comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ria martis camdicimus inqua
inqua
omnis ars et ea facultas que con¬
ficitur exarte uersatur ut me
dicinȩ materiam dicamus morbos
acuulnera. quod in his omnis
medicina uersetur Itẽ quibus
in reb: uersaturars et facultas
oratoria eas res materia martis
ret orice nominamus : hasau¬
tẽ res: Alii plures alii pauciores
existimar̃ : nam gorgius leon¬
tinus antiquissimus fererea or
omnib: dereb: oratorẽ optime
possedicere existimauit: hic
infinitam et in mensam huic
arti ficiomateriam subicere
uidetur: Aristotiles autem
qui huic arti plurima adium̃ta
atq: ornamenta subminis trauit :
Tribus ingeneribus rerumuer
sari retioris of ficium putauit
Demonstratiuo. deliberatiuoludi¬
ciali. Demonstratiuũ ẽ qđ tribuit᷑
in alicuius certe persone laude
At uituperationẽ. deliberatiuũ
quod positum in disceptaitione ciuli
habetinse sententia e dictionẽ sIudiciale :
quod positũ iniudicio habet in se acusa¬
tionẽ & defensionẽ aut pecitionẽ etre¬

Expanded text:
riam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur. ut si medi- cinae materiam dicamus morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus ver- satur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus. has autem res alii plures, alii pauciores existimarunt. nam Gorgias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. Aristoteles autem, qui huic arti plurima adiumenta atque orna- menta subministravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonstrativo, delibera- tivo, iudiciali. demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili ha- bet in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et re
Abbreviated transcription (Latin):
tes alicuius generis causaepu¬
tari: Maleigitur eas genera¬
lis constitutionis partes. eẽ dix̃:
qđ sigeneris causaei non possunt
recte putcri : multominis
rectae partis causae partes pu¬
tubuntur. pars autẽ cause ẽ
constitutio omnis: ñ enĩ causa¬
ad constitutionẽ sed conscitu¬
tio ad causa ac cõmodat᷑ sedde¬
monstratio et deliberatio genens¬
nus causae partes ñposs̃ recte
eius quehic dr̃ partes putabuñ¬

Expanded text:
tes alicuius generis causae putes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- tur. pars autem causae est constitutio omnis; non enim cauad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatur. at demonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte eius, quam hic dicit, partes putabun
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ breuineaut sitaciti p̃te¬
rierimus sine causa non secuti cũ¬
putemur. Aut sidiutius in hoc
constqterimus : morã atq impe¬
dimentũ reliquis p̃ceptis in¬
tulis seui dea ÷ur Sidelibera¬
tio et demonstratio generas
causarũ non possunt recte par¬
tes alicuius generis cause
putari : eademenim res alii
genus eẽ alii pars potest : ei dẽ
genus eẽ et pars non potest:
Deliberatio autẽ et demonstra¬
tio genera sunt causarũ nã
aut nullũ causae genus ẽ Aut
iudiciale solũ. Aut et iudiciale
et demonstratiuũ et deliberati¬
uũ Nullũ dicere causae. eẽ genꝰ
cũ causas eẽ multas. dicat . et in
iudiciale autẽ solũ eẽ qui potest
Cũ deliberatio et demonstratio
neq ipse similes int̃sesint et ab
iudiciali genere plurimũ dissi¬
deant et suũ quaeq: finem habeat
quore ferridebeat relinquit᷑
ergout omniatria genera sint
causarũ deliberatiõ et demons¬
tratio non possunt recte par¬

Expanded text:
verum brevi, ne aut, si taciti praeteverum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videamur. si delibe- ratio et demonstratio genera sunt causarum, non pos- sunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem enim res alii genus esse, alii pars potest, eidem genus esse et pars non potest. deliberatio autem et demon- stratio genera sunt causarum. nam aut nullum causae genus est aut iudiciale solum aut et iudiciale et demon- strativum et deliberativum. nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in iudiciale autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cau- sarum. deliberatio et demonstratio non possunt recte par
Abbreviated transcription (Latin):
aliud alii uidextur eẽ et idcir¬
co alius alio nomine id appel¬
let: qua re in eius modi generib:
definienda reserit uerbis et
breuit̃ describenda : ut siquis
sacrũ ex priuatos subripuerit
utrũ furan sacrilegus sit iudi¬
candus : Nã id cũ quȩritur neces¬
seerit definire utrũq quid sit
fur quid sacrilegus et suades¬
criptione ostendere. alio nomi¬
ne illã rẽ dequa agitur appella¬
re oportere atq: aduersarii
dicunt : Generis ẽ. contro uersia
cũ et quid factũ sit conuenit
et quo id factũ nomine appella¬
ro porteat constat et tñ quan¬
tum et cuius modi et omnino
qualesit quaeritur hoc modo ius¬
tum aniniustum utilean inutile
et omnia inquib: qualesit id qđ
factũ ẽ. queritursineulla nomi¬
ns. contro uersia. Huic generi
hermagoras partes quattuor
supposuit. Deliberatiuã de mons¬
tratiuã lũ dicialẽ negotialẽ:
quod eius ut nos putamus non me¬
diocre peccatũ rep̃hemdũ uidet᷑

