comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abraliã ad aedendũ appofuit quia neccorpidñi. quod est uitulus sine lastȩ legis. Niec
lac logis sinebutaro. hoc est si ne euangdu testimonio eẽ potest. Tria aũ sata unde
sarrapanes sub cinericios fecit trũ siloꝵ noe imagi ne indicauerunt ȩc quib: omnegen hom¬
num natumẽ qui diuinȩ trintaticredentes. & a qua bapos mati matis ꝑ ed esiam cuius imago sar¬
raerat. consparpendi eõnt : & inunopane xp̃icorporis redgendi. hȩ sunt illa tria sata que
mulier ineuangelio dicitur fermentasse : A⁊imiaũ panes id cr coqd sine fesmento maltiȩ al
ne la ngore noquitȩ sineferuore dostrinȩ oporaeat: ẽẽ eredentium unitatẽ : Sube inericuaũ
tabiles efficerentur. Subar bore aũ cos sedisse passionis dñ cȩ erat signũ cuius psisunt p̃dica¬
tores. sñ. Cumq eꝑmedis sent diearuin a sama unc̃ med. sti n ates pp̃ uali.¬

Expanded text:
Abraham edendum apposuit, quia ne corpus Domini, quod est vitulus, sine lacte legis, nec Abraham edendum apposuit, quia ne corpus Domini, quod est vitulus, sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata, unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne genus humgenus natum est. Qui divinam Trinitatem credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspargendi essent, et in uno pane Christi corpori redigendi. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse. Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae et sine languore nequitiae, sine fermento doctrinae oporteat esse credentium unitatem. Subcinericii autetabiles efficerentur. Sub arbore autem eos sedisse, passionis Dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Sequitur: Cumque comedissent, dixerunt ad eum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
est: Tunenuĩ fieture as pait mysterum saeramenti unde& pedes eo lauit eit at a in etre¬
momundi lauacripurificationẽ demonstrare futurã. pedes enĩ nouissima ute¬
significant si quidẽ & conuiuiũ p̃parat uitulũ scilic& saginatum: Isteaũnquod
uitulus tener saginatus dñi ihũ xp̃i est corpus hic ẽ & uitulus dnĩ qui ꝓpt̃ salutõ credentiũ
Sed & butirx & lac cũ carnȩ uituli apposuit : Lac quippȩ legis habuisse figurã apłs nr an
nuntiat dicens. lac uob̵ potũ dedinon escã. Nondum enimpoteratis. pec adhuc quidẽ potes¬
tis : tradiderat enĩ illis legis mandatũ quasi lac deuberib: duarx tabularx e pressum. hoc ẽ
testamentũ si dei. Necdũ enĩ poterat̃ ꝓpter infantiam sensus euangelicȩ dostrinȩ solidam
& robustã escam accipere : Buti  i aũ uberrimũ epͥinguissimũ euãg̃liox ẽ testimo¬
nium quoduel uti oleum fidelib: in signũ datur . Sos ꝑ inde uitulum cum lastȩ & butirx

Expanded text:
est : tunc enim futurum aspexit mysterium sacramenti, unde et pedes eorum lavit, ut in extremo mundi, lavacri, purificationem demonstraret futuram; pedes enim novissima significant: siquidem et convivium praeparat, vituvitulus tener saginatus Domini nostri Jesu Christi est corpus. Hic et vitulus Domini, qui propter salutem credentium Sed et butyrum et lac cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus noster annuntiat dicens: Lac vobis potum dedi non escam; nondum enim poteratis, nec adhuc quidem potestis . Tradiderat enim illis legis mandatum quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum, hoc est testamentum fidei. Nondum enim poterant, propter infantiam sensus sui, evangelicae doctrinae solidam ac robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyrum
Abbreviated transcription (Latin):
pastũ quendã suũ decar nalium diuisione querentes : quod aũ illas abigeb at abraliam signifi¬
cat &iã inter illas casnaliũ diuisiones ueros usq insinẽ ꝑseueraturos fiddes Sq̃
dñs dicit ineũglo. Erit enĩ tunc tribulatio magna qualis nonfuit abiniuo. Sq. Dutũq:

Expanded text:
pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illas abigebat Abram, signifipastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illas abigebat Abram, significat etiam inter illas carnalium divisiDominus dicit in euangelio: Erit en
Abbreviated transcription (Latin):
populis denuntabant sutura. siue &iã ꝑtusturẽ & colũbã sp̃ales in illo populo figurati sunt
indiuidui fili ꝓmissionis. & heredes regni futuri quoꝵ &as tẽporalis ideo tac&ur. quia ẽ
meditantes trans gressis unt desideria tẽporalia & ideo distũ est aues aũ non diuisit qm̃¬
cas nales int̃se diuiduntur spales aũ nullo modo siue a negotiosis conuessationib hominũ
emoueint. sicut tustur. siue iut ilas degant sicut coliba ũcł ꝙ tam̃ auis c̃ simple
& innoxia significans & in ipso is tahelitico populo cuiterra illa danda erat sitturos in¬
diuiduos filios ꝓmissionis & heredes regni inaa nafelicitate mansuri Sq̃ esc
is raheliticus populus & defensatus ab infestatione gentiũ diuessar Ques aũdes¬
cendentes supra cospora quȩ diuisaerant nonboni aliquid sed sp̃r indicant aeris hu

Expanded text:
populis denuntiabant futura. Sive etiam per turturem et columbam, spiritales in illo populo figurati sunt, populis denuntiabant futura. Sive etiam per turturem et columbam, spiritales in illo populo figurati sunt, individui filii promissionis et haeredes regni futuri, quorum aetas temporalis ideo tacetur, quia aeterna meditantes, transgressi sunt desideria temporalia; et ideo dictum est, Aves aucarnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues Israelititus populus, et defensatus ab infestatione gentium diversarum. Aves autem descendentes supra corpora quae divisa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris hujus
Abbreviated transcription (Latin):
modus ag noscerour: Sicut non ẽ uirginis mariȩ diffidentia quodait. quomodo fi& istud
qm̃ uirx non cognosco : Quod eñi futurx ẽã cestaerat. modũ quofier& inquirebat . & hoc cũ que¬
siss & audiuit: Deniq & hicsimilitudo dataẽ deanimalib: iuuenca & capra & ari&ȩ & duab:
uolucrib: tusturȩ & colũba ut scđm hȩc futurx scir& quod futurx eẽiã non ambiger&
&em eadẽ plebs regnatura quȩ animalia ꝓpt̃ ea trima dicuntur quia cũ sint insignes asti¬
culi tẽpoꝵ ab adã usq ad noe: Eind eusq ad abraham. & indecusq ad dauid. qui repbatosaule
tus & abraliã usq ad dauid. tã quã testiã &atẽ gerens ille populus ado lebit: Intus ture quo¬
q illis unt intellegendi quos apłsdicit in solitudinib: errantes ac montib: & speluncis scucaue¬
nis terre quib dign: non erat mundus. In colũba p̃figurati sunt ꝓpheȩ. quiscõ repl&i spũ

