comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruitus dicitur frue quantum adueram relegionem attinet nonnisi uni & solido debetur¬
Hanc sicut impia super bia siue hominum siue datmonum sibi exhiberi uel iubet uel cupit. Nta
humilitas uel hominum uel angelorum scõrum sibioblatam recusat & cui debetur oster¬
dit. Nl dolum autem est siula crũ quod humanaeffigie factum & consecratum est siuxta uoca
inter pretationen sidos enim grece formam sonat & ab eoper deriuationem idolum dedu¬
tum atque apuidnos formulam facit Algitur omnis forma suel formula idolum sedici exposcit᷑
i pde ido latria omnis circa omne idolum simulatus & seruitus QQuidam uero latini ignoran
grece simperite dicunt idolum exdolosim psisse nomensquoddabolus creaturae cultũ
diuini nominis inuexit. Caẽmonas agrecis dictos aiunt quasi demnassidest peritos ao
erum scios. Prȩsciunt enim futura multa sunde & solent responsa aliqua dareslnest

Expanded text:
servitus dicitur, quae quantum ad veram religionem attinet, non nisi uni et soli Deo debeturHanc sicut impia superbia, sive hominum, sive daemonum, sibi exhiberi, vel jubet, vel cupit, ita pia humilitas, vel hominum, vel angelorum sanctorum, sibi oblatam recusat, et cui debetur ostendit. 13. Idolum autem est simulacrum quod humana effigie factum 378 et consecratum est, juxta vocabuli interpretationem, εἶδος enim Graece formam sonat, ab eo per diminutionem idolum deductum, aeque apud nos formulam facit. 14. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idololatria omnis circa idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignorantes Graece imperite dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divini nominis invexit. 15. Daemonas a Graecis dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est, peritos, ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. 16. I
Abbreviated transcription (Latin):
dum ipspiciunt & ex eis futura pradicunt ¶ugures siunł quiuo latus auium & uaces intendunt saħiã que
picia sunt quae iterfacientes obseriant.¶ Dicta autem sunt auspicia quasi auiũ aspicias &au¬

Expanded text:
dum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque dum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque picia sunt quae iter facientes observant; dicta autem sunt auspicia quasi avium aspicia;
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua audire ubi adhibito sanginie etaaminferos perhibentur sciscitari huodgenus diuirationis
apersis fertur adlatum T Varrodicit diuinatioms quattuor essegener a terram saquaniꝰ aẽrem
dignem hinc geomantians hydromantiam a eroinantians piromantiam dictam Qiuini dicti
quasi dõ pleniꝰ diuinitate enim seplenos Adsimnulant & astutia quadã fraudulenta hom̃ inibus
tum coniectant. ¶Duo sunt autem genera diumationis ars & furor ¶Incantatures dictisu
squi arem uerbis peragunt rioli uocati propter quod circa aras idolorũ fuefarias precer
nittunt & funesta sacrificia offerunt hisquȩ celebritatibus de monũ responsa accipiu
¶Arus pices non cupati quasi horarũ ispectores dies enim ehoras inagendis nego tuis operibisq¬
quecus todiunt s euidper singulatem pora obseruare debeat homo iratendunt Il uetiam oeta petu¬

Expanded text:
aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam inferos perhibentur sciscitari. Quod genus divinationis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam inferos perhibentur sciscitari. Quod genus divinationis a Persis fertur adlatum. Varro dicit divinationis quattuor esse genera, terram, aquam, aerem et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi deo pleni: divinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, iisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Haruspices nuncupati, quasi horarum inspectores: dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt, et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecu
Abbreviated transcription (Latin):
sh̃i &elementa concutiunt stur bant mentes hominums ac sine illo ueneno i uĩolentia tantum carminis
monibus erim aecitis audem uenti larqut quis que suos perit malis artibus inimicos IHi etiam san¬
guine utieturs&uctiinis & saepe contingunt corporamortuorum QNicromantii sunt quorum prȩ¬
cantationibus uidentur resuscitan mortui diuinare f&adinuerrogata respondere ¶ N icro en
ce mor tuussmmantia diuinatio non cupatur sad quos sei scitandos cadaueri sanguis adicitur N lam
nare dȩmones sanguinem dicunt slđeoque quotiens nicromantia sit seruor aqua mi
ut colore sanguinis facilius prouocnne ¶ Y dromantii ab aqua dicui est enim hidromantia in a¬
quae inspectione umbas dȩmonũ euacares &nmnagines uelludificationes eorum uidere sibĩ que abers

Expanded text:
ntur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo veneni haustu violentia tantum carminis ntur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo veneni haustu violentia tantum carminis monibus enim adcitis audent ventilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et victimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Ηεκρὸς enim Graece mortuus, μαντεία divinatio nuncupatur: ad quos sciscitandos cadaveri sanguis adicitur. Nam amare daemones sanguinem dicitur. Ideoque quotiens necromantia fit, cruor aqua miscitur, ut cruore sanguinis facilius provocentur. Hydromantii ab aqua dicti. Est enim hydromantia in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
des deosuo hceo immo labant sexquo qui cmque saerent sin besti arum formas conuertebantur ł. hine
oparet non esse icotum dubium squod nobilis ille po eta scribit dequadam feminas quae m agicis
ĩstere aquam fluuis & uercere siderare tronoc tur nos queciet manes ĩnugire uidebis subpedi¬
bus terram & descendere montibus ornos ¶ Quid plura si credere fasest. Cepuihonissa ut pro¬
phecȩ animam samuhelis deinfernĩ abditis euocare Quirorum praestaret conspec tibusssitamen
animam prophetae fuisse credamius s&non aliquam fantas maticam iplusionem fallacia satanȩ
rgae Tnlucem reuocasse aninuss astalies damnasse neci & post paululum adicit murmurae
magico tenues excire figuras lũ que sepulchra les. scue incintare fauillas uitauit pitidem spoliare ali¬
os ars noxia nouit QInI Magisunt quiuulgo maleficiolisacinorum magnitudinem non ci

