comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gis dei stucleat ut metuatur. Huc
esse oportet hunulem insius õculis
sicut scriptum est. Rectorem te
posuerunt noli extolli. sed esto in
illis quasi unus exipsis. Nec so¬
lum iuste hominibus. sed sui cor¬
dominari. quatinus rector iure
queat nuncupari. sicut quidam
sapiens ait. Nexerit. qui recte
faciet. qui non faciet. non erit.
Sit ergo consilio prudentissimus
in sermone nunc ut poscit ratio ter¬
ribilis. sepus uero gratia dulcedi¬
nis affabilis. uictor libidinis. uic¬
tor superbie atq uesane ferocitatis.
amicus bonorum. inumicus tyrau¬
uorum. hostis criminum. hostis
uicioꝵ. In bello cautissimus. in pa¬
ce constantissimus. fidelibus pro¬
missionibus probatissimus: diui¬
na humanis proponens. Subiec¬
tos tleterrens amalo. muitans
ad bona. remunerans copia. indul¬
gentia liberans. exmalis bonos.
ex bonis faciens optimos. S it
sanctus et utilis rei publice.
clementia conmendabilis. omni
bonitate conspicuus. pietate for¬

Expanded text:
gi Dei studeat ut metuatur. Hunc gi Dei studeat ut metuatur. Hunc ergo oportet esse humilem in suis oculis, sicut scriptum est: Rectorem te posuerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex ipsis . Nec solum juste hominibus, sed sui corionibus, quatenus rector jure queat nuncupari, sicut quidam sapiens ait: Rex erit, qui recte faciet; qui non faciet, non erit. Sit ergo consilio prudentissimus in sermone, nunc ut possit terribilis; saepius vero gratia dulcedinis affabilis, victor libidinis, superbiae atque vesanae ferocitatis, amicus bonorum et inimicus tyrannorum, hostis criminum, hostis vitiorum, in bello cautissimus, in pace constantissimus, fidelibus promissionibus probatissimus, divina humanis praeponens, subjectos deterrens a malo, invitans ad bona, remunerans copia, indulgentia liberans, ex malis bonos, ex bonis faciens optimos. Sit sanctus et utilis rei publicae, clementia commendabilis, in bonitate conspicuus, pietate, for
Abbreviated transcription (Latin):
Ex autem modis bonus rec¬
tor sese laudabiliter regit.
Irimo quidem dum illicitas co¬
gitationes animi seueritate
reprimit.
Ecundo. dum salubria consilia
tam ad suam quam ad popu¬
li utilitatem ꝑtinentia ꝑtractat.¬
Geacio cumociosa et mutiba seu
nori a manium uerborum folia ꝓ¬
fluere deuitat.
uatto cum gloriosorum pr mcrõ
prendentiam. simul et uerba ñnon
diume scripture eloquia. supet
mel &s faurĩ mentis faucib sapificat.
Q uinito. dum pernitiose astioesc
onine dcoccus perpetrare erubescit.
Erto uero cum siqua sunt lausua¬
bilia. siqua sunt gloriose dispositi¬
onis opera magnifica insignetor
ostendit. ut qui interius coram
domino deuota fulgescit uolien¬
tate exterius coram populo seri¬
mone clarescat. & oyere. Quem
decet trinam obseruare regulam
terrorem scilicet & ordinationem. au
amorem. nisi enun ametur paruer
et metuatur. ordinatio illius con¬
stare uinime potest. Ergo per be¬
ut diligatur. et per iustas um¬
dictas non proprie iniurie. sed le¬

Expanded text:
ex autem modis bonus rector sese laudabiliter regit: primo quidem dum illicitas cogitationes animi severitate reprimit; secundo dum salubria consilia tam ad suam quam ad populi utilitatem pertinentia pertractattertio cum otiosa et inutilia seu noxia inanium verborum folia profluere devitet; quarto cum gloriosorum principum prudentiam simul et verba, nec non divinae Scripturae eloquia super mel et favum mentis faucibus sapificet; quinto cum perniciosae actionis omne dedecus perpetrare expavescat; sexto vero cum si qua sunt laudabilia, si qua sunt gloriosae dispositionis opera magnifica insigniter ostendat, ut qui interius coram Domino devota fulgescit voluntate, exterius coram populo sermone clarescat et opere. Quem decet trinam observare regulam, terrorem scilicet et ordinationem atque amorem. Nisi enim ametur pariter et metuatur, ordinatio illius constare minime poterit. Ergo per afut diligatur, et per justas vindictas non propriae victoriae sed le
Abbreviated transcription (Latin):
plebunt᷑ app̃hendet messiũ tritu¬
ra. uindemiã. & uĩdemia occupa¬
bit sementẽ. & cometletis panem
uestrum in saturitate. et absq
pauore habitabitis interra. dabo
pacem in finibus uestris. dormis¬
tis et non erit qui exterreat.

Expanded text:
ebuntur. Apprehendet messium tritura vindemiam, et vindemia occupabit sementem, et comedetis panem vestrum in saturitate, et absque pavore habitabitis in terra vestra. Dabo pacem in finibus vestris; dormietis, et non erit qui exterreat.
Abbreviated transcription (Latin):
subito uidicatus atq eterne dãp¬
nationis flammis addictus.
Qua inre nimis terribile exem¬
plum ꝓponitur ne terre poten¬
tes. seruos oni persequantur.
quos ualido uirtutis sue brachi¬
o deus omp̃s ulciscitur. Sedhec
de reprobis dicta sunt rectorib
nunc ad potiora stilo consequen¬
ti transeamu.

Expanded text:
subito judicatus, atque aeternae damsubito judicatus, atque aeternae damnationis flammis addictus. Qua in re nimis terribile exemplum proponitur, ne terrae potentes servos Domini persequantur, quos valido virtutis suae brachio Deus omnipotens ulciscitur. Sed haec de reprobis dicta sint rectoribus. Nunc ad potiora stylo consequenti transeamu
Abbreviated transcription (Latin):
papã et simmachũ patricium.
discinctus atq discalciatus. et
uinctis manib deductꝰ. inuul¬
cani ollam iactatus ẽ. nam qr
iohannem papã affligendo in
custodia occidit. Symachum
quoq patriciũ ferro trucida¬
uit. ab illis mignem missus
apparuit. quos in hac uita in¬
iuste iudicauit. O quã distrie¬
sta et iusta sunt omĩpotentis
uiditia. cuiꝰ disponente nutu
digna ultio inintem secuta ẽ
tyranniũ. Nam qui seruis dñi
inuste transitoriã mortem
iitulit. duplici morte corporis et
anime uiste disperiit. Qui alios
p̃senti iuita spoliauerat. ipse tã
momentanea. quã eterna uita
spoliatus fuit. I dem itaq gemi¬
nũ ꝑegit ministeriũ. nam sibi
gehenne suppliciũ. ubi cruciabit᷑
in secula seculoꝵ. sanctis uero si¬
perne glorie palmã amministra¬
uit. Iniuste iudicati funt repen¬
te coronati. atq uidices a dño cõ
tra crudelem tyrannum tnͣsmis¬
C At uero iniuste uidicans. fit

