comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locationis est componẽ et struere uerba: sic ut ne aspior concursus.
ne ue huilcus sit. sed quodammõ coaugm̃tatus et lenis. In quo lepide
socen mei ꝑsona lusit is qui elegantissime facere potuit lucilius. qͥ lepi¬
da sinthesis composite ut tesserube omnes arte pauimto atq emblẽa¬
te uermiculato. Quae cum dixisset in albucium illudens ne a me ꝗ¬
dem abstinuit. Crassum hẽo generum ne thetoricotheros nomine sern¬
ne eus. Quid ergo iste crassus. quoniam eius abuteris nomine: quid.
efficit : illud quidem scil ut ille nolit et ego uellem. melius aliquanto
qͣ albutius. Ueruminme quidem lusit ille ut solet. S ed est tamen:
collocatio conseruandauerboꝵ de qua loquor: qua iunctam orͣonez
efficit. quae coherentem: quae lenem: quae xquabiliter fiuentem: quã
assequemini si uerba extrema cum consequentib pͥmis. ita mutentur
ut ne aspere concurrant: ne uastius deducant᷑:

Expanded text:
locationis est componere et struere verba sic, ut neve asper eorum concursus locationis est componere et struere verba sic, ut neve asper eorum concursus neve hiulcus sit, sed quodam modo coagmentatus et levis; in quo lepide soceri mei persona lusit is, qui elegantissime id facere potuit, Lucilius: quam lepide le/ceis compostae! ut tesserulae omnes arte pavimento atque emblemate vermiculato. Quae cum dixisset in Albucium inludens, ne a me quidem abstinuit: Crassum habeo generum, ne rhetoricoterus tu sis. Quid ergo? Iste Crassus, quoniam eius abuteris nomine, quid efficit? Illud quidem; scilicet, ut ille vult et ego vellem, melius aliquanto quam Albucius: verum in me quidem lusit ille, ut solet. Sed est tamen haec conlocatio conservanda verborum, de qua loquor; quae vinctam orationem efficit, quae cohaerentem, quae levem, quae aequabiliter fluentem; id adsequemini, si verba extrema cum consequentibus primis ita iungentur, ut neve aspere concurrant neve vastius diducantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo non tam deganter ꝗͣ in transferendo. sed etiam si licentius. tãm
interdum non impudenter: ut cum grandem orationem pro longa o
minutum animum pro paruo dicimus. Uerum illa uidetis ne esse
non uerbi sed orationis: quae ex pluribus. ut exposui translationibus
connexa sunt: haec enim quae aut mutata ẽẽ dixi: aut altter ea intel¬
ligenda ac dicerentur. sunt translata quodãmodo. Ita sit ut omnis si¬
ꝯu̾loꝵ uerborum uirtus atq laus tribus existat ex rebus. si aut uetustũ
uerbum sit quod tamen consuetudo ferte possit: aut sc̃m nouum o¬
uel coniunctione uel nouitate. In quo item est aunbus consuetudini¬
q: paitendum. Aut translatum: qđ maxime tanq̃ stellis quibusdam il¬
lustrat et nobilitat orationem:
s quitur continuatio uerboꝵ que duas res collocationem maxĩe
primum. ddeinde modum quendam formamq desiderat. Col¬

Expanded text:
verbo non tam eleganter quam in transferendo, sed etiam si licentius, tamen verbo non tam eleganter quam in transferendo, sed etiam si licentius, tamen interdum non impudenter; ut cum grandem orationem pro longa, minutum animum pro parvo dicimus. Verum illa videtisne esse non verbi, sed orationis, quae ex pluribus, ut exposui, translationibus conexa sunt? haec autem, quae aut immutata esse dixi aut aliter intellegenda ac dicerentur, sunt translata quodam modo. Ita fit, ut omnis singulorum verborum virtus atque laus tribus exsistat ex rebus: si aut vetustum verbum sit, quod tamen consuetudo ferre possit; aut factum vel coniunctione vel novitate, in quo item est auribus consuetudinique parcendum; aut translatum, quod maxime tamquam stellis quibusdam notat et illuminat orationem. Sequitur continuatio verborum, quae duas res maxime, conlocationem primum, deinde modum quendam formamque desiderat. Con
Abbreviated transcription (Latin):
uino. Neptunum pro mari. Curiam pro senatu. Campum pro comi¬
tus. togam pro pace. arma ac tȩla pro bello. Quo item ingne̾. et uir¬
tutes et uicia pro ip̃is in quib illa sunt appellantur. luxuries quam in
domum irrumpit: et quo auaricia penetrauit: aut fides ualuit. iusticia
confecit. Uidetis profecto genus hoc totum cum infiexo cõmutatoque
uerbores eadem enunciat ornatius. Cum sunt finituma illa minus
ornata: sed tamen non ignoranda cum intelligi uolumus aliquid aͭ
ex parte totum: aut pro edificuis cum parietes aut tecta dicimus: auͭ
ex toto partem: ut cum unam turmam equitatum ppli ro. dicimus.
aut ex uno plures: ut romanus homo tamen et si res bñ gesta est.cor¬
de suo trepidat. Aut cum ex pluribus intelligitur unum. nos suzꝰ
romani qui fuimus ante rutuli. Aut quocunqͦ mõ. non ut dictum
est in eo genere intelligitur: sed ut sensum est. Abutimur saepe et̾

Expanded text:
vino, Neptunum pro mari, curiam pro senatu, campum pro comivino, Neptunum pro mari, curiam pro senatu, campum pro comitiis, togam pro pace, arma ac tela pro bello; quo item in genere et virtutes et vitia pro ipsis, in quibus illa sunt, appellantur: "luxuries quam in domum inrupit," et "quo avaritia penetravit"; aut "fides valuit, iustitia confecit." Videtis profecto genus hoc totum, cum inflexo immutatoque verbo res eadem enuntiatur ornatius; cui sunt finitima illa minus ornata, sed tamen non ignoranda, cum intellegi volumus aliquid aut ex parte totum, ut pro aedificiis cum parietes aut tecta dicimus; aut ex toto partem, ut cum unam turmam equitatum populi Romani dicimus; aut ex uno pluris: at Romanus homo, tamenetsi res bene gesta est corde suo trepidat; aut cum ex pluribus intellegitur unum: nos sumus Romani, qui fuimus ante Rudini; aut quocumque modo, non ut dictum est, in eo genere intellegitur, sed ut sensum est. Abutimur saepe etiam
Abbreviated transcription (Latin):
re. atq illud erras etras. Nam exultantem te et p̃fidentem tibi repmẽt
ualidae legum habere. atq impii resistent iugo. Sumpta re sumili uer¬
ba eus rei propria. deinceps in rem aliam ut dixi transferunt᷑. Est hoc
magnum ornamentum orõnis in quo obscuritas sugienda est. Eteni
ex hoc genere siuint ea qua dicunt̾ enigiata: non est enim in uerbo mo¬
traductio. atq ĩmutatio in uerbo quandam fabricationem hẽt: sed in
orõne. Africa terribili: tremit horrida terra tumultu. pro afris est sum¬
pta affrica. neq factum uerbum est: ut mare saxifragis undis. neque
translatum: ut mollitur mare: S: ornandi causa prop̾rium propͥo com¬
mutatum. desine roma tuos hostis testes sunt campi magni. Grauiᷤ
est modus in ornatu orõnis. et saepe sumendus. Ex quo genere haec sũt.
Aartem belli ẽẽ cõmunem. Cȩrerem pro frugibus: liberum appellari prꝰ

Expanded text:
re. atque illud, erras, erras; nam exsultantem te et praefidentem tibi repriment re. atque illud, erras, erras; nam exsultantem te et praefidentem tibi repriment validae legum habenae atque imperi insistent iugo. Sumpta re simili verba illius rei propria deinceps in rem aliam, ut dixi, transferuntur. Est hoc magnum ornamentum orationis, in quo obscuritas fugienda est; etenim hoc fere genere fiunt ea, quae dicuntur aenigmata; non est autem in verbo motraductio atque immutatio in verbo quandam fabricationem habet sed in oratione: Africa terribili tremit horrida terra tumultu; pro Afris est sumpta Africa, neque factum est verbum, ut "mare saxifragis undis"; neque translatum, ut "mollitur mare"; sed ornandi causa proprium proprio commutatum: desine, Roma, tuos hostis et testes sunt campi magni Gravis est modus in ornatu orationis et saepe sumendus; ex quo genere haec sunt, Martem belli esse communem, Cererem pro frugibus, Liberum appellare pro
Abbreviated transcription (Latin):
minus: ut cõmessatio tempestatis. Nolo ẽẽ uerbum angustius
obsecro ꝙ te adiri abnutas: melius eẽt uetas. prohibes. absterres.
quoniam ille dixerat. illico. istic ne contagio mea. bonis.: umbraue
obsit. Atq etiam si uereare ne paulo durior translatio eẽ uideat᷑.
mollienda est p̃posito sxpe uerbo: ut si olim. M.Catone mortuo:
pupillum senatum: quis relictum diceret paulo diurius. Sin ut ita di¬
cam pupillum aliquanto iratius est. Et enim uerecunda eẽ deb tͣns¬
latio: ut deducta eẽ in alienum locum. non irrupisse. atq ut p̃cai̾o
non ui uenisse uideatur. Modus enim nullus est forentior in sing¬
lis uerbis. ꝗͣ qui plus luminis afferat oroni. Nam illud quod ex
hoc gnẽ profluit. non est in uno uerbo translatio: sed ex pluribus cõ¬
tinuatis connectitur: ut aliud dicatur aliud intelligendum sit. Ne¬
q me patior ad unum scopulum. et caelum dassem achiuoꝵ offẽde¬

Expanded text:
minus: "comissatio tempestatis"; nolo esse verbum angustius minus: "comissatio tempestatis"; nolo esse verbum angustius obsecro? Quid te adirier abnutas? melius esset vetas, prohibes, absterres; quoniam ille dixerat: ilico istic, ne contagio mea bonis umbrave obsit Atque etiam, si vereare, ne paulo durior translatio esse videatur, mollienda est praeposito saepe verbo; ut si olim, M. Catone mortuo, "pupillum" senatum quis relictum diceret, paulo durius; sin, "ut ita dicam, pupillum," aliquanto mitius: etenim verecunda debet esse translatio, ut deducta esse in alienum locum, non inrupisse, atque ut precario, non vi, venisse videatur. Modus autem nullus est florentior in singulis verbis neque qui plus luminis adferat orationi; nam illud, quod ex hoc genere profluit, non est in uno verbo translato, sed ex pluribus continuatis conectitur, ut aliud dicatur, aliud intellegendum sit: neque me patiar iterum ad unum scopulum ut olim classem Achivom offen
Abbreviated transcription (Latin):
speram in scaen̾am ut dicitur aitulerit ennius: tamen in speta forniciᷤ
similitudo non põt ineẽ. Uiue UIysses dum licet. oculis postremum
lum̃ radiatum radiatum rape. non dixit pete. sed rape. hẽt enim
moram sperantis ddiutius ẽẽ uicturum. S rape hoc uerbum est ad
id aptum qđ ante dixerat dum licet. Deinde uidendum est ne lõ¬
ge simile sit ductum. Syrtim patrimonii scopulum libentius dire¬
u̾m. charybdim bonoꝵ uoraginem potius. facilius enim ad ea qur
uisa: ꝗ ad illa quae audita sunt. mentis oculi ferunt. Et quonia
haec uel summa laus est uerbi transferendi. ut sensum feriat. id qđ
translatum sit: fugienda est omnis turpitudo earum retum: ad qs
corum animos qui audient trahet similitudo. Nolo dici morte
affricani castratam eẽ rem. p. nolo stercus curiȩ dici glauciam qͥuis
sit simile: tamen est in utroq dͥeformis cogitatio similitudinis. No¬

Expanded text:
sphaeram in scaenam, ut dicitur, attulerit Ennius, tamen in sphaera fornicis sphaeram in scaenam, ut dicitur, attulerit Ennius, tamen in sphaera fornicis similitudo inesse non potest. Vive, Ulixes; dum licet: oculis postremum lumen radiatum rape! non dixit "pete" non "cape,"—haberet enim moram sperantis diutius esse victurum—sed "rape": est hoc verbum ad id aptatum, quod ante dixerat, "dum licet." Deinde videndum est ne longe simile sit ductum: "Syrtim" patrimoni, "scopulum" libentius dixerim; "Charybdim" bonorum, "voraginem" potius; facilius enim ad ea, quae visa, quam ad illa, quae audita sunt, mentis oculi feruntur; et quoniam haec vel summa laus est in verbis transferendis, ut sensum feriat id, quod translatum sit, fugienda est omnis turpitudo earum rerum, ad quas eorum animos, qui audient, trahet similitudo. Nolo dici morte Africani "castratam" esse rem publicam, nolo "stercus curiae" dici Glauciam; quamvis sit simile, tamen est in utroque d
Abbreviated transcription (Latin):
ipecimen est quoddam transilire ante pedes positum alia longe re¬
penita sumere: uel ꝙ is qui audit alio ducitur cogitatione neq tam̃
aberrat quae maxima est ddelectatio. uelꝙ in singulis uerbis res ac
totum simul conficit᷑ uelq omnis translatio qua quidem sumpta
ratione est adsensus ip̃os admouet᷑: maximeq oculorum qta est sẽ¬
sus acertimus. Nam odor urbanitatis et mollitudo hum anitaus et
muimur maris et dulcedo oronis sunt ducta a extens sensib illauo
oculorum multo actiora. quae pene ponunt᷑ in conspectu animi: qua
cernere et uidere non possumus. Nihil est enim rerum natura cuiꝰ
nos non in aliis rebus possimus ut uocabulo et nomine. Unde eniz
simile duci põt põt autem ex omnib in idem uerbum unum qđ
similitudinem continet translatum lumen affert oroni. Quo ingnẽ
pͥmum est fugienda dissimilitudo. ut caeli ingentes fornices. quamiu̾

