comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus ẽẽ poterit. Illud aũt p̃terea considerare oportebiͭ
ne aut cum obsit narratio: aut cum nihil prosit: tamen interpo¬
natur: aut non loco: aut non quemadmõm causa postulet
sionem: quam argum̃tando et causam agendo leniri oportebit.
quod cum acciderit. m̃bratim oportebit᷑ partes rei gestae dispe̾
gere in causam et ad unam quanq rem confestim rationem a¬
accõmodare: ut uulneri p̃sto sit medicamentum odium sta¬
tim defensio minget. N il prodest narratio tum cum aut ab
aduersariis re exposita. nr̃a nihil interest iterum aut alio modo
narrare: aut ab iis qui audiunt ita tenet᷑ negocium: ut nr̃a
nihil intersit eos alio pacto docere. Quod cum acciderit õ¬
nino narratione supsedendum est.N on loco dicitur cum ñ
in ea parte orõnis collocatur in qua res postulat. Quo de gne
agemus tum. cum de dispositione dixemus. nam hoc ad dispo¬

Expanded text:
tionibus esse poterit: illud autem praeterea considerare oportebit, tionibus esse poterit: illud autem praeterea considerare oportebit, ne, aut cum obsit narratio aut cum nihil prosit, tamen inter- ponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet,sionem, quam argu- mentando et causam agendo leniri oportebit. quod cum accidet, membratim oportebit partes rei gestae disper- gere in causam et ad unam quamque confestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defensio mitiget. nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est. non loco dici- tur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione dicemus; nam hoc ad dispo
Abbreviated transcription (Latin):
stae res erunt: aut ut potuisse geri uidebunt᷑. Hic erit consideran
dum. ne quid pturbate: ne quid contorte dicatur: ne quam in
aliam rem transeat᷑. ne ab ultimo repetatur: ne ad extremum
prodeatur: ne quid quod ad rem pertineat p̃tereatur. Et oĩo
quae p̃cepta de breuitate sunt. hoc quoq in gne̾ sunt conser¬
uancda: Nam saepe res parum est intellecta. longitudine ma¬
ꝯis ꝗ obscuritate narrationis. Ac uerbis quoq dilucidis uten¬
dum est. quo de genere dicendum est in p̃ceptis eloquutionis
P Robabilis erit narratio si in ea uidebuntur ea quae solent a¬
apparere in ueritate. si personarum dignitates seruabunt᷑. si ca¬
usae factorum extabunt. si fuisse facultates faciendi uidebũ¬
tur. Si tempus idoneum. si spacii satis.si locus opportunus a
ad eorum qui agent naturam: et ad uulgi rumorem. et ad eoꝵ
qui audient accomodabitur. Ac ueri quidem similis ex his ra¬

Expanded text:
t gestae sunt  Ms., erunt, aut ut potuisse geri videbantur. Hic erit consit gestae sunt  Ms., erunt, aut ut potuisse geri videbantur. Hic erit considum, ne quid perturbate, ne quid con- torte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetereatur; et omnino, quae praecepta de brevitate sunt, hoc quoque in ge- nere sunt conservanda. nam saepe res parum est in- tellecta longitudine magis quam obscuritate narra- tionis. ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis. Pro- babilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbutur; si tempus idoneum; si spatii satis; si locus opportunus ad ad eorum qui agent naturam, et ad vulgi rumorem, et ad eorum pinionem accommodabitur. Ac veri quidem similis ex his ra
Abbreviated transcription (Latin):
quodq dicetur. Et si non ab eo in quo proxime desitum erit. de¬
inceps incipietur. Ac multos imitatio breuitatis decipit: ut
cum se breues putent ẽẽ: longissimi sint. cum dent opam ut res
multas breuiter dicant. nonut omnino paucas res dicant: et nõ
plures ꝗͣ necẽe sit. Nam plaerisq uidetur breuiter uidetur dicẽ
qui ita dixit. Accessi ad aedes. puerum euocaui. respondit. quoesi¬
ui dominum. domi negauit ẽẽ. Hic tametsi tot res breuius nõ
potuit dicere: tamen quia satis fuit dixisse. domi negauit ẽẽt fit ie¬
rum multitudine longus. Quare hoc quoq in gen̾ere uitanda
est breuitatis imitatio et non minus rerum non necessariaru
q̃ uerbonim multitudine supersedendum est. Aperta autẽ
narratio poterit ẽẽ: si ut quoqͥq primum erit: ita primum expo¬
netur: et rerum ac tempoꝵ ordo seruabitur: ut ita narrent᷑: ut ge

Expanded text:
quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, dequicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio equam verborum multitudine supersedendum est. Aperta autem narratio poterit esse, si ut quidque primum gestum  Ms., erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur res, u
Abbreviated transcription (Latin):
rore misericordia. fortunte cõmutatione. insperato in cõmodo
subita leticia. iocundo exitu rerum. Uerum haec ex us quae po¬
stea de eloquutione p̃cipientur. ornamta sument᷑. Aunc de¬
narratione ea quae continet caus& expositionem dicendum
uidetur.
Portet igitur eam tres res hẽre. ut breuis. ut apta. ut ꝓ¬
babilis sit. B reuis erit: si unde necẽe est: inde initi¬
um sumetur et non ab ultimo repetetur. Ut si cuius rei satis
ent sũmam dixisse eius partes non dicentur. Nam saepe satĩ
est. quod factum sit dicere non ut enarres que madmodum.
sit factum. Et si non longius. qͣ quod scitu opus est in narran¬
do procedetur. Et si nullam in rem aliam transibit᷑. Et si ita di¬
cetur: ut nonnunꝗͣ ex eo quod dictum sit: id quod non sit di¬
ctum intelligatur. Et si non mõ id quod obest: uerum omne
id quod nonꝰ obest. nec adiuuat p̃tenbitur. Et si semel unumi

