comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spacii cõsum̾e iubem̃ ¶In amplificacionibꝰ cũ cohor¬
tacione utem̃. uoce attenuissima clamore leui sono
cqͣbili cõmutaciõibus crebris maxĩa celeritate.
Incõquestione utem᷑ uoce dep̾ssa ĩclinato sono a
crebͥs int̾uallis. longis spaciis magnis ꝯnutacionibꝰ.
De figura uocis satis dictum est. nunc de corꝑis
motu dicendum uidetur.
tatẽ cõspiciẽdã. nec turpitudiuẽ ẽẽ. ne aut histri¬
ones. aut oꝑarii udeamur cͣẽ. Ad casdẽ gͥ partes
in qua uox ẽ distributa. motus qͦ corporis racio
uidetur esse accõmodãda . Sin erit ĩdemõstracõe¬
sermo: paululũ corpus acĩ uicibus dimittemus
Nã ħ a natura ẽ datũ: ut ꝗ proxie tũ uulcũ
demoueamꝰ ad auditores. si quã rẽ docẽ eos. et
qͣndam hilaritatem debeniꝰ significare sine cõ¬
inutacione gestus. Sin cõtendemus ꝑ ꝯtinuacionẽ
brachio celeri mobili uultu. acri aspec tu utem᷑

Expanded text:
spatii consumere iubemur. In amplificationibus ‹cum› cohorspatii consumere iubemur. In amplificationibus ‹cum› cohortatione utamur voce attenuatissima, clamore leni, sono aequabili, commutationibus ‹crebris,› maxima celeritate. In conquestione utemur voce depressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu dicendum videtur. statem conspiciendam nec turpitudinem esse, ne aut histriones aut operarii videamur esse. Ad easdem igitur partes, in quas vox est distributa, motus quoque corporis ratio videtur esse adcommodanda. Nam si erit sermosermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est a natura datum ut quam proxime uultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et , uultu quamdam hilaritatem debemus significare sine commutatione gestus. – Si contendemus in continuatione, brachio celeri, mobili uultu, acri aspectu utemur. –
Abbreviated transcription (Latin):
ĩciderit in arrõne dicta. rogata. respõsa si que
adiuiscraciones de qͥbus nos narrabimꝰ diligent̾¬
aĩadũtemꝰ ut oĩm ꝑsonarũ sensus. atq aĩos uoce
expͥmamꝰ. Sin erit sermo in iocacione. leuit̾ treme¬
bunda uoce cũ parua siguificacione: risus sine
ulla suspicione chachuniaciõis leuit̾ optebit a ser¬
mone serio torquere ad lib̾ale iocũ uocẽ ¶ Cũ aũ
cõtende. oportebit. qm̃ id aut ꝑcõtinuacionẽ au̾¬
ꝑ distribuicionẽ faciẽdũ est. in cõtinuacione ad¬
duc to mediocrit̾ sono uocis. u̾bis cõtinuãdis. uo¬
cẽ qͦ augere oportebit. & torq̃re souũ & celerit̾
cũ clamore uerba confic̾e ut uim uolubilẽ oro¬
nis uoaiferacio cõseqͥ possit. In distribuicione uo¬
cem. ab iinis fauabus exclamacionẽ quã clarissi¬
mam adhibere oportet. E quãtũ spacii ꝑ singłas
exclamaciões sũpserimꝰ. tantũ in singła int̾ ualla

Expanded text:
inciderint in narrationem dicta, rogata, responsa, si quae inciderint in narrationem dicta, rogata, responsa, si quae admirationes de quibus nos narrabimus, diligentanimaduertamus, ut omnes personarum sensus atque animos uoce exprimamus. Si erit sermo in iocatione, leuiter tremebunda uoce cum parua significatione risus sine ulla suspicione nimis cachinationis leuiter oportebit a sermone serie retorquere ad liberalem iocum uel uocem. Cum autem contendere oportebit in continuatione, aper distributionem faciendumst, in continuatione, adaucto mediocriter sono voci, verbis continuandis vocem quoque augere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore verba conficere, ut vim volubilem orationis vociferatio consequi possit. In distributione vocis ab imis faucibus exclamationem quam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii in singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula intervalla
Abbreviated transcription (Latin):
ris ad miam adducit¶ Qm̃ igit̃ mollitudo uo¬
cis in tres parces diuisa ẽ. et he partes ip̃e sũc
ĩ octo partes alias distribute. Harũ octo par¬
ciũ : que cuiꝰq idonea pronũciacio sit demõstrã¬
dum uideciur. Sermo cũ est indignitate plenis
faucibus ꝗ sedatissima E de p̃ssissima uoce uti
cõueniet. ita tñ ut ne aboratoria cõsuctudine
ad tͣgicam trãseamꝰ. Cũ aut ẽ ĩdemõstracione
uoce paululũ attennata crebris ĩterualł. et
diuisionibus uti oꝑcet. Ut in ip̃a pronũciaciõe
eas res quas de mõstrauimus inserere acq in¬
sectare uideamur ĩ aĩs audicoꝵ. Cũ autẽ ẽ
sermo ĩnarrõne. tũ uocũ uariecate opus est.
ut qͦ quidq pacto gestũ sit ita narrari uideat᷑.
Screnue qd uolumus ostẽdere factũ celernscule
dicemus. at aliud ociose retardabimꝰ. De inde mͦ
acrit̾ cũ clement. meste. hilarit̾ in om̃s partes
comutabimꝰ ut uerba itẽ pronũciacionẽ. Si qua

Expanded text:
ricordiam perducit. Quoniam igitur mollitudo vocis in tres partes divisa est, ‹et› eae partes ipsae sunt in octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depressissuma voce ‹uti› conveniet; ita tamen, ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicam transeamus. Cum autem est in demonstratione, voce paulolum attenuata crebris intervallis et divisionibus oportet ‹uti,› ut in ipsa pronuntiatione eas res, quas demonstrabimus, inserere atque insecare videamur in animis auditorum. Cum autem est sermo in narratione, vocum varietates opus sunt, ut, quo quidque pacto gestum sit, ita narrare videatur. Strenue quod volumus ostendere factum: celeriuscule dicemus; at aliud otiose: retardabimus. Deinde modo acriter, tum clementer, maeste, hilare in omnes partes commutabimus ut verba item pronuntiationem. Si qua
Abbreviated transcription (Latin):
odis afflictant᷑ ꝑꝑ immensam pecunie cupiditatem.
Nã hic aliis uerbis idem ꝑ rõnem dicitur: qđ dic tũ¬
est ꝑ exponem. Icẽ infirma rõ est. q̃ minus idoneã
beas eiũ quibus cũ cõiocari possis. Nã in huiꝰmodi ⁊¬
rõnibus. nõ uniuersa. neq absoluta. sed extenuata
rõne exposicio cõfirmatur. Item infirma rõ ẽ. q̃
qͥ eandẽ affert ĩonẽ.qͣr ceca eadẽ. qͣrͣ bruta fortũa dicit᷑.

