comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris culpae maculis quam fecerat reparet naturam
de his quibus poenam seueritas iusta decreuerat secun¬
dum in effabilem dispositionis oc cultae misericordi¬
am elegit uasa quae faceret in honorem. & alios
auentura ira dono gratuite uocationis ab soluit.
Alios derelinquens ad equalitatis iudicium re serua¬
uit nulli tamen agnoscendae ueritatis abstulit fa¬
cultatem & ita plenitudo diuinae pręscientiae in
alios manente iustitia. in alios gratia pro fluente
completa est : ut pereuntibus quos prescierat ds̃ esse
perituros. & suluatis quos in illa secreta sua electio¬
ne prescierat esse saluandos. Toto orbe diffusa mul
agnosce : Ee me qui cumque induratus es: & iusti¬
tiam confitere. Dic quicumq ab originuli contagio
lauacro gratiae te gratularis ab lutum: Misericors
& miserator dñs patiens & multae miseri cordiae
Non secundum peccata nostra fecit nobis : Neq secun¬

Expanded text:
veteris culpae maculis, quam fecerat reparare naturam. veteris culpae maculis, quam fecerat reparare naturam. De his quibus poenam severitas justa decreverat, secundum ineffabilem dispositionis occultae misericordiam, elegit vasa quae faceret in honorem; et alios a ventura ira dono gratuitae vocationis absolvit; alios derelinquens ad aequalitatis judicium reservavit; nulli tamen agnoscendae veritatis abstulit facultatem: et ita plenitudo divinae praescientiae in alios manante justitia, in alios gratia profluente completa est; ut pereuntibus quos praescierat Deus esse perituros, et salvatis quos in illa secreta electione praescierat esse salvandos, toto orbe diffusa multagnosce: geme, quicumque induratus es, et justitiam confitere. Dic, quicumque ab originali contagio lavacro gratiae te gratularis ablutum, Misericors et miserator Dominus, patiens et multae misericordiae . Non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secun
Abbreviated transcription (Latin):
regenerationis munus reatus dimissus est: non soluta
condicio gratia est ueterum delens crrographa debitorum
Non apassione carnali iam separans adhuc hominem in
carne uiuentemUt omnis futuro tempore diuinum
per dies singulos imploret auxilium. & quoniam non
tam auferre potuit quam monstrare peccatum. Quod
peccatum in se nascentes passim sibi homines uindicabat
& con cupiscentiae consensione possessos in aeternum
mergebat interitum. Dñs noster ihs xp̃s filius dĩ
uerbum patris equale & co aeternum patri semet¬
ipsum ex in aniuit formam serui accipiens: & cum
peccatum ipse non esset. factus ad sumpta carne pecca¬
tum ut peccato carnis homine sanato peccatum dam¬
naret incarneenit querere quod perierat
Sanare quod aegrotabat. erigere quod iacebat. Po¬
testatem habens dimit tere peccata. Quod non debebat
donare. quod ei debebatur ignoscere. deletisq omnibus

Expanded text:
regenerationis munus reatus dimissus est, non soluta regenerationis munus reatus dimissus est, non soluta conditio gratiae est, veterum delens chirographa debitorum, non a passione carnali jam separans adhuc hominem in carne viventem, ut omnis homo futuro tempore divinum per singulos dies imploret auxilium. Et quoniam lex non tam auferre potuit, quam monstrare peccatum, quod peccatum in se nascentes passim sibi homines vindicabat, et concupiscentiae consensione possessos in aeternum mergebat interitum; Dominus noster Jesus Christus Filius Dei, Verbum Patris, aequale et coaeternum Patri, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens : et cum peccatum ipse non esset, factus assumpta carne peccatum, ut a peccato carnis homine sanato, peccatum damnaret in carne , venit quaerere quod perierat , sanare quae aegrotabat, erigere quae jacebat; potestatem habens dimittere peccata, quod non debebat donare, quod ei debebatur dimittere, deletisque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i & doctrinae & pugnae ȩqualitute concordus
quia & inscriptistuis a postolorum bella cognoscimus.
& tua certamina in apostolicis lit teris inuenimus.
unde ista in uno eodemq homine qui ex anima constat¬
& corpore rerum uoluntatumq diuersitas. nisi quia
iusto diuinitatis iudicio conteminens homo dm̃. creatu¬
ra creatorem infirmus summum intra semet ipsum
in oboedientiae poenas ex contumacia inferioris inuenit
qua enim iustitia quam uis meliori deterior creato¬
ri tamen creatura seruiret. si ipsi qualis cumque
creatura seruire noluit creatori: sed ne hoc quidem
sufficit ad poenam ut purs illa de terior melioribus
re pugnaret cordis affectibus. nisi etiam plerumq
superaret. in captiuitatem duceret. possideret. non
solum natos in adam homines lex illa peccati ad motus
sui ministerium uindicaret. Nisi etiam renatos in xp̃o
manenti sug gestione pulsaret: quia reuera per illud

Expanded text:
Christi, et doctrinae et pugnae aequalitate concordas: Christi, et doctrinae et pugnae aequalitate concordas: quia et in scriptis tuis Apostolorum bella cognoscimus, et tua certamina in apostolicis Litteris invenimus. CAPUT XIII. 15. Unde ista in uno eodemque homine, qui ex anima et corpore constat, rerum voluntatumque diversitas; nisi quia justo divinitatis judicio contemnens homo Deum, creatura Creatorem, infimus summum, intra semetipsum inobedientiae poenas ex contumacia inferioris invenit? Qua enim justitia, quamvis meliori deterior, creaturae tamen creatura serviret, si ipsi qualiscumque creatura servire noluit Creatori? Sed ne hoc quidem sufficit ad poenam, ut pars illa deterior melioribus repugnaret cordis affectibus, nisi etiam plerumque superaret, in captivitatem duceret, possideret, non solum natos in Adam homines lex illa peccati ad motus sui ministerium vindicaret, nisi etiam renatos in Christo, manente suggestione, pulsaret: quia revera per illud
Abbreviated transcription (Latin):
sensuum tuorum occulta perquirere: unde rogotibi
pugna carnis & sp̃s : unde apostolicum sicut fateris ipse
certamen: &iam utiq in luminatus atque eruditus
intellegentiac munere quam diuinitus postularas.
clamas & dicis: Auerte oculos meos ne uideant uani¬
tatem intellectum certe discernendae uanitatis
aueritate sicut poscebas accepto. Cur oculos tuos aua¬
nitate quae displic& non auertis : si auaritiam reprehen¬
dis Cur non ab ea proprio separatus arbitrio cortuum
admandata salutis inclinas. sed tam quam in firmus
inomnibus clamas addm̃ inclina cor meum
intestimonia tua & non in auaritiam. nisi quia sug
tere : Ac sic caro concupiscit aduersus sp̃m: & sp̃s
ad uersus carnem : Ex quu lite non liberat. nisi gratia
quam uis & ipsum uelle non ex nobis sed di donum est.
Quoniam ab ipso habemus & uelle & perficere pro
bona uoluntate. Beatus ergo es quoniam cum u postolis

