comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gis ulmeisscribant hasca hostiliscilic& quamtrans fixus crahebat: Intereadum haec geruntur: & satiso¬
portune a matribus festinatur adtemplum, ut alibi nec non ad templum sum masque ad palladis arces. sen
que ÷ iniquelitotes figura est. ut alibi & uacuis claunius Nonequus acerris, passis participium est abco
quod est pandor i deautem non facit pansus: quia plepumq: nun quod in prima umiba positione Inuenitus
in p̃terito participio nonest Dequare: ruphania ludicat: utabeo quod est tundo retu sus faat Ilituns
pectora palmis & tusus ut non obtusa ad eoges tamus pectora poeni, Sciendum ta menest lic& alia ẽpho
cau sauarienter uł in generibus uł in numeris Nagctus tamen & passus N penitus num quama¬
re. Peplum que ferebant. peplum proprie est palla picta feminea minerue consecrata ticplautus pus¬

Expanded text:
virgis ulmeis inscribam». HASTA hostili scilicet, quam transfixus trahebat. INTEREA dum haec geruntur. Et satis opvirgis ulmeis inscribam». HASTA hostili scilicet, quam transfixus trahebat. INTEREA dum haec geruntur. Et satis opportune a matribus festinatur ad templum, ut alibi «nec non ad templum summasque ad Palladis arces». NON AEQVAE id est iniquae. Litotes figura est, ut alibi «et vacuis Clanius non aequus acerris». PASSIS particquod est 'pandor'. ideo autem non facit 'pansus', quia plerumque 'n', quod in prima verbi positione invenitur, in praeterito participio non est. de qua re euphonia iudicat, ut ab eo quod est 'tundor' et 'tunsus' facit, ut "tunsae pectora palmis" , et 'tusus', ut "non obtusa adeo gestamus pectora Poeni" . sciendum tamen est, licet alia euphoniae causa varientur vel in generibus vel in numeris, 'nactus' tamen et 'passus' 'n' penitus numquam accipere. peplumque ferebant peplum proprie est palla picta feminea Minervae consecrata, ut Plautus "num
Abbreviated transcription (Latin):
cidente dome decadauera ulixestrahebat, Ardentes & candidos significat & uelocesut pes¬
mis Ueritas hoc hab& troiliamore achillem ductum palum bes equibus ille delectabatur obiecisse
quascum uell& tenere captus a bachilleineiusam plexibus periit: sed ocquasi indignum heroo carmine
nitaut pocta: fugiens fugere uolens acceptoiam uulnere : Infelix multi hocloco distingunt: Tamena
nsi iungaspuerunus est sensus at que inpharacsidicer& & iamsi puernon est congressus achilli
gredior tibi antiqui dicebant sicut pugnotibi dimicotibi o die dicimus congredior te cumpugnote cum
nam corpus herebat. Loratenenstamen quanquam mortuus, uersa tracta ut plantus. Inurmanton
rsa sparsa. Venitautem habeo quod ẽ uarror: Inscribitur dilaceratur ut plautus. Corpus tuu

Expanded text:
occidente Diomede cadavera Vlixes trahebat. ARDENTES et ‘candidos’ significat et ‘veloces’, ut «peroccidente Diomede cadavera Vlixes trahebat. ARDENTES et ‘candidos’ significat et ‘veloces’, ut «perVGIENS AMISSIS TROILVS ARMIS veritas hoc habet: Troili amore Achillem ductum palumbes ei quibus ille delectabatur obiecisse, quas cum vellet tenere, captus ab Achille in eius amplexibus periit. Sed hoc quasi indignum heroo carmine mutavit poeta. ‘Fugiens’ fugere volens accepto iam vulnere. INFELIX multi hoc loco distinguunt, tamen etiam si iungas ‘puer’, unus est sensus. ATQVE INPAR ac si diceret congredior tibi antiqui dicebant, sicut pugno tibi, dimico tibi. hodie dicimus congredior tecum, pugno tecum,  rectore; nam corpus haerebat. LORA TENENS TAMEN quamquam mortuus. VERSA tracta, ut Plautus «inveniam omnia versa, sparsa». Venit autem ab eo quod est ‘verror’. INSCRIBITVR dilaceratur, ut Plautus «corpus tuum
Abbreviated transcription (Latin):
friges bene ubique uirgilius pronegatii qualitate dattrogͥanis & nomina. Nam timidos frigasuocat atd
loco Itemut uerestigie: Neque enim friges dardanidas gene rosos ut dardanis demagnuge nus alto a san
ut troes agunt uł raptim princeps turmas inducit asi las achilles eccoreos quo que fortes ut non in surgite
inediuũ, lao medontia dasperfidos, ut nondum laomedonte aesentis periuria gentis: Tro as fora¬
dam fuisse Nec proculhincres: Rhesusrex traciefuit quicum adtro ieuenis sed axilia clausis que
nis hectoreisotii Cristatus achilles secundum homeram quidicit inachillis cristis terribile
iamportis tentoria locauiss& in lictore : dolone prodente troiano qui missus fuerat speculat
omede & ulixe est interfectus quia & ipsis peculatum uenerant abductique sunt equi quibus pendebon
faca p̃roiana: Primo somne prima parte noctis: udibradie somniq pares ubi fecorit hotas
des diomedes: & bene ulixencelat propteraenran ut supra diximus aut quia secundum homerum

Expanded text:
ryges bene ubique Vergilius pro negotii qualitate dat Troianis et nomina. nam timidos Phrygas vocat, ut hoc loco, item "o vere Phrygiae, neque enim Phryges" ; Dardanidas generosos, ut "Dardanidae magni genus alto a sanut "Troes agunt, princeps turmas inducit Asilas" ; Hectoreos quoque fortes, ut "nunc nunc insurgite ine divum" ; Laomedontiadas perfidos, ut "nondum Laomedonteae sentis periuria gentis" ; Troas forabula Rhesi. Rhesus rex Thraciae fuit; qui cum ad Troiae uenisset auxilia clausisque mis, Hectorei socii" . cristatus achilles secundum Homerum, qui dicit in Achillis cristis terribiliam portis tentoria locavisset in litore, Dolone prodente Troiano, qui missus fuerat speculator, a Diomede et Vlixe est interfectus, qui et ipsi speculatum venerant; abductique sunt equi quibus pendebant fata Troiana. PRIMO SOMNO prima parte noctis, ut «libra die somnique pares ubi fecerit horas». TYDIDES Diomedes. Et bene Vlixen celat propter Aenean, ut supra diximus, aut quia secundum Homerum
Abbreviated transcription (Latin):
cumde celestibus prosperum ut in conuitleuum qua si sinistra Nimium uiuentibus dextrasunt: feda¬
re dilacerare: fedum enim tamapud uirgilium quam apud sclustiũ Nonturpȩ significat sedemude