Expanded text:
papam et Symmachum patricium papam et Symmachum patricium discinctus atque discalciatus et vinctis manibus deductus, in Vulcani ollam jactatus est. Nam quia Joannem papam affligendo in custodia occidit, Symmachum quoque patricium ferro trucidavit, ab illis in ignem immissus apparuit, quos in hac vita injuste judicavit. O quam districta et justa sunt Omnipotentis judicia! cujus disponente nutu digna ultio immitem secuta est tyrannum. Nam qui servis Domini injuste transitoriam mortem intulit, duplici morte corporis et animae juste deperit. Qui alios praesenti vita spoliaverat, ipse tam momentanea quam aeterna vita spoliatus fuit. Idem itaque geminum peregit ministerium; nam sibi gehennae supplicium ubi cruciabitur in saecula saeculorum, sanctis vero supernae gloriae palmam administravit. Injuste judicati fiunt repente coronati, atque judices a Domino in crudelem tyrannum transmissi. At vero injuste judicans fit
Abbreviated transcription (Latin):
tis. uendunt eterne głam beatitu¬
dinis. Quanta uero per eosdem
subditos mala. uel ipsos rectores
ultio diuina consequit᷑. non est
nr̃e facultatis enarrare. sed pau¬
ca de multis placet in manifes¬
tũ ꝓpalare. Regis pharaonis im¬
pietas. que excordis duricia in¬
oleuerat. sibi. suisq egẏptus. xͣ
plagas intulit. atq insuper ru¬
bro mari. tartareiq acherontis
imo. ipsum suosq submersit.
ntiochum et herodem ac ponti¬
un pylatũ. quis nesciat qͣnͣta
districti iudicis ultio perculit.
Quid dicam de nerone. egea ꝙ im¬
piissimo uiliano. alisq eorũ
innequitia consimilib Non¬
ne oñs cum suis sequatib post
mortẽ pessimam os inferni de¬
norauit. S ed et ut in num̃os
preteream theodorici crudelis¬
simi regis dehoc seculo exitum
explicabo. Qui cũ esset arria¬
ne sectator perfidie. ac bonoꝵ
in secutor xpianoꝵ. postremo
sicuti cuidam sancto uiro reue¬
latum fuerat. inter iohannem

Expanded text:
tis vendunt gloriam aeternae beatitutis vendunt gloriam aeternae beatitudinis! Quanta vero vel eosdem subditos mala vel ipsos rectores ultio divina consequatur, non est nostrae facultatis enarrare; sed pauca de multis placet in manifestum propalare. Regis Pharaonis impietas, quae ex cordis duritia inoleverat, sibi suisque Aegyptiis decem plagas intulit, atque insuper Rubro mari tartareique Acherontis imo ipsum suosque submersit. Antiochum et Herodem ac Pontium Pilatum, quis nescit quanta districti judicis ultio perculit? Quid dicam de Nerone, Aegea, et impiissimo Juliano, aliisque eorum in nequitia consimilibus? Nonne omnes cum suis sequacibus post mortem pessimam os inferni devoravit? Sed ut innumeros praeteream, Theodorici crudelissimi regis de hoc saeculo exitum infelicem explicabo, qui cum esset Arianae sectator invidiae, ac bonorum insecutor Christianorum, postremo, sicuti cuidam viro revelatum fuerat, inter Joannem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut olera. et fenũ agri. quod
hodie cũ speciositate᷑ oritur ꝙ
ni crastino arescens non reperit᷑
de quib per ꝓpħam dicitur. Ip¬
si regnauerunt. & non exme. prin¬
cipes extiterunt et ego ignoraui.
Quineq recta & regia uia sciunt
seu uolunt incedere. sed ad dexte¬
ram. sinistramq nolunt declina¬
re. quib conpetit illud quod per
ysaiam dñs loquit᷑ dicens. De¬
reliquerunt dnm̃ sabaoth. ꝙ ã¬
bulauerunt ꝑuias clistortas.
Dolosi inconsilus. atroces. & men¬
dosi inuerbis. maligni in operi¬
bus. quoꝵ finis erit scdm opera
coꝵ de quibꝰ per cundem ꝓpħam
dicit᷑. Dñs exercituũ cogitauit
hoc ut distraheret superbiam
omnis głe. et adignomiã deduceret
om̃s inclitos terre. Sed et beatus
iob. laus inquit impioꝵ breuis ẽ.
& gła ypocrite est instar puncti.
Hec etenm uita temporalis incon¬
paratione eternitatis. minimo
puncto conparat᷑. Ue aũ illis qui
ꝓparuo puncto p̾sentis feliscita¬

Expanded text:
sicut olera et fenum agri, quod sicut olera et fenum agri, quod hodie cum speciositate oritur, et in crastino arescens non reperitur. De quibus per prophetam dicitur: Ipsi regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et ego ignoravi; qui neque recte et regia via sciunt seu volunt incedere, sed ad dexteram sinistramque norunt declinare. Quibus competit illud quod per Isaiam Dominus loquitur dicens: Dereliquerunt Dominum sabaoth, et ambulaverunt per vias distortas . Dolosi in consiliis, atroces et mendosi in verbis, maligni in operibus, quorum finis erit secundum opera eorum. De quibus per eumdem prophetam Dominus exercituum cogitavit hoc ut detraheret superbiam omnis gloriae et ad ignominiam deduceret universos inclitos terrJob: Laus, inquit, imperium brevis est, et gloria hypocritae est instar puncti . Haec etenim vita temporalis in comparatione aeternitatis minimo puncto comparatur. Vae autem illis qui pro parvo puncto praesentis felicita
Abbreviated transcription (Latin):
qui prudens est rector. a malis oꝑi¬
bus se abstiuendo. cautior et meli¬
or fiat. atq sunmo benefactori.
placere magnopere ꝓcuret. Quro
sunt autẽ impii reges. nisi maio¬
res terrarum latrones : feroces
pius super populum pauperẽ.
Nex siquidem impius. tamquã
leonis personam habens. ad om¬
ne responsũ. acriter uerbum ne¬
quã. sine prudentũ consilio. cum
omni malitia ꝓfert. bonos humi¬
lians. malosq exaltans. cuiꝰ dies
abbreuiant᷑. et eiꝰ memoria cum
sonitu peribit: peccauit enĩ plus
quam potuit. Iales namq sũt
amici maloꝵ. inimici bonoꝵ. ser¬
ui libidinis et auaricie. serui to
cius nequitie. ministri diaboli.
semꝑ laborantes ac nichil facien¬
tes. gurgites humani generis.
miseri. pabula eterne gehenne.
ut cedrus subito exaltati. sed in
ꝓfunda tartari mox p̃cipitati.
Hinc psalmista dicit. Uidi impi
um exaltatum et eleuatũ ut ce¬
dros libani. et transiui. & ecce
non erat. quesiui eũ. & non ẽ in¬
uentus locus euis. Blorent .N.

Expanded text:
qui prudens est rector a malis operibus se abstinendo cautior et melior fiat, atque summo benefactori placere magnopere procuret. Quid sunt autem impii reges, nisi majores terrarum latrones, feroces pius super populum pauperem . Rex siquidem impius tanquam leonis personam habens ad omne responsum acriter verbum nequam sine prudentium consilio cum omni malitia profert, bonos humilians malosque exaltans; cujus dies abbreviantur, et ejus memoria cum sonitu peribit. Peccavit enim plus quam potuit. Tales itaque sunt amici malorum, inimici bonorum, servi libidinitius nequitiae, ministri diaboli, semper laborantes ac nihil facientes, gurgites humani generis, miseriae, pabula aeternae gehennae, ut cedrus subito exaltati, sed in profunda tartari praecipitati. Hinc Psalmista dicit: Vidi impium superexaltatum et elevatum ut cedros Libani, et transivi et ecce non erat, entus locus ejus . Florent enim
Abbreviated transcription (Latin):
tenus de impiis rectoribꝰ ĩnuil¬
la disseramus. ut agnita illoꝵ
malitia. & pessinio in hoc seculo
fine ꝓpetuaq dampnatione.
qui prudens est rector. a malis o¬
bus se abstinendo. cautior et mel¬
or fiat. atq summo benefactori
placere magnopere. ꝓcuret Qu
sunt autẽ impii reges. nuisi mai¬
res terrarum latrones: ferocis

Expanded text:
tenus de impiis rectoribus nos disseramus, ut agnita illorum malitia et pessimo in hoc saeculo fine, perpetua quadam ratione, qui prudens est rector a malis operibus se abstinendo cautior et melior fiat, atque summo benefactori placere magnopere procuret. Quid sunt autem impii reges, nisi majores terrarum latrones, feroces
Abbreviated transcription (Latin):
qui arguit sapientẽ & aure m oli¬
dientemi. Melius est enĩ asapient
corripi. quam stultoꝵ adulation
decipi. N am si nr̃oꝵ uulnera cor¬
poꝵ. amedicis sananda uehemei¬
ter desioeramus. & inp̃sentia mi¬
dicoꝵ eadem ostendere ñ erubesa¬
mus. & in dolore medicine sp̃e sa¬
lutis oblectamur. Quanto magil
de uulneribꝰ et plagis animaꝵ
nr̃aꝵ. nos maiorem habere curã
oportet. quousq spũ alis medic
quamius acerrimã medelam ad¬
hibeat. per quã spes certa nr̃e
sanationis fiat. Sicut enim scal¬
pillus medici non obhoc malus ẽ.
quod resecet uulnera & putridaᷤᷤ
amputet carnes. sic et correctio¬

Expanded text:
qui arguit sapientem et aurem obedientem . Melius est enim a sapiente corripi quam stultorum adulatione decipi. Nam si nostrorum vulnera corporum a medicis sanari vehementer desideramus, et in praesentia medicorum eadem ostendere non erubescimus, et in dolore medicinae spe salutis oblectamur, quanto magis de vulneribus et plagis animarum nostrarum nos majorem habere curam oportet, quousque spiritualis medicus, quamvis acerrimam medelam adhibeat, per quam spes certa nostrae sanationis fiat? Sicut enim scalpellus medici non ob hoc malus est quod resecet vulnera et putridas amputet carnes, sic et correctio
Abbreviated transcription (Latin):
gentum. nonalias opes terrenas.
sed sapientic gazas poposcit a
duo. Et qui simplum recte pos¬
tulauerat a dño. duplum acce¬
pit: nam non solum ditatus ẽ
sapientia. sed et sublimatus ẽ
uiclita regni gloriã. Unde re¬
gibus terre egregium datur
eremplum. quatinus spũalia
dona. plus quam carualia pio
desiderio abominipoceti expos¬
cant. si dui ꝙ feliciter inhocse¬
culo regnare desroerant. De¬
cet igitur amabilem deo pł¬
cipem discendi habere uo¬
liuitatẽ. desideriumq celes¬
tium. sic enun uere et cor habet
imanu dei. & regnum cum pace

Expanded text:
um, non alias opes terrenas, sed sapientiae gazas poposcit a Domino. At qui simplum recte postulaverat, duplum accepit. Nam non solum ditatus est sapientia, sed et sublimatus est indita regni gloria. Unde regibus terrae egregium datur exemplum, quatenus spiritualia dona plus quam carnalia pio desiderio ab Omnipotenti exposcant, si diu et feliciter in hoc saeculo regnare desiderant. Decet igitur amabilem Deo principem discendi habere voluntatem desideriumque coelestium. Sic enim vere et cor habet in manu Dei, et regnum cum pace
Abbreviated transcription (Latin):
umq nectarcus presul ecelesie
mandasset. cur intus stare nolu¬
isset manclauit princeps. uix in¬
quit potui discere. que differen¬
tia sit imꝑatoris et sacerdotis.
uix enim ueritatis inueni ma¬
gistrum. Ambrosiũ namq noui.
solũ uocari digne pontificem: San¬
tum namq prodest increpatio. a
fude ꝑspicuum est. qm̃ decet bonoᷤᷤ
et pios rectores salubres antistitũ
quasi spũalium medicoꝵ humilit̾
et libenter auscultare correctiones
testante salemone qui ait. Inais
aurea. et margaritum fulgens.

Expanded text:
Cumque Nectarius praesul ecclesiae Cumque Nectarius praesul ecclesiae mandasset cur intus stare noluisset, mandavit princeps: Vix, inquit, potui discere quae differentia sit imperatoris et sacerdotis; vix enim veritatis inveni magistrum; Ambrosium namque solum novi vocari digne pontificem. Tantum itaque prodest increpatio a Unde perspicuum est quod decet bonos et pios rectores salubres antistitum, quasi spiritualium medicorum, humiliter et libenter auscultare correctiones, testante Salomone, qui ait: Inauris aurea et margarita fulgens
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. Tunc antistes. quã inquit
penitentiam ostendisti. post tan¬
tas iiquitates. quibꝰ medicami¬
nibus incurabilia uulnera. pla¬
gasq curasti: Et imꝑator. tuũ
inquit opus est. et docere. et me¬
dicamina imperare. incũ uero o¬
ta suscipere. Quibꝰ uerbis imꝑo¬
toris auditis. que illius humilit¬
tem. atq ipsum spontaneam pee¬
tentic suscipere afflictionẽ mon¬
strabant. sanctus ambrosiꝰ sali¬
tarem ei medicinã. tantoꝵ uuba¬
rum apposuit. qua percepta imꝑ¬
tor magnas gratias referebat.
lis ergo tantaq et p̾sul et imꝑa¬
tor uirtute clarebant. quoꝵ opus
ualoe fuit ammirabile. illius fi¬
dutia. huiꝰ aũ obeclientia. illius
reli feruor. huiꝰ fidei puritas.
Porro regulas pietatis. quasa maz¬
no sacerdote accepit. etiã reuersis
in constatinopolitana urbe serua¬
uit. nam dum festiuitatis temꝑe
ad eccł̃iam ꝓcessisset. oblatis in al¬
tari munerib. mox egressus est.