Expanded text:
sensuum tuorum occulta perquirere. Unde, rogo, tibi sensuum tuorum occulta perquirere. Unde, rogo, tibi pugna carnis et spiritus? unde apostolicum, sicut ipse fateris, certamen? etiam utique illuminatus atque eruditus intelligentiae munere, quam divinitus postulaveras, clamas et dicis, Averte oculos meos, ne videant vanitatem . Nam intellectu certe discernendae vanitatis a veritate, sicut poscebas, accepto, cur oculos tuos a vanitate, quae displicet, non avertis? Si avaritiam reprehendis, cur non ab ea proprio separatus arbitrio, cor tuum ad mandata salutis inclinas, sed tanquam infirmus in omnibus clamas ad Deum, Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam? Nisi quia suggtere: ac sic caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem , ex qua lite non liberat, nisi gratia,quamvis et ipsum velle non ex nobis, sed Dei donum est; Quoniam ab ipso habemus et velle et perficere, pro bona voluntate . Beatus ergo es, quoniam cum Apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
num eius intentiones affectusq pensemus. ĩpse siqui¬
dem de finit in psalmo: beatus homo quem tuerudieris
dñe & delege tua docueris eum: sed uideamus utrum
ipsi iam erudito & omni legis scientia secundum institu¬
tionem iudaicam sufficienter instructo adbeatitu¬
dinem res haec sola sufficerit: Cur ergo rur sus idem
clamat addñm. Da mihi intellectum et scrutabor le¬
gem tuam. & custodiam illam in toto corde meo : Pa¬
rum erat quod ad scrutandam legem poposcerat intelec¬
tum : nisi etiam ad custodiendam necessarium signifi¬
caret auxilium dicens. & custodiam illam intoro corde
meo : quasi diceret: tunc custodiam illam in toro corde meo
situ dederis intellectum: Ad huc superbus ille propriȩ
uoluntatis dño udista respondeat. Quod propheta ad in¬
tellegenda tantum mandata diuina quae tamen propria
uir tute impleturus fuerat opem diuini postularit
auxilii quȩsita sunt ate: paululum libet beate duuid

Expanded text:
num ejus intentiones affectusque pensemus. Ipse siquinum ejus intentiones affectusque pensemus. Ipse siquidem definit in Psalmo, Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Sed videamus utrum ipsi jam erudito, et omni legis scientia secundum institutionem Judaicam sufficienter instructo, ad beatitudinem res haec sola suffecerit. Cur ergo rursus idem clamat ad Dominum, Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo? Parum erat quod ad scrutandam legem poposcerat intellectum; nisi etiam ad custodiendam necessarium significaret auxilium, dicens, Et custodiam illam in toto corde meo : quasi diceret, Tunc custodiam illam in toto corde meo, si tu dederis intellectum. CAPUT XII. 14. Adhuc superbus ille propriae voluntatis defensor ad ista respondeat, quod Propheta ad intelligenda tantum mandata divina, quae tamen propria virtute impleturus fuerat, opem divini postulaverit auxilii. Quae si ita sunt, a te paululum libet, beate David,
Abbreviated transcription (Latin):
continua narratione seruauit : ISi enim in ordine
quae passim ex cerpta memorauit testimonia relegan¬
tur: ita sequuntur: gratia in quit di sum quod sum: haec
est prima misericordia. quam liberȩ uoluntatis opera
consequuntur: sed ut apostoli pauli uocationem bona
opera sequeretur. quid ait: & gratia eius in me uacua
non fuit: Quid enim fecisti: plus inquit omnibus labora¬
ui: ne multum superbi as soliueri defensor arbitrii.
Audiens paulum desuis laboribus gloriantem. adtende
quod sequitur: non ego autem: sed gratia di mecum.
Puto sane quod nullus de his qui contra di gratiam ex al¬
tato ante ruinam sicut scriptum est corde blasphemar
tantum adrogantiae inpudentis adsumat: ut beati
prophetae dauid meritis aut ȩquandum se aut etiam
ex istimet preferendum.: Cuius ut de illa prima remu¬
neratione quam nullus non fateatur ut debitam delati
scilic& regni interim taceam orationum. & con fessio¬

Expanded text:
continua narratione servavit. Si enim in ordine, continua narratione servavit. Si enim in ordine, quae passim excerpta memoravi, testimonia relegantur, ita sequuntur: Gratia Dei, inquit, sum id quod sum. Haec est prima misericordia, quam liberae voluntatis opera consequuntur. Sed ut apostoli Pauli vocationem bona opera sequerentur, quid ait? Et gratia ejus in me vacua non fuit. Quid enim fecisti? Plus, inquit, omnibus laboravi. Ne multum superbias, o liberi defensor arbitrii, audiens Paulum de suis laboribus gloriantem: attende quod sequitur: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Puto sane, quod nullus de his qui contra Dei gratiam exaltato ante ruinam, sicut scriptum est, corde blasphemant, tantum arrogantiae impudentis assumat, ut beati prophetae David meritis aut aequandum se, aut etiam existimet praeferendum. Cujus, ut de illa prima remuneratione, quam nullus non fateatur ut indebitam, delati scilicet regni, interim taceam, orationum et confessio
Abbreviated transcription (Latin):
uoce sub iungit: & non audiuit inquit populus meus uo¬
cem meum: & is rahel non intendit mihi. Ex erat nunc
liberi contra di gratiam defensor arbitrii. Audiat di¬
centem a postolum cumdebonis suis luboribus loquere¬
tur. non ego autem sed gratia di mecum. Audiat di
uocem in psalmo dehis quos deseruerat dicentem. &di¬
misit eos secundum desideria cordis eorum ibunt in uo¬
luntatibus suis : Audiat unum eundemque a postolum
de uitae suae uariis temporibus sibi tantum mala.
gratiae autem di bona omnia tribuentem. qui prius
mentio iniquo operi copulatur. Qui a sufficit sibi sicut
dictum ud nequitiam natura libertatis humanae.
Cum uero de praesentis uitae beatitudine loqueretur.
gratia inquit di sum quod sum. & illo ordine quo mi¬
seretur ds̃ uocando. miserȩtur de inceps in rectis.
conatibus ad iuuando: sicut serie psalmi nar ratum
atque digestum est: Beatus. etiam apostolus paulus

