comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
micationis fortunam ulla res praeter ꝗͣ unius uiri consiliũ atq imperium
morabatur qui octasionẽ iuuandarz romanor uiriũ trahendo bello quae¬
rebat. Et magis hostis instare: nec iam pro castris tm̃ suis explicare atẽ
sed procedere in medium campi & uallo prope signa hostiũ inferendo
supbam fidutiã uirium ostentare. Id aegre patiebatun romanussmiles
multo aegrius alter ex tribunis militum l. furius feroꝵ tũ aetate & ingemo
tum multitudinis ex incerussima sumentis animos spe inflatus. Nic p se
iam milites incitatos in suꝑ instigabat. eleuando qua una poterat atate
auctoritatem colleg e iuuenib bella data dictitans & cum corporibus
uigere & deflorescere animos: cuntatorẽ ex acerrimo bellatore fcm̃: qui
adueniens castra urbesque primo impetu capere sit solitus: eum residere ĩ¬
tra uallum tempus terere. Quid accessurũ suis decessurũ ue hostiũ uirib

Expanded text:
micationis fortunam ulla res praeterquam unius uiri consilium atque imperium micationis fortunam ulla res praeterquam unius uiri consilium atque imperium morabatur, qui occasionem iuuandarum ratione uirium trahendo bello quaerebat. eo magis hostis instare nec iam pro castris tantum suis explicare aciem sed procedere in medium campi et uallo prope hostium signa inferendo superbam fiduciam uirium ostentare. id aegre patiebatur Romanus miles, multo aegrius alter ex tribunis militum, L. Furius , ferox cum aetate et ingenio, tum multitudinis ex incertissimo sumentis animos spe inflatus. hic per se iam milites incitatos insuper instigabat eleuando, qua una poterat, aetate auctoritatem collegae, iuuenibus bella data dictitans et cum corporibus uigere et deflorescere animos; cunctatorem ex acerrimo bellatore factum et, qui adueniens castra urbesque primo impetu rapere sit solitus, eum residem intra uallum tempus terere, quid accessurum suis decessurumue hostium uiribus
Abbreviated transcription (Latin):
ius sibi ꝗͣ suam gloriã petit. Exactae iam aetatis camillus erat: comitiisq iura¬
re paratus in uerba excusandae ualitudinis solitae consensus populi restite¬
rat. sed uegeium ingeniũ in inuido pectore uigebat. uirebatq integris sen¬
sibus: & ciuiles iam res haud magnopere obeuntẽ bella excitabãt. Quatuor
legiones quaternũ miliũ scriptis: exercitu indicto ad portã esquilinã in poste¬
rudiem ad Satricũ profectus. Ibi eum expugnatores colonia haud quaꝗͣ
propulsi fidentes militũ numero: quo aliquantulũ praestabant opperiebã¬
tur. postꝗͣ appropinquare romanos senserũt: extemplo in atiem ꝓcedunt
nihil dilaturi quin periculum sũmae rerz facerent. Ita paucitati hostiũ ni¬
hil certum nisi artes imꝑatoris unici: quib solis confiderent profuturas c̾e
ldem ardor & in romano exercitu erat & in altero duce. Nec praesentis di¬

Expanded text:
ius sibi quam suam gloriam petiit. exactae iam aetatis Camillus erat, comitiisque iuraius sibi quam suam gloriam petiit. exactae iam aetatis Camillus erat, comitiisque iurare parato in uerba excusandae ualetudini solita consensus populi restiterat; sed uegetum ingenium in uiuido pectore uigebat uirebatque integris sensibus, et ciuiles iam res haud magnopere obeuntem bella excitabant. quattuor legionibus quaternum milium scriptis, exercitu indicto ad portam Esquilinam in posteram diem ad Satricum profectus. ibi eum expugnatores coloniae haudquaquam perculsi, fidentes militum numero quo aliquantum praestabant, opperiebantur. postquam appropinquare Romanos senserunt, extemplo in aciem procedunt nihil dilaturi quin periculum summae rerum facerent: ita paucitati hostium nihil artes imperatoris unici, quibus solis confiderent, profuturas esse. idem ardor et in Romano exercitu erat et in altero duce, nec praesentis di
Abbreviated transcription (Latin):
num ex fuga receptatulum esser. Oppidi oppugnatione tribuni abstinuere:
quod anceps erat nec in ꝑnitem coloniae pugnandũ censebant. Luterae ro¬
mam ad senatum cum uictoria nuntiis:acriores ui praenestinũ ꝗͣ ueliternũ
hostẽ miss&e. Itaque ex senatus consultu populiq iussu bellum praenestinis
indictum. Qui coniuncti uolscis anno insequente: Satritam coloniã populi
ro. pertinatiter a colonis defensam:ui expugnarunt. foedamq in captiuos
exertuere uictoriam. Eam rem aegre passi romani.M. furiũ tamillũ tertio
tribunũ militũ creauere. Additi college A. &L. postumii Regilenses acl.
furius cum L. lucreno & M. fabio ambusto. Uolscum bellum M. furio de¬
cretum extra ordinem. Adiutor ex tribunis forte L. furius datur non tam
exre.p. ꝗͣ ut collegae materea ad omnẽ laudem ess&. & publice quod rẽ te¬
meritate eius prolapsam restituit: & priuatĩ quod ex errore grãm potius e¬¬

Expanded text:
num ex fuga receptaculum esset. oppidi oppugnatione tribuni abstinuere, num ex fuga receptaculum esset. oppidi oppugnatione tribuni abstinuere, quia et anceps erat nec in perniciem coloniae pugnandum censebant. litterae Romam ad senatum cum uictoriae nuntiis acriores in Praenestinum quam in Ueliternum hostem missae. itaque ex senatus consulto populique iussu bellum Praenestinis indictum; qui coniuncti Uolscis anno insequente Satricum, coloniam populi Romani, pertinaciter a colonis defensam, ui expugnarunt foedeque in captis exercuere uictoriam. eam rem aegre passi Romani M. Furium Camillum sextum tribunum militum creauere. additi collegae A. et L. Postumii Regillenses ac L. Furius cum L. Lucretio et M. Fabio Ambusto . Uolscum bellum M. Furio extra ordinem decretum; adiutor ex tribunis sorte L. Furius datur, non tam e re publica quam ut collegae materia ad omnem laudem esset et publice, quod rem temeritate eius prolapsam restituit et priuatim, quod ex errore gratiam potius e
Abbreviated transcription (Latin):
ab consiliis pacis. Neq in senatũ solum per eos legatio impedita est: sed ma¬¬
gna pars plebis incitata ut in agrum romanũ exirent. Haet noua iniuria
exturbaiiꝰtomnẽ spem patis. De praenestinor qͦ defectione eo ãno pri¬
mũ fama orta arguentibq eos tusculanis & gabinis & labicanis: qr
in fines uncunsarum erat. ita placide ab senatu responsum est. ut minus credi
de criminibus quia noll&: ea uera esse: apparer&. Insequenti anno Spu &
L. papirius noui tribuni militũ consulari potestate: uelitras legiones duxe̾
quatuor collegis Seruilio cornelio Maluginensi quarto . Seruilio M. Sul¬
tiarentur omnia.n. ibi suspecta erant: relictis. Ad uelitras aduersus maio¬
ra pene auxilia praenestinoꝵ: ꝗͣ ipãm colonor multitudinẽ scđo proclio pu¬
gnatum est ita ut propinquitas urbis hosti & causa maturioris fugae & u¬