Expanded text:
specimen est quoddam transilire ante pedes posita et alia longe respecimen est quoddam transilire ante pedes posita et alia longe repetita sumere; vel quod is, qui audit, alio ducitur cogitatione neque tamen aberrat, quae maxima est delectatio; vel quod in singulis verbis res ac totum simile conficitur; vel quod omnis translatio, quae quidem sumpta ratione est, ad sensus ipsos admovetur, maxime oculorum, qui est sensus acerrimus. Nam et odor urbanitatis et mollitudo humanitatis et murmur maris et dulcitudo orationis sunt ducta a ceteris sensibus; illa vero oculorum multo acriora, quae paene ponunt in conspectu animi, quae cernere et videre non possumus. Nihil est enim in rerum natura, cuius nos non in aliis rebus possimus uti vocabulo et nomine. Unde enim simile duci potest, potest autem ex omnibus, indidem verbum unum, quod similitudinem continet, translatum lumen adferet orationi. Quo in genere primum est fugienda dissimilitudo: "caeli ingentes fornices"; quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis dicta sunt: aut quo significetur magis res tota siue fadti alicu¬
iis siue consilii: ut ille qui occultat rem consulto. ne id qđ ageretũ
intelligi posset duobus translatis uerbis similitudine ip̃a indicat. qñ¬
quidem iste curcumuestit. dictis scepit sedulo. Nonnunꝗͣ etiam breui¬
tas translatione conficitur: ut illud si telum manu fugit imprudẽ¬
tia taeli emissi breuius propriis uerbis expom non potuit q est uno
significata translato. Hoc in guẽ psaepe mihi admirandum uidet
quid sit. ꝙ omnes tranlatis et alienis magis delectentur uerbis ꝗͣ
proprus et suis. Nam si res suum nomenꝰ et uocabulum propriu
non hẽt: ut pes in naui. ut nexum qđ per libram agitur: ut in uxoe
diuortium. necessitas cogit quod non hẽas aliunde sumẽ. Sed cur
suoꝵ uerborum maxima tamen in copia homines aliena multo ma¬
gis si sunt rõne translata delectent. Id accidere credo uel qđ ingemii

Expanded text:
verbis dicta sunt; aut quo significatur magis res tota sive facti alicuverbis dicta sunt; aut quo significatur magis res tota sive facti alicuius sive consili, ut ille, qui occultantem consulto, ne id, quod ageretur, intellegi posset, duobus translatis verbis similitudine ipsa indicat: quandoquidem is se circum vestit dictis, saepit se dolo. Non numquam etiam brevitas translatione conficitur, ut illud "si telum manu fugit": imprudentia teli missi brevius propriis verbis exponi non potuit, quam est uno significata translato. Hoc in genere persaepe mihi admirandum videtur quid sit, quod omnes translatis et alienis magis delectentur verbis quam propriis et suis. Nam si res suum nomen et vocabulum proprium non habet, ut pes in navi, ut nexum, quod per libram agitur, ut in uxore divortium, necessitas cogit, quod non habeas, aliunde sumere; sed in suorum verborum maxima copia tamen homines aliena multo magis, si sunt ratione translata, delectant. Id accidere credo, vel quod ingeni
Abbreviated transcription (Latin):
quam alieno uerbo posuimus similitudo. lgitur hae translationes qua¬
si inutationes sunt: cum quod non hẽas aliunde sumas. Ille paulo au¬
daciores. quæ non mopiam uindicant. sed orõni splendoris aliquid ar¬
cessunt. Quarum ego quid uobis aut inueniendi rõnem aut gnͣa po¬
nam: Similitudinis est ad uerbum unum contracta breuitas: qđ
uerbum in alieno loco tanꝗͣ in suo positum si agnoscet:. delectat. Si sile
nihil hẽt repudiatur. Sed ea transferri oportet quae aut cdariorem fici¬
unt rem: ut illa omnia. inhorrescit mare: et tenebrȩ conduplicant᷑. no¬
ctisq et nimboꝵ obcacat nigroꝵ. flama inter nubes corruscat. calum
touitiu contremit. grando mixta imbri largifico subita cadit undiq¬
p̃cipitans. om̃s uenti excipiunt saeui existunt turbines fenunt aestu
pellagus. Omuia fere quae ẽẽnt clariora translatis per similitudines

Expanded text:
quam alieno verbo posuimus, similitudo. Ergo haec translationes quaquam alieno verbo posuimus, similitudo. Ergo haec translationes quasi mutuationes sunt, cum quod non habeas aliunde sumas, illae paulo audaciores, quae non inopiam indicant, sed orationi splendoris aliquid arcessunt; quarum ego quid vobis aut inveniendi rationem aut genera ponam? Similitudinis est ad verbum unum contracta brevitas, quod verbum in alieno loco tamquam in suo positum si agnoscitur, delectat, si simile nihil habet, repudiatur; sed ea transferri oportet, quae aut clariorem faciunt rem, ut illa omnia: inhorrescit mare, tenebrae conduplicantur, noctisque et nimbum occaecat nigror, flamma inter nubis coruscat, caelum tonitru contremit, grando mixta imbri largifico subita praecipitans cadit, undique omnes venti erumpunt, saevi exsistunt turbines, fervit aestu pelagus: omnia fere, quo essent clariora, translatis per similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
coniungendis uerbis ut haec: Tum pauor sapientiam omnem mibi
ex anumnato expectorarat. numuero uis huius me uersutiloquas mo¬
licias: uidetis enim et uensutiloquas. et expectorat ex conuinetio¬
ne facta ẽẽ uerba non nata: Sed sepe uel sine coniunctione uerba
nouantur. ut ille sensus disertus uidi genitalis. ut bacarum uber¬
tate inturgescere: Pertus ille modus transferendi late patet
quem neceistitas genuit in opia acta et angustuis. post enim iocũ¬
ditas delectatioq celebrauit. Nam ut uestis srigoris depellendi cã
repta prumo. post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis
et dignitatem: sic uerbi translatio instituta est inopiae causa se¬
quentata delectationis. Nam gẽmare iutes. luxuriem eẽ in bibis
letas segetes etiam rusticidicunt. Qđ enim declarari uix ueibo propuo
põt. id translato cum est dc̃m illustrat qđ intelligi uolumus eius rei

Expanded text:
coniungendis verbis, ut haec: tum pavor sapientiam omnem mi coniungendis verbis, ut haec: tum pavor sapientiam omnem mi exanimato expectorat. num non vis huius me versutiloquas malitias videtis enim et "versutiloquas" et "expectorat" ex coniunctione facta esse verba, non nata; sed saepe vel sine coniunctione verba novantur ut "ille senius desertus," ut "di genitales," ut "bacarum ubertate incurvescere." Tertius ille modus transferendi verbi late patet, quem necessitas genuit inopia coacta et angustiis, post autem iucunditas delectatioque celebravit. Nam ut vestis frigoris depellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis et dignitatem, sic verbi translatio instituta est inopiae causa, frequentata delectationis. Nam gemmare vitis, luxuriem esse in laetas segetes etiam rustici dicunt. Quod enim declarari vix verbo proprio potest, id translato cum est dictum, inlustrat id, quod intellegi volumus, eius rei,
Abbreviated transcription (Latin):
in quo nos magna laus est uitare uicium: quanqͣ id est magnus
Uetunitamer hoc quasi solum quoddam atq fundam̃tum est uẽ¬
bonum usus et copia bonorum. Sed quid ip̃e edificet oꝑator. ein
igitur in uerbo simplici. quae orator afferat ad illustrandam atut
exornanddam or̃onem: aut inusitatum uerbum aut nouatum. aut
transiatum. Inusitata sunt prisca fere. ac uetusta abusii quotediaũ
setmonis iam diu intermissa quae sunt poctarum licentia liberida¬
qnra  s ed tamen taro hẽt enamin otõne pocticum aliquod uerbũ
dignitatem. Neq enim fugerim dicere ut leluis qua tempestate isꝰ¬
poenus in italiam uenit nec prolem aut sobolem aut effari. aut nur¬
cupan. aut ut tu soles catule non uerebar aut opinabar: aut alia mł¬
ta: quibus loco positis grandior atq antiquior oratio saepe uider solet.
Aouantur enim uerba qua ab eo qui dicit ip̃o gignunt᷑ ac fuint uł

Expanded text:
in quo non magna laus est vitare vitium, quamquam est magnum, in quo non magna laus est vitare vitium, quamquam est magnum, verum tamen hoc quasi solum quoddam atque fundamentum est, verborum usus et copia bonorum. Sed quid ipse aedificet orator et iigitur in verbo simplici, quae orator adferat ad inlustrandam atque exornandam orationem: aut inusitatum verbum aut novatum aut translatum. Inusitata sunt prisca fere ac vetustate ab usu cotidiani sermonis iam diu intermissa, quae sunt poetarum licentiae liberirae; sed tamen raro habet etiam in oratione poeticum aliquod verbum dignitatem. Neque enim illud fugerim dicere, ut Caelius "qua tempestate Poenus in Italiam venit," nec "prolem" aut "subolem" aut "effari" aut "nuncupare" aut, ut tu soles, Catule, "non rebar" aut "opinabar"; aut alia multa, quibus loco positis grandior atque antiquior oratio saepe videri solet. Novantur autem verba, quae ab eo, qui dicit, ipso gignuntur ac fiunt, vel
Abbreviated transcription (Latin):
mihi nota sunt. breuiter exponam tibi. Censebo tamen ad eos. qui
auctores et inuentores sunt harum sane minutaꝵ rerum reuertendũ.
O Mnis igitur oratio conficitur ex uerbis: quorum pͥmum nobis ra¬
tio simpłr uudenda est deinde coniuncta. Nam est quidam ornatꝰ
orationis. qui ex singulis uerbis est: alius qui ex continuatis et cõ¬
iunctis constat. Etgͦo utemur uerbis: aut us quae propria sunt et
certa quasi uocabula rerum penc una nata cum rebus ip̃is.: aut his qua in¬
sfenuintur. et quasi alieno in loco collocant: aut his qua nouamus os saci¬
mugipi. T n propnis igitur est illa laus oratoris ut abiecta u obsoleta
fugiat lectis atq illustndus utatur in quibus plenum quiddamue so
loquenddiualet plurimum. Itaq hoc ut uulgo de dratoribus abiinpe
dealia solet bonis hic uerbis. aut aliquis non bonis utitur nonarte
aliquã perpenditur: sed quodam quasi naturali sensu iudicatium

Expanded text:
mihi nota sunt, breviter exponam tibi; censebo tamen ad eos, qui mihi nota sunt, breviter exponam tibi; censebo tamen ad eos, qui auctores et inventores sunt harum sane minutarum rerum, revertendum. Omnis igitur oratio conficitur ex verbis; quorum primum nobis ratio simpliciter videnda est, deinde coniuncte. Nam est quidam ornatus orationis, qui ex singulis verbis est; alius, qui ex continuatis coniunctis constat. Ergo utimur verbis aut eis, quae propria sunt et certa quasi vocabula rerum, paene una nata cum rebus ipsis; aut eis, quae transferuntur et quasi alieno in loco conlocantur; aut eis, quae novamus et facimus ipsi. In propriis igitur est verbis illa laus oratoris, ut abiecta atque obsoleta fugiat, lectis atque inlustribus utatur, in quibus plenum quiddam et soloquendi valet plurimum. Itaque hoc, quod vulgo de oratoribus ab imperitis dici solet "bonis hic verbis," aut "aliquis non bonis utitur," non arte aliqua perpenditur, sed quodam quasi naturali sensu iudicatur:
Abbreviated transcription (Latin):
si non potuerim tempus non ꝑdere. cum tamen his nris possim es¬
se contentus. H ic Sulpicius: ego uero inquit Crasse. neq Aristo¬
licet existimes despare ista posse perdiscere: uel id quod facio contem¬
nere: Mii rerum forensium et cõmunium uulgaris haec cognitio
satis magna est adeam quam specto eloquentiam: ex qua ip̃a tamen
pmulta nescio quae tum deniq cum causa aliqua que a medicenda
est desiderat quaro q̃ obrem nisi forte es iam defessus. et si tibi nõ
graues sumus. refer ad illa te: quaxe ad ip̃ius orͣonis laudem splen¬
Soremq: ꝑtinent: quae ego ex te audire uolui. non ut desparem me
eloq̃ntiam consequi posse: sed ut aliquid ad discerem.
Um Crassus ꝑuulgatas res inquit requiris. et tibi non incog̾¬
tas Sulpici. Quis enim de isto genere non docuit: non istituit
non scriptum etiam reliquit: Sed gerani morem: et ea dumtaxat. q̃

Expanded text:
si non potuerim, tempus non perdere, cum tamen his nostris possim essi non potuerim, tempus non perdere, cum tamen his nostris possim esse contentus.' Hic Sulpicius 'ego vero,' inquit 'Crasse, neque Aristolicet existimes desperare ista posse perdiscere vel, id quod facio, contemnere; mihi rerum forensium et communium vulgaris haec cognitio satis magna est ad eam, quam specto, eloquentiam; ex qua ipsa tamen permulta nescio; quae tum denique, cum causa aliqua, quae a me dicenda est, desiderat, quaero. Quam ob rem, nisi forte es iam defessus et si tibi non graves sumus, refer ad illa te, quae ad ipsius orationis laudem splendoremque pertinent; quae ego ex te audire volui, non ut desperarem me eloquentiam consequi posse, sed ut aliquid addiscerem.' Tum Crassus 'pervulgatas res requiris' inquit 'et tibi non incognitas, Sulpici: quis enim de isto genere non docuit, non instituit, non scriptum etiam reliquit? Sed geram morem et ea dumtaxat, quae
Abbreviated transcription (Latin):
genu tui procul aterra abripuit: atq in altum e conspectu omni
uͦm pene abstraxit. omnem enim rerum scientiam complexus non
tu quidem eam nobis tradidisti neq enim suit tam exigui tẽpo¬
ris sed apud hos quid profeceris nescio. me quidem in academia
totum compulisti: in qua uelim sit illud quod saepe posuisti. ut
non necẽẽ sit. consumere etatem. atq ut possit is illa omnia cerne̾
qui tantummõ aspexerit: sed etiam si est aliquanto spissius: aut si
ego sum tardior ꝓfecto nunꝗͣ conquiescam neq defatigabor: an
ꝗͣ illorum ancipites uias rõnesq et pro omnib et contra omnia
disputandi ꝑcepero. Tum caesar. unum inquit me ex tuo ẜmone
maxime crasse cõmouit. ꝙ eum negasti: qui non cito quid didi¬
cisset: unꝗͣ omnino posse pdiscere: ut mihi non sit difficile picli¬
tari: et aut statim ꝑcipere ista: quae tu uerbis ad caelum extulisti: au

Expanded text:
geni tui procul a terra abripuit atque in altum a conspectu paene geni tui procul a terra abripuit atque in altum a conspectu paene omnium abstraxit; omnem enim rerum scientiam complexus non tu quidem eam nobis tradidisti; neque enim fuit tam exigui temporis; sed apud hos quid profeceris nescio, me quidem in Academiam totum compulisti. In qua velim sit illud, quod saepe posuisti, ut non necesse sit consumere aetatem atque ut possit is illa omnia cernere, qui tantum modo aspexerit; sed etiam si est aliquando spissius aut si ego sum tardior, profecto numquam conquiescam neque defatigabor ante, quam illorum ancipitis vias rationesque et pro omnibus et contra omnia disputandi percepero.' Tum Caesar 'unum' inquit 'me ex tuo sermone maxime, Crasse, commovit, quod eum negasti, qui non cito quid didicisset, umquam omnino posse perdiscere; ut mihi non sit difficile periclitari et aut statim percipere ista, quae tu verbis ad caelum extulisti, aut,
Abbreviated transcription (Latin):
dostooriton palma dandda est. quem si patiunt eundemiẽs obit
sublata contioũsia est sin eos disumgent. hoc erunt infei. lot eogri
oratore ꝑofecto unest illorum omnis s̾cientia. inphorum ant cegras
nione non continuo in est eloquentia. qua quauis coreematur ab
uo necee est tam̃ aliquem cumulum illorum aribus afferce uade¬
atur. N aec cum crassus dixisset. parumper ip̃e conticuit. eossus
tisses plue enim aliquanto attulisti ꝗͣtibi eẽt artributum a uoba
⁊ denunciatum.. Sedi certe et hre partes fuerunt tua de illi stra¬
da orone ut diceres et eras ip̃e iam ingressus. atq in quatuor parde
omnem ot̃onis lauddem descripseras. cumq deduabus pͥmis nob
quidem satis: sed ut ip̃e celenter exigueq dixisses: duas tibi reli¬
quad fecetis quem admõm ptinumꝰ ornate. dein etiam apte di¬
ceremus. Quo cum ingressus ẽẽs: repente te quasi quidam aestus ĩ¬

Expanded text:
docto oratori palma danda est; quem si patiuntur eundem esse phdocto oratori palma danda est; quem si patiuntur eundem esse philosophum, sublata controversia est; sin eos diiungent, hoc erunt inferiores, quod in oratore perfecto inest illorum omnis scientia, in philosophorum autem cognitione non continuo inest eloquentia; quae quamvis contemnatur ab eis, necesse est tamen aliquem cumulum illorum artibus adferre videatur.' Haec cum Crassus dixisset, parumper et ipse conticuit et a ceteris tasse; plus enim aliquanto attulisti, quam tibi erat tributum a nobis ac denuntiatum; sed certe ut eae partes fuerunt tuae, de inlustranda oratione ut diceres, et eras ipse iam ingressus atque in quattuor partis omnem orationis laudem discripseras, cum de duabus primis nobis quidem satis, sed, ut ipse dicebas, celeriter exigueque dixisses, duas tibi reliquas feceras, quem ad modum primum ornate, deinde etiam apte diceremus: quo cum ingressus esses, repente te quasi quidam aestus in
Abbreviated transcription (Latin):
quendam de philoteta paulo secus dixit. Ile enro turhe sbe. are chee
tacere cum barbartis. hic aut̃ cum li ocratem pateretur dicete aciue
ornauit et illustrauit illam doctrinam omnemq. rerumi Sgoitoes
cimaors mo enertatatione conuurait. Neq uero hos fugit scgnentie¬
simun regem pbilippum qui hunc Alexandro filio dostenem ac¬
cient: a quo eodem ille. et uiuendi accipet p̃cepta et elopenels que
Hunc siue quis uolet eum phm. qui copiam nobis rerum oronus que
tradat. per me appellet oratorem licet: siue hunc oratorem queme¬
non impediam: dummõ hoc constet. neq infantiam euro. quiieio
nont sed eam ex plicare dicendo non queat neq inscientiam. ilius
cuires non suppetat uerha non desint ẽe laudandam: quora si al¬
cerum sit optandum. malum equidem indisertam prudentia oiib
suticiam loquacem. Sin quaerimus quid unum excellat ex om̃ib

Expanded text:
quendam Philoctetae paulo secus dixit: ille enim turpe sibi ait esse quendam Philoctetae paulo secus dixit: ille enim turpe sibi ait esse tacere, cum barbaros, hic autem, cum Isocratem pateretur dicere; itaque ornavit et inlustravit doctrinam illam omnem rerumque cognitionem cum orationis exercitatione coniunxit. Neque vero hoc fugit sapientissimum regem Philippum, qui hunc Alexandro filio doctorem accierit, a quo eodem ille et agendi acciperet praecepta et eloquendi. Nunc sive qui volet, eum philosophum, qui copiam nobis rerum orationisque tradat, per me appellet oratorem licet; sive hunc oratorem, quem enon impediam; dum modo hoc constet, neque infantiam eius, qui rem norit, sed eam explicare dicendo non queat, neque inscientiam illius, cui res non suppetat, verba non desint, esse laudandam; quorum si alterum sit optandum, malim equidem indisertam prudentiam quam stultitiam loquacem; sin quaerimus quid unum excellat ex omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mum ip̃m imꝑatorem hoĩemq doctissimum: Aut aluis pytbago¬
reus ille L ysias thebanum Epaminõdam: haud scio an sũmura
uirum unum omnis graciae. Aut Renophon Hagesilaum: Aut
philolaum architas tarentinus: Aut ip̃e Pythagoras totam illa
uet̾em Italix graeciam. qua quondam magna uocitata est: Equid
non arbitror sic enim uideo unam quandam omnium rerum Q
cẽnt homine erudito dignre: atq eo qui in re.p. uellet ex cellere fu¬
isse doctunam. quam qui accepisent. si idem ingerus ad pro nuneian¬
dum ualuussent. et se ad dicendum quoq non repugnant e onen
dedis seait esoquentia pͥstirissent. Itaq ip̃e anstoteles. eum florere hĩ¬
Nsociatem nobilitate discipuloꝵ uideret ꝙ ip̃e suas chsputam oranstu
causo fore nsibus et cuulibus adimanem sermonus legantiam traensuo¬
salliai oritanit rep ente totam formam prope discipłina fuo. uersuq.

Expanded text:
mum ipsum imperatorem hominemque doctissimum? aut aliis Pythagomum ipsum imperatorem hominemque doctissimum? aut aliis Pythagorius ille Lysis Thebanum Epaminondam, haud scio an summum virum unum omnis Graeciae? aut Xenophon Agesilaum? aut Philolaus Archytam Tarentinum? aut ipse Pythagoras totam illam veterem Italiae Graeciam, quae quondam magna vocitata est? Equidem non arbitror; sic enim video, unam quandam omnium rerum, quae essent homine erudito dignae atque eo, qui in re publica vellet excellere, fuisse doctrinam; quam qui accepissent, si eidem ingenio ad pronuntiandum valuissent et se ad dicendum quoque non repugnante natura dedissent, eloquentia praestitisse. Itaque ipse Aristoteles cum florere Isocratem nobilitate discipulorum videret, quod ipse suas disputationes a causis forensibus et civilibus ad inanem sermonis elegantiam transtulisset, mutavit repente totam formam prope disciplinae suae versumque
Abbreviated transcription (Latin):
couim fuisse: ut in eorum mentib qui audissent quasi aculeos qͦs¬
dam relinqueret. At hunc non declamator aliquis ad depsydrã
latrare docuerat: sed ut accepimus Clazomenius ille Anaxagaiᷤ
uir sũmus in maximaꝵ rerum scientia. Itaq hic doctrina consilio
eloquentia excellenis. quadraginta annis praefuit Athenis et urbãĩs
eodem tempore de bellicis rebus. Quid Critias: quid Alcibiades:
ciuitatibus quidem suis. non boni: sed certe docti atq eloquentes
nonne Socraticis erant disputationib eruditi: Quis Dionem Sy¬
racusium doctrinis omnib expoliuit: non Plato: atq eum ide
ille non linquae solum: uerumetiam animi ac uirtutis mag̃r ad
liberandumꝰ patriam impulit. instiuxit. armauit. Alus ne igitur
artibus hunc dionem instituit plato: aliis Isocrates cdarissimumi
uirum Thimotheum Cononis p̃stantissimi imꝑatoris filium. sum¬

Expanded text:
eodem vim fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi aculeos quoseodem vim fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi aculeos quosdam relinqueret. At hunc non declamator aliqui ad clepsydram latrare docuerat, sed, ut accepimus, Clazomenius ille Anaxagoras vir summus in maximarum rerum scientia: itaque hic doctrina, consilio, eloquentia excellens quadraginta annis praefuit Athenis et urbanis eodem tempore et bellicis rebus. Quid Critias? quid Alcibiades? civitatibus quidem suis non boni, sed certe docti atque eloquentes, nonne Socraticis erant disputationibus eruditi? Quis Dionem Syracosium doctrinis omnibus expolivit? Non Plato? Atque eum idem ille non linguae solum, verum etiam animi ac virtutis magister ad liberandam patriam impulit, instruxit, armavit. Aliisne igitur artibus hunc Dionem instituit Plato, aliis Isocrates clarissimum virum Timotheum Cononis praestantissimi imperatoris filium, sum
Abbreviated transcription (Latin):
referam orationem. quibus carere hoc quidem sermonis gne̾ non pos¬
sumus. Nam ut uirtutes a nr̃is: sic doctrinae sunt ab illis exempla
repetendae Septem fuisse dicunt᷑ uno tempore qui sapientes et i¬
herentur et uocarent᷑. hi omnes praeter Milesium Thalem ciuitatibꝰ
suis p̃fuerunt. quis doctior eis dem temporib illis: aut cuius elo¬
quentia litteris instiuctior fuisse traditur ꝗ fysistrati: qui pͥmꝰ
homeri libius confusos antea sic disposuisse dicitur ut nunc hẽmꝰ
non fuit ille quidem ciuibus suis utilis: sed ita eloquentia fioruit
ut luteris. doctunaq p̃staret. Quid percles de cuius ratione dicen¬
di sic accepimus. ut dum contra uoluntatem atheniensium loq̃¬
retur pro salute patriae: scuerius tam̃ id ip̃m quod ille contra po¬
pulare homines doceret pplare omnib et iocundum uideretur.
Cuius in labris ueteres comici etiam cum illi maledicerent: quod
tum athenis fieri licebat. leporem hĩtasse dixerunt. Tantamq in

Expanded text:
referam orationem, quibus carere hoc quidem in sermonis genere non possumus —nam ut virtutis a nostris, sic doctrinae sunt ab illis exempla petenda—septem fuisse dicuntur uno tempore, qui sapientes et haberentur et vocarentur: hi omnes praeter Milesium Thalen civitatibus suis praefuerunt. Quis doctior eisdem temporibus illis aut cuius eloquentia litteris instructior fuisse traditur quam Pisistrati? qui primus Homeri libros confusos antea sic disposuisse dicitur, ut nunc habemus. Non fuit ille quidem civibus suis utilis, sed ita eloquentia floruit, ut litteris doctrinaque praestaret. Quid Pericles? de cuius vi dicendi sic accepimus, ut, cum contra voluntatem Atheniensium loqueretur pro salute patriae severius, tamen id ipsum, quod ille contra popularis homines diceret, populare omnibus et iucundum videretur; cuius in labris veteres comici, etiam cum illi male dicerent quod tum Athenis fieri licebat, leporem habitasse dixerunt tantamque in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: aut a me posse exponi tam breui: uaelem̃ter errat: neq so¬
lum inscientiam meam: sed ne rerum quidem magnitudinẽ
ꝑspicit. Equidem uobis quoniam ita uoluistis fontes und
hauriretis atq itinera ip̃a ita putaui ẽẽ demonstranda non ut¬
ip̃e duxissem. qđ et in fintum est et non neceĩum. s ut cõmonstra¬
rem̃ tantum uiam: et ut fien solet digytum ad fontes intenderem:
lhi uero inquit mucius iatis superq abste uidet᷑ istoꝵ

Expanded text:
esse aut a me posse exponi tam brevi, vehementer errat neque soesse aut a me posse exponi tam brevi, vehementer errat neque solum inscientiam meam sed ne rerum quidem magnitudinem perspicit: equidem vobis, quoniam ita voluistis, fontis, unde hauriretis, atque itinera ipsa ita putavi esse demonstranda, non utipse dux essem, quod et infinitum est et non necessarium, sed ut commonstrarem tantum viam et, ut fieri solet, digitum ad fontis intenderem.' 'Mihi vero' inquit Mucius 'satis superque abs te videtur isto
Abbreviated transcription (Latin):
tatis memoria. et publici uiris auctoritas. et regendae rei .p. ratio
ac scientia. tanꝗͣ aliqua materies iis oratoribus qui uersant᷑ in re
p. subiecta eẽ debent. Non enim causidicum nescio quem: ne¬
q proclamatorem aut rabulam hoc ẜmone nr̃o conquirimus:
s cum uirum. qui pͥmum sit eius artis antistes. cuius cum ip̃a na
ad nos delatum uideret᷑. deinde qui possit non tam caluceo qͣ
nomine oratoris ornatus incolumis uel inter hostium taela uersari
tum qui scelus fraudemq nocentis possit dicendo subiicere o¬
dio ciuium supplicioq constringe̾. Idemq ingenii p̃sicdio in¬
nocentiam iudicioꝵ poena liberare: Iolemq lanquentem. labẽ¬
temq ppłm aut ad decus excitare: aut ab errore deducere: aut
inflamare in improbos: aut incitatum in bonos mitigare. Qui
cum dicendo uel excitare possit. uel sedare. Hanc uim si quis exi¬
stunat. aut ab iis qui dedicendi rationescripserunt expositam

Expanded text:
uitatis memoria et publici iuris auctoritas et regendae rei publicae ratio uitatis memoria et publici iuris auctoritas et regendae rei publicae ratio ac scientia tamquam aliqua materies eis oratoribus, qui versantur in re publica, subiecta esse debet. Non enim causidicum nescio quem neque clamatorem aut rabulam hoc sermone nostro conquirimus, sed eum virum, qui primum sit eius artis antistes, cuius cum ipsa natura ad nos delatum videretur; deinde, qui possit non tam caduceo quam nomine oratoris ornatus incolumis vel inter hostium tela versari; tum, qui scelus fraudemque nocentis possit dicendo subicere odio civium supplicioque constringere; idemque ingeni praesidio innocentiam iudiciorum poena liberare; idemque languentem labentemque populum aut ad decus excitare aut ab errore deducere aut inflammare in improbos aut incitatum in bonos mitigare; qui eum dicendo vel excitare possit vel sedare. Hanc vim si quis existimat aut ab eis, qui de dicendi ratione scripserunt, expositam
Abbreviated transcription (Latin):
ppoli et reges. at om̃s sui cuies consilum expetant suarum sum¬
marum rerum incerti. Quos ego mea ope. ex incertis certos. cõpo¬
tes consilii dimuto ut ne res temere tractent turbiclas. Est enim
sine dubio domus iurisconsulti totius oraculum ciuitatis. Te¬
stis est huiusce. Q mucii ianua. et uestibulum: qđ in eius in¬
firmissima ualitudine. affectaq iam aetate maxime quotidie
frequentia ciuium ac sũmoꝵ hominum splendore celebratur.
Am illa non longam oronem desiderant. ꝗ̃ obrem existi¬
mem publica quoq iura. quae sunt propria ciuitatis atq̃
impii. tum monum̃ta rerum gestarum et uetustatis exempla o¬
ratori nota ẽẽ debere. Nam ut in rerum pͥuataꝵ causis atq iu¬
dicus. depromenda sape oratio est ex iure ciuili: et idcirco ut ã¬
te diximus oratori uiris ciuilis scientia necessaua est: sic in cau¬
sis publicis. iudicioꝵ. concionum senatus omnis haec et antiꝗ¬

Expanded text:
populi et reges, at omnes sui cives consilium expetant, sumpopuli et reges, at omnes sui cives consilium expetant, summarum rerum incerti: quos ego ope mea †ex incertis certos compotesque consili dimitto, ut ne res temere tractent turbidas: est enim sine dubio domus iuris consulti totius oraculum civitatis; testis est huiusce Q. Muci ianua et vestibulum, quod in eius infirmissima valetudine adfectaque iam aetate maxima cotidie frequentia civium ac summorum hominum splendore celebratur. Iam illa non longam orationem desiderant, quam ob rem existimem publica quoque iura, quae sunt propria civitatis atque imperi, tum monumenta rerum gestarum et vetustatis exempla oratori nota esse debere; nam ut in rerum privatarum causis atque iudiciis depromenda saepe oratio est ex iure civili et idcirco, ut ante diximus, oratori iuris civilis scientia necessaria est, sic in causis publicis iudiciorum, contionum, senatus omnis haec et antiq
Abbreviated transcription (Latin):
se prebent in iudiciis oratonbus. ii qui apud illos pragmaties.
uocant᷑: sic in nr̃a ciuitate contra amplissimus quisq et clarsu¬
mus iuir ut ille qui pꝑhanc uitis ciuulis scientiam sic appellatus
a summo pocta est egregie corlatus homo catus aelius sectusis
multiq p̃terea qui cͦumꝰ ingenio sibi auctore dignitatem repis¬
sent. ꝑfecenint ut in respondendo uire auctoritate plus enamo
Qͣ p̃o ingenio ualerent. Senectuti uero celebrandre. et ornanche
qͣuod honestus põt eẽ ꝑfugium ꝗͣ iuis interpretatior. Equiõ
mili hoc subsidium iam inde ab adolescentia comparaui. nõ
solum ad causaꝵ usum forensem: sed etiam ad decus. ab uc¬
ad ornam̃tum senectutis: ut cum me uires qđ fere iautempus
aduentat. deficere coepissent: ista ab solitudine domum meam
nendus ꝑfunctum senem posse suo uire dicere idem qđ apudi
emium dicat ille pythius apollo. se eẽ eum. unde sibi simo sus

Expanded text:
se praebent in iudiciis oratoribus, ei, qui apud illos pragmatikoi/ se praebent in iudiciis oratoribus, ei, qui apud illos pragmatikoi/ vocantur, sic in nostra civitate contra amplissimus quisque et clarissimus vir, ut ille, qui propter hanc iuris civilis scientiam sic appellatus a summo poeta est: egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus, multique praeterea, qui, cum ingenio sibi auctore dignitatem peperissent, perfecerunt ut in respondendo iure auctoritate plus etiam quam ipso ingenio valerent. Senectuti vero celebrandae et ornandae quod honestius potest esse perfugium quam iuris interpretatio? Equidem mihi hoc subsidium iam inde ab adulescentia comparavi, non solum ad causarum usum forensem, sed etiam ad decus atque ornamentum senectutis, ut, cum me vires, quod fere iam tempus adventat, deficere coepissent, ista ab solitudine domum meam blicae muneribus perfunctum senem posse suo iure dicere idem, quod apud Ennium dicat ille Pythius Apollo, se esse eum, unde sibi, si non
Abbreviated transcription (Latin):
parens omnium nr̃m: uel quia tanta sapientia fiisse anurre com¬
satuendo putanda est: quanta fuit in his tantis opibus imꝑu com¬
pariundis. pcipietis etiam illam ex cognitione uiris laticiam et uolup¬
pratem qͥaͣ quantum p̾stiterint m̃i maiores prudentia exteris ⁊ puib
rumn facilime intelligetis. si cum illorum l ycurgo. et draconeor e ulos
nrn leges conferte uͭolueritis. Incredibile est enim ꝙͣ sit omne uis
ciuise p̃raeter hoc nr̃m in conditum: ac pene ndiculum: dequo multa
solco in sermonib quotidianis dicere: cum hoĩum nr̃oꝵ piudeniti a
cetens omnib et maxime graecis antepono. isego decausis di¬
ueram sceuola iis qui ꝑfecti oraitorts eẽ uellent. uiris cunlis eisse
cognntionem necessariam.am uero tp̃a persese quantum affe¬
rat᷑ us qui ei p̃sunt honoris gratix dignitatis quis ignora : ltaqi¬
nonu. apual greros infuni homines mercedula addueti miuistẽ

Expanded text:
parens omnium nostrum, vel quia tanta sapientia fuisse in iure conparens omnium nostrum, vel quia tanta sapientia fuisse in iure constituendo putanda est quanta fuit in his tantis opibus imperi comparandis. Percipietis etiam illam ex cognitione iuris laetitiam et voluptatem, quod, quantum praestiterint nostri maiores prudentia ceteris gentibus, tum facillime intellegetis, si cum illorum Lycurgo et Dracone et Solone nostras leges conferre volueritis; incredibile est enim, quam sit omne ius civile praeter hoc nostrum inconditum ac paene ridiculum; de quo multa soleo in sermonibus cotidianis dicere, cum hominum nostrorum prudentiam ceteris omnibus et maxime Graecis antepono. His ego de causis dixeram, Scaevola, eis, qui perfecti oratores esse vellent, iuris civilis esse cognitionem necessariam. Iam vero ipsa per sese quantum adferat eis, qui ei praesunt, honoris, gratiae, dignitatis, quis ignorat? Itaque, ut apud Graecos infimi homines mercedula adducti ministros
Abbreviated transcription (Latin):
beribus. exiliis. morte mulctant᷑. Et docemur non infinitis. con¬
certationumq plaenis disputationib: s auctoritate. nutuq legũ
cdomitas hẽre libidines: coercere om̃s cupiditates nr̃a tueri ab a¬
lienis: mentes. oculos. manus abstinere. Fraemãt om̃s licet: di¬
cam qđd sentio: bibliothecas me herele omnium phõꝵ: unus miliͥ
uidetur xii. tabulaꝵ libellus. si quis legum fontes et capita uid̾¬
ris. et auctoritatis pondere. et utilitatis ubertate suꝑare.
si nos id quod maxime deb nr̃a patria delectat: euius rei. cum¬
tanta est uis: ac tanta natura. ut itacam illam in asꝑrimis sarxulis tã¬
q nidulum affexam sapientissimus uir ĩmortalitati anteponereu
quo amore tandem infiamati ẽẽ debemus in eiustnoĩ pattiami qux
anu in omnib certis domus est uirtutis unꝑil. dignitans. cañ
pmium uobis mens mos clisciplina. nota ẽẽ deb. uel quia ẽ pr̃ia

Expanded text:
beribus, exsiliis, morte multantur; et docemur non infinitis conberibus, exsiliis, morte multantur; et docemur non infinitis concertationumque plenis disputationibus, sed auctoritate nutuque legum domitas habere libidines, coercere omnis cupiditates, nostra tueri, ab alienis mentis, oculos, manus abstinere. Fremant omnes licet, dicam quod sentio: bibliothecas me hercule omnium philosophorum unus mihi videtur xii tabularum libellus, si quis legum fontis et capita viderit, et auctoritatis pondere et utilitatis ubertate superare. Ac si nos, id quod maxime debet, nostra patria delectat, cuius rei tanta est vis ac tanta natura, ut Ithacam illam in asperrimis saxulis tamquam nidulum adfixam sapientissimus vir immortalitati anteponeret, quo amore tandem inflammati esse debemus in eius modi patriam, quae una in omnibus terris domus est virtutis, imperi, dignitatis? Cuius primum nobis mens, mos, disciplina nota esse debet, vel quia est patria
Abbreviated transcription (Latin):
na studia delectant. plurima est et in omni iure ciuili. et in põ¬
tificum libris. et in xii. tabulis antiquitatis effigies. ꝙ et uer¬
borum pͥsca uetustas cognoscit᷑: et actionum gnã quaedam. ma¬
iorumq consuetudinemꝰ. uitamq declarant: siue quis ciuilem
scĩam contemplet᷑: quam scaeuola non putat oratoris ẽẽ propri¬
am: sed cuiusdam ex alio gne̾ prudentiae: totam hanc de scri¬
ptis omnib ciuitatis utilitatib. ac partibus.xii. tabulis contĩe¬
riuidebitis. Siue quem ista p̃potens. et głiosa phĩa delectat¬
dicam auolacius. hosce hẽt fontes omnium disputationum su¬
arum: qui uire ciuili. et legibus continent᷑. Ex his enim et digͥ¬
tatem maxime expetendam uidemus: cum uerus et iustus at¬
q honestus labor. honorib. p̃miis splendore decorat᷑. Uicia
autem hominum atq fraudes damus ignominiis. uinculis uer¬

Expanded text:
na studia delectant, plurima est et in omni iure civili et in ponna studia delectant, plurima est et in omni iure civili et in pontificum libris et in xii tabulis antiquitatis effigies, quod et verborum vetustas prisca cognoscitur et actionum genera quaedam maiorum consuetudinem vitamque declarant; sive quem civilis scientia, quam Scaevola non putat oratoris esse propriam, sed cuiusdam ex alio genere prudentiae, totam hanc descriptis omnibus civitatis utilitatibus ac partibus xii tabulis contineri videbit: sive quem ista praepotens et gloriosa philosophia delectat,—dicam audacius—hosce habet fontis omnium disputationum suarum, qui iure civili et legibus continentur: ex his enim et dignitatem maxime expetendam videmus, cum vera virtus atque honestus labor honoribus, praemiis, splendore decoratur, vitia autem hominum atque fraudes damnis, ignominiis, vinclis, ver