comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in quã modestiã desperationẽq
defecit. Torsit tanꝗͣ dicturũ.
tat&. tanꝗͣ dixerit. fidẽ gͥ uram¬
tis auctoritatẽ nc̃ posse defendi.
neue ido suspicari. nefandã alius
quia se silentio parricida mirat᷑.
Loqͥ secũ maxime putat. & sibe¬
ue arces & ꝓfundȩ m̃tis consilia
ꝑspicio: respondere sibi uidet᷑
plusꝗ mat̾ int̾rogat. fallit᷑ qͥs¬
qͥs hunc ẽẽ credit in explicabił
doloris estũ. & int̾ silentir confes¬
sionisq causas miserũ pudorẽ.
Aliũ exitiũ ñ hab& quã ut
respondẽ nolle uideat᷑: qͥs qͥs siliũ
occidit & ꝓbare ñ potest ppt̃ de¬

Expanded text:
est, in quam modestiam desperationemque est, in quam modestiam desperationemque defecit? torsit tamquam dicturum, tacet, tamquam dixerit. fidem igiturtis auctoritatem non posse defendi, neve ideo suspicari nefanda malitis, quia se silentio parricida miratur.loqui se cum maxime putat, et, si bene artes et profundae mentis consilia perspicio, respondere sibi videtur plus quam mater interrogat. fallitur, quisquis hunc esse credit inexplicabilis doloris aestum et inter silentii confessionisque causas miserum pudorem; alium exitum non habet, quam ut respondere nolle videatur, quisquis filium occidit et probare n
Abbreviated transcription (Latin):
t iratꝰ. cur in ꝑacta crudelitate
modestiȩ fronte substitit. Nec
uxori potest uideri parcere de ali¬
qua scire uoluit an eẽt incesta:
nec filio quẽ tãꝗͣ sciret occidit.
cissumm pudoris hoc ab affectib
publicis petit: ne nob̾ accusare ui¬
deat᷑. Ream se incesti. reã parrici¬
dii putat. Exib& popło conscienti¬
ami suã: & aduersis quẽc̃q sermo¬
nẽ qđ cũq secretũ marito famȩq
p̃stat int̾rogandi potestatẽ. Uellec
pitare
p̃cipit᷑atẽ. Ignoscite. iũd. impati¬
entiȩ: quȩ contra callidissimam
dissimulationẽ lib̾tate doloris
exestuat. In cestũ ꝓbaret᷑ silentio
patris: si tateret & mat̾. Et qͥdẽ
ũid. tã contrarios affectꝰ senis sa¬
tis admirari. satis stuꝑe ñ possũ.
In rumore tã suspicax post torm̃
ta patiens. mͦ ad fabulas uulga¬
res sermones ꝓnꝰ ac facił. mor.
bitate in parricidio. reatꝰ qͦq dolo¬
re conticuit. Quo repente conu̾ss

Expanded text:
tur iratus, cui in peracta crudelitate tur iratus, cui in peracta crudelitate modestiae frontis obstitit. nec uxori potest videri parcere, de qua scire voluit, an esset incesta, nec filio, quem, tamquam sciret, occidit. cissimi pudoris hoc ab adfectibus publicis petit, ne vobis accusare videatur: ream se incesti, ream parricidii putat, exhibet populo conscientiam suam et adversus quemcumque sermonem, quodcumque secretum marito famaeque praestat interrogandi potestatem. vellet pitare pietatem. ignoscite, iudices, inpatientiae, quae contra callidissimam dissimulationem libertate doloris exaestuat; incestum probaretur silentio patris, si taceret et mater. Equidem, iudices, tam contrarios adfectus senis satis admirari, satis stupere non possum: in rumore tam suspicax, post tormenta tam patiens, modo ad fabulas vulgaresque sermones pronus ac facilis, in orbitate, in parricidio, in reatus quoque dolore conticuit. quo repente conversus
Abbreviated transcription (Latin):
AE tractationis sit actio.
Speciosũ filiũ infamẽ tãꝗͣ
incestũ cũ matre cõmuter&. pat̾
in secreta parte domꝰ torsit. &
occidit in torm̃tis. Int̾rogat il¬
lũ mat̾ qͥd ex filio cõperit nolen¬
tẽ dicere: male tractationis accu¬
sat.
¶ Si. uid. callidissimꝰ parri¬
cida facmꝰ suũ sic ordina¬
uitꝰ ut uob̾ matrẽ faceret inui¬
sã. siue dissimular& misera mor¬
tẽ siln sui. matre faceret inuisa¬
siue dissimular& misera mortẽ
silii sui. siue querct᷑ tantaq
monstroꝵ nouitate circũdatã
eo ꝑdix̃: ut sibi uideat᷑ in fama¬
orbitas locũ. ideo ad uos fugien¬
dũ fuit. ut sciretis ñ illi p̾stari
qđ taco maritus. Laudo. iũd. la¬
udo miserã: qđ int̾rogare nolu¬
it domi qđ nichil fecit & ips a
secreto. hic corã ciuitate coram
libis ac parentib: & dic& dissimu¬
lare parricida uidet᷑. corã ru¬
iore mat̾ inqͥrit qͥd torm̃tis
unici quȩsierit qͥd morte cõpere¬
rit. Respondeat saltĩ reus. fatea¬

Expanded text:
ae tractationis sit actio. Speciosum filium, infamem, tamquam incestum cum matre committeret, pater in secreta parte domus torsit et occidit in tormentis. interrogat illum mater, quid ex filio compererit; nolentem dicere malae tractationis accusat. Etsi, iudices, callidissimus parricida facinus suum sic ordinavit, ut vobis matrem faceret invisam, sive dissimularet misera mortem filii suisera mortem filii sui, sive quereretur, tantaque monstrorum novitate circumdatam eo perduxit, ut sibi videatur infamaorbitas locum, ideo ad vos fugiendum fuit, ut sciretis non illi praestari, quod tacet maritus. laudo, iudices, laudo miseram, quod interrogare noluit domi, quod nihil fecit et ipsa secreto. hic coram civitate, coram liberis ac parentibus et, licet dissimulare parricida videatur, coram rumore mater inquirit, quid tormentis unici quaesierit, quid morte compererit. respondeat saltim reus, fatea
Abbreviated transcription (Latin):
bar. & audiebam. Misera
plus perdidi. si nemo credit.
Iam cȩperam tuam quoq
marite crudelis agere cau¬
sam. rogabãtq uiuenem
ut paternis oculis quoq
letus occurreret. & tibi
ingrate dimidia nocte
credebai. lam miser & il¬
le pollicebatur. Hec me
siducia ꝑdidit. ut confite¬
rer. Rogo quid tam muli¬
ebre. quid tam maternũ
sieri potest : Gaude inquit
marite gaude.silium for¬
tasse nocte proxima ui¬
debis. illum quem crude¬
libus flammis exussisti
ex quo cineres & ossa suꝑ¬
sunt iuuenem uidebis.
& forte etiã die speres. Ego
certe totis noctibus mater
sum. uideo fruor. iam
& narro. Exitum pat̃¬
ni affectus queritis:
Filium uidere timuit.
Sic magum protinus
nescia matre. cuius hor¬
rido murmure impe¬
riosisq uerbis dii supe¬
rii manesq torquentur.
ex cogitator iste mortis
alterius ad uocat. non
exorati manes diduce¬
rentur. nec ut euocata
nocturnis ululatibus
unde cumq umbra pro¬
peraret. sed tanquam
parum sepulchra pre¬

Expanded text:
bar et audiebam. misera bar et audiebam. misera plus perdidi, si nemo credit. iam coeperam tuam quoque, marite crudelis, agere causam rogabamque iuvenem, ut paternis oculis quoque laetus occurreret, et tibi, ingrate, dimidia nocte cedebam. iam miser et ille pollicebatur. Haec me fiducia perdidit, ut confiterer.' rogo, quid tam muliebre, quid tam maternum fieri potest? 'gaude,' inquit, 'marite, gaude; filium fortasse nocte proxima videbis, illum, quem crudelibus flammis exussisti, ex quo cineres et ossa supersunt, iuvenem videbis et forte etiam ~die speres~ ego certe totis noctibus mater sum, video, fruor, iam et narro.' exitum paterni affectus quaeritis? filium videre timuit. Sic magum protinus nescia matre, cuius horrido murmure imperiosisque verbis dii superi manesque torquentur, excogitator iste mortis alterius advocat, non ut exorati manes deducerentur, nec ut evocata nocturnis ululatibus undecumque umbra properaret, sed tamquam parum sepulcra pre
Abbreviated transcription (Latin):
umbrȩ recentis igneiis dolor¬
uł sualor. Proclamaret ma¬
ter infelix etiam si talem
uidere desisset. primo tan¬
tum stetit. & se ꝑmisit agno¬
sci. Ego tuc plurimuni
stupui. non ausa oscula
dare. non iungere amplex¬
us. Infelix primam perdi¬
di noctem. dum teneo ne
fugeret. Hanc tu marite
psuasionem putas. &uanũ
amici mei lugentis errorẽ:
Quicqud est in filio. plus a¬
pud matrem sit cum desi¬
nit. Uis deniq scire quid
uxori tuȩ detraxeris: Ex
defuncto filio non hab&
aliud quod speret. Iam
nox altera aderat. & pri¬
mis statĩ tenebris presto
filius erat non ille ut pri¬
die pcul & tantũ uidenduᷤ.
sed audactus & propius & ad
matris manus tanqquam
corpus accedens. Nec iam
proxima nocte uenturũ.
Iam merori locus non erat.
mulier filium nocte uide¬
bat. die sperabat. Qͥd atti¬
net singula referre. Nul¬
lus inquit destituta sum
tenebris. donec scelerata ta¬
cui. Satiebar osculis. satia¬
bar amplexib. & colloque¬

Expanded text:
umbrae recentis igneus umbrae recentis igneus squalor. proclamaret mater infelix, etiamsi talem videre desisset. Primo tantum stetit et se permisit agnosci. ego tunc plurimum stupui; non ausa oscula dare, non iungere amplexus; infelix primam perdidi noctem, dum timeo, ne fugeret. Hanc tu, marite, persuasionem putas et vanum animi mei lugentis errorem? quicquid est in filio, plus apud matrem fit, cum desinit. vis denique scire, quid uxori tuae detraxeris? ex defuncto filio non habet aliud, quod speret. Iam nox altera aderat, et primis statim tenebris praesto filius erat, non ille, ut pridie, procul et tantum videndus, sed audacius et propius et ad matris manus tamquam corpus accedens. nec iam proxima nocte venturum.' Iam maerori locus non erat: mulier filium nocte videbat, die sperabat. quid attinet singula referre? 'nullis,' inquit, 'destituta sum tenebris, donec scelerata tacui; satiabar osculis, satiabar amplexibus et colloque
Abbreviated transcription (Latin):
iius. Iam planctus inquit
lacrimasq consumpseram.
& tenebras ueluti perpetuas
uenire gaudebam. Iam fati¬
gata propinquo officia de¬
fecerant. iam plangorem
familie altus sopor uicerat.
Rogo nequis tam contume¬
liosus sit in matrem. ut ꝑ
quietem contigisse silium
dicat. Inde miserȩ tunc
unde somnus: Nichil de te
marite nichil queror. Satis
magnas dedisse pęnas. si do¬
tis noctibus mecum flere
uoluisses. Sidisses utique non
quemadinodum tenues re¬
rum imagines solent cogi¬
tationibus accipere corpuᷤ.
cum uane absenti animo
cogitationes singuntur. se
ipsũ filium qualis blandis¬
simus erat. & si dimittat᷑
uidebo. Subito aude me
deductis constitit tenebris.
non ille pallens. nec acer¬
bo languore consumptus.
nec qualis super rogos ui¬
debatur & flaminas. set
uiridis & sane pulcher
habitu. Nescio ubi totam
reliquerat mortem. Non
igne torridȩ comȩ. neo fauil¬
la funebri nigra facies. nec
uix bene cinere composito

Expanded text:
imus. 'iam planctus,' inquit, imus. 'iam planctus,' inquit, 'lacrimasque consumpseram et tenebras veluti perpetuas venire gaudebam, iam fatigata propinquorum officia defecerant, iam plangorem familiae altus sopor vicerat. rogo, ne quis tam contumeliosus sit in matrem, ut per quietem contigisse filium dicat; unde miserae tunc, unde somnus? nihil de te, marite, nihil queror; satis magnas dedisti poenas. si totis noctibus mecum flere voluisses, vidisses utique, non quemadmodum tenues rerum imagines solent cogitationibus accipere corpus, cum vanae absenti animo ~cogitationes~ finguntur, sed ipsum filium, qualis blandissimus erat, et, si dimittatur, videbis. subito ante me diductis constitit tenebris, non ille pallens nec acerbo languore consumptus, nec qualis super rogos videbatur et flammas, sed viridis et sane pulcher habitu nescio ubi totam reliquerat mortem: non igne torridae comae nec favilla funebri nigra facies nec vix bene cinere composito
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sanguis omnes
in mortem stringerat ue¬
nias. & mutandum ful¬
gor extremus uanescebat
oculorum. & iam desperan¬
tibus medicis crediderat
pater. adhuc tamen spera¬
re matri uidebatur. Et
quacumq corporis pater
osculis misera tepefecerat:
Illo uitȩ calorem redisse
clamabat. Oderat ignes.
oderas rogos. reponi corpꝰ¬
& reseruari membra cupi¬
ebat. Et nuncͥ felicem ma¬
gis matrem peuitet. qđ se¬
pultus est qui poterat re¬
uerti. Scitis ipsi quo exeqͥ¬
arum die labore extrac¬
ta sit. quamdui filium te¬
nuerit alabentibus flam¬
mis. Unde enim speraret
ut postea uidere contin¬
gerit ut extra orbitatẽ
haberet oculos: Iam mag¬
num misera querebat ut̃
umbra euocaretur. Reliqua
mater infelix tu ad.iũd. re¬
ferre debebas. & nisi orbitate
nisi lacrimis uox inutaretur
ingemitus. noc tes tuas quan¬
to melius tuo ore lugeres.
Ego ut cumque potero per¬
feram. satiare misera. satia¬
re saltem memoria diei il¬
lius quo exequias unici dux¬

Expanded text:
corporis sanguis omnis corporis sanguis omnis in mortem strinxerat venas, et nutantium fulgor extremus vanescebat oculorum, et iam desperantibus medicis crediderat pater. adhuc tamen spirare matri videbatur, et quamcumque corporis partem osculis misera tepefecerat, illo vitae calorem redisse clamabat. oderat ignes, oderat rogos; reponi corpus et servari membra cupiebat. et nunc infelicem magis matrem paenitet, quod sepultus est, qui poterat reverti. scitis ipsi, quo exequiarum dies labore extracta sit, quamdiu filium tenuerit a lambentibus flammis. unde enim speraret, ut postea videre contingeret, ut extra orbitatem haberet oculos? iam magum misera quaerebat, ut umbra evocaretur. Reliqua, mater infelix, tu ad iudices referre debebas, et, nisi orbitate, nisi lacrimis vox mutaretur in gemitus, noctes tuas quanto melius tuo ore lugeres! ego, utcumque potero, perferam. satiare, misera, satiare saltem memoria diei illius, quo exequias unici dux
Abbreviated transcription (Latin):
ra. non noctibus. Et ille
miser intelligebat uti
promptior ex parentibus
& facilior ess& affectus. Ita¬
q ad huius osculis ab huiꝰ
feminȩ ceruice pendebat.
Et qui a longum est offici¬
a preterita debitȩ pieta¬
tis agĩtare. illo ip̃so lan¬
guore quo filius caducã
illud & fragile corpus a¬
misit. quam perdite
mulier & usq in exem¬
plum modo super ora
pallentis infelices lacera¬
bat oculos nunc siccata
frustra ubera quereba¬
tur. nunc superstitem co.¬
edebat uterũ. Notabat
hȩc ille desiciens. manda¬
batq mortis suȩ cui per¬
iret. Sbi sunt qui cito
iubent stare lacrimas. qui¬
bus non placet longum
agere merorem: Retulit
umbra grãm matri. Sci¬
o o intelligo. cum inter ge¬
mentis iacet medium ca¬
dauer & cum omnes ui¬
detur remisisse curas. tc̃
suos iudicat. Moneo te
orbitas moneo. effusis fle¬
as. effusis offeras. numquã
perisse credas. filii sui um¬
bra cui non apparet ira¬
scitur. Iam gelidi piger

Expanded text:
ra, non noctibus. et ille ra, non noctibus. et ille miser intellegebat, utri promptior ex parentibus et facilior esset affectus. itaque ab huius osculis, ab huius feminae cervice pendebat. et, quia longum est officia praeterita debitae pietatis agitare, illo ipso languore, quo filius caducum illud et fragile corpus amisit, quam perdite mulier et usque in exemplum modo super ora pallentis infelices lacerabat oculos, nunc siccata frustra ubera querebatur, nunc superstitem caedebat uterum! notabat haec ille deficiens mandabatque morti suae, cui periret. ubi sunt, qui cito iubent stare lacrimas, quibus non placet longum agere maerorem? retulit umbra gratiam matri. scio et intellego: cum inter gementis iacet medium cadaver, et cum omnis videtur remisisse curas, tuncsuos iudicat. moneo te, orbitas, moneo, effusius fleas, effusius te efferas, numquam perisse lacrimas credas. filii sui umbra cui non apparet, irascitur. Iam gelidi piger
Abbreviated transcription (Latin):
rea solidiq nexus. ad mor¬
tem reduxerunt. Quomo¬
do tenetur infelix qui ne
propter hoc quidem uenit.
ut queratur. Misereor fe¬
minȩ cuius inuidiȩ totũ
facinus asscribitur. Mari¬
tus sic filium inclusit. tan
se inquietari mater uta
quereretur. Igitur. iũd. ne¬
mo miretur si ad tam
crudelem. ad tam inmi¬
tem patrem umbra non
uenit. Sciebat ubi lacri¬
mas ubi poss& inuenire
singultus. a quo magis
desideraretur. Namq
isti ferreum pectus. & du¬
ra precorclia. uec sunt de
orbitate sensus. Quid enim
inhumanis patre. quid in¬
ueniri truculentius potest.
Inuidit matri. ne filio fru¬
eretur. Nec hoc ideo fecit.
quia uidere ipse malebat.
Ne uiuentem quidem ad¬
huc & incolumen tamblan¬
datamq debita pietate p¬
sequebatur. ut defuncꝰto
seruaturus affectum eti¬
am sepulti pater uicdere¬
tur. Tanto magis effusa
mater. & suis ac pateruis
uicibus occurrens. Hec pal¬
lidior ad metus ad uocata
pronior. non diebus secu¬

Expanded text:
rea solidique nexus ad morrea solidique nexus ad mortem reduxerunt. quomodo tenetur infelix, qui ne propter hoc quidem venit, ut queratur!' Misereor feminae, cuius invidiae totum facinus ascribitur. maritus sic filium inclusit, tamquam se inquietari mater ista quereretur. igitur, iudices, nemo miretur, si ad tam crudelem, ad tam immitem patrem umbra non venit. sciebat, ubi lacrimas, ubi posset invenire singultus, a quo magis desideraretur. namque isti ferreum pectus et dura praecordia, nec sunt de orbitate sensus. quid enim inhumanius patre, quid inveniri truculentius potest? invidit matri, ne filio frueretur, nec hoc ideo fecit, quia videre ipse malebat; ne viventem quidem adhuc et incolumem tam blanda tamque debita pietate prosequebatur, ut defuncto servaturus affectum etiam sepulti pater videretur. tanto magis effusa mater et suis ac paternis vicibus occurrens: haec pallidior ad metus, ad vota pronior, non diebus secu
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Nunc tenebras in anes
& longas oculis flentibus
noctes. iuxta somnum mari¬
ti peruigil. & tantum deser¬
ta metitur. Non desiderio
sictus aut fatigatus habitu
nec ut somiuorum uani¬
tate conspicitur. Set exper¬
ta non totum mori ho¬
minem. illud quod nec
flaminis uritur. nec
omeribus extinguitur. nec ur¬
nis sepulchrisq satis premitur
exspectat. Nunc ista carcere
obseratam animam. & repu¬
ꝯnantem magico iuuenem
ferro. Infelicissima om̃ium
mater plus aliquid esse quã
umbram filium putat. post¬
quam potuit includi. Nec
sua tantum modo poena pro.¬
priaq supplicio deserta con¬
sumitur. rescissa orbitate
uel magis cruciatur. quͦd
non licet filio uenire cupien¬
ti. Nunc barbaro carmine
grauem terram totis nocti¬
bus pulsat. & impositum
sibi sepulchrum quod non
possit euoluere quȩ solebat
ipsos discutere uferos. um¬
bram miratur. Miser quẽ
non tantũ uerba clausert̃.¬
Nam forsitan per illa per¬
transisset. Set iuncula fer¬

Expanded text:
batur. nunc tenebras inanis batur. nunc tenebras inanis et longas oculis flentibus noctes iuxta somnum mariti pervigil et tantum deserta metitur, non desiderio fictus aut fucatus habitu nec, ut somniorum vanitate conspicitur, sed experta non totum mori hominem illud, quod nec flammis uritur nec cineribus extinguitur nec urnis sepulcrisque satis premitur, expectat nunc ista carcere obseratam animam et repugnantem magico iuvenem cogitat ferro. infelicissima omnium mater plus aliquid esse quam umbram filium putat, postquam potuit includi, nec sua tantummodo poena proprioque supplicio deserta consumitur; rescissa orbitate vel magis cruciatur, quod non licet filio venire cupienti: 'nunc barbaro carmine gravem terram totis noctibus pulsat, et impositum sibi sepulcrum, quod non possit evolvere, quae solebat ipsos discutere inferos, umbra miratur. miser, quem non tantum verba clauserunt nam forsitan per illa transisset, sed vincula fer
Abbreviated transcription (Latin):
diderat misera nisi dies. nec
iam timebat ne ille quo fru¬
ebatur. mori posset. Planclibus
laerimisq pene improbe dixe¬
run partius utebatur. nec sibi
permittebatur dolor lugere
uenientem. Nunc destituta
solatio. ꝑsuasione fraudata
est. Dum non putabat peris¬
se quem poterat uidere. eripu¬
it ingrata filio alterum filiũ.
Aliser ille nisi teneretur. iam
ad patrem ueniret: Tantum
misera petit. ne mnunus perdi¬
disse uideatur quam ipsa de¬
siderat. Non mani ꝑsuasio¬
ne nec cogitationib ficta lu¬
gentis umbra ueniebat. nec
agitabat incertos leuis ima¬
go somnos. Ac ne consusi qui¬
dem tristi cinere uultus. inͣ
infernum fauilla caput noc¬
tibus siuis obitat. s silius erat
qualis aliquando. & iuuenis
& pulcher habitu. Nec aspici
tantum uideriq contentus
uerum si quid desiderio credi¬
tis misere. quȩ sola uĩdit. am¬
plexus & oscula dabat. & to¬
ta nocte uidebat. Multum
ꝑdidit mater si contigebat
hoc illi. non minus si uide¬

Expanded text:
diderat misera nisi dies, nec diderat misera nisi dies, nec iam timebat, ne ille, quo fruebatur, mori posset. planctibus lacrimisque, paene improbe dixerim, parcius utebatur, nec sibi permittebat dolor lugere venientem. nunc destituta solacio, persuasione fraudata est: dum non putabat perisse, quem poterat videre, ~eripuit ingrata filio alterum titulum.~ miser ille, nisi teneretur, iam et ad patrem veniret. Tantum misera petit, ne minus perdidisse videatur, quam ipsa desiderat. non inani persuasione nec cogitationibus ficta lugentis umbra veniebat, nec agitabat incertos levis imago somnos, ac ne confusi quidem tristi cinere vultus et inspersum favilla caput noctibus suis obibat, sed filius erat qualis aliquando, et iuvenis et pulcher habitu, nec aspici tantum viderique contentus, verum, si quid desiderio creditis miserae, quae sola vidit, amplexus et oscula dabat et tota nocte vivebat. multum perdidit mater, si contingebat hoc illi, non minus, si vide
Abbreviated transcription (Latin):
ae cractationis
sit aclio. Quȩ anissum sili¬
um nocbe iidebat in sominis.
indicauit marito. Ille adhibi¬
to mago. in cantarit sepul¬
chrũ. Mater defuit uidere
filiũ. Accus at maritum ma¬
letractatiouis.
yamuis. ũid. inter eos
qui liberorũ mortibus
deslituti. cuncta uota & p̃pa¬
ratas spes insenectutẽ aute
se egerunt. id fere acerbissimũ
certamen conflictationis ori¬
atur. ut unusquisq luctib
ac lacrimis suis credat accede
quandam dignitatẽ si miser¬
rimus ẽẽ uideatur. Hȩc tam̃
femina. neq noto neq pub¬
lico genere miserabilis non
in pudenter inter ceteras ma¬
tres. quȩ aut unicos aut uiue¬
nes pios filios ꝑdiderunt. eme¬
re & occupare quendam me¬
rentiũ principatum differen.¬
tia nouȩ calamitatis affec¬
tat. Que sola om̃ium supra
fidem infelix. in uno silio iã
alteram patit᷑ orbitatem.
Prior est quidẽ illã ut comiiu¬
nem cȩteris & fato accidentẽ
fortius ut cumq tolerabat.
nã & de filio nichil aliud ꝑ¬

Expanded text:
ae tractationis sit actio. Quae amissum filium videbat in somnis, indicavit marito. ille adhibito mago incantavit sepulcrum. mater desiit videre filium. accusat maritum malae tractationis. Quamvis, iudices, inter eos, qui liberorum mortibus destituti cuncta vota et praeparatas spes in senectutem ante se egerunt, id fere acerbissimum certamen conflictationis oriatur, ut unusquisque luctibus ac lacrimis suis credat accedere quandam dignitatem, si miserrimus esse videatur, haec tamen femina neque noto neque publico genere miserabilis non impudenter inter ceteras matres, quae aut unicos aut iuvenes pios filios perdiderunt, eminere et occupare quendam maerentium principatum differentia novae calamitatis affectat, quae sola omnium supra fidem infelix in uno filio iam alteram patitur orbitatem. priorem quidem illam, ut communem ceteris et fato accidentem, fortius utcumque tolerabat. nam et de filio nihil aliud per
Abbreviated transcription (Latin):
betis ut inmea calamitate
plus fecerit. Ante omĩa ꝑmit¬
te mͥ de hoc affectꝰ tui generȩ
mat̾ queri. Rd tͥ tã rabido tã
p̃cipiti dolore uoluisti. Ad ad¬
l̾isus tius p̃stare faciẽ: & in ocu¬
los tuos acciꝑe ñtiũ : Non reliqͥsti
tͥ ut redimeres: sine dubio ad ieci¬
sti ad matris affectꝰ. oculos in me¬
dia orbitate fudisti. s illud ñ laxat
catenas. ñ explicat corpꝰ. Ad mͥ ꝑdẽ
plus feciss& mat̾ que iss& ad tẏran¬
nũ. Alligatꝰ sũ: tu nc̃ sic fleb̾ tãꝗͣ
soluar in lectulo. tãꝗͣ in tius mani¬
bus exꝑirẽ. Inqͥb dã calamitatib
orbitatẽ statĩ credit: festinat

Expanded text:
betis, uter in mea calamitate betis, uter in mea calamitate plus fecerit. ante omnia permitte mihi de hoc adfectus tui genere, mater, queri. quid tibi tam rabido, tam praecipiti dolore voluisti, quid adversis tuis praestare faciem et in oculos tuos accipere nuntium? non reliquisti tibi, ut redimeres. sine dubio adiecisti ad matris adfectus; oculos in media orbitate fudisti; sed illud non laxat catenas, non explicat corpus. quid mihi , adfectus? plus fecisset mater, quae isset ad tyrannum. alligatus sum; tu nunc sic flebis, tamquam solvar in lectulo, tamquam in tuis manibus expirem? in quibusdam calamitatibus orb
Abbreviated transcription (Latin):
recepert̃ ut si hoc faciã nemo
miret᷑. Uis scire mat̾ quẽ affec¬
tũ quã reuerentiã in calami¬
tatib amico p̃stare debeamuᷤ.
Nullã legẽ timuit ne relinq̃¬
ret᷑. Uiffero interĩ causã ami¬
citiȩ agere paulisꝑ oĩũ lib&.
ti. Nulli ũꝗͣ mat̾ plus cõmi¬
sit si des neminẽ magis obliga¬
uert̃ exspectationes. Eredidit
mͥ hõ cuires fauorabił conti¬
git si decipit᷑: qͥ sibi ex cogitaᷤ¬
se contͣ om̃s amicos uidet᷑. ut
illi imponeremꝰ. Nonẽ qđ mͥ
supplicia: qd̾ omnẽ artis ap¬
paratũ mat̾ opponas. Facinꝰ
ẽ id tantũ hominib bene cre¬
de qđ expedit: & actũ ẽ de
reb humanis si sola seruat᷑
utilitatũ fides. Insinitũ est
qͣntũ mͥ credidit tyraunꝰ: si
me occiderit relisũ. In telligit
iũd. & ipsa mat̾ quantȩ reue¬
rentiȩ locũ amicꝰ obtineat.
quȩ incipit c̃tendẽ affectu.
Nisi fallor gͥ cũ ego sim mat̾ia
litis. Hoc primũ estimare de¬

Expanded text:
receperunt, ut, si hoc faciam, nemo receperunt, ut, si hoc faciam, nemo miretur. vis scire, mater, quem affectum, quam reverentiam in calamitatibus amico praestare debeamus? nullam legem timuit, ne relinqueretur. Differo interim causam amicitiae; agere paulisper omnium libet. ti. nulli umquam, mater, plus commisit fides, neminem magis obligaverunt expectationes. credidit mihi homo, cui res favorabilis contingit, si decipitur, qui sibi excogitasse contra omnes amicos videtur, ut illi inponeremus. non est, quod mihi supplicia, quod omnem mortis apparatum, mater, opponas; facinus est id tantum hominibus bene credere, quod expedit, et actum est de rebus humanis, si sola servatur utilitatium fides. infinitum est, quantum mihi crediderit tyrannus, si me occiderit reversum. Intellegit, iudices, et ipsa mater, quantae reverentiae locum amicus optineat, quae incipit contendere adfectu. nisi fallor igitur, cum ego sim materia litis, hoc primum aestimare de
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uidet᷑ natura excogitasse
ut coire inuicẽ possit totũ ho¬
minũ genꝰ. Quȩ id̾o ñdũ circa
se tenet om̃s ad mirationes. qͥa
tota ñ contingit. Quȩ tam̃ ꝑ¬
uenerat ad incredibiliũ fidẽ.
nͥ illã uos impediretis. Amici¬
tia plurimũ corporũ: unꝰ
ammꝰ. uicariȩ manꝰ fortior
quã matris affectꝰ. Rogo qͥd
amat : Qd int̾ ẽ ex qͥb mag¬
na merita descendant: Sultĩ
scire qͥd de hoc affectu sentiat
mat̃. & amicũ meũ putat
malle reuertar. Finge me
positis paulisꝑ meritis qͥb
obligatus Gbẽ. hoc tantũ
dicere amicꝰ alligatꝰ ẽ. Ire
uolo mat̾ ut reileat. ut con¬
sulet᷑ dnm regẽ. ut si tyran¬
nus exigerit uicariũ corpus
opponã. Ed tletines qͥd mora
nescias an diligat: cuiꝰ ñ hab&
exꝑim̃ta. nͥ sola felicitas. Et si
uitȩ p̾stes omĩa scđa. amicus.
otiosa res ẽ. Dicturũ me putã
hoc exspectat alligatꝰ: exspec¬
tat totũ mimo genꝰ hominũ.
Et nos in hanc ficlẽ ꝑsuasiomꝰ

Expanded text:
 videtur natura excogitasse, ut coire invicem possit totum hominum genus, quae ideo nondum circa se tenet omnes admirationes, quia tota non contigit, quae tamen pervenerat ad incredibilium fidem, nisi illa vos inpediretis; amicitia, plurium corporum unus animus, vicariae manus, fortior quam matris affectus. Rogo, quid amat? Quid interest, ex quibus magna merita descendant? vultis scire, quid de hoc affectu sentiat mater? et amicum meum putat malle, ne revertar. Finge me sepositis paulisper meritis, quibus obligatus sum, hoc tantum dicere: 'amicus alligatus est.' ire volo, mater, ut redeat, ut consoler, ut ~dominum regem, ut, si tyrannus exegerit, vicarium corpus opponam. quid detines, quid morar nescias, an diligat, cuius non habet experimenta nisi sola felicitas, et, si vitae praestes omnia secunda, amicus otiosa res est. dicturum me putas: 'hoc expectat alligatus'? expectat totum immo genus hominum, et nos in hanc fidem persuasiones
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt nͥ causȩ relinquendi.
Homo qͥ ad tyrantiũ reuertor.
si malo animo relinqͦ matrem:
dignũ sũ qͥ detinear. Non est
itaq qđ sub inde nominis
ur̃i beuesicia mat̾ opponas.
ñ ẽ. qđ utilitati tuȩ fieri potest.
si credimꝰ eẽ in reb humanis

Expanded text:
faciunt nisi causae relinquendi. faciunt nisi causae relinquendi. homo, qui ad tyrannum revertor, si malo animo relinquo matrem, dignus sum, qui detinear. non est itaque, quod subinde nominis vestri beneficia, mater, opponas, non est, quod vilitati tuae fieri putes, si c
Abbreviated transcription (Latin):
& si bella militẽ poscerent. si
legatũ patria dimitteret ue¬
luti ad patriã discendã neces¬
sitatis meȩ cõplorationẽ. Si
me cdãpnatũ pena consiri¬
ger&. uidelic& effringeres
carcerẽ mat̾. iniceres carni¬
sici manũ. & ꝑituri silu u¬
gulũ auctoritate iuris opi¬
quȩ retin& hominẽ. qͥ pęne
sĩ uenit. Nescis quantũ in¬
cdebeant facere lib̃is parentẽ
a qͥb relinquunt᷑. Mat̾ quȩ
se deseri querit᷑. illud excla¬
m&. filiũ meũ eiuitas ꝑegri¬
na sollicitat ut amenos ne¬
scio cuiꝰ recessus obis petat.
debilitati meȩ subtͣhit hu¬
meros. iuuenis m̃s ab ducit᷑
amore meretricis. & ab offi¬
cũs ciuitatis uitus abstahitur
oculoꝵ. Biusmodi gemitu fili¬
um necesse ẽ ꝑsequaris: ut ꝗđ
detineor obit̃ & pena sit. Non fa¬
cit ista lex ad liberos: qͥ miscđia
detinent᷑. Et turpe sit qđ recedo:
meo tantũ ẽ ad quẽ reuertor.
Et ut facinꝰ sit relicta mat̾: ñ

Expanded text:
 si bella militem poscerent, si  si bella militem poscerent, si legatum patria dimitteret, vel, uti ad propriam descendam necessitatis meae conplorationem, si me damnatum poena constringeret, videlicet effringeres carcerem, mater, iniceres carnifici manum et perituri filii iugulum auctoritate iuris operiquae retinet hominem, qui poenae non venit! nescis, quantum indebeant facere liberis parentes, a quibus relinquuntur. mater, quae se deseri queritur, illud exclamet: 'filium meum civitas peregrina sollicitat; ut amoenos nescio cuius recessus orbis petat, debilitati meae subtrahit umeros.' 'iuvenis meus abducitur amore meretricis, et ab officiis caecitatis vitiis abstrahitur oculorum.' eiusmodi gemitu filium necesse est persequaris, ut, quod detineor, obiter et poena sit. non facit ista lex ad liberos, qui misericordia detinentur. ut turpe sit, quod recedo, in eo tantum est, ad quem revertor, et ut facinus sit relicta mater, non
Abbreviated transcription (Latin):
despicio cecitates obseqͥa. homo qͥ
om̃iũ calamitatiũ mearũ am¬
bitũ in hoc consũpsi ut redirẽ: qͥ
int̃ sup̃mas sollicitudines ñ pro
me rogaui. Michi qͥsꝗͣ contuma¬
tiũ supplicia lib̾oꝵ michi neglectȩ
pietatis minat᷑ inuidiã. Bone
iupit᷑ ꝗͣti mͥ constitit ue malus
filtus uiderer. Imputẽ tͥ neces
de reliqͥ. ad quẽ facitꝰ ẽ ñ reu̾ti.
Nondũ. iũd. necessitates meas.
ñdũ amici merita refero. In¬
terĩ cõmendo tu necesse tantũ
legis huiꝰ usũ cũ in calamitate
soli st̃ parentes. Magnã partẽ
mortaliũ fortuna diuisit a
legib. nec ulla uira tã tristia
st̃ ut ea adu̾sis patiant᷑ hoĩes.
Ego cũ me necessitas rapit: si
habeo queri qͣsi relinquatr.
Excusatȩ st̃ parentib lib̾orũ
calamitates. Et si quẽ lexista
dep̃henderit: in alt̃iꝰ fatũ
transeat necesse ẽ tanqͣ orbi¬
tatẽ. Ad enĩ si me oletinente
matre alt̃ e lat̾e reuocaret.¬

Expanded text:
despicio caecitatis obsequia, homo qui despicio caecitatis obsequia, homo qui omnium calamitatium mearum ambitum in hoc consumpsi, ut redirem, qui inter supremas sollicitudines non pro me rogavi? mihi quisquam contumacium supplicia liberorum, mihi neglectae pietatis minatur invidiam? bone Iuppiter, quanti mihi constitit, ut malus filius vidererte reliqui, ad quem facinus est non reverti. Nondum, iudices, necessitates meas, nondum amici merita refero; interim contendo tunc esse tantum legis huius usum, cum in calamitate soli sunt parentes. magnam partem mortalium fortuna dimisit a legibus, nec ulla iura tam tristia sunt, ut ea in adversis patiantur homines. ego, cum me necessitas rapit, sic ~habeo queri~ quasi relinquar. excusatae sunt parentibus liberorum calamitates, et si quem lex ista deprehenderit in alterius fatum, transeat necesse est tamquam orbitatem. quid enim, si me detinente matre pater a latere revocaret? et
Abbreviated transcription (Latin):
amicũ meũ ad mitteret alt̾ius ca¬
subsidio naiugisĩ pyrata p̃staret.
Si me hercule ante morerer: ire
deberes mat̾ ad diẽ. Misera ñ intelli¬
gis: qͣnto te magis plus obligaue¬
rit amicꝰ. Plus debes hominiqͥ
me tͥ remisit: ex qͦ pati ñ potes
ut reuertar liba me hercule. iuid.
Lib& miseri hominũ: qͥ me lau¬
dant reuertentẽ. Amicꝰ tͥn credi¬
dit ut redirẽ. Ita ũc ego faciorẽ
magnã. Ego sũ ille bonꝰ amicꝰ ille
miserabił. ille narrandꝰ. Si qua
dicentis fidesẽ: facuiꝰ mͥ uidet᷑ qd̃
scio me ñ eẽ ꝑiturũ. Sentit. uid.
& ipsa mat̾ rẽ se facere turpissi¬
nã si necessitate detinear.Itaq
mulier quȩ adhuc de affectu cune¬
ta fecerat. ad legẽ subito couu̾tit᷑.
Pessima. ũd. causa matris ẽ. in qͣ
plurimũ lex potest. Liberi paren¬
tes in calamitate ne deserant.
facuiꝰ ẽ. iũd. hoc dicihomini reu̾so.
lta nc̃ ego contẽpno matrẽ.łgr

Expanded text:
amicum meum admitterent alterius caamicum meum admitterent alterius casubsidio navigium pirata praestaret. si mehercules ante morerer, ire deberes, mater, ad diem. misera, non intellegis, quanto te magis plus obligaverit amicus? plus debes homini, qui me tibi remisit, ex quo pati non potes, ut revertar. Libet mehercules, iudices, libet misereri hominum, qui me laudant revertentem. amicus mihi credidit, ut redirem. ita nunc ego facio rem magnam, ego sum ille bonus amicus, ille mirabilis, ille narrandus? si qua dicentis fides est, facinus mihi videtur, quod scio me non esse periturum. Sentit, iudices, et ipsa mater rem se facere turpissimam, si necessitate detinear; itaque mulier, quae adhuc de affectu cuncta fecerat, ad legem subito convertitur. pessima, iudices, causa matris est, in qua plurimum lex potest. liberi parentes in calamitate ne deserant; facinus est, iudices, hoc dici homini reverso. ita nunc ego contemno matrem, ego
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ tͥ amice debeo: Non
potuit nos diuidẽ nͥ mat̃. Tibi
pͥmũ cecitas nuntiata ẽ. Iuus
hic affectꝰ suit: qđ hoc credi¬
derit tyranuꝰ. S.d ille ũ fecit
ut rex desiderauerit uicariũ
corpꝰ: Amplexꝰ ẽ catenas. spon¬
derisibi uoluit hominẽ reddi¬
turũ ꝑmaria . ꝑ matrẽ reꝑmi¬
sit de incertis tanꝗ de animo su¬
ꝯ. Qu̾s hominũ ꝓ se tã multa
feciss& : prestitit inꝗͣ amious
p̃stitit: rẽ quã uideat᷑ id̾o tyrã¬
nus inculasse ne fieret. Et ho¬
minẽ qͥ in reb humanis hunc
et̃ noͣbat affectũ: decipimꝰ dũ
tẽptam᷑. Ergx ĩ inuenio cur
borreat mat̾ arcẽ qͥd sibi uelit qͦsi
destinatas oꝑire ceruices. Honodit
me tyrannꝰ: cuiꝰ ñ int̾ ẽ an alrum
occidat. Miserere mat̾ siqͥs ẽ magnoꝵ
meritoꝵ pudor quȩrere qđ unũ
de cecitate impatientiꝰ ex nob̾ amars
semꝑ absentẽ. Qui tu fortunas qͥb
necessitatib inicis manũ. Me ad

Expanded text:
Quantum tibi, amice, debeo! non Quantum tibi, amice, debeo! non potuit nos dividere nisi mater. ubi primum caecitas nuntiata est, tuus hic affectus fuit, quod hoc credidit tyrannus. quid ille non fecit! ut rex desideravit vicarium corpus, amplexus est catenas; sponderi sibi voluit hominem rediturum per maria, per matrem; repromisit de incertis tamquam de animo suo. quis hominum pro se tam multa fecisset? praestitit, inquam, amicus, praestitit rem, quam videbatur ideo tyrannus indulsisse, ne fieret, et hominem, qui in rebus humanis hunc esse nolebat affectum, decipimus, dum temptamur. Ego non invenio, cur horreat mater arcem, quid sibi velit quasi destinatas operire cervices. non odit me tyrannus, cuius non interest, an alium occidat. miserere, mater, si quis est magnorum meritorum pudor, querere, quod unum decet, impatientius ex duobus amari semper absentem. cui tu fortunae, quibus necessitatibus inicis manum! me ad
Abbreviated transcription (Latin):
ire uitã hab& aliquẽ frat̃nita¬
tis affeclũ. Sic effectũ ẽ ut nos
statĩ fama cõmitteret. Et tali
certamine cornꝰ ut siqͥd acci¬
dissed uni deberet & alt̾i exẽplũ
lude ẽ qł o parit̾ reuerti contẽsi¬
niꝰ. Et qͣsi faciliꝰ eẽt int̾ sides pla¬
euit sub incerta pelagi coherere.
Nec tañi uanitate nec discursu
putetis extractos. Magnas & int̃¬
explicabiles nauigandi fuisse
causas uł huic potestis estimare:
an hȩc ẽ maguȩ semꝑ opinionis
inuidia. nec ulli uꝗͣ tã plena cõ¬
fessione laudant᷑ ut illos ñ ip¬
Littorib appulsi sumꝰ. homi¬
nes quoꝵ omĩa casus fama cu¬
stodiebat. Consumim̃ t̃rore qͥ
parentib statĩ cecitas ẽ. Hinc
illud euenit: qđ sumꝰ parit̃ al¬
ligati. Sic magis adu̾sus solutũ
carcer inuentꝰ ẽ. Puda. iũd. fa¬
teri iã in hoc uictꝰ iã inferior
recessi. Ex duob magis amat᷑
quẽ tirannꝰ paratꝰ ẽ alligare.

Expanded text:
ire vitam habet aliquem fraternitaire vitam habet aliquem fraternitatis affectum. Sic effectum est, ut nos statim fama committeret, et tali certamine coimus, ut, si quid accidisset, uni deberet alteri exemplum. inde est, quod et pariter ~reverti~ contempsimus, et, quasi facilius esset ~inter fides~ placuit sub incerta pelagi cohaerere. nec tamen vanitate, nec discursu putetis extractos; magnas et inexplicabilis navigandi fuisse causas vel hinc potestis aestimare, an haec est magnae semper opinionis invidia, nec ulli umquam tam plena confessione laudantur, ut illos non ipitoribus appulsi sumus. homines, quorum omnis casus fama custodiebat, ~consumimus~ terrore, qui parentibus statim caecitas est. hinc illud evenit, quod non sumus pariter alligati: sic magis adversus solutum carcer inventus est. pudet, iudices, fateri: iam in hoc victus, iam inferior recessi; ex duobus magis amatur, quem tyrannus paratus est alligare.
Abbreviated transcription (Latin):
iũd. illud affectꝰ meos torq&. ac
lacerat: qđ sĩ ingenti exspecta¬
tione deceptꝰ. Spauerã futurũ
ut hoc loco rẽ magnã facera &
mat̾ parauerã apud tyrannu.
ferã qđ etiã ut reu̾tar amico
meo mat̾ ĩposuit. Et qͣntũ ad
hanc ꝑtin& maximũ iuuenẽ
decepit illũ qͥ meos crediderit
affectꝰ. Non possũ. iũd. litis huiꝰ
dissimulare facinꝰ. In nocentiꝰ fue¬
rat: ut ego nollẽ reuerti. Side¬
rint scĩssummi uiri sed receptas
nominũ ꝑsuasiones uelud aliqꝗͣ
seruitutẽ caritatis attendt̃. Me
siqͥs int̾rog& nullos affectꝰ tan¬
tũ nasciputo. Et siqͥs omĩa
uera ratione respiciat: qͥcqͥd
tenet. anuicitia ẽ. Homines gͥ
qͦs cũ maxime incredibiliũ rerũ
mꝰ incausis tanto plus in affec¬
tũ ẽ. Ad mirabilior caritas inꝗͣ
bet᷑ hõi qͥ aliquẽ ideo tantũ amat
quia necesse ẽ. Ita ẽ. iũd. ita est.¬
A pͥmis statĩ etatib in eandẽ co¬

Expanded text:
iudices, illud adfectus meos torquet ac iudices, illud adfectus meos torquet ac lacerat, quod sim ingenti expectatione deceptus: speraveram futurum, ut hoc loco rem magnam faceret et mater. paraveram apud tyrannum feram, quod, etiam ut revertar, amico meo mater inposuit? et quantum ad hanc pertinet, maximum iuvenem decepit, illum, qui meos crediderit adfectus. non possum, iudices, litis huius dissimulare facinus: innocentius fuerat, ut ego nollem reverti. Viderint, sanctissimi viri, . . . sed receptas nominum persuasiones velut aliquam servitutem caritatis attendunt. me si quis interroget, nullos affectus tantum nasci puto, et si quis omnia vera ratione respiciat, quicquitenet, amicitia est. homines igitur, quos cum maxime incredibilium rerum minus in causis, tanto plus in affectu est. admirabilior caritas, in qbetur homini, qui aliquem ideo tantum amat, quia necesse est. ita est, iudices, ita esta primis statim aetatibus in eandem co
Abbreviated transcription (Latin):
sã pietatis meȩ c̃scientiã ĩ tu¬
eor in ꝗͣ minimũ ẽ qđ uide¬
or bonꝰ amicꝰ. ñ possũ nͥ hanc
pͥmã electionis nr̃e cõplorare
fortimã qđ mͥ necesse ẽ aut
amicũ relinquere aut matr̃ẽ.
facinꝰ seuerissimi uiri facinuᷤ
sit in patientissimꝰ affeclib me¬
is: qđ succurri ũ potest. Duo¬
b excedit᷑ querelȩ nr̃ȩ cõplora¬
tionẽ. qđ tã diu̾sis meoꝵ cona¬
tib adu̾sa cõnueniunt. uidear
eligere qđ ñ darẽ miser ꝓ lu¬
ce matris. qͥ ut illã uiderẽ: a¬
micũ dedi. fidẽ urãm. iũd. ñ
int̃ maximas necessitates peat
usus hominis qͥ paratꝰ es duo¬
b impendi. lã hic ẽ tota ratio
cleiñtiȩ : ne ibi me detineatis
ubi ñ psũ. Nec dissimulo sanctis¬
simi uiri ꝑferre mecũ maxime
tã incredibił exẽpli sidẽ: ut ñ
immerito possĩ uideri cũ matre
colludere. Ego uideor ex cogi¬
tasse istũ colorẽ. & hoc qđ deti¬
stis: nͥ reuertor. Illud sanctissimi.

Expanded text:
entiam intueor, in qua minimum est, quod videor bonus amicus, non possum non hanc primam electionis nostrae conplorare fortunam, quod mihi necesse est aut amicum relinquere aut matrem. facinus, severissimi viri, facinus fit inpatientissimis adfectibus meis, quod succurri non potest duobus. excedit omnem querelae meae complorationem, quod me tam diversis meorum conatibus adversa conveniunt, ut videar eligere. quid non darem miser pro luce matris, qui, ut illam viderem, amicum dedi! fidem vestram, iudices, ne inter maximas necessitates pereat usus hominis, qui paratus est duobus inpendi! iam hic est tota ratio clementiae, ne ibi me detineatis, ubi non prosum. nec dissimulo, sanctissimi viri, perferre me cum maxime tam incredibilis exempli fidem, ut non immerito possim videri cum matre colludere. ego videor excogitasse istum colorem, et hoc, quod detistis, nisi revertor. Illud, sanctissimi
Abbreviated transcription (Latin):
fex ñ reliqͥd nob̃ ut imponere¬
mꝰ. Suꝑuacuo gͥ hoc uos in ma¬
tris causa niou& qđ ceca ẽ: hoc
qđ nob̾ inuidiã fac̃ uulnerib
oculoꝵ. Nolite detinencdiputa¬
re causas: idẽ uidens faceres.
Hec plusẽ qđ ñ potest cecitas
ferre quã mat̾. ut aliqͣ filio car¬
cere ñ possit: ñ nũꝗͣ calamitas
facit . Ꝙ. dsi. iũd. in ꝑsona mea
nec affectu nec meritis inferior
ẽ. amicꝰ qͥd aliud iustitia ur̃a
deb& attere ꝗ ut plus patiat᷑.
Iã satiauit dolorẽ mat̾ egessit
ȩstus. effudit impetũ iã ñ de¬
siderant oculi cũ cadt̃. Ad ice qđ
hanc qualẽcq fortunã: int̾
amicos teno. int̾ ꝓpinqͦs. hab&
omĩa misteria sua debilitas: suaᷤᷤ
cõparationes. Uis scire qͣnto into¬
lerabiliꝰ sit qđ patit̃ amicus:
Excecaũ te qđ ego sic tenebar:
acciꝑe cibos qͦs carnifex quos
terror apponit¬

Expanded text:
fex non reliquit nobis, ut inponerefex non reliquit nobis, ut inponeremus. Supervacuo igitur hoc vos in matris causa movet, quod caeca est. hoc, quod nobis invidiam facit vulneribus oculorum, nolite detinendi putare causas; idem videns faceret, nec plus est, quod non potest caecitas ferre, quam mater. ut aliqua filio carere non possit, non umquam calamitas facit. quod si, iudices, in persona mea nec adfectu nec meritis inferior est amicus, quid aliud iustitia vestra debet attendere quam uter plus patiatur? iam satiavit dolorem mater, egessit aestus, edit impetum; iam non desiderant oculi, cum cadunt. adice, quod hanc qualemcumque fortunam inter amicos tenet, inter propinquos; habet omnia ministeria sua debilitas, suas comparationes. vis scire, quanto intolerabilius sit, quod patitur amicus? excaecavit te, quod ego sic tenebar. accipere cibos, quos carnifex, quos tortor ~appen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia fecerĩ ut ille potiꝰ ueni¬
ret ad matrẽ. Fateor. ĩud. uniꝰ
cogitationis pudore uictꝰ sũ.
qđ tã magni benesicii diffi¬
cultatẽ ab amico ñ acciꝑe.
Affectꝰ uidebat᷑ hominis. qͥ ñ
credidiss&. Miserere mat̾ ne
me solutũ putes: amicũ alli¬
m̃bra. quȩ ꝑ maria ꝑ insini¬
ta t̾rarũ spatia restringunt.
S ñ potest carcer effringi.
Inuideo tyranno. scit alliga¬
re amicos. scit tenebrȩ dimis¬
sũ. i terũ ac subinde ꝓclamẽ
ueresse ẽ: ego amicũ meũ alli¬
gaui. & ut te uiderẽ poeuam
nieã alt̾o homine impleui.
Scio qͦ hoo amicꝰ p̃stiterit ani¬
mo. s ego rẽ feci hominis non
reuersuri. Int̾rogo hoc loco ini¬
patientiã tuã mat̾. in t̾rogo
qđ faceres si nos ad te uidendã
deduxiss& alligatos aliqͥs satel¬
plexib. Non ͤ qđ te ista tãꝗͣ leui¬
or. tanꝗͣ expeditior c̃ditio deci¬
piat. Xd putas eẽ qđ me dimisit
solutũ ire qͦ uellẽ: Crudeł arti¬

Expanded text:
omnia fecerim, ut ille potius veniomnia fecerim, ut ille potius veniret ad matrem. fateor, iudices, unius cogitationis pudore victus sum, quod tam magni beneficii difficultatem ab amico non accipere adfectus videbatur hominis, qui non credidisset. Miserere, mater, ne me solutum putes; amicum allimembra, quae per maria, per infinita terrarum spatia restringunt. sic non potest carcer effringi. invideo tyranno: scit alligare amicos, scit tenere dimissum. iterum ac subinde proclamem necesse est: ego amicum meum alligavi, et, ut te viderem, poenam meam altero homine implevi. scio, quo hoc amicus praestiterit animo, sed ego rem feci hominis non reversuri. interrogo hoc loco inpatientiam tuam, mater, interrogo: quid faceres, si nos ad te videndam deduxissent alligatos aliqui satelplexibus. non est, quod te ista tamquam levior, tamquam expeditior condicio decipiat. quid putas esse, quod me dimisit solutum ire, quo vellem? crudelis arti
Abbreviated transcription (Latin):
nũq qͥd ñ factũ ẽ ut amicum
meũ peniteret: Ingestũ ẽ mise.¬
ro illid carceris tenebrarũq
secretũ. Grauiorib uincuł opꝰ
ẽẽ: carnifex dixit ad honũ ami¬
cũ. Accedẽ ad illud cubile iussi
st̃ homines nocentes: & sub in¬
men amice si tanti ẽ. Ena nox
unꝰ miseri gemitꝰ. Erite lacera¬
te. distrahite. ille tam̃ reuitet᷑.
Misere mat̾: magna res agit᷑.
Amicũ meũ reliqui c̃tenden¬
tẽ cũ tyranno. Ixcuso nie uob
humani generis affectꝰ & tͥ
ante omĩa mat̾ excuso. qđ
hoc fieri passus sũ. Ylla gͦ in
reb humanis necessitas tanti
fuit. ut illũ amicũ meũ in car¬
cerẽ ipse deducerẽ. ut squalo¬
rẽ meũ meas catenas in m̃bra
festinantis exuerẽ. ut tã abrup¬
ti cõmeatꝰ diẽ contͣ tot incer¬
ta ꝓmitterẽ: Testor te misera
conscientia. & si qđ nos in illa
necessitate nuñ aspex̃. ꝗͣti si¬
mꝰ rixati circa catenas. quã

Expanded text:
numque, quid non factum est, ut amicum numque, quid non factum est, ut amicum meum paeniteret? ingestum est misero illud carceris tenebrarumque secretum, gravioribus vinculis opus esse carnifex dixit ad bonum amicum. accedere ad illud cubile iussi sunt homines nocentes, et subinmen, amice, si tanti est.' una vox, unus miseri gemitus: 'urite, lacerate, distrahite, ille tamen revertetur.' Miserere, mater, magna res agitur. amicum meum reliqui contendentem cum tyranno. excuso me vobis, humani generis adfectus, et tibi ante omnia, mater, excuso, quod hoc fieri passus sum. ulla ergo in rebus humanis necessitas tanti fuit, ut illum amicum meum in carcerem ipse deducerem, ut squalorem meum, meas catenas in membra festinantis exuerem, ut tam abrupti commeatus diem contra tot incerta promitterem? testor te, misera conscientia, et si quod nos in illa necessitate numen aspexit, quantum simus rixati circa catenas, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mules lic& mat̾ tantȩ ꝓme ĩpa¬
tientiȩ tã incredibił affechis.
amicꝰ rẽ difficiliorẽ fecit qđ ser¬
uauit oculos suos ut alligaret᷑.
inuidit pęnã meã nec recessit.
Ille t̾ribilẽ carcerẽ facit. qͥ inde
ꝓcedit. Iã ñ corporis nexis herebat
nec aliud quã resedant pondere
catenȩ c̃sũpti longosqualore
uultꝰ concretȩ noctib diebq
suꝑ ora lacrimȩ. Miseremini iud.
ne ꝑdat auchoritatẽ meritũ: qđ
ultra exspectationẽ. Ponite sub
oculis alligatos. quoꝵ alterũ
amicus redemerit. alt̾ũ mat̾.
Rogo ut plus fecerit. Bone iupit̃
quã auide ꝗͣformid& uincla
nr̃a tractauit: qͥb ille p̃cib exe¬
git ut sibi crederet᷑. Accipe inqͥt
has manꝰ. hȩc m̃bra si fieri potest
ut amicũ matri remittamꝰ.
In totũ explebo si uideat᷑ uica¬
ria poena locũ recedentis. uł si
uis utiq tͥ dimissa m̃bra resti¬
tui: spondeo quẽcũq iusseris
aꝑto iugulo diẽ. Ridẽ deoꝵ homi¬

Expanded text:
ater tantae pro me inpatientiae, tam incredibilis adfectus: amicus rem difficiliorem fecit, quod servavit oculos suos, ut alligaretur. invidit poenam meam nec recessit! ille, ille terribilem carcerem facit, qui inde procedit. iam non corporis nexus haerebat, nec aliud quam resederant pondere catenae; consumpti longo squalore vultus, concretae noctibus diebusque super ora lacrimae. Miseremini, iudices, ne perdat auctoritatem meritum, quod ultra expectationem est. ponite sub oculos alligatos, quorum alterum amicus redemerit, alterum mater: rogo, uter plus fecerit? bone Iuppiter, quam avide, quam fortiter vincla nostra tractavit! quibus ille precibus exegit, ut sibi crederetur! 'accipe,' inquit, 'has manus, haec membra, si fieri potest, ut amicum matri remittamus. in totum explebo, si videtur, vicaria poena locum recedentis, vel, si vis utique tibi dimissa membra restitui, spondeo quemcumque iusseris aperto iugulo diem.' fidem deorum homi