Expanded text:
cades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantur. Hinc cades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantur. Hinc apparet non esse in toto dubium, quod nobilis ille poeta scribit de quadam femina, quae magicis ere curas; sistere aquam fluminis, et vertere sidera retro; nocturnosque ciet manes; mugire videbis sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.' Quid plura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam inlusionem Satanae fallacia virgae in lucem revocasse animas, ast alios damnasse neci. Et post paululum adiecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, atque sepulchrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. Magi sunt, qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
Gorum primus zoro astres rex bactrianorumquem ninus rex assyriorum
proelio inter fecit. TDe quo aristotles scripsit quod iugies centum milia
uersuum condita ab ipso indiciis uoluminum eius deda renturhane artem
a post saecula democritus ampliauit : quando &ippocrates medicine disciplin
effloruit ¶I. Apud assyrios autem magicȩ artes copiosȩ suntd testante lucanõ quis
oscere fibrã facta queat quis prodataues quis fulgora caeli seruet & assyria scru¬
tur sidera cura¶ II. Ita que haecuanitas magi carum artium extraditione angelorũ
maloruissptoto terrarum orbe plurimis seculis ualuit sper quandam scientiam fu
cromantia. sN Iec mirum demagorum praestrigiiss quorum intanto prodiere maleficiorimn artessũt eti¬
ammoysi simillimis signis resisterent s uertentes uirgas indra coneslãquas in sanguinemꝰ: fertursãquȩ¬
am maga famosissima ciree quae socios uli uismutauit inbestias ¶ Legitur & desa crificio quod ar¬

Expanded text:
gorum primus Zoroastes, rex Bactrianorum, quem nimis Ninus, rex Assyriorum, praelio interfecit. De quo Aristoteles scribit, quod vicies centum millia versuum ab ipso condita indiciis voluminum ejus declarentur. Hanc artem post multa saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt, testante Lucano: . noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futnecromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum artes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem. Fertur et quaedam maga famosissima Circe, quae socios Ulixis mutavit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Ar
Abbreviated transcription (Latin):
enim daerem iouem : A quam & terram iunonem interpretantur : Quorun duorũ permox¬
tionẽ uniuer sagignuntur & sororem dicunt quod mundipars est .¶ Coniugem quod commix
gremium laetȩ descendit ¶ Minerua apud grecos athenas dicitur id est femina & pudlatinos

Expanded text:
enim et aerem Iovem, aquam et terram Iunonem interpretantur; quorum duorum permixenim et aerem Iovem, aquam et terram Iunonem interpretantur; quorum duorum permixtione universa gignuntur. Et sororem dicunt quod mundi pars est; coniugem, quod commixgremium laetae descendit. . . . . Minerva apud Graecos Athene dicitur, id est, femina: apud Latinos
Abbreviated transcription (Latin):
nare .I Quod gallos huideae ut seruirent fecerunt significant qui semine in digeant terrã
sequi oportere nł n ea quippe omnia reperire ¶Quod se apud eam pactant᷑ precipitur in¬
quiunt ut qui terram colunt nesedeant semper enim esse quodagant N Cimbalorum autem
aereorum sonitus ferra mentorin crepitus incolendos agros : ideo aere quod terram an¬
tiqui aerecolebant prius quam ferrum essec inuentum . : Eandem uestam &ignem peribent esse:
uirginem putant iquia ignis inuo labile sit elementunsnihilq nascipossit exeo: quippe
łntelligeflam mam fataq deflam ma corpora nulla uides : Propterea & iurgines ei ser uire¬
innia quae arripuerit a lsumat : Ouidius in fastis nec tualiud uestam quam uiuam:
ianuam propurgationibus feminarum eõ quod quasi portas matrumnaturam pandat ex pu
tst̃o quod sicut exuirgine itanihil exigne nascatur ł Tunonem dicunt quasi ianonensĩ di
bentium sed hoc filosophi ¶Poetȩ autem iunonem ioiuis ad serunt sororem & conuigem Ilgnem

Expanded text:
nare. Quod gallos huic deae ut servirent fecerunt, significant qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperire. Quod se apud eam iactant, praecipitur, inquiunt, ut qui terram colunt ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum autem aereorum sonitus, ferramentorum crepitus in colendo agro: sed ideo aere, quod terram antiqui aere colebant, priusquam ferrum esset inventum. Eandem Vestam et ignem esse irginem putant Vestam, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe vivam intellige flammam; Nataqomnia quae arripuerit absumat. Ouidius in Fastis: nec tu aliud Vestam quam uiuam ianuam pro purgationibus feminarum, eo quod quasi portas matrum natorum pandant et nuo quod sicut ex virgine, ita nihil ex igne nascatur. Iunonem dicunt quasi ianonem, iaritis. Sed hoc philosophi. Poetae autem Iunonem Iovis adserunt sororem et coniugem: ignem
Abbreviated transcription (Latin):
bonem udcamishun romani: feauium ficarium diunt. Ad quem horatius dicit faunenum plarũ
fugien tuim a miator perieos fines & aprica rura lenis inecdas UXCIBIT LIBER NO NUS¬

Expanded text:
bonem vocant, hunc Romani Faunum ficarium dicunt. Ad quem Horatius dicit: Faune, Nympharum bonem vocant, hunc Romani Faunum ficarium dicunt. Ad quem Horatius dicit: Faune, Nympharum fugientum amator, Per meos fines et aprica rura Lenis incedas Sed falsis
Abbreviated transcription (Latin):
ro quimn anos idest rarus est sedmanes dictos siue quia late manant per aurass uel quia mitensunt
humam ban os nttario pomine hoc appellantur ¶Apuleius autem ait eosc̃ata antifrasin dicia¬
her hor est mues acrio destosscũm sint terribiles &irum a nessũt parcas ut eumenides  aruas ex
omiibis factos demones auint squimerĩmali fuerint qũarum patura essedicitur᷑ terrere
iudos se iꝑ angulis garrire tene brons ¶ł amias quas fabulae trabai anfan des cegi appeantar
niare solitas salaniꝰ ando specia liter dic̃tas E Pilos qui grece panitȩ latine incubi appellantur
siuer ittui abit tundo passim cum animalibus Ande eir cubi dicuntur ab ireub andohos esestra.¬
prandosae po enim itiprobi ex istunt eti am mulieribus f& earum ꝑagunt concubitu squios doemo¬
nes esgalli dusios noncupant qui a el sidue haonc irmunditiã ꝑagunt ¶Quem auten uulgp ineu¬

Expanded text:
ere, qui manus, id est, rarus est: manes dictos, sive quia late manant per auras, sive quia mites sunt ere, qui manus, id est, rarus est: manes dictos, sive quia late manant per auras, sive quia mites sunt immanibus, contrario nomine hoc appellantur. Apuleius autem ait eos cata antiphrasin dici manes, hoc est, mites ac modestos, cum sint terribiles et immanes, ut Parcas, ut Eumenides. Larvas ex hominibus factos daemones aiunt, quod meriti mali fuerint, quarum natura dicitur terrere parvulos, et in angulis garrire tenebrosis. Lamias, quas fabulae tradunt infantes corripere ac laniare solitas, a laniando specialiter dictas. Pilosi, qui Graece Panitae, Latine Incubi appellantur, sive Invi ab ineundo passim cum animalibus, unde et Incubi dicuntur ab incumbendo, hoc est, stuprando: saepe enim improbi existunt etiam mulieribus et earum peragunt concubitum, quos daemones Galli Dusios nuncupant, quod assidue hanc immunditiam peragunt. Quem autem vulgo Incu
Abbreviated transcription (Latin):
pe montiums orea des dicunt . ISiluarum driades  Fontium ama driades camporum maides
IMaris naides. Ero as dicunt ainone traxisse nomen grece enimiuno aera appellatie
&ideo nescio quisfilius eius secundum grecorum fabulam aero as fuit non cupatus hoc uideli¬
cet uelut mysticum significante fabula : quod aeriunoni deputetur subi uolunt aero as ha
bitare squo nomine appellant. Alicuius merit animas defunctorum quasi aeroasidest uiros
aerios &caelo dignos p̃ropter sapientum & fortitudinem ¶ Denates gentiles dicebant omnes deof.
quosdomi colebant ẽpenates dicti quodessent inpenetra bulibus id est irisecretis shi dii quomodouo¬
cabantur ce que faomna habuerunt ignorantur T Manes deos mortuorum dicunti quorum po¬
cestantin iuete⁊ lunant ae eam adserunt +  quibus & mane dictum existimantquos putant abȩ¬

Expanded text:
pe montium Oreades dicunt, silvarum Dryades, fontium Hamadryades, camporum Naides, pe montium Oreades dicunt, silvarum Dryades, fontium Hamadryades, camporum Naides, maris Nereides. Heroas dicunt a Iunone traxisse nomen. Graece enim Iuno Ἥρα appellatur. Et ideo nescio quis filius eius secundum Graecorum fabulam ἥρως fuit nuncupatus; hoc videlicet velut mysticum signbitare, quo nomine appellant alicujus meriti animas defunctorum, quasi aeroas, id est, viros aerios et coelo dignos propter sapientiam et fortitudinem. Penates gentiles dicebant omnes deos, quos domi colebant: et penates dicti, quod essent in penetralibus, id est, in secretis. Hi dii quomodo vocabantur, vel quae nomina habuerint, ignoratur. Manes deos mortuorum dicunt, quorum potestatem inter lunam et terram asserunt: a quibus et mane dictum existimant, quos putant ab a
Abbreviated transcription (Latin):
iudentem s Vnde  caecam appellamt seo quod passim Inquos libet homines iucurrens sine ul¬
lo examine meritoru s &ad bonos & admalos uenit E  astum autem a fortuna separant &e for¬
tuna s qua si sit in his que fortuitu ueniunt pulla palam causa Fatum uero acpositum sadposi¬
tum & statutum aiunt Nuint & tres furias feminas crinitas serpentibuss proptertres effec
is qua einanimis hominum multas perturbationes gignunt : Qinterdum cogunt Itado¬
quere sut̃ nec facnȩ nec periculisui respectum habere permittant ¶ Ira quae uindictam cupit
upiditas quae desiderat opes CLibido quae uoluntates appetit .Quaeldeo furiȩ appella
dictas anubibus INam ex Niubibus aquȩ. TOnde deruatum est Iimphas deas a quarim qua¬
sinumina limpharum I Ipsas autem dicunt &musas quas & nimphas hec in merito Nam aquȩ
motus musicen efficit : PNimpharum apud gentiles uaria sunt uocabula Nimphas quip¬

Expanded text:
ludentem, unde et caecam appellant, eo quod passim in quolibet incurrens sine ulludentem, unde et caecam appellant, eo quod passim in quolibet incurrens sine ullo examine meritorum, et ad bonos, et ad malos venit. Fatum autem a Fortuna separant, et Fortunam, quasi sit in his quae fortuitu veniunt, nulla palam causa; Fatum vero appositum singulis et statutum aiunt. 95. Aiunt et tres Furias feminas crinitas serpentibus, propter tres affectus, 393 qui in animis hominum multas perturbationes gignunt, et interdum cogunt ita delinquere, ut nec famae, nec periculi sui respectum habere permittant. Ira, quae vindictam cupit;upiditas que desiderat opes: libido que appetit voluptates. Que ideo furie appelladictas a nubibus. Nam ex nubibus aquae, unde derivatum est. Nymphas deas aquarum, quasi numina lympharum. Ipsas autem dicunt et Musas quas et nymphas, nec inmerito. Nam aquae motus musicen efficit. Nympharum apud gentiles varia sunt vocabula. Nymphas quip
Abbreviated transcription (Latin):
autem dicunt essȩ fruic quid dii fanturs quic quidiuppiter fatur A fando igitur fatundicunt id est
bulos anquae interpretata sic habentur ut eapon intellecta sđ amnabi liter tamen ador cneu¬
oquendos quod nisi hoc omen ianin alia resoleret intelligisquo corda hominum nolunus inc li¬
re. PRationabiliter possumus a fando fatum appellare:. Nonenim ab eiuere possumus esse srip
tus estÑ ntelligitur immobiliter :¶hoc est in commutabiliter est loci tus. Hicu nout incom muta¬
biliter omniaãuae futura sunt & quae ipse facturus est. Ełria autem fata fingunt ipcolo & fuso ÷
atque inuolutum est: Prȩsens quod inter digitos nentis traicitur ÷ futurum inlana: quae colo
nis uae fila ex lana torquentibus proptertria tempora praeteritioni q̃uodipfuso iam nei¬
uplicita est & quod adhuc perdigitos nentis ad fusum tamquam praesens ad praeteriti¬
a fortuitis nomen habere dicuts quasideam quandam res humuuas parus casibus & fortuitis ip¬

Expanded text:
autem dicunt esse quidquid dii fantur, quidquid Iuppiter fatur. A fando igitur fatum dicunt, id est  quae interpretata sic habentur, ut ea non intellecta damnabiliter tamen adoreoquendo. Quod nisi hoc nomen iam in alia re soleret intellegi, quo corda hominum nolumus inclinare, rationabiliter possumus a fando fatum appellare. Non enim abnuere possumus esse scriptus est,' intellegitur inmobiliter, hoc est incommutabiliter est locutus; sicut novit incommutabiliter omnia, quae futura sunt, et quae ipse facturus est. 92. Tria autem fata fingunt in colo, et fuso, atque inuolutum est, praesens, quod inter digitos nentis traicitur, futurum in lana, quae coloisque fila ex lana torquentibus propter tria tempora: praeteritum, quod in fuso jam neimplicata est, et quod adhuc per digitos nentis ad fusum, tanquam praesens ad praeterita fortuitis nomen habere dicunt, quasi deam quamdam res humanas variis casibus et fortuitis il
Abbreviated transcription (Latin):
perhibent abeoq natam essetartem simula cri &statuas fingendi Vnde & poetea bee
homines primum factos esse confirgunt figurate sp̃ropter effigies. Spudere donellamiori¬
crops sub quo primã in arce olua orta est satheni ensium urbs eximiner uat appell ataoris¬
Ns fomensortitor stihie primus ommium iouem appella uit᷑ simula cra repperit᷑ aras statiut¬

Expanded text:
perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic primus omnium Iovem appellavit, simulacra repperit, aras statu
Abbreviated transcription (Latin):
nus quod mercibus praeest Nlibera libertate uerunt etiã &quidam uiri fortessaut ur¬
hunc errorem persuadentibus de monibus ita in posteris inrepsisse sut quosilli prosola
minis memoria honorauerunt᷑ successores deos existimarent Atq colerent ¶Si mula crorũ
usus exortus est cum exde siderio mortuorum constituerantur imagines uel effigies tam¬
quam incaclum receptis pro quibus seinterris dȩmones colendi supposuerunt & sibi saeri fica¬
ri adeceptis &perditis per sua serunt ¶Sĩmula cra autem exsimilitudine nen cupa tlibe ori
quod manu artificis ex lapide alia uem ateria corum uultus imitantur pti quorum honore
finguntur TErgo simu lacra uel pro eo quod sunt similia suel pro eoquod simulatbatꝙ con
hebreosenim idolum siue simulacrũ seme ldicitur sudei dicunt quodis mahelprimus simiula¬
crum luto fecerit sgentiles autem primum prometheum simula crahominũ deluto fingisse

Expanded text:
curius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urcurius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urhunc errorem persuadentibus daemonibus ita in posteris inrepsisse, ut quos illi pro sola nominis memoria honoraverunt, successores deos existimarent atque colerent. Simulacrorum usus exortus est, cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines vel effigies, tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemones colendi supposuerunt, et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulacra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur in quorum honore finguntur. Ergo simulacra vel pro eo quod sunt similia, vel pro eo quod simulata atque eos enim idolum sive simulacrum Semel dicitur. Iudaei dicunt quod Ismael primus simulacrum luto fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacrum hominum de luto finxisse
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles qui ex gentibus crediderunt sicut post fidem diciiamnom potestt iudeusstestante paulo
ost baptis mum xp̃i susceptum ad idolorum cultum & sacrificiorum contaminationen
reuertuntur est autẽ nomen grecum . ¶XI DE DIIS GENTIUM A dlis gẽam¬
spagani deos ad serunt homines olimfuisse produntur & prounius cuius que uita uel me
ritis coliapud suos postmortem coeperunt sut apud aegiptumisis : Apud cretã iouis  Ipud
madiros iuba sapud latinos faunos apud romanos quirinus s Eodem quoque modo apud
athenasmineruas. Ipud samum iuno Papud paphos uenuss Apud lemnos uulcanus Apud
naxos liber  Apud delos apollo in quorum etiam laudibus accesserunt & poetae & composi
minibus incȩlum eos sustulerunt Qam quarundam adinuentiones artium cultu pe¬
perisse dicuntur sut aesco lapio medicina suulcano fabricas Abactibus autem uocantur ut mer¬

Expanded text:
gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Paulo gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Paulo post baptismum Christi susceptum ad idolorum cultum et sacrificiorum contaminationem revertuntur. Est autem nomen Graecum. § 11 De diis gentium. Quos pagani deos asserunt, horitis coli apud suos post mortem coeperunt, ut apud Aegyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerva, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poetae, et conpositis carminibus in caelum eos sustulerunt. Nam quorundam et inventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mer
Abbreviated transcription (Latin):
itus execratione repudi anda: atque damnanda ¶Auguria autem auiumfrigesi
e roscis tradidis sedicitur quidim sta geshic exhoris aruspicinam dictauit & postea
n praestrigium quod praȩstringat aciem oculorum ruspicinȩ artem primus
non apparuit INamdicitur fabulos ȩ arante quodam rustico subito hunc exgl
txiluusse &arus picinam dictasse quadie & mortuus est quos libros romani ex ẽ¬
agani ex pagis athenien sium dictis ubi ex orti sunt ibienim iplocis a grestibus & pagis gentiles
icos idolaquestatuerunt : & atali initio uocabulum paganis ortiti sunt Egentiles sunt quisire
lege sunt & nondum crediderunt.¶ Dicti autẽ gentiles quiꝰ alta sunt sut fuerunt geniti idest sicut
arne descenderunt subpeccato scilicet idolis seruientes & nec dum regeneratis proindegenti
les primitus non cupantursipsi dicuntur grece & nci ¶ Etdici enim ex grecoinlatinum sinterpre¬
tantur gentiles & nos enimgrece gens dicitur. ¶Post fident autem non debent uocarigentes siue

Expanded text:
itus execratione repudianda atque damnanda. Auguria autem avium Phryges Hetruscis tradidisse dicitur quidam Strages. Hic ex horis aruspicinam dictavit, et postea m praestigium, quod praestringat aciem oculorum. Aruspicinae artem primusnon apparuit. 35. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico, subito hunc ex glebis exsiluisse, et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Eganis. 1. Pagani ex pagis Atheniensium dicti ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus 375 et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. 2. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, sciles primitus nuncupantur: ipsi dicuntur Graece Ethnici. Ethnici ex Graeco in Latinum interpretantur gentiles. Ἔθνος enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive
Abbreviated transcription (Latin):
stellarum inter pretes magi noncupabanturi sicut dehis legitur qui ineuangeli onatum
xpm ad nuntia uerunt postea hoc nõe solimathe matici cuius artisscientia usque ad euan¬
gelium fuit concesrũ ut xpo edito I Nemoex indenatiuitatem alicuius decaelo inter prarta¬
retur EH oroscopici dicu quod horas natiuitatis hominũ speculantur s dissimili & diuer¬
sostatu CSorti logisunt qui subnomine fictȩ relegionis per quasdam quas scõrum sor
omnia pertinent &ligaturt ex ecrabilium remediorumsquae ars medicorũ contemnit :¬
arte salierint salĩ quid sibi exinde prosperums seu triste significare praedĩcunt Qd
siue in pra ecantanombuss suĩe in caracteribus uelin quibus cum que rebus suspenden dis
minũ & angelorion malorum exorta : Vndecuncta uitanda sunt axpi a nos &omni poe

Expanded text:
stellarum interpretes magi nuncupabantur, sicut de his legitur qui in Evangelio natum Christum adnuntiaverunt; postea hoc nomine soli Mathematici. Cuius artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicuius de caelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili et divert. Sortilegi sunt, qui sub nomine fictae religionis per quasdam, quas sanctorum somnia pertinent et ligaturae exsecrabilium remediorum, quae ars medicorum condemnate salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significari praedicunt. Adsive in praecantationibus, sive in characteribus, vel in quibuscunque rebus suspendendis minum, et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt a Christiano, et omni pe
Abbreviated transcription (Latin):
autem mineruam uocatam quasideam E&munus artium uariarum Thanc enim inuentr
multoru ingeniorum perhibent Einde eam artem &rationem inter pretantio quia sine
in capite & incerebro Adeo eam dicunt de capite iouis essenatam Qui a sensus sapientis qui in
tionem hil potest contineri Iquaeratio quia ex solo animo nascitur sanimũ que putant e
omnis prudentia uae confundit alios & imperitos ac saxeos comprobat᷑ quod & inanti
enit bmnia  in capite est : Incuius pectore ideo caput gorgonis fingitur. quod illic est

Expanded text:
autem Minervam vocatam quasi deam et munus artium variarum: hanc etenim inventricem multorum ingeniorum perhibent. Et inde eam artem et rationem interpretantur; quia sinein capite et cerebro. Ideo eam dicunt de capite Iovis esse natam, quia sensus sapientis qui intione nihil potest contineri. 72. Quae ratio, quia ex solo animo nascitur, animumque putant eomnis prudentia, quae confundit alios, et imperitos ac saxeos comprobat, quod, et in antienit omnia, in capite est. In cuius pectore ideo caput Gorgonis fingitur, quod illic est
Abbreviated transcription (Latin):
asseres ab asse dictiquia soli pomuntur neq coniuneti ¶Scindulȩ eoquod seindanturs idedu
damir CE pigri& clauisunt quibus lignũ ligno adhaeret s C laui autẽ dictiquasi calibs qua
&calibe fiuit idesi ferro eãlibsemi ferrũ est ¶T abulȩ aueteribus tagulȩ uocabantur a tegendo ser¬
licos indeestegile ¶Cominis sura dicitir tabula rii coniunc tio. ESec cio aut dieta asequendo eaqus
aperin nam setart sce tariassequiest ¶ierore autẽ nom̃ de sono factũ esbi dest abstridore Ser¬
re cir ciniq usumperdices quidam adulescens inuenit quẽ puerum ded alus fratonigeages pne
stadus perdocenduor acceperatstauus oueri tantũ ingeniui ferturs ut dũmacene diuedende cor¬
pen ilid quaererer spinam piscis ii nuitatus eferro laminã ex asperans dentiũ mordatitaie q¬

Expanded text:
Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est abrae, circini que usum Perdices quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae, studiis perdocendum acceperat. Cujus pueri tantum ingenium fertur, ut dum materiae dividendae compendium quaereret, spinam piscis imitatus de ferro laminam exasperans dentium mordacitate
Abbreviated transcription (Latin):
p ntertor diunis quo dexmultis huind esfideconiunctis tabulis unũ tectis arciat eoro
demastigirius quiate torialignis inducits  Lignum uocatũ greca e himologiaquia
incensum in lum̃ conuertitur & ifflã mamꝰ unde licinium diciturs qđ lumendet ¶Nate¬
ta in dedicitur omne lignum quodexea aliquid efficiatur suelsi adianuam referas
uel adstatuam materi xerit ađ aliquidenun sempermateria accipienda esti sicur
elementa mater amreru es sedicimuiss quia indeea quae sunt facta udemus &nua¬
teria quasiater thete uT rabes uocatȩ sun quia intrans uerso positȩ sutrosquȩ pa¬
pietes continear liuid autem sunt tigna ła liud trabestigna enim iuncta tra¬
bem facu Prabes autẽ sunt cũ sunt dolatȩ. Nolus prop rieest ueluti scutum bre c
q uod inmedio teto est iquotraber coeunt ¶ Coplȩ uocatȩ quod copulen
Inseluc tante Tluc tantes quoderecti Inuicem setȩneant moreluctantium Pgro

Expanded text:
Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quia incensum in lumen convertitur, et in flammam. Unde et lychnium dicitur, quod lumen det. 4. Materia inde dicitur omne lignum, quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad januam referas, vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim semper materia accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus, quia inde ea quae sunt facta videmus, et materia, quasi mater, dicta. 5. Trabes vocatae, quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tignabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes.
Abbreviated transcription (Latin):
& impedimentũ nonhabeatꝰ Perpendiculũ est quod superid appenditur : depiq in fabrica
pisiomnia adperpendiculũ el certã regulẽ fiuant Necesse est cuncta menidosa instruantur¬
ut aliqua prauasint Aliqua cubantia prona nonnulla Alia sopina & propterhoc uniuersa
sunt eopstriata i ata geperosuo appellata quia fit exlio Trullae nomen factum eo quod
sund to usdei u ditfi dlasi in dudit calie uelluto lapiders. Uar tellus macia ¶Scalȩ ascindendo
idest iscende pedo uocatis hiedieit enĩ parietibus scalȩ autem dicuntursiut unaesinq aut ꝑli¬
ras quaa rumnerai taptum pluralis est nomen s ut litterae quae epistola significan E LICMAS
ignanus generaliter ligni qpifex appellatur¶ Carpentarius specia le no menest carcen¬
sma euis ssolum facits sicut nauicularius quia tantũ nauium est fabricator &artifeou

Expanded text:
et impedimentum non habeat. Perpendiculum est, quod semper appenditur. Denique in fabrica et impedimentum non habeat. Perpendiculum est, quod semper appenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum et certam regulam fiant: necesse est, cuncta mendosa instruanturut aliqua parva sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina: et prsunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures, quia numeri tantum pluralis est nomen, ut littrae quae epistolam significant. § 19 De lignariis. Lignarius generaliter ligni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex.
Abbreviated transcription (Latin):
dinem ¶Anulare qđ uocant candidum est quomuliebres picturȩ luminantun fit & ipsum ex
ta admixtis uitreis gemmnis. ¶Cerussafit hoc modo inuase enim aceco acerrime imple
sarmenta aminea in eodem uasculo collo cabis. PAc super sarmenta tabulas plumbitenuis¬
simas pones de indeuas diligentissi me claudiss inlinesq nea liquad in spira minis exeat.
Post diesautẽ triginta uas aperitur & exdistillatione tabularum innata cerussa inuenitur
quod ablatum &arefactum teritur satq iterum aceto admixto ¶iñ pastillis diuiditur & insole
caturshac obseruantia si lamminas aereas sarmentis superpones eruginem creant cala
quã nihil rectum fieri potest Componitur autem extribus regulis Ita ut duȩ sint binũ pedem
rtia habeat pedes uncias decimiquas aequali crassitudine politas extrinis cacuminibuss
iungit sut scemã trigoni faciant iderit norma Reguladicta quod sit recta quasi rectula

Expanded text:
dinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex dinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem triginta vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalquam nihil rectum fieri potest. Componittertia habeat pedes duos, uncias X, quas aequali crassitudine politas extremis cacuminibus sibi jungat, ut scemam schema trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta, quod sit recta, quasi rectula,
Abbreviated transcription (Latin):
operisetiam sarmentorum uecerũ carbones cũglutino triti inducendis parietibus a tram̃ti
peciem reddunt ¶ Sunt & quiiunfaecem sic catam excoquant adfirmant q. sieebouo
fex fuerit in dicis speciem id a tramentum prȩbere sed & sarmentũ uuȩ nigrȩ uino optimo
ctu postea quam siccitate arruerint᷑ siexuras & conteras adiecto glutino nitorem inhi
red detsustaque plurima necessaria est nullo negõ praeuenit Nam siet glebam silicisbo
ignẽ excoquas & aceto a cerrimo suꝑ fusam extinguas madefacta spungia colorem porpi¬
reum reddet eam ubi contriuerit usta erit ¶ Omne autẽ a tram̃tũ sole perficitur omnes co¬
lores calcis ad nixtione corrũ puntur Melinũ dictũ qđ eius metalli ferax situna excicladi¬
bus insula melos nomine est enim candidum nec utuntur eum pictores propt̃ nimiam pingue¬

Expanded text:
operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate aruerint, si exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pingue
Abbreviated transcription (Latin):
istoriani simuilitudo erit CPor purissum excreta argentaria cumporpuris pariter tingunt᷑
libetq eũ colorẽ celerius lanis praecipuum est tamen aliud qđ ad huc inuasẽrudibus medi¬
camentis in ebriatum ꝓximum est egesto eo addita creta inuisidem & quotiens id factum
eleuaturbonitas practiosissimȩ porpurȩ causa est quoscinomaxime inficitur rubeaque ndi¬
n in indicis inuenitur calamis spuma ad haerente limo łst autẽ coloris cianeimix tur
purpurȩ cerulique mirabilereddens. Est alterugenus inporpurariis officinis spuma in aereis¬
is cortinis innatans quã in refectores detrahentes siccant. EAtramentũ dictu quod sit atru
cuiusspecies & picturȩ & cotidiano usiu necessaria est stebiter facticios essficeniꝰ & fuligine plu¬
ribus modis super ardentes tedas resina adiecta: lacusculo aedificato quaȩ fumum retineat.
ic pictorescumaqua admiscent gluten ut in lustrius resplendeat ¶Ad festinationem autẽ

Expanded text:
estoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem
Abbreviated transcription (Latin):
ic penteres &exeres quiros uel senos ordines habentes Nccuariae naues sunt quȩ uelis si

Expanded text:
sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. 24. Actuariae naves sunt, quae velis sisic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. 24. Actuariae naves sunt, quae velis si
Abbreviated transcription (Latin):
o qđ celeritate sui anchoris & instrum̃tis reliquis nauium uehendis sit aptus łs aseius est
las suo suscipit gremio ubi autẽ ad propinquauerit ad portũ reddit uicenbarca nauiqu
accepit inpelago. C aro nauigium piratarum aptum & exhis ita uocatum cicerotunc se flucti. paro¬
gero tradit mandat que paroni &a libi parunculis adlitus ludit celeribus ¶Mioparo quasi omiuogano¬
ninimus paro est enim sca fas ex uimine facta quȩ contecta crudo curio genis nauigii pr
quales utuntur germa norum piratȩ in oceani litoribus uel paludibus ob agitatem. DDe qua¬
ibus historiagens in quit saxonumiio paronibus ñ uiribus ⁊ituntur fuge potius quã bellos
ĩs aptȩ Ennius labitur unctacarinaper aequorum canacelonis ¶Bireines aute naues
habentes remorum ordinłm geminum ¶rre mes & quatriremes triũ & quat tuor ordinũ

Expanded text:
eo quod celeritate sui ancoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. Phaselus est eo quod celeritate sui ancoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. Phaselus est as suo suscipit gremio. Ubi autem appropinquaverit portui, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. 20. Paro navigium piratarum aptum, et ex iis ita vocatum, Cicero: Tunc se fluctigero tradit, mandatque paroni. Et alibi: Parunculis ad littus ludit celeribus. 418 21. Myoparo, quasi minimus Paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contexta crudo corio genus navigii praebet, qualibus utuntur Germanorum piratae in Oceani littoribus, vel paludibus, ob agilitatem. De quibus Historia: Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius, quam bellsis aptae. Ennius: Labitur uncta carina per aequora cana celocis. 23. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes, et quatriremes, trium et quatuor ordinum;
Abbreviated transcription (Latin):
usibus humanisfecerunt. ¶ Rates primum & anti quissunum nauigugenus erũdibus tignis asse¬
ibusque consertum ad cuius similicũ fabricatȩ naues. ¶Ratariȩ dictȩ nuntian s rates abu
nauesnam proprie ratessunt conexae inuicem trabes rieris naues magna quam grecidulco¬
iem uocant dequa in esaia dicitur non transibit per eam trieris magna CCarpasia naui
acarpatos in sula nominatassicut arodorodia sicũt abalex andria alexandrina Cibur¬
ȩdictȩ a libris snaues enim sunt negotiatori s dequalibus horatius ibis liburnis linerraalta
uium. CRostracȩ naues uocatȩ abeo quod in fronte rostraaera habeant spropter scopulos nefe¬
currendo dictus cursum enim grecidromam. ¶Clas sis dicta agreca uocabulo aΠΟTΟΗΚΑΛΟΝ s¬
Id est alignis unde &calones nauiculȩ quae lignamilitibus portant ¶anciro machus dictus pra

Expanded text:
usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseusibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia33, 21: 'Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negotiatorum. De qualibus HoratiusEpod. 1, 1: Ibis Liburnis inter alta navium. Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne fecurrendo dictus; cursum enim Graeci δρόμον vocant. Classis dicta est a Graeco vocabulo, ἀπὸ τῶν id est lignis; unde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro
Abbreviated transcription (Latin):
um quarundam uocabula quibus aliquid fabricatur uel instrum̃ta artificũ Quelquȩ
ministerium exhibent atq aliquid huius c emodi dehiceps exparte notanda studiu¬
Aprofacio antiquidicebant Nauclerus dominus nauis est appellatus it a quo d naus
insorteeuis siqderosenim grece sors dicitun sceteri aucẽ innaui in tributione sunt ¶E u bernio quiet
sibernutor quasi cohibernacor quode ohibeat prudentia sua in bernia sidesttem pestates maris
INauta iniuedictus perdiriuationem Nuita autẽ pronauta a poetice dicitarssicut mauors ꝓ
nairs nam rectues ł nauta  Remex uocatus quod remunigeriqsic aute remex quomodotubȩx
nom inatiuo casu  Tp̃ipita greco nomine appelatur quilatine dicitur superueniens hiehiihil
habet negoti sed nabulodato in alias cerras transi re disponit ¶Nauem quidem per hibent die¬
tam eo quo dnouũ rectorem quȩratidest peritum sapientem strenuum qui continere & guber¬

Expanded text:
um quarumdam vocabula, quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid hujuscemodi, deinceps ex parte notanda studu antiqui pro facio dicebant. 3. Nauclerus, dominus navis est appellatus, ita quod navis in sorte ejus sit, κλῆρος enim Graece sors dicitur. Caeteri autem in navi in contributione sunt. 4. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat 415 prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris 5. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et guber
Abbreviated transcription (Latin):
e tenemus quasi forbicꝗ xił Nani fq̃rbum est caliduum deser uidum unde & sormosos dicimus qui fea¬
bus calor sanguiniss & ruborem̃ pulcdiriuchinĩe ereat ¶Lima dictas eõ ꝗd lene faciat namliinum lneẽ
CCilu mest unde & operantur argentaris a quo & cela tauasa dicuntur¬
¶ Defabricis parietum

Expanded text:
et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum; unde et fervidum; unde et formosos dicimus quiet tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum; unde et fervidum; unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. Lima dicta eo quod lene faciat. Nam limum lene est. Cilium est unde operantur argentarii; a quo et caelata vasa dicuntur. De fabricis parietum
Abbreviated transcription (Latin):
ta ests Carbo uero qđ flãma carets quidion interisse creditur maioris fit uirtutis
ñ amiterũ incensus fortiore luce cales cit scuius tanta est etiam & sineigne firmitas ut
llo humore corrũ paturs nulla uetus tate uincatur¶ ex tinctus enĩtasitũ incorquuo¬
biliter durte uthi quiliiniuqr fingunt eos in fossas terra substernant e lapides desao
signan s ad conuincendam litigationem post quanta libet secula fixionq: lapidon
lutt es Se cognoscantEDE INSTROMENTIS FABRORUM
nurest inquo ferii tunditurla cȩdendo dictus eoqđ illic aliquid cudamus sid est ferian¬
Idoproducam cudere enim cȩdere & ferireest Neceres aut nor incudemuocabant sed
lucilius &uelut infabricam feruens cummarculis ferrũ mulcorũ inignis ictibustundi Tor¬
quasi ferricipis eo qđ ferrĩ candens capiant teneints qu esiue quod abhus aliquid forbum capimus

Expanded text:
dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. § 7 De instrumentis fabrorum. Incus est in quo ferrum tunditur, a caedendo dictus, eo quod illic aliquid cudamus, id est feriendo producamus; cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sedLucilius: Et velut in fabricam fervens cum marculus ferrum multorum quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capimus