comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
probaui pertestimonia scripturarum sanctarum
quaeibi potestis inspicere & bona opera nostra
& pias orationes etrectam fidem nullo modo in nobis
esse potuisse. nisi haec acceperemus ab illo de quodiet
a pos toluria cobur: omnedatum optimum. & omne
donum perfectum. desursum est: descendens a patre
luminum : Nequis quam dicat meritis operum suoruns
uel meritis orationum suarum uel meritis sidei suaesu
traditam digratiam : & pute tur uerum esse quodilli
heretici dicunt. gratiam dĩ secundum merita nostra
dari quod omnino falsissimum est : nonquia nullin
est meritum. uelbonum piorum. uelmalum impio¬
rum alioquin quomodo iudicabit dr̃ mundum:
Sed miseri cordia & gratiadĩ conuertit hominem.
dequa psalmus dicit . dr̃ meus miseri cordia eius
praeueni& me : ut iustificetur impius. hoc est eximpi
fiat iustus & incipiat habere meritum bonum quod
his coronabit. quando iudicabitur mundus.:

Expanded text:
probaui per testimonia scripturarum sanctarum, probaui per testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabit deus mundum? —, sed misericordia et gratia dei conuertit hominem, de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis iustos sieri putantes quasi hoceis non de dederit. sed ipsi
sibi Nonutiq: indño sed insem& ipsis gloruntur : talibur
di a postolus: quis enim tediscernit quodideo dicit. quia
denasa illius perditionis quae facta est exadam non discer¬
nn hominem. uteum faciat uas in honorem non in contu¬
imnduam nisidr : Sed quoniam homo carnalis & in aniter
inlitus. cum audiss& quis enim tediscernit: poss& respon¬
dere. ueluoce. uel cogitatione & dicere : Discernit me
sides mea : discernitme oratiomea discernitme iustitia
mea : mox a postolur occurrit cogitationibur eius & dixit
Qudenim haber quod non accepisti : Siautem & accepisti
quiloloriaris quasi non acceperis : Sicenim glori antur
qusnon acceperint quise ascipsis iustificariputant
a cperhoc inseipsis non in dño gloriantur.⁊
prepter quod ego in haec epistala qua e aduos peruenit :

Expanded text:
ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. Talibus enim dicit Apostolus, Quis enim te discernit? Quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat vas in honorem, non in contumeliam, nisi Deus. Sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus cum audisset, Quis enim te discernit? posset respondere vel voce vel cogitatione, et dicere, Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me justitia mea; mox Apostolus occurrit cogitationibus ejus, et dixit, Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis non in domino gloriantur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut tota ecdesia insimbolo consit&ur. iudicare uiuos &da
tuos: Siergo non est digratia quomodo saluatmundua
& sinon est liberum arbitrium quomodo iudicat mundo
proinde librum uel epistalam meam quam secum aho
supradicti at tulerunt secundum hanc fidem intellegnt
ut neque neg&is dĩgratiam neque liberum arbitrium
sic defendatis. ut adĩ gratia separ&is. tamquam sineilla
uel cogitare aliquio uel agere secundum dm̃ ulla
ratione possimus quod omnino non possumus
propter hoc enim dns cum defructu iustitiae loquer
tur : Ait discipulissuis Sine menihil potestis facere
rits esse conscriptam : quidicunt gratiamdi secundum
merita nos tradari ut quigloriatur non indño sed inseipso
lorietur hoc est in homine non indño quod prohib& apos¬
tolus dicens Nemo glori&ur in homine : et alio loco quiglo¬
riaturinquit indno lori&ur : Illi uero her&ici seipsosa se

