comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delapsũ uõ relinquit sine dubiorn homĩq ambas qua¬
litates nature sũe quaꝵ altera in flatulsalterain aque
substantia est. Sed fatus quidẽ quasi eque ponderolus
in una delabit᷑. Aque uõ qualitas non solu ip̃a nõ im¬
pellit in insania. Sed i& si qua uinalis fortitudo ĩ hoĩe
resedit. hanc diluit & extinguit. Inesse autẽ aquã mu¬
sto uł hic docẽt᷑ ꝙ cum ĩ uetustatẽ ꝓcedit. fit mensura
minꝰ s acrius fortitudĩe quia exalata aqua qua molli¬
ebat᷑ remanet uim sola natura cu fortitudĩe sũa libera.
Nulla dilluti humoris ꝑmixtione mollita. Post hec turiꝰ
Albinus. ego quoq pro uirili portione dissariũ nr̃m
in ex̾citum non relinquo. dicas queso. que causa difficile
digestu facit ĩsitiu quod ab inlẽcutione inscitu dictum
amissione eĩ littere postea quod nuc ht̃ nomẽ obtinuit¬
Cum multũ in eo digestionẽ fũturam uiuent tritu¬

Expanded text:
delapsum vero relinquit sine dubio in homine ambas quadelapsum vero relinquit sine dubio in homine ambas qualitates naturae suae, quarum altera in flatu, altera in aquae substantia est. Sed flatus quidem quasi aeque ponderosus in ima delabitur, aquae vero qualitas non solum ipsa non impellit in insaniam sed et, si qua vinalis fortitudo in homine resedit, hanc diluit et extinguit. Inesse autem aquam musto vel hinc docetur quod cum in vetustatem procedit fit mensura minus sed acrius fortitudine, quia exhalata aqua qua molliebatur, remanet vini sola natura cum fortitudine sua libera, nulla diluti umoris permixtione mollita.» Post haec Rufius Albinus: «ego quoque pro virili portione Dysarium nostrum inexercitum non relinquo. Dicas quaeso quae causa difficile digestu facit isicium, quod ab insectione "insicium" dictum amissione N litterae postea quod nunc habet nomen obtinuitcum multum in eo digestionem futuram iuverit tritu
Abbreviated transcription (Latin):
lola dulcedo est. suanitas nulla. Nam uinu cu ĩ infan¬
tia est dulce est. cu pubescit magis sũaue q̃ dulce est.
Essẽ autẽ haꝵ duaꝵ reꝵ distantiã. Certe homerus
testis est inquit & qui ait.¬
uocat eĩ mel dulce. & uinu suaue. Mustu igit cu
nec du suaue est s tm̃ mõ dulce. horrore quoda tm̃
sumi de se non patitur quantu sufficiat ebrietati. Ad¬
do aliud a nͣali ratione ebrietati dulcedĩem repugnare
adeo ut medici eos qui usq ad piculu distendunt
uino płimo cogant nomẽ. & post uom̃itĩt cõsutra fumu
uini qui remansĩt ĩ uenis panẽ offerũt apelle allitum.
& ita hoĩem ab ebrietatis malo dulcedo defendit. Ideo
igit᷑ non inebriat mustu. in quo est lola dulcedo. S
&e hoc idonea rõne descendit ꝙ mustu graue est ce
flatus & aque ꝑmixtione & pondere fuo. cito ĩ testina
delabit᷑ ac ꝓfluit. nec manet in locis ẜbnouiifiebrietati.

Expanded text:
sola dulcedo est, suavitas nulla. Nam vinum cum in infansola dulcedo est, suavitas nulla. Nam vinum cum in infantia est, dulce; cum pubescit, magis suave quam dulce est. Esse autem harum duarum rerum distantiam certe Homerus testis est, qui aitocavit enim mel dulce et vinum suave. Mustum igitur cum necdum suave est sed tantum modo dulce, horrore quodam tantum sumi de se non patitur quantum sufficiat ebrietati. Addo aliud, naturali ratione ebrietati dulcedinem repugnare, adeo ut medici eos qui usque ad periculum distenduntur vino plurimo cogant vomere et post vomitum contra fumum vini qui remansit in venis panem offerant melle inlitum, et ita hominem ab ebrietatis malo dulcedo defendit. Ideo ergo non inebriat mustum in quo est sola dulcedo. Sed et hoc de idonea ratione descendit, quod mustum grave est et flatus et aquae permixtione et pondere suo cito in intestina delabitur ac profluit, nec manet in locis obnoxiis ebrietati,
Abbreviated transcription (Latin):
aens tolerabilius uris ferunt. facit hoc suu frigus
Similib eĩ sĩmilia gaudent. Ideo ne corpus eaꝵ frĩ¬
gus horreat. facit cosuetudo nature qua lortite sũt
frigidiorẽ s de his singuli ut uolũt nidicẽt. Ego uo
ad sortẽ uenio consulendi. Et qł scitu dignus extimo
ab eodẽ dissario quero ut mͥ uiq̃ ad astẽctu nimio
amico & cum in ceteris tu in his optĩe docto nuper
in tusculano meo sũ cu iĩdemiales fractus ꝓ annua
lolenutate legerent̃. Erat udere pmixtos rustici
seruos haurire uł de exp̾sso uł de sponte fluente mustũ.
nec tam̃ ebrietate capi. quod in illis p̾cipue admirabar
quos impelli ad insama paruo uino nou̾am. Quero
que ratio de musto ebrietatẽ aut tardã fieri faciat.
aut nullam. Ad hec dissarius. omne quod dulce ẽ.
cito saciat. nec duturnã desiderii sui fidem tenet. S
in locum sacietatis succedit horror. In musto autem

Expanded text:
aëris tolerabilius viris ferunt, facit hoc suum frigus, aëris tolerabilius viris ferunt, facit hoc suum frigus, similibus enim similia gaudent. Ideo ne corpus earum frigus horreat, facit consuetudo naturae quam sortitae sunt frigidiorem. Sed de his singuli ut volent iudicent. Ego vero ad sortem venio consulendi, et quod scitu dignum aestimo, ab eodem Dysario quaero et mihi usque ad adfectum nimium amico et cum in ceteris tum in his optime docto. Nuper in Tusculano meo fui, cum vindemiales fructus pro annua sollemnitate legerentur. Erat videre permixtos rusticis servos haurire vel de expresso vel de sponte fluente mustum nec tamen ebrietate capi. Quod in illis praecipue admirabar, quos impelli ad insaniam parvo vino noveram. Quaero quae ratio de musto ebrietatem aut tardam fieri faciat aut nullam?» Ad haec Dysarius: «omne quod dulce est cito satiat nec diuturnam desiderii sui fidem tenet, sed in locum satietatis succedit horror. In musto autem
Abbreviated transcription (Latin):
gorem densitas lenitas densitatẽ. quod uo sero purgit
non multi s uutiosi humoris indicui est. Indigestu est
oĩm aontrudũ quod egent᷑ co qͣi infirmũ esfluit nee¬
utsođe ħ na quasi noxiu o magis frigidũ pellitur.
quod maxĩe ꝓbatur quia mulierib cũ purgant etia
Algere dontigit᷑. Unde intelligit᷑ frigidũ esse qđ egeĩt
ꝑtideo in uiuo corpore nõ manere q̃i mopia caloris
extinctu quod muliebre corpus uinabat ardẽtes uiros
non caloris s pingius carnis & oleo similionis. quod
non illis contĩgeret ex calore. quod cito generãt nõ
celeriꝰ maturescũt. robusta seriꝰ. Sed si ius intellige̾ i
enatione uera ronem caloris considera uiros longe
diutio pseuerare ĩ gñando q̃ mulieres in conçipiendo.
Fuhec tibi sit indũbitata ꝓbatio in utroq sexu uel
siigons uł caloris. Nam uis eadẽ in frigidiore corpore
ceseriꝰ exrĩgnit᷑. in calidiore diutiꝰ pleuerat. qđ frigus

