comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem quiscit uoluntatem dnĩ sui & facit digna plagis
uapulabit multa ec ce ubi ostendit grauius peccare
hominem scientem : quam nescientem : Nec timen ideo confu¬
giendum est adignorantiae tenebras: ut in eis quis que
requirat excusationem : Aliud est enim nescisse :
aliudscire noluisse uoluntas quippe arguitur in eo
dequo dicitur Noluit intellegere : ut bene ager&
Sed& illa ignorantia quae non est eorum quiscire nolum
Sed eorum quitamquam simpliciter nesciunt : Neminem
sic excusat. ut sempiterno igne Non ardeat : Si proptere
Non credidit quia non audiuit omnino quid creder&
Sed fortasse ut mitius ardeat: Non enimsine causa dic tus
est. effunde iram tuam ingentes quaete Non nouerunt
enllud quod ait apostolus cumuenerit inflamina ignis
dire undictam in eos quiignorant dm̃ : Verum tamen
ut habeamus & ipsam scientiam. nedicat unus quis que
ues ciui. Non audiui. Non intellexi : uoluntas conuenitur

Expanded text:
autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur
Abbreviated transcription (Latin):
ies deignorantia. Sed nec ipsi sine poena erunt.
qulegemdi nesciunt : Quienim sine lege pecca ueruNTt
sine lege peribunt.: Qui autem in lege peccauerun
perlegem iudicabuntur : quod mihi Nonuid& ur
spostolus ita dixisse. tamquam peius aliquid signifi¬
querit esse passuros: quilegem nesciunt inpercatis sus
quamillos quisciunt: peius enim uid&ur esse periro¬
quam iudicari : Sed cum hoc degentibus & de iudacis
loquer&ur. quia illi sine laresunt. ⁊sti autem legem ace¬
perunt quis audeat dicere iuda eos qui inlege peccant
Nonesse perituros cum in xp̃m Noncrediderint ÷
quando quidem deillis dictum est per legem iudicabuno
Sine fide enim xpĩ nemo liberari potest : Acper hoc ta
iudi cabuntur ut pereant : Namsipeior est condicio na¬
entium quam scientium legemdi quomodo uerum ern
quod in euangelio dns̃ ait. Seruus quinescit uoluntaten
dnĩ sui & facit digna plagis. uapulabit pauca. Seruus

Expanded text:
nes de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt nes de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidquam judicari. Sed cum hoc de gentibus et Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant non esse perituros, cum in Christum non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus
Abbreviated transcription (Latin):
inxponubere uolunt & alibi. Sed & omnes quipie uolo
et ipsi timotheo Noli neglegere gratiam quie inte efi¬
et ad filemonem pebonumtium uel ut ex necessititt es fa
qd exuo luntate. Seruos &iam ipsos mon&. ut domi¬
nis suis exanimo seruiant cumbona uoluntate
ium licobus. Nolite itaque errare fratres mei.
item iohannes inepistala sua. Nolite diligere mundũ
& c&era huius modi. Nempe ubi dicitur noli
hoc &noli illud & ubi aliquid faciendum uel non
saciendum indiuinis monitis opus uoluntatis
exigtur : Satis liberum demostratur arbitrium.:
pemo ergo dm̃ caus&ur incorde suo. Sedsibi imput&
quique cumpeccat: Neque cum aliquid secundum
dn operatur alie nethoc propria uoluntate
quando enim uolens facit tunc dicendum est opus
bonum : tunc speranda est boni operis merces ab eo
dequo dictum est. qui red d& unicuique secundum
opera sua: Quiergo nouerunt diuina mandata
aufer&ur eis excusatio quam solent habere homi¬

