comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grecos numerus ÷ .A. unũ. A. quatuor.¬
& rursũ .A. unũ .M.xl. quȩ simul sunt
xl.ui. Tot nimirũ dieb corpus xp̃i in ute¬
ro uirginali formatũ ac ꝑfectũ ÷ ẜ quod
nionem fidei congregandũ
Cũ ergo surrexisset amortuis. recordati
s̃ discipulieius quia hoc dicebat. Et cre¬
dider̃ scripturȩ & sermoni. quẽ dix̃ iũc¬

Expanded text:
dies in aedificatione corporis Domini, quot annos in fabrica legimus, numerantur. x. Tot nimirum diebus corpus Christi in utero virginali formatum ac perfectum est. Per quod nionem fidei congregandum. Cum ergo surrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli ejus, quia haec dicebat, et credider
Abbreviated transcription (Latin):
trat in passione. eccitandũ citissima diei
uosinquit soluite. Neq enĩ c̃uenit. ut
osipsi nobis mañ inferamꝰ. Vos ergo ait
ondis. & crucifigendus erat. Merito i
Sde tẽplo illo trpico eiecti fuesant. qui
Si uerũ ditemplũ. in qͦ nulla ꝓrsus pec¬
ti acula et̃ poterat: soluere ꝑ morter

Expanded text:
erat in passione, excitandum citissima diei erat in passione, excitandum citissima diei Vos, inquit, solvite. Neque enim convenit, ut nosipsi nobis manus inferamus. Vos ergo ait ndus et crucifigendus erat. Merito igitur de templo illo typico ejecti fuerant, qui ipsum verum Dei templum, in quo nulla prorsus peccati macul
Abbreviated transcription (Latin):
pdefensione ueritatis accendit᷑. Telo ergo
dipatris: saluator impios negotiatores eiec̃
de templo. Sed & nos inquantũ possumus
adem domũ dĩ. & nequid prauũ in ea gerat᷑
studiose curemꝰ Qđ tc̃ recte agimꝰ. si frẽm
qui tempłu di eẽ. debuerat uidemꝰ ł suꝑbia
tumidu ł luxuria eneruatũ. ł ȩbrietati de¬
ditũ. seu cuilibet uicio substratũ. & inqͣntũ
ures suppetunt corrigere. & ad em̃datio¬
nsuitȩ ordinẽ reducere satagimꝰ ł etiam
impsadomo orationis. ubi corporis xpi sa
ysius dĩ p̃sentia augustius eẽ non dubitat᷑.
iquid in honestũ aut indecens agatur
pli hoc & intribus dieb. excitabolllud¬
equo templo hoc dixerit : ostendit e¬
uungelista cum subdit.
locaut̃ dixit detemplo corporis sui
eplũ dignissime scm̃ corpꝰsuũ dix̃. sacrari¬
ĩ duinitatis. Quia ut apłs dic̃ in ipso ha
dtat omnis plenitudo diuinitatis cerpo¬
ralit̃ It s inillo om̃s thesauri sapientiȩ. & sci¬
antie absconditi. Hoc templũ soluendum

Expanded text:
defensione veritatis accenditur. Zelo ergo Dei Patris Salvator impios negotiatores ejecit de templo. Sed et nos quantum possumus, zelemus domum Dei, et ne quid pravum in ea geratur, studiose curemus: quod tunc recte agimus, si fratrem qui templum Dei esse debuerat, videamus vel superbia tumidum, vel luxuria enervatum, vel ebrietati deditum, seu cuiquam vitio substratum, et in quantum vires suppetunt, corrigere, et ad emendatioris vitae ordinem reducere satagimus. Vel etiam in ipsa domo orationis, ubi corporis Christiipsius Dei praesentia esse non dubitatur, ne quid inhonestum aut indecens agatur, plum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. De quo templo hoc dixerit ostendit evangelista cum subdit: Hoc autem dicebat de templo corporis sui. Templum dignissimum, sanctum corpus suum dicit, sacrarium divinitatistat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et sunt in illo omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Hoc templum solvendum
Abbreviated transcription (Latin):
uero đi faciunt donũ negotiationisq
sacros ordines dando uel accipiendos
nec student ut ds in his quȩ agum gls¬
ficet᷑. sed ut ipsi potius laudent᷑. &reni¬
nerent᷑. Sed & hoc ñ neglegent̃ prtico¬
dũ. qđ hic utraq dnĩ saluatoris nais
nob cõmendat᷑. Humana quide q sid
homo ad celebranđa paschȩ solemniaued
cũ cȩteris ascenđ Diuina uͦ scđm quab¬

Expanded text:
vero Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines dando vel accipiendo nec student ut Deus in his quae agunt glorificetur, sed ut ipsi potius laudentur et remunerentur. Sed et hoc non negligenter prd hic utraque Domini salvatoris natura nobis commendatur. Humana quidem, quia sicut homo ad celebrandam Paschae solemnitatem cum caeteris ascendit. Divina vero,
Abbreviated transcription (Latin):
gite quȩ superauer̃ fragm̃ta nepereaNđ
Uagnahic dñi potentia ostendit̃. sed non
minor humilitas eĩ declarat᷑. Magna : n
potestas dequinq panib: quinq milia
hominũ satiare : sed mira humilitas frag¬
m̃ta qͣ remanser̃ non uelle perire. Si h̃¬
quȩ remanser̃ obscuriores quasq senten¬
tias eĩdẽ scripture intellegere: Qđ ergo
plebeia multitudo ñ capit. dñs apłis utcol¬
ligerent p̃cep̃: Quia obscuriores sententi¬
as quas simplex multitudo capere ñ pot:
magistri ȩccłȩ. epĩ scilicet & sacerdotes
inp̃pͥis pectorib debent rec̃dere. ut tẽ¬
pore necessitatis ñ solũ ad eã docenda. sed
ad defendendã idonei inueniant᷑. unde
apłs paulus cũ uirtutes epĩ describeret.
scientiã scripturarũ in eo eligendã eẽ os¬
tendit dicens: Optinentẽ eũ qͥ scđm doc¬
trinã : fidelẽ sermonẽ . ut potens sit ex

Expanded text:
gmenta, ne pereant. » Magna hic Domini potentia ostenditur, sed non minor ejus humilitas declaratur. Magna est enim potestas de quinque panibus quinque millia hominum satiare; sed mira humilitas, fragmenta quae remanserunt non velle perire. Si quae remanserunt, obscuriores quasque sententias ejusdem Scripturae intelligere. Quod ergo plebeia multitudo non capit, Dominus apostolis ut colligerent praecepit: quia obscuriores sententias, quas simplex multitudo capere non potest, magistri Ecclesiae, episcopi scilicet et sacerdotes, in propriis pectoribus debent recondere, ut tempore necessitatis non solum ad eam docendam, sed ad defendendam idonei inveniantur. Unde apostolus Paulus, cum virtutes episcopi describeret, scientiam Scripturarum in eo eligendam esse ostendit, dicens: « Obtinentem eum, qui secundum doctrinam est, fidele
Abbreviated transcription (Latin):
.Acsidiceret. Qui fluxa & m̃te fem
uph tribulationes egyptias fortit̃ tole
monem̃. ut si quã suauis sit dñs gustare
elramꝰ. uiri simus id ÷ fortes c̃tradiabo
allo &pugnate cũ antiqͦ serpente Nec
u refectione dominica femina iriuna
unebit. sisexu femineo uirilit̃ tempta
adiaboli cõpresserit. Sic̃ econtra uir
u semine e intis efficit᷑. si contra impetũ
ertitionis mollis & dissolut̃ in opere suo
uenit̃ Ad qͦrũ uituperationẽ dr̃. Et effe¬
nati dominabunt᷑ eis Bene aut̃ quinq
lu hominũ fuisse referunt᷑. ꝓpt̃ qͥnarii
meriꝑfectionẽ: Quinarius enĩ numerꝰ
iuimq sensus corporis ꝓtinet. Visũ uide¬
i. auditũ. gustũ. odoratũ. & tactũ¬

