comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid ium quid alienum quare demiqz cuus aut peregrinus ieruus ac liber
quupiam ignoret insigius est impudencie. Illa nõ deridenda arrogancia
eit in morib nauigiis rudẽ ẽẽ ĩe contiteri quinq remes au̾t aut maiares
gubernare didicisse Tum michi ami in arculo decipiare adueriarii stipulanciũ¬
cula & cum obĩgnes tabellas cdientis tui quib ia sit ĩcriptum quo ille capi¬
atur ego tibi cauiam maiore amnintenda putem. cici hercte is qui duoꝵ
re cuuli ꝙ tandẽ os ẽ patroni qui ad eas cauias ĩe ulla ĩcrentia uiris au¬
diret acredere. Que potuit igitur ẽẽ cauia maior. qͣ illiꝰ militis de cui m̃o¬
te cum domumi t̾alius abexerctu nũciꝰ uenissoe & pater eiꝰ re credita testa¬
mentũ mutana & quẽ eiunum ẽẽt tẽcuset heredem eẽt q ip̃e mortius
res delata est ad centu uiros. Cum miles doniu reuemiiset egnsetq lege

Expanded text:
quid suum, quid alienum, qua re denique civis aut peregrinus, servus aut liber quid suum, quid alienum, qua re denique civis aut peregrinus, servus aut liber quispiam sit, ignoret, insignis est impudentiae. Illa vero deridenda adrogantia est, in minoribus navigiis rudem esse se confiteri, quinqueremis autem aut etiam maiores gubernare didicisse. Tu mihi cum in circulo decipiare adversari stipulatiuncula et cum obsignes tabellas clientis tui, quibus in tabellis id sit scriptum, quo ille capiatur, ego tibi ullam causam maiorem committendam putem? Citius hercule is, qui duorum m os est eius patroni, qui ad eas causas sine ulla scientia iuris audet accedere? Quae potuit igitur esse causa maior, quam illius militis? de cuius morte cum domum falsus ab exercitu nuntius venisset et pater eius re credita testamentum mutasset et, quem ei visum esset, fecisset heredem essetque ipse mortuus, res delata est ad centumviros, cum miles domum revenisset egissetque lege
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tamen idem hoc semꝑ cotempsit. Lerũ qmi sentencie atq opiniõis
miee uoliustis ẽẽ ꝑticipes nichil eecuitabo. & ꝙ potero uobis exponam ꝗd
de quaq re senciam. Antoni in credibulis quedi & prope singuiaris & di¬
uina uis ingenii uidetur &e si tec s̃ciencia urris nudata sit iosse se facule ce¬
ris armis prudencie tueri atui detendere. Quaolrem iuc nobis ñt excep¬
tus. Ceteros uero non dubtabo priu mercie codẽpnata ientencia mea
rust & impudencie. Nan nolitare intoro herere iiure ac preroru tribina¬
ubus iudicia priuata mignarũ rerũ obire in quib sepe non de facto sedd
equitate ac uire certetur. iactare ie in eauus centu uiralin in quib uius¬
capionũ tutelarui gentilitatũ agnacionu alliuuonũ circuliuuonu nexo¬
rum mancipiorũ parietũ tluminũ itulicidiorũ testamentorũ rupturu
uit raptorum ceterarũq rerũ innumerabiliũ uiris uerientur. cum omĩo

Expanded text:
psit. Verum, quoniam sententiae atque opinionis meae voluistis esse participes, nihil occultabo et, quoad potero, vobis exponam, quid de quaque re sentiam. Antoni incredibilis quaedam et prope singularis et divina vis ingeni videtur, etiam si hac scientia iuris nudata sit, posse se facile ceteris armis prudentiae tueri atque defendere; quam ob rem hic nobis sit exceptus; ceteros vero non dubitabo primum inertiae condemnare sententia mea, post etiam impudentiae; nam volitare in foro, haerere in iure ac praetorum tribunalibus, iudicia privata magnarum rerum obire, in quibus saepe non de facto, sed de aequitate ac iure certetur, iactare se in causis centumviralibus, in quibus usucapionum, tutelarum, gentilitatum, agnationum, adluvionum, circumluvionum, nexorum, mancipiorum, parietum, luminum, stillicidiorum, testamentorum ruptorum aut ratorum, ceterarumque rerum innumerabilium iura versentur, cum omnino,
Abbreviated transcription (Latin):
tare ornare duponere meminisse agere ignota quonda ominiln & diffiuala¬
ete udebantur. Adhibita est igi ars quedã extrusecus ex alio gnẽ quodĩ
racione quadam constringeret. Sit ergo iniure auili finis hic legiptime
atq uũtate in reb cauiisq cuii equabilitatis cony̾uacio tum st̾ notãda
gña & ad certũ numerum paucitatẽ q reuocanda. genus au̾t id ẽ ꝙ iuu si
milis annunice quadã specie aũt differentis duas aut plures cõpletetur ꝑ¬
tes. Ptes aũt iunt que generib his ex quib emanant s̾icuit᷑. Omĩa que

Expanded text:
tare, ornare, disponere, meminisse, agere, †ignota quondam omnibus et diffusa latare, ornare, disponere, meminisse, agere, †ignota quondam omnibus et diffusa late videbantur. Adhibita est igitur ars quaedam extrinsecus ex alio genere quodaratione quadam constringeret. Sit ergo in iure civili finis hic: legitimae atque usitatae in rebus causisque civium aequabilitatis conservatio. Tum sunt notanda genera et ad certum numerum paucitatemque revocanda. Genus autem id est, quod sui similis communione quadam, specie autem differentis, duas aut pluris complectitur partis; partes autem sunt, quae generibus eis, ex quibus manant, subiciuntur; omniaque
Abbreviated transcription (Latin):
stra qͣ ẽ editũ ex poĩtis a .G. flauio primu actiõun nlłi fuerũt ꝙ illi arti¬
ficiosẽ cligesta & gn̾ata componerẽt. Nichil eͥ enu̾ ꝙ acl artem redigi pos̃it
niũ ille p̾us qui illa tenet quorũ arte instituere uult. habet illã icienciam
ut exhis reb quarii ars nondu uit arte esticere possit ¶ Noc uideo du u̾uit̃
uolueri dicere dictum ame ẽẽ paulo obicuriꝰ. Sed experiar dicam ñ potero
planiꝰ omia fere que it mlusa nũc artib disꝑsa & diũpata quondam fuer̃t
Ut in muũcis numeri & uoces & mõi. Ingrometria linamenta tormare ĩ¬
terualla magnitudies. In Astrologia celi conuersio ortus obitus motusq
suderum. Ingramaticis poetarum ꝑ tractacio historie cognicio uerborũ inter¬
retracio pronu̾ciandi quidã sonus. In hac deniq ip̃a racione dicendi excogi¬

Expanded text:
stea quam est editum, expositis a Cn. Flavio primum actionibus, nulli fuerunt, qui illa artistea quam est editum, expositis a Cn. Flavio primum actionibus, nulli fuerunt, qui illa artificiose digesta generatim componerent; nihil est enim, quod ad artem redigi possit, nisi ille prius, qui illa tenet, quorum artem instituere vult, habet illam scientiam, ut ex eis rebus, quarum ars nondum sit, artem efficere possit. Hoc video, dum breviter voluerim dicere, dictum a me esse paulo obscurius; sed experiar et dicam, si potero, planius. Omnia fere, quae sunt conclusa nunc artibus, dispersa et dissipata quondam fuerunt; ut in musicis numeri et voces et modi; in geometria lineamenta, formae, intervalla, magnitudines; in astrologia caeli conversio, ortus, obitus motusque siderum; in grammaticis poetarum pertractatio, historiarum cognitio, verborum interpretatio, pronuntiandi quidam sonus; in hac denique ipsa ratione dicendi excogi
Abbreviated transcription (Latin):
ra sue ciuitatis ignorantẽ erectũ & celiũ alacri & prompto ore atu uutu
huc atu illuc intuente uagari magna cum caterua toto foro p̾sidiũ dien¬
tibus atui opem amicis & prope cũctis cuub uice̾ ingenii & conicuii uu
porigentẽ atq tendentem nõ ne im primis flagiciosum putandũ est. Et
qm̃ de impudencia dixi castigenus iegniciem hominum atq mercia.
Nan ui ista cognicio uiris magna atu difficilis tamen utilitatis magnitudo
deberet homines ad suscipiendu disteadi iaborẽ impellere. Sed o diimor¬
tales nõ diterem nic audiente Sceuola nisi ipe dicere soleret. nulliꝰ argu¬
tis sibi faciliorẽ cognicioe uideri. & quide certis de cauiis apleris q alr̾
exutimatur primũ qr ueteres illi qui huc ĩciencie pretuerũt obtinen¬
cde atq augende potẽcie sue ca ꝑ uulgari arte̾ suã nolueru̾t. deinele po¬

Expanded text:
ra suae civitatis ignorantem erectum et celsum, alacri et prompto ore atque vultu, ra suae civitatis ignorantem erectum et celsum, alacri et prompto ore atque vultu, huc atque illuc intuentem vagari cum magna caterva toto foro, praesidium clientibus atque opem amicis et prope cunctis civibus lucem ingeni et consili sui porrigentem atque tendentem, nonne in primis flagitiosum putandum est? Et quoniam de impudentia dixi, castigemus etiam segnitatem hominum atque inertiam; nam si esset ista cognitio iuris magna atque difficilis, tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad suscipiendum discendi laborem impellere: sed, o di immortales, non dicerem hoc, audiente Scaevola, nisi ipse dicere soleret nullius artis sibi faciliorem cognitionem videri. Quod quidem certis de causis a plerisque aliter existimatur: primum, quia veteres illi, qui huic scientiae praefuerunt, obtinendae atque augendae potentiae suae causa pervulgari artem suam noluerunt; deinde, po
Abbreviated transcription (Latin):
interent. Sinnuq ingene̾ interiore ordine ñquis apͥ nos ẏnuy ex populo
tederato ieie q iberanet & roitra domu reneniet quentũ est apuamuo¬
res niõs nan is ad iuos post liminio redisset & amisiũet hanc nuitati
Quia ae ubertate quo udiciu grauius ẽẽ nullum potest. nõ ne exiure a¬
uili potest eẽ contencio. cum queritur is qui dominu uoluntate cenius
uenit ut paterfamilias qui ex hispania romã uenisiet. cm uxorẽ pregiũa¬
tem in prouicia reliquisiet ⁊omeq alterã duxisset neq nũcium priori
remisisset mortius q eẽt intestato & ex utraq filiꝰ natus ẽẽt mediocris¬
ne res in controuersiam adducta est cum quereretur de duob ciuum
capitib & de puero qui ex posteriore natus erat & de eiꝰ matre que si u¬
diciretur certis quibudã uerbis nõ nouis nuptiis fieri cum in iuperiore
diuorcium in cũcubine ioco duceretur. Nec igitur & horum ñmilia u¬

Expanded text:
ex populo foederato seseque liberasset et postea domum revenisset, quaesitum est apud maiores nostros, num is ad suos postliminio redisset et amisisset hanc civitatem. Quid? de libertate, quo iudicium gravius esse nullum potest, nonne ex iure civili potest esse contentio, cum quaeritur, is, qui domini voluntate census venit, ut paterfamilias, qui ex Hispania Romam venisset, cum uxorem praegnantem in provincia reliquisset, Romae alteram duxisset neque nuntium priori remisisset, mortuusque esset intestato et ex utraque filius natus esset, mediocrisne res in contentionem adducta est, cum quaereretur de duobus civium capitibus et de puero, qui ex posteriore natus erat, et de eius matre, quae, si iudicaretur certis quibusdam verbis, non novis nuptiis fieri cum superiore divortium, in concubinae locum duceretur? Haec igitur et horum similia iu
Abbreviated transcription (Latin):
q ea ut iua posdisĩe s ut aliena librane ¶ Fateor ei calidum quedã nũc &
nilla nire Tironem ac rudẽ nec peregrinũ atq hoipitẽ magendo eise d

Expanded text:
que ea ut sua possedisse sed ut aliena libasse; fateor enim callidum quendam hunc et que ea ut sua possedisse sed ut aliena libasse; fateor enim callidum quendam hunc et nulla in re tironem ac rudem nec peregrinum atque hospitem in agendo esse d
Abbreviated transcription (Latin):
in est int̾acultate aicendi uiris auilis iencia ¶ Nan si quisq ut in aliqua ir¬
te & facultate excillens aliam quoq artem ũbi assumpserit is ꝓficiet ut ꝙ
preterea scut id ci in quo excellet pars queda r̃ĩ indeatur lucet nti riuone
trumq rorum. P. mucius optime fecerit. eadẽq racione dicatur quos phi¬
suus greci nominat idem porte. Quoniam Emredoles phiñcus egregiu
renu fecerit. Adhoe ne pħi quidẽ ip̃i qui omnia ũcut propria ĩua ẽẽ atq
tonem ounes in illis artun pristautissimũ fuisse fatrautur ¶Ac si ia
placit omnes artes oratori ib iungere tollerabilli est uc poci dicere ut quo¬
uiam dicendi ratultas non debeat ẽe icuma atq nuda ĩed appia atq distin¬
ta multarũ rerũ iocunda quadã uarietate ũt lui oratoris multa auril acte¬
pisie multa uidisse inuta animo & cogitatia multa & legenda ꝑcurrisse ne¬

Expanded text:
inest in facultate dicendi iuris civilis scientia. Nam si ut quisque in aliqua arinest in facultate dicendi iuris civilis scientia. Nam si ut quisque in aliqua arte et facultate excellens aliam quoque artem sibi adsumpserit, is perficiet ut, quod praeterea sciet, id eius, in quo excellet, pars quaedam esse videatur, licet ista rationetrumque eorum P. Mucius optime fecerit; eademque ratione dicantur ei quos fusikou/s Graeci nominant eidem poetae, quoniam Empedocles physicus egregium poema fecerit. At hoc ne philosophi quidem ipsi, qui omnia sicut propria sua etonem omnes in illis artibus praestantissimum fuisse fateantur. Ac si iam placet omnis artis oratori subiungere, tolerabilius est sic potius dicere, ut, quoniam dicendi facultas non debeat esse ieiuna atque nuda, sed aspersa atque distincta multarum rerum iucunda quadam varietate, sit boni oratoris multa auribus accepisse, multa vidisse, multa animo et cogitatione, multa etiam legendo percucurrisse, ne
Abbreviated transcription (Latin):
huc uenut & nanc ioquacitatem urãm uultu ip̃o assectuq contereit qui ꝙ¬
ꝙ eit indicendo ninume cotenendus priulencia tamen rerũ magnarum ma¬
guqͣ dicendi arte nititur ¶ Neq nõ si quũ utrũq põt aut ille conialii publi
auctor ac ĩcenator honus ob eam ip̃am cauiam oritor est aut hic diserius
atii eloquens si est idem in procuracione ciuitatis egregius aliquã ĩna di¬
cione ac uia. as. cato. Rañticanus. Q. metellꝰ. G. leliꝰ qui ominos eloquẽ¬
tes fuerunt oracionẽ iuã & reipa. dignitate exornabant. Neq enĩ est in¬
terdictum aut rerum natura aut alege aliqua atq more ut iuigulis homi¬
nib ne ampliꝰq uingulas artes noĩte liceat ¶ Quare non & u ũt noqueni¬
imnus attenis perides udemq in ea cuntate plurimos annos princeps co¬
ĩcilii publici fuit. idcira eiuidẽ hominis atq artis uiraq facultas existinu¬
da ẽ. Nec ni. P. crañus idem iuit uoquens & uiris peritus ob eam cauiam

Expanded text:
c loquacitatem nostram vultu ipso aspectuque conterreat; qui quamquam est in dicendo minime contemnendus, prudentia tamen rerum magnarum magis quam dicendi arte nititur. Neque vero, si quis utrumque potest, aut ille consili publici auctor ac senator bonus ob eam ipsam causam orator est aut hic disertus atque eloquens, si est idem in procuratione civitatis egregius, illam scientiam ditione ac via M. Cato, P. Africanus, Q. Metellus, C. Laelius, qui omnes eloquentes fuerunt, orationem suam et rei publicae dignitatem exornabant. Neque enim est interdictum aut a rerum natura aut a lege aliqua atque more, ut singulis hominibus ne amplius quam singulas artis nosse liceat. Qua re non, si eloquentissimus Athenis Pericles idemque in ea civitate plurimos annos princeps consili publici fuit, idcirco eiusdem hominis atque artis utraque facultas existimanda est, nec, si P. Crassus idem fuit eloquens et iuris peritus, ob eam causam
Abbreviated transcription (Latin):
didici sed de mea consuetudine ip̃aq illi que michi comientariũ meũ
retuli sũt eiꝰ mõi nõ aliqua michi doctrina tridita sed rerũ uiu miuius¬
q tractata que si uolus homiinib eruditissimis non probabutur uestrã
iniquitate accusatote qui ex me ea quesieritis que ego nescirem mea
facilitatem laudatote cum uobis nõ meo uidicio sed uestro studio indu
non grauate respondeo.
Um Crauꝰ perge inquit modo anthoni nullũ est enum periculu¬

Expanded text:
didici, sed de mea consuetudine; ipsaque illa, quae in commentarium meum didici, sed de mea consuetudine; ipsaque illa, quae in commentarium meum rettuli, sunt eius modi, non aliqua mihi doctrina tradita, sed in rerum usu causisque tractata; quae si vobis, hominibus eruditissimis, non probabuntur, vestram iniquitatem accusatote, qui ex me ea quaesieritis, quae ego nescirem; meam facilitatem laudatote, cum vobis non meo iudicio, sed vestro studio inductus non gravate respondero.' Tum Crassus 'perge modo,' inquit 'Antoni; nullum est enim periculu
Abbreviated transcription (Latin):
Uid si inquit Crasiꝰ quoĩam ego quo facili uos apud me tenerem
uestre pocius obsecutus sum uoluntati qͣ aut consuetudini aut na¬
ture mee petimus ab Antonio ut ea que continet neq adhuc protulit
ex quib unu̾ libellum sibi excidisse iam dudũ questus est explicet nob̾
& illa dicendi misteria enũciet. ut uidetur inquit Sulpiciꝰ. Nan Antoĩo
niu id nobis Anthoni hominib id etatis queris ad horum adiscentiu
studiis imponitur ut exponas quid de his reb quas ate queri sencias
E prehenium equidẽ nie inauit antoni plane udeo atu sencio
uon solumꝙ ea requirantur ame quorũ sum ignarus atu insolẽs
isti iutare non sinũt. Lerũ hoc ingrediar ad ea que uitis audacius ꝙ
idem michi ĩpero usu ẽẽ uenturũ in hac disputatione ꝙ indicendo iolos
ut mlła ex pectetur ornata oracio. Neq eni ium de arte dictur qui nõq

Expanded text:
'Quid si,' inquit Crassus 'quoniam ego, quo facilius vos apud me tenerem, 'Quid si,' inquit Crassus 'quoniam ego, quo facilius vos apud me tenerem, vestrae potius obsecutus sum voluntati, quam aut consuetudini aut naturae meae, petimus ab Antonio, ut ea, quae continet neque adhuc protulit, ex quibus unum libellum sibi excidisse iam dudum questus est, explicet nobis et illa dicendi mysteria enuntiet?' 'Ut videtur,' inquit Sulpicius; 'nam Antonio te, quoniam id nobis, Antoni, hominibus id aetatis oneris ab horum adulescentium studiis imponitur, ut exponas, quid eis de rebus, quas a te quaereprehensum equidem me' inquit Antonius 'plane video atque sentio, non solum quod ea requiruntur a me, quorum sum ignarus atque insolensisti vitare non sinunt; verum hoc ingrediar ad ea, quae vultis, audacius, quod idem mihi spero usu esse venturum in hac disputatione, quod in dicendo solet, ut nulla exspectetur ornata oratio: neque enim sum de arte dicturus, quam numquam
Abbreviated transcription (Latin):
& non necresiarui sedut comostrarẽ tantum iuiam & ut tieri iõlet
digitum ad tõntes intenderem.
Ichi uõ inquit as ucius satis suꝑq abite iudetur itorũ studiis
ũ modo sunt stucdiosi ẽẽ factũ. Nan ut Socratem illum solitum
sum ẽẽt ut nichil mallẽt eẽ se qͣz bonos uiros iis reliquã facilẽ ẽẽ do¬
ctrinam sc ego inteligo sĩ in hec que patefect oratione sua crass intrare
uolueritis facilime uos ad ea que cpitis ꝑuenturos ab hox aditu ianuaq
patefacta.
Obis uero inquit Sulpiciꝰ ista sunt ꝓgrata ꝑq iocu̾da. S ed pauca &
illa te & non cotriiere & didiciu̾e amficerere. Ea nĩ paulo lacius di¬
xeris expleris omnem expectationẽ diuturni desiderii nr̃i. Nan nũc ꝙ¬
bus studendum rebus ẽẽt accepimꝰ qd ip̃m est tamen magnũ sediu¬
as carum reru racionemqz cupimus aognoicere

Expanded text:
et non necessarium, sed ut commonstrarem tantum viam et, ut fieri solet, et non necessarium, sed ut commonstrarem tantum viam et, ut fieri solet, digitum ad fontis intenderem.' 'Mihi vero' inquit Mucius 'satis superque abs te videtur istorum studiis,  modo sunt studiosi, esse factum; nam, ut Socratem illum solitum sum esset, ut nihil mallent esse se, quam bonos viros, eis reliquam facilem esse doctrinam; sic ego intellego, si in haec, quae patefecit oratione sua Crassus, intrare volueritis, facillime vos ad ea, quae cupitis, perventuros, ab hoc aditu ianuaque patefacta.' 'Nobis vero' inquit Sulpicius 'ista sunt pergrata perque iucunda; sed pauca etiailla te et non contemnere et didicisse confiterere: ea si paulo latius dixeris, expleris omnem exspectationem diuturni desideri nostri; nam nunc, quibus studendum rebus esset accepimus, quod ipsum est tamen magnum; sed vias earum rerum rationemque cupimus cognoscere.'
Abbreviated transcription (Latin):
iliqua materies his oratorim qui uersantur nirepl. sbiecta eñe deuent. Nõ
ei cauudicum neicio quẽ neq proclamatorem aut rabulam hex sermoe
inter hoitium tela uersari. Tum qui ĩcelus fraudemq nocentis pom̾̃it ai¬
cendo ancere odio cumum implicio q costringere idemq nngem p̾ũcdio :¬
nocentia indiciorũ pena uberare. Idemq languentem labentem q populũ
uit ad decus excitire aut ab errore deducere aut inalunare improbos aut
incitatu in lonos mittigare. Qui deniq quẽcũq in animis hominum
mutum. res & cauia posturet eum dicẽdo uel excitare poi̾it uel sedare.
Nane ium si quii exutimat aut abhis qui de dicendi racione icripierũt
expoitam ẽẽ aut ame posse expomi tam breui uehementer errat. neq solu
inscienciam ineam ied ne terũ quidẽ magnitudinem reipicit. Equitẽ
uobis quoniam ita uoliustis finites unde hauriretis atq ueneta ip̃a
ita putaui ẽẽ demostranda nõ ut ipͣ duxin̾em quod & insinitum ẽ

Expanded text:
eries eis oratoribus, qui versantur in re publica, subiecta esse debet. Non enim causidicum nescio quem neque clamatorem aut rabulam hoc sermone inter hostium tela versari; tum, qui scelus fraudemque nocentis possit dicendo subicere odio civium supplicioque constringere; idemque ingeni praesidio innocentiam iudiciorum poena liberare; idemque languentem labentemque populum aut ad decus excitare aut ab errore deducere aut inflammare in improbos aut incitatum in bonos mitigare; qui denique, quemcumque in animis hominum motum res et causa postulet, eum dicendo vel excitare possit vel sedare. Hanc vim si quis existimat aut ab eis, qui de dicendi ratione scripserunt, expositam esse aut a me posse exponi tam brevi, vehementer errat neque solum inscientiam meam sed ne rerum quidem magnitudinem perspicit: equidem vobis, quoniam ita volon ut ipse dux essem, quod et infinitum est
Abbreviated transcription (Latin):
nolus mens mos disciplina nota ẽẽ debet uel qr est patria parens omii¬
um nr̃iu uł qr tanta sapiencia tuułe inure cnstituendo putanda est quita
t̾uit in his tantis opibus imuerii comparidis ¶ Pcpiens & illam ex cogni¬
cione uiris leticiam &e uoluptatem quantũ prestiterint nr̃i maiores prudẽcia
erteris genti faculime intłigetis ui cum illor licaurgo & dracone & soloneno¬
stras leges amterre uolueris. Incredibille ẽ em̃ ꝙͣ ũt onne uis cunte preter
hir urum in conditum ac pene ridialũ de quo nuta iõleo inỹmonib quon¬
dinui dicere cum hominu mrorum prudencia ceteris hominit & maxie

Expanded text:
nobis mens, mos, disciplina nota esse debet, vel quia est patria parens omninobis mens, mos, disciplina nota esse debet, vel quia est patria parens omnium nostrum, vel quia tanta sapientia fuisse in iure constituendo putanda est quanta fuit in his tantis opibus imperi comparandis. Percipietis etiam illam ex cognitione iuris laetitiam et voluptatem, quod, quantum praestiterint nostri maiores prudentia ceteris gentibus, tum facillime intellegetis, si cum illorum Lycurgo et Dracone et Solone nostras leges conferre volueritis; incredibile est enim, quam sit omne ius civile praeter hoc nostrum inconditum ac paene ridiculum; de quo multa soleo in sermonibus cotidianis dicere, cum hominum nostrorum prudentiam ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
suarii qui uire cunili & legibus continentur ¶ Erhis eĩ & dignitate
maxime expectendam uidemus cum uer & iustus atuz honestus lalur
honorib premiis iplendore decoratur. Uicia aut hominũ atqiz fraudes
dampnis ignominiis uudis uerterib exiliis morte multantur. Et
docemur nõ int̾imitis concertacionum que plenis duputacionib sed au¬
etoritate nutuqz legum domuitas hr̃e indines cotercere omnes cipidita¬
tes nr̃a teneri ab alienis mentes acculos manus astinere tremant omnes
aetur xii tabellarum libellus ñ quis legum fantes & capita uiderit & aucto¬
ritatis pondere & utilitatis ubertate iuꝑare ac siuos idꝙ maxime delet nr̃a
patria delectat auꝰrei tanta est us ac tantanatura ut itatam illam in appeci¬
nus saculus tamqͣ indulum affixam sapientissimus ur in mortalitati añpo¬
neret. quo amore tandem mnamian ẽẽ delemus mei mõi patriam que
uiaini omnb terris domus est uirtutis imperii aignitatis auꝰ primum

Expanded text:
li et legibus continentur: ex his enim et dignitatem maxime expetendam videmus, cum vera virtus atque honestus labor honoribus, praemiis, splendore decoratur, vitia autem hominum atque fraudes damnis, ignominiis, vinclis, verberibus, exsiliis, morte multantur; et docemur non infinitis concertationumque plenis disputationibus, sed auctoritate nutuque legum domitas habere libidines, coercere omnis cupiditates, nostra tueri, ab alienis mentis, oculos, manus abstinere. Fremant omnes detur xii tabularum libellus, si quis legum fontis et capita viderit, et auctoritatis pondere et utilitatis ubertate superare. Ac si nos, id quod maxime debet, nostra patria delectat, cuius rei tanta est vis ac tanta natura, ut Ithacam illam in asperrimis saxulis tamquam nidulum adfixam sapientissimus vir immortalitati anteponeret, quo amore tandem inflammati esse debemus in eius modi patriam, quae una in omnibus terris domus est virtutis, imperi, dignitatis? Cuius primum
Abbreviated transcription (Latin):
tributũ puto. Sed non omnia quecũq ioqumur mitu iudẽtur ad at¬
ten & ad precepta ẽẽ reuocanda. Ex his e̾i tuntun unde õia ornate
dicrnidi pretepta sumentur. licebit & laudatiõe ornare. Neq ila ele¬
menta deuderare que ut nemo traddat quis eit qui nesciat que &t in hoĩe
laudanda pĩtis enim his rebo quas Crantus in ulius oraciois nie quã antra
colegar cenior habuit principio dixit: que natura aut sintima darentur ix¬
romindbo ihis ueb se unci pone animo equo pati que ipͥi sibi homines patare

Expanded text:
r ad artem et ad praecepta esse revocanda; ex eis enim fontibus, unde ad omnia ornamenta dicendi praecepta sumuntur, licebit etiam laudationem ornare neque illa elementa desiderare, quae ut nemo tradat, quis est qui nesciat, quae sint in homine laudanda? Positis enim eis rebus, quas Crassus in illius orationis suae, quam contra conlegam censor habuit, principio dixit: quae natura aut fortuna darentur hominibus, in eis rebus se vinci posse animo aequo pati; q
Abbreviated transcription (Latin):
cere posse niũ dicendi copiam aiumpsisset. Quod quidẽ hic qui mecum
amiul fuit fuliꝰ eiꝰ est consecutus. neq se an causa amiaru tractare atq age
re crpiñe ꝙͣius cdidicũ&. Quid uõ ille .M. cato non ne & eloquencia tãta
fuit ꝙzta illa tempora atui illa etas inhac ciuitate maximã potuit & ui¬
ris cuulis omnium peritisumꝰ. Uerecondiꝰ hac de re iam dudum ioquor

Expanded text:
cere posse, nisi dicendi copiam adsumpsisset —quod quidem hic, qui mecum cere posse, nisi dicendi copiam adsumpsisset —quod quidem hic, qui mecum consul fuit, filius eius est consecutus—neque se ante causas amicoru civile didicisset. Quid vero ille M. Cato? Nonne et eloquentia tanta fuit, quantam illa tempora atque illa aetas in hac civitate ferre maximam potuit, et iuris civilis omnium peritissimus? Verecundius hac de re iam dudum loquor
Abbreviated transcription (Latin):
defendebat cãe cadere literet. Quado aũt ortauius homo amiularis nonini¬
nꝰ longa matrone recusaret ne adueriariꝰ cãe caderet ac ne his proquo ĩe di¬
ceret turpitutele iudicatio atui omni molestia stulticia aduersarii ubxraret᷑
Ego uo̾ istos inquit menuni ei michinarrare Muciũ nõ mo oratoris no
impetrasset caũe caderet. aiter miniũ putabat plus secũ agi q̃ ꝙ eẽt macti
ebus: nõ ne nobiĩ intribunali q̃. fm̃perii pr̃ urbani familiaris nr̃i scdentib
q̃ eẽt cepta cdeberi petitor rursus cum peteret ne exceptione ex cuderetur.
ꝙ ea ies inuidicium antea non uenisset. Quid ergo hox fieri turpi potest
tueatur laborib sccurit ęgris medeatur amictos excitet hũc in minimis
tenuisimisq reb ita labi ut alii miserandus aliis irridendus ẽe udeatur.¬
E quidẽ.R. cranum illum diuite̾ & multis aliis reb elegantẽ hominẽ & or¬
natum & precipue & in hoc ferendum & laudandum puto ꝙ cũ Sceuole

Expanded text:
defendebat, causa cadere liceret, Cn. autem Octavius, homo consularis, non minus longa oratione recusaret, ne adversarius causa caderet ac ne is, pro quo ipse diceret, turpi tutelae iudicio atque omni molestia stultitia adversarii liberaretur?' 'Ego vero istos,' inquit—'memini enim mihi narrare Mucium—non modo oratoris nomimpetrasset, causa caderet; alter iniquum putabat plus secum agi, quam quod erat iebus nonne nobis in tribunali Q. Pompei praetoris urbani familiaris nostri sedentibus quam esset coepta deberi, petitor rursus cum peteret, ne exceptione excluderetur, qvod ea res in ivdicivm ante venisset. Quid ergo hoc fieri turpius aut dtueatur, laborantibus succurrat, aegris medeatur, adflictos excitet, hunc in minimis tenuissimisque rebus ita labi, ut aliis miserandus, aliis inridendus esse videaturrassum illum Divitem cum multis aliis rebus elegantem hominem et ornatum tum praecipue in hoc efferendum et laudandum puto, quod, cum P.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ faciliꝰ cognosci ꝓcipi qr ius cuule pon̾̃it ꝙ minime pleriq arbitrantur mi¬
ra queda in cognostendo iuauitas & delectatio. Nan siue quẽ ixc aliena stu¬
dia delectant plurima ẽ. & in omni iure ciuili & impontificũ ubris  in
xii tabulis ancionitatis eftigies ꝙ & uerborũ priica uetustas cognoscitur &
actionu gnã queda maiorũ coniuetudinẽ utã q delectant nue quis ciui

Expanded text:
cipi cognoscique ius civile possit, quod minime plerique arbitrantur, mira quaedam in cognoscendo suavitas et delectatio; nam, sive quem haec Aeliana studia delectant, plurima est et in omni iure civili et in pontificum libris et in xii tabulis antiquitatis effigies, quod et verborum vetustas prisca cognoscitur et actionum genera quaedam maiorum consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
rem niui ap̃ quos hec haleretur oracio ternere. Nu̾c cplectaturꝙ proposiu
ureui. Si eni aut michi facere licuerit ꝙ iam du cogito aut aliꝰ quispiam
aut me impedito &cuparit aut nie mortuo effecerit ut primum om̃e us
gis magnã atui ulerẽ qͣ difficilẽ & obicuram ¶ Atqr interea tamen dũ hec qͥ
dupia iunt coguntur uł pasłim licet carpentem & colligentẽ undiq repleri
ista uiris cuilis ĩciencia. Nonne uidens eꝗtẽ omĩu hominẽ actutisimo ĩ
genio sed minime ceteris artibi erucditũ. G. culeone qui mecum nut.
semꝑq iuxit ita tenere uis cuule: uti cum ab hoc disceseris nemo dehis ꝗ
reritininu st̾ anteponatur. Omnia it ei posita ante occulos collocata nusu
quotidiano in cugreiioe hominũ atq intoro neq ita multis uitteris aut uo

Expanded text:
rem, nisi apud quos haec haberetur oratio cernerem; nunc complectar, quod proposui, brevi: si enim aut mihi facere licuerit, quod iam diu cogito, aut alius quispiam aut me impedito occuparit aut mortuo effecerit, ut primum omne ius gis magnam atque uberem quam difficilem et obscuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa sunt, coguntur, vel passim licet carpentem et conligentem undique repleri iusta iuris civilis scientia. Nonne videtis equitem Romanum, hominem acutissimo omnium ingenio, sed minime ceteris artibus eruditum, C. Aculeonem, qui mecum vivit semperque vixit, ita tenere ius civile, ut ei, cum ab hoc discesseritis, nemo de eis, qui peritissimi sunt, anteponatur? Omnia sunt enim posita ante oculos, conlocata in usu cotidiano, in congressione hominum atque in foro; ne
Abbreviated transcription (Latin):
ciuz scriptores atuiz doctores & legendi & ꝑuolutadi o exertitatiois ci lau¬
dandi interpetradi corrigendi uituperandi resfellendi duputandũq de oi
re in contrarias ꝑtes &e quieꝗd erit in quaq re ꝙ probabille inderi polit eli
tiquitas Senatoria cmiuetudo aiscipiina ⁊eipl uira sociorũ scelera pacno¬
nes cauia imiperii aognostenda est ubiindus ex omi & gnẽ urlimititis face

Expanded text:
tium Scriptores ac Doctores, et legendi, et pervolutandi, et exercitationis causa lautium Scriptores ac Doctores, et legendi, et pervolutandi, et exercitationis causa laudandi, interpretandi, corrigendi, vituperandi, refellendi; disputandumque de omni rein contrarias partes, et, quidquid erit in quaquere, quod probabile videri possit, elipienda omnis antiquitas, Senatoria consuetudo, disciplina reip. iura sociorum soedera, pactiones, causa imperii cognoscenda est: libandus e
Abbreviated transcription (Latin):
ient dumo eent idonea ĩ uocis & ipiritus & tociꝰ corporis & ip̃i ligue
motus & exercitationes non tam artis uudigent qͣ laboris. Quin in
rel habenda est racio diligenter quos muttemur. quorũ suntes uelim
ẽẽ Intuendi nobis st non iolũ oratores s & actores ne mala amsuetudi¬
ue ad aliquã difurinitate prauitateq ueniamus. Exercenda eit & me¬
moria eedicendis ad uerbii qͣ plurinus & nr̃is scriptis x alienis. Atq
i ea exercitatione non sane michi displicet adhilẽ si cõsueueris & ista
locorum simulatoruiq racionez que marte traditur. E ducẽda deide
dictio est er hac domestica exercitatioe & umbratili mediũ in agnenĩ
puluere clamorẽ in castraatiiz in aciẽ forenem. Sulxundus uñs oĩus
& piditande uires ingemii & illa comentacio indusa niueritatis lutem
proterenda est legrudi & pote cgnoscenda historia omniĩ louarũ ar¬

Expanded text:
sent, dum modo essent idonea. Iam vocis et spiritus et totius corporis et ipsius linguae sent, dum modo essent idonea. Iam vocis et spiritus et totius corporis et ipsius linguae motus et exercitationes non tam artis indigent quam laboris; quibus in rebus habenda est ratio diligenter, quos imitemur, quorum similes velimus esse. Intuendi nobis sunt non solum oratores, sed etiam actores, ne mala consuetudine ad aliquam deformitatem pravitatemque veniamus. Exercenda est etiam memoria ediscendis ad verbum quam plurimis et nostris scriptis et alienis; atque in ea exercitatione non sane mihi displicet adhibere, si consueris, etiam istam locorum simulacrorumque rationem, quae in arte traditur. Educenda deinde dictionem ex domestica exercitatione et umbratili medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra atque in aciem, subeundum visitandae vires ingenii: et illa commendatio inclusa, in veritatis lucem. 8. Legendi etiam Poetae, cognoscenda Historia, omnium bonarum ar
Abbreviated transcription (Latin):
tua cimscripta deficuit pare tamen obtinet racio reliqua curĩu scriptoru
imulitudine & in ncitata. In quotidianis aut aiatacioĩb equidem in
adoloscentulus proponere ĩolebat illi exeratationẽ maxime qr igitur Car¬
bonem nr̃um illum numcu ĩolitũ eeͣ uti iciebam ut aut uerũ p̃poĩtis qͣ
mxime grauib aut oracione aliqua licta acleũ tĩnem que̾ memoria posse
ciprehendere eanirem ipͥa quã legnĩe uertus aliis qͣ maxinuis possem
lectis pronuciarem. Sed poit anmmaduerti hoe eẽ in hoc uicii ꝙ ea uerba qͥ
maxime auq ⁊ei propria queq cent ornatissua atq optia occupass&
aut enius si ad eiꝰ uerius me exertere aut gradus si riꝰ orationẽ michif¬
te possiusie ita si ude uerbis uterer nichil prodesse uĩ aliis & obesse cumi
nimiꝰ idoneis uti consuescerẽ postea michi placuit eoq ium uius acdolesceͥs
ut sumoru oratoru grecas raciones explicarem quibi lectis ixe asse que¬

Expanded text:
eliqua cursum scriptorum similitudine et vi concitata. In cotidianis autem commentationibus equidem mihi adulescentulus proponere solebam illam exercitationem maxime, qua C. Carbonem nostrum illum inimicum solitum esse uti sciebam, ut aut versibus propositis quam maxime gravibus aut oratione aliqua lecta ad eum finem, quem memoria possem comprehendere, eam rem ipsam, quam legissem, verbis aliis quam maxime possem lectis, pronuntiarem; sed post animadverti hoc esse in hoc viti, quod ea verba, quae maxime cuiusque rei propria quaeque essent ornatissima atque optima, occupasset aut Ennius, si ad eius versus me exercerem, aut Gracchus, si eius orationem mihi forte proposuissem: ita, si eisdem verbis uterer, nihil prodesse; si aliis, etiam obesse, cum minus idoneis uti consuescerem. Postea mihi placuit, eoque sum usus adulescens, ut summorum oratorum Graecas orationes explicarem, quibus lectis hoc adseque
Abbreviated transcription (Latin):
clamores & admiracioẽs ini honis oratoril efficu̾it. Neq ea quiĩqͣ niuĩ
diu multu̾q scriptitarit. & ũ uelxmentuu̾me ĩe in his ib̾itis dictioĩb
erercuerit amiequetur. et qui aicribenda consuerudine ad dicendu
uenit hanc atfert facultate ut & subuto ũ dicat tamen illa que discã¬
actulerit aliꝗd cu ab eo dũceyit reliqua imnilis oracio omiequetur. At
conctato nauigio cũ remiges in hibuerunt retmet tñ ip̃a nauis motu

Expanded text:
clamores et admirationes in bonis Oratoribus efficiunt, neque ea quisquam, nisi diu, multumque scriptitarit, etiam si vehementissime se in his subitis dictionibus exercuerit, consequenter: et qui a scribendi consuetudine ad dicendum venit, hanc affert facultatem, ut, etiamsi dicat, tamen illa, quae dicanattulerit aliquid, cum ab eo discesserit, reliqua similis oratio confequetur. ut concitato navigio cum
Abbreviated transcription (Latin):
ule est & iubito ĩepe dicere tamen illud utiliꝰ sumpto spacio ad cogitanł
paracius atii accuratiꝰ dicere. Caput aut est quod ut uere dicam imi¬
nime facimus est eiz magni laboris quẽ pleriq fugimius q̃ plurinu
scribere Stilus oꝑtimus & prestantissius dicendi effector ac magister
Neq inuiria nan ũ sb̾itam & fortuitam oracionem cmentacio & agita¬
cio t̃acile uncit hanc ipãm protẽcto assidua ac dilligens ĩcriptura iuꝑabit
omnes ẽi iuie artis it ioci siue ingrmi ciuuidã atip prudencie qui m̾o
mũuit in ea re dequa icribimus in quire̾tib nobis omuiq acie ingenis
trmplantib ostendũt ĩe & occurrũt omnesq sentencie uerbaq oĩa
que sunt cuiq gñs maximeq illustria iħ accumime stilii sb̾e̾ant & ib̾ce¬

Expanded text:
ile est, etiam subito saepe dicere, tamen illud utilius, sumpto spatio ad cogitandum ile est, etiam subito saepe dicere, tamen illud utilius, sumpto spatio ad cogitandum paratius, atque accuratius dicere. 2. Caput autem est, quod ut vere dicam minime facimus est enim magscribere. Stilus optimus et praestantissimus dicendi effector ac magister; neque iniuria; nam si subitam et fortuitam orationem commentatio et cogitatio facile vincit, hanc ipsam profecto adsidua ac diligens scriptura superabit. Omnes enim, sive artis sunt loci sive ingeni cuiusdam ac prudentiae, qui modo insunt in ea re, de qua scribimus, anquirentibus nobis omnique acie ingeni contemplantibus ostendunt se et occurrunt; omnesque sententiae verbaque omnia, quae sunt cuiusque generis maxime
Abbreviated transcription (Latin):
erciticio quedam suspicanda uobis est ꝙ̃̃ uos quidẽ iam pridẽ estis ĩ
cuent shis qui ingrediuntur ad studiũ. quiq ei que agenda sunt in
toro tamq̃ in acie possu̾t &̃ nũc exercitatioe qĩ iudrica prediscere at me¬
ditari.
anc ĩm inquit Sulpitiꝰ noste uolimꝰ ac tñ isti que abste breuit
de arte decursa sunt audire cupimus qr qr st̃ nobis quo inariar¬
ta. A erũ illa mox Nũc de ip̃a exercitatiõe quid sentus queramus.
Suidẽ probo ista Crassus inquit que uos facere soletis. ut cã ali¬
aua poita comimili cãuꝵ earũ que inforũ deferũt dicatis q marĩe
ad ueritatem acrumodate Sed pleriq inuocẽ hoc modo neq eam iciẽtꝰ
ures exercent sius & lingue celeritate incitant uerboriiq freqn̾cia
eelectantur in quo fulit eos qđ audierut dicendo homines ut dicant
efficere solere Uere cĩs &e ulud dicitur ꝑuecie dicere homines ꝓuerse dicẽ¬
do facillime consequi ¶ Quãmobrem in ip̃is istis exercitationil & ni un¬

Expanded text:
iam pridem estis in cursu: sed eis, qui ingrediuntur in stadium, quique ea, quae agenda sunt in foro tamquam in acie, possunt etiam nunc exercitatione quasi ludicra praediscere ac meditari.' 'Hanc ipsam' inquit Sulpicius 'nosse volumus; ac tamen ista, quae abs te breviter de arte decursa sunt, audire cupimus, quamquam sunt nobis quoque non inaudita; verum illa mox; nunc de ipsa exercitatione quid sentias quaerimus.' 'Equidem probo ista,' Crassus inquit 'quae vos facere soletis, ut, causa aliqua posita consimili causarum earum, quae in forum deferuntur, dicatis quam maxime ad veritatem accommodavires exercens suas, et linguae cleeritatem incitant, verborumque frequentia delectantur in quo falliteos, quod audierunt; dicendo, homines ut dicant, efficere solere. Vere cnim etiam illud dicitur; perverse dicere, homines perverse dicendo, facillime consequi. Quamobrem in istis ipsis exercitationibus, etsi ut
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut a ĩentencia ĩcripturi dissentiat queritur. His aũt omnib ꝑtibi
w̾iecta ẽẽ queda argunienta propria ĩ cauarũ que u̾nt a comuni que¬
stione ieuicta ꝓtim in uidiciis ueriari ꝑtim in deliberationib ẽẽ & ge
nus tercui ꝙ in laudandis aut utuperandis hominib ponerenir cer¬
tosq ẽẽ locos quib inuidiciis uteremur in quib equitas queritur
alios in deliberatioib qui omnes ad utilitatẽ dirrigerentur eorũ ꝗb
cunsciliũ daremꝰ alios itẽ in landacioĩb inꝗl ad pĩonarũ dignitatem

Expanded text:
ita, ut a sententia scriptura dissentiat; his autem omnibus partibus ita, ut a sententia scriptura dissentiat; his autem omnibus partibus subiecta quaedam esse argumenta propria. Sed causarum, quae sint a communi quaestione seiunctae, partim in iudiciis versari, partim in deliberationibus; esse etiam genus tertium, quod in laudandis aut vituperandis hominibus poneretur; certosque esse locos, quibus in iudiciis uteremur, in quibus aequitas quaereretur; alios in deliberationibus, quae omnes ad utilitatem dirigerentur eorum quibus consilium daremus; alios item in laudationibus, in quibus ad personarum dign
Abbreviated transcription (Latin):
admiraturum que dixero qͣ exitimaturũ tu cum ea audire cupie¬
bas cam̃ cuir cuperes non fuiñe. Nichil e̾i dicã reconditũ nichil expecta¬
cione uestra dignum nichil aut inauditũ uobis aut cuiqͣ nouum. Ni
principio illud ꝙ est homini ingenio uberaliterq educato dignum nõ
negabo me ista omniu̾ comunia & contuta & precepta lidiciu̾e primu
oratoris officium ẽẽ dicere ad psuadendũ accomodate. dem ẽẽ omẽm
oracione aut de inr̾inita rei quesitioe sine designatioe ꝑsonarii aut tepor
aut de re certis impsonis aut temporib locata mutraq aut re quicꝗd
in controuersia ueniat in eo queri solere aut factu ne sit aut si est tĩc¬
tum quale ñt aut & quo nomune uocetur aut ꝙ nõ nlłi addunt rec¬
te ne factũ ẽẽ uideatur. Existere auͥt controuerũas & exscripti inter¬
retracione. In quo aut ambigue quid sit scriptum aut contrarie aut

Expanded text:
admiraturum, quae dixero, quam existimaturum tum, cum ea audire cupieadmiraturum, quae dixero, quam existimaturum tum, cum ea audire cupiebas, causam cur cuperes non fuisse; nihil enim dicam reconditum, nihil exspectatione vestra dignum, nihil aut inauditum vobis aut cuiquam novum. Nam principio, id quod est homine ingenuo liberaliterque educato dignum, non negabo me ista omnium communia et contrita praecepta didicisse: primum oratoris officium esse dicere ad persuadendum accommodate; deinde esse omnem orationem aut de infinitae rei quaestione sine designatione personarum et temporum aut de re certis in personis ac temporibus locata; in utraque autem re quicquid in controversiam veniat, in eo quaeri solere aut factumne sit aut, si est factum, quale sit aut etiam quo nomine vocetur aut, quod non nulli addunt, rectene factum esse videatur; exsistere autem controversias etiam ex scripti interpretatione, in quo aut ambigue quid sit scriptum aut contrarie aut
Abbreviated transcription (Latin):
sti nimis & flagrare intelligo cupiditate ĩ profecto studia nichil prost̾
pueniendi aliquo nisi illud ꝙ eo quo initendas ferat deducatq cogno¬
ris. Quare quonia nuchileni quoddã onus imponitis neq exme de
oratoris arte s̃ de hac mea quãtulicũq ẽ facultite queritis expona
nobis nõ quada aut preamditi aut ualde difficilẽ aut magnticam
aut grauem racionẽ coniuetudinis mee qua quondã solitus sum
uti cum michi misto studio uersari adoloscentem licebat.
Um sulpicius o diem Cotta nobis inquit optatum qd enim ne¬
q precib unqͣ nec insidiando nec speculando añe qui potuit qr cris¬
ĩus ageret meditandi aut dicendi cauiã non m̾o iudere michi s ex ciꝰ
icriptore & lectore diiphilo siũpicari liceret id spero nos ẽẽ adeptos
omnia que iam ex ipo que dui cpimus cognituros.
Um crassus. Atqui arbitror Sulpicium audieris nontam te hec

Expanded text:
sti, nimis etiam flagrare intellego cupiditate. Sed profecto studia nihil prosunt sti, nimis etiam flagrare intellego cupiditate. Sed profecto studia nihil prosunt perveniendi aliquo, nisi illud, quod eo, quo intendas, ferat deducatque, cognoris. Qua re quoniam mihi levius quoddam onus imponitis neque ex me de oratoris arte, sed de hac mea, quantulacumque est, facultate quaeritis, exponam vobis non quandam aut perreconditam aut valde difficilem aut magnificam aut gravem rationem consuetudinis meae, qua quondam solitus sum uti, cum mihi in isto studio versari adulescenti licebat.' Tum Sulpicius 'o diem, Cotta, nobis' inquit 'optatum! Quod enim neque precibus umquam nec insidiando nec speculando adsequi potui, ut, quid Crassus ageret meditandi aut dicendi causa, non modo videre mihi, sed ex eius scriptore et lectore Diphilo suspicari liceret, id spero nos esse adeptos omniaque iam ex ipso, quae diu cupimus, cognituros.' Tum Crassus 'atqui arbitror, Sulpici, cum audieris, non tam te haec
Abbreviated transcription (Latin):
num id ẽẽ ꝙ tradi arte non pos̾it. S ñ placet sermonẽ alio tranfferam
& nr̃o more aliquando non recthorico loquaniur
Inimie uõ inquit cotta Nuc e̾nii te ia exoremus nectẽe est qm̃ re¬
tines nos in hoe studio nec ad alia dinuttis artem ut nobis expli¬
ces quieꝗd ẽ istud ꝙ tu in dicendo potes Neq eium nuimius mnis aui¬
di. ista tua mediocri eloquencia contenti sunus idq ex te querimus
ut ne plus nos assequanur qͣ qͣ tuliũ tu indicendo aũecutus es qͦ¬
niam que anatura expetenda sunt ea dicis no minus de esse nobis ꝗd
preterea ẽẽ asumendum putes
Uin Crasius arridens quid censes inquit Cotta niñ studiũ & ardo¬
rem quendam amoris ĩme quo ami in uita nichil quicqͣ egregi¬
um cum certe hoc quod tu expectis nemo ũqͣ assequetur. Neq uero
nos ad ea rẽ iudeo ẽẽ alhortandos. quos cumi uichi quoq sitis mole¬

Expanded text:
unum id esse, quod tradi arte non possit. Sed, si placet, sermonem alio transferamus unum id esse, quod tradi arte non possit. Sed, si placet, sermonem alio transferamus et nostro more aliquando, non rhetorico, loquamur.' 'Minime vero,' inquit Cotta; 'nunc enim te iam exoremus necesse est, quoniam retines nos in hoc studio nec ad aliam dimittis artem, ut nobis explices, quicquid est istud, quod tu in dicendo potes;—neque enim sumus nimis avidi; ista tua mediocri eloquentia contenti sumus—idque ex te quaerimus, ut ne plus nos adsequamur, quam quantulum tu in dicendo adsecutus es, quoniam, quae a natura expetenda sunt, ea dicis non nimis deesse nobis, quid praeterea esse adsumendum putes?' Tum Crassus adridens 'quid censes,' inquit 'Cotta, nisi studium et ardorem quendam amoris? sine quo cum in vita nihil quisquam egregium, tum certe hoc, quod tu expetis, nemo umquam adsequetur. Neque vero vos ad eam rem video esse cohortandos, quos, cum mihi quoque sitis mole
Abbreviated transcription (Latin):
¶Um ille ego uero in quit quod innobis egregiam quandam ac¬
ac preclaram indolem ad dicendũ ẽe cognouit. id ara hec ex¬
rom̃i oninia. nec magis ad eos aeterendos qui non possent qͣ ad
uos qui possetis exacuendos acromodaui oracionem meam. e ꝙr qͣz
niutroq uestrum nimumi ẽẽ ingenium studiumq proipexi tarenbre
que st̃ inizecu poĩta di quib plura fortasie dixi qͣ s̃olent grea ditere in
te Sulpici diuina sunt Ego eium uemime nec motu corporis neq ip̃o
habitu atii furmna apciorem nec uoce plemorem aut suauiorem michi nn¬
deor audiñe que quibi anatura ninora dita iunt tamen qui illud asseq
posunt ur his que haberent modite & icienter utantur & ut ne de de¬
ceat ied enini est marue intandum & de hoc ima nonune est tacile ꝓ¬
cipere non michi modo qui sicut unus patertanulias his dereti loquor
s & ip̃i illi Rouo que sepe audio aitere caput eẽ artis decere ꝙ tamen

Expanded text:
um ille 'ego vero,' inquit 'quod in vobis egregiam quandam ac praeclaram indolem ad dicendum esse cognovi, idcirco haec exposui omnia; nec magis ad eos deterrendos, qui non possent, quam ad vos, qui possetis, exacuendos accommodavi orationem meam; et quamquam in utroque vestrum summum esse ingenium studiumque perspexi, tamen haec, quae sunt in specie posita, de quibus plura fortasse dixi, quam solent Graeci dicere, in te, Sulpici, divina sunt; ego enim neminem nec motu corporis neque ipso habitu atque forma aptiorem nec voce pleniorem aut suaviorem mihi videor audisse; quae quibus a natura minora data sunt, tamen illud adsequi possunt, ut eis, quae habent, modice et scienter utantur et ut ne dedeceat. Id enim est maxime vitandum et de hoc uno minime est facile praecipere non mihi modo, qui sicut unus paterfamilias his de rebus loquor, sed etiam ipsi illi Roscio, quem saepe audio dicere caput esse artis decere, quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dixisti denaturis hominũ demorib de racioĩb his quib hominũ mẽtes
incitarentur & deprimerentur de historia de antiquitate de administra
piam rerũ in tua prudencia ĩcieba in ẽẽ. Inoratoris uõ inistrumento tã lau¬
tã supelectilẽ nonq̃ iuderam.
Otes inquit igit᷑ Crasĩꝰ ut alia omittã q̃ st̃ in numerabilia & in m̾¬

Expanded text:
esse dixisti, de naturis hominum, de moribus, de rationibus eis, quibus hominum mentes esse dixisti, de naturis hominum, de moribus, de rationibus eis, quibus hominum mentes et incitarentur et reprimerentur, de historia, de antiquitate, de administrapiam rerum in tua prudentia sciebam inesse; in oratoris vero instrumento tam lautam supellectilem numquam videram.' 'Potes i