Expanded text:
in Christo, nubere volunt : et alibi, Sed et omnes qui pie volunt in Christo, nubere volunt : et alibi, Sed et omnes qui pie volunt e, ad Timotheum: noli neglegere gratiam, quae in te est. nec bonum tuum uelut ex necessitate sit, sed ex uoluntate. seruos nis suis ex animo serviant cum bona voluntate . Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratres mei, Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dihoc et noli illud", et ubi ad aliquid faciendum uel non faciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homi
Abbreviated transcription (Latin):
care in amicum tuum mala : & noli intendere fallacimulieri
a noluit intellogere ut bene a ger&: & noluerunt acc̃ipere
disciplinam & innumerabilia talia in ueeribus libris
diuinorum eloquiorum quidostendunt nuisi liberunarb¬
trium uoluntatis humanae in libris &iam nouistur¬
gelicis &apostolicis quid aliud ostenditur ubi duo
nolite uobis condere thensauros interra. & nolite
re ab neg& sp̃sum & pax interra hominibus bonie
uoluntatis et quod dicit a postolus paulus. quoduili
faciat nonpeccat nubat. qui autem statuit incordesu
non habens necessitatem. potestatem autem habens
suae uoluntatis. & hoc statuit incordesuo seruart
uirginem suam. bene facit. Itemdicit Siautem uolens
hoc facio mercedem habeo & alio loco. Sobrii estote
iusti & nolite peccare. &iterum ut quem ad modum
prom tusest animus uoluntatis ita sit& perficiendi
et adtimotheum dicit. Cumeinm indeliciis egerim

Expanded text:
care in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri care in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis condere thesauros in terra ; et, Nolite  Pax in terra hominibus bonae voluntatis : et quod dicit apostolus Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint
Abbreviated transcription (Latin):
mirdn esidem bonam placiti : appon& tibi ignem &a qũa
idqus cumque uolueris extendere manum tuam÷
biconspectu hominis uita & mors & quod cumque placu¬
eri dibiturei  ecce apertissime uiderous expressum
lberum humanae uoluntatis arbitrium : quid illua
quod tam multis locis omnia mandita sua custodiri
d feri iub& dẽ quo modo iub& sinonest liberum arbitrium:
sud bcitus ille dequo psalmus dicit. quod in lege dm̃ fuit
ulas eius Nonne satis indicat uoluntate sua hominem
alege consistere: de inde tammulta mandita quae
Ssar quodammodo nominatim conueniunt uoluntatem
Sdit est poli uici amailo & alia similia Sicut sunt
dodisfueri scut equs & mulus quibus non est intellectus
E ioli repellere conilia matristuae & nolierse sapiens
apud teipsum: & no li deficere adis ciplina dnĩ & noli ngle¬
gere legem : & noli abstinere bene facere agenti & noli fabi¬

Expanded text:
mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabri
Abbreviated transcription (Latin):
quando praeceptum datur. uel scientia nom peccandi
manifestatur : Sed sunt homines qui&iam deipso do
se excusare conantur : quibus dicit a postolus ia cobs
Nemo cum temptatur dicat. quoniam ado temptor:
ds̃ enim intemptator malorum est: ipse autem nemis
temptat : unus quis que uero temptatur a concupiscemr
sua abstractus & in lectus : de in concupiscentia cumo¬
aperi parit peccatum : pet catum uero cum consumma¬
non fuerit generat mortem: Item deipso dõ se excusare
uolentibus : Nespond& libe pro uerbiorum salomonis
insipientia uiri uiolat uias eius : dm̃ autem causatur
in cordesuo : Et liber &c clesiasticus dicit Bedixeris quia
propter dnm recessi : quae enim odit nor facias:
nedi oris quia ipseme induxit nonenim opus hab& uir
pecaore : Omine execramentum odit dñs : A non est
anide timentibus illum : Ipse ab initio fecit illum : & re¬
lqui illom inmanu consilii sui : Si uolueris conseruabis

Expanded text:
quando prquando prmanifestatur. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur. Quibus dicit apostolus Jacobus: « Nemo cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentor. Deus enim intentator malorum est. Ipse autem neminem tentat, unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus. Dein concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem . » Item de ipso Deo se excusare volentibus respondit liber Proverbiorum Salomonis: « Insipientia viri violat vias ejus. Deum autem causatur in corde suo . » Et liber Ecclesiasticus dicit: « Ne dixeris quia propter Dominum recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis
Abbreviated transcription (Latin):
Si nonuenis sem & locutus eis fuissem. peccatum non habo¬
rent: Nunc autem: ex cusationem Non habent de peca¬
to suo: dequo peccato dicit Nisi deillo magno quod
praes ciebat eorum futurum quando ista dicebat
id est quo eum fuerant occisuri a neque enim nullum
habebant peccatum antequam xp̃s adeos uenis s& n
carne & Item dicit a postolus : Reuelatur ira diaro
in omnem impi&atem & in iustitiam hominum : ati
quiueritatem in hnꝰ quitate detinent : quia quod notin
est dĩ manifestum est in illis. ds̃ enim illis manifestiur
inuisibilia enim eius a creatura mundi perea quae fa¬
ta sunt intellecta conspiciuntur: sempiterna quoqut
uirtus eius ac diuinitas. ut sint in ex cusabiles:
Quomodo dicit in cusabiles. Nisi deilla excusatione
qua sol& dicere humana superbia. Siscissem fecissem
Ideo non feci quia nesciui. aut siscirem. facerem
Ideo non facio quia nescio : haec eis ex cusatio tollitur

