comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuius questũ ip̃e faceret quesuut quid sibi tam frequens solicitũdo
uellet dum ille ita multi sũt inquit hoc in loco qui artem usura¬
riam exercent ut tũ pauci ad me admodũ accẽdãt inhil faciã
lutri s si cet̾is fenꝰ dissuasum erit cessabũt ip̃i et ꝑuement
ad me om̃i reliquorũ emolumenta Hoc mͥ postea religiosus
ridens retulit.
Icuerat in cõuiuio secretariorũ retulit fabulam admodum
filios habere cuperet qui acceptam iniuriã ulcisterent᷑ uxor
aũt esset sterilis rogauit amitũ qui filioꝵ procreañdoꝵ opi¬
ficem se optimũ profitebat᷑ ut sibi hoc munꝰ impenderet fiłn¬
procrearidi ille operam studiũ q pollicitus mariti uice funge¬
bat᷑ Intermm tum semel relito ad serendũ agrũ uiro nequid
operi impedimenti afferret ꝑ urbem uagaret᷑ obiuo ac maiora
minanti marito oho quassans caput Tace stulte inquit nestis

Expanded text:
cuius quaestum ipse faceret, quaesivit quid sibi tam frequens sollicitudo cuius quaestum ipse faceret, quaesivit quid sibi tam frequens sollicitudo vellet. Tum ille: “Ita multi sunt” inquit “in hoc loco, qui artem usurariam exercent, ut, cum pauci admodum ad me accedant, nihil faciam lucri. Sed si caeteris foenus dissuasum erit, cessabunt ipsi et pervenient ad me omnium reliquorum emolumenta”. Hoc mihi postea religiosus ridens retulit. cuerat, in convivio secretariorum retulit fabulam admodum filios habere cuperet, qui acceptam iniuriam ulciscerentur, uxor autem esset sterilis, rogavit amicum, qui filiorum procreandorum opificem se optimum profitebatur, ut sibi hoc munus impenderet procreandi. Ille operam studiumque pollicitus, mariti vice fungebatur. Interim, cum semel, relicto ad serendum agrum viro, ne quid ei operi impedimenti afferret per urbem vagaretur, obvio ac maiora minanti inimico: “Ho ho” quassans caput “tace, stulte” inquit: “Nescis
Abbreviated transcription (Latin):
actũ dissolutio matmonii fiat Consensit illa et matrimoniũ dis¬
soluit Tandem illa uirũ ille uxorem alterã duxit in eius nupcus
pͥorem sponsam habuit. Et cũ ambo p̾teritorũ memoria inuicẽ
subridere cepissent uidens hoc noua uxor. et aliquid suspicãs mali
noctu rogauit uirũ et quid ille sibi uoluisset risus tergiuisantẽ
obtundendo compulit ut fabulã referret et simul illius stulticĩa
accusaret. Tũ uxdr contristetur inquit illã deus q̃ tam fuit
amens ut id fecisset notũ matri. Quid eñ opus erat ut ma
uestrũ toncubitũ referret stulta Ne quidẽ noster famulus am¬
uir sentiens sibi debitam mercedem repensari.
mieheret contra usurarios detestaret᷑ q ꝙmaxime uiciũ quod p̾cipue
in ea urbe iuigeret adeoq instabat ut quandoq esset molestus reli¬
gioso Admiratus iuns tam cõtiuo instantem pro eius tastigatõe

Expanded text:
actum dissolutio matrimonii fiat”. Consensit illa, et matrimonium disactum dissolutio matrimonii fiat”. Consensit illa, et matrimonium dissolvit. Tandem illa virum, ille uxorem alteram duxit. In eius nuptiis prior sponsa affuit, et cum ambo praeteritorum memoria invicem subridere coepissent, videns haec nova uxor et aliquid suspicans mali, noctu rogavit virum ecquid ille sibi voluisset risus. Tergiversantem detundendo compulit ut fabulam referret et simul illius stultitiam accusaret. Tum uxor: “Contristetur” inquit “illam Deus quae tam fuit amens ut id notum fecisset matri! Quid enim opus erat ut matri vestrum concubitum referret stulta? Me quidem noster famulus amvir, sentiens sibi debitam mercedem impensam. 1inveheretur contra usurarios detestareturque quam maxime vitium, quod praecipue in ea urbe vigeret; adeoque instabat, ut quandoque esset molestus religioso. Admiratus unus tam continuo instantem pro eius rei castigatione,
Abbreviated transcription (Latin):
erat ut mulier que forma erat egregia maiori ex parte nudaret
quo rectius corporis mensura capi posset Ad uestem perficiendã
nudatam remotis arbitris sutor compͥmt Parem uicem medice
reddens quod et postea obiecit ei.
I sasset uxoris domiũ ut fit sepius accedens absente aliqñ
m̃atre adolestentulã cognouit Ex uultu filie cognita re mater
uirgate acriter illam cepit que se doniũq de honestasset testans
matrimoniũ illud ñme ratũ esse futurũ et se acturã eixe ut
id solueret᷑ Rediens uir qui id obsiuabat absente socru cũ mestã
iuuenem deprehendisset qruesita causa matris sentenciã de distrahẽdo
matrimonio intellexit. Tũ ille matri obsequi uolo dixit At alter in
tua est potestate inquit Cum illa modũ quereret Frtea inquit infe¬
riores partes egisti Nũt superior euadas oportet ut ꝑ tõtrariũ

Expanded text:
erat ut mulier, quae forma erat egregia, maiori ex parte nudaretur, erat ut mulier, quae forma erat egregia, maiori ex parte nudaretur, quo rectius corporis mensura capi posset ad vestem recte perficiendam. Nudatam, remotis arbitris, sutor comprimit, parem vicem medico reddens: quod et postea obiecit ei. 157. sasset, uxoris domum, ut fit, saepius accedens, absente aliquando matre adolescentulam cognovit. Ex vultu filiae cognita re, mater iurgare acriter illam coepit quae se domumque dehonestasset, demum testans matrimonium illud minime ratum esse futurum, et se acturam enixe ut id solveretur. Rediens vir, qui id observabat, absente socru, cum maestam iuvenem deprehendisset, quaesita causa, matris sententiam de distrahendo matrimonio intellexit: “Quid tu?” ille. “Matri obsequi volo” respondit. Alter: “In tua est potestate” inquit. Cum illa modum quaereret: “Antea” ait “inferiores partes egisti; nunc superior evadas oportet ut per contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
iequit g ãpestenaris tres em̃ filios iam peperit ex clerito
sacerdotis nostri.
Idomtdiea suebifatebat parrochiano pectata suaeqlle cuia
⁊ te teri que sisset an debitas detimas terideret sacer eri asleaso
diu paenchans adlgrandiu uoetuit nõnullis ashibitos quo ihes
aun ⁊arirochi conium sẽderent in mensa uir narrata pͥus ftibula
decima et hanc quoq actipies et sinul uas stercore et urma
ixoris plenũ ori admotũ haurire in mensa compulit.
Utor quispiam florencie ad uxorem non recte ualenten
medicũ sibi notũ rogauit adire Ille absente uiro doniũ
profectus uxorem eius licet reluctantem compressit in lectulo
Uir rediens cũ medicũ abeuntem qui se recte mulierem curasse
dixit offendisset uicorem lacrimantem capite dissoluto inuenit
Uedici perfidia cognita rem dissimulauit Et post octo dies sũpto
precioso panno ad uxorem mediqi profectus dixit se ab eo
missum quo sibi int̾ior tunta ea cotta uocatut fieret. Opus