Expanded text:
rore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato incommodo, rore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. narratione, quae causae continet expositionem, dicendum videtur. oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde neceum sumat, et non ab ultimo repetetur; et si, cujus rei satis erit summam dixisse, ejus partes non dicentur. Nam saepe satis est, quid factum sit dicere, ut ne narres quemadmodum sit factum; et si non longius quam opus est in narrando procedetur; et si nullam in rem aliam transeat  Ms., transiet oratio; et si ita dicetur, ut nonnunquam ex eo quod dictum sit, id quod non sit dictum intelligatur; et si non mid, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum
Abbreviated transcription (Latin):
uerȩ: nec uerissimiles res continent᷑. cuiusmõi . s. hoc est. Angues
ingentes: alites iuncti iugo. Historia est res gesta. ab aetatis no¬
strx memoria remota. quod.s. est hoc genus. Appius indixi
carthaginensibus bellum. Argumentum est ficta res: quae tam̃¬
fieri potuit. huiusmõi apud terentium. Nam is postꝗͣ exces¬
sit ex ephoebis sosia. Illa aut narratio quae uersatur in per¬
sonis eiusmoĩ est: ut in ea simul cum rebus ip̃is ꝑsonarum sẽ¬
mones et animi ꝑspici possint. hoc mõ. Uenit ad me saepe cla¬
mitans. quid agis mitio cur ꝑolis adolescentem nobis: cur amat:
cur potat: cur tu his rebus sumptus suggeris: uestitu nimio ĩdul¬
ges. nimium ineptus es nimium ipse durus es praeter aquum
et bonum. hoc ingne̾ narrationis multa debet ineẽ festiuitas
confecta ex rerum uarietate. animoꝵ dissimilitudine. grauita¬
te. lenitate. spe. metu. suspicione: desiderio dissimulatione. er¬

Expanded text:
verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: Appius indixit Cartha- giniensibus bellum. argumentum est ficta res, quae tamfieri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, er
Abbreviated transcription (Latin):
diis pracepta tradunt᷑. hoc estq eum qui audit nec beniuolum
nec attentum. nec docilem efficit. Aut quo nihil profecto peius
est. ut contra sit faciat. Ac de exordio satis quidem dictum est
Arratio est rerum gestaium: aut ut gestarum expositio.
N arrationum genera tria sunt. Unum genus est in
quo ip̃a causa et omnis ratio continetur controu̾siae
Aiterum in quo digressio aliqua extra causam: aut criminatio¬
nis: aut similitudinis: aut delectationis non alienae ab eonego¬
cio. quo de agitur: aut amplificationis causa interponitur. Terti¬
um genus est remotum a ciuilibus causis. quod delectationis
causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur.E iꝰ
partes duxe sunt quarum altera in negociis: altera in personis ma¬
xime uersatur:
A quae in negocioꝵ expositione posita est tres hẽt partes.
fabulam. historiam. argum̃tum. Eabula est in qua nec

Expanded text:
diis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque beni- volum diis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque beni- volum neque attentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur. eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in qua nec
Abbreviated transcription (Latin):
ritioni fidem: oraton adimit auctoritatem. Uicia uero haec sũt
certissima ex ordioꝵ: qua sũmope uitare oportebit. Uulgare. cõe.
cõmutabile. longum. separatum. transiatum contra p̃cepta. Uulgi¬
re est quod in plures causas põt accõmodari: ut conuenire uideat᷑.
Cõmune: quod nihilominus in hanc. ꝗͣ in contrariam partem ca¬
usae põt conuenire. Cõmutabile est quod ab aduersario potest
leuiter cõmutatum ex contraria parte dici. Longum est quod
plurib uerbis. aut sententiis ultra ꝗͣ satis est prodducit᷑. Separa¬
tum quod non ex ip̃a causa ductum est: nec sicut aliquod mem¬
brum annexum oroni. Translatum qđ aliud efficit. ꝗ causa genꝰ
postulat: ut si quis docilem faciat. auditorem: cum beniuolentia
causa desideret: aut si principio utatur cum insinuationem res po¬
stulet. Contra p̃cepta est. quod nibil eorum efficit. quoꝵ cã de exõ¬

Expanded text:
rationi fidem, oratori adimit auctoritatem. Vitia vero haec sunt rationi fidem, oratori adimit auctoritatem. Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, com- mutabile, longum, separatum, translatum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. commune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire. commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici. longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur. separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exor
Abbreviated transcription (Latin):
apologum. uel fabulam. uel aliquam contineat irrisionem: auͭ
si rei dignitas adimet iocandi facultatem: aliquid triste: nouũ¬
et horribile: statim non incõmodum est iniicere. Nam ut cibi
sacietas. et fastidium. aut subamara aliqua re releuatur: auti
dulci mitigatur: sic animus defessus audiendo: aut admirati¬
one integratur: aut risi renouat᷑. Ac separatm quidem q̃
de pͥncipio et insinuatione dicenda uidebantur. haec fere sũt
Nunc quiddam breuiter. et cõmuniter de utroq pracipien¬
dum uidetur.
Nordium sententiaꝵ et grauitatis plurimum deb hẽre:
et omnia omnino quae ꝑtinent ad dignitatem in se cõ¬
tinere. Fropteaq: id optime faciendum est. quod oratorem i¬
auditori maxime cõmendat. Splendoris et festiuitatis et con¬
ciitudinis minimum. Proptereaq ex his suspicio quaedam
apparationis atq artificiosae diligentiae nascitur: quae maxime o¬