Expanded text:
sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu itur, ait discipulis suis, Sine me nihil potestis facere ritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur, hoc est, in homine, non in Domino. Quod prohibet Apostolus, dicens, Nemo glorietur in homine . Et alio loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se
Abbreviated transcription (Latin):
rando fratriualentino & fratribus quitecum sunt
iugustinus indño salutem
euntaonos duo Iuuenes crescoxius
snl ix deuestra congregatione scessedicentes q̃uino¬
s ictulerunt monasterium uestrum non nulla dissen¬
sonis dirbatum eo quod quidam inuobis sicgratiam
Paulicon. ut negent hominis esse liberum arbitrium
equdest grauius dicant quod indie iudicii non sit¬
de redditurus dr̃ unicuique secundum opera eiur : etianha
tamen indicauerunt q̃uod plures uestrum nonita sentiam.
salliberum arbitrium adiuuari fateantur perdĩ gratiam.
ut recta sapiamur atq faciamus : Et cum uenerit dñsrel¬
re unicuiq: secundum operacius : Inueniat opera nostrabi
quae praeparauit dr utin illis ambulemus: Hoc qui sentiad
benesentiunt : obsecro itaq uos fratres. sicut corinthios
a postoli nonuenit ut iudicar& mundum: sed ut saluart¬
tur mundus peripsum : postea uero sicut scribit a posto¬
lus paulus iudicabit ds̃ mundum quando uenturus est

Expanded text:
RANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios  Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\',
Abbreviated transcription (Latin):
cefus quasi facilius sit linguam domare quam feras.
nonouto quo distesit sensus hoc loco : Sienim hoc sentiri
ual& defacilitate domandȩ linguae c̃&era sequeren¬
tur inbestiarum comparatione : Nuncuero sequitur
inqui &um malum plena ueneno mortifero utiq nocen¬
tiore quambestiarum est atq: serpentum : Nam illuo
carnem interficit hoc uero animam : Orenim quod men¬
utur occidit animam : Nonergo quasiro essa faciliur
quam mansue factio bestiarum: Sesla cobus illam
satentiam pronuntiauit. aut ea uoce uoluit pronun¬
nan sed potius ostendens quantum sit in homine linguae
malum ut a nullo homine domari possit cum ab homi¬
nibus domentur & bestiae : Neque hoc ideo dixit uthu¬
ius innos mali domina¬
tionem perneglegentiã¬
sedut aodomandam

Expanded text:
testis? quasi facilius sit linguam domare quam feras. testis? quasi facilius sit linguam domare quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim hoc sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum est atque serpentium; nam illud carnem interficit, hoc uero animam; os enim quod mentitur, occidit eunim a m. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum, sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit ant ea noce noluit pronuntiari, sed potius ostendens quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo hominedomari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo dixit, ut huius in nos mali dominationem perneglegentiased ut ad domandam
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendum sit omnis quinatus est exdõ non peccat.
& non potest peccare quia semeneius in ipso man& cumipse
a postolus iohannes quasi non sitnatus exdõ. auteis
loquer&ur. qui nondum essent natiexdõ aperte posue¬
rit. Sidixerimus quia peccatum non habemus nos ipsos
sed ucimus & ueritas in nobis non est : In libris quosde
hacre ad marcellinum scripsi sicut potui expli¬
care curaui : Et illuo quod dictum est nom potest
pecare proeo dictumesse acsidicer&ur nondeb&
pacare nonimprobanda mihi uid& urhuius as sercio:
quisenim in sanus dicat deberepeccari cumideo sit peccatũ.
quia non deb& fieri sane quo oa postolus iacobus ait
Linguam autem nullus hominum domare potesi non mihi
uid&ur ita intellegendum utex ponere uoluit quasi
per& probrationem dictum tam quam dicer&ur ergo¬
nelinguam nullur hominum domarepotest : tamquam
obiurgans & dicens domare feras potestis linguam non po¬

Expanded text:
accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, cum ipse apostolus Iohannes, quasi non sit natus ex Deo aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuerit: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est : in librhac re ad Marcellinum scripsi, sicut potui, explicare curaui. et illud, quod dictum est: non potest peccare, pro eo dictum esse, acsi diceretur \'non debet peccare\' non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri? Sane quod apostolus lacobus ait: linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum, ut exponere uoluit, quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest? tamquam obiurgans et dicens: domare feras potestis, linguam non po
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiae quasi propriis uiribur fidit naquehic aduerã
iustitiamneque illic ubisinedubio perfecta desideranda
est & speranda perueniat : et illud quoda quibusdam
eis dicitur nusquam esse scriptum his omnino uerbis
posse esse hominem sinepeccato pacile refellit quia non
ibi est quȩstio quibus uerbis dicatur quaecumque
sententia nonta men fortasse sine causa cum aliquo¬
tiens inscripturis inueniatur homines dictos essesine
querella nemo inuenitur. quisit dictus sine peccato. nisi
unus solus dequo apertedictum est eum qui non nouen
peccatum : et eo loco ubides a cerdotibus scĩs agebatur
etenim expertus est omnia secundum similitudinem
sinepeccato. in illa scilic& carne quaehabebat similitu¬
dinem carnis peccati. quam uis non ess& caro peccati:
Quam tamen similitudinem non haber& ñis: c&era
omnis hominis ess& caro peccati Iamillito quomodo

