comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
zareus sit appellatus. Non se autem
głietur xp̃ianũ. qui nomen hab et
facta non hab. Ubi autẽ nom̃ secu¬
tũ fu̾it opus. cͥtissime ille est xp̃ianꝰ.
qr se factis ostendit xp̃ianũ: ambu¬
lans sicut ⁊ ille ambulauit a q ⁊ no¬
men traxit. Catholicus uniu̾sał siue
gen̾ał int̾pretat᷑. Nam g̾ci uniu̾cale
catholicũ uocant. Orchodoxus est rec¬
te credens. ⁊ ut credit recte uiuens.
est uir recte głie. quo nomine non
potest uocari. qui alit̾ uiuit quã
credte. Neofitus go̾e: latine nouellꝰ.
⁊rudis fidelis. uel nuꝑ renatus int̾¬
pretari potest. Cathecuminꝰ dictus.
ꝓ eo qd̾ ad huc doctrinã fidei nomi¬
nat. necdum tamen baptismũ rece¬
int̾p̾tatur. Cõpetens uocatur. qr post
instructionem fidei. competit gratie
xp̃i. In de ⁊ appetendo. competentes

Expanded text:
zarzarglorietur Christianum, qui nomen habet et facta non habet. Ubi autem nomen secutum fuerit opus, certissime ille est Christianus, quia se factis ostendit Christianum, ambulans sicut et ille ambulavit a quo et nomen traxit. Catholicus universalis sive generalis interpretatur. Nam Graeci universale καθολικόν vocant. Orthodoxus est recte credens, et ut credit recte vivens. est, vir rectae gloriae. Quo nomine non potest vocari qui aliter vivit quam credit. 6. Neophytus Graece, Latine novellus, et rudis, fidelis, vel nuper renatus interpretari potest. 7. Catechumenus dictus pro eo quod adhuc doctrinam fidei audit, nec dum tamen baptismum perceitur. 8. Competens vocatur qui post instructionem fidei competit 346 gratiam Christi, inde et a petendo competentes
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd sit singularis. Monias enĩ
g̾oe singłaritas dr̃. Ergo si solitarius
int̾pretatur uocabłm monachi. qͥd
facit in turba qui solus est. plura
enim sũt gen̾a monachoꝵ. Cenobi¬
te quos nos in cõmune uiuentes possu¬
mus appellare. Cenobiũ enim est płi¬
morum anacorite sunt. qui post ceno¬
bialem uitã deserta petunt. ⁊ soli ha¬
bitant ꝑdeserta. ⁊ab eo qd ꝓcul ab hoĩ¬
b receccerunt. tali nomine nũcupant᷑.
S anachorite heliam ⁊ ioħem ceno¬
bite apłos imitantur. heremite hii
spectu remoti. heremũ ⁊ desertas so
romanis soͥbens exposuit dicens in
quo clamanius ałba pat̾. in uno noĩe
duab usus liguis. Oicit enĩ abba
siro nomine patrem. ⁊ rursus latine
xp̃iani sunt cognominati. sicut a iu¬
da uidei. De magistri qͥppe noĩe cog¬
nomẽ sectatorib datum est. xp̃ani¬
autẽ olim aiudeis quasi ad obꝓb̾ũ
nazarei uocabantur. ꝓ eo qd̃ dñs nr̃¬
atos saluator a uico qͥdam galilee na¬

Expanded text:
eo quod sit singularis. Μονάς enim Graece singularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi, quid facit in turba qui solus est? Plura sunt autem genera monachorum. Coenobitae, quos nos ino commune viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est. Anachoritae sunt qui post coenobialem vitam deserta petunt et soli habitant per deserta; et ab eo, quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur; sed anachoritae Heliam et Iohannem, coenobitae Apostolos imitantur. Eremitae hi spectu remoti, eremum et desertas solRomanis scribens exposuit, dicens: In quo clamamus: Abba, pater, in uno nomine duabus usus linguis. Dicit enim abba Syro nomine patrem, et rursus Latine enim Christiani sunt cognominati, sicut a JUDA Judaei. De Magistri quippe nomine cognomen sectatoribus datum est. ani olim a Iudeis quasi per opprobrium Nazareni vocabantur quia Dominus noster a vico quodam Galilee Na
Abbreviated transcription (Latin):
laudari non meruerit. Iratus ira
actus. Impius qr sine pietate re¬
ligionis est. Iniqus ꝓp̾e dictus.
quia non est equus. s mequalis¬
est. Int̃ impiũ autẽ ⁊ iniquũ. hoc
distare non nunqm solet. qr omĩs
impius iniqus. ñ tamẽ omĩs in¬
iquꝰ impius. Impius namiq ꝓ ĩ¬
fidelitate ponitur. ⁊ dictus impius
qd̃ sit a pietate religionis alienꝰ.

Expanded text:
laudari non meruerit. Iratus, ira laudari non meruerit. Iratus, ira actus. 133. Impius, quia sine pietate religionis est. Iniquus proprie dictus, quia non est aequus, sed inaequalis. Inter impium autem et iniquum hoc distare nonnunquam solet, quia omnis impius iniquus, non tamen omnis iniquus est impius. Impius namque pro infideli ponitur; et dictus impius, quod sit a pietate religionis alienus.
Abbreviated transcription (Latin):
nomen noticie est qd̃ clareat mł¬
cis splendore gen̾is uł sapientie
uł uirtutis. Cuius contrarius
obscure natus. Idoneus. Incolu¬
mis. a columpna nom̃ ht̃ quasi
erecłiꝰ ⁊ fortis. stabił. In marcessi¬
bilis. Incorruptus. et sempitriu.
qd̃ sit sine marcore atq languo¬
re. Intemeratꝰ. incorruptus. et
nulla temritate uolatus. In fir¬
mus. qr sine forma. In becillis.
quia sine baculo fragilis.⁊ in cõ¬
stans. manis leus. Inconstans.
quia non est stabilis. ⁊ qd̃ pla¬
cet ei rursus displicet. Iactans
uł arrogans est. qui maiorũ
insticutis non ad quiescit. s ꝓpͥã
quandam uiam iusticie ⁊ sãnc¬
titatis inquirit. Iracundꝰ dr̃. qͥa
acoenso sanguine in furore cõ¬
pellitur. uer enim flamina dr̃
la suggestione ad uitia cor aliorum
succendit. ⁊ ꝑ suadendo inflaminat.
In expiabilis est. qd̃ nunquam ex¬
pietur. nunquã purgetur. Ilauda¬
bilis nõ qr laudatus nõ sit. s qr

Expanded text:
nomen notitiae est, quod clareat munomen notitiae est, quod clareat multis splendore generis, vel sapientiae, vel virtutis; cuius contrarius est obscure natus. Idoneus. Incolomis a columna nomen habet, quasi erectus, fortis et stabilis. Inmarcescibilis, incorruptus et sempiternus; quod sit sine marcore atque languore. Intemeratus, incorruptus et nulla temeritate violatus. Infirmus, quia sine forma. Inbecillus, quasi sine baculo, fragilis, et inconstans. Inanis, levis. 130. Inconstans, quia non est stabilis, sed quod placet ei rursus displicet. Jactans, vel arrogans est, qui majorum institutis non acquiescit, sed propriam quamdam viam justitiae et sanctitatis inquirit. Iracundus dictus, qui accenso sanguine in furorem compellitur, ut enim flamma dicitur, va suggestione ad vitia cor aliorum succendit, et persuadendo inflammat. 132. Inexpiabilis, quod nunquam expietur, nunquam purgetur. 477 Inlaudabilis, non quia laudatus non sit, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
sexu ꝙ diu̾so. ut fallant ppłm dũ
simulant qd̃ non sunt. Nam hypo¬
cride dici non possunt. ex quo foraᷤ
exierunt. humatus qd̃ sit humo
tectus .i. sepultus.
ngeniosus qd̾ intus habeat uim¬
gignendi quamlibet artem. Inuẽ
Unde et ipsa que appellatur inuẽ¬
tio. si u̾bi originem retractemus qͥd
aliud resonat. nisi quia inuenire
est in id uenire qd̃ quent᷑. Inter¬
pres qd̾ int̾ ꝑtes medius sit duaꝵ
linguaꝵ. dum tranffert. S et
qui it̃ dm̃ int̾pretatur ⁊ homui¬
nes quib diuina indicat mist̾ia
iura dicit. Indoles ꝓpͥe est yma¬
go. quedam future uirtutis. Iu¬
stus dictus. quia uira custodit.
et sod̾m legem uiuit. In nox qͥd̾
non noceat. in nocuus cui nocitũ
non est. s ap̃ uet̾es uttumq in¬
diffe̾ns est. hilaris g̾cum nomẽ
est. Iocundꝰ. eo qd̾ sit semper locis
aptus ⁊ hilaritati. a frequentia.
sicut iracundꝰ. Iocosus iocis usus.
Inclitus g̾cum nomen est. Nam

Expanded text:
sexuque diverso, ut fallant populum, dum sexuque diverso, ut fallant populum, dum simulant quod non sunt. Nam hypocritae dici non possunt, ex quo foras exierint. Humatus, quod sit humo tectus, id est sepultus. I Ingeniosus, quod intus vim habeat gignendi quamlibet artem. Inventt invenit. Unde et ipsa quae appellatur inventio, si verbi originem retractemus, quid aliud resonat nisi quia invenire est in id venire quod quaeritur? Interpres, quod inter partes medius sit duarum linguarum, dum transferet. Sed et qui Deum quem interpretatur et hominum quibus divina indicat mysteriaiura dicit. Indoles proprie est imago quaedam futurae virtutis. Iustus dictus quia iura custodit et secundum legem vivit. Innox, quod non noceat: innocuus, cui nocitum non sit. Sed apud veteres utrumque indifferens est. Ilaris Graecum nomen est. Iocundus, eo quod sit semper iocis aptus et hilaritati; a frequentia, sicut iracundus. Iocosus, iocis usus. Inclitus Graecum nomen est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
est gulosus.
umilis quasi humo acdinis. ho¬
norabilis quasi honore habilis.ħ
tus: humanus qd̾ habeat oͥca homĩes
amorem. ⁊ miserationis affectũ. Unde
⁊ humanitas dicta qua nos inuuoem
tuemur. Habił qd̃ sit ad habendũ
cõmodꝰ atq aptus. Honerosus plus
quam sccłatus. Hirsutus ab eo quod
sit hircus. Ipilis horridus. Hypocrita
g̾cosermone in latinũ simul atorĩ¬
terp̾tatur. qui dum intꝰ malus sit. boñ
se palam ostendit. Ippo enim falsũ.
crisin inditium int̾pretatur. Nomẽ
autem hẏpocͥte. tractum est ab sp̃ẽ
eoꝵ qui in spectaculis contexta facie
incedunt distinguentes uultũ oe¬
ruleo mineoꝙ colore ⁊ cet̾is pig¬
menitis habentes si mulacra oris lin¬
tea gipsata ⁊ uario colore distincta
non nũqm ⁊ colla ⁊ manꝰ. creta ꝑun¬
gentes ut ad ꝑsone colorem ꝑue¬
nirent. ⁊ ppłm dum in ludis age¬
rent falłent. modo in specie uiri.
modo in femine. mͦ tonsi. mͦ crinati.
anili et uirginali. oet̾aq specie etate

Expanded text:
est gulosus. H Humilis, quasi humo adclinis. Honorabilis, quasi honore habilis, hoc tus? Humanus, quod habeat circa homines amorem et miserationis affectum. Unde et humanitas dicta, qua nos invicem tuemur. Habilis, quod sit ad habendum commodus atque aptus. Honerosus plus us quam sceleratus. Hirsutus, ab eo quod sit hirtus et pilis horridus. Hypocrita Graeco sermone in Latino simulator interpretatur. Qui dum intus malus sit, bonum se palam ostendit. Ὑπὸ enim falsum, κρίσις iudicium interpretatur. Nomen autem hypocritae tractum est specie eorum qui in spectaculis contecta facie incedunt, distinguentes vultum caeruleo minioque colore et ceteris pigmentis, habentes simulacra oris lintea gipsata et vario colore distincta, nonnumquam et colla et manus creta perungentes, ut ad personae colorem pervenirent et populum, dum in ludis agerent, fallerent; modo in specie viri, modo in feminae, modo tonsi, modo criniti, anuli et virginali ceteraque specie, aetate
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾is. cuiꝰ nec nom̃ quid scitirr. Iroo¬
sus quia sudore corꝑis fetido putet. Ig¬
notꝰ. ignobił. uel ex in ꝓuiso ueniens.
Ĩprouisus dictus. eo ꝙͣ subito sit ⁊ nõ
porro ante uisus. Index ꝓditor ab indicã
do. Incligena uocatus qd̃ inde sit getutꝰ
.i. in eodem loco natus. Impudens eo ꝙ
ab eo pudor et pudicicia ꝓtul ab est. ĩ¬
pudicus a pudore uocatus. putorem fe
torem erũ dicit. Incestus ꝓpt᷑ illicitam
ꝯmixtionẽ uocatus quasi incaustus.
sicut qͥ uͥginẽ sacram uł affinitatis sue
ꝓximam stupͣuit. Int̾nicida est qui fal¬
sum testimoniũ facit. ⁊ obld hominẽ
occidit. Inficiator. negator. q ñ fatetur
s contra u̾itatem mendatio nititur. ĩpostor
est. dolose aliquando expectare unde
et insidie nominate sunt. Incuicta.i.
sine cuctu. quia ꝓcingi fortiter uterꝰ
non ꝑmittit. Inuestia .i. sine ueste. sõ¬
dum enim habet stolam qd̃ est sigñ ma¬

Expanded text:
generis, 479 cujus ne nomen quidem scitur. Ircogeneris, 479 cujus ne nomen quidem scitur. Ircosus, quia sudore corporis fetido putet. Ignotus, ignobilis, vel ex improviso veniens. 148. Improvisus dictus, eo quod subito sit, et non porro ante visus. do. Indigena vocatus quod inde sit genitus, id est in eodem loco natus. Inpudens, eo quod ab eo pudor et pudicitia procul abest. Inpudicus a podice vocatus. Putorem enim foetorem dicit. Incestus, propter inlicitam conmixtionem vocatus, quasi incastus; sicut qui virginem sacram, vel adfinitatis suae proximam stupraverit. Internicida est qui falsum testamentum fecit et ob id hominem occidit. Infitiator, negator, quia non fatetur sed contra veritatem mendacio nititur. Inpostorest dolose aliquem expectare. Unde et insidiae nominatae sunt. Incincta, id est sine cinctu; quia praecingi fortiter uterus non permittit. Investis, id est sine veste; nondum enim habet stolam; quod est signum ma
Abbreviated transcription (Latin):
licia. In manis. qr non bonus. s crude¬
lis ⁊ terribilis. manũ enĩ bonũ dicit᷑.
nime boni. Ĩmimis minime munifi¬
cus. ut est in ꝓu̾bio uet̾i. ĩmunẽ ci¬
ues od̾e sui. Item ĩmunis qui nõ fa¬
cit munia .i. officio non fungitur. ẽ
enim orni pͥulegio uacuus. Indẽpius.
eo qd sine dampno uiuat. ⁊ sine unla
se dicebant. Ignarus autem duo signifi¬
cat uł qui ignorat. uel qui ignoratur.
Ignarus qui ignorat. In mẽmor. qui
oblitus est. ꝑdit enim memoriã. Insciꝰ
quia sine scientia est. Idiota. imꝑitus
grecum est. Imꝑitus sine ꝑitia. Incon¬
sultus ab eo qd non accipiat consi¬
lium. Item inconsultus. quia est sine
consilio ⁊ inscius uerum atq ignarus.
Ineptus apto contrarius est. quasi ĩ¬
aptus. In ops qui sine t̾ra est. opem
enim terram intelligimus. qr opem
ferat fructificando. Alii mopem intel¬
ligunt. non sepultũ. Irhumatũ. cui
nec mane absenti surrexit tumulꝰ. Igno

Expanded text:
litia. Inmanis, quia non bonus sed crudelitia. Inmanis, quia non bonus sed crudelis, atque terribilis. Manum enim bonum dicitur. inime boni. Inmunis, minime munificus, ut est in proverbio veteri: 'Inmunem cives odere sui.' Item inmunis, qui non facit munia, id est officio non fungitur. Est enim omni privilegio vacuus. Indemnis, eo quod sine damno vivat, et sine ulla se dicebant. Ignarus autem duo significat, vel qui ignorat, vel qui ignoratur. Ignarus qui ignorat. Inmemor, qui oblitus est: perdidit enim memoriam. Inscius, quia sine scieGraecum est. Imperitus, sine peritia. 145. Inconsultus, ab eo quod non accipiat consilium. Item inconsultus, quia est sine consilio, et inscius rerum, atque ignarus. Ineptus, apto contrarius est quasi inaptus. 146. Inops, qui sine terra est; opem enim terram intelligimus, quia opem fert fructificando. Alii inopem intelligunt, non sepultum, inhumatum, cui nec inanis absenti surrexit tumulus. 147.
Abbreviated transcription (Latin):
niuitis nomine censeat᷑. In imicus
qr non est amicus. s adu̾sarius.
due autem ues inimicos faciunt.
fraus ⁊ t̾ror. Terror qd̾ timent fr¬
audis malũ qd̃ passisunt. Iniudꝰ
dictus ab inuidendo felicitati ałtius.
Inuidiosus est qui ab alio patitur
inuidiam. Inuisus odiosus ab in¬
uidia ⁊ zelo dictus. Intestabilis
ciuꝰ testiitioniũ non ualet. ⁊ qd̾ di¬
xerit irritum. ĩ ꝓbatumq fit. In¬
famis nõ bone fame. Imꝓbꝰ dictus
qd̃ instat etiam ꝓhibenti. ĩ portu¬
nus. inquietus qui non habet .i.¬
quietẽ. Unde et ĩportum quasi in
naufragiũ cito ferunt᷑. In frenis. hoc
est qui frenis non regitur. ut nu
slam et frend̾e significat. dentibus
frang̾e. Unde nefrendes infantes
qui nec dum dentes hñt. Ingluuio¬
sua agula et uoracitate dictus. In¬
phis. Item ingloriosus ĩmemor
głie. Informis ingens non qd̃ nõ
hãnt formam. s qd̾ ultra formã
magnitudinẽ hãt. Inueterator.
eo qd̾ sit mła uet̾isq usus ĩma¬

Expanded text:
nitatis nomine censeatur. Inimicus, quia non amicus, sed adversarius. Duae autem res inimicos faciunt: fraus et terror. Terror, quod timent. Fraudes, malum quod passi sunt. Invidus dictus ab intuendo felicitatem alterius. Invidiosus est qui ab alio patitur invidiam. Invisus, odiosus, ob invidia et zelo dictus. Intestabilis, cuius testimonium non valet et quod dixerit inritum inprobatumque sit. Infamis, non bonae famae. Inprobus dictus quod instat etiam prohibenti. Inportunus, inquietus; quia non habet quietem. Unde et inportuni quasi in naufragium cito feruntur. Infrenis, hoc est qui frenis non regitur, utVirgNam et frendere significat dentibus frangere, unde nefrendes infantes, qui necdum dentes habent. Ingluviosus a gula et voracitate dictus. Inphis. Item inglorius inmemor gloriae. Informis, ingens, non quod non habeat formam, sed quod ultra formam magnitudinem habeat. Inveterator, eo quod sit multi veterisque usus i
Abbreviated transcription (Latin):
diem iter hab. qui postquam
ad oocasũ uen̾it ⁊ occeano se iunxe¬
rit. ꝑ in cognitas sub t̾ra uias ua¬
dit ⁊ rursus ad orientẽ recurrit.
sophi dicunt ꝓpͥuum lumen ne.¬
habe. globiq eiꝰ unã ꝑtem eiꝰ eẽ
lucifluam. Aliam uͦ obscurã ⁊ pau¬
latim se u̾tendo diu̾sas formas
effic̾e. alii econtra aiunt. lunã ñ
suũ iumen hab̾e. s solis radiis
illuminari. Unde ⁊ eclipsim patitͣ.
si int̃ ip̃am ⁊ solem umbra t̾re int̃

Expanded text:
diem iter habet, qui, postquam ad occasum venerit, et Oceano se immerserit, per incognitas sub terris vias vadit et rursus ad orientem recurrit. sophi dicunt proprium lumen habere, globique ejus unam partem esse lucifluam, aliam vero obscuram, et paulatim se vertendo diversas formas efficere. Alii e contra aiunt lunam non suum lumen habere, sed solis radiis illuminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra te
Abbreviated transcription (Latin):
i aletica est disciplina
ad disserendas rerũ cati¬
sas instituta ip̃a est phi¬
losophie spẽs que loica
dr̃ idest rationał diffimendi. q̃rendi
⁊ disserendi petens. docet eñi ĩ płib
pͥmi philophi in sius dictõnib habu¬
erũt. non tnͣ ad artis redig̾e ꝑitiam.
post hos aristotił ad regulas qͣs dam
huiꝰ doctͥne argumenta ꝑduxit. ⁊ dia¬
leticã nũcupauit. ꝓ eo qd̃ in eadem
dictis disputatꝰ. Nam lecton dictio dr̃.¬

