comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
breuitate adiuncti st̃: ꝓ uno accipiuntur.
rarum. in qͦ sunt libri nouẽ. Quoꝵ pͥmus
salomonis. Quartꝰ chȩlȩth: qͦd ÷ ȩccłastes.
Quintꝰ syrasirim: qͦd ÷ cantica canticoꝵ
Sextꝰ danihel. Septimꝰ dabreiamin qͦd est
u̾ba dierum. hoc ÷ paralypomenon: qͥ & cristo
nicon. Octarius ⁊ esdras qͥ induos libros
diuiditur apud g̾cos & latinos. Nonus hestͣ.
hieremie agyografis adiciunt. & uiginti¬
qͥtuor uolumina testam̃ti uet̾is faciunt:
iuxta uiginti qͦtuor seniores qͥ ante conspe¬
ctũ dĩ assistunt. Quartꝰ ÷ apud nos ordo¬
uet̾ĩs testam̃ti eoꝵ libroꝵ qͥ in canone he¬
braico ñ st̃: quoꝵ pͥmꝰ sapientiȩ liber est:
sextꝰ machabeoꝵ. Quos licet iudei int̾ apo¬
crifa separent. eccła tam̃ xp̃i int̾ diuinos
libros & honorat & p̾dicat. In nouo autem
testamento duo st̃ ordines. Primꝰ euangłicꝰ.

Expanded text:
brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. ntium, in quo sunt libri novem, quorum primus Salomonis. Quartus Caeleth, quod est Ecclesiastes. Quintus Syrasirim, quod Canticum Canticorum. Sextus Danihel. 431 Septimus Dabreiamin, quod est Verba dierum, hoc est Paralipomenon. Octnicon: octavus Esdras, qui in duos libros dividitur apud Grecos et Latinos: nonus Hester, m Hieremie agiographis adiiciunt et vigintiquatuor volumina testamenti veteris faciunt; iuxta vigintiquatuor seniores, qui ante conspectum domini assistunt. Quartus ordo est apud nos veteris testamenti, eorum librorum qui in canone hebraico non sunt. Quorum primus Sapientie liber est: sextus Machabeorumquos licet Iudei inter apocripha separent, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et predicat. In novo autem testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad testamentũ nouũ qͦd ÷ regnũ celoꝵ. He¬
brei autẽ uetus testamentũ esdra auctore
iuxta numerũ litt̾arum suarũ inuiginti
duos libros accipiunt. diuidentes eos in
tres ordines: legis scilicet. ꝓpħarũ. & agyo¬
grafoꝵ. Primꝰ ordo legis inqͥnq libris acci
pitur. quoꝵ pͥmꝰ ÷ bresith: qͦd ÷ genesis. Secłs
ellesmoth: qd̾ ÷ exodus. Cerciꝰ uaiechra:
qͦd ÷ leuiticuᷤ. Quartꝰ uaiedaber: qͦd ÷ nume¬
rus. Quintꝰ elladabarĩ: qͦd ÷ deutero nomiũ.
Hi st̃ qͥnq libri moysi: qͦs hebrei thorath.
latini legẽ appellant. Propͥe autẽ lex appella¬
tur quȩ ꝑ moysendata est. Sed̾̃s ordo ⁊ ꝓpħa¬
rum. in qͦ continent᷑ libri octo. Quoꝵ pͥmꝰ
iosue bennun: qui latine iħs naue dr̃.
Scd̃s sothin: qͦd ÷ iudicũ. Terciꝰ samuhel:
qͥ ÷ regum pͥmꝰ. Quartꝰ malachin: qui ÷¬
regum sed̾s. Quintꝰ ysaias. Sextꝰ hieremias.
Septimꝰ ezechiel. Octauus tharisrah: qͥ dr̃
duodecim ꝓpħarum. Qͥ ubri quia sibi pro

Expanded text:
ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines: Legis scilicet, Prophetarum et Hagiographorum. Primus ordo Legis in quinque lpitur, quorum primus est Bresith, qui est Genesis. Secundus Ellesmot, qui est Exodus. Tertius Vaiicra, qui est Leviticus. Quartus Vaiedabbet, qui est Numerus. Quintus Ellehadabarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thorath, Latini legem appellant, proprie autem lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus Josue bennun, qui Latine Jesu Nave dicitur. Secundus Sophthim, qui est Judicum. Tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui eRegum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro
Abbreviated transcription (Latin):
ordine. Sũma autẽ utriꝰq testam̃ti trifa¬
riȩ distinguit᷑. id ÷ in hystoria in moribus.
in allegoria. Rursꝰ ista tria multifarie
diuidunt᷑. id ÷ qͥd adeo. quid ab angłis uel
hominib gestum dictumq sit: qͥd a ꝓpħis
p̃nuntiatũ de xp̃o & corpore eiꝰ. qͥd de diabolo
& m̃bris ipsius. qͥd de uet̾i & nouo popło.
qͥd de p̾senti scło. & futuro regno atq uidi

Expanded text:
. Summa autem utriusque Testamenti trifarie distinguitur, id est, in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab angelis, vel hominibus gestum dictumque sit, quid a prophetis praenuntiatum de Christo et corpore ejus; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo, et futuro regno, atque judi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. aqua sacram̃ti. aliud aqͥ quȩ significat
spm dĩ. Aqua enĩ sacram̃ti uisibilis ẽ: aqͦ
sp̃s̃ iͥnuisibilis ÷. Ista abluit corpꝰ. & significat
qͦd fit in anima: ꝑ illũ autẽ spm̃ scm̃ ipsa ani

Expanded text:
qua Sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua Sacramenti visibilis est; aqua Spiritus invisibilis. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima: per illum Spiritum ipsa ani
Abbreviated transcription (Latin):
ri in quo cecidit nomen imposuit. Frixus
quoq cum elle sorore sua fugiens insidi¬
as nouercales. conscendit nauem signũ
arietis habentem. qua liberatus ẽ. Elles
autẽ soror eus ꝑpessa naufragium decidit
in mare. & mortua elles ponto mari no¬
men dedit. Abordine fluenti: ꝓpontidis.
Nam dictum ꝓpontum: quia pontum
preuenit. Idem & atransitu uł angustis
meatib boum: bofforus. Egyptium autẽ
pelagus asiȩ datur. gallicꝰ um europȩ.
affricusn libie: his ut quȩq proximaȩ st̃
uenerunt inpartes. Pelagus autẽ ÷ lati¬
tudo maris sine littore & portu. greco
ne dictum: unde & plagia eoqͦd sint im¬

