comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num lubatur frequenti umore & adsidua fossione. mense
martio extremo prunus inseritur melius trunco fisso quum
cortice uel mense. lanuario antequa incipiat gummine
lacrimare : Inseritur inse. & persicum recipitꝰ uelamye¬

Expanded text:
num. Iuvatur frequenti humore et assidua fossione, mense num. Iuvatur frequenti humore et assidua fossione, mense martio extremo. Prunus inseritur melius trunco fisso quam cortice: vel mense ianuario, antequam incipiat gummi lachrymari. Inseritur in se et persicum, vel amy
Abbreviated transcription (Latin):
ruantur ossa eadem ponuntur & mense februcrio sed
tunc prius lexibo sunt maceranda pertriduum ut cito
germinare cogintur ponuntur & plantis quas sumemius ex
codice mense lanucrio exeunte uel februario cirta idus radi¬
cibus fimo oblitis : Gaudent loco la&o &umido caelo tepido me¬
lius perferuntur tamenqueunt & frigidum sustinere locis
lapidosis & glareosis iubantur la&amine. excusant ne poma
caduca &uermiculosa nascantur. extirpande sunt soboles
aradice exceptis rectiorib: quue seruabuntur ad plantas. si lan¬
guida pruni arbor est amurga cũ aqua aequaliter tempera¬
ta ÷ radicib deb& infundi uel bubulũ lotium solum uel huma¬
num u&us cumduab aque partibus mixtum. uel cineres ex for¬
no. aut maxime sarmentorum si poma decurrant oleastriepirũ
terebratae infigeradici. Vermes eius adque formatcas ru¬
brica cumpice liquid si adlinatur extinguat. sed modestius
propter arboris noxam neidem faciat remedium quod uent¬

Expanded text:
ruantur ossa, eadem ponuntur et mense februario. Sed ruantur ossa, eadem ponuntur et mense februario. Sed tunc prius lixivio sunt maceranda per triduum, ut cito germinare cogantur, ponuntur et plantis quas sumemus ex codice mense ianuario exeunte, vel februario circa idus, radicibus fimo oblitis. Gaudent loco leto et humido, celo tepido melius per fruuntur, tamen queunt lapidosis et glareosis iuvantur letamine, excusante ne poma caduca et vermiculosa nascantur. Extirpande sunt soboles a radice, exceptis rectioribus, qui servabuntir ad plantas. Si languida pruni arbor est, amurca cum aqua equaliter temperata radicibus debet infundi, vel bubulum lotium solum, vel humanum vetus, duabus aque partibus mixtum, vel cineres ex fimo, aut maxime sarmentorum. Si poma decurrant, oleastri epigrum terebrate infige radici. Vermes eius atque formicas, rubrica cum pice si allinatur extinguet, sed modestius propter arboris noxam, ne idem faciat remedium quod vene
Abbreviated transcription (Latin):
in caliculis terra &fimo repl&is obruant Quaeubi
processerint. relicto eo quod solidius est auferunt
alia ubi iustum ceperit incrementum trima plintã
cumipsis caliculis transferunt. Quib: frastis inscrobe
indulgent radicib largitatem terrȩ tamen aequester¬
cus admiscent facientes straturam alterno ordine
subinde crescentem seruandum est tamen ut radixeius
quae una & directa est usque ad summitatem suam pos¬
sit integra & in laesa trans ferri. Putatio no uellas pini
arbores tantum promou& quod expertus sum ut quue:
speraueras. in crementa duplicentur. Nuces pineae usq
in hoc tempus in arboreesse possuntꝰ & maturi ores legent᷑
prius tamen legendue sunt quam patescant nuclei nisi
purgati durire non porsunt . Tamen aliqui inuasis ficti¬
libus nouis & terra repl&is cum testis suis missos adse¬
runt custodiri. pruna siossibus serantur autumno
mense nouembri solo putri & sub asto duob: palmis ob¬

Expanded text:
in caliculis, terra et fimo repletis obruant: que ubi in caliculis, terra et fimo repletis obruant: que ubi processerint, relicto eo quod solidius est, auferunt, alii ubi iustum ceperit incrementum, trimam plantam cum ipsis caliculis transferunt; quibus fractis in scrobe inducent radicibus largitatem: terre tamen eque stercus admiscerent, facientes straturam alterno ordine subinde crescentem. Servandum tamen est, ut radix eius, que una et directa est usque ad summitatem suam, possit integra et illesa transferri. Putatio novellas pini arboris tantum promovet, quod expertus sum, ut que speraveras incrementa duplicentur. Nuces pinee usque in hoc tempus in arbore esse possunt et maturiores legantur; prius tamen legende sunt, quam patescant. Nuclei nisi purgati durare non possunt: tamen aliqui in vasis fictilibus novis et terra repletis, cum testis suis missos, asserunt custodiri. mense novembris, solo putri et subacto, duobus palmis ob
Abbreviated transcription (Latin):
Persicus rubesat si platano inserta figatur. duracina
ossibus ficorum more in sole siccantur acpendent.
Itemsaepe uidi detrastis ossibus duracina melle con¬
diri & saporir erse locundi Item bene seruantur
creditur prodeesse omnibus quae sub ea seruntur. Pinũ
seremus nucleis suis calidis & siccis regionibus mens eocto¬
bri uel nouembri frigidis &umectis februario uel mar¬
tio. Amat locum gracilem suepe mcritimum intermon¬
dis arborum fiunt incrementa laetiora. sed siue montes
uelis conserere. seu spartia : quaecumq: huec huic generi
deputubis quie alteri utilia esse nom possunt. Exarabis
ergo eu loca diligenter adque purgubis & frumenti more
semen aspargis ac leui sarculo curabis operire. Nec
enimplusquam palmo deb& abscondi. defendendi est
tenera arbor apecore solum ne calcetur in ualida
Proficier sinudeos aquac ante triduum macerabis
aliqui dicunt fructum pineum trans latione mitescere :
sed plantus hoc modo procurant ut prius multa semina