Expanded text:
Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non habeSi non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo . De quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant peccatum, antequam Christus venisset in carne ad eos. Item dicit Apostolus: Revelatur ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem in iniquitate detinent: quia quod notum estdei manifestum est in illis; deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcuQuomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio tollitur,
Abbreviated transcription (Latin):
potest uestrae mentis intentio : pacem interuos & ca¬
ritatem seruantes : adnõ ut intellegatis orate :
et donee uos ipse perducat adea quae nondum intelle¬
gitis: ibi ambulate quo peruenire potuistis.
hoc ammon& a postolus paulus: quicum dixiss&
pondum se esse perfectum : paulo postait : quot quot
erpo perfati hoc sapiamus : id est ita nosesse perfectos
i nndum adper fectionem quae nobis sufficit uenerimus
continioq: subiunxit: et si quid aliter sapitis : hoc
quque uobis ds̃ reuelabit : uerum tamen inquod perueni¬
nis ineo ambulemus : Ambulando quippe inquod
peruenimus & quo non dumperuenimus peruenire
poterimus: dõ nobis reuelinte si quid aliter sapimus
orun quia ipsa diuina praecepta homininon
pedessent : Noisi haber& liberum uoluntatis ar bitrium
suda faciens ad promissa praemia peruenire Ideo
Nlotasunt : ut homo excusationam deignorantia
labire Sicut dñs dicit in euangelio de iudaris

Expanded text:
potest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et chapotest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus; id est, ita nos esse perfectos, ut nondum ad perfectionem quae nobis sufficit venerimus: continuoque subjunxit, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus. . Ambulando quippe in quod pervenimus, et quo nondum pervenimus pervenire poterimus, Deo nobis revelante si quid aliter sapimus,Primum, quia ipsa divina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis,
Abbreviated transcription (Latin):
xopter eos quihoo ins LIB eRum aabiũ
Sic prȩdicant & defendunt ut digratiam quauo camia
ad eum & a nostris malis meritis liberamur & perquam
bona merita conparamus quibus aduitam perueniamus
a&ernam negare audeant & conentur auferre: multa
iam dis seruimus lit terisq: mandauimus : quantum
nobis dñs donare dignatus est : Sed quoniam sunt quidus
quisic gratiamdi defendunt ut negent hominis liberum
arbitrium Aut quando gratia defenditur negari
existiment liberum arbitrium: hinc aliquid scri¬
bere aduestram caritatem. ualentine frater & eder
qui simul dõ seruitis compellente mutua caritate
curaui: Nuntiatum est enim mihi deuobis fratres
ab aliquibus qui inuestra congregatione sunt & adꝰ
inde uenerunt perquos & ista direximus : quod de
hacre dis sensiones in uobis sint : Itaque dilectissim
neuos perturb& huius questionis obscuritas
amntouos primum ut dehis quae intellegitis agatis
ugtaitias : quidꝰ quidest autem quo peruenire nondum

Expanded text:
opter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum et a nostris malis meritis liberamur, et per quam bona merita comparamus quibus ad vitam perveniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseruimus, litterisque mandavimus, quantum nobis Dominus donare dignatus est. Sed quoniam sunt quidam, qui sic gratiam Dei defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratias: quidquid est autem quo pervenire nondum
Abbreviated transcription (Latin):
i sinem proficienter in bono proposito permanere
hoc prouobis. hoc pronobis. hoc pro omnibus quiuos
diligunt : & proeis quiuos oderunt instanter in pace
fraterna & uigi lanter orate. dõuiuatis : Siquid deuo
bis mereor : ueniat adme frater florus

