comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orationem disputatio futura sit. haec se statim explicatet
breui duab autplurib pastib subiciens rationes. exornat
cͥoguntur inunum. cũ quo grauior aut acrior auttrim inosior
oratiosit hocpacto a quotandẽ ab est iste uitio quid÷ cur iudi¬
cio uelit̾eũ liberare. suȩ pudicitia e ꝓditor :. insidiator alienȩ
cupidus. intem perans. petulans. suꝑbus. impius in parentes.
ingratus in amicos. infestus cognatis. in superiores contumax
in acquos etpares fastidiosus. in inferiores crudelis
Deniq in omnis intolerabilis : eiusdem generis: illa frequenta¬
tioquȩ plurimũ coniecturalib causis opitu latur. cũ suspiciones

Expanded text:
orationem disputatio futura sorationem disputatio futura set, duabus aut tribus partibus subiciens rationes, brevitercoguntur in unum locum, quo gravior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis; denique in omnis intolerabilis.» CAPUT 53 Eiusdem generis est illa frequentatio, quae plurimum coniecturalibus causis o
Abbreviated transcription (Latin):
mitactis: hoc negenere ex ornationis uel in dignatio ł miscri¬
cordia potest cõmoueri. cũ res consequentes conp̃hensae
uniuersae. ꝑspicua breuiter exprimunt᷑ oratione
IUISIOẼ. qUEREM SEMOUENS ABREUTRÃQ
absoluit oratione subiecta hocmodo. Cur ego nunc
tibi quicquãc obiciã si probuses nom me ruisti. sunprobus
ñ cõmouere. Itemꝰ quid nuncego demeis ꝓmeritis praedicẽ.
Simeministis obtundã. Si obliti estis. cumre nihil egerim
quid est quoduerbis ꝓficere possim. Itemꝰ duȩressunt
quacpossunt homines adturpe conpendiũ cõmouere. inopia
atq auaritia, teꝰ. uarum in frat̃na diuisione cognouimꝰ.
inopem atq egentẽ nuncuidemꝰ. Qui potest igitur osten¬
dere causã maleficii non fuisse: inthanc diuisionem ȩtillã
quaedepastib orationis testi a est. dequa in primo libro dũ¬
dit ꝑ enumerationem autꝑ ex positionem. quib dereb in totã

Expanded text:
mitatis.» Hoce genere exornationis vel indignatio vel miserimitatis.» Hoce genere exornationis vel indignatio vel misericordia potest commoveri, cum res consequentes conprehensae universae perspicua breviter exprimuntur oratione. ivisio est, quae rem semovens ab re utramque absolvit ratione subiecta, hoc modo: «Cur ego nunc tibi quicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inprobus, non commovere.» Item: «Quid nunc ego de meis promeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium commovere: inopia atque avaritia. Te avarum in fraterna divisione cognovimus; inopem atque egentem nunc videmus. Qui potes igitur ostendere causam maleficii non fuisse?» Inter hanc divisionem et illam, quae de partibus orationis tertia est, de qua in primo libro ddit per enumerationem aut per expositionem, quibus de rebus in totam
Abbreviated transcription (Latin):
iugulaueritis. grandis natu parens. cuius spes sencctutis
omis in huius adulescentia posita est. quare uelit inuite
manere: Non habebit. filiꝰ parui priuati patris auxilio.
ludibrio & despectui pat̾nis in imicis crunt oppositi tata
domus huius indigna concidet calamitate: ab inimicis
stcctim sanguina lentã palmã crudelissima uictoria potito.
insultabunt in horũ miserias. & suꝑbi resimulet uerbis
inueniunt᷑. Itemꝰ nã neminẽ urm fugit quirites. urbe
captecquaemi seriȩ consequi soleant: arma qui contratuler
statim crudelissime trucidantur. c&eri qui possunt ꝑ&atẽ
grabat incendio & quos natura autuo luntas. necessitudine
autbeni uolentia coniun .x. distrahunt᷑ liberi pastim egre¬
mus diripiuntur parentũ par insinu iugulantur partim
ante heredes constuprant᷑: nemo iuđ. est qui possȩ sati srem
consequi uerbis. necreferre oratione magnitudinẽ cala¬

Expanded text:
iugulaveritis: grandis natu parens, cuius spes senectutis iugulaveritis: grandis natu parens, cuius spes senectutis omnis in huius adulescentia posita est, quare velit in vita manere, non habebit; fili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et despectui paternis inimicis erunt obpositi; tota domus huius indigna concidet calamitate. At inimici, statim sanguinulentam palmam crudelissima victoria potiti, insultabunt in horum miserias. Et superbi a re simul et verbis inveniuntur.» Item: «Nam neminem vestrum fugit, Quirites, urbe capta quae miseriae consequi soleant: arma qui contra tulerunt, statim crudelissime trucidantur; ceteri, qui possunt per aegrabit incendio, et quos natura aut voluntas necessitudine ‹et› benivolentia coniuncxit, distrahuntur; liberi partem e gremiis diripiuntur parentum, partim in sinum iugulantur, partim ante pedes constuprantur. Nemo, iudices, est, qui possit satis rem consequi verbis nec efferre oratione magnitudinem cala
Abbreviated transcription (Latin):
simũ patrimonium reliquit: hicquoq uitatum et ne magnũ
autmaximũ diceretur: hocigitur in nr̃ĩs auteorum quos
defendemus egregiis cõmodis ꝓferendis. obseruabimus
Nam eius modorem . & inuidiã contrahunt inuitac. etodium
inoratione. si in considerate tractes: quarẽ quẽ ad modum
ratione inuiuendo fulçitur inuidia. sic indicendo consilio
uitatur odium¬
ESCRIPTIO NOMINAEVR QUAERERU CONSEQVEN¬
sicut ecauecc leo foenissus. aut aliqua teterrima belua soluta
ex catenis uolitabit & uagabit᷑ inforohabers dentes multos:
cuiusq fortunas in omnes amicos atq inimicos. notos atq
ignotos incursans. aliorum famã depeculant᷑iorum caput
om̃s formidine. Uobisdeniq: ipsis consulite: Nam si istũ
in punitum dimiseritis. in uos m& ipsos mihi credite feram
& truculentam besticm iuđ inmiscritis. Item̃nam si de
hoc iud grauem sententiã tuleritis. uno iuđ simul multos

