comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& eminuerunt in hoc scło delatist̃ eis ab ama¬
torib suis diuini honores: & incdieb & in syde¬
rib. S pͥmũ a nõib hominũ syła nun¬
cupata. & a sẏdib dies appellati. Afando aut̃
feriȩ nuncupatȩ st̃: qd̾ sit in eis nobis tempꝰ
dictionis. id÷ indiuino uł humano officio¬
fari. s ex his festos dies hominũ causa institu¬
tos feriatos diuinoꝵ sacroꝵ. Partes diei tres ft̃:
mane. meridies. et supma. Mane: lux matura
& plena. nec iã crepusculũ. Et dictũ mane. ama¬
nu. Manũ enĩ antiqͥ bonũ dicebant. Quid ẽ enũ
meliꝰ luce  Alii mane existimant uocari ama¬
nib. quoꝵ conu̾satio aluna ad t̾ram ẽ. Alii
us ÷. Meridies dicta qͣsi metłdies. hoc ÷ medius
dies: uł qͥa tunc purior dies ẽ. Merum enĩ pu¬
rum dr̃. In tota enĩ die nichil clariꝰ meridie.
qͣndo solmedio celo rutilat: & omem̃ orbeni
pari claritate illustrat. Dup̾ma ÷ postrema

Expanded text:
 eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab ama eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officiofari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii us. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema
Abbreviated transcription (Latin):
stella. quã luciferum asserunt: quȩ int̃ omĩa
sydera plꝰ lucis ht̃. Septimũ abstella saturni.
eoqd̾ ꝑeosdem aliqͥd sͥ effici existimarent: di
ingeniũ & linguã. auenere uoluptatẽ. a mar¬
te sanguinẽ. aioue temꝑantiã: a saturno hu¬
morẽ. Talis quippe extitit gentiliũ stultitia.
qͥs finxerunt tã ridiculosa sigm̃ta. Apud he
ria ẽ: id ÷ͥ qͥntꝰ adie dñico. qͥ apud gentiles io¬
ius uocat᷑. Sexta sabb̃i sexta feria dr̃. qͥ apud
eoscdẽ paganos ueneris nuncupat᷑. Sabbatũ
autẽ septimꝰ a dñico die ẽ: quẽ gentiles saturno
dedicauert̃ & saturnũ nominauert̃. Sabb̃m
autẽ ex hebreo inlatinũ reqͥes int̃p̃tat᷑. eoqd̃
autẽ in uocabulis dierũ abore xp̃iano ritus
loquendi eccłasticꝰ ꝓceclit. Tam̃ siquẽ forte
consuetudo traxerit. ut illud exore qd̾ imꝓ
nib appellati st̃ hidies homines fiusse: & ꝓbe
neficio qͦdã mortali qͥa plurimũ potuerunt¬

Expanded text:
stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum vero a stella Saturni, quia per easdem aliquid sibi effici existimarunt, dicingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Jove temperantiam, a Saturno humorem; talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Inter. ria evis vocatur; sexta Sabbati, sexta feria est, quae apud eosdem paganos Veneris nuncupatur; Sabbatum autem septimus a Dominico die est, quem gentiles Saturno dicaverunt, et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore qnibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et
Abbreviated transcription (Latin):
trã sol aut sub t̃ris. Dies legitimꝰ iuginti qͣtuor
horarum ẽ: usq dũ dies & nor spatia suicursꝰ
aboriente sole usq in alium orientalẽ solẽ cȩli
uolubilitate concludat. Abusiue aut̃ dies unꝰ
ẽ. spatiũ ab oriente sole usq ad occidentẽ. St̃
autẽ diei spacia duo. int̾dianũ atq noct᷑nũ:
& ÷ dies qͥdẽ horarũ uiginti qͦtuor. spaciũ aut̃
horarũ duodecĩ. Uocatꝰ autẽ dies. a parte me¬
liori Vnde & in usu ẽ. ut sine cõmemoratione
Dies scd̾m ȩgyptios inchoat ab occasu solis. scd̃m
ꝑsas. abortu solis. sccłm athenienses. a sexta ho¬
ra diei. scdm romanos: amedia nocte. Unde &
qͥndo & mesonictios afflatus fit. Dies dicti
adiis: quoꝵ nomina romani qͥbdã syderib¬
qͥ ÷ pͥnceps om̃iũ sẏderũ: sic̃ & idẽ dies caput
ẽ cunctoꝵ dierũ. Sed̾m aluna. quȩ soli & splen¬
dore & magnitudine ꝓxima ẽ: & exeo mutu
catur. Quartũ abstella mercurii. quã qͥdam

Expanded text:
terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quattuor horarum, usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdiet est dies quidem horarum viginti quattuor, spatium autem horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione Dies secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quoqui princeps est omnium siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutucatur. Quartum a stella Mercurii, quam quidam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt dictȩ: qͦd aquas fundant & emuittant.
Nlam stoie g̃ce mittere ẽ. Formȩ earũ ꝓmagni¬
tudine aquȩ & capacitate fiunt. ꝑ quas aquȩ
ꝑcertos modulos diuicduntur. eqͥbꝰ ẽ uncia
&. quinaria: digitus quadratꝰ. digitꝰ rotundꝰ.
De uenustate .xi.

Expanded text:
sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae, et caper certos modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, De venustate.
Abbreviated transcription (Latin):
buisse litt̾as sacerdotes: alias uulgꝰ. Sacerdo¬
Grecarũ litt̾atũ usũ: pͥmi fenices inueriert̃.
au̾si: mansuram rudib uocẽ signare siguriᷤᷤ.
Hinc ÷ quod & feniceo colore libroꝵ capita
scͥbunt᷑ qr abipsis litte̾ mitiũ habuerunt.
Cathinꝰ agenoris filiꝰ g̾cas litt̾as afenice in
lamedes troiano bello tres ad iec̃. N.x .co. Post
quẽ symotudes miles tres alias addidit. U.¬
⁊ . s. Y litt̾am pitagoras samiꝰ ad exempłm ui¬
tȩ husuane pͥmꝰ formauit. euiꝰ iurgula subte¬
rior pͥmã etatẽ significat. incertam quippe.
& que adhuc se nec uitiis nec uirtutib dedit.
Bibium autẽ quod supͣ ÷ ab adolescentia in¬
ciꝑit. cuiꝰ dext̾a pars ardua ÷. s ad beatam
uitã tendens: sinistra facilior. si ad labem
int̾itũq deducens. De qͣ sic ꝑsiꝰ ait. Et tibi
quas samiꝰ deduxit litt̾a ramos. surgentem
dextro monstrauit lunite callẽ. Qumq aũ