Expanded text:
a consiliis pacis. neque in senatu solum per eos legatio impedita est sed maa consiliis pacis. neque in senatu solum per eos legatio impedita est sed magna pars plebis incitata ut praedatum in agrum Romanum exirent. haec noua iniuria exturbauit omnem spem pacis. de Praenestinorum quoque defectione eo anno primum fama exorta; arguentibusque eos Tusculanis et Gabinis et Labicanis, quorum in fines incursatum erat, ita placide ab senatu responsum est ut minus credi de criminibus, quia nollent ea uera esse, appareret. insequenti anno Sp. et L. Papirii noui tribuni militum consulari potestate Uelitras legiones duxere, quattuor collegis Ser. Cornelio Maluginensi tertium Q. Seruilio C. Sultiarentur—omnia enim inde suspecta erant—relictis. ad Uelitras aduersus maiora paene auxilia Praenestinorum quam ipsam colonorum multitudinem secundo proelio pugnatum est ita ut propinquitas urbis hosti et causa maturioris fugae et u
Abbreviated transcription (Latin):
delissima fuetat subito exorn. Id prẽs rati contemptu accidere: qt ueli¬¬
ternis ciuib suis tam duu impunita defectio ess&: decreuerũt ut primo qͦ:
tempore ferretur ad populũ de bello eis indicendo. Ad quã militiam quo
paratior plebs ess&: quinque uiros pontino agro diuidendo: & triũ uiros ne¬
pet coloniae deducendae creauerunt. tum ut bellum iuberent latũ ad popu¬
lum est. & nequicꝗͣ desuadentib tribunis.p. omnes tribus bellũ iusserũt.
Apparatũ eo anno bellum est. Exercitus ꝑꝑ pestilentiã non eductus. Eaq cun¬
tatio colonis spatium dederat deprecandi senatum & magna hominũ ꝑs
eo ut legatio supplex romã mitteretur inclinabat: ni priuato ut fit ꝑiculo
publicum implicitum eis esset: auctoresq defectionis ab romanis metu ne
soli crimini subiecti piacula irae romanor dederentur: auerterũt colonias

Expanded text:
uae fidelissima urbs fuerat, subito exorti. id patres rati contemptu accidere, quod Ueliuae fidelissima urbs fuerat, subito exorti. id patres rati contemptu accidere, quod Ueliternis ciuibus suis tam diu impunita defectio esset, decreuerunt ut primo quoque tempore ad populum ferretur de bello eis indicendo. ad quam militiam quo paratior plebes esset, quinqueuiros Pomptino agro diuidendo et triumuiros Nepete coloniae deducendae creauerunt. tum, ut bellum iuberent, latum ad populum est et nequiquam dissuadentibus tribunis plebis omnes tribus bellum iusserunt. apparatum eo anno bellum est, exercitus propter pestilentiam non eductus, eaque cunctatio colonis spatium dederat deprecandi senatum; et magna hominum pars eo ut legatio supplex Romam mitteretur inclinabat, ni priuato, ut fit, periculo publicum implicitum esset auctoresque defectionis ab Romanis metu, ne soli crimini subiecti piacula irae Romanorum dederentur, auertissent colonias
Abbreviated transcription (Latin):
buit uir nisi in libera ciuitate ess& memorabilis. Populũ breui postꝗͣ ab eo¬
ꝑiculũ nullũ erat per se ipãs retordantẽ uirtutes desideriũ eius tenuit. Pesti¬
lentia & breui consecuta nullis occurrentib tantae cladis causis ex manliano
supplicio magnaeꝑti uideri orta uiolatum capitolium esse sanguine serua¬
toris. Nec diis cordi fuisse poenam eius oblatam prope oculis suis, ab quo sua
templa erepta manibus hostium essent. Pestilentia inopia frugum & uulga¬¬
tum utriusque mali famam anno insequenti multiplex bellum excepit. L.
ualerio quarto A. Manlio tertio l.lucretio l. Emilio tertio M. Trebonio tri'¬
bunis militum consulari potestate hostes nouos praeter uolscos uelut sorte ꝗͣ¬
dam prope in aeternũ excendo romano milit datos.circei & uelitres colo¬¬
mae tam diu molientes defectionẽ & suspectum latium lauinu &urbs fi¬

Expanded text:
buit uir, nisi in libera ciuitate natus esset, memorabilis. populum breui, postquam pebuit uir, nisi in libera ciuitate natus esset, memorabilis. populum breui, postquam periculum ab eo nullum erat, per se ipsas recordantem uirtutes desiderium eius tenuit. pestilentia etiam breui consecuta nullis occurrentibus tantae cladis causis ex Manliano supplicio magnae parti uideri orta: uiolatum Capitolium esse sanguine seruatoris nec dis cordi fuisse poenam eius oblatam prope oculis suis, a quo sua templa erepta e manibus hostium essent. pestilentiam inopia frugum et uolgatam utriusque mali famam anno insequente multiplex bellum excepit, L. Ualerio quartum A. Manlio tertium Ser. Sulpicio tertium L. Lucretio L. Aemilio tertium M. Trebonio tribunis militum consulari potestate. hostes noui praeter Uolscos, uelut sorte quadam prope in aeternum exercendo Romano militi datos, Circeiosque et Uelitras colonias, iam diu molientes defectionem, et suspectum Latium Lanuuini etiam, q
Abbreviated transcription (Latin):
nus tendens ab hominib ad deos preces auertiss& apparuit tribunis nisi
oculos quoque hominũ liberassent ab tanti memoria decoris nunꝗͣ fore in
praeoccupatis benefitio animis. uero crimini locum. Ita producta die in pe¬
tilinũ lucum extra portam frumentariã unde conspectus in capitoliũ ess
concilium populi indictum est. Ibi crimen ualuit & obstinatis animis triste
iuditiũ in insũque &̃ indicibo factum. Sunt qui duũ uiros qui de ꝑduelliõe
quaererent citatum auctores sint. Damnatũ tribuni desaxo tarpeio deiecerũt
locusq deinde in uno homine & eximiae gloriae monumentũ & poena ultiae
fuit. Adiectae mortuo notae sunt.publica una qđ cum domus eius fuiss& ubi
nunc aedes atque officina monetae est. latum ad populũ est ne quis patritius
in arce aut in capitolio habitaret. Gentilitia altera quod gentis Manliae
decreto cautũ est ne quis deinde M. Manlius uocaretur. Nunc exitum ha¬

