comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
censura niħ gessit: post censurã cõsulem fecit.
Compabile añ est. qđ in rebus du̾sis simile ali¬
quã rõnem cõtinet. Eius partes sunt tres. Imago.
collacio. exemplũ. Imago ẽ or̃o demõstrãs corpo¬
rũ aut naturaꝵ similicudinẽ. Collacio ẽ: or̃o.
rẽ cũ re exsimilitudine cõferẽs. Exemiplũ ẽ ql
rẽ auc boritate aut casu alicuiꝰ hõis aut negocii
cõfirmat aut infirmat. Horũ exempla & descrip¬
ciones inp̃ceptis elocuciõis cognoscent᷑. Ac fons
qđ cõfirmaciõis ut facultas tulit aptus ẽ. nec
minꝰ dilucide ꝗͣ rei natura ferebat de mõstratꝰ
est. Quẽ admodũ aut ꝗꝗͣ cõstitucio & pars con¬
sticucionis & om̃is cõtrouersia. siue ĩ rõne: siue
ĩscripeo u̾secur. tractari debeat. E qͣ in quasq ar¬
gum̃tacoes cõueniãt. singilatĩ in scđo libro de
dispsimus. pꝰ disc̾te Celecte ꝙ in gnͣs qđq ca¬

Expanded text:
censura nonnihil gessit post censuram consulem fecit. censura nonnihil gessit post censuram consulem fecit. conparabile autem est, quod in rebus diversis similem aliquam rationem continet. eius partes sunt tres: imago, conlatio, exemplum. imago est oratio demonstrans corporum aut naturarum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum re ex simili- tudine conferens. exemplum est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut in- firmat. horum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur. Ac fons quidem confirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura fere- bat, demonstratus est; quemadmodum autem quaeque constitutio et pars constitutionis et omnis contro- versia, sive in ratione sive in scripto versabitur, tractari debeat et quae in quamque argumentationes conve- niant, singillatim in secundo libro de dispersimus; post discripte et electe in genus quodque ca
Abbreviated transcription (Latin):
entacionẽ. aut signũ ẽ.: aut credibile. aut iudicatũ.
aut cõpabile. Signũ est ꝙ subsensum aliqͣm cadat.
et quidã siguificat qđ ex ip̃o profes lũ uideĩ. qđ
aut antea fuerit. aut ĩ ip̃o negocio. aut post sit
cõsecutũ. ꝙ cũ indiget testimonii & grauioris ꝯsir¬
iacionis. ut cruor. fuga. pallor. puluis I. q̃ sinulia
sunt his. Credibile est. qđ sine ullo ceste audito¬
ris opinione cõfirmat᷑ hoc mͦ. Nẽo ẽ qͥ nõ libos
suos ĩ columes & beatos ee̾ cupiat. Iudicatum est
assensiõe. auc auc toritate aut iudicio alicuiꝰ. aui
aliquoꝵ cõprobata. id tribus in gnbꝰ spectatur.
Religioso cõmum aprobato. Reliolũ ẽ. qđ iura¬
ti legibus iudicarũt. Cõmune ẽ. qđ om̃s uulgo
probitũ ꝙ secuti sł huiꝰ modi. Ut maioribus natu
assurgatur. ut suppliciũ miisereat᷑. Approbatũ ẽ.
qđ hoĩes cũ dubiũ e̾et. qͣle heri oporteret. sua co

Expanded text:
entationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum entationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile. signum est, quod sub sensum ali- quem cadit et quiddam significat, quod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi- monii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia. credibile est, quod sine ullo teste auditoris opinione firmatur, hoc modo: nemo est, qui non liberos suos incolumes et beatos esse cupiat. iudicatum est res assensione aut auctori- tate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata. id tribus in generibus spectatur, religioso, communi, adprobato. religiosum est, quod iurati legibus iudica- runt. commune est, quod omnes vulgo probarunt et secuti sunt, huiusmodi: ut maioribus natu assurgatur, ut supplicum misereatur. adprobatum est, quod ho- mines, cum dubium esset, quale haberi oporteret, sua con
Abbreviated transcription (Latin):
negligit iusiurandũ. In eo aut̃ qđ in opinione
positum ẽ. huiꝰmodi probabilia sũt. impiis apd
inferos penas eͥe paratas. Eos qͥ philosophie dẽi
operã nõ arbitrari deos eeͣ. Similicudo au ĩcon¬
trariis. E paribus. E in his rebus: q̃ sub eadẽ rõnẽ
cadunt. maxime spectat᷑. Incõtrariis hoc modo¬
nã si his qui inprudene̾s leserũt ignosci cõuẽit.
his qui necessario profuerũt hri gr̃am nõ opiet
Ex paribus sic. nã ut locus in mari sine portu
niuibus e̾e̾ nõ potest tutus. sic aĩmus sine fide
rõne cadũt. hox mͦ probabile cõsiderat᷑. Nã si rho¬
diis turpe nõ est porcoriũ locare. nec hermo cre¬
unti quiđ tp̃e ẽ cõducere. Hec tñ uera sunt hoc
pacto.qm̃ cicatrix ẽ fuit uulnꝰ. tũ uerisimilia lir
modo. Si multus erat in calceis pulius. exitinere
eũ uenire oportebat. Om̃e aũ ut qͣsdã certas in
partes distribuamꝰ probabile. qđ sũmit᷑ ad arguin¬