Expanded text:
voce subjungit? Et non audivit, inquit, populus meus vovoce subjungit? Et non audivit, inquit, populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. 13. Exeat nunc liberi contra Dei gratiam defensor arbitrii; audiat dicentem Apostolum, cum de bonis suis laboribus loqueretur, Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Audiat Dei vocem in Psalmo, de his quos deseruerat dicentem, Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in voluntatibus suis . Audiat unum eumdemque apostolum, de vitae suae variis temporibus sibi tantum mala, gratiae autem Dei bona omnia tribuentem, Qui prius mentio iniquo operi copulabatur: quia sufficit sibi, sicut dictum est, ad nequitiam natura libertatis humanae. Cum vero de praesentis vitae beatitudine loqueretur, Gratia, inquit, Dei sum id quod sum. Et illum ordinem quo miseretur Deus vocando, miseretur deinceps incoeptis conatibus adjuvando, sicut serie Psalmi narratum atque digestum est, beatus etiam apostolus Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
implere promittit Sicut etiam discipulis suis in euan¬
gelio dñs dixerat: Nolite cogitare quid loquamini
omnem tribulationis necessitatem libenter proueri¬
tatem susciperent. Pęnesse autem promisit effec¬
tum. libero ergo qui locus reseruatur arbitrio.
ubi sine đi adiutorio ad explendum quod uoluerit
rationabili dignitate suffulta sibi ipsa sufficiat huma¬
na naturu: Continuo psalmus ostendit: & non audiuit
populus meus uocem meam: & israhel non intendit mihi
Quid dixerat cum uocaret. Audi populus meus & loquur
ds̃ ds̃ tuus sum ego. Quid &iam ub ipsis fieri iusserat
quos de terra aegrpti & ignoruntiae tenebris libe¬
ratos in luce mandatorum suarum splerdore uoca¬
tionis eduxerat. Dilatu inquit os tuum stutimq
quasi diceret sed dilature te me deserente inihil
prode erit. Ita addidit. & adimplebo illud. Quidergo
ille qui uocauerat & uocatos docuerat quaerula de hisdẽ

Expanded text:
implere promittit. Sicut etiam discipulis suis in Evanimplere promittit. Sicut etiam discipulis suis in Evangelio dixerat: Nolite cogitare quomodo aut quiomnem tribulationis necessitatem libenter pro veritate susciperent: penes se autem promisit effectum. Libero ergo qui locus reservatur arbitrio, ubi sine Dei adjutorio ad complendum quod voluerit rationali dignitate suffulta sibi sufficiat ipsa humana natura, continuo Psalmus ostendit, Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Quid dixerat, cum vocaret: Audi, popule meus, et loquaDominus Deus tuus ego sum. Quid etiam ab ipsis fieri jusserat, quos de terra Aegypti et ignorantiae tenebris liberatos, in luce mandatorum suorum splendore vocationis eduxerat? Dilata, inquit, os tuum. Statimque quasi diceret, Sed dilatare te deserente me, nihil proderit; ita addidit, et adimplebo illud. Quid ergo ille qui vocaverat, et vocatos docuerat, querula de iisdem
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Hoc enim est quod dicit apostolus. quoniam ab ip¬
so habemus uelle & perficere probona uoluntate.
Ab ipso hubemus uelle: quia uocat & inluminat. ab ipso
perficere: quoniam adnos pertin& conari hona. quae
& uelle donabit: Nec in caute abapostolo cum dix is¬
set. Quia ab ipso habemus & uelle & perficere Addi¬
tum est pro bona uoluntate. Ut &iam atque &iam
uideant ubi habeant adĩ iustitia liberum de quo glori¬
antur arbitrium. Sed illum ordinem quo misericor¬
dias diuersa dñs temporum dispensatione distribuit
Sicut morsen dixisse sensit apostolus : &iam in continua
psalmi huius oratione uideumus quid enim ait. post¬
quam uocatos docuerat dicens. Ego enim sum dñs dstuus
qui eduxite deterra aegypti. Dilata inquit ostuum
& ad implebo illud: hic aliquid rursus apparet homi¬
ni fuisse seruatum: quod per liberum facere deberet
arbitrium. Dilatare enim iubetur ossuum. sed ds̃ se

Expanded text:
ri: hoc est enim quod dicit Apostolus, Quoniam ab ipri: hoc est enim quod dicit Apostolus, Quoniam ab ipso habemus velle et perficere, pro bona voluntate . Ab ipso habemus velle, quia vocat et illuminat: ab ipso perficere, quoniam ad nos pertinet conari bona, quae et velle donavit. Nec incaute ab Apostolo, cum dixisset, Quia ab ipso habemus et velle et perficere; additum est, pro bona voluntate: ut etiam atque etiam videant, ubi habeant a Dei justitia liberum, de quo gloriantur, arbitrium. Sed illum ordinem, quo misericordias diversa Dominus temporum dispensatione distribuit, sicut Moysen dixisse sensit Apostolus, etiam in continua Psalmi hujus oratione videamus. Quid enim ait, postquam vocatos docuerat dicens, Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti? Dilata, inquit, os tuum, et ego adimplebo illud. Hic aliquid rursus apparet homini fuisse servatum, quod per liberum facere deberet arbitrium. Dilatare enim jubetur os suum, sed Deus se
Abbreviated transcription (Latin):
piam rursus de fluxere per fidiam: ipsis dĩ gratia
deserente ad implendum quod uoluerant sufficit
arbitrium. Vide enim. quem ad modum psalmus
miseri cordiarum di ordinem quem ex morsi sensu
inter pretatur apostolus prophetici sp̃s ueritate
decantet: Audi inquit populus meus: & testificabor
tibi Qui deos uolebat audire. quibus cum testificatio¬
ne loquebatur: quid utique nisi mandata uitae
sicut alius propheta dicit. Audi israhel mandata ui¬
tae: sed quae sunt ista mandata. psalmus sub iungit
& sequitur: Ego enim sum dñs ds̃ tuus qui eduxi te de
terra aegypti: & haec esse mundata uitae in oratione
qua discipulos suos patri dñs commendabat ostendit
dicens. Haec enim uita aeterna. ut cognoscant te solum
uerum dm̃: & quem misisti ih̃m xp̃m Post hanc uoca¬
tionem illud sequitur. quod & uult ad conatus homi¬
num pertinere: & ostendit se sine se non posse comple¬