Expanded text:
nus tendens ab hominibus ad deos preces auertisset, apparuit tribunis, nisi nus tendens ab hominibus ad deos preces auertisset, apparuit tribunis, nisi oculos quoque hominum liberassent tanti memoria decoris, nunquam fore in praeoccupatis beneficio animis uero crimini locum. ita prodicta die in Petelinum lucum extra portam Flumentanam, unde conspectus in Capitolium non esset, concilium populi indictum est. ibi crimen ualuit et obstinatis animis triste iudicium inuisumque etiam iudicibus factum. sunt qui per duumuiros, qui de perduellione anquirerent creatos, auctores sint damnatum. tribuni de saxo Tarpeio deiecerunt locusque idem in uno nomine et eximiae gloriae monumentum et poenae ultimae fuit. adiectae mortuo notae sunt: publica una, quod, cum domus eius fuisset ubi nunc aedes atque officina Monetae est, latum ad populum est ne quis patricius in arce aut Capitolio habitaret; gentilicia altera, quod gentis Manliae decreto cautum est ne quis deinde M. Manlius uocaretur. hunc exitum ha
Abbreviated transcription (Latin):
cora quoq belli non cõmemorasse tm̃: sed protuliss& &iã conspitienda spo-¬
duas murales coronas. ciuicas octo.Ad haec seruatos ex hostib ciues pro¬
duxit. Inter quos E. Seruiliũ magr̃m equitũ absentem nominatũ. Et cũ
ea quoque quae bello gesfa essent pro fastigio rer: oratione & magnifica
facta dictis aquando memorass&: nudasse pectus insigne citatricib bel¬¬
lo acceptis. Et identidẽ tapitolium spectans iouẽ deosq alios deuocasse
ad auxilium fortunar suar: precatũq esse ut quã mentẽ sibi capitoli¬¬
nam arcem protegenti ad salutem populi ro.dedissent:eam populo.xo.¬
praesenti in suo discrimine darent. & orasse singulos uniuersosq capito¬
lium atque arcem intuentes: ut ad cdeos ĩmortales uersi de se iudicarent.
in campo martio cum centuriatĩ populus citaret᷑: & reus ad capitoliũ ma-¬

Expanded text:
cora quoque belli non commemorasse tantum sed protulisse etiam conspicienda, spocora quoque belli non commemorasse tantum sed protulisse etiam conspicienda, spoduas murales coronas, ciuicas octo; ad hoc seruatos ex hostibus ciues produxit, inter quos C. Seruilium magistrum equitum absentem nominatum; et cum ea quoque quae bello gesta essent pro fastigio rerum oratione etiam magnifica, facta dictis aequando, memorasset, nudasse pectus insigne cicatricibus bello acceptis et identidem Capitolium spectans Iouem deosque alios deuocasse ad auxilium fortunarum suarum precatusque esse ut, quam mentem sibi Capitolinam arcem protegenti ad salutem populi Romani dedissent, eam populo Romano in suo discrimine darent, et orasse singulos uniuersosque ut Capitolium atque arcem intuentes, ut ad deos immortales uersi de se iudicarent. in campo Martio cum centuriatim populus citaretur et reus ad Capitolium ma
Abbreviated transcription (Latin):
sordiclatũ uiderunt reum. nec cum eo mõ patrũ quenꝗͣ. sed necͥ cognatos
quid aut affines. postremo ne fratres qui aulum &EManlios quod
ad eum diem nunꝗͣ usu ueniss&. ut intanto discrimĩe non ẽx proximi
uestem mutarent. Appio Claudio in uincula ducto E. Claudiũ inimicum
claudiãque omnẽ gentem sordidam fuisse: consensu opprimi consularẽ ui
quod primus a patribus ad plebem defeciss&. Cum dies uenit: quẽ praeter
coetus multitudinis seditios asque uoces & largitionẽ & fallax iuditium
haud parua fuisse cum damnandi mora plebi non in causa: sed in loco fu¬
erit. Illud notandum uidetur: ut sciant homines quae & quãta decora foc¬¬
da cupiditas regni non in grata solum sed inuisa & reddiderit: homines
prope. cccc. produxisse dicitur: quib sine foenore expensas petunias tu¬
liss&: quorz bona uenire: quos duci addictos prohibuiss&. Ad haec de¬

Expanded text:
sordidatum reum uiderunt nec cum eo non modo patrum quemquam sed ne cognatos sordidatum reum uiderunt nec cum eo non modo patrum quemquam sed ne cognatos quidem aut adfines, postremo ne fratres quidem A. et T. Manlios , quod ad eum diem nunquam usu uenisset, ut in tanto discrimine non et proximi uestem mutarent: Ap. Claudio in uincula ducto C. Claudium inimicum Claudiamque omnem gentem sordidatam fuisse; consensu opprimi popularem uirum, quod primus a patribus ad plebem defecisset. cum dies uenit, quae praeter coetus multitudinis seditiosasque uoces et largitionem et fallax indicium haud parua fuisse, cum damnandi mora plebi non in causa sed in loco fuerit. illud notandum uidetur, ut sciant homines quae et quanta decora foeda cupiditas regni non ingrata solum sed inuisa etiam reddiderit: homines prope quadringentos produxisse dicitur, quibus sine fenore expensas pecunias tulisset, quorum bona uenire, quos duci addictos prohibuisset; ad haec de
Abbreviated transcription (Latin):
trimenti capiat.Tum tribuni militum consulari potestate mribunique
patrum auctoritati se dediderant. Hi tũ omẽs quod opus facto sit cõsul¬
tant tum praeter uim & caedem nihil cuiꝗͣ occurreres. Eam aut ingentis
dimicationis fore apparer&. tum MMenenius & Qpublius tribuni. p.
Quid patrum & plebis certamen facimus quod ciuitatis est aduersus unũ
pestiser ciuem deb&r: Quid cum plebe aggredimur eum quã ꝑ ipãm ple¬
bem tunius aggredi est: ut suis ip̃e oneratus uirib ruat: Diem dicere uel
nobis in animo est. Nihil minus populare ꝗͣ regnũ est. Si multitudo illa
non secum certari uiderit. & ex aduocatis iudices facti erunt & accusa¬
tores de plebe patrinũ reum intuebantur & regni crimen in medio
nulli magis ꝗͣ libertati fauebunt suae. Approbantib cunctis diẽ uan¬
lio dicũt. Quod ubi factum est primo cõmota plebs est. Utiq postqͣ