Expanded text:
Persicus rubescit si platano inserta figatur. Durativa ossibus, ficorum more in sole siccentur ac pendeant. Item sepe vidi detractis ossibus durativa melle condiri et saporis esse iucundi. DE PINO ET creditur prodesse omnibus que sub ea seruntur. Pinum seremus nucleis suis, calidis et siccis regionibus, mense octobri vel novembri; frigidis et humectis februario et martio: amat locum gracilem sive maritimum: inter mondis, arborum fiunt incrementa letiora; sed sive montes velis conserere, seu spatia quecumque; hec huic generi deputabis que alteri utilia esse non possunt. Exarabis ergo ea loca diligenter, atque purgabis et frumenti more semen asperges ac levi sarculo curabis operire: Nec enim plus quam palmo debent abscondi: defendenda est tenera arbora a pecore, ne calcetur invalida: proficies, si nucleos aqua ante triduum macerabis. Aliqui dicunt fructum pineum translatione nitescere. Sed plantas hoc modo procurant, ut prius multa semina
Abbreviated transcription (Latin):
Locis quidem qualib: cumq: proueniunt. sed & pomis & fron¬
dibus & durabi litate pricecipuc sunt si caelum calidum
solum harenosum &umidum sortiantur. frigidis uero &
maoxime uentoris nisi obiestu aliquo defendantur intereunł
dum tenera sunt germina sepe herbis circũ fossa liberent
Bimam planta restetr iosferemus scrobe breuine
a selongius statuendaesunt ut inuicem se a calore solis
excusent ab laqueandae sunt per autumnum & suis ster¬
corandȩ folus. Putanda persicus in eo est ut arida
& putria tantum uirgulta tollantur. Nam siquid uiridue
resecemur arescit. Liguenti arbori ueteris uini faeces

Expanded text:
locis quidem qualibuscumque proveniunt, sed et pomis et frondibus et durabilitate precipua sunt, si celum calidum, solum arenosum et humidum sortiantur. Frigidis vero et maxime ventosis, nisi obiectu aliquo defendantur, interunt. Dum tenera sunt germina, sepe herbis circumfossa liberentur bimam plantam recte tranferemus, scrobe brevi, nec a se longius statuende sunt, ut invicem se a colore solis excusent. Ablaqueande sunt per autumnum et suis stercorande foliis. Putanda persicus in eo est, ut arida et putrida tantum virgulta tollantur. Nam si quid viride resecemus, arescit. Languenti arbori veteris vini feces
Abbreviated transcription (Latin):
eorum sunt huec arbor ardore solis inurescit fre¬
quenti ad gestione cumul&ur. uespertino iub&ur umo¬
re obiestis defendatur umbraculis iubat in ea&
spolium serpentis appendi Nunc lam contra pruinces
stercus ingeratur persico uel faeces uini cum aqua per¬
mixtue uel quod magis prodeest a qua ina qua faua
decosta est. Siuermes persicus patitur cnis eos a¬
murgue mixtus extingu& uel bouis urinc cuma c&¬
tertia parte confusa. Si poma caduca sunt nudct̃ae eius¬
radicieius uel truncolentisci aut terebinthi cuneus adfici¬
tur uel terebrute in medio palus salicis in prim&dir. Sipo¬
marugosa creabit aut putria. circa imum truncũ cortex
recidutur & cumide modicus umox effluxerit. argilla
uel paleato luto pliga recegatur. Magna poma persicꝰ
uel februario locis frigidis nouembri calidis ꝑsicus inse¬
ratur maxime circaterram surculis plenioribus &
prope arborem natis Nam cacumina uel non tenebun
uel diudurare non poterunt. Inseritur inse. inamro¬

Expanded text:
undi. Hec arbor ardore solis marcescit: frequenti aggestione cumuletur, vespertino iuvetur humore, obiectis defendatur umbraculis iuvat in ea et spolium serpentis appendi. Nunc iam contra pruinas, stercus ingeratur persico, vel feces vini cum aqua permixte, vel quod magis prodest, aqua in qua faba decocta est, si vermes persicus patitur, cinis eos amurce mixtus extinguet, vel bovis urina cum actertia parte confusa. Si poma caduca sunt, nudate radici eius vel trunco, lentisci aut terebinthi cuneus affigitur, vel terebrate in medio palus salicis imprimitur. Si poma rugosa creabit aut putria, circa imum truncum cortex rescidatur et cum inde modicus humor effluxerit, argilla vel paleato luto plaga retegatur. Magna poma persicus vel februario locis frigidis, novembri calidis, persicus inseratur, maxime circa terram surculis plenioribus et prope arborem natis: nam cacumina, vel non tenebunt, vel diu durare non poterunt. Inseritur in se, in amyg
Abbreviated transcription (Latin):
& carduorum planta disponi & armoracea seritur &¬
ocmense locis calidis. ceteris uero lanuario persi tiossa
in pastinatis areis sunt ponenda binis a sepedibus se¬
parata ut cum ibi plante excreuerint transferatur sed
ossaponantur a cumine deorsum uerso &non amplius
quam duobus auttrib: palmis obruantur. ossa uero

Expanded text:
 carduorum planta disponi, amaraca seritur  carduorum planta disponi, amaraca seritur oc mense locis calidis, ceteris vero ianuario, perfici ossa in pastinatis sunt ponenda, bimis a se pedibus separata et cum ibi plante excreverint transferentur: sed ossa ponantur acumine deorsum verso et non amplius quam duobus aut tribus palmis obruantur, locis
Abbreviated transcription (Latin):
Nune &iam plocis calidis acsiccis regionibus oliu&a
ponuntur sicut februario disputatum est. Amat haec arbos
arduo locoru situ medio criter ab humore suspendi scalpiassi¬
due la& aminis ubertate pinguescere feracib: uentis fre¬
quenter agitari. Hoc &ia mense oleis sterilib: quaesu pra¬
dicta sunt remedia faciemus . Nunc & corbes & pali& ra¬
dicebene fieri possunt & iamnunc locis temperatis .ẽ. lau¬
Ui riniolei iusta confectio DEHORTIS
ocmens eclium beneseritur & ulpicum terram axi¬
me alba fossa & subacta sinestercore sulcos in areis faci¬
es & semina in locis altorib: pones quat tuor digitis separa¬
ta neq altius pressa sarculabis frequenter in deplus cres¬
cent si capitatum facere uolueris ubi coeperit caulis prodire
proculca ita sucus reuertetur adspicas. festur siluna nib
terris posita seratur. &item subterris luna latente uel¬
latur odoris foeditate cariturum uel paleis condita alia
uel fumo suspensa durabunt. Nunc &cepullas eripotest¬

