comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tor legi: s uideo aliam legem in menb
meis. Ecce partim restat infirmitas.
lex que in menbris est repugnãs menti:
uitium carnis est qd̃ ex pena pec̾ei ⁊ ex
traduce mortis ꝓuenit. S lex ista que
est in menbͥs. remissa ẽ regnãtione sp̃u¬
ali et manet incarnt mortali. Remis¬
saest: qr recitꝰ solutꝰ est sacͣmento quo re
nantẽ legi mentis mee .i. legi ⁊ ratio¬
ni coniunctis. et captiuantẽ me ex car¬
ne non mente in legẽ pecci .i. in motũ
concupiscentie. Ip̃a eñi concupiscentia:
est lex pecci. Lex autẽ menbroꝵ uł car¬
nis est: morbidꝰ qͥdã affectꝰ uł langor
qͥ continet illicitũ desideriũ .i. carnalẽ
concupiscentiã. qmͣ legem pec̾ci uocat
qr hoc carnale nr̃m captiuũ tenet. Lex
gͦ carnis me captiuat: sub ip̃a lege pec¬
cati .i. sub concupiscentia sua. Captiuũ
aut̾e me tenet. ducit. ñ ex mente s ex
carne. ñ ex toto s ex parte: qr mens re¬
pugnat et condelectat᷑ legi dei. Sic de ip̃o

Expanded text:
tor legi, video autem aliam legem in membris meis. Ecce partim restat infirmitas. Lex quae in membris est repugnans menti, vitium carnis est quod ex poena peccati, et ex traduce mortis provenit, sed lex ista quae est in membris, remissa est regeneratione spirituali, et manet in carne mortali: remissa est, quia reatus solutus est sacramento quo rennantem legi mentis meae, id est legi et rationi conjunctis; et captivantem me, ex carne, non mente in legem peccati, id est in motum concupiscentiae. Ipsa enim concupiscentia est lex peccati. Lex autem membrorum, vel carnis est morbidus quidam affectus, vel languor qui commovet illicitum desiderium, id est carnalem concupiscentiam, quam legem peccati vocat, quae hoc carnale nostrum captivum tenet. Lex ergo carnis me captivat sub ipsa lege peccati, id est sub concupiscentia sua. Captivum autem me ducit non ex mente, sed ex carne; non ex toto, sed ex parte, quia mens repugnat, et condelectatur legi Dei. Sic de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficere qi ñ nich̾ facit. Rebellat enim
concupiscentie: et ñ consentit. delectas
pxor aliena: et non annuit. mentẽ a¬
uertit: in secretariũ mentis incͣt uidet
toris strepentẽ concupiscentiã: et intꝰ
eshostis eiꝰ .s. concupiscentia. agit ma¬
lũ qr mouet malũ desiderium. S nõ
pficit malũ: qr non ꝑtͣhit ad malũ
it misto bello: est tota uita scõꝵ Nõ¬

Expanded text:
perficere, quia non nihil facit; rebellat enim perficere, quia non nihil facit; rebellat enim concupiscentiae, et non consentit. Delectat enim uxor aliena, et non annuit; mentem avertit, in secretarium mentis intrat, videt foris strepentem concupiscentiam et intus et hostis ejus scilicet concupiscentia agit malum, quia movet malum desiderium, et non perficit malum, quia non pertrahit ad malum, et in isto bello est tota vita sancto
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. qr cũ decernit ⁊ facit. displicet lib
tm̃i errat ut nec se ip̃m̃ agnoscat. qr cĩ
ex toto ip̃e sit. ⁊corde statuente. et cor¬
pore ĩplente: adhͤ se ip̃m ẽẽ nonputa
cupistit: uerũ dicit. non sicordis con¬
sensione decernit. aut etic̃ ministen¬
o corꝑis ꝑficit. Motũ porro illiciti des¬
s iam nos ea non oꝑam᷑: ñ eis obedien¬
do. s qd̾ in nob̃ habitat pecẽm. ead̃ cõ¬
mouendo. Et magnũ ẽ hoc. Qd̾ cũ sit
ex carne concupiscentia. ⁊ ad carnẽ
est in carne mea bonũ. Hoc utiq ait
qr uitium carnis in re bona. ñ est bo¬
nñ. Qd̃ cũ esse destiterit: caro eris s
iam uitiata uł uitiosa ñ erit. Hoc iui
est concupiscentie uitiũ: qd̾ mens qd̃
s ex carne contͣxit. Nata᷑ qͥrꝑe huma
na non oꝑe dei eũ uitio pͥmit est usi¬
tuta: s ex uoluntatis arbito pͥoꝵ ho¬
minũ uenienti uitio. est sautiata. Se¬
inme est. ꝑf. cere autẽ bonũ ñ inuenio.
hoc est non est in me. sso art facere sed

Expanded text:
catum, quia cum id decernit et facit, displicet sibi; tantum errat, ut nec se ipsum agnoscat; quando cum ex toto ipse sit, et corde statuente et corpore implente, adhuc se ipsum esse non putaconcupiscit, verum dicit, non cordis consensione decernit, aut etiam ministerio corporis perficit. Motum porro illiciti desised jam nos ea non operamur, non eis obediendo, sed quod in nobis habitat peccatum eadem commovendo. Et magnum est hoc, quod cum sit ex carne concupiscentia, et ad carnem est in carne mea, bonum. Hoc utique ait, quia vitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit; sed jam vitiata vel vitiosa non erit. Hic enim est concupiscentiae vitium, quod mens quoque sed ex carne na non opere Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, in me est: Perficere autem bonum non invenio, hoc est in me non est. Non ait facere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
centie motũ. in menbris meis. ut in ocło
ad concupiscendũ. sic ⁊ in aliis. repug¬
nantẽ legi mentis mee. Hoc non muta¬
t᷑ ⁊ captiuantẽ me .i. captiuare me co¬
nantẽ in legẽ pecc̃i .i. ad consentiendũ
tiꝰ ead̃ est lex menbroꝵ et lex pec̾ci .s. car¬
nał concupiscentia. Ut sit sensus. cap¬
tiuantẽ in legem pec̾ci. hoc ẽ sub se ip̃a
que est in menbris meis. Captiuat aũ
me ut predictũ est: ex carne ñ ex m̃te.
Qͥd inde sꝑandũ : Expectanda ẽ lib̾atio
in xp̃o. Nam ego spũal. homo: qr car¬

Expanded text:
centiae motum, in membris meis, ut in oculo ad concupiscendum, sic et in aliis, repugnantem legi mentis meae. Hoc non mutatur. Et captivantem, id est captivare me conantem, in lege peccati, ad consentiendum tius eadem est lex membrorum, et lex peccanalis concupiscentia, ut sit sensus, captivantem me in lege peccati, hoc est sub lege ipsa. Qui est in membris meis. Captivat autem me, ut praedictum est, ex carne, non ex mente. Quid mihi sperandum? Exspectanda est liberatio in Christo. Nam ego, spiritualis homo, quia car
Abbreviated transcription (Latin):
nis qd̾ est: cũ studiosius implet que car¬
uis st̃ appetendo bona tp̃alia ⁊ fugien¬
domalã. et cũ naturas rerũ tm̃ seqͥt᷑¬
os est gͣue pecẽm. Prudentia autẽ ideo
dentia autẽ sp̃e: que est cũ studiose qͥs
fucuro. Et h: pax mentis. Uel est uita
⁊pax .i uita cũ pace: que erit infutu¬
no uere prudentia carnis est mors. qm̃
sapientia carnis s. que adeo intendit
carnalib iarmica est deo .i. qͥ sapit se¬
cundũ carnem: inimicꝰ est dõ. quẽ sibi
finẽ non constituit. uł qr nich putat
i. Et uere inimica est deo: legi enĩ dei
nõ est subiesta .i. sapiens scd̾m carnem:
bonis institutionib dei non obedit Ilo¬
ta qd hec enumerando: deterres acar¬
nis obedientia. Et uere nõ: nec enĩ po¬

Expanded text:
nis; quod est cum studiosus implet quae carnis sunt, appetendo bona temporalia, et fugiendo mala; et cum naturas rerum tod est grave peccatum. Prudentia autem ideo dentia autem spiritus, quae est cum studiose quis futuro, et hic pax mentis, vel est vita et pax, id est vita cum pace quae erit in futuro. Vere prudentia carnis est mors, quia sapientia carnis, scilicet quae adeo intendit carnalibus, inimica est Deo, id est qui sapit secundum carnem, inimicus est Deo, quem sibi finem non constituit, vel quia nil putat r Ambrosius. Et vere inimica est Deo, legi enim Dei non est subjecta, scilicet sapiens secundum carnem, bonis institutionibus Dei non obedit. Nota quod haec numerando deterret a carnis obedientia, et vere non e
Abbreviated transcription (Latin):
sũ inmente: qmͣ in carne. sło enĩ sc̃ du
nature contͣrie ut manichei mentum¬
t᷑. l ex utroq unꝰ homo. qr unꝰ est deus
a quo factus est homo. Mente gͥ non
consentio: carne concupisco. Semꝑitaq
pugna est in corꝑe mortis huiꝰ: qr ip̃a
concupiscentia cũ qua nati sumꝰ: frm¬
ri non potest quãdiu uiuimꝰ. Cotidie

Expanded text:
m in carne. Non enim sunt duae naturae contrariae, ut Manichaei mentiuntur, sed ex utroque unus homo, quia unus est Deus a quo factus est homo. Mente igitur non consentio, carne concupisco. Semper itaque pugna est in corpore mortis hujus, quia ipsa concupiscentia cum qua nati sumus, finiri non potest quandiu vivimus; quotid
Abbreviated transcription (Latin):
adulteri qͥ cũ xp̃o sunt. ĩ mo si qͥs seruaᷤᷤ
legem mortua uult ẽẽ fidei: adulter
uos fres mei zc̃. Hũcusq similitudo¬
est. Dehinc incipit rem loqui ꝓ qua simi¬
litudinẽ induxit: et infert asimili. Qͣ.
Quia itaest int̾ uirũ et mulierẽ: itaq
uixta hanc similitudinẽ fres mei ⁊ uos
ut nos apłi. mortificati estis legi. dimis
legem s etiã estis facti ut mortui legi
id ẽ figuratiuis. Ita enĩ h appellaf᷑ lex.
ritatis. Ad hoc estis mortificati legi: ut
xit. cuiꝰ utiq sumꝰ ut modo fructificemꝰ
deo. qͥ priꝰ fructificabamꝰ morti sub lege.
Ec uere mͦ fructificamꝰ deo: s ñ olim.
Cum enim eẽmꝰ incarne .i. que carnis
sc̃ oꝑantes. qd̃ erat sub lege. passioneᷤᷤ
peccatoꝵ .i. concupiscentie. que st̃ cau¬

Expanded text:
adulteri qui cum Christo sunt, imo si quis servans adulteri qui cum Christo sunt, imo si quis servans legem mortuam, vult esse fidei, adulter res mei. Hucusque similitudoest. Dehinc incipit rem loqui, pro qua similitudinem induxit, et infert a simili; quasi dicat: Quia ita est inter virum et mulierem. Itaque juxta hanc similitudinem, fratres mei, et vos ut nos apostoli, mortificati estis legi, dimisslegem, sed etiam facti estis, ut mortui legi, id est figurativis. Ita enim hic appellatur lex. er completionem veritatis, ad hoc estis mortificati legi, ut xit, cujus utique sumus ut modo fructificemus Deo, qui prius fructificabamus morti sub lege, et vere modo fructificamus Deo, et non olim. Cum enim essemus in carne, id est quae carnis sunt operantes quod erat sub lege, passiones peccatorum, id est concupiscentiae quae sunt cau
Abbreviated transcription (Latin):
non possit discedere abeo. Sic et qmͣdi
ulex moysi statũ habes: debet serud¬
i. hoc gͦ sequenti exemplo: aꝑtiꝰ docet
xp̃ianũ a lege factoꝵ exutum. non
ab om̃i lege: sicut mulier alege uiri
nec ultra debet xp̃ianꝰ eẽ sublege. Sie
nuim lex ei uiuit adult̾ est:nec ꝓdest ei
xp̃ianũ dici. Et hoc ostendit: positum
exemplũ exequendo. Si aut̾e mortuuᷤ
fuerit uir eiꝰ: soluta est alege uiri. Si¬
milit̾ si lex stacũ amittit: soluit᷑ homo.
Et qr uiuente uiro est alligata legi
uiri: igitur uiuente marito uocabit
adultera: si fuerit cũ alio uiro. Sic qͥ
q̃uaricat᷑ lege stante: peccat. Si autem
one pecc̃oꝵ: hi qui iuncti st̃ eunͣgłio ꝑ
grãm lib̾ati sunt. Seqr᷑. Ut non sit ⁊ c̃¬
Q Ita lib̾ata est mulier: ut non sit ad¬
ultera si fu̾it cum alio uiro. Sic finita
lege: non p̾naricat᷑ qͥ ad xp̃m tͣnsit di¬
missis figuris. Mortua enĩ lege ñ sũt

Expanded text:
non possit discedere ab eo, sic et lex, non possit discedere ab eo, sic et lex, Mosi quandiu statum habet, debet servari. Hoc ergo sequenti exemplo apertius docet Christianum a lege factorum exutum, non ab omni lege, sicut mulier liberatur anec ultra debet Christianus esse sub lege. Si enim ei lex vivit, adulter est, non prodest ei Christianum dici, et hoc ostendit positum exemplum exsequendo: Si autem mortuus fuerit vir ejus, soluta est a lege viri. Similiter si lex statum amittit, solvitur homo; et quia vivente viro alligata est legi viri, igitur vivente marito vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: sic qui praevaricatur lege stante peccat. Si autem one peccatorum hi qui juncti sunt Evangelio per gratiam liberati sunt. Ut non sit,  Ita libera est mulier, ut non sit adultera si fuerit cum alio viro: sic, finita lege non praevaricatur qui ad Christum transit, dimissis figuris. Mortua enim lege non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sa est legi uiri. si autẽ mortuus fuerit.
soluta est: ita dũ lex statũ habet. ei sub¬
iectus est homo. cũ uͦ desinit habere sta¬
tum: soluit᷑ homo. Uel ita. An ignoratᷤ.
Agit de lege naturali. Ut enĩ firmet a¬
nimos eoꝵ in doctͥna euͣnglii. et retra¬
hat alege moysi: utit᷑ exemplo huma¬
ne legis. ut ꝑ terrenai: suadeat celeftia
Sciunt utiq legẽ romani qr non st̃ bar¬
bari: s naturalem iusticiã comp̾hende¬
runt partim ex se partim ex grecis li¬
cut et greci ex hebreis. Et hoc est. Qit sc̃o
lex: cura cessat eiꝰ auctoritas. Ño debe¬
tis hoc ignorare. qr uos scitis legem na¬
turalẽ. et ego loquor scientib legem.
Hoc de lege naturali litteris inscͥpta si¬
ue consuẽtudine hominũ compbata
uult tradere eis ueritatẽ: unde subdit.
Na que sub uiro est ⁊c̃. Qiͣ. uere dum
statũ hc̃ lex. dñat᷑: sicut ꝑ hoc exemplũ
ostendo. sa mulier que sub uiro est.ui
uente uiro: alligata est legi uiri. ue

Expanded text:
Si autem mortuus fuerit, soluta est, ita dum lex statum habet ei subjectus est homo, cum vero desinet habere statum, solvitur homo. Vel ita, an ignoratis? Agit de lege naturali. Ambrosius Ut enim firmet animos eorum in doctrina Evangelii, et retrahat a lege Mosi, utitur exemplo humanae legis, ut per terrena suadeat coelestia. Sciunt utique legem Romani, quia non sunt barbari, sed naturalem justitiam comprehenderunt partim ex se, partim ex Graecis, sicut et Graeci ex Hebraeis. Et hoc est, quasi diclex, cum cessat ejus auctoritas. Non debetis hoc ignorare, quia vos scitis legem naturalem. Et ego loquor scientibus legem, hoc de lege naturali litteris inscripta, sive consuetudine hominum comprobata vult eis tradere veritatem. Unde subdit: Nam quae sub viro est, etc. Vere dum statum habet lex dominatur, sicut per hoc exemplum ostendo. Nam mulier quae sub viro est, viro vivente alligata est legi viri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rebellabat ⁊ audita lege ampliꝰ ẽ mcica¬
ta: et sic infirma est lex littere ꝑcarñ
et ideo ei erat impossibile: libare alege
pec̃ci et mortis. Qui enĩ ⁊c̃. Uere ambule
carnẽ sũt .i. qͥ mente consentiunt carmi
non st̃ iusti. Cur non: Quia sapiuns ea
que carnis st̃ .i. intenti et curiosi st̃ mat¬
nalib carnalia ꝓ sũmis bonis concupiꝰ¬
centes. qd̃ repugnat iusticie. Qͥ uͦ ꝓbat
qui est scd̾m eũ. Et hoc est: qd̾ ait. Qrͣ ii¬
consentiunt his que sp̃c sc̃s docet uł ra¬
tio insinuat: sentiunt ea que sp̃e suss¬

Expanded text:
rebellabat, et audita lege amplius est incitata, et sic infirma est lex litterae per carnem, et ideo ei erat impossibile liberare a lege peccati et mortis. Qui enim etc. Vere ambulans carnem sunt, id est qui mente consentiunt carni, non sunt justi. Cur non? Quia sapiunt ea quae carnis sunt, id est intenti et curiosi sunt in carnalibus, carnalia pro summis bonis concupiscentes; quod repugnat justitiae. Qui vero: Probat quia etntiunt his quae Spiritus sanctus docet, vel ratio insinuat, sentiunt ea quae spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ex carne ⁊ repugnat menti: recte di¬
cit᷑ lex. qr legittime fc̃m est. ut qͥ non o¬
bediuit suo suꝑiori: ei non seruiat suũ
inferiꝰ .i. caro. Snpͣ te est dñs tuus: infra
de ẽ caro tud. Serui meliori: ut seruiat
tͥ inferior. Contẽpsisti suꝑiorem: torque¬
ris ab inferiori. Dico repugnantẽ. et ⁊̃

Expanded text:
ex carne, et repugnat menti, recte diex carne, et repugnat menti, recte dicitur lex, quia legitime factum est, ut qui non obedivit suo superiori, ei non serviat suum inferius, id est caro. Supra te est Dominus tuus, infra te caro tua. Servi meliori ut serviat tibi inferior. Contempsisti superiorem, torqueris ab inferiori. Dico repugnantem, et,
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ ꝓpe est insidians mͥ i rationi. In carne¬
enĩ est. qi ad ianuas aĩe. et id̾o aliud cogit
facere: qmͣ uult homo ⁊lex. Condelector
condelector legi dei uolens qd̃ ip̃a iubet:
et gaudens iuuari abea. Condelector dico
scd̾̃m int̾ĩorem hoĩem Intĩor homo animꝰ¬
est: quẽ dicit oblectari his que alege tra¬
dunt᷑. qr in aĩo non habitat pecc̃m: s in
carne. Causa pecc̃i non est ex aĩa s ex car-¬
ne. ꝙ caro est ex origine carnis pecci. ⁊ ꝑ
traducem: om̃is caro fit pecc̃i. Qa enĩ ca¬
ro ex adam traducit᷑: pecc̃m in sehabet
idẽ causam pecc̃i. Si aĩa traduceret᷑ et
ip̃a haberet: qr aĩa ade peccauit. Si uero
pecc̃m in se haberet. homo nonse cognoᷤᷤ
tor legr: sed uideo aliam legem .s. fomi¬
tem pecci. qui regnat in menbris meiᷤ.
ut in ocło: ad concupiscendũ. in manu:
ad oꝑandũ. et huiꝰmͦi. repugnantẽ legi
mentis mee .i. legi ⁊ rationi mee: con¬
iunctis inunũ. fõmes autẽ pec̾ci qͥ est

Expanded text:
id est prope est insidians, mihi, rationi. In carneenim est quasi ad januam animae, et ideo cogit aliud facere, quam vult homo et lex. Condelector condelector legi Dei, volens quod ipsa jubet, et gaudens juvari ab ea. Condelector, dico, secundum interiorem hominem. Interior homo animest, quem dicit oblectari his quae a lege traduntur, quia in anima non habitat peccatum, sed in carne, id est causa peccati non est ex anima, sed ex carne, quia caro est ex origine carnis peccatricis, et per traducem omnis caro fit peccati, quia enim caro ex Adam traducitur, peccatum in se habet, id est causam peccati; si anima traduceretur, et ipsa haberet, quia anima Adae peccavit; si vero peccatum in se haberet homo, non se cognosctor legi Dei. Sed video aliam legem, scilicet fomitem peccati, qui regnat, in membris meis, ut in oculo ad concupiscendum, in manu ad operandum, et hujusmodi, repugnantem legi mentis meae, id est legi et rationi meae conjunctis in unum. Fomes autem qui est
Abbreviated transcription (Latin):
piscentie fluuium siccare s ñ ualuit
frenatꝰ est qͥd̃ fluuiꝰ concupiscentie. oppo¬
sitis obicib legis: s nonsiccatꝰ. ĩmo qr de
se. ñ de gr̃a homo p̃sũpsit. aucta ẽ con¬
cupiscentia: opposita lege. et que priꝰ eũ
ducebat obice nullo: obruit eũ obice
rupto. ꝑlegem enĩ doctꝰ ea p̃uaricata
peius est uictꝰ. ⁊ factꝰ est legis p̃uaricator:
qͥ furt ante nesciꝰ peccator. ⁊ ideo: bñ di

Expanded text:
piscentiae fluvium siccare, sed non valuit. piscentiae fluvium siccare, sed non valuit. Frenatus quidem est fluvius concupiscentiae, oppositis obicibus legis, sed non siccatus; imo quia de se non de gratia homo praesumpsit, aucta est concupiscentia opposita lege, et quae prius eum ducebat obice nullo, obruit eum obice rupto. Per legem enim doctus, ea praevaricata pejus est victus, et factus est legis praevaricator qui fuit ante nesc
Abbreviated transcription (Latin):
sionem accipit ꝑ mandatũ. qr tal est
nła carnalitas: ut ardentiꝰ desidẽt ꝓhi
ortasionẽ. qr uidens legem in auxiliũ
aduersus hoĩem. et magis institit. ut
secure possidens minus temptaret. Uel
pec̃cm .i. diabolus uł fomes est oꝑatũ
in me omnẽ concupiscentiã. No nutat᷑
sensus hoꝵ uerboꝵ ⁊ hoc ꝑmandatũ. oꝑa
tum dico occasione accepta in ip̃is reb̾
ut uisa muliere. uł auro. z huiꝰmodi.
Accende recte dici pec̃cm oꝑatũ om̃em
cõcupiscentiam ꝑmandatum: uł occasi¬
onem accepisse ꝑmandatũ. Minor enĩ
erat ꝯcupiscentia ante legem: qͣndo se¬
curꝰ homo peccabat. Ibat enĩ ꝑtꝰ concu¬
piscentiã. ⁊ quo ret᷑hebat currebat. eiꝰq
illecebras blandas. ⁊ excarnali suaui¬
tate iocundas: felicitatẽ magnã puta¬
bat. s ueniente lege: qͣi opposito obice
uidit homo malũ suũ. uoluit frenare
concupiscentiã. ñ ire ptꝰ eam. struixit se.
conatus est homo de se p̃sumens: cõcu¬

Expanded text:
sionem accipit per mandatum, quia talis est nostra carnalitas, ut ardentius desideret prohiboccasionem, quia videns legem in auxilium adversus hominem, et magis institit ut vsecure possidens minus tentaret. Vel, peccatum, id est diabolus vel fomes, est operatum in me omnem concupiscentiam. Non mutatur setum dico, occasione accepta, in ipsis rebus, ut visa muliere, vel auro, et hujusmodi. Attende recte dici peccatum operatum omnem concupiscentiam per mandatum, vel occasionem accepisse per mandatum. Minor enim erat concupiscentia ante legem, quando securus peccabat homo. Ibat enim post concupiscentiam, et quo trahebat, currebat, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem putabat. Sed veniente lege quasi opposito obice, vidit homo malum suum, voluit refrenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est homo de se praesumens concu
Abbreviated transcription (Latin):
inuenio: s econtͣrio malũ. qr etiã illd̾
qd̃ nolo. Et hoc ẽ. No enim ago hoc bo¬
nũ qd̾ uolo. sed ecͣrio facio hoc malũ qd̾
nolo. Uel ita continua. Non inuenio
bonũ. nec nurũ q non ẽ ibi ⁊ uere n̾
Ioenim qd̾ uolo.⁊c̃. Hoc ideo dicit: qr
multi stulti sc̃. qͥ non inueniunt bonũ
maliqͣ re: qͦd tñ ibi est. Si autẽ ⁊c̃. Con
facio qd̾ nolo. Si autẽ facio illud qd̾ no¬
lo s. dimittẽ bonũ facere malũ gͦ ego
non oꝑor illud .i. malũ. Ex qu o  qͣuestio

Expanded text:
invenio, sed e contrario malum, quia etiam illud invenio, sed e contrario malum, quia etiam illud quod nolo, et hoc est: Non enim ago hoc bonum quod volo, sed e contrario, facio hoc malum quod nolo. Vel ita continua: Non invenio bonum, nec mirum, quia non est ibi, et vere non. Non enim quod volo, etc. Hoc ideo dicit quia multi stulti sunt qui non inveniunt bonum in aliqua re quod tamen ibi est. Si autem quod nolofacio quod nolo. Si autem facio illud quod nolo, scilicet dimittere bonum, et facere malum, ergo ego no
Abbreviated transcription (Latin):
sa mauet: inhabitare dicit᷑ pecc̃m in car¬
ne. Hec est lex carnis ad qmͣ dicibolus
cipiat: ne faciat homo que lex precipit.
inme bonũ: qr nec bonũ uelle nͨ bonum
ꝑficere. Sonũ uelle: non. Nam uelle be¬
nũ adiacet mͥ .i. uixta carne̾ iacet: et
quiescit impotens ꝑ se surgere: ad bene
oꝑandũ. Iuxta carnẽ gͦ iacet: uelle. ꝙi
naturale est qͦdã mͦ uelle bonũ ꝑ ratio¬
nem. s tale est uelle hoc: qd̃ semꝑ ui car¬
nis suꝑat᷑. uelle autem der carnẽ suꝑat
ut naturalit̾ amet. ⁊ facere uelit: s de¬
est uirtꝰ ꝑficiendi. Unde subdit. ꝑficere
autẽ bonũ: ꝓrsus non inuenio. qr sic preᷤᷤ¬
sus est dñatione peccati: ut non possit
ire quo uult. nͨ ualeat uł audeat cont᷑¬
dicere: qr potestatis eiꝰ alt̾ est dñs. G et¬
si uelit. non tñ potest facere bonũ q
ex deo tm̃ est. cuiꝰ grã adhuc caret. sõ e
uenio. qd̾ in parte de qua minꝰ uid̾et᷑
ostendo. qr nec etiã illub bonũ qd̃ uolo.

Expanded text:
sa manet, in hac habitare dicitur peccatum in carne, haec est lex carnis, ad quam diabolus cipiat, ne faciat homo quod lex praecipit. in me bonum, quia nec bonum velle, nec bonum perficere; bonum velle, non, nam velle bonum adjacet mihi, id est juxta carnem jacet, et quiescit, impotens per se surgere ad bene operandum. Juxta carnem ergo jacet velle, quia naturale est, quodammodo velle bonum per rationem, sed tale est hoc velle quod semper vi carnis superatur. Velle autem Dei carnem superaut naturaliter amet homo, et facere velit, sed deest virtus perficiendi, unde subdit: Perficere autem bonum prorsus non invenio, quia sic pressus est dominatione peccati, ut non possit ire quo vult, nec valeat vel audeat contradicere, quia potestatis ejus alter est Dominus. Ergo etsi velit, non tamen potest perficere bonum, quia ex Deo tantum est, cujus gratia adhuc caret. Non envenio, quod in parte de qua minus videretur ostendo, quia nec etiam illud bonum quod volo
Abbreviated transcription (Latin):
stificationis. om̃e meritũ malũ deleuit
indebito beneficio.⁊ iugi confirmat
aucilio: cui gr̃a głificationis. recte red¬
zc̃. Hactenꝰ egit deui gr̃e ostendens ex
ea non ex lege ẽẽ salutem: nc̃ dicit qd̵
lex ulł non est tenenda. et agit de fine
legis: ⁊ priori mutilitate legis. Ne gͦ
mirent᷑ romani qr apłs dicit: non estiꝰ
sub lege s sub gr̃a. Supͣ enĩ dicebat᷑ lex
ñ iustificare: bic dicit᷑ debere cessare: q
hc̃ ip̃a lex et nondat uitã s auget pec¬
catũ. Eo hoc ẽ qd̾ dicit: sub inc̾rogatiõe
Et est ordo uerboꝵ tal̃. An ignoratis o
legem .s. moysi. Erant enĩ romani de ui¬
deis ⁊ gentib. ⁊ ego loquor scientib le¬
gem inqͣ qd̃ dico manifestat᷑ si sp̾uali¬
ter intelligat᷑. Deinde ꝑsimile illud
ostendit: subdens. slam que sub uiro ⁊
qmͣ similitudinẽ explanat que dixent

Expanded text:
ustificationis omne meritum malum delevit, ustificationis omne meritum malum delevit, indebito beneficio, et confirmat jugi auxilio, cui gratia glorificationis juste redetc. Hactenus egit de vi gratiae, ostendens ex ea non ex lege esse salutem: nunc dicit quod lex ultra non est tenenda, et agit de fine legis, et priori inutilitate legis. Non ergo mirentur Romani, quia Apostolus ait: Non estis sub lege, sed sub gratia . Supra enim dicebatur lex non justificare; hic dicitur debere cessare, quhabet ipsa lex, et non dat vitam, sed auget peccatum. Et hoc est quod dicit sub interrogatione, et est ordo verborum talis: An ignoratis, olegem, scilicet Mosi. Erant enim Romani de Judaeis et gentibus. Et ego loquor scientibus legem, in qua quod dico manifestatur, si spiritualiter intelligatur. Deinde per simile illud ostendit subdens, nam quae juro, per quam similitudinem explanat et
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmerito illata. s debitã demonstraret.
Stipendia enũ qͣi emeritoꝵ st̃. et stipen¬
diũ iusticie uita et̾na. s maluit dicere¬
ꝑducere: non ꝓ meritis nr̃is. Qd enim
.ẽ meritũ hominis ante grãm. cum om
nr̃a: nich aliud coronat qm munera su¬
a. Unde uita et̾na que in fine a deo meri¬
tis p̾cedentib reddit᷑. qr ead̃ merita quib
reddit᷑ non a nob st̃ s in nob̃ sc̃ facta ꝑgͣ¬
tiam: recte et ip̃a: gr̾a nũcupat᷑. qr gra¬
tis dat᷑ nͨ ideo gͣtis qr non meritis dat᷑.
s qr data sc̃ etiã ip̃a merita. quib dat᷑.
Conficendũ ẽ gͦ ideo grãm uitã et̾nã uo¬
cari: qr his meritis reddit᷑. que gr̃a con¬
tulit homini. Unde in euͣngłio legit᷑ ⁊
tulit gr̃a. Certũ est enim uitã eternam
bonis oꝑib reddi: s ip̃a oꝑa quib red¬
grãm ꝓ gr̃a .s. grãm glificationis ꝓgͣ
tia iusfificationis indebite. Gr̃a enĩ i¬

Expanded text:
immerito illatam, sed debitam demonstraret. immerito illatam, sed debitam demonstraret. Stipendia enim quasi emeritorum sunt, et stipendium justitiae, vita aeterna, sed maluit grperducere, non meritis nostris. Quid enim est meritum hominis ante gratiam, cum omnnostra, nihil aliud coronat quam merita sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia eadem merita quibus redditur non a nobis sunt, sed in nobis facta tiam, recte et ipsa vita gratia nuncupatur, quia gratis datur. Nec ideo gratis, quia non meritis datur,  data sunt et ipsa merita, quibus datur. Confitendum est ergo ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Unde in Evangelio legitur tulit gratia. Certum enim est vitam aeternam bonis operibus reddi, sed ipsa opera quibus redificationis pro gratia justificationis indebitae. Gratia enim j
Abbreviated transcription (Latin):
lixit liberatos apec̾co: et supͣ liberos
nisticie. Liberũ enim arbitriũ usq ad
bmpecc̃ore non ꝑiit. ut ꝑ ip̃m peccent.
maxime omnes: qui cũ delectatione pec¬
cant. et quib placent qd̾ eis libet. Libe¬
ri gͦ a iusticia non sunt: nͥ arbitrio lib̾¬
ladis Lib̾i autẽ apec̾co non st̃ nͥ gr̃a sal¬
pec̾eo serui autẽ estis facti qĩ ꝑ aliũ deo
qui tc̃ liberi fuistis iusticie. Et uos libe¬
rati et serui facti habetis in p̾senti fruc¬
tum nr̃m .i uob̾ congruũ. uos dico: ducti
in scificationẽ .i. in uirtutũ consũmati¬
onem. finem uͦ habetis uitam et̾nã .i in
ꝑ ih̾m xp̃m. Attende qd̾ loquens de remu¬
neratione pec̾ci: stipendiũ inqͥt. et de re¬
muneratione esctoꝵ: dixit. gr̃a dei. qr
qui militant diabolo: ꝓpͥam mercedẽ
potiꝰ ponderabat᷑ pecunici qm mun̾aba¬
tur. que militib ꝓ pat̾ͥa militantib: ex
publico erario tribuebat᷑. Id̃o dixit. Sti¬
pendia pec̾ci mors: ut mortẽ pecco non

Expanded text:
atos a peccato, et supra, liberos justitiae. Liberum enim arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent, maxime omnes qui cum delectatione peccant, et quibus placet, quod eis libet. Liberi ergo a justitia non sunt nisi arbitrio libertatis; liberati autem a peccato non sunt, nisi gratia Salcato, servi autem estis facti quasi per alium Deo, qui tunc liberi fuistis justitiae, et vos liberati et servi facti habetis in praesenti fructum vestrum, id est congruum; vos dico ducti, in sanctificationem, id est in virtutum consummationem; finem vero habebitis vitam aeternam, imo. Attende quod loquens de remuneratione peccati, stipendium nominavit, et de remuneratione electorum dixit gratiam Dei, quia qui militant diabolo propriam mercedem potius ponderabatur pecunia quam numerabatur, quae militibus pro patria militantibus ex publico aerario tribuebatur. Ideo dixit stipendium peccati mors, ut mortem peccato non
Abbreviated transcription (Latin):
tñ nũc cum in xp̃o sunt. Nõ est dico hiˢ
Ec id̾o nich dãpnationis est illis. q ⁊ si
macule ex carne st̃: non obsunt. Et si
eñĩ habent desidĩa carnis quib ñ cõ¬
sentiunt. et si lex in menbris eoꝵ re¬
pugnat legi mentis. nicħ tñ dãpnali¬
onis est: qr ꝑ grãm baptismatis ⁊ la¬
uacrũ regñationis. solutꝰ est ⁊ ip̃e real̃

Expanded text:
 cum in Christo sunt. Non est dico, his et ideo nihil damnationis est illis, quia etsi maculae ex carne sunt, non obsunt, etsi enim habent desideria carnis, quibus non consentiunt, etsi lex in membris eorum repugnat legi mentis; tamen nil damnationis est, quia per gratiam baptismatis et lavacrum
Abbreviated transcription (Latin):
uet gͦ pugna. No concupiscere namq:
om̃ino ꝑfecti est. Ptͦ concupiscentiã uͦ
non ire: luctantis est ⁊ laborantis. At¬
tende qͦmͦ dicat ħ augustinꝰ. legẽ nolle:
qd̃ nolebat apłs. Illud enĩ qd̃ apłs no¬
lebat. ⁊ tñ faciebat. concupiscentia ẽ: q̃
est in pͥmo motu. que est ueniale pece̾m.
Si gͦ lex dicit᷑ illam nolle .i. ꝓhibere tc̃¬

Expanded text:
vet ergo pugna non concupiscere. Namque omnino perfecti est; post concupiscentias vero non ire luctantis est, et laborantis. Attende quomodo dicat Augustinus hic legem nolle quod nolebat Apostolus. Illud enim quod Apostolus nolebat, et tamen faciebat, concupiscentia est, quae est in primo motu quae est veniale peccatum. Si ergo lex dicitur illam nolle, id est pr
Abbreviated transcription (Latin):
lgonon oꝑor: s qd̃ habitat in me pecca¬
tum .i. fomes pecc̃i uł carnał concupis¬
centia: unde oriunt᷑ om̃ia pecc̃a. Omne
enim pecc̃m mortale concupiscendo cõ¬
mittit᷑: qua iste ad pecc̾m trahit᷑. Presiꝰ
cares ĩmunis uideri debet a cͥmine Nõ
ntiq. Ip̃iꝰ enim uitio et desiderio: hec cep¬
tasunt. Qͥa enĩ mancipauit se ꝑassen¬
sum pecc̃o: uire dnͣat᷑ illiꝰ Hoc ĩdeo dicit:
us notet de qnͣtis mał deus hoĩem eruit.
est que exitia ex adam trabit: cui nec lex
libuenire potuit. ꝑhoc gͦ beneficia xͥ
denonstrat: qui de tantis libãt. Inue
iugͥ. Dixãt ẽẽ legem bonã. et nataͣm
rebonã: que id̃ uult. ⁊ ei consentit. Hic
adiungic bonã legem. bone nate᷑ adiutri¬
cem: ectñ ettior homo .i. fomes pec̾ci qui
est ex carne. illa duo iuncta: uincit. ut

Expanded text:
inhabitat in me peccatum, id est fomes peccati, vel carnalis concupiscentia unde omnia oriuntur peccata, omne enim peccatum mortale concupiscendo committitur qua iste ad peccatum trahitur, pressus care, immunis debet videri a crimine? non utique. Ipsius enim vitio et desiderio haec coepta sunt, quia enim mancipavit se per assensum peccato, jure dominatur illius. Hoc ideo dicit, ut notet de quantis malis Deus hominem eruit, et quae exitia ex Adam traxit, cui nec lex subvenire potuit. Per haec ergo beneficia Christi demonstrat qui de tantis liberat. VEius Dixerat legem esse bonam, et naturam esse bonam, quae idem vult, et eidem consentit. Hic adjungit legem bonae naturae adjutricem, et tamen exterior homo, id est fomes peccati qui est ex carne, illa duo juncta vincit, ut h
Abbreviated transcription (Latin):
gc̃. Qͣ. Uere oꝑor qd̾ ñ intelligo. qr et di¬
mitto bonũ qd̾ uolo: et facio malũ qd̾ no¬
lo. Et est ꝓbatio apartib et abeffectu.
Dimittere enĩ bonũ et facere malũ: sũt
partes oꝑari malũ. Dicit᷑ enĩ larga ac¬
ceptione. et consueta locutione etiam
ille oꝑarimalũ: qͥ dimitcit bonũ. uolo
autẽ et nolo: sc̃ effectꝰ intelligo. Ex eo
enĩ qd̃ quis intelligit aliqͥd eẽ bonũ. et
aliid malũ: uult illud et non illud. Et¬

Expanded text:
cat: Vere operor quod non intelligo, quia et dimitto bonum quod volo, et facio malum quod nolo. Et est probatio a partibus et ab effectu. Dimittere enim bonum, et facere malum, sunt partes operari malum. Dicitur enim larga acceptione et consueta locutione etiam ille operari malum qui dimittit bonum. Volo autem et nolo sunt effectus intelligo. Ex eo enim quod quisque intelligit aliquid esse bonum et aliud malum, vult illud et non illud. A
Abbreviated transcription (Latin):
bia in redẽptore głet᷑ grã. Uenlidit se
homo ꝑ liberũ arbitriũ. subdominante
miqͥtate: et accepit ꝓpretio. exiguã de
lrhore uetita uoluptatem. Creatꝰ est gͥ
nꝰ homo. rectꝰ. sine culpa. sine uitio: s
ĩ non rectũ sefecit qr deseruit imꝑato¬
dem. ⁊ diũtit ad desertorem. caderisq a
manu figuli: uas fractum est. Qd̃ cleris
ꝑmuisit: ut miseria sua ꝓbaret. qr sine
deo nich̾ potest. Se gͦ et alios uendidit uo¬
luntaria concupiscentia: ut sub peccato
idẽ serui pecc̃i sint. Qͥa enĩ continere cũ
posset noluit: inflictũ est ei non posse cũ
uelit ꝑmalũ uesse: ꝑdidit bonũ posse
factꝰ captiuꝰ: dicit uenundatꝰ sũ sub pecc̃o.

Expanded text:
erbia, in redemptore glorietur gratia. Vendidit se erbia, in redemptore glorietur gratia. Vendidit se homo per liberum arbitrium, sub dominante iniquitate, et accepit pro pretio exiguam de arbore vitae voluptatem. Creatus est ergo primus homo rectus sine culpa, sine vitio, sed ipse non rectum fecit se, quia deseruit imperatorem, et divertit ad desertorem, cadensque a manu figuli vas fractum est, quod Deus permisit, ut miseria sua probaret, quia sine Deo nihil potest. Se ergo et alios vendidit, voluntaria concupiscentia ut sub peccato, id est servi peccati sint. Quia enim continere cum posset noluit, inflictum est ei non posse cum velit. Per malum velle perdidit bonum posse, et factus captivus dicit, venumdatus sum sub peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
luam. serpentis ꝑsuasione seductus: illi
citi ꝑceptione. ꝑpetue sertututi addixit.
Solecq ħ mos int̾ uendentes ementesq
cipari. aliqͥd pretu ꝓ iactura ꝓpͥe liberta¬
tis ⁊ additione ꝑpetue seruitutis: a suo cõ¬
seqtur emptore. Qd̾̃ ⁊̃ int̾ adam et serpẽ¬
tem: manifestũ est int̾cessisse. Ille enĩp̃¬
ciũ lib̾tatis noxie. ⁊ mortiferi pomi a ser¬
pente accipiens: a naturali lib̾tate lisceᷤ¬
sit. Maluit enĩ se ꝑpetue eiꝰ deciere serui¬
tuti. a quo uetiti pomi letale preciũ acce¬
ꝑat: qmͣ de inceps conditione p̃cepti con¬
ftrmgi. et ita non ĩmu̾to omẽm pꝰterita¬
us ꝓgeniem. eiꝰ subdidit famulatur: cuiꝰ
iffectꝰ est seruus. Uendere nos potuit: s
redimere non ualuit Uendiclit nos con¬
sensu pecc̃i: redimimꝰ iusticia fidei. San¬
guis enim innocens datꝰ est ꝓ nob: ut re¬
dimerem᷑. In uenditore gͦ erubescat suꝑ¬

Expanded text:
suam serpentis persuasione seductus, illiciti suam serpentis persuasione seductus, illiciti cibi perceptione perpetuae servituti addixit. Soletque hic mos inter vendentes ementesque cipari aliquid pretii pro jactura propriae libertatis et additione perpetuae servitutis, a suo consequatur emptore, quod etiam inter Adam et serpentem manifestum est intercessisse. Ille enim pretium libertatis noxiae, et mortiferi pomi a serpente accipiens, a naturali libertate discessit. Maluit enim se perpetuae ejus servituti dedere, a quo vetiti pomi letale pretium acceperat, quam deinceps conditione praecepti constringi, et ita non immerito omnem posteritatis progeniem ejus subdidit famulatui, cujus effectus est servus. Vendere nos potuit, sed redimere non valuit. Vendidit nos consensu peccati, redimimur justitia fidei. Sanguis enim innocens datus est pro nobis ut redimeremur. In venditore ergo erubescat sup
Abbreviated transcription (Latin):
gelii: q ibi deus ip̃e est. Ibi gͦ st̃ uerba: hic
res est. Ego autẽ. Hucusq legem excusa¬
uit: qd̾ non debet refurdi. in eam culpa.
Hic dicit: qd̾ nec refundi debet inpͥncipa¬
lem nat᷑aͣm .i. inrationem: scd̾m illud qd̾
adeo haber. Et ita. non in creatorem: sed
inhomines qͥ ex se uitiati st̃: ut puis moti¬
b resistere nequeant. Qi . d. Lex spũał ẽ¬
uitio. resistere diabolo: qd̾ uitiũ ꝑ concu¬
piscentiã genitꝰ ex carne contͣxi. Et unde
hoc sit: subdit. Ego dico: uenundatꝰ in pͥmo
parente. ita: ut sim sub pecc̃o. Q. Eccem¬
de infirmꝰ sum: scilic ex culpa pͥmi hoĩs qͥ
ꝓ dełctatione cibi uetiti: se ⁊ omẽs alios uen¬
didit. Adam enĩ uendiclit se pͥor. ac ꝑ hos
omĩe semen eiꝰ subitũ est pecc̃o. ut pocesta¬
te sui uti non possit: cͥca obedientiã legiꝰ.
Ade qͥꝑpe p̃uaricatione. acq ut ita dicã
dãpnosa negotiatione: fraudulentaq
comestione uenditi sumꝰ. Smne em̃ plͥ

Expanded text:
gelii, quia ibi Deus ipse est. Ibi ergo sunt verba, hic res est. Ego autem, hucusque legem excusavit, quod non debet refundi in eam culpa. Hic dicit quod non refundi debet in principalem naturam, id est rationem, secundum illud quod a Deo habet, et ita non in Creatorem, sed in homines qui ex se vitiati sunt, ut pravis moribus resistere nequeant. Quasi dicat: Lex spvitio resistere diabolo, quod vitium per concupiscentiam genitus ex carne contraxi. Et unde hoc sit, subdit: Ego, dico, venumdatus in primo parente ita ut sim, sub peccato. unde infirmus sum, scilicet ex culpa primi hominis qui pro delectatione cibi vetiti se et omnes alios vendidit. Adam enim vendidit se prior, ac per hoc omne semen ejus subjectum peccato, ut potestate sui uti non possit circa obedientiam legis. Adae quippe praevaricatione atque, ut ita dicam, damnosa negotiatione fraudulentaque comestione venditi sumus. Omnem enim prolem
Abbreviated transcription (Latin):
xit mandatũ ẽẽ ad mortem. exponit: otͦ
cũ constet mͦ qd̃ bona est lex ettñ exea
mͥ est mors ut supͣdictũ est: Oͣ qd̾ bonũ ẽ
mͥ fcm̃ est mors: i. dat᷑ hoc bonũ mͥ adeo
ut sit efficiens causa mortis: Absit. Nõ
enum est ex ip̃a lege mors. s ex uitio hõis.
qr non lex s fomes: est efficiens causa mor¬
tis. qui bonam rem uertit in malũ. Sicut
enĩ medicina non est causa mortis. si oftñ¬
dat uenena mortifera. licet his malibo¬
mines abutant᷑ ad mortẽ suã uł alioꝵ:
siclex que uenena pecc̃oꝵ demonstrat. et
hoiẽm libertate sua abutentem qͣi freno
oohibet. et cõposito gressu incedere docet.
non est efficiens causa peccati: s potiꝰ ui¬

Expanded text:
xerat mandatum esse ad mortem, exponit contra xerat mandatum esse ad mortem, exponit contra cum constet modo quod bona est lex, et tamen ex ea mihi est mors, ut supradictum est; ergo quod bonum est mihi factum est mors, id est datur hoc bonum mihi a Deo, ita ut sit efficiens causa mortis: Absit! Non enim est ex ipsa lege mors, sed ex vitio hominis, quia non lex, sed fomes est efficiens causa mortis, qui bonam rem vertit in malum. Sicut enim medicina non est causa mortis, si ostendat venena mortifera, licet his mali homines abutantur ad mortem suam, vel aliorum; sic lox quae venena peccatorum demonstrat, et hominem libertate sua abutentem quasi freno cohibet, et composito gressu incedere docet, non efficiens causa peccati est, sed potius vi
Abbreviated transcription (Latin):
ỹ legem peccm ẽẽ negauit: defendens
tam acͥmine. Hic eand̾: sui laude defen¬
dit. Aliud est a cͥmine obiecto defendere:
aliud debito p̾conio p̾dicare. Erimen ob¬
iectũ fuit. ubi dictũ est: lex pecc̃m est. De¬
fensio subsecuta est. cum ait: absit.Uno
uerbo defensa est ueritas: qr magna est
ma laude legem cõmendat. ne qͥd suspi¬
tionis adu̾se: remaneret in lege. Qt di
at. Qͥa lex est ad uitam. et bona iubet.
imala ꝓhibet: et facit pecc̃m cognosce¬
i itaq lex quidẽ est sc̃a .i. sane docens.
ctum inse ⁊ iustum .i. iustificans pec̾co¬
rem. et bonũ .i. utile uitam acquirẽs.
Seqͣr. Qd̃ gͦ. Hic querit᷑ utr̃ lex ⁊ si sit bo¬
na: sit tñ efficiendo dampnosa. Qd̃ ex p̃¬
dictis uidebat᷑ posse colligi. Dyx̾at enĩ mã¬
datũ eẽ ad mortem: ⁊item dixerat ẽẽ bo¬
nũ. Unde minꝰ intelligentib uideri po¬
test: bonũ effecisse mortem. Qd̾ sibi op¬
ponens bemouet. et quo intellectu di¬

Expanded text:
 legem peccatum esse negavit, defendens eam a crimine, hic eamdem sui laude defendit. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, ubi dictum est, lex peccatum est. 34 Defensio subsecuta est cum ait: Absit! Uno verbo defensa est veritas, quia magna est ma laude legem commendat, ne quid suspicionis adversae remaneret in lege. Quasi dicat: Quia lex est ad vitam, et bona jubet et mala prohibet, et fecit peccatum agnoscere. Itaque lex quidem est sancta, id est sane docens, ctum in se, et justum, id est justificans peccatorem, et bonum, id est utile vitam acquirens. Quid ergo! Hic quaeritur utrum lex, et si sit bona, sit tamen efficiendo damnosa. Quod ex praedictis videbatur posse colligi. Dixerat enim mandatum esse ad mortem, et item dixerat esse bonum. Unde minus intelligentibus videri potest bonum effecisse mortem. Quod sibi opponens removet, et quo intellectu di
Abbreviated transcription (Latin):
homo: qui consentiens concupiscentie
carnis sue. ⁊ qd illa desiderat dec̾nens
facere. ⁊ statuens: putat sͥ adhͤ eẽ dici¬
dũ. No ego oꝑor illud: etiã si oderit q
consentit. Simł enĩ est utr̃q ⁊ ip̃e edit
qr malũ eẽ nouit. ⁊ ip̃e facit: qr facere
statuit. Si uͦ ⁊ illud addat. ut qd̾ facere

Expanded text:
homo, qui consentiens concupiscentiae carnis suae, et quod illa desiderat decernens facere et statuens, putat sibi adhuc esse dicendum, Non ego operor illud: etiamsi oderit quia consentit. Simul enim est utrumque, et ipse odit, quia malum esse novit; et ipse facit, quia facere statuit. Jam vero si et illud a
Abbreviated transcription (Latin):
qr non terrebar morte ex peccato: qr ñ
apparebat .Q. d. Nesciebam ẽẽ peccm. et
ideo secure uiuebam: qͣi deus non eẽt ui¬
dicaturus actꝰ humanos. S cum uenis¬
set mandatum: peccm reuixit .i. apparu
it ⁊ innotuit mͥ. Nec tñ ait uixit s reuix̃
dato uiuerent: tanqmͣ mortuũ latebet
sequebat᷑q concupiscenticᷤ carnis sine
cognitione: qr sine cohibitione s data le¬
ge. pec̾cm in noticiam nati hoĩs reupxit
qͦd in noticiam primam facti hominis
aliqͣndo iam uixerat. Ego audẽ mortuᷤ
ẽẽ apd̃ deum: ex his que peccabat. Ante
manifestus sibi p̾uaricator. et ita inuen¬
tum est alicui bene attendenti: manda¬
tum legis qd̾ erat ad uitã obedienti ⁊ ob¬
seruanti. Uel erat ad uitã intentione
dantis: qr bonũ erat. hoc id̾ non aliud
eẽ ad mortẽ ecernam mͥ non obseruan¬
ti. peccanti. Ad mortẽ autẽ est ñ ex suiui¬
tio: s ratione p̾dicte occasionis. Seqͣr¬
Nam pec̃cm. Quia dix̃ãt mandatũ eẽ¬

Expanded text:
quia non terrebar morte ex peccato, quia non apparebat. Quasi dicat: Nesciebam esse peccatum, et ideo secure vivebam, quasi Deus non esset judicaturus actus humanos. Sed cum venisset mandatum peccatum revixit, id est apparuit et innotuit mihi; nec tdato viverent, tanquam mortuum latebat, sequebaturque concupiscentias carnis sine cognitione, quia sine cohibitione; sed, data lege, peccatum in notitiam nati hominis revixit quod in notitiam primam facti hominis, aliquando jam vixerat. Ego autem mortuusesse apud Deum ex his quae peccabat. Ambrsibi manifestus praevaricator. Et ita inventum est alicui bene attendenti, mandatum legis, quod erat ad vitam obedienti vel observanti, vel erat ad vitam intentione dantis, quia bonum erat, hoc idem non aliud esse, ad mortem aeternam, mihi non observanti, et peccanti. Ad mortem autem non est ex sui vitio, sed ratione praedictae occasionis. Nam peccatum. Quia dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
et contͣria atq illicita illi suasit: q ei ui¬
dit a dño ꝓuideri: Iͥn qͦ apparet pecc̃m .i.
inimicꝰ. Et boc ẽ. Pecc̃m .i. diabolus oꝑa¬
tum est mͥ mortem. incensus ꝑbonũ y ꝑ
asit: ut ꝓ uita. ex lege ei mors ꝓueniret.
Oꝑatũ est dico intm̃ ud pecem fiat pes¬
cans .i. peccare faciens sup̃ modũ .i. plꝗ¬

Expanded text:
et contraria atque illicita illi suasit, quia ei vidit a Domino provideri, in quo apparet peccatum, id est inimicus. Et hoc est peccatum, id est diabolus, operatum est mihi mortem, incensus per bonum, asit, ut pro vita ex lege ei mors proveniret. Operatum est dico in tantum, ut peccatum fiat peest peccare faciens. Supramodum, id
Abbreviated transcription (Latin):
qr ÷̃ p̃uaricatio accessit fi̾at peccans cdico:
fomes: et ꝑ qd̾ accreuit p̃uaricatio. Con¬
cupiscentia enĩ carnis que radix est ma¬
loꝵ ꝑ mandatũ magis p̃ualuit: non defe¬
cio. Lex enĩ concupiscentiã non extiuxit
ubi enĩ non est grã liberatoris auget
peccanti desideriũ. ꝓhibitio peccatoꝵ. Iõ
gͦ dixit ꝑ mandatũ qr p̃uaricatio aiddi¬
ta est: cum peccandi libidine. ⁊ ido dix̃
supͣ modũ qr ꝑ legem non defecit: s ma¬
gis solutis cupiditatib creuit. Uel ꝑ pec¬

Expanded text:
raevaricatio accessit. Fiat peccans dico, efomes, et per quod accrevit praevaricatio. Concupiscentia enim carnis quae radix est malorum per mandatum magis praevaluit non defecit. Lex enim concupiscentiam non exstinxit. Ubi enim non est gratia liberatoris, auget peccati desiderium, prohibitio peccatorum. Ideo ergo dixit, per mandatum, quia praevaricatio addita est cum peccandi libidine. Et ideo dixit, supramodum, quia per legem non defecit, sed magis solutis cupiditatibus crevit.
Abbreviated transcription (Latin):
uales caueto. Seqr᷑. Nc̃ autẽ. Dico facio
qd̾ nolo. Nunc autẽ ego int̾i̾or iam re¬
demptꝰ. iam accepta grã xp̃i qͥ fui ante
sub peccͥo uenundaiꝰ: non oꝑor illud. Li
sentiendo ei. Sc̃ enĩ desideria mala s si
non regnant: ip̃e non facit. fãcẽt autẽ:
si consentiret. Motꝰ enĩ desid̾ioꝵ maloꝵ¬

Expanded text:
vales caveto. Nunc autem dico facio quod nolo, nunc autem, ego interior homo, jam redemptus jam accepta gratia Christi, qui fui ante sub peccato venumdatus, non operor illud. Libsentiendo ei. Sunt enim desideria mala, sed si non regnant, ipse non facit. Faceret autem si consentiret. Motus enim malo
Abbreviated transcription (Latin):
legem peccatum erat mortuum. Ego
os homines in eod̃ .s. interiorem et exte¬
riorem .i. rationẽ et fomitem. qͥ est in car¬
ne. Int̾iorem dicit consentire legi: et eiꝰ
testimonio bonã ẽẽ legem aꝓꝓbat. Ex¬
tĩorem uͦ dicit cont᷑ interiorem et contͣ
legem. repugnare et captiuare: ⁊ ꝑ legẽ
maiorem potestatẽ peccandi habere. Seqͥ
lege. Qĩ. Sine lege uiuebam: s cum ue¬
niss mandatum legis pec̾em prius sopi
interior homo mortuus sũ aucto peccato
⁊ addica p̾uaricatione. uel ita ab illolo¬
co sine lege. ⁊ agit de peccato concupiᷤ¬
centie. ⁊ de aliis que ꝑ legem nota fuert᷑.
⁊ respicit ad illud: qd̃ dixerat . s. peccm ñ¬

Expanded text:
legem peccatum erat mortuum. Ego os homines in eodem, scilicet interiorem et exteriorem, id est rationem et fomitem: qui est in carne, interiorem dicit assentire legi, et ejus testimonio, bonam esse legem approbat; exteriorem vero dicit contra interiorem, et contra legem repugnare et captivare, et per legem majorem potestatem peccandi habere. Sed lege. Quasi dicat: Sine lege vivebam, sed cum venisset mandatum legis, peccatum prius sopitinterior homo mortuus sum aucto peccato et addita praevaricatione; vel ita ab illo loco, sine lege, et agit de peccato concupiscentiae, et de aliis quae per legem nota fuerunt, et respicit ad illud quod praedixerat, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
pisces. Ad ꝓbandũ ꝑlegem cognoscipes¬
catũ. hoc elegit apłc. qd̾ est gñale pecca¬
tũ .s. concupiscentia: unde mala omni
aueniunt. Bona est gͦ lex. que dũ hoc
ꝓhibet: om̃ia mortalia ꝓhibet. Noest
lex pecem s insinuatrix pec̃i ꝑeamsa
ctus est homo doctus. s peiꝰ est uictus:
dum sine gr̃a xp̃i erat. Et nota. nesci¬
ebam. non ꝓ se hoc dicit: s in sua ꝑso
na generaiem agit causam. S querit᷑
que sic ista ꝯcupiscentia. Dicunt qͥdã¬
illã eẽ que ꝓhibet᷑ in decalogo: cũ dici¬
tur non concupisces rem ꝓximi. uł u¬
xorem ꝓximi. Alii gn̾alit: quamlibet
concupiscentiã quoꝵlibet ꝓhibitoꝵ.¬
seqr. Occasione autẽ ⁊c̃. Ecce ostensũ
est qd̾ lex bona est. que pecc̃m ꝓhibet ÷
ostendit. s tñ ex ea malũ accessit. qr¬
centie: qd̃ et carnalitas appellat᷑ Uel
oꝑatum est in me omnem concupiscen¬
ꝓhibitione legis: qnͣdo adhuc deerat gͣ¬
la liberantis. Uel omẽm concupiscen¬

Expanded text:
inus Ad probandum per legem cognosci peccatum, hoc elegit Apostolus quod est generale peccatum, scilicet concupiscentia. Unde omnia mala veniunt. Bona ergo lex quae dum hoc prohibet, omnia mortalia prohibet. Non est lex peccatum, sed insinuatrix peccati. Per eam factus est homo doctus, sed pejus est victus, dum sine gratia Christi erat. Et nota quod ait, nesciebam, non pro se hoc dicit, sed in persona sua generalem agit causam. Sed quaeritur quae sit ista concupiscentia. quae prohibetur in Decalogo cum dicitur: Non concupisces rem proximi, vel uxorem proximi . Alii ergo generaliter quamlibet concupiscentiam quorumlibet prohibitorum. Occasione autem, etc. Ecce ostensum est quod lex bona est quae peccatum prohibet, et ostendit; sed tamen ex ea malum accessit, qcentiae, quod et carnalitas appellatur. Aoperatum est in me omnem concupiscentia ex prohibitione legis, quando adhuc deerat gratia liberantis; vel omnem concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ potestatis nr̃e est. illud uͦ ꝑmitti qd̃
uittare non possumꝰ: suꝑ illũ locũ iraᷤ¬
cimini et nolite peccare Ad q̃d dicimꝰ le¬
gem: omnẽ illicitã concupiscentiã nol¬
le. S alit̾ dicit᷑ nolle concupiscentiam
que est inpͥmo motu: alit̾ ocupiscentiã
desctationis et consensus. Illã qͥ ppe nõ
uult .i. reꝓbat ⁊ detestat᷑ pec̾cmq ẽẽ¬

Expanded text:
potestatis nostrae est. Illud vero permitti quod vitare non possumus super illum locum: Irascimini, et nolite peccare . Ad quod dicimus legem omnem illicitam concupiscentiam nolle. Sed aliter dicitur nolle concupiscentiam quae est in primo motu, aliter concupiscentiam delectationis et consensus. Illam quippe non vult, id est reprobat, detestatur, pecc