comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perium conatus est:simul & aliquid addere urbi decus. Iam tũ eãt
inclitum dianae ephesiae phanum: id cõmuniter a ciuitatib asiae
factum fama ferebat: cum consensum populorum deosque consoti¬¬
atos laudaret mire Seruius inter proceres latinorum:cum quibus
publice priuatimque hospitia amicitiasque de industria iunxerat
saepe iterando eadem perpulit tandem: ut romae phanum dianae
populi latini cum populo ro.facerent. Ea erat confessio caput rerũ
romam esse: de quo totiens armis certatum fuerat: id ꝗͣꝗͣ obmissum
iam ex omni cura latinorum obrem totiens infeliciter temptatam
armis uidebatur: uni se ex sabinis sors dare uisa est: priuato consi¬
lio imperii recuꝑandi. Bos in sabinis nata cuidam patri familiae
dicitur miranda magnitudine ac spetie: fixa per multas aetates
cornua in uestibulo templi dianae monumentũ ei fuere miraculo.

Expanded text:
perium conatus est, simul et aliquod addere urbi decus. iam tum erat perium conatus est, simul et aliquod addere urbi decus. iam tum erat inclitum Dianae Ephesiae fanum; id communiter a ciuitatibus Asiae factum fama ferebat. eum consensum deosque consociatos laudare mire Seruius inter proceres Latinorum, cum quibus publice priuatimque hospitia amicitiasque de industria iunxerat. saepe iterando eadem perpulit tandem, ut Romae fanum Dianae populi Latini cum populo Romano facerent. ea erat confessio caput rerum Romam esse, de quo totiens armis certatum fuerat. id quamquam omissum iam ex omnium cura Latinorum ob rem totiens infeliciter temptatam armis uidebatur, uni se ex Sabinis fors dare uisa est priuato consilio imperii reciperandi. bos in Sabinis nata cuidam patri familiae dicitur miranda magnitudine ac specie; fixa per multas aetates cornua in uestibulo templi Dianae monumentum ei fuere miraculo.
Abbreviated transcription (Latin):
de deinceps auget exquilias. ibique ip̃e. ut loco dignitas fieret habitat.
Aggere & fossis & muro circundat urbem. Item pomerium profert. Pome¬
rium uerbi uim solam intuentes post moenium interpretantur esse. Est
aut̃ magis circa murum locus: quem in condendis urbibus quondã etru¬
sci. qua murum ducturi erant certis circa terminis in augurato conse¬
crabant: ut neque interiore parte aedifina moenibus continuarentur:
quaenunc &̃ uulgo coniunguntur & extrinsetus puri aliquid ab huma¬
no cultu paterer soli. Hoc spatium quod neque habitari neque arari fas
erat: non magis quod post murum essa: ꝗͣ quod murum post id po-¬
merium romani appellauerunt. & in urbis incremento semper quãtu
moenia processura erant tantũ termini consecrati proferebant᷑. Aucta
ciuitate magnitudine urbis: omnibus domi & ad belli & ad pacis u¬
sus formatis: ne semper armis opes acquirerentur consilio augere im¬

Expanded text:
de deinceps auget Esquiliis; ibique ipse, ut loco dignitas fieret, habitat; de deinceps auget Esquiliis; ibique ipse, ut loco dignitas fieret, habitat; aggere et fossis et muro circumdat urbem; ita pomerium profert. pomerium uerbi uim solam intuentes postmoerium interpretantur esse; est autem magis circamoerium, locus quem in condendis urbibus quondam Etrusci qua murum ducturi erant certis circa terminis inaugurato consecrabant, ut neque interiore parte aedificia moenibus continuarentur, quae nunc uolgo etiam coniungunt, et extrinsecus puri aliquid ab humano cultu pateret soli. hoc spatium quod neque habitari neque arari fas erat, non magis quod post murum esset quam quod murus post id, pomerium Romani appellarunt; et in urbis incremento semper quantum moenia processura erant tantum termini hi consecrati proferebantur. aucta ciuitate magnitudine urbis, formatis omnibus domi et ad belli et ad pacis usus, ne semper armis opes adquirerentur, consilio augere im
Abbreviated transcription (Latin):
nire.Quadrifariam.N. urbe diuisa regionib collibusque: quae hĩtaban¬
tur ꝑtes tribus eas appellauit: ut ego arbitror ab tributo. Nam cius quoq
equaliter ex censu conferendo ab eodem ratio inita est Neque hae tribus
ad centuriarum distributionem numerũque quicquã pertinuere. Censu
perfecto quem maturauerat metu legis deinceps late cum uinculorũ mi¬
nis mortisque edixit: ut omnes ciues ro. equites peditesque in suis quisq:
centuriis in campo martio prima luce adessent. Ibi instructum exercitum
omnem sue oue. tauris tribus lustrauit. Idque conditum lustrum appel¬
latum: quia in censendo finis factus est. Milia lxxx. eo lustro ciuium
censa dicuntur. Addidit scriptorum antiꝗssimus fabius pictor. eorũ
qui arma ferre possent eum numerũ fuisse. Ad eam multitudinẽ urbs
amplificanda uisa est. Addit duos colles: quirinalẽ uiminalemque. In¬¬

Expanded text:
nire. quadrifariam enim urbe divisa regionibus collibusque qui habitabannire. quadrifariam enim urbe divisa regionibus collibusque qui habitabantur, partes eas tribus appellavit, ut ego aaequaliter ex censu conferendi ab eodem inita ratio est; neque eae tribus ad centuriarum distributionem numerumque quicquam pertinuere. censu perfecto quem maturauerat metu legis de incensis latae cum uinculorum minis mortisque, edixit ut omnes ciues Romani, equites peditesque, in suis quisque centuriis, in campo Martio prima luce adessent. ibi instructum exercitum omnem suouetaurilibus lustrauit, idque conditum lustrum appellatum, quia is censendo finis factus est. milia octoginta eo lustro ciuium censa dicuntur; adicit scriptorum antiquissimus Fabius Pictor, eorum qui arma ferre possent eum numerum fuisse. ad eam multitudinem urbs quoque amplificanda uisa est. addit duos colles, Quirinalem Uiminalemque; Uiminalem in
Abbreviated transcription (Latin):
equos emendos dena milia aeris ex publico data. & quib equos alerẽt
uiduae attributae: quae bina milia aeris in annos singulos penderent.
Naec omnia in dites ab pauperibus inclinata honera. Deinde est honoᷤ
additus. non .N. ut ab Romulo & caeteri traditum seruauerant reges ui¬
ritm suffragium eadem ui eodemq: iure promiscue omnib datũ est.
Sed gradus facti: ut neque exclusus quisquã suffragio uideretur & ins
omnis penes primores ciuitatis ess&. Equites.n. uocabantur primi.Ixxx
inde primae classis centuriae peditum uocabatur ibi si uariara qđ raro
incidebat: ut secundae classis centuriae uocarentur: nec uo unꝗͣ infra ita
descenderent: ut ad infimos peruenirent. Nec mirari oporter hũc ordinẽ
qui nunc est post expletas .u.&.xxx. tribus duplicato earum nuo centu¬
riis iuniorum seniorũque ad institutã ab seruio Tullo sũmam non cõue¬

Expanded text:
equos emendos dena milia aeris ex publico data, et, quibus equos alerent, equos emendos dena milia aeris ex publico data, et, quibus equos alerent, uiduae attributae quae bina milia aeris in annos shaec omnia in dites a pauperibus inclinata onera. deinde est honos additus; non enim, ut ab Romulo traditum ceteri servaverant reges, viritim suffragium eadem vi eodemque iure promiscepromise omnibus datum est, sed gradus facti, ut neque exclusus quisquam suffragio videretur et vis omnis penes primores civitatis esset. equites enim vocabantur primi; octoginta inde primae classis centuriae; ibi si variaret, quod raro incidebat, institutum ut secundae classis vocarentur, nec fere unquam infra ita descenderunt, ut ad infimos pervenirent. nec mirari oportet hunc ordinem, qui nunc est post expletas quinque et triginta tribus duplicato earum numero centuriis iuniorum seniorumque, ad institutam ab Ser. Tullio summam non conve
Abbreviated transcription (Latin):
imperata scutum pro clipeo & praeter loricam omnia eadem. Tertiam
classem in quiquaginta milium censum esse uoluit:tondem centuriae. &
hae eodẽque discrimine aetatum factae. nec de armis quicquã mutatum
ocreae tantum ademptae. In quarta classe census quĩque & .xx. milium
totidem centuriae factae.Arma mutata nihil praeter hastam & uerutum
datum. Quinta classis aucta centuriae .xxx. factae. fundas lapidesque
missiles hi secum gerebant. In his accensi cornicines tibicinesque in tres
centurias distributi .xi. milibus haec classis censebatur. hic minor cẽsus
reliquã multitudinem habuit.Inde una centuria facta est ĩmunis mili¬¬
tia. Ita pedestri exercitu ordinato distributoque equitum ex primorib
ciuitatis xii. scripsit centurias. Sex item alias centurias trib ab Romu¬
lo institutis sub hisdem quibus in augurate erant nominib fecit. Ad

Expanded text:
imperata scutum pro clipeo et praeter loricam omnia eadem. tertiae imperata scutum pro clipeo et praeter loricam omnia eadem. tertiae classis in quinquaginta milium censum esse uoluit; totidem centuriae et hae eodemque discrimine aetatium factae; nec de armis quicquam mutatum, ocreae tantum ademptae. in quarta classe census quinque et uiginti milium, totidem centuriae factae, arma mutata: nihil praeter hastam et uerutum datum. quinta classis aucta; centuriae triginta factae; fundas lapidesque missiles hi secum gerebant; in his accensi cornicines tubicinesque in duas centurias distributi; undecim milibus haec classis censebatur. hoc minor census reliquam multitudinem habuit; inde una centuria facta est, immunis militia. ita pedestri exercitu ornato distributoque, equitum ex primoribus ciuitatis duodecim scripsit centurias; sex item alias centurias, tribus ab Romulo institutis, sub iisdem quibus inauguratae erant nominibus fecit. ad
Abbreviated transcription (Latin):
discriminis ordinũque: quib inter gradus dignitatis fortunaeque
aliquid inter lucet posteri fama ferrent. Censum .n. instituit rem salu¬
berrimam tanto futuro imperio: ex quo belli pacisque munia nõ ui¬¬
titim ut ante: sed pro habitu pecuniarum fierent. Tum classes centuri¬
asque & hunc ordinem ex censu descripsit: uł pace decorum uł bello
Ex his qui centum milium aeris aut maiorem censum hr̃ent .lxxxͫ. cõ¬
fecit centurias: quadragenas seniorum: ac iuniorum. Prima classis
omnes appellati: seniores ad urbis custodiam: ut praesto essent: Iunio¬
res ut bella foris gererent. arma his imperata.galea. clipeus. ocree. lori¬
ta omnia ex aere. Haec ut tegimenta corporis essent. Tela in hostẽ hasta¬
que & gladius. Additi huic classi duae fabrum tenturiae: qua sine
armis stipendia facerent. Datum munus: ut machinas in bello ferrẽt
Secunda classis intra centum usque ad quĩque & .lxx. miliũ censum

Expanded text:
discriminis ordinumque quibus inter gradus dignitatis fortunaeque discriminis ordinumque quibus inter gradus dignitatis fortunaeque aliquid interlucet posteri fama ferrent. censum enim instituit, rem saluberrimam tanto futuro imperio, ex quo belli pacisque munia non uiritim, ut ante, sed pro habitu pecuniarum fierent; tum classes centuriasque et hunc ordinem ex censu discripsit, uel paci decorum uel bello. ex iis qui centum milium aeris aut maiorem censum haberent octoginta confecit centurias, quadragenas seniorum ac iuniorum; prima classis omnes appellati; seniores ad urbis custodiam ut praesto essent, iuuenes ut foris bella gererent; arma his imperata galea, clipeum, ocreae, lorica, omnia ex aere; haec ut tegumenta corporis essent: tela in hostem hastaque et gladius. additae huic classi duae fabrum centuriae quae sine armis stipendia facerent; datum munus ut machinas in bello ferrent. secunda classis intra centum usque ad quinque et septuaginta milium
Abbreviated transcription (Latin):
leris ministris: ut uiuere regem & tantas opes esse Seruii nuntiatũ est:
Sessam pometiam exulatum ierant. Nec iam publicis consiliis magis¬
Seruius: ꝗ priuatis munire opes: & ne qualis anci liberis animus ad¬
uersus tarꝗnium fuerat: talis aduersus se tarquinii liberis ess&: du-¬
as filias iuuenib regiis lutio atque arunti tarquiniis iungit. Nec ru¬
pit tñ fati necessitatem humanis consiliis: quin inuidia regni &iam
inter clomesticos inficla omnia atque infesta facerent. Peroportune
ad praesentis quietem status: bellum cum ueientib: iam .N. indutiae
exierant: aliisque etruscis: sumptum. In eo bello & uirtus & fortuna
Seriui Tullii enituit: fusoq ingenti hostium exercitu haud dubius
rex seu patrum seu plebis animus periclitaretur romã rediit.Aggre¬
diturq inde pacis longe maximũ opus: ut quẽ ad modum num ma
diuini auctor iuris fuiss&: ita seruium conditorem omnis in ciuitate

Expanded text:
leris ministris ut uiuere regem et tantas esse opes Serui nuntiatum est, leris ministris ut uiuere regem et tantas esse opes Serui nuntiatum est, Suessam Pometiam exsulatum ierant. nec iam publicis magis consiliis Seruius quam priuatis munire opes, et ne, qualis Anci liberum animus aduersus Tarquinium fuerat, talis aduersus se Tarquini liberum esset, duas filias iuuenibus regiis, Lucio atque Arrunti Tarquiniis iungit; nec rupit tamen fati necessitatem humanis consiliis quin inuidia regni etiam inter domesticos infida omnia atque infesta faceret. peropportune ad praesentis quietem status bellum cum Ueientibus—iam enim indutiae exierant—aliisque Etruscis sumptum. in eo bello et uirtus et fortuna enituit Tulli; fusoque ingenti hostium exercitu haud dubius rex, seu patrum seu plebis animos periclitaretur, Romam rediit. adgrediturque inde ad pacis longe maximum opus, ut quemadmodum Numa diuini auctor iuris fuisset, ita Seruium conditorem omnis in ciuitate
Abbreviated transcription (Latin):
per fenestrar in nouam uiam uersus. hĩtabat .ii. rex ad iouis statoris¬
aedem: Tanaquil populũ alloquitur iubet bono aio esse. Sopitum
fuisse regem subito ictu. haud alte ferrum in corpus destendisse
iam ad se redisse. inspectum uulnus absterso cruore omnia salubria ẽẽ
confidere prope diem ip̃m eos uisuros. Interim Seruio Tullo iubere popłm
dicto audientem esse: eum iura redditurum obiturũque alia regis mu-¬
nia. Seruius cum trabea & lictorib prodit: ac sede regia sedens alia de¬
cernit: de aliis se consulturũ regem esse simulat. Ita que per aliquot di¬
es cum iam expirass& Tarꝗniui caelata morte per spetiem alien ae fungẽ¬
de uicis suas opes firmauit. Tum demum palam facto: & complorati¬¬
one in regia orta: Seruius praesidio firmo munitus: primus iniussu po-¬
puli uoluntate patrum regnauit. Anci liberi iam tum comprensis sce¬¬

Expanded text:
per fenestras in Nouam uiam uersas—habitabat enim rex ad Iouis Statorisper fenestras in Nouam uiam uersas—habitabat enim rex ad Iouis Statoris—populum Tanaquil adloquitur. iubet bono animo esse: sopitum fuisse regem subito ictu; ferrum haud alte in corpus descendisse; iam ad se redisse; inspectum volnus absterso cruore; omnia salubria esse; confidere prope diem ipsum eos visuros; interim Ser. Tullio iubere populum dicto audientem esse; eum iura redditurum obituruesse. Seruius cum trabea et lictoribus prodit ac sede regia sedens alia decernit, de aliis consulturum se regem esse simulat. itaque per aliquot dies cum iam exspirasset Tarquinius celata morte per speciem alienae fungendae uicis suas opes firmauit; tum demum palam factum est comploratione in regia orta. Seruius praesidio firmo munitus, primus iniussu populi, uoluntate patrum regnauit. Anci liberi iam tum comprensis sce
Abbreviated transcription (Latin):
lictores comprehendunt. Elamor inde concursusque populi mirantiũ
quid rei ess&:Tanaquil inter tumultum claudi regiam iub&. arbitros
eucit: simulque quae curando uulneri opus sunt:tanꝗͣ spes subess& se¬
dulo comparat: simulque si destituat spes alia praesidia molitur. Ser¬
uio propere actito: cum pene ex anguem uirũ ostendiss& dexterã te-¬
nens orat: ne in ultam mortem soceri: ne socertm inimicis ludibrio esse
sinat. Tuum est inquit serui siuir es sbiere regnum: non illor qui
alienis manib pessimum facinus fecere. Erige te deosque duces sequere
qui clarum hoc fore: caput diuino quondam circũ fuso igni portende¬
runt. Nunc te illa caelestis excitet flamma. nunc expergisscere uere &
nos peregrini regnauimus. Quis sis non unde natus reputa. Si tua re
subita consilia torpent: ac tu mea consilia sequere. Lum clamor im¬
petusque multitudinis uix substineri posset: ex superiore parte adiu

Expanded text:
lictores comprehendunt. clamor inde concursusque populi, mirantium lictores comprehendunt. clamor inde concursusque populi, mirantium quid rei esset. Tanaquil inter tumultum claudi regiam iubet, arbitros eiecit. simul quae curando uolneri opus sunt, tamquam spes subesset, sedulo comparat, simul si destituat spes, alia praesidia molitur. Seruio propere accito cum paene exsanguem uirum ostendisset, dextram tenens orat ne inultam mortem soceri, ne socrum inimicis ludibrio esse sinat. 'tuum est' inquit, 'Serui, si uir es, regnum, non eorum qui alienis manibus pessimum facinus fecere. erige te deosque duces sequere qui clarum hoc fore caput diuino quondam circumfuso igni portenderunt. nunc te illa caelestis excitet flamma; nunc expergiscere uere. et nos peregrini regnauimus; qui sis, non unde natus sis reputa. si tua re subita consilia torpent, at tu mea consilia sequere.' cum clamor impetusque multitudinis uix sustineri posset, ex superiore parte aedium
Abbreviated transcription (Latin):
turus erat: ꝗͣ priuatus: & quia seruio occiso:quẽtunque aliũ. gener
delegiss&: eundem regni heredem facturus uidebatur. Obhaec ipi re¬
gi insidiae parantur. Ex pastorib duo ferocissimi delecti ad facinus
qui consueti erant utrinque agrestibus ferramentis in uestibulo regiae¬
ꝗͣ potuere potuere tumultuosissime spetie rixae in seomnes apꝑatores
regios conuertunt. Inde cum ambo regem appellarent: clamorq: eoru
penitus in regiam peruenisset.euocati ad regem pergunt.primo utriq
uociferari & certatim alter altero obstrepere. Coerciti ab lictore & iussi
in uicem dicere tandem obloqui desistunt.Unus rem ex composito or¬
ditur. Dum intentus in eum se rex totus auerter&: alter elatam seturĩ
in caput deiecit. Relictoque in uulnere telo ambo se foras eiitiunt. Tar¬
quiniũ moribundum cum qui circa erant excepissent: illos fugientes

Expanded text:
turus erat quam priuatus; tum Seruio occiso, quemcumque alium generum turus erat quam priuatus; tum Seruio occiso, quemcumque alium generum delegisset, eundem regni heredem facturus uidebatur; ob haec ipsi regi insidiae parantur. ex pastoribus duo ferocissimi delecti ad facinus, quibus consueti erant uterque agrestibus ferramentis, in uestibulo regiae quam potuere tumultuosissime specie rixae in se omnes apparitores regios conuertunt; inde, cum ambo regem appellarent clamorque eorum penitus in regiam peruenisset, uocati ad regem pergunt. primo uterque uociferari et certatim alter alteri obstrepere; coerciti ab lictore et iussi in uicem dicere tandem obloqui desistunt; unus rem ex composito orditur. cum intentus in eum se rex totus auerteret, alter elatam securim in caput deiecit, relictoque in uolnere telo ambo se foras eiciunt. Tarquinium moribundum cum qui circa erant excepissent, illos fugientes
Abbreviated transcription (Latin):
patres plebemq longe maximo honore. Seruius Tullus erat. Tũ Anci
filii duo: &si antea semper pro indignissimo hũerant se paterno regno tu¬
toris fraude pulsos regnare romae aduenam. non mõ ciuice: sed nẽ italice
quide stirpis: tamen impensius his inclignitas crescere:si non ab Tar¬
quinio quidẽ ad se rediret regnum: sed praeteps inde porro ad seruina
caderet: ut in eadem ciuitate post tentesimũ fere annum :ꝗͣ nomulus deo
progenitus. deus ip̃e tenuerit regnum donec in terris fuerit: id seruus ser¬
ua natus possideat. Tum cõmune romani nominis:tum praetipue id do¬¬
mus suae dedetus fore:si Anci regis uirili stirpe salua: non mõ aduenis
sed serius &iam romae regnum pateret.Ferro igitur eam cõtumelias¬
arcere statuunt.Sed iniurae dolor in Tarꝗnium ip̃m magis:ꝗ in ser¬¬
uium eos stimulabat: & quia grauior ultor caedis. si superess&: rex: fu¬

Expanded text:
patres plebemque longe maximo honore Ser. Tullius erat. tum Anci patres plebemque longe maximo honore Ser. Tullius erat. tum Anci filii duo etsi antea semper pro indignissimo habuerant se patrio regno tutoris fraude pulsos, regnare Romae aduenam non modo uicinae sed ne Italicae quidem stirpis, tum impensius iis indignitas crescere si ne ab Tarquinio quidem ad se rediret regnum, sed praeceps inde porro ad seruitia caderet, ut in eadem ciuitate post centesimum fere annum quam Romulus deo prognatus deus ipse tenuerit regnum donec in terris fuerit, id seruus serua natus possideat. cum commune Romani nominis tum praecipue id domus suae dedecus fore, si Anci regis uirili stirpe salua non modo aduenis sed seruis etiam regnum Romae pateret. ferro igitur eam arcere contumeliam statuunt; sed et iniuriae dolor in Tarquinium ipsum magis quam in Seruium eos stimulabat, et quia grauior ultor caedis, si superesset, rex fu
Abbreviated transcription (Latin):
Euenit facile quod diis cordi esset.Iuuenis euasit uerae indolis regiae: nec
cum quȩrer&ur gener Tarqunio: quisquã romanae iuuentutis ulla ar¬
te conferre potuit. filiamque suam ei rex despondit. Nic quacunque de
causa tantus honos illi allatus credere prohibet serua natum eum:par¬¬
uumq ip̃m seruisse. Eorum magis snĩae sum: qui corniculo capto: Ser¬¬
ui Tullii: qui princeps in ea urbe fuerat: grauidam uiro uxorem occiso:
cum inter reliquas captiuas cognita ess&: ob unicam nobilitatem ab
regina romana prohibitam ferunt seruitio. Partum romae elidisse⁊
prisci Tarquinii domo: inde tanto benefitio & inter mulieres familia¬¬
ritate auctam: & puerum in domo aparuo educatum in caritate atq
honore fuisse. fortunam matris: quod capta patria in hostium manus
uenerit:ut serua natus crederetur: fecisse. Duo de quadragesimo serme
anno ex quo regnare coeperat Tarꝗnius: non apud regem mõ: sed apd

Expanded text:
euenit facile quod dis cordi esset: iuuenis euasit uere indolis regiae nec, euenit facile quod dis cordi esset: iuuenis euasit uere indolis regiae nec, cum quaereretur gener Tarquinio, quisquam Romanae iuuentutis ulla arte conferri potuit, filiamque ei suam rex despondit. hic quacumque de causa tantus illi honos habitus credere prohibet serua natum eum paruumque ipsum seruisse. eorum magis sententiae sum qui Corniculo capto Ser. Tulli , qui princeps in illa urbe fuerat, grauidam uiro occiso uxorem, cum inter reliquas captiuas cognita esset, ob unicam nobilitatem ab regina Romana prohibitam ferunt seruitio partum Romae edidisse Prisci Tarquini <in> domo; inde tanto beneficio et inter mulieres familiaritatem auctam et puerum, ut in domo a paruo eductum, in caritate atque honore fuisse; fortunam matris, quod capta patria in hostium manus uenerit, ut serua natus crederetur fecisse. duodequadragesimo ferme anno ex quo regnare coeperat Tarquinius, non apud regem modo sed apud
Abbreviated transcription (Latin):
te animo futurum olim ibi amplitudinem loci occupat fundamentis.
E odem tempore in regia prodigium uisum: euentuque mirabile fuit: pu¬
ero dormienti: cui seruio Tullo nomen fuit: caput arsisse ferunt multo¬
rum in conspectu. Plurimo igitur clamore inde ad tantae rei miraculo
orto: excitum regem: & cum quidã ex familiarium aquam ad restin-¬
guendum ferra: ab regina retentum: sedatoque iam tumultu: mouere
uetuisse puerum: donet sua sponte exprectus ess&: mox cum somno &⁊
flammã abisse.: Tum adducto insecretũ uiro tanaquil: uides ne tu
puerum hunc inquit:quem tam humili cultu educamus: scire licet ⁊¬
hunc lumen quondã rebus nr̃is dubiis futurum: praesidiũque regiae
afflictae. Proinde materiam ingennis publice priuatĩque tlecoris om¬
ni indulgentia nr̃a nutriamus. Inde puerum liberor loco hr̃i cceptum:
erudirique arribus quibus ingenia ad magnae fortunae tulmen excitãt.

Expanded text:
te animo futuram olim amplitudinem loci, occupat fundamentis. te animo futuram olim amplitudinem loci, occupat fundamentis. eo tempore in regia prodigium uisu euentuque mirabile fuit. puero dormienti, cui Seruio Tullio fuit nomen, caput arsisse ferunt multorum in conspectu; plurimo igitur clamore inde ad tantae rei miraculum orto excitos reges, et cum quidam familiarium aquam ad restinguendum ferret, ab regina retentum, sedatoque eam tumultu moueri uetuisse puerum donec sua sponte experrectus esset; mox cum somno et flammam abisse. tum abducto in secretum uiro Tanaquil 'uiden tu puerum hunc' inquit, 'quem tam humili cultu educamus? scire licet hunc lumen quondam rebus nostris dubiis futurum praesidiumque regiae adflictae; proinde materiam ingentis publice priuatimque decoris omni indulgentia nostra nutriamus.' inde puerum liberum loco coeptum haberi erudirique artibus quibus ingenia ad magnae fortunae cultum excitantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cionem : dedimus. Et ego recipio. Bello sabino perfecto Tarꝗnius
triumphans romam redit. Inde priscis latinis bellum fecit. Ubi nusꝗͣ
ad uniuersi rei dimitationem uentum est: ad singula oppida circum fe¬
rendo arma: omne nomen latinum domuit. Corniculum. ficulnea. ue¬¬
tus cameria. crustumium. ameriola. medula. nomentum: haec de
priscis latinis aut qui ad latinos defeterant capta oppida. Pax deinde
est facta. Maiore inde animo pacis opera inchoata: ꝗ quãta mole
gesserat bella: ut non quienor populus domi ess&: ꝗͣ militiae fuisset
nam & muro lapideo: cuius exordium operis sabino bello turbatũ eãt
urbem quia nondum munierat: cingere parat: & infima urbis loca cir¬
ca forum: aliasq interiectas collibus ualles: quia ex planis locis haud fa¬
cile euehebant aquas: cloacis e uestigio in tyberim ductis siccat. Et arcã
ad aecdem in capitolio iouis: quam uouerat bello sabino:iam praesagiẽ¬¬

Expanded text:
cionem?'—'dedimus.'—'at ego recipio.' bello Sabino perfecto Tarquinius cionem?'—'dedimus.'—'at ego recipio.' bello Sabino perfecto Tarquinius triumphans Romam redit. inde Priscis Latinis bellum fecit; ubi nusquam ad uniuersae rei dimicationem uentum est, ad singula oppida circumferendo arma omne nomen Latinum domuit. Corniculum, Ficulea uetus, Cameria, Crustumerium, Ameriola, Medullia, Nomentum, haec de Priscis Latinis aut qui ad Latinos defecerant, capta oppida. pax deinde est facta. maiore inde animo pacis opera incohata quam quanta mole gesserat bella, ut non quietior populus domi esset quam militiae fuisset. nam et muro lapideo, cuius exordium operis Sabino bello turbatum erat, urbem qua nondum munierat cingere parat, et infima urbis loca circa forum aliasque interiectas collibus conualles, quia ex planis locis haud facile euehebant aquas, cloacis fastigio in Tiberim ductis siccat, et aream ad aedem in Capitolio Iouis quam uouerat bello Sabino, iam praesagien
Abbreviated transcription (Latin):
spoliis hostium: id uotum uulcano erat: ingenti cumulo accensis: per¬
git porro in agrum sabinum exercitum ducere. Et ꝗͣꝗͣ male res gesta
erat: nec gesturos melius se sperare poterant:tñ quia consulendi res nõ
dabat spatium: iere obuiam sabini tumultuapio milite.Iterũq: ibi⁊
fusi: perditis iam prope rebus: pacem peciere. Collatia & quicꝗd citra
collatiam agri erat sabinis ademptum. Egerius fratris hic filius erat
regis, collatia in praesidio relictus. Deditosque collatinos ita accipio:
eamque deditionis formulam esse. Rex interrogauit estis ne uos lega¬
ti oratores que missi a populo collatino: ut uos populumq collatinu
dedatis: sumus. Est ne populus collatinus in sua potestate: est. dedi¬
tis ne uos populũ que collatinum. urbem. agros. aquam terminos. deli¬
bra. utensilia diuina humanaque omnia in meam populiquero. di¬

Expanded text:
spoliis hostium—id uotum Uolcano erat—ingenti cumulo accensis, perspoliis hostium—id uotum Uolcano erat—ingenti cumulo accensis, pergit porro in agrum Sabinum exercitum inducere; et quamquam male gesta res erat nec gesturos melius sperare poterant, tamen, quia consulendi res non dabat spatium, ire obuiam Sabini tumultuario milite; iterumque ibi fusi, perditis iam prope rebus pacem petiere. Collatia et quidquid citra Collatiam agri erat Sabinis ademptum; Egerius—fratris hic filius erat regis—Collatiae in praesidio relictus. deditosque Collatinos ita accipio eamque deditionis formulam esse: rex interrogauit: 'estisne uos legati oratoresque missi a populo Collatino ut uos populumque Collatinum dederetis?'—'sumus.'—'estne populus Collatinus in sua potestate?'—'est.'—'deditisne uos populumque Collatinum, urbem, agros, aquam, terminos, delubra, utensilia, diuina humanaque omnia, in meam populique Romani di
Abbreviated transcription (Latin):
inpugtiam magnam uim lignorum in anienis ripa iacentem arden¬
tem in flumen conuterent. uentoque iuuante accensa ligna & pleraq
ratibus impacta: sublicis cum hererent pontem succendunt. Ea quo¬
q res in pugna terrorem attulit sabinis. effusis eadem fugam impe¬
diit: multique mortales cum hostem effugissent: in flumine ip̃o peri¬
ere: quorum fluitantia arma ad urbem cognita in tyberi prius pene ꝗͣ
nuntiari posset insignem uictoriam fecere. Eo proelio praecipua eꝗtũ
gloria fuit. Utrinque ab tornibus positos: cum iam pelleretur media su¬
orum peditum ates: ita incurrisse ab lateribus ferunt: ut nõ sisterẽt
mõ sabinas legiones ferociter instantes cedentib: sed subito in fugam
auerterent. Montes effuso cursu sabini petebant & pauci tenuere.Ma¬
xima pars: ut ante dictum est: in flumine ab equitibus acti sunt. Tar¬
quinius instandum perterritis ratus: praeda captiuis que romã missis:

Expanded text:
ui magnam uim lignorum, in Anienis ripa iacentem, ardenui magnam uim lignorum, in Anienis ripa iacentem, ardentem in flumen conicerent; uentoque iuuante accensa ligna et pleraque in ratibus impacta sublicis<que> cum haererent, pontem incendunt. ea quoque res in pugna terrorem attulit Sabinis, et fusis eadem fugam impedit; multique mortales cum hostem effugissent in flumine ipso periere, quorum fluitantia arma ad urbem cognita in Tiberi prius paene quam nuntiari posset insignem uictoriam fecere. eo proelio praecipua equitum gloria fuit; utrimque ab cornibus positos, cum iam pelleretur media peditum suorum acies, ita incurrisse ab lateribus ferunt, ut non sisterent modo Sabinas legiones ferociter instantes cedentibus, sed subito in fugam auerterent. montes effuso cursu Sabini petebant, et pauci tenuere: maxima pars, ut ante dictum est, ab equitibus in flumen acti sunt. Tarquinius, instandum perterritis ratus, praeda captiuisque Romam missis,
Abbreviated transcription (Latin):
quod aues tuae fieri portendunt.Tum illum haud tunctanter¬
ibi discessisse cotem ferunt.Statua Achii posita capite uelato: quo
in locores acta est in comitio in gradibus ip̃is ad laeuam curiae fuit.
Totem quoque eodem loco sitam fuisse memorant:ut essex ad po¬¬
steros miraculi eius monumentum. Auguriis certe socerdotioq:
augurum tantus honos accessit: ut nihil belli domi que postea:
nisi auspicato gereretur: concilia populi.exertinis uocan: sũm a
rerum ubi aues non admisissent dirimerentur. Neque tũ Tar-¬
quinius de equitum tenturiis quicquã mutauit. Numero tm̃
alterum adiecit: ut mille & tricenti equites in tribus centuriis essent:
Posteriores mõ sub his nommibus: qui additi erant appellati sirat: qͣs
nunc quia geminatae sunt sex uocant centurias. Hat parte copiarum
aucta. iterum cum sabinis confligitur.Sed praeterquã quod uirib
creuerat romanus exertitus: ex occulto & additur dolus: missis qui¬

Expanded text:
quod aues tuae fieri posse portendunt.' tum illum haud cunctanterquod aues tuae fieri posse portendunt.' tum illum haud cunctanter discidisse cotem ferunt. statua Atti capite uelato, quo in loco res acta est in comitio in gradibus ipsis ad laeuam curiae fuit; cotem quoque eodem loco sitam fuisse memorant ut esset ad posteros miraculi eius monumentum. auguriis certe sacerdotioque augurum tantus honos accessit ut nihil belli domique postea nisi auspicato gereretur, concilia populi, exercitus uocati, summa rerum, ubi aues non admisissent, dirimerentur. neque tum Tarquinius de equitum centuriis quicquam mutauit; numero alterum tantum adiecit, ut mille et octingenti equites in tribus centuriis essent. posteriores modo sub iisdem nominibus qui additi erant appellati sunt; quas nunc quia geminatae sunt sex uocant centurias. hac parte copiarum aucta iterum cum Sabinis confligitur. sed praeterquam quod uiribus creuerat Romanus exercitus, ex occulto etiam additur dolus, missis q
Abbreviated transcription (Latin):
oque ea res subita fuit: ut prius anienem transirent hostes:ꝗ obui¬
am ire:ac prohibere exercitus ro.poss&.Itaque trepicdatũ romae
est. Et primo dubia uictoria: magna utrinque caede pugnatũ est.
Reductis deinde in castra hostium copiis: datoque spatio roma¬¬
nis ad comꝑandum deintegro bellum: Tarꝗnius equitem maxime
suis deesse uirib ratus: ad nãnenses: ticienses: luteresque: quas cẽtu¬¬
rias Romulus scripserat: addere alias constituit: suoque insignes
relinquere nomine. Id qm̃ inaugurato Romulus fecerat. negare
Actius nauius inclitus ea tempestate augur: neque mutari: neq
nouum constitui. nisi aues addixissẽt: posse. Ex eo regi ira mota:
ludensque artem: ut ferunt: agedum inquit diuine tu in augura:
fieri ne possit:quod ego nunc mente concipio. Cum ille in augurio
rem exꝑtus profecto futuram dixiss&. atqui hoc animo agita¬
ui inquit: te nonatula cotem discissurum. Lape haec & perage:

Expanded text:
oque ea subita res fuit ut prius Anienem transirent hostes quam obuioque ea subita res fuit ut prius Anienem transirent hostes quam obuiam ire ac prohibere exercitus Romanus posset. itaque trepidatum Romae est; et primo dubia uictoria, magna utrimque caede pugnatum est. reductis deinde in castra hostium copiis datoque spatio Romanis ad comparandum de integro bellum, Tarquinius equitem maxime suis deesse uiribus ratus ad Ramnes, Titienses, Luceres, quas centurias Romulus scripserat, addere alias constituit suoque insignes relinquere nomine. id quia inaugurato Romulus fecerat, negare Attus Nauius , inclitus ea tempestate augur, neque mutari neque nouum constitui nisi aues addixissent posse. ex eo ira regi mota; eludensque artem ut ferunt, 'age dum' inquit, 'diuine tu, inaugura fierine possit quod nunc ego mente concipio.' cum ille augurio rem expertus profecto futuram dixisset, 'atqui hoc animo agitaui' inquit, 'te nouacula cotem discissurum. cape haec et perage
Abbreviated transcription (Latin):
regnantem ambitio est. uec minus regni sui firmandi: ꝗ augẽdi
appellati. factio haud dubia regis: cuius benefitio in curiam uene¬
rant. Bellum primum cum latinis gessit: & oppidũ ibi apiolas ui
cepit. Ptedaque inde maiore: ꝗͣ quanta belli fama fuerat reuecta.
Ludos opulentius instructiusq: ꝗ priores reges fecit.Tum primũ
circo: qui nunc maximus dicitur: designatus est locus.Diuisa pa¬¬
tribus equitibusque loca ubi spectatula sibi quisque faceret: fori ap:¬
pellati. Spectauere furcis duodenos ab terra spectatula alta sustinẽ¬
tib pedes. Ludicrum fuit equi pugillesq ex etruria maxime acci¬¬
ti. Solemnes deinde annui mansere ludi. romani magniq: uarie
appellati. ab eodem rege: & circa forum priuatis aeclificanda diui-¬¬
sa sunt loca: porticus tabernaeque factae. Muroque lapideo circũ¬¬
dare urbem parabat: cum sabinum bellum coeptis interuenit: ade¬

Expanded text:
regnantem ambitio est; nec minus regni sui firmandi quam augendregnantem ambitio est; nec minus regni sui firmandi quam augendappellati, factio haud dubia regis cuius beneficio in curiam uenerant. bellum primum cum Latinis gessit et oppidum ibi Apiolas ui cepit; praedaque inde maiore quam quanta belli fama fuerat reuecta ludos opulentius instructiusque quam priores reges fecit. tum primum circo qui nunc maximus dicitur designatus locus est. loca diuisa patribus equitibusque ubi spectacula sibi quisque facerent; fori appellati; spectauere furcis duodenos ab terra spectacula alta sustinentibus pedes. ludicrum fuit equi pugilesque ex Etruria maxime acciti. sollemnes deinde annui mansere ludi, Romani magnique uarie appellati. ab eodem rege et circa forum priuatis aedificanda diuisa sunt loca; porticus tabernaeque factae. muro quoque lapideo circumdare urbem parabat cum Sabinum bellum coeptis interuenit. ade
Abbreviated transcription (Latin):
regnum: & orationem dicitur habuisse ad contiliandos plebis
animos compositam.Tum se rem non nouam petere. quippe qui
non primus:quod quisquã indignari mirari ue posset: sed ter¬
tius regnum romae peregriniis affecter. Et Tacium non ex peregri¬¬
no solum: sed &iam ex hoste regem factum. Et numam ignar:
urbis. non petentem in regnum ultro accitum. Se ex quo lui po¬¬
tens fuerit: romam cum coniuge & fortunis omnib cõmigrasse.
Maiorem partem aetatis eius:qua ciuilib offitiis fungantur ho¬¬
mines: romae se: ꝗͣ in patria uetere uixisse.Domi militiaeq sub ⁊¬
haued poenitendo magistro ipso anco rege romana se iura: roma¬
nos ritus didicisse. Obsequio & obseruantia in regem cum omnib.
benignitate erga alios cum rege ip̃o certasse. Haec eum haud falsa
memorantem ingenti conseniu populus .ro. regnare iussit.Ergo
uirum caetera egregium secuta: quam in petentdo hũerat:&iam

Expanded text:
regnum et orationem dicitur habuisse ad conciliandos plebis regnum et orationem dicitur habuisse ad conciliandos plebis animos compositam: cum se non rem nouam petere, quippe qui non primus, quod quisquam indignari mirariue posset, sed tertius Romae peregrinus regnum adfectet; et Tatium non ex peregrino solum sed etiam ex hoste regem factum, et Numam ignarum urbis, non petentem, in regnum ultro accitum: se ex quo sui potens fuerit Romam cum coniuge ac fortunis omnibus commigrasse; maiorem partem aetatis eius qua ciuilibus officiis fungantur homines, Romae se quam in uetere patria uixisse; domi militiaeque sub haud paenitendo magistro, ipso Anco rege, Romana se iura, Romanos ritus didicisse; obsequio et obseruantia in regem cum omnibus, benignitate erga alios cum rege ipso certasse. haec eum haud falsa memorantem ingenti consensu populus Romanus regnare iussit. ergo uirum cetera egregium secuta, quam in petendo habuerat, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Nas spes cogitanonesque secum portantes urbem ingressi sunt. do¬
micilioque ibi comꝑato L. Tarꝗnium edidere priscum. Nam &
romanis conspicuum eum nouitas cliuitiaeque fatiebant: & ip̃ẽ
fortunam benigno alloquio comiter inuitando: benefitiisq: qͦs
poterat sibi conciliando adiuuabat: donet in regiam quoq de eo
fama perlata est.Notitiaq ea breui apud regem liberaliter: dexte¬
reque obeundo offitia in familiaris amiciti& acldux erat uura.
ut publicis ac priuatis pariter consiliis belli domique interess&:
& per omĩa expertus. postremo tutor & liberis regis testamento in¬¬
stitueraur. Regnauit Ancus annos quatuor & uiginti:cuilib&
superiorz regum belli pacisque & artibus & gloria par.Iã filii
prope puberem aetatem erant: eo magis tarꝗnius instare:ut ꝗͣ
primum comitia regi creando fierent: Quib indictis sub tempiis
pueros uenatum ablegauit.Isque primus & petisse ambitione

Expanded text:
has spes cogitationesque secum portantes urbem ingreshas spes cogitationesque secum portantes urbem ingresmicilioque ibi comparato L. Tarquinium Priscum edidere nomen. Romanis conspicuum eum novitas divitiaeque faciebant; et ipse fortunam benigno adloquio, comitate invitandi beneficiisque quos poterat sibi conciliando adiuvabat, donec in regiam quoque de eo fama perlata est. notitiamque eam brevi apud regem liberaliter dextereque obeundo officia in familiaris amicitiae adduxerat iura, ut publicis pariter ac privatis consiliis bello domique interesset et per omnia expertus postremo tutor etiam liberis regis testamento institueretur. regnavit Ancus annos quattuor et viginti, cuilibet superiorum regum belli pacisque et artibus prope puberem aetatem erant. eo magis Tarquinius instare ut quam primum comitia regi creando fierent. quibus indictis sub tempus pueros uenatum ablegauit. isque primus et petisse ambitiose
Abbreviated transcription (Latin):
repentina atque ex uirtute nobilitas fit: futurum locum forti ac
strẽnuo uiro: regnasse Tatium sabinum: accersitum in regnum Nũ¬
mam a curibus: & Ancum sabina matre ortum: nobilemque una
imagine numae esse: facile persuadet ei: ut cupido honorum & cui
tarqunii materna tantum patria ess&. Sublatis itaque rebus cõ-¬
migrant romam.Ad ianiculum forte uentum erat. Ibi ei carpẽto
secdenti cum uxore. aquila suspensis lemissa leniter alis pilcũ au¬
fert. superque carpentũ magno cum clangore uolitans. rursus ue¬
lut ministeriꝰ diuinitus missa capite apte reponit. Inde sublimis abiit.
A cepisse id augurium laeta dicitur tanaquil: perito ut uulgo atrusci
caelestium prodigiorum mulier: excelsa & alta spetare complexa
uirum iub&. eam alitem ea regione caeli & eius dei nuntiam ue¬
nisse. circa sũmum culmen hominis auspitium fuisse. Leuasse
humano superpositum capiti detus: ut diuinitus eidẽ redder&

Expanded text:
repentina atque ex uirtute nobilitas sit, futurum locum forti ac repentina atque ex uirtute nobilitas sit, futurum locum forti ac strenuo uiro; regnasse Tatium Sabinum, arcessitum in regnum Numam a Curibus, et Ancum Sabina matre ortum nobilemque una imagine Numae esse. facile persuadet ut cupido honorum et cui Tarquinii materna tantum patria esset. sublatis itaque rebus amigrant Romam. ad Ianiculum forte uentum erat; ibi ei carpento sedenti cum uxore aquila suspensis demissa leuiter alis pilleum aufert, superque carpentum cum magno clangore uolitans rursus uelut ministerio diuinitus missa capiti apte reponit; inde sublimis abiit. accepisse id augurium laeta dicitur Tanaquil, perita ut uolgo Etrusci caelestium prodigiorum mulier. excelsa et alta sperare complexa uirum iubet: eam alitem ea regione caeli et eius dei nuntiam uenisse; circa summum culmen hominis auspicium fecisse; leuasse humano superpositum capiti decus ut diuinitus eidem redderet.
Abbreviated transcription (Latin):
facultas non fuerat. Demorani coriihii filius erat: qui obseditioes
domo profugus: cum tarqniis forte consedisses: uxore ibi ducta:
duos filios genuit. Nomina his lucumo atque aruns fuerunt. lu¬
cumo superfuit patri: bonorum omium heres.Aruns prior ꝗ pater
moritur: uxore grauida relicta. Nec diu manet superstes filio pater
Qui cum ignorans nurum uentrem ferre: immemo intestando nepotis
decessiss&: puerum post mortem aui in nullam sortem bonor: nato:
ab inopia aegerio inditum nomen est. Lucumoni contra omniũ here¬
di bonorum: cum diuitiae iam animos faterent: auxit ducta in ma¬
trimonium Tanaquil sumo loco nata: & quae haud humiliora iis
etruscis Lucumonem exulem aduenam ortum, omnino ferre in¬
dignitatem non potuit. Oblitaque ingenitae erga patriam caritatis
dum mõ uirum honoratum uideret: consilium migrandi ab tarq¬
niis cepit. Roma est ad id apotissimũ uisa: in nouo populo ubi om̃is

Expanded text:
facultas non fuerat. Demarati Corinthii filius erat, qui ob seditiones facultas non fuerat. Demarati Corinthii filius erat, qui ob seditiones domo profugus cum Tarquiniis forte consedisset, uxore ibi ducta duos filios genuit. nomina his Lucumo atque Arruns fuerunt. Lucumo superfuit patri bonorum omnium heres: Arruns prior quam pater moritur uxore grauida relicta. nec diu manet superstes filio pater; qui cum, ignorans nurum uentrem ferre, immemor in testando nepotis decessisset, puero post aui mortem in nullam sortem bonorum nato ab inopia Egerio inditum nomen. Lucumoni contra, omnium heredi bonorum, cum diuitiae iam animos facerent, auxit ducta in matrimonium Tanaquil, summo loco nata et quae haud facile iis Etruscis Lucumonem exsule aduena ortum, ferre indignitatem non potuit, oblitaque ingenitae erga patriam caritatis dummodo uirum honoratum uideret, consilium migrandi ab Tarquiniis cepit. Roma est ad id potissima uisa: in nouo populo, ubi omnis
Abbreviated transcription (Latin):
td non muro solum: sed &iam ob cõmoditatem itineris ponte sublitio
tum primum in tyberi facto: coniungi urbi placuit.Quiritium quoq
fossa haued paruum munimentum a planiorib additum locis anci
regis opus est. Ingenii incremento rebus auctis cum in tanta multitu¬
dine hominum discrimine recte an perperam facti confuso facinora
clandestina fierent: cancer ad terrorem increscentis audatiae medi¬
a urbe ĩminens foro edificatur. Nec urbs tantum hoc rege creuit: s
& iam ager finesque. Silua Mesia ueientibus adempta. usque ad ma¬
re impium prolatum. & in ora iyberis hostia urbs condita. Salinae:
circa facte. Egregieque rebus bello gestis aedes iouis feretrii ampli¬
ficata Anco regnante lucumo uir impiger ac diuiciis potens ro¬¬
mam cõmigrauit cupidine maxime ac spe magni honoris.Cuius
acdipiscendi tarꝗniis: nam ip̃e quoq peregrina stirpe oruidus eãt:¬

Expanded text:
id non muro solum sed etiam ob commoditatem itineris ponte sublicio, id non muro solum sed etiam ob commoditatem itineris ponte sublicio, tum primum in Tiberi facto, coniungi urbi placuit. Quiritium quoque fossa, haud paruum munimentum a planioribus aditu locis, Anci regis opus est. ingenti incremento rebus auctis, cum in tanta multitudine hominum, discrimine recte an perperam facti confuso, facinora clandestina fierent, carcer ad terrorem increscentis audaciae media urbe imminens foro aedificatur. nec urbs tantum hoc rege creuit sed etiam ager finesque. Silua Maesia Ueientibus adempta usque ad mare imperium prolatum et in ore Tiberis Ostia urbs condita, salinae circa factae, egregieque rebus bello gestis aedis Iouis Feretri amplificata. Anco regnante Lucumo, uir impiger ac diuitiis potens, Romam commigrauit cupidine maxime ac spe magni honoris, cuius adipiscendi Tarquiniis—nam ibi quoque peregrina stirpe oriundus erat—
Abbreviated transcription (Latin):
telium montem albani implessent:Auentinum nouae multitudini
datum. Additi eidem haud multo post: tellenis sicanaque taptis no¬
ui ciues. Pollitorium inde rursus bello repetitum: quod uatuum occu¬
pauerant prisci latini. Eaque causa diruendi eius urbis fuit roma¬
nis: ne hostium semper receptaculum esset Postremo omni bello lati¬
no in eduliam compulso: aliꝗͣdiu ibi marte interto uaria uictoria
pugnatum est. Nam & urbs tuta munitionib: praesidioq firmata ua¬
lido erat. & castris in aperto posins: aliquotiens exertitiis latinus comi¬
nus cum romanis signa contulerat. Ad ultimum omnibus copiis con¬
nixus antus atie primum uincit. Inde ingenti praecla potitus romã
redit. Tum quoq: multis latinor milibus in ciuitatem acceptis: ꝗb
ut iungeraur pallantino auentinum a murtiae datae sedes. Ianicu¬
lum quoq adiectum non inopia loci: se ne qñda ea arua hostiũ essẽt.

Expanded text:
Caelium montem Albani implessent, Auentinum nouae multitudini Caelium montem Albani implessent, Auentinum nouae multitudini datum. additi eodem haud ita multo post, Tellenis Ficanaque captis, noui ciues. Politorium inde rursus bello repetitum quod uacuum occupauerant Prisci Latini, eaque causa diruendae urbis eius fuit Romanis ne hostium semper receptaculum esset. postremo omni bello Latino Medulliam compulso, aliquamdiu ibi Marte incerto, uaria uictoria pugnatum est; nam et urbs tuta munitionibus praesidioque firmata ualido erat, et castris in aperto positis aliquotiens exercitus Latinus comminus cum Romanis signa contulerat. ad ultimum omnibus copiis conisus Ancus acie primum uincit; inde ingenti praeda potens Romam redit, tum quoque multis milibus Latinorum in ciuitatem acceptis, quibus, ut iungeretur Palatio Auentinum, ad Murciae datae sedes. Ianiculum quoque adiectum, non inopia loci sed ne quando ea arx hostium esset.
Abbreviated transcription (Latin):
sanqumcam praeustam ad fines eorum serrens. non minus trib puberib
praesentibo: diter&. quod populi priscorum latinorum omnes ue prisci
latini aduersus populum ro quiritium fecerunt deliquerunt. quod po¬
pulusro. quirinum bellum cum priscis latinis iussit esse. senatus populi
ro quiritium censuit. consensit. consciuit. ut bellum cum priscis latinis
fieret. ob eam rem ego nuntius populiro. populis priscorum latinorum
omnibusque priscis iatinis bellum indito fatioque. Id ubi dixisse&s ha¬
stam in fines corum emittebat. Noc tñ mõ ab latinis repetitae res ac bellũ
indictum. moremque eum posteri acceperunt Ancus de mandata tu-¬
ra sacrorum flaminibus sacerdotibusq aliis: exercitu nouo conscri¬
pto profectus: pollitorium urbem latinorum ui cepit.Secutusq mo-¬
rem regum priorum: qui rem romanã auxerant hostibus in ciuita¬
tem accipiendis: multitudinem omnem romam traducit. Et cũ cir¬
ca pallantium sedem ueterem romani sabini capitolium atq artem

Expanded text:
sanguineam ad fines eorum ferret et non minus tribus puberibus praesentibus diceret: 'quod populi Priscorum Latinorum hominesque Prisci Latini aduersus populum Romanum Quiritium fecerunt deliquerunt, quod populus Romanus Quiritium bellum cum Priscis Latinis iussit esse senatusque populi Romani Quiritium censuit consensit consciuit ut bellum cum Priscis Latinis fieret, ob eam rem ego populusque Romanus populis Priscorum Latinorum hominibusque Priscis Latinis bellum indico facioque.' id ubi dixisset, hastam in fines eorum emittebat. hoc tum modo ab Latinis repetitae res ac bellum indictum, moremque eum posteri acceperunt. Ancus demandata cura sacrorum flaminibus sacerdotibusque aliis, exercitu nouo conscripto profectus, Politorium, urbem Latinorum, ui cepit; secutusque morem regum priorum, qui rem Romanam auxerant hostibus in ciuitatem accipiendis, multitudinem omnem Romam traduxit. et cum circa Palatium, sedem ueterum Romanorum, Sabini Capitolium atque arcem,