comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsul qͣnis milla lege ĩpediret᷑ ꝗnfiliu ꝯtubernale ꝓpetuũ ha¬
beriuo scaurus filiu ꝙ ĩ saltu tridẽtino loco hostib cesẜat ĩcon¬
spectu suo uenire uetuit adholescẽs uerecũdia ig̾minie p̃ssus¬
morte sͥ ꝯsciuit. ¶ Castra antiꝗtus romani ceteq gentes pal¬
si ꝑcorpora cohortiu uelut ĩ appulia ꝯstituere soliti erãt cũ sã¬
os urbiu muros nosser antiꝗtas. ¶Pyrrus epirotarũ irex
primus totu ex̾citu sub eade uallo ꝯtinere ĩstituit. Romani
demu uicto eo ĩcãpis arusinis circa urbe statuẽtu castris eiꝰ
ccessariuo ne ĩde ĩ desidia miles corũꝑet᷑/ aut perocu licẽtiam so¬
cus ĩ iuiria ĩferret naues edificare ĩstituit. ¶ Marcellus cato

Expanded text:
nsul, quamvis nulla lege impediretur, quin filium contubernalem perpetuum hansul, quamvis nulla lege impediretur, quin filium contubernalem perpetuum haM. Scaurus filium, quod in saltu Tridentino loco hostibus cesserat, in conspectum suum venire vetuit. Adulescens verecundia ignominiae pressusmortem sibi conscivit. Castra antiquitus Romani ceteraeque gentes passim per corpora cohortium velut mapalia constituere soliti erant, cum solos urbium muros nosset antiquitas. Pyrrhus Epirotarum rex primus totum exercitum sub eodem vallo continere instituit. Romani deinde, victo eo in campis Arusinis circa urbem Malventum, castris eiuscessarius, ne tamen desidia miles corrumperetur aut per otii licentiam sociis iniuriam inferret, navis aedificare instituit. M. Cat
Abbreviated transcription (Latin):
nuli mãiani. ¶Tehogenes atheniensis cu ex̾citu megarum
duceret petẽtib ordines respõdit ibi se daturu. Deinde clam
eꝗtes p̃misit eosq hostiũ sp̃e ĩpetu ĩ sociq retorquere iussit.
Quo facto cu habebat tãꝙͣ adhostiu occursu p̃parẽt᷑ ⁊ ꝑmisit ita
ordinar acie ut quo quis uoluiss loco ꝯsisteret / ⁊. ut ĩbertissi¬
mus quisq retro se dediss strenui aut̃ ĩfronte ꝓsiluissent ut
quẽq ĩuen̾at stante ita ad ordines milites ꝓuexit. ¶ Aexan¬
der lacedemonius eggressu uia quẽda castigabat/ cui dicenti ad¬
⁊ nullius rei rapina se ab agmine recesisse respõdit ne spẽ ꝗdẽ
anguste hĩtare te płib dñis domu possidentib hospitĩ la¬
tius acciꝑe iussoq ꝯmͥgare ͤ dixit/ ne ꝗs minor qnqͣgĩta ãnis
natus hospitio matris familias uteretur. ¶ Quĩtus metellꝰ¬

Expanded text:
"muli Mariani". Theagenes Atheniensis, cum exercitum Megaram "muli Mariani". Theagenes Atheniensis, cum exercitum Megaram duceret, petentibus ordines respondit ibi se daturum. Deinde clam equites praemisit eosque hostium specie impetum in suos retorquere iussit. quos secum habebat tamquam ad hostium occursum praepararentur, permisit ita ordinari aciem, ut quo quis voluisset loco consisteret; cum inertissimus quisque retro se dedisset, strenui autem in frontem prosiluissent, ut que invenerat stantem, ita ad ordines militiae provexit. Lysander Lacedaemonius egressum via quendam castigabat. Cui dicenti ad nullius rei rapinam se ab agmine recessisse respondit: "ne speciem quidem anguste habitare te pluribus dominis domum possidentibus: hospitium laxius accipe"; iussoque commigrare edixit, ne quis minor quinquaginta annos natus hospitio matris familias uteretur. Q. Metellu
Abbreviated transcription (Latin):
Ceteru ip̃i int̾ se coniurabãt se fuge ac formidĩs causã nõ hĩ¬
turq neq exordine recessurq nisi teli petendi feriendiue host¬
is aut cius ẜuãdi causa ¶Scipio affricanus cu ornatũ scu¬
tu ellegantius cuiꝰda uidiss dixit nõmirari seqñ tãta cura
ornass si ineo plus p̾sidii ꝙͣ ĩgladio hr̃et. ¶Phylippus cum
pͥmu ex̾citu ꝯstitueret ueliculoꝵ usu omĩb int̾dixit eꝗti¬
b nõ ãplius ꝙͣ singulos latones hr̃e ꝑmisit. peditib autez
denis singulo ꝗ malas ⁊ funes ferrẽt ĩ estiua exeũtib .xxx.
dieru farina collo portare ĩꝑauit. ¶Saius marius reciden¬
doru ĩpedim̃toru grã ꝗb maxĩe excitus agm̃ honerat᷑ ua¬
sa ⁊ cibaria militu ĩfascicullo aptata furcis ĩposuit subquibꝰ
⁊ habile honus ⁊ facilis reꝗes eẽt. Uñ ⁊ ĩprou̾biũ tractũ est

Expanded text:
ceterum ipsi inter se coniurabant se fugae atque formidinis causa non abiceterum ipsi inter se coniurabant se fugae atque formidinis causa non abituros neque ex ordine recessuros nisi teli petendi feriendive hostis aut civis servandi causa. Scipio Africanus, cum ornatum scutum elegantius cuiusdam vidisset, dixit non mirari se, quod tanta cura ornasset, in quo plus praesidii quam in gladio haberet. Philippus, cum primum exercitum constitueret, vehiculorum usum omnibus interdixit, equitibus non amplius quam singulos calones habere permisit, peditibus autem denis singulos, qui molas et funes ferrent; in aestiva exeuntibus triginta dierum farinam collo portari imperavit. C. Marius recidendorum impedimentorum gratia, quibus maxime exercitus agmen oneratur, vasa et cibaria militis in fasciculos aptata furcis imposuit, sub quibus et habile onus et facilis requies esset; unde et proverbium tractum est
Abbreviated transcription (Latin):
¶De disciplina
ipio ad numancia corruptu suꝑioru ducu secordia ex¬
Icitu cõrexit. dimso ingẽti lixaru nũo redactis adminus
cotidiana ex̾citatõe militib ꝗb cu frequẽs ĩ iũgeret it̾ por¬
tare cõpłiu dieru cibaria ĩꝑabat. ita ut frigora ⁊ ybres pati
uada fluminu pedib trabicẽ ⁊ assuescere miles exꝓbãte sub¬
ĩde ĩꝑare timiditate ⁊ ignauia frãgente delicatioris usus ac
paꝵ nccͣia expeditõi uasa qd maxiẽ notabilit̾ accidit. ¶Gaio
nemio tribuno cui dixisse tradit᷑ scipio mͥ paulisꝑ tibi ⁊ rei¬
publice sẽꝑ nccͣiu̾ nequaꝙͣ eris. ¶ Quĩtus metellus bello ui¬
ꝓhibuiss alia carne ꝙͣ assa elixa ue milites uti. ¶Pyrius de¬
lectori suo fertur dixisse/ tu grandes elige/ ego eo fortes reddã.
NLucio flaco. ⁊ C. uarone ꝯsulib milites pͥo uire uirãdo fac¬
ti sũt. ante eĩ ea sacram̃to tantũmodo atribunis rogabantur.

Expanded text:
De Disciplina P. Scipio ad Numantiam corruptum superiorum ducum socordia exercitum correxit dimisso ingenti lixarum numero, redactis ad munus cotidiana exercitatione militibus. Quibus cum frequens iniungeret iter, portare complurium dierum cibaria imperabat, ita ut frigora et imbres pati, vada fluminum pedibus trajicere assuesceret miles, exprobrante subinde imperatore timiditatem et ignaviam, frangenteque delicatioris usus, ac parum necessaria expeditioni vasa. Quod maxime nobiliter accidit C. Nummio tribuno, cui dixisse traditur Scipio: « Mihi paulisper, tibi et reipublicae semper nequam eris. » Q. Metellus bello Juprohibuisset alia carne quam assa elixave milites uti. Pyrrhus dilectatori suo fertur dixisse: "tu grandes elige, ego, eos fortes reddam." L. Paulo et C. Varrone consulibus milites primo iure iurando adacti sunt; antea enim sacramento tantummodo a tribunis rogabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ cesi s pũctiz ferre docendos ẽẽ tyrones.
Netea nõ cesi s puctiz ferire discebant. Na cesiz pugnãtes
In:at nõ frequent̾ int̾ficit cu armis uitalia defendant᷑ ⁊ iusi
b at ꝯtra duas uncias pũcta adacta mortalis est. Ncce est eniz
ut uitalia penetret ꝗcꝗd ĩmergit᷑. deinde duz cesa ĩfertur urachiũ
dextru latusq nudat᷑. Puncta aut tecto corpore ĩfertur ⁊ adu̾sa¬
riu santiat ante ꝙͣ uideat. Ideoq ad dimicandur hoc p̃cipue gn̾e
usor ꝯstat ẽẽ romano. Duplicis aut põderis illa cratis ⁊ claua⁊
ideo dabantur. ut cu uera ⁊ leuiora tyro arma sũpsiss uelut gra¬
uiore põdere liberatus securor alacriorq pugnaret.
Armaturam docendos tyrones.
Net̾e̾a illo ex̾citi gn̾e. quod armatura uocant a cãpi doc

Expanded text:
NON CAESIM SED PVNCTIM FERIRE DOCENDOS TIRONES Praeterea non caesim sed punctim ferire discebant. Nam caesim pugnantesniat, non frequenter interficit, cum et armis vitalia defendantur et ossibus; at contra puncta duas uncias adacta mortalis est; necesse est enim ut vitalia penetret quicquid immergitur. Deinde, dum caesa infertur, brachium dextrum latusque nudatur; puncta autem tecto corpore infertur et adversarium sauciat antequam videat. Ideoque ad dimicandum hoc praecipue genere usos constat esse Romanos.Dupli autem ponderis illa cratis et clava ideo dabantur ut cum vera et leviora tiro arma sumpsisset velut graviore pondere liberatus securior alacriorque pugnaret. XIII ARMATVRAM DOCENDOS TIRONES Praeterea illo exercitii genere quod armaturam vocant et campido
Abbreviated transcription (Latin):
arib ꝗ nigerimi erãt nudatu ĩ ꝯspectu suoru ꝓduxit ut ꝑ¬
suaderet ꝯtẽpnẽdos. ¶Cirus rex psaꝵ ut ꝯcitaret aĩꝙ ppłari¬
u tota die in excidẽda quada silua eqs fatigauit. Deinde pꝰt¬
triduu p̃stitit eis liberalissimas epulas ⁊ ĩt̾ogauit utrũ magiᷤ
gauderẽt. Cũq ei pñtia ꝓbassent atq ꝑ hoc ĩquit ad illa per¬
ueniẽdu ẽ.Na liberi beatiq eẽ nisi medos uiceritis non potes¬
tis: atq itu eos ad cupiditate p̃lii xitauit ¶Lucius scilla qr adu̾¬
sus archelau p̃fectu metridatis apud pyrea pigriorib ad p̃liu
militib utelat᷑ oꝑe eq fatigando ꝯpulit ad poscẽdu ultro pu¬
gne signu ¶ Sabius maximus ueritus nefiducia nauiu adqͣ
refugiu erat minus ꝯstant̾ pugnaret ex̾citus incẽdi eas prius

Expanded text:
atum in conspectum suorum produxit, ut persuaderet contemnendos. Cyrus, rex Persarum, ut concitaret animos popularium, tota die in excidenda silva quadam eos fatigavit; deinde postridie praestitit eis liberalissimas epulas et interrogavit, utro magis gauderent. Cumque ei praesentia probassent, "atqui per haec", inquit, "ad illa perveniendum esOf; nam liberi beatique esse, nisi Medos viceritis, non potestis", atque ita eos ad cupiditatem proelii concitavit. L. Sulla, quia adversus Archelaum praefectum Mithridatis apud Pirea pigrioribus ad proelium militibus utebatur, opere eos fatigando compulit ad poscendum ultro pugnae signum. Fabius Maximus veritus, ne qua fiducia navium, ad quas refugium erat, minus constant
Abbreviated transcription (Latin):
subtraxit ꝑsuasitq militib deq it̾ suũ seq ut pliãtibꝰ ip̃is
adessẽt. ¶agesilaus lacedemonius cu quosda ꝑsaruz cȩpis

Expanded text:
subtraxit persuasitque militibus deos iter suum sequi, ut proeliantibus ipsis subtraxit persuasitque militibus deos iter suum sequi, ut proeliantibus ipsis adessent.
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ¶QSeitorius cũ barbaro ⁊ rõnis indocili
milite uteretur cerua candida insignis forme ꝑlusitaniam
ducebat/ ⁊ ab ea que agẽda aut uitanda eẽnt ỹnosce̾ se asseu̾¬
abat ut barbari ad oĩa tãꝙͣ diuinitus imꝑata obedirẽt. Hoc ge¬
nere strategematicon nõ tm̃ ea parte utẽdu ẽ qua ĩꝑitos exi¬
stimabimꝰ eẽ apud quos hiis utemur s młtomagis ea q̃ ta¬
lia erũt excogitabũtur. ut abhiis mõstrata credãt ¶Alexã¬
der macedo satͥficatur᷑ scripsit medicam̃to aruspicis manũ quã
ip̃e exciserat suppositurꝰ lit̾e significabãt uictoria alexãdror
dari quas cu iecur calidu rapuiss ⁊ a rege militi eẽt oñsũ
hausit aĩu tãꝙͣ deo spõdẽte uictoria ¶Itez fecit ynides ar¬
uspex pliu cumene cu gallis ꝯmissuro ¶ Epaminũdas thi¬
ebanus adu̾sus lacedemonio fiducia suoꝵ religiõe adiui¬
anda ratus arma que ornam̃tis affixa ĩtẽplis erãt nocte

Expanded text:
bat. Q. Sertorius, cum barbaro et rationis indocili milite uteretur, cervam candidam insignis formae per Lusitaniam ducebat et ab ea se, quae agenda aut vitanda essent, praenoscere asseverabat, ut barbari ad omnia tamquam divinitus imperata oboedirent. Hoc genere strategematon non tantum ea parte utendum est, qua imperitos existimabimus esse, apud quos his utemur, sed multo magis ea, qua talia erunt, quae excogitabuntur, ut a diis monstrata credantur. Alexander Macedo sacrificaturus inscripsit medicamento haruspicis manum, quam ille extis erat suppositurus. Litterae significabant victoriam Alexandro dari. Quas cum iecur calidum rapuisset et a rege militi esset ostensum, auxit animum tamquam deo spondente victoriam. Idem fecit Sudines haruspex proelium Eumene cum Gallis commissuro. Epaminondas Thebanus adversus Lacedaemonios, fiduciam suorum religione adiuvandam ratus, arma, quae ornamentis affixa in templis erant, nocte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ tristi exciꝑet᷑ significatõe ꝯfusi milites ĩt̾petrarent᷑ ỹmo ĩquit᷑
uitamur sedere ¶ Lucius sulpicius gallus deffectu lune ĩminẽ¬
tẽ ne ꝓ ostento extipet milites prdixit futurũ ãditis rõmib cãła¬

Expanded text:
pro tristi exciperetur significatione confusi milites interpretarentur, "immo", inquit, pro tristi exciperetur significatione confusi milites interpretarentur, "immo", inquit, "vetamur sedere." C. Sulpicius Gallus defectum lunae imminentem, ne pro ostento exciperent milites, praedixit futurum, additis rationibus ca
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ audite inquit milites affrica ꝯͬpressi ¶Cesar cuz forte ꝯicẽ¬
dens nauez lapsus eẽt /teneo te t̾ra mat̾ inquit. qua ĩt̾ixͣrtatõe
effecit ut repetiturꝰ illas ꝗb proficiscelat᷑ t̾ras uideret᷑ ¶T. Sẽ¬
pronius graccus ꝯsul acie adu̾sus piciẽtes dirrecta cu subitus
torius cu eꝗtu scuta extrĩsecus equoꝵq pectora cruc̾ta subito
prodigio apparuissẽt uictoria portẽti ĩtpẽtratꝰ est. qm̃ ille partes
hostili solerẽt cruore resꝑgi ¶ Epaminũdas thebanns ꝯtristatis ⁊¬
militib ꝙ exasta eius ornam̃tu ĩ fule more depẽdẽs uẽtus ab¬
latu ĩ sepulcru lacedemonii ciu̾da depullerat/ Nolite ĩ ꝗt mi¬
lites trepidare lacedemoniis significat᷑ ĩtitus sepulcra eĩ fun̾ib
ornãtur. ¶ Idez cu fax de celo nacte delapsa eꝙ ꝗ adu̾ter̃t tru
edemonios pugna cu sedile ĩ quo resrorat sulcubuiss ⁊ id ułgo

Expanded text:
audite", inquit, "milites, Africam oppressi." C. Caesar, cum forte conscendens navem lapsus esset, "teneo te, terra mater", inquit. Qua interpretatione effecit, ut repetiturus illas a quibus proficiscebatur terras videretur. T. Sempronius Gracchus consul, acie adversus Picentes dtorius, cum equitum scuta extrinsecus equorumque pecora cruenta subito prodigio apparuissent, victoriam portendi interpretatus est, quoniam illae partes solerent hostili cruore respergi. Epaminondas Thebanus contristatis militibus, quod ex hasta eius ornamentum infulae more dependens ventus ablatum in sepulchrum Lacedaemonii cuiusdam depulerat, "nolite", inquit, "milites, trepidare; Lacedaemoniis significatur interitus; sepulchra enim funeribus ornantur." Idem, cum fax de caelo nocte delapsa eos qui animadverteedaemonios pugna, cum sedile in quo resederat succubuisset et id vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
diminutc̾e qua subdie pugne ut ꝓdigio milites sui ꝯst̾nati erã
nt̃r qua id acciderit exposita docuit ꝗcꝗd illud foret ad reru na
nõ ad ip̃oru ꝓpositu ꝑtinere ¶Pericles cu castra eiꝰ fulm̃ deci¬
diss t̾ruissq milites aduocata xicẽ lapidib ĩꝯspectu õĩu col¬
lisis ignez excussit sedauitq turbatõe cuz docuiss siłr nubiuz

Expanded text:
deminutione quia sub diem pugnae ut prodigio milites sui consternati erant, ratione qua id accideret exposita docuit, quidquid illud foret, ad rerum naturam, non ad ipsorum propositum pertinere. Pericles, cum in castra eius fulmen decidisset terruissetque milites, advocata contione lapidibus in conspectu omnium collisis
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potuit ¶ Quĩtus metellus adu̾sus iugurta bellu gerẽs
missq ad se legato eiꝰ corrupit ut sͥ regez ꝓderẽt. cu ⁊̃ alii ue¬
onez suoꝵ hostilia ĩpediret ꝯscilia ĩ initio statiz noctis uasa cu¬
clamore milites ⁊ p̃t̾ adu̾sarioꝵ castra agimulo cu fremitu
⁊ sonu iussit ꝯtinuare / quos retẽtq uolebat arbitrari castra
ad cesarez moue ¶Scipio affricanus ad excipiẽda auxilia
¶ Pronisius syracusanoꝵ tyrãpnuo cu affri ĩgenti multitud¬
ine trãsituri ẽẽnt ĩ scicilia ad eu oppugnãdu castella płibus
laris muniuit. custodibq p̃cepit ut eade ꝯueniẽti hosti dede¬
rẽtꝰ dimissiq syracusas erculte reddirẽt affris necesse capta ca¬
saferne caria se petere simulauit / qiͣ aptius locis mõtuosisad¬
u̾sus hoste eꝗtatu p̃ualẽte pugnaturꝰ ꝑ hac̃ ꝯscilii ostẽsioẽ

Expanded text:
ndi. Q. Metellus adversus Iugurtham bellum gerens missos ad se legatos eius corrupit, ut sibi proderent regem; cum et alii vesuorum hostilia impediret consilia, initio statim noctis vasa conclamare milites et praeter adversariorum castra agi mulos cum fremitu et sono iussit; continuere se, quos retentos volebat, arbitrati castra Caesarem movere. Scipio Africanus ad excipienda auxilia enturus. Dionysius, Syracusanorum tyrannus, cum Afri ingenti multitudine traiecturi essent in Siciliam ad eum oppugnandum, castella pluribus locis communiit custodibusque praecepit, ut ea advenienti hosti dederent dimissique Syracusas occulte redirent. Afris necesse fuit capta cassaphernae, Cariam se petere simulavit, quasi aptius locis montuosis adversus hostem equitatu praevalentem pugnaturus. Per hanc consilii oste
Abbreviated transcription (Latin):
stiu fince ⁊ ex̾citu sine p̃lio au̾tere sparsũq cedẽ ¶L. didius
paucitate suoru diffidẽs cu ĩ aduñtu suaꝵ legionuz quas
ta aptari iussit milites ad pugna / ac de ĩdustͥa negligẽtius cu¬
curẽ eis ꝗb ĩsidiabãt᷑ legioes tutissime nullo excipiẽte addi¬
cerent studebãt simulau̾ũt seditõe int̾ finitimꝙ orta quã ro¬
manoru legati dirimere deberẽt missosq eqs uelut ꝯͣria ꝑĩgͦ¬
ra retinuerũt/ nec ante reddiderũt ꝙͣ ipi recuꝑarẽt suo Neg¬
ati romanoꝵ cu missi eẽnt ad antoniu regez qui secu ani¬
balez uictis ia carthaginẽsib hẽ̾bat /ꝯsciliũq eius adu̾sus io¬
manq ĩstruebat crebris cũ anibale colloꝗis effecerũt ut is re¬
gi fieret suspectus cui gratissimus alioqu erat ⁊ utilis ꝑꝑ calidi¬

Expanded text:
stium fines et exercitum sine proelio avertere sparsumque caedere. T. Didius, stium fines et exercitum sine proelio avertere sparsumque caedere. T. Didius, paucitate suorum diffidens, cum in adventum earum legionum, quas e advocata aptari iussit milites ad pugnam ac de industria neglegentius cucurrere eis, quibus insidiabantur; legiones tutissime nullo excipiente ad Dicerent, studebant, simulaverunt seditionem inter finitimos ortam, quam Romanorum legati dirimere deberent, missosque eos velut contraria pignora retinuerunt nec ante reddiderunt, quam ipsi reciperarent suos. Legati Romanorum, cum missi essent ad Antiochum regem, qui secum Hannibalem victis iam Carthaginiensibus habebat consiliumque eius adversus Romanos instruebat, crebris cum Hannibale colloquiis effecerunt, ut is regi fieret suspectus, cui gratissimus alioquin et utilis era
Abbreviated transcription (Latin):
bellãdi par erat ut ĩfamia distĩgue̾t agris eius abstinuit
cetos populatus oͣ ille ne suspecta ciuib fides eẽt magͥtud¬
ne aĩ effecit publicatis possessioĩb suis ¶ Tabius maxim
ꝗutus ꝯsul cu galloru umbroꝵ etruscoꝵ sannitiu adu̾¬
sus ppłm romanu ex̾citu coisset ꝯtra quos ⁊ ipẽ trãsape¬
nii ĩ uniminate castra ꝯminuebat scripsit fuluio ⁊ postu¬
mio ꝗ ĩpsidio urbi erãt. ut copias sãnitiu mouerẽt. qbꝰ as¬
secutis adsua defferẽda etrusci umbriiq descẽderur reli¬
cta sãnitos galloq fabius ⁊ collega decius ag̃ssi uicerũt. Gar¬
cus curius adu̾sus sabinꝙ ꝗ ĩgenti ex̾citu ꝯscripto relictis fimb
suis nr̃& occupau̾ãt occultis itin̾ib manũ misit q̃ desolatos
agros eoꝵ uicoq ꝑ diu̾sa ĩcendit. ¶ Sabini ad arcẽda dome¬
stica uastitate recesserũt. Curio ꝯtigit ⁊ uacuq ĩfestare ho¬

Expanded text:
que artibus bellandi par erat, ut infamia distringeret, agris eius abstinuit, que artibus bellandi par erat, ut infamia distringeret, agris eius abstinuit, ceteros populatus. Contra ille, ne suspecta civibus fides esset, magnitudine animi effecit, publicatis possessionibus suis. Fabius Maximus quinto consul, cum Gallorum et Umbrorum, Etruscorum, Samnitium adversus populum Romanum exercitus coissent, contra quos et ipse trans Appenninum in Sentinate castra communiebat, scripsit Fulvio et Postumio, qui in praesidio urbi erant, copias ad Clusium moverent. quibus assecutis ad sua defendenda Etrusci Umbrique deverterunt; relictos Samnites Gallosque Fabius et collega Decius adgressi vicerunt. M'. Curius adversus Sabinos, qui ingenti exercitu conscripto relictis finibus suis nostros occupaverant, occultis itineribus manum misit, quae desolatos agros eorum vicosque per diversa incenderunt. Sabini ad arcendam domesticam vastitatem recesserunt; Curio contigit et vacuos infestare ho
Abbreviated transcription (Latin):
sui auctore trãsnauit amne ⁊ reliꝗs idez audẽdi fecit exͦ
¶Carthaginẽses duces ĩstructu ⁊ classe qr spago defficiebãt
crinib tonsaꝵ młieru ad funes efficiẽdq usi sũt ¶ dez mar¬
siliẽses ⁊ radii fecerũt ¶M. antoniꝰ amutina ꝓfugus cortice̾
ꝓsecutis militib suis dedit: Spartaco copiisq eiꝰ scuta exui¬
minib̾fuerũt q̃ coriis tegebant᷑ nõ alienus ut arbitror hic loc
ẽ referẽdi fcm̃ alexãdri macedonis illud nobille ꝗ ꝑdesta
affrice itin̾a grauissima siti cu ex̾citu affẽtꝰ. oblata sibi a ⁊¬
milite ĩ galea aquãspectãtib uniu̾sis effũdit utilior exẽp¬
lo tẽꝑãtie ꝙ̃ͣ si cõĩcare uoluiss. De distĩguẽdis hostib
Oriolanus cu ignominia dãpnatõis sue bello ulcisce¬
ret᷑ populatõe primitioru agroꝵ ĩhibuit deustis ua¬
Istatisq plebeioru ut discordia moueret qua ꝯsẽsus

Expanded text:
di fecit exemplum. Carthaginiensium duces instructuri classem, quia sparto deficiebantur, crinibus tonsarum mulierum ad funes efficiendos usi sunt. Idem Massilienses et Rhodii fecerunt. M. Antonius a Mutina profugus cortices pro scutis militibus suis dedit. Spartaco copiisque eius scuta ex vimine fuerunt, quae coriis tegebantur. Non alienus, ut arbitror, hic locus est referendi factum Alexandri Macedonis illud nobile, qui per deserta Africae itinera gravissima siti cum exercitu affectus oblatam sibi a milite in galea aquam spectantibus universis effudit, utilior exemplo temperantiae, quam si communicare potuisset. VIII De Distringendis Hostibus Coriolanus, cum ignominiam damnationis suae bello ulcisceretur, populationem patriciorum agrorum inhibuit, deustis vastatisque plebeiorum, ut discordiam moveret, qua consensus
Abbreviated transcription (Latin):
aduocato ĩ caria tysaferne ip̃e lidia ubi caput hostiu regni
erat irrupit. op̾sisq ꝗ illic agebant peccunia regia potitus
est. De seditỹe militu ꝯpescẽda.

Expanded text:
avocato in Cariam Tissapherne, ipse Lydiam, ubi caput hostium regni erat, irrupit oppressisque, qui illic agebant, pecunia regia potitus est. IX De Seditione Militum Compescenda
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nono. que ⁊ quãta ꝯsideranda sint ut ĩtelligat᷑ utrũ supuenic̃tib
insidus an publico debeat marte ꝯflingi.¬
¶Decimo. quid oporteat fi siꝗs desuctu apugna exercitum habeat.
uel trronem.
¶Qualecimo. inuestigandu ẽ ꝗd sentiant milites pugnaturi.¬

Expanded text:
 Quae et quanta consideranda sint ut intellegatur utrum superventibus et insidiis an publico debeat Marte confligiX Quid oporteat fieri si quis desuetum a pugna exercitum habeat vel tironemXI aXII Investigandum quid sentiant milites pugnaturi
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sextodecimo. de eꝗtibꝰ ordinandis.¬
¶ Decĩmoseptimo. de subsidus que post atiẽ collocantur.¬
¶Aecimartauo. ĩ quo loco primus dux stare debeat. in quo secundꝰ.
in quo tertius.¬
¶ Decimo nono. qbꝰ remedus uͥtuti uł dolis hostiu resistat᷑ inatie.
A

Expanded text:
 De equitibus ordinandisXVII De subsidiis quae post aciem collocanturXVIII In quo loco primus dux stare debeat, in quo secundus, in quo tertiusXVIIII Quibus remediis virtuti vel dolis hostium resistatur in acieXX a
Abbreviated transcription (Latin):
¶Afframus inyspaniã adhilerda cu cesar᷑ fugeret ĩstante eo ca¬
stra posuit / cu idez cesar feciss ⁊ pabulatu suos dimisiss ille si¬
gnuz repente itineri dedit. ¶Antonius cuz ex ꝑathe sine instã¬
tib recipet excitu ⁊ quociens prima luce moueret / totiẽs ur¬
gentib barbaroꝵ sagittis ĩfestaret᷑ abeuntiu agm̃ inꝗntã ho¬
ra ꝯtinuit suofide ꝯstantior fecit. Qua ꝑsuasice digressis in¬
de parthis iustu iter reliquo die sine int̾pellatõe ꝯfecit ¶

Expanded text:
Afranius in Hispania ad Ilerdam, cum Caesarem fugeret, instante eo caAfranius in Hispania ad Ilerdam, cum Caesarem fugeret, instante eo castra posuit; cum idem Caesar fecisset et pabulatum suos dimisisset, ille signum repente itineri dedit. Antonius, cum ex Parthis instantibus reciperet exercitum et, quotiens prima luce moveret, totiens urguentibus barbarorum sagittis infestaretur abeuntium agmen, in quintam horam continuit suos fidemque stativorum fecit. Qua persuasione digressis inde Parthis, iustum iter reliquo die sine interpellatione confecit
Abbreviated transcription (Latin):
Alli pugnaturi cu atallo auꝵ cẽ. ⁊ argentu certis custo¬
dib tradiderũt. Quib si acie fugissent parceret᷑ quo fa¬
cilius colligenda p̃da hoste ĩpeditu effugerẽt. ¶Trip¬
hon syrie rex uctus ꝑ totu it̾ fugiens peccunia sparsit eũ
sectando antiͦchi eꝗtes morati effugit ¶ Quintus ẜtorius
pulsus acie aꝗuto metello pyo ne fuga ꝗde sͥ tuta arbi¬
tratus milites disꝑsq abire iussit admonito ĩquez locu uel¬
let ꝯuenire. ¶Uiriachus dux lus itanoꝵ copias nr̃as locoꝵ¬
q iniquitatẽ euasit/ eade qua ẜtorius rõe sparso ex̾citu de¬
iure collecto. ¶Oracius codes urgẽte porsenne ex̾citu ius
sit suos ꝑ pontez redire ĩurbez: euzq ne casu sequeret᷑ hostis
int̾cidere. Qd̾ du efficitur ĩcapite eius ꝓpugnator ip̃e ĩseq̃¬
tes detinuit. Audito deniq fragore pontis abrupti deiecit se
ĩ alueuz. eũq nõ armis s uuln̾ib hon̾atus transnauit.⁊¬

Expanded text:
alli pugnaturi cum Attalo aurum omne et argentum certis custodibus tradiderunt, a quibus, si acie fusi essent, spargeretur, quo facilius colligenda praeda hostem impeditum effugerent. Tryphon Syriae rex victus per totum iter fugiens pecuniam sparsit et sectanda ea Antiochi equites moratus effugit. Q. Sertorius, pulsus acie a Q. Metello Pio, ne fugam quidem sibi tutam arbitratus, abire dispersos milites iussit, admonitos in quem locum vellet convenire. Viriathus, dux Lusitanorum, copias nostras locorumque iniquitatem evasit eadem qua Sertorius ratione, sparso exercitu, dein recollectopontem redire in urbem eumque, ne eos insequeretur hostis, intercidere. Quod dum efficitur, in capite eius propugnator ipse insequentes detinuit. Audito deinde fragore pontis abrupti, deiecit se in alveum eumque et armis et vulneribus oneratus tranavit
Abbreviated transcription (Latin):
paru aꝑte descriptõi pͥoru ad spẽ alligata ⁊
subici uidelant᷑. Et erant exempla post stra¬
tegicon ꝙͣ strategemata. q̃ idcirco separaui.

Expanded text:
parum apte discriptioni priorum ad speciem alligatae subici videbantur et erant exempla potius strategicon quam strategemata; quae idcirco separavi
Abbreviated transcription (Latin):
crebris tẽpestatib nauigia ꝯturbat uergiliaru hremarũ o
uuz martiaruz maria claudunt᷑. Naz lux minima noxq
prolixa nubiu densitas acris obscuritas uentoru rmbri
uł nubib geminata seuitia nõ solu classes a pellago s ⁊̃
cõmeantes a t̾restri itine deturbat. Post natale uõ ut ita
dica nauigatõis qui solẽpni certamine publico qͦ specta¬
culo multaruz urbiuz celebratur pliimoru syderuz ip̃iusq
tẽporis rõe usq in rdus madii periculose mana tẽptant᷑ nõ
ꝙ negociatoru cesset ĩdustria. s qr maior adhibenda caute¬
la est quando ex̾citus nauigat culibumis ꝙͣ cuz priu

Expanded text:
crebris tempestatibus navigia conturbantur, vergiliarum hyemali ocrebris tempestatibus navigia conturbantur, vergiliarum hyemali o. Mart. maria clauduntur; nam lux minima noxque prolixa, nubium densitas, aeris obscuritas, ventorum imbri vel nivibus geminata saevitia non solum classes a pelago sed etiam commeantes a terrestri itinere deturbat. Post natalem vero, ut ita dicam, navigationis, qui sollemni certamine publicoque spectaculo multarum urbium celebratur, plurimorum siderum ipsiusque temporis ratione usque in Id. Mai. periculose maria temptantur, non quo negotiatorum cesset industria sed quia maior adhibenda cautela est quando exercitus navigat cum liburnis quam cum pri
Abbreviated transcription (Latin):
ret a dextra yparyac siue circius. a sinistra ropeac .i. aqͥllo.
la sũt parit̾ ⁊ quieta undis extuantib seuiũt. Hoꝵ flatu ꝓ
natura tẽpoꝵ uł locoꝵ ex ꝓcellis serenitas redditur ⁊ rursũ
ĩ ꝓcellas serena mutantur. Na secundo spiramine optatosi
classis inuenit portus adu̾sa stare uł regredi aut discrimen
substinere ꝯpellitur. Et ideo difficile naufragiu ꝑtulit qui
Equitur mensiu dierũq tractatus. Neq cĩ integro
lanno uis atq acerbitas maris patitur nauigantes.
S quida menses aptissimi. quida dubii. reliqui cla¬
ssib intractabiles sunt lege nature planete decurso .i. post or¬
tu pliadu adie sexto kalendaru ianuarii usq ad arturi ortũ
tio creditur. qr estatis benefitio uẽtoru acerbitas mitigatur.
Post hoc tp̃s usq int̾tiu ydus nouembris inc̾ta nauigatio ẽ
⁊ discrimini ꝓpior. Propt̾ea qr post ydus septembris oritur
pluuiales. ꝗnto rdus ciusde tauri. Nouembris aũt m̃se

Expanded text:
ret a dextra Thrascias sive Circius, a sinistra Boreas, id est Aquilo. la sunt et quieta, undis exaestuantibus saeviunt; horum flatu pro natura temporum vel locorum ex procellis serenitas redditur et rursum in procellas serena mutantur. Nam secundo spiramine optatos classis invenit portus, adverso stare vel regredi aut discrimen sustinere compellitur; et ideo difficile naufragium pertulit qu TVTIVS NAVIGETVR Sequitur mensum dierumque tractatus. Neque enim integro anno vis atque acerbitas maris patitur navigantes, sed quidam menses aptissimi, quidam dubii, reliqui classibus intractabiles sunt lege naturae.Pachnitaedecurso, id est post ortum Pleiadum, a die .vi. Kal. Iun. usque in Arcturi ortum, tio creditur; quia estatis beneficio, ventorum acerbitas mitigatur. Post hoc tempus, usque in III idus novembris, incerta navigatio est et discrimini propior, propterea quod post idus septembris oritur pluviales et V idus eiusdem, taurus. A novembri autem mense
Abbreviated transcription (Latin):
citu sepe uictore cu carthaginensib nõ u̾tute s arte solus feret
auxiliu. prostratis ex̾citib cepit ac domuit unoq gressu triũph¬
ans bellum oẽ ꝯfecit. Nec minus anibal petitinus ytalia lace¬
demonioruz doctorez quesunt aioꝵ. cuius monitis tot ꝯsules
tantasq legio̾es inferior nũo ac uirib intemit. Igit᷑ qui desidc̃at
pace p̃paret bellu. qui uictoria cupit milites imbuat dilligẽt᷑.
qui secundos optat euentus dimicet arte nõ casu. Nemo ꝓuocare.
nemo audet offendere que ĩtelligit suꝑiorez ẽe pugnaturu.

Expanded text:
ercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret ercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque congressu triumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacedaemonium doctorem quaesivit armorum, cuius monitis tot consules tantasque legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desiderat pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbuat diligenter; qui secundos optat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem esse si pugnet.
Abbreviated transcription (Latin):
tez p̃cipua fuit cura belloꝵ primi deniq exꝑ¬
menta pugnaru de euentib colligentes ar¬
tem p̾lioru scͥpsisse firmant᷑ usq adeo ut rẽ
militarez que uirtute sola uł certe felicitate credit᷑ ꝯtineri ad
disciplina ꝑitieq studia reuocarent ac magistros armoꝵ quos
tacitos appllabãt iuuentute sua usu uarietatẽq pugnãdi p̃¬
ciꝑẽt edoceri. O uiro scĩssima admiratõe laudãdos. ꝗ ea p̃cip¬
ue artez ediscere uoluerunt. sine qua alie artes ẽẽ nõ possunt.¬
Horu sequẽtes ĩstituta romani martii oꝑis p̾cepta ⁊ usu retin¬
uerunt. ⁊ lit̾is ꝓdiderũt. que ꝑ diu̾sos auctores libroq disper¬
sa imꝑator ĩuicte mediocritate mea abreuiare iussisti. ne uł
fastidiu nasceret᷑ ex plurimis uł plenitudo fidey deess ĩ paruis.¬
Quãtu aute ĩ plus lacedemonioꝵ disciplina ꝓfuerit ut omita¬
ceta antipi declaratur exemplo. ꝗ attiliu regulu romanũq ex¬

Expanded text:
tem praecipua fuit cura bellorum. Primi denique experimenta pugnarum de eventibus colligentes artem proeliorum scripsisse firmantur, usque eo ut rem militarem, quae virtute sola vel certe felicitate creditur contineri, ad disciplinam peritiaeque studia revocarint ac magistros armorum, quos tacticos appellaverunt, iuventutem suam usum varietatemque pugnandi praeceperint edocere. O viros summa admiratione laudandos, qui eam praecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes instituta Romani Martii operis praecepta et usu retinuerunt et litteris prodiderunt, quae per diversos auctores librosque dispersa, imperator invicte, mediocritatem meam adbreviare iussisti, ne vel fastidium nasceretur ex plurimis vel plenitudo fidei deesset in parvis.Quantum autem in patur exemplo, qui Atilium Regulum Romanumque ex
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sas naues cepit. De loco ad pugnaz elligendo.
Arcus curius qr phalãge regis pĩri explicite resisti nõ pos¬
se aĩadutebat dedit oꝑa ut ĩ angustiis ꝯfligeret / ubi cõ¬
fecta sibi ip̃i eẽt ĩpedim̃ito. ¶ Sn eus p̃ peius ĩcapadocia
elegit locu ĩcastris editu unde adiuuãte ꝓcliuo ĩpeditum
milite facile ip̃o decursu mitridate suꝑauit. ¶Cesar adu̾¬
sus pharnace mitridatis filiu dimicaturus ĩ colle ĩstruxit
aciez que res expedita ei fecit uictoria. Na pila ex edito
ĩ subxuntes barbarꝙ emissa ꝓtinus eo adu̾terũt. NLuculus
adusus mitridate ⁊ tigrane ĩarmenia maiore apud tig

Expanded text:
sas naves cepit. II De Loco ad Pugnam Eligendo M'. Curius, quia phalangi regis Pyrrhi explicitae resisti non posse animadvertebat, dedit operam, ut in angustiis confligeret, ubi conferta sibi ipsa esset impedimento. Cn. Pompeius in Cappadocia elegit castris locum editum. Unde adiuvante proclivi impetum militum facile ipso decursu Mithridatem superavit. C. Caesar adversus Pharnacem Mithridatis filium dimicaturus in colle instruxit aciem; quae res expeditam ei victoriam fecit, nam pila ex edito in subeuntis barbaros emissa protinus eos averterunt. Lucullus adversus Mithridatem et Tigranem in Armenia
Abbreviated transcription (Latin):
ti nũo barbaroru u̾tute aũt p̃stãtes magna eoru ceciderũt¬
ꝑte nec suꝑati forẽt nͥ ꝑ proditore ephylate trachiniu cir¬
cũductus hostis atgo eq opp̾sisset ¶Themistodes dux athen¬
iẽsiu cu uideret utilissimu grecie adu̾sus młtitudĩe xer¬
sis nauiu ĩ angustus salaminis decernere idq ꝑsuadere ci¬
uib nõ poss solertia effecit ut abarbaris ad utilitates suas
greci ꝯpellerẽt. Simiiata nãq pditõe mnisit ad xerse q ĩdi¬
caret populares suq de fuga cogitare difficiliorẽq rez ei futurã
si singulas ciuitates obsidioẽ agderet᷑. Qua rõe effecit ut ex̾ci¬
tus barbaroꝵ p̾ͥmu ĩꝗetaret᷑ du tota nocte ĩ statõe custalie eẽt
deinde ut sui mane integris uirib cu dcĩs barbaris uigilia
marcẽtiꝰ ꝯffligerẽt loco ut uolu̾at arto ĩ quo xerses mul

Expanded text:
stantes, magnam eorum partem ceciderunt nec superati forent, nisi per proditorem Ephialten Trachinium circumductus hostis a tergo eos oppressisset. Themistocles dux Atheniensium, cum videret utilissimum Graeciae adversus multitudinem Xerxis navium in angustiis Salaminis decernere idque persuadere civibus non posset, sollertia effecit, ut a barbaris ad utilitates suas Graeci compellerentur. Simulata namque proditione misit ad Xerxen, qui indicaret populares suos de fuga cogitare difficilioremque ei rem futuram, si singulas civitates obsidione adgrederetur. Qua ratione effecit, ut exercitus barbarorum primum inquietaretur, dum tota nocte in statione custodiae est; deinde, ut sui mane integris viribus cum barbaris vigilia marcentibus confligerent, loco ut voluerat arto, in quo Xerxes mul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb in ꝯmodis mure hosti adu̾santib illa memorabilẽ a dep.¬
tus ẽ uictoria ¶ O Arius adu̾sus cỹbros ac thenthonͣꝙ ꝯstitu¬
ta die pugnaturꝰ firmatu cibo milite ante castra collocau¬
it ut ꝑ aliquãtulu spatii quo adu̾sarii dirimebãt᷑ ex̾citus ho¬
stiu potius labore itiueris profligaretur fatigatõi eoru deinde
ĩꝯm̃o aliud obiecit ita ordinata suoru acie ut adu̾so sole
uẽto ⁊ puluere barbaroru orcuparetur ex̾citus. ¶Cleomen¬
es lacedemonius adu̾sus hyspia atheniẽsez qui eꝗtatu p̃ua¬
lelat pĩanicie ĩ qua dimicaturus erat arborib ꝓstratis ĩpe¬
diuit ⁊ ĩuiria eꝗti fecit. ¶Hyberi ĩ affrica ĩgẽti hostiu mul¬
titudĩe excepti tim̃tesq ne circuirẽt᷑ implicuerũt se flumi
n ꝙ altis ĩ ea regioe ripis ꝓfluebat ꝗ ita at̾go anne defẽsi