Expanded text:
Ac si diceret: Qui fluxa et feminea Joseph tribulationes Aegyptias fortiter tolemonemur ut, si quam suavis sit Dominus gustare desideramus, viri simus, id est fortes contra diaboli in bello, et pugnate contra antiquum serpentem. Nec ab hac refectione Dominica femina jejuna remanebit, si sexu femineo viriliter tentamenta diaboli compresserit: sicut e contra vir sexu femineae mentis efficitur, si contra impetum tentationis mollis et dissolutus in opere suo invenitur. Ad quorum vituperationem dicitur: « Et effeminati dominabuntur eis . » Bene autem quinque millia hominum fuisse referuntur, propter quinarii numeri perfectionem. Quinarius enim numerus ad quinque sensus corporis pertinet, visum scilicet, auditum, gustum, odoratum et tactu
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑdet illũ ds̃ Notandũ aut̃ ÷ qđ uende¬
bant᷑ intemplo boues & oues & columbȩ
Boues quippe terrã exarant. & suscipien¬
dis seminibus p̃parant. Quidergo ꝑboues
nisi doctrina cȩlestis accipit᷑  Boues igit᷑
uendunt: qͥ uerbũ eugłii ñ ꝓauditorum
utilitate. nec causa amoris xp̃i. sed intuitu
temporalis lucri audientib impendunt
Ques sim plicia. & mansueta animalia. uesti¬
endis hominibus sua uellera p̃stant. Et ꝗd
ꝑoues. nisi opera simplicitatis. &ignoran¬
tiȩ signant᷑. Vendt̃ ergo oues. qui grã
humanȩ ͥaudis operaagunt pietatis

Expanded text:
Notandum autem est, quod vendebantur in templo oves et boves et columbae. Boves quippe terram exarant, et suscipiendis seminibus praeparant. Quid ergo per boves, nisi doctrina coelestis accipitur? Boves ergo vendunt, qui verbum Evangelii non pro auditorum utilitate, nec causa amoris Christi, sed intuitu lucri temporalis auditoribus impendunt. Oves, simplicia et mansueta animalia, vestiendis hominibus sua vellera praestant. Et quid per oves, nisi opera simplicitatis et innocentiae signantur? Vendunt ergo oves, qui gratia humanae laudis opera agunt pietatis.
Abbreviated transcription (Latin):
et ioħs qultim̃ omniũ euangelistarum
nui cripsit euangłm: id circo plenius ac
sindius ea qͣ atrib euangelistis omissa
htnt describere curauit᷑ꝰ. Illi enĩ ea
inũ scripser̃. quȩ ad nõ duob annis an¬
i pissionẽ eius gestas. incipientes atẽ¬
pont qͦ ioħs baptista missus : in carcerẽ
iodiligentissime scĩ euangłii narratio
ntcsiderata. repperim̃ bis dnm̃ saluato¬
rm ad paschalẽ solẽnitatẽ celebranda ie¬
rosdimã uenisse. Semel primo anno

Expanded text:
i ultimus omnium evangelistarum suum scripsit evangelium, idcirco plenius ac profundius ea quae a tribus evangelistis omissa fuerant, describere curavit. Illi enim ea tantum scripserunt, quae a Domino duobus annis ante passionem ejus gesta sunt, incipientes a tempore quo Joannes Baptista missus est in carcerem. Ergo diligentissime Evangelii narratione considerata, reperimus bis Dominum salvatorem ad paschalem solemnitatem celebrandam Hierosolymam venisse. Semel primo anno
Abbreviated transcription (Latin):
atũ cisionẽ ad nõ. insignũ magnȩ fidei suȩ
⁊ isabbato inquit circũ ciditis hominẽ:
inqdiceret. Reuincit uos morses: scipit
nlege. ut hominẽ octaua die circũ cidatis:
api etiã ut sabbatizetis septimodie. Siergo
artauus dies illius qͥ natus : euenerit die sep¬
uno hoc: in sabbato quid facietis : Ua¬
aabinsut custo diatis sabbatũ. ancircũ ci¬
di hominẽ sanũ feci in sabbato. q & cu

Expanded text:
magnae fidei suae. Et in sabbato circumciditis hominem. Tanquam diceret: Revincit vos Moyses. Praecipitur in lege ut hominem octava die circumcidatis, praecipitur etiam ut sabbatizetis septimo die. Si ergo octava dies illius qui natus est, evenerit die septimo, hoc est, in sabbato, quid facietis? Vacabitis et custodietis sabbatum, an circumcitotum hominem sanum feci in sabbato. Quia et
Abbreviated transcription (Latin):
phetȩ. Dixi custodiã uias meas ut ñ delinqͣ
in lingua mea. Posui orimeo custodiam
Et obmutui & humiliat̾ sũ & silui abonis Vlors
enĩ & uita. ut salomonait inmanib s linguȩ
Et qͥ custodit ossuũ: custodit ab angustus a¬
nimã suã. Tota enĩ nra łe ligio qͦđamͦdo¬

Expanded text:
rophetae: « Dixi, Custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, et obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis . » Mors enim et vita, ut Salomon ait, « in manibus linguae . » Et: « Qui custodit os suum, custodit ab angustiis animam suam . » Tota enim nostra religio quodam
Abbreviated transcription (Latin):
eiec̃ detẽplo. Oues quoq & boues. & nũ¬
mulariorũ effudit es . & m̃sas subuertit
on ÷ putandũ qđ hȩc uenalia in ipso tẽ¬
plofierent. sed potius in porticib qͥb. ipsũ
tẽplũ cingebat᷑. Ques ergo & boues & colu¬
bȩ ad hoc ibi emebant᷑. ut in sacrificio dnĩ
offerrent᷑. Nũ mularii uͦ ad hoc ibi resi
cio. quia ad hoc ut dictũ ÷ emebantur.¬
ergo quȩđa hostiȩ ut dõ offerrent᷑. Quid
ergo putam̃ fecisse dnm̃. si inuenisset eos
rixis dissidentes. aut fabulis ociosis. aut t̃¬
pib & obscenis colloquiis uacantes. aut
quolibet alio scelere repperisset occupa¬
re festinauit. qͥ ea negotiabant̾ intẽplo.
quȩ đõ offerre uolebatđ Hȩc contra illos
dicimꝰ qͥ ecđam ingressi ñ sicut indomodi
cũ metu & reuerentia ibi c̃sistunt .s lasci¬
uientib obtutibus uagi. in anib fabulis
occupant᷑. cachinno soluunt᷑. spretaq in¬
tentione orandi peccata ꝓqͥb ueniã exo¬

