comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sibimet uero subiuncta c̃cordabilit̃ adinuicẽ uniri non possunt. sed cantoris peri¬
ciȩ e̾c debet adsciendũ. ubi aliud postaliud concordit̃ subiungi c̃ueniat. ł ubi
necesse nonsit. Et dehac quoq discrepantia satisdictum. Sciendũ tamen
qđ prima concordatio haec ẽ quaefit p̃fato modo ad meli ductum.
Altera concordatio nãq paulo minor. dũuł elationis difficultatẽ mitigare uolen¬

Expanded text:
 sed cantoris peritiae esse debet ad sciendum, ubi aliud post aliud concorditer subjungi conveniat, vel ubi necesse non sit. Et de hac quoque discrepantia satis dictum. Sciendum tamen, quod prima concordatio haec est, quae fit praefato modo ad meli ductum. Altera est concordatio pa
Abbreviated transcription (Latin):
finali sono precedentis meli: eodẽ dũ taxat archoo aut quinto loco superius
seu quinto loco inferius.
daut qđ asono  te trardo inchoat. aut scđo loco inferius aut quarto loco
superus. Porro id qđ asono : trito inchoat aut t̃cioloco uaferius. aut t̃tio loco suprs
At uero illud qđ asono¬
i qđ a sono deutero incipit. aut scđo loco superius. aut quarto
idẽ euenit: ut scilic& in uno concordiȩ corpore conuenire nequeant. qđ sub¬
infertur qđq precinitur. siuel supͣ uł infra mutuo copulentur quã finem
huius & inuicẽ iniciũ illius propria mensura metitur. Qua propt̃ ubi
oport& ut haec concordia obseruetur. necesse est finientes. & incipien¬
tes soni naturali adinuicẽ ordine metiantur. Ubi uero id neglegitur.
ł opus non ẽ obseruari. in semet ipsis quidẽ quae canunt᷑ sonis concordib: ire pos sunt

Expanded text:
finali sono praecedentis meli, eodem dumtaxat archoo aut quinto loco superius, finali sono praecedentis meli, eodem dumtaxat archoo aut quinto loco superius, seu quinto loco inferius. Id autem quod a sono tetrardo inchoat, aut secundo loco inferius, aut tertio loco superius. Porro id quod a sono / trito inchoat, aut tertio loco inferius, aut tertio loco superius. At vero illud quod a sono deutero incipit, aut secundo superius, aut quarto idem evenit, ut scilicet in uno concordiae corpore convenire nequeat, quod subinfertur, quodque praecinitur, si supra vel infra mutuo copulentur, qua finem hujus et initium illius mensura propria metitur. Quapropter ubi oportet, ut haec concordia observetur, necesse est, finientes et incipientes soni naturali ad invicem ordine metiantur, ubi vero id negligitur, vel opus non est observari, in semetipsis quidem, quae canuntur. sonis conc
Abbreviated transcription (Latin):
niger. in lineãq dispositi. necesseẽ. ut quisq color trib aliis int̃positis. ꝑ quintana loca
reperiatur : ita & in sonis euenit. ut dũ sese noua sẽꝑ iteratione consequunt᷑. cuique
inutrãq partẽ quintis locis a suo cõpare respondeatur. A Quomodo inquis cõ¬
pares quia cumine & grauitate st̃ dispares .  X A cumine quidem st̃ & grauitate
ferentes. quadã tamen sibist̃ naturali societate concordes. Deinde sc
in hoc latere. eundẽ t̃ciũ in alio latere. Sedhaec dixerĩ iusta qđ in c̃tinuatione
te trachordoꝵ quatne uarietatis ordo disponitur. AAddinoscendũ aut̃ quis
sonus ille. uł illesit. ueli cognoscere insingulis suȩ proprietatẽ qualitatis. Nure id
poscis. Et enĩ lucente priussonoꝵ proprietatis qualitate. minuserratur ĩceteris.
Sedhaec posse dinoscere facili ex ercitatione obtinebitur. Ergo sume aliquid
nisi id qđ subiungendũ ẽ. & asono  archoo incipit. autaequale ponas cũ

Expanded text:
iridis, gilbus, niger, necesse est, ut quisque color tribus aliis interpositis per quintana loca reperiatur: ita et in sonis evenit, ut dum sese nova semper iteratione consequuntur, cuique in utramque partem quintis locis a suo compare respondeatur. D. Quomodo, inquis, compares, qui acumine et gravitate dispares sunt? M. Acumine quidem sunt et gravitate differentes, quadam tamen sibi sunt naturali socialitate concordes, Deinde sonin hoc latere, eumdem tertium in alio. Sed haec dixerim juxta quod in continuatione tetrachordorum quaternae varietatis ordo disponitur. D. Ad dignoscendum autem, quis sonus ille vel ille sit, velim cognoscere in singulis suae proprietatem qualitatis. M. Jure id poscis. Etenim luculenta prius sonorum proprietatis qualitate, minus erratur in caeteris. Sed haec posse dignoscere, facile exercitatione obtinebitur. Ergo sume aliquid nisi id, quod subjungendum est, et sono archoo incipit, aut aequale ponas cum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uero in p̃cinendo. & respondendo. A haec duouitia quomodo euen¬
ant expone. AE& uatuor sonitib cõpetent̃ sibi diuersis dũ conftet armo¬
na : quisq insuotantũ ordinc ꝓpriã retinet qualitatẽ. necinsua sede altem
dat locũ.: Quoꝵ feriem putoiam notã tenes. AIue potius insinuationi
om̃a cõmitto. eossonos tecanente audiãEccȩ canam

Expanded text:
hoc vero in praecinendo et respondendo. D. Haec duo vitia quomodo evenhoc vero in praecinendo et respondendo. D. Haec duo vitia quomodo eveniant, expone. M. Quatuor sonitibus competenter sibi diversis dum constet harmonia, quisque in suo tantum ordine propriam retinet qualitatem, nec in sua sede alteri dat locum: quorum seriem puto jam notam tenes. D. Tuae potius insinuationi omnia committo: eos sonos te canente audiam. M. Ecce canam:
Abbreviated transcription (Latin):
id c̃ uoculas in canore concordes. quae st̃ armoniȩ elementa. Ctenĩ sicut
loquela litteris. ita constat armonia ptongis. A Quȩst̃ quȩ sibi sonorum
proprietas poscit.
N equidineis uiciata naturali qualitate absonũ
A Quomodofit haec absonia inptongis.: M Siaut ignauius pronun¬
tientur. autacutius quã oportet. P rimonãq hocuitio in humanis uocib
& sonoꝵ qualitas. & tota leditur cantilena. Qd fit: ubi qđ canitur aut seg¬
n remissione grauescit. aut nonrite insursũ cogit᷑. Qđ uitiũ in quib libet
mnusicis instrumentis nequit fieri: eoqđ disposito semel ꝑtongoꝵ ordine.
uox suasonis singulis manet. Altera fit dissonantia: quando sonus a sono
falso metitur. idẽ alius pro alio. ertia dissonantia fit: quando sonus
non respondet sono quoto loco oportet. & haecduo uitia exeadẽ quidem
causa nascuntur. Sedin hoc differt̃. qđ illud quidẽ in eadẽ fit neuma.

Expanded text:
est, voculas in canore concordes, quae sunt harmoniae elementa. Etenim sicut est, voculas in canore concordes, quae sunt harmoniae elementa. Etenim sicut loquela litteris, ita constat phthongis harmonia. D. Quae sunt, quae sibi sonorum proprietas poscit! M. Ne quid in eis vitiata naturali qualitate absonum fiat. D. Quomodo fit haec absonia in phthongis? M. Si aut ignavius pronuntientur, aut acutius, quam oportet. Primo namque hoc vitio in humanis vocibus et sonorum qualitas, et tota laeditur cantilena. Quod fit, ubi, quod canitur, aut segni remissione gravescit, aut non rite in sursum cogitur. Quod vitium in quibuslibet musicis instrumentis nequit fieri; eo quod, disposito semel phthongorum ordine, vox sua sonis singulis manet. Alia fit dissonantia, quando sonus a sono falso metitur, id est, alius pro alio. Tertia dissonantia fit, quando sonus non respondet sono, quoto loco oportet. Et haec duo vitia ex eadem quidem causa nascuntur; sed in hoc differunt, quod illud in eadem fit neuma,
Abbreviated transcription (Latin):
VSica quid est: M Bene modulandi scientia. A Benemodulari qͥdẽ¬
modulari uideo. Siquisinuanis suauitate artis abutitur. quẽ ad modũ nec ipse
qͥui ubi oportet arte uti non nouit. quã uisquilibet deuoto tantũ corde dño
dulce canit. A Ita puto. A Recte putas. nonnisi bono usu dulcia mela
bene ficri. necrursus sacris melis beneuti. si sine disciplina iniocundius ꝓfe¬
rantur. Quocirca cũ ecclȩsiasticis canticis haec disciplina uł maxime necessaria
sit : ne incuria uł in pericia deturpentur. uideamus quib reb: opussit ad bene
modulandi facultatẽ. Uideo plura ẽẽ quae cantorẽ obseruare oporteat.
quae si nonnouerit. peritus et nonpossit. A Sedtuũ ẽ haec certius &¬
ponere. AAlia sunt quaesibi sonoꝵ proprietas postulat. alia quae nume ro¬
sitatis poscit ratio. Alia quib: ex trinsecus occurrentib disciplina canendi
sese apte confirmat. A Hisoni quist̃: NESonos hic ptongos dicimus.

Expanded text:
sica quid est? Magister. Bene modulandi scientia. M. modulari video, si quis in vanis suavitate artis abutitur; quemadmodum nec ipse, qui, ubi oportet, arte uti non novit: quamvis quilibet devoto tantum corde Domino dulce canit. D. Ita puto. M. Recte putas, non nisi bono usu dulcia mela bene fieri: nec rursum sacris melis bene uti, si sine disciplina injucundius proferantur. Quocirca cum ecclesiasticis canticis haec disciplina vel maxime necessaria sit, ne incuria vel imperitia deturpentur, videamus, quibus rebus opus sit ad bene modulandi facultatem. D. Video plura esse, quae cantorem observare oporteat; quae si non noverit, peritus esse non poerit. Sed tuum est, haec certius exponere. M. Alia sunt, quae sibi sonorum proprietas postulat; alia, quae numerositatis poscit ratio: alia, quibus extrinsecus occurrentibus disciplina canendi sese apte conformat. D. Hi soni qui sunt? M. Sonos hic phthongos dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ICUT UOCIS ARTICULATE ELEMENTANIE
atq indiuiduae partessunt lit terȩ: &qͥb
cõpositȩ sillabȩ rursus cõponunt uerba & nomina.
eaq ꝑfectȩ orationis textum. ficcanorȩ uocis ptongi
quilatine dicuntur soni origines sunt. & totius musi¬
cȩ continentia in eoꝵ ultimã resolutionẽ desinit:
Exsonoꝵ copulatione di astemata Porro exdiaste¬
matib: concrescunt sistemata. Soniuero primas
fundamenta cantus. Ptongi aut̃ nonquicunq
dicuntur soni : sed qui legitimis ab inuic ẽ melo¬
diae spacis melosunt apti¶ Coꝵ quidem sic & in¬
tendendo & remittendo naturalit̃ ordo conti¬
nuatur: ut semꝑ quatuor & quatuor eiusoẽ
condicionis sese consequantur At singuli
hoꝵ quattuor. sic sunt cõperenti int se di¬
uersitate disimiles. ut non solum acumine

Expanded text:
icut vocis articulatae elementariae atque individuae partes sunt litterae, ex quibus compositae syllabae rursum componunt verba et nomina, eaque perfectae orationis textum; sic canorae vocis phthongi, qui latine dicuntur soni, origines sunt, et totius musicae continentia in eorum ultimam resolutionem desinit. Ex sonorum autem copulatione diastemata porro ex diastematibus concrescunt systemata. Soni vero prima sunt fundamenta cantus. Phthongi autem non quicumque dicuntur soni, sed qui legitimis ab invicem spatiis dispositi melo sunt apti. Eorum siquidem sic et intendendo et remittendo naturaliter continuatur ordo, ut semper quatuor et quatuor ejusdem conditionis sese consequantur. At singuli horum quatuor sic sunt competenti inter se diversitate dissimiles, ut non solum acumine
Abbreviated transcription (Latin):
perteslua ortau uit postea suo lococdietur Elos soculi diuersitate tota adantur ar monua asecu
quia ut dis tuest cor multiplicatio in in mensũ ꝓcedit. ex hacinmensitatis confusione.
certusibinunerũ elegit ratio disciplinȩ & in decẽ &octo sonis sibis peculationẽ posuit
dã finaliu: P ost quos tetra cordũ superio. Demde excellentiũ. Ultimi remanent
duo: Quorũ descriptio enista ẽ¬

Expanded text:
reat, ut postea suo loco dicetur. Horum sociali diversitate tota adunatur harmonia. Verum quia, ut dictum est, eorum multiplicatio in immensum procedit, ex hac immensitatis confusione certum sibi numerum elegit ratio disciplinae, et in decem et octo sonis sibi speculationem posuit,dum finalium: post quos tetrachordum superiorum: deinde excellentium. Ultimi remanent duo, quorum descriptio en ista e
Abbreviated transcription (Latin):
gulas sumptus annotare curaui.
Assũmatur itaq primitoni neuma
regularis quaenta se a p̃dnos habet¬
equitur modulatio psalmi quaeascendit usq deuterũ tetracordi. superio¬
ris insex consistens sonis.
& se

Expanded text:
gulas subtus annotare curavi. Assumatur itaque primi toni neuma regularis, quae ita se apud nos habetequitur modulatio psalmi, quae ascendit usque deuterum tetrachordi superioris in sex consistens sonis S SE
Abbreviated transcription (Latin):
scđs. Ter tius principalis autentus tritus iđ auctoralis tertius & cũ eo plagis tritꝰ
hoc ẽ laterilis tertius. Quartus principalis autentus te trardus cuius subiugalis ẽ
plagis tetrardus idẽ lateralis quartus. Scđm hoꝵ octotonorũ proprietates
singulis suis modulationib ad responsoria nostra tes utuntur. Suis itẽ admaiores
antiphonas quae scilicet in introitu ad missas canuntur. siue infine cȩlebrationis
ad cõmunionem. Porro illos modos ꝑ quos psalmos & antiphonas modulantur
in hoc opusculo habeo utcũq edicere. reliquis priorib obꝓlixitatẽ uitatis.
Quos a deuidentiort̃ intellectũ aut sonoꝵ signis aut ꝑsonorũ. uelut cordas sin¬

Expanded text:
secundus. Tertius principalis autentus tritus, id est, auctoralis tertius, et cum eo plagis tritus, secundus. Tertius principalis autentus tritus, id est, auctoralis tertius, et cum eo plagis tritus, hoc est, lateralis tertius. Quartus principalis autentus tetrardus, cujus subjugalis est plagis tetrardus, id est, lateralis quartus. Secundum horum octo tonorum proprietates singulis suis modulationibus ad responsoria nostrates utuntur, suis item ad majores antiphonas, quae scilicet in Introitu ad Missas canuntur, sive in fine celebrationis ad Communionem. Porro illos modos, per quos psalmi ad antiphonas modulantur, in hoc opusculo habeo utcunque edicere, reliquis prioribus ob prolixitatem vitatis. Quos ad evidentiorem intellectum aut sonorum signis aut per sonorum c
Abbreviated transcription (Latin):
tricesscoulares. omustudent conatu quod canitur siue cytharizaturt addelectan¬
dos audientes artis ratione. tem perart.l. Nosuero qui meruimus uerba malestatis
inos sumere nos ne si arte & neglegenter ꝓferimus cantica scĩtatis ac ñ magis
artis decorem insacrifassumimis. quoilli abutuntur innugis. Qua ꝓpt̃ paruã
hinc notitiã exercituis urĩs ex me destinatã suscipite . ut ex paruorũ soientia
fiatis capatiores maiorũ.
taq mocto tonos quosita nomina mus melodiam diuidimus. quoꝵ differen¬
tias & proprietates ȩcclesiasticũ cantorem nisi ingenii tarditate obstante:
culpabile ẽ ignorare . E quib sunt quatuor principales. Aliiuero quatuor singulis
principalib ex latere subiunguntur. Primus itaqi tonus principalis apud can¬
tores autentus protus. idẽ auctoralis primus uocatur. Cui sub iungitur qui pla

Expanded text:
trices saeculares omni student conatu, quod canitur sive citharizatur, ad delectantrices saeculares omni student conatu, quod canitur sive citharizatur, ad delectandos audientes artis ratione temperare. Nos vero, qui meruimus verba majestatis in os sumere, nosne sine arte et negligenter proferimus cantica sanctitatis, ac non magis artis decorem in sacris assumimus, quo illi abutuntur in nugis? Quapropter parvam hinc notitiam exercitis vestris ex me destinatam suscipite, ut ex parvorum scientia fiatis capaciores majorum. Itaque in octo tonos, quos ita nominamus, melodiam dividimus, quorum differentias et proprietates ecclesiasticum cantorem, nisi ingenii tartidate obstante, culpabile est ignorare. Ex quibus quatuor sunt principales, alii vero quatuor singulis principalibus ex latere subjunguntur. Primus itaque tonus principalis apud cantores autentus protus, id est, auctoralis primus vocatur: cui subjungitur, qui plagis
Abbreviated transcription (Latin):
EBITŨ SERUITUTIS NR̃Ẽ. qui ad ministerium laudationis dni¬
deputamur. non solũ integrũ debet esse & plenũ. sed decenti quo que
conuenientia iocundũ atq suaue. & ideo peritos nos eẽ conuenit officui
nr̃i. ut scient̃ & ornate confiteamur nomini scõ eiꝰ . & gloriemur in carmi¬
nib suis. quatinus & deo nr̃o iocundasit decoraq laudatio. & audientes
ĩ dĩ laudem & reuerentiã ex ardescant. Quamuis enim dõ i
placeat qui corde quam quiuoce canit. utrũq: tam̃ ex ipsoest & dupliciter
prodest siutrũq fiat. Siscilicet & animo apud dm̃ dulciter canitur.
& homines canoris dulcedo sc̃õ affectu cõmouet. Licet quoq multorum
deuotio dõ ualde placet. qui in psalmodia nec ipsa uerba rite affari queant.
nequaquã tamen integre ẽ ille deuotionis. qui quod exhibere debet quã
optime & quam reuerentissime id possit dõ non exhibet. Eytharede
& tibi cines & reliqui musicorũ uasa ferentes. uł etiam cantores & canta¬

Expanded text:
ebitum servitutis nostrae, qui ad ministerium laudationis deputamur, non solum integrum debet esse et plenum, sed decenti quoque convenientia jucundum, atque suave. Et ideo peritos nos esse convenit officii nostri, ut scienter et ornate confiteamur Nomini sancto ejus, et gloriemur in carminibus suis: quatenus et Deo nostro jucunda sit decoraque laudatio, et audientes in operum Dei laudem et reverentiam exardescant. Quamvis enim Deo magis placeat, qui corde, quam qui voce canit; utrumque tamen ex ipso est, et dupliciter prodest, si utrumque fiat, si scilicet et animo apud Deum dulciter canitur, et homines canoris dulcedo sancto affectu commovet. Licet quoque multorum devotio Deo valde placet, qui in psalmodia nec ipsa verba rite effari queant; nequaquam tamen integrae est ille devotionis, qui, quod exhibere debet, quam optime et quam reverentissime id possit, Deo non exhibet. Citharoedae et tibicines, et reliqui musicorum vasa ferentes, vel etiam cantores et can
Abbreviated transcription (Latin):
Potest etiam ułaltera uł utraq uoce ꝑdisdia pason triplicata. multiplici speciȩ eadem
symphonia uariari.
Sequitur diatesseron symphonia. Ea ẽ ubi quartanis locis in unum pangitur. Sedisciendũ
qr non ita simpliciter ut inceteris quae maiores st̃. sed & alia quadã naturali lege
Uerũ tamen modesta morositate
edita. quod suũ c̃ maxime ꝓpͥum. & concord diligentia ꝓcurata. honestissima erit
cantionis suauitas.

Expanded text:
Potest etiam vel altera vel utraque voce per Disdiapason triplicata, multiplici specie eadem symphonia variari. De Diatessaron symphonia. Sequitur Diatessaron symphonia. Ea est, ubi quaternis locis in unum pangitur. Sed sciendum, quia non ita simpliciter, ut in caeteris, quae majores sunt; sed et alia quadam naturali lege tamen modesta morositate edita, quod suum est maxime proprium, et concordi diligentia procurata, honestissima erit cantionis suavitas.
Abbreviated transcription (Latin):
quilibet adse ipsos. Sed sicut uerbi grã xxiiii. numerus constat Ad xii. dupł
ad .viii. triplus adui. quadruplus ad xvi. sesqualt̃ ad xviii. epytritus ad xlxiiii
subduplus adxxxii. Sub epytritus ad xxx vi. subsescuplaris . ita quilibet
ptongꝰ ad aliũ quidẽ diapason sonat: ad alium diapason & diapente. ad aliũ
disdiapason. ad aliũ diapente. adalium diatesseron. ad aliũ subdiapason. ad aliũ
subdia tessẽron. ad aliũ subdiapente. quod nonfieret nisi adrationẽ multiplicis
& suꝑ particularis habitudinis. sua e̾ent cõmensuralitate cognati.
UNDE SCIATUR SECUN DUM QUAI¬
FORME TUR SYMPNO NI A

Expanded text:
quilibet ad seipsos, sed sicut verbi gratia XXIIII. numerus constat ad XII. duplus, quilibet ad seipsos, sed sicut verbi gratia XXIIII. numerus constat ad XII. duplus, ad VIII. triplus, ad VI. quadruplus; ad XVI. sesquialter, ad XVIII. epitritus, ad XLVIII. subduplus, ad XXXII. subepitritus, ad XXXVI. subsescuplaris: ita quilibet phthongus ad alium quidem diapason sonat, ad alium diapason et diapente, ad alium disdiapason, ad alium diapente, ad alium diatessaron, ad alium subdiapason, ad alium subdiatessaron, ad alium subdiapente; quod non fieret, nisi ad rationem multiplicis et superparticularis habitudinis sua essent commensuralitate cognati, unde sciatur, secundum quaelibet formetur symphonia
Abbreviated transcription (Latin):
XUIII. numero accrescat ses quitercius. & fit xxiii. Atxxiii. numerus adduo¬
denarium duplus. ses qualtero & ses quitercio conpletur. Et alt̃ natim .ui.
numero accedat ses quitercius qui ẽ .uiii. ses qui tercio. Accedat ses qualter
qui ẽ xii. Duodecim itaq adsenariũ duplus. ses qui tercio & ses qualtero
cõpletur. Similiter xii. numero accedat ses qui tercius qui ẽ. xui.
ses qui tercio accedat ses qualter qui ẽ xxiiii. Itaq xxiiii. ad xii. duplus
ses quitercio & ses qualtero cõplet᷑. Et sic deinceps sẽꝑ unũ duplũ. sesqual¬
tero & ses qui tercio increm̃to ꝑficitur. Porro ses qualt̃ acses quitercius ita
communi epogdoy mensura conectunt᷑. ut si ses qualtero epogdoũ auferas.
ses qui tercius fiat. Sesqui tercio rursus additus. sescuplar ẽ. Constat igitur
conuenientes sonos sibi. & conuenientib: sibi numeris concordiã sumere. A ld
manifesta pandit᷑ ratione. AAdtende uero quia conuenientes sunt. non uni¬

Expanded text:
XVIII. numero adcrescat sesquitertius, et fit XXIIII. At XXIIII. ad duodenarium duplus, sesquialtero et sesquitertio completur. Et alternatim VI. numero accedat sesquitertius, qui est VIII. Sesquitertio accedat sesquialter, qui est XII. Duodecim itaque ad senarium duplus, sesquitertio et sesquialtero completur. Similiter XII. numero accedat sesquitertius, qui est XVIII. sesquitertio accedat sesquialter, qui est XXIIII. Vi sesquialtero completur. Et sic deinceps semper unum duplum sesquialtero et sesquitertio incremento perficitur. Porro sesquialter ac sesquitertius ita communi epogdoi mensura connectuntur, ut sesquialtero epogdoum auferas, sesquitertius fiat, sesquitertio rursus additus restituat sescuplarem. Constat igitur, convenientes sibi sonos ex convenientibus sibi numeris concordiam sumere. D. Id manifesta panditur ratione. M. Attende vero, quia convenientes sunt non uni
Abbreviated transcription (Latin):
& deinceps. Nam xii. advi. duplum. ẽ .vi. adxxviii. triplũ . xx.iiii.
quadruplum. Triplũ aut̃ adduplum sesqualt̃ ẽ. quadruplum ad triplũ
ses qui tercius. Similiter quincuplum adquadruplum. ses quiquartũ.
Sescuplum ad quincuplum. ses quiquintum. Septuplũ adsescuplũ ses qui¬
sextum. Et sic in infinitum. suꝑ particulares cũ multiplicib comitantur.
ut nonm merito exutrisq simul musica procreari uideatur. A Apparet
ꝓculdubio & connumeratio & cognatio huius modinumerorum.
Quia ergo patuit qualiter multiplices¬
mordine digesti ad se ipsos suꝑ particularessint. ita etiã tibi pateat qualit̃¬
exsuꝑ particularib ses qualteris ac ses quitertiis. multiplices dupli uel
quadrupli conponentur. Ntenĩ a senario incipiamus ad vi.

Expanded text:
et deinceps. Nam XII. ad VI. duplum, XVIII. triplum, XXIIII. et deinceps. Nam XII. ad VI. duplum, XVIII. triplum, XXIIII. quadruplum. Triplum autem ad duplum sesquialterum, quadruplum ad triplum sesquitertium. Similiter quincuplum ad quadruplum sesquiquartum: sescuplum ad quincuplum sesquiquintum: septuplum ad sescuplum sesquisextum: et sic in infinitum. Superparticulares cum multiplicibus comitantur, ut non immerito ex utrisque simul musica procreari dicatur. D. Apparet proculdubio et connumeratio et cognatio hujusmodi numerorum. M. Quia ergo patuit, qualiter multiplicesordine digesti ad seipsos superparticulares sint: ita etiam tibi pateat, qualiter superparticularibus ex sesquialteris et sesquitertiis multiplices dupli vel quadrupli componantur. Ut enim a senario incipiamus: ad VI.
Abbreviated transcription (Latin):
oblectant. Eeterȩ sunt dissonȩ. Seduisne ampliora de hac cõm̃ suralitate
ipsorũ quantitas suꝑ particulares. qualiter sua metiatur differencia:
nunc ipsi multiplices cũ suꝑ particularib quam habeant cognationem
uideamus. Pone ratum multiplicis ordinem acsimul suꝑ particularis ordotex et
siue sint principa les quorũ ẽ unitas differentia qui radices st̃ multipliciũ ac suꝑ¬
particularium numerorũ. siue sint maiores ab hac conplicatione deriuati.
Principales sunt .i.ii.iii.iii. Quaternarius enimnumerus. om̃s symphonias
ꝑfecte absoluit. Duo enim ad unum. duplũ quod ẽ disdiapason. Tria ad unũ
triplum. quod ẽ diapason acdiapenit. Quatuor ad unum qua druplum.
qđ ẽ disdia pason. Tria adduo. ses qualter quod ẽ diapente . Quatuor ad
tria. ses qui tercium. quod ẽ diatesseron. Deriuales st̃.ui. xii. xuiii. xxiiii.

Expanded text:
oblectant; caeterae sunt dissonae. Sed visne ampliora de hac commensuralitate oblectant; caeterae sunt dissonae. Sed visne ampliora de hac commensuralitate ipsorum quantitas, superparticulares qualiter sua metiatur differentia; nunc ipsi multiplices cum superparticularibus quam habeant cognationem, videamus. Pone ratum multiplicis ordinem, ac simul superparticularis ordo texatur: sive sint principales, quorum est unitas differentia; qui radices sunt multiplicium ac superparticularium numerorum: sive sint majores ab hac complicatione derivati. Principales sunt I. II. III. IIII. Quaternarius enim numerus omnes symphonias perfecte absolvit. Duo enim ad unum duplum est, quod est diapason: tria ad unum triplum, quod est diapason ac diapente: quatuor ad unum quadruplum, quod est disdiapason: tria ad duo sesquialterum, quod est diapente: quatuor ad tria sesquitertium, quod est diatessaron. Derivales sunt VI. XII. XVIII. XXIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
tia utrosq metiatur. Inses qui tercia quoq proportione ut sunt .vi.
ad .uiii. binarius qui eorum est differencia utrosqi metiatur. at insuꝑ¬
partiente proportione. ut sunt .iii. ad .v. binarius quidifferentia ẽ
neutrum metitur. Idem fit & in multiplici suꝑ particulari
Utst .i. ad .u. quiest duplex ses qualt̃. ut st̃ .ii. adon. qui est triplex ses qualter
utst᷑ .in. ad .x. qui est triplex ses qui tercius. Idem sit & in multiplici super¬
ut huius modi proportiones nec simpla quantitate. nec suis differenciis metiunt᷑
nec partib: quib differt̃ augmentant᷑. nec in eas resoluuntur. atq id circo in con¬
mensurati & in connumerati. uire nominentur. Porro aut̃ sic ut oculis torta
acrecta discernimus & quȩ libet uisui subiacentia: ita cũ prefatis natura nr̃a
partib conpacta constet. uoces conmensuralib in ter uallis conuenientes auditũ

Expanded text:
tia est, utrosque metiatur, in sesquitertia quoque proportione, ut sunt VI. tia est, utrosque metiatur, in sesquitertia quoque proportione, ut sunt VI. ad VIII. binarius qui eorum est differentia, utrosque metiatur: in superpatiente proportione, ut sunt III. ad V. binarius, qui differentia est, neutrum metitur. Idem fit et in multiplici superparticulari, ut sunt II. ad V. qui est duplus sesquialter: ut sunt II. ad VII. qui est triplex sesquialter: ut sunt III. ad X. qui est triplex sesquitertius. Idem fit et in multiplici superut hujusmodi proportiones nec simpla quantitate, nec suis differentiis metiuntur, nec partibus, quibus differunt, augmentantur, nec in eas resolvuntur: atque idcirco incommensurati et inconnumerati jure nominantur. Porro autem sicut oculis torta ac recta discernimus, et quaelibet visui subjacentia, ut cum praefatis natura nostra partibus compacta constet, voces commensurabilibus intervallis convenientes auditum
Abbreviated transcription (Latin):
unitas qua abinuicẽ differẽ utrosq metitur. lãq intelligis ut hȩ inaequali¬
tates cõmuni qualibet dimensione tã augmentationẽ capiant quã solutionẽ
Intelligo quidem quare istȩ conmensurales uł connumerales dicantur. sed
insinua qualiter cȩteris in aequalitatib: eadẽ conmensuratio uł connu¬
meratio desit.
T Ethoc uti postulas contempleniur. Pone .ii. ad .v.
quae ẽ suꝑbi parciens comparatio. acuide quota parte ternarii quinarius
precedat. A Non inuenio quomodo dicam tota parte uł tota parte pre¬
cedere. Noncertẽ inuenitur. Non enim in huius modi genere : uł quan¬
atate minoris maior pars metitur. ut in multiplicib aut una qualibet
parte quae sit utrorũq differencia. ut insuꝑ particularib. Cũ enĩ inses¬
qualtera proportione ut sunt .ii. adui. binarius qui eorum ẽ differen¬

Expanded text:
unitas, qua ad invicem differunt, utrosque metitur. Jamque intelligis, ut hae inaequaliunitas, qua ad invicem differunt, utrosque metitur. Jamque intelligis, ut hae inaequalitates, communi qualibet dimensione tam augmentationem capiant, quam solutionem. D. Intelligo quidem, quare istae commensurales vel connumerales dicantur. Sed insinua, qualiter caeteris inaequalitatibus eadem connumeratio vel commensuratio desit. M. Et hoc, ut postulas, contemplemur. Pone III. ad V. quae est superbipartiens comparatio, ac vide, quota parte ternarii quinarius praecedat. D. Non invenio, quomodo dicam, tota vel tota parte praecedere. M. Non certe invenitur. Non enim in hujusmodi genere vel quanitate minoris major pars metitur, ut in multiplicibus: aut una qualibet parte, quae sit utrorumque differentia, ut in superparticularibus. Cum enim in sesquialtera proportione, ut sunt IIII. ad VI. binarius, qui eorum differen
Abbreviated transcription (Latin):
merale :Nbi maioris minorisq: cõmunis quaedã mensura est. ut pa
Ii. ad .iii .ii. ad .ui.ii. ad .uiii. Nonne binarius quaternarium bismet .t᷑. senariũ.
ter. octonariũ quater. A Etiam Adhunc ergo modum in multiplicibi quo¬
tiens libet simplum duxeris. totiensidẽ simplum maiorẽ summã metitur
ut tria duplicata dant senarium. Triplicata nouenarium. Qua druplicata
duodenarium. Et de inçeps.  Quiduero insuꝑ particularib ut sunt .iiii.
d .uI. nonne binarius bis minorem metitur. maiorem. ter
Quod
rescuplare ẽ: Itẽ .ui. ad .uiii. binarius minorem . ter. metitur. maiorẽ
quater. quodepitritũ ẽ.Itẽ .viii. ad .x. binarius minorem. quater.
metitur. maiorem quinquies. quod ses qui quartũ ẽ. Sic itaq in infinitũ
quota parte maior p̃cedit numerus. tota parte utriq adinuicem metientur.
ueluti . uiii. octaua sui parte pre itur anouenario iđ unitate. & eadem

Expanded text:
merale? M. Ubi majoris minorisque communis quaedam mensura est, utpote merale? M. Ubi majoris minorisque communis quaedam mensura est, utpote II. ad IIII. II. ad VI. II. ad VIII. Nonne binarius quaternarium bis metitur, senarium ter, octonarium quater? D. Etiam. M. Ad hunc ergo modum in multiplicibus quotienslibet simplum duxeris, totiens idem simplum majorem summam metitur: ut tria duplicata dant senarium, triplicata novenarium, quadruplicata duodenarium, et deinceps. Quid vero in superparticularibus, ut sunt IIII. ad VI? nonne binarius minorem bis metitur, majorem ter, quod sescuplare est? Item VI. ad VIII. binarius minorem ter metitur, majorem quater, quod epitritum est. Item VIII. ad X. binarius minorem quater metitur, majorem quinquies, quod sesquiquartum est. Sic itaque in infinitum, quota parte major praecedit numerus, tota parte utrique ad invicem metiuntur: veluti VIII. octava sui parte praeitur a novenario, id est, unitate, et eadem
Abbreviated transcription (Latin):
quã harum proportionũ mensurȩ poscunt: cadit inquas libet reliquarum
particulares connumeratȩ ad inuicem sunt & commensurate suaq
commensuralitate quod ammodo cognatȩ. nec aliqua sunt inmundo im
molib:. in potenciis. quaesibi concorditer copulentur si non haec ger¬
mana proportionum habitudo conectat. Hȩ quoq solȩ sunt ꝓporciones.
quib: ꝑdiuersos pedes metra concordit̃ currt̃. Intantũ enĩ iugabilis corum natura
ualec. ut ipse contrariȩ quatuor elementorũ potenciae harũ proportionum
socientur consorcio sicut inthimeo & aliis philosophis reuelatur. Hinc Millud ẽ.
Tunumeris elementa ligas ut frigora flamis. arida conueniant liquidis. Qua ꝓpt̃
nec soni musici in unũ modulam̃tũ dulce conuenirent. sinon eos ꝑ congrua & consona
interualla. p̃fata proportionũ conm̃suralitas sociarce. A Quidẽ conmensura le

Expanded text:
quam harum proportionum mensurae poscunt, cadit in quaslibet reliquarum quam harum proportionum mensurae poscunt, cadit in quaslibet reliquarum erparticulares connumeratae ad invicem sunt et commensuratae suaque commensuralitate quodammodo cognatae. Nec sunt aliqua in mundo in mobilibus, in potentiis, quae sibi concorditer copulantur, si non ea haec germana proportionum habitudo connectat. Hae quoque solae sunt proportiones, quibus per diversos pedes metra concorditer currunt. Intantum enim jugabilis earum natura valet, ut ipsae contrariae quatuor elementorum potentiae harum proportionum socientur consortio; sicut in Timaeo et aliis philosophis revelatur. Hinc et illud est: Tu numeris elementa ligas, ut frigora flammis, Arida conveniant liquidis. Quapropter nec soni musici in unum modulamen tam dulce coirent, si non eos per congrua et consona intervalla praefata proportionum commensuralitas sociaret. D. Quid est commensurale
Abbreviated transcription (Latin):
qui qual tero. suic ses quit̾cio siue ses qui octauo. quaespeciessunt suꝑ parti¬
cularis in paritatis. Interuallũ uero nonsilentii inter ptongos: sed spacii q̃d alte¬
rũ alteri prestat. A Quiptongi duplo distant.
cimas regiones qđ dicitur diapason & diapente. A Quic distant quad ru¬
o.  Sas Quiq semꝑ ꝑ quindecimas regiones quod disdia pason dicitur.
A Quiptongisunt sescupli :  rC̃ Quiq semꝑ ꝑquintana loca distantes quod
dr̃ diapente. A Quisunt ses qui t̃cii:  Qui quartana distant regione.
quod diatessaron appellatur. A Qui ptongi ses quioctauũ habent in t̃uallũ
&nus quisq in alterutrum ut corda ad cordã quod dr̃tonus. his quoq distan¬
cus. Et semitonium additur quod ẽ non plenũ toni interuallũ. his ergo
distanciarum temperamentis concordabilem sonorũ diuersitatẽ diuinitas
ordinauit: his armonica suauitas moderatur. quic quid extra uł infra sonat

Expanded text:
quialtero, sive sesquitertio, sive sesquioctavo; quae species sunt superpartiquialtero, sive sesquitertio, sive sesquioctavo; quae species sunt superparticularis imparitatis. Intervallum vero est non silentii inter phthongos, sed spatii, quo alterum alteri praestat. D. Qui phthongi duplo distant? cimas regiones, quod dicitur Diapason et diapente. D. Qui distant quadruplo? M. Quiqui semper per quindecimas regiones, quod disdiapason dicitur.  Qui phthongi sunt sescupli? M. Quiqui semper per quintana loca sunt distantes; quod dicitur Diapente. D. Qui sunt sesquitertii? M. Qui quartana distant regione, quod diatessaron appellatur. D. Qui phthongi sesquioctavum habent intervallum? M. Unusquisque in alterutrum, ut chorda ad chordam, quod dicitur tonus. His quoque distantiis et semitonium additur, quod est non plenum toni intervallum. His ergo distantiarum temperamentis concordabilem sonorum diversitatem divinitas ordinavit, his harmonica suavitas moderatur. Quidquid ultra aut infra sonat,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ uoces: reliquas imitantur in paritates. Inparitatũ uero huiusmodi
dum sit innumeribilis & infinita confusio : discrepantiarũ quoq infinitas sedt̃
mnaequalita tt̃ infinite confusa. Solȩ inquã duȩ quae in primis diximus a dimu¬
nar ptinent tres relique secernuntur. Ai uoergo modo he sole musi sor
aci aremers EQ uia om̃is ptongorũ conuenientia scđm ho snumeros defor¬
mliacar quia aut multiplicessunt. aut suꝑ partieulares. Qucq uero uoces
somsibi consenciunt: ut scđm eas in paritates differant. A In quo fit haec dif¬
serencia  s el nacumine & grauitate. inclatione ac summissione. A Quo¬
modo scđm p̃fatos numerosinterse differt̃. & differendo consentiunt.
OOms ptongi idc̃m uoculȩ sibi conuenientes. aut duplo ab iniuaem distant auttriplo
mutqundruplo interuaillo. qua especiessunt multiplicis in paritatis. Suue scs¬

Expanded text:
autem voces reliquas imitantur imparitates. Imparitatum vero hujusmodi autem voces reliquas imitantur imparitates. Imparitatum vero hujusmodi dum sit innumerabilis et infinita confusio, discrepantiarum quoque infinitas sequitur inaequalitatem infinite confusam; solae, inquam, duae, quod imprimis diximus, ad musicam pertinent, tres reliquae secernuntur. D. Quo ergo modo hae solae musicae adjacent? M. Quia omnis phthongorum convenientia secundum hos numeros formatur: quia aut multiplices sunt, aut superparticulares. Quaeque vero voces soni sibi consentiunt, et secundum eas imparitates differunt. D. In quo fit haec differentia? M. In acumine et gravitate, in elatione ac submissione. D. Quomodo secundum praefatos numeros inter se differunt, et differendo consentiunt? M. Omnes phthongi, id est, voculae sibi convenientes, aut duplo ab invicem distant, aut triplo, aut quadruplo intervallo, quae species sunt multiplicis imparitatis: sive ses
Abbreviated transcription (Latin):
uinta ẽ in aequalitas quae multiplex suꝑ parciens appellatur. ea fit quotiens
numerus adnumerũ cõparatꝰ. habet inse alium numerũ totũ plusquã semel¬
& eius uł duas. uł tres. uł quot libet plures particulas. scđm numeri suꝑ¬
partientis figuram. Uocabunturq hi scđm proprias partes duplex suꝑbi¬
partiens. ut .UIII. ad .iii. cõparati. Continent enĩ bis ternos cũ duabus
partib suis. Similiter xvi. ad Ui. collati. Itẽ duplex suꝑtripartiens.
Duplex suꝑ quadri parciens. A crursus triplex suꝑbi parciens. & triplex super¬
tri parciens. triplex suꝑ quadri parciens.
Igitur quicquid inmundo im¬
plicẽ quidem in aequalitatẽ constat ut dictum est adnumeralem ꝑtinere
quantitatẽ. quantitas uero inspaciis quattuor reliquis imparitatibus
deputatur. Itẽ uoces musicȩ:. idẽ concordi suauitate conuenientes mixtim
scđm multiplex & suꝑ particulare genus exprimuntur. Discrepantes

Expanded text:
uinta est inaequalitas, quae multiplex superpartiens appellatur. Ea fit, quotiens numerus ad numerum comparatus habet in se alium numerum totum plusquam semel, et ejus duas vel tres vel quotlibet plures particulas, secundum numeri superpartientis figuram, vocabunturque hi secundum proprias partes duplus superbipartiens, ut VIII. ad III. comparati; continent enim bis ternos cum duabus partibus suis: similiter XVI. ad VII. collati. Item duplus supertripartiens, duplus superquadripartiens; ac rursus triplus superbipartiens, et triplus supertripartiens, triplus superquadripartiens. Igitur quidquid in mundo immultiplicem quidem inaequalitatem constat, ut dictum est, ad numeralem pertinere quantitatem; quantitas vero in spatiis quatuor reliquis imparitatibus deputatur. Item voces musicae, id est, concordi suavitate convenientes, mixtim secundum multiplex superparticulare genus exprimuntur: discrepantes
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ aquinto prior ordo redit.
ex eoꝵq c̃cordi diuersitate diuersȩ ꝓdeant modoꝵ seu tropoꝵ species: dictũ quoque
quotis locis uoces ab inuicẽ distantes. singulas consequent̃ symphonias reddant. Nc̃ id
quo ꝓpͥȩ symphoniȩ dicuntur & sunt. id ẽ qualit̃ ȩȩdẽ uoces sese in unũ canendo
habeant : ꝓsequamur haec nãq ẽ quãdia phoniã cantilenã uł assuete organum
nuncupamus. dicta aut̃ diaphonia qđ non uniformi canore constet. sed concentu con¬
cordit dissono. Qđ licet om̃iũ ẽ symphoniarũ cõmune. india tessaron tam̃. acdia¬
pente hoc nom̃ optinuit. Acm primis ꝑdia tessaron organici meli ponatur ex ẽplũ.
tpore si ad subiec ta descriptionẽ duob sonis int̃ positis quarto loco munũ canendo
Sic enĩ duob aut plurib: in unũ tanendo modesta dũtaxat. & concordi morositate
qđ suum ẽ huius meli. uidebis suauem nasci exhac sonoꝵ cõmixtione concentũ.

Expanded text:
s a quinto prior ordo redit. ex eorumque concordi diversitate diversae prodeant modorum seu troporum species. Dictum quoque, quotis locis voces ab invicem distantes singulas consequenter symphonias reddant. Nunc id, quo proprie symphoniae dicuntur et sunt, id est, qualiter eaedem voces sese invicem canendo habeant, prosequamur. Haec namque est, quam Diaphoniam cantilenam, vel assuete, organum, vocamus. Dicta autem Diaphonia, quod non uniformi canore constet, sed concentu concorditer dissono. Quod licet omnium symphoniarum sit commune, in diatessaron tamen ac diapente hoc nomen obtinuit. Ac inprimis per diatessaron organici meli ponatur exemplum, utpote si ad subjectam descriptionem duobus sonis interpositis, quarto loco, in unum canendoSic enim duobus aut pluribus in unum canendo modesta duntaxat et concordi morositate, quod suum est hujus meli, videbis nasci suavem ex hac sonorum commistione concentum.
Abbreviated transcription (Latin):
in acqualitatis formam. quacsuꝑ partiens appellatur quae fit ubi numer̃
ad alium cõparatus inferiorẽ numerũ totũ in se continet & suꝑ hoc alteras partes
eius duas. aut tres. aut quatuor. autquinq: aut quot libet alias. Ut uerbi grã.
.iii. continent᷑. a .v. cũ aliis duob & uocatur suꝑbi partiens .iiii. continent᷑
a .UIi. cũ trib partib suis. & uocatur suꝑ tripartiens. U. continentur.
A .vIIi. cũ quatuor partibus suis. & uocatur suꝑ qua dri partiens. Et sic dein¬
ceps. Minor uero qr maiore concluditur subsuꝑ parciens appellatur. Et dehac
quoq: in aequalitatis forma siuidetur ista sufficiant. AP uto sus¬
PARTI CU LA RI

Expanded text:
inaequalitatis formam, quae superpartiens appellatur, quae fit, ubi numerus ad alium comparatus inferiorem numerum totum in se continet, et super hoc alteras partes ejus, duas, aut tres, aut quatuor, aut quinque, aut quotlibet alias; ut verbi gratia, III. continentur a V. cum aliis duobus, et vocatur superbipartiens. IIII. continentur a VII. cum tribus partibus suis, et vocatur supertripartiens. V. continentur a VIIII. cum quatuor partibus suis, et vocatur superquadripartiens: et sic deinceps. Minor vero, qui a majore concluditur, subsuperpartiens appellatur. Et de hac quoque inaequalitatis forma, si videtur, ista sufficiant. D. Puto suparticulari
Abbreviated transcription (Latin):
E xcellentes demissi capita grauesita PU LI Excepto
ꝓti & deuteri. Sunt om̃s .XUii. quiudelic& singuli extremã suã sỹphoniã attingant
id ẽ quintũ decimũ sonũ. Unde postdicctur St̃ & alia pluriũ plura sonoꝵ signa inuen¬

Expanded text:
Excellentes demissi capita graves ita . . . . . . , excepto proti et deuteri. Sunt omnes XVIII, quo videlicet singuli extremam suam symphoniam attingant, id est, quintum decimum sonum, unde post dicetur. Sunt et alia plura plurium sonorum signa inven
Abbreviated transcription (Latin):
ost tres simplices habitudines secunt᷑ duȩ. quae ex superiorib cõponuntur.
quarũ prior multiplex suꝑ particularis dr̃. quae exutrisq consistit. ut .ii.
ad u. ut .iii. ad uii. ut quatuor ad uiiii. ut u. ad xi. Quodenĩ cõparatũ
numerũ plusquã semel habet multiplicis ẽ. Quodminorem inhabenda
parte transcendit suꝑ particularis. Dr̃ aut̃ qui duplicẽ habuerit alium
imcrũ & eiꝰ mediã partẽ duplex ses qualt̃. qui terciã duplex
qui quartã duplex ses qui quartus. & deinceps. Siter habuerit & eius me¬
diam partẽ. uł terciã uł quartã. Dr̃ triplex ses qualter. triplex ses qui¬
tercius. triplex ses qui quartus. & de inceps. Et dehac etiam inaequalitate
satissit. A Utiq satis.
DEMULTI PLCI SUPER PARCIENTE

Expanded text:
ost tres simplices habitudines sequuntur duae, quae ex superioribus componuntur, quarum prior multiplex superparticularis dicitur, quae ex utrisque consistit, ut II. ad V. et III. ad VII. et IIII. ad VIIII. et V. ad XI. quod enim comparatum numerum plus quam semel habet, multiplicis est, quod minorem in habenda parte transcendit, superparticularis. Dicitur autem, qui duplicem habuerit alium numerum, et ejus mediam partem, dqui quartam, duplex sesquiquartus; et deinceps. Si ter habuerit, et ejus mediam partem, vel tertiam, vel quartam, dicitur triplus sesquialter, triplus sesquitertius, triplus sesquiquartus, et deinceps. Et de hac etiam inaequalitate satis sit. D. Utique satis. De multiplici superpartiente
Abbreviated transcription (Latin):
Tonus int̃ nonũ acdecimum contra scđm ac tertiũ. Semitoniũ uero inter
decimum & undecimum quomodo inter tertiũ & quartũ ꝑhuius modi
tonorũ & semitonorũ eregione concordiam. Dupla proportio. & simpho¬
niam seruat. tropiq retinet modum.

Expanded text:
tonus inter nonum ac decimum contra secundum ac tertium, semitonium vero inter tonus inter nonum ac decimum contra secundum ac tertium, semitonium vero inter decimum et undecimum, quomodo inter tertium et quartum: per hujusmodi tonorum et semitoniorum e regione concordiam dupla proportio et symphoniam servat, tropique retinet modum.
Abbreviated transcription (Latin):
sui loci ordinem. sed eiꝰ cui consonant̃ respondertt:. Nec enĩ consonantia ꝑsta¬
ret. si uł tonus insemitonium uł semitonium eregionẽ offenderet intonum.
A Quomodo toni insemitonia offenderent. si ptongos octaua regionẽ distantes.
illos semitonium distingueret. hostonos ex empli gratia. sidũ sit tonus int̃
primũ ac scđm contra octauum. atq nonum sonum. Sittonus int̾ scđm
ao tertium. contra nonum atq decimum. Sit uero semitonium int̃ tertiũ
& quartũ sonum. tonus econtrario int̃ decimũ atq: undecimum. Tonus
itẽ inter quartũ & quintũ . econtrario semitoniũ int̾̃ undecimum atq
duodecimum sonum. Sit ꝓfecto semitoniis contra tonos dissentientib:
necint̃ quartũ sonum atq undecimum. necint̾ quintũ atq duodecimũ
uł dupli habitudo ẽẽ posset. uł consonantia aut tropus idem. Nunc uero
dum sit tonus inter octauũ & nonũ sonum contra primum & sođm.

Expanded text:
sui loci ordinem, sed ejus, cui consonanter responderit. Nec enim consonantiam praestaret, si vel tonus in semitonium, vel semitonium e regione offenderet in tonum. D. Quomodo toni in semitonia offenderent? M. Si phthongos octava regione distantes, illos semitonium distingueret, hos tonus, exempli gratia, si dum sit tonus inter primum ac secundum contra octavum atque nonum sonum, sit tonus inter secundum ac tertium contra nonum atque decimum, sit vero semitonium inter tertium et quartum sonum, tonus e contrario inter decimum atque undecimum; tonus item inter quartum et quintum, e contrario semitonium inter undecimum atque duodecimum sonum: Sic profecto semitoniis contra tonos dissentientibus nec inter quartum sonum atque undecimum, nec inter quintum atque duodecimum vel dupli habitudo esse posset, vel consonantia aut tropus idem. Nunc vero cum sit tonus inter octavum et nonum sonum contra primum ac secundum,
Abbreviated transcription (Latin):
siue colondici potest. At ipsa cõmata ꝑ arsin & thesin fiunt id ẽ eleuationẽ & posicionẽ .
S edalias simplici arsi & thesiuox in cõmate semel erigitur acdeponitur: alias sepius.¬
C Discrim̃ aut̃ int̃ sũmã & infimam uocẽ cõmatis: appellatur diastema. Quȩ diastemata.
nunc quidẽ minorasunt ut ẽ illud qđ uocamustonũ: nuncmaiora. ut duũ. triumue.
ao deinceps aliquot tonoꝵ habentia int̃uallũ. Porroaut̃ sicut cola cõmatib. constant
sic cõmatũ spacia dicimꝰ diastemata. Quȩ incolis uero spacia fuerint. uel in tegro co¬
libet melo: sistemata nominamus.

Expanded text:
vel colon dici potest. At ipsa commata per arsin et thesin fiunt, id est, elevationem et depositionem. vel colon dici potest. At ipsa commata per arsin et thesin fiunt, id est, elevationem et depositionem. Sed alias simplici arsi et thesi vox in commate semel erigitur ac deponitur, alias saepius. Discrimen autem inter summam et infimam vocem commatis appellatur diastema, quae diastemata nunc quidem minora sunt, ut est illud, quod vocamus tonum; nunc majora, ut duorum triumve, ac deinceps aliquot tonorum habentia intervallum. Porro autem sicut cola commatibus constant, sic commatum spatia dicimus diastemata: quae in colis vero spatia fuerint, vel integro quolibet melo, systemata nominamus.
Abbreviated transcription (Latin):
greco nomine dr̃ epogdous. Nãq ut se scupla. siue sesqualtera uelemiolia ꝓportio
dicitur. quando maius minoris medietate superat : sesquit̾cia. ubimaiuis t̃tia minoris
parte p̃cellit. Sesqui quarta. dũminus quarta sui portione. amaiore transcendit᷑.
Sesqui quinta dũ parte quinta. alterũ altero maiusẽ. Ses quisexta dũ sexta. Sesqͥ¬
septima dũ septima : Itases quioctaua cõparatione. sonus ad sonũ sese habet: dum
grauioris altior inse quantitatẽ teneat. & octauã insuꝑ eiꝰ partẽ. Semitonium
deuterosautentꝰ ł plagis siue modus. dorius. frigius. lidius. & ceteri quiex gentiũ uocabulis
sortitisunt nomina.
Articulȩ sunt sua cantionis scola. uł comata. quaesuis finmib cantũ distingunt. Sedeola
fiunt cocuntib: apte cõmatib duob pluribue. quã uis interdũ ẽ ubi in discrete cõma

Expanded text:
Graeco nomine dicitur epogdous. Namque ut sescupla sive sesquialtera vel hemiolia proportio Graeco nomine dicitur epogdous. Namque ut sescupla sive sesquialtera vel hemiolia proportio dicitur, quando majus minoris medietatem superat: sesquitertia, ubi majus tertia minoris parte praecellit; sesquiquarta, dum minus quarta sui portione a majore transcenditur: sesquiquinta, dum quinta parte alterum altero majus est: sesquisexta, dum sexta: sesquiseptima, dum septima: ita sesquioctava comparatione sonus ad sonum sese habet, dum gravioris altior in se quantitatem teneat, et octavam insuper ejus partem. Semitonium deuterus autentus vel plagis, sive modus Dorius, Phrygius, Lydius, et caeteri, qui ex gentium vocabulis sortiti sunt nomina. Particulae sunt sua cantionis cola vel commata, quae suis finibus cantum distinguunt, sed cola fiunt coeuntibus apte commatibus duobus pluribusve, quamvis interdum est, ubi indiscrete comma