Expanded text:
piam rursus defluxere perfidiam, ipsis, Dei gratia piam rursus defluxere perfidiam, ipsis, Dei gratia deserente, ad implendum quod voluerant suffecit arbitrium. Vide enim quemadmodum Psalmista, misericordiarum Dei ordinem, quem ex Moysi sensu interpretatur Apostolus, prophetici spiritus veritate decantet. Audi, inquit, popule meus, et testificabor tibi. Quid eos volebat audire, quibus cum testificatione loquebatur? Quid utique, nisi mandata vitae? sicut alius propheta dicit, Audi, Israel, mandata vitae . Sed quae sint ista mandata vitae, Psalmista subjungit, et sequitur: Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti. Et haec esse mandata vitae, in oratione qua discipulos suos Patri Dominus commendabat, ostendit dicens: Haec est enim vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Post hanc vocationem illud sequitur, quod et vult ad conatus hominum pertinere, et ostendit sine se non posse comple
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat mise reor cuius miserebor & misericordiam
prȩstubo cui misericors fuero. ut primam ađõ
misericordiam uocatione credamus hominibus prȩ¬
rogari. quae sola ad recte uiuendum non sufficit si
deserat qui uocauit . Ideoq additum & misericordiam
prȩstabo cui misericors fuero. ut ado accipi manifestũ
sit &iam ipsa misericordiae opera quae cum uidemur
inpendere đi misericordiam promeremur. sic enim
in euangelio dñs dicit: beati misericordes: quoniam
ipsis miserebitur ds̃. Quod nisi sic intellex iss& aposto¬
lus. Num quam probationis gratia disputationi suae
hoc testimonium curasset inserere: siquem uero
sunt ad secundam gratiam id est ad recte uiuendi
donum peruenire mereantur sicut dñs in euangelio
dicit. Multi uocati pauci uero electi: Hinc intelle¬
gat quale sit quod contra dĩ gratiam defensare moli¬
tur. qui delibero sibi blanditur arbitrio: Qui cumq
enim diuinae uocationis munere derelicto adim¬

Expanded text:
dixerat, Misereor cujus miserebor, et misericordiam dixerat, Misereor cujus miserebor, et misericordiam praestabo cui misericors fuero : ut primam a Deo misericordiam vocatione credamus hominibus praerogari, quae sola ad recte vivendum non sufficit, si deserat qui vocavit. Ideoque additum est, Et misericordiam praestabo cui misericors fuero: ut a Deo accipi manifestum sit etiam ipsa misericordiae opera, quae cum videmur impendere, Dei misericordiam promeremur. Sic enim in Evangelio dicit: Beati misericordes, quoniam ipsis miserebitur Deus . Quod nisi sic intellexisset Apostolus, nunquam probationis gratia, disputationi suae hoc testimonium curasset inserere. CAPUT XI. 12sunt, ad secundam gratiam, id est, ad recte vivendi donum pervenire mereantur, sicut Dominus in Evangelio dicit, Multi sunt vocati, pauci vero electi : hinc intelligat, quale sit quod contra Dei gratiam defensare molitur, qui de libero sibi blanditur arbitrio. Quicumque enim divinae vocationis munere derelicto, ad im
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus ueritatisore promissa est beatitudinem per¬
ueniret: quod nullis humanis meritis reddi sed dĩ docens
gratia largiente donarisi ipse respondet post gemitus
quibus dixerat. Miser ego homo. quis me liberabrit
de corpore mortis huius. gratia inquit dĩ per ih̃m¬
xp̃m dñm nostrum: Hanc itaq distributionem quam
diximus ađo homines nullis ex istentibus meritis uocari.
& uocatos ut boni aliquid operentur dĩ adminiculis ad¬
iuuari. Sumpto deueteribus lit teris a postolus mons¬
trat exemplo. postquam illam deduobus geminis electi¬
onem omni repulsa laude meritorum addi gratiam
iudicium que retulerat: uidens quid impia posset
blas phemare garrulitas. Num quid iniquitas inquies
apud dm̃ : & sequitur: Absit: & quasi diceretur ei
unde probas. parum putabit auctoritatem suae uale¬
re doctrinae. Nisi sententiam suam &iam legis doce¬
ret exemplo. Sic enim intellegi uoluit quod morses

Expanded text:
omnibus Veritatis ore promissa est, beatitudinem peromnibus Veritatis ore promissa est, beatitudinem perveniret? Quod nullis humanis meritis reddi, sed Dei docens gratia largiente donari, sibi ipse respondet, post gemitus quibus dixerat, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore hujus mortis? Gratia Dei, inquit, per minum nostrum . Hanc itaque distributionem, qua diximus a Deo homines nullis existentibus meritis vocari; et vocatos, ut boni aliquid operentur, Dei adminiculis adjuvari, sumpto de veteribus Litteris Apostolus monstrat exemplo: postquam illam de duobus geminis electionem, omni repulsa laude meritorum, ad Dei gratiam judiciumque retulerat, videns quid impia posset blasphemare garrulitas, dixit, Numquid iniquitas est apud Deum? Et sequitur, Absit . Et quasi diceretur ei, Unde probas? Parum putavit auctoritatem suae valere doctrinae, nisi sententiam suam etiam legis doceret exemplo. Sic enim intelligi voluit quod Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis ds̃ operaturuel nos iub& aliquid operari. ipsum
inter rogemus decuius uerbis hortu quaestio est: quam
si dñs ad sit enodare conamur : ut eius sensibus per diuersa
uolumina uicria quidem locutione sed una atq eadem
intentione digestis siquid in hoc loco latet Alterius senten¬
tia conlatione reseretur: uocatum ado apostolum paulũ
uel in eo libro legimus ubi eorum gesta canonica ueritate
narrantur uel ipse in epistala sua confitetur dicens.
Daulus seruus ihũ xp̃i uocatus a postolus: secundo au¬
tem loco uocationem secutus. & totum quod in homine
fuerat operatus : ipse sic dicit : plus omnibus illis labo¬
raui. Sed ne hoc ipsum quidem sibi tribuens: sollicita
pietate sub iunxit: non ego autem : sed gratia di mecum
lam ergo & uocato & uocationem per operu iustitiae
subsecuto quid super erat aliud. nisi ut liberatus de cor¬
pore mortis huius ad illius alterius uitae quae scĩs

