comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ sic ircacides: audite o mẽtibꝰ equis.
Eneade neq hec nr̃is spectẽtur ab annis
Que ferimꝰ. rutuli sõno uinoq sepulti
Conticuẽ. locũ insidiis cõspeximꝰ ip̃i.
Qui patet ĩ biuio põte q̃ proxima põto ẽ
In t̾rupti ignes aterq ad sidera fumꝰ
E ripitur. si fortuna ꝑmittitis uti
Quesitũ eneã & menia pallẽtea¬
N ox hic su spoliis ingenticede peracta.
Affore ternetis nec nos uia fallit euntes.
Uidimꝰ obscuris pͥmã sub uallibꝰ urbem
Uenatu assiduo & totĩ cognouimꝰ amnẽ
Hic annis grauis: atq aĩs maturꝰ aleteᷤ.
Cum tales aĩmos iuuenũ & tã certa tulistis
Pectora sic memorans humeros dextraq tenebat
Amboꝵ & uultũ lacrimis atq ora rigabat
Que uobis que digna uiri pro talibꝰ ausis
Premia posse rear solui pulcerima pͥmũ¬
Dii moresq dabunt ur̃i: tũ cetera reodldet
Actutũ pius eneas: atq integer eui
Ascanius meriti tanti nõ ĩmemor unqͣ

Expanded text:
Tum sic Hyrtacides: Audite O mentibus aequis, Tum sic Hyrtacides: Audite O mentibus aequis, Aeneadae, neve haec nostris spectentur ab annis, quae ferimus. Rutuli somno vinoque soluti conticuere; locum insidiis conspeximus ipsi, qui patet in bivio portae, quae proxuma ponto; interrupti ignes, aterque ad sidera fumus erigitur: si fortuna permittitis uti quaesitum Aenean et moenia Pallantea, mox hic cum spoliis ingenti caede peracta adfore cernetis. Nec nos via fallit euntis: vidimus obscuris primam sub vallibus urbem venatu adsiduo et totum cognovimus amnem. Hic annis gravis atque animi maturus Aletes: cum talis animos iuvenum et tam certa tulistis pectora. Sic memorans umeros dextrasque tenebat amborum et voltum lacrimis atque ora rigabat. quae uobis, quae digna, uiri, pro laudibus istis praemia posse rear solui, I qudi moresque dabunt vestri; tum cetera reddet actutum pius Aeneas atque integer aevi Ascanius, meriti tanti non immemor umquam.
Abbreviated transcription (Latin):
S it qui me raptum pugna p̾cioue redẽptũ
Mandet humo solita aut si qua id fortuna uetabit
Absenti ferat inferias decoretq sepulcro
Neu matri misere tanti sim cã doloris.
Que te sola puer multis e matribꝰ ausa
Prosequitur magni nec menia curat aceste
Ille autẽ causas nequicq̃ neptis inanes
Nec mea iã mutata loco sentencia cedit
Acceleremꝰ ait. uigiles simul excitat. illi
Succedunt. seruant uicesq stacione relicta
I pẽ comes niso graditur. regẽq requirunt
Cetera ꝑ terras omnes aĩalia sompno
Laxabat curas & corda oblita laboꝵ
Ductoreᷤ teuoꝵ pͥmi delecta iuiuentꝰ
Consilium sumis reqͥ de rebꝰ habebant
Quid faceret. quisue enee iã nuciꝰ e̾ẽt
S tant longis anixi astis & scuta tenẽteᷤᷤ
Castroꝵ &̃ campi medio tũ nisꝰ & una
Furialus confestim alacres admictier orat.
Rem magnã p̾ciũq more for̃ pͥmꝰ iulus
Accipit trepidos: ac nisum dicẽ iussit.

Expanded text:
Sit qui me raptum pugna pretiove redemptum Sit qui me raptum pugna pretiove redemptum mandet humo solita aut siqua id Fortuna vetabit, absenti ferat inferias decoretque sepulchro. Neu matri miserae tanti sim causa doloris, quae te sola, puer, multis e matribus ausa persequitur magni nec moenia curat Acestae, Ille autem: Causas nequiquam nectis inanis, nec mea iam mutata loco sententia cedit: adceleremus, ait. Vigiles simul excitat, illi succedunt servantque vices: statione relicta ipse comes Niso graditur, regemque requirunt. Cetera pelaxabant curas et corda oblita laborum: ductores teucrum primi, delecta iuventus, consilium summis regni de rebus habebant, quid facerent quisve Aeneae iam nuntius esset. Stant longis adnixi hastis, et scuta tenentes, castrorum et campi medio. Tum Nisus et una Euryalus confestim alacres admittier orant: rem magnam, pretiumque morae fore. Primus Iulus accepit trepidos ac Nisum dicere iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
Exposcunt. mittiq uiroᷤᷤ qͥ certa reportẽt
Si tibi que posco promittut nã mͥ facti
Fama sat ẽ tumulo uideor repire sub illo
Posse uiam ad muros & meĩa pallathea
Obstupuit magno laudũ ꝑcussus amore
Furialus simul his ardentẽ affat᷑ amicũ
Mene igit᷑ sotium sumis ad iuꝯẽ rebꝰ
Nise fugis: solũ te ĩ tãta ꝑicła mittã.
N õ ita me genitor bellis assuetꝰ upheteᷤᷤ
Argolicũ terrorẽ int̾ troieq labores.
Sublatum erudiit nec tecum talia gessi
Magnanimum eneam & fata extrema sequut
Estꝰ ħ ẽ aimꝰ lucis cõtẽtor & istum
Qui uita bene credat emi quo tendis honorẽ
Nisus ad hec equidẽ de te nil tale uerebar
Nec fas nõ ita me referat tͥ me magnꝰ ouãtẽ
Iupiter. haut quicuna oculis hec aspicit equis
Sed siquis que multa uideᷤ discrimine tali
Siquis in aduersum rapiat casuᷤ ue deꝰ ue.
Te suꝑe̾e uelim tua uita dignior etas.

Expanded text:
exposcunt mittique viros, qui certa reportent. exposcunt mittique viros, qui certa reportent. Si tibi quae posco promittunt nam mihi facti fama sat est, tumulo videor reperire sub illo posse viam ad muros et moenia Pallantea. Obstipuit magno laudum percussus amore Euryalus; simul his ardentem adfatur amicum: Mene igitur socium summis adiungere rebus, Nise, fugis? Solum te in tanta pericula mittam? Non ita me genitor, bellis adsuetus Opheltes, Argolicum terrorem inter Troiaeque labores sublatum erudiit, nec tecum talia gessi, magnanimum Aenean et fata extrema secutus: est hic, est animus lucis contemptor et istum qui vita bene credat emi, quo tendis, honorem. Nisus ad haec: Equidem de te nil tale verebar nec fas, non, ita me referat tibi magnus ovantem Iuppiter aut quicumque oculis haec aspicit aequis. Sed siquis, quae multa vides discrimine tali, siquis in adversum rapiat casusve deusve, te superesse velim; tua vita dignior aetas.
Abbreviated transcription (Latin):
Rectores iuuenũ. & reꝵ dedit esse magistroᷤ.
Omis ꝑ muros legio sortita ꝑiclum
Excubat. exercetq uices ꝗdcuiq tuendũ est¬
t isus erat porte custoᷤ acerrimus armis.
Hircacideᷤ. comitem enee quẽ miserat ida
Uenatrrix: iaculo celerem leuibꝰq sagitis:
& uixta comes eurialus: quo pulcrior alter
Non fuit eneadũ troiana neq induit arma
Ora puer pͥma signans intõsa iuuenta
Nis amor unus erat. pariterq ĩ bella ruebãt
Tũ quoq comuni põtã statione tenebãt
Nisus ait. dii ne hũc ardorẽ mẽtibꝰ addunt
Euriale. an sua cuiq deꝰ sit dira cupido
Aut pugna aut aliquid iãdudũ inuadere magnũ
Mens agitat mͥ nec placida cõtẽta qͥete ẽ
Cernis que rutilos habeat fiducia reꝵ.
Lumina rara micant somno uinoq sepulti
Procubũẽ silent late loca ꝑcipe porro.
Quid dubitẽ. & que nũc aĩo sentẽcia surgat.
Eneã aciri omnes populusq patresq

Expanded text:
rectores iuvenum et rerum dedit esse magistros. rectores iuvenum et rerum dedit esse magistros. Omnis per muros legio, sortita periclum, excubat exercetque vices, quod cuique tuendum est. Nisus erat portae custos, acerrimus armis, Hyrtacides, comitem Aeneae quem miserat Ida venatrix iaculo celerem levibusque sagittis; it iuxta comes Non fuit. Eneadum Troyana nec induit arma, Ora puer prima signans intonsa invictaHis amor unus erat, pariterque in bella ruebant: tum quoque communi portam statione tenebant. Nisus ait: Dine hunc ardorem mentibus addunt, Euryale, an sua cuique deus fit dira cupido? Aut pugnam aut aliquid iamdudum invadere magnum mens agitat mihi nec placida contenta quietest. Cernis, quae Rutulos habeat fiducia rerum. Lumina rara micant; somno vinoque soluti procubuere; silent late loca: percipe porro, quid dubitem et quae nunc animo sententia surgat. Aenean acciri omnes, populusque patresque,
Abbreviated transcription (Latin):
Palladii cesis late custodibꝰ arcis
Netimeant nec equi ceca cõdem̃ ĩ aluo.
Luce palam certũ est igni circundare muroᷤ
Aud sibi cum danais rem fasso & pube pelasga
Esse putent. decimũ quos distulit hector ĩ annũ
Nun adeo melior qm̃ pars apta diei ẽ¬
Qđ superest leti bene gestis cõpora rebus.
Procurate uiri & pugnam sꝑate parati
Interea uigilum excubiis obsidere põtas
Cura datur mes apo & menia cingere flamis.
Bisseptem rutuli muros qui milite seruent
Delecti. ast illos centeni queq sequẽtus
Purpureis cristis iuuenes auroq corusci
Discurrunt uariantq uices. fusiq ꝑ hẽbã
Indulgent uino & uertunt crateras aenos
Collucent ignes noctem custodia ducit
Insomnẽ ludo.
Hec suꝑ euallo prospectat troes & armis
Alta tenent nec nõ trepidi formidine põtas
Explorant. pontes & propugnacula iungut᷑
Tela gerunt. instãt menesteus acerq sergestꝰ
Quos pater eneas si qñ aduẽsa uocarent

Expanded text:
Palladii caesis summae custodibus arcis Palladii caesis summae custodibus arcis ne timeant, nec equi caeca condemur in alvo: luce palam certum est igni circumdare muros. Haud sibi cum Danais rem faxo et pube Pelasga esse ferant, decumum quos distulit Hector in annum. Nunc adeo, melior quoniam pars acta diei, quod superest, laeti bene gestis corpora rebus procurate, viri, et pugnam sperate parari. Interea vigilum excubiis obsidere portas cura datur Messapo et moenia cingere flammis. Bis septem Rutuli, muros qui milite servent, delecti; ast illos centeni quemque sequuntur purpurei cristis iuvenes auroque corusci. Discurrunt variantque vices fusique per herbam indulgent vino et vertunt crateras aenos. Conlucent ignes, noctem custodia ducit insomnem ludo. Haec super e vallo prospectant Troes et armis alta tenent, nec non trepidi formidine portas explorant pontisque et propugnacula iungunt, tela gerunt. Instat Mnestheus acerque Serestus, quos pater Aeneas, siquando adversa vocarent,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec spes ulla fuge. reꝵ pars alt̾ra adẽpta ẽ.
Terra aũt in nr̃is maĩbꝰ tot milia ꝯeͬtes
Arma ferunt itale. nil me fatalia t̾rent.
Si qua friges pro se iactant respõsa deoꝵ
Sat fatis ueneriq datũ ẽ. tetigẽ q arua.
Fertilis ausonie troes: st̃ & mea cõtra
Fata mͥ. ferro sceleratã excindere gẽtẽ
Coniuge prerepta nec solos tangit atridaᷤ.
Iste dolor. solisq licet cãpẽ arma miceniᷤᷤ.
Si periisse semel satis ẽ. peccare fuiss&
Ante satis penitꝰ mo nõ genꝰ oẽ posu ẽ.
Femineũ: quibꝰ ħ medii fiducia ualli
Fossaꝵq more leti discrimine paruo.
Dant animos: at nõ uiderunt menia troie
Neptuni fabricata manu cõsidẽ ĩ igneᷤ
Sed uos electi ferro quis scindere uallu.
Apparat. & mecum inuadit trepidãcia castra.
Non armis mͥ uulcani nõ mille carinis.
Est opus in teucros: addat se protinꝰ omneᷤ.
Etrusci socios: tenebras & inhercia furta

Expanded text:
nec spes ulla fugae: rerum pars altera adempta est. nec spes ulla fugae: rerum pars altera adempta est. Terra autem in nostris manibus, tot milia gentes arma ferunt Italae. Nil me fatalia terrent, siqua Phryges prae se iactant, responsa deorum: sat fatis Venerique datum, tetigere quod arva fertilis Ausoniae Troes. Sunt et mea contra fata mihi, ferro sceleratam exscindere gentem, coniuge praerepta: nec solos tangit Atridas iste dolor solisque licet capere arma Mycenis. Sed periisse semel satis est: peccare fuisset ante satis penitus modo non genus omne perosos femineum. Quibus haec medii fiducia valli fossarumque morae, leti discrimina parva, dant animos. At non viderunt moenia Troiae Neptuni fabricata manu considere in ignis? Sed vos, o lecti, ferro qui scindere vallum apparat et mecum invadit trepidantia castra. Non armis mihi Volcani, non mille carinis est opus in Teucros; addant se protinus omnes Etrusci socios, tenebras et inertia furta
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo aderat promissa dies & tp̃a parce
Debita cõplerat᷑. tu turni iniuria matrẽ
Admouit ratibus sacris depellere tedas.
N ic primũ noua lux oculis effulsit. & ingens
Uisus ab aurora celum discurẽ nimbꝰ.
Udeiq cori: tum uox orrenda pauras
Excidit: & troium rutiloꝵ agmina cõplet
Ne trepidate meas teucri defendere naueᷤ.
Neue armate manus. maria ante exurẽ turno
Qm̃ sacra dabitur pinus uos ite solute.
Ite dee pelagi genitrix iubet: & sua queq
Continuo pupes arumput uĩcła ripis.
Delphinũq modo demersis equora rostrisᷤ
Obstupuẽ animis rutuli cõt̾ritꝰ ip̃e.
Turbatis mesapus equis cũctat᷑ & amnis
Rauca sonans reuocatq pedẽ tib̾inꝰ ab alto
At nõ aulaci turno fiducia cessit
Ultro aĩmos tollit. dictis atq increpat ultro.
Troianoͤ hec monstra petunt his iupit̾ ip̃e
Auxilium solitũ eripuit nõ tela nec ignes
Expectant rutuloᷤ ꝯͣ maria inuia teucris

Expanded text:
Ergo aderat promissa dies et tempora Parcae Ergo aderat promissa dies et tempora Parcae debita complerant, cum Turni iniuria Matrem admonuit ratibus sacris depellere taedas. Hic primum nova lux oculis offulsit et ingens visus ab Aurora caelum transcurrere nimbus Idaeique chori; tum vox horrenda per auras excidit et Troum Rutulorumque agmina complet: Ne trepidate meas, Teucri, defendere navis neve armate manus: maria ante exurere Turno quam sacras dabitur pinus. Vos ite solutae, ite deae pelagi: genetrix iubet. Et sua quaeque continuo puppes abrumpunt vincula ripis delphinumque modo demersis aequora rostris re animis Rutuli, conterritus ipse turbatis Messapus equis, cunctatur et amnis rauca sonans revocatque pedem Tiberinus ab alto. At non audaci Turno fiducia cessit; ultro animos tollit dictis atque increpat ultro: Troianos haec monstra petunt, his Iuppiter ipse auxilium solitum eripuit, non tela neque ignes exspectans Rutulos. Ergo maria invia Teucris
Abbreviated transcription (Latin):
Lucꝰ in arce fuit suma quo sacra ferebat
Nigranti picea trabibꝰq obscurꝰ acernis.
Nas ego dardanio uiueni cũ classis eger&
Leta dedi. nuc solicitã timor axiꝰ angit.
Solue metꝰ atq hoc precibus sine posse parẽtẽ
Neu cursu quassate ullo neu turbine uenti
Uincant᷑ prosit nr̃is in mõtibꝰ ortas.
Filius huic torquet cõtra qui sidera mũdi
Ogenitrix quo fata uocas: aut quid petis ĩ istis:
Mortali ne manu facte ĩmortale carine.
Fas habeat. certusq incerta picula lustr&
Eneas. cui tanta deo ꝑmissa potestas.
I mo ubi defuncte finẽ põt q tenebut
Ausomios. olim quecũq euaserit undis
Dardaniũq ducem laurentia uesceris arua.
Mortalem eripiam formã maqͥq iubebo.
Equoris ee deas: quales nereia cloto.
& galetea secant spumãtẽ pectore põtu
Dixerat. idq ratum stigii ꝑflumina fratiᷤᷤ.
Perspice torrẽtes atraq uoragine ripas.
Anuit &̾ totũ uultu tremefecit olimpum

Expanded text:
lucus in arce fuit summa, quo sacra ferebant, lucus in arce fuit summa, quo sacra ferebant, nigranti picea trabibusque obscurus acernis: has ego Dardanio iuveni, cum classis egeret, laeta dedi; nunc sollicitam timor anxius angit. Solve metus atque hoc precibus sine posse parentem: ne cursu quassatae ullo neu turbine venti vincantur, prosit nostris in montibus ortas. Filius huic contra, torquet qui sidera mundi: O genetrix, quo fata vocas, aut quid petis istis? Mortaline manu factae immortale carinae fas habeant certusque incerta pericula lustret Aeneas? Cui tanta deo permissa potestas? Immo ubi defunctae finem portusque tenebunt Ausonios olim, quaecumque evaserit undis Dardaniumque ducem Laurentia vexerit arva, mortalem eripiam formam magnique iubebo aequoris esse deas, qualis Nereia Doto et Galatea secant spumantem pectore pontum. Dixerat idque ratum Stygii per flumina fratris, per pice torrentis atraque voragine ripas adnuit et totum nutu tremefecit Olympum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ignescut ire. duris dolor ossibꝰ ardet.
Qua tẽptet rõne additꝰ & qua uia clausos.
Excuciat teucros uallo: atq effũdat ĩ equor.
Classem que lateri castroꝵ aduĩcta latebat
Ageribꝰ septã circũ: & fluuialibꝰ undis.
Inuadit. sociosq incedia poscit ouãtes
Atq manũ pinu flagrãti feruidus ĩplet.
Tũ uõ incũbũt. urget᷑ pncia turni.
Atq oĩs facibꝰ pubes accĩgit᷑ atris.
Diripuẽ focos. piceũ fert fumida lumẽ
Teda: & cõmixtã uulcanꝰ ad astra fauillã
Quis deus omuse tã seua incẽdia teucris.
Abuertit tantos ratibꝰ quis depulit igneᷤ:
Dicite prisca fides facto sed fama pemnis
Tempore quo pͥmam frigia formabat ĩ yda.¬
Eneas classem & pelagi petẽ alta parabat.
Ip̃ã deũ fertur genitrix berecicia magnũ.
Uocibus his affata iouẽ: da nate petenti
Quod tua cara parens domito te poscit olĩpo
Pinea silua mihi multos delecta ꝑ annoᷤ.

Expanded text:
ignescunt irae, duris dolor ossibus ardet. ignescunt irae, duris dolor ossibus ardet. Qua temptet ratione aditus et quae via clausos excutiat Teucros vallo atque effundat in aequum? Classem, quae lateri castrorum adiuncta latebat, aggeribus saeptam circum et fluvialibus undis, invadit sociosque incendia poscit ovantis atque manum pinu flagranti fervidus implet. Tum vero incumbunt, urget praesentia Turni, atque omnis facibus pubes accingitur atris. Diripuere focos; piceum fert fumida lumen taeda et commixtam Volcanus ad astra favillam. Quis deus, o musae, tam saeva incendia Teucris avertit? Tantos ratibus quis depulit ignes? Dicite. Prisca fides facto, sed fama perennis. Tempore quo primum Phrygia formabat in Ida Aeneas classem et pelagi petere alta parabat, ipsa deum fertur genetrix Berecyntia magnum vocibus his adfata Iovem: Da, nate, petenti, quod tua cara parens domito te poscit Olympo. Pinea silva mihi, multos dilecta per annos
Abbreviated transcription (Latin):
Armatiq cauis expectant turribus hostẽ
Turnus ut ante uolans tardũ precesserat agmẽ
Uiginti lectis equitũ comitatꝰ & urbi.
Improuisus adest. maculis quẽ traciꝰ albis
Portat equus cristaq tegit galea aurea rubra¬
& quis erit mecũ iuuenes qͥ primꝰ i hostem
En ait & iaculũ attorquens emittat ĩ aura ᷤ.
Principiũ pugne. & campo sese arduꝰ infert.
Clamorẽ accipiut socii. fremituq sequiit᷑.
Orisono. teucꝵ mirantur inhẽcia corda.
Non equo se dare campo nõ obuia ferre
Arma uiros. sed castra fouẽ. huc tũbidꝰ atq huc.
Lustrat equo muro ᷤ aditũq ꝑ auia querit.
Ac ueluti pleno lupus ĩsidiatur ouili
Cũ fremit ad caulas. uẽtos ꝑpẽsus & imbreᷤ.
Nocte suꝑ media. tuti sub matribꝰ agni
Balantum exercẽt ille asꝑ & improbus ira
Seuit ĩ absentes. collecta fatigat edẽdi
Ex longo rabies & sicce sanguine fauces
Naud aliter rutulo & muros & castra tuẽti

Expanded text:
armatique cavis expectant turribus hostem. armatique cavis expectant turribus hostem. Turnus ut ante volans tardum praecViginti lectis equitum comitatus, et urbi Inprovisus adest: maculis quem Thracius albis Portat equus cristaqEcquis erit, mecum, iuvenes, qui primus in hostem? En, ait et iaculum attorquens emittit in auras, principium pugnae, et campo sese arduus infert. Clamore excipiunt socii fremituque sequuntur horrisono: Teucrum mirantur inertia corda, non aequo dare se campo, non obvia ferre arma viros, sed castra fovere. Huc turbidus atque huc lustrat equo muros aditumque per avia quaerit. Ac veluti pleno lupus insidiatus ovili cum fremit ad caulas, ventos perpessus et imbris, nocte super media; tuti sub matribus agni balatum exercent, ille asper et improbus ira saevit in absentis, collecta fatigat edendi ex longo rabies et siccae sanguine fauces: haud aliter Rutulo muros et castra tuenti
Abbreviated transcription (Latin):
Multa deos orans. honerauitq ethera donis
Iamq ois campis exercitꝰ ibat aꝑtis.
Diues equũ. diues pictay uestis & auri.
Mansapus pͥmas acies postrema cohẽcẽt
Tirride iuuenes: medio dux agmine tũnꝰ.
Pertacitũ ganges. aut pingui flumine nilus.
Cũ refluit campis. & iam se cõdidit alueo
Hic subitã nigro glomerari puluẽ nubem
Prospiciunt teucri: ac tenebras ĩsurgẽ cãpis.
Primus ab aduersa conclamat mole caieus
Quis ꝯlobus o ciue ᷤᷤ caligine uoluit᷑ atra:
Ferte citi ferrũ. ddate tela & scãdite muro ᷤ.
Nostis adest. exa ingẽti clamore ꝑ omẽs.
Condunt se teucri portas & menia cõplent.
Nãq ita discedens preceꝑat optimꝰ armis
Eneas: si qua interea fortuna fuisset.
Neu struere auderẽt᷑ aciẽ neu credẽ cãpo.
Castra modo & tutos seruarẽt agere muroᷤ
Ergo & si cõferre manũ pudos iraq mõstrat
O bicuit portã tñ & precepta facessũt

Expanded text:
multa deos orans, oneravitque aethera votis. multa deos orans, oneravitque aethera votis. Iamque omnis campis exercitus ibat apertis, dives equum, dives pictaï vestis et auri; Messapus primas acies, postrema coercent Tyrrhidae iuvenes, medio dux agmine Turnus,per tacitum Ganges aut pingui flumine Nilus cum refluit campis et iam se condidit alveo. Hic subitam nigro glomerari pulvere nubem prospiciunt Teucri ac tenebras insurgere campis. Primus ab adversa conclamat mole Caicus: Quis globus, o cives, caligine volvitur atra? Ferte citi ferrum, date tela, ascendite muros, hostis adest, heia! Ingenti clamore per omnis condunt se Teucri portas et moenia complent. Namque ita discedens praeceperat optumus armis Aeneas: siqua interea fortuna fuisset, neu struere auderent aciem neu credere campo; castra modo et tutos servarent aggere muros. Ergo etsi conferre manum pudor iraque monstrat, obiciunt portas tamen et praecepta facessunt
Abbreviated transcription (Latin):
lrim de celo misit saturnia uino.
Audacẽ ad turnũ. luco tũ forte parẽtis
Piluni turnꝰ sacrata ualle sedebat.
Ad quẽ sic roseo thaumãcias ore loquuta ẽ
Turne qđ optanti diuuĩ ꝓmittẽ nemo
Auderet uoluenda dieᷤ en attulit ultro
Eneas urbe & sotiis & classe relicta
Septra palatini. sedẽq petiuit euãdri
Nec satis extremas corithi penetrauit ad urbeᷤ.
idoꝵq manum. & colectos armat agreste ᷤ
Quid dubitas nunc. tpis equos nũc poscẽ currꝰ
Rumpe moras om̃es & turbata arripe castra.
Dixit & in celum paribꝰ se substulit alis.
Ingentẽq fuga secuit sub nubibꝰ arcũ
Agnouit iuuenis: duplicesq ad sidera palmaᷤ.
Substulit. ac tali fugiẽtẽ uoce sequutꝰ.
Uri decꝰ celi quis te mihi nubibꝰ aptã
Detulit in terras: unde hec tã clara repente
Tempestas mediũ uideo discidẽ celum
Palantesq polo stellas. secor omina tãta.
Quisquis in arma uocas. & sic affatꝰ ad undã
Processit sumoq ausit de gurgite linphas.

Expanded text:
Irim de caelo misit Saturnia Iuno audacem ad Turnum. Luco tum forte parentis Pilumni Turnus sacrata valle sedebat. Ad quem sic roseo Thaumantias ore locuta est: Turne, quod optanti divom promittere nemo auderet, volvenda dies en attulit ultro. Aeneas urbe et sociis et classe relicta sceptra Palatini sedemque petit Euandri. Nec satis: extremas Corythi penetravit ad urbes Lydorumque manum collectos armat agrestis. Quid dubitas? Nunc tempus equos, nunc poscere currus. Rumpe moras omnis et turbata arripe castra. Dixit et in caelum paribus se sustulit alis ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum. Adgnovit iuvenis duplicisque ad sidera palmas sustulit ac tali fugientem est voce secutus: Iri, decus caeli, quis te mihi nubibus actam detulit in terras? Unde haec tam clara repente tempestas? Medium video discedere caelum palantisque polo stellas. Sequor omina tanta, quisquis in arma vocas. Et sic effatus ad undam processit summoque hausit de gurgite lymphas,
Abbreviated transcription (Latin):
Quo neq me rutuli nec cõscia fama sequatur.
Nec memorans aiõ nuc huc nuc fluctuat illuc
An sese mucrone ob tãtũ dedecꝰ ames
Induat. & crudũ ꝑ costaᷤ exigat ensem
Fluctibꝰ an iaciat mediis & littora nãdo
Curua petat. teucꝵ q iteꝵ se reddat ĩ arma
Ter conatꝰ utranq uiam. ter maxima iuino
Continuit uiuenẽq aĩ miserata repressit
Labitur alta secans estu fluctuq secundo
& patris antiq̃ dauni defertur ad urbẽ
At iouis interea monitis meçẽciꝰ ardenᷤ
Succedit pugne teucrosq euadit ouãteᷤᷤ
Concurrũt tirene acies. atq oĩbꝰ inus
Uni odiisq uiro telisq frequentibꝰ istat

Expanded text:
quo neque me Rutuli nec conscia fama sequatur. quo neque me Rutuli nec conscia fama sequatur. Haec memorans animo nunc huc, nunc fluctuat illuc, an sese mucrone ob tantum dedecus amens induat et crudum per costas exigat ensem, fluctibus an iaciat mediis et litora nando curva petat Teucrumque iterum se reddat in arma. Ter conatus utramque viam, ter maxima Iuno continuit iuvenemque animi miserata repressit. Labitur alta secans fluctuque aestuque secundo et patris antiquam Dauni defertur ad urbem. At Iovis interea monitis Mezentius ardens succedit pugnae Teucrosque invadit ovantis. Concurrunt Tyrrhenae acies atque omnibus uni, uni odiisque viro telisque freque
Abbreviated transcription (Latin):
Uix prorã attingerat rupit satũnia funẽ
Auulsamq rapit reuoluta ꝑ equora classe
Illũ aũt eneas absentẽ ĩ p̾lia poscit.
Obuia multa uiꝵ demittit cõpora mõti.
T ũ leuis haud ultra latebras iã qͣrit imago
Sed sublime uolans nubi se inmiscuit atre
Cum turnũ medio interea fert equora turbo.
Respicit ignarus reꝵ ingratꝰ q salutis
& duplices cum uoce manus ad sidera tollit.
Omĩpotens genitor tanto me crimine dignũ
Duxisti: & tales uoluisti expẽdere penas:
Quo feror: unde abii: que me fuga: que reduc&:
Laurentis ne iteꝵ muros. aut castra uidebo.
Quid manus illa uiꝵ ꝗ me meaq arma sequti
Quosq nephas omnes infanda in mõte reliq
& nũc palantes uideo ꝯemitũq cadentũ
Accipio. quid agã. aut que iam satis ima deiscat
Terra mͥ. uos opotius miserescite uenti.
In rupes in saxa uolens quos turnꝰ adoro.
Ferte ratẽ sceuisq uadis inmittite sirtis

Expanded text:
Vix proram attigerat: rumpit Saturnia funem Vix proram attigerat: rumpit Saturnia funem avolsamque rapit revoluta per aequora navem. Illum autem Aeneas absentem in praelia poscit; obvia multa virum demittit corpora morti: tum levis haud ultra latebras iam quaerit imago, sed sublime volans nubi se immiscuit atrae. Cum Turnum medio interea fert aequore turbo. Respicit ignarus rerum ingratusque salutis et duplicis cum voce manus ad sidera tendit: Omnipotens genitor, tanton me crimine dignum duxisti et talis voluisti expendere poenas? Quo feror? Unde abii? Quae me fuga quemve reducit? Laurentisne iterum muros aut castra videbo? Quid manus illa virum, qui me meaque arma secuti? Quosne nefas omnis infanda in morte reliqui et nunc palantis video gemitumque cadentum accipio! Quid ago? Aut quae iam satis ima dehiscat terra mihi? Vos O potius miserescite venti: in rupes, in saxa, volens vos Turnus adoro ferte ratem saevisque vadis immittite Syrtis,
Abbreviated transcription (Latin):
Dardaniis ornat telis clipeũq ubasq
Diuini assimulat capitis dat inania uerba
Dat sine mente sonum gressusq effigit euntis
Morte obita qualis fama ẽ uolitare figuraᷤᷤ
A ut que sopitos deludut somĩa sensꝰ
At pͥmas leta ante acies exultat imago
Irritatq iuꝵ telis & uoce lacescit
Instat cui turnus. stridentẽq eminꝰ astã
Conicit. illa dato uertit uestigia t̾go
Tum uõ eneam aduersum ut cedere turnꝰ
Credidit atq aĩo spem turbidus hausit inanẽ
Quo fugis enea. thalamos ne desere pactos.
Nac dabitur dextra tellus quesita ꝑ undas
Talia uociferans sequitur. strictũq coruscat
Mucronẽ. nec ferre uidet sua gaudia uẽtoᷤ.
Forte ratis celsi cõiuncta crepidine saxi
Expositis stabat scalis & põte parato
Qua rex clusiui aduectꝰ alixiꝰ horis
Nuc sese trepida enee fugientis imago
Conicit in latebras. nec turnꝰ segnior ĩstat
Exuperatq moras: & põtes transilit altos.

Expanded text:
Dardaniis ornat telis clipeumque iubasque Dardaniis ornat telis clipeumque iubasque divini adsimulat capitis, dat inania verba, dat sine mente sonum gressusque effingit euntis, morte obita qualis fama est volitare figuras aut quae sopitos deludunt somnia sensus. At primas laeta ante acies exsultat imago inritatque virum telis et voce lacessit. Instat cui Turnus stridentemque eminus hastam conicit: illa dato vertit vestigia tergo. Tum vero Aenean aversum ut cedere Turnus credidit atque animo spem turbidus hausit inanem, Quo fugis, Aenea? Thalamos ne desere pactos; hac dabitur dextra tellus quaesita per undas. Talia vociferans sequitur strictumque coruscat mucronem nec ferre videt sua gaudia ventos. Forte ratis celsi coniuncta crepidine saxi expositis stabat scalis et ponte parato, qua rex Clusinis advectus Osinius oris. Huc sese trepida Aeneae fugientis imago conicit in latebras; nec Turnus segnior instat exsuperatque moras et pontis transilit altos.
Abbreviated transcription (Latin):
Nũc pereat teucrisq pio det sanguine penas
Ille tñ nr̃a deducit origine nomẽ.
Pilunnꝰq illi quartꝰ pater. & tua larga
Sepe manu multisꝗ honerauit limina donis
Cui rex etherei breuiter sic fatur olimpi
Si mora presentis leti tp̃sq caduco
Oratur iuueni. meq hoc ita ponẽ sentis
Tolle fuꝯa turnũ atq istantibꝰ eripe fatis
Hactenꝰ indulsisse uacat. sin altior istis
Sub p̾cibꝰ uenia ulla latet totũq moueri
Mutari ue putas bellum spes pascis in anes
& uino ĩ lacrimans ꝗd sis que uoce qͣuaris
Mente dares. atq ħ turno rata uita maner&
Nũc manet insontẽ. grauis exitꝰ. haud ego ueri
Uana feror. qđ ut o pociꝰ formidine falsã
Ludar. & in meliꝰ tua ꝗ pores orsa reflectas
H ec ubi dicta dedit celo se protinꝰ alto
Misit agens ieme nimbo succinta pauras
Iliacamq aciem & laurẽcia castra petiuit
Tum dea nube caua tenuẽ sine uirib̾ umbrã
In faciem enee uisu mirabile monstex

Expanded text:
Nunc pereat Teucrisque pio det sanguine poenas. Nunc pereat Teucrisque pio det sanguine poenas. Ille tamen nostra deducit origine nomen Pilumnusque illi quartus pater et tua larga saepe manu multisque oneravit limina donis. Cui rex aetherii breviter sic fatur Olympi: Si mora praesentis leti tempusque caduco oratur iuveni meque hoc ita ponere sentis, tolle fuga Turnum atque instantibus eripe fatis hactenus indulsisse vacat. Sin altior istis sub precibus venia ulla latet totumque moveri mutarive putas bellum, spes pascis inanis. Et Iuno adlacrimans: Quid si, quae voce gravaris, mente dares atque haec Turno rata vita maneret? Nunc manet insontem gravis exitus, aut ego veri vana feror. Quod ut O potius formidine falsa ludar et in melius tua, qui potes, orsa reflectas! Haec ubi dicta dedit, caelo se protinus alto misit, agens hiemem nimbo succincta per auras, Iliacamque aciem et Laurentia castra petivit. Tum dea nube cava tenuem sine viribus umbram in faciem Aeneae, visu mirabile monstrum,
Abbreviated transcription (Latin):
Perte ꝑ qui te talẽ genuere parẽtes
Uir troiane. sine hãc animã & miserẽ p̾catis
Pluribꝰ oranti eneas haud talia dudũ
Dicta dabas: morẽ & fre ne desere fr
Tum latebras aĩe pectꝰ mucrone redudit.
Talia ꝑ campos edebat funera uictor
Dardanius: torrentis aque. uł turbinis atri
More furens: tandem erũput & castra relinquuit
Ascanius puer. & neꝗcq̃ obsessa iuuentꝰ
Lunonẽ int̾ea cõpellat iupitꝰ ultro
Ogermana mͥ atq eadẽ gratissima cõuix̃
Ut rebare uenus. nec te sentẽcia fallit
Troianas substentat acies nõ uiuida bello
Dextra uiris aiusq ferox paciẽsq ꝑicli
Cui iuno submissa ꝗd opulc̾ime cõuix
Sollicitas egrã. & tua tristia uerba timẽtẽ:
Si mͥ que cõdã fuerat. quãq e̾e decebat
Uis in amore foret nõ hoc mͥ naq negareᷤ
Oĩpotens: quin & pugne subducẽ turnũ
& dauno possem incolumẽ seruare parẽti

Expanded text:
Per te, per qui te talem genuere parentes, Per te, per qui te talem genuere parentes, vir Troiane, sine hanc animam et miserere precantis. Pluribus oranti Aeneas: Haud talia dudum dicta dabas. Morere et fratrem ne desere frater. Tum latebras animae pectus mucrone recludit. Talia per campos edebat funera ductor Dardanius, torrentis aquae vel turbinis atri more furens. Tandem erumpunt et castra relinquunt Ascanius puer et nequiquam obsessa iuventus. Iunonem interea compellat Iuppiter ultro: O germana mihi atque eadem gratissima coniunx, ut rebare, Venus, nec te sententia fallit, Troianas sustentat opes, non vivida bello dextra viris animusque ferox patiensque pericli. Cui Iuno summissa Quid, o pulcherrime coniunx, sollicitas aegram et tua tristia dicta timentem? Si mihi, quae quondam fuerat quamque esse decebat, vis in amore foret, non hoc mihi namque negares, omnipotens, quin et pugnae subducere Turnum et Dauno possem incolumem servare parenti.
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ea biuigis infert se lutagus albis
In medios fraterq liger s& fr̾ abeniᷤ
Flectit equos strictũ rotat acer lutagus ensem
Haud tulit eneas tanto feruore furẽte ᷤᷤ.
Irruit. aduersaqingens apparuit asta
Cui liger
Non diomedis equos nec currũ c̃nis achilliᷤ
Aut frigie campos. nunc belli finis & eui
Nis dabitur terris uesano talia late
Dicta uolant ligeri s nõ & troius hero ᷤᷤ.
Dicta parat. iaculũ circũ nã torquet ĩ hostẽ
Lutagus: ut prons pendens ĩ u̾bera tello
Admouerit biiugeᷤ proiecto dũ pede leuo
Aptat se pugne subit oras astaꝑ imas.
Fulgentis clipei. tũ leuẽ perforat inguẽ
Excussus curru moribundus uoluit᷑ aruis
Quẽ pius eneas dictis affatur amaris.
Leucage nulla tuos currꝰ fuga segnis equoꝵ
Prodere. haud uane uertẽ ex hostibꝰ umbre
Ip̃e rotis saliens iuga deseris ħ ita fatꝰ
Arripuit biiugoᷤᷤ fr tendebat inhertes
Infelix palmas. curru delapsus eodẽ

Expanded text:
Interea biiugis infert se Lucagus albis Interea biiugis infert se Lucagus albis in medios fraterque Liger; sed frater habenis flectit equos, strictum rotat acer Lucagus ensem. Haud tulit Aeneas tanto fervore furentis: inruit adversaque ingens apparuit hasta. Cui Liger: Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis aut Phrygiae campos: nunc belli finis et aevi his dabitur terris. Vesano talia late dicta volant Ligeri. Sed non et Troïus heros dicta parat contra: iaculum nam torquet in hostem. Lucagus ut pronus pendens in verbera telo admonuit biiugos, proiecto dum pede laevo aptet se pugnae, subit oras hasta per imas fulgentis clipei, tum laevum perforat inguen: excussus curru moribundus volvitur arvis. Quem pius Aeneas dictis adfatur amaris: Lucage, nulla tuos currus fuga segnis equorum prodidit aut vanae vertere ex hostibus umbrae: ipse rotis saliens iuga deseris. Haec ita fatus arripuit biiugos; frater tendebat inertis infelix palmas, curru delapsus eodem:
Abbreviated transcription (Latin):
Dicẽ deturbat t̾re. trucũq tepẽtẽ
Prouoluens suꝑ hoc inimico pectore fatur
Istic nũc metuende iace. nõ te optima mater
Condet humi. patrioue honorabit mebra sepulcro
Alitibꝰ lĩquẽ feris. aut gurgite mersum
Unda feret. piscesq inpastiꝰ uulnera lambet
Protinus anteum & licã pͥma agmina turni
Prosequitur. fortẽq numã fuluũq camẽtẽ
Magnanimo uulcente satũ ditissimꝰ agri
Qui fuit ausonidum & tacitis regnauit amidis
A ꝯeon qualis centũ cui brachia dicut
Centanasq manꝰ quĩ quaginta orbibꝰ igne
Pectoribꝰq arxisse iouis cũ fulmina cõntra
T ot paribus streperet clipeis tot strĩgeret enses
Sic tot eneas deseuit in equore uictor
Ut semel intepuit mucro quĩ ecce niphei
Quadriuiges in equos aduersaq pectora tẽdit
At illi longe gradientẽ & dira fremẽtẽ
Ut uidere metu uersi retroq ruẽte ᷤᷤ
Effudunt ducẽ capiuntq ad littora cũsus

Expanded text:
dicere deturbat terrae truncumque tepentem dicere deturbat terrae truncumque tepentem provolvens super haec inimico pectore fatur: Istic nunc, metuende, iace. Non te optima mater condet humi patrioque onerabit membra sepulchro: alitibus linquere feris aut gurgite mersum unda feret piscesque impasti volnera lambent. Protinus Antaeum et Lucam, prima agmina Turni, persequitur fortemque Numam fulvumque Camertem, magnanimo Volcente satum, ditissimus agri qui fuit Ausonidum et tacitis regnavit Amyclis. Aegaeon qualis, centum cui bracchia dicunt centenasque manus, quinquaginta oribus ignem pectoribusque arsisse, Iovis cum fulmina contra tot paribus streperet clipeis, tot stringeret enses: sic toto Aeneas desaevit in aequore victor, ut semel intepuit mucro. Quin ecce Niphaei quadriiugis in equos adversaque pectora tendit. Atque illi longe gradientem et dira frementem ut videre, metu versi retroque ruentes effunduntque ducem rapiuntque ad litora currus.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc patris anchise manes hoc sentit iulus
Sic fatus galeam tenet dextra atq reflexa
Ceruice orantis capulo tenꝰ applicat ensem
N ec procul emonideᷤᷤ phebi triuieq sacerdos
Infula cui sacra redimibat tp̃ora uicta
Totus collucens ueste atq insignibꝰ armis
Quẽ congressus agit campo lapsũq suꝑstans
I molat. ingentiq umbra tegit arma selestꝰ
Lecta refert humeris tͥ rex grande tropheũ
Instaurat acies uulcani stirpe creatꝰ
Ceculus & ueniens marsoꝵ montibꝰ umbro
Dardanides contra furit ansuris ense sinistrã
& totum clipei ferro deiecerat orbem
D ixerat ille aliquid magnũ iuimq affore uerbo
Crediderat. celoq animum fortasse ferebat
Caniciemq sibi & longos promiserat annoᷤ.
Tarquitꝰ exultans circum fulgentibꝰ armis.
Siluicole fauno driope quẽ nipha crearat.
Obuius ardenti sese obtulit. ille reducta
Loricã. clipeiq ingens honꝰ impedit asta.
Tum caput orantis nequicq̃ & multa precãtis

Expanded text:
Hoc patris Anchisae manes, hoc sentit Iulus. Hoc patris Anchisae manes, hoc sentit Iulus. Sic fatus galeam laeva tenet atque reflexa cervice orantis capulo tenus applicat ensem. Nec procul Haemonides, Phoebi Triviaeque sacerdos, infula cui sacra redimibat tempora vitta, totus conlucens veste atque insignibus armis. Quem congressus agit campo lapsumque superstans immolat ingentique umbra tegit; arma Serestus lecta refert umeris, tibi, rex Gradive, tropaeum. Instaurant acies Volcani stirpe creatus Caeculus et veniens Marsorum montibus Umbro: Dardanides contra furit. Anxuris ense sinistram et totum clipei ferro deiecerat orbem; dixerat ille aliquid magnum vimque adfore verbo crediderat caeloque animum fortasse ferebat canitiemque sibi et longos promiserat annos: Tarquitus exultans contra fulgentibus armis, silvicolae Fauno Dryope quem nympha crearat, obvius ardenti sese obtulit. Ille reducta loricam clipeique ingens onus impedit hasta; tum caput orantis nequiquam et multa parantis
Abbreviated transcription (Latin):
Proxima queq metit ꝯladio. latuq ꝑ agmẽ
Ardens limite agit ferro te tũne suꝑbum
Cede noua querens pallas euander ĩ ip̃is
Oĩa sunt oculis mense quas aduena primaᷤ
Tũc adiit dextreq date sulmone creatoᷤ.
Quatuor hic iuuenes totidẽ quos educat uffes
Uiuentes rapit inferias quos inmolet umbriˢ
Captiuoq rogi perfundat sanguine flamaᷤᷤ
Inde magno procul infensam cõtõserat astã
Ille astu subit. ac tremebunda suꝑuolat asta
& genua amplectens affatur talia suplex
Per patrios mane. & spes surgentis iuli
Te precor hanc aiam serues natoq patriq
Est domꝰ alta. iacent penitꝰ defossa talenta
Celati argenti. sunt auri pondera facti
Infectiq mͥ nõ hic uictoria teucꝵ
Uertitur. aut aĩa una dabit discrimina tãta
Dixerat eneas circũ cui talia reddit.
Argenti auriq memoras q̃ multa talẽta
Qnatis parce tuis belli comercia turnꝰ
Substulit ista pͥor iã tũ pallante perepto

Expanded text:
Proxima quaeque metit gladio latumque per agmen Proxima quaeque metit gladio latumque per agmen ardens limitem agit ferro, te, Turne, superbum caede nova quaerens. Pallas, Euander, in ipsis omnia sunt oculis, mensae, quas advena primas tunc adiit, dextraeque datae. Sulmone creatos quattuor hic iuvenes, totidem, quos educat Ufens, viventis rapit, inferias quos immolet umbris captivoque rogi perfundat sanguine flammas. Inde Mago procul infensam contenderat hastam. Ille astu subit ac tremibunda supervolat hasta, et genua amplectens effatur talia supplex: Per patrios manis et spes surgentis Iuli te precor, hanc animam serves natoque patrique. Est domus alta, iacent penitus defossa talenta caelati argenti, sunt auri pondera facti infectique mihi. Non hic victoria Teucrum vertitur aut anima una dabit discrimina tanta. Dixerat. Aeneas contra cui talia reddit: Argenti atque auri memoras quae multa talenta, natis parce tuis. Belli commercia Turnus sustulit ista prior iam tum Pallante perempto.
Abbreviated transcription (Latin):
Fuandro. qualẽ meruit pallanta remitto.
Quisꝗs honos tumuli. ꝗdꝗd solamẽ humadi ẽ
Largior haud illi stabũt eneia paruo
Hospicia. & leuo pressit pede talia fatꝰ
Exanimẽ. rapiens inmania põdera balthi
I mpressũq nephas. una sub nocte iugali
Cesa manus uiuenum fede. thalamiq cruẽti
Quẽ clocius euritideᷤᷤ multo celauerat auro.
Quo nũc turnꝰ ouat spolio gaudetq potitꝰ.
N escia mens hominũ fati sortisq future
& seruare modum rebus sublata secundis
Turno tempuᷤᷤ erit magno cũ ortauerit emptũ
Itactum palanta & cum spolia ista diẽq
Oderit. at socii multo gemitu lacrimisq
Impositũ scuto referunt palata frequenteᷤᷤ
Odolor atq decus magnũ rediture parenti
Nec te pͥma dies bello dedit hec eadem aufert
Tum tamẽ ingentes rutuloꝵꝵ linquis aceruoᷤᷤ
Nec iam fama mali tãti sed cercior auctor
Aduolat enee tenui discrimine leti
Esse suos. tempꝰ uersis succurrẽ teucriᷤᷤ

Expanded text:
Euandro; qualem meruit, Pallanta remitto. Euandro; qualem meruit, Pallanta remitto. Quisquis honos tumuli, quidquid solamen humandi est, largior. Haud illi stabunt Aeneia parvo hospitia. Et laevo pressit pede talia fatus exanimem, rapiens immania pondera baltei impressumque nefas, una sub nocte iugali caesa manus iuvenum foede thalamique cruenti, quae Clonus Eurytides multo caelaverat auro; quo nunc Turnus ovat spolio gaudetque potitus. Nescia mens hominum fati sortisque futurae et servare modum, rebus sublata secundis! Turno tempus erit, magno cum optaverit emptum intactum Pallanta et cum spolia ista diemque oderit. At socii multo gemitu lacrimisque impositum scuto referunt Pallanta frequentes. O dolor atque decus magnum rediture parenti haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert, cum tamen ingentis Rutulorum linquis acervos. Nec iam fama mali tanti, sed certior auctor advolat Aeneae, tenui discrimine leti esse suos, versis tempus succurrere Teucris.
Abbreviated transcription (Latin):
Sarpedon mea progenies & iã sua turnũ
Fata uocant. metasq dati ꝑuenit ad eui.
Sic ait. ato oculos rutuloꝵ reicit aruis
At pallas ualidis emittit uiribꝰ hastã
Uaginaq caua fulgentẽ dirimit ensem.
Illa uolans humeris surgut qua tegmina suma
Incidit. atq uitam clipei molita ꝑ oras.
Tandem etiam magno strisit de cõpore turni
Hic turnus ferro prefixũ robur acuto
In pallanta diu uibrãs iacit. atoita fatur
A spice nũ mage sit nostix penetrabile telum.
Dixerat. & clipeum tot ferri terga tot eris
Cum pellis tociens obeat circũdata tauri
Uibranti cuspis medium trasueberat ictu
Loriceq moras & pectus ꝑforat ingens
Ille rapit calidum frustra de cõpore telum
Una eadẽq uia sanguis animꝰq sequũt̃.
Corruit ĩ uulnus. sonitũ suꝑ armadedere
& terrã hostilem moriens petit ore cruẽto
Quẽ turnꝰ suꝑ assistens.
Archade hec ĩꝗt memoreᷤ mea dicta referte.

Expanded text:
Sarpedon, mea progenies. Etiam sua Turnum Sarpedon, mea progenies. Etiam sua Turnum fata vocant, metasque dati pervenit ad aevi. Sic ait atque oculos Rutulorum reicit arvis. At Pallas magnis emittit viribus hastam vaginaque cava fulgentem deripit ensem. Illa volans umeri surgunt qua tegmina summa incidit atque viam clipei molita per oras tandem etiam magno strinxit de corpore Turni. Hic Turnus ferro praefixum robur acuto in Pallanta diu librans iacit atque ita fatur: Adspice, num mage sit nostrum penetrabile telum. Dixerat; at clipeum, tot ferri terga, tot aeris, quem pellis totiens obeat circumdata tauri, vibranti cuspis medium transverberat ictu loricaeque moras et pectus perforat ingens. Ille rapit calidum frustra de volnere telum: una eademque via sanguis animusque sequuntur. Corruit in volnus, sonitum super arma dedere et terram hostilem moriens petit ore cruento. Quem Turnus super adsistens, Arcades, haec, inquit, memores mea dicta referte
Abbreviated transcription (Latin):
Tolle minas fatꝰ medium protendit ĩ equor.
Frigidus archadibꝰ cogit ĩ precõdia sanguis
Desiluit turnꝰ biuigis pede ᷤᷤ apparat ire
Cominus: utq leo specula cum uidit ab alta
Stantẽ procul campis meditãtẽ prelia tauꝵ
Aduolat. haud alia ẽ turni uenientis imago.
Hunc ubi contiguĩ misse fore credidit aste
Ire procul pallas si qua fors adiuuat ausuz
Uiribꝰ imparibꝰ magͥq ita ad ethera fatur.
Ppatris hospicium & mensas. quas aduena adisti
Te precor alcide ceptis ingẽtibꝰ adsis.
Cernat semineci sibi me rapere arma cruẽta.
Uictorẽq ferant moriẽcia lumina turni
Audiit alcideᷤs uiuenẽ. magnũq sub imo
Corde premit gemitũ. lacrimas effudit in aneᷤᷤ.
Tum genitor natũ dictis affatur amiciᷤᷤ
S tat sua cuiq dies breue & ĩreparabile tp̃s
Omnibꝰ ẽ uite. s& famã extendere factis
Hoc uirtutis opus. troie sub menibꝰ altis
Tot ꝯeuiti cecidere deum. quin occidit una

Expanded text:
Tolle minas. Fatus medium procedit in aequor. Tolle minas. Fatus medium procedit in aequor. Frigidus Arcadibus coit in praecordia sanguis. Desiluit Turnus biiugis, pedes apparat ire comminus; utque leo, specula cum vidit ab alta stare procul campis meditantem in proelia taurum, advolat: haud alia est Turni venientis imago. Hunc ubi contiguum missae fore credidit hastae, ire prior Pallas, siqua fors adiuvet ausum viribus imparibus, magnumque ita ad aethera fatur: Per patris hospitium et mensas, quas advena adisti, te precor, Alcide, coeptis ingentibus adsis. Cernat semineci sibi me rapere arma cruenta victoremque ferant morientia lumina Turni. Audiit Alcides iuvenem magnumque sub imo corde premit gemitum lacrimasque effundit inanis. Tum Genitor natum dictis adfatur amicis: Stat sua cuique dies, breve et inreparabile tempus omnibus est vitae: sed famam extendere factis, hoc virtutis opus. Troiae sub moenibus altis tot nati cecidere deum; quin occidit una
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝯmina cõcurrunt ducib̾q & uiribꝰ equis
Extremi condensant acies. nec turba moueri
Tela manusq sinit hĩc pallas ĩstat & urget.
H ic circũ lausus. nec multũ discrepat etas
E gregii forma. sed quis fortuna negarat
In patriam reditus: ip̃os concurrẽ passuᷤ
Haud tamẽ inter se magni regnator olimpi
Mox illos sua facta manent maiore sub hoste
Iaterea soror alma mouet succedere lauso
Turnũ. qui uolucri curru mediũ secat agmẽ
Ut uidit socios tp̃s ẽ desistere pugne.
Solus ego in palanta feror. soli mͥ pallaᷤ
Debetur. cuperẽ ip̃e parens spectator ad eet
Nec ait & socii cessere in equore iusso
At rutulũ absessu iuueniᷤ tũ dicta supba
Miratꝰ stupet in turno cõpꝰq ꝑ ingens
Lumina cõuoluit. obiitq truci procul oĩa uisu.
Talib̾edictis it cĩcũ dicta tiranni
Aut spoliis ego iam raptis laudabor opimiᷤᷤ.
Aut leto insigni sortiti pater equꝰ utriq ẽ.

Expanded text:
Agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis. Agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis. Extremi addensent acies nec turba moveri tela manusque sinit. Hinc Pallas instat et urget, hinc contra Lausus, nec multum discrepat aetas: egregii forma, sed quis Fortuna negarat in patriam reditus. Ipsos concurrere passus haud tamen inter se magni regnator Olympi: mox illos sua fata manent maiore sub hoste. Interea soror alma monet succedere Lauso Turnum, qui volucri curru medium secat agmen. Ut vidit socios: Tempus desistere pugnae; solus ego in Pallanta feror, soli mihi Pallas debetur; cuperem ipse parens spectator adesset. Haec ait, et socii cesserunt aequore iusso. At Rutulum abscessu iuvenis tum iussa superba miratus stupet in Turno corpusque per ingens lumina volvit obitque truci procul omnia visu talibus et dictis it contra dicta tyranni: Aut spoliis ego iam raptis laudabor opimis aut leto insigni: sorti pater aequus utrique est.
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ aliter sociũ uirtꝰ cohit oĩs ĩ unum
Teq iuuat palla. s& bellis acer ales
Tendit in aduersos seq ĩ sua colligit arma
Hic mactat ladona phareta demodocuo
Strimonio dextrã fulgenti deripit ense
Flata in iugulum saxo ferit ora toantis
Ossaq dispergit cerebro ꝑmixta cruento
Fata canens siluis genitor celarat aletũ
Ut senior leto canencia lumina soluit.
I niecẽ manũ parce telisq sacrart
Fuandri quẽ sic pallaᷤᷤ petit an precatꝰ
Da nũc tibre pater ferrũ qd missile libro
Fortunã atq uiã duri ꝑ pectꝰ alesi
Nec arma exuiiasq uiri tua quercꝰ habebit
Audiit illa deus dum texit imaona ales
Archadio infelix telo dat pectꝰ inhermũ
At nõ cede uiri tanta ꝑterrita lausꝰ
Pars ingens belli sinit agmina. pͥus abantẽ
Oppositũ interimit pugne nodũq morãq
Sternitur archadie proles sternũtur etrusci
& uos o grais ĩperdita corpora teueri.

Expanded text:
non aliter socium virtus coit omnis in unum non aliter socium virtus coit omnis in unum teque iuvat, Palla. Sed bellis acer Halaesus tendit in adversos seque in sua conligit arma. Hic mactat Ladona Pheretaque Demodocumque, Strymonio dextram fulgenti deripit ense elatam in iugulum, saxo ferit ora Thoantis ossaque dispersit cerebro permixta cruento. Fata canens silvis genitor celarat Halaesum: ut senior leto canentia lumina solvit, iniecere manum Parcae telisque sacrarunt Evandri. Quem sic Pallas petit ante precatus: Da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libro, fortunam atque viam duri per pectus Halaesi. Haec arma exuviasque viri tua quercus habebit. Audiit illa deus: dum texit Imaona Halaesus, Arcadio infelix telo dat pectus inermum. At non caede viri tanta perterrita Lausus, pars ingens belli, sinit agmina: primus Abantem oppositum interimit, pugnae nodumque moramque. Sternitur Arcadiae proles, sternuntur Etrusci et vos, O Grais imperdita corpora, Teucri.