comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prudentissimi dep̾henderint indicemꝰ. Na sicut
ex terrena umbra potuit circuli ꝑ quẽ sol meat
dep̾hendi magntudo. ita ꝑ ip̃m circulu mensura
solis inuenta est. in huc modu ꝓcedente inquisiti¬
onis ingenio. Equinoctiali die ãte solis ortu eqnabili¬
ter locatu est saxeũ uas in hemisꝑii specie. canata
ambitione curuatu infr̃a ꝑ lineas designato.xii.
diei horaꝵ nũo. quas stili ꝓminentis umbra cum
transitu solis p̾tereundo distinguit. hoc est apte ut
seiamꝰ huiꝰ modi uasis offĩciu. ut tanto tẽpote a pore
eius extremitate. ad altera usq stili umbrã ꝑauuit.
quãto sol medietatem celi ab ortu in occasu unius
sailicet hemispii conu̾sione metit᷑. Na totius cele
integra ꝯu̾sio diem noctẽq coneludit. & ideo con¬
stat qͣntu sol ĩ areulo suo. tantu in hoe ualẽ um¬
bra meare. Huic igit᷑ equabiliter collocato area tẽ¬

Expanded text:
prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est autem, ut scimus, huius modi uasis officium, ut tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tem
Abbreviated transcription (Latin):
da est. Ip̃a est.n. quã sũrsu constat ex crestere
sexagies multiplicanda tibi erũt .lxxx. milia. que
terre diametros ht̃. que fãcunt quadragies octies
centena milia stadior esse a terra usq̃ ad solis cur¬
sum. quo umbrã terre diximus ꝓuenire. Terra aut̃
ĩ medio celestis circuli ꝑ quẽ sol currit. ut cencrus
locata est. Ergo mensura terrene umbre medieta¬
tem diametri celestis efficiet. & si ab. altera quoq
ꝑte terre par usq ad eundẽ cutulũ mensura ten¬
datur. integra circuli ꝑ quẽ sol currit diametros
inuenit. Duplicatis igit᷑ illis quadragies octies cen¬
tenis milib erit integra diametros celestis cirtuli
tiplicare adiecta ꝑte septima ut sepe ia dictu ẽ.
& ita inuenies totus circuli ꝑ quẽ sol currit am¬
bitu stadioꝵ hr̃e trecenties centena milia. & ĩsu
Nunt quã solis esse mẽsũna uł quẽ ad modu illi

Expanded text:
da est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere da est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octoginta milia quae terrae διάμετρος habet, quae faciunt quadragies octies centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis cursum, quo umbram terrae diximus peruenire. Terra autem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura terrenae umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli ltiplicare, adiecta parte septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadiorum habere trecenties centena milia et insupnunc quam solis esse mensuram uel quemadmodum illi
Abbreviated transcription (Latin):
semus. nisi & neĩem de ip̃is dubitare arbitrarem.
M caueremꝰ iusto ꝓlixius uolumen extende̾. Scien¬
dum & hoc ꝙ umbra terre quã sol post occasũm
ĩ inferiori hemisperio currens sũrsũ cogit emitti.
Ex qua suꝑ terra fit obscuritas que nox uocatur.
sexagies in altum multiplicabit᷑. ab ea mensũra
qua terre diametros habet. & hac longitudine
ad ip̃m circulu ꝑ quẽ sol currit erecta exclusione
laminis : tenebras in terrã refũndit. Prodendu est
igit᷑ quãta cdiametros terre sit. ut constet quid pos¬
sit sexagies multiplicata colligere. Unde his pre¬
libatis ad trictatu mẽsũraꝵ quas ꝓmisit oratio
reu̾tatur. Euidentissĩmis c indubitabilib dim̾sioib
milia stadioꝵ uł non multo amplius diametros ht
sũpus de diametro & circulo regulariter diximus.
ce quia ad esticienda terrene umbre longitudie
nõ ambitus terre. s diametri mensura multiplicã¬

Expanded text:
semus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur semus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum et hoc, quod umbra terrae quam sol post occasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur ab ea mensura quam terrae διάμετρος habet, et hac longitudine ad ipsum circulum per quem sol currit erecta, exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάμετρος terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilibus dimensionibus milia stadiorum uel non multo amplius διάμετρος habectione quam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplican
Abbreviated transcription (Latin):
spere aut orbis medũ certissima obẜuatione distĩguit᷑.
Etẽ ducta linea de quocũq loco cirtuli qui designatꝰ am¬
bitu in quãcũq eiusdẽ arculi sũmitate orbil parte
diuidat. aliqua necesse est. S non omĩmõ medietas
est orbis qua sepat ista diuisio. Ila .n. tantu linea
in ꝑtes equales orbem mediu diudit. que asumo in
sũmu ita ducit᷑ ut necessẽ sit eam transite ꝑ cen¬
tron. & hec linea que orbem sic equaliter diuidit.
orbis triplicata cu adiectione septime ꝑtis sũe: mẽ¬
sura facit circuli quo orbis includit᷑.i. si uncias.uii.
teneat diametri longitudo. & nelis ex ea nosse qͦt
uncias orbis ip̃is circulus teneat. triplicabis septẽ
I.o ꝓnũtiabis .xx. & duab unciis huiꝰ circuli ẽẽ
mensura. cuiꝰ diametros.uii. unciis extendit᷑. Hec
oĩa geometricis eiudẽtissimisq rationib ꝓbare pos¬

Expanded text:
sphaerae aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. sphaerae aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta linea de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse est. Sed non omni modo medietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes aequales orbem medium diuidit quae a summo in summum ita ducitur ut necesse sit eam transire per centron; et haec linea, quae orbem sic aequaliter diuidit, orbis, triplicata cum adiectione septimae partis suae, mensuram facit circuli quo orbis includitur; id est, si uncias septem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot uncias orbis ipsius circulus teneat, triplicabis septem,in uiginti et duabus unciis huius circuli esse mensuram cuius diametros septem unciis extenditur. Haec omnia geometricis euidentissimisque rationibus probare pos
Abbreviated transcription (Latin):
tãt᷑ non possẽ aliter dep̾hendi. nisi mensura & terre
& solis inuenta. ut fieret ex collatione discretio. &
terrena quidẽ dimẽsio oculis rõne uiuantib de facili
cõstabat. Solis uõ mẽsũra aliter nisi ꝑ mẽsũra celi ꝑ
quod discurrit inueniri non posse uderũt. Ergo pri¬
mu metiendũ sibi celu illud.i. iter solis ꝯstituerunt.
nnqͣ ta ociosũs. taq ab oĩ erit serio feriatꝰ. ut hoc
quoq ĩ manu sũmat. ne talẽ uetere ꝓmissionẽ qͣsi
pansanie ꝓxima. aut horrescat. aut rideat. S eĩ ad
rem que natura ĩ comp̾hensibilis uidebat᷑ uam sibi
fecit ingeiuptoe. ꝑ terrã qui celi modus sit repere¬
runt. Ut liũtẽ lquere possit ratro cõmenti. priue
regulanter. paudi dicenda lunt. ut sĩt reꝵ seq̃ntiu
aditus instructior. In omi orbe uł spera. medietas cen¬
tru uocat᷑. nihilq est aliud centron nisi punctũ quo

Expanded text:
tabatur non posse aliter deprehendi nisi mensura et terrae tabatur non posse aliter deprehendi nisi mensura et terrae et solis inuenta, ut fieret ex collatione discretio. Et terrena quidem dimensio oculis rationem iuuantibus de facili constabat. Solis uero mensuram aliter nisi per mensuram caeli per quod discurrit inueniri non posse uiderunt. Ergo primum metiendum sibi caelum illud, id est iter solis, constituerunt, umquam tam otiosus tamque ab omni erit serio feriatus ut haec quoque in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi insaniae proximam, aut horrescat aut rideat. Etenim ad rem quae natura incomprehensibilis uidebatur uiam sibi fecit ingenium, et per terram qui caeli modus sit repperunt. Vt autem liquere possit ratio commenti, prius regulariter pauca dicenda sunt, ut sit rerum sequentium auditus instructior. In omni orbe uel sphaera, medietas centron uocatur, nihilque aliud est centron nisi punctum quo
Abbreviated transcription (Latin):
lit esse q̃ terra. & Eratosthenes in libris dim̃sionu sic
ait. Mensura terre septies & uicies multiplicata.
m̃sura solis effĩciet. Possidoniꝰ multo multoq sepius
&. uterq lunaris defectꝰ argum̃tu ĩuice ꝓse aduocat.
ita cu solem uolũt terra maiorẽ probare. testimonio
lune deficientis utunt᷑. cu defectu lune conant᷑ asse¬
rere. ꝓbationẽ de solis magnitudiẽ mutuant᷑. & sic i¬
euenit. ut dũ utrũq de altero astruit᷑. nentrui ꝓba¬
biliter astruat᷑. semꝑ in medio tucissim mitante mu¬
tuo testimonio. Quid eĩ ꝑ rem adhuc ꝓbandam
probẽt᷑. Sed egyptii nihil ad cõiectura loq̃ntes seque¬
strato ac libero argum̃to. nec in patrociniu sibi lune
defẽctũ uocantes: quãta mensura sol terra maior sit
probare uoluerũt. ut tu demu ꝑ magnitudĩẽ eius
oñderent cur luna deficiat. Hoc autẽ nequaqͣ dubi¬

Expanded text:
sit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic sit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «mensura terrae septies et uicies multiplicata mensuram solis efficiet»; Posidonius multo multoque saepius, et uterque lunaris defectus argumentum pro se aduocat. Ita cum solem uolunt terra maiorem probare, testimonio lunae deficientis utuntur, cum defectum lunae conantur adserere, probationem de solis magnitudine mutuantur, et sic euenit ut, dum utrumque de altero adstruitur, neutrum probabiliter adstruatur, semper in medio uicissim nutante mutuo testimonio. Quid enim per rem adhuc probandam probetur? Sed Aegyptii, nihil ad coniecturam loquentes, sequestrato ac libero argumento nec in patrocinium sibi lunae defectum uocante, quanta mensura sol terra maior sit probare uoluerunt, ut tum demum per magnitudinem eius ostenderent cur luna deficiat. Hoc autem nequaquam dubi
Abbreviated transcription (Latin):
que duuna rõne fieri uidemꝰ. Est o hec causa ꝓpter
quã uire cor celi uocat᷑. q natura iguis semꝑ ĩ motu
ꝑpetuoq agitatu est. Solem autẽ ignẽ etheri fontẽ
dictu esse retulimꝰ. ħ est ergo sol in ethere qđ aiale
cdor cuiꝰ ista natura est. neunꝗͣ cesset amotu. aut breuis etꝰ
quatũq casũ ab agitatione cessatio. mohxrabal intertmat.
hoe de seo qđ mudi mentẽ uocauit. Eiur uo̾ & tempa¬
tio mũdi dictus sit. ratio in apto est. Ita.n. non lolus
ri a lole certissimu est. ut extremitates eius que auia
solis longissime recessẽrũt oĩ careant benesicio calouis
co una frgons ̃petutate torpescant. qđ in sequenaibus
aꝑtius explicabitur. Nestat ut de magnitudiẽ euis
qͣuerissima pdicatione extulit. pauca &x nõ p̾tereũda.
dicamꝰ. Phisici hoe maxime consequi in omĩ carca ma¬
gnitudinẽ solis inquisitione uoluerũt. qͣnto maior pos¬

Expanded text:
quae diuina ratione fieri uidemus. Est et haec causa propter quae diuina ratione fieri uidemus. Est et haec causa propter quam iure cor caeli uocetur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitatu est; solem autem ignis aetherii fontem dictum esse rettulimus; hoc est ergo sol in aethere quod in animali cor, cuius ista natura est ne umquam cesset a motu; aut breuis eius quocumque casu ab agitatione cessatio mox animal interimat. Haec de eo quod mundi mentem uocauit. Cur uero et «temperatio» mundi dictus sirare sole certissimum solis longissime recesserunt, omni careant beneficio caloris et una frigoris perpetuitate torpescant. Quod sequentibus apertius explicabitur. Restat ut et de magnitudine eius, quam uerissima praedicatione extulit, pauca et non praetereunda dicamus. Physici hoc maxime consequi in omni circa magnitudinem solis inquisitione uoluerunt, quanto maior pos
Abbreviated transcription (Latin):
recursusq moderat᷑. Nam certa sp̃atii diffinitio ẽ.
as quã cu una quaq erratica stella recedens a sole ꝓue¬
nerit. tanq̃ ultra ꝓhibeat᷑ accedere. agi retro udetun.
a nirsus cu certa ꝑtem recedendo contigerit. ad direc¬
n cursus consueta reuocat᷑. Ita solii uis ce potestas motꝰ
reliquoꝵ luminũ cõstituta dim̃sione moderat᷑. Mens
creandi ita appellat᷑. ut phisici eu cor celi uecauerunt.
Inde nimirũ q oĩa que statuta racione ꝑ celu fieri ui¬
demus diẽ noctemq & migrantes inter utrũ q pio¬
lreitatis brenitatisq uices. & certis tẽporib equã utriꝰq
mensura. Dein ueris clem̃te tepore. torridui cancri
ac leonis estu. molliciẽ autũnalis aure. iu fiigore
inter utrãq temꝑiem. Omĩa hec solis cursus ꝙ ra¬
to dispensat. iure ergo cor celi dicit᷑. ꝑ quẽ fuint oĩa

Expanded text:
recursusque moderatur. Nam certa spatii definitio est recursusque moderatur. Nam certa spatii definitio est ad quam cum unaquaeque erratica stella, recedens a sole, peruenerit, tamquam ultra prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas motus reliquorum luminum constituta dimensione moderatur. «Mens mundi» ita appellatur ut physici eum cor caeli uocauerunt, inde nimirum quod omnia quae stata ratione per caelum fieri uidemus, diem noctemque et migrantes inter utrumque prolixitatis breuitatisque uices et certis temporibus aequam utriusque mensuram, dein ueris clementem teporem, torridum Cancri ac Leonis aestum, mollitiem auctumnalis aurae, uim frigoris inter utramque temperiem, omnia haec solis cursus et ratio dispensat. Iure ergo cor caeli dicitur, per quem fiunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ad laudis pompã lasciuit oratio. s res uere uocabulis ex¬
pͥmunt᷑. Dux & pͥnceps ait. & moderator luminũ re¬
liquoꝵ. mens mũdi & temꝑacio. Placoĩtimeo cu de .uii.
speris loquerẽt᷑ sic ait. Ut autẽ ꝑ ip̃os octo circuitus celeñ¬
tatis &e tarditatis certa mensura & sit & nolcat᷑. Deus in
ambitu suꝑ terram scdo lumen accendit. qđ nũc lole uo¬
des ut hec diffĩnitio uult essẽ oĩi spar lumen in lolem.
S Cicero sciens etiã ceteras stellas hr̃e lumen luum
solamq lunã ut sẽpe iam diximus ꝓprio carere. obscuri
sole maximu lumen esse: non solu ait dix. s ce pͥn
stellas scit essẽ lumina. s hũc ducẽ ce pͥncipem que
heraclitus fonte celestis lucis appellat. Dux ergo est.
quia omnes luminis maiestate precedit. Princeꝵ u
quia ita eminet. ut ꝑpea ꝙ talis solus appareat. sol uo¬
cetur. Modericor reliquoꝵ dict᷑. quia ip̃e cursus eoꝵ

Expanded text:
ad laudis pompam lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exad laudis pompam lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur. «Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio.» Plato in Timaeo, cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait: «Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur, deus in ambitu supra terram secundo lumen accendit quod nunc solem uodes ut haec definitio uult esse omnium sphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam ceteras stellas habere lumen suum, solamque lunam, ut saepe iam diximus, proprio carere, obscuritsole maximum lumen esse, non solum ait «dux», sed et «stellas scit esse lumina, sed hunc ducem et principem quem Heraclitus fontem caelestis lucis appellat. «Dux» ergo est, quia omnes luminis maiestate praecedit; «princeps», quia ita eminet ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator reliquorum» dicitur, quia ipse cursus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Saturm autẽ martisq stelle ita non hũĩt cu lumib com¬
nus ad solem. mars aspiciat ad lima. Ideo m inꝰ cõmodi
uite humane existimant quasi cu uite auctorib arta¬
nuͣor ratione non uĩcti. Cur tm̃ & ip̃i non ñqͣ opes
uł clantatem homib prestare credant̃. ad alteꝵ debet ꝑti¬
nere tractatũ. quia hic sufficit apusse rõnem. cur alia
terribilis. alia salutans existimet᷑. & Plotinꝰ quidẽ ĩ libro
Sic facĩt astra. ꝓnuntiat¬
nihil ui uł potestate eoꝵ hoĩb euenire: s ea que decreti
necessitas in singulos sanat. ⁊ta ꝑ horf .uii. transitum.
stationẽ. recessuue monstrari. ut aues seu p̾teruolando.
sen stando. futura pennis uł uoce significant nesciẽtes.
Sic quoq tm̃ uire uocabit᷑ hec salutaris. ille teribilis.
cũ ꝑ huc ꝓspera. ꝑ illu significent̃ ĩcõmoda. In his
autẽ tot nomĩb que de sole dicunt᷑. non frustra nec

Expanded text:
Saturni autem Martisque stelle ita non habent comSaturni autem Martisque stelle ita non habent comnus ad solem, Mars aspiciat ad lunam. Ideo minus commodi uite humane estimantur, quasi cum uite auctoribnumerorum ratione non iuncti. Cur tamen et ipsi nonnumquam opes uel claritatem hominibus praestare credantur, ad alterum debet pertinere tractatum, quia hic sufficit aperuisse rationem cur alia terribilis, alia salutaris existimetur. Et Plotinus quidem, in libroSi faciunt astra, pronuntiatihil ui uel potestate eorum hominibus euenire, sed ea quae decreti necessitas in singulos sancit, ita per horum septem transitum, stationem recessumue monstrari, ut aues, seu praeteruolando seu stando, futura pennis uel uoce significant nescientes. Sic quoque tamen iure uocabitur hic salutaris, ille terribilis, cum per hunc prospera, per illum significentur incommoda. In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur, non frustra nec
Abbreviated transcription (Latin):
quasi noĩa nũoꝵ accipias uolo. In seq̃ntib uo̾ cu de armo¬
nia celi loquemur. qui sint hi nũi. quidue possint. oportu¬
nius apiemus. Modo ħ nosse sustic̃iat. quia sine his nius
nulla colligatio. nulla potest esse concordia. Uita uero
nr̃m precipue sol & luna moderant᷑. Na cui sint caducoꝵ
de lunari ad nos globositate ꝑueniñt. Sic utriꝰq luminis
uagas stellas refertur. Sed hare stellaꝵ alias int̾uentus
numeroꝵ. quoꝵ supͣ fecimus mentionẽ cu luminibus
bene iungit. ac sociat. alias nullus applicat niu nexꝰ ad
lumina. Ergo uenereia & ioualis stella ꝑ hos nmeros
lumini utriq sociant᷑. s iouialis ioli ꝑ omnes. Lune nõ
datur. iouis tm̃ stella cu sole accõmodatior ẽ. & uene¬
ria cu luna. Atq ideo uite nr̃e magis cõmodant᷑. quasi
luminib uite nr̃e auctionib nũoꝵe ratione concordes.

Expanded text:
quasi nomina numerorum accipias uolo; in sequentibus uero, cum de harmoquasi nomina numerorum accipias uolo; in sequentibus uero, cum de harmonia caeli loquemur, quid sint hi numeri quidue possint opportunius aperiemus. Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla colligatio, nulla potest esse concordia. Vitam uero nostram praecipue sol et luna moderantur. Nam cum sint caducorude lunari ad nos globositate perueniunt. Sic utriusque luminis uagas stellas refertur; sed harum stellarum alias interuentus numerorum quorum supra fecimus mentionem cum luminibus bene iungit ac sociat, alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo Veneria et Iouialis stella per hos numeros lumini utrique sociantur, sed Iouialis soli per omnes, lunae uero datur, Iouis tamen stella cum sole accomodatior est <et> Veneris cum luna. Atque ideo uite nostre magis commodant, quasi luminibus uite nostre auctoribus numerorum ratione concordes.
Abbreviated transcription (Latin):
tilat martis. alt̾mn ex tractatu eoꝵ qui de hĩs stellis ad ho¬
minũ uitã manare uolũt adu̾sa uł psp̾era. Na plerũq de
martis terribilia. de ionis salutaria euenire diffĩniũt. Can¬
sam si quis fõrte altuis querat unde diuinis maliolentia
ut stella malefica essẽ dicat᷑. sicut de martis & sãturm stel¬
lis existimat᷑. aut cur notabilior benignitas iouis. & ue¬
neris inter genethliachos haleat᷑. cu sit diuinoꝵ una
natura. in mediu pfẽra rationẽ. apud unũ oĩo qui scia
lectã. Na ptolomeus in libris trib quos de armonia com¬
posuit. pacefrat causa qua breuiter explicibo. Certi stĩꝗt
niu ꝑ quos inter onmia que sibi conueiunt. ungunt᷑⁊
aptant᷑. fit iugabilis competentia. Nec quicꝗͣ potest alt̾i
nisi ꝑ hos nũos ꝯuenire. Sũt autẽ epitritus. henuolus. epos
dons. duplaris. triplaris. quadruplus. Que hoc loco ĩteriz

Expanded text:
tilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hotilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hominum uitam manare uolunt aduersa uel prospera. Nam plerumque de Martis terribilia, de Iouis salutaria euenire definiunt. Causam si quis forte altius quaerat unde diuinis maliuolentia, ut stella malefica esse dicatur, sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas Iouis et Veneris inter genethlialogos habeatur, cum sit diuinorum una natura, in medium proferam rationem, apud unum omnino, quod sciam, lectam. Nam Ptolemaeus in libris tribus quos De harmonia composuit patefecit causam, quam breuiter explicabo. Certi sunt numeri per quos inter omnia quae sibi conueniunt, iunguntur, aptantur, fit iugabilis competentia, nec quicquam potest alteri nisi per hos numeros conuenire. Sunt autem ius, duplaris, triplaris, q
Abbreviated transcription (Latin):
certã ex media pte dunsionẽ solis regionẽ non fieri. S quia
hic de nũo loquebat᷑. in quo uere qui quartus est. &e meduis
est. ideo ꝓnũtiauit quidẽ mediu. s ꝓpter latentẽ spatioꝵ
dim̃sione u̾bu quo hanc diffĩnitionẽ temꝑaret adiecit.
Notãdũ ꝙ eẽ alt̾a̾ stella saturm & alterã ioms. martis aliã.
nõ nature cõstitutio. s humana psuasio ẽ. que stellis nũos
& noĩa fẽcit. Non eĩ ait illa que saturna est. s quam
ĩ terris saturnuã noĩant. & ille fulgor qui dict᷑ iouis. & quẽ
martiu dicitis. Adeo exp̾ssĩt in sĩngulis noĩa hec non essẽ
inuenta nature. s hoĩ comenta significatioĩ distĩctionis
accõmoda. Q uõ fulgorẽ iouis humano gn̾i prospum
c& salutare. cõtra martis rutilu & terribilẽ terris uocauit.
alteꝵ tractũ est ex stellaꝵ colore. na fulget iouis . tu¬

Expanded text:
certam ex media parte diuisionem solis regione non fieri. Sed quia certam ex media parte diuisionem solis regione non fieri. Sed quia hic de numero loquebatur, in quo uere qui quartus et medius est, ideo pronuntiauit quidem medium, sed propter latentem spatiorum dimensionem uerbum quo hanc definitionem temperaret adiecit. Notandum quod esse stellam Saturni et alteram Iouis, Martis aliam, non naturae constitutio sed humana persuasio est, quae ... stellis numeros et nomina fecit. Non enim ait illa «quae Saturnia est» sed «quam in terris Saturniam nominant» et «ille fulgor qui dicitur Iouis», et «quem Martium dicitis»; adeo expressit in singulis nomina haec non esse inuenta naturae, sed hominum commenta significationi distinctionis accommoda. Quod uero fulgorem Iouis humano generi prosperum et salutarem, contra Martis rutilum et terribilem terris uocauit, alterum tractum est ex stellarum colore — nam fulget Iouis, ru
Abbreviated transcription (Latin):
dictu est. Sed his hoc adiciendũ ẽ. cur Cicero cum
quartũ de .uii. solẽ uelit. quartus autẽ inter .uii. nõ
tere mediꝰ s oĩ modo medus & sit & habeat᷑. nõ ab¬
rupte mediu iolẽ. s fere mediu dixerit. his u̾bis.
Deinde subter media fere regionẽ sol optinet. Sed
non uacat adiectio. qua hec ꝓmũtiatio temꝑat᷑. Na
sol quartu locu optinens mediã regione tenebit
in medio spacio locata. quia magis a sũmo ip̃e. ꝗͣ ab ip̃o recessit
una postremitas. Q sine ulla disceptationis ambage cõpen¬
diosa probabit assertio. Saturni stella que sũma est. godiacu
xxx. annis ꝑagrat. Sol mediꝰ uno anno. Luna ultima uno
mẽsẽ non ĩtegro. Tantũ ergo int̾est. inter solẽ oo saturnus
qͣntu inter unũ & .xxx. Tantũ inter lunã solemq qͣntu
inter.xii. & unũ. Ex his apparet totiꝰ a sũmo in unũ spatii

Expanded text:
dictum est; sed his hoc adiciendum est cur Cicero, cum dictum est; sed his hoc adiciendum est cur Cicero, cum quartum de septem solem uelit, quartus autem inter septem non fere medius, sed omni modo medius et sit et habeatur, non abrupte medium solem, sed «fere» medium dixerit his uerbis: «deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet.» Sed non uacat adiectio qua haec pronuntiatio temperatur. Nam sol quartum locum obtinens mediam regionem tenebit in medio spatio locata, quia magis a summo ipse quam ab ipso recessit ima postremitas: quod sine ulla disceptationis ambage compendiosa probabit adsertio. Saturni stella, quae summa est, zodiacum triginta annis peragrat, sol medius anno uno, luna ultima uno mense non integro. Tantum ergo interest inter solem et Saturnum quantum inter unum et triginta, tantum inter lunam solemque quantum inter duodecim et unum. Ex his apparet totius a summo in imum spatii
Abbreviated transcription (Latin):
est. nec ultra suꝑficiẽ qͣuis luce penetret᷑. Hec licet & ip̃a
sinis sit. s liqui dissime lucis. & ignis etherii. ideo qͣuis
densiuis corpus sit ꝗͣ cet̾a celestia. ut multo tm̃ terreno
puriꝰ. fit accepte luci penetrabile. adeo ut eam de se
lucis radiꝰ cũ ad nos de origine sua.i. de sole ꝑuenit.
nãm secũ ignis de quo nascit᷑ deuehit. Cum uõ ĩ lune
corpus infundit᷑. & in de resplendet. solã refundit cla
ritudĩẽm. nõ calore. Nam &. speculu cũ splendorẽ de
se ii oppositi eminꝰ ignis emittit. solam ignis similitu¬
dinẽ carentẽ sensu caloris oñdit. Quẽ soli ordinem
plato dederit. uł eiꝰ auctores. quos ue Cicero secutus
quartũ locu globo eiꝰ assĩgnau̾it. uł que ratio psuasio¬
nem huiꝰ diuersitatis icluxert. & cir dixerit tullius.
ĩ infimoq orbe luna radiis solis accensa conu̾tit᷑. satis

Expanded text:
est, nec ultra superficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa est, nec ultra superficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia, ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se lucis radius, cum ad nos de origine sua, id est de sole, peruenit, naturam secum ignis de quo nascitur deuehit; cum uero in lunae corpus infunditur et inde resplendet, solam ritatem, non calorem, sicut et speculum cum splendorem de se vi oppositi emindinem, carentem sensu caloris, ostendit. Quem soli ordinem Plato dederit uel eius auctores, quosue Cicero secutus quartum locum globo eius adsignauerit, uel quae ratio persuasionem huius diuersitatis induxerit et cur dixerit Tullius «in infimoque orbe luna radiis solis accensa conuertitur», satis
Abbreviated transcription (Latin):
est. lux nalis &e sua est. Que tota cuz igne suo ita spere
solis incumbit. ut celi Zonȩ que ꝑcul asole sunt ppe¬
tuo fugore oppressẽ sint. situt infr̃a ostendẽt᷑. Luna
uo quia ip̃a lola sub sole est. oe caducoꝵ ia regioni luce
sũa carenti ꝓxima. lucẽ nisi desupposito sole cui resplen¬
det hr̃e non potuit. Deniq quia totiꝰ mũdi una pars
terra ẽ etheris autẽ una pars luna est. lunã quoqi t̾ra
s echeriã uocauerũt. ĩmobilis tm̃ ut t̾ra essẽ nõ potuit.
quia in sꝑ̃a que uoluit᷑ nihil manet ĩ mobile p̾ter centrũ.
Mundane autẽ spere terra centru est. ideo sola ĩ mobilis
pseuerat. Rursũs terra accepto solis lumĩẽ clarescit
tm̃ mõ nõ relucet. Luna speculi instar lumen quo illu¬
strat᷑ emittit. quia illa aeris & aque que ꝑ sẽ conereta
&. densã lunt fex habet᷑. & ideo extrema uastitate dẽsẽta

Expanded text:
est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore oppressae sint, sicut infra ostendetur. Luna uero, quia sola ipsa sub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, lucem nisi de superposito sole, cui resplendet, habere non potuit. Denique quia totius mundi ima pars terra est, aetheris autem ima pars luna est, lunam quoque terram, sed aetheriam uocauerunt. Immobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphaera quae uoluitur nihil manet immobile praeter centrum; mundanae autem sphaerae terra centrum est; ideo sola immobilis perseuerat. Rursus terra accepto solis lumine clarescit tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex habetur et ideo extrema uastitate denseta
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ita fit. ut he due stelle cũ ꝑ suꝑiores circuloꝵ suoꝵ
uertices currũt. intelligunt᷑ supra solem locate. Cu
u̾o ꝑ infẽriora cõmeant. circuloꝵ. lol eis suꝑior exti¬
matur. Illis gͦ qui sꝑas eaꝵ sub sole dixerũt. hoc insu
est. ex illo stellaꝵ cursũ qui non nuĩꝗͣ ut diximnes
uidet᷑ inferior. qui & uere notabilior est. ꝗa tum
liberius apparet. Nam cu suꝑiora tenent. magis radiis
occuluntur. & ideo ꝑfuasio ista cõnaluit. es ab omnib
pene hic ordo in usum est receptus. Perspicacior tam̃
obẜuatio meliorẽ ordinẽ dep̾hendit. quẽ p̾ter indagi
caret. & de sole mutuat᷑. necesse est fonti luminis iui
esse subiecta. hec.n. ratio facit lunã non hr̃e lumen ꝓ¬
priu. Ceteras omnes stellas lucẽ suo.ꝙ ille supͣ solem
locate in ip̃o purissimo ethere sunt. in quo omne ꝗeꝗd

Expanded text:
atque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circulorum suorum atque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circulorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferiora commeant circulorum, sol eis superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumquam, ut diximus, uidetur inferior, qui et uere notabilior est quia tunc liberius apparent. Nam, cum superiora tenent, magis radiis occuluntur; et ideo persuasio ista conualuit, et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio ueriorem ordinem deprehendit, quem praeter indagine propria caret et de sole mutuatur, necesse est fonti luminis sui esse subiectam. Haec enim ratio facit lunam non habere lumen proprium, ceteras omnes stellas lucere suo, quod illae, supra solem locatae, in ipso purissimo aethere sunt, in quo omni quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
nus satis sit ad Zodiacu ꝑagendũ. lam uo ita ueneri
pxima est stella mercurii. &c mercurio sol ꝓpinquus.
ut hi tres celũ suu pari tẽporis ip̃atio .i. anno plus mi¬
nus ue circueant. Ideo & Cicero hos duos cursus comi¬
tes solis uocauit. quia in spatio pari longe a ie nũꝗͣ rece¬
dunt. Luna autẽ tantu ab his deorłũ recessit. ut
quod illi anno .xxuiii. dieb ip̃a conficiat. Ideo neq
de trium suꝑioꝵ ordine quẽ manifeste clareq distĩ¬
guit ĩmensã distantia. neq de lune regione: que ab
omĩb multũ recessit. inter ueteres aliqua fuit dissen¬
sio. Hoꝵ sio triu sibi ꝓximor .i. ueneris. mercurii.
& solis ordinem icina confũdit. Ded apud alios. nã
egyptiorꝑ sollertia ratio non fugit. que talis est. Circu¬
lus ꝑ quẽ sol discurrit a mercurii cuculo ut inferior
ambitur. illu quoq suꝑior circulus ueneris includit.

Expanded text:
nus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri nus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus minusue, circumeant. Ideo et Cicero hos duos cursus comites solis uocauit, quia in spatio pari longe a se numquam recedunt. Luna autem tantum ab his deorsum recessit ut, quod illi anno, uiginti octo diebus ipsa conficiat. Ideo neque de trium superiorum ordine, quem manifeste clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; illum quoque superior circulus Veneris includit,
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ ratione in posteriora signa migrando. semp mun¬
dane uolubilitati ꝯtraria recessiõne uersant᷑. Nis asser¬
tis de spare ordine pauca dicenda sunt. in quo dissen¬
tire a platone Cicero iuderi potest. cu hic solis spam
quarta de septem.⁊. in medio locatam dicat. Nato a
luna sursum icd̾am. hoc est inter sẽptẽ. a sũmo loco sextũ
tenere ꝯmemoret.Ciceroni Archimenidis & chaldeoꝵ
riu locatu uolunt. ut rõnem tm & dep̾henderint.
c edixerint cur a nõnullis sol supͣ mercuriu sũpraq¬
uenerẽ esse credat᷑. Nam nec illi qui ita existimant
aspecie ueri ꝑcul aberrant. Opimonẽ uõ istius ꝑmuta¬
nonis huiꝰmodi ratio ꝑsuasit. Asaturni sp̃era que est pͥa
ns.xii. uõ annis sũbiecta conficiat. Rursũs tantu a io¬
ue sꝑa martis recedit. ut eundẽ cursu biẽno ꝑagat.
Uenus autẽ tanto est regione martis inferior. ut ei an¬

Expanded text:
enim ratione in posteriora signa migrando semper munenim ratione in posteriora signa migrando semper mundanae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hic solis sphaeram quartam de septem, id est in medio locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum sextum tenere commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum rium locatum uolunt ut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. A Saturni sphaera, quae est prima a annis, duodecim uero annis subiecta conficiat. Rursus tantum a Ioue sphaera Martis recedit ut eundem cursum biennio peragat. Venus autem tanto est regione Martis inferior ut ei an
Abbreviated transcription (Latin):
tus icorpus ortus appareat. Gemini uo uicini tue
uidentur cecasui. Rursus post tauri mense gemint
non uident᷑. ꝙ in eos solẽ migrassẽ signific̃at. Post
geminos recedit in cancru. & tuc cu occidit. mox
libra in medio celo uidẽt᷑. adeo constat sole trib signis
pactis.i. ariete & tauro & geminis. ad medietatem
hemisperii recestissẽ. Deniq post tres menses sẽqñtes
trib signis que sẽquũt᷑ emẽsil. Cancru dico leonem
& uirginẽ inuenit in libra. que rursus equat noc̾te
diei. & dum in ip̃o signo occidit. moꝵ oritur aries.
in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo aut
cccasum magis eius ꝗ̃ ortu eius elegimꝰ pponendum.
quia signa posteriora post cecasum uident᷑. & du ad
hec que̾ sole mergẽte uderi solent solẽ redire mõstra¬
mus. sine dubio eu ꝯtrario motu recedẽ qͣ celum
mouẽt ostendimꝰ. Nec autẽ que de sole ce luna dixi

Expanded text:
tus Scorpius ortus appareat; Gemini vero vicini tunc tus Scorpius ortus appareat; Gemini vero vicini tunc videntur occasui; rursus post Tauri mensem Gemini non videntur, quod in eos solem migrasse signiGeminos recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo uidetur. Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse. Denique, post tres menses sequentes, tribus signis quae sequuntur emensis — Cancrum dico, Leonem et Virginem —, inuenitur in Libra, quae rursus aequat noctem diei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa posteriora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem redire monstramus, sine dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna dixim
Abbreviated transcription (Latin):
cu occidit. libra.i. scorpii chelas mox orui uidemue
& apparet taurus uicinus eccasũi. Nam uergilias oe
hyadas ꝑtes tauri clariores nõ multo post sole igente
uidemus. Seqñti mẽsẽ. sol in lignu posteriꝰ .i. ĩ tauru
recedit. & ita fit. ut neq uirgilie. neq alia pars tauri
illo mẽsẽ uideat᷑. Signu .n. quod cu iole orit᷑. & cũ sole
occidit. semꝑ occulet᷑. adeo ut & uicina astra solis pro¬
pinquitate celent᷑.nam & canis tunc quia uicinus tanro
est non iudetur. tectiis lucis ꝓpinquitate. & hoc est quod
Uirgilus ait. Candidus anratis apit cu cornib annu.
Taurus & auerso cedens canis occidit astro. Non eĩ uult
intelligi tauro oriente cu sole: mox in cecasu ferri ca¬
nem qui ꝓximus tauro est. s occidere eu dixit tauro
gestante solem. quia tuc incipit non uideri sole uiano
suc tam̃ ocadente sole libra adeo suꝑior.inuenit᷑. ut to¬

Expanded text:
cum occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox oriri uidemus, cum occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox oriri uidemus, et apparet Taurus uicinus occasui: nam Vergilias et Hyadas, partes Tauri clariores, non multo post solem mergentes uidemus. Sequenti mense sol in signum posterius, id est in Taurum, recedit, et ita fit ut neque Vergiliae neque alia pars Tauri illo mense uideatur. Signum enim quod cum sole oritur et cum sole occidit semper occulitur, adeo ut et uicina astra solis propiest, non videtur, tectus lucis propinquitate. Et hoc est quod Virgilius ait: Candidus auratis aperit eum cornibus annum Taurus, et adverso cedens Canis occidit astro. Non enim vult intelligi Tauro oriente cum sole mox in occasu fieri Canem, qui proximus Tauro est, sed occidere eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non videri, sole vicino. Tunc tamen occidente sole Libra adeo superior invenitur, ut to
Abbreviated transcription (Latin):
m ita quottidie longiꝰ ab eccasũ recedit. ut septimo die
circa solis occasu in medio celo ip̃a udeat᷑. Post alios
uõ sẽptẽ cu ille mergit. hec oritur. Adeo media ꝑte
solis occasũ latentis hemispii u̾ticem tenet. &. huiuis
rei indiciu est. ꝙ medio noctis exorit᷑. Postremo toti¬
dem dieb exemptis solẽ denuo comp̾hendit. & uicinꝰ
uidet᷑ ortus eorꝑ q̃ du soli succedens. rursũs mouetur
oo rurlũs recedens paulati semꝑ in orientẽ regredi¬
endo relinquat eecasũ. Sol quoq ip̃e non aliter q̃
ab occasũ in orientẽ mouet᷑. & licet tardiꝰ recessũ suu
q̃ luna contĩciat. quippo qui tanto tẽpore lignũ unu
emetiat᷑. quãto totu Todiacu luna discurrit. mani¬
festa tm̃ & sũbiecta oculis motus sũi prestat indicia
Hunc .n. in ariete esse ponamꝰ. ꝙ quia egnoctiale si¬
gnu est pares horas sõmni & diei facit. In hoc signo

Expanded text:
et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa uideatur. Post alios uero septem cum ille mergit, haec oritur. Adeo media partsolis occasum latentis hemisphaerii uerticem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem diebus exemptis, solem denuo comprehendit, et uicinus uidetur ortus amborum, quamdiu, soli succedens, rursus nouetur et rursus recedens paulatim semper in orientem regrediendo relinquat occasum. Sol quoque ipse non aliter quam ab occasu in orientem mouetur, et, licet tardius recessum suum quam luna conficiat, quippe qui tanto tempore signum unum emetiatur quanto totum zodiacum luna discurrit, manifesta tamen et subiecta ocuIis motus sui praestat indicia. Hunc enim in Ariete esse ponamus, quod, quia aequinoctiale signum est, pares horas somni et diei facit. In hoc signo
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ. & ab uno signo quolibet ordinis eius sumamꝰ exor¬
dium. Cum aries exorit᷑. post ip̃m taurus emergit. Hunc
gemini sequũt᷑ hos cancer & ꝑ ordinẽ reliqua. Si iste
ergo in oecidentẽ ab oriente ꝓcederẽt nõ ab ariete in
tauru qui retro locatus est. nec a tanto in geminos
signũ posteriꝰ uoluerent᷑. s ageminis in tau̾ꝵ & a
tauro in arietem recta oo mundane uolubilitatis con¬
sona accessione ꝓditent. Cum uõ a pͥmo in signu
scdm. a secundo in tertiu. & inde ad reliqua que po¬
moueri. Hoc ut plene liqueat. astruamꝰ de lune cursũ.
que & claritate sui oo uelocitate notabilior est. Luna
postꝗͣ asole discedens nouata est. seđo fere die circa
occasũ uidẽt. & quasi uicina soli quẽ nuꝑ reliquit.
Postꝗͣ ille dimensus est. ip̃a celi marginẽ tenet. anͥ¬
cedenti suꝑ occidens. Tertio die tardiis occidit q̃ scdo̾.

Expanded text:
uidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exoruidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posterius, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta et mundanae uolubilitatis consona accessione prodirent. Cum uero a primo in signum secundum, a secundo in tertium, et inde ad reliqua, quae pomoueri. Hoc ut plene liqueat, astruamus de lunae cursu, quia et claritate sui et uelocitate notabilior est. Luna, postquam a sole discedens nouata est, secundo fere die circa occasum uidetur, et quasi uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli marginem tenet, antecedenti superoccidens. Tertio die tardius occidit quam secundo,
Abbreviated transcription (Latin):
loris semꝑ ut alie iude̾nt̃. Erce oĩ de infixis uirgilie. nec
a sui unꝗͣ se copulatione dispgunt. nec yadas. quę uicine
sunt deserũt. aut orionis ꝓximã regionem relinquũt.
Septẽtrionu cõpago non soluit᷑. Anguis qui inter eocs
labit᷑. semel circũfusu non mutat amplexi. He uo̾ modo
in hac mõ in illa celi regione uisunt᷑. & sẽpe cu ĩ unu
locu due plures ue cõuenerint. & alcco tm̃ in quo simul
uise sunt. & ase postea seꝑant᷑. Ex hoc eas non esse celo in¬
fixas. cculis quoq approbantib constat. igit᷑ mouentur.
nec negare hoc quisꝗͣ poterit quod uisus affirmat. Que¬
rendũ ẽ ergo utrã ab ortu ad occasu. an ĩ ꝯtrariu motu
pprio reuoluant᷑. Sed & hoc querentib nobis. non solum
maĩfestissima ratio. s uisus quoq ip̃e mõstrabit. Conside¬
renꝰ .n. signoꝵ ordinẽ. qu̾ib zodiacu dunsu uł distictu

Expanded text:
locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt, deserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mutat amplexum. Hae uero modo in hac, modo in illa caeli regione uisuntur, et saepe, cum in unum locum duae pluresue conuenerint, et a loco tamen in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas oculis quoque approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum est ergo utrum ab ortu ad occasum an in contrarium motu proprio reuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum manifestissima ratio, sed uisus quoque ipse monstrabit. Consideremus enim signorum ordinem quibus zodiacum diuisum uel distinctum
Abbreviated transcription (Latin):
stabit. ut non solu mẽte concipi. s ctulis quoq ip̃is possit
pbari. Tamẽ ut nobis de hoc sit cui ꝑtinaciter negante trac¬
tatus. age quisquis tibi hoc liquere dissĩmulas. simul omĩa
que uł cõtentio sibi fingit detractans sidẽ. uł que ip̃a u̾itas
suggerit. in diuusionis mebra imitam᷑. Has erraticas cu lu¬
minib duob aut infrxas celo. ut alia sidera. nullum sui
motũ nr̃is oculis indicare. s ferri mũdane cõu̾sionis impe¬
tu. aut moueri sua quoq accessione dicemꝰ. Rursus si mo¬
uent᷑. aut celi uia sequut᷑ ab ortu in occasu. & cõĩ & suo
motu meantes. aut ꝯtrario recessũ in orientẽ ab occidẽtis
ꝑte uersant̃. Preter hec ut opinor nihil pot̾ uł essẽ ul fui¬
gi. Nũc udeamꝰ quid ex his poterit ueru ꝓbari. Si infi¬
xe essent. nũꝗͣ ab eadem statione discederẽt. sed ĩ hisde

Expanded text:
stabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit stabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, quisque tibi hoc liquere dissimulas, simul omnia quae uel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas, cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in occasum, et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orientem ab occidentis parte uersantur. Praeter haec, ut opinor, nihil potest uel esse uel fingi. Nunc uideamus quid ex his poterit uerum probari. Si infixae essent, numquam ab eadem statione discederent, sed in isdem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ celi com̃sione ferunt᷑ accedere. s ꝓptex ĩmensitatem
extimi globi excedentia credibilẽ nũm scła mima eas cursꝰ
sui ambitione cõsũmere. & ideo nullu eaꝵ motum ab
hoĩe sentiri. cu non sufficiat humane uite spatiui ad breue
saltẽ pũctum ta tarde accessionis dep̾hendendus. Hinc
Tullius nullius secte inscuis aueterib approbate simul at¬
tigit utrãq sententiã dicendo. in quo sunt infixi illi qui¬
uoluũtur stellaꝵ cursus sempitermi. Nam & infixos di
xit.&. cursus hr̃e non tatuit. Nũc utru illi .uii. globi
qui subiecti sunt cõtrario ut ait.q̃ celu u̾titur motu ferãt᷑
argumtis ad uerũ ducentib requiramꝰ. Solem ac lunam
o stellas .U. quib ab errore nom̃ est. p̾ter quod secu tra¬
quoq doctrina initiatis ab horrere a fide ac monstro simile
udicatũ est. Sed apud pressuns intuẽtes. ita uerui esse s¬

Expanded text:
cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem extimi globi excedentia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, simul attigit utramque sententiam dicendo volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subixit et cursus habere non tacuit. Nunc utrum illi septem globi qui subiecti sunt contrario, ut ait, quam caelum uertitur motu ferantur, argumentis ad uerum ducentibus requiramus. Solem ac lunam et stellas quinque quibus ab errore nomen est, praeter quod secum tras, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pressius intuentes ita uerum esse con
Abbreviated transcription (Latin):
mo ĩmortale aĩal ac diuinũ sit. & plenũ ĩdite ex illa pu
oipotentia sũmitatis sẽquiit᷑ aut ip̃e faciat. aut ip̃a cono¬
neat. lp̃m deniq iouẽ ueceres uocauerũt. & apud theo¬
logos ipiter est mũdi aĩa. hinc illud est. Ab ioue pͥnci¬
pu muse iouus oĩa plena. ꝙ de anitͦ poete alii muta¬
an sunt. qui de siderib locuturus a celo in quo sunt si¬
dera exordiu sũmendu esse decernens. ab ioue incipi¬
endu essẽ menorauit. Hinc & uno sotor euis & con¬
iũx uocat᷑. est autẽ uino aer. & dicit̾ soror. quia eisdẽ
seminib quib celu. etiã aer ꝓreatꝰ. Est ꝯũix. quia aer
subiectus est celo. His illud adiciendũ est. qđ preter duo
lumina oo stellas.U. que appellant᷑ uage. reliquas omnes
alii infixas celo. nec nisi cu celo moueri. Alii quoꝵ asser¬
tio uõ ꝓpior est. has quoq dixerũt suo motu p̾ter quod

Expanded text:
modo immortale animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa purmodo immortale animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa puromnipotentiam summitatis sequuntur, aut ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iouis omnia plena, quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus locuturus, a caelo, in quo sunt sidera, exordium sumendum esse decernens, ab Ioue incipiendum esse memorauit. Hinc et Iuno soror eius et coniunx uocatur. Est autem Iuno aer; et dicitur soror, quia isdem seminibus quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia aer subiectus est caelo. His illud adiciendum est quod praeter duo lumina et stellas quinque quae appellantur uagae, reliquas omnes alii infìxas caelo nec nisi cum caelo moueri, alii, quorum adsertio uero propior est, has quoque dixerunt suo motu, praeter quod