Expanded text:
in nobis Deus operatur, vel nos jubet aliquid operari, ipsum in nobis Deus operatur, vel nos jubet aliquid operari, ipsum interrogemus de cujus verbis orta est quaestio; quam, si Dominus adsit, enodare conamur, ut ejus sensibus per diversa volumina, varia quidem locutione, sed una atque eadem intentione digestis, si quid in hoc loco latet, alterius sententiae collatione reseretur. Vocatum a Deo apostolum Paulum vel in eo libro legimus, ubi ejus gesta canonica veritate narrantur, vel ipse in Epistola sua confitetur, dicens, Paulus servus Jesu Christi, vocatus apostolus . Secundo autem loco vocationem secutus, et totum quod in homine fuerat operatus, ipse sic dicit: Plus omnibus illis laboravi. Sed ne hoc ipsum quidem sibi tribuens, sollicita pietate subjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Jam ergo et vocato et vocationem per opera justitiae subsecuto, quid supererat aliud, nisi ut liberatus de corpore mortis hujus, ad illius alterius vitae, quae sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
ro quod ab eo habemus arbitrium prono ad nequi¬
tiam lapsu fluit : & cum ad uirtutis indolem di
auxilio deserente nihil possit ad genas omne peccati
idoneo fultum uirtute subsistit Trahit enim lex in
membris nata peccati. & ds̃ alenĩ iugo mandatorum
suorum leuiq sarcina recedentes atque in peccatis
durissimam seruitutem libero aiustitia uoluntatis
arbitrio defluentes secundum suam iustitiam derelin¬
quit : Eos uero qui uocationis munus congrua pietate
susceperint. qui carnalibus non sub iuguntur in lecebris.
qui iac tantiae uitio. auuritiae facibus. uento superbie
caruerunt. & quantum in homine est di inse dona ser¬
uantes Ad spiritalia exercitia omne studium contule¬
runt. & in agone huius uitae certantes ad iuuat & coro¬
nas uincentibus largitur aeternas: ipse rursus relinquen¬
tes deserit resistentes indurat: condemnantesq con
demnat. De horum gradum distributione quam uel

Expanded text:
ro quod ab eo habemus arbitrium, prono ad nequiro quod ab eo habemus arbitrium, prono ad nequitiam lapsu fluit; et cum ad virtutis indolem Dei auxilio deserente nihil possit, ad genus omne peccati idonea fultum virtute subsistit. Trahit enim lex in membris nata peccati, et Deus a leni jugo mandatorum suorum levique sarcina recedentes, atque in peccati durissimam servitutem libero a justitia voluntatis arbitrio defluentes, secundum suam justitiam derelinquit. Eos vero qui vocationis munus congrua pietate susceperint, qui carnalibus non subjugantur illecebris, qui jactantiae vitio, avaritiae facibus, vento superbiae caruerunt, et quantum in homine est, Dei in se dona servantes ad spiritualia exercitia omne studium contulerunt, et in agone hujus vitae certantes adjuvat, et coronas vincentibus largitur aeternas: ipse rursus delinquentes deserit, resistentes indurat, contemnentes condemnat. CAPUT X. 11. De horum graduum distributione, qua vel
Abbreviated transcription (Latin):
iracundiam di cordis auersione meruerunt. & sal¬
uauit eos propter miseri cordiam ut notam faceret
potentiam suam : Hoc iterum a posto lusdicit: susti¬
nuit in multa patientia uasa irae apta in interitum.
ut ostenderet diuitias suas inuasa misericordiae
in ultimam fecem desidiae resolutus arduum uir.¬
tutis iter & quam uis ad iuuante di gratia non nisi
labore gradiendum inerti sibi crederet posse defer¬
ri & nullius laboris industriam studio sui profec¬
tus adhiberet. ita & interse atq homines ds̃ tempo¬
ra officiaq distribuens ordinauit ut uocatione ipsius
bonorum principia sumeremus. Uocati autem atq
in luminatiuias mandatorum eius rationis ingenitae
intellegentia nosceremus. & eas libero uel eligeremus
uel relinqueremus arbitrio : Quas tamen si ipsius
fulti ad iutorio continua de uotione sequeremur.
infine rursus non repugnante mandatis suis. sub iec¬
tam in nobis oboedientiam coronaret. liberum ue¬

Expanded text:
iracundiam Dei cordis aversione meruerunt, et saliracundiam Dei cordis aversione meruerunt, et salvavit eos propter misericordiam suam, ut notam faceret potentiam suam ? Hoc iterum Apostolus dicit: Sustinuit in multa patientia vasa irae apta in interitum, ut ostenderet divitias suas in vasa misericordiae,in ultimam faecem desidiae resolutus, arduum virtutis iter, et quamvis adjuvante gratia Dei, nonnisi labore gradiendum, inerti sibi crederet posse deferri, et nullius laboris industriam studio sui profectus adhiberet, ita inter se atque homines Deus tempora officiaque distribuens ordinavit, ut vocatione ipsius bonorum principia sumeremus; vocati autem atque illuminati, vias mandatorum ejus rationis ingenitae intelligentia nosceremus, et eas libero vel eligeremus vel relinqueremus arbitrio. Quas tamen si ipsius fulti adjutorio continua devotione sequeremur, in fine rursus non repugnantem mandatis suis, subjectam in nobis obedientiam coronaret. Liberum ve
Abbreviated transcription (Latin):
tas conatur euertere. Clure siquidem in uno atque
eodem scripturae loco honitatem & seueritatem di pro¬
ph&a beutus ostendit dicens non propter iustitias suas
populo hereditatem terrae illius reddi. sed gratia tarium
miserante donari. illos autem propter in iustitius
suas pelli. Ecce in illis iuste punitur iniquitas. in istis
gratis nulla iustitia muneratur: Nec suffecit beato
morsi quod dixerat non propter meritu ipsorum
hereditatem terue illius israhelitico populo fuisse
concessam. Nisi &iam udderet quod ad iunxit. Unde
eos omni bono monstraret indignos: sequitur enim
post illud quod supra memorauimus. & scies hodie
quia non propter iustitias tuas dñs ds̃ tuus dat tibi
terram istam bonam hereditare: quoniam populus
dur& ceruicis estu: Quis hic secundum debitum prȩ¬
cedentium meritorum mercedem redditam dicat.
quis non gratiam fateatur indebitam Quotiens ait
propheta temptauerunt eum indeserto. quotiens

Expanded text:
tas conatur evertere. Clare siquidem in uno atque tas conatur evertere. Clare siquidem in uno atque eodem Scripturae loco, bonitatem et severitatem Dei Propheta beatus ostendit, dicens, non propter justitias suas populo haereditatem terrae illius reddi, sed tantum gratia miserante donari, illos autem propter injustitias suas pelli. Ecce in illis juste punitur iniquitas; in istis gratis nulla justitia muneratur. Nec suffecit beato Moysi quod dixerat, non propter merita ipsorum haereditatem terrae illius Israelitico populo fuisse concessam, nisi etiam adderet quod adjunxit, unde eos omni bono monstraret indignos. Sequitur enim post illud quod supra memoravimus: Et scies hodie quia non propter justitias tuas Dominus Deus tuus dat tibi terram istam bonam haereditare, quoniam populus durae cervicis es tu . Quis hic secundum debitum praecedentium meritorum mercedem redditam dicat? quis non gratiam fateatur indebitam? Quoties ait Propheta, Tentaverunt eum in deserto ? quoties
Abbreviated transcription (Latin):
sed di donum est: Beutus etiam morses in deutheronomio
dicit ad populum: &ne dicas incorde tuo. fortitudo
meu & potentia manus meae fecit mihi uirtutem magnã
hanc. & memoraberis dñi di tui. quia ipse tibi dat forti¬
tudinem facere uirtutem: ut statuat testamentum suum
quod iurauit patribus tuis. Item paulo post ibidem ad eos
Nedicas inquit incordetuo cum consumpserit dñs ds̃ tuus
gendes istas ante faciem uiam dicens. propter iustitius
meas induxit me dñs hereditare terram bonam istam.
Non propter iustitiam tuam neque propter scenetita¬
tem cordis tui intras herediture terram eorum. sed prop¬
ter iniquitatem gentium istirum dñs disperdit eos a fa¬
cie tuu: Ecce quam antiquum diuini sp̃s dogma non
solum inapostolicis litteris predicatum sed &iam in
propheticis atque in ipsis israhelitici populi exordiis
scĩ sp̃s uoce firmatum. nouellae praesumptionis impie¬

Expanded text:
sed Dei donum est . Beatus etiam Moyses in Deuteronomio sed Dei donum est . Beatus etiam Moyses in Deuteronomio dicit ad populum: Et ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem, facere virtutem, ut statuat testamentum suum quod juravit patribus vestris . Item paulo post ibidem ad eos: Ne dicas, inquit, in corde tuo, cum consumpserit Dominus Deus tuus gentes istas ante faciem tuam dicens: Propter justitias meas induxit me Dominus haereditare terram bonam istam. Non propter justitiam tuam, neque propter sanctitatem cordis tui intras haereditare terram eorum, sed propter iniquitatem gentium istarum Dominus disperdet eas a facie tua. Ecce quam antiquum Spiritus sancti dogma, non solum in apostolicis Litteris praedicatum, sed etiam in propheticis atque in ipsis Israelitici populi exordiis sancti Spiritus voce firmatum, novellae praesumptionis impie
Abbreviated transcription (Latin):
Quae utiq purentum merita &iam si per mittamus diui¬
num paruulis uel a uertisse uel conciliasse presidium
seu bona seumala circa geminam prolem quae eodem
concepta concubitu eodemq in luce pro iecta momento est.
esse paria debuerunt: quod si futuros ȩorum mores di¬
citur diuinum discreuisse iudicium: profecto illud
euacuabitur quod premisit apostolus dicens. non ex
operiuus sed ex uocatione dictum est quia maior ser¬
uiet minori Non enim ait ex preceritis operibus. sed
cum generaliter dixit non exoperibus ibi & pr&erita
intellegi uoluit & futura . Preteritu scilic& quae nul¬
lic erant: futura quae non dum erant: Predestinatus est
& ne forte uasu inhonore predestinatu suis uliquid uirib:
tribuendo negurent gloriam creatori. Alio caloco apo¬
stolus uusa miseri cordiae nominuuit : Ut torum quid quid
essent. secundum miseri cordiam se esse cognoscerent.
Sic enim & alibi idem dicit apostolus: & hoc non ex uobis:

Expanded text:
Quae utique parentum merita, etiamsi permittamus diviQuae utique parentum merita, etiamsi permittamus divinum parvulis vel avertisse vel conciliasse praesidium, seu bona, seu mala, circa geminam prolem, quae eodem concepta concubitu, eodemque in lucem projecta momento est, paria esse debuerunt. Quod si futuros eorum mores dicitur divinum discrevisse judicium, profecto illud evacuabitur quod praemisit Apostolus dicens, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori. Non enim ait, Ex praeteritis operibus: sed cum generaliter dixerit, Non ex operibus; ibi et praeterita intelligi voluit, et futura; praeterita scilicet quae nulla erant, futura quae nondum erant. Praedestinatus est  ne forte vasa in honorem praedestinata, suis aliquid viribus tribuendo, negarent gloriam Creatori; alio ea loco Apostolus vasa misericordiae nominavit, ut totum quidquid essent, secundum misericordiam se esse cognoscerent. Sic enim et alibi dicit idem apostolus: Et hoc non ex vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
bens isaac patri nostro. cum nondum nati fuissent neq
aliquid egissent boni aut mali. ut secundum electionem
propositum đi maneret non ex operibus sȩdex uocante
dictum est Quia maior serui& minori : sicut scriptum
est: iacob dilexi : esau autem hodio habui: statim que sub¬
iecit: quid dicemus: num quid iniquitas apud dm̃: Neguns¬
que respondit: Absit: Ut iam cetera quae sequuntur ad
hanc sententiam suspensu referentur & relata soluantur
qua negauit. apud dm̃ esse iniquitatem. Sed hic quid egerit
apostolicae disputationis intentio satis ad modum clar&.
Non solum enim fratres: sed & geminos: Nec solum geminos
sed uno etiam concubitu fusos in utero comparauit : ut
quoniam in nondum natis nondumq aliquid operatis
nulla esse poterant momenta meritorum ne ex parentũ
quidem meritis quae diuerso tempore uuria esse potue¬
runt. Aliquid contra gratiam relinqueretur obstuculi

Expanded text:
bens Isaac patris nostri, cum nondum nati fuissent, nec bens Isaac patris nostri, cum nondum nati fuissent, nec aliquid egissent boni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori: sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Statimque subjecit, Quid dicemus? numquid iniquitas apud Deum? Negansque respondit, Absit . Ut jam caetera quae sequuntur, ad hanc sententiam suspensa referantur, et relata solvantur, qua negavit apud Deum esse iniquitatem. Sed hic quid egerit apostolicae disputationis intentio, satis admodum claret. Non solum enim fratres, sed et geminos; nec solum geminos, sed uno etiam concubitu fusos in utero comparavit: ut quoniam in nondum natis nondumque aliquid operatis nulla esse poterant momenta meritorum, ne ex parentum quidem meritis, quae diverso tempore varia esse potuerunt, aliquid contra gratiam relinqueretur obstaculi.
Abbreviated transcription (Latin):
aceruatimq per fectis. quid aliud gestum est. quam ut
di uirtus apud se magna in se plena adhumani generis
notitiam per uenir& nondo sed ipsis relegentibus &
credentibus profutura pharaonem non esse mutandum
& illam omnem gentem quae post tot uerbera uixꝰ sibi
erutum di populum : Armis etiam insectari conabatur
& bello: Alta illa ds̃ prouidentiae suae luce presciuit
sed periturorum interitum predestinatis a se uasis miseri¬
cordiae salutis esse uoluit argumentum. & aliorum
per ditione ud salutem usus est aliorum: Quia potestatem
hab& figulus luti ex eadem massa Aliud quidem uas
in honorẽ. Aliud uero in contumeliam
diuinae potestatis in hominum electione iudicium paulo
ante commemorans beatus a postolus robustissimis mon¬
strauit exemplis: cum de rebeccae partu adhuc intru
uterum constituto totum adđi gratiam referens loque¬
retur: sic enim ait Sed & rebeccha ex uno concubitu ha¬

Expanded text:
acervatimque peractis, quid aliud gestum est, quam ut acervatimque peractis, quid aliud gestum est, quam ut Dei virtus apud se magna, in se plena ad humani generis notitiam perveniret, non Deo, sed ipsis relegentibus et credentibus profutura? Pharaonem non esse mutandum, et illam omnem gentem, quae post tot verbera vix sibi erutum populum Dei armis etiam insectari conabatur t bello, alta illa Deus providentiae suae luce praescivit. Sed periturorum interitum praedestinatis a se vasis misericordiae salutis esse voluit argumentum, et aliorum perditione ad salutem usus est aliorum: quia potestatem habet figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam divinae potestatis in hominum electione judicium paulo ante commemorans beatus Apostolus, robustissimis monstravit exemplis, cum de Rebeccae partu adhuc intra uterum constituto, totum ad Dei gratiam referens, loqueretur. Sic enim ait: Sed et Rebecca ex uno concubitu ha
Abbreviated transcription (Latin):
ad prescientiã pertinere. Loquens enim dñs derubo siedicit.
Ego autem scio quod non dimittet uos pharco rex ae¬
grpti nisi permanum magnam: sed extendens manum
meam percutiam aegrptios in omnibus mirabilibus
quae faciam & postea dimit tet uos. Haec prima uox
di est : qua futuram uoluntatem pharaonis sicut pracui¬
derat indicabat: postea iam inter ipsos mira culorum
imbres dixisse legitur: Ego autem indurabo cor pharao¬
nis ne dimittat populum. ubi iam aperte intellegatur
primam iterasse sententiam. quid est enim indurabo.
nisi non molliam : Apparet enim in alids manente iustitia
in alios gratia profluente scripturae illius sententiam
fuisse completam qua dicit ds̃ pharaoni. in hoc ipsum
excitauite ut ostendam inte uirtutem meam: & ut ad¬
nunti&ur nomen meum in uniuersa terra: utente enim
do bene etiam malis induratione pharaonis flagellis
aegrpti & tot actantis in illa gente miraculis pariter

Expanded text:
ad praescientiam pertinere. Loquens enim Dominus de rubo, sic dicit: ad praescientiam pertinere. Loquens enim Dominus de rubo, sic dicit: Ego autem scio quod non dimittet vos Pharao rex Aegypti, nisi per manum magnam. Sed extendens manum meam, percutiam Aegyptios in omnibus mirabilibus quae faciam, et postea dimittet vos . Haec prima vox Dei est, qua futuram voluntatem Pharaonis, sicut praeviderat, indicabat. Postea jam inter ipsos miraculorum imbres dixisse legitur, Ego autem indurabo cor Pharaonis, ne dimittat populum. Ubi jam aperte intelligitur primam iterasse sententiam. Quid est enim, indurabo, nisi, Non molliam? Apparet enim in alios manante justitia, in alios gratia profluente, Scripturae illius sententiam fuisse completam, qua dicit Deus Pharaoni, In hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Utente enim Deo bene etiam malis, induratione Pharaonis, flagellis Aegypti, et tot ac tantis in illa gente miraculis pariter
Abbreviated transcription (Latin):
tem cor eius ds̃ in eudem scriptura apertissime dicit.
cum morsi de signis quae in aegrptios per eum facienda
fuerat loqueretur. sic enim dicit. Ego autem indura¬
bo cor pharaonis ne dimittat populum: hinc iam per
aperta se iactans calumniator astutus. iustitiam đi ad
suum liberet arbitrium: & quanta potest uociferatione
respondeat. sicui uult miseretur: & quem uult indurat
quid adhuc queritur : uoluntati enim eius quis resistit
Huius aelationi apostolus dicat. Ohomo tuquis es qui
respondeas đõ: Qui autem pie quȩrens aliquid desiderat
inuenire. illum locum eiusdem scripturae relegat.
ubi primo morsi inrubo ignis apparuit. atq ita coreius
ardore diuinae caritatis igniuit. ut in conspectu regum
sicut dauid dicit testimonia eius sine confusione loque¬
retur : & ibi inueniet totum hoc quod indurasse ds̃
pharaonis corda promittit non ad operationem dđi sed