Expanded text:
templo, oves quoque et boves, et nummulariorum effudit aes, et mensas subvertit. Non est putandum quod haec venalia in ipso templo fierent, sed potius in porticibus, quibus ipsum templum cingebatur. Oves ergo et boves et columbae ad hoc ibi emebantur, ut in sacrificio Domini offerrentur. Nummularii vero ad hoc ibi residista, quia ad hoc ut dictum est emebantur hostiae, ut Deo offerrentur. Quid ergo putamus fecisset Dominus, si invenisset eos rixis dissidentes, aut fabulosis, otiosis aut turpibus et obscenis colloquiis vacantes, aut quolibet alio scelere occupat, qui ea negotiabantur in templo, quae Domino offerre volebant? Haec contra illos dicimus, qui ecclesiam ingressi, non sicut in domo Dei cum metu et reverentia ibi consistunt, sed lascivientibus obtutibus vagi, inanibus fabulis occupantur, cachinno solvuntur, spretaque intentione orandi, peccata pro quibus exo
Abbreviated transcription (Latin):
qdeserendis̃ infirmi sed potius cũ illis
octandi & corrigendi. Quasi cũ qͦdã
dns inconuallib morabat᷑. qđo illi quȩ¬
mti quid faciendo uitã et ernã possi¬
be Respondit Siuis inuenire uitã

Expanded text:
deserendi sunt infirmi, sed potius cum illis tolerandi et corrigendi. Quasi cum quodam Dominus in convallibus morabatur, quando illi quaerenti, Quid faciendo vitam aeternam possidebo? respon
Abbreviated transcription (Latin):
pheta. induxisti nos in laqueũ. posusti tri¬
bulationes indorso nrõ. imposiusti hominẽ
suꝑcapitannã. Transiuimꝰ ꝑignẽ & aquam
&eduxistinos in refrigeriũ. Et sic̃ mundi
pisces ꝑcoitũ nec generant nec generantur:
unctionẽ respuentes. integritatẽ uirgina
gelio. Sint lumbi urĩ p̃cincti. & lucernȩ
ardentes Alit̃ Perduos pisces duos or¬
dines qͥ in eodẽ ppło celebriores habebaN
intellegere possumus regalẽ scilicet & sacer¬
dotalẽ a qͥb. regebant̃ & instruebantur
Quos dñs ihc̃ inse suscipere dignatus est. ut
fieret nobis rex pariter & sacerdos Rex
nos bene regendo : Sacerdos. semetipsũ
dõ hostiã immolatã ꝓ nobofferendo
Dix̃ ergo iħc facite homines discumbere
Discũ bere homines est. spũ alit̃ infide qui¬
escere Tc̃ enĩ discipłis ut homines discum
dũ ad p̃dicandũ destinauit dicens. Iun¬
tes inmundũ uniuersũ docete om̃s gen¬

Expanded text:
pheta: « Induxisti nos in laqueum, posuisti tripheta: « Induxisti nos in laqueum, posuisti tribulationes in dorso nostro, imposuisti homines super capita nostra. Transivimet eduxisti nos in refrigerium . » Et sicut mundi pisces per coitum nec generant nec generantur, njunctionem respuentes, integritatem virginalgelio: « Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . » Aliter: per duos pisces, duos ordines qui in eodem populo celebriores habebantur intelligere possumus, regalem scilicet et sacerdotalem, a quibus regebantur et instruebantur; quos Dominus Jesus in se suscipere dignatus, ut fieret nobis rex pariter et sacerdos: rex, nos bene regendo; sacerdos, semetipsum Deo hostiam immaculatam pro nobis offerendo. « Dixit ergo Jesus: Facite homines discumbere. » Discumbere homines, est spiritualiter in fide quiescere. Tunc enim discipulis ut homines discumbdum ad praedicandum destinavit, dicens: « Euntes in mundum universum, docete omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
nedictionẽ dare quilegẽ dederat: Sienĩ
tellegere libros. oracula scilicet ꝓphetarx
& cantica psalmorũ. qͥ post auctoritatem
legis sacratiores in eodẽ ppło habebantur
Quõrũ unũ memorit̃ decantando. alterũ
uͦ insynagogis suis frequent̃ legendo re¬
citabant: Et recte ꝑhosduos pisces hi duo
libri intellegunt᷑. quia talẽ ppłm in ȩccła
futurũ p̃dixer̃ qui hoc seruaret inmorib
qđ piscif habet innatura. Piscis nãq .iiii.
habet naturas. Unã. quia sineaqua ui
dare c̃sueuit. Terciã. quia qͦ magis tun¬
dit̾ fluctib. eo amplius c̃ualescit Quartã.
qr mundi pisces ꝑcoitũ nec generant nec
generant᷑ Sic̃ igit̾ piscis sine aqua uuere
ñ potest. ita ppłssine fonte baptismatis¬
in uitã intrare ꝑpetuã nequit. Dnõ dicen
despiciens penna c̃tẽplationis sese ad celestia
incelis est: Et quẽ ad modũ piscis quanto magis
culo inuenit qđ durius portet dicens cũ pro¬

Expanded text:
nedictionem daret qui legem dederat. Si enimnedictionem daret qui legem dederat. Si enimtelligere libros, oracula scilicet prophetarum, et cantica Psalmorum, qui post auctoritatem legis sacratiores in eodem populo habebantur, quorum unum memoriter decantando, alterum vero in synagogis suis frequenter legendo, recitabant. Et recte per hos duos pisces hi duo libri intelliguntur, quia talem populum in Ecclesia futurum praedixerunt, qui hoc servaret in moribus quod piscis habet in natura. Piscis namque quatuor habet naturas: unam, quia sine aqua vidare consuevit; tertiam, quia quo magis tunditur fluctibus, eo amplius convalescit; quartam, quia pisces per coitum nec generant, nec generantur. Sicut igitur sine aqua vivere non potestin vitam intrare perpetuam nequit, Domino dicentdespiciens, penna contemplationis sese ad coelestiaconversatio in coelis est . » Et quemadmodum piscis quanto magis culo invenit quod durius portet, dicens cum Pro
Abbreviated transcription (Latin):
assim labo hanc generationẽ pessimã
ł cui eã similẽ dixerĩ: Similis: pͥueris seden¬
tib inforo ludentib atq dicentib Saltauĩ¬
m̃ uobis. & ñ cantastis. planxim̃ & ũ lam̃ tastis
Est .i. puerilis aetas garrula & leuis. nisi disci¬
pline uerbere coerteat᷑: Puernãq iste ppłm
significat uideorũ. qͥ pleuitate ł instabilita¬
te m̃tis. infide & cognitione dĩ firmꝰ ũmansit
Qui quinq panes habint. qr iudaicus ppłs
quinq libros mossi accepit. Uidelicet
genesin. exodũ. leuiticũ. numerũ. & deu¬
tronomiũ qͥ hebraicalingua. bresit eles¬
moth. uagecra. uagedabr. eleadabarĩ
nominant᷑. Et bene qͥđe illipanes ordeacei
fuisse referunt᷑. ꝓpt̃ duriciã legis. Ordeũ
nãq spissũ habet tegim̃. & ñ facile ad eius
ꝑuenit᷑ medullã Eobscuritatẽ legis signifi¬
cans: Quialex ante aduentũ dñi in tantũ
uelata extitit. ut nullus homo eã spũ aliter
intellegere posset. quo adusq ueniens be¬

