comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rmiam ullam fieri patiet. quibi rõnib ficcis locis
tectoria o portecit feri dixi. Nime guẽadmo humi¬
dis locis politiones ex pediant: ut ꝓmanere possint
sme uitiis exponam. Et primũ cd clauib que pli¬
no pede fuerint inno pauum̃to alto ciraiter pedib
trib proharenato testa trullisset et dirigat᷑ uti hace
partes tectorioꝵ ab hinore ne uitient. Sin cuit
aliguis paries ꝑ petuos huerit himnores. pciuludi
ab eo recedat. et struat alter tenuis distans abeo
ꝗ̃timii res patiet᷑ et ĩter duos parietes canalis ducã
ferior q̃ libram̃tum conclauis fuerit bñs nares
aa locum patentem. Item cũ ĩ altitudinẽ ꝓ strictus
fuerit relinguant spiam̃ta .si .ii. ndõ ꝑ nares hi¬
mor et ĩnno et ĩ sumo hũit exitus nd minus ĩ
noua structura se dissi pauit. his ꝓfedis paries
testa trallisset et dirigatur. et tune tectorio poliat

Expanded text:
rimam ullam fieri patietur. Quibus rationibus siccis locis rimam ullam fieri patietur. Quibus rationibus siccis locis tectoria oporteat fieri, dixi; nunc, quemadmodum umidis locis politiones expediantur, ut permanere possint sine vitiis, exponam. et primum conclavibus, quae plano pede fuerint, in imo pavimento alte circiter pedibus tribus pro harenato testa trullissetur et dirigatur, uti eae partes tectoriorum ab umore ne vitientur. sin autem aliqui paries perpetuos habuerit umores, paululum ab eo recedatur et struatur alter tenuis distans ab eo, quantum res patietur, et inter duos parietes canalis ducatur inferior, quam libramentum conclavis fuerit, habens nares ad locum patentem. item, cum in altitudinem perstructus fuerit, relinquantur spiramenta; si enim non per nares umor et in imo et in summo habuerit exitus, non minus in nova structura se dissipabit. his perfectis paries testa trullissetur et dirigatur et tunc tectorio poliatur.
Abbreviated transcription (Latin):
decoria hõmi ĩ ducta ligneis uetib pĩsant inateriã
et ita ad cectame subacta tunc utuntᷤ. Itaq ue¬
teribus parietib nõ nulli crustas excidentes pro
ab ans utunt. Ipsaq tecforia abacoꝵ et specłor
diuisionib circa se prominẽtes hñt expressiones
Sin aũt ĩ ccaticiis tectora erunt facienda. quib
necesse est ẽt ĩ arretariis et transuersariis rima
fieri.Ideo q̃đd luto cum linuẽt neccio recipiũt hu-¬
morem. Cum aut arescent extenuati ĩtectoriis
facient rimas id ut nõ fiat haec erit rõ. Cum pa¬
ries totus luto ĩ quinatus fuit tume ĩ eo opere cã¬
ne clauis muscariis ꝑ petue figant. Demde iter
luto ĩ ducto si priores tramnsuiariis arudinibus
fixe sunt. secimae erectis figant᷑ et uti supra scrip¬
lum est arenatum et marmor et om̃e tectoriu
inducat. Ita cañaꝵ dudox ĩ parietib acũdinib
transuersis fixa perpetuitas / nec tegmina. nec̃

Expanded text:
decuria hominum inducta ligneis vectibus pisant materiam, decuria hominum inducta ligneis vectibus pisant materiam, et ita ad certamen subacta tunc utuntur. itaque veteribus parietibus nonnulli crustas excidentes pro abacis utuntur, ipsaque tectoria abacorum et speculorum divisionibus circa se prominentes habent expressiones. Sin autem in craticiis tectoria erunt facienda, quibus necesse est in arrectariis et transversariis rimas fieri, ideo quod, luto cum linuntur, necessario recipiunt umorem, cum autem arescunt, extenuati in tectoriis faciunt rimas, id ut non fiat, haec erit ratio. cum paries totus luto inquinatus fuerit, tunc in eo opere cannae clavis muscariis perpetuae figantur, deinde iterum luto inducto, si priores transversariis harundinibus fixae sunt, secundae erectis figantur, et ita, uti supra scriptum est, harenatum et marmor et omne tectorium inducatur. ita cannarum duplex in parietibus harundinibus transversis fixa perpetuitas nec segmina nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmanẽtem uirtutem poterunt here. Cum uero
imũ coriu harene et imũ minuti marmoris
erit ĩ ductum tenuitas eius minus ualendo
facułe rimpr. nec splendorem pollitionib ꝑꝑĩ
becillitatem ccassitudinis. propriũ obtinebit quẽ¬
adm̃o enĩ spcculũ argenteũ teniui lonella ducdu
ĩ cecta sed sine iuirib hẽt remissiores splendores
q̃d aũt eꝰ solica temyatura fuerit factum reci¬
piens ĩ se fi mis mirib pellicõem fulgentes ĩ aspẽte
certasq cosulerãtib im agiis reddet/ sic tertoria
quȩ ex tenui sunt ducta. nõ modo fiĩt rimosa
sed et ccleriter euanescunt quę aũt fundata ha¬
renatois et marmoris soliditate sunt crassituche
spissa cum sunt pollicionib ccebris subacta nd̃
modo sunt nitentia / sed ẽt imagines ex pressas
aspicientib ex eo opere remittunt. Crraecoꝵ uõ
tcctores nisi solũ his romib utendo faciũt opera

Expanded text:
permanentem virtutem poterunt habere. cum vero permanentem virtutem poterunt habere. cum vero unum corium harenae et unum minuti marmoris erit inductum, tenuitas eius minus valendo faciliter rumpitur nec splendorem politionibus propter inbecillitatem crassitudinis proprium obtinebit. Quemadmodum enim speculum argenteum tenui lamella ductum incertas et sine viribus habet remissiones splendoris, quod autem e solida temperatura fuerit factum, recipiens in se firmis viribus politionem fulgentes in aspectu certasque considerantibus imagines reddet, sic tectoria, quae ex tenui sunt ducta materia, non modo sunt rimosa, sed etiam celeriter evanescunt, quae autem fundata harenationis et marmoris soliditate sunt crassitudine spissa, cum sunt politionibus crebris subacta, non modo sunt nitentia, sed etiam imagines expressas aspicientibus ex eo opere remittunt. Graecorum vero tectores non solum his rationibus utendo faciunt opera
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ coriũ mediocre dirigat. Io cum sbactum fuerit
et bene fricatim subtilius inducatue. ita cũ hribus
marmorisq candore firmo leuigate colorib cum
politionib ĩductis intidos expriment solendores. Co¬
Lores aũt nũco tectorio enm diligenter sunt ĩducti
iddo nõ renuetunt seo sunt ꝓ pitno ꝓmanẽtes / q̃d
cahx ĩ fornacibi ex corto li quore fra raritatib etia¬
enamda ieiuntate co acta corripit ĩse. Que res
forte eotigerunt nuixtionib et ex alus põtatib col¬
latis seminibi seu prscipiis una solidescendo in
quibuscumq mẽbris est formata ann sit arrida
redig̃r uti sui gñis proprias ur here qualitates.
itaq tectoria que recte sunt facta nec uetustatib
funit prrida / nec cũ extergent renuittut colores
insi paꝵ diligenter et ĩ arrido fuint ĩ ducta cũ gͦ
itaq i ꝓietibi tectoria fc̃a fuerint uti supra scriptim
est et ĩfirmitate et splendorem et ad uetustatem

