comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pennem dicunt. ab arando scilicet. Atꝰ
duplicatus irgetum facit. Ab eo enĩ qͦd:
est iunctum: urigeri nom̃ accepit.
Iugerum autem longitudine pedum¬
ce. xl. latitudine .c.xx. ita.¬
Actum ꝓuinciȩ beticȩ
rustiei agrum uocant. Porcamidem beti¬
tudine definiunt: ita.
ꝑ Sed porca
est: quod in arando extat. quod defossum
ẽ: lira. Galli candetum appellant in areis
urbanis spatium centum pedum quasi
centetum. In agrestib autẽ pedes centũ
quinquaginta quadratoꝵ. iustum can¬
detum uocant. Porro stadialis ager hab&.
passus .cxxu. id est pedes. dcxx. quinq:¬
cuiꝰ mensura octies cõputata mili ariũ
facit. qui constat qͥnq milia pedibꝰ. Cen¬
turia autẽ ager ÷ ducentoꝵ uigerum.
qui apud antiquos acentum iugeribꝰ
uocabatur: s pꝰ ea duplicata ẽ: nom̃q
pͥstinum retinuit. Innumero enĩ centu¬
riȩ multiplicate sunt: nom̃ mutare ñ
ꝑotuerunt
de itineribus .xui.

Expanded text:
pennem dicunt, ab arando scilicet. Actus pennem dicunt, ab arando scilicet. Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iugerum autem constCCXL, latitudine CXX. Actum provincie Betice rustici agrum tudine definiunt seq. fig.. Sed porca est quod in arando extat; quod defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, quasi centetum. In agrestibus autem pedes centum quinquaginta quadratum iustum candetum vocant. Porro stadialis ager habet passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius mensura octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In numero enim centuriae multiplicatae sunt, nomen mutare non potuerunt. De itineribus .
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid ponde. capacitate. longitu¬
dĩne. altitudine. latitudine. unoq fiitur.
Maiores itaq orbem in partib. partes in ꝓ¬
irinciis. ꝓuincias in regionibꝰ. regiones in
locis. loca interritoriis. territoria magris.
agrã incenturiis. centurias in uigeribꝰ.
iuigera in climatibꝰ. deinde climata in actꝰ¬
perticas. passus. gradus. cubitos. pedes.
palmos. uncias. & digitos diuiserunt.
Tanta enĩ fuit eoꝵ sollertia. Digitus est
pars minima agrestium mensurarum.
Inde uncia. habens digitos tres. Palmus
autẽ quatuor digitos habet. pes sedecim
passus. pedes quinq ꝑtica passus duos.
id ÷ pedes decem. Pertica autẽ aportando
dicta. quasi portica. Onĩs enim p̾cedenteᷤ
mensurȩ in corpore sunt: ut palmus. pes.
passus. & reliqua. sola ꝑtica portatur.
Est enim decem pedum ad instar cala¬
mi. in ezechiele templum mensurantis.
Actus minimus est latitudine pedum
quatuor. longitudine centum qͥdragnita.
Climata quoq undiq uersum. pedes

Expanded text:
quicquid pondere, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, imo, finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agra in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibperticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia habens digitos tres. Palmus autem quattuor digitos habet, pes sedecim, passus pedes quinque, perticas passus duos, id est pedes decem. Pertica autem a portando dicta, quasi portica. Omnes autem precedentes mensure in corpore sunt, ut palmus, pes, passus et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum ad instar calami in Ezechiele templum mensurantis. Actus minimus, est latitudine pedum quatuor, longitudine CXL. Climata Climata quoque undiqueversum pedes h
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑitiam imꝓbet. Hȩc gͦ te scã soror petentȩ
obȩdificationẽ studii tui tibi dicaui: ut quã
consorte ꝑfruor sanguinis: coheredem faciã

Expanded text:
imperitiam probet. Haec ergo, sancta soror, te petente, ob aedificatunem studii tui tibi dicavi, ut qua consorte perfruor sanguinis, cohaeredem faciam
Abbreviated transcription (Latin):
uentione. dispositione. memoria. ꝓnunti¬
atione. & fine officii. qd̾ ⁊ aliqͥd ꝑsuadere.
Ipsa autẽ ꝑitia dicendi in tribꝰ reb consistit.
natura. doctrina. usu. Natura ingenio.
doct̾na scientia. usu assiduitate. Hȩc st̃
enĩ qͦ ñ solũ inoratione. s inuno qͦ homi¬
ne artifice expectant᷑. ut aliqͥd efficiat. De
tribus generib causarum.iiii.

Expanded text:
tione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid persuadere. Ipsa autem peritia dicendi in tribus rebus consistit: natura, doctrina, usu. Natura ingenio, doctrina scientia, usus adsiduitate. Haec sunt enim quae non solum in oratore, sed in unoquoque homine artifice expectantur, ut aliquid efficiat. De tribus generibus causarum .
Abbreviated transcription (Latin):
uedã etiã leges dicunt᷑ abhis qͥ condi de¬
runt. ut consulares. tribunitie. iuliȩ.
corneliȩ. Nam & sub octouiano cesare suffe¬
cti consules papius & pompeius legẽ tule¬
runt. quȩ anominib eoꝵ appellatur papia.
pompeia: continens patrũ p̾mia: ꝓ susci¬
piendis liberis. Sub eodem qͦ imꝑatore
falcidius tribunꝰ plebis legẽ fecit. nequis plꝰ
in extraneis testamento ligaret quam ut
quarta pars suꝑesset heredib: ex cuiꝰ no¬
mine lex falcidia nuncupata ẽ. Aquiliꝰ qͦ
legem condidit. quȩ hactenꝰ aquilia nun¬
De lege satura.xui.