Expanded text:
ri, in quo cecidit, nomen imposuit. Phrixus ri, in quo cecidit, nomen imposuit. Phrixus quoque cum Helle sorore sua fugiens insidias novercales, conscendit navem signum arietis habentem, qua liberatus est. Helles autem soror ejus perpessa naufragium decidit in mari, et mortua Hellesponto mari dedit nomen. 9. Ab ordine fluenti, Propontis: nam dicta Propontis, quia pontum praevenit. Item et a transitu, vel angustis meatibus boum, Bosphorus. Aegyptium autem pelagus AsiAfricus Libyae: his ut quaeque proxima sunt, venerunt in partes. Pelagus autem est latitudo maris sine litore et portu, Graeco ne, dictus; unde et plagia, eo quod sint i
Abbreviated transcription (Latin):
bisticum. Ab oppidis: argolicum. chorin¬
tium. tyrium. adriaticum. Nlam adria
quedam ciuitas ullirico mari ꝓxima fuit.
quȩ acdriatico mari nom̃ dedit. Apositio¬
ne cęli ut suꝑum & inferum. quod sit
oriens suꝑior ͭ ͭ occidens inferior. Est aut̃
tuscum & adriaticum. A memoria regis:
ut ionium. Ioquippe rex fuit greciȩ. unde
iones athenienses. Hoc mare & tyrrenũ
dictum siue qͦd tusciam alluit id ÷ tyr¬
reniam. siue atyrrenis nautis qui se in
hoc mare p̃cipitauerunt. & sciendum io¬
nium sinum eẽ immensum ab ionia usq
ad siciliam: & huiꝰ partes eẽ adriaticum.
achaicum. & epyroticũ. Amorib accola¬
rum: eusinus. ascenus antea appellatus.
Acasib hominũ qui deciderunt in mare.:
ut elles pontum. icarium. myrteum.
Nam myrteum mare dictum a mirtili
lapsu. qͦd illic ab enomao p̾cipitatꝰ sit. Ica¬
rus uͦ cretensis ut fabulȩ ferunt. altiora
petens. pennis solis calore solutis. ma¬

Expanded text:
gusticum. Ab oppidis Argolicum, Coringusticum. Ab oppidis Argolicum, Corinthium, Tyrium, Adriaticum. Nam Adria quaedam civitas Illyrico mari proxima fuit, quae Adriatico mari nomen dedit. A positione caeli, ut Superum et Inferum; quod sit oriens superior, occidens inferior; est autem Tuscum et Adriaticum. A memoria regis, ut Ionium. Io quippe rex fuit Graeciae, unde et Iones Athenienses. Hoc mare et Tyrrhenum dictum, sive quod Tusciam adluit, id est Tyrrheniam, sive a Tyrrhenis nautis, qui se in hoc mare praecipitaverunt. Et sciendum Ionium sinum esse inmensum, ab Ionia usque ad Siciliam, et huius partes esse Adriaticum, Achaicum et Epiroticum. A moribus accolarum Euxinus, Axenus ante appellatus. A casibus hominum qui deciderunt in mare, ut Hellespontum, Icarium, Myrteum. Nam Myrteum mare dictum a Myrtili lapsu, quod illic ab Oenomao praecipitatus sit. Icarus vero Cretensis, ut fabulpetens, pennis solis calore solutis, ma
Abbreviated transcription (Latin):
mox in quingentos passus coartatur. fit
bosforꝰ & tracius. quo cdarius copias trans¬
portauit. Inde ponticus sinus amplissimꝰ
a tergo meotidis paludib. quod mare ex
multitudine fluminum dulcius quam
cȩt̾a. nebulosũq & breuius: unde & pon¬
tum uocatum qͦd sit breuius. atq eo pͣt
focas & tinnos atq delfinos alias beluas
maiores non patitur. Sicut autẽ t̾ra dum
una sit ꝑdiuersis locis uariis appellatur
uocabulis. ita & ꝓ regionib hoc mare mag¬
num diuersis nominib nuncupatur.
Nam hibericum & a sia um aꝓuinciis
dictum Ab insulis: balearicum. siculum.
ereticum. cyprium. egeum. carpartium.
Nam inter tenerdum & chium saxum ÷
in mari potiꝰ quam in sula. qͦd uisentib
ꝓcul caprȩ simile creditur quã greci ȩga
nuncupant: unde & egeum mare ÷ dictũ.
Dic & carpatiũ mare int̾ egyptum & rho¬
dum. ab insula carpato illuc posita. Agen¬
tibus: gallicum. ausoniũ. dalmatium. li¬

Expanded text:
mox in quingentos passus coartatur, fitque mox in quingentos passus coartatur, fitque Bosphorus Thracius, quo Darius copias transportavit. Inde Ponticus sinus amplissimus a tergo Maeotidis paludibus; quod mare ex multitudine fluminum dulcius quam cetera, nebulosumque et brevius. Unde et Pontum vocatum, quod sit pervius; atque eo praeter phocas et thynnos atque delphinos, alias beluas maiores non patitur. Sicut autem terra dum una sit, pro diversis locis variis appellatur vocabulis, ita et pro regionibus hoc mare magnum diversis nominibus nuncupatur: nam Ibericum et Asiaticum a provinciis dictum; ab insulis Balearicum, Siculum, Creticum, Cyprium, Aegeum, Carpatium. Nam inter Tenedum et Chium saxum est in mare potius quam insula, quod visentibus procul caprae simile creditur, quam Graeci αἶγα nuncupant, unde et Aegeum mare est dictum; sic et Carpatium mare inter Aegyptum et Rhodum ab insula Carpato illic posita. A gentibus Gallicum, Ausonium, Dalmatium, Li
Abbreviated transcription (Latin):
ire magnum est. quod ab occasu ex
becceano fluit. & inmeridiem uergit:
demde ad septentrionẽ tendit. Quod inde mag¬
num appellatur. quia cȩt̾a maria incõpara¬
tione eiꝰ minora sunt. Istud ÷ & medit̾rane¬
um. quia ꝑmediã t̾ram usq adorientem
ꝑ funditur: europam & affricam asiamq
duisterminans. Cuiꝰ pͥmȩ partis sinus qui
in hispaniis ꝑfunditur. ibericus & ualerie
appellatur: deinde gallicus qui narbonen¬
sem ꝓuinciam alluit. mox ligusticus. qui
iuixta genuam urbem est ꝓximus. Post
hȩc tyrrenus qui italiam attingit. quẽ
greci ionicum. itali inferum uocant. Inde
siculus. qui a sicilia usq ad crecam uadit.
Deinde est creticus. qui in pamphiliam
& egyptum ꝑtendit. Inde ellespontus. qui
in septentrionem retorquens anfractib
magnis.iuxta greciam & illiricum mangus¬
tias septem stadioꝵ stringitur. quo xerses
ponte nauib facto. ingreciam commeauit.
Ibi ÷ abidos. Inde diffusus equore patenti
rursus stringitur & facit ꝓpontidem. qui

Expanded text:
re Magnum est quod ab occasu ex Oceano fluit et in meridiem vergit, deinde ad septentrionem tendit; quod inde magnum appellatur quia cetera maria in conparatione eius minora sunt. Iste est et Mediterraneus, quia per mediam terram usque ad orientem perfunditur, Europam et Africam Asiamque disterminans. Cuius primae partis sinus, qui in Hispaniis perfunditur, Ibericus et Balearicus appellatur. Deinde Gallicus, qui Narbonensem provinciam adluit. Mox Ligusticus, qui iuxta Genuam urbem est proximus. Post haec Tyrrhenus, qui Italiam adtingit; quem Graeci Ionium, Itali Inferum vocant. Inde Siculus, qui a Sicilia usque ad Cretam vadit. Deinde Creticus, qui in Pamphyliam et Aegyptum pertendit. Deinde Hellespontus, qui in septentrionem retorquens, anfractibus magnis iuxta Graecias et Illyricum in angustias septem stadiorum stringitur; quo Xerses ponte navibus facto in Graeciam commeavit: ibi est Abydos. Inde diffusus aequore patenti rursus stringitur et facit Propontidem; qui
Abbreviated transcription (Latin):
Crisoprasꝰ indicus ẽ: colore porri succũ
referens aureis int̾uenientib guitis. unde
& nom̃ accepit: quẽ qͥdam berilloꝵ generiꝰ
iudicauerunt. Iaspis de greco in latinum
uiridis geminã int̃pretatur. Ias qͥppe uiri¬
de. punasin genima int̃pretat᷑. Est autẽ
⁊maragdo sub similis. s crassi coloris. Speci¬
es eiꝰ decem & septem. Uolunt autẽ quidã
iaspidem geminã & gr̃ȩ & tutelȩ eẽ gestan¬
tibꝰ. qͦd credere ñ fidei s suꝑstitionis ẽ. Copa¬
zion ex uirenti genere. onrĩq colore resplen¬
dens. inuenta pͥmũ inarabie insula. in qͥ
trogoditȩ p̃dones fame & tempestate fessi.
cũ herbarum radices effoderent eã inue¬
quesita. nebulis cooꝑta tandem anauigan¬
tibꝰ ⁊ inuenta. & obhoc locus & gemma
ex causa nom̃ accepit. Nam toparm: tro¬
goditaꝵ lingua significationẽ habet qͦ¬

Expanded text:
Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pinasin gemma dicitur. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius decem et septem. Volunt autem quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod credere non fidei, sed superstitionis est. Topazion ex virenti genere est omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae insula, in qua Trogodytae praedones fame et tempestate fessi quum herbarum radices effoderent, eruostea nebulis cooperta tandem a navigantibus est inventa et ob hoc locus et gemma ex causa accepit: nam topazim Trogoditarum lingua significationem habet qu
Abbreviated transcription (Latin):
s nobiliores seitici. qui in scithia gente reꝑi¬
untur. Sed̾m locum tenent bactriani. colli¬
guntur enĩ in cõmissuris saxoꝵ flante aqͥ¬
baidis collib ex cauatis. Reliqui in meta
lis exariis inueniuntur. s uitiosi. Nlam aut
li similes notas habent.⁊maragli autẽ me¬
ro & uiridi ꝓficiunt oleo. quanius natura im¬
buantur. Calcor maragdꝰ dicta. qͦd uiridis
sit eit turbida. exeis uenis. Hex in ȩgypto
uł cypro insula nascitur. Prasius ꝓ uiridan¬
te colore dictus. s uilis: cuiꝰ alterum genus
sangͥneis punctis abhorret: t̃cium distm¬
ctum uirgulis tribus candidis. Berillus in
india gignitur. gentis suȩ lingua nomen
habens. uiriditate similis ⁊ maragdo: s cũ
pallore. Politur autẽ abindis in sexangulas
formas. ut hebitudo coloris reꝑcussu angu¬
loꝵ excitur. Aliter politus ñ habet fulgorẽ.
Genera eius nouem. Crisoberillus dictaᷤ.
eo qͦd pallida eius uiriditas in aureum colo¬
rem resplendeat. & hunc india mittit.

Expanded text:
sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani: colliguntur enim in cobaidis, collibus excavatis. llis aerariis inveniuntur, sed vitiosi; nam aut lis similes notas habent. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura inbuantur. Chalcosmaragdus dicta quod viridis sit et turbida aereis venis. Haec in Aegypto vel Cypro insula nascitur. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cuius alterum genus sanguineis punctis abhorret. Tertium distinctum virgulis tribus candidis. Beryllus in India gignitur, ventis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur; aliter politus non habet fulgorem. Genera eius novem. Chrysoberyllus dictus eo quod pallida eius viriditas in aureum colorem resplendeat. Et hunc India mittit.
Abbreviated transcription (Latin):
marũ uirentium ⁊maragdus pͥnci¬
patũ habet. cui uetẽs t̃ciam pꝰ margaritas
& imiones tribuunt dignitatẽ. Tmaragdꝰ
animia uiriditate uocatꝰ. Omẽ enĩ satis uiri¬
gẽmas: nulla gratior oculoꝵ refectio ẽ. Solo¬

Expanded text:
marum virentium smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viriditate vocatus; omne enim satis virigemmas nulla gratior oculorum refectio es
Abbreviated transcription (Latin):
naues eꝓfundo petat. & carinis ita tena¬
citer adhereat: ut nͥ abrasa parte ligni
uix separet᷑. Mirrites dictus ẽ: qͦd in eo
calorem: nardi spirat suauitatẽ. Aroma¬
tites reꝑitur in arabia uł ȩgypto. mir¬
rei coloris & odoris: unde & nom̃ habet.
Meloeros bicolor. ex una parte uiridis.¬
& ex alt̾a melli similis. Co aspites a flu¬
mine ꝑsarum coaspi dicta ẽ: ex itiri¬
di. fulgoris aurei.
De rubeis gẽmis.uiii.

Expanded text:
naves e profundo petat, et carinis ita tenanaves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat ut nisi abrasa parte ligni vix separetur. Myrrhites dicta est quod in ea calorem nardi spirat suavitatem. Aromatitis reperitur in Arabia vel Aegypto, myrrhae coloris et odoris; unde et nomen habet. Melichros bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. Choaspitis a flumine Persarum dicta est, ex viridi fulgoris aurei. De rubris gemmis .
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ faceret. Est autẽ amplissima geminaꝵ
eadem sola nobilium limam sentit. Ge¬
nera eiꝰ duo. Coͥllaica colore uiridis & pal¬
lens. & nimis crassa. nichil iocundiꝰ auro
decens: unde & appellata. Nascitur inindia
uł germania in rupibꝰ gelidis. oculi modo
ex tuberans. Molocites spissius uirens &
crassus quam ⁊ maragdus. a colore maluȩ
nom̃ accepit. in redlendis laudata signis.
Nascitur in arabia. E lictropia uiridi co¬
lore & nubilo. stillis puniceis suꝑsparsa
cũ sanguineis uenis. Causa nominis. de
effectu lapidis ẽ. Nam deiecta in labris ȩne¬
is radios solis mutat sanguineo reꝑcussu.
extra aqͣ autẽ speculi modo solẽ accipit. de¬
p̃hendit q defectus eiꝰ. subeuntẽ lunam
ostendens. Magoꝵ impudentiȩ manifestissi
herba elictropio. quibꝰdam additis pre¬
cantationibꝰ. gerentẽ conspici negent.
Gignit᷑ in cypro & africa. s melior in echi¬
opia. Sagda gẽma prasini coloris apud
chaldeos. cuiꝰ tanta uis ẽ. ut ꝑmeantes

Expanded text:
t quaerendi. Est autem amplissima gemmarum, eadem sola nobilium limam sentit. Genera ejus duo. 10. Callaica colore viridis, sed pallens, et nimis crassa, nihil jucundius 267 aurum decens; unde et appellata. Nascitur in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam ostendens. Magorum inpudentiae manifestissimherba heliotropio quibusdam additis precationibus gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cuius tanta vis est ut permeantes
Abbreviated transcription (Latin):
liboꝵ. corpoꝵ inuirias. captiuitates matro¬
narũ. trucidationes senum. Infuturum
autẽ anticipatio eoꝵ quȩ dicturꝰ ÷ adu̾sa¬
rius. ut tulliꝰ ꝓmilone. cũ mittit animos
iudicũ in eũ rei publicȩ statum. Futurũ ::
etiã si occiso milone clodiꝰ uiueret. Aposio¬
pesis ÷ cũ id qd̾ dicturi uidebam᷑ silentio
re fluctꝰ. E panalemsis ÷ digressio. Culit
calor me dicendi. & dignitas rerũ paulo lon¬
giꝰ ꝗͣ uolebam: s redeo ad causã. Anamin
fingimꝰ. Aparasis ÷ cũ id qd̾ in animos iu¬
dicũ quasi deposueramꝰ oportune reposcimꝰ.¬
Ethiologia est. cũ ꝓponimꝰ. aliqͥd. eiꝰb causã
& rationẽ reddimꝰ. Caracterismos descͥptio
figurȩ alicuiꝰ exp̃ssa. ut omĩa mercurio si
milis. uocẽq. coloremq. & crinẽ flauus.
cũ plures sensus breuit̃ expeditos in unũ
locum coaceruat. & cũ quadã festinatione
decurrit: ut cicero. Rem publicã queritiᷤꝰ.

Expanded text:
liberorum corporum iniurias, captivitates matroliberorum corporum iniurias, captivitates matronarum, trucidationes senum'. In futurum autem anticipatio eorum, quae dicturus est adversarius, ut Tullio pro Milone, cum mittit animos iudicum in eum reipublicae statum, qui futurus est, etiamsi occiso Milone Clodius viveret. Aposiopesis est, cum id, quod dicturi videbamur, silentio re fluctus. 37. Epanalepsis est digressio: Tulit calor me dicendi, et dignitas rerum paulo longius quam volebam, sed redeo ad causam. 97 38. fingimus. Apaetesis est cum id quod in animos judicum quasi deposueramus opportune reposcimEtiologia est, cum proponimus aliquid, eiusque causam et rationem reddimus. Characterismos est descriptio figure alicuius expressa. Latrismmilis, uocemque coloremque / et crines flauos cum plures sensus breviter expeditos in unum locum coacervat, et cum quadam festinatione decurrit, ut Cicero: Rempublicam, Quirites,
Abbreviated transcription (Latin):
conuenerit. aut qͥd uos facturi fueritis. Para¬
doxon ÷. cũ dicimꝰ in opinatũ aliqͥd accidis¬
se. ut ꝓ flacco cicero. Cuiꝰ laudis p̃dicator
eẽ debuerit. eiꝰ ꝑiculi dep̃dicatorẽ eẽ factũ
Epitrope id ÷ ꝑmissio. cũ aliqͣ ipsis iudicib
aut adu̾sariis ꝑmittimꝰ estimanda: ut
caluus inuaticinio. Pfrica frontẽ. & dic te
digniorẽ qͥ pretor sieres ꝗͣ catonẽ. Parissia ÷
oratio. lib̾tatis & fiducie plena. Occidi ñ spu
ẽ: ut cicero. p̃misit enĩ factionẽ. Etopeia ÷
cũ sermonẽ ex aliena ꝑsona inlucimꝰ. ut
ꝓ cęlio cuiliꝰ facit appiũ cecũ cũ clodia lo¬
quentẽ. E nergia ẽ rerum gestarum aut qͥsi
gestarum sub oculis inductio. de qua lo¬
cuti iam sumꝰ. Metatesis ÷ quȩ mittit ani¬
mos iudicũ in res p̃t̾itas aut futuras hoc
modo. Reuocate m̃tes ad spectaculũ ex¬
pugnatȩ miserȩ ciuitatis. & uidere uos cre¬
dite incendia. cedes. rapinas. direptioneᷤ

Expanded text:
convenit, aut quid vos facturi fuissetis. 31. Paraconvenit, aut quid vos facturi fuissetis. 31. Paradoxon est, cum dicimus inopinatum aliquid accidisse, ut pro Flacco Cicero: Cujus laudis praedicator esse debuerit, ejus periculi deprecatorem esse factum. 32. Epitrope, id est permissio, cum aliqua ipsis judicibus, aut adversariis permittimus aestimanda, ut Calvus in Vatinium: Perfrica frontem, et dic te digniorem qui praetor fieres quam Catonem. 33. Parrhesia est oratio libertatis et fiduciae plena: Occidi, occidiest, ut Cicero, praemisit enim rationem. 34. Ethopoeia est cum sermonem ex aliena persona inducimus, ut pro Caelio Tullius facit Appium Caecum cum Clodia loquentem. Energia est rerum gestarum aut quasi gestarum sub oculis inductio, de qua locuti iam sumus. Metathesis est, quae mittit animos iudicum in res praeteritas aut futuras, hoc modo: 'Revocate mentis ad spectaculum expugnatae miserae civitatis, et videre vos credite incendia, caedes, rapinas, direptiones,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾itos referat si iupit̃ annos. Aliȩ derogati¬
uȩ. ut neqͣ ꝗͣ. Auȩ quȩ cũ ex clamatione ꝓ¬
ferunt᷑. ut qͥs furor ociues pacẽ comu̾tit in
arma:  cicero. Odii ĩmortales. ubinã gentiũ
sumꝰ: Auȩ exhortatiuȩ. cũ ad sententiã ꝓuo¬
camꝰ: ut aude hospes contẽpnere opes. Aliȩ
dehortatiuȩ. cũ acontͣrio uitio. peccatoq re¬
ducimꝰ. Sunt & affirmatiuȩ. ut qͥdni. qͥppe.
mentes. exoratiuȩ. consolatiuȩ. cõmiseranteꝰ
quarũ qͦt st̃ figurȩ: & in ꝓnuntrando uoces.¬
Sunt & anfidoxe. quarũ pars honesta est.
pars in honesta: ut ñ ÷ tua tuta uoluntas.
cũ id qd̾ nob̾ obici poterat aute p̃sumimꝰ
ad diluendũ: ut siqͥs usum iudicis aut eoꝵ
qͥ adst̃ forte mirat᷑. St̃ & aporiȩ. dubitatio
simulantis nescire se quȩ scit: aut qͦmͦ dica
silii cũ iudicib aut adu̾sariis. ut si dieas uos
consulo iudices aut uos adu̾sarii qͥd me facẽ

Expanded text:
praeteritos referat si Jupiter annos! 21. Aliae derogatipraeteritos referat si Jupiter annos! 21. Aliae derogativae, ut, nequaquam. Aliae, quae cum exclamatione proferuntur, ut: Quis furor, o cives, pacem convertit in arma? Et Cicero: O dii immortales, ubinam gentium sumus? 22. Aliae exhortativae, cum ad sententiam procamus, ut: Aude, hospes, contemnere opes. 23. Aliae dehortativae, cum a contrario vitio peccatoque reducimus. Sunt et affirmativae, ut, quidni, quippe. 24. mentis ut. Exhortativae ut. Consolativae ut. Conmiserantis ut. Quorum quot sunt figurae, sunt sententie, quarum pars est honesta, pars inhonesta, ut ‘non est tua tuta voluntas’, cum id quod vobis objici poterat, ante praesumimus ad diluendum, ut: Si quis vestrum, judices, aut eorum qui adsunt forte miratur. Sunt, et aporiae, dubitatio simulantis nescire se quae scit, aut quomodo disilii cum judicibus, aut adversariis, ut si dicas: Vos consulo, judices, aut, vos adversarii, quid me facere
Abbreviated transcription (Latin):
ctum imꝑsonale. ut obsequiũ amicos.
ueritas odiũ parit. Huic si ꝑsona fuerit¬
adiecta: crian erit. ita. Offendit achylles
agam̃nonẽ uera dicendo. metrofanes ꝓme¬
ruit grãm mitridatis obsequendo. Nam
int̾ crian & sententiã hoc int̾est. qd̾ sen¬
tentia sine ꝑsona ꝓfertur. crian sine ꝑso
fit erian. si detrahat᷑ fit sententia. Sententiarũ spe
cies multe sunt. Alie enĩ st̃ indicatiuȩ alie st̃ ꝓnun¬
tiatiuȩ: ut nusꝗͣ tuta fides. Aliȩ imꝑatiuȩ¬
cũ aliqͦ motu & animi indignatione ꝓmun
tur. qͥd ñ mortalia pectora cogis auri sacra
sa subegit ignotas tẽptare uias: Quid genꝰ
unde domũ. pacẽ ne huc fertis an arma:
Auiȩ responsiuȩ. ut illinc. istinc. Aliȩ dep̃ca¬
tiuȩ. ut eripe me his inuicte malis. Aliȩ¬
pete regna ꝑundas. Quȩ tam̃ ne ñ intel¬
lecta sit ꝑ suasio. ꝑ mixta st̃ aliqͣ qͤ uetent
latenter: ut uentis ꝑundas. Aliȩ demonꝰ¬
tratiuȩ. ut en. ecce. Aliȩ optatuiȩ. ut. o mͥ

Expanded text:
ctum impersonale, ut obsequium amicos, veritas odium parit. Huic si adiuncta, crian erit, ita: ‘offendit Achilles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruit gratiam Metridatis obsequendo’. Sic ergo inter crian et sententiam hoc interest, quod sententia sine persona profertur, crian numquam sfit crian, si detrahatur, fit sententia. Et a sententia secies multe sunt, alie enim sunt indicative, alie pronunciative sunt; ut nusquam tuta fides; alie impecum aliquo motu animi et indignatione promunuid non mortalia pectora coges, auri sacra sa subegit ignotas temptare vias? Quid genus, unde domum? Pacemne huc fertis, an arma? Aliae responsivae, ut 'illinc', 'istinc'. Aliae deprecatipete regna per undas; 95 quae tamen ne non intellecta sit persuasio, permista sunt aliqua, quae vetant latenter, ut, ventis per undas. Aliae demonstrativae, ut, en, ecce. Aliae optativae, ut: O mihi
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ aut cũ laudamꝰ eũ quẽ uituꝑare uo¬
lumꝰ. aut uituꝑamꝰ quẽ laudare uolumꝰ.
Utriꝰq exemplũ erit. si dicas amatorẽ rei¬
publicȩ catilinam: hostẽ rei publicȩ scipi¬
onẽ. Diasismos. ea quȩ magna st̃ u̾bis mi¬
nuit: aut minima extollit. Efon ÷: quo¬
tiens in eodẽ sensu diutiꝰ inimoram᷑. Cui
tandẽ peꝑcit. cuiꝰ amicitiȩ fidẽ custodiuit.
cui bono inimicꝰ ñ fuit. quando atit non
accusauit. aliꝗͣ aut u̾berauit aut ꝓdidit:
Epangelia ÷ ꝓmissio. qͣ udicẽ attentũ faci¬
mus. pollicentes nos aliqͣ magna aut mi¬
aliqͥd imꝑfectũ apd̃ memoriã iudicũ. re¬
petituros nos dicentes cũ oportunũ fue¬
rit. Peusis id ÷ soliloqͥũ cũ adint̾rogata ip¬
si nobis respondemꝰ. Sineresis ẽ. cũ differi¬
mus aliqͥd petentes ut aliud interim nos

Expanded text:
utem aut cum laudamus eum quem vituperare volumus, aut vituperamus quem laudare volumus. Utriusque exemplum erit, si dicas amatorem reipublicae Catilinam, hostem reipublicae Scipionem. Diasyrmos ea, quae magna sunt, verbis minuit, aut minima extollit. †Efon† est, quotiens in eodem sensu diutius immoramur: 'Cui tandem pepercit? cuius amicitiae fidem custodivit? cui bono inimicus non fuit? quando non aut accusavit aliquem, aut verberavit, aut prodidit? Epangelia est promissio, qua iudicem adtentum facimus, pollicentes nos aliqua magna aut mialiquid inperfectum apud memoriam iudicum, repetituros nos dicentes, cum oportunum fuerit. Peusis, id est soliloquium, cum ad interrogata ipsi nobis respondemus. Synaeresis est, cum differimus aliquid, petentes ut aliud interim nos
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i uocant. Principũ dignitas erat pene
par: ñ par fortasse eoꝵ quȩ sequebant᷑.
Antapodosis. qͦtiens media pͥmis & ultimiꝰ
patres conscͥpti ñ eũ ac pulcherrimũ qͥdẽ
ꝑsiũ. Scire tuũ nicħ ÷: nͥ scire tuũ sciat alt̃.
Paradiastole ẽ. qͦtiens id qd̾ dicimꝰ int̾preta¬
tioẽ discernimꝰ: cũ te ꝓastuto sapientẽ
appellas. ꝓ inconsicdato forrẽ. ꝓ illib̾ali digͥen¬
expͥmit sensũ. Querebat᷑ qͥdã de filio cur
mortẽ suã expectaret. respondente ñ expe¬
cto: immopeto inqͥt ut expectes. Antime¬
tabole ẽ. conu̾sio u̾boꝵ. quȩ ordine muta
brutꝰ. hostis. Si conseruator rei publicȩ
brutꝰ hostis antoniꝰ. Exocen. quis eõs

Expanded text:
r. 19: 'principium dignitas erat pene par; non par fortasse eorum, quae sequebantur'. Antapodosis, quotiens media primis et ultimipatres conscripti, non meum, ac pulcherrimum quidem sium. Scire tuum nihil est, nisi scire tuum sciat alter. Paradiastole est, quoties id quod dicimus interpretatione discernimus; ut cum te pro astuto sapientem appellas, pro inconsiderate fortem, pro illiberali diligeexprimit sensum. Querebatur quidam de filio, cum mortem suam expectaret, respondente: 'non expecto, immo peto, inquit, ut expectes'. Antimetabole est conversio verborum, quae ordine mutatBrutus hostis: si conservator reipublicae Brutus, hostis Antonius'. Exoche Cic.
Abbreviated transcription (Latin):
dentia. uirtutes om̃s certant cũ iniqͥtate.
luxuria. ignauia. temeritate. cũ uitiis
omib: postremo copia cũ egestate. bona
ratio cũ ꝑdita. mens sana cũ am̃tia. bona
deniq spes cũ omniũ rerũ desꝑatione
confligit. In huiꝰmodi certamine acp̃lio.c̃
huiꝰmodi locutionis ornam̃to lib̾ eccl̃asticꝰ
usus ẽ dicens. Contra malũ bonũ. & contͣ¬
mortẽ uita. sic contͣ pium peccator.  sic
intuere in omĩa oꝑa altissimi. bina &bina.
unũ contͣ unũ. Sinonima ÷ quotiens
inconexa oratione plurib u̾bis unã rẽ
significamꝰ: ut ait cicero. Nichil agis. ni¬
chil moliris. nicħ cogitas. Ꝙ itẽ. Non fe¬

Expanded text:
dentia, virtutes omnes certant cum iniquitate, dentia, virtutes omnes certant cum iniquitate, luxuria, ignavia, temeritate, cum vitiis omnibus; postremo copia cum egestate; bona ratio cum perdita; mens sana cum amentia; bona denique spes cum omnium rerum desperatione confligit'. In huiusmodi certamine ac praelio, huiusmodi locutionis ornamento liber Ecclesiasticus usus est, dicens 33, mortem vita; sic contra pium peccator et sic intuere in omnia opera altissimi, bina et bina, unum contra unum. Synonyma est quoties in connexa oratione pluribus verbis unam rem significamus, ut ait Cicero: nihil agis, nihil moliris, nihil cogitas; et idem non fe
Abbreviated transcription (Latin):
res ingeminatione u̾boꝵ trahunt᷑. Fit
aut̃ hoc scema ñ solũ in singłis u̾bis. s etiã
in contextione u̾boꝵ: ut apd̃ graccũ. Pueri¬
tia tua adolescentiȩ tuȩ in honestam̃tũ fuit.
adolescentia senectutis dedecoram̃tũ. sene¬
ctus rei publicȩ flagitiũ. Sic& apd̾ scipionẽ.
Uiatq gratis coactꝰ cũ illo sponsionẽ feci. facta
sponsione ad iudicẽ ad duxi. adductũ pͥmo cȩ¬
tu dãpnaui. dãpnatũ ex uoluntate dimisi.
Antitheta qͦ latine contͣ posita appellantur.
qͣ dũ ex adu̾so ꝓponunt᷑ sententiȩ pulchritu¬
dinẽ faciunt. & inornatu loquutionis
decentissinia existunt: ut cicero. Ex hac par
te pudor pugnat. illinc petulantia. Hinc
pudicitia. illinc: stuprũ. Hinc fides. illinc
fraudatio. t inc pietaᷤ. illinc scelꝰ. Hinc
constantia. illinc furor. Einc honestaᷤ. illinc
turpitudo. Hinc continentia. illinc libido.
Hinc deniq ȩqͥtas. tẽꝑantia. fortitudo. pru-¬

Expanded text:
res in geminatione verborum trahuntur. Fit res in geminatione verborum trahuntur. Fit autem hoc schema non solum in singulis verbis, sed etiam in contextione verborum, ut apud Gracchum: Pueritia tua adolescentiae tuae inhonestamentum fuit, adolescentia senectuti dedecoramentum, senectus reipublicae flagitium. 5. Sic et apud Scipionem: Vi atque ingratiis coactus cum illo sponsionem feci, facta sponsione ad judicem adduxi, adductum primo coetu damnavi, damnatum ex voluntate dimisi. 6. Antitheta, quae Latine contraposita appellantur, que dum ex adverso proponuntur, sententie pulchritudinem faciunt et in ornatu locutionis decentissima existunt, ut Cicero: ex hac te pudor pugnat, illinc petulantia; hinc pudicitia, illinc stuprum; fraudatio; hinc pietas, illinc scelus; hinc constantia, illinc furor; hinc honestas, illinc turpitudo; hinc continentia, illinc libido; hinc denique aequitas, temperantia, fortitudo, pru
Abbreviated transcription (Latin):
oratio. etiã figuris u̾boꝵ ac senten¬
tiarũ. Nam qͥa drrecta & ꝑpetua oratio
fatigationẽ atq studiũ tam dicendi ꝙͣ audi¬
endi creat. flectenda est. & in alias u̾sanda
formas: ut dicentẽ reficiat & ornatior fiat. &
iudecem diu̾so uultu audituq deflectat. Eqͥbꝰ
plurimȩ suꝑiꝰ adonato inscematib artis grã¬
maticȩ annotate st̃. Unde tantũ illa hic uit̃¬
poni oportuit ꝗͣ inpoemate aut ñ ꝙͣ aut diffi¬
culter fiunt: in oratione autẽ lib̾e. Itẽ anadi¬
plosis ẽ congeminatio u̾boꝵ. ut hic tamen
uuit. uiuit. etiã in senatũ uenit. Climax ÷
gradatio. cũ abeo u̾bo qͦ sensꝰ suꝑior t̃minat᷑
inferior incipit. ac dehinc qͣsi ꝑgradus dicen¬
di ordo seruatur. ut ÷ illd̃ affricani. Ex inno¬
centia nascit᷑ dignitas. ex dignitate honor.
ex honore imꝑiũ. ex imꝑio lib̾tas. Hanc fi¬
gurã ñnulli catenã appellant. ꝓpt̃ qd̃ aliud
in alio qͣsi nectit᷑ nomine: atq ita res plu¬

