comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis supra gregẽ dm̃cũ. legenclo
et cauencło eeucliunt animas eoꝵ .÷¬
et referũt eicĩem gregi suo qͥd udm̾t
u bethleem idest in domo patus uide¬
licet eius panis qͥ de cȩlo descẽdite
et  congratulantes cdicunt. Lux fulge¬
bit hodie siꝑ nos et cetã. Et subit¬

Expanded text:
praesentis, supra gregem Dominicum, legendo et canendo erudiunt animas eorum: referunt eidem gregi suo, quod viderint in Bethleem, id est in domo panis, videlicet ejus qui de coelo descendit . Et gratulantes dicunt: « Lux fulgebit hodie super nos, » etc. Et sub
Abbreviated transcription (Latin):
sius fiat regularib ianuarii trib: ĩue¬
nes cliem illũ qͦ clecẽbrem. T̃choamꝰ qͥntã
fuisse feriam. ⁊ et eu qͦ ianciariũ ĩchoamꝰ
ex eo numero quti reglarib et con¬
currentib cõpositis aceesait. Cũm autẽ
ddecember quinta feria. uel ianuartus ĩcbo¬
atur primar necesse est cliem nathalis liõ
qui post kalencdas clecebris icefimꝰ qͥntꝰ.¬
et ante kalenclas ianuarii est octauꝰ pͥmã
feriam. iclest cliem existere dr̃icam. Nocte
g ainica natus est xp̃c consonante inrrabihũ
suoꝵ ordine ÷ ut qͦ die dixit fiat lux et
facta est lite eniscłe cliei nocte exoriretite
in tenebris lumen rectis corde. ⁊ et uifitaret
nos ouens ey altor illuminare his qͥ ĩtene¬
btis et in ũbra mortis sedent. Nocte uero
cdãica natus est cõgrue: ut tp̃o ort̾us sui
tempore ad illitiinancłã noctem nostr̃a se

Expanded text:
sius fiat, regularibus Januarii tribus, invesius fiat, regularibus Januarii tribus, invenies diem illum, quo decembrem inchoamus, quintam fuisse feriam, et cum quo Januarium, ex eo numero, qui regularibus et concurrentibus compositis accrescunt. Cum autem december quinta feria, vel Januarius inchoatur prima, necesse est diem natalis Domini, qui post Kalendas decembris XXV et ante Kalendas Januarii est octavus, primam feriam, id est diem existere Dominicam. Nocte ergo Dominica natus est Christus, consonante mirabilium suorum ordine, ut quo die dixit: « Fiat lux, et facta est lux , » ejusdem diei nocte exoriretur in tenebris lumen rectis corde, et visitaret nos oriens ex alto, illuminare his qui in tenebris sunt et in umbra mortis . Nocte vero congrue natus est, ut ipso die ortus sui tempore, ad illuminandam noctem nostram se
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ uetus hoc faciendũ deñciat.
quasi utraq cherubin sese mitice̾ aspici¬
unt. clũ itultus in ꝓpiciatoriũ uertunt:
qr dũ inter se positũ dñm incarnatũ
itielent. a suo aspectu ñ cliscrepãt. quȩ dis¬
pensationis eiꝰ mysteriũ concorcliter nar¬
rant. Redolitã gͦ nobis eatidẽ ĩtelligimꝰ
symilitudinẽ. clũ sicut luo cherubin u̾¬
sis uultib ĩ ꝓpiciatoriũ sese mutuo res¬
picũt ⁊ sic cluȩ lectiones ex duob testa¬
mentis. exigłicã lectionẽ qͣ ꝓpiriatorium
nr̃m. ⁊lest ĩcarnatũ dei u̾bũ precticatur.
concordib testimoniis. et uno eocdẽ q sensu
respicuit. Cuir autẽ ad scãm mariam hoc
officio stacio celebretur: causa euiclens est
scilicet qr de utero eius hec salus iucde et
iherłm expectata et suscepta est. Quod
tacuerit. Namq si ꝑ regtilam cõpoti retro
ꝑcurras : inuenies eius anni quo natus ẽ
concurrentes qitintas. Quos addeus regu¬
larib decembris septẽ. uel ut conpendio¬

Expanded text:
Testamentum Vetus hoc faciendum denuntiat,quasi utraque cherubim invicem aspiciunt, dum vultus in propitiatorium vertunt, quia dum inter se positum incarnatum Deum vident, a suo aspectu non discrepant, quae dispensationis ejus mysterium concorditer narrant. Redditam ergo nobis eamdem intelligimus similitudinem, dum, sicut duo cherubim versis vultibus in ps ex duobus Testamentis, evangelicam lectionem, qua propitiatorium nostrum, id est incarnatum Verbum prae dicatur, concordibus testimoniis et uno eodemque sensu respiciunt. Cur autem ad sanctam Mariam hoc officio statio celebretur, causa evidens est, scilicet quia de utero haec salus Judae, et Jerusalem exspectata et suscepta est. CAPUTtacuerit. Namque si per regulam computi retro percurras, invenies ejus anni quo natus est, concurrentes quinque. Quos addens regularibus decembris septem vel, ut compendio
Abbreviated transcription (Latin):
hxc fimile futtirum. Tunc t̃plebtt id
propter qd misit cdeus filum suũ
natum ex muliere factum sub lege. ut
eos qui sub lege erant redimeret:
et libabitur heres qui acdhuc paruulus
intellectii. sub elementis. iclest sub litera¬
li sensui seruiens detinetur. Tandẽ q
cle quo in graluali canitur: speciosus

Expanded text:
hoc simile futurum. Tunc implebit id hoc simile futurum. Tunc implebit id propter quod « misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret ; » et liberabitur haeres, qui adhuc parvulus intellectu, sub elementis, id est litterali sensu serviens detinetur. Tandemque de quo in graduali canitur: Speciosus
Abbreviated transcription (Latin):
est ut exultet uimor frͣ quod se
recepto et coniquante cũ patre maior
frater ingredi retusat iratus  s ĩter
conuiura roget patrem suum ut exeat.
et blandis delinitũ sermonib intro¬
ciucat. Hoc ita esse. ex comminione p̃¬
sentis officiu satis elucet. Colle lquit
puerum et matrem erus. et uade ĩter¬
ram uicla: defuncti sunt enĩ qͥ querebãt
auimam pueri. Nunc eñ puer ille sci¬
licet incarnatus deus. reliquit elomum
dam ingressus est egỹptũ: abiit ad gen¬
tes quȩ antiqui pharaonis ielest diaboli
animas quesierunt. et sanguinẽ fude¬
runt: in terram suam. iclest in suȩ gen¬
tis noticiam reuertetur. Tunc inquam
iam rustus et timoratus: atq ita qui
nunc positus est in rignam.⁊ tunc po¬
netur in resurrectionem multoꝵ in
israhel.Ccuus aduentus qr sciri ñ potest
a nobis tempus. merito nocti ꝯparatur:
atq icleo in introttu dũ mechũ silen¬
tiũ qd̃ preteritũ est canitur :⁊ ꝓpter

Expanded text:
est ut exsultet junior frater quod se est ut exsultet junior frater quod se recepto et convivante cum patre, major frater iratus ingredi recusat, sed inter convivia rogat patrem suum, ut exeaelinitum monitis introducat . Haec ita esse vel ex communione praesentis officii satis elucet. « Tolle, inquit, puerum et matrem ejus, et vade in terram Juda; dedefuncti sunt enim qui quaerebant animam pueri . » Nunc enim puer ille, scilicet incarnatus Deus, reliquit domum sdam, ingressus est Aegyptum, abiit ad gentes quae antiqui Pharaonis, id est diaboli, animas quaesierunt et sanguinem fuderunt in terram suam, id est in suae gentis notitiam, revertetur. Tunc, inquam, jam justus et timoratus, atque ita qui nunc « positus est in ruinam, » tunc ponetur « in resurrectionem in Israel . » Cujus adventus, quia sciri a nobis non potest, tempus merito nocti comparatur, atque ideo in introitu: Dum medium silentium , quod praeteritum est, canitur propter
Abbreviated transcription (Latin):
legitur hoc uel quicquid sc̃m ypisti
continet exigłium. pene om̃ib eccłiis
hȩc uetus consuetudo est: ut cliaconꝰ
tanquam ab austro ueniens ad aqui¬
lonem stet conuersus. Eoce enim ab
austro uenio licit dñs. & abacuc.
Deus inquit ab austro ueniet. Ab au¬
stro quiꝑpe uenit. quia ex oꝑatione
sp̃e sc̃i uenit et incarnatus est filius
taturus ad aquilonem conuertit᷑: ut
ꝑ hoc melicer qd quando hoc saluctare
dei missum est gentib fortis contra
ddiabolum legatio clirecta est. et cõple¬
tum quod cłñs clixerat. dicã aqͥloni clo¬
quȩ om̃es uiderunt salutare dei:
et quarũ assũptio itta est ex mortus
scilicer iucdeis. Hoc autem certȩ diei
seclem ñ habens. et pene uiduum: re¬
uocancloꝵ in fine scłi p̃coniũ est iu¬
cleoꝵ Non enĩ głari cebet oleaster
aduersus ramos bonȩ oliuȩ qd̃ ꝓp̃
incredulitatem fracti sunt et cecide¬
runt. ⁊ ipse autẽ contra natirram ĩ¬
sertus est et file stat: neq dignum

Expanded text:
quidquid sanctum Christi continet Evangelium, pene omnibus Ecclesiis haec vetus consuetudo est, ut diaconus tanquam ab austro veniens, ad aquilonem stet conversus. « Ecce enim ab austro venio, dicit Dominus; » et Habacuc: « Deus, inquit, ab austro veniet . » Ab austro quippe venit, quia ex operatione Spiritus sancti venit et incarnatus est Filius taturus, ad aquilonem convertitur ut per hoc indicet quod quando hoc salutare Dei missum est gentibus , fortis contra diabolum legatio directa est, quod Deus dixerat, « Dicam aquiloquae omnes viderunt salutare Dei, et quarum assumptio vita est ex mortuis, scilicet Judaeis , hoc autem certae diei sedem non habens, et pene viduum revocandorum in fine saeculi praeconium est Judaeorum. Non enim gloriari debet oleaster adversus ramos bonae olivae, quod propter incredulitatem fracti sunt et ceciderunt. Ipse autem contra naturam insertus est et fide stat . Neque dignum
Abbreviated transcription (Latin):
brari ⁊ s carcsa intercuerit ut ad scãm
anastasiam celebraretur. ttdelicet pas¬
sio eius: quȩ romanarũ nobilissima
matronarũ. sub cdiocleciano ĩꝑatore
post longũ laborem castitatis et tuinis¬
teriũ sc̃oꝵ post d̾tutinos carceris sqͣ¬
lores. tancłẽ ꝑ mants et pecles extẽsa
et ad palos ligata. et circũposito igne
nathalis dñ principalis illa
clangoris euglici tuba ꝑsonat.
erat apucd deum. et s erat urbũr
et uerbũ caro factum est et habitauit
in nobis. Hec est tuba illa mirabilis q̃
clũ cane̾t in syon. uocauit gentes. anñ¬
ciauit popł̃is. anñtiauit in finib terrȩ
et in insulis quȩ ꝓcul erant. qi longe
acluenire cdixit. Hic inꝙͣ sontis ille mag¬
uus celoꝵ głam dei enarrantiũ qͥui in
oẽm terram exunit ⁊i hic thonitrus frrma¬
menti oꝑa manuũ eius anñciantis. qͥ
uerba cęloꝵ eloquentiũ in finib terrȩ

Expanded text:
buit, sed causa intercurrit, ut ad sanctam Anastasiam ageretur, videlicet passio ejus, quae Romanorum nobilissima matronarum, sub Diocletiano imperatore post longum laborem castitatis, et ministerium sanctorum, post diutinos carceris squalores, tandem per manus et pedes extensa, et ad palos ligata, et circumposito igne ni principalis illa clangoris evangelici tuba personat, erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Haec est tuba illa mirabilis, quae dum caneret in Sion, vocavit gentes, annuntiavit populis, annuntiavit in finibus terrae, et in insulis , quae procul erant, quia longe advenire dixit: hic, inquam, sonus ille magnus coelorum, gloriam Dei enarrantium, qui in omnem terram exivit , hic tonitrus firmamenti opera manuum ejus annuntians, qui verba coel
Abbreviated transcription (Latin):
quti multipharie multisq modis olĩ
patrib in ꝓpħis locutꝰ est. Sic scd̾m
gradale tuderunt c̃ẽs fines terrȩ
salutare dei nostri. et notũ fecit dñs
salutare suum ⁊ sic sceł̃m allelirya litx
magna descenelit sitꝑ terram. qr uerbũ
deus. lux uera deus qͥ illuminat om̃em
hominem uenientem in hũc muncdtum.
descendit ꝑ nubem carnis: descendit
suꝑ terrenam ouersationem nostram.
Hec om̃ia ꝑ se satis elucent: qd p̃dic¬
to eugłio capiti suo consonent. Unum
est qd quesitu dignũ est scilicet offe¬
renda in qua dñatio et potestas cl̃m
cis regis ꝙ uictoriosi p̃cdicatitr: maxime
in eo uersu. tu hitmiliasti sicite util¬
neratum suꝑbum. Nam arbitraremur
totũ hoc officiũ ad solam noctẽ illam
respice̾ qua cdũs natus est. S in illa
nocte neccłũ sciebat puer hic qͥ natus
est nobis uocare patrem aut matrẽ:
udelicet ꝑ etatem susceptȩ carnis.
In hac autem offerencla. et in supͣclcto
marime uersu illa fortituelo lauclat᷑

Expanded text:
modis olim patribus in prophetis locutus est . Sic secundum graduale, viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri, et notum fecit Deus salutare suum . Sic secundum alleluia, Lux magna descendit super terram, quia Verbum Deus, lux vera Deus, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, descendit per nubem carnis, descendit super terrenam conversationem nostram. Haec omnia per se satis elucent, quod praedicto Evangelio capiti suo consonent. Unum est quod quaesitu dignum est, scilicet offerenda, in qua dominatio et potestas Domincis regisque victoriosi praedicatur, maxime in eo versu. « Tu humiliasti sicut vulneratum superbum . » Nam arbitraremur totum hoc officium ad solam noctem illam respicere, qua Dominus natus est. Sed in illa nocte necdum sciebat puer, qui natus est nobis, vocare patrem, aut matrem , videlicet per aetatem susceptae carnis. In hac autem offerenda, et in supradicto maxime versu, illa fortitude laudatur,
Abbreviated transcription (Latin):
salomonẽ in cliademate qͦ coronauit
eitm mater scia. Ipsa nãq humanitas
ꝙͣ ꝓpter nimiam caritatẽ suam qua
cuderit nos incluit chiucinitas. ornatus¬
illi est ÷ ornatꝰ miserationis i cliadema
pietatis ÷ corona gloriȩ ⁊ clecor gr̃e ÷
pulcritudo caritatis. Quȩ demde
secuntite⁊ cũcta ad etincdem spectãt
sensum. Duȩ lectiones. sp̃c dm̃ super
nitas tanquam duo cherubiu:
ut supradictũ est. claris ⁊ apertis
ucltib idest sensib in illuci respi¬
qunt tn eugłio. qd̃ est incarnatus
deus apiciatoriũ. Ip̃se in graclali bene¬
dicitur ÷ in alleluya decore indutus
de quo lictũ est predicatur. In of¬
fetencia orbem terrȩ firmasse latidat᷑
eitnclem. qͥ in eugł̃io ꝑ bethleem idest
dotum ꝑanis figuratite. uicdelicet scãm
eccłiam: quiam in eo firmauio qd̃ ipse
homo tatus est in ea qu fundauit
eam altissimꝰ.  et ex tunc parata est
sedes etus. ex qͦ in illa homo natꝰ est.
qui a scło deus est. Ip̃a est eacdem

Expanded text:
t eum mater sua . » Ipsa namque humanitas, quam propter nimiam charitatem suam, qua dilexit nos , induit divinitas, ornatus est, ornatus miserationis, diadema pietatis, corona gloriae, decor gratiae, pulchritudo charitatis. Quae deinde sequuntur, cuncta, ad eumdem spectant sensum. Duae lectiones: Spiritus Domini saper nitas , tanquam duo cherubim, ut supra dictum est, claris et apertis vultibus, id est sensibus, in illud respiciunt in Evangelio, quod est incarnatus Deus, propitiatorium . Ipse in graduali benedicitur, in alleluia decorem indutus, de quo dictum est praedicatur, in offerenda orbem terrae firmasse laudatur , eumdem, qui in Evangelio per Bethleem, id est domum panis, figuratur, videlicet sanctam Ecclesiam, quam in eo firmavit, quod ipse homo natus est in ea, qui fundavit eam Altissimus , et extunc parata est sedes ejus , ex quo in illa homo natus est, qui a saeculo Deus est. Ipsa est eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ere uolentes. tusticiȩ dei ñ sũt subiecti:⁊
ꝓ ꝑficlis inquã iudeis orant in illo ꝑsal¬
mo fideles ut tandem cont̾itant᷑ qd̾ ipsi
tandem futurũ p̃uicdent. Et in supdicto
uersu fub noĩe isrł iucdaicus populus.
sub noie ioseph qd̃ int̾p̃tatur accrescens
quȩ ñ sũt ex hoc ouili e illas oporter me
est qd eis inteoitus supiadictus duenrat ⁊
uidelicet quia sensus utriusq hoc ma¬
time intendit acdtestificari qua uł qͣlẽ¬
ꝑ portam cȩli supradictũ manta nobi. eo¬
minits pluetit. scilicet ꝑ uirgiñe dicente

Expanded text:
ere volentes, justitiae Dei non sunt subjecti , » ere volentes, justitiae Dei non sunt subjecti , » pro perfidis, inquam, Judaeis orant in illo psalmo fideles, ut tandem convertantur, quod ipsi tandem futurum praevident, Et in supradicto versu sub nomine Israel Judaicus populus, sub nomine Joseph, quod interpretatur accrescens,quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me est, quod eis introitus supradictus conveniat, videlicet quia sensus utriusque hoc maxime intendit attestari, qualem per portam coeli supradictum manna nobis Dominus pluerit, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
in offerencła cantamꝰ portas suas. portas
mortis iclest uicia. uel eleuantes portas
iusticiȩ utixtutes. ut introeat rex głȩ
dñs uixtutũ. ad debellandũ fortẽ arma¬
tũ cuiꝰ est orbis terrarũ. ⁊ quia ip̃e super
maria fundauit eũ. dũ sicut olim diui.¬
sit mare rubrũ in diuisiones. ita et uc̃
orbem idest populũ xp̃ianũ educ̃ẽs tuter
clissensiones amaricantiũ popłoꝵ funda¬
uit in fide: et suꝑ flumina p̃parauit.
idest suꝑ principes scłi stabilunt eum.
Hichilominꝰ et hoc qd eidem introitu
in graduale transformato uersus iste
subiungit᷑. qui regis isrł intende. sensũ
itigilantẽ eclyficat. Nam psalmus ille
oratio est ꝓ iucleis et gentib qui cito
apparente cño ibu cõmutandi erãt ĩ eũ.
et ꝓ ꝑficlis qͦ iudeis qͥ in titulo appellan¬
tur assirii. iclest se ip̃os dirigentes sccłm
reputacionẽ siram. qͥ iusticiã suam statu¬

Expanded text:
in offertorio cantamus, portas suas, portas in offertorio cantamus, portas suas, portas mortis, id est vitia, vel elevantes portas justitiae, virtutes, ut introeat rex gloriae Dominus virtutum, ad debellandum fortem armatum, cujus est orbis terrarum, quia ipse super maria fundavit eum , dum sicut olim « divisit mare Rubrum in divisiones , » ita et nunc orbem, id est populum Christianum, educens inter dissensiones amaricantium populorum, fundavit in fide, et super flumina praeparavit, id est super principes saeculi stabilivit eum. Nihilominus et hoc, quod eidem introitui, in graduale transformato, versus iste subjungitur: Qui regis Israel, intende , sensum vigilantem aedificat. Nam psalmus ille oratio est pro Judaeis, et gentibus, qui cito apparente Domino Jesu commutandi erant in eum. Et pro perfidis quoque Judaeis, qui in titulo appellantur Assyrii, id est seipsos dirigentes secundum reputationem suam, « qui justitiam suam statu
Abbreviated transcription (Latin):
in se credentes pascẽ uenit. qiti eramus
a deo ieium: solis carms raciis tanqitam
carnib egupti cdistenti atq crapulati. hu¬
ius interpres similitudtnis ñ qurins est
hominũ: s ille qui clixit. Ego sum panis
uitȩ. Patres ur̃i manducauerunt mantia
in deserto: et mortui sũt. Hic est panis
cle cȩlo cdescencdens : ut si qͥs ex illo man¬
ducauerit. ñ moriat᷑. Ego sũ panis iuus
qui de cȩlo descendr: et cetã. Hoc gͥ ĩtelli¬
gentes et magnifice exultantes: amplius
ex subiũctione qlilatamꝰ ĩ intellectu gati¬
clio sp̃itali clicentes. Domini est t̾ra ex
plemtudo eius: qͦ de psalmo sũpta est
quia totiꝰ hodierni officii psalmiq huiꝰ
utna fere uitentio est. Nã et in uigilia
presenti contemplari iubemᷤ ñsolũ qd
qui talis est. psalmꝰ cdautid ĩ pritna sabb̃i
agit ꝓpħa de uictoria xp̃i que facta est
n resurrectione prima salbi. exortãs fide¬
preparent aduemientie tollentes sicut

Expanded text:
in se credentes pascere venit, qui eramus in se credentes pascere venit, qui eramus a Deo jejuni, solis carnis vitiis, tanquam carnibus Aegypti distenti atque crapulati. Hujus interpres similitudinis, non quivis hominum, sed ipse est, qui dixit: « Ego sum panis vitae: patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt. Hic est panis de coelo descendens, ut si quis ex illo manducaverit, non moriatur: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Hoc igitur intelligentes, et magnifice exsultantes, amplius ex subjunctione psalmi dilatamur in intellectu gaudio spirituali, dicentes: Domini est terra et plenitudo ejus . Quod de psalmo sumpta est quia totius hodierni officii psalmique hujus una fere intentio est. Nam et in vigilia praesenti contemplari jubemur, non solum quod qui talis est: « Psalmus David in prima Sabbati, » agit Propheta de victoria Christi, quae facta est in resurrectione, in prima sabbati , exhortans fidepraeparent advenienti, tollentes, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
prosfundȩ intentioitis: qua conpositor
officii nr̃as in meclitacione digna m̃tes
occupare ꝑ huiusmocdi officiũ intendit.
Primũ itaq de introitu dicenlũ. Hodie
pariia mutacione sũptũ est. Na cũ dixisset
dñs filiis ifrahel ecce ego pliam uobis pa¬
nes de celo. dixerunt moyses et aaron ad
illos Uesꝑe scietis qd̃ ecluxerit uos dñs
de terra egẏpti: & mane uidebitis gloriam
natiutatis mente uigilantib hoc ĩ ĩtroitu
canit᷑ qd clictũ est tũc panem dde cȩlo. idẽ
manna suscipientib. facile ꝑsentit choruꝰ
eruditus qͥd innuat ꝑie callidus ĩtentio¬
nis ocłs: iclest qͦ tencdat uel acd qͥd sen¬
sus nr̃os tnuutet officii conpositor uere
sapiens et scriba eloctus. magni sͥ thesauri
conscius. Deniq ad hoc inuitar nos ut re¬
cogitemꝰ manna illud qd̃ datũ est filiis
israhel de egypto egressis et tendentib
acl terram reꝓmissionis figurã fiqsse u̾¬
bi dei qd̾ ꝑ uirginẽ carnẽ assumens nos

Expanded text:
or officii nostras in meditatione divina mentes occupare per hujusmodi officium intendit. Primum itaque de introitu dicendum: Hodie parva mutatione sumptum est. Nam cum dixisset Dominus filiis Israel: « Ecce ego pluam vobis panes de coelo, dixerunt Moyses et Aaron ad illos: « Vespere scietis quod eduxerit vos Dominus de terra Aegypti, et mane videbitis gloriam nativitatis mente vigilantibus, hoc in introitu canitur, quod dictum est, tunc panem de coelo, id est manna suscipientibus, facile persentit chorus eruditus quid innuat piae calidus intentionis oculus, id est quo tendat, vel ad quid sensus nostros invitet officii compositor vere sapiens, et scriba doctus magni sibi thesauri conscius . Denique ad hoc invitat nos, ut recogitemus, manna illud, quod datum est filiis Israel, de Aegypto egressis, et tendentibus ad terram repromissionis, figuram fuisse Verbi Dei, quod per Virginem carnem assumens, nos
Abbreviated transcription (Latin):
consolationis maculum. Hodie scietis
quia ueniet dñs⁊ et mane uidebitis glo¬
riam eius. Iuclea et ihrłm nolite timere:
et eetera. ꝑ hoc mittit quẽq nr̃m ad his¬
touam libri pertalipomenon: quando reg¬
nante iosaphar congregati sunt filiĩ am¬
mon et moab cũ habitatorib montis seyr
aquersus uiclam. Conuenit q ot̃is uda

Expanded text:
etis, quia veniet Dominus, et mane videbitis gloriam ejus. Judaea et Hierusalem, nolite timere , » etc. Per hoc mittit quemquam nostrum ad historiam libri Paralipomenon, quando regnante Josaphat, congregati sunt filii Ammon et Moab, cum habitatoribus montis Seir adversus Judam . Convenitque omnis Juda
Abbreviated transcription (Latin):
clixit acd me filius meus es tu ego
hodie genui te: diximnam filii dei
natiuitatem pene ꝑ om̃es partes suas
manifeste cominemorat. Dam hodie ut
ait beatus augustinus quia presentt̃a
significat. atq in et̾nitate. nec p̃teritũ
quicquam est qͣsi esse desierit. nec fu¬
titrũ quasi ñclum sit. s p̾sens tantũ.
intris accipitur scłm id cdictum ego
hoclie genui te: qͦ sempitertiã gene¬
rationem uixtutis et saꝑientiȩ clei
quȩ est unigentus filiꝰ. ficles sinceris¬
sima et chatholica p̃dicat. Cũ gͦ totiẽs
hoc ex ꝑsona dei patris uenerabile
dictum repetitur in ptroitu ĩ gradu¬
ali in alleluia et in cõmumone ÷ nam
in excelsis canentib succunt. et ĩ col¬
lectis natiuitatis quicdẽ dñi cõmemo¬
ratio fit. s incarnatio uerbi nͨ ĩ illis
aclhuc exprimitur: s magis claritas
ueri luminis. ꝑspicue dutiuã p̃ciptie
generationem filii dei. obsequiũ huiꝰ
ueneratur officipQuomͦ consonat e

Expanded text:
dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te , divinam Filii Dei nativitatem pene per omnes partes suas manifeste commemorat. « Nam hodie, ut ait Beatus Augustinus, quia praesentiam significat, atque in aeternitate nec praeteritum quidquam est, quasi esse desierit, nec futurum, quasi nondum sit, sed praesens tantum, initus accipitur secundum id dictum, ego hodie genui te, quae sempiternam generationem virtutis et sapientiae Dei, quae est unigenitus Filius, fides sincerissima et catholica praedicat. » Cum ergo toties hoc ex persona Dei Patris venerabile dictum repetitur, in introitu, in graduali, in alleluia, et in communione: nam in excelsis canentibus succinit, et in collectis nativitatis quidem Domini commemoratio fit, sed incarnatio Verbi nec in illis adhuc exprimitur, sed magis claritas veri luminis, perspicue divinam praecipue generationem, Filii Dei obsequium hujus veneratur officii: quomodo e
Abbreviated transcription (Latin):
iui op fapete tibi signũ a cño i ꝑaulopꝰ
intulit. ecce urrgo concipies eb pariet
fiuliũ et ceta. gitur illã ob causam
generationem hurusmocti contexust.
quia ꝑ illos aut ad illos huiꝰ mearna¬
tionis ꝗmissio facta est. Nce uͦ clubiũ
beatus ioseph extiterit: ad qũe tunc
iclem sermo cdei factus est. ꝙͣclo illi
dictũ est. ioseph fili clauid. et cetera.¬
Noranclũ ailigenter qd ehicit᷑ cũ ĩ hac
generatione clauid atq abrabã cetis
insignius nomnati suit dicente. e¬
ioseph ñ natur carnis. s affectu et
nominatur uix mariȩ. hic autẽ dici¬
tur ei ab angelo ioseph fili claiuel
tuam. Cum gͦ sint tres prum. tres
nominati sint. abraham claiud et ioseph
nominati inquã inter om̃es acl quos
repmissio facta est: q̃renclũ sũmoꝑe
est qͥ eugłista intendit ut istos ex¬
cellentius nominaret. Nimirũ regmis¬
sionis r̃crementa consiclerauit: qucib
upc homo. rex atts cleus. ciuersis tem¬

Expanded text:
e tibi signum a Domino, » paulo post intulit: « Ecce Virgo concipiet et pariet filium , » etc. Igitur illam ob causam generationem hujusmodi contexuit, quia per illos, aut ad illos hujus incarnationis promissio facta est. Nec vero dubium beatus Joseph exstiterit; ad quem tunc idem sermo factus est Dei, quando illi dictum est: « Joseph, fili David, noli ter, quod dicitur, cum in hac generatione David atque Abraham caeteris insignius nominati sint, dicente eJoseph non natura carnis, sed affectu et apellatur « vir Mariae. » Hic autem dicitur ei ab angelo: « Joseph, fili David um ergo sint tres primi, tres nominatissimi, Abraham, David, Joseph; nominati, inquam, inter omnes, ad quos repromissio facta est, quarendum summopere est quo evangelista intendit, ut istos excellentius nominaret. Nimirum repromissionis incrementa consideravit quibus Christus, homo, rex atque Deus, diversis tem
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ carni s ferro linea piscatoris
innexa est. In hoc gͥ similitudinis
pulcritudo ꝑfecta est. qd̾ sepe dicta
saluatoris ꝓsapia ñ sccł̃m carnalem
geniturã ad mariam deducta est. s
sccłmn dutinã ꝓpinquitatẽ ꝑuenit ad
useph: qui cũ xp̃i ñ carnalis sit pater.
s ficdei et supradictȩ ꝓmissionis ultimꝰ
heres. quasi ñ carui ẜ hamo ferreo
linea subligata est. Qd̃ feria uiͦ.¬
natum fitisse: uiclelicet ut qͣ die
dixit ex deus fiat lur et facta est
lux. eacdem ctie uera bix nobis ĩ tene¬
bris exoriretur. Acldere minc libet
et illuc̃ qd hic idem intrabilis pastor
uoster qui ut clictitm ẽ elm̃ca nocte
natus est ÷ feria sexta conceptus est.
Nam si suꝑuis scriptos illiꝰ anni con
cutrrentes quinq. uiri aprilis regulari
aclicias: fuit sex. Cum autẽ sexta feria
mensis aprilis incipitur÷ ꝓfecto octauio
kalendas aprilis sexta trichilomintis
feria habetur: quando dñicam an-¬

Expanded text:
quia non carni, sed ferro linea piscatoris quia non carni, sed ferro linea piscatoris innexa est. In hoc igitur similitudinis pulchritudo perfecta est, quod saepe dicta Salvatoris prosapia, non secundum carnalem genituram ad Mariam deducta est, sed secundum divinam propinquitatem pervenit ad Joseph, qui cum Christi non carnalis sit pater, sed fidei et supradictae promissionis penultimus haeres, quasi non carni, sed hamo ferreo linea subligata est. Supernatum fuisse, videlicet, ut qua die dixit Deus: « Fiat lux, et facta est lux , » eadem die vera nobis lux in tenebris exoriretur. Addere nunc libet et illud, quod hic idem mirabilis Plastes noster, qui, ut dictum est, Dominica nocte natus est, feria sexta conceptus est. Nam si superius scriptos illius anni quinque concurrentes uni Aprilis regulari adjicias, fiunt sex. Cum autem sexta feria mensis Aprilis incipitur, profecto octavo Kalendas Aprilis sexta nihilominus feria habetur, quando Dominicam an
Abbreviated transcription (Latin):
faciet ꝑopulũ suũ a pcc̃is eoꝵ. Salua¬
re enĩ a pacis: soluis elei est. hec eicẽ
tria. iclest mortalem hominem. regem.
atq deũ. tres magi postmodum mysti¬
cis munerib testati sunt. mira sc̃i sp̃s
oꝑante gr̃a: ut quȩ cliuersis tẽporib
genti iucdaice ꝓmiserat. eaclem cũcta
subito aclclisceret bruta qtonclã et
indocta gentilitas. Igitur bene et qͦmͦ
celestiũ mosterioꝵ inspectorẽ decitit.
sic sacra xp̃i generatio contexta est:
ut deduceretirr ad ioseph ad quem
ut p̃dictũ est ultima quidẽ s oꝑtina
reꝓimissio facta est. quȩ sic finit᷑. tp̃e
enĩ saluũ faciet populũ suũ a pccatis
eoꝵ. Q espicde uel maxime delectat
qd̾ hȩc eadem generatio quasi longa
piscatoris linea scłi huiis fluctibus
iniecta est. in sitmo hamim ferreũ
habens in esca. idest uerũ cłm ĩ carne
uera: acl capiendũ leuiathan serpen¬
tem magnũ. humanas uelut pisces exi¬
guos deuorantem animas. Constat uͦ

Expanded text:
faciet populum suum a peccatis eorum . » Salvare enim a peccatis, solius Dei est. Haec eadem tria, id est mortalem hominem, regem, atque Deum tres magi postmodum mysticis muneribus testati sunt, mira sancti Spiritus operante gratia, ut quae diversis temporibus genti Judaicae promiserat, eadem cuncta subito addisceret bruta quondam et indocta gentilitas. Igitur bene et quomodo coelestium mysteriorum inspectatorem decuit, sic sacra Christi generatio contexta est, ut deduceretur ad Joseph, ad quem, ut dictum est, ultima quidem, sed optima repromissio facta est, quae sic finitur: « Ipse enim salvum facet proinde vel maxime delectat, quod haec eadem generatio, quasi longa linea piscatoris, saeculi hujus fluctibus injecta est, in summo hamum ferreum habens in esca, id est verum Deum in carne vera ad capiendum Leviathan, serpentem magnum, humanas, velut pisces exiguos, devorantem animas . Constat vero
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥs cirr eugl̃ista cũ posset ab
abraham uel clauid illam tenere
lineam generationis qua catͥnasẽ beate
ouiris patrẽ. et tp̃am ureganẽ matrẽ
filiũ ꝙ contingeret ex ea nascentemoi
cut ita contexere malitit ut ad ioseph
elescencłet. qui sine chubio carnalis ꝑa¬
ter rp̃i ũ est. Acł qd̃ responclendũ. qͥd
se fecte fieri debusset: si hoc euglista
intendisset. quos tel quales patres ꝑ¬
caurnalẽ clauid uel abrahȩ generationem
caro xp̃i contingeret. S ñ hoc intencdit

Expanded text:
aliquis cur evangelista, cum possit ab Abraham vel David illam tenere lineam generationis, qua carnalem beatae Virginis patrem, et ipsam Virginem matrem, filiumque contingeret ex ea nascentem, cur ita contexere maluit, ut ad Joseph descenderet, qui sine dubio carnalis pater Christi non est? Ad quod respondendum quod sic recte fieri debuisset, si hoc evangelista intendisset, quos vel quales per patres carnalem David vel Abrahae generationem caro Christi contingeret. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtis sibi celoꝵ clausteis per redẽptionem
filii hominis: et ut post ascende̾ possent.
pris clescendentes ad adorationẽ crucis.
uel passionẽ eius in spu humilitatis. Utrũq
scilicet ascensũ hũc et descensũ matheꝰ
et lucas innuere uidentur. ⁊ dum alter
generatiotiẽ cõtexint: qr indelicet deus¬
factus homo dũ uagit in cunis :⁊ ĩuitat
nos ut humiliemur exemplo suȩ humi¬
litatisi baptuatus autẽ dũ cęlestib ĩcipit
choruscare miraculis ⁊ humiles suscitat
ꝗd ĩtelligencsã glam suȩ eliuinitatis.
Lecta tandem predicta generacione
xp̃it ꝓtimꝰ lauelẽ cleo sollẽpnẽ chorus eccllȩ
concrepando succinnt. Et mnerito. Si enim
lacob cũ eitigilasset a sõpno ait. uẽ dñs
est in loco isto. et cetã:⁊ si inqͤͣ adeo cle¬
miratus est ꝓpter umbram uel figuram
futuroꝵ quȩ in sõpnis uiderat. ⁊ ꝙͣtoma¬
gis nos ꝑactam rei ueritatẽ intuentes.

Expanded text:
apertis sibi coelorum claustris per redemptionem apertis sibi coelorum claustris per redemptionem Filii hominis, et ut post ascendere possint, prius descendere ad orationem crucis vel passionis ejus in spiritu humilitatis. Utrumque scilicet ascensum hunc et descensum Matthaeus et Lucas innuere videntur, dum alter generationem contexuit , quia videlicet factus homo Deus, dum vagit in cunis, invitat nos, ut humiliemur exemplo suae humilitatis, baptizatus autem dum coelestibus incipit coruscare miraculis, humiles suscitat ad intelligendam gloriam suae divinitatis. Lecta tandem praedicta generatione Christi protinus laudem Deo solemnem chorus Ecclesiae concrepando succinit. Et merito. Si enim Jacob, cum evigilasset a somno, ait: « Vere Dominus est in loco isto , » etc.: si inquam, adeo demiratus est propter umbram vel figuram futurorum, quae in somnis viderat, quanto magis nos peractam rei veritatem intuentes,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m cle gentib ennites ad montẽ fit̃iȩ
syon. Nã ꝑ petrã deserti designat᷑ ruth
moabitis. ⁊ quȩ stans firmiter in petra
solicdȩ fidei. patrios deos popłm q sitũ
oblita. uenit cũ noemi: uncta q urro
boor bethleemitȩ genuit obeth auum
regis daiuid. in quo facta est et parens
saluatoris. Ouob gͥ ex popłis iuclaico scilicet
atos gentili patres ꝓgeniti. tãꝙͣ duob
scalȩ laterib diuersi gradus inserti xp̃m
clñm sustinẽt egressum a sũmo cęli:i oẽs¬
q angeli scĩ descendũt & ascendũt ꝑ eã.
ielest oẽs electi priꝰ acd suscipiendã incar¬
nationis eius ficlẽ htimiliantur: ut pꝰmo¬
dũ ad uidenclã chuinitatis eius gloriam
subleuentur. Uncle et alibi ipse elotrgnus
Amen inquit dico uobis uidebitis cȩlũ
aꝑtũ : et angelos dei ascenclentes et des¬
endentes supra filiũ hominis. ⁊ ilest sub¬
pertante ac subleuante filio hominis.
uiodebitis scõs om̃es ascencdentes ad dm

Expanded text:
m de gentibus emittes ad montem filiae Sion. Nam per petram deserti designatur Ruth Moabitis, quae, stans firmiter in petra solidae fidei, patrios deos populumque suum oblita, venit cum Noemi, juncta viro Booz Bethleemitae genuit Obed avum regis David , in quo facta est et parens Salvatoris. Duobus igitur ex populis, Judaico scilicet et gentili, patres progeniti, tanquam duobus scalae lateribus, diversi gradus inserti Christum Dominum sustinent, egressum a summo coeli, omnesque angeli sancti descendunt et ascendunt per eam, et omnes electi prius ad suscipiendam incarnationis ejus fidem humiliantur, ut postmodum ad videndum divinitatis ejus gloriam subleventur. Unde et alibi ipse Dominus: « Amen, inq et angelos Dei ascendentes et descendentes supra Filium hominis , » id est supportante et sublevante Filio hominis, videbitis sanctos omnes ascendentes ad Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ
omnes trib terrȩ: hoc ĩpletur in hac
beata xp̃i generatione. Ed̃ et uere ciumnꝰ
ȩugłista respiciens. raab meretricem et
ruth moabitẽ generationi buic nomina¬
tim insertiit. ⁊ uidelicet innuens hoc qd̃¬
xp̃c ñ iudeis tm. s et gentib sccl̃m car¬
nem uenerit. qͥppe qͥ ex gentib matres
habere dignatus sit: qd et ꝓph̃ȩ ante
testati sũt dicente clatud. memor ero
raab et babiloms. iclest latitulitis cõfu¬
sarũ gentiũ.:⁊ raab en. latitudo. babilon
uͦ ĩtp̃tatur confusior ysaba uͦ dicente ĩ
utisione suꝑ moab. Einitte agnũ dñe do¬
minatorẽ terrȩ: de petra cleserti acd

Expanded text:
dicentur omnes tribus terrae , » hoc impletur in hac Christi generatione. Quod et vere divinus evangelista respiciens, Raab meretricem et Ruth Moabitem, generationi huic nominatim inseruit; videlicet intuens hoc qn Judaeis tantum, sed et gentibus secundum carnem venerit; quippe qui ex gentibus matres habere dignatus sit, quod et prophetae ante testati sunt, dicente David: « Memor ero Raab et Babylonis , » id est latitudinis confusarum gentium. Raab enim latitudo, Babylon vero interpretatur confusio. Isaia vero dicente in visione super Moab: « Emitte Agnum, Domine, dominatore
Abbreviated transcription (Latin):
cõtexint. ut ꝑ ioseph al xp̃m peruenn et.i
cu uticlelicet ioseph supremo scale gcltii
dñs pariulus ĩntrus est e Anñ illi beato
ĩnirus est. ꝙͣdo pupillus ĩ hoc scld. ⁊idest
absq carnali patre natus ⁊ solatio eidło
cũ ptierꝑa matee sistentari dignatꝰ este
Et ta ceta taceam. ĩtne tũc uł maxitar Tli
ĩtrcus est. ꝙͣdo ne ab rniticis herocle us¬

Expanded text:
contexuit, ut per Joseph ad Christum perveniret. Cui videlicet Joseph, supremo scalae 36 gradui Dominus parvulus innixus est. An non illi beato innixus est, quando pupillus in hoc saeculo, id est absque carnali patre natus, solatio ejus cum puerpera matre sustentari dignatus est? Et, ut caetera taceam, nonne tunc vel maxime illi innixus est, quando ne ab inimicis Herode
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ est. cue in hac sollẽpnitate cłm̃cȩ
natiuitatis tã chie qͣ nocte eluȩ ad inissa¬
rũ sollẽpma legantur exse: qd̾ alias per
totũ annũ eo modo ñ fit. Quod q maxi¬
me p̃tereunctũ nĩ est: prima semꝑ cde ue¬
teri. sequens le nouo tessam̃to sũpta est.
Qd̃ inqutirentib nobis: splendila beati
gregoris doetrina tiiã intelligentiȩ ꝓtinꝰ
aꝑit. Ait ergo. Bene duo cherribir quȩ
ꝓiciatoriũ tegunt. sese ĩiticẽ aspiciunt
uersis uuiltib in ꝓpiciatoriũ. Cherubin
qͥpper plenitudo scientiȩ cdicit᷑. Et quid

Expanded text:
num est, cur in hac solemnitate Dominicae nativitatis, tam die quam nocte duae ad missarum solemnia legantur epistolae, quod alias per totum annum eo modo non fit. Quodque maxime praetereundum non est, prima semper de Veteri, sequens de Novo Testamento sumpta est. Quod inquirentibus nobis splendida beati Gregorii doctrina viam intelligentiae protinus aperit. Ait namque: Bene duo cherubim, quae propitiatorium tegunt, sese invicem aspiciunt, versis vultibus in propitiatorium. Cherub quippe plenitudo scientiae dicitur. E
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ deptide nobis ad manducanlũ
hoc maiia ꝑ baptismũ socurrenitib. tp̃e
isectator fluctib eisclẽ enecaret᷑ ⁊ no¬
bis q hoc manna uerbi ĩ carnati refectis̃
atq s fortatis. terrã q eus idest celestẽ
patriam quã ille suꝑbienclo ꝑcliclit
suaentib ⁊ ip̃e cũ satellitib suis. uicde¬
licet sp̃ualib chananeis trucidaretur:
qd̾ rn die iucdicii futitrũ est. quando
intrabili et pulcherruna orclinatione
hie cleus et homo pumet et qd in edeim
et qd̾ in hominẽ actũ est: idest et suꝑ¬
biã qua contea cleũ pitmnuit. ⁊ et ĩuchã

Expanded text:
deretur, deinde nobis ad manducandum hoc manna per baptisma concurrentibus, ipse insectator fluctibus ejusdem enecaretur, nobisque hoc in manna Verbi incarnati refectis atque confortatis, terramque ejus, id est coelestem patriam, quam ille superbiendo perdidit, invadentibus, ipse cum satellitibus suis videlicet spiritualibus Chananaeis trucidaretur, quod in die judicii futurum est, quando mirabili et pulcherrima ordinatione hic Deus et homo puniet, et quod in Deum, et quod in hominem actum est, id est et superbiam, qua contra Deum tumuit, et iuvidiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbare testimoniis qd̾ acd eruclienclã crea¬
tutam ñ solũ humanã s et angelicam
hȩc uel illa fieri oportuerit. Nam cle
manna cũ dixisset moyses qd supͣ posi¬
tũ est ⁊ paułopost actiecit. utiq homintib
loquens. quia sicut erulit hõ filiũ suũ
sic dlñs cdeus turis erucliuit te. De sacra¬
mtnto autẽ uerbi incarnati paulus ad
effesios scribens: ut ĩnotescat in quit
peincipib et potestatib in celestib per
ecclesiam multiformis sapientia dei.¬
gtiu quẽ admoclũ in speculo paret. sub¬
secte similitulinis clarissimꝰ et ab omͣi qd
Rephensione uel nota stulticiȩ ut gen¬
tib insũ est dignũ. sit purissimꝰ iustis¬
cꝵ sol in clispensatione suȩ ĩcarnatiois
incelit. qi mocloꝵ oium quib ol potẽs

Expanded text:
bare testimoniis, quo ad erudiendam creaturam, non solum humanam, sed et angelicam, haec vel illa fieri oportuit. Nam de manna cum dixisset Moyses quod supra positum est, paulo post adjecit utique hominibus loquens: « Quia sicut crudit homo filium suum, sic Dominus Deus tuus erudivit te . » De sacramento autem Verbi incarnati, Paulus ad Ephesios scribens, « Ut inprincipatibus et potestatibus in 276 coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei» Igitur quemadmodum in speculo patet, subjectae similitudinis clarissimus, et ab omni, quod reprehensione vel nota stultitiae, ut gentibus visum est , dignum sit, purissimus justitiae Sol, in dispensatione suae incarnationis incedit, quia modorum omnium, quibus omnipotens
Abbreviated transcription (Latin):
est ÷ et ita custinguendũ. & peserit:
filiũ suũ pͥmogenitũ. Subauditur
enĩ ante omnẽ creaturam: ꝙͣ gene¬
rationem eius qͥs enaerabit: Quam¬
obrem ñ potest fieri ut tuxta tenorẽ
supͣdicti oicinis quȩ in cantu lauda¬
tur uel memoratur: diuina natiurtas
in lectionib enarretur.

Expanded text:
erit filium suum primogenitum, » subauditur enim, ante omnem creaturam. Quam generationem ejus quis enarrabit? . Quamobrem non potest fieri, ut juxta tenorem supradicti ordinis, quae in cantu laudatur vel memoratur divina nativitas, in lectionibus enarretur.
Abbreviated transcription (Latin):
huꝰ ĩcarenati fuisse signũ. ñ solus ĩ ȩuglo
testatur añs ubi ait ego sũ panis iuuis
qͥ de celo descendi: s et moyses ĩ dlecrre¬
tonomio p̃scribit. Qui cũ clixisset
dedit ⁊ cibũ manna qd̾ ignorabas lu
tibi qitia ñ in solo pane iurtit homos
u om̃i uerbo qd̾ egreditur de ore dei.

Expanded text:
hujus incarnati fuisse signum, non solus in Evangelio hujus incarnati fuisse signum, non solus in Evangelio testatur Dominus, ubi ait: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi , » sed et Moyses in Deuteronomio praescribit. Qui cum dixisset: « Et dedit tibi cibum manna, quem ignorabas tu tibi quod non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur de ore Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ est hȩc tmago esti atq ad exem¬
plar celestiũ hȩc in terrens acta sunt.
Eadem simplicitate oculi idest łtentione
utilia faciendi. ꝑmisit adam uolentẽ des¬
cencdere in hanc egẏptũ. ilest in tenebras
peccatit cũ posuisset eũ in amenitate pa¬
racłẏsi. cuiꝰ illa terra typũ gessit in qua
abraham et ẏsaac et iacob peregrinari
iussit. reꝓiitens eã illis. Et ccta ttilitas
quȩ ꝓuenit ex eo qd iseł i⁊̃ egeptũ ĩtere
ꝑmisit. ⁊ tantominor ͤ illa quȩ cde peccato
adȩ ꝓuenit. ꝙͣto est minor figura ueritate:
similituelo re. umdra corpore. Nam ut cetã
nũc omittam quoꝵi latissimȩ qͥcdem signi¬
ficationes sunt. s aliis temporib uel locis
acthibendȩ sunt: illud qd̾ pluit illis manira
acł manelicanclũ et panem cȩli dedit eis.
uere magnũ et inrrificũ bonũ. ⁊ ꝙͣtominꝰ
est isto quẽ significabat pane angelorũ
caro factũ: Siquidem illud manna t̾ibi

Expanded text:
propositum est, haec imago est, atque ad exemplar coelestium haec in terrenis acta sunt. Eadem simplicitate oculi, id est intentione utilia faciendi, permisit Adam volentem descendere in hanc Aegyptum, id est in tenebras peccati, cum posuisset eum in amoenitate paradisi, cujus illa terra typum gessit, in qua Abraham et Isaac et Jacob peregrinari jussit, repromittens eam illis. Et cuncta utilitas, quae provenit ex eo, quod Israel in Aegyptum intrare permisit, tanto minor est illa quae de peccato Adae provenit, quanto minor est figura veritate, similitudo re, umbra corpore. Nam, ut caetera nunc omittam, quorum latissimae quidem significationes sunt, sed aliis temporibus vel locis adhibendae sunt, illud quod pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis , vere magnum et mirificum bonum, quanto minus est isto, quem significabat, pane angelorum, caro factum. Siquidem illud manna, Verbi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in se utile habet. ꝓeo qd̾ scriptũ ẽ. sapi¬
entia absconclita et thesaurus occultus q̃
utilitas in utrisq ⁊ ꝙͣtomagis bentuolẽtra
clei oblatã sibimet occasionẽ debuit am¬
plecti. icdest ꝑinitr̾e in seruũ uenunclari
ioseph ut sapientiȩ fue thesauros utiles
ostenderet. ⁊ qr uidelicet illa uenditio. cap¬
tiuitatis illoꝵ causa uel inqũ fuit: Non
en deo ĩputandũ est captiuitatis illiꝰ inigũ

Expanded text:
quod in se utile habet, pro eo quod scriptum est: « Sapiquod in se utile habet, pro eo quod scriptum est: « Sapientia abscondita et thesaurus occultus, quae utilitas in utrisque? » quanto magis benevolentia Dei oblatam sibimet occasionem debuit amplecti, id est mittere in servum venundari Joseph , ut sapientiae suae thesauros utiles ostenderet, quia videlicet illa venditio captivitatis illorum causa vel initium fuit. Non enim Deo imputand
Abbreviated transcription (Latin):
et corripiens ꝓ eis reges. S maluit ut
clictũ est causam euenire ꝓͣpqͣꝵ ĩ traret
isrł in eguptũ. et illuc mittere moysen
seruũ suũ et aaron. ponens ĩeis uerba
signoꝵ suoꝵ. et increpare ꝓ eis mare
rubrũ ut exiccaretur: et subuersis
hostib decluceret eos ꝑ desertũ qͣdra¬
ginta annos. u portaret mores eortim.
et ĩterim pluit illis manna ad mandu¬
candũ. ⁊ et panẽ cȩli declit eis. Noc gͦ
respondeat qui altiora querit: citr tan¬
tis morarũ uel oꝑtim ilispendiis recdu¬
cencos. iluc intrate ꝑiserit. Dicet fortassis
quod in ꝓmtu est. et qd̵ uerũ est. quia ut
notam faceret in gentib urrtutem suam.
ut essent quȩ utiliter am̃ciari possent
int̃ gentes oꝑa eius suit sciremꝰ qr tp̃e est¬
tus ds sine cuiꝰ noticia ñ uiuit om̃s homo
iccuco qd̃ supradictũ est fieri ꝑmisit. Et̃ rec¬
de bene. irReprehensibiliter. Si enĩ hõ non
ddebet oblatam occasionẽ omitt̾e̾ quin ꝓfa̾t

Expanded text:
t corripiens pro eis reges ; » sed maluit, ut dictum est, causam evenire, propter quam intraret Israel in Aegyptum et illuc mittere Moysen servum suum et Aaron, ponens in eis verba signorum suorum, et increpare mare Rubrum, ut exsiccaretur, et subversis hostibus deduceret eos per desertum quadraginta annos, et portaret mores eorum, et interim pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis . Hoc ergo respondeat qui altiora quaerit, cur tantis morarum vel operum dispendiis reducendos, illuc intrare permiserit. Dicet fortassis quod in promptu est, et quod verum est, quia ut notam faceret in gentibus virtutem suam, ut essent quae utiliter annuntiari possent inter gentes opera ejus ; ut sciremus, quia ipse Doeus, sine cujus notitia non vivit omnis homo, idcirco quod supradictum fieri permisit. Et recte, bene, irreprehensibiliter. Si enim homo non debet oblata occasione omittere quin proferat
Abbreviated transcription (Latin):
eio descenciit. Siquidem aliȩ portȩ. ⁊csest
om̃es scõꝵ animȩ quȩ ab tnicio uerbum
illueł in gremio ficlei metuerũt susciꝑe:
ore suo uerbũ salutis pepererũt idest pꝰ¬
clicauerũt. scãm ꝙ scriptictam composuerĩt
dicentes: a timore tuo clñe cõcepimꝰ et pe¬
pimꝰ sp̃m salitis tuȩ fȩcimus sucpee t̾ram.
Hec autem uerbũ ilss̃ ita plena gratra
cõcepit. ut utisibilem hoiem factũ pascret
et ipsum celitus significatũ est: i̾eo nid
de supraclicto manna scriptũ est. Cum d
descencleret ros mane suꝑ castra. qlescen¬
dẽdat pariter et man. Ros eñ sp̃m sẽm¬
tionẽ eiꝰ humanȩ naturȩ unitutu elle
Et qd popłs mnobeciens. de eo qd collen¬
gerat reseruauit. nͨ totũ ut nillu eradt
domedit hoc illud est qcꝰ ñ totũ cio acdẽ¬
pit ascis ꝓpħis c̾e uerbo clei cibrelere
tioluit Edͣ autẽ de manna beseruatũ ẽ
quale fuit e Conputruit inquit et
scatere cepit uermib Dtmitũ hoc est

Expanded text:
elo descendit. Siquidem aliae portae, id est omnes sanctorum animae, quae ab initio verbum illud in gremio fidei meruerunt suscipere, ore suo verbum salutis pepererunt, id est praedicaverunt, sanctamque Scripturam composuerunt, dicentes: « A timore tuo, Domine, concepimus et peperimus. Spiritum salutis tuae fecimus super terram . » Haec autem Verbum illud ita plena gratia concepit, ut visibilem hominem factum pareret, et ipsum coelitus significatum est in eo quod de supradicto manna scriptum est: « Cumque descenderet mane ros supra castra, descendebat pariter et manna . » Ros enim Sptionem ejus humanae naturae unitum est. Et quod populus inobediens, de eo quod collegerat, reservavit, nec totum, ut jussum erat, comedit, hoc illud est quod non totum quod accepit a sanctis prophetis de verbo Dei, credere voluit. Quod autem de manna reservatum est, quale fuit? « Computruit, inquit, et scatere coepit vermibus . » Nimirum hoc est