Expanded text:
simum patrimonium reliquit.» Hic quoque vitatum est, ne «magnum» simum patrimonium reliquit.» Hic quoque vitatum est, ne «magnum» aut «maximum» diceretur. Hoc igitur in nostris aut eorum, quos defendemus, egregiis commodis proferendis observabimus. Nam eiusmodi res et invidiam contrahunt in vita et odium in oratione, si inconsiderate tractes. Quare quemadmodum ratione in vivendo fugitur invidia, sic in dicendo consilio vitatur odium nominatur, quae rerum consequensicut e cavea leo emissus aut aliqua taeterrima belua soluta ex catenis, volitabit et vagabitur in foro, acuens dentes in unius cuiusque fortunas, in omnes amicos atque inimicos, notos atque ignotos incursitans, aliorum famam depeculans, aliorum caput omnes formidine; vobis denique ipsis consulite. Nam si istum inpunitum dimiseritis, in vosmet ipsos, mihi credite, feram et truculentam bestiam, iudices, inmiseritis.» Item: «Nam si de hoc, iudices, gravem sententiam tuleritis, uno iudicio simul multos
Abbreviated transcription (Latin):
Acrimoniã quaesinimiũ fuerit aspera mitigabit laus. et ad¬
nomine ꝓpterea quodimitatur licentiã etsua sponte sit
ad animũ auditoris ac cõmodatec: DE DEMINUTIOUE
EMINUTIO Ẽ CUALIQUID INES SEIN
nobis autinhis quos defendimus. autnatura aut fortu¬
na autindustria dicemus egregium. qđ nequa significet᷑
adrogansostentatio deminuitur & ad tenuatur oratione.
hoc modo. Nã hoc ꝓmeo iure iuđ. dico melabore & indus¬
tria curassem. utdisciplinã militarẽ ñ inpostremis tenerẽ
hicsiquis dixisset utoptime tenerẽ. lã etsiuere dixisset¬
tamen adrogans uisusc̃&. Nunc& ad inuidiam uitam edau¬
dem conparandam. satisdictum est. Itẽ utrum igitur auaritiȩ causa
ãegestectis accessit ad maleficium: auaritiae:alar gissimus fuit
in amicos. quod signum liberalitatis est quȩ contrari aest auaritiȩ:
egestatis: Huicquidem pater nolonimiũ dicere. nontenuis¬

Expanded text:
acrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitigabitur laude; et adacrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitigabitur laude; et adgationis, propterea quod imitatur licentiam et sua spontest ad animum auditoris adcommodata. Deminutio est, quom aliquid inesse in nobis aut in iis, quos defendimus, aut natura aut fortuna aut industria dicemus egregium, quod, ne qua significetur adrogans ostentatio, deminuitur et adtenuatur oratione, hoc modo: «Nam hoc pro meo iure, iudices, dico, me labore et industria curasse, ut disciplinam militarem non in postremis tenerem.» Hic si quis dixisset: «Ut optime tenerem», tametsi vere dixissettamen adrogans visus esset. Nunc et ad invidiam vitandam et laudem conparandam satis dictum est. Item: «Utrum igitur avaritiae an egestatis accessit ad maleficium? Avaritiae? At largissimus fuit in amicos; quod signum liberalitatis est, quae contraria est avaritiae. Egestatis? Huic quidem pater - nolo nimium dicere - non tenuis
Abbreviated transcription (Latin):
ratione conparatur. Cũ aut ita obiurgamus ctis quiaudi¬
nos timere quomodo accipiant. sedtam̃ ueritate cõmoueri.
Utnihilo set iusdicamꝰ: horũ amborum generum exempla
subiciemus. Priores huius modi nimium quirites animis
estis simplicibus & mansuetis. nimium creditis unicuiq existi¬
matis unũ quẽq eniti. ut ꝑficiat quaeuobis pollicitus sit: erratis
et falsa spe frustra iamdiu detinemini stultitia ura: qui quod
erat in urã potestate. ab aliis petere quam ipsi sumere malu¬
istis: posterioris licentiae hocerit exemplũmihi cũ isto
iud fuit amicitia. Sedistoctam̃ amicitia tam etsiuere quomo¬
do accepturi sitis. tamen dicam uos pͣriuatis quidita: qui aut
uobis essem ꝓbatus. eum quiuos obpugnabat inimicum
quã amicum haberemalui. Ergohaec ex ornatio cuilicen¬
tiae nom̃ est. sicuti demonstrab̾imꝰ dupliciratione tractabit᷑

Expanded text:
ratione conparatur, cum aut ita obiurgamus eos, qui audiratione conparatur, cum aut ita obiurgamus eos, qui audinos timere, quomodo accipiant, sed tamen veritate commoveri, ut nihilosetius dicamus. Horum amborum generum exempla subiciemus; prioris, huiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplicibus et mansuetis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemque eniti, ut perficiat, quae vobis pollicitus sit. Erratis et falsa spe frustra iam diu detinemini stultitia vestra, qui, quod erat in vestra potestate, ab aliis petere quam ipsi sumere maluistis.» Posterioris licentiae hoc erit exemplum: «Mihi cum isto, iudices, fuit amicitia, sed ista tamen amicitia, tametsi vereor quomodo accepturi sitis, tamen dicam, vos ‹me› privastis. Quid ita? Quia ut vobis essem probatus, eum, qui vos obpugnabat, inimicum quam amicum habere malui.» CAPUT 50 Ergo haec exornatio, cui licentiae nomen est, sicuti demonstravimus, duplici ratione tractabitur:
Abbreviated transcription (Latin):
maximus priuatis etpullicis calamitates accepistis: cũ etiam
maiores inpendere uid eatur: Sed&is et oscitamini luci noctẽ
non lucem expectatis aliquid cotidie a cerlii atq in cõmodi
nuntiatur: etiã eũ cuius opera nobis haec accidunt uosi
moram ini diutius et alitis adreip̃. ꝑniciem. retinecis
quo ad potestis inciuitate: eius modi licentia sinimiũ uidebit᷑
acrim oniaehabere: multis mitigationibus lenietur
Na continuo aliquid huius modi licebit inferre: hicegouistu¬
tem urãm quęro: sapientiã desidero. ueterẽ consuetudinẽ
requiro: quoderit cõmotum licentia. id constituetur laude.
ut altera res ab iracundia & molestia remoueat. altera res
aber rato de terreat: Haecres sicut in amicitia atẽ indicen
do fit maxime facit ut & illi quiaudient aculpa absint¬
& nos quidicimus tamen etipsorum ueritatis eẽ uideatur:
Est autem quoddã genus indicendõ licentiae: quod astuti ope

Expanded text:
Maximis privatis et publicis calamitatibus acceptis, cum etiam maiores inpendere videantur, sedetis et oscitamini. Luci noctem, nocte lucem expectatis. Aliquid cottidie acerbi atque incommodi nuntiatur: et iam eum, cuius opera nobis haec accidunt, vos remoramini diutius et alitis ad rei publicae perniciem, retinetis, quoad potestis in civitate?» CAPUT 49 Eiusmodi licentia si nimium videbitur acrimoniae habere, multis mitigationibus lenietur; nam continuo aliquid huiusmodi licebit inferre: «Hic ego virtutem vestram quaero, sapientiam desidero, veterem consuetudinem requiro», ‹ut› quod erat commotum licentia, id constituatur laude, ut altera res ab iracundia et molestia removeat, altera res ab errato deterreat. Haec res, sicut in amicitia, item in dicendo, ‹si loco› fit, maxime facit, ut et illi, qui audient, a culpa absint, et nos, qui dicimus, ameici ipsorum et veritatis esse videamur. Est autem quoddam genus in dicendo licentiae, quod astutiore
Abbreviated transcription (Latin):
ornata poterit eẽ politio. quae constacbit ex frequentib
exornationib uerborũ & sententiarũ hoc modo Igitur
septẽpastib tractabitur: etab eiusdem sententiae ñ recedamꝰ
exemplo ut scirepossis quã facile p̃ceptione rethorice res
simplex multi plici ratione tractatur.SIM PI.FAX
C apiens nullum pro rp̃. periculum uitalit ideo quod sepe fit
acceptec. Nullũ in cõmodum ꝓpatria graueputeendum
est ergo qui fugiunt id periculũ quod prore  subeundum ÷
stulte ficiunt Nam neq effugere in cõmoda possunt:
etingrati inciuitate repperiuntur. SIM PL.EX¬
I quI PATRIEPERICULASUOPERICULO EXPE¬
ETENT UEHEMEEST INIOGUITAM CONTRANIŨ
quã anatura acceptec̃ ꝓpt̃ patriã conseruaris. naturȩ cũ cogat
reddere. patriae cum rog& non decre: etcũ possis cũ suma
uistute & honore ꝓpatria interire. malle ꝑdedecus etig

Expanded text:
ornata poterit esse expolitio, quae constabit ex frequentibus ornata poterit esse expolitio, quae constabit ex frequentibus exornationibus verborum et sententiarum. Hoc modo igitur septem partibus tractabitur - et ab eiusdem sententiae non recedamus exemplo, ut scire possis, quam facile praeceptione rhetoricae res simplex multiplici ratione tractatur: CAPUT 57 «Sapiens nullum pro re publica periculum vitabit, ideo quod saepe, accepta, nullum incommodum pro patria grave putandum est. Ergo qui fugiunt id periculum quod pro re ‹publica› subeundum est, stulte faciunt: nam neque effugere incommoda possunt et ingrati in civitatem reperiuntur. At, qui patriae pericula suo periculo expeEtenim vehementer est inicum vitam, quam a natura acceptam propter patriam conservaris, naturae cum cogat reddere, patriae cum roget non dare; et, cum possis cum summa virtute et honore pro patria interire, malle per dedecus et ig
Abbreviated transcription (Latin):
mus tantis angustiis inuidiae continet᷑ quiñ huc hominẽ
magnũ atq atrox periculũ studiose suscipiat edibent̃
sub eat: equidem hunc hominẽ magiscupio satis laudare
quã possũ idẽq hoccesto scio uob omnib ausu uenire:
Eadem resigitur his trib indicundo cõmuttebitur reb: uerbis.
dem re cum dicemus. plurimis utemur cõmutationibus.
Nam cum rem simpliciter ꝓnuntiarͥmus. rationẽ poteri¬
mus subicere: e Deinde duplicem uel sine rationib ł cũae¬
tionib ꝓnuntia peͤ. Deinde afferre contrarium dequib
om̃ib diximꝰ in uerborũ ex ornationib. Deinde simi¬
le & exemplũ dequosuoloco plura dicemꝰ: De inde conlu¬
sionem. dequa in secundo libro qua eopus fucrunt diximus.
demonserantes argum̃tationem quẽ ad modũ concludere
oporteat in hoc libro docuimꝰ. cuius modi e& exornatio uerb.
cui condusioni nomen est. Ergo huius modi uehem̃ ter

Expanded text:
mus tantis angustiis invidiae continetur, qui non hunc hominem mus tantis angustiis invidiae continetur, qui non hunc hominem magnum atque atrox periculum studiose suscipiat et libenter subeat? CAPUT 56 Equidem hunc hominem magis cupio satis laudare quam possum; idemque hoc certo scio vobis omnibus usu venire.» Eadem res igitur his tribus in dicundo commutabitur rebus: verbis,dem re cum dicemus, plurimis utemur commutationibus. Nam cum rem simpliciter pronuntiarimus, rationem poterimus subicere; deinde dupliciter vel sine rationibus vel cum rationibus pronuntiare; deinde afferre contrarium - de quibus omnibus diximus in verborum exornationibus -; deinde simile et exemplum - de quo suo loco plura dicemus -; deinde conclusionem, de qua in secundo libro, quae opus fuerunt, diximus, demonstrantes argumentationes quemadmodum concludere oporteat: in hoc libro docuimus, cuiusmodi esset exornatio verborum, cui conclusioni nomen est. Ergo huiusmodi vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
eget exeplo Testiũ genus: cõmutationis. qđ tractando
conficitur: Si sententiã traici emus aut ad sermocinationẽ
autex suscitationem. Sermocinationẽ quã planius paulo
post dicemus. Nunc breuiter quod adhanc rem satis sit¬
attingemꝰ inqua constituet᷑ alicuius ꝑsonȩ oratio ac cõmo¬
datec ad dignitactem. hoc modo. ut quo facilius recognosci
possit. Necebeadem sententia recedamus. Sapienꝰ som̃a
loquitur Non mihi soli. sed etiã atq ad eo multo potius
natussum patriaexutec quae faęto debetur. saluti fłriae
potissimum soluatur aluit haec metute atq honeste.
pdux̃ usq adhanc a& atẽmonuit meas rationes bonis le
possit ÷ Unde hȩc accipies. in hacc loquet᷑ secum sapiens
saepe ego inpericulis reip̃ nullũ ipse periculum fugięt
Itẽ mutatur res tractando. sitraducitur ad suscitationem.
Cũ etnos cõmotidicere uideamur. et auditoris animũ
cõmouemꝰ. sic̃quis est tam tenui ꝓuocatione p̃dituscuiꝰ ani¬

Expanded text:
T 55 Tertium genus est commutationis, quod tractando conficitur, si sententiam traiciemus aut ad sermocinationem aut exsuscitationem. Sermocinatio est - ‹de› qua planius paulo post attingemus -, in qua constituetur alicuius personae oratio adcommodata ad dignitatem, hoc modo, ut, quo facilius res cognosci possit, ne ab eadem sententia recedamus: «Sapiens omnialoquitur: «Non mihi soli, sed etiam atque adeo multo potius natus sum patriae; vita, quae fato debetur, saluti patriae potissimum solvatur. Aluit haec me; tute atque honeste produxit usque ad hanc aetatem; munivit meas rationes bonis legpossit, unde haec accepi?» Exinde ut haec loquetur secum sapiens saepe, in periculis rei publicae nullum ipse periculum fugiet.» Item mutatur res tractando, si traducitur ad exsuscitationem, cum et nos commoti dicere videamur, et auditoris animum commovemus, sic: «Quis est tam tenui cogitatione praeditus, cuius ani
Abbreviated transcription (Latin):
mitas ꝑ petua ciuitactis. Qui boniserit rationib praeditus.
profectonullum uitȩ discrimen sibi profortunis reip̃ fugien¬
dum putaliit: &erit in easententia semꝑ ut propatria studose
quam uis in magnã descendat uitȩ dimicationẽ : ꝓnunti ando
cõmutabimus. sicum in sermone. tũ in acrimonia tũ malio
atq alio genere uocis atq gestus eadem uerbis cõmutaendo.
ꝓnuntiationẽ quoq uehem̃tius inmutacrimꝰ: hocneq
cõmodisseme scribi potest. neq parũ est aꝑtum. quecre ñ

Expanded text:
mitas perpetua civitatis, qui bonis erit rationibus praeditus, profecto nullum vitae discrimen sibi pro fortunis rei publicae fugiendum putabit et erit in ea sententia semper, ut pro patria studiose quamvis in magnam descendat vitae dimicationem.» Pronuntiando commutabimus, si, cum in sermone, tum in acrimonia, tum in alio atque alio genere vocis atque gestus eadem verbis commutando pronuntiationem quoque vehementius inmutarimus. Hoc neque commodissime scribi potest neque parum est apertum; quare non
Abbreviated transcription (Latin):
illius qui occidebatur auditec Deinde postoccisionẽ istũ mul¬
ta nocte domũ redisse constect. posterodie titubanter etincon¬
stanter deoccisione filius locutũ haec pastim testimoniis. partĩ
quaestionib argumentatis omnia conprobantur. etrumore
inistum casucccidisse suspiciose: utomnia interse. a primo ad pos¬
tremũ conueniat maleficia necesseest casu non potest fieri uehe¬
mens. haecest exornatio. et in coniecturali constitutione causae
fermesem ꝑnecessaria. et inc&eris generib: causarũ. & in omni¬

Expanded text:
cidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis, partim quaestionibus argumentatis omnia conprobantur et rumore in istum casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferme sempe
Abbreviated transcription (Latin):
relinquitur. quamnos intendimꝰ hoc modo. N ecesse est
cũ constet istum fundũ nr̃m fuisse: ostendas te autuacuum
possedisse. aut usu tuũ fecisse aut emisse authȩreditate tibi¬
uenisse uacuum cumego ad essem possidere non potuistituum etiã
nunc fecisse non potes emptio nulla ꝓfestur: hȩreditate tibi
me uiuo mecc pecunia uenire non potuit: relinquitur ergo.

Expanded text:
relinquitur, quam nos intendimus, hoc modo: «Necesse est, relinquitur, quam nos intendimus, hoc modo: «Necesse est, cum constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut vacuum possedisse, aut usu tuum fecisse, aut emisse, aut hereditati tibvenisse. Vacuum, cum ego adessem, possidere non potuisti; usu tuum etiam nunc fecisse non potes; emptio nulla profertur; hereditati tibi me vivo mea pecunia venire non potuit: relinquitur ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
Nosaliquam rem totam tradere: & concedere alicuiu suolun¬
tati sic quoniã omnib reb ereptis solũ mihi suꝑ est animus
etcorpus: haccipsa quaemihi demultis sola relicta sunt uob̾
etues recondo nun potestatiuos me ur̃o quopacto uobuidebit᷑
utamini atq ab utamini. licebit inpunite in metuidlibet.
statuite dicite. atq obtẽperabo. hocgenus tam etsi aliasquoq
ñnũ quã tractandũ ÷: tamen admiseri cordiã cõmouendã uehe¬
UBITATIO EST.CŨqUERERE UIDEATORATOR
utrum de duob potius autquid deplurib potissimũ dicat.
hocmodo: Offuit eotempore plurimũ reip̃ consulũ. siue
stultitiã siue malitiã dicere oport&. siue utrũq. Item tuis¬
tutec ususes dicere homo omniũ mortaliũ quaero Namite
digno morib tuis appellem nomine. ExΡEDITIΟ
XPEDITIOESTCURATIONIBUS CÕPLURIB: ENV¬
meratis quib aliquares ñ pͣotuerit: ceterȩ tolluntur. una

Expanded text:
nos aliquam rem totam tradere et concedere alicuius volunnos aliquam rem totam tradere et concedere alicuius voluntati, sic: «Quoniam omnibus rebus ereptis solum mihi superest animus et corpus, haec ipsa, quae mihi de multis sola relicta sunt, vobis et vestrae condono potestati. Vos me vestro quo pacto vobis videbitur utamini atque abutamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite; dicite atque innuite: parebo.» Hoc genus tametsi alias quoque nonnumquam tractandum est, tamen ad misericordiam commovendam veheubitatio est, cum quaerere videatur orator, utrum de duobus potius aut quid de pluribus potissimum dicat, hoc modo: «Offuit eo tempore plurimum rei publicae consulum sive stultitiam sive malitiam dicere oportet sive utrumque.» Item: «Tu istuc ausus es dicere, homo omnium mortalium - quonam te digno moribus tuis appellem nomine?» Expeditio xpeditio est, cum rationibus conpluribus enumeratis quibus aliqua res confici potuerit, ceterae tolluntur, una
Abbreviated transcription (Latin):
NTER PRAETATIOEST QUAENON IT ERANS IDEMREDIN¬
tegrat uerbum: sed id cõmutat qđ positũ ÷ alio uerbo qd idem
cisti: Itẽpatrẽ nefariae uerberasti: parentimanus scelerate at tu¬
listi necesse ÷ cius qui audit animũ cõmoueri. cũ grauitas prioris
dicti renouatur int̃p̃tatio uerborũ. cõmutatio inediociis¬
oMUTATIOEST: CŨDUESENTENTISINTERSC
discrepantes ex transiectione itac efferuntur. ut apriore
posterior contraria priori ꝓficiscatur. hoc modo:eẽ oport& utui¬
uas: nonuiuere utedas: Item eacre poemata non facio: quia
cuius modi uolo ñ possũ cuius modi possũ nolo: Itẽ quaede illo
stultus es: non potes dici quincõmode fiat cũ contrariae sententie
relatione uerba quoq conuestantur: plura subiecimꝰ exempla
ut quoniã difficileest hocgenus exornationis inuentum
dilucidum esset. ut cum bene e& intellectum facilius indicendo
ERMISSIOESTCŨOSTENDEMUS IN DICENDO

Expanded text:
rpretatio est, quae non iterans idem redinrpretatio est, quae non iterans idem redintegrat verbum, sed id commutat, quod positum est, alio verbo, quod idem cisti.» Item: «Patrem nefarie verberasti, parenti manus scelerate attulisti.» Necessum est eius, qui audit, animum commoveri, cum gravitas prioris dicti renovatur interpretatione verborum. CAPUT 39 Commutatio est, cum duae sententiae inter se discrepantes ex traiectione ita efferuntur, ut a priore posterior contraria priori profiscatur, hoc modo: «Esse oportet, ut vivas, non vivere, ut edis.» Item: «Ea re poemata non facio, quia, cuiusmodi volo, non possum, cuiusmodi possum, nolo.» Item: «Quae de illoas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subiecimus exempla, ut, quoniam difficile est hoc genus exornationis inventu, dilucidum esset, ut, cum bene esset intellectum, facilius in dicendo ermissio est, cum ostendemus in dicendo
Abbreviated transcription (Latin):
autpostremũ conͥlocamꝰ: primũ hoc pacto: deflorescit formae
dignitas. aut morbo autuetustate: postremũ: Siçaut morbo
aut uetustate formȩdignitas deflorescit adfestiuitatẽ disiunc¬
tio ÷ ad posita: quare rarius utemur. ne satietatẽ pariat: ad bre¬
uitatẽ coniunctio: quare sȩpiusadhibenda ÷: haetres ex ornatio¬
nes desimplicgenere manant: CONDUPLICATIOGRAUIS
cationis autmiserationis. ciusdem unius. autplurimum
uerborũ iterat. hoc modo: tumultus q̃. gracchi: tumultus domes¬
ticos etintestinos comparat: Item cõmotus non escũ tibi pedes
mater amplex aretur nones cõmotus: Item. nunc audes etiã
uenire inhorũ conspectum ꝓditor patriac: ꝓditor inquã patriȩ
uenire audes in horũ conspectum: uehement̃ auditorẽ cõmouet
eiusdem red integratio uerbi: etuulnus maius efficit in contrario
causic. quasi aliquod telum siepius ꝑueniat incandem pastem

Expanded text:
aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae dignitas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate formae dignitas deflorescit.» Ad festivitatem diiunctio est adposita: quare rarius utemur, ne satietatem pariat; ad brevitatem coniunctio: quare saepius adhibenda est. Hae tres exornationes de simplici genere manant. Conduplicatio cationis aut commiserationis eiusdem unius aut plurium verborum iteratio, hoc modo: «Tumultus, Gai Gracce, tumultus domesticos et intestinos conparas !» Item: «Commotus non es, cum tibi pedes mater amplexaretur, non es commotus?» Item: «Nunc audes etiam venire in horum conspectum, proditor patriae? Proditor, inquam, patriae, venire audes in horum conspectum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio verbi et vulnus maius efficit in contrario causae, quasi aliquod telum saepius perveniat in eandem partem
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse suspicionem. quã eius modi intendisse orationẽ quae
redar guatur. DIS IUNETŨ ETGRAUE¬
ISIUNCTŨEST.EŨEORŨ DEQUIBUS DICIMꝰ
aut utrumq: aut unum quoq: cesto concduditur uerbo sic:
populus r̃ numantiã deleuit: kartaginẽ sustulit. corhintum
disiecit. fregellas cuestit: nihil numantinis. uires corporis auxi¬
liate sunt. nihil castaginiensib scientiarei militacris adium̃to
fuit. nihil corinthis. erudita calliditas p̃sidii tulit. nihil fregel¬
lanis. morũ etsermonis soci& as opitulata est: Item̃ formȩ
dignitoes. aut morbo deflorescit: autuetustate extinguit᷑: hic
utrũq insuperiore exemplo. uramquãq rem cesto uerbo con¬
SONIUNCTIDEST:CUͦ INTERPOSITIONEUERDIET SUPE¬
riores pastes orationis conp̃henduntur etinferiores. hoc modo:
formȩdignitas aut morbo deflorescit: autuetustate : Adiunctio ÷
cũ uerbum quoreconp̃henditur ñ int̃ponimꝰ : Sed aut primum