Expanded text:
diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino uerbis, posse esse hominem sine peccato; facile refellit : \'quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia\'. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in Scripturis inueniatur, homines dictos esse sine querella, nemo inuenitur qui dictus sit sine peccato, nisi unus solus, de quo aperte dictum est: eum qui non nouerat peccatum; et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur, etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen simititudinem non haberet nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
omnino nom possunt : Scripturas utiq: non aduertens
nouitestamenti ubidicimus hancesse intentionem legis
arguentis ut propterilla quae perperam fiunt confugi¬
atur ad gratiam dñi miserantis uel utpeda gogo condu¬
dente in eadem fide quae postea reuelata est. ubi & re¬
mit tantur quaemalefiunt. & eadem gratia iuuante
nonfiant : proficientium est enimuia quam uisbene
proficientes dicantur perfectiuiatores : Illa est autem
summa perfectio cuinihil addatur. cumio quotendit᷑
coeperit possideri : Iamuero illud quodeis dicitur ipse
tus inepeccato es reuera non pertin& ad eam remdequa
ueratur quaestio : Sed quod dicit neglegentia esuae
potius imputari quod non est sinepeccato : bene quidem
dieit : sed dign&ur inde & ora rednm̃ neillih aec iniqua
negl egentia domin&ur quem rogabat quidamqua no o
dicebat htineramea dirige secundum uerbũ tuũ
& nedomin&ur mihiomnis iniquitasi nedumsuae

Expanded text:
omnino non possunt , scripturas utique non aduertens omnino non possunt , scripturas utique non aduertens non testamenti. ubi didicimus hanc esse intentionem legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantis uelut paedagogo concludente in eadem fide, quae postea reuolata est. ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiant. profiproficientes dicantur perfecti uiatores : illa est autem summa perfectio, cui nihil addatur, cum id, quo tenditur, coeperit possideri. iam uero illud quod eis dicitur \'ipse tu sine peccato es?\' re uera non pertinet ad eam rem, de qua uertitur quaestio sed quod dicit, neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato, bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur. quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae
Abbreviated transcription (Latin):
c&era primo exdatissimilitudinibus coepihabere
suspectum : Ait enim Nuncsidixero homodis putare
potest auis uolare lepus currere & non&iam perquae
haec effici possint cominemora uero toest linguam a las
pedes Numego officiorum qualitates negaui qui officia
ipsa confessussum : uid &urcerte haec eum commemo¬
rasse quaenatura ualent : Creata sunt enim haec membr
huius modinaturis lingua alac pedes Nontale aliquid
posuit quale degratia intellegi uolumus sine qua homo
noniustificatur ubidesa nandis nonde instituendis
naturis agiturꝰ. hinciamergo sollicitus coepilegere
c& era & menon falso comperi suspicatum quo priur¬
quam ueniam uid&e quid dixerit : Cumtractar& quaes¬
tionem dedifferentia peccatorum & obicer& sibi quod
quidam dicunt leuia quaedampeccata ipsam ultitu¬
dine quod sepe inruant non posse cunctauitari n egauit
debere argui neleuia quidem correctione. siuitari

