspera, inmania. Vnde et Dido paulo post ‘quae vis inmanibus adplicat oris’? Non enim suos vituperat, sed naturam litoris culpat. ADNAVIMVS ORIS elegit verbum aptum naufragio ad eliciendam misericordiam: quamvis et de navibus ‘nat
Abbreviated transcription (Latin):
ne sunt propriorũ nominum abutemur licentia ut in artib lectum ẽ orion ergopostea ueratos
factus dum uellet cumdiana concumbere uthoratius dicit eius sagittis occisus e. ut lucanus in¬
misso scorpione perut et deorum miseratione relatus insidera signum famosum tempesta tibus
fecit ueri similius autem ẽ ascorpione interemptũ quo oriente occidit: sanem agnitudinesu¬
a multis oritur dieb et ideo cius etiam aperitos ẽ incerta tempestas Vndedictum ẽ cum subito
adsurgens ad excusationem nom prouise tempestatis et multi superfluo quaerunt cur ortus co¬
memoretur orionis cum sit in missa a uinone tempestas sedilioneus ista non nouit quae a poe¬
ta supradicta sunt permusam ut diximus cognita: et constat numina nisunuenta occasione
nocere nom posse quod in omĩ suo opere uirgilius diligenter obseruat : inuada : Caeca : In cogn¬

Expanded text:
nae sunt, propriorum nominum abutemur licentia, ut in Artibus lectum est. Orion ergo postea venator nae sunt, propriorum nominum abutemur licentia, ut in Artibus lectum est. Orion ergo postea venator factus, dum vellet cum Diana concumbere, ut Horatius dicit, eius sagittis occisus est, ut Lucanus, inmisso scorpione periit, et deorum miseratione relatus in sidera signum famosum tempestatibus fecit. Veri similius autem est a scorpione interemptum, quo oriente occidit. Sane magnitudine sua multis oritur diebus, et ideo eius etiam apud peritos est incerta tempestas: unde dictum est ‘cum subito adsurgens’ ad excusationem non praevisae tempestatis. Et multi superfluo quaerunt cur ortus commemoretur Orionis, cum sit inmissa a Iunone tempestas. Sed Ilioneus ista non novit quae a poeta supra dicta sunt, per musam, ut diximus, cognita. Et constat numina nisi inventa occasione nocere non posse: quod in omni suo opere Vergilius diligenter observat. IN VADA CAECA incogn
Abbreviated transcription (Latin):
ne appellauit italiam unde ẽ fines superusque sicanos hoc ẽ usq ad ealoca que tenuerunt sicani
id ẽ siculia si cano itali fratre: nam non usque ad siciliam nec enim fieri poterat : Cum subito ad¬
surgens fno Oeno pion rexcum liberos non haberet aiouem ercurio neptanoq quo shospi¬
tiosus ceperat. Orantib ut abhis aliquid postularet petuit ut sibi concederent liberos illi intra
corium immolati sibi bouis urina facta preceperunt ut conpletis maternis mensib soluerei
quo facto inuentus ẽ. puercui nomeni ab urina in positũ ẽ ut orion diceretur quod dori calingui
commutatum ẽ ut ordipthongus in uuerteretur quod autem plerũq prima sillaba breuis mut¬
nitur ut hoc loco cumsit naturaliter longa graeca ratioẽ Nã detractiofit ylittere et ore ma
turaliter longa aut ordipthongus ceterum si sit in proprio nomine dichronos ut omnes lati¬

Expanded text:
ne appellavit Italiam; unde est «fines super usque Sicanos» hoc est ‘usque ad ea loca’ quae tenuerunt Sicani, ne appellavit Italiam; unde est «fines super usque Sicanos» hoc est ‘usque ad ea loca’ quae tenuerunt Sicani, id est Siculi, a Sicano, Itali fratre. Nam non ‘usque ad Siciliam’; nec enim fieri poterat. CVM SVBITO ADSVRGENS Ftio susceperat, hortantibus ut ab his aliquid postularet petiit ut sibi concederent liberos. Illi intra corium immolati sibi bovis urina facta praeceperunt ut obrutum terra conpletis maternis mensibus solveretur. Quo facto inventus est puer, cui nomen ab urina inpositum est, ut Οὐρίων diceretur, quod Dorica lingua ita commutatum est, ut ου diphthongus in ω verteretur. Quod autem plerumque prima syllaba brevis invenitur, ut hoc loco, cum sit naturaliter longa, Graecae rationis est; nam detractio fit υ litterae et ο remaneturaliter longa aut ου diphthongus; ceterum si sit in proprio nomine dichronos, ut omnes Lati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uera besperia ab hesperodicta idẽ stella occidentali ceterum italia hesperia dicitur a fratre
athlantis quipulsus agermano italiam tenuit ei que nomen pristinȩ regionis imposurt ut
iginus docet : Antiqua Nobilis nec enim noua eẽ. potest licet primam terram suam eẽ dicar
atbenienses bere Glebae : uber propriae ẽ fecunditas et beneitaliae uirtutem fecunditaten¬
uecam laudat nea fricam petisse uideantur : Oeno Tricoluere uiride ẽ quam: oneotria auiꝰ
dicta ẽ uel auino optimo quod initalia nascitur. uel ut uarrodicit ab oenotro reges ab inorũ : famu
sub audimus e minores Maiores it minores quotiens de genere dicimus numeri sunt tantum
pluralis : italiam It alus rexsiciliae ad eam partem uenit inqua regnauit turnus quam suo nomi¬