Expanded text:
apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime o
Abbreviated transcription (Latin):
qui intelligit. quib rebus fides fiat facile erit cognitu: opor¬
tet aut de eo quod aduersarii firmissimum sibi putarint: eti
maxime ii. qui audierint probarint. primum te dicturum pol¬
liceri: aut ab aduersarii dicto exordiri: et ab eo potissimum qđ
ille nuꝑrime dixerit. aut dubitatione uti quid primum di¬
cas: aut cui potissimum loco respondeas cum. admiratione.
Nam auclitor. cum cum quem aduersarii ꝑturbatum putat
orõne: uidet animo firmissimo contradicere paratum: plaerun
q potius temere assensisse. ꝗͣ illum sine cã confidere arbitrat᷑
Sin auditoris studium defatigatio ab alienabit a causa: tei
breuius ꝗͣ paratus sueris ẽẽ dicturum cõmodum est polliceri.
non imitatuꝵ aduersarium. Sin res dabit. non inutile est ab
aliqua re noua. ut ndicula incipe: aut ex tempore quae natai
sit. qđ genus strepitus acclamatio dici põt: aut iam parata: q̃

Expanded text:
qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oporqui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel
Abbreviated transcription (Latin):
probatur: aut pro re hominem: aut pro homine rem: ut ab
eo qui odit. ad id quod diligit. animus auditoris traduca¬
tur. Et dissimulare oportet᷑. te id defensurum quod existi¬
meris defensurus Deinde cum iam mitior factus erit audi¬
tor: ingredi pedetentim in defensionem. et dicere ea quae in¬
dignentur aduersarii. tibi quoq indigna uideri. Deinde cũ
lem̾eris eum qui audiet: demonstrare nibil eoium ad te ꝑtinẽ
et negare te quicqͣ de aduersariis eẽ dicturum. neq hoc neq il¬
lud: ut neq aꝑte laedas eos qui diligunt᷑: et tam̃ id obscure fa¬
ciens. quoad possis alienes ab iis auditoꝵ uoluntatem: et aliquo¬
rum iudicium simili de re: aut auctoritatem proferre imitati¬
one dignam. Deinde eandem aut consimilem: aut maiorez
aut minorem agi rem in pñtia demonstrare. Sin oratio
aduersarioꝵ fidem uidebitur auditoribus fecisse: idque ei

Expanded text:
probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mi- tior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defen- sionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis esse dicturum, neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei,
Abbreviated transcription (Latin):
controuersia. Nam et cum docilem uelis facere: simul et attẽ¬
tum facias oportet. nam is maxime docilis est: qui attentis
sime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmõ
tractari conueniat. deinceps dicendum uidetur.
Nsinuatione igitur utendum est cum admirabile genus
causae est. hoc est ut ante diximus cum animus auditoris
infestus est. lol autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest
in ip̃a causa quaedam turpitudo: aut ab iis qui ante dixerunt
iam quidlam auditori ꝑsuasum uidetur. aut eo tempore locꝰ
dicendi datur. cum iam illi. quos audire oportet. defessi sunt
audiendo. Nam ex hac quoq: re: non minus ꝗͣ ex primis dua¬
bus in oratorem: nonnunꝗͣ auditoris animus offenditur. o¬
Si causae turpitudo contrahet offensionem: aut pro homi¬
ne in quo offenditur. hominem alium. qui diligitur inter¬
poni oportet: aut pro re in qua offenditur: aliam rem quae

Expanded text:
cit “nam et cum docilem velis facere, simul attencit “nam et cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet”. Et sime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps dicendum videtur. insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur. Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui dili- gitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
negligentia ignauia desidiosum studium. et luxuriosum oci¬
umꝰ proferetur. Ab auditoꝵ ꝑsona beniuolentia captabitur. si
res ab us. fortiter. sapienter mansuete gestae proferentur: ut nei
qua assentatio nimia significetur. et si de us. ꝗͣ honesta existimatio
quantaq: eorum iudicui et auctontatis expectatio sit ostendetur.i
Arebus ip̃is: si nostram cãm laudando extollemus. si aduersa¬
riorum cãm per contemptionem deprimemus. Aitentos au¬
tem faciemus. si demonstrabimus ea quae dicturi sumus. magͣ
noua. incredibilia ẽe. aut ad omnes: aut ad eos qui audienti
aut aliquos illustres homines ad deos ĩmortales: aut ad sum¬
mam rei.p. ꝑtinere. Et si pollicebimur nos breui nr̃am causã
demonstraturos. atq exponemus iudicationem: aut iudicatio¬
nes si plures erunt. ociles auelitores faciemus si breuit̾
et aperte sũmam causae exponemus. hoc est in quo consistati