Expanded text:
Nunc etiam locis calidis et siccis regionibus oliveta ponuntur, sicut februario disputatum est. Amat hec arbor, arduo laborum situ, mediocriter ab humore suspendi, scalpi assidue, letaminis ubertate pinguescere, feracibus ventis clementer agitari. Hoc etiam mense, oleis sterilibus que supradicta sunt remedia faciemus et corbes et pali de radice bene fieri possunt. Etiam nunc locis temperatis est laurini olei iusta confectio. Hoc mense allium bene seritur et ulpicum, terra maxime alba, fossa et subacta sine stercore. Sulcos in areis facies et semina in locis altioribus pones, quatuor digitis separata, neque altius pressa: sarculabis frequenter, inde plurescent: si capitatum facere volueris, vi cepit caulis prodire per culta, ita succus revertetur ad spicas. Fertur si luna sub tertis posita seratur et item sub terris luna latente vellatur, odoris feritate cariturum. Vel paleis condita allia, vel fumo suspensadurabunt. Nunc et cepula seri potest et
Abbreviated transcription (Latin):
pam fluminis a groa edificia uicosq habebant. Eines eburonum¬
monte uosego qui ẽ infinib: lingonu &ꝰ parte quadũ exrenore cep¬
ta quȩ d ppellat᷑ uacalus insulumq: efficit batauoru inoceanu in¬
fluit neq longius ab oceiacno milib pas suũ looe in hrenũ in flait.
Nhenus aut oritur edepontiis qui alpes in colunt & longo spactioꝑ
fines nantuatiõ heluetioꝵ sequanoru medioma tricũ tribucorũ tre¬
ueroru citatus fertur & ubi ocetano ad ꝓpinquauit inplures deflu¬
it partes multis ingentibus q in sulis effectis: quarũ pari magna
aferis barbarisq nationib in colitur ex quib: sunt quigis cibratq¬

Expanded text:
pam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tanpam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tanmonte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treveroruit partes, multis ingentibusque insulis, ut praemissum est, effectis, quarum pars magna a feris barbarisque nationibus incolitur; ex quibus sunt qui soli
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ ciuitatũ suamuim sustinere nom posse. Itaq una ex
parte a sueuis circitermilia passuu sescenta agriua ccre dicumꝰ
Adid tera partem succedunt. ubi quoru fuit ciuitus ampla atq
florens ut ẽ captus germanoꝵ et paulo quam sunt eius demgenȩ¬
nis et ceters humaniores ꝓpterea qđ renũ ad tingunt multũ¬
q: ad eos mercatores uentitant et ipsi ꝓptꝰ ꝓpinquita tem quod
gallicis sunt morib: ad suefact hos cũ sueui multis sae pebellis ex¬
pti ꝓptꝰ amolitudinem grauitatem quȩ ciuitatis finib: expallero
n potuis sent tamenuestigiler sib fecerunt aimulto humiliores in fir¬
miores q redigerunt in eadem causa fuerun & tenditeriquos supra
diximꝰ qui cũ plures annos sueuorũuim sustinuerꝰ ad extremu̾tie¬
m̃ agris expulsi & moltis locis germaniȩ trienniũ uagi ad re¬
nũ ꝑuenerunt quas regiones menapii incolebant & ad utrumqri¬

Expanded text:
numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum; ii paulo, quamquam sunt eiusdem generis, sunt ceteris humaniores, propterea quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ri
Abbreviated transcription (Latin):
tus praeterpellis haberent quicquam. Quacrũ ꝓpt̃ exiguitatẽ
magna est corporis & pars aperta & lauantur in fluminib: mer¬
catoribus ẽ aditus magis eo ut quaebello coeperint quib: uendant
habeant quam quo ullam remadse in portaridesiderant quin etia
iumentis quib: maximegallidelectunt᷑ quȩq: in pensoparant p̃tio
germani inportitis his nutuntur sed quȩ sunt apud eos nata pra¬
ua atq deformia haec cotidiana exercitatione summi ut sint labo¬
ris efficiunt equestiib p̃liis saepe. Exȩquis desiliunt acpedib: p̃lian¬
t equosq: eodem remanere uestigio ad suefecerunt Ad quos sceleriter
cũ usus ẽ recipiunt neq: eoꝵ morib: turpius quicquam aut inertius
habetur quam & phiapiis uti  Itaq: ad quem uis numerũ ephia ppi¬
q: effeminari arbitientie publice maxima putant eẽ laudem
quã latissimea suis finib: uacari agros ac resignificani magnũ

Expanded text:
tus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem tus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippique effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum
Abbreviated transcription (Latin):
quis quã qui eo interfecto cuius est amicitiae de uouirs&
licossissima germanorum hominũ hicentum pugos ha
dicuntur ex quib: qđ cnnis singula milia crmatorum
bellandĩ excausa ex finib: educunt reliqui quidomi man¬
serunt seatq: illos alunt hirursus inuicem annopost
in armis sunt illi domi remanent sic neq agricultu¬
ra nec ratio atque usus belli intermittitur sed priuuti
ac separicti agri apudos nihil est neq: longius annori¬
manere uno in loco incolendi causa lic&s neq: multũ fru¬
monto sedmcximã partẽ laste atq peccoreuiuunt
Multũ quae sunt in uenationib: quieres & cibigenere a cotidi¬
ana exercitatione & libertate uitae quod apueris nullo offi¬
cio aut disciplina ad suefastini hilomnino contrauo luntate faciant
& uires alit& in mani corporũ magnitudine homines efficit atq
in eam sebon su&udinẽ abduxerunt ut locis frigiqͥsimis neq uesti¬

