comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audienti fastidio silitudmis nec nos id qd̾ faciemꝰ opa
dedita facere uidedanur ¶Ꝙ si antipr̃ ille sy domus¬
quem tu probe catulle meministi solitꝰ eẽt uersus
exametros aliosq uarios modis ac nuneris fund̾e ex
tempore tm̃q homunis ingemosi ac mẽoris ualuit ex¬
excitatio ut cũ se mente ac uoluptate euesiset ĩ nersũ
uerba sequerẽtur ꝙͣto id faciliꝰ or̃one exexcitatioẽ
et consuetudiẽ adhibita consequenur. Illud autẽ quo¬
modo ne quis anũretur quomodo hͨ uulgꝰ inperitorũ
in audiendo notet. tum in omni genere tũ ĩ hoc ip̃o ma¬
gna quedã ẽ uis incredibilisq nature ¶ Omnis er̃ ta¬
cito quodã sensu sine ulla arte aut rõne que sint ĩ axtib
at racioĩb recta ac praua diuidicant id quecũq faciũt
in picturis et in signis et in aliis operib ad quoꝵ intelli¬
pertem. Itaq non solum uerbis carte põitis mouencin.

Expanded text:
audient, fastidio similitudinis, nec nos id, quod faciemus, opera audient, fastidio similitudinis, nec nos id, quod faciemus, opera dedita facere videamur. Quod si Antipater ille Sidoniusquem tu probe, Catule, meministi, solitus est versus hexametros aliosque variis modis atque numeris fundere ex tempore tantumque hominis ingeniosi ac memoris valuit exercitatio, ut, cum se mente ac voluntate coniecisset in versum, verba sequerentur; quanto id facilius in oratione, exercitatione et consuetudine adhibita, consequemur! Illud autem ne quis admiretur, quonam modo haec vulgus imperitorum in audiendo notet, cum in omni genere tum in hoc ipso magna quaedam est vis incredibilisque naturae. Omnes enim tacito quodam sensu sine ulla arte aut ratione quae sint in artibus ac rationibus recta ac prava diiudicant; idque cum faciunt in picturis et in signis et in aliis operibus, ad quorum intellepertem. Itaque non solum verbis arte positis moventur
Abbreviated transcription (Latin):
des sunt hac ratione seruati medii possunt latere modo
ne creciutꝰ ip̃e uexboꝵ sit aut brenior ꝙͣ auxes expectãt
aut longior quã uires atq dũa patiatur ¶Clausulas aũt
diligenciꝰ et seruandas eẽ arbitror qua supexiora qd̾
in eis maxime perfectio atq absolucio udicatur. lã uer¬
sus eque prima et media et extrema pars attendit᷑ siꝙ
debilitatur in quacuq ẽ parte titubatũ. In orone ant
pauci prima cexnunt. postrema plexiq que quoniã
apparent et intelliguntur uarianda sunt ne aut aĩo rũ
iudiciis repudiantur aut auxiũ sacietate ¶Duo ei aũt
tres fere sunt extremi seruandi et nota udi pedes si
modo breuiora et precisĩ exunt superiora. quos aut cho
uios aut heroos aut alternos eẽ oportebit aut inpeone
illo posteriore quẽ austotiles probat aut expari ẽtico
hoꝵ uicissitudines efficiet ut neq ei sacientur qui

Expanded text:
des sunt hac ratione seruati, medii possunt latere, modo des sunt hac ratione seruati, medii possunt latere, modo ne circuitus ipse uerborum sit aut breuior quam aures expectant aut longior quam uires atque anima patiatur. clausulas autem diligentius etiam seruandas esse arbitror quam superiora, quod in his maxime perfectio atque absolutio iudicatur. nam uersus aeque prima et media et extrema pars adtenditur, qui debilitatur in quacumque est parte titubatum; in oratione autem pauci prima cernunt, postrema plerique, <quae>, quoniam apparent et intelleguntur, uarianda sunt, ne aut animorum iudiciis repudientur aut aurium satietate. duo enim aut tres fere sunt extremi seruandi et notandi pedes, si modo non breuiora et praecisa erunt superiora, quos aut chorios aut heroos aut alternos esse oportebit aut in paeane illo posteriore, quem Aristoteles probat, aut ei pari cretico. Horum vicissitudines efficient, ut neque ei satientur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cione tum stilo qui et alia et hoc maxime ornat ae lini¬
at. formãda nobis ox̃o ẽ neq tñ hoc tanti laboris ẽ ꝙͣt
uidetur neq sunt hec xeiithimoꝵ cut musicoꝵ aceri
uorna diugenda ¶ Efficiendũ est illud modo nobis ne
fluat or̃o ne uagetur ne insideat interiꝰ. ne excurrat
longiꝯ. ut menbris distinguatur. ut conuersiones habe¬
at absolutas. neq semper utendũ ẽ pexpetutate et qi
conuersionẽ uerboꝵ s sepe capienda uerbis minucion¬
Neq uos peon aut herous ille conturbet ip̃i occurrent
oracioni. ip̃i in quã se offexunt et respondebunt nõ uo¬
cati. ¶ Consuetudo modo illa sit scribendi at q dicendiut
sentencie uerbis fimantur eoꝵ qr uerboꝵ uincto nastat᷑
at proceris numexis ac libexis maxime heroo aut poccine
priore aut cretico. s uarie disticteq considat. llotatur ei
maxime. silitudo in cõꝗescendo et si primi et postremi pe¬

Expanded text:
tione tum stilo, qui et alia et hoc maxime ornat ac limtione tum stilo, qui et alia et hoc maxime ornat ac limat, formanda nobis oratio est. Neque tamen hoc tanti laboris est, quanti videtur, nec sunt haec rhythmicorum aut musicorum acerrima norma dirigenda; efficiendum est illud modo nobis, ne fluat oratio, ne vagetur, ne insistat interius, ne excurrat longius, ut membris distinguatur, ut conversiones habeat absolutas. Neque semper utendum est perpetuitate et quasi conversione verborum, sed saepe carpenda membris minutiorneque uos paean aut herous ille conturbet: ipsi occurrent orationi, ipsi, inquam, se offerent et respondebunt non uocati. consuetudo modo illa sit scribendi atque dicendi ut sententiae uerbis finiantur eorumque uerborum iunctio nascatur a proceris <numeris> ac liberis, maxime heroo aut paeane priore aut cretico, sed uarie distincteque considat: notatur enim maxime similitudo in conquiescendo. et si primi et postremi pe
Abbreviated transcription (Latin):
Tq hec quidẽ ab hus pħis quos tu maxime dili¬
gis catulle dcã sunt ꝙ ego sepiꝯ testifĩcor ut au¬
ctoritatib laudãdis meptiaꝵ crimẽ effũgia
¶Quid hat ue tandẽ inquit catullꝰ aut quid disputas¬
one ista efferri põt elegantiꝯ aut oĩo dici subtiliꝯ ¶Et
ẽi uereor inquit crassꝰ ne aut hec difficiliora istis ad per¬
se quendũ ẽẽ uideantur aut qr nõ traduntur in uulgati
ista disciplina non ea maiora ac difficiliora uidexi uelle
uideamur ¶Tum catullꝰ exras inquit crasse si aut hor
pectare ista que dici uolumꝰ. neq tan dici quã isto dici
modo neq tibi hoc prome solum s pro his omnib sine ulla
dubitacione respondeo ¶Ego u̾o inquit antoniꝰ inuenã
quẽ negarã in eoꝙ stripsi libello me muenisse eloquetẽ
s eo tenore laudandi quidẽ ea interpellaui ne quid de
hoc tam exiguo sermoins tui tpre uerbo uno meo dimi¬
nueretur ¶ Lac igit᷑ crassꝰ inquit lege tum exextita¬

Expanded text:
tque haec quidem ab eis philosophis, quos tu maxime diligis, Catule, dicta sunt; quod eo saepius testificor, ut auctoribus laudandis ineptiarum crimen effugiam.' 'Quarum tandem?' inquit Catulus 'aut quid disputatione ista adferri potest elegantius aut omnino dici subtilius?' 'At enim vereor,' inquit Crassus 'ne haec aut difficiliora istis ad persequendum esse videantur aut, quia non traduntur in vulgari ista disciplina, nos ea maiora ac difficiliora videri velle videamur.' Tum Catulus 'erras,' inquit 'Crasse, si aut me pectare. Ista, quae dicis, dici volumus; neque tam dici quam isto dici modo; neque tibi hoc pro me solum, sed pro his omnibus sine ulla dubitatione respondeo.' 'Ego vero' inquit Antonius 'inveni iam, quem negaram in eo, quem scripsi, libello me invenisse eloquentem. Sed eo te ne laudandi quidem causa interpellavi, ne quid de hoc tam exiguo sermonis tui tempore verbo uno meo deminueretur.' 'Hanc igitur' Crassus inquit 'ad legem cum exercita
Abbreviated transcription (Latin):
in se continerent plurimũ cadẽ habexent uel dignitatis
uel sepe ecĩa uenustatis ĩ columitatis ac salutis omniũ cã
uidemꝯ hunc statum ẽẽ hiuiꝯ totiꝯ mundi atq nature ro¬
tundũ ut celum terrãq ut media sit ea qui sua ui mituq
tencatur. sol ad eam tircũfexatur ut accedat abrumale
signũ et inde ascendat et indiuersam partẽ ut luna ac¬
cessu et uecessu solis lumen accipiat ut cadẽ spacia ꝗuq
stelle dispari motu cursuq conficiant. hͨ tãtam habent
uimi paulum ut innuitata cohe̾ nõ possunt tantã pulcra¬
tudinẽ ut nulla spẽs ne cogitari possit quidẽ ornacior

Expanded text:
in se continerent, plurimum eadem haberent vel dignitatis in se continerent, plurimum eadem haberent vel dignitatis vel saepe etiam venustatis. Incolumitatis ac salutis omnium causa videmus hunc statum esse huius totius mundi atque naturae, rotundum ut caelum terraque ut media sit eaque sua vi nutuque teneatur, sol ut eam circum feratur, ut accedat ad brumale signum et inde sensim ascendat in diversam partem; ut luna accessu et recessu suo solis lumen accipiat; ut eadem spatia quinque stellae dispari motu cursuque conficiant. Haec tantam habent vim, paulum ut immutata cohaerere non possint, tantam pulchritudinem, ut nulla species ne
Abbreviated transcription (Latin):
uerba alligata sint quasi certa aliqua lege uersus neq
ita soluit ut uagentur ¶Quo nam igitur modo nunꝯ
nisistemꝰ ut axbitremur nos hanc uini numexose dicẽdi
consequi posse ¶Non ẽ res tam difficilis tam necessaria
Nuichil ẽ eĩ tantenerũ neq tam flexibile n ꝙ tam facile
squatur quotũq ducas quã or̃o ex hac uersꝰ exeades
cionis uerba neq ex alio gen̾e ad usum cottidianũ alio
ad sceuam pempãq sumutur s ea nos cũ iacentia sustu¬
limꝯ emedio sicut molissmia ad nostrũ arbitriũ formans¬
et finganius. Itaq tũ grauissimi tum subtił tũ mediũ ꝙ dã
tenemꝰ ¶Sic institutã nr̃a sententĩa sequitur or̃onis ge¬
nus. id ꝙ ad omnẽ aurium uoluptatẽ et aĩoꝵ motuũ utat᷑
et uertitur ¶ Sedut in plexisq ueb incredibilit hoc nã
ẽ ip̃a fabricata sic in or̃one ut ea que maximã utilitatẽ

Expanded text:
verba neque adligata sint quasi certa aliqua lege versus neque verba neque adligata sint quasi certa aliqua lege versus neque ita soluta, ut vagentur. Quonam igitur modo tantum munus insistemus ut arbitremur nos hanc vim numerose dicendi consequi posse? Non est res tam difficilis quam necessaria; nihil est enim tam tenerum neque tam flexibile neque quod tam facile sequatur quocumque ducas quam oratio. Ex hac versus, ex hac eadem tionis verba, neque ex alio genere ad usum cotidianum, alio ad scaenam pompamque sumuntur; sed ea nos cum iacentia sustulimus e medio, sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formaet fingimus. Itaque ut tum graves sumus, tum subtiles, tum medium quiddam tenemus: sic institutam nostram sententiam sequitur orationis genus idque ad omnem aurium voluptatem et animorum motum mutatur et vertitur. Sed ut in plerisque rebus incredibiliter hoc natura est ipsa fabricata, sic in oratione, ut ea, quae maximam utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
xunt int̾spiracionis non de fatigacionis nostre ã¬
neq liberoꝵ uotis s uerboꝵ et sencenciaꝵ modo in¬
terputatas clausulas in oxonib ẽẽ uoluerunt ¶Idq pri¬
nceps socrates institusse fertur ut inconditã anticoꝵ¬
Dicendi consuetudinẽ delectacionis atq curciũ cã que
ad modũ scribit discipulꝯ eiꝯ nauatrates numexis distĩ¬
gueret. Namq hec duo musici qui erant ꝙ eidẽ poete
machinati ad uoluptatẽ suam uersum atq cantũ ut uer¬
boꝵ numero et uocũ modo delectationẽ uincerẽt
auriũ sacietatẽ. hec igĩ duo uocis dico mod̾acionẽ et
u̾boꝵ cõclusionẽ quo adoracionis seueritas pati poss
numerose se dere et quadrare et perficere uolumiꝯ neq
ex multis ẽ ues ulla que magis oratorẽ ab imperito di
quod dicit spñ non arte determinat ¶Orator aũt
sic intelligat sententia uerbis ut eam numero quodã
conplectatur et astricto et soluto. nam cum iunxit for̃a
et modis uelaxat et liberat in mutationẽ ordnus ut