Expanded text:
est vera Hesperia, ab Hespero dicta, id est stella occidentali. Ceterum Italia ‘Hesperia’ dicitur a fratre est vera Hesperia, ab Hespero dicta, id est stella occidentali. Ceterum Italia ‘Hesperia’ dicitur a fratre Atlantis, qui pulsus a germano Italiam tenuit eique nomen pristinae regionis inposuit, ut Hyginus docet. ANTIQVA nobilis; nec enim nova esse potest, licet primam terram suam esse dicant Athenienses. VBERE GLEBAE ‘uber’ proprie est ‘fecunditas’. Et bene Italiae virtutem fecunditatemque conlaudat, ne Africam petisse videantur. OENOTRI COLVERE VIRI deest ‘quam’. ‘Oenotria’ autem dicta est vel a vino optimo quod in Italia nascitur vel, ut Varro dicit, ab Oenotro, rege Sabinorum. NVNC FAMA subaudimus ‘est’. MINORES ‘maiores’ et ‘minores’, quotiens de genere dicimus, numeri sunt tantum pluralis. ITALIAM DIXISSE Italus, rex Siciliae, ad eam partem venit in qua regnavit Turnus, quam a suo nomi
Abbreviated transcription (Latin):
llo loco meduce dardanius spartam expugnauit adulter : Populare. Antiqui et populo dice
unt et populor unde ẽ nunc populare et populatq ingentem farris a ceruum curculio
tunctamen passiua tantum utimur declinatione : Non eauis animo. Argumentũ ab in pos¬
dili ut quid troes potuere uis autem ẽ possibilitas : ẽ locus. Conparatione orb totius it al¬
a locus c̃i nam procumtia locus non potest diciminus ẽ autemquam ut urbs antiqua fuit : Hespo¬
riam Hesperiae duae sunt una q̃ bis pania dicitur altera quae ẽ in italia quachacratione dis¬
cernuntur Aut enimbesperiam solam dicis et significasitailiam. aut ad disultimã et sienisi¬
cas hispaniam quac in occidentis ẽ fine ut oratius quinunc hesperias opes abultima ethaco

Expanded text:
illo loco «me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter». POPVLARE antiqui et ‘populo’ et illo loco «me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter». POPVLARE antiqui et ‘populo’ et ‘populor’ dicebant, unde est ‘populare’ et «populatque ingentem farris acervum curculio». Nunc tamen passiva tantum utimur declinatione. NON EA VIS ANIMO argumentum ab inpossibili, ut «quid Troes potuere?». ‘Vis’ autem est ‘possibilitas’. EST LOCVS conparatione orbis totius Italia locus est; nam provincia ‘locus’ non potest dici. Minus est autem ‘quam’, ut «urbs antiqua fuit». HESPERIAM Hesperiae duae sunt, una quae Hispania dicitur, altera quae est Italia. Quae hac ratione discernuntur: aut enim ‘Hesperiam’ solam dicis et significas Italiam, aut addis ‘ultimam’ et significas Hispaniam, quae in occidentis est fine, ut Horatius «qui nunc Hesperia sospes ab ultima». Et haec
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ orationis ex pressit : oregina secundum artẽ rehoricã id eidat quod uult in petrare Nãcam
per laudembeniuolã reddidit : iustitia Bene considerauit sexũ Nec enim uirtute poterat dicere
łrenare continere ut contra et numidae infrem cingunt : Tro este Miseri Tacitis occurrit
ques tionib nead populationem uenisse uidean turmore qui tunc uigebat lentis Maria om¬
na uecti permaria et ẽ contra illud cura da fricã uenerint : Parcepio Generi quotiens inuidio¬
spsunt prȩsentes persone rethoricum ẽ. ad alias confugere ut hocloco confugit adgenus. It propi¬
ius ulicinius scilicet ut tam quã uicti accipiantur non tales qualis paris fuit inspartȩ expugna¬
tione raptuq helaeneae Nam historiae hoc habet ueritas non uolunt atghlenam secutam sed ex
pugnata raptam ciuitate unde et recipi meruit a marito tangit autem hoclatent̃ uirgilius

Expanded text:
rae orationis expressit. O REGINA secundum artem rhetoricam id ei dat quod vult inpetrare. Nam eam rae orationis expressit. O REGINA secundum artem rhetoricam id ei dat quod vult inpetrare. Nam eam per laudem benivolam reddit. IVSTITIA bene consideravit sexum; nec enim ‘virtute’ poterat dicere. FRENARE continere, ut contra «et Numidae infreni cingunt». TROES TE MISERI tacitis occurrit quaestionibus, ne ad populationem venisse videantur more qui tunc vigebat. VENTIS MARIA OMNIA VECTI per maria. Et est contra illud, cur ad Africam venerint. PARCE PIO GENERI quotiens invidiosae sunt praesentes personae, rhetoricum est ad alias confugere, ut hoc loco confugit ad genus. ET PROPIVS vicinius scilicet, ut tamquam victi accipiantur, non tales qualis Paris fuit in Spartae expugnatione raptuque Helenae. Nam historiae hoc habet veritas, non voluntate Helenam secutam, sed raptam expugnata civitate, unde et recipi meruit a marito. Tangit autem hoc latenter Vergilius
Abbreviated transcription (Latin):
ralitas ẽ: si ad das istifit specialitas ut salustius transgressos om̃s recepit mons balleia pru¬
dent̃ addidit trans gressos : Orantes Ueniam pacem propter incendium nauium et proprie
uerbum pontificale ẽ unde ẽ tumodo poscedeos ueniam et paulo post pacemq peraras ex¬
quirunt dicta autem ueniadeliciendũ miseri cordiam meretur enim. beni uolentiam numinum
quilicet in nocens sit ueniam tamen taquã peccauerit petit undeẽ confessio illa in terrentioquid
meritas crucem. Maximus ilioneus : Rebus omnib: maximus Nec enim aliquid addidit et non
sinecausa ipsum ubiq inducit loquentem ut enim homerus dicit phorbas pater ilionei semper
mercurio deo eloquentiae fauente pugnauit ut horatius mercuri facunde nepos athlantis me¬
rito ergo huic datur eloquentia. Placioo sic pectore coepit more suo uno sermone habitũ futu¬

Expanded text:
ralitas est; si addas ‘isti’, fit specialitas, ut Sallustius «transgressos omnis recipit mons Balleia» pruralitas est; si addas ‘isti’, fit specialitas, ut Sallustius «transgressos omnis recipit mons Balleia» prudenter addidit ‘transgressos’. ORANTES VENIAM pacem propter incendium navium. Et proprie verbum pontificale est; unde est «tu modo posce deos veniam» et paulo post «pacemque per aras exquirunt». Dicta autem venia ad eliciendam misericordiam. Meretur enim benivolentiam numinum qui, licet innocens sit, veniam tamen tamquam peccaverit petit; unde est confessio illa in Terentio «quid meritu's? crucem». MAXIMVS ILIONEVS rebus omnibus maximus; nec enim aliquid addidit. Et non sine causa ipsum ubique inducit loquentem; ut enim Homerus dicit, Phorbas, pater Ilionei, semper Mercurio deo eloquentiae favente pugnavit, ut Horatius «Mercuri facunde nepos Atlantis». Merito ergo huic datur eloquentia. PLACIDO SIC PECTORE COEPIT more suo uno sermone habitum futu
Abbreviated transcription (Latin):
sorum multitudine et hooẽ quod forinidat aeneas incertus qua eos mente comitent᷑ Di pu¬
lerat Segregauerat It magna ẽ interde etdi differentia ut diximus : Penitꝰ lonꝰ aregina remo¬
tos quaeres etiam in solentes custodes litorum fecit : Obstipuit. Et admirationẽ et ad timorẽ
hcpertinet sermo quodicenda pre: occupat : laetitiaq metuque. Laetitia propter socios. me¬
tu propter concursum : Ardebant Cupiebant ut formosum pastor corrdon ardebat alexin.
ardõ autem et accusatiuũ regit et ablatiuũ : Res cognita. Hocẽ qui ad fectione poenorũ popu¬
lus conueniret : Dissimulant Dis simulamus nota simulamus ignota ut salustius simulator
tis nauib: legunt quod etsi sit ypallage ẽ et illuc sensus recurrit et sciendum plerumq ut hoc
loco addialiquid generalitati et fieri specialitatem sidicas omnes scholastici laborant gene¬