Expanded text:
inquit “quam opineris: tres enim iam filios peperit ex clerico sacerdotis nostri”.admodum scita fatebatur parochiano peccata sua. Ille, cum inter caetera quaesisset an debitas decimas traderet sacerdoti, persuasit duum parochianum ad prandium vocavit, nonnullis adhibitis, quo res fieret notior. Cum sederent in mensa, vir, narrata prius fabula,decima, et hanc quoque accipias”. Et simul vas stercore et urina uxoris plenum ori sacerdotis admotum, in mensa lutor quispiam Florentiae ad uxorem non recte valentem medicum sibi notum rogavit adire. Ille, absente viro domum profectus, uxorem eius licet reluctantem compressit in lectulo Vir rediens, cum medicum abeuntem, qui se recte mulierem curasse dixit, offendisset, uxorem lacrimantem capite dissoluto invenit. Medici perfidia cognita rem dissimulavit, et post dies octo, sumpto pretiosiori panno, ad uxorem medici profectus dixit se ab eo missum, quo sibi interior tunica ea “cotta” vocatur fieret. Opus
Abbreviated transcription (Latin):
ut semet inteset in ecclesia dũ missa solemmiy celebr aretide
asseutt ilie t misse interfuit cum poniamno d ogatuodentde
nseetit auid sibi de cermiomis et solemneate officn doderst
restendit onña recte et ex ordine preter onã sios uodero souuae
nlllade mratatem in ea missa esse seruetarp cũonue foliie
rellqu em̃ surientinis cmedisset ac bibisset / nulla portione
cibi ac potus reliquis impensa
Siscopus hystam ites facieno die uenrereri ed xsenaies dũitit
Inisssoq suo qui pistes emeret non reperi eoe enalequsea
duas perdites patrono retulit ile eas exruet snue io empta
enauiensantes eperro uissit. Admratus seruuies qui eas essepesie
prouer som mfer trederet ꝗuesiuit ab episteo snũ ere esfe t esur

Expanded text:
 Missa solemnis celebraretur. Assentitur ille, et Missae interfuit cum Christianis. Rogatus deinde in coetu, quid sibi de caerimonis et solemnitate Officii videretur, respondit omnia recte et ex ordine praeter unum sibi videri facta: nullam enim caritatem in ea Missa esse servatam, cum unus solus, reliquis esurientibus, comedisset ac bibisset, nulla portione cibi ac potus reliquis impensaiscopus Hispanus iter faciens die Veneris ad hospitium divertit, missoque servo qui pisces emeret, non reperiri eos venales, sed duas perdices patrono retulit. Ille eas emi et simul coqui ac in mensam ferri iussit. Admiratus servus, qui eas emptas pro die Dominico crederet, quaesivit ab episcopo num eas esset esurus,
Abbreviated transcription (Latin):
extollebat sanctũ ꝙ xp̃m suis humeris portasset sepius ĩter¬
rogans et quis tantam habuisset in terris p̾rogatiũã ut salua¬
torem ferret. Et cũ molestius in hac int̾rogatione perseueratet
quis unꝙͣ simili fuit gracia Ex astantib facetus quidam
frequenti int̾rogatione perplexus Asmꝰ inquit qui et filium
et matrem portauit
Etebat a pontifice martino quĩto orator dutis Mediolam
nestio qudo instantius quod ille concedere nolebat. Cũ orator
nportumus instaret sequebat᷑ petendo pontificem usq ad
cubiculi fores. Tum ille ut se ab illa molestia exineret poseta
adtenas mami. Oh dentes sũme doleo inquit relitoq oratore
cubile ingressusz est.

Expanded text:
extollebat Sanctum quod Christum suis humeris portasset, saepius interextollebat Sanctum quod Christum suis humeris portasset, saepius interrogans: “Ecquis tantam habuisset in terris praerogativam, ut Salvatorem ferret?”. Et cum molestius in hac interrogatione perseveraret: “Quis unquam simili fuisset gratia?”, ex astantibus facetus quidam frequenti interrogatione pertaesus: “Asinus” inquit “qui et Filium et Matrem portavitPetebat a Pontifice Martino v orator ducis Mediolani nescio quid instantius, quod ille concedere nolebat. Cum orator importunius instaret, sequebatur petendo Pontificem usque ad cubiculi fores. Tum ille ut se ea molestia eximeret, posita ad genas manu: “Ho! dentes summe doleo” inquit, relictoque oratore cubiculum ingressus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Uemdã equestrem admodũ corpulentũ urbem perusium¬
ingressus Cũ permulti natura eñ ad facetias sũt prompti
anteriori contra morem equi parte iotando mallã ferre di¬
cerent Ille facero responso Atqui ita est opus inquit in urbe
furib et latroib referta
Iusa quedã testamentaria tractabat᷑ uenetus apud Iudices
Am certa curia seculati. Aderant aduocati partiũ. quisq sui cli¬
entis ius defendenis Alter et sacerdos testes sue defensionis attulit
clementinã et nouellã certã sm̃am earũ referens Tũ ex iuditib
trãdeuus quidã cui ea nomĩa ignota erant Parũ cũ sa lomone
cõmercii contraxerat truci uultus in aduocatũ u̾sus. Quid dix¬
bole tu inquit. Nũ erubesteris corã talib uiris feminas impudicas¬
tuas et meretriculas nommare earũ u̾ba pro sentencus a nobis
comprobati putans Existimauit uir ille stolidus clemẽtmas et
nouellas nõ legũ s feminarũ nomĩa esse quas ille pro cõtu¬
binis haberet domi.