Expanded text:
neglegit ius iurandum. in eo autem, quod in opinione neglegit ius iurandum. in eo autem, quod in opinione positum est, huiusmodi sunt probabilia: impiis apud inferos poenas esse praeparatas; eos, qui philosophiae dent operam, non arbitrari deos esse. similitudo autem in contrariis et ex paribus et in iis rebus, quae sub ean- dem rationem cadunt, maxime spectatur. in coNam si iis qui imprudenter laeserunt, ignosci convenit, illis qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet? Ex pari sic: Nam ut locus sine portu navibus esse non potest tutus, sic animus sine fide rationem cadunt, hoc modo probabile consideratur: nam si Rhodiis turpe non est portorium locare, ne Her- mocreonti quidem turpe est conducere. haec tum vera sunt, hoc pacto: quoniam cicatrix est, fuit vulnus; tum veri similia, hoc modo: si multus erat in calceis pulvis, ex itinere eum venire oportebat. Omne autem—ut certas quasdam in partes tri- buamus—probabile, quod sumitur ad argum
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ alicuiꝰ cõmodi. neq ad aliquẽ amicũ huiꝰ
mors illiꝰ ꝑtinebat. Relinqͥtur gͥ ut ab hoc non
sit occisus. Simplex aut̃ cõclusio ex necessaria
cõsecucione cõficitur hoc mͦ. Si uos me istud eo
tp̃e fecisse dicitis. ego aut̾ eo ip̃o tp̃e tnͣsmare
fui. relinqͥt᷑ ut id qđ dicitis nõ modo nõ fecerĩ.
sed ne potuerĩ quid facere. Atq hoc qͥđ diligent̃
oportebit uidere ne quo pacto genus hoc refelli
possit: ut ne cõfirmacio modũ inse argum̃tacõis
heat solũ. E quãdã similitudinẽ necessarie selu¬
sionis. Uerũ ip̃a argumẽtatõ ex necessaria rõne
cõsistat. Frobabileꝰ aut̾ ẽ id qd fere solet fieri.
aut qđ in opinione positũ est. aut qđ ħt in se ad
hec qͣndã similitudinẽ. siue id falsum ẽ. siue ue¬
rũ in eo gͣne qđ fere fieri solet: probabile huiꝰ¬
modi ẽ. Si mater ẽ diligit filiũ. Si auarus ẽ

Expanded text:
illius alicuius commodi neque ad amicum huius aliquem illius alicuius commodi neque ad amicum huius aliquem mors illius pertinebat: relinquitur igi- tur, ut ab hoc non sit occisus. simplex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur, hoc modo: si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans mare fui, relinquitur, ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere. atque hoc diligenter oportebit videre, ne quo pacto genus hoc refelli possit, ut ncessariae conclusionis, verum ipsa argumentatio ex necessaria ratione consistat. Probabile autem est id, quod fere solet fieri aut quod in opinione positum est aut quod habet in se ad haec quandam similitudinem, sive id falsum est sive verum. in eo genere, quod fere fieri solet, probabile huiusmodi est: si mater est, diligit filium; si avarus est,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ aliqͦ ex gu̾e: rẽ aliqͣm ꝓbabilr ostẽdẽs.
aut necessarie demõstrãs. Ne necessarie de mõ¬
strant᷑ ea q̃ ałi aut dicunt᷑. nec fieri. nec ꝓbari
possunt. hoc mͦ. Si peperit: cũ uiro cõcubuit. hoc
gñs argum̃tandi: qđ in necessaria demõstracõe
uersatur. maxime tractatur ĩdicẽdo: aut per
cõplexionẽ.: aut ꝑ enum̾acionẽ: aut ꝑ simplicẽ
cõclusionẽ. Cõplecio. ẽ iu ꝗͣ utrũ cõcesseris. re¬
p̃henditur ad hũc modũ. Si im probus ẽ. cur
uteris. Si probus. cur accusas. Enui̾acio ẽ in
qua płibus rebus expositis E cet̾is infirmitatis.
una reliꝗͣ necͥtͣã cõfirmatur hoc mͦ. Necesse ẽ
aut inimiciciaꝵ cã. ab hoc ẽẽ occisum. aut me¬
tus aut spei aut alicuiꝰ amici gr̃a. aut si horũ¬
nõ est aliqͥd ad hoc nõ e̾e̾ occisum. Nã sinc cã
maleficiũ susceptũ nõ potest eͥeͣ. Sed neq iuinu¬
cicie fuere: nec mecus ullus. nec spes ex morte

Expanded text:
babiliter ostendens aut ne- cessarie demonstrans. Necessarie demonstrantur ea, quae aliter ac dicun- tur nec fieri nec probari possunt, hoc modo: si peperit, cum viro concubuit. hoc genus argumentandi, quod in necessaria demonstratione versatur, maxime tractatur in dicendo aut per complexionem aut per enumera- tionem aut per simplicem conclusionem. conplexio est, in qua, utrum concesseris, reprehenditur, ad hunc mo- dum: si inprobus est, cur uteris? si probus, cur accusas? enumeratio est, in qua pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis una reliqua necessario confaut inimicitiarum causa ab hoc esse hunc occisum, aut metus, aut spe lucri, aut alicujus amici nihil est, ab hoc non esse occisum; nam sine causa maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ullus nec spes ex morte
Abbreviated transcription (Latin):
oppõnem neg̾ois sepatur hox iͦ. sape: & nõ sape
Qn̾s est. qđ partes aliquas amplec tit᷑. ut cupidi¬
tas. Pars ẽ que subẽ gu̾i: ut cupiditati amor.
auaricia. Euentus. ẽ exitus alicuiꝰ negocii ĩ
quo q̃ri solet quid exquare cuen̾it: eueniat.
euenturũq sit. Qrͣ hoc in gu̾e: ut cõmodius

Expanded text:
one negationis separatur, hoc modo: sapere et non sapere. genus est, quod partes aliquas amplectitur, ut cupiditas. pars est, quae subest generi, ut amor, ava- ritia. eventus est exitus alicuius negotii, in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventurum sit. quare hoc in genere, ut co
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ. Sũma gͥ am̃cia ẽ in eoꝵ fide spem ħre. qͦrũ
pfidia tociẽs deceptus sis. aut ita ut id solũ qđ cõ¬
ficitur inferat᷑ ad hũc modũ. Urbẽ gͥ diruamꝰ. aui
ut id qđ eam rẽ q̃ cõficitur seq̃tur. nece̾e est idẽ
huiꝰ modi. Si peperit. cũ uiro cõcubuit. pepit auͣ
conficit hox. concubuit gͥ cũ uiro. hoc si nolis ĩ ferre
ꝙ inferas id qđ̃ cõsequit᷑. fecit gͥ incestũ & cõcluse¬
ris arguũitacionẽ.&. pspicuã feceris cõclusionem.
qr ĩ longis argum̃taciõibꝰ. aut ex cõduc honibus.
aut ex contrario cõplecti oportet. ĩ biubꝰ id solũ
qđ cõficitur ex pon̾e: In his inquibꝰ exitus ẽ pspicuꝰ
cõsecuciõe uti. Si qui aut̃ exuna qͦ parte puta¬
bũt stare argum̃taccem. pot̾unt dic̾e sepe sacis ẽc

Expanded text:
hoc modo: summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus sis; aut ita, ut id solum, quod conficitur, inferatur, ad hunc modum: urbem igitur diruamus; aut, ut id, quod eam rem, quae con- ficitur, sequatur necesse est. id est huiusmodi: si peperit, cum viro concubuit: peperit autem. conficitur hoc: concubuit igitur cum viro. hoc si nolis inferre et inferas id, quod sequitur: fecit igitur incestum, et concluseris argumentationem et perspicuam fugeris complexionem. quare in longis argumentationibus ex conductionibus aut ex contrario complecti oportet, in brevibus id solum, quod conficitur, exponere, in iis, in quibus exitus perspicuus est, consecutione uti. Si qui autem ex una quoque parte putabunt constare argumentationem, poterunt dicere saepe satis esse
Abbreviated transcription (Latin):
nisi extra uidiciũ qͥđ eeͬt. ut is nob̾ sentẽciã int̾pre¬
traretur. nec dũ nũc istum paciam̃ cũ p̾sto sit lex nõ
ex eo qđ aptissime scriptũ est. sed ex eo qđ sue cause
cõuenit. scriptoris uolũtatẽ int̾pretrari. Qđ si uos
iudices legibus obtemꝑare debetis. & id facere non
potestis: nisi ꝗd scriptum ẽ in lege seqͣmini qͥd dubi

Expanded text:
is interpretaretur, nedum nunc istum patiamur, cum praesto lex sit, non ex eo, quod apertissime scriptum est, sed ex eo, quod suae causae convenit, scriptoris voluntatem interpretari. quodsi vos, iudices, legibus optemperare debetis et id facere non potestis, nisi id, quod scriptum est in lege, sequa- mini, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cur adiuncta. Qrͣ cũ gu̾e idẽ fit: fit alud
qđ parte quadã &̃ spe̾ ut dixiuiꝰ differat. Lxc
distribuitur in tria gu̾a. publicũ. cõmune. sigłie.
Fublicũ ẽ: qđ cuutas uinuersa aliqͣ de causa fre¬
quentat. ut ludi dies festus. bellũ. Cõniune qđ
accidit õibus eodẽ fere q̃x. ut messis uiudenia.
qͣui admodũ.&. qͦ aĩo factum sit q̃rit᷑. Eius pu¬
rtes sunt prudencia. E ĩ prudẽcia. Erudẽcie au
rõ quericur. ex his q̃ clã palã inꝑsuasiõe fec̾ii.
Inprudẽcia aũ inpurgacionẽ cõfert̃. cuiꝰ partes

Expanded text:
ur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie, ut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, sin- gulare. publicum est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum. commune, quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, quemadmodum et quo animo factum sit, quaeritur. eius partes sunt prudentia et inprudentia. prudentiae autem ratio quaeritur ex iis, quae clam, palam, vi, persuasione fecerit. inprude
Abbreviated transcription (Latin):
ħe nõ debemus. Si qͥd enĩ pfidia illoꝵ detͥmẽti accep¬
imus. nemo erit p̃t̾ nos met ip̃os quẽ iure accusare
debramus. Et pͥmũ qͥd decipi ĩ cõmodũ est. Iterũ
bacione p̃t̾ita tripartita erit hoc mͦ. Aut metuamꝰ
carthaginẽses. oportet si ĩcolumes eos reliq̃rimꝰ.
aut eorũ urbẽ diruamꝰ: aut metuere qͥđ nõ op¬
orcet. Restat aũt ut urbẽ diruamꝰ. Sũt autẽ
cũ pspicuũ sit qđ cõficiat᷑ ex rõcinacione. Qđ
si fiat biptitũ qͦ fieri argum̃tacionẽ hoc mͦ. Si pe¬
perit. uirgo non est. peperit aut̃. hic satis ẽe ꝓ¬

Expanded text:
e non debemus. si quid enim perfidia illorum detrimenti acceperimus, nemo erit praeter nosmet ipsos, quem iure accusare possimus. ac primo quidem decipi in- commodum est; iterum, robatione praeterita tripertita fit, hoc pacto: aut metuamus Carthaginienses oportet, si incolumes eos reliquerimus, aut eorum urbem diruamus. at metuere quidem non oportet. restat igitur, ut urbem diruamus. Sunt acum id perspicuum sit, quod conficiatur ex ratiocinatione; quod si fiat, bipertitam quoque fieri argumentationem, hoc modo: si peperit, virgo non est: peperit autem. hic satis esse p
Abbreviated transcription (Latin):
rũ monimẽta c̾ta inłris existãt. et q̃ nuꝑ gesta
sunt: q̃ sare pleriq possuit. & itẽ q̃ instẽt in
negocii. aut młtitudo rerũ in eo transigi tp̃re
Consid̾atur aut̃ tp̃s. ⁊ anni. & mensis. E diei.
& noc tis .E. uigilie: & hore. ꝙ ĩ aliqͣ parte alicꝰ
horũ. Occasio aũ est pars tp̃is hũs in se alicuiꝰ
rei idoncã faciendi: aut nõ faciẽdi oportuni¬
tatẽ. Qͥre cũ tp̃e hoc differt. Nã gu̾e qͥđ utr¬
umq idem e̾e intelligit᷑. Uerũ in tp̃e spacium
qđ amodo declaratur. qđ in ãnis uł in anno.