Expanded text:
gorem densitas, levitas densitatem. Quod vero saepe purgantur, non multi sed vitiosi humoris indicium est. Indigestum est enim et crudum quod egeritur, et quasi infirmum effluit, neura quasi noxium et magis frigidum pellitur. Quod maxime probatur quia mulieribus cum purgantur etiam algere contingit, unde intellegitur frigidum esse quod effluit, et ideo in vivo corpore non manere quasi inopia caloris extinctum. Quod muliebre corpus iuvabat ardentes viros, non caloris erat sed pinguis carnis et oleo similioris, quod non illis contingeret ex calore. Quod cito admonentur gecelerius maturescunt, robusta serius. Sed si vis intellegere in generatione veram rationem caloris, considera viros longe diutius perseverare in generando quam mulieres in pariendo, et hoc tibi sit indubitata probatio in utroque sexu vel frigoris vel caloris. Nam vis eadem in frigidiore corpore celerius extinguitur, in calidiore diutius perseverat. Quod frigus
Abbreviated transcription (Latin):
a parte qua sursui suspicit plena est. Ner aut in pluuiã solut̃
aut si sudus sit multũ de sẽ ronis emittat. Unde Aleman lorie
dreit totem aeris cõ lune filius. lta undiq ũsu probat᷑ ad
humectandas dissoluendasq carnes messe lunari lamini pto¬
prtetatẽ  qua magis usũs q̃ ratio depͥhendit. Quod anten
dixisti Riuangele de acuto eneo ni fallor cõiectura mea a
uero non domat. Est eim in ere uis actior qua media stip¬
ticam uccant. Unde squamas euis adicũt remediis. que con¬
tra pnciem pntredinis aduocant᷑. deinde qui ĩ metallo eus
moritur. semꝑ cculoꝵ sanitate pollent. Et quib ante palpe¬
bre nudate fuerant illic cõnestiunt᷑. Aura eĩm que ex eue
Aristoteles uo auctor est. Uulnera que ex ereo muctone si¬
unt minus lessẽ noxia q̃ ex fẽrreo faciliusq curari. quia in¬
est inquit eri nis quedã remedialis & siccifica quã demiant

Expanded text:
a parte qua sursum suspicit plena est— aër aut in pluviam solvitur, a parte qua sursum suspicit plena est— aër aut in pluviam solvitur, aut si sudus sit, multum de se roris emittit, unde et Alcman lyricus dixit rorem aeris et lunae filium. Ita undique versum probatur ad humectandas dissolvendasque carnes inesse lunari lumini proprietatem, quam magis usus quam ratio deprehendit. Quod autem dixisti, Evangele, de acuto aeneo, ni fallor coniectura mea, a vero non deviat. Est enim in aere vis acrior, quam medici stypticam vocant, unde squamas eius adiciunt remediis quae contra perniciem putredinis advocantur. Deinde qui in metallo aeris morantur semper oculorum sanitate pollent, et quibus ante palpebrae nudatae fuerant illic convestiuntur: aura enim quae ex aere istoteles vero auctor est vulnera quae ex aereo mucrone fiunt minus esse noxia quam ex ferro faciliusque curari, qui inest, inquit, aeri vis quaedam remedialis et siccifica, quam demittit
Abbreviated transcription (Latin):
pus disfusus atq displus est ꝓprietate lunari. que ut
corpus infundat omnes euis aperit & laxat meatus.
Hlinc est ꝙ diana que luna est oͬorexuo dicitur qĩ
ãepo TENio hoc est aerem secans lucina a parturiẽtib
nocatur. quia ꝓpriui eiuis mimus est distendẽ rimas coiporis.
& meatib uia dare. quod ẽ acelerando partiu salutare. Et
hec est qđ eleganter poeta Thimoteus expressit Na
ꝗna que iam luna plena uł adhuc erescente deiecta sunt.
mepta sunt fabricis. q̃i emollita ꝑ humoris conceptionem.
Et agricolis cura est frum̃ta de areis nõ nisi luna deficiente
colligere. ut licca ꝑmaneant. Contra que humecta cdeside¬
ral duna crescente conficies. Tunc & arbores aptus seres. ma¬
xime cũ illa est sũꝑ terram. quia strpiu nec̃ium est buno¬
nl alimentu. Aer ip̃e ꝓprietatẽ lunans humotis orpatetur
d prodit. Nam cu luna plena est. uł cum nasct̃ autune enis

Expanded text:
pus diffusus atque dispersus est proprietate lunari: quae ut pus diffusus atque dispersus est proprietate lunari: quae ut corpus infundat, omnes eius aperit et laxat meatus. Hinc est quod Diana, quae luna est, ἄρτεμις dicitur, quasi ἀερότεμις, hoc est aerem secans. Lucina a parturientibus invocatur, quia proprium eius munus est distendere rimas corporis et meatibus viam dare, quod est accelerando partu salutare. Et hoc est quod eleganter poeta Timotheus expressit: Διgna quae luna vel iam plena vel adhuc crescente deiecta sunt inepta sunt fabricis, quasi emollita per humoris conceptionem. Et agricolis curae est frumenta de areis non nisi luna deficiente colligere, ut sicca permaneant. Contra quae humecta desideras luna crescente conficies. Tunc et arbores aptius seres, maxime cum illa est super terram, quia ad incremenris alimentum. Aër ipse proprietatem lunaris umoris et patitur et prodit. Nam cum luna plena est vel cum nascitur —et tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
hanc materiã in habiles uident̃. Medici in remediis con¬
coquẽdis magis sarmentis q̃ ex alio ligno ignem requi¬
runt. Qui uitro soluendo firmandoq curant. de
arbore cui mirice nomen est. igni suo elca ministrãt.
Calor de lignis olee cũ sit corporib salutans. ꝑuitiosus
est balneis. & ad dissoluẽdas uincturas marmoꝵ ef¬
ficaciter noxus non est. Ergo nõ mirũ si ratione pro¬
pͥetatis que singulis ĩnest. calor solis arefaciat. lunaris
humectat. hinc &e nutrices pueros alentes oꝑimẽtis
obregsit: cu sub luna p̾tereunt. ne plenos ꝑ etate
naturalis humoris amplius lunare lunien humectet.
Et sicut ligna adhuc uirore humida accepto calore
curuant᷑. ita & illor mẽbra cõtorqueat humoris
adiectio. Hoc quippe notum ẽ. quia si quis dui sub lu¬
na somno se dederit egre excitat᷑. & ꝓximus fit in¬
sano pondere pressus humoris : qui in omne eus cor¬

Expanded text:
hanc materiam inhabiles habentur: medici in remediis conhanc materiam inhabiles habentur: medici in remediis concoquendis magis sarmentis quam ex alio ligno ignem requirunt: qui vitro solvendo formandoque curant de arbore cui myricae nomen est igni suo escam ministrant: calor de lignis oleae cum sit corporibus salutaris, perniciosus est balneis et ad dissolvendas iuncturas marmorum efficaciter noxius: non est ergo mirum, si ratione proprietatis quae singulis inest calor solis arefacit, lunaris humectat. Hinc et nutrices pueros fellantes operimentis obtegunt, cum sub luna praetereunt, ne plenos per aetatem naturalis humoris amplius lunare lumen humectet, et sicut ligna adhuc viriore humida accepto calore curvantur, ita et illorum membra contorqueat humoris adiectio. Hoc quoque notum est quia, si quis diu sub luna somno se dederit, aegre excitatur et proximus fit insano, pondere pressus humoris qui in omne eius cor
Abbreviated transcription (Latin):
illud pressũs intuendũ est. Uttu mẽsura caloris sit causa
putredinis: ut &e maiore calore nõ fieri & ex minore ac tem¬
ꝑato ꝓuenire dicat᷑. Solis eĩ calor qui nimiu feruet. qñ
annus in estate est & hieme tepescit. putrefaat carnes estate
nõ hieme. Ergo nec luna ꝑꝑ submissiorẽ calorem diftũndit
humores. s nescio que ꝓprietas quã greci i Aco eea
uorant. & quedã natura mest lumim quod de ea defluit
que humectet corpora. &. uelut occulto rore madefaciat.
cui ad mixtus calor ip̃e lanaris putrefacit carnẽ. cui duiti¬
le fuerit ĩfusus. Neq eĩm omĩs calor uniꝰ est qualitatis.
ut hoc solo ase differat. si maior minorue sit. sed essẽ in
igne diu̾sissimas qualitates nillã secu habentes societatẽ.
Reb maĩfestis probut᷑. Aurifices ad formandũ aurũ nullo
uisi de paleis utunt̃ igne. quia ceteri ad ꝓducendam

Expanded text:
illud pressius intuendum est, utrum mensura caloris sit causa illud pressius intuendum est, utrum mensura caloris sit causa putredinis, ut ex maiore calore non fieri et ex minore ac temperato provenire dicatur. Solis enim calor, qui nimium fervet quando annus in aestate est, et hieme tepescit, putrefacit carnes aestate, non hieme. Ergo nec luna propter summissiorem calorem diffundit humores: sed nescio quae proprietas, quam Graeci ἰδίωμα vocant, et quaedam natura inest lumini quod de ea defluit, quae humectet corpora et velut occulto rore madefaciat: cui admixtus calor ipse lunaris putrefacit carnem cui diutule fuerit infusus. Neque enim omnis calor unius est qualitatis, ut hoc solo a se differat, si maior minorve sit: sed esse in igne diversissimas qualitates nullam secum habentes societatem rebus manifestis probatur. Aurifices ad formandum auro nullo nisi de paleis utuntur igne, quia ceteri ad producendam
Abbreviated transcription (Latin):
bus occisis salis radii nõ dederũt lunare lumen effecenit.
Facilis est ĩquit dissarius ce simplex ista respõsio. Nulleꝰ
eũ roi fit aliqñ putredo: nisi calor humorq ꝯueneñt.
pecudũ autẽ putredo nil aluid est nisi cu defluxio que¬
dam latens soliditatẽ carni in humorẽ resoluit. Calor
autẽ si temꝑatus sit &e modicus. nutrit humores. si ni¬
mis exicat. &e habitudiẽm carnis extenuat. Ergo de cor¬
porib enectis sol ui maioris caloris haurit humotẽ. Lu¬
nare lumen ĩ quo est maĩfestus calor s occultus tepor
magis distũndit humecta. & inde ꝓuenit miecto cor¬
pore᷑ d ancto humore putredo. His dictis Euangelus
Eustachiũ in tuens. si rationi dicte assẽntins ait. añuas opor¬
tet. Aut sĩ est qdđ moueat. ꝓferre nõ ꝑigeat. quia uis ñi
smonis obtinuit. ne inuita aure uos audiam. Omĩa ĩquit
Eustachius a dissario & luculente &e ex uero dicta sũt. Sed

Expanded text:
bus occisis solis radii non dederunt, lunare lumen effecerit? bus occisis solis radii non dederunt, lunare lumen effecerit? Facilis est, Disarius inquit, et simplex ista responsio. Nullius enim rei fit aliquando putredo, nisi calor humorque convenerint. Pecudum autem putredo nihil aliud est nisi cum defluxio quaedam latens soliditatem carnis in humorem resolvit. Calor autem si temperatus sit et modicus, nutrit humores: si nimius, exiccat et habitudinem carnis extenuat. Ergo de corporibus enectis sol, ut maioris caloris, haurit humorem: lunare lumen, in quo est non manifestius calor sed occultus tepor, magis diffundit humecta, et inde provenit iniecto tepore et aucto humore putredo. His dictis Evangelus Eustathium intuens: Si rationi dictae adsentiris, ait, annuas oportet, aut si est quod moveat, proferre non pigeat: quia vis vestri sermonis optinuit ne invita aure vos audiam. Omnia, inquit Eustathius, a Disario et luculente et ex vero dicta sunt: sed
Abbreviated transcription (Latin):
suerint q semen sũm. Aues quoq opifice natura extiusse
ꝑfectus. &e quia ni gñandi mserta sit singulis ab nltur
pcedere nascendi modos quos ꝓ du̾isitate auartluꝵ n disuim
parisint. Nl abes ł uangele utrobiq quod teneas & dissimi¬
lata panlisꝑ urtisione tecũ delibera quid sequaris E t
Euangulus: quia ex iccis seria facit molentia loquẽdu lo
m ab soluas uolo cuiꝰ diu me exercuit uera deliberauo
Nuꝑ oui an de tiburti agro meo exhibiti sãt apti pnatn
obtulit silua uenantib. ce quia dintile cõtinnata uenatio
est plati sũnt alii ĩterdui. noctu alii. quos ꝑduxt dite
in tegra carnis i columitate durarũt. qui uõ ꝑ noctes
lunan plenitudiẽ lucente portati sunt. pntruerunt.
quod ubi sc̃itu est qui seq̃nti nocte deferebant m¬
fixo cuicũq ꝑti corporis acuto eneo aproᷤᷤ carne inte¬
gra ꝑtulerũt. Quero igit᷑ cur noxam qua pecudi¬

Expanded text:
fuerint quam semen suum, aves quoque opifice natura extitisse fuerint quam semen suum, aves quoque opifice natura extitisse perfectas: et quia vis generandi inserta sit singulis, ab his iam procedere nascendi modos quos pro diversitate animantium natura variavit. Habes, Evangele, utrobique quod teneas, et dissimulata paulipser inrisione tecum delibera quid sequaris. Et Evangelus: Quia et ex iocis seria facit violentia loquendi, hoc mihi absolvatis volo, cuius diu me exercuit vera deliberatio. Nuper enim mihi de Tiburti agro meo exhibiti sunt apri quos obtulit silva venantibus, et quia diutule continuata venatio est, perlati sunt alii interdiu, noctu alii. Quos perduxit dies integra carnis incolumitate durarunt: qui vero per noctem lunari plenitudine lucente portati sunt putruerunt. Quod ubi scitum est, qui sequenti nocte deferebant infixo cuicumque parti corporis acuto aeneo apros carne integra pertulerunt. Quaero igitur cur noxam, quam pecudi
Abbreviated transcription (Latin):
formauit. deinde ꝑpetua legẽ dedit: ut continnaret᷑¬
ꝑereatione sũccessĩo. ꝑfecta autẽ in exordio fieri potuisse te¬
stimonia sunt: nuc̃ quoq non pauca aĩantia que de t̾ra
&e imbre ꝑfecta nascunt̃. ut in egopto mures. qe iali ꝙ
locis rane setpentesq oo similia. Oua autẽ nũꝗͣ de terra sc̃
prtereata. quia in illis nulla ꝓfectio est. Natura uo ꝑfecta
format a de ꝑfectis ista prccedũt. ut de ĩtegritate ꝑtec.
Na ut conceda ouũ auiu essẽ seminaria. Uideamꝰ quid
de semine ip̃o pħore diffinicio testat᷑ que ita sancitredis¬
men e generatio ad eius ex quo est similitudĩe ꝑgens.
non pot aut ad similitudĩe pergi rei que necdus esena
sicuit nec semen ex eo quod adhuc non subsistit emanat.
hago mn pͥmo reꝵ ortu intelligamꝰ cui ceteris aiantibues
que solo semie nascunt᷑. de quib non ambigit̃i ee ptuse

Expanded text:
formavit, deinde perpetuam legem dedit ut continuareformavit, deinde perpetuam legem dedit ut continuareocreatione successio. Perfecta autem in exordio fieri potuisse testimonio sunt nunc quoque non pauca animantia quae de terra et imbre perfecta nascuntur, ut in Aegypto mures, ut aliis in locis ranae serpentesque et similia. Ova autem numquam de terra sunt prformat et de perfectis ista procedunt, ut de integritate partes. Nam ut concedam ova avium esse seminaria, videamus quid de semine ipso philosophorum definitio testatur, quae ita sancit: semen est generatio ad eius ex quo est similitudinem pergens. Non potest autem ad similitudinem pergi rei quae necdum est, sicut nec semen ex eo quod adhuc non subsistit emanat. Ergo in primo rerum ortu intellegamus, cum ceteris animantibus quae solo semine nascuntur, de quibus non ambigitur quin prius
Abbreviated transcription (Latin):
gallinã. & in hec u̾ba temptet quod defendit assẽrere.
ouii rei cuiꝰ est nec intiu nec sinis est. Nam initium
est sẽmen. finis auis ip̃a formata. Ouũ uõ degestio est
seminis. Cu ergo sẽmen aĩalis sit. & ouũ semins. ouũ
ante aĩal esse non potiit. Sicut nõ potest digestio cibi
fieri ante qͣ sit qui edit. & tale ẽ dicere ouu ante galli¬
nam factu. Ac si quis dicat matricẽ ante muliere factã.
Et qui interogat quẽad modu gallina sine ouo esse po¬
tuit. similis est inter̃oganti quonã pacto hoiẽs facti st̃
ante pudenda. de quib hoĩes pereant᷑. Unde sicut nemo
recte dicit hoĩẽm seminis esse. s semen hoĩs. ita nec
oui gallina. s oun essẽ galline. Deinde si concedamꝰ.
ut ab adu̾sa ꝑte dictu est. hec que sunt ex tẽpore ali¬
quod sumpsisse pͥncipui. ña pͥmu singula aĩalia ꝑfẽcta

Expanded text:
gallinam, et in haec verba temptet quod defendit adserere. gallinam, et in haec verba temptet quod defendit adserere. Ovum rei cuius est nec initium nec finis est: nam initium est semen finis avis ipsa formata, ovum vero digestio est seminis. Cum ergo semen animalis sit et ovum seminis, ovum ante animal esse non potuit, sicut non potest digestio cibi fieri antequam sit qui edit. Et tale est dicere ovum ante gallinam factum ac si quis dicat matricem ante mulierem factam: et qui interrogat: Quemadmodum gallina sine ovo esse potuit? similis est interroganti, quonam pacto homines facti sint ante pudenda de quibus homines procreantur. Unde sicut nemo recte dicet hominem seminis esse, sed semen hominis: ita nec ovi gallinam, sed ovum esse gallinae. Deinde si concedamus ut ab adversa parte dictum est, haec quae sunt ex tempore aliquod sumpsisse principium, natura primum singula animalia perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
eĩm gradiunt᷑ aĩantia aut serpunt. aut nando uolandoue
uiuũt. In gradientib lacerte ꝙ similia ex oius creantur.
que serpunt ouis nascunt᷑. Exordio uolantia uniu̾sa de ouis
prodeũt excepto uno quod ĩcerte nature est. na uesp̾¬
tilio uolat quidẽ pellits alis. s in t̾uolantia non habendus
est. qui .iiiiͦ. pedib graditur formatosq pullos pant. &¬
nutrit lacte quos generat. Nantia pene omĩa de ouis
oriunt̃ gñis sũi cocodrillus uoͣ etiã de oius testeis qualia
lũt uolantiu. Et ne uidear plus nimio extulisse ouum
elemẽti uocabulo cõsule mitiatos sãcris liberi patris ĩ quibs
hac ueneratione ouii colit᷑. ut ex forma tereti ac pene spe¬
rali atq undiq uerlu clausã & induẽte intra se uitã mũ¬
di simulacrũ uocet᷑.Mundii autẽ cõsensũ oĩ constat
umin̾sitatis essẽ pͥncipiu. Prodeat qui pͥorem uult esse

Expanded text:
enim gradiuntur animantia aut serpunt aut nando volandove enim gradiuntur animantia aut serpunt aut nando volandove vivunt. In gradientibus lacertae et similia ex ovis creantur; quae serpunt, ovis nascuntur exordio; volantia universa de ovis prodeunt, excepto uno quod incertae naturae est; nam vespertilio volat quidem pellitis alis, sed inter volantia non habendus est, quia quattuor pedibus graditur formatosque pullos parit et nutrit lacte quos generat. Nantia paene omnia de ovis oriuntur generis sui, crocodilus vero etiam de testeis qualia sunt volantium. Et ne videar plus nimio extulisse ovum elementi vocabulo, consule initiatos sacris Liberi patris, in quibus hac veneratione ovum colitur ut ex forma tereti ac paene sphaerali atque undique versum clausa et includente intra se vitam, mundi simulachrum vocetur: mundum autem consensu omnium constat universitatis esse principium. Prodeat qui priorem vult esse
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ siu ꝑ peedentis artis & tẽporis aditam̃ta format᷑.
Ergo nã fabricans auẽ ab informi rudim̃to cepit. &
ouu ĩ quo necdũ est sp̃es extitit ꝓtedente paulatim¬
maturitatis effectu. deinde quieꝗd a natura uariis or¬
natib compatu est. sine dubio cepit asimplici. &. ita contex¬
nonis accessione uariatũ est. Ergo onuĩ uisu simplex & un¬
diq uersu pari specie creatũ est. Et ex illa uarietas ornatuũ.
quib constat auis spes absoluta est. Nam sicut elementa
pͥus extiterũt & ita reliqua corpora de cõmixtione eoꝵ cre¬
ata fũnt. Ita rõnes sẽminales que in ouo sunt. si uenialis
erit ista translatio uelut quedã galline elem̃ta credenda st̃.
Nec importune elemẽtis de quib sũt omia onu compara¬
ueri. Ouũ eĩm gnͣẽ aĩantiu que ex coitione nascunt᷑. In¬
uenies ouũ esse aliquoꝵ pͥncipiu instar elemẽti. Aut

Expanded text:
ctionem sui per procedentis artis et temporis additamenta formatur. ctionem sui per procedentis artis et temporis additamenta formatur. Ergo natura fabricans avem ab informi rudimento coepit et ovum, in quo necdum est species maturitatis effectu. Deinde quicquid a natura variis ornatibus comptum est, sine dubio coepit a simplici et ita contextionis accessione variatum est. Ergo ovum visu simplex et undique versum pari specie creatum est, et ex illo varietas ornatuum quibus constat avis species absoluta est. Nam sicut elementa prius extiterunt et ita reliqua corpora de commixtione eorum creata sunt, ita rationes seminales quae in ovo sunt, si venialis erit ista translatio, velut quaedam gallinae elementa credenda sunt. Nec importune elementis, de quibus sunt omnia, ovum comparaverim. In omni enim genere animantium quae ex coitione nascuntur invenies ovum aliquorum esse principium instar elementi. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
igĩt sa ratio p̃corporee fabule & testiũ nobilis auctontas
aastipulet᷑ platoni. Non ne quisquis cõtra senit insãnit:
Inter hec Euãgelus glorie grecoꝵ imudens & illudens
facessant aithe que inter uos ĩ ostentationẽ loquacita¬
stis agitant᷑ qn potuis si quid callet ura sapia scire ex uo¬
bis uolo. Quu ne pͥus extiterit an gallina. Irridere te
putasudissãtus ait. & tam̃ quaestio quã mouisti. & in¬
quisitu de sc̃itu digna est. Cu eim̃ tibi de rei uilitate
comparis cõsuluisti. Utrũ pͥus gallina ex ouo an ouu
ex gallina cepit. Sed hoc ita seriis insẽrendũ est ut
de eo debeat᷑ uł anxie disputari. ꝓferam que ĩ utrãq
ꝑtem mͥ dicenda subueient. Relicturus tibi utrũ eoꝵ
neruis malis uideri. Si concedimꝰ oĩa que sunt. aliqñ
cepissẽ ouũ pͥus a na fac̾tu uire extimabit᷑. Semꝑ.n
quod incipit imptẽctu adhue &e iforme est. co ad ptee¬

Expanded text:
igitur et ratio corporeae fabricae et testium nobilis auctoritas adstipuletur Platoni, nonne quisquis contra sentit insanit?» Inter haec Euangelus gloriae Graecorum invidens et inludens, «facessant», ait, «haec quae inter vos in ostentationem loquacitatis agitantur; quin potius si quid callet vestra sapientia, scire ex vobis volo ovumne prius extiterit an gallina.» «Inridere te putas», Dysarius ait, «et tamen quaestio quam movisti et inquisitu et scitu digna est. Iocum enim tibi de rei vilitate comparans, consuluisti utrum prius gallina ex ovo an ovum ex gallina coeperit; sed hoc ita seriis inserendum est ut de eo debeat vel anxie disputari. Et proferam quae in utramque partem mihi dicenda subvenient, relicturus tibi utrum eorum verius malis videri. Si concedimus omnia quae sunt aliquando coepisse, ovum prius a natura factum iure aestimabitur. Semper enim quod incipit imperfectum adhuc et informe est, et ad perfe
Abbreviated transcription (Latin):
opis esset diu̾sis meatib. q̃uib singula traderent. ẜ unus
utriq sũstĩceret ab eadẽ statione transmisso. Modo aut
scorsu uesica & ĩtestinu seorlu saluti seruit quia illi sto¬
machus tradit pulmo uesice. Nec hoc pref̾eundu esł.
ꝙ ĩ urima que est retrim̃tu potus nullu cibi uestigiuim
repperit᷑. s nec aliqua qualitate illoꝵ retrim̃toꝵ uel
coloris uł odoris infĩcit᷑. quod si ĩ uentre simul fuissent
aliqua illaꝵ sordiũ qualitas inficeret᷑. Na postremo lapi¬
des qui de potu ĩ uesica nascunt᷑. cur nũꝗͣ in uentre co¬
alescunt. cu nõ nisi e potu fiant. & nasci in uentre qͦq
debuennt. Si uenter esset receptaculu potus. in pulmo¬
nem̃ defluẽ potu nec poete nobiles ĩgnorãt. Ait eĩm
Enpolis in fabula que iscribit᷑ coclaces¬

Expanded text:
opus esset diversis meatibus quibus singula traderentur, sed unus opus esset diversis meatibus quibus singula traderentur, sed unus utrique sufficeret ab eadem statione transmisso: modo autem seorsum vesica et intestinum seorsum saluti servit, quia illi stomachus tradit, pulmo vesicae. Nec hoc praetereundum est quod in urina, quae est retrimentum potus, nullum cibi vestigium reperitur, sed nec aliqua qualitate illorum retrimentorum vel coloris vel odoris inficitur, quod, si in ventre simul fuissent, aliqua illarum sordium qualitas inficeretur. Nam postremo lapides qui de potu in vesica nascuntur cur numquam in ventre coalescunt, cum non nisi ex potu fiant, et nasci in ventre quoque debuerint, si venter esset receptaculum potus? In pulmonem defluere potum nec poetae nobiles ignorant. Ait enim Eupolis in fabula quae inscribit
Abbreviated transcription (Latin):
pacet rimis: nõ ut sp̃us egressiõnes habeat cui exha¬
latio ccculta suffic̃eret. s ut ꝑ eos si quid cibatus ĩ pul¬
monẽ decident suctus eus mox migret ĩ sede dige¬
shonis : deinde li quo casũ scissa sue̾nt poterit. potus
non deuorãt᷑. s quasi fisso meatu suo reiectat᷑ foras
in columi stomacho. quod nõ contĩgeret nisi apitipia
uia essẽt humoris. Sed &e hoc ĩ propatulo ẽ. quia quib
eger est pulmo. accendit᷑ in maximã sici. s non eueĩtet
isi essẽt pulmo receptaculũ potus. hoc quoq intuere.
ꝙ aĩalia quib pulmo non est. potu nescunt. Nam nil
eĩm sũ pfluũ s membra singula ad aliquod uiuendi mi¬
nisterium fecit. quod cũ deest usus eiuis non desideratur.
uł hoc cogita. quia si stomachus cibũ potuq suscipet. suꝑ¬
fluus foret uesice usus. poterat eim utriꝰq stomachꝰ rei
retrim̃ta intestino tradere. cui mic soluis cibi tradit. ñ

Expanded text:
patet rimis, non ut spiritus egressiones habeat, cui exhapatet rimis, non ut spiritus egressiones habeat, cui exhalatio occulta sufficeret, sed ut per eos, si quid cibatus in pulmonem deciderit, sucus eius mox migret in sedem digestionis. Deinde ἀρτηρία si quo casu scissa fuerit, potus non devoratur, sed quasi fisso meatu suo reiectatur foras incolumi stomacho: quod non contingeret, nisi ἀρτηρία via esset humoris. Sed et hoc in propatulo est quia quibus aeger est pulmo accenduntur in maximam sitim: sed non eveniret, nisi esset pulmo receptaculum potus. Hoc quoque intuere quod animalia quibus pulmo non est potum nesciunt. Natura nihil superfluum, sed membra singula ad aliquod vivendi ministerium fecit: quod cum deest, usus eius non desideratur. Vel hoc cogita quia, si stomachus cibum potumque susciperet, superfluus foret vesicae usus. Poterat enim utriusque rei stomachus retrimenta intestino tradere cui nunc solius cibi tradit: nec
Abbreviated transcription (Latin):
pħiam arte esse artiu &e disciplinã discĩplinaꝵ. & nũc
In ip̃am muehit᷑ paricidali ausus medicine: cu phia
illic sẽ habeat᷑ angustior. ubi de rõnali ꝑte idest de
ĩcorporeis disp̃utat᷑ &. illic inelinẽt᷑ ubi de physica. qđ
est de diuinis corporib uł celi uł sideꝵ tractat. Me¬
dicina autẽ physice ꝑtis extrema fẽx est cuiꝰ ratio esti
cũ ethoreis t̾remisq corporib. S quid rõne nomĩaut
cũ magis apud ip̃a regnet cõiecturat ꝗͣ ratio. que eio¬
go conicit de carne luculenta audet inequitats płne.
S ne uideat᷑ doĩs ista defensio tractũ uitare pulmo¬
nis: accipe causas quas placonica maiestas lecuta est
Eacotsio quã memoris inuentũ nature est.
ad tegendas de tegendaiq certa alternatione iualicibu¬
tus &. potus : ut illũ stomacho transmiteat. hñc pulmo
iusc̃ipiat. ꝓpterea tot meatib distinctus est. & inter¬

Expanded text:
philosophiam artem esse artium et disciplinam disciplinarum: et nunc philosophiam artem esse artium et disciplinam disciplinarum: et nunc in ipsam invehitur parricidali ausu medicina, cum philosophia illic se habeatur augustior ubi de rationali parte, id est de incorporeis, disputat, et illic inclinetur ubi de physica, quod est de divinis corporibus vel caeli vel siderum, tractat: medicina autem physicae partis extrema faex est, cui ratio est cum testeis terrenisque corporibus — sed quid rationem nominavi, cum magis apud ipsam regnet coniectura quam ratio? — quae ergo coicit de carne lutulenta, audet inequitare philosSed ne videatur communis ista defensio tractatum vitare pulmonis, accipe causas quas Platonica maiestas secuta est. Ἐπιγλωττὶς, quam memoras, inventum naturae est ad tegendas detegendasque certa alternatione vias cibatus et potus, ut illum stomacho transmittat, hunc pulmo suscipiat. Propterea tot meatibus distinctus est et inter
Abbreviated transcription (Latin):
a ñã pusa est. que cum cibus iumit̾ oꝑimento sit ar¬
terie. ne quid ꝑ ip̃a in pulmonẽ spirita passim tra¬
hente labatur. Sicut & cu sermo emittendus est in¬
dinat᷑ ad opienda stomachi uia ut. apttigiatin
uoci patere ꝑmittat. Est co hoe de expientia notiur
q qui sensim trahunt potua uentres hñt humectiores
humore qui paulatiz sũmptus est duitiꝰ ꝑmanẽte. Si
quis uõ auidius hausẽrit humor eodẽ impetu trahitun
p̾terit in uelica. & sic̾ciori cibo ꝓuenit tarda digestio.
hec autẽ disfẽrẽtia nõ nasceret᷑.si a pͥncipio cibi ce potus
diuisi essent meatus. quod aut̃ Alceus poeta dixit.
& uulgo canĩt.
quia pulmo re uera gaudet humore. s trahit. qͣntu
pͥncipi alienis abstinẽ ꝗ̃ minus nota ꝓferte. Ad hec
Eustachius paulo cõmotior nõ minus te inquit dissari
sũ geneni humaĩ decantatã & creditã obliuioni dare

Expanded text:
natura provisa est, quae, cum cibus sumitur, operimento sit arnatura provisa est, quae, cum cibus sumitur, operimento sit arteriae, ne quid per ipsam in pulmonem spiritu passim trahente labatur. Sicut et cum sermo emittendus est, inclinatur ad operiendi stomachi viam, ut ἀρτηρίαν voci patere permittat. Est et hoc de experientia notum quod qui sensim trahunt potum ventres habent humectiores humore qui paulatim sumptus est diutius permanente: si quis vero avidius hauserit, humor eodem impetu quo trahitur praeterit in vesicam, et sicciori cibo provenit tarda digestio. Haec autem differentia non nasceretur, si a principio cibi et potus divis essent meatus. Quod autem Alct vulgo canitur,quia pulmo re vera gaudet umore sed trahit quantum omnium principi alienis abstinere quam minus nota proferre.» Ad haec Eustathius paulo commotior, «non minus te», inquit, «Dysasu generis humani decantatam et creditam oblivioni dare,
Abbreviated transcription (Latin):
fluere ĩ pulmonẽ ore ip̃o arterie cõmunito. Nec Ne¬
rasistratꝰ cui ut extimo uera ratio cõsentit. cu eũ
cibus nõ squalidus siccitate s humoris temꝑie mollis
uentri cibus inferendus sit. necesse ẽ eandẽ uam
ambob patere. ut cibus potu temꝑatus ꝑ stomachiis
i uentrẽ condat᷑. neo aliter naͣ componẽt nsi ꝙ la¬
lutare essẽt aĩali. deinde cũ pulmo &e solidus .co. le¬
uigatus sit. si quid spissum ĩ ip̃m deciderit. quẽad¬
modũ penetrat. aut trãsmitti potest ad locu digest¬
omis cũ constet. si quãdo casũ aliquid paulo densius
ĩ pulmonẽ uolentia sp̃us trabente deciderit. mox
nascr tussim nimis asꝑam. Et alias quassãtiones usq
ad uexationẽ salutis. Si antẽ ñalis uia potu ĩ pul¬
monẽ traberet cũ corpulenta bibunt᷑. uł cu haunt᷑
potus admixtus grams. seu ox re aliqua densiore
quid his sumptis pulmo pateret᷑. Unde Eti tauotlio

Expanded text:
fluere in pulmonem ore ipso arteriae communito. Haec Efluere in pulmonem ore ipso arteriae communito. Haec Erasistratus: cui, ut aestimo, vero ratio consentit. Cum enim cibus non squalidus siccitate sed humoris temperie mollis ventri inferendus sit, necesse est eandem viam ambobus patere, ut cibus potu temperatus per stomachum in ventrem condatur: nec aliter natura conponeret nisi quod salutare esset animali. Deinde, cum pulmo et solidus et levigatus sit, si quid spissum in ipsum deciderit, quemadmodum penetrat aut transmitti potest ad locum digestionis, cum constet, si quando casu aliquid paulo densius in pulmonem violentia spiritus trahente deciderit, mox nasci tussim nimis asperam et alias quassationes usque ad vexationem salutis? Si autem naturalis via potum in pulmonem traheret, cum polenta bibuntur vel cum hauritur potus admixtus granis seu ex re aliqua densiore, quid his sumptis pulmo pateretur? Unde ἐπιγλωττὶς a
Abbreviated transcription (Latin):
poculenta. ex eoq ferri in uentriculũ. quod grece appellat¬
ñ Ratio Roraĩa atq illic subigi digeriq ac deinde ar¬
diora ex his retrimenta ĩ aluu cõnenire quod grece Ro¬
Aori dicit̃᷑ humidiora autẽ ꝑ renes in uesicas trahi & ꝑ al¬
tera de duab sũpiorib fistala que grece appellat᷑ tpa pcĩa¬
apetnos& sp̃m asũmo ore in pulmonẽ atq inde tur¬
sum in os  in nares cõmeare: ꝑ que eandẽ nocis fieri me¬
atu. Ac ne potus cibus ue aridior q̃ oportet in stomachui
ire precederet ex ore laberetq in ea sistula ꝑ quam
spiritus recipent̃. ex eaq offẽnsione int̾cluderet᷑ aĩe uia
imposita esse arte quadã & ope nature Enitautłis
qͣi clanstrũ mutuũ utriꝰq fistule. que sibi sũt cobetẽtes.
camq Eti au tsis tũter edendũ bibendũq operire ac
ĩ illud qi estuantis aĩe iter ac ꝓpterea nil humoris in¬

Expanded text:
poculenta, ex eoque ferri in ventriculum, qui Graece appellatpoculenta, ex eoque ferri in ventriculum, qui Graece appellatur ἡ κάτω κοιλία, atque illic subigi digerique ac deinde aridiora ex his retrimenta in alvum convenire, quod Graece κόλον dicitur, umidiora autem per renes in vesicam trahi; et per alteram de duabus superioribus fistulam, quae Graece appellatur tum a summo ore in pulmonem atque inde rursum in os et in nares commeare, perque eandem vocis fieri meatum; ac ne potus cibusve aridior, quem oporteret in stomachum ire, procideret ex ore labereturque in eam fistulam per quam spiritus reciprocatur, ex eaque offensione intercluderetur animae via, impositam esse arte quadam et ope naturae ἐπιγλωττίδα quasi claustrum mutuum utriusque fistulae, quae sibi sunt cohaerentes, eamque ἐπιγλωττίδα inter edendum bibendumque operire ac in illud quasi aestuantis animae iter, ac propterea nihil humoris in
Abbreviated transcription (Latin):
pendere. Ideo deus opifẽe omnes sensũs i capite uno idest
cirea sedẽ rationis locauit. His dictis. fauor ab omib exor¬
tuis est admirantib dictor soliditatẽ. adeo ut attestari
uł ip̃m Euangelu nõ pigeret. Dissarus deinde subiecit.
sibi de aliena arte tractatus. Unde sẽpe manitestoꝵ
ineurrit errores ut plato ur̃ du nec anatomica que
medicine ppria est. abstinet. risu de se posterił t̃radidit.
dixit eĩm diisas essẽ uias de uorandis cibatui & potui.
uł extimassẽ uł in libro rectulissẽ mirandu est. uł po¬
tus dolendu. Unde Herasistratus medicoꝵ ueteꝵ. no¬
bilissimꝰ ĩ eum uire inuectus est dicens rettulissẽ illum
longe diu̾sa ꝗͣ ratio dep̾hendat. duasẽi ẽẽ fistulas instar
canaliu. easq ab oris fancib proficisci deorsu & ꝑ eaꝵ
altera induci delabiq in stomachũ esculenta omiã &¬

Expanded text:
pendere. Ideo deus opifex omnes sensus in capite id est pendere. Ideo deus opifex omnes sensus in capite id est circa sedem rationis locavit.» His dictis favor ab omnibus exortus est admirantibus dictorum soliditatem, adeo ut attestari vel ipsum Euangelum non pigeret. Dysarius deinde subiecit, sibi de aliena arte tractatus, unde saepe manifestos incurrit errores. Vt Plato vester dum nec anatomica quae medicinae propria est abstinet, risum de se posteris tradidit. Dixit enim divisas esse vias devorandis cibatui et potui, et vel aestimasse vel in libros rettulisse mirandum est vel potius dolendum. Vnde Erasistratus, medicorum veterum nobilissimus, in eum iure invectus est dicens rettulisse illum longe diversa quam ratio deprehendit. Duas enim esse fistulas instar canalium, easque ab oris faucibus proficisci deorsum, et per earum alteram induci delabique in stomachum esculenta omnia
Abbreviated transcription (Latin):
derit agnosat ĩ turte angulos & ĩ remo ĩtegritate & oĩa
illa discerint que achadennacis damnandoꝵ sensuu occa¬
sionẽ dederunt: cũ sensus unis inter certissimas res habẽ¬
di sunt comitãte rõne. cui nõnũꝗͣ ad discernẽda spẽm
nõ suffĩcit sensus unus. na si eminꝰ pomi quod malu
dicit᷑. figura uisatur. nõ oĩmodo id malu est. potuit eĩ
ex aliqua materia fingi mali similitudo. Aduocandus ẽ
orgo sensũs alter ut odor uidelicet. Sed potuit inter cõ¬
geriem maloꝵ positu. auram odoris ip̃ius concepissẽ. hic
tactus cõsulendus est. qui potest de pondere uidicare.
S metus est ne ip̃e fallatur sĩ fallax opifex materiam
que pomi pondus imitaret᷑. eiegit. Confũgiendu est
igit᷑ ad sõporem: qui si forme consentiat: malu essẽ nul¬
la dubitatio est. Sic probat esfĩcacia sensuu de ratione

Expanded text:
derit, agnoscit in turre angulos et in remo integritatem. Et omnia derit, agnoscit in turre angulos et in remo integritatem. Et omnia illa discernit quae Academiacis damnandorum sensuum occasionem dederunt; cum sensus inter certissimas res habendi sint comitante ratione, cui nonnumquam ad discernendam speciem non sufficit sensus unus. Nam si eminus pomi quod malum dicitur figura visatur, non omni modo id malum est; potuit enim ex aliqua materia fingi mali similitudo. Advocandus est igitur sensus alter ut odor iudicet. Sed potuit inter congeriem malorum positum auram odoris ipsius concepisse. Hic tactus consulendus est qui potest de pondere iudicare. Sed metus est ne et ipse fallatur, si fallax opifex materiam quae pomi pondus imitaretur elegit. Confugiendum est igitur ad saporem, qui si formae consentiat, malum esse nulla dubitatio est. Sic probatur efficaciam sensuum de ratione
Abbreviated transcription (Latin):
lumen quod ꝑgit a nobis ꝑ aeris lucem in corpus inai¬
derit. implet᷑ osficiu uidendi. s ut res possit uisa cogno¬
sa renũtiat uisam sp̃em rõni sensus oculoꝵ ce illa ad¬
uorata memoria recognoscit. Ergo uidere oculoꝵ est
quocdꝰ iusum complet ad noseendã figura. Sensus rato
memoria. Sensus rem uisam rõni refundit. Illa quid
insũ sit recordat᷑ adeo autẽ intuendo necͣiu est. ratio¬
nis officiu ut sepe in uno uidendi sensũ etia aliui sensus
memoria iuggerente ratio dep̾hendat. Nam si ignis ap¬
pireat. scit eum & ante tactum ratio calere. si nix sit illa
que uisã est. intelligit in ip̃a ratio etiã tuctus rigorẽ. hac
cessante. iuisũs in efti̾cax est. adeo ut ꝙ remus ĩ aqua fr̃ac¬
tus uidet᷑. uł ꝙ turris eminus ĩusa cu sit angulosã ro¬
tunda extimat᷑. facit rationis negligentia: que si se ĩten¬

Expanded text:
lumen quod pergit e nobis per aëris lucem in corpus incilumen quod pergit e nobis per aëris lucem in corpus inciderit, impletur officium videndi; sed ut possit res visa cognosci, renuntiat visam speciem rationi sensus oculorum, et illa advocata memoria recognoscit. Ergo videre oculorum est, quod visum complet ad dinoscendam figuram, sensus, ratio, memoria, sensus rem visam rationi refundit, illa quid visum sit recordatur. Adeo autem in tuendo necessarium est rationis officium ut saepe in uno videndi sensu etiam alium sensum memoria suggerente ratio deprehendat. Nam si ignis appareat, scit eum et ante tactum ratio calere; si nix sit illa quae visa est, intellegit in ipsa ratio etiam tactus rigorem. Hac cessante visus inefficax est, adeo ut quod remus in aqua fractus videtur, vel quod turris eminus visa, cum sit angulosa, rotunda existimatur, faciat rationis neglegentia, quae si se inten
Abbreviated transcription (Latin):
pus quo offenso desmat ĩ certio que si dutiꝰ pgler ambu¬
itensione lassata nõ obtinet. s scissa ĩ dextra leuamo
distũndit᷑ hinc ẽ q ubicũq terraꝵ steteris uideris tibi qͣn¬
dam celi conclusionẽ uidere. & hoc ẽ ꝙ oriçoniẽ ueteres
uocauem̃t. quoꝵ indago fideliter dep̾hendit directa. alb
ceulis atiem p planũ cõtra aspicientib nõ ꝑgere ultra cen¬
tum octuagnnta stadia. & inde ĩ orbes ia recuruari. por
planus idͥeo adieci quia altitudiẽs longissime aspicimus
quiupe qͥui & celum uidemꝰ. ergo in oiͦ oricontis orbe pe
que ĩtuetur centrũ est. & quia diximꝰ q̃ntu a centro aues
ulq ad ptem orbis ẽxtendit᷑ sine dubio in origonte.
Q& ect ⁊pos orbis trecentoꝵ sexaginta stadioꝵ. est.¬
& si ulterius qui intuẽt̃ accesserit seu retrorsũ recessẽ¬
xit similẽ sẽ circa orbẽ uidebit. Sicut igit᷑ diximꝰ cum

Expanded text:
pus quo offenso desinat intentio, quae si diutius pergapus quo offenso desinat intentio, quae si diutius pergalassata non obtinet sed scissa in dextram laevamque diffunditur. Hinc est quod ubicumque terrarum steteris, videris tibi quandam caeli conclusionem videre, et hoc est quod horizontem veteres vocaverunt. Quorum indago fideliter deprehendit directam ab oculis aciem per planum contra aspicientibus non pergere ultra centum octoginta stadia et inde iam recurvari. Per planum ideo adieci quia altitudines longissime aspicimus, quippe qui et caelum videmus. Ergo in omni horizontis orbe ipse qui intuetur centron est. Et quia diximus quantum a centro acies usque ad partem orbis extenditur, sine dubio in horizonte διάμετρος orbis trecentorum sexaginta stadiorum est, et si ulterius qui intuetur accesserit seu retrorsum recesserit, similem se circa orbem videbit. Sicut igitur diximus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mulacra se congerũt. atq ita collocata tot milia pene¬
trant cculos ineuentis: S quid laboramꝰ opionem sic in¬
anem u̾bis u̾berare. cu ip̃a rei uanitas se refellat: Con¬
stat autẽ uisu nobis hac ꝓuenire rõne genuinũ lumen
epupulla quacũq eam u̾teris directa linea emieat. Ia ceu¬
loi domesticu ꝓfluuiũ si repperit ⁊̃ circũfuso nobis aere li¬
cem ꝑ oa addirectu ꝑgit q̃du corpus oftendat. & si fa¬
ciem uertens ut circuspicias utrobiq acies uidendi di¬
recta ꝑtedit. Ip̃e autẽ iastus quẽ diximꝰ de mr̃is oeulie
emicare incipies atenui radice in sũma sit latior. sicut
radii a pictore fingũt᷑. ideo ꝑ minutissimũ forameni õ¬
tem plans oculus uidet celi ꝓfunditatẽ. Ergo tria ista ne¬
cessaria nobis sunt ad effẽctũ uidendi. lumen quod de
nobis omittimꝰ &. ut aer qui int̾iacet lucidus lit ao cor¬

Expanded text:
mulacra se congerunt atque ita collata tot milia penemulacra se congerunt atque ita collata tot milia penetrant oculos intuentis? Sed quid laboramus opinionem sic inanem verbis verberare, cum ipsa rei vanitas se refellat? Constat autem visum nobis hac provenire ratione. Genuinum lumen e pupula, quacumque eam verteris, directa linea emicat. Id oculorum domesticum profluvium, si reppererit in circumfuso nobis aëre lucem, per eam directim pergit quam diu corpus offendat, et si faciem verteris ut circumspicias, utrobique acies videndi directa procedit. Ipse autem iactus, quem diximus de nostris oculis emicare, incipiens a tenui radice in summa fit latior sicut radii a pictore finguntur: ideo per minutissimum foramen contemplans oculus videt caeli profunditatem. Ergo tria ista necessaria nobis sunt ad effectum videndi: lumen, quod de nobis emittimus, et ut aer qui interiacet lucidus sit, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
huc uiru uellem. an tue imagines ereb euolant. cu est
qui uelit uidere. an & cũ nullus aspicit emicant undiq
simulacra. Nam si quod pͥmu dixi teneat. quero cuiꝰ im¬
ꝑio simulacra presto sint intuenti. Et quotiens quis uolue¬
nit ora cõuertere totiens se & illa cõuertant. S secundo
inhereat ut dicat ꝑpetuo fluore reꝵ oĩu manare limu¬
lacra. quero q̃dui coherentia ꝑmanent nullo coagulo iun¬
cta ad ꝑmanendũ. aut si manere dederimꝰ. quẽ admodũ
aliquẽ retinebunt colorẽ : cuiꝰ natura cu sit in corpora
tam̃ nũꝗͣ potest esse sine corpore: deinde in quit potest
aium induce simul atq oculos uerteris incurrere imagi¬
nes celi maris littoris prati nauiu pecudu & ĩnume¬
rabiliu p̃terea reꝵ. quas uno cculor iactu uidemus.
cũ sit pupilla que uisu pollet oppilo ꝑua & quonã mõ¬
totus excitus ifitur. An de singulis militib profecta si¬

Expanded text:
hunc virum vellem an tunc imagines e rebus avolant cum est hunc virum vellem an tunc imagines e rebus avolant cum est qui velit videre, an et cum nullus aspicit, emicant undique simulacra. Nam si quod primum dixi teneat, quaero cuius imperio simulacra praesto sint intuenti et quotiens quis voluerit ora convertere, totiens se et illa convertant. Si secundo inhaereat, ut dicat perpetuo fluore rerum omnium manare simulacra, quaero quam diu cohaerentia permanent nullo coagulo iuncta ad permanendum. Aut si manere dederimus, quem ad modum aliquem retinebunt colorem, cuius natura cum sit incorporea, tamen numquam potest esse sine corpore? Dein quis potest in animum inducere simul atque oculos verteris incurrere imagines caeli, maris, litoris, prati, navium, pecudum et innumerabilium praeterea rerum, quas uno oculorum iactu videmus, cum sit pupula quae visu pollet oppido parva? Et quonam mototus exercitus visitur? An de singulis militibus profecta si