Expanded text:
modus agnosceretur; sicut non est uirginis Mariae diffidentia quod ait: Quo modo fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod enim futurum esset, certa erat; modum quo fieret inquirebat, et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic similitudo data est de animalibus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut secundum haec futurum scetem, eadem plebs regnatura. Quae animalia pculi temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule tur ex Abram usque ad David, tamquam tertiam aetatem gerens, ille populus adolevit. In turture quoque illi sunt intelligendi quos Apostolus dicit, in solitudinibus errantes, ac montibus et speluncis, seu in cavernis terrae, quibus dignus non erat mundus . In columba praefigurati sunt prophetae, qui sancto repleti Spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
& dixit ei sicerit sem̃tuũ. Credido ab raliã dõ &reputatũ est illia diusaitiã
Rur sumq sem̃ innumerabilȩ Nonsicut arenaterrȩ sed stellȩ cȩli ibimili magis uidetu
pmiss a posteritas: coelesti felicitate sub limes : Nam quantũ ad mulitudinẽ ꝑtne qur
sunt stelle caeli adarenã terre. Misiquis & istã conparationẽ in tantũ eẽ similẽ dica
inquantũ &iã stellȩ dinumerari nonualent. quia nec om̃s eas uideripossȩ credendu c̃
Nam quanto quisq acutius intu&ur tanto plures uid& unde & acer rimȩ comenti
aliquas occultas eȩ̃ merito existinatur. eceptis cis sy derib: quȩ in alia partȩ orbis a nobis
Necircũ cisio głar&ur gentesquȩ inciscũcisas ad sidõ xp̃inolle ãmita: Hoceñ quando fac

Expanded text:
dixit ei, Sic erit semen tuum. Credidit Abram Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Rursumque semen innumerabile, non sicut arena terrae, sed stellae coeli; ubi mihi magis videtur promissa posteritas coelesti felicitate sublimis, nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae coeli ad arenam terrae? Nisi quis et istam comparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinumerari non ualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis ne circumcisio gloriaretur, gentesque i
Abbreviated transcription (Latin):
genuit salmon. F arescũ patrȩ suo iuda ingressus ẽ ȩgyptum. Nahasson princeps trib: uida ind¬
serto describitur. Cui filius salmon. terrã repromissionis intrsuit. Conputa a fares usq ad raha sson
& inuenies generationes quinq. Sq̃¬

Expanded text:
genuit Salmon. Phares cum patre suo Iuda ingressus est Aegyptum, Naasson princeps tribus Iuda in degenuit Salmon. Phares cum patre suo Iuda ingressus est Aegyptum, Naasson princeps tribus Iuda in deserto describitur, cuius filius Salmon terram repromissionis introiit. conputa a Phares usque adNaasson et inuenies generationes quinq
Abbreviated transcription (Latin):
ocaũ dico inquit testamentũ confirmatũ adõ post quad ringentos triginta annos fasta lȩ
Non in firmat ad euacuandã ꝓmissi onẽ : Ia mergo isti quadringenti triginta quad ringenti po¬
terant nuncupari. quia non sunt multo amplius quanto magis cũ aliquodiam ȩcistonum¬
ro preorisent quandoilla inuisu demonstrata & distasunt ab rabe uł quando siac a¬
quad ringena quinquȩ remanerent quosds̃ quadringentos uoluit nominare. Sq̃
leui lcurcdia ath. chaadi genuit amram. Amram genuita liaron aharon genuueleatar
conputantur generationes quattuor. Lic& quidã uelint ab amrã inciperȩ & ad finees ut nos inele
si sunt filu srłil de erra egypti. trib: tibi uide ordo numer&ur. Iuda genuit fares f ares genut
efrom. Esrom genuit aram. Aram genuit aminadab aminadab genut nahasori. Naliason

Expanded text:
Hoc autem dico, inquit: testamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos facta lex Hoc autem dico, inquit: testamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandam promissionem. Iam ergo isti quadringenti et triginta anni quadringenti poterant nuncupari, quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac naquadringenti et quinque remanerent, quos Deus quadringentos uoluit nominare. Et Leui: Leui genuit Caath, Caath genuit Ambram, Ambram genuit Aaron, Aaron genuit Eleazar, conputantur generationes quattuor, licet quidam uelint ab Ambram incipere et usque ad Finees, ut nos in Elesi sint filii Israhel de terra Aegypti, tribus tibi Indae ordo numeretur: Iuda genuit Phares, Phares genuit Esrom, Esrom genuit Aram, Aram genuit Aminadab, Aminadab genuit Naasson, Naasson
Abbreviated transcription (Latin):
Depopulo istħł qui fuera it in
pto seruiturus aꝑtissimȩ ꝓpheauit. Non quod in eadẽ seruitutȩ sub exptus affligent¬
b quadringentos annos illȩ populus suerat ꝑ alturus sed inipsis quadringentis annis. pre¬
nuntiatũ est hoc futurx. Quẽ amodũ scriptũ est d&hara patrȩ abrahȩ & fuerunt dies hiare
incharra .CCV. Nonquia ibi om̃s acti sunt sed quia ibi compl&i sunt : Ita & hic int̃positũ
est & in seruitutẽ redigent eos & affligent eos quad riugentis annis qm̃istȩ numerus inea¬
dẽ afflistionȩ conpl&us est. Nonquia ibiuniuessus ꝑastus est: Quad ringenti sanȩdici
tus anni ꝓptes numeri plenitudinẽ . quã uis aliquanto ampliussint siue e hoc tẽpore
conputentur. quo istaꝓmit tebantur abraliȩ siue ex quonatus ẽ is aac : ꝓp̃t̃ scm̃ ab rahȩ : dequo
ista predicuntur. Conputantur enĩ sicut superius iã dixim: ab anno lxxͦ v abrahȩ quando

Expanded text:
de populo Israel, qui fuerat in Aegypto seruiturus, apertissime prophetatum est; non quod in eadem seruitute sub Aegyptiis adfligentibus quadringentos annos ille populus fuerat peracturus, sed in ipsis quadringentis annis praenuntiatum est hoc futurum. Quem ad modum enim scriptum est de Thara patre Abrahae: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinEt in servitutem redigent eos et affligent eos quadringentis annis, quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, non quia ibi universus peractus est. Quadrintur anni propter numeri plenitudinem, quamuis aliquanto amplius sint, siue ex hoc tempore conputentur, quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo ista praedicuntur. Conputantur enim, sicut superius iam diximus, ab anno septuagensimo et quinto
Abbreviated transcription (Latin):
salem Ostenditur ibi palatiũ melchis sed ech. Ex magnitudine runaꝵ u&eris operis
ostendens magni ficaetitiã : dequo in& teriori quoq parte gchescos scriptũ est : Venit ia cob
in sochot idest intauernacula & fecitsibi ibidomos atq testoria & transibit insalem
ciuitatẽ regionis sy dien. quȩ ẽ interra chanaar : Considerandũ quoq quando abrahȩ
a cedehostiĩ reuestenti. quos ꝑsecutus est usq dani. quȩ hodiȩ paneas appellatur.
Non deua herusale. sed dcoppedũ maropoleos sychen ianere fuerit. dequo in gło quo¬
q legim:. Erat aũ io hannes baptizans in hainon iux tasalim quia aq mulis
er antibi Nec resestutrũsalem. ansali nominedur. cumuocabulis in medio litteris ꝑ¬
raro ut antuir hobrei. eep uoluntate lest& acuari&ate regionũ eadẽ uerba diue¬
sis sonis atq adcentib ꝓforantur: Hȩc aberuditasinis geutisillus didicmas quun
non hiabeat & ipse rȩ& sacerdos nob utrũq donauerit ut simgen regale &aidtib¬

Expanded text:
et ostentatur ibi palatium Melchisedech ex magnitudine ruinarum ueteris operis ostendens magnificentiam; de quo in posteriori quoque parte Geneseos scriptum est: uenit Iacob in Soccoth, id est in tabernacula, et fecit sibi ibi domos atque tentoria et transiuit in Salem, ciuitatem regionis Sichim, quae est in terra Chanaan. Considerandum quoque, quod Abrahae a caede hostium non de via Hierusalem, sed de oppido metropoleos Sichem in itinere fuerit, de quo in Evangelio legimus, Erat autem Joannes baptizans in Arnon juxta Salim, quia aquae multae erant ibi . Nec refert utrum Salem an Salim nominetur, cum vocalibus in medio litteris perraro utantur Hebraei, et pro voluntate lectorum ac voluntate regionum eadem verba diversis sonis atque accentibus proferant. Haec ab eruditissimis gentis illius didicimus, qui in non habeat et ipse rex et sacerdos nobis utrumque donauerit, ut simus genus regale et sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
ne ante nec postimnodũ quicquã refestur di filio dño nr̃o assimilatus. ipseẽ enĩ solus
depatre sine matre genitus ꝑ diuinitatẽ ipsedematre sinepatre : ꝑ liumanitatẽ ipsȩ quo¬
q sacerdos ax̃ nus adquẽ dicitur Tues sacerdos in aẽnũ scđm ordinẽ melchis sedech
ipsecustitia & pax rȩx & sacerdos Rex uidelic& ex dõ patrȩ sacerdos e uis ginȩ matre
Sine matre enĩcũ fuisse manifestũ est & patre cũ dicitus ab euangelista. In principioerit
uerbũ & uerbũ erataput dm̃ & ds̃ erat uerbum hocerat in principio aput dm̃ omnia
ꝑ ipsũ facta sunt & sine ipsofactũ ẽ iuilul. sinepatre quoq cũ & itisse & matre euange¬
lista ꝓnuntiat cũ marie angelus loquitur. Sp̃s sc̃s suꝑueni& inte &uistus aliissim¬

Expanded text:
nec ante, nec postmodum quidquam refertur: Dei Filio Domino nostro assimilatur. Ipse est enim solus nec ante, nec postmodum quidquam refertur: Dei Filio Domino nostro assimilatur. Ipse est enim solus de patre, sine matre genitus per divinitatem; ipse de matre sine patre per humanitatem; ipse quoque sacerdos aeternus, ad quem dicitur, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech ; ipse justitia et pax, rex et sacerdos: rex videlicet ex Deo Patre, sacerdos ex Virgine matre; sine matre enim eum fuisse, manifestum est ex patre, cum dicitur ab Evangelista, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Sine patre quoque eum exstitisse ex matre, Evangelista pronuntiat, cum Mariae angelus loquitur, Spiritus sanctus s
Abbreviated transcription (Latin):
& inmari mostuo interiens. Manifestum est melchis sedech. hominẽ fuisse quinterre¬
na elualle &urbȩ regnaut  Hic enimmeldussed echi quiint̃ pr&atur rȩciusteitiȩ
cuctatis uiddic& salem̃ quȩ int̃ pr&atur pax. Sacerdos quedĩ summi panem & uinũ
in sacrificiumofferens ciu& deproripuis p̃dȩ abra ham patri artha decimas legitur ob¬
tulisse aqͥo &iam benedictus est. Quienĩ benedicit maiorẽ. quã quibenedicitur iinde & sa¬
cer doces a semine ab rahae nati fr̃ suos benedicebant. idest silios isrłił. quib illideci¬
mas dabam: scđ̃m legis mandatũ uere ut maiorib &eminentiorib sibi sinepatrxe ut
apłsait sinomatre sine gena culogia. Nec initiũ diere necfinẽ uitȩ habens quodutq:
nulli hominũ congruere potest. nisidño soli. Ineo enĩ quod subito nom̃ eius inducitur
& equa istirpe sit ꝓcreatus Nequaquã penitus indicatur acdeinitiũ uite eius uł finẽ

Expanded text:
 in mari Mortuo interiens: manifestum est Melchisedech hominem fuisse, qui in terrena et valle et urbe regnavit. Hic enim Melchisedech, qui interpretatur rex justitiae, civitatis videlicet Salem, quae interpretatur pax, sacerdosque Dei summi, panem et vinum in sacrificium offerens, cui et de praecipuis praedis Abram patriarcha decimas legitur obtulisse, a quo et benedictus est: qui enim benedicit major est quam qui benedicitur: unde et sacerdotes ex semine Abrahae nati fratres suos benedicebant, id est, filios Israel, quibus illi decimas dabant secundum legis mandatum, vere ut majoribus et eminentioribus sibi, sine patre, ut Apostolus ait, sine matre, sine genealogia: nec initium dierum, nec finem vitae habens : quod utique nulli hominum congruere potest, nisi Domino soli. In eo enim quod subito nomen ejus inducitur, et ex qua stirpe sit procreatus, nequaquam penitus indicatur; ac de initio vitae ejus, vel fine,
Abbreviated transcription (Latin):
Semini abrahã iã factaerat ꝓmiffio & innumera¬
bilis multitudins habundantia nondũ tamen erat pacefastũ quo modo illius seninis cã
futusa ꝓpagatio utrũ excarnȩ abralȩ si deipso generar& anȩ uoluntatȩ si aliquẽ fore
adoptare : Itaq abraliã cũsibi uideret non nascifilios & tam̃ senuni suo fastã ꝓmissionẽ
tenere primo deadoptionȩ cogitabat: Hocindicat quod cũ dõ loquens ait. deuertiaculo
suo luceres m̃s erit. tamquã dicer& quia de meipsomilii sem̃ nond odisti: inisto complȩ q
meo semini ꝓmisisti. Si enĩ sem̃ cuiusq non appella r&ur . nisi quod eius carnȩ nascer&ur¬
nec nos appellar& apłs sem̃ abrahiȩ : quicere originẽ cartus ab illo nonducim: sedimitati¬
a cidibit adño. Nonhic erit heres tuus sed qui ȩie deutero tuo ipse erit hȩrestuus. Iaminui
optionis cogitatione sublata cumdese ipso sem̃ sperar& abraliã restabat incestum ut

Expanded text:
Semini Abram jam facta erat promissio et innumerabilis multitudinis abundantia; nondum tamen erat patefactum quo modo illius seminis esset futura promissio, utrum ex carne Abrahae, si de ipso generaret; an ex voluntate, si aliquem forte adoptaret: itaque Abram cum sibi videret non nasci filios, et tamen semini factam promissionem cerneret, primo de adoptione cogitabat. Hoc indicat quod, cum Deo loquens, ait de vernaculo suo, Hic haeres meus erit, tamquam diceret: Quia de memetipso mihi semen non dedisti, in isto comple, quod meo semini promisisti. Si enim semen cujusque non appellaretur, nisi quod de ejus carne nascernec nos appellaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatiergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
iuda & qux tribu nibil desacer dotali p̃cepto accepit utiq ꝓpt̃ mysteriũ sacri¬
menti. quod xp̃ianis caelebrare p̃ceptũ est. it non scđm aharori pecodũ uistimas
sed oblatigniẽ panis &umni idest corporis & sanguinis eius sacramentũ insarifciõ
offoram: Ibi quippe primũ apparuit sacrificium quo diunc axe anisofsesdur
dõ toto orbȩ terrarx impleurq: illud quod longe post hoo facsum ꝑꝓph&ã dici
dus in lucescentib rebiquae illis umbris enotabantur : quod uero patriarhamas¬
nus decimas omni substantiȩ suc melchis sedechi sacer doti postbenedistionẽ deut
sciens spalit̃ meliorẽ sacer dotiũ futurx inpopulo gontum quã leuticũ quo dinus łit
deipsoerat nascitu. Puturq ut saces dotiũ ecłȩ habens p̃putiũ benedicer& in abra¬
liã cis cũciso sacer dotiũ synagogȩ. Sq̃. Hisita transactus fulus t seruodia na
abr aliã piusionẽ dicens policunere abraliã exoip uctor tuussum & mercis tua magna¬

Expanded text:
pter mysterium sacramenti quod Christianis celebrare praeceptum est, ut non secundum Aaron pecudum victimas, sed oblationem panis et vini, id est, corporis et sanguinis ejus sacramentum in sacrificium offeramus. Ibi quippe primum apparuit sacrificium quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum; impleturque illud quod longe post hoc factum per prophetamdus, illucescentibus rebus quae illis umbris enotabantur. Quod vero patriarcha magnus decimas omnis substantiae suae Melchisedech sacerdoti post benedictionem dedit, sciens spiritaliter melius sacerdotium futurum in populo gentium quam Leviticum, quod in Israel de ipso erat nasciturum, futurumque ut sacerdotium Ecclesiae habens praeputium, benediceret in Abram circumciso sacerdotium Synagogae. Sequitur: His ita transactis, factus est sermo Domini ad Abram per visionem, dicens, Noli timere
Abbreviated transcription (Latin):
& aede aloco in quonune es ada quilone &adiraliam es adorieuti alac
occidentẽ omnẽ pirrã quã conspicis tibidaho isemintu usq in senpt̃ nũ

Expanded text:
 uide a loco, in quo nunc es, ad aquilonem et meridiem, ad orientem et  uide a loco, in quo nunc es, ad aquilonem et meridiem, ad orientem et occidentem. Omnem terram, quam conspicis, tibi dabo et semini tuo usque in sempiternum.
Abbreviated transcription (Latin):
& adpylatum huc sinon ẽ& male factor: noneum tibi tradidissem: : Sed dñs iterx in suis pre¬
dicatorib dex terã elegit. quando post suam resurrectionẽ p̃cepit apłis dicens. Euntes in mun¬
dũ uniuer sum p̃dicate euangelium omnicreaturȩ : E itax iniudiciu in hiunc mundũ ueni. ut
qui nonuident. uideant. & quiuident cȩcisiant : Quod uero ttẽ lodi recessit ab oriente & elegit
sibi regionẽ circa iordannem: quid aliut significauit: nisi quodiudaicus carnalis populus re¬
licta pollicitationȩ coelestium. totã spemsuã defi ixit inamore tẽporaliũ rerx & quod post¬
modũ habitauit in sodoma. hoc sienificauit quod peior effestus ẽ quã gentes quȩ ignorantdm̃
dum modo quẽ illi ignorant h ablas phemãt. Impl&cũq est illud. quod ps almista eeg per¬
sona cecini dicens. E dimisit eos scđm desideria cordiseox &ibunt in uolum tatib suis : s̃¬