Expanded text:
frorum multitudine. Et hoc est quod formidat Aeneas, incertus qua eos mente comitentur. DISPVfrorum multitudine. Et hoc est quod formidat Aeneas, incertus qua eos mente comitentur. DISPVLERAT segregaverat. Et magna est inter ‘di’ et ‘de’ differentia, ut diximus. PENITVS longe a regina remotos; quae res etiam insolentes custodes litorum fecit. OBSTIPVIT et ad admirationem et ad timorem hic pertinet sermo, quo dicenda praeoccupat. LAETITIAQVE METVQVE ‘laetitia’ propter socios, ‘metu’ propter concursum. ARDEBANT cupiebant, ut «formosum pastor Corydon ardebat Alexin». ‘Ardeo’ autem et accusativum regit et ablativum. RES INCOGNITA hoc est qua adfectione Poenorum populus conveniret. DISSIMVLANT dissimulamus nota, simulamus ignota, ut Sallustius «simulator tis navibus’ legunt; quod et si sit, hypallage est et illuc sensus recurrit. Et sciendum plerumque, ut hoc loco addi aliquid generalitati et fieri specialitatem. Item si dicas ‘omnes scolastici laborant’, gene
Abbreviated transcription (Latin):
elephanto quãuis quidam iungant tũ forib: diuae media testudine templi. ut unum intellegas
tectum templi uodsi ẽ sub medio tecto sunt fores Sed prima melior expositio ẽ : Testudine ca
sima lacro caeli imaginem reddat quod constat eẽ conuexum : Septa armis satellitũ scilicet: Solis
Soliũ proprie ẽ armariũ uno ligno factũ in quoreges sedebant proptertutelam corporis sui
dictum quasisolidũ Modoiam ab usiune sellã regalem intelleg̃imus: Alte. Ac sidiceret intri¬
bunaili : Subnixa. pro subniẜa ut supra diximus : lura dabat legesq iusgenera leẽ sed lex iuris ẽ
species. Non ẽ ergo iteratio quod autem dixit iuris addidonis pertinet laudem : Sorte trabebat.
proprie locutus .e. trabuntꝰ enim sortes hoc ẽ educuntꝰ : concursu accedere magno cum magna a¬

Expanded text:
elephanto" . quamvis quidam iungant 'tum foribus divae media testudine templi', ut unum intellegas elephanto" . quamvis quidam iungant 'tum foribus divae media testudine templi', ut unum intellegas tectum templi et pronai: quod si est, sub medio tecto sunt fores. sed prima melior expositio est. testudine camsimulacro caeli imaginem reddat, quod constat esse convexum. SAEPTA ARMIS satellitum scilicet. SOLIO solium proprie est armarium uno ligno factum, in quo reges sedebant propter tutelam corporis sui, dictum quasi solidum. Modo iam abusive sellam regalem intellegimus. ALTE ac si diceret ‘in tribunali’. SVBNIXA pro ‘subnisa’, ut supra diximus. IVRA DABAT LEGESQVE VIRIS ius generale est, sed lex iuris est species. Non est ergo iteratio. Quod autem dixit ‘viris’ ad Didonis pertinet laudem. SORTE TRAHEBAT proprie locutus est; trahuntur enim sortes, hoc est educuntur. CONCVRSV ACCEDERE MAGNO cum magna A
Abbreviated transcription (Latin):
exercet diana choros: hoc non ad comparationem pertinet sedẽ poeticae discriptionis euagatioa uil¬
le finitus numerus promfinito Nãdenim pharũ numero uariaẽ opinio: Oreades: Nimphe monti¬
um orea des dicuntur: siluarũ drrades quaecum siluis nascuntur a madriades. Fontiũ
napeae uel naides Maris uero nereides : tacitũ Maior enim ẽ taciturnitatis affectus: ut supra
hȩc secum sic terrentius ut mecum tacita gaudeam:per temptant. modo uehementer temptant A
libi leuiter ut blandauicissin gaudia pertemptant mentem. Sunt enim multa quae proloes
intelleguntur ut in potens satis et minus et nihil potens significat: Instans operi. Zeuma ẽ ad
eforib: et hocloco distinguendũe Magnoenim studio ec labore templorũ fores fiebant quas
quib damꝰ signabant historiis ut in forib: laetũ androger Item in forib: pugnam exauro solidoq

Expanded text:
EXERCET DIANA CHOROS hoc non ad conparationem pertinet, sed est poeticae descriptionis evagatio. MILEXERCET DIANA CHOROS hoc non ad conparationem pertinet, sed est poeticae descriptionis evagatio. MILLE finitus numerus pro infinito; nam de nympharum numero varia est opinio. OREADES nymphae montium Oreades dicuntur, silvarum Dryades, quae cum silvis nascuntur Amadryades, fontium Napeae vel Naides, maris vero Nereïdes. TACITVM maior enim est taciturnitatis adfectus, ut supra «haec secum». Sic Terentius «ut mecum tacita gaudeam». PERTEMPTANT modo ‘vehementer temptant’. Alibi leviter, ut «blanda vicissim gaudia pertemptant mentem». Sunt enim multa quae pro locis intelleguntur, ut ‘inpotens’ et ‘satis’ et ‘minus’ et ‘nihil potens’ signie foribus. et hoc loco distinguendum est; magno enim studio et labore templorum fores fiebant, quas quibusdam insignibant historiis, ut "in foribus letum Androgei" , item "in foribus pugnam ex auro solidoque
Abbreviated transcription (Latin):
rentem ideo dix̃ quia sororem siam inuenatione confixit simulans seceruam ferire. Sed hoc per
transitum tangit Nam furor bellicus intellegitur : Aurea amphibolon hocloco ẽ utrum ipsa
aurea anaurea cingula. sciendum tamen plerumq amphiboliam metriratione dissoluu ut aure¬
a composuit sponda dido aurea sienim adspondam referas non stat uersus : Exertȩ Nudate : Nudat
enim quã ad usserint mammã :Virgo Et sexũ ostendit et etatem: obtutu aspectu in uno In uno¬
quoq: hoc ẽ singula mirabatur :Forma Vt puldira prole: stipante caterua: Ad hoc tantum se¬
quens pertinet comparatio quam uituperant multi nescientes exempla uel parabolas uel compa¬
rationes as sumptas non semper usquequaq congruere sed interdũ omnipar te in terdũ aliqua
conuenire : furotae. ripis fluuii laconicae rnti Mlontis deliinqua natam constat eẽ diana

Expanded text:
rentem ideo dixit, quia sororem suam in venatione confixit simulans se cervam ferire. sed hoc per rentem ideo dixit, quia sororem suam in venatione confixit simulans se cervam ferire. sed hoc per transiaurea an aurea cingula. Sciendum tamen plerumque amphiboliam metri ratione dissolvi, ut «aurea composuit sponda» Dido ‘aurea’; si enim ad spondam referas, non stat versus. EXERTAE nudatae; nudant enim quam adusserint mammam. VIRGO et sexum ostendit et aetatem. OBTVTV aspectu. IN VNO in unoquoque, hoc est singula mirabatur. FORMA PVLCHERRIMA ut «pulchra prole». STIPANTE CATERVA ad hoc tantum sequens pertinet comparatio, quam vituperant multi, nescientes exempla vel parabolas vel conparationes adsumptas non semper usquequaque congruere, sed interdum omni parte, interdum aliqua convenire. EVROTAE RIPIS fluvii Laconicae. CYNTHI montis Deli, in qua natam constat Dianam.
Abbreviated transcription (Latin):
soluendum : eoas enaturaliter longiẽ fit tamen breuis interdum cum eam uocalis sequitun
Vt primo surgebat eoo uigri mem nonis arma: Quia thithonus frater laomedontis raptus
ab aurora filium suum mẽnonem exipsa progenitũ ad troiae misit auxilia Nigriautem dix̃¬
ae hiopis unde prima consurgit auroras arma uulcania ut ille indicat uersus tepotuit la¬
crimis thithonia flectere comunx: Ducit: amatonidum: hocẽ quod supra drẽ Uidet iliacas exor¬
dine pugnas homerus enim baec omnia tacuit quae facta sunt post haectoris mortem: ama toni¬
dum autem diriuatio ẽ pro principalitate ut scipi adas duros bello proscipionib i sane a mato¬
nes dictae sunt uel quod simuluiuant si neuiris quasi auazucai uel quodunam mammã exustã
habent quasi aneormarcoi Has autem iam non ẽẽ constat ut pote extincets partim ab hercule

Expanded text:
9 Eoas 'e' naturaliter longa est, fit tamen brevis interdum cum eam vocalis sequitur, 9 Eoas 'e' naturaliter longa est, fit tamen brevis interdum cum eam vocalis sequitur, ut "primo surgebat Eoo" . nigri memnonis arma quia Tithonus, frater Laomedontis, raptus ab Aurora filium suum MeAethiopis, unde prima consurgit Aurora. ‘Arma’ Vulcania, ut ille indicat versus «te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx». DVCIT AMAdine pugnas" . Homerus enim haec omnia tacuit quae facta sunt post Hectoris mortem. 'Amazonidum' autem derivatio est pro principalitate, sicut "Scipiadas duros bello" pro Scipionibus. sane Amazones dictae sunt vel quod simul vivant sine viris, quasi ἅμα ζῶσαι , vel quod unam mammam exustam habeant, quasi ἄνευ μαζοῦ . has autem iam non esse constat, utpote extinctas partim ab Hercule,
Abbreviated transcription (Latin):
raptauerat non raptabat : Tum uero ingentem gemntum iam enim superius eũ lacrimasse
dixerat. hoc ergo addidit uisum haectoris corpus ut etiam grauiter gemeret. sVt currũ
inlum cum potuerit dicere michi: Manus. Inermes autsine sceptro aut supplices ut dex¬
tras tendamus inermes quod tractum ẽ dehistoria qui enim seuident in ermes suppli¬
cant. aut retiera inermes tunc contra phrrrum enim processit armatus saneper
transitum historiam tetigit quia constat priamum cum ad suplicandũ tentoriũ a¬
chillis fuisset ingressus dormientem achillem excitauis se utpro filii corpore ro¬
garet eum cum eũ potuis set occidere licet hoc homerus propter achillis tarpitu¬
intorhostium tela uersari. ut sillustius catilina longea suis interhostilia cadaue¬
ra repertus ẽ connutus tam̃ dicit uersuisto uadimus in mixq dinais boc eẽ

Expanded text:
'raptaverat', non 'raptabat'. Ad v. 485 Tum vero ingentem gemitum iam enim superius eum lacrimasse 'raptaverat', non 'raptabat'. Ad v. 485 Tum vero ingentem gemitum iam enim superius eum lacrimasse dixerat: hoc ergo addidit visum Hectoris corpus, ut etiam graviter gemeret. non ergo tuIulum" , cum potuerit dicere 'mihi'. Ad v. 487 Manus inermes aut sine sceptro, aut supplices, ut "dextras tendamus inermes" : quod tractum est de historia; qui enim se dedunt, inermes supplicant. aut re vera inermes tunc; contra Pyrrhum enim processit armatus. sane per transitum historiam tetigit, quia constat Priamum, cum ad supplicandum tentorium Achillis fuisset ingressus, dormientem Achillem excitavisse, ut pro filii corpore rogaret eum, cum eum potuisset occidere: licet hoc Homerus propter Achillis turpituinter hostium tela versari, ut Sallustius "Catilina longe a suis inter hostilia cadavera repertus est" . Cornutus tamen dicit versu isto "vadimus inmixti Danais" hoc esse
Abbreviated transcription (Latin):
a uersa nisuratam intellegas: ter circumiliacos. Apud auctores multa ad sensum non ad as¬
pectum possunt referri. tercio enim tractũ intellegere possumus non inpictura conspi¬
cere unde ẽ illud mulcere alternos et corpora fingere lingua : Raptauerat. Beneforma
usus ẽ frequentatiua perquam ostendit quãpernumerũ dixerat Exanimũ Exanimꝰ
et exanimis dicimus sicut et unanimus et unanimis et inermus et inerinis. Ergo pronr̃o
arbitrio aut sec̃dȩ erunt declinationis aut tertiae: sed a tertia ab latiuũ singularem
in .i. mittunt quia communis sunt generis. ex animis autem ẽ mortiuis ut hic indicat lo¬
cus. exanimatus uerotimens ut exanimata sequens in pingeret agmina muris : Ven¬
debat. ingenti arte utitur uerbis Nam hoc loco quia pingi potuit presens tempus po¬
suit Superius quia pinginon potuit sed referri perfecto exsccutus ẽ tempore dicendo