Expanded text:
cetera, primo ex datis similitudinibus coepi habere cetera, primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero, \'homo disputarpotest, auis uolare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemorauero, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent; creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua, alae, pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legere cetera et me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt lenia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit \'debere argui nc leuia quidem correctione, si uitari
Abbreviated transcription (Latin):
quirem non negit : cuius obiectionem paulo ante propo¬
suerat dicentis ꝓotest quidom esse sad perdi gratiam¬
Quomodo ergo illam proqua istemultum laborat possi¬
bilitatem negat quiei lamdicit potest esse sed perdĩ gratiã
uerum tamen quia istodimisso quirem iam confitetur
agit adhuc aduersus eos quinegant esse possibile hominẽ
esse sinepeccato : Quid aonos contra quos uult agat dum
tamen hoc confiteatur. quodimpi&ate sceleratissima
negatur sinegratiadi hominem sinepeccato esse nom posse
Dicit ergo siuepergratiam siue ꝑ ad iutorium siue permi¬
seri cordiam & quio quid illud est perquodesse homo absq:
peccato potesi. confitetur quis quis rem ipsam fatetur.:
s ateor dilectioni uestrae cumista legerem la& itia repente
perfusus sum quod dĩ gratiam nonneg̃ar& perquã solã
homo iustificari potest hocenim indisputationibus
talium maxime d&estor & horreo: Sed pergens legere

Expanded text:
qui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante propoqui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem esse, sed per Dei gratiamquomodo ergo illam, pro qua iste multum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit \'potest esse per Dei gratiam ?\' uerumtamen quia isto dimisso, qui rem iam confitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium siue per misericordiam, et quicquid illud est per quod esse homo absque peccato potest, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur. \' Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest: hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ab alio dictum & ait : potest quidem enseas edperdi
gratiam inquier: deindeuelut respondendo subiungit
a gohum anitatituae gratias q̃ uodassertionem meam
quandudum obpugnabas non modo nonoppugnare aut
non confiteri solum contentus noner uerum &iam non re¬
sugis comprobare Namdicere potest quidem sedporillio
aut illuo quid aliuo est quam non solum consentire quod
possit esse uerum &iam quomodo uel qualiter posst
ostonrdere : Nullus itaq: magis alicuius reipossibilita¬
tem probat q̃uam quiciur etiam qualitatem fatetur
Quia necabsque reesse qualitas potest hisdictis ĩterum
sibi obicit: sed tu inquies hoc in loco dĩgratiam quando¬
quidem eam non comimnoras uideris abnuere: deinde
respondit ehone abnuo quirem confitendo consitear
necesseest : & perquod effici respotest: antu quirem
negando & quid quid illuo est perquodrer efficitur
procul dubio negar : oblitus est iam seilli respondere

Expanded text:
quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per dei quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per dei gratiam, inquies. deinde uelut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam. quam dudum oppugnabas, non modo non oppugnare aut non confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere: potest quidem, sed per illud aut illud, quid aliud est quam non solum consentire quod possit esse, uerum etiam quomodo uel qualiter possit ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem probat quam qui eius etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re esse qualisibi obicit: sed tu, inquies, hoc in loco Dei gratiam, quandoquidem eam non commemoras, uideris abnuere. deinde respondet: egone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest; an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est, iam se illi respondere,
Abbreviated transcription (Latin):
cuti sunt peccatorum quia prius peccator in homin ibus fuit
quurnon potius abelqua&m xp̃s ponitur caput omnium
iustorum quia primus in hominibus iustus fuit : Sed dem
fante non loquor Iuuenis uolsenex in ea regione defunctus
est : ub i non potuit xp̃inomenaudire : potunt fieriiustus
pernaturam & liberum arbitrium annon potuit : Sipo¬
tuis sedicunt ecce quod est crucem xp̃i euacuare sineilla
quemquam pernaturalem legem & uoluntatis arbitriu
iustificari posse contendere. Dicamus & hic : ergox p̃s
gratis mortuus est hocenim omnes possent &iam¬
simortuus illenon est& : et suniusti essent qui a uellent
essent non quia iusti essenon possent : Si auten sin exp̃i
grania iustificari omnino nom potuit : &i amis tum si auda
ab soluat secundum uerba sua quia sid circotalis fuit
quod aliudesse non potuit culpacaruit: Sedobiecit sibi

Expanded text:
cuti sunt peccatorum, quia primus peccator in hominibus fuit, cuti sunt peccatorum, quia primus peccator in hominibus fuit, cur non potius Abel quam Christus ponitur caput omnium iustorum, quia primus in hominibus iustus fuit? sed de infante non loquor; iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit \'Christi nomen audire. potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium au non potuit? si potuisse dicunt. occoquod est crucem Christi euacuare \'sinc illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere\'. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est; hoc enim omnes possent, etiamsi mortuus ille non esset; et si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum, si audet, absoluat secundum uerba sua, quia \'si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caruit\'. Sed obiecit sibi
Abbreviated transcription (Latin):
inueniuntur esseculpabiles : Nam sud circo tales fuerunt
quia aliudesse non potuerunt culpa carent
uide tequid dixerit : ego autem dicoparuulum natum in eo
loco ubi ei non potun pex xp̃ibaptis mum subueniri morte
praeuentum id circo talem fuisse id est sine lauacro rege¬
nerationis exisse quia esse aliud non potuit : Absoluat ergo
eum : & aperiat ei contra sententiam dñi regnum caelorum:
Sed non eum absoluit a postolus qui ait. perunum hominem
peccatum intrauit inmundum & perpeccatum mors : et ita
in omnes homines pertransiit inquo omnes peccauerunt.
Recte ergo eadam natione quaeperuni uersam massam currit
non ammitutur inregnum caelorum quam uis xp̃ianus
non solum non fuerit sed necessepotuerit : Sed nondam natur
inquiunt quia in adam peccasse omnes non propter peccatũ
nascendi origine at tractum : Sed propter imitationem dic¬
tum est. Siergo ideo dicitur adam auctor omnium qui s ubse¬

Expanded text:
inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum. quamuis Christianus non solum non fuerit, sed nec esse potuerit. Sed: non damnatur, inquiunt, quia in Adam peccasse omnes non propter peccatum nascendi origine adtractum, sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor omnium qui subse
Abbreviated transcription (Latin):
non pecandi possibilitate quaerere ex istim& : unde
intermulta quibus ioagit &iam hocdicit Idem iterum
rep&o:egodico posseesse hominem sinepeccato
tuquid dicis nom posseesse hominem sinepeccato ÷ ueque
ego dico inquit hominem esses inepeccato Neque tudicis
nones sehominem sinepeccato : de posse & non posse:
non deesse & nonesse contendimus deinde non nulla
eorum quae aduersus eos descripturis proferrisolent :
adistam quȩstionem non pertinere : In qua quaeritur
possit nȩan non possit homo essesinepeccato ita comme¬
morat : Namnullus inquit mundus est a sorde & non est
homo qui non pecc& & non est iustus interra & non est
qui faciat bonum. Et c& era hissimila inquit ad non
esse non ad nonposse proficiunt: huius odienim exem¬
plis ostenditur qualer homines quidam tempore aliquo
fuerint non quod aliud esse non potuerint : unde &iure

Expanded text:
non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam \'nullus\', inquit, \'mundus est a sorde\' et \'non est homo, qui non peccet\', et non est iustus in terra\' et \'non est, qui faciat bonum\', et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostenditur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure
Abbreviated transcription (Latin):
sed eassanas uolo non quales freneticihabere consueruN
Namprius distinguit aliuo esse quaerere anpossit
aliquid esse quod ad solam possibilitatem pertin& ali¬
ud utrum nesit: hanc dis tinctionem ueram esse
nemo ambigit: consequens enimest ut quodest esse
potuerit : Non est autem consequens: ut quod esse poteft¬
& iamsit : quia enim dñs latarum suscitauit : sinedubio
potuit : quia uero iudam non suscitauit num quid dicen¬
dum est nom potuit: potuit ergo sed noluit : Nam si uo lu¬
issa : eadem &iam hoc potestate fecis s& quia & filius
quo suult uiuificat: Sed hac distinctione uera atque
manifesta quotendat & quidefficere con&ur aduerate:
nos inquit desola possibilitate tractamus: dequanis
quid certum constiterit transgredi ad aliuo grauis simũ
esse atque extra ordinem ducimus : hocuersat multis
modis & sermone diuturno nequis eum aliud quam de

Expanded text:
sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam si uoluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de
Abbreviated transcription (Latin):
lis medico indigere quia sanaest. et inmaioribus
sibupsam adiustitiam siuelit posse sufficere:
Acute quippe uidenturhaecdic is ed in apientia uerbi quae¬
uacuatur crux xp̃i : Non est ista sapientia de sursum descen¬
dens : Nolo quod sequitur dicere neamicis nostris quorum
fortissima & celerrima ingenia non in peruersum sed in
directum currere uolumus facere existimemur iniuriam
quanto igitur telo accensus est librihuius quem misistis
conditor aduersus eos quipec catissuis patrocinium
denaturae humanȩ infirmitate perquirunt : tanto & multo
ardentiore telonoso port& accendineeuacue turcrux xp̃is
euacuatur autem si ali cõmodo pra&er illius sacramentum
adiustitiam uitamq: a&ernam peruenire possedicatur:
Quod in libro isto agitur. nolodicere absciente neillum
quieum scripsit nexp̃ianum quidem habendum iudicem
sed quod magis credoa nesciente. magnissa neuiribus

