comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessariam tp̃ris nrĩ dico ꝙͣ facile eniz fidelis ef¬
fectus xpõ suũ restitueret a quose spm̃ acce¬
pisse & eternam gloriam accepturum crede¬
ret ꝗ illud ad ultii p̃ciu donauerit cõcubine
An si cesar augustus. Si utͥq scipio africanꝰ
Si magnus pompeius ut mille alios taceam eiꝰ¬
dem xp̃ĩane fidei sacris iniciati .& in eadem
urbe reuiiuscerẽt pati possent: aut p̾mus in his¬
pania ꝙͣ multis ante se seculis fluc tuantem noĩs
sui maiestate cõposuit: Aut sccłi in africa quã
tributariã alter fecit alter eutit aut t̾cius sub arto
& per orientem ubi tot tolla regũ iuclis innexuit
xpĩ sui nomẽ eẽ contemptui: Si enĩ protrena pa¬
tria ue fidei luce carentes tanta sũt ausi: ꝗd
non ausuros xp̃o duce feliciter crediderim ꝓet̾na
Nri aut̃ duces Clarissimi hoĩu inthalamo leo¬
nibus forciores in Campo c̾ius timidiores ora ui¬

Expanded text:
necessariam temporibus nostris dico. Quam facile enim fidelis efnecessariam temporibus nostris dico. Quam facile enim fidelis effectus Cristo suum restitueret, a quo se spiritum accepisse et eternam gloriam accepturum crederet, qui illud adulterii precium donaverit concubine! An si Cesar Augustus, si uterque Scipio Africanus, si magnus Pompeius, ut mille alios taceam, eiusdem cristiane fidei sacris initiati et in eadem urbe reviviscerent, pati possent, aut primus in Hispania, quam multis ante seculis fluctuantem nominis sui maiestate composuit, aut secundus in Africa, quam tributariam alter fecit, alter evertit, aut tertius sub artho et per orientem, ubi tot colla regum vinculis innexuit, Cristi sui nomen esse contemptui? Si enim pro terrena patria, vere fidei luce carentes, tanta sunt ausi, quid non ausuros Cristo duce feliciter crediderim pro eterna? Nostri autem duces elatissimi hominum, in thalamo leonibus fortiores, in campo cervis timidiores, ora vi
Abbreviated transcription (Latin):
trahere talibusq mnendaciis suum os inquina¬
re audeat: onos ꝓrsus indignos quibus tanto celi
fanore tam nullis omo mi̾tis sit consultũ: ouere
gratuitate dei dona: Dic enĩ quͥ & estu doloris
& feruore aĩ rapior: & audax dolor & indig¬
nacio loquax ẽ. & opima matia q̃relarũ incidit
dic pater libet equidẽ ꝑcõtari: Si hodie Iulis ce¬
sar abinferis remearet aĩu illum potenciãq su¬
am referẽs: & Rome hoc ẽ inpatria sua uiuens
ut haud dubie faceret: xpĩ nomẽ agnosceret
diucius ne passurũ credimꝰ ꝙ egipcius latro¬
non dicam serosolimam & sudeam: & siriam
sed ipãm egiptũ atq alex andriam possideret.
dum meminisset olim non se tyranno impio
sed legitiõ ꝗdem regi regnũ simł & cõiugein&
uitam abstulisse t̾rasq illas ut Cleopatre dono
daret suo periculo domuisse: Nõ q̃ro ꝙͣ id iuste
egerit: s aĩ uim & acrimoniam illam miror ac

Expanded text:
trahereque talibus mendaciis suum os inquinatrahereque talibus mendaciis suum os inquinare audeat. O vos prorsus indignos, quibus tanto celi favore tam nullis omnino meritis sit consultum! O vera gratuita dei bona! Dic enim, quando et estu doloris et fervore animi rapior et audax dolor et indignacio loquax et opima materia querelarum incidit, et dic pater, libet equidem percontari: si hodie Julius Cesar ab inferis remearet animam illam potenciamque suam referens et Rome, hoc est in patria sua, vivens, ut haud dubie faceret, Christi nomen agnosceret, diucius ne passurum credimus, quod Egipcius latronon dicam Ierosolimam et Iudeam et Syriam, sed ipsam Egiptum atque Alexandriam possideret, dum meminisset olim se, non tyranno impio sed legitimo quidem regi regnum simul et coniugem et vitam abstulisse, terrasque illas ut Cleopatre dono daret suo periculo domuisse? Non quero quam id iuste egerit, sed animi vim et acrimoniam illam miror ac
Abbreviated transcription (Latin):
ficibus tot tam sacris senbus tanta racionum
calee cõpactum atq uallatum est simul & tota
bithinia ciiꝰ illa pars est abhostibus fidei possi¬
dentur: Ita regimur ea nr̃is pn̾cipibus rei .P. cu¬
ra est sic aliena concupiscimus ut nrã ꝑdamus.
Sed in aliis qđ facile me ipm̃ silencio aut obliui¬
one confoler: Tibi ꝗd dicam ꝑdita ac deserta ie¬
rusalem: Hoc uulnus assidue recẽs in oculis &
infronte gestamus. Hoc tegi dissimulariq nul¬
latenus potest: Aliꝙͣtoq facilius damni sarci¬
nam ferimus ꝙͣ pudoris Cetu hec salutis spes
hoc studium gloie. sic calcatur sacra inembrisq
languentibus n̾rm̃ caput ĩpune nũc ab egipcia¬
co cane dispe cerpitur.&. insultãt pedes impii
sanc tuario ihũ xp̃ĩ eodem ipo pp nrm de decus
uł suas inurias paciente uł ut dictũ est fõsam
occulcius iuinditante: Et est in tot tã publicis
malis quisꝙ ꝗ ueterum Romanoꝵ glorie de¬

Expanded text:
ficibus tot tam sacris senibus, tanta rationum ficibus tot tam sacris senibus, tanta rationum calce compactum atque vallatum est, simul et tota Bithinia, cuius illa pars est, ab hostibus fidei possidentur. Ita regimur, ea nostris principibus reipublice cura est; sic aliena concupiscimus ut nostra perdamus. Sed in aliis quidem facile meipsum silentio aut oblivione consoler; tibi quid dicam prodita ac deserta Ierusalem? Hoc vulnus assidue recens in oculis et in fronte gestamus, hoc tegi dissimularique nullatenus potest, aliquantoque facilius damni sarcinam ferimus quam pudoris. Ceterum hec salutis spes, hoc studium glorie; sic calcantur sacra membrisque languentibus nostrum caput impune nunc ab egiptiaco cane discerpitur, et insultant pedes impii sanctuario Iesu Cristi, eodem ipso propter nosvel sui iniurias paciente vel, ut dictum est, forsan occulcius iudicante. Et est in tot tam publicis malis quisquam, qui veterum Romanorum glorie de
Abbreviated transcription (Latin):
dicum orientis nobis heu prope omĩa de sunt
nisi modicum occidentis: Quibus cumꝑse sin¬
gulis tñ simł oibus inhac ipã quirimoĩa quanta
insit auctoritas ac fides neminem tam infidelẽ
tãq hebetem puto eẽ qui non senciat: ꝗc ꝗd tñ
hii om̃s dicũt & plus aliquid paucissimis u̾bis
amplectitur augustinus libro uerel religionis
aut prrrul apñcipio: ꝓom̃s inquit t̾raꝵ ꝑtes qͥs¬
hoĩes ini colunt sacra xpiana tradũt᷑ dictũ breue
sed flebile nobis & quo facile damni tocius tu¬
mulum Meciare: Quãꝙͣ ꝗd testimoniis singu¬
lorum intor ec clesi astice relegãt ystorie. S uot
ibi añn annos mille Catolicoriun noĩa p̃sulũ
aseptentrione ultimo uł oriente uł austro ad
sed ne xpĩanus quidem uir in habitat. &ut leui¬
ora pretereã siseamq alias quibus idem pn̾cipi¬
um par exitus. Ipã uenerabilis urbs. Nicea : ubi
apostolicum fidei fundamẽtu abillis ueri opi¬

Expanded text:
dicum orientis – nobis, heu, prope omnia desunt dicum orientis – nobis, heu, prope omnia desunt nisi modicum occidentis! Quibus, cum per se singulis, tum simul omnibus in hac ipsa querimonia quanta insit auctoritas ac fides, neminem tam infidelem tamque hebetem puto esse, qui non senciat. Quidquid tamen hii omnes dicunt et plus aliquid paucissimis verbis ampleetitur Augustinus libro »Vere religionis« haud procul a principio: »Per omnes«, inquit, »tehomines incolunt, sacra cristiana traduntur». Dictum breve, sed flebile nobis, et quo facile damni totius cumulum metiare. Quanquam quid testimoniis singulorum nitor? Ecclesiastice relegantur historie. Quot ibi ante annos mille catholicorum nomina presulum a septentrione ultimo, vel oriente, vel austro ad sed ne cristianus quidem vir inhabitat! Et ut leviora preteream sileamque alias, quibus idem principium par exitus, ipsa venerabilis urbs Nicea ubi apostolicum fidei fundamentum ab illis veri opi
Abbreviated transcription (Latin):
e om̃i egipto. & libia . & ponto. totoq oriente: p̃¬
ter paucos arrii sectatores ad Iouinianum augus¬
tum missa fidelis: Athanasii testatur epła. non fa¬
mam seqñtis sed conꝑta referẽtis & ut ip̃e ait ex¬
ꝑimẽto sentenciam omniu cognoscentis. & littaꝵ
pignus hoĩumq noticiam habentis: Sin forte plu¬
ribus testibus res eget Ambrosius e sedo uocaci
laciores ꝙ romani Imꝑii fines ponũt: nec ꝑueite
potuisse iugum ppłi ferro regnantis: quoreg¬
nantis a ligno puenerit fidesxpñ. Id si de uero
imꝑio loꝗ eos constat non deisto qđ iam nõ im¬
pium sed ymago quedam & imꝑii umbra est:
ũt nr̃is quoq tp̃ribus uerũ ẽẽt profect̾o non totam
sauiret affrica: non ꝑsis non syria. non egiptiis. nõ
asya fere oĩs non deniq qđ est grauiuis maxima
pars europe: Romano eium impio illi antiqs ut p̃¬
clari testantur auc tores nihil oiũ defuit insi mo¬

Expanded text:
et in omni Egipto et Lybia et Ponto totoque oriente, preet in omni Egipto et Lybia et Ponto totoque oriente, preter paucos Arrii sectatores, ad Iovianum Augustum missa fidelis Athanasii testatur epmam sequentis, sed comperta referentis et, ut ipse ait, experimento sentenciam omnium cognoscentis et litterarum pignus hominumque noticiam habentis. Sin forte pluribus testibus res eget, Ambrosius secundo Vocaciolatiores, quam Romani imperii fines ponunt, nec pervenire potuisse iugum populi ferro regiminis quo regnantis a ligno pervenerit fides Christi. Id si de vero imperio loqui eos constat, non de isto, quod iam non imperium, sed ymago quedam et imperii umbra est, utinam nostris quoque temporibus verum esset! Profecto non tanta insaniret Affrica, non Persis non Siria non Egiptus, non Asia fere omnis, non denique, quod est gravius, maxima pars Europe. Romano enim imperio illi antiquo et preclaro, testantur auctores, nichil omnium defuit nisi mo
Abbreviated transcription (Latin):
adorare confirmat: unã seruare regulam uitatis
Idquã uerum sit hodie: ne diei quidem expe¬
dit: Sed ut recencius testimoniu nrĩ dedecoris
attingam: Hõne gregorius in quedã loco gratu¬
latur & exultat: ꝙ sua etate Asia tota iam cre¬
deret. Nuc eu ut aleua tanais usq ad dexteram
Nili ripam ꝓeoilitoris amplissimos flexus amilnẽ
do ꝑuenias .&. ꝗcꝗd illos longe distantes mũdi t̾¬
minos nriq maris equor interiacet. siue t̾raꝵ
siue hoiu excucias: ꝙͣuis adhuc forte aliquis ibi
Sed ut notissime u̾itati quartus nũc q̃ testis acce¬
dat. certe in hanc ueram xp̃i religionem suis
tpͣribꝰ cõcordasse om̃s ecclias non solum in hispa¬
ma & britauia ut incipiamus ab ultimis nec nõ
galliis Italia. sardinia. cipro. creta. & dalmaciis
constitutas: Sed in cappadocia &̃ et misia & inace¬
donia & uniu̾sa simul& macedonia helladia:
Insuꝑ & uniusa africa pamphilia. licia. ysauria

Expanded text:
adorare confirmat, unam servare regulam veritatis. adorare confirmat, unam servare regulam veritatis. Id quam verum hodie sit, ne dici quidem expedit. Sed ut recentius testimonium nostri dedecoris attingam, nonne Gregorius quodam loco gratulatur et exultat quod sua etate Asia tota iam crederet? Nunc, heu, ut a leva Tanais usque ad dexteram Nili ripam per Eoi litoris amplissimos flexus ambiendo pervenias, et quicquid illos longe distantes mundi terminos nostrique maris equor interiacet sive terrarum sive hominum excutias, quamvis adhuc forte aliquis ibi Sed ut notissime veritati quartus nunc etiam testis accedat, certe in hanc veram Cristi religionem suis temporibus concordasse omnes ecclesias, non solum in Hispania et Britannia, ut incipiamus ab ultimis, nec non Galliis, Italia, Sardinia, Cypro, Creta et Dalmatiis constitutas, sed in Cappadotia etiam, in Misia et Macedonia, et universa simul Helladia; insuper et universa Africa, Pamphilia, Licia, Isauria,
Abbreviated transcription (Latin):
ribus conficit.&. si qñ respirat auri amor xpĩ amo¬
re potencior aĩõs occupat: & ꝑ omes t̾ras ac ma¬
ria distrahit Grecia uł suis errorib uł nr̃is ad
u̾sa supbiis ouile pristinũ & pascua nr̃a cõtemnit
Iam deregibus aliis ac terraꝵ dñis deq ponti¬
ficibus nr̃is loqui sruacuus labor. uulgata sunt
onna. Et hic quidem Europe status: Piget hĩc
longius proficisci: Sed attingenda sunt uulneri.
quẽ ꝙͣꝙͣ procul acapite &. uitalib membris situ
hoĩ librum sibi difficilem dicit ꝙ externis. uirgi¬
lii facilem ꝙ suis hoc est latinis litteris scriptꝰ ẽ.
Itꝗ nũc affricam metire: & auilo alueo ad ath¬
lacicum occeanũ uolucri meditacõe pambula
ligat: nisi ꝑegrinus forte uł mercator uł captiuus¬
sit. Ierommus ad enadrũ scribens post gallias atq
britanias prouincias nrĩ orbis Africã & ꝑside in &
orientem & indiam oniemq barbariem unũ xp̃m

Expanded text:
ribus conficit et, si quando respirat, auri amor Christi amoribus conficit et, si quando respirat, auri amor Christi amore potencior animos occupat et per omnes terras ac maria distrahit. Grecia vel suis erroribus vel nostris ad ersa superbiis ovile pristinum et pascua nostra contempnit. Iam de regibus aliis ac terrarum dominis deque pontificibus nostris ‹loqui› supervacuus labor: vulgata sunt omnia. Et hic quidem Europe status – piget hic longius proficisci, sed attingenda sunt vulnera, que quamquam procul a capite et vitalibus sunt membris sita, is Homeri librum sibi difficilem dicit, quod externis, Virgilii facilem, quod suis, hoc est Latinis, litteris scriptus est. Atqui nunc Affricam metire et a Nili alveo ad Attalanticum Occeanum volucri meditacione perambula, ligat, nisi sit. Ieronimus ad Evandrum scribens, post Gallias atque Britannias provincias nostri orbis, Africam et Persidem et Orientem et Indiam omnemque barbariem unum Cristum
Abbreviated transcription (Latin):
fuũ seruare non auclet: nulloq fugiẽs ꝑseq̃te
sponse sacros amplexus & pulcre faciem horret
Italie: tãꝙͣ sub celo aliꝗd sit pulcrius. Arguit eũ
fateor illa calens & tem̾aria fides in ea: que sũma¬
eciam ꝑflare non metuit. Excusat se. & ecclesie
iurasse se uirat: ne amplius ꝙ unũ diem rome
ageret: o in famẽdiem. opudendũ fedus. osuꝑi
en iusiurandũ: en religio. en pietas: Romanus
pontifex ita romã suam deseruit ut eam nolit
ab illo frequentari: & de hoc cu Romano Im¬
patore paciscit᷑: Quid hic loquar nescio: & si sci¬
rem. tacere cõsiliũ ẽ: unũ ẽ quod me tacito res
si posset induceret qđꝙͣ iuste uelit iuderit: Ger¬
mania nil aliud studet ꝙͣ stipendiarios latrones
in rei .p. exicium armare: & ex̾ius nubibus in nos¬
tras t̾ras uĩgẽ ferreum imbrẽ pluit: dignũ nõ in
ficior. quia uolentib accidit. Italia suis ipã se ui¬

Expanded text:
suum servare non audet nulloque fugiens prosequente suum servare non audet nulloque fugiens prosequente sponte sacros amplexus et pulcre faciem horret Italie, tamquam sub celo aliquid sit pulcrius. Arguit eum, fateor, illa calens et temeraria fides in ea, que summaque perflare non metuit; excusat se et ecclesie iurasse se iurat, ne amplius quam unum diem Rome ageret. O infamem diem, o pudendum fedus, o superi! en iusiurandum et religio, en pietas: Romanus pontifex ita Romam suam deseruit, ut eam nolit ab alio frequentari et de hoc cum Romano imperatore paciscitur! Quid loquar, nescio et, si scirem, tacerem; consilium est unum, quod me tacito res si posset, induceret – quidquid iuste velit, viderit. Germania nil aliud studet, quam stipendiarios et latrones in rei publice excidium armare et e suis nubibus in nostras terras iugem ferreum ymbrem pluit, dignum vero, fateor, quia volentibus accidit, Italia suis ipsa se iu
Abbreviated transcription (Latin):
potuei̾t nullus tũ ideo rerum finis: p̾mogeĩto
capti regis arma retentante: Unde ut uides nẽ
maxie bellum tonat nuc ex in tegro regii coeũt
excitus . &. xpõ refundendus sangus inuidie cõ¬
secrat᷑: Hispanus ille maior heret & ꝑignauiã
sinit intra suos fines ꝓhpudor: angusto in sco¬
pulo xpĩ maiestatem nepharie blasphemari: Hlic
uo ꝗ littora nri maris in colit: Nil preter auru
uenectoꝵ ac sang̾nem Iauuensium sicit. s cogitat
auaricie impio illorum satelles. horũ hostis. ab
illis auro uĩctus abhis ferro uictus. Ille aũt extre¬
mus regum sonoris ac refluis occeani fluctibus
obfurduit: ut de tam longinquo suspiria nr̃a non
audiat: & in occidente ultimo sepultus ꝗd agat
oriens nõ curet Cesar hic nr̃ rapto diademate
ingeriaiã abiit patris latebris & noĩe cõtentus
imꝑii: cuiꝰ extrema membra conplectitur capđ
spernẽs: Quem recuꝑatuꝵr ꝑdita sperabamus

Expanded text:
potuerit, nullus tamen ideo rerum finis, primogenito potuerit, nullus tamen ideo rerum finis, primogenito capti regis arma retentante. Unde ut vides nunc maxime bellum tonat, nunc ex integro regii coeunt exercitus, et Cristo refundendus sanguis invidie consecratur. Hispanus ille maior heret et per ignaviam sinit infra suos fines, proh pudor, angusto in scopulo maiestatem Cristi nefarie blasfemari; hic vero, qui litora nostri maris incolit, nil preter aurum Venetorum ac sanguinem Ianuensium sitit et cogitat, avaritie imperio illorum satelles horum hostis: ab illis auro vinctus, ab his ferro victus. Ille autem extremus regum sonoris ac refluis Occeani fluctibus obsurduit, ut de tam longinquo suspiria nccidente ultimo sepultus, quid agat oriens, non curat. Cesar hic noster rapto dyademate in Germaniam abiit patriis latebris et nomine contentus imperii, cuius extrema membra complectitur caput spernens. Quem recuperaturum perdita sperabamus,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃e uniu̾sali dispendio moueat᷑. Cur q̃so: nisi qr
uerissimũ ẽ qđ dixi. Hec singuloꝵ uidentꝰ esse.
illa aut̃ xp̃i. Ita creatoris ac liberatoris nr̃ĩ głãm
olim moribus celo cecidisse luciferũ: quibꝰ nos
celu hodie sꝑamus ascendere:  si ad credendũ
u̾bis es tardus utiq rebus credes q̃ mentiri ut di¬
citur nõ solent: Circũ spice oro: & p̃curre pro¬
uincias: & q̃re ꝗd agat᷑ ap̃ nos. Gallus & britã¬
nus litigant: Quinq iam lustra uoluũtur: ex
quo non xpuis & maria: sed mars & bellona int̾
illos reges regnant. cũq iam ferrũ utrĩq len¬
tescat: nihil ferrei aĩ molluĩt᷑. nec dũ imber
sanguineus tatos irarum lenit ardores: Itaq
tãetsi qđ in opinabile apđ nos: apud auos ac pro¬
auos in auditũ erat: Hunc mõ longe nr̃oꝵ regũ
maximũ multo imꝑar hostis iniuncula traxit.
nec fortuna amplius tanti regni pondus ferre

Expanded text:
sancte universali dispendio moveatur. Cur, queso, nisi quia sancte universali dispendio moveatur. Cur, queso, nisi quia verissimum est quod dixi? hec singulorum videntur esse, illa autem Cristi. Ita Creatoris ac Liberatoris nostri gloriolim moribus celo cecidisse Luciferum, quibus nos celum hodie speramus ascendere. Quodsi ad credendum verbis es tardior, utique rebus credes, que mentiri, ut dicitur, non solent. Circumspice, oro, et percurre provincias, et quere quid agatur apud nos. Gallus et Britannus litigant; quinque iam lustra volvuntur, ex quo non Cristus et Maria, sed Mars et Bellona inter illos reges regnant, cumque iam ferrum utrinque lentescat, nichil ferrei animi molliuntur, necdum imber sanguineus tantos irarum lenit ardores. Itaque tametsi, quod inopinabile apud nos apud avos ac proavos inauditum erat, hunc modo longe nostrorum regum maximum multo impar hostis in vincula traxerit, nec fortuna amplius tanti regni pondus ferre
Abbreviated transcription (Latin):
inpudenter affigimus: ut ta magnifice xͥ inui¬
rias ulciscamur: quas ipẽ nutu quidem posset
ulcisci: & fortassis ulciscitur setretiore iusticia:
ex alto tñ interea ꝑ spiciẽs fidem nr̃am: Nos aũt
uł torpemus uł ardemus aĩoꝵ estibus: Ecce nũc
ut in explecta cupidine & flãmãte odio dep¬
fane seu barbarice telluris angustiis altẽcãtur
reges & pncipes terre. & esto coueni ant in unũ
qđ inde publicũ bonũ speres: nũꝙͣ herodes &
& uoluptatibus incũbent: turpia lucra captabt̃:
& subiectos quos armatispoliant togati spolia¬
bunt dumq e necessitas belli elicencia pacis
erit: Coniugem ac sobolẽ om̃s diligẽt: deũ nul¬
lus ac proximũ: par corꝑoꝵ curaerit. & incu¬
riositas aĩaꝵ: Aurũ gẽmas p̾ciosãq supelecti¬
lem aggregabũt. uirtutũ ornamẽta despicient
Amabunt proprios agellos prohis pugnare & di¬
gladiari & pire non metuent nemoerit ꝗ t̾re

Expanded text:
impudenter affigimus, ut tam magnifice Cristi iniuimpudenter affigimus, ut tam magnifice Cristi iniurias ulciscamur, quas ipse nutu quidem posset ulcisci, et fortassis ulciscitur secretiore iustitia, ex alto tamen interea prospiciens fidem nostram. Nos autem vel torpemus vel ardemus animorum estibus. Ecce nunc ut inexpleta cupidine et flammante odio de profane seu barbarice telluris angustiis altercantur reges et principes terre! Et esto conveniant in unum, quid inde publicum bonum speres? Nunquam Herodes et voluptatibus incumbent, turpia lucra captabunt, et subiectos quos armati spoliant togati spoliabunt dum que necessitas belli est licentia pacis erit. Coniugem ac sobolem omnes diligent, Deum nullus ac proximum; par corporum cura erit et incuriositas animarum; aurum, gemmas, preciosamque suppellectilem aggregabunt, virtutum ornamenta despicient; amabunt proprios agellos, pro his pugnare et digladiari et perire non metuent; nemo erit qui terre
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram maiorib nr̃is ꝑmissam. nobis ereptã: no¬
bis debitam si uiri eẽius spei nr̃e sede: arrã pa¬
trie eterne nuc̃ egiciacus canis tenet: Heu ꝗd p̃t̃
nil nisi delicias: & nr̃i pontifices nil nisi diuicias
peculiarie patrimoniũ nobis spectãtib ocioseq
sedentibus lacerat᷑. Quid loquor aut ꝗd oiu
occupatissimos ociosos uoco: imo uero dũ fremi¬
mus & meditamur ĩ ania dum ceno uoluiiur
ac libidinibꝰ ex̾cemur: & nitimur ꝓfugas
retinere: dũ nũmos pauꝑiun numeramus:
atq abdimus. dum suꝑuacuas & in eptas tur¬
res in nouissima Babyloniȩ cõstriumus ut ce¬
lo tenus scandat ruitura suꝑbia. humillimã
xpi sedem non est ꝗ tueatur aut uindicet: de¬
iniq dum fribus nr̃is insidiamur: impiis hosti¬
bus incustoditũ & ĩermelatꝰ obtulimus: aditũ¬
q prebuimꝰ ĩ thalamũ regis nr̃i: Crimen ĩgẽs
& nr̃aꝵ fronciũ pudor eternus: quibꝰ xͥ uexillũ

Expanded text:
terram maioribus nostris promissam, nobis ereptam, noterram maioribus nostris promissam, nobis ereptam, nobis debitam si viri essemus, spei nostre sedem, arram patrie eterne, nunc egiptiacus canis tenet! Heu, quid preter nil nisi delitias, et nostri pontifices nil nisi divitias peculiare patrimonium nobis spectantibus otioseque sedentibus laceratur? Quid loquor, aut quid omnium occupatissimos otiosos voco? Imo vero dum fremimus et meditamur inania, dum ceno volvimur ac libidinibus exercemur et nitimur profugas retinere, dum nummos pauperum numeramus atque abdimus, dum supervacuas et ineptas turres in novissima Babilone construimus, ut celotenus scandat ruitura superbia, humillimam Cristi sedem non est qui tueatur aut vindicet. Denique dum fratribus nostris insidiamur, impiis hostibus incustoditum et inerme latus obtulimus, aditumque prebuimus in thalamum regis nostri: crimen ingens, et nostrarum frontium pudor eternus, quibus Cristi vexillum
Abbreviated transcription (Latin):
nota sit: & si de hoc quoq scribenciũ uarie af¬
fectos aĩos uideam. sed sequor in dubiis quibus
pocius credendũ censeo &. quos rerũ nõ hõiu stu¬
dio agi reor: Atq ũt qͣlis exitus talis euentus.&
ut felix xͥ ulcio sic ꝑpetua fuisset: neq pccis ho-¬
minũ etanto uictorie successu ad antiquas ini¬
serias reditum eẽt: eo fedius quo itum amisisse
qđ nr̃m erat ꝙͣ nõ r̾cuꝑasse deformius nob hos¬
tibusq formosius nobis spei minoris illisq maio¬
p̃sepe. caluariam busti saxũ oliueti montẽ. ual¬
lemq uidicii . & reliqua dilec ta singularit̾ xp̃õ
loca ubi homo fcũs est: & in lucẽ editus: ubi natus
uagiit: ubi infans reptauit. ubi puer luxit: ubi
uir docuit: ubi uiuificũ nob̾ sp̃m ex alauit: Ubi ex¬
animis iacuit surrex̾q: unde ad inferos descen¬
dit: unde conscendit ad suꝑos: ubi postremo ui¬
uos ac mortuos irretrac tabili sentẽcia uidicabit:

Expanded text:
nota sit. Etsi de hoc quoque scribentium varie afnota sit. Etsi de hoc quoque scribentium varie affectos animos videam, sed sequor in dubiis quibus potius credendum censeo, et quos rerum non hominum studio agi reor. Atque utinam qualis exitus, talis eventus, et ut felix Cristi ultio sic perpetua fuisset, neque peccatis hominum e tanto victorie successu ad antiquas miserias reditum esset, eo fedius, quo iterum amisisse quod nostrum erat quam non recuperasse deformius nobis hostibusque formosius, et nobis spei minoris illisque maiopresepe, Calvariam, busti saxum, Oliveti montem, vallemque iudicii, et reliqua dilecta singulariter Cristo loca, ubi homo factus est et in lucem editus, ubi natus vagiit, ubi infans reptavit, ubi puer lusit, ubi vir docuit, ubi vivificum nobis spiritum exhalavit, ubi exanimis iacuit surrexitque, unde ad inferos descendit, unde conscendit ad superos, ubi postremo vivos ac mortuos irretractabili sententia iudicabit;
Abbreviated transcription (Latin):
eri uellet aperuit: p̾moquidem in spirãs ut in¬
tras marĩe ꝑegrinacioni se festinus accingeret:
pñti mibiarũ spectaculo pio ꝓncior negocio
futurus: deinde dum quo iussus fuerat ꝑue¬
nisset & simeonis ꝗ tuc patriarcha Ierosoli¬
mitanus erat ceteroꝵq fidelium miser ando
seruicio ac sacroꝵ cristi ludibrio elocorũ cõcus¬
sus ac gemẽs & orõnes uigiliasq noc turnas
agens tandem supra nudum eccle pauimẽtũ
somno succubusset: cõsopito itum xp̃s apparu¬
it. iubens ut aduindictã sui nõĩs pastores ac pnͥ¬
cipes catholicos excitaret: tãtã uo̾ legacõem tãq
supra uires suas ꝙͣ deuotę susceꝑit. ꝙͣ inpigre
ꝙͣq fidelit̾ executus sit: xͦq piis conatibus as¬
pirãte. ꝙͣ uotiuȩ suc cesserit nõ ẽ huiꝰ tp̃ris ex¬
poñe: p̃sertim cũ & stilo tolerabili: & sermõe uul¬
gari: duobus nõ ꝑius uolumĩbus eares in ppłis ĩ

Expanded text:
eri vellet aperuit: primo quidem inspirans ut eri vellet aperuit: primo quidem inspirans ut transmarine peregrinationi se festinus accingeret, presenti miseriarum spectaculo pio promptior negotio futurus; deinde, dum quo iussus fuerat pervenisset, et Simeonis qui tunc patriarcha ierosolimitanus erat ceterorumque fidelium miserando servitio ac sacrorum tristi ludibrio locorum concussus ac gemens, et orationes vigiliasque nocturnas agens, tandem supra nudum ecclesie pavimentum somno succubuisset, consopito iterum Cristus apparuit, iubens ut ad vindictam sui nominis pastores ac principes catholicos excitaret. Tantam vero legationem tamque supra vires suas quam devote susceperit, quam impigre quamque fideliter executus sit, Cristoque piis conatibus aspirante quam votive successerit, non est huius temporis exponere, presertim cum et stilo tolerabili et sermone vulgari duobus non parvis voluminibus ea res in populis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
terat alcioris uite confragosa tentãtibus: Cete¬
rum p̾sens fama consecratũq uiri nom̃e &. lau¬
datoribus suis fauẽt & arguũt in sultantes:
Grãs aũt deo tã magnanimes ftĩ sumꝰ. ut hos
duos petres emulis carituros & pusillaminitatẽ
huiuscemodi sine exemplo nrĩ tprĩs futuram
Ned ecce qđ non putabam rursum uocor:
ingallias. Dumq iter solitarios claros
uiros transeo: tcium quendam petrum
sepreteriri nõ debere uelud at̾go uociferãtẽ emi¬
nus audire mͥ uideor cogorq subsistere: Isest
petrus heremita qui olim int̾ritorio ambianẽ¬
si solitariã uitã duxit: qualẽ sane nõ latuit: dũ
em̃ in dignari & irasci ia xp̃c incipet: heredita¬
tem proprtã tam dui sius & nr̃is ab hostibris con¬
culcari: non ulli regum xpĩanorũ pingues som¬
nos in plumis purpuraq cãptanciũ: nõ Roma¬
no pontifici urbano. graui licet oratoq uiro. &

Expanded text:
terat altioris vite confragosa tentantibus. Ceteterat altioris vite confragosa tentantibus. Ceterum presens fama consecratumque viri nomen et laudatoribus suis favent et arguunt insultantes. Gratias autem Deo, tam magnanimes facti sumus, ut hos duos Petros emulis carituros et pusillanimitatem huiuscemodi sine exemplo nostri temporis futuram Sed ecce, quod non putabam, rursum vocor in Gallias; dumque inter solitarios claros viros transeo, tertium quendam Petrum se preteriri non debere velut a tergo vociferantem eminus audire michi videor, cogorque subsistere. Is est Petrus heremita, qui olim in territorio Ambianensi solitariam vitam duxit, qualem sane non latuit. Dum enim indignari et irasci iam Cristus inciperet hereditatem propriam tam diu suis et nostris ab hostibus conculcari, non ulli regum cristianorum pingues somnos in plumis purpuraque captantium, non Romano Pontifici Urbano, gravi licet ornatoque viro o
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim magno disuigimur interuallo mo¬
dicũq uł tũc tãdũ illi uł nobis accelerandum
fuit: ut inter hoc uitȩ pariter agereinus: qđ ille
cũ pr̃ib uris eget Et ꝙͣ breui spacio tpris ꝑomẽm
Italiȩ tractũ usq ad alpes quot ab eodem institu¬
ti ordinis cõuentus sacri Itaq ut audio alpes ip¬
sas deuocio propagata transcendit: durat religio¬
sa successio clurabitq & quos insolitudie genuit
uiuũt nati cum in palacio geniti: quosq uł ad
ecdie cardinem uł ad alios gradus extulit iam¬
pedem õs obierit. tanto stabiliora sunt sacre soli¬
tudis fundamẽta ꝙ scłi: Irrideant licet igitur
ꝗ uider̃t quibus prefulgore auri & purpure squa¬
lidus opum spretor. & pauꝑtas scã sorclebat. nos
hoĩem hũc miremur interq rarissimos nuie¬
remꝰ. Damnũq uocemus non uidisse. cuiꝰ uisio
lucrũ ingens exemplũq clarissimũ p̃stare po¬

Expanded text:
neque enim magno disiungimur intervallo, moneque enim magno disiungimur intervallo, modicumque vel cuntandum illi, vel nobis accelerandum fuit, ut iter hoc vite pariter ageremus, quod ille cum patribus nostris egit. Et quam brevi spatio temporis, per omnem Italie tractum usque ad Alpes, quot ab eodem instituti ordinis conventus sacri! Iamque, ut audio, Alpes ipsas devotio propagata transcendit. Durat religiosa successio durabitque et, quos in solitudine genuit, vivunt nati, cum in palatio geniti, quosque vel ad Ecclesie cardinem vel ad alios gradus extulit, iampridem omnes obierint: tanto stabiliora sunt sacre solitudinis fundamenta quam seculi. Irrideant licet igitur qui viderunt, quibus pre fulgore auri et purpure squalidus opum spretor et paupertas sancta sordebat; nos hominem hunc miremur interque rarissimos numeremus, damnumque vocemus non vidisse, cuius visio lucrum ingens exemplumque clarissimum prestare po
Abbreviated transcription (Latin):
redeo: siu ascensus ꝙͣ mestus ꝙͣq contra aĩu su¬
um eẽt: descensus lȩtus & spontaneus declara¬
uit: Audiui narrãtes ꝗuiderũt tanto illum fu¬
gisse cũ gaudio: eaq signa leticie spiritalis ce¬
lis ac fronte gestantẽ cdim aconspectu cõcilii
iam tandem sibi redlitus ac liber abscederet
qi non humerũ blando oneri sed collũ diris se¬
curibus subduxisset. utq eius in uultu nescio
ꝗd angeli cum reluceretꝰ: nec in merito: norat
eĩ quid repeteret: nec quid dimutteret ignora¬
bat. Certe alaborib ad requiem & abinsanis
disceptacõibus ad diuina eloquia remeabat:
linꝗbat urbem ibat aĩo &isi successoris hausta
obst aret pedibus ibat in mõtem hispidũ fateor
ac preruptũ: sed unde sibi planũ iter eẽt ad su¬
peros: Cum quo utinã uixissemus: Qđ id circo
pẽcipue de hoc uno inter tot solitarios optauerĩ
quia nusꝙͣ̃ rei optate propinquius uotum erat.

Expanded text:
redeo, cuius ascensus quam mestus, quamque contra animum suredeo, cuius ascensus quam mestus, quamque contra animum suum esset, descensus letus et spontaneus declaravit. Audivi narrantes, qui viderunt, tanto illum fugisse cum gaudio, eaque signa letitie spiritalis oculis ac fronte gestantem, dum a conspectu concilii iantandem sibi redditus ac liber abscederet, quasi non humerum blando honeri sed collum diris securibus subduxisset, utque eius in vultu nescio quid angelicum reluceret. Nec immerito; norat enim quid repeteret, nec quid dimitteret ignorabat. Certe a laboribus ad requiem, ab insanis disceptationibus ad divina colloquia remeabat, linquebat urbem, ibat animo et, nisi successoris astus obstaret, pedibus ibat in montem, hispidum fateor ac preruptum, sed unde sibi planum iter esset ad superos. Cum quo utinam vixissemus! Quod idcirco precipue de hoc uno inter tot solitarios optaverim, quia nusquam rei optate propinquius votum erat;
Abbreviated transcription (Latin):
pulum u̾sus q̃ funt anse ad excelsa tractũ &. co¬
actum sequi uellȩt: Ille autem qui amagistro
didicesset mũdum spernere. xpmuo & quib
dincin amare: queso ait ut labori & ꝑiculo meo
ꝑcas. meq pocius celle iopis & tuti ocii succęs.¬
sorem: ꝙͣ diuitis ac sollicite głe participẽ uelis:
Qđ & ftm̃ est: substicit enĩ patre Romã abeute
Cuius non multo post aĩa etarcere gemino ad
sidereas scadentẽ se deus cõspexisse dicit᷑ ĩgnarꝰ
rerum & miraculo stupẽs atq in terrogans. An
se tũt ĩ fequi an quid aliud agere iuberet Quẽ
ille ut in solli tudine ꝑstaret admonuit & sic ce¬
lum petẽs interu̾ba disparuit. Discipulus autẽ
ille consilii memor usq ad tpr̃a nr̃a ꝑuenies. et
dieꝵ plenus añ hos paucos annos post magistrũ
abiit magna quidem apud suos sc̃ĩtatis opimone
& mirabiliũ fama oꝑu relicta: Sed ad celestiñ

Expanded text:
ipulum versus quesivit an se ad excelsa tractum et coipulum versus quesivit an se ad excelsa tractum et coactum sequi vellet. Ille autem, qui a magistro didicisset mundum spernere, Cristum vero edinem amare: «Queso» ait «ut et labori et periculo meo parcas, meque potius celle inopis et tuti otii successorem, quam divitis ac solicite glorie participem velis». Quod et factum est. Substitit enim, patre Romam abeunte, cuius non multo post animam e carcere gemino ad sidereas scandentem sedes conspexisse dicitur, ignarus rerum et miraculo stupens atque interrogans an se tunc etiam sequi, an quid aliud agere iuberet. Quem ille ut in solitudine perstaret admonuit, et sic celum petens inter verba disparuit. Discipulus autem ille, consilii memor, usque ad tempora nostra perveniens et dierum plenus, ante hos paucos annos post magistrum abiit, magna quidem apud suos sanctitatis opinione et mirabilium fama operum relicta. Sed ad Celestinum
Abbreviated transcription (Latin):
quo tãto in precio eẽ cępit: tam mirabili excel¬
so aĩo contempsit ꝙͣ celestinus iste pristinum
& nomen & locum & amicam bonis morib
egestatem appetẽs: atq dum celum suspicit
terre iniemor Quem in statu quolibet eque
deo placitum ꝗs non uidet: ꝗ mira eius oꝑa
sed alio digno stilo trifaria distincta ꝑlegerit
que gessit. aut anteꝙͣ ascenderet aut postꝙͣ des¬
cendit aut dum sedit Quidiniri aut si uirtus
oꝑum non defuit cuiis &aĩ tenor unus. &
qualicuit uite mutacio nulla fuit Si quidem
in sũmo rerum culmiĩe & intra angustissimũ
ac papalem thalamũ angustam sibi heremiti¬
camq caierulam meditatus in alto huilis ĩ¬
ter turbas solitarius inter diuicias pauꝑ uixit
Ade ꝙ & statim abinicio tetauit fugã cũ dis¬
capulo quodam suo: Rob̾to sallentino tunc u¬
iene: s in opina ⁊ subita ppłi multitudie curũ¬
uentus cum euadendi spes nulla eẽt i indisq¬

Expanded text:
quo tanto in precio esse cepit, tam mirabili et excelquo tanto in precio esse cepit, tam mirabili et excelso animo contempsit quam Celestinus iste, pristinum et nomen et locum et amicam bonis moribus egestatem appetens, atque dum celum suspicit, terre immemor? Quem in statu quolibet eque Deo placitum quis non videt, qui mira eius opera, sed alio digna stilo, trifariam distincta perlegerit, que gessit aut antequam ascenderet, aut postquam descendit, aut dum sedit? Quid miri autem, si virtus operum non defuit, cuius et animi tenor unus et qua licuit vite mutatio nulla fuit? Siquidem in supremo rerum culmine et intra augustissimum ac papalem thalamum, angustam sibi heremiticamque camerulam meditatus, in alto humilis, inter turbas solitarius, inter divitias pauper vixit. Adde quod et statim ab initio tentavit fugam cum discipulo quodam suo Roberto Sallentino tunc iuvene, sed inopina et subita populi multitudine circumventus, cum evadendi spes nulla esset, in disc
Abbreviated transcription (Latin):
segis est aĩ. frenas opes sꝑnere. honores ociduos
fastidire nec ibi gloriam querere ubi laudatꝰ
pccor indesideriis aĩe sue & ꝗ iniqua gerit
benedicitur. Uñ si u̾e in telligat᷑ contemptus
iste rerum rerũ presenciũ ad que tendat.&
qualia concupiscat nihil huiꝰ modi mentib
rextius nihil inueniat᷑ erȩctius: que sacratis¬
simis desideriis uniu̾sa transcendunt. neq ad
ullam creaturam ꝙͣuis potentẽ atq mirabilem
sed ad ipm̃ oĩũ usibilium &. inuisibiliũ ambi¬
unt creatorem: cui appropinquare clarescere
est: quẽ timere gaudere est. cui seriure regna¬
re ẽ: Huius precono laudis ꝗsusꝙͣ queso seu
quis unꝙͣ dignior celestino. reliq̃rũł alii na¬
uiculas suas. ac recia: alii possessiũculas. allii
papatũ uo quo nihil est alcius remta exopta¬
tam: tãq inirabilẽ ut ab ad miracõe ac stupo¬
re dictã ferant quis ulla etate presertim ex

Expanded text:
segnis est animi terrenas opes spernere, honores occiduos segnis est animi terrenas opes spernere, honores occiduos fastidire, nec ibi gloriam querere, ubi laudatur peccator in desideriis anime sue et qui iniqua gerit benedicitur; unque si vere intelligatur contemptus iste rerum presentium ad que tendat et qualia concupiscat, nichil huiusmodi mentibus rectius, nichil invenietur erectius. Que sacratissimis desideriis universa transcendunt, neque ad ullam creaturam quamvis potentem atque mirabilem, sed ad ipsum omnium visibilium et invisibilium ambiunt Creatorem, cui appropinquare clarescere est, quem timere gaudere est, cui servire regnare est». Huius preconio laudis, quis usquam, queso, seu quis unquam dignior Celestino? Reliquerunt aliu naviculas suas ac retia, alii possessiunculas, alii papatum vero quo nichil est altius, rem tam exoptatam tamque mirabilem ut ab admiratione ac stupore dictam ferant, quis ulla etate, presertim ex
Abbreviated transcription (Latin):
non diu̾sa tm̃ sed adu̾sa sentire Ego in p̾mis
& sibi utile arbitror & mudo: utriq enim
propter in exꝑientiam rerum hũarum qͥs
multa dĩuinarum cõtẽplacõe neglexerat
longumq solitudis amorem ꝑiculosa esse
anceps e turbida poterat altitudo: nã quid
xp̃o iusum sit miraculum qđ ꝑeum deus
ostendit die ꝗ post renũciacionẽ p̾mus illux¬
it indicio ẽ qđ ꝓfecto non fieret si qđ gestũ
erat diuinitas non probaret Ego prorsus
altissimi cuidam & lib̾rimi & uiguin nesc¬
entis uereq celestis aĩ fcm̃ reor Atq ita sen¬
cio non potuisse id abhoĩe fieri. insi ꝗres hu¬
manas iusto precio extimasset: quiq tumidũ
fortune caput pedibus subiȩcisset: Ambrosii
patrocinio locus eget: exeo presertim libro quo
aduẽ humilitatis obseruanciam sacrã uirgi¬
nem demetriade cohortatur: Non ut dilecto¬
res inquit huiꝰ scli putant parui cordis aut

Expanded text:
non diversa tantum sed adversa sentire —; ego in primis non diversa tantum sed adversa sentire —; ego in primis et sibi utile arbitror et mundo. Utrique enim propter inexperientiam rerum humanarum, quas multa divinarum contemplatione neglexerat longumque solitudinis amorem, periculosa esse anceps et turbida poterat altitudo. Nam quid Cristo visum sit, miraculum quod per eum Deus ostendit, die qui post renuntiationem primus illuxit, indicio est; quod profecto non fieret, si quod gestum erat divinitas non probaret. Ego prorsus altissimi cuiusdam et liberrimi et iugum nescientis vereque celestis animi factum reor; atque ita sentio: non potuisse id ab homine fieri, nisi qui res humanas iusto precio extimasset, quique tumidum fortune caput pedibus subiecisset. Ambrosii patrocinio locus eget, ex eo presertim libro, quo ad vere humilitatis observantiam sacram virginem Demetriadem cohortatur. «Non ut dilectores» inquit «huius seculi putant, parvi cordis aut
Abbreviated transcription (Latin):
elicio: Romanũ cardinem non smelaude pos¬
sederat: iur haud dignitate clarior ꝙͣ lin¬
gua: Qa tñ &. hic consilii ceꝑit iam audies:
Si quidem statũ illũ pompasq secli contribu¬
libus sius linquẽs. ip̃e Italie medio adsiniseꝵ
apenini latus ꝗetissimã solitudinem dequa
multa cõscripsit: & que uetus ad huc fõtis
Auellane nome ẜuat ꝑituris honorib p̃ferẽ¬
dam. duxit ubi non minus głose postmodũ
latuit ꝙ in notuerat pͥmũ Rome. Nec de de¬
cori illi fuit alti u̾ticis rutilũ decus squalenti ci
ret raritas ipã contẽptũ isi eũ petri al¬
Ateruis Romani pontificis que celestin
dixerunt retencior. contemptus & clarior
obscurasset Qui pontificatu maximouelut
mortifero fasee deposito inantiqͣ solitudie
tria cupide repedauit ut hostili conpede
liberatum crederes: Qͥd fcm̃ solitarii sciq
patris uilitari aĩ ꝗsꝗs uolet attribuat licet
enim meadem re. ꝓuarietate ingeniorum

Expanded text:
elicio, romanum cardinem non sine laude poselicio, romanum cardinem non sine laude possederat, vir haud dignitate clarior quam lingua. Quid tamen et hic consilii ceperit iam audies. Siquidem statum illum pompasque seculi contribulibus suis linquens, ipse Italie medio, ad sinistrum Apennini latus, quietissimam solitudinem, de qua multa conscripsit, et que vetus adhuc fontis Avellane nomen servat, perituris honoribus preferendam duxit, ubi non minus gloriose postmodum latuit, quam innotuerat primum Rome, nec dedecori illi fuit alti verticis rutilum decus squalenti cilret raritas ipsa contemptum, nisi eum Petri alterius Romani Pontificis, quem Celestinum dixerunt, recentior contemptus et clarior obscurasset. Qui pontificatu maximo velut mortifero fasce deposito, in antiquam solitudinem tam cupide repedavit, ut hostili compede liberatum crederes. Quod factum solitarii sanctique patris vilitati animi quisquis volet attribuat — licet enim in eadem re, pro varietate ingeniorum
Abbreviated transcription (Latin):
gio preferet᷑ alii rem ꝑmiscȩ̃t nã cũ ex actius
uerum q̃rens usq ad cenobiũ ubi is floruit
misissem: ꝗ mͥ conꝑata oĩa reportarẽt reli¬
giosoꝵ loci illius asẜ̃cioe didici fuisse cum
pͥmo quidem solitariũ inde alcius euec tũ
deinũ ultro ad solitudinẽ rediisse. Qđ si ita
est: & uidiciũ eius extremũ patet : &. in unũ
exemplum solitudinis geminũ decus coit q̃
tales uros scło cõmodat. eosdẽq sic recipit: ita
uo̾ eẽ ut credam epłȩ q̃dam eius ortant᷑. qͣs
nũc maxĩe his auditis ad memoriam r̾uoco
diu̾sis illo quidem tp̃ribꝰ & alio atq alio uite
statu edite: quarum in aliis ut mihi uidet᷑
occupatus amissi ocii requĩe suspirat: in aliis
ociosus transacti negocii inquietudinẽ recor¬
dat᷑. huiꝰ mihi nũc cercior memoriaẽ Cete¬
ris go que extra propositũ sunt omissis utiq
inꝙͣ petrus hic qñtũ ad nouissiiis eius scp̃tis

Expanded text:
gio preferretur. Alii rem permiscent; nam cum exactius gio preferretur. Alii rem permiscent; nam cum exactius verum querens, usque ad cenobium ubi is floruit misissem qui michi comperta omnia reportarent, religiosorum loci illius assertione didici, fuisse eum primo quidem solitarium, inde altius evectum, demum ultro ad solitudinem rediisse. Quod si ita est, et iudicium eius extremum patet, et in unum exemplum solitudinis geminum decus coit, que tales viros seculo commodat eosdemque sic recipit. Ita vero esse ut credam, epystole quedam eius hortantur, quas nunc maxime, his auditis, ad memoriam revoco, diversis ille quidem temporibus et alio atque alio vite statu edite, quarum in aliis, ut michi videtur occupatus, amissi otii requiem suspirat, in aliis otiosus transacti negotii inquietudinem recordatur. Huius michi nunc certior memoria est; ceteris igitur que extra propositum sunt omissis, utique, inquam, Petrus hic, quantum ex novissimis eius scriptis
Abbreviated transcription (Latin):
uatõ aduesperam properauit atq ibi tandem
post longissimos labores exactos feliciter re¬
quieuit & qđ nescio an de alio ꝙ depaulo pͥmo
heremita legeri solitariã uitam solitariofiẽ
conc lusit: Ultimã enĩ & diei illiꝰ & uite sue
horam senciens adesse fribus qui aderant e¬
gredi uissis & mane proximo reu̾ti pia illos
fraude decipiens ut qui solitarie xpõ seruieãt
solitarius ad xpin incedem sui seruiciĩ repos¬
cendam iret sese & btm̃ spiritũ languidum¬
q corpusculum recoligit atq ita in cõmita¬
tus hoibus coĩcatus angelis hinc abiit adeter
ille qui damiani cognomẽ ht̃ ꝙ̃uis de
cium discordia multa sit ꝙ cũ alii esolitudis
ocio ad ecelesiastici negocii curas contra alii
exipa curarum area strepituq negociorum
adociosi silencii pacem trahunt. utraq uitę
huiꝰ cõmendacio: seu tanto illum officio dig¬
num fecit seu ipã digna iuisa ẽ. q̃ tanto fastĩ¬

Expanded text:
viator ad vesperam, properavit. Atque ibi tandem viator ad vesperam, properavit. Atque ibi tandem post longissimos labores exactos feliciter requievit et, quod nescio an de alio quam de Paulo primo heremita legerim, solitariam vitam solitario fine conclusit. Ultimam enim et diei illius et vite sue horam sentiens adesse, fratribus qui aderant egredi iussis et mane proximo reverti, pia illos fraude decipiens, ut qui solitarie Cristo servierat solitarius ad Cristum et mercedem sui servitii reposcendam iret, se se et beatum spiritum languidumque corpusculum recollegit; atque ita incomitatus hominibus, comitatus angelis, hinc abiit ad eter ille, qui Damiani cognomen habet, quamvitium discordia multa sit, quod eum alii e solitudinis otio ad ecclesiastici negotii curas, contra alii ex ipsa curarum area strepituque negotiorum ad otiosi silentii pacem trahunt: utraque vite huius commendatio, seu tanto illum officio dignum fecit, seu ipsa digna visa est que tanto fasti
Abbreviated transcription (Latin):
lo ipõ quem p̃dixmus cuis historico contẽpraneo
& concius suo fcĩtate ac scĩa uiro in signi & ipẽ
quoq solitario dequo sine medio post hũc di¬
cam dehis editus liber extet: sũmaigitur rem
comprehendat: Si quidem e cẽtum uiginti an¬
nis quos hu̾it uite iugĩti p̾mi inscło acti sunt
tres in monastio cuius regimẽ coacꝰtus accepit
uolensq deposuit reliquis omnibus septem &
nonaginta Heremiticam uitam duxit semꝑ¬
uili uigilantissimus nũꝙ̃ cessans: ubiq fructi¬
ficãs ut de illo scribitur sterilitatis ĩ paciens ac
ꝓpea omĩbus locis ac tp̃ribus toto corpore to¬
taq aĩa ad nihil aliud ꝙ adlucrũ solicitus aĩa¬
rum: Ad extremũ uo morbo uictus ac semo
aditalie notam ꝑtem ułticini uł umbrie re¬
gionem & ad monastiu uallis qͥ de castro drͦ
qđ ip̃e construxerat & ubi ante uignnti annos
morituꝵ se predixerat ceu adhospiciũ fessus

Expanded text:
lo ipso, quem prediximus, eius historico contemporaneo lo ipso, quem prediximus, eius historico contemporaneo et concive suo, sanctitate ac scientia viro insigni et ipso quoque solitario, de quo sine medio post hunc dicam, de his editus liber extet. Summa igitur rem comprehendat; siquidem e centum viginti annis, quos habuit vite, viginti primi in seculo acti sunt, tres in monasterio cuius regimen coactus accepit volensque deposuit, reliquis omnibus septem et nonaginta heremiticam vitam duxit, semper vigilantissimus, nunquam cessans, ubique fructificans et, ut de illo scribitur, «sterilitatis impatiens», ac propterea omnibus locis et temporibus, toto corpore, totaque anima ad nichil aliud quam ad lucrum solicitus animarum. Ad extremum vero morbo victus ac senio, ad Italie notam partem, vel Piceni vel Umbrie regionem, et ad monasterium Vallis que de Castro dicitur, quod ipse construxerat, et ubi ante viginti annos moriturum se predixerat, ceu ad hospitium fessus
Abbreviated transcription (Latin):
ipor tumtate decerꝑet opinatissima sancti¬
tate barbaricos eciam spĩtus molliente Adhec
& Raynerius tuscie marchio neq imꝑatoris
neq cuulosm mortalium qñtũ Romualdi so¬
lius aspcm̃ se metuere fateretur: neq illo pre¬
sente sibi omo linguam aut ingenium consta¬
re postremo que ꝑillum seu uiuentem seu de¬
fũctũ diuinitus sunt gesta miracula que pñ¬
tis dei potencia ac uirtute geri multis & claris
innotuit arguinẽtis illis duob interpliuima ꝙ
& Greginii ciuusdam frĩs intollerabilem capitis
dolorem solo fanauit anhelitu Et alterius non
dolorem sed infaniam uno pepulit osculo: qui
curatus se: mox quidem ut sacra iuri labia con¬
tigisset uehemencioris aure spĩtũ sensisse illis
exore prodeuntẽ asserebat: quo afflatus subito
salutem pristinã recepisset. Id sane. quid aliud
profecto uir deo acceptissimus plenus erat:
longa inqͣm hec relatu & mĩme nccĩa cũ abil¬

Expanded text:
importunitate decerperet, opinatissima sanctiimportunitate decerperet, opinatissima sanctitate barbaricos etiam spiritus molliente; ad hec et Raynerius, Tuscie marchio, neque imperatoris, neque cuiusquam mortalium, quantum Romualdi solius aspectum se metuere fateretur; neque illo presente sibi omnino linguam aut ingenium constare. Postremo, que per illum seu viventem seu defunctum divinitus sint gesta miracula; que presentis Dei potentia ac virtute geri multis et claris innotuit argumentis, illis duobus inter plurima quod et Gregorii cuiusdam fratris intolerabilem capitis dolorem solo sanavit anelitu, et alterius non dolorem sed insaniam uno pepulit osculo. Qui curatus se mox quidem, ut sacra viri labia contigisset, vehementioris aure spiritum sensisse illius ex ore prodeuntem asserebat, quo afflatus subito salutem pristinam recepisset. Id sane quid aliud profecto vir Deo acceptissimus plenus erat? Longa, inquam, hec relatu et minime necessaria, cum ab il