Expanded text:
in finem proficienter in bono proposito permanere. in finem proficienter in bono proposito permanere. Hoc pro vobis, hoc pro nobis, hoc pro omnibus qui vos diligunt, et pro eis qui vos oderunt, instanter in pace fraterna et vigilanter orate. Dbis mereor, ueniat ad me frater Florus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa exmalis bonas facere ipsa &iam quas fecerit custo¬
dire. Et propterea dicunt. faciamus mala ut ueniant
bona : in sinistram declinant : Ideo uobis dixi Nondecli¬
nais indextram neque insinistram: hoc est necsic defen¬
dits liberum arbitrium ut ei bona opera sine digratia
ribuatis : Nec sic defendatis gratiam ut quasi de illa securi
mila opera diligatis : quod ipsa gratia dĩ auertat auobis :
Talum quippe uerba sibi proponens a postolus ait
quidergo dicimus permanebimus in peccato ut gratia
abund&: : Atque his uerbis hominum errantium &di
graniam Non intellegentium : Res pondit ut debuit dicens:¬
absit : Sienim mortui sumus peccato. quomodo uiuemus
neo: nihil dici potuit breuius & melius : quidenim
nibs gratia di. ut illius confert in hoc praesenti saeculo
malmo Nisi ut moriamur peccato⁊ acper hoc ipsi
panae inueni&ur ingratus : qui propter illam uult uiuere
est inmisericordia : d& uobis & sanum sapere &us que

Expanded text:
ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custoipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et proptebona, in sinistram declinant. ideo uobis dixi: non declinetis in dextram neque in sinistram, hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis: quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait quid ergo dicimus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium resAbsit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere est in misericordia, det vobis et sanum sapere, et usque
Abbreviated transcription (Latin):
non dõ: Et ideo cumdixiss& uias enim quae ad dextr
sunt nouit dr̃. peruersae autem sunt quae asinistris
sunt : tamquam dicer&urei : quo modo ergo nonuis
ut declinemus addextram: Secutus adiunxit:
pse autem rectos faci& cursus tuos : itinera autem tes
in pace producit. : Sic ergo intellege quod tibi praeeq¬
tum est rectos cursus fac pedibustuis & uias tuas dirs
ut noueris cum hoc facis adnõdõ tibi praestari ut ho
facias : & non declinabis addextram quamuis ambi¬
les inuiis dextris : Nonconfidens inuirtute tua &ips
erit uirtus tua qui rectos faci& cursus tuos. &itgnero
u inpace produc& . Qua propter dilectissimi quicum que
deit uoluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona
declinat indextram : Sedrursus illi qui putant bonam uitam
esse deserendam quando audiunt sic di gratiam praedi¬
ciri ut credaitur & intellegatur uoluntates hominum

Expanded text:
non Deo. Et ideo cum dixisset, Vias enim quae a dextris non Deo. Et ideo cum dixisset, Vias enim quae a dextris sunt novit Dominus, perversae autem sunt quae a sinistris sunt; tanquam diceretur ei, Quomodo ergo non vis ut declinemus ad dexteram? secutus adjunxit, Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum
Abbreviated transcription (Latin):
Iud est nisi non fecerat: Ac per hoc quod dic tum est.
llas quae adextris sunt nouit dñs. quomodo intelle¬
oe dum est. Nisi quia ipse fecit uias dextras id est
luas iustorum. quae sunt utique opera bona
quae praeparauit ds : Sicut dicit a postolus ut in illis
ambulemus : uias autem sinistras peruersas. id est
uias impiorum non utique nouit : quia non eas ipse fecit
homini. sed homosibi: propter quod dicit õdi autem ego
peruersas uias malorum : ipsȩ sunt a smnistris : Seelres¬
pond&ur nobis : cur ergo dixit nedeclines indexorin
Neque insinis tram cumpotius dicere debuisse udi¬
tur. tene dextram & ne declines insinistram e. Sibit
sunt uiae quae addextris sunt curputamus Nisi
quia ista sunt uiae bonae quae addex tris sunt. ut inde¬
tra tamen declinare non sit bonum: declinare quiopt
ille est intellegendus indextram: qui bona ipsa oper
quae aduias dextras pertinent. sibi uult ad signare