Expanded text:
oratio, etiam figuris verborum ac sententiarum. 92 Nam quia directa, et perpetua oratio fatigationem atque fastidium tam dicendi quam audiendi creat, flectenda est, et in alias versanda formas, ut et dicentem reficiat et ornatior fiat, et judicem diverso vultu audituque deflectat. E quibus plurimae superius a Donato in schematibus Artis Grammaticae annotatae sunt. 2. Unde tantum illa hic interponi oportuit, quae in poemate, aut nunquam, aut difficulter fiunt, in oratione autem libere. Anadiplosis est congeminatio verborum, ut, hic tamen vivit! vivit! imo etiam in senatum venit. 3. Climax est gradatio, cum ab eo verbo quo sensus superior terminatur inferior incipit, ac dehinc quasi per gradus dicendi ordo servatur, ut est illud Africani: Ex innocentia nascitur dignitas, ex dignitate honor, ex honore imperium, ex imperio libertas. 4. Hanc figuram nonnulli catenam appellant, propterea quod aliud in alio quasi nectitur nomine, atque ita res plu
Abbreviated transcription (Latin):
epłas. Actiis apłoꝵ. pͥmordia fidei xp̃ianȩ
ingentib & nascentis eccłȩ hystoriam dige
texitur. & apłoꝵ hẏstoria retinetur: unde
ob euangłii p̃dicationẽ in insula pathinos
traditur relegatus. Apocaly psin autẽ. ex
greco in latinũ reuelatio int̃p̃tat᷑. Reuela¬
tio enĩ dr̃ manifestatio eoꝵ quȩ abscondita
erant. iuxta qͦd ipse ioħes dicit. A pocaly psin
iħ̃u xp̃i quã dedit illi ds̃ palam fac̾e̾ seruis
& p̃cepta uiuendi & credendi regulã con¬
scͥpserunt. Preter hȩc: alia uolumina apo¬
crifa nuncupantur. Apocrifa aut̃ dicta
id ÷ secreta: quia in dubiũ ueniunt. Est¬
enĩ earũ occulta origo. nec patet patribus
aqͥb usq ad nos auctoritas ueracium scͥp¬
turarũ certissima & notissima successione
ꝑuenit. In his apocrisis & si inuenitur
aliqͦ ueritas. tam̃ ꝓpt̾ multa salsa nulla ÷
in eis canonica auctoritas. quȩ recte apru
dentib iudicant᷑ ñ eẽ eoꝵ credenda qͥb

Expanded text:
. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digertexitur, et apostolorum historia retinetur: unde ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis praecepta vivendi et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae rdentibus iudicantur non esse eorum credenda, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ostenderet eundẽ saluatorẽ qͥ ꝓ nob̾ dignatꝰ
est & nasci & pati ipsũ ante scła dĩ u̾bũ eẽ. ipsũ
e cȩlo uenisse. & post mortẽ ad cęlũ iterum
remeasse. Hi st̃ quatuor euangłistȩ qͦs ꝑede¬
chielem sp̃s sc̃s significauit inqͥtuor anima¬
lib. Propt̃ea autẽ qͣtuor animalia. qͥa ꝑ qͥtuor
mundi partes fides xp̃ianȩ religionis eoꝵ
p̃dicatione disseminata ẽ. Ammalia autẽ di¬
cta sunt: qm̃ ꝓpt̾ animã hommnis p̃dicatur
euangłiũ xp̃i. Nam & oculis plena erant
ra aut̃ẽ eoꝵ recta. qͥa nichil prauũ uieuan¬
geliis ẽ: & alas senas tegentes crura & facieᷤ
suas. reuelata st̃ enĩ quȩ tegebant᷑ inaduen¬
tum xp̃i. Euangłiũ autẽ int̾p̃tat᷑ bona

Expanded text:
ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati: ipa caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi parteisseminata est. Animalia autem dicta sunt quoniam propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plena erant ra autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; revelata sunt enim quae tegebantur in adventum Christi. Evangelium autem interpretatur bona
Abbreviated transcription (Latin):
larit̃ conscͥpsert̃. Primꝰ matheus conscͥpsit
euangłiũ litt̾is hebraicis & sermonib in iu¬
dea. mitians euangłizare ab humana xp̃ĩ
ceudisse corporalit᷑ ex semine patriarcharũ¬
Scd̃s marchus plenus spũ sc̃o scͥpsit euange¬
lium xp̃i eloqͥo greco in ytalia. sequutꝰ pe¬
fecit dicens. uox clamantis indeserco. parate
uiã dñõ. ut ostenderet xpm̃ post assumpti¬
onẽ carnis. euangłm p̃dicasse in mundũ. Ip
gelistas greci sermonis eruditissimꝰ. quippe ut
medicꝰ. ingͥcia euangłium scͥpsit teophy lo
epõ. uirtians a sacerdotali spũ dicens. fuit
rias. ut manifestaret xp̃m pꝰ natiuitatẽ car¬
nis & p̃dicationẽ euangłii hostiam fuisse
effectũ ꝓ salute mundi. Ipse ÷ enĩ sacerdos.
dequo dictũ : in psalmis. Tu es sacerdos in
et̃num scd̾m ordinẽ melchisedech. Ubi eñ xp̃c
aduenit. sac̃dotium iudeoꝵ obmutuit: lex
& ꝓphetia cessauit. Quartꝰ iohes scͥpsit euan¬
gelium ultimꝰ inasia. incipiens a u̾bo: ut

Expanded text:
as. Resp. Primus Mattheus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus, in Judaea initians evangelizare ab humana Christi cendisse corporaliter ex semine patriarcharuSecundus Marcus, plenus Spiritu sancto, scripsit Evangelium Christi, eloquio Graeco: in Italia secutus est Pefecit, dicens: Vox clamantis in deserto, parate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse in mundo. Ipsegelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali sprias . Ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in eternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tat᷑. Paulꝰ apł̃s suas scͥpsit epłas qͥtuordecĩ.
ex quib nouem septẽ ȩccłiis scͥpsit: reliquaᷤᷤ
discipulis suis timotheo. tito. & filemoni.
Ad hebreos autẽ epłam plerisq latinis eius
ẽẽ incertũ est ꝓpt̾̃ dissonantiam sermonis.
eandẽq alii barnabam conscͥpsisse. alii
a clemente scͥptam fuisse suspicant᷑. Petrꝰ
scͥpsit duaꝰ nominis sui epłas. quȩ catholicȩ
ideo nominant᷑. qͥa ñ uni tantũ popło uł
ciuitati.s uniu̾sis gentib generalit᷑ scͥptȩ