Expanded text:
neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otineglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem fnova, incredibilia esse; aut ad omnes, aut ad eos qui audient, aut ad aliquos illustres homines, aut ad deos immortales, aut ad summam reipublicae pertinere: et si pollicemur nos brevi causam nostram demonstraturos, atque exponemus judicationem aut judicationes, si plures fuerint. Dociles auditores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus; hoc est, in quo consistat
Abbreviated transcription (Latin):
ciles auclitores efficere oportebit.N unc quoniam quas res
exordio conficere oporteat. dictum est. reliquum est ut ostẽda¬
tur quib quoq rationibus res confici possit:
Eniuolentia quatuor ex locis comparat᷑: ab nr̃a. ab ad¬
uersariorum ab iudicum ꝑsona. ab ip̃a causa.Ab
nr̃a: si de mĩs factis et officiis sine arrogantia dixerimus. si
crimina illata. et aliquas minus honestas suspiciones mie¬
difficultates proferemus. si praece et obsecratione humili. ac
supplici utemur. Abaduersarioꝵ aũt: si cos aut in odium
aut inuidiam: aut in contemptionem adducemus. In odi¬
um ducentꝰ. si quod eorum spurce. superbe. crudeliter. malicio¬
se factum proferetur: In inuidiam. si uis eorum. potentia. diuici¬
x gratia. cognatio. pecunix proferuntur. atq eorum usus arro¬
gans. et intolerabilis: ut his rebus magis uideant. ꝗͣ causae suae
confidere. In contemptionem ad ducentur si eorum inertia

Expanded text:
ciles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res ciles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, quibus quae- que rationibus res confici possit. Benivolentia quattuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniedifficultates, proferemus; si prece et obsecratione humili ac supplici utemur. ab ad- versariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam comparare licebit. Sin erunt uehementer alienati: confuge̾
necẽe est ad insinuationem. Nam ab iratis si ꝑspicue pax et beĩ¬
uolentia appetitur: non mõ ea non inuenit᷑. sed augetur potius.¬
atq infiamat᷑ odium. In humili aũt genere causaẽ contentioĩs
tollenda cã necẽe est attentum efficere auditorem. Anceps genu̾
causa. si dubiam iudicationem hẽbit: ab ip̃a iudicatione exordien¬
dum est. Sin autem partem turpitudinis. partem honestatis hẽbit.
bñiuolentiam captare oportebit: ut in genus honestum cã transla¬
ta uideatur. Cum aut̃ erit honestum causae genus p̃teriri prĩ¬
cipium potert. et si cõmodum fui̾t aut a narratione incipiemus
aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nr̃ae dictionis. Sin
uti principio placebit: beniuolentiae partibus utendum est: ut io
quod est augeatur. In obscuro genere causae: per pͥncipium do¬

Expanded text:
tiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere tiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cum autem erit honestum causae genus, vel praeteriri principium poterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur. in obscuro causae genere per principium do
Abbreviated transcription (Latin):
one nr̃a fauet auditoris animus. Admirabile a quo alienat᷑ ani¬
mus corum qui audituri sunt. Numile quod negligitur ab audi¬
tore. et non magnope attendendum uidetur. Anceps in quo
aut iudicatio dũbia est aut causa et honestatis et turpitudinis par¬
ticeps ut et beniuolentiam pariat et offensionem. O bscurum
in quo ant tardi auditores sunt: aut difficilioribus ad cognoscẽ¬
dum negociis causa implicita est. Quare q̃m tam diuersa sũt
genera causaꝵ exordiri quoq dispari ratione: in uno quoque
genere neceẽ est. Igitur exordium in duas partes diuiditur ĩ
principium et insinuationem. Principium est oratio pspicue
et protinus perficiens auditorem beniuolum. aut docilem. aut
attentum. Insinuatio est oratio quadam simulatione: et cirui¬
tione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genẽ
causȩ. si non omnino infesti auditores erunt. pͥncipio beniuolen¬

Expanded text:
one nostra favet auditoris animus; admirabile, a quo est alienatus anione nostra favet auditoris animus; admirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt; humile, quod neglegitur ab auditore et non magno opere adtendendum videtur; anceps, in quo aut iudicatio dubia est aut causa et honestatis et turpitudinis parti- ceps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscu- rum, in quo aut tardi auditores sunt aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata. quare cum tam diversa sint genera causarum, exordiri quo- que dispari ratione in uno quoque genere necesse est. igitur exordium in duas partes dividitur, in principium et insinuationem. principium est oratio perspicue et protinus perficiens auditorem benivolum aut docilem aut attentum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolen
Abbreviated transcription (Latin):
Is omnib in causa reꝑtis: tum deniq singula partes totiꝰ
causa consideranda sunt. Nam non ut quodq pͥmũ
dicendum est: ita pͥmum animaduertendum uidet᷑
ideo quia illa quae p̾ma dicuntur siuaehem̃ter uelis congruere
et coherere cum causa ex his ducas oportet qua post dicenda
sunt. Quare cum iudicatio: et ea quae ad iudicationem oportet
argum̃ta inueniri diligenti erunt artificio repta. cura et cogita¬
tione piractata: tum deniq ordinandae sunt caetera partes ora¬
tionis. Hae partes sex omnino nobis uidentur ẽẽ. Exordiũ
narratio. partitio. confirmatio. rep̃hensio. conclusio:
Unc quoniam exordium pͥnceps omnium deb ẽẽ: nos
quoq pͥmum in rõne exordiendi p̃cepta dabimus.
Exordium est oratio animum auditoris idonee cõ
parans ad reliquam dictionem. Quod eueniet. si eum beniuolu
attentum. docilem fecerit. Quare qui bñ exordiri causam uolet
ceps obscurum. Honestum causae genus est cui statim sine orati¬