Expanded text:
quid est nisi non fecerat\'? ac per hoc, quod dictum est: quid est nisi non fecerat\'? ac per hoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, qhomini, sed homo sibi: propter quod dicit, Odivi autem ego perversas vias malorum, ipsae sunt a sinistris. 7. Sed respondetur nobis, Cur ergo dixit, Ne declines in dexteram, neque in sinistram; cum potius dicere debuisse videatur, Tene dexteram, et ne declines in sinistram; si bonae sunt viae quae a dextris sunt? Cur, putamus, nisi quia ita viae sunt bonae quae a dextris sunt, ut in dexteram tamen declinare non sit bonum? Declinare quippe ille est intelligendus in dexteram, qui bona ipsa opera quae ad vias dexteras pertinent, sibi vult assignare,
Abbreviated transcription (Latin):
fieri non postea dicer&ur: ipse autem rectos faci& cur¬
sustuos & itinera tua in pace produc& : Nolite ergo decli¬
nare indextram neque insinistram : quamuis laudentur
uiae quae addextris sunt : & uituperentur quae sunt
asinistris ⁊ hoc est enim propter quod addidit : A uerte
autem pedem tuum auia mala hoc est asinistra :
quod manifestat in consequentibus dicens : uias enim
que adextris sunt nouit ds̃ peruersȩ autem sunt
que a sinistris sunt : Eas itaque uias ambulare debe¬
mis : quas nouit dr̃. dequibus in psalmo legitur:
xouit dnĩs uiam iustorum : & uia impiorum peribit:
hanc enim Non nouit dñs : qui a sinistra est : Sicut
dicturus est &iam illis adsinistram constitutis.
non noui uos.: Quid est autem quodille non nouit
quiutique nouit omnia. siue bona hominum. Siue
mala: Sed quid est non uos noui nusi tales uos ego
unfitcia qquem ad modum illuo quod dic tum est
Sepo dño ihũ xp̃o. quia non nouerat pec catum:

Expanded text:
fieri, non postea diceretur, Ipse autem rectos faciet curfieri, non postea diceretur, Ipse autem rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet. 6. Nolite ergo declinare in dexteram, neque in sinistram; quamvis laudentur viae quae a dextris sunt, et vituperentur quae sunt a sinistris. Hoc est enim propter quod addidit, Averte autem pedem tuum a via mala, hoc est, a sinistra: quod maniquae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum esto Iesu Christo, quia non non u era t peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
Siue ut in bonum perseueranter proficiat. Siue ut ad
bonum sempiternum perueniat ubi iam non timeat
ne deficiat: Uos quoque carissimi &iam in hac epistolb
ex hortor quod nos omnes ex hortatur a postolus : Nonplus
sapere quam oporta sapere : Sed sapere ad temperantum
Sicut unicuique ds̃ partitus est mensuram fidei: Ad tendis
quid per salomonem moneit spsses: Rectos cursus inqui
fac pedibusetuis : &uias tuas dirige : ne declines in
dexteram neque insinistram. Auerte autem pedem tuus
auia mila: Vias enim quae addextris sunt nouit ds̃:
per uersȩ uero sunt quae asi nis tris sunt : Ipse autem se
facia cursustuos : Itinera autem tua in pace produci
In his uerbis scȩ scripturae considerate fratres. quia si nor
ess& liberum arbitrium : Non dicerdur rectos eur sus
pc pedibustuis. & uias tuas dirige. Nedeclines indextram
peue insinis tram : Et tamen sine dĩgratia si poss& hoc

Expanded text:
siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistrifaciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet . In his verbis sanctae Scripturae considerate, fratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur, Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige; ne declines in dexteram, neque in sinistram: et tamen sine Dei gratia si posset hoc
Abbreviated transcription (Latin):
raumus quo modo ad monuerit idem glorio sissimus
tir &iam pro inimicis nostris qui nondum inxpm̃¬
st aderunt nos ut credant orare debere : quod utique
banter fier& : Nisi ecclesia creder& &iam malas
que infideles hominum uoluntates perdigratiam
onim posse conuerti : Sedhunc librum scic priani
Iua dixerunt &iam illic apud uos esse : nonmisimus
meam quoque epistulam ad xistum romanae ecclesȩ
praes br terum datum quam secum ad nos at tulerunt
legimus cumeis : &ostendimus aduersus eos esse cons¬
cribtam quidicunt gratiam di secundum merita nostradi
hoc est aduersus eosdem pelagianos : Quantum potiunis
ergo egimus cumistis: & uestris & nostris fratribus
ut infide sana catholica per seuerent: quae neque
liberum arbitrium negat. siue inuitam malam:
Siue in bonam. Neque tantum ei tribuit. ut sine digrau
ualeat aliquid : Siue ut exmalo conuertatur in bonum

