comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ugiꝰ erat cħ nõ ueggon pur lopra.i. nõ solu¬
modo uident fcũ extius s ẽt̃ cogitatu m̃tis
ꝙ hoĩco cautant nõ solu qd agant uł ditant
E s ẽt quid cogitent quid loquant᷑ intra
qñ st̾ ĩ ꝯspectu uiroꝵ sapientu ꝗ scuĩt di¬
uinaꝵ ⁊ iudicar de secretis cordiu. Qd oñd
exẽplosui qr iu dicit de st io dicra tra me
medesmo. tl sic logurretar ĩtrase ugi
tã stati cogͦuit ꝗd dicẽt uñd Et dixe

Expanded text:
gilius, che non vegion pur l'opra, idest non solummodo vident factum exterius, sed etiam cogitatum mentis d homines caveant non solum quid agant vel dicant extra, sed etiam quid cogitent, quid loquantur intra, quando sunt in conspectu virorum sapientum qui sciunt divinare et iudicare de secretis cordium, quod ostendit exemplo sui, quia iam dixit de se: io dicea tra me medesmo, et licet sic loqueretur intra se ta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ rransportat aĩas oĩu ultra pͥmu flum̃
non flegias ꝗ trahicit aĩas a palude ad ciui¬
tatem qr iste traducit aĩas a uiolentia ad
fraudulentia q̃ excedit malitiã et ĩꝯfinẽ¬
utare ⁊ ag̃it cum nectione: Et hc
no. ꝙ Gerion Rex fuit piolentꝰ et fraudu

Expanded text:
 transportat animas omnium ultra primum flumen, non Phlegias qui traicit animas a palude ad civitatem, quia iste traducit animas a violentia ad fraudulentiam, quae excedit malitiam et incontinentare, et agit cum electione. Et hic no
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscunt ab eoꝵ ĩ famia Et raro ĩuenitur
aliꝗs magnꝰ usurariꝰ magne ututis. Nec dicas sit
aliqͥ dicũt Certe uidi aliquos usuratios cũ magiͦ
utũtib certe hoc nõ nego qr ego simiłi uidi in
istud nõ facit ꝯ̃ auctore qr bantes ĩ om̃i gnẽ¬

Expanded text:
cognoscuntur ab eorum infamia, quia raro invenitur aliquis usurarius magnae virtutis. Nec dicas, sicut aliqui dicunt: certe vidi aliquos usurarios cum magnis virtutibus: certe hoc non nego, quia ego similiter vidi; tamen istud non facit contra autorem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pur pam Et abilia die mantea rante
fut uirtutis et efficatie uobu Gmilieim q
postra fit libecalor et geatiosior omibis
astellu monati ĩ festadat as nauattintes per
ce leonis formidatꝰ ẽt amagnis pͥncipibi
udum pͥuatis mercatoribi. Ad ppeĩtum gͦ
qͣma quãta auir utitur hic auͣ ꝗ fing¬
licõb tustitutiꝰ allegat Guutelmũ bur am
I dol de curialitate ꝑdita ĩ prĩa sua quia
sẽ erat optimꝰ iudeꝵ in tali cã et bñ nouãt
utialitutes et ciruiales sue prie ⁊ fuit ĩ fe¬

Expanded text:
am. Et ab illa die in antea tantae fuit virtutis et efficaciae verbum Guiglielmi, quod postea fuit liberalior et gratiosior omnibusCastellum Monaci infestabat omnes navigantes per mare Leonis, formidatus etiam a magnis principibus, nedum privatis mercatoribus. Ad propositum ergo vide, quanta arte utitur hic aucobus Rusticutius allegat Guiglielmum Burserium, qui dolet de curialitate perdita in patria sua, quia ipse erat optimus iudex in tali causa, et bene noverat curialitatem et curiales suae patriae, et fuit infe
Abbreviated transcription (Latin):
quem simiłi describit as armatura sue gentis.
Iste fut qdam milto Paduan᷑ ꝗ uotatꝰ est dñs
Raynaldus de scrouignis uie ditissimꝰ iminsu
Stronigni at portant porca agurta i tampo
albo ⁊ inde denoĩati sunt Sicut ꝗdam nobilis
ẜomanꝰ cognominatꝰ est scrost ot refert Mat
cobrius li sat̾naliũ die gͦ Et un chauea segrato
el suo sacchecto bianco plenu peruma nilta duna
sd̾o̾ litẽa licentiat tu et noĩat sibn alios duos
nimis hio qr magni seneratores st ĩfimtiiã
sedera qui .s. ĩ ista pena metu et me sotiabit
ne solus paduanus tustodiã crumena hat dal
mio sinistro fiancho iste Uitalianꝰ nobił miles
de padua de ill del dente ꝗ uiuebat ad huc Ideo
uiticinat eui uentur ad ꝯsortiu fenerator qr
sdo expecto unu de meis paduanis. Et ultimo
iste de strouignis noĩat aliu feneratore et sup¬
premũ oĩu.Iste ãt fuit ꝗdam miles florenti nus

Expanded text:
quem similiter describit ab armatura suae gentis: iste fuit quidam miles de Padua, qui vocatus est dominus Raynaldus de Scrovignis, vir ditissimus in immensum. Scrovigni autem portant porcam azurram in campo albo, et inde denominati sunt, sicut et quidam nobilis romanus cognominatus est Scroffa, ut rerimo Saturnalium. Dicit ergo: Et un ch'avea segnato il suo sacchetto bianco, plenum pecunia multa, d'una s; ideo licentiat eum, et nominat sibi duos alios nimis hic, quia magni foeneratores sunt infiniti iam sederà qui, scilicet in ista poena mecum, et me sociabit, ne solus paduanus custodiam crumenam hic, dal mio sinistro fianco. Iste Vitalianus fuit nobilis miles de Padua de illis del Dente, qui vivebat adhuc; ideo vaticinatur eum venturum ad consortium foeneratorum, ideo expecto unum de meis paduanis. Et ultimo iste de Scrovignis nominat alium foeneratorem summum et supremum omnium. Iste autem fuit quidam miles florenti
Abbreviated transcription (Latin):
sius excellentissimꝰ legum doctor fuiton po
bus de Bononea excellentissimo dettor pe a¬
se laborar morto quatriduan febrii  fanebat
om̃i die uenire medicũ ad colerandu facb
tus magna festinatia ⁊ relerit acressit ad cutia
t strait publicaui et auteriticas suni opꝰ qͣ fco¬

Expanded text:
quod Accursius excellentissimus legum doctor fuit natioibus de Bononia excellentissimo doctorese laborare morbo quatriduanae febris, et faciebat omni die venire medicum ad colorandum factcum magna festinantia, et celeriter accessit ad Curiam, et fecit publicari et authenticari su
Abbreviated transcription (Latin):
gridando urgna i supmo caualirti. Et sit uide
ꝙ dñs iohrs boramõte ad huc uiuebat sit dno ui
sotios hre penatos. Im̃o praui reputant s ad
magnas głas qñ hñt in gnt suo unũ eetellentis¬
simu ĩ malitia ⁊ ip̃m querũt diligunt hono
euit lampus auteus cuͥbitas nigtis curien

Expanded text:
istius sectae; cui merito dant palmam et triumphum pugnae pecuniariae, quam iste semper facit cum pugnis plenis ad augendum et supplendum numerum istorum defunctorum, ando habent in genere suo unum excellentissimum in malitia, et ipsum quaerunt, diligunt, honoerat campus aureus, cum tribus hircis n
Abbreviated transcription (Latin):
suo ⁊ hoc facit ut ondat ꝙ isti ꝓfitentut
sponte publite et ĩ uererunde fuu ĩfame
offm manifeste tenendo banchum extenden¬
do uela ĩ signũ artis. Im̃o faciũt alte p̃conis¬
cati quid fate intendant l hodie plutes
sunt usurarii occulti ꝗͣ manfesti qr usire
transiuit dieb nris ad cãpsores me ititoẽs
et artifices im̃o qd̾ est pudibundũ ditere
transuectit faciem et trasse di fuor la lin¬
gua bestiate ido dicit a simili come bo chel
naso lecchi uiscias ꝓ istt fenecator hr̃bat
exptana ꝯsuetudine istu bestit tatmn¬

Expanded text:
suo; et hoc facit ut ostendat, quod isti profitentur sponte et publice et inverecunde suum infame officium, manifeste tenendo bancum et extendendo vela in signum artis. Imo faciunt publice praeconizari quid facere intendant, licet hodie plures sint usurarii occulti, quam manifesti, quia usura transivit diebus nostris ad campsores, mercatores, et artifices; imo, quod est pudibundum dicere, ad erbis suis, hic transvertit faciem, e trasse di for la lingua, bestialiter; ideo dicit a simili, come bo' che 'l naso lecchi. Unde scias quod iste foenerator habet ex prava consuetudine istum bestia
Abbreviated transcription (Latin):
usurarii ibi danãti uocant ip̃m tanã pͥncipe maga
istiꝰ septe cui mĩto dant palmã et triumphũ pugne
prcumatie qua iste semꝑ fent cus pugnis plenis
et clausis. dig dic gͦ iste milts isti usurarii spelse
fiade mintronam lorerhie. s. turbant auditu

Expanded text:
usurarii ibi damnati saepe vocant ipsum tamquam principem magnum istius sectae; cui merito dant palmam et triumphum pugnae pecuniariae, quam iste semper facit cum pugnis plenis et clausis. Dicit ergo iste miles: Isti usurarii, spesse fiate m'intronan li orecchi, scilicet, usurarii ibi damnati saepe vocant ipsum tamquam principem magnum
Abbreviated transcription (Latin):
uiolentoꝵ ꝯ̃ artem de qͦ spãli pena nõ durm
teactauãt Et pͦ pponit qũo uiderit gentem
istaz ppinqua loco ubi stabat Gerion uñ dicit
et ueggio poro piu oltte .i paꝵ longe a Geuo¬
ubi erat serion sedere ⁊ sulareni. tecte pres
magna ast sedere ĩ pluuia ignea qñ nui semo
uenuti allori. tis puenisstm ed ip̃as feram¬
Et hic no. lettor ꝙ młti dubitant er mixãt
ꝓ lantes suꝑus numerauit usuratioie
uiolentos. Nũt ãt pꝰ de siptiões fraudis reuris
ad descͥptoe pene p̃dictor Cecte aue titun
ragna arte ad manifestaudus uitiũ istau mo¬

Expanded text:
ontra artem, de quorum speciali poena nondum tractaverat; et primo proponit quomodo viderit gentem istam propinquam loco ubi stabat Gerion, unde dicit: e veggio poco più oltre, idest parum longe a Gerioubi erat Gerion, seder in su l'arena; certe poena magna est sedere in pluma ignea, quando noi semo venuti a leiEt hic nota, lector, quod multi dubitant et mirantur quod Dantes superius numeravit usurarios inter violentos, nunc autem post descriptionem fraudis revertitur ad descriptionem poenae praedictorum. Certe autor utitur magna arte ad
Abbreviated transcription (Latin):
me aduertendu ꝙ binariꝰ ẽ aĩal miuabile
nimis. Est e puu grossu breue qͣ̃ adsi¬
militudiẽ taxi. hẽt pedes posteriores xnsi¬
nos ad natundu ꝑ aqua Et antetiores
ut canis qr frequent ambulat ꝑ terram
pell eiꝰ est cinerea ad ingredines ĩclinans
pilus ãt spissus et curtus cauda hẽt lata
qͣ ad modu lingus bonis et pingue cu corio
squa moso hẽt intius castoriu ĩ corꝑe qd̾ est
calidu et siccũ et ꝯfortans neruos iõ ꝯtra
potens sagax ĩ gemosu et oñatuui. Est
eni acutissirii morsus ⁊ arbores satis ma
ril solariis ix̃ ripas aquar intra agua
ita ꝙ aqua trescente case ascendit et illa
deccesceme de cressit et descendit. Et dicit
ꝙ binariꝰ pegtinos redigit ĩ ẜuitute et
llis resupĩnatis ꝑ t̾ra ponit lignͫ inter
crura eor diligent sũꝑ uentre et illos
trahit ꝑ cauda ad locu ubi hedificat hodi¬
fitiuz. domo ãt stã sẽd suꝑ ta ⁊ ĩmictit

Expanded text:
me advertendum quod bivarus est animal> mirabile nimis; est enim parvum, grossum, breve quasi ad similitudinem taxi; habet pedes posteriores anserinos ad natandum per aquam, et anteriores ut canis, quia frequenter ambulat per terram: pellis eius est cinerea ad nigredinem declinans, pilus vero spissus et curtus, caudam habet latam quasi ad modum linguae bovis, et pinguem cum corio squamoso; habet interius castorium in corpore, quod est calidum et siccum et confortans nervos, ideo valpotens, sagax, ingeniosum, dominativum; est enim acutissimi morsus, et arbores satis magribus solariis iuxta ripas aquarum intra aquas, ita quod, aqua crescente, casa ascendit, et illa decrescente descendit. Et dicitur quod bivaros peregrinos redigit in servitutem, et illis resupinatis per terram ponit ligna inter crura eorum diligenter super ventrem, et illos trahit per caudam ad locum ubi fabricat aedificium. Domo autem facta sedet super ea, et immittit
Abbreviated transcription (Latin):
pionina su la ripa qr frcius semꝑ aliquid
obfuat occultu ꝑ qd atutiꝰ feriat Ita ꝙ la¬
tet angius frigiduo semꝑ in herba qua pasit
factia sua era faccia dhom iusto qr omta
uult uidere dicere et facere iuste Et bñ
omia mala nititur tollerare ꝓ palliameta
negna ÷ apparentia exterigie cu intecus
sit tota maligna et tucto laltro frusto.

Expanded text:
la ripa, quia fraus semper aliquid reservat occultum, per quod acutius feriat, ita quod latet anguis frigidus semper in herba quam pascitfaccia sua era faccia d'uom giusto, quia omnia vult videri dicere et facere iuste et bene, et omnia mala nititur colorare per palliamenigna, idest apparentiam exteriorem, cum interius sit tota maligna, e tutto l'altro fusto,
Abbreviated transcription (Latin):
cundo ꝑ extremitate cͥculi. ⁊ ecce quare per
ben cessar la rena et la fiam̃ella .i. Ut uitaie¬
mus calores arene quę coquebat pedes iferus
et calores flam̃aꝵ ꝗ incendebat caput et
totu cõpus suꝑius. Et sic .no. ꝙ ripa q̃ claud
arena ĩ cͥcuitu est ita extincta a flamis sicut
agfes ꝗ st ex utraq ꝑte canal radem de tausa
qi simili fum et nebula exalans ex aqua extm¬
guit flãmas ĩ aere añ qͣ pueniant ad terrã¬

Expanded text:
undo per extremitatem circuli; et ecce quare: per ben cansar l'arena e la fiammella, idest ut vitaremus calorem arenae, quae coquebat pedes inferius, et calorem flammarum qui incendebat caput, et totum corpus superius. Et sic nota quod ripa quae claudit arenam in circuitum, est ita exempta a flammis, sicut aggeres qui sunt ex utraque parte canalis eadem de causa, quia similiter fumus et nebula exalans ex aqua extinguit flammas in aere antequam perveniat ad terra
Abbreviated transcription (Latin):
itu ciitatis Nũc uo̾ fingit se hr̃e maximũ
ĩ accessu ad ip̃m crulu. ꝑ hoc e figurat ꝙ
ie est maxiã difficultũa gi m̃a est nmis
ꝑfunda et ardua Nam uiolentia ẽ maĩ¬
festa fraudiuentia uõ occulta. Et m̃a ista
nũqͣ fuit descpta ꝑ aliu ido hic ẽ opꝰ totis
urrĩb ĩgenii. Et sõdit succursu origilu
pmptu q̃ t̾rore suu .d. ma le sue minacte
istos timores dantis sol adulani monẽre¬
e consulere hic uo̾ minat᷑ ⁊ exꝓbrat sibi
Qd iõ auͣ fingit qi amodo debebut expiẽtia
irata et turbata ha miẜ ĩfelix uilis pusilla¬
gilias ł oñe debẽs amodo esse audaꝵ tuzia
ditus et armatus. Qiud gͦ tam enor miter tm
l uideas bestia pegrina retͦgrada nõ tñ
te linget cus ore humano n ru si storpionina

Expanded text:
e maximum in accessu ad istum circulum: per hoc enim figurat quod hic est maxima difficultas, quia materia est nimis profunda et ardua; nam violentia est manifesta, fraudulentia vero occulta, et materia ista numquam fuit descripta per alium; ideo hic est opus totis viribus ingenii. Et subdit succursum Virgitra terrorem suum, dicens: ma le sue minacce ilius contra alios timores Dantis solet adulari, monere, consulere; hic vero minatur et exprobat sibi, quod ideo autor fingit, quia amodo debebat ex longairata: Ah! miser, infelix, vilis, pusillaigilias. Nonne deberes amodo esse audax cum iamditus et armatus? quid ergo tam enormiter times. Licet videris bestiam peregrinam, retrogradam, non tamen te linget cum ore humano, nec punget
Abbreviated transcription (Latin):
pionina Et cu illa nauitat et cu illa sei
regit et gubnat et capit puros et bonos uiros.
et comoditate ĩponens eis onera Ita recte
Serion alios geriones .÷ fraudulentos sepi
capit et trahit ĩ siu utilitate. Et sic uide
ꝙ fraus unicit simplices et astutos Binaciꝰ
ꝓst̾nit maiores et minores. Sinaciꝰ hẽt casto¬
reu ĩtus ĩ corpore qd̾ est calidu et ual ꝯ̃tre¬

Expanded text:
pioninam, et cum illa navigat, cum illa se regit et gubernat, et capit puros et bonos viros: m et comoditatem imponens eis onera; ita recte Gerion alios Geriones, idest fraudulentos saepe capit et trahit in sui utilitatem; et sic vide quod fraus vincit et simplices et astutos: bivarus prosternit maiores et minores: bivarus habet castoreum intus in corpore quod est calidum, et val
Abbreviated transcription (Latin):
est sates nota dego nõ stabo feustrro udint
et ego parlero con questa .o. bistia Gerione
et ordinabo cħ ne ꝯceda li suoi humeti forti
÷ teiga fortia. Et uẽ Gerion hñt forsaitig
qr totus mundꝰ est fundatus sofrade Etgta¬

Expanded text:
est satis nota, et ego non stabo frustra; unde dicit: et ego, parlerò con questa, scilicet bestia Gerione, et ordinabo, che ne conceda i suoi omeri forti, idest terga fortia. Et vere Gerion habet fortia terga, quia totus mundus est fundatus supra fra
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ .d monta dinançi .s. añ me ĩ medio
qr nestio ad huc bñ eꝗtar̃ talem bestia Tego
alcem Sotandes dat ip̃m moitife⁊dto¬
bũ dł ch la coda nõ possa far male. ꝑ hot au
fraudulentu fine q̃n hẽs agere cũ oeuo¬

Expanded text:
ens: monta dinanci, scilicet ante me in medio quia nescis adhuc bene equitare talem bestiam, et ecalcem, sed tandem dat ipsum mortife sì che la coda non possa far male. Per hoc tfraudulentum finem, quando habes facere cum Gerio
Abbreviated transcription (French):
farto ꝯmictit iõ bñ dit cauda scorpionis pes¬
simã ⁊ uene nosa qr pungit penttear t
inficit Sicut la trones biractatii Si monia¬
net pditores. Nũc ad lr̃a ueniendo auito¬
et dicer̃ xsus me Ecco la fiera . S. Gerion
figur aus fraudem que facit hoĩe assimilari
fere sirut spenti et uulpi cõla coda agugl
s habet cauda scorpiõis qd stati declarat
in aliqua mercuntia ito transit maria et

Expanded text:
facto, ideo bene dat caudam scorpionis pessimam, venenosam, quia pungit, penetrat, inficit, sicut latrones, baractarii, simoniaci, proditores. Nunc ad literam venienduet dicere versus me: Ecco la fiera, scilicet Gerion figurans fraudem, quae facit hominem assimilari ferae, sicut serpenti et vulpi, con la coda aguzza, quia habet caudam scorpionis, quod statim declarat in aliqua mercantia, cito transit maria et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ pͥus latuerat sub aqua egre diebatur nũc
suꝑ aquã.⁊ sicut palonbariꝰ redit sursu fa
ne apta cu bracchiis expansis et pedib strit¬
tis. Ita Gecion nõ ueniebat sursu cu facie
apta ⁊ bracchiis expansis et cauda scorpieni¬
nla contracta.

Expanded text:
 prius latuerat sub aqua egrediebatur nunc supra aquam; et sicut palumbarius redit sursum cum facie aperta, cum brachiis expansis et pedibus strictis, ita Gerion nunc veniebat sursum cum facie aperta, brachiis expansis et cauda scorpionina contracta.
Abbreviated transcription (Latin):
spectacla ud que uidenda ꝯcurrebãt mar
turbe hõiu Int̾ alia ãt aliꝗ uolenteo fatẽ
lucta bracchioꝵ ĩt̾ se exuebant uestes
ne essent eis ad ĩpedimtu et ungebant
m̃bra eoꝵ oleo uł alio liguorẽ pingui
pot facili manꝰ laberẽt ex liꝗditate ꝑ m̃bra¬
tiꝰ stringitur tanto titiꝰ elabitur de manu
Sicut ẽt a simili uidemoꝰ hodie ad festa maxᵒ
que fuĩt ĩ oillis ꝙ luctantes ad bracchia abi¬

Expanded text:
ad quae videnda concurrebant maximae turbae hominum: inter alia autem aliqui volentes facere luctam brachiorum inter se exuebant vestes ne essent eis ad impedimentum, et ungebant membra eorum oleo vel alio liquore pingui, ut facilius manus laberetur ex liquiditate et pertius stringitur, tanto citius elabitur de manu. Sicut etiam a simili videmus hodie, ad festa maxime quae fiunt in villis, quod luctantes ad brachia abi
Abbreviated transcription (Latin):
dui naui ul saxo uł alteriꝰ rei uñdicit
chagrapp̃a .i. apprehendit o stoglo o altro
che chiuso nel mare chen su si stende .i. qui
emergit supra aqua cu bracchiis natando
et si ratrappa .i. recolligit se da pie Ita ꝙ
manꝰ ampliat et extendit᷑ suꝑius et pedes esstu¬

Expanded text:
dam navim vel saxo, vel alteri rei; unde dicit: ch'aggrappa, idest apprehendit, o scoglio o altro ch'èe giuso nel mare, ch'in su s'estende, idest qui emergit supra aquam cum brachiis natando, e se rattrappa, idest recolligit se, da i piè, ita quod manus ampliat et extendit superius, et pedes restr
Abbreviated transcription (Latin):
uordent et rapint ia istitanto frangt̃ ossa ti
capiũt et sugunt inde medulla. Canes crudles
io misentur pauꝑu im̃o lacerant tos ita usuta¬
cii un dic ꝓpħa. Eanes pugnant oĩb menbris a
mustas pulites tafanos et similes umes uiles¬

Expanded text:
mordent, rapiunt, ita isti: canes frangunt os, et sugunt inde medullam: canes crudeles non miserentur pauperum, imo lacerant eos, ita usurarii, ut dicit propheta: canes pugnant omnibus membris contra muscas, pulices, tabanos et similes viles
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcdudentes petant fama ab au qr aliud
poter nõ iterant ad uirantes ip̃m ꝑ ad qd¬
desti lochi bui .i. si tu euadas de istia lors
e uirtutuz Quando tigioue ra ditere lo fu
infeino mortuoꝵ ⁊ uidi una plunia igtus
sub qua aliꝗ iacebant aligui sedebant aliꝗ
cuerebut gr delectabile est hom̃i recordai

Expanded text:
cludentes petunt famam ab autore, quia aliud petere non poterant, adiurantes ipsum per id qud'esti lochi bui, idest si tu evadas de istis lociscem virtutum; quando ti gioverà dicer, io fuiinferno mortuorum, et vidi unam pluviam ignis sub qua aliqui iacebant, aliqui sedebant, aliqui currebant, quia delectabile est homini recordari
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ bestie maraueglosa ad ogni cor sicuro
qr erat mõ struosa ita ꝙ uisa fuiss tribis asp̃¬
tu om̃is hoĩs bñ cordati ⁊ animosi ne dũ timid
uenir notando ĩ suso ad suꝑficie aque per
quello iee gresso et scuto. S ĩ fernale ĩ put¬
et caliginosum. Et ultio aui expͥmit modũ

Expanded text:
unius bestiae, maravigliosa ad ogni cor sicuro, quia erat monstruosa; ita quod visa fuisset terribilis aspectu omnis hominis bene cordati, nedum timidi, venir notando in suso, ad superficiem aquae, per quell'aere grosso e scuro, scilicet infernalem, impurum, caliginosum. Et u
Abbreviated transcription (Latin):
uñ au dicit Poi cł porsi glocchi .i. deduxi ĩ tuitu
nel uĩso ad certi.i. faciẽ ꝗbida ut .s. aliquos cogno¬
scerem nei quali el doloroso foto tasca qr amor
udens hñdi ita cruciat et tecat oclos mẽtales
ton Maio maccorsi ch una tasta .i. pera uel
huesa. pendea dal collo di ciascuno .i. sup̃ pertas
segno. s. armatura suam. Et siciuide quõ bn

Expanded text:
cchi, idest deduxi intuitum, nel viso a certi, idest faciem quibusdam, ut scilicet cognoscerem aliquos, nei quali il doloroso foco casca, quia amor ardens habendi ita cruciat et coecat oculos mentales eorum; ma io m'accorsi che una tasca, idest pera vel bursa, pendea dal collo a ciascuno, idest super pectus segno, scilicet armaturam
Abbreviated transcription (Latin):
diu funito ẜmg̃ne et aufuge ⁊t ualde uelo¬
pfertur cusi tosto como fonno sparati teri
qt uolebant attingere suos ꝗ precurrriãt
tum q steterãt ibi cu magno i tomodo suo
tu toto tripudio ⁊ dicit per chal maistro
parue di partrrsi. Satis en dcũ erat de
tam obscena ⁊ tam spurcida m̃a. Et ħ ultio
aduertt ꝙ auᶜᵃ posuit tot cues suos ĩista
brena ⁊ in om̃i qnͣe sicut ĩter licteratos
Srunectu et franciscu accursii int cłices¬
ep̃m andiea Int̾ nobiles Guidone guera
et Theghiariu. Int̾ pplares iacobu Rusticu¬
tiu et Giulielmu ⁊ uere nis est cul¬
pandũ et ĩfamãdu uitiu istud ĩ florẽtinis
q facũt causa ĩ dligna in uiriã nature que¬
illud qd̾ au᷑ hic fingit de igne cadente et
cruciante istos aliqͣuãdo ĩuerit᷑ ueꝵ ĩ isto
ĩ ferno uiuentiu Sicut patuit ĩ penthapuli
uoi pluit ignis et ẽ aohiut atena arrida et¬
stecilis sicut hic iõ ht̃ magrape diennã¬

Expanded text:
dium, finito sermone, et a fuggirsi, valde veloprofertur, così tosto come foron spariti, tum quia volebant attingere suos qui praecurreranttum quia steterant ibi cum magno incomodo suo cum toto tripudio, et dicit: perchè al maestro parve di partirsi; satis enim dictum erat de tam obscena et tam spurca materia. Et hic ultimo adverte, quod autor posuit tot cives suos in ista arena et in omni genere, sicut inter literatos Brunettum et Franciscum Accursii, intepum Andream, inter nobiles Guidonem Guerram et Theghiaium, inter populares Iacobum et Guiglielmum. Et vere nimis est culpandum et infamandum vitium istud in florentinis, qui faciunt tam indignam iniuriam naturae, quillud quod autor hic fingit de igne cadente et cruciante istos, aliquando invenitur verum in isto inferno viventium, sicut patuit in Pentapoli, ubi pluit ignis, et etiam adhuc arena arida sterilis sicut hic; ideo habet magnam con
Abbreviated transcription (Latin):
me. s. ugi endit et dixit tu sai chel loco .s.
uolto per tucto el cerchio. qr nõ du ꝑcurristi
alique c̾lm ccũ cͥca ĩ totu tucto cħ tu si ue¬
et multos circulos pure ad sinistra gui calando
uenisti semꝑ ad sinistra põt esse aliꝗd̾ ad dext
de quo tu nõ duz ꝑpenderis ido dicit per cħ se cosa
napparisse noua. S. nõ duz uisa ate non dee addur
marauegla al tuo uolto .i. ocłis frontis nuꝑ

Expanded text:
espondit et dixit: tu sai che 'l loco èe volto per tutto 'l cerchio, quia nondum percurristi aliquem circulum circumcirca in totum, tutto che sii ves multenisti semper ad sinistram potest esse aliquid ad dextram de quo tu nondum perpenderis; ideo dicit: perchè se cosa n'apparesse nova, scilicet nondum visa a te, non dee addur meraviglia al tuo volto, idest oculis frontis nuper
Abbreviated transcription (Latin):
tingunt te freghili uiuii pieo perqueftene¬
q d̾ ꝙ tu eo uiuus et sine pena aliqua secure
Et hoc dico de misia desto loco sollo  astiuo
sabuli nõ solidi el tristo aspecto qi est ita copt¬
noscat en isto igie et brollo in. spoliato ⁊ dplla
tapillis et barba tende indispito adnos et nosi¬

Expanded text:
tingunt te, freghi i vivi piedi per l'Inquia tu es vivus et sine poena aliqua secure et hoc dico: se miseria d'esto loco sollo, idest istius sabuli non solidi, el tristo aspetto, scnascitur ex isto igne, e brollo, idest spoliatus et depilatus capillis et barba, rende in despetto noi e nos
Abbreviated transcription (Latin):
iui de hambale. Rusticutiꝰ descbit tectun¬
gnitiõt est stieᵈ ꝙ iste Theghiari fut noba
mueo florentm de adimatiis hõ sani ꝯsilii in
ce pu cui si sui ciues credidissent nõ recepissẽt
illam strages magna ad mõtem aptu de gua scpt¬

Expanded text:
ic Iacobus Rusticutius describit secuncognitionem est sciendum, quod iste Theghiaius fuit nobilis miles florentinus de Adimariis, homo sani consilii in republica; cui si sui cives credidissent, non recepissent illam stragem magnam ad Montem-apertum, de qua sc
Abbreviated transcription (Latin):
idignatꝰ fui pistea expe cientia tiste diditi
phit sopientissimas perta optime fecit Nam
Hai cce lexu̾ dus issem bononie et legrini
lib ũ istus ⁊tpe i aliquea eramte nalos deci¬
ne cibi al cͥmbi sodomoꝵ ĩficientes totu illuo
stau Nec ualens diutiꝰ ferre frtore tm sui¬
n cm patespai setͦ ca dinali burgensi it̃
lgato ronan qͥ uit magne u̾tatis et scienne de¬
fugret Et n quidam sacerdos ꝓditor cuserat cõ¬
missu negotiu obiuass qr rali laborabat morbo¬
bona penitudo extraxit aqua lacͥmaꝵ ei opãctio¬

Expanded text:
dignatus fui; sed postea experientia teste didici, quod hic sapientissimus poeta optime fecit. Nam in MCCCLXXV, dum essem Bononiae, et legerem librum istum, reperi aliquos vermes natos de cineribus sodomorum, inficientes totum illud studium: nec valens diutius ferre foetorem tantum patefeci Petro cardinali Bituricensi, tunc legato Bononiae; qui vir magnae virtutis et scientiae defugerunt. Et nisi quidam sacerdos proditor, cui erat commissum negotium, obviasset, quia laborabat parbona poenitudo extinxerit aqua lacrymarum et compunctio
Abbreviated transcription (Latin):
responsioe quã ferãt cũ magna libe ialifa¬
te et ueritate respiciẽtes primo se roice
lun laltro qĩ admirantes come al uer si guata
et rispuser tucti .s. illitres sp̃s nobiles o felie
tẽ si parli ad tua posta tam cito tam breuiter
iam ueranter se satisfare ad altri .i. altius
petitoi ni costa sipoto laltee uolir situt pr̃a¬

Expanded text:
obilem quam fecerat cum magna libertate et veritate respicientes primo se invicel'un l'altro, quasi admirantes, come al ver se guata, e risposer tutti, scilicet illi tres spiritus nobiles: o felice te se sì parli a tua posta, tam cito, tam breviter, tam veraciter, se il soddisfare ad altri, idest alterius petitioni, ti costa sì poco l'altre volte, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbabillonia magna antiqua. Constat entg
dãmiata ẽ ciuitas egipti quȩ olignocabatu
et ob hoc desteucta a fundam̃tis a saratenis
ne ampli ess receptatłm hostiu tũ eoꝵ p̃iudito
babilloniã illa assirioꝵ ꝗ̃ tñ est sõ babillonto
et se spec la tur ĩta qr erat mulier formoser¬
⁊ inmiat et recẽtior ꝗ̃ bab illonia nĩo desta¬

Expanded text:
Babylonia magna antiqua, et constat enim quod Damiata est civitas AEgypti, quae olim vocabatur christianis, et ob hoc destructa a fundamentis a saracenis, ne amplius esset receptaculum hostium cum eorum praeiuditio Babyloniam ilet se speculatur in ea, quia erat mulier formosior, iunior et recentior, quam Babylonia omnino des
Abbreviated transcription (Latin):
uulu sit istuo g̾nulu et mimitu demñ exhe¬
hat de so cappa mayũa ⁊ apam ditẽs Ecte qͣ mira¬
bilis potentia dti ꝗ ex tantillo semĩs facit tatũ
feuctu. Iste gͦ magnus bestiomis aña laborabat
isto uitio bestialitatis ꝯͣ nã. Nũt ordina sic lra
qi ist setis intritata Bicit alle ẜrunectꝰ banti

Expanded text:
nulum et minutum; deinde extrahebat de sub cappa maximam rapam, dicens: ecce quam mirabilis potentia Dei, qui ex tantillo semine facit tantum fructum. Iste ergo magnus bestionus a natura, laborabat isto vitio bestialitatis contra naturam. Nunc ordina sic literam, quae est satis intricata. Dicit ille Brunettus Danti:
Abbreviated transcription (Latin):
recentia portauãt istis Nam dãnati ĩ infer¬
o no nescuent que fiant p̃sentia ĩ mundo nͥ
neferat s ab alio sicut iam dcũ est s̃.ͦ xͦ
de turrma de qua exiuerant isti tres sicutdõ
oĩo recessit de fior. ⁊ apostrofas ad fler¬
stantia festinata ato mynuet᷑.q.d. et no¬

Expanded text:
recentia portaverat istis; nam damnati in inferno nesciunt quae fiant praesentia in mundo, nisi referatur sibi ab alio, sicut iam dictum est de turma, de qua exiverant ipsi tres, sicut diomnino recessit de Florentia; et apostrophans ad Florstantia festinata cito minuitur; q
Abbreviated transcription (Latin):
Intm eependidi et laboraui ⁊ so dit uẽ gͣts illa
no põt hodie ꝑdere. hoc dirit qr si Rarolus ur¬
cebit erant uictores. Et si ir̃t manferdus uĩ
acto comes Guido guetra tu fauore et gente
Nitoli redunt floientia et in expulit gibel¬
linos ido bñ stͥbit eu aprudentia et ꝓbitate. d
Et fece cõ senno assai et cõ la spada in sua uita.

Expanded text:
idi et laboravi? Et subdit: Vere gens illa non potest hodie perdere. Hoc dixit, quia si Carolus vincebat, erant victores; et si ipse Manfredus vincuia Manfredo victo, comes Guido Guerra cum favore et gente Caroli redivit Florentiam, et inde expulit ghibellinos. Ideo bene describit eum a prudentia et probitate dicens: e fece col senno assai e con la spada in sua vita, et
Abbreviated transcription (Latin):
libros. in pͦ tractat de reb gestis ĩ ueti et nouo
tisto sicat de eratib mũdi de regnis gñtun de
ppħis et de apħis de dotatiõe ecclie de mltiplici
translatione ꝑii fomani ad gretos gallicos ⁊
It de modis regendi et gubnãdi cuutates ⁊ fras
prima ꝑtes ootat montta usualez. ẜas lapidto
p̃tiosos. te etia au purrissimũ. ⁊ fecit aliu
libellu ꝙ uocatus est thesaurectꝰ siue thesaui
puus ĩ stilo rithimico et uulgnes italico ĩ quo
fractat de mori hoiu de casib et mobilitate
fortune de statu humano. Dit gͦ Siate rito¬
mandato el mio thesoto. d ĩtelligi de pͥmo the¬
suuro maiori ꝑ excellentia ꝙ uorat est thesa¬
utus ab eo qĩ aggregatio et collectio multa
ceꝵ  unus cumulũ uñ ̃ pnemio huiꝰ libu
assimilat ip̃m fauo mellis collecto e uacuro plo¬
tib multorum auctorum.

Expanded text:
libros: et primo tractat de rebus gestis in veteri et novo testamento, sicut de aetatibus mundi, de regnis gentium, de prophetis, de apostolis, de dotatione ecclesiae, de multiplici translatione imperii romani ad graecos, gallicos, item de modis regendi et gubernandi civitates et terras. Primam partem vocat monetam usualem; secundam, lapides praetiosos; tertiam, aurum purissimum. Fecit et alium libellum, qui vocatus est thesaurettus sive thesaurus parvus in stylo rhitmico et vulgari italico, in quo tractat de moribus hominum, de casibus et mobilitate fortunae, de statu humano. Dicit ergo: siati raccomandato il mio Tesoro: debet intelligi de primo thesauro maiori per excellentiam, qui vocatus est thesaurus ab eo, quasi aggregatio et collectio multarum rerum in unum cumulum; unde in prohemio huius libri assimilat ipsum favo mellis collecto ex variis floribus multorum autorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uidissẽ lacu benatu ⁊ deũ indẽ mentus flũ¬
uiu mantuanũ ꝗ egredr̃ ab eo nõ apud pische¬
uia ubi orit᷑ s ãpud mãtuam uł alibi longe
ab ip̃o ortu : sic possu ignorar ubi iste fluui
nastatur de illo lacu uł utͫ sit de eadem aqua
ĩmo adhuc nõ cognou̾ãt flegi tontã e quo orit
ip̃e riuus aque l płe uidiss eu sicut statim

Expanded text:
idere Mincium fluvium Mantoanum qui egreditur ab eo, non apud Pischeriam ubi oritur, sed apud Mantuam, vel alibi longe ab ipso ortu, et sic possum ignorare ubi iste fluvius nascatur de illo lacu, vel utrum sit de eadem aqua; imo adhuc non cognoverat Phlegetontem ex quo oritur iste ramus aquae, licet plene vidisset eum, sicut statim
Abbreviated transcription (Latin):
mani ch ui rimaẜo qñ fu facto el nido di mali¬
tia tanta.i. qñ facta fuit florͣ quã au ap¬
pollat domiciliu et receptacłm malitie. Elorẽ¬
tini eͥ peccãt magis ꝑ malitia ꝗ̃ ꝑ ĩꝯtinẽtiã¬

Expanded text:
man che vi rimaser quando fu fatto il nido di maliman che vi rimaser quando fu fatto il nido di malizia tanta, idest quando facta fuit Florentia, quam autor appellat domicilium et receptaculum malitiae. Florentini enim peccant magis per malitiam, quam per inconti
Abbreviated transcription (Latin):
liui q̃ fesulanłos hostes roꝵ ⁊ sic factu fuit
eñ aliꝗ fomaĩ uenert int̾ quos uenit ꝗda
nobilissimꝰ de stirpe antiassima Romanõrus
S T helysei et ex heliscis Aldigetii de ꝗbi¬
suit bantes sicut płe dicet᷑ ꝑadisi .cͦ .xu. Et
sic p qũõ hantes fui̾t ꝑ longa linea gra¬
nologie de sanguĩe fomano Ido uult seque¬
strai a fesulanis prauis. dͭ gͦ. Le bestie fe¬
sulant  uitiosi florentini ꝗ ẜuant mores
sesulanoꝵ ⁊ uorat eos bestias ꝑꝑ uitia
quȩ hoĩes reddũt similes brutis facciano
strame. .÷ st̾ꝗllinu et lectu di lor medes¬
me.q. d. faciant distratiũ de sẽ ip̃is et dimit¬
tant uirtuosos ꝗ destendert a Romanoꝵ san¬
s Romana.i. uiri uirtuosus se alcuna. Sit
tu bantes ⁊ bñ dicit qr pauce bone plante .a.
tales uirtuosi hodie nascnt᷑ ibi. Et ut uetu
odica ⁊ ibi et alibi sorge ancor nel lor litame
i. t̾ra quã appllat letame ꝑuata metaphore
tica qr Roma uoçatur alma urbs di guer Ro¬

Expanded text:
faesulanos hostes eorum; et sic factum est. Unde aliqui romani venerunt, inter quos venit quidam nobilissimus de stirpe antiquissima romanorum derunt Helisei, et ex Heliseis descendeEt sic patet, quomodo Dantes fuerit per longam lineam genealogiae de sanguine romano; ideo vult sequestrari a faesulanis pravis. Dicit ergo: le bestie fiesolane, idest vitiosi florentini, qui servant mores faesulanorum; et vocat eos bestias propter vitia quae homines reddunt similes brutis, facciano strame, idest sterquilinium et lectum, di lor medesme, quasi dicat: faciant distracium de se ipsis, et dimittant virtuosos, qui descenderunt a romanorum san romana, idest virum virtuosum, s'alcuna, sicut tu Dantes, et bene dicit, quia paucae bonae plantae, idest tales virtuosi hodie nascuntur ibi, et ut verum dicam, et ibi et alibi, sorge ancor nel lor letame, idest terra, quam appellat letamen, servata methaphora, tica, quia Roma vocatur alma urbs, di quei ro
Abbreviated transcription (Latin):
in grena et ebbe .o. ĩ uita et pat chegli
habbia .o. adhuc post morte dio ĩ dis degio
q̃r nõ dignat᷑ ip̃m aliqͦ cultu reuerentit et
poco par chel ꝑregi. ĩmo oĩo despicit eum
S hoc cedit sͥ ad augum̃tu maioris pene
uñdicit ma li soi dispecti soño assai debiti fregi
al suo pecto i. st satis digna suplicia sibii

Expanded text:
ch'egli abbia, scilicet adhuc post mortem, Dio in disdegno, quia non dignatur ipsum aliquo cultu reverentiae, e poco par che 'l preghi, imo omnino despicit eum; sed hoc cedit sibi ad augumentum maioris poenae; unde dicit: ma li suoi dispetti sono assai debiti fregi al suo petto, idest sunt satis digna supplicia sibi.
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃e st purgauit ꝑ testimõiu ꝗnti Citeronis q
erat frat marsi citerõĩs tũc ꝯsul. Qũõ et̃ Ro¬
mani expendissent tm̃ tp̃s ad capendũ ciui tatem
fesulanos illo tpre quo Roma erat ĩ tanto poten¬
tatu ꝙ ꝑ tp̃s ante ĩ spatio .iiiiᵒ añoꝵ tpre belli
sotialis om̃s fortes pplos italie reduxant uirib

Expanded text:
et ipse se purgavit per testimonium Quinti Ciceronis, qui erat frater Marci Ciceronis tunc consulis? Quomodo etiam romani expendidissent tantum tempus ad capiendam civitatem Faesularum illo tempore, quo Roma erat in tanto potentatu, quod per tempus ante in spatio quatuor annorum tempore belli socialis, omnes fortes populos Italiae reduxerant virib
Abbreviated transcription (Latin):
n̾ar duces pueꝙ ĩ uxore nomine spo
que conatꝰ est tras naturare ĩ feminam
Et ita de ml̃tis. sta ꝙ uid̾t᷑ in hot taũ ꝙ ista
luxutia ĩ naturalis sceulissima semꝑ fui
face fota qr nec ĩapiunt a nã neq fi¬
ne suu ꝯstituũt ĩ natura uñ poterũt
dicere eterno iudici Tu dixisti crestite et
sitiue lantico uerso. qr hic erat sonꝰ et
appellatꝰ uulgarit᷑ õĩs sonꝰ oñ dicimꝰ to¬
ta die dtal facit dolorosu uersu.⁊ dit

Expanded text:
 ducens puerum in uxorem nomine Sporum, quem conatus est transnaturare in foeminam, et ita de multis, ita quod videtur in hoc casu quod ista luxuria innaturalis sterilissima semper fufacere rotam quia neque incipiunt a natura, neque finem suum constituunt in natura; unde poterunt dicere aeterno Iudici: Tu dixisti: Crescite etsitive, l'antico verso, quia hic erat sonus etappellatur vulgariter omnis sonus; unde dicimus tota die: talis facit dolorosum versum; et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
quando mĩ segnauãte nel mondo adhora adhoa
.s. ĩ uita nr̃a int̾du. ⁊ nõ solu dacebat bante
s alios iuuenes florentinos/ uñ mł̃tos fecit
magnos eloquentes et morales come lham
set̾na. Ethic .no. ꝙ hõ ꝑ uirtute ⁊ sciã¬

Expanded text:
segnavate al mondo ad ora ad ora, idest in vita vestra interdum; et non solum docebat Dantem, sed alios iuvenes florentinos; unde multos fecit magnos eloquentes et morales, come l'uom s'eterna. Et hic nota quod homo per virtutem et sci
Abbreviated transcription (Latin):
unt longo la brentha .÷ ꝓpe flumẽ ipor
ibi regnãt ꝗdam dñi ꝗ uocant᷑ duces carini¬
tine hic fluuiꝰ adueniẽte uere liquestẽ¬
tib niuib ĩtumestit Ido bñ dicit angi cħ
chiarentana il caido senta. uult dicere ꝙ
paduam puident s añ tp̃s ĩ faciendo et te¬
ꝑando aggeres qi frustra occurrerent
aduemente alluuione. Et ecce quare fa¬
cũt per difender lor uille et lor castelli
ab ĩundatione brenthe. Simile facĩt
ferariẽses uix̃ Padu/ un miror ꝙ auͦ
potiꝰ nõ ferit ꝯpatioe de aggerib padi ꝗ¬
est fluuiꝰ nobilissimꝰ italis de qͦ u giliꝰ sius
et magni. uñ stati auͣ. restrĩgit ꝯꝑatõe¬

Expanded text:
pe flumen ipsorum, ubi regnant quidam domini, qui vocantur duces Carinthiae: hic fluvius adveniente vere, liquescentibus nivibus intumescit; ideo bene dicitur: anzi che Chiarentana il caldo senta: vult dicere, quod paduani provident sibi ante tempus, in faciendo et reparando aggeres, quia frustra occurrerent adveniente alluvione. Et ecce quare faciunt: per difender lor ville e lor castelli, ab inundatione Brentae. Simile faciunt ferrarienses iuxta Padum. Unde miror, quod autor potius non fecerit comparationem de aggeribus Padius nobilissimus Italiae, de quo Virgilius suus et magni. Unde statim autor restringit co
Abbreviated transcription (Latin):
et artifitõsa fictoe nimis. Istie̾ sp̃s nõ po¬
terãt loꝗ cu bante ambulando pari passu
secũ sicut fecãt brunectꝰ latinus quia
ot dcũ est hantes iam se firmauerat
ip̃i sͥ nõ pot᷑ant retardare tu qr hũisset¬
asꝑiorez penas stando ꝑ maltitudine flã¬
mart ubi prius hẽbant asꝑam eũdo cur¬
rendo. tum ẽt qi forte postea scetissẽt
ꝑ centum años ꝙ nõ potuissent repeller
flam̃as a se sicut dcu est ĩ precedenti tͦ¬
adĩuenert gͦ artifitiosum modu quo lo¬
mueientur secu et minꝰ ledẽntite a flãmis
quãtu possibile erat eis. Ceper̃t e unu
et saltabant iba penes aggerem loquendo
cu auͭ. ⁊ inc ẽ sensus suctilis lr̃alis. S
e alius sensus suctilissimꝰ moralis. Uñ uolo
ꝙ hns notes melius ꝙ auͦ bñ fingit istos
facẽ pota ad representandu eoꝵ opus ne¬
fariu.Rota nãq nõ hẽt pͥncipiu n finẽ
do bñ figurat llixuria istoꝵ detestabile

Expanded text:
et artificiosam fictionem nimis. Isti enim spiritus non poterant loqui cum Dante ambulando pari passu secum, sicut fecerat Brunettus Latinus, quia ut dictum est, Dantes iam se firmaverat; ipsi vero non poterant retardare, tum quia habuisseartirium stando pro multitudine flammarum, ubi prius habebant asperum currendo; tum etiam quia forte postea stetissent per centum annos quod non potuissent repellere flammas a se, sicut dictum est in praecedenti adinvenerunt ergo artificiosum modum quo loquerentur secum, et minus laederentur a flammis, quantum possibile erat eis. Coeperunt enim unum et saltabant ibi penes aggerem loquendo cum autore; et hic est sensus subtilis liberalis, sed est alius sensus subtilissimus moralis; unde volo quod hic notes melius, quod autor ideo fingit istos facere rotam ad repraesentandum eorum opus nepharium. Rota namque non habet principium neque finem; ideo bene figurat
Abbreviated transcription (Latin):
lare al gloso porto .i. tu nõ potes falli ꝗn pueni¬
as ad głosum finem ĩ mũdo pñti et futuro si tu
sequi tua stella. Nam au natꝰ ẽ in signo ge¬
minoꝵ astendente cũ sole ⁊ sic ĩ bono puncto
ut dicetur ꝑadisi .xxiͦ. cͦ. Et loqt̾ prudent et

Expanded text:
lar a glorioso porto, idest tu non potes falli quin pervenias ad gloriosum finem in mundo praesenti et futuro, se tu segui tua stella; nam autor natus est signo geminorum ascendente cum sole, et sic in bono puncto, ut dicetur Paradisi capitulo
Abbreviated transcription (Latin):
sibi tũt lucet nobis ⁊ unꝰ p̃õt aliũ uider̃
de sero Im̃o aligñ luna sicut sis sol facit
noi. ut cognoscent nos comel uechio sartor
fa nella cruna Sutor eniz senes ꝗ habet
debile uisu ꝯtrahit cilia ot uͥtus uisiua
frat fortior qñ uult ponẽ filu ĩ ꝑru fora¬
fatiũt ut acutiꝰ uideãt signu ad qd̾ debẽt
dirigẽ sagictam . y auͦͬ quõ ex illo grege¬
sum modernũ de t̾ra sua quẽ familiarit
nouãt ĩ uita. Ad cuiꝰ cogrtoe est sciend.¬

Expanded text:
sibi, tunc lucet nobis, et unus potest alium videre de sero; imo aliquando luna sicut secundus sol facit noi, ut cognoscerent nos, come 'l vecchio sartor fa nella cruna; sartor enim senex qui habet debilem visum contrahit cilia, ut virtus visiva fiat fortior quando vult ponere filum in parvum forafaciunt, ut acutius videant signum in quod debent dirigere sagittam. - sum modernum de terra sua, quem familiariter noverat in vita. Ad cuius cognitionem sciend
Abbreviated transcription (Latin):
Srẽtham ꝯ̃ alluuioe. Noc p̃misso nũc
facti ad tale omagine .i. similitudinẽ Quali
i fiameghi ꝗ oli uotat st̾ cãbii temẽdo
el flucto .i. fluctu maris ꝗ ita dr̃ ibi che
inuer lor sauenta. s. ab orreano rũ mixa¬
est tra fumosissima ĩ flandria sicut ciuitas
Uenetiaꝵ ĩ italiã ad quã Brugia ꝯtũxãt

Expanded text:
ra alluvionem. Hoc praemisso nunc fatti a tale imagine, idest similitudinem, quali i fiamminghi, qui olim vocati sunt cimbri; temendo il fiotto, idest fluctum maris qui ita dicitur ibi, che ver lor s'avventa, scilicet ab Oceano cum miraest terra famosissima in Flandria, sicut est civitas Venetiarum in Italia: ad qua
Abbreviated transcription (Latin):
largine. ꝑ arenã so̾ flamĩs. Et dicit ꝙ
ĩfixerant single ĩtuitu ĩ eos ualde attente
uñ dicit ciascuna mi guardaua .s. ex maxͣ
tum qi uidebant eos sine pena tu ẽt qr
uidebant eos uenire lente sine labore¬

Expanded text:
r arenam sub flammis; et dicit quod defixerant singulae intuitum in eos valde attente, unde dicit: ciascuna ci guardava, scilicet ex a videbant eos sine poena, tum quia videbant eos venire lente, sine labore
Abbreviated transcription (Latin):
eunt occurerit ꝑ aggerẽ flumĩs:⁊ primo
ꝯtinuãs ꝑte p̃cedente huit seguẽti dicit
donera. s. illa silua. ꝑerchio mi fossi ri
a qua recesẜam. Et .no. ꝙ au hoc fingit
qr uult õnder̃ ꝙ mitu fecerãt de uia añq¬

Expanded text:
eunti per aggerem fluminis; et primo continuans partem praecedentem huic sequenti, dicit: dov'era, scilicet illa sylva, perch'io mi fossi riva qua recesseram. Et nota quod autor hoc fingit, quia vult ostendere quod multum fecerant de via an
Abbreviated transcription (Latin):
flandria nõtable qr ibiẽ basissimũ solu
plusqͣ in aliqua alia ꝑte. uñ aer est ibi cras¬
sus et humidus ualde Ita ꝙ aligñ pluit ibi
p ui. menses. Flandrenses gͦ ꝓpinꝙ mai
faciũt magnos et altos aggeres nẽ mar̃
sinid et ĩoadat cor agros et domos et

Expanded text:
Flandria, quia ibi est bassissimum solum plusquam in aliqua parte, unde aer est ibi crassus et humidus valde, ita quod aliquando pluit ibi per sex menses. Flandrenses ergo propinqui mari faciunt magnos vel altos aggeres, ne mare inundet et invadat eorum agros et domos: et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositus gͦ pa flandruia q̃ est uuix̃ orreamũ
et respicit septentonẽ fit ita fortis fluxus
ꝙ deregit litus aliqñ ꝑ .xu. miliaĩa et ita
refluxꝰ recoꝑit t̾ra ita uelocit᷑ ꝙ equus
uelotissime currẽs nõ poss euader̃ ad tras
atam ĩpe tuoso ⁊ ecursil. uñ aqua crestit ꝑ¬

Expanded text:
opositum ergo: in Flandria, quae est iuxta Oceanum, et respicit in septentrionem, fit ita fortis fluxus, quod detegit litus aliquando per XV milliaria; et ita refluxus recoperit terram ita velociter, quod equus velocissime currens non posset evadere ad terram a tam impetuoso recursu, unde aqua crescit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfusum młtu. Ad ꝓpoĩtu gͦ aqua tudẽs
sine .uii. circuli ĩ octauu faciebat mn
robaitu qͥtu facũt apes qn ceput appro¬
pinquare ad finẽ istilis aggeris Quãdo
dellaspro martiro. Et bñ dicit qr ̃ infti¬
no cadit duplex pluuia una aque nua
et grandĩs que tadit suꝑ gulosos alia igo

Expanded text:
go aqua cadens in fine septimi circuli in octavum faciebat tantum roboatum, quantum faciunt apes quando coeperunt appropinquare ad finem istius aggeris: quando de l'aspro martìro; et bene dicit, quia in inferno cadit duplex pluvia; una aquae, nivis et grandinis, quae cadit super gulosos; alia ign
Abbreviated transcription (Latin):
Et dicit mirabile de eis ꝙ si excidant᷑ ĩ bre ui fpo¬
tis spatio cectissime noiis ĩ trem̃tis istaui ant
ãt nõ fuit de fesulis s de Corneto ut al dcum
est. De inimicitia ul amicitia quã hũerut cũ so
dicit de fesulis Triũphauim uolens ondẽ uetẽs
debiles triumphos Romanoꝵ ⁊ tp̃re katheline
fesulan fauẽrt neꝗssimis auiratis. fuit e anti¬
ꝗssima t̾ra.Hic scio ꝙ aliꝗs dicet dit gͦ tu mihi¬

Expanded text:
et dicit mirabile de eis, quod si excidantur, in brevi tempoet dicit mirabile de eis, quod si excidantur, in brevi temporis spatio certissime novis incrementis restaurantuautem non fuit de Faesulis, sed de Corintho, ut alibi dictum est. De amicitia vel inimicitia, quam cum dicit: de Faesulis triumphavimus, volens ostendere veteres debiles triumphos romanorum; et tempore Catilinae faesulani faverunt nequissimis coniuratis. Fuit tamen antiquissima Terra. Hoc scio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ita de aliis Et cirta istus passu ẽ aliqualut
imorandu. Multi eͥ r̾eputant istu capitulum
scurũ ⁊hab mltos malos capellos. E st gͦ pͥmo
milta magnifica ficte ad exaltatos sue patdie.
Nec miror qi similr dicũt tronice q̃i õuiztiui¬
tatu quas uideĩs sic̃ fauẽne ianue uenetia¬
ꝯmendatiõe antique origio ꝙ cauitas fesulaꝵ
olim fundata fuit a Rege Athlante q uenies
cu a polline magno astrologo suo q̃ siuit fundar
nobalissimã ciuitate in optimo situ itailie ⁊ e
hec ciuitas fuit semꝑ anucissima ẜomanori e
ꝙ inde fuit bardanlis pͥmꝰ aũ trone⁊ita de
affrict ꝙ fuit magn astͣ logus et io fingitur
nus Nec hec tiuitas fuit uonq̃ nobil ul famosa
ĩmo de ea nlla fit mentio ĩ actu magnificentie
situs fuit optimus ĩmo pessim qr alpestris nm
asꝑ et sterilis un Radagasus Rex Gottor oliz
uetera lego: Scribit modeenꝰ poeta eoꝵ boctiti
de critaldo ꝙ lapides montis fesulaꝵ st plũbei

Expanded text:
ita de aliis. Et circa istum passum est aliqualiter immorandum: multi enim reputant istud capitulumscurum, et habet multos malos zapellos. Est ergo primmulta magnifica ficte ad exaltationem suae patriae. Nec miror, quia simile dicunt chronicae quasi omnium civitatum, quas viderim, sicut Ravennae, Ianuae, Venetiamendatione antiquae originis, quod civitas Faesularum olim fundata fuit a rege Atlante, qui veniens cum Apolline magno astrologo suo, quaesivit fundare nobilissimam civitatem in optimo situ Italiae; et quod haec civitas semper fuit amicissima romanorum; et quod inde fuit Dardanus primus autor TroiaeAfricae, qui fuit magnus astrologus, et ideo fingitur nus: nec haec civitas fuit umquam nobilis vel famosa; immo de ea nulla fit mentio, in actu magnificentiaesitus fuit optimus, imo pessimus, quia alpestris, nimis asper, et sterilis. Unde Radagasus rex gothorum olivetera quaero? Scribit modernus poeta eorum Boccatius de Certaldo, quod lapides Faesularum sunt plumbei,