Expanded text:
assimilabo hanc generationem pessimam, vel cui eam similem dixerimus? Similis est pueris sedentibus in foro, ludentibus atque dicentibus: Saltavimus vobis, et non cantastis: planximus, et non lamentastis . » Est enim puerilis aetas garrula et levis, nisi disciplinae verbere coerceatur. Puer namque iste populum significat Judaicum, qui, pro levitate vel instabilitate mentis, in fide et cognitione Dei firmus non permansit. Qui quinque panes habuit, quia Judaicus populus quinque libros Moysi accepit, videlicet, Genesim, Exodum, Leviticum, Numeros, et Deuteronomium, qui Hebraica lingua Beresith, Veellehsemoth, Vaicra, Vaidabber, Ellehaddebarim nominantur. Et bene quidem illi panes hordeacei fuisse referuntur, propter duritiam legis. Hordeum namque spissum habet tegumen, et non facile ad ejus pervenitur medullam, obscuritatem legis significans, quia lex ante adventum Domini in tantum velata exstitit ut nullus homo eam spiritualiter intelligere posset, quoadusque, veniens, be
Abbreviated transcription (Latin):
Homo natꝰ ðe muliere. breui uiuensitm
replet̾ multis miseriis. Quasi flos egrade
& conteritur. & uelut umbra fugit &đ
ut delectationes carnis subm̃tis domine
primamus Iuxta illud apłi. N regid¬

Expanded text:
Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis . » Qui quasi flos egreditur et conteritur, et velut umbra fugit, etut delectationes carnis sub mentis dominio comprimamus, juxta illud Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
se religiosũ eẽ ũ refrenans linguã suã. sed se¬
ducens corsuũ: huiꝰ uana ÷ religio. Custo¬
diamꝰ manus ab effusione sanguinis. aꝑcus¬
sione & lȩsione ꝓximi. & eassẽꝑ paratas ad
elemosinã habeamus. & adid qđbonũ : ope¬
randũ ꝓmptissimas. ut cũ ꝓpheta dicere pos¬
simus. lauabo int̃ in nocentes manus meas
&circũ dabo altare tuũ dnẽ: Quod si feceri¬
mus: ad millenarii numeri ꝑfectionem
ꝑueniemus. Millenarius quippe numer
ultraquẽ nulla cõputatio crescit: eorũ ꝑ¬
fectionẽ significat. qͥ ꝑfectȩ c̃sũ mateq¬

Expanded text:
se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio . » Custodiamus manus ab effusione sanguinis, a persecutione et laesione proximi, et eas semper paratas ad eleemosynam habeamus, et ad id quod bonum est operandum promptissimas, ut cum Propheta dicere possimus: « Lavabo inter innocentes manus meas, et circumdabo altare tuum, Domine . » Quod si fecerimus, ad millenarii numeri perfectionem pervenimus. Millenarius quippe numerus, ultra quem nulla computatio crescit, eorum perfectionem significat qui perfectae consummataeq
Abbreviated transcription (Latin):
os. Significat enĩ ꝓpheticũ sermonẽ. qͥ
ã dnm incarne uenturũ p̃dix̃: fidẽ habu
Sedcũ eũ uinientẽ. id ẽ. populus mag
exarte credere renuit: in fide dubi¬
tut. Quos p̃figurauit isaac. qͥ cũ cali¬
inb oculis filiũ benediceret multa
suura p̃dix̃ : sed tam̃ qui p̃sens esset Ñ
Nouit: Suer inscripturis. aliqđo ꝓpuri¬

Expanded text:
ermonem, qui cum Deo in carne venturum praedixit, fidem habuit. Sed cum eum venientem idem populus magna ex parte credere renuit, in fide dubitavit. Quos praefiguravit Isaac, qui, cum caligantibus oculis filium benediceret, multa ei futura praedixit, sed tamen quis praesens esset non agnovit . Puer in Scripturis aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
& ui su est delectabilis. & sessioni atia
lationi suauis. Sed cũ falce secata sug
subito pristinã uiriditatẽ amittit Pps
ergo delectatio carnalis. siue eiusd̃ fi¬
litas carnis designat᷑. Quȩ cũ amitoa

Expanded text:
 visu est delectabilis, et sessioni atque deambulationi suavis: sed, cum falce secata fuerit, subito pristinam viriditatem amittit. Per fenum ergo delectatio carnalis, sive ejusdem fragilitas carnis designatur, quae cu
Abbreviated transcription (Latin):
bulatione. & lauer̃ stolassuas. & de alba uert̃
eas in sanguine agni. Int̾rogauit ergo dis
discipulũ ñ ut cũ rep̃henderet neq ut ab
eo aliquid disceret : sed ut eum doceret
Quod sollicite euangelista manifes¬
curauit: cũ ꝓtinus subiunxit

Expanded text:
bulatione, et laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine agni. » Interrogavit Dominus discipulum, non ut eum reprehenderet, neque ut ab eo aliquid disceret, sed ut eum doceret. Quod sollicite evangelista manifesravit, cum protinus subjunxit
Abbreviated transcription (Latin):
re. Quȩ etiã bene mat̾ nra đdr. apłi. &
martires. scĩ p̃dicatores qͥ nos p̃cesser̃ :
ipsi nos genuer̃ infide xp̃i sua doctrina
& suis scripturis atq exemplis. Deqͣ ge¬
neratione dic̃ apłs corinthiis. Per euan¬
geliũ ego uos genui
phetarũ habetur. qđ duplicit̃ possit
intellegi. Dic̃ ergo ȩccłe degentibus
quȩ diũ & longo tempore sterilis mansit
abono opere & dõfilios ũ generauit io
adestructione turris babael quȩ no ba

Expanded text:
re. Quae etiam bene re. Quae etiam bene martyres, sanctique praedicatores, qui nos praecesserunt, ipsi nos genuerunt in fide Christi sua doctrina, et suis scriptis atque exemplis. De qua generatione dicit Apostolus Corinthiis: Per Evangelium ego vos genui rophetarum habetur. Quod dupliciter potest intelligi. Dicit ergo Ecclesiae de gentibus quae diu et longo tempore sterilis mansit a bono opere, et Deo filios non generavit, hoc est a destructione turris Babel, quae nunc
Abbreviated transcription (Latin):
siuis do orampotenu subserunutt lagali
Arabia ꝓuincia ÷ multasgentes & regiones
inse continens: Amonitas uidelicet. moa¬
bitas. philisteos. aduersuseos. & alias quã¬
plures. Inꝗͣ ꝓuincia est monssina tantȩ
longitudinis ac magnitudinis. ut c̃termi¬
nussit terrȩ reꝓmissionis. Sic̃ sunt uer¬
bi grã montes qui coigunt italiã. & diui¬
dunt̃ ab his regionibus. Et omã qͣsuperius
in quo legẽ seruitutis acceper̃
erusalẽ quȩ int̾p̃tat᷑ uisio pacis : signif
stam̃ ȩccłam đm mente uidentẽ. qͣ constat
exangłis & hominib Quȩ partĩ iã regnat
cũ xp̃o. partĩ aut̃ adhuc peregrinat᷑ ađo
interris. Sed de illa quȩ iã cũ xpõreget
in angłis & hominib iustis. partĩ incorpo¬
re. partĩ in anima: Ñ÷ dubiũ quin in¬
sursũ sit incȩlesti beatitudine. De ista ħ.
quȩ ad huc peregrinat᷑ interris. quȩrendũ ÷
inhabitet terrã: m̃te tamen inhabitat
illa ꝑquȩ ad cȩleste regnũ possit ꝑtinge¬

Expanded text:
suis omnipotenti Deo sub servitute legali. Arabia, provincia est multas gentes et regiones in se continens, Ammonitas videlicet, Moabitas, Philisthaeos, Idumaeos et alias quamplures. In qua provincia est Sina mons, tantae magnitudinis et longitudinis, ut conterminus sit terrae repromissionis, sicut sunt, verbi gratia, montes qui cingunt Italiam, et dividunt ab aliis regnis. Et omnia quae superius in quo legem servitutis acceperunt. erusalem quae interpretatur visio pacis, signife constat ex angelis et hominibus, quae partim jam regnat cum Christo, partim autem adhuc peregrinatur a Deo in terris. Sed de illa quae jam cum Christo regnat in angelis et hominibus justis, partim in corpore, partim in anima, non est dubium quin sursum sit in coelesti beatitudine. De ista autem quae adhuc peregrinatur in terris, quaerendum est inhabitet terram, mente tamen inhabitat illa per quae ad coeleste regnum possit pertinge
Abbreviated transcription (Latin):
inegrpto & gemitũ eoꝵ audiui. & descen¬
di siberare eos. In hoc ergo loco subleua
q turbas quas postea pauit. pͥus miseri¬
cordit̃ inspex̃. His enĩ oculis dñs petrũ
respex̃. qđo egress̃ foras amare fleuit
Dicit ad philippum: Vnde emem̃ panes
ut manducent hi:
Interrogauit dñs philippũ. Ñ ut ab eo aliꝗd
disceret. sed ut eum doceret. Qđ facilius
intellegim̃. si qͥb mođ int̃rogatiofiat ꝑ¬
pendamꝰ lit enĩ trib. Aut studio rep̃¬
hendentis. aut uoto discentis. aut affectu
docentis. Studio rephendentis. sic̃ scribȩ
& phirisei dnm̃ int̃rogauer̃. ut eũ repre¬
henderent. ueluti dequadã muliert in
adultero rep̃hensa & de denario. &cet̃is¬
his similib: Voto discentis sicut
apłi dnm̃ interrogauer̃ dicentes. Dnẽ¬

Expanded text:
egypto, et gemitum eorum audivi, et descendi liberare eum . » In hoc ergo loco sublevaticat, quia turbas, quas postea pavit, prius misericorditer inspexit. His enim oculis Dominus Petrum respexit, quando egressus foras amare flevit . « Dicit ad Philippum: Unde ememus panes, ut manducent hi? » Interrogavit Dominus Philippum, non ut ab eo aliquid disceret, sed ut eum doceret. Quod facilius intelligimus, si quibus modis interrogatio fiat perpendamus. Fit enim tribus: aut studio reprehendentis, aut voto discentis, aut affectu docentis. Studio reprehendentis, sicut scribae et Pharisaei Dominum interrogaverunt, ut eum reprehenderent, veluti de quadam muliere in adulterio deprehensa , et de denario , et caetera similia. Voto discentis, sicut apostoli Dominum interrogaverunt, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
Aliter suobi& alit̃ bumues Altt̃a biena rapi¬
entes. & alit̃ sua distribuentes. Nlerũq uerb
medicinȩ aniĩ dotũ unũ morbũ curat. & alterũ
accumulat t pnis cũ sorłlũ uuta roborati
pariulorũ ecat. It uenenũ cũ uit& s e tpen¬
tis : mors est hominis Hec ÷ discritio inp̃di¬
catione obinianda iut quos uiderti: doctor
literã doceat: ec ꝓpt̃ eostanĩ ys daeuiores re¬
linquat Qđ exemplo⁊ onib̵ ia ioli patri¬
archa ostendit. Quio qe labar au in¬
culi sui pasceret. &uarua quȩq ꝓmer ade
acciperet: tulit uiroas populeas &a ugao¬
linas. quas expartie de corticauit &exnis
te cũ corticib reliquit & pe suit caũinca¬
nalib ut maspectu illarũ oues uanios fec
conciperent: Quidia cob pastor cuium
nisi pastores ȩcđȩ signisicat quid oues ni¬
si fideles auditores : Unde primo pasto¬
f dictũ ÷. Sidiligisme: pasce ouesmeas

Expanded text:
aliter aliena rapientes, et aliter sua distribuentes. Plerumque vero medicinae antidotum unum morbum curat, alterum accumulat. Et panis, cum fortium vitam roboret, parvulorum necat. Et venenum, cum vita sit serpentis, mors est hominis. Haec ergo est discretio in praedicatione observanda, ut quos viderit doctor litteram doceat, nec propter eos tamen perfectiores relinquat. Quod exemplo suo nobis Jacob patriarcha ostendit, qui, cum oves Laban avunculi sui pasceret, et varia quaeque pro mercede acciperet, tulit virgas populeaslinas, quas ex parte decorticavit, et ex parte cum corticibus reliquit, et posuit eas in canalibus, ut in aspectu illarum oves varios foetus conciperent . Quid Jacob pastor ovium, nisi pastorem Ecclesiae significat? Quid oves, nisi fideles auditores? Unde primo pastori dictum est: « Si diligis me, pasce oves meas
Abbreviated transcription (Latin):
nes grãs agens. benedix̃. freg̃. ded disci¬
pulis suis ut apponerent. & apposueruN
turbȩ. lã enĩ superius ꝑ panes legẽ morsi
significari diximꝰ. Et ꝑ pisces. oracula ꝓ¬
phetarũ. & cantica psalmorũ. Accepit
ergo iħc panes. fregit. deđ discipulis:
qđo p̃resurrectionẽ. sensũ inlege tĩ apt¬
ruit. scilicet qđo incipiens aniopse. &
omnib ꝓphetis. interp̃tabat̃ illis scrip¬
turas in omnib qͣ de illo erant Accepu

Expanded text:
gens benedixit, fregit, dedit discipulis suis, ut apponerent, et apposuerunt turbae . Jam enim superius per panes legem Moysi significari diximus, et per pisces oracula prophetarum et cantica Psalmorum. Accepit ergo Jesus panes, fregit, et dedit discipulis, quando post resurrectionem suam sensum in lege ejus aperuit, scilicet quando, incipiens a Moyse et omnibus prophetis, interpretabatur illis Scripturas in omnibus quae de illo e
Abbreviated transcription (Latin):
gelista narrante cognouimus. fecer̃ cos
discũ bere ꝑ c̃uiuia sua quinquagenos.
& centenõs. Ordo enĩ iste discũ bentium.
uarietatẽ significat in ȩccła conuersantiũ
Quis. quageni igit᷑. discũbunt pornitentes
Quinquagenꝰ numerꝰ pocnitentib c̃gruit.
quia quinqua gesimus psalmus. inpoeniten¬
teni diedo ꝓtegente nulla poenisto

Expanded text:
gelista narrante cognovimus: « Fecerunt eos discumbere pro convivio, quinquagenos et centenos. » Ordo enim iste discumbentium varietatem significat in Ecclesia conversantium. Quinquageni igitur discumbunt poenitentes; quinquagenarius numerus poenitentibus congruit, quia quinquagesimus psalmus in poenitene Deo protegente, nulla poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ patriã uel ꝓunciã galileã. Dr̃ aut̃ mare
trberiadis ꝓpt̃ trberiađẽ ciuitatẽ qpus
lata. Dicit᷑ etiã & stagnũ genesareth. eo
qd exse crispantibus undis aurã generare
uideat᷑. Dr̃ & lacus cenereth ꝓpt̾ciuitatẽ
cenereth adiacentẽ. & ꝓpt̃ oportunitatem

Expanded text:
tem patriam, vel provinciam Galilaeam. Dicitur autem mare Tiberiadis, propter Tiberiadem civitatem, quae prius lata: dicitur etiam et stagnum Genesareth, eo quod ex se crispantibus undis auram generare videatur. Dicitur et lacus Cennereth, propter civitatem Cennereth adjacentem, et p
Abbreviated transcription (Latin):
ptinet: agar & sara duȩ mulieres fuert̃.
dismaheł &isaac duo homines. Quantũ l
que fiiũ genuit inseruitutẽ : significat
idẽ quȩ genuit uel habuit uudaicũ ppłm
diseruitutis uigo Inqͦ ergo fuit udaic̃
popłsseruus : In hoc utiq q cogebatur
ssurt legi. circũ cisionẽ seruare. legalia
sieuificia offerre. & cȩtera innumerabilia
austodire. quȩ impune ũ poterant trans¬

Expanded text:
terae, Agar et Sara duae mulieres fuerunt, et Ismael et Isaac duo homines. Quantum auquae filium genuit in servitute, significat legem quae genuit et habuit Judaicum populum sub servitutis jugo. In quo ergo fuit Judaicus populus servus? In hoc utique, quia cogebatur servire legi, circumcisionem servare, legalia sacrificia offerre, et caetera innumerabilia custodire, quae impune non poterant trans
Abbreviated transcription (Latin):
ibi unũ deest. Siuis ꝑfectus eẽ uade
auende omã quȩ habes & da pauperib:
ahabebis thesaurũ incȩlo. & ueni seque
me. Sed quia difficile qui diuitias
libent uel amant hunc montẽ ascendunt.
abiit iristis eo qđ diues esset ualde: Quasi
puluis cũ discipulis inc̃uallib morabatur.
quando dicebat. Ego frs non potui uob

Expanded text:
is perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me. » Sed quia difficile qui divitias habent, velamant, hunc montem ascendunt, « abiit tristis, eo quod dives esset valde. » Quasi Paulus cum discipulis in convallibus morabatur, quando diceba
Abbreviated transcription (Latin):
instruant᷑. minꝰ capaces iuxta literã erudiaq᷑
Erat aut̃ ꝓximũ pascha. dies fest̃ udeorũ
Ton ut quida putant pascha apassione. sed
ꝓcussit. & filios is rahel liberauit: pascha
iussũ : celebrari. qd hȩbraice phase. latine
transit̃ đr. Dictur̃ euangelista dnm̃ exv.¬

Expanded text:
uantur, minus capaces juxta litteram erudiantur. « Erat autem proximum Pascha, dies festus Judaeorum. » Non, ut quidam putant, Pascha a passione, sed percussit, et filios Israel liberavit, Pascha jussum est celebrari, quod Hebraice phase, Latine transitus dicitur. Dicturus evangelista Dom
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑ ꝑisa ac natũ delibera. ut ad seruit̾u¬
ũ legis illo sindinent. Deludo pueron
smahel &isaac udei uaria disserunt
ni ubi optabat eũ ita debilitari. ut in¬
dignus fieret honore primogeniti. &
benditate paterna. Quidã etiã dicuns
ꝓ uolebat ei suadere qͥbusda t̃pitudini¬
bmisceri. ꝓ qͦ mutabilis. & dispectui ha¬
beret᷑ apud patrẽ & matrẽ. & ut diximꝰ
ndignꝰ fieret honore primogeniti. Sci¬
it enĩ se nullo modo posse ꝑtingere
dhereditatẽ paternã & dignitatem
ulis. ut patri a mairi ꝓnihilo duceret᷑
td quic quid illud fuerit. plant apparet
illũ ludũ non simplicẽ fuisse ꝓqͦmat̃ indig̃¬
nata p̃cep̃ parit̃ matrẽ cũ filio ad omo & c̃¬
sortio filii liberi eicere Etiã apłs doct ad pe¬

Expanded text:
nantur per Isaac natum de libera, ut ad servitutem illos legis inclinent. De ludo puerorum Ismael et Isaac, Judaei varia disserunt.nu, ubi optabat eum ita debilitari, ut indignus fieret honore primogeniti et haereditate paterna. Quidam etiam dicunt, quia volebat ei suadere quibusdam turpitudinibus misceri, pro quo notabilis et despectui haberetur patri et matri, et ut diximus, indignus fieret honore primogeniti. Sciebat enim se nullo modo posse pertingere ad haereditatem paternam et dignitatem mentis, ut patri et matri pro nihilo duceretur. Sed quidquid illud fuerit, plane apparet, illum ludum non simplicem fuisse, pro quo mater indignata; praecepit pariter matrem cum filio, a domo et consortio filii liberi ejici. Beatus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
adea quȩ ante noss̃ extenti : scđm uaia¬
onẽ sequam eũ ad brauiũ aeternȩ remu¬
rationis quatenꝰ cum hac turba spualit
ab illo instrui. curari.  refici ualeamd
Subut ergo in montẽ iħc. & ibi sedebi
cũ discipulis suis
Mons quẽ dñs trans nauigato marisibe¬

Expanded text:
ad ea quae ante sunt extenti, secundum vocationem sequamur eum ad bravium aeternae remunerationis, quatenus cum hac turba specialiter ab illo instrui, curari et refici valeamus. « Subiit ergo in montem Jesus, et ibi sedebat cum discipulis suis. » Mons in quem Dominus, transnavigato mari
Abbreviated transcription (Latin):
uari posse. & quã diu nos uolunt ꝑsequi
qui iã sum̃ effecti liberi: ab hȩreditate ȩc¬
đꝑ repellendi sunt
Uon enĩ hȩres erit filius ancillȩ. cum¬
filio liberae
Hoc ÷ filius peccati. & malȩ c̃cupiscentiȩ
quȩ pot: intellegi ꝑancillã. & filius car¬
nalis legis. qui legẽ carnalẽ obseruare
nitit᷑: ñ hȩres herit in hȩreditate patriȩ :¬
cȩlestis cũ filiis liberis qui liberi efficiu
in baptis mate. Ñ solũ ab originalib pecca¬
tis. sed etiã ab omni seruitio legis
Itaq fr̃s. ñ sum̃ ancillȩ filii sed liberȩ

Expanded text:
vari, et quandiu nos volunt persequi qui jam sumus liberi effecti ab haereditate Ecclesiae repellendi sunt. Non enim haeres erit filius ancillae cumfilio liberae. Hoc est, filius peccati et malae concupiscentiae, quae potest intelligi per ancillam, filius carnalis legis, qui legem carnaliter observare nititur, non erit haeres in haereditate patriae coelestis cum filiis liberis, qui liberi efficiuntur in baptismate, non solum ab originalibus peccatis, sed etiam ab omni servitio legis. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae.
Abbreviated transcription (Latin):
quia carnalibus desideriis implicit lad
lubiliias in t̃p̃tat᷑ Sic̃ enĩ rota mobilse
culo uoluit sed nullũ iter ꝑfic̃ : scilla
inmundi amore radices cordis plani
cũ sint mobiles & inquieti tam̃ ñas

Expanded text:
qui, a carnalibus desideriis implicati, livolubilitas interpretatur. Sicut enim rota mobilis in circulo volvitur, sed nullum iter perficit, sic illi qui in mundi amores radices cordis plantaverunt, cum sint mobiles et inquieti, tamen ite
Abbreviated transcription (Latin):
nib his Et dũ hui cemodi mandatis c̃stringe¬
bat̃ : quasi quođa modo seruus erat. Sara
aut̃ libera quȩ filiũ liberũ genuit: signifi¬
cat gram noui testam̃ti quȩ genuit ppłm
xp̃ĩanũ liberũ inbaptismate. Ñsolũ ab origi¬
nalib & actualib peccatis. sed etiã ab omñi¬

Expanded text:
omnibus . Et dum hujuscemodi mandatis stringebatur quodammodo servus erat. Sara autem libera, quae filium liberum genuit, significat gratiam Novi Testamenti quae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalib
Abbreviated transcription (Latin):
̃: malto Quiergo sublimiorẽ doctri
lt accipere : cor de terra ad celũ ele
u÷ Turbasergo dñs in conuallibus do
Scurat x reficit : & cũ discipulis in mon
isfendit ut ostendat quia iuxta ca¬
uutatẽ auditorũ formanđ ÷ sermo in

Expanded text:
 alto; qui ergo sublimiorem doctrinam vult accipere, cor de terra ad coelum eleDei. Turbas ergo Dominus in convallibus docet, curat et reficit, et cum discipulis in montem ascendit, ut ostendat quia juxta capacitatem auditorum formandus est sermo in
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio in sola domoheber remansit
quȩ d̃i filios ũ pariebas : erumpe ingaudi
et exclama p̃nimia iocunditate quȩ nor
pariebas. quia plures filii dõ acceptienis
quã synagogȩ quȩ quonđa habuit dm̃ or¬
nipotẽ uirũ ꝓtectorẽ sui uel quomoo

Expanded text:
cognitio in sola domo Hebraeorum mansit.quae Deo filios non pariebas, erumpe in gaudium, et clama prae nimia jucunditate, quae non pariebas, quia plures filii Deo accepti tibi erunt quam Synagogae, quae quondam habuit Deum omnipotentem verum protectorem sui, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde bene mare dr am̃eando. eo qđ accedait
stare ñ ualet : sic mundusc̃turbationibus
nire dñs ptransiũ qđo calcatis mundiflu¬
ctibus. it uite celestis nob ostenđ. Decuius
transitu petrus apłs ait. Qui ꝑtransiuit

Expanded text:
Unde bene mare dicitur a meando, eo quod semper stare non valet, sic mundus conturbationibus mare Dominus pertransiit, quando, calcatis mundi fluctibus, iter vitae coelestis nobis ostendit. De cujus transitu Petrus apostolus ait
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ carnẽ natus ÷. hoc : scđm huma
qđ senex iunctus iuuenculȩ : inscortust¬
os ꝓcreent. Econtra senex & uetula cos¬
lati naturale: ut disistant parere S
iuuenis cũ ueterana mixtus fuerit: de
etiã illos posse ꝓpagare filios. lictl
rarissime inusubabeat᷑. Scđm hunc na
& naturalẽ consuetudinẽ quã primas
generare : dic̃ apłsismaheiẽ natũ esst
Tui aut̃ delibera. id÷ isaac desara. ꝑr
missionẽ. sub audit̃dinats: que la¬

Expanded text:
a ut senex junctus juvenculae in coitu filios procreet: econtra senex et vetula copulati, naturale est ut desistant parere. Si vero juvenis, cum veterana mistus fuerit, dicit etiam illos posse propagare filios, licet illud rarissimae in usu habeatur. Secundum hunc modum et naturalem consuetudinem quam primo generare, dicit Apostolus Ismaelem natum esse.  de libera, id est Isaac de Sara, per repromissionem, subaudis Dei natus
Abbreviated transcription (Latin):
successio filiorũ In p̃senti si quide uia
necesse ÷ ut ꝓcreent̾ filii carnales. qͥ parb
mortuis. uel morituris succedant in het¬
ditatẽ. In illa aut̃ beatitudine ubi nemo
morit̾ non ÷ necesse ut fiat successio file
ꝑ ꝓpagationẽ carnis. Qua ꝓpt̾ appellai
sterilis. & đr ei congaudendo uoce pphta¬
ca. lȩtare o aeccła sterilis a carnali pgta¬
tione quȩ ñ paris filios carnales cudolbt
& nmia anxietate. quia plures fili de¬
sertȩ quonđa gentlitatis uenientibas
quã exsynagoga quȩ ołi habuit dños¬
ni potentẽ uirũ. uel quȩ modo xonls¬
gloriat᷑ se habere: Omnib enĩ patet pł

Expanded text:
successio filiorum. In praesenti siquidem vita necesse est ut procreentur filii carnales, qui patribus mortuis vel morituris succedant in haereditatem: in illa autem beatitudine ubi nemo moritur, non est necesse ut fiat successio filiorum per propagationem carnis. Quapropter appellatur sterilis, et dicitur ei congaudendo voce prophetica: Laetare, o Ecclesia, sterilis a carnali procreatione, quae non paris filios carnales cum dolore et nimia anxietate, quia plures filii desertae quondam gentilitatis venient tibi, quam ex Synagoga quae olim habuit Deum omnipotentem virum, vel quae modo gloriatur se habere. Omnibus enim patet p
Abbreviated transcription (Latin):
anus. Ita enĩ fict ut nequaꝗ contra
ã quẽ corripimꝰ suꝑbiamus: nec ꝓteruo
qũ iudicantes c̃demnemus. sed memores
ntiȩ cditionis: mansuete aclenit̃ ad pȩ¬
c̃ mulierẽ. qui a dõ ancipiti uerbi sui
didio eorũ conscientias penetrante : sin¬
guli inse cernebant qd magis damnare
deberent. Sed quia accusatores. iusti¬
uȩ auctoritate ꝓstrauit : eam qͣ accusa¬
lit̾ magno pietatis munere subleuit. Seqͥt̾u
Six̃ aut̃ dñs. Nec ego te condemnabo
ude. & amplius noli peccare
siꝗ pius p̃terita peccata ignoscit. sed qͣsi
ustus neamplius peccare p̃sumat inter¬
dicit. Quia enĩ ds erat & homo: ꝑ id qđ
lmo erat accusatȩ misereri potuit. P id
dignatus est. ẜcem̃ eiꝰ miseri cordiã piis
uocibus. ustis operibus. ut nos ab omnib
pecatorũ nexib absoluat. & decȩtero
ipeccare concedat. Sicq m̃tes nr̃as scĩs
imoris sui flãmis accendat. ut scđm bene¬
Aicitũ suũ inomĩbono ꝑseutrabiles faciat

Expanded text:
ur. Ita enim fiet ut nequaquam contra eum quem corripimus, superbiamus, nec protervo spiritu condemnemus: sed memores propriae conditionis, mansueti ac leniter ad ecem mulierem, quia Domino ancipiti verbi sui gladio eorum conscientias penetrante, singuli in se cernebant quod magis damnari deberent. Sed quia accusatores justitiae auctoritate prostravit, eam quae accusabatur magno pietatis munere sublevavit. Sequei Jesus: Nec ego te condemnabo; vade, et amplius noli peccare. Tanquam pius praeterita peccata ignoscit: et quasi justus, ne amplius peccare praesumat, interdicit. Quia enim Deus erat et homo, per id quod homo erat, accusatae misereri potuit: per idignatus est. Precemur ejus misericordiam piis vocibus justis operibus, ut nos ab omnibus peccatorum nexibus solvat, et de caetero non peccare concedat, sicque mentes nostras sancti amoris sui flammis accendat, ut secundum beneplacitum suum in omni bono nos perseverabiles faciat
Abbreviated transcription (Latin):
strũ. primꝰ in illã lapidem mittat
Pharisei quidẽ & scribȩ exomni parte
la queostetenderant. credebantq sẽ cin
ad lapidanda ream concurrite Prmo
fidẽ & misericordiã. spũalia sciliceto
cepta ꝑficite. & sic ad carnalia iudicia
alio intendens. liberã eis facultatẽ egrd¬
endi daret. quossua responsione ꝑculs
& ruboridatos citius exituros. quos plis.
int̃rogaturos. eẽ. cernebat
Deniq ait euangelista quia audientis ie¬
un p̾unũ exiebant incipientes a seniorb

Expanded text:
strum, primus in illam lapidem mittat. Pharisaei quidem et scribae ex omni parte laqueos tetenderant, credebantque se eum ad lapidandam ream concurrite. Primo fidem et misericordiam, spiritualia videlicet praecepta perficite, et sic ad carnalia judicia aliud intendens, liberam eis facultatem egrediendi daret, quos sua responsione perculsos et in ruborem actos, citius exituros quam plura interrogaturos esse cernebat. Denique ait evangelista: Qui audientes, unus post unum exibant, incipientes a senioribus.
Abbreviated transcription (Latin):
monstrat. poenitentia satis factionẽ osten¬
tat. satis factio ueniã sibi diuina pietate con¬
ciliat Nec enĩ poterit indulgentia tribui.
nisi ira đi possit confessione placari. Ouene¬
randa pietasdĩ. peccamꝰ & parcit. Delinqͥ¬
mus & ignoscit. Offendimꝰ & adhuc pla¬
catꝰ existit. Vnde qualis erga uistos sit
monstrat. dũ talẽ se erga peccatores osten¬
tat. Nec peccatoriã poterit excusari. qͥ
c̃fessionẽ ꝑ quã uenia nascit̾ non ꝓperaũ
amplecti. Quo possit reus gemino crimi¬
ne detineri. dũ primo legit̾ c̃tempsit ut de
peccando diuina contempsit p̃cepta. Cfes¬
sio afferat salutẽ. cui contẽptus attulerat

Expanded text:
monstrat; poenitentia satisfactionem ostentat; satisfactio veniam sibi divina pietate conciliat. Nec enim poterit indulgentia tribui, nisi iram Dei possit confessione placare. O veneranda pietas Dei! peccamus et parcit, delinquimus et ignoscit, offendimus et adhuc placatus exstitit. Unde qualis erga justos sit monstrat, dum talem se erga peccatores ostentat. Nec peccator poterit jam excusari, qui confessionem per quam venia nascitur, non properavit amplecti, quo possit reus gemino crimine detineri, dum primo legem contempsit ut delpeccando divina contempsisti praecepta. Confessio afferat salutem, cui contemptus attulerat
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde cũ dñs dixisset eis in euangelio siug
filius liberauerit. uere liberi eritis. resa¬
der̃ illi Nos filii abrahȩ sumus. antn¬
ni seruiuimus unquã. Ergo apłs uolensa¬
lathas sollicitos reddere. ne potiussent sebs
auideis qui circũ cisionẽ docebant obsera¬
re. & sicrificia legalia offerre. dicenti
non potestis siluari ꝑpassionẽ xp̃i & p¬

Expanded text:
nde cum Dominus dixisset eis in Evangelium: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis , responderunt illi: Nos filii Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Ergo Apostolus volens Galatas sollicitos reddere, ne potuissent seduci a Judaeis, qui circumcisionem docebant observare, et sacrificia legalia offerre, dicentes: Non potestis salvari per passionem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
corripiamus & postta quã ei ministeri¬
debite correctionis inpenderim. selid
atq humili inuestigatione ꝑpendami
utrũ aut ipsis dequib aliũ castigamis
aut aliis peccatis obnoxii simus. Ses
enĩ contingit. ut illequialiũ. uelis¬

Expanded text:
quam ei ministerium correptionis impenderimus, sollicita atque humili investigatione perpendamus utrum aut ipsis de quibus alium castigamus, aut aliis peccatis obnoxii simus. Saepe enim contingit ut ille qui alium
Abbreviated transcription (Latin):
Enũ subaudit̃ testam̃ tũ datũ : inmonte
syna. Generans. sub audit̾ plebẽ iuducam
inseruitutẽ quȩ ÷ agar. hoc ÷ qͣ ĩgnificat᷑
ꝑagar Lex ꝑdoctores synagoga. genera¬
bat populũ inseruitutẽ sibi:
yna enĩ mons ÷ in arabia ꝓuincia qͥ c̃iun

Expanded text:
num, subaudis testamentum datum est, in monte Sina generans, subaudis Judaicam plebem in servitutem; quae est Agar, hoc est, quae significatur per Agar. Lex per doctores Synagogae generabat populum in servitutem sibi. Sina enim mons est in Arabia, provincia, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
sequendo uarios errores diuersaq scisita
&uariis criminib se implicando: ñ mere¬
bunt᷑ cũ electis hereditate patriȩ cȩlestis ꝑ¬
Hȩc inquit sunt duo testamenta Te¬
stam̃tũ dr atestatorib. Testam̃tũ ergo uet̾
habuit testatores angłos morsen. aliosq
ꝓphetas. Testam̃tũ aut̃ nouũ habuit testa¬

Expanded text:
sequendo varios errores, diversaque schismata, et variis criminibus se implicant, non merebuntur cum electis haereditate patriae celestis . Haec, inquit, sunt duo testamenta. Testamentum dicitur a testatoribus. Testamentum vero vetus habuit testatores, angelos, et Moysen, aliosque prophetas: Testamentum autem novum, habuit