Expanded text:
quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, licosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vesti
Abbreviated transcription (Latin):
capus quo facilius finitimorũ aȩquitatũ si priced andicausa
in latitudinẽr amisenatis & rubi sentib: quae interiectis effoce¬
rant ut histar muri hespes munimentis p̃berent quo nom no¬
do non intruri sedneperspici quidem possit nantuatis uer
una erat magno usuires praeparata anris falces p̃acuta
inserte ad fixȩque longurir non absimili formamoraliũ fulciũ
hiscũ funes qui cotemꝓnus ad malos distinebant conp̃hens :
addusti quueerant nauigioremis incitato praerum pebant᷑
acicm conuerres in eam p artemnauibus quouentus ferebat
tanta subito malitia ac tranquillitas extitit ut se ex loco
conmouere non possent . cũ dc̃ deuotis quos illi soldurios ap
pellant quorũ haec est conditio ut omnib: hiuita commodis
unacũ his feruantur quorũ seamicitiue dediderint siquidi
is peruim accidat aut eundem casũ unaferant aut sibi mor¬
tem consciscant neque ad huc hominũ memoria repestus est

Expanded text:
copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rUna erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigAc iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae qupellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est
Abbreviated transcription (Latin):
ox stopendo pens ad helu&ios pertino alacule i ienno qui
quemerum inrhodinũ influit in credibili lanitate it autocu¬
lis in utram partẽ fluat iudi cari nom possit. Qui sum momagis
tratus oxarerant quẽ uergo bestu appellant heduiquicreatur
annus & uite necis quae in suos hab & potestatem e nonnulgi
inter carros sotis quie mataros ac tragulas subiciebant nisr¬
norũ ld quenatura loci sic muniebatur ut magnã adducen¬
dũ bellũ dar& facultatẽ propterea ad flumen alduus dubis
ut circino circum ductũ poene tatũ oppidũ cingit reliquum
spaciũ qđ est non amplius pedũs escentorũ qua flumen inter¬
mittit mans contin&s magna altitudine it aut radices
montis exutraq: paste ripe fluminis contingant hunc mu¬
rus circũdatus arcem efficit & cumopido coniungit. nerui¬
antiquitus aȩquitatu nihil possent neque enimadh oc tempus
es regi student sed quicquid porsent pedestribus uident

Expanded text:
Ex eo oppido pons ad Helvetios pertEx eo oppido pons ad Helvetios pertSequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. tratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, ginter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrs, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huantiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent
Abbreviated transcription (Latin):
Tellũ inferre possent qua ex parte homines bellandi cupidi
magno dolore ad ficiebantur promultitudine autẽ hominũ
& proglori abelli atq fortitudinis angustos sefines habere ar¬
bierabantur qui in longitudinẽ mił passuũ coxl in latitudi¬
nẽ clxxx patebant boios que quitrans rhenũ in coluerant¬
& in agrũ noricũ transierant noret limque oppugnarant
receptos ad sesocios sibi adsiscunt erant omnino itinera
duo quibus itinerib: domo exire possent unũ ꝑse quanos
angustũ & dificile intermontẽ iurum & flumen ehodanũ¬
uoꝓ quis ngub ari ducerentur mons autẽ altisimus in per¬
debat ut facleꝑ pauai ꝓhiberet porrent alterũpe sipus in fier
nre uen multo facilius at que expeditius ꝓpterea qđ interfine
helue tiorum & ad labrogum quinuper pagatier ant r hoda¬
nus fluitbis que nonnullis locis uado transitur extroniũ
oppidũ allo bro gũ ẽproximũ queheluotiorũ finibu genũ

Expanded text:
bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebantet in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanuvix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava.
Abbreviated transcription (Latin):
ar tirgit &icm absequanis & heluitiis flumen renũ uergit a sep¬
temtriones belge ab extremis gallie finib: horiuntur ꝑtinent
ad inferiorẽ partem fluminis renis pestant inseptentrione
&orientẽ solẽ aquitania garunna flumine ad phirineos mon¬
tes & eam partem oceani qua est adhis paniã ꝑtin&s spec tat
interoccasũ solis & septentriones apud heluitios longe nobi¬
lis simus fuit &ditissimus orgetorixis. perstaile ẽẽ cũur¬
tute omnib: praestarent totius galliaȩ imperiũ potiri id hoc
facilius eis persiuqit qđ undiq: locinatura heluitis continentur
ina ex paste flumie renolatissimo atq: altis simo qui a grũ hel¬
uitiũ agermanis diuidit altera ex paste monte lura altissima
qui est interse quanos & heluetios tertia lacule manno &
flumine rodano qui puinticõ nr̃am ad heluetus diuid ithisreb:
fiebat ut &minus lateuagarentur &minus facile finitimis

Expanded text:
attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad sepattingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et tute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa omnino maturata insua arbore uel in rubo: ficusbonas
sunt sed & ipius maturas omnino. Castancae lixie uela mae
sedintepide misas cortexilla purgetur & sicnanducentur : pas¬
entelita ui diutius in oremanducentur & quib: fauces exasperan¬
tur et raucam uocem habent bona sun manducare similiter a
uua passa ipso genere. Deuuis dulcib & albis ũ faucium deuua
Aligou aquitami Tertii qui ipsoru linguas elteea
pamiaidit Beruominũ fortissimis belgeppteroa qđ a cultia q
rossa epetemeant atq ea quoe ad effemi nandos animos ꝑtinentio¬
portant eximique st germanis qui transrenũ in colunt quib cũ
continent᷑ hellũ gerunt quae decausa heluitii quoq reliquos gallos
cum autẽ suis finib: eos prohibent autipsi in eorũ finib: bellũ gerun
eorũ unapars qua gallos optineredictũ ẽ in itiũ capit aflumin&
thodig contn&ur garunna flumine oceanũ finib: belgarum

Expanded text:
et ipsa omnino matura in suo arbore aut in rubo. Ficus bonae sunt, sed et ipsas maturas omnino. Castania elixa bene apta Sed in tepida missas cortix ipsa purgetur et sic manducentur. ente ita, ut diutius in ore masticentur, et quibus faucis exasperantur et qui raucam uocem habent, bonas sunt manducare. Vua passa similiter ipso genere de uuas dulcis et albas. Vmfacium de uuaaliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra ana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque res saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Galloscum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum,
Abbreviated transcription (Latin):
uius mensis initio apes extamarici florib: deliquisq siluestrib
Imella conficiunt quice auferenda non surt quia seruantur
hyberno. Eodemmense sordib. liberandi sunt aluei quia hieme
eos mouere aut aperire non possumus sed haȩc die a prico tepidoq
faciend& sunt ut pinnis maxime auiũ malorum quae habent rigorẽ
uel aliquosimili omnia interiora mundentur quo munus non
ualebit adtingere Tum rimas omnes quue sunt extrinsecus luto
& fimo bubulo mixtis linamus & in supergenestis uel aliis tegu¬
mentis similitudinẽ porticus imitemur ut possin. afrigore

Expanded text:
uius mensis initio, apes ex tamarisci floribus, reliquisque sylvestribus, mella conficiunt, que auferenda non sunt, quia servantur hyberno. Eodem mense sordibus liberandi sunt alvei, quia tota hyeme eos movere non possumus, sed hec, die aprico tepidoque facienda sunt, ut pennis maxime avium maiorum, que habent rigorem, vel aliquo simili, omnia interiora mundentur, quo manus non valebit attingere: tamen rimas omnes que sunt extrinsecus, luto et fimo bubulo mixtis, liniamus; et insuper genestis, vel aliis tegumentis, similitudinem porticus imitemur, ut possint a frigore
Abbreviated transcription (Latin):
fertigabis in mense: Cortex innuce dimissus maturitatis indi¬
ume qualis debet & poni. Nuces seruantur uł paleis obrutȩ
bꝑrena uł fobrissuis aridis uł arta ex ligno suo facta inclusȩ
u gȩpis mixteuib: banc uicissitudinem reddunt ut eis acridinẽ
collans Masticlis exꝑtuseait uirides nuces. tantum libera
suis mellede mergi & post annu uirides esse
ita medicabile fieri ut exeo facta potio arteriascu
fauces inseritur ut pleriq: mens efebruario in arbuto
oc mense tuberes inseruntur crdoneo nunc locis tempe¬
ratis ꝑsicorũ ossa ponuntur & inseritur eade ꝑsicus in
seamygdalo in pruno sed pruno armenia inseremus & p̃¬
coqua. Nunc &iã prunus inserenda ẽ antequa gẽmin&¬
in se & persico & cerasus oportunae inser&ur agrestris

Expanded text:
ferreum. Cortex in nuce demissus, maturitatis indicium est, qualis debet et poni. Nuces servantur, vel paleis obrute, vel arena, vel foliis suis aridis, vel arca ex ligno suo facta incluse, vel cepis mixte, quibus vicissitudinem reddunt, ut eis acredinem tollant. Martialis expertum se ait virides nuces, tantum liberatas putaminibus suis melle demergi et post annum virides esse et ipsum mel ita medicabile fieri, ut ex eo facta potio arterias curet et fauces. Inseritur ut plerique volunt mense februario in arbuto, inseruntur cydoneo, nunc locis temperatis persicorum ossa ponuntur. Et inseritur eadem persicus in se, in amigdalo, in pruno sed pruno amerina inserimus et precoqua. Nunc etiam prunus inserenda est antequam germinet et persicus et cerasus oportune inseritur agrestis
Abbreviated transcription (Latin):
tia tubularum Ultima ratio ẽplumbeis fistulis ducere qua eaquas noxi¬
as reddunt. Naicerossa plumbo creatur attrito quae corporib: noce¬
bit humanis diligentis erit aquarũ recepticcula fabricari. Vt copiamuel

Expanded text:
tia tabularum. Ultima ratio est plumbeis fistulis ducere, que aquas noxitia tabularum. Ultima ratio est plumbeis fistulis ducere, que aquas noxias reddunt. nam cerussa plumbo creatur attrito, que corporibus nocebit humanis, diligentis erit aquarum receptacula fabricare, ut vel copiam
Abbreviated transcription (Latin):
beis fistulis. Aut cinalib: ligneis. aut fictib: tubis. Si ꝑfer
mamducetur solidundus .e. cunalis ne primas aqua psit elub
Quius magnitido ꝓ aquae mensura facienda ẽ siꝑ planũ uenidi Inter
centenos ul sexa genos pedes sensim redimetur strustura sesqui pedem
utuimpos sit habere currendis si qui mons interiestus succurroritaut ꝑ
lctera eius aquam ducemꝰ obliquam aut ad aquȩ capit speluncu s libra¬
bimus ꝑquas serustura ꝑueniat. sedsi seu allis interserat erestas pilas uel
arcus usq ad aquȩuista uestigia construemus. aut plumbe .s. fistulis dausam
deicipatiemur et explicatu ualle consurgere sed quod ẽ salubrius &utilius
fistilib tubis cuducitur duob: digitis crassi et ex una partereddantꝰ anguft
ut palmispatio unus in alterum possit intrare. Quas iuncturasuiua calce
oleo sub astac̃ debemꝰ in linere sed ante quã his aquae cursus admittit᷑ fauil¬
la ꝑ eos mixta exiguoliquore decurrat. ut glutinarepossit siqua sunt ui¬

Expanded text:
beis fistulis, aut cannalibus ligneis, aut fictilibus tubis, si per formam ducitur, solidandus est canalis, ne per rimas aqua possit elabi, cuius magnitudo pro aque mensura facienda est, si per planum veniet, inter centenos vel sexagenos pedes sensim reclinetur structura sesquipede, ut vim possit habere currendi, si quis mons interiectus occurrerit, aut per latera eius aquam ducemus obliquam, aut ad aque caput speluncas librabimus, per quas structura perveniat, sed si se vallis interserat, erectas pilas, vel arcus usque ad aque iusta vestigia construemus aut plumbeis fistulis clausam deiici patiemur et explicata valle consurgere. Sed quod est salubrius et utilius, fictilibus tubis cum ducitur, duobus digitis crassi et ex una parte reddantur angusti, ut palmi spatio unius in alterum possit intrare; quas iuncturas viva calce oleo subacta debemus illinire. Sed antequam his aque cursus admittitur, favilla per eos mixta, exiguo liquore decurrat, ut glutinare possit, si qua sunt vi
Abbreviated transcription (Latin):
donec oculi surmꝰ tarum nituntur exire tunc eadem sarmepta
gemma ritiu in quo uolueris loco uitium ceterarũ more deponus¬
tutis botrrns &ulbos ud ferre possit et nigros greci
sic fieri debere iusserunt siuicine sint uitesni gruetulba
cumiputentur surmta utriusq int sediui sa siciunge ut medios

Expanded text:
donec oculi sarmentorum nitantur exire; tunc eadem sarmenta gemmantia in quo volueris loco vitium ceterarum more deponasones albos afferre possit et nigros, greci sic fieri debere iusserunt. Si vicine fint vites nigra et alba, cum putantur, sarmenta utriusque inter se divisa sic iunge, ut medi
Abbreviated transcription (Latin):
omniubestiarũ. Fit aut sic sarientũ qđ pangendũ ẽ trium
digitorũ spatio in hima parte findatur & sublata med ulla ad
eius uicem theria cȩmedicamen addat᷑. tunc terraemandet᷑
uinculo dibgenter ad strictum aliqui eadem sarmenta iamme¬
dicam inesaticta intrasquillȩ uulbũ reconduiꝰ. et terris hac ra¬
tone committun. aliqui antidoq ei ad fusi oneradices utis in fui¬
dunt. Sane sarmentũ sidehac uite sumatur ad transferendum
potentiã maternimedicaminis ñ tenebit Oportebit aut̃ theriaco
in fusione assidua uim suci senescentis iterare

Expanded text:
omnium bestiarum. Fit autem sic sarmentum: quod pangendum est, trium digitorum spatio, in una parte findatur et sublata medulla, ad eius vitem theriace medicamen addatur: tunc terre mandetur, vinculo diligenter astrictum. Aliqui eadem sarmenta iam medicamine sanata, intra squille bulbum recondunt et terris hac ratione committunt. Aliquid antidoti eius affusione radices viris infundunt. Sane sarmentum si de hac vite sumatur ad transferendum, potentiam materni medicaminis non tenebit. Oportebit autem thiriace infusione assidua, vim succi senescentis iterare
Abbreviated transcription (Latin):
seri possunt. & mespilus inseretur &ossa prunorum. Ficus
etium locis temperatis nunc ponipotest& sorbus. hoc ed uminen¬
seseri et amygdedi semina in arbis obrui. et locis temperatis nunc
inseri mense inchoante frigidis uero exeunte. Conditis tamen
surculis ante quã germinent & pistaciȩplanta uel nunc statui
aut inseri potest . Et casta nea ruas ꝑgi. Nuces quoq iuglan¬
des &iam nunc seminariis recondi et ipsu genus inseriet
et frigidis uel humectis locis Nunc poterunt ꝓmetu seminar

Expanded text:
st. Nunc etiam mespilus inseretur et ossa prunorum. Ficus etiam locis temperatis nunc poni potest; et sorbus hoc etiam mense seri et amygdali semina in areis obrui; et locis temperatis nunc inseri, mense inchoante; frigidis vero exeunte; conditis tamen surculis antequam germinent. Et pistacii planta vel nunc statui aut inseri potest et castanearum aspergi. Nuces quoque iuglandes etiam nunc seminariis recondi et ipsum genus inseri: et frigidis vel humectis locis nunc potuerint pineta seminar
Abbreviated transcription (Latin):
fructib: alterna ꝑ annũ mutatione suc currat. Maxime:
locis graminosis et cannaru uel iunci radice nutriunt᷑
sed deficientib: alimentis ꝑ hie mem nonnumquã prȩbendas
pabula : glandis castan eȩuel frugu uilia ex crementa cẽ¬
tepuru. Verno magis cũ lastent nouella uirentia quȩ por¬
cis solent nocere Neq gregatim claudendȩ sunt porcȩ more
Aliarũ pecudũ sed aras sub porticib: faciemus. quib mater
una quaeq: claudat᷑ & alumnũ gregemtutior ipsadefendat.
a frigore quȩ arȩ a superiori parte detestue sint it lebros
nomerũ pastor explor& & oppressis a matre fetibi sepe sab¬
ueniat subtra hendo: Curabit autem fetus ꝓprios cũuna quas
ꝓdudat. Plus uero quc osto sicut columella dicit nutrire u
debet mihiuero utilius ꝓbatur exꝑto portam cui pabula sib¬
petunt ut plurimu sex nutrire debere. quia licet plures pos¬
sit educare tamen frequenter enumero suctude ficiet

Expanded text:
fructibus, alterna per annum mutatione succurrat: maxime fructibus, alterna per annum mutatione succurrat: maxime locis graminosis et cannarum, vel iunci radice mutriuntur, sed deficientibus alimentis, per hyemem nonnunquam prebenda sunt pabula glandis, castanee, vel frugum vilia excrementa; ceterarum vero magis cum lactant; novella enim virentiaque solent porcis nocere: neque gregatim claudende sunt porce more aliarum pecudum, sed aras sub porticibus faciemus, quibus mater unaqueque claudatur et alumnum gregem tutior ipsa defendat a frigore, quare a superiori parte detecte sunt, ut libere numerum pastor exploret et oppressis a matre fetibus sepe subveniat subtrahendo. Curabit autem ut fetus proprios cum unaquaque procludat. Plus vero quam octo, sicut Columella dicit, nutrire non debet. Mihi vero utilius probatur experto, porcam cui pabula suppetunt ut plurimum nutrire VI debere; quia licet plures possint educare, tamen e numero frequenter sucta deficiet.
Abbreviated transcription (Latin):
unc uerres maxime feminas inire debebunt legendi sixꝰ
uasti et amoli corporis sed rotundi potius quam longiuentre&
clunib: magnis. Rostro breui ceruice grandulis spissa libidino¬
si anniculi quiusq: ad qua drimos inirefeminas possunt. Scro¬
fas uerõ longilateris debemus eligere. Et quib ad sustinendũ
fecure onus magnus seuenter effundat cetera uerrib: simi¬
les Sed in regionib: frigidis densi & nigripili. inte pidis qua¬
lescumq ꝓuenerint. femina ad creandũ usq: in annos septem
pastus onera gesture sufficiet. Ad concipiendũ annicula deb & in¬
cipere quasto exempto mense pariunt ubi quintus incipiet.
Incipiunt aut̃ sicut dixi mense februa rio ut solidi orib: her¬
bis nati et stipula succedente pascantur ubi facultas est
transiendi uenditis qui subindenati sunt celerior matribus
fetura reparatur. Genus hoc omnib: locis haberi potest.
melius tamen agris palustrib: quam siccis. prȩcipueubiar¬
boruꝰ fructuo saru silua suppecit. quae sub inde maturis

Expanded text:
 verres maxime feminas inire debebunt, legendi sunt et vasti et ampli corporis, sed rotundi potius quam longi, ventre et clunibus magnis, rostro brevi, cervice glandulis spissa, libidinosi, anniculi, qui usque ad quadrinos inire feminas possunt. Scrofas vero longi lateris debemus eligere et quibus ad sustinendum feture onus, magnus se venter effundat, per cetera verribus similes. Sed in regionibus frigidis densi et nigri pili, in tepidis qualescumque provenerint. Femina ad creandum usque in annos VII partus onera gestare sufficit. Ad concipiendum annicula debet incipere; quarto exempto mense pariunt, ubi quintus incipiet. Incipiunt autem ut dixi mense februario, ut solidioribus herbis nati et stipula succedente pascantur, ubi facultas est transigendi, venditis qui subinde nati, sunt celerior matribus fetura reparatur. Genus hoc omnibus locis haberi potest, melius tamen agris palustribus quam siccis; precipue ubi arborum fructuosarum sylva suppetit, que subinde maturis
Abbreviated transcription (Latin):
Abella nȩ ponendȩ sunt nucib: suis non amplius supra terri
ducenda ẽquam crassitud ine digitum duorum. Plantis ta¬
men & subula e exꝑtus suͥmelius ꝓueni remense februario seu
planta seu semen exponitur. gaudent loco macro humido fri¬
gido etia sabuloso mense iulio circanonas abellana matura ẽ¬

Expanded text:
Avellane ponende sunt nucibus suis. Non amplius super terram ducenda est quam crassitudine digitorum duorum; plantis tamen et sobole expertus sum melius pervenire. Mense februario, seu planta, seu semen exponitur; gaudent loco macro, humido, frigido, etiam fabuloso. Mense iulio circa nonas avellana matura e
Abbreviated transcription (Latin):
prius ad sape pinguedinem resolutum. & hoc transactis
octonis dieb: semꝑ renouant donec uitis germina nouella
ꝓcedantꝰ & in granatis malis fieri hoc posse firmatur a gre¬
cis. Et incerasiis opus ẽexperiri¬
ites quila crimarunimietate tabescunt & deplorando
uim roboris sui auertuntur a fructũ trunco earũ
lacerato greci sinuͥ fieri iubent. si hoc minus ꝓderit

Expanded text:
prius ad sape similitudinem resolutum: et hoc transactis prius ad sape similitudinem resolutum: et hoc transactis octenis diebus semper renovant, donec vitis germina novella procedant et in granatis malis fieri hoc posse firmatur a grecis et in cerasiis opus est expeririites qui lachrimarum nimietate tabescunt et deplorando vim roboris sui avertunt a fructu, trunco earum lacerato greci sinum fieri iubent. Si hoc minus proderi
Abbreviated transcription (Latin):
st pulchra species uua quȩ granis interrib car& hincetfici¬
tur ut sum ma iocundita te sinempedim̃to sorbers possit uelut
utunũ omnium corpus uuarum. Fit autem grecis aucto¬
rib: hac ratione ꝑ astem succedentenatura. Sarmentũ qđ
obruendũ ẽ quantum latebit interra. tantũ findere debebi-¬
mus. ut medulla omni sublata acbligenter exculpta mem¬
bra lterum diuis ae partis ad unare & uinculo constrictade¬
ponere. Vinculum tamen paprro adserunt eẽ faciendu
R sic in humida terra ẽẽ ponendũ. Diligentius quidã sar:¬
mertum reiunctum quantu excisu ẽ intrasquillȩ uulbu
demergunt. Cuius beneficio ad serunt fata om̃niã conp̃¬
hendere possefacilius. Aliitempore quouites putant sax¬
mentum frugiferum pota tȩuitis in ipsa uitequa possunt
deulto sublata medulla excauant ñ diuisum et cala moadfi¬
xo adligunt nepossit inuesti. Tunc õponqui renaisonqđ¬
grecisic̃ appellant in excauata parte suffundunt ex aqua

Expanded text:
t pulchra species uve, que granis interioribus caret: hinc efficitur, ut summa iucunditate sine impedimento sorberi possit, velut unum omnium corpus uvarum, fit autem grecis authoribus hac ratione per artem, succedente natura. Sarmentum quod obruendum est, quantum latebit in terra, tantum scindere debemus et medulla omni sublata ac diligenter exculpta, membra iterum divise partis adunare, vinculoque constricta deponere: vinculum cum papiro asserunt esse faciendum et sic in humida terra esse ponendum, diligenrius quidam sarmentum revinctum, quantum excisum est, intra squillle bulbum demergunt, cuius beneficio asserunt sata omnia comprehendere posse facilius. Alii, tempore quo vites putant, sarmentum frugiferum putate vitis, in ipsa vite quam ponunt, de alto sublata medulla excavant, non divisum et calamo affixo alligant, ne possit inverti: tunc opium quirinaicum in excavata parte suffundunt, ex aqua
Abbreviated transcription (Latin):
leum rancidũ graciad serunt sic posse curari. albam ce¬
ram mundo & optimo oleo resolutã &ud huc liquentẽ mit¬
tiineo iubent tunc sales fristos calentes ad dioperiri adq gro¬
sari sic fieriut oleum purg&ur sa pore&o doremutato oleũ
tamen omne hiterrenis locis esse seruiodum & eam eiusesse
naturam ut soleueligne purg&ur. uel aqua feruenti simul
c&iam mense oliuas condiemus. harum genera sunt diuer¬

Expanded text:
leum rancidum Greci asserunt sic posse curari: albam ceram mundo et optimo oleo resolutam et adhuc liquentem, mitti in eo iubent; tunc sales frictos calentes addi, operari, atque gypsari; sic fieri ut oleum purgetur sapore et odore mutato. Oleum tamen omne in terrenis locis esse servandum et eius esse naturam, ut vel igne purgetur, vel aqua ferventi, si simul tiam mense olivas condiemus. DE APIBUS NUTRIE
Abbreviated transcription (Latin):
Sisord& oleum frictos &ad a huc calenter sales iniq
iubeN & diligenter operiri. It amundum reddi post¬
x tempus exiguum. DEOLEO ODORIS HORRENDI
Si fuerit odoris horrendi uirides oliuas sin eorb: tunꝰ i&in
olei mer&ian choenicas duusmitq sibacȩ defuerint cau¬
les tenerrimos oleae similiter erse tundendos non null
utraq permiscent adiesto  &am sale sedomnia intra¬

Expanded text:
Si sordet oleum, frictos et adhuc calentes sales iniici iubent et diligenter operari; ita mundum reddi post tempus exiguum. Si fuerit odoris horrendiSi fuerit odoris horrendi, virides oliva sine ossibus tundi, in olei metreta mensuras duas mitti: si bacce defuerint, caules tenerrimos olee similiter esse tundendos. Nonnulli utraque permiscent, adiecto etiam sale. Quidam mit
Abbreviated transcription (Latin):
satrans fundunt. Quidam mittunt uetustum laterem
torre factum. Pleriq hondeacios panes breuiter figura¬
tos & rarolinteo inuolutos mergun & nouos sub inde per¬
putant. Vbi hocbis aut tertio fecerint saler initiunt . & in idiauas a
trans latum perpaucos dies sidere patiuntur. Quod si aliquod ani¬

Expanded text:
tiam sale. Quidam mittunt vetustum laterem torrefactum, plerique hordeaceos panes breviter figuratos et raro lintheo involutos immergunt et novos subinde permutant: ubi hoc bis aut tertio fecerint, sales iniiciunt et in alia vasa translatum per paucos dies subsidere patiuntur. Oleum ran
Abbreviated transcription (Latin):
sardinia hoc genere prouideriut excirȩ traberelus aut in pisci¬
na qualib& anno toto mersce laterent. Post operi future aut
hurenis obruerentur in litore ut ud gestionẽ quicteltie essen
alternis aestib reciprocans flustus alluerb Cedrus durũbilis
nisiumore tangatur. quaetumq cutem expuste meridiu¬
na caeduntur. utiliorer sunt quue uero exseptentrionali pro¬

Expanded text:
Sardinia hoc genere provideri, ut excise trabes eius, aut in pisciSardinia hoc genere provideri, ut excise trabes eius, aut in piscina qualibet, anno toto merse latent, post operi furure; aut arenis obruerentur in littore, ut aggestionem qua tecte essent, alternis estibus reciprocans fluctus allueret. Cedrus durabilis, nisi humore tangatur. Quecumque autem ex parte meridiana ceduntur, utiliores sunt. Que vero ex septentrionali, pro
Abbreviated transcription (Latin):
humor siquis inuenis contin&ur excurrat. ut les aute
suns maximehae. abies quã gallica uocant nisi ꝑ pluatir
leuis rigida & in operibi siccis perenne durabilis
Larꝯutillima ex qua aibulus suffigas tegulis infronte at que ex¬
tremitate testorum prsidium contra incendiu contulisti. Neque enĩ
flammam recipiunt la carbones possunt creare. Quercus durabilis
si terrenis operib: obruatur & aliquitenus palis aedus cedificus & re¬
dicis aptim aceries. Castinea mira soliditate perdurat in ugris
& testis & operib: c&eris intestinis cuius solum pondus inuitioest
Fagus insiccoutilis umore corrumpitur. Populus utricq Et
salix & tiliu insdilturis necersariȩ: Alnus fubricȩ inutilis. red
Vlnus & fraxinus sisiccentur riges curł ance curbabiler catenisuti¬
lerhabentur. Carpinus utillima cupressur a egregia. Pinus nisi
in siccitate nondurans cui contracelerem putre dinem comperi in

Expanded text:
humor, si quis in venis continetur, excurrat. Utiles sunt humor, si quis in venis continetur, excurrat. Utiles sunt autem maxime hec, abies, quam Gallicam vocant nisi perpluatur lenis, rigida et in operibus siccis perenne durabilis, larex utilissima, ex qua si tabulas suffigas tegulis, in fronte atque extremitate tectorum, presidium contra incendia contulisti. Neque enim flammam recipiunt, aut carbones possunt creare. Quercus durabilis, si terrenis operibus obruatur et aliquatenus palis et edificiis, apta materies. Castanea mira soliditate perdurat in agris et tectis et operibus ceteris et intestinis, cuius solum pondus in trunco est. Ficus in sicco utilis, humore corrumpitur. Populus in utraque. Salis et tilia in sculpturis necesssarie. Alnus fabrice inutilis, sed nUlmus et fraxinus si siccentur rigescunt. Ante curvabiles catenis utiles habentur. Caprinus utilima, cypressus egregia. Pinus nisi in siccitate non durans; cui contra celerem putredinem comperi in