Expanded text:
unt: interspirationis enim, non defetigationis nostraneque librariorum notis, sed verborum et sententiarum modo interpunctas clausulas in orationibus esse voluerunt; idque princeps dicendi consuetudinem delectationis atque aurium causa, quem ad modum scribit discipulus eius Naucrates, numeris adstringeret. namque haec duo musici, qui erant quondam item poetae, machinati ad uoluptatem sunt, uersum atque cantum, ut et uerborum numero et uocum modo et delectatione uincerent aurium satietatem. haec igitur duo uocis dico moderationem et uerborum conclusionem quoad orationis seueritas pati possit, i uersum numerose cadere et quadrare et perfici uolumus. neque est ex multis res una, quae magis oratorem ab imperito dicquod dicit, spiritu, non arte determinat, orator autem sic inligat sententiam verbis, ut eam numero quodam complectatur et astricto et soluto. Nam cum vinxit forma et modis, relaxat et liberat immutatione ordinis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lita putanda ẽ illa sine intexuallis loquacitas perhem¬
nis et profluens quid ẽ aluid cur repudietur insi quod
hominũ uocẽ natura modulatur ip̃a qd̾ fiexi nisi ĩ est
numerꝰ in uoce nõ põt. Numexꝰ autẽ incõcinuatiõe
nulliꝯ est distĩcionis aut equaliũ aut sepe uarioru
intexualloꝵ percussio numexũ cõficit. quẽ ĩ cadẽtib¬
gutis que interualis distĩguntur notare possumꝯ ꝙ ĩ amin
precipitãte non possumꝰ si cõtinuacio uerboꝵ hec soluca
multo ẽ apcior ac iocundior si ẽ articulis menbrisq dis¬
tincta quã si cõtinuata ac producta menbia illa modis¬
cata ẽẽ debent que si extremo breuora sunt. Infrĩgit᷑
ille quasi uerboꝵ ambitus sic eĩ has or̃ones cõuersionis
greci nominant ¶Quare aut premia debent ẽẽ posten¬
ora superiorib et extrena primis aut ꝙ ẽ eciã meliꝯ et

Expanded text:
lita putanda est illa sine intervallis loquacitas perenlita putanda est illa sine intervallis loquacitas perennis et profluens, quid est aliud causae cur repudietur, nisi quod hominum auribus vocem natura modulatur ipsa? Quod fieri, nisi inest numerus in voce, non potest. Numerus autem in continuatione nullus est; distinctio et aequalium aut saepe variorum intervallorum percussio numerum conficit, quem in cadentibguttis, quod intervallis distinguuntur, notare possumus, in amni praecipitante non possumus. Quod si continuatio verborum haec soluta multo est aptior atque iucundior, si est articulis membrisque distincta, quam si continuata ac producta, membra illa modificata esse debebunt; quae si in extremo breviora sunt, infringitur ille quasi verborum ambitus; sic enim has orationis conversiones Graeci nominant. Qua re aut paria esse debent posteriora superioribus, et extrema primis aut, quod etiam est melius et
Abbreviated transcription (Latin):
quã est illa poetaꝵ quos necessitas cogit et ip̃i numeri
ac modi sic uerba uersu includ̾e ut inchil sit ne spũ ꝗdẽ
minimo breuiꝯ aut longiꝯ ꝙͣ necesse est. liberior ẽ or̃o
et plane ut dicitur sic est uere soluta nõ ut fugiat aut
illud assencior thephastro qui putat oronẽ que quide
sit polita atq fracta quodã modo nõ astxicte s uenussiꝯ
numerosam ẽẽ oport̾e. Et eĩ sicut ille suspicatur et
ex istis modis quib hic us̃tatꝰ uersus efficitur post a¬
napestus pulcrior quidã num̾ꝯ effloruit. Inde ille licẽ¬
cior et diuicior fluxit dichirabus cuiꝯ menbra et pedes
ut ait idem sunt in omni locuplecti or̃one diffusa.
¶ Et numexo sum ẽ in omnib sonis atq uocib qd̾ habet
quasdã inpressiones et ꝙ metiri possumꝯ interuallis
equalibus recte genꝯ hoc numeroꝵ dum modo non cõ¬
tinui sint or̃onis laude pomitiro. Iam si uudis et m po¬

Expanded text:
quam est illa poetarum; quos necessitas cogit et ipsi numeri quam est illa poetarum; quos necessitas cogit et ipsi numeri ac modi sic verba versu includere, ut nihil sit ne spiritu quidem minimo brevius aut longius, quam necesse est. Liberior est oratio et plane, ut dicitur, sic est vere soluta, non ut fugiat tamillud adsentior Theophrasto, qui putat orationem, quae quidem sit polita atque facta quodam modo, non astricte, sed remissius numerosam esse oportere. Etenim, sicut ille suspicatur, et ex istis modis, quibus hic usitatus versus efficitur, post anapaestus, procerior quidam numerus, effloruit, inde ille licentior et divitior fluxit dithyrambus, cuius membra et pedes, ut ait idem, sunt in omni locupleti oratione diffusa; et, si numerosum est in omnibus sonis atque vocibus, quod habet quasdam impressiones et quod metiri possumus intervallis aequalibus, recte genus hoc numerorum, dum modo ne continui sint, in orationis laude ponitur. Nam si rudis et impo
Abbreviated transcription (Latin):
pertussiones eoꝵ numeroꝵ et ninuiti pedes quare
priiũ adheroum uos datili et anapesti spondeipe¬
dem nuitant. In quo inpune progredilicet dube
dum taxat pedes aut paulo plures non plane ĩ usũ
aut in siłitudinẽ uexsus incidamus ¶ altere sunt
ib ccdẽ illo maximo ꝑean qui ẽ duplex namaut
longa oritur quã tres breues consequnt᷑ ut hec
uexba desinte incipite conprimite ¶Aut bre¬
ub deniceps trib extrema producta atq lõga
sicut illa sunt domuerant sompedes ¶At pho¬
oratori placet asupexiore peone posteriorẽ fiur̃.
Est autẽ pean s posterior non sillabaꝵ numero s
auriũ mensura ꝙ ẽ axcͥus iuidiciũ et certiꝯ par fere
exequar quo ue aquo numero exorsus ẽ faniꝯ. Siꝗ
x̾ites minas illiꝯ. huc ille clausulus aptiorẽ ꝑutat. qͣl
uult longa plexũq sillaba terminari ¶Neq u̾o hec
tam atrem cuxam diligenciãq desiderãt quã ẽ illa¬

Expanded text:
percussiones eorum numerorum et minuti pedes. Quare percussiones eorum numerorum et minuti pedes. Quare primum ad heroum nos, dactylici et anapaesti et spondei pedem, inuitat, in quo inpune progredi licet duo dumtaxat pedes aut paulo plus, nec plane in uersum aut in similitudinem uersus incidamus: ‛altae sunt gab eodem illo maxime paean, qui est duplex: nam aut a longa oritur, quam tres breues consequuntur, ut haec uerba: desinite, incipite, comprimite; aut a breuibus deinceps tribus, extrema producta atque longa, sicut illa sunt: domuerant, sonipedes. Atquordiri placet a superiore paeane, posteriore finire. Est autem paean hic posterior non syllabarum numero, sed aurium mensura, quod est acrius iudicium et certius, par fere exequar? Quoue Quirites, minas illius." Hunc ille clausulis aptiorem putat, quas vult longa plerumque syllaba terminari. Neque vero haec tam acrem curam diligentiamque desiderant,
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃e uenustatẽ. ut non solum salutis s ẽt̃ uoluptatis
cã inuenta eẽ uideantur. Columne templa et porti¬
cus sustinent tñ habent non plus utilitatis ꝙͣ dignita
fastigu digntas consecuta ẽ ut eciã si in celo capitoliũ¬
stigio dignitatẽ habiturũ fiusse uidoatu Not
ominub ⁊dem ꝓdicentib oracionis euenit ut uti¬
litate ac prope netessitatẽ suauitas quedã etle¬
pos consequatur ¶ Clausulas eĩ atq at interpu¬
ncta uerboꝵ aĩe intercdusio eciã angustie sp̃s
attulexunt. Id inuentũ suaue ita ut si cui sit intmm¬
tus sps datus tñ eum perpetuarr uerba uoluma
d eĩ auxib nosteis gratum ẽ nuentũ ꝙ homꝰ¬
num laterib non tollerabile sosum s ẽt facile ẽ
possẽt. Longissinia ẽ igitur conplexio uerboru
um frequent̾ segregat ab oratore aris¬
totiles catulle noster ꝗ natura taritũ ĩ t̾iũt
ip̃i in oraicioniẽ sermonẽ q nostrũ. s sunt insignes

Expanded text:
in specie venustatem, ut non solum salutis, sed etiam voluptatis causa inventa esse videantur. Columnae templa et porticus sustinent; tamen habent non plus utilitatis quam dignitatfastigi dignitas consecuta est; ut, etiam si in caelo Capitoliustigio dignitatem habiturum fuisse videatur. Hoc in omnibus item partibus orationis evenit, ut utilitatem ac prope necessitatem suavitas quaedam et lepos consequatur; clausulas enim atque interpuncta verborum animae interclusio atque angustiae spiritus attulerunt: id inventum ita est suave, ut, si cui sit infinitus spiritus datus, tamen eum perpetuare verba nolimus; id enim auribus nostris gratum est inventum, quod hominum lateribus non tolerabile solum, sed etiam facile esse t: «longissima est igitur complexio uerborum,um frequentem segregat ab oratore Aristoteles -Catule- uester, qui natura tamen incurrunt ipsi in orationem sermonemque nostrum; sed sunt insignes
Abbreviated transcription (Latin):
blemate ueriniculato. Que tũ dixisset in albuciũ
illudẽs ne me quidẽ abstinuit. Erassum habeo gene¬
rum ne rhet orite xerusstũ sermane eiꝰ. Quid gͦ
iste crassꝰ qm̃ eiꝯ abuteris nomine quid efficit illud
quidẽ silet ut ille uuult et ego uollem meliꝯ aliquãto
ꝙͣ albuciꝰ ¶Uerum in me quidẽ lusit ille ut solet sed

Expanded text:
blemate vermiculato. Quae cum dixisset in Albucium inludens, ne a me quidem abstinuit: Crassum habeo generum, ne rhetoricoterus tu sis. Quid ergo? Iste Crassus, quoniam eius abuteris nomine, quid efficit? Illud quidem; scilicet, ut ille vult et ego vellem, melius aliquanto quam Albucius: verum in
Abbreviated transcription (Latin):
dum uidetur ꝗd sit ꝙ omnes translatis et alienis magis
delectentur uerbis ꝙͣ propiis et suis. Llam si ues suum
nomen et uocabulũ propium nõ habet ut spes ĩ naui ut
nexum ꝙ per libram agitur ut ĩ uxore diuorciũ necessitas
cogit ꝙ non habeas aliunde sumere ¶ Sed cur in suoꝵ¬
uerboꝵ maxima tñ incopia homines aliena multo magis
si sunt rõne translata deloctant id accade credo uel
ꝙ ingeni speciniẽ ẽ quiddã transilire ante pedespo¬
situm et alia longe repetita sumore uel quod is ꝗaudit
ailio ducitur cogitacione neq tñ ab errat que maxima
ẽ delectatio uel quodĩ singulis uerbis ues at totum
uiłe cõficitur uel ꝙ oĩs trans lacio que ꝗdẽ sumpta uõe
ẽ ad sensus ip̃os admouetur maxine occusoꝵ qui
ẽ sensus acerrimꝰ nat et odor urhanitatis et molli¬
tudo huantatis et nuremur maris et dulcitudo rõis
sunt deducta acertis sensib. Illa uero oculoꝵ młto

Expanded text:
dum videtur quid sit, quod omnes translatis et alienis magis dum videtur quid sit, quod omnes translatis et alienis magis delectentur verbis quam propriis et suis. Nam si res suum nomen et vocabulum proprium non habet, ut pes in navi, ut nexum, quod per libram agitur, ut in uxore divortium, necessitas cogit, quod non habeas, aliunde sumere; sed in suoverborum maxima copia tamen homines aliena multo magis, si sunt ratione translata, delectant. Id accidere credo, vel quod ingeni specimen est quoddam transilire ante pedes posita et alia longe repetita sumere; vel quod is, qui audit, alio ducitur cogitatione neque tamen aberrat, quae maxima est delectatio; vel quod in singulis verbis res ac totum simile conficitur; vel quod omnis translatio, quae quidem sumpta ratione est, ad sensus ipsos admovetur, maxime oculorum, qui est sensus acerrimus. Nam et odor urbanitatis et mollitudo humanitatis et murmur maris et dulcitudo orationis sunt ducta a ceteris sensibus; illa vero oculorum multo
Abbreviated transcription (Latin):
claxiorẽ sensum facuit rem ut iłla cĩa In horescit mare
Tenebre conduplicantur noctis et nimboꝵ obcecat ingror
flama inter nubes coruscat. Celũ tromitu tremuit. gra¬
ndo mixta mbri largifico subita turbine precipitãs cadit
¶undiq omnes uenti exumpunt. Seui existunt tirrbi¬
nes feruit estu pellagus. omnia fere quo eẽnt clariora
translatis per siłitudinẽ uerbis dicta sut aut quo sig¬
nificentur magis res tota siue facti aliciuꝰ siue con¬
silii aut ille qui occultãtẽ cõsulto ne id qd̾ agexetur ĩ¬
telligi possit duob translatis uerbis siłitudinẽ ipsa
indicat quõ quidẽ iste circuuestit dictis sepe sedu¬
la. non nunꝙͣ eciam breiutas trans lacione coficitur.
ut illud si teluni manu fugit inprudencia teli missi bre¬
uius propiis uerbis exprimi non potuit ꝙͣ ẽ uno sig-¬
nificata translato ¶Hoc ingenere persepe michi admirã¬

Expanded text:
clariorem faciunt rem, ut illa omnia: inhorrescit mare, clariorem faciunt rem, ut illa omnia: inhorrescit mare, tenebrae conduplicantur, noctisque et nimbum occaecat nigror, flamma inter nubis coruscat, caelum tonitru contremit, grando mixta imbri largifico subita praecipitans cadit, undique omnes venti erumpunt, saevi exsistunt turbines, fervit aestu pelagus: omnia fere, quo essent clariora, translatis per similitudinem verbis dicta sunt; aut quo significatur magis res tota sive facti alicuius sive consili, ut ille, qui occultantem consulto, ne id, quod ageretur, intellegi posset, duobus translatis verbis similitudine ipsa indicat: quandoquidem is se circum vestit dictis, saepit se dolo. Non numquam etiam brevitas translatione conficitur, ut illud "si telum manu fugit": imprudentia teli missi brevius propriis verbis exponi non potuit, quam est uno significata translato. Hoc in genere persaepe mihi admiran
Abbreviated transcription (Latin):
uestis frigoris depellendi causa reperta primo postad¬
hiberi cepta ẽ ad ornatum ecian corporis et dignita¬
tem sic uerbi trans latio instituta ẽ in opie cã freq̃ter¬
eciam delectactionis. nam gemare uites. luxurĩe ẽẽ ĩ
herbis. letas segetes ecia xustici dicunt ¶Ꝙ ei decla¬
rari uix uerbo propio põt id translato cũ ẽ dictum
illustratur ꝙ intelligi uolumꝯ ẽẽ eiꝯ rei ꝙͣ alienõ u̾bo
exposiumꝯ ¶ Si militudĩs gͦ he translaciones quasi mu¬
tationes sunt eũ ꝙ non habeas aliunde sumas. ¶ Ille
paulo audaciores que non mopiam uindicant s orõi
splendoris aluquit arcesẜunt. Quaꝵ gͦ ꝗd uobis aut
niuemendi rõnem aut genera ponã ¶ Silitudnus
ẽ ad uerbum una contracta breuitas ꝙ uerbum ĩ alieno
loco tanꝙͣ in suo põitum si agnoscitur delectat si nõ sile
habeat repudiatur. Sed ext̾ra fieri oportet que autem

Expanded text:
vestis frigoris depellendi causa reperta primo, post advestis frigoris depellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis et dignitatem, sic verbi translatio instituta est inopiae causa, frequentata delectationis. Nam gemmare vitis, luxuriem esse in herbis, laetas segetes etiam rustici dicunt. Quod enim declarari vix verbo proprio potest, id translato cum est dictum, inlustrat id, quod intellegi volumus, eius rei, quam alieno verbo posuimus, similitudo. Ergo haec translationes quasi mutuationes sunt, cum quod non habeas aliunde sumas, illae paulo audaciores, quae non inopiam indicant, sed orationi splendoris aliquid arcessunt; quarum ego quid vobis aut inveniendi rationem aut genera ponam? Similitudinis est ad verbum unum contracta brevitas, quod verbum in alieno loco tamquam in suo positum si agnoscitur, delectat, si simile nihil habet, repudiatur; sed ea transferri oportet, quae aut
Abbreviated transcription (Latin):
atq exornandã op̃onẽ aut in usitatũ uerbum aut no¬
uatum aut translatũ. Inusitata sunt prisca fere. at ue¬
nustate ab usu cotidiani sexmonis iam du intermissa
que sunt poetaꝵ licencie liberiora qͣ nostre ¶ Sed tñ
raro ht̃ eciam in or̃one poetaꝵ aliqd̾ uerbũ dignitatẽ
Neq eĩ illud fugerĩ dicere ut leliꝯ qua tempestate
penoꝵ in Italiã uenit exercitꝰ nec prolem aut sobole
aut affari aut nuntupari aut tu soles catule nõ uere¬
bar ait oppinabar aut alia multa quib loco positis grã.¬
dior atq antiquior orõ sepe uid̾i solet ¶llouantur
cũt uerba q̃ ab eo qui dicit i p̃o gignuntur at fiunt cõ
iuncgendis uexbisut hec ¶Tum pauor sapienciã omnẽ
uerba ͭ num uero uis huiꝯ uersũti me loquas malicias
patet quem necessitas genuit inopia acta et angustus
post eĩ iocunditas delectacionẽq celebrauit. Llam ut

Expanded text:
atque exornandam orationem: aut inusitatum verbum aut noatque exornandam orationem: aut inusitatum verbum aut novatum aut translatum. Inusitata sunt prisca fere ac vetustate ab usu cotidiani sermonis iam diu intermissa, quae sunt poetarum licentiae liberiora quam nostrae; sed tamen raro habet etiam in oratione poeticum aliquod verbum dignitatem. Neque enim illud fugerim dicere, ut Caelius "qua tempestate Poenus in Italiam venit," nec "prolem" aut "subolem" aut "effari" aut "nuncupare" aut, ut tu soles, Catule, "non rebar" aut "opinabar"; aut alia multa, quibus loco positis grandior atque antiquior oratio saepe videri solet. Novantur autem verba, quae ab eo, qui dicit, ipso gignuntur ac fiunt, vel coniungendiorat. num non vis huius me versutiloquas malitias patet, quem necessitas genuit inopia coacta et angustiis, post autem iucunditas delectatioque celebravit. Nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
ponã tibi censebo tũ ad eos ꝗ auctores et nuentores haꝵ
ẽ demde coniuncta nã ẽ quidã ornatꝰ or̃onis qui exsin¬
gulis uerbis ẽ. Alius qui excõtinuatis et comunctis cons¬
tat. Ergo utimur u̾bis au̾t hiis q̃ propia sunt et certa
qͣi uocabula reꝵ pene una nata cum reb ipsis. at hiis
toris ut obiecta ut absoleta fugiat. lectis atq illustri¬
bus utatur in quib plenũ quiddã et sonanseẽ uideat᷑
Sed in hoc uerboꝵ genere propioꝵ delectus est ha¬
bendꝰ quidã atq hiis aurium quodã iudicio põderãdꝰ
est in quo consuetudo eciaon bene loquendi ualet pluximũ¬
¶ Itaq hoc ꝙ uulgo de oratorib ab imperitis dici solet
bonus hic uerbis aut aliꝗs non bonis utitur non axte
aliqua ppenditur s quodam qi naturali sensu iudicatur
copia bonor ¶S ꝗd ip̃e hodificet orator et in quoad.¬
ergoin uerbꝯ smplici que orator afferat adillust cãdũ

Expanded text:
ponam tibi; censebo tamen ad eos, qui auctores et inventores sunt ponam tibi; censebo tamen ad eos, qui auctores et inventores sunt est, deinde coniuncte. Nam est quidam ornatus orationis, qui ex singulis verbis est; alius, qui ex continuatis coniunctis constat. Ergo utimur verbis aut eis, quae propria sunt et certa quasi vocabula rerum, paene una nata cum rebus ipsis; aut eistoris, ut abiecta atque obsoleta fugiat, lectis atque inlustribus utatur, in quibus plenum quiddam et sonans inesse videatur. Sed in hoc verborum genere propriorum dilectus est habendus quidam atque is aurium quodam iudicio ponderandus est; in quo consuetudo etiam bene loquendi valet plurimum. Itaque hoc, quod vulgo de oratoribus ab imperitis dici solet "bonis hic verbis," aut "aliquis non bonis utitur," non arte aliqua perpenditur, sed quodam quasi naturali sensu iudicatur:copia bonorum. Sed quid ipse aedificet orator et in quo adigitur in verbo simplici, quae orator adferat ad inlustrandam
Abbreviated transcription (Latin):
crasse comouit ꝙ eũ neguasti qui non cito ꝗd didciss
unꝙͣ oĩo posse perdisc̾e ut mͥ nõ sit difsicile ꝑiclitari
et aut statĩ pexciꝑe istud ꝙ tu uerbis ad celũ extuli¬
sti aut si nõ pntuerĩ tꝑ̃us nõ pexd̾e cũ tñ his nr̃is
possim eẽ contentꝰ ¶ Sic sulpiciꝯ ego uero in ꝗt cra
ip̃a tũ permulta nescio q tũ demiq cũ causaaliqua q̃ a me
dicenda ẽ de siderat quero ꝙͣ omnẽ insi forte e siuã defe¬
xuis et si tibi non sumꝯ granes referad illa te q̃ ad ip̃ius
oracionis laudẽ splendorẽq pertinent ꝙ ego exte audire
uolu nonut desperarẽ me eloquenciã conseꝗ posse sut
aliꝗd ad discerẽ¬
Un trassꝰ peruulgatas res requiris inꝗt etitibi
nõ incognitas sulpiti. Qius ei de isto genere
non docuit non ĩstituit non seriptũ ẽt reliquit
Sed gerã morẽ et cadũ taxat q̃ mͥ noca sunt brenit ex¬

Expanded text:
Crasse, commovit, quod eum negasti, qui non cito quid didicisset, Crasse, commovit, quod eum negasti, qui non cito quid didicisset, umquam omnino posse perdiscere; ut mihi non sit difficile periclitari et aut statim percipere ista, quae tu verbis ad caelum extulisti, aut, si non potuerim, tempus non perdere, cum tamen his nostris possim esse contentus.' Hic Sulpicius 'ego vero,' inquit 'Craipsa tamen permulta nescio; quae tum denique, cum causa aliqua, quae a me dicenda est, desiderat, quaero. Quam ob rem, nisi forte es iam defessus et si tibi non graves sumus, refer ad illa te, quae ad ipsius orationis laudem splendoremque pertinent; quae ego ex te audire volui, non ut desperarem me eloquentiam consequi posse, sed ut aliquid addisceremTum Crassus 'pervulgatas res requiris' inquit 'et tibi non incognitas, Sulpici: quis enim de isto genere non docuit, non instituit, non scriptum etiam reliquit? Sed geram morem et ea dumtaxat, quae mihi nota sunt, breviter ex
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ iudicare aluid qdam et non id ꝙ suscepis
disputasse plus eĩ aliquanto attulisti ꝙͣ tibi
tue de illustranda or̃one ut diceres et exat ip̃e iam̃ in¬
gressꝰ atq ĩ quatuor partes omnẽ or̃onis laudẽ des¬
cripseras cũ do duab primis nobis quidẽ sãtis s ut ips
ad modũ primũ ornate deide eciã apte dic̾emus.
¶Ꝙ cũ igressa esses repente quasi quidã estus ingeni
tui procul aterra axxput atq altũ econspectu pene
sed apud hos quid profecaris nescio me quidẽ ĩ acha¬
denuam totũ cõpulisti in qua uelim sit illud ꝙ sepepo¬
siusti ut nõ ncc̃e sit cõsumere etatẽ atq ut possit is illa
nomuia cernere ꝗ tii modo aspexexit s et si ẽ aliquãto
spisiꝯ aut si ego sum tardior proftõ nũꝙͣ coquiescam
neq de fatigabor ante ꝙͣ illoꝵ ancipites uias uõesq
et pro iõb et contra oĩa disputandi percepero.
lum cesar unũ inquit me extuo sermone maxime

Expanded text:
ideare aliud quiddam, id quod non susceperis, disputasse; plus enim aliquanto attulisti, quam tibi tuae, de inlustranda oratione ut diceres, et eras ipse iam ingressus atque in quattuor partis omnem orationis laudem discripseras, cum de duabus primis nobis quidem satis, sed, ut ipad modum primum ornate, deinde etiam apte diceremus: quo cum ingressus esses, repente te quasi quidam aestus ingeni tui procul a terra abripuit atque in altum a conspectu paene sed apud hos quid profeceris nescio, me quidem in Academiam totum compulisti. In qua velim sit illud, quod saepe posuisti, ut non necesse sit consumere aetatem atque ut possit is illa omnia cernere, qui tantum modo aspexerit; sed etiam si est aliquando spissius aut si ego sum tardior, profecto numquam conquiescam neque defatigabor ante, quam illorum ancipitis vias rationesque et pro omnibus et contra omnia disputandi percepero.' Tum Caesar 'unum' inquit 'me ex tuo sermone maxime,
Abbreviated transcription (Latin):
nem cũ oracionis exercitacione conuuxit. ⁊le
uero hoc fugit sapientissimũ regẽ phylipum qui
hunc alexandro filio doctorẽ accieriti aquo codẽ
illo et uiuendi acteperit precepta et loquendi lũc
siue ꝗs uolet eũ philosophnm qui copiã nobis reꝵ
or̃onisq tradat per me appellet oratorẽ licet
eloquencie phylosophũ appellare malet nõ ĩ pe¬
diam. dum modo hoc constat neq infanciam
eiꝯ qui rem nouexit s cam explitare dicendonẽ
queat neq in scienciã illiꝯ tiu resnõ suppetati.
uerba nõ desint ẽẽ laudandã quoꝵ si alcerum
sit optandũ malim equidẽ indisertã prudẽcĩa
quã stulticiã loquatẽ si querimꝰ quid unũ exce¬
llat ex oib docto oratorũ palma danda ẽ.ꝙ

Expanded text:
nem cum orationis exercitatione coniunxit. Neque nem cum orationis exercitatione coniunxit. Neque vero hoc fugit sapientissimum regem Philippum, qui hunc Alexandro filio doctorem accierit, a quo eodem ille et agendi acciperet praecepta et eloquendi. Nunc sive qui volet, eum philosophum, qui copiam nobis rerum orationisque tradat, per me appellet oratorem licet; eloquentiae, philosophum appellare malet, non impediam; dum modo hoc constet, neque infantiam eius, qui rem norit, sed eam explicare dicendo non queat, neque inscientiam illius, cui res non suppetat, verba non desint, esse laudandam; quorum si alterum sit optandum, malim equidem indisertam prudentiam quam stultitiam loquacem; sin quaerimus quid unum excellat ex omnibus, docto oratori palma danda est; quem
Abbreviated transcription (Latin):
omns grecie aut xenophõ hagesilaũ aut phylolaꝯ ar¬
chicã tarentinꝰ aut ip̃e pigtagoras totã illam ueterẽ
ytalie greciã que ꝙͦ magna uocata ẽ ¶E quidẽ nõ ar¬
bitror ¶Sic eĩ uideo unã quandã ommnũ reꝵ q̃ eẽnt
hoĩẽ exudito digne. atq eo q̃ in re .p. uellet excellere
fiusse doctemã ꝙͣ qui accepissent si eidẽ ingemo ad
pronunciandũ ualuissent et se ad dicendũ quoq nõ
repugnate natira dedissent eloquencia prestisse itaq
ip̃e aristotiles cũ florere isocratem nobilitate Disci¬
puloꝵ uid̾et ꝙ ip̃e suas disputaciones acausis forẽ¬
sĩb et cuulib ad manem sermonis elegancĩa trans¬
tuliss. Alutauit repente totã formã discipline sue¬
fexe uersumq quendã phylotete panlo sc cuꝰ dixit
Ille eĩ turpe sibi ait ẽẽ tacere cũ barbaris. hic autẽ
trauit ut doctrinã iłlam omnem roꝵq cogncio¬

Expanded text:
omnis Graeciae? aut Xenophon Agesilaum? aut Philolaus Aromnis Graeciae? aut Xenophon Agesilaum? aut Philolaus Archytam Tarentinum? aut ipse Pythagoras totam illam veterem Italiae Graeciam, quae quondam magna vocitata est? Equidem non arbitror; sic enim video, unam quandam omnium rerum, quae essent homine erudito dignae atque eo, qui in re publica vellet excellere, fuisse doctrinam; quam qui accepissent, si eidem ingenio ad pronuntiandum valuissent et se ad dicendum quoque non repugnante natura dedissent, eloquentia praestitisse. Itaque ipse Aristoteles cum florere Isocratem nobilitate discipulorum videret, quod ipse suas disputasibus et civilibus ad inanem sermonis elegantiam transtulisset, mutavit repente totam prope formam disciplinae suae versumque quemdam de Philocteta paulo secus dixit. Ille enim turpe sibi ait esse tacere cum barbaris, hic autem, travit doctrinam illam omnem rerumque cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
in eodẽ uim fuisse ut ĩ eoꝵ mẽtib ꝗ audissent qiͣ acule¬
os quosdã relinqueret. At hũc nõ declamtor aliꝗs ad
clepsidrã latrare docuerat. Sed ut accepimꝯ clarom¬
emꝯ ille anaxagoras uir sumꝰ in maximaꝵ reꝵ scĩa. Ita¬
athenis et urbanꝯ eodẽ tempore ĩ bellicis ueb ¶Quid
exicias ꝗd alcibiades ciutatib quidẽ sis nõ boni sed
certe docti atq eloquentes non ne socraticis erat
disputacionib eruditi ¶ Quis diogenẽ siracusum
doctrins oĩb expoluut nõ plato. Atq eum idẽ ille
deliberandã patriã impulit instruxit armauit ¶Alus¬
ne igitur artib hunc diogenẽ instituit plato alus Yso¬
crates clarissimũ uirum thimoteũ can̾onis prestãti¬
ssimi imperatoris filiũ sinnum ip̃m imperatorẽ homi¬
nemq doctissimũ. aut aliis pictagoritꝰ ille lisias the¬
banum et paninondã. hitud scio. an sũmũ uirũ unũ

Expanded text:
in eodem vim fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi aculein eodem vim fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi aculeos quosdam relinqueret. At hunc non declamator aliqui ad clepsydram latrare docuerat, sed, ut accepimus, Clazomenius ille Anaxagoras vir summus in maximarum rerum scientia: itanis praefuit Athenis et urbanis eodem tempore et bellicis rebus. Quid Critias? quid Alcibiades? civitatibus quidem suis non boni, sed certe docti atque eloquentes, nonne Socraticis erant disputationibus eruditi? Quis Dionem Syracosium doctrinis omnibus expolivit? Non Plato? Atque eum idem ille ad liberandam patriam impulit, instruxit, armavit. Aliisne igitur artibus hunc Dionem instituit Plato, aliis Isocrates clarissimum virum Timotheum Cononis praestantissimi imperatoris filium, summum ipsum imperatorem hominemque doctissimum? aut aliis Pythagorius ille Lysis Thebanum Epaminondam, haud scio an summum virum unum
Abbreviated transcription (Latin):
carexe hoc quidẽ sermonis gen̾e nõ possumꝰ nani uti
uirtutes a nostris sic doctrine sunt abillis petende.¬
septẽ fuisse dicuntur uno tempore ꝗ sapiẽtes et habe¬
rentur et uocarentur. hii onmnes preter milesiũ talẽ
cuutatib suis prefuerunt. Quis doctiorisdẽ tp̃ribꝰ
illis aut cuiꝯ eloquencia lr̃is instructior fuisse quami
p̃sistrati qui primꝯ homeri libros cõfusos antea sic dis¬
posusse dicitur ut nunc habemꝰ ¶Non fuit ille ꝗdẽ
cnub siuis utilis s eloquencia floruit ut literis doctrina¬
q prestaret. Quid pericles de cuiꝰ doctrina dicendi
sic actepimꝰ ut contra uoluntatẽ athemensiũ loq̃ret᷑
pro salute patrie seueriꝯ tñ id ip̃m ꝙ ille cõtra popula¬
res homines doc̾et ppłare oib et iocũdũ uid̾etur ciuꝰ
ĩ lbris ueteres conitii ecĩa cũ illi maledicerent. ꝙtũ
athenis fiexi licebat leporẽ habitasse dixerunt tãtãq

Expanded text:
carere hoc quidem in sermonis genere non possumus —nam ut carere hoc quidem in sermonis genere non possumus —nam ut virtutis a nostris, sic doctrinae sunt ab illis exempla petenda—septem fuisse dicuntur uno tempore, qui sapientes et haberentur et vocarentur: hi omnes praeter Milesium Thalen civitatibus suis praefuerunt. Quis doctior eisdem temporibus illis aut cuius eloquentia litteris instructior fuisse traditur quam Pisistrati? qui primus Homeri libros confusos antea sic disposuisse dicitur, ut nunc habemus. Non fuit ille quidem civibus suis utilis, sed ita eloquentia floruit, ut litteris doctrinaque praestaret. Quid Pericles? de cuius vi dicendi sic accepimus, ut, cum contra voluntatem Atheniensium loqueretur pro salute patriae severius, tamen id ipsum, quoet, populare omnibus et iucundum videretur; cuius in labris veteres comici, etiam cum illi male dicerent quod tum Athenis fieri licebat, leporem habitasse dixerunt tantamque
Abbreviated transcription (Latin):
qr uns cuule non didicerat causas non dicebat. ¶ Ant qr
potexat dic̾e uris sciencĩa negligebat ¶ Itroq ĩ genere
pulumi formacior. Nlemo melior senator et idẽ ꝯptimus¬
imꝑator ¶ Demq nichil in ciuitate temporib suis scra
disci ne potuit ꝙ ille non inuestigarit et scierit tũ ecia
conscripserit ¶ Nunc cõtra plexiq ad honores adipiscẽ¬
dos et adrem.p. generandã nudi ueniunti atq ĩ hermes
nulla cogitatione reꝵ nulla scĩa ornati Si aliꝗs extellt
unꝯ emultis effext se si unũ aliquid affext aut bellicam
uirtutẽ aut usum aliꝙ̃ nulitarẽ q̃ sane nunc ꝗdẽ absol¬
uexunt aut urcis sciencĩa ne eiꝯ quidẽ u̾su nam põtificũ
iuisꝙ ẽ cõiunctum nemo discit. aut eloquentĩa ꝙͣ ĩ cda¬
more et uerboꝵ cursu põitam putant oĩm u̾o bondꝵ
arciũ demq uirtutuũ ip̃aꝵ societatẽ cognacõe q nõ
norunt ¶ Sed uti ad grecos referam oracionẽ quibꝯ

Expanded text:
us civile didicerat, causas non dicebat? aut quia poterat dicere, iuris scientiam neglegebat? Utroque in genere et pulum fortior, nemo melior senator; et idem faciimperator; denique nihil in hac civitate temporibus illis sciri discive potuit, quod ille non cum investigarit et scierit tum etiam conscripserit. Nunc contra plerique ad honores adipiscendos et ad rem publicam gerendam nudi veniunt atque inermes, nulla cognitione rerum, nulla scientia ornati. Sin aliquis excellit unus e multis, effert se, si unum aliquid adfert, aut bellicam virtutem aut usum aliquem militarem; quae sane nunc quidem obsoleverunt; aut iuris scientiam, ne eius quidem universi; nam pontificium, quod est coniunctum, nemo discit; aut eloquentiam, quam in clamore et in verborum cursu positam putant; omnium vero bonarum artium, denique virtutum ipsarum societatem cognationemque non norunt. Sed ut ad Graecos referam orationem, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uersatꝰ. ꝯsi eẽt alit̾ et aliꝗd ĩ tellig̾e ab antomo p̃t᷑ missi
non eẽ tam murbanꝰ et ꝑnene ĩ huamis ut ĩ eo granualer
qͣd uos cupere sentãẽ ¶ Tum sulpiciꝯ an ergo nquit ob¬
litus es cxasse antoniũ ita paxtitum ẽẽ tecum ut ipe ̃¬
stum̃ gratoris exponeret tibi eiꝯ distincionẽ atq orna¬
tum uelinquexet. hit ille prinũ quis antonio permsst
ualde libent̾ audixẽ i coniuncte loqui et uisus De
men suon niuenit. Uerba igit᷑ inquit trassꝰ mͥ reliꝗt
Antoniꝰ uem ip̃e sumpsit. tum cesax si qdꝰ difficilius

Expanded text:
d intellegerem ab Antonio praetermissum, non essem tam inurbanus et paene inhumanus, ut in eo gravarer, quod vos cupere sentirem.' Tum Sulpicius 'an ergo' inquit 'oblitus es, Crasse, Antonium ita partitum esse tecum, ut ipse instrumentum oratoris exponeret, tibi eius distinctionem atque ornatum relinqueret?' Hic ille 'primum quis Antonio permisitvalde libenter audirem, mihi coniuncte est visus de men suum invenit.' 'Verba igitur' inquit Crassus 'mihi reliquit Antonius, rem ipse sumpsit.' Tum Caesar 'si, quod difficilius
Abbreviated transcription (Latin):
obscuritas ut eas non penitꝰ acri uir ingenio cer¬
nat si modo aspexerit ¶In hoc igit᷑ tanto tãq im¬
mensoq campo cũ liceat oratori uagari libere at
dicitur existit exre naturalis quidã splendor in uerbis
sit modis qui dicet aut scribet et ĩstitutus liberaliter
educatione doctrina q puexili et flagerat studio et
a natura adiuuetur et ĩ uniuersoꝵ generũ infinitis
disceptacionib exextitatꝰ ꝯrnatissimos scriptores
oratoresq tognoscendos imitandosq delegerit ne
ille haud sane ꝙ̃ admodũ uerba strudt et illuminet
a magr̃is istis requiret ista facile in reꝵ habundãcia
ad oracionis orameta sine duce natura ip̃a si modo

Expanded text:
obscuritas, ut eas non penitus acri vir ingenio cerobscuritas, ut eas non penitus acri vir ingenio cernat, si modo aspexerit. In hoc igitur tanto tam immensoque campo cum liceat oratori vagari libere atqdicitur, exsistit ex re naturalis quidam splendor in verbis. Sit modo is, qui dicet aut scribet, institutus liberaliter educatione doctrinaque puerili et flagret studio et a natura adiuvetur et in universorum generum infinitis disceptationibus exercitatus ornatissimos scriptores oratoresque ad cognoscendum imitandumque delegerit, ne ille haud sane, quem ad modum verba struat et inluminet, a magistris istis requiret; ita facile in rerum abundantia ad orationis ornamenta sine duce natura ipsa, si modo
Abbreviated transcription (Latin):
runt atq ẽt hec autẽ irridentes oratorẽ ut ille
gorgian socrates cauillãtur aut aliquid deorator¬
is arte paucis precipiunt libellis eosq retoritos
inscribunt qͣiͣ nõ illa sint propia rectoꝵ q̃ ab ois¬
desn de iusticia de officio de ciuitatib nistituen¬
dis et regendu de eĩ uiuendi demq eciã de na¬
ture xatione dicuntin q̃ qm̃ iam alunide nõ possu¬
mus sumenda sunt nobis ab his ip̃is aquibus expo¬
liti sumꝯ dum modꝰ illa ad hant tuulem scĩam ad qͣ
intuentur transferamꝰ. ¶ Neq ut ante dixi omne
teramꝯ in his discendis reb etatem s cũ fontẽ ui¬
deximꝯ quos nisi qui celerit᷑ cognorit nũꝙͣ cognos-¬
cet oĩo tum quocies cũq oꝑus exit ex his tantũ ꝙͣtũ
res petet auriemus Nam neq quisꝙͣ tã ẽ atris ãt¬
alater in naturis hominũ et igeniis ut restantas
insi monstratas possit uid̾e neq tanta tũ ĩ rebus

Expanded text:
runt atque etiam aut inridentes oratorem, ut ille in runt atque etiam aut inridentes oratorem, ut ille in Gorgia Socrates, cavillantur aut aliquid de oratoris arte paucis praecipiunt libellis eosque rhetoricos inscribunt, quasi non illa sint propria rhetorum, quae ab eisdem de iustitia, de officio, de civitatibus instituendis et regendis, de omni vivendi denique etiam de naturae ratione dicuntur. Quae quoniam iam aliunde non possumus, sumenda sunt nobis ab eis ipsis, a quibus expilati sumus; dum modo illa ad hanc civilem scientiam, quo intuentur, transferamus, neque, ut ante dixi, omnem teramus in his discendis rebus aetatem; sed cum fontis viderimus, quos nisi qui celeriter cognorit, numquam cognoscet omnino, tum, quotienscumque opus erit, ex eis tantum, quantum res petet, hauriemus; nam neque tam est acris acies in naturis hominum et ingeniis, ut res tantas quisquam nisi monstratas possit videre, neque tanta tamen in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
Ruatissime igit᷑ sunt or̃ones hec que latissime ua¬
guantirx et apriuata et asigulari controuer¬
sia se ad uniuersi generis uiin explicandoa
cõferunt et conuertunt ut hii ꝗaudiant nature gr
uere et uniuersa re cognta de singulis rei criminibus
gustũs q concertacioib ad omnem uim uennetatẽ q uos
disserendi traducendos putauit ¶ Quare non est pau¬
toꝵ libelloꝵ hoc munus ut hu qui scripserũt de dicon¬
di ratione arbitrant᷑ neq tusculani. atq hiuꝯ ambu¬
lacionis ante meridiane aut nostre post meridianc
sessionis: Non eĩ solum atuenda nõbis atq protue¬
liga ẽ ẜ metandũ enarandũ conplendũq peetuis ma¬
uinaꝵ reꝵ et plurimaꝵ suautate copia et uarieta¬
te. Nostra ẽ eĩ si modo nos oratores si intiuuum dit
ntipes sunius nostra ẽ inꝙͣ omnis ista prudenciado¬
ctxlncq possẽssĩo in quã homines quaũ caducã atq
uacuã habundantes ocio nobis occupatis ĩ uiolaue¬

Expanded text:
rnatissimae sunt igitur orationes eae, quae latissime vagantur et a privata et a singulari controversia se ad universi generis vim explicandam conferunt et convertunt, ut ei, qui audiant, natura et genere et universa re cognita de singulis reis et criminibus gustisque concertationibus ad omnem vim varietatemque vos disserendi traducendos putavit; qua re non est paucorum libellorum hoc munus, ut ei, qui scripserunt de dicendi ratione, arbitrantur, neque Tusculani atque huius ambulationis antemeridianae aut nostrae posmeridianae sessionis; non enim solum acuenda noerandum complendumque pectus maximarum rerum et plurimarum suavitate, copia, varietate. Nostra est enim—si modo nos oratores, si in civium dincipes sumus—nostra est, inquam, omnis ista prudentiae doctrinaeque possessio, in quam homines quasi caducam atque vacuam abundantes otio, nobis occupatis, involave