Expanded text:
ris exstent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possint; et item quae instent in negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore. consideratur autem tem- pus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua parte alicuius horum. occasio au- tem est pars temporis habens in se alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatem. quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quo- dam modo declaratur, quod in annis
Abbreviated transcription (Latin):
gendo cõmoda sua diligent̾ ꝙ̃. enodate narrã¬
do. Ac de narraciõe quiđ satis dictũ iudetur
deinceps ad particionẽ trãseamꝰ. Recte in cã
habita parcitio: illustrẽ &̃ ꝑspicuã totã efsicit
orõnem. Parces eiꝰ sunt duc. quarũ utͣq mag¬
nope ad apiendã causam. E cõstituẽdã ꝑtiuet
controu̾siam. Una pars ẽ que qͥd cũ adu̾sariis
cõueniat. & quid ĩ controu̾siã relinꝗͣtur ostẽdit.
ex qua certum quidã designat᷑ auditori. ĩ quo
aĩmũ debeat hre occupatum. Alt̾a ẽ. in qua
posicio ponitur distributa. ex qua cõficit᷑ ut cer¬
tas aĩo res teneat auditor. qͥbus dictis ĩtelligat
fore poratũ. Nũc utroq gu̾e. particiõis q̃mad¬
modũ cõueniat uci. breuit dicendũ uidetur.

Expanded text:
gendo, sua diligenter et enodate narrangendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. Recte habita in causa partitio inlustrem et per- spicuam totam efficit orationem. partes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam. una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. altera est, in qua positio ponitur distributa; ex qua conficitur, ut certas animo res te- neat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum. Nunc utroque genere partitionis quemadmodum con- veniat uti, b
Abbreviated transcription (Latin):
modũ causa postulet. narretur. Obest tunc
cũ ipiꝰ rei geste: exposicio magnã excipit offen¬
sionẽ. quan argumẽtando. ⁊ causas agẽdo le¬
niri oportebit. qđ cũ accidit mẽbratĩ oꝑtebit
partes geste rei disꝑgere incausam. Ead unã
quãq confestun rõnem accõmodare. ut uulu̾i
presto medicamentũ sit. E odiũ statĩ deffẽsio
mitiget. Nil prodest narracio cũ aut ab aduer¬
sariis re exposita nr̃a nil int̾est. it̾m aut alio
modo narrare: aut ab his qͥ auduĩt ita negociũ
tenetur. ut nr̃a nil int̾ sit eos alio pacto docere:
qđ cũ accidit oĩno uarracione supsedendũ est.
Nõ loco dicitur cũ nõ in ea parte orõnis colloca¬
tur in qua res postulat. Quo de gñe agenius cũ
nõ quẽ adinodũ causa postulat narratur. cum
aut id qđ adu̾sario prodest dilucide & ornate
exponitur. aut id qđ ip̃m adiuuat obscure dicit᷑
runt preciri p̾c̾cundo q̃ illius erũt leuit attin¬

Expanded text:
modum causa postulet, narretur. obest tum, modum causa postulet, narretur. obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et causam agendo leniri oportebit. quod cum accidet, membratim oportebit partes rei gestae disper- gere in causam et ad unam quamque confestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defensio mitiget. nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est. non loco dici- tur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum non quem ad modum causa postulat narratur? cum aut id quod adversario prodest, dilucide et ornate exponitur, aut id quod nos adiuvat, obscure dicitur runt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attin
Abbreviated transcription (Latin):
res geste erũt aut ut potuisse geri udebuntur.
hic erit consiđandũ. neqͥd ꝑturbate ne qͥd con
torte dicatur. Ne quã in aliam rem transeatur
ne ab ultimo repetatur. ne ad extreniũ ꝓdeat᷑
ne qͥd qđ ad rem ꝑcineat p̃t̾eatur. ⁊ oñiino
magisꝗͣ obscuritate narracionis. Ac u̾bis qͦ dilu¬
cidis utendũ ẽ. qͦ de gn̾e dicendũ est. ĩ preceptis
eloquutionis. Probabił erit narracio si in ea
uidebunt᷑. in ee̾ ea q̃ solẽt apparere inueritate
si psonarũ dignitates seruabunt᷑. si cause fac¬
torũ extabiuit. si fuisso faciẽdi facultates au
debuntur. si tp̃s idoneũ. si spacii satis. si locꝰ op¬
ortinus ad eandẽ rem. qͣ de re narrabit᷑ osten¬
detur fuisse: si res & ad eorũ qͥ agent naturã
ꝙ ad uulgi rumorẽ. E ad eorũ qui audiẽt opi¬
nionẽ accõmodabitur. ac ueri quid simił ex his
rõnibus esse pot̾it. Illud aut̃ p̃t̾ea cõsidare op¬

Expanded text:
gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid con- torte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetereatur; et omnino, magis quam obscuritate narra- tionis. ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis. Pro- babilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua de re narrabitur, fuisse ostendetur; si res et ad eorum, qui agent, naturam et ad vulgi morem et ad eorum, qui audient, opinionem accommodabitur. Ac veri quidem similis ex his rationibus esse poterit: illud autem praeterea considerare op
Abbreviated transcription (Latin):
tuno repecetur. E. si cuiꝰ rei satis erit. sũmã dixi¬
sse partes eiꝰ nõ dicent᷑. Nã sepe satis ẽ quid
factum sic. dicere. nõ ut enarres quẽ admodũ.
sit factum. & si nõ longius ꝗͣ qđ sacu opus ẽ. ĩna¬
rrando producet᷑. et si nullã in rẽ aliã transibitur.
& si semel unũ qđq dicetur. E si nõ ab eo in quo
proxime desicũ est. deinceps incipietur. Ac
multos imitacio breuitatis decipit. ut cũ se bre¬
młtas res breuiẽ dicant nõ ut õiuo paucas res
dicant. & nõ plures ꝗͣ necesse sit. Nã plerisq
breuit̾ uidentur dic̾e: qui ita dicũt accessi ad
fit rerũ młcitudine longus. Qre hoc qͦq ĩ gñe¬
ẽ uitanda breuitatis imitacio. E nõ minus rerum
nõ necessariũ ꝗͣ uerborũ młtitudine supsedendũ
est. Aperta aut̾ narracio poterit e̾e̾ si ut qđq
pͥmũ gestum erit. ita pͥmũ exponetur. Ererum
& tp̃orum ordo seruabitur.&. ita narrentur. ut

Expanded text:
timo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixitimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmo- dum sit factum—, et si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se bremultas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine supersedendum est. Aperta autem narratio poterit esse, si, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cio que uersatur ĩpsonis eiꝰ modi ẽ. ut ĩ ea sim¬
ul cũ ip̃is rebus ꝑsonarũ seruiones & auimi p¬
spia possint hoc modo. Uenit ad me sepe cla¬
mitans: qͥd agis mitio: cur perdis adolescentẽ
nob̾. cur amat. cur pecat: cur tu his rebus sũp¬
tũ suggeris. uesticu nimio indulges. nimiũ ĩeptꝰ
es. nimiũ ip̃e es durus p̃t̾ equũ ẽ bonũ. hec
in gu̾e narracionis multa debec in cẽ festiuitas.
confecta ex rerũ uarietate. aĩorũ dissimilitu¬
dine. grauitate. lenitate. spe: metu. suspicione:
desiđio. dissimulacione. errore: iuscđia. fortu¬
ne cõmutacione. iusꝑaco. ĩ cõmodo. subita leci¬
cia. iocũdo exitu rerũ. Uerũ hec ex his que
postea de elocucione p̃cipient᷑. oruam̃ta sum̃t᷑.
Nũc de narracione ea q̃ cause cõtinet expõnẽ
dicendũ iudetur. Oportet gͥ eam tres ħre res.
ut breuis: ut aperta. ut ꝓbabił sit. Breuis
erit si uñ nece̾e̾ est inde iuiciũ sũmet᷑. ꝙ ab ul¬

Expanded text:
e versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae continet ex- positionem, dicendum videtur. oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯistros: quo uiuendi p̃ceptores: quibus amicis.
utat᷑. quo ĩnegocio qͤstu & artificio sit occupatꝰ.
qͦmͦ rẽ familiarẽ administret. ꝗͣ cõsuctudine do¬
mestica sit. In fortuna querit̾ seruꝰ sit au lib.
pecumosus an tenuis. pͥuatus. an cũ potestate. Si
cũ potestate. iure an iniuria. felix. clarus an
contra. qͣles liberos habeat. Ac si de nõ uiuo q̃ri¬
tur: eciã qͣli morte sit affec lus. erit ꝯsidandũ.
uirtutis. aut artis alicuius ꝑcepcionẽ. aut qͣuis¬
scientiã. E itẽ corpis aliquã ꝯmoditatẽ nõ uat᷑a
datã. sed studio ⁊ industria partã. Affectio
est aĩ aut corporis ex tp̃re aliqͣ decausa cõnu¬
tacio ut leticia. cupiditas. metus. molestia. morbꝰ
debilicas & alia que in eodẽ gu̾e reꝑiunt᷑. Stu¬
diũ est aũ aĩ assidua E uchemẽs ad aliqͣ. rem¬

Expanded text:
gistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis gistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, quo in negotio, quaestu, artificio sit occupatus, quo modo rem familiarem administret, qua consuetu- dine domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an con- tra; quales liberos habeat. ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit considerandum. virtutis aut artis alicuius perceptione et item corporis aliqua commoditate non natura data, sed studio et inest animi aut corporis ex tempore aliqua de causa commutatio, ut laetitia, cupiditas, metus, molestia, morbus, debilitas et alia, quae in eodem genere re- periuntur. studium est autem animi assidua et vehe- menter ad aliq
Abbreviated transcription (Latin):
indicemꝰ. ad hanc p̾ceptionẽ faciliꝰ est. He auĩ
partĩ diuino. parcĩ mortali ĩ gu̾e u̾sãtur. Morta¬
lium auͣ. par ĩ hõim. pars in bestiarũ gu̾e nu¬
m̾antur. Aq hominũ geuꝰ in sexu cõsidat᷑. iuri¬
le an muliebre sit. E iii nacione. patria. cogna¬
cione etate. Nacione grecus an barbarꝰ. Patria
atheuiensis an lacedemoniꝰ. Cognacione qͥbus
maioribus: qͥbus cõsanguineis. Etate. puer an
adolescens. Natu grandior an senex. Freterea
cõmoda & incõmoda. Consid̾ant᷑ ab uatura da¬
ta. aĩo aut corpori hoc mͦi. Ualens aut ĩbeaillꝰ
longus an breuis. formosus. an deformis. uelox
an tardus sit. acutus. an hebecior. memor an
oblicus. comis. officiosus. facctus. prudẽs. paci¬
ens. an contra. Et oĩno que data anatura aĩo
Nã q̃q industria compant̾ ad habitũ ꝑtinẽt.
de quo post̾ius ẽ dicendum. Iu uictu ꝯsida¬
ro oportei. apđ quos ẜ qͦ more & cuiꝰ arbitratui
sit educatus. quos habuerit artium lib̾aliũ ma¬

Expanded text:
indigemus ad hanc praeceptionem, facilius est. eae autem partim divino, partim mortali in genere ver- santur. mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur. atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate. natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; co- gnatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex. praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obli- viosus, comis officiosus an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur animo inent, de quo posterius est dicendum. in victu con- siderare oportet, apud quem et quo more et cuius arbitratu sit educatus, quos habuerit artium liberalium ma
Abbreviated transcription (Latin):
Idq p raro potest accidere: Ac sunt alia qͦ p̾ce¬
pta particionũ qͣ ad hũc usum oratoriũ non
tantope pertinẽt. que u̾sant᷑ in philosophia. ex
qͥbus hec ip̃a trãstulimꝰ. q̃ cõuenire uidebant᷑.
quorũ incexc̾is nihil artibus inueniebamꝰ. Atq
his departicione preceptis in om̃i dictione ine¬
minisse oporcebit : ut pͥma queq pars ex poĩta
ẽ iuparticione sic ordine trãssigatur. & oĩbus ex¬
plicatis poratum sit. hoc mͦ: ut ne qͥd posterius
p̃t̾ cõclusionẽ inferat᷑. Partitur apđ t̾rẽciũ brciuit
⁊ cõmode senex in andria. q̃ cõguoscere libertũ
uelit. eo pacto & nati uitã ⁊ cõsiliũ meũ cogno¬
sces. et qͥd facere ĩ hac re te uelim. Itaq q̃uad¬
niodũ inparticiõe ꝓposuit: ita narrat. Frimum
uati uitã. Nã is pꝰꝗͣ excessit exepheb̾ sosia. de¬

Expanded text:
id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praeceid quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non tanto opere pertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec ipsa trans- tulimus, quae convenire viderentur, quorum nihil in ceteris artibus inveniebamus. Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam et consilium meum Cognosces et quid facere in hac re te velim. itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam is postquam excessit ex ephebis ; de
Abbreviated transcription (Latin):
ut equs. Sed sepe cadẽ res alii genꝰ. alii pars ẽ.
Nã ħo aĩal pars ẽ. thebani aut troiani genus.
hec iã diligenaiꝰ inducit᷑ p̃scripao. ubi apte in
ticione seruari possit. Nã qui ita ꝑtitur ostẽdã.
oĩa in cõmoda ad rẽ.p. peruenisse. is nõ ĩcellex
inparticione exposito gn̾e. partẽ se gnis admi¬
scuisse. Nã gn̾s õim nimirũ libidinũ cupiditas
Eius aut̃ gn̾is sine dubio pars ẽ auaricia hoc
gͥ uicandũ est. nec cuiꝰ gu̾s posueris. eiꝰ sicut ali¬
quã diu̾sam ac dissimilẽ partẽ ponas in eadẽ
particione: qđ si qđ in gn̾s plures incidẽt ꝑtes.
uentũ erit explicandũ ĩ cause dictionẽ posti
parcicionẽ. atq illud qͦ ꝑtinet ad paucitatẽ ne
aut pła ꝗͣ sacis ẽ demõstraturos nos dicanus.
Hoc mͦ ostendã adu̾sarios qđ argiumꝰ potuisse¬
ostende. aut cũ incausa particio nlla sit. & cũ
simplex quidã agatur. tũ utamͣ distribiicioe:

Expanded text:
ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta inttitione servari possit. nam qui ita partitur: ostendam omnia incommo- da ad rem publicam pervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritia. hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partesventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus,in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione,
Abbreviated transcription (Latin):
cius tem̾e assensisse ꝗͣ illũ sine causa ꝯfidere
arbitratur. Sin auditoris studiũ defatigacio ab¬
alien auit a causa: te breuiꝰ ꝗͣ paratus fucris
ẽẽ dicturũ cõmodũ ẽ polliceri. nõ imitaturum
adũsarium. Siu res dabit nõ mutile sic ab ali¬
qua re noua: aut ridicula incipe: aut ex cp̃e qͣ
nata sit. Id genꝰ strepitũ ac clamacionẽ aut
uł aliquã irrisionem. Aui si rei dignitas iocãdi¬
adimet facultatẽ aliqͥd triste nouũ horribile. sta¬
tim nõ incõmodũ ẽ iuicere. Nã ut cibi socicias
ꝙ̃ fastidiũ. aut sub amara aliqͣ re releuat᷑. aut
dulci mitigat᷑. sic aimꝰ deffessus audiẽdo aui
adiniracõe integratur. aut risu renouat᷑. Ac
sepatĩ quidẽ que depͥncipio & de ĩsiuuacione
dicenda iudebant᷑. hec fere sunt. Nũc quidã
breue &. cõmunit de utroq p̾cipiendũ uidet̃.
Exordiũ sentẽciaꝵ.&. grauitatis płimũ debet

Expanded text:
tius temere assensisse quam illum sine causa confidere tius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut uam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plu
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ ad te ptiuere & negare te qͥcꝗͣ de adu̾sariis
c̃ẽ dic turũ. neq hoc neq illud: ut neq ledas
eõs qui dilliguntur. & cũ id obscure faciẽs quo¬
ad possis alienes ab eis auditorũ uoluntates.
& aliquorũ udiciũ simili de reꝰ aut auctorita¬
tem proferre inutacione dignã. De iñ eãdẽ aui
cõsimilẽ. aut maiorẽ. aut miuorẽ agi rem in
telligit. quibus rebus fides fiat facile erit co¬
guitu oportet. aut de eo qđ aduersarii firmis¬
simũ putarint sibi E maxĩe hi qui audierunt
probauerint te pͥmũ dicturũ polliceri. aut ab
aduersarii dicto exordiri E ab eo pocissinũ
qđ ille nuprime dixerit: aut dubicacione uti
quid pͥmũ dicas. aut cui potissimũ loco respõ¬
deas cũ admiracione. Nã auditor cũ eũ quẽ
adu̾sarii perturbatũ putẽt sua or̃one uidet⁊
aĩo forcissimo cõtradic̾e paratũ: plerũq se po¬

Expanded text:
eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis esse dicturum, neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in tellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se po
Abbreviated transcription (Latin):
trat tandũ uidetur. Insinuaciõe gͥ utrudũ est
cũ admirabile gonus ẽ cause. hec ẽ ut añ di¬
ximus: cũ ainius auditoris infectus est. Id aut̃
tribus excausis sit maxĩe. Si auͭͣ in ip̃a cã in ẽ¬
q̃dã turpitudo. aut ab his qͥ añ dixerũt iam
quidã auditori persuasũ uidet᷑ aut eo ep̃re
locus dicẽdi datur. cũ iã illi qͦs audire opcet.
deffessi sunt audiẽdo. Nã ex hac qͦ re non
minus ꝙͣ expͥnus duabus in oratorẽ nõ nũꝙͣ
aĩmꝰ auditoris offenditur. Si cause curpitu¬
do cõtrahet offensionẽ aut ꝓ eo hoĩe in quo
offendit᷑. aliũ hominẽ qui diligit᷑ int̾poni opor¬
tet aut pro re in qua offenditur aliã rem q̃
probat᷑: aut pro re hoĩem aut ꝓ hõie rem.
ut ab eo qđ odit. ad id qđ diligat auditoris
ãimus traducatur. et dissimulare te id def¬
sensurũ qđ existimeris deffensurꝰ. De inde
cũ iã micior factus erit auditor ingredi pe
inde cũ lenieris eũ qͥ audiet demõstrare. iuħ

Expanded text:
dicendum videtur. insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur. Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui dili- gitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mi- tior factus erit auditor, ingredi pedinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ uallo longinqͥtate ꝓpinqͥtate. solitudine.
celebritate: natura ip̃ius loc & uicinitate tociꝰ
regionis. ex his etiã attribuicionis sacer. an pro¬
pħauus. publicus an pͥuatus. alienus an ipsius
de quo agitur locus sit aut fuerit. Tempꝰ
aut̃ id quo nũc utim̃. nã ip̃m quid qnaliter
diffinire difficile ẽ. pars quedã et̾nitatis cum
alicuiꝰ anuni mensurm diurni noc turii ue spacii

Expanded text:
intervallo, longin- quitate, propinquitate, solitudine, intervallo, longin- quitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aut fuerit. tempus est — id quo nunc utimur; nam ipsum quidem generaliter definire difficile est — pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ est aliqͥd faciendi. aut nõ faciẽdi u̾e ex¬
cogitata rõ. facta aũ &. casus ⁊ orõne tͥbus
extemporibus cõsidabunt᷑. qͥd fecerit aut qͥd
ip̃i acciderit. aut qͥd dix̾it. aue qͥd faciat. qͥd
ipsi accidat. quid dicat aut qͥd fai turꝰ sit qd̃
ip̃i casurũ sit. qͣ sit usurus iõne. Ne ꝑsonis
q̃ sut attributa partĩ sunt cõtiuẽcia cũ ipso
negocio. partĩ ingestione negocii cõsiderantur.
parcĩ adiuncta negocio sunt. partĩ gestũ ne¬
gociũ cõsecunt᷑. Continẽcia cũ ip̃o negocio sũt
ea q̃ semꝑ affixa eẽ uidentur. ad rem. neq ab
parẽtis occisio. patrie prodicio. de inde c̃ã eiꝰ sũ
rendo negocio quid actũ sit. de inde qͥd postea
factum sic. Ingestione aut̃ negocii qͥ locus¬
erat secũdus de his qͣ negociis attributa sunt.
qͣritur. locus. tp̃s. modus. occasio. facultates. lo¬
cus consid̾atur in qͦ res gesta sit. ex oportunitate
quã iudeat᷑ habuisse ad negociũ administrãdũ.

Expanded text:
silium est aliquid faciendi aut non fa- ciendi excogitata ratio. facta autem et casus et ora- tiones tribus ex temporibus considerabuntur: quid fecerit aut quid ipsi acciderit aut quid dixerit; aut quid faciat, quid ipsi accidat, quid dicat; aut quid fac- turus sit, quid ipsi casurum sit, qua sit usurus oratione. Ac personis quae sunt adtributa, partim sunt con- tinentia cum ipso negotio, partim in gestione negotii considerantur, partim adiuncta negotio sunt, partim negotium consequuntur. Continentia cum ipso negotio sunt ea, quae semper affixa esse videntur ad rem neque ab ‘patris occisio, patriae proditio’: deinde causa eius surendo negotio quid actum sit; deinde, quid postea factum sit. In gestione autem negotii, qui locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas. locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum.
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ ãministratur. Eadẽ nauigii rõ ẽ. Nã na¬
uis optime cursũ conficit ea: que sciẽtissimo ⁊¬
õim rerũ meliꝰ ꝗͣ om̃is mundus ãministratur.
huiꝰ assũpciõis quarto ĩ loco aliã porro inducũt
appbacionẽ hoc pacto. Nã ꝙ̃ signoꝵ ortus & obi¬
tus diffinitũ ordinẽ seruãt. E annue ꝯmutaci¬

Expanded text:
alicuius admini- stratur. eadem navigii ratio est. nam naalicuius admini- stratur. eadem navigii ratio est. nam navis optime cur- sum conficit ea, quae scientissimo omnium rerum melius, quam omnis mundus, administratur. huius assump- tionis quarto in loco aliam porro inducunt adproba- tionem, hoc modo: nam et signorum ortus et obitus definitum quendam ordinem servant et annuae c
Abbreviated transcription (Latin):
met. hoc de gn̾e qui diligẽcius cõsidandũ puta¬
uerũt. cũ idem in usu dicẽdi seq̃rent᷑ paululũ ĩ
p̃cipiẽdi rõne dissenserũt. Nã parcĩ qͥnq eius
parces ẽe dixerũt. partĩ nõ plusꝗͣ intres partes
posse distribui putau̾nt. Eorũ controu̾siã non
ĩ cõmodũ uidetur. cũ utrorũq rõne exponere:
Nã E breius E nõ eiꝰmodi ut alteri prorsus ni¬
hil dicere iudeant᷑. et locus hic ĩdicẽdo mini¬
mne nob negligẽdus uidet᷑. Qui putãt inqͥnq di
stribui partes oportere auĩt pͥmũ cõuenire expo¬
nere sũmã argum̃taciõis ad hũc modũ. Melius
accurantur que cõsilio gerunt᷑ ꝗͣ qͣ sine ꝯsilio
ãministrant᷑. hãc pͥmã partẽ numiant. Eã de ĩ¬
ceps rõnibus uariis. E quã copiosissimis u̾bis
ꝗͣ ea que tem̾e & nlło cõsilio ãministrat᷑. Ex̾atꝰ
is cui p̃positus sapiẽs & callidus impator oĩbꝰ
partibꝰ cõmodiꝰ regitur ꝙͣ is qͥ stulticia ⁊ tem̾itate

Expanded text:
met. hoc de genere qui diligentius con- siderandum putaverunt, cum idem in usu dicendi se- querentur, paululum in praecipiendi ratione dissense- runt. nam partim quinque eius partes esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt. eorum controversiam non incommodum vi- detur cum utrorumque ratione exponere. nam et brevis est et non eiusmodi, ut alteri prorsus nihil dicere pu- tentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegen- dus videtur. Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentatio- nis, ad hunc modum: melius accurantur, quae con- silio geruntur, quam quae sine consilio administran- tur. hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis quam ea, quae temere et nullo consilio admini- stratur. exercitus is, cui praepositus est sapiens et calli- dus imperator, omnibus partibus commodius regitur, quam is, qui stultitia et temeritate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfec to nħ peius ẽ. ut contra sit. faciat. Ac de
exordio quidẽ satis dictũ est. Narracio est
rerũ gestaꝵ/ aut ut gestarũ exposicio. narraci¬
onũ. iria gen̾a sunt. Unũ genus ẽ in qͦ ipsa
causa. ꝙ om̃iis racio controuersie cõtinet᷑. Al¬
terũ in qͦ digressio aliqͣ extra causan: aut cri¬
minacionis. aut similitudinis. aut delec taciõis
nõ aliene ab eo negocio qͦ de agit᷑: aut ampli¬
ficacionis c̃a int̾ponitur. Lerciũ genus ẽ re¬
motũ a ciuilibus causis qđ delec taciõis causa
nõ uucili cũ ex̾citacione dicitur.&. saribit᷑. Eiꝰ¬
partes sunt duc: quarũ una ĩ negocus. aliera
inpsonis maxĩe uersatur. Ea qͣ in uegociorũ
exposicione posita ẽ.tres ht partes. fabulam.
historiã. argumẽtũ. Fabula ẽ inqͣ uec uere
res. nec u̾similes res continent᷑. Cuiꝰ modi ẽ an¬
ques igentes alites uinc li iugo. hissoria ẽ
gesta re ab ecatis nr̃e memoria ꝓpt̾ uetustatẽ re¬

Expanded text:
fecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa nopartes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria re
Abbreviated transcription (Latin):
cõfusam. expon̾e oĩm argum̃tationũ. post aut̃
tradere quẽ ad modũ unũqđq cause gñs. Hĩc
oĩbus argumẽtandi rõnibus tractis ꝯfirmari
oporteat. Om̃is ros argumẽtando confirmat᷑.
aut ex eo qđ personis. aut ex eo qđ negociis est
attributum. Ac personis has res attͥbutas pu¬
tamꝰ. Nomen naturã. uictũ. fortunã. habitum.
affectonẽ. studia. consilia. facta. casus. rõues.
Nom̃ ẽ qđ unicuiq ꝑsone datur. qͦ suo qͦ ꝓpͥo¬

Expanded text:
m argumentationum, post autem tradere, quemadmodum unum quodque causae genus hinc omnibus argumen- tandi rationibus tractis confirmari oporteat. Omnes res argumentando confirmantur aut ex eo, quod personis, aut ex eo, quod negotiis est adtributum. Ac personis has res adtributas putamus: nomen, na- turam, victum, fortunam, habitum, affectionem, studia, consilia, facta, casus, orationes. nomen est, quod uni cuique personae datur, quo suo q
Abbreviated transcription (Latin):
rebus & partibus cause nõ uerbis. neq extͣncis
hornamentis aĩmus auditoris tenendus est.
Absolucio ẽ. ꝑ quã oĩa q̃ uicidũt incausã gu̾a
deqͥbus dicendũ ẽ. amplectim̾. in qua ꝑticiõe
uidendũ est. ne aut aliqđ gñs utile relinqͣtur.
aut sero extra particionẽ. id qđ iuciosissimũ ẽ.¬
aut qđ turpissimũ est inferat᷑. Paucitas in par¬

Expanded text:
et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est. Absolutio est, per quam omnia, quae incidunt in causam genera, de quibus dicendum est, amplectimur. In qua partitione cavendum est, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur. Paucitas in par
Abbreviated transcription (Latin):
protinꝰ audicorẽ ꝑficiẽs beniuolũ: aut docilẽ.
aut attentũ Insinuacio. ẽ or̃o quadã dissun
ulacione E circiusiono obscure subiẽs ãĩmũ.
auditoris. In admirabili gn̾e. causarũ si nõ
oĩno ĩfesti auditores erũt. prĩcipio bñiuolẽ¬
ciam cõpare licebit. Sin erũt uehement̾ ab¬
alicnati: cõfug̾e nece̾e̾ erit ad insinuacionẽ.
Nã ab iratis si ꝑspicue pax & bũiuolẽcia appe¬
titur. nõ mͦ ea nõ inuenitur. sed auget᷑ atq ĩflã¬
matur. odium. Humili aut̃ gn̾e cause cõtẽp¬
cionis tollende causa. neceͬe erit attentũ effi¬
cere auditorẽ. Ainceps genus cause. si du¬
biã iudicacionẽ habebit: ab ip̃a iudicacione
exordiendũ est. Sin aut̃ partẽ turpitudinis
ꝙ honestatis habebit. bñiuolẽciã captare op¬
ortebit. ut iu gñs honestũ causa trãs lata
uideatur. Cũ auͣ erit honestũ cause. gñs

Expanded text:
em benivolum aut docilem aut attentum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cum autem erit hone
Abbreviated transcription (Latin):
persona binuolentia captahitur. si res ab his sor¬
tit sapient̾ mansuete geste ꝓferent᷑: ut neqͣ assẽ¬
tacio nimia significetur. & si de his quã honesta
existimacio. quãtaq eorũ iudicii ⁊ auctoritaus
expec tacio sit ostendetur. Ab ip̃is rebus si nr̃am
si de mõstrabimꝰ ea q̃ dicturi sumꝰ. magua noua
incredibilia ẽe aut ad om̃s: aut ad eos qͥ audi¬
eut: aut ad aliqͦs illustres hoĩes: aut ad deos
ulicebimur nos bui ur̃am causam demõstratu¬
ros atq exponemꝰ iudicationẽ aut iudicaciões
si płres sint. Dociles audicores facieuiꝰ. si bre¬
uit̾. E aperte sũmã cause exponemꝰ. hoc ẽ in quo
constat cõtrou̾sia. Nã E cũ docilẽ uelfac̾e. simł

Expanded text:
persona benivolentia captabitur, si res ab iis forpersona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres ho- mines aut ad deos t si pollicebimur nos brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si plures erunt. Dociles audi- tores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia.