comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Post haec igitur adidolatria dedinantes net proph&a rum uatiaamia inet eorũ
xuilri teritus nec dades patriae nec ipsorum &iam regum eos excidia domu urut
ONEC IRATUS CONTRA EOS DNS EXCITAUIT NA BUCTO DONOSS
quieos in babiloniam cum om̃a templi ornamenta captiuos ab dixit.
Inqua captiuitate & danihel pro ph&a eximius lnter esurientes leones
inlesus. & tres pueri in medium igneum rorulenti abire captiui. In hac ca¬
tiuitate & iei rechiel pħ plauit. & hes dias prophora natus est. A dauid
autem us que ad desolationem templi & trans mi grationem inbabylonia
generatione xiii. id est dauid salomon. roboam. abia. asca iosaphat. ioram.¬
orcia ioatham. achar. ezechias manases amon. iosas. In his qͣuat cuor decin
generationibus anni inueniuntur numero eeclxi. De hac uero captiuitat
per to robabel liberantur. qui postea & templum & ciuitatem refu
Sed haecciuitas typum illius captiuitatis ut pũto gerit. in qua anima

Expanded text:
Post haec igitur ad idolatria declinantes nec prophetarum vaticinia nec eorum interitus nec cladis patriae nec ipsorum etiam regumeos excidia domuerunt. Donec iratus contra eos Dominus excitavit Nabuchodonosor, qui eos in Babiloniam cum omnia templi urnamenta captivos abduxit. In qua captivitatem et Danihel propheta eximius, inter esurientes leonis inlesus, et tres pueri in medium igneum rorulenti abiere captivi. In hac captivitate et Hiezechihel prophetavit, et Hesdras propheta natus est. A David autem usque ad desolationem templi et transmigrationem in Babilonia generationes 14, id est DaOzias, Joatham, Achaz, Ezechias, Manasses, Amon, Josias. In his ergo quatuordecim generationibus, anni inveniuntur numero 361. De hac vero captivitate per Zorobabel liberantur: qui postea et templum et civitatem restituit. Sed haec captivitas typum illius captivitatis, ut puto, gerit, in qua anima
Abbreviated transcription (Latin):
cum peremptis. Paulus uero comes cum romanis acfrancis gothis bel¬
lo intulit & praedas agit Veniente uero odo acrio andegauis. hilderi¬
chus rex sequentidie aduenit. Inter fectoque paulo comite. ciuita tem
obtinuit. Magno eadie incendio domus et clesiae concremata est XUI
LNIS ITA GESTIS INTER SAXONES ETROMANOS BELU GESTŨ EST
Ised saxones terga uertentes multis desuis romanis insequentibus
gladio reliqueruntꝰ. Insulȩ eorum cum multi populo inter empto asran¬
cis captae atque subuerse sunt. Eo anno mensenono terra tremuit. Odo¬
acrius cum hilderico foedus inut: Alamannosque qui partem italiae per

Expanded text:
cum peremptis . Paulos vero comes cum Romanis ac Francis Gothis belcum peremptis . Paulos vero comes cum Romanis ac Francis Gothis bella intulit et praedas egit. Veniente vero Adovacrio Andecavus, Childericus rex sequenti die advenit, interemptoque Paulo comite, civitatem obtinuit. Magnum ea die incendio domus aeclesiae concremata est. His ita gestis, inter Saxones atque Romanos bellum gestum est; sed Saxones terga vertentes, multos de suis, Romanis insequentibus, gladio reliquerunt; insolae eorum cum multo populo interempto acis captae atque subversae sunt. Eo anno mense nono terra tremuit. Adouacrius cum Childerico foedus iniit, Alamannosque, qui partem Italiae per
Abbreviated transcription (Latin):
populum sed patientes estote parumper. Dñs enim nunc dirig& qui
regat ecclesiam hanc. His itaque mirantibus haec uerba. subitorus¬
ticus nomine quierat ex ipsa urbis aruernis dio cesi prb̃tr aduenit . Ip¬
sernim iam mulieri per uisionem fuerat indicatus. Quo uiso ait. En
ipsum quem elegit dñs. Eccequalem ponitificem uobis destinauit. hic
or din&ur ep̃s : Haec aeccloquente omnis populus cuncta intentio¬
ne post posita. cdamauit dignum & iustum esse Qui in cathedra positus.
septimus in eodem loco pontificatus honorem populo gaudente suscepit
GITUR HU DERI CUS AURTLEANS PUONAS EGIT. ODOAGRIVSVERO
cum saxonibus andegauum uenit. Mlagna tunc lues populum deuasta¬
uit. Mor tuus est autem aegidius. & reliquit filium siagrum Nomine
Quo defuncto odo acrius de andegauo uel alus locis obsides accepit
Brittani debitoricas agothis expulsi sunt. Multis apud dolensemui¬

Expanded text:
populum, sed pacientes estote parumper! Dominus enim nunc diriget, qui populum, sed pacientes estote parumper! Dominus enim nunc diriget, qui regat ecclesiam hanc'. His itaque mirantibus haec verba, subito Rusticus nomine, qui erat ex ipsa urbis Arvernae diocese presbiter, advenit. Ipsi enim iam mulieri per visionem fuerat indicatus. Quo viso, ait: 'En ipsum quem elegit Dominus! Ecce qualem vobis pontificem distinavit! Hic ordenetur episcopus!' Haec ea loquente, omnis populus, cuncta intentione postposita, clamavit, dignum ac iustum esse. Qui in cathedra positus, septimus in eodem loco pontificatus honorem, populo gaudente, suscepitgitur Childericus Aurilianis pugnas egit, Adovacrius vero cum Saxonibus Andecavo venit. Magna tunc lues populum devastavit. Mortuus est autem Egidius et reliquit filium Syagrium nomine. Quo defuncto, Adovacrius de Andecavo vel aliis locis obsedes accepit. Brittani de Bituricas a Gothis expulsi sunt, multis apud Dolensim vi
Abbreviated transcription (Latin):
chum. hic fuit magnus & pugnator egregius.
dus exsenatoribus ex senatoribus ep̃s ordinatur Qualis autem fuerit
Chic pontifex testatur paulinus dicens. Sienim hodieuiduas dignos dñ
sacer dotes uel ex superium tolosae. uel sulplicium uienna. uel amandum bur¬
digale. uel dio genianum albige. uel dinamium ecolis nae. uel uenerandum
aruennis. uel a la &ium cadurcis. uel nunc pegasium p&ro cołis ut cumque
sehabent saeculimala. Vi debis profecto dignissimos totius fidei religio¬
nis que fidei custodes Post cuius obitum faeda apud ciues proepis copatu
intentio uertebatur Cum par tes interse diuisae alium. aliumque eligere
uellent. magna seditio erat populi. Resedentibus epĩs diedominica mub¬
er quedam uelata atque deuota dõ audenter ad eos ingreditur quȩ ait.
Audite mesacer dotes dñi Scito te enim quia non estꝰ in his bene placitũ
dõ quos hic ad sacer dotium elegerunt. Ec ceenim dñs hodie ipsesibi
prouidebit antestitem. Itaque nolite contur.bare . neque conlidere

Expanded text:
chum. Hic fuit magnus, et pugnator egregius. rtemii, Venerandus e senatoribus episcopus ordinatur: Qualis autem fuerit hic pontifex, testatur Paulinus dicens: « Si enim hos videas dignos Domino sacerdotes, vel Exsuperium 67 Tolosae, vel Simplicium Viennae, vel Amandum Burdegalae, vel Diogenianum Albigae, vel Dynamium Ecolismae, vel Venerandum Arvernis, vel Alithium Cadurcis, vel nunc Pegasium Petrocoriis, utcumque se habent saeculi mala, videbis profecto dignissimos totius sanctitaobsequium fuit. Post cuius obitum foeda apud civis pro episcopatu intentio vertebatur. Cumque partes inter se divisae alium aliumque eregere vellent, magna conlisio erat populi. Resedentibus tamen episcopis die dominico, mulier quaedam velata atque devota Deo audenter ad eos ingreditur, qui ait: 'Audite me, sacerdotes Domini! Scitote enim, quod non est in his bene placitum Deo, quos hi ad sacerdotium elegerunt. Ecce enim Dominus hodie ipsi sibi providebit antestitem. Itaque nolite conturbare neque conlidere
Abbreviated transcription (Latin):
putanteseos ũquasi int̃ fectos habere . sed dñi miseratio quae iusticũ facit
in aliã partẽ uoluntatẽ eorũ retorsit Nam confligentib: illis erantaũ
cccC octoginta tantum prostratisunt. Reliqui uero uictoriã obtinuer̃
lp̃si quoq: qui ex sixonib remanserant detestatis nullus se eorũ barbam ne¬
q: capillum incisurũ nis i priusse de aduersariis ultuirent. Quib: iterum
nbrittanus haecacta st̃ Macliauus quondam & bodicus britanorũ co¬
mites sacram̃tũ int̃se dederunt ut quis exeis suꝑuiuer& filios partis
alterius tãquã filios defensaret : Mortuus autembodic̃ reliqđ filiũ

Expanded text:
putantes eos jam quasi interfectos habere. Sed Domini miseratio, quae justitiam facit, putantes eos jam quasi interfectos habere. Sed Domini miseratio, quae justitiam facit, in aliam partem voluntatem eorum retorsit. Nam confligentibus illis: erant aillia quadringenti, et octoginta tantum prostrati sunt: reliqui vero victoriam obtinuerunt. Illi quoque qui ex Saxonibus remanserant, detestati sunt, nullum se eorum barbam, neque capillos incisurum, nisi prius se de adversariis ulciscerentur. Quibus iterum  est. XVI. In Britanniis haec acta sunt. Macliavus quondam et Bodicus Britannorum comites, sacramentum inter se dederant, ut qui ex eis superviveret, filios partis alterius tanquam proprios defensaret. Mortuus autem Bodicus reliquit filiu
Abbreviated transcription (Latin):
exercitũ contracãpanensẽs commouit putans eũ il
sednihil nocuit: Neceum potuit reperire
tquia tempr illo quo albo inus in italiã ingressusest hlodharius & sigib¬
Etus suauos & alias gentes in locoillo posuer Hu qui tem pore sigiberti
regressi sunt idest quicum albo ino fuerant contrahos consurgunt
uolentes eos a regioneilla excludere acdelere. Atilliobtuler cistti¬
am partem terre dicentes. simul uiuere sine conlisione possumꝰ sed illi
contraeos irati eo qđ ipsihoc antea tenuissent. nullatenus pacificari
uoluerunt De hinc obtulerunt eis it erũ isti medcetatẽ. Post hec
duas partes sibi tertiam relinquentes. Nolentib: aũt illis obtule r̃
cum terra om̃a peccoratantũ utabello cessassent sed nechoc illi ad¬
quiescentes certamen exp&unt & interse antecertamen qualiter
uxores suauorum diuiderent & quicquam p̾eorũ exituaccipere tractar᷑

Expanded text:
exercitum contra Campanenses commovit, putans eum ibexercitum contra Campanenses commovit, putans eum ibidem occultari: sed nihil nocuit, nec eum potuit reperire. XV. Et quia tempore illo, quo Alboinus in Italiam ingressus est, Chlothacharius et Sigibertus Suavos et alias gentes in loco illo posuerunt; hi qui tempore Sigiberti regressi sunt, id est qui cum Alboino fuerant, contra hos consurgunt, volentes eos a regione illa extrudere ac delere. At illi obtulerunt eis tertiam partem terrae, dicentes: Simul vivere sine collisione possumus. Sed illi contra eos irati, eo quod ipsi hoc antea tenuissent, nullatenus pacificare voluerunt. Dehinc 220 obtulerunt eis iterum isti medietatem: posthaec duas partes, sibi tertiam relinquentes. Nolentibus autem illis, obtulerunt cum terra omnia pecora, tantum ut a bello cessarent. Sed nec hoc illi acquiescentes, certamen expetunt. Et inter se ante certamen, qualiter uxores Suavorum dividerent, et qui quam post eorum exitum acciperet, tractant,
Abbreviated transcription (Latin):
ris discessit Egressus aut̃ basilicã scãm : cum iterageret ꝑ autisiodorensem
territorium . ab erpone duceguntramni regis conprehensũs est Cũq: ab eo
detinerctur casunescio quodilapsus basilicam sc̃i germani ingressus ẽ. Au¬
diens haec guntramnus rex cõmotus in ira erponem septingentis aureis
damnat et abhonore remouit dicens. retenuistiut ait fr̃m̃s in imicũ suũ
Qđsihoc facere cogitabas ad meeũ debuisti prius adducere. Sin autem
aliud nectangere debueras quem tenere dissimulabas Exercitus autemhil¬
periciregis usq: toronus accedens. regionem illam in predas mittit suc¬
cendit adque deuistat Nec rebus scĩ martini pepercit. sed quae
manutetigit sine ullo dĩ intuituauttimore diripuit Mero uecꝰ ꝓ
pe duos menses ad antedictam basilicam resedens fugã iit & adbrun¬
hildem reginam usq: ꝑuenit sedab austrasi is ñ ẽ collectꝰ. Pater ueroe

Expanded text:
ris discessit. Egressus autem basilicam sanctam, cum iter ageret per Audisiodorensim ris discessit. Egressus autem basilicam sanctam, cum iter ageret per Audisiodorensim territurium, ab Erpone duce Gunthchramni regis conpraehensus est. Cumque ab eo deteneretur, casu nescio quo dilapsus, basilica sancti Germani ingressus est. Audiens haec Gunthchramnus rex, in ira damnat, et ab honore removet, dicens: Retinuisti, ut ait frater meus, inimicum suum. Quod si hoc facere cogitabas, ad me eum debuisti prius adducere; sin autem aliud, nec tangere debueras quem tenere dissimulabas. Exercitus autem Chilperici regis usque Turonis accedens, regionem illam in praedas mittit, succendit, atque devastat: nec rebus sancti Martini pepercit, sed quod manu tetigit, sine ullo Dei intuitu, aut timore diripuit. Merovechus prope duos menses ad antedictam basilicam residens, fugam iniit, et ad Brunichildem reginam usque pervenit: sed ab Austrasiis non est collectus. Pater vero ejus
Abbreviated transcription (Latin):
relinquer& quã bienteriurans pallam altaris fid eius sorem dedit numquã
se exinde sineius sione regis egressurum Merouechus ncre densphitonisse
tres libros suꝑscĩ sepulcrum posuit id est psalterii regũ euangeliorũ &uigilans
tota nocte petiitut sibibeatus confessor quide uenir& ostenderet utrũpossit
regnumaccipere annon ut adño inde ante cognosceret Posthaecẽtinuato
tis dñm dm̃ urm & ambulastis post deos alienos nec fecistis rectum ante c̃spectũ e.
alleuarentur : Quomodo factis unt indesolatione subitode secerunt
perierunt propter iniquitates suas Ine uangeliis autem hocre ꝑtum
Scitis quia post biduum paschafiet & filius hominis tradet᷑ ut crucifigat᷑
In his responsionibus ille confusus flens diutissime ad sepuler ũbeatiantis¬
titis ad sumpto secũ guntram noduce cumquingentis auteo amplius ui¬

Expanded text:
relinqueret. Qui ambienter iurans, pallam altaris fideiussorem dedit, numquam relinqueret. Qui ambienter iurans, pallam altaris fideiussorem dedit, numquam se exinde sine iussione rege egressurum. Merovechus vero non credens phitonissae, tres libros super sancti sepulchrum posuit, id est psalterii, Regum, euangeliorum, et vigilans tota nocte, petiit, ut sibi beatus confessor quid eveniret ostenderet, et utrum possit regnum accepere an non, ut, Domino indicante, cognuscerit. Post haec continuato istis dominum Deum vestrum et ambolastis post deos alienos nec fecistis rectum ante conspectum eius, allevarentur. Quomodo facti sunt in desolatione ? Subito defecerunt, et perierunt propter iniquitates suas. In euangeliis autem hoc repertum: Scitis, quia post biduum pascha fiet, et Filius hominis traditur, ut crueifigatur. In his responsibus ille confusus, flens diutissime ad sepulchrum beati antestetis, adsumpto secum Gunthchramno duce, cum quingentus aut eo amplius vi
Abbreviated transcription (Latin):
lisq: patulis iocundemur Hocenim aiebat callide ut eum ascã basilica
separar& Guntramnus uero aliassanebonus. Nam in periurus nimium
preparatus erat : Verum tamen nulli amicorum sacra mentum de¬
iocundiacensem domum ciuitati proximum ꝓgressi sunt Sedanimome
rouechus nocitus est & quia in petebatur. Tunc guntramnus de interitu
ut diximus theutberti mint hilpericus rex epistolam s ffriptam ad se¬
pulcrũ scĩ martini quae habebat insertum ut eibeatus martinus rescri¬
ber& utrum liceret extrahere guntramnum debasilicaeius an non
sed baidegiselus diaconus quihanc epistolam exibuit cartampurã cũ ea¬
dem quam de tulerat ad scm̃tumulum misit. Cumque pertriduũ expectass&
& nihilrescripti reciperet rediuit adhilpericum. Ille ueromisit alios ñ¬
tios quiaguntramno sacramenta exigerent ut sine eiusscientiabasilicã ñ

Expanded text:
lisque patulis iocundemur'. Hoc enim agebat callide, ut eum a sancta basilica lisque patulis iocundemur'. Hoc enim agebat callide, ut eum a sancta basilica separaret. Gunthchramnus vero alias sane bonus – nam in periuriis nimium praeparatus erat –, verumtamen nulli amicorum sacramentum deIocundiacensim domum civitate proximam progressi sunt; sed a nemine Merovechus nocetus est. Et quia inpetebatur tunc Gunthchramnus de interitu, ut diximus , Theodobertlii, misit Chilpericus rex epistulam scriptam ad sepulchrum sancti Martini, quae habebat insertum, ut ei beatus Martinus rescriberet, utrum liceret extrahi Gunthchramnum de basilica eius an non. Sed Baudegyselus diaconus, qui hanc epistulam exhibuit, cartam puram cum eadem quam detulerat ad sanctum tumolum misit. Cumque per triduum expectasset et nihil rescripti reciperet, redivit ad Chilpericum. Ille vero misit alios, qui Gunthchramno sacramenta exigerent, ut sine eius scientiam basilicam non
Abbreviated transcription (Latin):
ret. uocemagnaait heuheu ꝑcussitds̃ hilpericũ & om̃s filios eius
nec suꝑerit de his quiꝓcesser̃ exlumbis eius quiregat regnũ eius in&er¬
num Erantei eodẽ tempore dediuersis uxoribus filii quattuo excepto filial
Cũ aut̃ haec in posterũ impleta fuissent. tunc ad liquidum cognouifalsa
esse quȩ promiserant arioli lgitur commorantibus his apudbasilicã scĩ
martini misit ad guntramnum hosonem fredegundis regina quȩ iã ꝓmor
te theuiberti patrocinabaturocculte dicens simero uechumeicere poteris de
ba silicaut interficiatur magnũ de me munus accipies. At ille presto putans
esse intersectores ait ad merouechum. ut quid hic quasi segnes&timidi resi¬
demus & ut hebetescircabasilicam occulamur. uenient enimae quinostri
& acceptis accipitribus cum canibus exercea mur uenationem expectacu¬

Expanded text:
ret, voce magna ait: 'Heu heu! Percussit Deus Chilpericum et omnes filios eius, ret, voce magna ait: 'Heu heu! Percussit Deus Chilpericum et omnes filios eius, nec superavit de his qui processerunt ex lumbis eius qui regat regnum illius in aeternum'. Erant ei eodem tempore de diversis uxoribus filii quattuor, excepto filiabus. Cum autem haec in posterum inpleta fuissent, tunc a liquidum cognovi, falsa esse quae promiserant arioli. Igitur commorantibus his apud basilicam sancti Martini, misit ad Guntchramnum Bosonem Fredegundis regina, quaequae ei iam pro morte Theodoberthi patrocinabatur occulte, dicens: 'Si Merovechum eiecere potueris de basilica, ut interficiatur, magnum de me munus accipies'. At ille praesto putans esse interfectores, ait ad Merovechum: 'Ut quid hic quasi signes et timidi resedemus et ut hebetis circa basilicam occulimur ? Veniant enim equi nostri, et acceptis accipitribus, cum canibus exerceamur venationem spectacu
Abbreviated transcription (Latin):
haec ei perpuerosmandataremisit futurũ est enĩ ut rexhilperic̃hocanno
deficiat & mero uechus exclusis fratrib: omne capiat regnũ: tu uero ducatũ
totius regnieiꝰ annis .v. tenebis. Sexto uero annoinuna ciuitatũ quȩ suꝑlige¬
ris alueũ sita est indextera eus parte fauentẽ populo episcopatꝰ grãmadi¬
pisces ac sex& plenui dierũ ab hoc mundo migrabis. Cũq: haec pueri redeuntes
dnõ suo ñtiassent statĩ ille uanite elatꝰ tãquã insuã cathedrã toronice ec¬
clesie reseder& ad mehaec detulit uerba Cuiusego inridens stulticiã dixi ado
confusione discedente ualde in ridebã hominẽ quitalia crediputabat. Deniq
quadim nocte uigilias inba silica scĩ antestitiscelebratis dũlectulorecuban sob¬
dormissẽ uidiangłm ꝑ aerauolantẽ Cumque suꝑ scãmbasilicam prae teri¬

Expanded text:
haec ei per puerus mandata remisit: 'Futurum est enim, ut rex Chilpericus hoc anno haec ei per puerus mandata remisit: 'Futurum est enim, ut rex Chilpericus hoc anno deficiat et Merovechus, exclusis fratribus, omni capiat regnum. Tu vero ducatum totius regni eius annis quinque tenebis. Sexto vero anno in una civitatum, quae super Legeris alveum sita est, in dextera eius parte, favente populo, episcopatus gratiam adipiscis ac senes et plenus dierum ab hoc mundo migrabis'. Cumque haec pueri redeuntes domino nuntiassent, statim ille vanitate elatus, tamquam se iam in cathedram Toronice eclesiae resederet, ad me haec detulit verba. Cuius ego inridens stultitiam, dixi: 'A Deo confusione discedente, valde inridebam hominem, qui talia credi putabat. Denique quadam nocte vigilias in basilica sancti antestitis caelebratas, dum lectulo decubans obdormissem, vidi angelum per aera volantem. Cumque super sanctam basilicam praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
cȩdentiume lapsus ecclenã expetisset Quẽ nos pͥea indutũ ue stomtis ob¬
tentauuita pectauo remisimꝰ Mero uechus depatre atq nouert amulta
crimina loqbatur Quaccũ ex parte ueraessent credoacceptun fuis & dõ
ut hec ꝑfilium uulgarentur sicut in sequentibus cognoui Quadã enidie
ad conuiuiu ẽius accesi dũ pariter sederemur supplicit᷑ po
currit arripui qui haec continebat: oculum quiuersus dispexerat patrẽ effodunt
eum corui de conuallib: Illo quoq: ñ intellegente considerauihunc uersiculi
ad nõ p̃paratũ : Tunc direxit guntram ñ puerũ ad mulierem quandam si
bi cognitam a tempore haribertiregis habentem s pm phitonis ut eiquae
erat euentur a narrar&. Asserebat p̃terca ipsã sibi hocante tẽpus non so¬
lum annũ sed & diem& horã inquarex haribertus obir& denontiasse: quae

Expanded text:
caedentium elapsus eclesiam expetisset. Quem nos postea indutum vestimentis, obcaedentium elapsus eclesiam expetisset. Quem nos postea indutum vestimentis, obtenta vita, Pectavo remisimus. Merovechus vero de patre atque novercam multa crimina loquebatur; quae cum ex parte vera essent, credo, acceptum non fuisse Deo, ut haec per filium vulgarentur, sicut in sequentibus cognovi. Quaedam enim die ad convivium eius accedi. Dum pariter sederemus, suppliciter pcurrit arripui, qui haec contenebat: Oculum, qui aversus aspexerit patrem, effodiant eum corvi de convallibus. Illo quoque non intellegente, consideravi hunc versiculum ad Dominum praeparatum. Tunc direxit Gunthchramnus puerum ad mulierem quandam, sibi iam cognitam a tempori Chariberthi regis, habentem spiritum phitonis, ut ei quae erant eventura narraret. Asserebat praeterea, ipsam sibi ante hoc tempus non solum annum, sed et diem et horam, in qua rex Chariberthus obiret, denuntiasse. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
regis cũ uider& mero uechus patrẽ in hac deliberatione intentũ ad sumt secũ
guntrã noduce ad brunihildẽ ꝑgere cogitat dicens. absit ut ꝓpt̃ meã ꝑsonã basi¬
licã domnimartini uiolentiã ꝑferat. aut regio eius perme captiuitatȩ subdat᷑
Etingresius lsilicã dũ uigilias a ger& resquas secũ habebat adsẽpulcrũ bea¬
timartini exhibuit orans. ut scssibi succurrer& adq: eic̃ce der& grãm
suam ut regnũ accipere possit Leudastistunc comis cũ multastimamore
fredegundis insidiastender& ad extremũ pueroseius quiin pago egressi
fucrant circũ uentus dolis gladiotrucidauit lpsũq int̃imere cuniens
uenci desiderans redeuntt areleiso archiatro depsentiaregi conp̃¬
hendi pcepit cae suq: grauissi me ablato auro argentoqcitrelicort¬
quas secũ exibebat audũ re liquid & interfecis & utique siñ intermanis

Expanded text:
regis, cum videret Merovechus patrem in hac deliberatione intentum, adsumpto securegis, cum videret Merovechus patrem in hac deliberatione intentum, adsumpto secuad Brunichildem pergere cogitat, dicens: 'Absit, ut propter meam personam basilica domni Martini violentiam perferat aut regio eius per me captivitate subdatur'. Et ingressus basilicam, dum vigilias ageret, res quas secum habebat ad sepulchrum beati Martini exhibuit, orans, ut sibi sanctus succurrerit atque ei concederit gratiam suam, ut regnum accepere possit. Leudastis tunc comis, cum multas ei in amore Fredegundis insidias tenderit, ad extremum pueros eius, qui in pago egressi fuerant, circumventus dolis gladio trucidavit, ipsumque interimere cupiens, cisci desiderans, redeunte Marileifo archietro de praesentia regis, conpraehendi praecepit; caesumque gravissime, ablato auro argentoque eiquas secum exhibebat, nudum reliquit; et interfecisset utique, si non inter manu
Abbreviated transcription (Latin):
eulogias a nobis accepit: ueritus autem sum nedum unuma cõmunione su¬
pendebam in multis existerem homicida Minabaturaut̃ aliquos de
populo nr̃o interficere si communionem nram non meruis s& mul¬
tostamem prohaccausat oronicaregiosust inuit clades hisdiebus mc&ius
uirneptis ineȩ propriã habens causa adhilpericũ regẽ habut . cũ diacono nr̃o
qui regi fugã mero uechinarrar&. quibus uis is fredegundis reginaait Exylora¬
toress& idsc̃iscitandũ quid agat rex aduener ut scuant quid merouechoreñtient
Etstatĩ ex poliatis in exilior& rudi precepit. dequom̃ se septimorelaxatis. lgitur
hilpercus ñtios ad nos direx̃ dicens Cicite apostatã illã debasilica Sinaut̃
aliud totã regionẽ illam igne succendã : Cũq nosrescripsissemꝰ in possibile
esse qđ tẽ poribus her&icorũ non fuerat : xp̃ianu nunctẽ poribus fieri
Ipsẽ exercitum commouit & illuc dirigit Anno autem secundo hildiberti

Expanded text:
eulogias a nobis accepit. Veritus autem sum, ne, dum unum a communione suspendebam, in multos existerem homicida. Minibatur enim aliquos de populo nostro interficere, si communionem nostram non meruisset. Multas tamen pro hac causa Toronica regio sustenuit clades. His diebus Necetius, vir neptis meae, propriam habens causam, ad Chilpericum regem abiit cum diacono nostro, qui regi fugam Merovechi narraret. Quibus visis, Fredegundis regina ait: 'Exploratores sunt et ad sciscitandum quid agat rex advenerunt, ut sciant, quid Merovecho renuntient'. Et statim expoliatis in exilio retrudi praecepit; de quo mense septimo relaxati sunt. Igitur Chilpericus nuntius ad nos direxit, dicens: 'Eiecite apostatam illam de basilicam ; sin autem aliud, totam regionem illam igne succendam'. Cumque nos rescripsissemus, inpossibile esse, quod temporibus hereticorum non fuerat, christianis nunc temporibus fieri, ipsi exercitum commovit et illuc dirigit. Anno autem secundo Childeberthi
Abbreviated transcription (Latin):
gis cummagno exercitu usque lemouicinum & contradesiderium ducem
hulpericiregis bellum gessit inquo pro elio ceciderunt de exercitueiꝰ quinq
molus uero patricius ꝑaruernũ redut eaq: ꝑloca exercit ei deiustauit & sic inburgu
Iton soratus est mutata que ueste quae dericis uti mos ẽ. presbit̃ ordinat᷑ & ad
monasteriũ cenoniacum quiuocatur aninsola dirigitur ut ibi sacer dotalier.¬
diretur regula. haec audens guntrãnus hoso quitunc inbasilica sc̃imartini
ut decimus resedebat misit rihculfum subdac ononir nconibũ occut

Expanded text:
gis cum magno exercitu usque Lemovicinum transiit et contra Desidegis cum magno exercitu usque Lemovicinum transiit et contra Desiderium ducem Chilperici regis bellum gessit. In quo proelio ceciderunt de exercitu eius quinqmolus vero patricius per Arvernum rediit eamque per loca exercitus eius devastavit. Et sic in Burgutunsoratus est, mutataque veste, qua clericis uti mos est, presbiter ordenatur et ad monasterium Cinnomannicum qui vocatur Aninsola dirigitur, ut ibi sacerdotali eruderetur regula. Haec audiens Gunthchramnus Boso, qui tunc in basilica sancti Martini, ut diximus, resedebat, misit Riculfum subdiaconum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
filium dĩ uiui nobis prophetarũ uocbus reꝓmissum &ideo p&imus ut
abluamus baptismo. nein hocdelictopermaneamus. Gauisus autẽ ñtio
pontifex noctem scam pente costei iuigiliis celebratis ad baptisterium foras
muraneum ingressus est : Ibique om̃is multitudo corãeo prostrata baptismum
tauit At ille pre gaudio lacrimans cunctos aqua abl
mate liniens insinu matris ecdesiȩ congregauit Elagrabant cerei
lam pades refulgebant. albicabat totaciuitas degregecandido Nec
minor fuit urbigaudium quã quondam spũ sco descendente super apłos
hierus alemuidere promeruit Euerunt autem quibaptis amplius quin¬
Ego ut ad propositum reuertamus hilpericus rex hlodo ueumfiliũ toronus
trans misit: Qui congregato exercitu interterminũ toronicũ & andegauũ
usq: sconas transiit eamque peruasit Nummolus uerd patricius guntrãnire¬

Expanded text:
filium Dei vivi, nobis prophetarum vocibus repromissum; et ideo petimus ut filium Dei vivi, nobis prophetarum vocibus repromissum; et ideo petimus ut abluamur baptismo, ne in hoc delicto permaneamus. Gavisus autem nuntio pontifex, nocte sancta Pentecostes, vigiliis celebratis, ad baptisterium foras muraneum egressus est: ibique omnis multitudo coram eo prostrata, baptismum flagitavit. At ille prae gaudio lacrymans, cunctos aqua abluens, chrismate liniens, in sinu matris Ecclesiae congregavit. Flagrabant cerei, lampades refulgebant, albicabat tota civitas de grege candido: nec minus fuit urbi gaudium, quam quondam Spiritu sancto descendente super apostolos, Jerusalem videre promeruit. Fuerunt autem qui baptizati sunt, amplius quingo ut ad propositum revertamur, Chilpericus rex Chlodovechum filium suum Toronus transmisit. Qui, congregato exercitu, inter terminum Toronicum et Andecavum usque Sanctonas transiit eamque pervasit. Mummolus vero patricius Gunthchramni re
Abbreviated transcription (Latin):
beato quo dñs ad celos post redemptũ hominẽ gloriosus a scendit cũ sa¬
cerdos deecđã adbuslicã psallendo proceder& inruitsusi nagoga iudeorũ
multitudo sequentiũ distructamque a sunduntis capiplantiȩ locusads̃¬
mulatur aluaũt die sicerdos eis legatos mittit dicens Egouos consiteridi
siliũ non inpello sediantum predico salemscientiȩ uestrisectorib trado
sastorsũ ego dominicis ouib: superpositus & deuobis illeuerus pastorqui ꝓ
nobis passus est dixit habere scalias oues quae non sunt exouili suo quas cum¬
oporteat ad ducere ut fiat unus grex & unus pastor : Ideosiuultis credere
utego estote unus grex. custode me posito sinuero aliud. abscedite aloco
Illi aut̃ diuaestuantes atque cdubitantes t̃tiadie ut credo obtentupontifi¬
cis coniunctiinunũ ad eũ mandata renittunt dicentes. Credimus ił m

Expanded text:
beato, quo Dominus ad caelos post redemptum hominem gloriosus ascendit, cum sabeato, quo Dominus ad caelos post redemptum hominem gloriosus ascendit, cum sacerdos de aeclesiam ad basilicam psallendo procederet, inruit super sinagogae Iudaeorum multitudo tota sequentium, distructamque a fundamentis, campi planitiae locus adsimilatur. Alia autem die sacerdos eis legatos mittit, dicens: 'Vi ego vos confiteri Dei Filium non inpello, sed tamen praedico et salem scientiae vestris pectoribus trado. Pastor sum enim dominicis ovibus superpositus; et de vobis ille verus Pastor, qui pro nobis passus est, dixit, habere se alias oves quae non sunt exoporteat adducere, ut fiat unus grex et unus pastor . Ideoque si vultis credere ut ego, estote unus grex, custode me posito; sin vero aliud, abscedite a loco. Illi autem diu aestuantes atque dubitantes, tertia die, ut credo, obtentu pontificis, conjuncti in unum ad eum mandata remittunt, dicentes: Credimus Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
t quia semper dĩ noster sacerdotes suos glorisicare dignatur quid aruer¬
Inode iudeis hoc anno contigerit pandam Cum eosdem plerũq beatus
auitus ep̃s commoner& ut relicto uelami e mosaicȩ sp̃itali terlecta in¬
tellegerent & xp̃m filium dĩ uiuentis prophetica & legaliauctor itate ꝓmis¬
sum corde purissimo insacris litteris contemplarent. manebit in pectorib:
eorum lam nondicam uel amenillud qđ facies morsi obumbnabatur : sed paries
sacerdos quoq: orans ut conuersi ad dnm ue lamenabeis littererum perentur
Quidam exhis ad scm̃pascha ut baptirar&ur exp&ut renatisq: dõ perbap¬
tismi sa cramentũ cum albatis reliquis in albis & ipse procedit. ingredi¬
entibus autẽ populis portamciuitatis unus iud corũ suꝑcapudc̃uersiiu¬
dei olcũ fetidũ diabolo instigante diffudit Qđcũ cunctus populus ab

Expanded text:
t quia semper Deus noster sacerdotes suos glorificare dignatur, quid Arvert quia semper Deus noster sacerdotes suos glorificare dignatur, quid Arverno de Iudaeis hoc anno contigerit pandam. Cum eosdem plerumque beatus Avitus episcopus commoneret, ut, relicto velamine legis Moysaicae, spiritaliter lecta intellegerent et Christum, filium viventis Dei, prophetica et legali auctoritate promissum, corde purissimo in sacris litteris contemplarent, manebat in pectoribus eorum, iam non dicam, velamen illud, quod facies Moysi obumbrabatur, sed paries. Sacerdos quoque orans, ut, conversi ad Dominum, velamen ab eis litterae rumperetur, quidam ex his ad sancta pascha ut baptizaretur expetiit, renatusque Deo per baptismi sacramentum, cum albatis reliquis in albis et ipse procedit. Ingredientibus autempopulis portam civitatis, unus Iudaeorum super capud conversi Iudaei oleum foetidum, diabulo instigante, diffudit. Quod cum cunctus abo
Abbreviated transcription (Latin):
tedemedio eorum & separaminiabeis ait dñs. Ide o doceat unumquẽq xp̃i¬
anum haeccausa ut quandocelestẽ accipere meruit medicinã t̃renañrequirat studic¬
o anno & beatus germanus parisiorumep̃s transiit incuius obsequuis
amultis uirtutibus quas incorpore gesserat hoc miraculum confirma¬
tionem fecit Nam carceriis ad clamintibus corpus in plate aad grauatũ est
solutis que eisdem rursum sine labore leuatur: Ipsi quoque quisolutifueraNT
in obsequium funeris usq ad basilicã inquase pultus est liberati ꝑuenerunt
ulcrum autem eius multas uirtutes dnõ tribuente crede
periuntur ita ut quisque iustap&ierit uelociter exoptatare port&. quis
tamen strenuus uirtutes illius quas incorpore fecit. sollicite uult inquirere li¬
brũ uit eillius quaea surt unato pr̃o conpositus est legens cuncta repperiet:¬

Expanded text:
te de medio eorum et separamini ab his, ait Dominus. Ideo doceat unumquemque christite de medio eorum et separamini ab his, ait Dominus. Ideo doceat unumquemque christianum haec causa , ut, quando caelestem accipere meruerit medicinam, terrena non requirat studiEo anno et beatus Germanus Parisiorum episcopus transiit: in cujus exsequiis, multis virtutibus quas in corpore gesserat, hoc miraculum confirmationem fecit. Nam carcerariis acclamantibus, corpus in platea aggravatum est, solutisque eisdem, rursum sine labore levatur: ipsi quoque qui soluti fuerant, in obsequium funeris usque ad basilicam in qua sepultus est, liberi pervenerunt. Ad sepulcrum autem ejus multas virtutes, Domino tribuente, credentes experiuntur: ita ut quisque, si justa petierit, velociter exoptata reportet. Si quis tamen strenuus virtutes illius, quas in corpore fecit, sollicite vult inquirere, librum Vitae illius, qui a Fortunato presbytero compositus est, legens cuncta reperiet
Abbreviated transcription (Latin):
ris suꝑponit. decedente quoq rursus inrediuiua caecitate redigitur
Quodcum factum fuissetrursus ad scm̃ templum regressusest ibiq iterũ lon¬
gospatio commoratus iumen retipere non meruit qđ eiobpeccatũ ñ prestitum
reor iuxtaillud dominicum oraculum: qui hab& dabit᷑ ei & habundauit: et
quinon habet ipsum qđ hab& aufertur ab eo: et illud Eccesanus factus es Vnmno¬
li peccare ne quidtibideterius euenut Namperstatratin hacsanitate siudeũ
non induxiss& suꝑ diuina uirtutem Talis enim & mon& et arguita posto¬
lus dicens Nolite enimiugum ducere cuminfidelibus. Qutenĩ participa¬
tio uistiȩ cum iniquitatȩ : aut quae sotietas luci cumtenebris : quȩ aut̃ com¬
municatioxp̃cũ belial: aut quȩ pars fidelicum infidele qui autem con¬
sensus templodi cumidolis : Vosestis enim templũ dĩuiui proptereaexi¬

Expanded text:
meris superponit. Decedente quoque sanguine, rursus in redeviva caecitate redigitur. meris superponit. Decedente quoque sanguine, rursus in redeviva caecitate redigitur. Quod cum factum fuisset, rursum ad sanctum templum regressus est. Ibique iterum longo spatio commoratus, lumen recipere non meruit. Quod ei ob peccatum non praestitum reor iuxta illud dominicum oraculum: Qui habet, dabitur ei et habundavit; et qui non habet, ipsum quod habet aufertur ab eo; et illud: Ecce sanus factus es, iam noli peccare, ne quid tibi deterius eveniat. Nam perstiterat hic in sanitate, si Iudaeum non induxisset super divinam virtutem. Tales enim et monet et arguit apostulus, dicens: Nolite enim iugum ducere cum infidelibus. Quae enim participatio iustitiae cum iniquitate ? Aut quae societas luci cumtenebris? Quae autem communicatio Christi cum Belial ? Aut quae pars fideli cum infidele ? Qui autem consensus templo Dei cum idolis ? Vos estis enim templum Dei vivi. Propterea exi
Abbreviated transcription (Latin):
ut nouero quo su pra idest quomortuo sigiberto hildebertus filius ci regnire cos¬
pi niulte undide so depulchrũ beatimartini apparuerunt : quas in illis li¬
bellis scripsi quos de ipsis miraculis conponere temtaui & lic& sermoner ustico
tamen celare passus nonsũ quae aut ipse uidi auta fidelibus relata cognoui
hic tanen quid ne glegentibus euenerit qui post uirtutemcelestem trename¬
dicamenta quae sierunt ex soluam quia sicut ꝑgratiam sanitatũ ita et in cas¬
tgatione stultorum uirtuscius ostenditur : Leon ast isbiturigus archi¬
ddiaconus decedentibus cataractis lumen caruit oculorum. Quicum
permultos medicos ambulans nihil omnino uinonis recipere possit ac¬
cesit adbasilicam sc̃i martini ubi perduos ut tresmenses consistens &
iciuinans assiduȩ lumenut reciper& flagitabat Aducniente autẽ ses¬
tiuitate darificatis oculis cernere coepit Regressus quoque domum
uocito quodim iudeo uentusas quorum benefitio ociilis lumenauger& hi¬

Expanded text:
 vero quo supra, id est quo, mortuo Sigybertho, Childeberthus, filius eius, regnare coepit, multae virtutes ad sepulchrum beati Martini apparuerunt, quas in illis libellis scripsi, quos de ipsis miraculis conponere temptavi. Et licet sermone rustico, tamen celare passus non sum, quae aut ipse vidi aut a fidelibus relata cognovi. Hic tantum, quid neglegentibus evenerit, qui post virtutem caelestem terrena medicamenta quaesierunt, exsolvam, quia, sicut per gratiam sanitatum, ita et in castigationem stultorum virtus eius ostenditur. Leonastis Biturigus archidiaconus, decedentibus cataractis, lumen caruit oculorum. Qui cum, per multos medicos ambulans, nihil omnino visionis recipere possit, accessit ad basilicam beati Martini; ubi per duos aut tres menses consistens et ieiunans assiduae, lumen ut reciperet flagitabat. Adveniente autem festivitate, clarificatis oculis cernere coepit; regressus quoque domum, vocato quodam Iudaeo, ventosas, quorum beneficio oculis lumen augeret, hu
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ uolutatẽ ꝓpriã morte inminente complere qͥ aliuorũ uoluntute
sepedestruxerat hilperichus aut̃ in antipiti casude fixus in dubium
habebat an. euadere& anperir& donecadeũ missiueniunt defris obita
nunciantes tunc egressus athornaco cũxure &filus eũ uestitũ apua
lãbrosuicũ sepeliuit unde postea sessonis inbasilica scĩ medardiquã is
edificauerat translatus sechus chlot hariũ patrẽ suũ sepultus est : obitt
autẽ xiiii regnisui anno aetate quadra genaria a transituege tbe¬
luuiũ ann. ui cexlii. Adiluuioaũ u̾sq ad abraa anni. deccea la
Ab abra aum uero usque ad egresũ filiorũ issł exegipto anni. ccccł xii
Abegressufiliorũ isr ł exegipto usq: ad edisicacione tepli salomonis an
CCCCLXXX Abedificacionẽ ergo tẽpliusq ad desolacionẽ ei & tran¬
inigracionũ einbabilonia anni cccox. A trans migracione igrt

Expanded text:
ritur voluntatem propriam mortem inminente conplere, qui aliorum voluntates ritur voluntatem propriam mortem inminente conplere, qui aliorum voluntates saepe distruxerat. Chilpericus autem in ancipite casu defixus, in dubium habebat, an evaderet an periret, donec ad eum missi veniunt de fratris obitu nuntiantes. Tunc egressus a Thornaco cum uxore et filiis, eum vestitum apud Lambrus vicum sepelivit. Unde postea Sessionas in basilica sancti Medardi, quam ipse aedificaverat, translatus, secus Chlotharium patrem suum seutem quarto decimo regni sui anno, aetate quadragenaria. 196 A transitu ergo Thellia CCXLII; a diluvio usque ad Abraham, anni DCCCCXLII; ab Abraham usque ad egressum filiorum Israel ex Aegypto, anni CCCCLXII; ab egressu filiorum Israel ex Aegypto ad aedificationem templi Salomonis, anni CCCCLXXX; ab aedificatione vero templi usque ad dissolutionem ejus, et transmigrationem Babyloniae, anni CCCLXX a transmigratione Babyloniae
Abbreviated transcription (Latin):
re neglexit ueniente aut̃ illo ad uillam cui nom̃ est uictoriã cũcollec¬
tas est ad eũ omnis exercitus. inpositũque fuꝑclipeũ sibi regẽ statu¬
unt tunc duo pueri cũcultris ualidisq: uulgus chramaxas os uocant:. In¬
fectus ueneno maleficati a fredegunde regina cu aliã cauded ueorna¬
re si mula uerint ut raq ei latera feriunt atille uoci ferans at que corru¬
ens ñ post multo spacio emisit sp̃m ibiq & harigisilus cubilarius ei cor¬
puit ibi & sigila qui quondã exgothi auenerat. multũ laceratus est
& postea ab illpericho rege conp̃ensus incensis cũ cauterus canden¬
tib omnib: iuncturis ac mẽ bratũ separatus crudelit̃ uitã siniuit futi
aut ille arigi selus tã leuis operequã grauis cupiditate deminimis
consurgens magnꝰ ꝑ ad claciones curege effectus est Conpetitor re¬
rũ alienarũ testamentorũq: effactor cuitalis uite fuit exitus ut ñ mere¬

Expanded text:
re neglexit. Veniente autem illo ad villam, cui nomen est Victoriacum, collecre neglexit. Veniente autem illo ad villam, cui nomen est Victoriacum, collectus est ad eum omnis exercitus, impositumque super clypeo sibi regem statuunt. Tunc duo pueri cum cultris validis, quos vulgo scramasaxos 195 vocant, infectis veneno, maleficati a Fredegunde regina cum aliam causam se gerere simularent, utraque ei latera feriunt. At ille vociferans, atque corruens, non post multo spatio emisit spiritum: ibique et Charegisilus cubicularius ejus corruit; ibi et Sigila, qui quondam ex Gotthia venerat, multum laceratus est, et postea ab Chilperico rege comprehensus, incensis cum cauteriis candentibus omnibus juncturis, ac membratim separatus, crudeliter vitam finivit. Fuit autem Charegisilus ille tam levis opere, quam gravis cupiditate; de minimis consurgens, magnus per adulationes cum rege effectus est; competitor rerum alienarum, testamentorumque effractor; cui talis fuit vitae exitus, ut non mere
Abbreviated transcription (Latin):
dã ante mortẽ hlod harii factũ uidimus. sigibertus uero obtensis ciuitatib:
illis que circaparisius s positae usque hrotoga mensim urbem accessit. uolens
eas de murbes hostib: cedere qđ nefacere asuis pro hibitus ẽ. Regres sus in
parisius est ingressus ibiq: ad eũ brunihildis cũ filuis uenit tunc franci
qui quandã ad hilbertũ aspexerant seniorẽ. ad sigibertũ legacionem
mittunt ut ad eos ueniens derelicto hilpericho suꝑse ipsũ regẽ stabilii rẽ
ille uero ha ec audiens misitq uifratrẽ suũ in supra memo ratã ciuitatẽ
obsiderent ipse illuc ꝓperare deliberans. cuis cs germanꝰ ep̃s dixit . si ha
bieris & frem̃tuũ in t̾ficere nolueris uiuus & uictor redis. sio aut̃
aliud cogitaueris morieris sic enim dñsꝑsalomonẽ dixit foueã quã
fratrituo parabis in eacor ruens. qđ illepectatis facientib audi¬

Expanded text:
dam ante mortem Chlothacharii factum vidimus. Sigibertus vero obtentis civitatibus dam ante mortem Chlothacharii factum vidimus. Sigibertus vero obtentis civitatibus illis, quae circa Parisius sunt positae, usque Rhotomaginsem urbem accessit, volens easdem urbes hostibus cedere. Quod ne faceret, a suis prohibitus est. Regressus inde, Parisius est ingressus, ibique ad eum Brunichildis cum filiis venit. Tunc Franci, qui quondam ad Childeberthum aspexerant seniorem, ad Sigyberthum legationem mittunt, ut ad eos veniens, derelicto Chilperico, super se ipsum regem stabilirent. Illi vero haec audiens, misitquequi fratrem suum in supra memoratam civitatem obsederent, ipsi illuc properare deliberans . Cui sanctus Germanus episcopus dixit: 'Si abieris et fratrem tuum interficere nolueris, vivus et victur redis; sin aaliud cogitaveris, morieris. Sic enim Dominus per Salomonem dixit: Foveam quam fratri tuo parabis, in eam corrues . Quod ille, peccatis facientibus, audi
Abbreviated transcription (Latin):
deamus & pacificati ꝑ sequamur sigibertũ in imicũ nostrũ. Quod cũ fuss& fac¬
tũ seque uidisent. acmunerib: honorassent. cõmato hilperichus exerci¬
cuusque hremus acces sit cuntta incendens at quedebellans. qđ audiens
sigibertus iterũ conuocatis gentib: illis quarũ supra memoriã fecimus
parisius uenit & cõstrafratrẽ suũ iredisponit mittens nuncio dunen¬
sib: ueltorinicis ut contratheotbertũ iredeberent quod illi dissimulantes
rexgo digisilũ. & guntrãnũ duces in capite dirigit. qui c̃mouenstes exercitũ
aduersus eũ ꝑgunt at ille derelictus asuis cũ paucis remansit sed tamen
adbellũ exire ñ dubitat. In euntes aut̃ p̃liũ theot bertus uictus in cam¬
poprosternitꝰ & ab ostib: ex anime corpus qđ dici dolorẽ spoliatur : tunc ab
nulso quodã collectus. ablutusque. ac dignis uestib: est indutus. & ade
guntrã nus cũ sigiberto pacificass& sein frator nacinses murus cũ uxore &¬

Expanded text:
et pacificati persequamur Sigibertum inimicum nostrum. Quod cum fuisset factum, seque vidissent, ac muneribus honorassent, commoto Chilpericus exercitu usque Rhemis accessit, cuncta incendens atque debellans. Quod audiens Sigibertus, iterum convocatis gentibus illis, quarum supra memoriam Parisius venit et contra fratrem suum Ire disponit, mittens nuntius Dunensibus vel Toronicis, ut contra Theodoberthum ire deberent. Quod ille dissimolantes, rex Godegiselum et Gunthchramnum duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, adversus eum pergunt. Ad ille derelictus a suis, cum paucis remansit, sed tamen ad bellum exire non dubitat. Ineuntes autem proelium, Theodoberthus evictus in campo prosternitur, et ab hostibus exanime corpus, quod dici dolor est, spoliatur. Tunc ab Aunulfo quodam collectus ablutusque ac dignis vestibus est Guntranus c
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ mero uechus tonsoratus ad basilicã
scĩ martini confugit
Bellũ inter saxones & suauos.
Deinteritu macliaui¬
se & qđ guntranus rex filios magnachari
interfecit suosq ꝑdidit atq cum hil¬
deberto coniunctus est
Dep̃t extato ep̃o & interitu mero uechi
De obitus axonis filii hilperici
De prodigiis ostensis
Qđ guntrã nus boso filias
suas debasilica scihilarii abstulit
& hilpericus pectauis inuasit
Deinteritu dacconis & draccolini
Qđ exercitus inbrittaniã habut.
De eiectione salonis & sagitarii.
Descriptionibus hilperici
Deuastatione brittanorum
Deimperio trberii

Expanded text:
Quod Merovechus tonsoratus ab basilicam sancti Martini confugit. XV. Bellum inter Saxones et Suevos. XVI. De interitu Macliad Guntchramnus rex filios Mainterfecit suosque perdidit atque cum Childebertho coniunctus est. De Praetextato episcopo et interitu Merovechi. De obitu Samsonis, filii Chilperici. De prodigiis ostensis. Quod Guntchramnus Boso filias suas de basilica sancti Helari abstulit, et Chilpericus Pectavus invasit. De interitu Dacconis et Dracoleni. Quod exercitus in Brittaniis abiit. De eiectione Saloni et Sagittari. 28 . De discriptionibus Chilperici. De vastatione Brittanorum. De imperio Tiberii.
Abbreviated transcription (Latin):
maxime atunc flama consumpsit : & tãdo mos quãres relinque
a hoste dipepte sunt ut aiã &. captiui ducerenturo obteflab
ani r nohaecfierent sed surorẽ genciũ quede ultoriore brd
amnis parte uenerant supraron poterane sed omnia pacueu
ftrebat donecre dire possit ad patria. Tunc exgontibus illis
contraeũ quidã murmurauert̃ cursu acertamine sub traxiss& sed
ille ut erat intrepidus a scenso aequo ad eos dirigit eos que uerbis lenib:
demulsit multos ex eispostea alapidib: obrui p̃cipiens sed nec hocsine beati
martini fuisse uirtute ãbit̃ ut issine bello pacificarentꝰ Nã in ipsadie quahi pacẽ
fecert tresparalitici adbeati basilicã st̃ erecti qđ in sequentib: libris dño iubentedisem¬

Expanded text:
xime tunc flamma consumpsit; et tam domus quam res reliquae ab hoste direpti sunt, ut etiam et captivi ducerentur. Obtestabat enim rex, ne haec fierent; sed furorem gentium, quae de ulteriore Rheni amnis parte venerant, superare non poterat; sed omnia patienter ferebat, donec redire possit ad patriam. Tunc ex gentibus illis contra eum quidam murmoraverunt, cur se a certamine subtraxisset. Sed ille, ut erat intrepedus, ascenso equo, ad eos dirigit eosque verbis lenibus demulsit, multos ex eis postea a lapidibus obrui praecipiens. Sed nec hoc sine beati Martini fuisse vertutemambigitur, ut hi sine bello pacificarentur; nam in ipsa die, qua hi pacem fecerunt, tres paralitici ad beati basilicam sunt directi. Quod in sequentibus libris, Domino iubente, de