comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tationem questionem q uocarctur se copiosissime
dicturum esse profitetur Isq princeps ex ommbrs
ausus est in conuentu posere qua de re quisq uellet
audire cui tantus honos est habitus a gretia soli ut
ex omnibus delphis non in aurata statua sed aurea
statueretur. Atq his quos nommaui multi q preteres
sũma dicendi doctores uno tempore fuerunt ex quib
intelligi potest ita se renz habere ut tu Crasse dicis ora¬
torisq nomen apud antiquos in gretia maiore quada
uel copia uel gloria floruisse. Quo quidem magis dubr¬
to tibi ne plus laudis an uituperationis statuam esse
tribuendum cum tu in alia lingua ac moribus natul
occupatissima in ciuitate uel priuatorum negotiis
pene ominbus uel orbis terre procuratione ac summi
imperii gubernatione districtus tantam uim rerum
cognitionem q comprehenderes eam q ornnem cum
eius qui conscilio & oratione inciuitate ualeat stientia

Expanded text:
tationem quaestionemque vocetur, se copiosissime tationem quaestionemque vocetur, se copiosissime dicturum esse profitetur; isque princeps ex omnibus ausus est in conventu poscere qua de re quisque vellet audire; cui tantus honos habitus est a Graecia, soli ut ex omnibus Delphis non inaurata statua, sed aurea statueretur. Sed hi, quos nominavi, multique praeterea summique dicendi doctores uno tempore fuerunt; ex quibus intellegi potest ita se rem habere, ut tu, Crasse, dicis, oratorisque nomen apud antiquos in Graecia maiore quadam vel copia vel gloria floruisse. Quo quidem magis dubito tibine plus laudis an Graecis vituperationis statuam esse tribuendum: cum tu in alia lingua ac moribus natus occupatissima in civitate vel privatorum negotiis paene omnibus vel orbis terrae procuratione ac summi imperi gubernatione destrictus tantam vim rerum cognitionemque comprehenderis eamque omnem cum eius, qui consilio et oratione in civitate valeat, scientia
Abbreviated transcription (Latin):
illa que de naturis rerum que de homnum moribris
que de rebus priblicis dicerentur Sed annullum quem
haberet pallium quo annetus soccos quibus in utus
esset se sua manu confecisse Scilicet nimis hic quidez
est progressus sed ex eo ip̃o est comectura facilis quan¬
tum sibi illi ipĩ oratores de preclarissimis artibus appe¬
tierint qui ne sordidiores quidem repuchiarint. Quid
de prodico seio de trasimacho Calçedonio de protagor
abderita loquar quorum ynusquisq plurimum tempo¬
ribus illis etiam de natura rerum & disserit & scripsit
Ipẽ ille leontinus gorgias. quo platono ut plato uoluit
philosopho succumbuit. orator qui aut non est iuct
unquam a socrate Neq sermo ille platonis uerus est
Aut si est uictus eloquentior uidelicet fuit & dissertior
socrates & tu appellas copiofior & melior orator Si
in illo ipso platonis libro de omni re quecunq liscep¬

Expanded text:
illa, quae de naturis rerum, quae de hominum moribus, illa, quae de naturis rerum, quae de hominum moribus, quae de rebus publicis dicerentur, se tenere sed anulum, quem haberet, pallium, quo amictus, soccos, quibus indutus esset, se sua manu confecisse. Scilicet nimis hic quidem est progressus, sed ex eo ipso est coniectura facilis, quantum sibi illi oratores de praeclarissimis artibus appetierint, qui ne sordidiores quidem repudiarint. Quid de Prodico Cio, de Thrasymacho Calchedonio, de Protagora Abderita loquar? quorum unus quisque plurimum ut temporibus illis etiam de natura rerum et disseruit et scripsit. Ipse ille Leontinus Gorgias, quo patrono, ut Plato voluit, philosopho succubuit orator, qui aut non est victus umquam a Socrate neque sermo ille Platonis verus est; aut, si est victus, eloquentior videlicet fuit et disertior Socrates et, ut tu appellas, copiosior et melior orator—sed hic in illo ipso Platonis libro de omni re, quaecumque in discep
Abbreviated transcription (Latin):
oratoresq ad cognoscendum ymitandum q cogno¬
it. Ne ille aut sane quem admodum uerba scruat
& illumnet a magistris istis requiret Ista facille
inrerum habundantia ad orationis ornamenta
me diice natura ipã si modo est exercitata labetur.
Ic Catulus dii ymmortales inquit quanta
rerum uarietatem quantam uim quantaz
copiamz Crasse complexus es quantisq ex an¬
gustiis oratorem educere ausus es & in maiorum
suorum regno collocare Nam q illos doctores aut¬
tores q dicendi nullum genus disputationis a
se alienum putasse accepimus semperq esse in onini
orationis ratione usatosꝰ. Ex quibus heriluis hp¬
pias cum olimpiam uenisset maxime illa quinqͥriẽ¬
nali celebritate ludorum gloriatus ese cuncta pene
audiente grecia nihil esse ulla in arte rerum omniur
quod ipẽ nesciret. Nec solum hasartes quibus libe¬
rales doct rine atq ingemie continerentur Qeometaꝵ
mulicam Licterarum cognitionem & poetarum atq

Expanded text:
oratoresque ad cognoscendum imitandumque delegeroratoresque ad cognoscendum imitandumque delegerit, ne ille haud sane, quem ad modum verba struat et inluminet, a magistris istis requiret; ita facile in rerum abundantia ad orationis ornamenta sine duce natura ipsa, si modo est exercitata, delabitur.' Hic Catulus 'di immortales,' inquit 'quantam rerum varietatem, quantam vim, quantam copiam, Crasse, complexus es quantisque ex angustiis oratorem educere ausus es et in maiorum suorum regno conlocare! Namque illos veteres doctores auctoresque dicendi nullum genus disputationis a se alienum putasse accepimus semperque esse in omni orationis ratione versatos; ex quibus Elius Hippias, cum Olympiam venisset maxima illa quinquennali celebritate ludorum, gloriatus est cuncta paene audiente Graecia nihil esse ulla in arte rerum omnium quod ipse nesciret; nec solum has artis, quibus liberales doctrinae atque ingenuae continerentur, geometriam, musicam, litterarum cognitionem et poetarum atque
Abbreviated transcription (Latin):
tes uiderimus quos nisi qui celeriter cognorit nunqͣ
cognoscet oumnino tum quonienscunq opris erit &
his tantum quantum res petet hauriemus. Nam neq
tam est acris aties in naturis hominum & ingeniis ui
res tantas quisq nisi monstratas possit uidere: neq
tanta tamen in rebus obscuritas ut cas non penitus
acri uir ingenio cernat si modo aspexeiͬt In hoc igitur
tanto tam uniuerso q cum liceat oratori uagari libẽ̾
atq ubicunq constiterit consistere in suo facile suppo¬
ditat omnis apparatus ornatus q dicendi Rerum
enim copia uerborum copiam giguit Et si est ho-¬
nestas in rebus ipĩs de quibuis dicitur existit ex rei
natura qudami splendor in uerbis sic modo his ꝗ
dicet aut scribet & institutus liberaliter educatione
octrina q puerilli. & flagret studio & a natura ad¬¬
uiuctur & in uniuersorum generum in ĩfinitis dis¬
cepta tionibus exercitatus ornatissimos scriptores

Expanded text:
tis viderimus, quos nisi qui celeriter cognorit, numquam tis viderimus, quos nisi qui celeriter cognorit, numquam cognoscet omnino, tum, quotienscumque opus erit, ex eis tantum, quantum res petet, hauriemus; nam neque tam est acris acies in naturis hominum et ingeniis, ut res tantas quisquam nisi monstratas possit videre, neque tanta tamen in rebus obscuritas, ut eas non penitus acri vir ingenio cernat, si modo aspexerit. In hoc igitur tanto tam immensoque campo cum liceat oratori vagari libere atque ubicumque constiterit, consistere in suo, facile suppeditat omnis apparatus ornatusque dicendi; rerum enim copia verborum copiam gignit; et, si est honestas in rebus ipsis, de quibus dicitur, exsistit ex re naturalis quidam splendor in verbis. Sit modo is, qui dicet aut scribet, institutus liberaliter educatione doctrinaque puerili et flagret studio et a natura adiuvetur et in universorum generum infinitis disceptationibus exercitatus ornatissimos scriptores
Abbreviated transcription (Latin):
nos oratores sumus si in Ciuium disceptationibus
sii periculis si in deliberatiombus publicis adhiben¬
di auctores & pimcipes sumus Nostra est inqua
omins ista prudentie doctrineq possessio an quam ho¬
mines quasi caducam atq uacuam habundantes otio
nobis ochapatis in uolauerunt Atq etiam hec aut irri¬
dentes oratorem. Ut ille in gorgia socrates cauillatur
aut aliquid de oratoris arti paucis precipiunt libel¬
lis / eos q rhetoricos inscribunt quasi non illa sint
propria rhetorum que ab iisoem de iustitia de offitio
de ciuitatibus instituendis a regendis de omni uiuen¬
diq demq etiam de nature ratione dicuntur. Quȩ
quoniam iam alunde non possumus sumenda sunt
nobis ab his ipĩs a quibis exp̾ilati sumius dummodo
illa ad hanc ciuilem sciennam quo pertinent & quaz
in tuentur transferamus Neq ut ante dixi ominen
teramus i his discenlis rebus etatem. sed cum fon¬

Expanded text:
nos oratores, si in civium disceptationibus, nos oratores, si in civium disceptationibus, si in periculis, si in deliberationibus publicis adhibendi auctores et principes sumus—nostra est, inquam, omnis ista prudentiae doctrinaeque possessio, in quam homines quasi caducam atque vacuam abundantes otio, nobis occupatis, involaverunt atque etiam aut inridentes oratorem, ut ille in Gorgia Socrates, cavillantur aut aliquid de oratoris arte paucis praecipiunt libellis eosque rhetoricos inscribunt, quasi non illa sint propria rhetorum, quae ab eisdem de iustitia, de officio, de civitatibus instituendis et regendis, de omni vivendi denique etiam de naturae ratione dicuntur. Quae quoniam iam aliunde non possumus, sumenda sunt nobis ab eis ipsis, a quibus expilati sumus; dum modo illa ad hanc civilem scientiam, quo pertinent et quam intuentur, transferamus, neque, ut ante dixi, omnem teramus in his discendis rebus aetatem; sed cum fon
Abbreviated transcription (Latin):
longum est quia perspicuum dici nihil est necesse
Anatissime sunt igitur oranones ce que la¬
tissime uagantur & aprinata ac singulari¬
controuersia se ad uinuersi generis uim
explicandam conferunt & conuertunt ut hii qui
audiant natura &e genere & uniuerla re cognita de
singulis reis comunibus crimimbus & litbis statuͣe
possint Hanc aqd consuctudinem exertitationis uos ado¬
lescentes est cohortatus Antonius. atq anmutis angui¬
tiis que concertationibus ad omnem uim ueritatem nos
disserendi traducendos putauit quare non est pauco¬
rum libellorum hoc munus ut hii qui scripserunt de
dicendi ratione arbitrati sunt Neq tusculani atq hu¬
ius ambulationis ante meridiane aut nostre promeri¬
diane sessionis. Non emm solum acuenla nobis neq
procudenda lingua est. sed metandum exerandum cõ¬
plendumq pectus maximarum rerum & plurima¬
rum suauitate copia uarietate Nostra est enim si mõ

Expanded text:
longum est quam quia perspicuum est, dici nihil est necesse. longum est quam quia perspicuum est, dici nihil est necesse. Ornatissimae sunt igitur orationes eae, quae latissime vagantur et a privata et a singulari controversia se ad universi generis vim explicandam conferunt et convertunt, ut ei, qui audiant, natura et genere et universa re cognita de singulis reis et criminibus et litibus statuere possint. Hanc ad consuetudinem exercitationis vos, adulescentes, est cohortatus Antonius atque a minutis angustisque concertationibus ad omnem vim varietatemque vos disserendi traducendos putavit; qua re non est paucorum libellorum hoc munus, ut ei, qui scripserunt de dicendi ratione, arbitrantur, neque Tusculani atque huius ambulationis antemeridianae aut nostrae posmeridianae sessionis; non enim solum acuenda nobis neque procudenda lingua est, sed onerandum complendumque pectus maximarum rerum et plurimarum suavitate, copia, varietate. Nostra est enim—si modo
Abbreviated transcription (Latin):
a doctissimis hominibus Quare uero referuntur
ad agendum aue in offitii ddisceptatione cuersantur
Quo ingenere quid rectum fatiendumq sit queri¬
tur cui loco onins uirtutum & uitiorum est silua
subiecta. aut in animorum aliqua permotione aut
ginguenda aut sedanda tollenda ne tractantur huic
generi subiecte sunt cohortationes obiurgationes
con solidationes miserationes omins q aci omnem
amimi morum & impilsio Et si ita res feret miti¬
gatio Explicatis igitur his generibus ac modis.
disceptationum omnium nihil sane ad rem perti¬
net si qua in re discrepuit Ab autonii diuisione nos¬
tra particio Eadem enim sunt membra in utrisq
disputanonibus. sed paulo secus a me atq ab illo pi¬
tita ac distributa Nunc ad reliqua progrediar me¬
q ad mcum munus pensumq reuocabo Nam ex
illis locis quos exposius antonius omina sunt ad q̃
bus alii loci magis erunt apti de quo non tam quia

Expanded text:
a doctissimis hominibus describuntur. Quae vero referuntur a doctissimis hominibus describuntur. Quae vero referuntur ad agendum, aut in offici disceptatione versantur, quo in genere quid rectum faciendumque sit quaeritur, cui loco omnis virtutum et vitiorum est silva subiecta, aut in animorum aliqua permotione aut gignenda aut sedanda tollendave tractantur. Huic generi subiectae sunt cohortationes, obiurgationes, consolationes, miserationes omnisque ad omnem animi motum et impulsio et, si ita res feret, mitigatio. Explicatis igitur his generibus ac modis disceptationum omnium nihil sane ad rem pertinet, si qua in re discrepavit ab Antoni divisione nostra partitio: eadem sunt membra in utriusque disputatione, sed paulo secus a me atque ab illo partita ac tributa. Nunc ad reliqua progrediar meque ad meum munus pensumque revocabo. Nam ex illis locis, quos exposuit Antonius, omnia sunt ad qubus alii loci magis erunt apti; de quo non tam quia
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis nota cuuisq sit describitur Ut si queratur
auari speties seditiosi gloriosi Consecutionis autem
duo prima questionum genera ponuntur Nam ut
suplex est discoptatio ut si disseratur ex petendda ne sit
gloria aut ex comparatione laus an diuitie magis
expetende sint Simplitium autem tres sunt mochi de
expetendis fugiendis ne rebus ut expetendi ne ho¬
nores sint num fugienda paripertas. de quo aut iniq
equum nescit ulcisci muirias etiam propinquorum
de honesto aut turpi ut hoc sit ne honestum glorie cau¬
sa mortem obire Comparations autem duo sunt mod
Unus cum idem ne sit an aliquid inter sit queritur.
an metuere an uereri ut rex & tyrannus ut assenta¬
torum & amicus & amnicus Aterum cum quid pres¬
ter aliud alii queritur. ut illud. optimi ne cuuisq sapien¬
tes an populari laude ducantur Atq equidem discop¬
tationes que ad cognitionem referuntur Sic fere

Expanded text:
naturalis nota cuiusque sit, describitur, ut si quaeratur naturalis nota cuiusque sit, describitur, ut si quaeratur avari species, seditiosi, gloriosi. Consecutionis autem duo prima quaestionum genera ponuntur; nam aut simplex est disceptatio, ut si disseratur, expetendane sit gloria, aut ex comparatione, laus an divitiae magis expetendae sint; simplicium autem sunt tres modi: de expetendis fugiendisve rebus, ut expetendine honores sint, num fugienda paupertas; de aequo aut iniquo, ut aequumne sit ulcisci iniurias etiam propinquorum; de honesto aut turpi, ut hoc, sitne honestum gloriae causa mortem obire. Comparationis autem duo sunt modi: unus, cum idemne sit an aliquid intersit quaeritur; ut metuere et vereri, ut rex et tyrannus, ut adsentator et amicus; alter, cum quid praestet aliud alii quaeritur, ut illud, optimine cuiusque sapientes an populari laude ducantur. Atque eae quidem disceptationes, quae ad cognitionem referuntur, sic fere
Abbreviated transcription (Latin):
Redeunt rursus ad coniecturam. cam q in quatuor
genera dispertiunt. Nam aut quid sit queritur hoc
modo natura ne sit iuis inter homines an opinionib
aut que sit origo Mnius cuiusq rei ut quod sit initiu
legum aut rerumi pub aut cause. tractatio ut si qu¬
ratur cum doctissimi homines de maximis rebus ddis¬
sentiant. aut de immutatione ut si disputetur num in¬
terire uirtus in nomine aut num in uitium posset
conuerti definitiones aut sunt disceptationes ut cum
queritur quid in comuni mente quasi impressum
sit Ut si disseratur id ne sit uis quod maxime parti
sit utile aut cum quid cuuisq sit proprium exquirit᷑
ut ornate dicere proprium ne sit oratoris An id e¬
tiam aliquis preteria facere possit Aut cum res dis¬
tribuitur in partes ut si queratur quod sinr genera
rerum expetendarum/ ut sint ne tria corporis animi
eternum q rerum dut cum que forma & quasi

Expanded text:
Redeunt rursus ad coniecturam eamque in quattuor Redeunt rursus ad coniecturam eamque in quattuor genera dispertiunt; nam aut quid sit quaeritur, hoc modo: naturane sit ius inter homines an in opinionibus; aut, quae sit origo cuiusque rei, ut quod sit initium legum aut rerum publicarum; aut causa et ratio, ut si quaeratur, cur doctissimi homines de maximis rebus dissentiant; aut de immutatione, ut, si disputetur, num interire virtus in homine aut num in vitium possit convertere. Definitionis autem sunt disceptationes aut, cum quaeritur, quid in communi mente quasi impressum sit, ut si disseratur, idne sit ius, quod maximae parti sit utile; aut, cum quid cuiusque sit proprium exquiritur, ut ornate dicere propriumne sit oratoris an id etiam aliquis praeterea facere possit, aut, cum res distribuitur in partis, ut si quaeratur, quot sint genera rerum expetendarum, ut sintne tria, corporis, animi externarumque rerum, aut, cum, quae forma et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
in opia reticere intelliguntur. tñ uiditio iuderentur
Omnis igitur res candem habet naturam ambigen¬
di de qua queri & disceptari potest sine innifinitis
consultatiombus discoptatur siue ni his causis que
in ciuitate & in forensi disceptione uersantur Neq
est ulla que non aut ad cognoscendi aut ad agendi
uim rationem q referatur nam aut ipã cognitio
rei scientia q perquiritur ut uirtus suam ne proptꝰ
dignitatem an propter fructos aliquos exspectatur
an augendi consilium exquiritur ut sit ne saprenti
capescenda res pub. Cognitionis autem tres modi Con¬
iectura definitio &e ut dicam consecutio Ham quid i
re sit coniectura queritur ut illud sit ne m humano ge¬
ner sapientia quam aut in queq res habeat definitio
explicat ut si queratur quia sit sapientia Consecutio a¬
tem tractatur cum quid quam qua rem sequatur an¬
quiritur ut illud sĩt ne aliquando mentiri boni uiri.

Expanded text:
inopia reticere intelleguntur, tum iudicio viderentur. inopia reticere intelleguntur, tum iudicio viderentur. Omnis igitur res eandem habet naturam ambigendi, de qua quaeri et disceptari potest, sive in infinitis consultationibus disceptatur sive in eis causis, quae in civitate et forensi disceptatione versantur; neque est ulla, quae non aut ad cognoscendi aut ad agendi vim rationemque referatur; nam aut ipsa cognitio rei scientiaque perquiritur, ut virtus suamne propter dignitatem an propter fructum aliquem expetatur; aut agendi consilium exquiritur, ut sitne sapienti capessenda res publica. Cognitionis autem tres modi, coniectura, definitio et, ut ita dicam, consecutio: nam quid in re sit, coniectura quaeritur, ut illud, sitne in humano genere sapientia, quam autem vim quaeque res habeat, definitio explicat, ut si quaeratur, quid sit sapientia; consecutio autem tractatur, cum quid quamque rem sequatur, anquiritur, ut illud, sitne aliquando mentiri boni viri.
Abbreviated transcription (Latin):
omnino de captiuo statuendum ac sentiendum sit
atq horum superius illud genus causam aut con¬
trouersiam appellant camq tribus lite aut delibera¬
tione aut laudatione diffiniunt hec autem questio in¬
finita & quasi proposita consultatio nominatur Atq
hattenus loquantur etiam hac instituendo diuisione
Sed ita non ut iure aut iuditio ut deniq recuperare
amissam possessionem. sed ut ex uire ciiili surculo de¬
frngendo usurpare uideantur. Nam illud alterum
genus quod est temporibus locis rer definitum obti¬
nent atq id ipsum lasciuia. Nunc enim apud philo¬
nem quem in achademia uigĩ audio etiam haruna
iam causarum cognitio exercitatioq celebratur Al¬
terum uero tantum modo in arte tradenda nominant
Soratoris esse dicunt.. Sed neq uim neq naturam
eius nec partes nec gnͣa proponunt ut preteriri omini¬
no fuerit satius quam attentatum deseri. Nunc euim

Expanded text:
omnino de captivo statuendum ac sentiendum sit? omnino de captivo statuendum ac sentiendum sit? Atque horum superius illud genus causam aut controversiam appellant eamque tribus, lite aut deliberatione aut laudatione, definiunt; haec autem altera quaestio infinita et quasi proposita consultatio nominatur. Atque hactenus loquantur etiam hac in instituendo divisione utuntur, sed ita, non ut iure aut iudicio, vi denique recuperare amissam possessionem, sed ut iure civili surculo defringendo usurpare videantur. Nam illud alterum genus, quod est temporibus, locis, reis definitum, obtinent, atque id ipsum lacinia—nunc enim apud Philonem, quem in Academia maxime vigere audio, etiam harum iam causarum cognitio exercitatioque celebratur—alterum vero tantum modo in prima arte tradenda nominant et oratoris esse dicunt; sed neque vim neque naturam eius nec partis nec genera proponunt, ut praeteriri omnino fuerit satius quam attactum deseri; nunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
litate honore ignominia premio pena similibus que de
rebus in utraniq partem dicendi animos &pun & ar¬
tem habere debenius Sed quoniam de nostra possessio¬
ne depulsi in paruo ae eo litigioso prediolo relicti sunius
& aliorum patroni nrã tenere tueriq non potrumus
ab his quod indignissimum est qui nostrum patrimo¬
nium irruperunt quod opus est nobis mutuemur.
Qicunt igitur nunc quidem illi qui ex particula parua
uerbis ac loci nomen habent de peripatetici phylosophi
aut achademici nominantur olim autem propter ex¬
miam rerum maximarum scientiam a grecis polliciti
philosophi appellati uniuersarum rerum publicarum
nomine uocabantur omem ciuilem orationem in ho¬
rum alterutro genere uersari. aut definita controri¬
sia certis tem poribus ac reis hoc modo placeat ne a
cartaginensibus captiuos nostros redditis sius recup¬
rari aut in finite de umuerso genere querentis. Quid

Expanded text:
litate, honore, ignominia, praemio, poena similibusque de litate, honore, ignominia, praemio, poena similibusque de rebus in utramque partem dicendi etiam nos et vim et artem habere debemus. Sed quoniam de nostra possessione depulsi in parvo et eo litigioso praediolo relicti sumus et aliorum patroni nostra tenere tuerique non potuimus, ab eis, quod indignissimum est, qui in nostrum patrimonium inruperunt, quod opus est nobis mutuemur. Dicunt igitur nunc quidem illi, qui ex particula parva urbis ac loci nomen habent et Peripatetici philosophi aut Academici nominantur, olim autem propter eximiam rerum maximarum scientiam a Graecis politici philosophi appellati universarum rerum publicarum nomine vocabantur, omnem civilem orationem in horum alterutro genere versari: aut de finita controversia certis temporibus ac reis; hoc modo: placeatne a Karthaginiensibus captivos nostros redditis suis recuperari? aut infinite de universo genere quaerentis: quid
Abbreviated transcription (Latin):
accomodatius ꝙoͣ utrumq horum cumulatissime face̾
posse. Consequenter etiam illi ioci qui quanꝙ᷑ proprii
causarum & in herentes in carum uerius essi debent
tamen quia de uniuersa re tractari solent communcs
a ueteribus nominati sunt. quorum partim habent
uitiorum & peccatorum acrem quandam eum ampl¬
ficatione incusationem aut querellam contra quam
dici nihil solet. nec potest. ut in depeculatorem & in pro¬
ditorem in paricidam Quibus uti confirmatis crimini¬
bus oportet Aliter enim ieiuni sunt mannes Alii au¬
tem habent deprecatioriem. alii unserationem Alii uero
ancipites disputationes. in quibus de uniuerso genere
in utramq partem disseri copiose licet que exertitatie
nunc propria duarum plyyarum de quibus antedixi
putatur apud antiquos erat eorum a quibus omnns
de rebus forensibus dicendi ratio & copia petebatur de
uirtute enim de offitio de equo &r bono de dignitate yti¬

Expanded text:
accommodatius, quam utrumque horum cumulatissime facere accommodatius, quam utrumque horum cumulatissime facere posse. Consequentur etiam illi loci, qui quamquam proprii causarum et inhaerentes in earum nervis esse debent, tamen quia de universa re tractari solent, communes a veteribus nominati sunt; quorum partim habent vitiorum et peccatorum acrem quandam cum amplificatione incusationem aut querelam, contra quam dici nihil solet nec potest, ut in depeculatorem, in proditorem, in parricidam; quibus uti confirmatis criminibus oportet, aliter enim ieiuni sunt atque inanes; alii autem habent deprecationem aut miserationem; alii vero ancipitis disputationes, in quibus de universo genere in utramque partem disseri copiose licet. Quae exercitatio nunc propria duarum philosophiarum, de quibus ante dixi, putatur, apud antiquos erat eorum, a quibus omnis de rebus forensibus dicendi ratio et copia petebatur; de virtute enim, de officio, de aequo et bono, de dignitate, uti
Abbreviated transcription (Latin):
atq decoram Nam ipã ad ornandum precepta que
dantur eiusmodi sunt ut ea quiuis iutiosissimus ora¬
tor explicare possit Quare ut ante dixi primum sil¬
ua rerum ac sententiarum comparanda est Qua de
parte dixit Anthonius hec formam da filo ipõ & geneͬ
orationis. illuminanda uerbis uarianda sententiis sum¬
ma autem laus eloquentie est amplificare rem ornan¬
do. Quod ualet non solum augendum aliquid & tollen¬
lum altius dicendo sed etiam ad extenuandum atq
abitiendum Id desideratur omnibus his i locis quos
ad fidem orationis fatiendam adhiberi dixit Antoniul
Uel cum explanamus aliquid. uel cum conciliamus a¬
nimos. uel cum concitamus Sed i hoc quod postrie¬
mumn dixi amplificatio potest plurimum Ea que una
laus oratoris est ce propria maxime etiam maior est
illa exercitatio q extremo sermone instruxi Antonius
primo rertiebat la uclandi & uituperandi. Hihil est e¬
nim ad exaggerendam & amplificandam orationen

Expanded text:
atque decoctam. Nam ipsa ad ornandum praecepta, quae atque decoctam. Nam ipsa ad ornandum praecepta, quae dantur, eius modi sunt, ut ea quivis vel vitiosissimus orator explicare possit; qua re, ut ante dixi, primum silva rerum ac sententiarum comparanda est, qua de parte dixit Antonius; haec formanda filo ipso et genere orationis, inluminanda verbis, varianda sententiis. Summa autem laus eloquentiae est amplificare rem ornando, quod valet non solum ad augendum aliquid et tollendum altius dicendo, sed etiam ad extenuandum atque abiciendum. Id desideratur omnibus eis in locis, quos ad fidem orationis faciendam adhiberi dixit Antonius, vel cum explanamus aliquid vel cum conciliamus animos vel cum concitamus, sed in hoc, quod postremum dixi, amplificatio potest plurimum, eaque una laus oratoris est et propria maxime. Etiam maior est illa exercitatio quam extremo sermone instruxit Antonius, primo reiciebat, laudandi et vituperandi; nihil est enim ad exaggerandam et amplificandam orationem
Abbreviated transcription (Latin):
in dicendo ammiratio ac summa laus uibram aliqua
& recessum quo magis id quod erit illuminarum ex¬
tare atq eminere uideatur. Nunquam agit hunc uer¬
sum roscius eo gestu quo potest Nam sapiens uir¬
tuti honorem premium/ aut predam petit Sed abicit
prorsus in proximos Et quid uideo ferro sepus po¬
sidet sedes sacras. Incidat. aspitiat. ammiretur. stupesc̾at.
Quid ille alter quid petam presidii: quam leuiter
quam remisse. quam non actuose. Instar enim o pa¬
ter o patria o priami domus. In quo tanta commouerͣ
actio non posset si esset consumpta superiore motir.¬
& exhausta Neq id actores prius uiderunt ꝙͣ ipi
doete ꝙͣ demq illi etiam qui fecerunt modos a quib
utrisq fumuntr aliquid demde augetur. extenuat᷑
inflatur uariatur distingiitur Ita sit nobrs igitur
ornatus & suaus orator Neᷤstamen potest aliter esse¬
ut suauitatem habeat austeram & solidam non dulce

Expanded text:
in dicendo admiratio ac summa laus umbram aliquam in dicendo admiratio ac summa laus umbram aliquam et recessum, quo magis id, quod erit inluminatum, exstare atque eminere videatur. Numquam agit hunc versum Roscius eo gestu, quo potest: nam sapiens virtuti honorem praemium, haud praedam petit: sed abicit prorsus, ut in proximo: set quid video? Ferro saeptus possidet sedis sacras, incidat, aspiciat, admiretur, stupescat. Quid, ille alter quid petam praesidi? quam leniter, quam remisse, quam non actuose! instat enim o pater, o patria, o Priami domus! in quo tanta commoveri actio non posset, si esset consumpta superiore motu et exhausta. Neque id actores prius viderunt quam ipsi poetae, quam denique illi etiam, qui fecerunt modos, a quibus utrisque summittitur aliquid, deinde augetur, extenuatur, inflatur, variatur, distinguitur. Ita sit nobis igitur ornatus et suavis orator—nec tamen potest aliter esse—ut suavitatem habeat austeram et solidam, non dulcem
Abbreviated transcription (Latin):
clulcedine preter ceteros sensus commorietur quam
cito id quod ualde dulcis est aspernatur resprut. Quis
potione uti aut cibo dulci diutius potest. ꝙͣ utroq in
genere ea que leniter sensum uoluptate moueant facii¬
lime fugiani satietatem Sic omnibus in rebrs uolup¬
tatibus maximis fastidium infinitum est Quo hoc
minus in oratione miremur in qua uel ex poetis uel¬
ex oratoribus possumus iudicare. concinnam distinc¬
tam ornatam festinam sine intermissiorie sine repre¬
hensione sine uarietate quamius sit claris coloribus
picta. uel poesis uel oratio non posse in delectatione eẽ
sus in nimia uoluptate natura non mente satiantur
in scriptis & indictis non aurum solum sed animi iu¬
ditio eriam magis infutata uitia noscuntur. Quare
bene & preclare quamius nobis sepe dicatur helle & festiue
umium sepe nolo. Quanquam illa ipã exclamatio nõ
porest melius sit uelim crebra Sed habeat tamen illa

Expanded text:
dulcitudine praeter ceteros sensus commovetur, quam dulcitudine praeter ceteros sensus commovetur, quam cito id, quod valde dulce est, aspernatur ac respuit! Quis potione uti aut cibo dulci diutius potest? cum utroque in genere ea, quae leviter sensum voluptate moveant, facillime fugiant satietatem. Sic omnibus in rebus voluptatibus maximis fastidium finitimum est; quo hoc minus in oratione miremur in qua vel ex poetis vel oratoribus possumus iudicare concinnam, distinctam, ornatam, festivam, sine intermissione, sine reprehensione, sine varietate, quamvis claris sit coloribus picta vel poesis vel oratio, non posse in delectatione essesus in nimia voluptate natura, non mente satiantur; in scriptis et in dictis non aurium solum, sed animi iudicio etiam magis infucata vitia noscuntur. Qua re "bene et praeclare" quamvis nobis saepe dicatur; "belle et festive" nimium saepe nolo; quamquam illa ipsa exclamatio "non potest melius" sit velim crebra; sed habeat tamen illa
Abbreviated transcription (Latin):
& ingenia me hortantur nr̃a & etates difficile enim
dictu est que nam causa sit cur ea que maxime sensul
nostros impellunt uoluptate & spetie prima acerrime
commouent ab his celeberrime fastidio quodam & sa¬
netate ab alienemur. quanto colorum pulchritudine
acuarietate flodiora sunt in picturis nouis pleraq
quam in ueteribus que tamen etiam si primo aspectu
nos ceperunt duitius non delectant cum idem nos in
antiquis tabulis illo ipõ horrido obsoleto q teneaniu
quanto molliores sunt & didicatiores in cantu flexio¬
nes & false uocule quam certe & seuere quibiis tamen
non modo austeris sed si sepius fiunt multitudo ipsa
reclamat licet hoc uidere in reliquis sensibus. uinguer¬
tis minus diu delectari nos summa & acerrima sua¬
uitate condins ꝙͣ his moderatis et magis laudari qd
ceram ꝙͣ quod crocum olere uideatur In ipõ tactu
esse modum & molitudinis a leuitatis Qun etiam

Expanded text:
t ingenia me hortantur vestra et aetates. Difficile enim t ingenia me hortantur vestra et aetates. Difficile enim dictu est, quaenam causa sit, cur ea, quae maxime sensus nostros impellunt voluptate et specie prima acerrime commovent, ab eis celerrime fastidio quodam et satietate abalienemur. Quanto colorum pulcritudine et varietate floridiora sunt in picturis novis pleraque quam in veteribus! Quae tamen, etiam si primo aspectu nos ceperunt, diutius non delectant; cum eidem nos in antiquis tabulis illo ipso horrido obsoletoque teneamur. Quanto molliores sunt et delicatiores in cantu flexiones et falsae voculae quam certae et severae! Quibus tamen non modo austeri, sed, si saepius fiunt, multitudo ipsa reclamat. Licet hoc videre in reliquis sensibus, unguentis minus diu nos delectari summa et acerrima suavitate conditis quam his moderatis, et magis laudari quod terram quam quod crocum olere videatur; in ipso tactu esse modum et mollitudinis et levitatis. Quin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Erecorum ad noserum usum moremq transferri
Sed hominibus est eruditis opus qui adhuc in hoc
quidem genere nostri nulli fuerunt Sin quando
extiterunt etiam grecis erunt anteponendi.
Anatur igitur oratio genere primum
r quasi colore quodam & succo suo. nanzs
ut grauis & suaris ut crudita sit ut liberalis
ut ammirabillis ut polita ut sensus ut dolores heãt
quantum opus sir non est singulorum articulorum
in toto spectantur hec corpore. ut porro conspersa sit
quasi uerborum sententiarum q floribus id non
Debet esse fusum equabiliter per omnem orationem
sed ita distinctum ut sint quasi in ornatu disposita
quedam insignia & lumina. Genus igitur dicendi
est eligendum quod maxime teneat qui audiant
& quod non solum delectet sed etam sine satietate
delectet. Non emm a me iam exspectari puto ut mo¬
ueam ut caueatis ne exilts ne inculta sit nostra ora¬
tio ne uulgaris.ne m absoluta Aluid quiddam magis

Expanded text:
Graecorum ad nostrum usum moremque transferri, Graecorum ad nostrum usum moremque transferri, sed hominibus opus est eruditis, qui adhuc in hoc quidem genere nostri nulli fuerunt; sin quando exstiterint, etiam Graecis erunt anteponendi. Ornatur igitur oratio genere primum et quasi colore quodam et suco suo; nam ut gravis, ut suavis, ut erudita sit, ut liberalis, ut admirabilis, ut polita, ut sensus, ut doloris habeat quantum opus sit, non est singulorum articulorum; in toto spectantur haec corpore. Ut porro conspersa sit quasi verborum sententiarumque floribus, id non debet esse fusum aequabiliter per omnem orationem, sed ita distinctum, ut sint quasi in ornatu disposita quaedam insignia et lumina. Genus igitur dicendi est eligendum, quod maxime teneat eos, qui audiant, et quod non solum delectet, sed etiam sine satietate delectet; non enim a me iam exspectari puto, ut moneam, ut caveatis, ne exilis, ne inculta sit vestra oratio, ne vulgaris, ne obsoleta; aliud quiddam maius
Abbreviated transcription (Latin):
greci iam tenerent ob eam qui causam iuuentus
nostra dedisceret pene discendo etiam latini si displi¬
cet. hoc byennio magistri dicendi extiterunt quos
ego Censor edicto mco sustuleram non qrio ut nel¬
tio quos dicere aiebant acui igema adolescentium
nollem sed contra ingenia obtundi nolui corroborari
impudentiam. Nam apud grecos qui cuiusmodi es¬
sent uidebam tamen esse preter hanc exercitationem
lingue doctrinam aliquam & humanitatem dignam
scia hos uero nouos magistros intelligebam posse do¬
cere nisi ut auderent quod etiam cum bonis rebus
coniunctum perse ipsum est magnopere fugiendum
hoc cum unum traderetur & cum impudentie ludus
esser putaui esse censoris. ne longius id serperet pro¬
uidere quamqriam hec non ita statuo atq discerno
ut desperem latine ea de quibus disputaiimus tradi
ac perpoliri Patitur enim e lingua nostra & natura
rerum ueterem illam excellentem q prudentiam

Expanded text:
Graeci iam non tenerent ob eamque causam iuventus Graeci iam non tenerent ob eamque causam iuventus nostra dedisceret paene discendo, etiam Latini, si dis placet, hoc biennio magistri dicendi exstiterunt; quos ego censor edicto meo sustuleram, non quo, ut nescio quos dicere aiebant, acui ingenia adulescentium nollem, sed contra ingenia obtundi nolui, conroborari impudentiam. Nam apud Graecos, cuicuimodi essent, videbam tamen esse praeter hanc exercitationem linguae doctrinam aliquam et humanitate dignam scientiam, hos vero novos magistros nihil intellegebam posse docere, nisi ut auderent; quod etiam cum bonis rebus coniunctum per se ipsum est magno opere fugiendum: hoc cum unum traderetur et cum impudentiae ludus esset, putavi esse censoris, ne longius id serperet, providere. Quamquam non haec ita statuo atque decerno, ut desperem Latine ea, de quibus disputavimus, tradi ac perpoliri posse, patitur enim et lingua nostra et natura rerum veterem illam excellentemque prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
quit tam longa ae tam alte repetita oratio.
Hee due partes que mihi supersunt illus¬
trande oratiomis ac tocius eloquentie cumulande qu¬
rum altera dicit ornate postulat altera Apte hanc
habet uim. ut si qua maxime iocunda ꝙͣ maxune
in sensus eorum qui audiunt influat. & plurimis
sit rebus instructa Instrumentum autem hoc foren¬
se litigiosum acre tractatum & uuigi opinionibus
exiguum sanc q mendicum est illud rursus ipsum
quod tradunt isti qui profitentur se di cenoli magistr
non multum est magis ꝙͣ illud uulgare ac forense
Apparatu nobis opus est a rebrs ex quisitis undiq¬
& collectis accersitis. comportaris. urtib Cesar fatie¬
dum est ad annum. ut ego in edilitate laboraui quod
quotidianis & uernaculis rebus satisfacere me posse
huic populo non putabam uerborum elligendorum
& collocandorum facilis est uel ratio uel sme ratione
ipã exercitatio Rerum est silua magna quam cum

Expanded text:
quit 'tam longa et tam alte repetita oratio? quit 'tam longa et tam alte repetita oratio? Hae duae partes, quae mihi supersunt, inlustrandae orationis ac totius eloquentiae cumulandae, quarum altera dici postulat ornate, altera apte, hanc habent vim, ut sit quam maxime iucunda, quam maxime in sensus eorum, qui audiunt, influat et quam plurimis sit rebus instructa; instrumentum autem hoc forense, litigiosum, acre, tractum ex vulgi opinionibus exiguum saneque mendicum est; illud rursus ipsum, quod tradunt isti, qui profitentur se dicendi magistros, non multum est maius quam illud vulgare ac forense: apparatu nobis opus est et rebus exquisitis, undique conlectis, arcessitis, comportatis, ut tibi, Caesar, faciendum est ad annum; ut ego in aedilitate laboravi, quod cotidianis et vernaculis rebus satis facere me posse huic populo non putabam. Verborum eligendorum et conlocandorum et concludendorum facilis est vel ratio vel sine ratione ipsa exercitatio; rerum est silva magna, quam cum
Abbreviated transcription (Latin):
neat liber aut semper discere. ut si uelim ego talis
optime ludere. aut pile studio teneam etiam fortal¬
se si assequi non possum. At alii quia preclare fatiunt
uehementius ꝙͣ causa postulat delectantur ut Citius
pila. Brulla talis Quare mhil est quod quisquam
magnitudinem artium ex eo quod senex discunt
pertimescat Namq aut senes ad cas accesserunt
aut usq ad senectutem in studiis detinentur dut
sunt tardissimi. Res quidem se mea sententia sit
habet ut iisi quod quisq cito potuerit nunqua
omnino possit perdiscere.
Am iam inquit Catulus intelligo Crasse
quid dicas & hercule assentior satis uidee
tibi homini ad perdiscendum acerrimo ad
cognocenda que dicis fuisse temporis Pergis ne inꝗt
Crassus me que dicam de me non de re putare dicere
Sed iam si placet ad instituta cedeamus Nihi uero ca¬
tulus inquit placet.
Um Crassus. quorlum igitur spectat hec in¬

Expanded text:
neat. Libet autem semper discere; ut si velim ego talis neat. Libet autem semper discere; ut si velim ego talis optime ludere aut pilae studio tenear, etiam fortasse, si adsequi non possim; at alii, quia praeclare faciunt, vehementius, quam causa postulat, delectantur, ut Titius pila, Brulla talis. Qua re nihil est quod quisquam magnitudinem artium ex eo, quod senes discunt, pertimescat, namque aut senes ad eas accesserunt aut usque ad senectutem in studiis detinentur aut sunt tardissimi; res quidem se mea sententia sic habet, ut, nisi quod quisque cito potuerit, numquam omnino possit perdiscere.' 'Iam, iam,' inquit Catulus 'intellego, Crasse, quid dicas; et hercule adsentior; satis video tibi homini ad perdiscendum acerrimo ad ea cognoscenda, quae dicis, fuisse temporis.' 'Pergisne' inquit Crassus 'me, quae dicam, de me, non de re putare dicere? Sed iam, si placet, ad instituta redeamus.' 'Mihi vero' Catulus inquit 'placet.um Crassus 'quorsum igitur haec spectat' in
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quol erat aptus ad illud totum q cognorat
fuit ut est lucilium quamius bonus ipẽ samnis
in ludo ac rudibus ciuus satis asper. Sed plus op̃o
foro tribuebat amicis rei familiari Ualerius quot¬
tidie cantabat. erat enim scenicus. Quid faceret
aliud: At Numerius furius nr̃ familiaris cum ẽ
cominodum cantat est enim pater familias. est eques
rꝰ. puer didicit quod dilcendum eadem ratio & ha¬
operam daret quintum tuberonem At eius auun¬
culum uir intelligẽs id agere cum ageret tamen
ffricanum Ista discuntur facile si & tantum sumas
quantum opus sit & habeas qui docere fideliter pos¬
sit Et scias ẽtiam ipẽ discere Sed si tota uita nihil
uelis aluid agere ipã tractatio & questio quottidie
e se gignit aliquid quod cum desidiosa delectatio¬
ne uestiges Ita fit in agitatione rerum sit infinita
cognitio. facilis usus doctrinam confirmet. medio¬
ris opera tribuatur memoria studiumq perma¬

Expanded text:
sed quod erat aptus ad illud totumque cognorat, sed quod erat aptus ad illud totumque cognorat, fuit, ut est apud Lucilium, quamvis bonus ipse Samnis in ludo ac rudibus cuivis satis asper; sed plus operae foro tribuebat, amicis, rei familiari. Valerius cotidie cantabat; erat enim scaenicus: quid faceret aliud? At Numerius Furius, noster familiaris, cum est commodum, cantat; est enim paterfamilias, est eques Romanus; puer didicit quod discendum fuit. Eadem ratio est haoperam daret, Q. Tuberonem; at eius avunculum vix intellegeres id agere, cum ageret tamen, Africanum. Ista discuntur facile, si et tantum sumas, quantum opus sit, et habeas qui docere fideliter possit et scias etiam ipse discere, sed si tota vita nihil velis aliud agere, ipsa tractatio et quaestio cotidie ex se gignit aliquid, quod cum desidiosa delectatione vestiges. Ita fit, ut agitatio rerum sit infinita, cognitio facilis, si usus doctrinam confirmet, mediocris opera tribuatur, memoria studiumque perma
Abbreviated transcription (Latin):
se est uis enuni & natura rei nisi perfecta ante ociilos
ponitur qualis ae quanta sit intelligi non potest.Me
autem catule fateor neq hodie m istis libris & cum
istis hominibus uiuere. Nec uero id quod ni recte
com meministi unqua habuisse se positum tempi
ad discendum ac tantum tribuisse doctrine temporis
quantum mihi puerilis etas forenses ferie concesse¬
int. Ac si queris Catule de doctrina ista quid ego sen¬
nam non tantum ingenioso homini & ei qui forum
qui curiam qui causas qui rem pub spectet opus esse
arbitror temporis quantum hi sibi sumpserunt quos
discentes uita defecit Onnes enim artes aliter ab his
tractantur qui eas ad usum transferunt aliter ab hil
qui ipsarum artium tractatio delectati inhil i uita
sunt aliud acturi Magister hic samnitium summa
iam senectute est. quotidie commentatur: Iihil
enim curat aliud atq uelocius puer addidicerat

Expanded text:
se est; vis enim et natura rei, nisi perfecta ante oculos se est; vis enim et natura rei, nisi perfecta ante oculos ponitur, qualis et quanta sit intellegi non potest. Me autem, Catule, fateor neque hodie in istis libris et cum istis hominibus vivere nec vero, id quod tu recte commeministi, ullum umquam habuisse sepositum tempus ad discendum ac tantum tribuisse doctrinae temporis, quantum mihi puerilis aetas, forenses feriae concesserint. Ac, si quaeris, Catule, de doctrina ista quid ego sentiam, non tantum ingenioso homini et ei, qui forum, qui curiam, qui causas, qui rem publicam spectet, opus esse arbitror temporis, quantum sibi ei sumpserunt, quos discentis vita defecit: omnes enim artes aliter ab eis tractantur, qui eas ad usum transferunt, aliter ab eis, qui ipsarum artium tractatu delectati nihil in vita sunt aliud acturi. Magister hic Samnitium summa iam senectute est et cotidie commentatur, nihil enim curat aliud: at Q. Velocius puer addidicerat,
Abbreviated transcription (Latin):
I Crassus hoc tibi in quit Catule primum per¬
suadeas uelim me non multo secus facere cum
de oratore disputem. ac facerem si esset mihi
de histrione dicendum. Negarem enim posse eum sa¬
tisfacere in gestu nisi palestram. nisi saltare didicisset
Neq ea cum dicerem me esse histrionem necesse esset
Sed fortasse non stultum alioni artifitii existimatoru
Similiter nunc de oratore uestro impulsu loquor si¬
mo scilicet. semper enim quacunq de arte aut faculta¬
te querinr de absoluta & perfecta queri solet Quare
si iam me uultis esse oratorem si etiam sat bonum. si
bonum deniq non repugnabo Qiid nunc sim inep¬
tus. Ita me existimare scio Quod si ita est summus
tamen certe non sum. Neq enim apud homines res
ulla difficiliorneq maior nec que plura adumenta
doctrine desiderent. Attamen quoniam de oratore no¬
bis disputandum est de summo oratore dicam neçes¬

Expanded text:
Hic Crassus 'hoc tibi' inquit 'Catule, primum perHic Crassus 'hoc tibi' inquit 'Catule, primum persuadeas velim, me non multo secus facere, cum de oratore disputem, ac facerem, si esset mihi de histrione dicendum. Negarem enim posse eum satis facere in gestu, nisi palaestram, nisi saltare didicisset; neque, ea cum dicerem, me esse histrionem necesse esset, sed fortasse non stultum alieni artifici existimatorem. Similiter nunc de oratore vestro impulsu loquor, summo scilicet; semper enim, quacumque de arte aut facultate quaeritur, de absoluta et perfecta quaeri solet. Qua re si iam me vultis esse oratorem, si etiam sat bonum, si bonum denique, non repugnabo; quid enim nunc sim ineptus? Ita me existimari scio: quod si ita est, summus tamen certe non sum; neque enim apud homines res est ulla difficilior neque maior neque quae plura adiumenta doctrinae desideret. Ac tamen, quoniam de oratore nobis disputandum est, de summo oratore dicam neces
Abbreviated transcription (Latin):
hodierni diei totum oratoris munus explicemus
dummodo illa res tanta sit ut omibus philosopho¬
rum libris quos nemo oratorum istorum unꝙͣ at¬
tigit comprehensa esse uideatura
Um catulus audl quaopͣ hercle in quit Cral¬
se mirandum est esse inte tantam dicendi
uel uim uel suauitatem uel copiam Quem
quidem antea natura rebar ita dicere ut mihi non
solum orator summus sed etiam sapientissimus ho¬
mo uiderẽ Nunc intelligo illa re semper etiam po¬
tiora dixisse que ad sapientiam spectarent Atq ex
his hanc dicendi copiam fluxisse. Sed tamen eum
omnis gradus etatis recordor me eumq uitam tir¬
am ac stucha con sidero neq quo tempore ista didice¬
ris iudeo nec magnopere te istis studiis hominib
libris intelligo deditum. Nec tamen possum statue¬
re utrum magis mirer te illa que mihi persuades
maxima esse aduimenta potuisse in tius tantis occu¬
pationibus perdiscere. Ac si non potueris posse isto¬
Misto modo dicere

Expanded text:
hodierni diei totum oratoris munus explicemus, hodierni diei totum oratoris munus explicemus, dum modo illa res tanta sit, ut omnibus philosophorum libris, quos nemo oratorum istorum umquam attigit, comprehensa esse videatur.' Tum Catulus 'haudquaquam hercule' inquit 'Crasse, mirandum est esse in te tantam dicendi vel vim vel suavitatem vel copiam; quem quidem antea natura rebar ita dicere, ut mihi non solum orator summus, sed etiam sapientissimus homo viderere; nunc intellego illa te semper etiam potiora duxisse, quae ad sapientiam spectarent, atque ex his hanc dicendi copiam fluxisse. Sed tamen cum omnis gradus aetatis recordor tuae cumque vitam tuam ac studia considero, neque, quo tempore ista didiceris, video, nec magno opere te istis studiis, hominibus, libris intellego deditum. Neque tamen possum statuere, utrum magis mirer te illa, quae mihi persuades maxima esse adiumenta, potuisse in tantis tuis occupationibus perdiscere, an, si non potueris, posse isto modo dicere.'