Expanded text:
em quemdam admodum corpulentum urbem Perusiumingressum cum permulti natura enim ad facetiam sunt prompti anteriori contra morem equi parte iocando ferre manticam dicerent, ille faceto responso: “Atqui ita est opus” inquit “in urbe furibus ac latronibus refertausa quaedam testamentaria tractabatur Venetiis apud iudices in certa Curia saeculari. Aderant advocati partium, quisque sui clientis ius defendens. Alter et sacerdos, qui testem suae defensionis attulit Clementinam et Novellam, certam sententiam earum referens. Tum ex iudicibus grandaevus quidam, cui ea nomina ignota erant, et qui parum cum Salomone commercii contraxerat, truci vultu in advocatum versus: “Quid diabole, tu” inquit “non erubescis coram talibus viris feminas impudicas et meretriculas nominare? Earum verba pro sententiis a nobis comprobari putas?”. Existimavit vir ille stolidus Clementinae et Novellae non legum, sed feminarum nomina esse, quas ille pro concubinis haberet domi.
Abbreviated transcription (Latin):
Igelotus
Romanꝰ Cardinalis in multis ꝑfacetus cun Acardnia¬
grecus ad curiam prolixa de more barba uenisset mirãtibq ali¬
quãdiu multis illũ barbã non deponẽ preter cõsuetudineni
ceterorũ Bene se habet inquit nã inter tot capras ꝑcõmode¬

Expanded text:
gelottus Romanus cardinalis, in multis perfacetus, cum cardiGraecus ad Curiam prolixa de more barba venisset, mirantibus aliquandiu multis illum barbam non deponere praeter consuetudinem caeterorum: “Bene se hoc habet” inquit “nam inter tot capras
Abbreviated transcription (Latin):
requirebant tonciln constanciensis ubertatero in magao
prelatoui touentu hor attulit testrmonũ ꝓusse aut costa¬
tie uemcuius soror innuxta grauida fiuta erat. sidroe
fratri tumor uentris imotiusset accerto gladio quidud eet
sut unde ad prodisset quesiut percussuro similie Cũ liuenis
exterrita. id esse ait concilii opus seq ex concilio prenãtẽ
hot intelleto frater contun meturac rruerena iateor ereeret
imprigonseat reliquit Tĩ ces aliarũ rerĩt libertatem qrerẽt¬

Expanded text:
requirebant Concilii Constantiensis libertatem, in magno praelatorum conventu hoc attulit testimonium. Fuisse ait Constantiae civem, cuius soror innupta gravida facta erat. Cum fratri tumor ventris innotuisset, accepto gladio, quid id esset, aut unde id prodisset, quaesivit, percussori similis. Tum iuvenis exterrita id esse ait Concilii opus, seque ex Concilio praegnantem. Hoc intellecto frater, Concilii metu ac reverentia, sororem impunitam reliquit. Cum caeteri aliarum rerum libertatem quaere
Abbreviated transcription (Latin):
gis muidus quoq imperator cũ dãt aor inqoquentihicoftatie
luertatem in concilio non esse atqui inquitero. Ethitesũma
elilibentas m tamlitere mĩme loqueris. Libere eñ loqui

Expanded text:
gismundus quoque Imperator cuidam coram eo querenti Constantiae libertatem non esse, “Atqui” inquit “nisi hic summa esset libertas, tu tam libere minime loquereris”. Libere enim loqui
Abbreviated transcription (Latin):
Impnabat quidã multis ꝟ̾bis uita et mores Angeloti car¬
sepius ob scelera sua alter uir facetissimꝯ Adeo mala taro eiꝰ
fuit inquit ut nullus donon ꝙͣtũ uio bono stomacho illam
proiao don nobibere notuo ñ tatura ad modũ parius et barba
ordent᷑ pauhĩ prolia Qruda fatiuis eum iridere cepit et
itatura at bartam iocati quotiens in ip̃m in uia ĩtidisset
mbo iiportune aliqñ ut ei molestus esset. hoc equitis sentiẽs
uxos fatuo ad se uotato optimo cibo farsiuit uestemq dedit
rogans ne ampluis irrideret iuiro Pronusit ille et cũ offen¬
reret saliqn hoĩem tacitus preteribat. Hoc adiirati ad stãtes
do loniendũ irritabant siniul querentes cur nil ut antea
loquent ⁊Uille digito ad os posito obturauit inquit os meũ¬
uxoreus ut amplus nequeam loqui optimꝰ e

Expanded text:
mnabat quidam multis verbis vitam et mores Angelotti care et cacasse eum saepius ob scelera sua”. Alter, vir facetissimus: “Adeo mala caro eius fuit” inquit “ut nullus daemon, quantumvis bono stomacho, illam ordinis vir nobis notus, statura admodum parvus, et barba utebatur paulum prolixa. Quidam fatuus eum irridere coepit et in staturam ac barbam iocari quotiens in via in ipsum incidisset, adeo importune, aliquando ut molestus esset. Hoc equitis sentiens uxor, fatuum ad se vocatum optimo cibo farsit vestemque dedit, rogans ne amplius illuderet viro. Promisit ille, et, cum offenderet aliquando hominem, tacitus praeteribat. Hoc admirati astantes ad loquendum irritabant, simul quaerentes cur nil, ut antea, loqueretur. Tum ille, digito ad os posito: “Obturavit” inquit “os meum, ut amplius nequeam loqui”. Optimus
Abbreviated transcription (Latin):
comperisse unũ testat᷑ in quo quas cuperes uirtutes inessent et
ilud in pͥmis quod ip̃a optare uideret᷑ mancũ unilib esse. Tũ
Uidua ostũt inquit ego unrũ millo pacto uolo. Nlã si patzus ita emĩ
cũ uno uiuendũ est Nã si qñ ut fit alttatio grauior et discordia
Inuicem oriet᷑ constitueret inter nos pacemͦ rauior et distordia

Expanded text:
comperisse virum testatur, in quo omnes quas cuperet virtutes inessent, et comperisse virum testatur, in quo omnes quas cuperet virtutes inessent, et illum imprimis, quod ipsa optare videretur, mancum virilibus esse. Tum vidua: “Istum” inquit “ego virum nullocum viro vivendum est, si quando, ut fit, altercatio gravior aut discordia invicem oriretur, constitueret inter nos pacem?”. 210. De quodam Fra
Abbreviated transcription (Latin):
hoclem licet matri de policear dũ mͦ periculũ euadimus
Ieãdem sentencia anthonitanus quidã mercator um
Sancu tylatiẽ quem ciuitas batba prolixa depictum
patronũ colit soccitus est Iactata magnis aliqn fluctiono
nau mortem ueritus  donum cyriaco infra certũ teupq
Uotũ hortat᷑ ille se tanto honere exuturũ policitus cum
sepius est et nõ absn ⁊ rephensione promussi inium
dilati. admoueret᷑ seu molestia sacerdotis tam frequenter
mouentis seu impietate motus semel interpellatus ghe
ne ue emiplius hac de re obtundas ait na maiorem ꝙ
cyriacus est Iam barbam decepi.
huiꝰ sch non curaret cuperet tñ uirũ ꝑr quietũ ꝓuecta etate
ucietatis potius est cõmunis uite subsidn ꝙ alt̾ius re causa cum
potus de salute anmi ꝙͣ corporis lastuua esset cogitandũ Illa se¬
imuenturã hiuomodi urru policita postridie ad uiduã redit et se

Expanded text:
quantumlibet Matri Dei pollicear, dummodo periculum evaquantumlibet Matri Dei pollicear, dummodo periculum evaeamdem sententiam Anconitanus quidam mercator in Sanctum Cyriacum quem civitas barba promissa depictum patronum colit iocatus est. Iactata magnis aliquando fluctibus navi, mortem veritus domum Cyriaco infra certum tempus votum hortatur. Ille se tanto onere exsoluturum pollicitus, cum saepius et non absque reprehensione promissi nimium dilati admoneretur, seu molestia sacerdotis tam frequenter monentis, seu impietate motus, semel interpellatus: “Ohe! ne me amplius hac de re obtundas” ait “nam maiorem, quam qua Cyriacus est, iam barbam decepi”.huius saeculi non curaret, cupere tamen virum quietum provecta aetate, societatis potius et communis vitae subsidii, quam alterius rei causa, cum potius de salute animae quam corporis lascivia esset cogitandum: illa inventuram se eiusmodi virum pollicita, postridie ad viduam redit et se
Abbreviated transcription (Latin):
silentio per preconem facto om̃ib maleficii reis culũ radi
uissit asserens Ianuenses barbã nõ in facie s cca nates ferre
Ita rasura et faciei et culi equata maleficu pena fuit.
arpebint sius coquũt mane edũtq francischus lane
uis per Iocũ cũ is mos recitaret᷑ int̾ socios nequaꝙ̃ mrũ
ost inquit romanos a suꝑiorib degenerasse cũ singulis ãnis
orũ uirtutes ẽdendo absumũt
Um esseni in anglia audiui fa
mis in mati fluctib naius et tempestate quassabat adeo
ut falutem onnes desperarent. Uagister si salua nauis eua¬
deret tempestaten ciidã eccłie dei genitricis uirginis marie
q̃ ante ob similia miracula insigins erat. uuit candelã terp̃ã
instar mali nauis Tũ socius cũ uotũ culparet ut dificili¬
mit fatti cũ in tota anglia tantũ cere nõ esse affirmaret
ut talis candela confici posset oh tace inquit magisten

Expanded text:
silentio per praeconem facto, omnibus maleficii reis culum radi silentio per praeconem facto, omnibus maleficii reis culum radi fecit, asserens Ianuenses barbam non in facie, sed circa nates ferre. Ita rasura et faciei et culi aequata maleficii poena est.appellant, simul coquunt mane eduntque. Franciscus Laveis, per iocum, cum is mos recitaretur inter socios: “Nequaquam mirum est” inquit “Romanos a superioribus degenerasse, cum singulis annis eorum “virtutes” edendo absumantum essem in Anglia audivi facnis in mari fluctibus navis et tempestate quassabatur, adeo ut salutem omnes desperarent. Magister, si salva navis evaderet tempestatem, cuidam ecclesiae Dei Genitricis Virginis Mariae, quae ante ob similia miracula insignis erat, vovit candelam ceream instar navis. Tum socius cum votum culparet ut difficillimum factu, cum in tota Anglia tantum cerae non esse affirmaret ut talis candela possit confici: “Oho! tace” inquit magister, “et
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. cũ peteret᷑ ab imperatore iusticiã de homitidis sieri Ille grõpte
Ise fatturĩe policitus harbam grecis in penã stelerio uensi
iissit amult apud eos ignominiosa habet᷑ pretor Ianuensite
qui erat pere se deluste putans cosangiiers Ianueresur ꝑ nusit
ut ipmet suas iuirias ultisterent᷑ Sumpto itaq tempore con¬
atortmopolii igressi nõ nullos grecos octiderũt ac uuluera¬
uerũt Ingens querela fiatm ad pretorem pere ab imnpenatore
defert : penam maleficn postulante Ille se pum turũ maleficos
liere asserens die ad penam prostituta captos homitidas reli¬
quos q in publitũ produqi uissit tanꝙͣ illos capite mulitatur
Nouenerũt ad famã rei tũ greti permulti tũ populus umi¬
uersus pere expectantes penã Sacerdotes quoq erãt parãti
ce crucib Ueluti eis datũ iri cadauera mortuorũ Dũ pretor

Expanded text:
sunt. Cum peteretur ab Imperatore iustitiam de homicidis fieri, ille prompte sunt. Cum peteretur ab Imperatore iustitiam de homicidis fieri, ille prompte se id facturum pollicitus, barbam Graecis in poenam sceleris radi iussit, quae mulcta apud eos ignominiosa habetur. Praetor Ianuensium, qui erat Perae, se delusum putans, consanguineis Ianuensium promisit ut ipsemet suas iniurias ulcisceretur. Sumpto itaque tempore, Constantinopolim ingressi nonnullos Graecos occiderunt ac vulneraverunt. Ingens querela statim ad praetorem Perae ab Imperatore defertur, poenam maleficii postulante. Ille se puniturum maleficos libere asserens, die ad poenam praestituta, captos homicidas reliquosque in publicum produci iussit, tanquam illos capite mulctaturus. Convenerant ad famam rei tum Graeci permulti, tum populus universus Perae exspectantes poenam, sacerdotesque aderant parati cum crucibus, veluti elaturi cadavere mortuorum. Tum praetor,
Abbreviated transcription (Latin):
moiũtie distiuerũt. drator rachinatensiuun florentiaen
missus grratulatus est apud priores. ob restitutam eis flo¬
rentmorũ ope libertatem multisq ubis in pontificem suos
huegtiut dps pcipue contra dominos ommnes et tyrannogt
nuettus est malũ eorũ regnnen et facinora detestat ꝰ nulloq
pabito respectu rodulsi domini camarim qui tũt duxflo¬
uosumuorñ aderat tũ eius modi legati audirent᷑ duitius q¬
usatue an ecr̃ti detratione Tum rodulphus peteno ab oratore
ulloi icriiio sacultatis aut artis esset Cũ ille doctor̃e iuris
tuilis se esse diceret quesiuit quantũ temporis legib operã
cedusetit npile amplus decẽmo respondisset Et uellen
mquit ut saltem per añi distretionis studio uacasses
stultũ ulũ iuditens ꝯu tã multa se p̾sente contͣ dominos
gensiui cunttis peore Constantmopolim cũ negociandi
greso onstantmopolm diuertissentoria mtereco et
grecos distordia partim ex eis mtfecti partim uuluerati

