comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it alumc .o.t. siue malo fato it alorũ obsident᷑ caftra troiana siue trouiani malo ericore te
sinis tris monitis a dit aliam uener̃ neminẽ ab soluõ unde propt̃ amphiboliam distingue italũ
sin fer mostta obsidione tenent᷑ sulicas troianorũ ipsi enim obsident᷑ nonitali soluo ab¬
soluo nã aferesini pertulit : monitis sinistris propter casandrȩ inpulsus furus exorsarerũ
mnitia actus hodierni diei : laborẽ fortunãq periculũ etfelicitatẽ fatauiã inuenient seitenim
hoces se fatale uigneas imperet initaliã strgii ꝑflumina fratris ꝓppalage ẽ ꝑstrga fratris
instant instant portis omnibi circũ id ẽ circũ circa fusi nã modo cirtũ ad uerbiũ lociẽ uallisint¬
tra uallos ide fustes fus sarũ quiualli uocant᷑ nã munitio ipsa uallũ dicitiba neu tralit erboie

Expanded text:
S ITALVM CASTRA OBSIDIONE TENENTVR sive malo fato Italorum obsidentur castra Troiana, sive Troiani malo errore et S ITALVM CASTRA OBSIDIONE TENENTVR sive malo fato Italorum obsidentur castra Troiana, sive Troiani malo errore et sinistris monitis ad Italiam venerunt, neminem absolvo: unde propter amphiboliam distingue ‘Italum’ et infer ‘castra obsidione tenentur’, scilicet Troianorum; ipsi enim obsidentur, non Itali. SOLVO absolvo: nam aphaeresin pertulit. MONITIS SINISTRIS propter «Cassandrae inpulsus furiis». EXORSA rerum initia, actus hodierni diei. LABOREM FORTVNAMQVE periculum et felicitatem. FATA VIAM INVENIENT scit enim hoc esse fatale, ut Aeneas imperet in Italia. STYGII PER FLVMINA FRATRIS hypallage est ‘per Stygia fratris ORTIS CIRCVM OMNIBVS INSTANT instant portis omnibus circum, id est circum circa fusi: nam modo ‘circum’ adverbium loci est. VALLIS intra vallos, id est fustes fossarum, qui valli vocantur: nam muni
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ẽ etlicuit dicimus et licitũ ẽ. sicut et placuit et placitũ ẽ terentius ubis cognitȩ. placites quae
cuiq ÷ fortuna hodie specialit̃ iuppit̃ protrounis agit sed hacarte ut uideatar totũ pro u¬
none loquiatreuera uerba proiunones sed altius in tuens dep̃hendit teo ianenan faquorunã
duan do nuli fauebo et ineo statu foreres inquos hodiȩ significat sefauere groianus quorcure
ducas aduentustatim uictoria consequetur. aut uult nihil ualere eaq̃: autuenas conquestefu¬
anat deabsentia aeneae ut iuno deturni parentib dixerat in eius scilicet cominenditioneni
secat sequitur tenet habet ut ille uiã secat ad naues unde et sectas dicimus habitus a ninorũ
stin ftituta filo sophide circadisciplinã fuat futuri temporis est uerbũ defectiuũ seufatis

Expanded text:
TVM EST et ‘licuit’ dicimus et ‘licitum est’, sicut et ‘placuit’ et ‘placitum est’: Terentius «ubi sunt cognitae, placitae TVM EST et ‘licuit’ dicimus et ‘licitum est’, sicut et ‘placuit’ et ‘placitum est’: Terentius «ubi sunt cognitae, placitae sunt». QVAE CVIQVE EST FORTVNA hodie specialiter Iuppiter pro Troianis agit, sed hac arte, ut videatur totum pro Iunone loqui. Et re vera verba pro Iunone sunt, sed altius intuens deprehendit Troianorum favorem: nam dicendo ‘nulli favebo’ et in eo statu fore res in quo sunt hodie, significat se favere Troianis, quorum ducis adventu statim victoria consequitur. Et vult nihil valere ea quae aut Venus conquesta fuerat de absentia Aeneae, aut Iuno de Turni parentibus dixerat, in eius scilicet commendationem. SECAT sequitur, tenet, habet, ut «ille viam secat ad naves»: unde et sectas dicimus habitus animorum et instituta philosophiae circa disciplinam. FVAT futuri temporis est verbum defectivum. SEV FATI
Abbreviated transcription (Latin):
tellus loquente ioue stupor elementorũ ostenditur ꝑnaturȩ mutationẽ nã etquicquid in aet̃ no
motii ẽ quieuit et contrat̃ ramota ẽ semꝑ immobilis undehoratius et brutatellus: accipite
ergo animistotus hiclocus deprimo lucilii trans latus ẽ ubiinducuntur di habere conciliũ
etagere primo de interitu lupicuiusdam in reb: postea sententias dicere sed hoc quia in dig¬
nũ erat heroo carmine. mutauit et indux̃ primo loquentẽ iouem de in t̃ruptis foederib cuiꝰ
orationẽ intrupit uenus. post secuta iunonis uerba sunt quib redarguit uenerẽ undenunc
uippit illud quod omiserat reddit dicens ergo quoniã pacẽ eẽ ñ sinitis eaq̃ sũ dicturu s acci
picis legimus antequã dicatur sententia eius: p̃mittitur ratio. quod hodieq in usu ẽ haudlica¬

Expanded text:
TELLVS loquente Iove stupor elementorum ostenditur per naturae mutationem: nam et quicquid in aeterno TELLVS loquente Iove stupor elementorum ostenditur per naturae mutationem: nam et quicquid in aeterno motu est, quievit, et contra terra mota est, semper immobilis, unde Horatius «et bruta tellus». ACCIPITE ERGO ANIMIS totus hic locus de primo Lucilii translatus est, ubi inducuntur dii habere concilium et agere primo de interitu Lupi cuiusdam ducis in republica, postea sententias dicere. sed hoc quia indignum erat heroo carmine, mutavit et induxit primo loquentem Iovem de interruptis foederibus, cuius orationem interrupit Venus, post secuta Iunonis verba sunt quibus redarguit Venerem: unde nunc Iuppiter illud quod omiserat, reddit, dicens: ergo quoniam pacem esse non sinitis, ea quae sum dicturus accipipicis legimus, ante quam dicatur sententia, eius praemittitur ratio: quod hodieque in usu est. HAVD LICI
Abbreviated transcription (Latin):
maẽ elocutio nã utrũq p̃teriti ẽ temporis sienĩ dixeris decet metuis se in congruũ ẽ quiadẽ¬
cet p̃sentis ẽ metuisse p̃teriti : sera prosero: orabat loquebatur unde et oratores dicimus
nã rogabat sidixeris ñ ꝓcedit quia magis conuitiabatur: actasuentilas : assensu uario quia
pars ueneri fauebat pars iunoniceu flamina prima .c.d. fis. et caeca uolutant murmura
non tem pestatis facit comparationem sed signi tempestatis futurȩ quadam enim arcanaratio¬
ne fit ut sit murmur in siluis anteuentorũ aduentũ unde aiti cȩca marmura quor ũratio ñ appa¬
rit ut cȩciq in nubibus ignes t̃rificant animos sic ingeorgicis continuouentis surgentibus aut
freta ponti incipiunt agitata lumescere et aridus altis montibus audirifragor: treme facta solo

Expanded text:
ima est elocutio, nam utrumque praeteriti est temporis. Si enim dixeris ‘decet metuisse’, incongruum est, quia ‘deima est elocutio, nam utrumque praeteriti est temporis. Si enim dixeris ‘decet metuisse’, incongruum est, quia ‘decet’ praesentis est, ‘metuisse’ praeteriti. SERA pro ‘sero’. IACTAS ventilas. ORABAT loquebatur: unde et oratores dicimus. nam ‘rogabat’ si dixeris, non procedit, quia magis conviciabatur. ASSENSV VARIO quia pars Veneri favebat, pars Iunoni. CEV FLAMINA PRIMA C. D. F. S. ET CAECA VOLVTANT MVRMVRA non tempestatis facit comparationem, sed signi tempestatis futurae: quadam enim arcana ratione fit ut sit murmur in silvis ante ventorum adventum: unde ait ‘caeca murmura’, quorum ratio non apparet, ut «caecique in nubibus ignes terrificant animos». Sic in Georgicis «continuo ventis surgentibus aut freta ponti incipiunt agitata tumescere et aridus altis montibus audiri fragor». TREMEFACTA SOLO
Abbreviated transcription (Latin):
abduceret aut uxorẽ regis aut filiã qui expugnata sparta helenã rapuit hicergo uirgilius
utrũq tangit et histã historiã quã modo diximus et propt̃ iudiciũ paridis quãuis fabula sit illa
res et a poetis composita: quitroas achiuis at qui deuenere loquitur : sed quia dii arseno thelis ut¬
diximus supraideo sic dixit nã in sub audibne ponuntur eaq̃: non possumus dicere aꝑte: dardo¬
nius ñ p̃t̃ in uiriã aeneae hocposuit quia dardanus dicitur nã perite dubiũ nomen elegit qđ
contumeliã communicaret et aeneae: spartham expugnauit hoc dehistoria ẽ ut diximus nã
cũ sollicitata helena parcin sequi noluis sec egressus illeciuitatẽ obsedit quae uersa helenam
rapuit unde et recipi meruit amarito: teladedi aut amori autbello: decuit metuisse opa¬

Expanded text:
abduceret, aut uxorem regis, aut filiam. Qui expugnata Sparta Helenam rapuit. Hinc ergo Vergilius abduceret, aut uxorem regis, aut filiam. Qui expugnata Sparta Helenam rapuit. Hinc ergo Vergilius utrumque tangit, et istam historiam quam modo diximus, et propter iudicium Paridis: quamvis fabula sit illa res et a poetis composita.  ut diximus supra, ideo sic dixit: nam in subauditione ponuntur ea quae non possumus dicere aperNIVS non propter iniuriam Aeneae hoc posuit, quia Dardanus dicitur: nam perite dubium nomen elegit, quod contumeliam communicaret Aeneae. SPARTAM EXPVGNAVIT hoc de historia est, ut diximus: nam cum sollicitata Helena Parin sequi noluisset, egressus ille civitatem obsedit. Qua eversa Helenam rapuit: unde et recipi meruit a marito. TELA DEDI aut amori aut bello. DECVIT METVISSE opt
Abbreviated transcription (Latin):
tibi fluxas status relatiuus ꝑ quemostendit uenerẽ magis troianis causam fuisse periculorũ
fluxas mollesq̃: possent etiã sine inimicis perire Re s ergo fluxas rẽp. fluxã dicit uel fluxas
furto legitur in historus qđ troini cũ grȩcis foedus habuer̃ tunc etiã paris ẽ susceptus hos¬
pitio et sic conmisit adulteriũ ergo foedera soluere furto amiticias adulterio dissipare nĩ
furtũ ẽ adulteriũ unde ẽ et dulcia furta et uersuli. haecueraẽ causa nã foedera quȩ int̃ grȩcos
et troianos fuer ita soluta s̃ hercules cũ expagnato ilio filiã laomedontis hesionã priami soro
rem talo moni dedis set. profectis legaticũ primo et eãminime repetere potuer̃ illis dicentib:
se eã habere iurebellorũ unde conmotus priamusmisit paridẽ cũ exercitu ut aliquid talȩ

Expanded text:
tibi fluxas status relativus, per quem ostendit Venerem magis Troianis causam fuisse periculorum. tibi fluxas status relativus, per quem ostendit Venerem magis Troianis causam fuisse periculorum. fluxas molles, quae possent etiam sine inimicis perire. 'res' ergo 'fluxas' fluxam rempublicam furto legitur in historiis quod Troiani cum Graecis foedus habuerunt. tunc etiam Paris est susceptus hospitio et sic commisit adulterium. ergo 'foedera solvere furto' amicitias adulterio dissipare: nam furtum est adulterium, unde est "et dulcia furta" . et eversi Ilii haec est vera causa: nam foedera quae inter Graecos et Troianos fuerunt, ita soluta sunt. Hercules cum expugnato Ilio filiam Laorem, Telamoni dedisset, profecti sunt legati cum Priamo et eam minime repetere potuerunt, illis dicentibus se eam habere iure bellorum. Vnde commotus Priamus misit Paridem cum exercitu, ut aliquid tale
Abbreviated transcription (Latin):
uicem emittebant. in quibus spondebant seconsentire in iura matrimonii et fidesius sores dabant unde
ad missũ ẽ ut sponsũ dicamus uirũ aspondendo et sponsa : ceterũ proprie spondere puellȩ ẽ ergospon¬
sus nonquia promittitur sed quias pondet etsponsores dat sane exaggeratio ẽ nimia in eo quodait
innare carinas scilicet quando ad petenda nauigauit auxilia pacẽ autẽ orare propt̃centũ orato¬
nẽ oppositã dicit autẽ quando eũ uenus adiomede liberauit ł neptunus ab achille qđ ceneriinpa¬
licet hoc mat̃ deũ fecerit. tam̃ ueneri inputatur quia eius gr̃atia factũ ẽ. ut illo loco quastũ filomd
ladapes cũ procne fecerit. sed propt̃ filio melã. autcerte quia uenerẽ dicunt ẽẽ matrẽ decũ aeneas
ignarus ab est eaquȩ soluere non possumus. irridemus ut hoclo co sic inbucolicis p̃misit diuiniopus

Expanded text:
vicem emittebant, in quibus spondebant se consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant: unde vicem emittebant, in quibus spondebant se consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant: unde admissum est ut sponsum dicamus virum a spondendo, et sponsam promissam. ceterum proprie sponderi puellae est: ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. sane exaggeratio est nimia in eo quod aitinnare carinas" , scilicet quando ad petenda navigavit auxilia. pacem autem orare propter "centum oratonem obpositam. dicit autem quando eum Venus a Diomede liberavit, vel Neptunus ab Achille: quod Veneri inputidem classem convertere nymphas licet hoc mater deum fecerit, tamen hoc Veneri inputatur, quia eius gratia factum est, ut ila dapes», cum Procne fecerit, sed propter Philomelam: aut certe quia Venerem dicunt esse matrem deum. AENEAS arus abest ea quae solvere non possumus, inridemus, ut hoc loco. sic in bucolicis praemisit "divini opus
Abbreviated transcription (Latin):
us beri fuguis pluralinumero qđ deuaticinantib ñ dicitur ut uideantaniemens to ẽe deces tar
qulcasa ndre in samientueredide ÷ quo d nc̃ falso dicitur aiunone sicut ex uerbis probamusub¬
obiso quiait unque oũtates cassan đra moueret: aitã committere uentis idẽ incertis et inanibi¬
rertiba pueno aut corte disrũpere foedera quae t᷑nus cũ tyrenis inierat sciendũ sane turnũ
sominun quod nun uno facit nam negare non potest nec soluere qura obei dedie naia nie
iuue muneas pmaulo postdicturat ipsa iuno pilũnusq illi quartus patlera face st euobelleet ẽ
legere furari unde et sacrilegi dicuntur qui sacrt legunt hocẽ furantur alibiquae sub legitacitus tibi
carmina nuꝑ: gremus abducere pactas idẽ sponsas nã ante usum taba larũ matrimonii cautiones sibuin¬

Expanded text:
is bene ‘furiis’ plurali numero, quod de vaticinantibus non dicitur, ut videantur merito esse decepti is bene ‘furiis’ plurali numero, quod de vaticinantibus non dicitur, ut videantur merito esse decepti qui Cassandrae insanienti crediderunt: quod falso dicitur a Iunone, sicut ex verbis probamus Anchisae, qui ait «aut quem tum vates Cassandra moveret?». VITAM COMMITTERE VENTIS id est incertis et inanibgentibus Turno: aut certe disrumpere foedera, quae Turnus cum Tyrrhenis inierat. sciendum sane Turnum ponimus. Quod nunc Iuno facit: nam negare non potest nec solvere quia obsidentur Troiani: cut est Aeneas: nam paulo post dictura est ipsa «Pilumnusque illi quartus pater». ALEGERE furari: unde et sacrilegi dicuntur, quia sacra legunt, hoc est furantur: alibicarmina nuper" . gremiis abducere pactas id est sponsas: nam ante usum tabularum matrimonii cautiones sibi in
Abbreviated transcription (Latin):
suad troiã uis referre sicdic̃ redde nobis troram ꝑ naufragia et pericula id c̃patiamur deplus q fiã
sulmos dũtarit nobistroia reddatur si uero aditaliã referreuis sic intellege redele nobisitaliã¬
rlibinst petimo eaq̃ introia ꝑtulimus alta si lentia iunoubiq silens induci turicde ndorltent
nsieeni mipnecesis ae indat hisces acta furore graui statius iunonem ticitã furibunde silentu
ror qunt e netindquia singillatim dicta ueneris hacoratione soluant silentia cogisriũꝓ conpo¬
leorũ pit uorit id e loquitur : niuoce rũpere silere ẽsilentiũ rũpere loqus obdũu dolorẽ çelatumn
billã cpuis iouit anscus aunt̃ ee plcatione rerũ obiectarũ post eñi sequitur resolutio esto ino dout¬
uerbĩ ÷ conudentis nagrecũ t illo autẽ loco uerbũ ẽ es tonunc soltestis cas sindre inpulsus furi¬

Expanded text:
si ad Troiam vis referre, sic dic: da nobis Troiam per naufragia et pericula, id est patiamur denuo quae si ad Troiam vis referre, sic dic: da nobis Troiam per naufragia et pericula, id est patiamur denuo quae pertulimus, dumtaxat nobis Troia reddatur. si vero ad Italiam vis referre, sic intellege: redet libenter repetimus ea quae in Troia pertulimus. ALTA SILENTIA Iuno ubique silens inducitur, unde ei oratio nisi ex nimia necessitate non datur: hinc est ‘acta furore gravi’: Statius «Iunonem tacitam furibunda silentia torquent». Et notandum quia singillatim dicta Veneris hac oratione solvuntur. SILENTIA COGIS RVMPsito rumpit vocem», id est loquitur: nam vocem rumpere silere est, silentium rumpere loqui. OBDVCTVM DOLOREM celatum bella commovit. Vtitur autem replicatione rerum obiectarum; post enim sequitur resolutio. ESTO modo adverbium est concedentis: nam Graecum est: illo autem loco verbum est «esto nunc Sol testis». CASSANDRAE IMPVLSVS fvri
Abbreviated transcription (Latin):
lant engoillud solũ recidiuu dicimus. quod postea nascitur unde modo recidiua dyot qu
renouantut abbis qui sunt suꝑstites trounis periculiss cineres patriat in sedis se ꝓpt̃ illa
dulcisq meorũ reliquias colerem atq solum quo troia fuit si cintertio et cumpos ubi troia funt xan¬
dulesm oenta reddcor omiseris ambiguũ ẽ urrũ dicat redde nobis reuera troum antiquã anred¬
de nobistras initalia ad similitudinẽ troue nouimus enĩ hanc fuisse consuetudineat aduenȩ
patriosue imagine sibiredderent. ut effigiem xinti troĩaq uideais bene ergouenus ꝓnclioris uet
penere loqu amdigitu tiuq significaret .et antiq̃ reditũ trouȩ et imperiũ italiae. quod troanisiuir¬
aliicos Reddantur nobis errores pristini dũ modo p̃senti abella uitemus: iterũq reuoluere casus

Expanded text:
lant. Ergo illud solum recidivum dicimus, quod postea nascitur: unde modo recidiva dixit, quae lant. Ergo illud solum recidivum dicimus, quod postea nascitur: unde modo recidiva dixit, quae renovantur ab his, qui sunt superstites Troianis periclis. CINERES PATRIAE INSEDISSE propter illud «dulcisque meorum reliquias colerem». ATQthum et simoenta redde oro miseris ambiguum est utrum dicat, redde nobis re vera Troiam antiquam, an, redde nobis terras in Italia ad similitudinem Troiae: novimus enim hanc fuisse consuetudinem, ut advenae patriae suae imaginem sibi redderent, ut "effigiem Xanthi Troiamque videtis" . bene ergo Venus medio usa est genere loquendi, ut utrumque significaret, et antiquae reditum Troiae et imperium Italiae, quod Troianis Iupp. 62 casus da pater iliacos reddantur nobis errores pristini, dummodo praesentia bella vitemus. iterumque revolvere casus
Abbreviated transcription (Latin):
mossinenis ab eo terogari quimiserias ꝑtulit. ut qui rogatur. ad misericordiã miseriarũ ceno¬
memoratione flectatur. sicut ẽ nunc inuenoris petitione nãideo sic rogat ut cõmertoratis¬
ne in felicitatis troianae impetret miseri cordiã alias stultũ ẽ cũ adiuratur iuppit̃ ꝑexcidi¬
Atro unorũ ancolomem ascaniũ ideo uenus proaenea ñ petithocloco non quia proeo ñ mouet
sed aut qurisat cũ celerius cẽ moriturũ aut quia solia scanio debetur imperiũ ut cuirggnun
bilis sicut efit pat in principiis nã hoc pͥcipit arsrethorica ut epilogi et principia eo finis pu¬
agumentatione mactentur pesitꝰ aute incendiũ significat. ut e toto descendit conperae
peftis cum denauib Loqueretur incensis fugisse ꝑ ignes ex primit quid sit pestẽ bello eualu
pesisccudiae mag renascentia tractus autẽ sermo ẽ ab arboribi quae aliis sectis nepuillũ¬

Expanded text:
memineris ab eo te rogari qui miserias pertulit, ut qui rogatur ad misericordiam miseriarum commemineris ab eo te rogari qui miserias pertulit, ut qui rogatur ad misericordiam miseriarum commemoratione flectatur, sicut est nunc in Veneris petitione: nam ideo sic rogat, ut commemoratione infelicitatis Troianae impetret misericordiam. Alias stultum est cum adiuratur Iuppiter per excidia Troianorum. INCOLVMEM ASCANIVM ideo Venus pro Aenea non petit hoc loco, non quia pro eo non movetur, sed aut quia scit eum celerius esse moriturum, aut quia soli Ascanio debetur imperium, ut «cui regnbiliter, sicut egit et in principiis: nam hoc praecipit ars rhetorica, ut epilogi et principia pari argumentatione tractentur. ‘Pestem’ autem incendium significat, ut «et toto descendit corpore pestis», cum de navibus loqueretur incensis. FVGISSE PER IGNES exprimit quid sit ‘pestem belli evadere’. RECIDIVAQVE PERGAMA renascentia. Tractus autem sermo est ab arboribus, quae taleis sectis repullu
Abbreviated transcription (Latin):
dis ÷ espexit autẽ adillud et caeli conuexa ꝑ auras bacchata ꝑ urbes urbes ꝑfuruit ebene bacchata
pauras quia ꝑsimilitudine sacrorũ liberi patris matres egerat in furorẽ: suꝑ imperio deimpe¬
fio ut multa suꝑ priamo rogitans ẽ autẽ uerecunda petitio et obliqua ꝑ quã magna iouunuidia
corioutur : sperauimus ista ab solute dixit coniunx dur& hic distinguendũ neincipiant eẽ duo
ipidbtu ulta religio nulla religio incudio sedixit. ut supracinctus obitaliã tegrarũ daudt᷑
orbiscũ a sola arceantur italia t ꝑ cuersȩ genitor fumantia cũ dicimus rogote ꝑdeos. hoc uide¬
mur dicere memineris religioni cure ẽe petitionẽ meã sicut in primo expressit at speratẽ¬
deos memores fandiatq nefande cũ autẽ dicimus rogote ꝑmiserias meas. uidemnur dicurcer

Expanded text:
diis. Respexit autem ad illud «et caeli convexa per auras». BACCHATA PER VRBES per urbes furuit: et bene ‘bacchata diis. Respexit autem ad illud «et caeli convexa per auras». BACCHATA PER VRBES per urbes furuit: et bene ‘bacchata per urbes’, quia per simulationem sacrorum Liberi patris matres egerat in furorem. SVPER IMPERIO de imperio, ut «multa super Priamo rogitans». Est autem verecunda petitio et obliqua, per quam magna Iovi invidia commovetur. SPERAVIMVS ISTA absolute dixit. CONIVNX DVRA hic distinguendum, ne incipiant esse duo iti sit. nulla autem regio invidiose dixit, ut supra "cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis" , cum a sola arceantur Italia. Ad v. 45 Per eversae genitor fumantia Troiae cum dicimus 'rogo te per deos', hoc videmur diceredeos memores fandi atque nefandi»; cum autem dicimus ‘rogo te per miserias meas’, videmur dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
gis praesta auxiliũ r esponsa secuti. Noc ẽ sinon solũ ꝓhibitssunt. sed eis &iam concessum ẽ : superi
ut apollo manes ut creusa & anchises : quis quã uerecunde quia apud maritũ contra uxorẽ agit¬
autem in liptore secđm opinionẽ suã dixit nã alii apud caietã dicunt exusta nauigia unde et caicta
dicta ẽ actã nubibusirim in pulsã scilicet. ut ꝑsuaderet matrib incendiũ nauiũ. ut secundum artẽ
rethoricã remunã induas diuiserit nã perarinnaues exuste sunt sed melius ẽ ut sit iteratio ad turnũ
missẽ intellegere nec nos moueat ordo conuersus solent enĩ grauiora in principius et in fine fesecu¬
dũ arte r tthoricã poni mabib ꝑnubes : sorsrerũ id ẽ regnũ nã ꝑsortẽ int̃sefr̃s mundi regnadi¬
uiser̃ que ic no p̃t in feros introunorũ ꝑniciem mouerat : superis inmissa ac sidiceret ñiã trouanis sed

Expanded text:
gis praestet auxilium. responsa secuti hoc est si non solum prohibiti non sunt, sed eis etiam concessum est. Ad v. 34 Superi gis praestet auxilium. responsa secuti hoc est si non solum prohibiti non sunt, sed eis etiam concessum est. Ad v. 34 Superi ut Apollo. manes ut Creusa et Anchises, vel autem in ‘litore’ secundum opinionem suam dixit; nam alii apud Caietam dicunt exusta navigia, unde et Caieta dicta est. ACTAM NVBIBVS IRIM inpulsam, scilicet ut persuaderet matribus incendium navium: ut secundum artem rhetoricam rem unam in duas diviserit: nam per Irim naves exustae sunt. Sed melius est, ut non sit iteratio, ad Turnum missam intellegere: nec nos moveat ordo conversus, solent enim graviora in principiis et in fine secundum artem rhetoricam poni. NVBIBVS per nubes. SORS RERVM id est regnum: nam per sortem inter se fratres mundi regna diviserunt, quae Iuno praeter inferos in Troianorum perniciem moverat. SVPERIS INMISSA ac si diceret, non iam Troianis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ueniãq pcantes lt̃a xorat pacẽ diuũ ergo pacẽ beniuolentia suffragio dicendo autẽ sia ditaliã
sine deorũ uoluntate uener̃. dent penas. ostendit statũ eẽ absolutũ inuito numine troes silẽsis
prenus  iluant peecata luant idẽ ab soluant dicimus autẽ eduopoeniã et luo percatũ a poopsĩ
pcccatu soluni ꝑpaema quienĩ crimine tetenetur ob noxius paena eũ apristina li beran obligo
confundit more quo solet poniuol a sequenti quod p̃cedit uel a praecedenti quod sequit᷑: neq illos iuut¬
ris auigilio concessiuus ẽ iste modus secundũ ꝓbũ nãq in artib ñ inuenit᷑ fit autẽ quotiens tedio con¬
tentionis qua si uidemur concedere quod tam̃ nolumus fieri nã id agit uenus hoc loco ut iuppit ma¬

Expanded text:
«veniamque precantes», item «exorat pacem divum»: ergo ‘pace’ benevolentia, suffragio. Dicendo autem, si ad Italiam «veniamque precantes», item «exorat pacem divum»: ergo ‘pace’ benevolentia, suffragio. Dicendo autem, si ad Italiam sine deorum voluntate venerunt, dent poenas, ostendit statum esse absolutum. INVITO NVMINE TROES syllepsis per genus est. LVANT PECCATA ‘luant’ id est absolvant. Dicimus autem et ‘luo poenam’ et ‘luo peccatum’; nam peccatum solvitur poena. Qui enim crimine tenetur obnoxius, poena eum a pristina liberat obligaticonfundit more, quo solet poni vel a sequenti quod praecedit, vel a praecedenti quod sequitur. NEQVE ILLOS IVVERIS AVXILIO concessivus est iste modus secundum Probum; namque in artibus non invenitur. Fit autem quotiens taedio contentionis quasi videmur concedere quod tamen nolumus fieri: nam id agit Venus hoc loco, ut Iuppiter ma
Abbreviated transcription (Latin):
ron prenuntiabant hinc ẽ moerorũ promurorũ et econtra punio propoenio quod uerbũ apce¬
quinos ubnbemus illi dipthongon habent.om. et ideo putar᷑ posse proaclitera licet non eandepo
diptors ton pominundant implent et in undare faciunt: Leuari obsidione stnesliberde acet
obliq ꝑ ioue inuiduns mouet iunoni : detolis surget ab arpis. atqui ñ ẽ uenturus unde aecci¬
pumus uenere nonqua sideã lo qui sed quasi una detro ianis ut in primo unius obirã ꝓdimas elto
puali quib annuns artem ne futurauignorare uideatur. Aetolis autẽ arpis siedixit ut eumas euabor¬
cas qude antola diomedes uenit qui arpos ina pulia collocauit: Mea uulnera restant ut possimn¬
iterũ uul nerar i deroror ex pecto sustineo: sisine pacetu& sisine tua beniuolentia ut orantes pacẽ

Expanded text:
r ‘oe’ diphthongon pronuntiabant. Hinc est ‘moerorum’ pro ‘murorum’ et e contra ‘punio’ pro ‘poenio’, quod verbum a poer ‘oe’ diphthongon pronuntiabant. Hinc est ‘moerorum’ pro ‘murorum’ et e contra ‘punio’ pro ‘poenio’, quod verbum a poeaeca: nam quam nos ‘u’ habemus, illi diphthongon habent ‘ου’: et ideo putarunt posse pro hac littera, licet non eandem, diphthongon poni. INVNDANT implent et inundare faciunt. LEVARI OBSIDIONE SINES liberari: et oblique per Iovem invidiam commovet Iunoni. AETOLIS SVRGIT AB ARPIS atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam loqui, sed quasi unam de Troianis - ut in primo «unius ob iram proli quibus adnuis arcem" — , ne futura ignorare videatur. 'Aetolis' autem 'Arpis' sic dixit, ut Cumas Euboicas: nam de Aetolia Diomedes venit, qui Arpos in Apulia collocavit. Ad iterum vulnerari. DEMOROR expecto, sustineo. SI SINE PACE TVA si sine tua benevolentia, ut «orantes pacem»,
Abbreviated transcription (Latin):
dios fuisse: nãq aliua quidsit acsidiceret cũponȩ om̃s diinfiuorẽ iunonis concesserint qẽ eos coniunetio
noni benedicimus inplorote ut misero feras auxiliũ contrain plorore ad diem festã non procedit oici¬
nos adiuguenda inuidiã aitcernis acsidiceret non ẽ opus narratione cũ troranorũ miserias conspier¬
asinsaltone rutuli propt illud incertarutuli postis circũ omnib instant in sultare autẽr s̃ incopicisiud¬
animnũ luresq̃ latinis ad didit yruat in ruat clausa moenia  magna inuidia scimus eni ultimũ cẽ p̃sidi
ã mas traco fugere et hostilem impetũ plerũq differre sicut factũ ẽ inbello trorano modoenigo
diucit adem ptã te etiã hancram̃ nis misericordiae siquidem in tramuros hostis in sultiti quinquos de¬
aam apsisin ipsis aggerib aut inminutionib sed abusiue et in muris. ideo quia sapradixit ignoros de
inicuensedabus ue etmuros et munim̃ta omnia aggerẽ dicimus sicut modo aggeribi moegcorũ ben

Expanded text:
d v. 19 Namque alivd quid sit ac si diceret, cum paene omnes dii in favorem Iunonis concesserint: 'namque' enim coniunctio tione bene dicimus NIS ad augendam invidiam ait ‘cernis’, ac si diceret, non est opus narratione, cum Troianorum miserias ipse conspicias. INSVLTENT RVTVLI propter illud «interea Rutuli portis circum omnibus instant». Insultare autem est inimicis iripotens animum viresque Latinis addidit». RVAT inruat. CLAVSA MOENIA magna invidia: scimus enim ultimum esse praesidium in castra confugere et hostilem impetum plerumque differre, sicut factum est in bello Troiano. Modo ergo dicit ademptam esse etiam hanc aram misericordiae, siquidem intra muros hostis insultat. QVIN quinetiam. IPSIS in ipsis. ‘Aggeribus’ autem munitionibus, sed abusive. Et in muris ideo, quia supra dixit «ignaros dpropius ponitur, sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus, sicut modo ‘aggeribus moerorum’ pro
Abbreviated transcription (Latin):
p d.s.p. ductus ẽ nã agit ut pereat sed magis fauet eius saluti qđ aut dic̃pio sanguine a eneae eũ latent̃
exȩquat quiubiq inducit᷑ cultor deorũ ille tam̃ quanquã moriturus ẽ tam̃ abhis originẽ ducit qirã
diuina : quartus pat᷑ ab auus nec est contrariũ illud cui pilũnus auus potuit enĩ fieri ut et auus et abauu¬
eiꝰ apilũ nopilũni nominarent᷑ : simora prȩsentis loeti exiouis concessione quali arte egerit iuno
cognoscit᷑ scilicet ut turnus possit euadereicaduco morituro ponere facere sic lucilius homerum
secutus quiait a feeo Relen id ȩ̃ fechactenus indulsisse uacat ingenti arte locutus ẽ nã dicendo uacat

Expanded text:
 POENAS ductus est; nam non agit ut pereat, sed magis favet eius saluti. Quod autem dicit ‘pio sanguine’, Aeneae eum latenter  POENAS ductus est; nam non agit ut pereat, sed magis favet eius saluti. Quod autem dicit ‘pio sanguine’, Aeneae eum latenter exaequat, qui ubique inducitur cultor deorum. ILLE TAMEN quamquam moriturus est, tamen a diis originem ducit. NOSTRA divina. QVARTVS PATER abavus: nec est contrarium illud «cui Pilumnus avus»: potuit enim fieri ut et avus eius et abavus a Pilumno Pilumni nominarentur. SI MORA PRAESENTIS LETI ex Iovis concessione quali arte egerit Iuno, cognoscitur, scilicet ut Turnus posset evadere. CADVCO morituro. PONERE facere, sic Lucilius Homerum secutus, qui ait ἄλγε ̓ ἔθηκε id est fecit. HACTENVS INDVLSISSE VACAT ingenti arte locutus est: nam dicendo ‘vacat
Abbreviated transcription (Latin):
ad expectaculũ unde et munerũ editores uocant᷑ utrebare et arbi trabaris uerũ ẽ. qđ troiani uene¬
ris uirtutenitunt᷑ et dictũ ẽ ꝑhrroniã nã suꝑ fluoquidã hanc orationẽ simplicit̃ dictã uolunt utre
uera dicatiuppit̃ ꝑsenil possetroianos qđ falsũ ẽ ad eo ut iunonis oratio ad rroniã ñ ad simpli¬
cu uerba respondeat iente sententia fallit hoc ꝑ parentes indictũ ẽ auuida fortis ut seubello uiiu¬
da uirtus cuiiuno sũmissa humilis et quia intellexit obliqua troianorũ accusatione inpugnari suũ
pudorẽ etiã ipsa respondet oblique tristia seuera terrentius tristis ueritas in ẽ inuultuatq in uerbis fide
itẽ contra uirgilius furias ammemq seuerũ quin ut non affirmatiua particula ẽ : nunc pereat .t.q¬

Expanded text:
ad spectaculum: unde et munerum editores vocantur. VT REBARE ut arbitrabaris, verum est quod Troiani Venead spectaculum: unde et munerum editores vocantur. VT REBARE ut arbitrabaris, verum est quod Troiani Veneris virtute nituntur. Et dictum est per ironiam: nam superfluo quidam hanc orationem simpliciter dictam volunt, ut re vera dicat Iuppiter per se nihil posse Troianos. Quod falsum est, adeo ut Iunonis oratio ad ironiam, non ad simplicia verba respondeat. NEC TE SENTENTIA FALLIT hoc per parenthesin dictum est. VIVIDA fortis, ut «sed bello vivida virtus». CVI IVNO SVMMISSA humilis. Et quia intellexit obliqua Troianorum accusatione inpugnari suum pudorem, etiam ipsa respondet oblique. TRISTIA severa: Terentius «tristis veritas inest in vultu atque in verbis fides», item contra Vergilius «furias amnemque severum». QVIN ut non: nam adfirmativa particula est. NVNC PEREAT T
Abbreviated transcription (Latin):
ueneas nec tam̃ usquequaqi nã eorũ impetus euitauit: dicta paretꝰ potes legi et dicta parat contrãꝓnus
positione coniunctionis: proiecto intento ut piectaq saxa pachini :luca genullatuos fugas .e.p.a.u.u.¬
mede conuersus infugã teuero lucage nec equorũ tarditas ꝓdidit quod mihi contingit cũ adimede oc¬
cisus ẽ pandarus qui in eodẽ currũ dimicabat. nec aliqua equitui sunt territi. qđ factũ sepius in home¬
rolegit᷑ sicut paulo post.turnũ agit imago bella deserere: potest tam̃ et ad illud referri quotem
pore eũ ab achille nube caua nuptunus eripuit ut inquinto cõmemorat᷑ apserotis saliens sarcas mon
est nã ꝑ irrisionẽ dictũ est ille enĩ sarcas mosuulneratus cecideratyotis currua ꝑ arte totũ sane ꝑ¬
mittit relinque pat̃ CΥΝXΩ pncon atebras animȩ pectus definitio pectoris : edebat qua si

Expanded text:
Aeneas, nec tamen usquequaque: nam eorum impetus evitavit. DICTA PARAT potest legi et ‘dicta parat contra’. PROAeneas, nec tamen usquequaque: nam eorum impetus evitavit. DICTA PARAT potest legi et ‘dicta parat contra’. PROpositione coniunctionis. PROIECTO extento, ut «proiectaque saxa Pachyniille conversus in fugam; te vero, o Lucage, nec equorum tarditas prodidit, quod mihi contigit cum a Diomede occisus est Pandarus qui in eodem curru dimicabat, nec aliqua umbra equi tui sunt territi, quod factum saepius in Homero legitur, sicut et paulo post Turnum agit imago bella deserere. potest tamen et ad illud rpore eum ab Achille nube cava Neptunus eripuit, ut in quinto commemoratur. IPSE ROTIS SALIENS sarcasmos est; nam per inrisionem dictum est: ille enim vulneratus ceciderat. ‘Rotis’ curru, a parte totum. SINE permitte, relinque, patere, συγχώρησον. LATEBRAS ANIMAE PECTVS definitio est pectoris. EDEBAT quasi
Abbreviated transcription (Latin):
hunc animae intellegendũ calorẽ uenientẽ exferocia ut sit cũuim suȩ crudelitatis efflaret alii
ignẽ bunc fulminis uolunt ut sit dictũ quẽ ad modũ in primo illũ expirantẽ trans fixo pectore flam¬
mas sane notandũ ignẽ arsisse cũ igni alia res ardeat sicut non unã manũ putares namq ad hocꝑtinet
iugus etgis dicimus sicut inermis et inermus exanimis ex animus atq illi equi scilicet nã et superiora
rectulit qđ sciendũ ẽ eẽ uitiũ interposuit enĩ aduersaq pectora: longe gradientẽ longis gradib: ince¬
dentẽ et est militaris incessus : biiugis erit nominatiuus hicbiiugus nambiiugib faceret si es sectertiȩ
formȩ ab eo qđ est hicbiiugis huius biiugis: nondio medis equos nec .cc. achillis : duos obicit aquib ẽ uictus

Expanded text:
hunc animae intellegendum calorem, venientem ex ferocia, ut sit ‘cum vim suae crudelitatis efflaret’. Alii hunc animae intellegendum calorem, venientem ex ferocia, ut sit ‘cum vim suae crudelitatis efflaret’. Alii ignem hunc fulminis volunt, ut sit dictum quemadmodum in primo «illum expirantem transfixo pectore flammas». Sane notandum ‘ignem arsisse’, cum igni alia res ardeat. SIC ut non unam manum putares: namque ad hoc pertinet icut ‘inermis’ et ‘inermus’, ‘exanimis’ et ‘exanimus’. ATQVE ILLI equi scilicet, nam ad superiora retulit: quod sciendum est esse vitiosum; interposuit enim ‘adversaque pectora’. LONGE GRADIENTEM longis gradibus incedentem: et est militaris incessus. BIIVGIS erit nominativus ‘hic biiugus’: nam biiugibus faceret, si esset tertiae formae ab eo quod est ‘hic biiugis, huius biiugis’. NON DIOMEDIS EQVOS NEC CVRRVS CERNIS ACHILLIS duos obicit a quibus est victus
Abbreviated transcription (Latin):
arenepo feminino uenit uthȩ ausonis i aisonidis ausonidarũ uero uenit ab eo qđ est hic ausonida iu
ausonide tamsr egnauit amicdis intercaietam et terrẽci nãoppidũ constitutũ ẽ ala conibi qui comtes
castoris et pullucis fuer̃ etabamiclis proainciaȩ laconiae ciuitate ei inditũ nomen ẽ lacones itaqusa
unde amicdus tacitas dixit idẽ pithagore as nã pitagorica uirtus ẽ quinꝗ uennale silentiũ eͥ e
alia expositio cũ frequent̃ falso nuntiarent᷑ hostes et in ani terrore cuitas quas saret᷑ latalege
cautum ẽ nequi sumquã hostis nuntiaret aduentũ posteacumuere hostis ueniret nullo nunti ante exin ꝓ
nã scio amiclas tacendo perisse: aegeon qualis ipse ẽ et briareus : ignẽ pectorib arsisse asꝑdic̃ ignem

Expanded text:
a genere feminino venit ut ‘haec Ausonis’, ‘hae Ausonides’. ‘Ausonidarum’ vero venit ab eo quod est ‘hic Ausonida huius a genere feminino venit ut ‘haec Ausonis’, ‘hae Ausonides’. ‘Ausonidarum’ vero venit ab eo quod est ‘hic Ausonida huius Ausonidae’. TACITIS REGNAVIT AMYCLIS inter Caietam et Terracinam oppidum constitutum est a Laconibus, qui comites Castoris et Pollucis fuerunt et ab Amyclis, provinciae Laconicae civitate, ei inditum nomen est. Lacones itaque isti unde Amyclas tacitas dicit, id est Pythagoreas: nam Pythagorica virtus est quinquennale silentium. Est et alia expositio: cum frequenter falso nuntiarentur hostes et inani terrore civitas quassaretur, lata lege cautum est ne quis umquam hostis nuntiaret adventum. Postea cum vere hostis veniret, nullo nuntiante, ex inprnam scio Amyclas tacendo perisse». AEGAEON QVALIS ipse est et Briareus. IGNEM PECTORIBVS ARSISSE Asper dicit, ignem
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ dic tumẽ acsidiceret non mirũ sic occisũ eẽ eũ qui sibi plurimũ arrogabat cȩloq: animũ fortasse fere¬
bcfaunus hocloco quidã rusticus intellegendus ẽ. ñ deus sicut supra anxir quẽ legimꝰ iouemt non nd¬
lietiã nrm pbiam nondeam uolunt sed grȩce sponsã dictã nein credibilesit exduobi numinibi pcrea¬
longa utinter ea uiditaen eas in uallereductã etintellegimus ꝓtenta hasta tarertiarma eẽ in pedita¬
auireducta retr oacta dicuntiqđ non pcedit gistic nunc sarcas mos ẽ id ẽ hostilis irrisio: patriosepil¬
dro etiã bunc apparet faunũ hominẽ fuis se impasti ita auidiut sẽꝑ credant᷑ impastisicut dearpus
dix̃ et pallida semꝑora fame. quasi fame ausonidũ ꝓausonidarũ sicut deum ꝓdeorũ nã ausomdan

Expanded text:
aliter dictum est, ac si diceret, non mirum sic occisum esse eum qui sibi plurimum adrogabat. CAELOQVE ANIMVM FORTASSE FEREaliter dictum est, ac si diceret, non mirum sic occisum esse eum qui sibi plurimum adrogabat. CAELOQVE ANIMVM FORTASSE FEREQVEM NYMPHA CREARAT Faunus hoc loco quidam rusticus intellegendus est, non deus, sicut supra Anxyr, quem legimus Iovem. Nonnulli etiam nympham non deam volunt, sed graece sponsam dictam, ne incredibile sit ex duobus numinibus procrealonga, ut "interea videt Aeneas in Alii ‘reducta’ retro acta dicunt, quod non procedit. ISTIC NVNC sarcasmos est, id est hostilis inrisio. PATRIO SEPVLCHRO etiam hinc apparet, Faunum hominem fuisse. INPASTI ita avidi, ut semper credantur inpasti, sicut de harpyiis dixit «et pallida semper ora fame», quasi fame. AVSONIDVM pro ‘Ausonidarum’, sicut ‘deum’ pro ‘deorum’: nam ‘Ausonidum’
Abbreviated transcription (Latin):
ut in ȩternã claudunt᷑ lumina noctẽ autingentiumbra tegit secundũ usũ accipiendũ ẽ idẽ in sultatione eumob¬
primit et adumbrat : serestus serestos duos intellegamus unũ in castrisetunũ cũ aenea nã troiani nondum
ere pȩre decastris ut intellegamus eũ quẽ supradix̃ ergo duosunt nec mirũ cũ et ipse dixerit qđ exemploaẽ
positas saraciq duolecta refert ꝓpriȩ dix̃ nã spolia quȩ aptant᷑ tropeis. legidicuntur id ẽ elegi tropeun
declinatio latina ẽ. unde inpenultima ẽ accentus sicut apud grȩcos: instaurant acies hata tociutio yaero
ante fusas accipimꝰ exeo qđ dix̃ instaurant ulcani stirpe creatus notandũ stirpẽ de patre dictã cũ semꝑ
delonga generis significatione dicat᷑ dardanides patronimi conamaioribiȩdixerat ille aliquid ꝓuerbi¬

Expanded text:
ut «in aeternam clauduntur lumina noctem»: aut ‘ingenti umbra tegit’ secundum usum accipiendum, id est insultatione eum oput «in aeternam clauduntur lumina noctem»: aut ‘ingenti umbra tegit’ secundum usum accipiendum, id est insultatione eum opprimit et adumbrat. SERESTVS Serestos duos intellegamus, unum in castris et unum cum Aenea: nam Troiani nondum erupere de castris, ut intellegamus eum quem supra dixit. Ergo duo sunt; nec mirum, cum et ipse dixerit, quod exemplo esse possit «Assaracique duo». LECTA REFERT proprie dixit: nam spolia quae aptantur tropaeis, legi dicuntur, id est eligi. TROPAEVM declinatio latina est, unde paenultima haante fusas accipimus ex eo quod dixit ‘instaurant’. VVLCANI STIRPE CREATVS notandum stirpem de patre dictam, cum semper de longi generis significatione dicatur. DARDANIDES patronymicon a maioribus. DIXERAT ILLE ALIQVID proverbi
Abbreviated transcription (Latin):
uer suos cuiliberis cõmitterent ubi pat̃ defilia aduxorẽ loquit᷑ ergo usur pauit respiciens ad liberos ut gna¬
tos deuno diceret: cõmerciduicisitudines. et ignoscendi facultatẽ nec ꝓcul hȩmonides hoc nom̃ licet possitẽẽ¬
et patronimi conquia indes exit ut dicamꝰ hȩmonis filius. tam̃ melis ẽ utid ꝓpriũ dicamꝰ quia nusquã aliud¬
fascea in modũ diadematis aquauittȩ ab utraq parte dependent quȩ plerumq lata ẽ plerũ q tortiles dealbo
signibi albis dic̃ legendũ ut uestes albas accipiamus quȩ sunt sacerdotib congruȩ. sicut statius deam fiarco
dic̃ cãpo ꝑcampũ ammolat᷑ quasi uictimã ut ille consuerat: nã hoc uerbo ad sacerdotis nom̃ ad lusitangen¬
tiq umbra tegit aut magnitudine corporissui obumbrat eius cadauer. aut ingenti umbra id ẽ morte tegit.

Expanded text:
verunt, suos cui liberos committerent», ubi pater de filio ad uxorem loquitur. Ergo usurpavit, respiciens ad ‘liberos’, ut gnaverunt, suos cui liberos committerent», ubi pater de filio ad uxorem loquitur. Ergo usurpavit, respiciens ad ‘liberos’, ut gnatos de uno diceret. COMMERCIA vicissitudines et ignoscendi facultatem. NEC PROCVL HAEMONIDES hoc nomen licet possit esse patronymicon, quia in ‘des’ exit, ut dicamus Haemonis filius, tamen melius est ut id proprium esse dicamus, quia nufascia in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent: quae plerumque lata est, plerumque tortilis de albo signibus albis’ dicit legendum, ut vestes albas accipiamus, quae sunt sacerdotibus congruae, sicut Statius de Amphiarao dicit. CAMPO per campum. IMMOLAT quasi victimam, ut ille consueverat: nam hoc verbo ad sacerdotis nomen adlusit. INGENTIQVE VMBRA TEGIT aut magnitudine corporis sui obumbrat eius cadaver: aut ‘ingenti umbra’, id est morte tegit,
Abbreviated transcription (Latin):
tipondus etauri furtĩ defossa timidũ ponere terra sane melius in fossadiceret quã de fossa ad quodẽ
metri necessitate compulsus nã fugit dubiã syllabã n hic uictoria teuerũ uertit᷑ lucanus nom pon¬
derarerũ nee momenta sumus qyiatis parcetius quunter uirgilia scripsit declamatione s dohoc
loco ait in prob esqui aut regidones aut filios ex heredes: parce autẽ ẽ secundũ antiquos serua uta pudl¬
cilium etenniũ inuenit᷑ gnatis parcetuis atqui supradix̃ natoq patriq quomodo ait gnanatis ñ est contra¬
riũ nã liberos etiã unũ dicimus filiũ ad eoutterentius etiã filiã liberos dixerit ut in ecrra quiillũ dignũ decre¬

Expanded text:
ti pondus et auri furtim defossa timidum deponere terra?» Sane melius ‘infossa’ diceret, quam ‘defossa’, ad quod est ti pondus et auri furtim defossa timidum deponere terra?» Sane melius ‘infossa’ diceret, quam ‘defossa’, ad quod est metri necessitate conpulsus: nam fugit dubiam syllabam. NON HIC VICTORIA TEVCRVM VERTITVR Lucanus «non pondera rerum, nec momenta sumus». GNATIS PARCE TVIS qui in Vergilium scripsit declamationes, de hoc loco hoc ait: ‘inprobus es, qui aut regi dones, aut filios exheredes’. ‘Parce’ autem est secundum antiquos ‘serva’, ut apud Lucilium et Ennium invenitur. ‘Gnatis parce tuis’, atqui supra dixit «gnatoque patrique». Quo modo ait ‘gnatis’? Non est contrarium: nam ‘liberos’ etiam unum dicimus filium, adeo ut Terentius etiam filiam ‘liberos’ dixerit, ut in Hecyra «qui illum dignum decre
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus ostendit᷑ quo interempto omnis ẽ infugã conuersus exercitus: uersis fugatis: latumq ꝑagm̃¬
aduena primas tunc ad iit dextrȩq datȩ inipsis omnias̃ oculis sed perite scissa ẽ narratio. ꝑquam
animus aeneae ꝑ turbatus exprimit᷑ : inferias quosimmolet umbris inferiȩs sacra mortuorum
qđ inferis soluunt᷑ sane moserat insepulcris uirorũ fortiũ captiuos necari quod postquã crudele uisũ est̃
placuit gladiatores ante sepulera dimicare. quiabustis bustuarii appellatisunt : captiuo sanguine ꝓ
captiuorũ ait captiui pendent currus itẽ captiua que uestis congerit᷑ et ẽ udiximꝰ speciosus ornatus nagoda¬
tiuus ẽ ut supra ilonãq ꝓcul subit subsidit ꝓ patrios manes et spes ꝑ eas ꝑsonas rogat. propt̃quas p̃catur
penitus de fossa talenta multienĩ diuĩassuas obruebant unde boratius quidiuuat in mensũ te argen¬

Expanded text:
virtus ostenditvirtus ostenditadvena primas tunc adiit, dextraeque datae, in ipsis omnia sunt oculis. Sed perite scissa est narratio, per quam animus Aeneae perturbatus exprimitur. INFERIAS QVOS IMMOLET VMBRIS inferiae sunt sacra mortuorum, quod inferis solvuntur. Sane mos erat in sepulchris virorum fortium captivos necari: quod postquam crudele visum est, placuit gladiatores ante sepulchra dimicare, qui a bustis bustuarii appellati sunt. CAPTIVO SANGVINE pro ‘captivorum’, ut «captive pendent currus», item «captivaque vestis congeritur»: et est, ut diximus, speciosus ornatus. MAGO dativus est, ut supra «Ilo namque procul». SVBIT subsidit. PER PATRIOS MANES ET SPES SVRGENTIS IVLII per eas personas rogat, propter quas precatur. PENITVS DEFOSSA TALENTA multi enim divitias suas obruebant: unde Horatius «quid iuvat inmensum te argen
Abbreviated transcription (Latin):
ehedistingui potest et adsu periora referri ut sit euandro remitto qualẽ meruit filiũ solam̃ humandi est
rouero plurali etneutrali idemiuuenalis quotiens rumorib ulciscunt᷑ baltea in pressũq nefas insculptũ
dindidũ nefas donatus tam̃ in pressũ dic̃ coactũ qđ apatre compulsaes facerȩdonus euritiddes lausabartifice
ammuirũ que fecerat ar telrca onitẽ diuiniopus al cime dontis yiesciamens hominũ quia ꝓpt̃hunc periturus est
bulteũ que nunc se sustulisse lactat᷑: sublata elatas magno cũ optauerit scilicet p̃tio:sic alibi et magno mercen¬
t̃ atride etest sensus talis erittẽpus quoturnus optabit quouis p̃tioredimere. neipse pallantẽ occidisse
uideitur: multo gemitu cũ multogemitu: odolor hos duos uersus pleriq a poeta dictos uolunt alua socus qui

Expanded text:
et hic distingui, potest et supra ‘referte’, ut sit ‘Euandro remitto qualem meruit filium’. SOLAMEN HVMANDI EST et hic distingui, potest et supra ‘referte’, ut sit ‘Euandro remitto qualem meruit filium’. SOLAMEN HVMANDI EST ro vero plurali et neutri: idem Iuvenalis «quotiens rumoribus ulciscuntur baltea». INPRESSVMQVE NEFAS insculptum Danaidum nefas. Donatus tamen ‘inpressum’ dicit coactum, quod a patre conpulsae sunt facere. CLONVS EVRYTIDES laus ab artifice, ut «mira quem fecerat arte Lycaon», item «divini opus Alcimedontis». NESCIA MENS HOMINVM quia propter hunc periturus est balteum, quem nunc se sustulisse laetatur. SVBLATA elata. MAGNO CVM OPTAVERIT scilicet pretio: sic alibi «et magno mercentur Atridae». Et est sensus talis: erit tempus quo Turnus optabit quovis pretio redimere, ne ipse Pallantem occidisse videatur. MVLTO GEMITV cum multo gemitu. O DOLOR hos duos versus plerique a poeta dictos volunt, alii a sociis qui
Abbreviated transcription (Latin):
it eã prolonga posuit sic a libi reicene maculis in fuscot ł lera pullis quod licet possit excusari quia cũfa¬
ut riecit interduas uocales posita producit superiorẽ uedicamus longã eã eẽ spequa declinationẽ lon¬
ga futura ẽ tam̃ quia in hoc argumentũ magis ẽ quã ratiodicamus ectas infactã quae poetis plerũq con¬
ceditur fulgentẽ diripitens ẽ neucto telo in ermis eẽt auã molitã hoc ẽ cumdificultate quȩ siuit.
sen sus sed simage logamus propt̃ metrũ dictũ ẽ ꝓmagis sicut etiã pote propotes ꝑsius quipoteuis dicam
nugaris cãtibi calue: qđ adeo inusũ uenit ut etiã in psa inueniat᷑ cicero in frumentaria mage condemnatum
penetrat᷑ ponetrabile: cuspis ingens ita accipiendum est nein congruum sit de puero sidixeris ingenspectu

Expanded text:
et eam pro longa posuit: sic alibi «reice, ne maculis infuscet vellera pullis»: quod licet possit excusari, quia cum facit ‘reieci’, ‘i’ inter duas vocales posita, producit superiorem, ut dicamus longam eam esse spe, quia per declinationem longa futura est: tamen quia in hac re argumentum magis est quam ratio, dicamus ectasin factam, quae poetis plerumque conceditur. FVLGENTEM DIRIPIT ENSEM ne iacto telo inermis esset. VIAM MOLITA hoc est cum difficultate quaesivit: us tamen sensus est. Sed si ‘mage’ legamus, propter metrum dictum est pro ‘magis’, sicut etiam ‘pote’ pro ‘potis’: Persius «qui pote? vis dicam? nugaris, cum tibi, calve»: quod adeo in usum venit, ut etiam in prosa inveniatur: Cicero in frumentaria «mage condemnatum penetratur ‘penetrabile’. CVSPIS INGENS ita accipiendum est, ne incongruum sit, de puero si dixeris ‘ingens pectus’.