Expanded text:
aliud alii videatur esse et idciraliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet. quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare opor- tere atque adversarii dicunt. Generis est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id factum nomine appellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omnia, in quibus, quale sit id, quod factum est, quaeritur sine ulla nominis controversia. huic generi Hermagoras partes quattuor subposuit, de- liberativam, demonstrativam, iuridicialem, negotialem. quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
exeopendet ꝗd non aut is age¬
re uidetur quẽ oportet aut ñ
cũeo quicũo portet. Aut non
apud quos quo tempore quale¬
ge quo crimine qua poena o por¬
tet trans latiua dicitur const¬
tutio qia actiotrans lationis
et cõmutationis indigere ui¬
ẽ: Naminquã rem non incide¬
rit ineanihil ẽẽ poterit con¬
trouersiae quare eã necausã
quidẽ conuenit putari. Ac fa¬
ctiquidẽ contro uersia in omma
tẽpora potes tribui : Nãquid
factũ sit potest quaeri hoc mo¬
do occiderit nea iacẽ ulixes
et quid fiat hoc modobonone
mani et quid futurũ sit hoc modo
si cartaginẽ relinquerimus
in colomẽ Nũ quid sit in cõmo¬
di ad rempublicã ꝑuenturum
nominis ẽ. contro uersia cum
defacto conuenit. et queritur
id quod factum ẽ quo nomine
appelletur: quo in genere ne¬
cesse ẽ ideo nominis eẽ contro¬
uersiam quoddere quod ipsa ñ
conueniat. Ñ quod defacto cons¬
tet sed qu id quod factum sit

Expanded text:
ex eo pendet, quod non aut is ageex eo pendet, quod non aut is agere uidetur quem oportet, aut non cum eo quicum oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat, translatiua dicitur constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere uiest; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae. quare eam ne causam quidem convenit putari. Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui. nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone num Fre- gellani; et quid futurum sit, hoc modo: si Carthaginem reliquerimus incolumem, num quid sit incommodi ad rem publicam perventurum. Nominis est controversia, cum de facto convenit et quaeritur, id quod factum est quo nomine appelletur. quo in genere necesse est ideo nominis esse controver- siam, quod de re ipsa non conveniat; non quod de facto non constet, sed quod id, quod factum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qui artem rec oricam¬
scribat deduabus reliquis re¬
puimateria artis ac partibis
scribere oportere existimam:
Acmihi quidẽ uidetur coniunc¬
te agendum: Demateria ac par¬
tib: qua re inuentio quȩ princeps
ẽ omnium partium potis simũ
in omnicausarum genere qua¬
lis debeat. eẽ consideretur
omnis resquȩ habet in sepositã
indictione ac disceptatione
aliquã controuersia aut facti¬
Aut actionis continet quaestio¬
nem: Camigitur quaestionem
ex qua causa nascitur constituci¬
onẽ appellamus. Constitutio ẽ pͥma c̃fhiec
causarũ ex depulsione intentionis
profecta hoc modo fecisti ñ feci
Autiure fecil afacti c̃tro uersia ẽ. quimn¬
coniecturis causa firmatur cons
titutio coniecturalis appellat᷑
Cum autẽ nominis quãuis uocabuli
definienda uerbis ẽ : constitu¬
tio diffinitiua nominat᷑ ICũ uero¬
qualis res sit queritur quia
et deuiet degenere negoti
controuersia ẽ. contitutioge¬
neralis uocatur. At cũ causa

Expanded text:
au- tem, qui artem rhetoricamau- tem, qui artem rhetoricamscribat, de duabus reliquis remateria artis ac partibus, scribere oportere existimamus. ac mihi quidem videtur coniuncte agen- dum de materia ac partibus. quare inventio, quae prin- ceps est omnium partium, potissimum in omni causa- rum genere, qualis debeat esse, consideretur. Omnis res, quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controversiam, aut factiut actionis continet quaestionem. eam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur, consti- tutionem appellamus. constitutio est prima conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: fecisti: non feci aut iure feci. cum facti con- troversia est, quconiecturis causa firmatur, con- stitutio coniecturalis appellatur. cum autem nominis, quia vis vocabuli definienda verbis est, constitutio de- finitiva nominatqualis res sit quaeritur; et quia de ui et genere negotii controuersia est, constitutio generalis uocatur. Cum causa
Abbreviated transcription (Latin):
et diligenter electas rescollo¬
casse : et nonni hil ipse quoq
uoui protulis se. uerũ oratori
minimũ ẽ dearteloqui qđi hic
fecit: multo maximũ exarte di¬
cere quod eum minime. potuisse
om̃s uidemus quare materia
quidẽ nobis ret oricȩ uidet᷑
artis : quã aristoteli uisã eẽ
diximus: partes autem bae quas
plerique dixer̃ inuentio dis¬
positio elocutio memoru
pronunciatio: Inuentio ẽ ex¬
cogitatio rerũ uerarũ aut ue¬
ris similium quae causa probabilẽ
reddant . Dispositio ẽ. rerũ
inuentarũ in ordinẽ distribu¬
tio memoria ẽ. firma animi
rerũ acuerborũ ad inuentionẽ
ꝑceptio Pronunciatio ẽ ex
cis et corporis moderatio: nunc
his rebus breuit̃ constitutis eas
rationes quibus ostendere pos¬
simus genus et finem et officiũ
huius artis aliud intempus dif¬
feremus : Nã et multorũ uer¬
borũ indigent et nontanto pe¬
re adartis descriptionẽ et p̃¬
cepta tradenda ꝑtinent : Eum

Expanded text:
et diligenter electas res colloet diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; ve- rum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime po- tuisse omnes videmus. Quare materia quidem nobis rhetoricae videtur artis ea, quam Aristoteli visam esse diximus; partes autem eae, quas plerique dixerunt, inventio, dispositio, elo- cutio, memoria, pronuntiatio. inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam proba- bilem reddant; dispositio est rerum inventarum in or- dinem distributio; memoria est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio; pronuntiatio est ex cis et corporis moderatio. Nunc his rebus breviter constitutis eas rationes, qui- bus ostendere possimus genus et finem et officium huius artis, aliud in tempus differemus; nam et mul- torum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum
Abbreviated transcription (Latin):
uam: questionẽ autẽ eã appellite
que habeat in secontro uersiam
indicendo positam sinecertarum
ꝑsonarum int̃posione ad hunc mo¬
dum et quidsitbonum p̃t̃ hones¬
tactẽ. Verine sint sensuquȩ sit mnun¬
diforma que sit solis magnitudo
quas quaestiones proculabora¬
toris officiore motas facile om̃s
intelligere existimamus : Nam
quib: in reb: summa ingenia philo¬
sophorum plurimo cũ labore con¬
sumpta intelligimus : Eas sicut
aliquas paruas resoratori adtri¬
buere magna amentia uidetur:
quod si magnamin his hermago¬
ras habuis set facultatem studio
et disciplina comparatã uideret᷑
frecus suascientu falsũ quiddã
consttaus se deoratores artificio¬
et non quidars sed quidipse
pos set exposus se: nunuero
ea uis ẽ in homine ut ei multo¬
nsiis rete oricam citius quis ademe¬
rit qua philo sophiam conqces¬
ierit: neq: eo eius ars quae didit
mihim̃do sissime scripta uide¬
atur : Namsatis in eaui detur
exantiquis artib: ingeniose

Expanded text:
vam. quaestionem autem eam appellat, quae habeat in se controversiam in dicendo positam sine certarum personarum interpositione, ad hunc modum: ecquid sit bonum praeter honestatem? verine sint sensus? quae sit mundi forma? quae sit solis magnitudo? quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in rebus summa ingenia philosophorum plurimo cum labore consumpta intellegimus, eas sicut aliquas parvas res oratori adtribuere magna amentia videtur. quodsi magnam in his Hermagoras habuisset facultatem studio et disciplina comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de oratoris artificioet non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ademerit, quam philosophiam concesserit: neque eo, quo eius ars, quam edidit, mihi mendosissime scripta videatur; nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose
Abbreviated transcription (Latin):
officium et finẽ hoc int̃ ẽ qu
in officio quid fieri. infine
quidofficia conueniat consi¬
deratur. ut medici officii dicim:
eẽ curare adsanandũ apposite
finẽ sanare curatione. Itemora
toris quid officium et quidfinẽ
eẽ dicamus intelligimus cum
id qđ facere debet officiũ eẽ
dicimus illud cuius causa facere
debet finemappellamus nate

Expanded text:
officium et finem hoc interest, quod officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel- lamus. Mate
Abbreviated transcription (Latin):
non natura modo neq: exercita¬
tione conficitur uerũ etiã artifi¬
cio quodaim comparatur. non ali¬
enũ ẽ uidere quaedicant hii qui
quedim eius rei p̃cepta nobis reb¬
quer̃ sed antequã de p̃ceptis ora¬
toriis dicimus uidetur dicendũ¬
degenere ipsius artis deofficio
define demateria departibus
expedicius animus unius cuiusq
ipsamrationẽ acuiamartis con¬
siderarepoterit . Ciuilis que¬
damratio ẽ quae multis et mag¬
nis exrebus constat eius quae¬
dãmagna et ampla pars ẽ arti¬
fitiosa eloquentia quã retori¬
camuocant : namneq: cũ his sen¬
timus quiciulẽ scientiam eloquen¬
tia. inon putant indigere. et ab
his quieam putant omnem reto¬
ris ui et artificio contineri mag¬
nopere dissentimus quare hano
oratoriam facultatem in eo gene¬
re ponemus : Vt eã ciuilis scien¬
ii tie partẽ eẽ dicamus : Officiũ
autẽ eius facultatis uidetꝰ eẽ
dicere ad posite ad ꝑsuasionẽ
finis ꝑ suadere dictione inter

Expanded text:
non natura modo neque exercitanon natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam arti- ficio quodam comparatur, non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reSed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicenduDe genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis considerare poterit. Civilis quaedam ratio est, quae multis et magnis ex rebus constat. eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa eloquentia, quam rhetoricam vocant. nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem esse dicamus. Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persuadere dictione. inter
Abbreviated transcription (Latin):
et reipublicae p̃sidio. eẽt elo¬
quentia : quaremeo quidẽ ani¬
monihil ominus eloquentia e
studendũ ẽ. et si ea quidã et pri¬
uitim et publicaclabutuntur
sedeo quidẽ uehementius. Ne
malimagnocum de trimento bo¬
norũ et cõmuniomniũ ꝑniciae
plurimum possint. cũ p̃sertim
hoc sit unum quodadomnes res
et priuatas et publicas maxime p¬
tineat. hoctuta hoc honesta hoc
in lustris. hoc eo demuita iucun¬
da fiat : Nam hinc adrempublicã
plurima commodiueniunt si mo
deratrix omnium rerũ presto ẽ
sapientia hincadipsos quieã ad¬
epti sunt : laus honos dignitas
confluit: Hinc amicis qq eorum
certissimũ &tutissimũ psidiũ cõparatur :
acmibi quide uider homires
cũ multis reb: humiliores et infir¬
mores sint. hacremaxi me bes¬
tiis prestare qđ : loqui pos sunt
qua repseclarii mili quid dam uidet᷑
adeptus is qui qua rehomines
bestiis p̃stent ea in rehominibus
ipse his antecellat hocsi forte

Expanded text:
et rei publicae prae- sidio esset, eloet rei publicae prae- sidio esset, eloquentia. quare meo quidem animo nihilo minus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam et privatim et publice abutuntur; sed eo quidem vehemen- tius, ne mali magno cum detrimento bonorum et com- muni omnium pernicie plurimum possint, cum prae- sertim hoc sit unum, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime pertineat, hoc tuta, hoc honesta, hoc inlustris, hoc eodem vita iucunda fiat. nam hinc ad rem publicam plurima commoda veniunt, si mo- deratrix omnium rerum praesto est sapientia; hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honos, dignitas con- fluit; hinc amicis quoque eorum certissimum et tu- tissimum praesidium comparatur. ac mihi quidem vi- dentur homines, cum multis rebus humiliores et in- firmiores sint, hac re maxime bestiis praestare, quod loqui possunt. quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. hoc si forte
Abbreviated transcription (Latin):
nes accesserant. maxima ac
miserrima naufragia fiebant
quib reb: tintũ odiatq in uidie
suscepit eloquentia ut homi¬
nes ingeniosissimi quasi ex
aliqua turbi ditem pestate
in portũ: ex sediciosa actumul¬
tuo sa uitase instudium aliquod
tradecent quietũ : quaremihi
uidentur. postea cetera studia
rectaatq honestec perotium con¬
celebrata : ab optimis enituis se
hocuero aplerisq eorũ desertũ
obsoleuis se: tempore quo multo
uehementius erat retinendum
e studiosius adaugendum Nã
quo indignius rem honestis si¬
mam et rectis simã uiolabat
stultorũ et improborũ teme¬
ritas. et audacia sũmo cũ reip̃
detrimento eostudiosius et
illis resistendũ fuit et reipub¬
licae consulendũ quod nr̃millũ
non fugit catonem neq: laeliũ
neq: eorũ ut ueredicã discipu¬
lum a fricanum Neq gracͥos
africim nepotes. quib: in homi¬
nibus erat summa uirtus et suma
uirtute amplificata auctoritas
quae et his rebus ornamento

Expanded text:
nes accesserant, maxima ac nes accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homin- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei publicae detrimento, eo studiosius et illis re- sistendum fuit et rei publicae consulendum. quod no- strum illum non fugit Catonem neque Laelium neque eorum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento
Abbreviated transcription (Latin):
nidiximus explicemus: ueri
simillimũ mihiuidetur. quodã
tempore neq: in publicis rebus
infantes et insipientes homines
solitos. eẽ uersari. necuero ad
priuatas causas magnos ac diser¬
tos homines accedere. Sed cũ
a sumis uiris maximȩ resadmi¬
nistrarentur. Arbitror alio
fuisse non in callidos homines
quiadparuas contrauersias pri¬
uatorũ accederent: quib: in
controuersiis cũ saepe menda¬
tio contrauerũ stare homines
consuescerent. Dicendia sidu¬
itas icluit audaciam. ut neces Ra¬
rio superiores illi. propt̃ in¬
urias ciuium resistere audacib:
et opitulari suis quisq necessa¬
rus cogeretur : Itaq cũ indi¬
cendo siepepar. Nonnũquam
etiam superior uisus eẽt is
qui omis so studio sapientiae
nihil sibip̃ t̃ eloquentiam com¬
paras set : fiebat ut et multitu¬
dinis. et suo iudicio dignus qui
rempublicam gererec uide¬
retur: Hic nimirum non in iuria
cumadgubernacularei publicȩ
temeririi atq: audaces homi¬

Expanded text:
ni diximus, explicemus. veri ni diximus, explicemus. veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior visus esset is, qui omisso studio sapientiae nihil sibi praeter eloquen- tiam comparasset, fiebat, ut et multitudinis et suo iudi- cio dignus, qui rem publicam gereret, videretur. hinc nimirum non iniuria, cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homi
Abbreviated transcription (Latin):
ac non modo labores excipien¬
dos communis commodi causa.
sed etiam uitã amittendam ex his¬
timarent . quitandẽ fieri potuit
nisi homines ea queratione in¬
uenis set eloquentia ꝑ suade¬
re potuis se .t: profectone moni¬
si graui ac suaui commotus ora¬
tione cũ uirib: plurimũ posset
adius uoluis set sineui. descer¬
dere ut int̾quos posset ex¬
cellere cũ his sepateretur ae¬
quari et suauo luntate aiocun¬
dissima consuetudine recede¬
ret . quae p̃sertim iamnaturae
uim optineret. propt̃ uetusta¬
tem : Ac primo quidẽ sic et nata
et progres sa longius eloquen¬
tia uidet᷑. Et itẽ postea maximis
in reb: pacis et bellicũ sũmis ho¬
minũ utilitatib: eẽ uersata
post qui uero cõmoditts quae¬
dam praua uirtutis imitatrix
sineratione officiidicendico¬
piam consecuta .ẽ Tumin genio
freta malitia peruertere ur¬
bes et uitas hominũ labefactare
assueuit Atq huius quoq exor¬
dium mali qnm principium bo¬

Expanded text:
ac non modo labores excipienac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere po- tuissent? profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descedere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine recederet, quae praesertim iam natu- rae vim optineret propter vetustatem. ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labe- factare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam princi- pium bo
Abbreviated transcription (Latin):
animi cupiditas ad se explen¬
dam uirib: corporis ab utebat
ꝑniciosis simis satellitibus
quo tempore quidam magnus
uidelicet uir et sapiens cog¬
ꝯnouit quae materia eet et
quanta admaximas resopor¬
tunitas in animis in eẽt homi¬
num siquis eam posset elicere
et p̃cipiendo melicrẽ reddere
Quidis persos homines inagros
et intectis silues tribus abditos
ratione quadã compulit unũ
in locum et congregauit et
eos in unam quãq: rem inducens
utilẽ atq honestã. primo propt̃
in solentiam reclamantes. De¬
inde propt̃ rationẽ atq: orati¬
onem studiosius audientes
exferis et in manibus mites
reddidit et mansuetos.
Acmihi quidẽ uidetur hoc nec
tacita nec inops dicendi sapien¬
tia perficere potuis se ut ho¬
mines a consuetudine subito
conuerteret. et ad diuersas
rationes uitae traduceret: A¬
geuero urbib: constitutis. ut
fidem colere et iustitiam re¬
tinere discerent et aliis parere
sua uoluntate consuescerent.

Expanded text:
animi cupiditas ad se explenanimi cupiditas ad se explendam viribus cor- poris abutebatur, perniciosissimis satellitibus. quo tem- pore quidam magnus videlicet vir et sapiens cognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congregavit et eos in unam quamque rem inducens utilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes ex feris et inmanibus mites reddidit et mansuetos. ac mihi qui- dem hoc nec tacita videtur nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret. age vero urbibus constitutis, ut fidem colere et iusti- tiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent
Abbreviated transcription (Latin):
exercitatione dicendi. Is in¬
utilis sibi ꝑniciosus patriae
ciuis alitur : qui uero ita sese
armat eloquentia ut nonop¬
pugnare commodi patriae sed
prohis propugnare possit.
is mihiuir et suis et publicis
rationibus utilissimus at que
amicis simus ciuis fore uidet᷑:¬
Acsi uolumus huius reiꝰuocat᷑
eloquentia si ueartis in itium¬
si uestudii siue exercitationis
cuiusdã siue facultatis ab na¬
tura profectȩ considerare
principium. Reperiemus id ex
honestis simis causis natuatq
optimis rationib: profectum
nam fuit quod dã tẽpus cũ inagris
homines passimbestiarũ modo
uagabantur. et sibiuictu fero
uita propagabant. Nec
ne anmi quicquã sed pleraq
uirib: corporis adminis trabant
ondũ diuinae religionis. non hu
manio ffi uiratio colebatur
Nemonuptias uiderat legitimas
noncertosquis queaspexeratl¬
beros. Nonius ae quabilequid
utilitatis haberet acceperat
Iti propt̃ errorẽ atq inscitiam
caeca accemerari ad ominatrix

Expanded text:
exercitatione dicendi, is inexercitatione dicendi, is inutilis sibi, per- niciosus patriae civis alitur; qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his propugnare possit, is mihi vir et suis et pu- blicis rationibus utilissimus atque amicissimus civis fore videAc si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia, sive artis sive studii sive exercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum. nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae religionis, non hu- mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legi- timas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat. ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria domi- natrix
Abbreviated transcription (Latin):
aepe et multũ hoc mecũco¬
gitauiboninean maliattu¬
lerit hominibus et ciuita¬
tibus copiadicendi Auł sũmũ
eloquentia estudium : Nãcum
et nr̃ae reipublicae de trim̃ta
considero et maximarũ ciuita¬
tũ ueteres animo calamitates col¬
ligo Non minimã uideo ꝑdi
sertissimos homines inuectã
parte in commodorũ: cũ autẽ
res ab nr̃a memoria propt̃ ue¬
tus tatẽ remotas ex litterarum
monumentis repetere instituo.¬
quã multas urbes constitutas plu¬
rima bella restincta firmis si¬
mas societates scissimas amiti¬
tuas intelligo cũ animi ratione
tũ facilius eloquentia compã¬
ratas. Ac me quidem diucogi¬
tantẽ ratio ipsa in hanc potissi¬
mũ sententuã ducit ut ex histi¬
mem sapientiam sine eloquen¬
tia parum prodes se ciuitutib:
e loquentiam uero sine sapien¬
tianimium ob eẽ plerũq pro¬
des senumquã : Quaresiquis
omissis rectissimis atq hones¬
tissimis studus rationis et of¬
ficii consumit omnẽ pera in

Expanded text:
aepe et multum hoc mecum cogitavi, bonine an mali plus attulerit hominibus et civitatibus copia di- cendi ac summum eloquentiae studium. nam cum et nostrae rei publicae detrimenta considero et maxi- marum civitatum veteres animo calamitates colligo, non minimam video per disertissimos homines in- vectam partem incommodorum; cum autem res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ra- tione tum facilius eloquentia comparatas. ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam. quare si quis omissis rectissimis atque honestissimis studiis rationis et officii consumit omnem operam in
Abbreviated transcription (Latin):
I constitutionem
tutionẽ nec partẽ constitutio¬
nis atq ꝰ oc eo demurgebitur
siue constitutionẽ primã cause
accusatoris confirmationem
dixerit siue defensoris pri¬
mã dep̃cationẽ Nã eum eadẽ
omnia in commodi sequntur:
de inde coniecturalis causa ñ
potest simul ex eadẽ parte eo¬
demingere et comecturalis

Expanded text:
demonstrationem tutionem nec partem constitutionis. atque hoc eodem urguebitur, sive con- stitutionem primam causae accusatoris confirmationem dixerit sive defensoris primam deprecationem; nam eum eadem omnia incommoda sequentur. Deinde coniecturalis causa non potest simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalis
Abbreviated transcription (Latin):
Vi exhis rebus quae ꝑsonis atq ne¬
gotiis sunt aitributae qua euis
amplificationes et in dignationes
nasciposs : sed tam̃ ea q̃ separa¬
ton deidignatione pesiposs¬
considemnus : Primus locus sumit̾
ib auctoritate cũ cõmemorꝗ mus
quantie curae resea fuerit inisquo
auctoritas grauis sima debeat. eẽ :
duis in mortalibus: qui locus sumet
exortib ex ora culis iatibostentis
prodigiis responsis similibus
rebꝰ: Itẽ maiorib nr̃is regibus
ciuitatib gentib. hominib sapi¬
entis simis senatu populo legũ
catione ꝑ indignitionẽ ostendit᷑
Aut adom̃s aut ad muorẽ partẽqdđ
atrocis simum ẽ lanad superiores

Expanded text:
nam ex iis rebus, quae personis aut quae nenam ex iis rebus, quae personis aut quae negotiis sunt attributae, quaevis amplificationes et indignationes nasci possunt, sed tamen ea, quae se- paratim de indignatione praecipi possconsidere- mus. primus locus sumitur ab auctoritate, cum com- memoramus, quantae curae res ea fuerit iis, quorum auctoritas gravissima debeat esse: diis inmortalibus, qui locus sumetur ex sortibus, ex oraculis, vatibus, ostentis, prodigiis, responsis, similibus rebus; item maioribus nostris, regibus, civitatibus, gentibus, hominibus sapientissimis, senatui, populo, legumcatione per indignationem osten- ditur, aut ad omnes aut ad maiorem partem, quod atrociss
Abbreviated transcription (Latin):
ab auditore quid desiderec
quecere alias haec facere ꝑ
cõparationẽ suarum et contra¬
riarum argumentationũ : Res
autem inducetur : si alicui rei
huius modi legiloco urbi mo
numento oratio attribuet᷑
ꝑenumerationẽ hoc modo : qiđ
sileges loquipos sint. Nonne
baec apuduos quȩ rerentur:
quid namamplius desideratis
iudices cũ uobis hoc et hoc pla¬
num factũ sit in hoc quoq gene¬
re omnib is dẽ modis uti licebit
Cõmuneaũt p̃ceptũ hoedat adenu¬
merationẽ ut exuna quaq ar¬
gum̃tatione quõ tota iterũ dici
ñ potest deligat᷑ quod eritgra¬
uis simir etunũ quidq quĩ breus¬
sime transeat᷑. ut memoria ñ ora¬
tiore nouata uideat᷑ Indignatio
ẽ oratio ꝑ quã conficitur ut in ali¬
que hominẽ magnumodiũ Aut inr̃ẽ
grauis offensio concitetur: In
hoc genere illud primũ intelligi
uolumus posse omnibus ex his
locis quos confirmandis p̃ceptis
posuimus tractari indignationẽ

Expanded text:
ab auditore, quid desideret, ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere per comparationem suarum et contrariarum argumentationum. res autem inducetur, si alicui rei huiusmodi, legi, loco, urbi, mo- numento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: quid? si leges loqui possent, nonne haec apud vos quererentur: quidnam amplius desideratis, iudi- ces, cum vobis hoc et hoc planum factum sit? in hoc quoque genere omnibus isdem modis uti licebit. com- mune autem praeceptum hoc datur ad enumerationem, ut ex una quaque argumentatione, quoniam tota iterum dici non potest, id eligatur, quod erit gravissimum, et unum quidque quam brevissime transeatur, ut me- moria, non oratio renovata videatur. Indignatio est oratio, per quam conficitur, ut in aliquem hominem magnum odium aut in rem gravis offensio concitetur. in hoc genere illud primum in- tellegi volumus, posse omnibus ex locis iis, quos in confirmandi praeceptione posuimus, tractari indigna- tionem.
Abbreviated transcription (Latin):
quod debeat desiderare. At que
in his generibus. ut ante dictũ ẽ
tũ a sargumentationes transi¬
re separatim tũid quod artifi¬
tiosius ẽ cũtuis contrarias con¬
iungere. et cũtuã dixeris argu
mentationẽ tũ contra eã qđ ad¬
feret᷑ quẽ ad modũ dilueris os¬
tendere : Ita pbreuem cũpara
tionẽ auditoris memoria et
de confirmatione et dere p̃¬
hensione redinte grabitur :
atq haec aliis actionis quoq:
modis uariare o portebit :
namtũ extua ꝑsona enumera¬
re possis ut quid et quoquidq
lo codixeris admoneas Tum
uero ꝑsonam autremaliquam
inducere. et enumera tione
et torã aitribuere: ꝓsonã hoe modo¬
Namlegis scriptor existat et
quȩrat sic idinobis quid du¬
bitetis. quid possitis dicere
cũ uobis hoc et hoc sit demons¬
tratũ : Atq̃ hic itẽ ut in nr̃a ꝑ
sona licebit alias singillatim
transi re om̃s argumentatio¬
nes alias ad partitiones singu¬
la genera referre. aliãs

Expanded text:
quod debeat desiderare. atque quod debeat desiderare. atque in his ge- neribus, ut ante dictum est, tum tuas argumentationes transire separatim, tum, id quod artificiosius est, cum tuis contrarias coniungere; et cum tuam dixeris argu- mentationem, tum, contra eam quod adferretur, quem- admodum dilueris, ostendere. ita per brevem conpara- tionem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur. atque haec aliis actionis quoque modis variare oportebit. nam tum ex tua per- sona enumerare possis, ut, quid et quo quidque loco dixeris, admoneas; tum vero personam aut rem ali- quam inducere et enumerationem ei totam attribuere. personam hoc modolegis scriptor exsistat et quaerat sic id a vobis, quid dubitetis: quid possitis dicere, cum vobis hoc et hoc sit demonstratum? atque hic, item ut in nostra persona, licebit alias singillatim transire omnes argumentationes, alias ad partitionis singula genera referre, alias
Abbreviated transcription (Latin):
ndi nuncde consione dicemus Conclu¬
sio ẽ exitus et det̃minatio totus
orationis: haec habet partestres:
enumerationẽ in dignationem
conquaestionẽ : enumeratio ẽ ꝑ
quã resdis ꝑse et diffuse dictȩ
unum in locum coguntur et re¬
miniscendi ciusa unũ subas peccũ¬
subiciuntur: haec sempeodẽ
modo tractabitur. ꝑspicue abom¬
nibus artificio quodã tractari
intelligitur : sinfarie fiet et
hanc suspicionẽ et satiae tatem
uitare poterit : quaretumopor¬
tebit ita facere ut pleriq faciutt
propt̃ facilite singillitim unãquãq
remattingere etita om̃s tran
quas partes ex posueris in parti¬
tione de quibus tepollicitus
sis dicturũ etreducere in me¬
moriam quibus rationibus
unã quãq partẽ confirmaris:
tũ ab his quiaudiunt quae rere
quid sit quod sibi uelle debe¬
ant de monstrari hoc modo illud
docuimus illud planũ fecimis
tasimul et inmemoriam redibit
auditor et putabit nihil. eẽ p̃terea

Expanded text:
. Nunc de conclusione dicemus. Conclu. Nunc de conclusione dicemus. Conclusio est exitus et determinatio totius orationis. haec habet partes tres: enumerationem, indignationem, conquestionem. Enumeratio est, per quam res disperse et diffuse dictae unum in locum coguntur et reminiscendi causa unum sub aspectusubiciuntur. haec si semper eodem modo tractabitur, perspicue ab omnibus artificio quo- dam tractari intellegetur; sin varie fiet, et hanc suspi- cionem et satietatem vitare poterit. quare tum oporte- bit ita facere, ut plerique faciunt propter facilitatem, singillatim unam quamque rem adtingere et ita omnes transquas partes exposueris in par- titione, de quibus te pollicitus sis dicturum, et reducere in memoriam, quibus rationibus unam quamque partem confirmaris; tum ab iis, qui audiunt, quaerere, quid sit, quod sibi velle debeant demonstrari, hoc modo: illud docuimus, illud planum fecimus. ita simul et in memoriam redibit auditor et putabit nihil esse praeterea,
Abbreviated transcription (Latin):
Acdere p̃hensione haec quidẽ
ex histimauimus. eẽ dicenda:
de inceps nunc de consione po¬
nemus : hermagoras digres¬
sione de inde tũ postremã con¬
clusi onẽponit : in hac autẽ di¬
gressione ille putat o portere
quandã inferri orationem :¬
a causaatq: aiudicatione ipsa
remotãq aut suilaudẽ aut ad
uersarii uituperationem con¬
tineat. Aut in aliã causã dedu¬
cat ex qua conficiat aliquid
confirmationis aut rep̃hen¬
sionis ñ argumentando sed
augendo ꝓ quandẽ amplifica¬
tionẽ hanc siqui partẽ putauit
ẽẽ orationis sequatur licebit
namet augendi et liudandi
et uitu perandi p̃cepta a nobis
partim datu sunt. partim suo
loco dibunt᷑ nobis autẽ ñ placuit
hanc partẽ innumerũ deponi:
quod de causa de grenisi ꝑlocũ
cõmunẽ displicet quo de gene¬
re posterius ẽ dicendũ Laudes
autẽ et uituperationes consepa¬
ratimplacet tractari sed mipsis
argumentionib: eẽ inplicitus¬

Expanded text:
Ac de reprehensione haec quidem Ac de reprehensione haec quidem existimavimus esse dicenda. deinceps nunc de conclusione ponemus. Hermagoras digressionem deinde, tum postremam conclusionem ponit. in hac autem digressione ille putat oportere quandam inferri orationem a causa atque a iudicatione ipsa remotam, quae aut sui laudem aut ad- versarii vituperationem contineat aut in aliam causam deducat, ex qua conficiat aliquid confirmationis aut re- prehensionis, non argumentando, sed augendo per quandam amplificationem. hanc si qui partem putabit esse orationis, sequatur licebit. nam et augendi et laudandi et vituperandi praecepta a nobis partim data sunt, partim suo loco dabuntur. nobis autem non placuit hanc partem in numerum reponi, quod de causa digredi nisi per locum communem displicet: quo de genere posterius est dicendum. laudes autem et vituperationes non separatim placet tractari, sed in ipsis argumentationibus esse inplicatas
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ gerant. Annon pacẽ laudet
omniꝰ non illud bellũ inutile eẽ
demonstret. Aut siratio alicuius
rei reddetur falsahoc modo
Pecuma honum ẽ propterea qđ ea
maxime uitambeatam efficiat
Aut infirma ut plautus amicũ
castigare obmeritam noxam
immũne ẽ facinus uerd̃ inae¬
tate utile et conducibile: nã
ego amicũ hodie meũ castigabo
procommerita noxa. Aut eadẽ
hoc modo malũ ẽ a uaritia.
multos enĩ magnis in commo¬
dis affecit pecunue cupiditas
Aut parumidonea. hoc modo
maximebonũ ẽ. amititia plu¬
rim&̧ enĩ sunt delectationes
in amititix :quartus modus
erat rep̃hensionis ꝑquẽ con¬
tra firmã argumentationẽ aquȩ
firma aut firmior ponitur: hoc
genus indeliberationibus ma¬
xime uersabitur cũaliquid qđ
contradicat᷑ equũ eẽ concedimꝰ
sedid qđ nos defendimus ne¬
cessarium eẽ demonstramis
Aut cũ id qđ illidefendant uti le
eẽ fateamurꝰ : quod nos dicamꝰ
honestũ eẽ demonstremus :

Expanded text:
bellum gerant an non, pacem laudet bellum gerant an non, pacem laudet omnino, non illud bellum inutile esse demonstret; aut si ratio alicuius rei reddetur falsa, hoc modo: pecunia bonum est, propterea quod ea maxime vitam beatam efficiat; aut infirma, ut Plautus: Amicum castigare ob meritam noxiam, Immune est facinus; verum in aetate utile Et conducibile; nam ego amicum hodie meum Concastigabo pro commerita noxia; aut eadem, hoc modo: malum est avaritia; multos enim magnis incommodis affecit pecuniae cupiditas; aut parum idonea, hoc modo: maximum bonum est amicitia; plurimae enim delectationes sunt in amicitia. Quartus modus erat reprehensionis, per quem contra firmam argumentationem aeque firma aut firmior po- nitur. hoc genus in deliberationibus maxime versa- bitur, cum aliquid, quod contra dicatur, aequum esse concedimus, sed id, quod nos defendimus, necessarium esse demonstramus; aut cum id, quod illi defendant, utile esse fateamur, quod nos dicamus, honestum esse demonstremus.
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aliquid commodiad se
si causae aliqua ex parte o ffi¬
cit. Vt siquis hostiumuim et
copias et felicitatẽ auge at
cũ ad pugnandũmilites ador¬
tetͥ Gnonadid quodinsatuitur rauc
accommodibitur aliqua pars ar¬
gumentationis horũ aliquo in
uitio reperietur si plurapolli¬
citus pauciora de monstrabit
aut sicũ totũ debebit ostendere
de partealiqua loquatur hoc
modo mulierũ genus auarũ ẽ
nã eĩ phila auro uiriuitã uen¬
didit Aut si non id quod accusa¬
bit̃ defendet Vt si quiscũ ambi¬
tus accusabitur manuse fortẽ eẽ
defendet. Aut ut amphiona pud
euripidem Itẽ apud pacubium
quiuituperata musica sapientũ
liudẽt utsires ex hominis uitio
uitu perabitur. ut si qui doctrinũ
ex alicuius doctiuitus rep̃hen¬
dat Aut si quicũ aliquẽ uolet
laudare defelicitate eius ñ de
uirtute dicat. IAut sirem cũ reita
rĩaucim̃ comparabit. ut alterã señ putet
lauda renisi altera uitu perarit
Aut sialterã italiudet utalterus

Expanded text:
autem aliquid commodi ad seautem aliquid commodi ad sesi causae aliqua ex parte officit, ut si quis hostium vim et copias et felicitatem augeat, cum ad pugnandum milites adhortetur. Si non ad id, quod instituitur, accommodabitur ali- qua pars argumentationis, horum aliquo in vitio re- perietur: si plura pollicitus pauciora demonstrabit; aut si, cum totum debebit ostendere, de parte aliqua lo- quatur, hoc modo: Mulierum genus avarum est; nam Eriphyla auro viri vitam vendidit; aut si non id, quod accusa, defendet, ut, si qui, cum ambitus accusa- bitur, manu se fortem esse defendet; aut ut Amphion apud Euripidem, item apud Pacuvium, qui vituperata musica sapientiam laudat; aut si res ex hominis vitio vituperabitur, ut, si qui doctrinam ex alicuius docti vitiis reprehendat; aut si qui, cum aliquem volet lau- dare, de felicitate eius, non de virtute dicat; aut si rem cum re ita comparabit, ut alteram se non putet laudare, nisi alteram vituperarit; aut si alteram ita lau- det, ut alterius
Abbreviated transcription (Latin):
sia ẽ ut siquis cũ ulixenac
cuset in hoc maxime cũmo¬
retur indignũ ab homine
ignauis simouirũ fortissimũ
aicẽ necatũ sturpe ẽ. quod¬
aut eo loco inquodicet᷑. Aut
eo homine quidicat aut eo
tẽpore quodicit᷑ aut his qui
audiunt Aut eare quadeagit᷑
indignũ propt̃ in honestatẽ uides
offensum quod eorum qui audi¬
unt uoluntatem lȩdit : unt si
qui apud equites romanos
cupidos iudicandicepionis
legemiudiciariam laudec
Contrarium .ẽ. quod contradicit᷑
atq hiquiaudiunt fecer̃ ut
siquis apud alexan drũ mace¬
donẽ dicens Contra aliquem
urbis expugnatorẽ diceret
nihil. eẽ crudelius quã ur¬
bes diruere cũipse alexan¬
der thebas diruis set Incons¬
stans ẽ quod ab eodem de eadẽ
rediuer sedicitur. Vt siquicũ
dixerit qui uirtutẽ habeat
eum nullius reiad beneui uer¬
dũ indigere neget postea
sine bona ualitudine posse
beneuius : Aut seamico ad ee
ꝓpt̃beniuolentiam sperare

Expanded text:
sia est, ut si quis, cum Ulixem ac- sia est, ut si quis, cum Ulixem ac- cuset, in hoc maxime commoretur: indignum esse ab homine ignavissimo virum fortissimum Aiacem ne- catum. turpe est, quodaut eo loco, in quo dicitur, aut eo homine, qui dicit, aut eo tempore, quo dicitur, aut iis, qui audiunt, aut ea re, qua de agitur, indignum propter inhonestam rem videtur. offensum est, quod eorum, qui audiunt, voluntatem laedit: ut, si quis apud equites Romanos cupidos iudicandi Caepionis legem iudiciariam laudet. contrarium est, quod contra dicitur atque ii, qui audiunt, fecerunt: ut si quis apud Alexandrum Macedonem dicens contra aliquem urbis expugnatorem diceret nihil esse crudelius quam urbes diruere, cum ipse Alexander Thebas diruisset. in- constans est, quod ab eodem de eadem re diverse dicitur: ut, si qui, cum dixerit, qui virtutem habeat, eum nullius rei ad bene vivendum indigere, neget postea sine bona valetudine posse bene vivi: aut, se amico adesse propter benivolentiam, sperare
Abbreviated transcription (Latin):
uds cribendũ uidetur : huius¬
onumodi ẽ illa qq conquaestio
Vtinamne innemore pelio se¬
Nuulgiurib caesae accedissentꝰ ad¬
S.leu trã trabes Longius enimre
Siden t petita ẽ quã res postulubat¬
usila mala diffinicio ẽ cũ aut cõ¬
ndiciosus ẽ is qui milus atq
in utilisciuis nã hoc ñ magis se¬
alicuius hominis improbi
dãdicit hoc pacto sapientia ẽ¬
i paecuniae quaerendae intel¬
ligentu. Aut aliquid non
graue nec magnum continens
sic stultita ẽ in mense gloriae
cupiditas ẽ haec quidẽ stulti¬
tia sed ex parte quadam ñ ex
omnigenere definite : Contro¬
uersum ẽ in quo ad dubium
demonstrandũ dubia causa
affertur hoc modo: e hotu
diquibus ẽ potestas motus
superũ atq inferũ pacẽ int̃ se se
concilunt confer̃ concordũ
perspicuũ ẽ de quoñ ẽ contro¬
uersia utsiqui orestenaccu¬
set planũ faciant ab eomatrẽ
eẽ occisu : Non conces sũcuid
quod augetur in controuer¬

Expanded text:
adscribendum videtur. huiusadscribendum videtur. huius- modi est illa quoque conquestio: Utinam ne in nemore Pelio securibus Caesae accidissent aterram trabes! longius enim repetita est, quam res postulabat. mala definitio est, cum aut coditiosus est is qui malus est, inutilis civis. Nam hoc non magis salicujus hominis improbi dam dicit, hoc pacto: sapientia et pecuniae quaerendae intellegentia; aut aliquid non grave nec magnum continens, sic: stul- titia est inmensa gloriae cupiditas. est haec quidem stultitia, sed ex parte quadam, non ex omni genere definita. controversum est, in quo ad dubium demon- strandum dubia causa affertur, hoc modo: Eho tu, di, quibus est potestas motus superum atque inferum, Pacem inter sese conciliant, conferunt concordiam. perspicuum est, de quo non est controversia: ut si quis, cum Orestem accuset, planum faciat ab eo matrem esse occisam. non concessum est, cum id, quod au- getur, in controver