comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scio solere plerisq hominibus ⁊ ebus secundis atq prolatis ato po¬
spenis animum excellentẽ atq superbiã atq ferociam augescere
quod mihi nunc magne cure est: quod hȩc restam secunde pro¬
cesserit nequid inconsulendo aduersi eueniat quod nostias secõ¬
dastes confut& neuue hec letitia nimis luxutiose euenia a
uerse resse domant & docent quid opus sit facto. Setunde
res letitia transuorsum trudere solent a recto consulendo atq. in¬
telligendo. quo maiore opere dico fuadeoq uti t es aliquot dies
profetatur cũ eatanto gaudio inpotestatem nostram redeamus
Que deinde Cato iuxta dicit. ea inquit confessionẽ facunt nõ
defensionẽ neq propulsationem translationemue criminis habat
pisse atq. fauisse utilitatiꝰ suȩ gratiẽ ne Rmnani Rerse quo que
rege uicto ad superbiam ferociamq & in modicum modum inso¬
lescerent. eaꝙ ipsa uerba ponit ita ut infra scriptum est Nt qo

Expanded text:
Scio solere plerisque hominibus rebus secundis atque prolixis atque proScio solere plerisque hominibus rebus secundis atque prolixis atque prosperis Quo mihi nunc magnae curae est, quod haec res tam secunde processit, ne quid in consulendo advorsi eveniat, quod nostras secundas res confutet, neve haec laetitia nimis luxuriose eveniat. Advorsae res edomant et docent quid opus siet facto, secundae res laetitia transvorsum trudere solent a recte consulendo atque intellegendo. Quo maiore opere dico suadeoque uti haec res aliquot dies proferatur, dum ex tanto gaudio in potestatem nostram redeamus. Quae deinde Cato iuxta dicit, ea, inquit, confessionem faciunt, non defensionem, neque propulsationem translationemve criminis habent, pisse atque favisse utilitatis suae gratia, ne Romani Perse quoque rege victo ad superbiam ferociamque et inmodicum modum insolescerent. Eaque ipsa verba ponit, ita ut infra scriptum: Atque
Abbreviated transcription (Latin):
conscripsit ad .q. Anxium familiarem patroni sui confidenter & ni¬
mis callide inqua sibim& uilus est orationẽ istam prorbodiensibus acri
subtiliq & uidicio percensuisse. Exca epistola libitum forte nobis
est reprebensiones eius quasdam attingere maiore scilie& uenia
cato inerudite & a nagrogos ut ipse ait prĩcipio nimis insolenti
nimisq acti & oburgatorio usussit cum uereri sese ostendit ne pa¬
tresgaudio atq letitia rerum gestarum prospere destatu mentissue
de turbati non satis conciperent neq ad recte intelligendum cõ¬
sulendumq essent idonei. inprincipiis. iutem inquit patroni q
pro reis dicunt conciliare sibi & complicare uidices debent sen¬
sulq eorum expectatione causȩ suspensos rigentesꝙ honori ficis ue¬
tecundisq sententus cõmulcere non inutus atq impiosis minationib
confutare. Ipsum deinde principium apposuit: cuuis uerbahȩc sut

Expanded text:
conscripsit ad Q. Axium, familiarem patroni sui, confidenter niconscripsit ad Q. Axium, familiarem patroni sui, confidenter nimis et calide, in qua sibimet visus est orationem istam Pro Rodiensibus acri subtilique iudicio percensuisse. Ex ea epistula lubitum forte nobis est reprehensiones eius quasdam attingere, maiore scilicet venia Cato inerudite et ἀναγώγως, ut ipse ait, principio nimis insolenti nimisque acri et obiurgatorio usus sit, cum vereri sese ostendit ne patres, gaudio atque laetitia rerum prospere gestarum de statu mentis suae deturbati, non satis consiperent neque ad recte intellegendum consulendumque essent idonei. In principiis autem, inquit, patroni, qui pro reis dicunt, conciliare sibi et complacare iudices debent sensusque eorum expectatione causae suspensos rigentesque honorificis verecundisque sententiis commulcere, non iniuriis atque imperiosis minationibus confutare. Ipsum deinde principium apposuit, cuius verba haec sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
factissecuri excesserunt sententiȩ rogari ceptȩ. Cumq partim sena¬
torum de rhodiensibus quęrerentur maleq eos aninatos fuisse di¬
cerent bellumq eos illis faciendum censuerunt. Tum. M. Cato ex
urgit & optimos fidissimosq socios quorum in opibus diripiendis pos¬
sidendisq non pauci exsũmatibus uiris intenti infensiq erant de¬
fensumq conseruatum pergit orationemq inclitam dicit quȩ & se¬
orsum fertur inscriptaq est pro rhodiensibus ꝙ in quinto originis
libro scripta est. Tiro autem Tulluis. M. Ciceronis libertus saneꝗdem
fuit ĩgenio homo eleganti & haud quaꝗͣ rerum litterarumq ueteꝵ
indoctus eo abin eunte etate liberaliter instituto adminiculatio¬
n̾e & quasi administro instuduis litterarum Cicero usus est. Sed pro¬
fecto plus ausus est quã ut tolerati ignosciq poss&. Nanq epistolam

Expanded text:
factis e curia excesserunt, sententiae rogari coeptae; cumque partim senafactis e curia excesserunt, sententiae rogari coeptae; cumque partim senatorum de Rodiensibus quererentur maleque animatos eos fuisse dicerent bellumque illis faciendum censerent, tum M. Cato exsurgitexurgit et optimos fidissimosque socios, quorum opibus diripiendis possidendisque non pauci ex summatibus viris intenti infensique erant, defensum conservatumque pergit orationemque inclutam dicit, quae et seorsum fertur inscriptaque est Pro Rodiensibus et in quintae Originis libro scripta est. Tiro autem Tullius, M. Ciceronis libertus, sane quidem fuit ingenio homo eleganti hautquaquam rerum litterarumque veterum indoctus, eoque ab ineunte aetate liberaliter institute adminiculatore et quasi administro in studiis litterarum Cicero usus est. Sed profecto plus ausus est quam ut tolerari ignoscique possit. Namque epistulam
Abbreviated transcription (Latin):
nortas ahodiensis & insulȩ opportunitate & opetum nobilitate
Enauigandi solertia naua libusq uictorus celebrara est. Farho¬
diensis ciuitas cum amica atq socia populi Ro for& persa tũc
pbilippi filio macedonum rege quocum bellum populo Ro fuit
amico usa est. Connixiq sunt rhodienses legationibus Romam sepe mis¬
sis idbellum intereos componere. Sed ubi ista perpetrari pacifacatio
nequit: uerba aplerisq thodiensibus in concionibus eotum adpopulũ
facta sunt ut si par nonfier& thodienses regem aduersus populum
adutarent. Sed nullum super ea re publicum decretum factum est.
At ubi perses uictus captusq est rhodienses pertimuere obeaquȩ com¬
pluries incetibus populi acta ditaq etant legatos quoq Romã miserũt
qui temeritatem quorundam popularium suorum deprecarẽtur
&fidem consiliumq publicũ expurgarent. Legati postq̃ romam ue¬
nerunt & insenatu intromissi sunt uerbisq suppliciter pro causa sua

Expanded text:
itate et operum nobilitatibus et navigandi sollertia navalibusque victoriis celebrata est. Ea civitas, cum amica atque socia populi Romani foret, Persa tamen, Philippi filio, Macedonum rege, cum quo bellum populo Romano amico usa est, conixique sunt Rodienses legationibus Romam saepe missis id bellum inter eos componere. Sed, ubi ista pacificatio perpetrari nequivit, verba a plerisque Rodiensibus in contionibus eorum ad populum facta sunt, ut, si pax non fieret, Rodienses regem adversus populum Romanum adiutarent. Sed nullum super ea re publicum decretum factum est. At ubi Perses victus captusque est, Rodienses pertimuere ob ea quae conpluriens in coetibus populi acta dictaque erant, legatosque Romam miserunt, qui temeritatem quorundam popularium suorum deprecarentur et fidem consiliumque publicum expurgarent. Legati postquam Romam venerunt et in senatum intromissi sunt, verbisque suppliciter pro causa sua
Abbreviated transcription (Latin):
CEIIIUR
DUERSUS ISTOS QUI SESE CAIDEOS
seu genethliacos appellant ac de motu
futura sunt profitentur agdiiraus
quondam fãuorinum philosophur
Romae grȩce disserentem egregia ata
iudicatoque existimat& & nunc ha

Expanded text:
centur. ADVERSUM istos qui sese Chaldaeos seu genethliacos appellant ac de motu futura sunt profitentur, audivimus quondam Favorinum philosophum Romae Graece disserentem egregia atque iudicatoque existimaret, non ha
Abbreviated transcription (Latin):
sit oculis magistertius. Sed in quo mhil opns est. Id rogo te dicas mihi
caninura prandium in hoc loco quem legisti quid significat. Acque
lle egr epues nebulo quasi difsicili quaestione perterritus ex ur git sta¬
tare & abieus non inquit patuam tem quaeris t alia egs gruis non
doceo. Eusautem loci in quo id prouerbium est uerbi haet sunt
N on andes pud tanesteum scribi tria genera ese uin nigrura albĩ
tem absternum inquo nibil uim portatur caninum aicitat quim au
ronis unno care. Cumigitut medium uinum appellass& quod neqque
nonu m neque uetus ess& & plerunque hominesita loquanuat otr
sme uinium aut nouum esse dicant aut uetus nullati im habere
significa uit neque noui neque ueteris quod medium esla icantoe
proumo non babendum quia neque tefrigerar& neque caletacer&
Aestigerare id dicit quod gracce dicitur. S uxe iu

Expanded text:
sit oculis, magister, tuis; sed, in quo illis nihil opus est, id, rogo te, dicas mihi: sit oculis, magister, tuis; sed, in quo illis nihil opus est, id, rogo te, dicas mihi: caninum prandium in hoc loco quem legisti quid significat? Atque ille egregius nebulo, quasi difficili quaestione proterritus, exurgit statim et abiens, Non, inquit, parvam rem quaeris; talia ego gratis non doceo. Eius autem loci, in quo id proverbium est, verba haec sunt: Non vides apud Mnesitheum scribi tria genera esse vini, nigrum, album, tem abstemium, in quo nihil vini potatur, caninum dicitur, quoniam canis vino caret. Cum igitur medium vinum appellasset, quod neque novum neque vetus esset, et plerunque homines ita loquantur, ut omne vinum aut novum esse dicant aut vetus, nullam vim habere significavit neque novi neque veirco pro vino non habendum, quia neque refrigeraret neque calefaceret. Refrigerare id dicit quod Graece ψύχειν dicitur. Liber Qu
Abbreviated transcription (Latin):
hi. Lege inquit tu mihi potius quae non intelligis ut ea tibi ego enar¬
rem. Quonam inquam pacto legere ego possum quae non assequor.
intentionem: tunc aliis etiam qui ibi aderant compluribus idem com¬
probantibus desyderantibusque accipit a me librum ueterem fidei spe¬
ctarȩ luculente scriptum. Accipit autem inconstantissimo uultu ꝙ mȩ¬
stissimo. Sed quid deinde: Non audeo herele postulare ut id credatur
mihi. Pueri in ludo rudes si eum librum accepissent non hi magis in legẽ¬
do deridiculi fuissent ita & sententia intercidebat & uerba corrupte
pronunciabat. Reddit igitur mihi librum multis iam ridentibus. & ui¬
des inquit oculos meos aegros assiduisque lucubrationibus prope iam
perditos. uix ipsos litterarum apices potui comprehendere. cum ualebo
ab oculis reuise adme & librum istũ tibi totum legam. Recte inquit

Expanded text:
hi. Lege, inquit, tu mihi potius quae non intellegis, ut ea tibi ego enarhi. Lege, inquit, tu mihi potius quae non intellegis, ut ea tibi ego enarrem. Quonam, inquam, pacto legere ego possum quae non adsequor? intentionem. Tunc aliis etiam qui ibi aderant compluribus idem comprobantibus desiderantibusque, accipit a me librum veterem fidei spectatae, luculente scriptum. Accipit autem inconstantissimo vultu et maestissimo. Sed quid deinde dicam? Non audeo hercle postulare ut id credatur mihi. Pueri in ludo rudes, si eum librum accepissent, non hi magis in legendo deridiculi fuissent, ita et sententias intercidebat et verba corrupte pronuntiabat. Reddit igitur mihi librum, multis iam ridentibus, et Vides, inquit, oculos meos aegros adsiduisque lucubrationibus prope iam perditos; vix ipsos litterarum apices potui conprehendere; cum valebo ab oculis, revise ad me et librum istum tibi totum legam. Recte, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
totius corporis colorisque habitu dixit. Uerba Plauti haec sunt. Sea
earum nutrix qua sit facie mihi expedi statura non magna corpore
aquilo est ipsi est specie uenusta ore atque oculis pernigris. formã
quidem hercle. uerbis depinxit proprie. Praeterea memini quadrigi¬
rium inundeiugesimo faciem prostatura totiusque corporis figuram
mo inepte gloriosus tanꝗͣ unus ess& sub omni caelo satirarum
.M.uarronis enarrator. Quas partim cinicas alii menippas appellant & ia¬
ciebat inde quaedam non admodum difficilia adque conuicienda
aspirare posse neminem dicebat: Tum forte eum ego librum ex us¬
dem satiris ferebam qui udyoni o inscriptus est. Proprinsigitur
accessi & nonͣ inquam magister uerbum illud scilic& epregiam uetus
musicam quȩ sit abscondita eam esse nulli rei. oro erga te legas hosuer¬
sus pauculos & prouerbi istius quod inhis uersibus est sententiam dicasmi¬

Expanded text:
totius corporis colorisque habitu dixit. Verba Plauti haec sunt: Set totius corporis colorisque habitu dixit. Verba Plauti haec sunt: Set earum nutrix qua sit facie, mi expedi. Statura hau magna, corpore aquilost. Ipsa east. Specie venusta, óre atque oculis pequidem hercle vérbis depinxtí probe! Praeterea memini Quadrigarium in undevicesimo faciem pro statura totiusque corporis figura dmo inepte gloriosus, tamquam unus esset in omni caelo Saturarum M. Varronis enarrator, quas partim Cynicas, alii Menippeas appellant. Et iaciebat inde quaedam non admodum difficilia, ad quae conicienda adspirare posse neminem dicebat. Tum forte ego eum librum ex isdem saturis ferebam, qui Ὑδροκύων inscriptus est. Propius igitur accessi et: Nosti, inquam, magister, verbum illud scilicet e Graecia vetus, musicam quae sit abscondita, eam esse nulli rei? Oro ergo te, legas hos versus pauculos et proverbii istius quod in his versibus est sententiam dicas mi
Abbreviated transcription (Latin):
ua uulgo dicitut
NIIMA DVTATTRT est pleraq uerborum latinorum ex
ea significatione in qua nata sunt decessisse uel maliam
longe uel improx: mam eamque decessionem fadtatu ese conlue¬
tudine & inscitia temere dicentium quam cuiusmnodi sint sioe
duiscetnunt. Sicuti quidam faciem esse hominis piltaoit hostato¬
ciessic ferma orinis & modus & fictuta quaedlam corpotis totius
ea fauendo uieta ut ab aspectu species ꝗ tangendoo ⁊ perias totiu
Pacuuius itragoedia quȩ nuptia inscribitirr adisit arietaho¬
minis pro corporis longitudine. Etate inquit integra seroci
ingenio facie procera uirum. Non solum autem in bomanũ
corporibus sed etiam inrerum cuiusmodi aliarum facies dicitur Nam mõ¬
tis & caeli & maris facies si tempestine dicatur probe dicitur Salustii uer¬
ba sunt ex historia secunda. Sardiniam in africo mari facie uestigi ha¬
mani inorientem quam inoccidentem latior prominent. Ecce autẽ
id quoque in mentem uenit. quod etiam Plautus in penulo faciem pro

Expanded text:
ua vulgo dicitur. ANIMADVERTERE est pleraque verborum Latinorum ex ea significatione de qua nata sunt decessisse vel in aliam longe vel in proximam, eamque decessionem factam esse consuetudine et inscitia temere dicentium quae cuimodi sint non didicerint. Sicuti quidam faciem esse hominis putant os tancies sit forma omnis et modus et factura quaedam corporis totius, a faciendo dicta, ut ab aspectu species et a fingendo figura. Itaque Pacuvius in tragoedia, quae Niptra inscribitur, faciem dixit hominis pro corporis longitudine: aetate inquit íntegra, Feróci ingenio, fácie procerá virum. Non solum autem in hominum corporibus, sed etiam in rerum cuiusquemodi aliarum facies dicitur. Nam montis et caeli et maris facies, si tempestive dicatur, probe dicitur. Sallustii verba sunt ex Historia secunda: Sardinia in Africo mari facie vestigii humani in orientem quam occidentem latior prominet. Ecce autem id quoque in mentem venit, quod etiam Plautus in Poenulo faciem pro
Abbreviated transcription (Latin):
tem deciamo non hesitato caulam errotis fuisse: Quia in tmpedo¬
clis carmine: qui disciplinas Pythagorae sectatus est uersus hic
sunt pleriꝙ qamũ legumentum a uulgo dicitur. Sedd quid di¬
ligentius scituisꝙ carmina empedoclis arbitrati sunt auciuobe
hoe loco testiculos significare dicunt: eosꝙ more Pythaore
operte atq smbolice cyamus appellatos. quare sĩt de ro pogn
coq in Cinpedodis uersu isto non a fibulo edendo sed a tei¬
neneree proluuo uoluisse homines deducere Plutarchus quoque
homo indisciplinis graui auctoritate in primo librorum quosde
nomero composuit. Atistotelem philosophum scripsit eadem ip¬
sa de Pͬthagoricis scripsisse qui non abstinuerunt edũdis ani¬
malibus nisi pauca carne. Quȩdam uerba ipsa Plutarchi. quoni¬

Expanded text:
tem de κυάμῳ non esitato causam erroris fuisse, quia in Empedotem de κυάμῳ non esitato causam erroris fuisse, quia in Empedocli carmine, qui disciplinas Pythagorae secutus est, versus hic sunt plerique κυάμους legumentum dici, ut a vulgo dicitur. Sed qui diligentius scitiusque carmina Empedocli arbitrati sunt, κυάμους hoc in loco testiculos significare dicunt, eosque more Pythagorae operte atque symbolice κυάμους appellatos, quod sint αἴτιοι coque Empedoclen versu isto non a fabulo edendo, sed a reveneriae prolubio voluisse homines deducere. Plutarchus quoque, homo in disciplinis gravi auctoritate, in primo librorum quos De Homero composuit, Aristotelem philosophum scripsit eadem ipsa de Pythagoricis scripsisse, quod non abstinuerint edundis animalibus, nisi pauca carne quadam. Verba ipsa Plutarchi, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
suit. Iub& igitur Plato sic ad somnum proficisci corpotibus at¬
fectis. ut nihil sit quod et rorem animis perturbationemq afferat.
xquo etiam Pythagoreis interdictum putatur ne faba uescerẽ¬
tur. quȩ res hab& inflationem magnam. is cibus tranquilli¬
tatem mentis quȩrentibus constat eise contrarius hec quidem
m.Cicero. Sed Aristoxenus musicus uir litteratum ueterum
diligentissimus At istotelis philosophi auditor in libro quem
de Eythagora reliquit. Nullo sepius legumento Pythagoram
dicit usum quã fibis. quoniam is cibus & subducer& sensim al¬
uum & leuigar&. uerba ista sitistuxem subscripsi. tibosoo &¬
culis quoq munusculis & edis tenerioribus uictitasse: Idem ati¬
stoxenus refert quam tem uidetur cognouisse ex enophiloR
thagorico familiari suo & exquibuisdam aliis natu maiotibus qui
comoedia quae Pythagorat uita inscribitur doc&. Uidetur au¬

Expanded text:
suit: Iubet igitur Plato sic ad somnum proficisci corporibus afsuit: Iubet igitur Plato sic ad somnum proficisci corporibus affectis, ut nihil sit quod errorem animis perturbationemque afferat. Ex quo etiam Pythagoreis interdictum putatur ne faba vescerentur, quae res habet inflationem magnam, tranquillitatem mentis quaerentibus contrariam. Haec quidem M. Cicero. Sed Aristoxenus musicus, vir litterarum veterum diligentissimus, Aristoteli philosophi auditor, in libro quem De Pythagora reliquit, nullo saepius legumento Pythagoram dicit usum quam fabis, quoniam is cibus et subduceret sensim alvum et levigaret. Verba ipsa Aristoxeni subscripsi: culis quoque minusculis et haedis tenerioribus victitasse, idem Aristoxenus refert. Quam rem videtur cognovisse e Xenophilo Pythagorico familiari suo, et ex quibusdam aliis natu maioribus, quicomoedia, quae Πυθαγορίζουσα inscribitur, docet. Videtur au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ se ex patrono suo audiuisse scribit. Id ipsum Capito Antheius
in libro quem de officio senatoris composuit scriptum reliquit.
neodem libro Capitonis id quoꝙ scriptum est. E inquit Cȩsar
consul.m. catonem sententiam rogauit. Cato rem quam consu¬
lebatur. quoniam non e re .p. uidebatur perfid nolebat: Cius rei
gratia ducende longa ratione utebatur eximebatq ducendo
diem. Erat enim ius senatori ut sententiam rogatus dicer&
ante quicquid uell& alii rei & quo ad uell&. Cesar consul ui¬
atorem uocauit: eumque cum finem non facer& prehendi hoqu¬
entem & in carcerem duci uissit. Senatus consutrexit & proseq¬
uebatur Catonem incatcerem. Hac inquit inuidia facta Caesat
pinio uetus falia occupauit & conualuit Fythagoram phi¬
losopbum non aesitauisse et anaͥmanilibus. Item abstinius¬
se fabulo quem greti Nocau appeilant. Ex hac opinione
opinione . M. Cicero in libro dediuinatione primo hec uerha po¬

Expanded text:
que se ex patrono suo audisse scribit. Id ipsum Capito Ateius que se ex patrono suo audisse scribit. Id ipsum Capito Ateius in libro quem De Officio Senatorio composuit, scriptum reliquit. In eodem libro Capitonis id quoque scriptum est: C., inquit, Caesar consul M. Catonem sententiam rogavit. Cato rem quae consulebatur, quoniam non e republica videbatur, perfici nolebat. Eius rei ducendae gratia longa oratione utebatur eximebatque dicendo diem. Erat enim ius senatori, ut sententiam rogatus diceret ante quicquid vellet aliae rei et quoad vellet. Caesar consul viatorem vocavit eumque, cum finem non faceret, prendi loquentem et in carcerem duci iussit. Senatus consurrexit et prosequebatur Catonem in carcerem. Hac, inquit, invidia facta Caesar OPINIO vetus falsa occupavit et convaluit, Pythagoram philosophum non esitavisse ex animalibus, item abstinuisse fabulo, quem Graeci κύαμον appellant. Ex hac opinione opinione M. Cicero in libro De Divinatione primo haec verba po
Abbreviated transcription (Latin):
bentut. Sed quanto maiora auctiotaque sunt ꝗiam tanto laudatiora sũt.
NTe legem quȩ nunc desenatu habendo osseruatur ordo
togandi sententias uatius fuit. Alias primus rogabatur qui
a censoribus princeps insenatum lectus fuetat. Aliasqui designati
consules erant quidam e consulibus studio aut necessitudine aliqua
adducti: qua us uisum erat honoris gratia extra ordinem sententiã
primum rogabant osseruatũ tamen est cum exxtra ordinem fier&
nequis quenquam exalio quam exconsulari loco sententiam primũ
rogarent.  Cȩsar inconsulatu quem cum . M. Bibulo gessit . iͦiii. so¬
los extra ordinem rogasse sententiam dicitur. Eahis quattuor prin¬
cipem rogabat. M. Crassũ. Sed postquam filiam. En. Pompeio de¬
sponderat᷑. primum ceperat Pompeiium rogate. eius rationem red¬
didisse eum senatui Tiro Tullius. M. ciceronis libertus refert. Ita¬

Expanded text:
bentur, sed quanto maiora auctioraque sunt, multo etiam tanto laudatiora sunt. bentur, sed quanto maiora auctioraque sunt, multo etiam tanto laudatiora sunt. ANTE legem quae nunc de senatu habendo observatur, ordo rogandi sententias varius fuit. Alias primus rogabatur qui princeps a censoribus in senatum lectus fuerat, alias qui designati consules erant; quidam e consulibus, studio aut necessitudine aliqua adducti, quem is visum erat honoris gratia extra ordinem sententiam primum rogabant. Observatum tamen est, cum extra ordinem fieret, ne quis quemquam ex alio quam ex consulari loco sententiam primum rogaret. C. Caesar in consulatu, quem cum M. Bibulo gessit, quattuor solos extra ordinem rogasse sententiam dicitur. Ex his quattuor principem rogabat M. Crassum; sed, postquam filiam Cn. Pompeio desponderat, primumprimuim coeperat Pompeium rogare. Eius rei rationem reddidisse eum senatui Tiro Tullius, M. Ciceronis libertus, refert, ita
Abbreviated transcription (Latin):
est. nam nihil esse mihi religio est dicere. Quod si ut ait Nigidi¬
us. Omnia istiusmodi inclinamenta nimium acpretetmodum si¬
gnificant & iccireo inculpas cadunt: ut uinosus mulierosus moro¬
sus uerbosus famosus ingeniosus & formosus & officiosus & specio¬
am disciplinosus consiliosus uictoriosus. quȩ .M. cato ita affigurauit
Cut item facundiosa quod Sempronus assello .xiii. terum gestaꝵ¬
hȩc cum incrementum sui nimium demonstrarent. An propterea quia
illis quidem quȩ supra posuit adhibendus est modus quidam neceslatius.
N am & gratia si nimia quidem atq immodica & moressi multi atque
uarii ꝙͦ uerba si perpetua atq infinita & obtudentia & fama si magna
ꝙ in quieta & inuidiosa sit neque laudabilia neque utilia sunt. Inge¬
nium autem & officium & fotma & disciplina & consilium & uicto¬
tia & facundia sicut ipse uirtutum amplitudines nullis finibus cohi¬

Expanded text:
est. Nám, nihil esse Míhi, religio est dicere. Quod si, ut ait Nigidiest. Nám, nihil esse Míhi, religio est dicere. Quod si, ut ait Nigidius, omnia istiusmodi inclinamenta nimium ac praeter modum significant et idcirco in culpas cadunteadunt, ut vinosus, mulierosus, morosus, verbosus, famosus, cur ingeniosus et formosus et officiosus et specioam disciplinosus, consiliosus, victoriosus, quae M. Cato ita affiguravit, cur item facundiosa, quod Sempronius Asellio XIII Rerum Gestahaec item incrementum sui nimium demonstrent? an propterea, quia illis quidem, quae supra posui, adhibendus est modus quidam necessarius? Nam et gratia, si nimia atque inmodica, et mores, si multi atque varii, et verba, si perpetua atque infinita et obtundentia, et fama, si magna et inquieta et invidiosa sit, neque laudabilia neque utilia sunt; ingenium autem et officium et forma et disciplina et consilium et victoria et facundia sicut ipsae virtutum amplitudines nullis finibus cohi
Abbreviated transcription (Latin):
gne quam urbis capte quod hoc malum exillo. Itaq altet religios¬
us diam nunc dies. alter inuulgus ignotus. Item tamen .M. Tullius in
otatione deaccusatore constituendo religiosa delubta dicit non omino¬
s nec tristia. sed maiestatis uenerationisq plena. Massurius autem
Sabinus incommentariis quos de indigenis composuit teligiosum in¬
quit est quod propter aliquam sanctitatem remotum ac̾ sepositũ
a nobis est. Uerbum a relinquendo dictum tanꝗ̃ cȩrimoniȩ a carendo
Secundum hanc Sabini inter pretationẽ templa quidem ac delubra¬
quia horum cumulus inuituperationem non cadit nec illorum quoꝵ
laus immodesta est quȩ non uulgo ac temere: sed cum castitate cȩ¬
rimoniaꝙ ad eunda & reuerenda & reformanda sunt. magisꝗ̃ inuul¬
ganda. Sed dies religiosi dicti: quos e contraria causa propter o¬
minis dicitatem relĩquimus. Ac Terentius. tum quod dem rece

Expanded text:
gnae quam urbis captae, quod hoc malum ex illo. Itaque alter religiosgnae quam urbis captae, quod hoc malum ex illo. Itaque alter religiosus etiamnunc dies, alter in volgus ignotus. Idem tamen M. Tullius in oratione De accusatoreAccusalore Constituendo religiosa delubra dicit non ominosa nec tristia, sed maiestatis venerationisque plena. Masurius autem Sabinus in Commentariis quos De Indigenis composuit, Religiosum, inquit, est quod propter sanctitatem aliquam remotum ac sepositum a nobis est, verbum a reliquendo dictum, tamquam caerimoniae a carendo. Secundum hanc Sabini interpretationem templa quidem ac delubra—quia horum cumulus in vituperationem non cadit, ut illorum quorum laus in modo extat —, quae non volgo ac temere, sed cum castitate caerimoniaque adeundum, et reverenda et reformidanda sunt magis quam involganda; sed dies religiosi dicti, quos ex contraria causa, propter ominis diritatem, relinquimus. Et Terentius: Tun, quód dem recte
Abbreviated transcription (Latin):
men sit non scribit. Atq in eodem Ioco Nigidius hoc inquit. inclina¬
gnat copiam quandam immodicam rei superqua dicitur. Quo¬
circa religiosus is appellatur qui nimia & superstitiosa religione se¬
se alligauerat eaq res uitio assignabatur. Sed preter ista que nigi¬
dius dicit alio quodam diuerticulo significationis religiosus pro
casto atq osseruanti cohibentiq sese certis legibus finibusque di¬
ci ceptus. Simili autem modo illa quoq uocabula abeadem profec¬
ta origine diuersum significare uidentur religiosi dies. religiosa de¬
lubra. Religiosi enim dies dicuntur tristi nomine infames impeditiq̃
inquibus & res diuinas facere ꝙ rem quampiam nouam exorditi tẽ¬
perandum est: quos multitudo imperi torum praue & perperam ne¬
fastos appellant. Itaq .a. cicero in libro epistolarum nono ad atticũ.
Maiores inquit nostri funestiorem diem esse uoluerunt aliensis pu¬

Expanded text:
men sit non scribit. Atque in eodem loco Nigidius: Hoc, inquit, inclinamen sit non scribit. Atque in eodem loco Nigidius: Hoc, inquit, inclinaeligiosus, significat copiam quandam inmodicam rei super qua dicitur. Quocirca religiosus is appellabatur, qui nimia et superstitiosa religione sese alligaverat, eaque res vitio assignabatur. Sed praeter ista quae Nigidius dicit, alio quodam diverticulo significationis religiosus pro casto atque observanti cohibentique sese certis legibus finibusque dici coeptus. Simili autem modo illa quoque vocabula, ab eadem profecta origine, diversum significare videntur, religiosi dies et religiosa delubra. Religiosi enim dies dicuntur tristi omine infames inpeditique, in quibus et res divinas facere et rem quampiam novam exordiri temperandum est, quos multitudo imperitorum prave et perperam nefastos appellat. Itaque M. Cicero in libro Epistularum nono Ad Atticum, Maiores, inquit, nostri funestiorem diem esse voluerunt Alliensis pu
Abbreviated transcription (Latin):
Rufino consulatus deferretut. Eam rem plerisq admitanti¬
bus quod hominem auatum. cui ess& inimicissimus creati cõ
statuto funttum Censor fabricius senatu mouit obluxuriȩ
notam. quod decem pondo libras argenti libras factitara. ld
autem quod supta scripsi fabricium de Cornelio Rufino ita ut
in pleraq historia scriptum est dixiste .M. Cicero non ali¬
ud a fabticio sed ipsi aufino gratias agenti. quia eius dedigna¬
tus ess& dictum esse refert. inlibro secundo de oratore Quid si
gnific& proprie religiosus & inque diuerticula significatio isti¬
us uocabuli flexa sitꝰ & uerba Nigidii figuli ex cõmẽtatiis suꝑ eare sũpta
IQIDIUS figulus homo ut ego arbitror iuxta m uatro¬
nem doctissimus inunderimo commentariorum grãma¬
ticorum uersum exantiquo catmine tefert memoria here le¬
dignum religentem esse opport&. religiosus nefas. Cuius autem id cit¬

Expanded text:
Rufino consulatus deferretur. eamEarn rem plerisque admirantiRufino consulatus deferretur. eamEarn rem plerisque admirantibus, quod hominem avarum cui esset inimicissimus, creari conctatura functum, censor Fabricius senatu movit ob luxuriae notam, quod decem pondo libras argenti facti haberet. Id autem quod supra scripsi, Fabricium de Cornelio Rufino ita, uti in pleraque historia scriptum est, dixisse, M. Cicero non aliis a Fabricio, sed ipsi Rufino, gratias agenti quod ope eius designatus esset, dictum esse refert in libro secundo De Oratore. Iignificatio istius vocabuli flexa sit; et verbaverbal Nigidii Figuli ex Commentariis eius super ea re sumpta. NIGIDIUS FIGULUS, homo, ut ego arbitror, iuxta M. Varronem doctissimus, in undecimo Commentariorum Grammaticorum versum ex antiquo carmine refert memoria hercledignum: Religentem esse oportet, religiosus ne fuas, cuius autem id car
Abbreviated transcription (Latin):
est epistula eius scripta ad marcelium Inqua Plautum & En¬
nium multos que alios ueteres eo modo pronunciasse affermat.
Solius tamen Ennii uersum unũ ponit ex libro qui Scipio scti¬
bitur. Fum uersum quadrato numero factum suhiecimus
in quo nisi intertia syllaba de Annibalis nomine circumflexe
ponatur numetus claudus est. Persus Ennii quem dirit ita est
hapropter Annibalis copias consyderat. Quid fabritius de corne¬
lio Rufino homine auaro dixexit quẽ cum odiss& inimicusque es¬
s& designandum tum consulem curauit.
AEICIUS Lucinus magna glotia uir magnisque rebus
estsfuit .P. cornelius Rufinus manii quidem strenu¬
us & bellator bonus militarique disciplina peritus ad modẽ
fuit. Sed futat homo & auaritia accierat. Hunc fabricius nõ
probabat neq amico utebatut: ususq eum morum causa fuit.
Rufnus peter& consulatum competitoresq eiui essent im¬
belles quidam & futiles summa ope annixus est fabritius ui

Expanded text:
est epistula eius scripta Ad Marcellum, in qua Plautum et Enest epistula eius scripta Ad Marcellum, in qua Plautum et Ennium multosque alios veteres eo modo pronuntiasse affirmat, solius tamen Ennii versum unum ponit ex libro, qui Scipio inscribitur. Eum versum quadrato numero factum subiecimus, in quo, nisi tertia syllaba de Hannibalis nomine circumflexe promatur, numerus clausurus est. Versus Ennii quem dixit, ita est: Quáque propter Hánnibalis cópias considerat. VIII Argumenhomine avaro dixerit, quem, cum odisset inimicusque esset, designandum tamen consulem curavit. FABRICIUS LUSCINUS magna gloria vir magnisque rebus gestis fuit. P. Cornelius Rufinus manu quidem strenuus et bellator bonus militarisque disciplinae peritus admodum fuit, sed furax homo et avaritia acri erat. Hunc Fabricius non probabat neque amico utebatur osusque eum morum causa fuit. Rufinus peteret consulatum competitoresque eius essent inbelles quidam et futtiles, summa ope adnixus est Fabricius uti
Abbreviated transcription (Latin):
hostig cȩdebantur duȩ quasi prioribus iam cȩsis luendi piacu¬
li gratia subdebantur & succidebantur succidaneȩ nomina¬
te littera scilic& tractim pronunciata. Audio enim quosdam
pridie cȩduntur. Porca &iam prȩcidanea appellata: quoniam
piaculi gratia ante fruges nouas captas imolari cereri mosfuit.
Si qui familiam funestam aut non purgauerant aut aliter
eam rem quam oppor tuerat procurauerant. Sed porcam ꝗ
est. Propterea uerba Antheii Capitonis ex quinto librorura
quos de põtificio iure composuit scripsit ibi cornucatio ponti¬
fici maximo fere prȩtidanee inatrun diem inauguratȩ sunt.
Collegium non habendum religioni quin eo die ferię prȩcida¬
lum scripta super accentu nominum quarundam punicorum
aITANS probus gtammaticus intersuam etatem prȩstã¬
ti scientia fuit. Is annibalem & asdrubalem & Amil¬
carem ita pronunciabat ut penultimam crecum flecter& ut

Expanded text:
hostiae caedebantur; quae quia, prioribus iam caesis, luendi piacuhostiae caedebantur; quae quia, prioribus iam caesis, luendi piaculi gratia subdebantur et succidebantur, succidaneae nominatae, littera i scilicet tractim pronuntiata; audio enim quosdam pridie caeduntur. Porca etiam praecidanea appellata quam piaculi gratia ante fruges novas captas immolare Cereri mos fuit, si qui familiam funestam aut non purgaverant, aut aliter eam rem, quam oportuerat, procuraverant. Sed porcam etest. Propterea verba Atei Capitonis, ex quinto librorum quos De Pontificio iurelure composuit, scripsi: Tib. Coruncanio pontifici maximo feriae praecidaneae in atrum diem inauguratae sunt. Collegium decrevit non habendum religioni, quin eo die feriae praecidalum scripta super accentu nominum quorundam Poenicorum. VALERIUS PROBUS grammaticus inter suam aetatem praestanti scientia fuit. Is Hannibalem et Hasdrubalem et Hamilcarem ita pronuntiabat ut paenultimam circumflecteret, et
Abbreviated transcription (Latin):
Tterram mouisse nunciari sol& eaque res procura¬
tur. Ita mueteribus memoriis scriptum legimus nun¬
ciatum esse senatui insacrario in regia hastas martias mouisse.
Eius rei causa senatus consuitum factum est . M. Antonio .A.
Postumio consulibus euisque exemplum hoc est. quod q iu¬
lius .l. filius pontifex nunciauit insacrario in regia hastas mar¬
tias mouisse. De ea re ita censuerunt uti. M. Antonius cõsul
erunt. siquid succidaneis opus esse robigus accedere qđ succi¬
daneas hostias Senatus appellauit. Queri sol& quid uerbũ
illud signific&. in flauti quoq comoedia: quae tpidicus
inscripta est super eodem ipso uerbo requiri audio in his uer¬
sibus. Men piacularem opport& fieri obstultitiam tuam.
ut meum tergum tuę stultitia subdas succidaneum. Succi¬
danee autemꝰ hostie dicuntur a litteta permodum compo¬
siti uocabuli inlitteram. Nam quasi succidaneȩ appellatȩ: quo¬
niam siprimis hostiis litatum non erat alię post easdem ducte

Expanded text:
terram movisse nuntiari solet eaque res procuratur, ita in veteribus memoriis scriptum legimus nuntiatum esse senatui in sacrario in regia hastas Martias movisse. Eius rei causa senatusconsultum factum est M. Antonio A. Postumio consulibus, eiusque exemplum hoc est: Quod C. Iulius, L. filius, pontifex nuntiavit in sacrario in regia hastas Martias movisse, de ea re ita censuerunt, uti M. Antonius consul erunt. Si quid succidaneis opus esset, robiis succideret. Quod succidaneas hostias senatus appellavit, quaeri solet quid verbum id significet. In Plauti quoque comoedia quae Epidicus inscripta est, super eodem ipso verbo requiri audio in his versibus: Mén piaculárem oportet fíeri ob stultitiám tuam, Ut meum tergum tuaé stultitiae súbdas succidaneum? Succidaneae autem hostiae dicuntur, ae littera per morem compositi vocabuli in i litteram tramutata quasi succaedaneae, appellatae, quoniam, si primis hostiis litatum non erat, aliae post easdem ductae
Abbreviated transcription (Latin):
resq sibi facilia quisq factu putat equo anio accipit. supta uelu¬
ti ficta pro falsis ducit. Proposuit inquiunt dicturum causas quã¬
obrem uideatur esse arduum res gestas scribere: atq ibi cum primã
tie opus arduum sit: quod hi qui legunt aut inique interpretantut
quȩ scripta sunt aut uera esse non credunt. ob noxiam quippe ꝗ
obiectam falsis ex istimationibus eam rem dicendam magis aĩt
quam arduam. quia quod arduum est sui operis difficultate est at¬
duum non opinionis alienȩ ertoribus. ⁊ ȩc illi maleuoli reprehotes
dicunt. Sed ardium Salustius non pro difficili tantum. sed pro eo greci
molestum quoq & incominoilum intractabile. quorum uetborum si¬
ꝑnificatio a sententia Salustii suprascripta non abhort&. De uocabulis¬

Expanded text:
res, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit; supra ea, velures, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit; supra ea, veluti ficta, pro falsis ducit Proposuit, inquiunt, dicturum causas quamobrem videatur esse arduum, res gestas scribere; atque ibi cum primam riae opus arduum sit, quod hi qui legunt aut inique interpretantur quae scripta sunt aut vera esse non credunt. Obnoxiam quippe et obiectam falsis existimationibus eamearn rem dicendam aiunt quam arduam ; quia quod est arduum sui operis difficultate est arduum, non opinionis alienae erroribus. Haec illi malivoli reprehensores dicunt. Sed arduum Sallustius non pro difficili tantum, sed pro eo quoquemolestum quoque et incommodum et intractabile. Quorum verborum significatio a sententia Sallustii supra scripta non abhorret. XVI
Abbreviated transcription (Latin):
ni decreuerunt edilem exeo loco iure deiectum: quo eum uenire
cum cotonatio non decuisse. Propterea ne cum populo ȩdilis ager& in
tercesserunt. Defensa a culpa sẽtentia ex historia Salustii quã
inimici an cum insectatione maligne teprebenderint.
ICGANTIA orationis Silustii uerborumq facundia ꝗ nouã¬
reprehendere pleriq ꝙ obtrectare: in quibus plura inscite aut ma¬
ligne uelitauit. Non nulla tamen uideri possunt non indigna repte¬
hensione. quale illud in Catilinae historia repertum est quodha¬
beat eam speciem quasi parum attente dictum. Uerba Salustri hec
sunt. At mihi quidem tam& si handquaquã par gloria sequatur
scriptotem & actorem rerum: tamen in primis arduum uidetur
res gestas scribere primum quod facta dictis exequenda sunt. De¬
inde quia pleriq quȩ delicta reprehenderis maleuolentia & inuidia
dicta putant. Ubi de magna uirtute atq gloria bonorum memo¬

Expanded text:
ni decreverunt aedilem ex eo loco iure deiectum quo eum venire ni decreverunt aedilem ex eo loco iure deiectum quo eum venire cum corollario non decuisset; propterea, ne cum populo aedilis ageret intercesserunt XV Argument Defensa a culpa sententia ex historia Sallustii, quam iniqui eius cum insectatione maligni reprehenderint. ELEGANTIA orationis Sallustii verborumque fingendi et novanreprehendere pleraque et obtrectare. In quibus plura inscite aut maligne vellicant. Nonnulla tamen videri possunt non indigna reprehensione; quale illud in Catilinae Historia repertum est, quod habeat eamearn speciem, quasi parum adtente dictum. Verba Sallustii haec sunt: Ac mihi quidem, tametsi hautquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen inprimis arduum videtur res gestas scribere; primum, quod facta dictis exaequanda sunt; dein, quia plerique quae delicta reprehenderis malivolentia et invidia dicta putant. Ubi de magna virtute atque gloria bonorum memo
Abbreviated transcription (Latin):
que adhibitum mederi. Refert &iam Democriti liber ꝗ inscribitur
fuisse intentiones tibiarum tanta prorsus affinitas corporibus ho¬
minum mentibusq & propterea quoque uitiis aut medelis ani¬
& Manulia meretͥte u̾baq dereti tͥbunoꝵ ad qͦs a manulia ꝓuocatũ est
UM libtum nonum Anthei Capitonis coniectaneorum lege¬
remus qui inscriptus est dediuitus publicis decretum tribuno¬
rum uisum est grauitatis antiquȩ plenum. Preterea id meminimus
atq obeam causam & in hanc sententiam scriptum est .A. hostilius mã¬
cinus edilis curulis fuit. Is maniliȩ meretrici diem ad populum dixit¬
& quod deambulat᷑io eius noctu lapide ictus ess& uulnusq exeo lapide
ostendebat. Manilia ad Tribunũm plebis prouocauit: apud eosdixit
comessatorem Mancinum adedes suas uenisse eum sibi recipere non
fuisse in ȩde sua. sed cum ui irrumper& lapidibus depulsum. Tribu¬

Expanded text:
que adhibitumadhilitum mederi, refert etiam Democriti liber, qui inscribitque adhibitumadhilitum mederi, refert etiam Democriti liber, qui inscribitfuisse incentiones tibiarum. Tanta prosus adfinitas est corporibus hominum mentibusque et propterea vitiis quoque aut medellis ani Manilia meretrice; verbaque decreti tribunorum ad quos a Manilia provocatum est. CUM librum IX. Atei Capitonis Coniectaneorum legeremus, qui inscriptus est De Iudiciis Publicis, decretum tribunorum visum est gravitatis antiquae plenum. Propterea id meminimus, idque ob hanc causam et in hanc sententiam scriptum est: Aulus Hostilius Mancinus aedilis curulis fuit. Is Maniliae meretrici diem ad populum dixit, quod e tabulato eius noctu lapide ictus esset, vulnusque ex eo lapide ostendebat. Manilia ad tribunos plebi provocavit. Apud eos dixit comessatorem Mancinum ad aedes suas venisse; eum sibi recipere non fuisse e re sua, sed cum vi inrumperetinruinperet, lapidibus depulsum. Tribu
Abbreviated transcription (Latin):
al marinum quod urtica appellatur. Sed & piscibus nullis ab¬
stinere Pthagoricos Plutarchus insimphomacis dicit. Ptha¬
goram uero ipsum sicuti celebre est. Euphorbium primo fu¬
isse dictitasse. Ita hec remotiora sunt hisque clerchus & Di¬
cearchus memoriȩ tradiderunt fuisse eum postea pirandrũ
diligenter curabat ac neq arauerat neq purgauerat si¬
ue quis arborem suam uineamꝙ habuerat de relictui is nõ id
sine pęna fuit. Sed erat opus censorium: Censoresq erarium
faciebant. Item quis eques romanus equum habere gracilẽtũ
aut paꝵ nitidum uisus erat. impolitie notabatur. Id uerbũ
significat quasi tu dicas incurie: cuius rei utriusq auctorita¬
tes sunt. Et .M. Cato id sȩpenumero attestatus est. Quod ĩtẽtio¬
nes quȩdam tibiarum certo modo factȩ ischiatis mederi possũt.
REDINU hoc aplerisq est & memoriȩ mandatum Ischi¬
atis cum maxime doleant tum si modulis leuibus tibi¬
cen incinat: minui dolores. Ego nuperrime inlibro Theophra

Expanded text:
al marinum, quod urtica appellatur. Sed et piscibus mullis abstinere Pythagoricos, Plutarchus in Symposiacis dicit. Pythagoram vero ipsum, sicuti celebre est Euphorbum primo fuisse dictasse, ita haec remotiora sunt his quae Clearchus et Dicaearchus memoriae tradiderunt, fuisse eum postea Pyrrum Pyrdiligenter curabat ac neque araverat neque purgaverat, sive quis arborem suam vineamque habuerat derelictui, non id sine poena fuit, sed erat opus censorium censoresque aerarium faciebant. Item, si quis eques Romanus equum habere gracilentum aut parum nitidum visus erat, inpolitiae notabatur; id verbum significat quasi tu dicas incuriae. Cuius rei utriusque auctoritates sunt et M. Cato id saepenumero adtestatus est. XIInes quaedam tibiarum certo modo factae ischiacis mederi possunt. Creditum hoc a plerisque esse et memoriae mandatum, ischia cum maxime doleant, tum, si modulis lenibus tibicen incinat, minui dolores, ego nuperrime in libro Theophras
Abbreviated transcription (Latin):
aruspices male consulentis animaduersum uindicatumque fue¬
rat. Uersus hic scĩte factus cantatusque esse a pueris urbe tota fer¬
tut. Malum consilium consultori pessimum. Ea historia de aru¬
spicibus ac deuersu isto senario scripta est in annalibus maximis li¬
bro undecimo inUerri flacci libro primo rerum memoria dignatũ.
Uidetur autem uersus hic degreco illo esiodi uersu ex pressus

Expanded text:
aruspices male consulentis animadversum vindicatumque fuearuspices male consulentis animadversum vindicatumque fuerat, versus hic scite factus cantatusque esse a pueris urbe tota fertur: Malúm consilium cónsultori péssimum est. Ea historia de aruspicibus ac de versu isto senario scripta est in Annalibus Maximis, libro undecimo, et in Verri Flacci libro primo Rerum Memoria Dignarum. Videtur autem versus hic de Graeco illo Hesiodi versu expressus
Abbreviated transcription (Latin):
rat eam uxorem accipi aut dari eum qui spoponderat. qui stipula¬
tus erat condemnabat. Noc ius sponsaliorr̃ osseruatem dicit. Ser.¬
uius adid tempus quo ciuitas uniuersa latio lege lulia data est.
Haec eadem nearcus scripsit inlibro quem de uuptiis composuit. Nistoria¬
nãrat dꝑfidia aruspicũ etruscoꝵ obeã rẽ u̾sus hic apueris Rome urbe tota
cantatus est. Malum consilium consultori pessimum.
TATUA Rome incomicio posita oratii Coclitis fortissimi uiri de
serunt inferiorem locum perperam transponi quẽ soloppositoͥ circũ
undique aliarum aedium nunquam illustrar&. Quod cum ita fieri
per suasissent delati adpopulum proditique sunt. & cum deperfidia
confessi essent: necati sunt. Constititque eam statuam proinde ut
uerae rationes post compertȩ monebant in locum editum subdu¬
cendam: atque ita in area uulcani sublimiori loco statuendam. Ex
qua res bene & prospere rei .p. cessit. Tum igitur quodinetruscos

Expanded text:
rat eamearn uxorem accipi aut dari, eum qui spoponderat aut qui stipularat eamearn uxorem accipi aut dari, eum qui spoponderat aut qui stipulatus erat, condemnabat. Hoc ius sponsaliorum observatum dicit Servius ad id tempus quo civitas universe Latio lege Iulia data est. Haec eadem Neratius scripsit in libro quem De Nuptiis composuit. V Arueris Romae urbe tota cantatus est: Malum consilium consultori pessimum est. STATUA Romae in comitio posita Horatii Coclitis, fortissimi viri, dserunt in inferiorem locum perperam transponi, quem sol oppositu circum undique altarum aedium numquam illustraret. Quod cum ita fieri persuasissent, delati ad populum proditique sunt et, cum de perfidia confessi essent, necati sunt, constititque, eam statuam, proinde ut verae rationes post compertae monebant, in locum editum subducendam atque ita in area Volcani sublimiore loco statuendam; ex quo res bene ac prospere populo Romano cessit. Tum igitur, quod in Etruscos
Abbreviated transcription (Latin):
antiquissima lege ostenditur quam Numae regis fuisse accepimus
pellex edem lunonis non tangito. Si tangit lunoni crinibus demis¬
sis agnum fȩminam cedito. Pellex autem quasinors Sid est qua¬
si ittͦtricut plerique alia ita hoc quoque uocabulum degrȩcoste
de iure atq more ueterum sponsaliorum.R.¬
ponsaria inea parte italię quae appellatur hoc more atque
iuire solita fieri scripsit. Sec. Sulpitius inlibro quem scripsit
dedotibus. qui uxorem inquit ducturus erat abeo unde ducẽda etat
stipulabatut eam ĩmatrimonium ductuꝵ iri cui dicturuserat itidem re¬
spondebat. Is contractus stipulationum sponsionũque dicebatur sp̃õ¬
salia: Tunc quȩ promissa erat sponsa appellabatur qui sposponderat du¬
cturum. sponsus. Sed si potest eas stipulationes uxor non dabatut aut
non ducebat qui stipulabatur ex sponsu agebat. Iudices coguoscebant.
hil iustȩ causȩ uidebatur. Litem pecunia estimat quantique inter fue¬

Expanded text:
antiquissima lege ostenditur, quam Numae regis fuisse accepimus: antiquissima lege ostenditur, quam Numae regis fuisse accepimus: Paelex aedem Iunonis ne tangito; si tangit, Iunoni crinibus demissis agnum feminam caedito. Paelex autem quasi πάλλαξ, id est quasi παλλακίς. Ut pleraque alia, ita hoc quoque vocabulum de Graeco flde iure atque more veterum sponsaliorum. SPONSALIA in ea parte ItaliaeItaliac quae Latium appellatur hoc more atque iure solita fieri scripsit Servius Sulpicius in libro quem inscripsit De Dotibus: Qui uxorem, inquit, ducturus erat, ab eo unde ducenda erat stipulabatur, eam in matrimonium datum iri. Qui ducturus erat, id itidem spondebat. Is contractus stipulationum sponsionumque dicebatur sponsalia. Tunc, quae promissa erat sponsa appellabatur, qui spoponderat ducturum, sponsus. Sed si post eas stipulationis uxor non dabatur aut non ducebatur, qui stipulabatur hil iustae causae videbatur, litem pecunia aestimabat, quantique interfue