comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uinciȩ requi estere te tanta opera utrunq ȩquo animo
tule rune, imperire desisse nunq̃ erediderunt. Quid
enm putas tibi Maximiane louem ipsum respondisse:
cum tu ingenti ammo diceres. recipe iupiter quod c̃õ¬
modasti : hoc profecto respondit non mutuum istud
tibi tradidi sed eternum. non recipio sed seruo Stati
nacula recepisti: omnibus spes salutis illuxit posuere
uenti fugere nubes fluctus resederunt. Etiam sicubi
adhuc in longinquioribus terris aliqua obuersatur se¬
curitas, aut residiius undarum pulsus ĩ murmurat ne¬
cesse est tamen ad tuos nutus dilucescat & sileat. tixi
pro ratione temporis sacraassimi principes ea quȩ inuo¬
tis inuicem ut facitis admirari & amare debetis restat
ut ipsa illa. quȩ separatu de uirtutib uestris locutus
sum. sicut hinc noto congruit insermonis fine coniun¬
gam. dii immortales quanta roma no imperio tenouastis

Expanded text:
vinciae requiescere te post tanta opera utcumque aequo animo vinciae requiescere te post tanta opera utcumque aequo animo tulerunt, imperare desisse numquam crediderunt. Quid enim putas tibi, Maximiane, Iovem ipsum respondisse, cum tu ingenti animo diceres: «Recipe, Iuppiter, quod commodasti»? Hoc profecto respondit: «Non mutuum istud tibi tradidi sed aeternum; non recipio sed servo». Statim cula fluitantia recepisti, omnibus spes salutis inluxit. Posuere venti, fugere nubes, fluctus resederunt, et iam sicubi adhuc in longinquioribus terris aliqua obversatur obscuritas aut residuus undarum pulsus immurmurat, necesse est tamen ad tuos nutus dilucescat et sileat. Dixi pro ratione temporis, sacratissimi principes, ea quae in vobis invicem, ut facitis, admirari et amare debetis. Restat ut ipsa illa quae separatim de virtutibus vestris locutus sum, sicut huic voto congruit, in sermonis fine coniungam. Di immortales! quanta Romano imperio renovastis,
Abbreviated transcription (Latin):
imperatoris obsequium: qui tanto usu sciens: quantus sit im¬
perandi lobor propterte non utitur illa quam degustaue¬
rat uoluptate: tantumq reip. onus suscipit post qͦuietem
facilius fuerat iugiter imperasse. Quanuis enim magnũ
laborem consuctudo non sentit: intermissa desiderant
nouas uires. Quanta opus fut tibi imperator eterne pro¬
uidentia: quanta auctoritate ut subsidia reip. exigeres:
ex animata recr eares. di lapsa colligeres: Mirabamut te
post imperium esse priuatum inulto magis mirum est
imperium ferre post ocium. Solus hoc ut dicitur potuit
ille deus. cuius doni sunt: qued uiuimus & iudemus ut
habenas male creditas & cursum deuio uectore turbatu.
reciperet rursumq dirigeret. Cuius simile tu imperator
etiam facile fecisti. Neq id mirum. Cum enim ate reces¬
sit imperiam & prinatus licet dici uelles: inhesit tibi
ingenita maiestas. Onnes exercitus uestri omnesꝗ pro¬

Expanded text:
imperatoris obsequium? — qui tanto usu sciens quantus sit imimperatoris obsequium? — qui tanto usu sciens quantus sit imperandi labor, propter te non utitur illa quam degustaverat voluptate, tantumque rei publicae onus suscipit post quietem. Facilius fuerat iugiter imperasse: quamvis enim magnum laborem consuetudo non sentit, intermissa desiderat novas vires. Quanta opus fuit tibi, imperator aeterne, providentia, quanta auctoritate ut subsidia rei publicae iacentia erigeres, exanimata recreares, dilapsa conligeres? Mirabamur te post imperium esse privatum; multo magis mirum est imperium ferre post otium. Solus hoc, ut dicitur, potuit deus ille, cuius dona sunt quod vivimus et videmus, ut habenas male creditas et currum devio rectore turbatum reciperet rursumque derigeret. Cuius simile tu, imperator, etiam facile fecisti. Neque id mirum: non enim a te recessit imperium, et privatus licet dici velles, inhaesit tibi ingenita maiestas. Omnes exercitus vestri omnesque pro
Abbreviated transcription (Latin):
re tibi illicitam missionem: At quod diuo augusto post
septuaginta ȩtatis. quinquaginta imperii annos non
licuit tam cito licuit tibi : Ideone te mibi ille cuius
tot templa. tot nomina collo herculis dedit ut tu in
suburbano ociis sedens usum dicatȩ mibi uirtutis amit¬
teres: redde te guber naculis meis. Et quoniam tranquillo
mari portum intrare proporasti uade ꝑ fluctus meiꝗ
dem amore solicitus sed tua maiestate securus. et ta¬
men ꝑte tibi sceterit iniiriam in mei restitutione patie¬
ris. imperasti quidem rogatus a fratre rursus impera
iussus amatre. O celestem impentore eterne pietate
tuam: quȩ tuum illum animum semper inuictum sola
uincit. Non potuisti resistere sanctȩ illius parentis impe¬
rio. & inuidtus licet pariusti. & te illis uigiliis illisq curis.
quas iuginti annis expertus fueras reddi disti. Quibm̃a
tu domina gentium potes compensare beneficiis hoc tui

Expanded text:
re tibi inlicitam missionem? An, quod divo Augusto post re tibi inlicitam missionem? An, quod divo Augusto post septuaginta aetatis, quinquaginta imperii annos non licuit, tam cito licuit tibi? Ideone te mihi ille, cuius tot aras tot templa tot nomina colo, Hercules dedit, ut tu in suburbano otiis cedens usum dicatae mihi virtutis amitteres? Redde te gubernaculis meis et, quoniam tranquillo mari portum intrare properasti, vade per fluctus mei quidem amore sollicitus sed tua maiestate securus. Et tamen per te tibi steterit, si iniuriam in mei restitutione patieris. Imperasti pridem rogatus a fratre, rursus impera iussus a matre». O caelestem, imperator aeterne, pietatem tuam quae tuum illum animum semper invictum sola vicit! Non potuisti resistere sanctae illius parentis imperio, et invitus licet paruisti et te illis vigiliis illisque curis, quas viginti annis expertus fueras, reddidisti. Quibusnam tu, domina gentium, potes compensare beneficiis hoc tui
Abbreviated transcription (Latin):
non posset. Quanꝗͣ in istis quidem partibus non caruit
priscina firmitate. ibi uero poene funditus corruit᷑ un
tu Maximiane discesseras. Adeo hic plurimum habue¬
rat stabilitatis asserta. ubi deserta maxime uacillauit:
Non aliter enim ꝗ̃ solet terra uentis aut aquis subter
immissis interuulsa sui soliditate nutare.Ita cuncta
ltalia atq ipsa Roma subducta repente qua sustenta¬
ta fuerat dexteratua contremult ac poene consedit:
quodego cursim transeo. Cur enim ued recordemur
aduersa cum uideamus omnia tuo redditu restituta.
fecit enim Roma ipsa pro maiestate nominis sui: ut o¬
stenderet posse se etiam imperatoribus imperare. Ab¬
ductus ex suos ac tibi reddidit. Et cum ad se¬
dandos animos auctoritatem priuati principis attu¬
lisses: supplices tibi manus tendens: uel potius quȩri¬
bunda clamauit. Quousq hoc Maximiane patiar/ me
quati ce quiescere mihi libertatem adimere usurpa.¬

Expanded text:
non posset. Quamquam in istis quidem partibus non caruit non posset. Quamquam in istis quidem partibus non caruit pristina firmitate, ibi vero paene funditus corruit unde tu, Maximiane, discesseras: adeo illic plurimum habuerat stabilitatis adserta, ubi deserta maxime vacillavit. Non aliter enim quam solet terra ventis aut aquis subter immissis intervulsa sui soliditate nutare, ita cuncta Italia atque ipsa Roma subducta repente qua sustentata fuerat dextera tua contremuit ac paene consedit. Quod ego cursim transeo; cur enim vel recordemur adversa, cum videamus omnia tuo reditu restituta? Fecit enim Roma ipsa pro maiestate nominis sui ut ostenderet posse se etiam imperatoribus imperare. Abduxit exercitus suos ac tibi reddidit et, cum ad sedandos animos auctoritatem privati principis attulisses, supplices tibi manus tendens vel potius queribunda clamavit: «Quousque hoc, Maximiane, patiar me quati, te quiescere; mihi libertatem adimi, te usurpa
Abbreviated transcription (Latin):
An si maximus quisq natu gubernator uectoribus
est certissimus adsalutem. non is est optimus. qui
ne potesq patientur uel cum ad summam peruene¬
ris senectutem reip. uela contrahere. quȩ tani foe¬
licibus uentis etiam uiuenis impleueris. Sed tamen
ut cumq fas fuorit eum principem quem anni coge¬
rent aut ualitudo deficerer receptu canere. Te uõ
in quo adbucistȩ sunt integrȩ solide ꝗ uires. hic totius
corporis nigor hic imperꝰ atoruis ardor eculorum im¬
maturum oͦcium sperasse miraniur. Quid enim aliud
participi marestatis tuȩ dare potuit ueniam quietis
ꝗͣ ut tu imperio succederes pro ducbus. Sed profecto
exegit hoc uarietas & natura fortune/ cui nihil mutare
licuerat dum uos imperium teneretis nt illa iuginti
annorum continua foelicitas internallo aliquo distin¬
gueretur. Aut etiam dii immortales probare uolue¬
runt tibi inuixam stetisse remp. cum sine te stare

Expanded text:
An si maximus quisque natu gubernator vectoribus An si maximus quisque natu gubernator vectoribus est certissimus ad salutem, non is est optimus qui nepotesque patientur, vel cum ad summam perveneris senectutem, rei publicae vela contrahere quae tam felicibus ventis etiam iuvenis impleveris? Sed tamen utcumque fas fuerit eum principem, quem anni cogerent aut valitudo deficeret, receptui canere, te vero, in quo adhuc istae sunt integrae solidaeque vires, hic totius corporis vigor, hic imperatorius ardor oculorum, immaturum otium sperasse miramur. Quid enim aliud participi maiestatis tuae dare potuit veniam quietis quam ut tu imperio succederes pro duobus? Sed profecto exegit hoc ipsa varietas et natura fortunae, cui nihil mutare licuerat, dum vos imperium teneretis, ut illa viginti annorum continua felicitas intervallo aliquo distingueretur; aut etiam di immortales probare voluerunt tibi innixam stetisse rem publicam, cum sine te stare
Abbreviated transcription (Latin):
uno querelam reip pene meruisti. Audi doloris nostui
liberam uocem. Si quidem etiam dii ipsi quod plerunq
humanas res negligant dum querimur ignoscunt:
quibus aliua fortasse curantibus grandines ruunt
terre dehiscunt urbes hauriuntur. Qug non illis hau¬
riuneur uolentibus. sed aut aliorsum aspitientibus
aut fatali rerum urgente cursu uidentur accidere
Tale est imperator/ quod omnibus nobis incluso gemi¬
tu mȩrentibus facere uoluisti.Non quidem ni reip.
negligentia aut laboris fuga aut desidiȩ cupiditate
ductus sed consilii dim ut res est interuos placiti con¬
stantia & pietate fraterna. Ne quem totius uitȩ su¬
marumq rerum socium semꝑ habnisses in alicuius
facti comunitate desereres. Ne. uel illius uiderit
quali certe noue landi cȩderes Uerum longe diu̾e¬
sa in uos erat causa declinandi aut sustinendi la¬
boris: quanꝗͣ ꝙ si totam excusasionem etatis affer¬
res. Sic quoꝗ tibi reip.curis non erat abnuendum

Expanded text:
uno querelam rei publicae paene meruisti. Audi doloris nostri liberam vocem, siquidem etiam di ipsi, quod plerumque humanas res neglegant, dum querimur ignoscunt, quibus aliud fortasse curantibus grandines ruunt, terrae dehiscunt, urbes hauriuntur. Quae non illis hauriuntur volentibus, sed aut aliorsum adspicientibus aut fatali rerum urgente cursu videntur accidere. Tale est, imperator, quod omnibus nobis incluso gemitu maerentibus facere voluisti, non quidem tu rei publicae neglegentia aut laboris fuga aut desidiae cupiditate ductus, sed consilii olim, ut res est, inter vos placiti constantia et pietate fraterna ne, quem totius vitae summarumque rerum socium semper habuisses, in alicuius facti communitate desereres neve illius, viderit quali, certe novae laudi cederes. Verum longe diversa inter vos erat causa declinandi aut sustinendi laboris; quamquam, etiamsi totam excusationem aetatis adferres, sic quoque tibi rei publicae curis non erat abnuendum.
Abbreviated transcription (Latin):
imitandum: quin potius uestra illi facta de monstrẽt.
uos identidem & semꝑ ostendant presentes. & optimos
imperatoriȩ institutionis auctores. Interim tamen te
gentium domina: quoniam hunc optatissimum pr̃i¬
cipem ingalliis suis retinet ratio reip Quȩsumus si
fieri potest: ne huic inindeas cuntati: emi nunc ille
similitudinem maiestatis tus confert/ natalem tuũ
diem celebrando in ea consuetudine magnificen¬
tiȩ tuȩ debige. Teq ipsum imperatorem oramus: ut
etiam cum uos totius orbis securitate composita alla
imperii uestri mater acceperit amplexus eius ar¬
aissimos interdum piis manibus resoluans tuꝗ po¬
tissimum. Credo enim boc idem diodetianum oriens
rogat has prouincias tuas frequenter illustres & pro¬
fundissima licet pace florentes aduentu nummis tui
neddas foeliciores. Uides imperator quanta uis sit tno.¬
rum in nos cȩlestium beneficiorum. Adhuc presentia
tua frinmur. etiam reditum desideramus

Expanded text:
imitandum; quin potius vestra illi facta demonstret, imitandum; quin potius vestra illi facta demonstret, vos identidem et semper ostendat praesentes et optimos imperatoriae institutionis auctores. Interim tamen te, gentium domina, quoniam hunc optatissimum principem in Galliis suis retinet ratio rei publicae, quaesumus, si fieri potest, ne huic invideas civitati, cui nunc ille similitudinem maiestatis tuae confert natalem tuum diem celebrando in ea consuetudine magnificentiae tibi debitae. Teque ipsum, imperator, oramus ut etiam cum vos totius orbis securitate composita illa imperii vestri mater acceperit, amplexus eius artissimos interdum piis manibus resolvatis; tuque potissimum credo enim hoc idem Diocletianum Oriens rogat has provincias tuas frequenter inlustres, et profundissima licet pace florentes adventu numinis tui reddas feliciores. Vides, imperator, quanta vis sit tuorum in nos caelestium beneficiorum: adhuc praesentia tua fruimur, et iam reditum desideramus
Abbreviated transcription (Latin):
non cogaris eligere: licet nuncsimul & herculia di¬
caris & louia. Oquanto nunc imperator illa ciuitas eẽt
louis arce conspiceret / quȩ nunc sine dubio presentĩa
nestri sibi fingit edes nestroꝵ numinum frequentãdo
& ibidem sicut a maioribus institutum est: inuocando
statorem iouem herculemq inctorem. hoc enim quon¬
dam illi deo cognomen ascripsistis: qui cum piratas
oneraria naue incisset: ab ipso audiunt hercule ꝑquie¬
tem illius ope iuctoriam contigisse. adeo sacratissime
imperator mulas iam sȩculis inder officia est numinis
tui superare piratas. Sed profecto mature ille illuces¬
set dies: cum uos nideat Roma iuctores & alacrem
sub dextera filium quem ad hon estissimas artes om̃ib
ingenii bonis natum foelix aliquis prȩceptor expectat:
Cui nullo labore constabit diuinam immortalitateq
progeniem ad studium laudis hortari. Non necesse eit
camillos & Maximos &curios & catones proponere ad

Expanded text:
non cogaris eligere: licet nunc simul et Herculia dinon cogaris eligere: licet nunc simul et Herculia dicaris et Iovia. O quanto nunc, imperator, illa civitas esseIovis arce conspiceret! Quae nunc sine dubio praesentiam vestri sibi fingit, aedes vestrorum numinum frequentando et identidem, sicut a maioribus institutum est, invocando Statorem Iovem Herculemque Victorem. Hoc enim quondam illi deo cognomen adscripsit is qui, cum piratas oneraria nave vicisset, ab ipso audivit Hercule per quietem illius ope victoriam contigisse. Adeo, sacratissime imperator, multis iam saeculis inter officia est numinis tui superare piratas. Sed profecto mature ille inlucescet dies, cum vos videat Roma victores et alacrem sub dextera filium, quem ad honestissimas artes omnibus ingenii bonis natum felix aliquis praeceptor exspectat, cui nullo labore constabit divinam immortalemque progeniem ad studium laudis hortari. Non necesse erit Camillos et Maximos et Curios et Catones proponere ad
Abbreviated transcription (Latin):
tum naugia fecerunt. Leui modo cõmota uisu ducentiu.
quorum adfcelicissimum illud exordum magis opus erat
nantico carmine ꝗ̃ labore. Facile igitur qui ius intelli¬¬
git imperator sꝗ̃ prosperi te successus in re maritima
secuturi sint/ cuñ iam sic tempestacum oportunitas ob seqͥt
foelix igitur talibus Roma principibus. Its est enim:
ut hoc dicendi munus pium unde cȩpimus termine¬
mus. Foelix inꝗͣ & multo nunc foelicior ꝗͣ sub Remo & Ro¬
mulo tuis. illi enim quanuis fratres geminiq essent
certauerunt tamen iuter suum sibi nomen imponeret:
diuersosq montes & auspicia cceꝑunt hi uero con-¬
seruatores tui: sit licet nunc tuum tanto manis impe¬
rium: quanto latius est uetere pomerio quicquid boies
colunt nullo circa te liuore contendune. hi cum pri¬
mum adte redeant triumphantes. uno cupiint inuehi
currn simul adire capitolium simul habitare palatiũ
Utere quȩso tuorum principum utroq cognomine: cũ

Expanded text:
tum navigia fecerunt levi modo commota nisu ducentium, tum navigia fecerunt levi modo commota nisu ducentium, quorum ad felicissimum illud exordium magis opus erat nautico carmine quam labore. Facile itaque quivis intellegit, imperator, quam prosperi te successus in re maritima secuturi sint, cui iam sic tempestatum opportunitas obsequatur. Felix igitur talibus, Roma, principibus fas est enim ut hoc dicendi munus pium unde coepimus terminemus; felix, inquam, et multo nunc felicior quam sub Remo et Romulo tuis. Illi enim, quamvis fratres geminique essent, certaverunt tamen uter suum tibi nomen imponeret, diversosque montes et auspicia ceperunt. Hi vero conservatores tui sit licet nunc tuum tanto maius imperium quanto latius est vetere pomerio, quidquid homines colunt nullo circa te livore contendunt. Hi, cum primum ad te redeant triumphantes, uno cupiunt invehi curru, simul adire Capitolium, simul habitare Palatium. Vtere, quaeso, tuorum principum utroque cognomine, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uoretur. aut turbine aliquo in deuia saxa rapiatur
E dificate sunt ornateq pulcherrimȩ elasses cunctis
simul amnibus oceanum petiture.Neq solum ad ꝑcipĩe.¬
das eas certatm homines laborarunt. Sed etiam adex¬
cipiendas flumina repente creuerunt. Toto fere anno im¬
perator quo tibi opus erat serenitate ut naualia texe¬¬
rentur: ut trabes cederentur : ut arnificum animi ui¬
gerent: ut manus ne torpesceret nullus fere dies imbre
focdanuis est: biens ipsa tempenem ueris imitata est
lam non septentrioni nos putauimus subiacere. sed quasi
translatis sideribus aut terris meridiani cęli sentimus
clementiam. Fluiuus hic noster dui pliuiarum pabulo
carens. impatiens erat nauium. solam naualibus tuis
materiam deuehebat. Eece autem subito cum iam deduci
liburnas oporteret/ tibi uberes fontes terra submisit/ tibi
largos imbres iupiter fudit tibi totis fluminum alueis
Oceanus redundauit. Ita in aquas sponte subeuntes imꝑe¬

Expanded text:
oretur aut turbine aliquo in devia saxa rapiatur? oretur aut turbine aliquo in devia saxa rapiatur? Aedificatae sunt ornataeque pulcherrimae classes cunctis simul amnibus Oceanum petiturae; neque solum ad perficiendas eas certatim homines laborarunt, sed etiam ad excipiendas flumina repente creverunt. Toto fere anno, imperator, quo tibi opus erat serenitate ut navalia texerentur, ut trabes caederentur, ut artificum animi vigerent, ut manus ne torpescerent, nullus fere dies imbre foedatus est. Hiemps ipsa temperiem veris imitata est. Iam non septentrioni nos putavimus subiacere, sed quasi translatis sideribus aut terris meridiani caeli clementiam sensimus. Fluvius hic noster diu pluviarum pabulo carens impatiens erat navium, solam navalibus tuis materiam devehebat. Ecce autem subito, cum iam deduci liburnas oporteret, tibi uberes fontes Terra submisit, tibi largos imbres Iuppiter fudit, tibi totis fluminum alveis Oceanus redundavit Oceanus. Ita in aquas sponte subeuntes impe
Abbreviated transcription (Latin):
tores uestra laus est a uobis proficiscitur etiam quod ꝑ
alios administratur. Ut enim omma cõmoda çelo terraq
parta licet diuersorum numinum ope nobis prouenire
udeantur:a sunmis tam en audtorib manant loue rectore
celi : & hercule pacatore terrarum. Sic omnibus pulche¬
rimis rebus etiam quȩ aliorum ductu geruntur diocle¬
tianus facit. tu tribuis effectum. Uestre inꝗͣ fortunę ue¬
strȩ foelicitans est imperatores. quod iam milites uestri ad
oceanim ꝑuenere uictores. lam cesdrum in illo littore ho.¬
stum sanguinem fluctus reciproci sorbuerunt. Quid
uunc animi habet ille pirata cum fretum illud. quoso¬
lo mortem suam bucusq remoratus est / pene exercitus
uestros iudeat ingressos oblitosq nauium refugum ma¬
re securos esse. qua cederer. Quam nunc insulam re¬
motiorem: quem alium sibi optet oceanum: quo deniq
pasto effugere poenas reip. potest: nisi haustn terrȩ de¬¬

Expanded text:
tor, vestra laus est; a vobis proficiscitur etiam quod per tor, vestra laus est; a vobis proficiscitur etiam quod per alios administratur. Vt enim omnia commoda caelo terraque parta, licet diversorum numinum ope nobis provenire videantur, a summis tamen auctoribus manant, Iove rectore caeli et Hercule pacatore terrarum, sic omnibus pulcherrimis rebus, etiam quae aliorum ductu geruntur, Diocletianus facem, tu tribuis effectum. Vestrae, inquam, fortunae, vestrae felicitatis est, imperator, quod iam milites vestri ad Oceanum pervenere victoria, iam caesorum in illo litore hostium sanguinem reciproci fluctus sorbuerunt. Quid nunc animi habet ille pirata, cum fretum illud quo solo mortem suam hucusque remoratus est paene exercitus vestros videat ingressos, oblitosque navium refugum mare secutos esse qua cederet? Quam nunc insulam remotiorem, quem alium sibi optet Oceanum? Quo denique pacto effugere poenas rei publicae potest, nisi si haustu terrae dev
Abbreviated transcription (Latin):
equalitate successium etram fortuna respondeat. Rẽ
publicam enim una mente regitis. Neque uobis tanta
locorim diuersitas obest: quominus etiam uelut inuictis
dexteris gubernens. Ita quanuis maiestatem regiam ge¬
minau numine angeatis utilitatem imperii singulais
consentiendo retueris. Quart si non feustra greci poete
honunib iustitiam colentib repromittunt binos gregũ
fȩtus & duplices arborum fructus. Nunc ormia gentibus
uniuersis gemina debentur: quarum nos domini tanisce
institiam & concordiam colitis. Tu quidem certe impera¬
tor tantum esse inconcordia bonum statuis ut etiam eos
qui circa te potissimo funguntur officio : necessitudine
tibi & affinitate deuinxcris. id pulcherrimum arbi¬
tratus adhȩrere lateri tuo non timoris obsequia. sed
uota pietats. Quorum ductu proxime cum ftelicissimis
uestris auspiciis uterentur. lubrica illa fallaxq gens
barbaxorum/ ut merebatur affecta est. Uestra hec imꝑa¬

Expanded text:
aequalitate successuum etiam fortuna respondeat. Rem aequalitate successuum etiam fortuna respondeat. Rem publicam enim una mente regitis, neque vobis tanta locorum diversitas obest quominus etiam veluti iunctis dexteris gubernetis. Ita, quamvis maiestatem regiam geminato numine augeatis, utilitatem imperii singularis consentiendo retinetis. Quare, si non frustra Graeci poetae hominibus iustitiam colentibus repromittunt binos gregum fetus et duplices arborum fructus, nunc omnia gentibus universis gemina debentur, quarum vos domini tam sancte iustitiam et concordiam colitis. Tu quidem certe, imperator, tantum esse in concordia bonum statuis, ut etiam eos qui circa te potissimo funguntur officio necessitudine tibi et adfinitate devinxeris, id pulcherrimum arbitratus adhaerere lateri tuo non timoris obsequia sed vota pietatis. Quorum ductu proxime, cum felicissimis vestris auspiciis uterentur, lubrica illa fallaxque gens barbarorum ut merebatur adfecta est. Vestra haec, impera
Abbreviated transcription (Latin):
ex omm antiquitate quod comparem uobis. nisi her¬
culeȩ gentis exemplum. Nam ille quidem magnus
Alexander iam mibi humilis uidetur indo regi sua
regna reddendo: cum tan multi reges imperatores
uestri clientes sint: cum ꝑte regnum receperit
ꝗennobon. desateh uero munus acceperit. quid e¬
nim ille aliud expetiuit ad conspectum tuum cum
omni sua gente ueniendo: nisi ut tunc demum in¬
tegra regnaret austoritate cum te Maximiane
placasset. ostendit ille te identidem ut audio po¬
pularib suis & intueri din iussit : & obsequia discere:
cum tibi ips seruiret. hoc eodem modo rex ille por¬
sarum nunꝗͣ se ante dignatus hominem confiteri:
fratri tuo supplicat cotumꝗ si ingredi ille dignetur
regnum suum pandit / offebt. inderim naria maria¬
eximiȩ pulchritudinis feras mittit amicitiȩ nomen
impetrare contentus/ promeretur obsequio. Uestra hoc
concordia facit inuictissimi principes : ut uobis tanta

Expanded text:
ex omni antiquitate quod comparem vobis, nisi Herex omni antiquitate quod comparem vobis, nisi Herculeae gentis exemplum. Nam ille quidem magnus Alexander iam mihi humilis videtur Indo regi sua regna reddendo, cum tam multi reges, imperator, vestri clientes sint, cum per te regnum receperit Gennoboudes, a te vero munus acceperit. Quid enim ille aliud expetivit ad conspectum tuum cum omni sua gente veniendo, nisi ut tunc demum integra auctoritate regnaret, cum te, Maximiane, placasset? Ostendit ille te identidem, ut audio, popularibus suis et intueri diu iussit et obsequia discere, cum tibi ipse serviret. Hoc eodem modo rex ille Persarum, numquam se ante dignatus hominem confiteri, fratri tuo supplicat totumque, si ingredi ille dignetur, regnum suum pandit. Offert interim varia mieximiae pulchritudinis feras mittit, amicitiae nomen impetrare contentus promeretur obsequio. Vestra hoc concordia facit, invictissimi principes, ut vobis tanta
Abbreviated transcription (Latin):
cordes & quod omni consanguinitate certius est uit¬
nutibus fratres. Sic fit ut nobis tantum imperium si¬
ne ullo emulahone ĩomune sut neq ullum inter uos
discrimen esse patiamini. sed plane ut gemini illi re¬
ges lacedęmones heraclide rempu. pari sorte tene¬
atis. Quanꝗͣ hoc uos meliores & iustiores: quod illos ma¬
ter astu coegit. cum nemini fatereuir quem prius edi¬
disset in lucem. pari ȩtans auctoritate regnare. Vos
hoc sponte facitis: quos insummis rebus equauit non
uultuum similitudo. sed morum. Atcamen illos si dis¬
crimen sui scire potuissent: minus mirum fuisset. exi¬
guam sibi cõmunicasse regionem: quam sepe imo die
impiger mator emensus est. Uosuero qui imperium
non terrȩ sed geli regionibus terminatis tantam ium
tantam potestatem mutuo uobis impartire diuinȩ pro¬
fecto inmortalisq fiduciȩ est. quam cupiditas nulla
ꝑ turbet. Et tamen uides imꝑator non inuenire me

Expanded text:
cordes et, quod omni consanguinitate certius est, vircordes et, quod omni consanguinitate certius est, virtutibus fratres. Sic fit ut vobis tantum imperium sine ulla aemulatione commune sit neque ullum inter vos discrimen esse patiamini, sed plane ut gemini illi reges Lacedaemones Heraclidae rem publicam pari sorte teneatis. Quamquam hoc vos meliores et iustiores, quod illos mater astu coegit, cum nemini fateretur quem prius edidisset in lucem, pari aetatis auctoritate regnare, vos hoc sponte facitis, quos in summis rebus aequavit non vultuum similitudo sed morum. Attamen illos, si discrimen sui scire potuissent, minus mirum fuisset exiguam sibi communicasse regionem, quam saepe uno die impiger viator emensus est. Vos vero, qui imperium non terrae sed caeli regionibus terminatis, tantam vim tantam potestatem mutuo vobis impartire divinae profecto immortalisque fiduciae est, quam cupiditas nulla perturbet. Et tamen vides, imperator, non invenire me
Abbreviated transcription (Latin):
idem atq repetitum ad certam iudicii gloriam ꝑtinꝙ
ideoq hoc uunc ambo sacratissimi imperatores ĩpsoe¬
sis scipione potiores. quod & tu africauum & te piochi.¬
tianus imitatis est. Ingressus est nuper illam quȩ retiȩ
est obiecta germaniam similiq uirtute ultra romanum
limitem uctoriamꝗ protulit. Ad eo numim illuis sim¬
pliciter amanterq quicquid prohis cȩteris feceras retu¬
listi: cum ex diuersa orbis parte coeuntes inutas dex.¬
teras contulistis. Adeo fidum illua fuit fraternumq
obsequium in quo ubis mutua prȩbinstis omnium exem¬
pla uirtuenm atq inuicem uos quod feri iam posse
non uidebatur achoiscis ille tibi ostendendo dona ꝑsica
tu illi spolia germanica. Sed neq illum uirtutes tux bel¬
lice aliberalitate. nec illius opes it abellica urtute re¬
uocarunt. Amlo nune estis largissimi/ ambo fortissimi
atq hac ipsa uestra similitudine magis magieq con¬

Expanded text:
idem atque repetitum ad certam iudicii gloriam pertinet. idem atque repetitum ad certam iudicii gloriam pertinet. Ideoque hoc nunc ambo, sacratissime imperator, ipso estis Scipione potiores, quod et tu Africanum et te Diocletianus imitatus est. Ingressus est nuper illam quae Raetiae est obiecta Germaniam similique virtute Romanum limitem victoria protulit: adeo numini illius simpliciter amanterque, quidquid pro hisce terris feceras, rettulisti cum ex diversa orbis parte coeuntes invictas dexteras contulistis, adeo fidum illud fuit fraternumque conloquium. In quo vobis mutua praebuistis omnium exempla virtutum atque invicem vos, quod fieri iam posse non videbatur, auxistis, ille tibi ostendendo dona Persica, tu illi spolia Germanica. Sed neque illum virtutes tuae bellicae a liberalitate neque te illius opes a bellica virtute revocarunt: ambo nunc estis largissimi, ambo fortissimi atque hac ipsa vestri similitudine magis magisque con
Abbreviated transcription (Latin):
dicas. Exinde igitur soluto animo ac libero sumas. licet
rhenus arescat: teninq lapsu iux leues calculos ꝑsficuo
uado pellat nullus inde metus est. Quicquid ulera rhenã
perspicuo romanum est. Sic illa quondam romanȩ potentiȩ
diu emula & inimica cartago ał. scipione deuida est.
cum traiedto in africam exercitu hanibalem ad Italiȩ uasta¬
tione renocauit. dudieras hoc lmperator san ipsa por
te diuina tua mente ꝑsfexeras. Ita demum hostes fun.¬
dinis posse subuerti: si inpropriis sedib uincerentur.
Nec prȩdam modo. quam coepissent/ amitterent. sed
ipsi coniuges & liberos suos & parentes suos ꝙ carissimo
omnia capta mererent. hoc tu siue cognitum secutus
es: seu re auctore fecisti. Strunq pulcherrimum est.
Neq enim minorem laudem magnarum rerum ȩmuli
ꝗ̃ ipsi merentur auctores. Quinimmo q̃uis optimum in¬
tenge rei consilium for tuns cõmittitur literatum uero

Expanded text:
dicas. Exinde igitur soluto animo ac libero sumus. Licet dicas. Exinde igitur soluto animo ac libero sumus. Licet Rhenus arescat tenuique lapsu vix leves calculos perspicuo vado pellat, nullus inde metus est: quidquid ultra Rhenum prospicio, Romanum est. Sic illa quondam Romanae potentiae diu aemula et inimica Carthago a P. Scipione devicta est, cum is traiecto in Africam exercitu Hannibalem ab Italiae vastatione revocavit. Audieras hoc, imperator, an ipse per te divina tua mente perspexeras ita demum hostes funditus posse subverti, si in propriis sedibus vincerentur nec praedam modo quam cepissent amitterent, sed ipsi coniuges et liberos suos et parentes suos et carissima omnia capta maererent? Hoc tu sive cognitum secutus es seu te auctore fecisti, utrumque pulcherrimum est; neque enim minorem laudem magnarum rerum aemuli quam ipsi merentur auctores. Quin immo, quamvis optimum, intemptatae rei consilium Fortunae committitur; iteratum vero
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod & ingens miraculum. Quod autem magis eue.¬
nire potuit / illa tua ingermaniam transgressione. qua
tu primus omnium inperator probasti romam imperii
nullum ẽẽ terminum nisi qui tuorum esset armorum
at qui rhenum antea uideacur ipsa sic natura duxisse.
ue eolimite romanȩ prorinciȩ ab immanitate barbãiȩ
uindicarentut. Et quis unꝗͣ ante uos prinapes non gra¬
tulatus est gallias illo amne muniri. Quando non cũ
do non cum securitate nostra illus diluuia oreuerunt:
credo itidem optimam illam fertilemq sytiam uelut
amplexu suo tegebat Enfrates ance ꝗͣ diceleciano sp̃o¬
te se dederent regna ꝑsarum. Uerum hoc lorus sinmore
nutu illo patrio: quo omnia contremiscunt: & maiesea¬
te uestri nominis consecutus est. Tn autem imperator in¬
uicte feras illas indomitasq gentes uastatione prȩlip
cȩdibus ferro igneq domiusti. hercnlei generis hoc soluto¬

Expanded text:
aliquid et ingens miraculum? Quod autem maius evealiquid et ingens miraculum? Quod autem maius evenire potuit illa tua in Germaniam transgressione, qua tu primus omnium, imperator, probasti Romani imperii nullum esse terminum nisi qui tuorum esset armorum? Atqui Rhenum antea videbatur ipsa sic Natura duxisse, ut eo limite Romanae provinciae ab immanitate barbariae vindicarentur. Ecquis umquam ante vos principes non gratulatus est Gallias illo amne muniri? Quando non cum do non cum securitate nostra illius diluvia creverunt? Credo, itidem opimam illam fertilemque Syriam velut amplexu suo tegebat Euphrates, ante quam Diocletiano sponte se dederent regna Persarum. Verum hoc Iovis sui more nutu illo patrio, quo omnia contremescunt, et maiestate vestri nominis consecutus est; tu autem, imperator invicte, feras illas indomitasque gentes vastatione, proeliis, caedibus, ferro ignique domuisti. Herculei generis hoc f
Abbreviated transcription (Latin):
ras in fucurum fecisti continuo transatum: ut in ipsa deori
auxilia quę precatus eras prȩuenisse uideatis. & ꝗꝗd
illi promiserant ante fecisse. Uidimus it cȩsar eodem
die & inclarissimo pacis habitu & inpulcherrimo iurtu¬
tis ornatu bona uenia deum dixerim. Ne inpiter quide
ipse tanta celeritate faciem cęli sui uariat: quam facile
tu inperator togam prȩtextam sumpto thorace mutasti:
hastam posito scipione rapiusti: atribunali temet in
campum a curuli in equum transenlisti & rursus ex
acie cum triumpho redisti: totamꝗ hanc urbem repenti¬
na tua in hostes eruptione solicitam lȩtina s exultanõe
& auris flagrantibus & sacrificiis odoribus & accensis
numini tuo implesti. Ita utroq illius diei supremo t̃pore
bis diuina res pari religione celebrata est. lom dimpro
futuruis uouetur tibi: dum pro uictoria soluitur. Tale
igitur auspitium illuis anni quid sequebatue uisi nouũ

Expanded text:
ras in futurum, fecisti continuo transactum, ut mihi ipsa deorum ras in futurum, fecisti continuo transactum, ut mihi ipsa deorum auxilia quae precatus eras praevenisse videaris et, quidquid illi promiserant, ante fecisse. Vidimus te, Caesar, eodem die et in clarissimo pacis habitu et in pulcherrimo virtutis ornatu. Bona venia deum dixerim, ne Iuppiter quidem ipse tanta celeritate faciem caeli sui variat quam facile tu, imperator, togam praetextam sumpto thorace mutasti, hastam posito scipione rapuisti, a tribunali temet in campum, a curuli in equum transtulisti et rursus ex acie cum triumpho redisti, totamque hanc urbem repentina tua in hostes eruptione sollicitam laetitia et exsultatione et aris flagrantibus et sacrificis odoribus et accensis numini tuo implesti. Ita utroque illius diei supremo tempore bis divina res pari religione celebrata est: Iovi dum pro futuris vovetur, tibi dum pro victoria solvitur. Tale igitur auspicium illius anni quid sequebatur, nisi novum
Abbreviated transcription (Latin):
tem oculis sequi possent. Toto fere prelio ferebare nõ
alicer ꝗͣ magnus amuis solet hibernis imbribus audtus
Q iuibus passun fluere. qua campus est. lta cundti
Caibones truliq cundti tanta intermtione cȩsi incerftiq
sunt uut extiuats eos relidtis domi coniugib ac matrib
non profugus aliquis aprelio sed uidtorię tuȩ gloria
nuntiaret. Transeo innime rabiles tua tota gloria pugnas
actq uictorias. Quȩ emiintot tantisq rebus sufficiat oratio.
Illum tamen primum consulatus tui auspicalem diem ta¬
citus prȩterire nullo modo possum: quo tu solus omnium
consecutus es: ut quod tempiis antea incipiendis tantu¬
modo rebus aptum uidebatur tunc primum potuerit suf.¬
ficere ꝑagendis: unoq sol curriculo suo eoq breuissimo
& officia te consulis inchoantem uideret: & ora impera¬
toris implentem. Uidimus te Cȩsar eodem die prorepn.
& uota susapere & coniundta debere. Quod enim optaue-¬

Expanded text:
tem oculis sequi possent? Toto quippe proelio ferebare, non tem oculis sequi possent? Toto quippe proelio ferebare, non aliter quam magnus amnis solet hibernis imbribus auctus et nivibus passim fluere qua campus est. Ita cuncti Chaibones Erulique cuncti tanta internecione caesi interfectique sunt ut exstinctos eos relictis domi coniugibus ac matribus non profugus aliquis e proelio sed victoriae tuae gloria adnuntiaret. Transeo innumerabiles tuas tota Gallia pugnas atque victorias. Quae enim tot tantisque rebus sufficiat oratio? Illum tamen primum consulatus tui auspicalem diem tacitus praeterire nullo modo possum, quo tu solus omnium consecutus es ut, quod tempus antea incipiendis tantummodo rebus aptum videbatur, tunc primum potuerit sufficere peragendis, unoque sol curriculo suo eoque brevissimo et officia te consulis inchoantem videret et opera imperatoris implentem. Vidimus te, Caesar, eodem die pro re publica et vota suscipere et convicta debere. Quod enim optave
Abbreviated transcription (Latin):
us tam insperatam salutem nobis attulisset/ nisi tu
affuisses. iu enim diuinȩ prouidentis imperator cõ¬
silio prius ꝗ̃ in bellum gerendum curasti. cȩteros qui.¬
dem ꝑduelles: quibus parebat ipsa multitudo pestist
ra ire passus es in profundam famem & ex fame
resailentiam mox ad triumphi ornamenta capienda
militum manib usurus. chaibonas tamen erulosq
non dignanis pari astu perdere: atqut interim
diuina uirtus tua exercitatione solita non careret.
aperto marte atq uno impetu ꝑtulisti. Non uniue¬
so ad id prelum usus exercitu sed pauas cobortib
quid enim opus erat multitudine cum ipst piigna¬
res: Ipse omnibus locis totaq acie dimicares: Ip̃si
hosti undiq & qua resisteret: & qua cederet & qua
fugeret/ occureres: erroremq aduersariis paritor
ac tuis faceres: cum neq te barbari unum putarent
neq mihtes. Non dicostipatione atq comitatu. sed sal¬

Expanded text:
us tam insperatam salutem nobis attulisset, nisi tu us tam insperatam salutem nobis attulisset, nisi tu adfuisses? Tu enim divinae providentiae, imperator, consilio prius quam vi bellum gerendum ratus ceteros quidem perduelles, quibus ipsa multitudo pestifera erat, ire passus es in profundam famem et ex fame in pestilentiam, mox ad triumphi ornamenta capienda militum manibus usurus; Chaibonas tamen Erulosque non dignatus pari astu perdere atque ut interim divina virtus tua exercitatione solita non careret aperto Marte atque uno impetu perculisti, non universo ad id proelium usus exercitu sed paucis cohortibus. Quid enim opus erat multitudine cum ipse pugnares, ipse omnibus locis totaque acie dimicares, ipse hosti undique et qua resisteret et qua cederet et qua fugeret occurreres, erroremque adversariis pariter ac tuis faceres, cum neque te barbari unum putarent neque milites, non dico stipatione atque comitatu sed sal
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta principem subisti. Eadem scilicet auxiliio¬
portunitate: qua tiuis hercules louem uestrum qño¬
dam terrigenarum bello laborantem magna uicto¬
ris parte iuiuit.probauitꝙ se non magiẽ adis acce¬
pisse çelum qͣ eisdemreddedisse. an non illud malum si¬
mile monstrorum bifotmium in hisce terris fuit quod
tua cx̧sar nescio utrum magis fortitudine sit repres:
sum an clemencia mitigatum cum militares habitus
ignari agricole appetiuerunt. cum arator peditem
cum pastor equitem. cum hostem barbarum suorum
cultorum rusticus nastator imieatus est. Quod ego cur¬
sum pretereo. Sideo enim te qua pietate es obliuionẽ
illius ustoriȩ malle ꝗͣ gloriam. Quod uero statim uix¬
dum misero illo furore sopito, cum omnes barbars
naliones excidum uniuerse gallig mmarentur neq
solum Burgundiones & alamanni sed etiam chaido¬
nes fruliꝰꝗ uiribus primi barbarorum locis ultimi
prȩcipiti impetu inhas prouincias irruissent. Quisde¬

Expanded text:
iuxta principem subisti eadem scilicet auxilii oiuxta principem subisti eadem scilicet auxilii opportunitate qua tuus Hercules Iovem vestrum quondam Terrigenarum bello laborantem magna victoriae parte iuvit probavitque se non magis a dis accepisse caelum quam eisdem reddidisse. An non illud malum simile monstrorum biformium in hisce terris fuit quod tua, Caesar, nescio utrum magis fortitudine repressum sit an clementia mitigatum, cum militaris habitus ignari agricolae appetiverunt, cum arator peditem, cum pastor equitem, cum hostem barbarum suorum cultorum rusticus vastator imitatus est? Quod ego cursim praetereo; video enim te, qua pietate es, oblivionem illius victoriae malle quam gloriam. Quid vero? Statim, vixdum misero illo furore sopito, cum omnes barbarae nationes excidium universae Galliae minarentur, neque solum Burgundiones et Alamanni sed etiam Chaibones Erulique, viribus primi barbarorum, locis ultimi, praecipiti impetu in has provincias inruissent, quis de
Abbreviated transcription (Latin):
tito tibi imperio ince gratia retulisti.Admittere in
animum tante reip curam & cotius orbis fata susci¬
pere: & oblitum quodam modo sui gentib uiuere &
in tam arduo humanarum rerum stare fastigio:
ex quo ueluti terras omnes & maria despicias/ ui-¬
cissimꝗ oculis ao mente collustres ubi sit certa sere.¬
nitas / ubi dubia tempestas. Qui iustitiam uestrã
ludices emulentur qui uirtutio uestrȩ gloriam du¬
ces seruent: accipere innumerabiles undiq nũtios
eondem mandata dimitere. De tot urbibus & na¬
tionibus & prouinciis ꝙ cogitare. Noctes omnes di¬
esq perpeti solicitudine pro omnium salute tean¬
sigere. hec omnia cum a fratre optimo oblata su¬
sceperis. tu fecisti fortiter ille sapientor. Neq em
leret salutarem manum gubernaculis addidisti:
sed cum ad restituendam eam post priorum tempoꝵ
labem diuinum modo ac ne id quidem unicum
sufficeret auxilium prȩcipitanti romano nomini

Expanded text:
tito tibi imperio vice gratiae rettulisti: admittere in tito tibi imperio vice gratiae rettulisti: admittere in animum tantae rei publicae curam et totius orbis fata suscipere et oblitum quodammodo sui gentibus vivere et in tam arduo humanarum rerum stare fastigio, ex quo veluti terras omnes et maria despicias vicissimque oculis ac mente conlustres ubi sit certa serenitas, ubi dubia tempestas, qui iustitiam vestram iudices aemulentur, qui virtutis vestrae gloriam duces servent, accipere innumerabiles undique nuntios, totidem mandata dimittere, de tot urbibus et nationibus et provinciis cogitare, noctes omnes diesque perpeti sollicitudine pro omnium salute transigere. Haec omnia cum a fratre optimo oblata susceperis, tu fecisti fortiter ille sapienter. Neque enleret, salutarem manum gubernaculis addidisti, sed cum ad restituendam eam post priorum temporum labem divinum modo ac ne id quidem unicum sufficeret auxilium, praecipitanti Romano nomini
Abbreviated transcription (Latin):
gendis ꝑ totum histri limitem ꝑq omnem qua tendit
tufratem & ripas peragrabo rheni & Littus oceam:
Sed qui uelit omma ista complecti secula fibi optare de¬
bet & innumerabiles annos & quantam tu mereris eta¬
tem. Faciam igitur compendio orationis meȩ sed dam¬
no uoluntans quod huic tempori maxime congriut.
Omittam cȩtera ut potissimum illud arripiam quod mul¬
cis fortasse mirum uidebitur. & tamen re ipsa uerissi¬
mum est. Te cum ad rescituendam remp a cognato tibi
dioclitiam numine fueris inuocatus plus tribuisse be¬
neficii ꝗ̃ acceperis. tieq enim spetie tenus ac nomine
fortuna imperii consideranda est. Trabee uestrȩ
triumphales & fasces consulares & sellȩ curules &
hec obsequioram scipatio & fulgur & illa lux diuinũ
uerticem claro orbe compledtens uestrorum sunt or¬
namenta meritorum pulcherrima quidem & augu.¬
stissima. Sed longe illa maiora sunt: quȩ tu impar¬

Expanded text:
gendis per totum Histri limitem perque omnem qua tendit gendis per totum Histri limitem perque omnem qua tendit Euphraten et ripas peragrabo Rheni et litus Oceani? Sed qui velit omnia ista complecti, saecula sibi optare debet et innumerabiles annos et quantam tu mereris aetatem. Faciam igitur compendio orationis meae, sed damno voluntatis, quod huic tempori maxime congruit: omittam cetera, et potissimum illud adripiam quod multis fortasse mirum videbitur et tamen re ipsa verissimum est: te, cum ad restituendam rem publicam a cognato tibi Diocletiani numine fueris invocatus, plus tribuisse beneficii quam acceperis. Neque enim specie tenus ac nomine fortuna imperii consideranda est. Trabeae vestrae triumphales et fasces consulares et sellae curules et haec obsequiorum stipatio et fulgor, et illa lux divinum verticem claro orbe complectens, vestrorum sunt ornamenta meritorum, pulcherrima quidem et augustissima; sed longe illa maiora sunt quae tu impar
Abbreviated transcription (Latin):
omne id tu in laudibus tius non occupare modo. sed si
res poscat absumere. Unde igitur ordiar. cõmemo¬
rabo nimirum patriȩ tuȩ in remp. merita. Quis ẽum
dubitat quin multis iam seculis ex quo nires illuis
romanum nomen accesserint.Italia quidem sit gen¬
tium domina gloriȩ uetustate: sed pãnonia iurtu¬
te. An diuinam generis tui originem recensebo quã
tu non modo factis sed etiam nominis successione te¬
staris: an quemadmodum educatus institutusq sis
predicabo: illo limite illa fortissimarum sede legio.¬
num. incer discursus strenue niuentutis & armoꝵ
sonitus tuis uaganbus obstrepentes. finguntur hec de
loue sed de te uera sunt imperator. An tuas res gestas
enumerare conabor quȩ te prima signa imperatoris
auspiciis inaugurarunt: quȩ castra dominum habita¬
tura susceperint: quȩ bella deduxerint: quȩ uicto¬
rix̧ auxerint. Ibo scilicet uestigiis uirtutis tue colli¬

Expanded text:
omne id in laudibus tuis non occupare modo sed, si omne id in laudibus tuis non occupare modo sed, si res poscat, absumere! Vnde igitur ordiar? Commemorabo nimirum patriae tuae in rem publicam merita? Quis enim dubitat quin multis iam saeculis, ex quo vires illius ad Romanum nomen accesserint, Italia quidem sit gentium domina gloriae vetustate, sed Pannonia virtute? An divinam generis tui originem recensebo, quam tu non modo factis immortalibus sed etiam nominis successione testaris? An quemadmodum educatus institutusque sis praedicabo in illo limite, illa fortissimarum sede legionum, inter discursus strenuae iuventutis et armorum sonitus tuis vagitibus obstrepentes? Finguntur haec de Iove, sed de te vera sunt, imperator. An tuas res gestas enumerare conabor, quae te prima signa imperatoriis auspiciis inaugurarint, quae castra dominum habitura susceperint, quae bella diduxerint, quae victoriae auxerint? Ibo scilicet virtutis tuae vestigiis colli
Abbreviated transcription (Latin):
diem tam liberalem facit. ut urbem illam sic colas condita
quasi ipse condideris. Re uera enim sacratissime imꝑa¬
tor morito qui iuis te tuumq fratrem romani imperii
dixerit conditores. Estis enim quod est proximum resti¬
tutores & sit licet hic illi urbi natalis dies. quod ꝑtineat
ad originem populi ro. uestri imperii primi dies sunt
principes ad salutem. Quare si nunc Romȩ magistratus
& pontifices & sacerdotes iuxta parentes urbis & statores
deos herculis templa uenerantur: quia partam al¬
quando ex uictoria prȩdam a flumine hibero & conscio
occidin solis oceano ad pabula tirrena compulerit &¬
inpalatino iuigo uenturo tibi reliquerit uestigia. Quan¬
to tandem studio nos hic conuenit: qui te presentem
intuemur deum: toto quidem orbe uidorem. Sed nunc
cum maxime in eadem occidentis plaga non pastorem
trino capite deformem sed prodigium multo tetrius
opprimentem guicquid spiritus & uocis habeamus

Expanded text:
diem tam liberalem facit, ut urbem illam sic colas conditam, diem tam liberalem facit, ut urbem illam sic colas conditam, quasi ipse condideris. Re vera enim, sacratissime imperator, merito quivis te tuumque fratrem Romani imperii dixerit conditores: estis enim, quod est proximum, restitutores et, sit licet hic illi urbi natalis dies, quod pertinet ad originem populi Romani, vestri imperii primi dies sunt principes ad salutem. Quare si nunc Romae omnes magistratus et pontifices et sacerdotes iuxta parentes Vrbis et statores deos Herculis templa venerantur, quia partam aliquando ex victoria praedam a flumine Hibero et conscio occidui solis Oceano ad pabula Tyrrhena compulerit et in Palatino iugo venturo tibi reliquerit vestigia, quanto tandem studio nos hic convenit, qui te praesentem intuemur deum toto quidem orbe victorem, sed nunc cum maxime in eadem Occidentis plaga non pastorem trino capite deformem sed prodigium multo taetrius opprimentem, quidquid spiritus et vocis habeamus,