Expanded text:
Paulus Apostolus suas scripsit Epistolas quattuordecim, e quibus novem septem ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae Catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus gener
Abbreviated transcription (Latin):
aduentꝰ xp̃i manifestissima p̾dicatione aino¬
ꝓlixa uolumina condidert̃. Liber duodecĩ
ꝓpħarum auctoꝵ suoꝵ nominib p̾notatur.
qͥ ꝓptẽa dicunt᷑ minores quia sermones eoꝵ
breues st̃: uncle & conexi sibimet inuicem
in uno uolumine continent᷑. Quoꝵ nomina
st̃: osee. iohel. amos. abdias. Ionas. Micheas.
Naum. Abbacuc. Sophonias. Aggeus. Tacha¬
rias: & Malachias. Esdras lib̃ auctoris sui
titulo p̾notat᷑. in cuiꝰ textu eiꝰdẽ esdrȩ neentiȩ¬
q sermones pariter continent᷑. Nec quẽqͣ
moueat qͦd unus esdrȩ dr̃ lib̃: quia sccłs. t̃ciꝰ.¬
deputant᷑. Hester librum esdras credit᷑ con¬
scͥpsisse. in qͦ eadẽ regina sub figura ȩcclłiȩ dĩ
popłm a seruitute & morte eripuisse credit᷑.
atq int̾fecto aman qui int̾pretat᷑ iniquitaᷤ.
diei celebritas in posteros mittit᷑. Liber sa¬
pientiȩ apud hebreos nusquã ÷ : unde & ipse

Expanded text:
adventus Christi manifestissima praedicatione annoadventus Christi manifestissima praedicatione annoprolixa volumina condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundusentur: Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura ecclesie dei, populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber sapientie apud Hebreos nusquam est, quem Iude
Abbreviated transcription (Latin):
posita ꝑhibent᷑. ut iosippus hieronimꝰq scͥ¬
bunt. U saias euangelista potiꝰ quã ꝓpħa:
edidit: librũ suũ. Cuiꝰ omẽm textũ eloquen¬
tiȩ: ꝓsa incedit. Canticũ uͦ: ex amet᷑ & penta¬
metro u̾su discurrit. Hieremias similit̃ edi¬
dit librum suũ. cũ threnis eiꝰ quos nos lam̃¬
ta uocamꝰ: eo qd̾ intristiorib reb funeribq
adhibeant᷑: in quib qͣdruplex diu̾so mͦ cõposu¬
it alphabetũ. Quoꝵ duo pͥma qͦsi saffico metro
scͥpta st̃: qͥa tres u̾siculos qͥ sibi nexi st̃ & ab una
tantũ litt̾a incipiunt: heronicũ comina con¬
cludit. Cercium alfabetum trimetro scͥptũ ẽ:
& at̃nis litt̾is idem t̃ni uersꝰ incipiunt. Quar¬
tũ alfabetũ simile pͥmo & scd̃o habet᷑. Eechiel
& danihel auiris quib dã sapientib scͥpti eẽ
ꝑhibentur. quoꝵ et echiel pͥncipia & sines mul¬
tis ht̃ obscuritatib in uoluta. D anihel uͦ cla¬
ro sermone regna orbis ꝓnuntiat. & tempus

Expanded text:
posita perhibentur, ut Iosippus Hieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum threnis eius, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur; in quibus quadruplicem diverso metro conposuit alphabetum, quorum duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Danihel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Danihel vero claro sermone regna orbis pronuntiat, et tempus
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ nominat᷑: qͥa in eo xp̃i aduentꝰ qͥ ÷ sapien¬
tia patris & passio eiꝰ eudenter ex pͥmitur.
Librum autẽ eccłiasticũ certissime iħc filiꝰ
sẏrach hierosolimita nepos iħu sacerdotis
magni cõposuit. de qͦ meminit & zacharias.
Qui liber apud latinos ꝓpt̾ eloquii similitu¬
dinẽ. salomonis titulo p̃notat᷑. Dictus
autẽ excłasticꝰ. eo qͦd de totiꝰ eccłȩ disciplina
religiosȩ conu̾sationis magna cura & ratio
ne sit editꝰ. Hic & apud hebreos reꝑitur. s
int̃ apocrifos habet᷑. Iudith uͦ & thobi siue
machabeoꝵ libri. quib auctorib scͥpti sunt mi¬
nime constat. habent autẽ uocabula ex eoꝵ
nominib quoꝵ gesta sͥbuntur. Quatuor¬

Expanded text:
ie nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia patris et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Syrach Hierosolimita, nepos Iesu sacerdotis magni composuit, cuius meminit et Zacharias; qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo prenotatur. Dictus est autem Ecclesiasticus eo quod de totius ecclesie disciplina rebreos reperitur, sed inter apocrifos habetur. Judith vero et Tobi sive Machabeorum libri quibus auctoribus scripti sunt, minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
uenient̃ itaq factum ẽ.: ut quẽ admodũ id qͦd
significat ñ potest agendo. ita & ipsũ nomen
non possit loquendo declinari. Omĩs autẽ mor¬
tuus. aut funꝰ ÷ aut cadauer. Funus ÷: si sepeli¬
atur. Ꝙ dictum funus afunib accensis. quos
ante feretrum papiris cera circundatis ferebãt.
Cadauer autẽ est: si in sepultum iacet. Nam
cadauer nominatũ acadendo. qͦd iam stare ñ
potest. qͦd dum portatur exequias dicimꝰ. crema¬
tum reliquias. conditum iam sepultũ. Corpꝰ
luce carentum. Defunctus uocatur. qui com¬
pleuit uitȩ officium. Nam dicimꝰ functos officio.
quia officia de uita compleuerunt. Unde ÷ illud.
Et honorib functus. Hinc gͦ defunctus. qͦd ab
officio sit uitȩ depositus. siue qͦd sit diem functꝰ
Sepultus autẽ dictus. eo qͦd iam sine pulsu &
palpitatione ẽ : id ÷ sine motu. Sepelire autẽ
ẽ: condere corpus. Nlam humare obruere dici¬
mus. Hoc est humũ inicere

Expanded text:
venienter itaque factum ut quemadmodum id, quod venienter itaque factum ut quemadmodum id, quod significat, non potest agendo, ita et ipsud nomen non possit loquendo declinari. Omnis autem mortuus aut funus est, aut cadaver. Funus est, si sepeliatur. Et dictum funus a funibus accensis, quos ante feretrum papyris cera circumdatis ferebant. Cadaver autem est, si insepultum iacet. Nam cadaver nominatum a cadendo, quia iam stare non potest. Quod dum portatur, exsequias dicimus: crematum reliquias: conditum iam sepultum. Corpusluce carentum. Defunctus vocatus, quia conplevit vitae officium. Nam dicimus functos officio, qui officia debita conpleverunt; unde est et honoribus functus. Hinc ergo defunctus, quod ab officio sit vitae depositus, sive quod sit diem functus. Sepultus autem dictus, eo quod iam sine pulsu et palpitatione est, id est sine motu. Sepelire autem est condere corpus. Nam humare obruere dicimus, hoc est humum inicere.