Expanded text:
edam etiam leges dicuntur ab his qui condiderunt, ut consulares, tribuniciae, Iuliae, Corneliae. Nam et sub Octaviano Caesare suffecti consules Papius et Poppaeus legem tulerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, ne quis plus in extraneis testamento legaret quam ut quarta pars superesset heredibus. Ex cuius nomine lex Falcidia nuncupata est. Aquilius quoque legem condidit, quae hactenus Aquilia nunDe lege satura.
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt. Matheus. Marchꝰ. Lucas. Ioħes.
Sed̾s in qͥb tres: matheus. Marcꝰ. Lucas.
Tereiꝰ inquib tres: matheus. lucas. Ioħes.
Quartus in quibꝰ tres: matħs. marcꝰ. Ioħ̃es
Quintꝰ in quibꝰ duo. Matheus. Lucas.
Dextus in quibus duo. Matheus. marcus.
Septimꝰ in quib duo. Matheus. Iohannes.
Octauus in quibus duo. Lucas. Marcus.
Nonus in quibus duo. Lucas. Iohannes.
Decimꝰ in qͥb singłi eoꝵ ꝓpͥa quȩdã dixerunt.
quoꝵ expositio hȩc ẽ. Per singłos enĩ euange¬
listas numerꝰ qͥdã capitulis affixus adiacet.
ui qͥb numeris subdita est exa quȩdã minio
notata: quȩ indicat in quoto canone positꝰ
sit numerꝰ cui subiecta ẽ exa Uerbigr̃a. Si ÷¬

Expanded text:
Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. quorum expositio haec est. Per singulos enim evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus cui subjecta est aera. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾tant᷑ & sanẽ illos. O alio loco. Tota die
corde. Oculi sunt illis & ñ uident. aures st̃
illis & ñ audiunt. Aut me ñ timebitis dic̃
dñs. aut a facie mea ñ formidabitis. qui
constitu t̃minũ maris harenam imꝑrum
ȩternũ. & ñ transgredit᷑ illud: Popło autẽ¬
huic factum ẽ cor in obȩdiens & incredulũ.
Ꝙ alibi idem ipse. Quomͦ dicitis sapientes.¬

Expanded text:
Tota die corde, oculi sunt illis, et non vident, aures sunt illis, et non audiunt; aut me non timebitis, dicit Dominus, aut a facie mea non formidabitis? qui constitui terminum maris arenam, imperium aeternum, et non transgredietur illud, et thuic factum est cor inobediens et incredulum » . 6. Et alibi idem ipse: Quomodo dicitis: Sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
assis delammina ẽ: galea de corio.
Nam galeros: corium dr̃. Cassidem
autẽ. a tuscis nominatam. Illi enĩ galeam
cossim nominant. credo a cãpite. Apex ÷ qͦd
insũma galea eminet. quo figitur crista. ꝙͣ.
greci conum uocant. Nam conus ÷ cur¬
uatura quȩ in galea ꝓminet. suꝑ quam
cristȩ sunt
De FORO .xU.

Expanded text:
assis de lammina est, galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, super quam cristae sunt. De foro .
Abbreviated transcription (Latin):
te fulminis ictu int̾empto. sorores eiꝰ luctu
mutatas in arbores popłos. lacrimis ele¬
ctrum om̃ib annis fundere. iuxta eridanũ
amnem. Et electrimi appellatum. qm̃ qͦd
sol uocatꝰ sit elector plurimi poete dixert̃.
arboris. Nam accensꝰ tedȩ nitore flagrat.
Nascitur autẽ in insulis occeam septentrio
nalis sicut gumini. densaturq ut cristal¬
lum rigore uł tempore. Ex ea fiunt decoriᷤ
gr̃a. agrestiũ feminarum monilia. uocari
autẽ a quibꝰdam arpaga. eo qͦd attritu di¬
gitoꝵ accepta caloris anima folia paleasq
& uestiũ fimbrias rapiat. sicut magnes
ferrum. Quocunq autẽ modo libeat tin¬
sicut & sucinꝰ fulua. attrahens spũ folia pro

Expanded text:
te fulminis ictu interempto sorores eius luctu te fulminis ictu interempto sorores eius luctu mutatas in arbores populos, lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. eae arboris; nam accensus taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis Oceani septentnalis, sicut gummi, densaturque ut crystallum rigore, vel tepore. Ex ea fiunt decoris gratia agrestium feminarum monilia, vocari autem a quibusdam harpaga, eo quod attritu digitorum, accepta caloris anima, folia, paleasque, et vestium fimbrias rapiat, sicut magnes ferrum. Quocunque autem modo libeat, tinsicut et succinum, fulva, attrahens spiritu folia pro
Abbreviated transcription (Latin):
ra eiꝰ quinq. Onix aspellata. qͦd habeat in
se ꝑmixtum candorem insimilitudine
unguis humanȩ. Greci enĩ unguem oncẽ
dicunt. Hanc india uł arabia gignit. Onix¬
neam. nigram. cingentib candidis uenis
tibus zonis: arabica autẽ nigra ẽ cũ candi¬
duoꝵ nominum societate uocata ẽ. Est enĩ
ex onicis candore & sardo. Constat autem
extribꝰ coloribꝰ. subteriꝰ nigro. medio candi¬
do. suꝑiꝰ mineo. Hȩc sola in signando nichil
cerȩ auellit. Reꝑitur autẽ apud indos &¬
arabes: detecta torrentibꝰ. Genera eiꝰ quinq
Ematites rubore sanguineus. ac ꝓpt̾ea emati¬
tes uocatꝰ. Emat quippe sanguis ẽ. Signitur
inethiopia quidẽ. s pͥncipalis in arabia &
africa inuenitur. de qua ꝓmittunt magi qͥd¬
dam ad coarguendas barbaroꝵ insicdias. Su¬
cinus quẽ appellant greci electron: fului ce¬
reiq coloris fertur arboris sucus ẽẽ. atq ob
id suçcinum appellari. Electrum autẽ uo¬
cari fabulosa argum̃tatio dedit. Nam fecon¬

Expanded text:
ra eius quinque. Onyx appellata quod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humanae. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India vel Arabia gignit; dineam, nigram, corneam, cingentibus candidis venis tibus zonis; Arabica autem nigra est cum candirdonyx ex duorum nominum societate vocata est. Est enim ex onychis candore, et Sardo. Constat autem tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae avellit. Reperitur autem apud Indos eArabes detecta torrentibus. Genera eius quinque. Haematites rubore sanguineus, ac propterea haematites vocatus; αἷμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethiopia quidem principalis, sed in Arabia et in Africa invenitur. De qua promittunt magi quiddam ad coarguendas barbarorum insidias. Sucinus, quem appellant Graeci ἤλεκτρον, fulvi cereique coloris, fertur arboris sucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethon
Abbreviated transcription (Latin):
or allius gignitur in mari forma
ramosus. colore uiridis. & maxi¬
me rubens. Uirgȩ eius candidȩ sub
aqua & molles. contracte confestim
durantur & rubescunt: tactuq ꝓtinus
lapidescunt. Itaq occupari euelliq retibꝰ
solet. aut acri ferramento p̾cidi: qua de
causa coralliꝰ uocitatur. Quantũ autẽ
apud nos margaritum indicũ p̾ciosum
est: tantii apud indos. Corallium hunc
ditur. Dardus dicta. eo qͦd reꝑta sit pͥmũ
a sardis. Hec rubrum habet colorem mar¬
moribus prestans. s int̾ gẽmas uilissima.