Expanded text:
buisse litteras sacerdotes, alias vulgus; sacerdobuisse litteras sacerdotes, alias vulgus; sacerdoGraecarum litterarum usum primi Phoenices inveausi mansuram rudibus vocem signare figuris. Hinc est quod et Phoeniceo colore librorum capita scribuntur, quia ab ipsis litterae initium habuerunt. Cadmus Agenoris filius Graecas litteras a Phoenice lamedes troiano bello tres adiecit, η, χ, ω. Post quem Simonides alias tres addidit, Ψ, Ξ 7. Υ litteram Pythagoras Samius ad exemplum vitae humanae primus formavit; cujus virgula subterior primam aetatem significat; incertam quippe et quae adhuc se nec vitiis nec virtutibus dedit. Bivium autem, quod superest, ab adolescentia incipit; cujus dextera pars ardua est, sed ad beatam vitam tendens; sinistra facilior, sed ad labem, interitumque deducens. De qua sic Persius ait: Et tibi quae Samios deduxit littera ramos, Surgentem dextro monstravit limite callem. 8. Quinque
Abbreviated transcription (Latin):
ne obliuione fugiant. litt̾is alligant᷑. In tan¬
ta enĩ rerũ uarietate nec disci audiendo
pot̾ant omnia nec memoria contineri. Lit̾te
autẽ dicte quasi legitere quod iter legentib
p̾stent: uł ꝙ in legendo iterentur. Litt̾e la¬
tine & g̾ce. ab hebreis uidentur exorte. A p̃
illos enĩ prius dictum ẽ aleph deiñ exsimi¬
li enuntiatione ap̃ g̾cos tractatum est alpha:
iñ ap̃ latinos.a. Translator enĩ. ex simili so¬
no alteriꝰ linguȩ litt̾am condidit ut nosse
possimꝰ linguã hebream om̃iũ linguarũ
& lit̾arũ eẽ matrẽ. S hebrei uiginti duo
elementa litct̾arũ scdm uet̾is testamenti
libros utunt᷑. g̾ci uͦ uiginti quatuor. Lati¬
ni & enĩ int̾ utramq linguã ꝓg̾dientes. ui¬
ginti tria elementa hñt. Hebreoꝵ littere
& sono concordãt. solis characterib discrepant.
Egyptioꝵ litt̾as ysis regina ynacbi filia
deg̾cia ueniens in egyptum. repperit. & egyp¬
tiis tradidit. Ap̃t aegyptios autẽ alias ha¬

Expanded text:
ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. Litterae autem dictae quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. Litterae Latinae et Graecae ab Hebraeis videntur exortae. Apud illos enim prius dictum est aleph, deinde ex simili enuntiatione apud Graecos tractum est alpha, inde apud Latinos A. Translator enim ex simili sono alterius linguae litteram condidit, ut nosse possimus linguam Hebraicam omnium linguarum et litterarum esse matrem. Sed Hebraei viginti duo elementa litterarum secundum Veteris Testamenti libros utuntur; Graeci vero viginti quattuor. Latini enim inter utramque linguam progredientes viginti tria elementa habent. Hebraeorum litteras is et numero et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachis filia, de Graecia veniens in Aegyptum, repperit et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias ha
Abbreviated transcription (Latin):
artis littere ꝯmunes existunt. quas
librarii & calculatores sequuntur. Qua¬
rum disciplina. uelut quedam grãmaticȩ
artis infantia : Uñ & eã uarro litteratio
signa u̾boꝵ qͥb tanta uis ẽ. ut nob̾ dicta
absentium sine uoce loqͣnt᷑. Uerba enĩ ea
rum. ꝑ ocłos ñ ꝑaures introducunt᷑. Ui us

Expanded text:
artis litterae communes existunt, quas librarii et calculatores sequuntur. Quarum disciplina velut quaedam grammaticae artis infantia est; unde et eam Varro litterationsigna verborum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. Verba enim per oculos non per aures introducunt. Usus
Abbreviated transcription (Latin):
signũ. De qͣ quidam ait. O multũ ante alias
infelix litt̾a theta. Tercia. I. siguram de¬
monstrans dñice crucis. uñ & hebraice
signa thau. in frontib uiroꝵ gem̃tiũ & do¬
lentiũ. Reliquas uͦ duas sũmã & ultimã
dicens ego sũ. A. & co. Concurrentib enĩ
int̾ se inuicẽ alfa ad co usq deducit᷑. & rursus
co ad alfa replicat᷑: ut ostenderet in se dñs & intii
decursũ ad finẽ. & finiꝰ decursũ adinitiũ. Om̃s artt̃ litt̾e ap̃
g̾cos & u̾ba conponunt & numeros faciunt.
Nam .a. litt̾a ap̃d eos uocatur in numeris
D: uocat᷑ innumĩs ipsoꝵ qͣtuor. E sic om̃s
litt̾e ap̃ eos innum̾is habent᷑. Latini autẽ
numeros ad litteras ñ compiitant sed solo
u̾bo ꝯponunt exceptis aliquib q̃ numeroᷤ
sigura demonstrant: ut .c. ꝓcentũ.d. ꝓ quin¬
sig̾cat: & innumero decem demonstrat. De
litteris latinis .iiii.

Expanded text:
signum. De qua quidam sic ait: O multum ante alias infelix littera theta! 9. Tertia T, figuram demonstrans Dominicae crucis: unde, 6 et Hebraice m, et signa thau in frontes virorum gementium, et dolentium. Reliquas vero duas, summam, et ultimam Concurrentibus enim in se invicem Α ad Ω usque devolvitur, et rursus Ω ad Α replicatur, ut ostenderet in se Dominus et initii decursum ad finem et finis decursum ad initium. Omnes autem litterae apud Graecos et verba conponunNam alpha littera apud eos vocatur in numeris δ vocatur in numeris ipsorum quatuor et sic omnes litere apud eos in numeris habentur. Latini autem numeros ad literas non computant, sed solo verbo componunt, exceptis aliquibus, que numeros figura demonstrant, ut C pro centum, D pro quinsignificat et in numero decem demonstrat. § litteris latinis.
Abbreviated transcription (Latin):
& lum̃ qͦd circa angłoꝵ capita pingitur nimbꝰ
uocatur: licet & nimbꝰ sit densitas nubis. Ca¬
pitutũ ẽ: qͦd uulgo capitulare dicunt. Idem
& cappa. uł qͦd duos apices ut kappa litt̾̃a
habeat: uł quia capitis ornamentũ ẽ. Mitra
est pilleum frigium caput ꝓtegens. quale :
ornamentũ capitis deuotarum: s pilleũ
uiroꝵ ẽ : mitra autẽ feminarum. Redi

Expanded text:
et lumen, quod circa angelorum capita pingitur, nimbus et lumen, quod circa angelorum capita pingitur, nimbus vocatur, licet et nimbus sit densitas nubis. Capitulum est quod vulgo capitulare dicunt. Idem et cappa, vel quod duos apices ut cappa littera habeat, vel quia capitis ornamentum est. Mitra est pilleum Phrygium, caput protegens, quale est ornamentum capitis devotarum. Sed pilleum virorum est, mitrae autem feminarum. Redi
Abbreviated transcription (Latin):
siue galeria utebantur. Infula ÷ fasciola sa¬
cerdotalis capitis. alba in modũ diadematiꝰ:
aqua urttȩ ab utraq parte dependent quȩ
infulam uinciunt. unde & uttȩ dicte st̃
qͦd unciant. In sula autẽ plerumq lata
erat. plerumq tortilis de albo & cocco. Apex
÷ pilleum sutile. quo sacerdotes gentiles ute¬
bantur. appellatus ab apiendo id÷ ligando.
Nam uirgła quȩ in pilleo erat. conectebat᷑
silo qͦd fiebat ex lana hostiȩ. Galerium pilleũ.
ex pelle cese hostiȩ factum. Pilleum autẽ dictũ
apelle hostiȩ unde siebat. Cydarim & ip¬
ma. nimbum. capitutum. & mitra. Dia¬
dema ÷ ornamentũ capitis matronarum.
ex auro & geminus contextum. qͦd inse cir¬
cunactis extremitatib retro asstringitur.
& ex inde dictum grece qͦd p̾ligetur. slimbꝰ
÷ fasciola transuersa ex auro assuta inlinteo.
qͦd ÷ infronte feminarum. Plautꝰ. Quo ma¬
gis eam aspicio. tam magis nimbata ẽ. Nam

Expanded text:
sive galeria utebantur. Infula est fasciola sasive galeria utebantur. Infula est fasciola sacerdotalis capitis alba in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent, quae infulam vinciunt; unde et vittae dictae sunt, quod vinciant. Infula autem plerumque lata erat, plerumque tortilis, de albo et cocco. Apex est pilleum sutile quod sacerdotes gentiles utebantur, appellatus ab apiendo, id est adligando. Nam virgula, quae in pilleo erat, conectebatur filo, quod fiebat ex lana hostiae. Galerium pilleum ex pelle caesae hostiae factum. Pilleum autem dictum a pelle hostiae unde fiebat. Cidarim et ipma, nimbum, capitulum et mitra. Diadema est ornamentum capitis matronarum ex auro et gemmis contextum, quod in se circumactis extremitatibus retro adstringitur; et exinde dictum Graece quod praeligetur. Nimbus est fasciola transversa ex auro adsuta in linteo, quod est in fronte feminarum. PlautusPoen. 348: Quo magis eam aspicio, tam magis nimbata est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Prima ornamenta corona insigne uicto¬
riȩ siue regii honoris signum: quȩ ideo
in caput regium ponitur ad significandoᷤ
circunfusos in orbe popłos. quib accinctus
quasi caput suum coronatur. Hȩc alucilio
pͥncipium a libero quodam gentiles existi¬
mant. qͦd is in potando mota uino capita uin¬
cire fasciolis insticuerit. Iccirco olim linei
aut lanei generis coronas fuisse. sicut erat in
sacerdotib gentilium. Nomen corone hac
ex causa uocatum. eoqͦd inicio circum aras
curreretur: atq unagine circuitus uł chori
& formatã & nominatam coronam. Imꝑato¬
res romani & reges quidam gentilium aure¬
is coronis utuntur. ꝑse thiaras gerunt. sed
reges rectas. satrapȩ incuruas. Reperta aut̃
thiara asemiramide assyrioꝵ regina. quod
genꝰ ornamenti ex inde usq hodie gens ip¬
sa retinet. Athenienses enĩ cicladas aureaᷤᷤ
gerebant. partim inuertice. ñnullȩ infron¬
te. Non eadem sunt insignia omnrũ reg¬
noꝵ. Gentiliũ uates infulas. apices. pillea.¬

Expanded text:
Prima ornamenta corona insigne victoriae, sive regii honoris signum; quae ideo in capite regum ponitur, ad significandum circumfusos in orbe populos, quibus adcinctus quasi caput suum coronatur. Haec a Lucilio1ta est. Huius principium a Libero quodam gentiles existimant, quod his in potando mota vino capita vincire fasciolis instituerint. Idcirco olim linei ac lanei generis coronas fuisse, sicut erat in sacerdotibus gentilium. Nomen coronae hac ex causa vocatum, eo quod initio circum aras curreretur, atque ad imaginem circuitus vel chori et formatam et nominatam coronam. Inperatores Romani et reges quidam gentium aureas coronas utuntur. Persae tiaras gerunt; sed reges rectas, satrapae incurvas. Reperta autem tiara a Semiramide Assyriorum regina. Quod genus ornamenti exinde usque hodie gens ipsa retinet. Athenienses enim cicladas aureas gerebant partim in vertice, nonnulli in fronte. Non enim eadem sunt insignia omnium regnorum. Gentilium vates infulas, apices, pillea
Abbreviated transcription (Latin):
diem clauso cõponit uesꝑ olimpo. Cenebras
ẽ. qͦndo om̃s silent. Conticescere eñi silere ẽ. In¬
tempestũ ÷: mediũ & inactuosum noctis
tẽpꝰ. qͣndo agi nichil potest: & omĩa sopore qͥe¬
ta sunt. Nã tẽpꝰ ꝑse ñ intelligit᷑: nͥ ꝑ actus
humanos. Mediũ autẽ noctis. actu caret.
Ergo intẽpesta inactuosa. qͣsi sine tempore.
hoc ÷ sine actu ꝑ quẽ dmoscit᷑ tẽpꝰ. Unde ẽ. In¬
tempestiue uenisti. Ergo intẽpesta dr̃. qͥa caret
tẽpore id ⁊÷ actu. Galliciniũ. ꝓpt̾̃ gallos lucis
p̃nuntios dictũ. Matutinũ ẽ : int̾ abscessũ
tenebrarum & aurorȩ aduentũ. Ꝙ dictũ ma¬
tutinũ qd̾ hoc tempꝰ inchoante manesit.
Diluculũ. qͦsi iam incipiens parua diei lux.
Hȩc & aurora. qͥa solẽ p̾cedit. Est autẽ aurora
diei clarescentis exordiũ. & pͥmꝰ splendor. aeriᷤꝰ.
qͥ grece eoas dr̃. quã nos ꝑdiriuationẽ auro¬

Expanded text:
diem clauso conponit vesper Olympo. Tenebras diem clauso conponit vesper Olympo. Tenebras est quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dicitur quia caret tempora, id est actum. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane sit. Diluculum quasi iam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium et primus splendor aeris, qui Graece ἡὼς dicitur; quam nos per derivationem auro
Abbreviated transcription (Latin):
ox anocendo dicta eoquod ocrilis noce¬
at. Quȩ iccuco lunȩ ac syderum lucẽ
ht̃. nȩ in decora eẽt: & ut consolaret᷑ om̃s nocte
oꝑantes. & ut quibꝰ dã animantib quȩ lucẽ
solis ferre ñ posst̃ adsufficientiã tẽꝑaretur.
Noctis autẽ & diei alt̾natio ꝓpt̾ uicissitudinẽ
dormiendi uigilandiq effecta ẽ: & ut oꝑis di¬
urni laborẽ. noctis reqͥes temꝑet. Noctẽ autẽ
sieri aut qͥa longo itinere lassat᷑ sol. & cũ ad
ultimũ celi spatiũ ꝑuenerit elanguescit. ac
tabefactꝰ efflat suoᷤ ignes. aut qͥa eadẽ ui sub
bra t̃re noctẽ facit. Unde e urgiliꝰ. Ruit
occeano nox. inuoluens umbra magna t̾rãq
polumq. Noctis autẽ partes septẽ st̃. id ÷ crepꝰ¬
culum. uesꝑ. conticiniũ. in tẽpestatũ. gallici
nium. matutinũ. diluculũ. Crepusculũ ÷.
dubia iux: nã creperum. dubiũ dicimꝰ. hoc ÷
int̃ lucẽ & tenebras. Uesꝑũ ab stella occiden¬
tali uocatũ. quȩ solem occiduũ sequit᷑. & tene¬

Expanded text:
ox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub bra terrae noctem facit. Unde et Virgilius: Ruit Oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. 4. Noctis partes septem sunt: vesper, crepusculum, conticinium, intempestunium, matutinum, diluculum. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum a stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
me in nylo. Quȩ si inuenerit dormientem
cocotrillum. uolutat se in lutum pͥmũ & intͣt
ꝑos eiꝰ inuentrẽ. & carpens omĩa int̾ranea
eiꝰ sic moritur. Hic neomon grece uocatur.
eoqͦd odore suo & salubria ciboꝵ & uenenosa
÷ nuncupatꝰ. Hic etiam serpentes insequitur.
Qui cum aduersus aspidem pugnat. caudã
erigit: quam aspis maxime incipit obserua¬
re quasi minantẽ. ad quã cum ium suam
tranffert: decepta corripitur. Musio appella¬
tus. quod murib infestus sit. Hunc uulgꝰ¬
captum captum a captura uocant. Alii
dicunt quod captat. id ÷ uidet. Ilam tanto
acute cernit. ut fulgore luminis noctis te¬
nebras superet. Unde & agreco uenit catus.
a furuo dictus. unde & fur. Tenebrosos enĩ
& occultos cuniculos effodit. & eicit p̃dam
quam inuenerit. Melo dictus. uł quod sit
rotundissimo membro: uł quod fauos petat.
& assidue mella captet. Est autẽ animal¬

Expanded text:
me in Nilo. Quae si invenerit dormientem me in Nilo. Quae si invenerit dormientem corcodilum, volutat se in luto primum, et intrat per os eius in ventrem, et carpens omnia intranea eius, sic moritur. Ichneumon Graece vocatus, eo quod odore suo et salubria ciborum et venenosa est nuncupatus. Hic etiam serpentes insequitur; qui, cum adversus aspidem pugnat, caudam erigit, quam aspis maxime incipit observare quasi minantem; ad quam cum vim suam transfert, decepta corripitur. Musio appellatus, quod muribus infestus sit. Hunc vulgus cattum a captura vocant. Alii dicunt, quod cattat, id est videt. Nam tanto acute cernit ut fulgore luminis noctis tenebras superet. Unde a Graeco venit catus, a furvo dictus; unde et fur. Tenebrosos enim et occultos cuniculos effodit, et eicit praedam quam invenerit. Melo, vel quod sit rotundissimo membro, vel quod favos petat et assidue mella captet. § 3 De mi
Abbreviated transcription (Latin):
ua exultant. media & caua tristantur. fe¬
tus quos amiant ante se gestant. neglecti
circa matrem herent. Hoꝵ genera quinq
sunt: ex quib circopetici caudas habent.
Simia enĩ cũ cauda ẽ: quam quidã du¬
ram uocant. Sfingiȩ uillosȩ sunt comis.
mãmis ꝓminentib. dociles ad feritatis
obliuionem. Rinocefali & ipsi similes si¬
miis. s facie admodum canis: unde & nun¬
cupati. Satyri facie grata. & gesticulatis mo¬
tibus inquieti. Callitrices. tõto pene aspectu
aceteris distant. Sunt enĩ in facie ꝓduda
barba & lata cauda. Leontofonos bestia mo¬
dica. & exeo ita uocata quia capta exuritur.
eiꝰq cuiere asꝑsȩ carnes & positae ꝑ compita se¬
mitarum leones necant. si quantulum cũq
ex illis sumpserint. Strix animal in affrica
erinaciis simile. uocatũ abstridore spinarũ
quas tergo laxatas emittit. ut canes uulne¬
ret insequentes. E nidros bestiola. ex eo
nuncupata quod inaquis uersetur: & maxi¬

Expanded text:
na exultant, media et cava tristantur. Fena exultant, media et cava tristantur. Fetus, quos amant, ante se gestant; neglecti circa matrem haerent. Horum genera quinque sunt, ex quibus cercopitheci caudas habent; simia enim cum cauda est, quam quidam cluram vocant. Sphingae villosae sunt comis, mammis prominentibus, dociles ad feritatis oblivionem. Cynocephali et ipsi similes simiis, sed facie ad modum canis; unde et nuncupati. Satyri facie admodum grata, et gesticulatis motibus inquieti. Callitriches totu paene aspectu a ceteris distant. Sunt enim in facie producta barba et lata cauda. Leontophonos bestia modica; et ex eo ita vocata quia capta exuritur, eiusque cinere aspersae carnes et positae per conpita semitarum leones necant, si quantulumcumque ex illis sumpserint. Histrix animal in Africa erinacii simile, vocatum ab stridore spinarum, quas tergo laxatas emittit ut canes vulneret insequentes. Enhydros bestiola ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, et maxi
Abbreviated transcription (Latin):
abusiue dicuntur quarũlibet bestiarum
filii. Nam ꝓprie catuli canum sunt: ꝑdimi¬
se forte miscentur. Solent & indi feminas ca¬
nes noctu in silius alligatas admittere ad tygri¬
des bestias. a quib insiliri & nasci ex eodem fe¬
tu canes adeo acerrimos & fortes. ut complexu
leones ꝓsternant. Uulpes dicta quasi uolupes.
Est enim uolubilis pedibus. & nunquam
rectis itinerib sed tortuosis anfractib currit.:
fraudulentum animal. in sidiisq decipienꝰ
Nam dum non habuerit escam fingit mor¬
tem. sicq descendentes aues quasi ad cadauer.
rapit & deuorat. Simiȩ grecum ÷ nomen.
id ÷ pressis narib. Unde & simias dicimus
quod suppressis narib sint. & facie fȩda. ru¬
gis turpit᷑ follicantib: licet & capellarũ
sit pressum hab̾e nasum. Alii simias latino
sermone uocatos arbitrantur. eoqͦd mul¬
ta in eis similitudo rationis humanȩ sentit᷑.
s falsum est. Hi elementoꝵ sagaces noua lu¬

