comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in eiñ iamdies dominicus id est octauus qui & primus celebrari coepit TUII. Diossicii
fficiorum plurima genera esse sed praecipuum illud quodinsacris diuinis querebus ha¬
betur ¶ Officium autem ab efficiendo dictũ quasi efficium propter decorem sermonis
un a mutata littera quelcerte ut quisque illa agat quae nulli officiat᷑ sed prosint omnibus¬
LUles per tinũ officiũ est iripoctis irutium uocatum abstella uespere quȩ surgit orientenoci
¶Matutinũ uero officium est inlucis initium sabstella lucifero appellatum quȩ orit᷑ incho¬
ante manes quorũ duorũ tẽporũ significatione ostendit᷑ ut die ac nocte semper ds̃ laudet᷑
lissa tempore sacrificuiest quando caticumini forasmittuntur clamante leuit a su
remansit caticuminus exeat foras & indemissas qui a sacramentis altaris inter esse ñ
sunt s qui nondũ regenerati noscuntur ¶Chorus est multitudo insacris collectus l&

Expanded text:
in finem, iam dies Dominicus, id est octavus, qui et primus, celebrari coepit. § 19 De officiis. in finem, iam dies Dominicus, id est octavus, qui et primus, celebrari coepit. § 19 De officiis. Officiorum plurima genera esse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte seie tempore sacrificii est quando caticumini foras mittuntur, clamante levita: Si quis remansit caticuminus, exeat foras; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Quibus coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
que inco crisma conficitur  Sablatum ab hebreis ex inter pretatione uocabulisui requies¬
minatur quod ds inipso perfec comundo requieus set siquidem & ineodie requi euit dnis insepul¬
chro : Vt quietis illius misterui confirmaret quem iudeis obseruandũ inumbra futuri praccep¬
tum est.  Sed posł quam xp̃s in sepultura sua eiusfigura adimpleuit obseruatioeius quieuit.
¶Dominicus hes pro in deuocat᷑ quia in eo resurrectionis dñi nr̃i gaudium celebratur quidies
udeis sed xp̃ianis inre surrectionedñĩ declaratus est &ex illo habere coepit festiuitatem suã
IIllis enim solum celebrandũ sabbatũ traditũ quierat antea requies mortuorum Resurrectio
eautem pullus erat quire surgens amortius non moreretur Post quam autem facta es
lis resurrectio incorpore dnĩ ut praeiret incapite ecclesiae : quod corpus ecclesiae speraret

Expanded text:
que in eo chrisma conficitur, aque in eo chrisma conficitur, anominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae quod corpus Ecclesiae speraret
Abbreviated transcription (Latin):
nisoleminitatis uestrae  Encenia est noua templi aedificatio grece enim ceno dr̃ uouum
ndoenim aliquid nouum dedicatur enceniadicitur Ihane dedicatiorus templi solemin
tuem iudei ac tobrio men se colebant. MDies palmarum ideodicitur quia ineodis essal
or noster sicut prophea cenit hierus alem tendens a sellũ sedisse per hibetur ¶Tune
gradiens cum ramis palmarum multitudo plebiũ obuiam eicla mauerunt . Osamabene
uocant quia tupe moris est lauandi capita in fantium quiungendi sunł neobser uatio¬
ne qua dragesimȩ sordidita adunctionem accederent ¶Hoc autemdie simbulum cõpetenti¬
bus iradiur propter confuidum dominici pas de solemnitatem ũt quiam ad dĩgratiam pereo¬
piemlaon festirant fidem quam confite antur agroseart ¶Cgnadommea dietaest coqđ iueo
die saluator paschacum suis discipulis fecerit quod & hodieq: sicut estraditum celebratuar scm¬

Expanded text:
nis solenis solendo enim aliqui subdtatem Iudaei Octobri mense celebrabant. Dies Palmarum ideo dicitur, quia in eo Dominus et Salvator noster, sicut Propheta cecinit, Hierusalem tendens asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaveruntIoann. 12, 13ocant, quia in eo tunc moris est lavandi capita infantium, qui unguendi sunt ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. Hoc autem die symbolum conpetentibus traditur propter confinem Dominicae paschae sollemnitatem; ut qui iam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit; quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
factorum per dnm signorum principia extiterunt ¶Duae sunt autẽ eꝑ iphaniȩ ¶rimainqua
natus est ap̃s pastoribus hebreorum angelonuntiante apparuit ¶S ecunda inqua exge¬
tium populis stella indice prȩsepis curiabula magos adoraturos ex hibuit EScenofegia so¬
lemnitas hebreorum ¶ Degrẽ coinlatinũ tabernaculorum dedicatio inierpretatursquae ce¬
lebrabatur Aiudeis irime moriam expeditionis cum a baegypto promotĩ intabernaculis
agebant eexeo scenofegia s scenaenim grece taber naculũ diciturꝰ quae solemnitas apud
ebreosseptem bri mense celebrabatur ¶Neomenia apud nos lels apud hebreos aute
quia secundum iunarem cursum menses supputantur s & grece mene luna appellatur iude
neo menia idest noualuna T Erant enim apud hebreos ipsi dies kalendarum exlogali ipo¬
stititone solemnes ¶ Dequibus ippsalterio dicitu Caniteiitio mensis tuba indielps ig¬