Expanded text:
fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguatur. Disiunctum est, cum eorum, de quibus dicimus, aut utrumque aut unum quodque certo concluditur verbo, sic: «Populus Romanus Numantiam delevit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate extinguitur.» Hic utrumque, in superiore exemplo unam quamque rem certo verbo cononiunctio est, cum interpositione verbi et superiores partes orationis conprehenduntur et inferiores, hoc modo: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate.» Adiunctio est, cum verbum, quo res conprehenditur, non interponimus, sed aut primum
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse uidearis. cum ad fectis uerbum accedat. insigniorẽ
rem facias. quod si continuo uenissesadiduerbũ necrei nec uerbi
gratia anĩ aduersac&¬
CCUPATIOESTCVDICINUS NOS PRAETERIREMUT
non scire. autnolledicere id quod ñunc maxi medicimꝰ. hoc mo¬
do : Nam depueritia quidem tua. quã tuomniũ intẽperantiȩ
addi xisti dicerem: si hoctẽpus idoncũ putarem: Nunc consulto
tradiderunt:. Deinde qđ iniuriarum satis fecisti. L. labeoni
nihil adhanc rem ꝑtinere puto: horũ nihildico. reuestor adil¬
lud dequo iudicium est: Itẽ ñdicote absociis pecunias cepisse :¬
Nsum in eo occupatus quod qiuitates. regna domos omnium
depeculatus es fustc rapinas omnes tuas omitto: Haecutilis ÷
ex ornatio. siaut rem quã ñ ꝑtineat aliisostendere occul¬
te ad monuisse ꝓdest. autlongũ ÷ aut nobile. autplanum
non potest fieri. autfacile potest rep̃hendi utiliussit occulte

Expanded text:
dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem rem facias. Quodsi continuo venisses ad id verbum, nec rei nec verbi gratia animadversa ecum dicimus nos praeterire aut non scire aut nolle dicere id, quod nunc maxime dicimus, hoc modo: «Nam de pueritia quidem tua, quam tu omnium intemperantiae addixisti, dicerem, si hoc tempus idoneum putarem: nunc consulto tradiderunt; deinde quod iniuriarum satis fecisti L. Labeoni, nihil ad hanc rem pertinere puto. Horum nihil dico: revertor ad illud, de quo iudicium est.» Item: «Non dico te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omitto.» Haec utilis est exornatio, si aut ad rem quam non pertineat aliis ostendere, quod occulte admonuisse prodest aut longum est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte
Abbreviated transcription (Latin):
nunc parens qualis extiterit considerate: Itẽ mecc inistũ
beneficia cognoscitis: Nuncquomodo istemihi gratiã retule¬
rit accipite: Proficit haec aliquantũ ex ornatio adduas
res: Nã etquid dixerit cõmon&: et ad reliquũ conparat audi¬
orrectio est quaetollit id quoddictũ ÷: & ꝓeo id quod
magis idon cum uidetur reponithocpacto quod siste suos
hospites rogasset. immo annuisset: modo facilchoc ꝑficipos
plerũq ad eo insectaris Cõmouetur hocgenere animus
auditoris. Resenim cõmuni uerbo elata tantũ mododicta
uidetur: eccpost ipsius oratoris correptionemagis idonecefit
ꝓnuntiatio. Nonigitur satius cẽdicet aliquis ab initio. prae¬
sestim cum scribas. adoptimũ & lectissimũ uerbum deuenire :
cum est satius si cõmutatio uerbi iderit demonstratur a.
eius modi rem ẽẽ. utcũ cam cõmuni uerbo appellaris. leuius

Expanded text:
nunc ‹in› parentes qualis extiterit, considerate.» Item: «Mea in istum nunc ‹in› parentes qualis extiterit, considerate.» Item: «Mea in istum beneficia cognoscitis; nunc, quomodo iste mihi gratiam retulerit, accipite.» Proficit haec aliquantum exornatio ad duas res: nam et quid dixerit commonet et ad reliquum conparat audiorrectio est, quae tollit id, quod dictum est, et pro eo id, quod magis idoneum videtur, reponit, hoc pacto: «Quodsi iste suos hospites rogasset, immo innuisset modo, facile hoc perfici plerumque atque adeo insectaris !» Commovetur hoc genere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tantummodo dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem magis idonea fit pronuntiatione. «Non igitur satius esset», dicet aliquis, «ab initio, praesertim cum scribas, ad optimum et lectissimum verbum devenire?» Est, cum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstratura, eiusmodi rem esse, ut, cum eam communi verbo appellaris, levius
Abbreviated transcription (Latin):
modo maiestas reip̃. est inqua continetur dignitas etampli¬
tudo ciuitactis: Itemꝰ in iuri aesunt quac autpulsatione
corpus conuicio auris. aut aliqua turpitudine uitã cuius pia
uiolant: Itemꝰ non effistac diligentiased auaritia: ideo qđ
diligenti aest accuratec conseruatio suorũ auaritia iniuriosa
app&itio aliorum: Itẽ non est istec fortitudo sed temeritaes
ꝓpterecc quod fostitudo÷ contemptio laboris etpericuli.
cumraitione utilitactis & compensatione cõmodorum temeri¬
tees est cum in considerata dolorum ꝑpensione. gladiatoria
periculorum susceptio: haecideo cõmoda putatur ex ornatio:
quodomnem reicuius piam uim & potestatem ita dilucide ꝓpo
Neq breuius potuisse diciputetur
breuiter quid dictũ sit. proponit itembreui quid conse¬
quatur hoc pacto modo in patrẽa cuius modi fuerit habetis:

Expanded text:
modo: «Maiestas rei publicae est, in qua continetur dignitas et amplimodo: «Maiestas rei publicae est, in qua continetur dignitas et amplitudo civitatis.» Item: «Iniuriae sunt, quae aut pulsatione corpus ‹aut› convicio auris aut aliqua turpitudine vitam cuiuspiam violant.» Item: «Non est ista diligentia, set avaritia, ideo quod diligentia est accurata conservatio suorum, avaritia iniuriosa adpetitio alienorum.» Item: «Non est ista fortitudo, sed temeritas, propterea quod fortitudo est contemptio laboris et periculi cum ratione utilitatis et conpensatione commodorum, temeritas est cum inconsiderata dolorum perpessione gladiatoria periculorum susceptio.» Haec ideo commoda putatur exornatio, quod omnem rei cuiuspiam vim et potestatem ita dilucide propneque brevius potuisse dici putetur. breviter, quid dictum sit, proponit item brevi, quid consequatur, hoc pacto: «Modo in patriam cuiusmodi fuerit, habetis:
Abbreviated transcription (Latin):
subiectiones ut ex omnib ostendi uideatur nihil potius quã qđ
factum sit faciundũ fuisse. GRADATIO¬
RADATIOEST IN QUA NONANTE ADCONSEQUENS
uerbum descenditur. quã ad superiores consensum est hoc modo.
Nam quaereliqua spes manet libestatis. si illis et quod libet licet.
etquodlic& possunt. & quod possunt audent. etquod audent
faciunt. et quod faciunt uobis molestum non est: Item non
sensihoc et non suasi Neq suasi. et non ipse statim facere coepi
neq facere coepi et non ꝑfecineq ꝑ feci etnon probaui:¬
tem africano uistutem industria. uistus gloriam gloria emu¬
los conparauit: Itemꝰ imperium egregia e fuit penes atheni¬
en ses atheniensium potiti sunt spareiatȩ sparciatas supera.¬
uere teb anithebanos machedones uicerunt. qui adimperiũ
gretiȩ breuitem pore adiun xerunt asiam bello subactam:
brec repeticio uerbiquȩꝓpriaest huius exornationis
EFINITIOEST QUAERETALICUIUSPROPRIAS
amplectitur potestates breuiter et absolute hoc

Expanded text:
subiectiones, ut ex omnibus ostendi videatur nihil potius, quam quod factumst, faciundum fuisse. Gradatio est, in qua non ante ad consequens verbum descenditur, quam ad superius ascensum est, hoc modo: «Nam quae reliqua spes manet libertatis, si illis et quod libet, licet; et quod licet, possunt; et quod possunt, audent; et quod audent, faciunt; et quod faciunt, vobis molestum non est?» Item: «Non sensi hoc, et non suasi; neque suasi, et non ipse facere coepi; neque facere coepi, et non perfeci; neque perfeci, et non probavi.» Item: «Africano virtutem industria, virtus gloriam, gloria aemulos conparavit.» Item: «Imperium Graeciae fuit penes Athenienses, Atheniensium potiti sunt Spartiatae, Spartiatas superavere Thebani, Thebanos Macedones vicerunt, qui ad imperium Graeciae brevi tempore adiuncxerunt Asiam bello subactam.»bra repetitio verbi, quae propria est huius exornationis. est, quae rei alicuius proprias amplectitur potestates breviter et absolute, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
autid quod fit abeo qui facit: utsiquis cũ bello uelit ostendere
aliquid quẽpiam fecissedicat: mars. istudte facere necessario
cogit: autsiqui facit abeo quod fit : ut cum desidioscm martem
dicimus quaedesidiosos facit et frigus pigrũ quia pigrosefficit:
abeo quod continet id quod continetur: hoc modo de nomi¬
nabitur armis itccliam̃ potest uinci: nec graecia disciplinis
Nam hic pro grecisstͥclis. quac continent Notaeta sunt:
bur nomin& cũ diuitias uelit nominare barbarũ magis
ideo quod plena consuetudo÷ non modo poarum et orato¬
torum sed etiã cotidiani sermonis huius modi nominationũ :
teẽ circum scribens docutionehoc pacto scipionis ꝓuidentia :¬
K astreginis opes fregit: Nam hic nisi ornindi ratio quaedam
e& habitec: scipio potuit. & hastaego simpliat̃ appellari p̃uer¬

Expanded text:
aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere necessario coegit»; aut si, quod facit, ab eo, quod fit, ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus pigrum, quia pigros efficit. Ab eo, quod continet, id, quod continetur, hoc modo denominabitur: «Armis Italia non potest vinci nec Graecia disciplinis» - nam hic pro Graecis et Italis, quae continent, notata sunt -bur nominet, cum divitias velit nominare. Harum ‹omnium ideo quod plena consuetudo est non modo poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationum. ta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellari
Abbreviated transcription (Latin):
quodam extraneo demonstrat id quod suo nomne ñ po¬
test appellari utsi quis cũ loquat degracchis annora fricani
nepotes inquieti istiusmodi fuerunt. Item siquis deaduersano
Xyppus iste tractaerit: hocpacto non in ornate poterimus
etin laudando & in ledendo. incorpore aut animo aute xtra¬
neis reb dicere. sicuti cognomen quod procsto nomine collocemꝰ¬
ENOMINATIOEST. QUAEABREBUS PROPIN QUIS
& finitimis trahit orationem. qua possit intelligires quae
on suo uocabulo sit appellata ita abuientore conficitur.
Utsiquis d&arpeio loquers eũ capitd linũ nominet autinuento :
utsiquis ꝓlibero uinum ꝓcerere frugẽ appellet aut in instru¬
mento dominũ : utsiquis machedonẽs appellet hoc modo:
Ntam cito uaris cgregiȩ potite sunt: autidem gallos signifi¬
cans nectam faciles ex itedia matris trans alpina depulsa est

Expanded text:
quodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non poquodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At non Africani nepotes», inquiet, «istiusmodi fuerunt.» Item si quis, de adversario xiphus iste tractarit.» Hoc pacto non inornate poterimus, et in laudando et in laedendo, in corpore aut animo aut extraneis rebus dicere sic, uti cognomen quod pro certo nomine collocemenominatio est, quae ab rebus propinquis et finitimis trahit orationem, qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellata. Id a ut ventorum conficitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinum nominet, aut invento, ut si quis pro Libero vinum, pro Cerere frugem appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appellarit hoc modo: «Non tam cito sarisae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia materis Transalpina depulsa est»;
Abbreviated transcription (Latin):
non posse capitroiam sine filoctetȩ sagittis hac nihil aliod
autem fecerunt nisialex andrũ ꝑculerunt: huncex tinguere :
id nimirum capit fuit troiam. Restant etiã decemexor¬
nationes uerborũ quaes id circononuage dispsimꝰ seda sũpe¬
rioribus separiuimus quod om̃s inunogenee sunt positae
Nã eorũ omniũ hocꝓpriũ ÷ utabusitatec uerborũ potestocte
recedatur atq in aliã rationẽ cũ quadã uenustate oratio c̃ ferat᷑¬
EQVIBUSEXORNATIONIBVS NOMINATIOEST
prima q̃uaenos admon& ut cuiusre nom̃ aut nonsit
autsatis idon eũ non sit eaem nos met idon eo uerbo nominemꝰ
murare etsibilare appellarunt : Significande reicausa sic
postquã iste in remp̃ fecit impetum fragor ciuitads in pri¬
mis. hoc genere raro est utendum sic noui uerbi ad siduitas
odium pariat: sed si cõmode quiferit raraitec & non modo
non offendet nouitate. sedetiam exornat orationem:
PRONOMINATIO GRAUIS¬

