comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et interest michiquis roga¬
tus fuerit restituere aneicui
Meres extitissen set et sibonorũ
possessorsimeius cui fideicom¬
missaria herecditas relicta est ul
alius successor ꝑhanc actionẽ

Expanded text:
ec interest, mihi quis rogatus fuerit restituere an ei cui heres extit‹i›. sed et si bonorum possessor sim eius cui fideicommissaria hereditas relicta est uel alius successor, per hanc actione
Abbreviated transcription (Latin):
morbo. uel in latronum ereptumest.
aut siqd simile accidit dñdum est n¬
chilcoꝵ esse ĩputand eiꝗꝯmodatum ac¬
cepit. nsi aliqua culpa int̾ueniat ꝓmde
et si incendio uel rua aliqd ꝯcingit ul
aliqd dampnum fatale non tenebitur.
nsiforte cum poss.t ꝯmoclatas saluas¬
res face suas pretulit. ¶Custodiam ꝑ¬
plane ꝯmodate rei etiam diligentem
prestare debet.¶S an etiam hominis
ꝯmodati custolia prestetur apud uete¬
res dubitatum est. Nam int̾dum et eti¬
sit ut custodia indiget: certe si hoc actũ
est. ut etiam custoliam is ꝗ rogauit pres¬
tetd̾ndum est prestare. ¶Sr et inter.¬
dum et mortis dampnum ad eum ꝗ cõ

Expanded text:
morbo, vel vi latronum ereptum est, morbo, vel vi latronum ereptum est, aut quid simile accidit, dicendum est nihil eorum esse inputandum ei qui commodatum accepit, nisi aliqua culpa interveniat. proinde et si incendio vel ruina aliquid contigit vel aliquid damnum fatale, non tenebitur, nisi forte, cum possit res commodatas salvas facere, suas praetulit. Custodiam plane commodatae rei etiam diligentem debet praestare. Sed an etiam hominis commodati custodia praestetur, apud veteres dubitatum est. nam interdum et s, ut custodia indigeret: certe si hoc actum est, ut custodiam is qui rogavit praestet, dicendum erit praestare. Sed interdum et m
Abbreviated transcription (Latin):
modatũ ꝯuenit officio uidicis mest
ut Ronem loci uel temꝑis habebat. i
Siꝗs hac actione egent et oblacam li¬
tis estimationem susceꝑit. remofferen¬
tis facit. ¶ Nunc uidendum est ꝗd ueni¬
at iomodati actionemute dolus an
et culpa an uero et omne ꝑiculumet
ꝗdem in ccͣtib interdum dolum solum
interdum et culpam prestamus dolum
indeposito nam qr nulla utilitas eius u̾¬
satur apud quem deponitur mito dol
prestatur solus nsi forte et m̃ces acces¬
sit. tuncenim ut est ꝯstitutumetiam cł¬
paerhibetur aut si hoc abmicio ꝯuemt
ut et culpam et ꝑiculum praret is penos
quem deponatur: s ubi utriusꝙ uti¬
litas uertitur. ut mempto et in locatoi
ut indote ut inpignore ut in societate.
et dolus et culpa prestatur.Commo¬
datum pleseq solam utilitatem ꝯtinet
dam et diligenciam et si forte res estima¬
ta  data sit omne ꝑiculum abeo pr̾an¬
drim ꝗestimationem se prestatur re¬
cipit. ¶Que non senectute ꝯtingit ul

Expanded text:
mmodatum conuenit, officio iudicis inest, ut rationem loci uel temporis habeat.Si quis hac actione egerit et oblatam litis aestimationem susceperit, rem offerentis facit.Nunc uidendum est, quid ueniat in commodati actione, utrum dolus an et culpa an uero et omne periculum. et quidem in contractibus interdum dolum solum, interdum et culpam praestamus: dolum in deposito: nam quia nulla utilitas eius uersatur apud quem deponitur, merito dolus praestatur solus: nisi forte et merces accessit tunc enim, ut est et constitutum, etiam culpa exhibetur aut si hoc ab initio conuenit, ut et culpam et periculum praestet is penes quem deponitur. sed ubi utriusque utilitas uertitur, ut in empto, ut in locato, ut in dote, ut in pignore, ut in societate, et dolus et culpa praestatur.Commodatum autem plerumque solam utilitatem continet dam et diligentiam et, si forte res aestimata data sit, omne periculum praqui aestimationem se praestaturum recepit. Quod vero senectute contigit vel
Abbreviated transcription (Latin):
ad duceres tirad bellum di
tromodatiteneberis. Idement
et inbomines plane sisiconoci¬
inpt adbellum ducers mca
erit piculum. Nam et sirinm
tibi tectorem dmodanerete
machina ceciderit meumce pso
opus faceret. et tueum i ponis
ti machine aut si niachniccs¬

Expanded text:
adduceres, tu ad bellum duxeris, commodati teneberis: idem erit et in homine. plane si sic cui, ut ad bellum duceres, meum erit periculum. nam et si seruum tibi tectorem commodauero et de machina ceciderit, periculum opus faceret, tu eum inposuisti ‹i›n machina, aut si machi
Abbreviated transcription (Latin):
bit. ¶Deniq ait. sitibi sicoelie
ꝯmodauero. et meum cyrogrp¬
harium debitorem tuumcius
ad hoc tibi ꝯmod. lu̾o ut canleua
tibi meoteni metibi ꝯtrario ni¬
dicio. siminus neq mectiorasti
ibi cyrographimi ẽe scnptuni
etiam teneberis michimꝗt cõ¬
modati. Inmo ait. etiam furt.
qͣm alit̾ re ꝯmodata usus estqͥ¬
to alit̾ qm ꝯmodatumẽ uticui
furtitenetur. ¶Diq adeo al¬
tem diligenciam mre ꝯ modua

Expanded text:
it. denique ait, si tibi codicem commodavero et in eo chirographum debitorem tuum cavere ad hoc tibi commodavero, ut caveretur tibi in eo, teneri me tibi contrario iudicio: si minus neque me certiorasti ibi chirographum esse scriptum, etiam teneris mihi, inquit, commodati: immo, ait, etiam furti, quoniam aliter re commodata usus es, qunto aliter quam commodatum est utitur, furti tenetur. Vsque adeo autem diligentia in re commoda
Abbreviated transcription (Latin):
uetustate dico piculum qd̃ cus¬
pa ꝯting̾it roguntis ꝯmodati
ip̃m prestare debere. Nam imeli
scribit. si ẜuus lapidaro dmnor¬
tus sub machina ꝑuttenen
fabrum ꝯmodati q negligenc
machinam colligauit. Qunꝰ
non solum ꝯmodatiueꝵ queo¬

Expanded text:
tate, dico periculum, quod culpa contigit rogantis commodatum, ipsum praestare debere: nam et Mela scripsit, si seruus lapidario commodatus sub machina perierit, teneri fabrum commodati, qui neglegentius machinam colligauit.Quin non solum commodati, ue
Abbreviated transcription (Latin):
ieꝗtur rem ꝯmodatam prero¬
ri debeat puta equam tibio me¬
dam quem puillus mmictibas
etiam prlli custodiam pretoe
debere uet̾es Rnderunt. ¶i¬
dum plane dolum solumn
reomodata ꝗ rognuit presta¬
bit ut puta si ꝗs ita ꝯuene

Expanded text:
itur rem commodatam, praestari debeat: ut puta equam tibi commodaui, quam pullus comitabatur: etiam pulli te custodiam praestare debere ueteres responderunt.Interdum plane dolum solum in re commodata qui rogauit praestabit, ut puta si quis ita conuenit:
Abbreviated transcription (Latin):
ut idem sequenti die facerem. et
ꝯmode argentum domi referre
non possẽmibiboc relinquero:
pierit qua actione agi possit etcu¬
ius ẽet ꝑiculum. Labeo de ꝑicu¬
lo scripsit multum int̾ esse custo¬
dem posui an nonsiposui adme
piculum spectaret siminus adeũ
penes quemrelictum est ego pu
toꝯmodati q̃dem agendum. ue¬
runi custodiameum prestare debe¬
re penes quemres relicte sunt. ni

Expanded text:
ut idem sequenti die facerem et ut idem sequenti die facerem et cum commode argentum domi referre non possem, ibi hoc reliquero et perierit: qua actione agi possit et cuius esset periculum?Labeo de periculo scripsit multum interesse, custodem posui an non: si posui, ad me iculum spectare, si minus, ad eum penes quem relictum est. ego puto commodati quidem agendum, verum custodiam eum praestare debere, penes quem res relictae sunt, ni
Abbreviated transcription (Latin):
tibideci ut creditori tuo pignori
ames delisti non re pignoras ut
michi redoas labeo aitꝯmoda¬
tattionemioc im habere etego
yuto uͥm ee nsi m̾ces int̾ueniãt
cuincenim uel intt̾m uelex locato
et elucto agendimierit. Plane
siego ꝑꝑte rempignori dederotua
uoluntate mandstieritactio. Idẽ
abeo recte ait. si ame culpa absit
repignor andi creditor autem no¬
litreidere ꝑignus ꝯpet̾e tibi ad hoc
dunitaxat actionem ꝯmodatiut
tibi actionem adu̾sus eum p̾stem
ab esse aut culpa a me uidetur siue
iam solui pecumiam siue iam solu̾e
patus sum sumptus plane litis.
cetaq equum est eum agnoscere
dmodatum. accepit. ¶ Si me roga
lum. Adte respicere. Namet lancẽ
uideri modatam quareculpaz
meamquoq prestandam. plane si
suus cumea fugit eumꝗ moda¬
tum accepit non tenerinisicul¬
pam fuge prestitit. ¶ Si deme pe¬
tisses ut triclimum tibi sternerem.
et agentum ad minist̾ium pre¬
berem et fecermidemde petisses.

Expanded text:
tibi dedi, ut creditori tuo pignori dares: dedisti: non repigneras, ut mihi reddas. Labeo ait commodati actionem locum habere, quod ego puto verum esse, nisi merces intervenittunc enim uel in factum uel ex locato conducto agendum erit. plane si ego pro te rem pignori dedero tua uoluntate, mandati erit actio. idem Labeo recte dicit, si a me culpa absit repignerandi, creditor autem nolit reddere pignus, competere tibi ad hoc dumtaxat commodati, ut tibi actiones aduersus eum praestem. abesse autem culpa a me uidetur, siue iam solui pecuniam siue soluere sum paratus. sumptum plane litis ceteraque aequum est eum adgnoscere, qui commodatum accepit.Si me rogaulum ad te respicere, nam et lancem uideri commodatam: quare culpam in eam quoque praestandam. plane si seruus cum ea fugerit, eum qui commodatum accepit non teneri, nisi fugae praestitit culpam.Si de me petisses, ut triclinium tibi sternerem et argentum ad ministerium praeberem, et fecero, deinde petisses,
Abbreviated transcription (Latin):
fecti missus sit ꝗs m̃edes militis
siꝗdem presente eo nissit pretor poᷤᷤ¬
sideri non restituitur. Siuero absẽ¬
xit postea ue. ita accipiend̾ est ut si
inchoata sit bone fidei possoris de¬
tentatio ante absentiam. finita
autem reu̾so eo rest̾ois auxiliu
locum b̾at. ñamquandoqs ita
demunsi intra modicum tempo¬
post q̃m redut hoc ꝯtingit.i. dum

Expanded text:
nfecti missus sit in aedes militis, si quidem praesente eo iussit praetor possideri, non restituitur, sin vero absenxit 'posteaue' ita accipiendum est, ut si inchoata sit bonae fidei possessoris detentatio ante absentiam, finita autem reuerso, restitutionis auxilium locum habeat non quandoque, sed ita demum, si intra modicum tempus quam rediit hoc contigit,
Abbreviated transcription (Latin):
Icui usus relictus est. uti potest
fruinon potest. et de singlis unde¬
d̾. ¶Domus usus relictus estai
marito aut mulieri. et simar¬
to. potest illic hitare non solus.
uercum familia quoq sua q

Expanded text:
Cui usus relictus est, uti potest, frui non potest. et de singulis uidendum. Domus usus relictus est aut marito aut mulieri: si marito, potest illic habitare non solus, uerum cum familia quoque sua.
Abbreviated transcription (Latin):
pra mod̾ usur arum licitum pot̾.
tñ quos exsuis opis acꝗsieranti
uel uti serẽdo. Namsi pomũ decer¬
prit ussilua cecidit non fit eius si¬
dos ĩpensum est. non ambigitur.a
ip̃os tructus diminuere debere.
moram facere non uideri. ¶dem.¬

Expanded text:
pra modum usurarum licitum potesttamen, quos suis operis adquisierit, veluti serendo: nam si pomum decerpserit vel ex silva caedit, non fit eius, sidos impensum est, non ambigitur ipsos fructus deminuere debere. moram facere non uideri.
Abbreviated transcription (Latin):
tendo. aut feraculum anaue ducendo
antua manudampnum dederis qr bi¬
is omnibr modis ꝓte dampno affici¬
or. S si fue rupto aut cum a nullo
regetur nauis incurriss cumdomi¬
no agenclum non esse. ¶Item labeo
scribit. Si cum ui uentoꝵ narus ĩ pul¬
sa ess nfunes ãchorar alt̾ius. et na¬
ute funes p̾cidissent sinullo.llio mo¬
do nisi p̾cius funibus explicare se po

Expanded text:
tendo aut serraculum ad nauem ducendo an tua manu damnum dederis, quia omnibus his modis per te damno adficior: sed si fune rupto aut cum a nullo regeretur nauis incur‹r›isset, cum domino agendum non esse. Item Labeo scribit, si, cum ui uentorum nauis impulsa esset in funes anchorarum alterius et nautae funes praecidissent, si nullo alio modo nisi praecisis funibus explicare se po
Abbreviated transcription (Latin):
Ater decedens extraneum ex
dodrante brdem institit.filiã
unã ex quadrate alt̾am pret̾it
hec de moffõso egit. et optinuit.
quero scripte filie quomodosuc¬
currend̾ sit. pendi filia pret̾itar
id uendicare d ꝙ in testata m¬
mr̃e hitura ess. Itaq dici pot̾
eam q̃ omissa est etiam si tota
brditatem ab in testato petat.
et optineat solam hĩturam umi¬
u̾sam successionem . ꝙ̃ ad̾m si al¬
t̾a omisiss łimam h̾rbitatem.
S nõ est ad mictend̃ ut adu̾s
sororem audiatur agendo dei¬
offoso. pret̾ea sciend̾ est. nõ ẽẽ si¬
milem omictenti eã ꝙ ex testõ
adut. et ideo ab extraneo semis¬
sem uendicand̾. et defendend
totun semissem eẽ auffend̃ qi
semis totus ad eam ꝑtineat. se¬
ultimum eius dampnetur. n¬
Cet̾msiꝗs putau̾it filia optinẽ¬
te totumtestin infirmaridñdũ
est etiam ĩstitutam ab intesta
repudiare limam u̾rditatem iu¬
detur qmͣꝗdem nescit sibi def¬
ferricum ⁊ hii ꝗnesciant ius.

Expanded text:
ater decedens extraneum ex dodrante heredem instituit, filiam unam ex quadrante, alteram praeteriit: haec de inofficioso egit et optinuit. quaero, scriptae filiae quomodo succurrendum sit. respondi: filia praeterita id vindicare debet, quod intestata matre habitura esset: itaque dici potest eam quae omissa est etiam, si totam hereditatem ab intestato petat et optineat, solam habituram universam successionem, quemadmodum si altera omisisset legitimam hereditatem. sed non est admittendum, ut adversus sororem audiatur agendo de inofficioso: praeterea dicendum est non esse similem omittenti eam, quae ex testamento adiit: et ideo ab extraneo semissem vindicandum et defendendum totum semissem esse auferendum, quasi semis totus ad hanc pertineat. seultimum eius damnetur. ceterum si quis putaverit filia optinente totum testamentum infirmari, dicendum est etiam institutam ab intestatrepudiare legitimam hereditatem uidetur, quam quidem nescit sibi deferri: cum et hi qui sciant ius
Abbreviated transcription (Latin):
Nociens intabna ad scriptum fuisset
cum ianuario ẜuo meo geri negõm ue¬
stat ne institoriatencatur nõ etiam de
aut obrem peculiarem fidenussisset.i
Si semel actumsit depeculio quanu
ninus inuemiatur rei iudicate tempe
ĩ peculio qmͣ debeat tñ cantionibꝰ locu
cului. hoc enim in ꝓ socio actionemlo¬
cum h̾t qr socius umusum debet. i¬
Si credito fui ab emptore ẽẽt ꝑtem dĩc¬
cutus ꝯpet̾e mreliquum inuenditorẽ
utile iudicium ꝓculus ait. S re inte¬
gra nõ ẽc ꝑmictend̾ actori dundere
actionem ut simul cumemptore et uẽ
ditore expiatur.s atis enmm ẽẽ hoc so¬
lum tribinei ut recisso suꝑiore iudi¬
cio malteꝵ detur ei actio cum electo
emptore minus ẽet ꝯsecutus et hoc
iure utimlir. ¶Nontantum autem
quis creclitor cum uenditore ex añ
gesto ag̾e potest. S et ip̃c emptor id
ꝙ uiliano uidetur quam̾uis et declu¬
cere ip̃e potest adu̾sus alium exigentẽ

Expanded text:
otiens in taberna ita scriptum fuisset 'cum Ianuario seruo meo geri negotium uestat, ne institoria teneatur, non etiam de aut ob rem peculiarem fideiussisset. Si semel actum sit de peculio, quamuis minus inueniatur rei iudicandae tempore in peculio quam debet, tamen cautionibus locum culii: hoc enim in pro socio actione locum habet, quia socius uniuersum debet.Si creditor serui ab emptore esset partem consecutus, competere in reliquum in uenditorem utile iudicium Proculus ait, sed re integra non esse permittendum actori diuidere actionem, ut simul cum emptore et cum uenditore experiatur: satis enim esse hoc solum ei tribu‹i›, ut rescisso superiore iudicio in alterum detur ei actio, cum electo reo minus esset consecutus: et hoc iure utimur.Non tantum autem quiuis creditor cum uenditore ex ante gesto agere potest, sed et ipse emptor, idque et Iuliano uidetur, quamuis et deducere ipse potest adu
Abbreviated transcription (Latin):
ius sab̾. et cassius exantegesto depecu¬
lio  actionem nõ esse dandam existimãt.
lio egiante rem iudicatam ẜuum uen¬
dideris  labeo aitetiam enus peculi no¬
mine qd apd̃ emptorem quesierat dãp¬
narite debere nec succurrend̾tibi. cul¬

Expanded text:
is Sabinus et Cassius ex ante gesto de peculio actionem non esse dandam existimant. lio egi, ante rem iudicatam seruum uendideris, Labeo ait etiam eius peculii nomine, quod apud emptorem quaesierit, damnari te debere nec succurrendum tibi: cul
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗd uenditoriẜuus debere no
¶Quod diximus mẽptore et uers¬
toreead sunt. et sialio quo niss
nere dñium mutatum sit ut se¬
todotis datione qr qͣ primoni.
libi hominis peculumisui mo¬
ligitur ubicumq eẽt. Nem.

Expanded text:
id uenditori seruus debere, non .Quae diximus in emptore et uenditore, eadem sunt et si alio quouis genere dominium mutatum sit, ut legato, dotis datione, quia quasi patrimonium liberi hominis peculium serui intellegitur, ubicumque esset. 48
Abbreviated transcription (Latin):
pecumamineqo enim magnuꝰ
dampnum est in mora modici
cogitur acciꝑe actões ad eũdem
iudicem mictĩ. ¶eiii.¬
On potest uideri miudicium
uenisse id ꝙ post iuclicium accep¬
tumaccidiq. Ideoq alia int̾pella
u̾at rome ꝯpetit actio qmͣ si boc
tempore ꝯtraxit. ¶Legatiex
delictis in legõne ꝯmissis cogũ¬
tur uiclicium rome ꝑatissiue ip̃i
ꝯmiẜit siue ẜ̃ui eoꝵ s si postula¬
tur in remactio adusus legatũ
nũqd danda sit. qĩexpresenti pos¬
ẜone hec actio ẽ cassius re. sic ẜuã¬
dum ut si subducatur minist̾iũ
ei s̃isit dcedenda actio. Si uero
ex multis ẜuis de uno agatur
nõ sit ihibendaius. sme distinc¬
tione denegandam actõnem i
mĩto ideo enm ñ datur actio
ne ab officio suscepto legõns

Expanded text:
pecuniam: neque enim magnum damnum est in mora modici cogitur excipere actiones et ad eundem iudicem mitti. 23 Ion potest uideri in iudicium uenisse id quod post iudicium acceptum acc‹i›disset: ideoque alia interpellatuit, Romae competit actio, quam si hoc tempore contraxerint. Legati ex delictis in legatione commissis coguntur iudicium Romae pati, siue ipsi admiserunt siue serui eorum. Sed si postulatur in rem actio aduersus legatum, numquid danda sit, quoniam ex praesenti possessione haec actio est? Cassius respondit sic seruandum, ut si subducatur ministerium ei, non sit concedenda actio, si uero ex multis seruis de uno agatur, non sit inhibenda: Iulianus sine distinctione denegandam actionem: merito: ideo enim non datur actio, ne ab officio suscepto legation
Abbreviated transcription (Latin):
tur uioꝑi necessarios ꝓhibuerit ꝗs uemi¬
re. int̾dcm̃ locumh̾t. et simachinam al¬
legareꝗs ꝓhibeat si tñ coloci ꝓhibeat.
ꝗ fuitutem debeat.Ceter simeo sololo¬
co uelis machinam pone. nõ tenebor
int̾ dc̃o suirete nõ paciar. ¶Edificare
aut nõ solum ꝗ nouum opus molit̾
intelligend̾ est.um is quoq ꝗ uult re¬
fic̾e. ¶ Is q id agit ut labatur sepulcre
hoc int̾dicto tenetur. MArc̾.

Expanded text:
ri necessarios prohibuit quis uenire, interdictum locum habet, et si machinam alligare quis prohibeat, si tamen eo loci prohibeat, qui seruitutem debeat: ceterum si in meo solo uelis machinam ponere, non tenebor inter‹d›icto, si iure te non patiar. Aedificare autem non solum qui nouum opus molitur intellegendus est, uerum is quoque, qui uult reficere. Is qui id agit, ut labatur sepulchrum, hoc interdicto tenetur. 2 Marc
Abbreviated transcription (Latin):
reone ĩ ꝗd retinetur aꝓprietario
posẜoetiam si ĩ fuga eius sit.
pari eone. etiam ususfructus
anꝙͣad mod̾ aꝓprietario possi¬
deri desut itaetiam ususfr. am¬
tatur et ꝓrimoꝗdem ait posse
diciamicti usumfis ⁊ suicet
ꝯstitutum tempus exrensufruc¬
tuarustipulatus ẽ fructuario
atꝗri potest ꝑ qd̾ colligi possedi
dicine ꝗdem si possideatur ab a¬

Expanded text:
nquit, retinetur a proprietario possessio, etiamsi in fuga servus sit, pari ratione etiam usus fructus an, quemadmodum a proprietario possideri desinit, ita etiam usus fructus amittatur? et primo quidem ait posse dici amitti usum fructum, sed licet constitutum tempus ex re fructuarii stipulatus est, fructuario adquiri potest. per quod colligi posse dici, ne quidem si possideatur ab a
Abbreviated transcription (Latin):
cio non id ꝯtinetur quod mu̾i
tate est. s qnͣti eares est abacto¬
reestimata de qua ꝯtrou̾sia
est. hoc enim aditum est ut aꝑ¬
peat etiam si calũpniator quis
sit tamẽ hanc penã eum ꝑseq
¶Docere aut debet quis ꝑhãc
exẽptionem factum quo mi

Expanded text:
o non ido non idtate est, sed quanti ea res est ab actore aestimata, de qua controversia est. hoc enim additum est, ut appareat etiam si calumniator quis sit, tamen hanc poenam eum persequi. Docere autem debet quis per hanc exemptionem factum quo mi
Abbreviated transcription (Latin):
Uol siquis seruum meximit
mius uocatum pedius putat
cessare edictum quoniam nõ
fint ꝑsonaque mius uocarii
potiit quid ergo ad exibend̾
erit agendum. ¶Siquis ad pe¬
daneum iudicem̃ uocatum
quem iu eximat ꝑena huuis
edicticessabit. ¶Qd pretor pre¬
cepit.ui eximat .iii. an dolo mͣ¬
lo sufficit uiqiuis dolus ma
le est ut pompoñ. ait.. Eripe¬
reenim est demamib aufferre
praptum.exmie quoquo mõ
aufferrent puta siquis nõ ra¬
puerit quem s moram fecerit
quo minus inius uemret ut ac¬
tionis dies exiret. ul res tempo¬
re amictetur indebitur exems¬
seqmius corpus nõ exemerit.
s si eoloco retinuerit ⁊ nõ ab¬
duxit. hus uerbis tenetur. u¬
¶It siquis eum qui ꝑcalumpniã
uocabatur eximerit ꝯstateum
hoc eclicto teneri. ¶Pretor ait
ne ue faciat dolo ma. quo quis
magis eximeretur. Namet
potest sine dolo ma. id fieriuel¬
uticum iustacã est exemptio
siue presens siue absens fucrit
meum aũt qui uieximit ĩfac¬
tum iudicium datur quo iudi¬

Expanded text:
uod si seruum quis exemit in ius uocatum, Pedius put‹at› cessare edictum, quoniam non fuit persona, quae in ius uocari potuit. quid ergo? ad exhibendum erit agendum. Si quis ad pedaneum iudicem uocatum quem eximat, poena eius edicti cessabit. Quod praetor praecepit 'ui eximat': ui an et dolo malo? sufficit ui, quamuis dolus malle est, ut Pomponius ait. eripere enim est de manibus auferre per raptum: eximere quoquo modo auferre. ut puta si quis non rapuerit quem, sed moram fecerit quo minus in ius ueniret, ut actionis dies exiret uel res tempore amitteretur: uidebitur exemisse, quamuis corpus non exemerit. sed et si eo loci retinuerit, non abduxit, his uerbis tenetur. Item si quis eum, qui per calumniam uocabatur, exemerit: constat eum hoc edicto teneri. Praetor ait 'neue faciat dolo malo, quo magis eximeretur': nam potest sine dolo malo id fieri, ueluti cum iusta causa est exemptionsiue praesens fuit siue absens. In eum autem, qui ui exemit, in factum iudicium datur: qu
Abbreviated transcription (Latin):
nus inius ꝓcluceretur: Cet̾m si
nichilominus ꝓluctus est
cessat pena quoniam ũbaꝵ
cum effectu sunt accipienda.
¶hoc iudicium in fcm̃est. et su
plures deliquerint ĩsigłos
dabitur et inchiloninus m̃¬
manet qui exemptus est ob¬
ligatus h̾rdib aut̃ ita dabit᷑
si eorum intersit neq autem
ih̾rdem neq post annum
dabitur. Dem.

Expanded text:
nus in ius produceretur. ceterum si nihilo minus productus est, cessat poena: quoniam uerba cum effectu s‹u›nt accipienda. Hoc iudicium in factum est: et si plures deliquerint in singulos dabitur, et nihilo minus manet qui exemptus est obligatus: Heredibus autem ita dabitur, si eorum intersit: neque autem in heredem neque post annum dabitur. 6
Abbreviated transcription (Latin):
Us aũt cuule est. ꝙ ex legib¬
plebiscitis. Senatus ꝯsultis.
decretis principum aucͣtei¬
prudentum uenit. ¶ Ius au¬
tem pretoriũ est. ꝙ pretores¬
introduxerunt ad iuuandi.i¬
uel supplendi. corrigendi. iuix
qd̾ ⁊ horarium dicitur ab hon¬
ore pretoꝵ sic nominatum

Expanded text:
us autem ciuile est, quod ex legibplebis scitis, senatus consultis, decretis principum, auctprudentium uenit. Ius praetorium est, quod praetoresintroduxerunt adiuuandivel supplendi vel corrigendi iuris et honorarium dicitur, ab honore pretorum sic nominatum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ eclificuut puta fistule tempis
ꝗdemcã poĩte nõ sunt eclium. uerũ
ptamẽ si ꝑpetuo fu̾ĩt poĩte ediumst
¶Castella plombea purea oꝑtulapu¬
teoꝵ opitonea fustulas applumba¬
ta aut que t̾ra ꝯtinetur. quauis no.
sint effixa. ecliũ ẽẽ ꝯstat. Item stit
quarum rostris aqua salire soleti
uille ẽẽ ea quo que exedificio de
fĩ solent itaeclium sunt sistipites
eoꝵ int̾ra defossisunt ꝙ sisuprat¬
ramsunt ruptis et cesis cedint.¬
¶ Legule que nondum edificiis por¬
tesũt qͣmiuis tegendi gr̃a allatest

Expanded text:
t put‹a fistul›ae temporis quidem causa positae non sunt aedium, uerum tamen si perpetuo fuerint positae, aedium sunt. Castella plumbea, putea, opercula puteorum, epitonia fistulis adplumbata aut quae terra continentur quamuis non sint adfixa aedium esse constat. Item constat onas, ex quorum rostris aqua salire so‹l›et, uillae esse. Ea, quae ex aedificio detri solent, ita aedium sunt, si stipites eorum in terra defossi sunt: quod si supra terram sunt, rutis et caesis cedunt. Tegulae, quae nondum aedificiis impositae sunt, quamuis tegendi
Abbreviated transcription (Latin):
Ist̾lis ancilla sitcinus partus ue
ignorai̾nt exempto tenetur uendi¬
tor. Si p̃clii uẽditor nondicat detu¬
corpore ꝯsenciamus dequalitite ai¬
tem dissenciamus emptionem ñ¬

Expanded text:
ilis ancilla sit, cuius partus uenignorauerit, ex empto tenetur uenditor. Si praedii uenditor non dicat de tricorpore consentiamus, de qualitate autem dissentiamus, emptionem es
Abbreviated transcription (Latin):
mensas qͣsicitreas emat que non
sunt. ¶ Eum ꝑuenditore stetis
quominus remtradatom̃is ut¬
litas emptoris ĩ estimatione ueit
et lucrum face id estimanduis¬

Expanded text:
e non sunt. Cum per uenditorem steterit, quo minus rem tradat, omnis utilitas emptoris in aestimationem uenit, et lucrum facere, id aestimandu
Abbreviated transcription (Latin):
P est quo puteus aperitur.T Lp̃.ꝯ
rrant extra edificiũ ediũ sunt idem cau¬
ales pisces aut ꝗ sunt ĩ piscia nonsũt
edium nec fundi. ꝑ Omp̃.
quenifundo sunt. U Ip̃.¬
aut mlta ẽẽ que edib afixa nõ sunt io¬
norare nõ oportet ut puta seras claue̾s
claustra multa etiam defossa ẽẽ nec tñ
fundi aut uille hrrut putauaca sali¬
naria .i. tortularia quonam ũ nstru¬
menta mag̾ suntan siedificio magis co¬
bereant s et umũ et fructus ꝑceptos in¬
ue non eẽ ꝯstat. fundo uendito uł lega
ꝯꝑatum sit emptorẽ sequãtur. si uen¬
dendi uẽditore. insi aliud actũ est. nec
int̾est in stabulo iaceat an ac̾uus sit.i
Que tabule picte ꝓtectorio includin¬
tur. item cruste marmore ecliũ sunt. re¬
ticuli carca columpnas circa parietes..
¶Si rupta cesa excipiantur ĩ uenditiõe
ea placuit ẽẽ rupta que eruta sunt ut
arena creta et smmulia cesa ea ẽẽ ut ar¬
bores cesas et carbones et hus  smmilia¬

Expanded text:
 est quo puteum operitur, Vlpianrrant extra aedificium, aedium sunt: item canales: pisces autem qui sunt in piscina non sunt aedium nec fundi, Pomponiuquae in fundo sunt. Vlpautem multa esse, quae aedibus adfixa non sunt, ignorari non oportet, ut puta seras claues claustra: multa etiam defossa esse neque tamen fundi aut uillae haberi, ut puta uasa uinaria torcularia, quoniam haec instrumenti magis sunt, etiamsi aedificio cohaerent. Sed et uinum et fructus perceptos uillae non ecomparatum sit, emptorem sequatur, si uendendi, uenditorem, nisi si aliud actum est: nec interest, in stabulo iaceat an aceruus sit. Quae tabulae pictae pro tectorio includuntur itemque crustae marmoreae aedium sunt. Reticuli circa columnas, plutei circa parietes, iSi ruta et caesa excipiantur in uenditione, ea placuit esse ruta, quae eruta sunt, ut harena creta et similia: caesa ea esse, ut arbores caesas et carbones et his s
Abbreviated transcription (Latin):
pti irisiurandi q̃d̾ si nõ sus¬
cepit. iusuirand̾. licet postea ꝑ¬
ato nrare actor nolit deferre
non uidebitur remissum. Na
ꝙ susceptum est remicti debet.

Expanded text:
pti iurisiurandi. quod si non suscepit iusiurandum, licet postea parato iurare actor nolit deferre, non uidebitur remissum: nam quod susceptum est remitti debet.
Abbreviated transcription (Latin):
It pretor siue inuniculis ess secũ¬
ue agendi potestatem nõ faceret
hec ꝑsona mito adiecta est. fi enĩ
uł ĩpublica uel ĩpriuata umcła
ductus.Nam ⁊eum ꝗ in iuncli
ẽ simodo nõ sit ĩẜuitute. posse
usu acꝗrere ꝯstat. S ⁊ is ꝗ ĩ uincu¬
lis ẽ si defendatur cessat restitu¬
tio. ¶Is aũt q apud hostes e̾tt
nichil ꝑusum sibi acqꝗrere potest.
nec cepͥtam posẜonem pot̾it ĩpłe
dum est apud hostes. hoc ampli
posẜonem uelusuffructus qͣi pos¬
dumẽe pap̃. ait et fructus quoq
meclio temꝑe ab alio exusufruc¬
tu ꝑceptos debere captiuo resti¬
tui equum putat. ¶ Hu plane
ꝗfũnt ĩpotestate captiui usu re
acqͣrere possũt ex repeculiari. Et
equimi erit ex hac clausula pre¬

Expanded text:
it praetor: 'inue uinculis esset, secumue agendi potestatem non faceret'. haec persona merito adiecta est: fieri enim uel in publica uel in priuata uincula ductus: nam et eum qui in uinculis est, si modo non sit in seruitute, posse usu adquirere constat. sed et is qui in uinculis est si defendatur, cessat restitutio.Is autem, qui apud hostes est, nihil per usum sibi adquirere potest, nec ‹c›oeptam possessionem poterit implere, dum est apud hostes: hoc ampliupossessionem uel usus fructus quasi posdum esse Papinianus ait, et fructus quoque medio tempore ab alio ex usu fructu perceptos debere captiuo restitui aequum putat.Hi plane, qui fuerunt in potestate captiui, usu rem adquirere possunt ex re pecul‹i›ari: et aequum erit ex hac clausula prae
Abbreviated transcription (Latin):
igo sciend̾ est nõ ałr hoc edictũ
t̾rogati fu̾nt an defendant. aut
si nemo sit ꝗ int̾rogari potest. ita
.N. absens defendi nõ potest. Siac¬
tor ultro int̾pellat. nec ꝗsquam
defensioni se offerat. eaq testatoe
ꝯplecti oportet. Sicut igitur hoci¬
ita luciꝵ fac̾e nõ patitur. Qd̾ eclictũ

Expanded text:
go sciendum est non aliter hoc edictum terrogati fuerint, an defendant, aut si nemo sit, qui interrogari potest. ita enim absens defendi non uidetur, si actor ultro interpellat nec quisquam defensioni se offerat: eaque testatione complecti oportet.Sicut igitur ita lucrum facere non patitur.Quod edictum
Abbreviated transcription (Latin):
ea uasa fierent qb̃us fructus eͣiiii
fundi exportarentur. sicut inꝗbus¬
dam fit ut amphoris uinum euea¬
tur aut ut dolea fient. uel tegule
ad uillam edificandam. S si utua¬
sa uemirent aigline excentur usus
fr.erit. Item longe recedit abusuf.
mscalcis coquende et lapidis exi¬
mendretarene fodiende s et lapi¬
fundo est. Item silue celue ut peda¬
menta muineis ñsdesint.Quid igi¬
tur sipredioꝵ meliorem cãm b faci¬
ant ñ est dubitand quin ẜinitus.

Expanded text:
ea uasa fierent, quibus fructus eius fundi exportarentur sicut in quibusdam fit, ut amphoris uinum euehatur aut ut dolia fiant, uel tegulae uel ad uillam aedificandam. sed si, ut uasa uenire‹nt›, figlinae exercerentur, usus fructus erit. Item longe recedit ab usu fructu ius calcis coquendae et lapidis eximendi et harenae fodiendae afundo est, item siluae caeduae, ut pedamenta in uineas non desint. quid ergo si praediorum meliorem causam haec faciant? non est du
Abbreviated transcription (Latin):
ut italem euitutem stitin ꝓosse
putet ut tugurnim michi brelice
aut peccoris appellandi. ut si hyems
ingruerit h̃am quo me recipiam.
pidem aut tignum neutrieoꝵ igẽ.
quidam nec hãstam rectam ei fer¬
reliceqr neq eundi nez agendi . gͣ.
id facet et possent fructus eo modo
tus ñledat ¶In rusticis autem
predus imꝑelit ruitutem mecli
posse ut aqmͣ querere et inuentam
duce liceat nam siliceat nõ dum
eclificato edificio ẜuitutem ꝯstitu¬
ere quare non equeliceat nõ dũ
muenta aqua eamdem ꝯstituere
fuitutemetiam siut querere lice

Expanded text:
t talem seruitutem constitui posse putet, ut tugurium mihi habere liceraut pecoris appellendi, ut si hiemps ingruerit, habeam quo me recipiam. pidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastam rectam ei ferre licere, quia neque eundi neque agendi gratia id faceret et possent fructus eo modo tus non laedat. In rusticis autem praediis impedit seruitutem mediumposse, ut aquam quaerere et inuentam ducere liceat: nam si liceat nondum aedificato aedificio seruitutem constituere, quare non aeque liceat nondum inuenta aqu‹a› eandem constituere seruitutem? et si, ut quaerere lice
Abbreviated transcription (Latin):
IRetor causacognita mrem. ac¬
tionem pollicetur. GAnis.
sunt eadem ⁊ de ꝑte intelligen¬
Da sunt. offitio q iudicis dtine¬
tur ꝓmodo ꝑtis ea quoꝙ resti¬
tui mbere que simulcum ip̃a ꝑ¬
te restiti debent. ¶Inc̾te ꝑtis
uendicatiodatur siustacã int̾¬
ueniat. Iusta autem cã esse pot̾.
tus est quotam ꝑtem uendica¬
re debeat. Itaꝙ talis dabitur. ac
tio eadem ⁊ de ceteris rebus in
rito donauit ꝑepłam ⁊ eum

Expanded text:
etor causa cognita in rem actionem pollicetur. Gaius lsunt, eadem et de parte intellegenda sunt, officioque iudicis continetur pro modo partis ea quoque restitui iubere, quae simul cum ipsa parte restitui debent. Incertae partis vindicatio datur, si iusta causa interveniat. iusta autem causa esse potest, tus est, quotam partem uindicare debeat: itaque talis dabitur actio. eadem et de ceteris rebus intrito donauit per e
Abbreviated transcription (Latin):
putant. Idemest et impeculiarib si
domus ususfix. legetur. s ego puto
nisi sit ctͣria uoluntas etiam instr¬
umentum fundi uł domus ꝯtin̾̃i
S nec ẜ uitutem ĩponere fundo
potest. ꝓprietarius nec amicte ser¬
uitutem. acꝗrere plane ẜuitutẽ

Expanded text:
putant: idem et in specularibus, si domus usus fructus legetur. sed ego puto, nisi sit contraria uoluntas, etiam instrumentum fundi uel domus contineri. Sed nec seruitutem imponere fundo potest proprietarius nec amittere seruitutem: adquirere plane seruitute
Abbreviated transcription (Latin):
Et sibrditas amissa sit obhoc ꝙ
smus nõ exibeatur eꝗssimumẽ
exstimari offo nclicis dampnũ
biditatis.Quo autem loco exi
ben oporteat uelcuius sumptibꝰ
uideamus et labeo ait ibit exibẽ¬
dum ee ubi fu̾it culis ꝯtestaretur
ꝓiculo et ipendus actoris ꝑfen¬
dam ꝑducendam ueeo lociubi
actum sit pasc̾e plane ẜuum ues¬
tire curare posẜorem oportereait
Ego autem arbitror int̾dum ⁊̃
hes s actorem agnosc̾e oportere.
Si forte ipe ẜuus ex oꝑis uelar¬
tificio suo solebat se exib̾e nunc
u̾o cogitur uacare ꝓinde si apd̾
offm̃ funit depositus exibendus
cybaria debebit agmosce̾ ꝗ exi¬
be desid̾auit sinõ solebat posẜor
ẜuum pasce. Nam sisolebat. si¬
cuti pascit itaet cybaria potest. ñ
recusaregnt̾dumtñ eoioco exi¬
be debet suis sumptib si forte
ꝓponas data oꝑa eum in locum
datum res ꝯtulisse ut actori ĩcõ¬

Expanded text:
et si hereditas amissa sit ob hoc, quod servus non exhibeatur, aequissimum est aestimari officio iudicis damnum hereditatis. Quo autem loco exhiberi rem oporteat vel cuius sumptibus, videamus. et Labeo ait ibi exhibendum, ubi fuerit cum lis contestaretur, periculo et inpendiis actoris pedam perducendamue eo loci ubi actum sit. pascere plane seruum uestire curare possessorem oportere ait. ego autem arbitror interdum etiam haec actorem agnoscere oportere, si forte ipse seruus ex operis uel artificio suo solebat se exhibere, nunc uero cogitur uacare. proinde et si apud officium fuerit depositus exhibendus, cibaria debebit adgnoscere qui exhiberi desiderauit, si non solebat possessor seruum pascere: nam si solebat, sicuti pascit, ita et cibaria potest non recusare. interdum tamen eo loci exhibere debet suis sumptibus, si forte proponas data opera eum in locum abditum res contulisse, ut actori inco
Abbreviated transcription (Latin):
do iudicio agi possit. et ait mela ita de¬
mum posse si solumenus sit cõe. hoc iu¬
dicium bone fideiẽ quaresi una res indi

Expanded text:
do iudicio agi possit: et ait Mela ita demum posse, si solum eius commune sit. Hoc iudicium bonae fidei est: quare si una res indi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃nat. ¶Siqs qd adusario nõ
debebat delegante eo ꝑum appa¬
ritione p̾sidis int̾uemente sine
nocoe iudicis coactus ẽ dare  iu

Expanded text:
nat.Si quis, quod aduersario non debebat, delegante eo per uim, apparitione praesidis interueniente, sine notione iudicis, coactus est dare, iu
Abbreviated transcription (Latin):
inquem mortuus infẽtur fums causa
tur fuĩns ẽ licet nõdum homo fimẽtur
Idemq et siꝗdad corpus custodiend̾ uł
etiam ꝯmendand̾̃ fc̾m sit uelsiqd ĩmar¬
more uel ĩuestem collocandam. ¶ Non
au̾t oportet ornam̃tacumcorporib cõ¬
ditione ꝗd alius eius mocli ꝙ homĩes
simpliciores faciunt. ¶Hec actio que fu¬
n̾aria dicitur ex bono et equo oritur

Expanded text:
in quem mortuus inferretur, funeris causa in quem mortuus inferretur, funeris causa etur, funeris est, licet nondum homo funeretur: idemque et si quid ad corpus custodiendum vel etiam commendandum factum sit, vel si quid in marmor vel vestem collocandam. Non autem oportet ornamenta cum corporibus condi, nec quid aliud huiusmodi, quod homines simpliciores faciunt. Haec actio quae fun
Abbreviated transcription (Latin):
uendite tradantur. ¶Sicolonus uelm
ꝗlinus sit is q mortuus ẽ nec sit unde fu¬
neretur ex ĩuectis illatis eum fun̾and̾¬
ẽẽ pompoñ. scribit. et si ꝗd suꝑfluum
remaneit hec ꝓdebita pensioneteñi. ii
¶S et sires legate sint atestatore decuꝰ
fime agitur nec sit unde fuñetur adeas
quoq manus mictẽ oportetsatis ẽ emm
de suotestatorem fim̃ariqmͣ aliquos le¬
gata ꝯseq. S si adita fu̾it postea p̾rdita
ceꝯꝑauit legatariumtam̃ legato car̃e
nõ oportet si potest indempnis ab b̾r
rium non lucrari qmemptorem damp¬
no affici. ¶ Sicuͥ fuis sincuramtesta¬
tormandaint et ille accepta pecunia
funus nõ duxit dedolo actionem m
eum dadam mela scribit ẽdo tñet extra
ordinem apretoreꝯpellendum fimus
rẽduc̾e. ¶ Funis cã sumptus fcũs indẽ¬
tur id demum ꝗ ideo fuit ut funus du
catur sũ quo fumus ducipost nõ possit
ut puta siqd ĩpensum est melationen
morturs et si qͥd in locum fu̾it erogatũ

Expanded text:
venditae tradantur. Si colonus vel inquilinus sit is qui mortuus est nec sit unde funeretur, ex invectis illatis eum funerandum Pomponius scribit et si quid superfluum remanserit, hoc pro debita pensione teneri. sed et si res legatae sint a testatore de cuius funere agitur nec sit unde funeretur, ad eas quoque manus mittere oportet: satius est enim de suo testatorem funerari, quam aliquos legata consequi. sed si adita fcomparauit. legatarium tamen legato carere non oportet, si potest indemnis ab heredrium non lucrari, quam emptorem damno adfici. Si cui funeris sui curam testator mandauerit et ille accepta pecunia funus non duxerit, de dolo actionem in eum dandam Mela scripsit: credo tamen et extra ordinem eum a praetore compellendum funus ducere. Funeris causa sumptus factus uidetur is demum, catur, sine quo funus duci non possit, ut puta si quid impensum est in elationem mortui: sed et si quid in locum fuerit erogatum,
Abbreviated transcription (Latin):
i qiͣ h̾rsuendididt is h̾rditatem cum tibi
ex senatus ꝯsulto t̾belł. restituta eẽt h̾r¬
ditas. quantiemptoris int̾sit teneb̾it.
us indiem debẽt et emere et uende sole¬
mus eaemimros et q̃ emi et ueniri potest.

Expanded text:
i heres uendideris hereditatem, cum tibi ex senatus consult‹o› Trebelliano restituta esset hereditas, quanti emptoris intersit teneberis.in diem debent, et emere et uendere solemus: ea enim res est, quae em‹i› et uenire potest.
Abbreviated transcription (Latin):
debeat et ꝗdem si postea qmrem ulendi¬
dit H̾rs. int̾tessit stipulo creclimus p̾ciũ
ĩstipusonem uenisses ꝙ si añcessit scipu¬
ło. deinde rem nactus ctunc rem debe¬
bit. Si ergo Hominem uenclidit. et is
decesẜit an pcium eiusdem debeat᷑ non
enim debet stichi ꝓmissor si eum uẽ¬
didiss mortuo eo ii nulla mora p̾cessiᷤᷤ
s s ubi hrclitatem uendidi et postea

Expanded text:
em uendidit heres, intercessit stipulatio, credimus pretium in stipulationem uenisse: quod si antecessit stipulatio, deinde rem nactus est, tunc rem debebit. si ergo hominem uendiderit et is decesserit, an pretium eiusdem debeat? non enim deberet Stichi promissor, si eum uendidisset, mortuo eo, si nulla mora processisset. sed ubi hereditatem uendidi et postea
Abbreviated transcription (Latin):
Ultum int est an subꝯditione aliqua
obligatio ueneat ancum ip̃a obligatẽ
sub ꝯditione sit pikre ueneat. priore cãu
deficiẽte ꝯdiconem nullam ẽe uẽclitonẽ
postiore statim uenditionem ꝯsisto̾na
ne debeat et egoabte nomen eius emã
ꝯfestim exempto et uelito ag̾e potero
ris ac postea debitori eiusdem h̃rs ex¬
istas actione exempto tenebis. ꝙ sim¬
plicius etiam mn illa ꝑportone ꝓcelit
cumꝗs ip̃c crelitori suop̾rs extitit et
hrditate uenclid̾it. ¶ Aul.¬

Expanded text:
ultum interest, sub condicione aliqua obligatio ueneat an, cum ipsa obligatio sub condicione si‹t›, pure ueneat. priore casu deficiente condicione nullam esse uenditionem, posterior‹e› statim uenditionem consistere: nam ne debeat et ego abs te nomen eius emam, confestim ex empto uendito agere potero, ris ac post debitori eiusdem heres existas, actione ex empto teneberis. Quod simplicius etiam in illa propositione procedit, cum quis ipse creditori suo heres exstitit et hereditatem uendidit. 21 Paul
Abbreviated transcription (Latin):
daui ei ut pacisceretur. Gũ
omnium reꝵ meaꝵ ꝓcurator
fuit. uit et putetuanꝰ. li .i. assesso¬
rum scribit cum placuit eum
etiam rem in uudicium deluce
actionem ꝓcurator factus sit
conuentiõ fcã domino nõ no¬
cet eo ꝙ solui ei nõ possit. ¶ S
si mrem suam datus sit ꝓcu¬
rator loco domini habetur. et
ideo fuandum erit pactum:
tum ⁊ ꝑdesse et obesse ꝯstat.¬

Expanded text:
mandaui ut pacisceretur, siue omnium rerum mearum procurator fuit: ut et Puteolanus libro primo adsessoriorum scribit: cum placuit eum etiam rem in iudicium deduceractionem procurator factus sit, conuentio facta domino non nocet, quia nec solui ‹ei› possit. Sed si in rem suam datus sit procurator, loco domini habetur: et ideo seruandum erit pactum ctum et prodesse et obesse constat.
Abbreviated transcription (Latin):
xargento subrepto pocula facta
ꝯdici posse fulcimus ait ergoĩ
ꝯdone poculoꝵ etiam celature
estimatio fiet que impensa fũ¬
ris facta est. Quemad mod̾ si m̃¬
fans subreptus adoleũit estĩa¬
cio fiat adolescentis quamins
cura et sumptib furis creuerit.
Ieuus furtius sub  Ipm̃.¬
ꝯd̾one legatus fu̾it pendente
testata ꝯd̾o extit̾it absolutio
isset. et lite ꝯtestata ꝯd̾o extitis¬
set.Nam nec petitoris iam int̾¬
est hominem reciꝑe. et hoc si res
smedolo malo furis eius ẽẽ de¬
sut. Quocd si pendente done
iũdicaretur. iudex estimare
debebit. quãti emptorem uene¬
rit.cau̾e autem ex hacactione

Expanded text:
argento subrepto pocula facta condici posse Fulcinius ait: ergo in condictione poculorum etiam caelaturae aestimatio fiet, quae impensa furis facta est, quemadmodum si infans subreptus adoleuerit, aestimatio fit adulescentis, quamuis cura et sumptibus furis creuerit.seruus furtiuus sub condicione legatus fuerit, pendente testata condicio exstiterit, absolutio isset et lite contestata condicio exstitisset: nam nec petitoris iam interest hominem recipere et res sine dolo malo furis eius esse desiit. quod si pendente condicione iudicaretur, iudex aestimare debebit, quanti emptorem inuenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ec non ⁊ siꝗs excausa N Ipmĩ.¬
ꝓbabili abfu̾it delib̾are deberet p̾¬
tor anei subueniri debeat studio¬
rum causa forte ꝓcuratore suoi
defuncto. ne decipiatur. ꝑiustissi¬
mã absentie causã. ¶ Item siꝗs nͥ
ĩ custodia. nec ĩuniculis sit. s si fi¬
denissoꝵ satis dationem ⁊dum
ꝓpter hoc recedere non potest.cap¬
tus sit restituitur ⁊ adu̾sus eu
dab̾r restitutio. ¶Quodeis m
qd pretor ꝑleges plebicista sena¬
tus ꝯsulta edicta pretoꝵ dec̾ta
principum licebit. Queclau¬
sula nõ id illud pollicetur resti¬
tutuꝵ si leges ꝑmictant.s si le¬
ges nõ ꝓhibeant. ¶Siqs sepuis
rei .pu. causa ab fuit ex nouissĩo
redditu tempus restitutionis
ẽẽ ei ꝯputand̾ labeo putat. S si

Expanded text:
ec non et si quis de causa probabili afuerit, deliberare debet praetor, an ei subueniri debeat, puta studiorum causa, forte procuratore suo defuncto: ne decipiatur per iustissimam absentiae causam.Item si quis nec in custodia nec in uinculis sit, sed sub fideiussorum satisdatione et, dum propter hoc recedere non potest, captus sit, restituetur et aduersus eum dabitur restitutio. 'Quod eius' inquit praetor 'per leges plebis scita senatus consulta edicta decreta principum licebit.' quae clausula non illud pollicetur restituturum, si leges permittant, sed si leges non prohibeant.Si quis saepius rei publicae causa afuit, ex nouissimo reditu tempus restitutionis esse ei computandum Labeo putat. sed si
Abbreviated transcription (Latin):
Ed alio iure utimur namex
nisset. ¶ Si absens sit ẜuus
ꝓquo noxalis actio alicuco¬
peteret. si quidem dominus
nõ negat insua potestate ẽẽ
ꝯpellendum putat udius
uł miudicium eim sisti ꝓmit¬
tere uel uidicium acciꝑe aut
si nolit eum defendere cau¬
turun cum primum potũit
se exibiturum. ¶Smuero
falso neget insua potestate
ẽẽ susceptumrum udicium
sine noxe declicione. Idemq
iuiꝰ scribit. ⁊ sidolo fecerit quo¬
minus meius esset potestate.
Selsiẜ uus presens sit domi¬
nus ab est nequis quam ser¬
uum defendit. ducendus
erit iussu pretoris. s causa
cognita domino postea dabi¬
tur defẽsio. ut pomp̾ ⁊ iul. s
scribentne ei sua absencia no
cent. ¶Ergo ⁊ actoriactior
restituenda est ꝑempta eo ꝙ.
ductus ẜnus mbonis eius
Iudicio ageretur isq ẜnũ
non defenderit. de negatur ei
ꝑpretorẽ usus fructus ꝑ secu¬
scio . GAiuis.

Expanded text:
ed alio iure utimur. nam exnisset.Si absens sit seruus, pro quo noxalis actio alicui competit: si quidem dominus non negat in sua potestate esse, compellendum putat Uindius uel iudicio eum sisti promittere uel iudicium accipere, aut, si nolit defendere, cauturum, cum primum potuerit, se exhibiturum: sin uero falso neget in sua potestate esse, suscepturum iudicium one. idque Iulianus scribit et si dolo fecerit, quominus in eius esset potestate. sed si seruus praesens est, dominus abest nec quisquam seruum defendit, ducendus erit iussu praetoris: sed causa cognita domino postea dabitur defensio, ut Pomponius et Uindius scribunt, ne ei absentia sua noceat: ergo et actori actio restituenda est, perempta eo quod ductus seruus in bonis eius iudicio agetur isque seruum non defenderit, denegatur ei per praetorem usus fructus persecutio. 4 Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
que appellatur negocioꝵ gesto¬
rum. Et sane sicut equum est
ip̃m actus sui ronem redde et
eo nomine ꝯdẽpnariꝗcꝗd uel

Expanded text:
quae appellatur negotiorum gestorum. et sane sicut aequum est ipsum actus sui rationem reddere et eo nomine condemnari,
Abbreviated transcription (Latin):
Iue uxor res m̃arito donass us¬
ꝙ eas indotem ꝓ ꝯmunifilia
dediss siue post donatione qnͣ
timaritus ꝯtulit uxorpassaẽ
cum ꝓfilia ĩdotem dare benig
ne potest dici et si prima dona¬
tto nullius moniti ẽ. at tñex
sequẽti ꝯsensu uale donatoem¬
obẜuatione diuortium fcm̃sit.
donationes post tale diuorci
ft̃e nlłius mom̃tisunt cũ non
dicari pot̾unt. s qr cãm possitẽ¬
didonatio p̾stit̾it. nisi recidat᷑
res extimatio facienda ẽ iust
p̾tio cau̾i ꝙ possidenti debebit
de euictione mplici qnͣti ea re
sunt idꝙ etiam pclio uideti¬
Gisponsus auenlm amirum
sponse muneriᷤ misit et post nup¬
cias peo lusi declit. ꝗdam et ner¬
a putant fieri eum młiis qr
tunc fc̃am donationem tiri¬
re uidetur ñ nouam ichoa

Expanded text:
iue uxor marito res donasset isque eas in dotem pro communi filia dedisset, siue post donationem, quam in maritum contulit, uxor passa est eum pro filia in dotem dare, benigne dici potest, etsi prima donatio nullius momenti est, attamen ex sequenti consensu ualere dotruationem diuortium factum sit, donationes post tale diuortium factae nullius momenti sunt, cum non dicari poterunt: sed quia causam possidendi donatio praestitit, nisi reddatur res, aestimatio facienda est iusto pretio cauerique posde evictione simpli, quanti ea res sit: idque etiam Pedio videtur. Sponsus alienum anulum sponsae muneri misit et post nuptias pro eo suum dedit: quidam et Nerva putant fieri eum mulieris, quia tunc factam donationem confirmare videtur, non novam inchoa
Abbreviated transcription (Latin):
sũꝗs negocia quecũq cuiuo
cus moritur fũmt gesẜit. iu¬
dicium eo noĩe dabo. ¶Heci
u̾ba siꝗs sic sunt accipiẽda
siueque. Nam ⁊ mulieres nego¬
cioꝵ gestoꝵ ag̾e̾ posse. et ꝯueni¬
ri nõdubitatur. ¶Negocia sic
accipe de bemus siue unum siue
plura. ¶Alterius mqt. et hoc
ad utieꝙ sexũ refertur. ¶Pu¬
pillus sanc si negocia gesẜit. po
ri potest.m id ĩquo. ftus est lo¬
cuplec or agendo aũt ꝯpẽsa¬
tionez enis ꝙͣ gesẜit patitur.i
¶Sifuriosi negocia gesẜmi ꝯpe¬
tit michi aduersus eũ negocio¬
rumgestoꝵ actio. Euratori
aut furios uelfuriose adũsus¬

Expanded text:
quis negotia, quae cuiusque cum is moritur fuerint, gesserit: iudicium eo nomine dabo.' Haec uerba 'si quis' sic sunt accipienda 'siue quae': nam et mulieres negotiorum gestorum agere posse et conueniri non dubitatur. 'Negotia' sic accipe, siue unum siue plura. 'Alterius', inquit: et hoc ad utrumque sexum refertur.Pupillus sane si negotia gesserit, post ri potest in id quod factus est locupletior: agendo autem compensationem eius quod gessit patitur. Et si furiosi negotia gesserim, competit mihi adversus eum negotiorum gestorum actio: curatori autem furiosi vel furiosae ad