Expanded text:
odis conflictantur propter inmensam pecuniae cupiditatem.» odis conflictantur propter inmensam pecuniae cupiditatem.» Nam hic aliis verbis idem perest per expositionem. Item infirma ratio est, quae minus idoneam, quam beas enim quibuscum iocari possis.» Nam in huiusmodi rationibus non universa neque absoluta, sed extenuata ‹ratione expositio confirmatur. Item infirma› ratio est,qui eandem adfert rationem, quare caeca, eandem, quare bruta fortuna dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊brutã perhibẽt philosophi. saxoq iustare globo¬
so p̃dicant uolubili. Et ideo qr quo saxũ impule¬
rit fors. eo cadere fortunã autumãt. Cecã ob eã
rem eeͣ iterant qr nihil cernat quo se se aplicet.
Insanã aut̾ eẽ aiunt qr atrox. incerta instabilisq
sit. Brutam. qr dignũ atq indignũ neq̃at int̾nosc̃e:
Sunt aũt alii philosophi. qͥ contra afortuna negẽt ullã
eͣe miseriã. sed tem̾itate om̃ia regi autumãt. id magis
uerisimile aiunt esse. qđ usus re abse experiũdo edo¬
cet. uelut horestes modo fuit rex. mͦ factus fuit men¬
te. aut forcuna. sed tem̾itate obtigit. Nã hic pacuuiꝰ
ĩfirma rõne utitur. cũ ait ueriꝰ esse tem̾itate ꝗͣ fortu¬
na res geri. Nã utraq opinione philosophorũ fieri
potuit. ut is qui rex fusset. mendicus factus ẽẽt. Itẽ
auaricia. id cuco qđ homines magnis ꝙ multis in cõm¬

Expanded text:
et brutam perhibent philosophi Saxoque instare in globoet brutam perhibent philosophi Saxoque instare in globoso praedicant volubili: Id quo saxum inpulerit Fors, eo cadere Fortunam autumant. Caecam ob eam rem esse iterant, quia nihil cernat, quo sese adplicet; Insanam autem ‹esse› aiunt, quia atrox, incerta instabilisque sit; Brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. Sunt autem alii philosophi, qui contra Fortunam negant Uatem esse autumant. Id magis veri simile esse usus reapse experiundo edocet: Velut Orestes modo fuit rex, factust mente aut Fortuna optigit. Nam hic Pacuvius infirma ratione utitur, cum ait verius esse temeritate quam fortuna res geri. Nam utraque opinione philosophorum fieri potuit, ut is, qui rex fuisset, mendicus factus esset. CAPUTavaritia, idcirco quod homines magnis et multis incomm
Abbreviated transcription (Latin):
medea aĩo egro amore sautia. Ergo hac qͦ abultimo
repeticione in exp̃onibus magnope suꝑ sedendũ est
osa est. Uiciosa rõ est. q̃ ad exp̃onẽ nõ est accõ¬
modata. uł ꝓpt̾ infirmitatẽ. uł ꝑꝑ uanitatẽ. Infir¬
ma rõ est. que nõ necessario ostendit ita ẽẽ quẽ¬
adinodũ expositũ est. uelut apud plautũ. Amicũ
castigare. obinericã noxã iinmaue ẽ facinꝰ. Ueriumn
in etate utile & cõducibile hec exposicio ẽ. Uidea
nius q̃ rõ afferatur. Nã ego amicũ meũ hodie nõ
castigabo ꝑ cõmissa noxa. Ex eo qđ ip̃e facturus
ẽ. non ex eo qđ fieri cõuenit. utile qͥd sit rõcinat᷑
Uana racio ẽ. que ex causa falsa constat hoc modo.
amor fugiendus nõ est. Nã ex eo uerissuna nascit᷑
amicicia. aut hoc mͦ Philosophia uitanda ẽ. affert
enim socordiã atq desidiã. Nam he rõnes in false
posicionis. uelut pacuuius fortunã insanã ẽẽ ⁊ cecã

Expanded text:
Medea animo aegro, amore saevo saucia Ergo hac quoque ab ultimo Medea animo aegro, amore saevo saucia Ergo hac quoque ab ultimo repetitione in expositionibus magnopere supersedendum est. d expositionem non est adcommodata vel propter infirmitatem vel propter vanitatem. Infirma ratio est, quae non necessario ostendit ita esse, quemadmodum expositum est, velut apud Plautum: Amicum castigare ob meritam noxiam Inmune est facinus, verum in aetate utile Et conducibile. Haec expositio est. Videaamicum hodie meum Concastigabo pro commerita noxia. Ex eo, quod ipse facturus est, non ex eo, quod fieri convenit, utile quid sit, ratiocinatur. Vana ratio est, quae ex falsa causa constat, hoc modo: «Amor fugiendus non est: nam ex eo verissima nascitur amicitia.» Aut hoc modo: «Philosophia vitanda est: adfert enim socordiam atque desidiam.» Nam hae rationes nisi falsae positionis: velut Pacuvius: Fortunam insanam esse et caecam
Abbreviated transcription (Latin):
homines sollicitãt. metus. cupiditas. egricudo. Sa¬
tis enĩ fuerat dixisse. metũ. cupiditatẽ. qͣm egritu¬
dinẽ cũ utraq re coniunctã eẽ neceo est. Itẽ ui¬
ciosa exposicio ẽ. q̃ nimiũ longe repetitur hoc mͦ.
Dĩm malorũ stulticia mater ẽ: atq mat̾ies. Ea
parit immensas cupiditates: Inmense porro cupi¬
ditates in finite. inmođate sunt. hee pariũt aua¬
riciã. Auaricia porro hominẽ. ad qđ uis maleficiũ
impellit. Ergo auaricia inducti aduersarii nr̃i
hoc in se facnus admiserũt. hic qđ extremũ dictũ
est. satis fuit expon̾e. ne henniũ & cet̾os poetas
imitenĩ. quibus hoc mͦ loqui cõcessum ẽ. Utinam
ne ĩ nemore pelio securribus cese ceadissẽt ad¬
arietis colchi imꝑio regis pelie ꝑdolũ. Nã nunꝗͣ¬
era mea errans medea efferret pedẽ domo. Hã
id satis erat dic̾e si id modo qđ satis ẽẽt. curassẽt
poete. Utinã ne era medea errãs efferret pedẽ domo.

Expanded text:
omines sollicitent, metus, cupiditas, aegritudo.» Satis enim fuerat dixisse metum, cupiditatem, quoniam aegritudinem cum utraque re coniunctam esse necesse est. Item vitiosa expositio est, quae nimium longe repetitur, hoc modo: «Omnium malorum stultitia est mater atque materies. Ea parit inmensas cupiditates. Inmensae porro cupiditates infinitae, inmoderatae sunt. Haec pariunt ‹avaritiam.› Avaritia porro hominem ad quod vis maleficium impellit. Ergo avaritia inducti adversarii nostri hoc in se facinus admiserunt.» Hic id, quod extremum dictum est, satis fuit exponere, ne Ennium et ceteros poetas imitemur, quibus hoc modo loqui concessum est: Utinam ne in nemore Pelio securibus Caesae accidissent abarietis Colchis, imperio regis Peliae, per dolum: Nam numquam ‹era› errans mea ‹domo› efferret pedem. Nam hic satis erat dicere, si id modo, quod satis esset, curarent poetae: Utinam ne era errans mea domo efferret pedem.
Abbreviated transcription (Latin):
est. asapia animꝰ remotus ẽ. diligẽcia comparat
diuicias. negligencia corrũpit aĩm. E cñ cũ ita uiuit
neminẽ prese ducit homiuẽ. De codei.
Turpit̃ audes fac̾e. nequit̾ studes dic̾e. intꝰ inui¬
diose. delinqͥs studiose. loq̃ris hodiose. Itẽ. auda¬
Cter t̾ritas. humilit̾ placas. hec duo gnͣa quoꝵ
alt̾m in exitu. alt̾m in casus similitudine u̾satur
int̾ se uchem̃t̾ cõueniũt. & eare qͥ his bñ utunt᷑.
plerũq simł ea collocãt in eisdẽ partibꝰ or̃onis. id
hoc mͦ fac̾e oporcet. Perditissima rõ est. amorẽ
petere. pudorẽ fug̾e. diligere formã. ueglig̾e fo¬
mã. hic &. ea u̾ba que casus hñt. ad casus siles. S
illa q̃ nõ hñt ad sinules exitus ueniunt.

Expanded text:
remotus: diligentia conparat divitias, neglegentia corrumpit animum, et tamen, cum ita vivit, neminem prae se ducit hominem.» Similiter«Turpiter audes facere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alterum in se vehementer conveniunt; et ea re, qui his bene utuntur, plerumque simul ea conlocant in isdem partibus orationis. Id hoc modo facere oportet: «Perditissima ratio est amorem petere, pudorem fugere, diligere formam, neglegere famam.» Hic et ea verba, quae casus habent ad casus similes, et illa, quae non habent, ad similes exitus veniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
INlã ea res qͦ faciet ut facilius meminisse possimꝰ.
Nam qͣs res ueras facile memin̾imꝰ. easdẽ fictas
E diligent̾ notatas meminisse nõ difficile est. S
illud facere oporcebit: ut identidẽ pͥmos quosq
fecisse ut inultorũ uerborũ imagines ꝯscͥberẽt.
uti qui ediscere uellent. paratas haberẽt. neqͥd
inqͥrendo cõsumerẽt oꝑe: quorũ rõne aliquoc
Quantulũ enĩ hec pocuerũt uałe: cũ ex infinitar
uerborũ copia. mͦ aliud. modo alid nos uerbũ
meminisse oportebit. De inde cũ uolumꝰ ab in¬
dustria quemꝗͣ remouere. ut ne qͥd ip̃e querat
cũ illi oĩa parata quesitaq credamꝰ. Prete̾a simi¬
litudine alius alia magis cõmouetur. Nã ut sepe

Expanded text:
nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse non difficile est. Sed illud facere oportebit, ut identidem primos quosque fecisse ut multorum verborum imagines conscriberent, ut qui eas discere vellent, paratas haberent, ne quid inquirendo consumerent opere. Quorum rationem aliquot Quantulum enim poterunt haec valere, cum ex infinita verborum copia modo aliud modo aliud nos verbum meminisse oportebit? Deinde cur volumus ab industria quemquam removere, ut ne quid ipse quaerat, nos illi omnia parata quaesita tradamus? Praeterea similitudine al
Abbreviated transcription (Latin):
Docet ergo se natura uulgari. E usitata re. nõ ex¬
suscitari. nouitate & insigni quodã negocio ꝯmo¬
ueri. Immitetur gͥ ars naturã. E que ea desid̾at.
inueniat. qđ ostendit sequatur. Nihil enim est
qđ aut natura extremũ inuenerit: aut doc tri¬
na pͥmũ. qr rerũ pͥncipia ab ingenio profecta
nos in eo gen̾e: cõsticuere oportebit. qđ genꝰ habi
ĩ memoriam diutissime potest. Id accidet. si ꝗ ma¬
iime notas similitudines cõstituemꝰ. si nõ młtas
nec uagas. sed aliqͥd agentes imagines ponemꝰ.
Si egregiam pulcritudinẽ: aut unicã turpitudi¬
nem eis attribuemꝰ. si aliquã rẽ ex ornabimꝰ. ut
si coronis E ueste purpurea qͦ nobis nocior sit
simi licudo. Aut si quã rẽ deformabimꝰ turpem.
ut si cruentã aut ceuo oblitã. aut rubrica deli¬
bucã inducamꝰ quo magis insignita sit forma
aut si ridicłas res aliquas imaginibus attribuemus

Expanded text:
Docet ergo se natura vulgari et usitata re non exDocet ergo se natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio commoveri. Imitetur ars igitur naturam et, quod ea desiderat, id inveniat, quod ostendit, sequatur. Nihil est enim, quod aut natura extremum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab ingenio profecta gines igitur nos in eo genere constituere oportebit, quod genus in memoria diutissime potest haerere. Id accidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagines ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus:
Abbreviated transcription (Latin):
plus in doctrina atq arte p̃sidii sit. qđ docere
nõ grauarem᷑. ni metueremꝰ. ne cũ ab insticuto nr̃o
sint. partimi in becilles & unfirme. q̃ iux memoriã
possint excitare: qua de causa utrũq fiat cõsi¬
dandũ est: ut cognita causa: quas uitemꝰ. & quas
seqͣmur. imagines sare possumus. Docet gͥ nos ip̃a
natura. qͥd oporteat fieri. Nã si quas res ĩ una
uidemꝰ. paruas. usitatas. cotidiana. eas. meminis¬
mirabili re cõmouetur animꝰ. At si qͥd uidemus
aut audimꝰ. egregie. turpe. aut honestũ in homines.¬
cũ ui auditũ magnũ. in credibile periculosum id
diu meminisse cõsucuimꝰ. Itaq quas res añ ora
uidemus. aut audiuimꝰ. obliuiscim᷑. plerũq que
acciderũt. in puericia meminimꝰ. optune. sepe. Nec
ħ alia de causa põt accide̾ nisi qđ usitate res
facile ememoria elabuntur. Insigues & noue diu
nemo ãmiratur. ꝑꝑea qr cotidie fiunt. At eclipsis
solis mirantur.qr raro accidũt. E soł eclipsis ma

Expanded text:
plus in doctrina atque arte praesidii sit. Quod docere non gravaremur, nei metueremus, ne, cum ab instituto nostro dum idoneae sint, partim inbecillae et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminismirabili re commovetur animus: at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, inusitatum, magnum, incredibile, ridiculum, id diu meminisse consuevimus. ‹Itaque quas res ante ora videmus› aut audimus, obliviscimur plerumque; quae acciderunt in pueritia, meminimus optime saepe; nec hoc alia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memoria elabuntur, insignes et novae dinemo admiratur, propterea quia cottidie fiunt; at eclipsis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis mag
Abbreviated transcription (Latin):
erit ulla q̃ necessario cõsequat᷑. sed si qua ĩciđit.
cũ aliqđ factũ eiꝰ. de quo loq̃mur. nob̾ narran¬
dum sit: cũ laude aut iucupacione p̃ceptio nar¬
randi. de pͥmo libro repecetur. Diuisione hac x¬
utem᷑. Exponemꝰ qͣs res simꝰ laudaturi: aut ui¬
tupaturi. Deinde ut queq qͦ uł ue tp̃e res erit ⁊¬
gesta. ordine dicemus. Ut quid ꝗͣq tute: cauteq
egerit intelligat᷑. Sed expon̾e oportebit animi
mõstrare. Ordinẽ hũc ad hibere in demõstrãda
uita debemus. Ab ext̾nis rebus gñs in laude qͥbꝰ
maioribus natus sit. Si bono geu̾e parẽ aut ex¬
celsiorẽ fuisse. Si humili gn̾e ipsũ in suis nõ ma
iorũ uirtutibus habuisse presidiũ. Inuitupacõe
si bono gen̾e dedecori fuisse parentibus. Six
malo tam̃ bis ipsis detrinento fuisse.
Educacio in laude bñ E honeste in bonis discipli¬

Expanded text:
erit ulla, quae necessario consequatur; sed si qua inciderit, erit ulla, quae necessario consequatur; sed si qua inciderit, quom aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum laude aut vituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divisione hac utemur: exponemus, quas res laudaturi sumus aut vituperaturi; deinde, ut quaeque, quove tempore res erit gesta, ordine dicemus, ut, quid quamque tute cauteque egerit, intellegatur. Sed exponere oportebit animi monstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebus: genus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in maiorum virtutibus habuisse praesidium; in vituperatione, si bono genere, dedecori maioribus fuisse; si malo, tamen his ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis discipli
Abbreviated transcription (Latin):
uereri nos: ut illiꝰ facta uerb̾ cõseqͥ nõ possimꝰ.
Om̃s homines illiꝰ uirtutes p̃dicare oportere. ⁊ ip̃a
facta oĩm laudatoꝵ eloquẽciã añ ire. Sin ui¬
tuꝑabimꝰ ea que uidemꝰ contraria paucis uerb̾
cõmutatis dici posse dicemꝰ. ut paulo supͣ exẽ¬
si laudabimus. qm̃ nõ apd̃ ignotos laudemus
nos monẽdi causa pauca dicturos: aut si erũt
ignoti ut talẽ uirum uelinit cognoscere petemꝰ.
qͦ ille qui laudet᷑ fuerit aut sit sperare nos fa¬
cile. his quibus uelimꝰ huiꝰ facta probaturos. ⁊
eius dicturos. Ꝙsi ignorẽt. petemꝰ ut cognoscãt
uti maliciam uitare possint. qm̃ dissimiles sp̃
qͥ audiũt: atq ille qui uituꝑ atur spare nos
illiꝰ uitam uelxment eos improbaturos. Arebus
ip̃is incertos ẽe qͥd potissimũ laudemꝰ uereri. ne
cũ multa dixerimus plura p̃tereamꝰ. E q̃ siles
sentencias habebunt. quibus sentenciis ꝯtraria

Expanded text:
vereri nos, ut illius facta verbis consequi possimus; vereri nos, ut illius facta verbis consequi possimus; ‹omnes› homines illius virtutes praedicare oportere; ipsa facta omnium laudatorum eloquentiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse, dicemus, ut paulo supra exem‹si› laudabimus: quoniam non apud ignotos laudemus, nos monendei causa pauca dicturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognoscere, petemusatque ille, qui laudatur, fuerit aut sit, sperare nos facile iis, quibus velimus, huius facta probaturos. Coeius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: quoniam dissimiles sint, qui audiant, atque ille, qui vituperatur, sperare eos illius vitam vehementer inprobaturos. Ab rebus ipsis: incertos esse, quid potissimum laudemus; vereri, ne, cum multa dixerimus, plura praetereamus, et quae similes sententias habebunt; quibus sententiis contraria
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. qđ gñs. educacio. diuicie. pocestates. gła
aiuitas. amicicie ⁊̾: que huiꝰmodi sũt. & ea qͣ his¬
sunt cõtraria. Corporis ea sunt qͣ natura corpi
actribuit. cõmoda aut ĩ cõmoda. ut uelocitas:
uires. dignitas. ualicudo. E que his st̃ contraria.
Animi sunt ea q̃ cõsilio & cogitacione nr̃a ostãt.
prudencia. iusticia fortitudo. modestia: q̃ ꝯtraria
sunt. Erit gͥ hec cõfirmacio & cõfutacio nob̾. In¬
huiꝰmodi gͥ causa. pͥncipiũ sũmatur: aut ab nr̃a
aut ab eius de quo loq̃mur: aut ab eorũ qͥ audiẽt
persona aut ab re. Ab nr̃a si laudabimꝰ: aut
officio facere. qđ causa necessitudiuis int̾cedat. aut
ostendere. quał nr̃ animꝰ sit. Si uicuꝑabimꝰ: aut
in̾ito fac̾e. qr ita tractati sumꝰ: aut studio qͥ a
utiles putemꝰ esse. ab oĩbus unicã maliciã atq
neqͥciam cognosci: aut qđ placeat ostendi qđ
nobis displiciat ex aliqua uituꝑacione. Ab eius
persona de quo loq̃mur: si laudabimꝰ. dicemus

Expanded text:
s, educatio, divitiae, potestates, gloriae, civitas, amicitiae, et quae huiusmodi sunt et quae his contraria. Corporis sunt ea, quae natura corpori adtribuit commoda aut incommoda: velocitas, vires, dignitas, valetudo, et quae contraria sunt. Animi sunt ea, quae consilio et cogitatione nostra constant: prudentia, iustitia, fortitudo, modestia, et quae contraria sunt. huiusmodi causa. Principium sumitur aut ab nostra aut ab eius, de quo loquemur, aut ab eorum, qui audient, persona aut ab re. Ab nostra, si laudabimus: aut officio facere, quod causa necessitudinis intercedat; aut ostendere, qualis ipsius animus sit. Si vituperabimus: aut merito facere, quod ita tractati sumus; aut studio, quod utile putemus esse ab omnibus unicam malitiam atqua nequitiam cognosci; aut quod placeat ostendi, quod nobis placeat, ex aliorum vituperatione. Ab eius persona, de quo loquemur, si laudabimus:
Abbreviated transcription (Latin):
ddunt. E audicori spaciũ cogitandi relinquũt.
Conseruat uocẽ cõtinui clamoris remissio. E uarie
animũ eiꝰ retinet. exsuscitat clamore. Accuta
exclamacio fauces & uocẽ uulnerat. Eadẽ ledit
auditorẽ. Ht eium ꝗdã illiberale. E ad muliebrẽ
uociferacionẽ pociꝰ ꝗͣ aduirilẽ diguitatẽ ĩdicẽdo
accomodatũ. In extrema or̃õne cõtinẽs uox re¬
suauitati prosunt. de utraq re simł erit ĩ pñcia
dictũ. de firmitudine q̃ uisa sunt. E de suauitate
que cõiũcta fuerunt. Cetera suo loco pꝰ paulo dicemꝰ¬
Mollitudo gͥ uocis. qm̃ om̃is ad rethoris p̃cepcionẽ
percinet diligẽcius nobis cõsidanda ẽ. Eã diui¬
dimus insermonẽ. contencionẽ amplificacionẽ.
Sermo ẽ or̃o remissa ẜ finitima cotidiane locucioui.
Contẽcio ẽ or̃o acͥs ad ꝯfirmãdũ & ad ꝯfutãdũ accomõt̾a.
Amplificacio ẽ or̃õ: q̃ aut in iracõdiã inducit aut

Expanded text:
ddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. ddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui clamoris remissio: et auditanimum retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicendo adcommodatum. In extrema oratione continens vox resuavitudini prosunt, de utraque re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae visa sunt, de suavitudine, quae coniuncta fuerunt: cetera suo loco paulo is, quoniam omnis ad rhetoris praeceptionem pertinet, diligentius nobis consideranda est. Eam dividimus in sermonem, contentionem, amplificationem. Sermo est oratio remissa et finitima cotidianae locutioni. Contentio est oratio acris et ad confirmandum et ad confutandum adcommodata. Amplificatio est oratio, quae aut in iracundiam inducit aut
Abbreviated transcription (Latin):
Firinã gͥ maxĩe. poterimꝰ indicẽdo uocẽ cõseruare
gioribus uti cõueniet. Recreatur enĩ sp̃u uox. &
arcerie reticẽdo requiescũt. Et cõtinuũ clamorẽ
remittere. E ad sermonẽ trãsire oportet. Cõmu¬
taciones enĩ faciunt. ut uullo gen̾e uocis effuso
in om̃i uoce integri simus. E accutas uocis excla¬
maciones uitare debemꝰ. Ictus enĩ fit. E uuln̾ãt᷑
arterie. acuta atq attenuata nimis acclamacõe
et siqͥs splendor est uocis cõsiunit᷑ uno clamore.
terie cõplent᷑. E uox q̃ tractata uarie est re¬
ducitur inq̃ndã sonũ eqͣbilẽ atq cõstantẽ. Se¬
pe rerum nature gr̃a quedã iure debet᷑ ueluc
accidit in hac re. Nã que diximꝰ aduocẽ seruã¬
dã prodesse. eadẽ attinẽt ad suauitatẽ pro
tate auditoris probetur. Utile ẽ ad firmitudi¬
nẽ uocis sedata uox in pͥncipio. Quid in suauius
ꝗͣ clamor in exordio cause. Int̾ ualla uocẽ ꝯfur¬
mant. eadẽ sentẽcias cõtiumores diuisione re¬

Expanded text:
Firmam ergo maxime poterimus in dicendo vocem conservare, gioribus uti convenit: recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo adquiescunt. Et in continuo clamore remittere et ad sermonem transire oportet: commutationes enim faciunt, ut nullo genere vocis effuso in omni voce integri simus. Et acutas vocis exclamationes vitare ‹debemus›: ictus enim fit et vulnus arteriae acuta atque attenuata nimis adclamatione, et qui splendor est vocis, consumitur uno clamore teriae conplentur et vox, quae tractata varie est, reducitur in quendam sonum aequabilem atque constantem. Quam saepe rerum naturae gratia quaedam iure debetur! Velut accidit in hac re. Nam quae dicimus ad vocem servandam prodesse, eadem adtinent ad suavitudinem prtati auditoris probetur. CAPUT 22 Utile est ad firmitudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione re
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã uocauit. nos demõstrabimꝰ ignauiã ẽe.& ĩer¬
ciã. E prauã lib̾tatẽ. quã prudenciã appellarit. ĩepcã
⁊̃ garrulosam. & odiosam sacnciã ẽe dicemꝰ. ꝗͣ ille mo¬
destiã dicet esse. eã nos merciã & dissolutã uegligẽ¬
ciã ee dicemꝰ. quã ille forritudinẽ nõiauit. eã nos gla

Expanded text:
iustitiam vocabit, nos demonstrabimus ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gla
Abbreviated transcription (Latin):
facultate. nõ tũ cõparere. E ip̃i gignere & pro¬
ferre debent. Postremo ĩ eo uim artificii ꝯsumãt
ip̃i ab aliis pocius cligendi quid̃ aliorũ boni
doctores existimentur. Contra ea q̃ ab his
dicunt᷑ alienis exemplis uti oport̾e satis ẽ dictũ

Expanded text:
facultate, non tum, cum parere et ipsi gignere et profacultate, non tum, cum parere et ipsi gignere et proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumant, ut ipsi ab aliis› potius eligendi, quam aliorum boni selectores existimentur. Contra ea, quae ab iis dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti oportere, satis est dictum.
Abbreviated transcription (Latin):
elig̾e rudis quid nemo põt. sed sine sũmo artificisr
multi. Qͥs quis enĩ auduit de arte paulo plus me
locucionẽ p̃sertĩ. Dĩa uide̾ pot̾it. qͣ ex arte uidentur
facere nemo pot̾it nͥ eruditus. Ita ut si detragediis
qͥa plane rudis id facere nemo pot̾it. cũ fec̾is te
lic̾tatissimũ putes in eptus sis. ꝓpt̾ea ꝗ hic facile
faciat ꝗͣuis mediocrit̾ lut̾atus. Itẽ si cũ exoratori¬
bus. aut poematibꝰ elleg̾is exempla. q̃ c̾tis signis
artificii notata sunt. qr rudis id nemio fac̾e pos¬
sit. arcificiose te fecisse putes: erres ꝓpea ꝗ isto
sare intelligemꝰ. Qđ si artificiosum ẽ intellige
q̃ sint ex arte scripta multo ẽ. arcificiosius ip̃m
scribere ex arte. Quid enĩ ipse scribet artificiose.
ab aliis cõmode scripta facile intellig̾e poterit.
lui eliget faale nõ cõtinuo ip̃e cõmode scribit.
Et si est maxime artificiosum alio ꝙ̃e utãt᷑ ea

Expanded text:
selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquis enim audivit de arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia videre poterit, quae ‹ex› arte dicentur; facere nemo poterit nisi eruditus. Ita ut, si ‹Ennii› de quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea qscire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile, non continuo commode ipse scribet. Et, si est maxime artificiosum, alio tempore utantur ea
Abbreviated transcription (Latin):
cũ re nõ conuenit. Qͥd ita: qr pollicent᷑ artẽ se scri¬
bere: ꝙ exempla proferũt ab his plerũq qͥ artem
nescierunt. Iũ quis ẽ: qui possit id qđ de arte scͥp¬
serit cõprolure. nisi aliqͥd scribat ex arte: ꝯtraq fa¬
cuĩt ꝗͣ polliceri uident᷑. Nã cũ scrib̾e artẽ instituunt
uident̾ dicere se excogitasse qđ alios docerent.
Cũ uero scribũt. ostendũt nob̾ qͥd alii excanitarũt.
At hoc ip̃m difficile est. inqͥunt eligere de multis.i
Qͥd difficile dicitis: utrũ laboriosum. an arusiciosũ¬
Si laboriosum nõ statĩ p̃clarũ. Sũt .n. młta labori¬
osa. q̃ si faciatis nõ cõtinuo gloriemini. nͥ ꝙ si ur̃a
manu fabulas aut or̃ones totas trãscripsisetis. glo¬
riosum putarens. Sin au istud artificiosũ egregiũ
dicitis. uidete ne insuen rerũ maiorũ uideamini. si
uos parua res sicut magna delectet. Nã isto modo

Expanded text:
quom re non convenit. Quid ita? Quia pollicentur artem scriquom re non convenit. Quid ita? Quia pollicentur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo
Abbreviated transcription (Latin):
ni eũ possic idoncã peuã excogitare. qui prodere
hostibus pacriã cogitarit. qđ maleficiũ cũ scelere
cõperari. qđ hiuc maleficio dignũ suppliciũ põt
inueniri. In his qui uiolassent ingenuã matrem¬
familias cõstuprassent. pulsassent aliquẽ: auta
postrxino necassent. maxuna supplicia maiores¬
ur̃i cõsũpserũt. Hic truculẽtissimo ac nefario sce¬
lleri singłarẽ penã nõ reliq̃rũt. Atq ĩ aliis ma¬
leficiis aut ad singulos/ aut ad paucos exalieno
peccato iniuria puenit. Huiꝰ sccłis qui sũt asfines
uno cõsilio. uniuersis ciuibus atixassimas cala¬
mitates machiuant᷑. O feroces aĩos.O. crudeles co¬
gicaciones. O derelictos hõies ab humanitate: qͥd
ag̾e ausi sunt: aut cogitare potuerũt qͦ pacto
hostes reuulsis maiorũ sepulcris deiectis ineiubꝰ¬
⁊ crasso. qđ possumꝰ &. debemus. testimoniũ collo
alit̾ enĩ rẽ nõ põt cõfirmare. At id qđ illi faciunt

Expanded text:
idoneam possit in eum poenam excogitare, qui prodere hostibus patriam cogitarit? Quod maleficium cum hoc scelere conparari, quod huic maleficio dignum supplicium potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenib Crasso: «quibus possumus et debemus» testimonium conlocaliter enim rem non potest confirmare. At id,› quod illi faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbus in gñibus elocutio uersari debeat. dictũ
est. Nunc uideamꝰ quas res debeat hr̃e elocucio
cõmoda & ꝑfecta. Que maxime ad modũ orato¬
ut unũ qđq pure & apte dici uideat᷑. Hec distri
buitur in latinitatẽ & explanacionẽ. Latinitas ẽ
q̃ sermonẽ purũ cõseruat ab om̃i uicio remotũ.
Uicia insermone qͦminꝰ is latinꝰ sit. duo possũt
eẽ. solocismꝰ. & barbarismꝰ. Soloecismꝰ ẽ cũ ĩ u̾bis
pluribꝰ cõseqns uerbũ supiori nõ accõmodatur:
Barbarismus ẽ cũ uerbum aliqđ uiciose effert᷑.
hec qua rõne uitare possimꝰ in arte gramatica di¬
lucide dicemꝰ. Explanacio est qđ reddit apertã
& dillucidã or̃onem. Ea cõparat᷑ duabus rebus
usitatis u̾bis E ꝓpͥis. Usitata sunt ea. q̃ uersant᷑
ĩ sermone. ⁊ cõsuetudine cotidiana. Fropria. q̃
eiꝰ iei uerba sunt aut ẽẽ possunt que deloqͥmur.

Expanded text:
bus in generibus elocutio versari debeat, dictum est, videamus nunc, quas res debeat habere elocutio commoda et perfecta. Quae maxime admodum oratout ununquodque pure et apditur in Latinitatem et explanationem. Latinitas est que sermonem purum conseruat ab omni uicio remotum. Vicia in sermone quo minus Latinus sit duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est, cum in verbis pluribus consequens verbum superius non adcommodatur. Barbarismus est, cum verbis aliquid vitiose efferatur. Haec qua ratione vitare possumus, in arte grammatica dilucide dicemus. Explanatio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conparatur duabus rebus, usitatis verbis et propriis. Usitata sunt ea, quae versantur in sermone consuetudine cotidiana; propria, quae eius rei verba sunt aut esse possunt, qua de loquemur.
Abbreviated transcription (Latin):
nihil oport̾e existimari: qđ nõ salutẽ pariat.⁊¬
Qͥ tute rei p̃ponet rõnem honestã: his locis utet᷑.
Uirtutẽ nlło tp̃e relinqͣndã. E uł dolorẽ si is time¬
atur. uł mortẽ si ea formidetur. dedecore E. in¬
famia leuiorẽ esse. Considare q̃ sit turpitudo
secutura. At nõ ĩmortalitatẽ. neq eternã ĩ columitatẽ
cõsequi. nec e̾e exploratũ illo uitato picło: nullum
in aliud piculũ uenturos. Uirtute. uł utro admor¬
tem proficisci eẽ p̃clarũ. fortitudini fortunã qͦ eẽ
adiumẽto solere. Eũ tute uiuere: qͥ honeste uiuat.
nõ qui inp̃sencia incolumis. Et eũ qui turpit̾ iuiuat
in columẽ inꝑpetuũ esse nõ posse: Conclusiõibꝰ
fere similibꝰ in his & ĩ iudicialibꝰ causis uti solemꝰ

Expanded text:
nihil oportere existimari, quod non salutem pariat.nihil oportere existimari, quod non salutem pariat.Qui tutae rei praeponet rationem honestam, his locis utetur: virtutem nullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is timeatur, vel mortem, si ea formidetur, dedecore et infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpitudo consequtura: at non inmortalitatem neque aeternam incolumitatem consequi, nec esse exploratum illo vitato periculo nullum in aliud periculum venturum; virtutei vel ultra mortem proficisci esse praeclarum; fortitudini fortunam quoque esse adiumento solere; eum tute vivere, qui honeste vivat, non, qui in praesentia incolumis, et eum, qui turpiter vivat, incolumem in perpetuum esse non posse. Conclusionibus fere similibus in his et in iudicialibus causis uti solemus
Abbreviated transcription (Latin):
rei dilucide magnificãde causa dolũ appella¬
uimꝰ. id indicẽdo honestius consiliũ appellabimꝰ.
Si rõnem nr̃e sentẽcie rectam esse dicemꝰ. E om̃es
partes recti incidẽt qͣdriptita diuisione utem̃
Si nõ incident quot erunt tot exponemꝰ ĩdicen¬
do. In cõfirmacione E cõfutacione utemͣ nr̃is lo¬
cis. quos añ ostendimꝰ. cõfirmãdis cõtrariis con¬
futandis. Argumtationis artificiose tractande
rõ de. scđo libro petetur. sed si acciđit ut ĩ ꝯsul¬
tacione alt̾i ab tuta. rõne alteri abhonesta sũcia
sit ut in delib̾acione eorũ. qui apenis circũ ses¬
si delibuit: quid agatur. qͥ tutã rõnẽ seqͥ suade¬
bit. utetur his locis. nullã rem utiliorẽ ẽẽ ĩcolu¬
mitate: Uirtutibus uti neminẽ posse. qͥ suas rõnes
in tuto nõ collocarit. Nec deos quiđ̃ esse auxilio
his qui fe incõsulto inpicłm mittant. Honestũ

Expanded text:
rei dilucidae magnificandae causa dolum appellarei dilucidae magnificandae causa dolum appellavimus, id in dicendo honestius consilium appellabimus. Si rationem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes partes rectei incident, quadripertita divisione utemur: si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendo. Confirmatione et confutatione utemur, nostris locis, quos ante ostendimus, confirmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam rationem sequi suadebit, his locis utetur: nullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes in tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auxilio is, qui se inconsulto in periculum mittant; honestum
Abbreviated transcription (Latin):
partes. que subicuuit᷑ sub uocabulũ recti hãc hone¬
stitati cõme moracionẽ dare nõ soleãt. sed qͣqͣ ex
recto laudabile nascatur. tñ indicẽdo seorsũ trac¬
tandũ est hoc ab illo. neq solũ laudis c̃a rectũ
cõuenit sequi. sed si laus cõsequit᷑ duplicat᷑ recti
appetendi uoluntas Cũ gͥ erit demõstratũ rectum
laudabile eͥe. demõstrabit᷑ aut ab idoneis hõibus
ut si qua res honestiori ordim placeat. qͣ adet̾io¬
re ordine improbetur aut ab aliquibꝰ sociis. aut
õĩbus ciuibus. aut ext̾is nacionibꝰ posterisq nr̃is
Cũ hꝰmodi diuisio sit locorũ incõsultacione breuit̾
aꝑienda est. tractacio tocius cause. Exordiri libe¬
quibus iniudiciali gu̾e cause. Si cuiꝰ rei narracio
incidet eadẽ rõne᷑ narrari opoitebit. Qm̃ in huiꝰ
erunus demõstraturi simpłr. qͥd dicturi sumus
ostendemꝰ. Ac si nr̃am rõnẽ tutã ee dicemꝰ. diui¬
sione utem᷑ inuim ⁊ cõsiliũ. Nã qđ indocendo

Expanded text:
s, quae subiciuntur sub vocabulum recti, hanc honestatis commemorationem dare ‹non› soleant; sed quamquam ex recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum est hoc ab illo: neque enim solum laudis causa rectum sequi convenit, sed si laus consequitur, duplicatur rectei adpetendi voluntas. Cum igitur erit demonstratum rectum esse, laudabile esse demonstrabimus aut ab idoneis hominibus - ut si qua res honestiori ordinei placeat, quae a deteriore ordine inprobetur - aut quibus sociis aut omnibus civibus, exteris nationibus, posterisque nostris. Cum huiusmodi divisio sit locorum in consultatione, breviter aperienda erit totius tractatio causae. Exordiri licequibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eadem ratione narrari oportebit. CAPUT 8 Quon‹erimus demonstraturi, simpliciter› quid dicturi sumus, ostendemus. At si nostram rationem tutam esse dicemus, divisione utemur in vim et consilium. Nam quod in docendo
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ non int̾pretetur. Cũ duc leges int̾ se dis¬
crepantur. Uidendũ est pͥmũ nũ quo abrogacio
uł de rogacio sit. Deinde utrũ leges ita dissenciãt
ut altera iubeat. altera uetet. an ita ut alt̾a
gat. alt̾a ꝑmittat. Infirma enĩ eiꝰ erit deffẽsio
qui negabit se fecisse qđ cogeret᷑ cĩ alt̾a lex per¬
mitteret. Hus enĩ ualet sancio ꝑmissione. Item
alia deffensio tenuis est: cũ ostendit᷑ id fac tũ
eeͣ: qđ lex ea sanctiat cui legi abrogatũ: aut
derogatũ sit.⁊ id qđ posteriore legẽ sancitun
sit. esse neglectũ. Cum hec erit consicłata. statĩ
nr̃e legis exposicione. recitacione. collaudacione.
utemur: Deinde cõtrarie legis enodabim̃ uolun¬
tatẽ. E eam trahemꝰ ad nĩe cause cõ modum.
Deinde iuridiciali de absoluta utem̃ rõne uris. ꝙ
queremus partes iuris utrũ cũ ea faciãt de qua

Expanded text:
CAPUT 15 Cum duae leges inter se discrepent, videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item illa defensio tenuis est, cum ostenditur id factum esse, quod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus partes iuris, utrocum faciant; de qua
Abbreviated transcription (Latin):
ris & electis u̾bis cõpositã orõnẽ. Om̃e gñs or̃o¬
nis. & graue ẜ mediocre. E attenuatũ diguitate
esficiũt exoruaciões deqͥbus post loq̃m̃. Que si o
disponent᷑ distine tã sicuti coloribꝰ. Si crebre col¬
locabunt᷑. obliquã reddunt or̃onẽ. Sed figurã ĩ
dicendo cõmutari oꝑtet. ut grauẽ mediccris me

Expanded text:
onem. Omne genus orationis, et grave et mediocre et adtenuatum, dignitate adficiunt exornationes, de quibus post loquemur; quae si rarae disponentur, distinctam, sicuti coloribus, si crebrae conlocabuntur, obliquam reddunt orationem. Sed figuram in dicendo commutare oportet, ut gr
Abbreviated transcription (Latin):
cedatur. E ea re neglecta ostendemꝰ qđ peri¬
culorũ atq in cõmodorũ cõsequatur. Quar¬
tus locus est. quo demõstratur. si huic sit remi¬
ssum multos acriores ad maleficiũ futuros: quos
ad huc spec tacio uidelicet remorat᷑. Iuintus
locus ẽ. ꝑ quẽ ostendimꝰ si semel ałt iudicatuni
sit. nullam rẽ fore: que de incõmodo mederi.
aut erratũ udiciũ corrigere possit. Qͦ in loco
nõ incõmodũ erit uti cet̾arũ rerũ cõpacione. ut
ostendamus alias res posse: aut uetustate sedari.
aut consilio corrigi. huiꝰ rei aut leniunde: aut
corrigende nullã rem adiũto futurã. Sextꝰ¬

Expanded text:
cedatur; et ea re neglecta ostendemus quid pericedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendae nullam rem adiumento futuram.
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝗͥd erit dictũ referemus ut auditor si memo¬
rie mandauerit ad id qđ ip̃e meminerit reducat᷑:
In qua curandũ ẽ. ne aut ab exordio aut narr̃o¬
ne repetatur orõnis enumn̾acio. ficta enĩ ⁊ dedi¬
ta opera cõpata or̃o uidebitur ẽe artifici. ĩ genii.¬
significandi uenditãdi. et memorie ostendẽde causa.
Qua ꝑꝑ iniciũ enum̾acionis sũmendũ est a diuisione.
de inde breuit̾ & ordine exponende res sũt: que
qͣnte cure ea res fuerit diis ĩmortalibꝰ aut maio¬
ribus nr̃is. regibus auitatibus sanctum sit.¬
Secundus locus est cũ cõsiđamus ille res de quibꝰ
criminantur. ad quos ꝑtiueant: utrũ ad oñis qđ
acrocissimũ est an adsupiores qđ gñs hi sunt
aquibus auc toritatis locus cõmunis sumit᷑. An
ad pares. hoc ẽ in eisdẽ partibus aĩ. corporis. for¬
tunarũ positos. an ad inferiores. qđ his hõibus
rebus antecelluntur. Tercius locus ẽ. quo per¬
cunc tamur. qui sit euenturũ. si õĩbus idem cõ¬

Expanded text:
quicquid erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi, memoriae ostendendae causa. Quapropter initium enumerationis sumendum est a divisione. Deinde ordine breviter exponendae res sunt, quae quantae curae ea res fuerit diis inmortalibus aut maioribus nostris, regibus, civitatibus, natiest, ‹cum› consideramus, illae res, de quibus criminamur, ad quos pertineant: utrum ad omnes, quod atrocissimum est; an ad superiores, quod genus ii sunt, a quibus auctoritatis locus communis sumitur; an ad pares, hoc est, in isdem partibus animi, corporis, fortunarum positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem con
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbus in cõmodis simus. comꝑacione. si qua nob̾
futura sint nisi causã obtinuerimꝰ enum̾abimꝰ.
proximis. parentibus. liberis cet̾i̾s ucͣcariis causaꝵ
sit ꝓpt̾ nr̃as calamitates appieuiꝰ. E simł ostendemꝰ
illoꝵ nos sollicitudine E miseria nõ nr̃is ĩ ꝯmodis
dolere: Si declemĩcia humanitate. mͣia nr̃a. qua

Expanded text:
quibusque incommodis simus, conparatione: si, quae nobis quibusque incommodis simus, conparatione: si, quae nobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus tris parentibus, liberis, ceteris necessariis casurum sit propter nostras calamitates, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis dolere: si de clementia, humanitate, misericordia