Expanded text:
non posse capi Troiam sine Philoctetae sagittis, haec nihil aliud non posse capi Troiam sine Philoctetae sagittis, haec nihil aliud autem fecerunt, nisi Alexandrum perculerunt, hunc extinguere, id nimirum capi fuit Troiam.» CAPUT 42 Restant etiam decem exornationes verborum, quas idcirco non vage dispersimus, sed a superioribus separavimus, quod omnes in uno genere sunt positae. Nam earum omnium hoc proprium est, ut ab usitata verborum potestate recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatexornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo nominemus murari et sibilare appellarunt; significandae rei causa, sic: «Postquam iste in rem publicam fecit impetum, fragor civitatis in primis.» Hoc genere raro est utendum, sic utne novi verbi adsiduitas odium pariat; sed si commode quis eo utatur et raro, non modo non offendet novitate, sed etiam exornat orationem. Pronominatio es
Abbreviated transcription (Latin):
natura dabit facultatem
ISSOLUTŨEST QUOD CONIUNCTIONISUS
uerborum emedio sublatis separatis partib effestur. hoc
modo gerere morem parent: pare cognatis. obsequere amicis.
obtem pera legibus Itemꝰ descende in integrã defensionẽ
noli quicquã recusare deserud sinquaestione. studȩ uerũ inue¬
nire. hocgenus et a crimoniam habet inscẽtuehem̃tissimũ est
PRAECISIOEST. CŨDICTISEQVID RELIQUV QUODCOEP¬
tumest dicirelinquitur incͥoatũ iudicium Simihi tecum
p̃ccstatione ÷ ideo qđ populus romanus menolo dicere. Necui
forte adrogans uidear. teautẽ sȩpenomini adignũ putauit:
tẽ tuistalin caudes dicere: qui nuꝑ alienȩ domiñ ausim dicere
necumte dignadicerem. me indignũ quippiã dixisse uidear:
hacꝰ trocior tacitec suspicio: quãdissestre explanatio factec est
Coxclusio est. quȩ breuiarcumtatione
exhis quacante dictee sunt aut facta. conficit qui dnecessario
consequatur. hocmodo quid sidanais datum erit oraculum

Expanded text:
dabit facultatem. Dissolutum est, quod, coniunctionibus verborum e medio sublatis, separatis partibus effertur, hoc modo: «Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtempera legibus.» Item: «Descende in integram defensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestionem, stude verum invenire.» Hoc genus et acrimoniam habet in se et vehementissimum est Praecisio est, cum dictis quibus reliqum, quod coeptum est dici, relinquitur incoatum, sic: «Mihi tecum par certatio non est, ideo quod populus Romanus me - nolo dicere, ne cui forte adrogans videar: te autem saepe ignominia dignum putavit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui nuper alienae domi - non ausim dicere, ne, cum te digna dicerem, me indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› atrocior tacita suspicio, quam diserta explanatio facta est. Conclusio est que brevi argumentatione ex his que ante dicta sunt aut facta conficit id quod necessario consequatur, hoc modo: «Quodsi Danais datum erat oraculum
Abbreviated transcription (Latin):
ne: Mediocris est: quae constat ex humiliore. neq tam̃
exinfima & ꝑuulgatissima uerborum dignitate: at¬
tenuate est: quaedemissa est usq adusitctissimã puri

Expanded text:
ne. Mediocris est, quae constat ex humiliore neque tamen ex infuma et pervulgatissima verborum dignitate. Attenuata est, quae demissa est usque ad usitatissimam puri
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit &idonece maxime eligit. & omnia in aste
maximac scribendo redigit insingulas rationes. praecep¬
tiones. necesseest ciusrei summus artifex sit: Hocigitꝰ
ipsũ maximum artificiumest : inpceste sua posse etalie
sit ad contrariam rationem ꝓbandam. ouod abece
steterint hii : qui inuentores huius afaificii fuerint etue¬
tustacte iam satis omnib probatisint: Quod sullorũ
auctoritate remota resomnes uolent cũ recon pccrare:
intelligent non omnia concedenda ee antiquitacti
Primũ igitur quod ab eis demodestia dicitur. uideamꝰ ne
nimiũ pueriliter ꝓferatur. Nam sitacere: utnil scri¬
bere modesticcest. Curquicquã scribunt autdocuntur.
Sin aliquid suum scribunt. cur quosȩtus omnia scribã
impediuntur modestia : quasi siquisolrmpia cdnuenert

Expanded text:
intellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte intellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit. Hoc igitur ipsum maximum artificium est in arte sua posse et aliesit ad contrariam rationem probandam, quod ab ea steterint ii, et qui inventores huius artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse antiquitati. Primum igitur, ab eis quod de modestia dicitur, videamus, ‹ne› nimium pueriliter proferatur. Nam si tacere aut nil scribere modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? Sin aliquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpediuntur modestia? Quasi si quis Olympia cum vener
Abbreviated transcription (Latin):
quid ipsa auctoritecs antiquorum: nã cũres ꝓbabiliores.
tum hominũ studia admittit dũ alacriora reddit:
immoerigit omniũ cupiditates. et acuit industriam.
cum spes in iectecest posse imitaendo grachi aut crassi
consequi ficultaetem: Postremo hocipsũ sũmumest
astificium: res uarias etdis pares in tot poematisctoratio¬
nib spccrsas etuage disiectas ita diligent̃ eligere ut u¬
num quoq genus exẽplorũ subsingulos astis locos subi¬
cepe possis: Hoc si industria solũ fieri posse tamen
essemus laudandi cum teclem laborẽ non fugissemus :
Nunc sine summo astificio non potest fieri. Quis est enĩ
qui non cũ sũme tenet astem. possit eccquaeiubeat ars
d&anta &tam diffusa scriptura notare & separare.
Cetericũ legunt orationes bonas autpoematee probãt
oratores et poctasneq intelligunt. quare cõmoti probent
quod sare non possunt ubi sitants quiꝗ sit. necquomodo factũ
sit. id quodeos maxime delectet: Is quiethaec omnia

Expanded text:
Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio non potest fieri. Quis est enim, qui, non summe cum tenet artem, possit ea, quae iubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poetas neque intellegunt, qua re commoti probent, quod scire non possunt, ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos maxime delectet; ‹at› is, qui et haec omnia