Expanded text:
cum de caelestibus, prosperum, ut «intonuit laevum», quia sinistra numinum intuentibus dextra sunt. FOEDAcum de caelestibus, prosperum, ut «intonuit laevum», quia sinistra numinum intuentibus dextra sunt. FOEDARE dilacerare. ‘Foedum’ enim tam apud Vergilium quam apud Sallustium non ‘turpe’ significat, sed ‘crude
Abbreviated transcription (Latin):
on omia ino on exeuntia terti es declinationis ut lachoontis demophoantis ipocohontis, que
tanta insania qua in sanorum est contrasesentire: Donacarere dalisdanaum ordo est dona¬
um non dolis danaum, sic notus ulixes est: quia uitait homerus uoluntate uerberatus a
sub habitu mendicitrolam ingress̃ exploraũ uniuersa : in lignobeneligno quasi desua sort: Nonsi¬
lacro ut paulo post. ducendum ad sedes si mula crum: naminsuasione. ł dissuasione tamsen
uerba considerantur: errõ id est dolus ut & in extricabilis error & ist figura aibeo quod precedit
od sequitur: distinguendum sa neerror & sicdicendum equo Necradite heucri Item quid qui
equuntur: leuamodo contraria & sciendum leuum cumdehumanis rebus est esse contrarium

Expanded text:
LAOCOON omnia in ‘oon’ exeuntia tertiae sunt declinationis, ut ‘Laocoontis’ ‘Demophoontis’ ‘Hippocoontis’. QVAE LAOCOON omnia in ‘oon’ exeuntia tertiae sunt declinationis, ut ‘Laocoontis’ ‘Demophoontis’ ‘Hippocoontis’. QVAE TANTA INSANIA? quia insanorum est contra se sentire. DONA CARERE DOLIS DANAVM? ordo est ‘dona Danaum’, non ‘dolis Danaum’. SIC NOTVS VLIXES? quia, ut ait Homerus, voluntate verberatus et sub habitu mendici Troiam ingressus, exploravit universa. IN LIGNO bene ‘ligno’ quasi dissuasorie, non simulacro, ut paulo post «ducendum ad sedes simulacrum». Nam in suasione vel dissuasione tam sensus quam verba considerantur. ERROR id est dolus, ut «inextricabilis error». Et est figura ab eo quod praecedit id quod sequitur. Distinguendum sane ‘error’, et sic dicendum ‘equo ne credite, Teucri’; item ‘quicqusequuntur». LAEVA modo ‘contraria’. Et sciendum ‘laevum’, cum de humanis rebus est, esse contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
ad sit ut o merusdo c& anchisesu eroproptercecitatem ut doc& theocritus: subiectis que urereflam¬
mis: que copulatiua coniunctio est auitdis iunctiua quomodo ergo hasiuncxit poeta rum est partẽ
oroparte ponere ut coruum protorue: uoluentibus prouo lubilibus coniunctionem ergo proo¬
one posuit ut saxumingens uoluunt alii raduisq: rotarum que proue posuit: Namsonantibus uisumest:
entum instabile undestudi in contraria: Saneuulgus magis masculinigeneris est qua mne
quia inu sexuntia Neutra in rismittunt Genetiuum excepto pelagus quod in hoonone creauiterro¬
m. Ante omnes & pehissologia est quiadixit primus aut ante om̃s id est uidentibus omnibus

Expanded text:
adsit, ut Homerus dicit, Anchises vero propter caecitatem, ut docet Theocritus. SVBIECTISQVE VRERE FLAMadsit, ut Homerus dicit, Anchises vero propter caecitatem, ut docet Theocritus. SVBIECTISQVE VRERE FLAMMIS ‘que’ copulativa coniunctio est aut disiunctiva. Quomodo ergo has iunxit? Poetarum est partem pro parte ponere, ut ‘torvum’ pro ‘torve’, et ‘volventibus’ pro ‘volubilibus’; coniunctionem ergo pro coniunctione posuit, ut «saxum ingens volvunt alii, radiisque rotarum» ‘que’ pro ‘ve’ posuit; nam sonantius visum est. INCERTVM instabile, unde est ‘studia in contraria’. Sane ‘vulgus’ magis masculini generis est quam neutri, quia in ‘us’ exeuntia neutra in ‘ris’ mittunt genetivum, excepto ‘pelagus’, quod in hoc nomine creavit errorem. ANTE OMNES aut perissologia est, quia dixit ‘primus’, aut ‘ante omnes’, id est videntibus omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
debemus ut & orti neclasses. unde & dassicadicuntur: hic acies legitur &acacienam potest utrumq:
Innupte quenumquam mubit nã uirgo potest & nubere, Donum exiciale quantum ad trogͥa nos
q̃t himo& es uccuphorion dicit priamus exar is bafilium uatem suscepit. quicum dixiss& quadamdienas
uerum perquemtroia poss& eumti pepererunt simul&ti mete uxor & x cuba que pria milegitin
erat sed pria muscimetȩ he filiuxorem que iussi toccidi: Indeergonune dicit siuedolo qui a iustam causã
proditionis habereui debatur, Alii uolunt dolo quo om̃s decepti sunt: sic fata ferebat ut &iam ciues
contra patriam sentirent ađ capis quidamnam. non pater anhise: & bene nec seneo patremhuiccon¬
silio dicit interfuis seper quod interitus patri eimminebat quam quamaeneas quasi obtractator priaminor

Expanded text:
debemus, ut «et Ortinae classes»; unde et classica dicuntur. HIC ACIES legitur et ‘acie’. Nam potest utrumque. debemus, ut «et Ortinae classes»; unde et classica dicuntur. HIC ACIES legitur et ‘acie’. Nam potest utrumque. INNVPTAE quae numquam nubit; nam virgo potest et nubere. DONVM EXITIALE quantum ad Troianos. PRIMVSQVE THYMOETES ut Euphorion dicit, Priamus ex Arisba filium vatem suscepit. Qui cum dixisset quadam die nasci puerum per quem Troia posset everti, pepererunt simul et Thymoetae uxor et Hecuba, quae Priami legitima erat. Sed Priamus Thymoetae filium uxoremque iussit occidi. Inde ergo nunc dicit ‘sive dolo’, quia iustam causam proditionis habere videbatur. Alii volunt ‘dolo’, quo omnes decepti sunt. SIC FATA FEREBANT ut etiam cives contra patriam sentirent. AT CAPYS quidam, non pater Anchisae. Et bene nec se nec patrem huic consilio dicit interfuisse, per quod interitus patriae imminebat, quamquam Aeneas quasi obtrectator Priami non
Abbreviated transcription (Latin):
de cenedos dicta est ideo ergoait notissima fama siccicero, Tennem ipsumcuius ex nomine tene dos naminatur
mnes quidamin famatds quod cumnouerca concubuiss& hano in sulamuacuam cultoribus tenuitun
ubiad tem p̃stantna ues. portus ubi hiemant malefida ccutminus fida propterpericulum nauium quia statio
am plagiã dicunt aut certae fida grecismaleoe est in nostram perniciem utlucanus desirtibus. Sic n¬
habnon negationem: habisse: p&isse abissedicimus & petisse sed propter metrum ephentesis facta est: omnis
ttucria sub audisgens & abso luta est olocutio panduntur porte signum pacis est ut salustius a perte por¬
te replete arua cultorib Dorica castra mala est conpositio abea sillaba inciperequa superior finitus est
mo, namplerumque & cacenfa tonfacitut hocloco sanedorus neptunifilius fuit tindedorioriginem

Expanded text:
de Tenedos dicta est. Ideo ergo ait ‘notissima fama’. Sic Cicero «Tennem ipsum cuius ex nomine Tenedos nominaturnes quidam infamatus quod cum nouerca concubuisset, insulam, que Tenedos nuncupatur, uacuam cultoribus tenuit ubi ad tempus stant naves, portus ubi hiemant. male fida aut minus fida propter periculum navium, quia statio am plagiam dicunt; aut certe ‘fida Graecis’. ‘Male’ hoc est ‘in nostram perniciem’, ut Lucanus de syrtibus «sic non negationem. ABIISSE PETIISSE ‘abisse’ dicimus et ‘petisse’, sed propter metrum epenthesis facta est. OMNIS TEVCRIA subaudis ‘gens’. Et absoluta est elocutio. PANDVNTVR PORTAE signum pacis est, ut Sallustius «apertae portae, repleta arva cultoribus». DORICA CASTRA mala est compositio ab ea syllaba incipere qua superius finitus est sermo; nam plerumque et cacenphaton facit, ut hoc loco. Sane Dorus Neptuni filius fuit filius,
Abbreviated transcription (Latin):
iura dabunt: Romanosque suo de nomine dic& perite nonait romã s roma nos: urbe enim illius uerum no
cemleuatus est quod nohiginus quidemcum desitu urb̵ loqueretur expressit: Nec metas itrum nect p:one
nnemo ł in sacris enuntiat: Deniq tribunus plebis quidam ut ait uarro hoc nomen ausus enuntiare im
quin & iam minus enim ÷ & iam Namplenum est quin &iam hibernomoliri sidere classem Aspera iuno
ad cerras reculit tempora adannos: Lauinionim & albe finemstatuit romanis ae ternitatem: qui
ucros ui resceliq marisq: Consilia in meliusr quiabello punico secundo ut aitennius placataiuno coepitst¬

Expanded text:
iura dabunt». ROMANOSQVE SVO DE NOMINE DICET perite non ait ‘Romam’, sed ‘Romanos’. Vrbis enim illius verum noiura dabunt». ROMANOSQVE SVO DE NOMINE DICET perite non ait ‘Romam’, sed ‘Romanos’. Vrbis enim illius verum nocem levatus est; quod ne Hyginus quidem, cum de situ urbis loqueretur, expressit. NEC METAS RERVM NEC TEnemo vel in sacris enuntiat. Denique tribunus plebei quidam, ut ait Varro, hoc nomen ausus enuntiare, quinetiam; minus enim est 'etiam'. nam plenum est quinetiam, ut "quinetiam hiberno moliris sidere classem" . aspera ivno ad terras rettulit, 'tempora' ad annos; Lavinio enim et Albae finem statuit, Romanis tribuit aeternitatem, quiucros vires caelique marisque». CONSILIA IN MELIVS REFERET quia «bello Punico secundo, ut ait Ennius, placata Iuno coepit
Abbreviated transcription (Latin):
camusunde & iupanaria &constathoc ammal intutela eẽ. martis Regina regisfilia ab usiueat¬
poetico ucalibi: magnum regine sedenim miseratus a morem idest regifilie pasiphes: Marcegrauis: Crraui¬
da tit nominsue tagrauis temptabunt pabula fetas: Inde demde falao teg mine. Iad⁊ pelle la pe quautebantus
more pastorum sed hoc multi reprehendunt curnutricis tegmine usussit: qui gemina ratione refutantur
uł falsitate fabule: uł exemplo iouis quicapre nutricis utiturpelle excipi& gentem se moscilic& in ter¬
empto postuius mortem natain constat pestilentiam unde consulta oracula dixerunt placandos cẽ. ma¬
nes fratris extincti: obquã remsella curuliscumsceptro & corana & ceteris regni in signibus semper iuxta
sedentem aliquid remulum ponebantur ut pariterimperare uiderentur unde est remocum fratre q

Expanded text:
camus — unde et lupanaria — et constat hoc acamus — unde et lupanaria — et constat hoc amore poetico, ut alibi «magnum reginae sed enim miseratus amorem», id est regis filiae, Pasiphaes. MARTE GRAVIS gravida, ut «non insueta gravis temptabunt pabula fetas». INDE deinde. FVLVO TEGMINE id est pelle lupae, qua utebatur more pastorum. Sed hoc multi reprehendunt, cur nutricis tegmine usus sit. Qui gemina ratione refutantur: vel falsitate fabulae, vel exemplo Iovis, qui caprae nutricis utitur pelle. EXCIPIET GENTEM Remo scilicet interempto, post cuius mortem natam constat pestilentiam. Vnde consulta oracula dixerunt placandos esse manes fratris extincti; ob quam rem sella curulis cum sceptro et corona et ceteris regni insignibus semper iuxta sancientem aliquid Romulum ponebatur, ut pariter imperare viderentur. Vnde est «Remo cum fratre Quirinus
Abbreviated transcription (Latin):
tre a malius precipitarius sit iniberum: tumut quidam dicunt iliam sibia nienfecit uxoremut ali interqus
oratius tiberi sunde ait ueorius amnis, pueri uero ex positi aduicinam ripamsunt: hos faustus repperitpast
cuiusunorerat nuper meretrix acca rentia que sus ceptos aluit pueros hi postea auũ suum namitorem occi¬
soamulio in regna reuo carunt: quibus dumcameo angustum albe uidoretur imperium recesserant& cap¬
tatis augurusurbemcondiderunt: Sed remus prior sexuultu res uidit romus poste a duo decimqueres bellm
creauit in quo ex tinctus est remus & a romi nomine romani appellati: titaut proromo romulus dicereturblan¬
dimenti genere factumẽ quod gaud& diminu m̃one: quod aut̃ lupidicuntur altif abu losum figmencam:
ad celandam auctorum romani generiscurpicudinem: necincongrue fitum ⁊ ra m& meretrices lupas uo¬

Expanded text:
matre Amulius praecipitari iussit in Tiberim. Tum, ut quidam dicunt, Iliam sibi Anien fecit uxorem, ut alii, inter quos matre Amulius praecipitari iussit in Tiberim. Tum, ut quidam dicunt, Iliam sibi Anien fecit uxorem, ut alii, inter quos Horatius, Tiberis - unde ait «uxorius amnis». Pueri vero expositi ad vicinam ripam sunt. Hos Faustus repperit pastor, cuius uxor erat nuper meretrix Acca Larentia, quae susceptos aluit pueros. Hi postea avum suum Numitorem occiso Amulio in regna revocarunt. Quibus dum cum eo angustum Albae videretur imperium, recesserunt et captatis auguriis urbem condicreauit, in quo extinctus est Remus. Et a Romi nomine Romani appellati; ut autem pro Romo Romulus diceretur, blandimenti genere factum est, quod gaudet diminutione. Quod a lupa dicuntur alti, fabulosum figmentum est ad celandam auctorum Romani generis turpitudinem. Nec incongrue fictum est; nam et meretrices lupas uo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit cumeam eccetis regnasse consta sub albanisregibus sedcum p̃scriptione ait tertentum scilic& us q udor¬
cum urbis rome ait namque donecregina sacerdos martegrauis & constatin regnoro muli & name & talli les¬
tili quie uertit alba mcentum annos quibus pariter rome & albe regnarunt eẽ consumptos Totos. Idestsine
inter missione: gente subhec toita Id ẽ trotana sed debuit dicere aeneia: diximus superius nomina poeta s exu
ussir pare. Donec reginagacerdos historiah. ochab& Amulius & namitor fratres fuerunt Amulius
tremim perio pepulit &filiumeius e cauit: Filiam uero aliam ueste sa cerdo temfecit uts pem sobolis auferra
asepuniri possecog nouerat: hancut multidicunt mars conpressit undenatisunt remus  romꝰ quoscum

Expanded text:
dicit, cum eam quadringentis regnasse constet sub Albanis regibus? Sed cum praescriptione ait ‘tercentum scilicet usque ad ordicit, cum eam quadringentis regnasse constet sub Albanis regibus? Sed cum praescriptione ait ‘tercentum scilicet usque ad ortum urbis Romae’; ait namque «donec regina sacerdos Marte gravis». Et constat in regno Romuli et Numae et Tulli Hostilii, qui evertit Albam centum annos, quibus pariter Roma et Alba regnarunt, esse consumptos. TOTOS id est sine intermissione. GENTE SVB HECTOREA id est Troiana. Sed debuit dicere ‘Aeneia’. Diximus superius nomina poetas ex vicino usurpare. DONEC REGINA SACERDOS historia hoc habet: Amulius et Numitor fratres fuerunt, Amulius fratrem imperio pepulit et filium eius necavit, filiam vero Iliam Vestae sacerdotem fecit, ut spem subolis auferret, a qua se puniri posse cognoverat. Hanc, ut multi dicunt, Mars conpressit; unde nati sunt Remus et Romus, quos cum
Abbreviated transcription (Latin):
meo nomitnde nomine fingo meliusta menest datiuo uti magnos orbes tria sunt genera annorum. Ait eum
lunaris annus est xxx dierum: aut solstitialis xii mensum aut secundum tallium magnus quȩ ten& .xii.
magnum dixit comparatio nelunaris autalibuinterta magnum solcircum uoluitur annum annusaute
tus quasianus id est anulus quodin seredeat tit estadque in sesua peruestigia uoluitur annus uł auo toraut¬
oictea : Idẽ ab innouatione uoluendisuo lubilibus ut supra absede la umi transfer& uerumest. uicans
nim nouerta lem inuidiam deseruitlauinium & albam longam condidit dictam a b omine albe pore reperted
situ ciuitatis: di mouirtute nammulta significat: hinciam preterea tertentum quo modo cce tosannos

Expanded text:
meo nomen de nomine fingo». Melius tamen est dativo uti. MAGNOS ORBES tria sunt genera annorum: aut enim meo nomen de nomine fingo». Melius tamen est dativo uti. MAGNOS ORBES tria sunt genera annorum: aut enim lunaris annus est XXX dierum, aut solstitialis XII mensium, aut, secundum Tullium, magnus, qui tenet XII ‘magnum’ dixit comparatione lunaris, et alibi «interea magnum sol circumvolvitur annum». ‘Annus’ autem dictus quasi anus, id est anulus, quod in se redeat, ut est «atque in se sua per vestigia volvitur annus», vel apo tou ananeousqai, id est ab innovatione. VOLVENDIS volubilibus, ut supra. A SEDE LAVINI TRANSFERET verum est; vitans enim novercalem invidiam, deseruit Lavinium et Albam Longam condidit, dictam ab omine albae porcae repertae vel situ civitatis. VI modo ‘virtute’, nam multa significat. HINC IAM praeterea. TER CENTVM quomodo trecentos annos
Abbreviated transcription (Latin):
rog nomen iulo additur iluserat ab hac autem historia ita discedit uirgilius ut aliquibus loci sostend
sepigno rantiam sod perartem porticam hoc fecisse: ut illo loco quo magisitalia mecum latet reperia eo
ceam phibolicos dix̃ a msibolia ostendittamen a chisen aditaliam ꝑuenisst: Sicautemomia contrahanelisto¬
riam facta sant utillud ubidicitur aeneas udisse cartaginem camcam const& antt. Lex annosurbistome
conditam: interexcidium uero troit & ortumurbisrome annimuemuntur ccclx. cognomeniulosipro¬
pmieloqueretur agnomendicer & non cog nomer sedmagis ad familiam respexit quia tom̃is gens ulia in¬
deotiginem dicit dicimus aut̃ & nomen mihi est cicero utheerraẽ huic nomen fabule & ticeronis ut salustus
Cuinomenobliuionis condideranti& ciceroni titcuiremulo cognomenerat & ci ceronem ticaene adasque

Expanded text:
cognomen Iulo additur, Ilus erat'. ab hac autem historia ita discedit Vergilius, ut aliquibus locis ostendacognomen Iulo additur, Ilus erat'. ab hac autem historia ita discedit Vergilius, ut aliquibus locis ostendat, non se per ignorantiam, sed per artem poeticam hoc fecisse, ut illo loco "quo magis Italia mecum laetere reperta" : ecce ἀμφιβολικῶς dixit, ostendit tamen Anchisen ad Italiam pervenisse. sic autem omnia contra hanc historiam ficta sunt, ut illud ubi dicitur Aeneas vidisse Carthaginem, cum eam constet ante LXX. annos urbis Romae conditam. inter excidium vero Troiae et ortum urbis Romae anni inveniuntur CCCXL. cognomen ivlo si proprie loqueretur, agnomen diceret, non cognomen, sed magis ad familiam respexit, quia omnis gens Iulia inde originem ducit. dicimus au«cui nomen oblivionis condiderant», et ‘Ciceroni’, ut «cui Remulo cognomen erat», et ‘Ciceronem’, ut «Aeneadasque
Abbreviated transcription (Latin):
a rste roproceron in sensu: Ante enimciuitas postiura conduntur: Leges autem & iam mores dic
de raceli magnanimium aentam tertia dum latioregnantem uiderit aestas : Atpuer ascanius: pruden
ra diuisit inspecies : Ordo autem est longissimus: Nam aliter non procedit: sublimem que feres ac¬
ttmexitum aeneat & ostendit & tacuit dicendo filium postea regnaturum: Cuinunc cognomen iulo ad¬
dicur scđn catonemhistorie hoc ab& fides aeneam cum patre aditaliam uenisse & propterinuasos
agns contralatinum turnum quepugnasse In quo prodio peridatinus: turnum postea ad moren¬
im confugis se eiusque fretum auxilio bellare nouasse quibus aencas turnus que paritr raptisunt
mignise postca inascanium & mezentiumbella sedeosimgularicertamine dimcasse & octiso me gencio as
canumiulum eoeptumuo cari a primabarbela nugine que ei tempore uctorie nas cebatur. Stiendumest aut
uno primo as canium dictum a frigie f lumine ascano. ut transque sonantem ascanium de indellum dictun

Expanded text:
steroproteron in sensu; ante enim civitas, post iura conduntur. leges autem etiam mores dicdera caeli magnanimum Aeneam», ‘tertia dum Latio regnantem viderit aestas’. AT PVER ASCANIVS prudenra divisit in species. Ordo autem est longissimus; nam aliter non procedit «sublimemque feres aexitum Aeneae et ostendit et tacuit dicendo filium postea regnaturum. aut quia maior curasecundum Catonem hystorie hoc habet fides: Eneam cum patre ad Ytaliam venisse, et propter invasos agros contra Latinum Turnumque pugnasse, in quo prelio periit Latinus. Turnum postea ad Mezentium confugisse, eiusque fretum auxilio bella renovasse quibus Eneas Turnusque pariter rapti sunt. Migrasse postea in Ascanium canium Iulum coeptum vocari, a prima barbae lanugine quae ei tempore victoriae nascebatur. Sciendum est autem hunc primo Ascanium dictum a Phrygiae flumine Ascanio, ut est «transque sonantem Ascanium», deinde Ilum dictu
Abbreviated transcription (Latin):
Inimo medius intera quinium & domumperpernam: lam pater aencas religiosus qui ao pater propri comnium
nibus famuli lrmphas humilis caract̃ qui senor dicitur uilia enim desgribuntur tonsis que fer
im ephitetone utostendit ubique uirgilius: Ostro purpura posuit unde tinguitur purpura : Dant ma
qita intus hocest multȩ ordinelongo deesẽ dispositione secundum tullium quii noe can omicis dicit
qui dubi ponendum sit. Nec enim debentunium̃ sa confundicura penum int̃ penum & cellarium hocin¬
terest quod cellarium ẽ pcuicorum dierum unde & incellam dicitur inperatum frumentum Penus ue
dinatio Ancutrotertia quomadopecus pecoris undeoratius port& frumenta penusquȩ mascu

Expanded text:
in imo, medius inter Tarquinium et dominum Perpernam" . locavit collocavit. Ad v. 699 Iam pater Aeneas religiosus, quia pater proprie omniumin imo, medius inter Tarquinium et dominum Perpernam" . locavit collocavit. Ad v. 699 Iam pater Aeneas religiosus, quia pater proprie omniumNIBVS FAMVLI LYMPHAS humilis character, qui iscno" dicitur; vilia enim describuntur. TONSISQVE FERum epitheton est, ut ostendit ubique Vergilius. OSTRO pro ‘purpura’ posuit, unde tingitur purpura. DANT MAquaginta hoc est multae. ordine longo id est dispositione, secundum Tullium, qui in oeconomicis dicit, quid ubi ponendum sit; nec enim debent universa confundi. cura penum strvere inter penum et cellarium hoc interest, quod cellarium est paucorum dierum, unde et in cellam dicitur imperatum frumentum, penus veinatio, a neutro tertia, quo modo ‘pecus pecoris’. Vnde Horatius «portet frumenta penusque»; mascu
Abbreviated transcription (Latin):
sosapsithaer diminuendasa Ideo dntt eiam in domibus tendebantur aulca ut imatio tentoriorunsi¬
er& sub quibus bellantes semperhabi tauert maioros: unde orinta lamis hoc fieri hodie que conpos
uar rotanendicituel asolerc suspendi ad excipiendumpuluerem qa usus camere igno rabatura aandlo¬
tasinter na susptnsa gratis aulea ruinas h patinam fecero rahentia pulueris atri quantum nona quilo u¬
os quitri diniumdiuntios ambas li canł cenatio nemmediam quelo cauit ipseenim a pudma ioreidor
fueraudocusucapertesalustias doc& i lgntur dis cubuere sestor iusinferior in medio super eumtucius sabiuas
uis tuniensi enator ex proscripti sin sũm moantonius & in frascriba ser coruuersius & alter seriba mas

Expanded text:
scripsit heredem, inventa sunt. ideo autem etiam in domibus tendebantur aulaea, ut imitatio tentoriorum fiscripsit heredem, inventa sunt. ideo autem etiam in domibus tendebantur aulaea, ut imitatio tentoriorum fieret, sub quibus bellantes semper habitavere maiores: unde et in thalamis hoc fieri hodieque conspicimus. Varro tamen dicit vela solere suspendi ad excipiendum pulverem, quia usus camerae ignorabatur: unde Horatius "interea suspensa gravis aulaea ruinas in patinam fecere, trahentia pulveris atri, quantum non Aquilo Ceos, qui triclinium dicunt ipsam basilicam vel cenationem. mediamque locavit ipse enim apud maiores domini fuerat locus, ut aperte Sallustius docet "igitur discubuere: Sertorius inferior in medio, super eum L. Fabius Hispaniensis senator ex proscriptis; in summo Antonius, et infra scriba Sertorii Versius; et alter scriba Maecenas
Abbreviated transcription (Latin):
onim saci malretsus poten accipert seduul tum qui promentis qualitate formactr unde instaestro
cos qua puirabuatn duciultis Roctem nonampliusunamut iupradiximus artus porticeest Nonerũ
dicone undene prĩmisit : Nocetmunam nec enim dicturus est aut abscessum cupidinis aut aduentan
aicami noucti puitisa gumenuima facili segalesintermensas epula sinte pa rentes in quibuicuen¬
rtsignen die finitio a morisestigiuoccultus. Ut ne noue nenumdictum quod eenuena stator
siquidem alis tantũ depositas ascanus fuit placidam ꝑmerab taquieeon e⁊ arberli terorit qubla tser¬
sdrooliaciduiaitĩ qu soli tus  quies quopo test aelim semimorum tertore turbari fotar sabla tao
anostlaosde puoet quisangen tanus fuit quicasu lapsus dunfert& ingentamaiorera eaconfiseare adr
arranien asndesptigiaunguenta amaracina dicuntur hiepostea merbae samii cartususet q aaoo¬
fusa maulcus ⁊ sos fasg i deo anhat a dictuasunt quodorimum maula attali regis asit quipopulut go mos.

Expanded text:
enim faciem alterius potest accipere, sed vultum, qui pro mentis qualitate formatur; unde infra est ‘et notos pueri puer indue vultus’. NOCTEM NON AMPLIVS VNAM ut supra diximus artis poeticae est non omnia dicere. Vnde nunc praemisit ‘noctem unam’; nec enim dicturus est aut abscessum Cupidinis aut adventum Ascanii. PVERI PVER argumentum a facili. REGALES INTER MENSAS epulas intemperantes, in quibus casPIRES IGNEM definitio amoris est ‘ignis occultus’. VENENO venenum dictum quod per venas eat. tum, siquidem alis tantum depositis Ascanius fuit. PLACIDAM PER MEMBRA QVIETEM aut edam’ dixit, quia est quies quae potest etiam somniorum terrore turbari. FOTVM sublatum. AMARACVS hic puer regius unguentarius fuit, qui casu lapsus dum ferret unguenta maiorem ex confusione odorem creavit; unde optima unguenta amaracina dicuntur. Hic postea in herbam sampsuchum versus ess pictis, quae ideo aulaea dicta sunt, quod primum in aula Attali regis Asiae, qui populum Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
aspitio id esttalem hanos cum secundum artem dicamus honor arbor laborplerum que poetae .r. ins
tant causa metrios enim longa est orbitius: hoc quidem hob& ratiosed in hocloco & iamsi nem&ri nec
te honosdiit. Item salustius poene ubi que labos posut quem nulla necessi tas cogit: indiuscamen estseruit
qua est licentia communium prepositionum: olli modotunc propt᷑ sequentia pronome nim nõdeb& ponicũ¬
a scrreusurg& somnus subridens letum ostenditiouem & talem qualis eẽ sol& cum facit serenum: poe
ine sed pro ipsonomine pullus enim dicit illinate: Alias ta menolli illi significat ut ollidura quie soculos

Expanded text:
aspicio», id est talem. HONOS cum secundum artem dicamus ‘honor’ ‘arbor’ ‘lepor’, plerumque poetae r in s aspicio», id est talem. HONOS cum secundum artem dicamus ‘honor’ ‘arbor’ ‘lepor’, plerumque poetae r in s mutant causa metri; ‘os’ enim longa est, ‘or’ brevis. Hoc quidem habet ratio; sed ecce in hoc loco etiam sine metri necte ‘honos’ dixit. Item Sallustius paene ubique ‘labos’ posuit, quem nulla necessitas coegit. Melius tamen est servire qua est licentia communium praepositionum. OLLI modo ‘tunc’ propter sequentia. Pronomen enim non debet poni cu ferreus urget somnus" . subridens laetum ostendit Iovem et talem qualis esse solet cum facit serenum; poeine, sed pro ipso nomine, et nullus dicit ‘illi natae’. Alias tamen ‘olli’ ‘illi’ significat, ut «olli dura quies oculos
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipsa desiderat. & gent. Nomendedit hoc est quod nec uictori quidem conceditur aenȩȩ quod scim
ne esse perfectum contraquamobliqueloquitur propteram sideratione mariti. Hii autem prii
poribus ab antenore dicti sunt antenoride. Armaꝙ fixit troia: hoce securus est quia solentamis similitu
idiatura quibus lib& templis arma suspendere utoratius. ueianius armis herculis ad postem fixi
genies sidoquitur quasi una sit decroianis. Namaliter sensus non procedit: quod aũt dixit tua proge nie
effexe gessis est ut ast ego quȩ diuum incedo regina. Adnuis quia nutui semperpromittit Ali qui diuppiter
torum eẽ consuetudinem ut res dubie positas in sequentibus explanare & plenius dicere ut hocloco: Nam qui
rodimur ostendit dicens at que italis lange disiungimurhoris hic Idẽ talis ut hunc egote curn¬

Expanded text:
 Antenori quod ipsa desiderat. ET GENTI NOMEN DEDIT hoc est quod ne victori quidem concedetur Aeneae; quod scimus  Antenori quod ipsa desiderat. ET GENTI NOMEN DEDIT hoc est quod ne victori quidem concedetur Aeneae; quod scimus a Iunone esse perfectum, contra quam oblique loquitur propter considerationem mariti. Hi autem primis temporibus ab Antenore dicti sunt ‘Antenoridae’. ARMAQVE FIXIT TROIA hoc est ‘securus est’, quia solent missi militia sive gladiatura quibuslibet templis arma suspendere, ut Horatius «Veianius armis Herculis ad postem fixisGENIES sic loquitur quasi una sit de Troianis; nam aliter sensus non procedit. Quod autem dixit ‘tua progenies’, epexegesis est, ut «ast ego quae divum incedo regina». ANNVIS quia nutu semper promittit aliquid Iuppiterauctorum esse consuetudinem res dubie positas in sequentibus explanare et plenius dicere, ut hoc loco; nam quid est 'prodimur', ostendit dicens 'atque Italis longe disiungimur
Abbreviated transcription (Latin):
quod sincerta fidesx finicus est numerus proinfinito. Cum murmure montis. Tanta uiexit in mas
reson& uicinus mons & sic dictum est sicut superius. Illi indignantes magno cum murmure montis circun
a fremunt mareamat poetarem historie carminesuo coniungere: Uarro enim dicit hune fluuium
calis mare nominari proruptum Ide effusumfluens &melius prorumptum quam preraptum legere: beni
defimuit quidẽ largusfons solutũmare: pelago Aquarum abundantia premit popula turuastat hicia¬
te quasi padauium ułait otor it & acai quod captato auguriodicitur condita ł quod auem telopetisse dicit¬
& eoloco condidisse ciuitatem. Sedes quelo cauit. ex untissuis facit inuidiam dicens id concessu

Expanded text:
quod, si incerta fides est, finitus est numerus pro infinito. CVM MVRMVRE MONTIS tanta vi exit in marequod, si incerta fides est, finitus est numerus pro infinito. CVM MVRMVRE MONTIS tanta vi exit in mare ut etiam resonet vicinus mons. Et sic dictum est, sicut superius «illi indignantes magno cum murmure montis circum claustra fremunt». MARE amat poeta rem historiae carmini suo coniungere; Varro enim dicit hunc fluvium ab incolis mare nominari. ‘Proruptum’ id est effusum fluens. Et melius ‘proruptum’ quam ‘praeruptum’ legere. Bene autem definit; quid est largus fons? Solutum mare. PELAGO aquarum abundantia. PREMIT populatur, vastat. HIC TAvel a Padi vicinitate, quasi Padavium, vel apo tou petasqai, quod captato augurio dicitur condita, vel quod avem telo petisse dicitur et eo loco condidisse civitatem. SEDESQVE LOCAVIT ex votis suis facit invidiam, dicens id concessum
Abbreviated transcription (Latin):
gatos qui propterele mnamuenerant suscepitospitio &ulixen in mendici habituagnitum non prodidit: In¬
cospenetraresin antenor non lrricũ non liburniam seduenetiã tenuit: Ideo autem uirgilius dicit
illrricossinus quod indeuenit quidam henetus rexquiue netiã tenuit acuius nomine henetiam dictam poste
ue netiam nominauerunt undedicta sit uenetia tutus. Id eotutusquiaretuindelici ipsi sunt liburi
ad modum populi contraquosmissus est drusus hiautem abama zonib: originem ducunt ut &iam horatius di
quibus mos unde ductus peromne tempus amazona securidextras obarm& querero distuli hocer
mlocutionib: dicere ut protroia dicantur urbem troianam probutrotio artembuthroti: sic& moo
uo ait fontem timaui & paulo post urbem pataui id ẽpatauium unde perora nouem: Multi septem tẽ dicunt

Expanded text:
gatos qui propter Helenam venerant suscepit hospitio, et Vlixen in mendici habitu agnitum non prodidit. ILgatos qui propter Helenam venerant suscepit hospitio, et Vlixen in mendici habitu agnitum non prodidit. ILLYRICOS PENETRARE SINVS Antenor non Illyricum, non Liburniam, sed Venetiam tenuit. Ideo autem Vergilius dicit ‘Illyricos sinus’, quod inde venit quidam Henetus rex, qui Venetiam tenuit, a cuius nomine Henetiam dictam posteri Venetiam nominaverunt. TVTVS ideo ‘tutus’, quia Raeti Vindelici ipsi sunt Liburni, saevissimi admodum populi, contra quos missus est Drusus. Hi autem ab Amazonibus originem ducunt, ut etiam Horatius dicit «quibus mos unde deductus per omne tempus Amazonia securi dextras obarmet, quaerere distuli». Hoc rcumlocutionibus dicere, ut pro Troia dicant ‘urbem Troianam’, pro Buthrotio ‘arcem Buthroti’; sic et modo pro Timavo ait ‘fontem Timavi’, et paulo post ‘urbem Patavi’, id est Patavium. VNDE PER ORA NOVEM multi septem esse dicunt;
Abbreviated transcription (Latin):
lus sinem acsidictra Nion regnumre quirimus sedfinii laborum: Antenor potuit non sine causa ance noris pose¬
c erempluanal eum m udtienaserunt ero ianorũm pericalamut capis quicam paniam tenuit uthelenus quimacedomũ
torem patriȩ elegit ergo similem personam, In enim duo troiam prodidisie ducuntur secundum liuium: quos
urgilius pertransitum tangitubiait ut sequoque principibus permixtum agnouit: &excusat horatius
dentem sine fraude troiam hoc x sine proditione quȩ quidem excusationom uacat net moenim excusat ns
mplenam sũspitionis sissenna tamen dicitsolum antenorem prodidisse que msi uelimus sequi auge mus
si regnat proditor curpius uagatur. obhocautem creditur grecis antenor patriam prodidisse quia &lq¬

Expanded text:
ianis. FINEM ac si diceret ‘non regnum requirimus, sed finem laborum’. ANTENOR POTVIT non sine causa Antenoris posuianis. FINEM ac si diceret ‘non regnum requirimus, sed finem laborum’. ANTENOR POTVIT non sine causa Antenoris posuit exemplum, cum multi evaserint Troianorum periculum, ut Capys qui Campaniam tenuit, ut Helenus qui Macedoniatorem patriae. Elegit ergo similem personam; hi enim duo Troiam prodidisse dicuntur secundum Livium, quod et Vergilius per transitum tangit, ut «se quoque principibus permixtum agnovit Achivis», et excusat Horatius dicens «ardentem sine fraude Troiam», hoc est sine proditione. Quae quidem excusatio non vacat; nemo enim excusat nisi rem plenam suspicionis. Sisenna tamen dicit solum Antenorem prodidisse. Quem si velimus sequi, augemus exemplum; si regnat proditor, cur pius vagatur? Ob hoc autem creditur Graecis Antenor patriam prodidisse, quia et le
Abbreviated transcription (Latin):
ltapossecir ca deos quod circu homines & sulmine terres nonsine causa adiecit terresẽ enimfalien quod cepreat
n dm poslibibi ultalibi none auisa nuimo. & estualidus quã auoluntate plusemmest. nonposst quan nole. troes ert
imatiuus tros: & hae bitiuiterscienda regula est qui aomnia nomina monosellaba greca queenda quroo sormo
ues ostendit alia un dodar danus fuerat : a sanguine teueri Teuerum prodar da noposut darda nus enli deita
msellarus cumcas core quorum domitor fuerit: It m & mamb prog nepeetus signata eruentum profilo mella
unisam an denlsom later : esponder iuppiter. poeque me sententia uertit hoc hate Respondens conpensan
uistenans datis apocama : Runccadem. similis abintiofuit utostendat nedongicudinem temparis prodes ee itro¬

Expanded text:
idem posse circa deos quod circa homines. ‘Et fulmine terres’ non sine causa adiecit ‘terres’. Est enim fulmen quod teidem posse circa deos quod circa homines. ‘Et fulmine terres’ non sine causa adiecit ‘terres’. Est enim fulmen quod teab inpossibili, ut alibi «non ea vis animo». Et est validius quam a voluntate; plus enim est non posse, quam nolle. ‘Troes’ erit nominativus ‘Tros’. Et haec breviter scienda regula est, quia omnia nomina monosyllaba Graeca quae in Latinum sercato’ ostendit Italiam, unde Dardanus fuerat. A SANGVINE TEVCRI Teucrum pro Dardano posuit benis Cyllarus», cum Castor equorum domitor fuerit; item «et manibus Procne pectus signata cruentum» pro ‘Philomelmaritum. Vnde et similiter respondet Iuppiter «neque me sententia vertit». HOC hac re. REPENDENS compensans. Et est translatio a pecunia. NVNC EADEM similis qualis ab initio fuit, ut ostendat nec longitudinem temporis prodesse Tro
Abbreviated transcription (Latin):
tit at queta diuer sa ponitus dumpur tegerunt querestamen excusatur ua nosermans at que ea lereadem
nam sespucuen cem ud quam uene re troran: undeo nestus colorest utuenus ad eatiouem Timens nero manafac
gini concedat felixenim euentu ssequitur locaque rtspexerit Iuppiter unde in secundo ait Aspicen
runitimnpectort curas pounc se cundimstoi cos lo quitur quideosdicunt humana curare. Interdum seedm epi
urre tariti temporisa passiuo iungimuscasum accusatiuum ut deiectusanimũ maesta uultum dicendo autem niten¬
sripressitni miam exiamin lacrimis pulchtitudinem Sicut deurialola crime quedecore Acteaduis regisim pe
sa silmineter res. uolunt quidam supfluoregis ad eosreferri. terres adomines nescientes quia maioris pores ta tisest

Expanded text:
fecit «atque ea diversa penitus dum parte geruntur»; quae res tamen excusatur uno sermone «atque ea», id fecit «atque ea diversa penitus dum parte geruntur»; quae res tamen excusatur uno sermone «atque ea», id am respicientem, ad quam venere Troiani. unde honestus color est, ut Venus adeat Iovem, timens ne Romana fata Carthagini concedat; felix enim eventus sequitur loca quae respexerit Iuppiter: unde in secundo ait "aspice nos iactantem pectore curas nunc secundum Stoicos loquitur, qui deos dicunt humana curare, interdum secundum Epraeteriti temporis a passivo iungimus casum accusativum, ut ‘deiectus animum’, ‘maesta vultum’. Dicendo autem ‘nitentes’ expressit nimiam etiam in lacrimis pulchritudinem, sicut de Euryalo «lacrimaeque decorae». AETERNIS REGIS IMPERIIS ET FVLMINE TERRES volunt quidam superfluo ‘regis’ ad deos referri, ‘terres’ ad homines, nescientes quia maioris potestatis est
Abbreviated transcription (Latin):
aomnib superior despiciens ocorsum aspiciens sicut suscipiens sur sum aspiciens Notandum sa ne qula sidis pc
tidi uolum: duasres significat: & quoduelis uolatur uthodoco & quod uelis uolat utennius. Nauos ueliuolas quia
priedixit : & c̃istareciprocatrans latio nauium & auium legimus enim &uelorum pandimus alas & contra dea
nare ꝑestatem liquidam cumnatatus nauium sit alae uero auium & sciendum est eẽ reciꝓcas trans lationis tẽ: & paris
us iacertos: aut longum expositas aut proprium ephitheton ẽterraram: Namcum cetera elementa mobilia sin
eerras tabilis est : unde & bruta dicitur : Latos populos. Cum populos pumero plaralidicimus : urbessignficamus canaent
one boro conomia idestdis positio carminis uituptrabile enimfucrat sie⁊ a b rupto transitum facer& quodinno

Expanded text:
uia omnibus superior est. DESPICIENS deorsum aspiciens, sicut ‘suspiciens’ ‘sursum aspiciens’. notandum sane quia, si ‘disuia omnibus superior est. DESPICIENS deorsum aspiciens, sicut ‘suspiciens’ ‘sursum aspiciens’. notandum sane quia, si ‘dis ‘divido’. VELIVOLVM duas res significat, et quod velis volatur, ut hoc loco, et quod velis volat, ut Ennius «naves velivolas», qui et proprie dixit. Et est ista reciproca translatio navium et avium. Legimus enim «et velorum pr aestatem liquidam», cum natatus navium sit, alae vero avium. Et sciendum est esse reciprocas translationes, esse et partis unius. IACENTES aut in longum expositas, aut proprium epitheton est terrarum; nam, cum cetera elementa mobilia sint, sola terra stabilis est, unde et bruta dicitur. LATOS POPVLOS cum ‘populos’ numero plurali dicimus, urbes significamus; cum veGNIS prooeconomia, id est dispositio carminis. Vituperabile enim fuerat si ex abrupto transitum faceret, quod in nono
Abbreviated transcription (Latin):
dictum, homerus sane ista contemnens tempora uniuer sadescribit: cum iuppiter a & here summo do econor
mistam scđm mathe sinuidetur ordinasse uirgilius. Namioue inaltitudinesua posito cumuenore sigm
co haec poeta premisit: sane & illud anim ad uertendum quod peritissi medixit tristioremuenere m fuis
ioue ex quo significat exitumuxoris infelicem futurum : Nam seutiq didomnter emit quod aut̃ mercurium facit̾ĩont
defluentem ad occa sum destendere idẽ adimat̃rarumoscendit amicitias quidem fore siminime diuturno ttmnon
ꝑmanere Illud &iam mathe maticidicunt uenere in uirginem posita misericordem feminã nasci atque ideou
glius fingit in abituuirginis uenatricisue nerem occurris sefilio: quod & misericordem postea reginã probauit ati¬
as & imuenatione cum caprimixtus est & haere summo quisum mus est: & proprium a& heri epitbe condedit q¬

Expanded text:
 adserant dictum. Homerus sane ista contemnens tempora universa describit. et iam finis er adserant dictum. Homerus sane ista contemnens tempora universa describit. et iam finis eristam secundum mathesin videtur ordinasse Vergilius; nam Iove in altitudine sua posito cum Venere sign coniugii, idcirco haec poeta praemisit. sane et illud animadvertendum quod peritissime dixit tristiorem Venerem fuisse cum Iove, ex quo significat exitum uxoris infelicem futurum; nam se utique Dido interemit. quod autem Mercurium facit a Iove defluentem ad occasum descendere, id est ad ima terrarum, ostendit amicitias quidem fore, sed minime diuturno tempore permanere. illud etiam mathematici dicunt, Venere in Virgine posita misericordem feminam nasci: atque ideo Vergilius fingit in habitu virginis venatriciseas et in venatione cum ea permixtus est. AETHERE SVMMO qui summus est; et proprium aetheri epitheton dedit, q
Abbreviated transcription (Latin):
perisse cossed nec sepulcuram habercad quã uocentur: Nouimus enim quod mortuorumumbre ad sepuldra uocola¬
tur uitẽ manes que uocabat haectortum ad tumulum & t̃figura ab eo quod precedit id quod seouitur qui a pa
facta sepulchra manesuocantur p̃cipuepro tomnes quasiplus: orontipro orontis ut inmitcis achilli. secumprin
sociosut supraspemuultusi milat finis fabula rum uł diei sequitur Namque paulo post aeneas pnoctem plur¬
ma uoluens & sciendum est uirgilium nonser ꝑ dicert ortumuł occasum diei sed aut intellectu irelĩquere nt hoc
loco aut negotiis tempora significare, estaut̃ poetica callo pistia non omĩa exprimere, tndeait oratius inarit
etica: Nec uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres quã uis pleriiq detrans latio negrecitatis ho

Expanded text:
c dicit, non solum perisse eos, sed nec sepulturam habere, ad quam vocentur. novimus enim quod mortuorum umbrae ad sepulcra vocabac dicit, non solum perisse eos, sed nec sepulturam habere, ad quam vocentur. novimus enim quod mortuorum umbrae ad sepulcra vocabantur, ut est "manesque vocabat Hectoreum ad tumulum" . et est figura ab eo quod praecedifacta sepulcra manes vocantur. PRAECIPVE praeter omnes, quasi pius. ORONTI pro ‘Orontis’, ut «inmitis Achilli». SECVM propter socios, ut supra «spem vultu simulat». FINIS vel fabularum vel diei; sequitur namque paulo post «Aeneas per noctem plurima volvens». Et sciendum est Vergilium non semper dicere ortum vel occasum diei, sed aut intellectui relinquere, ut hoc loco, aut negotiis tempora significare. Est autem poetica callopistia non omnia exprimere; unde ait Horatius in Arte poetica "nec verbum verbo curabis reddere fidus interpres" ; quamvis plerique de translatione Graecitatis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sed quicqnd sub corio est utin alba nolatinis uisceratiodabatur idẽ caro: c̃autem nominatiuus h iis cus huiuis en¬
pulpitrantia ad huc aenalocant quibus utebantur non adolixandas caornessi ad selauando stroicis enim rempo¬
ribus carne non ues cebantur dixa, huic autem nomini maiores ad spirationem dabant namaena dicebant:¬
loco &fugatos & occisos: implentur. imple arduos casus regitdicimus enim &impleor illius reititen
plena ipso: perine feros dicimus aut quodomni corporeferuntur aut quod naturali utuntur libertate
entiam quesitam mensaeq remotae quia pud maiores ipsas a ponebant mensas prodiscis, tindec̃ men seg
de dua senim babebant mensas ut namcarnis alteram pomorum: amis sosnonre uera s. ut illo tempora putabant
ex audire uocatos aut sub audimus deos & quasi conquestio est quod nonflectantur precib: autterte hocd

Expanded text:
sed quicquid sub corio est, ut "in Albano Latinis visceratio dabatur" , id est caro. est autem nominativus hoc viscus huius vipalpitantia adhuc. Ad v. 213 litore pro in litore. aena locant quibus utebantur non ad elixandas carnes, sed ad se lavandos. heroicis enim temporibus carne non vescebantur elixa. huic autem nomini maiores adspirationem dabant; nam ahena dicebantloco, et ‘fugatos’ et ‘occisos’. IMPLENTVR ‘impleor’ duos casus regit; dicimus enim et ‘impleor illius rei’, ut plena ipso». FERINAE ‘feras’ dicimus aut quod omni corpore feruntur aut quod naturali utuntur libertate entiam quaesitam. MENSAEQVE REMOTAE quia apud maiores ipsas apponebant mensas pro discis; unde est «et mensae grata secundae». Duas enim habebant mensas: unam carnis, alteram pomorum. AMISSOS non re vera, sed ut illo tempore putabant. EXAVDIRE VOCATOS aut subaudimus ‘deos’,