comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in fronte. aures supͣ in timpora. ł sic̃ aristotiles tradi¬
dit. qͦndam in sinistra parte iecur. in dext̾a splen ha¬
buisse. Alia scd̾m connat᷑ationẽ. ut in alia manu
digra plures connat᷑ati. ⁊ coherentes reꝑiunt᷑. ut
alia minꝰ. sine in pedibꝰ. Alia scd̾m ĩmat᷑am ⁊ intẽꝑ¬
atam creationẽ sic̃ hi qͥ dentati nascunt᷑ siue bar¬
bati ł cani. Alia cõplexi płimaꝵ differentiaꝵ sic̃ il¬
lud qd̵ p̃diximꝰ in alexandro multis forme parentũ.
Alia cõmixtione generis ut androgeni ⁊ ermafro¬
dite uocant᷑. Ermafrodite aũt nuncupati. eo qd̾ eis ut̃q
sexus appareat. Erma qͥppe apud grecos mascubꝰ. afro¬
di femina nuncupat᷑. In dextram manullã uirilem.
sinistra muliebrẽ habentes uicissim coeundo. ⁊ gig¬
nunt ⁊ pariunt. Sic̃ aũt in singuł gentibꝰ qͥdam mon
stra st̃ hominũ. ita inuniũso gen̾e bumano qͦdam mon¬

Expanded text:
in fronte: aures supra in tempore: vel sicut Aristoteles tradiin fronte: aures supra in tempore: vel sicut Aristoteles tradidit quemdam in sinistra parte jecur, in dextra parte splen habuisse. Alia, secundum connaturationem, ut in alia manu digiti plures connaturati et cohaerentes reperiunt, in alia minus, sive in pedibus. Alia secundum immaturam et intemperatam creationem, sicut hi, qui dentati nascuntur, sive barbati vel cani. Alia complexu plurimarum differentiarum, sicut illud, quod diximus in Alexandro multiforme portentum. Alia commistione generis, ut androgyni et hermaphroditae nuncupantur. Ermaphroditae autem nuncupati eo quod in eis uterque sexus appareat. Erma quippe apud Graecos masculus, aphrodi femina nuncupatur. Hi dextram mamillam virilem, sinistram muliebrem habentes, vicissim coeundo et gignunt et pariunt. Sicut autem in singulis gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in universo genere humano quaedam mon
Abbreviated transcription (Latin):
tra cõmunẽ hominũ modũ. qͣntꝰ fuit titan. in no¬
uem uueribꝰ iacens homero testante. alia paruita¬
te totiꝰ corꝑis ut nani. ł qͦs greci pignieos uocant.
eo qd̾ st̃ stat᷑a cubitales: Alia magnitudine partiui
ueluti capite informi. aut suꝑflius menbroꝵ
partibꝰ rit bicipites. ⁊ trimani. ł scinodontas. qͥbꝰ gemiii
ꝓcediuit dentes. alia defectu partiũ in qͥbꝰ alta pars
płimũ defecit ab alt̾̃a. ut manꝰ amanu.ł pes apede.
Alt̾a discissione ut sine manu aut capite generata.
qͥ leonis habet uultũ .ł canis. ł taurinũ cap̃ aut corpꝰ
ut ex falsi demomiorant genitum minũtaurũ qd̃ gre¬
ci echeromorsian uocant. Alia q̃ ex om̃i parte tͦnsfi¬
gͣant᷑ in aliene creationis portentũ. ut ex muliere
uitulum dic̃ istoria gen̾atũ. Alia qͥ sine tͣnsfigati¬
one mutationẽ habent locoꝵ. ut ocłos in pectore. ł

Expanded text:
tra communem hominum modum, quantus fuit Tityon in notra communem hominum modum, quantus fuit Tityon in novem jugeribus jacens. Homero testante; alia, parvitate totius corporis, ut nani, vel quos Graeci pygmaeos vocant, eo quod sint statura cubitaleveluti capite informi, aut superfluis membrorum partibus, ut bicipites et trimani, vel cynodentes, quibus gemini procedunt dentes. Alia defectu partium, in quibus altera pars plurimum defecit ab altera, ut manus a manu, vel pedes a pede. Alia discissione, ut sine manu aut capite generata, qui leonis habet vultum vel canis, vel taurinum caput aut corpus, ut Erfasi dememorant genitum Minotaurum, quod Graeci heteromorphian vocant. Alia, quae ex omni parte transfigantur in alienae creationis portentum, ut ex muliere vitulum dicit historia generatum. Alia, quae sine transfiguratione mutationem habent locorum, ut oculos in pectore, vel
Abbreviated transcription (Latin):
p̃moneat ⁊ significet qͥbꝰdam ł gentibꝰ ł hominibꝰ.
fut᷑am cladem qd płinus etiã exꝑim̃tis ꝓbatum est.
Xersen qͥppe pulius ex aqͣ creata solui regnũ portendũ.
Alexandro ex muliere monstrũ creatũ qd̵ suꝑiores
corꝑis partes hominis s mortuas habuerit. Inferi¬
ores diũsarũ bestiarũ. s uiuentes significasse repen¬
tie rogis int̾fectionẽ. suꝑuxerant enĩ det̾iora me¬
lioribꝰ. S hec monstra que in significationibꝰ dant᷑.
ñ dui uinunt. s continuo ut nati fuerit occidunt᷑.
Int̃ portentũ aũt ⁊ portentuosũ differt. Nam por¬
tenta st̃ q̃ tͣnssigant᷑. sic fert᷑ in umbra mulierẽ
peꝑisse serpentẽ. Unde lucanꝰ. matrẽq suus cont̾uit
infans. Portentuosa uͦ leuẽ sumunt mutationẽ. ⁊
exempli causa cum sex digitis nati. Portenta gͥ ł por¬
tentuosa existunt alia magnitudine totiꝰ corꝑis uil¬

