comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ius fecit commune pares. & nomine eodem
N exuit. & domitos fraterna inuincla redegit
uiuitur omnigenis in partibus hautsecus. ac si
Ciues congenitos concludat moenibus unis
Vrbs patria. atqueomnes lare conciliemur auito
Distantes regione plage diusaque ponto
Litora conueniunt nunc peruadi monia ad unũ
Et commune forum nunc perconmercia & astes
Ad co&um celebrem. nunc per genialia fulcra
E xterni adius conubii namsanguine mixto
Hexitur alternis exgentibus una propago
Hoc actumest tantis successibus atq trium fis
Romani imperii: Xp̃o lamtunc uenienti
Crede paratauia est. quamdudum publica nostrae
Pacis amicitia struxit moderamine romae
N amlocus essedeo quispossit in orbe feroci
Peccoribus que hominum discordibus & suaiura
Dissimili ratione tuentibus. ut fuit olim
S ic in compositos humano inpectore sensus
Dis iunctasque animi turbato foedere pastes
N ec liquida iniusit sapientia. nec ds̃ intrat

Expanded text:
ius fecit commune pares et nomine eodem ius fecit commune pares et nomine eodem nexuit et domitos fraterna in vincla redegit. vivitur omnigenis in partibus haud secus ac si cives congenitos concludat moenibus unis urbs patria atque omnes lare conciliemur avito. distantes regione plagae divisaque ponto litora conveniunt nunc per vadimonia ad unum et commune forum, nunc per commercia et artes ad coetum celebrem, nunc per genialia fulcra externi ad ius conubii; nam sanguine mixto texitur alternis ex gentibus una propago. hoc actum est tantis successibus atque triumphis Romani imperii: Christo iam tunc venienti, crede, parata via est, quam dudum publica nostrae pacis amicitia struxit moderamine Romae. nam locus esse Deo quis posset in orbe feroci pectoribusque hominum discordibus et sua iura dissimili ratione tuentibus, ut fuit olim? sic inconpositos humano in pectore sensus disiunctasque animi turbato foedere partes nec liquida invisit sapientia nec Deus intrat.
Abbreviated transcription (Latin):
Regnauolens sociare deus. sub iungier uni
Imperio quicquid tractabile moribus ess&
Concordique iugo r&inacula mollia ferre:
Constituit quocorda hominum coniuncta tener&
Religionis amor: nec enim fit copula xp̃o
Digna nisi inplicitas soci& mens unica gentes
Soladeum nouit concordia sola benignum
Rite colit tranquilla patrem: placidissimus illũ
Foederis humani consensus prosperat orbi
Seditione fugat. saeius exasperat armis¬
co unere pacis alit. r&in& pi&ate qui & a
Omnibus interris quas distin& occidualis
Oceanus. roseoque aurora inluminat ortu¬
co iscebat bellona furens mortalia cuncta
Armabatque feras inuulnera mutua dextras:
Hanc frenaturꝰ rabiem deus undique gentes
Inclinare caput docuit sublegibus hisdem
Romanos que omnes fieriquos rhenus. & hister
Q uostagus auri fluus. quos magnus inundat hiberus
Corniger hos peridum quos inter labitur. & quos
G anges alit. tepidi quelauant septem ostia nili.

Expanded text:
regna volens sociare Deus subiungier uni regna volens sociare Deus subiungier uni imperio, quidquid tractabile moribus esset, concordique iugo retinacula mollia ferre constituit, quo corda hominum coniuncta teneret religionis amor; nec enim fit copula Christo digna, nisi inplicitas societ mens unica gentes. sola Deum novit concordia, sola benignum rite colit tranquilla Patrem: placidissimus illum foederis humani consensus prosperat orbi, seditione fugat, saevis exasperat armis, munere pacis alit, retinet pietate quieta. omnibus in terris quas continet occidualis oceanus roseoque Aurora inluminat ortu, miscebat Bellona furens mortalia cuncta armabatque feras in vulnera mutua dextras. hanc frenaturus rabiem Deus undique gentes inclinare caput docuit sub legibus isdem Romanosque omnes fieri, quos Rhenus et Hister, quos Tagus aurifluus, quos magnus inundat Hiberus, corniger Hesperidum quos interlabitur et quos Ganges alit tepidique lavant septem ostia Nili.
Abbreviated transcription (Latin):
Q uid sibi uult uirtus. quid gloria sicor uinum
Coruus appollineus penna uelgutture iuuit.
Sed tamen hiccoruus cur defuit exitiali
Fortedie in faustas tegerent cum funere cannas.
Opp&er&que super congesta cadauera consul
Cur cremerȩ in campis cornice ueloscine parrha
Nemodeum monuit perituros marte sinistro
Tercentum fabios. uix stirpe superstite in uno:
Nullane tristificis tritonia noctua charris
Aduolitans praesto esse deam. praenuntia crasso
Prodidit. autpafiam niueae uexere columbȩ
Cuius iauratum tremer& gens persicalimbũ:
Sediudeo quae te moueant exemplau&us tae
Uirtutis: dicis domitum terraque marique
Orbemres la&as & prospera quaeq r&exis.
c ille trium forum memoras exordine pompas:
Ductaquȩ permediam spoliorum fercula romã:
Uisdicam quae causa tuos romane labores
In tantum extulerit quis gloria fotibus aucta
Siccluat. in positis ut mundum fren& abhenis:
Discordes linguis populos & dissona cultu

Expanded text:
quid sibi vult virtus, quid gloria, si Corvinum quid sibi vult virtus, quid gloria, si Corvinum corvus Apollineus pinna vel gutture iuvit? sed tamen hic corvus cur defuit exitiali forte die, infaustas tegerent cum funera Cannas oppeteretque super congesta cadavera consul? cur Cremerae in campis cornice vel oscine parra nemo deum monuit perituros Marte sinistro tercentum Fabios vix stirpe superstite in uno? nullane tristificis Tritonia noctua Carrhis advolitans praesto esse deam praenuntia Crasso prodidit, aut Paphiam niveae vexere columbae, cuius inauratum tremeret gens Persica limbum? sed video quae te moveant exempla vetustae virtutis: dicis domitum terraque marique orbem, res laetas et prospera quaeque retexis, mille triumphorum memoras ex ordine pompas ductaque per mediam spoliorum fercula Romam, vis dicam quae causa tuos, Romane, labores in tantum extulerit, quis gloria fotibus aucta sic cluat inpositis ut mundum frenet habenis? discordes linguis populos et dissona cultu
Abbreviated transcription (Latin):
Castrauolens pallas caesis custodibus arcis
Legit ubiumenti sudar& maesta sigillo:
Aut quotiens ductor mac&um fortissimus altos.
Templorum cineres uictis cumulauit amyelis
Optarunt praedis dominise numina capta
Ciscerias syriae que uehi babylonis ad arcem
Non fero romanum nomen sudataq bella
Etatulos tanto quaesitos sanguine carpi
D&rahit inuictis legionibus & sua romae
Praemia deminuit. qui quic quid fortiter actũ est
Ad scribit ueneri. palmam uictoribus aufest
Frustra igitur currus summo miramur arcu
Quadriiugos stantesque duces incurribus altis
Fabricios curios hinc drusos. inde camillos
Subpedibus quae ducum captiuos poplite flexo
Adiuga depressos manibusque interga r&ortis
E t suspensa graui telorum fragmina trunco.
S ibrennum. anthiochium persen pyrrum mithridaten.
Flora matuta ceres & laurentina subaegit
Histamen hauspicibus successus dextra dederunt
Omina l&i ficos. & felix affuit ales:

Expanded text:
castra volens Pallas caesis custodibus arcis castra volens Pallas caesis custodibus arcis legit, ubi umenti sudaret maesta sigillo? aut quotiens ductor Macetum fortissimus altos templorum cineres victis cumulavit Amyclis, optarunt praedis domini se numina capta misceri Assyriaeque vehi Babylonis ad arcem? non fero Romanum nomen sudataque bella et titulos tanto quaesitos sanguine carpi, detrahit invictis legionibus et sua Romae praemia deminuit, qui, quidquid fortiter actum est, adscribit veneri, palmam victoribus aufert. frustra igitur currus summo miramur in arcu quadriiugos stantesque duces in curribus altis Fabricios, Curios, hinc Drusos, inde Camillos, sub pedibusque ducum captivos poplite flexo ad iuga depressos manibusque in terga retortis et suspensa gravi telorum fragmina trunco, si Brennum, Antiochum, Persen, Pyrrhum, Mithridatem Flora, Matuta, Ceres et Larentina subegit. ‘his tamen auspicibus successus dextra dederunt omina laetificos et felix adfuit ales.’
Abbreviated transcription (Latin):
Qui potuit cogente acies in praelia gallo
Idalias nisi forte rosas. laurum cytharoedi
Vatis siluicolȩ calamos arcumque puellae.
Dedere seruitio. calcataque sacra domare
Difficilis operis fuit inmensique laboris
Fluctibus actiacis signum symphonia belli
Aegypto dederat clangebat bucina contra
nstar erant tenuis cumbae fragilisque faseli¬
nter turritas memfitica rostra libur nas
Nil potuit serapis deus & latrator anubis
Stirpis iuleae ddctore exercitus ardens
Pracualuit gelido quem miserat algidus axe
Non armata uenus. non tunc clipeata miner ua
U enere auxilio. nondiuum degener ordo
Et patria extorris romanis affuit armis
uictus & ipse prius. in imica nec agmina iuuit
Sitamen antiquum norat r&inere dolorem:
Seddicis legisse deosubi sanctior. usus
Tem plorum cultu celebri sine fine maner&
Aenea dumque ultro uictricia signa uirorum
Regis amore numae nullo cogente secutos
Numedio medis item tentoria. & acris ulixi

Expanded text:
qui potuit cogente acies in proelia Gallo? qui potuit cogente acies in proelia Gallo? Idalias nisi forte rosas, laurum citharoedi vatis, silvicolae calamos arcumque puellae dedere servitio calcataque sacra domare difficilis operis fuit inmensique laboris. fluctibus Actiacis signum symphonia belli Aegypto dederat, clangebat bucina contra. institerant tenues cumbae fragilesque phaseli inter turritas Memphitica rostra Liburnas: nil potuit Serapis deus et latrator Anubis. stirpis Iuleae ductore exercitus ardens praevaluit, gelido quem miserat Algidus axe. non armata Venus, non tunc clipeata Minerva venere auxilio, non divum degener ordo et patria extorris Romanis adfuit armis, victus et ipse prius inimica nec agmina iuvit, si tamen antiquum norat retinere dolorem. sed dicis legisse deos ubi sanctior usus templorum cultu celebri sine fine maneret, Aeneadumque ultro victricia signa virorum regis amore Numae nullo cogente secutos. num Diomedis item tentoria et acris Ulixi
Abbreviated transcription (Latin):
Per fidia nedeum indigenum cecidere toturbes
Distructȩque iacent ipsis prodentibus arae:
Opi&as. osancta fides traduxit alum nos
co aiestas infida locos: &creditur istis
N uminibus quitrans fugio meruere sacrari
Anuoluit seruare suos. luctataque multum
Religio infestas temptauit pellere turmas
Romans obnixa globis. sed fortior illam
Uirtus luctifico cam porum inpuluere fregit
mmo itaest: armis &uiribus indiga ueri
Uicta super stitio est. & in anem gloria fugit
Sednec difficilis fuit autsatis ardua genti
Natȩ ad procinetus uictoria frangere iertes
co olliaque omnigenum colla inclinare deorum
N unc cumdictaeis bellum corybantibus asper
S amnitis marsusque leui sudore gerebat
Nunc mastigo foris oleoque & gimnadis arte
U netis pugilibus miles pugnabat & rusdis
N ec p&aso insignis poterat lacede mone capta
cercurius seruare suas declade palestras
Appenni nicolam peditem cybeleuis hostis
Congressu excipiens asiam defendere & idam

Expanded text:
perfidiane deum indigenum cecidere tot urbes, perfidiane deum indigenum cecidere tot urbes, destructaeque iacent ipsis prodentibus arae? o pietas, o sancta fides! traduxit alumnos maiestas infida locos, et creditur istis numinibus quae transfugio meruere sacrari! an voluit servare suos luctataque multum religio infestas temptavit pellere turmas Romanis obnixa globis, sed fortior illam virtus luctifico camporum in pulvere fregit? immo ita est, armis et viribus indiga veri victa superstitio est et inanem gloria fugit. sed nec difficilis fuit aut satis ardua genti natae ad procinctus victoria frangere inertes molliaque omnigenum colla inclinare deorum. num cum Dictaeis bellum Corybantibus asper Samnitis Marsusque levi sudore gerebat? num mastigophoris oleoque et gymnadis arte unctis pugilibus miles pugnabat Etruscus? nec petaso insignis poterat Lacedaemone capta Mercurius servare suas de clade palaestras. Appenninicolam peditem Cybeleius hostis congressu excipiens Asiam defendere et Idam
Abbreviated transcription (Latin):
Fingere propositam natali tempore sortem
Hucades omne hominum genus. huc concurrite &urbe
Lux inmensa uocat factorem noscite uestrum
Libera secta pat& nilsunt fatalia: uelsi
Sunt aliqua: opposito uanescunt irrita xpõ¬
namcum ratio omnis in opertosit. unde
rectius quam memoria atqued ocumentis
rerum secundarã cognitio uenit numinum
Sed multi duxere dĩperprospera romam
Quos cobuit obmeritum magnis donata triũ ꝓhis:
Ergo age bellatrixquȩ uis subiecerit ede
Europam lybiamque tibi dicnomina diuum:
Iuppiter uter&e domineris. pallas ut argis
Cynthius ut delfis tribuerunt  omine dextro
Isis iulicolas. rhodios cytherea reliquit
Uenatrix ephesum uirgo mars dedidit hebrum
D istitũ it thebas bromius. concessit & ipsa
uno suos frigus seruire ne potibus a fros
Et quam subiectis dominam dea gentibus esse
Siqua fata sinant iamtum tenditque fou& que.
ussit romuleis addictam uiuere frenis