Expanded text:
‘aversa’, nisi iratam intellegas? TER CIRCVM ILIACOS apud auctores multa ad sensum, non ad as‘aversa’, nisi iratam intellegas? TER CIRCVM ILIACOS apud auctores multa ad sensum, non ad aspectum possunt referri; tertio enim tractum intellegere possumus, non in pictura conspicere. Vnde est et illud «mulcere alternos et corpora fingere lingua». RAPTAVERAT bene forma usus est frequentativa, per quam ostendit quod per numerum dixerat. EXANIMVM ‘exanimus’ et exanimis dicimus, sicut unanimus et unanimis, inermus et inermis. ergo pro nostro arbitrio aut secundae erunt declinationis, aut tertiae; sed a tertia ablativum singularem in i mittunt, quia communis sunt generis. exanimis autem est mortuus, ut hic indicat locus, exanimatus vero timens, ut "exanimata sequens inpingeret agmina muris" . vendebat ingenti arte utitur verbis: nam hoc loco, quia pingi potuit, praesens tempus posuit, superius, quia pingi non potuit, sed referri, perfecto exsecutus est tempore dicendo
Abbreviated transcription (Latin):
participio non ẽ. Dequare cu fonia iudicat ut ab eo quod ẽ tando retunsus facit ut
tunsae pectora palmis et tusus ut non obtusa ad eoges tamus pectora poeni. Sciendum tam̃
ẽ licet alia eufoniae causi uarientur uel in generib uel innumeris. nactus tonen et passus n
penitus num quã accipere Peplumq ferebant. peplum proprieẽ. palla picta feminea
mineruae consecrata ut plautus num quam adciuitatem uenio nisi cum fertur peplũ
hodie tamen multi ab utuntur hoc nomine: suppliciter tristes. ut decet rogantes et bene
ad didit suppliciter quia et perira cundiã et pergrauitatẽ et per religionem et perdolo¬
rem tris tessumus : Tunsae pectora ut oculos suffusa : Auersa: irata Nec enim poterat
conuertere sesimulacrum sic alibitalia dicentem iamdudum auersatuetur Quomodo

Expanded text:
participio non est. De qua re euphonia iudicat, ut ab eo quod est ‘tundor’ et ‘tunsus’ facit, ut participio non est. De qua re euphonia iudicat, ut ab eo quod est ‘tundor’ et ‘tunsus’ facit, ut «tunsae pectora palmis», et ‘tusus’, ut «non obtusa adeo gestamus pectora Poeni». Sciendum tamen est, licet alia euphoniae causa varientur vel in generibus vel in numeris, ‘nactus’ tamen et ‘passus’ ‘n’ penitus numquam accipere. PEPLVMQVE FEREBANT peplum proprie est palla picta feminea Minervae consecrata, ut Plautus «numquam ad civitatem venio, nisi cum infertur peplum». Hodie tamen multi abutuntur hoc nomine. SVPPLICITER TRISTES ut decet rogantes. Et bene addidit ‘suppliciter’, quia et per iracundiam et per gravitatem et per religionem et per dolorem tristes sumus. TVNSAE PECTORA ut «oculos suffusa». AVERSA irata. Nec enim poterat convertere se simulacrum. Sic alibi «talia dicentem iamdudum aversa tuetur». Si ‘tuetur’ quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
cimus congredior tecum pugnotecum dimicotecũ scurru currib falcatis usas eẽ maio¬
res ediuius et salustius docent : in ani Sinerectorẽps nam corpus herebat :lora tenens
Tamen quanquam mortuus s uers&: tracta: ut plautus inueniant omnia uersa sparsi
uenit autem ab eo quod ẽ uerror : inscribitur. Dilaceratur ut plautus corpus tuũ uir¬
gis ulmeis inscribam : hasta. Hostili scilicet quam trans fixus trahebat : Interea: Dam
baec geruntur et satis oportune a matrib festinatur ad templũ ut alibi nec non ad
templum summasq ad palladis arces: Non aeque idẽ iniq̃ litotes figura ẽ ut alibi
et uacuis clanius non aequis acerris : Passis participiũ ẽ abeo quodẽ pandor Ideo autem
non facit pansus quia plerumq n. quod in prima uerbi positione inuenitur in preterito

Expanded text:
cimus ‘congredior tecum’, ‘pugno tecum’, ‘dimico tecum’. CVRRV curribus falcatis usos esse maiocimus ‘congredior tecum’, ‘pugno tecum’, ‘dimico tecum’. CVRRV curribus falcatis usos esse maiores et Livius et Sallustius docent. INANI sine rectore; nam corpus haerebat. LORA TENENS TAMEN quamquam mortuus. VERSA tracta, ut Plautus «inveniam omnia versa, sparsa». Venit autem ab eo quod est ‘verror’. INSCRIBITVR dilaceratur, ut Plautus «corpus tuum virgis ulmeis inscribam». HASTA hostili scilicet, quam transfixus trahebat. INTEREA dum haec geruntur. Et satis opportune a matribus festinatur ad templum, ut alibi «nec non ad templum summasque ad Palladis arces». NON AEQVAE id est iniquae. Litotes figura est, ut alibi «et vacuis Clanius non aequus acerris». PASSIS participium est ab eo quod est ‘pandor’. Ideo autem non facit ‘pansus’, quia plerumque ‘n’, quod in prima verbi positione invenitur, in praeterito
Abbreviated transcription (Latin):
res ubi fecerit oras :Trtides diomedes et bene ulixen celat propter eneam ut supra dixi¬
mus aut quia secundum homerũ occidente diomede cadauera ulixes trahebat : arden¬
tes et candidos significat et ueloces ut pernicib ignea plantis: signea uelox ẽ sinedu¬
bio et ardens :xantum fluuiũ troiae :parte alia ueritas hochabet troiliamore
achillem ductũ palumbes ei quib ille delettibatur obiecis se. quascam uellet tenere captus
ab achille in eiꝰ amplexib periit sed hoc quasi indignum heroo carmine mutauit poeta
STugiens fugere uolens acceptoiam uulnere Infelix Multi hocloco distingunt tamen
etiam siiungas puerunus ẽ sensus : atq in par: ac sidiceret etiam sipuer non esset son¬
gressus achilli congredior tibi antiqui dicebant. sicut pugnotibi dimico tibi Hodie di¬

Expanded text:
res ubi fecerit horas». TYDIDES Diomedes. Et bene Vlixen celat propter Aenean, ut supra dixires ubi fecerit horas». TYDIDES Diomedes. Et bene Vlixen celat propter Aenean, ut supra diximus, aut quia secundum Homerum occidente Diomede cadavera Vlixes trahebat. ARDENTES et ‘candidos’ significat et ‘veloces’, ut «pernicibus ignea plantis». Si ‘ignea’ ‘velox’ est, sine dubio et ‘ardens’. XANTHVM fluvium Troiae. PARTE ALIA FVGIENS AMISSIS TROILVS ARMIS veritas hoc habet: Troili amore Achillem ductum palumbes ei quibus ille delectabatur obiecisse, quas cum vellet tenere, captus ab Achille in eius amplexibus periit. Sed hoc quasi indignum heroo carmine mutavit poeta. ‘Fugiens’ fugere volens accepto iam vulnere. INFELIX multi hoc loco distinguunt, tamen etiam si iungas ‘puer’, unus est sensus. ATQVE INPAR ac si diceret ‘etiam si puer non esset’. CONGRESSVS ACHILLI ‘congredior tibi’ antiqui dicebant, sicut ‘pugno tibi’, ‘dimico tibi’. Hodie di
Abbreviated transcription (Latin):
gilius pronȩgii qualitate dattroianis et nomina namtimidos frigas uocat ut hoc loco itẽ
mouere frigiae Neq enim friges dardanidas generosos ut dardani demagnigenus alto
a sanguine diuum lao medontiadas perfidos ut nondum laome dontea esentis periuria
gentis stro as fortes Vt troes agunt princeps turmas inducit asilas achilles bacc¬
tereosquoq fortes ut nunc in surgite remis haectorei soci cristatus achilles Secun¬
dum homerum quidicit in achillis cristis terribile quiddam fuisse : Nec procul Hinc
rhesi Rbesus rextraciae fuit quicum ad troiae uenisset auxilia clausisq um portis
tentoria locauis set inlitore dolone prodente troiano quimissus fuerat speculator
adiomede et ulixe ẽ interfectus qui et ipsispeculatũ uenerant ad ductiquesunt equiqui¬
b: pendebant fata troiana sPrimo somno in prima parte noctis ut libradiȩ somniq pa¬

Expanded text:
gilius pro negotii qualitate dat Troianis et nomina; nam timidos Phrygas vocat, ut hoc loco, item gilius pro negotii qualitate dat Troianis et nomina; nam timidos Phrygas vocat, ut hoc loco, item «o vere Phrygiae, neque enim Phryges»; Dardanidas generosos, ut «Dardanidae magni genus alto a sanguine divum»; Laomedontiadas perfidos, ut «nondum Laomedonteae sentis periuria gentis»; Troas fortes, ut «Troes agunt, princeps turmas inducit Asylas»; Hectoreos quoque fortes, ut «nunc insurgite remis, Hectorei socii». CRISTATVS ACHILLES secundum Homerum, qui dicit in Achillis cristis terribile quiddam fuisse. NEC PROCVL HINC RHESI Rhesus rex Thraciae fuit, qui cum ad Troiae venisset auxilia clausisque iam portis tentoria locavisset in litore, Dolone prodente Troiano, qui missus fuerat speculator, a Diomede et Vlixe est interfectus, qui et ipsi speculatum venerant; abductique sunt equi quibus pendebant fata Troiana. PRIMO SOMNO prima parte noctis, ut «libra die somnique pa
Abbreviated transcription (Latin):
Sua idẽ congrua utstruerem quesuis altaria donis : ludi uirtutis ut primã meruit
qui laude coronam :Mortalia aduersa quibus constat subiacere mortales: soluemetum
collectio ẽ namubi uirtus premia aduersa miserationem merentur rite formido de ponit̾
feret proadferet : inani łpithetonẽ picturae aut quia caret corporũ quae imitatur ple¬
ntudine aut quia nallius ẽ utilitatis slargoq umectat flumine uultũ tapinosis ẽ qua
dixit umectat largo nam flumine ẽ fluore idẽ fluxu ipso :Pergama circũ ab usiuxe nor
enim circa pergama hocẽ arcem sed circam troum bella gerebatur: Troiana iuuentus defins¬
tio ẽ haectoris ut cathilusq: acerq coras iarguia iuuentus et reuera sic pene ubiq home¬
rus ponit ut haectori tantum uelachilli totus cedat exercitus H ac friges Beneubiq uir¬

Expanded text:
‘Sua’ id est congrua, ut «strueremque suis altaria donis». ‘Laudi’ virtuti, ut «primam merui ‘Sua’ id est congrua, ut «strueremque suis altaria donis». ‘Laudi’ virtuti, ut «primam merui qui laude coronam». MORTALIA adversa, quibus constat subiacere mortales. SOLVE METVM collectio est. Nam ubi virtus praemia, adversa miserationem merentur, rite formido deponitur. FERET pro ‘adferet’. INANI epitheton est picturae, aut quia caret corporum quae imitatur plenitudine aut quia nullius est utilitatis. LARGOQVE VMECTAT FLVMINE VVLTVM tapinosis est quia dixit ‘umectat’. ‘Largo’ nam ‘flumine’ est ‘fluore’, id est fluxu ipso. PERGAMA CIRCVM abusive; non enim circa Pergama, hoc est arcem, sed circa Troiam bella gerebantur. TROIANA IVVENTVS definitio est Hectoris, ut «Catillusque acerque Coras, Argiva iuventus». Et re vera sic paene ubique Homerus ponit, ut Hectori tantum vel Achilli totus cedat exercitus. HAC PHRYGES bene ubique Ver
Abbreviated transcription (Latin):
nficum conparationem exordine hoc loco ostendit omnem pugnam esse de pictã sed haec
antum dicit quae aut dio medes gessit aut achilles perquod excusatur aeneas siẽ a fortibus
uctus : totũ uulgata perorbem quia europa intulit asia passa ẽ. africa iam depingit atri¬
dis a treifilios a gamen non ẽ et menelaum sed usurpatũ ẽ nam plistenis filii fuerunt : seuum
inbobus achillem At quitres dixit sed atridas procino accipe quo sunius patris constat
bissẽ ꝓolena laboris : plenus genctiuo melius iungitur terrentius plenus rimarũ sum En pri¬
mus laus picturȩ e perquã non imago sed ipse ostenditur priamus sunt hic etiã sppr
sui pra diximus omnis aeneae sollitudo demorib: afrorũ ẽ quã nunc picturi ae contẽ¬
platione deponit: quienim bella depingunt et uirtutem diligunt et miseratione tanguntur

Expanded text:
tificum conparationem. EX ORDINE hoc loco ostendit omnem pugnam esse depictam, sed haec tificum conparationem. EX ORDINE hoc loco ostendit omnem pugnam esse depictam, sed haec tantum dicit quae aut Diomedes gessit aut Achilles; per quod excusatur Aeneas, si est a fortibus victus. TOTVM VVLGATA PER ORBEM quia Europa intulit, Asia passa est, Africa iam depingit. ATRIDAS Atrei filios, Agamemnonem et Menelaum. Sed usurpatum est; nam Plisthenis filii fuerunt. SAEVVM AMBOBVS ACHILLEM atqui tres dixit. Sed ‘Atridas’ pro uno accipe, quos unius partis constat fuisse. PLENA LABORIS ‘plenus’ genetivo melius iungitur, ut Terentius «plenus rimarum sum». EN PRIAMVS laus picturae est, per quam non imago, sed ipse ostenditur Priamus. SVNT HIC ETIAM SVA PRAEMIA LAVDI ut supra diximus, omnis Aeneae sollicitudo de moribus Afrorum est, quam nunc picturae contemplatione deponit. Qui enim bella depingunt, et virtutem diligunt et miseratione tanguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
iores idẽ erat uocatiuus quiet nominatiuus ut hic mercurius et omercurius unde culicet
breuis sit etiam post a poco pensuum seruat accentũ ausus Bene ausus quia inter incerta sa¬
ts audacter salus speratur : ad flictis : deaꝰ flictis nec enimes se septimus casus potestꝰ confidere
sido confido datiuum regit ut et fidere noctisane optima figuraẽ quaenum quã a principalita¬
te dis cedit ut atq humiles habitare castis accusatiuo unxit quia habeo domum dicimus unde
babito frequentatiuum Subtemplo Hocẽ intemplo ut supre : Reginã operiensicauts unde
intelle gebat eẽ uenturam exartificũ festinatione aut certe uideñ dae reginae oc casionem
requirens : Quae fortiba sit urbi: felicitas Artificumque manus interse hoc ẽ babebat ar¬

Expanded text:
iores idem erat vocativus qui et nominativus, ut ‘hic Mercurius’ et ‘o Mercurius’ - unde ‘cu’ licet iores idem erat vocativus qui et nominativus, ut ‘hic Mercurius’ et ‘o Mercurius’ - unde ‘cu’ licet brevis sit etiam post apocopen suum servat accentum. AVSVS bene ‘ausus’, quia inter incerta satis audacter salus speratur. ADFLICTIS de adflictis; nec enim esse septimus casus potest. CONFIDERE et fido et confido dativum regit, ut «et fidere nocti». Sane optima figura est quae numquam a principalitate discedit, ut «atque humiles habitare casas» accusativo iunxit, quia ‘habeo domum’ dicimus, unde est ‘habito’ frequentativum. SVB TEMPLO hoc est in templo, ut supra. REGINAM OPPERIENS aut quam intellegebat esse venturam ex artificum festinatione, aut certe videndae reginae occasionem requirens. QVAE FORTVNA SIT VRBI felicitas. ARTIFICVMQVE MANVS INTER SE hoc est habebat ar
Abbreviated transcription (Latin):
gationis tempus preteritũ perfectũ uel inui unctam exit uel sublata digãma inii pronostro
arbitrio ut leniuelleniui auduaudiui sane cuminui exitpenultima longaẽ et ipsa ac¬
ientum retinet cum uero in ii pesultima breuis ẽ. et perdit accentum quia ut sũpra diximus u¬
nus obnoxiam quotiens uocalis uocalem sequitur detrahit longitudinem precedente : Sed
oc inmetro ubi necessitas cogit namin prosa et naturam suam et accentum retentat ⁊u nc
irgo leniit tertia a fine habet accentum qui apeultima breuis ẽ sane plerũq accentũ suũ
retinet etiam sermo corruptus ut mercuri. domici. auidi. tertia afine habere debuit ac¬
centum quia penultima breuis ẽ seconstat haec nomina a pocopen pertulisse namapud ma¬

Expanded text:
gationis tempus praeteritum perfectum vel in ‘vi’ iunctam exit vel sublata digammo in ‘ii’ pro nostro gationis tempus praeteritum perfectum vel in ‘vi’ iunctam exit vel sublata digammo in ‘ii’ pro nostro arbitrio, ut ‘lenii lenivi’, ‘audii audivi’. Sane cum in ‘vi’ exit, paenultima longa est et ipsa accentum retinet; cum vero in ‘ii’, paenultima brevis est et perdit accentum, quia, ut supra diximus «unius ob noxam», quotiens vocalis vocalem sequitur detrahit longitudinem praecedenti. Sed hoc in metro, ubi necessitas cogit; nam in prosa et naturam suam et accentum retentat. Nunc ergo ‘leniit’ tertia a fine habet accentum, quia paenultima brevis est. Sane plerumque accentum suum retinet etiam sermo corruptus, ut ‘Mercuri’ ‘Domiti’ ‘Ovidi’ tertia a fine habere debuit accentum, quia paenultima brevis est, sed constat haec nomina apocopen pertulisse - nam apud ma
Abbreviated transcription (Latin):
e ualuae sint si uefores quamuis usus ista corruperit Cardo cardo dicitur quasicoria¬
nȩ quomouetur : Stridebat Aeneis Ad sua rẽtalit tempora cautũ enim fuerat post proditũ
lostibus atar pera cirgine capitolium ut cerei cardines fierent quorũ stridor posse ãperta hos¬
naomnibus indicaret Hoc primum in luco secuta sunt enim et alia quae detraxere formidinẽ
simorem : Multiquerunt curpostuisam matrem quicquam timuerit quod tamen alii sic sol¬
uunt ut dicant netunc quidem aenean uenerem quam uiderat eẽ credidisse cuius ut ipse
putabat agnitȩ nulla uerba perceperat seduera solutio haec ẽ uenus nihildex frorũ mori¬
b undenunc formidat aeneas sed declasse liberata dixerat filio Sciendum ẽ timen inuir¬
gilio interdum ualidiora eẽ obiecta purgatis uel contra ut hocloco demit Quartȩ coniu¬

Expanded text:
ve valvae sint, sive fores, quamvis usus ista corruperit. CARDO ‘cardo’ dictus ἀπὸ τῆϛ καρδίαϛ quasi cor iave valvae sint, sive fores, quamvis usus ista corruperit. CARDO ‘cardo’ dictus ἀπὸ τῆϛ καρδίαϛ quasi cor ianuae, quo movetur. STRIDEBAT AENIS ad sua rettulit tempora. Cautum enim fuerat post proditum hostibus a Tarpeia virgine Capitolium ut aerei cardines fierent, quorum stridor posset aperta ostia omnibus indicare. HOC PRIMVM IN LVCO secuta sunt enim et alia quae detraxere formidinem. TIMOREM multi quaerunt cur post visam matrem quicquam timuerit; quod tamen alii sic solvunt, ut dicant ne tunc quidem Aenean Venerem quam viderat esse credidisse, cuius, ut ipse putabat, agnitae nulla verba perceperat. Sed vera solutio haec est: Venus nihil de Afrorum moribus, unde nunc formidat Aeneas, sed de classe liberata dixerat filio. Sciendum tamen est in Vergilio interdum validiora esse obiecta purgatis, vel contra, ut hoc loco. LENIIT quartae coniu
Abbreviated transcription (Latin):
sicosaecu thago per equi omenet fertilis perbouis : quod regia iuno monstrarat monstnor
dederat et ut diximus tangit historiã : facilem uictu propter bouem quod licet nune non
confugerent habere . aut uult ostendere plenum eẽ presentia numinis templum ꝑdera
centa idconel quodaes magis ueteres inusubabebant uel quod religio miapta ẽ haceni¬
teres demq flamendi alis aereis cultris tondebatur. aut certe aerta secula sigrifu¬
tur es am u esiodus dicit ttmpore quo haec gestasunt aereũ scłm fuit : foribus sore
proprine dicuntur quaeforas aperiuntur sicut apadueteres fuit ualaeautem sant ut
dct uarro quaere uoluuntur et seuelant ianua autem ẽ primus domus in gressus dicta quia
uno consecratum ẽ omne principium cetera intraianuam ostia uocantur generaliter si¬

Expanded text:
licosa est Carthago per equi omen, et fertilis per bovis. QVOD REGIA IVNO MONSTRARAT monstro licosa est Carthago per equi omen, et fertilis per bovis. QVOD REGIA IVNO MONSTRARAT monstro dederat. Et, ut diximus, tangit historiam. ET FACILEM VICTV propter bovem; quod licet nunc non confugerent habere»; aut vult ostendere plenum esse praesentia numinis templum. AEREA ‘aerea’ ideo vel quod aes magis veteres in usu habebant vel quod religioni apta est haec materies; denique flamen Dialis aereis cultris tondebatur. Aut certe aerea saecula significantur; nam, ut Hesiodus dicit, tempore quo haec gesta sunt aereum saeculum fuit. FORIBVS ‘fores’ proprie dicuntur quae foras aperiuntur, sicut apud veteres fuit. Valvae autem sunt, ut dicit Varro, «quae revolvuntur et se velant». Ianua autem est primus domus ingressus, dicta quia Iano consecratum est omne principium. Cetera intra ianuam ‘ostia’ vocantur generaliter, si
Abbreviated transcription (Latin):
citur quod nonluceat non quod sint ibi lumina in causa religionis ut quidã uolunt Inur¬
be fuit media nunciã in mediã : laetissimus umbr& Aut septimus ẽ aut secundam pro¬
sienum historia hocabet quam moresuo uirgilius pertransitum tangit: Dido cum transire
perquandam in sulã iunonis illic accepit oraculũ et sacerdotem eius secum abstulitꝰ cume
parum crederet promittenti cartaginis sedes quo cumuenis sent sacerdos elegit locum fa
par urbi quo effosso inuentũe capud bouis quodcum displicuis set quiabos semper subuica
cusdiuidl todsfosso caput equi inuentum placuit quod animal licet subiugetur bellico¬
sun tamene etuicit et plerũq concordat ut ipse plonissime in illo loco bello armantus
suui bellũ hae mnecita minantur stimen idemolim curru succedere sueti qua drupedes &
srend iugo concordu ferire spes e pacis ait illic ergo iunoni templa fecerunt Vnde ebal¬

Expanded text:
citur quod non luceat, non quod sint ibi lumina causa religionis, ut quidam volunt. in urcitur quod non luceat, non quod sint ibi lumina causa religionis, ut quidam volunt. in urbe fuit media nunc iam in media. laetissimus umbra aut septimus est, aut secundum Prosignum historia hoc habet, quam more suo Vergilius per transitum tangit. Dido fratreper quandam insulam Iunonis, illic accepit oraculum et sacerdotem eius secum abstulit, cum ei parum crederet promittenti Carthaginis sedes. quo cum venissent, saciendae urbi, quo effosso inventum est caput bovis. Quod cum displicuisset, quia bos semper subiugatus est, alio loco effosso caput equi inventum placuit, quia hoc animal licet subiugetur, bellicosum tamen est et vincit et plerumque concordat, ut ipse plenissime in illo loco «bello armantur equi, bellum haec armenta minantur. Sed tamen idem olim curru succedere sueti quadrupedes et frena iugo concordia ferre: spes est pacis ait». Illic ergo Iunoni templa fecerunt. Vnde et bel