Expanded text:
abusive dicuntur quarumlibet bestiarum abusive dicuntur quarumlibet bestiarum filii. Nam proprie catuli canum sunt, per dimise forte miscuntur. Solent et Indi feminas canes noctu in silvis alligatas admitti ad tigres bestias, a quibus insiliri, et nasci ex eodem foetu canes adeo acerrimos et fortes ut in conplexu leones prosternant. Vulpes dicta, quasi volupes. Est enim volubilis pedibus, et numquam rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currit, fraudulentum animal insidiisque decipiens. Nam dum non habuerit escam, fingit mortem, sicque descendentes quasi ad cadaver aves rapit et devorat. Simiae Graecum nomen est, id est pressis naribus; unde et simias dicimus, quod suppressis naribus sint et facie foeda, rugis turpiter follicantibus; licet et capellarum sit pressum habere nasum. Alii simias Latino sermone vocatos arbitrantur, eo quod multa in eis similitudo rationis humanae sentitur; sed falsum est. Hi elementorum sagaces nova lu
Abbreviated transcription (Latin):
prior uiderit. Unde & subito tacenti dr̃.
lupus in fabula. Certe si se prius uisum
senserit. deponit feritatis audaciam. Lupi
toto anno non ampliꝰ quã duodecim dies¬
coeunt. Famem liu portant. & post longa
ieiunia multum deuorant. Lupos ethio¬
pia mittit ceruice iubatos. & tanto ua¬
rios. ut nullũ colorem dicant ab eẽ. Ca
nis nom̃ latinum. grecam ethimologiã
habere uidetur. Grece enĩ cynos dr̃. Licet
enĩ quidam a canore latratus appellatum
existiment. eo qͦd insonat: unde & canere.
Nichil autẽ sagacius canib Plus enĩ sensꝰ
cȩt̾is animalibꝰ habent. Namq soli sua no¬
mina recognoscunt. dño suos diligunt.
dñoꝵ tecta defendunt. ꝓ dñis suis se mor¬
ti obiciunt. uoluntariȩ cum dño ad p̾dam
currunt. corpus dñi sui etiam mortuum
non relinqunt. Qrioꝵ postremo natura ẽ:
extra hominẽ eẽ non posse. In canib duo
sunt: aut fortirudo aut uelocitas. Catuli

Expanded text:
prior viderit. Unde et subito tacenti dicitur: prior viderit. Unde et subito tacenti dicitur: 'Lupus in fabula.' Certe si se praevisum senserit, deponit feritatis audaciam. Lupi toto anno non amplius dies duodecim coeunt; famem diu portant, et post longa ieiunia multum devorant. Lupos Aethiopia mittit cervice iubatos, et tanto varios ut nullum colorem illis abesse dicant. Canis nomen Latinum Graecam etymologiam habere videtur; Graece enim κύων dicitur. Licet eum quidam a canore latratus appellatum existiment, eo quod insonat; unde et canere. Nihil autem sagacius canibus; plus enim sensus ceteris animalibus habent. Namque soli sua nomina recognoscunt; dominos suos diligunt; dominorum tecta defendunt; pro dominis suis se morti obiciunt; voluntarie cum domino ad praedam currunt; corpus domini sui etiam mortuum non relinquunt. Quorum postremo naturae est extra homines esse non posse. In canibus duo sunt: aut fortitudo, aut velocitas. Catuli
Abbreviated transcription (Latin):
li. Ipsi sunt & fibri. qui etiam pontiei ca¬
nes uocantur. Ursus uocatur. quod ore
suos formet fecus. quasi orsus. Nam aiunt
eos informes generare partus. & carnem
quandam nasci. quam mat̾ lambendo
in membra componit. Unde ÷ illud. Sie for¬
mat lingua fetum cum ꝓtulit ursa. Sed
hoc ĩmaturitas partus facit. Deniq tricesi¬
modie generat. unde euenit ut p̾cipitata
fecunditas. informis ꝓcreetur. Ursoꝵ caput
inualidum. ius maxima inbrachiis & lum¬
bis: unde int̾dum erecti insistunt. Lupus
greca diriuatione in linguam nram transfer¬
tur. Lupos enĩ illi licos dicunt. Lycos aut̃t̃
grece amorib appellatur: qͦd rabie rapacita¬
tis quicquid inuenerit trucidet. Alii lupos
uocatos dicunt quasi leopos: qͦd quasi leoui
ita sit illis uirtus in pedib Unde & quicqͥd
pede presserint. non uiuit. Rapax autem
bestia ẽ. & cruoris appetens. de quo rustici
aiunt uocem hominẽ ꝑdere. si eũ lupus

Expanded text:
li. Ipsi sunt et fibri, qui etiam Pontici cali. Ipsi sunt et fibri, qui etiam Pontici canes vocantur. Ursus fertur dictus quod ore suo formet fetus, quasi orsus. Nam aiunt eos informes generare partus, et carnem quandam nasci quam mater lambendo in membra conponit. Unde est illud: Sic format lingua fetum cum protulit ursa. Sed hoc inmaturitas partus facit: denique tricesimo die generat. Unde evenit ut praecipitata fecunditas informes procreet. Ursorum caput invalidum; vis maxima in brachiis et lumbis; unde interdum erecti insistunt. Lupus Graeca derivatione in linguam nostram transfertur. Lupos enim illi λύκους dicunt: λύκος autem Graece a moribus appellatur, quod rabie rapacitatis quaequae invenerit trucidet. Alii lupos vocatos aiunt quasi leopos, quod quasi leonis, ita sit illi virtus in pedibus; unde et quidquid pede presserit non vivit. Rapax autem bestia et cruoris appetens; de quo rustici aiunt vocem hominem perdere, si eum lupus
Abbreviated transcription (Latin):
ad conu̾sionẽ facił corpulentia. Cameleo¬
pardꝰ dictus. quod dum sit ut pardꝰ albis
maculis suꝑ asꝑsꝰ. collo equo similis. pedibꝰ
bubalis: capite tamen camelo ÷ similis. Hc̃
ethiopia gignit. Lincis dictus. quia in lupoꝵ
genere numeratur: bestia maculis terga
distincta ut pardꝰ. s similis lupo. Unde &
ille licos: iste lincis. Huits urinam conu̾ti
induritiam preciosi lapidis dicunt qͥ liguri¬
us appellatur. quod & linces ipsas sentire
hoc documento comꝑbatur. Nam egestũ
liquorem harenis in quantũ potuerint
contegunt inuidia quadam nature: ne
talis egestio transeat in usum humanũ.
testiculi eoꝵ apti sunt medicaminib ꝓpt̾
quos cum ꝑsenserint uenatorem ipsi se
castrant: & morsib uirilia sua amputant.
De quib cicero in scaurana. Redimunt
se aparte corporis. ꝓpt̾ quod maxime ex¬
petuntur. Iuuenalis. Qui se eunuchum
ipse facit. cupiens euadere dampna testicu¬

Expanded text:
ad conversionem facilis corpulentia. Cameleoad conversionem facilis corpulentia. Cameleopardus dictus, quod, dum sit, ut pardus, albimaculis superaspersus, collo equo similis, pedibus bubulis, capite tamen camelo est similis. Hunc Aethiopia gignit. Lyncis dictus, quia in luporum genere numeratur; bestia maculis terga distincta ut pardus, sed similis lupo: unde et ille λύκος, iste lyncis. Huius urinam convertere in duritiam pretiosi lapidis dicunt, qui lyncurius appellatur, quod et ipsas lynces sentire hoc documento probatur. Nam egestum liquorem harenis, in quantum potuerint, contegunt, invidia quadam naturae ne talis egestio transeat in usum humanum. testiculi eorum apti sunt medicaminibus, propter quos cum praesenserint venatorem, ipsi se castrant et morsibus vires suas amputant. De quibus Cicero in Scauriana2, 7: 'Redimunt se ea parte corporis, propter quod maxime expetuntur.' Iuvenalis12, 34: Qui se eunuchum ipse facit, cupiens evadere damno testicu
Abbreviated transcription (Latin):
romanis. Nam hoc genus animantis in
reb bellicis aptum est. In eis enĩ persȩ
& indi ligneis turrib collocatis: tanꝗͣ.
de muro iaculis dimicant. Intellectu aut̃
& memoria multa uigent. gregatim ince¬
dunt. motu quo ualent salutant. murẽ fu¬
giunt. auerse coeunt. Quando autẽ partu¬
riunt. in aquis uł insulis dimittunt fetꝰ
ꝓpt̃ dracones quia eis inimici sunt. & ab
eis implicati necantur. Biennio autẽ por¬
tant fȩtus. nec ampliꝰ quã semel gignunt.
nec plures s unũ tantũ. Uiuunt autẽ tre¬
centos annos. Apud solam affricam & indi¬
am elefanti prius nascebantur. nunc sola eoᷤ
india gignit. Gripͥes uocatur : qͦd sit animal
pennatum & quadrupes. Hoc genꝰ ferarum.
poris leones sunt: alis & facie aquilis simi¬
les. equis uehement᷑ in festi. Nam & homineᷤᷤ
uisos discerpunt. Cameleon non haber
colores quos uidet facillima conu̾sione ua¬
riatur. quod alioꝵ animalium ñ est ita

Expanded text:
Romanis. Nam hoc genus animantis in Romanis. Nam hoc genus animantis in rebus bellicis aptum est. In eis enim Persae, et Indi, ligneis turribus collocatis, tanquam de muro jaculis dimicant. Intellectu autem, et memoria multa vigent. 16. Gregatim incedunt, motu quo valent salutant, murem fugiunt, aversi coeunt, quando autem parturiunt, in aquis, vel insulis dimittunt fetus propter dracones, quia inimici sunt, et ab eis implicati necantur. Biennio autem portant fetus, nec amplius, quam semel gignunt, nec plures, sed tantum unum. 55 Vivunt annos trecentos. Apud solam Africam et Indiam elephanti prius nascebantur; nunc sola eos India gignit. 17. Gryphes vocantur, quod sit animal pennatum, et quadrupes. Hoc genus ferarum poris leones sunt; alis et facie Aquilis similes, et equis vehementer infesti. Nam et homines visos discerpcolores, quos videt, facillima conversione variatur, quod aliorum animalium non est ita
Abbreviated transcription (Latin):
noceror a grecis uocatur. latine int̾pre¬
tatur in nare cornu. Idem & monoceroꝵ
id ÷ unicornis. eoqͦd unũ cornu in media
fronte habeat pedum quatuor. ita cicu¬
tum & ualidum: ut quicqͥd impetierit
aut uentilet aut ꝑforet. Nam & cũ elefan¬
tis sepe certamen habet. & inuentre
uulneratum ꝓsternit. Cantȩ autẽ dr̃¬
ẽẽ fortitudinis. ut nulla uenantium
uirtute capiatur. Sed sicut asserunt qͥ
naturas animalium scripserunt. uirgo¬
ei puella ꝓponitur que uemienti sinũ
aꝑit. in quo ille om̃i ferocitate deposita
caput ponit. sicq soporatꝰ uelut inermiˢ
capttur. E lefantum greci a magnitu¬
dine corporis uocatum putant. quod
formã montis p̾ferat. Grece enĩ mons
elesio dicitur. Apud indos autẽ a uoce
& dentes ebur. rostrum autẽ probuscida
angui similis. uallo munitus eburno.
hos boues lueas dictos ab antiquis
romanis.Noues quia nullũ animal
grandius uidebant: lucas. quia in
lucana illos primꝰ pyrrꝰ in plio obiecit

Expanded text:
noceros a Graecis vocatus, Latine interpretatur in nare cornu. Idem et monoceros, id est, unicornis, eo quod unum cornu in media fronte habeat pedum quatuor, ita acutum, et validum, ut quidquid impetierit, aut ventilet, aut perforet. Nam et cum elephante saepe certamen habet, et in ventre vulneratum prosternit. 13. Tantae autem est fortitudinis, ut nulla venantium virtute capiatur; sed, sicut asserunt qui naturas animalium scripserunt, virgo puella proponitur, quae venienti sinum aperit, in quo ille, omni ferocitate deposita, caput ponit, sicque soporatus, velut inermis capitur. 14. Elephantem Graeci a magnitudine corporis vocatum putant, 54 quod formam montis praeferat. Graece enim mons λόφος dicitur. Apud Indos autem a voce us dicitur, et dentes ebur. Rostrum autem promuscis angui similis, vallo munitus eburno. 15. Hos boves lucas dictos ab antiquis Romanis: boves, quia nullum animal grandius videbant; lucas, quia in Lucania illos primus Pyrrhus in praelio objecit
Abbreviated transcription (Latin):
Ita postea cor ruptis & cicatricosis sedib gen¬
tale semen infusum non heret acceptum.s.
cum acutis ungiib frequent̃ parere non
posse. Uicianturenĩ. intrinsecꝰ se mouentib
catulis. Pardus scłs post panterem ẽ. genꝰ
uarium ac uelocissimũ. & p̃ceps ad sangui¬
nem. Daltu enĩ ad mortẽ ruit. Leopardus
ex adulterio leenȩ & pardi nascitur: et
terciam originem efficit: sicut & pleͥnius
innaturali hẏstoria dicit. leonẽ cũ parda
aut pardum cum leena concunbere.
& ex utroq coitu de generes partus creari.
fuerit caprȩ agrestis sanguinẽ bibit: &¬
uim languoris euitat. E st tam̃ & aliud

Expanded text:
Ita postea corruptis et cicatricosis sedibus geniIta postea corruptis et cicatricosis sedibus genitale semen infusum non haeret acceptum, sed cum acutis unguibus frequentur parere non posse; vitiantur enim intrinsecus se moventibus catulis. Pardus secundus post pantherem est, genus varium ac velocissimum et praeceps ad sanguinem. Saltu enim ad mortem ruit. Leopardus ex adulterio leaenae et pardi nascitur, et tertiam originem efficit; sicut et Plinius in Naturali Historia8, 42 dicit, leonem cum parda, aut pardum cum leaena concumbere et ex utroque coitu degeneres partus creari, en capreae agrestis sanguinem bibit et uim languoris euitat. omnis fera aegra
Abbreviated transcription (Latin):
se ad comp̃hendendum equitem uiribus
fundit. & iracundiȩ stimulo uelocit̃ fugi¬
enti imminet. Ille iterum sperȩ obiectu
sequentẽ retardat. nec tam̃ sedulitatẽ ma¬
tris memoria fraudis excludit. Cassam
uersat imaginẽ. & quasi lactatura fȩtus
residet. Dic pietatis suȩ studio decepta. &
siue qͦd omniũ animaliũ sit amicꝰ. excepto
dracone: siue quia & sui generis societate
gaudet. & ad eandem similitudinẽ qͥcq̃d¬
accipit redd̃it. Pan em̃ grece: om̃ẽ dr̃. Bestia
nunutis orbiculis suꝑpicta. ita ut ocuilatis
ex fuluo circulis nigra uł alba distiiguat᷑
uarietate. Hec semel ommnino parturit. Qu
causȩ ratio manifesta est. Nam cum inutero
matris coaluere catuli. maturisq adnascen¬
dum uirib pollent: odiunt tempoꝵ moras
Itaq oneratam fȩtib uuluam tanquã obstan¬
tem partui unguib lacerant. effundit ula
partum seu potiꝰ dimittit: dolore cogente.

Expanded text:
se ad conprehendendum equitem uiribus se ad conprehendendum equitem uiribus fundit et iracundiae stimulo uelocior fugienti inminet. iterum ille sphaerae obiectu sequentem retardat nec tamen sedulitatem matris memoria fraudis excludit. cassam uersat imaginem et quasi lactatura fetus residet. sic pietatis suae studio decepta et sive quod omnium animalium sit amicus, excepto dracone, sive quia et sui generis societate gaudet et ad eandem similitudinem quaccipit reddit. Πᾶν enim Graece omne dicitur. Bestia minutis orbiculis superpicta, ita ut oculatis ex fulvo circulis, nigra vel alba distinguatur varietate. Haec semel omnino parturit; cuius causae ratio manifesta est. Nam cum in utero matris coaluere catuli maturisque ad nascendum viribus pollent, odiunt temporum moras; itaque oneratam foetibus vulvam tamquam obstantem partui unguibus lacerant: effundit illa partum, seu potius dimittit, dolore cogente.
Abbreviated transcription (Latin):
suscitare dr̃ catulum dormientẽ. Circa ho¬
minem leonum natura est: ut nisi lesi ne¬
queant irasci. Patet enim eoꝵ miscdĩa
exemplis assiduis. Prostratis enim parcunt.
captiuos obuios repatriare ꝑmittunt. ho¬
minẽ non nisi in magna fame int̾iniunt.
nominant persȩ & medi sagittã. Est autẽ
bestia uariis distincta maculis. uirtute &
uelocitate mirabilis: ex cuiꝰ nomine flum̃
tygris appellatur. qͦd is rapidissimꝰ sit om¬
nium fluuioꝵ. Has magis hyrcaniagig¬
um raptȩ sobolis cubile repꝑerit: ilico ues¬
tigiis raptoris insistit. At ille quanuis eqͦ
uectus fugaci. uidens tam̃ uelocitate fe¬
rȩ se posse p̾ueniri. nec euadendi ullum
suppetere sibi posse subsidrum: cunc eã
huiꝰ modi fraude molitur. Ubi se contigu¬
um uiderit. speram de uitro ꝓicit. At
ula imagine sui luditur. & sobolem putat.
Reuocat impetum. cosligere fetum desi¬
derans. Rursus in ani specie retenta. totiᷤꝰ

Expanded text:
suscitare dicitur catulum dormientem. Circa hosuscitare dicitur catulum dormientem. Circa hominem leonum natura est ut nisi laesi nequeant irasci. Patet enim eorum misericordia exemplis assiduis. Prostratis enim parcunt; captivos obvios repatriare permittunt; hominem non nisi in magna fame interimunt. nominant Persae et Medi sagittam. Est enim bestia variis distincta maculis, virtute et velocitate mirabilis; ex cuius nomine flumen Tigris appellatur, quod is rapidissimus sit omnium fluviorum. Has magis Hyrcania gigum raptae subolis cubile reppererit, ilico uestigiis raptoris insistit. at ille quamuis equo uectus fugaci, uidens tamen uelocitate ferae se posse praeuerti nec euadendi ullum subpetere sibi posse subsidium technam huiusmodi fraude molitur. ubi se contingi uiderit, sphaeram de uitro proicit; at tunc imagine sui luditur et subolem putat. reuocat impetum colligere fetum desiderans. rursus inani specie retenta totis
Abbreviated transcription (Latin):
tates & huc atq illuc uagantur. & quo ani¬
mus duxerit eo feruntur. Leonis uocabulũ.
ex greca origine in flexum est in latinum.
Grece enĩ leon uocatur. & ⁊ nom̃ nothũ:
quia ex parte corruptum. Leena uͦ totum
grecum ÷: sic̃ & dracena. Ut autẽ leena lea
dicatur: usurpatum ẽ apoetas. Leo autem
grece latine rex int̾pretatur: eoqͦd pͥnceps
sit omniũ bestiarum. Cuiꝰ genꝰ trifarium
dr̃. E quib breues & iubia crispa imbelles
sunt. longi & coma simplici acres. Animos
eoꝵ: frons & cauda indicat. Uirtꝰ eoꝵ in pe¬
ctore. firmitas incapite. Septi auenatorib
t̃ram contuentur. quo minus conspectis
uenabulis t̾reantur. Rotarum timent
strepitus. s ignis magis. Cũ dormierint
uigilant oculi. cum ambulant cauda
sua cooꝑiunt uestigia sua: ne eos uena¬
cor inueniat. Cum genuerint catulum.
tribus dieb & trib noctib catulus dor¬
mire fertur. tunc deinde patris fremitu
uł rugitu ueluti tremefactus cubilis locus.

Expanded text:
tates, et huc atque illuc vagantur, et quo animus duxerit, eo feruntur. Leonis vocabulum ex Graeca origine inflexum est in Latinum. Graece enim leon vocatur, et est nomen nothum, quia ex parte corruptum est: leaena vero totum Graecum dicatur usurpatum est a poetis. Leo autem Graece, Latine rex interpretatur, eo quod princeps sit omnium bestiarum. Cuius genus trifarium dicitur. E quibus breves et iuba crispa inbelles sunt; longi et coma simplici acres. Animos eorum frons et cauda indicat. Virtus eorum in pectore; firmitas in capite. Septi a venatoribus terram contuentur, quo minus conspectis venabulis terreantur. Rotarum timent strepitus, sed ignes magis. Cum dormierint, vigilant oculi; cum ambulant, cauda sua cooperiunt vestigia sua, ne eos venator inveniat. Cum genuerint catulum, tribus diebus et tribus noctibus catulus dormire fertur; tunc deinde patris fremitu el rugitu veluti tremefactus cubilis locus
Abbreviated transcription (Latin):
lȩ sunt catenulȩ colli. inuicem se compre¬
hendentes in modũ catene : unde & appel¬
latȩ. Dextras cõmunes eẽ uiroꝵ ac femi¬
narum. quia utriꝰq sexus dexterȩ sunt.
Armillȩ autẽ ꝓpͥe uiroꝵ sunt: collatȩ uicto¬
riȩ causa militib ob armoꝵ uirtutẽ. un¬
de & qͦndã uulgo uiriliȩ dicebantur. Ab
intellectu circuli armilla ñ discrepat. qͥa
ipsa quoq hoc ubi ponitur ambiendo con¬
stringit. Sed armilla latiꝰ extenditur. cir¬
culus rotundꝰ fit. Fibulȩ sunt quib pectꝰ
feminarum ornatur. uł palliũ tenetur
auiris in humeris. seu cingulum in lum¬
bis. Lunulȩ sunt ornamenta mulierũ
inlune similitudine. bullulȩ auree depen¬
dentes. Specula sunt. quib feminȩ uultꝰ
suos intuentur. Dictum autẽ speculum.
uł qͦd ex splendore reddatur. uł qͦd ibi femi¬
nȩ intuentes considerent speciem uultus
sui. & quicqͥd ornam̃ti deesse uiderint ad¬

Expanded text:
lae sunt catenulae colli invicem se conprelae sunt catenulae colli invicem se conprehendentes in modum catenae; unde et appellatae. Dextras communes esse virorum ac feminarum, quia utriusque sexus dexterae sunt. Armillae autem proprie virorum sunt, conlatae victoriae causa militibus ab armorum virtute: unde et quondam vulgo viriolae dicebantur. Ab intellectu autem circuli armilla non discrepat, quia ipsa quoque hoc, ubi ponitur, ambiendo constringit; sed armilla latius extenditur, circulus rotundus fit. Fibulae sunt quibus pectus feminarum ornatur, vel pallium tenetur a viris in humeris, seu cingulum in lumbis. Lunulae sunt ornamenta mulierum, in lunae similitudinem bullulae aureae dependentes. Specula sunt in quibus feminae vultus suos intuuntur. Dictum autem speculum vel quod ex splendore reddatur, vel quod ibi feminae intuentes considerent speciem sui vultus et, quidquid ornamenti deesse viderint, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Torques sunt circuli aurei. a collo ad
pectus usq pendentes. Torques autem
& bullȩ auiris geruntur. afeminis uͦ
munilia & catellȩ. Dicte autẽ torques qͦd
sint tortȩ. & bullȩ qd̾ similes sint rotundi¬
tate bullis: quȩ in aqua uento inflant᷑.
Munile ornam̃tum ex gemiis ÷: quod
solet ex feminarum pendere collo. dictũ
a munere. Hoc & serpentiũ etiam dicit᷑
quia constat ex anforulis quibꝰdam au¬
reis. gemimisq uariis. in modũ facturȩ
serpentis. N onnulli hoc & segmenta. &
dicamꝰ: ut. ipse & segmentatis dormisser
paruula cunis. Plerumq autẽ & ꝑmuni¬
le omĩa ornamenta matronarum signi¬
ficantur. quicqͥd illis munere datur. Mu¬
rena uulgo uocatur. qͦd scilicet auri metal¬
lo in uirgulis lentescente. quidã ordines
flexuosi eatena contexuntur in similitudi¬
ne murenȩ serpentis: quȩ ad collum or¬
nandum aptatur. Hȩc interdum auri atq
argenti texitur uirgulis. Unde & incanti

Expanded text:
Torques sunt circuli aurei a collo ad Torques sunt circuli aurei a collo ad pectus usque pendentes. Torques autem et bullae a viris geruntur; feminis vero monilia et catella. Dictae autem torques quod sint tortae, et bullae quod similes sint rotunditate bullis quae in aqua vento inflantur. Monile ornamentum ex gemmis est, quod solet ex feminarum pendere collo; dictum a munere. Hoc etiam et serpentum dicitur, quia constat ex amphorulis quibusdam aureis, gemmisque variis in modum facturae serpentis. Nonnulli hoc et segmentum dicamus, ut ipse 6, 89: Et segmentatis dormisset parvola cunis. Plerumque autem et per munile omnia ornamenta matronarum significantur, quidquid illis munere datur. Murena vulgo vocatur quod scilicet auri metallo in virgulis lentescente quaedam ordinis flexuosi catena contexitur in similitudinem murenae serpentis, quae ad collum ornandum aptatur. Haec interdum auri atque argenti texitur virgulis. Unde et in Cant
Abbreviated transcription (Latin):
micula autẽ sunt: quibꝰ alligatur. Puleũ
autẽ ut pdiximus apelle erat. Nã mitra
ex lana ÷. Regula est mitra uirginalis
capitis. Uittȩ sunt quȩ crinib innectunt᷑.
quib fluentes religantur capilli: & uittȩ
dictȩ qͦd uinciant. Cenia autẽ ÷ uitatũ
extremitas. dependens diuerso colore. Item
uiita ẽ qua corona uincitur. tenia uͦ extre¬
ma pars uittȩ quȩ dependet corone. Reti¬
clum ÷ qͦd colligit comas. dictũ ab eo qͦd reti¬
net crines ne effundant᷑. Discriminalia
capitis mulierum sunt uocata. eoqd̃ caput
a iuiro discernant. Nam discriminare diui¬
dere dr̃. Antiȩ sunt cincii dependentes
ꝓpe auriculas. g̃co uocabulo ab auribus.
Acus sunt quib in feminis ornandoꝵ
criniũ compago retinetur. nelaxiꝰ flu¬
ant. & sparse dissipentur capilli. In aures
abaurium foraminib nuncripatȩ. qͥbꝰ
p̃ciosa grana lapidum dependuntur.
Harum usus ingrecia. puellȩq utraq
aure. pueri tantum dextra gerebant.

Expanded text:
micula autem sunt quibus mitra alligatur. Pilleum autem, ut praediximus, a pelle erat: nam mitra ex lana est. Ricula est mitra virginalis capitis. Vittae sunt quae in crinibus innectuntur, quibus fluentes religantur capilli: et vittae dictae quod vinciunt. Taenia autem est vittarum extremitas dependens diversorum colorum. Item vitta est qua corona vincitur; taenia vero extrema pars vittae quae dependet coronae. Reticulum est quod colligit comas, dictum ab eo quod retinet crines ne effundantur. Discriminalia capitis mulierum sunt vocata ex eo quod caput auro discernant; nam discriminare dividere dicitur. Antiae sunt cincinni dependentes prope auriculas; Graeco vocabulo, ab auribus. Acus sunt quibus in feminis ornandorum crinium conpago retinetur, ne laxius fluant et sparsos dissipentur capillos. Inaures ab aurium foraminibus nuncupatae, quibus pretiosa grana lapidum dependent. Harum usus in Graecia: puellae utraque aure, pueri tantum modo dextra gerebant.
Abbreviated transcription (Latin):
anoe usq ad abrahã: t̃cia ab abraham usq
ad clauid: quarta a dauid usq ad transmi¬
grationẽ iudȩ inbabyloniã: qͥnta deinde
usq ad aduentũ saluatoris incarne. sexta
quȩ nc̃ agitur usqueqͦ mundus iste
finiatur. Quarũ decursus ꝑgeneratione
& regna ita inspicit᷑¬

Expanded text:
am: tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad migrationem Juda in Babyloniam: quinta deinde usque ad adventum Salvatoris in carne: sexta, nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. Quarum decursus per generationes et regna ita inspicit