Expanded text:
is omnibus in causa repertis tum denique singulae partes totius causae considerandae sunt. Nam non ut quicquid dicendum est primum, ita primum animadvertendum videtur; ideo quod illa, quae prima dicuntur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex his ducas oportet, quae psunt. quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta inveniri, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis. eae partes sex esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui bene exordiri causam volet, ceps, obscurum. honestum causae genus est, cui statim sine orati
Abbreviated transcription (Latin):
et in reliqua oratione paululum digrediens de cursu dicendi utimͣ
et uxhementius in ꝑorando. Est enim propositum ut iratum essi¬
eiat iudicem. C. quid faciendum est contra reo: Momniai
longe secus sumenda principia ad beniuolentiam conciliandã
narrationes aut̃ amputandae: quae lȩdunt: aut in totum relinq̃n¬
dxe si totae sunt molestae: firmam̃ta ad sidem posita: aut per se
diluenda. aut obscuranda: aut digressionib obruenda. pero¬
rationes aut̃ ad misericordiam conferendae. C. Semper ne igi¬
tur ordinem collocandi quem uolemus tenere possumus: M. nõ
sane. Nam auditoꝵ aures moderant᷑ oratori pudenti et proui¬
do: et quod respuunt ĩmutandum est:

Expanded text:
et in reliqua oratione paulum digrediens de cursu dicendi utitur et in reliqua oratione paulum digrediens de cursu dicendi utitur et vehementius in perorando. Est enim propositum, ut iratum efficiat iudicem. C. Quid faciendum est contra reo? P. Omnia longe secus. Principia sumenda ad benevolentiam conciliandam; narrationes aut amputandae, quae laedunt, aut relinquendae, si totae sunt molestae; firmamenta ad fidem posita aut per se diluenda aut obscuranda aut digressionibus obruenda; perorationes autem ad miscricordiam conferendae. C. Semperne igitur ordinem conlocandi quem volumus tenere possumus? P. Non sane; nam auditoris aures moderantur oratori prudenti et provido: eae quod respuunt immutandum est
Abbreviated transcription (Latin):
noribus ad maiora ascendimus: aut a maioribus ad minora de¬
Labimur: aut haec in aquabili uarietate distinguimus. cum parua
magnis simplicia coniunctis. obscura dilucidis. laeta tristibus in¬
credibilia probabilibus inteximus: quæ in exornationem cadunt
omnia.C. Quid indeliberatione quid spectas: M. P rincipia uł
non longa uel sxepe nulla: sunt enim ad audiendum qui delibant
sua cã parati. Nec multum sane sepe narrandum est. Est enim nar¬
ratio pretentarum rerum. aut pñtium suasio. aut futurarum. Quare
ad fidem. et ad motum adhibenda est omnis oratio.C. Quid ĩ iu¬
dicus. quae est collocatio: N. non eadem accusatoris et rei: qui a
accusator rem. ordinemq prosequitur. et singula argum̃ta. quasi
hasta in manu collocata: uxehementer proponit. concludit acriter
confirmat tabulis. decretis. testimoniis. accuratiusq in singulis cõ¬
moratur. per orõnisq: p̃ceptis: quae ad incitandos animos ualẽt

Expanded text:
noribus ad maiora ascendimus aut a maioribus ad minora denoribus ad maiora ascendimus aut a maioribus ad minora delabimur; aut haec inaequabili varietate distinguimus, cum parva magnis simplicia coniunctis obscura dilucidis laeta tristibus incredibilia probabilibus inteximus, quae in exornationem cadunt omnia. C. Quid, in deliberatione quid spectas? P. Principia vel non longa vel saepe nulla. Sunt enim ad audiendum qui deliberant sua causa parati. Nec multum sane saepe narrandum est . Est enim narratio praeteritarum rerum aut praesentium; suasio autem futurarum. Qua re ad fidem et ad motum adhibenda est omnis oratio. C. Quid, in iudiciis quae est conlocatio? P. Non eadem accusatoris et rei, quod accusator rerum ordinem persequitur et singula argumenta quasi hastas in manu conlocat, vehementer proponit, concludit acriter, confirmat tabulis decretis testimoniis accuratiusque in singulis commoratur, eis orationis praeceptis, quae ad incitandos animos valent,
Abbreviated transcription (Latin):
ditorum eam genere distingui op̾ortet. Nam aut auscultator ẽ
mõ qui audit. aut disceptator .i. rei. sententiaq moderator: ita¬
ut qui audit delectetur: aut ita ut statuat aliquid. statuit autem
aut de pratentis ut uidex: aut de futuris ut senatus. sic tria st̃
genera haec. iudicii. deliberationis. exornationis: quæe quia in la¬
udationes maxime confertur. proprium hẽt iam ex eo nomen
Quas res sibi proponet in istis tribus generibus orator:A
Delectationem in exornatione: In iudicio aut sauitiam. aut clae¬
mentiam iudicis. In suasione aut̃ aut spem: aut reformidatioe
deliberantis. C. Cur igitur hoc in loco exponis genera controu̾¬
siarum: Mut rõnem collocandi ad finem cuiusq accõmo¬
dem. C. Quonam tandem mõ: AQuia quibus in orati onib
delectatio finis est. uarii sunt ordines collocandi. Nam aut tẽ¬
poium seruant̾ gradus aut generum distributiones: aut a mi¬

Expanded text:
ditorum eam genere distingui. Nam aut auscultator modo ditorum eam genere distingui. Nam aut auscultator modo est qui audit aut disceptator, id est rei sententiaeque moderator; ita aut ut delectetur qui audit aut ut statuat aliquid. Statuit autem aut de praeteritis, ut iudex, aut de futuris, ut senator; sic tria haec genera iudici deliberationis exornationis; quae quia in laudationes maxime conferatur, proprium iam habet ex eo nomen. C. Quas res sibi proponit in istis tribus generibus orator? P. Delectationem in exornatione, in iudicio aut saevitiam aut clementiam iudicis, in suasione aut spem aut reformidationem deliberantis. C. Cur igitur hoc loco exponis genera causarum? P. Vt rationem conlocandi ad finem cuiusque accommodem. C. Quonam tandem modo? P. Quia quibus in orationibus delectatio finis est, varii sunt ordines conlocandi. Nam aut temporum servantur gradus aut generum distributiones; aut a mi
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabimur et quaeremus ex omnib sed adhibebimus iudici¬
non necessaria. C. Quoniam de fide respondisti: uolo audire
de motu. M. loco tu quidem quaeris: sed plaenius quod uis ex¬
plicabitur. cum ad oriionis ip̃ius quaestionumq rõnem ueneõ.
Quid sequitur igitur: MCum inueneris collocare: cuius in
infinita quaestione ordo est idem fere quem exposui locorum. In
definita autem adlubenda sunt illa etiam quae ad motus anĩo¬
ium ꝑtinent. C. quomõ igitur ista explicas: M. Habeo com¬
munia p̃cepta fidem faciendi et cõmouendi: quoniam fides ẽ
firma opinio: motus aũt animi incitatio ad uoluptatem. aut
sunt motus genera. partes plures genetum singuloꝵ omnem
collocationem ad fidem accõmodemus quȩstionis. Nam est¬
in consultatione. uel propositione finis fides. in causa et fides et
motus. Quare cum de causa dixero: in qua est propositum. di
xero de utroq. C. Quid hẽs igitur de causa dicere: M. Au¬

Expanded text:
scrutabimur et quaeremus ex omnibus, sed adhibebimus iudiciscrutabimur et quaeremus ex omnibus, sed adhibebimus iudiciaetermittamus et non necessaria. C. Quoniam de fide respondisti, volo audire de motu. P. Tu loco quidem quaeris, sed plenius quod vis explicabitur, cum ad orationis ipsius quaestionumque rationem venero. Quid sequitur igitur? P. Cum inveneris, conlocare; cuius in infinita quaestione ordo idem fere quem exposui locorum; in definita autem adhibenda sunt illa etiam quae ad motus animorum pertinent. C. Quo modo igitur ista explicas? P. Habeo communia praecepta fidem faciendi et commovendi. Quoniam fides est firma opinio, motus autem animi incitatio aut ad voluptatem aut  motus genera, partes plures generum singulorum—omnem conlocationem ad finem accommodo quaestionis. Nam est in proposito finis fides, in causa et fides et motus. Qua re cum de causa dixero, in quo inest propositum, de utroque dixero. C. Quid habes igitur de causa dicere? P. Au
Abbreviated transcription (Latin):
ritur alia coniugata appellantur. alia ex genere. alia ex foma
alia ex similitudine. alia ex differentia. alia ex contrario. ali
ex coniunctis. alia ex antecedentib. alia ex consequentibus
alia ex repugnantib. alia ex causis alia ex effectis. alia ex cõ¬
paratione maior: aut parium: aut minor. ut definitio: ut¬
contranum: ut ea quae sunt ip̃i. contrarioue eius aut similia
aut dissimilia. aut consentanea: aut dissentanea. aut ea quae
sunt quasi coniuncta: aut quae quasi repugnantia inter se
ut earum rerum de quibus agitur causae: aut causarum euen¬
tus. idest ea quae sunt effecta de causis: ut distributiones ut
genera partium. generumue partes: ut p̾mordia rerum. et qͣ¬
si p̃currentia. in quib inest aliquid argum̃ti: ut rerum contẽ¬
tiones. quid maius quid par. quid minus sit. in quibus aut n¬
natura reium: aut facultates comparantur. C. Omnibus ne
igitur ex his locis argum̃ta semper sumemus: M.lmmo uͦ

Expanded text:
 alia coniugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, alia ex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex adiunctis, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione maiorum aut parium aut minorucontrarium, ut ea quae sunt aut ipsi aut contrario eius aut similia aut dissimilia aut consentanea aut dissentanea; ut ea quae sunt quasi coniuncta aut quae quasi pugnantia inter se; ut earum rerum de quibus agitur causae; ut causarum eventus, id est, quae sunt effecta de causis; ut distributiones, ut genera partium generumve partes; ut primordia rerum et quasi praecurrentia, in quibus inest aliquid argumenti; ut rerum contentiones, quid maius, quid par, quid minus sit, in quibus aut naturae rerum aut facultates comparantur. C. Omnibusne igitur ex istis locis argumenta sumemus? P. Immo vero
Abbreviated transcription (Latin):
sita: M. Quae inhaerent in ip̃a re. C. Et testimoniorum qua¬
sunt genera: M. Diuinum. et humanum. diuinum est ut
oracula. ut auspicia. ut uaticinationes. et ut responsa sacerdo¬
tum. haruspicum. auspicum. coniectorum. Humanum qđ
spectatur ex auctoritate: ex uoluntate. ex orͣone aut libera. a¬
ut exp̃ssa. in quo in sunt scripta. pacta. promissa. iurata. quȩ¬
sita.C. Qux sunt quae dicis insita: M.Quae infrea sunti
rebus ip̃is. tum ex toto. tum ex partibus. tum ex notatio ne
tum ex his rebus: quae quodammõ affectae sunt. ad id de qͦ

Expanded text:
sita, quae inhaerent in ipsa re. C. Testimoniorum quasita, quae inhaerent in ipsa re. C. Testimoniorum quae genera sunt? P. Divinum et humanum; divinum est ut oracula auspicia, ut vaticinationes et responsa sacerdotum haruspicum coniectorum; humanum, quod spectatur ex auctoritate, ex voluntate, ex oratione aut libera aut expressa, in quo insunt scripta pacta promissa iurata quaesita. C. Quae sunt quae dicis insita? P. Quae iura infixa sunt rebus ipsis, tum ex his rebus quae quodammodo affectae sunt ad id de quo
Abbreviated transcription (Latin):
atio eloquendi comes est. earumq omnium rerum custos est¬
memoria.C. Quid or̃onis quot sunt partes: M.quatuor
earum diae ualent ad rem docendam. narratio. et confirmatio.
adimpellendos animos duxe: principium et poratio.C. Quid
quaestio. quasnam hẽt partes: M. Infunitam quam consultatio¬
nem appello. et definitam. quam controuersiam nomino. C.
Uonam igitur piimum inuenire est oratoris: quid q̃¬
ret: M. ut inueniat quemadmõm fidem faciat eis
quibus uolet ꝑsuadere. et quemadmõm motum eoꝵ
amimis afferat.C. Quibus rebus fides fit:. M. Argum̃tis
quae clucuntur ex locis. aut in re ip̃a insitis. aut assumpt̾is. G
Quos uocas locos: M. eos in quibus latent argum̃ta. E. qd
est atgumntum: M. ẜ robabile inuentum ad faciendum fidẽ.¬
C. Quomodo igitur duo ista genera diuidis: M. Quae sine.
arte putantur: ea remota appello: ut testimonia. C. Quid ĩ¬

Expanded text:
ctio eloquendi comes est; earum rerum omnium custos ctio eloquendi comes est; earum rerum omnium custos memoria. C. Quid? orationis quot sunt partes? P. Quattuor. Earum duae valent ad rem docendam, narratio et confirmatio; ad impellendos animos duae, principium et peroratio. C. Quid ? Quaestio quasnam habet partis? P. Infinitam, quam consultationem appello, et definitam, quam causam nomino. C. Quoniam igitur invenire primum est oratoris, quid queret? P. Vt inveniat, quem ad modum fidem faciat eis quibus velit persuadere, et quem ad modum motum eorum animis adferat. C. Quibus rebus fides fit ? P. Argumentis, quae ducuntur ex locis aut in re ipsa insitis aut adsumptis. C. Quos vocas locos? P. In quibus latent argumenta. C. Quid est argumentum? P. Probabile inventum ad faciendam fidem.C. Quo modo igitur duo genera ista dividis? P. Quae sine arte putantur, ea remota appello, ut testimonia; in
Abbreviated transcription (Latin):
mihi tu de ratione dicendi ꝯraece tradidi¬
sti: si mõ tibi est ocium: et si uͦis. M. An
est mi cicero quem ego malim ꝗͣ te. qͣdo
ctissimum ẽẽ: Ocium aũt primum est
summum: quoniam aliquando roma ere¬
undi pot̾as cdata est. deinde ista tua studĩ
uel maximis occupationib meis anteferrem libenter.G.Uis¬
ne igitur ut tu me graece soles ordine interrogare: sic ego te uici¬
sum eisdem de rebus latine interrogem: M. Sane si placet. sic
enim et ego te meminisse intelligam quae accepisti. et tu ordĩe
audies quae requires:
Uot in partes cdistribuenda est omnis doctrina dicendi:
.M.Intris. C. cedo quas: M.primum in tp̃am uim
orationis. deinde in orͣonem: tum in quaestionem.C.
In quo est ip̃a uis: M. in rebus. et uerbis. Sed et res et uerba
inuemienda sunt et collocanda. Proprie aũt̃ in rebus inuenire
in uerbis eloqui dicitur. Collocare aũt et si est cõmune: tamen
ad inueniendum refertur. Uox. uultus motus. atq omnis a¬

Expanded text:
mihi tu de ratione dicendi Graece tradidisti, si modo tibi est otium et si vis. PATER. An est, mi Cicero, quod ego malim quam te quam doctissimum esse? Otium autem primum est summum, quoniam aliquando Roma exeundi potestas data est; deinde ista tua studia vel maximis occupationibus meis anteferrem libenter. C. Visne igitur, ut tu me Graece soles ordine interrogare, sic ego te vicissim isdem de rebus Latine interrogem? P. Sane, si placet. Sic enim et ego te meminisse intellegam quae accepisti, et tu ordine audies quae requires. C. Quot in partis tribuenda est omnis doctrina dicendi? P. Tris. C. Cedo quas? P. Primum in ipsam vim oratoris, deinde in orationem, tum in quaestionem. C. In quo est ipsa vis? P. In rebus et in verbis. Sed et res et verba invenienda sunt et conlocanda. Proprie autem in rebus invenire, in verbis eloqui dicitur. Conlocare autem, etsi est commune, tamen ad inveniendum refertur. Vox motus vultus atque omnis a
Abbreviated transcription (Latin):
hinc auium dulcedo ducit ad auium. B reuitate ciusdem litterȩ. hic
tam et si uidetur ẽẽ honoris cupidus: tamen non tantum curiam diligit
quantum curiam meretricem. Addendis litteris hoc pacto. hic sibi
posset temperare: nisi amori mallet obtemperare. Demendis luteris
sic. Si lenones uitasset tanꝗ̃ leones. uitx se tradidisset. Tranfferendis
luteris. sic. Uidete iudices utrum homini nauo. an uano credere ma

Expanded text:
Hinc avium dulcedo ducit ad avium.» Brevitate eiusdem litterae›: «Hic, Hinc avium dulcedo ducit ad avium.» Brevitate eiusdem litterae›: «Hic, tametsi videtur esse honoris cupidus, tantum tamen curiam diligit, quantum Curiam?» Addendis litteris hoc pacto: «Hic sibi posset temperare, nisi amorei mallet obtemperare.» Demendis nunc litteris sic: ‹»Si› lenones ‹vitasset tamquam leones,› vitae tradidisset se.» Transferendis litteris sic: «Videte, iudices, utrum hominei navo ‹an vano› credere ma
Abbreviated transcription (Latin):
odiose. Item aucdacter territas. humiliter placas. Naec duoge¬
nera: quorum alterum in exitus: alterum in casus similitudine uer¬
satur. inter se uehementer conueniunt: et ea re ii. qui bene utunt
plexunq sunul ea collocant. in eisdem partibus orationis. Id hoc
modo facere oportet. Perditissima ratio est amorem petere: pudo¬
rem fugere. Diligere formam. negligere famam. hic et ea uerba
quae casus hũt acd casus similes: et illa. quae non bñt. ad similes exi
Gnominatio est. cum ad idem uerbum. et nomen acceditur
terarum ut ad res dissimiles. similia uerba accommodentur. E ai
multis et uariis rationibus conficitur. attenuatione. aut complexione
eiuscdem litterae sic. hic qui se magnifice. iactat. atq ostentat. uaenut
a te. ante ꝗͣ romam uenit. Et ex contrario. hic quos homines aleai
uicit: eos ferro statim uincit. Productione eiusdem litterae: hoc mõ.

Expanded text:
odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo geodiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alterum in casus similitudine versatur, inter se vehementer conveniunt; et ea re, qui his bene utuntur, plerumque simul ea conlocant in isdem partibus orationis. Id hoc modo facere oportet: «Perditissima ratio est amorem petere, pudorem fugere, diligere formam, neglegere famam.» Hic et ea verba, quae casus habent ad casus similes, et illa, quae non habent, ad similes exitAPUT 29 Adnominatio est, cum ad idem verbum et nomen acceditur terarum, ut ad res dissimiles similia verba adcommodentur. Ea multis et variis rationibus conficitur. Adtenuatione aut conplexione eiusdem litterae sic: «Hic, qui se magnifice iactat atque ostentat, venit ante, quam Romam venit.» Et ex contrario: «Hic, quos homines alea vincit, eos ferro statim vincit.» Productione eiusdem litterae ‹hoc modo:
Abbreviated transcription (Latin):
sit syllabarum et tamen ẽẽ uideatur: si una aut etiam altera syl¬
laba est. alterum breuius: aut si cum in altero plures sunt. longi¬
or est in altero. aut longiores plemior aut plaemiores syllabre ert.¬
ut longitudo: aut plaenitudo. harum multitudinem alterius asse¬
quatur et exequet:
lmilitercadens exomatio appellatur: cum in eadem constructiõe
uerborum duo aut plura sunt uerba: quae similiter iisdem casi¬
bus efferuntur hoc m̃o. Hominem laudas egentem uirtutis. abũ¬
dantem felicitatis. Item huic omnis in pecunia spes est: a sapientia
animus est remotus. Diligentia comparat diuitias: negligentia
corrumpit animum: et tamen cum ita uiuit. neminem prax se du¬
cit hominem.
Imiliter desinens est. cum tamet si casus non insunt uerbis
tamen exitus similes sunt hoc pacto. Tuipiter audes facere
nequiter studes dicere. uiuis inuidiose. delinquis studiose. loqueis

Expanded text:
sit syllabarum et tamen esse videatur, si una aut etiam altera sylsit syllabarum et tamen esse videatur, si una aut etiam altera syllaba est alterum brevius, aut si, cum in altero plures sunt, in altero longior aut longiores, plenior aut pleniores syllabae erut longitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. Similiter cadens exornatio appellatur, cum in eadem constructione verborum duo aut plura sunt verba, quae similiter isdem casibus efferantur, hoc modo: «Hominem laudem egentem virtutis, abundantem felicitatis?» Item: «Huic omnis in pecunia spes est, a sapientia est animus remotus: diligentia conparat divitias, neglegentia corrumpit animum, et tamen, cum ita vivit, neminem prae se ducit hominem.» Similiter desinens est, cum, tametsi casus non insunt in verbis, tamen similes exitus sunt, hoc pacto: «Turpiter audes facere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris