comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ. Quod si nẽ hec urbs minctissma uocẽ emit¬
tat. nũ hoc mͦ logͣtur : Ego illa phurimis tropheis
ornata. tͥimphis certissimis ditata. clarissimis locu¬
pletata uic toriis. nc̃ ur̃is seditionib o ciues uexor
Quã dolis malitiosa partago. uirib probata numã¬
tia. disciplinis eruditt chorintꝰ. labefactare non
potuit eã patimim nc̃ ab homunelis teterrimis ꝑ
reuiuiscat. & hic ante pedes ur̃os adsit nũ hac
utat᷑ ordne: Ergo reges eieci uos tyrannos in¬
troducieis : gͦ ub̾tate̾ q̃ nõ erat peꝑi. uos par¬
tã seruare ñ uulcis: Ego capruas mei ꝑiculo

Expanded text:
o: «Quodsi nunc haec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potuit, eam patimini nunc ab homunculis deterrumisrevivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non hac utatur oratione: «Ego reges eieci, vos tyrannos introducitis; ego libertatem, quae non erat, peperi, vos partam servare non vultis; ego capitis mei periculo
Abbreviated transcription (Latin):
locupletibus corpus locollo eatus forein muni¬
b & nate᷑ cõmodis omib habunda d¬
abit. si
uirtutis & artium que uirtutis¬
magistre etebit. quo magis cet̾is reb
erit
copiosus. & ilbustrius expectatus. eo
hementius derisus et comtẽptꝰ. ex oĩ
con¬
uentu bonoꝵ eicitur. Hoc simile ex¬
ornatione utriusq alt̾ius inscientie arti¬
sicii. & alt̾ius futticie simili rõne collo¬
cata.
sub aspectus omium rẽ subiecit. Dic tũ ÷ autt̃
ꝑ collationem. ꝑpt̾ea quod propofita simlitudi¬
ne paria funt omnia relata. Insimilitudine¬

Expanded text:
locupletibus copiis conlocatus fortunae munerilocupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virtutis et artium, quae virtutimagistrae sunt, egebit, quo magis ceteris rebus erit copiosus et inlustris et expectatus, eo hementius derisus et contemptus ex omni conventu bonorum eicietur.» Hoc simile exornatione utriusque rei, alterius inertiae artificis alterius stultitiae simili ratione conlata, sub aspectus omnium rem subiecit. Dictum autem est per conlationem, propterea quod proposita similitudine paria sunt omnia relata. CAPUT 61 In
Abbreviated transcription (Latin):
mala rõne face qui reprehendant eos qͥ u̾bi
sniso post̾ mortem cuniei liberos eitis custrdiint. ꝓꝑ¬
tea quod iucrarsorem untum uelocitatis ee̾ opercet
ue efferatur u̾sq adsmem. In amititia tantu benue
e est ꝑ bretatatem. Non enin ita ut incet̾is reb
res ab te separata est. ñ utra qr res conumete et
confuse conꝑart.. Ante oelos ponendi negocii cau¬
lacionẽ sic. Uti eithuredus eum prodierit
opeime uestrcus. palla tuuurata in¬
dutus.: cũ clamide purpurea colorib u̾ariis inte¬
xta et cum corena magna fulggentil geximis
illuminata. ettaram tenens exornatissimam. au¬
ro. ⁊ ebore disttuctm. Ipse p̾reterea forma &
specie sit & statura apposita ad digͥniataem. Si er̃uag¬
nã popło cõmorit his reb expectationem repepte
silentio facto nocem enniotat aderbissunats. p
turpissimo coaporis niotu: quo melius fuerit et
magis expectatus. eoimegis derisus & contẽptus.
eicitur: ita siquis in excelso loco ꝙ ur magnis ac

Expanded text:
mala ratione facere, qui reprehendant eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, propterea quod in cursore tantum velocitatis esse oporteat, ut efferatur ultra finem, ie est per brevitatem. Non enim ita, ut in ceteris rebus, res ab re separata est, sed utraeque res coniuncte et confuse pronuntiatae. Ante oculos ponendi negotii caulationem - sic: «Uti citharoedus cum prodierit optime vestitus, palla inaurata inductus, cum clamyde purpurea variis coloribus intexta, et cum corona aurea, magnis fulgentibus gemmis inluminata, citharam tenens exornatissimam auro et ebore distinctam, ipse praeterea forma et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, vocem mittat acerbissimam cum turpissimo corporis motu, quo melius ornatus et fuerit expectatus, eo magis derisus et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac
Abbreviated transcription (Latin):
q eod̾ uerbo ĩ reb sumlib ⁊ diuersis pͥnci¬
pia secunt᷑ ħ modo. Uobis iftuel atͥbuen¬
dũ ÷. uobis grã ⁊÷ habenda. uobis ista res erit ho¬
nori. Itẽ scipio numanciã sustulit scipio Rartagi¬
nẽ dele uit. scipio pacẽ peꝑit. scipio ciuitatem serua¬
uit.Itẽ tu in forp ꝑdire. tu lucẽ conspic̾e. tu ĩ horũ
conspectũ uenire conaris: Audes uerbũ face. audeᷤᷤ
qͥcꝗͣ ab istispet̾e. audes supplicnĩ dep̃cari: Ld ÷ quod
possus de fend̾e̾ qͥd ÷ quod audeas postulare. qͥcd ÷ qͦs
tibi concedi putes oportere : Nõ iusiurandũ contẽ¬
psisti : nͣ amicos ꝑ didisti: nͣ parenti manus in tu¬
ilistii nõ demq ĩ omĩ dedecore uoluptatus es: ħex¬

Expanded text:
 similibus et diversis principia sumuntur, hoc modo: «Vobis istuc adtribuendum est, vobis gratia est habenda, vobis ista res erit honori.» Item: «Scipio Numantiam sustulit, Scipio Kartaginem delevit, Scipio pacem peperit, Scipio civitatem ‹servavit.»› Item: «Tu in forum prodire, tu lucem conspicere, tu in horum conspectum venire conaris? Audes verbum facere? Audes quicquam ab istis petere? Audes supplicium deprecari? Quid est, quod possis defendere? Quid est, quod ‹audeas postulare? Quid est, quod› tibi concedi putes oportere? Non ius iurandum reliquisti? Non amicos prodidisti? Non parenti manus adtulisti? Non de
Abbreviated transcription (Latin):
& is exponit᷑ c̃ rõne dignicatis. hoc mͦ. Cũ mili¬
tib urbis redundaret. & om̃s tumore op̃ssi continent᷑¬
domi. uenie iste c̃ sago. gladio succintꝰ tenens ĩ ma¬
timore obmutuerũt. Uxor illiꝰ infelicissimi c̃ maxi¬
nio fletu ad ipsius pedes proiecit sese. Parce inquit¬
⁊ ꝑ ea q̃ t̾ dul cissima sunt in uita. miserere nostri.
Noli extingu̾e̾ extinctos. fer manssuete fortunam
tis. Nõ abiit. Ili nũciat᷑ int̾ea uenisse istũ. & mag
no clamore minari istũ mortẽ. Quod simul audi¬
uit heus inqͥt gorgia. pedissegua pueroꝵ abscon¬
Nu mea uox tͥ uitã ademit: Exple meas inrmm¬
citias. & tracundiã tuo satitra sanguie. Iste cũ
magno sꝑu uerba metuebã ĩqͥt. ne plane uitꝰ
uͥ fuꝑari tͣpissimũ est. & suꝑare pulcherri¬