Expanded text:
terum corium mediocre dirigatur; id cum subactum fuerit terum corium mediocre dirigatur; id cum subactum fuerit et bene fricatum, subtilius inducatur. ita cum tribus marmorisque candore firmo levigata, coloribus cum politionibus inductis nitidos expriment splendores. colores autem, udo tectorio cum diligenter sunt inducti, ideo non remittunt sed sunt perpetuo permanentes, quod calx, in fornacibus excocto liquore facta raritatibus evanida, ieiunitate coacta corripit in se quae res forte contigerunt, mixtionibusque ex aliis potestatibus conlatis seminibus seu principiis una solidescendo, in quibuscumque membris est formata cum fit arida, redigitur, uti sui generis proprias videatur habere qualitates. Itaittunt colores, nisi si parum diligenter et in arido fuerint inducti. cum ergo ita in parietibus tectoria facta fuerint, uti supra scriptum est, et firmitatem et splendorem et ad vetustatem
Abbreviated transcription (Latin):
et ex edris. noi minime fumus est nec fuligo posest
nocere ibi celate sunt faciende. semp. i. albimm opur
ꝑꝑ supbiã candoris nõ modo ex propriis. S ẽt aliems
aelisiciis cõ cipit fumu. Coronis explicatis pietes q̃ as-¬
perrime trullissent. Postea aũt suꝑtrullissatõe sõ¬
arescete deforment direchones harenati uti lõgi¬
tudmes ad regula et lineam altitudmes ad ꝓ pedich̃
anguli ad normã indentes exigant. Namq sic e¬
mẽdata tectoꝵ ĩpicturis erit spẽs sbarescente iterii
et tertio ĩducat. Ita cum fundatior erit ex arenata di¬
rectura eo firmor erit ad netustate soliditas tectorii
Cum ab arena preter trullissationem nd̃ minus trib
coriis fuerit deformatii timc e marmore grandiones
direchones sunt subigende/ Dum ita materies tempetur.
uti cum subigat᷑ nd̃ hereat ad rutenm. so puꝵ ferrum
e mortario liberet grandi inductio et inarescente al¬

Expanded text:
et exhedris, ubi minime fumus est nec fuligo potest et exhedris, ubi minime fumus est nec fuligo potest nocere, ibi caelatae sunt faciendae. semper enim album opus propter superbiam candoris non modo ex propriis sed etiam alienis aedificiis concipit fumum. Coronis explicatis parietes quam asperrime trullissentur, postea autem supra, trullissatione subarescente, deformentur directiones harenati, uti longitudines ad regulam et ad lineam, altitudines ad perpendiculum, anguli ad normam respondentes exigantur; namque sic emendata tectoriorum in picturis erit species. subarescente iterum et tertio inducatur; ita cum fundatior erit ex harenato directura, eo firmior erit ad vetustatem soliditas tectorii. Cum ab harena praeter trullissationem non minus tribus coriis fuerit deformatum, tunc e marmore graneo directiones sunt subigendae, dum ita materies temperetur, uti, cum subigatur, non haereat ad rutrum, sed purum ferrum e mortario liberetur. grandi inducto et inarescente al
Abbreviated transcription (Latin):
comis ad iuistam longitudinem ura cressitudit
alligationib temperent᷑ dum neplus ĩterduos
nodos alligationib binos pedes distent et hec
ad asseres uti supra scriptum est connee relig̃ot
cultelliq lignei ĩ eas cõficant.cetera omĩa ut sup
scriptum est expediant. Cameris difposita et ĩtexis
iniũ celũ eaꝵ trallissetur. deinde arena dirigatur
Postea aũt creta aut marmore poliat᷑ cum camere
polite fuerint sub eas corone sunt subiciende ꝙ̃ ma
u Xnne tenues et subtiles oportere fieri iudebimtue.
Qum e grandes sumt pondere deducunt nec possut
st substinere . hisq mimme gipsum abet ad misceti
sed ex cepto marmore imo ꝑauri tenore uii ne pre¬
cipiendo nõ patiar imo tenore opur inarescere. etq.
cauend sunt ĩ camieris pͥscoꝵ dispasitiones quod eat
plantie coronaꝵ graui pondere ĩ pendentes sunt
pura fieri debeant ut ea facilius extergant. ĩ estiuis

Expanded text:
tomice ad iustam longitudinem una crassitudine tomice ad iustam longitudinem una crassitudine alligationibus temperentur, dum ne plus inter duos nodos alligationibus binos pedes distent, et hae ad asseres, uti supra scriptum est, tomice religentur cultellique lignei in eas configantur. Cetera omnia, uti supra scriptum est, expediantur. Cameris dispositis et intextis imum caelum earum trullissetur, deinde harena dirigatur, postea autem creta aut marmore poliatur. Cum camerae politae fuerint, sub eas coronae sunt subiciendae, quas maxime tenues et subtiles oportere fieri videbitur; cum enim grandes sunt, pondere deducuntur nec possunt se sustinere. in hisque minime gypsum debet admisceri, sed ex creto marmore uno tenore perduci, uti ne praecipiendo non patiatur uno tenore opus inarescere. etiamque cavendae sunt in cameris †priscorum dispositiones, quod earum planitiae coronarum gravi pondere inpendentes sunt purae fieri debent, ut eo facilius extergeantur; in aestivis
Abbreviated transcription (Latin):
postulabr̃ ro sic erit façienda asẜes directi disponãt
ĩter se ne plus spatiũ intes pedes binosiet hi maxu
cupressi ađ a biegnei ab carie et abuctustat celertẽ
uetante. hiqr asẜes cum ad formã cirtinnationis
fuerint distribut/ catenis dis positis ad cdtigu̾ators
siue telforiis crebriter clauis ferreis fixi religentur
heq cathene ex ea materia compent᷑ cui nec carie
nec uetustas nec himor possit notere.i. exbusso
pneter quercum cum eas torguendo rnas faai¬
ant quibi mnest obibi asẜib dispositis tũ tomi aesspto
hispanico hacimames gnece timse. adeos ut for¬
ma postulat religent. Item supra camerã ma¬
teries ex calce et harena mixta submde inducar
ut siqne stille ex edrignationib aut tedtis cetidae¬
rint substineant. Sin aũt arimdinis grece copia
nd erit de paludib tenues colligant᷑ et matare