Expanded text:
factorum per Dominum signorum principia extiterunt. Duae sunt autem Epiphaniae: prima, in qua factorum per Dominum signorum principia extiterunt. Duae sunt autem Epiphaniae: prima, in qua natus Christus pastoribus Hebraeorum, angelo nuntiante, apparuit: secunda, in qua ex gentium populo, stella indice, ad praesepis cunabula magos adoraturos exhibuit. Scenopegia solemnitas Hebraeorum de Graeco in Latinum tabernaculorum dedicatio interpretatur, quae celebrabatur a Judaeis in memoriam expeditionis, cum ab Aegypto promoti in tabernaculis agebant, et ex eo Scenopegia. Scena enim Graece tabernaculum dicitur: quae solemnitas apud Hebraeos Septembri mense celebratur. Neomenia apud nos Calendae, apud Hebraeos autem quia secundum lunarem cursum menses supputantur, et Graece mene luna appellatur: inde neomenia, id est, nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies calendarum ex legali institutione solemnes, de quibus in psalterio dicitur: Canite in initio mensis tuba, in die insig
Abbreviated transcription (Latin):
astiin quibusius fatur idẽ dicitur solemnitas a sacris dicitur ¶Ita sus cepta ut mutari obre
uoduen i biterrenas sed cae lestia tantum agantur ¶ Pasca festiuitatum onmiũ prima est d
iusuo cabulo iam superius dictium est s Pente costen sicut & pasta apud hebreos celebris dies erat qđ
post quinque decadas pasc̃ celebratur¶ Vnde &uo cabulum sumpsit ¶Pente enum grece quin¬
que sipiquohie secundion legem panes propositionis denouis frugibus offerebantur¶ Cuius figa¬
ram̃ annus iubele us in testamento ueteri gessit squaenunc iterum perfutu ram repromissi
acternam requiem praefigurat ¶ Ephifania grecelatine apparitiosiue manifestatio uo¬
caturs cõ enim die xps sideris indiciomagis apparuit adoranduss quod fuit figura primitia eere¬
dentiũ gentiũ ¶ Quodie & dominici haptis matis sacramentum epermutagȩ inuipu aqua

Expanded text:
asti, in quibus jus fatur, id est, dicitur. Solemnitas a sacris dicitur, ita suscepta, ut mutari ob reasti, in quibus jus fatur, id est, dicitur. Solemnitas a sacris dicitur, ita suscepta, ut mutari ob reuod non ibi terrena, sed coelestia tantum aguntur. Paschae festivitatum omnium prima est, de cujus vocabulo jam superius dictum est. Pentecosten, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae celebratur, unde et vocabulum sumpsit. Pente enim Graece quinque. In quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur: cujus figuram annus jubilaeus in Testamento Veteri gessit, quae nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio magis apparuit adorandus: quod fuit figura primitiae credentium gentium. Quo die Dominicum Baptismatis Sacramentum et permutatae aquae in vinum
Abbreviated transcription (Latin):
ris emensio rationi solis aequetur ꝥLunaenim iuxta cursum suum XXVIii & semis dies lucere
iposcitur &fiunt inannum lunares dies cccliui. Remanent ad cursum annisolaris dies
xi quos aegyptii adiciunt ¶unde &a diectiones uocantur absque his non inuenies lunam quo
a sit inquolibet anno & mense &die Vstȩ epactȩ semper undecinis s hł a prelis reperum¬
aepactasperueniunT quiest crculus nonus decimusum sequenti annonon ad dos superxvin. xi ut decima
ties detractis iriginta sed indere uerteris ut undecĩ ꝓnunties. UIIIIDIRE LIQUIS FIStIUTATIS
estiuitasdicta aststis diebus quasi festiditas eoquod ineis solares diuna sit s quibus contrariis us
legio nem non debent ab soluto id est firmmo atque solido nominata ECelebritas autem uocatur

Expanded text:
ris emensio rationi solis aequetur. 30. Luna enim juxta cursum viginti novem semis dies lucere ris emensio rationi solis aequetur. 30. Luna enim juxta cursum viginti novem semis dies lucere dignoscitur, et fiunt in annum lunarem dies CCCLIV. Remanent ad cursum anni soXI, quos Aegyptii adjiciunt, unde et adjectiones vocantur. Absque his non invenies lunam, quoa sit in quolibet anno et mense et die. Istae epactae semper undecimo Kal. Aprilis reperepactas pervenerint, qui est circulus nonus decimus, iam sequenti anno non addes super viginti novem undecim, ut decem adnunties detractis triginta, sed inde reverteris, ut undecim pronunties. § 18 De reliquis festivitatibus. Festivitas dicta a festis diebus, quasi festiditas, eo quod in eis sola res divina fit. Quibus contrarii sligionem non debeat, ab †solito†, id est firmo atque solido nominata. vel ex eo, quod soleat fieri in anno. Celebritas autem vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eo quod expleat numerum &orũ communium quibus undecimlun ris dies dȩesse cernunturꝰ
per annos .iiii. unus dies adiectus crescit enimper singulos annos iiii pars assis a tubi quart
anno assem conpleuerit bis sextilem annum facit. ¶Dictus autebis sextus quia bissexies ductus
assemfacit quod est unus dies sicut & quachantem propter quater duictum quod est liyssextus
iem super dierũ cursum inannũ solfacit. NAsextis autem nomis martii usq indiem prides
ianuarii iplunȩ cursubis sextus ad ponitur atque inidedecraiitur Ipter kala res autẽ dies id cir
uocantur quiainter ponuntur ut ratio lunȩ solisq conueniat ¶Rala reemim ponere dicitu
inter kalare iater pomere ¶Epactas greci uocant latini a diectiones annuas iunares quȩ per¬
ndenarium numerum usque achax in se reuoluunturquas ideo aegyptii adiciunt᷑ ut lun