Expanded text:
itatis, hoc pacto: «Cum militibus urbs redundaret et omnes timore obpressi domi continerentur, venit iste cum sago, gladio succinctus, tenens iatimore obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi cum maximo fletu ad istius pedes abiecit sese. «Per te», inquit, «ea quae tibi dulcissima sunt in vita: miserere nostri, noli extinguere extinctos, fer mansuete fortunam: tis? Non abibit.» Illi nuntiatur interea venisse istum et clamore maximo mortem minari. Quod simul ut audivit: «Heus», inquit, «Gorgia pediseque puerorum, absconNon vox mea tibi vitam ademit? Exple meas inimicitias et iracundiam satura tuo sanguine.» Ille cum magno spiritu verba: «‹Metuebam›», inquit, «ne plane victus ubi superarei turpissimum e
Abbreviated transcription (Latin):
Ixclamatio ẽ. que conficit significationẽ do¬
loris. aut ĩdignationis alicuiꝰ. ꝑ hois.ate ut¬
his caut loci. aut rei ciiꝰpiã cõpellationẽ hoc modo.
Te nẽ alloqͣr o africane cꝰ mortui qͦ nom̃ splendori
atq decori ÷ ciuitati. Eui clarissim nepotes suo fan
guine ab luert᷑ ĩmincoꝵ crude litatẽ. Itẽ. ꝑfidio¬
se fragelle ꝗͣ facile scełe ur̃o concabustis. ut cuiuͦ
rator urbis italiã nꝑ illustiguit. eiꝰ uix nẽ funda¬
mentoꝵ reliquie maneant.Itẽ bonoꝵ insidia¬
tores latrocimo urtã ĩ nocentissimi cuiꝰq pecistis.
Tantã tie ex iqiticare iudicioꝵ ur̃is calispniis a sum¬
psista facultatẽ: Nac exclainatione si loco ute¬
mͦ raro. ⁊ cũ rei magnitudo postulare uidet᷑ ad quã
uolemꝰ ĩ dignatione aiii auditoris adctucemꝰ.:

Expanded text:
xclamatio est, quae conficit significationem doloris aut indignationis alicuius per hominis aut urbis aut loci aut rei cuiuspiam conpellationem, hoc modo: «Te nunc adloquor, Africane, cuius mortui quoque nomen splendorei ac decguine aluerunt inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, ut, cuius nitor urbis Italiam nuper inlustravit, eius nunc vix fundamentorum reliquiae maneant.» Item: «Bonorum insidiatores, latrocinia, vitam innocentissimi cuiusque petistis; tantamne ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemus.
Abbreviated transcription (Latin):
facẽs. dice̾s. acdminudrares. utrũ aĩos sociorp ab .R .p. re¬
mouebas. ⁊ ab abienabas. an non: et utrũ aliquẽ. exo¬
rari oporeuerre. qͥ istec ꝑ iberet. ac fiertnõ sineret. an
qrͣ qͥdq dicamꝰ. ⁊ crebro nofmenanobis peti¬
mus umuscuiꝰq propositioi̾s ex planatione. Ea efta
huiꝰ modi. Maiores nrĩ si quã uniꝰ peccati mul¬
rẽ dãpnabant sĩplici indicio multorp malẽficiorũ
con inc tã putabatit. Quo̾ pacto: qm quã ĩpudicam
iudicar ent. eã ueneficii ꝗq dãpnatã existimabant.
Qd ita: Quia necesse ⁊ eã q suũ corpꝰ addpeit cupi

Expanded text:
faceres, diceres, administrares, utrum ‹animos sociorum ab re publica removebas et abalienabas, an non? Et utrum› aliquem exornarei oportuit, qui istaec prohiberet ac fieri non sineret, an quare quicque dicamus, et crebro nosmet a nobis petimus unius cuiusque propositionis explanationem. Ea est huiusmodi: «Maiores nostri si quam unius peccati mulierem damnabant, simplici iudicio multorum maleficiorum convictam putabant. Quo pacto? Quam inpudicam iudicarant, ea veneficii quoque damnata exeistimabatur. Quid ita? Quia necesse est eam, quae suum corpus addixerit turpi
Abbreviated transcription (Latin):
da sicut incertamine currendi. non ita conue¬
nt exerceri. ut quo ad necesse sit uenire posis.
s ut producto studio & uirib ultra facile ꝑ¬
ł quam res ex postulat. dixisse uideam᷑. De qͥnta rethorice¬
parte deinceps dicenus. tu pͥmas quasq partes ĩ aĩo fre¬
one conscripsimus. ⁊ qͥb inreb opus fuit¬
opus fuit exeplis uti nr̃is exẽplis usi fumꝰ¬

Expanded text:
da, sicut in certamine currendi, non ita conveda, sicut in certamine currendi, non ita convenit exerceri, ut, quoad necesse sit, venire possis, sed ut productus studio et viribus ultra facile pe videamur. De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus: tu primas quasque partes in animo freONE conscripsimus et, quibus in rebus opus fuit exemplis uti, nostris exemplis usi sum
Abbreviated transcription (Latin):
de facigatus cursor incegro face̾. hic peritꝰ in¬
perator ĩperito exercitũ tͣoit . I hoc fine situile
satis plane ⁊ ꝑspicue &e probabilit̾ dici pocuit
hoc modo. Dicit᷑ minus bonos inperatores amelio¬
rib exercitꝰ acciꝑe solere. Sed ornandi causa
fimile sũptũ est. ut orom quedã dignitas con¬
paret᷑. Dic tum auceni est per contrariũ. Nã
mus aliquã rem urgamꝰ esse simile. ut paulo
ante decursorib asserebat᷑. I ł negationem
dicepat᷑ probandi causa hoc modo. Neq equus
indomitus quãuis bñ nat᷑a compositus sie:
idoneus pocest esse ad eas utilitates que de¬
sid̾ant᷑ ab equo. Neq hõ in doctus quãuis fit
inꝗenuosus ad uirtutẽ pocest peruenire.
hoc probalius factum est quod magis est ueri
simile. non posse uirtutem sine doctrina com¬
esse. S̃ sũptum est ꝑbandi causã. Dictũ ÷ͥ aut̃ ꝑ
negationem. Id enm ꝑspicuum est de primo simi