Expanded text:
postulabitur ratio, sic erit faciundum. asseres directi disponantur postulabitur ratio, sic erit faciundum. asseres directi disponantur inter se ne plus spatium habentes pedes binos, et hi maxime cupressei, quod abiegnei ab carie et ab vetustate celeriter vitiantur. hique asseres, cum ad formam circinationis fuerint distributi, catenis dispositis ad contignationes, sive tecta erunt, crebriter clavis ferreis fixi religentur. eaeque catenae ex ea materia comparentur, cui nec caries nec vetustas nec umor possit nocere, id est e bpraeter quercum, cum ea se torquendo rimas faciat quibus inest operibus. Asseribus dispositis tum tomice ex sparto hispanico harundines graecae tunsae ad eos, uti forma postulat, religentur. item supra cameram materies ex calce et harena mixta subinde inducatur, ut, si quae stillae ex contignationibus aut tectis ceciderint, sustineantur. sin autem harundinis graecae copia non erit, de paludibus tenues colligantur et mataxae
Abbreviated transcription (Latin):
bunt ut siqua gleba paꝵ fuerit ĩ fornace cocta et
mactratione diuturna li quore et deferuore coatta
uno tp̃re cõcoquat/ naq cũ nõ penitus macerata
sed recens siniit᷑ cum fuerit inducta hñs latetos
crudos calculos pustulas emittit qui calculi ĩ
opere uno tenore cum ꝑmacerant dissoliuit et
dissipant tectonii politiões. cum aũt hac ita erit rõ
macera cõĩs et id curiosius opere preparatũ ent
sinat᷑ ascia et quẽadmõ materia dolat ͤ. Sic calx
ilacu macerata lascietur Si ad eam offenderint
calculi nd̃ erit temꝑata cumq siccũ et puꝵ ferru
eduaet ĩdicabit eam euanida et siticulosam cũ
uero pinguis fuerit et reche macerata/ cirça ia ser¬
ram̃to et glutinũ herens omi rone ꝓbabit esse
temꝑ atam. tunc aũt macchinis comparatis came¬
raꝵ dispositiones i cõclauibi expediant insi lacu¬
nariis ea fuerint ornata. Cu ergo connerar

Expanded text:
buntur, uti, si qua glaeba parum fuerit in fornace cocta, in buntur, uti, si qua glaeba parum fuerit in fornace cocta, in maceratione diuturna liquore defervere coacta uno tenore concoquatur. namque cum non penitus macerata sed recens sumitur, cum fuerit inducta habens latentes crudos calculos, pustulas emittit. qui calculi, in opere uno tenore cum permacerantur, dissolvunt et dissipant tectorii politiones. Cum autem habita erit ratio macerationis et id curiosius operi praeparatum erit, sumatur ascia et, quemadmodum materia dolatur, sic calx in lacu macerata ascietur. si ad eam offenderint calculi, non erit temperata; cumque siccum et purum ferrum educetur, indicabit eam evanidam et siticulosam; cum vero pinguis fuerit et recte macerata, circa id ferramentum uti glutinum haerens omni ratione probabit se esse temperatam. tunc autem machinis comparatis camerarum dispositiones in conclavibus expediantur, nisi lacunariis ea fuerint ornata. Cum ergo camerarum
Abbreviated transcription (Latin):
sit crassum tune aut nucleo ĩductouti .s.s. st
paiumẽtum etessa gradi creciter binũ digitum
cesa struat fastigium hñs u pedes denos digitos
binos q̃o si bene tempaibr et recbe fricatũ fuerit ab
omib uitiis erit tutũ. Uti aũt ĩter coagienta
materies ab gelicidiis ne laboret frugibus qͦt¬
annis ante heme saturet᷑. Ita nõ patiẽt in se re¬
cipere gelicidii pruinam. Si aũt curiosius nide¬
bitur fieri o portere / tegule bipedalos inter se caug¬
mentate : subra rudus sostrcita materia collocet
hñtes singlis coagm̃toꝵ frontib ex celsos canaliculas
digitales quib iundus impleat᷑ calx ex oleo sbasta
edfricents inter se coagm̃ta compressa ita calx
que erit herens ĩ canalib.. durescendo nd paneta
fuerit hoc ita ꝑstratũ supra nuclens inducat ᷑ et uir¬
Cum a pauim̃toꝵ cura discessum fuit tumc de al¬
calcis optime ante mnłto tp̃re q̃ opus fuerit macera¬

Expanded text:
sit crassum. tunc autem nucleo sit crassum. tunc autem nucleo pavimentum e tessera grandi circiter binûm digitûm caesa struatur fastigium habens in pedes denos digitos binos; quod si bene temperabitur et recte fricatum fuerit, ab omnibus vitiis erit tutum. uti autem inter coagmenta materies ab gelicidiis ne laboret, fracibus quotannis ante hiemem saturetur; ita non patietur in se recipere gelicidii pruinam. Sin autem curiosius videbitur fieri oportere, tegulae bipedales inter se coagmentatae supra rudus substrata materia conlocentur habentes singulis coagmentorum frontibus excelsos canaliculos digitales. quibus iunctis inplicetur calx ex oleo subacta, confricenturque inter se coagmenta compressa. ita calx, quae erit haerens in canalibus, durescendo contextequfuerit hoc ita perstratum, supra nucleus inducatur et virCum a pavimentorum cura discessum fuerit, tunc de allaebae calcis optimae ante multo tempore, quam opus fuerit, macera
Abbreviated transcription (Latin):
diligentor exegenda ut ne heañt laçimas lacunar nec
extantes tumulos sed extenta et ad reglam ꝓ fricata
suꝑ frrcatura lenigationib et politutiz crum fum̃t ꝓ
fẽdta internat marmor et supͣ lorice ex calce et harena
iducamt. sub diuo uõ maxĩe idonea faciẽda sunt
pauim̃ta q̃d colignationcs humore Icrescẽtes aut sic¬
citase decrescentis seu pandationib sedents. mouẽdo
se faciũt uitia pauim̃tis. preterea geliacia et prirne
nõ patunt incegra ꝑmane. ltaq si necc̃itas coegerii
ut nĩme uitiosa fuerint fiant sic erit faciendum
cum coaxatũ fuerit suꝑ altera coaxatio tra suia struatꝰ
clauisq fixa duplicem prebeat contignationi lonica¬
tonem Dema ruari nouo tertia pars iteste tũ se ac¬
misoeat calcisq oue partes ad quinq mortarii mi¬
x tiomb prestent responsum. statu mi natiõt facta
ruols ĩduicat idq pistum ad solidũ ne mi nus pede

Expanded text:
diligenter exigenda, ut ne habeant lacunas nec diligenter exigenda, ut ne habeant lacunas nec extantes tumulos, sed sint extenta et ad regulam perfricata. super fricaturam, levigationibus et polituris cum fuerint perfecta, incernatur marmor, et supra loricae ex calce et harena inducantur. Subdiu vero maxime idonea faciunda sunt pavimenta, quod contignationes umore crescentes aut siccitate decrescentes seu pandationibus sidentes movendo se faciunt vitia pavimentis; praeterea gelicidia et pruinae non patiuntur integra permanere. itaque si necessitas coegerit, ut minime vitiosa fiant, sic erit faciundum. cum coaxatum fuerit, super altera coaxatio transversa sternatur clavisque fixa duplicem praebeat contignationi loricationem. deinde ruderi novo tertia pars testae tunsae admisceatur, calcisque duae partes ad quinque mortarii mixtionibus praestent responsum. Statuminatione facta rudus inducatur, idque pistum absolutum ne minus pede
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ erit ad tres partes una calas misceat si redi¬
uiuũ fuerit enq ad duũ mistiones heant respõsu¬
demde in rudis ĩducat et uectibiligneis decorii
ĩdutis crebriter pistatione solidet et idnõ minus
pinsũ ad solidum crassitudine sit dodrantis. Insuꝑ
ex testa nucdeus ĩducat mixtionẽ hñs aatres ꝑtis
unã calcis ne minore crassitudie pauim̃bũ digitor
senũ sup̃ nucleum ad regło et libellum gendta pa¬
uimta struant siue sectilia seutesseris cum ea ex¬
tructa funt et fastigia sua extructionem hint ita
fricentur. uti si sec̃tilia sint nulli gradus ĩ saitulis aut
trigonis. aut guadratis seu fañis extent. Sed coagm̃boꝵ
compositio planã heat hẽant inter se directioñẽ. Si tẽsẜis
structi erit ut hoc om̃es angłos heant ae q̃les icũ xe an¬
guli nõ fuint om̃es cerualt plem nd̃ erit exadta ut
o portet fricatura. Ltem testatia spicata tbirtina sunt

Expanded text:
novum erit, ad tres partes una calcis misceatur, si redinovum erit, ad tres partes una calcis misceatur, si redivivum fuerit, quinque ad duo mixtionis habeant responsum. deinde rudus inducatur et vectibus ligneis, decuriis inductis, crebriter pistatione solidetur, et id non minus pinsum absolutum crassitudine sit dodrantis. insuper ex testa nucleus inducatur mixtionem habens ad tres partes unam calcis, ne minore crassitudine pavimentum digitorum senûm. supra nucleum ad regulam et libellam exacta pavimenta struantur sive sectilia seu tesseris. Cum ea structa fuerint et fastigia sua ex structione habuerint, ita fricentur, uti, si sectilia sint, nulli gradus in scutulis aut trigonis aut quadratis seu favis extent, sed coagmentorum compositio planam habeat inter se directionem, si tesseris structum erit, ut eae omnes angulos habeant aequales; cum enim anguli non fuerint omnes aequaliter plani, non erit exacta, ut oportet, fricatura. item testacea spicata tiburtina sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tructus sub pauimentũ. sed potius relaxatus suprase
pendentem hẽat coaxationẽ/ cum .a. solidus exit edti¬
gnationib arescentib aut pandacõe sedentib perma.¬
nens structure soliditate dextra ac sinistra secũ¬
dumm se facit ĩ pauimẽtis neccio rimas. ltem danda
est opera ne cõmisceant axes esculim querco q̃đ
quercus simul hmorem cũ ꝓceperunt se torquẽtes
rimas faciũt ĩ pauimẽtis. Sin aut esculus nd erit et
rint eo faalus claui fixi cõtinebunt. benide i siglẽ
tignis extremis partib asis bini claui sigant᷑ uti nul.¬
la ex parte possint se torguẽdo anguli excitare Hã
de cerro aut fagio senfarno nulluscid uetustate potest
ꝓmanere. Coaxationib fadtis si erit silex/ siue pa¬
lea suosternat᷑/ un materies a calcis iutiis defẽdat.
time ĩ suꝑ statuminet᷑ ne minore saxo q̃ qui possit
manum ĩplẽ statuminatiõib i ductus ruder si

Expanded text:
tructus sub pavimentum, sed potius relaxatus supra se tructus sub pavimentum, sed potius relaxatus supra se pendentem habeat coaxationem. cum enim solidus exit, contignationibus arescentibus aut pandatione sidentibus, permanens structurae soliditate dextra ac sinistra secundum se facit in pavimentis necessario rimas. Item danda est opera, ne commisceantur axes aesculini querco, quod quercei, simul umorem perceperunt, se torquentes rimas faciunt in pavimentis. sin autem aesculus non erit et rint, eo facilius clavis fixi continebuntur. deinde in singulis tignis extremis partibus axis bini clavi figantur, uti nulla ex parte possint se torquendo anguli excitare. namque de cerro aut fago seu farno nullus ad vestutatem potest permanere. coaxationibus factis, si erit, filex, si non, palea substernatur, uti materies ab calcis vitiis defendatur. Tunc insuper statuminetur ne minore saxo, quam qui possit manum implere. statuminationibus inductis, rudus si
Abbreviated transcription (Latin):
ab arte subtilitate sie a magnificentia et ĩpensis audto¬
ritatem ĩ primis et simis oꝑib noĩaret̾. Cũ ergo et
antiqui nr̃i ĩueniant nõ minus ꝗ̃ guea fuisse magni
archicecti et nr̃a memoria satis multi ex his pauo
precepta edidissent nõ putaui silendũ. S disposite
uolumĩe priuatoꝵ aedificioꝵ ronis ꝓscripsi ĩ hoe qui
septimũ tenet nũm uniuersi de expolitionib ꝗbus
rationib et uenustatem et frmitatem here possint ex¬
ponam. Irmiũq ĩ apiam de ruderatioe que pͥnapia
tenet ex politionum uti curiosius sum̃aq pronidetia
solidationis ro heat. et si plano pede erit erudemndum
querat solum sisit ꝓpctuo solib. et ita exequet et ĩdu¬
catur cum scatamĩe ruous sin aũt om̃is aut ex ꝓte
cõiectitius locus fuit fustucationib cum magnaçura
solider ĩ cohgnanionib uero diligenter est animadu¬
tendum/ nequis paries qui nd exeat ad sumu sit ex¬

Expanded text:
ab arte subtilitatem, sic ab magnificentia et inpensis auctoab arte subtilitatem, sic ab magnificentia et inpensis auctoritatem, in primis et summis operibus nominaretur. Cum ergo et antiqui nostri inveniantur non minus quam Graeci fuisse magni architecti et nostra memoria satis multi, et ex his pauci praecepta edidissent, non putavi silendum, sed disposite ificiorum rationes perscripsi, in hoc, qui septimum tenet numerum, de expolitionibus, quibus rationibus et venustatem et firmitatem habere possint, exponam. Primumque incipiam de ruderatione, quae principia tenet expolitionum, uti curiosius summaque providentia solidationis ratio habeatur. et si plano pede erit eruderandum, quaeratur, solum si sit perpetuo solidum, et ita exaequetur, et inducatur cum statumine rudus. sin autem omnis aut ex parte congesticius locus fuerit, fistucationibus cum magna cura solidetur. in contignationibus vero diligenter est animadvertendum, ne qui paries, qui non exeat ad summum, sit ex
Abbreviated transcription (Latin):
dians seruuis et poemus ephesuis dicũt᷑ ꝓ fecisse meliti
apolim Item ionicus simẽtriis eidem peomꝰ diphmisq
milesius ĩstituerunt eleusme cererisq et ꝓserpme
cellam ĩ mani magintudĩr ictios dorito more sine
exteriorib colũpuñs ad laxambũ usus sacrisicioꝵ ꝑtex
ea aũt postea c Demetrius phalareus athenis rer
potiret᷑ ꝓ nlo ante templũ ĩ fronte colupnis odstitutis
ꝓstilõ ent ita aucto uestiblo laxam̃tum maciẽtib
operiq sum̃a adiecit auctoritate in arsti nõ adoli¬
puĩ amplo moduloꝵ ed̃ patu corĩthiis somereii et
proportionib ut sup̃ scriptũ est archit dtamdo ed suo
suscepisse me morat cuuus cdmetarii muellu est ĩue
tum tee tñ a cossucio solum di ns rebus sccipta sut
desideranda. S et a Cinucio qui magna sciẽtia d¬
fisus aedes honons et uirtutis malimane et celle colus¬
naꝵq et epistilioꝵ simẽtrias legip̃tis artis istitutis
ꝑfecit. d no si marmoreũ fusset ut herẽt quẽadmo

Expanded text:
Ephesius dicuntur perfecisse. Mileti Apollini item ionicis symmetriis aedem idem Paeonius Daphnisque Milesius instituerunt. Eleusine Cereris et Proserpinae cellam inmani magnitudine Ictinos dorico more sine exterioribus columnis ad laxamentum usus sacrificiorum pertexit. Eam autem postea, cum Demetrius Phalereus Athenis rerum potiretur, Philo ante templum in fronte columnis constitutis prostylon fecit; ita aucto vestibulo laxamentum initiantibus operique summam adiecit auctoritatem. in asty vero Olympium amplo modulorum comparatu corinthiis symmetriis et proportionibus, uti supra scriptum est, architectandum Cossutius suscepissnec tamen a Cossutio solum de his rebus scripta sunt desideranda sed etiam a G. Mucio, qui magna scientia confisus aedis Honoris et Virtutis Marianae cellae columnarumque et epistyliorum symmetrias legitimis artis institutis perfecit. id vero si marmoreum fuisset, ut haberet, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
fyrrenm ducti sunt saliẽtes egiub bibit nemo ꝓptor
eam cam. Sed lauatõnib et renguis reb ntuntur
bibunt aũt ex puteis et ita uitant eoꝵ uitia Trxeçeni
nõ põt id iuitari. q̃d õo alius genus aquȩ nõ repitur
nsi qd cibdeli hñt ltaq ĩ ea ciuitars aut om̃es aut
maxĩa parte sunt pedib uitiosi Cilicia uero ciuitas
tarso flumen est noĩe cionos i quo podagria crura
macerantes leuant dolore. Sunt ciũt et alia młta
genera quę bñt suas proprietates ut ĩsicilia flume
est huneras ꝙ a fonte cum est progressũ diuiditus
duas partes que pars profluit contra etruriam
ꝙ ꝑ terram dulcem succum ꝑcurrit est ĩfinita dul¬
cedmi que altera parte per eam terra currit unde
sal fodit salsum hẽt saporem. lt paretonia et qd
est ĩt ad am̃onem et cassio tid aegyptum lacus sunt
palustres qui ita sunt salsi ut hõant i sui st salem

Expanded text:
Piraeum ducti sunt salientes, e quibus bibit nemo propter Piraeum ducti sunt salientes, e quibus bibit nemo propter eam causam, sed lavationibus et reliquis rebus utuntur, bibunt autem ex puteis et ita vitant eorum vitia. Troezeni non potest id vitari, quod omnino aliud genus aquae non reperitur, nisi quod Cibdeli habeant; itaque in ea civitate aut omnes aut maxima parte sunt pedibus vitiosi. Cilicia vero civitate Tarso flumen est nomine Cydnos, in quo podagrici crura macerantes levantur dolore. Sunt autem et alia multa genera, quae habent suas proprietates, ut in Sicilia flumen est Himeras, quod, a fonte cum est progressum, dividitur in duas partes; quae pars profluit contra Etruriam, quod per terrae dulcem sucum percurrit, est infinita dulcedine, quae altera parte per eam terram currit, unde sal foditur, salsum habet saporem. item Paraetonio et quod est iter ad Ammonem et Casio ad Aegyptum lacus sunt palustres, qui ita sunt salsi, ut habeant insuper se salem
Abbreviated transcription (Latin):
solent mederi. Est cũt aque frigiae genus introsum
uti pinne uestine cutiliis aliisq locis similib que
potionib depurgat ꝑ aluũq transeundo et strumar
plumbum relique res eaꝵ similes fodiuntͤ fontes
iueniunt copiosi. s hi max̃ie sunt iuitiosi. hñt .re.
uitia aque calide que sulphur alumen bitumen
eademq per potiones cum ĩ corp ĩtrant et per uenas
ꝓmanendo neruos actingunt et artus eos durat̃
iflando lgt neriui i flatione turgẽbes et longitu.¬
dme cõtrahunt et ita cut neruicos aut podragni¬
cos efficiunt hoĩes. udo qđ ex durissimis et spissio¬
rib frigidissimisq reb intinctas hñt uenarũ ua¬
rierates. Aque aũt spĩs est que cũ hẽat nd̃ scitis
ꝑlucidas et ip̃a uti flos natat ĩ sumo colore silis
nitri purpurei haec maxĩe cõsiderant athenis
ibi .i. exhuius locis et fontib inasti et ad portum

Expanded text:
solent mederi. Est autem aquae frigidae genus nitrosum, solent mederi. Est autem aquae frigidae genus nitrosum, uti Pinnae Vestinae, Cutiliis aliisque locis similibus, quae potionibus depurgat per alvumque transeundo etiam strumarum plumbum reliquaeque res earum similes fodiuntur, fontes inveniuntur copiosi, sed hi maxime sunt vitiosi. habent enim, uti aquae calidae sulphur alumen bitumen, faecem, quae, per potiones cum in corpus iniit et per venas permanando nervos attingit et artus, eos durat nflando. igitur nervi inflatione turgentes e longitudine contrahuntur et ita aut nervicos aut podagricos efficiunt homines, ideo quod ex durissimis et spissioribus rigidissimisque rebus intinctas habent venarum raritates. Aquae autem species est, quae cum habeat non satis perlucidas et ipsa uti flos natat in summo, colore similis vitri purpurei. haec maxime considerantur Athenis. ibi enim ex eiusmodi locis et fontibus in asty et ad portum
Abbreviated transcription (Latin):
ualidam ĩflationem nõ modo implet nas sed spĩb
ex tollens oꝑcdro/ et crescens habimdat sublato ciute
opculo emissis ĩflationibi aere patenti rursus ad
suum locum resedit. Ao enna modu ea capita fõ¬
tium cum sunt angustiis cõpresse ruũt ĩsumo sp̃e
aque bulitus. Simul aũt sunt latius a perti ex animati
ꝓ raritates li quid potats resiaent et restituũt᷑ in
libram̃li proprietate. Om̃is aũt aqua calida iõ qđ
est medicamẽtosa inpius rebus percocta aliam uirtu
tem recipit ad usum Namq sulphutosi fontes riuor
Labores reficiũt ẽt ꝓ calefaciendo exurendoq calorib
e corporib humores iutiosos. Aluminosi aut cum
disoluta mẽbra corꝑum ꝑ alisi aut aliqua ui morbi
receperuni fouendo ꝑ patentes uenas refrigeratione
cõtraria calore sui reficiunt et hae cõtmenter resti¬
tuunt ĩ antiq̃ membroꝵ curationem. hitumi¬
nosi aũt ĩ teriores corporis uitia potionib purgano

Expanded text:
validam inflationem non modo implet vas, sed spiritibus validam inflationem non modo implet vas, sed spiritibus extollens operculum et crescens abundat, sublato autem operculo emissis inflationibus in aere patenti rursus ad suum locum residit: ad eundem modum ea capita fontium cum sunt angustiis compressa, ruunt in summo spiritus aquae bullitus, simul autem sunt latius aperti, exanimati per raritates liquidae potestatis residunt et restituuntur in libramenti proprietatem. Omnis autem aqua calida ideo quod est mtem recipit ad usum. namque sulphurosi fontes nervorum labores reficiunt percalefaciendo exurendoque caloribus e corporibus umores vitiosos. aluminosi autem, cum dissoluta membra corporum paralysi aut aliqua vi morbi receperunt, fovendo per patentes venas refrigerationem contraria caloris vi reficiunt, et hoc continenter restituuntur in antiquam membrorum curationem. bituminosi autem interioris corporis vitia potionibus purgando
Abbreviated transcription (Latin):
ab ĩferionb locis penitus orti ꝑ loca ardentra trase¬
unt. Et ab eo ꝑ longũ spatium t̾re ꝑcurrẽtes re¬
frigerati perueniunt supra terram̃/ sapore / odore
coloreq corrupto utu ĩtiburtina uia flumen
albula et ĩardeatio fontes frigidi eode odore qui
sulphutati dñe et telquis loas similibi hixaũt cũ
it ⁊ sunt frigidi idco uident aspcctu feruere ꝙ cũ ĩ ardeti
locum alte penitus ĩadecunt humore et igni ĩter
se cogrnentib offensa uehemẽti fragere ualidos
recipũt ĩse spũs uti ĩta inflati uiuenti coacti
bullientes crebre ꝑfontes egrediũt Exbis aũt
gustas uenas uehem̃tia spẽ extrudunt ad sum̃os
grũmoꝵ tumulos. Itaq st putant se altituoie
qua sunt grumi capite fontin fosse hers cũ aperĩt
fossuras latius decipiunt Ntamq uti euenit uas no
cum ignis uche m̃ti feruore tangat ꝓ calefieri cogit aqui

Expanded text:
ab inferioribus locis penitus orti per loca ardentia transeab inferioribus locis penitus orti per loca ardentia transeunt et ab eo per longum spatium terrae percurrentes refrigerati perveniunt supra terram sapore, odore coloreque corrupto, uti in Tiburtina via flumen Albula et in Ardeatino fontes frigidi eodem odore, qui sulphurati dicuntur, et reliquis locis similibus. hi autem, cum sunt frigidi, ideo videntur aspectu fervere, quod, cum in ardentem locum alte penitus inciderunt, umore et igni inter se congruentibus offensa vehementi fragore validos recipiunt in se spiritus, et ita inflati vi venti coacti bullientes crebre per fontes egrediuntur. ex his agustas venas vehementia spiritus extruduntur ad summos grumorum tumulos. Itaque qui putant se altitudine, qua sunt grumi, capita fontium posse habere, cum aperiunt fossuras latius, decipiuntur. namque uti aeneum vas non cum ignis vehementi fervore tangatur, percalefieri cogit aquam
Abbreviated transcription (Latin):
neq .n. calide ague est ulla proprctas/ sed frigida
aqua cum incidit ꝑcurrens ad ardentem locum ef¬
feruescit / et per calefacta egnedr ꝑ uenas extra
tͥram/ ideo diutius nõ põt ꝑmanere/ sed breui spa¬
tio fit frigida. nãq si nãliter esset calica non
refrigeraret calor eius. Sapor aũt et odor et color
eius nõ restituit᷑ qo ĩtinctus es comixtus est ꝓpher
nature raritatem. Sunt aũt ẽt nc nulli fontes
calidi ex quib profluit a qua sapore optimo. que ĩ
potione ita est suauis ut nec fontalis ab camenis nec
sulphire ignis excitat ardore / ꝑcande facit trram
quę est suprase/ ennaut fecidu ennttit ĩ suꝑiora
loca naporem/ et tta siquis ĩ his locis qui sunt supra
fontis dulas aique nascunt offensi eo napore efferuesnt̃
inter uenas et ira proflunt ĩ corrupto sapore.
Sunt et odore et sapore nõ bono frigidi fontes qui

Expanded text:
Neque enim calidae aquae est ulla proprietas, sed frigida Neque enim calidae aquae est ulla proprietas, sed frigida aqua, cum incidit percurrens in ardentem locum, effervescit et percalefacta egreditur per venas extra terram. ideo diutius non potest permanere, sed brevi spatio fit frigida. namque si naturaliter esset calida, non refrigeraretur calor eius. sapor autem et odor et color eius non restituitur, quod intinctus et commixtus est propter naturae raritatem. Sunt autem etiam nonnulli fontes calidi, ex quibus profluit aqua sapore optimo, quae in potione ita est suavis, uti nec fontalis ab Camenis nec sulphur ignis excitatur, ardore percandefacit terram, quae est supra se; item fervidum emittit in superiora loca vaporem, et ita, si qui in îs locis, qui sunt supra, fontes dulcis aquae nascuntur, offensi eo vapore effervescunt inter venas et ita profluunt incorrupto sapore. Sunt etiam odore et sapore non bono frigidi fontes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
se precipitans ꝑ se ptetrionale ꝑuenit inter ellephan¬
tida/ et suenem telaicosq ĩ cegiptum campor et ibi
mlus appellat. E mautitania aũt cap nili ꝓ fluere
ex eo maxĩe cognosat qđ ex altera part mõtis athlãtis
alia capita. ltem profluẽta ad occuentem octeanum
ibiq nascunt ichneumoes cocodrilli alie similes be¬
stiarum pisciũq nature preter ippopotamos. Ergo
cun oĩa flumĩa magnitudinib ĩ dibistertaꝵ descriptol
ad septemtrione iuideant profluẽ/ aftici campi quist
ĩ meridianis ꝑtib subiecti solis cursui. latentes penir
hũt humores/ nec fontos crebros annesq raros reli¬
quitur uti meliora multa ĩueniant capita fõtiũ
que aq septeniriont aut aquilonẽ spectant nisi ĩ
ciderint i sulphnirosum locum aut aluminosũ aut
bituminosimi fuc .i. ꝓmutant. aut calide aque
aut frigide odore malo et sapore profundũt fontes

Expanded text:
se praecipitans per septentrionalem pervenit inter Elephanse praecipitans per septentrionalem pervenit inter Elephantida et Syenen Thebaicosque in Aegyptum campos et ibi Nilus appellatur. Ex Mauretania autem caput Nili profluere ex eo maxime cognoscitur, quod ex altera parte montis Atlantis alia capita item profluentia ad occidentem Oceanum petunt, ibique nascuntur ichneumones, crocodili, aliae similes bestiarum pisciumque naturae praeter hippopotamos. Ergo cum omnia flumina magnitudinibus in orbis terrarum descriptionibus a septentrione videantur profluere Afrique campi, qui sunt in meridianis partibus subiecti solis cursui, latentes penitus habeant umores nec fontes crebros amnesque raros, relinquitur, uti multo meliora inveniantur capita fontium, quae ad septentrionem aut aquilonem spectant, nisi si inciderint in sulphurosum locum aut aluminosum seu bituminosum. tunc enim permutantur et aut calidae aquae aut frigidae odore malo et sapore profundunt fontes.
Abbreviated transcription (Latin):
septentrionales regiones. hac aũt sie peri testimonio
possunt esser capita fluminu que orbe tetrarum
chorographiis picta. Itemq scripte plurima ma.¬
ximaq inueniunt egressa ad septentrione. Primũq
uĩ india Cranges et idus ab caucaso mote oriũtur¬
Qut diria. Tygris et Eufrates asiȩ. ltem ponto boristenis¬
ui hispanis tcrnais. colchis fasii. Callia rodanus. Cel¬
qa ricc renus / ata al pes timauous et paidus. Italia ty¬
beris maurusia quã mri mauritania appellant e
mõte athlante criis qui ortus ex septetrionali regione
pregrẽd ꝑ occiaentem ad lacum eptagonũ t mutato
nõie dr agger de mde ex lacu eptabolo sub mõtes deser¬
tos subterfluens ꝓ meridiana loca manat. et ĩfiuit
ipaludem que appeliar circũ cingit meroem qd est
et hopum meridianoꝵ regnũ ab hiisq paludib se
cicimagens/ ꝑ flumĩa astansobam et a stoboam
et alia plura / peruenit ꝑmontes ad cataradtam ab eoq

Expanded text:
septentrionales regiones. Haec autem sic fieri testimonio septentrionales regiones. Haec autem sic fieri testimonio possunt esse capita fluminum, quae orbe terrarum chorographiis picta itemque scripta plurima maximaque inveniuntur egressa ad septentrionem. primumque in India Ganges et Indus ab Caucaso monte oriuntur; Syria Tigris et Euphrates; Asiae item Ponto Borysthenes, Hypanis, Tanais; Colchis Phasis; Gallia Rhodanus; Celtica Rhenus; citra Alpis Timavos et Padus; Italia Tiberis; Maurusia, quam nostri Mauretaniam appellant, ex monte Atlante Dyris, qui ortus ex septentrionali regione progreditur per occidentem ad lacum Eptagonum et mutato nomine dicitur Agger, deinde ex lacu Eptabolo sub montes desertos subterfluens per meridiana loca manat et influit in Paludem quae appellatur, circumcingit Meroen, quod est Aethiopum meridianorum regnum, ab hisque paludibus se circumagens per flumina Astansobam et Astoboam et alia plura pervenit per montes ad cataractam ab eoque
Abbreviated transcription (Latin):
ex terra humores. licet ex balneis exemplũ cape/ nulle
enĩ camere que sunt caldarioꝵ/ supra sehere possũt
fontese sea celum qd estibi ex prefururie ab ignus uatore
ꝓcalefactum corripit ex pauim̃tio aquã. et auferesecu
i camerae curuaturas et substinet/ ĩo qđ semꝑ uapor
capita. ltem ead̾ rone celestis aer cum a sole papit
calorem ex õĩb locis hauriendo tollit himores et cõ¬
gregat as nubes. lta .i. terra feruore tacta eicit hu¬
mores. Ttiam corpus hoĩs ex calore enuitit humo¬
res. Indices aũt sunt eiꝰ rei uenti equib qui a Iri¬
gidissmus ꝓtib ueniunt procreati septentno ctaglo
& tenuatos siccitatib ĩ aera flatus spirat. Iuster
uero et reliqui qui a solis cursu impetũ faciũt sunt
himnidissinu et sẽꝑ apportant imbres qđ ꝓ caleratti
ab regionib feruidis adueniunt. ex oĩb terria lam¬
bents eripiunt humores : et ita eos profimdũt ad

Expanded text:
ex terra umores, licet ex balineis exemplum capere. Nullae ex terra umores, licet ex balineis exemplum capere. Nullae enim camerae, quae sunt caldariorum, supra se possunt habere fontes, sed caelum, quod est ibi ex praefurniis ab ignis vapore percalefactum, corripit ex pavimentis aquam et aufert secum in camararum curvaturas et sustinet, ideo quod semper vapor capita. item eadem ratione caelestis aer, cum ab sole percepit calorem, ex omnibus locis hauriendo tollit umores et congregat ad nubes. ita enim terra fervore tacta eicit umores, ut etiam corpus hominis ex calore emittit sudores. Indices autem sunt eius rei venti, ex quibus qui a frigidissimis partibus veniunt procreati, septentrio et aquilo, extenuatos siccitatibus in aere flatus spirant; auster vero et reliqui, qui a solis cursu impetum faciunt, sunt umidissimi et semper adportant imbres, quod percalefacti ab regionibus fervidis adveniunt et omnibus terris lambentes eripiunt umores et ita eos profundunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
trudunt aera demae cum sunt moti ꝑꝑ uacuitatem
Loci post se reciput aeris ruentes undas. aeraũt
et undas crescentes facit uẽtoꝵ a uentis aũt quocũq
ferunt humores comglobati ex fontib et ex flumi¬
nib et paludib et pelago cum ipr̃e solis colligimtꝰ
et ex auriunt et ita tollunt ĩ altituame nubos deide
cum aeris nuda ntentes ꝑuẽtum ad mõtes ab eoꝵ
offensa et procellis ꝑꝑ plenitatem / et grauitatey
liguescendo dispergunt/ et ita diffimor ĩ terras ⁊
Uaporem aut et nebulas et humores ex terra nasci/
hos iĩot efficere rõ qd ea het ĩe et calores feruidos
et spuz ĩ manes refrigerationesq iet aguaꝵ magna¬
multitudine ex eo cum refrigeratũ nostu ⁊ solories
impetu tangit orbem terre t uẽtoꝵ flatusoriũtur
ꝑ tenebras ab humidis lons egrediunt ĩ alatudme
nubes aer aũt a sole cũ ꝓcalefactus cum ronibtollit

Expanded text:
trudunt aera; deinde, cum sunt moti, propter vacuitatem trudunt aera; deinde, cum sunt moti, propter vacuitatem loci post se recipiunt aeris ruentis undas. Aer autem, et undas crescentes facit ventorum. a ventis autem quocumque feruntur umores conglobati ex fontibus et fluminibus et paludibus et pelago, cum tepores solis colligunt et exhauriunt et ita tollunt in altitudinem nubes. deinde cum aeris unda nitentes, cum perventum ad montes, ab eorum offensa et procellis propter plenitatem et gravitatem liquescendo disparguntur et ita diffunditur in terras. Vaporem autem et nebulas et umores ex terra nasci haec videtur efficere ratio, quod ea habet in se et calores fervidos et spiritus inmanes refrigerationesque et aquarum magnamultitudinem. ex eo, cum refrigeratum noctu sol oriens impetu tangit orbem terrae et ventorum flatus oriuntur per tenebras, ab umidis locis egrediuntur in altitudinem nubes. aer autem cur a sole percalefactus cum rationibus tollit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ terre uenas per colantur etita per ueniunt adifi¬
mas mõtiũ racdiaes ex quib profluẽtes fontiũ erũpũt
fluctus. Campestrib aũt locis q̃nio nd possum here
copias. ttam quecũq sunt/ nd posst here salubritat
nam eripit/ ex hauriendo firuens ex panicie ca por
humorem. et siguş sunt aque appentes eehis qd est
leuissimũ tenuissimũq et subtili salubritato aera¬
uorans dissipat impetu cxli. queq grauissime du¬
reqz et ĩsuaues sunt partes: Ete ĩfontib cãpests
relinguũt. Itaq que ex imbrib aqua colligitur
salubriores hẽt uirtutes qđ eligit᷑ ex om̃ib fontib
leuissimis subtilibusq tenuitatib demũ ꝑaero
ꝑ uenit ad terram/ etq nõ crebritor ĩ campis cõ¬
fluunt imbres. sĩ montib  aut ad ipos montes
idco qõ humores ex tra matutino solisortu modicu
sunt egressi / i quãcũq partem celi sunt proclinati

Expanded text:
per terrae venas percolantur et ita perveniunt ad infiper terrae venas percolantur et ita perveniunt ad infimas montium radices, ex quibus profluentes fontium erumpunt ructus. campestribus autem locis contrario non possunt habere copias. nam quaecumque sunt, non possunt habere salubritatem, am umbrarum eripit exhauriendo fervens ex planitie camporum umorem, et si quae sunt aquae apparentes, ex his, quod est levissimum tenuissimumque et subtili salubritate, aer avocans dissipat in impetum caeli, quaeque gravissimae duraeque et insuaves sunt partes, eae in fontibus campestribus relinquuntur. Itaque, quae ex imbribus aqua colligitur, salubriores habet virtutes, quod eligitur ex omnibus fontibus levissimis subtilibusque tenuitatibus, deinde perpervenit ad terram. etiamque non crebriter in campis confluunt imbres, sed in montibus aut ad ipsos montes, ideo quod umores ex terra matutino solis ortu moti cum sunt egressi, in quamcumque partem caeli sunt proclinati,
Abbreviated transcription (Latin):
bit eum locum herẽ aquam. ideoq̃ om̃is tepot ad se
duat hnmores. Item ĩ eo loco ignis factus si fuerit et
ꝑ cale facta terra et adusta uaporem nebulor ex se su¬
scitauerit is locus bebit aquam. Cum hocc ita erunt
ꝑ temptata et que supra scripta sunt signa ĩuenta tum
de primendus est puteus ĩ eoloco et si erit caput aque
⁊ uentum. ples arca sunt fodiendi. Et ꝓ spocus ĩ unu
locum om̃es diccendi. Ettec aũt maxis ĩ montib ⁊ iegiõib
septentrionalib sunt querenda/ eo qd̃ in his et suauiora
et salubriora et copiosiora ĩ ueniunt Adũsi u sunt soł
cursui/ et his ⁊ locis primũ crebre sunt arborer et sil¬
uose ip̃iq mõtes suas liñt umbras obstantos et radu
solis non direcli pueniunt adterram. nce possunt hu¬
mores exurete Interuallaq mõtiũ maxĩe recipuit
imbres et ꝑꝑ siluaꝵ crebritatem. niues ab umbris ar¬
boꝵ et montiu ibi duitius esseruãt. de indeliguat

Expanded text:
bit eum locum habere aquam, ideo quod omnis tepor ad se bit eum locum habere aquam, ideo quod omnis tepor ad se ducit umores. item in eo loco ignis factus si fuerit et percalefacta terra et adusta vaporem nebulosum ex se suscitaverit, is locus habebit aquam. Cum haec ita erunt pertemptata et, qua supra scripta sunt, signa inventa, tum deprimendus est puteus in eo loco, et si erit caput aquae inventum, plures circa sunt fodiendi et per specus in unum locum omnes conducendi. Haec autem maxime in montibus et regionibus septentrionalibus sunt quaerenda, eo quod in his et suaviora et salubriora et copiosiora inveniuntur. aversi enim sunt solis cursui, et in his locis primum crebrae sunt arbores et silvosae, ipsique montes suas habent umbras obstantes et radii solis non directi perveniunt ad terram nec possunt Intervallaque montium maxime recipiunt imbres et propter silvarum crebritatem nives ab umbris arborum et montium ibi diutius conservantur, deinde liquatae
Abbreviated transcription (Latin):
morem quib nd est credendũ. Sed quib regionib
et terris nd̃ lacunisi ea signa nascuntur nõ sata sed
aut plumbeum aut peluis ex his qd erit paratum
idq intrinsecus oleo ungãt ponaturq ĩ uersũ et
sum̃a fossura operiat᷑. harundinib aut fronde⁊
sub terra obruatur. in postero die apiatur et si in
uase stille sudoresq erut. hic locus hebit aquã
ltem si uas ex creta factum nõ coctum ĩ ea fossione
eadem rone opertum positum fuerit si is ocusagua
huit cum aptum fuerit uas himidiẽ erit et dissol¬
uetur ab himnore. Uellusqi lane si collocatum erit
ĩ ea fossura ĩ sequenti aũt die de eo agua ex pressa erit
significabit eum locum here ecpia. Nto minus si lu¬
cerna cõcinata/ oleiq plena et accensa ĩ eo loco opta
fuerit collocata et postero die noerit ex usta sed hũit
religuias olei ⁊̃ ligno ip̃aq himida inueniet indica¬

Expanded text:
morem. quibus non est credendum, sed quibus regionibus morem. quibus non est credendum, sed quibus regionibus et terris, non lacunis, ea signa nascuntur, non sata, seaut plumbeum aut pelvis. ex his quod erit paratum, id intrinsecus oleo ungatur ponaturque inversum, et summa fossura operiatur harundinibus aut fronde, supra terra obruatur; tum postero die aperiatur, et si in vaso stillae sudoresque erunt, is locus habebit aquam. Item si vasum ex creta factum non coctum in ea fossione eadem ratione opertum positum fuerit, si is locus aquam habuerit, cum apertum fuerit, vas umidum erit et iam dissolvetur ab umore. vellusque lanae si conlocatum erit in ea fossura, insequenti autem die de eo aqua expressa erit, significabit eum locum habere copiam. non minus si lucerna concinnata oleique plena et accensa in eo loco operta fuerit conlocata et postero die non erit exusta, sed habuerit reliquias olei et enlychnii ipsaque umida invenietur, indica