Expanded text:
lis medico indigere, quia sana est, et in maioribus lis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam si uelit posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et acerrima ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus,
Abbreviated transcription (Latin):
damnantur quiasi nepeccato non sunt uel quod origina¬
liter traxerunt uel quod malis moribus ad diderunt:
omnes enim peccauerunt siue in ad am siue inseipsis
& egent gloria dĩ: uniuersa igiturmassa poenas deb&
& siomnibus debitum damnationis supplicium redde¬
r&ur non in iuste proculdubio redder&ur : quiergo
inde pergratiam liberantur non uasa meritorum suo¬
rum sed uasa miseri cordiae nominantur : Cuius mise¬
ricordiae nisi illius quix pm̃ ihm̃ misit in hunc mundũ
peccatores saluos facere : q̃uos praesciuit & praedesti¬
nacut & uocauit & iustificauit & glorificauit :
Quis igitur usque ad eode mentissime in saniat.
utnon agat ineffabiles gratias miseri cordiae quos uolu¬
it liberanti qui recte nullomodo poss& culpare
iustitiam uniuersos omnino damnantis : hocsi secun¬
dum scrioturas sapiamus non cogimur contra xp̃i¬
anam gratiam disputare & eadicere quibus demons¬
trare conemur naturam humanam neque in paruu¬

Expanded text:
damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originadamnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa meritorum suorum, sed uasa misericordiae nominantur. cuius misericordiae, nisi illius \'qui Christum Iesum misit in hunc mundum peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis. Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare et ea dicere quibus demonstrare conemur, naturam humanam neque in paruu
Abbreviated transcription (Latin):
contenebrat & infirmat. ut inlum inatione &curati¬
one opus habeat : non ab inculpabili artifice contrac¬
tum est. Sed ex originali peccato quod commissumest
libero arbitrio. acperhoc natura poenalis ad uin¬
dictam iustissimam pertin&: Si enim lam sumus
inxp̃o nouacreatura : tamen eramus natura filu
irae sicut &ceteri : dr̃ autem quidiues est inmiseri¬
cordia proptermultam dilectionem quadilexit nos.
& cumessemus mortui delectis conuiuificauit nosxpo
cuius gratia sumus saluifactiꝰ Haecigitur xõigratia
sinequa nec infantes. nec a&ate grandes salui fieri
possunt non meritis redditurꝰ sed gratisdatur. pros
ter quod gratia nominatur : Iustificati inquit gratis
persanguinem ipsius undehi qui non perillam
liberintur siue quia audire nondum potuerum siuequia
oboedire noluerunt si ue &iam cumpera& atem audire
nom possent lauacrum regenerationis quod accipere
possent perquod salui fierent non acceperunt ĩ usteutiq

Expanded text:
contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curaticontenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut e t ceteri; deus autem, qui diues est in misericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui delictis. conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus saIuifacti. Haec igitur Christi gratia, sine qua nee infantes nec aetate grandes salui fieri pter quod et gratia nominatur: iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique
Abbreviated transcription (Latin):
caelum & terram a quo & sefactam naturaliter sentit
& recte uiuendo eius impleat uoluntatem. Mulla
fide passionis xp̃i & resurrectionis imbuta : Quodsi
sieri potuit aut potest. hoc & ego dico quod delegedixit
ille dixit delege quam accepit gensuna iuda eorum
quanto iustius dicitur delegenaturae quamaccepit
uniuersum genus humanum sipernaturamiustitia:
ergoxp̃sgratis mortuus est : Si autem xp̃s non gratis
mortuus est ergo omnis humana natura iustificari
& redimi abira dĩ iustissima hocest auindicta nullomodo
potest nisi perfidem & sacramentum sanguinis xp̃i.
Natura quippe hominis primitus inculpata & sineullo
uitio creata est : Natura uero ista hominis quaunus¬
quisq: ex adam nascitur lammedico indig& quias ana
non estꝰ Omnia quidem bona quae hab& informatione
uita sensibus mente a sum modõ hab& creatore & ar¬
tificesuo : uitium uero quodistanaturalia bona

Expanded text:
caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, ergo Christus gratis mortuus est\' ! si autem Christus non gratis mortuus est, ergo omnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona
Abbreviated transcription (Latin):
a derna &iam simaliqua gente autaliquo superiore
tompore fides eam latuit sanguinis xp̃iꝰ Nonenim inius¬
tus ds̃ quiiustas fraud& mercede iustitiae sieis nonest
annuntiatum sacramentum diuinitatis & humanita¬
tis xp̃i quod manifestatum est incarne quomodo enim
crederent quod non audierunt : Aut quomodo audirent
sine praedicante : fidesenim ex auditu sicut scriptumest
auditus autem peruerbum xp̃i: Sed dico inquit :
Numquid non audierunt in omnem terram ex iit sonus
eorum & insines orbis terrae uerba eorum : Sed ante¬
quam hoc inciper& fieri. antequam denique usquead fi¬
nes totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat :
quoniam non de sunt adhuc ultimȩ gentes lic& ut per¬
hib&ur paucissimae quibus hoc nondum fuerit prae¬
dicatum quid faciat humana natura. uelquid fecit
quae uelante non audierat hoc futurum. ueladhuc
non comperit factum. nisi credendo indm̃ qui fecit

Expanded text:
aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine praedicante? fidos enim ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per uerbum Christi. sed dico, inquit: numquid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit
Abbreviated transcription (Latin):
quotimor incutitur sed inad iutorio gratia exp̃i ad quã
solam utiliter legis uel utped agogi timorducit cons¬
titutam esse qui intellegit ipse intellegro quaresit xp̃i¬
anus : Namsi perlegem iustitia ergox p̃sgratis mor¬
tuus est: Siautem non gratis mortuus est: in illo solo
iustificatur impius. cuicredenti in eum qui iustificat
impium deputatur fides adius titiam: Omnes enim
peccauerunt & egent gloria di iustisi catigratis per
sanguinem ipsius : quicumq: autem non putantur
pertinere ad hos omnes quipeccauerum & aegent
gloriadĩ profecto nullam necessitatem habent
itexp̃ianisiant quia non est opussanis medicus sed
aegro tantibus unde nonuenit ille uocare iustos
sed peccatores. Acperhoc natura humani generis
ex illius unius praeuari catoris carne procreata
si potest sibi sufficere adimplendam legem ꝑficiendaq:
iustitiam de praemio deb& essesecura hoc est deuita

Expanded text:
quo timor incutitur, sed in adiutorio gratiae \'Christi, ad quam quo timor incutitur, sed in adiutorio gratiae \'Christi, ad quam solam utiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita
Abbreviated transcription (Latin):
iexum quemnsistis cARISSIMI ΡILII
timasi & ia cobe intermissis paululum quadnmanib
erant cursim quidem sed nonmediocri intentione plegi
etuidi hominem telo ardentissimo accensum ad uersus
eos quicum insuis peccatis humanam uoluntatem debe¬
ant accusare : Naturam potius accusanter hominum
perillam seex cusa re conantur : Nimis exarsi i aduer¬
sushanc pestilentiam quam &iam lnterarum sacu¬
larium auctores grauiter arguerunt exdamanter
falso qu eritur denatura sua genus humanum
hanc prorsus & iamistesententiam quanti potuit
in genii uiribus aggerauitꝰ uerumtamen timco
neillis potius suffragetur qui telumdi habent sed nonse¬
cundum scientiam : Ignorantes enindi iustitiam & suã
uolentes constituere iustitia edĩ non sunt subiecti: quȩ sit
autem ius titia dĩ dequahic loquitur. consequenter a perit
adiungens .s. inis enim legis xp̃radiustitia momni
credenti hancitaq: iustitiamdĩ non in praecepto legis

Expanded text:
ibrum quem misistis, carissimi filii Timasi et Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam. quam etiam litterarum saccularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggorauit. uerum tamen timeo nc illis potius suffragetur, qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam; ignorantes enim dei iustitiae et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis,
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ualere illa testimonia ut ostendant donum dĩ
esse incrementum fidei. initium uero fidei quo inxom̃
primitus creditur ab homine ipso esse. nec essedonumdi
seed hoc exigere dm̃ ut cumid praecesserit c&eratam quam
hoc merito consequantur quaedidona sunt. Nec ullum
eorum darigratis cum in eis di gratia quae nonnisi gratuita
est praedic&ur quod uid&is quam sit absurdum: propter
quod institimus quantum potuimus ut etiam ipsum
initium fidei donum dĩ esseostenderemus : quo d&si
diutiur fecimus quam forsitan uellent hi propter quos
fecimus hinc abeis repreheidi paratisumus dumtamei
& simulto diutius quam uellent & sicum fastidio actedio
intellegentium fateantur nos ferisse quod fercimus idest
etiam initium fidei sicut continentiam patientiam
iustitiam pietatem & c&era dequibus cum his mulla
contentio est donumdiesse do cuis se:

Expanded text:
ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id praecesserit, caetera tanquam hoc merito consequantur quae Dei dona sunt; nec ullum eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absurdum; propter quod institimus, quantum potuimus, ut etiam ipsum initium fidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
i & iudicumea obseru&ir & faciatis : Audiant ad hnõ
orriguntur gressus uiri mortalis auten quo modo intelle¬
gauias suas : Audiant omnir uir uid&ur sibim&i osi iustus
Dirigit autem corda dnĩ : Audiant crediderunt quot quot
erant ordinati inuitam adernam : Audiant haec &ibia
quiecumq nondixi : quibus ostenditur dr̃ ad regnum
etiam caelorum & aduitam a dernam parare &con¬
uertere hominum uoluntates: cogitaite autem quile
st ut eredamus ad constituendirgnaiter rena hominũ
uoluntates operaridmñ : & ad capessendum regnum caclorum
iamdudum potuimus persuadere quae uolumus : &adhuc
tam bonis ingenus sic loquimur quasi obtunsis quibus &
quodnimium est non estsatis. Seddent ueniam : nouaeni
quaestio adhocnos compulit: quia cum in prioribus opus¬
culis nostrissatis idoneis testimonis egissemus donuidĩ
esse etiam fidem inuentum est quod contradiceretur

Expanded text:
letis, et judicia mea observetis et faciatis : audiant, A Domino letis, et judicia mea observetis et faciatis : audiant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus : audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam . Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum us, et fortasse jam dudum potuimus persuadere quae volumus, et adhuc tam bonis ingeniis sic loquimur quasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
esse possit ignoro: anforte quia ostendimus hocdiñ
egis se incordibus hominum & adhoc perduxisse querũ
ciplacuit uoluntites ut rex consttuerdur saud suedius:
Ideo haec exempla causae huic conuenire nomputant quõ
non hocest temporaliter regnare in hoc saeculo quodest
ina dernum regnarecumdno Ac perhoc existimant ad
regna teprena ficienda dm̃ inclinare ad regnumuero
culeste optinendum diñ non inclinare quorumuoluert
uoluntates. Seds puto propter regnumcielorum nom
oropter regnum terrenum essedictum inclinacormeũ
imestimoniatua uela dño gressus hominir dirguntꝰ¬
&umeius uol&̃ uel paratur uoluntas ad nõ uel sit
dis noster nobis cum sicut erat cum patribus nostris
underelinquat nor nec auertat nor ase Inclin& corda
stra adse ut eamus in omnibus uiis eius uel dabocis
ir cognoscendime &aures audientes uel dibo eis cor
lud & spm̃ nouum diboeis : Audiant etiam illud som̃merĩ

Expanded text:
esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in hoc saeculo, quod est in aeternum regnare cum Deo; ac per hoc exiregna terrena facienda deum inclinare, ad regnum uero caeleste optinendum deum non inclinare quorum uoluerit uoluntates? sed, puto, propter regnum caelorum, non propter regnum terrenum esse dictum: inclina cor meum in testimonia tua, uel: a domino gressus hominis diriguntur, uel: paratur uoluntas a domino, uel: dabo eis conon derelinquat nos, nec avertat nos a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; vel. Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes ; vel, Dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis . Audiant etiam illud, Spiritum