Expanded text:
figere propositam natali tempore sortem, figere propositam natali tempore sortem, huc ades, omne hominum genus, huc concurrite et urbes: lux inmensa vocat, factorem noscite vestrum! libera secta patet: nil sunt fatalia: vel si sunt aliqua, opposito vanescunt irrita ChriNam cum ratio omnis in operto sit; unde rectius, quam de memoria atque documentis rerum secundarum, cognitio venit numinumsed multi duxere dei per prospera Romam, quos colit ob meritum magnis donata triumphis, ergo age, bellatrix, quae vis subiecerit, ede, Europam Libyamque tibi; dic nomina divum. Iuppiter ut Cretae domineris, Pallas ut Argis, Cynthius ut Delphis, tribuerunt omine dextro. Isis Nilicolas, Rhodios Cytherea reliquit, venatrix Ephesum virgo, Mars dedidit Hebrum, destituit Thebas Bromius, concessit et ipsa Iuno suos Phrygiis servire nepotibus Afros, et quam subiectis dominam dea gentibus esse, si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque iussit Romuleis addictam vivere frenis.
Abbreviated transcription (Latin):
Quae pro hib& peccare reos. quosferrea fata
Cogunt ad facinus & in euitabile mergunt
Q uin& uelle adigunt prauũ insinuantia uotum
Neliceat miseris u&itum committere nolle :
Caedite sipudor est gladiumq r&undite uestrũ
Aspera nil meritos penis plectantia lura
Antrum carcereum dissoluite. corpora subquo
Agminis in nocui fato peccante. ten&is
N emo nocens si fata regunt quod uiuitur acfit
Immo nocens quicumque uolens quod non lic& audet
Alter utrum quia uelle suum est: nec fata reatum
Inponunt hominised fit reus ipse suopte
ngenio. placitumque nefas & facta rependit
Inpia supplicus merito non sorte peremptus:
Quis que putat fatoesse locum sciat omni parentẽ:
Nos se deum nulliu&itum fatalibus lastris.
Nec mathesis praescripto aliquo piauota repelli
Spirat enim maiora animus seque altius effest
Sideribus. transit queuias & nubila fati.
Et momenta premit pedibus. quaecumq putant᷑

Expanded text:
quae prohibet peccare reos, quos ferrea fata quae prohibet peccare reos, quos ferrea fata cogunt ad facinus et inevitabile mergunt. quin et velle adigunt pravum insinuantia votum, ne liceat miseris vetitum committere nolle. cedite, si pudor est, gladiumque retundite vestrum, aspera nil meritos poenis plectentia iura; antrum carcereum dissolvite, corpora sub quo agminis innocui fato peccante tenetis. nemo nocens, si fata regunt quod vivitur ac fit: immo nocens quicumque volens quod non licet audet, alterutrum quia velle suum est nec fata reatum inponunt homini, sed fit reus ipse suopte arbitrio, placitumque nefas et facta rependit inpia suppliciis merito non sorte peremptus. quisque putat fato esse locum, sciat omniparentem nosse Deum nulli vetitum fatalibus astris, nec mathesis praescripto aliquo pia vota repelli. spirat enim maiora animus seque altius effert sideribus transitque vias et nubila fati, et momenta premit pedibus, quaecumque putantur
Abbreviated transcription (Latin):
Seruit roma deocultus exosa priores:
Romam dico uiros quosmentem credimus urbis.
Nongenium. cuius frustra simulatur imago
Quanquam cur genium romae mihi fingitis unũ
Cum postis domibus termis stabulis soleatis
Assignare suos genios. perque omnia membra
Vrbis. perque locos geniorum milia multa
Fingere ne propria uac& angulus ullus ab iumbra
Restat ut & fatum similis dementia cunctis
Aedibus in ponat. paries utquisque sub astro
Tundatus struetusque suo. quasorte maner&
Quando aũt ruer& primis acceperit horis
Adscribunt saxis laceris malefortia fila
Tectorumque trabes fusis pendere rotatis
Credunt atque ipsis tribuunt decr& atigillis.
C eu dist& cuius stellaesit fraximus hortu
Erutaquȩ sum mum conscender& ardua cubnen
Denique nulla hominum res est. nulla attiomundi
C uinon fatalem memorent incumbere sortem:
Quae quia constituunt dicant cur condita sit lex
Bissex intabulis. aut currubrica min&ur

Expanded text:
servit Roma Deo cultus exosa priores. servit Roma Deo cultus exosa priores. Romam dico viros, quos mentem credimus urbis, non genium, cuius frustra simulatur imago, quamquam cur genium Romae mihi fingitis unum, cum portis, domibus, thermis, stabulis soleatis adsignare suos genios perque omnia membra urbis perque locos geniorum milia multa fingere, ne propria vacet angulus ullus ab umbra? restat ut et fatum similis dementia cunctis aedibus inponat, paries ut quisque sub astro fundatus structusque suo, qua sorte maneret, quando autem rueret, primis acceperit horis, adscribunt saxis Lachesis male fortia fila, tectorumque trabes fusis pendere rotatis credunt, atque ipsis tribuunt decreta tigillis, ceu distet cuius stellae sit fraxinus ortu eruta, quae summum conscenderet ardua culmen, denique nulla hominum res est, nulla actio mundi, cui non fatalem memorent incumbere sortem. quae quia constituunt, dicant cur condita sit lex bis sex in tabulis aut cur rubrica minetur,
Abbreviated transcription (Latin):
Imperitasse diubelloque & pace regendis:
Consule nobilitas uiguit plebsfisa tribuno est:
Displic& hic subito status. &bis quina creantur
Summorum procerum fastigia quos duo deni
Circum stant fasces simul & suaquemque securis:
Rursus segeminis reddit ductoribus omnis
Publicares. & consulibus datconcedere fastos:
Ultima sanguineus turbauit saecla trium uir
Fluctibus hisolim factum geniusueanimus ue
Publicus errauit: tandem deprendere rectum
Doctus lter caput augustum diademate cinxit
Appellans patrem patriae. populi atque senatus
Rectorem quimilitiaesit ddetor &idem
Dictator. censor que bonus morumq magister.
T utor opum. uindex scelerum. lagitor honorum
Quod si tot rerum gradibus totiens uariatis
Consiliis. aegre tandem peruenit ad illud
Q uod prob&. acscõ reuerentia publica seru&
Foedere quid dubitat diuina agnoscere iura
gnorata prius sibim&. tandemque r&ecta:
Gratemur lam non dubitat: nam subdita xp̃o

Expanded text:
imperitasse diu belloque et pace regendis. imperitasse diu belloque et pace regendis. consule nobilitas viguit, plebs fisa tribuno est. displicet hic subito status et bis quina creantur summorum procerum fastigia, quos duodeni circumstant fasces simul et sua quemque securis. rursus se geminis reddit ductoribus omnis publica res et consulibus dat condere fastos. ultima sanguineus turbavit saecla triumvir. fluctibus his olim fatum geniusve animusve publicus erravit; tandem deprendere rectum doctus iter caput augustum diademate cinxit appellans patrem patriae, populi atque senatus rectorem, qui militiae sit ductor et idem dictator censorque bonus morumque magister, tutor opum, vindex scelerum, largitor honorum. quod si tot rerum gradibus totiens variatis consiliis aegre tandem pervenit ad illud quod probet ac sancto reverentia publica servet foedere, quid dubitat divina agnoscere iura ignorata prius sibimet tandemque refecta? gratemur, iam non dubitat; nam subdita Christo
Abbreviated transcription (Latin):
Instituit mores. & iura forensia condit.
An castrorum &iam fossis interuenit. acres
Cogit ad arma uiros. litiusci& urg& in hostem:
Quaequis non uideat sapientum digna cachinno:
Fingamus tamenesse aliquam qua& alia cur&
Umbram siue animam. perquam respublica fatũ
Hauserit. & calidis anim&ur tota medullis
Curnon haec eadem dereligione colenda
Consultat : curnon suspectatꝰ libera caelum
Cursibi praescriptum non commutabile fatum.
Utcaptiua putat genesis: ciruincula fingit:
Curiam nollelic& quod tune uoluisse. licebat
Errores que abolere suos acflectere sensus:
Sic septingentis errauit circiter annis.
Iubricaque & semper dubitans quȩ formaplacer&
Imperiiquȩ regnandi for& aequa potestas
Regius ex hortam iamtunc habuit statis urbem
N onsine grandeuis curarum in parte locatis:
co ox proceres destir pe senum tractasse uidemus
clauum consilii plebeias indecater uas
Conlatas patribus mixtim ditionibus aequis

Expanded text:
instituit mores et iura forensia condit, instituit mores et iura forensia condit, an castrorum etiam fossis intervenit, acres cogit ad arma viros, lituis ciet, urget in hostem? quae quis non videat sapientum digna cachinno? fingamus tamen esse aliquam, quae talia curet, umbram sive animam, per quam respublica fatum hauserit et calidis animetur tota medullis. cur non haec eadem de religione colenda consultat? cur non suspectat libera caelum? cur sibi praescriptum non commutabile fatum ut captiva putat? genesis cur vincula fingit? cui iam nolle licet quod tunc voluisse licebat, erroresque abolere suos ac flectere sensus. sic septingentis erravit circiter annis lubricaque et semper dubitans quae forma placeret imperii, quae regnandi foret aequa potestas. regius exortam iam tunc habuit status urbem non sine grandaevis curarum in parte locatis. mox proceres de stirpe senum tractasse videmus . clavum consilii; plebeias inde catervas conlatas patribus mixtim dicionibus aequis
Abbreviated transcription (Latin):
Contra animas hominum uenis uitalibus in tus
Sic hnter fusas intellego. sanguis ut ex his
Accipiat motum queleuem tenerumq uaporem
unde pererratis ueg&et praecordia membris.
Trigida succend& rig& arida dura relax&:
Sic hominis uitam sibitem perat atque gubernat
uiuidamens. quamtu ficto conponere temptas
co urorum genio quinus quam est. nec fuit umquã
Quin & corporibus uersat mens uiua regendis
Summum consilium. fida ut tutacula nudis
I nualidisque par& m&uenda pericula uit&.
utile prospiciat uarias agit&ur adartes
Consult& cui se domino submittat. & orbis
Quem put& auctorem qu.ẽrerũ summasequa tur
Attuus hic urbis genius dicas uolo. quando
Coepit adhuc paruȩ primum se in fundere romae:
Fluxit abuberibus nemorosa inualle lupinis.
nfantesque aluit dumnascitur ipse gemellos.
Ancum uulturibus uolitans ignota perauras
u mbra repentina traxit denube figuram
Culminibus summis sed& anpen&ralia seruat

Expanded text:
contra animas hominum venis vitalibus intus contra animas hominum venis vitalibus intus sic interfusas intellego, sanguis ut ex his accipiat motumque levem tenerumque vaporem, unde pererratis vegetet praecordia membris, frigida succcndat, riget arida, dura relaxet. sic hominis vitam sibi temperat atque gubernat vivida mens, quam tu ficto conponere temptas murorum 1 genio, qui nusquam est nec fuit umquam, quin et corporibus versat mens viva regendis summum consilium, fida ut tutacula nudis invalidisque paret, metuenda pericula vitet, utile prospiciat, varias agitetur ad artes, consultet cui se domino submittat et orbis quem putet auctorem, quem rerum summa sequatur, at tuus hic urbis genius, dicas volo, quando coepit adhuc parvae primum se infundere Romae? fluxit ab uberibus nemorosa in valle lupinis infantesque aluit, dum nascitur ipse, gemellos? an cum vulturibus volitans ignota per auras umbra repentinam traxit de nube figuram? culminibus summis sedet, an penetralia servat?
Abbreviated transcription (Latin):
Praesidium potueresuis afferre sacellis
Cernis utantiqui semper uestigia moris
Gressibus incertis uaru e titubasse probentur
Ad sciscendo deos maioribus in conpertos
Seque peregrina subreligione dicasse
Necritus seruas se suos: quod cumque sacrorũ est
Exulat. externumque inimicam uenit inurbem:
Frustra igitur solitis praua obseruatio inheres
Non est mos patrius quem diligis improbanon est
Sed sollers orator ait. fataliter urbem
Sortitam quonam genio proprium exigat aeuum:
Cunctis nam populis saeu moenibus inditur inquit
Aut fatum autgenius nostrarum more animarũ
Quae subdis parili subeunt noua corpora sorte
gyoocac. Varioscustodes urbibus mens diuina distribuit
ut animaȩ nascentibus itapopulis fatales genii diuidunt᷑¬
Iamprimũ quisit genius. uelquis status illi
Conp&at ignoro. quid possit. & unde oriatur
Spiritus informis sine corpore. formaue &ulla
Sit species. & quid sapiat. quae munera cur&:

Expanded text:
praesidium potuere suis adferre sacellis! praesidium potuere suis adferre sacellis! cernis ut antiqui semper vestigia moris gressibus incertis varie titubasse probentur adsciscendo deos maioribus inconpertos, seque peregrina sub religione dicasse, nec ritus servasse suos? quodcumque sacrorum est exulat externumque inimicam venit in urbem, frustra igitur solitis, prava observatio, inhaeres: non est mos patrius, quem diligis, inproba, non est. sed sollers orator ait fataliter urbem sortitam quonam genio proprium exigat aevum. cunctis nam populis seu moenibus inditur, inquit, ‘aut fatum aut genius nostrarum more animarum, quae sub disparili subeunt nova corpora sortest: uarios custodes urbibus cultus mens diuina distribuit; ut animae nascentibus, ita populis fatales genii diuiduntiam primum qui sit genius vel qui status illi conpetat ignoro, quid possit et unde oriatur, spiritus informis sine corpore formave et ulla sit species, et quid sapiat, quae munera curet,
Abbreviated transcription (Latin):
ncoliũ terras. uacuoque habitauit in or be.
Undegenus ducit nostrae porrecta propago
Stirpis. & indigenȩ pi&atis iura reformat
Sed quia romanis loquimur decultibus ipsum
Sanguinis haeetorei populum probotemp̃r longo
Non multos coluisse daeos. rarisque sacellis
Contentum paucas posuisse incollibus aras
Inrumeros post deinde deos uirtute subactis
Vrbibus & claris peperit sibi roma trium phis
nter fumantes templorum armata ruinas
Dextera uictoris simulachra hostilia cepit
Et captiua domum uenerans ceunumina uexit
Hoc signum rapuit bimaris distrage corinthi
Illud ab incensis in praedam sumpsit athenis
Quas dam uictadedit capatis deopatra canini
Effigies. quasdam domitis ammonis harenis
Systica cornutas facies habuere tropaea
Roma trium phantis quotiens ducis inlyta currũ
Plausibus excepit : totiens altaria diuum
Addidit & spoliis sibim& noua numina fecit
Numina quae patruis cum moenibus eruta nullũ

Expanded text:
incoluit terras vacuoque habitavit in orbe; incoluit terras vacuoque habitavit in orbe; unde genus ducit nostrae porrecta propago stirpis et indigenae pietatis iura reformat, sed quia Romanis loquimur de cultibus, ipsum sanguinis Hectorei populum probo tempore longo non multos coluisse deos rarisque sacellis contentum paucas posuisse in collibus aras. innumeros post deinde deos virtute subactis urbibus et claris peperit sibi Roma triumphis; inter fumantes templorum armata ruinas dextera victoris simulacra hostilia cepit et captiva domum venerans ceu numina vexit, hoc signum rapuit bimaris de strage Corinthi, illud ab incensis in praedam sumpsit Athenis, quasdam victa dedit capitis Cleopatra canini effigies, quasdam domitis Hammonis harenis Syrtica cornutas facies habuere tropaea. Roma triumphantis quotiens ducis inclyta currum plausibus excepit, totiens altaria divum addidit et spoliis sibimet nova numina fecit— numina, quae patriis cum moenibus eruta nullum
Abbreviated transcription (Latin):
Sicȩui mortalis hab& semobilis ordo
Sicuariat natura uices: Infantia repit.
Infirmus titubat pueri gressusque animusq
Sanguine procalido feru& neruosa iuuenta
Cox stabilita uenit maturi roboris a&as.
ultima consiliis melior seduiribus aegra
Corpore succumbit mentem purgata senectus:
Hisgenus humanum perdissona tempora duxit
Curriculis aeuum mutabile: sic hebes inter
Primitias mersumque solo ceu quadrupes egit
Moxtenerum docili ingenio lamque artibus aptũ
Noscendis uaria rerum nouitate politum est
nde tumens uitiis calidos adoleuit in annos
Donec deocto solidar& robore uires
Tempus adest utiam sapiat diuina serenae
Mentis consilio uiuacius abdita sollers
Quaerere. & a&ernae tandem inuigilare saluti:
Quanquam sitantus amor est &cura u&usti
Moris ut a prisco placeat discedere ritu
Exstat inantiquis exemplum nobile libris
Iam tunc diluuii subtempore uel prius uni
Inseruis se deo gentem quae prima recentes

Expanded text:
sic aevi mortalis habet se mobilis ordo, sic aevi mortalis habet se mobilis ordo, sic variat natura vices: infantia repit, infirmus titubat pueri gressusque animusque, sanguine praecalido fervet nervosa iuventa, mox stabilita venit maturi roboris aetas; ultima consiliis melior, sed viribus aegra, corpore subcumbit mentem purgata senectus. his genus humanum per dissona tempora duxit curriculis aevum mutabile, sic hebes inter primitias mersumque solo ceu quadrupes egit; 1 mox tenerum docili ingenio iamque artibus aptum noscendis varia rerum novitate politum est; inde tumens vitiis calidos adolevit in annos, donec decocto solidaret robore vires. tempus adest ut iam sapiat divina, serenae mentis consilio vivacius abdita sollers quaerere et aeternae tandem invigilare saluti, quamquam, si tantus amor est et cura vetusti moris et a prisco placet haud discedere ritu, exstat in antiquis exemplum nobile libris, iam tunc diluvii sub tempore vel prius uni inservisse Deo gentem quae prima recentes
Abbreviated transcription (Latin):
Caedibus in fantum fument saturnia sacra.
Flebilibus que truces resonent uagitibus arae
Ipsacasas fragili texat gens romula culmo
Sictradunt habitasse remum regalia faeno
Fulcra super sternant autpelle libystidis uersa
Conpositam chlamidem uilloso corpore gestent
Talia trina crius ductor ueltuscus habebant:
Roma antiqua sibi non constat uersa per aeuum
Et mutata sacris. ornatu. legibus. armis
Multacolit quae non colu it subrege quirino
Instituit quaedam melius non nulla refugit
Etmorem uariare suum non destitit. & quae
Pridem condiderat iura in contraria uertit
Quid mihi turitus solitos romanae senator
Obiectas. cum scita patrum populique frequenter
Instabilis placiti sententia flexa nouarit
Nunc &iam quotiens solitis decedere prodest
Pra&eritosque habitus cultudamnare recenti
Caudemus conpertum aliquid tandem que retectũ
Quod latuit: tardis semper processibus aueta
Crescit uita hominis. & longo proficit usu:

Expanded text:
caedibus infantum fument Saturnia sacra caedibus infantum fument Saturnia sacra flebilibusque truces resonent vagitibus arae. ipsa casas fragili texat gens Romula culmo: sic tradunt habitasse Remum, regalia faeno fulcra supersternant aut pelle Libystidis ursae conpositam chlamydem villoso corpore gestent. talia Trinacrius ductor vel Tuscus habebant. Roma antiqua sibi non constat versa per aevum et mutata sacris, ornatu, legibus, armis. multa colit quae non coluit sub rege Quirino; instituit quaedam melius, nonnulla refugit, et morem variare suum non destitit, et quae pridem condiderat iura in contraria vertit. quid mihi tu ritus solitos, Romane senator, obiectas cum scita patrum populique frequenter instabilis placiti sententia nexa novarit? nunc etiam quotiens solitis decedere prodest praeteritosque habitus cultu damnare recenti, gaudemus conpertum aliquid tandemque retectum, quod latuit; tardis semper processibus aucta crescit vita hominis et longo proficit usu.
Abbreviated transcription (Latin):
Iamsi longa a&as auetoritatem religionibus
faciat seruanda est totsaeculis fides & sequen¬
disunt nobis parentes qui feliciter secuti sunt suos¬
Siquicquid rudibus mundi nascentis inannis
mos habuit sancte colere acseruare necesse est
mne reuoluamus suaperuestigia saeclum
Usque ad principium. placeat damnare gradatim
Quicquid posterius successor repperit usus
Orbenouo nulli subigebant arua coloni:
Quid sibi aratra uolunt: quid cura superfluarastri¬
lignis melius saturatur glandibus aluus
P rimi homines cuncis scindebant fissile lignũ
Dequoquat inmas sam feruens strictura secures
Rursus & ad proprium restill& uenam & allum
Induuias caesae pecudes. & frigida paruas
Praebebat spelunca domos: redcamus ad antra
Pellibus in sutis hystos sumamus amictos
Inmanes quondam populi. feritate subacta
Edomiti: iamtriste fremant. iterumque ferinos
In mores redeant atque ad sua prisca recurrant
Praecipit& scythica iuuenis pi&ate ui&um
Uotiuo deponte patrem. sicmos fuit olim

Expanded text:
am si longa aetas auctoritatem religionibus faciat, servanda est tot saeculis fides, et sequendi sunt nobis parentes, qui secuti sunt quidquid rudibus mundi nascentis in annis mos habuit, sancte colere ac servare necesse est, omne revolvamus sua per vestigia saeclum usque ad principium, placeat damnare gradatim quidquid posterius successor repperit usus. orbe novo nulli subigebant arva coloni: quid sibi aratra volunt? quid cura superflua rastri? ilignis melius saturatur glandibus alvus, primi homines cuneis scindebant fissile lignum: decoquat in massam fervens strictura secures rursus et ad proprium restillet vena metallum. induvias caesae pecudes et frigida parvas praebebat spelunca domos: redeamus ad antra, pellibus insutis hirtos sumamus amictus. inmanes quondam populi feritate subacta edomiti iam triste fremant iterumque ferinos in mores redeant atque ad sua prisca recurrant. praecipitet Scythica iuvenis pietate vietum votivo de ponte patrem sic mos fuit olim,
Abbreviated transcription (Latin):
Dixit & integrumn decus intactumq reliquit
Arripe dilatam tuadux intempora famam
uodque patri super est successor laudis hab&o:
lleurbem u&uit taurorum sanguine tingui:
umortes miserorum hominum prohib&olitari:
ullus hurbe cadat . cuius sit poena uoluptas:
ecsua uirginitas oblect& caedibus ora:
amsolis contenta feris in famis harena
Uulla cruentatis homicidia ludat in armis
it deuotadeo. sit tanto principe digna
tur tute potens. & criminis inscia roma
Quem queducem belli sequitur pi&ate sequatur

Expanded text:
dixit, et integrum decus intactumque reliquit. dixit, et integrum decus intactumque reliquit. adripe dilatam tua, dux, in tempora famam, quodque patri superest, successor laudis habeto. ille urbem vetuit taurorum sanguine tingui: tu mortes miserorum hominum prohibeto litari. nullus in urbe cadat, cuius sit poena voluptas, nec sua virginitas oblectet caedibus ora. iam solis contenta feris infamis harena nulla cruentatis homicidia ludat in armis. sit devota Deo, sit tanto principe digna et virtute potens et criminis inscia Roma, quemque ducem bellis sequitur, pietate sequatur
Abbreviated transcription (Latin):
Nelateat pars ulla animae uitalibus imis
Altius in presso dum palpitat ense secutor
Hoc illud meritum est. quod continuare ferunt᷑
Excubias latii promaiestate palati:
Q uod redimunt uitam populi procerum quesalit
Perfundunt quia colla comis bene uelbene cingunt
Tempora teniolis & licia crinibus addunt
Et quia subter humum lustrales testibus umbris
Inflammam iugulant pecudes & murmuramiscent
Anqm̃ podu meliore in parte sedentes
Spectant aeratam faciem. quam crebra tridenti
In pacto quatiant hastilia saucius & quam
u ulneribus patulis partem perfundat harenȩ
Ednfugit. & quanto uestigia sanguine sign&:
Q uod genus ut sceleris iam nesciat aurea roma
Teprȩcor ausonii dux augustissimȩ regni.
Et tam triste sacrum iubeas ut c&era tolli
Perspice non ne uacat meritilocus iste paterni
Quemtibi supplendum ds̃ & genitoris amica
S eruauit pi&as :solus ne praemia tantae
uirtutis caper& partemtibi natere seruo

Expanded text:
ne lateat pars ulla animae vitalibus imis, ne lateat pars ulla animae vitalibus imis, altius inpresso dum palpitat ense secutor. hoc illud meritum est, quod continuare feruntur excubias Latii pro maiestate Palati, quod redimunt vitam populi procerumque salutem, perfundunt quia colla comis bene vel bene cingunt tempora taeniolis et licia crinibus addunt, et quia subter humum lustrales testibus umbris in flammam iugulant pecudes et murmura miscent? an quoniam podii meliore in parte sedentes spectant aeratam faciem quam crebra tridenti inpacto quatiant hastilia, saucius et quam vulneribus patulis partem perfundat harenae cum fugit, et quanto vestigia sanguine signet? quod genus ut sceleris iam nesciat aurea Roma, te precor, Ausonii dux augustissime regni, et tam triste sacrum iubeas, ut cetera, tolli. perspice, nonne vacat meriti locus iste paterni, quem tibi supplendum Deus et genitoris amica servavit pietas? solus ne praemia tantae virtutis caperet, partem tibi, nate, reservo
Abbreviated transcription (Latin):
Tandem uirgineam fastidit uesta senectam
Dumthalamis habilis tumuit uigor hrita nullus
Tecundauit amor materno uiscera partu:
Uubit anus u&erana sacro perfuncta labore
Desertisque focis. quibus est famulata iuuentas
Trans feste meritas ad fulcra iugalia rugas.
Discit & ingelido noua nupta tepescere lecto:
Interea dumtorta uagos ligat in fula crines
Tatalesque adol& prunas in nupta sacerdos :
Festur permedias ut publica pompa plateas
pilento residens moliseque ore r&ecto
Inputat antonitae uirgospectabilis urbi:¬
nde ad consessum caueae pudor almus & expers
Sanguini sit pia&as. hominum uisura cruentos
Congressus mortesque & uulnera uendita pastu
Spectatura sacris oculis: sed & illa uerendis
Uitarum insignis faleris. fruiturque lanistis:
Itenerum mitemque animum: consurgit adictus
Etquotiens uictor ferrum iugulo inserit illa
Delicias aitesse suas. pectusque lacentis
Uirgo modesta iub& conuerso. pollice rumpi

Expanded text:
tandem virgineam fastidit Vesta senectam. tandem virgineam fastidit Vesta senectam. dum thalamis habilis tumuit vigor, inrita nullus fecundavit amor materno viscera partu; nubit anus veterana sacro perfuncta labore, desertisque focis, quibus est famulata iuventas, transfert emeritas ad fulcra iugalia rugas, discit et in gelido nova nupta tepescere lecto. interea dum torta vagos ligat infula crines fatalesque adolet prunas innupta sacerdos, fertur per medias ut publica pompa plateas pilento residens molli, seque ore retecto inputat attonitae virgo spectabilis urbi. inde ad consessum caveae pudor almus et expers sanguinis it pietas hominum visura cruentos congressus mortesque et vulnera vendita pastu spectatura sacris oculis, sedet illa verendis vittarum insignis phaleris fruiturque lanistis. o tenerum mitemque animum! consurgit ad ictus et, quotiens victor ferrum iugulo inserit, illa delicias ait esse suas, pectusque iacentis virgo modesta iubet converso pollice rumpi,
Abbreviated transcription (Latin):
Etrarae tenuesque aepulae . & mens sobria semper
Lexque pudicitiae. uitae cum fine peracta
Hinc decies seni rediguntur in horrea fructus
Horrea nocturno nonumquam obnoxia furi:
Namcaelum furnullus adit caelestia num quam
Fraude resignantur. fraus terris uoluitur imis
Quaenunc uestalis sit uirginitatis honestas
Discutiam qualege regat decus omne pudoris:
Ac primum paruae teneris capuntur in annis:
Anteuo luntatis propriae qualibera secta
Laude pudicitiae feruens & amore deorũ
Iusta maritandi condempn& uincula sexis
Captiuus pudor ingratis addicitur aris
Nec contempta peritmiseris sed a dempta uoluptas
Corporis in tactimens non intacta ten&ur
N ec re quies datur ullatͥoris quibus in nuba getum
uulnus. & amissas suspirat femina taedas:
Tumquia non totum spessalua interficit ignem
Namresides quandoque faces adolere licebit
Festaque decrepitis obtendere flammea canis:
Tempore praescripto membra intemerata requirens.

Expanded text:
et rarae tenuesque epulae et mens sobria semper, et rarae tenuesque epulae et mens sobria semper, lexque pudicitiae vitae cum fine peracta. hinc decies deni rediguntur in horrea fructus, horrea nocturno non umquam obnoxia furi, nam caelum fur nullus adit, caelestia numquam fraude resignantur; fraus terris volvitur imis. quae nunc Vestalis sit virginitatis honestas discutiam, qua lege regat decus omne pudoris. ac primum parvae teneris capiuntur in annis, ante voluntatis propriae quam libera secta, laude pudicitiae fervens et amore deorum, iusta maritandi condemnet 1 vincula sexus, captivus pudor ingratis addicitur aris, nec contempta perit miseris sed adempta voluptas corporis intacti: non mens intacta tenetur, nec requies datur ulla toris, quibus innuba caecum vulnus et amissas suspirat femina taedas; tum quia non totum spes salva interficit ignem, nam resides quandoque faces adolere licebit festaque decrepitis obtendere flammea canis; tempore praescripto membra intemerata requirens
Abbreviated transcription (Latin):
Sedsimul & cordis seg&em disponit & agri.
Neminus interno niteant praecordia cultu:
Quam cum la&a suas ostentant iugera messes
Ex stirpamus enim sentos depectore uepres.
Ne uitiosa necent germen uitale flagella
Nefrugem seg&emque animae spinosa malorũ
Inpediat sentis. scelerum peccamine crebro:
Clareane tenuis leiunis sicc& harenis
oo arcentem subcorde fidem. nec pectoris aestus¬
F lagr& & eff&is urat charis mata uel
Denique nerecoris d&rita in parte re
uilis curadm̃. nespem quauescimur intus.
Deserat. obscenisque auibus permittat eden
Etproiecta fides hostisit praeda uolucri:
T alis nostrorum sollertia centuplicatos
A grorum redigit fructus quibus acrius instat.
N ec m&uit. ne congestum popul&ur aceruum
G urgulio uel nigra cauis formica recondat:
S unt & uirginibus pulcherrima praemia nostris
Et pudor & sancto tectus uelamine uultus.
Et priuatus honos. nee nota & publica forma