Expanded text:
tem cor ejus Deus in eadem Scriptura apertissime dicitur, tem cor ejus Deus in eadem Scriptura apertissime dicitur, cum Moysi de signis quae in Aegyptios per eum facienda fuerant loqueretur. Sic enim dicit: Ego autem indurabo cor Pharaonis ne dimittat populum . Hinc jam per aperta se jactans calumniator astutus, justitiam Dei ad suum libret arbitrium, et quanta potest vociferatione respondeat, Si cujus vult miseretur, et quem vult indurat, Quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Hujus elationi Apostolus dicat, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Qui autem pie quaerens aliquid desiderat invenire, illum locum ejusdem Scripturae relegat, ubi primo Moysi in rubo ignis apparuit, atque ita cor ejus ardore divinae charitatis ignivit, ut in conspectu regum, sicut David dicit, testimonia ejus sine confusione loqueretur ; et ibi inveniet totum hoc, quod indurasse Deus cor Pharaonis praemittit, non ad operationem Dei, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ex aggeratione nominum pondus incutiens cumdicit ohomo
tuquis es qui respondeas do. Ohomo do lutum figulo. sub¬
iunxit enim idem apostolus: Numquid dicit figmentum ei
qui se finxit quare sic me fecisti. Aut non hub& pocestatem
figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem uas in hono¬
rẽ aliud uero in contumeliam siergo hab& immo quia
hab& potestutem figulus luti facere ex eadem massa aliud
quidem uas in honoremAliud uero in contumeliam. Oho¬
motuquis es qui respondeas đo. quia cui uult miseretur
& quem uult indurat : sed prius quam ad huius modi conclu¬
sionem beatus a postolus disputationis ordine perueniret.¬
hoc potissimum de ueteribus lit teris sumpsit exem¬
plum: in quo indurationem quae ado fieri dicitur edoce¬
ret. Dicit inquit scriptura pharaoni. quia in hoc ipsum
excitauite ut ostendam inte uirtutem meam. & ut ad¬
nuntietur nomen meum in uniuersa terra indurasse au¬

Expanded text:
exaggeratione nominum pondus incutiens, cum dicit, O homo, exaggeratione nominum pondus incutiens, cum dicit, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? o homo Deo, lutum figulo? Subjungit enim idem Apostolus: Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit, quare sic me fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? Si ergo habet, imo quia habet potestatem figulus luti facere ex eadem massa aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam: O homo, tu quis es qui respondeas Deo, quia cujus vult miseretur, et quem vult indurat? 7. Sed priusquam ad hujusmodi conclusionem beatus Apostolus disputationis ordine perveniret,hoc potissimum de veteribus Litteris sumpsit exemplum, in quo indurationem quae a Deo fieri dicitur, edoceret. Dicit, inquit, Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra . Indurasse au
Abbreviated transcription (Latin):
niosa prauitas possit opponere: sequitur enim. ut si
eos quos predestinauit illos & uocauit. & si eos quos uocauit
illos & iustificauit qui nec predestinati nec uocati ac per
hoc nec iustificati sunt. ab omni culpa esse debeant in no¬
centes: in iuste quae ab eis prouitae prauitate trans actae
in illo agnitionis die sint poscenda supplicia: Dicat istis
apostolus paulus : num quid iniquitas apud dm̃: statim ipse
respondeat: absit : Cum que hoc fuerit in hominis mente
sana pictate fundatum quod nulla sit iniquitas apud dm̃
ita intellegat cui uult miseretur & quem uult indurat.
quasi diceretur cui uult miseretur. Cui non uult non misere¬
tur. Itemq hoc ipsum ita rursus intellegat quasi dicere¬
tur cui uult donat. & aquo uult debitum poscit: quod quidi¬
ceret per seuerat in iniustam: ab apostolo audiat. O homo
tuquis es qui respondeas dõ Congrue siquidem huius modi
impietatem apostolica retundit auctoritas. tantum de

Expanded text:
niosa pravitas possit opponere. Sequitur enim, ut si niosa pravitas possit opponere. Sequitur enim, ut si eos quos praedestinavit illos et vocavit, et si eos quos vocavit illos et justificavit, qui nec praedestinati nec vocati, ac per hoc nec justificati sunt, ab omni culpa debeant esse innocentes, injusteque ab eis pro vitae pravitate transactae in illo agnitionis die sint poscenda supplicia. Dicat istis apostolus Paulus, Nunquid iniquitas apud Deum? statim ipse respondeat, absit. Cumque hoc fuerit in hominis mente sana pietate fundatum, quod nulla sit iniquitas apud Deum, ita intelligat, Cui vult miseretur et quem vult indurat, quasi diceretur: Cui vult miseretur, cui non vult non miseretur. Itemque hoc ipsum ita rursus intelligat, quasi diceretur: Cui vult donat, et a 38 quo vult debitum poscit. Quod qui dicere perseverat injustum, ab Apostolo audiat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Congrue siquidem hujusmodi impietatem apostolica retundit auctoritas, tantum de
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo quia aeternus & praescius qui & iustus & pius est
qui & exerit debitam seueritatem &ex ib& indebitam
pietatem. & hab& in creandis atq eligendis hominibus
sicut in luto figulus potestatem. facta sunt alia quidem
uasa inhonorem. alia uero in contumeliam: Ante quam
faceret presciuit nos. & in ipsa nos prescientia cum non¬
dum fecisset elegit: sed uquo hoc fieri potuit. nisi abeo
qui uocat ea quae non sunt tam quam quae sint: aposto¬
lus enim dicit: qui elegit nos ante mundi constitutio¬
nem. Intra mundum factisumus. & ante mundum
electi sumus: Atq ita uno eodemq nec transeunte nec
futuro sed continuo tempore. uel siquo alio modo dici
potest: sitamen potest: apud dm̃ est. & pręscire & face¬
re & eligere & prescientia sua in commutabiliter per¬
manente eligeret faciendos. quos facturus fuerat eligen¬
dos. haec quidem quantum ad fidei regulam dño inlumi
nante pie dicta sint. sed iam uideo quid &iam hinc calum¬

Expanded text:
ergo quia aeternus et praescius, quia et justus et pius est, ergo quia aeternus et praescius, quia et justus et pius est, qui exercet debitam severitatem, et exhibet indebitam pietatem, et habet in creandis atque eligendis hominibus, sicut in luto figulus potestatem, facta sunt alia quidem vasa in honorem, alia vero in contumeliam. Antequam faceret nos, praescivit nos, et in ipsa nos praescientia, cum nondum fecisset, elegit. Sed a quo hoc fieri potuit, nisi ab eo qui vocat omnia quae non sunt tanquam ea quae sunt : Apostolus enim dicit, Qui elegit nos ante mundi constitutionem . Intra mundum facti sumus, et ante mundum electi sumus: atque ita uno eodemque, nec transeunte, nec futuro, sed continuo tempore, vel si quo alio modo dici potest, si tamen apud Deum est, et praesciri, et facere, et eligere, et praescientia sua incommutabiliter permanente eligere faciendos: quos facturus fuerat eligendos: hnante pie dicta sint. Sed jam video quid etiam hinc calum