Expanded text:
aemoneat et significet quibusdam vel gentibus vel hominibus aemoneat et significet quibusdam vel gentibus vel hominibus futuram cladem; quod plurimis etiam experimentis probatum est. Xerxen quippe vulpis ex equa creata solvi regnum portendit. Alexandro ex muliere monstrum creatum, quod superiores corporis partes hominis, sed mortuas habuerit, inferiores diversarum bestiarum, sed viventes, significasse repentinam regis interfectionem: supervixerant enim deteriora melioribus. Sed haec monstra quae in significationibus dantur non diu vivunt, sed continuo ut nata fuerint occidunt. Inter portentum autem et portentuosum differt. Nam portenta sunt quae transfigurantur, sicut fertur in Umbria mulierem peperisse serpentem. Unde Lucanuinfans. Portentosa vero levem sumunt mutationem. 7. Exempli causa, cum ex digitis nati. Portenta igitur, vel portentosa, existunt, alia magnitudine totius corporis ul
Abbreviated transcription (Latin):
tate fuint. Cum uoluntas creatoris cuiꝰq condite
rei nat᷑a sit. unde ⁊ ip̃i gentiles d̾m mͦ nat᷑am. mͦ d̾m
appellant. Portentũ g̾ fit ñ cont᷑ nat᷑am. s cont᷑ qͣm
est nota nat᷑a. Portenta aut̃ ⁊ ostenta. monstra. atq
ꝓdigia ideo nuncupant᷑:. qd̾ portend̾e. atq ostend̾e.
monstrare. ac p̃dicare. aliqͣ fut᷑a uident᷑. Nam por¬
tenda dicta. ꝑhibent᷑ a portentendo: i. p̃ostendendo.
Ostenta aũt qd̾̃ ostend̾e qͥcqͣm fut᷑um uideant᷑. ꝓdi¬
gia qd̾ porro dicant .i. fut᷑a p̃dicant. Monstra uͭ a
monitu dicta. qd aliqͥd significando demonstrent.
siuie qd̾ statun monstrent qd̃ appareat: ⁊ ħ ꝓpͥetatis
est. Abusione tñ scͥptoꝵ plirũq corrũpit᷑. Quedã aũt
portentoꝵ creationes. in significationibꝰ fut̾is consti¬
ruta uident᷑. Uult enĩ d̾s int̾dum uent᷑a significare
ꝑ aliqua nascentiũ noxia sic̃ ꝑ somnos ⁊ ꝑ oracula qͣ

Expanded text:
 cum voluntas Creatoris cujusque conditae rei natura sit. Unde et ipsi gentiles Deum modo naturam, modo deum appellant. Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Portenta autem et ostenta, monstra atque prodigia ideo nuncupantur, quod portendere atque ostendere, monstrare ac praedicere aliqua futura videntur. Nam portenta dicta perhibentur a portendendo, id est praeostendendo. Ostenta autem, quod ostendere quidquam futurum videantur. Prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Monstra vero a monitu dicta, quod aliquid significando demonstrent: quod statim monstrent quid appareat. Et hoc proprietatis est, abusione tamen scriptorum plerumque corrumpitur. Quaedam autem portentorum creationes in significationibus futuris constitutae videntur. Vult enim Deus interdum ventura significare per aliqua nascentium noxia, sicut per somnos et per oracula qua
Abbreviated transcription (Latin):
ita est. ispħr. tħa. błi. qd̾ int̾p̃tat᷑ uolum̃ ymnor.
Auctores aũt psalmoꝵ qͥ ponunt᷑ in titulis: mo
yses scilicet. ⁊ dauid ⁊ salomon: asaph. ethan.⁊
idichiin. ⁊ filii chore. eman isrłita.⁊ reliqͥ quoᷤᷤ
erdras uno uolumine cõphendit. Qm̃s aũt psal¬
mi aꝑd̾ ebreos: metrico carmine constant eẽ
positi. Nam in morẽ romani. flacci. ⁊ greci.
pindari. ñc̃ iambico currunt. nc̃ alcaico ꝑso¬
nant. nẽ saphico tonant. timetro ł decram̃to
pede incedentes. Salomon filiꝰ dauid regis
isrł uixͦ mimerũ uocabuloꝵ suoꝵ tria uolu¬
mina edidit: quoꝵ pͥmꝰ est massorh: qͣm greci
parabolas. latini ꝓuerbia nominant. eo qd in ip¬
so sub comparatiua similitudine figͣas uerbor ⁊
imagines ueritatis ostendit. Ipam aũt uenta¬
tem: ad intelligendũ legentibꝰ reseruauit. Sd̾m

Expanded text:
ita est: isphr. tha. blm. quod interpretatur, volumen hymnorum. ita est: isphr. tha. blm. quod interpretatur, volumen hymnorum. Auctoryses scilicet, David et Salomon, Asaph, Ethan, et Idithun, et filii Chore, Ezechielites, et reliqui, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem Psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse compositi. Nam in metro Romani Flacci et Graeci Pindari: nunc alii ambo currunt, nunc alcaico personant, nunc Sapphico nitent, trimetro vel tetrametro pede incedentes. Salomon filius David regis juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit; quorum primus est Massot, quem Graeci Parabolas, Latini Proverbia nominant: eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderet. Ipsam autem veritatem ad intellige
Abbreviated transcription (Latin):
ce dr. qd̃ nos p̃t̾missor ł reliquoꝵ dicere pꝰsumꝰ:
q̃m ea que in samuele ł regum libris. ł omissa.
uit̾ explicant᷑. Librũ iob qͥdam moysen scͥpsis¬
se arbitrant᷑. alii unũ ex ꝓpħis. ñ nulli uͦ cundẽ
iob: pꝰ plagam sue passionis scptorẽ eiꝰ fuisse exis
timant. arbitrantes ut qͥ certamina sp̃itał puig¬
ne sustinuit. ip̃e narraret qͥs uictorias expeti¬
uit. Principia aũt ⁊ finis libri iob. apd̾ ebre¬
os ꝓsa oratione texta sunt: media aũt ipsiꝰ ab
eo loco qͦ ait. pereat dies in qͣ natꝰ sum. usq
ad eum locũ uͥ dicit. idcirco ip̃e me rep̃hen¬
do. ⁊ ago penitentiã. om̃ĩa heroico metro dis¬
currunt. Psalmoꝵ lib̃. grece psalt̾ium. ebraice
nabla. latine organũ dr. Uocatꝰ aũt psalmor
lib̾: qd̾ uno ꝓpħa canente ad psalt̾ium chor̾ con¬
cinendo respondet. Titulꝰ aũt in psaliis ebraicꝰ

Expanded text:
ce dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; ce dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in lege, vel regum libris omissa, um libri XX Librum Iob, quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis. Nonnulli vero eumdem Iob, post plagam sue passionis, scriptorem fuisse extimant, arbitrantes ut qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret, quas victorias expetivit. Principia autem et finis libri Job apud Hebraeos prosa oratione texta sunt: media autem ipsius ab eo loco, quo ait: Pereat dies, in qua natus sum ; usque ad eum locum, ubi dicit: Idcirco ipse me reprehendo, et ago poenitentiam ; omnia heroico metro discurrit. Psalmorum libri Graece Psalterium, Hebraice Nabla, Latine Organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber, quod uno Propheta canente ad Psalterium chorus concinendo responderet. Titulus autem in psalmis hebraicus
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ eiꝰdẽ iosue ẽẽ asseĩt ebrei. in cuiꝰ texu pꝰ iordanis
tͣnsitũ regna hostium subũtunt᷑. t̾ra popło di¬
udit᷑: ⁊ ꝑ singłas urbes. uiculos. montes. atꝙ
p̃sigͣant᷑. Iudicum nominat᷑ apͥncipibꝰ popłi.
ꝙ p̾fuerunt in isrł pꝰ moysen ⁊ iosue: añqͣm sa¬
ul ⁊ dauid. ⁊ cet̾i reges exist̾ent. hunc librum
editlisse credit᷑ samuei. Liber samuel. eiꝰdem sa¬
inueł natiitatẽ. ⁊ sac̃dotum gesta describit.
idcirco ⁊ ab eo nom̃ accepit. Et̃ qͣmius hic liber
in regem fut᷑um. cuiꝰ libri pͥmam parcẽ con¬
scͥsit idem samuel. seq̃ntia uͦ eiꝰ usq ad calcem
scͥpsit dauid. Malachim lib̾ ꝓuide appellat᷑: eo
qd̾ reges iude. ⁊ israelitice gentis gestaq eoꝵ. ꝑ
ordinem digerit tempoꝵ. Malach euĩ ebmice :¬
latine regum int̾pretat᷑. Nunc librũ ieremias
pͥmꝰ inunũ uolum̃ coegit: nam antea sparsus
erat ꝑ singłoꝵ regũ istorias. Parali pomenon gre¬

Expanded text:
us eumdem Josue Hebraei asseverant, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, viculos, montes atque praefigurantur. 9. Judicum nominatur a principibus populi, qui prefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent, hunc librum et Ruth edidisse creditur Samuel. Liber Samuel, eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit, idcirco et ab eo nomen accepit et quamvis hic liber in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipse David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon gre
Abbreviated transcription (Latin):
euͣngłizare ab humana xp̃i natiuitate dicens. Lib̾
geñationis iħu xp̃i filii daiud. filii abrabam: sig¬
nificans descendisse corporalit̃ ex semine patͥarchaꝵ
parate uiam dño: ut ostend̾et xp̃m pꝰ assumptionẽ
carnis ⁊ euͣngłm p̃dicasse in mundo. Ip̃e enĩ xp̃c ⁊
sui te. Terci lucas int̾ om̃s eungłistas grea sermonis
eruditissimꝰ. qͥppe ut medicꝰ in grecia eungłm scͥpsit
reophilo ep̃o. rnitians a sac̃dotali sp̃u dicens. fuit
in diebꝰ herodis regis iudee sac̃dos ⁊acharias. xp̃m
pꝰ natiuitatẽ carius ⁊ p̃dicationẽ eungli hostiam
fuisse effectũ ꝓ salute mundi. Ip̃e enĩ sac̃dos est de
qͦ dictũ est in psalmis. tu essac̃dos inet̾nũ scd̃m ordi¬
euͣngłm ultimꝰ in asia. incipiens a uerbo. ut ostend̾et
eundem saluatorẽ qͥ ꝓ nob̾ dignatꝰ est nasci. ⁊ pati.
ip̃m ante scła dei uerbum eẽ. ip̃m e celo uenisse.
⁊ pꝰ mortẽ ad celum itum remeasse. hi sunt .iiͦii.

Expanded text:
evangelizare ab humana Christi nativitate, dicens: Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham ; significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharparate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse in mundo. Ipse enim Christusui te. Tertius Lucas inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu, dicens: Fuit in diebus Herodis Judaeae sacerdos Zacharias: Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi. Ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordiEvangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum e coelo venisse, et post mortem ad coelum iterum remeasse. Hi sunt quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
aũt dicta .i. secreta. qr indubium ueniunt. Est enĩ
occulta origo. nec patet patribꝰ e qͥb usq ad nos aue¬
toritas ueratium scͥpt᷑aꝵ. certissima ⁊ notissima suc¬
cessione ꝑuenit. In his apocrifis ⁊ si inuenit᷑ aliqͣ ue¬
ritas. tam̃ ꝓpt̃ młta falsa. nulla est in eis canonica aue¬
toritas. q̃ recte aprucdentibꝰ iudicant᷑: ñ ẽẽ eoꝵ creden¬
tia qͥbꝰ ascribunt᷑. Nam młta ⁊ sub nominibꝰ ꝓpħaꝵ.¬

Expanded text:
autem dicta, id est, secreta, quia in dubium veniunt; est enim earum autem dicta, id est, secreta, quia in dubium veniunt; est enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ascribuntur . Nam m
Abbreviated transcription (Latin):
angłiũ anñtiatio d̾r. Inde ⁊ angłs nuntiꝰ int̾pretat᷑.
Paulꝰ apłs suas scribit epłas qͣtuordecim. ex qͥbꝰ no¬
uem septẽ eccłiis scͥpsit. reliqͣs discipłis siuis timotbeo.
tito. ⁊ philemoni. Ad hebreos aũt epła. apd̾ plerosq
latinos eiꝰ ẽẽ incercũ est. ꝓpter dissonantiã sermonis.
Eandemq alii barnaban scͥpsisse. alii aclem̃te scͥptam
fuisse suspicant᷑. Petrꝰ scͥpsit duas nominis sui epłas.
q̃ catholice ideo nominant᷑: qr ñ uni tantũ popło
ł ouitati. s uniũsis gentibꝰ gen̾alit scͥpte sunt. Iacobꝰ
⁊ iob̾s. ⁊ Iudas. suas scͥpserunt epłas. Actus apłoꝵ¬
riam digerit. Actuũ apłoꝵ scͥptorem lucam ẽẽ constat
aũt ex greco in latinũ reuelatio int̃pretat᷑. Reuelatio
eiũ d̾r mamfestacio eoꝵ q̃ abscondita erant: uixͦ qd̾
⁊ ip̃e ioħes dicit. Apocalipsin iħ̾u xp̃i qͣm dedit illi
p̃cepta uiuendi. ⁊ credendi regłam conscͥpsert̃. p̃ter

Expanded text:
Angelum annuntiatio dicitur. Inde et Angelus, nuntius, interpretatur. Paulus apostolus suas scripsit epistolas quatuordecim, ex quibus novem septem Ecclesiis scripsit: reliquas discipulis suis, Timotheo Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem epistola apud plerosque Latinos ejus esse, incertum est propter dissonantiam sermonis, eamdemque alii Barnabam scripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui epistolas, quae catholicvel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Iacobus et Iohannes et Iudas suas scripserunt Epistolas. Actus Aporiam digerit. Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse constat autem ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit: Apocalypsis Jesu Christi, quam dedit illi praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ de totiꝰ eccłe disciplina ⁊ religiosa conũsatione mag¬
na cura ⁊ ratione sit editꝰ. Hic ⁊ apd̃ ebreos repperit᷑:
s int̃ apocrifos habet᷑. Iudith uͦ ⁊ tobi atq macha¬
beoꝵ libri. qͥb auctoribꝰ scͥpti sint iuume con¬
stat. Habent aũt uocabła ex eoꝵ nominibꝰ: quoꝵ

Expanded text:
  Isid., disciplina religiosae conversationis mag  Isid., disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebreos reperitur, sed inter apocrifos habetur. Judith vero et Tobi sive Machabeorum libri quibus auctoribus scripti sunt, minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħaꝵ: auctoꝵ suoꝵ nominibꝰ p̃notat᷑. Qui ꝓp¬
terea dicunt᷑ minores: qr sermones eor breues st̃
unde ⁊ connexi sibimet inuicẽ. in uno uolimu¬
ne continẽt᷑. quoꝵ nomina sunt. Osẽe. Iohel.
amos. abdias. Ionas. Micheas. Narn ab acuc.
Sophonias. aggeus. Zacharias. Malachias.
Esdre uib. auctoris sui titulo p̃notat᷑. in cuiꝰ
textu eiꝰdem esore. neemieq sermones parit̃
continent᷑. Nec queꝗͣ moueat. qd unꝰ cidre dr¬
dra credit᷑ consqͥpsisse. iñ qͦ. eadem regina. sub
fig̃a ecłe dei popłm a seruitute ⁊ morte eri¬
pusse sebit᷑: atq int̾fecto aman. qͥ int̃pre¬
lib sapieutie apd̃ ebreos nusꝙ̃ est: unde ⁊ ip̃e
titulus grecam magis eloq̃ntiam redolet. Hunc
iudei filonis ẽe affirmant. Qui ꝓinde sapientie no¬
minat᷑: qr in eo xp̃i aduentꝰ qͥ est sapientia patris.
⁊ passio eiꝰ eudent̃ expͥmit᷑. Librũ aũt eccłasticum
certissime iħc filiꝰ sirach. ierosolimita nepoᷤ iħu sac̃do¬

Expanded text:
 auctorum suorum nominibus praenotatur, qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et connexi sibimet invicem in uno volumine continentur. Quorum nomina sunt: Osee, Johel, Amos, Abdias, Jonas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias et Malachias. Esdrae liber auctoris sui titulo praenotatur. In cujus textu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat, quod unus Esdrae dpsa creditur conscripsisse, in quo eadem regina, sub figura Ecclesiae, Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque interfecto hoste Aman, qui interpreLiber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Pet passio ejus evidenter exprimitur. 31. Librum autem Ecclesiasticum certissime Jesus, filius Sirac, Hierosolymita, nepos Jesu sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
ne concionator. eo qd̾ contiones ñ spetialit̃ ad
gat᷑. docens omia q̃ in mundo cernimꝰ uana
ẽe ⁊ breuia. ⁊ ob hoc minime appetenda. Tercui
aũt cantitũ canticoꝵ: eo qd̾ om̃ibꝰ canticis p̃¬
ferat᷑. q̃ in scͥpt᷑is sacris habent᷑. sic̃ q̃dam in le
metris uersibꝰ apd̾ suos composita ꝑhibent᷑: ut
eloq̃ntie ꝓsa incedit. Canticũ uͦ ex ametro. ⁊ pen¬
tametro uersu discurrit. Ieremias similit̃ edidit
librũ suũ. cum threnos qͦs nos laiũta uocamꝰ.
eo qd̾ instrictioribꝰ rebꝰ funeribꝰq adhibeant᷑: in
qͥb qͣ duplex diuerso metro composuit alphabe¬
tum. quoꝵ duo pͥma qͣsi saphito metro scͥpta
sunt: qr tres uersicłos qͥ sͥ nexi sunt. ⁊ ab una
tantũ litt̾a incipiunt. Heroicũ cõma conelu¬
dit. Terciũ alphabetũ trimetro scͥptũ est: ⁊ at̃nis

Expanded text:
non specialiter ad igatur, docens omnia quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia et ob hoc minime appetenda. Tertium autem Canticum canticorum: eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur: sicut quaedam in legmetris versibus apud suos composita perhibentur, eloquentiae prosa incedit: Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum Threnis, quod nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur: in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi safico metro scripta sunt: qui tres versiculos qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a trinis
Abbreviated transcription (Latin):
moyses diuine ystorie cosmograifiã.
in quinq uoluminibꝰ edidit: qd̾ pentateucũ
Tericꝰ: uolum̃ uocat᷑. Genesis ub̾ inde appellat᷑:
eo qd̾ exordiũ mundi ⁊ geñatio scł̃i in eo conti
isrł degerit. ⁊ ex causa nom̃ accepit. Leuiticꝰ ap¬
peliat᷑: eo qd̾ leuitaꝵ minist̾ia. ⁊ diuersitatẽ
uictimaꝵ exequit᷑. totꝰq in eo ordo leuiticꝰ an¬
notat᷑. Numerꝰ lib̾ uocat᷑: co qd̃ in eo egresse
de egipto tribꝰ dinumerant᷑: ⁊ qͣdraginta dua¬
rũ ꝑ heremũ mansionũ in eo descͥptio conti¬
nent᷑. Deut̃onomiũ greco sermone appellat᷑:

Expanded text:
Moyses divine historie cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentateuchum τεῦχος volumen vocatur. 3. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo continIsrael digerit, et ex ea causa nomen accepit. 5. Leviticus appellatur, eo quod Levitarum ministeria et diversitvictimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus annotatur. Numerorum liber vocatur eo, quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo descriptio contin
Abbreviated transcription (Latin):
in abiectõe carnis. sicit in ysaia de eo dr̃. Ecce ser¬
uus m̃s suscipiam eũ. Item seruus doctoꝵ fidelis
in eccłia. ut in eunͣgłio legit᷑. Quis putas est fi¬
delis seruus ⁊ prudens. Et in aliam partem de
pͣuo doctore. ubi ⁊ supͣ. qd̾ dixerit ille seruus ma¬
lus in corde suo Seruus est homo peccator ut ĩ
salo mone. Seruiis tierbis non corrigit᷑. qͥa qd̾ diciᷤ
intelligit. ⁊ respondere de dignat᷑. Item serui scĩ
sunt. tit in iohel. Sed & super serrios ⁊ ancillas me¬
as effundam tde spũ meo. Fãmul aut̃. siue serui.
⁊ in bonam ⁊un malam partem ut diximus acci¬
p posst̃. quiꝰ serui dicunt᷑ iusticie serni petcati.
scͥptura teste qui ait. Cui quis feruit eiꝰ serius
ad dictus est. Et apłs. Lib̾ati in quit ã seruitute
Ancille a sustentacło uotate. Ancon enĩ grece cu¬
te uel deuotõe eius deseruiunt uoluntati Añ
psalmista ait. Ecce sicut ocłi seruoꝵ in mani¬
bus dnõꝵ suoꝵ. Et sicut ocłi aneille in manib

Expanded text:
in abjectione carnis, sicut in Isaia de eo dicitur: Ecce servus meus suscipiam eum . Item servus doctor fidelis in Ecclesia, ut in Evangelio legitur: Quis putas est fidelis servus et prudens? et in aliam partem de pravo doctore, ubi et supra; quod si dixerit ille servus malus in corde suo . Servus est homo peccator, ut in Salomone: Servus verbis non corrigitur: quia quod dicis intelligit et respondere dedignatur . Item servi, sancti sunt, ut in Joel: Sed et super servos et ancillas meas effundam de spiritu meo . Famuli autem sive servi et in bonam et in malam partem ut diximus accipi possunt: quia servi dicuntur justitiae, servi peccati, Scriptura teste, quae ait: Cui quis servit, ejus et servus additus est . Et Apostolus: Liberati, inquit, a servitute Ancille a sustentaculo vocate sunt. Ancon enim grece cu devotione ejus deserviunt voluntati. Unde Psalmista ait: Ecce sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum. Et sicut oculi ancillae in manibus
Abbreviated transcription (Latin):
Scctote qd̾ dñs ipse est ds : ipse fecit ⁊ͣ hon ipsi no.
Nos aut̃ popłs euis & oues pascue eiꝰ. Nam qm uis
natuntatis nr̃e minist̾um p̃beat carnalis oꝑatio. tãm
ille in hunc mundũ dum nos ꝓlatur ad duce. qͥ
cuncta fecit ad existentiam ꝑuenire. Seqͣr. Hos
aut̃ popłi eiꝰ ⁊ oties pascue eiꝰ. Henit ad popłm fide¬
lem ꝑcomparationes pulcherrimas. quid sit osten¬
dens. oues qui simpłices st̃ ⁊ipse earum pastor est
cis epulatio. Ipsa st̃ enĩ pascua. quib fidelis aninia
ciit᷑ tanqm carie ⁊ congregationes distincte popło¬
rum. ⁊uocate trib qd̾ in principio romans trifarie

Expanded text:
et non ipsi nos: nos autem populus et oves pascuae ejus . Nam quamvis nativitatis nostrae ministerium praebeat carnalis operatio: tamen ille in hunc mundum nos probatur adducere, qui cuncta fecit ad existentiam pervenire. Sequitur: Nos autem populus ejus, et oves pascuae ejus. Venit ad populum fidelem per comparationes pulcherrimas, quid sit ostendens. Oves, quia simplices sunt, et ipse earum pastor est cis epulatio. Ipsa sunt enim pascua, quibus fidelis anima cuntur, quasi curie et congregationes distincte populorum, eo quod in principio Romani trifarie
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ scõ euenit. qui in diuina ciuitate recipit᷑.
Om̃s enĩ nos peccatum fecit extraneos. ⁊ in nefan¬
da tenuit regione captiuos. S quando nos mĩa
eius suscipit. in cole sumꝰ. quo illuc aduenimꝰ .i. de
babilonia ad ierłm ipso trahente tnͣsponim᷑.
Ideo enĩ apud te. ut non indiaboli. s indñi cunta¬
te incolam eum fuisse sentrres. subiunxit. ⁊ ꝑegͥnꝰ¬
dr̃ qr incipit cẽ ubi ñ erat. Pegrinꝰ enĩ drͣ quasi
ꝑgens longiꝰ. Et ut generalem hanc cognosceres
fuisse sententiam. cdicit. sicut om̃s patras mei. Hr¬
bani uocabant᷑. qui rome habitant. qui uero in
cet̾is locis oppidani. Nam sola urbs roma. cet̾a oppi

Expanded text:
omni sancto evenit, qui in divina civitate recipitur. omni sancto evenit, qui in divina civitate recipitur. Omnes enim nos peccatum fecit extraneos, et in nefaria tenuit regione captivos; sed quando nos misericordia ejus suscepit, incolae sumus; quoniam illuc advenimus, id est, de Babylonia ad Jerusalem, ipso attrahente, transponimur. Ideo enim, apud te, ut non in diaboli, sed in Domini civitate incolam eum fuisse sentires: subjunxit, et peregrinus, quia incipit esse, ubi non erat. Peregrinus enim dicitur, quasi pergens longius. Et ut generalem hanc cognosceres fuisse sententiam, dicit: Sicut omnes patres mei. Urbani vocabantur qui Rome habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma di
Abbreviated transcription (Latin):
num. ⁊ ad uenam. In quilini enĩ sunt. qͥ emigrant.
⁊ non ꝑpetuao manent. Ad itene autem uel incole
ad uenticii ꝑhibenttr. s ꝑmanentes. ⁊ inde inco
ne enĩ ft̃ sc̃i. qui de errore mundano tnͣslati
ad scam̃ eccłiam tnͣsmignt᷑. De quib ꝓpħa ait.
Dñs custodit aduenam ⁊ pupillũ. Idest qui de
babilonia curitate diabłi. ad ierłm ciuuitatẽ dñi
saluatoris aduenerit. hunc custodit s tñ in elec¬
toꝵ habitatione ꝑmanserit. In digne st̃ inde ge¬
niti. ⁊ in eodem loco nati ubi in habitant. In cola
autẽ non ĩ digenam. s aduenam indicat. Pegͥ¬
ni. eo qd̃ ignorant᷑ eoꝵ parentes. a quib orti exi¬
stunt. Sunt eñĩ de longinqͣ regione. Legit᷑ enĩ
ita in psalmo. Nesileas ame qm̃ incola ego sum
apud te ⁊ ꝑegrinꝰ sicut om̃s patres mei. Incola uͦ
dicit᷑ qui terram colit ad tempꝰ suꝑ ueniens ex¬
traneus. Nonͣmn patrie sue regione cousistit. qd̾

Expanded text:
num et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant num et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant et non perpetuo permanent. Advene autem vel incole adventitii perhibentur, sed permanentes; et inde incolnae enim sunt sancti, qui de errore mundano translati ad sanctam Ecclesiam transmigrant, de quibus Propheta ait: Dominus custodit advenam et pupillum , id est, qui de Babylonia civitate diaboli ad Jerusalem civitatem Domini Salvatoris advenerit. Hunc custodit, si tamen in electorum habitatione permanserit. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt: sunt enim de longinqua regione. Legitur enim ita in Psalmista: Ne sileas a me, quoniam incola ego sum apud te, et peregrinus, sicut omnes patres mei . Incola vero dicitur, qui terram colit ad tempus superveniens extraneus, non qui in patriae suae regione consistit: quod
Abbreviated transcription (Latin):
tam dni sub actorib est atq tutorib lonec ie¬
gittimũ ꝑfect uiri tempꝰ implerierit. legittimũ
autẽ temptis ficiit romanis legib xxu. annoꝵ
xp̃i reputat᷑ aduentꝰ. statĩ ut ille uenerit ⁊ om̃s
in uirũ ꝑfectum creuerimꝰ. padagogus a nob̃ tu¬
torq discedunt. Tunc auc toritate dñi ⁊ here-¬
ditatis possessione ꝑfruim᷑. inque priꝰ nati quo¬
dammͦ putabamur alieni. Coloni sunt culto
res ad uene dicti a calta agri. Sunt enĩ aliũ¬
de tienientes. atq alienũ uendentes agrũ lo¬
catum colentes ac debentes condicionẽ genital
solo ꝓpt̃ agri cultam sub dominio possessoris ꝓ eo
qd̾ his locatꝰ est fundus. Coloni autẽ quatrior
modis dicunt᷑. Nam coloni. aut romani sũt. aut
coloni latini. aut coloni auxiliares. aut coloni
ru̾sis priuati. In quilini uocati. qiͣ in colentes
aliena. Non enĩ hñt ꝓpriam sedem. s in t̾ra ali¬
ena inrhabitant. Differt autem int in quili¬

Expanded text:
ibus est atque tutoribus, donec legitimum perfecti viri tempus impleverit. Legitimum autem tempus sicut Romanis legibus 25 annorumChristi reputatur adventus: statim ut ille venerit, et omnes in virum perfectum creverimus: pedagogus a nobis tutorque discedunt: tunc auctoritate domini et haereditatis possessione perfruimur, in qua prius nati, quodammodo putabamur alieni. res advene, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes ac debentes conditionem genitali solo, propter agriculturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quatuor modis dicuntur: nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni rerum privati. Inquilini vocati sunt, quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquili
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs explicita parabola discipłis siis ait. faci-¬
te uob̃ aniicos de mammnona iniqͥtatis. ut cũ de-¬
feceritis. recipiant uos in et̃na tab̃nacła. Actores idẽ
⁊ curatores ab agendo ⁊ curando uocati. ꝑcuratores
iiͦ eo qd̃ uite curatoris fungunt᷑. qiͣ precuratores.
sicut ꝓconsul ꝓconsule. Mistice ait̃ ꝓcuratores
siue tritores ⁊ actores possunt ꝓpħe accipi. quorum
tierbis cotidie in ad uentu saluatoris erudiebamim
Uñ apłs sub exemplo ait. Quanto temꝑe heres
paruulus est. nichil differt a seruo cũ sit dñs om¬
nium. s subtutorib ⁊ actorib est usq ad p̃fi¬
nitũ tempus a patre. Recte hi subtutorib eẽ
meruert̃ sp̃m lib̾tatis ⁊ ad optionis acciꝑe. Atas
enĩ infantie ad pecc̃a formidat. pedagogũ metu-¬
it. Non oficlet eẽ se lib̾am. licet ꝑ natam᷑ dña
sit: ⁊ scd̃m utmͣq intelligentiam qmͣ tutores ⁊ ac

Expanded text:
ipse Dominus, explicita parabola, discipulis suis ait: Faciipse Dominus, explicita parabola, discipulis suis ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis: ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . Actores, iidem et curatores, ab agendo et curando vocati. Procuratores vero eo quod vice curatoris funguntur quasi pro curatore, sicut proconsul pro consule. Mystice autem procuratores sive tutores et actores possunt prophetae accipi, quorum verbis quotidie in adventu Salvatoris erudiebamur. Unde Apostolus sub exemplo ait: Quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre. Recte hi sub tutoribus etmeruerunt spiritum libertatis et adoptionis accipere. Aetas enim infantiae ad peccata formidat, paedagogum metuit, non confidit esse se liberam. Licet per naturam dominus sit, et secundum utramque intelligent
Abbreviated transcription (Latin):
uel rerum publicaꝵ. siue qͥa uectigalia publica
ȩrigt̃ uel qr ꝑnegocia sclłi lucra sectant᷑ uñ ⁊ cog¬
nõiati sunt. hi etiam in eungłio cum peccatoribꝰ
simul legunt᷑ uenisse ad saluatorem. qͥa pͣublica ne-¬
gocia int̾renis actib exercent. difficile peccatoꝵ sar¬
cina carent. S cum ꝑpenitentiam ad dnm̃ ueracit᷑
Suertunt᷑ ex peccatorib uist fut̃. Hillicus ꝓprie: i til¬
le gub̃nator est. Hñ. ⁊ auilla uillicꝰ nomen accepit. It̃¬
dũ autem uilicus. non gub̾natonẽ uille sed dispen¬
sationem uinu̾se domus tułio int̾pretante sigeãt.
Uillicꝰ ergo in eitͣngłica parabola cõparat᷑ ill qͥ
int̾renis negociis se rerũ facit. s ꝑ elemosinã se ab¬
solue̾ tertat. Nñ scͥptum est qd̃ utilicꝰ accusatꝰ apd̃
dnm suũ. qiͣ dissipass bona ipsiꝰ ꝑ petuniã dimis¬
sam oseruis suis. ꝓuideret sibi infutum. Unde ⁊¬

Expanded text:
vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel quia per negotia saeculi lucra sectentur: unde et cognati sunt. Hi etiam in Evangelio cum peccatoribus simul leguntur venisse ad Salvatorem; quia qui publica negotia in terrenis actibus exercent, difficile peccatorum sarcina carent; sed cum per poenitentiam ad Dominum veraciter convertuntur, ex peccatoribus justi fiunt. Villicus proprie villae gubernator est, unde et a villa villicus nomen accepit: interdum autem villicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus, Tullio interpretante, significVillicus autem in Evangelica parabola comparatur illi qui in terrenis negotiis se reum facit; sed per eleemosynam se absolvere certat. Unde scriptdominum suum, quasi dissipasset bona ipsius, per pecuniam dimissam conservis suis providebat sibi in futurum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
las aureas ⁊ tulit. atq inde patres ꝯ scripti uoca¬
H. Mutnicipes st̃ in eodem mimicipio nati offi¬
cio num dicti. eo qd̃ publica munia accipiunt.¬
Munia enĩ officia sunt. Nñ ⁊ in munes dicunt᷑
qui nullũ gert̃ officiũ. Municipales originales
ciues ⁊ in loco officioꝵ gerentes. Legit᷑ etiam in
capiũt sempit̃na. Priuati st̃ extranei ab officiis
publicis. Est enĩ nomen magistratũ habenti con¬
trariũ ⁊ dict priuati. qd̾ sint ab osficiis curie ab¬
solitti. Mercennarii st̃ qut seruiũt accepta mer¬
cede. ⁊dem ⁊ barbarones greco noĩe. qd̾ sint fortes
in laborib. Mercennarii mistice illos significãt
porali retributione. de quib scͥptum est in eunͣ¬
głio. qd ꝓfugus filius penitendo dixerit. qnͣti
m̾cennarii in domo patris abundant panib ego
aut̃ hic fame ꝑeo. Et alibi ipsa u̾itas ait. Mertẽ
Puiblicani appellantur ꝯditores uectigaliũ fisci.

