comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pit homo esse filius lucis. uel lumen bonoꝵ actuũ.
uel tempꝰ resirrrectionis. Unde est illud quoniã ad te
orabo dñẽ mane exaudies uotem meam. Eccł̃ia onim
que se cognoscit habuisse tenebras peccatoꝵ. ⁊ de no¬
cte mundi istius congregata. Tunc se exaudiri m̾i¬
to credit: cum in lucem uere resurrec tionis erum¬
pit. Eempus aut̃ resurrectoĩs sigc̾at ut est illud quod
sequit᷑. Mane adstabo tibi ⁊ uidebo: qm̃ non d̾s uo
lens iniquitatẽ tu es. In die iudicii quando resur¬
gunt omnes homines a sopore mortis tunc appa¬
rebit equitas iudicii dei quando unicuiq reddit
scd̃m opa sua. Meridies dicta: quasi meridies
hoc est mediꝰ dies. uel quia tunc purior hes est. me-¬
rum enĩ purum dr᷑. Significat aut̃ planam doctri-¬
nam cum claritate bonoꝵ actuũ. ire illud in canti¬
co canticoꝵ ubi sponsa dicit ad sponsum. Indica iͥ
ubi paschas ubi cubas in meridie. Et alibi. Meridies

Expanded text:
pit homo esse filius lucis; vel lumen bonorum actuum, pit homo esse filius lucis; vel lumen bonorum actuum, vel tempus resurrectionis. Unde est illud: Quoniam ad te orabo, Domine, mane, et exaudies vocem meam . Ecclesia enim, quae se cognoscit habuisse tenebras peccatorum, et de nocte mundi istius congregata, tunc se merito exaudiri credit, cum in lucem verae resurrectionis erumpit. Tempus autem resurrectionis significat, ut est illud, quod sequitur: Mane astabo tibi, et videbo quoniam non volens Deus iniquitatem tu es . In die judicii quando resurgunt omnes homines a sopore mortis, tunc apparebit aequitas judicii Dei, quando unicuique reddet secundum opera sua. Meridies dicta, quasi medidies, hoc est, medius dies: vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. Significat autem planam doctrinam cum claritate bonorum actuum, ut est illud in Cantico canticorum, ubi sponsa dicit ad sponsum: Indica mihi ubi pascas, ubi cubes in meridie . Et alibi meridies
Abbreviated transcription (Latin):
Hodie et̃nitas diuinttatis intelligr᷑. nec inicio cepta.
nec fine claudenda. Unde in psalmo pater ad filiũ
loquit᷑ dicens. filius meus es tu: ego hodie genui te.
Apud dm̃ enĩ. nec heri. nec cras. sed semꝑ est hodie.
Hodie: omne presens tempꝰ sigcat. ut in psalmo: ho¬
die si uocem eius audieritis. uelut si dicatur quocũq
in temꝑe. Eras. futurum tempꝰ ut in eungłio: nolite
cogitare de crastino. quid manducetis aitt quid biba¬
tis. Item ibi. Si enim fenum idest peccatores. quod
hodie in agro est. & oras inclibanum hoc est in com¬
bustionem ꝑpetuam mittit᷑. deus sic uestit. Et alibi.
Ne forte cdicant filii ur̃i filiis nr̃is. tras non est nobis
artes diei tres sunt: mane. meridies. ⁊ spprema:
Mane. lux matura ⁊ plena. nec iam crepuscłm.
⁊ dictum mane amanu. Manum enim antiqui
bonum dixerunt. quid enim melius luce᷑. Mane aut̃.
sigt̾at tempus regeneratõis in baptismate: quo in ci¬

Expanded text:
Hodie aeternitas divinitatis intelligitur, nec initio coepta, Hodie aeternitas divinitatis intelligitur, nec initio coepta, nec fine claudenda. Unde in psalmo Pater ad Filium loquitur dicens: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Apud Dominum enim nec heri nec cras, sed semper est hodie. Hodie omne praesens tempus significat, ut in psalmo: Hodie si vocem ejus audieritis ; velut si dicatur: Quocunque in tempore. Cras futurum tempus, ut in Evangelio: Nolite cogitare de crastino, quid manducetis aut quid bibatis . Item ibi: Si enim fenum, id est, peccatores, quod hodie in agro est, et cras in clibanum, hoc est in combustionem perpetuam mittitur, Deus sic vestit; et alibi: ne forte dicant filii vestri filiis nostris cras: Non est vobis artes diei tres sunt: mane, meridies, suprema. Mane, lux matura et plena, nec jam crepusculum: et dictum mane a manu. Manu enim antiqui bonum dixerunt. Quid enim melius luce? Mane autem significat tempus regenerationis in baptismate, quo inci
Abbreviated transcription (Latin):
duos dies. die t̾cio suscitabit nos ⁊ uiuemus. Dies sex¬
tus. presens mundus qui in his sex dieb factus ꝑ¬
hibet᷑. Uiide dies sex. sẽmiliũ annoꝵ figurã habere
dicunt᷑ sicut esb illud in apł̃o. qm̃ dies unus apud
sicut mille anni. & mille anni sicut dies una. Sep¬
timꝰ uero dies. qui in requiem dei sanctificatꝰ scribr᷑.
requiem significat omniũ scõꝵ post ex cursum uite
his septem dieb uoluit᷑ ꝯtinent sacramentum in qͥb
p̃ctpit᷑ pascha celebrare idest de peiorib ad meliora ꝑem̃¬
dationem uite transire. ⁊ fermentum quod est cor¬
ruptõ peccati ñ cõmedere: sed in atimis sinceritatis ⁊
u̾itatis. ambulare. Dies octaua. resurrectionis dñice
obtinet sacramentum. Item dies octaua: futa᷑m om¬
ntum resurrec tõnem. ⁊ diem iridicii. cuiꝰ mist̾i̾o sex¬
ti psalmi titulatio p̾signatur. hoc est ꝓ octaua.

Expanded text:
duos dies, die tertio suscitabit nos, et vivemus . Dies sexduos dies, die tertio suscitabit nos, et vivemus . Dies sextus, praesens mundus, qui in his sex diebus factus perhibetur. Unde dies sex, sex millium annorum figuram habere dicuntur, sicut est illud in Apostolo: Quoniam dies unus apud sicut mille anni, et mille anni sicut dies una . Septimus vero dies, qui in requiem Dei sanctificatus scribitur, requiem significat omnium sanctorum post excursum vitae his septem diebus volvitur, continentque sacramentum, in quibus praecipitur pascha celebrari, id est, de pejoribus ad meliora per emendationem vitae transire, et fermentum, quod est corruptio peccati, non comedere, sed in azymis sinceritatis et veritatis ambulare . Dies octava resurrectionis Dominicae obtinet sacramentum. Item dies octava futuram omnium resurrectionem et diem judicii, cujus mysterio sexta psalmi titulatio praesignatur, hoc est, Pro octava.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit ꝓpha ad dnm̃ dicens. quia melior est dies una
in atrus tuis suꝑ milia. Ipsa sunt atria dñs in quib
suꝑtus concupisse se ⁊ defecisse testatꝰ est: in quib una
dies iuste desiderat᷑. quia semꝑ et̾na est. quie sotis ad¬
uentu non orit᷑. nec eiꝰ finit᷑ occasu: quiã non sequit᷑
crastina. nec p̃cedit hesterna. Sed in mutabilis ma¬
nens constat unitate ꝑpetua. Suꝑ milia mundum
istum sig̾tat. ubi milia dierum sustinent finem:
Dies unus. mille anni.ut in ꝑ salt̾ici. qm̃a mille an¬
ni ante ocłos tuos tanquam dies una. Dies. duo uetꝰ
& nouũ testamentum quibusdam figurare uident᷑.
ut in psalmo: bene nuntiate de die in diem saluta¬
re eius. Dies tres: cognicio trinitatis. ut in exodos ibi¬
mus uuiam trium dierum ⁊ sacͥficemus dño deo nr̃o.
Item dies tres. passionis. sepulture. & resurrectionis
saluatoris continent. ut in osee Hiuficabit nos post

Expanded text:
ostendit Propheta, ad Dominum dicens: Quia melior est dies una ostendit Propheta, ad Dominum dicens: Quia melior est dies una in atriis tuis super millia ; ita sunt atria Domini, in quibus superius concupisse se et defecisse testatus est. In quibus una dies juste desideratur: quia semper aeterna, quae solis adventu non oritur, nec ejus finitur occasu, quam non sequitur crastina, nec praecedit hesterna: sed immutabilis manens, constat unitate perpetua. Super millia mundum istum significat, ubi millia dierum sustinent finem. Dies unus mille anni, ut in psalmo: Quomodo mille anni ante oculos tuos tanquam dies una . Dies duo Vetus et Novum Testamentum quibusdam figurare videntur, ut in psalmo: Bene nuntiare de die in diem salutare ejus . Dies cognitio Trinitatis, ut in Exodo: Ibimus viam trium dierum, et sacrificemus Domino Deo nostro . Item dies tres passionis sepulturae et resurrectionis Salvatoris typum continent, ut in Osee: Vivificabit nos Dominus post
Abbreviated transcription (Latin):
bone dies sigc̃at in illa sententia pauls ubi ait. Abi¬
ciamꝰ ergo oꝑa tenebrarũ. ⁊ induam᷑ arma lucis. ficut
in die honeste ambulemꝰ. Quia si ignorantias nr̃as sci¬
entie ratio fugiat. ⁊ in dignos actus dechiͦnantes pia
queq ⁊ honesta sectem᷑: in luce su positi ⁊ quasi in die
honeste ambulamꝰ. In eo ergo quod scriptum est. in die
otiũ debemꝰ acciꝑe. in quo dñi p̃cepta discunt᷑. Nam
lex eius in spacio tranquillitatis ebibit᷑. Tunc enim
uatat discẽ quando non est quod debeat impedire.
Sequit᷑. Et noc te declarauit. Illud utiq quod dicitur
in quiete. in tribulatione decłarat᷑. Prius enĩ occoso
temꝑe legis uerba discunt᷑: sed eoꝵ fructus in afflic¬
tione monstrat᷑. Quod aut̃ diei uocabłm tempꝰ uidi¬
cũ significet: ostendit illa sententia eungliiqua dicit᷑.
Bies dñi sicut fur in nocte ueniet. Et illud apłi. Dies
inquit dñi declarabit. Diem autẽ ꝙꝓ et̾nitate positũ

Expanded text:
a, ubi ait: Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sicut in die honeste ambulemus ; quia si ignorantias nostras scientiae ratio fugat, et indignos actus declinantes pia quaeque et honesta sectemur, in luce sumus positi, et quasi in die honeste ambulamus. In eo ergo, quod scriptum est: In die otium debemus accipere, in quo Domini praecepta discuntur. Nam lex ejus in spatio tranquillitatis ebibitur. Tunc enim vacat discere, quando non est, quod debeat impedire. Sequitur: Et nocte declaravit: illud utique, quod dicitur in nocte, in tribulatione declaratur, prius enim otioso tempore legis verba discuntur: sed eorum fructus in afflictione monstratur. Quod autem diei vocabulum tempus judicii significet, ostendit illa sententia Evangelii, qua dicitur: Dies Domini, sicut fur in nocte, ita venit ; et illud Apostoli: Dies, inquit, Domini declarabit . Diem autem pro aeternitate positum
Abbreviated transcription (Latin):
nec non & occiduas oras attingens. paulatimq se cõ¬
pleto diesiunius spacio sub ducens. in feriora t̾re gi¬
rando fubiit. Atq aurora p̃cedente. diem scđ̃m t̾ciũq
simili ordine compleuit. hoc tantum a solari lu¬
ce differens quod caloris fotu carebat: & quia fid̾a
nondum erant. priscis adhuc tenebris noc tes illas re¬
linq̃bat obscuras. Dies autẽ. uixta allegoriam plures
sigcatoẽs habet: aliquando significat dnm̃ saluato¬
rem̃. aliquando scõs eius. aliquando scientiam scãꝵ

Expanded text:
nec non et occiduas oras attingens paulatimque se comnec non et occiduas oras attingens paulatimque se completo diei unius spatio subducens, inferiora terrae gyrando subiit, atque aurora praecedente diem secundum tertiumque simili ordine complevit: hoc tantum a solari luce differens, quod caloris fotu carebat, et quia sidera nondum erant, priscis adhuc tenebris noctes illas relinquebat obscuras. Dies autem juxta allegoriam plures significationes habet. Aliquando significat Dominum Salvatorem, aliquando sanctos ejus, aliquando scientia
Abbreviated transcription (Latin):
inde sumens. qd̃ tenebras disiirngat. ac diuidat.
Nam cũ in primordio creaturarum tenebre eeñt
suꝑ faciem abyssi: dicit ds fiat lux. ⁊ facta est lux.
Et uocauit ds lucem diem. que definicio bifarie
diuidit᷑. hoc est uulgarit̾ ⁊ ꝓprie.W̾lgus enim:
lustrantis implet᷑. qui secum semꝑ ⁊ ubiq lumen
oiurnũ cirtunferens. non nuinore aerum spacio
noctu sub t̾ras. quam supͣ t̾ras int̾ du credit᷑ exal¬
tari. Ante uero solis creationẽ primitiue lucis circu¬
itu. qd̾ nũc ꝑ solem fit agebat᷑. Primo quidem se¬
cundoq die aquas abissi que omnẽ t̾ram texerãt.
t̃cia uero aera uacuũ sua circũ uagitione lustranti.¬
Quantũ ergo nob̃ uestigia patrum sequentibꝰ com¬
tere dat᷑. cum dicet ds fiat lux: mox tenebre que
abyssum texerant abiert̃: ⁊ lix aboriente medias in¬
ter uudas emergens cunctam t̾re suꝑficiem oꝑuit.
latitudinẽ sui fulgoris boreales simul australesq.

Expanded text:
inde sumens, quod tenebras disjungat ac dividat. inde sumens, quod tenebras disjungat ac dividat. Nam cum in primordio creaturarum tenebrae essent super faciem abyssi: Dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Et vocavit Deus lucem diem ; quae definitio bifarie dividitur, hoc est, vulgariter et proprie. Vulgus enim lustrantis impletur, qui secum semper et ubique lumen diurnum circumferens non minore aerum spatio noctu sub terras quam supra terras interdiu creditur exaltari. Ante vero solis creationem, primitivae lucis circuitu, quod nunc per solem fit, agebatur, primo quidem secundoque die aquas abyssi, quae omnem terram texerant, tertia vero aera vacuum sua circumvagatione lustrantQuantum ergo nobis vestigia patrum sequentibus conjicere datur, cum diceret Deus: Fiat lux: mox tenebrae, quae abyssum texerant, abierunt; et lux ab Oriente medias inter undas emergens, cunctam terrae superficiem operuit latitudine sui fulgoris, boreales simul australesque,
Abbreviated transcription (Latin):
ad m̾itum ꝓficere debeamꝰ. hoc est de sompno sur-¬
gere oꝑari bonum. qiͣ in die. hoc est palam. & da¬
ri oꝑam ut pure uiuentes ad ꝓmissum p̾mium
ueniamꝰ. ex cusso sompno ignorantie. siue neglegen¬
tie. hora ergo. ꝓ etate scłi posita est in epła ioh̃is. ubi
ait. Faioli nouissima hora est. Nouissimam horã
nouissimũ scłi tempꝰ. quod nunc agit᷑ dicit. uxta
illã parabo Ilam dñi ubi oꝑarios in uineam con-¬
ductos narrat. Prima hora: est usq ad temꝑa
noe: a temꝑib noe: hora t̾cia: a temꝑib abraam:
hora sexta. a data lege hora nona. a xp̃o. in finẽ
scłi. hora undecima in qͣ antixp̃t futu̾s est ꝓpħa-¬
tus. Item hora prima in fancia. siue puericia. ho¬
ra tercia. adolescentia hora sexta. uiuentꝰ. hora
nona. senec tꝰ. hora undecima extrema seniũ. un¬
de ⁊ supͣ exemplum datum est. De diebus.
ies: est aer sole illustratꝰ. nom̃ Cap̃. iiiiꝰ.¬

Expanded text:
ad meritum proficere debeamus, hoc est, de somno surad meritum proficere debeamus, hoc est, de somno surgere, operari bonum, quasi in die, hoc est, palam, et dari operam, ut pure viventes ad promissum praemium veniamus excusso somno ignorantiae sive negligentiae. Hora ergo pro aetate saeculi posita est in epistola Joannis, ubi ait: Filioli, novissima hora est . Novissimam horam novissimum saeculi tempus quod nunc agitur dicit juxta illam parabolam Domini, ubi operarios in vineam conductos narrat. Prima hora est usque ad tempora Noe, a temporibus Noe hora tertia, a temporibus Abraham hora sexta, a data lege hora nona, a Christo in finem saeculi hora undecima, in qua Antichristus futurus est prophetatus. Item hora prima infantia sive pueritia, hora tertia adolescentia, hora sexta juventus, hora nona senectus, hora undecima extremum senium: unde et supra exemplum datum est. CAPUT IV. De diebus. Dies est aer sole illustratus, nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ora. grecum nomen est ⁊ tamen la iuꝰ¬
tinum sonat. Hora enĩ. finis est temꝑis. sicut
&̵ ora sunt fines maris. fluuoꝵ. uestimento¬
hoc est a solis ortu usq ad occasum non natural is
qui constat a solis ortui usq ad alium solis ortũ ⁊
iuginti quatuor horis complet᷑. Siquidem .xii.
hore diem complent: dño attestante qui ait.
Nonue duodecim hore sunt diei. Diquis ambu¬
lauerit in cdie. non offendit. Ubi quam uis allego¬
rice se diem. discipłos uero quia se illustrandi fue¬
Orant: horas appellauerit. Solito tamen humane
cõputatoĩs ordine. numerum definiuit horaꝵ.
S sciendum. qd̃ hora. aliquando ꝓ temꝑe. aliqͣn¬
oo petate scłi. ponit᷑. Nam ꝓ temꝑe posita est ho¬
ra in illa pauli sententia. qͣa dicit. hora est iam
nos de sompno surgere: quod ad illud spectat: ubi
oic tum est. Ecce nũc tempꝰ acceptum: ecce nc̃ dies sa¬
lutis. Tempꝰ est enĩ eungłii in hoc significat᷑. quo

Expanded text:
ora Graecum nomen est et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluviorum, vestimentohoc est, a solis ortu usque ad occasum: non naturalis, qui constat a solis ortu usque ad alium solis ortum, et viginti quatuor horis completur. Siquidem duodecim horae diem complent, Domino attestante, qui ait: Nonne duodecim horae sunt diei? si quis ambulaverit in die, non offendit . Ubi quamvis allegorice se diem, discipulos vero, qui a se illustrandi fuerant, horas appellaverit: solito tamen humanae computationis ordine numerum definivit horarum. Scilicet sciendum, quod hora aliquando pro tempore, pro aetate saeculi ponitur. Nam pro tempore posita est hora in illa Pauli sententia, qua dicit: Hora est jam nos de somno surgere . Quod ad illud spectat, ubi dictum est: Ecce nunc tempus acceptum, ecce nunc dies salutis . Tempus enim Evangelii in hoc significatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Me oportet oꝑari oꝑa eius qui misit me donet di¬
es est. Rursum dies. futa uita iustis. ut in ysaia:
non est tibi ampliꝰ sol ad lucendum ꝑdiem. Dies
⁊ nox:. iusti. ⁊ peccatores. iusticia. ⁊ iniquitas ut in

Expanded text:
Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec diMe oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est . Rursum dies futura vita justis, ut in Isaia: Non est tibi amplius sol ad lucendum per diem . Dies et nox justi et peccatores, justitia et iniquitas in
Abbreviated transcription (Latin):
diem uidicii: aliquando et̃nam beatitudinẽ. Dies
aut̃. dnm̃ sigcat in illa sententia eunͣgłii. qui am¬
bulat in die nõ offendit. quia quisquis doctrinã
sequit᷑ saluatoris peccõꝵ offendicła ñ timebit. Itẽ.
significasse in illo psalmiste uersu intelligit᷑. Dies¬
dici eructuat uerbum: idest dñs apł̃is diuina cla¬
ritate in radians uerba celestis liminis intimabat.
Item diem scientiam scãrum script᷑arum in hoc in¬
telligi possumꝰ. quia ibi lumen iusticie & uere sapĩe
bene intelligentib lucet. Unde apłs apłs ammonet.
ut intenti simꝰ ad meditandam legem dei dic donec
dies in lucescat. & lucifer in cordib nr̃is oriatur. Qd̃
aut̃ lux diurna caritatem sigcet: ostendit ioħs in
epła sua dicens. Qui diligit frem̃ suũ in lumine
manet. Item dies. eungłm de monstrat. ut est illud¬
in cantico canticoꝵ: cdonet aspiret dies ⁊ in dinent᷑
umbre. Item dies: uita p̃sens. ut est illud eungłiĩ.

Expanded text:
udinem. Dies autem Dominum significat in illa sententia Evangelii: Qui ambulat in die, non offendit ; quia quisquis doctrinam sequitur Salvatoris, peccatorum offendicula non timebit. Item dsignificare in illo Psalmistae versu intelligitur: Dies eructat verbum , id est, Dominus apostolis divina claritate irradians verba coelestis luminis intimabat; gnoscitur. Item diem scientiam sanctarum Scripturarum in hoc intelligi possumus, quia ibi lumen justitiae et verae sapientiae bene intelligentibus lucet. Unde Apostolus admonet, ut intenti simus ad meditandam legem Dei, donec dies illucescat, et lucifer in cordibus nostris oriatur . Quod autem lux diurna charitatem significet, ostendit Joannes in Epistola sua dicens: Qui diligit fratrem suum, in lumine manet . Item in Cantico canticorum: Donec aspiret dies et amoveantur umbrae . Item dies vita praesens, ut est illud Evangelii:
Abbreviated transcription (Latin):
locuta esse constat. que iudas nequissimꝰ facere dis¬
ponebat. Annunciabo. ad mane respondit. quan¬
do dicente pilato tu es rex udeorum. Annuncia¬
uit in hoc natꝰ sum. ⁊ ceterum que ibi dicunt᷑
a dño. Iunxit etiam exaudiet uotem meam. Ad
meridiem ꝑtinet. quando in cruce dyxit. consũ¬
matum est & emisit sp̃m. Item uesꝑe passionem
significat. mane resurrec tionem. Meridies ascen

Expanded text:
locuta esse constat, quae Judas nequissimus facere dislocuta esse constat, quae Judas nequissimus facere disponebat. Annuntiabo ad mane respondit, quando, dicente Pilato, Tu es rex Judaeorum, annuntiavit: In hoc natus sum, et caetera, quae ibi dicuntur a Domino. Junxit etiam, et exaudiet vocem meam. Ad meridiem pertinet, quando in cruce dixit, Consummatum est, et emisit spiritum. Item vespere passionem significat, mane resurrectionem, meridies ascen
Abbreviated transcription (Latin):
oñs nr̃. ꝑemptꝰ est. Tunc enim uere demoratꝰ est
fletꝰ. dũ ꝑ triduũ fidelium turba cũ gemuit. & mũ
oi ꝑipsuis occubitũ nata᷑ concussa est. In matutino
quoq orta est leticia: quando temꝑe matutino resur-¬
rectio diũ euangłio testante uulgata est. & discipłi
p̃sentiam dñi sui in mortalem cernere meruerunt.
Uesꝑa ergo finem mundi significat: quando iam tẽ¬
pus oꝑandi finitum est. unde dr᷑. Uenit nox quan¬
do iam nemini licet oꝑari. Penitentiam autem fut᷑am
hec tria temꝑa. in uno u̾su psalmista comp̃hendit
dicens. Uesꝑe. ⁊ mane. ⁊ meridie. narrabo & ad annũ¬
tiabo.⁊ exaudiet uorem meam. hec uerba magna
nobis sacramenta denuntiant. Hesꝑe significat tẽ¬
pus tradicionis. quando eum iudas cohortibus noᷤ¬
cit᷑ ꝓdisse se querentib. Mane: cum ad pontium
piatum ꝑductus est audiendus. Meridies: quia
hora sexta ut eungłista dicit in cruce suspensus
est. Harrabo ꝑtinet ad uesꝑam: quia tunc omnia

Expanded text:
oster peremptus est: tunc enim vere demoratus est fletus, dum per triduum fidelium turba congemuit, et mundi per ipsius occubitum natura concussa est. In matutino quoque orta est laetitia, quando tempore matutino resurrectio Domini, Evangelio testante, vulgata est, et discipuli praesentia Domini sui immortalitatem cernere meruerunt. Vespere ergo finem mundi significat, quando jam tempus operandi finitum est. Unde dicitur: Venit nox, quando jam nemini licet operari . Poenitentiam futuram Haec tria tempora in uno versu Psalmista comprehendit, dicens: Vespere, mane et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam . Haec verba magna nobis Sacramenta denuntiant. Vespere significat tempus traditionis, quando eum Judas cohortibus noscitur prodidisse se quaerentibus. Mane, cum ad Pontium Pilatum productus est audiendus. Meridie, quia hora sexta, ut Evangelista dicit, in cruce suspensus est. Narrabo, pertinet ad vesperam, quia tunc omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inphiteatũ nero uocatũ qd̾ ex duobꝰ sit cheatłsopo¬
sitũ. Nã amphiteatrum:. rotũdum ẽ. Eeatrũ uͦ ex
medio ampͥheat᷑ est seme tirrul figurã habens.
Laberinthus est ꝑ plexis parietib edificiũ. qua¬
lis est apud cretam a dedalo factus. ubi fuit
mino taurus in clusus. in quo siquis introie¬
rit sine glomere lini exitum inuenire notr
lialet. eiuus edificis talis est situs. ut apexientib
fores tonitruũ intus t̾ribile aucliatur. Descendit᷑
cet tenis ultra gradib intus. simulachia et mon¬
strifice effigies in partes diciersas tiansitꝰ mnumi
ꝑ tenebras. et ceti ad errorem ingredientiũ facta ita
ut de tenebris eiꝰ ad luc̃e uenire impossibile uud eat᷑
Quatuor auit̃ sunt laberinthi. primus: egiptiꝰ se¬
cundꝰ ereticꝰ t̾euis. in lemno quartus. in itasia. Om̃s
qmͣ greei. aclatint in cõmiͣne exipsuis rei
usu farum appellauert̃ eo qd̾ flammarum

Expanded text:
phitheatrum vero vocatum, quod ex duobus sit theatris compositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est perplexum parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes quam Graeci ac Latini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum
Abbreviated transcription (Latin):
usio dr̃. Unde ⁊ lucifer grece fos foros appellatur
greci balanion dixert̃ qd̃ anxiecatẽ animi tol¬
lat. hec ⁊ gimnasia dicunt᷑. qͥa ibi athlete un¬
cto corꝑe⁊ ꝑfricato manib extitantur. Nam guina¬
pina dr̃. Est autẽ locus iuxta balnea puiblica. Ub
post lauachrĩt a fame ⁊ siti reficiunt᷑. Hnde ⁊ ꝓpi

Expanded text:
ur. Unde et lucifer Graece phosphoros appellatur.Graeci balaneion dixerunt, quod anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, qcto corpore, et perfricato manibus exercitantur; nam γυμνάropina dicitur. Est autem locus juxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame, et siti reficiuntur, unde et pr
Abbreviated transcription (Latin):
ł in uerbo ł ordine discreparet. fuerunt ⁊ alii int̾p̃tes
qͥ ex hebrea lingͣ in grecã sacra eloqͥa tͣnstulerunt. sic̃
aqͥla. simacꝰ.⁊ theodotion. sic̃ etiã ẽ uulgaris illa in¬
t̃pretatio. cuiꝰ auctor ñ apparet. ⁊ obhoc sine nõie
int̃pretis qͥnta edicio nuncupat᷑. Prẽtea sextã.⁊ .uii.
editionẽ origenis miro labore reꝑit. ⁊ cũ rẽt̃is edicionibꝰ¬

Expanded text:
nt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecam sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cujus auctor non apparet, et ob hoc sine nomine interpretis. Quinta Editio nuncupatur. 4. Praeterea sextam et septimam Editionem Origenes miro labore reperit, et cum caeteris Editionib
Abbreviated transcription (Latin):
greci: ⁊ inde appellata metreta. licet ⁊ urna ⁊ am¬
phora ⁊ reliqua. huimͦi nom̃ a m̃sura sumpse¬
rint: tamen ista hoc nomen adenarii numeri ꝑ¬
fectionem acceꝑit. Metrum ad omnem mensu¬
ram ꝑtinet. Metrum enĩ grece. latine mensu¬
ra dr̃. Nam ⁊ sciathos mensura est: ⁊ ampho¬
ra mensura est: ⁊ quicqͥd plus. minꝰue capit m̃¬
sura est. S ideo hoc nomen specialit̾ sib assũp¬
site qd̃ sit mensura ꝑfecti muneri: id̾ denarii.

Expanded text:
Graeci, et inde appellata metreta: licet et urna, et amGraeci, et inde appellata metreta: licet et urna, et amphora, et reliqua hujusmodi nomina mensurarum sint, tamen ista hoc nomen a denarii numeri perfectione accepit. Metrum ad omnem mensuram pertinet, μέτρον enim Graece, Latine mensur. Nam et cyatum mensura est, et amphora mensura est, et quidquid plus minusve capit mensura est. Sed ideo hoc nomen specialiter sibi adsumsit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii.
Abbreviated transcription (Latin):
animaliũ dicentiũ. Bilibris tritiqi de nario.
Et tres bilibres hordei denario: ⁊ itinũ ⁊ oleũ
ne leseris. Et ecce equiis niger: ⁊ qui sedebat
suꝑ eum staterã habebat in manu sua. Et au¬
diui tanqͣm uocem in medio quatuor aĩaliũ.
⁊cet̾a. Equus niger. falsoꝵ cat̾ua est frm̃: qui
staterã recte ꝓfessionis habent. s socios ledunt
ꝑ oꝑa tenebrarum. Dum enĩ in medio at̃a¬
lium dicit᷑ ne leseris: ostendit᷑ illic ẽẽ qͥ ledit.
De hoc ⁊ p̃currente: equo dicit apłs. Foris pug¬
ne uitꝰ timorss. Bilibris tritici tͥcici denario
et tres bilibres hordei denario.⁊ uinũ ⁊ oleum ne
leseris. Caite inqͥt ne xremplo pessimo frẽm tuũ
nis chrimatisq portat in signia. Quia siue ꝑfec¬
t meritis: siue etiamminimi quiq ui eccłia fide
⁊ nou simplici libra fidei ueł oꝑis ꝑfectio expͥ¬
mit᷑: que ultraq inradice gemine ꝯfistit carita¬
tis. Metron est mensura liquidoꝵ: hec ã mensu¬

Expanded text:
imalium dicentem: bilibris tritici denario, et tres bilibres hordei denario, et vinum et oleum ne laeseris. Et ecce equus niger, et qui sedebat super eum, stateram habebat in manu sua. Et audivi tanquam vocem in medio quatuor animalium, etc. . Equus niger falsorum caterva est fratrum, qui stateram rectae professionis habent, sed socios laedunt per opera tenebrarum. Dum enim in medio animalium dicitur, ne laeseris: ostenditur, illic esse, qui laedat. De hoc et praecurrente equo dicit Apostolus: Foris pugnae, intus timores . Bilibris tritici denarioes . Bilibris tritici denario, et vinum et oleum ne laeseris. Cave, inquit, ne exemplo pessimo fratrem tuuinis chrismatisque portat insignia: quia sive perfecti meritis, sive etiam minimi quique in Ecclesia, fide et non simplici libra fidei vel operis perfectio exprimitur, quae utraque in radice geminae consistit charitatis. Metreta est mensura liquidorum: haec a mensu
Abbreviated transcription (Latin):
suram grandem miquitatis udeoꝵ. De qua salua¬
tor ad ip̃os ait. Implete mensurã patrũ nr̃oꝵ Su¬
per hanc mensurã omniũ delictoꝵ: media sedebat
impietas qm alio nol̃e ydolatriam possumus appel¬
labe ⁊ negationem dei. Missa est ergo massa plũ¬
bea in os sẏnagoge iudeoꝵ: ut arrogantia eiꝰ conqͥ¬
escat. Hec ergo impietas sinagoge q̃ sedebat super
pecc̃a isrł ⁊ mn suo scelere głabatur. Postea mitit᷑
in mediũ babilonis ⁊ captiuitatis. malo depͥmit᷑ uel
certe ab angło ut que primus latebat in scelere et̃¬
no silentio conticescat. Legimꝰ in eunͣgłio qd̾ uilicꝰ
iniquitatis debitoribꝰ dñi sui: qui sedebat dño
suo grande debitum reddere. Hoc est tnus cen¬
tum cados olei. Alter centũ choros tritic. Ipsãm

Expanded text:
suram grandem iniquitatis Judaeorum: de qua Salvasuram grandem iniquitatis Judaeorum: de qua Salvator ad ipsos ait: Implete mensuram patrum vestrorum . Super hanc mensuram omnium delictorum media sedebat impietas, quam alio nomine idololatriam possumus appellare, et negationem Dei. Missa est ergo massa plumbea in os synagogae Judaeorum, ut arrogantia ejus conquiescat. Haec ergo impietas synagogae, quae sedebat super peccata Israel, et in suo scelere gloriabatur, postea mittitur in medium Babylonis, et captivitatis malo deprimitur, vel certe ab angelo: ut quae prius latebat in scelere, aeterno silentio conticescat. Legimus in Evangelio , quod villicus iniquitatis debitoribus domini sui, qui debebant domino suo grande debitum reddere, hoc est, unus centum cados olei, alter centum choros tritici: ips
Abbreviated transcription (Latin):
pedem quadratum. frumenti uero modiositali¬
cos tres. Nadꝰ greca ampħora est: continens ur¬
nas tres. Hrnas m̃sura est. qͣquidam quartariũ¬
dicunt. ꝓprie autẽ urna uas est. qd̵ ꝓcondendis
defunctoꝵ cinerib ad hib̃i solet. De quo poeta: ce¬
lo tegit᷑. qui ñ ht̃ tirnam. Merlim na menfura
est: qunq modioꝵ. Medimna autẽ latina lin¬
gua uotat᷑. id est dimidia eo qd̃ quinq modiis
meciat᷑. qui est dimediꝰ nu̾s aꝑfecto detiaus.
Artaba. mensira est apud egyptios. sextarioꝵ sep¬
Gomor quindecim modioꝵ unus appendet. Corꝰ
triginta medioꝵ mensura cõpletur. hic exhebra¬
ico sermone descenctit qui uocatur cor ã similitudi¬
ne collis. Coria enĩ hebraice colles appellant᷑. Coa¬
ceruati enĩ modii triginta instar collis uidentur
⁊ onus cameli efficiunt. De amphora in tacharia
ꝓpħa ita scͥptum est. Et ecce mulier una sedens in
in os eus. ⁊ cet̾a. Amphora autẽ hic sigcãt men¬

Expanded text:
pedem quadratum, frumenti vero modios Italipedem quadratum, frumenti vero modios Italicos tres. Cadus Graece amphora est continens urnas tres. Urna mensura est, quam quartariudicunt: proprie autem urna vas est, quod pro condendis defunctorum cineribus adhiberi solet, de quo poeta: Coelo tegitur, qui non habet urnam. Medimna mensura est quinque modiorum: medimna autem latina lingua vocatur, id est, dimidia, eo quod quinque modios metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextariorum sepGomor quindecim modiorum onus appendet. Corus triginta modiorum mensura completur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur cora a similitudine collis. Coria enim Hebraice colles appellantur: coacervati enim modii triginta instar collis videntur, et onus cameli efficiuntur. De amphora in Zacharia propheta ita scriptum est: Et ecce mulier una sedens in in os ejus, etc. . Amphora autem hic significat men
Abbreviated transcription (Latin):
tinet triquadro conuertens ad fidem sc̃e tͥnita¬
tis. Ut sp̃e. ⁊ anima. ⁊ corpꝰ in unũ recdacta. ñ
discrepent int̾ se. Possunt itaq p̾ter hec ⁊ in fari¬
ne satis trib illi dñic seminis fructus T rece¬
dicit eatenꝰ absconditum in faria fermentũ.
donec fermentaret᷑ totũ qͥa caritas in nr̃a m̃ta
recondita. eo lisq crescere debet. donec totam
mentem in sui ꝑfectionem cõmitet. B atus
Ephi ergo mens RAA est triũ modiorum.
ut in libro ruth ostenditur. Et gomor men¬
sura est atticoꝵ tenicũ tͥum. Unde ⁊ in leui¬
tico ⁊ ĩ nitmeroꝵ libro quocienscũq decima
pars ephi in sacrificio exhiberi iubet᷑. mensu¬
ra gomor expensa intelligit᷑. Ephi eandem mñ¬
siiram ht̃ in aridis qmͣ inliquidis batꝰ. Am¬
phora uocata. qd̾ hinc ⁊ inde leuet᷑. Hec grece
a figa sui dicta dicit᷑ qd̾ eiꝰ anse gẽmate rride¬
antirR aures imitari. Recipit aut̃ uini uel aqueᷤ

Expanded text:
tinetur: triquadro convertens ad fidem sanctae charitatinetur: triquadro convertens ad fidem sanctae charitatis: ut Spiritus et anima et corpus in unum redacta non discrepent inter se. Possunt itaque praeter haec et in farinae satis tribus illi Dominici seminis fructus, tricedicit, eatenus absconditum in farina fermentum, donec fermentaretur totum: quia charitas in nostra mente recondita, eousque crescere debet, donec totam mentem in sui perfectionem commutet. Bathus ephi ergo mensura est trium modiorum, ut in libro Ruth ostenditur; et gomor mensura est Atticorum choenicum trium; unde et in Levitico et in Numerorum libro quotiescunque decima pars ephi in sacrificio exhiberi jubetra gomor expensa intelligitur. Ephi eamdem mensuram habet in aridis, quam in humidis bathus. Amphora vocata, quod hinc et inde levetur: haec Graece a figura sui dicta dicitur, quod ejus ansae geminatae videantur aures imitari. Recipit autem vini vel aquae
Abbreviated transcription (Latin):
delabrum autẽ qui corpꝰ seruũ ministĩo dei
subicit. ut siiꝑior sit predicatõ ueritatis. in¬
ferior seruitutis corꝑis ꝑ ipsam tamen corꝑis ser
uitutẽ. excellentior luceat doctrina. que ꝑ offi¬
motus exhibet᷑. Siatum. genus est m̃sure iuix¬
ta morem ꝓuincie palestine. Unũ ⁊ dimidium
modiũ capiens cuiꝰ nom̃ exhebreo sermone tc¬
tum est. Siatum eñi apud eos noĩatur. Sũp¬
tio srue leuatio. eo qd̃ qui metit᷑ eandem men
stiram sumat ac leue est. Et aliũ siatum men¬
suram sextarior uiginti duior capax qiͣ mo¬
diꝰ. Unde in eunglio scriptũ est de muliere
que abscondit fermentum infarina satis tͥb.
donec fermentaret᷑ totũ. Nam hec mulier
sigc̃ar scãm eccł̃iam. que doc trinam euͣngłii ⁊
intellectꝰ sacrarum scripturaꝵ condit in pecto¬
rib humanis. donec coadunet tres partes
orbis. qd̵ de trib filiis noe exortum mnorbe con¬

Expanded text:
delabrum autem, qui corpus suum ministerio Dei delabrum autem, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, inferior servitusvitutem excellentior luceat doctrina, qui per offitus est. Satum genus est mensure iuxta morem provincie Palestine, unum et dimidium modium capiens, cuius nomen ex hebreo sermone tractum est. Satum enim apud eos nominatur sumptio sive elevatio, eo quod qui metitur exinde menmensura, sextariorum viginti duorum capax, quasi modius. Unde in Evangelio scriptum est de muliere, quae abscondit fermentum in farinae satis tribus, donec fermentaretur totum. Nam haec mulier significat sanctam ecclesiam: quae doctrinam Evangelii et intellectus sacrarum Scripturarum condit in pectoribus humanis, donec coadunet tres partes orbis, quod de tribus filiis Noe exortum in orbe con
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis modiꝰ xxͣ duoꝵ sextarioꝵ. amoyse
sccłm sacre legis mensuram effectuis est. Et¬
quamrus diuerse gentes. huic mensure pon¬
dus. uel adiciant ĩgnorant̃ uel de tirahant.
apd̃ hebreos constitutione diuina tali tatio¬
ne seruatur. Modiꝰ enĩ amodo dictus. hinc
⁊ modica. idest moderata. Modieis om̃: modꝰ
nomen imposuit. Eam modica ꝓ paruis abu¬
equitãtem iuisticie significat. Unde dñs in
lege precepit dicens. Non sit tibi modiꝰ
Item modius corpꝰ humanum uel legis litc̃
accendit lucernam ⁊ ponit eam sub modio.
Ponere ergo est luternam submodio. fuꝑiora
face̾ corꝑis cõmenda. quam predicationẽ u̾ita¬
tis. Ut ideo quisq ueritatem ñ predicet dũ
tunẽt. ne aliquid in reb corporalib ⁊ tempo¬
ralib molestie paciantim. Submodio ergo
lucernam pouit. quisqͥs lucem doctrine bone
cõmodis temꝑalib obscurat ⁊ tegit. Suꝑ can¬

Expanded text:
exemplis modius viginti duorum sextariorum a Moyse exemplis modius viginti duorum sextariorum a Moyse secundum sacrae legis mensuram effectuquamvis diversae gentes huic mensurae pondus, vel adjiciant ignoranter, vel detrahant, apud Hebraeos constitutione divina tali ratione servatur. Modius enim a modo dictus. Hinc et modica, id est, moderata. Modicis enim modius nomen imposuit. Nam modica pro parvis abuaequitatem justitiae significat. Unde Dominus in Lege praecepit dicens: Non sit tibi modius Item modius corpus humanum vel legis litteraccendit lucernam, et ponit eam sub modio . ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur? lucernam ponit, quisquis lucem doctrinae bonae commodis temporalibus obscurat et tegit. Super can
Abbreviated transcription (Latin):
Modiꝰ: dicttis: ab eo qd̾ sit suo modo ꝑfectris.
Est autem mensura librarum quadraginta uiiͣi.
idest sextartoꝵ iriginti duoꝵ. Cuiꝰ numeri cã
inde tracta est: eo qd̃ in pncipio ds xxͣ duo oꝑa
fecit. Nam prima die septem oꝑa fecit. id ma
tĩam it formem. angłos. lucem. celos suꝑiores.
t̃ram. aquelm. atq aerem. Sccl̃a chie: firma¬
mentum solum: t̃cia die quatrior. mat̾iã semi¬
na. solationes. atq plantaria. Quarta die. tria:
solem. & lunam. & stellas. Quntta die tria: pis¬
ces. & reptilia aquarum ⁊ uolatilia. Sexta die
quatuorꝰ bestrels. pecudes. reptilia t̾re & hoĩem.
Et facta sunt omĩa uiginti duo genera in die¬
bus sex. ⁊ xx. due generationes st̃ ab adam
usq ad iacob. excuiꝰ semine nascitur omĩs gens
isrł. Et iugnti duo libri uetĩs testamenti usq
ad hester: & uiginiti duo litt̾arum sunt elem̃¬
ta. quibꝰ constat dritine legis doc trina. his gͥ

Expanded text:
Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Est autem mensura librarum quadragintaquatuor, id est, sextariorum vigintiduorum: cuius numeri causa inde tracta est, quod in principio deus vigintiduo opera fecerit. Nam prima die VII opera fecit, id est, materiam informem, angelos, lucem, celos superiores, terram, aquam atque aerem. Secunda die firmamentum solum. Tertia die quatuor, maria, semina, sationes atque plantaria. Quarta die tria, solem, lunam et stellas. Quinta die tria, pisces et reptilia aquarum et voquattuor: bestias, pecudes, reptilia terrae et hominem. Et facta sunt omnia viginti duo genera in diebus sex. Et viginti duae generationes sunt ab Adam usque ad Iacob, ex cuius semine nascitur omnis gens Israel; et viginti duo libri Veteris Testamenti usque ad Hester; et viginti duarum litterarum sunt elementa, quibus constat divinae legis doctrina. His igitur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd lapidee hydrie sex posite scdm̃ purificationẽ
tudeoꝵ: capientes singłe metretas binas uel t̃nas.
Hydrie uocant᷑ uasa aquarũ receptui parata. Gre¬
ce enĩ aqua: hydor dr᷑. Aqua autẽ scͥpture sacre
scientiam designat: que suos auditores ⁊ a peca¬
toꝵ sorde abluere⁊ diuine cognicionis solet fon¬
te potare. Nasa sex quib ꝯtinebant᷑. corda sut
fidei ad exemplũ recte credendi ac uiuendi ꝓpo¬
sita est generi hutmano. ꝑ sex scłil. Abentis ẽtates.
idest uiq ad tempꝰ dñce p̃dicationis. Et beue la¬
pidea sunt uasa. qͥa fortia sunt p̃cordia iustoꝵ:
ut pote illius fide ⁊ dilectione solidita. Capi¬
entes inquit singłe metratas binas uel ternas.
Quia scͥpture sacre auctores ⁊ ministri ꝓpħe: mͦ
de patre tantum loqunt᷑ ⁊ filio. Ut est illud. Om
nia in sapientia fecisti. Hirtus enĩ dei ⁊ sapĩa
uyxta illud psalmographi. Uerbo dñi cel fir¬
mati sunt :& spũ oris eius ominis urtus eorum.¬

Expanded text:
m purificationem Judaeorum, capientes singulae metretas binas vel ternas . Hydriae vocantur vasa aquarum receptui parata: Graece enim aqua hydor dicitur. Aqua autem scripturae sacrae scientiam designat: quae suos auditores et a peccatorum sorde abluere, et divinae cognitionis solet fonte potare. Vasa sex, quibus continebantur, corda sunt fidei ad exemplum recte credendi ac vivendi praeposita est generi humano, per sex saeculi labentis aetates, id est, usque ad tempus Dominicae praedicationis. Et bene lapidea sunt vasa, quia fortia sunt praecordia justorum: ut puta illius fide et dilectione solidata: Capientes, inquit, singulae metretas binas vel ternas: quia Scripturae sanctae auctores et ministri prophetae modo de Patre tantum loquuntur et Filio, ut est illud : Omnia in sapientia fecisti virtus enim Dei et sapienjuxta illud ejusdem psalmigraphi: Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris e
Abbreviated transcription (Latin):
uocata. qd̃ ea fruges metrunt᷑. atq frumen¬
tum. dest houinida ⁊ sicca ꝑ mod̾ios. urnas.
⁊ amphoras. Mensurarũ pars minima coclear: qd̃
est cdimidia pars dragine appendens siliquas no-¬
uen. Qui triplicatur. cõculam facit. Concula. drag-¬
ma una & dimidia ad implet᷑. Ciachi pondus .x.
draginis appenditurr. Qui etiam causatꝰ uel assatꝰ¬
nõiattir. Oxifalus fit: st quinq dragne ad dun¬
turͣ decem. Acitabłs quarta pars emine est: chuo¬
decim dragmas appendens. Cotula emina est hñs
ciathos sex: qͤ id circo cotula uocatur. quia co¬
te greco sermone incisio d̃r. Et emina sextarii
uictito equa incidit᷑. ⁊ cottilam facit. Emina aut̃
apendet libm unam: que geminata sextarium
facit. Sextariꝰ duarum librarũ est. quri bis as¬
sumptus noĩatur bilibris. assumptꝰ quater. fit
rem siue gomor facit: adice sextum cõguim¬
reddit. Nam congiꝰ sex metit᷑ sextariis : aquo ⁊ ser¬
tarii nomen dedert̃. De statera ⁊ bilibri in apo¬

Expanded text:
ocata, quod ea fruges metiuntur atque frumentum, id est, humida et sicca: ut per modios, urnas et amphoras. Mensurarum pars minima cochlear, quod est dimidia pars drachmae, appendens siliquas novem, quod triplicatum chonculam facit. Choncula drachma una et dimidia adimpletur. Cyathi pondus decem drachmis appenditur, qui etiam a quibusdanominatur. Oxifalus ut si quinque dragmae adduntur ad decem. Acitabulus quarta pars eminae est, duodecim dragmas adpendens. Cotyla emina est habens cyatos sex; quae idcirco cotyla vocatur, quia cote Graeco sermone incisio dicitur, et emina sextarii in duo aequa inciditur et cotylam facit. Emina autem adpendit libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est. Qui bis adsumtus nominatur bilibris; adsumtus quater 'fit rem sireddit: nam congius sex metitur sextariis, a quo et sextario nomen dederunt. De statere et bilibri in Apo
Abbreviated transcription (Latin):
dicti uͥ exorti st̃. Ibi eñĩ in locis agrestib ⁊ pa¬
gis gentiles lucos idolaq statuerunt. & atali
initio uocabłm pagani sortiti st̃ gentiles. qui sinele¬
ge sunt.⁊ non dũ credidert̃. Dich aut̃ gentiles qͥa¬
ita sunt ita sunt ut fuerunt geniti. idest in carne
descendert̃ sub pac̃o scilicet idolis seruientes ⁊ nee dũ
regenerati. Pinde qui gentiles apd̾ latinos nun¬
clipant᷑ ipsi dicunt᷑ grece echuci. Ethniq grece
grece: latine gentiles. Ethnos enĩ grece. gens dr᷑
Post fidem aũt non debent uocari gentes. seu gen¬
tiles illi qui ex gentib credt̃. sicut post fidem iam

Expanded text:
dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti. Gentiles, qui sine lege sunt et dum non crederent, dicti sunt gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est sicut in carne descenderunt, sub peccato scilicet, idolis servientes, et necdum regenerati. Proinde qui gentiles apud Latinos nuncupabantur, ipsi dicuntur Graece ethnici. Ethnici enim Graece, Latine gentiles: ethnos enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debent vocari gentes, seu gentiles, illi qui ex gentibus credunt: sicut post fidem dici jam
Abbreviated transcription (Latin):
ut in euͣngłio. Uos depatre diabolo estis. Et in za¬
charia. Patres ur̃i uͥ st̃. Rursum patres apłi. siue
trina d̾r pat̃. sic̃ panlꝰ aliqͥbꝰ fidelibꝰ ait. Licet młtos
magistros haberetis tn ñ młtos patres. ego enĩ ꝑ eim¬
głium in xp̃o uos genui. aut uen̾atione sic̃ mo¬
nastica disciplina docet monachos. ut illũ qͥ sr̃ eos
pastor constitutꝰ ẽ. abb̃em ⁊ dñm uocent. S querit᷑ õ

Expanded text:
ut in Evangelio: Vos de patre diabolo estis . Et in Zaut in Evangelio: Vos de patre diabolo estis . Et in Zacharia: Patres vestri ubi sunt ? Rursum patres apostoli, strina dicitur pater, sicut Paulus aliquibus fidelibus ait: Licet multos magistros haberetis, tamen non multos patres. Ego enim per Evangelium in Christo vos genui . Aut veneratione, sicut monastica disciplina docet monachos: ut illum, qui super eos pastor constitutus est, abbatem et dominum vocent. Sed quaeritur,
Abbreviated transcription (Latin):
nasat᷑ gen̾is. itaq pat̾familias uoci¬
tat᷑. Pater aũt dictꝰ. eo qd̃ patratione
ꝑacta filium ꝓcreet: patracio enĩ ẽ. rei uenerie consũ¬
a gignendo. ⁊ parentes qͣsi parientes: idẽ ⁊ creatores.
Crem̃tũ enĩ est. sem̃ mascłi: unde aĩalium ⁊ homi¬
nũ corꝑa concipiunt᷑. hinc creatores parentes dñt᷑.¬
Multis nͦiis in scͥpt᷑is pat̾ positꝰ reꝑit᷑. qr aut nat᷑alit̾
pat̃ d̾r. ut d̾s pat̾ omniũ a qͦ sunt om̃ia. qr ab eo
om̃ia originẽ habent. aut gen̾atione sic̃ nominat᷑¬
pat̃. ab hoc qd filiũ genuit. ut est illud. Abraham
genuit ysaae. ysaac aũt genuit iacob. ⁊ cetr̃. ut
posteritatẽ gentis ab eo orte. sic̃ in eu̾ngłio legit᷑.
iudeos dño dixisse. pat̾ ũr abrabam ẽ. ⁊ diues in
inferno positꝰ. patrẽ uocauit abraham. Pat̃ uͦ
homo pͥmꝰ adam intelligit᷑. ut ẽ illud ysaie. Pat̃
ũr pͥmꝰ peccauit. Item pat̃. mundꝰ siue diabolꝰ est.

Expanded text:
nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consuma gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dsitus reperitur: quia aut naturaliter pater dicitur, ut Deus pater omnium, a quo sunt omnia, quia ab eo omnia originem habent; aut generatione, sicut nominatur ab eo, quod filium genuit, ut est illud: Abraham genuit Isaac, Isaac autem genuit Jacob , etc.; aut posteritatem gentis ab eo ortae: sicut in Evangelio legitur, Judaeos Domino dixisse: Pater noster Abraham est , et dives in inferno positus patrem vocavit Abraham . Pater vero homo primus, Adam intevester primus peccavit . Item pater, mundus sive diabolus est,
Abbreviated transcription (Latin):
cet eccłam qͥ ab abel usto usq ad ultimũ electũ qͥ
infine mundi uenturꝰ ẽ. qͦt scõs ꝓculit. qͣsi tot pal¬
mites misit. Matrẽ familias inde uocari. qͥ ꝑ qͣndã
iuris sollẽpnitatẽ in familiã tͣnsit. tabule eiũ matri¬
moniales. instrum̃ta ẽptionis sue sc̃. Alias sic̃ ma¬
trona est mat̾ pͥmi pueri .i. qͣsi mat̃ nati. Ita mat̾¬
familias illa ẽ. qͦ plures enixa est. Nam familia ex
duobꝰ ẽẽ inapit. Spiritalit̾ aũt mat̃ omniũ fideliũ
scã ẽ eccła. que cotidie deo filios gen̾at ꝑ sacram̃ta
diuina. ⁊ ũbum eungłii. Item ierłm celestis mat̃¬

Expanded text:
 ab Abel justo usque ad ultimum electum, qui in fine mundi venturus est, quot sanctos protulit, quasi tot palmites misit. Matremfamilias inde vocari, quia per quamdam juris solemnitatem in familiam transit. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est, quasi mater nati: ita materfamilias illa est, quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Spiritaliter autem mater omnium fidelium sancta est Ecclesia, quae quotidie Deo filios generat per sacramenta divina et verbum Evangelii. Item Jerusalem coelestis mat
Abbreviated transcription (Latin):
dictꝰ. qd̾ om̃ibꝰ in familia sua positis seruis. tanqͣ pat̃
filiis patria dilectione consulit seruoꝵ. que condi¬
tionẽ a filioꝵ affectu ñ discernit. s qͣsi unũ menbrũ
aũt inique dñant᷑ in serius. ħ se nomine neqͣꝙͣ se
putent appellari. ¶s sit aũt pat̃familias mistice in¬
telligendũ parabola euͣngłica docet: cũ ibi ita legit᷑.
Simile est regnũ celoꝵ pat̾familias. qͥ exiit pͥmo mane
conducere oꝑarios in uineam suã. Quis uͦ pat familias¬

Expanded text:
dictus, quod omnibus in familia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria dilectione consulit, servorumque conditionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam putent appellari. Qui sit autem paterfamilias mystice intelligendus, parabola evangelica docet, cum ibi ita legitur: Simile est regnum coelorum patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentia. Nos si hominẽ patrẽ uocamꝰ. hono¬
rem etate deferimꝰ. ñ auctorẽ nr̃e ostendimꝰ uite. qͥ
nͨ mitium uite ex eis habemꝰ. s tͣnsitũ uire ꝑ eos
⁊ infinita replicem. qͣmͦ unꝰ ꝑ nat᷑am d̾s. ⁊ unꝰ fi¬
liꝰ ñ p̃iudicat cet̾is. ne ꝑ adoptionẽ dii uocent᷑ ⁊
filii. Ita unꝰ pat̃ ⁊ magister ñ p̃udicat aliis: ne
abusiue appellent᷑ patres ⁊ magistri. Mat̃ d̾r qd̾
exuide efficiat᷑ aliqͥd: mat̾ enĩ qͣsi matenia ñ causa
pat̾ est. Mat̃ sig̃at eccłam. ut ẽ illud psalmiste.¬

Expanded text:
si hominem patrem vocamus, honorem aetati deferimus, non auctorem nostrae ostendimus vitae: quia nec initium vitae ex eis habemus, sed transitum vitae per eos ne infinita replicem, quomodo unus per naturam Deus et unus filius non praejudicat caeteris, ne per adoptionem dii vocentur et filii: ita et unus pater et magister non praejudicat aliis, ne abusive appellentur patres et magistri. Mater dicitur quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia. Nam causa pater est. Mater significat