Expanded text:
orallius gignitur in mari, forma ramosus, colore viridi sed maxime rubens. Bacae eius candidae sub aqua et molles; detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallius vocitatus. Quantum autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc ditur. Sardius dicta eo quod reperta sit primum a Sardis: haec rubrum habet colorem marmoribus praestans, sed inter gemmas vilissima.
Abbreviated transcription (Latin):
Scilicet ut trintas sit: & unꝰ dñs ds̃ sit. Fi¬
des apd̾ gͣcos de trinitate hoc mͦ ẽ: una usia.
ac si dicat una natura: aut una substantia.
Tres ypostasss: qͦd resonat in latinũ uł tres
ꝑ sonas uł tres subͥstantias. Nã latinitas ꝓpͥe
ñdicit dedeo nͥ essentiam. Substantiã uͭ ñ
ꝓpriȩ dici s abusiue. qm̃ uere substantia apd̃
grecos ꝑsona intelligit᷑ non natura.

Expanded text:
scilicet ut et Trinitas sit, et unus Dominus Deus sit. Fides apud Graecos de Trinitate hoc modo est: Una οὐσία, ac si dicat una natura, aut una essentia, tres hypostases, quod resonat in Latinum, vel tres personas, vel tres substantias. Nam Latinitas proprie non dicit de Deo nisi essentiam: substantiam vero non proprie dicit, sed abusive, quoniam vere substantia apud Graecos persona intel
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s solus de patre & filio ꝓcedit. id eo solus amboꝵ
nuncupat᷑ sp̃s. Et in hac tͥnitate alia appella¬
tiua nomina. alia ꝓpria sunt. Propͥa st̃ essen
lis Et in de ꝓpͥa: quia ipsam substantiam
significant qua unũ st̃. Appellatiua uͦ pat̃
Fadem & relatiua. quia ad se inuicẽ referut᷑.
Cum enĩ dr̃ ds̃. essentia ẽ: quia ad seipsum

Expanded text:
ctus solus de Patre et Filio procedit, ideo solus amborum nuncupatur Spiritus. 5. In hac Trinitate, alia appellativa nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentlis. Et inde propria, quia ipsam substantiam significant, qua unum sunt. 6. Appellativa vero Pater, Eadem et relativa, quia ad se invicem referuntur. Cum enim dicitur Deus, essentia est, quia ad se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
iȩ latini certamina. greci agones uo¬
cant. a frequentia qua celebrantur.
Siquidẽ & om̃nẽ cȩtum atq conuentum
agona dici. Alii qd̃ in circulis & qͥsi agoniiꝰ
id ÷ sine angulo locis sederent. nuncupatos
agonas putant
De geuerib agonũ .xxui.

Expanded text:
e Latine certamina, Graeci ἀγῶνας vocant, a frequentia qua celebrabantur. Siquidem et omnem coetum atque conventum agona dici; ali quod in circulis et quasi agoniis, id est sine angulo locis, ederentur nuncupatos agonas putant. De generibus agonum .
Abbreviated transcription (Latin):
partes dimicantiũ. uł qͦd alterũ faciat ui¬
ctorem. alium uictum. Postea mutata & de¬
tracta litt̾a. dictum ẽ bellum. Alii ꝑ antifra¬
sin putant dictum eoqͦd sit horridum: un
contra sit pessimũ. P rȩlia dicuntur ab im¬
pri mendo hostis hostem. Unde & prela lig¬
na quib uia p̾mitur. Pugna uocata. eo
qd̃ usus fuisset mitio pugnis in bello con¬
tendere. uł quia pͥmo bellum pugnis inci¬
piebant. Uncle & pugna etiam duoꝵ ẽ ali¬
quando sine ferro. Quatuor autẽ in bello
aguntur. pugna. fuga. uictoria. pax. Pacis
uocabulum. uidetur a pacto sumptum.
Posteriꝰ autẽ pax accipitur. fedꝰ pͥmũt mitur
Redus ÷ pax quȩ sit inter dimicantes. ułafide
uł a ficialib id ÷ sacerdotibꝰ dictum. Pipsos eñi
fiebant federa. sicut ꝑ scłares bella. Alii fȩde¬
ra dicta putant a porca fȩde & crudelit occisa.
cuiꝰ mors optabatur ei qui a pace resilisset. Uir¬

Expanded text:
partes dimicantium, vel quod alterum faciat vipartes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dictum eo quod sit horridum; undcontra sit pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax quae fit inter dimicantes, vel a fide, vel a fetialibus, id est sacerdotibus, dictum. Per ipsos enim fiebant foedera, sicut ra dicta esse putant a porca fede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resilisset. Vir
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. ita tumultus qui ciuili seditione
concitat᷑. Nam seditio ẽ dissentio cuuum.
dicta qd̾ seorsum alii ad abios eant. Alii
existimant dissensionẽ animoꝵ seditionẽ
uocari. quam greci diastasin uocant.
Quo autẽ differat utrumq: cicero docet.
ñ sit: tumultꝰ autẽ eẽ sine bello ñ potest.
Quid ÷ enĩ aliud tumultꝰ. nͥ ꝑ turbatio tan¬
ta ut maior timor oriatur: Unde etiã
dictus tumultꝰ. quasi timor multꝰ. Grauiꝰ
autẽ ẽẽ cumultũ quam bellum. Nam in bel¬
lo uocationes ualent. intumultu ñ ualent.
Differt autẽ bellũ. pugna. & p̃lium. Ilam
bellum uniu̾sũ dr̃. ut punicum. Huiꝰ par¬
tes sunt pugnȩ: ut cannensis. termensis.
Rursum inuna pugna multa sunt p̾lia.
Aliud enĩ incornibꝰ. aliud in media. aliud
in extrema acie geritur. Dellum gͥ ẽ totum.
pugna unius diei. p̃lium pars pugnȩ est.
Bellum antea duellũ uocatũ. eoqͦd due sint

Expanded text:
agitur, ita tumultus quod civili seditione agitur, ita tumultus quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci διάστασιν vocant. Quo autem differat utrumque Cicero docet non sit. Tumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint
Abbreviated transcription (Latin):
bus. Cuule bellum ẽ. int̾ ciues orta sedi¬
tio & concitati tumultus. sicut int sillã
& marium: qui bellum ciuilȩ int̾ se¬
inuicem in una gente gesserunt. Plus¬
quam ciuile bellum ẽ: ubi ñ solu̾̃ ciues
certant: s & cognati. quale actum est
int̾ cesarem & pompeium. quando ge¬
ner & socer inuicem dimicauerunt.
Siquidẽ in hac pugna fr̃ cum frẽ di¬
micauit. & pat̃ aduersus filiũ arma
portauit. Lucanus. Infrattũ ceciderunt
p̃lia fratres. Item. Cui ceruix cesa parentiꝰ
cederet. Bella itaq dicunt᷑ int̾na ext̃ua.
seruilia. socialia. piratica. Nam piratica
bella sunt. sparsa latronum manꝰ ꝑ ma-¬
ria. mioparonib leuibꝰ & sugacibꝰ. non
solum nauium cõmeatus s etiam insu¬
las ꝓuinciasq uastantibꝰ: quos primũ
Gneius pompeius post multã uastatio¬
nem quã t̾̃ra mariq diu egerat. mira
celeritate compressit ac supauit. Dieut
autẽ bellum uocatur qd̾ contra hostes

Expanded text:
bus.' Civile bellum est inter cives orta sedibus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tet Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plusquam civile bellum est, ubi non solum cives certant, sed et cognati: quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt: siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucanus: . . . . In fratrem ceciderunt praemia fratris. Item: . . . . Cui cervix caesa parentis Cederet. . . . . Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum agmina per maria myoparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus. Quos primum Gnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes
Abbreviated transcription (Latin):
De bellis .i.¬
Rimus bella intu¬
lit ninus assyrioꝵ
rex. Ipse eiũ finibꝰ
suis nequaquam
contentꝰ. humanȩ
so cietatis fedus
irrumpens. exer¬
citus ducere aliena uastare. lib̾os popłos
aut trucidare aut subicere cepit. uniu̾¬
samq asiam usq ad libiȩ sines noua ser¬
uititte ꝑ domuit. Huic etiam studuit
orbis. in mutuo sanguine alterua cede¬
grassare. Quatuor autẽ sunt genera
belloꝵ. id ÷ iustum. in iustum. ciuile.
& płꝰquam ciuilȩ. Iustum bellum ẽ. qͦd
ex p̃dicto geritur de reb repetitis. aut
ꝓpulsandoꝵ hostium causa. In iustũ
bellum est. quod de furore non de
legitinia ratione initur. de quo in re¬
publica cicero dicit. Illa iniusta bella sunt:
quȩ sunt sine causa suscepta. Nam extra
ulciscendi aut ꝓpulsandoꝵ hostiũ causa.
bellum geri iustum nullum potest. Et
hoc idem tullius paruis int̾iectis subdi¬
dit. Nullum bellũ iustum habetur nͥ
denuntiatum. nͥ dictũ. nͥ de repetitis re¬

Expanded text:
De bellis . Primus bella intulit Ninus Assyriorum rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus inrumpens exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit 3, 35: 'Illa iniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis re
Abbreviated transcription (Latin):
lipeus ÷ scutus maior. dictus ab eo
ꝓͦd clipet id ẽ celet corpꝰ. ꝑiculisq sub¬
ducat. ã ẜot oicleptin. Oppositus enim sua
defensione ab hastis et iaculis corpus munit.
Cipeus autẽ peditum ẽ: scutũ equitum.
Scutum appellatũ. eoqͦd a se excutiat teloꝵ
ictus. Ut enĩ telis resistatur. clipeus ante¬
fertur. Umbo scuti pars mectia est: quasi
umbilicꝰ. Ancile uocatur scutum breue
gerebat. Et ancile dictum ab incisione. qͦd
sit ab om̃ parte ueluti incisum acrotundũ.
parte recisum: q̃q notes oculis angultis
ominis ab est. Peltum scutum breuissimũ
in modum lunȩ mediȩ. de quib meminit
ro ꝓbato. Scetra scutum loreum sine ligno.
quo utuntur afri & mauri. de quo poeta.
paruum clipeum.Dicitur autẽ & testudo
scutum. nam in modũ testudinis fit. Cli¬
peus ÷ & testudo scutoꝵ conexio. curuata
intestudinis modũ. Namq in armoꝵ ge¬
nerib milites etiam ab animalibꝰ nomina
deloricis .xiii.

Expanded text:
lipeus est scutus maior, dictus ab eo quod clipet, id est celet, corpus periculisque subducat, ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Oppositus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. umbilicus. Ancile vocatur scutum breve gerebat. Et ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum ac rotundum.parte recisum: quaque notes oculis, angulus omnis abest. Peltum scutum brevissimum in modum lunae mediae. De quibus meminit tas peltas ex auro probato.' Scetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri et Mauri. De quo poeta parva, non clypeum. Dicitur autem et testudo scutum, nam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab animalibus nomina De loricis .
Abbreviated transcription (Latin):
onitruum dictum. qͦd sonꝰ eiꝰ t̃reat.
Nam tonus. sonus. Qui icleo int̾ctũ
tam grauiter concutit omĩa. ita ut cȩlum
discessisse uideatur: quia cũ ꝓcella uehem̃¬
tissimi uenti nubibꝰ se repente inmerserit.
turbine inualescente exitumq querente.
nubem quam excauauit impetu magno
p̾scindit. ac sic cum horrendo fragore defert᷑
ad aures. Quod mirari quis non debeat.
cũ uesicula qͣniuis parua magnũ tamen
sonitum displosa enitat. Cum tonitruo
autẽ simul & fulgura expͥmi. s illud celeriꝰ
iuidetur quia clarum ẽ: hoc autẽ ad aures
tardius ꝑuenit. Luix autẽ quȩ apparet ante
tonitruum fulgor uocatur. que diximus
ideo ante uidetur quia clarum est lumen:
star securis arborem ꝓcul cedentis: cuiꝰ quidẽ
ante cernis ictum quam ad aures ꝑueniat
sonitus.

Expanded text:
onitruum dictum, quod sonus ejus terreat, nam TONUS, sonus. Qui ideo interdum tam graviter concutit omnia, ita ut coelum discidisse videatur, quia cum procella vehementissimi venti nubibus se repente imturbine invalescente exitumque quaerente, nubem, quam excavavit, impetu magno perscindit, ac sic cum horrendo fragore defertur ad aures. Quod mirari quis non debeat, cum vesicula quamvis parva magnum tamen sonitum displosa emittit. Cum tonitruo autem simul et fulgura exprimi: sed illud celerius videtur, quia clarum est; hoc autem ad aures tardius pervenire. Lux autem quae apparet ante tonitruum fulgetra vocatur. Quae, ut diximus, ideo ante videtur quia clarum est lumen; star securis arborem procul caedentis, cujus quidem ante cernis ictum quam ad aures perveniat sonitus.
Abbreviated transcription (Latin):
num datur in hoste. Dicta autem
auoce. quasi tiocina. Nam pagani a grestesq
ad omẽm usum bucina ad compita conuo¬
cabantur. Proprie gͦ hoc agrestib signum
ad arma quirites. Huiꝰ clangor bucimum
excogitatam. cum disꝑsi circa maritimas
oras non facile ad quamq p̃de occasionẽ
uoce aut bucina couuocarent᷑: uento ple¬
rumq obstrepente. Hinc pꝰ ea bellicis cer¬
taminib adhibita ÷ ad denuntianda sig-¬
na belloꝵ. ut ubi exaudiri p̃ co ꝑ tumul¬
tum ñ poterat: sonitꝰ tubȩ clangentis

Expanded text:
num datur in hostem, dicta a voce, quasi vocina. Nam pagani agrestesque ad omnem usum bucina ad conpita convocabantur: proprie ergo hoc agrestibus signumad arma Quirites. Huius clangor bucinum excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepente. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco per tumultum non poterat, sonitus tubae clangentis
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Canite uucio mensis tuba in die in¬
signis sollennitatis urẽ. Preceptũ enim
fuerat iudeis ut inicio nouȩ lunȩ tuba
clangerent. qͦd etiam hucusq faciunt.
cauam. Item tubam: quasi tibiam. Int̾
tubam autẽ & bucinã. insonans. ueteres
discernebant. Nam bucina insonans. sol¬
licitudinẽ ad bella denuntiabat. Uirgiliꝰ.
Qua bucina signũ dira dedit. Cuba aut̃
nitum. Cuiꝰ sonus: uarius ẽ. Nam int̾dũ
canitur ut bella cõmittantur. int̃cbam
ut in sequantur eos qui fugiunt. int̃dũ
receptui: nam receptus dr̃. quo se exereitꝰ
dicuntur. Classica sunt cornua. quȩ con¬
uocandi causa erant facta: & acalando
classica dicebant᷑. De qͥb uirgiliꝰ. Classicã
namq sonant. Apud amaronas autẽ
ñ tubȩ sicut a regibꝰ. s a regina sistro uo¬
cabatur femunarũ exercitus.

Expanded text:
 initio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. cavam. Item tubam quasi tibiam. Inter tubam autem et bucinam veteres discernebant. Nam bucina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Vergilius Aen. 7, 519: Qua bucina signum dira dedit. Tuba autem nitum. Cuius sonus varius est. Nam interdum canitur ut bella committantur, interdum ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. Nam receptus ddicuntur. 5. Classica sunt cornua, quae convocandi causa erant facta, et a calando classica dicebantur. De quibus Virgilius: Classica jamque sonant. Apud Amazonas autem non tuba sicut a regibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum exercitus.
Abbreviated transcription (Latin):
quit dulcediẽ. & colles fluent lac: & ꝑom̃s ri¬
uos iuda fluent aquȩ. & fons de domo diũ egre¬
inqͥt erit fons patens domui cdauid & habitan¬
tibꝰ hierłm: in ablutionẽ peccatoꝵ & menstru¬
ate. Dic queso qͥs ÷ iste fons patens. nͥ miqͦ om̃s
renascunt᷑. ꝑ quẽ & peccator purificantur de¬
licta. & sordes menstruatȩ hoc÷ immunde
animȩ salutari lauachro ablitunt᷑: De cuiꝰ aqͥs
alibi idem ꝓpħa testatur. Et erit inqͥt in die illa

Expanded text:
dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Juda ibunt aquae, et fons de domo Domini egreilla erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem in ablutionem peccatorum, et menstruatae . Dic, quaeso, quis est iste fons patens, nisi in quo omnes renascimur, per quem peccatorum purificantur delicta, et sordes menstruatae, hoc est, immundae animae salutari lavacro abluuntur? De cujus aquis et alibi idem propheta testatur: 106 « Et
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃figuratione baptismi aquis ablutum.
eiꝰq filii sacerdotii pat̾ni participes laticis
etiam purificatione scĩficant᷑. Iam tunc
quidẽ purgatio illa baptismi formã gerebat.
cuiꝰ nunc lauachri sactamento abluitur
sordib in scĩficatione diuino cultiu con¬
secrantur. Isaias namq ꝓpħa int̾ cȩt̾a osten¬
dit nequaqu̾ã posse delicta iudeoꝵ dimit¬
tu nͥ abluti baptismo fuerint. Dicit enĩ
nens. Si multiplicaueritis orationes ñ
audiam. manꝰ enĩ ur̃ȩ sanguine plenȩ
sunt. Lauamini mundi estote. Pomĩb
quippe uictimis quas memorauerat
idem ꝓpħa. ꝓcrinctis neomeniis & sabba¬
tis ato sollennitatib : solam baptismi
purificationẽ p̃cepit. Pro cunctis quoq
inqͥnamentis peccatoꝵ. solum dedit¬
regenerationis lauachrum: qͦ tantũ
ꝑeccata abluuntur.

Expanded text:
in praefiguratione baptismi aquis ablutum, in praefiguratione baptismi aquis ablutum, cujus filii sacerdotio paterno participes laticis etiam sanctificatione purificantur. . Jam tunc quidem purgatio illa baptismi formam gerebat, cujus nunc lavacri sacramento abluitur sordibus, in sanctificationem divino cultui consecrantur. 11. 108 Isaias namque propheta inter caetera ostendit nequaquam posse delicta Judaeorum dimitti, nisi abluti baptismo fuerint. Dicit enim nens, si multiplicaveritis orationes, non exaudiam; manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Lavamini, mundi estote . Pro omnibus quippe victimis, quas memoraverat idem propheta, pro cunctis neomeniis, et Sabbatis, atque solemnitatibus solam baptismi purificationem praecepit, pro cunctis quoque inquinamentis peccatorum solum regenerationis lavacrum, quo tantum peccata abluuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
apłi atq doctores. Plurime species erunt
gentium. ad undam lauachri uenientium.
Unde & adiecit. Dic̃ pisces magni maris. mul¬
titudines nimiȩ in ripis eiꝰ : exutraq parte
om̃e lignum pomiferum. ñ deficiet folium
ex eo & ñ deficiet fructus eiꝰ. ꝑ singulos m̃ses
afferre pͥmitiua quȩq de scũario egredient᷑.
& erunt fructus eiꝰ incibum. & folia eiꝰ ad
tismi sacramenta sub figura transitꝰ mariꝰ
ita reuelat dicens. Dcdm diem egressionis
tuȩ de egypto: ostendam eis mirabilia.
Deinde hostes sequentes id ÷ delicta nr̃a p̃¬
terita sicut ȩgyptios in mare ꝓiectos. ita
in baptismo deleta atq extincta ꝓnuntiat
dicens. Qm̃ misericors ÷ conuertetur & mi¬
serebit᷑ nr̃i: demerget delicta nr̃a. & picitt
tiat scło: ingrediturq mare rubrum.
baptismũ scilicet xp̃i cruore signatum.
Tunc hostes insequentes interͤunt: quia
statim delicta moriuntur. ubi animȩ re¬
generatione rescirgunt. Legimꝰ quoq aaron

Expanded text:
 atque doctores, plurimae species erunt dam varietatem gentium ad undam lavacri venientium; unde et adjecit: « Sicut pisces maris magni, multitudinis nimiae in ripis ejus, ex utraque parte omne lignum pomiferum, non deficiet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus, per singulos menses afferre primitiva; quae aquae de sanctuario egredientur, et erunt fructus ejus in cibum, et folia ejus ad i sacramenta sub figura transitus maris ita revelat, dicens: « Secundum diem egressionis tuae de terra Aegypti ostendam eis mirabideinde hostes sequentes, id est, delicta nostra praeterita, sicut Aegyptios in mare projectos, ita in baptismo deleta atque exstincta, ita pronuntiat, dicens: Quoniam misericors est, convertetur, et miserebitur nostri. Demerget delicta nostra, et projtiat saeculo; ingrediturque mare Rubrum, baptismum, scilicet, Christi cruore signatum. Tunc hostes insequentes intereunt, quia statim delicta moriuntur, ubi animae regeneratorum resurgunt. Legimus quoque Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
lestis sps infusione uitusicant: Sed current
eodem consistens ait discipłis. ite docete om̃s
gentes. baptitantes eos in nomine patͥs & filii
& sp̃s scĩ: Ded earum pars media uadit ad ma¬
re orientet orientale. id ÷ ad popłm circuncisiomiꝰ.
& media ad mare nouissimũ. qͦd ÷ ad popłm
de domo dñi. & crescant in fluurum. & ꝑgant
ad solitudinẽ siue ad mare mortitũ. & omĩa
ad quȩc̃q uenerint uiuificent᷑ atq sanent᷑.
domꝰ dnĩ. & ecce a quȩ egrediebant᷑ subt᷑ lim̃
domꝰ ad orientem. facies enĩ domꝰ respiciebat
ad orientẽ: aquȩ autẽ descendebant in latꝰ
templi ad extremum ad meridiem altaris.
Et conu̾̃ti me ad uiã foras ad portã ext̃iorem
quȩ respiciebat ad orientẽ. et ecce aqua re
Deinde dic̃. Et transduxit me ꝑ aquas. et
ait adme. A quȩ istȩ que egrediunt᷑ orien¬
tales & descendunt ad plana deserti. utiq
ad gentes: intrabunt mare. exibunt & sa¬
nabunt᷑ aquȩ. & omĩs anima uiuens quȩ

Expanded text:
lestis infusione Spiritus vivificant? Sed cur de Jeodem consistens ait discipulis suis: Ite docete omnes gentes; baptizantes eos in nomine Patris, et Filii sancti ? Sed earum pars media vadit ad mare orientale, id est, ad populum circumcisionis; et media ad mare novissimum, quod est ad populum de domo Domini, et crescant in fluvium, et pergant ad solitudinem, sive ad mare Mortuum, et omnia ad quaecunque venerint, vivificentur atque sanentur. domus Domini, et ecce aqua egrediebatur subter limen domus ad orientem; facies enim domus respiciebat ad orientem; aquae autem descendebant in latus templi ad extremum ad meridiem scilicet altaris. Et converti me ad viam foras portam exteriorem viam quae respiciebat ad orientem: et ec6. Deinde dicit: « Et traduxit me per aquas, et ait ad me: Aquae istae, quae egrediuntur ad orientales, et descendunt ad plana deserti, utique ad gentes, intrabunt mare, et exibunt, et sanabuntur aquae; et omnis anima vivens, quae
Abbreviated transcription (Latin):
t qͥa ꝑbaptismũ erat purgatio pec xxiii.¬
catoꝵ futura. ñ ꝑ circuncisionẽ quȩ bap¬
rant. Isaias enĩ futurum baptismi mysterium
sic p̃cinebat futuris credentibꝰ dicens. Haurietiᷤᷤ
aquas cũ gaudio de fontib saluatoris. Quibꝰ
cuiꝰ fontib a quas purificationis p̃dicat haurien¬
das: id ÷ de fontib iħii. Hoc eñĩ nomine hebreoꝵ
lingua saluator ex pͥmitur. Unde & ipse elamat.
Si quis sitit: ueniat ad me & bibat. Item ꝑere

Expanded text:
 per baptismum erat purgatio peccatorum futura, non per circumcisionem, quae baprant. Isaias enim futurum baptismi mysterium sic praecinebat futuris credentibus, dicens: Haurietis aquam cum gaudio de fontibus Salvatoris . Quibus de cujus fontibus aquas purificationis praedicat hauriendas, id est, de fontibus Jesu. Hoc enim nomine Hebraeorum lingua Salvator exprimitur. 2. Unde et ipse clamabat: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat . Ad
Abbreviated transcription (Latin):
ententia ÷ dictũ imꝑsonale. ut obseqͥũ
amricos. u̾taᷤᷤ odiũ parit. Huic si ꝑsona
fuerit adiecta crian erit uita. Offenlit achil¬
les agam̃nonẽ uera dicendo. metrofanes ꝓ¬
meruit gram̃ mitridatiᷤᷤ obseqͤndo. Nã int̃¬
si sentntiȩ ꝑsona adiciat᷑. fit crian: si detra¬
hat᷑. sit sententia

Expanded text:
ententia est dictum impersonale, ut obsequium amicos, veritas odium parit. Huic si persona fuerit adiecta crian erit; ita, offendit Achilles, Agamemnonem, vera dicendo; Metrofanes promeruit gratiam Mithridatis obsequendo. Catsi sententie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententia
Abbreviated transcription (Latin):
Quod magisẽ uerũ. quia grece ole nos
cubitus dr̃. Alȩ sub brachia sunt appellatȩ.
eo qͦd ex eis in modũ alarum motꝰ brachi¬
orum in choet. quas quidam ascellas uo
uentur. Unde & oscilla dicta. ab eo quod
cillantur ora id ÷ moueant᷑. Nam cillere:
est mouere. Has quidam subhircos uo¬
cant. ꝓpt̾ quod inplerisq hominib hircoꝵ
fȩtorem reddant. Manus dicta. quod
sit totiꝰ corporis munꝰ. Ipsa enĩ cibum
ori ministrat. ipsa oꝑatur omĩa atq
dispensat: ꝑ eam accipimꝰ &. damꝰ Abusi¬
ue autẽ manus etiam artifex uł ars. Unde
& manꝰ p̃cium dicimꝰ. Dextra uocatur a
dando. Ipsa enĩ pignus pacis datur. ipsa fi¬
dei testis atq salutis adhibetur. & hoc ẽ illud
apud tullium. Fidem publicam iussu sena¬
tus dedi id ÷ dextram. Unde & apłs. Dextras
dederunt mͥ & harnabȩ societatis. Leua qͦd
aptior sit ad leuandũ. Sinistra autẽ uocata
quasi sine dextra. siue qͦd rem fieri sinat. Asi¬

Expanded text:
quod magis verum est, quia Graece ὤλενος quod magis verum est, quia Graece ὤλενος cubitus dicitur. Alae subbrachia sunt appellatae, eo qorum inchoet; quas quidam ascillas seuveantur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillentur, id est moveantur ora; nam cillere est movere. Has quidam subhircos vocant, propter quod in plerisque hominibus hircorum fetorem reddant. 66. Manus dicta, quod sit totius corporis munus. Ipsa enim cibum ori ministrat, ipsa operatur omnia, atque dispensat, per eam accipimus et damus. Abusive autem manus etiam ars, vel artifex, unde et manupretium dicimus. 67. Dextra vocatur a dando, ipsa enim pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salutis adhibetur, et hoc est illud apud Tullium: Fidem publicam jussu senatus dedi, id est, dextram. Unde et Apostolus: Dextras dederunt, mihi et Barnabae, societatis. 68. Laeva, quod aptior sit ad levandum. Sinistra autem vocata, quasi sine dextra, sive q
Abbreviated transcription (Latin):
ta. qͦd ꝑeam partem cerebrum ad media¬
lam spinȩ dirigitur: quasi cerebri uia.
Uet̾es autẽ plurali tantũ numero ceruieᷤ
dicebant. Primꝰ uͦ hortensiꝰ ceruicem sin¬
gularit̃ dixit. Ceruix autẽ numero sin¬
gulari membrũ ipsum significat. nam
pluralit̃ contumaciam sepe demonstrat.
Cicero in uerrinis. Pretorem tu aceuses.
frange ceruices. Humeri dicti qͣsi armi.
ad distinctionẽ hominis a pecudib mu¬
tis. ut hi humeros. illȩ armos hab̃e dican¬
tur. Nam ꝓprie armi quadrupedũ sunt.
Ola. sũmi humeri pars posterior. Prachia
a fortitudine nominata. Bari eñi grece.
graue & forte significat. Inbrachiis eñĩ
tori la certoꝵ st̃ einsigne musculoꝵ robur
existit. Hi sunt tori id ÷ musculi. & dicti
tori: quod illic uiscera torta uideantur.
Cubitum dictum. qͦd ad cibos assumen¬
dos in ipso cubamus. Ulna scđm qͦs dam
utriꝰq manus extensio ẽ: scđm alios cubitꝰ.

Expanded text:
ta, quod per eam partem cerebrum ad medulta, quod per eam partem cerebrum ad medullam spinae dirigitur, quasi cerebri via. Veteres autem plurali tantum numero cervices dicebant: prius Hortensius cervicem singulariter dixit. Cervix autem numero singulari membrum ipsud significat: nam pluraliter contumaciam saepe demonstrat. Cicero in Verrinis 6, 110: 'Praetorem tu accuses? frange cervices.' Umeri dicti, quasi armi, ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illi armos habere dicantur. Nam proprie armi quadrupedum sunt. Ola summi humeri pars posterior. Brachia a fortitudine nominata: βαρὺ enim Graece grave et forte significatur. In brachiis enim tori lacertorum sunt, et insigne musculorum robur existit. Hi sunt tori, id est musculi: et dicti tori, quod illic viscera torta videantur. Cubitum dictum, quod ad cibos sumendos in ipso cubamus. Ulna secundum quosdam utriusque manus extensio est, secundum alios cubitus;
Abbreviated transcription (Latin):
arctis & angustis meatib spm̃ uitalem re¬
tineant. unde uocis sonos emittant: qui
soni uno modo sonarent. nisi linguȩ motꝰ
distantias uocis efficeret. Colles gallica
lingua dicunt᷑. quas uulgo ꝑdiminutio¬
nem turillas uocant: quȩ in faucib tur¬
gescere solent. Mentum dictum. qͦd inde
mandibulȩ oriantur. uł qͦd ibi iungantur.
Gurgulio aguiture nom̃ trahit. cuiꝰ meat
ados & nares ꝑtendit: habens iriam qua
uox ad linguam transmititur ut possit
uerba collidẽ. & inde garrire dicimꝰ. Ru
men proximũ gurgulioni. quo cibus et
potio deuorantur. Hinc & bestiȩ quȩ cibũ
reuocant & remandunt. ruminare di¬
cuntur. Dullinguium est oꝑculum
gurgulionis. quasi parua lingua. quȩ
foramen linguȩ rechudit operit ue. Collũ
dictum quod sit rigidum & rotudum
ut columna. baiulans caput & susten¬
tans quasi capitoliũ : cuiꝰ anterior. pars
gula uocatur. posterior ceruix. Duȩ st̃¬

Expanded text:
artis et angustis meatibus spiritum vitalem reartis et angustis meatibus spiritum vitalem retineant, unde vocis sonos emittunt: qui soni uno modo sonarent, nisi linguae motus distantias vocis efficeret. Toles Gallica lingua dicuntur, quas vulgo per diminutionem tusillas vocant, quae in faucibus turgescere solent. Mentum dictum, quod inde mandibulae oriantur, vel quod ibi iungantur. Gurgulio a gutture nomen trahit, cuius meatus ad os et nares pertendit: habens viam qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba conlidere. Unde et garrire dicimus. men proximum gurgulioni, quo cibus et potus devorantur; hinc et bestiae, quae cibum revocant et remandunt, ruminare dicuntur. Sublinguium operculum gurgulionis, quasi parva lingua, quae foramen linguae recludit operitque. Collum dictum quod sit rigidum et teres ut columna, bajulans caput et sustentans, quasi capitolium, cujus anterior pars gula vocatur, posterior cervix. Cervi
Abbreviated transcription (Latin):
nini uocantur. quoꝵ duo in dextera maxil¬
la & duo in sinistra sunt: & dicti canini. qͥa
ad similitudinẽ caninoꝵ existunt. & ut
canes ex ipsis ossa frangunt: sic & homo: ut¬
qͦd non possunt pͥores p̃cidere: illis tradt̃
ut confringant. Hos uulgus ꝓ longitudi
timi sunt molares. qui concisa apriorib
atq confracta subigunt & molunt acq im
massant: unde & molares uocati sunt.
Dentium autẽ numerum. disceruit qua¬
litas sexꝰ. Nam inuiris plures. in feminis
pauciores existunt. Gingiuȩ agignendis
dentib nominatȩ. Factȩ sunt autẽ etiam
addecorem dentium. ne nudi horrori po¬
tius quam ornam̃to existerent. Palatum
tum apolo ꝑ diriuationem. S & greci similit̾
palatum uranon appellant. eo qͦd ꝓsui con¬
cauitate cęli similitudinẽ habeat. Fauces
a fundendis uocib nominatȩ. uł qͦd ꝑ eas
famur uoces. Art̾iȩ uocate. siue qͦd ꝑ eas
apulmone aer hoc ÷ sp̃s fertur. seu quod

Expanded text:
nini dicuntur, quorum duo in dextra maxilnini dicuntur, quorum duo in dextra maxilla et duo in sinistra sunt, dicti sic quia ad similitudinem caninorum existunt et, sicut canis ipsis ossa frangit, sic et homo; quod non possunt priores incidere illis tradut confringant. Hos vulgus pro latituditimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molunt atque mandunt, unde et molares vocati sunt. Dentium autem numerum discernit qualitas sexus, nam in viris plures, in feminis pauciores existunt. Gingivae a gignendis dentibus nominatae sunt, factae sunt autem etiam ad decorem dentium, ne nudi horrori potius quam ornamento existerent. Palatum tum a polo per derivationem. Sed et Graeci similiter palatum οὐρανὸν appellant, eo quod pro sui concavitate caeli similitudinem habeat. Fauces a fundendis vocibus nominatae, vel quod per eas famur voces. Arteriae vocatae, sive quod per eas a pulmone aer, hoc est spiritus fertur, seu quod
Abbreviated transcription (Latin):
gore sentiendi. Unde & p̾sentia nuncupant᷑.
qͦd sint p̾sensib. sicut p̃ oculis quȩ presto st̃
ocłis. Uisus ẽ qui a philosophis humor
uitreus appellatur. Hunc autẽ quidam asse¬
uerant fieri aut ext̃na etherea luce. aut int̾¬
no spũ lucido ꝑ tenues uias acerebro ueniente.
ato penetratis tunicis inaere exeuntes: &
tunc commixtione similis materis uisum
dantes. Uisus autẽ dictus qͦd uruacior sit cȩt̾is
sensib ac prestantior siue uelocior. ampliꝰq
iuigeat: quantum memoria int̃ cȩta mentis
officia. Uicinior ẽ enĩ cerebro. unde omĩa ma¬
nant. Ex quo sit: ut ea quȩ ad alios ꝑtinent
sensus uide dicamꝰ. ueluti cum dicimꝰ uide
quomͦ sonat. uide quomͦ sapit. sic & cȩt̃a Au¬
ditus appellatus qͦd uoces hauriat. hoc est
aere uerberato suscipiat sonos. Odoratus
quasi aeris odoris actactus. Cacto enĩ aere
sentitur. Sic & olfactus. qͦd odorib afficiat᷑.

Expanded text:
gore sentiendi. Unde et praesentia nuncupantur, gore sentiendi. Unde et praesentia nuncupantur, quod sint prae sensibus, sicut prae oculis, quae praesto sunt oculis. 20. Visus est qui a philosophis humor vitreus appellatur. Visum autem fieri quidam asseverant, aut externa aetherea luce, aut interno spiritu lucido per tenues vias a cerebro venientes, atque penetratis tunicis in aerem exeuntes, et tunc commistione similis materiae visum dantes. 21. Visus dictus quod vivacior sit caeteris sensibus, ac praestantior, sive velocior, ampliusque vigeat, quantum memoria inter caetera mentis officia. Vicinior est enim cerebro, unde omnia manant, ex quo fit ut ea quae ad alios pertinent sensus, 'vide' dicamus; veluti cum dicimus: 'Vide quomodo sonat,' 'vide quomodo sapit,' sic et cetera. Auditus appellatus, quod voces auriat; hoc est aere verberato suscipiat sonos. Odoratus quasi aeris odoris adtactus. Tacto enim aere sentitur. Sic et olfactus, quod odoribus adficiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
do ẽ. appellata. Crementũ enĩ semen ẽ mascłi.
unde animaliũ & hominũ corpora concipi¬
untur. Hinc & parentes creatores uocantur.
Caro autẽ. ex quatuor elementis compacta ẽ.
Nam t̾ra in carne ẽ: aer in anhelitu. humor
insanguine. ignis in calore uitali. Habent
enĩ in nobis elementa suam quȩq partem.
cuiꝰ quid debetur compage resoluta. Caro autẽ
& corpꝰ diuersa significant. Incarne semꝑ corpꝰ
ẽ: non semꝑ in corpore caro. Nam caro ÷ quȩ
uiuit. idem & corpꝰ. Corpus qͦd ñ uiuit. idem
ñ caro. Nam corpꝰ dr̃ aut qͦd post uitã ÷ mortuũ.
aut sine uita ÷ conditũ. Int̾dum & cũ uita corpꝰ¬
& ñ caro. ut herba & lignũ. Sensus corporis
quinq st̃: uisus. auditꝰ. odoratꝰ. gustus. &
tactus. Ex quib duo aꝑiuntur & claudunt᷑.
quia semꝑ patentes st̃. Sensꝰ autẽ dicti. qͥa
ꝑ eos anima subtilissime totũ corpꝰ agitat ui¬

Expanded text:
do est appellata. Crementum enim semen est masculi, do est appellata. Crementum enim semen est masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc et parentes creatores vocantur. Caro autem ex quattuor elementis conpacta est. Nam terra in carne est, aer in halitu, humor in sanguine, ignis in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem, cuius quid debetur conpage resoluta. Caro autem et corpus diversa significant. In carne semper corpus est, non semper in corpore caro. Nam caro est quae vivit, idem et corpus. Corpus, quod non vivit, idem non caro. Nam corpus dici aut quod post vitam est mortuum, aut sine vita est conditum. Interdum et cum vita corpet non caro, ut herba et lignum. 18. Sensus corporis quinque sunt: visus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Ex quibus duo aperiuntur, et clauduntur, duo semper patentes sunt. 19. Sensus dicti quia per eos anima subtilissime totum corpus agitat vi