Expanded text:
ialectica est disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est rationalis definiendi, quaerendi et disserendi potens. Docet enim in pluribus primi philosophi in suis dictionibus habuerunt, non tamen ad artis redigere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit et dialecticam nuncupavit pro eo quod in ea de dictis disputatur. Nam lexis dictio d
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exegit. ac romanũ orbẽ descͥpsit.
Dicta autem aera ex eo qd̾ omĩs
orbis es redd̾e ꝓfessus ẽ rei pu

Expanded text:
um exegit, ac Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex eo quod omnis orbis aes reddere professus est reipu
Abbreviated transcription (Latin):
quid uti possit sicut docilis qd̃ do¬
ceri possit. uerus a uitate. huic
⁊ uerax. Maior est ueritas quã
uenis. quia ñ u̾itas a uero. s¬
iu̾tas a ueritate descendit. uer¬
dicus qr uerum dicit ⁊ u̾itatis
assertor est. uerecundus. qi uerum
certe mixteq sententie uersittus.
eo qd̾ eius mens in quolib actu
ad quamilib fraudem facile u̾tit᷑.
unde ⁊ u̾sutia dr̃ contorta senten¬
tia. Plautus u̾sutior est qmͣ rota
figulans. uilis a uilla. Nillius
enim upbanitatis ẽ ꝟ̾sipellis. eo
qd̃ in diu̾sa uultũ ⁊ mentẽ. u̾tat
inde ⁊ u̾iutꝰ ese callidꝰ. uiolentura
quia uim infert. uecors mali cor¬
dis. ⁊ male conscientie. Uagus qr
sine uia. uanus a uen̾e. echuno¬
logiam trahit. Item uanus. ma¬
nis. Falsus eo qd̃ sine memoria
euanescat. uesanus non ꝓpe sanꝰ.
Uinolentus. quia et satis bibit ⁊
difficile inebriatur. uexatus .i. por¬
tatua. ab eo qd̃ est ueho. uecto ue¬

Expanded text:
quid utere possit; sicut docilis, quod doquid utere possit; sicut docilis, quod doceri possit. Verus, a veritate; hinc et verax. Maior est veritas quam verus, quia non veritas a vero, sverus a veritate descendit. Veridicus, quia verum dicit, et veritatis assertor est. Verecundus, quia verum certae mistaeque sententiae. Versutus, eo quod ejus mens in quolibet actu ad quamlibet fraudem facile vertitur, unde et versutia dicitur contorta sententia. Plautus: Versutior quam rota figularis. 278. Villis a villa, nullius enim urbanitatis est. Versipellis, eo quod in diversa vultum et mentem vertat. Inde, et versutus, et callidus. Violentus, quia vim infert. 279. Vecors, mali cordis, et malae conscientiae. Vagus, quia sine via. Vanus, a Venere etymologiam trahit. Item vanus inanis, falsus, eo quod sine memoria evanescat. 280. Vesanus, non probe sanus. Vinolentus, qui et satis bibit, et difficile inebriatur. Vexatus, id est, portatus, ab eo quod est veho, vexo, ve
Abbreviated transcription (Latin):
bubulcus a cura boumi.
utor qui pupillum tuetur. hoc
est intuetur. de quo in consue¬
tudine uulgari dr̃. Quid me mo¬
nes. ⁊ tutorem et pedagogum olim
obrui. Testes dicti qd̃ testamento
adhiberi solent sicut signatores ꝙ
testamentũ signent. terricus mõs
in sabinis asꝑimꝰ. Unde ⁊ tstes ho¬
mines tetricos dm̃s. Taciturnus
in tacendo diuturnus. Tritinator.
examinator ex iudicii libͣ ꝑpen¬
dens perpendens recta translatio¬
ne a trutina que est gemina pen¬
derum lanx. tristis. tenax. nũmi
cupidior qd̾ teneat. Int̾dum ⁊ ꝑti¬
nax. Torculentus. toruus. ter¬
ribił. eo qd sit toruo uultu ⁊ tur¬
lumine toruo. turbidꝰ. t̾ribilis.
teter ab obscura tenebrosaq u¬
ta. Tet̾rimus. ꝓfero nimiũ. tetr̃
giu̾sator qd̃ animũ quasi t̾gũ
u̾tat. huc ⁊ illuc. nec facile qͣlis
sit intelligitur. temulentus a
temeto .i. uino dictus. Timidus
morẽ. turpes qd̾ sit informis ⁊ tor
ir ai uirtute. utilis ab ¶ peat.
utendo bene sua. uel qd̃ benẽ

Expanded text:
bubulcus, a cura boum. Tutor, qui pupillum tuetur, hoc est intuetur; de quo in consuetudine vulgari dicitur: 'Quid me mones? Et tutorem et paedagogum olim obrui.' Testes dici quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signent. Tetricus, mons in Sabinis asperrimus. Unde et tristes homines tetricos dicimus. Taciturnus, in tacendo diuturnus. Trutinator, examinator, ex iudicii libra perpendens recta; translatione a trutina, quae est gemina ponderum lances. Tristis. Tenax, nummi cupidior, quod teneat. Interdum et pertinax. Truculentus. Torvus, terribilis, eo quod sit torto vultu et turlumine torvo. Turbidus, terribilis. Teter, ob obscura tenebrosaque vita. Teterrimus, pro fero nimium. Tetrum giversator, quod animum quasi tergum vertat huc et illuc, nec facile qualis sit intellegitur. Temulentus a temeto, id est vino, dictus. Timidus, morem. Turpis, quod sit informis et torpeat. Vir, a virtute. Utilis, ab utendo bene sua, vel quod bene
Abbreviated transcription (Latin):
unicros autẽ sodm geometͥcam ita
queris. extrema qͥppe eiꝰ młtiplica¬
ta tantũ faciunt qnͣtũ ⁊ media dupli¬
cata. ut puta .ui. ⁊ .xii. multiplicata.
faciũt septuagies dipondiꝰ. media . uiii.¬

Expanded text:
umeros autem secundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondi
Abbreviated transcription (Latin):
intestine p̾dolore inuoluũt. Hitor
minose dicunt᷑ ab intestinarũ tor¬
mento. ydrofoba idest aque metꝰ.
bi timorem dicũt. Unde ł latini hõ
morbum ob aque metũ: limpha¬
ticũ uocant. fit autem aut ex ca¬
nis rapidi morsu. aut ex aeris
spuma in t̾ram ꝓiecta. qmͣ si hõ
uel bestia tenig̾it. aut dementia
repletur. aut in rabiem u̾titur.
Carbunculus dictus. qd̃ in ortu
suo ruberis sit ud ignis. postea utg̾
ut carbo extinctus. pestilentia est
contagiũ. qd dum unũ app̾hen¬
d̾it. cełit̾ ad płes transit. Gig¬
nitur aitem ex gorrupto aere.
⁊ iuscib penetndo ĩuititur. Hoc
⁊ si płmq ꝑ aerias potestates fi¬
at : tam̃ sine arbido omnipotẽ¬
tis dei omnino ñ fit. Dicta aut̃
pestilentia quasi pastulentia ꝙ
ueluti incendiũ depascat. ut toto
um a contingendo. quia quẽ tetig̾it
polluit. Ip̃a ⁊ inguina ab inguinũ
ꝑcussione. Eadem ilues. alãbe et
luctu uocata: que tantũ acuta ẽ.

Expanded text:
intestinae prae dolore invointestinae prae dolore invo dicuntur, ab intestinarum tormento. Ὑδροφοβία, id est aquae metus. ον timorem dicunt, unde et Latini hunc morbum ab aquae metu lymphaticum vocant. Fit autem aut ex canis rabidi morsu, aut ex aeris spuma in terra proiecta, quam si homo vel bestia tetigerit, aut dementia repletur aut in rabiem vertitur. Carbunculus dictus, quod in ortu suo rubens sit, ut ignis, postea niger, ut carbo extinctus. Pestilentia est contagium, quod dum unum adprehenderit, celeriter ad plures transit. Gignitur enim ex corrupto aere, et in visceribus penetrando innititur. Hoc etsi plerumque per aerias potestates fiat, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fit. Dicta autem pestilentia, quasi pastulentia, quod veluti incendium depascat, utVirg. um a contingendo, quia quemquem tetigerit, polluit. Ipsa et inguina ab inguinum percussione. Eadem et lues a labe et luctu vocata, quae tanto acuta est
Abbreviated transcription (Latin):
flegi: idest inflãmans. Sic enĩ sentitur.
⁊ inde nomen accepit. pleuresis est dolor
latis acutus cum febre ⁊ sputo sangui¬
pleri pleumonia est pulmonis uitiũ
cũ dolore uehem̃ti ⁊ suspirio. Greci enĩ
pulmonẽ fleumon uocant. Unde ⁊ egri¬
tudo dicta est. apoflexia est subita effusio
sanguinis. qua suffocati ittereũt. dic¬
ta autẽ apoplexia qd̃ lebali ꝑcussu. repẽ¬
tinus casus fiat. Greci eñ ꝑcussionẽ.
apoplexin uocant. Spamꝰ latine contͣctõ
subita ꝑtiũ aut neruoꝵ: cũ dolore ue¬
heñta. quam passionẽ a corde nonũa¬
tam dixerunt. quia ĩnobis pͥncipatũ
uigoris habet. fit autẽ duob modis
aut ex repletione. aut exinatutione.
Tctemꝰ maior est contͣctio neruoꝵ. a cer¬
uioe ad dorsũ. Telũ. lat̾is dolor ẽ. Dictũ¬
est ⁊ autẽ ita a medicis: qd̃ dolore cor¬
pus tͣnͣsu̾beret quasi gladius. yloos do¬
lor intestinarũ. Unde ⁊ ilia dicta sunt.
Grece enum dios ob uoluere dr̃. qd̃ se

Expanded text:
id est inflammans. Sic enim sentitur et inde nomen accepit. Pleurisis est dolor lateris acutus cum febre et sputo sanguiepit. Peripleumonia est pulmonis vitium cum dolore vehementi et suspirio. Graeci enim pulmonem πλεύμονα vocant, unde et aegritudo dicta est. Apoplexia est subita effusio sanguinis, qua suffocati intereunt. Dicta autem apoplexia, quod ex letali percussu repentinus casus fiat. Graeci enim percussionem ἀπόπληξιν vocant. Spasmus Latine contractio subita partium aut nervorum cum dolore vehementi. Quam passionem a corde nominatam dixerunt, qui in nobis principatum vigoris habet. Fit autem duobus modis, aut ex repletione, aut ex inanitione. Tetanus maior est contractio nervorum a cervice ad dorsum. Telum lateris dolor est. Dictum autem ita a medicis, quod dolore corpus transverberet, quasi gladius. Ileos dolor intestinarum: Unde et illa dicta sunt. Graece enim †ilios† obvolvere dicitur, quod se
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit. Quedam autẽ passiones
ex ꝓpͥis caulis nomen acceꝑunt. feb̾s
a feruore dicta. est eñi habundantia
caloris. freriesis appellata siue ab impe¬
cant. seu qd̾ dentib infrendant. sã
frend̾e est: dentes concut̾e. Est autẽ
dementia. ex cołica in effecta. Cardia
uocabulũ a corde sumpsit. dum ex ali¬
quo tumore. aut dolore efficitur. Cor
enim g̃ci cardian uocant. Est enim
cordis passio: cũ formidabłi metu. le¬
targia a sompno uocata. Est enĩ oppͥssio
cerebri cum obliuione: ⁊ sompno iugi
ueluti stertentis. Sinances a continentia
sp̃o ⁊ p̾focatione dicta. Greci enĩ sinance¬
sin contin̾e dicunt. Qui hoc enĩ uicio la¬
borant. dolore fautiũ p̾focantur. fleu¬
mon est feruor stomachi. cũ extensione

Expanded text:
 dicitur. Quaedam autem passiones ex propriis causis nomina acceperunt. 2. Febris a fervore dicta est, est enim abundantia caloris. 3. Phrenesis appellata, sive ab impecant, seu quod dentibus infrendant, nam frendere est dentes concutere. Est autem dementia ex cholerica vi effecta. Cardiaca vocabulum a corde sumpsit, dum ex aliquo timore aut dolore afficitur. Cor enim Graeci καρδίαν vocant. Est enim cordis passio cum formidabili metu. Lethargia a somno vocata. Est enim oppressio cerebri cum oblivione et somno iugi, veluti stertentis. Synanchis a continentia spiritus et praefocatione dicta. Graeci enim συνάγχειν continere dicunt. Qui enim hoc vitio laborant, dolore faucium praefocantur. Fleumon est fervor stomachi cum extensione
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑ sam. ex ipsis leduntur infirmi. dum
enĩ amplius extra cursũ nat᷑e cͥuerint.
egritudines faciunt. Sicut eni .iiͦii. sũt
elementa. sic .iiͦiiͦ. humores: ⁊ unꝰquisq humor
suũ elementũ mutatur. Sanguis aerẽ
colera ignẽ. melancolia t̾ram. fleg¬
ma aquam. Et sunt .iiͦiiͦ. humores
sicut . iiiͦiͬ. elementa que consuant
corpora nostra. Sanguis exg̾ca ethi¬
mologia uocabulũ sumpsit: qd̾ ex¬
eo uegetetur corpus ⁊ sustentetur ⁊
iuiuat. Colexam g̾ci uocau̾nt ꝙ uniꝰ
fellicula nominata ẽ. hoc est fellis
effusio. Greci enĩ fel colen dicunt.
melancolia dicta eo qd̃ sit ex nigri
sanguinis fece admixta huñdantia
fellis. Greci eñi melan nigrũ uocãt.
fel autẽ oolen appellant. Sanguis
latine uocatꝰ. qd̃ suauis sit. Unde ⁊ ho¬
mines quib dominat᷑ sanguis. dł¬
ces ⁊ blandi sũt. flegia autẽ dixe¬

Expanded text:
infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverint, aegritudines faciunt. Sicut autem quattuor sunt elementa, sic et quattuor humores, et unusquisque humor suum elementum imitatur: sanguis aerem, cholera ignem, melancholia terram, phlegma aquam. Et sunt quatuor humores, sicut quatuor elementa, que conservant corpora nostra. Sanguis ex greca etymologia vocabulum sumpsit, quod vegetetur, et sustentetur, et iuvetur. Choleram grecifellicula nominata est, hoc est, fellis effusio: Graeci enim fel cholen dicunt. Melancholia dicta eo, quod sit ex nigri sanguinis fece, admista abundantia fellis: Graeci enim melan nigrum vocant, fel autem cholen appellant. Sanguis Latine vocatus, quod suavis sit: unde et homines, quibus dominatur sanguis, dulces et blandi sunt: phlegma aute
Abbreviated transcription (Latin):
n̾alis collectio. omnis enĩ cong̃
⁊ conggationes aquaꝵ uocauit maria.¬
eius amare sint. Equor autẽ uocatũ
quia equalit̾ sursum ẽ ⁊ qmͣius aq̃
fluctuantes uelut montes erigant᷑.
sedatis rursus tempestatib adeqͣnt᷑.
Altitudo enĩ maris diu̾sa est. in disc̾¬
ta tam̃ dorsi eiꝰ equalitas. Iõ autẽ ma¬
re uic̾mentũ nõ caꝑe. cum omĩa flu¬
mina omẽs ꝙ fontes recipiat. ħ cã
magnitudo eiꝰ non sentiat. deinde ꝙ
amara aqua dulce fluentũ cõsumãt.
uł qd̾ ip̃e nubes multũ aquaꝵ ad se
attrahant. siue qd̾ illã ꝑtim auferñt
uenti. ꝑtim sol ex siccet. postrem̃ qd̾
colorem. s ꝓ qualitate uentoꝵ mu¬
tari. siam mͦ flauũ ẽ. modo luculeri¬
tum. modo atrum.

Expanded text:
alis collectio: omnis enim aquaru‘et congregationes aquarum vocavit mariaeius amarae sint. Aequor autem vocatum quia aequaliter sursum est; et quamvis aquae fluctuantes velut montes erigantur, sedatis rursus tempestatibus adaequantur. Altitudo enim maris diversa est, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina, omnes magnitudo ejus non sentiat; deinde quod amara aqua dulce fluentum consumat, vel quod ipsae nubes multum aquarum ad se attrahant, sive quod illam partim venit auferant, partim sol exsiccet, postremum, qucolorem, sed pro qualitate ventorum mutari; 124 nam modo flavum est, modo luculentum, modo atrum.
Abbreviated transcription (Latin):
de batuir. auro argentoq ñ dũ
signato ex quoꝵ metalł. qmͣius pꝰea
facta fuiss petunia. nom̃ tñ epaꝵ ꝑ
mansit ab eo metallo. unde utiũ¬
apostisteseos a positone. ħ est a re¬
posioo nominat᷑. nam thesis po¬
sitio dr̃. ⁊ est nom̃ ex g̾co latino ꝙ
sermone cõpositũ. Nam thes gͥci
sonat repositũ aut̃. auaricia no¬
antea ꝑ tb singłas exigebant᷑. sicu¬
ti nẽ ꝑ singła territoria. Sic aũ in
tes ꝑtes diulũ fuisse romañ po¬
ꝑtib tͥbum dicentur. Unde etiam
Tũptꝰ qͦs dabant ppłi tͥbuta noĩa¬
uerunt. Uectigalia sũt tͥbuta a ue¬
hendo dicta. stipendia ab stiperiden¬
da noĩata. antiqui enĩ appende pe¬
cuniã solitierant mag̃ qmͣ enum̾a¬
re. Moneta appellata ẽ. qr mon
ne qͣ fraus ĩ metallo. uł in ponde
fiat. Nũmilma ẽ solidꝰ aureꝰ. uł
argenteus. suie ereus qͥ id̾o nũmis

Expanded text:
erat, auro argentoque nondum signato; ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen erarii permansit, ab eo metallo unde pecuapo tes theseos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone conpositum. Nam θεςo Graeci sonat repositum aurum. Auraria noantea per tribus singulas exigebantur, sicuti nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum popartibus tribuni dicerentur: unde etiam sumptus, quos dabant populi, tributa nominarunt. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendium ab stipe pendenda nominatum; antiqui enim adpendere pecuniam soliti erant magis quam adnumerare. Moneta appellata est quia monet ne qua fraus in metallo vel in pondere fiat. Nomisma est solidus aureus vel argenteus s
Abbreviated transcription (Latin):
igni resistens. s nusꝙͣ copiosus ⁊̃ u̾
inuenit᷑ lapis nõ saxũ est. pallidꝰ in
cem̃to raro utił. Glob cont᷑ in uirias
fortis. ⁊ instructura infidꝰ. nͥ fu̾it mł¬
ta suffrenatione deuinctꝰ. fluuiatilis
silex semꝑ ueluti maderis ẽ. hunc
estate exhib̾e oport. neo ante bien¬
niũ in sexere instructaris domoꝵ. Fic¬
tiliũ oꝑũ ad ꝑietes ⁊̃ fundam̃ta q̃ coc

Expanded text:
squam copiosus, et ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. 13. Globus contra injurias fortis, et in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. 14. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hunc aestate exhiberi oportet, nec ante biennium inserere in structuris domorum.  Fictilium operum ad parietes, et fundamenta
Abbreviated transcription (Latin):
stulostis. Isfimgia. lapis conc̾tꝰ ex aqͣ.
leiuis ac fistulosꝰ ⁊ cameris aptus.
Silex durꝰ lapis ex cuiꝰ gen̾e ngri si¬
lices. optimi qͥbdam in locis etiã ru¬
bentes. albi silioes cort uetustatẽ in¬
corrupti idẽ un monum̃tis ꝑmaniẽt

Expanded text:
stulosus. Spongia lapis creatus ex aqua, stulosus. Spongia lapis creatus ex aqua, levis ac fistulosus et cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpt
Abbreviated transcription (Latin):
ris apti aib tiburtinꝰ. colũbinus.
fluuiatilis. isfungia rub ⁊ reliqͣ.
ałb lapis alius dutꝰ. aliꝰ mollis. mol¬
lis dẽtata serra secat᷑. tractabił in
oꝑe est ita ut in eo qiͣ in ligno litt̾e
scribantur. tibͣtinꝰ a loco itailie dic¬
tus. qui dũ sit sid fab̾cam fortis ua¬
pore dam̃ dissilit. toffus in edificiiꝰ
inutił ẽ fundam̃tis aptꝰ. mortali¬
tate ⁊ mollicia. Ex estu eñi ⁊ hali
maris ferit᷑ ⁊ u̾b̾at᷑ imbrib. atenatiꝰ la¬
pis concretꝰ maris harenis. hic ⁊ bibulꝰ
dr̃. Seruat enĩ humorẽ acceptũ idest
⁊ in beticagaditaꝰ ab insula ooceani ubi
plirimꝰ exadit᷑. piꝑmnꝰ sub albidꝰ cũ prĩc¬
nꝰ a colore aiuis nũcupatꝰ. natͣa iucinꝰ
gipso ⁊ moslicie simislimꝰ. molaris in
tura eĩ duraq ⁊ aspera ex quo etiã
⁊ molle fiunt. mĩ ⁊ nor̃ traxit. huiꝰ¬
qͣtuor gen̾a. alb. niger. ꝑmixtꝰ. ⁊ fi¬

Expanded text:
ris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, ris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est fundamentis aptus mortalitate, et mollitie. Ex aestu enim et halitu maris feritur, et verberatur imbribus. 7. Arenatius, lapis concretus maris arenis, hic et bibulus dicitur. Servat enim humorem acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus, ab insula Oplurimus exciditur. Piperinus subalbidus, cum puncnus a colore avium nuncupatus, natura vicinus gipso et mollitie simillimus. Molaris, in tura eius, duraque et aspera; ex quo etiam et mole fiunt, unde et nomen traxit. Huiquattuor genera: albus, niger, permixtus ac fi
Abbreviated transcription (Latin):
dificioꝵ ꝑtes st̃ tres. dispositõ. ꝯ¬
structio. uenustas. dispositõ est
aree uł solu uł fũdam̃toꝵ descͥptõ.
onstructio ẽ laterũ de ꝯstruttõe¬
⁊ estritudinis edificatio. Construc
tio autẽ uł instructio uocata. eo qd̃ ĩ¬
stringat ⁊ coherere faciat. ut lapideꝰ
luto ⁊ligna ⁊lapides inuicẽ .sͥ. siã
⁊ in tinctio ferii in aquã instructu¬
ua est. nͥ enĩ candens tinguat᷑ ⁊ ftͥn¬
gi ⁊ coherere non potest ferrum.
Itẽ constructõ a multitudine lapid̾
⁊ lignoꝵ dicta. Unde ⁊ strues. aliud ẽ
eñi edificatio aluid instrurratõ. Nã
edificatio nora constructõ ẽ Instau¬
ratio uͦ qd̾ reparat᷑ fid instar pͥoris.
Nam iustar uet̾es ꝓ similitudine
poriebant. Inde ⁊̃ instaurare dicebãt.
constat autẽ constructõ fundam̃to
lapidib calce arena ⁊ lignis. Fum¬
dam̃tũ dictũ qd̃ fundꝰ sit edificui
Idẽ ⁊ cem̃itũ ai cedendo dictũ qd̃ csso
lapide surgat. lapides instructu¬

Expanded text:
dificiorum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio est aree vel solii et fundamentorum descriptio. Constructio est laterum et latitudinis edificatio. Constio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar Veteres pro similitudine ponebant. Inde et instaurare dicebant. 2. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena, et lignis. Fundamentum dictum, quod fundus sit aedificii. Idem et caementum, a cedendo dictum, quod caesolapide surgat. Lapides in structu
Abbreviated transcription (Latin):
pennato oratiorus attollam eloqͥo
sprendone comedia inducit sc̃e¬
parniũ seruũ ancille dicentẽ. Nie
Igo te blatera aspic̾em hiis nuntiũ
indicassẽ. blaterare eñi quasi u̾ba
trepid antia cũ metu basbutire di¬
xerunt. Quid sit lu settius¬
iscitios dici uoluerũt in die pañ
¶uidẽtes Qs g̾ci minopes uocant.
unde ⁊ plautꝰ inim̾catoris comẽdia ait
Mirũ lolio uictuarete. tam uili tri¬
tico. qr luscitiosirs es. Dicũt eñi qd̃
loliũ comedentib ocłi obscurentur.
calib sac̾dotes dici breuiũ suoꝵ¬
deoꝵ. Numa uͦ pompiliꝰ ⁊ ip̃e de pon¬
tificalib scͥbens: titulũ dici ait pal¬
liũ quo sac̾dotes caput curabant cũ¬
ad sacrificiũ accessissent. sicut ĩ uir¬
giliꝰ ⁊ capita aita ante aras frigio
uelamur amicta. Quid sit oria
riam dicunt nauiceslam modi¬

Expanded text:
pinnato orationis attollam alloquiuius in Seudone comedia inducit Sceparnum seruum ancillae dicentem: ‘Ni ego te blatterantem aspicerem, his mintium iudicassem’; blatterare enim quasi uerba trepidantia metu balbutire dint. Quid sit lusciciusLuscicios dici uoluerunt in die parum uidentes, quos Greci miopes uocant; unde et Plautus in mercatoris comedia ait: ‘Mirum lolio uictitare te, tam uili tritico, quia lusciciosus es’; dicunt enim quod lolium comedentibus oculi obscurentur. los sacerdotes dici breuium deorum. Numa uero Pompilius et ipse de pontificalibus scribens tutulum dici ait pallium quo sacerdotes caput tutabant, cum sacrificium accessissent, sicut et Virgilius: ‘Et capita ante aras Frigio uelamur amictu’. Quid sit oria. Oriam dicunt nauicellam modi
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit. Grece enim dẏabłs cͥmĩa¬
tor uocatur qd uel cͥmina inqua
ipse illicit ad dm̃ referat. uel qr
electoꝵ innocentiã cͥminib fictis
accusat. Unde ⁊ in apocalipsĩ uoce ã¬
gelica dr̃. ꝓiectus est accucator fr̃m
nr̃orũ qui accusabat illos in con¬
spectu dei nr̃i dei ac nocte. Satha¬
nas in latinũ sonat adu̾carius si¬
ue tnͣsgͥssor. Ip̃e enim est adu̾cariꝰ.
qui est u̾itatis inimicus. ⁊ semper
sanctoꝵ uirtutib contraire nitit.

Expanded text:
cecidit. Graece enim diabolus criminacecidit. Graece enim diabolus criminator vocatur, quod vel crimina in quae ipse illicit ad Deum referat, vel quia electorum innocentiam criminibus fictis accusat. Unde et in Apocalypsi voce angelica dicitur: Projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos in conspectu Dei nostri die, ac nocte. 19. SATANAS in Latinum sonat adversarius, sive transgressor; 379 ipse enim est adversarius, qui est veritatis inimicus, et semper sanctorum virtutibus contraire nititur;
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantes g̾cum imꝑite dicunt idolũ¬
ex dolo simplisse nomien. qdꝰ diabolit⁊
c̾ature cultum diuini nominis ĩuexit.
demones ag̾cis dictos aiunt quasi dẽp¬
nas idest ꝑitos uocant ac rerũ p̾scios.
p̾sciunt enim futura multa. unde et
solent responsa aliqua dare. In est eni
illis oognitio rerum plusqmͣ infirmi¬
tati humane ꝑtim subtilioris sensus
acumine ꝑtim exprentia longisime
uite. ꝑtim ꝑ d̾i iussum angłica re¬
uelatione. Hii corꝑum aerioꝵ nat᷑a
iugent. Ante transg̾ssionẽ quidẽ
celestia corpora gͥebant. lapsi itia
eriam quautate᷑ conu̾si sũt. Nec a¬
eris allius purcora spacia. E ista
caligĩosa ten̾e perpessi sunt. qͥ eis
quasi carcer est quasi ad tempꝰ iu¬
dicii. Hii sunt p̾uaricatores angłi.
quoꝵ dẏabolus pͥnceps est. diabłs
hebraice dr̃. deorsum fluens. qͥ quie¬
tus in celi culmine stare contempsit.
s suꝑbie pond̾e deorsum corruens

Expanded text:
ignorantes Graecamignorantes Graecamex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divini nominis invexit. Daemonas a Graecis dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae ae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista caliginosa tenere perquasi carcer est usque ad tempus judicii. Hi praevaricatores angeli, quorum diabolus princeps est. Diabolus Hebraice dicitur deorsum fluens, quia quietus in coeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens
Abbreviated transcription (Latin):
eo homines pͥmũ factos esse con¬
finigunt figurate. ꝓpt̾ effigies. A
bs ex minerue appellatione nom̃
sortita est. Hic pͥmuo iouẽ appel¬
lauit. simulacra repperit. aras sta¬
tuit uictimas immolauit. nequaꝙͣ
latͥa ydoloꝵ seruitus siue cultura ĩ¬
terp̾tatur. slam latͥa g̾ce. latiue ser¬
uitus dr̃. Que quantũ ad ueram re¬
ligionẽ ꝑtinet. non nisi uni ⁊ soli
deo debetur. Hanc suꝑbia impia sicut
siue hominũ siue demoñ sibi ex hib̾i uł
iubet uel cupit. ita pia humilitas uł
hominũ uel angłoꝵ sanctoꝵ sibi ob¬
latam recusat. ⁊ cui debetur ostendit.
ydolum autẽ est simulacrũ qd hũa¬
cͣtũ est. iuxta uocabuli int̾pretationẽ.¬
Idos enim g̾oe formã sonat. ⁊ ab eo ꝑ
diminutõem. idolũ deductũ eque apd̾
nos formulã facit. Igitur omĩs for¬
ma. uł formula ydolũ se dici exposcit.
Inde idolat̾a omnis cͥca idolum om̃is fa¬
mulatus ⁊ seruitus. Quidam uͦ latini

Expanded text:
eo homines primum factos esse coneo homines primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic primus omnium Iovem appellavit, simulacra repperit, aras statuit, victimas inmolavit, nequaquam ive cultura interpretatur. Nam latreia Graece, Latine servitus dicitur, quae, quantum ad veram religionem attinet, non nisi uni et soli Deo debetur. Hanc sicut impia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel jubet vel cupit: ita pia humilitas vel hominum vel angelorum sanctorum sibi oblatam recusat, et cui debetur ostendit. Idolum autem est simulacrum, quod humacratum est, juxta vocabuli interpretationem. Eidos enim Graece sonat formam, et ab eo per diminutionem idolum deductum, aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idololatria omnis circa omne idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini,
Abbreviated transcription (Latin):
psisse ut qͦs illi ꝓ sola nominis me¬
moria honorau̾nt suocessores dos
existimarerent atq cołent. Simula¬
croꝵ usus exortus est cum ex desi¬
dio mortuoꝵ constituentur yma¬
gines uel effigies. tamquã in oe¬
lum receptis. ꝓ quib se in t̾ris de¬
mones colendi. subposuerunt.
et sibi sacrificari a deceptis ⁊ ꝑditis
ꝑsuaserunt. Si mulacra autẽ a si¬
militudine nuncupata. eo qd̃ manu
arcificis ex lapide allia ne mat̾ia eoꝵ
uultus imitantur. in quoꝵ hono¬
rem fiingunt᷑. gͦ simulacra uel ꝓ
eo qd̃ similia uel ꝓ eo qd̃ simłata
atq conficta unde ⁊ faica sunt. Et
notand̃ qd̾ latinius sermo sit in hebis.
ap̃ eos enim ydolũ siue simulacrũ
ismahel dr̃. Iudei dñt qd̾ ismahel
pͥmus simulacrũ eluto fec̾it. Gẽ¬
tiles autẽ pͥmũ. ꝓmetheũ simula¬
era hominũ de luto finxisse ꝑ hibẽt
ab eoq natam esse artem simulacͣ
istatuas fingendi. unde ⁊ poete ab

Expanded text:
psisse, ut quos illi pro sola nominis mepsisse, ut quos illi pro sola nominis memoria honoraverunt, successores deos existimarent atque colerent. Simulacrorum usus exortus est, cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines vel effigies, tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemones colendi supposuerunt, et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulacra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur in quorum honore finguntur. Ergo simulacra vel pro eo quod sunt similia, vel pro eo quod simulata atque conficta; unde et falsa sunt. Et notandum quod Latinus sermo sit in Hebraeis. Apud eos enim idolum sive simulacrum Semel dicitur. Iudaei dicunt quod Ismael primus simulacrum luto fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacrum hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab
Abbreviated transcription (Latin):
Est autem nomẽ g̾cum. de diis gen¬
asserunt homines olim fuisse ꝓ¬
dunt᷑. ⁊ ꝓ uniuscuiꝰq uita uel m̾itis
coli ap̃ suos. post mortẽ ceꝑunt. ut
ap̃ egyptũ isis. ap̃ cretã iouis. ap̃
mauros uiba. ap̃ latinos faunus.
ap̃ romanos qͥrinus. eodẽq mͦ apd̾
athenas minerua. ap̃ samũ iuno.
ap̃ pafos uenus. ap̃ lempnos iuil¬
canus. Ap̃ laxos liber. ap̃ delos apol¬
lo in quoꝵ etiam laudib accesserũt
⁊ poete ⁊ compositis carminib in oe¬
lum eos sustułunt. Nam quoꝵdami
⁊ inuentiones artiũ cultu peperisse
dñr. ut aibscolapio medicina a uulca¬
no fabrica. Ab actib autẽ uocantur.
ut mercurius qd̃ mercib pͥest. lib̾
a lib̾tate. fuerunt etiã i quidã iuri¬
uiri fortes. aut urbiũ conditores qͥ¬
b mortius homines qui eos dilexe¬
runt simulacra finxerunt. ut habe¬
rent aliqd̃ ex ymaginũ contẽplatõe
colatiũ. S paulatĩ hec̃ errorẽ ꝑ sua¬
dentib demonib ita in posteris irre¬

Expanded text:
Est autem nomen Graecum. § 11 De diis genasserunt, homines olim fuisse produntur, et pro uniuscuiusque vita vel meritis coli apud suos post mortem coeperunt, ut apud Aegyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerva, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poetae, et conpositis carminibus in caelum eos sustulerunt. Nam quorundam et inventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mercurius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt, simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium; sed paulatim hunc errorem persuadentibus daemonibus ita in posteris inre
Abbreviated transcription (Latin):
liquid caꝑs. nec suos heredes fac̾e¬
pot̾ant. Ciues romani postea. sub
consulib ꝑ test am̃tũ in urbe roma¬
na effecti sunt. Dicti autẽ ciuies ro¬
mani. qr testam̃to lib̾i effecti. ĩnu¬
Hus pͥmũ adctus erat in urbe roma
cõmorari. Cet̾is autem lib̾tis ꝓ hibe¬
batur ne uł in urbe roma. uł infra se¬
ptimũ ab urbe roma miliariũ ꝯma

Expanded text:
liquid caliquid capoterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in nuHis primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe mili