Expanded text:
trauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus trauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanae ecclesiae presbyterum, datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestris et nostris fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum
Abbreviated transcription (Latin):
catholica ecclesia indi miseri cordia pelagianae
heresis uenena reppulerit : Quod enim scribtum est
idpapam innocentium romanae urbis epis copum
deconcilio prouinciae carthagimensis. & de concilio
numidiae & aliquanto diligentius a quinque episcopis
& quae ipse ad tria ista rescribsit. Item quod papae
iosimo dea fricano concilio scribtum est. Eiusq rescrib¬
tum aduniuersos totius orbis epis copos mis sum
& quod posteriore concilio plenario totius a fricae
contra ipsum errorem breuiter constituimus. & supra
memoratum librum meum quem modo aduos scribsi:
hut omnia & in presentia legimus cumipsis : & pereos
nisimus uobis. : Legimus eis &iam librum beatis simi
marturis cn priani de oratione dominica : & ostendi¬
mus quem ad modum docuerit omnia quae admores
nostros pertinent quibus recte uiuimus : a patre nostro
qui incaelis est esse poscenda : Nede libero presumentes
irbitrio adiuina gratia decidamus : libi &iam demons¬

Expanded text:
catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demons
Abbreviated transcription (Latin):
Non solum secundum originis : uerum &iam secundun
propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt:
Boni uero &iam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis¬
suae merita praemium consequentur : Sed &iam ipsan
bonam uoluntatem perdĩ gratiam consecutisunt
acsic in pl&ur quod scriptum est : Ira & indignatio
tribulatio & angustia in omnem animam hominis ope¬
rantis malum : iuda ei primum & graeci : Caloria autem
& honor & pax omni operanti bonum : iuda eo primum
& graeco: dequa dificillima quaestione. hoc est deuo¬
luntate & gratia : Non opus habui &iam in hac epistala
diutius disputare : quoniam & aliam iam eis dederan
tam quam citius redituris: et scribsi aduos &iam
librum. quemsi adiuuante dño diligenter legeritis
& uiuaciter intellexeritis: Nullas existimo inter
uos debacre dissensiones ulterius iam futuras.
portant autem secum & alia quȩ uobis dirigenda eso
credidimus : quibus cognoscatis quem ad modum¬

Expanded text:
non solum secundum originis, verum etiam secundum non solum secundum originis, verum etiam secundum propriae voluntatis merita, judicium reportabunt. Boni vero etiam ipsi quidem secundum suae bonae voluntatis merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam voluntatem per Dei gratiam consecuti sunt: ac sic impletur quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci: gloria autem, et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco . 2. De qua difficillima quaestione, hoc est, de voluntate et gratia, non opus habui etiam in hac epistola diutius disputare; quoniam et aliam jam eis dederam, tanquam citius redituris. Et scripsi ad vos etiam librum, quem si, adjuvante Domino, diligenter legeritis, et vivaciter intellexeritis, nullas existimo inter vos de hac re dissensiones ulterius jam futuras. Portant autem secum et alia, quae vobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis quem
Abbreviated transcription (Latin):
Phinorando fratri ualentino & fratribus quitecum
sunt: augustinus indñõ salutem cresconium felicem
dalum felicem di seruos. qui ex uestra congregatione
adnos uenerunt : Nobiscum egis se paschanio uerit
critas uestra: Quos ideo tenuimus aliquantodiutius
ut ins tructiores aduos redirent aduersus nouos here¬
teos pelagianos. inquorum errorem cadit quiputat
sccundum aliqua merita humana dari gratiam di
sedrir sus quiputat quando adiudicium dñs uenerit
Non udicari hominem secundum opera sua qui iam
str adatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio.
diil ominus inerrore est : Solenim paruuli qui non¬
dum habent opera propria uelbona uel mila: decun¬
dim solum originale peccitum dam nabuntur:
quibus per lauacrum regenerationis non sub uenit
gratia saluatoris : caeri autem omnes qui lam utenter
libero arbitrio sua propria peccata originali peccato
in super ad diderunt Si de potestate tenebrarum pergn
tiam dĩ non eruuntur nec trans feruntur ad regnum xp̃ĩ

Expanded text:
HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei,  Christum. sed rursus qui putat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addatiam Dei non eruuntur, nec transferuntur ad regnum Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
imus inuicem: dicit &iam ipse dñs ihs̃ induobus prae¬
uptis dilectionis di & dilectionis proximi totam legem
proph&asq: pendere : dequibus duobus praeceptis : in
euangelio secundum marcum scribtum est: et accessit
unus describis qui audierat illos perquirentes & uidens
quoniam bene illis responderit : interrogauit eum
qud ess& primum omnium mandatum : Ihs̃ autem¬

