comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictus ẽ: qui acertis linearum mensuris
non continetur. s arcentur fines eiꝰ obiectu
fluminum. montium arboꝵ Unde &
in his agris nichil subsecilioꝵ int̾uenit.
Noualis ager est. pͥmum proscissus. siue
quia alt̃nis annis uacat nouandarum sibi
iurium causa. Noualia enim semel cũ fructu
erunt: & semel uacua. S qualidus ager qͦsi
excolidus. qͦd iam acultura exierit. sic̃ excon¬
suil: qͦd a consulatu discesserit Uliginosꝰ ager:
ẽ semꝑ uuidꝰ. Nam humidꝰ dr̃: qui aliquando
siccatur. Uligo enĩ humor t̃rȩ ÷ naturalis.
abea ñ quam recedens. Dubsiciua st̃ ꝓprie.
quȩ sator de mat̾ia p̾cidens quasi suꝑuacua
abicit. Inde & subsicin agri. qͦs inꝑtica di¬
uisos recusant quasi steriles ut palustres.
Item subsicrua. quȩ indiuisura agri non
efficiunt centuriam. id ÷ iugera ducenta.
Area dr̃ tabularum ȩqualitas. Dicta autẽ
area aplanitiȩ atq ȩqualitate: unde & ara.

Expanded text:
dictus est qui a certis linearum mensuris dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara.
Abbreviated transcription (Latin):
banum ȩdificium & rusticum intelligendũ
familias maxime preuidetur. id ÷ apparet.
qͦd antiqͥ agros qͦs bello ceperant ut predȩ
nomine habebant. Omĩs autẽ ager ut
uarro docet qͣdrifatius diuidit᷑. Aut enim
aruus ÷ ager id ÷ͥ sationalis. aut consitus id ÷
aptus arboribus. aut pascuris qui herbis
tantum & animalibꝰ uacat aut floreus qͦ
sunt horti apib congruentes & floribꝰ. Qd̃
etiam iurgiliꝰ in quatuor libroͥs georgicoꝵ
secutus ẽ. Rutra uet̾es incultos agros dice¬
bant. id ÷ siluas & pascua. agrum uͦ: qui cole¬
batur. Nam rus ẽ: qͦ mel. quolac. quo pecꝰ
haberi potest. Unde & rusticus nominatur.
Hȩc agrestium pͥma & ociosa felicitas. Seges
ager est in quo seritur. Unde & uirgius.
Illa seges demum uotis respondit auariagea¬
colȩ. Compascuus ager dictus. qui adiuiso¬
rib agroꝵ relictus ⁊ ad pascendum cõmunit᷑
uicinis. Allurciꝰ ager ẽ: quem paulatim
fluiuꝰ in agrum reddit. Arcifinius agex

Expanded text:
banum aedificium et rusticum intellegendum ifamilias maxime praevidetur, id est apparet, qui agros, quos bello ceperant, ut praedae nomine habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, quadrifarius dividitur: aut enim arvus est ager, id est sationalis; aut consitus, id est aptus arboribus; aut pascuus, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut florus, quod sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Vergilius in quattuor libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges ager est in quo seritur; unde et Vergilius Georg. 1, 47: Illa seges demum votis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager
Abbreviated transcription (Latin):
die ibidem lignoꝵ eius iuidentur uestigia.
Acrocerauni montes. ꝓpt̃ altitudinẽ fulmi¬
num ictus uocati sunt. Grece enĩ fulmen
ceraunos dr̃. Dunt autẽ inter armeniam
& hiberiam. incipientes a portis caspiis: usq
ad fontẽ tygridis fluuii. Hy ꝑborei montẽ
scithiȩ. dicti quod supra id ÷ ultra eos flat
boreus. Rifei montes incapite germaniȩ
sunt: aꝑpetuo uentoꝵ flatu nominati. Nã
Olimpus mons macedoniȩ nimiũ precelsꝰ.
autẽ olympus quasi ololampus. id est.
quasi cȩlum. Hic mons macedoniam di¬
uidit atracia. Athos mons macedoniȩ.
& ipse altior nubib. tantoq sullimis ut
inlemno umbra eiꝰ ꝑtendat: quȩ ab eo
septuagnita sex milib separatur. Parnas¬
mons thessaliȩ iuxta boetiam. qui gemino
uertice est erectus incelum. Hic in duo fingi¬
tur iuga cyrra & nisa. unde & nuncupa¬
tur: eoqͦd insingulis iugis colebantur apol¬
lo & lib̃. Hȩc iuga aduob fr̃ĩbꝰ cytheron &

Expanded text:
die ibidem lignorum eius videntur vestigia. die ibidem lignorum eius videntur vestigia. Acroceraunii montes propter altitudinem et fulminum iactus vocati sunt; Graece enim fulmen κεραυνὸς dicitur. Sunt autem inter Armeniam et Iberiam, incipientes a portis Caspiis usque ad fontem Tigridis fluvii. Hyperborei montes Scythiae, dicti quod supra, id est ultra, eos flat Boreas. Riphaei montes in capite Germaniae sunt, a perpetuo ventorum flatu nominati; nam ειν. Olympus mons Macedoniae nimium praecelsus, autem Olympus quasi Ololampus, id est quasi caelum. Hic mons Macedoniam dividit a Thracia. Athos mons Macedoniae, et ipse altior nubibus, tantoque sublimis ut in Lemnum umbra eius pertendat, quae ab eo septuaginta sex milibus separatur. Parnasmons Thessaliae iuxta Boeotiam, qui gemino vertice est erectus in caelum. Hic in duo finditur iuga: Cyrrham et Nissam; unde et nuncupatus; eo quod in singulis iugis colebantur Apollo et Liber. Haec iuga a duobus fratribus Cithaeron et
Abbreviated transcription (Latin):
res t̾rarum altissimi. dicti quod sint
eminentes. Quidam autẽ ꝓpriis ex causis
uocati sunt: ix quib notancdi sunt qͥ opini¬
one maxime celebrantur. Mons caucasitᷤ
ab india usq ad taurum porrectus ꝓgen¬
tium ac linguarum uarietate quaq uersũ
uadit: diuersis nominib nuncupatur. Ubi
autẽ ad orientem in excelsiorem consurgit
sullimitatẽ : ꝓpt̾ nimium candorem caucasus
nuncupatur. Nam orientali lingua cauca¬
sum significat candidum. Est enĩ densissumtᷤ¬
niuibꝰ candidatum. Unde & eũ scithȩ qͥeidẽ
monti iunguntur croacasin uocauerunt.
Casin enĩ apud eos candor siue nix dr̃. Monᷤ
taurus aplerisq idem uocatur caucasus.
Lybanus mons fenicũ altissimus. cuiꝰ me¬
minerunt ꝓphȩ : dictus athure quia ibi col
ligitur. cuiꝰ ea pars quȩ ẽ suꝑ eum adorien¬
talem plagam respiciens antelibanus ap¬
pellatur. id ÷ contra libanum. A rarat mon̾
armeniȩ. in quo archam post diluium
hystoriȩ sedisse testantur. unde & usq ho¬

Expanded text:
res terrarum, altissimi dicti, quod sint eminentes. Quidam autem ex propriis causis vocati sunt, ex quibus notandi sunt, qui opinione maxime celebrantur. Mons Caucasus ab India usque ad Taurum porrectus pro gentium ac linguarum varietate, quoquo versum vadit, diversis nominibus nuncupatur. Ubi autem ad orientem in excelsiorem consurgit sublimitatem, pro nivium candore nuncupatur. Nam orientali lingua 'caucasum' significat candidum, id est nivibus densissimis candicantem. Unde et eum Scythae, qui eidem monti iunguntur, Croacasim vocaverunt. 'Casim' enim apud eos candor sive nix dicitur. Mons Taurus a plerisque idem vocatur qui et Caucasus. 4. Libanus mons Phoenicum altissimus, cujus meminerunt prophetae: dictus a thligitur. Cuius ea pars, quae est super eum ad orientalem plagam respiciens, Antilibanus appellatur, id est contra Libanum. Ararat mons Armeniae, in quo arcam historici post diluvium sedisse testantur. Unde et usque ho
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ refugrum. quasi nullus portus.
Portris autẽ locus ÷ ab accessu uentoꝵ
remotus. ubi ib̃na opponere solent. &¬
portus dictus a deportandis cõmerciis.
Hunc uet̾es a baiulandis mercibꝰ baias
uocabant. illa declinatione. abaia baias:
ut familia familias. Litus ÷ t̾ra aquȩ
& mari uicina. & dictum litus quia flu¬
ctu eliditur. uł qͦd aqua allutur. Cice¬
ro intopicis. Litus ẽ a qua. fluctus eludit.
Circunluuium locus. quẽ aqͥ circumluit.
Alluuiam consumptio ripaꝵ ex aquis.
Margo ÷ pars cuiꝰlibet loci ut puta. ma¬
ris: unde & nom̃ accepit. & est generis¬
maris intima. Ostia ab ingressu & exi¬
tu flummnis in mare dicta. Continens:
ꝑpetua t̾ra. nec ullo mari discreta quȩ
greci epyron uocant.

Expanded text:
nullum refugium, quasi nullus portus. nullum refugium, quasi nullus portus. Portus autem locus est ab accessu ventorum remotus, ubi hiberna opponere solent. Et portus dictus a deportandis commerciis. Hunc veteres a bajulandis mercibus bajas vocabant, illa declinut a familia familias. Litus est terra aquae et mari vicina: et dictum litus quia fluctu eliditur, vel quod aqua adluitur. Cicero in Topicis 32: 'Litus est qua fluctus eludit.' Circumluvium locus quem aqua circumluit; adluvium consumptio riparum ex aquis. Margo est pars cuiuslibet loci, utputa maris; unde et nomen accepit. Marimaris intima. Ostia ab ingressu et exitu fluminis dicta in mari. Continens perpetua terra nec ullo mari discreta, quem Graeci ἤπειρον vocant.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rarum: quȩ sunt uberrime glebȩ. Deuia
sunt loca. secreta. & abdita quasi extra uiã:
ipsa sunt & inuia. Deinde & auiaria secre¬
ta loca & auia remota. aut tantũ adibilia
ria bacis. Amena loca uarro dicta ait eo
quod solum amorem p̾stent. & ad seaman¬
da alliciant. Ueriꝰ flaceꝰ. Qd sine murmure
sint. nec quicꝗͣ his officii. quasi amunia
hoc ẽ sine fructu: unde nulsꝰ fructus ex sol¬
uitur. Inde etiam nichil p̃stantes. ĩmuneᷤ
uocantur. Aprica loca quȩ sole gaucdent.
siue qͦd sint aꝑta celo. O paca uͦ loca quasi
oꝑta celo. aprico contraria. Lubricum
dicit locum abeo qͦd ibi qͥs labitur. & lu¬
bricum dicitur ñ qͦd labitur.s: in quo
labitur.  stͥua sunt loca umbrosa qͥb
ꝑ ȩstatem uitant pecora solis ardorem.
Naualia sunt loca ubi naues fabricantur.
Hoc & textrinum uocatur. Statio ẽ ubi¬
ad tempus stant naues. Portus dr̃ ubi hie¬
mant naues. importunũ atitẽ in quo

Expanded text:
terrarum, quae sunt uberrimae glebae. Devia terrarum, quae sunt uberrimae glebae. Devia sunt loca secreta et abdita, quasi extra viam. Ipsa sunt et invia. Inde et aviaria secreta loca et a via remota, aut tantum adibilia ria bacis. Amoena loca Varro dicta ait eo quod solum amorem praestant et ad se amanda adliciant. Verrius Flaccus, quod sine munere sint nec quicquam his officia, quasi amunia, hoc est sine fructu, unde nullus fructus exsolvitur. Inde etiam nihil praestantes inmunes vocantur. Aprica loca quae sole gaudent, sive quod sint aperto caelo. Opaca vero loca, quasi operto caelo, aprico contraria. Lubricum dici locum ab eo quod ibi quis labitur; et lubricum dicitur non quod labitur, sed in quo labitur. Aestiva sunt loca umbrosa, quibus per aestatem vitant pecora solis ardorem. Navalia sunt loca ubi naves fabricantur. Hoc et textrinum vocatur. Statio ead tempus stant naves: portus, ubi hiemant: importunum autem, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nom̃ ex greca ethimologia. Cami enĩ
greci breuie dicunt. Solum ÷ ome quod
sustinet a soliditate dictum scilicet. Unde
Saltus sunt uasta & siluestria loca. ubi ar¬
bores exiltunt mnaltum. Fauices sunt aditꝰ
angustoꝵ locoꝵ inter arduos montes. lo¬
ca angusta & breuia. dicta a faucium simi¬
litudine quasi foces. Confrarges sunt loca
in quȩ undiq uenti currunt ac sese fran
ti frangebant locum. Scabra sunt loca si¬
tu asꝑa. unde & scabies dr̃. a corporis asꝑi¬
tate. Lustra obscura latibula ferarum.
& lupoꝵ cubilia sunt. Unde & lupanaria
lustra dicuntur. ꝑ contrarium uidelicet.
quia parum illustrantur. Lueus : locus
densis arboribꝰ septus. solo lucem detrahenꝰ.
Potest a acollucendo crebris luminibꝰ diei.
quȩ ibi ꝓpt̾ religionem gentilium cultumq
fiebant. Deserta uocata. quia ñ seruntur.
& i deo quasi deseruntur: uit sunt loca silua¬
rum & montium. contraria uherrimarũ

Expanded text:
autem nomen ex Graeca etymologia; χαμαὶ enim autem nomen ex Graeca etymologia; χαμαὶ enim Graeci breve dicunt. Solum est omne quod sustinet, a soliditate dictum scilicet. Unde ahiturque solum. Saltus sunt vasta et silvestria loca, ubi arbores exiliunt in altum. Fauces sunt aditus angustorum locorum inter arduos montes, loca angusta et brevia, dicta a faucium similitudine, quasi foces. Confrages loca in qua undique venti currunt ac sese frangti frangebant locum. Scabra sunt loca situ aspera. Unde et scabies dicitur, a corporis asperitate. Lustra obscura latibula ferarum et luporum cubilia sunt. Unde et lupanaria lustra dicuntur, per contrarium videlicet, quia parum inlustrantur. Lucus est locus densis arboribus septus, solo lucem detrahens. Potest et a conlucendo crebris luminibus dici, quae ibi propter religionem gentilium cultumque fiebant. Deserta vocata quia non seruntur et ideo quasi deseruntur; ut sunt loca silvarum et montium, contraria uberrimarum
Abbreviated transcription (Latin):
sustinusse celum. Ab eruditionẽ gͥ disciplinȩ
& scientiã celi nom̃ enus inmontẽ africȩ di¬
riuatum est. qui nunc athlas cognominat᷑.
qui ꝓpt̃ altitudinẽ suam quasi cęli machinã
atq astra sustentare uidetur. Alpes ꝓpͥe¬
montes galliȩ sunt: de quibi uirgiliꝰ. Aeriaᷤᷤ
auerbo. Nam galloꝵ. lingua alpes mon¬
tes alti uocantur. Hȩ sunt enim quȩ ita¬
liȩ muroꝵ exhibent uicem. Colles sunt
preminentiora iuga montiũ. quasi colla.
Iuga autẽ montium ex eo appellata sunt:
qͦd ꝓpinquitate sui iungantur. Tumulus
ẽ mons breuis. quasi tumens tellus. Item
tumulus t̃ra congesta. ubi nulla memoria ẽ.
Ualles sunt humilia loca. quasi uulsa. Hinc
& conualles. dep̾ssa loca t̾rarum int̾ montes.
Campus ÷ t̾rarum planities. Dictus autẽ
campus qͦd breuis sit pedib nec erectus
ut montes. s patens & spatio suo porrectus
& iacens. unde & grece pedion dr̃. Sirmpsit

Expanded text:
sustinuisse coelum. Ab eruditione igitur disciplinae, sustinuisse coelum. Ab eruditione igitur disciplinae, et scientia coeli nomen ejus in montem Africae derivatum est, qui nunc Atlas cognominatur, qui propter altitudinem suam quasi machinam coeli atque astra sustentare montes Galliae sunt. De quibus Vergilius Georg. a verbo. Nam Gallorum lingua 'alpes' montes alti vocantur. Haec sunt enim quae Italiae murorum exhibent vicem. Colles sunt praeminentiora iuga montium, quasi colla. Iuga autem montium ex eo appellata sunt quod propinquitate sui iungantur. Tumulus est mons brevis, quasi tumens tellus. Item tumulus terra congesta, ubi nulla memoria est. Valles sunt humilia loca, quasi vulsa. Hinc et convalles depressa loca terrarum inter montes. Campus est terrarum planities. Dictus autem campus quod brevis sit pedibus, nec erectus, ut montes, sed patens et spatio suo porrectus et iacens; unde et Graece πεδίον dicitur. Sumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝰ mons appellatur quasi alpes penicȩ.
quia hannibal ueniens ad italiam easdẽ
aceto. Et inde loca ipsa quȩ rupit appenni¬
ne alpes uocantur. Mons ethna ex igne &
sulphure dictus. unde & gehenna. Constat
autẽ hunc abea parte qua eurꝰ uł africuꝰ
flat hab̾e speluncas plenas sulphuris. &
usq ad mare decluctas. Quȩ speluncȩ reci¬
pientes inse fluctus uentum creant. qui
exagitatus ignẽ gignit ex sulphure. unde
ẽ quod uidetur incendium. Pyreneus
& ipse acrebris fulminum ignib nuncupa¬
tus. G rece enim ignis pyros uocatur. Iste
ẽ qui int̾ galliam atq hẏspaniam quasi
de industria munimentũ int̾iacet. Soliurꝰ
a singularitate dr̃. qͦd om̃ib hispaniȩ mon¬
multimis finibꝰ occeani. qui dirimit europã
ab africa. quem athlantis finẽ eẽ dicunt.
De quo lucanus. Esꝑiem calpem. summũ¬
q impleuit athlantẽ. Athlans fr̃ ꝓmethei
fuit & rex africȩ. a quo astrologiȩ  artem
priꝰ dicunt excogitatam. ideoq dictus est¬

Expanded text:
nus mons appellatus quasi Alpes Poeninae, quia Hannibal veniens ad Italiam easdem aceto. Et inde loca ipsa, quae rupit, Appenninae Alpes vocantur. Mons Aethna ex igne et sulphure dictus; unde et Gehenna. Constat autem hunc ab ea parte, qua Eurus vel Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris et usque ad mare deductas, quae speluncae recipientes in se fluctus ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde est quod videtur incendium. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus; Graece enim ignis πῦρ vocatur. Iste est qui inter Galliam atque Hispaniam quasi de industria munimentum interiacet. Solurius a singularitate dicitur, quod omnibus Hispaniae monin ultimis finibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quem Athlantis finem eDe quo Lucanus: Hesperiam Calpen, summumque implevit Atlantem. Atlas frater Promethei fuit et rex Africae, a quo astrologiae artem prius dicunt excogitatam, ideoque dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
umbra t̃rȩ luna incurrit. Non enĩ
suũ lum̃ habere. s a sole illuminari pu¬
tatur. Unde & defectum patit᷑ sunt̃ ipsã
& solem umbra t̃rȩ int̾ueniat. Patitur
enĩ hoc qͥntadecima luna. eo usq quam
diu centrũ atq umbram obstantis t̃rȩ
exeat: uideatq solem. uł asole uideat᷑.
De differentia stellarũ syderũ. atq astroꝵ xxxuiii.

Expanded text:
umbram terrae luna incurrit. Non enim suum lumen habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc quinta decima luna eo usque, quam diu centrum atque umbram obstantis terrae exeat videatque solem, vel a sole videatur. § 60 De differentia stellarum, siderum, et astrorum.
Abbreviated transcription (Latin):
õrica uocata: eoqͦd loris careat. Solis enĩ
circulis ferreis contexta ẽ. S quama ÷ loriea
ferrea. ex lamminis ferreis aut ereis conea¬
tenata. in modũ squame  piscis. & exipso
splendore squamarũ & similitudine nun¬
cupata. De ciliciis autẽ & poliuntur loricȩ
& tegrintur.
De Galeis.xiiii.

Expanded text:
orica vocata eo quod loris careat; solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nuncupata. De ciliciis autem et poliuntur loricae et teguntur. De galeis .
Abbreviated transcription (Latin):
titu fatiget᷑. Nã sabbatũ ut diximꝰ requi¬
es int̾pretat᷑. Ista autẽ uideoꝵ ociosa festimi¬
tas consumitur inluxuriis & ebrietate &
comessatione. deditis hominib in libidinẽ.
& in fructu temporalis uitȩ uentri ueneri¬
q uiuentib. Dnĩcꝰ dies ꝓinde uocatur:
qͥa in eo resurrectionis dñi nr̃i gaudiũ
celebratur. Qui dies ñiudeis s xp̃ianis
in resurrectionẽ dñi declaratꝰ ẽ: & ex illo
hab̾e cepit festiuitatẽ suã. Illis enĩ solum
celebrandum sabbatũ traditũ ÷ : qͥa erat
antea requies mortuoꝵ. Resurrectio aut̃
nullꝰ erat qͥ resurgens a mortuis ñ more¬
ret᷑. Postꝗͣ autẽ facta ÷ talis resurrectiopa

Expanded text:
titu fatigetur. Nam Sabbatum requititu fatigetur. Nam Sabbatum requies interpretatur. Ista autem Judaeorum otiosa festivitas consumitur in luxuriis, et ebrietatibus, et comessationibus, deditis omnibus in libidine, et in fructum temporalis vitae, ventri quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resu
Abbreviated transcription (Latin):
conficit᷑. quia biduum paschȩ maria caput
ac pedes dñi unguento ꝑfudisse ꝑhibetur.
Unde & dñs discipłis suis dixit. Scitis qͥa
post biduũ pascha fiet. & filiꝰ hominis tͣdet᷑
ut crucifigatur: Sabbatũ ab hebreis ex int̾¬
pretatione uocaliuli sui requies nominat᷑.
qͦd ds̃ in ipso ꝑfecto mundo requierisset.
Siqͥdẽ & in eadie requieuit dñs insepulchro.
ut quietis illiꝰ mysteriũ confirmaret: quẽ
iudeis obseruandũ in umbra futuri p̃
figuram adimpleuit. obseruatio eiꝰ qͥeuit.
Nam hoc carnale sabbatũ ñ est datũ ꝓpter
purificationẽ s ꝓpt̃ temptationẽ: dicente
in lege dño. Ut tẽptẽ eos utrũ ambulent
inuus meis annon: sexdieb colligetis ma¬
nipulos. septimo uͦ ñ colligetis. Itaq dũ dic̃
ut temptẽ eos. apparet. sabbatum ñ fuisse
p̃ceptum ꝓpt̾ purificationẽ. sed ꝓpt̃ tempta¬
in munere. significat reqem mentis: ut
nullo in hac uita t̾renoꝵ desiderioꝵ appe¬

Expanded text:
conficitur, quia ante biduum Paschae, Maria caput ac pedes Domini unguento perfudisse perhibetur. Unde et Dominus discipulis suis dixit: Scitis quia post biduum Pascha fiet, et filius hominis tradetur ur. 17. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. 18. Siquidem et eo die requievit in sepulcro Dominus, ut quietis illius mysterium confirmaret, quod Judaeis observandum in umbra futuri prafiguram adimplevit, observatio ejus quievit. nam hoc carnale Sabbatum non est datum propter purificationem, sed propter tentationem, dicente in lege Domino: Ut tentem eos, utrum ambulent in lege mea, an non. Sex diebus colligetis manna, septimo non colligetis . 4. Itaque dum dicit: Ut tentem eos, apparet Sabbatum non fuisse praeceptum propter justificationem, sed propter tentain munere significabat requiem mentis, ut nullo in hac vita terrenorum desideriorum appe
Abbreviated transcription (Latin):
dr. Hanc dedicationis tẽpli sollempnitatẽ
udei octobri mense colebant. Dies palma¬
rum dõ dr̃. quia in eo dñs & saluator nr̃
sicut ꝓpħa cecinit hierłm tendens a sellũ
sedisse ꝑhibetur. Tc̃ gracliens cum ramis
palmarũ multitudo plebium obuiam ei.
clamauerunt. osanna benedictus qͥ uenit
in nomine dni: rex isrł. Uulgꝰ autẽ ideo hunc
cdiem capitilauiũ uocant. quia tunc moriꝰ
÷ lauandi capita infantũ qͥungendi sunt:
ne obseruatione qͦdrigesimȩ sordidata ad
unctionẽ acceclerent. Hoc aritẽ die symbo¬
lum cõpetentib tradit᷑ ꝓpt̃ confinẽ dñici
paschȩ sollempnitatẽ: ut qui iam ad dei
gram̃ ꝑcipiendã festinant. fidẽ quã confite¬
antur agnoscant. Cena dñica dicta ẽ. eo qͦd
in eo die saluator pascha cũ suis discipulis
fec̃it. qͦd & usq hodie sic̃ ÷ traditũ celebrat᷑.¬

Expanded text:
dicitur. Hanc dedicationis templi solemnitatem dicitur. Hanc dedicationis templi solemnitatem Judaei Octobri mense celebrant. 13. Dies Palmarum ideo dicitur, quia in eo Dominus et Salvator noster, sicut propheta cecinit, Jerusalem tendens asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaverunt: Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini, Rex Israel. 14. Vulgus autem ideo eum diem Capitilavium vocant, quia tunc moris est lavandi capita infantium, qui ungendi sunt, ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. 278 15. Hoc autem die symbolum competentibus traditur propter confinem dominicae Paschae solemnitatem: ut qui jam ad Dei gratiam percipiendam festinant fidem, quam confiteantur agnoscant. 16. Coena dominica dicta est, eo quod in illo die Salvator Pascha cum discipulis suis fecerit; quod hodie, sicut est traditum, celebrat
Abbreviated transcription (Latin):
tiante apparuit. sccła in qua gentiũ popłs
stella indice p̃sepis cunabula magos adora¬
turos ex hibuit. Scenophegia sollempnitaᷤ
hebreoꝵ. de greco in latinũ tab̃naculoꝵ dedi¬
catio int̃pretat᷑: quȩ celebrabat᷑ a uideis in
memoriam expeditionis cũ ab egypto ꝓmoti
in tab̾naculis agebant. & ex eo scenophegia.
Scena enĩ grece: tab̾naculũ dr̃. Quȩ sollemp¬
nitas apud hebreos mense septembri cele¬
brabatur. Neomenia apud nos kalendȩ.
apud hebreos autẽ qͥa scđ̾m lunarẽ cursũ
menses supputant᷑. & grece mene luna appel¬
latur: inde neomenia id ÷ noua luna. Crant
eñi apud hebreos ipsi dies kalendaꝵ ex lega¬
li institutione sollempnes. de quib in psalt̾io
dr̃. Canite initio mensis tuba. in die in sig¬
nis sollempnitatis urȩ. Encenia ẽ. noua
templi ecdificatio. Grecȩ enĩ ceno: dr̃ nouũ.
Quando enĩ aliquid nouũ dedicat᷑: encenia

Expanded text:
tiante apparuit; secunda, in qua ex gentium populis tiante apparuit; secunda, in qua ex gentium populis stella indice praesepis cunabula Magos adoraturos exhibuit. Scenopegia sollemnitas Hebraeorum, de Graeco in Latinum tabernaculorum dedicatio interpretatur; quae celebrabatur a Iudaeis in memoriam expeditionis, cum ab Aegypto promoti in tabernaculis agebant, et ex eo scenopegia. Σκηνὴ enim Graece tabernaculum dicitur. Quae sollemnitas apud Hebraeos Septembri mense celebrabatur. Neomenia apud nos kalendae, apud Hebraeos autem, quia secundum lunarem cursum menses supputantur, et Graece μήνη luna appellatur, inde neomenia, id est nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies kalendarum ex legali institutione sollemnes, de quibus in Psalterio dicitur81, 4: 'Canite initio mensis tuba, in die insigni sollemnitatis vestrae.' Encaenia est nova templi dedicatio. Graece enim καινὸν dicitur novum. Quando enim aliquid novum dedicatur, encaenia
Abbreviated transcription (Latin):
estiuitas dicta a festis dieb. quasi
festiditas: eoqͦd in eis sola res diui¬
na fit. Qͥb contrarii st̃ fasti. inqͥb uis fatur.
id ẽ dr̃. Sollempnitas a sacris dr̃. ita suscepta¬
ut mutari ob religionẽ ñ clebeat: ab soluto
id ⁊̃ firmo atq solido nominata. Celebritaᷤ
autẽ uocat᷑. qͦd ñ ibi t̾rena s celestia tantũ
agant᷑. Pascha festiuitatũ om̃iũ pͥma est:
de cuiꝰ uocabulo iam suꝑius dictũ ẽ. Pente
costen sic̃ & pascha apud hebreos celebris
dies erat. quȩ post qͥnq dechadas paschȩ ce¬
lebrabatur: unde & uocabulũ sumpsit. Pente
enĩ grece. quinq. In quo die scd̾m legẽ panes
ꝓpositionis de nouis frugib offerebant᷑. Cuiꝰ
figuram annꝰ iubeleus in cestam̃to uet̾i gessit.
quȩ nc̃ iterũ ꝑ futurã reꝓmissionis ȩt̃nã re¬
quiẽ p̃figuratur. Epyphania grece. latine
apparitio siue manifestatio uocat᷑. Eo enĩ die
xp̃c syderis indicio magis apparuit adorandꝰ.

Expanded text:
estivitas dicta a festis diebus, quasi festiditas, eo quod in eis sola res divina fit. Quibus contrarii sunt fasti, in quibus ius fatur, id est dicitur. Sollemnitas a sacris dicitut mutari ob religionem non debeat a solo, id est, firmo, atque solido nominata. 2. Celebritas autem nominatur, quod non ibi terrena, sed coelestia tantum agantur. 3. Pascha festivitatum omnium prima est, de cujus vocabulo jam superius dictum est. 4. Pentcosten, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae celebratur, unde et vocabulum sumpsit. Pente enim Graece quinque. In quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur: cujus figuram annus jubilaeus in Testamento Veteri gessit, quae nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigapparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio Magis apparuit adorandus.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s cogantur. Alȩ in exercitu. triginta
equites eẽ dicuntur. Ale autẽ equites
ob hoc dicti. qͥa tegunt pedites alarum
uice. Cornua uocata extremitas exercitus
qͦd intorta sit. Agnien dr̃ cum exercitus
iter facit. ab agendo uocatꝰ. id ÷ eundo. Plautꝰ.
Quote agis: & ipse ÷ enim exercitus am¬
bulans. Nam agmen dr qͦd in longitudine
directum est: quale solẽ eẽ cũ exercitus por¬
tis ꝓcedit. Quic qͥd fuerit aliud: abusiue dr̃.¬

Expanded text:
omnes coguntur. 429 62. Alae in exercitu triginta omnes coguntur. 429 62. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur; Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. 64. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit; quidquid fuerit aliud, abusive d
Abbreviated transcription (Latin):
me seqͣtur. Coniuratio. quȩ fit intribnultu.
qͣndo uicinũ urbis ꝑicłm singłos iurare
ñ patitur. s repente colligitur multitudo.
& tumultuosa in ira conflattr. Hec et
tumultuatio dr̃. In acie autẽ. istȩ fere for¬
mȩ st̃. Exercitus. classis. nodus. cuneus.
alȩ. cornua. agmen. ac forma. S nomina
abipsis reb de quib trans lata st̃ mutuant᷑.
Ncies dicta. qͦd ferro armata sit: & acumme¬
gladioꝵ. Exercitus multitudo ex uno ge¬
nere. ab exercitatione belli uocata. Classes
dictȩ. ꝓpt̃ diuisionẽ exercitꝰ. qui postea ma¬
nipuli dicti st̃. Unde & uirgiliꝰ. Cassib
hic locꝰ ẽ. hic acies certare solebant. Iam
densa peditum multitudo. sicut turma
equitũ. Nodũ autẽ dictũ ꝓdifficultate.
qͦd iux possit resolui. Cuneris ⁊ collecta in
unũ militũ multitudo. Unde ꝓpt̾ quod
inunũ coit. ipsa coitio in unũ cuneus no¬
minatꝰ ẽ: quasi couneus. eoqͦd in unum

Expanded text:
me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, qgladiorum. 58. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. 59. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam oprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum
Abbreviated transcription (Latin):
milites. siue quia bellũ pͥmo manu incipi¬
ebant. siue qͦd anteqꝗͣ signa eeñt. manipuloᷤᷤ
sibi id ÷ fasciculos stipulȩ uł herbȩ alicuiꝰ
ꝓ signis faciebant. a qͦ signo manipulares¬
milites cognominati st̃. De quib lucanus.
Conuocat armatos extimplo ad signa ma¬
niplos. Curma: triginta equites st̃. Roma¬
ni enĩ equites. in una tribu trecenti fuerunt.
De singlis enĩ centuriis decem dabantur.
& turma fiebat. Cohors quingentos mili¬
tes habet. Cria st̃ militiȩ genera. saeram̃¬
tum. euocatio. coniuratio. Sacram̃tũ. in qͦ
pꝰ electionẽ uirat unꝰqͥsq miles se ñ recedere
amilitia nͥpꝰ completa stipendia: id ÷ militiȩ
tempora. Et hi st̃ qui habent plena mili¬
tiam. Nã uiginti quinq annis tenentur.
Euocatio. dũ ad subitum bellũ ñ solũ miles
s & cȩt̾i euocant᷑. Unde etiam consul solebat
dicere. Qui rem publicam saluam ẽẽ uult:

Expanded text:
milites, sive quia bellum primo manu incipimilites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipule vel herbe alicuius, pro signis faciebant, a qmilites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult,
Abbreviated transcription (Latin):
his int̾erat mulier. Militia autẽ amilitib
dicta. aut amultis. quasi multitia. quasi
negotiũ multoꝵ. aut amole rerum qͣsi mo¬
lestia. Legio sex miliũ armatoꝵ est. ab electo
uocata. qͣsi lecti: id ÷ armis electi. Propͥe aut̃
lingua macedonum phalans. galloꝵ cat̃¬
ua. nr̃a legio dr̃. Legio habet sexagnita
centurias. manipulos triginta. cohortes duo¬
decim. turmas ducentas. Tenturias dicimꝰ
partes exercitus incentenos milites diuexsaᷤ.
unde & qͥ his p̾sunt centuriones dicuntur.
Subcenturiati uͦ st̃ ñ qui in pͥma s qui in
scd̃a centuria st̃: qͣsi sub pͥma centuria Aa
men structi etiam ipsi & inspeculis positi
in bello st̃: ut si pͥmi de fecerint. isti ipsi quos
subeẽ diximꝰ laborantib pͥmis subueriant.
Unde & ad insidiandũ ponit᷑ sub centuriatꝰ.
qͥsi armis dolosis instructus. Manipulꝰ du¬
centoꝵ ÷ militũ. Manipuli autẽ dicti sunt

Expanded text:
his intererat mulier. Militia autem a militibus his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum, aut a mole rerum quasi molitia. Legio sex millium armatorum est ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem lingua Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centurias dicimus partes exercitus in centenos milites divisas, unde et qui his presunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt non qui in prima, sed qui in secunda sunt centuria, quasi sub prima centuria; constricti etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt, ut si primi defecerint, isti ipsi, quos subesse diximus, laborantibus primis subveniant. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in aliã legionẽ transeunt. & inde transcͥpti
qui nomina clant ut transc̾bant᷑. Optioneꝰ
dicti. qͦd sint electi. Nã optare eligere est.
Ex cubitores dicunt᷑. ꝓ eo qͦd excubias semꝑ
agunt. Dunt enĩ ex numero militũ. & in
porticib excubant: ꝓpt̾ regalẽ custodiam.
Excubiȩ autẽ diurnȩ st̃: uigiliȩ nocturnȩ.
Unde & uigiles. Uelites erant apud romanoꝰ
genꝰ militiȩ. auolitando uocati. Lecti enim
agilitate iuuenes cũ armis suis post terga
equitum consiliebat. & max cũ ad hostes
uentum eẽt equis dissibiebant. & continuo
pedites ipsi ex alia parte equitib ꝑquos ad¬
uecti fuerant dimicantib hostẽ ꝑturbabant.
Ab his gͥ uelitib elefanti qͦndam hamibalis
retroacti. cũ regi iam asuis ñ possent: fabrili
scalpro int̃ aures adacto necabant᷑. Castra st̃:
ubi miles steterit. Dicta autẽ castra quasi
castra. uł qͦd ibi castraret᷑ libido. Nã nunꝙͣ

Expanded text:
in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere est, Excubitores dicuntur, pro eo quod excubias semper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubiae autem diurnae sunt, vigiliae nocturnae. Unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam
Abbreviated transcription (Latin):
ne natiuitatis. s ex aspectu & ualitudine cor¬
poris existimantur. unde & tẏrones dicti.
quiq antequã sacram̃to ꝓbati sint: milites
ñ st̃. Romane autẽ militiȩ mos fuit. pube¬
res pͥmo exercere armis. Nam sextodecimo
anno tyrones militabant. qͦd etiam solo sub
custodib agebant. De qͥb uirgiliꝰ. W pͥmo flo¬
stat. nͥ seruitute deposita: excepto hannibali
tempore. cum post camnense p̾lrũ in tanta
necessitate fuissent romani. ut ne lib̾a doꝵ
qͥdẽ seruoꝵ daretur facultas. Desertores
uocati. qͦd desertis militarib officiis euagan¬
cur. Hi in alios numeros militiȩ nom̃ dare
ꝓhibentur. s si ñ magni temporis culpam
contraxeruit: cesi numeris suis resticuunt᷑.
S & qͥ deserunt exercitum ad hostes transeun
tes: desertores uocantur. Conscͥpti milites
dicunt᷑. qͥa in tabulis conferuntur ab eo qͥ
eos ducturꝰ ẽ. sic̃ transcͥpti uocant᷑ cũde alia

Expanded text:
ne nativitatis, sed ab aspectu et valetudine corne nativitatis, sed ab aspectu et valetudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique, antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit, puberes primo exerceri armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibstat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur. Miles dictus. quia nulle erant
antea numero uno: uł quia unꝰ ÷ ex mille
electus. Romulus autẽ pͥmꝰ ex populo mi¬
lites sumpsit & appellauit. Liber uͦ pͥmꝰ
militiȩ ordinẽ docuit. Miles aut ordinariꝰ
dr̃: aut extra ordinarius. Ordinariꝰ est:
qͥ ꝑordinẽ militat: nec adhuc aliquem con¬
secutus ÷ gradum honoris. Est enĩ grega¬
rius ad ÷ humilis militiȩ Extra ordinariꝰ
ẽ: qui ob uirtutẽ ꝓmouet᷑ exordine. E me¬
riti dicunt᷑ ueterani solutiq militia. qui ĩã
in usu plii non st̃: & qͥa mereri militare
dr̃. abstipendiis scilicet qͦ merent᷑. Idem
& ueterani dicint᷑. qͥiã inusu p̃lii ñ sunt.
s. pꝰ multos militiȩ labores quietis suffra¬
gium consequunt᷑. E questres milites¬
dicti qͦd eqͦ sedeant: item militat ille in eques¬
tri ordine. Cyrones dicuntur fortes pueri
qͥ ad militiam deleguntur: atq armis geren¬
dis habiles existunt. Hi enĩ ñ ex sola ꝓfessio¬

Expanded text:
em . Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber primus militiae ordinem docuit. Miles autem ordinarius dicitur, aut extraorqui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres militesdicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atqdis habiles existunt. Hi enim non sola professio
Abbreviated transcription (Latin):
regiuincula exortũ. totũ orbẽ t̃rarũ paula¬
tim belligerando obtinuit. Om̃s enĩ natio¬
nes uł int̾fectȩ ab eis. uł tributo & seruituti
subiugatȩ it̃. Reges a regendo uocati. Sic̃¬
enĩ sacerdos ascĩficando. ita & rex a regendo
Non autẽ regit qui ñ corrigit. Recte gͥ fa¬
ciendo regis nom̃ tenetur peccando amit¬
tit᷑. Unde & apud ueteres tale erat ꝓu̾ibiũ.
Rex eris si recte facias. si ñ facias: non eris.
Regiȩ uirtutes p̃cipuȩ duȩ. iusticia & pietaᷤ.
Plus autẽ in regib laudatur pietas. nã rusti

Expanded text:
regiuncula exortum, totum orbem terrarum, paulatim belligerando, obtinuit. Omnes enim nationes, vel interfecte ab eis, vel tributo et servituti sunt subiugate. Reges autem a regendo vocati senim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iusti
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ acesare instituti st̃: qui plebes inur¬
be haberent. ut neq pars popłi sine auxilio
plebib iura tribuant. Chyliarchi quod
nille p̾sunt. qͦs nos millenarios nuncupa¬
mus: & ẽ gͤcum nom̃. Centuriones dicti. eo
qͦd centũ p̾sunt militib. sic̃ qͥnquagenarii

Expanded text:
primum a Cesare instituti sunt, qui plebes in urprimum a Cesare instituti sunt, qui plebes in urbe haberent, ut neque pars populi sine auxilio plebibus iura tribuant. Chiliarchi sunt qui mille presunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est grecum nomen. Centuriones dicti sunt, eo quod centum presunt militibus, sicut quinquagenarii
Abbreviated transcription (Latin):
dictus eo qͦd sit ductor exercitus. S ñ sta¬
tim quicũq pͥncipes uł duces st̃: etiam
reges dici posst̃. In bello autẽ. meliꝰ ducem
nominari quã regẽ. Nam hoc nom̃. ex¬
pͥmit inp̃lio ducentẽ. Unde & uirgilius.
Duces euandri. Salustiꝰ. Quo cupidiꝰ inore
ducis sese quisq bonũ ñ dixit inore consu
lis. Monarchȩ st̃. qͥ singularem possident
pͥncipatum. qualis fuit alexander apud grecoᷤ.¬
& iuliꝰ apud romanos. Hinc & monarchia
dr̃. Monos quippe singłaritas greco nomine.
archia pͥncipatꝰ ẽ. Tetrarchȩ sunt: quartã
partẽ regni tenentes. Nã tetra qͥtuor sunt.
Qualis fuit apud iudeam philippꝰ. Patricii
inde uocati sunt: ꝓ eo qͦd sicut patres filiis
ita p̾uideant rei publicȩ. P refecti dicti. qͦd
p̃toria potestate p̾sint. Pretores idẽ qͥ & p̃fecti
qͣsi p̃positores. Presides uͦ dicti. qui alicuiꝰ lo¬
ci tutelam p̾sidialit tenent. Tribum militũ¬

Expanded text:
dictus eo quod sit ductor exercitus; sed non stadictus eo quod sit ductor exercitus; sed non statim quicunque principes vel duces sunt, et reges dici possunt. In bello autem melius ducem nominari, quam regem. Nam hoc nomen exprimit in praelio ducentem. Unde et Virgilius, ducis Evandri. Sallustius: « Quo cupidius in ore ducis sese quisque bonum; » non dixit in ore consu. Monarchae sunt, qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, Julius apud Romanos: hinc et monarchia dicitur, monos quippe singularis Graeco nomine, arche principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes. Nam tetra quatuor squalis fuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipubpretoria potestate presunt. Pretores iidem qui et prefecti, quasi prepositores. Presides vero dicti, qui et alicuius loci tutelam presidialiter tenent. DE SENAT
Abbreviated transcription (Latin):
uultuq auerso indecoras adulationes rep̾ssit.
& dñi appellationem ut homo declinauit: atq
inseqͣnti die omem̃ popłm grauissimo dictu
corripuit. dnm̃q se post hȩc appellari nealib̾is
quidẽ suis ꝑmisit. Fuit autẽ filiꝰ actiȩ. quȩ
nata ẽ de sorore iulii cesaris. Reges autẽ ob
hanc causã apud grecos basilei. uocantur.
qͦd tanquã bases popłm sustinent. unde &
bases coronas habent. Quanto eñi magis
grauatur. Tyranni grece dicuntur. idem
latine & reges. Nam apud uet̾es int̾ regen
& tẏraunum nulla discrecio erat. ut pars
tes enĩ reges tyranni uocabant᷑. Nam tyro
uocari pessimos atq imꝑbos reges. luxuri¬
osȩ dñationis cupiditatẽ & crudelissimã dña¬
tionẽ in popłis exercentes. P rinceps & digni¬
lampada turnꝰ. ꝓpͥmꝰ. Dictus autẽ pͥnceps
a capiendi significatione qͦd pͥus capiat. sic̃
municeps ab eo qͦd munia capiat. Dux

Expanded text:
vultuque averso indecoras adulationes repressit vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causam apud Graecos βασιλεῖς vocantur, quod tamquam bases populum sustinent. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisqulaborum gravatur. Tyranni Graece dicuntur. Idem Latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, utVirg. tes enim reges tyranni vocabantur. Nam tiro vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Princeps et dignilampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat.
Abbreviated transcription (Latin):
sisteret: & ideo imꝑatores dicti ab imꝑando
exercitui. D dũ diu duces titulis imꝑatoriis
fungerentur: senatiis censuit ut augusti cesa¬
ris hoctantũ nom̃ eẽt. eoq is distingueretur
acȩt̾is gentiũ regib. Qd̃ & sequentes cesares ha¬
ctenꝰ usurpauerunt. Solet etiã fieri ut pͥmi
regis nom̃ etiã reliqͥ possideant. sic̃ apud alba¬
nos ex siluii nomine om̃s reges albanoꝵ siluii
appellati st̃: sic̃ apud ꝑsas arsacidȩ apud egyp¬
tios ptholomei. apud athenienses ce cropidȩ.
Augustus ideo apud romanos nom̃ imꝑii est:
eoqͦd olim augerent rem publicã. amplifican¬
do. Ed nom̃ pͥmꝰ senatꝰ octouiano cesari tradi¬
dit. ut qͥa auxerat t̾ras: ipso nomine a titulo
consecraret᷑. Dũ autẽ idem octoiuanꝰ iã cesar
& imꝑator appellaret᷑ uł augustus. postea uͦ¬
dum ludos expectaret. & ꝓnuntiatum illi
eẽt̃ apoplõ ut uocaretur & dns: statim manu

Expanded text:
sisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando sisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui; sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eo quod is distingueretur a caeteris gentium regibus, quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. 15. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos, ex Silvii nomine, omnes reges Albanorum Silvii appellati sunt; sicut et apud Persas Arsacidae; apud Aegyptios Ptolomaei; apud Athenienses Cecropidae. 16. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primo senatus Octaviano Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. 17. Dum autem idem Octavianus jam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim man
Abbreviated transcription (Latin):
uriam soceri uindicandam ingentẽ ad uersꝰ
romã collegisset exercitum. Hi qͥnquen uii
temporis imꝑio utebant᷑. Plus eñĩ erant ho¬
nore quã consules. qui annuas potestates
tenebant. ꝙ dicti dictatores quasi pͥncipes
& p̃ceptores: unde & magistri popłi nomina¬
bant᷑. unde & edicta dicunt. Cesaru nom̃
a iulio cepit. qui bello ciuili cõmoto primus
romanũ singularẽ obturait pͥncipatũ. Cesar
autẽ dictus. qͦd ceso mortuȩ matris utero ꝓlatꝰ
eductusq fuerit: uł qͦd cũ cesarie natꝰ sit. A qͦ
& imꝑatores sequentes cesares dicti. eo qͦd coma
ti eeñt. Qͥ enĩ exacto utero eximnebant᷑. cesones
& cesares appellabant᷑. Iuliꝰ autẽ dictꝰ. quia
abiulio eneȩ filio originẽ duixit: ut confirmat
uirgiliꝰ. Iuliꝰ amagno de missũ nomen iulo.
Imꝑatoꝵ autẽ nom̃ apud romanos eoꝵ tan¬
cum pͥus fuit. apud qͦs sũma rei militaris con¬

Expanded text:
uriam soceri vindicandam ingentem adversus uriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potesttenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obtinuit principatum. Cesar autem dictus est eo quod ceso mortue matris utero prolatus eductusque fuerit; vel quod cum cesarie natus sit. A quo et imperatores sequentes cti essent. Qui enim ex secto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. 13. Julius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio, originem duxit, ut confirmat Virgilius: Julius a magno demissum nomen Iulo. 14. Imperatorum autem nomen apud Romanos eorum tantum fuit prius apud quos summa rei militaris con