comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contra tumescit inani persuasione. Necesse est enim sibi ni¬
mium tribuat qui se nemini cõperat. Dein cum proferenda
sunt studia caligat insole: et oiã noua offendit: ut qui solus
didicerit quod intͣ multos faciendũ est. Mitto amicitias ꝗ̃
usque ad senectutem firmissime durãt religiosa quadam ne¬
cessitudine imbutȩ. Nec enim est sanctius sacris isdem ꝗͣ stu¬
diis initiari. sensum ipm̃ qui coĩs dicit᷑ ubi discet: cum se
a congͣssu qui nõ hoĩbus solum: sed mutis quoq animalib na¬
turalis est segregarit Adde q domi ea sola discere potest
quȩ ip̃i precipient᷑ inschola et quȩ aliis. audiet multa quo¬
tidie probari. multa corrigi. proderit alicuiꝰ obiurgata de¬
sidia: proderit laudata industria: excitabit᷑ laude emula¬
tio. Turpe ducet cedere pari pulchrũ suꝑ asse maiores Ae¬
cedũt omnia hȩc animos et licet ip̃a uitiũ sit ambitio fre¬

Expanded text:
contra tumescit inani persuasione; necesse est enim nicontra tumescit inani persuasione; necesse est enim nimium tribuat sibi, qui se nemini comparat. deinde cum proferenda sunt studia, caligat in sole et omnia nova offendit, ut qui solus didicerit quod inter multos faciendum est. mitto amicitias, quae ad senectutem usque firmissime durant religiosa quadam necessitudine imbutae. neque enim est sanctius sacris iisdem quam studiis initiari. sensum ipsum, qui communis dicitur, ubi discet, cum se a congressu, qui non hominibus solum sed mutis quoque animalibus naturalis est, segregarit? adde quod domi ea sola discere potest, quae ipsi praecipientur, in schola etiam quae aliis. audiet multa cotidie probari, multa corrigi; proderit alicuius obiurgata desidia, proderit laudata industria, excitabitur laude aemulatio, turpe ducet cedere pari, pulchrum superasse maiores. accendunt omnia haec animos, et licet ipsa vitium sit ambitio, fre
Abbreviated transcription (Latin):
bonus maiore se turba. ꝗͣ ut sustinere eam possit onerauerit:
et impmis ea hñda cura est ut is omnimõ fiat nobis fami¬
liariter amicus. nec officiũ in docendo spectet: sed affectum
Ita nũꝗͣ erimus ĩ turba. nec sane quisquã lr̃is saltem leuiter
imbutus eum in quo studiũ ingeniũq ꝑspexerit nõ in suam
quoq gloriã peculiarit᷑ fouebit. Sed ut fugiendȩ sint ma¬
gnȩ scholȩ cui ne ipi quiđ rei assentior si ad aliquẽ merito
concurrit᷑ non tum hoc eo ualet ut fugiendȩ sint omnino
schole. Aliud est enim uitare eas. aliud eligere. Et si refuta¬
uimus quȩ contrudicũt᷑. iam explicemus quid ipi sequamͣ
Ante oĩa futurus orator cui in maxima celebritate et ĩ me
re homines. neq illa solitaria et uelut umbratili uita pallesccͥ.
excitanda mens/ et actollenda semꝑ est quȩ in huiꝰ mõi secreti
aut languescit et quendam uelut ĩ opaco situm ducit: aut

Expanded text:
bonus maiore se turba, quam ut sustinere eam possit, oneraverit; bonus maiore se turba, quam ut sustinere eam possit, oneraverit; et in primis ea habenda cura est, ut is omni modo fiat nobis familiariter amicus, nec officium in docendo spectet sed adfectum. ita nunquam erimus in turba. nec sane quisquam litteris saltem leviter imbutus eum, in quo studium ingeniumque perspexerit, non in suam quoque gloriam peculiariter fovebit. sed ut fugiendae sint magnae scholae cui ne ipsi quidem rei adsentior, si ad aliquem merito concurritur, non tamen hoc eo valet, ut fugiendae sint omnino scholae. aliud est enim vitare eas, aliud eligere. et si refutavimus quae contra dicuntur, iam explicemus, quid ipsi sequamur. ante omnia futurus orator, cui in maxima celebritate et in medre homines neque illa solitaria et velut umbratica vita pallescere. excitanda mens et adtollenda semper est, quae in eiusmodi secretis aut languescit et quendam velut in opaco situm ducit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
agentib cuiusq interuẽtus impedim̃to est. lectio quoq nõ
omnis nec semꝑ prȩũte uel interp̃tante eget. Quando enim
tot auctoꝵ notitia contingeret: gͦ modicum tempus est quo
intotũ diem uelut opus ordinet᷑. Ideoq ꝑ plures ire possũt
et quȩ singłis tradenda sunt. Pleraq uero hanc conditiõem
hñt ut eadem uoce ad om̃s simul perferant. Taceo de ꝑti¬
tioibus et declamatioibus rhetoꝵ quibus certe quãtuscũq
numerus adhibeat᷑ tñ unusquisq totũ feret. Non enim uox
illa p̃ceptoris ut cena minus pluribus sufficit. Sed ut sol uni¬
uersis idem lucis caloris q largitur. Grãmaticus quoq si de
exponat. poemata enarret. tot illa discent quot audient. At
enim emendatiõi pͣlectioniq nuͣs obstat. sit in cõmodũ. Nam
quid fere undiq placet. mox illud comparabimus cõmodis.
N ec egꝰ tñ eo mitti puerũ uolo ubi negligatur: sed neq p̃cepto

Expanded text:
agentibus cuiuscunque interventus impedimento est. lectio quoque non agentibus cuiuscunque interventus impedimento est. lectio quoque non omnis nec semper praeeunte vel interpretante eget. quando enim tot auctorum notitia contingeret? modicum ergo tempus est, quo in totum diem velut opus ordinetur ideoque per plures ire possunt etiam quae singuli tradenda sunt. pleraque vero hanc condicionem habent, ut eadem voce ad omnes simul perferantur Taceo de partitionibus et declamationibus rhetorum quibus certe quantuscunque numerus adhibeatur, tamen unusquisque totum feret. non enim vox illa praeceptoris ut cena minus pluribus sufficit, sed ut sol universis idem lucis calorisque largitur. grammaticus quoque si deexponat, poëmata enarret, tot illa discent quot audient. at enim emendationi praelectionique numerus obstat. sit incommodum, nam quid fere undique placet? mox illud comparabimus commodis. nec ego tamen eo mitti puerum volo, ubi negligatur. sed neque praeceptor
Abbreviated transcription (Latin):
soluti ac fluẽtes no accipiũt e scholis mala ista sed in scho¬
las afferũt. Uerum instudiis magis uacabit unus uni
añ oĩa nihil prohibet ee istum nescio que unũ et cũ eo ꝗ
in scholis eruditur. Sed et si iungi utrunq no posset lumẽ
tam illud conuẽtus honesti ssimi tenebris ac solitudini p̃tulis¬
sem. Nam optimus quisq p̃ceptor frequentia gaudet. ac
maiore se theatro dignũ putat. At fere minores ex conscie¬
tia sue infirmitatis herere singłis et officio fungi quodãmõ
amicitia uel pecunia ut doctissimũ atq ĩcompabilem ma¬
gistrũ domi babeat. Non tñ ille totũ in uno diem consump¬
turus est. aut põt eeͣ ulla tam perpetua discentis intẽtio quȩ
non ut uisus oculoꝵ obtuitu continuo fatigat᷑. Cum prȩser¬
tim multo plus secreta temporis studia desiderẽt. Neq eiz
scribenti et discenti cogitanti prȩceptor assistit. quoꝵ aliꝗd

Expanded text:
soluti ac fluentes non accipiunt ex scholis mala ista sed in schosoluti ac fluentes non accipiunt ex scholis mala ista sed in scholas adferunt. verum in studiis magis vacabit unus uni. ante omnia nihil prohibet esse illum nescio quem unum etiam cum eo, qui in scholis eruditur. sed etiamsi iungi utrumque non posset, lumen tamen illud conventus honestissimi tenebris ac solitudini praetulissem. nam optimus quisque praeceptor frequentia gaudet ac maiore se theatro dignum putat. at fere minores ex conscientia suae infirmitatis haerere singulis et officio fungi quodam modamicitia, ut doctissimum atque incomparabilem magistrum domi habeat: num tamen ille totum in uno diem consumpturus est? aut potest esse ulla tam perpetua discentis intentio, quae non ut visus oculorum obtutu continuo fatigetur? cum praesertim multo plus secreti temporis studia desiderent. neque enim scribenti, ediscenti, cogitanti praeceptor adsistit, quorum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
et illos meliores faciat qui tumebãt᷑. facile erat huius me¬
tus remedium. Utinã liberoꝵ nr̃oꝵ mores nõ ipi ꝑderemus.
Infantia statim delitis soluimus. Mollis illa educatio quã
indulgentiã uocamus neruos om̃s et mentis et corporis frã¬
sit. Quid non adultus cõcupiscet ꝗ ĩ purpuris cepit: Non¬
dum prima uerba exprimit iam coccũ intelligit: iam cõchy¬
lium poscit. ante palatũ eoꝵ ꝗͣ os instituimus. ĩ lecticis cre¬
scũt. Si terra attigerit emanibus utrinq substinetiũ pendẽt.
C audemus siquid licentius dixerit. Uerba ne alexandri¬
nis quid ꝑmittenda delitiis risu et osculo excipimue. Nec
mirum: nos docuimus. ex nobis audierũt. nr̃as amicas.
nr̃os concubinos uident. Omne conuiuiũ obscenis cãticis
strepit. pudenda dictu spectant᷑. Fit ex his consuetudo de
inde natura: discũt hȩc miseri anꝗͣ sciant uitia ee. Inde

Expanded text:
etiam illos meliores faciat, qui timebantur. facile erat huius meetiam illos meliores faciat, qui timebantur. facile erat huius metus remedium. utinam liberorum nostrorum mores non ipsi perderemus. infantiam statim deliciis solvimus. mollis illa educatio, quam indulgentiam vocamus, nervos omnes mentis et corporis frangit. quid non adultus concupiscet, qui in purpuris repit? nondum prima verba exprimit, iam coccum intelligit, iam conchylium poscit. ante palatum eorum quam os instituimus. in lecticis crescunt; si terram attigerint, e manibus utrinque sustinentium pendent. gaudemus , si quid licentius dixerint: verba ne Alexandrinis quidem permittenda deliciis risu et osculo excipimus. nec mirum: nos docuimus, ex nobis audiunt. nostras amicas, nostros concubinos vident, omne convivium obscenis canticis strepit, pudenda dictu spectantur. fit ex his consuetudo, inde natura. discunt haec miseri, antequam sciant vitia esse; inde
Abbreviated transcription (Latin):
se oratore nisi bonũ uirũ iudico. et fieri et si pot uolo de hac
re igitur principio corrũpi mores inscholis putant. Nam &
corrũpunt᷑ interĩ sed domi ꝙͦ. Et sunt multa huius rei exẽ¬
pla tam ꝑdite qͣ conseruate sanctissime utrobiq opimonis.
naͣ cuĩq totũ curaq distat da mentẽ ad peiora facilem:
da negligentiam formandi custodiendi q ĩ etate prima
pudoris. Non minore flagitiis occasionem secreta p̃buerit.
N am et eẽ pot cutpis domesticus ille prȩccptor nec tutior intͣ
seruos malos. ꝗͣ ingenuos parũ modestos conusatio est At
si bona ipius indoles. si nõ cȩca ac sopita parentũ secordia ẽ
et prȩceptorem eligere sanctissimum quẽq cuiꝰ rei precipua
prudentibus cura est. et disciplinã quę maxime seuera fue¬
rit licet. et nihilominus amicum graue iurũ aut fidelem
libertum lateri filii sui adiungere: cuius assiduus comitatꝰ

Expanded text:
se oratorem nisi bonum virum iudico, et fieri etiamsi potest nolo. de hac se oratorem nisi bonum virum iudico, et fieri etiamsi potest nolo. de hac re igitur prius. corrumpi mores in scholis putant; nam et corrumpuntur interim, sed domi quoque, et sunt multa eius rei exempla tam hercule quam conservatae sanctissime utrobique opinionis. natura cuiusque totum curaque distat. da mentem ad peiora facilem, da negligentiam formandi custodiendique in aetate prima pudoris: non minorem flagitiis occasionem secreta praebuerint. nam et potest turpis esse domesticus ille praeceptor, nec tutior inter servos malos quam ingenuos parum modestos conversatio est. at si bona ipsius indoles, si non caeca ac sopita parentum socordia est, et praeceptorem eligere sanctissimum quemque cuius rei praecipua prudentibus cura est et disciplinam, quae maxime severa fuerit, licet, et nihilominus amicum gravem virum aut fidelem libertum lateri filii sui adiungere, cuius assiduus comitatus
Abbreviated transcription (Latin):
quęstio est utilius ne sit domi atq intra priuatos parietes stu¬
dente contine᷑ an frequentię scholarũ et uelut publicis precep¬
toribus tradere. Id quidem cum iis a quibus clarissimaꝵ ciui¬
tatũ mores sunt instituti. tũ eminetissimis auctoribus uideo
placuisse Non est tn dissimulandũ eẽ nõnllos qui abhoc pro¬
pe publico more priuata quadã persuasione dissentiãt. Ni du¬
as precipue rationes sequi uident᷑. Unam ꝙ moribus magis
consulant fugiendo turbam hoĩum eius ȩtatis. quę sit ad
uitia maxime prona. unde cas turpiũ factoꝵ sope extitisse
liberalius tempora sua impensurus uni uidetͣ ꝗͣ s eadem in
plures pertineat. Prior causa prorsus grauis. nam si studiis ꝗđ
scholas prodesse. moribus aut nocere constaret potior mihi r¬
tu uiuendi honeste q̃ uel optime dicendi uideret Sed mea
quid sententia iuncta ista atq indiscreta sunt. Neq enim es¬

Expanded text:
quaestio est, utiliusne sit domi atque intra privatos parietes stuquaestio est, utiliusne sit domi atque intra privatos parietes studentem continere an frequentiae scholarum et velut publicis praeceptoribus tradere. quod quidem cum iis, a quibus clarissimarum civitatium mores sunt instituti, tum eminentissimis auctoribus video placuisse. non est tamen dissimulandum, esse nonnullos, qui ab hoc prope publico more privata quadam persuasione dissentiant. hi duas praecipue rationes sequi videntur: unam, quod moribus magis consulant fugiendo turbam hominum eius aetatis, quae sit ad vitia maxime prona, unde causas turpium factorum saepe extitisse liberalius tempora sua impensurus uni videtur, quam si eadem in plures partiatur. prior causa prorsus gravis. nam si studiis quidem scholas prodesse, moribus autem nocere constaret, potior mihi ratio vivendi honeste quam vel optime dicendi videretur. sed mea quidem sententia iuncta ista atque indiscreta sunt. neque enim es
Abbreviated transcription (Latin):
ta claror uiroꝵ. et electos ex poetis maxime. Nanq eoꝵ par¬
uis cognitio gratior est locos ediscere intͣ lusum licet. Nam et
maxime necessaria est oratori. sicut suo loco dieam: memoria
et ea precipue firmatur atq a litͣ exercitatione. Et ĩ his de
quibus nuc loquimur etatibus. quȩ nihil dum ipẽ gnͣare ex
se queũt prope sola est. quȩ iuuari cura docentiũ possit. Non
alienũ fuerit exigere ab his ȩtatib quo sit absolutius os et ex¬
p̃ssior sermo ut nomina quȩdla uersus ꝗͥ affectate difficultatis
ex pluribus asꝑrime cocũtibus int̾. se sillabis catenatos et
uelut confragosos ꝗͣ citatissime uoluant. xANEnoi grece uo¬
cantur resmodica dictu. qua tn omissa multa lingue uitia
nisi primis eximunt᷑ annis ĩ emendabili ĩposterũ prauitate
ED nobis iam paulatim accrescere puer et exire degremio
ac discere serio incipiat hoc igit᷑ potissimũ loco tractanda

Expanded text:
ta clarorum virorum et electos ex poëtis maxime namque eorta clarorum virorum et electos ex poëtis maxime namque eorum cognitio parvis gratior est locos ediscere inter lusum licet. nam et maxime necessaria est oratori sicut suo loco dicam memoria, et ea praecipue firmatur atque alitur exercitatione, et in his, de quibus nunc loquimur, aetatibus, quae nihildum ipsae generare ex se queunt, prope sola est, quae iuvari cura docentium possit. non alienum fuerit exigere ab his aetatibus, quo sit absolutius os et expressior sermo, ut nomina quaedam versusque adfectatae difficultatis ex pluribus et asperrime coëuntibus inter se syllabis catenatos et velut confragosos quam citatissime volvant; χαλινοί Graece vocantur. res modica dictu, qua tamen omissa multa linguae vitia, nisi primis eximuntur annis, inemendabili in posterum pravitate bis iam paulatim adcrescere puer et exire de gremio et discere serio incipiat. hoc igitur potissimum loco tractanda
Abbreviated transcription (Latin):
diu lentior donec exercitatione contingat emendata ueloci¬
tas. Nam prospicere in dextrũ quod om̃s precipiũt et proui¬
dere non rõns modo. sed usus quoq est. qmĩ sequẽtia intuẽti
priora dicẽda sunt. et quod difficillimũ est diuidenda ĩtentio
animi: ut aliud uoce. aliud oculis agatur. Illud nõ penitebit
curasse. cum scribere nomina puer quẽad modũ moris est ceꝑit
ne hanc oꝑam ĩ uocabulis uulgaribus et forte occurrẽtib ponat.
P rotinus enim põt interp̃tationẽ linguȩ secretioris .i. quas gͣ¬
ci glosas uocant dum aliud agitur ediscere. et intͣ prima
clementa conseꝗ rem. postea propͥum tp̃s̃ desideraturam.
Et qñ ad hoc cirta res tenues moramur. hni quoq uersus ꝙ
ad mutationem scribendi proponẽt᷑ non ociosas uelim snĩas
hant. sed honestũ aliꝗd monentes. Proseꝗtur hec memoria in
senectutem. et imp̃ssa aiõ rudi usq ad mores proficiet. et̃ dic¬

Expanded text:
diu lentior, donec exercitatione contingat emendata velocidiu lentior, donec exercitatione contingat emendata velocitas. nam prospicere in dextrum quod omnes praecipiunt et providere, non rationis modo sed usus quoque est; quoniam sequentia intuenti priora dicenda sunt, et, quod difficillimum est, dividenda intentio animi, ut aliud voce aliud oculis agatur. illud non paenitebit curasse, cum scribere nomina puer quemadmodum moris est coeperit, ne hanc operam in vocabulis vulgaribus et forte occurrentibus perdat. protinus enim potest interpretationem linguae secretioris, quas Graeci γλώσσας vocant, dum aliud agitur, ediscere et inter prima elementa consequi rem postea proprium tempus desideraturam. et quoniam circa res adhuc tenues moramur, ii quoque versus, qui ad imitationem scribendi proponentur, non otiosas velim sententias habeant sed honestum aliquid monentes. prosequitur haec memoria in senectutem et impressa animo rudi usque ad mores proficiet. etiam dic
Abbreviated transcription (Latin):
Q uare eum semꝑ et ubiq tum precipue in epłie secretis et fa¬
miliaribus delectabit. ne hoc quid neglectũ reliꝗsse syllabi
nulli compenddi est ꝑdiscendȩ oñis. Nec ut fit plerunq
difficillima queq eaꝵ differenda ut ĩ nominibus scriben¬
dis deprehendant᷑ Q uiimo ne prime quiđ memoriȩ temẽ
credendum. repetere et ĩculeare diui fuerit utilius. Et in
lectione quoq non proꝑare ad continuãdũ eam uel ad celeran¬
dum: nisi cum et in offensa atq indubitata litteraꝵ interse con¬
iunctio. suppeditare sine ulla cogitandi saltem mora poterit. tuc̃
ipis syllabis uerba complecti et his sermonẽ cõnectere incipiat.
I ncredibile est quantũ morȩ lectioni festinatione adiiciatur.
N inc enim accidit dubitatio. intermissio. repetitio plus ꝗͥ possunt
audentibus. Deide cum errarũt et his quȩ iam sciunt diffi¬
dentibus. Certa sit ergo ĩprimis lectio deinde coniucta. et

Expanded text:
quare cum semper et ubique tum praecipue in epistolis secretis et faquare cum semper et ubique tum praecipue in epistolis secretis et familiaribus delectabit ne hoc quidem neglectum reliquisse. syllabis nullum compendium est; perdiscendae omnes nec, ut fit plerumque, difficillima quaeque earum differenda, ut in nominibus scribendis deprehendantur. quin immo ne primae quidem memoriae temere credendum; repetere et diu inculcare fuerit utilius, et in lectione quoque non properare ad continuandam eam vel accelerandam, nisi cum inoffensa atque indubitata litterarum inter se coniunctio suppeditare sine ulla cogitandi saltem mora poterit. Tunc ipsis syllabis verba complecti et his sermonem connectere incipiat. incredibile est, quantum morae lectioni festinatione adiiciatur. hinc enim accidit dubitatio, intermissio, repetitio plus quam possunt audentibus, deinde, cum errarunt, etiam iis quae iam sciunt diffidentibus. certa sit ergo in primis lectio, deinde coniuncta et
Abbreviated transcription (Latin):
gratia eburneas et̃ luteraꝵ formas ĩ lusum offerre. uel siꝗd
aliud quo magis illa xtas gaudeat ĩueniri põt. quod tracꝰ¬
tare intueri nominare iocũdũ sit. Cum uero iam ductus
sequi ceꝑit nõ mutile erit eas tabelle ꝗͣ optĩe insculpi ut
ꝑ illos uelut sulcos ducat᷑ stilus. Nam neq errabit quead¬
modum inceris. Continebit᷑ enim uttĩq marginibus. nec exͣ
prescriptũ poterit egredi. Et celerius ac sepius sequendo
certa uestigia. formabit articulos. neq egebit adiutorio
manum suam manu suꝑ impoĩta regentis. nõ est aliena re
quę fere ab honestis negligi solet cura bene ac uelocit᷑ scri¬
bendi. Nam cum sit in studis precipuũ q solo uerus ille ꝓ¬
fectus et altis radicibus nixus ꝑetͬ scribere ipm tardior
stilus cogitationẽ moratur rudis et confusus intellectu ca¬
ret. Unde seꝗtur altͣ dictandi quȩ tranfferẽda sunc labor

Expanded text:
gratia eburneas etiam litterarum formas in lusum offerre; vel si quid gratia eburneas etiam litterarum formas in lusum offerre; vel si quid aliud, quo magis illa aetas gaudeat, inveniri potest, quod tractare, intueri, nominare iucundum sit. cum vero iam ductus sequi coeperit, non inutile erit eas tabellae quam optime insculpi, ut per illos velut sulcos ducatur stilus. nam neque errabit, quemadmodum in ceris continebitur enim utrinque marginibus neque extra praescriptum egredi poterit et celerius ac saepius sequendo certa vestigia firmabit articulos, neque egebit adiutorio manum suam manu superimposita regentis. non est aliena res, quae fere ab honestis negligi solet, cura bene ac velociter scribendi. nam cum sit in studiis praecipuum, quoque solo verus ille profectus et altis radicibus nixus paretur, scribere ipsum, tardior stilus cogitationem moratur, rudis et confusus intellectu caret; unde sequitur alter dictandi, quae transferenda sunt, labor.
Abbreviated transcription (Latin):
nere ad sũmam credidisset: fingamus igit᷑ alexandrum
dari nobis impoitum gremio dignũ tanta cura infante qͥqͣ
suus cuiq dignus est. pudeat ne me statim i ipis elementis
et breuia cdlocendi monstrare compendia neq enim mibi ilus¬
saltem placet quod fieri in plurimis uideo. ut lrãꝵ nomina
et contextũ priusꝗͣ formas pariuili discant. Obstat hoc agni¬
tioni eaꝵ nõ intendentibus mox aĩu ad ip̃os ductus dũ ante¬
cedentẽ memoriam sequũtur. quȩ causa est precipiẽtibus
ut et cum satis affixisse eas pueris recto illo quo pͥmũ scribi
solent contextu uident᷑. retro agant rursus. et uaria ꝑmuta¬
tione ꝑturbent. donec litteras ꝗ̃ instituũt᷑ facie norint nõ
ordine. Qua ꝑꝑ optime sicut hominũ ꝑit᷑ et h̃tus et noĩa
edocebunt᷑: Sed quod in lr̃is obest. syllabis nõ nocebit. Non
ex cludo aut̃ id quod est notũ irritandȩ ad discendũ infantię

Expanded text:
nere ad summam credidisset? fingamus igitur Alexandrum nere ad summam credidisset? fingamus igitur Alexandrum dari nobis impositum gremio, dignum tanta cura infantem quanquam suus cuique dignus est: pudeatne me in ipsis statim elementis etiam brevia docendi monstrare compendia? neque enim mihi illusaltem placet, quod fieri in plurimis video, ut litterarum nomina et contextum prius quam formas parvuli discant. obstat hoc agnitioni earum non intendentibus mox animum ad ipsos ductus, dum antecedentem memoriam sequuntur. quae causa est praecipientibus, ut etiam, cum satis adfixisse eas pueris recto illo quo primum scribi solent contextu videntur, retro agant rursus et varia permutatione turbent, donec litteras qui instituuntur facie norint non ordine. quapropter optime sicut hominum pariter et habitus et nomina edocebuntur. sed quod in litteris obest, in syllabis non nocebit. non excludo autem, id quod est inventum irritandae ad discendum infantiae
Abbreviated transcription (Latin):
instituendũ professi. Sed est sua et studiis infantia: et ut cor¬
porũ mox fortissimoꝵ educatio a lacte cunisq initiu ducit.
ta futurus eloquentissimus edidit aliqñ uagitũ: et loqui pͥ¬
mum incerta uoce temptauit: et hesit circa formas luteraꝵ.
N et siquid discere satis non est. ideo necesse nõ est ꝙ si nemo re¬
prehendit patre qui hec nõ negligenda in suo filio putet. cur
improbetur siꝙea quȩ domi suȩ recte faceret ĩ publicum
promit: atq eo magis ꝙ minora et facilius minores percipi¬
unt et ut corpora ad quosdam membroꝵ flexus formari
nisi tenera non possunt. Sic aĩos quoq ad pleraq durioreᷤᷤ
robur ipsum facit. An philippus macedonũ rex Alex filio
suo propria literaꝵ elementa tradi ab aristotele sumo eius
etatis pħo uolusset. aut ille suscepisset hoc officiũ: si nõ stu¬
dioꝵ initia et a perfectissimo quoq optime tractari et perti¬

Expanded text:
instituendum professi, sed est sua etiam studiis infantia; et ut corinstituendum professi, sed est sua etiam studiis infantia; et ut corporum mox fortissimorum educatio a lacte cunisque initium ducit, ita futurus eloquentissimus edidit aliquando vagitum et loqui primum incerta voce temptavit et haesit circa formas litterarum. nec si quid discere satis non est, ideo nec necesse est. quodsi nemo reprehendit patrem, qui haec non negligenda in suo filio putet, cur improbetur, si quis ea, quae domi suae recte faceret, in publicum promit? atque eo magis, quod minora etiam facilius minores percipiunt, et ut corpora ad quosdam membrorum flexus formari nisi tenera non possunt, sic animos quoque ad pleraque duriores robur ipsum facit. an Philippus Macedonum rex Alexandro filio suo prima litterarum elementa tradi ab Aristotele, summo eius aetatis philosopho, voluisset, aut ille suscepisset hoc officium, si non studiorum initia et a perfectissimo quoque optime tractari et perti
Abbreviated transcription (Latin):
minora didicisset. Noc ꝑ singulos annos prorogatũ in sum¬
mam proficit et quantũ in infantia presumptũ est tonẽ
adolescentie acꝗrit᷑. idem et de sequetibus annis preceptũ sit.
ne quod cuiq discendũ est. sero discere ĩcipiat. Non ergo per¬
damus primũ statim tempus. atq eominus ꝙ initia luteraꝵ
sola memoria constat. quę nõ modo iam est ĩparius. sed tũ et
tenacissima est. Non sum adeo etatum imprudens ut i standũ
teneris protinus acerbe putem. exigendamq plane operam.
N am id imprimis cauere oportebit ne studia qui amare no dum
pot oderit. et amaritudine semel ꝑceptam et ultra rudes an¬
nos reformidet. Lusus hic sit et roget᷑ et laudet᷑ et nunꝙͣ
non scisse se gaudeat. Align ipo nolente doceat᷑ alius. cui in¬
uideat. contendat interim et sepius uincere se putet. pre¬
miis et quę capit illa etas euocet᷑. Parua docemus oratorem

Expanded text:
minora didicisset. hoc per singulos prorogatum in summinora didicisset. hoc per singulos prorogatum in summam proficit, et quantum in infantia praesumptum est temporis, adolescentiae adquiritur. idem etiam de sequentibus annis praeceptum sit, ne, quod cuique discendum est, sero discere incipiat. non ergo perdamus primum statim tempus, atque eo minus, quod initia litterarum sola memoria constant, quae non modo iam est in parvis sed tum etiam tenacissima est. nec sum adeo aetatum imprudens, ut instandum protinus teneris acerbe putem exigendamque plane operam. nam id in primis cavere oportebit, ne studia, qui amare nondum potest, oderit et amaritudinem semel perceptam etiam ultra rudes annos reformidet. lusus hic sit; et rogetur et laudetur et numquam non fecisse se gaudeat, aliquando ipso nolente doceatur alius, cui invideat; contendat interim et saepius vincere se putet; praemiis etiam, quae capit illa aetas, evocetur. parva docemus oratorem
Abbreviated transcription (Latin):
negauit ee huius poete. sed alii quoq auctores inter quos erat᷑¬
osthenes idem preceꝑ ũt. Melius aũt qui nullũ tempus uaca¬
re cura uolũt ut chrysippus. Namis ꝗͣuis nutricibus triẽnius¬
dederit. tam̃ ab illis quoq iam informandam ꝗͣ optis institũ¬
tis mentẽ infantiũ udicat. Cur aũt non ꝑtineat ad luteras ȩ¬
tas que ad mores iam ꝑtinet: Neq ignoro toto illo de quo lo¬
quer tempore uix tantũ effici quantũ conferre unus postea
possit annus. Sed tñ mihi qui id senserũt uident nõ tam di¬
scentibus in hac parte ꝗͣ docẽtibus peꝑcisse. Quid inelius alio¬
qn facient ex quo loqui poterũt. faciant enim aliꝗd neces¬
se est. Aut cur hoc quã tulũcunq est usq ad uii. annos la¬
crum fastidiamus: Nam certe ꝗlib parũ sit quod contulerit
etas prior maiora tñ aliqua discet puer eo ipõ anno quo

Expanded text:
negavit esse huius poëtae. sed alii quoque auctores, inter quos Eratnegavit esse huius poëtae. sed alii quoque auctores, inter quos Eratosthenes, idem praeceperunt. melius autem, qui nullum tempus vacare cura volunt, ut Chrysippus. nam isdederit, tamen ab illis quoque iam formandam quam optimis institutis mentem infantium iudicat. cur autem non pertineat ad litteras aetas, quae ad mores iam pertinet? neque ignoro, toto illo, de quo loquor, tempore vix tantum effici, quantum conferre unus postea possit annus; sed tamen mihi, qui dissenserunt, videntur non tam discentibus in hac parte quam docentibus pepercisse. quid melius alioqui facient, ex quo loqui poterunt? faciant enim aliquid necesse est. aut cur hoc, quantulumcunque est, usque ad septem annos lucrum fastidiamus? nam certe quamlibet parvum sit, quod contulerit aetas prior, maiora tamen aliqua discet puer ipso illo anno, quo
Abbreviated transcription (Latin):
se perhibet: simus quia disciplinis quoq grȩcis prius institu¬
endus est. Unde et nrͣȩ fluxerũt. Non tam̃ hoc adeo suꝑsti¬
tiose uelim fieri ut diu tantũ loquatur grece aut discat sicut
plerisq moris est. Hinc enim accidũt et oris plurima uitia in pere¬
grinum sonũ corrupti et sermonis cui cum grece figure assidua
consuetudine heserũt in diuersa quoq loquedi ratione ꝑtinacis¬
sime durant. Non longe itaq latina subseꝗ debent. et cito ꝑ iter
ire. Ita fiet ut cum equali cura linguam utrãq tueri ceꝑimus
neutra alteri officiat. Quidam litteris instituẽdos qui minorẽ
septem annis ce̾nt non putauerũt ꝙ illa primũ ętas et intellec¬
tum disciplinaꝵ caꝑe. et labore pati possit In qua sentetia Hesi¬
odum eẽ plurimi tradũt ꝗ añ grãmaticũ aristophanẽ fuerũt.
N am is primus itoo euredo in quo libro semptũ hoc ĩuenitur

Expanded text:
s perbibet, simul quia disciplinis quoque Graecis prius institus perbibet, simul quia disciplinis quoque Graecis prius instituendus est, unde et nostrae fluxerunt. non tamen hoc adeo superstitiose fieri velim, ut diu tantum Graece loquatur aut discat, sicut plerisque moris est. hoc enim accidunt et oris plurima vitia in peregrinum sonum corrupti et sermonis; cui cum Graecae figurae assidua consuetudine haeserunt, in diversa quoque loquendi ratione pertinacissime durant. non longe itaque Latina subsequi debent et cito pariter ire. ita fiet, ut, cum aequali cura linguam utramque tueri coeperimus, neutra alteri officiat. quidam litteris instituendos, qui minores septem annis essent, non putaverunt, quod illa primum aetas et intellectum disciplinarum capere et laborem pati posset. in qua sententia Hesiodum esse plurimi tradunt qui ante grammaticum Aristophanen fuerunt; nam is primus ὑποθήκας, in quo libro scriptum hoc invenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lonio diogene tradit᷑ quibusdã eum uitiis imbuit. quȩ
robustum quoq & maximũ regem ab illa institutione pue¬
rili sunt persecuta. Si cui multa uideor exigere cogitet
oratorem institui rem arduam et cum ei formando nihil de¬
fuerit. prȩterea plura ac difficiliora suꝑeẽ. Nam et studio
perpetuo et prestantissimis p̃ceptoribus. et pluribus discipli¬
nis opus est. Qua ꝑꝑ precipienda sũt optima quȩ siquis
grauabit᷑ non rationi defuerit sed homini. Si tñ nõ con¬
tinget quales maxime uelim nutrices pueros hr̃e pedago¬
gos at unus certe sit assiduus dicendi non imꝑitus. qui si
qua erũt ab his pñte aluno dicta uitiose corrigat protinꝰ
nec insidere illi sinat dũ eñ intelligat᷑ id quod prius dixi
bonũ eẽ remedium hoc A sermonȩ grȩto puerũ incipere ma¬
lo quia latinus qui pluribus in usu est uel nobis nolẽtibus¬

Expanded text:
lonio Diogene traditur, quibusdam eum vitiis imbuit, quae lonio Diogene traditur, quibusdam eum vitiis imbuit, quae robustum quoque et iam maximum regem ab illa institutione puerili sunt persecuta. si cui multa videor exigere, cogitet oratorem institui, rem arduam, etiam cum ei formando nihil defuerit; praeterea plura ac difficiliora superesse. nam et studio perpetuo et praestantissimis praeceptoribus et plurimis disciplinis opus est. quapropter praecipienda sunt optima; quae si quis gravabitur, non rationi defuerint sed homini. si tamen non continget, quales maxime velim nutrices, pueros, paedagogos habere, at unus certe sit assiduus loquendi non imperitus, qui, si qua erunt ab his praesente alumno dicta vitiose, corrigat protinus nec insidere illi sinat; dum tamen intelligatur, id, quod prius dixi, bonum esse, hoc remedium. A sermone Graeco puerum incipere malo, quia Latinum, qui pluribus in usu est, vel nobis nolentibu
Abbreviated transcription (Latin):
reddidisse in loquendo paternã cloquẽtiam dicitur. ł t Q¬
Nortensi filiȩ oratio apud triũ uiros hĩta legitur nõ tm̃ ĩ st¬
xus honorem. Nec tñ hi quibus discere ipis non contigit mi¬
norem curam docendi liberos habeãt. sed sint propt᷑ hoc ipm
ad ȩtera magis diligentes. de pueris inter quos educabit᷑
ille huic spei destinatus idem quod de nutricibus dictum sit
D e pedagogis hoc amplius. Ut aut sint eruditi plane qͣ primã
eẽ curam uelim. aut se nõ eẽ eruditos sciant. Nihil enim pe¬
ius est us ꝗ paulũ aliquid ultra primas luteras progressi:
falsam sibi scientiȩ persuasionẽ induert. Nam et cedere preci¬
piendi perits indignant᷑: et uelut iure quodã potestatis
qua fere hoc hominũ gñs ĩtumescit imꝑiosi atq interi syui¬
entes stultitiam suam perdocent. nec minus error eoꝵ no¬
cet moribus. Si quid leonides Alex pedagogus ut a Baby¬

Expanded text:
reddidisse in loquendo paternam elegantiam dicitur, et reddidisse in loquendo paternam elegantiam dicitur, et Hortensiae Q. filiae oratio apud Triumviros habita legitur non tantum in sexus honorem. nec tamen ii, quibus discere ipsis non contigit, minorem curam docendi liberos habeant; sed sint propter hoc ipsum ad cetera magis diligentes. de pueris, inter quos educabitur ille huic spei destinatus, idem quod de nutricibus dictum sit. de paedagogis hoc amplius, ut aut sint eruditi plene, quam primam esse curam velim, aut se non esse eruditos sciant. nihil est peius iis, qui paulum aliquid ultra primas litteras progressi falsam sibi scientiae persuasionem induerunt. nam et cedere praecipiendi partibus indignantur et velut iure quodam potestatis, quo fere hoc hominum genus intumescit, imperiosi atque interim saevientes stultitiam suam perdocent. nec minus error eorum nocet moribus; siquidem Leonides Alexandri paedagogus, ut a Baby
Abbreviated transcription (Latin):
bus quas si fieri posset sapiẽtes chrysippus optauit. certe qtũ
res pateret᷑ optimas cligi uoluit: et moꝵ ꝗdem ĩ his haud
dubie prior ratio est recte tñ et loquant: Nas primũ au¬
diet puer. haꝵ uerba effingẽ imitando conabit᷑. Et natura
tena cissimi sumus eoꝵ quȩ rudibus animis ꝑcepimust
sapor quo noua imbuas durat. nec lanaꝵ colores ꝓbue simp̃¬
ille candor mutatus est elui possunt. et her ipa magis ꝑtina¬
citer herent quȩ dettriora sunt nam bona facile mutant
ĩpeius. Nunquã quando in bonũ uerteris uitia. nõ assuescat
ergo ne dum infans quid̃ est sermoni ꝗ dediscendus sit in
parentibus uero ꝗͣ plurimũ eẽ cruditioĩs optauerĩ. Uerum
nec de patribus tm̃ loquor Nam graccoꝵ cloquẽtiȩ multũ
multũ contulisse accepimus. corndiam mr̃em cuius dodtis¬
simus sermo ĩposteros quoq est cpłis traditus. Et leli filia.

Expanded text:
bus, quas si fieri posset sapientes Chrysippus optavit, certe quantum bus, quas si fieri posset sapientes Chrysippus optavit, certe quantum res pateretur optimas eligi voluit. et morum quidem in his haud dubie prior ratio est, recte tamen etiam loquantur. has primum audiet puer, harum verba effingere imitando conabitur. et natura tenacissimi sumus eorum, quae rudibus animis percepimus; ut sapor, quo noille candor mutatus est, elupossuor, Et baec ipsa magis pettinaciter haerent, quae deteriora sunt. Nam bona sacile mutantur in peius: nunc quando in bonum verteris vitia? Non assuescat efgo ne dum infans quidem est sermoni, qui dediscendus sit. parentibus vero, quam plurimum esse eruditionis optaverim. Verum nec de patribus tm contulisse accepimus Corneliam matrem, cuius doctissimus sermo in posteros quoque est epistolis traditus: et Laelia C. filia
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ cõcessam. plerosq uero laborem ac tempora tarditate inge¬
nii perdere. Nam contra plures reperias et faciles ĩ ex cogitã¬
do et ad discendũ promptos. Quippe id est homini naturale.
ac sicut aues ad uolatũ. Equi ad cursum. ad seuitiã fere gi¬
gnũt᷑. ita nobis propria est mentis agitatio atq solertia uñ
origo animi cȩlestis creditͣ hebetes uero et indociles nõ magi
secũdũ nãm homines edunt᷑. ꝗͣ prodigiosa corpora. et mon¬
stris insignia. Sed hi pauci ad modũ fuerant. argum̃tũ ꝙ
ĩ pueris lucet spes plurimoꝵ. quȩ tu emorit᷑ ꝓ̧tate mani¬
festum est nõ naturã defecisse. sed curam. prestat en ingenio
alius alium concedo. Sed plus efficiat aut minus. Nemo tñ¬
reꝑitur ꝗ sit studio nihil consecutus. Noc ꝗ periuderit proti¬
nus ut erit parẽs factus acrem ꝗͣ maxime curã spei futuri
oratoris impẽdat. Ante omnia ne sit uiciosus serno nutrici¬

Expanded text:
esse concessam, plerosque vero laborem ac tempora tarditate ingeesse concessam, plerosque vero laborem ac tempora tarditate ingenii perdere. nam contra plures reperias et faciles in excogitando et ad discendum promptos. quippe id est homini naturale; ac sicut aves ad volatum, equi ad cursum, ad saevitiam ferae gignuntur; ita nobis propria est mentis agitatio atque sollertia, unde origo animi caelestis creditur. hebetes vero et indociles non magis secundum naturam homines eduntur quam prodigiosa corpora et monstris insignia, sed hi pauci admodum fuerunt. argumentum quod in pueris elucet spes plurimorum, quae cum emoritur aetate, manifestum est, non naturam defecisse sed curam. praestat tamen ingenio alius alium. concedo ; sed plus efficiet aut minus; nemo reperitur, qui sit studio nihil consecutus. hoc qui perviderit, protinus ut erit parens factus, acrem quam maxime curam spei futuri oratoris impendat. ante omnia ne sit vitiosus sermo nutrici
Abbreviated transcription (Latin):
tuendũ oratorem putabamus ĩ hos xii. libros contulimus. bre¬
uit᷑ omnia demonstrãtes. Nam si quantũ de quaq re dicipõt
persequamur. finis opis nõ reꝑietur. Illud tam̃ impͥmis testan¬
dum est: nihil prȩcepta atq artes ualere nisi adiuuante
natura. Qua propt᷑ ei cui deerit ingeniũ. nõ magis hȩc scrip¬
ta sunt. ꝗͣ de agroꝵ cultu sterilibus terris. sunt et alia inge¬
nita cuiq adium̃ta uox latus patiens laboris ualitudo. con¬
stantia. decor. que si modica optĩgerũt possunt rõne ampli¬
ari. Sed no nuqͣ ita desut. ut bona et ingenii stucliq cõruãpat.
sicut et hȩc ipa sine doctore perito. studio pertinaci. scribẽdi
legendi. dicendi multa et cõtinua exercitatione per se nihil
CITUR nato filio pater spem de illo primũ ꝗ̃ optimã
capiat. lta diligentior a principiis fiet. falsa enim est
querela paucissimis hominibus uim percipiedi quȩ tradat

Expanded text:
tuendum oratorem putabamus, in hos duodecim libros contulimus bretuendum oratorem putabamus, in hos duodecim libros contulimus breviter omnia demonstraturi. nam si quantum de quaque re dici potest persequamur, finis operis non reperietur. illud tamen in primis testandum est, nihil praecepta atque artes valere nisi adiuvante natura. quapropter ei, cui deerit ingenium, non magis haec scripta sint quam de agrorum cultu sterilibus terris. sunt et alia ingenita cuique adiumenta, vox, latus patiens laboris, valetudo, constantia, decor; quae si modica obtigerunt, possunt ratione ampliari, sed nonnunquam ita desunt, ut bona etiam ingenii studiique corrumpant; sicut et haec ipsa sine doctore perito, studio pertinaci, scribendi, legendi, dicendi multa et continua exercitatione per se nihil o filio pater spem de illo primum quam optimam capiat, ita diligentior a principiis fiet. falsa enim est querela, paucissimis hominibus vim percipiendi, quae tradantur,
Abbreviated transcription (Latin):
pronũtiatio ueniũt. dabunt᷑. Unus accedit in quo nobis orator
ipẽ informandus est. ut qui mores eius. quȩ in suscipitdis di
discendis agendis causis ratio. quod loquetię genus: quis a¬
gendi debeat eẽ finis. quȩ post finem studia: quantũ nr̃a uale¬
bit infirmitas disseremus. His omnibus admiscebit᷑ ut quisq
locus postulabit docendi ratio. quȩ nõ coꝵ modo scientia qbus
quidam nomẽ artis dederũt studiosos instruat: et ut sic dixe¬
rim ius ipm̃ rhetorices interpretet᷑ sed alere facũdiam: iures
augere eloquẽtie possit. Nam plerũq nudȩ illȩ artes nimia
subtilitatis affectatione frangũt atq concidũt ꝗeꝗd est in orati¬
one generosius. et omnẽ succũ ingenii bibũt: et ossa detegũt.
quȩ ut eeͣ et astringi nerus sus debẽt. sic corpore operiẽda sũt.
deoq nos non particulã illã sicut pleriq sed ꝗeꝗd utile ad insti¬

Expanded text:
pronuntiatio veniunt, dabuntur. unus accedet, in quo nobis orator pronuntiatio veniunt, dabuntur. unus accedet, in quo nobis orator ipse informandus est, ubi, qui mores eius, quae in suscipiendis, discendis, agendis causis ratio, quod eloquentiae genus, quis agendi debeat esse finis, quae post fine studia, quantum nostra valebit infirmitas, disseremus. his omnibus admiscebitur, ut quisque locus postulabit, docendi ratio, quae non eorum modo scicntia, quibus solis quidam nomen artis dederunt, studiosos instruat et ut sic dixerim ius ipsum rhetorices interpretetur, sed alere facundiam, vires augere eloquentiae possit. nam plerumque nudae illae artes nimia subtilitatis adfectatione frangunt atque concidunt quidquid est in oratione generosius, et omnem sucum ingenii bibunt et ossa detegunt: quae ut esse et adstringi nervis suis debent, sic corpore operienda sunt. ideoque nos non particulam illam, sicut plerique, sed quidquid utile ad insti
Abbreviated transcription (Latin):
qualis adhuc fortasse nemo fuerit. Sed noideo minus nobis
ad sum̃a tẽdendũ est. quod fecerũt pleriq ueteꝵ ꝗ et si nõ¬
dum quenꝗͣ sapientẽ reꝑtum putabant prȩcepta tam̃ sapiẽ¬
tiȩ tradiderũt. Nam est certe aliꝗd cõsumata eloquẽtia ne¬
que ad eam peruenire natura humani ingenii prohibet. qđ̃
si non contingat. altius tñ ibũt qui ad summa nitent᷑ ꝙͣ qui
presumpta desperatione quo uelint euadendi protinus circa
ima substiterĩt. quo magis impetranda uegia erit si ne mino¬
ra quidem illa uerũ operi quod instituimus necesara prȩteribo
N am liber primus ea quȩ sunt añ officiu rhetoris continebit. Secu¬
do prima apud rhetorem elem̃ta. et quȩ de ip̃a rhetonice substãtia
quȩrunt᷑ tractabimus Quinq deinceps inuc̃tioni nã huic ꝙ di¬
spositio subiungit. quatuor elocutioni ĩ cuius parte memoria ac

Expanded text:
qualis fortasse nemo adhuc fuerit; sed non ideo minus nobis qualis fortasse nemo adhuc fuerit; sed non ideo minus nobis ad summa tendendum est; quod fecerunt plerique veterum, qui, etsi nondum quemquam sapientem repertum putabant, praecepta tamen sapientiae tradiderant. nam est certe aliquid consummata eloquentia, neque ad earn pervenire natura humani ingenii prohibet. quod si non contingat, altius tamen ibunt, qui ad summa nitentur, quam qui, praesumpta desperatione quo velint evadendi, protinus circa ima substiterint. quo magis impetranda erit venia, si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria praeteribo. nam liber primus ea, quae sunt ante officium rhetoris, continebit. secundo prima apud rhetorem elementa et quae de ipsa rhetorices substantia quaeruntur tractabimus. quinque deinceps inventioni nam huic et dispositio subiungitur, quattuor elocutioni, in cuius partem memoria ac
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus subhoc nomine maxima in plerisq uitia latuerũt.
& tristitiam et dissentiẽtem a ceteris habitũ pessimis moribus p̃¬
tractamus om̃s. Quis enim non de iusto ęquo ac bono modo nõ
et uir pessimus loꝗtͣ quis non et rusticoꝵ aliqua de causis na¬
turalibus querit: nã uerboꝵ proprietas ac dria omnibus qui
sermonẽ cure hñt. debet etͣ coĩs. Sed ea et sciet optime et elo¬
tutis precepta peterẽt᷑. Nunc necesse est ad eos aliqñ auctoreᷤ
recurre qui desertam ut dixi parte oratorię artis. meliorẽ pre¬
sertim occupauerũt. et uelut nr̃m reposcere nõ ut nos illoꝵ uta¬
mur inuc̃tis. sed ut illos alienis usos eẽ doceamus. Sit igit᷑ ora¬
tor uir talis qualis uere sapiens appellari possit nec moribus
modo ꝑfectus nam id mea ꝗdem opinione ꝗꝗͣ sint qui dissen¬
tiant satis non est sed et scientia et omni facultate dicendi

Expanded text:
temporibus sub hoc nomine maxima in plerisque vitia latuerunt. temporibus sub hoc nomine maxima in plerisque vitia latuerunt. ed vultum et tristitiam et dissentientem a ceteris habitum pessimis moribus prtractamus omnes. quis enim non de iusto, aequo ac bono, modo non et vir pessiius, loquitur? quis non etiam rusticorum aliqua de causis naturalibus quaerit? nam verborum proprietas ac differentia omnibus, qui sermonem curae habent, debet esse communis. sed ea et sciet optime et elorum scholis virtutis praecepta peterentur. nunc necesse est ad eos aliquando auctores recurrere, qui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occupaverunt, et velut nostrum reposcere; non ut nos illorum utamur inventis, sed ut illos alienis usos esse doceamus. sit igitur orator vir talis, qualis vere sapiens appellari possit; nec moribus modo perfectus nam id mea quidem opinione, quanquam sunt qui dissentiant, satis non est sed etiam scientia et omni facultate dicendi,
Abbreviated transcription (Latin):
se studium atq inertia factũ est ut artes eẽ plures uider̃et᷑
N am ut primũ lingua eẽ cepit in questu. institutũq eloq̃ntiȩ
bonis male uti. curã morum ꝗ diserti halebant᷑ reliquerunt
Fa uero destituta infirmioribus ingeniis uelut predȩ fuit. Inde ꝗdã
contento benedicendi labore ad formandos animos statuendasq
uitȩ leges regressi. partem quiđd potiorem si diuidi posset retinuerũt
nomen tamen sibi insolentissimũ arrogauerũt. ut soli sapientię stu¬
diosi uocarent᷑. Quod neq sũmi imꝑatores. neq ĩ consiliis reꝵ ma¬
ximarũ ac totius administratione rei.p. preclarissime uersati. si¬
bi unꝗͣ uendicare sunt ausi. facere enim optima qͣ promittere ma¬
luert Ac ueteꝵ quidem sapientiȩ professoꝵ multos et honesta prece¬
pisse. et ut preceperũt et uixisse facile concesserim. Nostris uero

Expanded text:
se studium, atque inertia factum est, ut artes esse plures viderentur. se studium, atque inertia factum est, ut artes esse plures viderentur. nam ut primum lingua esse coepit in quaestu institutumque eloquentiae bonis male uti, curam morum, qui diserti habebantur, reliquerunt. ea vero destituta infirmioribus ingeniis velut praedae fuit. inde quidam, contempto bene dicendi labore, ad formandos animos statuendasque vitae leges regressi partem quidem potiorem, si dividi posset, retinuerunt; nomen tamen sibi insolentissimum arrogaverunt, ut soli studiosi sapientiae vocarentur, quod neque summi imperatores neque in consiliis rerum maximarum ac totius administratione rei publicae clarissime versati sibi unquam vindicare sunt ausi. facere enim optima quam promittere maluerunt. ac veterum quidem sapientiae professorum multos et honesta praecepisse et, ut praeceperint, etiam vixisse, facile concesserim; nostris vero
Abbreviated transcription (Latin):
stitumus illum perfectũ qui eeͣ nisi uir bonus nõ potest. Ideoq
non dicendi modo eximiam ĩ eo facultatẽ. sed omnis animi
uirtutes exigimus. Neq enim hoc concesseri rationẽ rectȩ
ille uere ciuilis et publicaꝵ priuataꝵ q rer administrationi
accõmodatus ꝗ regere consiliis urbes.fundare legibus emẽda¬
ne iudiciis possit. nõ alius sit profecto ꝗͣ orator. Quare tã et¬
oratoriã pertine᷑. An si frequentissime de iusticia. fortitudine.
temperantia: ceterisq similibus disserendũ est: adeo ut uix
ulla possit causa reꝑiri in quã nõ aliqua questio ex his incidat
bitabit᷑ ubicũq uis ingenii et copia dicendi postulat᷑ ibi par¬
tes oratoris eẽ precipuas: fuerũtq hȩc ut Cicero aꝑtissime
colligit que admodũ iuncta natura sic officio quoq copu la¬
ta ut iidem sapientes atq eloquẽtes hrntur. Seidit deinde

Expanded text:
stituimus illum perfectum, qui esse nisi vir bonus non potest; ideoque stituimus illum perfectum, qui esse nisi vir bonus non potest; ideoque non dicendi modo eximiam in eo facultatem sed omnes animi virtutes exigimus. neque enim hoc concesserim, rationem rectaille vere civilis et publicarum privatarumque rerum administrationi accommodatus, qui regere consiliis urbes, fundare legibus, emendare iudiciis possit, non alius sit profecto quam orator. quare , tametoratoriam pertinere. an , si frequentissime de iustitia, fortitudine, temperantia ceterisque similibus disserendum est, adeo ut vix ulla possit causa reperiri in quam non aliqua ex his incidat bitabitur, ubicunque vis ingenii et copia dicendi postulatur, ibi partes oratoris esse praecipuas? fueruntque haec, ut Cicero apertissime colligit, quemadmodum iuncta natura sic officio quoque copulata, ut iidem sapientes atque eloquentes haberentur. scidit deinde