Expanded text:
las aureas contulit, atque inde Patres conscripti vocalas aureas contulit, atque inde Patres conscripti vocati. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decurioncapiunt sempiterna. Privati sunt extranei ab officiis publicis, est enim nomen magistratum habenti contrarium: et dicti privati, quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercenarii sunt, qui serviunt accepta mercede: iidem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. Mercenarii mystice illos significant, porali retributione, de quibus scriptum est in Evangelio: Quod profugus filius poenitendo dixerit: Quanti mercenarii in domo Patris mei abundant panibus? ego autem hic fame pereo . Et alibi ipsa Veritas ait: MPublicani appellantur conductores vectigalium fisci,
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Est enim nomen censoris. cdignitas indici¬
alis. Censere enĩ iudicare est. Item. censores st̃ pa¬
trimonioꝵ iudices accensu aeris appellati. Iudi¬
ces dicħ. qiͣ ius dicentes popło. siue qd̾ iuire dis¬
ceptent. Iutre enĩ disputare est. iuxte udicare.
Non est autẽ uidex. si non est in eo iusticia. legũ¬
tur enĩ inscͥptis sacris iniqui ꝓcensorib equita¬
tis positi. Similit̾ ⁊ uidices iniqui. qui iniqͥtatẽ
in uidicando magis secuti st̃. qmͣ equitatẽ. Tuiꝰ
rei exempla in uentunt᷑ płima. Senatui nom̃
etas cdedit. qd̾ senioees eent. Alñ asinendo dictoᷤᷤ
accipiunt senatores. Ipsi aut̃ agendi facultatẽ da¬
bant. Senatꝰ. ⁊sultus a consulendo. ⁊ tͣctando est
dictꝰ qd̾ si fit. ut consuleat ⁊ nocere ñ possit. Patres
Autem ut salustiꝰ dicit. acure similitudine uocati
st̃. Nam sicut patres filios sitos. ita iłl rem publicã
aleb̾ant. Patres ꝯscͥpti. qm̃ dum romulus .i. cui¬

Expanded text:
erant: est enim nomen censoris dignitas judicialis: censere enim judicare est. Item censores sunt patrimoniorum judices a censu aeris appellati, judices dicti, quasi jus dicentes populo; sive quod jure disceptent. Jure enim disputare est juste judicare: non est autem judex, si in eo non est justitia. Leguntur enim in Scripturis sacris iniqui pro censoribus aequitatis positi. Similiter et judices iniqui, qui iniquitatem in judicando magis secuti sunt quam aequitatem: cujus rei exempla inveniuntur plurima. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores, ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus; quod sic fit, ut consulat et nocere non possit. Patres autem ut Sallustius dicit a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti: quia dum Romulus decem cu
Abbreviated transcription (Latin):
citatoẽ ꝓficiut᷑. sub iunxit tͥb in quibꝰ erat isrłitieꝰ
popłs distrebutꝰ. Sic enĩ ill genti ad mimerũ fi¬
lioꝵ iacob. xii. trib fuerunt. sicut romano popło
minũ saluatorẽ dm̃ eẽ ꝯfessi sc̃. Nam ut ab infide¬
lib trib istas fidelium segregaret. addidit tribus
dñi que utiq trib &e non poterat᷑ nisi ei pura
ñte credidissent. Alias enĩ trib constat fuale di¬
aboli. que ex xp̃o maluiert̃ impia uoliantate se

Expanded text:
quibus erat Israeliticus populus distributus; sic enim illi genti ad numerum filiorum Jacob duodecim tribus fuerunt, sicut Romano populominum Salvatorem Deum esse confessi sunt; nam ut ab infidelibus tribus istas fidelium 434 segregaret, addidit, tribus Domini, quae utique ipsius esse non poterant, nisi ei pura mente credidissent. Alias enim tribus constat fuisse diaboli, quae a Christo maluerunt impia volun
Abbreviated transcription (Latin):
beneclicite dñm. Domus leu bñdicite dnm̃: qui ti¬
metis dñm: bñdicite dñm. Postꝗͣ gentiliũ simulat᷑
derisit int̾̃cio in gressus laudes dñitas scõꝵ dicit
ore celebrandas. S in his duob uersib ꝑ officia di¬
uersa discurrens ammonet᷑ uer o dño laus fideli¬
um debeat ꝑsonare. In isrł omĩs ponr᷑ iustus. qͥ di¬
uina ꝯtemplatõe gratu lat᷑. quos postea numerat spe-¬
ctalr̾. In aaron eni. sacerdotes. in leui: reliqͥ ministri.
ad postremũ: qͥ dño in qua libet ꝓbabil ꝯu̾satione
famulant᷑. Sic omnis popłs ꝑ diuersas partes de¬
uotus dñm laudare p̃cipit᷑. Gẽnꝰ agignendo ⁊ ꝓ¬
generando dictũ. aut adifinicione tertoꝵ pregna¬
toꝵ natoẽs. Que ꝓpriis cognationib t̾minate gen
plebib qr popłs uniu̾si cuies st̃ cõnitmeratis seniori¬
bus. ꝑlebs aut̃ reliquũ uulgus. sine seniorib ciuita¬
tis. Popłi ergo tota cuutas est. uulgꝰ uero plebs est.

Expanded text:
icite Dominum: domus Levi benedicite Dominum: qui timetis Dominum, benedicite Dominum . Postquam gentilium simulacra derisit, in tertio ingressu laudes Dominicas sanctorum dicit ore celebrandas; sed in his duobus versibus per officia diversa discurrens admonet, ut vero Domino laus fidelium debeat personare. In Israel omnis ponitur justus, qui divina contemplatione gratulatur, quos postea numerat specialiter. In Aaron enim sacerdotes. In Levi reliqui ministri. Ad postremum, qui Domino in qualibet probabili conversatione famulantur: sic omnis populus per diversas partes devotus Dominum laudare praecipitur. Genus a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum: nationesque propriis cognationibus terminatae gentplebibus, quia populus universi cives sunt, connumeratis senioribus. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est: vulgus vero plebs est;
Abbreviated transcription (Latin):
ceps eiutũ noĩa sũbmatim subiungiꝰ. Qiues
uocati. qd̃ in unũ coeuntes iuiuãt. ut uita cõmu¬
nis ⁊ ornatior fiat ⁊ tucior. Eiues aut̃ mistice in bo
est: sicut urbs uniꝰ popłi. sicut orbis domiciliũ tociꝰ
genis humani. Est aũ domus genꝰ. uñ in psalmo¬

Expanded text:
s civium nomina summatim subigimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Cives autem mystice in bonest, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus fam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Uñ apłs ad romanos scribens ait. Ipse sp̃s
testimoniũ reddet sp̃ui nr̃o qd̾ sumꝰ filii dei.
Si autem filii ⁊ heredes. Heredes quidem dei:
obediendum deo patri faceret. hac spe exͥortat᷑
dicens. dei nos futoͣs heredes. Coheredes autẽ
xp̃i. ut quia magna spes premii est. tanto ma-¬
gis in dei reb ꝓpensiores eẽmus post ponentes
citram intinidanoꝵ. Quid fit autẽ coheredem
ẽẽ filii dei. ab apło iohanne docem᷑. Int̾ cet̾a eñi
ato. Scimus qm̃ cũ apparuerit similes ei erimꝰ.¬

Expanded text:
sunt. Unde Apostolus ad Roman. scribens ait: Ipse Spiritus sunt. Unde Apostolus ad Roman. scribens ait: Ipse Spiritus testimonium reddet spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Si autem filii, et haeredes: haeredes quidem Deobediendum Deo Patri faceret, hac spe exhortatur dicens Dei nos futuros haeredes, cohaeredes autem Christi; ut quia magna spes praemii est, tanto magis in Dei rebus propensiores essemus, postponentes curam mundanorum. Quid sit autem cohaeredem esse Filii Dei ab apostolo Joanne docemur; inter caetera enim ait: Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erim
Abbreviated transcription (Latin):
Licet legamꝰ paulum apłm necessitate compul¬
sum ꝓpter sedicionẽ exortam. cruem romanum
se app̾ellasse. tamen multo głosius est. qd̃ se
cum cet̾is fidelib ciuem celestis ierłm nuncu¬
pauit. Unde adephestos scribens ait. Ergo tã
non estis hospites ⁊ aduene. sed estis ciues scoꝵ ⁊
domestiei dei. suꝑ edificati suꝑ fundamentum¬
apłoꝵ ⁊ ꝓpħarum. hoc est suꝑ nouũ ⁊ uetꝰ testa¬
mentum collocati. Que enĩ apłi predicauerũt.
ꝓph̃e futura dixert̃. Hoc est non solum nos sed ⁊
celestes potestates pariter fieri habitacłm dĩ in
spũ scõ. heredis nomen imposuit census aeris.
Soluit enĩ tributum auctoris. In hoc enĩ uo¬
cabło prima fuccessio est hereditatis ⁊ generis
rit filii ⁊ ne potes. ꝓ aeris qͣui loco heredis fungi¬
tur qrͣ ꝓherede: Et enĩ aut institutus arit
substitutus. heredes aut̃ mistice scĩ dei posft̃
intelligi ⁊ qui celestis patrie possessores futuri

Expanded text:
licet legamus Paulum apostolum necessitate compullicet legamus Paulum apostolum necessitate compulsum propter seditionem exortam civem Romanum se appellasse. Multo gloriosius est, quod se cum caeteris fidelibus civem coelestis Jerusalem nuncupavit: unde ad Ephesios scribens, ait: Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei, suprophetarum , hoc est, super novum et vetus testamentum collocati: quae enim apostoli praedicaverunt, prophetae futura dixerunt, hoc est, non solum nos, sed et coelestes potestates pariter fieri habitaculum Dei in Spiritu sancto. Haeredis nomen imposuit census aeris: consolvit enim tributum actoris: in hoc enim vocabulo prima successio est haereditatis et generis, ut sunt filii vel nepotes. Prohaeres qui loco haeredis fungitur, quasi pro haerede. Est enim aut institutus aut substitutus. Haeredes autem mystice sancti Dei possunt intelligi, et qui coelestis patriae possessores futuri
Abbreviated transcription (Latin):
tus est seruus. cum acctpit remissionem pecca¬
toꝵ lib̾tus efficitur. Simiłr inqͥt qui liber
uocatus est. seruus est xp̃t ꝓfectus est ex lib̃̾o
seruũ fieri xp̃i. Liber enĩ erat ã dõ. qd maximũ
crimen est. Ideo a missa amara ⁊ contraria lib̃¬
tate. ditionem sortitus est. que ꝓdeẽt sicut di¬
cit dñs. Tollite iugum meum suꝑ uos. qͥa sua¬
ue est ⁊ onus meum qͥa leue est. Manuni mis¬
sus dicit᷑. qrͣ manu emissus. Apud uet̾es enim
quociens manũ mittebãt. a lapaꝑcusios circum¬
agebant. Inde ⁊ manũ missi cdicti. eo qd ma¬
num nritterentur. Ciues romani postea sub con¬
sulib ꝑ testamenta in tirbe romana effect. Dic¬
⁊ autem cuies romani. qd̾ testamento lib̃i effec¬
N. in nũo romanoꝵ ciuium rectigunt᷑. his pͥ¬
mũ aditus erat in urbe roma cõmemorari. Cec̃¬
is aut̃ lib̃tis ꝓhibebat᷑ ne ⁊tel in urbe roma uel
infra s eptimũ ab urbe miliarũ cõinanen̾t

Expanded text:
tus est servus, cum acceperit remissionem peccatus est servus, cum acceperit remissionem peccatorum, libertus efficitur. Similiter qui liber vocatus est, servus est Christi. Profectus est ex libero servum fieri Christi: liber enim erat a Deo, quod maximum crimen est: et ideo amissa amara et contraria libertate, conditionem sortitus est, quae prodesset, sicut dicit Dominus: Tollite jugum meum super vos, quia suave est: et onus meum, quia leve est . Superbisus dicitur, quasi manu emissus. Apud veteres enim quoties manu mittebant, alapa percussos circumagebant, unde et manumissi dicti eo quod manu mitterentur. Cives Romani postea dicti sub consulibus per testamenta in urbe Romana sunt effecti: dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numero Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari. Caeteris autem libertis prohibebatur, ne vel in urbe Roma vel infra septimum ab urbe milliarium commanerent:
Abbreviated transcription (Latin):
liberti. Unde ⁊eos grece eugenes uocant. qd̃ sint
boni generis. Lib̾tus aut̃ uocatus. qiͣ liberatꝰ.
Eiat enim priꝰ uigo seruitutis additus. Libtoꝵ fi¬
bii apud antiquos lib̾tini appellabant᷑. qiͣ delib¬
tis nati. Nunc uͦ lib̾tinus. aut a lib̾to factus aut
possessus. Lib̾ti enĩ spiritałr illi dicunt᷑. qui xp̃i¬
ana lib̾tate bene utuntur. Unde apłi ait. Q
enim in dño uocatus est seruus. lib̃tus est dñi.
Similr qui liber uocatus est. seruus est xp̃i. hic
enĩ omnino seruus est: qui in prudent̃ agat Sic̃
⁊ uet̾ib placuit. Qui om̃s sapientes lib̃os appel¬
lauert̃ : imprudentes autẽ omnes seruos. iñ
salomon. Seruo inqͥt sapienti lib̃i seriient. Hic
ergo qui credit ac si seruus sit ad tempus qui
rem facit prudentem. aut credat in xp̃m. ltb¬
tus fit dñi. Si ergo peccã seruos facuit᷑. ficut
cham filiꝰ noe peccati ⁊ in prudentie cause fac¬

Expanded text:
liberti: unde et eos Graeci eugenos vocant, quod sint liberti: unde et eos Graeci eugenos vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus, quasi liberatus: erat enim prius jugo servitutis addictus. Libertorum filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus aut possessus. Liberti enim spiritaliter illi dicuntur, qui Christiana libertate bene utuntur. Unde Apostolus ait: Qui enim in Domino vocatus est servus, libertus est Domini. Similiter qui liber vocatus est, servus est Christi . Hic enim omnino servus est, qui imprudenter agit: sicut et veteribus placuit, qui omnes sapientes liberos appellaverunt, imprudentes autem omnes servos. Unde Salomon: Servi, inquit, sapienti liberi servient . Hic ergo qui credit, ac si servus sit ad tempus, quia rem facit prudenter, ut credat in Christum, libertus fit Domini. Si ergo peccata servos faciunt, sicut Cham filius Noe peccati et imprudentiae causa fac