Expanded text:
gamus invicem . 36. Dicit etiam ipse Dominus Jesus, in duobus praegamus invicem . 36. Dicit etiam ipse Dominus Jesus, in duobus praeceptis dilectionis Dei et dilectionis proximi totam Legem Prophetasque pendere . De quibus duobus praeceptis in Evangelio secundum Marcum scriptum est: Et accessit unus de scribis qui audierat illos perquirentes, et videns quoniam illis bene responderit, interrogavit eum quod esset primum omnium mandatum.
Abbreviated transcription (Latin):
per p&uo habentes : quia caritas cooperit multitudinen
peccatorum: dicit &iam a postolus ia cobus. : Sitamen
legem perficitis Regalem secundum scribturas. diliges
proximum tuum tamquãm teipsum. bene facitis. Item
io hannes a postolus: quidiligit inquit fratrem suum inlumi
man& : Et alio loco quinon est iustus Non est exdõ. et quimo
diligit fratrem suum : quia haec est adnuntiatio quam
audiuimus ab in itio. ut diligamus inuicem: Itemq a libi
hoc est inquit mandatum illius : ut credamus nomini fili
mandatum habemus ab ipso: ut qui diligit dm̃ diligat
& fratrem suum : Et paulo post : in hoc inquit cognoscime
quia diligimus filios dĩ cumdm̃ diligimus & praecepta
eius facimus: haec est enin hlectiodi ut praecepta enus
seruemus a praecepta illius grauia nonsunt:
emepistala secunda scribtum est : Non quasi praeceptũ
quium scribam tibi : Sed quod habuimus ab in itio. ut dili¬

Expanded text:
perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . Dicit etiam apostolus Jacobus: Si tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joannes apostolus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nomini Filiimandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt . Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut dili
Abbreviated transcription (Latin):
ineo quod diliges proximum tuum tamquam teipsum:
hoc est quodad romanos ait. quidiligit alterum. legem imple¬
ut: Item dicit ad colosenses : Super omina autem haeo
cariatem quae est uinculum perfectionis: et ad timo theum:
finis inquit praecepti est caritas : et adiungens qualis caritis.
decorde inquit puro. & conscientiabona & fide non ficte
Acorinthios autem cumdicit. omnia uestra cuicaritate fiant:
Satis ostendit &um ipsas correptiones quas asperas
& amaras sentiunt qui corripiuntur cum caritate esse
faciendas : unde & alibi cum dixiss& corripite inquido
consolamim pus ill animes suscipite infirmos patiento
estote adomnes mox a diunxit : uid&e Nequis malum
promalo alicui reddat : Ergo & quando corripiuntur
inqui&i : Nonmalum promalo. Sed potius bonum rebor
haec autem omnia quae nisi caritas operatur: & a postos
parus ante omnia inquit mutuam interuos caritate

Expanded text:
in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatur? 35. Et apostolus Petrus: Ante omnia, inquit, mutuam inter vos charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Et alio locodicit: adhuc super eminentiorem uiam uobis
demonstro : Si linguis hominum loquar & angelorum
caritatem autem non habeam: fac tussum aeramentum sonos
un ermbalum tinniens : et si habuero proph&iam
assciero omnia sacramenta. et si habuero omnem fidem
ia ut montes trans feram. caritatem autem Non habeam :
uihilsum: et si distribuero omnia mea pauperibus
ponhabeam : Nihil mibi prodest : caritas magna nima
est benigna est ꝰ caritas non aemulatur Nonagit perpe¬
rin non inflatur Nonde honestatur. nonquerit quae
iusunt. Non inritatur Noncogitat malum. Nongaud&
sigr ini quitatem. congaud& autem ueritati. omnia
tolem omnia credit: omnia sperat. omnia suffert.
crtis num quam cadit : et paulo post man& inquit fides
spes ciritas tria haec maior autem horum caritas:
Sectamini caritatem : Item dicit adciala tas : uos enim¬
in libertate uocati estis fratres : tantum nelibertatem
inoc casionem carnis d&is. Sed percaritatem seruite¬
inuicem : Omnis enim lex in uno sermone impl&ur:

Expanded text:
nentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens. Et si habuero prophetiam, et si sciero omnia sacramenta, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si distribuero omnia mea pauperibus, non habeam, nihil mihi prodest. caritas magnanima est, caritas benigna est; caritas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitatem, congaudet autem ueritolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: in libertatem vocati estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem carnis detis; sed per caritatem Spiritinvicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur,
Abbreviated transcription (Latin):
uobis don& & nobis : ut de uestra pace &pra conse¬
sione nuntus celerrimis gaudeamus : Saluto uos
non solum meo nomine : Sed&iam fratrum qui me¬
cum sunt : Et rogo ut pronobis concorditer atque
instanter or&isꝰ Sit uobis cum dñs amen dõ aratias¬

Expanded text:
nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consenobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum dominus. a
Abbreviated transcription (Latin):
pie creditis. ut &iam sapienter intellegatis ore
Et ad hoc ipsum enim id est ut sapienter intellega¬
mus : est utique liberum arbitrium : Nisi enim
libero arbitrio intellegeremus atque saperemus
Non nobis praeciperdur dicente scriptura
Intellegite ergo qui insipientes estis inpopulo
& stulti aliquando sapite : Eo ipso quappe quo pras¬
ceptum atque imperatum est ut intellegamus
at que sapiamus : oboedientiam nostram requirt
quae nulla potest esse sine libero arbitrio
Sedsi poss& hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri
perliberum arbitrium ut intellegeremus at que
saperemus : Nondicer&urdõ damihi intellecto
ut dis cam mandatatua neque in euangelio
scriptum ess& : tunc aperuit illis sensum ut intelle¬
gerent scripturas. Nec ia cobus a postolus dicera
Siquis autem uestrum indig& sapientiam:
postul& adõ quidat omnibus afluenter & non in¬
properat & dabitur ei : potens est autem dñs qui &

Expanded text:
pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis populo, et stulti aliquando sapite. eo ipso quippe, quo praeceptum atque imperatum est. ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, nec Iacobus apostolus diceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
quiestio degratia dĩ : quae fecit ut hominer non intellegen¬
tes putarent a postolum paulum dicere faciamus mala :
ut inuenunt bona : unde a postolus parus in secunda
oistoli sua: qua propter inquit carissimi haec expec¬
doris Satis agite in uolati & inmaculati apudeum
pocriri inpace : & dni nos tripatientiam salutem
bestinate : sicut &dilectissimus frater noster paulus
secndum eam quae ditaest er sapientiam s cribsit uobis
Ve& inomnibus epistalis loquens in eis delns inquibus
sot quaedam difsa cilia intellectu: quae in docti iunte¬
& instabiles homines peruertunt . sicut & c&eras
scribturas ad proprium suum interitum : Caude ergo
quod tantus a postolus tim terribiliter dieit: et ubi sent¬
tis non uos intellegere : interim credite diuinis eloqu¬
is quia & liberum hominis est arbitrium : & gratu
di sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec con¬
uerti potest addm̃ : Nec proficere indm̃ : et quad

Expanded text:
quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegenquaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Petrus in secunda epistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam, quae data est ei, sapientiam scripsit uobis ut et in omnibus epistulis loquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum inter itum. Cauete ergo, quod tantus apostolus tam terribiliter dicit, et, ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis. quia et liberum hominis est arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Multa erant quae uobis mittere cupiebam : quibus
lectis totam ipsam causam quae conciliis episcopali¬
bus acta est aduersus cosdem pelagianor haer&i cos
dilgentius a plenius nosse possdis : sed festina¬
uerunt fratres qui exnumero uestro ad nos uenerant:
pequos uobis non rescripsimus ista sed scripsimus:
Nullis enim adnos uestrae caritatis litteras attulerant
timen sus cepimus eos quõ simplicitas eorum satis
indicibit nihil illos nobis potuisse confringere
ideo autem festinauerunt ut apud uos agerent pascha:
quo possit ad iuuante dnõ tam scs̃ dies uestram pacem
qun dis sensionem potius inuenire : melius autem
facdis quod multum rogo : si ipsum a quo dicunt se fuis¬
se trlutos adme mittere non grauemini : aut enim
uon intellegit librum meum : aut forte ipse non intelle¬
pitur quando difficillimam questionem & paucis intel¬
ligibilem soluere atque enodire conatur: Ipsa est enim

Expanded text:
Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim