comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omino exellentis-¬
simo ⁊ oĩ hinore dig¬
niffimo lulonio re
optat salutẽ. Audita bona opinõe ur̃a
que p̃dicat᷑ ꝑtotas ꝓuincias gernamie atq
gallie. ⁊ pene incunctis partibe eiope. cre¬
bris laudib intonat. satis exulto. dñi mi¬
sericordiã ĩploro. qͣtinꝰ hoc cũ boni augr̃a¬
to ad salubrẽ finẽ ꝑuenire ꝯcedat. Obhoc
qͥppe laboris mei opꝰcula. que in seriticio
xp̃i ipliꝰ largiente clem̃tia sacras scͥ turaᷤᷤ
exponendo. ꝓ ut potui expendi. None
tũ siue ur̃a comuniõe hab̾e uolui s ali¬
quos tͣctatꝰ atq cõm̃tarios indium os libͦs
inp̃sentia ur̃a fui cõꝑtũ hab̾e dixistiᷤ ali¬
qd̾ opꝰculis me nouit̾ ꝯfecisse de se mon
ꝓpͥetate. ⁊ mistica rerũ sinificatii ẽ qd
etiã a mea paruitate postulastis iob̃ diri¬
gi. Feci libent̾ qđ petistis: ⁊ ipsũ oꝰ uob̃
in iugriti duob libris terminatũ tͣnfimisi
si ut sereritati ur̃e placuerit con uob̃

Expanded text:
omino excellentissimo, et omni honore dignissimo LUDOVICO regoptat salutem. Audita bona opinione vestra, quae praedicatur per totas provincias Germaniae atque Galliae, et pene in cunctis partibus Europae crebris laudibus intonat, satis exsulto, et Domini misericordiam imploro; quatenus hoc cum bono augmento ad salubrem finem pervenire concedat. Ob hoc quippe laboris mei opuscula, quae in servitium Christi, ipsius largiente gratia, sacras Scripturas exponendo, prout potui, expendi, non sine vestra communione habere volui: sed aliquos tractatus atque commentarios, in divinos libros ia vestra fui, compertum vos habere dixistis aliquod opusculum me noviter confecisse de sermonum proprietate et mystica rerum significatione; quod etiam a mea parvitate postulastis vobis dirigi: feci libenter quod petistis, et ipsum opus vobis, in viginti duobus libris terminatum, transmisi: ut, si Serenitati Vestrae placuerit, coram vobis
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝰ ẽ sapientie ainator ⁊ diligens. custos
mandatorũ dĩ ⁊ fideł exe̾cutor uoluntatis
nutorẽ:. infutura uͦ uita fidelissimũ boni
studui remuneratorẽ. ⁊ gaudii et̾m largito¬
rẽ. Idcirco dñe mi rex ante omia semꝑ stui¬
dium sit tͥ addisceudam sap̃iam diuinã. sub¬
iectosq tͥ id ip̃m agere p̃cipias. qͣtinꝰ meri¬
to rex nominari possis qͥ temetip̃m ⁊ omes
tͥ obedientes scđm uoluntatẽ dĩ regere. ⁊ in
uriã ueritaris ducẽ conaris. sicq fiet ut cũ
ante eũ om̃es gentes ut reciprant õs iuxta
merteoꝵ suoꝵ qͣlitatẽ. aut p̃mit̾i. aut penã
Tunc tn cũ tuis a dextͥs eiꝰ stans audias illã
amabilem sententiã dm̃i. qͣm ad om̃s electoᷤ
suos ꝓlaturꝰ ẽ dicens. Neuite benedicti pa-¬
tris inci possidete paratũ uob̾ regnũ: abori

Expanded text:
r sapientiae, et diligens custos mandatorum Dei, et fidelis exsecutor voluntatis ctorem, in futura vero vita fidelissimum boni studii remuneratorem et gaudii aeta semper studium sit tibi ad discendam sapientiam divinam, subjectosque tibi idipsum agere praecipias: quatenus merito rex nominari possis, qui temetipsum et omnes tibi obedientes secundum voluntatem Dei regere et in viam veritatis ducere conaris: sicque fiet ut cum ante eum omnes gentes, ut recipiant omnes, juxta meritorum qualitatem, aut praemium aut poenam, tunc tu cum tuis a dextris ejus stans, audias illam amabilem sententiam Domini, quam ad omnes electos suos prolaturus est, dicens: Venite, benedicti Patris mei, possidete
Abbreviated transcription (Latin):
ut supͣ dixi in uĩginti duoᷤ libros disꝑtiri:
sub qͦ numero uetꝰ testam̃tũ. legis diuine
int̾pres beat᷑ iheronimꝰ cũplexũ se asseruit.
ex cuiꝰ int̾p̃tatiõe ⁊ expositiõe quedã obscu¬
ra in hoc oꝑe elucidaui. Tu añ electe cdñe
⁊ regũ karissime. acceptis his que tͥ tͣnsii¬
si itere eis ut decet ⁊ tã tͥ qͣm illis qͥ sub

Expanded text:
libros dispertiri: sub quo numero Vetus Testamentum legis divinae interpres beatus Hieronymus complexum se asseruit: ex cujus interpretatione et expositione quaedam obscura in hoc opere elucidavi. Tu autem, electe domine et regum charissime, acceptis his quae tibi transmisi, utere eis ut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uouo testam̃to cõmemorant᷑. eorq actiõibꝰ
mnisticis. nec ñ ⁊ de locis in qͥb habitabant. si¬
lere me ñ ꝯuenit. ⁊ nõia ip̃oꝵ simił. i locoꝵ
ex hebraica lingua in latiuã tͣnsferre placti¬
it. ut inde faciliꝰ misticã significationẽ ex¬
planare possem. Addidi quoq inp̃senti
⁊ hereticoꝵ errore. de philosofis. ⁊ magis. atq
fals̾is diis. de linguis gentiũ de regũ ⁊ mi¬
litũ. cuiũq uocabulis atq ad finitatibus
de hoĩe ⁊ partib eiꝰ ⁊ reliqͥs animãtib. de la¬
pidib lignis. ⁊ herbis. que in t̾ra grgnunt᷑.
de uarus artib atq artificiis ⁊ aliis multiᷤ

Expanded text:
 Novo Testamento commemorantur, eorumque actionibus mysticis, nec non et de locis in quibus habitabant, silere me non convenit: nomina ipsorum simul et locorum ex Hebraica lingua in Latinam transferre placuit, ut inde facilius mysticam significationem explanare possem. Addidi quoque in praese ti et haereticorum errore, de philosophis et magis atque falsis diis, de linguis gentium, de regnis et militum civiumque vocabulis atque affinitatibus; de homine et partibus ejus, et reliquis animantibus: de lapidibus, lignis et herbis, quae in terra gignuntur: de va
Abbreviated transcription (Latin):
onachus greca ethimologia uocat᷑:
eo qd̾ sit singłaris. Monas enĩ gre¬
&e singłaritas dr. Ergo si solitariꝰ
int̾pretat᷑ uocabłm monachi. qͥd facit in tͦba
qͥ solus est: Pltira sunt enĩ geña monachoꝵ.
Cenobite qͦs nos in cõmune uiuentes possu¬
niꝰ appellare. C enobiũ enĩ płimoꝵ est. Anacho
rite st̃: qͥ ꝓpt̾ cenobialẽ uitam deserta petunt.
⁊ sou habitant ꝑ deserta: ⁊ ab eo qd̾ ꝓcul ab ho¬
minib recesserunt. tali nomine nuncupant᷑. S
anachorite. helyam. ⁊ iohem. cenobite apłos
imitant᷑. Heremite hi sunt qͥ ⁊ auachorite.
ab hominũ conspectu remoti. heremũ ⁊ deser¬
tas soutudines apperentes. Nam heremũ dr
qͣsi remotũ. Abba aũt sirum nom̃. significat
in latinũ pat̾: qd̾ paulꝰ romanis scribens expo

Expanded text:
Monachus Graeca etymologia vocatus, eo quod sit singularis, monas enim Graece singularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi: quid facit in turba, qui solus est? Plura sunt enim genera monachorum. Coenobitae, quos nos in communi viventes possumus appellare. Coenobiuritae sunt qui post coenobialem vitam deserta petunt et soli habitant per deserta; et ab eo, quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur; sed anachoritae Heliam et Iohannem, coenobitae Apostolos imitantur. Eremitae hi sunt, qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. Abba autem Syrum nomen, significat in Latino pater, quod Paulus Romanis scribens expos
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. Marsupiũ siue saccrilũ cõmime possidea¬
mus : i. auariciam. Pera iux̃ allegoriam: uictꝰ
cannis contexit᷑: unde ⁊ nuncupatum. Alii
grecũ asserunt. Canistrũ aũt sigc̃at lingͣm
doctoris. in qua offerunt᷑ legis p̾cepto panes ari¬
morñ. hoc ẽ u̾bum euͣngłii in sacrificium dñi:
sic̃ legit᷑ in unctione aaron. ⁊ filioꝵ eiꝰ factũ eẽ.
Sophinꝰ ẽ. uas ex uirgaltis contextũ. aptum
mundare stercora ⁊ t̾ram portare: de quo dicit
psalmista ꝓ isrł. Manꝰ eiꝰ in cophino seruierunt.

Expanded text:
 Marsupium, sive sacculum, commune possideamus , id est, avaritiam. Pera juxta allegoriam victus cannis contexitur, unde et nuncupatum. Alii Graecum asserunt. Canistrum autem significat linguam doctoris, in qua offeruntur legis praecepto panes azymorum, hoc est, verbum Evangelii in sacrificium Domini, sicut legitur in unctione Aaron et filiorum ejus factum esse. Cophinus est vas ex virgultis contextum aptum mundare stercora, et terram portare, de quo dicit Psalmista pro Israel: Manus ejus in cophino servierunt .
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑboꝵ. Fax dicta qd̾ focos faciat: cuiꝰ diminuturũ
facula. lant̾na inde uocata: qd lucem interiꝰ
habeat clausam. Fit enĩ ex uitro recluso intꝰ
lumine. ut uenti flatꝰ adire nͥ possit: ⁊ ad p̾¬
bendum lum̃ facile uͥq circ̃ferat᷑. Pira ẽ. que¬
in modũ are: ex lignis construi solet ut ardeat.
Pir enĩ : ignis d̾r. S pira est ip̃a lignoꝵ conge¬
ries cum ñ duim ardet: rog̾ ẽ. cum ardere ceꝑit.

Expanded text:
. Fax dicta quod focos faciat: cuius diminutivum facula. Lanterna inde vocatur quod lucem interius habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine ut venti flatus adire non possit, et ad praebendum lumen facile ubique circumferatur. Luin modum are ex lignis construi solet ut ardeat; pyr enim ignis dicitur, sed pira est ipsa lignorum congeries, cum nondum ardet, rogus est cum ardere ceperit;
Abbreviated transcription (Latin):
rint. Qͥa electi in cordibꝰ suis. oleum miscd̾ie
⁊ caritatis tenent: qd̃ fatue uͥgines ñ habent.
Unde intrantibꝰ prudentibꝰ ad nuptias. fatue re¬
pellent᷑: qr eoꝵ oꝑa que clara hominibꝰ foris appa¬
ruerant: inaduentu iudicis intꝰ obscurant᷑. Et a
deo retbutionẽ ñ inueniunt: qr ꝓ eis receꝑunt
ab hominibꝰ laudes qͣs amauerunt. Item lam
lampades eiꝰ. lampades ignis. atq flãmarũ. Itẽ
alibi legit᷑: lampas contẽpta. apd̃ cogitaciones diui

Expanded text:
runt: quia electi in cordibus suis oleum misericordiae runt: quia electi in cordibus suis oleum misericordiae et charitatis tenent, quod fatuae virgines non habent. Unde, intrantibus prudentibus ad nuptias, fatuae repelluntur: et eorum opera, quae clara hominibus foris apparuerunt, in adventu judicis intus obscurantur, et a Deo retributionem non invenerunt, quia pro eis receperunt ab hominibus laudes, quas amaverunt. Item lampLampades ejus, lampades ignis atque flammarum . Item alibi legitur: Lampas contempta
Abbreviated transcription (Latin):
sigtant. Cereus ꝑ diriuationẽ. a cera nom̃ habet. ex qͣ
format᷑. de qͦ qͣdam. hie t̃ uoct̾nos p̾raibo caeus ignes:
subdueta luce. alt̾a lux tͥ sum. Cereus aũt qͥ ad il¬
luminandas tenebras noctis accendit᷑. sigc̃at
doctnam fidelis p̾dicationis. que illuminat ani¬
mas uerbo dei credentes ⁊ obedientes. Item de
cera: in psalmo scͥptum ẽ. Sicut fluit cera a fa¬
cie ignis. sic ꝑeant peccatores a facie dei: ⁊ iusti
epulent᷑. Qm̃ in uidicio dei a facie dei ipsiꝰ. sic deꝑeunt
peccatores: qͤmadmodũ cera ꝓximo igne consumit᷑.
Lacunaria pendentia sunt lumina. qͦsi lucer¬
naria : i. in aere lucentia. Funalia dicunt᷑. que
intra cerã sunt. dicta a funibꝰ qͦs ante usum pa¬
piri cera circudatos habuere maiores: unde ⁊ fu¬
nera dñr. Lampas flãma ẽ. in u̾tice lucens:
dicta qd̵ lambentes motũ. ostendere uideat᷑. De
lampadibꝰ aũt in euingłio legit᷑: qd̾ qͥnq uirgi¬
nes prudentes. lampades suas cum oleo habue¬

Expanded text:
nt. Cereus per derivationem a cera nomen habet, ex qua formatur, de quo dicitur: Hic tibi nocturnos praestabo cereus ignes: Subducta luce, altera lux tibi sum. Cereus autem, qui ad illuminandas tenebras noctis accenditur, significat doctrinam fidelis praedicatoris, quae illuminat animas verbo Dei credentes et obedientes. Item de cera in psalmo scriptum est: Sicut fluit cera a facie ignis, sic peribunt peccatores a facie Dei, et justi epulentur . Quoniam in judicio Dei a facie ipsius sic dispereunt peccatores, quemadmodum cera proximo igne consumitur. Lacunaria pendentia sunt lumina quasi lucanaria, id est, in aere lucentia. Funalia dicuntur, quae intra ceram sunt, dicta a funibus, quos ante usum papyri cera circumdatos habuere majores: unde et funera dicuntur. Lampas flamma est in vertice lucens, dicta quod labentis motum ostendere videatur. De lampadibus autem in Evangelio legitur , quod quinque virgines prudentes lampades suas cum oleo habue
Abbreviated transcription (Latin):
tur qͣsi saggus. Penitentiũ enĩ iste ẽ. habitꝰ: ⁊
uilium rerũ condi̾tum. Marsupiũ sacculus
nĩmoꝵ: quẽ greci marsippa appellant. Quedam¬
enĩ greta noĩa in latinũ paulo inflectunt᷑: ꝓpt̾
romanũ eloqͥum. Sitarchie nautar̃ st̃: ab eo qd̾
sute sunt. Inuolocrum dictũ: qd̾ aliqͥd in se ce¬
neat inuolutum. Fiscus. sacculꝰ ẽ. publicꝰ: unde
⁊ fiscelle ⁊ fiscine dñr. hunc habent exactores:
⁊ in eo mictunt debitum publicum. qd reddit᷑ re¬
gis. Fiscus aũt pͥme posicionis ẽ: deriuatiuũ fisci¬

Expanded text:
tur, quasi sagus. Poenitentium enim iste est habitus et tur, quasi sagus. Poenitentium enim iste est habitus et vilium rerum condimentum. Marsupium sacculus nummorum, quod Graeci marsupon appellant. Quaedam Graeca nomina in Latinum paulo inflectuntur, propter Romanum eloquium. Sitarciae nautarum sunt ab eo quod sutae sunt. Involucrum dictum quod aliquid in se teneat involutum. Fiscus sacculus est publicus, unde et fiscellae et fiscinae dicuntur: hunc habent exactores, et in eo mittunt debitum publicum quod redditur regibus. Fiscus autem primae positionis est, derivativum fisci
Abbreviated transcription (Latin):
chil nascit᷑: adeo ut de septẽtrione dicat sterili ñ¬
qͥcqͣm frigore gignit. Uarro aũt focos ait dictos.
qd foueant ignes. Nam ignis. ip̃a flãma ẽ. Qcqͥd aũ
ignem fouet. focris uocat᷑ : seu ara sit. sine aliud
in quo ignis fouet᷑. Lucerna: a licino dicta ẽ. unde
⁊ breuis ẽ lu. ut ꝑsuis. Disposite pinguem nebu¬
lam: uomuere lucernã. Si enĩ a luce diceret᷑: nõ¬
staret u̾sus. Licinꝰ aũt : q̃si luciniꝰ. Est enĩ cicendila
salomone scͥptum ẽ. ꝓpt̾ea ñ extinguet᷑ lucerna eiꝰ:
ꝑ totam noctem. Item lucerna sig̾cat ꝓħicum sermo¬
nem. ł p̾dicatores diuine legis: unde ꝓpħa ait in
psalmo. Lucerna pedibꝰ meis u̾brim tuũ dñe. Et
in eungłio de ioħe baptista: scͥptum est. Ille erat
lucerna ardens ⁊ lucens. Candelabrũ a candelis dic¬
tum: qͣsi candela forum. qd̾ candelam fert. Cande¬

Expanded text:
hil nascitur: adeo ut de septentrione a poeta hil nascitur: adeo ut de septentrione a poeta quidquam frigore gigni. 506 Varro autem focos ait dictos, quod foveant ignes, nam ignis ipsa flamma est; quidquid autem ignem fovet, focus vocatur, seu ara sit, sive quid aliud, in quo ignis fovetur. 2. Lucerna a lychno dicta est, unde et brevis est lu, ut Juvenalis: Dispositae pinguem nebulam staret versus. Lychnus autem quasi lucinius: est enim cicendela Salomone scriptum est: Propterea non exstinguetur lucerna ejus per totam noctem . Item lucerna significat propheticum sermonem vel praedicatores divinae legis. Unde Propheta ait in psalmo: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine . Et in Evangelio de Joanne Baptista scriptum est: Ille erat lucerna ardens et lucens . Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaferum, quod candelam fert. Cande
Abbreviated transcription (Latin):
ci humilitate ꝓsternunt: sicut ip̃e dicit. ue¬
nite ad me om̃s qͥ laboratis ⁊ honerati estis : ⁊
ego reficiam uos. Cophinos aut̃ dicimꝰ. ꝑ qͦs
sordium purgam̾ta ꝓicimꝰ : ut loci puritas elu¬
cescat. Manꝰ gͦ suas in eis tenent. qui peccor
inmundiciis occupant᷑. S de hac seruitrite li¬
beram᷑ a dño: qͣndo scelerũ nr̃oꝵ sordibꝰ expiamͦ.
Item duodecim cophini in euͣngłio. apłi intelli¬
gunt᷑. in qͥbꝰ collecte st̃ reliqͥe fragm̃toꝵ: ex
qͥnq panibꝰ ⁊ duobꝰ piscibꝰ. Sporta ł qd̃ abspar¬
to fieri solet: ł qd̵ exportet aliqͥd. In euͣngłio qͦ
legit᷑. qd̾ trilerint apłi de fragm̃tis . uͭiͤi. panum.
uͭiͣ. sportas plenas. qd̵ sig̃cat apłicos doctores: ea
que plebes nõ ualent consumere. demisticis
appellauerunt ignẽ. Fos enĩ grece: latine
ignis ẽ. Unde ⁊ uixͣ philosophos: calore¬
qͦdam cuncta ꝓcreant᷑. Et reuera sine calore ni¬

Expanded text:
ci humilitate prosternunt, sicut ipse dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Cophinos autem dicimus per quos sordium purgamenta projicimus, ut loci puritas elucescat. Manus ergo suas in eis tenent, qui peccatorum immunditiis occupantur: sed de hac servitute liberamur a Domino, quando scelerum nostrorum sordibus expiamur. Item duodecim cophini apostoli intelliguntur, in quibus collectae sunt reliquiae fragmentorum ex quinque panibus et duobus piscibus . Sporta vel a sparto fieri solet, vel quod exportet aliquid. In Evangelio quoque legitur, quod tulerunt apostoli de fragmentis septem panum septem sportas plenas: quod significat apostolicos doctores ea, quae plebs non valet consumere de mysticis i appellarunt ignem; fos enim Graece, Latine ignis est, unde et juxta philosophos quosdam cuncta procreantur, et revera sine calore ni
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit in nube in die pluuie. Quid est qd̾ as¬
pectus hoĩs uidet᷑ in throno. quas species elec¬
cetur ut res una ex duob metallis fiat. in qͣ
⁊ ꝑ argentum auri claritas temꝑatur ⁊ ꝑ
claritatẽ auri species clarescit argenti. In re¬
bimet st̃ unite. Ut ꝑ humanitate diuinitatis eiꝰ
tata fulgorem ultra hoc qd̃ creata fuerat ha¬
beret.

Expanded text:
fuerit in nube in die pluviae. Quid est, quod aspectus hominis videtur in throno, quasi species eleccetur, ut res una ex duobus metallis fiat? In qua et per argentum auri claritas temperatur, et per claritatem auri species clarescit argenti. In rebimet sunt unitae, ut per humanitatem, divinitatis ejus tata fulgorem ultra hoc quod creata fuerat haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ deo dat᷑. aut dedicat᷑. aut olecrat᷑. Qd̃ dedicat᷑. dicando
dat᷑. uñ ⁊ appellat᷑. Uñ ⁊ errant: q̃ ꝯsecrationẽ. dedica¬
tionẽ putant significari. Inmolatio ab antiqͥs dicta.
eo qd̾ in mole altaris. posita uictima cederet᷑. Uñ ⁊ mac¬
tatio pꝰ ĩmolationẽ ẽ. Nunc aũ ĩmolatio panis ⁊ calicis con¬
uenit. Libatio aũt t̾mmꝰ calicis oblatio ẽ. hinc ẽ illud
⁊ libabit de sanguine uue. Sic ⁊ scłariũ qͥdã poetarũ.
Nunc inqͥd pat̾as libate ioui. Libare gͦ ẽ ꝓpͥe fecundare.

Expanded text:
aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur, unde et appellatur. Unde et errant quae consecrationem dedicatione putant significari. Immolatio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est: nunc autem immolatio panis et calicis convenit. Libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc est illud: Et libabit de sanguine uvae . Sic et saecularium quidam poetarum, nunc, inquit, pateras libate Jovi. Libare ergo proprie fundere
Abbreviated transcription (Latin):
deo in odorẽ suauitatis oblata. aũt scõꝵ ꝑfectionis ꝯ¬
tẽplationẽ designat. Uolatilia enĩ homines st̃ ꝯtẽpla¬
tioniꝰ uacantes. t̾renis om̃ino se ñ miscentes negotiis.
qd̾ ⁊ si forte necessitas exegerit mox euolant ad subli¬
nuia. illo eungłii uiuante testimonio qd̃ dñs at̃o.
Nconsid̾ate uolatilia celi qr ñ seminant neq metunt. ⁊

Expanded text:
Deo in odorem suavitatis oblata: aut sanctorum perfectionis cDeo in odorem suavitatis oblata: aut sanctorum perfectionis contemplationem designat. Volatilia enim homines sunt contemplationi vacantes, terrenis omnino se non miscentes negotiis. Quod et si forte necessitas exegerit, mox revolant ad sublimia illo Evangelii juvante testimonio, quo Dominus ait: Considerate volatilia coeli, quia non seminant ne
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ⁊ inibi: hostie. uictime. holocausta sac̃ficia. ⁊ liba¬
mina oblata cõmemorant᷑. Boues aũ uacce. aut uituli.
aut dñice incarnationis oꝑationes. siue agri dñici cul¬
tores. ħ ẽ doctores aut legaliũ mandatoꝵ oꝑatores signi¬
ficant. Oues aũ ⁊ agni aut ip̃m saluatorẽ qͥ scd̾mi ysai¬
am tanꝙͣ ouis ad uictimã ductꝰ ẽ. ⁊ a ioħe. agnꝰ dei qͥ¬
tollit peccata mundi om̃ibꝰ demonstrat᷑: aut simplices
qͥsq ⁊ innocentes in eccła significant. Capre aut ł adi
in hostiã oblate. aut carnẽ saluatoris que absq pec¬
cato erat. ⁊ tam̃ ꝓpeccatis humani gen̾is deo patri
oblata ẽ. ut ꝑ eiꝰ mortẽ auctor peccati diabolꝰ iugu¬
laret᷑. aut penitentes ꝓ peccatis suis significant. qͥ
sẽꝑ afflictionẽ carnis mactant deo. Aues aũ aut xp̃i
humanitatẽ significant. sic ꝑ tͦturẽ ⁊ colũbã xp̃i caro
sp̃u sociata demonstrat᷑ in mist̾io passionis ꝑ sacͥficiũ

Expanded text:
Sic et ibi hostiae, victimae, holocausta, sacrificia et libamina oblata commemorantur. Boves autem vaccae et vituli aut Dominicae Incarnationis operationes sive agri Dominici cultores, hoc est, doctores, aut legalium mandatorum operatores significant. Oves autem et agni, aut ipsum salvatorem, qui, secundum Isaiam, tantollit peccata mundi omnibus demonstratur: aut simplices quosque; et innocentes in Ecclesia significant. Caprae autem vel haedi in hostiam oblati aut carnem Salvatoris, quae absque peccato erat, et tamen pro peccatis humani generis Deo Patri oblata est: ut per ejus mortem auctor peccati Diabolus jugularetur; aut poenitentes pro peccatis suis significant, qui se per afflictionem carnis mactant Deo. Aves autem aut Christi humanitatem significant: sicut per turturem et columbam Christi caro spiritui sociata demonstratur in mysterio passionis per sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
ei: sic̃ in celo resonant. O sanna in alt̾iꝰ lingue int̾p̃ta¬
tionẽ. in toto tͣnssre ñ potest. Osi enĩ salufica int̾p̃tat᷑.
Anna int̾iectio ẽ. motũ animi significans. sub dep̃can¬
tis affectu. Integre aũ d̾r osianna. qd̾ nos corrupta media
uocali litt̃a ⁊ elisa. dicimꝰ osanna sic̃ fit in u̾sibꝰ cũ scan¬
dimꝰ. Lita eiũ pͥma ũbi seqͦntis. extremã pͥoris ubi ueni¬
ens excludit. Et̃ d̾r ebraice osanna qd̵ int̾ptat᷑ saliufica.
subaudiendo ł popłm tuũi ł totũ mundũ. Offercorũ ta¬
li ex causa sũpsit uocabłm. fertũ enĩ d̾r oblatio que alta¬
ri offert᷑ ⁊ sacficat᷑ a pontificibꝰ. A q̃ offercoriũ nominat᷑:
qͣsi ꝓpt̃ fert᷑. Oblatio dr qͣ offert᷑. Dona ꝓpͥa dicunt᷑ di¬
uina mun̾a hominũ. Nam mun̾a dicunt᷑ obseqͥa. quẽ
pauꝑes diuinis loco muner̃ soluunt. Itaq munꝰ ho¬
mini dat᷑. donũ deo. Uñ eciã in tẽplis donaria dicimꝰ.

Expanded text:
ci, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾a ẽẽ constat: s p̃cipuũ illud qd̾ in sa¬
cris diinisq reb habet᷑. Officum ab ef¬
ficendo dictũ qͣsi officuim ꝓpt̃ decorẽ sermonis una
mutata litta. ł certe ut qͥsq illa agat. q̃ nlłi officant
s ꝓsint om̃ibꝰ. Uesꝑtinũ officiũ est in noctis initio:
uocatũ ab stella uẽꝑe q̃ surgit oriente nocte. De qͦ¬

Expanded text:
genera esse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte.
Abbreviated transcription (Latin):
lam ⁊ panes azimos offerimꝰ: cũ sine malitia ⁊ neqͥtia
hanc uitã p̃sentẽ gerimꝰ. Offert uerbi gr̃a similã qͥ
in agri cult᷑a aut nauigando aut in aliqͥbꝰ cõmunis ui
Necñ ⁊ illud intimandũ. qd iuxͣ moralitatẽ ꝑ clibanũ
tẽptationũ pondꝰ expͥmit᷑: ꝑ sarcaginẽ constantia ani¬
mi. ⁊ robur mentis. ꝑ craticłam młtiplex inpugnati¬
onũ incongrue significat

Expanded text:
ne malitia et nequitia hanc vitam praesentem gerimus. Offert verbi gratia similam, qui in agri cultura aut navigando aut in aliquibus communis vNec non et illud intimandum, quod juxta mortalitatem per clibanum tentationum pondus exprimitur: per sartaginem constantia animi et robur mentis: per craticulam multiplex impugnatio non incongrue significatu
Abbreviated transcription (Latin):
timis. ⁊ sepe contingunt corꝑa mortuoꝵ. Nitro¬
mantii st̃. quoꝵ p̃cantationibꝰ uident᷑ suscitari
mortui. diuinare. ⁊ int̾rogata respondere. Nicro
enĩ grece mortuus. mantia diuinatio nuncupat᷑.
Ad quos sciscitandos. cadaueri sanguis adicitur. Nã
amare demones sanguinẽ dicunt. Ideoq quotiens
nicromantia fit cruor aqua miscetur. ut colore sã¬
guinis faciliꝰ ꝓuocent᷑. Id romantii ab aqͣ dicti. Est
enĩ idromañtia in aquã in spectione umbras

Expanded text:
timis, et saepe contingunt, corpora mortuortimis, et saepe contingunt, corpora mortuormantici sunt quorum precantationibus videntur resuscitari mortui, divinare et ad interrogata respondere. Nycron enim grece mortuus, mancia divinatio nuncupatur ad quos suscitandos cadaveri sanguis adiicitur. Nam amare demones sanguinem dicuntur. Ideoque quoties necromantia fit, cruor aque miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantici ab aqua dicuntur. Est enim hydromantia in aque inspectione umbras
Abbreviated transcription (Latin):
samuelis aiãm de inferni abditis euocaret ⁊ uiuo¬
rum p̾sentaret ⁊ spect: ib S tamen aĩam ꝓ¬
pħe fuisse credimus ⁊ ñ aliqm᷑ fantasmaticam
In lusior nem sathane fallatia factam. Pruden¬
tius quoq de merturio sic ait. Eradit᷑ hic
extincta sumpto moderamine uirge in lucem
reuocasse atuimas. ast alias dampnasse neci. et
post paululũ ad iecit murmure. Nam magico
tenues excere fig᷑as atq sepulc᷑ loeus ciet in canta¬
re fauillas. Nita itidem spoliare alios ars noxia
nouit. Magi sunt qui uulgo malefici obfacino¬
rũ magnitudinẽ nuncupant᷑. hii ⁊ elementa cõ¬
cutiut̃. turbant mentes hoĩni. ac sine ullo uene¬
NI austu uiolentia tantum carminis int̾imint.
Uñ ⁊ lucanus. Mens austa nulla same polluta
ueneni in cantata perit. Demonib enĩ ac̾itis au¬
dent uentilare: ut quisqͥs suos ꝑimat malis ar¬
tib inimicos. Hii etiam sanguine utunt᷑ ⁊ iuc¬

Expanded text:
Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivoSamuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus, si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam illusionem Satanae fallacia factam? 8. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur exstinctas, sumptae moderamine virgae, In lucem revocasse animas . . . . Ast alias damnasse neci . . . . Et post paululum adjecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, Atque sepulc ales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. 9. Magi sunt qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo veneni haustu violentia tantum carminis interimunt. 10. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta veneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis, audent ventilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur, et vic
Abbreviated transcription (Latin):
primus doro astres rex bactrianoꝵ ꝗ̃ ninus
seribit. qd̃ uicies centum milia u̾siũ ab ip̃o condi¬
ta indiciis uoluminũ eiꝰ declarent᷑. hanc artem
post mnlłta scł̃a de mocritꝰ ampliauit. qnͣdo ⁊ hyipo¬
crates medicine disciplina effloruit. Apud asy¬
rios autem magice artescopiose st̃ testante luca¬
no. Quis noscere fibra facta queat quis ꝑꝓdat
aues qui fulgura celi seruet ⁊ assyria scrutetur¬
syd̾a cura. Itaq hec uanitas magicarum arciũ
extraditione angłoꝵ maloꝵ. in toto t̃rarum or¬
be plurimis scłis italicit. ꝑquandam scientiam
futuroꝵ ⁊ in fernoꝵ & inuocationes eoꝵ in uenta
Et̃ auruspicia. augurationes in ipsa que dicunt᷑
oracła.⁊ nichromantia. Nec mirũ de magoꝵ presti¬
giis. quoꝵ in tantõ ꝓdiere maleficioꝵ arces:
ut etiam moysi si millimis fignis resisterent uer¬
tentes iurgas in dratones. aquas in sanguinem.
Quid plurã si credẽ fai est de phitonissa ut ꝓphe

Expanded text:
primus Zoroastes, rex Bactrianorum, quem nscribit, quod vicies centum millia versuum ab ipso condita indiciis voluminum ejus declarentur. Hanc artem post multa saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt, testante Lucano: aves? quis fulgura celi Sersidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum artes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sangQuid plura? si credere fas est de pythonissa, ut Prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
picia st̃ que iter facientes obseruant. Dicta aũ
st̃ auspitia qiͣ auiũ auspicia ⁊ arguriae. qiͣ aui¬
um garria hoc est: auiũ uoces⁊ linguas. Itẽ
augurriũ. qiͣ auigeriũ quod⁊ aues gerunt:
Duo sunt aut̃ genera auspicioꝵ unitm ad ocł̃os
alt̾um ad aures ꝑtinens adocłos scilicet uolatus.
ad aures uox auiũ. ¶ Phitonisse apicio apolline
dicte qd̃ his auctor fuerit diuinandi. ¶ astrologi
dicti. eo qd̃ in astris auguriant᷑. Genechliatici
nesoꝵ enĩm hom̃ ꝑduodecim celi signa descri

Expanded text:
picia sunt, quae iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia. Et auguria, quasi avium garria, hoc est, avium voces et linguas. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens: ad oculos scilicet volatus, ad aures vox avium. Pythones a Pythio Apolline dicti, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris augurantur. Genethliaci apneses enim hominum per duodecim coeli signa descri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ adquirenda beatitudine regni ꝑhennis exer¬
cent. S hic uirtutũ habitus in presenti qui¬
dem nescientib uidetur ꝯtemptibilis: s infu¬
turo qͣlis fuerit manifeste parebit. Nñ pul¬
chre in apocalipsi sua ioħs scorum se uocem
audisse refert dicentiũ: gaudeamꝰ ⁊ exultemus
qͥa uenert̃ nuptie agni cuxor eiꝰ p̃parauit se⁊
datũ est. ei ut cooꝑiat se bẏssinum splendens cã
głio trahit᷑ ubi ita legr᷑. Erat quidam diues qͥ
induebatur ppͥura ⁊ bysso. Ubi scłariũ druicia

Expanded text:
 acquirenda beatitudine regni perennis exercent. Sed hic virtutum habitus in praesenti quidem nescientibus videtur contemptibilis, sed in futuro, qualis fuerit, manifeste patebit. Unde pulchre in Apocalypsi sua Joannes sanctorum se vocem audisse refert, dicentium. Gaudeamus et exsultemus: quia venerunt nuptiae agni, et uxor ejus praeparavit se, et datum est ei, ut cooperiat se byssinum splendens candngelio trahitur, ubi ita legitur: Erat quidam dives, qui induebatur purpura et byss
Abbreviated transcription (Latin):
re decus eiꝰdem eccł̃ie ꝓtegit᷑. atq incessabil
cura munit᷑. ne uidelicet uita. fidesq electoꝵ¬
heretica seductione corrumpi. ne falsoꝵ ca¬
tholicor inꝓbitate fedari. ne temptantium
uiciorum forde axtaminari. ne temporaliũ
subdiorum in opia. possit ad tristiciam de
Ana alaniando .l. auellendo. uocata. huic
⁊ uellus dictum: qd̾ priꝰ lane uellerent᷑
non tonderent᷑. Linum ex t̃ra orit᷑. defluxũq
nomen est agreco. Nam linũ greci linarium
dicunt : suie qd̾ sit molle ⁊ sene. Possunt
aut̃ mistice in lana qui ouinus est habitꝰ.
omĩa pietatis & simplicitatis oꝑa que ꝑximiᷤ
in pendimꝰ: accipi. Pot in lino qd̾ ex t̾ra uitelis
oritur. s longo ac multiplici exercicio amit¬
tit umorem natutum. atq ad grãm noui can¬
doris ꝑuenit castigatio nr̃e carnis intimari.
Cui dum ingenitas uicioꝵ sordes ꝑ continenti¬
am ex quoqͥmus. dignam ꝓfecto eam qͣ xp̃m
induamꝰ efficimꝰ: uxta illud apħ. Quotqt᷑ gͦ¬

Expanded text:
re decus ejusdem Ecclesiae protegitur, atque incessabili cura munitur, ne videlicet vita fidesque electohaeretica seductione corrumpi: ne falsorum catholicorum improbitate foedari: ne tentantium vitiorum sorde attaminari: ne temporalium subsidiorum inopia possit ad tristitiam dedno. Lana a laniando, id est, a vellendo vocata: hinc et vellus dictum, quod prius lanae vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque nomen ejus a Graeco: nam linum Graeci linarium dicunt, sive quod sit molle et lene. Possunt autem mystice in lana, quia ovinus est habitus, omnia pietatis et simplicitatis opera, quae proximis impendimus, accipi. Potest in lino quod ex terra virens oritur, sed longo ac multiplici exercitio amittit humorem nativum, atque ad gratiam novi candoris pervenit, castigatio nostrae carnis intimari: cui dum ingenitas vitiorum sordes per continentiam excoquimus, dignam profecto eam qua Christum induamus, efficimu
Abbreviated transcription (Latin):
guine ꝯchilioꝵ marinoꝵ tinguit᷑. quod ⁊ os¬
trum uocat᷑: eo qd̾ exteste humore tinguitur.
Unde pulchre dictum est a patrib. quia scã
eccłia electoꝵ florib u̾nans: in pace ht̃ lilra.
in bello rosas. Item qͥa byssus de t̾ra uirens
oritͣ. s ꝑ exercitatoẽs longas ac multifarias. amiᷤ¬
so humore ac uirore natiuo: ad decorem can¬
dideuestis ꝑducit᷑. Purpura aũ regalis est ha¬
bitꝰ. Bysso indrut᷑ eccłia. cũ castigant corꝑa sua
elec h: ⁊ seruitati subiciũt. Purpura autem
cũ eandẽ ꝯtinentiã ñ obfauorem uulgi: s¬

Expanded text:
guine conchyliorum marinorum tinguitur, quod et osguine conchyliorum marinorum tinguitur, quod et ostrum vocatur, eo quod ex testae humore tingitur; unde pulchre dictum est a Patribus quia sancta Ecclesia electorum floribus vernans, in pace habeat lilia, in bello rosas. Item quia byssus de terra virens oritur, sed per exercitationes longas ac multifarias, amisso humore ac virore nativo, ad decorem candidae vestis perducitur. Purpura autem regalis est habitus. Bysso induitur Ecclesia, cum castigant corpora sua electi, et servituti subjiciunt; purpura autem, cum eamdem continentiam non ob favorem vulgi, s
Abbreviated transcription (Latin):
lanam ⁊ linum: ⁊ oꝑatrr ꝯsilto manuũ suaꝵ.
Cũ eccl̃ia scã sollicite ꝑ quirit. quibꝰ se pietatis
fructib exerceat. quomͦ a carnalib einundet
illecebris. & hoc u̾tm̃q ꝯsilio prudentissimo
hoc est suꝑne solũmodo retribittionis. facit
intuitu. Stupa uero canabi est. siue lini. hec
scd̃m antiqmͣ ortogͣtiam stupa dicta: qd̾ ex
ea rime nainũ stuppent᷑. Uñ ⁊ stippatores dicũ¬
tur: qui in uallib eam cõponunt. Hec potest
significare dispectam uerbi doctrinam a su¬
ꝑbis. q̃tarũ frequent̾at adiuuat necessitatib
popłoꝵ: influctib huiꝰ scłt laborantium:
Byssusn genus est quoddam lini nimiũ can¬
didi & mollissimi. quod greci papaten uocant.
De bysso quoq inꝓuerbiis scriptum est.
Byssus quoq & pͣpura. indumentũ eiꝰ. Birꝰ
incastitate pure ꝯu̾sationis: pͣpitra in esfusio¬
ne preciosi nrm sangninis. Byssus namq
candidi coloris est. ppureꝰ autem color de san¬

Expanded text:
inum, et operatur consilio manuum suarum, cum ecclesia sancta sollicite perquirit, quibus se pietatis fructibus exerceat, quomodo a carnalibus emundet illecebris, et hoc utrumque consilio prudentissimo, hoc est, supernae solummodo retributionis facit intuitu. Stuppa vero cannabi est sive lini: haec secundum antiquam orthographiam stippa dicta, quod ex ea rimae navium stippentur: unde et stippatores dicuntur, qui in vallibus eam componunt. Haec potest significare despectam verbi doctrinam a superbis, quae tamen frequenter adjuvat necessitatibus populorum in fluctibus hujus saeculi laborantium. Byssus genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papatem vocant. De bysso quoque in Proverbiis scriptum est: Byssus quoque et purpura indumentum ejus . Byssus in castitate purae conversationis: purpura in effusione pretiosi martyrum sanguinis. Byssus namque candidi coloris est: purpureus autem color de san
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯspiciat. Uela dicta: qd̾ obiectu suo int̾i¬
ora domoꝵuelent. Aulea uela picta & gnͣ¬
dta. que iõ aule dicte st̃. quod pͥmũ in aula at¬
tali regis asie cui successit popłi romanus in¬
uente sunt. Cortine sunt aulea .i. uela de pelli¬
bus. qualta in exodo legunt᷑: a quibꝰ tabnał̾m
extͥnsecus tegelat᷑. Dicte aut̃ cortine acoriis eo
qd̃ priꝰ expellib fuissent facte. Uñ ⁊ in exodo
tab̃nacło legis iubent᷑ cortine fieri expellib
arietum rubris: ⁊ expellib iacinthinis. Cilicia
arabes nuncupant uelamenta pilis caprarum
ꝯtexta ex quib sibi tentoria facuint. Uela enĩ
⁊ cortinas atq saga cilicina in tab̃nacło dũo di
iuno p̃cepto quisqͥs exodum legerit facta pot̾it
agnosce̾. ⁊ iñ mistertum ⁊gruum sano sensa
ualet rimare. Maxi̾e cum ibi decem cortine¬

Expanded text:
conspiciat. Vela dicta, quod objectu suo intericonspiciat. Vela dicta, quod objectu suo interiora domorum velent. Aulaea, vela picta, et grandia, quae ideo aula dicta sunt, quod primum in aula Attali regis Asiae, cui successit populus Romanus, inventa sunt. Cortinae sunt aulaea, id est, vela de pellibus, qualia in Exodo leguntur, a quibus tabernaculum extrinsecus tegebatur. Dictae autem cortinae a coriis, eo quod prius ex pellibus fuissent factae: unde et in eodem tabernaculo legis jubentur cortinae fieri ex pellibus arietum rubris, et ex pellibus hyacinthinis. Cilicia Arabes nuncupant velamenta pilis caprarum contexta, ex quibus sibi tentoria faciunt. Vela enim et cortinas atque saga cilicina in tabernaculo Domini, divino praecepto, quisquis Exodum legerit, facta poterit agnoscere, et inde mysterium congruum sano sensu valet rimari, maxime cum ibi decem cortin
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiam ageret. & non uult penite̾ aforru
catione sua. ecce mitto eam in lectum. & qui
mecͥant᷑ cum ea intribulationem maximam.
In tappetibꝰ uero pictis exegipto ornatꝰ eloquen¬
tie ⁊ dialectice artis uersittia. que ab ethii¬
cis origenem sumpsit intelligit᷑ ꝑ qmͣ mens
heretica sensum doc trine pestilentis quasi
meretrix. thoꝵ facinoris se texisse głatur.
Mantilia nunc ꝓoꝑiendis mensis sunt. que
ut nomen ipsi ĩd indicat. olim tergendis ma¬
nominate. cuiꝰ diminutiuũ mappella est. Sa¬
gendo faciem uel manus uocatum. hec linthe
amina Ad officium mense ꝑtinent: & admi¬
nist̾ium humanaͣm. S non minus ad isum sa¬
cri minist̾ii. & ad officium altare ꝑtine noscũ¬
tur. quando supͣ mensam dnĩ. hoc est sacrum
altare lintheamina munda ponunt᷑ & mappu¬
le manib sacerdotum & ministroꝵ tenentur.
Ut popłs eos semꝑ ad seruiciũ dĩ p̃paratoᷤᷤ

Expanded text:
nitentiam ageret, et non vult poennitentiam ageret, et non vult poencatione sua: ecce mitto eam in lectum et qui maechantur cum ea in tribulationem maximam . In tapetibus vero pictis ex Aegypto, ornatus eloquentiae et dialecticae artis versutia, quae ab ethnicis originem sumpsit, intelligitur, per quam mens haeretica sensum doctrinae pestilentis, quasi meretrix thorum facinoris, se texisse gloriatur. Mantelia nunc pro operiendis mensis sunt, quae ut nomen ipsum indicat olim tergendis manominate, cuius diminutivum mapella est. gendo faciem, vel maamina ad officium mensae pertinent, et ad ministerium humanum: sed non minus ad usum sacri ministerii, et ad officium altaris pertinere noscuntur, quando supra mensam, hoc est, sacrum altare linteamina munda ponuntur, et mappulae manibus sacerdotum et ministrorum tenentur, ut populus eos semper ad servitium Dei paratos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd̃ pedib primũ strarentur: qiͣ tappedra.
Tappetia enim: ornatum eloquentia possunt
significare. Uñ meretͥr inꝑuerbiis ait. In texui
funib lec tum meũ: straui tappetib pictis
exegypto. In lecto ergo funib intexto mere¬
trix molliciem qurescendi designat. In tappetibꝰ
uero pictis exegypto: etiam ocłor temptat il¬
lecebras: quib nefando aspectu urrecitis. faci¬
liꝰ ad seclucenda mentis archana penetrat. Qͥa
uero noĩe funiũ aliquando solent diuina p̃¬
cepta figurari. que a nr̃is nos utoluptatib co¬
ercendo religant. ꝓmitĩt se heretiqi ꝯtextu
uerboꝵ celestiũ salubre suis auditorib qͣsi
stratum parare. in quo auicioꝵ tu multibus
lib̾o corde quiescant. S ueracit̃ illis funib pec¬
catoꝵ ꝯstruunt locũ ꝑdicionis. ubi ꝑpetuo pͥe¬
des manusq alligati dampnent᷑. de quo dũs
in apocalipsi. Et dech inquit ill tempꝰ ut pe¬

Expanded text:
quod pedibus primum sternerentur quasi tapedia. quod pedibus primum sternerentur quasi tapedia. Tapeta enim ornatum eloquentiae possunt significare: unde meretrix in Proverbiis ait: Intexui funibus lectum meum, stravi tapetibus pictis ex Aegypto . In lecto ergo funibus intexto meretrix mollitiem quiescendi designat. In tapetibus vero pictis ex Aegypto etiam oculorum tentat illecebras, quibus nefando aspectu irretitis facilius ad seducenda mentis arcana penetrat. Quia vero nomine funium aliquando solent divina praecepta figurari, quo a nostris nos voluptatibus coercendo religant, promittunt se haeretici contextu verborum coelestium salubre suis auditoribus quasi stratum parare, in quo vitiorum tumultibus libero corde quiescant; sed veraciter illis funibus peccatorum construunt locum perditionis, ubi perpetuo pedes manusque alligati damnentur: de quo Dominus in Apocalypsi: Et didi, inquit, illi tempus, ut poe
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ manu artificis diu̾sa uarietate distin¬
guit᷑. Dictũ autem: qd̾ instratu ⁊ amic¬
tu aptꝰ sit. de quo salomon. Stragulam ues¬
tem fecit fibu bẏssus ⁊ p᷑pura in dumentũ eiꝰ.
Stragulata uestis que uariante tex̾ura solet
firmissima ꝯfici: fortia eccłie oꝑa.⁊ diu̾sa nͥ¬
tutum eiꝰ ornamenta sig̾tat: de quibꝰ ꝓph̃a
in sumii regis uiri iudelicet illus laude
cecinis. Adstitit regina adestris tuis in uesti¬
tu de aurato. circumamicta uarietate. sicut
dicta sunt. eo qd̾ ponant᷑ sub ceruice uel cubi¬
to. Puluillus dictus apulue nare: qd̾ est di¬
uitum lectus. Culcitẽ uocate. qd̾ calcentur
.i. farciant᷑ pluma. siue tumento. quo mollio¬
res calidioresq sint. Ceruicalia aut̃. siue pul¬
uilli. seu culcttͥe. possunt iuxta allegoriam ad¬
ulationes designare falioꝵ doctoꝵ ⁊ ad rilatoꝵꝵ
qui decipiunt᷑ eos. quib ꝓmalis oꝑib in pu¬
ad decipiendas aĩas ⁊ cet̾a. Tapetͥa dicta

Expanded text:
d manu artificis diversa varietate distinguitur. Dictum autem, quod in stratu et amictum apta sit. De quo Salomon: Stragulatam vestem fecit sibi: byssus et purpura indumentum ejus. Stragulata vestis, quae, variante textura, solet firmissima rtutum ejus ornamenta significat. De quibus propheta, in summi regis, viri videlicet illius, laude cecinit: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate . Byssus tem sunt, eo quod ponantur sub cervice vel cubito. Pulvillus dictus a pulvinari, qui est divitum lectus. Culcitrae vocatae, quod calcentur, id est, farciantur pluma sive tomento, quo molliores calidioresque sint. Cervicalia autem sive pulvilli seu culcitrae possunt juxta allegoriam adulationes designare falsorum doctorum et adulatorum, qui decipiunt eos, quibus pro malis operibus impuad decipiendas animas, etc. Tapeta dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ñ habeat diicẽ. nͨ p̃ceptorẽ. ñ pͥncipẽ. parat esta¬
te cibũ s. ⁊ congregat in messe qd̾ comedat. hnic or¬
tat᷑ q̃mq sui curam agere. ⁊ si tautillũ animal.
sine p̃ceptore sola nat᷑a duce sͥ in p̾terũ ꝓuidere stu¬
deat. qͣnto magis ille homo deo p̃ceptore: ⁊ docto¬
ribꝰ admonentibꝰ oebet in messe huiꝰ uite. oꝑum col¬
ligere fructꝰ. ⁊ orreo uite recondere. ut habeat in
die frigoris .i. iudicis. qr ñ potest laborare unde
uiuat. formica leon ob hoc uocatꝰ. qr ẽ ł formicaꝵ
qd̃ se in puluere abscondit ⁊ formicas frum̃ta gestantes
int̾ficit. ꝓinde aũt leo ⁊ formica uocat᷑. qr aliis anima¬
libꝰ ut formica ẽ. formicis aũt ut leo ẽ. Rane a garu¬
litate uocate. eo qd̃ cirra genitales strepunt paludes.
⁊ sonũ uocis inportunis clamoribꝰ reddint. Rane de¬
mones. in apocalipsi. uidi de ore draconis sp̃c tres
ĩmundos in modũ ranarũ: st̃ aũt demonioꝵ. Rane:¬

Expanded text:
ceptorem, nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat in messe, quod comedat . Hinc bortatur quemque sui curam agere: et si tantillum animal sine praeceptore, sed sola natura duce sibi in posterum praevidere studet: quanto magis ille homo, Deo praeceptore, et doctoribus admonentibus, debet in messe hujus vitae operum colligere fructus, et horreo vitae recondere, ut habeat in die frigoris, id est, judicii, qua non potest laborare, unde vivat? Formicoleon ob hoc vocatus, quia est vel formicarum quod se in pulvere abscondit, et formicas frumenta gestantes interficit. Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis animalibus, ut formica est: formicis autem, ut leo est. Ranae a garrulitate vocatae eo quod circa genitales strepunt paludes, et sonum vocis importunis clamoribus reddunt. Ranae daemones. In Apocalypsi: Vidi de ore draconis spiritus tres immundos in modum ranarum ; sunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ⁊ heritꝰ. animal om̃ino timidũ nat᷑a ꝓuidente semꝑ
armatũ. cuiꝰ cutẽ inuicẽ setarũ sudes acutissime den¬
sissimeq cõmuniunt. Cui tam̃ ñ sufficit natiua mu¬
nitio. s ne aliqͣ fraude possit int̃cpi. refugiũ ha¬
bet semꝑ in saxis. huic cõpetent̃ aptat᷑. qͥ peccatis su¬
is hispidꝰ. fut᷑a iudicia metuens petrã xp̃m firnussi¬
habet. hic retro ambulat. tr̾am t̾ebrat. stridet noctibꝰ
uenat᷑ eam formica. circligata capillo in caũnã eiꝰ
coniacta. afflaco pͥꝰ puluere ne se abscondat. ita for¬
mice cõplexibꝰ trahit᷑. Formica dicta eo qd ferat mi¬
cas farris. cuiꝰ sollertia multa. ꝓuidet enĩ in futͤum
⁊ p̃parat estate. qd̾ hieme comedat. in messe aũt eli¬
git triticũ. ordeũ ñ tangit. dum pluit ei suꝑ frum̃tũ
totũ eicit. Dicunt᷑ in cchiopia eẽ formice ad formã
canis. q̃ arenas aureas pedibꝰ eruunt qͣs custodiunt.

Expanded text:
 hericium, animal omnino timidum, natura providente semper  hericium, animal omnino timidum, natura providente semper armatum; cujus cutem in vicem setarum sudes acutissimae densissimaeque communiunt: cui tamen non sufficit nativa munitio, sed ne aliqua fraude possit intercipi, refugium habet semper in saxis. Huic competenter aptatur, qui peccatis suis hispidus futura judicia metuens, petram Christum firmissihabet. Hic retro ambulat, terram terebrat, stridet noctibus. Venantur eum formica circumligata capillo in cavernam eius coniecta, afflato prius pulvere ne se abscondat; ita formicae conplexibus trahitur. Formica dicta, ab eo quod ferat micas farris. Cuius sollertia multa; providet enim in futurum, et praeparat aestate quod hieme comedat; in messe autem eligit triticum, hordeum non tangit; dum pluit ei super frumentum, totum eicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad formam canis quae arenas aureas pedibus eruunt, quas custodiunt
Abbreviated transcription (Latin):
. ꝓpt̃ frigꝰ piger arare noluit m̃dicabit g estate ⁊ ñ
abit᷑ ei. Qa qͥ nc̃ est otios tp̃r p̃sentis uitetor pesait
rustra in die udicii q̃n tempꝰ ẽ messis mendicabit.
celestis inite gandia nlł̃o mͦ cum iustis habebit. her¬
tius animal spinis cooꝑtũ. qd̃ exinde d̃r nomina¬
tũ. eo qd̃ subrigit se qñ spiuis suis claudit᷑. qͥbꝰ
undiq ꝓiectꝰ est cont᷑ insidias. Nam statĩ ut aliqͥd
ꝑsenserit pͥmũ se subrigit. atq inglobũ conũs in
sua se arma recolligit. huiꝰ prudentia q̃dam ẽ. nani
dum abscidit uuam de uite supinꝰ se se uolutat sẽ
ea. ⁊ sic eam exibet natis suis. Hericiꝰ nustice enĩ pec
catores aculeis uitior plenos. ⁊ astutia neqͥtie callen¬
tes sig̃at. ⁊ fraudibꝰ ⁊ rapinis qͥ ꝑ fraudẽ de alienis
laboribꝰ s pastũ q̃runt. De qͥbꝰ scͥptũ est. Ibi habet fo¬
ueam heritiꝰ. ⁊ catulos suos nutrit. Item illud qd̾ in
psał scͥpt̃ ẽ. Petra refugiũ herinatiis. hermatꝰ idẽ ẽ

Expanded text:
r arare noluit: mendicabic ergo aestate, et non dabitur ei ; quia qui nunc otiosus tempore praesentis vitae torpescit, frustra in die judicii, quando tempus est messis, mendicabit: quia coelestis vitae gaudium nullo modo cum justis habebit. Herium animal spinis coopertum, quod exinde dicitur nominatum, eo quod subrigit se quando spinis suis clauditur, quibus undique protectus est contra insidias. Nam statim ut aliquid praesenserit, primum se subrigit, atque in globum conversus in sua se arma recolligit. Huius prudentia quaedam est; nam dum absciderit uvam de vite, supinus sese volutat super eam, et sic eam excatores aculeis vitiorum plenos et astutia nequitiae callentes significat, et fraudibus et rapinis: qui per fraudem de alienis laboribus sibi pastum quaerunt. De quibus scriptum est: Ibi habet foveam Hericius, et catulos suos nutrit . Item illud, quod in psalmo scriptum est: Petra refugium Herinaciis . Herinacius idem est,