Expanded text:
ruit. Tunc antistes, Quam, inquit, ruit. Tunc antistes, Quam, inquit, poenitentiam ostendisti post tantas iniquitates? Quibus medicaminibus incurabilia vulnera plagasque curasti? At imperator, Tuum, inquit, opus est et docere et medicamina temperare, meum vero oblata suscipere. Quibus verbis imperatoris auditis, quae illius humilitatem atque ipsum spontaneam poenitentiae suscipere afflictionem monstrabant, sanctus Ambrosius salutarem ei medicinam tantorum vulnerum apposuit, qua percepta imperator magnas gratias referebat. Tali ergo tantaque et praesu. et imperator virtute clarescebant, quorum opus valde fuit admirabile, illius fiducia, hujus obedientia, illius zeli fervor, hujus autem fidei puritas. Porro regulas pietatis quas a magno sacerdote percepit, etiam reversus in Constantinopolitanam urbem servavit. Nam dum festivitatis tempore ad ecclesiam processisset, oblatis in altari muneribus, mox egressus est.
Abbreviated transcription (Latin):
templa dei. et ꝓprium dnm ingi
dientes erorant. michi uero mgs¬
sus ad eum non est. insuꝑ eciam
clausi sunt celi. Hec dicens uers
singula singultibus irrumpebi
Qucm cum idem rufinus beato
reconciliare ambrosio ꝑsuad̾et
neq tamen potuit. Hec imperi¬
tor in meclia platea cognoscens
pergo inquit. et iustas in fatie
suscipio contumelias. Cumq
ad sacra limina peruenisset. in
sanctam quidem basilicam nõ
p̃sumpsit intrare. sed ueniens
ad antistitẽ. & inueniens eum
in salutario residentẽ. supplici¬
bat. ut eius uincula resolueret.
t ille tyranicam eius dicebat eẽ
presentiam. et contra deũ uesanire
theodosium. eiusq calcare leges.
erum imperator. noninquit sur¬
go aduersus eccliasticas sanctio¬
nes. nec inique ingredi sacra limi¬
na contendo. sed te soluere mea¬
uincula deposco. & cõmunis dni
ꝓme exorare clementia: nec mͥ ia¬
nuam claudi. quã cunctis peni¬
tentiam agentib dñs noster ape¬

Expanded text:
templa Dei, et proprium Dominum templa Dei, et proprium Dominum libenter exorant, mihi vero ingressus non est ad eum. Insuper etiam clausi sunt coeli. Haec dicens, verba singula singultibus irrumpebat. Quem cum idem Rufinus beato reconciliare Ambrosio persuaderet, neque tamen potuisset, haec imperator in media jam platea cognoscens, Pergo, inquit, et justas in facie suscipio contumelias. Cumque ad sacra limina pervenisset, in sanctam quidem basilicam non praesumpsit intrare, sed veniens ad antistitem, et inveniens eum in salutatorio residentem, supplicabat ut ejus vincula resolveret. At ille tyrannicam dicebat ejus praesentiam, et contra Deum vesanire Theodosium, ejusque calcare leges. Verum imperator, Non, inquit, insurgo adversus ecclesiasticas sanctiones, nec inique ingredi limina sacra contendo, sed te solvere vincula mea deposco, et communis Domini pro me exorare clementiam, nec mihi januam claudi, quam cunctis poenitentiam agentibus Dominus noster ape
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis preciosi percipies. dũ fi¬
rore sermonũ. tantus iniuste sit
de. ne secundo peccato. prioremn¬
quitiam augere contendas. S us¬
cipe uinculum quod omniũ dñs
nunc ligauit. est enim medicina
marima sauitatis. Hiis sermoni¬
bus imꝑator obediens. erat euum
diinis eruditionibꝰ enurritus.
& aperte sciens que sunt ꝓprias¬
cerdotũ. que regum. gemens et
deflens adregalia remeauit.
umq octo mensium continua trans¬
ssent tempora. ꝓpinquauit natiui¬
perator autẽ lamentationib assidu
s. inpalatio residens. continuas
acrimas incessabiliter expande¬
bat. Ingressus autem Rufinus tũc
magister. & singularem apud prin¬
cipem fidutiam habens. et uidens
principem in lamentatione. ꝓstra¬
stum accessit. ut lacͥmarũ causas
inquireret. At ille amarissime in¬
gemiscens. & uehementius lacri¬
mas funcdens. tu inquit rufinȩ
licois. et mea mala non sentis Ego
autem lamentor et genio calamita¬
et mendicantibus aperta sunt

Expanded text:
sanguinis pretiosi percipies, cum fusanguinis pretiosi percipies, cum furore sermonum tantus injuste sit de, ne secundo peccato, priorem nequitiam augere contendas. Suscipe vinculum, quo te omnium Dominus nunc ligavit. Est enim medicina maxima sanitatis. His sermonibus imperator obediens erat enim divinis eruditionibus enutritus et aperte sciens quae sint propria sacerdotum, quae regum, gemens et deflens, ad regalia remeavit. Cumque octo mensium continuorum transissent tempora, appropinquavit Nativiperator autem lis in palatio residens, continuas lacrymas incessabiliter expendebat. Ingressus autem Rufinus tunc magister, et singularem apud principem fiduciam habens, et videns principem in lamentatione prostratum, accessit ut lacrymarum causas inquireret. At ille amarissime ingemiscens et vehementius lacrymas fundens, Tu, inquit, Rufine, ludis et mala mea non sentis; ego autem lamentor et gemo calamitaet mendicantibus aperta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cretũ firm aret dicens. quicumq
dixerint blasphemiã in deũ sy¬
drac coysaac. et abdenago. ipsi
minteritum erunt. et domus
eoꝵ in perditionem: quanto
magis ortodoros rectores contra mn¬
nucos xp̃ĩane fidei. et doctrine ati
religionis zelare oportet. quatinus
ominipotenti cutꝰ ministri gratia n¬
sunt ordinati. tantomagis placeat

Expanded text:
cretum firmaret dicens: Quicunque cretum firmaret dicens: Quicunque dixerit blasphemiam in Deum Sidrac, Misac et Abdenago, ipsi in interitum erunt, et domus eorum in perditionem ; quanto magis orthodoxos rectores contra inimicos Christianae fidei et doctrinae atque religionis zelare oportet? quatenus Omnipotenti, cujus ministri gratia sunt ordinati, tanto magis placea
Abbreviated transcription (Latin):
la per subitancũ furorẽ. et in pati¬
entie uitiũ eueniunt quis expli¬
care potest. Nex saul furoris
impetũ non refrenans. imman
sententia sacerdotes dnĩ trucidi¬
uit. Salemon quoq: quamuis
splendore sapientie fuerat illu¬
minatus. tam̃ furoris passione
repletus. suũ fratrem interfici
precepit. pietatẽ tẏrannidi post¬
ponens. Quro referã de reꝓbis iu¬
deis: qui derzelũ sed non scdm
scientiam habuerunt. in filium
dei. & sanctos eiꝰ discipulos ho¬
micide extiterunt: Ft patiens¬
S uirtute mansuetudinis sanctꝰ
Dauid preditus. etiam inimicis su¬
is sepe pietatis affectu pepercit
Ionnumiꝙͣ uero relo dei stimulat᷑
mimicos dñi usq admortis exiti¬
um ꝓtriuit. Decet dilectũ deo
principem. contra hostes et blas¬
phemos xp̃iani nominis. fulmi¬
neũ frequenter habere ⁊elũ. Nã
si nabuchodonosor rex aliemge¬
na. ne blas phemaretur cleus is¬
rahel. intantũ seuit. ut tale de¬

Expanded text:
la per subitaneum furorem et impatila per subitaneum furorem et impatientiae vitium eveniant, quis explicare potest? Rex Saul, furoris impetum non refrenans, immani saevitia sacerdotes Domini trucidavit. Salomon quoque quamvis splendore sapientiae fuerat illuminatus, tamen furoris passione repletus, suum fratrem interfici praecepit, pietatem tyrannidi postponens. Quid referam de reprobis Judaeis? qui dum zelum, sed non secundum scientiam habuerunt, in Filium Dei et sanctos ejus discipulos homicidae exstiterunt. At patientis virtute mansuetudinis sanctus David praeditus, etiam inimicis suis saepe pietatis affectu pepercit; nonnunquam vero Dei zelo stimulatus inimicos Domini usque ad mortis exitium protrivit. Decet enim dilectum Deo principem contra hostes et blasphemos Christiani nominis fulmineum frequenter habere zelum. Nam si Nabuchodonosor rex alienigena, ne blasphemaretur Deus Israel in tantum saeviit, ut tale de
Abbreviated transcription (Latin):
le se unũ cuiem seruare. ꝙͣ mille
hostes occidere. Incorrigenlis it
criminibꝰ miscenda ẽ letitas cũ
seueritate: fatiendũ ex utraq tẽ¬
ꝑamentum. ut neq multa asꝑit¬
te exulcerentur subditi. neq in¬
mia biãgnitate soluant᷑. Nes
ulla culpa correttionis seu uinoic¬
te habeatur nisi rectũ precedat
iuiditiũ. Nec decet serenũ rectorẽ
furore iracundie. que tamꝗͣ fel ẽ
amaritudinis ẽc̃ ꝑturbatum. si
uistũ uult ꝓferre iuditiũ. Cũ
nimis irascentium ceca sunt uidi¬
tia. non enĩ potest serenũ lumen
usticie ac ueritatis cernere. qui
caligine obnubilat᷑ iracundie.
Opponat᷑ itaq fortis patientie cli¬
peus. contra irrationabilem impe¬
tum furoris. nam sicut scriptum
ẽ. melior est paciens iuiro forti.
& qui dñat᷑ animo suo. exptigna¬
tore urbiim. Portior est enĩ qui
uolentiam. et in scipso melus an
feram superat iracundiam. quãͥ
leonem periit. Quanta uero m¬

Expanded text:
le se unum civem servare, quam mille le se unum civem servare, quam mille hostes occidere. In corrigendis itaque criminibus miscenda est lenitas cum severitate; faciendum ex utraque temperamentum, ut neque multa asperitate exulcerentur subditi, neque nimia benignitate solvantur. Nec ulla correctionis seu vindictae habeat modum, nisi recte praecedat judicium. Nec decet serenum rectorem furore iracundiae, tanquam felle amaritudinis, esse perturbatum, si justum vult proferre judicium, cum nimis irascentium caeca sint judicia. Non enim potest serenum lumen justitiae ac veritatis cernere, qui caligine obnubilatur iracundiae. Opponatur itaque fortis patientiae clypeus, contra irrationabilis impetum furoris. Nam, sicut scriptum est, Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Fortior enim est qui violentiam et in se ipso inclusam feram superat iracundiam, quam qui leonem perimit. Quanta vero ma
Abbreviated transcription (Latin):
cedente iuiditio. scd tamꝙͣ in messi¬
b̾ omnes simul incisi sunt. Quani
obrem ut p̃diximꝰ beatꝰ ambrosiꝰ
p̃fatũ imꝑatorem scõ zelo succen¬
sus. grauiter redarguit. ac furo¬
rem principis irrationabilem.
et scelus nephandũ. seuera muec¬
tione detestatus fuit. Vnde bonꝰ
et prudens rei publice guberna¬
tor aptũ est ut illud semꝑ p̃caue¬
at. ne dum suã suoꝵ ue iniuriã
ulcisci supͣ modũ disponit. irra¬
tionabilis reatũ furoris incidat.
sed ꝓpͥam irã refrenare non negli¬
gat. et inuisti furoris stimulos
affectu pietatis remoueat. ne forte si
plus iusto deseuiat. in subiectos. in¬
currat rabiem leonine ferocitatis.
unde scriptũ est. Noli esse sicut le¬
o in domo tua. subuertens domes¬
ticos tuos. ꝙ oppͥmens subiectos.
tibi: nam sicut debellare suꝑbos
ita et parcere subiectis. iustũ et
misccłem dñatorem oportet᷑. Uue
et antoninꝰ imꝑator dicebat. mal¬

Expanded text:
cedente judicio, sed tanquam in messicedente judicio, sed tanquam in messibus omnes simulincisi sunt. Quam ob rem, ut diximus, beatus Ambrosius praefatum imperatorem sancto zelo succensus graviter redarguit, ac furorem principis irrationabilem et scelus nefandum severa invectione detestatus fuit. Unde bonus et prudens rei publicae gubernator aptum est ut illud praecaveat, ne dum suam suorumve injuriam ulcisci supra modum disponit, irrationabilis reatum furoris incidat; sed propriam iram refrenare non negligat, et justi furoris stimulos affectu pietatis removeat, ne forte si plus justo desaeviat in subjectos, incurrat rabiem leoninae ferocitatis. Unde scriptum est: Noli esse sicut leo in domo tua, subvertens domesticos tuos, et opprimens subjectos tibi . Nam sicut debellare superbos, ita et parcere subjectis, justum et misericordem dominum oportet. Unde et Antoninus imperator dicebat mal
Abbreviated transcription (Latin):
quispiam libidinis effugerit pas¬
siones incurrit in auaritiam. qͣ
declinata inuidie fouea p̃parat᷑.
Ianc si tnͣscenderit. uitium furo¬
ris incurrit. & alios plurimos la¬
queos ponit inimicus. quo cape¬
re possit incaritos. & corporis qͥdem
passiones. habet facile ministran¬
tes. ut animam possit occroere.
Sed mens diumno solatio uigilans.
machinationũ eius clestruit argi¬
menta. Humana namq naturi
participatus theodosius p̃fatusi¬
perator. habuit quoq passionum
conmunionẽ in iustoq furori ĩmei¬
sam permiscens crudelitatẽ. inus¬
tam operatus est passionẽ. Quã ñ
narrare necessariũ est. ꝓpter nͣtili¬
tatem legentui. Thesalonica cuus¬
tas est grancdis et populosa. inqͤ
dumi fuisset orta seditio. quidam
iudicum lapidati sunt. atq traus¬
mitatem. sed iussit iniustos gla¬
dios suꝑ omnes euaginari. qͥ u¬
na cũ nocentibus innocentes. ino¬
rimi. septem milia etenĩ hominũ
sicut ferunt occisa sunt. non pre¬

Expanded text:
quispiam libidinis effugerit passionem, incurrit in avaritiam; qua declinata, invidiae fovea praeparatur; hanc si transcenderit, vitium furoris incurrit, et alios plurimos laqueos ponit inimicus, quo capere possit incautos. Et corpus quidem passiones habet facile ministrantes, ut animam possit occidere; sed mens divino solatio vigilans machinationum ejus destruit argumenta. Humanam naturam participatus Theodosius praefatus imperator habuit passionum quoque communionem, justoque furori immensam permiscens crudelitatem, injustam operatus est passionem. Quam rem narrare necessarium est propter utilitatem legentium: Thessalonica civitas est grandis et populosa, in qua dum fuisset orta seditio, quidam judicum lapidati sunt atque traccundiae, sed jussit injustos gladios super omnes evaginari, et una cum nocentibus innocentes interimi. Septem millia etenim hominum, sicut fertur, occisi sunt, non prae
Abbreviated transcription (Latin):
at princeps amicos. quod pantere
eremplo animalis astruit᷑. S iqͥdẽ
uanthei genus quadrupedis est.¬
Q ut pbysici perbibent omniũ a¬
nimaliũ amicus. excepto dracone
illoꝵ itaq amiticiam habeat. quos
ꝓbos eẽ cognoscit. Qui sunt autẽ
boni amici. nisi illi qui sunt sanc¬
⁊ ac uenerabiles: non malitiosi
ñ furaces. ñ factiosi. non callidi
non admalum consentientes non
bonoꝵ mnimici. non libidinosi. ne¬
ꝙ crudeles. non circũuentores pͥn
dent. nec risui esse uolunt. aui
neq mentiuntur. nec fingunt. et
numquã decipiunt. sed ueraces. so¬
brii. prudentes. atq inomnib su¬
Oprincipi froeles. T alib itaq per¬
sonis. salua efficitur res publica.
puq regnatoris fama crescit glori

Expanded text:
at princeps amicos, quod pantheris at princeps amicos, quod pantheris exemplo animalis astruitur. Siquidem panther, genus quadrupedis, est ut physici perhibent omnium animalium amicus, excepto dracone. Illorum itaque amicitiam habeat, quos probos esse cognoscit. Qui sunt autem boni amici? nisi illi qui sunt sancti ac venerabiles, non malitiosi, non furaces, non factiosi, non callidi, non ad malum consentientes, non bonorum inimici, non libidinosi, neque crudeles, non circumventores sui dent, nec risui esse volunt, qui neque mentiuntur, neque fingunt, et nunquam decipiunt; sed veraces, sobrii, prudentes atque in omnibus suo principi fideles. Talibus itaque personis salva efficitur res publica, piique regnatoris fama crescit et glori
Abbreviated transcription (Latin):
nunt. Cui enĩ possunt ẽẽ boni. qͥ
sibi sunt mali̾. S ed sicut omni¬
potentis dei saluberrima sunt di¬
uulganda consilia. atq precep¬
ta. ita nontumꝗͣ prudentiũ recto¬
rum ab hostibus sunt occultanda
consilia. Siquidem inre publica
nulla sunt meliora consilia. quã
illa que ignorauerit aduersariꝰ.
Etenim securũ iter agit᷑ quod a¬
gendum hostes minime suspicant᷑.
Quo uero maxime contraria sunt
consilio. festinatio. et ira. N am i¬
ra obcecat animum. ne utile urde¬
at consilium. et quomodo longa
consilia penitentiam non habent.
ꝑducit᷑. cum regia fidutia in omni¬
potentis auxilio figit᷑. Unde uero
post deum bona prodeunt consilia.
nisi a fidelibus & optimis amicis
qui promerentur superna illustͤ¬
ri grã. ut non errent inconsilio:
Quoꝵ prouida deliberatione duui¬
na inspirante clementia. sepe salu¬
bris consilii botrus carpituꝵ.
Fosu uero ut eruteles tyrannos tã¬
qua infestos dracones. bonus habe¬

Expanded text:
nunt. Qui enim possunt esse boni, qui nunt. Qui enim possunt esse boni, qui sibi sunt mali? Sed sicut omnipotentis Dei saluberrima divulganda sunt consilia atque praecepta, ita nonnunquam prudentium rectorum hostibus sunt occultanda consilia. Siquidem in re publica nulla sunt meliora consilia, quam alia quae ignoraverit adversarius. Etenim securum iter agitur, quod agendum hostes minime suspicantur. Duo vero maxime contraria sunt consilio, festinatio et ira. Nam ira obcaecat animum ne utile videat consilium, et quomodo longa consilia plerumque non labuntur. perducitur, cum regia fiducia in Omnipotentis auxilio figitur. Unde vero post Deum bona prodeunt consilia nisi a fidelibus et optimis amicis, qui promerentur superna illustrari gratia, ut non errent in consilio? Quorum provida deliberatione, divina inspirante clementia, saepe salubris consilii botrus carpitur. Absit vero ut crudeles tyrannos tanquam infestos dracones bonus habe
Abbreviated transcription (Latin):
tante qui ait. Dissipant᷑ cogita¬
tiones. ubi non est consiliũ: ubi
uero plurimi sunt consiliarii. cõ¬
frmant᷑. & erit salus ubi multa
consilia sunt. Nam prudens pru¬
dentes in consilium uocat. O sine
eorum consilio nichil facit. Stul¬
tus uero in semetipso cogitat. et
quod sine alioꝵ consilio cito uult.
facit. Porro tercia norma inconsi¬
liis est obtinenda. ne bonus rector
dolosos et pernitiosos habeat con¬
siliarios. Quis enim debet in consi¬
liis malignantium confidere.
Nam sicut uallis per campos. &
laquei inplateis. et pedice ubi nõ
putantur pedes alioꝵ retinent.
ita impioꝵ consilia felle nequiti¬
e permixta. iustis & sanctis ipi¬
tineribus male impediunt. Si¬
cut enim boni consiliarii sursã
deorsum riuosa calamitate precip¬
tant. Tales gͦ repudiandi sunt cõ¬
siliarii atq omnimodis detestanti
quia numquam circa principem
terrenum deuoti erunt. qui derp̃¬
cepta male conuersancdo contemp¬

Expanded text:
tante, qui ait: Dissipantur cogitatante, qui ait: Dissipantur cogitationes ubi non est consilium: ubi vero plurimi sunt consiliarii, confirmantur , et erit salus ubi multa consilia sunt . Nam prudens prudentes in consilium vocat, et sine eorum consilio nihil facit. Stultus vero in semetipso cogitat, et quod sine consilio aliorum cito vult facit. Porro tertia norma in consiliis est obtinenda, ne bonus rector dolosos et perniciosos habeat. Quis enim debet in consiliis malignantium confidere? Nam sicut vallis per campos, et laquei in plateis, et pedicae ubi non putantur, pedes aliorum retinent, ita impiorum consilia felle nequitiae permixta justos et sanctos in itineribus male impediunt. Sicut enim boni consiliarii sursum sic mali ruinosa calamitate praecipitant. Tales ergo repudiandi sunt consiliarii atque omnimodis detestandi; quia nunquam erga principem terrenum devoti erunt, qui Dei praecepta male vivendo contem
Abbreviated transcription (Latin):
Nhumanis rebus nulla quidem
ars ut cdicunt difficilior est. quam
inter turbulentissimas tempesta¬
tum huiꝰ seculi ꝓcellas bene imꝑa¬
re. & prouide rem publicã guber¬
nare. Sed hec ars tunc ad finen
perfectionis perucuit. cũ ipsa res
prblica pruoentes & optimoscõ¬
siliarios habet Trina aũ regła
inconsiliis est obseruandã. Pri¬
ma quidem ut diuina consilia¬
p̃ponant᷑ humanis. cũ obedire¬
magis oporteat deo quã homini¬
b. Siquis ergo nauem rei pu¬
blice tamꝗͣ bonus gubernator
regere feliciter uisponit. & exop¬
tat optima dni consilia. que ĩ
sacris eloquus sunt ꝓpalata. non ne¬
glienter custodiat. Secunda uero
consilioꝵ est regula quatinus ꝓ¬
uidus rector. non tam in suo. quã
in suorum prudentissimoꝵ iui¬
tatur consilio. Uude illa antoni¬
ni imꝑatoris precipua semꝑ in cõ¬
silus fuit sententia. E quius est
ut ego totalium amicoꝵ consiliũ
sequar. quam ut totales amici
Salemone quoq hocipsum attes¬

Expanded text:
humanis rebus nulla quidem ars, ut dicunt, difficilior est quam inter turbulentissimas hujus saeculi procellas bene imperare, et provide rem publicam gubernare. Sed haec ars tunc ad finem perfectionis pervenit, cum ipsa res publica prudentes et optimos consiliarios habet. Trina autem regula in consiliis est observanda; prima quidem ut divina praeponantur humanis, cum obedire oporteat Deo magis quam hominibus . Si quis ergo navim rei publicae tanquam bonus gubernator regere feliciter disponit et exoptat, optima Domini consilia, quae in sacris eloquiis sunt propalata, non negligenter custodiat. Secunda vero consiliorum est regula, quatenus providus rector non tam in suo quam in suorum prudentissimorum innitatur consilio. Unde illa Antonini imperatoris praecipua semper in consiliis fuit sententia: Aequius est ut ego tot et talium amicorum consilium sequar, quam ut tot et tales amici Salomone quoque hoc ipsum attes
Abbreviated transcription (Latin):
gens. cibosq ministrans. calicẽ
deducens. ꝙ alia cuncta faciens. que
serius et ministris mos est sollemp¬
niter operari. Eus autem qui eã
de rebus talibus nntebantur prohi¬
bere dicebat Furum distribue¬
re opus imperii est: ego autem ꝓ
ipso imperio boc opus offero. bo¬
na michi omnia conferenti. Nã
uiro suo sepe dicebat. O portet
te semper marite cogitare. quid
dudum or fuisti. quid modo
sis. Hec si semper cogitaueris ĩ¬
gratu̾s benefactoꝵ non eris. sed
imperium quod suscepisti legali¬
ter gubernabis. et harum placa¬
bis aucborem. Hiis ergo sermo¬
nibus uelut optimam quandã
utilitatem. iurtutisq habundan¬
tiam comugi suo offerebat. cuiꝰ

Expanded text:
gens cibosque ministrans, calicem gens cibosque ministrans, calicem deluens, et alia cuncta faciens quae servis et ministris mos est solemniter operari. His autem qui eam talibus de rebus nitebantur prohibere dicebat: Aurum distribuere, opus imperii est; ego autem pro ipso imperio hoc opus offero, bona mihi omnia conferenti. Nam viro suo saepe dicebat: Oportet te semper, marite, cogitare quid dudum fuisti, quid modo sis. Haec si semper cogitaveris, ingratus benefactori non eris, sed imperium quod suscepisti, legaliter gubernabis, et harum rerum placabis auctorem. His ergo sermonibus velut optimam quamdam utilitatem virtutisque abundantiam conjugi suo offerebat. Rex
Abbreviated transcription (Latin):
siderantes. sed fructus bonorũ cõ¬
siliorum carpentes. Unde & de
gloriosi imperatoris theodosii ue¬
nerabili coniuge nomine placil¬
la refertur. quod ipse princeps
dum inse bonus. & iustus et sapi¬
ens erat. habebat et aliam utilita¬
tis occasionem. per quam de ho¬
nis operibus triumpharet. Con¬
iux enim eius diuinas leges eum
sepius ammonebat. scipsam tam̃
per fecte prius eruoiens. non enĩ
regni fastigus eleuata est. sed po¬
tius diuino amore succensa Be¬
neficii namq magnitiroo: maius
ei desideruim benefactoris adhi¬
bebat. Repente namq uenit
ad purpuram claudoꝵ atq debi¬
lium maximam habebat ciram.
non seruis. non alus ministris
utens. sed persemetipsam agens.
et adeoꝵ habitacula ueniens. et
unicuiq quod opus bo haberet
prebens. S icetiam per ecclesiaꝵ
renodochia discurrens. Sius ma¬
nibus miistrabat infirmis. ol¬
las corum tergens. ius gustans.
offerens codearia. panem fran¬

Expanded text:
siderantes, sed fructus bonorum considerantes, sed fructus bonorum consiliorum carpentes. Unde et de gloriosi imperatoris Theodosii venerabili conjuge nomine Placilla refertur quod ipse princeps, dum in se bonus et justus et sapiens erat, habebat et aliam utilitatis occasionem per quam de bonis operibus triumpharet. Conjux enim ejus divinas leges eum saepius admonebat, se ipsam tamen perfecte prius erudiens. Non enim regni fastigiis elevata est, sed potius divino amore succensa. Beneficii namque magnitudo majus ei desiderium benefactoris adhibebat. Repente namque venit ad purpuram. Claudorum atque debilium maximam habebat curam, non servis, non aliis ministris utens, sed per semetipsam agens, et ad eorum habitacula veniens, et unicuique quod opus haberet praebens. Sic etiam per ecclesiarum xenodochia discurrens suis manibus ministrabat infirmis, ollas eorum tergens, jus gustans, offerens cochlearia, panem fran
Abbreviated transcription (Latin):
humili facie hylariq sermone. pa¬
cifice liberos et familiam regit.
ꝓq uiri salute. si necesse fuerit
suam animam opponit morti. ac
dutias que sunt mariti sui cũ
bona fama tustodit. Qui est a¬
micus eius herr. roem et amicus
bodie. Sit ergo ipsa diuitiarum
deductio. & domus confirmatio. ui¬
ri iocunditas. familie pulchritudo
omuumq uirtutum connexio
Talem autem decet non solum ui¬
ro suo casta copula esse connexam
et subditam. sed pietatis et scẽ
conuersationis. semper ostendere
formam. ac prudentium consilio¬
rum esse repertricem. Sicut enĩ
per suasione male coniugis damp¬
nosa nascuntur pericula. ita pru¬
dentis uxoris consilio multa proue¬
niunt utilia. que sunt omni po¬
tenti beneplacita. Unde et apłus
ait quoniam uir infidelis saluat᷑
per mulierem fidelem. N ec solum ĩ¬
fe deles. sedetiam sancti et ortodoxi
principes mirabilem sepe muxori¬
bus perpendunt et auscultant p̾¬
bentiam. non sexum fragilem con¬

Expanded text:
humili facie hilarique sermone pahumili facie hilarique sermone pacifice liberos et familiam regit, proque viri salute, si necesse fuerit, suam animam opponit morti, ac divitias quae sunt mariti sui cum bona fama custodit. Qui est amicus ejus heri, idem amicus ejus hodie. Fit ergo ipsa divitiarum deductio, et domus confirmatio, viri jucunditas, familiae pulchritudo, omniumque virtutum connexio. Talem autem decet non solum viro suo casta copula esse connexam et subditam, sed pietatis et sanctae conversationis semper ostendere formam, ac prudentium consiliorum esse repertricem. Sicut enim persuasione malae conjugis damnosa nascentur pericula, ita prudentis uxoris consilio multa proveniunt utilia quae sunt Omnipotenti beneplacita. Unde et Apostolus ait quoniam vir infidelis salvabitur per mulierem fidelem . Nec solum infideles, sed etiam sancti et orthodoxi principes mirabilem saepe in uxoribus perpendunt et auscultant prudentiam, non sexum fragilem con
Abbreviated transcription (Latin):
nistrabit. Nam sicut lilium a¬
gri aliorum olerum ac iolarũ
multiplici pulchritudine uenusta¬
tur. & sicut luna stellarum splen¬
dore. circum stantium gratius emi¬
cat. ita nimirum rex iustus & sa¬
piens. alioꝵ societate bonoꝵ per¬
ornatur. Is ergo perspicaciter
procuret. ut non solum nobilem.
pulchram ac diuitem. sed et cas¬
tam. prudentem quoq atq in
sanctis uirtutibus morigeram.
habeat coniugem. Nam quantũ
conuix iure est conunctior. tan¬
tum aut felle malicie. fit noxia.
aut moꝵ dulcedine mellea . Et¬
enim mulier inepta.domus est
ruina. diuitiarum defectio. ini¬
quorum saturatio. omnium ma¬
lorum et uitioꝵ conmoratio. que
diuersis supersticionibus uultũ
exterius ornans. interiorem ani¬
decorare. quem diligit hodie odit
in crastino. et sicut quidam ait.
Naufragium rerum est mulier ma¬
le fida marito. ita econtrario cas¬
ta et prudens mulier. utilibus
rebus disciplin abiliter intendens

Expanded text:
nistrabat . Nam sicut lilium anistrabat . Nam sicut lilium agri aliorum olerum ac violarum multiplici pulchritudine venustatur, et sicut luna stellarum splendore circumstantium gratius emicat, ita nimirum rex justus ac sapiens aliorum societate bonorum perornetur. Is ergo perspicaciter procuret ut non solum nobilem pulchram ac divitem, sed et castam, prudentem quoque atque in sanctis virtutibus morigeram habeat conjugem. Nam quantum conjux jure est conjunctior, tantum aut felle malitiae noxia fit, aut morum dulcedine mellea. Etenim mulier inepta domus est ruina, divitiarum defectio, iniquorum saturatio, omnium malorum et vitiorum commoratio; quae diversis superstitionibus multum se exterius ornans, interiora anidecorare. Quem diligit hodie, odit in crastino. Et sicut quidam ait: Naufragium rerum est mulier male fida marito. Ita e contrario casta et prudens mulier utilibus rebus disciplinabiliter intendens,
Abbreviated transcription (Latin):
Ex puis et sapiens. tribus mo¬
dis regendi ministerium habz.
am primo scipsum. quomodo
superius ostendimus. Secundo
uxorem propriam. & liberos. suos¬
q domesticos. Tercio populum
sibi conmussum rationabili et glo¬
rioso moderamine regere debet.
Bonum itaq principem non solũ
sibimet dominari oportet. dum
a malis declinet. et que bona sũt
eligat. et firmiter teneat. sed eti¬
am alios sibi conunctiores uxorẽ
udelicet. liberos atq domesticos. ꝓ¬
uida sollicitioine. ac familiari cari¬
tate gubernet. Hoc autem faciens
duplicem sibi thesaurrzat glorie
palmam. ut dum in se bonus et
Sanctus fit. alios sibi coniunctos
bonos faciat et sanctos. iuxta
psalmistam qui ait. Cum sancto
sanctus eris. & cum uiro innocen¬
te uinocens eris. et reliꝗͣ. N on e¬
ium sufficit propriam habere bo¬
nestatem. nisi pudice & caste con¬
iigis. necnon etiam filioꝵ. et co¬
mitum ac ministroꝵ pudore de¬
coretur. dicente dauid. ambulãs
iuia inmaculata hic michi mi¬

Expanded text:
ex pius et sapiens tribus modis regendi ministerium gerit. Nam primo se ipsum, quomodo in superioribus ostendimus; secundo uxorem propriam et liberos suosque domesticos; tertio populum sibi commissum rationali et glorioso moderamine regere debet. Bonum itaque principem non solum sibimet dominari oportet, dum a malis declinet, et quae bona sunt eligat et firmiter teneat; sed etiam alios sibi conjunctiores, uxorem videlicet, liberos atque domesticos, provida sollicitudine ac familiari charitate gubernet. Hoc autem faciens duplicem thesaurizat sibi gloriae palmam, ut dum in se bonus et sanctus sit, alios sibi conjunctos bonos faciat et sanctos, juxta Psalmistam, qui ait: Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris , et reliqua. Non enim sufficit propriam habere honestatem, nisi pudicae et castae conjugis, nec non etiam filiorum et comitum ac ministrorum pudore decoretur, dicente David: Ambulans in via immaculata, hic mihi mi
Abbreviated transcription (Latin):
diligentissime bono ⁊ pio rectori ꝓui¬
dendũ est. ut sanctificatio nominis
dñi. que in locis dõ ꝯsecratis manct.
sñ ulla rep̃hensione. in qͣntũ pꝰsibile
fuerit seruetͦ. Et tales rectores aup
dispensatores incis ꝯsticuant᷑. qui
sñ inexplebili auaritia. atq luxͤia.
res bñ tractent diuinas. ⁊ dĩ ser¬
uis atq famulab sufficientẽ uic¬
tũ. atq uestitũ tribuant. uidusq
⁊ orphanis atꝙ pauꝑib. iuxta ca¬
nonel ꝓuisionẽ condignã
pnum impendant. et iaseruitutẽ
congruã ortodoro de reb que sapint
exhibeant. ut pͥmo ordine fiat qõ ad
diuinũ et insequenti qđ ad humanũ
ꝑtinet obsequiũ. Nam si ꝓuida soller¬
cia erga milites carnales cura sit ex¬
stipendia. et qui plus inbellicis tu¬
multibꝰ laborant. et ad ꝓfectũ rei pu¬
blice deuotiores et fortiores atꝙ uti¬
liores fiunt. plus mercedis et honoriᷤ
accipuit. quantomagis ꝓutoendum¬

Expanded text:
diligentissime bono et pio rectori providendum est, ut sanctificatio nominis Domini, quae in locis Deo consecratis manet sine ulla reprehensione, in quantum possibile fuerit, servetur. Et tales rectores atque dispensatores in eis constituantur, qui sine inexplebili avaritia atque luxuria res bene tractent divinas, et Dei servis atque famulabus sufficientem victum atque vestitum tribuant, viduisque et orphanis atque pauperibus juxta canones provisionem condignam primum impendant, et servitutem congruam regi orthodoxo de rebus quae supersunt exhibeant; ut primo ordine fiat quod ad divinum, et in sequenti quod ad humanum pertinet obsequium. Nam si provida solertia erga carnales milites cura sit exia erogentur impendia; et qui plus in bellicis tumultibus laborant, et ad profectum rei publicae devotiores et fortiores, atque utiliores fiunt, plus mercedis et honoris accipiunt; quanto magis providendum