Expanded text:
ca detrimenti capiat. tum tribuni consulari potestate tribunique ca detrimenti capiat. tum tribuni consulari potestate tribunique patrum auctoritati se dediderant—hi tum omnes quid opus facto sit consultant. cum praeter uim et caedem nihil cuiquam occurreret, eam autem ingentis dimicationis fore appareret, tum M. Menenius et Q. Publilius tribuni plebis: 'quid patrum et plebis certamen facimus, quod ciuitatis esse aduersus unum pestiferum ciuem debet? quid cum plebe adgredimur eum quem per ipsam plebem tutius adgredi est ut suis ipse oneratus uiribus ruat? diem dicere ei nobis in animo est. nihil minus populare quam regnum est. simul multitudo illa non secum certari uiderint et ex aduocatis iudices facti erunt et accusatores de plebe patricium reum intuebuntur et regni crimen in medio, nulli magis quam libertati fauebunt suae.' adprobantibus cunctis diem Manlio dicunt. quod ubi est factum, primo commota plebs est, utique postquam
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑantib imposiustis. Solo aequandae sunt dictaturae consulatus que ut caput
attollere romana plebs possit. Proinde adeste. prohibete. Ius de pecuniis dici
ego me patronũ profiteor plebis. quod mihi cura mea & fides nomẽ induit.
Uos si quo insigni magis imperii honoris ue nomine appellabitis ducẽ. eo ute¬
mini potentiore ad obtinenda ea quae uultis. Inde de regno agendi ortũ in¬
itium dicitur. Sed nec cum quibus nec quem ad finem consilia ꝑuenerĩt sa¬
tis planum traditur. At in ꝑtem alteram senatus de secessione in domũ priua¬
tam plebis forte ẽs in arte positam & ĩminenti mole libertati agitat.Ma¬
gna pars uociferatur Seriuo nala opus esse:qui non in uincula duci iu¬
bendo irritet publicum hostem sed unius iactura ciuis finiat intestinũ
bellum.Deturritur ad leniorẽ uerbis sententiã ium tñ eandẽ habentem

Expanded text:
imperantibus imposuistis. solo aequandae sunt dictaturae consulatusque, ut caput imperantibus imposuistis. solo aequandae sunt dictaturae consulatusque, ut caput attollere Romana plebes possit. proinde adeste; prohibete ius de pecuniis dici. ego me patronum profiteor plebis, quod mihi cura mea et fides nomen induit: uos si quo insigni magis imperii honorisue nomine uestrum appellabitis ducem, eo utemini potentiore ad obtinenda ea quae uoltis.' inde de regno agendi ortum initium dicitur; sed nec cum quibus nec quem ad finem consilia peruenerint, satis planum traditur. at in parte altera senatus de secessione in domum priuatam plebis, forte etiam in arce positam, et imminenti mole libertate agitat. magna pars uociferantur Seruilio Ahala opus esse, qui non in uincla duci iubendo inritet publicum hostem sed unius iactura ciuis finiat intestinum bellum. decurritur ad leniorem uerbis sententiam, uim tamen eandem habentem,
Abbreviated transcription (Latin):
lo descendent. Uobis dent mentem oportet ut prohibeatis. sicut mihi dede¬
runt armato togatoque ut uos ab barbaris hostibus: a suꝑbis defenderẽ cuubo
Tam paruus animus tanti populi est: ut semꝑ uobis auxilium aduersus ini¬
mitos satis sit nec ullum nisi quatenus imꝑari uobis sinatis. Certamẽ aduer¬
sus patres noritis. Nec hoc natura insitum uobis est: sed usu possedemini. Cur
enim aduersus exiernos tm̃ animoꝵ geritis ut imperare illis &quũ censcatis
quia consuestis cum eis pro imperio certare: aduersus hos tentare magis ꝗͣ tu¬
eri libertatem. Tum qualescunque duces habiustis: qualescũq ip̃i finstis oĩa
adhuc quantatũq petistis obtiniustis: seu ui seu fortuna ur̃a. Unde tempiis ẽ
Mã maiora conari. Experimini mõ & urãm felicitatem & me ut spero feli¬
citer exꝑtum. Minore negono qui imper&. patrib imponenis.ꝗͣ qui resisterẽt

Expanded text:
elo descendent; uobis dent mentem oportet ut prohibeatis, sicut mihi dedeelo descendent; uobis dent mentem oportet ut prohibeatis, sicut mihi dederunt armato togatoque ut uos a barbaris hostibus, a superbis defenderem ciuibus. tam paruus animus tanti populi est ut semper uobis auxilium aduersus inimicos satis sit nec ullum, nisi quatenus imperari uobis sinatis, certamen aduersus patres noritis? nec hoc natura insitum uobis est, sed usu possidemini. cur enim aduersus externos tantum animorum geritis ut imperare illis aequum censeatis? quia consuestis cum eis pro imperio certare, aduersus hos temptare magis quam tueri libertatem. tamen, qualescumque duces habuistis, qualescumque ipsi fuistis, omnia adhuc quantacumque petistis obtinuistis, seu ui seu fortuna uestra. tempus est etiam maiora conari. experimini modo et uestram felicitatem et me, ut spero, feliciter expertum; minore negotio qui imperet patribus imponetis quam qui resisterent
Abbreviated transcription (Latin):
citabat plebis animos. Quousque tandẽ ignorabits uires ur̃as: quas natura
ne belluas quid ignorare uoluit. Numerate saltem quot ip̃i sins:quot ad¬¬
rem uos pro libertate ꝗͣ illos pro dñatione certaturos. Quot .n. clientes circa¬
singulos fuistis patronos: tot nunc aduersus unum hostem eritis. ostendi¬
te mõ bellum pacem habebitis. Uideant uos paratos ad cum: uis ip̃a remute¬
r&. Audendum est aliquid uniuersis. aut omnia singulis patienda. Quo¬
usque me cirtum spectabins: Ego quid nulli ur̃m deero. ne fortuna mea
desit uidete. Ip̃e tuindex ũr ubi uisum inimicis est nullus repenie fui. & ui¬
distis in tuncula duci uniuersi cum qui ab singulis uobis uincula depuleras
Quid sperem si plus in me audeant inimici: an exitum tassii maeliiq expectẽ.
Benefacitis quod ab hominamĩ. dii prohibebunt hoc: sed nunqͣ ꝑꝑ me de ca¬

Expanded text:
citabat plebis animos. 'quousque tandem ignorabitis uires uestras, quas natura citabat plebis animos. 'quousque tandem ignorabitis uires uestras, quas natura ne beluas quidem ignorare uoluit? numerate saltem quot ipsi sitis, quot adrem uos pro libertate quam illos pro dominatione certaturos. ostensingulos fuistis patronos, tot nunc aduersus unum hostem eritis. te modo bellum; pacem habebitis. uideant uos paratos ad uim; ius ipsi remittent. audendum est aliquid uniuersis aut omnia singulis patienda. quousque me circumspectabitis? ego quidem nulli uestrum deero; ne fortuna mea desit uidete. ipse uindex uester, ubi uisum inimicis est, nullus repente fui, et uidistis in uincula duci uniuersi eum qui a singulis uobis uincula depuleram. quid sperem, si plus in me audeant inimici? an exitum Cassi Maelique exspectem? bene facitis quod abominamini. di prohibebunt haec; sed nunquam propter me de ca
Abbreviated transcription (Latin):
tribuni militum consulari potestate ex patribus Sergus tor.Maluginẽ¬
sis scdo P Ualerius potitus iterz E Papirius trassus . .Quntius tintina
cipio anni & patrib & plebi ꝑoportuna externa pax data. Plebi quod nõ
aduocata delectu spẽ cepit: dum tam potentem hr̃et ducem foenoris expu¬
gnandi patribus ne quo externo terrore aduocarentur animi absanãdis
domesticis malis. Itaque cum pars utraque acrior aliquãto cohorta esse
in propinquũ certamẽ aderat: & Manlius aduocata domũ plebe cũ prin¬
cipibus nouandar rerz interdiu noctuq consilia agitat plenior aliqnͣto
animor irarũq ꝗͣ antea fuerat. Iram accenderat in animo recens ignominia
ad contumeliã in experto spiritus dabat quod nec ausus ess& idem in se dicta¬
inuidiã non dictator mõ abdicando dictatura fugiss&: sed ne senatus qđ
sustinere potuiss&. Nis simul inflatus exacerbatusq iam per se accensu̾s in¬

Expanded text:
tribuni militum consulari potestate Ser. Cornelius Maluginentribuni militum consulari potestate Ser. Cornelius Maluginensis iterum P. Ualerius Potcipio anni et patribus et plebi peropportune externa pax data: plebi, quod non auocata dilectu spem cepit, dum tam potentem haberet ducem, fenoris expugnandi: patribus, ne quo externo terrore auocarentur animi ab sanandis domesticis malis. igitur cum pars utraque acrior aliquanto coorta esset, iam propinquum certamen aderat. et Manlius aduocata domum plebe cum principibus nouandarum rerum interdiu noctuque consilia agitat, plenior aliquanto animorum irarumque quam antea fuerat. iram accenderat ignominia recens in animo ad contumeliam inexperto: spiritus dabat, quod nec ausus esset idem in se dictainuidiam non dictator modo abdicando dictaturam fugisset sed ne senatus quidem sustinere potuisset. his simul inflatus exacerbatusque iam per se accensos in
Abbreviated transcription (Latin):
cere aĩam: adeo in uno omnib satis auxilii fuisse: nullam opem in tam
multis uni esse. Iam ne nocte quidẽ turba ex eo loco dilabebatur. refractu¬
rosque carcerem minabantur. Tũ remisso eo quod erepturi erant ex sena¬
tus consulto Manlius uinculis liberatur. Quo facto non seditio finita sed
dux seditionis datus est. Per eosdẽ dies latinis & hernitis simul tolonis
cirtensib & uelitris purgantibus se uolsci crimine belli: captiuosq repetẽ¬
tibus: ut suis legib in eos aĩ aduerterent: tristia responsa reddita: tristiora
colonis. quod eiues romani patriae oppugnandae nefanda consilia inissẽt.
Non negatum itaq tm̃ de captiuis sed in quo ab sotiis tum temꝑauerat
denuntiatum senatus uerbis facesserent propere ex urbe ab ore atq: ocłis
populi. ro. Nihil eos legationis ius externo non ciui comꝑatum tegere. Re¬
crudescente seditione manliana sub exitu anni comitia habita creatiq:

Expanded text:
cere animam? adeo in uno omnibus satis auxilii fuisse, nullam opem in tam cere animam? adeo in uno omnibus satis auxilii fuisse, nullam opem in tam multis uni esse? iam ne nocte quidem turba ex eo loco dilabebatur refracturosque carcerem minabantur, cum remisso quod erepturi erant ex senatus consulto Manlius uinculis liberatur; quo facto non seditio finita sed dux seditioni datus est. per eosdem dies Latinis et Hernicis, simul colonis Circeiensibus et a Uelitris, purgantibus se Uolsci crimine belli captiuosque repetentibus ut suis legibus in eos animaduerterent, tristia responsa reddita, tristiora colonis quod ciues Romani patriae oppugnandae nefanda consilia inissent. non negatum itaque tantum de captiuis sed, in quo ab sociis tamen temperauerant, denuntiatum senatus uerbis facesserent propere ex urbe ab ore atque oculis populi Romani, ne nihil eos legationis ius externo, non ciui comparatum tegeret. recrudescente Manliana seditione sub exitum anni comitia habita creatique
Abbreviated transcription (Latin):
ab ore ciuiũ famẽ suis impensis propulsantem oppressus. sic M. Manlium
mersam & obrutam foenore ꝑtem ciuitatis in libertatem ac lucẽ extͣhentẽ
proditum inimicis. Saginare plebem populares suos ut iugulentur. Haec¬
ne patiendũ fuisse: ut si ad nutum dictatoris non responderit uir consula¬
ris. fingerent mentitum ante atque ideo non habuisse quod tũ respõder&
Cui seruo unꝗͣ mendatii poenam uincula fuisse: Non obseruatã esse memo¬
riam noctis illius: quae pene ultima atque aeterna nomini romano fuerit.
non spẽm agimus galloꝵ per tarpeiã rupem scandentis: nõ ip̃ius .n. man¬
lii qualem cum armatũ & plenũ sudoris ac sanguinis ip̃o pene ioue e¬
repto ex hostiũ manibꝰ uidiss& sex libris farris grãm senatori patriae
relatam. & quem prope caelestem cognomine capitolino ioui parem feterĩt
eum pati uinctum in carterem in tenebris obnoxiam carnificis arbirio du¬

Expanded text:
ab ore ciuium famem suis impensis propulsantem oppressos, sic M. Manlium ab ore ciuium famem suis impensis propulsantem oppressos, sic M. Manlium mersam et obrutam fenore partem ciuitatis in libertatem ac lucem extrahentem proditum inimicis; saginare plebem populares suos ut iugulentur. hocine patiendum fuisse, si ad nutum dictatoris non responderit uir consularis? fingerent mentitum ante atque ideo non habuisse quod tum responderet; cui seruo unquam mendacii poenam uincula fuisse? non obuersatam esse memoriam noctis illius quae paene ultima atque aeterna nomini Romano fuerit? non speciem agminis Gallorum per Tarpeiam rupem scandentis? non ipsius M. Manli , qualem eum armatum, plenum sudoris ac sanguinis ipso paene Ioue erepto ex hostium manibus uidissent? selibrisne farris gratiam seruatori patriae relatam? et quem prope caelestem, cognomine certe Capitolino Ioui parem fecerint eum pati uinctum in carcere, in tenebris obnoxiam carnificis arbitrio du
Abbreviated transcription (Latin):
phus ꝗͣ gloriae fuit. Quippe domi non militiae partum eum: actũq de ciue
currum sit ductus. lamque haud procul seditione res erat: cuius leniend&
causa postulante nullo largitor uoluntarius repente senatus factus. Sutrium
coloniam duo milia ciuiũ romanor deduci iussit. Bina iugera & semisses
agri assignati. Quod cum paruum & paucis clatum & mercedẽ esse prodẽ¬
di M. Manliũ interpretarentur remedio irritatur seditio & iã magis insignis
& sordib & fatie reoꝵ turba manliana erat. Amotus post triũphum ab¬
dicatione dictature terror & linguam & animos iramq liberauerat homi¬
num. Audiebantur propalam uoces exprobrantiũ multitudini qđ defenso¬
res suos semꝑ in praecipitem locum fauore tollat. Deinde in ip̃o discrimĩe ꝑicu¬
li destituat. Sic Spu. Cassium in agros plebem uocantẽ. sic spii. Maelium

Expanded text:
phus quam gloriae fuit; quippe domi non militiae partum eum actumque de ciue phus quam gloriae fuit; quippe domi non militiae partum eum actumque de ciue currum sit ductus. iamque haud procul seditione res erat; cuius leniendae causa postulante nullo largitor uoluntarius repente senatus factus Satricum coloniam duo milia ciuium Romanorum deduci iussit. bina iugera et semisses agri adsignati; quod cum et paruum et paucis datum et mercedem esse prodendi M. Manli interpretarentur, remedio inritatur seditio. et iam magis insignis et sordibus et facie reorum turba Manliana erat, amotusque post triumphum abdicatione dictaturae terror et linguam et animos liberauerat hominum. audiebantur itaque propalam uoces exprobrantium multitudini, quod defensores suos semper in praecipitem locum fauore tollat, deinde in ipso discrimine periculi destituat: sic Sp. Cassium in agros plebem uocantem, sic Sp. Maelium
Abbreviated transcription (Latin):
tium coger& aut fateri facinus. Insimulati falso crimine senatus. oblati¬
q noui furti inuidiae. Negantem arbitrio inimitoꝵ se locutuꝵ in uicula
duci iussit. Arreptus a uiatore iuppiter itiquit optime maxime iunoq
regina ac minerua caęteriq dii deaeq qui capitoliũ arcẽque incolitis sic¬
me per ur̃m militem ac praesidem sinitis uexari ab inimicis: Haec dextra
qua gallos fudi a delubris ur̃is iam in uinculis & catenis erit: nullius nec
oculi nec aures indignitatem ferebant: sed inuicta sibi quaedã patiẽtissĩa
iusti imperii ciuitas fecerat: nec aduersus dictatoriã uim aut tribuni ple-¬
bis aut ipã plebs attollere oculos aut hiscere audebant. Coniecto in car¬
cerem Manlio satis constat magnam ꝑtem plebis uestem mutasse młtos
mortales capillum ac barbam promisisse: obuersatamq uestibulo carte̾is
moestam turbam. Dictator de uolscis criumphauit. Inuidiaeq magis triũ¬

Expanded text:
cium cogeret aut fateri facinus insimulati falso crimine senatus oblatacium cogeret aut fateri facinus insimulati falso crimine senatus oblataeque uani furti inuidiae, negantem arbitrio inimicorum se locuturum in uincla duci iussit. arreptus a uiatore 'Iuppiter' inquit, 'optime maxime Iunoque regina ac Minerua ceterique di deaeque, qui Capitolium arcemque incolitis, sicine uestrum militem ac praesidem sinitis uexari ab inimicis? haec dextra, qua Gallos fudi a delubris uestris, iam in uinclis et catenis erit?' nullius nec oculi nec aures indignitatem ferebant; sed inuicta sibi quaedam patientissima iusti imperii ciuitas fecerat, nec aduersus dictatoriam uim aut tribuni plebis aut ipsa plebs attollere oculos aut hiscere audebant. coniecto in carcerem Manlio satis constat magnam partem plebis uestem mutasse, multos mortales capillum ac barbam promisisse, obuersatamque uestibulo carceris maestam turbam. dictator de Uolscis triumphauit, inuidiaeque magis trium
Abbreviated transcription (Latin):
de ur̃is impendatis hortor sortem aliquã ferre de capite. deducite qđ
usuris dinumeratũ est. lam nihilo meo turba ꝗ ullius conspectior erit.
At enĩ quid ita solus ego ciuium curam ago: Niluilo magis ꝗd respõdeã
habeo: ꝗ si quaeras quid ia solus capitoliũ artemq seruauerĩ: Et tũ uni¬
uersis quã potui opem tuli & nunc singulis feram. Nam quod ad thesau¬
ros gallicos attinet rem suapte natura facilem: difficilẽ interrogatio fa:¬
tit. Cur.n. quaerius quod scitis: cur quod insinu est excuti iubetis. poti¬
us ꝗͣ ponatis: nisi aliqua fraus subest: quo magis argui praestigias iube¬
tis ur̃as. Eo plus uereor ne abstuleritis obseruantib etiã oculis. Itaq nõ
ego uobis ut indicem praedas ur̃as. sed uos id cogendi estis ut in mediũ pro-¬
ftratis. Cum mittere ambages dictator iuber& & aut ꝑagere ueri iudi¬

Expanded text:
de uestro impendatis hortor? sortem reliquam ferte: de capite deducite quod de uestro impendatis hortor? sortem reliquam ferte: de capite deducite quod usuris pernumeratum est; iam nihilo mea turba quam ullius conspectior erit. at enim quid ita solus ego ciuium curam ago? nihilo magis quod respondeam habeo quam si quaeras quid ita solus Capitolium arcemque seruauerim. et tum uniuersis quam potui opem tuli et nunc singulis feram. nam quod ad thesauros Gallicos attinet, rem suapte natura facilem difficilem interrogatio facit. cur enim quaeritis quod scitis? cur quod in sinu uestro est excuti iubetis potius quam ponatis, nisi aliqua fraus subest? quo magis argui praestigias iubetis uestras, eo plus uereor ne abstuleritis obseruantibus etiam oculos. itaque non ego uobis ut indicem praedas uestras, sed uos id cogendi estis ut in medium proferatis.' cum mittere ambages dictator iuberet et aut peragere uerum indi
Abbreviated transcription (Latin):
clandestina euoluas. Quod nisi fatis siue quod & ipẽ in ꝑte praeda sis siue
quod uanũ iuditiũ est in uincula te duci iubeo. Nec diutius patiar a te
multitudinẽ fallaci spe concitari. Ad ea Manlius nec se fefellisse ait nõ
aduersus uolscos totiens hostes quotiens patrib expediat: nec aduesus la¬¬
tinos hernicosq quos falsis criminib in arma agant: sed aduersus se ac
plebem romanã dictatorem treatum esse. Iam omisso bello quod simu¬
latum sit in se impetum fieri iam dictatorem profiteri patrociniũ foenera:¬
toꝵ aduersus plebem: iam sibi ex fauore multitudinis crimen & ꝑnitie
quaeri. Offendit inquit te auli torneli uosq pr̃es conscripti cretũfusa tur¬
De neruo ciues ur̃os eximendo prohibendoq iudicatos addictosq duci
ex eo quod affluit opib ur̃is sustinentes necessitates eoꝵ. sed ego ꝗd uos

Expanded text:
clandestina euoluas. quod nisi facis, siue ut et ipse in parte praedae sis siue clandestina euoluas. quod nisi facis, siue ut et ipse in parte praedae sis siue quia uanum indicium est, in uincla te duci iubebo nec diutius patiar a te multitudinem fallaci spe concitari.' ad ea Manlius nec se fefellisse ait non aduersus Uolscos, totiens hostes quotiens patribus expediat, nec aduersus Latinos Hernicosque, quos falsis criminibus in arma agant, sed aduersus se ac plebem Romanam dictatorem creatum esse; iam omisso bello quod simulatum sit, in se impetum fieri; iam dictatorem profiteri patrocinium feneratorum aduersus plebem; iam sibi ex fauore multitudinis crimen et perniciem quaeri. 'offendit' inquit, 'te, A. Corneli , uosque, patres conscripti, circumfusa turde neruo ciues uestros, prohibendo iudicatos addictosque duci, ex eo quod afluit opibus uestris sustinendo necessitates aliorum? sed quid ego uos
Abbreviated transcription (Latin):
in urbem uenit.Postero die senatu habito cum satis ꝑcontatus uolũta¬
tes hominũ discedere senatum ab se uetuiss&: stipatuis ea multitudine
sella in comitio posita: lictorem ad M. Manliũ misit. Qui dictatoris
iussu uocatus: cum signum suis dediss& adesse certamen agmĩe ingẽti
ad tribunal uenit. Hinc senatus hinc plebs suum quisque intuentes
ducem uelut in atie constiterant.Tum dictator silentio fc̃o: utinã inquit
mihi patribq romanis ita de caeteris rebus cum plebe cõueniat quẽ ad¬
modum quod adte attin&. eamq rem quã de te sum quaesiturus: cõuen¬
tuꝵ satis confido. Spẽ factam a te ciuitati uideo fide incolumi ex tesau¬
ris gallicis: quos primores patrũ occultent: creditum solui posse. Cui ego
rei tm̃ abest ut impedimento sim: ut contrate i. Manli adhorter liberes
fcenore plebem romanã: & istos incubantes publicis tesauris ex praeda

Expanded text:
in urbem uenit. postero die senatu habito, cum satis periclitatus uoluntain urbem uenit. postero die senatu habito, cum satis periclitatus uoluntates hominum discedere senatum ab se uetuisset, stipatus ea multitudine sella in comitio posita uiatorem ad M. Manlium misit; qui dictatoris iussu uocatus, cum signum suis dedisset adesse certamen, agmine ingenti ad tribunal uenit. hinc senatus, hinc plebs, suum quisque intuentes ducem, uelut in acie constiterant. tum dictator silentio facto, 'utinam' inquit, 'mihi patribusque Romanis ita de ceteris rebus cum plebe conueniat, quemadmodum, quod ad te attinet eamque rem quam de te sum quaesiturus conuenturum satis confido. spem factam a te ciuitati uideo fide incolumi ex thesauris Gallicis, quos primores patrum occultent, creditum solui posse. cui ego rei tantum abest ut impedimento sim ut contra te, M. Manli , adhorter, liberes fenore plebem Romanam et istos incubantes publicis thesauris ex praeda
Abbreviated transcription (Latin):
ut per omne fas ac nefas secuturi uindicem libertatis uiderentur. Ad haec
domi contionantis in modum sermones pleni criminũ in patres inter qͦs
cum omisso discrimine uera an uana iacer& thesauros gallici auri occul¬
tari ab parribus iecit nec iam possedendis publitis agris contentos esse nisi
pecuniã quoque publicam auertant. Et res si palam fiat: exolui plebem
aere alieno posse. Quae ubi obiecta spenes est enĩuero indignũ facinus ui¬
deri cum conferendum ad redimendam ciuitatem a gallis auꝵ fuerit: ni¬
buto collationem factam idem aur: ex hostib captum in paucor praelã
cessisse: Itaq exequebantur querendo ubi tantae rei furtum occultaretꝰ.
differentiq & tẽpore suo se uidicatur dicenti. caeteris omissis. eo uers& e¬
rant omĩum cure: apparebatque nec ueri iuditii grãm mediam iã nec
f alsi offensionem fore: Ita suspensis rebus. accitus dictator ab exeratu

Expanded text:
ut per omne fas ac nefas secuturi uindicem libertatis uiderentur. ad hoc ut per omne fas ac nefas secuturi uindicem libertatis uiderentur. ad hoc domi contionantis in modum sermones pleni criminum in patres; inter quos cum omisso discrimine uera an uana iaceret, thesauros Gallici auri occultari a patribus iecit nec iam possidendis publicis agris contentos esse nisi pecuniam quoque publicam auertant; ea res si palam fiat, exsolui plebem aere alieno posse. quae ubi obiecta spes est, enimuero indignum facinus uideri, cum conferendum ad redimendam ciuitatem a Gallis aurum fuerit, tributo conlationem factam, idem aurum ex hostibus captum in paucorum praedam cessisse. itaque exsequebantur quaerendo ubi tantae rei furtum occultaretur; differentique et tempore suo se indicaturum dicenti ceteris omissis eo uersae erant omnium curae apparebatque nec ueri indicii gratiam mediam nec falsi offensionem fore. ita suspensis rebus dictator accitus ab exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
obtestantem: ut M.Manlio liberatori suo: parenti plebis romanae grãm
referant. Acceptus exremplo &tumultuosam turbam & ip̃e tumultũ au-¬
gebat: cicatrices aceptas: ueienti: gallico: aliisq deinceps bellis: ostentãs
se militem se restituentem euersos penates: multiplici iam sorte exoluta
uincentib semꝑ sortem usuris: obrutam soenore esse. udere lucem. for
ciuium ora: MManlii opera: omniũ parentum benefitia ab illo sehrͣe
illi se deuouere. Forporis uitaeque ac sanguinis quid suꝑsit. quodcunq
sibi cum patria poenatib publicis atq priuatis uitis fuerit id cum uno
homine esse. Nis uocibus instincta plebs cum unius hominis essex addi¬
ta alia comotioris ad turbanda omnia consilii res. fundum taput patri¬
monii subiecit praeconi: ne quem ur̃m inquit quirites donec quicꝗͣ in re
mea suꝑerit iuditatum addictũ ue duci patiar. Id uͬo ita accendit aĩos

