comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mino ciuitatis illius hoc prodigiũ apparuit: Insilua uero nec tinse territu¬
rio hominis cuiusdam domus cum illema nesurger& sanguine respersa
ab intus a paruit. Magnatamen eo annolues inpopulo fuit. ualitudi¬
nes uariae malignȩ cumpestulis & uesucis. quȩ multũ populũ ad fece¬
ruñ morte . Multi tamen adhibertes studium euaserunt: Audiuimus
enim eo anno innarbonense urbem. inguinariũ morbũ grauiter de seui¬
re .acut nullũ ess& spatium cum homo correptus fuisset ab eo : UIIII
fuerat recipit. Ante hoc aut̃ tempus dis ponsatam eam habuerat.¬
sed dis simulantem denuptis felice episcopo hic cum magna cohorte
uenieris ab oratorio puellam abstraxit . & in basilica beati albini cõfugit.
Tunc feleps ira commotus circũ uentam puellã dolis amarito separauit
Mutataq ueste apud uasa tensim urbem in monasterio posuit. Sed illa¬

Expanded text:
rmino civitatis illius hoc prodigium apparuit. In Silvanectinse vero terreturmino civitatis illius hoc prodigium apparuit. In Silvanectinse vero terreturio hominis cuiusdam domus, cum ille mane surgerit, sanguine respersa ab intus apparuit. Magna tamen eo anno lues in populo fuit; valitudinis variae, milinae cum pusulis et vissicis, quae multum populum adficerunt mortem. Multi tamen, adhibentes studium, evaserunt. Audivimus enim eo anno in Narbonensem urbem inguinarium morbum graviter desevire, ita ut nullum esset spatium, cum homo correptus fuisset ab eo. Felix fuerat, recsed dissimulante de nuptiis Felice eveniens, ab oraturio puellam abstraxit et in basilica beati Albini confugit. Tunc Filex episcopus ira commotus, circumventam puellam dolis a marito separavit, mutataque veste, apud Vasatensem urbem in monastirio posuit. Sed illa
Abbreviated transcription (Latin):
nno igitur septimo hildeberti regis quierat hilperici. & gͥntrã¬
ni uicesimus primus mense ianuario pluuiȩ coruscationes adque
Atonitrua grauia fueruNT. floribus in arboribus ostense sunt Stel¬
la quam com&em superius nominaui apparuit:. ita ut incircuitueius
magna nigritudo ess&. et illa tam quã sii foramen ali quod posita
ita inter tenebras relucebat. Scin tillas spargens que comas pro¬
debat iaate ep ea tadius mitem agnitudinis qui tam quã fumus magnus
mseti ii apparebat alonge. Nisa est autem ad par tem occi deris nhoia¬
noctis prima. in die autem sem paschȩ apud scssionis ciuuitatem cacla ardere
minor est: lea ut duo appa rerentT incendia & unũ erat muor aliud uero
minor: Sost duarũ uero orarũ spatio conuneta sonanul fauauet ol¬
pharũ magnum euanuerurT. In parisiaco uero termino uerus sanguis ex
nube defluxit . & suꝑ uestimenta multoru hominum cecidit & ita macula¬
uit ut ipsa propria indumenta horrentes abnuerent Tribus enuimlocis int̃¬

Expanded text:
nno septimo regni Childeberti regis, qui erat Chilperici et Guntrani 21, mense Januario, pluviae, coruscationes, atque tonitrua gravia fuerant: flores in arboribus ostensi sunt: stella, quam cometem superius nominavi, apparuit, ut in circuitu ejus magna nigredo esset, et illa tanquam si intra foramen aliquod posita, ita inter tenebras relucebat scintillans, spargensque comas. Prodibat autem ex ea radius mirae magnitudinis, qui tanquam fumus magnus incendii apparebat a longe. noctis prima. In die autem sancto Paschae apud Suessionas civitatem coelum ardere visum est, ita ut duo apparerent incendia: et unum erat majus, aliud vero minor. Post duarum vero horarum spatio coniuncta sunt simul, factamque pharum magnam, evanuerunt. In Parisiaco vero terminum verus sanguis ex nube defluxit et super vestimenta multorum hominum caecidit et ita tabe maculavit, ut ipsi propria indumenta horrentes abnuerunt. Tribus enim locis in te
Abbreviated transcription (Latin):
culis & uado in requiem meam. Aduenierde autem die tertio deposuit cate¬
Nas quibus uinctus erat. prostrauit se in orationem. Et cum diutis sime cũ
lacrimis orass& conlocans sesuper scamnum. extensis pedibus. eleuatis que
ad caelũ manibus gratias agens dõ tradidit sp̃m. Etstatim om̃s uermes illi
quiscõs artus ꝑforabant euanueruNT. Adueniens aut̃ austadius ep̃s beatũ
corpus studiosissime sepulture mandauit. Haec omia ab ipsius ore cogno¬
ui. quem superius mutũ & surdum ab eo sanatũ ex posui. qui multa mihi
& alia de eius uirtutibus narrauit. Sed ꝓhibuit me res illaloqui q audiui
uitam ipsius amultis fuisse conscriptam

Expanded text:
culis et vado in requiem meam'. Adveniente autem die tertia , deposuit cateculis et vado in requiem meam'. Adveniente autem die tertia , deposuit catenas, quibus vinctus erat, prostravit se in orationem; et cum diutissime cum lacrimis orasset, conlocans se super scamnum, extensis pedibus elevatisque ad caelum manibus, gratias agens Deo, tradedit spiritum. Et statim omnes vermes ille, qui sanctos artos perforabant, evanuerunt. Adveniens autem Austadius episcopus, beatum corpus studiosissime sepulturae mandavit. Haec omnia ab ipsius ore cognovi, quem superius mutum et surdum ab eo sanatum exposui. Qui multa mihi et alia de eius virtutibus narravit, sed prohibuit me res illa loqui, quia audivi vitam ipsius a multis fuisse conscriptam
Abbreviated transcription (Latin):
s& adq: ex oleo scõ crucem frontiei: in posuiss& eiectis dȩ monibus pur¬
gata discessit. Sed & aliã puellã abspũ inmundo uexatã benedictione
sanauit. Cũ aut̃ iã dies obitus eius ad ꝓpmquar&. uocauit ad sep̃positũ
monasterii dicens. Ex hibeferrameNTũ et in rũpepari&em & mitte
Nuntios ad ep̃m ciuitatis ut ueniat ad me sepeliendũ. Die enim ter¬
tio ab hoc egrediar mundo. & uado in requiem destinatã quã mihi dñs
reꝓmisit. Hec eo dicente misit p̃positus ad epm̃ ciuitatis nicensis quihac
einuntiareNT. Post haec crescens qui damuenit ad fenestrã. &ui denis
eum catenis uinctũ uermibus plenũ ait. O dnẽ mi qualit̃ tam ualida
torm̃ta tolerare tã fortiter potes: cui illeait . Cõfortat me ille pro
cuius nomine haec patior. Dico aut̃ tibi quia iam ab soluor ab his uin¬

Expanded text:
set, atque ex oleo sancto crucem fronti ejus imposuisset, ejectis daemonibus purset, atque ex oleo sancto crucem fronti ejus imposuisset, ejectis daemonibus purgata discessit. Sed et aliam puellam, ab spiritu immundo vexatam, benedictione sanavit. Cum autem jam dies obitus ejus appropinquaret, vocavit ad se praepositum monasterii, dicens: Exhibe ferramentum, et irrumpe parietem, et mitte nuntios ad episcopum civitatis, ut veniat ad me sepeliendum. Die enim tertia ab hoc egredior mundo et vado in requiem distinatam , quam mihi Dominus repromisit'. Haec eo dicente, misit praepositus ad episcopum civitatis Nicensis, qui ei haec nuntiarent. Post haec Crescens quidam venit ad fenestram, et videns eum catenis vinctum, vermibus plenum, ait: 'O domine mi, qualiter tam valida turmenta tollerare tam fortiter potes?' Cui ille ait: 'Confortat me ille, pro cuius nomine haec patior. Dico autem tibi, quia iam absolvor ab his vin
Abbreviated transcription (Latin):
gaudenis & ualedicenis abscessit cũ comitibus suis. Quibus disceder̃¬
bus homo quidã dominicus sic enim erat uiro nomen anatiuita tecaȩ¬
cus aduenit ad istius mira culi uirtutẽ ꝓbandam. Quidũ in monasteri
duobus aut tribus mensibus resider& oratione ac ieiunus uacans.
tandem uocat eum ad seuirdĩ &ait. Vis recipere uisũ. cui illeait. Vo¬
lunias in qđ mea erat ignota cognoscere. Nam quae sit lux ignoro .u¬
nũ tam̃ scio qđ ab omnibus cõlaudat᷑. Ego aũt ab initio a&atis meaeusq
Nunc uidereni merui . Tunc cũ oleo benedicto suꝑ oculos eius crucẽ scãm
faciens ait . In nomine ihũxp̃i redemptoris nr̃i. aperiaNtur oculitui
& statim a ꝑtisunT oculi eius. Et erat ad miranis cernensq: magnalia dĩ quae
in hoc mundo uidebat. dehinc mulier quedam quȩ ut ipsa declama¬
bat. tria habens demonia. ad eũ adducta ẽ quã cũ tactu sacro benedixis¬

Expanded text:
gaudens et valedicens, abscessit cum comitibus suis. Quibus discedentigaudens et valedicens, abscessit cum comitibus suis. Quibus discedentibus, homo quidam, Dominicus, sic enim erat viro nomen, a nativitate caecus, advenit ad istius miraculi virtutem probandam. Qui dum in monasterio duobus aut tribus mensibus resideret, orationi ac jejuniis vacans, tandem vocat eum ad se vir Dei, et ait: Vis recipere visum? Cui ille ait: Voluntas, inquit, mea erat ignota cognoscere. Nam quae sit lux ignoro. Unum tantum scio, quod ab omnibus collaudatur; ego autem ab initio aetatis meae usque nunc videre non merui. Tunc cum oleo benedicto super oculos ejus crucem sanctam faciens, ait: In nomine Jesu Christi redemptoris nostri aperiantur oculi tui. Et statim aperti sunt oculi ejus; et erat admirans, cernensque magnalia Dei, quae in hoc mundo videbat. Dehinc mulier quaedam, quae, ut ipsa declamabat, tria habens daemonia, ad eum adducta est; quam cum tactu sacro benedixis
Abbreviated transcription (Latin):
one scĩficatũ tenens manu sinistra linguã eius ori uerticiq capitis infudit
dicenis In nomine dñi mei ihũ xp̃i aperianđ aurestuae reser&q: ostuũ uir¬
tus illa qui quondã ab homine surdo & muto noxiũ eiecit demoniũ  Et hec
dicens int̃ rogat nomen . Ille uero clarauoce ait. Piedicor. Cũ hec uidissoꝵ dia coti
Gratiuastibi in menisas refero xp̃e quitalia ꝑ seruãtuũ dignarisostendere
Q uenebro parã quer ebã paulũ laureniũq ł reliquos quiromam ꝓpri¬
o cruore inlustranT. Hlic om̃s repperihic cunctos inueni. Hlec eo m
maximo fl&u & ammiratione dicene uirdĩ omni inentioneua nã
dũ exnihilo cõdidit qui ꝓnobis hominem suscepit : Caecis uisum surdis
auditũ mutisq prȩstat eloquiũ quilȩpsis cutẽ pristinã. mortuis uitã
& omnibus infirmis ad fluentem medicinã indulg&. Tuncdia conius

Expanded text:
one sanctificatum, tenens manu sinistram linguam eius, ori verticique capitis infudit, one sanctificatum, tenens manu sinistram linguam eius, ori verticique capitis infudit, dicens: 'In nomine domini mei Iesu Christi aperiantur aures tuae, reseretque os tuum virtus illa, qui quondam ab homine surdo et muto noxium eiecit daemonium'. Et haec dicens, interrogat nomen. Ille vero clara voce ait: 'Sic dicor'. Cum haec vidisset diaconus, ait: 'Gratias tibi inmensas refero, Christi, qui talia per servum tuum dignaris ostendere. Quaerebam Petrum, quaerebam Paulum Laurentiumque vel reliquos, qui Romam proprio cruore inlustrant; hic omnes repperi, hic cunctos inveni'. Haec eo cum maximo fletu et admiratione dicente, vir Dei omni intentione vanam dum ex nihilo condidit, qui pro nobis hominem suscipiens, caecis visum, surdis auditum, mutis praestat eloquium, qui leprosis cutem pristinam, mortuis vitam, et omnibus infirmis affluentem medicinam indulget. Tunc diaconus
Abbreviated transcription (Latin):
est ut beatorũ apłorũ pignera ł reliquorũ scõrũ qui urbem illam mu¬
ruaNT ex hiber&. Qđ cum ad parentes in firmullius ꝑ ueniss& rogart
ut eum comitem itineris sumere dignar&ur: Confidentes qđ sibeatas¬
simorum a postoloꝵ adir& sepul chraꝓtinus possit ad sequi medicinam:
Euntibus autem illis uener̃ ad locũ ubibeatus hospitius habitabat.
quo salutato. acdeosculato causas itineris pandit ac ꝓficisci seromã
in dicat. seque his quiscõ uiro denau cleris amiciẽenT cõmendari de¬
tutem & ait adiacono. Infirmũ qui comestui nunc est itineris. rogout
meis cõspectibus rep̃sentes . Atillenihil moratus uelociter ad m&atũ
uadit inuenitq: in firmũ febre plenũ. quiꝑnutũ auressuas dar& ini¬
tum in dicabat. Ad p̃hensumq: ducit ad scm̃dĩ. Atille ad p̃hensa ma¬
nu caesariem at trax̃ capud illius infenestrã. Ed sũptũq oleũ benedicti¬

Expanded text:
est, ut beatorum apostolorum pignora, vel reliquorum sanctorum qui urbem illam muest, ut beatorum apostolorum pignora, vel reliquorum sanctorum qui urbem illam muniunt, exhiberet. Qui cum ad parentes infirmi illius pervenisset, rogant ut eum sibi comitem itineris sumere dignaretur, confisi quod si beatissimorum apostolorum adiret sepulcra, protinus posset assequi medicinam. Euntibus autem illis, venerunt ad locum ubi beatus Hospitius habitabat. Quo salutato ac deoscuindecat seque his qui sancto viro de naucleris amici essent commendare dedesse virtutem; et ait diacono: 'Infirmum, qui comes tui nunc est iteneris, rogo ut meis conspectibus repraesentis'. At ille nihil moratus, velociter ad metatum vadit invenitque infirmum febre plenum, qui per nutum aures suas dare tinnitum indecabat; adpraehensumque ducit ad sanctum Dei. At ille adpraehensa manu caesariem, adtraxit capud illius in finestram, adsumptumque oleum benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
penisa diriguit. Nec eam ad sepotuit reuocare Iunc gladiũ laxans¬
terrae deiecit. Haec uidentes socuieius clamorem incaelo dederunTt
flagitantes ascõ ut quid agerepoterant clementer insinuar& Ipseue¬
ro inposito salutis signo brachiũ sanitati restituit. Illeaut̃ in eo dem
loco conuersus tonsorato capite fidelissimus monachus Nunc hab&ur
Duo uero duces quieũ audieruNT in colomes patriae redditisunT. Quiue¬
ro cõtepserun p̃ceptũ eius miserabiliter in ipsa prouintias̃ defunicti
Multi aut̃ exipsis ademoniis correpti clamabant cur nos scãẽ beatis¬
sime siccrucias. &incendis sed in positã eis manũ mundabat eos Post¬
haec homo erat andegauensis in cola quiper nimiam febrem eloquiũ
parit̃ auditũque ꝑdiderat. Et cũ a febre conualuiss& surdus ꝑma¬
nebat acmutus: Igitur diaconus ex prouintia illa romam directus

Expanded text:
penpenterrae deiecit. Haec videntes socii eius, clamorem in caelo dederunt, flagitantes a sancto, ut, quid agere poterent, clementer insinuaret. Ipse vero inposito salutis signo brachium sanitati restituit. Ille autem in eodem loco conversus, tonsorato capite, fidelissimus monachus nunc habetur. Duo vero duces, qui eum audierunt, incolomes patriae redditi sunt; qui vero contempserunt praeceptum eius, miserabiliter in ipsa provintia sunt defuncti. Multi autem ex ipsis asime, sic crucias et incendis? sed imposita eis manu, mundabat eos. Posthaec homo erat Andegavensis incola, qui per nimiam febrem eloquium pariter auditumque perdiderat; et cum de febre convaluisset, surdus permanebat ac mutus. Igitur diaconus ex provincia illa Romam directus
Abbreviated transcription (Latin):
nachis quoq: dix̃. Abscedite &uos aloco auferentes uobcũ quae hab&is. Ecce
enim ad ꝓpinquat genis quã p̃dixi. Dicentibus aut̃ illis prelinquimustescis¬
sime pater ait. Noli tetimere ꝓme futurũ est enim ut inferanT mibi in iuri¬
as. sedñ nocebunt usq: ad mortem. Disce dentibus aut̃ inonachis ueniit genis
illa & dũ cuncta quaerepperit uastat. ꝑuenit adlo cũ ubi scsdĩ reclausus
erat. Atille ꝑfenestrã turris ostendit seeis . Illi uero circũ eunes turrẽ adi¬
tũ ꝑ quem in grederentur adeũ inuenireñ poterant. Tunc duo ascendentes
detexer̃ tectũ. & uidertes eũ uinctũ catenis. indutũq: cilicio dicuNt. Hic ma¬
lefactor est & homicidiũ fecit. ideo in his ligaminibus uinctus ten&ur
Vocatũq: inTerpr&em sciscitaNTur ab eo qđ malefecerit ut tali supplicio
artar&ur. Atille fat&ur sehomi udã eẽ omisq: criminis reum: Tunc

Expanded text:
nachis quoque dixit: Abscedite et vos a loco, auferentes vobiscum quae habetis; ecce nachis quoque dixit: Abscedite et vos a loco, auferentes vobiscum quae habetis; ecce enim appropinquat gens quam praedixi. Dicentibus autem illis: Non relinquimus te, sanctissime pater, ait: Nolite timere pro me; futurum est enim ut inferant mihi injurias, sed non nocebunt usque ad mortem. Discedentibus autem monachis, venit gens illa; et dum cuncta quae reperit vastat, pervenit ad locum ubi sanctus Dei reclausus erat. At ille per fenestram turris ostendit se eis. Illi vero circumeuntes turrem, aditum per quem ingrederentur ad eum, invenire non poterant. Tunc duo ascendentes detexerunt tectum, et videntes eum cinctum catenis, indutumqlefactor est et homicidium fecit, ideo in his ligaminibus vinctus tenetur'. Vocatumque interpretem, sciscitantur ab eo, quid mali fecerit, ut tali supplicio artaretur. At ille fatetur, se homicidam esse omniumque criminum reum. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
rũ Magnas enim ꝑ eum dñs uir tutes dignatus ẽ: operari. Nam quoda
tempore reuelante sibi spũ scõ aduenũ longo bardi ingalleis. & deuas
tabunt ciuitates septem. eo qđ in creuerit malitia eorũ in conspectu
dñ. quia nullus est. intellegens. Nullus est qui faciat bonũ quo ira di
plac&ur. Est enim omnis populus infidelis ꝑiuris deditus. furtis ob¬
noxius in homicidus prumptus. a quibus nullus iustitiae fructus ulla¬
tenus crescit . Ñ decime danTur. Npauper alitur. Ñtegi Tur nudus.
Non peregrinus hospitioRecipitur. aut cibo sufficiente sati&ur
ldeo haec plaga suꝑ uenit. Nunc łs dico uobis congerite omnẽ
substantiam uram in framurorũ septa. Nea langobardis diripiat᷑
& uos ipsos in locis firmissimis communite. Haec eoloquene om̃sstu¬
pefacti. & uale dicentes cũ magna ammiratione ad ꝓpria sun regressi Alo¬

