comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
su auissimum ramis felicib afferebat. ñ ei
uel in palmo terrȩ ad arandum locus sub¬
erat. neq uel cubiti spacium ad uiticulȩ
plantationem habebat. Semꝑ in dempore
curuata ꝓgressu raras segetis abscise re¬
liquias scrutabatur: & residuas uel ca-¬
ducas ꝓgressis messorib spicas breui gre-¬
mio colligebat. In quo uelut de mensa
sibi estimatione numeratam ꝓ anni spa¬
cio. reponebat annonam. Adhanc gͦ mis¬
sus a dño uenit hehyas in tempore famis
quando totus fere orbis terrarum defec-¬
tu pluuiarum siccatus aruerat. & ino¬
pia gignentium tabefactus animanti-¬
bus uictum negabat. Quando cęlum
ȩstib ignitis ex arserat. & crassus aer ne¬
bulosis uaporib caligabat. subductisq
ymbrib nubila refrenata pendebant.
Quando nec herba nec flores nec ulla germi¬
na pullulabant. non spicarum aristas ros-¬
cida aura creabat. quando flumina tenua¬
ta imis alueis breues meatus agebant. &¬
fontium ubera torridi solis diuturno ar-¬

Expanded text:
uvam racemis felicibus afferebat. Non ei vel in terra palmi locus ad arandum suberat, neque vel cubiti spatium ad viticulae plantationem habebat; sed semper messicurvata progressu, raras segetis abscissae reliquias sectabatur, et residuas vel caducas progressis messoribus spicas, brevi gremio colligebat, in quo velut dimensam et sub aestimatione numeratam pro anni spatio reponebat annonam. Ad hanc ergo missus a Domino venit Elias in tempore famis, quando fere totus orbis terrarum defectu pluviarum siccatus aruerat, et inopia gignentium tabefactus, animantibus victum negabat, quando coelum aestibus ignitis inarserat, et crassus aer nebulosis vaporibus caligabat, sed subductis imbribus nubila refrenata pendebant, quando nec herba, nec flores, nec ulla germina pullulabant. Non spicarum aristas rosida aura recreabat, quando flumina tenuata rivis, alveis breves meatus agebant, et fontium ubera torridi solis diuturno ar
Abbreviated transcription (Latin):
finem benedictionis dedit: Necessarium
utiq Oportebat enim noua gr̃a sicut plu
terminum acciꝑe: & consequens est opꝰ
uerbum di. Ui des qͦmͦ hospitalitatis mer¬
cede benedicta uidua cito unde¬
miauit. Bonoꝵ enim laboꝵ fructus
głosus est: & inconcussa radix pruden¬
tiȩ. Audistis õ mulieres. & malarum
mulierum actus. & bonarum uirtutes.
Illarum gͦ facinora calcate: haru ao¬
c̾temini. illas execramini. has uͦ unitemini:
ut cũ scãrum f minarũ cursuᷤ & uestigia ꝯse¬
cutȩ fueritiᷤᷤ in earũ choro atq consortio parigła¬

Expanded text:
finem benedictionis dedit? Necessario finem benedictionis dedit? Necessario utique. Oportebat enim nova gratia sicut plterminum accipere, et consequens est opus verbo. Vides quomodo hospitalitatis mercedes benedicta vidua cito vindemiavit. Bonorum etenim laborum fructus gloriosus est, et inconcussa radix prudentiae . Audistis, o mulieres, et malarum mulierum actus, et bonarum virtutes. Illarum ergo facinora calcate, hctamini. Illas exsecramini, has vero imitamini, ut cum sanctarum feminarum cursum et vestigia consecutae fueritis, in earum choris atq
Abbreviated transcription (Latin):
potauerit sitientem calice aquȩ frigide iN
nomine discipłi. non ꝑdet mercedem suam.
Et quid scrutatur quod ꝓpħa dixit festina:
Numqͥd tantum tunc esuriebat. ut in diffe¬
renter festinatione mulieris indigeret: Non
utiq. Sed docere eam uoluit ꝓmpto ani¬
mo eẽ & feruenti & hilari ad boni oꝑis ef¬
ham in angłoꝵ aduentu festinauit ad bo
ꝓperauit ad panes succineritios faciendos:
ut acciꝑet illum in celis absconditũ panẽ.
testina & fac sicut abraham hostias dño.
Non pͥmum tͥ & postea mͥ sicut cain &
ofni & phinees filii heli sacerdotis: qui
d espiciebant honorem di. pͥmum sibi sacͥ¬
ficioꝵ primitias eligentes ex om̃ib donis
quȩ offerebantur. Illa gͦ uidua quod imꝑa
tibus in deo repositam. Proph̃a uͦ p̃para¬
tionem uiduȩ suscepit. gustauit. locutꝰ
est: & domum eius repleuit bonis. Non
deficiet inquit farine hẏdria. & olesan
de capsace. donec det ds pluuiam suꝑ faci¬
em terrȩ. Et quare usq ad illud tempus

Expanded text:
potaverit sitientem calice aquae frigidae in nomine discipuli, non perdet mercedem suam . Quid est autem quod propheta dixit, festina? Nunquid tantum esuriebat, ut indifferenter festinatione mulieris indigeret? Non utique, sed docere illam voluit, prompto animo esse et ferventi et hilari ad boni operis efham in angelorum adventu festinavit ad oves, Sara properavit ad panes sub cinere faciendos, ut acciperet illum in coelis absconditum panem . Festina, et fac sicut Abraham hostias Deo, non primum tibi, et postea mihi, sicut Cain, et Ophni et Phinees filii Heli sacerdotis, qui despiciebant honorem Dei, primum sibi sacrificiorum primitias eligentes ex omnibus donis quae Deo offerebantur . Illa ergo vidua quod impertibus in Deo repositum. Propheta vero praeparationem viduae suscepit, gustavit, locutus est, domum ejus replevit bonis. Non deficiet, inquit, farina hydriae, et oleum de capsace, donec det Dominus pluviam super terram. Et quare usque ad illud temporis,
Abbreviated transcription (Latin):
& impio iudicanti minabat᷑ gehenna:
& ypolito sequenti scribebat᷑ corona. Scribe¬
bant scintillȩ ignis crepitantib flãmis:
& gemebant ministri ꝑsecutoris. quia
gaudebant angłi saluatoris. Ipsi eum ꝑ¬
secuti sunt resurgentẽ: quẽ p̃cessuri st̃
pauꝑes a craticula uenientem. De craticu¬
la deduxerunt ad urbem romam : de se-¬
pulchro deducunt ad patͥam sempiternã.
Occurret illi xp̃c dñs in aere qui eum
aduuit in igne: quia ipse cum tribus
pueris infornace dignatus ẽ apparere.
dabit carrucam nubis: post craticulam
ignis ardentis. Craticula habebat rotas
flammeas nubes habebunt amenas guttas.
& frigidas pluuias: ut sicut in lectulo
craticulȩ gaudens in dñi pace dormiuit:
ita in dñi hierłm cantet & dicat. Hȩc re-¬
quies mea: hic habitabo qm̃ p̃elegi eã.
Et angłi quid cantabant ad istum tri¬
umphum: beati qui habitant in domo
tua: in scła scłoꝵ laudabunt te.

Expanded text:
et impio judicanti minabatur gehenna, et impio judicanti minabatur gehenna, et Hippolyto sequenti scribebatur corona. Stridebant scintillae ignis crepantibus flammis, et gemebant ministri persecutoris, quia gaudebant angeli Salvatoris. Ipsi cum persecuti sunt resurgentem, quem praecessuri sunt pauperes a craticula venientem. De craticula deduxerunt ad urbem Romam. De sepulcro deducunt ad patriam sempiternam. Occurret illi Christus Dominus in aere, qui eum adjuvit in igne: quia ipse cum tribus pueris in fornace dignatus est apparere . Dabit carrucam nubis, post craticulam ignis ardentis. Craticula habebat rotas flammeas; nubes habebunt amoenas guttas et frigidas pluvias: ut sicut in lectulo craticulae gaudens in Domini pace dormivit, ita in Domini Jerusalem cantet et dicat, Haec requies mea, hic habitabo, quoniam praeelegi eam . Et angeli quid cantabant ad istum triumphum? Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te
Abbreviated transcription (Latin):
miseri saciati. Ex pauit imꝑator impiuis.
Qd sibi uolunt isti: Ubi sunt thesauri.
quos tu ꝓmisisti: Ecce sunt thesauri mei
boni laturarii mei: qui ibi portauerunt
diuitias meas. ubi non potes extendere ma¬
nus tuas. Aurum & argentum non ha¬
beo s qͦd habeo hoc tͥ do Aurũ meũ istoꝵ
uent̾ comedit: s uent̾ suscepit. Aurũ tuũ
ydola gentium: aurum meum sacietas
pauperum. De auro tuo simulachra ñ
uident: de auro meo cȩci uident. & pau¬
ꝑes gaudent. Imponitur & ipse in refrige¬
riosum lectum craticulȩ: & ypolitum
dimittit heredem. Tradidit ei geminas car¬
bonum. & ocłos aꝑtos çęcoꝵ: ut de contẽp¬
tu tormentoꝵ & ipse sibi heres faceret orna¬
mentum. Omargarite prunarum: quib
laurentii uiscera decorantur. Ignes anhe-¬
labant: & gemine micabant. ac martyris
membra fulgebant. Regulȩ ille craticulȩ
flammantis calami erant linguȩ martyris
testamentum scribentis. Quib calamis

Expanded text:
miseri satiati. Expavit imperator impius, miseri satiati. Expavit imperator impius, quid sibi volunt isti? Ubi sunt thesauri quos tu promisisti? Ecce sunt thesauri mei, boni laturarii mei, qui ibi portaverunt divitias meas, ubi non potes extendere manus tuas. Aurum et argentum non habeo, sed quod habeo, hoc tibi do. Aurum meum istorum venter comedit, sed venter suscepit: aurum tuum, idola gentium, aurum meum, satietas pauperum. De auro tuo simulacra non vident: de auro meo caeci vident, et pauperes gaudent. Imponitur et ipse in refrigeriosum lectum craticulae, et Hippolytum dimittit haeredem. Tradidit ei gemmas carbonum, et oculos apertos caecorum: ut de contemptu tormentorum et ipse sibi haeres faceret ornamentum. O margaritae prunarum, quibus Laurentii viscera decorentur! Ignes anhelabant, et gemmae micabant, ac martyris membra fulgebant. Regulae illae craticulae flammantis calami erant linguae martyris testamentum scribentis, quibus calamus,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse patieus reliquit heredem: Testa¬
tor ille erat pater syxtus: & ipsum testatorẽ
sequitur beatꝰ laurentius. Nlam cum staret
iuxta głosum lectum sixti patris iuxta
eculeum pendentis pontificis: scͥbit᷑ testam̃¬
tum calamo sanguinis. Filius lugebat: &
pater ꝓmittebat diuitias pretiosas. fili inqͥt
noli tristis eẽ: sequeris me post tͥduum.
Testamentum martyris: resurrectio est sal¬
uatoris. Calamus erat eculeus: sicut &¬
crux calamus erat. quo dñs testamentũ
latroni scͥbebat. Syxtus dicebat. sequeris
me post triduum: & saluator dicebat la¬
troni. am̃ dico tͥ hodie mecum eris in para¬
dyso. fidele testamentum. Nec testator men¬
titur: nec heres fraudat᷑. Ap̃m latro seqͥt᷑
ad ꝑachsum una carruca: & beatꝰ lauren¬
tius a patre syxto ꝑuenit ad craticulam
ignea carruca: quam p̾cedunt officia p̾ti¬
osa. non clamidati. non scutati. & serica¬
ti: sed cȩci illuminati. pauꝑes ditati. &

Expanded text:
et ipso patiens reliquit haeredem. Testaet ipso patiens reliquit haeredem. Testator ille erat pater Xistus, et ipsum testatorem sequitur beatus Hippolytus. Nam cum staret juxta gloriosum lectum Xisti patris, juxta equuleum pendentis pontificis, scribitur testamentum calamo sanguinis. Filius lugebat, et pater promittebat divitias pretiosas. Fili, inquit, noli tristis esse, sequeris me post triduum. Testamentum martyris resurrectio est Salvatoris. Calamus erat equuleus, sicut et crux calamus erat. Dominus testamentum latroni scribebat, Xistus dicebat. Sequeris me post triduum: et Salvator dicebat latroni, Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Fidele testamentum, nec testator mentitur, nec haeres fraudatur. Christum latro sequitur ad paradisum, una carruca, et beatus Laurentius a patre Xisto pervenit ad craticulam. Ignea carruca quam praecedunt officia pretiosa, non chlamydati, non scutati et sericati; sed caeci illuminati, pauperes ditati, et
Abbreviated transcription (Latin):
UI beati laurentii mar¬
tyrium celebramus:
cunda ceruice portemꝰ.
Suꝑ laba¬
ros fulget terreni regis: triumphus mar¬
tyris confessoris. Non enim in triumpho
eius fulgent margaritȩ & gemme: sed
choruscant cȩci uidentes. & saciati pa¬
nib indigentes. O labarum dñicȩ crucis.
quem portabat ceruicib suis: & impone¬
bat ocłis clausis. portas aꝑiens cȩcitatis.
Labarum enim non gemiis infixis. pan¬
num habebat purpureum: sed cum uul¬
neribus saluatoris in sanguine uuȩ palli-¬
um purpura tum id ẽ sanguinẽ p̾tiosũ.
Quam laudem dicamus beato lauren¬
tio: Infirmi sum̾. pauꝑes sum: ipse co¬
lumna est cȩlestis altaris. Contineat lin¬
guam nr̃am ut eiꝰ possimꝰ laudare co¬
ronam. Columpna p̃tiosa diaconus in
ȩccłia: martyr incracula. Et uera colũp¬
na sustinet parietes: & beatus lauren¬
tius contin& indigentes. Diues es: pas¬
ce pauꝑes. Dimitte heredes: & lȩtifica an¬
gelicas potestates. Secut᷑ est testatorem:

Expanded text:
ui beati Laurentii martyrium celebramus, cunda cervice portemus Super labaros fulget terreni regis triumphus martyris confessoris. Non enim in triumpho ejus fulgent margaritae et gemmae, sed coruscant caeci videntes, et satiati panibus indigentes. O labarum dominicae crucis, quem portabat cervicibus suis, et imponebat oculis clausis, portas aperiens caecitatis. Labarum enim non gemmis infixis pannum habebat purpureum, sed cum vulneribus Salvatoris in sanguine uvae pallium purpuratum, id est, sanguine pretiosum. Quam laudem dicamus beato Laurentio? Infirmi sumus, pauperes sumus, ipse columna est coelestis altaris. Contineat linguam nostram, ut ejus possimus laudare coronam. Columna pretiosa diaconus in Ecclesia, martyr in craticula. Et vera columna sustinet parietes, et beatus Laurentius continet indigentes. Dives es, pasce pauperes, dimitte haeredes, et laetifica angelicas potestates. Secutus est testatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
E totius mundi operibz le¬
gistis. quia ip̃e dixit ⁊ fc̃a sũt¬
ip̃e mandauit ⁊ creata sunt.
facere qd̃ nõ erat: nõ potuit ea que
sunt in id mutare qd̾ nõ erant: Nor¬
plis: incarnatõis q astruamꝰ mi¬
sterii u̾itatẽ. Nunquid nature uiis
teretur: Si ordinem querimꝰ. uini
mixta femina generare cõsueu̾a
Liquet igit᷑ qd̾ preter nat᷑e ordin
nirgo gen̾auit. Ex hoc qd̾ conficinꝰ
corpus: ex uirgine est. Quid hic
ris nature ordinẽ in xp̃i corꝑe: cun
preter naturã sit ip̃e dñs ih̾c parcis
ex uirgine est: Uera utiq caro xp̃¬

Expanded text:
e totius mundi operibus legisti: quia ipse dixit et facta sunt: mandavit ipse et creata sunt. facere quod non erat, non potest ea, quae sunt, in id mutare, quod non erant? Noplis, incarnationisque astruamus mysterii ueritate. Nunquid nature usus sceretur? Si ordinem querimus, uiro mixta femina generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corpore, cum preter naturam sit ipse dominus Iesus partus ex uirgine? It
Abbreviated transcription (Latin):
confidat:. sed obtinete p̾cib. ut ipse
hanc qui imꝑat prestet. Et scimus
quia petentes libenter exaudiet : qͣndo
hoc petitur largiri quod iub&. Cum
continue pulsatur in prece. concite
opitulatur intemptatione. ꝑ xp̃m¬

Expanded text:
confidat, sed obtinete precibus ut ipse confidat, sed obtinete precibus ut ipse hanc qui imperat praestet. 1619 Et scimus quia petentes libenter audit, quando hoc petitur largiri quod jubet. Cum continue pulsatur in prece, concite opitulatur in tentatione, p
Abbreviated transcription (Latin):
funditus cessat. Unde & ꝑ psalmistam
dicitur. Non infinem obliuio erit
pauꝑis : pacientia pauperum non
ꝑibit infinem. Quasi enim perisse
pacientia pauperum cernitur: cum
nichil ꝓ illa in hac uita humilib recõ¬
pensatur. Sed patientia pauperum in
finem non perit. quia tunc eiꝰ gła ꝑci¬
pitur. cum simul omĩa laboriosa termi¬
nantur. Seruate gͦ fũs km̃i in mente pa¬
cientiam. eamq cum res exigit exercere
in oꝑatione. Nullum ur̃m ad odium ꝓxi¬
mi contumeliosa uerba commoueant.
nulla ꝑiturarum rerum dampna ꝑtur-¬
bent. Si enim fixa mente mansura dãp¬
na ꝑtimescitis: dampna rerum transe¬
untium grauia non putatis. Si ȩter¬
nȩ retributionis głam conspicitis: de
temporali in iuiria non doletis. Tole¬
rate gͦ aduersarios ur̃os: sed ut fr̃s di¬
ligite quos toleratis. E terna p̾mia ꝓ
damnis temporalib querite: nec qͥs ꝗͣ
ur̃m suis se uirib hanc implere posse

Expanded text:
funditus cessat. Unde et per Psalmistam funditus cessat. Unde et per Psalmistam dicitur: Non in finem oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem . Quasi enim perisse patientia pauperum cernitur, cum nihil pro illa in hac vita humilibus recompensatur. Sed patientia pauperum in finem non peribit, quia tunc ejus gloria percipitur, cum simul omnia laboriosa terminantur. Servate ergo, fratres, in mente patientiam, eamque, cum res exigit, exercete in operatione. Nullum vestrum ad odium proximi contumeliosa verba commoveant, nulla periturarum rerum damna perturbent. Si enim fixa mente mansura damna pertimescitis, damna rerum transeuntium gravia non putatis; 1618 si aeternae retributionis gloriam conspicitis, de temporali injuria non doletis. Tolerate ergo adversarios vestros, sed ut fratres diligite quos toleratis. Aeterna praemia pro damnis temporalibus quaerite. Nec quisquam vestrum suis se viribus hanc implere posse
Abbreviated transcription (Latin):
exerceri solet. Alia namq sunt quȩ
a do. alia quȩ ab ab antiquo adu̾sario.
alia quȩ a ꝓximo sustinemus. A porimo
namq ꝑsecutiones. dampna & contu¬
melias. ab antiquo enim aduersario
temptamenta: a do autem flagella to¬
leramus. S in om̃ib trib his modis
uigilanti oculo sem& ipsam deb& meis
circum spicere ne contra mala ꝓximi
ꝑtrahatur ad retributionem mali ne
contra temptamenta aduersarii se¬
oucatur ad delectationem uel consen-¬
sum delicti: ne contra flagella opificis
ad excessum ꝓruat murmurationis.
ꝑfectȩ enim aduersarius uincitur:
quando mens nr̃a & inter temptam̃¬
ta eiꝰ a delectatione atq consensit. &
inter contumelias ꝓximi custoditur
ab odio. & inter flagella di compescit᷑
a murmuratione. Nec hec agentes
retribui nobis p̾sentia bona requiram᷑.
Nam ꝓ labore pacientiȩ bona sꝑanda st̃
sequentis uitȩ. ut tunc p̾mium nr̃i la¬
boris incipiat. quando omis iam labor

Expanded text:
exerceri solet. Alia namque sunt quae exerceri solet. Alia namque sunt quae a Deo, alia quae ab antiquo adversario, alia quae a proximo sustinemus. A proximo namque persecutiones, damna et contumelias; atentamenta, a Deo autem flagella toleramus. Sed in omnibus tribus his modis vigilanti oculo semetiipsam debet mens circumspicere: ne contra mala proximi pertrahatur ad retributcontra tentamenta adversarii seducatur ad delectationem vel consensum delicti; ne contra flagella opificis ad excessum proruat murmurationis. Perfecte enim adversarius vincitur, quando mens nostra et inter tentamenta ejus a delectatione atque consensu, et inter contumelias proximi custoditur ab odio, et inter flagella Dei compescitur a murmuratione: nec haec agentes, retribui nobis praesentia bona requiramus. nam pro labore patientiae bona speranda sunt sequentis vitae, ut tunc praemium nostri laboris incipiat, quando omnis jam labor
Abbreviated transcription (Latin):
uno om̃s timore ꝑculsi & territi fu¬
gerunt. nullusq illic assistere illo mo¬
qualiter terreat quando districtus
iudex uenturus est: si sic assistentes
terruit: quando gratus remunerans
uenit. Aut qualiter timeri potest cum
uideri potuerit: si sic mentes p̾sentiũ
strauit. & quando uideri non potuit.
ca pace pacientia. ad quantum bunc
retributionis culmen euexit. Quid
huic suus conditor intus dedit. de quo
nobis tantam głam in die eius exitꝰ
& foris in notiit: Quib hunc creda¬
mus nisi scĩs martyrib sociatum.
quẽ attestantib corporeis quoq oculis
a beatis spiritib constat ẽẽ susceptũ::
Nullo iste gladio ꝑcussus occubuit.¬
& tamen coronam pacientiȩ quam
in mente tenuit. in egressione ꝑcepit.
Probamus cotidie uerum ẽẽ quod an¬
te nos dicꝰtum est. quia sc̃a eccłia elee¬
toꝵ florib plena. habet in pace lilia.
in bello rosas. Sciendum preterea est
quod trib modis uirtus pacientiȩ

Expanded text:
uno omnes timore perculsi et territi fuuno omnes timore perculsi et territi fugerunt, nullusque illic assistere illo mopotens Deus qualiter terreat quando districtus judex venturus est, si sic assistentes terruit quando gratus et remunerans venit; aut qualiter timeri potest cum videri potuerit, si sic mentes praesentium stravit et quando videri non potuit. ca pace patientia, ad quantum hunc retributionis culmen evexit. Quid huic suus conditor intus dedit, de quo nobis tantam gloriam in die ejus exitus et foris innotuit? Quibus hunc credamus nisi sanctis martyribus sociatum, quem, attestantibus corporeis quoque oculis, a beatis spiritibus constat esse susceptum? Nullo iste gladio percussus occubuit, et tamen coronam patientiae quam in mente tenuit in egressione percepit. Probamus quotidie verum esse quod ante nos dictum est, quia sancta Ecclesia, electorum floribus plena, habet in pace lilia, in bello rosas. 9. Sciendum praeterea est quod tribus modis virtus patientiae
Abbreviated transcription (Latin):
pexerat. possidere aliquid in hoc mun-¬
do fugiebat: tumultus deuitabat ho¬
minum. crebris ac prolixiorib oratio¬
nib intentus erat: uirtus tamen paci¬
entie in eo uehem̃ter excreu̾at: ita ut eum
sibi amicũ credet qͥ sͥ molestie aliqͥd irrogas¬
set. Reddebat contumeliis gr̃as. si quod
in ipsa sua in opia dampnum fuisset
illatum. hoc maximum lucrum pu¬
tabat: om̃s suos aduersarios. nichil
aliud quam aduitores estimabat. Hunc
cum dies mortis egredi de corpore ur-¬
geret: conuenerunt multi ut tam
sc̃ȩ animȩ de hoc mundo recedenti su-¬
as animas commendarent. Cumq cir-¬
ca lectum illius hi qui conuenerant
om̃s assisterent: alii corporeis oculis
ingredientes angłos uiderunt. sed di¬
cere aliquid nullomodo potuerunt:
alii omĩno nichil uiderunt. sed om̃s
qui aderant. ita uehementissimus timor
ꝑculit. ut nullus egrediente illa anima
illic stare potuisset. Et hi gͦ qui uide¬
rant. & hi omnino qui nil uiderant.

Expanded text:
pexerat, possidere aliquid in hoc munpexerat, possidere aliquid in hoc mundo fugiebat; tumultus devitabat hominum, crebris ac prolixioribus orationibus intentus erat. Virtus tamen patientiae in eo vehementer excreverat, ita ut eum sibi amicum crederet, qui sibi molestiae aliquid irrogasset; reddebat contumeliis gratias; si quod in ipsa sua inopia damnum ei fuisset illatum, hoc maximum lucrum putabat; omnes suos adversarios nihil aliud quam adjutores aestimabat. Hunc cum dies mortis egredi de corpore urgeret, convenerunt multi, ut tam sanctae animae 1617 de hoc mundo recedenti suas animas commendarent. Cumque circa lectum illius hi qui convenerant omnes assisterent, alii corporeis oculis ingredientes angelos viderunt, sed dicere aliquid nullo modo potuerunt; alii omnino nihil viderunt; sed omnes qui aderant ita vehementissimus timor perculit, ut nullus, egrediente illa sancta anima, illic stare potuisset. Et hi ergo qui viderant, et hi qui omnino nihil viderant,
Abbreviated transcription (Latin):
oiligere martyrium est in occulta cogi¬
tatione. Nam quia duo sunt martyrii
genera unum inocculto oꝑe aliud in
publico. testatur ueritas quȩ rebedei fili¬
os requirit dicens. Potestis bibere calicem
quem ego bibiturus sum: Cũi cum ꝓtinꝰ
responderent. possumus: ilico dñs respon¬
oit dicens. Calicem quidem meum bibe¬
nisi dolorem passionis accipimus De
quo alias dicit. Pater. si fieri potest: tͣn¬
seat a me calix iste. Tebedei filii id est ia¬
cob & ioħs non uterq ꝑ martyrium
occubuit: & tamen quod uterq calicẽ
biberit audiuit. Ioħs namq nequaqua
ꝑ martyrium uitam finiuit. sed tamen
martyr extitit: quia passionem quam
non suscepit in corpore. seruauit in men¬
te. Et nos gͦ hoc exemplo sine ferro ẽẽ
ne pater monasterii. iuxta reatine urbis
ti qui illum nouerunt. eiusq uel
uitam uel obitum narrant. Erat autẽ
huius lingua rustica: sed docta uita.
Hic ꝓamore cȩlestis patriȩ cuncta des-¬

Expanded text:
diligere, martyrium est in occulta cogidiligere, martyrium est in occulta cogitatione. Nam quia duo sunt martyrii genera, unum in occulto opere, aliud in publico, testatur Veritas, quae Zebedaei filios requirit, dicens: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Cui cum protinus responderent: Possumus, illico Dominus respondit, dicens: Calicem quidem meum bibenisi dolorem passionis accipimus? De quo alias dicit: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Et Zebedaei filii, id est Jacobus et Joannes, non uterque per martyrium occubuit, et tamen quod uterque calicem biberet audivit. Joannes namque nequaquam per martyrium vitam finivit, sed tamen martyr exstitit, quia passionem quam non suscepit in corpore servavit in mente. Et nos ergo hoc exemplo sine ferro esse ne, pater monasterii juxta Reatinae urbisti qui illum noverunt, ejusque vel vitam vel obitum narrant. Erat autem hujus lingua rustica, sed docta vita. Hic pro amore coelestis patriae cuncta des
Abbreviated transcription (Latin):
po uictores sunt. sed ꝑ negligentiam
post modum intra urbis claustra capi¬
untur : Quib isti sunt similes nͥ his qͦs
irruens grauis langor a uita non sub¬
trahit: sed leniter ueniens recidiua fe¬
bris occidit: Ille gͦ ueraciter pacientiã
seruat: qͥ & ad tempus aliena mala
sine dolore tolerat. & hȩc eadem retrac¬
tans ꝑtulisse se talia exultat. ne bonũ
pacientiȩ quietis tempore ꝑeat. quod
in ꝑturbationib custoditur. Sed qͥa
natalem martyris hodierna die colimꝰ
fr̃s mei. nequaquam nos a uirtute eiꝰ
pacientiȩ existimare extraneos debemꝰ.
Si enim adiuuante nos dño uirtutem
pacientiȩ seruare contendimus & in pace
eccłiȩ uiuimus: & tamen martyrii pal¬
mam tenemus. Duo quippe sunt genera¬
in mente simul & actione. Itaq ẽẽ mar¬
tyres possumus: eriam si nullo ferro ꝑ¬
cutientium trucidemur. Mori quippe
a ꝑsequente martyrium est in aꝑto
oꝑe: ferre uero contumelias. odientem

Expanded text:
po victores sunt, sed per negligentiam po victores sunt, sed per negligentiam postmodum intra urbis claustra capiuntur? Quibus isti sunt similes, nisi his quos irruens gravis languor a vita non subtrahit, sed leviter veniens recidiva febris occidit? Ille ergo veraciter patientiam servat, qui et ad tempus aliena mala sine dolore tolerat, et haec eadem retractans, pertulisse se talia exsultat, ne bonum patientiae quietis tempore pereat, quod in perturbationibus custoditur. 7. Sed quia natalem martyris hodierna die colimus, fratres mei, nequaquam nos a virtute ejus patientiae existimare extraneos debemus. Si enim, adjuvante nos Domino, virtutem patientiae servare contendimus, et in pace Ecclesiae vivimus, et tamen martyrii palmam tenemus. Duo quippe sunt in mente simul et actione. Itaque esse martyres possumus, etiamsi nullo percutientium ferro trucidemur. Mori quippe a persequente martyrium in aperto opere est; ferre vero contumelias, odientem
Abbreviated transcription (Latin):
dolet. quem ad reddendas in iurias cõ¬
mouere non potuit. Unde. fit ut tota
se uirtute contra eum erigat: quem
contumelias fortiter ꝑtulisse considerat.
Quem quia commouere in ipsa iniuri-¬
arum iaculatione non potuit. ab aꝑto
certamine interim recedens insecreta
cogitatione deceptionis tempus inquirit:
& qui n publico bello ꝑͣdidit. ad exhiben¬
daᷤ occulte insidias ex ardescit. Quietis
namq iam tempore ad uictoris animũ
redit. & uel dampna rerum uel in iuri¬
arum iacula ad memoriam reducit.
cunctaq quȩ sibi illata sunt uehemen¬
ter exaggerans. fuisse intolerabilia os¬
tendit. Et quiescentis animum tanto
furore conturbat. ut plerumq uir
patiens illa se equanimiter tollerasse
etiam post uictoriam captiuus erubeᷤᷤ¬
cat. seq non reddidisse contumelias
doleat. & deteriora rependere si occasio
prebeatur querat. Quib gͦ isti sunt
similes. nͥ his qui ꝑfortitudinem incã¬

Expanded text:
dolet, quem ad reddendas injurias comdolet, quem ad reddendas injurias commovere non potuit; unde fit ut tota se virtute contra eum erigat, quem contumelias fortiter pertulisse considerat. Quem quia commovere in ipsa injuriarum jaculatione non potuit, ab aperto certamine interim recedens, in secreta cogitatione deceptionis tempus inquirit, et qui publico bello perdidit, ad exhibendas occulte insidias exardescit. Quietis namque jam tempore ad victoris animum redit, et vel damna rerum, vel injuriarum jacula ad memoriam reducit; cunctaque quae sibi illata sunt vehementer exaggerans, fuisse intolerabilia ostendit, et quiescentis animum 1616 tanto furore conturbat, ut plerumque vir patiens illa se aequanimiter tolerasse etiam post victoriam captivus erubescat; seque non reddidisse contumelias doleat, et deteriora rependere, si occasio praebeatur, quaerat. Quibus ergo isti sunt similes, nisi his qui per fortitudinem in cam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uincuntur: maius autem est quod
ꝑpacientiam uincit᷑. quia ipse a se animꝰ
suꝑatur. & semet ipsum sibim&e ipsi su¬
bicit : quando eum pacientia in humi¬
litate tolerantiȩ sternit. Sciendũ uͦ ẽ
quod plerumq euenire pacientib solet.
ut eo quidem tempore quo aduersa
paciuntur uel contumelias audiunt.
nullo dolore pulsentur: & sic pacien¬
tiam exhibeant ut custodire etiam cor-¬
dis innocentiam curent: sed cum pꝰ
paululum hȩc ipsa quȩ ꝑtulerint ad
memoriam reuocant. igne uehementis-¬
simi doloris instigantur: argumenta
ultionis inquirunt. & mansuetudinẽ
quam tolerantes habuerunt. in retracta¬
tione sua sem& ipsos diuidicantes ꝑ¬
ount. Callidus namq aduersarius bel¬
lum contra duos mouet unum uideli-¬
c& inflammans ut contumelias prior
inferat alterum uero ꝓuocans ut con¬
melias lesus reddat. Sed quia iãm eiꝰ
uictor extitit. quem ad ꝓferendas con¬
tumelias commouit. contra illum acriꝰ

Expanded text:
quae vincuntur; majus est autem quod quae vincuntur; majus est autem quod per patientiam vincitur, quia ipse animus superatur, et semetipsum sibimet subjicit, quando eum patientia in humilitate tolerantiae sternit. Sciendum vero est quod plerumque evenire patientibus solet, ut eo quidem tempore quo adversa patiuntur vel contumelias audiunt nullo dolore pulsentur, et sic patientiam exhibeant, ut custodire etiam cordis innocentiam curent. Sed cum post paululum haec ipsa quae pertulerint ad memoriam revocant, igne vehementissimi doloris instigantur, argumenta ultionis inquirunt, et mansuetudinem quam tolerantes habuerunt, in retractatione sua semetipsos dijudicantes perdunt. 6. Callidus namque adversarius bellum contra duos movet, unum videlicet inflammans ut contumelias prior inferat; alterum vero provocans, ut contumelias laesus reddat. Sed quia ejus jam victor exstitit quem ad proferendas contumelias commovit, contra illum acrius
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificium accipit. quod ante eiꝰ ocłos
in altari boni oꝑis flamma caritatis
incendit. Sciendum uero quod ple¬
rumq ido pacientes ẽẽ uidemur: qͥa
retribuere mala non possumus. S
qui idcirco malum non retribuit. qͥa
nequaqu̾a ualet: ꝓculdubio ut pre¬
diximus patiens non est: quia non ẽ:¬
quia pacientia non in ostensione in¬
quiritur. sed in corde. ꝑ impacientie
autem uitium. ipsa uirtutum nutͥx
doctrina dissipatur. Scriptum namq
est. Doctrina uiri: ꝑ pacientiam no¬
scitur. Tanto gͦ quisq minus ostendit᷑
doctus: quanto conuincitur minus
paciens. Neq enim potest ueraciter
bona docendo impendere: si uiuendo
nesciat ȩquanimiter aliena mala tole¬
rare. Quanto enim culmine uirtus
pacientiȩ polleat: rursum salomon
indicat dicens. Melior est paciens
uiro forti: & qui dñat᷑ animo suo ex¬
pugnatore urbium. Minor est gͦ uicto¬
ria urbes expugnare. quia extra sunt

Expanded text:
sacrificium accipit, quod ante ejus oculos sacrificium accipit, quod ante ejus oculos in altari boni operis flamma charitatis incendit. 5. Sciendum vero quod plerumque ideo patientes esse videmur, quia retribuere mala non possumus. Sed qui idcirco malum non retribuit quia nequaquam valet, procul dubio, ut praediximus, patiens non est, quia patientia non in ostensione inquiritur, sed in corde. Per impatientiae autem vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto convincitur minus patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nesciat aequanimiter aliena mala tolerare. Quanto enim culmine virtus patientiae polleat, rursus Saindicat, dicens: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Minor est victoria urbes expugnare, quia extra sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tis animas ur̃as. Idcirco possessio ani-¬
mȩ. in uirtute pacientiȩ ponit᷑: quia
radix omnium. custosq uirtutum
pacientia est. ꝑ pacientiam uero pos¬
sidemtis animas nr̃as: quia dum
nobis ipsis dominari discimus. hoc
ipsum incipimus possidere quod sumꝰ.
Pacientia uera est aliena mala equa-¬
nimiter ꝑpeti: contra eum quoq qͥ
mala irrogat. nullo dolore morderi.
Nam qui sic ꝓximi mala portat. ut
tamen tacitus doleat. & tempus
digne retributionis querat: pacien¬
tiam non exhib& sed ostendit. Scͥp¬
tum quippe est. Caritas patiens est:
benigna est. Patiens namq est ut
aliena mala toleret: benigna uero
est. ut ipsos etiam quos portat am&.
Hinc namq ꝑsem& ipsam ueritas
dicit. Diligite inimicos ur̃os: bene¬
facite his qui uos oderunt: orate ꝓ¬
ꝑsequentib & calumpniantib uos.
Uirtus namq est coram hominibus
aduersarios tolerare: sed uirtus co¬
ram do diligere quia hoc solum ds

Expanded text:
tis animas vestras. Idcirco possessio anitis animas vestras. Idcirco possessio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per patientiam vero possidemus animas nostras, quia dum nobis ipsis dominari discimus, hoc ipsum incipimus possidere quod sumus. Patientia vero est aliena mala aequanimiter perpeti, contra eum quoque qui mala irrogat nullo dolore morderi. Nam 1615 qui sic proximi mala portat, ut tamen tacitus doleat, et tempus dignae retributionis quaerat, patientiam non exhibet, sed ostendit. Scriptum quippe est: Charitas patiens est, benigna est . Patiens namque est ut aliena mala toleret, benigna vero est ut ipsos etiam quos portat amet. Hinc namque per semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderuntsequentibus et calumniantibus vos . Virtus itaque est coram hominibus adversarios tolerare, sed virtus coram Deo diligere, quia hoc solum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
bam: & qui edebat panes meos. ampli¬
auit aduersum me supplantationẽ.
Ac si de traditore suo aꝑtis uocibus
dicat. Transgressionem eius tanto gra¬
uius ꝑtuli. quanto hanc ab eo qui
m̃s eẽ uidebatur sensi. Om̃s gͦ electi
quia summi capitis membra sunt.
caput quoq suum in passionibus
sequuntur: ut ipsos aduersarios
in sua morte sentiant. de quoꝵ uita
p̾sumebant : & tanto eis crescat mer¬
ces oꝑis : quanto eis uirtutis lucrũ
ꝓficit ex aliene dampno caritatis.
Sed quia dura sunt quȩ p̃dicuntur
de afflctione mortis: ꝓtinus consolatio
fubditur de gaudio resurrectionis cũ
dicitur. Capillus de capite ur̃o non ꝑi¬
bit. Scimus fr̃s quia caro incisa do¬
let: capillus incisus non dolet. Ait gͦ
martyrib suis. Capillus de capite
ur̃o non ꝑibit: uidelic& aꝑte dicens.
Cur timetis ne ꝑeat quod incisum
uolet: quando & illud in uobis ꝑire
non potest quod incisũ non dolet:
Sequitur. In pacientia ur̃a possidebi-¬

Expanded text:
bam, et qui edebat panes meos, amplibam, et qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem . Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: Transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc ab eo qui meus esse videbatur sensi. Omnes ergo electi quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant de quorum vita praesumebant, et tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae damno charitatis. 4. Sed quia dura sunt quae praedicuntur de afflictione mortis, protinus consolatio ubditur de gaudio resurrectionis, cum dicitur: Capillus de capite vestro non peribit. Scimus, fratres, quia caro incisa dolet, capillus incisus non dolet. Ait ergo martyribus suis: Capillus de capite vestro non peribit, videlicet aperte dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum non dolet? Sequitur: In patientia vestra possidebi
Abbreviated transcription (Latin):
resistere & contradicere om̃s aduer¬
sarii ur̃i. Ac si aꝑte membris suis infir¬
mantib dicat. Nolite terreri: nolite
ꝑtimescere. uos ad certamen acceditis:
sed ego prelior. Uos uerba editis: sed
ego sum qui loquor. Sequit᷑. Trade¬
mini autem a parentib & fr̃ib. &
cognatis. & amicis: & morte ex uobis¬
afficient. Minorem dolorem mala
ingerunt. que ab extraneis inferunt᷑.
plus uero in nobis in ea tormenta se¬
uiunt. quȩ ab illis patimur. de quoꝵ
mentib p̾sumebamus: quia cum
dampno corporis. mala nos cruciant
amisse caritatis. Hinc est enim qđ de
uidã traditore suo ꝑ psalmistam dñs
dicit. Et quidem si inimicus m̃s ma¬
ledixisset michi. supportassem utiq.
& si is qui oderat me suꝑ me magna
locutus fuisset: abscondissem me
utiq ab eo. Tu uero homo unanimis
dux m̃s & notus m̃s. qui simul me¬
cum dulces capiebas ꝙybos. in domo
dei ambulauimus cum consensu. Et
rursum. Homo pan̾is meȩ in quo sꝑa¬

Expanded text:
resistere et contradicere omnes adverresistere et contradicere omnes adversarii vestri. Ac si aperte membris suis infirmantibus dicat: Nolite terreri, nolite pertimescere; vos ad certamen acceditis, sed ego praelior; vos verba editis, sed ego sum qui loquor. Sequitur: Trademini autem a parentibus et fratribus, et cognatis et amicis, et morte afficient ingerunt, quae ab extraneis inferuntur: plus vero in nobis ea tormenta saeviunt, quae ab illis patimur, de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis damna nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim quod de Juda traditore suo per Psalmistam Dominus dicit: Et quidem si inimicus meus maledixisset mihi, supportassem utique; et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo. Tu vero homo unanimis, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu . Et rursum: Homo pacis meae in quo spera
Abbreviated transcription (Latin):
uos in synagogis. ducentes ad reges
& p̾sides ꝓpter nomen meum. Ac si aꝑ¬
te dicat. Prius corda hominum. &
post elementa turbantur: ut cum
rerum ordo confundit᷑. ex qua iam
retributione ueniat demonstretur.
Nam quamuis finis mundi ex ipso
suo ordine pendeat. ꝑuersiores tam̃
quosq inueniens. quadigne ruinis
illius opprimant᷑ in notescit cum
subditur. Ducentes ad reges & p̾sides
ꝓpter nomen meum. Contingent uo¬
uidelicet. quoꝵ nisi eoꝵ qui aut ꝑse¬
quendo mortes inferunt: aut uiuen¬
do non imitantur: Mors quippe
iustoꝵ bonis in adiutoriumest
malis in testimonium. ut inde per¬
uersi sine excusatione ꝑeant: unde
electi exemplum capiant ut uiuant.
Sed auditis tot terrorib turbari po¬
terant infirmoꝵ corda. atq ideo con¬
solatio adiungitur. cum ꝓtinus sub¬
infertur. Ponite gͦ in cordib ur̃is. non
p̾meditari quemadmodum respon¬
deatis. Ego enim dabo uobis os &
sapientiam: cui non poter̃

Expanded text:
vos in synagogas, ducentes ad reges vos in synagogas, ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Ac si aperte dicat: Prius corda hominum, et post elementa turbantur, ut cum rerum ordo confunditur, ex qua jam retributione veniat demonstretur. 1614 Nam quamvis finis mundi ex ipso suo ordine pendeat, perversiores tamen quosque inveniens, qui digne ruinis illius opprimantur innotescit cum subditur: Ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Contingent auvidelicet, quorum, nisi eorum, qui aut persequendo mortes inferunt, aut videndo non imitantur? Mors quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exemplum capiunt ut vivant. Sed auditis tot terroribus turbari poterant infirmorum corda, atque ideo consolatio adjungitur, cum protinus subinfertur: Ponite ergo in cordibus vestris non praemeditari quemadmodum respondeatis. Ego enim dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt
Abbreviated transcription (Latin):
rem nobis seruire coegimus terrene
delectationis. Iure gͥ restat. ut simul
nos omnia feriant: que simul oĩa
uiti  is nr̃is male sub acta seruie¬
bant: ut quot prius in mundo in¬
columes habuimus gaudia tot de
ipse post modum cogamur sentire
cormenta. Notandum uͦ est quo d
dicitur. terroresq de cęlo & tempestates.
Cum tempestates hiemales uenire ex
tempestates uenire in ꝑditionis signũ
p̾dicuntur: nisi quod eas tempestateᷤᷤ
dñs uenire denuntiat. quȩ¬
nequaquam ordinem tempoꝵ seruant:
Quȩ enim ordinate ueniunt: insignũ
non sunt. Sed tempestates in sign̾u st̃:
quȩ ipsa quoq tempoꝵ statuta confun¬
dunt. Quod nos quoq nuꝑ exꝑti sumꝰ
quia estiuum tempus omne conuer¬
sum in pluuiis hiemalib uidimus.
Quia autem cuncta hȩc non de IN¬
iusticia ferientis sunt. sed de merito
mundi pacientis. facta prauoꝵ homi¬
num p̾mittuntur. cum dicitur. Sed
ante hȩc omnia incipient uobis manꝰ
suas inicere. & ꝑsequentur: & tradent

Expanded text:
rem nobis servire coegimus terrenae delectationis. Jure ergo restat ut simul nos omnia feriant, quae simul omnia vitiis nostris male subacta serviebant, ut quot prius in mundo incolumes habuimus gaudia, tot de ipso postmodum cogamur sentire tormenta. Notandum vero quod dicitur: Terrores de coelo et tempestates. Cum tempestates hiemales venire ex tempestates venire in perditionis signum praedicuntur, nisi quod eas tempestates Dominus venire denuntiat qnequaquam ordinem temporum servant? Quae enim ordinate veniunt, signum non sunt; sed tempestates in signum sunt, quae ipsa quoque temporum statuta confundunt. Quod nos quoque nuper experti sumus, quia aestivum tempus omne conversum in pluvias hiemales vidimus. 2. Quia autem cuncta haec non de injustitia ferientis sunt, sed de merito mundi patientis, facta pravorum hominum praemittuntur cum dicitur: Sed ante haec omnia incipient vobis manus suas injicere, et persequentur, et tradent
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum studia post ponuntur. Marid
optimam partem elegit quȩ non auferet᷑
ab ea. Ecce pars marthe non rep̃henditur:
sed marę laudatur. Neq enim bonam
partem elegisse mariam dicit. s optimã ut etiã
pars marthe iudicaret᷑ bona. Quare autẽ
pars manȩ sit optima sub infertur cum¬
dicitur: quȩ non auferetur ab ea. Acti¬
ua enim uita cum corꝑe deficit. Quis eñi
in ȩterna patria panem esurienti porrigat:
ubi nemo esurit: Quis potum tribuat siti¬
enti: ubi nemo sitit: Quis mortuum sepeli¬
at Iubi nemo moritur : Cum p̾senti gͦ scło
uita aufertur actiua: contemplatiua autẽ
hic ĩncipitur ut in cęlesti patͥa ꝑficiatur:
quia amoris ignis qui hic ardere in choat.
cum ipsum que amat uiderit: in amore
amplius ignescit. Contemplatiua gͦ uita
minime aufertur. quia subtracta p̾sentis
scłi luce ꝑficitur.

Expanded text:
virtutum studia postponuntur. Maria virtutum studia postponuntur. Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. Ecce pars Marthae non reprehenditur, sed Mariae laudatur. Neque enim bonam partem elegisse Mariam dicit, sed optimam, ut etiam pars Marthae indicaretur bona. Quare autem pars Mariae sit optima, subinfertur cumdicitur: Quae non auferetur ab ea. Activa etenim vita, cum corpore deficit. Quis enim in aeterna patria panem esurienti porrigat, ubi nemo esurit? Quis potum tribuat sitienti, ubi nemo sitit? Quis mortuum sepeliat, ubi nemo moritur? Cum praesenti ergo saeculo vita aufertur activa. Contemplativa autem hic incipitur, ut in coelesti patria perficiatur. Quia amoris ignis qui hic ardere inchoat, cum ipsum quem amat viderit, in amore amplius ignescit. Contemplativa ergo vita minime aufertur, quia subtracta praesentis saeculi luce perficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
lum quod didicere fraternȩ dilectionis
opus d̾o placitum ducunt: idoq cunc̾¬
tos qui xp̃o deuoti ee uelint. huic man¬
cipandos autumant. Et bene martha
stetisse. maria secus pedes dñi sedisse de¬
scribitur: quia uita actiua laborioso de¬
sudat incertamine: contemplatiua uͦ
pacatis uitioꝵ tumultib optata iam
in xp̃o mentis quiete ꝑfruitur. Et resp̃o¬
dens dixit illi dñs. Martha martha: sol¬
licita es. & turbaris erga plurima. Por¬
ro unum est necessarium. Et beatus da¬
uid solum hoc necessarium homini ẽẽ
definiens. deo iugiter in herere desiderat
dicens. Michi autem adherere d̃o bonũ
est. ponere in dño deo spem meam. Et ali¬
bi. Unam petii a dño hanc requiram: ut
in habitem in domo dñi om̃ib dieb uitȩ
meȩ. ut uideam uoluntatem dñi & uisi
tem templum eiꝰ. Una gͦ & sola est theo¬
ria. id est contemplatio di: cui merito
omnia iustificationum merita. uniu̾sa

Expanded text:
lum quod didicere fraternae dilectionis lum quod didicere fraternae dilectionis opus Deo placitum ducunt, ideoque cunctos qui Christo devoti esse velint huic mancipandos autumant. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes Domini sedisse describitur, quia vita activa laborioso desudat in certamine, contemplativa vero, pacatis vitiorum tumultibus, optata jam in Christo mentis quiete perfruitur. Et respondens dixit illi Dominus: Martha, Martha sollicita es et turbaris circa plurima. Porro unum est necessarium. Et beatus David solum hoc necessarium homini esse definiens, Deo jugiter inhaerere desiderat, dicens: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam . Et alibi: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videam voluntatem Dtum ejus . Una ergo et sola est theologia, id est, contemplatio Dei, cui merito omnia justificationum merita, universa
Abbreviated transcription (Latin):
de ȩterna in conspectu di in corrupti¬
pedes dñi audiebat uerbum illius:
martha autẽ satagebat circa freqͦns
ministerium. Hȩc utriq uitȩ congru¬
ere: nemo qui dubitet. Et contem¬
platiue quid̾e uni formis ꝑfectio est: ex¬
uitam mentem a cunctis habere terre¬
nis. eamq quantum humana in becil¬
licitas sinit imnire cum xp̃o. Actiue
gͦ quam frequens sit ministerium. gen¬
tium magister edocet. qui creberrimis
epistolarum dictis suos ꝓ xp̃o terra
mariq labores sua ꝑicula commemorat:
in quib etiam uisiones & reuelationes
dnĩ commendans. non minus se inspecu¬
latiua uirtute quod ꝑ paucis est imitabile.
consummatum fuisse significat. Unde
dicit. Siue enim mente excedimꝰ d̃o: siue
sobrii sumus uobis. Quȩ stetit & ait. Do¬
mine. non est tͥ cure quod soror mea reliqͥt
me solam ministrare. Dic gͦ illi ut me¬
adiuuet. Eix illoꝵ ꝑsona loquitur. qui ad¬
huc diuine contemplationis ignari. so¬

Expanded text:
de aeterna in conspectu Dei incorruptide aeterna in conspectu Dei incorruptini, audiebat verbum illius. Martha autem satagebat circa frequens ministerium. Haec utrique vitae congruere, nemo qui dubitet. Et contemp1ativae quidem uniformis perfectio est, exutam mentem in cunctis habere terrenis, eamque quantum humana imbecillitas sinit, unire cum Christo. Activae vero, quam frequens sit ministerium, gentium Magister edocet , qui celeberrimis Epistolarum dictis suos pro Christo terra marique labores, sua pericula commemorat. In quibus etiam visiones et revelationes Domini commendans, non minus se in speculativa virtute, quod perpaucis est imitabile, consummatum fuisse significat. Unde dicit: Sive enim mentem excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis . Quae stetit, et ait: Domine, non est tme solam ministrare? Dic ergo illi ut adjuvet me. Et illorum persona loquitur, qui, adhuc divinae contemplatione ignari, so
Abbreviated transcription (Latin):
ue iste dño dilecte soro¬
res duas uitas sp̃uales
quib in p̾senti sc̃a ex¬
ercetur eccłia demon¬
strant: martha quidẽ
actualem. qua ꝓximo in caritate soci¬
amur: maria uero condemplatiuam
qua in di amore suspiremus. Actiua
enim uita est: panem esurienti tribu¬
ere: uerbo sapientiȩ nescientem docere.
errantem corrigere. ad humilitatis uiã
suꝑbientem ꝓximum reuocare: infir¬
mantis curam gerere. quȩ singłis qͥb¬
q expediant dispensare: & commissis
nobis qualiter subsistere ualeant pre¬
uidere. Contemplatiua uͦ uita est ca¬
ritatem quidem di & ꝓximi tota m̃te¬
retinere. sed ab exteriore actione quies¬
cere. soli desiderio conditoris in herere:
ut nil iam agere libeat. sed calcatis cu-¬
ris om̃ib ad uidendam faciem sui crea¬
toris animus in ardescat: ita ut iam
nouerit carnis corruptibilis pondus
cum merore portare. totisq desideriis
appetere. illis ymnidicis angłoꝵ cho¬
ris intereẽ ammisceri cȩlestib ciub.

Expanded text:
e istae Domino dilectae sorores duas vitas spiritales, quibus in praesenti sancta exercetur Ecclesia, demonstrant. Martha quidem actualem, qua proximo in charitate sociamur, Maria vero contemplativam, qua in Dei amore suspiramus. Activa enim vita est panem esurienti tribuere, verbo sapientiae nescientem docere, errantem corrigere, ad humilitatis viam superbientem proximum revocare, infirmantis curam gerere, quae singulis quibusque expediant, dispensare, et commissis nobis, qualiter subsistere valeant, praevidere. Contemplativa vero vita est, charitatem quidem Dei et proximi tota mretinere, sed ab exteriore actione quiescere, soli desiderio conditoris inhaerere, ut nihil jam agere libeat, sed calcatis curis omnibus ad videndam faciem sui creatoris animus inardescat, ita ut jam noverit carnis corruptibilis pondus cum moerore portare, totisque desideriis appetere, illis hymnidicis angelorum choris interesse, admisceri coelestibus civibus,
Abbreviated transcription (Latin):
& terrestres: attulit ꝑegrinas & cȩlestes.
Si expauescis o qui es auditor mortem
xp̃i: ama resurrectionẽ xp̃i. Multi qͥ¬
dem contempserunt humilem xp̃m:
& non ꝑuenerunt usq ad altitudinem
xp̃i. Qui autem adorauerunt humilẽ.
inuenerunt excelsum: Qui cum patre

Expanded text:
et terrestribus attulit peregrinas et coelestes. et terrestribus attulit peregrinas et coelestes. Si expavescis, o quisquis es auditor, mortem Christi; ama resurrectionem Christi. Multi quidem contempserunt humilem Christum, et non pervenerunt usque ad altitudinem Christi. Qui autem adoraverunt humilem, invenerunt excelsum. 7. Le