Expanded text:
tum; eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. tum; eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. xtus est per annos quattuor unus dies adiectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem conpleverit, bissextum unum facit. Dictus autem bissextassem facit, quod est unus dies, sicut et quadrantem propter quater ductum, quod est bissextum, quod super dierum cursum in anno sol facit. A VII autem Non. Mart. usque in diem prid. Kal. Janu. in lunae cursu bis adponitur, atque inde detrahitur. Intercalares autem dies idcirco vocantur, quia interponuntur, ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere dicitur. Intercalare interponere. Epactas Graeci vocant, Latini adjectiones annuas lunares, quae undenarium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur, quas ideo Aegyptii adjiciunt, ut lun
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesias .: Ecclesia uero adhuc inista morta licate carnis constitutas propter ipsam mutabi li¬
tatemꝰ lunae nomine inscripturis significatur .¶ Varia autem obseruantia opimonũ pas calis
festiuitatis interdum errorem gignit ¶Latim namque atertiis nonis martii usque intertias nonas.
nter utrosque pasđilem regulam curbat ¶ Communis anniis dicitur quiduo decim tantum
nas hoc est diescccliii. habet. ¶Dictus autem comininis quia saepe duoita coniuncti incedunt
ut inuicem seinpascali solemnitate sequantur ¶ Namembolis mus anus semper solus esti Em¬
bolis mus annus est quixii menses lunares id est ceclaxiuii dies habere monstratur Il psee
annus scomo y sidiuinitus reuelatus ir quo iubentur hiqui lorgnis habitabant in secundo mense
pasea celebrare ¶ Embolisinus autem nomen grecum est quod inter p̃tatur latine super augiñ¬

Expanded text:
em scribit ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta propter ipsam mutabiliem scribit ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in Scripturis significatur. Varia autem observantia opinionum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namque a III Non. Mart. usque in III Non. inter utrosque paschalem regulam turbat. Communis annus dicitur, qui duodecim tantum lunas, hoc est dies CCCLIV habet. Dictus autem communis quia saepe duo ita coniuncti incedunt ut invicem se in paschali sollemnitate sequantur. Nam embolismus annus semper solus est. Embolismus annus est qui tredecim menses lunares, id est CCCLXXXIV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo iubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celebrare. Embolismus autem nomen Graecum est, quod interpretatur Latine superaugmen
Abbreviated transcription (Latin):
propter nouum hominem que miubemur induere : & exuere ueterems expur gantes uecus fit¬
uitae nouitatem primus mensis nouorũ inmensibus anni celebrationi pas salimisue e at¬
tributus est. QQuod uero tertiae ebdomadȩ diepasea celebratur sidest quidies ocurrerit a
quinta decima iuaxxi Thoc significat quia in toto tempore saculi qui septinario dierum
niumero agitur : Nunc tertiun tempus hoc sacramentum appariut ¶ Primũ enĩ tempus
est ante legemis secundum sublege Tertium subgratia. IVbi autem manifestatum est sacramentum pri¬
us occultum iniprophetico enigmate Ildẽo &propter haectria sȩculi temporã resurrectio dñi tridu
numerum septenarium quo uni uersitatis significatio sepe figuratur qui etiam ipsi exclesi aetri¬
iuitur propter instar uni uersitatis. TVnde &io hannes apostolus inapocalipsi adxiscri

Expanded text:
propter novum hominem, quem iubemur induere et exuere veterem, expurgantes vetus ferpropter novum hominem, quem iubemur induere et exuere veterem, expurgantes vetus fervitae novitatem primus mensis novorum in mensibus anni celebrationi paschali mystice adtributus est. Quod vero tertiae hebdomadae die pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in vicesimam primam, hoc significat quia in toto tempore saeculi, quod septenario dierum numero agitur, nunc tertium tempus hoc sacramentum aperuit. Primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia; ubi iam manifestatum est sacramentum prius occultum in prophetico aenigmate: ideo et propter haec tria saeculi tempora resurrectio Domini tridunumerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur; qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur propter instar universitatis, unde et Iohannes Apostolus in Apocalypsin ad sept
Abbreviated transcription (Latin):
quarta decima iuna cumiudeis celebrabat quocumq die occurreret quẽ ritum scĩpa¬
tres innicena si nodo prohibuerunt constituentes non solum lunam pascalem & mensem
cabulum non grecum sed hebreum est nec apassione qm̃ pascin grecedicitur patĩs
a transitu hebreo uerbo pasca appellatũ est eo quod tunc populus di exaegypto tran¬
erit. Vnde & ineuangelio. Cũ uidisset inquit ihs quia uenit hora ut transiret
demundo ad patrem Cuius nox ideo peruigilias ducitur propter aduentum regis
ac dñ nri ut tempis resurrectionis eius. ñ dormientes seduigilantes inueniat :Cu¬
s noctis duplexratio est siue quod inea &uita tunc recspit cum passus est : siue quod postea : eaden
hora : quare surrexit : adiudicandum uenturus est. Ee o autem modo agimus pasca ut non solum
ortem & resurrectionem xp̃i ĩnme moriam reuocemus sedetiam cȩtera quȩ circa eum at¬
tantur᷑ ad sacramentorum significationem ipispiciamus propterinitium enim poue uita &

Expanded text:
quarta decima luna cum Iudaeis celebrabat, quocumque die occurreret. Quem ritum sancti Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constvocabulum non Graecum, sed Hebraeorum est, nec a Passione, quam Phasin Graece dicimus pati, sed a transitu Hebraeo verbo Pascha appellata est, eo quod tunc populus Dei ex Aegypto transierit. Unde in Evangelio, cum vidisset, inquit, Jesus, quia venit hora, ut transiret de mundo ad Patrem. Cujus nox ideo per vigiliam ducitur propter adventum Regis, ac Dei nostri, ut tempus Resurrectionis ejus nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cujus noctis duplex ratio est, sive quod in eadem vitam tunc recepit, cum passus est, sive quhora, qua resurrexit, ad iudicandum venturus est. Eo autem modo agimus pascha, ut non solum mortem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed etiam cetera, quae circa eum adtestantur, ad sacramentorum significationem inspiciamus. Propter initium enim novae vitae et
Abbreviated transcription (Latin):
osferendum I Tunc enim accenduntur lumi naria & abtis deportantur ss ion adeffugandas
tenebras dum sol eo demtmpore rutilet  Sea dsignum lactitiae demonstrandums Vt subtxpo
luminis corporalis. illa lux ostendatur dequa ipruangelio legitur  s rat lice uera quȩ lalummi
ominem hominem uenientem ir hunc mundum ¶ Exor cistȩ exgrecoupilatinur sadiuranresssiue i ncr¬
pantes uocantur. Ilriuo cant enim supercaticuoin ossuel supr eosqiuihabent spm inm undum po¬
men dñi iliũ sidiurantes percuon ut egrediat᷑ abris COstiaru idem &ianitores uocantur squi insue

Expanded text:
offerendum. 30. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas offerendum. 30. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem iepantes vocantur. Invocant enim super cathecumenos, vel super eos qui habent spiritum inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut eg
Abbreviated transcription (Latin):
Lectores alegendo sp̃salmistȩ. Abpsalmis canendis uocati etiun illienĩ prae¬
dicant populis quid sequantur sisticanent ut excitent ad compunctio nem animos audi
entdiuns licet & quidum lectores Itamis rantr pronuntuent ut quos dum adlue tum lamenta tionm¬
qu tompellant s Idẽmetiam a pronuntia tores uocintur quod porro adnuntianqs ł antaenim&
tam elara erit corum uonsĩt̃ quonius longeposicorum aurti a dimplian:  Tantor autem ura
quis uoce modulatur upde antisliuius duo genera dicintur iparte inusi cassicut eadoc tihonn
latine diere potueruit ¶Praecentor& succentor ¶ Praecentor scilicet quiuocem praemit u
incintussuccentor auiem qui subsequentr canendo respondee EConceptor autem hcit᷑ quia¬
consenat ¶Qui autem non consonat nec concinit IN ec am centor eru& Necoliti grecelatir
uro ferari dicuntur adeporiandis cereis : Quaindo legendum est tuangeliuns autꝰ sacrifici

Expanded text:
Lectores a legendo, sicut psalmistae a psalmis canendis, vocati sunt. Illi enim praeLectores a legendo, sicut psalmistae a psalmis canendis, vocati sunt. Illi enim praedicant populis quid sequantur; isti cantant, et excitant ad compunctientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro annuntient. Tanta enim et tam clara eorum est vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. Cantor autem vocatus, quod voce modulatur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu: succentor auconsonat; qui autem non consonat, nec concinit, nec concentor erit. 29. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis quando legendum Evangelium est, aut sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
a senec tute ised propter hononem & dignitate qliam acceperunt prȩsbiteri nominantur
si deo autem Ñ pres biteri sacerdotes uocautur squia sacrum dant sicut epiꝰ ¶ Quilicet sint sa¬
erdotes stam̃ ponti ficatus apicem non habent.¶ Quia nec chrismate frontẽ signant ⁊
para dytum spmꝰdant Quod solis deberi epis lectio actuũ a postolorum demonstrat
inde & apud ueteres itidem epĩ & presbiteri fuerint quia illud nomen dignitatis estr
aetatis: Nȩuitȩ ex nomine auctoris uocati. ¶ Deleuieni leuitȩ exorti sufta quibus intẽ¬
plodi misticisa cramenti misteria explebantur Higrece dia conesslatine ministri dicun¬
tur squi asicut in sacer dote consecratio itaindiacono ministerii dispensatio habet᷑
Ippodia cones grecisquos nos subdia cones dicimus qui ideo sic appellantur quia subia¬
uitis superponendas altaribus deferunt hi apud hebre clesia os nathaneiuocant᷑

Expanded text:
a senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. a senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiavitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathanei vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
pontifices dicebantur ¶ Vates auimentis appellatus cuius significatio multi plex est nam mado
sacer dotem hnodo prophetam significat smodo poetam Anifster sacerdos dicitur ab eo quod
ante stat s Primus est eniminor dine ecclesiae & supra sepiullum habet ¶ Sacerdos autem pio¬
ien habet compositum s ex greco & latinosquasi sacrum dansssicut enim rex aregendositas.
es dicebantur shi in capite habebant pilleum sini quoerat breuis uirga sdesuper habens
nȩ aliquids quod cum per aestum ferre non possent filotantum capita religare coeperunt:
Namnudis penitus eoscapitibus incederenefas erat ¶Vnde afilo quo utebantur flamines
dicti sunt quasi filamines ¶Verũ festis diebus filo deposito pilleum in ponebant prosacer¬
dotĩ eminentia ¶ Presbiter grecẽ latine senior interp̃tatur Inon proȩtatesuel de crepita¬

Expanded text:
pontifices dicebantur. 15. Vates a vi mentis appellatus, cujus significatio multiplex est; nam modo pontifices dicebantur. 15. Vates a vi mentis appellatus, cujus significatio multiplex est; nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetam. 16. ANTISTES sacerdos dictus, ab eo quod ante stat, primus est enim in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habet. 17. Sacerdos autem nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans, sicut enim rex a regendo, ita nes dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepit
Abbreviated transcription (Latin):
ris singulis enim prouintiis praesidet .¶ Quorum auctoritati & doc trinȩ ceteri sacertibtes sub¬
ec tisun si ne quibus nihilreliquis episcopis agerelicet I Sollicitudo enim totius prouo
tat ipsis commissa est  Omnes autem superius designati ordines uno eodem que uocabulo
epipominantur¶ Sedideo priuato pomine quid am ituntur propter distinctiõnem potes¬
cimm quam singilariter acceperunt Eẜ atri archa part principums Archone nim princrplir¬
initolesia dictus sẽo quod speculetur atq prae spiciat populorũ in frase positorum mores &uitã
ontifex princeps sacerdotum est squasi uia sequentium ipse & summus sacerdos si pse pontifex
ximus paincupatur Ipseenim efficit sacerdotes at que leuitassi pseomnes ordines ecclesi asticos
iorum haec erat consuetudo : ut rexesset setiam sacer donuel pontifec Vnde & romani imperatores

Expanded text:
singulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subsingulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subjecti sunt, sine quibus nihil reliquos agere licet epinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur; sed ideo privato nomine quidam utuntur propter distinctionem potestatum, quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princepin Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur: ipse enim efficit saceorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos et pontifex. Unde et romani imperatores
Abbreviated transcription (Latin):
tauerux ftiam pacis tempore martxrer ficti sunt quietiam siper secutionis tempus existt¬
Nleros &elericos hincappellatos quiaumãt inas sorte electus est quẽ primum per apostolos
legins oribinatũ ¶ Cleros enim grece sors ud hereditas dicitur ł Propter ta ergo chort
erici qui adesortesunt dñi uelquia cͥi partem habent Generaliter autem clerici ni¬
cupantur omnss quii necdesia xpĩ deseriuidit  Quorum grãdus& nomina haec sunt sosti¬
arius psalinista lectors Exor cistas Accolituss subdia conus ł diaconus presbyur
sep̃s COr̃do epis coporum quad ripertitus est sidest in p̃atri archiss archi epis copiss inetropoli¬
tissũ que epis copis Patriarcha grefa lingua suminus patrum inter pretatursquia primũ
best a postolicum retinet locum seuideo quia summo honore fungitur talinomine censetu
ssiaut romanus antio chepus & alexandrinus Archiep̃s greco uocabulo quod sit sunmus episco¬

