comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
greco noĩe est appellata: quod nos prope ide gͣtu
lende uirgines presunt ut ad uigilet᷑ facilius ad cus¬
todia ignis &. sentiãt mulieres in natura femĩaꝵ
om̃e castitate pati Quod sequit᷑ uero non solum
ad religione ꝑtinet: sed etia ad ciuitatis statu: ut
sacerdotũ nullũ iuste religionis genus pretermittit
Nam st̾ ad placandos alii constituti qui sacris pre¬
sunt solemnib ad int̾pretanda. Alii p̃dicta uatu
neq multoꝵ ne esset infinitu: neq ut ea ipsa que
susceptu publice essent quisqmͣ extra collegiũ nosset
Maximũ aute & prestantissimũ in re.p. ius est au¬
guriu cum est auctoritati cõiunctũ. neq uoͣ hoc:
quia sum ipse augur ita sentio. Sed quia sic existi¬
mari nos est necesse: Quid .n. est maius si de iure
querimus: ꝗͣ postea sũmis imperiis ac sũmis potesta¬
tib comiciatus a. consilia uel ĩstituta dimittere: uel

Expanded text:
Graeco nomine est appellata — quod nos prope idem ‹ac› GGraeco nomine est appellata — quod nos prope idem ‹ac› Glendae ‹VI› virgines praesint, ut advigiletur facilius ad custodiam ignis, et sentiant mulieres ‹in› naturam feminarum omnem castitatem pati. 30 Quod sequitur vero, non solum ad religionem pertinet sed etiam ad civitatis statum, ut sacerdotum nullum iustae religionis genus praetermittit. Nam sunt ad placandos deos alii constituti, qui sacris praesint sollemnibus, ad interpretanda alii praedicta vatium, neque multorum ne esset infinitum, neque ut ea ipsa quae suscepta publice essent quisquam extra conlegium nosset. 31 Maximum autem et praestantissimum in re publica ius est augurum cum auctoritate coniunctum, neque vero hoc quia sum ipse augur ita sentio, sed quia sic existimari nos est necesse. Quid enim maius est, si de iure quaerimus, quam posse a summis imperiis et summis potestatibus comitiatus et concilia vel instituta dimittere vel
Abbreviated transcription (Latin):
expectatione reꝵ bonoꝵ engit᷑ animus recte etia
spes a Colatino consecrata est fortunaq sic uel huiꝰ¬
cemodi diei. Nam ualet in omẽs dies uł respiciens
ad opem ferenda ul forũ in quo terti calus signãt᷑
& iurgior in seruis oper & laboꝵ. quas compoĩtor
anni cõterre debet. &. ad ꝑtectione oper rusticoꝵ
quod tempus ut sacfitioꝵ libamenta seruent᷑ fetus¬
q pecoꝵ que dicta in lege sunt diligenter hñda¬
est. ratio intercalandi est: quod institutũ perite a
nimia posterioꝵ pontificũ negligentia dissolutu
est. Iam illud ex institutis pontificu &. aruspicum
non imitandũ est: quib hostiis imolandu ciuq dõ
Cini maiorib : Cui lactantib. cui marib. cui temĩs
Plures aut deorꝵ oium sigulis singuloꝵ sacerdo¬
tes & respondendi iuris. & confitendaꝵ religionũ fa¬
cultate afferũt. Cũq uesta quali focus urbis: ut

Expanded text:
exspectatione rerum bonarum erigitur animus, recte etiam exspectatione rerum bonarum erigitur animus, recte etiam Spes a Calatino consecrata est. Fortunaque sit vel Huiusce diei — nam valet in omnis dies —, vel Respiciens ad opem ferendam, vel Fors in quo incerti casus significantur et iurgiorum, in servis operum et laborum; quas conpositio anni conferre debet ad perfectionem operum rusticorum. Quod ‹ad› tempus ut sacrificiorum libamenta serventur fetusque pecorum quae dicta in lege sunt, diligenter habenda ratio intercalandi est, quod institutum perite a Numa posteriorum pontificum neglegentia dissolutum est. Iam illud ex institutis pontificum et haruspicum non mutandum est, quibus hostiis immolandum quoique deo, cui maioribus, cui lactentibus, cui maribus, cui feminis. Plures autem deorum omnium, singuli singulorum sacerdotes et respondendi iuris et conficiendarum religionum facultatem adferunt. Quomque Vesta quasi focum urbis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
posita infundi uilleq conspectu religio patrũ repu¬
dianda est. Iam ritus familie patrũq seruari id
est: quoi̾am antiquitas proxĩe actedit ad deos: a
diis quasi traditam religione tueri. Quod autẽ
ex hoium genere ꝯsecrato sicut herculẽ & ceteros co¬
li lex iubet. indicat oium quidẽ aĩos ĩ mortales eẽ
fortiu bonorꝵq diuinos. Bene uero quod mens pi¬
etas. uirtus. fides consecrat᷑ manu: quaꝵ oium rome
dedicata publice templa sunt. ut illa que habeant
habent aũt omẽs boni deos: ip̃os cũs sius collocatos
putent. Nam illud uitiosu Athenis quod Clyconio
scelere expiato. eprmeni decreto suadente fecerunt
eiusmodi repudiãda sunt. Quos si fingenda noĩa
uice poete potius uincẽdi atq potiũdi stata sandi
cognomĩa: qmͣ statoris &. ĩuicti Iouis: rerꝵq expe¬
tendaꝵ noĩa. salutis honoris opis. uictorie: qm̃ꝗde

Expanded text:
posita in fundi villaeque conspectu, religio Larum repuposita in fundi villaeque conspectu, religio Larum repudianda est. Iam ritus familiae patrumque servare, id est, quoniam antiquitas proxume accedit ad deos, a dis quasi traditam religionem tueri. Quod autem ex hominum genere consecratos, sicut Herculem et ceteros, coli lex iubet, indicat omnium quidem animos inmortalis esse, sed fortium bonorumque divinos. 28 Bene vero quod Mens, Pietas, Virtus, Fides consecrantur humanae, quarum ommum Romae dedicata publice templa sunt, ut illas qui habeant habent autem omnes boni — deos ipsos in animis suis conlocatos putent. Nam illud vitiosum Athenis quod Cylonio scelere expiato, Epimenide Crete suadente, fecerunt eius modi repudianda sunt. Quodsi fingenda nomina, Vicaepotae potius vincendi atque potiundi, Statae standi, cognominaque Statoris et Invicti Iovis, rerumque expetendarum nomina, Salutis, Honoris, Opis, Victoriae, quoniamque
Abbreviated transcription (Latin):
auctorib. xenocrates inflãmasse templa grotie dr̃.
quod parietib inluderent deos: quib omĩa de¬
berent esse patentia ac libera: Quoꝵq hic mũdus
om̃is templũ essẽt &. domus. Meluis greci atq nr̃i
qui ut augerent pietate in deos casdẽ illos urbes
quas non ĩcolere uoluerũt: Auffert .n. hec opinio
religione utilem ciuitatib. Siquide & illud bene
dictu est a pythagora doctissimo uiro: tũ maxĩe
pietate & religione uersari ĩ animis: cum reb
diuinis oꝑam daremus .& ꝙ Thales qui sapiẽtis¬
simus ĩter septe fuit homĩes extimarit oportere
omĩa cernere deorz esse plena. fore .n. om̃es castio¬
res ueluti quo infans esset maxĩẽ religiosus. Est .n.
quada opione spẽs deoꝵ in oculis nõ solũ in men¬
tib. eandẽq rationẽ luci hñt in agris: neq .n. ea
que a maiorib prodita est cũ dñis tum famulis

Expanded text:
auctoribus Xerses inflammasse templa Graeciae dicitur, auctoribus Xerses inflammasse templa Graeciae dicitur, quod parietibus includerent deos, quibus omnia deberent esse patentia ac libera, quorumque hic mundus omnis templum esset et domus. XI Melius Graii atque nostri, qui ut augerent pietatem in deos, easdem illos urbis quas nos incolere voluerunt. Adfert enim haec opinio religionem utilem civitatibus, si quidem et illud bene dictum est a Pythagora doctissimo viro, tum maxume et pietatem et religionem versari in animis, cum rebus divinis operam daremus, et quod Thales qui sapientissimus in septem fuit, homines existimare oportere, omnia ‹quae› cernerent deorum esse plena; fore enim omnis castioris, veluti quom in fanis essent maxime religiosis. Est enim quaedam opinione species deorum in oculis, non solum in mentibus. 27 Eandemque rationem luci habent in agris, neque ea quae a maioribus prodita est cum dominis tum famulis,
Abbreviated transcription (Latin):
malumus: ACaste ubet. lex adire deos: aio ui¬
delicet in quo sunt omĩa: nec tollit castiõmam
corꝑis. Sed hoc corpori licet ĩtelligi cũ multũ aius
corpori prestet: obseruet᷑q ut caste corꝑa adhibe¬
ant᷑. multo esse in aĩs id serriandũ magis. Nam
illud uel asꝑsione aque uel dieiz nũo tollit animi
labes ne diuturnitate uanestere. ne amanib ullis
esse remouendũ. Qui .n. pauꝑtate cum diuitiis:
etia inter homĩes esse equalem uelimus. Cur eam
sumptu ad sacra addito deor aditu arccamus :
Preserti cum ip̃i deo nihil minus gratu tutur sit
ꝗͣ non omibus patere ad se placandũ &. colendũ uiã.
A uod aute non homo uindex: sed deus ip̃e uĩdex
onstituit᷑ pñtis pene metu religio confirman uide¬
tur: suosq deos: aut nouos aut alienigenos coli con¬
fusione habet religionũ: & ignotas cerimonias
cet coli: si hinc legi paruerint ipsi: patrũ delubra
esse in urbib censeo nec sequor magos parsaꝵ ꝗb

Expanded text:
Marcus: Caste iubet lex adire ad deos, animo videlicet in quo sunt omnia; nec tollit castimoniam corporis, sed hoc oportet intellegi, quom multum animus corpori praestet, observeturque ut casto corpore adeatur, multo esse in animis id servandum magis. Nam illud vel aspersione aquae vel dierum numero tollitur, animi labes nec diuturnitate evanescere nec amnibus ullis esse removendum. Quom enim paupertatem cum divitiis etiam inter homines esse aequalem velimus, cur eam sumptu ad sacra addito deorum aditu arceamus? Praesertim cum ipsi deo nihil minus gratum futurum sit, quam non omnibus patere ad se placandum et colendum viam. Quod autem non iudex sed deus ipse vindex constituitur, praesentis poenae metu religio confirmari videtur. Suosque deos aut novos aut alienigenas coli confusionem habet religionum et ignotas caerimonias cet coli, si huic legi paruerint ipsi patres. Delubra esse in urbibus censeo, nec sequor magos Persarum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
seruarat. Circumspicit hec celeriter auĩs: nihil .n. atti¬
net quẽ ꝗͣ nomĩari. qui sint reꝵexitus consecuti: no
qui illa custodem urbis omĩbus ereptis rebus nostris
ao ꝑditis iuolari ab impiis passi non sumus eamq
ex nostra domo in ipsu patris domũ detulimus iudi¬
sumus. quo quid accidere potuit homĩ preclarius : quo
scelere religiones tum prostrate atflicteq sunt. ꝑtim
ex illis distracte ac dissipate iacent. Quid uero ex hi
qui horꝵ sceler principes fuerunt: & preter ceteros ĩ

Expanded text:
servarat: circumspicite celeriter animo — nihil enim attiservarat: circumspicite celeriter animo — nihil enim attinet quemquam nominari —, qui sint rerum exitus consecuti: nos, qui illam custodem urbis omnibus ereptis nostris rebus ac perditis violari ab impiis passi non sumus eamque ex nostra domo in ipsius patris domum detulimus, iudisumus. Quo quid accidere potuit homini praeclarius? Quorum scelere religiones tum prostratae adflictaeque sunt, partim ex illis distracti ac dissipati iacent; qui vero ex iis et horum scelerum principes fuerant et praeter ceteros in
Abbreviated transcription (Latin):
ex sacro sacie abstulit: sed etiaz ei qui satro cõmen
credidit Sed iam de ꝑ uiriis demcesto: nihil sane hoc
quide loco disputundu est: Donis impiis ne placa¬
re quidem audeant deos. platone audeant: ꝗ uetat
dubitaro ꝗͣ sit mente futurus deui cum uir nemo bo¬
nus ab improbo se donare uelit. Diligentia uotoꝵ
satii in lege dicta est: ae sponsio qua obligamur deo: pe¬
na uero uiolate religionis iusta recusationem nõ ht̃
Quid ergo hic sceleratoꝵ utar exemplis: quoꝵ sũt ple¬
ne tragedie: que ante oculos sunt ea potius attingant᷑
&. si hec cõmemorauero uereor: ne supra homis fortu¬
na esse uideat᷑. tamen quonia sermo mihi est apud
deos nihil reticebo. Uelimq hoc quod loquar diis im
perditoꝵ ciuium scelere discessu meo religionũ iura
polluta sunt uexati nostri lares familiares in corꝵ
sedib edificatu templu licentie a delubris is qui ulla

Expanded text:
ui sacrui sacrcredidisse. Iam de periuriis, de incesto nihil sane hoc quidem loco disputandum est. Donis impii ne placare audeant deos, Platonem audiant, qui vetat dubitare qua sit mente futurus deus, quom vir nemo bonus ab inprobo se donari velit. Diligentiam votorum satis in lege dictum est  ac votis sponsio qua obligamur deo. Poena vero violatae religionis iustam recusationem non habet. Quid ego hic sceleratorum utar exemplis, quorum plenae tragoediae? Quae ante oculos sunt, ea potius adtingam. Etsi haec commemoratio vereor ne supra hominis fortunam esse videatur, tamen quoniam sermo mihi est apud vos, nihil reticebo volamque hoc quod loquar diis inmOmnia tum perditorum civium scelere discessu meo religionum iura polluta sunt, vexati nostri Lares familiares, in eorum sedibus exaedificatum templum Licentiae, pulsus a delubris is qui illa
Abbreviated transcription (Latin):
uetus illa grecia longe prouidens. ꝗͣ sensim ꝑnities
illapsa ciuiu animos malis itudiis malisq doctrinis
repente totas ciuitates euerteret: siquide illa leue¬
ra lacedemonũ uox iussit: quo plures ꝗͣ septe hrẽt
in thymothei fidibus inde demi. Deinceps in lege est
ut de ritib patris colantur optimi. de quo cũ consu¬
lerent Athenienses apolline pithiu quas potissimũ
religiones tenerent. oraculu editu est: cas que essẽt
in more maioꝵ: Quo cum iter uenissent maioi¬
q more dixillent sepe esse mutatũ: quesmissentq
quẽ morem potissimũ sequerent e uariis. respondit
optimũ: Et profecto ita est: ut id hñdu sit antiqui¬
simũ: & eo proximũ quod sit optimũ. Stipem sustu¬
limus nisi eam quani: apud paucos dies propͥa ydee
matris excepimus. Implet .n. suꝑstitione aĩos &. ex¬
haurit domos: Sacrilego pena est: neq .n. soli ei ꝗ¬

Expanded text:
vetus illa Graecia, longe providens quam sensim pernicies vetus illa Graecia, longe providens quam sensim pernicies inlapsa civium in animos, malis studiis malisque doctrinis repente totas civitates everteret, si quidem illa severa Lacedaemo nervos iussit quos plures quam septem haberet in Timothei fidibus in‹ci›di. XVI, 40 Deinceps in lege est ut de ritibus patriis colantur optuma. De quocum‹que› consulerent Athenienses Apollinem Pythium, quas potissimum religiones tenerent, oraclum editum est 'eas quae essent in more maiorum'. Quo cum iterum venissent maiorumque morem dixissent saepe esse mutatum, quaesissentque quem morem potissimum sequerentur e variis, respondit 'optumum'. Et profecto ita est ut id habendum sit antiquissimum et deo proximum, quod sit optumum. Stipem sustulimus nisi eam quam ad paucos dies propriam Idaeae Matris excepimus. Implet enim superstitione animos et exhaurit domus. Sacrilego poena est, neque ei soli q
Abbreviated transcription (Latin):
les influere ꝗͣ narios canendi sonos: quorꝵ dici uir
potest quanta sit uis in utramq ꝑte: nam ⁊ ĩcitat
languentes &. languefacit excitatos: &. tum remittit
animos dum contrahit: ciuitatũq hoc multaꝵ in gre¬
cia intertuit antiquũ uocũ conseruare modu: quaꝵ
mores lapsi ad mollicies pariter sũt ĩmutati: cum
cantib aut hac dultedine corrupteloq de pranati: ut
ꝗda putãt: aut cũ soueritas eoꝵ ob alia uitia ceci¬
disset: tamen fuit ĩ aurib amusq mutatis etia
hiuc mutatioĩ locus Quãobrem ille ꝗde sapien¬
tissimus uir gretie longeq doctissimus: ualde hanc
labem ueret᷑. Negat .n. mutari posse musicus leges
sine ĩmictatione legum publicaꝵ Ego aute nec tam
ualde id timendu. nec plane contemnẽdu puto:
cadem exultet ceruices oculosq pariter cu modor
fexionib torqueant. Grauiter olim ista uĩdicabat

Expanded text:
lis influere quam varios canendi sonos, quorum dici vix lis influere quam varios canendi sonos, quorum dici vix potest quanta sit vis in utramque partem. Namque et incitat languentis, et languefacit excitatos, et tum remittit animos tum contrahit, civitatumque hoc multarum in Graecia interfuit, antiquom vocum conservari modum; quarum mores lapsi ad mollitias pariter sunt inmutati cum cantibus, aut hac dulcedine corruptelaque depravati ut quidam putant, aut cum severitas morum ob alia vitia cecidisset, tum fuit in auribus animisque mutatis etiam huic mutationi locus. 39 Quam ob rem ille quidem sapientissimus Graeciae vir longeque doctissimus valde hanc labem veretur. Negat enim mutari posse musicas leges sine mutatione legum publicarum. Ego autem nec tam valde id timendum nec plane contemnendum puto. eadem exultet ‹cavea›  cervices oculosque pariter cum modorum flexionibus torqueant. Graviter olim ista vindicabat
Abbreviated transcription (Latin):
ri rome initiant᷑: quo in genere seueritatẽ maior
senatus netus anctoritas de bachanalib: &. consultum
exercitu adhibito: quesita aĩaduersio declarat. atq
omĩa nocturna nos duriores forte nideamur ĩ media
dyagundas thebanus lege perpetua sustulit: nouos
uero deos & in hil colendis nocturnas ꝑugilationes
sic Aristophanes facetissimus poeta ueteris comedie
uexat: ut apud eũ sabenis &. quidam ahii dii ꝑegri¬
in iudicati e cuntate eiciant᷑. Publicus aũt sacer¬
dos imprudẽtia consilio expiata metu liberet auda¬
tia minuet in admittendis religionis fedis damnet
at impiam iudicet. Nam ludi publici qm̃ sunt
cauea certoq diuisi sint corpoꝵ certationes & pugil¬
latione luctatione: cinrriculisq equoꝵ usq ad certu
dũ modo ea moderata sint: ut lege prescͥbit᷑. Assenti¬
or .n. platoni mhil tam facile in aĩos teneros atq mol¬

Expanded text:
quo Romae initiantur. Quo in genere severitatem maiorum quo Romae initiantur. Quo in genere severitatem maiorum senatus vetus auctoritas de Bacchanalibus et consulum exercitu adhibito quaestio animadversioque declarat. Atque omnia nocturna — ne nos duriores forte videamur — in media Graecia Pagondas Thebanus lege perpetua sustulit. Novos vero deos et in his colendis nocturnas pervigilationes sic Aristophanes facetissumus poeta veteris comoediae vexat, ut apud eum Sabatius et quidam alii dei peregrini iudicati e civitate eiciantur. Publicus autem sacerdos inprudentiam consilio expiatam metu liberet, audaciam ‹libid›ines inmittendi religionibus foedas damnet atque inpiam iudicet. 38 Iam ludi publici quoniam sunt cavea circoque divisi, sint corporum certationes cursu et pugillatu et luctatione curriculisque equorum usque ad certam  et tibiis, dummodo ea moderata sint ut lege praescribitur. Adsentior enim Platoni nihil tam facile in animos teneros atque mol
Abbreviated transcription (Latin):
Iam de aruspicũ religione: de expiationib de ꝓcubatio¬
nib satis supraq ĩ ipsa lege dictu puto AAssentior:¬
quomodo: aut tu allentiare: aut ego reꝑ̃henda sane.
illa misteria. siꝗde sacra noct̾na tollimus : Non .n.
popło ro. sed omĩb bomii firmisq populis leges
a diuinaq uideant᷑ athene tue peperisse. atq ĩ iuta
hominũ attulisse. tamen nihil meliꝰ illis mistẽ̾iis
ꝗb ex agresti ĩmaniq uita exculti ad huaĩtatem
&. mitigati sumus mitiaq ut appellant᷑ ita reuera
principia uite cognouimꝰ. Neq solum cũ letitia ui¬
uendi ratione accepimus. sed etia tum spe meliore
moriendi Quid autẽ mihi displiceat ĩnocentes po¬
ete indicant comiti qua licentia rome data: ꝗd na
egisset ille qui ĩ sacrifitiũ cogitata libidme intulit.
culis lux clara custodiat. micient᷑q eo: quo ritu cete

Expanded text:
Iam de haruspicum religione, de expiationibus et procuratioIam de haruspicum religione, de expiationibus et procurationibus satis esse plane in ipsa lege dictum puto. Attiquo modo aut tu adsentiare ego reprehendam sane illa mysteria, si quidem sacra nocturna tollimus? Non enim populo Romano sed omnibus bonis firmisque populis leges a divinaque videntur Athenae tuae peperisse atque in vitam hominum attulisse, tum nihil meilus illis mysteriis, quibus ex agresti immanique vita exculti ad humanitatem et mitigati sumus, initiaque ut appellantur ita re vera principia vitae cognovimus, neque solum cum laetitia vivendi rationem accepimus, sed etiam cum spe meliore moriendi. Quid autem mihi displiceat in nocturnis, poetae indicant comici. Qua licentia Romae data quidnam egisset ille qui in saerificium cogitatam libidinem intulit, culis lux clara custodiat, initienturque eo ritu Cereri
Abbreviated transcription (Latin):
non uideo cur diuinationez esse negez. Sunt autez ea
que posu ex quib id quod nolumus efficit᷑ x. cogitur
Iam uõ ꝑmultoꝵ exemploꝵ &. nr̃a est plena res. p
p.neq melampodis. neq mopsi. neq amphiorai. neq
calcantis. neq helim tantũ nomen fuisset: neq tot na¬
tionetid ad hoc tempus retinuissent ad parigum licha¬
nonũ: cĩlicum maxĩẽq pisidaꝵ: nisi uetustas ea certe
dociusset. nec uero romulus noster anspicato urbem
condidisset. Neq actiua in nomen memoria Noreret tã
diu nisi omẽs hi multa ad ueritate & mirabilia dix¬
issent: Sed dubiu non est qui hec disciplina &. ars
auguru euanuerint: iam & uetustate & neglientia:
Itaq neq illi assentior qui hane scientia negat nũꝗͣ
in nostro collegio fuisse. neq illi qui esse & nũc putat.
que mihi uidet᷑ apud maiores fuisse duplex ut ad rẽ.
& gerendo & deponendo uis: ut plurimũ ualeret: ut
fides foꝵq: ut pblici int̾pretes essent lege sanximus:

Expanded text:
non video cur esse divinationem negem. 33 Sunt autem ea quae posui, ex quibus id quod volumus efficitur et cogitur. Iam vero permultorum exemplorum et nostra est plena res pubneque Melampodis neque Mopsi neque Amphiarai neque Calchantis neque Heleni tantum nomen fuisset, neque tot nationes id ad hoc tempus retinuissent, ut Phrygum, Lycaonum, Cilicum maximeque Pisidarum, nisi vetustas ea certa esse docuisset. Nec vero Romulus noster auspicato urbem condidisset, neque Atti Navi nomen memoria floreret tam diu, nisi omnes hi multa ad veritatem admirabilia dixissent. Sed dubium non est quin haec disciplina et ars augurum evanuerit iam et vetustate et neglegentia. Ita neque illi adsentior qui hanc scientiam negat umquam in nostro collegio fuisse, neque illi qui esse etiam nunc putat. Quae mihi videtur apud maiores fuisse duplex, ut ad rei pet gerendo et deponendo ius ut plurimum valeret et fides, eorumque ut publici interpretes essent, lege sanximus.
Abbreviated transcription (Latin):
mus euadere LNon .n. quinte terte extimamis.
que pena diuina sit: nec opinioib uulgi rapimur.
in errore. nec uera cernimus. morte aut dolore cor¬
poris: aut luctu animi aut offensione iuditii hoiu
miserias ponderamus: que fateor huana esse & mul¬
tis bonis accidisse. Sceleris est pena tristis . & preter
eos euentus qui sequũt perse maxima est. Uidimꝰ
eos qui nisi odissent patria nusꝗͣ mimici nobis fu¬
issent: ardentes tñ cupiditatu metu: tum conscien
cia quid agerent modo timentes uicissim contemnẽ¬
tes religionis iuditia ꝑrupta ab hisde corrupta ho¬
minu non deorꝵ: Repͥma iam & non insequar lon¬
guis. eoq minus. quo plus pena habeo qͣ petiui.
tanto pena merui duplice pena este diuina qđ¬

Expanded text:
us: Non enim Quinte recte existimamus quae poena divina sit, sed opinionibus vulgi rapimur in errorem, nec vera cernimus. Morte aut dolore corporis aut luctu animi aut offensione iudicii hominum miserias ponderamus, quae fateor humana esse et mulbonis viris accidisse. Sceleri ‹ipsi in›est poena tristis et praeter eos eventus qui secuntur per se ipsa maxima est: vidimus eos, qui nisi odissent patriam numquam inimici nobis fuissent, ardentis tum cupiditate, tum metu, tum conscientia quid‹quid› agerent, modo timentis, vicissim contemnentis religiones, iudicia corrupta ab isdem ‹corrupta› — hominum, non deorum. 44 Reprimam iam me, non insequar longius, eoque minus quo plus poenarum habeo quam petivi. Tantum ponam brevi, duplicem poenam esse divinam, q
Abbreviated transcription (Latin):
ica fenseo ¶Ergo a deo expectare leges: que genus
uillu optimũ. rei .p. contineãt. Et si que forte a me
hodie rogabunt᷑. que non sint in nostra.re .p. nec fue¬
rint: tamen erit fere ĩ more maioꝵ: qui tum ut lex
ut ego: ut & tu rogas possem dicere Ain tanden
Atthice non es dicturus. Aliter prorsus maiorẽ quidẽ
rem ullam sciscam aliter ĩ munerib¬

Expanded text:
ita censeo. Marcus: Ergo adeo expectate leges, quae genus ita censeo. Marcus: Ergo adeo expectate leges, quae genus illud optumum rei publicae contineant, et si quae forte a me hodie rogabuntur, quae non sint in nostra re publica nec fuerint, tamen ‹fu›erunt fere in more maiorum, qui tum ut lex ut ego 'ut ei tu rogas' possim dicere. Marcus: Ain tandem Attice? Non es dicturus aliter? Atticus: Prorsus maiorem quidem rem nullam sciscam aliter, in minorib
Abbreviated transcription (Latin):
deranto. eamq cũ diuũ honore iungento. Ex patri¬
is ritibus optima colunto. preter ydee mr̃is famulo.
cosq iustis dieb ne quis stipem cogito Sacrum sa¬
croue cõmendatũ qui ceperit rapsitq paricida esto
Teriurii pena diuina exitium. hũana dedecussi ces¬
tum pontifices supp̃mo supplitio sanctiũto Empiis
ne audeto placare donis ira deorꝵ cãute uota red¬
dunto Ep̃ena uiolati iuiris esto. Quo circa ne quis sa¬
crum consecrati auri argenti eboris sacrandi modus es¬
to. Sacra prinata ꝑpetua manento: Deoꝵ manuu
inra lancta sunto. Nos leto dato diuos habento:
sumptũ in illos luctũq minuunto:
Onclusa quides est altera tam magna lex sane
ꝗͣ brenis & ut mihi quidẽ indet̾ nõ multu
discrepat ista constructio religionũ a legib. Nume:
tra ueterẽ illa fuisse optima non necesse esse opti¬
me rei.ꝑ. leges dare consentaneas Nymo prorsus

Expanded text:
deranto eamque cum divum honore iungunto.' 'Ex patrideranto eamque cum divum honore iungunto.' 'Ex patriis ritibus optuma colunto.ë 'Praeter Idaeae Matris famulos eosque iustis diebus ne quis stipem cogito.' 'Sacrum sacrove commendatum qui clepsit rapsitve, parricida esto.' 'Periurii poena divina exitium, humana dedecus.' 'Incestum pontifices supremo supplicio sanciunto.' 'Impius ne audeto placare donis iram deorum.' ',Caute vota reddunto.' 'Poena violati iuris esto.' '‹quocirca› Nequis agrum consecrato.' 'Auri, argenti, eboris sacrandi modus esto.' 'Sacra privata perpetua manento.' 'Deorum Manium iura sancta sunto. ‹Bo›nos leto datos divos habento. Sumptum in ollos luctumque minuunto.' 23 Atticus: Conclusa quidem est a te magna lex sane quam brevi! Sed ut mihi quidem videtur, non multum discrepat ista constitutio religionum a legibus Numae tram veterem illam fuisse optumam, non necesse esse optumae rei publicae leges dare consentaneas? Atticus : Immo prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
ius optimi maximi: publici augures signis &. auspi¬
tiis postea uidento disciplina tenento. Sacerdo tesq
uineta uirgetaq &. salutẽ populi auguranto. Quiq
agent rem duelli: quiq populare auspitiu premouẽ¬
to: olliq obtemꝑanto. Diuoꝵ iras promouento. hisq
apparento. celiq fulgura regionib: satis temꝑanto: Ur¬
bemq & agros & templa liberata &. efflata habento.
Queq augur ĩiusta uefasta: uitiosa dira defixerit ir¬
rita. infectaq sunto. Quiq non paruerĩt capitale
esto. fede pacis belli indutiaꝵ orator spetiales iu¬
dices non sinito. Bella disteptationes prodigia portẽ¬
ta ad etruscos & aruspices si senatus iussit ferunto.
etruriaq principes disciplina docento. Quib diuis
decreuerint procuranto. Idemq fulgura atq obscita
pianto. Nocturna mulieiz sacrititia ne sinito p̃ter
illa que poplo rite fient. neue inhianto. nisi que ut

Expanded text:
vis optumi maxumi, publici augures, signis et auspivis optumi maxumi, publici augures, signis et auspiciis operam danto, disciplinam tenento, 21 sacerdotesque vineta virgetaque et salutem populi auguranto, quique agent rem duelli quique popularem, auspicium praemonento ollique obtemperanto. Divorumque iras providento sisque apparento, caelique fulgura regionibus ratis temperanto, urbemque et agros et templa liberata et effata habento. Quaeque augur iniusta nefasta vitiosa dira deixerit, inrita infectaque sunto, quique non paruerit, capital esto.' 'Foederum pacis belli indotiarum ratorum fetiales iudices non‹tii› sunto, bella disceptanto.' 'Prodigia portenta ad Etruscos ‹et› haruspices si senatus iussit deferunto, Etruriaque principes disciplinam doceto. Quibus divis creverint, procuranto, idemque fulgura atque obstita pianto.' 'Nocturna mulierum sacrificia ne sunto praeter olla quae pro populo rite fient. Neve quem initianto nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
tate fidemq earꝵq laudu delubra sineto. Nec ulla
uitioꝵ sacra solemnia obe unto feceris. uirgia amo¬
uento: easq in famulos operib pactis habento. Itaq
ut ita cadat in animis amfractib descriptũ esto certusq
bertatis lactis fetu req seruanto. Idq ne cõmitti pos¬
sit ad eam rem ratione. cursus aĩos. ł annuos sater¬
dotes finiunto: Queq cuiq diuo decore: grateq sĩt
hostie prouidento. Diuisq aliis sacerdotes om̃ebꝰ: pon¬
tifices singulis flamines sunto. Uirginesq uestales ĩ
urbe custodiunto igne foci publici sempit̾iu quoq
hec pͥuatis ac publice modo rituq fiant discunto:
ignari a publicis sacerdotib. Eoꝵ aute duo geneͬa
sunto: unũ quod presit cerimoniis &. saccis: alter
qđ int̾pretet᷑ fatidicoꝵ & uatiu estata incognita
quoꝵ senatus popłusq astiuerit interp̃tes:. aute lo¬

Expanded text:
tatem, Fidem, earumque laudum delubra sunto, nec ulla tatem, Fidem, earumque laudum delubra sunto, nec ulla vitiorum sacra sollemnia obeunto.' 'Feriis iurgia ‹a›movento, easque in famulis operibus patratis habento, idque ut ita cadat in annuis anfractibus descriptum esto.' 'Certasque ies ubertatem lactis feturaeque servanto, idque ne omitti possit, ad eam rem rationem cursus annuos sacerdotes finiunto, quaeque quoique divo decorae grataeque sint hostiae, providento.' 'Divisque aliis ‹alii› sacerdotes, omnibus pontifices, singulis flamines sunto. Virginesque Vestales in urbe custodiunto ignem foci publici sempitemum.' 'Quoque haec privatim et publice modo rituque fiant, discunto ignari a publicis sacerdotibus. Eorum autem genera sunto tria: unum quod praesit caerimoniis et sacris, alterum quod interpretetur fatidicorum et vatium ecfata incognita, eorum senatus populusque asciverit. Interpretes autem Io
Abbreviated transcription (Latin):
mitari. Nam sententias int̾pretari ꝑfacile: quod ꝗ¬
dem ego facerez. nsi plane esse uellez meus: Quiel
n negotii est eade prope uerbis hisde conu̾sa dre
te esse malo tuu. Sed iam exprome si placet istas le¬
uerba quinte. neq ita prisca ut in ueterib ex his
sacratisq legib. & tamen que plus autoritatis habe¬
igit᷑ cum breuitate si potero consequar leges autes
a me edent᷑. non ꝑfecte nam esset infinitũ. Sed
ipse sũmereꝵ atq sententie Qlta uero necesse
Ita uero necesse
est: quare audiamus uerba legis:
TDiuos ad eunto: caste pietatez adhibẽto
opes amouento. I ui secus faxit deus ipse
siue aduenas. nisi publice adlatos. pͥuatim colunto
ritus familie patriãq seruanto. Diuos & cos: qui ce¬
lestes semꝑ habiti colunto: illos quos nãciscendo ce
lo merita uocauerint. herculem. liberum. esculapiũ.
dat᷑ homini ascensus in celum. mente. uirtute. pie¬

Expanded text:
mitari? Nam sententias interpretari perfacile est, quod quimitari? Nam sententias interpretari perfacile est, quod quidem ego facerem, nisi plane esse vellem meus. Quid enim negotii est eadem prope verbis isdem conversa dicete esse malo tuum. Sed iam exprome si placet istas leverba Quinte, neque ita prisca ut in veteribus XII sacratisque legibus, et tamen, quo plus auctoritatis habeigitur cum brevitate si potuero consequar. Leges autem a me edentur non perfectae — nam esset infinitum —, sed ipsae summae rerum atque sententiae. Quintus : Ita vero necesse est. Quare audiamus. 19 Marcus: 'Ad divos adeunto caste, pietatem adhibento, opes amovento. Qui secus faxit, deus ipse e novos neve advenas nisi publice adscitos; privatim colunto 'Ritus familiae patrumque servanto.' 'Divos et eos qui caelestes semper habiti sunt colunto et ollos quos endo lo merita locaverunt Herculem, Liberum, Esculapium, in caelum, Mentem, Virtutem, Pie
Abbreviated transcription (Latin):
tentia. Quid .n. est uerius: ꝗͣ neĩem esse oportẽ tam
stulte arrogante: ut in se &: ratione &. mentẽ put
inesse in celo mũdoq non putet: aut que uix sũma
ingenii rõne moueri potets: Quem uero astroꝵ ordi¬
nes: quem dieꝵ noctiũq uicissitudines: quem mensiu tẽ¬
reꝵ ratione in esse in ea confitendu est: utilis autẽ
esse opĩones quis neget cum intelliget: ꝗͣ multa firm̃¬
tur iurciurando. Quante salutis sint fedeꝵ religio¬
nes: ꝗͣ multos diuini supplitii metus a scelere reuotau̾.
ꝗͣq sancta sit societas ciuiu inter ipsos dnis ĩ mortalibꝰ¬
interpoitis cum iudicib testib his habes legis prohe¬
& in hoc admodũ delector: ꝗͣ in aliis reb alusq sen¬
tentiis uersari atq ille. Nihil .n. tam dissimile: ꝗͣ
uel ea que ante dixisti: uel hoc ip̃m de eis epordiũ
le fortasse Quis .n. id potest: aut unꝗͣ poterit ĩ¬

Expanded text:
tentia. Quid est enim verius quam neminem esse oportere tam tentia. Quid est enim verius quam neminem esse oportere tam stulte adrogantem, ut in se rationem et mentem putet inesse, in caelo mundoque non putet? Aut ut ea quae vix summa ingenii ratione moveri putet? Quem vero astrorum ordines, quem dierum noctiumque vicissitudines, quem mensum temrerum, rationem inesse in ea confitendum est. Utilis esse autem has opiniones quis neget, quom intellegat quam multa firmentur iure iurando, quantae saluti sint foederum religiones, quam multos divini supplicii metus a scelere revocarit, quamque sancta sit societas civium inter ipsos, diis inmortalibinterpositis tum iudicibus ‹tum› testibus? Habes legis prooe in hoc admodum delector quod in aliis rebus aliisque sententiis versaris atque ille. Nihil enim tam dissimile quam vel ea quae ante dixisti, vel hoc ipsum de deis exordium. le fortasse: quis enim id potest aut umquam poterit i
Abbreviated transcription (Latin):
legib enis id mihi credo esse fatiendu: ut priusꝗͣ ip̃ãm
legem recitem de eius laude dica. Quod idem &. Seleu¬
cum & charomũda indeo fecisse: cum quidẽ illi non
studii & delectationis. sed rei.p. causa legos cinitatibus
sius conscripserũt: Quos imitatus plato uidolicet hoc qͦ
legis putauit esse ꝑsuadere aliquid non oĩa ui at mi¬
isse thimeus &. theophrastus auctor haud deterior mea
fuit nihil ad rem loꝗmur quo traditu est: Si igit᷑ hoc
iam principio ꝑsuasum ciuibus. dños esse oiuĩ rer:
ac moderatores deos: eaq que generant eoꝵ gere dic¬
tione ac munimine. cosdẽq optime de genere hoũi
mereri: & qualis quisq sit. quid agat. quid in se ad¬
mittat: qua mente qua pietate colat regiones in tueri
piorꝵq &. impioꝵ haberi ratione. his .n. reb imb¬
ute mentes: haud sane abhorrebũt ab utili ac uera lẽ¬

Expanded text:
legibus ‹eius›, id‹em› mihi credo esse faciundum, ut priusquam ipsam legibus ‹eius›, id‹em› mihi credo esse faciundum, ut priusquam ipsam legem recitem, de eius legis laude dicam. Quod idem et Zaleucum et Charondam fecisse video, quom quidem illi non studii et delectationis sed rei publicae causa leges civitatibus suis scripserint. Quos imitatus Plato videlicet hoc quoque legis putavit esse, persuadere aliquid, non omnia vi ac miit› Theophrastus, auctor haud deterior mea fuit, nihil ad rem: loquimur quod traditum est. Sit igitur hoc iam a principio persuasum civibus, dominos esse omnium rerum ac moderatores deos, eaque quae gerantur eorum geri iudicio ac numine, eosdemque optime de genere hominum mereri, et qualis quisque sit, quid agat, quid in se admittat, qua mente, qua pietate colat religiones, intueri, piorumque et impiorum habere rationem . . . utae mentes haud sane abhorrebunt ab utili aut a vera sen
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tando inesse uim & sententiã iusti & iuris colendi:
Quero igit᷑ quinte a te sicut illi solent ꝙ ciuitas
lege autẽ carens ciuitas an ne ob ipm habenda nillo
non magis legis uim attingunt. ꝗͣ si latores aliquo
concessu suo sanxerint. Nam neq medicoꝵ p̾cepta
dici uere possent: si qua inscii imꝑitiq pro salutarib¬
mortifera consepͥserint: neq in popło lex cui ꝗd mali
fuerit illa etia si ꝑnitiosu aliꝗd popłs acceꝑat. Ex¬
go est lex iustoꝵ ĩnistoꝵq distinctio: ad illa anti¬
quissima & reꝵ omiu principe exp̃ssa natura
ad qua leges hoium dingunt᷑. que supplitio impro¬
intelligo: nec uero iam alia esse ullam lege puto:
non modo habenda: sed ne appellanda quidẽ. A
uir doctissimus fecit plato: atq ide grauissimꝰ phoꝵ¬
omiu princeps. qui de re.p. conscͥpsit. Idẽq seꝑati de

Expanded text:
pretando inesse vim et sententiam iusti et veri legendi. 12 pretando inesse vim et sententiam iusti et veri legendi. 12 Quaero igitur a te Quinte, sicut illi solent: quo si civitas Lege autem carens civitas estne ob ipsum habenda nullo non magis legis nomen adtingunt, quam si latrones aliqua consensu suo sanxerint? Nam neque medicorum praecepta dici vere possunt, si quae inscii inperitique pro salutaribmortifera conscripserint, neque in populo lex, cuicuimodi fuerit illa, etiam si perniciosum aliquid populus acceperit. Ergo est lex iustorum iniustorumque distinctio, ad illam antiquissimam et rerum omnium principem expressa naturam, ad quam leges hominum diriguntur, quae suppliintellego, nec vero iam aliam esse ullam legem puto non modo habendam sed ne appellandam quidem. 1vir doctissimus fecit Plato atque idem gravissimus phi princeps de re publica conscripsit idemque separatim de
Abbreviated transcription (Latin):
dũ & ad uetendũ ratio est recta sũmi iouis. Q
ut illa diuina mens sũma lox est. Item cum in homĩe
est perfecta est in mente sapientis: Que sunt autem
legu nomen tenent. Onme .n. legen que quide recte
lex appellari possit esse laudabile quibusda talib ar¬
gumentis decent. Constat profecto ad salute ciuiu
ciuitatũq incolumitate: nitãq hominũ &. quietem
btam mitas esse leges eosq qui primũ euismodi scita
sanxerũt. populus ostendisse ea se scripturos atq latu¬
ros: quibus illi ascriptis susceptisq honeste beateq uiue¬
rent. queq ita compoĩta factaq essent eas leges uideli¬
cet noĩarent. Ex quo intelligi par est: eos qui ꝑnitio¬
sa & inuisa populis iussa descripserint. cu contra te¬
cerint que polliciti ꝓfessiq sint: quid ius potius tulisse
ꝗͣ leges: ut ꝑspicuũ esse possit in illo noĩe legis inter¬

Expanded text:
dum et ad vetandum, ratio est recta summi Iovis. 1dum et ad vetandum, ratio est recta summi Iovis. 1ut illa divina mens summa lex est, item quom in homine est perfecta in mente sapientis. Quae sunt autem quam re legum nomen tenent. Omnem enim legem, quae quidem recte lex appellari possit, esse laudabilem qui‹bus›dam talibus argumentis docent. Constare profecto ad salutem civium civitatumque incolumitatem vitamque hominum quietam et beatam inventas esse leges, eosque qui primum eiusmodi scita sanxerint, populis ostendisse ea se scripturos atque laturos, quibus illi adscitis susceptisque honeste beateque viverent, quaeque ita conposita sanctaque essent, eas leges videlicet nominarent. Ex quo intellegi par est, eos qui perniciosa et iniusta populis iussa descripserint, quom contra fecerint quam polliciti professique sint, quidvis potius tulisse quam leges, ut perspicuum esse possit, in ipso nomine legis inter
Abbreviated transcription (Latin):
re. Sed uere intelligi sic oportet: & hec alia iussa ac
uetita poploꝵ uim hr̃e ad recte facta uocandi . &. a
pectatis auocandi: que uis non modo senior est: ꝗͣ e
ras tuentis &. regentis dei. Neq n. esse mens diuna
sme rõne potest. nec ratio diuina non hãc uini ĩ retis
prauisq santiendi hr̃e : nec quia nusꝗͣ erat scriptũ
ut contra omẽs hostiũ copias in ponte unus assisteret
a tergoq pontem interscindi iuberet. Id circo minus
coclitem illũ rem gessisse tante fortitudims: lege. atq
imperio putabimus. nec si regnante Tarquinio nulla
erat probe scripta lex de stupris. Id circo non contra
illa legem sempit̾na Tarquiniꝰ uim lucretie Tricipi¬
tim filie attulit: Erat .ni. ratio ꝑfecta areꝵ natura:
& ad recte fatiendu impellens. & a delicto a uocans.
que nõ tum demũ incepit lex esse tum scripta est: sed
tum cũ orta est. Orta. est. aute simul cũ mente diui¬
na Quãobrem lex uera atq princeps apta ad iuben¬

Expanded text:
re. Sed vero intellegi sic oportet, et hoc et alia iussa ac vetita populorum vim habere ad recte facta vocandi et a peccatis avocandi, quae vis non modo senior est quam aras tuentis et regentis dei. 10 Neque enim esse mens divina sine ratione potest, nec ratio divina non hanc vim in rectis pravisque sanciendis habere, nec quia nusquam erat scriptum, ut contra omnis hostium copias in ponte unus adsisteret, a tergoque pontem interscindi iuberet, idcirco minus Coclitem illum rem gessisse tantam fortitudinis lege atque imperio putabimus, nec si regnante ‹L.› Tarquinio nulla erat Romae scripta lex de stupris, idcirco non contra illam legem sempiternam Sex. Tarquinius vim Lucretiae Tricipitini filiae attulit. Erat enim ratio, profecta a rerum natura, et ad recte faciendum inpellens et a delicto avocans, quae non tum denique incipit lex esse quom scripta est, sed tum quom orta est. Orta autem est simul cum mente divina. Quam ob rem lex vera atque princeps, apta ad iuben
Abbreviated transcription (Latin):
am pumendus est sedmñ qualitatẽ
sue persone. ut terreantur alii et di¬
scant ab imuriis abstinere. Aliter
puniendus est nobilis et excelsus¬
et aliter popularis. et abiectus. Bonũ
est igitur et rigorem et continenc¬
ai obseruare. ut inter regem et
subditos sit distinctõ personarum
Nam sciptum est in libro esculapii.
ꝙ ille rex est laudabilis et amandͦ.
qui assimulatur aquile bolanti.
inter aues. non ille qui assimilat
uni auiũ subiectorum si quis in
auia uel in presencia maiestatis¬
uegie presumat iniuriam perpetra¬
re uel offensam inferre. considerã¬
dum est quo animo illud fecit. an
ludendo ut uobis complaceat ⁊ aiõs
ud gaudia prouocet. an in contem¬
et dignitatis. Si pͥmo. leuiter cor¬
one. curialitate et ueuerencia. O a¬
lexander. conuerte te ad ammos sub¬
iectorum. tolle iniurias et in iustic¬

Expanded text:
am, puniendus est secundum qualitatem sue persone, ut terreantur alii et discant ab injuriis abstinere; et aliter puniendus est nobilis et excelsus, aliter popularis et abjectus. Bonum ergo est rigorem et continenciam observare, ut sit inter regem et subditos distinccio personarum. Nam scriptum est in libro Esculapii quod ille rex est laudabilis et amandus qui assimilatur aquile dominanti inter aves, et non ille qui assimilatur uni avium subjectarum. Si quis igitur in curia vel in presencia regie magestatis presumat injuriam perpetrare vel offensam inferre, considerandum est quo animo illud facit, aut ludendo ut tibi complaceat et animos ad gaudia provocet, an in contemdignitatis. Si primo modo, leviter corone, curialitate, et reverencia. O Alexander, converte ad te animas subditorum, tolle injurias et injustici
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis ista mala. ip̃e nichilonunus¬
sustinet uentos deduceye cur sum su¬
um et tenere ordinem quem statuit
eis. qr cuncta sua sapiencia equali
tuit ea ut seruis sius seruiant. et
fuigora et calores sũma prouidencia
tabiliter stabiliuit deus ad geneya¬
cõueniencia et periala proueniunt
ex frigore hyens et calore estatis
Sicaũt accidit et in rege multa siqͥdẽ
solent ab ipo in cõmoda prouenire
que sius subditis displicent et mo
leste ferũtur. tĩ eis maxima utilita

Expanded text:
ab eis ista mala. Ipse nichilominab eis ista mala. Ipse nichilominus ventos deducere sustinet cursum suum retinere et ordinem quem statuit eis, quia cuncta sua sapiencia equali tuit servis suis ea ut serviant. Et frigora et calores summa providencia iliter stabilivit ad generaconveniencia et pericula mortalia eveniunt ex frigore hyemis et calore estatis, sic et accidit in rege; multa siquidem solent ab ipso comoda provenire et que suis subditis displicent, et moleste feruntur | cum tamen in eis maxima utilita
Abbreviated transcription (Latin):
cadunt flumina. torrentes intuie¬
scunt. fremũt marina. et nuilta ma
lu euentunt. per que multa uiuenci¬
a pereunt uerũtamẽ accidencia mala
non impediũt qui laudent hoĩes
glõsum deum in sua maiestate. cõ¬
uegrtabilia pululant. et cunctis ui¬
rentib infunditur. benedutio. et ideo
referunt homines laudes deo et obli¬
iuscuntur mala preterita. q̃ super¬
eos euenerunt. Et exemplum regis
conueiit exemplo uentor quos deus
excelsus enuccit et extendit de thesau
crescunt segetes arbox fructus ma¬
turantus. et resumũt iuxes sp̃s aqͣ
desiderata recipitur. uia nauigãtib
aperitur. et multa alia bona seuunt ͤ
ex uentis. tñ mpedid imenta et duu¬
la pericula inferunt tam in mari ꝙͣ
ni terya. dolores intrisecus ad nnite¬
riora cordis induaunit. diuicias hoĩs
in porocellis dissipant et dispergunt¬
et per eos corrupaones aeris geneyã¬
tur. uenena mortifera nbruĩtur. ⁊
multa alia in conueniencia consequẽ
rent clemenciam ceatoris ut tollat

Expanded text:
ant flumina, torrentes intumescunt, furiunt maria, et multa alia mala eveniunt, per que multa vivencia pereunt. Verumptamen accidencia mala non impediunt quin laudent homines Deum gloriosum in sua magestate, conscencia, vegetabilia pullulant, et cunctis virtutibus infunditur benediccio. Et ideo referunt homines laudes Deo, et obliviscuntur mala preterita que supervenerunt. Et exemplum regis convenit exemplo ventorum quos ﻿ Deus excelsus emittit et extendit de thesaurcrescunt segetes, arborum fructus maturantur et resumunt vires cum aqua desiderata recipitur, via navigantibus aperitur, et multa alia bona secuntur. Ex ventis tamen impedimenta et diversa pericula inferuntur, tam in mari quam in terra, dolores extrinsecos ad interiora cordium inducunt, divicias hominum in procellis dissipant et dispergunt, per eos corup|ciones aeris generantur, venena mortifera nutriuntur et multa alia inconveniencia consecuntuture clemenciam Creatoris ut tollat
Abbreviated transcription (Latin):
iudia. illic enĩ libenter concurunt¬
budiq mercatores. quia ibi bene rea¬
piũtur. et lucrantur diuites et pau¬
peres aues et forenses. inde est ꝙ tri¬
buta regalia et redditus augmen¬
tãtur. Cauend̾ est igr ab offensa ⁊
iuiria mercator. Ipĩ si quidem sunt
adulatores. famã hoũn ferentes per
sic contremescunt et compescuntur
Iuinia. sic uiuet rex pacifice et se¬
alexander. noli appetere ꝯd̃
est corruptibile. et transitori¬
ui. et quod te oportet cito relinꝯuere¬
Pete diuicias incorruptibiles. uitã
m̃uitabilem. uegnum eternũ. dura¬
bilitatem gloriosam. Duige igr
tuas cogitaciones semper in bonũ
redde te gloriosum et uirilem Uita
uias bestiarum et leonũ in sius ĩ¬
mundiciis. Noli esse eudelis. et fle¬
xibilis ad parcendum hiis de quibz
uictoriam habiuisti. Cogita de fu¬
nescis quid futura dies paritura
sit. Noli tua desideria imitari in
cõmestione potũ et coitu et diutur¬

Expanded text:
India: illuc enim concurruntIndia: illuc enim concurrunt mercatores undique, ibi bene recipiuntur, et lucrantur optime divites et pauperes, cives et forenses. Inde est quod tributa regalia et redditus augmentantur. Cavendum est itaque ab offensa et injuria mercatorum; ipsi siquidem sunt laudis latores, famam hominum ferentes per  et honor et gloria, sic contremescunt et compescuntur inimici, sic vivit rex pacifice et seAlexander noli appetere quod est corruptibile et transitorium et quod oportet te scito reliquerepara divicias incorruptibiles, vitam immutabilem, vitam eternam. durabilitatem gloriosam. Dirige ergo cogitaciones tuas semper in bonum, redde te virilem et gloriosum, vita vias ﻿ bestiales, et leonum et immundicias suis, noli esse | crudelis set flexibilis ad parcendum hiis de quibus victoriam habuisti. Cogita de funescis quid futura dies paritura sit. Noli tua desideria imitari in comescione, potu, coitu, et diutur
Abbreviated transcription (Latin):
repuitatur et uacionabỹ ad regis lo¬
de tam sapienti uege patriam derora¬
uit. ꝙ laudabilem ꝓplm̃ indoꝵ con¬
uenentem obedientem et unaminẽ
conformauit. et post laudes diuinas
bonos mores captando beniuolenciã¬
et uacionibi ad hũilitatem et obediẽ
ciam et ueuerenciam. Ouo facto tot᷑
populus studebit regias laudes extol¬
lere. sua bona opera cõmendare. pro
regia uita deum exorare. per ciuta¬
tes et familras regis opera et sapien¬
nan enardare. et pp̃t hoc docent pue¬
pos suos ab infancia et inducũt ad re¬
gis amorem et honorem obedienciã
et aperto. DDe uegis iusticia uni
Dusueuit enam tali tempe
malefactores et scelera tores
putude et de medio tolsexe. ut pͥsum¬
ptorib uia nocendi precludatur et
ceteri cornigantur. uolet cnam tri
pensare. partem eis de redditibz re¬
nuctere ipos cum sus mercib diligẽ¬
ter deffendere et custodire. Et hec est
causa quare multum populata est¬

Expanded text:
reputatur, et conabitur ad regis horeputatur, et conabitur ad regis hom quod de tam sapiente rege patriam decoravit, quod laudabilem populum Indorum convenientem, obedientem, et unanimem confirmavit. Et post laudes divinas bonos mores, captando benevolenciaet racionibus ad humilitatem et obcionem regis. Quo facto, totus populus studebit regias laudes extollere, et sua bona opera commendare, pro regis vita Deum exorare, per civitates et per familias regis opera et sapienciam enarrare. Et propter hoc docent parvos suos ab infancia et inducunt ad regis amorem et honorem, obedienciamet in aperto. De justicia regis. Consuevit enim tali tempore malefactores et sceleratos homines punire et de medio tollere, ut presumptoribus via nocendi precludatur et ceteri corrigantur. Solet enim tribercatoribus dispensare,partem eis de redditibus remittere, ipsos cum suis | mercibus diligenter defendere et custodire. Et hec est causa quare multum est populosa