Expanded text:
; et ad Pilatum: Hic si non esset malefactor, non eum tibi tradidissemus . Sed Dominus iterum in suis prae; et ad Pilatum: Hic si non esset malefactor, non eum tibi tradidissemus . Sed Dominus iterum in suis praedicatoribus dexteram elegit, quando post suam resurrectionem praecepit, dicens: Euntes in mundum universum, praedicate evangelium omni creaturae ; equi non vident, videant, et qui vident, caeci fiant . Quod vero idem Loth recessit ab oriente, et elegit sibi regionem circa Jordanem, quid aliud significavit, nisi quod Judaicus carnalis populus, relicta pollicitatione coelestium, totam spem suam defixit in amore temporalium rerum? Et postmodum quod habitavit in Sodoma, hoc significavit, quod pejor effectus est, quam gentes, quae ignorant Deum; dummodo quem illi ignorant, hi blasphemant, impletumque est illud quod Psalmista ex eorum persona cecinit, dicens: Et dimisi eos secundum desiderium carnis eorum, ibant in adi
Abbreviated transcription (Latin):
Nequeso sit ius gium int̃ me & te. & inter pastores meos & pastores tuos. recede ame obsecro : ecce
uniuessaterra coramte est si adsinistrã ieris ego ad de terã tenebo : situaddex terã elegeris
ego ad sinistram ꝑgam̃ꝰ Quid eñ ꝑdȩx terã & sins trã nisiutrũq significat testamentũ : dequo
dit dedesia incantica canticoꝵ. leua eius subcapite meo & dex teraillius amplxabitur me : Quasi
eñ index tera parte declinauerunt iudei. quando ignorantes di iustitiã & suã uolentes statuere
iussine dimnon fuerunt subieti: Sedille quas simnferã degit quando ait Nonuenuo care ussos¬
sed peccatores. &iter. a mendico uob̵ quia gaudium erit incaelo supunũ peccatorem peni¬
tentiam a gentem: quam suꝑ nonaginta & nouem iustis qui non indigent penitentiã : sed ad si¬
nistram iterx illi elegerunt. quando dixerunt hic homo non est adõ qui sabbatũ noncustodit

Expanded text:
Ne, quaeso, sit jurgium inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos; recede a me, obsecro: ecce Ne, quaeso, sit jurgium inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos; recede a me, obsecro: ecce universa terra coram te est: si tu ad sinistram ieris, ego dexteram tenebo; si tu dexteram elegeris, ego ad sinistram pergam: quid per dextram et sinistram, nisi utrumque significatur Testamentum? de quo ait Ecclesia in Canticis canticorum: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me : quasi enim in dexteram partem declinaverunt Judaei, quando ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non fuerunt subjecti. Sed ille quasi sinuno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta novem justis qui non indigent poenitentia. Sed ad sinistram iterum illi elegerunt, quando dixerunt: Hic homo non est a Deo, qui sabbatum non custodit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpheã patrẽ uocabis me & postine ineredi noncessaliis : & cuiomnes fideles supplicant dicendo
Pat̃ nr̃ quies incelis : quiritȩ ȩccelsus dicitur. quia ipsȩ habitat in celis sicut psalmista
deulo testatur: Acdeleuabi oculosmeos qui habitas in caelis : Lothuero quiint̃ pre¬
tatur declinans. significauit populũ iud eox quideclinauerunt ab illo. qui ẽ uia ueri¬
tas & uita & claudicauerunt a semitis suis : Pastores abrahȩ significauerunt scõs apłos Ques
c&era sideliũ multitudinẽ de quib: ipseait. Oues meȩ uocẽ meã audient & iter alias oues
habeo quȩ non sunt ȩ hoc ouili: Pastores aũ lotdi p̃figurauerunt scribas & phariseos. Nonquia
hoc erant. sed qđ falso sehoc eẽ iastabant: quos dñs non appellat pastores sed fures & latrones
Ius gium pastoꝵ. quid aliut significauit nisi conflictum utriusq partis. piȩ &impiȩ: substantia
eox populimultitudo fideliũ. & in fideliũ. pioꝵ &impi&. ⁊ Illuduero qđ dixit abraham adlod

Expanded text:
phetam: Patrem vocabis me, et post me ingredi non cessabis, et cui omnes fideles supplicant dicendo: Pater noster, qui es in coelis . Qui rite excelsus dicitur, quia ipse habitet in coelis, sicut Psalmisto de illo testatur: Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis . Loth vero, qui interpretatur declinans, significat populum Judaeorum, qui declinaverunt ab illo qui est via, veritas et vita, et claudicaverunt a semium; de quibus ipse ait: Oves meae vocem meam audiunt; et iterum: Alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili . Pastores autem Loth, praefiguraverunt Scribas et Pharisaeos: non quia hoc erant, sed quod falso se hoc esse jactabant; quos Dominus non appellat pastores, sed fures et latrones. Jurgium pastorum quid aliud significavit, nisi conflictum utriusque partis, piae et impiae? Substantia eorum, populi multitudo fidelium et infidelium, piorum et impiorum. Illud vero quod dixit Abraham ad Loth:
Abbreviated transcription (Latin):
septua gesimo quinto &atissuȩ anno ratiõ dedusta in ueni&ur sem ab nepotisuo decimigradus
habrahȩ supuxisse annos triginta quiq Simulq dehioc tradunt quodusq ad saces dotuaarore
Om̃s primo genitȩistis penȩ cuius series & ordodes cribitur fuerint sacer dotes & douistimas imo¬
lauerunt : & hȩc ec̃ primo genita quȩ aesau fr̃isuo uendiderit ia cob Nec eẽ mirũ simel chis edecdi
uistori abraliã ꝓcesserit &in refestionȩ tã ipsius quãpuenatoꝵ eiuis. panẽ uinũq ꝓtulerit & be¬
Siueqt̃ hab&r ambiguum ip sed ederit eidecimas substamtȩ sue & abitã largitatẽ ostender t .ii
nepotẽ: utrumq enim intelli gi potest. &iux tahebraicum &uxta septua ginta interprees

Expanded text:
septuagesimo quinto aetatis suae anno: ratione deducta inuenitur Sem abnepoti suo decimi gradus Abraham superuixisse annos triginta quinque. Simulque et hoc tradunt, quod usque ad sacerdotium Aaron omnes primogeniti ex stirpe Noe, cuius series et ordo discribitur, fuerint sacerdotes et deo uictimas immolarint, et haec esse primogenita, + quae Esau fratri suo uendiderit Iacob. nec esse mirum, si Melchisedech uictori Abraham obuiam processerit et in refectionem tam ipsius quam pugnatorum eius panem uinumque protulerit et be eo siue — quoniam habetur ambiguum — ipse dederit ei decimas substantiae suae et auitam largitatem ostenderit in nepotem. utrumque enim intellegi potest et iux
Abbreviated transcription (Latin):
arbodi scribitus. cum in hebreis leģauur arbȩ id est quat tuor coquodibi trespatriar re
abraliã isaac. & ia cob sepulti sint & ad ã magn ut in biesu nauȩ libro scriptũest. lic& eũ
quidã conditũ in loco calbariȩ suspicentus : Hec est aũ eadẽ diebron olini m&ropolis
pliylistinoꝵ & habitaculũ gigantũ regũq postea dauid intribuiuda ciuitassacor
inpsentiar cesintur. cumq a nr̃is ibidẽ eelesia iã instrustast acunctis incircuitu
gorabi terebunsti locus sub presti tiose coliur es quodsubea ab raliã angelos quo d.

Expanded text:
arboc scribitur, cum in Hebraeis legatur arbe, id est quatuor, ex eo quod ibi tres patriarchae, arboc scribitur, cum in Hebraeis legatur arbe, id est quatuor, ex eo quod ibi tres patriarchae, Abraham, Isaac et Jacob sepulti sunt, et Adam magnus, ut in Jesu libro scriptum est: licet eum quidam conditum in loco Calvarie suspicentur. Haec est autem eadem Celibron olim metropolis Philistinorum, et habitaculum gigantium, regnumque posteaimpraesentiarum cernitur: cumque a nostris ibidem ecclesia jam instructa sit, a cunctis in circuitu gentibus terebinthi locus superstitiose colitur, eo quod sub eo Abraham angelos quondam
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq factũ est quod ded omino p̃fumpsit abram
Nam faraorȩ esypti. quicã sibiuxorẽ acceperat grauit afflictus martto redidit ubi absitut
credamus alieno concubitu fuisse polluitã quia multo est credibilius hoe pharaonẽ facere¬
fflistionib: magis non fuisse ꝑ iissum : Lamen potest & aliter ȩ cus ari quodiuxta librũ
esthier quecũq mulier placuiss& regi aput u&eres. sȩc mensib unguebatur oleo mysteo &
sȩ mensib inpiginentis uarus erat & curationib feminarx : & tune demum ingrediebantia
imrotus &abralie pharao multa donauerit. & pharao postea sit ꝑ cussus adño illa adiue intasta
ab euds concabitu ꝑmanente: Sc̃¬

Expanded text:
Denique factum est, quod de Domino praesumpsit Abraham, nam Pharao rex Aegypti, qui eam sibi uxorem acceperat, graviter afflictus, marito reddidit: ubi absit ut credamus alieno concubitu fuisse pollutam, quia multo est credibilius hoc facere Pharaonem afflictionibus magnis non fuisse permissum. Tamen potest et aliter excusari, quod juxta librum Hester, quaecumque mulier placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur oleo myrteo, et sex mensibus in pigmentis variis erat et rationibus feminarum, et tunc demum ingrediebatur abatur introitus, et Abrahae Pharao multa donaverit, et Pharao postea sit percussus a Domino, illa adhuc intacta ab ejus concubitu permanente. S
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ caueri poterat non cauere : Magis temptarẽ dm̃ quansperaret in dm̃ fecit quod potuit
quodaũ non potuit ills comisit. ⁊ Neq enĩ ds̃ abillo mortẽ non poterat repellere. q̃uã ti meba
eumq cũ coniugesua ab õmiꝑ nciȩ inilla peregrinatione tutari. Qnet uxor eius quã uis eãe pulcͥg¬
rima app&ereur ab aliquo : Nec ꝓpt̃ illã morereur : sed inter rogatus abrabã illã feminã in¬
dicass& suã eẽ uxorẽ duas res tuendas comit tere dõ. & suã uitã & coniugis pudicitiam: Nequ
enim utrũ eius uxos ẽã interrogatus: Nonẽe responditi sed cũ abeo quereredus quidei eẽ illa
mulier indicauit sororem: Non negauit uxorẽ : Erat enim & hoc quia ꝓpinqua erat sanguine
Itauxorem tacuit. Nonnegauit. Sq. Cunnaqan¬

Expanded text:
quantum caveri poterat, non caveret, magis tentaret Deum quam speraret in Deum, fecit quod potuit: quod autem non potuit, illi commisit, neque enim Deus ab illo mortem non poterat repellere, quam timebat; eumque cum conjuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor ejus, quamvis esset pulcherrima, appeteretur ab aliquo, nec propter illam moreretur. Si interrogatus Abraham, illam feminam indicasset uxorem suam esse, duas res tuendas committeret Deo, et suam vitam, et conjugis pudicitiam, neque enim utrum ejus uxor esset, interrogatus non esse respondit, sed cum ab eo quaereretur quid ei esset illa mulier, indicavit sororem, non negavit uxorem, erat enim et hoc, quia propinqua erat sanguine, ita uxorem tacuit, non negavit. Seq
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsic aut̃ accipiendũ est quasi om̃s hos dies inicgori .t. sedquia om̃s desunte
in carra qr̃ no nlgiur quoto an noute suȩ incharraꝵ uenert : & absur dumest gistiman
inistascrie generationum ubidiligentes comemorãtur quot aunos quisq uixerit hiuius
solius numerum ann& utȩ Noncomendatum ẽẽ memoris: Quodeniquorundam quos
eadem seripara comemorat. tacentur anni. Nonsunt in hocordins in quotem por dnune¬
ratio discessione gignentiũ. & genitor successione contexitur : Iste aũ ordo quidirigitur ab
ada usq adnos: & indeusq adhabralam si nenumero annorum utȩ suȩ neminẽ con¬
tin& : Quo duero comemorata morte diare patris abraham. deindelgitur & dircitdñs
ad abrabiam. gideerratua & decognation&ua. & dedo mopatristiui & c&era: Sed beats¬

Expanded text:
Non sic autem accipiendum est, quasi omnes hos dies ibi egerit, sed quia omnes dies uit, quoniam non legitur quoto anno uitae suae in Charran uenent; et absurdum est existimare in ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur quot annos quisque uixerit, huius solius numerum annorum uitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorundam, quos eadem scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine, in quo temporuratio discessione gignentium et genitorum successione contexitur. Iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, sine numero annorum vitae suae neminem continet. Quod vero commemorata morte Thare patris Abraham, deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abraham. Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et caetera, sed e
Abbreviated transcription (Latin):
Aran filius hare frat̃ abram
& nachor. duas filias geniit. meł cã. & sarai. cognomento iescham &e quib melca
accepit uxorẽ nadior & sarai abram necdum quippȩ int̃patruos & fratrũ filias nup¬
tiȩ suerant. legeplhibite. quȩ in primis hominib &iã int̃ fratres & sorores initiato
chaldeoꝵ &uenerit in meso potamiã & habitauerit in aran : Iac&us aũ deuno eiuis fili
qui uocabatus nachor. tamquã eum non duxerit secũ : sedinuenimus postea cumseruũ
suũ mitter& habraam. ad accipiendã uxorem filiosuo isaac. itascriptũ. & acceptipi¬
er decẽ camelos de camelis dñi sui &deomnib bonis dñi suisecũ & eurgens ꝓfestu
ubicum patresuo habitauerat habrahã. : Curergo eum  scriptura non conemor aui
quando &gente chaldea cũ suis ꝓfectusẽ thara & habitauit in mesopotamiã ubi
solũ habrahã filius eius. uer&iam sara nurus. & lodinepos eius comenoratur
quodeos duxerie secum: Curputamus nisisore quod aputena efsater u pieat dec¬

Expanded text:
Aran filius Thare, frater Abram et Nachor, duas filias genuit, Melcham et Sarai cognomento Jescham, e quibus Melcham accepit uxorem Nachor, et Sarai Abram. Necdum quippe inter patruos et fratrum filias nuptiae fuerant lege prohibitae, quae in primis hominibus, etiam inter fratres et sorores initiatae Chaldaeorum, et venerit in Mesopotamiam et habitaverit Maran. Tacetur autem de uno ejus filio, qui vocatur Nachor, tanquam eum non duxerit secum. Sed invenimus postea, cum servum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum esse: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui, et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus ubi cum patre suo habitaverat Abraham. Cur ergo eum Scriquando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desc
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ numeris & eposita diluuii causa prius quãds̃ inciper& dearca fabricanda lo qui
ad noe dicitus hae generationes noe : Ita & hicnumeratis generati onib: abillo quiẽ appel¬
latus sem filio noe usq ad habrahã. deinde signis asticulus similit̃ ponitur ut dicatur
Hae sunt generatones tharȩ : Thara genut abram & nachor & aran. Sequitur¬

Expanded text:
annorum numeris, et exposita diluvii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui annorum numeris, et exposita diluvii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae generationes Noe; ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham. Deinde in singulis articulis similiter ponitur, ut dicatur: Hae sunt generationes Thare: Thare genuit Abram, et Nachor, et Aran. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
brabã qu& erra ad regnũ assyriorũ ꝑanebat : Aput caldeos autem iam tunc suppres¬
titionos im piȩ p̃ualebant quẽ ãmodũ ꝑc&eras gentes : Undigitur tarȩ domuserat
de quonatus est abrahã inqua unius ueridĩ cultus & quantũ credibileest inquaiã sola etia
hebrea lingua remans erat: quã uis &ipse sicut᷑ mani festior dĩ populus inegypto in meso¬
potamia seruis sedis alienis iħ unaue nasrante referuntur: eꝓgeniȩ illius heber
in linguas paulatĩ alias & in nationes alias defluentib: Pro indesicut ꝑ aquarx diluuiũ
unad omus noe remanserat ad reparandũ genus humanum. Sic indiluuio multaꝵ sup¬
prestitionum ꝑ uniuersum mundum un aremanserat dom: tharȩ inqua custodita ẽ plan¬
tatio ciuitatisdĩ : Deniq sicut illio enumeratis supragenerationib: usq ad noe simul cũ

Expanded text:
braham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc supersbraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domtatio civitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe, simul cum
Abbreviated transcription (Latin):
ns. que din uanus gtrto pemonsere acuus nomne nomen acapit. E hocuis ue geris
hilues qio rpariu m apporuisse uestigiũ quo dumalie gentes plesterentur mutenoue
linquarumꝰ adistam nonꝑuenit talesipplicum: Sq̃¬
Ab adules centia incipithomo posse gene¬
rare ꝓp̃t ea mat tbicus ab ipso abraliã sumpsit gordum &usq addauid ꝑducore pcu¬
rutt: pi qꝗ enim srustra cuangelista sicgenerationes comemorauit ut hocprimũ auter¬
ualũ quattior desmn generatiomb comendare. ababrabã scilice usq addauucd abadulos¬
contia quppe incipthiono possegenerare ꝓp̃t eagene acionũ ordo gabrali am sumpste gor
dumꝰ qui&iã pat̃ gentiũ constitutus est. quando mutatũ nom̃ accepit : Nunc iamuideam
ꝓcur siumcuitatis q̃i &iã abillo asticulo temporis qui fastus in patre habralã undoineipit
&e notitia cius cuidentior & ubi dariora leguntur ꝓmissa diuina quȩ nune uidem, inep̃o in¬

Expanded text:
 quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium Ab adolescentia incipit homo posse generare: propterea Matthaeus ab ipso Abraham sumpsit exordium, et usque ad David perducere procuravit; neque enim frustra evangelista sic generationes commemoravit, ut hoc primum intervallum quatuordecim generationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad David. Ab adolescentidium, qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Nunc jam videamus procursum civitatis Dei, etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham: unde incipit esse notitia ejus evidentior, et ubi clariora leguntur
Abbreviated transcription (Latin):
tientur futura : Quȩ tam̃ ꝑtinent adciuitatẽ dĩ. quia & de hominib: qui non sunt ciues
eius quid quid hic dicitus ad hocdicitur ut illa ex conparationȩ : contraria uł ꝓficiat
uł emineat. Nonsanȩ om̃ia quȩ gesta narrantur aliquid &iã significare putanda
sunt sed ꝓpt̃ illa quȩ aliquid significant &iã ea quȩ nilil significant ad tȩcuntur ⁊
Solo enĩ uomere terra ꝓscinditur. Sed ut hoc fieripossit &iã c&era ar atrimembra sum
necessaria & solinerbu incyttharis atq: liuius modi uasis muscis aptantur ad canti

Expanded text:
tientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non sunt ciues tientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non sunt ciues eius, quidquid hic dicitur, ad hoc dicitur, ut illa ex conparatione contraria uel proficiat uel emineat. Non sane omnisunt, sed propter illa que aliquid significant etiam ea que nichil significant attexuntur. Solo enim vomere terra proscinditur; set ut hoc fieri possit etiam cetera aratri membra sunt necessaria. Et soli nervi in citharis et huiusmodi vasis musicis aptantur ad cantum:
Abbreviated transcription (Latin):
& confessionis segregatintse diuersitate erroris quasi ꝑ dissonantiã linguȩ inuicem
secernuntur. & quos armat aduersusdm̃ clatȩ conspirationis ꝑniciosa consensioru¬
sus intendente dogniatũ discordia diuidit oborta repentȩ confusio. quos quidẽ ipsa
trinitas damnat inquã offendunt ipsa eos disꝑgit dumdicit. Venioȩ & confundam:¬
linguas eoꝵ inuari&ate utiq esroris. siue scimatũ : eo aũ tẽpore quando linguare facti
est uari&as in sola domoheberquȩ antea fuit linguaremansit ita & nunc insola ȩlesu
quȩ est dom xp̃i uiitã eẽ confessionis & fidei pacem diuisis omnib: reprobis restat .⁊
Benedictis igitur duob filiis nõe atq uno inmedio eoꝵ maledicto. de inceps usq ad habraã
diderim sed si om̃s comemo rarentur. nimis longũ fier& & ẽ& hȩc istorica magis dili¬

Expanded text:
et confessionis segregati, inter se diversitate erroris quasi per dissonantiam linguae invicem et confessionis segregati, inter se diversitate erroris quasi per dissonantiam linguae invicem secernuntur; et quos armat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio, rursus intendente dogmatum discordia, dividit oborta repente confusio. Quos quidem ipsa Trinitas damnat in quam offendunt; ipsa eos dispergit, dum dicit: Venite, descendamlinguas eorum: in varietate utique erroris, sive schismatum. Eo autem tempore quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit lingua remansit. Ita et nunc in sola Ecclesia, quae est domus Christi, unitam esse confessionis et fidei pacem, divisis omnibus reprobis, restat. Bediderim, sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec historica magis dili
Abbreviated transcription (Latin):
ra naturã suam celi alta pen&rare contendit. Non in coneruȩ diabulo comparatur qui co¬
tenone cordis sui intumes cens suꝑ sydera ꝑaltari seuoluit id est suꝑomnẽ potesdacẽ
angelox dõse quoe quare disponens. dumdict. ascendã sup altatudinẽ nubum
ero similis altissimo. Quodaũ dicitur uenator. quidsignisi catur hoc nominȩ : pisi an¬
manx terrigenarum deceptor & capiens homines ad mostẽ : Turris cius supbĩ huus
mundiest uł impia dogma her&icoꝵ: Qui post quã motisunt ab oriente idest aueros
luminȩ recesserunt. &uenerunt in campũ sennaar qui int̃ preatur ecussio dentũ
statim aduessus dm̃imipdatissuȩ aedificauerunt turrem : Aod oginatũ suꝑbia
Nefario ausu confinxerunt uolentes curiositate non licita ipsius coeli alta penerar
sed sicut illi ꝑsuꝑbiã. ab una lingua in multis diuisi sunt : Ita & hereici ab unitate fide

Expanded text:
tra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui cotra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui cogitatione cordis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Quod autem dicitur venator, quid significatur hoc nomine, nisi animarum terrigenarum deceptor, et capiens homines ad mortem. Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui, postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, statim adversus Deum impietatis suae aedificaverunt turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confinxerunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare; sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multa divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tus &i am cui non succedit effestus: gen: uero ipsum penȩ qualefuit. Qñ dominauo
imperantis in linguaẽ. ibi ẽ damnata suꝑbia ut non intellegereur iubens homini qui
noluit intellegere ut oboedir&ꝰ ds̃ iubenti: sic illa conspiratio dissolutaẽ. cumquisq
ab eo quẽ non intellegebat ab scedor&. Nec se nisi ei cumquo lo qui poterat ad gregar
& plinguas diuis ȩ sunt gentes dispseq ꝑtesras sicut dõplacuit quihoc modis occulus
nobq in conprehensilib fecit: Sxillis igitus trib hominib noe filus s eptuaginta
duȩ linguȩ ꝑtesras ẽẽ coeperunt quȩ crescendo ad insulas ꝑuenerunt: Auctis ost aũ
umerus gentium. multo amplius quam linguaꝵꝰ Primus autẽ post diluuum
intes homines Nebrodi filius chus. noua imperu cupiditate thyrannidẽ arripuit : ree¬
nauitq in baboloma quȩ abeo quodibidem confusȩ sunt linguȩ. babel appollata est quo
int̃ pr&atur confusio : cuius aedificandȩ turris idẽ nebrodi etitit austos quiq: ꝓ eo qđ ul

Expanded text:
tus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsius poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intelligeret jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti, sicque illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat abscederet, nec se nisi ei cum quo loqui poterat aggregaret. Et per linguas divisae sunt gentes dispersaeque per terras sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque incomprehensibilibus fecit. Ex illis igitur tribus hominibus Noe filiis septuaginta duae linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo ad insulas pervenerunt. Auctus autem est numerus gentium, multo amplius quam linguarum CAPUT XXXV. De numinter homines Nemrod filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit, regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibidem confusae sunt linguae, Babel appellata est, quod interpretatur confusio. Cujus aedificand