Expanded text:
taverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt, qui etiam, si persecutionis tempore existetaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt, qui etiam, si persecutionis tempore existeCleros et clericos hinc appelegimus ordinatum. Κλῆρος enim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter, episcopus. Ordo episcoporum quadripertitus est, id est in patriarchis, archiepiscopis, metropolitanis atque episcopis. Patriarcha Graeca lingua summus patrum interpretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episco
Abbreviated transcription (Latin):
cup&tur ¶ Tesfes autem ideo uoeatisins quia propter testimonum xp̃i passiones susti¬
pueruie eus que ad inortem pro ueruate certauerunt : Quod ueronos nontestes quodlatine
uenum pos sitiansbed grece martyres appellamus familiarius eeclesiȩ auribus hoc gretun ne¬
uerbum sonatsicut osmulta greca nomina quȩ prolatinis utimur MATTSIum rimmu
ip nouotestamento stephanus fuit qui hebreo sermone inter pretatur norias quod prs¬
orfuerit inmartirio adimitationem fidelium Aldem autem & greco sermone iplatinum
ttur coronatus e hoc prophetice ut quod sequeretur ipreuaticino quodam futur
prius inuo cabulo resonaret. IPassus est enim & quod uocabatur accepisstephanus enim co¬
iadicitur humilit̃ lapidatũs sed sub limiter coronatus ¶Duosunt martyrugeneras un
in aperta passione Alterum inocculta animiurtute INammulta hostss in sidias tolerantes
e cunetis carnalibus desideriis resistentes sperhoc quodie omni potentido incorde mac¬

Expanded text:
r testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortem pro veritate certaverunt. Quod vero non testes quod Latine utique possemus, sed Graece martyres appellamus, familiarius Ecclesiae auribus hoc Graecum verbum sonat, sicut multa Graeca nomina quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem ex Graeco sermone in Latinum vertitur coronatus; et hoc prophetice ut, quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur accepit. Stephanus enim corona dicitur; humiliter lapidatus, sed sublimiter coronatus. Duo sunt autem martyrii genera, unum in aperta passioet cunctis carnalibus desideriis resistentes, per hoc quod se Omnipotenti Deo in corde mac
Abbreviated transcription (Latin):
herodis rogis iudẽ sacerdos quidam nomine tacharias ut manifestaret xpm post natiuitate
carpis& predicationẽ euangeliȩ hostiam fuisse esfeccũ prosalute mundi Ipseist enim sacerdos
sde quodiccum est inesalinis tues sacerdos in aeternũ secundum or dram mnelcin sed echs V bienpnoxps ad¬
t sacer dotium iud eorũ obmutuit lex & prophetia cessauio  Quartus iohannes seripsit euangeliũ
ultimus inasia incipiens a uerbo ut ostenderet eundem saluatorem qui pro nobis dgnatus est pasci&un¬

Expanded text:
Herodis regis Judae sacerdos quidam nomine Zacharias . Ut manifestaret Christum post nativitatem Herodis regis Judae sacerdos quidam nomine Zacharias . Ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psal advenit, sacerdotium obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evangelium ultimum in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eum Salvatorem, quia pro nobis dignatus est nasci
Abbreviated transcription (Latin):
uattuor libros euangeliorum quattuor euangelistae singulariter conscripserunt.
Priimus atheus conscripsit euangeliũ litteris hebraicis & sermonibus iniudra initians
cua agelizare ab humana xp̃inatiuitate dicens liber generationes ihĩ xpi filidauid filii abra¬
hani significans descendisse corporaliter ex semine patri archarum xp̃msicut promis sum erat
in prophetis perspm̃ scmꝰ s Secundus marcus plenus spũscõ scripsit euangelium xp̃i elo quio grito
ipitalia secutus petrũ ut discipulus Ilsinitum aspũprophetali fecit dicens. Vox damantis inde¬
serto parate uiam dñi ut ostenderet xp̃mpost ad sumptionem carnis & euangeliũ predicas selp
CTertius lucas inter omnes euangelistas greciser monis eruditissimus quippeut medicus ingre
euangelium scripsit theophuilo epis copoinitians a sacerdo tali spudicenss Fuit in diebus¬

Expanded text:
Quattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulaQuattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulaPrimus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis, et sermonibus in Judaea, initians evangelizare ab humana Christi nativitate, dicens: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham, significans descendisse corporain prophetis per Spiritum sanctum. Secundus Marcus plenus sancto Spiritu scripsit Evangelium Christi eloquio Graeco in Italia, secutus Petrum ut discipulus. Is initium ab spiritu prophetali fecit dicens1, 3: 'Vox clamantis in deserto, parate viam Domino': ut ostenderet Christum post adsumptionem carnis Evangelium praedicasse in  in gentibus posui te.' Tertius Lucas, inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theoph
Abbreviated transcription (Latin):
subfigura e clesiaedi populũ a seruitute & morte eripuisse scribitur atq inter fecto aman qui inter¬
pretatur iniquitas diei celebritas ir posteros mititur. ¶Liber sapientiae apud hebrcosnus quo
pientiae nominatur quia ineoxpi aduentus qui est sapientia patris & passio eius euidentur exi¬
initur Vlibrũ autem ecclesiasticũ certissimȩ iesus filius si rac Ieru solimita nepos iesu sacer dotis
magni composuit : De quo meminit & racharias ¶ Qui liber apud latinos propter eloquisimilitu¬
dinem salomonis titulo prae notatur ¶ Dictus autẽ ecesiasticus coquod decotius ecdesiae discipli¬
na relegiosae conuersationis magnacura &ratione sit editus Ihic & apud hebreos reperitur secdir
a pogriphos habetur sludł uero & tobi siue machabeorũ libriquibus auccoris scripti sunt
minime constat habent autem uocabula exeorum nominib quorũ gesta scribt.

Expanded text:
sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui intersub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Iudith vero et Tobiae, sive Machabaeorum libri quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sus incipunt Quartum alphabetum simile primo & secundo habetur ¶ E ⁊ echiel soe dan hel
aiuris quibus dam sepientibus scriptiesse perhibenturs quorum ez echiel princip & fines mul¬
tis habet obscuritatibus iniuoluta ¶Dani heluero claro sermone regna orbis pronunuat &um¬
quipropter eaminores quia sermones corũ breuessunt ¶unde et conexi sibimet inuicem ip
uolumine continenturs quorum nomina sunt oseesiohellamos. ab diass ionas miche as naum a¬
bacuc sosonias aggeus stacharias & malachis :Hesdrȩ liber auctoris suititulo prae notatur ip
cuius concextu eius dem hes drae ne einiȩ que sermones pariter continent᷑  Nec quem quam mo¬
ueit quoduruus hes drae hcitur liberquia secundus tertius & quartus non habentur apud hebreos
sedipter apogriphos putantus ¶ Hester librum hes dras creditur conscripsisse inquo eadem re

Expanded text:
sus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel sus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et temotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina
Abbreviated transcription (Latin):
uia & ob hoc nominȩ appetenda ¶Tertium librum sira sirim prae nota uitsqui in latinam
linguam uertitur cantica canticorums ubi perepita lamium carmen coniunctionem xp̃i &ecde¬
in scripturis sacris habentur ssicut quȩdam iplege dicuntur scã quibus maiora sunł scã scorum
Horum autẽ trium librorum carmina exa mecris & pemta metris uersibus apud suos composita
etdidit librum suum ciuus omne textũ eloquentiꝗe prosacedit .¶ Canticũ uero ex ametro & penta
ta uocamus ircristiorib: rebus funeribus qu eadhibebanturs in quibus quadruplicem
uer sometro constitut alphabetums quoruin duo prima quasi saphico metro seripta suf
quia uersiculos quisibi nexi sunt & ab unatantum littera incipiunt heroicim comma con
ditur Tertium alpha betum trimetro seriptum est &aterns luteris. Ildem terniuer

Expanded text:
brevia, et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Syrasyrin Isid., sir hysirim  praenotavit, qui in Latinam brevia, et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Syrasyrin Isid., sir hysirim  praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Cantica Canticorum, ubi per epitalamium carmen conjunctionem Christi et Ecclein Scripturis sacris habentur; sicut quaedam in Lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina exametris, et pentametris versibus apud suos composita edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit; canticum vero exametro et pentamta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera icludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rahe litȩ &reliquorum quos hesdra uno uolumine com prehendit: Omnes autẽ psalmi a pudhe¬
breos inetrico carmine constanT esse compositi. INlam inmore romani flacci& grecipindaris sluno
iambo currunt nunçalca i coper sonant¶ Nine saphi conitent trietro uel tetra metro pebei¬
cedentes VS alomonfilius dauid regis israhiel iuxta niumerũ uocabulorũ suorum tria uolumma
edicit ¶ Horum primus est mas lotis quem greci para bolciss latim pro uerbiorum nominant eoqued as
inipsos sub com paratiua similitudine figuras uerborum & imagines ueritatis ostenderitł Ipsam
auter ueritateꝰ a dia tellegendũ legentibus reseruauit ¶ Secundum librũ coeleth uoc auits quigre¬
ce ecclesi astesdicitur Ilatine contionators eõquad sermoeius non specialiter adurũ in proue bis
sed ad uniuersos generatiter dirigatur docen somnia quȩ inmundo cernimus caduca esse s&

Expanded text:
Ezraithae, et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. 17. Omnes autem psalmos apud HeEzraithae, et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. 17. Omnes autem psalmos apud Hebraeos metrico carmine constat esse compositos. Nam in morem Romani Flacci, et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant; nunc Saphico nitent, trimetro, vel tetrametro pede incedentes. 18. Salomon, filius David, rex Israel, juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Hebraice Misle, quem Graeci Parabolas, Latini proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostendeautem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et
Abbreviated transcription (Latin):
primus ipurtum uolamen coggr  Nam antea spar ius etat per singuloru essu lnstora Caralibo¬
omenom ar erendicitur quobaes praeter missorum uel reliquorum dicere possummuns quiaea que lpalge
iu. uus pussioes seori ptorem fuisse eocistiment ⁊ Nobimanes ut quicer taa rapitlis pugrȩ sulur¬
t ip sen rarit qua suictorias expediuit ¶ Principia autem &fines libriob apud hebreos prosagra¬
tions contex ta sunt  edia autem ipsiuis ab eoloco irquo ait pereat des inquanatus sum ustrad
liber grece psalterium hela ice nabla latine organuĩ dicitur¶ Vocatur autem psilmcꝵ liber qđ
uno propheta canente acpsalterium chorus consonando responderet ¶Titulus autem iripsalinis
hebraieus itaest isphuir tallim quodint̃ pretat᷑ uolum̃ hymnoria Auetores autẽ psalmorũ quipo¬
nuntu i fititulis moꝵ sesscilicet & dauid & salomon a saph echan &idithum & filii corȩ emunse

Expanded text:
primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipprimus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in legegam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,' usqueliber Graece psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita est, Sepher Thehilim, quod interpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses, scilicet, et David, et Salomon, Asaph, Ethan, Idithun, et filii Core Eman
Abbreviated transcription (Latin):
gipto tribus dipumerant᷑ &xlii perheremum mansionũ ineo de scriptio continetur e Druterono Qutonon¬
nium greco sermone appellatur squod latine inter pretatur secundalex id est repritio & cuangelica
brei ad serunt incuius textu postior danis transitũ regna hostium subuertuntur sterra populo diu¬
ditur &per singula surbes uiculos inontes atque confima eedesiae celestis qu ehierusalem spir itu
postinoy sen & iosues antequam diuid & ceterireges existerent hune librũ edidisse creditur
Ideireo & abeo nomen accepit s& quamuis hic liber saul & dauid historiam contineat utriq. tar
ad samuhel referunturs quia ipse unxit saul ipiregnũ ipse dauid ipregẽ futur iumsciuus libri pri¬
inampartem conscripsit idem samu helssequenti a uero eius usque adcalcem scripsit daui
orcbiaem digerat temporũ .¶ Ma lacenum heb mice latipie regũ ipiuer ptatur liunelibrũ hifrem

Expanded text:
gypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. Deuteronogypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpHebrei asserunt, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, vicos, montes, atque confinia Ecclesiae, coelestisque Hierusalem spiritalipost Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur idcirco et ab eo nomen accepit: et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuhelem referuntur, quia ipse unxit Saul in regem, ipse David in regem futurum. Cujus libri primam partem conscripsit idem Samuhel; sequentia vero ejus usque calcem scripsit Davidordinem digerat temporum. Malachim Hebraice, Latine regum interpretatur. Hunc librum Hierem
Abbreviated transcription (Latin):
d apo & corporecius .T Quid dechabolo & membris ipsius: Quiddeueteri & pouo populo sQudde
praesenti satulo & futuro regno atq iuditio EDESCRIPTORIBUS ETUOCABULIS SCORÕ LDROX¬
teris testam̃ti secundum hebreorũ traditionem in perbibent᷑ auctores Primus moyses du¬
nehistoriat cosino gralium ioquinque uoluminibus ethdit quod pentatruchum pomi
Pentate uelus autem a quinque iuo lumimbus diçitur  Penta enim grecequm que tec hus.¬
udumen uocatur ¶ Genesis liber inde appellaturs eoquo exor dumimund exgene ratiosacculi iieo gnsit¬
cmneatur & Eaodus uero eritũ abexitu ab argipto uel ggressum populi i aid edgerit saiaa
ciusa pom̃ accepit ¶ Leiuiticus appellatus seo qđ leuitarũ ministeru & diuersitatem uietimarũ ex sequi Pauuci
tur iotus que hueo ordo leuiticus achuortatur E Numeroris libur uocatus eoquod ineo egrena dstar gaut

Expanded text:
o et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de o et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iudicio. § 2 De scriptoribus et vocabulis sanctorum libroteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. 242 4. Exodus vero exitum ab Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et causa nomen accepit. 5. Leviticus appellatur, eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo
Abbreviated transcription (Latin):
irtus coeleth qquodest ecclesiastes. ¶Quintus sira sirisquod est canticum canticorũ Sextus dinilie
ter quisiul omnes quinq & octo nouem fiunđ uiginti &duo sicut superius comp̃hens sunt
¶Quidam autemrih &cmorli quod latine dieitur lamentatio heremiat agio graphis a dieuir
gnnti quar tuoralimina testamenti ueteris faciunt uecta uiginti quattuor seniores qui antec¬
spectumdi adisti ¶ Quartus apud iuos ordoueteris testamenti eoru librorum qui hracanone h¬
bmiconsunt quorũ primus sapientiae liber est CSextus ecelesi asticu erer ir ioquilgcanone he
sprimus euangelieus ipi quo sunt mn athieus mareus lucas iohannes E Secundus a posiodis itiquost¬
id est in hstoria inmoribus in allegͣia rursus ista iũ multifarie diuuiduntur idest qui dado quad
ab angelis uel ab hominibus gestum dictum quesit I Quida prorhetis nuntiatum ireꝑ aiti q tu¬

Expanded text:
Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, qui est Cantica canticorum. Sextus, Daniel. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, qui est Cantica canticorum. Sextus, Daniel. ter. Qui siQuidam autem Ruth, et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Jeremiae, Hagiographis adjiciunt, et viginti quatuor volumina Testamenti Veteris faciunt juxta viginti quatuor seniores qui ante conspectum Dei assistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti, eorum librorum qui in canone Hebraico non sunt, quorum primus Sapienprimus, evangelicus, in quo sunt: Matid est, in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab angelis, vel hominibus gestum dictumque sit, quid a pro