Expanded text:
obtestantem ut M. Manlio , liberatori suo, parenti plebis Romanae, gratiam obtestantem ut M. Manlio , liberatori suo, parenti plebis Romanae, gratiam referant. acceptus extemplo in tumultuosam turbam et ipse tumultum augebat, cicatrices acceptas Ueienti Gallico aliisque deinceps bellis ostentans: se militantem, se restituentem euersos penates, multiplici iam sorte exsoluta, mergentibus semper sortem usuris, obrutum fenore esse; uidere lucem, forum, ciuium ora M. Manli opera; omnia parentum beneficia ab illo se habere; illi deuouere corporis uitaeque ac sanguinis quod supersit; quodcumque sibi cum patria penatibus publicis ac priuatis iuris fuerit, id cum uno homine esse. his uocibus instincta plebes cum iam unius hominis esset, addita alia commodioris ad omnia turbanda consilii res. fundum in Ueienti, caput patrimonii, subiecit praeconi, 'ne quem uestrum' inquit, 'Quirites, donec quicquam in re mea supererit, iudicatum addictumue duci patiar.' id uero ita accendit animos,
Abbreviated transcription (Latin):
populi haud perplexe iuditauere. Dictator exercitum in statiuis tenebat
mirame dubius bellum cum his populis patres iussuros: cum maior domi
exorta moles coegit actiri romam eum: gliscente in dies seditione: quã so¬
lito magis metuendam auctor fatiebat. Non .i. iam or̃ones tm̃mõ Manlii
sed facta popularia in spẽm tumultuosa eadem qua mente fierent intuen¬
da erant. Centurionẽ nobilem militarib factis iudicatum pecuniae cũ du¬
ci uidissex medio foro cum caterua sua accurrit & manum iniecit uocife¬
ransque de supbia patrum ac crudelitate fenerator: & miseriis plebis¬
& uirtutib eius uiri fortunaq. Tum uo ego inquit nequicꝗͣ hac clextera
capitoliũ arcẽque seruauerim: si ciuem comilitonẽque meũ tanꝗͣ gallis
uictorib captum in seruitutem ac uincula duci uideã. Inde rem creditõi
palam populo soluit. libraque ut aere liberatum emutit: deos atq hoĩes

Expanded text:
populi haud perplexe indicauere. dictator exercitum in statiuis tenebat, populi haud perplexe indicauere. dictator exercitum in statiuis tenebat, minime dubius bellum cum iis populis patres iussuros, cum maior domi exorta moles coegit acciri Romam eum gliscente in dies seditione, quam solito magis metuendam auctor faciebat. non enim iam orationes modo M. Manli sed facta, popularia in speciem, tumultuosa eadem, qua mente fierent intuenda erant. centurionem, nobilem militaribus factis, iudicatum pecuniae cum duci uidisset, medio foro cum caterua sua accurrit et manum iniecit; uociferatusque de superbia patrum ac crudelitate feneratorum et miseriis plebis, uirtutibus eius uiri fortunaque, 'tum uero ego' inquit 'nequiquam hac dextra Capitolium arcemque seruauerim, si ciuem commilitonemque meum tamquam Gallis uictoribus captum in seruitutem ac uincula duci uideam.' inde rem creditori palam populo soluit libraque et aere liberatum emittit, deos atque homines
Abbreviated transcription (Latin):
abibant: pelitum labor in persequendo fuit. Postꝗͣ iactare arma passim:
fugaque per agros spargi anem hostium anĩ aduersum est: tum equitum
turmae emiss&e: dato signo ne in singulor caede morando spatium ad eua¬
dendum interim multitudini darent. satis esse missilib ac terrore ĩpediri
cursum: obequitandoque agmen teneri: dum assequi pedes & iusta caede
conficere hostem poss&s. Fuga sequendique non ante noctem finis fuit.
Capta que ac direpta eodem die tastra uolscorz: praedaq omnis praeter libe¬
ra corpora militi concessa est. Pars maxima captiuor ex latinis atq: herni¬
cis fuit. nec hominũ de plebe: ut credi posset mercede militasse: sed principes
quid iuuentutis inuenti. Manifesta fides publica ope uolscos hostes adiutos.
Cetrinensiũ quoq quidã cogniti ex colonia uelitris. romãq om̃s missi.
Percuntantib primorib pate̧. eandẽque dictatori defectionẽ sui quisq

Expanded text:
abibant, peditum labor in persequendo fuit: postquam iactari arma passim abibant, peditum labor in persequendo fuit: postquam iactari arma passim fugaque per agros spargi aciem hostium animaduersum est, tum equitum turmae emissae, dato signo ne in singulorum morando caede spatium ad euadendum interim multitudini darent: satis esse missilibus ac terrore impediri cursum obequitandoque agmen teneri dum adsequi pedes et iusta caede conficere hostem posset. fugae sequendique non ante noctem finis fuit. capta quoque ac direpta eodem die castra Uolscorum praedaque omnis praeter libera corpora militi concessa est. pars maxima captiuorum ex Latinis atque Hernicis fuit, nec hominum de plebe, ut credi posset mercede militasse, sed principes quidam iuuentutis inuenti, manifesta fides publica ope Uolscos hostes adiutos. Circeiensium quoque quidam cogniti et coloni a Uelitris; Romamque omnes missi percontantibus primoribus patrum eadem quae dictatori defectionem sui quisque
Abbreviated transcription (Latin):
cundis auib in proelium miserint.Tu T. Qiunti equitẽ intentus ad pri¬
rere iam atiem collato pede: uideris: tum terrorem equestrẽ occupatis a¬
lio labore infer: inuectusque ordines pugnantiũ dissipa.Sic eques sic
pedes ut praeceperat pugnant. Nec dux legiones nec fortuna fefellit du¬
cem. Multitudo hostium nulli rei praeter ꝗͣ numero freta. & oculis utcũ¬
que metiens atiem temere proelium iniit: temere õmisit. Clamore tm̃
missilibusque telis &. primo pugnae impetu feroꝵ gladios & collatũ pe¬
dem & multum hostis ardorem animi micantem ferre non potuit. Impul¬
sa frons prima & trepidatio subsidiis illata & suum terrorẽ intulit eques.
Rupti inde multis locis ordines motaq omnia & fluctuanti similis e¬
rat aties. Deinde postꝗͣ cadentib primis iam ad se quisque ꝓuenturã ca¬
dem cernebat: terga uertunt.Stare romanus & donet armati confertiq:

Expanded text:
cundis auibus in proelium miserint. tu, T. Quincti , equitem intentus ad pricundis auibus in proelium miserint. tu, T. Quincti , equitem intentus ad prirere iam aciem conlato pede uideris, tum terrorem equestrem occupatis alio pauore infer inuectusque ordines pugnantium dissipa.' sic eques, sic pedes, ut praeceperat, pugnant; nec dux legiones nec fortuna fefellit ducem. multitudo hostium nulli rei praeterquam numero freta et oculis utramque metiens aciem temere proelium iniit, temere omisit; clamore tantum missilibusque telis et primo pugnae impetu ferox gladios et conlatum pedem et uoltum hostis ardore animi micantem ferre non potuit. impulsa frons prima et trepidatio subsidiis inlata; et suum terrorem intulit eques; rupti inde multis locis ordines motaque omnia et fluctuanti similis acies erat. dein postquam cadentibus primis iam ad se quisque peruenturam caedem cernebat, terga uertunt. instare Romanus; et donec armati confertique