Expanded text:
ice desciverunt. Orator Racanatensium, Florentiam missus, gratulatus est apud Priores ob restitutam eis Florentinorum ope libertatem, multisque verbis in Pontificem suosque ministros et praecipue contra dominos omnes et tyrannos invectus est, malum eorum regimen et facinora detestatus, nulloque adhibito respectu Redolphi domini Camerini, qui tum dux Florentinorum aderat cum eiusmodi legati audirentur, diutius versatus est in eorum detractione. Tum Redolphus petens ab oratore illo cuius facultatis aut artis esset, cum ille doctorem iuris civilis se diceret, quaesivit quantum tempus legibus operam dedisset. Cum ille amplius decennio respondisset: “Quam vellem” inquit “ut saltem annum discretionis studio vacasses!”. Stultum illum iudicans qui tam multa, se praesente, contra dominosensium civitas prope Constantinopolim cum, negotiandi causa, Constantinopolim divertissent, orta inter eos ac Graecos discordia, partim ex eis interfecti, partim vulnerati
Abbreviated transcription (Latin):
nonaues tonerens. sateret Ti auicule plures cõuemissent sfultiao
ille euestierto extlamauit mat̾ms x̾bis auiculas multas adesse cibo
contraheret Ille audita. Uote diffugerũt Increpat ꝯ acriter ab autupe
silencius polices ͤ ues cũ iterũ cõuenisset euestigio stultus ubis
latmis aues ꝑmulte sũt inquit existimãs que ab eo latie dice¬
bant᷑ aues m̃me intellecturas. Rursus fugientib aucho nũcreuaui
captun sr ustraret᷑  huiem aterrime quead loquutꝰ esset iirepauit
Cu alter mĩquid latim̃e scuĩt inquit aues. Existriauit doctor
illo non abisom̃ s ao sensto uborũ tanꝙͣ ab se intellectã uocem
aues difugisse.
Aquimis Denensis uir dicax ac iocosus muttitos ttesu
cuutaos cũi enuł a patria fernariã se contulisset artesit
ad eũ  uisendi gr̃a ciuis quidã senensis haud magi orpcb
qui ex uenetus senas redibat. Comiter a pasquno susceptus
tu itlapuenrdũ Nam ille operã s ꝯuid meiuen grdon idegrere

Expanded text:
erentur. Cum aviculae plures convenissent, stultus ille e vestigio clamavit aviculas multas adesse, ut rete contraheret. Illae audita voce diffugerunt. Increpatus acriter ab aucupe, silentium est pollicitus: aves cum iterum convenissent, e vestigio stultus verbis Latinis: “Aves permultae sunt” inquit, existimans quae ab eo Latine dicebantur aves minime intellecturas. Rursus fugientibus avihominem acerrime, quod locutus esset, obiurgavit. Tum alter: “Numquid Latine sciunt” inquit “aves?”. Existimavit doctor ille, non ad sonum, sed ad sensum verborum, tanquam ab se intellectam vocem, aves diffugisse.quinus Senensis, vir dicax ac iocosus, mutato statu civitatis, cum exul a patria Ferrariam se contulisset, accessit ad eum visendi gratia civis quidam Senensis, haud magni vir pretii, qui ex Venetiis Senas redibat. Comiter a Pasquino susceptus, cum inter loquendum suam ille operam si quid in eius gratiam agere
Abbreviated transcription (Latin):
minud et uñis id moris esset. Cũ uir annuisset illa statim petu
eoloit pir ioco suo dephensus uxorem cognouit. Demide cũ ꝓuulẽ
une processisent i terũ milier pedit. uir demio mat̾momo eylis est¬
petũ emisit friem uir at coeundo et ambulando fessus Non si cor
cacares inquit te ampluis subagitarem.¬

Expanded text:
numquid et viris id moris esset. Cum vir annuisset, illa statim petum numquid et viris id moris esset. Cum vir annuisset, illa statim petum edidit: vir ioco suo deprehensus uxorem cognovit. Cum deinde paulum viae processissent, iterum mulier pepedit. Vir denuo matrimonio usus estpetum emisit. Tunc vir, coeundo et ambulando fessus: “Non si cor cacares” ait “te amplius subagitarem
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝓueritia inquit crestentib ãnis decrescũt intellectu et stultiore
prouecta etate euadũt Cũ ꝑuer extemplo dotissimꝰ ergo ꝓfecto
apientissinꝰ ꝙ pre ceteris uos teneris ams esse debiustis Obsuput
subito fticeto q responso cardialis stultitie ab illo repreherssus
quem ferme infantem uidebat.
hetii discipulus terdonis sepius donũ redibat simulans se ibi
ed̾modius calteoe suere Orta ex frequẽti susi te cessti suspiioe
Perdo domĩ cũ insperaito redisset discipulũ subagitente xoceo
dephendit. In quem comiersus terdo peo istiusmodi sutura inquit nedũ
pecumas demꝰ tibi s habeo gras malas.¬
mar dmne stentula ad parentes peoficistens cũ ꝑ siluqipter beñt¬
Uno faceret conspetis nõmillis ouib quas arietes sobuiebant
preium faci duio inquit statim compͥmt᷑ ab ariete retut ullae

Expanded text:
a pueritia” inquit “crescentibus annis decrescunt intellectu, et stultiores a pueritia” inquit “crescentibus annis decrescunt intellectu, et stultiores provecta aetate evadunt”. Tum puer extemplo: “Doctissimus ergo profecto sapientissimusque prae caeteris vos in teneris annis esse debuistis”. Obstupuit subito faceteque responso cardinalis, stultitiae ab illo reprehensus, quem ferme infantem videbat. ubagitabat uxorem magistri Aretii discipulus cerdonis saepius domum redibat, simulans se ibi commodius calceos suere. Orta ex frequenti recessu suspicione, cerdo domum cum insperato redisset discipulum subagitantem uxorem deprehendit, in quem conversus cerdo: “Pro istiusmodi sutura” inquit “nedum pecunias dem tibi, sed habeto gratias malasadolescentula ad parentes proficiscens, cum per sylvam iter cum viro faceret, conspectis nonnullis ovibus quas arietes subigebant petum facit ovis” inquit “statim comprimitur ab ariete”. Petiit illa
Abbreviated transcription (Latin):
frater se quoddã breue ut appellant illi daturũ quod si ad collum
fillo senteo suspensũ ferret prohiberet prolem et eo mͦ securã chire
cũ quocĩq uellet posse Credidit illa. Quod optabat frater sepius mu
lierem compressit post sex menses grauida mulier compertair stru
D restistens frater auffugit abbatissa se delusa conspiciens oteue illud
dissoluit apperuit q ut uideret quid intus esset scriptũ Nerba hetͣ
erant uulgaria. Ascha mibracha non facias te suppomi et nõ imple¬
bis taschum Optima ad prohiberidã fecũditate incantatio.
Ngeloto cardinali romanio homim mordati ad iurgandũ pr̃opto
uerborũ satis prudentie parũ merat. Ad eũ cũ pontisex euge¬
siuis eset florencie accessit uisitandi gr̃a puer decẽnis ad modĩt
scitus usus paucis uerbis or̃one satis luculenta Adminitus angelot
puer griuitatem suauitatẽ q dicendi ac nõmilla ꝑcunctutꝯ Atq Nd.
puer scite respondit uersus ad astantes Sinili ingemo et ita doct

Expanded text:
Frater quoddam “breve”, ut appellant, se illi daturum, quod si ad collum filo sericeo suspensum ferret, prohiberet prolem, et eo modo secura coire cum quocumque vellet posset. Credidit illa quod optabat: Frater mulierem saepius compressit. Post tres menses, mulier gravida comperta est: id resciscens Frater aufugit. Abbatissa se delusam conspiciens, “breve” illud dissolvit aperuitque, ut videret quid intus esset scriptum. Verba haec erant vulgaria: “Asca imbarasca, non facias te supponi, et non implebis tascam”. Optima ad prohibendam fecunditatem incantatio.ngelotto cardinali Romano homini mordaci et ad iurgandum prompto, verborum satis, prudentiae parum erat. Ad eum, cum Pontifex Eugenius esset Florentiae, accessit visitandi gratia puer decennis admodum scitus usus paucis verbis, oratione satis luculenta. Admiratus Angelottus pueri gravitatem suavitatemque dicendi, ac nonnulla percunctatus ad quae puer scite respondit, versus ad astantes: “Simili ingenio et ita docti
Abbreviated transcription (Latin):
galica conduttus arege adusus anglos gestabat stutũ
stutũ in quo bouis caput depictũ erat Conspicatus hunc
quercus nobilis et illud armorũ insigne sibi uendicaret oeta
altertatione gallicus Iamiensem ad certamen prouocauit
anuensis accepta prouocatione in tampũ ad tertanier
nullo apparatu descendit Alter multis impensis ornatissim
guia mea meorũ q pͥusq tuoꝵ extitisse Cũ ianuensis
quenã  ua diceret esse Caput boiũs ait. Hic Iamiensis Nõ
est opus certamine aliquo in quit Na hoc quod porto nõ boius
uacte caput est. Raceto dicto Inanis gallici lactãtia esti
tur ad medicũ cũ uno aut duob argenteis nũmis
ut consulat santati. Suidã medicus quem ip̃e noui uarta
octe remẽdia morbis scribebat in cellulis quas receptas uo¬
cantieas ommes in sacculũ ponebat ł lane cũ urine ad eĩ
deferrent postulato remedio ille manũ ponebat ad sacculũ

Expanded text:
Gallia conductus a rege adversus Anglicos navigavit, gestabat scutum in quo bovis caput depictum erat. Conspicatus hunc Gallicus nobilis, cum illud armorum insigne sibi vindicaret, orta altercatione, Gallicus Ianuensem ad certamen provocavit. Ianuensis, accepta provocatione, in campum ad certamen nullo apparatu descendit: alter multis impensis ornatissimis gnia mea meorumque prius quam tuorum fuisse”. Cum Ianuensis quaenam sua esse diceret: “Caput bovis” ait. Hic Ianuensis: “Non est opus certamine aliquo” inquit “nam hoc, quod porto, non bovis sed vaccae est caput”. Faceto dicto inanis Gallici iactantia est etur ad medicum, cum uno aut duobus argenteis nummis, ut consulat sanitati. Quidam medicus, quem ipse novi, varia nocte remedia morbis scribebat in scedulis quas “receptas” vocant. Eas omnes in sacculum ponebat. Mane, cum urinae ad eum referrentur. postulato remedio, ille manum ponebat ad sacculum,
Abbreviated transcription (Latin):
tlam si est aliquid quod ate benemeritis denegetur
aut pocestas cessauit aut bonitas. Fac igitue. ut quod
optinium humano generi dedisti: ꝑmaneat eternũ
omnes. Constantinus intorris degat ꝓtates. Qͣuis.n¬

Expanded text:
nam si est aliquid quod a te bene meritis denegetur, nam si est aliquid quod a te bene meritis denegetur, aut potestas cessavit aut bonitas. Fac igitur ut, quod optimum humano generi dedisti, permaneat aeternum, omnesque Constantinus in terris degat aetates. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
& nꝑ senatus signum deȩ & paulo ante Italia scutum &
coronam cuncta aurea dedicarunt ut conscientia de¬
bitum aliqua exparte releuarent. Debetur enim & se¬
pe debetur & diuinitati simulachrum aureum: ꝙure¬
tuti scutum & corona pietati. Quamcbrem te summe
rerum sator. cuius tot nomina sunt. quot gentium linguis
esse uoluisti. quem emm te ipse dici uelis scire non pos¬
sumus: siue in te quȩdam uis mens ꝙ diuina est: quȩ toto
infusa mundo omnibus miscearis elementis: & sine
ullo extrinsecus accidente iugoris impulsu ꝑte ipse mo¬
uearis. Siue aliqua supra omne cȩlum potestas qua hoc
opus tuum exaltiore nature arte despicias. Te inꝗͣora¬
nues & quȩ sumus/ ut hunc in omnia secula principem
serues. larum est enim optare tante uirtua tantęq
pietuti: quam longissimitꝵ habeat uita processum. Et
certe summa inte bonitas & pietas est & ideo quȩ iusta
sunt/ uelle debes nec abnuendi est causa cum possie

Expanded text:
et nuper senatus signum dei et paulo ante Italia scutum et et nuper senatus signum dei et paulo ante Italia scutum et coronam, cuncta aurea, dedicarunt, ut conscientiae debitum aliqua ex parte relevarent. Debetur enim et semper debebitur et divinitati simulacrum aureum et virtuti scutum et corona pietati. Quamobrem te, summe rerum sator, cuius tot nomina sunt quot gentium linguas esse voluisti quem enim te ipse dici velis, scire non possumus, sive tute quaedam vis mensque divina es, quae toto infusa mundo omnibus miscearis elementis, et sine ullo extrinsecus accedente vigoris impulsu per te ipsa movearis, sive aliqua supra omne caelum potestas es, quae hoc opus tuum ex altiore Naturae arce despicias: te, inquam, oramus et quaesumus ut hunc in omnia saecula principem serves. Parum est enim optare tantae virtuti tantaeque pietati quem longissimum habet vita processum. Et certe summa in te bonitas est et potestas, et ideo quae iusta sunt velle debes, nec abnuendi est causa cum possis;
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ modouetera illa dictatorum & consulam ac dein¬
ceps magnoꝵ principum. Sed etiam rectissima & pul¬
cherrima dini patris cui facta superasti: Sordet e.¬
nim alios ex proximo tempore comparare. Ipsuro inꝗͣ
diuum constantium. lam primis imperii tun lustris
rerum gestaꝵ laude cumulasti. Inuitus hoc forte acci¬
pis impecator. Sed ille dim dicimus gaudet ecȩlo e¬
tiam pridem uocatus adsidera adhuc crescit infilio
& gloriarum tuarum gradibus ascende. Purgaunit ille
Batanam aduena hoste de pulso. Tibi se exultima barba.¬
ria indigenȩ populi dedidere. Ille occeanum classe tr̃as¬
misit tu & alpes gradn ꝙ classidus portus italicos occu.¬
pasti. Recuperauit ille britãniam/ cu nobilissimas a.¬
frici maris insulas.quȩ populi ro. fuere prauinciȩ. igno¬
scat inꝗͣ diuus ipse constantius quid habeam quod compa¬
rem ltalię. afticȩ Romȩ: Meritoigitur tibi conscantine

Expanded text:
tantummodo vetera illa dictatorum et consulum ac deintantummodo vetera illa dictatorum et consulum ac deinceps magnorum principum, sed etiam recentissima et pulcherrima divi patris tui facta superasti sordet enim alios ex proximo tempore comparare; ipsum, inquam, divum Constantium iam primis imperii tui lustris rerum gestarum laude cumulasti. Invitus hoc forte accipis, imperator, sed ille dum dicimus gaudet e caelo, et iam pridem vocatus ad sidera adhuc crescit in filio t gloriarum tuarum gradibus ascendit. Purgavit ille Bataviam advena hoste depulso, tibi se ex ultima barbaria indigenae populi dedidere. Ille Oceanum classe transmisit, tu et Alpes gradu et classibus portus Italicos occupasti. Recuperavit ille Britanniam, tu nobilissimas Africi maris insulas, quae populi Romani fuere provinciae. Ignoscat, inquam, divus ipse Constantius: quid habeo quod comparem Italiae Africae Romae? Merito igitur tibi, Constantine,
Abbreviated transcription (Latin):
doloris ex ludibrio sinsꝗ̃ exipsa morte patiantut. Inde
est/ quod cum exercitum differre liceat prx̧ire festi¬
nant: sese q letalibus uulneribus & mortibus offerut.
Ex quo ipso apparet/ quã magnum sit uicisse tam prodi¬
gos sui. Facile est umatre timidos & imbelles: quales
amoena grȩcia & delitig orientis educunt. Uix leue
pallium & sericos sinus iutando sole tollerantes:ꝙ si q̃n
inpeticulum uenerint. libertatis unmemores: ut ser¬
uire liceat orantes. Romanum uero militem quem qua¬
lemꝗ ordinat disciplina & sacramenti religio confirmat/
aut trucem francum ferina sola carne distentum: ꝗ
uitam prouidtus sui uailitate conteminat: quante molis
sit. superare uel capere. quod tu imperator & nupor
in italia & in ipso conspectubarbariȩ paulo ante fecisti.
lta sine ullo discrimine omma genera belloꝵ armor
hostuimum tibi cȩdunt. Cedunt etiam ex omm memo¬
ria condita litteris monumenta uir tutum. Nec nero

Expanded text:
doloris ex ludibrio sui quam ex ipsa morte patiantur? Inde doloris ex ludibrio sui quam ex ipsa morte patiantur? Inde est quod, cum exitum differre liceat, perire festinant seseque letalibus vulneribus et mortibus offerunt. Ex quo ipso apparet quam magnum sit vicisse tam prodigos sui. Facile est vincere timidos et imbelles, quales amoena Graeciae et deliciae Orientis educunt, vix leve pallium et sericos sinus vitando sole tolerantes et, si quando in periculum venerint, libertatis immemores, ut servire liceat orantes. Romanum vero militem, quem qualemque ordinat disciplina et sacramenti religio confirmat, aut trucem Francum ferina sola carne distentum, qui vitam pro victus sui vilitate contemnat, quantae molis sit superare vel capere! Quod tu, imperator, et nuper in Italia et in ipso conspectu barbariae paulo ante fecisti. Ita sine ullo discrimine omnia genera bellorum armorum hostium uni tibi cedunt, cedunt ex omni etiam memoria condita litteris monimenta virtutum. Nec vero
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendi: relictis in occulto ducibus: qui secnros adorirẽt᷑
Quocum uenissent/ consilium tuum sequitur fortuna. Toto
rheni alueo oppleto nanibus deuectus terras eorum acdo¬
mos funestas lugentesq populatus es. Tantam cladem na¬
stitatemꝙ ꝑuire genti inculisti iut post iuxullum nomen ha¬
bitura sit. Ite nune omnes si placet barbarȩ nationes & exi¬
tiales uobis mouete conatus habetis exemplum. Quanius¬
et enim imperator noster amicorum regum admittat obse¬
quia. idq ĩpmualet ad laudem ictoriȩ. quod a nobilissi¬
mis regibus timetur & colitur. augeri tamen gloriam ũi¬
tutis sue gaudet quociens prouocatur. Nam quid hae tr̃ ĩnpho
pulchrius. quo cȩdibus hostium utitur:. etiam ad nostr̃ũ
omnium uoluptatem & pompam munerum de reliquiis
barbarie cladis ex aggerat. Tantam captiuorum mul¬
titudinem bestiis obiscit. ut ingrati & ꝑfidi non minus

Expanded text:
veniendi, relictis in occulto ducibus qui securos adorirentur. veniendi, relictis in occulto ducibus qui securos adorirentur. Quo cum venissent, consilium tuum sequitur fortuna. Toto Rheni alveo oppleto navibus devectus terras eorum ac domos maestas lugentesque populatus es, tantamque cladem vastitatemque periurae genti intulisti ut post vix ullum nomen habitura sit. Ite nunc omnes, si placet, barbarae nationes et exitiales vobis movete conatus: habetis exemplum. Quamvis enim imperator noster amicorum regum admittat obsequia idque ipsum valeat ad laudem victoriae quod a nobilissimis regibus timetur et colitur, augeri tamen gloriam virtutis suae gaudet quotiens provocatur. Nam quid hoc triumpho pulchrius, quo caedibus hostium utitur etiam ad nostrum omnium voluptatem, et pompam munerum de reliquiis barbaricae cladis exaggerat tantamque captivorum multitudinem bestiis obicit, ut ingrati et perfidi non minus
Abbreviated transcription (Latin):
nini pollicetur.a cusco albula ad germanicum album pro¬
latirus imperium. quisnam iste tam continuus ardor :
quȩ diumitas perpetuo iugens motu: omnium terraꝵ
in terualla sunt. Cessat terra noualibus. dicuntur in¬
terdum flumina resistere. Sed ipse dies noctibus acꝗe.¬
scit. Iu constantine solus infatigabilis bellis bella conti¬
nuas/ inctorias inctoriis cumulas quasi prȩterita sint
oblitterata. si desinas non putas te incisse nisi uincas.
Ruperat fidem gens leuis & lubrica barbarorum &xo
bore atq audacia lectis eruptionis auctoribus institisse
rheno nunciabatur. Illico obuius affiusti & presentia tuane
auderent transitim terriusti. Ud ebaris rem uotis tuis
fecisse contrariam. quod inhibita eruptione uon foret
materia iuctorie.Sed inopinato consilio usus: abeundi¬
enim simulato nuntio maioris insuperiore limite tumul¬
tus occasionem stlidis ac feris menabus obtulisti in nostra

Expanded text:
nimi pollicetur a Tusco Albula ad Germanicum Albam pronimi pollicetur a Tusco Albula ad Germanicum Albam prolaturus imperium. Quisnam iste est tam continuus ardor? Quae divinitas perpetuo vigens motu? Omnium rerum intervalla sunt: cessat terra novalibus, dicuntur interdum flumina resistere, sol ipse noctibus adquiescit. Tu, Constantine, solus infatigabilis bellis bella continuas, victorias victoriis cumulas. Quasi praeterita sint obliterata si desinas, non putas te vicisse nisi vincas. Ruperat fidem gens levis et lubrica barbarorum et, robore atque audacia lectis eruptionis auctoribus, institisse Rheno nuntiabantur. Ilico obvius adfuisti et praesentia tua, ne auderent transitum, terruisti. Et iam videbaris rem votis tuis fecisse contrariam, quod inhibita eruptione non foret materia victoriae; sed inopinato consilio usus abeundi, simulato enim nuntio maioris in superiore limite tumultus, occasionem stolidis ac feris mentibus obtulisti in nostra
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse iussisset. At iste udtor non modo hostum sed etĩa
iuaorie suȩ quicꝗd militum bello suꝑfuit tibi reseruauit.
Tibi enim iam militant: quos exutos armis impiis aduersus
hostes barbaros rur sus armauit.lam obliti delitiarum Circi
maximi & Pomperam theatri & nobilium lauacrorum rhe¬
no da nubioq pretendunt: ex cubias agunt. latrocinia cõ¬
pescunt. Certant deniq cum iuatrib ut ciuili bello ucti ho¬
stibus comparentur. Nec tamen id mirum uideri potest:
cum qualem cunq militem fortissimum facias tuo imꝑatore
exemplo. Non enum fessus prȩliis & expletus udoriisut
natura fert. Ocio te & quieti dedisti: sed eodem impetu
quo redieras. ingallias tuas perrexisti ad inferior em ger¬
manie limitem magna scilicet intercapedine temporis
ac brem locorum distantia post annuam expeditionem sta¬
tim bello auspicatus. a tiberi ad rhenum. Immo ꝙ omen
& similitudo nominis sit. & tua imperator magnitudo a¬

Expanded text:
quod ipse iussisset. At iste victor non modo hostium sed etiam quod ipse iussisset. At iste victor non modo hostium sed etiam victoriae suae, quidquid militum bello superfuit, tibi reservavit. Tibi enim iam militant quos exutos armis impiis adversus hostes barbaros rursus armavit. Iam obliti deliciarum Circi maximi et Pompeiani theatri et nobilium lavacrorum Rheno et Danubioque praetendunt, excubias agunt, latrocinia compescunt, certant denique cum victoribus ut civili bello victi hostibus comparentur. Nec tamen id mirum videri potest, cum qualemcumque militem fortissimum facias tuo, imperator, exemplo. Non enim fessus proeliis et expletus victoriis, ut Natura fert, otio te et quieti dedisti, sed eodem impetu quo redieras in Gallias tuas perrexisti ad inferiorem Germaniae limitem, magna scilicet intercapedine temporis ac brevi locorum distantia post annuam expeditionem statim bellum auspicatus a Tiberi ad Rhenum, immo ut omen et similitudo nominis, sic et tua, imperator, magnitudo a
Abbreviated transcription (Latin):
re tuo sempiter nam fors spopondisti. Dicerem plira de
diuinis orationibustuis de oblata potiuisꝗͣ impetrata
benignitate. nisi mallem dicte reticere dum propero
fadta laudare. Quam libet uerba tua insenatu habita no¬
bis nota sint. Tamen qualia fuerint clementiȩ tuę gloria
nuntiauit. Otandem foelix ciuili Roma iuctoria. Irrupit
clim te Cinna furiosus & Marius iratus: qui non solo se oc¬
tauii consulis capite satarunt. sed luminib ciuitatis ex.¬
tindas exempla quȩ nunc toto sexennio passa est relique¬
runt. Uicit iterum cib ante portam collinam Sylla stelix.
si se partius undicasset.Et enim mulas capitibus rostra cõ¬
pleuit. Constantinus iuctorie licentiam fine prelii termm:¬
nauit: gladiosne in eorum quidem sangumem distringi
passus est: quos ad supplicia postebat: Beditam sibi idem Syl¬
la exarmatamq legionen in uilla publica trucidauit ꝑ¬
culsumq morientium gemitu senatum monuit ne timeret

Expanded text:
re tuo sempiternam fore spopondisti? Dicerem plura de re tuo sempiternam fore spopondisti? Dicerem plura de divinis orationibus tuis, de oblata potius quam impetrata benignitate, nisi mallem dicta reticere dum propero facta laudare. Quamlibet verba tua in senatu habita nobis ignota sint, tamen qualia fuerint clementiae tuae gloria nuntiavit. O tandem felix civili, Roma, victoria! Inrupit olim te Cinna furiosus et Marius iratus, qui non solo se Octavii consulis capite satiarunt sed luminibus civitatis exstinctis exempla, quae nunc toto sexennio passa es, reliquerunt. Vicit iterum tibi ante portam Collinam Sulla, felix si se parcius vindicasset; sed enim multis capitibus rostra complevit. Constantinus victoriae licentiam fine proelii terminavit; gladios ne in eorum quidem sanguinem distringi passus est quos ad supplicia poscebas. Deditam sibi idem Sulla exarmatamque legionem in villa publica trucidavit, perculsumque morientium gemitu senatum monuit ne timeret
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum ingressus essos non solum ocnlis sequi sed pene
etiam sacrum limen ircumpere. Inde omnibus circũ.¬
fusis ui cum excederes: operiri. prospicere. Optares
obsidere. Gloriatus sit licet & uere summus orator
humeris se italiam inpatriam reportatum. Te Con¬
stantine Senatus populusꝗro. & illo die & aliis qua-¬
cunq progressus es & humeris & oculis ferre gesti.¬
uit. Nec qͦnicꝗͣ aliud homines diebus munerum cȩtero¬
rumq ludorum ꝗ̃ ce ipsum spectare potuerunt: qui tu¬
us esser fulgor cculorum: totuisq corporis circimfusa
maiestas: quȩ oris dignitas: gandere cunda specta.¬
culoruro mora &e familiarib sibi arnificibus ob hoo so.¬
lum fauere. quod ce presente certarent. Ham ꝗd ego
de tuis incuria sententiis atq adtis loquar: quibus se.¬
natui auctoritatem priscinam red didisti salutem quã
ꝑ &e receꝑunt. Non imputasti memoriam eius inpecto¬

Expanded text:
et cum ingressus esses non solum oculis sequi, sed pene et cum ingressus esses non solum oculis sequi, sed pene etiam sacrum limen irrumpere. Inde omnibus circumfusis, ut inde excederes opperiri, prospicere, optare, obsidere. Gloriatus sit licet, et vere, summus orator humeris se Italiae in patriam reportatum te, Constantine, senatus populusque Romanus et illo die et aliis, quacumque progressus es, et oculis ferre gestivit. Nec quidquam aliud homines diebus munerum aeternorumque ludorum quam te ipsum spectare potuerunt, qui tuus esset fulgor oculorum, quae totius corporis circumfusa maiestas, quae oris dignitas. Gaudere cuncti spectaculorum mora et familiaribus sibi artificibus ob hoc solum favere quod te praesente certarent. Nam quid ego de tuis in curia sententiis atque actis loquar, quibus senatui auctoritatem pristinam reddidisti, salutem quam per te receperant non imputasti, memoriam eius in pecto