Expanded text:
defatigatus cursor integro facem, hic peritus imdefatigatus cursor integro facem, hic peritus imperator inperito exercitum tradit.» Hoc sine similei satis plane et perspicue et probabiliter dici potuit hoc modo: «Dicitur minus bonos imperatores a melioribus exercitus accipere solere»; sed ornandi causa simile sumptum est, ut orationi quaedam dignitas conparetur. Dictum autem est per contrarium. Nam mus, aliquam rem negamus esse similem. ut paulo ante, cum de cursoribus adserebatur. Per negationem dicetur probandi causa hoc modo: «Neque equus indomitus, quamvis bene natura conpositus sit, idoneus potest esse ad eas utilitates, quae desiderantur ab equo; neque homo indoctus, quamvis sit ingeniosus, ad virtutem potest pervenire.» Hoc probabilius factum est, quod magis est veri simile non posse virtutem sine doctrina conesse. Ergo sumptum est probandi causa, dictum autem per negationem; id enim perspicuum est de primo simil
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ a est in uerborũ exornationib ut ante
dociumꝰ. huniꝰ moi̾. In inicis te placabilẽ amiciᷤ
in exorabile prebes. In sentenciarũ. huiꝰ moĩ. uos
huiꝰ incõmodis lugetis. & iste rei .p. calamitate
letẽt᷑. Uos urĩs fortunis diffidiois. iste suis eo
mais confidit. Int̾ hec duo contentionũ ge¬
nera. hoc inter est. quod illud ex uerbis celeri¬
ter relatis constat. hic contͣrie sententie ex
qͥd ex re dispari simile. Ea fũmit᷑ aut or¬
nandi causa. aut probandi causa. aut aꝑtius
dicendi. aut ante ocłos ponendi. Et qͦmodo qͦ¬
tuoꝵ de causis sumtt᷑. ita quatuor modis dicit᷑.
ꝑ contͣriũ. ꝑ negationẽ. ꝑ collationem. per bre¬
uitatem. Adunani qͣmq fuinende causa
similitudinis. accõ modabimus singłos ꝓnũcia
enim quem ad modum: palestra qui tedas can¬
dences accipit. celerior est incursu contimio
quam ille quitͣdit: ita melior inperator nouisꝰ
qui accipit exercitũ. ꝗͣ ille qͥ decedit. ꝑꝑt̾e̾a qͦd

Expanded text:
n verborum exornationibus, ut ante docuimus, huiusmodi: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» In sententiarum huiusmodi: «Vos huius incommodis lugetis, iste rei publicae calamitate laetatur. Vos vestris fortunis diffiditis, iste solus suis eo magis confidit.» Inter haec duo contentionum genera hoc interest: illud ex verbis celeriter relatis constat; hic sententiae contrariae ex quid ex re dispari simile. Ea sumitur aut ornandi causa aut probandi aut apertius dicendi aut ante oculos ponendi. ‹Et› quomodo quattuor de causis sumitur, item quattuor modis dicitur: per contrarium, per negationem, per conlationem, per brevitatem. Ad unam quamque sumendae causam similitudinis adcommodabimus singulos modos penim, quemadmodum in palaestra, qui taedas candentes accipit, celerior est in cursu continuo, quam ille, qui tradit, item melior imperator novus, qui accipit exercitum, quam ille, qui decedit; propterea quod
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ĩ consideratã. Qd: ueneficii dãpnata qͥd putabant:
Impudieã qͦ necessario. Er: quia nulla facilius ad id
maleficiũ causa ꝗͣ turpis amor. ⁊ ĩce̾ꝑans libido ꝯ¬
mouere potuit. cũ cuiꝰ mulieris aĩus ẽẽt corruptus
eiꝰ cor̾pꝰ castũ ẽe̾ nõ pucauerut. E d: In uiris ide̾ ne ħ
obseruabant : Minime. qͥd itu : qr uiros ad unum
quod q maleficiũ fingłe cupiditates ĩpellat. Dula:¬
res ad oiã maleficia cupiditas ua ducit.tẽri.¬
bñ ur̃i maiores hoc conꝑauerũt ut neminẽ rege
qriẽ armis cepissent uita priuaretit. Oxad itt: op
qua nobis faculgatẽ fortuna dedisset .rigirñ atat

Expanded text:
consideratam. Quid? Veneficii damnatam quid putabant? Inpudicam quoque necessario. Quare? Quia nulla facilius ad id maleficium causa, quam turpis amor et intemperans libido commovere potuit; tum cuius mulieris animus esset corruptus, eius corpus castum esse non putaverunt. Quid? In viris idemne hoc observabant? Minime. Quid ita? Quia viros ad unum quodque maleficium singulae cupiditates inpellunt, mulieris ad omnia maleficia cupiditas una ducit.» Item: «Bene maiores hoc conparaverunt, ut neminem regem, quem armis cepissent, vita privarent. Quid ita? Quia, quam nobis fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
opritunssimũ eportunssimũ spatiũ conficiẽ¬
di longissimũ sũptũ est. non sine maxima spe¬
leficio uex alius qta eccidepat᷑ auorea:. Peide
post occisionẽ itũ multa nocte domũ rediise
constat. Postero die titubant̃ & inconstant de
occisione illius locutũ. Hec parti testimonins. pa¬
rtm questionib & arguinentis omĩa conꝑban
colloeatis certã sumere sententiam. nõ suspitio¬
postremũ conueniant maleficia: necesse est ca¬
su non posse fieri. Uehemens hec est exornati¬
o. ⁊ in conecturali constitutione cause ferme sẽꝑ
necessaria. & incet̾is genib causarũ. & t̃omni or̾a

Expanded text:
adeundi opportunissimum; spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxima oleficio vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis, partim quaestionibus argumentatis omnia conprobantur conlocatis, certam sumere scientiam, non suspiciopostremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferme semper necessaria, et in ceteris generibus causarum et
Abbreviated transcription (Latin):
tele. pectꝰ poli decii.s omnia corã magistrũ facientem
uidebat. cetor oꝑa uł sponte poct̾t considerare. Isti¬
credurt eos qui hec uelint disce̾ aliena rõne ooceri
eangit᷑ ne ars appareat. In precipiendo ex pͥsse cõsc̾pea
ponere oporeet exepla. uti in artis formã con uenire po¬
sfit̃. ⁊ post indicendo ne possit ars iͣmine. ⁊ ab oib ui¬
d̾i facultate oratoris ocultat᷑. q etiã ut magis ars
cognoscat᷑ suis exẽplis meliꝰ ÷ uti. I Postremo hec qͦ
res nos duxit ad hanc rone̾ qͦo noĩa rerũ greca que
conuertimus ea remoca sunt a consuetudine. Ques enĩ
res aput nr̃os nõ erant. earũ rerũ noiã nõ pocerant
ẽẽ usitata. s hec asperiora pͥmo uideant᷑ e necesse ẽ.