Expanded text:
sti adversantibus illam memorabilem adeptus est victoriam. Marius adversus Cimbros ac Teutonos constituta die pugnaturus firmatum cibo militem ante castra conlocavit, ut per aliquantum spatii, quo adversarii dirimebantur, exercitus hostium potiuso labore itineris profligaretur. Fatigationi deinde eorum incommodum aliud obiecit, ita ordinata suorum acie, ut adverso sole et vento et pulvere barbarorum occuparetur exercitus. Cleomenes Lacedaemonius adversus Hippiam Atheniensem, qui equitatu praevalebat, planitiem, in qua dimicaturus erat, arboribus prostratis impediit et inviam fecit equiti. Hiberi in Africa ingenti hostium multitudine excepti timentesque, ne circumirentur, applicuerunt se flumini, quod altis in ea regione ripis praefluebat. Ita a tergo amne
Abbreviated transcription (Latin):
tu prostrau̾ũt ¶Xantipus lacedemonius sola loci ꝯmutati¬
one fortuna punici belli ꝯu̾tit. na cu desꝑãtib iaz carthag¬
inẽsib m̾cede solicitatus aĩadu̾tiss affros ꝗde ꝗ eꝗtatu ⁊ elle¬
phãtis p̃stabãt colles sectari a romanis aũt quoru robur ĩpe¬
ditu erat cãpestria teneri penq ĩplana deduxit / ubi ꝑ elleph¬
antes dissipatis ordinib romanoru sparsos milites ꝑ numid¬
as ꝑsequutꝰ eoꝵ excitu fudit ĩilla diez t̾ra mariq uictorẽ.

Expanded text:
ola loci commutatione fortunam Punici belli convertit. Nam cum a desperantibus iam Carthaginiensibus mercede sollicitatus animadvertisset Afros quidem, qui equitatu et elephantis praestabant, colles sectari, a Romanis autem, quorum robur in pedite erat, campestria teneri, Poenos in plana deduxit; ubi per elephantos dissipatis ordinibus Romanorum sparsos milites per Numidas persecutus eorum exercitum fudit, in illam diem terra marique victo
Abbreviated transcription (Latin):
cu copiaru parte a deptus ĩ sũbiectos hostes decurrit ⁊ eꝗta¬
tu eoꝵ alatere ĩuasit ausũq ⁊ eoꝵde partẽ pedites ꝑtur¬
bãtez ĩsequutus clarissima uictoria retulit. ¶Uentidius
a du̾sus parthos nõ ante milite eduxit ꝙͣ illi quĩgẽtis ⁊¬
nõ amplius passib abessẽt/ atq ita ꝓcursiõe subita ad eo
se admouit ut sagittas ꝗb ex lõginquo usus ẽ ꝯicomi¬
nus applicitus elluderet quo ꝯscilio qr quãda fiducie ⁊̃ sp̃e¬
obstentau̾at celent̾ barbarq debellauit. ¶Anibal apud mi¬
nistrone ꝯtra marcellu pugnaturꝰ cauas ⁊ p̾ruptas ui¬
as obiecit alate̾ ip̃aq loci natura ꝓ munim̃tis usus clanꝰ¬
simu duce uicit ¶Idez apud cannias cu ꝯꝑiss uolturnu
anre ultra reliquoru nã fluminu ingentes auras ma¬
ne ꝑflare que arenaru ⁊ pulueris u̾tice agerẽt sic direx̾
acie ut tota uis atgo suis romanis ĩ hora ⁊̃ cculo ĩcideret.

Expanded text:
os hostes decucurrit et equitatum eorum a latere invasit; aversumque et eorundem protinus pedites proturbantem insecutus clarissimam victoriam rettulit. Ventidius adversus Parthos non ante militem eduxit, quam illi quingentis non amplius passibus abessent, atque ita procursione subita adeo se admovit, ut sagittas, quibus ex longinquo usus est, comminus applicitus eluderet. Quo consilio, quia quandam eostentaverat, celeriter barbaros debellavit. Hannibal apud Numistronem contra Marcellum pugnaturus cavas et praeruptas vias obiecit a latere, ipsaque loci natura pro munimentis usus clarissimum ducem vicit. Idem apud Cannas, cum comperisset Volturnum amnem ultra reliquorum naturam fluminum ingentis auras mane proflare, quae arenarum et pulveris vertices agerent, sic direxit aciem, ut tota vis a tergo suis, Romanis in ora et oculos incideret.
Abbreviated transcription (Latin):
pagunt ⁊̃ si bostis obsideat qiͣ murata ciuitate indeantur secũ
ubiq portare. S huius rei scĩa prorsus int̾edit. Nemo eĩ ia
diuductus fossis pfixisq sudib castra ꝯstituit. Sic diuino ułno¬
turo supuentu eꝗtu barbaroꝵ multos excitus scimus frequent᷑
afflictor. Nõ solu aũt ꝯsidentes sinc castris illa patiuntur. s cũ
ĩ atie casu aliquo ceput cedere munimenta castroꝵ. quo se recip¬
rant non hñt. ⁊more aĩaliu multi cadunt. nec prius mori¬
endi fiis fit ꝙ̃ bostib uolũtas deffuent ꝑsequendi: In quibus
Locis constituenda sunt castra.
Astra aut prestiz hoste uicino tuto sẽꝑ facienda sunt loco.
ut lignoru ⁊ pabuli. ⁊ aque suppetat copia ⁊si diutius
ꝯmorandu sit loci salubritas elligatur. Cauendu ẽ ⁊̃ ne mor

Expanded text:
peragunt, etiam si hostis obsideat, quasi muratam civitatem videantur secum peragunt, etiam si hostis obsideat, quasi muratam civitatem videantur secum ubique portare. Sed huius rei scientia prorsus intercidit; nemo enim iam diu ductis fossis praefixisque sudibus castra constituit. Sic diurno vel nocturno superventu equitum barbarorum multos exercitus scimus frequenter afflictos. Non solum autem considentes sine castris ista patiuntur, sed cum in acie casu aliquo coeperint cedere munimenta castrorum quo se recipiant non habent et more animalium inulti cadunt, nec prius moriundi finis fit quam hostibus voluntas defuerit persequendi. XXII IN QVALIBVS LOCIS CONSTITVENDA SINT CASTRA Castra autem, praesertim hoste vicino, tuto semper facienda sunt loco, ut lignorum et pabuli et aquae suppetat copia, et si diutius commorandum sit loci salubritas eligatur. Cavendum etiam ne mo
Abbreviated transcription (Latin):
iar rara sũt tela. baarbari aut̃ scutati pedites hus precipue utũ¬
tur. quas brebras uocant ⁊ binas q̃ ac t̾nas ĩprelus portant.
Sciendu ẽ pret̾e̾a cu missilib agitur sinistro pede in ante in¬
ilites hr̃e debere. Ita eĩ uibrandis spiculis uehxmentior ictus
ẽ. s cu ad pila ut appellant uenitur ⁊ manu ad manu gla¬
dus pugnatur. Tunc dextros pedes mante milites hr̃e debent.
ut ⁊ latera eoꝵ subducantur abhostib ne possint uulnus ac¬
cipe. ⁊ primior dextra sit que plaga possit ĩfeire. Instiuẽdos¬
igitur ac protegendos omni arte pugnandi quocũq armoꝵ gn̾e
ꝯstat eẽ trrones. Nccͣe eĩ est ut dimicandi acriore sũmat au¬
ditiar ꝗ munito capite uł pectore nõ timet uulnus. De muni¬
tione castrorum.
Astroruz quar munitione d trio ꝯliscere. Nich eĩ noq¬
ta salutare neq ta ncͣcui inuenitur inbello. Quipx

Expanded text:
iam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue utuniam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue utuntur, quas bebras vocant, et binas etiam ac ternas in proeliis portant. Sciendum praeterea, cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites habere debere; ita enim vibrandis spiculis vehementior ictus est. Sed cum ad pilam, ut appellant, venitur et manu ad manum gladiis pugnatur, tunc dextros pedes in ante milites habere debent, ut et latera eorum subducantur ab hostibus, ne possint vulnus accipere, et proximior dextra sit, quae plagam possit inferre. Instruendosigitur ac protegendos omni antiquo armorum genere constat esse tirones. Necesse est enim ut dimicandi acriorem sumat audaciam qui munito capite vel pectore non timet vulnus. XXI DE MVNITIONE CASTRORVM Castrorum quoque munitionem debet tiro condiscere. Nihil enim nequtam salutare neque tam necessarium invenitur in bello; quippe,
Abbreviated transcription (Latin):
riaz. cu hastati illi ⁊ ꝗ priores stet̾ant intussent. Erant tñ ap̃
uetes int̾ pedites ꝗ dicebantur leiuis armature funditores ⁊
ferentarii. qui p̃cipue ĩcornb locabantur.⁊ aqͥb pugnãdi su¬
mebatur exordiu. S hii ⁊ uelocissimi ⁊ excitatissimi legebã¬
tur. Nec erant ad mõ multi ꝗ cedentos si prelii nccͣitas ꝯpu¬
liss int̾ principia legionu recipi solebant ita ut aties ĩmota
ꝯsisteret. Usq ad presente quoq etate ꝯsuctudo ꝑmansit ut
Qđ̃ ppea fuabatur ne grauis galea inderetur ĩprelio homini
ꝗ gestabat aliqd sẽꝑ incapite. Sissillib aut quib utebaturi
pedestris ex̾citus pila uocabant᷑ ferro subtili trigone prefixa u¬
nciaru noue sine pedali qd ĩscuto fixu nõ potest abscidi ⁊ loĩ¬
car scient̾ ac fortit directu facile prũpit. Cuius gnͣs apud nos

Expanded text:
res steterant interissent. Erant tamen apud res steterant interissent. Erant tamen apud veteres inter pedites qui dicebantur levis armatura, funditores et ferentarii, qui praecipue in cornibus locabantur et a quibus pugnandi sumebatur exordium; sed hi et velocissimi et exercitatissimi legebantur, nec erant admodum multi, qui cedentes, si proelii necessitas compulisset, inter principia legionum recipi solebant, ita ut acies immota consisteret. Vsque ad praesentem prope aetatem consuetudo permansit ut r; quod propterea servabatur ne gravis galea videretur in proelio homini qui gestabat aliquid semper in capite. Missilibus autem quibus utebatur pedestris exercitus pila vocabantur, ferro subtili trigono praefixa unciarum novem sive pedali, quod in scuto fixum non possit abscidi et loricam scienter ac fortiter directum facile perrumpit. Cuius generis apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
detectis corporib ⁊ uulna substinere coguntur ⁊ mortez. Et
ꝙ est grauis aut capi certe fuga rez publicaz ꝑdere. sic dur ex̾¬
citia laborẽq declinant cu maximo dedecore trucidantur ut
pecudes. Unde enizapud antiquos murus dicebat᷑ pedestris ex¬
citus nisi ꝙ pilate legiones p̃t̾ scuta ⁊̃ catafractis galeisq ful¬
gebãt usq eo ut sagittarii sinistra brachia manicis munirẽtur.
Peditos aut̃ scutati pret̾ cafractas ⁊ galeas ⁊ ferreas ocreas in
dextris crurib cogebant᷑ acciꝑ. Sic erant muniti illi ꝗ ĩprima
atie pugnantes principos. in ẜa hastati.ĩtertia triarii uocabant᷑.
S triarii genib positis solebant intrascuta subsidere ne stãtes
uuluerarent᷑ uenientib telis. ⁊ cu ncͣcitas postulass tãqͣ req¬
eti uehem̃tius ĩuaderent hostes a ꝗb ꝯstat sepe facta eẽ uicto

Expanded text:
detectis corporibus et vulnera sustinere coguntur et mortes et, detectis corporibus et vulnera sustinere coguntur et mortes et, quod est gravius, aut capi aut certe fuga rem publicam prodere. Sic, dum exercitia laboremque declinant, cum maximo dedecore trucidantur ut pecudes. Vnde enim apud antiquos murus dicebatur pedestris exercitus nisi quod pilatae legiones praeter scuta etiam catafractis galeisque fulgebant, usque eo ut sagittarii sinistra brachia manicis munirentur, pedites autem scutati praeter catafractas et galeas etiam ferreas ocreas in dextris cruribus cogerentur accipere? Sic erant muniti illi qui in prima acie pugnantes principes, in secunda hastati, in tertia triarii vocabantur. Sed triarii genibus positis solebant intra scuta subsidere, ne stantes vulnerarentur venientibus telis et cum necessitas postulasset tamquam requieti vehementius invaderent
Abbreviated transcription (Latin):
sic derectis pectoribꝰ ⁊ capitib ꝯressi ꝯtra gothos milites mili¬
tes nr̃i młtitudine sagitarioꝵ deleti sunt. Nec post tot clates
que usq ad tãtaru urbiu extidia uenerũt cuiꝙͣ cure fuit usca
catafractas uł galeas pedestrib redolere. Ita fit ut nõ de pugna s
de fuga cogitent. ꝗ in atie nudi exponuntur ad uuln̾a. Quid eĩ
pedes sagitarius sine catafracta sine galea. ꝗ cu arcu scutu te¬
nere nõ pot̃ faciat: Quid ip̃i draconarii atq signiferri. ꝗ sin¬
istra manu hastas gubernant ĩplio fatiant. quoꝵ ⁊ capita
nuda ꝯstant ⁊ corpora. S grauis pediti lorica uidetur ⁊ gal¬
lea fortasse raro meditanti fortasse raro arma tractãti. Cetu¬
cotidianus usus nõ laborat ⁊̃ si honosa gestau̾it. S illi q labo¬
rez ĩportandis uet̾ib munimentis armoꝵ ferre non possunti

Expanded text:
Sic detectis pectoribus et capitibus congressi contra Gothos milites Sic detectis pectoribus et capitibus congressi contra Gothos milites nostri multitudine sagittariorum saepe deleti sunt; nec post tot clades, quae usque ad tantarum urbium excidia pervenerunt, cuiquam curae fuit vel catafractas vel galeas pedestribus reddere. Ita fit ut non de pugna sed de fuga cogitent qui in acie nudi exponuntur ad vulnera. Quid enim pedes sagittarius sine catafracta, sine galea, qui cum arcu scutum tenere non potest, faciat? Quid ipsi draconarii atque signiferi, qui sinistra manu hastas gubernant, in proelio facient, quorum et capita nuda constat et pectora? Sed gravis pediti lorica videtur et galea fortasse raro meditanti, fortasse raro arma tractanti; cetcotidianus usus non laborat, etiam si onerosa gestaverit. Sed illi qui laborem in portandis veteribus munimentis armorum ferre non possunt