Expanded text:
sed simul et cordis segetem disponit et agri, sed simul et cordis segetem disponit et agri, ne minus interno niteant praecordia cultu quam cum laeta suas ostentant iugera messes. extirpamus enim sentos de pectore vepres, ne vitiosa necent germen vitale flagella, ne frugem segetemque animae spinosa malorum inpediat sentix scelerum peccamine crebro, glarea ne tenuis ieiunis siccet harenis marcentem sub corde fidem, ne pectoris aestuflagret et effetis urat charismata venis, denique ne iecoris detrita in parte relinquat vilis cura Deum, ne spem, qua vescimur intus, deserat obscenisque avibus permittat edendam, et proiecta fides hosti sit praeda volucri. talis nostrorum sollertia centiplicatos agrorum rediget fructus, quibus acrius instat, nec metuit ne congestum populetur acervum curculio vel nigra cavis formica recondat. sunt et virginibus pulcherrima praemia nostris: et pudor et sancto tectus velamine vultus, et privatus honos nec nota et publica forma,
Abbreviated transcription (Latin):
oo axima proueniunt. nonam plo ingaudia sensu
Soluimur. inquelucrum studio exultamus a uaro
N amquibus a&ernum spes informatur in aeuum
Omnebonum tanue est. quod praesens ingerit& as
Ofelixnimium sapiens & rusticus idem.
Q uiterras animumque colens inpendit utrisq
Curam peruigilem: quales quos inbuit auctor
Xp̃s & as sumptis dedit haec praecepta colonis
Semina cumsulcis committis. aruacau&e
Dura lapillorum macie. nedecidat illic
Q uod seritur. primo qm̃ praefertile germen
Luxuriat suco mox deficiente sub aestu
Sideri signiferi sitiens torr&ur & ar&:
N eue inspinosos incurrant semina uepres
Aspera nam seg&em surgentem uinculatexunt
Ac fragiles calamos nodis rubus artat acutis
Et neiacta uiae spargantur iaggere grana
haecauibus quia nuda patent passimque uorant᷑
nmundisque iacent feda ad ludibria coruis:
is ds̃ agricolam confirmat legibus. ille
us cȩleste patris non summa intellegit aure

Expanded text:
maxima proveniunt non amplo in gaudia censu maxima proveniunt non amplo in gaudia censu solvimur inque lucrum studio exultamus avaro. nam quibus aeternum spes informatur in aevum, omne bonum tenue est quod praesens ingerit aetas. o felix nimium, sapiens et rusticus idem, qui terras animumque colens inpendit utrisque curam pervigilem, quales quos inbuit auctor Christus, et adsumptis dedit haec praecepta colonis: ‘semina cum sulcis committitis, arva cavete dura lapillorum macie, ne decidat illic quod seritur, primo quoniam praefertile germen luxuriat, suco mox deficiente sub aestu sideris igniferi sitiens torretur et aret; neve in spinosos incurrant semina vepres, aspera nam segetem surgentem vincula texunt ac fragiles calamos nodis rubus artat acutis; et ne iacta viae spargantur in aggere grana, haec avibus quia nuda patent passimque vorantur inmundisque iacent foeda ad ludibria corvis.’ his Deus agricolam confirmat legibus; ille ius caeleste Patris non summa intelligit aure,
Abbreviated transcription (Latin):
A ut titubant morbis. auttempore uictasenescunt
N ecnatura car& uitio. cuiterminis instat:
S emper credepolus uarus prouentibus annos
T exuit. hos multa ditauit fruge fluentes.
Quos dam infelices astris damnauit iniquis
S pecassa & sterilicuram frustratus agrestem
Sedsi uestales ulciscitur ista puellas
pestis. ab infido quae gignitur in proba mundo
Curnon christicalum tantum populatur agellos
Perquos uirginibus uestris stata dona negantur.
utimur & ruris reditu &ratione colendi
Exercere manum non penit&: & lapis illic
S ist&it. antiquus quem cingere sueuerat error
Fasceolis uel galline pulmone rogare
frangitur. & nullis uiolatur terminus extis
Etquae fumi ficas arbor uittata lucernas
Seruabat. cadit ultrici succisa bipenni:
Nectamen idcirco minor est autfructus agelli
Auttem pestatis clementia la&a serenae
Temper& aut pluuius quiculta noualiauentus
Sednec magno opus est frugiuiuentibus: & cum

Expanded text:
aut titubant morbis aut tempore victa senescunt, aut titubant morbis aut tempore victa senescunt, nec natura caret vitio, cui terminus instat. semper, crede, polus variis proventibus annos texuit: hos multa ditavit fruge fluentes, quosdam infelices astris damnavit iniquis, spe cassa et sterili curam frustratus agrestem. sed si vestales ulciscitur ista puellas pestis, ab infido quae gignitur inproba mundo, . cur non Christicolum tantum populatur agellos, per quos virginibus vestris stata dona negantur? utimur et ruris reditu et ratione colendi, exercere manum non paenitet: et lapis illic si stetit, antiquus quem cingere sueverat error fasceolis vel gallinae pulmone rogare, frangitur et nullis violatur Terminus extis, et quae fumificas arbor vittata lucernas servabat, cadit ultrici succisa bipenni. nec tamen idcirco minor est aut fructus agelli aut tempestatis clementia laeta serenae, temperet aut pluvius qui culta novalia ventus. sed nec magno opus est frugi viventibus, et eum
Abbreviated transcription (Latin):
Legitimo discussa modo plerumque feruntur
In casus alios. quam lex hab& autiter anni
N unc consumit aedax seg&em rubigo maligni
Aeris exuitio. nunc cul pam uere tepenti
Post zephyros gelidi glacies aquilonis inurit.
Ambustumque caput culmi fuligine tingunt
Seminis aut teneri turgens dum germinat herba
Continus nimiisque perit constricta pruinis
Nec potis est tenuem telluri affigere fibram:
co ex eiecta solo glatieresidente super fit
Nudaque subducto radix auellitur aruo:
Ancipites tribuli subeunt. & carduus horrens
Hosfest siccasitis. hunc ebrius aeducat umor:
Temperies effusaminus uelplus. agit istos
Terrarum morbos. & mundum uulnerat aegrum
N on aliter nostri corruptus corporis usus
Inuitium plerum quecadit. nec in ordine recto
Perstat. & excessu moderaminis afficit artus:
Unus enim status est mundique & corporis huius
Quod gerimus. natura eadem sustentat utrumq
Aedita denihilo crescunt. nihilumque futura

Expanded text:
legitimo discussa modo plerumque feruntur legitimo discussa modo plerumque feruntur in casus alios quam lex habet aut iter anni. nunc consumit edax segetem rubigo maligni aeris ex vitio, nunc culpam vere tepenti post zephyros gelidi glacies aquilonis inurit ambustumque caput culmi fuligine tinguit; seminis aut teneri turgens dum germinat herba, continuis nimiisque perit constricta pruinis nec potis est tenuem telluri adfigere fibram; mox eiecta solo glacie sidente superfit nudaque subducto radix avellitur arvo. ancipites tribuli subeunt et carduus horrens; hos fert sicca sitis, hunc ebrius educat umor. temperies effusa minus vel plus agit istos terrarum morbos et mundum vulnerat aegrum. non aliter nostri corruptus corporis usus in vitium plerumque cadit nec in ordine recto perstat et excessu moderaminis adficit artus; unus enim status est mundique et corporis huius quod gerimus; natura eadem sustentat utrumque. edita de nihilo crescunt, nihilumque futura