Expanded text:
telae, pectus Polycletium, sed omnia coram magistrum facientem telae, pectus Polycletium, sed omnia coram magistrum facientem videbat, cetercredunt eos, qui haec velint discere, alia ratione doceri tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc rationem, quod nomina rerum Graeca ‹quae› convertimus, ea remota sunt a consuetudine. Quae enim res apud nostros non erant, earum rerum nomina non poterant esse usitata. Ergo haec as
Abbreviated transcription (Latin):
esse ñ ut siqͥs purpurã. aut aliud qͥppiã uendens
dicat. suane ame. s huiꝰ exc̃plũ alrũde rogabo. tͥ quod
eoꝵ ex eplũ pugno ñ habent quoe ostendant: Si titole
aret᷑. aut si promtheus cũ morenlib ignẽ dund̾e uel¬
lec. ipse auicins ẽ cesta combulens carbuae ilos corroga¬
ret. ridiculus nũ inderti᷑. Iea rn magstri oiiũm
dicendi preceptores nc̃ uidieent᷑ sibi ridicule facere.
cũ d quod aliĩs pollicent᷑ ab abis g̃runt: Siqͥ se fon¬
ces mircimos penitꝰ absconditos aperuisse dicat. ⁊ ħ
sciens q̃ maxrme loquat᷑. nat habeat qͥ saim sedet.
nẽ rideat᷑. Istt cũ nõ mͦ tnoᷤ sefontiũ . s se ipsos fon.¬
tes cã dicant. ⁊ or̃m rigare debeant ĩgenia. nõ pu¬
tibit fore ridicutũ si id ẽpollicetnt᷑ arescant ipsi
siccirate: Chares. a lisippo statuas fac̾e̾ ñ isto mͦ didi¬
ere. ut lifiptis caput ostende̾t milonis. brachia praxi¬

Expanded text:
esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: «Sume a me, sed huius exemplum aliunde rogabo tibi quod eorum exemplum pugno non habent, quod ostendant. Si Triptolaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat, et haec sitiens quommaxime loquatur neque habeat, qui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxi
Abbreviated transcription (Latin):
reperire nõ potuerit. Allatis gͥ ex ẽplis acato ẽ
a gcchis. alelio ascipione. galba porcine crasso. an¬
tenio. ceteris q itẽ sũptis aliis capoetil hestorrar̃
scͥptorib necesse erit eũ qͥ discet putare ab om̃ib
hbuerint. se solũ habere posse diffidet. qͦ ĩtile :
ei qui disc̾e̾ nult. ñ putare unũ omnia posse. q̃ in
sussent. Noͣn hoc sigm ẽ ipsos artis scͥp tores. nõ puta¬
sse unũ pocuisse. ĩ om̃ĩb elocutionis partib enite
re.gm neq fua proculerunt. neq umꝰ alicuiꝰ aut
demiq duory s ab oĩb oratorib ⁊ poetis exempla
sũpserunt.ł H einde siqͥ uelit artẽ de monstra¬
re nch ꝑdesse ad cdicendũ. nũ male utat᷑ ħ adus¬
mento
qd unꝰ om̃s areis parces ꝯseqͥ nemo pocuerit: Ed gͥ ru
uat eoꝵ rationem qui omnino non probent artem.
id ñ ridienlũ ÷. ipsoreͬm scripcoreri artis suo uidicio

Expanded text:
reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus habuerint, solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, qui discere vult, ‹non› putare unum omnia posse. Igitursissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque sua protulerunt neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, d unius omnis artis partes consequi nemo potuerit. Quod igitur iuvat eorum rationem, qui omnino ‹non› probent artem, id non ridiculum est ipsum artis scriptorem suo iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
gendi q̃ alii boni electe res existiment. Contra caq¬
ea que ab his dñr qͥ dicunt alienis ex emplis uti oporte̾
satis ÷ dictũ. Nc̃ que separatim dici possint conside̾mus
Dicimus qͥ eos cũ eo qͦd alienis utatur peccare. tũ ma¬
gns etiam debaiquere quod amultis exẽplo fumant
S de es quod postea diximꝰ an uideamus.Si conce¬
derem aliena opatere ad sume̾ exẽpla. uincerẽ unĩ
oportere P rimũ qͦd ꝯtra hoc nulla staret illoryra¬
cio. Liceret enĩ eligerent. ⁊ probarent quẽ lib̾et
qͥ sibi in om̃s res subpeditarer ex ẽpla uł poetã uł
oratorẽ enius auctoritate uiterent᷑. Uemde ĩ¬
ter ÷ magni eiꝰ qͥ disc̾e̾ uult. utrũ aliquẽ omĩã an
unũ ꝯmĩa ueminẽ̾. s aliud aliũ ꝓutet conseꝗͥ posse
Sienĩ pucabit posse omĩã penes uiĩ consistere ip
id s̃paticis se exercebit. Ipris enĩ contentꝰ eric. Hec
mirum cũ ipse preceptor artis omĩa penes uita

Expanded text:
gendi, quam aliorum boni selectores existimentur. Contra ea,gendi, quam aliorum boni selectores existimentur. Contra ea, quae ab iis dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti oportere, satis est dictum. Nunc, quae separatim dici possint, consideremus. Dicimus igitur eos id, quod alienis utantur, peccare, cum magis etiam delinquere, quod a multis exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si concederem aliena oportere adsumere exempla, vincerem unius oportere, primum quod hoc contra nulla staret illorum ratio. Licet enim eligerent et probarent quemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam vel oratorem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrum omnium omnia an omnia a nemine aliud alium putet consequi posse. Si enim putabit posse omnia penes unum consistere, ipin paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum
Abbreviated transcription (Latin):
odos. nũ si qu plane rudis id face̾ neno potit. cũ fet̾is. ce
lict̾atissimũ putes ineptus sis. ꝑpte̾a qͦd id facile faciat
qͥ nis mediocͥt᷑ lirt̾atus. Itẽ ficũ ex orationib aut poe¬
matib elegeris exẽpla. q̃ certis artificii signis notata
funt. qp rudis id nemo face possit. arcificiosissime te
fecisse putes: Erras ꝑpte̾a qͦd isto sigͥo ucidenrus te nõ¬
nicħ serre aliis signis multa scire ĩ telligemus. Quod si ar¬
ti ficiosiłsimũ ÷ in tellige̾ q̃ sut̃ ex arce scͥpta. nnilto ⁊
artificiosiꝰ ipsũ sc̾be ex arte. Quieni ipse scͥbet artifici¬
ose ab aliis cõmode scͥpta facile intellige̾ possitit. Qui
eliget facile ñ ꝯtiniuo ipse cõmode sersbit. Et si ẽ ma¬
xime arcificiosũ ali quo rẽpore utant᷑ ea fa cultate ñ
tũ cũ parere & ipsi gigne ⁊ proferre debent. Postremo
i eo inĩ arci ficii consumant ut ipsi ab aliis potius eli¬

Expanded text:
ntios, sed quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te ntios, sed quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile, non continuo commode ipse scribet. Et, si est maxime artificiosum, alio tempore utantur ea facultate, non tum, cum parere et ipsi gignere et proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumant, ut ipsi ab aliis› potius eli
Abbreviated transcription (Latin):
proferins ab his plerũq qui artẽ nescierunt.
Tñ guis est qͥ possit id quod de arte sc̃pserit conprobare
nͥ aliqͥd sc̾bat de arce: Cont̾q faciunt ꝗͣ polliceri uidnetr.
Nam c̃ scͥbe artẽ iident᷑ dice̾ se excogitasse qͦd alios doce¬
rene. Cũ uero scͥbunt ostendut nobis qutid alii ex cogicarit
At hoc ipsũ difficile : ĩqͥunt elige̾ demultis. Qd̃ dicitis difi¬
cile: utrum laboriosũ aut artificiofũ. Silaboriosũ ñ sta¬
cim pre clarũ. St̃ enĩ multa pͣ ela laboriosa q̃ sifaciatis
oĩones totas tͣns cripsissetis: glosũ putaretis. Sin autẽ¬
istud difficile. artificiosũ. egregrũ dicitis. uid ete ne in¬
sueti rerũ maiorũ uideamini. si uos parua res sicuti
magna delectat. Nã isto mͦ eligere rudis qͦd ne mo potest.
centur. face̾ nemo poterit nͥ eruditus. ita ut si de tͣgedi
is henni uelis sententias elige̾. aut de pacuinanis ꝑi¬

Expanded text:
proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribeant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciorationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, centur; facere nemo poterit nisi eruditus. Ita ut, si ‹Ennii› de tragoediis velis sententias eligere aut de Pacuvianis nu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ea ipsare fint tpudntes. Quid enł tͥ uis aliqͥs inqͥet. Arte
euam sebis. ginis nobis. nouas preceptioes. eas ipse cõfirma¬
re ñ potes. ab aliis exẽpla sumis. Uide ne facias ĩpudnt̃
uolimno prandioerit iimq arutores ꝯ poete ⁊ fuuqͥs
a t exẽpla qͣm testimomi ori siraitia sunt. itẽ conuenit ut
testimonta. ab hoĩbus probatissimis fum.I Drinũ omia
exẽpla portunt᷑ hic nõ ꝯfirmandi neq testi ficandi eausa.s.
demonstrandi caufa. Nõ enĩ cũ dicimiis ee exornationem
q̃ nerbi causa constet ex similtt̃ desinentib uerbis et po¬
minus hoc exemplũ a crasso qͦd possumtis aut debemꝰ.
testimoniũ collocamꝰ. s exemplũ. Hoc int̾ ÷ gͥ int̾ cesti¬
moniũ mexẽplũ. qͦd exemplo de monstrat᷑ id qd̾ dicimus
Preterea oportet testimoniũ cũ re conuenire. Alit̃ eñ
re nõ pocest confimare. At id qͦd illi faciunt cũ re nõ
ꝯueint. Qiuid ita : Quia pollicet᷑ se scb̾e artẽ.⁊ exẽpla

Expanded text:
a ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum  item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplum a Crasso: «quibus possumus et debemus» testimonium comonium et exemplum: exemplo demonstratur id, quod dicimus, tur. CAPUT 6 Praeterea oportet testimonium ‹cum re convenire; aliter enim rem non potest confirmare. At id,› quod illi faciunt, quom re non convenit. Quid ita? Quia pollicentur artem scribere, exempla
Abbreviated transcription (Latin):
possis. Hoc si i dustria solũ fieri posset. t̃ essemꝰ laudandi euĩ
talẽ laborẽ ñ effugissemus. Nẽ sri sũmo arcificio nõ potest
de tanta ⁊ tã diffusa scͥpea nocare ⁊⁊ seꝑare. Egri eũ legunt
oratio es bonas aut poemata ꝓbent oratores n poetas neq ĩ tel¬
ĩ telligit. ⁊ idanea maxime eligit nomĩa ĩ arte maxtine
se̾benda redigie. insingłas rationes p̃ceptiois. necesse ⁊ est
eiꝰ rei sũmꝰ areifex fic. Hoc ꝙͥ ipsũ ingennũ arrificiũ ÷. ĩ pat¬
te sua posse ⁊ alienis exẽplis uti. hec illi eũ dicur magis
nos fua actoritate cõnouẽt. qua uerirate dispurationi&
Illud enĩ ueremꝰ ne cini satissit ad ꝯtrariã rõnẽ ghranda. qͦd ab
ea parte steterut̃. hii qͥ ⁊ ĩuentores huius artisiei fuerit. ⁊
uetuste iã saris om̃ib prbatifint. Quod nillori aue tari¬
eate remota res om̃s uolene ere empare antelli ȩet no

Expanded text:
possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio non potest de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poetas neque intelintellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit. Hoc igitur ipsum li cum dicunt, magis nos auctoritate ‹sua commovent quam veritate› disputationis. Illud enim veremur, ne cui satis sit ad contrariam rationem probandam, quod ab ea steterint ii, et qui inventores huius artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non
Abbreviated transcription (Latin):
sic eremplũ confirmande rei causa fumit᷑. Nõ gͦ oporcet hoc
nͥ a probatissimo fumi ne qͦd alud ꝯfirmare. debeat egeao id
ipfũ afirmatione. ẽ tenim necesse ÷ aut se omib aute po¬
nant. et sua maxime probent. aut negent optrina ee ex¬
empla que a probatissimis oratorib aut poetis sumpea fut᷑
Si se omib aute ponant intolerabili arrogantia sut. Si
qͦs sibi preponat. ⁊ eceꝵ exempla fuis exemplis p̃stare ñ pu¬
auctoritas antiquor Namẽ res probabiliores: tũ hoĩmini
studia ad imicandum alacriora reddit. ĩmo erigit oium
cupiditaces ⁊ acuit ĩ dustriam.c̃ spes in iecta ÷ posse inutã¬
Do gͣcohi aꝗͣ crassi ꝯsetͥ facultatẽ. ꝑ ostremo hoc ipsum
sũmũ ⁊ artificiũ. res uarias ⁊ dispares intoe poematibus
⁊ oratioib sparsus. et uage disiectas. ita diligent᷑ eligete
ut unũ qͦdq gn̾s exẽploꝵ sribfraglos artis locos subicere

Expanded text:
sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aut ‹negent optima esse exempla quae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogantia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis non putant prauctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere
Abbreviated transcription (Latin):
oine face̾ ñ studio satis erit signi quod infuꝑiorib li¬
bris nicħ neq ante rẽ neq p̾ter rẽ locuti sumꝰ. Ic̃ si pau¬
ca que res postulat dixerimus tibi id quod reliquũ : ar¬
tis ita uti ĩstitumꝰ ꝑ soluemꝰ. S facilius nr̃am rõnem in¬
celliges si priuꝰ guid illi dicant cognoueris: Conplribuꝰ
de catisis putant oport̾e cͥ ipsi pͣceperint. qͦ pacto oporteat
fac̾e dicunt. ꝓpt̾e̾a ꝗd̾ uideatur e̾e̾ ostentatio q̃dã. nõ sa¬
tis hab̾e p̃cipe cde arcificio. s ñ ipsos uirderi uelle artifici¬
ricłe uicletm᷑. t enm cũ possumꝰ ab hennno sumere. aut
a gͣccho pone. exẽplũ uidet᷑ eẽ arrogantie illa reln¬
quere ⁊ adsua deuenire. Prete̾ exempla testimo¬
mory locum obtinent. Id enĩ qͦd aͦmonuerit et le¬
uiter legi̾t preceptio exẽplo ficut testimonio con¬
probat᷑. Nõ gͥ ridiculus sit siqͥs ĩ lite aut ĩ iudicio
aomesticis eestimonuis pugnet: Ut emm testimo¬

Expanded text:
dine facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat, dixerimus, tibi id, quod reliquum est artis, ita uti instituimus, persolvemus. Sed facilius nostram rationem intelleges, si prius, quid illi dicant, cognoveris. Compluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificiridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut in iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? Ut enim testimo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ qͥb ĩgn̾b elocutio uersari debeat dic ttim
est uicleamꝰ nc̃ quas res debeat habere e¬
gantiã conpositionẽ dignitatẽ.I E legantia ẽ que
uuit᷑ ĩ bicimtatẽ ⁊ explanationẽ. Latinitus ẽ q̃
sermonẽ purũ ex planat consernat. ab oĩ uicio remo¬
tũ.  Uicia insermone qͦ minꝰ is latinus fit. duo pos¬
sut ẽẽ. si loetismꝰ. ⁊ barbarismus  Soloecismꝰ ÷ ẽ ĩ uerb̾
plurib conseg̃ns uerbũ fuꝑiori ñ acõmolat᷑.I Barba¬
rismꝰ ⁊. ẽ uerbũ aliquoa uiciose effert᷑. Hoc qͣ rone¬

Expanded text:
in generibus elocutio versari debeat, dictum est, videamus nunc, quas res debeat habere egantiam, conpositionem, dignitatem. Elegantia est, quae ur in Latinitatem et explanationem. Latinitas est que sermonem purum conseruat ab omni uicio remotum. Vicia in sermone quo minus Latinus sit duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est cum in uerbis pluribus consequens uerbum superiori non accomodatur. Barbarismus est cum uerbum aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑiti qͥ timiꝰcuiusq rei. de rebus añ gestis ex ẽpla pecere
nõ possunt. hn ꝑ ĩprudentiã facillime deducũt᷑ inftau¬
dẽ. At hii qͥ sciunt qͥd aliis exciderit:. facile ex alioꝵ
nulla freti arma fustulerunt: Quis hoc credet
tantã am̃tiam quẽꝗͣ teminse. ut ĩpium. popy u li
.R. cemptare auderet nullis copis fretu:  q̃ ali¬

Expanded text:
inperiti, qui unius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere inperiti, qui unius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, qui sciunt, quid aliis acciderit, facile ex aliorum nulla spe freti arma sustulerunt? Quis hoc credet, tantam amentiam quemquam tenuisse, ut imperium populi Romani temptare auderet nullis copiis fretus? Ergo ali
Abbreviated transcription (Latin):
b cũ bellũ gerimꝰ iudices iudetis. c̃ sociis qͥ ꝑ noba
pugnare.⁊ iꝑiũ nr̃m nobiscũ sumil rartũte et
industria conseruare soliti funt. hi cũ se nopes fu¬
de liberassent nobiscũ bellũ gerere. qͣso que res e¬
rat qͣ freti bellũ susciꝑe conarent᷑. c̃ multo max i¬
mã partẽ socioꝵ ĩ officio man̾e̾ ĩ telligent. cũ sibi
nõ mulcitudinẽ militũ. ñ idoneos ĩꝑatores. ñ pe¬
euniũ publicã p̃sto esse uid̾e̾nt: Nõ demq ullã rẽ¬
q̃ res ꝑciu̾e̾t ad belbũ ad ministrandũ. Si cũ flumi¬
tums defie̾bus bellũ gereret᷑. fitocũ ceritriũ in
uno pselio positũ putarent. tñ omib rebus ĩstru¬
ctiores. ⁊ͣpparationes uenirent. ne dũ illuo ĩperi¬
ũ orbis terẽ. cui ĩꝑio onĩs gentes. reges. nationeᷤ.
parcĩ ui: partĩ uolũtate consenserut. c̃ aut armiꝰ
narent᷑. qͦd illi quẽ admodũ descissent uidebant. Nãrer̃

Expanded text:
buscum bellum gerimus, iudices, videtis: cum sociis, qui pro nobis pugnare et imperium nostrum nobiscum simul virtute et industria conservare soliti sunt. Ii cum se et opes sudeliberassent nobiscum bellum gerere, quaeso, quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam pad bellum administrandum? Si cum finitumis de finibus bellum gererent, si totum certamen in uno proelio positum putarent, tamen omnibus rebus instructiores et apparatiores venirent; nedum illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, nationes partim vi, partim voluntate consenserunt, cum aut armis narentur, quod illi quemadmodum discessent videbant. Nam rerum
Abbreviated transcription (Latin):
multis perire malunt quam cum cũ multis. Et¬
enim uehementer est iniquũ uitam quã a nat᷑aͣ
accepets ꝑꝑter patͥam conseruaueris. nate cum co¬
gat reod̾e. patͥe cum roget nõ dare. Et c̃ possis ꝑ¬

Expanded text:
multis perire malunt, quam cum multis. Etmultis perire malunt, quam cum multis. Etenim vehementer est inicum vitam, quam a natura acceptam propter patriam conservaris, naturae cum cogat reddere, patriae cum roget non dare; et, cum possis
Abbreviated transcription (Latin):
bus. denide simile & exemplum de quo suo lo¬
co plura dicemus. Dem̃ conclusionẽ de qua ĩscdo
libro que opus fuerit diximus. de monstrantes
argumentationes quẽ ad modũ conduc̾e oporte¬
at. In hoc libro ducumus cuiꝰmoĩ ee̾t illa ex¬
ornatio uerbi. eui conclusiom nom̃ est. ħ̃ huiꝰ¬
modi uehement᷑ pot̾it ornata e̾e expolicio. que
constabit ex frequentib exornationib uerboꝵ
et sententiarũ. hoc modo. G septẽ partib tͣe¬
tabit᷑ s ab eiusdẽ sententie non recedemꝰ ex¬
emplo. ut scrre possis quã facili preceptione res¬
roe thce simplex multiplici ratione trac tetur.
sepe fit ut cum pro ꝑ .p. perire noluerit: ne¬
cesse erit. cũ re publica pereat. Et qm omĩa
id periculũ qͦd pro re publica subeundũ est.
stulte ficiunt. Nã neq effuge in cõmoda posst̃
culo expetunt. hii sapientes sunt pritandi. cũ & e¬
ũ quem debent honorem. fei .p. redunt: & pro

Expanded text:
ibus -; deinde simile et exemplum - de quo suo loibus -; deinde simile et exemplum - de quo suo loco plura dicemus -; deinde conclusionem, de qua in secundo libro, quae opus fuerunt, diximus, demonstrantes argumentationes quemadmodum concludere oporteat: in hoc libro docuimus, cuiusmodi esset exornatio verborum, cui conclusioni nomen est. Ergo huiusmodi vehemenerborum et sententiarum. Hoc modo igitur septem partibus tractabitur - et ab eiusdem sententiae non recedamus exemplo, ut scire possis, quam facile praeceptione rhetoricae res simplex multiplici ratione tractatur: Csaepe, cum pro re publica perire noluerit, necesse erit cum re publica pereat; et, quoniam id periculum quod pro re ‹publica› subeundum est, stulte faciunt: nam neque effugere incommoda possunt culo expetant, hi sapientes putandi sunt, cum et eum, quem debent, honorem rei publicae reddunt, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
moti die̾e̾ uideam᷑ : ⁊ auditoris amutũ com¬
mouemꝰ sic. Qs est tã tam tenui cogittitio¬
ne preditus. Cuus animus tantis angustiis
inuadie continet᷑. qui non hunc hõmem stu¬
diosissime lauoet. & sapientissi mũ iudicet.
qui prosailuce patrie. pro incolumitate ciuita¬
pro rei publice fortunis. ꝗͣuis magnũ ⁊ t̾rox pericłm
studiosissime suscipiat. ⁊ libenter sube at. e qͥ
cerce scio nobis omib usu euenire Cade̾ gͥ res
his trib indicendo cõmutabit᷑ reb. Uerbis. ꝑ
nũciando. tctando. S tͣctando duplicit᷑. Sermo¬
cinatione. ⁊ exuscitatione. Sed de eadẽ re cum
dicemus: plurib utenur cõmutationib. Nã cũ rẽ
simpliciter pronũtiauertinus: rationẽ pot̾i̾mus
subicere. Peinde uel duplice̾. ł sũ rationib ł cũ
rationib pronũciare. Deinde afferre contrari¬
ũ de quib omĩb diximus inuerboꝵ ex ornatiom¬

Expanded text:
moti dicere videamur, et auditoris animum commoti dicere videamur, et auditoris animum commovemus, sic: «Quis est tam tenui cogitatione praeditus, cuius animus tantis angustiis invidiae continetur, qui non hunc hominem studiosissime laudet et sapientissimum iudicet, qui pro salute patriae, pro incolumitate civitapro rei publicae fortunis quamvis magnum atque atrox periculum studiose suscipiat et libenter subeat? CAPUT certo scio vobis omnibus usu venire.» Eadem res igitur his tribus in dicundo coctando; commutabimus ‹tractando› dupliciter: sermocinatione ‹et exsuscitatione.› Sed de eadem re cum dicemus, plurimis utemur commutationibus. Nam cum rem simpliciter pronuntiarimus, rationem poterimus subicere; deinde dupliciter vel sine rationibus vel cum rationibus pronuntiare; deinde afferre contrarium - de quibus omnibus diximus in verborum exornation
Abbreviated transcription (Latin):
eium genus cominutationis est. qͦd tͣc tando ꝯ¬
ficit᷑. si sententiã traiciennis. aut ad sermoci¬
nationẽ. aut acl ex uscieacionẽ.Sermocina¬
tio est : de qua planius paulo post fuo loco di¬
cemus. Nc̃ breuiter quod ad hanc rem satissit
attingennus. In qua constituet᷑ alicuiꝰ ꝑsone ꝯ¬
ratio. accõmociata ad dignitatẽ hoc modo. qͦ
facilius res agnosci possit ne ab eadẽ sentẽti¬
a recedamus. Sapiens qui oĩa rei .p. causa
suscipienda ꝑicula putabit. sepe ipse secũ lo¬
quitur sic. Nõ mͥ soli. sed etiã atq ad eo mu¬
leo pocius natus sũ patrie. uita que fato de¬
betur. saluti patrie potissimũ soluatur. Alu¬
it he me. tute atq honeste produxit usq
ad hanc etatẽ. Monuit meas rationes bonis
lecgib. morib optimis. honestisimis disci pli¬
nis. Quid ⁊ quod apne fatis ei persolu possit.
nullũ ipse ꝑiculũ fugi. Itẽ mutat᷑ res tͣctã¬
do si traducit᷑ ad exuscitationẽ. c̃ ⁊ tos com¬

Expanded text:
tando conficitur, si sententiam traiciemus aut ad sermocinationem aut exsuscitationem. Sermocinatio est - ‹de› qua planius paulo post suo loco dicemus, nunc breviter, quod ad hanc rem satis sit, attingemus -, in qua constituetur alicuius personae oratio adcommodata ad dignitatem, hoc modo, ut, quo facilius res cognosci possit, ne ab eadem sententia recedamus: «Sapiens omnia rei publicae causa suscipienda pericula putabit. Saepe ipse secum loquitur: «Non mihi soli, sed etiam atque adeo multo potius natus sum patriae; vita, quae fato debetur, saluti patriae potissimum solvatur. Aluit haec me; tute atque honeste produxit usque ad hanc aetatem; munivit meas rationes bonis legibus, optumis ‹moribus, honestissimis› disciplinis. Quid est, quod a me satis ei persolvi possit, nullum ipse periculum fugiet.» Item mutatur res tractando, si traducitur ad exsuscitationem, cum et nos com
Abbreviated transcription (Latin):
cõmode uersari. uentũt ad aridũ ⁊ ex angue ꝯn̾s
oronis. qͦd nõ alienũ ÷ exile noĩari. c̾moi̾ est hoc. hã¬
ille istic ĩbalneas accessit ad hunc. Postea dicit. Hic tu¬
u serus me pulsauit. Postea dic̃. hic illi conlid erabo
post ille comutiũ fecit. ⁊ magis magis q p̃sentib
multis clamaute. Frmolus hic qͥd̾ iã ⁊ illiberał ÷ ser¬

Expanded text:
exangue genus orationis, quod non alienum est exile nominari, cuiusmodi est hoc: «Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea dicit: «Hic tuus servus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque praesente multis clamavit.» Frivolus hic quidem iam et inliberalis e
Abbreviated transcription (Latin):
innit̃ ad confine eius gnis qͦd apellamꝰ dissolutũ.
qͦd ÷ fine uerbis ⁊ articulis. ut hoc mͦ apellemꝰ fluc tu¬
ans. eo qͦd fluctuat huc ⁊ illuc. nec pot̾ confirinate.
neq uirilit̾ sese ex pedire. Id ÷ eiꝰ mocdi. Socii nr̃i cũ bel¬
ligerere nobiscũ uellent. ꝑfẽto raciotinati eent etiã nt

Expanded text:
inii genus eius generis; quod appellamus ‹dissolutum, quod est sine nervis et articulis; ut hoc modo appellem «fluctuans» eo, quod› fluctuat huc et illuc nec potest confirmate neque viriliter sese expedire. Id est eiusmodi: «Socii nostri cum belligerare nobiscum vellent, profecto ratiocinati essent etiam at
Abbreviated transcription (Latin):
lissima uictoria potiti : in sultabunt in hory
miserias. ⁊ suꝑbi re simmul & uerbis in ue¬
hent᷑ ¶Itẽ. Nã neminẽ urͣm fugit qͥrites
urbe capta que iiserie consequi soleant.
arma qui contra tulerut᷑ statim crudelis¬
sune trueidant᷑. Ceteri qui possut ꝑetate¬
& per uires laborẽ perferre: rapient᷑ inser¬
uitutẽ. Qͥ non posst̃: uita priuabunt᷑. U no
de inde atq eodẽ tpr domis hostili flagrabit
incendio. ⁊ quos nata aut uoluntas ne tes¬
fitudine aut bem uolentia coniunxit : dis¬
trahent᷑. Liberi partĩ eremiis diripiẽtur
parentũ. parci in simi iugulabunt᷑. parti an¬
ce edes constuprabunt᷑. Nemo ⁊ iuclices qui
possit satis rẽ consequi. nec referre oratioe
magnitudinẽ calamitatis. I hoc gn̾e exor¬
nationis uel indignatio uel miã cõmoueri
potest. cũ res consequẽtes cõprehense uniu̾¬

Expanded text:
lissima victoria potiti, insultabunt in horum lissima victoria potiti, insultabunt in horum miserias. Et superbi a re simul et verbis inveniuntur.» Item: «Nam neminem vestrum fugit, Quirites, urbe capta quae miseriae consequi soleant: arma qui contra tulerunt, statim crudelissime trucidantur; ceteri, qui possunt per aetatem ‹et› veires laborem ferre, rapiuntur in servitutem, qui non possunt, vita privantur; uno denique atque eodem tempore domus hostili flagrabit incendio, et quos natura aut voluntas necessitudine ‹et› benivolentia coniuncxit, distrahuntur; liberi partem e gremiis diripiuntur parentum, partim in sinum iugulantur, partim ante pedes constuprantur. Nemo, iudices, est, qui possit satis rem consequi verbis nec efferre oratione magnitudinem calamitatis.» Hoce genere exornationis vel indignatio vel misericordia potest c
Abbreviated transcription (Latin):
escriptio noĩat᷑ que rerũ consequenti¬
um continet ꝑspicuã ⁊ dilucidã cũ gͣ¬
uitate ex positionẽ hoc modo. Quod si istum
e cauen leo phenissas. aut aliqua reterrima
be lua soluta acatenis uolitabit. ⁊ uagabi¬
t᷑ in foro acuens dentes multos in unius cuiꝰ¬
q fortunas. ĩ om̃s amicos atq inimicos. no¬
thos atq ignotos incursams. aliorił famam
depeculans aliorũ caput oppugnans. alior̃
funditus labefactans Qr iudices eicite eum
de ciuitate. lib̾ate om̃s aforinidine uobis
ipsis deinde consulite. Nã si istũ inpuntũ
lã fi de hoc uidices gͣuẽ sententiã culeritis.
uno in iudicio simul multos iugulaueritis.
Grandis natu parens cuius spes senectutis oiͣs
in huiꝰ adolescentia posita est. quare uelit
in uita manere non habebie. filii parui pri¬
uati patris aux ilio. ludibrio. & despectui:
paterins inimicis ert̃ oppositi. Tota domus
oius in digna concidet calamitate. at in¬
imici statim sangiinolenta palma.crude¬

Expanded text:
tio nominatur, quae rerum consequentium continet perspicuam et dilucidam cum gravitate expositionem, hoc modo: «Quodsi istum,e cavea leo emissus aut aliqua taeterrima belua soluta ex catenis, volitabit et vagabitur in foro, acuens dentes in unius cuiusque fortunas, in omnes amicos atque inimicos, notos atque ignotos incursitans, aliorum famam depeculans, aliorum caput obpugnans, aliorum funditus labefactans. Quare, iudices, eicite eum de civitate, liberate omnes formidine; vobis denique ipsis consulite. Nam si istum inpunitum«Nam si de hoc, iudices, gravem sententiam tuleritis, uno iudicio simul multos iugulaveritis: grandis natu parens, cuius spes senectutis omnis in huius adulescentia posita est, quare velit in vita manere, non habebit; fili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et despectui paternis inimicis erunt obpositi; tota domus huius indigna concidet calamitate. At inimici, statim sanguinulentam palmam crude