comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uere restrrent: prouocatus equestria haec spolia ex hoste caeso porto. Qd
ubi audiuit consul extemplo filiũ auersatus: concionẽ classico aduocari
perũ consulare: neq maiestatem patriã ueritus aduersus edictũ nr̃s
extra ordinem in hostem pugnasti: & qͣntum inte fuit disciplinam
militarem: qua stetit ad hunc diem romana res: soluisti: neque in
hanc necessitatẽ adduxisti. ut aut rei p. mihi: aut mei meorũque
obliuiscendũ sit. Nos potius nr̃o delicto plectemur: ꝗͣ res .p. tãto suo
damno nr̃a peccata luat. Triste exemplũ: sed in poster salubre u¬
uentuti erimus. Me quid tum ingenita caritas liber: tum specimẽ
istud uirtutis deceptum uana imagine decoris inte mouet.Sed
cum morte tua santienda sunt tonsulum imꝑia: aut ĩpunitate ĩ
perpetuũ abroganda: nec te quid si quid in te nr̃i sanguinis est re¬

Expanded text:
uere ferrent, prouocatus equestria haec spolia capta ex hoste caeso porto.' quod uere ferrent, prouocatus equestria haec spolia capta ex hoste caeso porto.' quod ubi audiuit consul, extemplo filium auersatus contionem classico aduocari nli , neque imperium consulare neque maiestatem patriam ueritus, aduersus edictum nostrum extra ordinem in hostem pugnasti et, quantum in te fuit, disciplinam militarem, qua stetit ad hanc diem Romana res, soluisti meque in eam necessitatem adduxisti, ut aut rei publicae mihi aut mei meorum obliuiscendum sit, nos potius nostro delicto plectemur quam res publica tanto suo damno nostra peccata luat; triste exemplum sed in posterum salubre iuuentuti erimus. me quidem cum ingenita caritas liberum tum specimen istud uirtutis deceptum uana imagine decoris in te mouet; sed cum aut morte tua sancienda sint consulum imperia aut impunitate in perpetuum abroganda, nec te quidem, si quid in te nostri sanguinis est, re
Abbreviated transcription (Latin):
ad id praeceps certamen agitur quo uinter& aut uinceretur haud mul¬¬
tum interess&. Equitib caeteris uelut ad spectaculũ sũmotis spatio qđ
uacuũ interiacebat campi auersos concitat equos: & cum infestis cuspi¬
dibus concurrissent: Manlii cuspis suꝑ galeam hostis E. Metii trans cer¬
uitem equi elapsa est. Circũ actis deinde equis cum prior ad iterandũ
ictum Manlius consurrexiss&: spitulum inter aures equi fixit. Ad cuiꝰ
uulneris sensum equus priorib pedib erectis magna ui caput quater&
excussit equitem.Quem cuspide parmaq: innixum attollentẽ se obgͣ¬
ui casu Manlius ab iugilo ita ut ꝑ costas eminer& terra affixit: spoliis¬
que lectis ad suos reuectus: cum ouante gaudio turma. ut castra atq
inde ad praetoriũ ad patrem tendit: ignarus fati futuri quae laus an
poena merita ess&x. ut me omnes inquit pater tuo sanguine ortum

Expanded text:
i, praeceps ad id certamen agitur, quo uinceret an uinceretur haud muli, praeceps ad id certamen agitur, quo uinceret an uinceretur haud multum interesset. equitibus ceteris uelut ad spectaculum submotis, spatio, quod uacui interiacebat campi, aduersos concitant equos; et cum infestis cuspidibus concurrissent, Manli cuspis super galeam hostis, Maeci trans ceruicem equi elapsa est. circumactis deinde equis, cum prior ad iterandum ictum Manlius consurrexisset, spiculum inter aures equi fixit. ad cuius uolneris sensum cum equus prioribus pedibus erectis magna ui caput quateret, excussit equitem, quem cuspide parmaque innixum attollentem se ab graui casu Manlius ab iugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terrae adfixit; spoliisque lectis ad suos reuectus cum ouante gaudio turma in castra atque inde ad praetorium ad patrem tendit, ignarus fati futurique, laus an poena merita esset. 'ut me omnes' inquit, 'pater, tuo sanguine ortum
Abbreviated transcription (Latin):
consulis filium nam omnes inter se utiq illustres uiri noti erãt cognouit:
una ne ait turma romani cum latinis sotiisque bellum gesturi estis:
Quid interea consules: quid duo exercitus consulares agerent: Aderũt
in tempore manlius inquit: & cum illis aderit iuppiter ip̃e: foederum
a uobis uolatoꝵ testis: qui plus potest polletq. Si ad regillũ lacũ ad
satietatem nrãm pugnauimus: hic quoq effitiemiis ne quid profecto ne
nimis aties uobis & collata signa nobiscum cordi sunt. Ad ea Geminius
paulo ab siuis equo prouectus: uis ne iginir dum dies ista uenit: qua ma¬¬
gno conatu exercitus moueatis interea tu ip̃ẽ congredi mecũ: ut nr̃o du¬
orz iam hinc euentu ternatur qͣnͣtum eques latinus romano praestet.
Mouet ferocem animũ iuuenis seu ira seu detrectandi certaminis pudor
seu inexuperabilis uis fati: oblitus itaq imperii patrii. consulũq edicti¬

Expanded text:
consulis filium—nam omnes inter se, utique illustres uiri, noti erant—cognouit, consulis filium—nam omnes inter se, utique illustres uiri, noti erant—cognouit, 'unane' ait 'turma Romani cum Latinis sociisque bellum gesturi estis? quid interea consules, quid duo exercitus consulares agent?' 'aderunt in tempore' Manlius inquit, 'et cum illis aderit Iuppiter ipse, foederum a uobis uiolatorum testis, qui plus potest polletque. si ad Regillum lacum ad satietatem uestram pugnauimus, hic quoque efficiemus profecto ne nimis acies uobis et conlata signa nobiscum cordi sint.' ad ea Geminus paulum ab suis equo prouectus: 'uisne igitur, dum dies ista uenit qua magno conatu exercitus moueatis, interea tu ipse congredi mecum, ut nostro duorum iam hinc euentu cernatur quantum eques Latinus Romano praestet?' mouet ferocem animum iuuenis seu ira seu detractandi certaminis pudor seu inexsuperabilis uis fati. oblitus itaque imperii patrii consulumque edict
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut si qñ unꝗͣ seuero ullum imperio bellum administratum ess&
tunc uti disciplina militaris ad priscos reduceretur mores. Curã acuebat
quod aduersus latinos bellandum erat. lingua morib. armor genere
institutis ante omnia militarib. congruentes milites militib: cẽturioẽs
centurionib: tribuni tribunis compares. collegaeq iisdẽ praesidiis saepe
iisdem manipulis ꝑmixti fuerant. Per haec ne quo errore milites cape¬¬
rentur. edicunt consules:ne quis extra ordinẽ in hostem pugnara: tor¬
re inter caeteros pugnar profectos qui exploratũ in omnes ꝑtes dimissi
erant T. Manlius consulis filius suꝑ castra hostium cum suis turmalib
euasit ita: ut uix teli iactu abstatione proxima abesse. Ibi tusculani
erant equites. praeerat geminius Menius uir tum genere inter suos tũ
factis clarus. Is ubi romanos equites insignẽque inter eos praetedentẽ

Expanded text:
est ut, si quando unquam seuero ullum imperio bellum administratum esset, est ut, si quando unquam seuero ullum imperio bellum administratum esset, tunc uti disciplina militaris ad priscos redigeretur mores. curam acuebat quod aduersus Latinos bellandum erat, lingua, moribus, armorum genere, institutis ante omnia militaribus congruentes: milites militibus, centurionibus centuriones, tribuni tribunis compares collegaeque iisdem <in> praesidiis, saepe iisdem manipulis permixti fuerant. per haec ne quo errore milites caperentur, edicunt consules ne quis extra ordinem in hostem pugnaret. forte inter ceteros turmarum praefectos qui exploratum in omnes partes dimissi erant, T. Manlius consulis filius super castra hostium cum suis turmalibus euasit, ita ut uix teli iactu ab statione proxima abesset. ibi Tusculani erant equites; praeerat Geminus Maecius , uir cum genere inter suos tum factis clarus. is ubi Romanos equites insignemque inter eos praecedentem
Abbreviated transcription (Latin):
locant. Ibiq: inquiete utriq consulib eadem uisa speties uiri maioris'
ꝗ pro humano habitu augustiorisque dicentis ex una atie imꝑatorẽ
ex altera exercitum diis manib matriq terrae deberi. utrius exercitus
imꝑator legiones hostium suꝑq: eas se deuouiss& eius populi partisq
uictoriã fore. Nos ubi nocturnos uisus inter se consules contulerunt
placuit auertendae deum irae uictimas caedi: simul ut si extis eadem
qua somno uisa erant protenderentur alterius consulũ fata ĩpleret.
bi responsa aruspicum insidenti iam animo tacitae religioni congrue.¬
runt: tum aclhibitis legatis tribunisq imꝑiis deum propalã expositis
ne mors uoluntaria alterius consulum in exercitũ in atiẽ terrer& cõ¬
ꝑant inter se ut ab utra ꝑte cedere romanus exercitus coepiss& inde
se consul deuouer& pro populo.ro.quiritibq. Agitatũq & in cõsilia

Expanded text:
locant. ibi in quiete utrique consuli eadem dicitur uisa species uiri maioris locant. ibi in quiete utrique consuli eadem dicitur uisa species uiri maioris quam pro humano habitu augustiorisque, dicentis ex una acie imperatorem, ex altera exercitum Deis Manibus Matrique Terrae deberi; utrius exercitus imperator legiones hostium superque eas se deuouisset, eius populi partisque uictoriam fore. hos ubi nocturnos uisus inter se consules contulerunt, placuit auerruncandae deum irae uictimas caedi; simul ut, si extis eadem quae somnio uisa fuerant portenderentur, alter uter consulum fata impleret. ubi responsa haruspicum insidenti iam animo tacitae religioni congruerunt, tum adhibitis legatis tribunisque et imperiis deum propalam expositis, ne mors uoluntaria consulis exercitum in acie terreret, comparant inter se ut, ab utra parte cedere Romanus exercitus coepisset, inde se consul deuoueret pro populo Romano Quiritibusque. agitatum etiam in consilio
Abbreviated transcription (Latin):
fragore caeli procellam effusam. Nam & uera esse & aꝑte representã¬
dum iram deum ficta possunt. Torquatus missus ab senatu ad dimit¬
tendos legatos cum iacentem animũ ui uidisset exclamat ita ut a po¬
pulo patribq audita uox ꝑiter sit Bene hab&. dii pium mouere bel¬
lum. Caeleste numen es magne iuppiter. tiaud frustra te patrẽ deũ
hominũq hac sede consecrauimus. Quid cessatis quirites: uosque
pr̃es con. arma capere deis ducib sic stratas legiones latinoꝵ dabo
quẽ ad modum legatum iacentem uidetis. Assensu populi accepta uoꝵ
consulis: tantũ ardoris animis fecit: ut legatos proficiscentes cura ma¬
gistratuũ magis qui iussu consulis ꝑsequebantur: ꝗͣ ius gentium ab
ira impetuq hominũ teger&. Consensit & senatus bellum. consulesq
nitum exertitu: ad capuam: quo iam latini sotiiq conuenerant castra

Expanded text:
fragore caeli procellam effusam; nam et uera esse et apte ad repraesentanfragore caeli procellam effusam; nam et uera esse et apte ad repraesentandam iram deum ficta possunt. Torquatus missus ab senatu ad dimittendos legatos, cum iacentem Annium uidisset, exclamat, ita ut populo patribusque audita uox pariter sit: 'bene habet; di pium mouere bellum. est caeleste numen; es, magne Iuppiter; haud frustra te patrem deum hominum hac sede sacrauimus. quid cessatis, Quirites uosque patres conscripti, arma capere deis ducibus? sic stratas legiones Latinorum dabo, quemadmodum legatum iacentem uidetis.' adsensu populi excepta uox consulis tantum ardoris animis fecit ut legatos proficiscentes cura magistratuum magis, qui iussu consulis prosequebantur, quam ius gentium ab ira impetuque hominum tegeret. consensit et senatus bellum; consulesquenitium exercitu ad Capuam, quo iam Latini sociique conuenerant, castra
Abbreviated transcription (Latin):
uidiss& sua manu interemptur: & conuersus ad simulatr iouis. au¬
di iuppiter haec scelera inquit. audite ius fasq peregrinos consules
& peregrinũ senatum. In tuo inquit iuppiter augurato templo ca-¬
ptus atque ip̃e oppressus usurus es: Haccine foedera Tullus romanus
rex cum albanis patrib ur̃is latini: haec l. tarꝗnius uobiscum
postta fecit: Non uenit in mentem pugna apud regillum lacum. adeo
Ctim consulis uocem subsecuta patrũ indignatio ess&s proditur memori¬
e aduersus crebrã implorationẽ deum: quos testes foeder saepius in¬
uocabant consules uoces aminii sꝑnentis numina iouis romã auditã.
Certe cũ cõmotus ira se a uestibulo templi citatu gradu proriper& la¬
psus per gradus. capite grauiter offenso impactus uno ita est saxo ut
sopiretur. Exanimatum auctores qm̃ non omnes sunt mihi quoq
in incertom relictum sit sicut inter focdeꝵ ruptor testationẽ ingẽti

Expanded text:
uidisset sua manu interempturum. et conuersus ad simulacrum Iouis, 'auuidisset sua manu interempturum. et conuersus ad simulacrum Iouis, 'audi, Iuppiter, haec scelera' inquit; 'audite, Ius Fasque. peregrinos consules et peregrinum senatum in tuo, Iuppiter, augurato templo captus atque ipse oppressus uisurus es? haecine foedera Tullus, Romanus rex, cum Albanis, patribus uestris, Latini, haec L. Tarquinius uobiscum postea fecit? non uenit in mentem pugna apud Regillum lacum? adeo cum consulis uocem subsecuta patrum indignatio esset, proditur memoriae aduersus crebram implorationem deum, quos testes foederum saepius inuocabant consules, uocem Anni spernentis numina Iouis Romani auditam. certe, cum commotus ira se a uestibulo templi citato gradu proriperet, lapsus per gradus capite grauiter offenso impactus imo ita est saxo ut sopiretur. exanimatum auctores quoniam non omnes sunt, mihi quoque in incerto relictum sit, sicut inter foederum ruptorum testationem ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
riris. colonias quoq nr̃as latinũ romano pratulisse imꝑium. Sed
qm̃ uos regno impotenti finem ut imponatis non inducitis in animũ
nos ꝗͣꝗͣ armis possumus conserere: Latium in libertatẽ, consanguini¬
tati tñ hoc dabimus ut conditiones pacis feramus: aequas utrisque
qm̃ uires quoq aequari diis ĩmortalib placuit consulum alter romae
alteꝵ ex latio creari oportet.senatus ꝑtem aequã ex utraq gente
esse. unum populũ unã rem .p. fieri. & ut imperii eadẽ sedes sit: idẽ¬
q omnib nomen: qm̃ ab alterutra ꝑte concedi necesse est. quod
utrisq bene uertat. Sit haec sane patria fortior: & romani uocent᷑
omnes. Forte ita accidit: ut parem ferotiae huius & romani cõsulẽ
TManliũ hr̃ent: qui adeo non tenuit iram. Et si tanta dementia
ctum in senatũ uentur se palã ditere & quemcũq in curia latinum

Expanded text:
retis; colonias quoque uestras Latinum Romano praetulisse imperium. sed retis; colonias quoque uestras Latinum Romano praetulisse imperium. sed quoniam uos regno impotenti finem ut imponatis non inducitis in animum, nos, quamquam armis possumus adserere Latium in libertatem, consanguinitati tamen hoc dabimus ut condiciones pacis feramus aequas utrisque, quoniam uires quoque aequari dis immortalibus placuit. consulem alterum Roma, alterum ex Latio creari oportet, senatus partem aequam ex utraque gente esse, unum populum, unam rem publicam fieri; et ut imperii eadem sedes sit idemque omnibus nomen, quoniam ab altera utra parte concedi necesse est, quod utrisque bene uertat, sit haec sane patria potior et Romani omnes uocemur'. forte ita accidit, ut parem ferociae huius et Romani consulem T. Manlium haberent, qui adeo non tenuit iram ut, si tanta dementia ctum in senatum uenturum se esse palam diceret et quemcumque in curia Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
os auctores habeo: querentib de nobis samnitib: ita responsum ab
senatu romano esse:ut facile apparer&:ne ipõs quid iam postulare
ut latium sub romano imꝑio sit.Usurpate mõ postulando id quod
illi nobis taciti concedunt. Si quem hoc metus dicere prohib&. ego ip̃ẽ
audiente, non populo ro. mõ senatuque: sed ioue ip̃o: qui capitoliũ
incolit. profiteor me dictur ut si nos in foedere ac sotietate esse uelĩt
consulem alterz a nobis: senatus ptem accipiant. Hoc ferociter non
suadentisolum: sed pollicenti clamore & assensii omnes ꝑmiserũt:ut
rentur.Ubi est romã uentum in capitolio ei senatus datus est. Ubi cũ
TManlius consul egiss& cum eis ex auctoritate patr ne samnitibus
foederatis bellum inferrent. Ammuis tanꝗͣ uictor capitolium armis
cepiss& non legatus iure gentium tutus loquitur. Tempis erat inquit
cum florentissimũ deum benignitate nunc latium armis uirisq sãni¬

Expanded text:
os auctores habeo querentibus de nobis Samnitibus ita responsum ab os auctores habeo querentibus de nobis Samnitibus ita responsum ab senatu Romano esse, ut facile appareret ne ipsos quidem iam postulare ut Latium sub Romano imperio sit. usurpate modo postulando quod illi uobis taciti concedunt. si quem hoc metus dicere prohibet, en ego ipse audiente non populo Romano modo senatuque sed Ioue ipso, qui Capitolium incolit, profiteor me dicturum, ut, si nos in foedere ac societate esse uelint, consulem alterum ab nobis senatusque partem accipiant.' haec ferociter non suadenti solum sed pollicenti clamore et adsensu omnes permiserunt, rentur. ubi est Romam uentum, in Capitolio eis senatus datus est. ibi cum T. Manlius consul egisset cum eis ex auctoritate patrum ne Samnitibus foederatis bellum inferrent, Annius, tamquam uictor armis Capitolium cepisset, non legatus iure gentium tutus loqueretur, 'tempus erat' inquitcum florentissimum deum benignitate nunc Latium armis uirisque, Samni
Abbreviated transcription (Latin):
non alter ab latinis consul datur: Ubi pars uirium ibi & imꝑii ꝑs
est. Et quid nobis hoc per se haud minus amplum Quippe conceden¬
tib romã caput latio esse: sed ut amplũ uideri poss&: diuturna pa¬
tientia facimus. Atqui si qñ unꝗͣ consotiandi imperii usurpanel&e
libertatis tempus optastis: en hoc tempus adest: & uirture ur̃a et
deum benignitate uobis darum. Temptastis patientiã negando ⁊¬
militem. Quis dubitat exarsisse eos cum plus ducentor annor mo¬
rem soluerimus: Pertulerunt tñ hunc dolorem bellum nr̃o nomine
cum pelignis gessimus: qui nr̃orꝵ quid finium nobis per nos tuendorꝵ
ius antea non dabant nihil intercesserunt.Siditinos in fidẽ receptos
campanos ab se ad nos descisce. Exertitus nos parare aduersus sam¬
nites foederatos suos audierunt: nec mouerunt se ab urbe. Uñ haec
illis tanta modestia nisi a conscientia uirium & suare & nr̃aꝵ: Idone¬

Expanded text:
non alter ab Latinis consul datur? ubi pars uirium, ibi et imperii pars non alter ab Latinis consul datur? ubi pars uirium, ibi et imperii pars est. est quidem nobis hoc per se haud nimis amplum quippe concedentibus Romam caput Latio esse; sed ut amplum uideri posset, diuturna patientia fecimus. atqui si quando unquam consociandi imperii, usurpandae libertatis tempus optastis, en hoc tempus adest et uirtute uestra et deum benignitate uobis datum. tempestatis patientiam negando militem; quis dubitat exarsisse eos, cum plus ducentorum annorum morem solueremus? pertulerunt tamen hunc dolorem. bellum nostro nomine cum Paelignis gessimus; qui ne nostrorum quidem finium nobis per nos tuendorum ius antea dabant, nihil intercesserunt. Sidicinos in fidem receptos, Campanos ab se ad nos descisse, exercitus nos parare aduersus Samnites, foederatos suos, audierunt nec mouerunt se ab urbe. unde haec illis tanta modestia nisi a conscientia uirium et nostrarum et suarum? idone
Abbreviated transcription (Latin):
romano & quae actur in senatum credant:quid nam responderi ad¬
ea placett referunt. Cum aliud alii censerent: tum animus ꝗͣꝗͣ ip̃e
ego retuli quid responderi placer&: tñ magis ad sũmam rer per-
tiere arbitror quid agendum nobis.ꝗͣ quid loquendũ sit. facile e¬
rit explicatis consiliis actomodare rebus uerba. Nam si & nunc sub
umbra faederis equi seruitutem pati possumus. Quod abest qm̃ pro¬
ditis seditinis non romanor solum: sed samnitiũ quoq dicto parea¬¬
mus: respondeamusq romanis nos ubi innuerint arma posituros.
Sin autẽ tandem libertatis desideriũ remord& animos. si foedus est:
si sonetas aequatio iuris est:si consanguineos nos romanor esse quod
olim pudebat: nunc gloriari licet.Si socialis ille exercitus is est quo
adiuncto duplicent uires suas: quem secernere se tonsules bellis pro¬
priis ponendis sumendisque uoluit.Cur non omĩa aquantur.cur

Expanded text:
Romano et quae actum iri secum credant, quidnam ad ea responderi Romano et quae actum iri secum credant, quidnam ad ea responderi placeat, referunt. cum aliud alii censerent, tum Annius: 'quamquam ipse ego rettuli quid responderi placeret, tamen magis ad summam rerum nostrarum pertinere arbitror quid agendum nobis quam quid loquendum sit. facile erit explicatis consiliis accommodare rebus uerba. nam si etiam nunc sub umbra foederis aequi seruitutem pati possumus, quid abest quin proditis Sidicinis non Romanorum solum sed Samnitium quoque dicto pareamus respondeamusque Romanis nos, ubi innuerint, posituros arma? sin autem tandem libertatis desiderium remordet animos, si foedus est, si societas aequatio iuris est, si consanguineos nos Romanorum esse, quod olim pudebat, nunc gloriari licet, si socialis illis exercitus is est quo adiuncto duplicent uires suas, quem secernere ab se consilia bellis propriis ponendis sumendisque nolint, cur non omnia aequantur? cur
Abbreviated transcription (Latin):
P.Decius Capatius. Eo anno alexandra ephyrri regem in italia
classe appulisse constat. Quod bellum si prima satis prospera fuissã
haud dubiae ad romanos ꝑueniss&. Eadẽ etas rere magni alex¬
andri est quem sorore huius ortum in alio tractu orbis inuictũ bellum
iuuenem fortuna morbo extinxit. Caeteꝵ romani & si defectio so¬
tioꝵ nominisq latini haud lubia erat: tñ tanꝗͣ de samnitib nõ
de se curam agerent: decem principes latinor romam euocauerũt
quib imꝑarent quae uellent. Praetores tũ duos latiũ habebat L.
amniũ septimiũ & Laumisiũ tretensem: ambos ex colonis roma¬
nis. per quos praeter signiam uelitras & ip̃as colonias romanas uol¬
sci & exciti ad arma erant. Eos nomĩatim euocari placuit. Haued
quãꝗͣ dubiũ erat. super qua re excirentur. Itaq concilio prius ha¬
bito praetores: ꝗͣ romam proficiscerentur euocatos se ab senatu docẽt

Expanded text:
P. Decium Murem. eo anno Alexandrum Epiri regem in Italiam P. Decium Murem. eo anno Alexandrum Epiri regem in Italiam classes appulisse constat; quod bellum, si prima satis prospera fuissent, haud dubie ad Romanos pervenisset. eadem aetas rerum magni Alexandri est, quem sorore huius ortum in alio tractu orbis, invictum bellis, iuvenem fortuna morbo exstinxit. ceterum Romani, etsi defectio sociorum nominisque Latini haud baud dubia erat, tamen tamquam de Samnitibus non de se curam agerent, decem priquibus imperarent quae uellent. praetores tum duos Latium habebat, L. Annium Setinum et L. Numisium Circeiensem , ambo ex coloniis Romanis, per quos praeter Signiam Uelitrasque et ipsas colonias Romanas Uolsci etiam exciti ad arma erant; eos nominatim euocari placuit. haud cuiquam dubium erat super qua re accirentur; itaque concilio prius habito praetores quam Romam proficiscerentur euocatos se ab senatu docent
Abbreviated transcription (Latin):
romanũ censerent dimisit: ita campanos metu abalienauit. Latinos
uelut nihil iam non concedentib romanis ferotiores fecit. Itaque
per spẽm aduersus samnites belli parandi crebra concilia indicẽtes
omnib consultationib inter se principes occulte romanũ coque¬
bant bellum.Nuic quoq: aduersus seruatores suos bello cãpanus
aderat. Sed ꝗͣ ꝗͣ omnia de industria celabantur prius ꝗͣ moueren¬
tur romani tolli ab tergo samnitem hostem uolebant: tñ ꝑ quosdã
priuatis hospitiis necessitudinibq coniuctos inditia coniurationis e
ius romam emanauerãt. Iussisq ante tempus consulib abdicare se
magr̃atu: quo maturius noui consules aduersus tantã molẽ belli
crearentur: religio incessit ab eis quorꝵ ĩminutum imꝑium esset
comitia haberi. Interregnũ itaque initum. Duo interreges fuere M.
Ualerius & M. fabius. Creati consules T. Manlius torquatus tertio:

Expanded text:
Romanum censerent dimisit, ita Campanos metu abalienauit, Latinos Romanum censerent dimisit, ita Campanos metu abalienauit, Latinos uelut nihil iam non concedentibus Romanis ferociores fecit. itaque per speciem aduersus Samnites belli parandi crebra concilia indicentes omnibus consultationibus inter se principes occulte Romanum coquebant bellum. huic quoque aduersus seruatores suos bello Campanos aderat. sed quamquam omnia de industria celabantur—priusquam mouerentur Romani tolli ab tergo Samnitem hostem uolebant—tamen per quosdam priuatis hospitiis necessitudinibusque coniunctos indicia coniuratiius Romam emanarunt; iussisque ante tempus consulibus abdicare se magistratu, quo maturius novi consules adversus tantam molem belli crearentur, religio incessit, ab eis quorum imminutum imperium esset comitia haberi. itaque interregnum initum. duo interreges fuere, M. Valerius ac M. Fabius; is creavit consules T. Manlium Torquatum tertium,
Abbreviated transcription (Latin):
dimicandũ for&: agro hostium cessere. Id spatiũ samnitib datũ
est romã legatos mirtendi. Qui cum adiissent senatum. conquesti
eadem se foederatos pati:qua hostes essent passi precib infimis pe¬
tiere. ut satis ducerent romani uictoriam quã de samnitib ex cam¬
pano sedicinoq hoste eripuissent: ne uinci & se ab ignauissimis po¬
pulis sinerent.Latinos campanosq si sub ditione populi ro.essent
pro imperio arcerent samniti agro. si imꝑio abnuerent armis coar¬¬
cerent. Aduersus haec responsum anceps datum: quia fateri pigebat
in potestate sua latmos iam non esse:timebantq: ne arguendo ab¬
alienarent. campanor aliam conditionẽ esse qui non foedere sed ꝑ
deditionem in fidem uenissent. Itaq campanos seu uelint seu nolint
quieturos. In foedere latino nihil esse quod bellare cum quib ipi uelĩt
prohibeantur.Quod responsum sicut dubios samnites quid nã factuꝵ

Expanded text:
dimicandum foret, agro hostium excessere. id spatium Samnitibus datum dimicandum foret, agro hostium excessere. id spatium Samnitibus datum est Romam legatos mittendi; qui cum adissent senatum, conquesti eadem se foederatos pati quae hostes essent passi, precibus infimis petiere ut satis ducerent Romani uictoriam quam Samnitibus ex Campano Sidicinoque hoste eripuissent; ne uinci etiam se ab ignauissimis populis sinerent; Latinos Campanosque, si sub dicione populi Romani essent, pro imperio arcerent Samniti agro: sin imperium abnuerent, armis coercerent. aduersus haec responsum anceps datum, quia fateri pigebat in potestate sua Latinos iam non esse timebantque ne arguendo abalienarent: Campanorum aliam condicionem esse, qui non foedere sed per deditionem in fidem uenissent; itaque Campanos, seu uelint seu nolint, quieturos; in foedere Latinos nihil esse quod bellare cum quibus ipsi uelint prohibeant. quod responsum sicut dubios Samnites quidnam facturum
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ sit. Foedere icto cum domũ reuertissent: extemplo inde
exercitus romanus deductus annuo stipendio & trium mensium
frumento accepto: quod pepigerat consul: ut indutiis tp̃us dar&
quo ad legati redissent: samnites copiis iisdem quib usi aduersus
romanum bellum fuerant contra sidicinos profecti haud in dubi a
spe erant: mature urbis hostium potiundae: Tum ab sidicinis deditio
prius ad romanos fieri coepta est. deinde postꝗͣ patres ut serã eam
ultimaq tandem necessirate expressam asꝑnabantur: ad latinos iã
sua sponte in arma motos facta est. Nec campani quiđd adeo ĩiuriae
samnitiũ ꝗͣ benefitiis romanor memoria praesentior erat. his se ar.¬
mis abstinuere. Ex his tot populis unus ingens exercitus: duce la¬
tino: fines samnitiũ ingressus: plus populanonib ꝗͣ proeliis cladiũ
fecit. Et ꝗͣꝗ supiores certamib latini essent: haud inuiti: ne sapius

Expanded text:
arbitrium sit. foedere icto cum domum reuertissent extemplo inde arbitrium sit. foedere icto cum domum reuertissent extemplo inde exercitus Romanus deductus annuo stipendio et trium mensum frumento accepto, quod pepigerat consul ut tempus indutiis daret quoad legati redissent. Samnites copiis iisdem, quibus usi aduersus Romanum bellum fuerant, contra Sidicinos profecti haud in dubia spe erant mature urbis hostium potiundae, cum ab Sidicinis deditio prius ad Romanos coepta fieri est. dein, postquam patres ut seram eam ultimaque tandem necessitate expressam aspernabantur, ad Latinos iam sua sponte in arma motos facta est. ne Campani quidem—adeo iniuriae Samnitium quam beneficii Romanorum memoria praesentior erat—his se armis abstinuere. ex his tot populis unus ingens exercitus duce Latino fines Samnitium ingressus plus populationibus quam proeliis cladium fecit; et quamquam superiores certaminibus Latini erant, haud inuiti, ne saepius
Abbreviated transcription (Latin):
cem orantes adeunt. Ab quo reiecti ad senatum potestate facta di¬
cendi. positis ferocib animis: pacem sibi a romanis. bellique ius
aduersus sidicinos penerunt. Quae se eo iustius petere: quod & ĩ
amicitiam populi .ro. siđis suis reb non aduersis: ut campani uenis¬
sent & aduersus sidicinos sumerent arma. Suos semꝑ hostes popłi
ro. nunꝗͣ amicos: qui nec ut samnites in pace amicitiam: nec ut cã¬
pani auxilium in bello petissent: nec in fide populi.ro.nec in dictione
essent. Cum de postulatis samnitiũ t. Emilius praetor senatũ consu-¬
luiss&: reddendũq his fcedus patres censuissent: praetor sãnitib
respondit. ne quo minus ꝑpetua cum eis amicitia ess& ꝑ popłm ro
stetisse: nec contra dici: ꝗn qm̃ ip̃os belli culpa sua contracti tediũ
ceperint: amicitia de integro reconcilietur. Quod ad sidicinos ꝑ¬
tineat nihil intercedi: quo minus samniti populo pacis. belliq liber

Expanded text:
cem orantes adeunt. a quo reiecti ad senatum, potestate facta dicem orantes adeunt. a quo reiecti ad senatum, potestate facta dicendi, positis ferocibus animis pacem sibi ab Romanis bellique ius aduersus Sidicinos petierunt: quae se eo iustius petere, quod et in amicitiam populi Romani secundis suis rebus, non aduersis ut Campani, uenissent, et aduersus Sidicinos sumerent arma, suos semper hostes, populi Romani nunquam amicos, qui nec ut Samnites in pace amicitiam nec ut Campani auxilium in bello petissent, nec in fide populi Romani nec in dicione essent. cum de postulatis Samnitium T. Aemilius praetor senatum consuluisset reddendumque iis foedus patres censuissent, praetor Samnitibus respondit nec, quo minus perpetua cum eis amicitia esset, per populum Romanum stetisse nec contradici quin, quoniam ipsos belli culpa sua contracti taedium ceperit, amicitia de integro reconcilietur; quod ad Sidicinos attineat, nihil intercedi quo minus Samniti populo pacis bellique liberum
Abbreviated transcription (Latin):
tamine deuicti hostes: oppidum captum redditũque. Priuernati¬
buis prasidio ualido imposito agri ꝑtes duae adempte. Inde uictor
exercitus Satricum contra antiates ductus: ibi magna utrinque
caede atrox proelium fuit. Et cum tempestas eos neutro inclinata
spe dimicantes diremiss&: romani nihil eo certamĩe tã ambiguo
fessi in poster diem proeliũ parant. uolscis recensentib qͦt uiros
amisissent in atie: haud quaꝗͣ idem animus ad iterandũ ꝑiculus
fuit: nocte pro uictis antium agmine trepido. sautiis ac ꝑte impe¬
dimentoꝵ relicta: abierunt. Armoꝵ magna uis tum inter caesa
corpora tum in castris inuenta est. Ea Marti dare se consuldixit:
finesq hostium usque ad oram maritimã est depopulatus. Alteri
consuli Emilio egresso ad bellum: non castra samnitũ: non legiones
usꝗͣ oppositae: ferro ignique uastantem agros. legati samnitiũ pa¬

Expanded text:
tamine deuicti hostes; oppidum captum redditumque Priuernatitamine deuicti hostes; oppidum captum redditumque Priuernatibus praesidio ualido imposito; agri partes duae ademptae. inde uictor exercitus Satricum contra Antiates ductus. ibi magna utrimque caede atrox proelium fuit; et cum tempestas eos neutro inclinata spe dimicantes diremisset, Romani nihil eo certamine tam ambiguo fessi in posterum diem proelium parant. Uolscis recensentibus quos uiros in acie amisissent haudquaquam idem animus ad iterandum periculum fuit; nocte pro uictis Antium agmine trepido sauciis ac parte impedimentorum relicta abierunt. armorum magna uis cum inter caesa hostium corpora tum in castris inuenta est. ea Luae Matri dare se consul dixit finesque hostium usque ad oram maritimam est depopulatus. alteri consuli Aemilio ingresso Sabellum agrum non castra Samnitium, non legiones usquam oppositae; ferro ignique uastantem agros legati Samnitium pa
Abbreviated transcription (Latin):
sed repente cum in atiem armati exercinis processissent salutatio¬
nem factam & ꝑmixtos dexteras iungere ac complecti inter se la¬
crimantes milites cepisse: coactosq consules cum uidere auersos
ab dimicatione militum animos retulisse ad patres de cõcordia
reconcilianda adeo nihil praeter ꝗͣ seditionẽ fuisse: eãque cõposit
inter antiquos reꝵ auctores constat. Et huius fama seditionis:
& susceptum cum samnitib graue bellum: aliquot populos ab ro¬
mana sonetate auertit. Et praeter latinor infidum iã diu foedus
incursione subita populati sunt.
AM TONSULES ERANT E PLANTIUS
consentini norbanique romam nuntii
defectionis priuernatiũ cum querimoniis
accepta cladis uenerunt. Uolscoꝵ itẽ ex¬
ercitum duce antiati populo consedisse
ad satricum allatum est. Utrunq bellum plancio sorte euenit. prius
aut̃ priuernum profectus. extemplo atie conflixit. Haud magno cer¬

Expanded text:
sed repente, cum in aciem armati exercitus processissent, salutatiosed repente, cum in aciem armati exercitus processissent, salutationem factam et permixtos dextras iungere ac complecti inter se lacrimantes milites coepisse coactosque consules, cum uiderent auersos a dimicatione militum animos, rettulisse ad patres de concordia reconcilianda. adeo nihil praeterquam seditionem fuisse eamque compositam inter antiquos rerum auctores constat. et huius fama seditionis et susceptum cum Samnitibus graue bellum aliquot populos ab Romana societate auertit, et praeter Latinorum infidum iam diu foedus incursione subita depopulati sunt.am consules erant C. Plautius Setini Norbanique Romam nuntii defectionis Priuernatium cum querimoniis acceptae cladis uenerunt. Uolscorum item exercitum duce Antiati populo consedisse ad Satricum allatum est. utrumque bellum Plautio sorte euenit. prius ad Priuernum profectus extemplo acie conflixit; haud magno cer
Abbreviated transcription (Latin):
triplex ea tempestate aes aera demerentur quod aduersati coniu¬
rationi fuissent. Praeter haec inuenio apud quosdã L. Genutiu
tribunũ plebis tulisse ad populum: ne foenerari licer&. Itẽ aliis ple¬
biscitis cautum: ne quis eundem magr̃atum intra decem annos cape¬
r&: nec duos magr̃atus uno anno gerer&. utiq licer& consules
ambos plebeios creari. Quae si omnia concessa sunt plebi: apparet
haud paruas uires defectionem habuisse. Aliis annalib proditũ
est: neque dictatorem Ualerium dictum: sed per consules omnẽ rem
actam: neque ante ꝗͣ nomam ueniretur. sed Romae eã multitudi¬
nem cõiuratorum ad arma consternata esse. Nec in TQuintii uilla
sed in aedem E. Manlii imperum nocte factum: eũ que ab cõuiratis
comprensum ut dux fier&. Inde ad quartũ lapidem profectos
loco munito consedisse. Nec ab dutib mentionem concordiae ortã

Expanded text:
triplex ea tempestate—aera demerentur, quod aduersati coniutriplex ea tempestate—aera demerentur, quod aduersati coniurationi fuissent. praeter haec inuenio apud quosdam L. Genucium tribunum plebis tulisse ad plebem ne fenerare liceret; item aliis plebi scitis cautum ne quis eundem magistratum intra decem annos caperet neu duos magistratus uno anno gereret utique liceret consules ambos plebeios creari. quae si omnia concessa sunt plebi, apparet haud paruas uires defectionem habuisse. aliis annalibus proditum est neque dictatorem Ualerium dictum sed per consules omnem rem actam neque antequam Romam ueniretur sed Romae eam multitudinem coniuratorum ad arma consternatam esse nec in T. Quincti uillam sed in aedes C. Manli nocte impetum factum eumque a coniuratis comprehensum ut dux fieret; inde ad quartum lapidem profectos loco munito consedisse; nec ab ducibus mentionem concordiae ortam
Abbreviated transcription (Latin):
num animũ habere iussis: dictator equo citato ad urbem reuectus:
auctorib patrib: tulit ad populum in luco petilini: ne cui militum
fraudi secessio ess&. Orauit & bona uenia quirites: ne quis eam rem
ioco serio ue cuiquã exprobrar&. Lex quoque sacrata militaris la
ta: nec cui militis scripti nomen nisi ip̃o uolente deleretur. Additũq
legi: nequis ubi tribunus militum fuiss&. postea ordinũ ductor ess&.
Sedid ꝑꝑ p. Salaniũ postulatum est ab coniuratis. qui alternis pro¬
pe annis & tribunus militũ & primus centurio erat: quem nunc
primi pili appellant. Nuic infensi milites erant quod semꝑ aduersa¬¬
sent. Itaque cum hoc unum ꝑꝑ Salanium ab senatu non impetrare¬
tur: tum Salanus obtestatus patres con. ne suum honorẽ pluris
ꝗͣ concordiam ciuitatis aestimar&: perpulit ut id quoq ferretur.
Aeque impotens postulatũ fuit: ut de stipendio equitũ merebãt aũt

Expanded text:
num animum habere iussis, dictator equo citato ad urbem reuectus num animum habere iussis, dictator equo citato ad urbem reuectus auctoribus patribus tulit ad populum in luco Petelino ne cui militum fraudi secessio esset. orauit etiam bona uenia Quirites ne quis eam rem ioco serioue cuiquam exprobraret. lex quoque sacrata militaris lata est ne cuius militis scripti nomen nisi ipso uolente deleretur; additumque legi ne quis, ubi tribunus militum fuisset, postea ordinum ductor esset. id propter P. Salonium postulatum est ab coniuratis, qui alternis prope annis et tribunus militum et primus centurio erat, quem nunc primi pili appellant. huic infensi milites erant, quod semper aduersasent. itaque cum hoc unum propter Salonium ab senatu non impetraretur, tum Salonius obtestatus patres conscriptos ne suum honorem pluris quam concordiam ciuitatis aestimarent, perpulit ut id quoque ferretur. aeque impotens postulatum fuit ut de stipendio equitum—merebant autem
Abbreviated transcription (Latin):
mei est: meliorem pacis ꝗͣ belli habetis ducem. Non .ni. illa uolscus aut
samnis: sed romanus uerba fecit ur̃ consul ur̃ imꝑator milites: cuius
auspitia pro uobis exꝑti: nolite aduersus uos uelle exꝑiri qui pugna¬
rẽt uobiscum infestiusi. & alios duces senatus habuit: qui maxime
elegit. pacem &iam qui uincere possunt uolunt. Quid uos uelle õ¬
portet: quin omissis ira & spe fallacib auctorib nos ip̃os nr̃a que
omnia cognita ꝑmittamus fidei: Approbantib clamore omnib
T Quintius ante signa progressus. in potestate dictatoris milites fo.¬
re dixit. orauitque ut causam miseroꝵ ciuium susciper&: susceptã¬
que eadem fide qua rem.p administrare solitus ess&: tueretur. si¬
bique priuatim nihil cauere: nolle alibi ꝗͣ innocentia spem habere.
Militib cauendum quod apud patres semel plebi iter legionibus
cautum sit: ne fraudi secessio ess&. Quintio collaudato: eaeteris bo-¬

Expanded text:
mei est, meliorem pacis quam belli habetis ducem. non enim illa modo Uolscus aut mei est, meliorem pacis quam belli habetis ducem. non enim illa modo Uolscus aut Samnis sed Romanus uerba fecit, uester consul, uester imperator, milites, cuius auspicia pro uobis experti nolite aduersus uos uelle experiri. qui pugnarent uobiscum infestius, et alios duces senatus habuit: qui maxime elegit. pacem etiam qui uincere possunt uolunt: quid nos uelle oportet? quin omissis ira et spe, fallacibus auctoribus, nos ipsos nostraque omnia cognitae permittimus fidei?' approbantibus clamore cunctis T. Quinctius ante signa progressus in potestate dictatoris milites fore dixit; orauit ut causam miserorum ciuium susciperet susceptamque eadem fide qua rem publicam administrare solitus esset tueretur: sibi se priuatim nihil cauere; nolle alibi quam in innocentia spem habere; militibus cauendum, quod apud patres semel plebi, iterum legionibus cautum sit ne fraudi secessio esset. Quinctio conlaudato, ceteris bo
Abbreviated transcription (Latin):
dum est. inducite in animũ quod non induxerunt patres auiq
ur̃i. non illi qui in sacrũ montẽ secesserũt: non hi qui postea auẽti¬
num insederunt. Expectate dum uobis singulis. ut olim coriola¬
no matres coniugesque crinib passis obui& ab urbe ueniãt. Tum
uolscoꝵ legiones quia romanũ habebant ducem quieuerunt. Uos¬
ũo nomanus exercitus ne destiteritis impio bello: Tutt ꝗuinti quo¬
cunque istic loco seu uolens: seu inuitus constinsti si dimicandũ erit
tum tu in nouissimos recipito. fugeris &iã honestius tergũque ciui
dederis: ꝗ̃ pugnaueris contra patriam. Nunc ad pacificandum bene
atq honeste inter primos stabis: & colloquii huius salutaris inter¬
pres fueris. Postulate a&qua & ferte: ꝗꝗͣ uel iniquis standum est
ponus: ꝗͣ impias inter nos conseramus manus. Titus quĩtius ple¬
nus lacrimaꝵ ad suos uersus: me quoque inquit milites. si quis usus

Expanded text:
dum est. inducite in animum quod non induxerunt patres auique dum est. inducite in animum quod non induxerunt patres auique uestri, non illi qui in Sacrum montem secesserunt, non hi qui postea Auentinum insederunt. exspectate, dum uobis singulis, ut olim Coriolano, matres coniugesque crinibus passis obuiae ab urbe ueniant. tum Uolscorum legiones, quia Romanum habebant ducem, quieuerunt: uos, Romanus exercitus, ne destiteritis impio bello. T. Quincti , quocumque istic loco seu uolens seu inuitus constitisti, si dimicandum erit, tum tu in nouissimos te recipito; fugeris etiam honestius tergumque ciui dederis quam pugnaueris contra patriam. nunc ad pacificandum bene atque honeste inter primos stabis et conloquii huius salutaris interpres fueris. postulate aequa et ferte; quamquam uel iniquis standum est potius quam impias inter nos conseramus manus.' T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos uersus 'me quoque' inquit, 'milites, si quis usus
Abbreviated transcription (Latin):
lites: cuius uos nobilitatem benefitiis erga uos non iniuriis sensistis
nullius superbae contra uos legis: nullius crudelis senatus consulti
auctor. In omnib meis imperiis in me saeuerior ꝗͣ in uos. Ac si cui
genus: si cui sua uirtus: si tui &ã maiestas: si cui honores subdere
ipiritus potuerit: is eram natus id specimen mei dederam: ea aetate
consulatũ adeptus eram: ut potuerim tres & uiginti annos natus cõ-¬
sul patrib quoque feroꝵ esse non solum plebi. Quod factũ dictum¬
ue consulis grauius. ꝗ tribuni audistis: Eodẽ tenore duos insequẽ¬
tes consulatus gessi: eodem haec imꝑiosa dictatura geritur: ut neque
in hos meos & patriae meae milites milites micior:ꝗͣ in uos horreo
dicere hostes. Ergo uos prius ĩme strinxeritis ferr: ꝗͣ in uos ego. istĩc
signa canent: istinc clamor prius incipiet atq impetus: si dimicã.¬

Expanded text:
lites, cuius uos nobilitatem beneficiis erga uos non iniuriis sensistis, lites, cuius uos nobilitatem beneficiis erga uos non iniuriis sensistis, nullius superbae in uos legis, nullius crudelis senatus consulti auctor, in omnibus meis imperiis in me seuerior quam in uos. ac si cui genus, si cui sua uirtus, si cui etiam maiestas, si cui honores subdere spiritus potuerunt, iis eram natus, id specimen mei dederam, ea aetate consulatum adeptus eram, ut potuerim tres et uiginti annos natus consul patribus quoque ferox esse non solum plebi. quod meum factum dictumue consulis grauius quam tribuni audistis? eodem tenore duo insequentes consulatus gessi, eodem haec imperiosa dictatura geretur; ut neque in hos meos et patriae meae milites <sim> mitior quam in uos—horreo dicere—hostes. ergo uos prius in me strinxeritis ferrum quam in uos ego; istinc signa canent, istinc clamor prius incipiet atque impetus, si dimican
Abbreviated transcription (Latin):
pue milites: & ante alios suum exercitum complexiis ad colloꝗũ pro¬
cessit. Cognito ei extemplo haud minor ab aduersariis uerecũdia:
ꝗͣ ab siuis silentiũ datum. Deos inquit ĩmortales milites ur̃os publi¬¬
cos meos que ab urbe proficiscens, adoraui ita, ueniãq supplex
poposci: ut mihi de uobis concordiae ꝑte gloriã non uictoriã darẽt
Satis fuit eritque inde belli detus pariatur hinc pax petenda est. Qđ
deos ĩmortales inter nuncupanda uota expoposci. Cius me compotẽ
uoti uos facere potestis:Si memĩsci uultis non uos in samnio nec in
uolscis: sed in romanosolo castra hr̃e. Si illos colles colles quos cer¬¬
nitis patriae ur̃ae esse.Si hunc exertitum ciuiũ ur̃or. Si me consu¬¬
lem ur̃m: cuius ductu auspitioque priore anno bis legiones samni¬
tum fudistis:bis castra ui cepistis. Ego sum M. Ualerius toruus mi-¬

Expanded text:
pue milites, et ante alios suum exercitum complexus. <is> ad conloquium propue milites, et ante alios suum exercitum complexus. <is> ad conloquium processit. cognito ei extemplo haud minore ab aduersariis uerecundia quam ab suis silentium datum. 'deos' inquit 'immortales, milites, uestros publicos meosque ab urbe proficiscens ita adoraui ueniamque supplex poposci ut mihi de uobis concordiae partae gloriam non uictoriam darent. satis fuit eritque unde belli decus pariatur: hinc pax petenda est. quod deos immortales inter nuncupanda uota expoposci, eius me compotem uoti uos facere potestis, si meminisse uoltis non uos in Samnio nec in Uolscis sed in Romano solo castra habere, si illos colles quos cernitis patriae uestrae esse, si hunc exercitum ciuium uestrorum, si me consulem uestrum, cuius ductu auspicioque priore anno bis legiones Samnitium fudistis, bis castra ui cepistis. ego sum M. Ualerius Coruus , mi
Abbreviated transcription (Latin):
uillae qui ad id missi erant intrassent somno grauem Quintiũ op¬
pressum nihil medium, aut imꝑium atque honorẽ: aut ubi resister&
mortem nisequeretur denuntiantes. in castra ꝑtraxerunt. Imꝑa-¬
tor extemplo adueniens appellatus insigniaque honoris exterrito
subits rei miraculo deferunt & ad urbem ducere iubent. Suo ma-¬
gis inde impetu ꝗͣ consilio ducis conuulsis signis infesto agmine. ad
lapidem octauum: uia quae nunc apia est ꝑuenerunt. Fissentq con-¬
festim ad urbem nisi uenire exercitum dictatorẽq aduersus se
cum. Ubi primũ in conspectu uentum est arma signaque extẽplo
omnib memoria patriae iras ꝑmulxit. Nondũ erant tam fortes ad
sanguinẽ ciuilem: nec prater externa nouerant bella ultimaq: rabi¬¬
es secessio habebatur. Itaque iam duces milites utrinq congressus ꝗ̃¬
rere ad colloquia. Quintius quẽ armor mã pro patria nedũ ad-¬

Expanded text:
uillae qui ad id missi erant intrassent, somno grauem Quinctium opuillae qui ad id missi erant intrassent, somno grauem Quinctium oppressum, nihil medium aut imperium atque honorem aut ubi restitaret mortem ni sequeretur denuntiantes, in castra pertraxerunt. imperator extemplo adueniens appellatus, insigniaque honoris exterrito subitae rei miraculo deferunt et ad urbem ducere iubent. suo magis inde impetu quam consilio ducis conuolsis signis infesto agmine ad lapidem octauum uiae, quae nunc Appia est, perueniunt; issentque confestim ad urbem, ni uenire contra exercitum dictatoremque aduersus se cum . ubi primum in conspectum uentum est <et> arma signaque agnouere, extemplo omnibus memoria patriae iras permulsit. nondum erant tam fortes ad sanguinem ciuilem nec praeter externa nouerant bella, ultimaque rabies secessio ab suis habebatur; itaque iam duces, iam milites utrimque congressus quaerere ac conloquia: Quinctius, quem armorum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in agrum albanum ꝑueniunt. & sub iugo albae longae castra uallo
cingunt. perfecto inde opere reliquũ diei de imꝑatore sumendo sen¬
tentiis decertant. Nulli ex praesentib satis fidentes.quẽ autẽ a roma
possent exciri et quẽ patrum aut plebis esse: qui aut se tanto ꝑitulo
sciens offerat: aut cui iniuria insanientis exercitus causa recte com¬
mittatur. Postero die cum eadem deliberatio tener& ex praedatori¬¬
bus uagis quidã comꝑtum attulerunt Touintiũ in tusculano age
colere: urbis honorũque ĩmemorem. Patritiae hic uir gentis erat:
cui cum militiae magna cum gloria actae finẽ pes alter ex uulnere
claudus feciss&: rure agere uitam procul ambitione ac foro consti-¬
tuit. Nomine audito extemplo agnouere uir: & quod bene uerte¬
r& actiri iusserunt. Sed parz spei erat uoluntate quicꝗͣ factur.
Uim adhibere ac metum placuit.Itaque silentio noctis cũ tectum

Expanded text:
in agrum Albanum perueniunt et sub iugo Albae Longae castra uallo in agrum Albanum perueniunt et sub iugo Albae Longae castra uallo cingunt. perfecto inde opere reliquum diei de imperatore sumendo sententiis decertant, nulli ex praesentibus satis fidentes: quem autem ab Roma posse exciri? quem patrum aut plebis esse qui aut se tanto periculo sciens offerat aut cui ex iniuria insanientis exercitus causa recte committatur? postero die cum eadem deliberatio teneret, ex praedatoribus uagis quidam compertum attulerunt T. Quinctium in Tusculano agrum colere, urbis honorumque immemorem. patriciae hic uir gentis erat; cui cum militiae magna cum gloria actae finem pes alter ex uolnere claudus fecisset, ruri agere uitam procul ambitione ac foro constituit. nomine audito extemplo agnouere uirum et, quod bene uerteret, acciri iusserunt. sed parum spei erat uoluntate quicquam facturum; uim adhiberi ac metum placuit. itaque silentio noctis cum tectum