Expanded text:
rum. Magnas enim per eum Dominus virtutes dignatus est operari. Nam quodam rum. Magnas enim per eum Dominus virtutes dignatus est operari. Nam quodam tempore, revelante sibi Spiritu sancto adventum Lantabunt civitates septem, eo quod increverit malitia eorum in conspectu Domini, quia nullus est intelligens, nullus est requirens Deum, nullus est qui faciat bonum, quo ira Dei placetur. Est enim omnis populus 278 infidelis, perjuriis deditus, furtis obnoxius, in homicidiis promptus, a quibus nullus justitiae fructus ullatenus crescit; non decimae dantur, non pauperes aluntur, non teguntur nudi, non peregrini hospitio recipiuntur, aut cibo sufficienter satiantur: ideo haec plaga supervenit. Nunc autem dico vobis: Congerite omnem substantiam vestram infra murorum septa, ne a Langobardis diripiatur; et vos ipsos in locis firmissimis communite. Haec eo loquente, omnes obstupefacti et valedicentes cum magna admiratione ad propria sunt regressi. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
cõpungi. ad me conuersus postulat ut accepta benedictione discederẽ.
tͥ. Ñi dimit tam te nisibenedixeris mihi. Et haec dicens aquã manibus por¬
rigi iub& quibus ablutis factaoatione accepto pane gratias dõ
digentes d ipsi accepimus & regiporreximus. haustoque mero ualẽ
dicenties discessimus. Rex uero ascenso ȩquite. parisius estregres Ius
cũ coniuge & filia ł omni familia sua urte. parisius estregres sas¬
cũ coniuge & filia ł omni familia sua.
uit autem apud urbem nicensem eo tẽpore hospitius reclausus mag¬
nae abstinentiae qui constrictus catenis ad purũ corpus ferreis in¬
duto desuꝑ cilicio nibil aliud quã purum panem cũ paucis dastulis
comedebat: Indiebus h qua dra gesimae deradicibus erbarũ aegrp¬
tiarũ quas heremitȩ utuntur ex hibentibus sibi negotiatoribus ale¬
batur . & primũ quidem in quo coxeran hauriens ipsa sumebat in poste¬

Expanded text:
conpungi, ad me conversus, postulat, ut, accepta benedictione, discederit. conpungi, ad me conversus, postulat, ut, accepta benedictione, discederit. tur: Non demittam te, nisi benedixeris mihi'. Et haec dicens, aquam manibus porregi iubet. Quibus ablutis, facta oratione, accepto pane, gratias Deo agentes, et ipsi accepimus et regi porreximus; austoque mero, vale dicentes discessimus. Rex vero, ascenso equite, Parisius est regressus cum coniuge et filia vel omni familia sua. Fuit autem acum conjuge et filia, et omni familia sua. VI. Fuit autem apud urbem Nicensem eo tempore Hospitius reclausus magnae abstinentiae, qui constrictus catenis ad purum corpus ferreis, induto desuper cilicio, nihil aliud quam purum panem cum paucis dactylis comedebat. In diebus autem Quadragesimae, de radicibus herbarum Aegyptiarum, quibus eremitae utuntur, exhibentibus sibi negotiatoribus alebatur. Et primum quidem jus in quo coxerant hauriens, ipsas sumebat in poste
Abbreviated transcription (Latin):
si agnus coram tondente sine uoce sic ñ aperuit ossuum. In humiliati¬
one iudicium eius sub latũ est. generationẽ eius quis enarrabit. Dñs
exercituũ nomen eius. de hoc & ia cob ille decuius teiactas uenis sege¬
neratione in illa filiisui. ludȩ benedictione quasi ad ipsum xpmfiliũ
dĩ loquens cut. Ad orabunt tefilipa tristui. Catulus leonis iuda.
degermine ascendisti filimi recubans dormisti quasileo quasi catulus
leonis quis suscitauit eum. pulchriores oculieius uino. &dentes ei:
lacte candidiores. Quis inquid suscita uit eum. & lic& ipsedixerit: po¬
testatẽ habeo ponendi animã meã. & potestatẽ habeo iterũ ad sumendi eã.
Tamen paulus apłs ait. QuinÑ crediderit qđ ds̃ illũ suscitauit amortius.
saluus eẽ rai poterit. Haec & alia nob̵ dicerlibus nũ quã conpunctus ẽ.
miser ad credendum. Tunc rex silerde illo cũ uider& eũ hisser monibus &i

Expanded text:
si agnus coram tundente se sine voce, sic non aperuit os suum. In humiliatisi agnus coram tundente se sine voce, sic non aperuit os suum. In humiliatione iudicium eius sublatum est. Generationem eius quis enarravit? Dominus exercituum nomen eius. De hoc et Iacob ille, de cuius te iactas venisse generationem, in illa filii sui Iudae benedictione, quasi ad ipsum Christum, filium Dei, loquens, ait: Adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Iuda. De germine, fili mi, ascendisti. Recubans dormisti quasi leo, quasi catulus leonis. Qui suscitavit eum? Pulchriores oculi eius vino et dentes eius lacte candidiores. Quis?, inquid, suscitabit eum? Et licet ipse dixerit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam, tamen Paulus apostulus ait: Qui non credederit, quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus esse non poterit'. Haec et alia nobis dicentibus, numquam conpunctus est miser ad credendum. Tunc rex, silenti illo, cum viderit eum his sermonibus non
Abbreviated transcription (Latin):
ludeus dixit. Npoterat ds̃ mittere ꝓph&as aut apostolos qui eũ ad
uiam reuo careNTsalutis nisi ipse humiliatus fuiss& in carne : ad hec
ego aprincipio genus semꝑ deliquid humanũ quemñ terruit. nec sub¬
mersio diluuii. nec incendiũ. sodomae. nec plage aegypti. nec mira¬
culũ maris. iordamsq diuisio qui semper legi dĩ restitit. ꝓph&is nĩ
credidit. & nonsolũ non credidit. uerũ &iam ipsos p̃dicatores pae¬
nitensiȩ interemit. Ideonisi ipse descendiss& eũ redimere. haec ex¬
plere N potuerat alter cuius nos natiui tate renati baptismo abluti.
uul nere curati. resur rectione erecti. ascensione glorificati sumus.
qđ hec morbis nr̃is medere uenturus erat ꝓph&atuus ait. liuoreius
sanatisumus. & alibi. Ipse pec catanrã portauit . & orauit protrans¬
gres soribus. & iterum. Sicut ouis ad occisionem ductus ẽ. & qua¬

Expanded text:
Iudaeos dixit: 'Non poteraIudaeos dixit: 'Non poteraviam revocarent salutis, nisi ipse humiliatus fuisset in carne? Ad haec ego: A principio genus semper deliquit humanum, quem nunquam terruit nec submersio diluvii, nec incendium Sodomae, nec plagae Aegypti, nec miraculum maris, Jordanisque divisio: qui semper Legi Dei restitit, prophetis non crededit, et non solum non crededit, verum etiam ipsos praedicatores paenitentiae interemit. Ideo nisi ipse eum discendisset redemere, haec explere non potuerat alter. Cuius nos nativitati renati, baptismo abluti, vulnere curati, resurrectione erecti, ascensione glorificati sumus. Quod autem morbis nostris medere venturus erat, propheta tuus ait: Livore eius sanati sumus; et alibi: Ipse peccata nostra portabit et orabit pro transgressoribus; et iterum: Sicut oves ad occisionem ductus est; et qua
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo inutero concipi&. & pari& filiũ &uo cabit nom̃ eius emmanu hel
qđ est inter p̃tatũ nobis cũ d̃ Qđ uerberibus subdi qđ clauis ad figi debe¬
r& & aliis quoq: in iurus ł sub iacere ł adfici. alius ꝓph&a an. Eo derurs
manus meas & pedes meos diuiserun sibi uestim̃ta mea. & c&era. & iterũ
Deder̃ in esca mea fel. & insitimea pota uer̃ me ac&o. Et qđ ꝑ ipsum cru¬
cis patibulũ labente mundo. & diabolidicione subiestũ restituerit
in regno suo. Item dđ ait. dñs regnauit aligno N qđ arde tͦi regnauerit
apud patrem. sed suꝑ populũ quem diaboli seruitute liberauerat.ru¬
dem regnum accepit. ludeus ad haec respondit. quaedõ fuit necessi¬
tas ut ista pater&ur : Cuiego. lam dixitibi. Ds hominẽ creauit
in noxium. sed astu sempentis circum scriptus p̃uaricator p̃cepti
factus est. & ideo a sedeparadisi eiectus. mundanis laboribus de¬
putatus ẽ quimorte unigeniti di xp̃ĩ. dõ reconciliatus est patri

Expanded text:
concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen eius Emmanuhel, quod est interpraetatum: Nobiscum Deus. Quod verberibus subdi, quod clavis adfigi deberit et aliis quoque iniuriis vel subiacere vel adfici, alius propheta ait: Foderunt manus meas et pedes meos; diviserunt sibi vestimenta mea, et citera. Et iterum: Dederunt in esca mea fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Et quod per ipsum crucis patibulum labentem mundum et diaboli dicione subiectum restituerit in regno suo, idem David ait: Dominus regnavit a ligno. Non quod antea non regnaverit apud Patrem, sed super populum, quem a diabuli servituti liberaverat, rudem regnum accepit'. Iudaeos ad haec respondit: 'Quae Deo fuit necessitas, ut ista pateretur?' Cui ego: 'Iam dixi tibi, Deus hominem creavit innoxium, sed astu serpentis circumscriptus, praevaricatur praecepti factus est; et ideo a side paradisi eiectus, mundanis laboribus deputatus est. Qui mortem unigeniti Dei Christi Deo reconciliatus est Patri'.
Abbreviated transcription (Latin):
lecernens sein dis crimine tutatam. in fra urbis lugdone clauate muros
cõiugẽ suam adgunthramnũ regem confugit. A quo benigne suscep
tus cũ eolatuit expectans ut hildebertus ad legitimam ꝑ uenir& a&atem
gitur hil pericus rex cum adhuc apud supra dictam uillam morar&ur.
Iinpedi meNta mouere p̃cipiens parisius uenire disponit. adquẽ cumiam
ualedicturus accederem. iudeus quidam priscus nomine quiei ad speci¬
es quo emendas familiaris erat aduenit. Cuius caesariem rexblande
ad p̃hensa manu ait admedicens. Venis acerdos dĩ & inponemanũ super
eum. Illo quoque renitente. aitrex. Omens dura & generatio semper
in credula quaeñ intellegit filiũ dĩ sibi proph&arum uocibus re¬
promissum N intellegit aecclesi astica misteria insuis sacrificiis figurata.
Haec eo dicente. iudeus ait. Ds̃ Ñ eg& coniugio neque proleditatur. neque
ullum cõsortem regnihabere patit᷑ qui ꝑmor senait Vid&e uid&e quia

Expanded text:
le cernens se in discrimine, tutatam infra urbis Lugduni Clavati murus le cernens se in discrimine, tutatam infra urbis Lugduni Clavati murus coniugem suam, ad Guntchramnum tus cum eo latuit, exspectans ut Childebertus ad legitimam perveniret aetatem. V. Igitur Chilpericus rex, cum adhuc apud supradictam villam moraretur, impedimenta moveri praecipiens, Parisios venire disponit. Ad quem cum jam valedicturus accederem, Judaeus quidam, Priscus nomine, qui ei ad species coemendas familiaris erat, advenit. Cujus caesarie rex blande apprehensa manu, ait ad me, dicens: Veni, sacerdos Dei, et impone manum super eum. Illo autem renitente, ait rex: O mens dura, et generatio semper incredula, quae non intelligit Dei Filium sibi prophetarum vocibus repromissum; non intelligit ecclesiastica mysteria in suis sacrificiis figurata. Haec eo dicente, Judaeus ait: Deus non eget conjugio, neque prole ditatur, neque ullum consortem regni habere patitur, qui per Moysen ait: Videte, videte quia
Abbreviated transcription (Latin):
dis regina condolens fidelis sui in secutiones in iustas p̃cingens seuiriliter in¬
rupit medus ostium cuneos dicens Nolite ouiri nolite hoc malũ facere. uoli¬
tep sequi in nocentem. Nolitepro uno homine commit tere plium quo sola¬
tiũ regionis intereat. ł laecilla loquenTe. respondit ursio Retedea nobis
õmulier sufficiat tibi subiuro tenuis se regnum: Nunc aut̃ filiustuus regnat
regnum que eius ñ tua sed nr̃a tuitione saluatur: Tuuero recede a nobis
nete ungulȩ equorũ nostrorũ cum terra confodian. Haet & alia cũdiu¬
tis sime interse ꝓtulis seat obtinuitreginae industria nepugnaren: Tam̃
ab illo loco discederses inruerunt in domibus lupi & direpto omni presidio
fingentes se illud inthes auro regis recondere suis eum domibus intuler
intendentes lupiminas adq dicentes. uiuus uirtuti nostrae ñ euad& Atil¬

Expanded text:
dis regina, condolens fidelis sui insecutiones iniustas, praecingens se viriliter, indis regina, condolens fidelis sui insecutiones iniustas, praecingens se viriliter, inrupit medios hostium cuneos, dicens: 'Nolite, o viri, nolite malum hoc facere, nolite persequere innocentem; nolite pro uno hominem committere proelium, quo solatium regionis intereat'. Haec illa loquente, respondit Ursio: 'Recede a nobis, o mulier. Sufficiat tibi sub viro tenuisse regnum; nunc autem filius tuus regnat, regnumque eius non tua, sed nostra tuitione salvatur. Tu vero recede a nobis, ne te ungulae equorum nostrorum cum terra confodiant'. Haec et alia cum diutissime inter se protulissent, obtenuit reginae industria, ne pugnarent. Tamen ab illo loco discedentes, inruerunt in domibus Lupi, et derepto omne praesidio, fingentes se illud in thesauro regis recondere, suis eum domibus intulerunts, intendentes Lupo minas atque dicentes: 'Vivus virtute nostrae non evadit'. At il
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃is cumpri mis hil diberti pro ceribus in legationem ad hilpericũ
regem uenit. Ibi que conlocutione facta ut ablato guntramni regis
regno huse coniungere debean in pace. Ait hilpericus rex. Filii mihi peo¬
catis in crescentibus non remanser. Nec mihi nunc alius suꝑ ẽ. herer nisi
frĩs mei sigibertifilius idẽ hildeberti regis. Ideoque in omnibus quȩ labo¬
rarepotuero hiceres existat . Tantũdũ aduixero liceat mihi sine scrupulo
aut discepta tione cuncta tenere: Atilli gratias ageaTes pactionẽ subscriptis
e quae locuti fuerant fiymauetunt & adhil deberste caboulo usiaũ tẽr¬
uomnpuris ttenst ait ci quidata susceptaq depate sacramer ̃a pastio¬
nibusq fir matis munerati regressi sunt
pss uerto dii iupanen sis cu iun dui aduersis fatizaram or spoluardur
facta ut oc cider&ur commo ueruns exercitũ contra eum. Qđ cer nens brunl¬

Expanded text:
episcopus cum primis Childeberti proceribus in legationem ad Chilpericum episcopus cum primis Childeberti proceribus in legationem ad Chilpericum regem venit, ibique collocutione facta, ut ablato Guntchramni regis regno, hi se conjungere debeant in pace, ait Chilpericus rex: Filii mihi, peccatis increscentibus, non remanserunt, nec mihi nunc alius superest haeres, nisi fratris mei Sigiberti filius, id est Childebertus rex: ideoque in omnibus quae laborare potuero, hic haeres existat. Tantum dum advixero, liceat mihi sine scrupulo aut disceptatione cuncta tenere. At illi gratias agentes, pactionibus subscriptis, ea quae locuti fuerant firmaverunt, et ad Childebertum cum magnis munerui dirixit. Qui, data susceptaque de pace sacramenta pactionibusque firmatis, mune ati regressi sunt. Lupus vero dux Campanensis , cum iam diu a diversis fategaretur et spoliaretur facta ut occideretur, commoverunt exercitum contra eum. Quod cernens Brunichil
Abbreviated transcription (Latin):
funda lictoris inuaexerat in colaera puerunt. Ex quibus quae melius fuit
recipientes ad hilpericũ regem r&ulerunT. Multa tam̃ exhis aga thenses
secũ r&inuer̃ Tunc ergo noui gentũ uilla ad occursum regis abieram. Ibiq
rex missoriũ magnũ qđ ex auro gemmisq fabricauerat in quinquaginta
librarũ pondere ostendit dicens. Ego haec ad ex ornandum adque nobili¬
tandum francorũ gentem feci. Sed & plurima adhucsiuita comes fu¬
erit faciam aureos &iam singularũ librarũ pondere. Quos imperator
misit ostendit habentis abuna parte igonam imperatoris pictam. & scrip¬
tum incirculo tyberii constantini ꝑp&ui august. ab alia uero parte ha¬
benis quadrigã. & ascensorem continentis que scriptũ gła romanorum
Multa enim & alia ornamenta quae alegatis sunt ex hibita ostendit  ui
enique cum apud eandem uillam commorar&ur. Egydius reminsis

Expanded text:
undae littori invexerant, incolae rapuerunt, ex quibus quod melius fuit undae littori invexerant, incolae rapuerunt, ex quibus quod melius fuit recipientes, ad Chilpericum regem retulerunt. Multa tamen ex his Agathenses secum retinuerunt. Tunc ego Novigentum villam ad occursum regis abieram; ibique nobis rex missorium magnum, quod ex auro gemmisque fabricaverat in quinquaginta librarum pondere, ostendit, dicens: Ego haec ad exornandam atque nobilitandam 273 Francorum gentem feci. Sed et plurima adhuc, si vita comes fuerit, faciam. Aureos etiam singularum librarum pondere, quos imperator misit, ostendit, habentes ab una parte iconem imperatoris pictam, et scriptum in circulo: TIBERII. CONSTANTINI. PERPETUI. AUGUSTI. Ab alia vero parte habentes quadrigam et ascensorem, continentesque scriptum: GLORIA. ROMANORUM. Multa autem et alia ornamenta, quae a legatis sunt exhibita, ostendit. III. Denique cum apud eamdem villam commoraretur, Egidius Rhemensis
Abbreviated transcription (Latin):
xxxi Dediuersis signis
xxxII Denuptis rigundae fliȩ bulperici
xXXIIDeinteritu hil pericregis
nnoigitur sexto regnisui childebertus rex reiẽcta pace gun¬
tramni regis cum hilperico conunctus est . Npost multũ tempus gogo
moritur. Incuius locũ uuandelinus subrogatur. Mum molus a regno
g untbramnu suiga labilut disa soinstamurorum auen ini corum mu¬
nams senoilus ad regem reuertitig Multa defuga numi molidui d
ta terea legati hilperic regis qui ante triennium ad trberium impe¬
ratorem ad hiberan. reges si sunt nonsine graui damno ad quelabore.
Namcum massiliensem portum propter regum discordias accedere au¬
si non ẽent. Agathȩ urbem quae in gothoꝵ regnũ sita est aduenerꝰ. Sed pri¬
us quamlitus ad tingeren nauis actauento in pulsa terris infrustaminuit᷑
legati uero cũ pueris eẽ inpericulo cernentes arreptis tabulis uixripe
relatisunt multis puerorũ amissis : sed plurimi euaserunt : Res aut̃ qua

Expanded text:
signis. XLV. De nuptiis Rigunthae filiae Chilperici. XLVI. De interitu Chilperici nno igitur sexto regni sui, Childebertus rex, rejecta pace Guntchramni regis, cum Chilperico conjunctus est. Non post multum tempus Gogo moritur, in cujus locum Wandelinus subrogatur. Mummolus a regno Guntchramni fuga dilabitur, et se infra murorum Avennicorum munans. Synodus ad regem revertitur, multa de fuga Mummoli ducis, legati Chilperici regis, qui ante triennium ad Tiberium imperatorem abierant, regressi sunt non sine gravi damno atque labore. 272 Nam cum Massiliensem portum propter regum discordias adire ausi non essent, Agathae urbem, quae in Gotthorum regno sita est, advenerunt. Sed priusquam littus attingerent, navis acta vento, impulsa terris in frusta minuitur. Legati vero cum pueris se in periculo cernentes, arreptis tabulis vix ripae relati sunt, multis puerorum amissis; sed plurimi evaserunt. Res autem quas
Abbreviated transcription (Latin):
gi tur hilpericus rex cernens has discordias inter frẽm acnepotem suũ
pullulare. Desideriũ ducem euocat iub&q: ut aliquid nequitiae infe¬
rat frĩ. A tille commoto exercitu reginualdo ducefugato p&ro goricũ¬
ꝑuadit. Ex astaque sacramenta aginnũ pergit: Haec audiens uxorre¬
gin ualdo qđ scilic& fugato uiro suo. haeciuitates in potestatem regis
hilperia redigerentur basilicam scĩ martrris caprasi ex p&ut. sed extrac¬
ta ex inde & spoliata a facultate acsolatio famulorũ datisfide iusso¬
ribus tholose dirigitur. Ibiq iterũ inbasilica scĩ saturnini in gressa
resedebat. Desiderius uero cunctas ciuitates quaem parte illa ad regẽ
gun tramnũ aspiiebant abstulit. & ditionibus regis hilperici subent
Berulfus uero dux cumbituri cos musitare qđ tronicũ terminũ in¬
gredereNur audiss& exercitũ commou& & seinipios fines statuit gra¬
uiter. Tunc pagiis r̃dorenses acberra uensis urbes turonice deuasto¬

Expanded text:
gitur Chilpericus rex cernens has discordias inter fratrem ac nepotem suum pullulare, Desiderium ducem evocat, jubetque ut aliquid nequitiae inferat fratri. At ille, commoto exercitu, Ragnpervadit, exactaque sacramenta, Aginnum pergit. Haec audiens uxor Ragnovaldi, quod scilicet, fugato viro suo, haec civitates in potestate regis Chilperici redegerentur, basilicam sancti marthiris Caprasi expetiit. Sed extracta exinde et spoliata a facultate ac solatio famolorum, datis fideiussoribus, Tholosae diregitur, ibique iterum in basilica sancti Saturnini ingressa resedebat. Desiderius vero cunctas civitates, quae in parte illa ad regem Gunthchramnum aspiciebant, abstulit et dicionibus regis Chilperici subegit. Berulfus vero dux, cum Bitorigus musitare, quod Toronicum terminum ingrederentur, audisset, exercitum commovet et se in ipsos fines statuit. Graviter tunc pagi Isiodorensis ac Berravensis urbis Toronicae devasta
Abbreviated transcription (Latin):
tabat. Saxones enĩ ut ad ser̃ ꝑ childeberthũ comiti atq: indignantes contrafrancos
superiore anno exeuntesq: deregionesua : infrancia uenerant : &usq niustiã ciuitatem:
p̃das egerunt. nimiũq graue scȩlus ꝑ petratisunt

Expanded text:
tabat. Saxones enim, ut adserunt, per Childeberthum commoti atque indignantes contra Francos tabat. Saxones enim, ut adserunt, per Childeberthum commoti atque indignantes contra Francos superiore anno, exeuntesque de regione sua in Francia venerant et usque Divitiam civitatem praedas egerunt nimiumque grave scelus perpetrati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ergo primo om̃iũ ꝓphetarũ libro repperiunt Auferã maceriã eiꝰ : & erit indesolati¬
onẽ. Proeo qđ debuit facere uuã fecit aut̃ labruscã. Reseratũq: apłi librũ inueniunt
psienĩ diligent̃ scitis fratres : qr dies dñĩ sicut fur in nocte ita ueni&. Cũ dixerit pax
& securitas. tunc repentinꝰ suꝑ ueni& illis interitꝰ. sicut dolores paturientis. &ñ effugient
ñs autẽ ꝑ euuangłium ait. Quiñ audit uerba mea adsimilabit᷑ uiro stulto : quiȩdificauit
domũ suã suꝑ arenã. Descendit pluuia aduener̃ flumina flauer̃ uenti & irruerunt
indomũ illã & cecidit : & facta ẽ ruina ciꝰ magna. Chrã nꝰ uero adba silicas ab antedicto
sacerdote susceptꝰ ẽ. Ibiq panẽ comedens : ad childeberthũ ꝑtendit Infra muro stam̃
diuionensis ñ ẽ ꝑmissus intrare. Portit̃ tunc rexchlotharius. contra saxones decer¬

Expanded text:
ergo primo omnium Prophetarum libro, reperiunt: Auferam maceriam ejus, et erit in desolatiergo primo omnium Prophetarum libro, reperiunt: Auferam maceriam ejus, et erit in desolationem: pro eo quod debuit facere uvam, fecit autem labruscam . Reseratoque Apostoli libro, inveniunt: Ipsi enet securitas', tunc repentinus superveniet illis interitus, sicut dolores parturientes, et non effugient. Dominus autem per euangelium ait: Qui non audit verba mea, adsimilabitur viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam; discendit pluvia, advenerunt flumina, flaverunt venti et inruerunt in domum illam, et cecidit, et facta est ruina eius magna. Chramnus vero ad basilicas ab antedicto sacerdote susceptus est, ibique panem comedens, ad Childeberthum pertendit. Infra murus tamen Divionensis non est permissus intrare. Fortiter tunc rex Chlotharius contra Saxones decer
Abbreviated transcription (Latin):
traneã ꝑsonã patris. mortẽ fratrib: ꝓnunciat eo enĩ tẽpr̃ : bellũ contra saxones qđ
supra diximꝰ gerebat᷑ Atillitimentes cũ sũma uelocitate burgundiã redierunt
hrã nꝰ uero cũ exercitu posteos dirigens : usq: ciuitatẽ cauilo nensimuenit : eãq obsidens
atquisiuit Ex indeusq: diuionensim crastrũ pertendit. Ibiq: cũ diedominico adue¬
niss& : qđ gestũ fuerit dicã. Eratibitunc scĩ theodericꝰ ep̃s . Cui in superiori libella me¬
meriã fecimꝰ. Positis derici trib: libris suꝑ altariũ id ẽ ꝓphetiȩ apłi atq ȩuuangłiorũ
rauerunt ad dnm : ut chrã no quid euenir& ostender& : aut si ei felicitas succeder&
aut certe si regnarepossit diuina potentia declarar& Simulque unã habentes
conuentionẽ . ut unꝰquisq: in libro qđ primũ a periebat hoc admissas & leger& Aꝑto

Expanded text:
traneam personam patris mortem fratribus pronuntiat. Eo enim tempore bellum contra Saxones, quod traneam personam patris mortem fratribus pronuntiat. Eo enim tempore bellum contra Saxones, quod supra diximus , gerebatur. At illi timentes, cum summa velocitate Burgundiam redierunt. Chramnus vero cum exercitu post eos dirigens, usque civitatem Cavillonensem venit, eamque obsidens acquisivit. Exinde usque Divionense castrum pertendit, ibique cum die dominico advenisset, quid gestum fuerit dicam. Erat ibi tunc sanctus Tetricus episcopus, cujus in superiori libello memoriam fecimus. Positis clerici tribus libris super altarium, id est Prophetiae, Apostoli atque Evangeliorum, oraverunt ad Dominum, ut Chramno quid eveniret ostenderet: aut si ei felicitas succederet, aut certe si regnare posset, divina potentia declaret; simulque unam habentes conniventiam, ut unusquisque in libro quod primum aperiebat, hoc ad Missas etiam legeret. Aperto
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ inclusus & diuersis infirmitatib: oppressus. grauiter in teribat. Porro chlotharius
rex duosfiliosuos id .ẽ. chariberthũ & gunthrãnũ ad eũ dirigit quipar uernum
uenientes audientesq: qđ inlemouicino e& usq: ad montẽ quẽ nigrũ nomine dicunt
accedunt. eũq repperiunt. Ligentesq: tentoria contra sereseder̃. mittentes lega¬
tionẽ ut respaternas quas maleꝑ uaserat . red deredeber& : Sinautẽ aliud : cãpũ p̃para
adbellũ cũ illepatri subditũ se. eẽ confinger& dicer&q: odm̃e qđ circuiui. laxare
hoc interipsos diiudicar& postulant : Cũq moto utriq: exercitu : cũ magno ar¬
morũ apparatu adbellũ conuenissent : subito exorta tẽpestas. cũ grauicorus catione
atq: tonitruo eosne pugnarent in hibuit Red euntes ad castia : chrãnꝰ dolose ꝑ ex¬

Expanded text:
batur inclusus, et diversis infirmitatibus oppressus graviter interibat. Porro Chlothacharius batur inclusus, et diversis infirmitatibus oppressus graviter interibat. Porro Chlothacharius rex duos filios suos, id est Charibertum et Guntchramnum, ad eum dirigit. Qui per Arvernum venientes, audientesque quod in Lemovicino esset, usque ad montem, quem Nigrum nomine dicunt, accedunt, eumque reperiunt. Figentesque tentoria, contra se resederunt, mittentes legationem, ut res paternas, quas male pervaserat, reddere deberet: sin autem aliud, campum praepararet ad bellum. Cumque ille patri subditum se esse confingeret, diceretque: Omne quod circumivi laxare hoc inter ipsos dijudicaret, postulant. Cumque moto utrique exercitu cum magno armorum apparatu ad bellum convenissent, subito exorta tempestas cum gravi coruscatione atque tonitruo, eos ne pugnarent, inhibuit. Redeuntes autem ad castra, Chramnus dolose per ex
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus. Venit enĩmiser adba silicã scĩ martyni turonis : Cȩlebrauitq uigilias.
dedit munera sed non eũ respexit uirtꝰ consuȩta Cũ ipsa enĩ qua uenenat infirmitate
regressus ẽ. Chrã nꝰ ab aruerno regresus : pictauis ciuitatẽ uenit : ubicũ in magna
potencia resider&. Seductꝰ ꝑ malorũ consiliũ : ad childebertũ patruũ suũ traensire
cupit patriinsidiis parare disponens Illeuero dolo se quidẽ sȩ̃ suscipere eũ ꝓmittit
que monere sp̃italit̃ debuerat : nepatri exister& inimicus Tunc ꝑ occultos nuncios
interse coniurati : contrachlothariũ unanimiter conspirarent. Sed nec memor fu
childeberthus. qđ quotiescũq: aduersus fratrẽsuũ egit : semꝑ confusus absces sit
hrã nꝰ uero hoc fȩdere inito : lemouicino redut : & illud ꝑ qđ prius ambulauerat in
regno patrissui : in sua dominatione redigit Tunc aruernꝰ populus in framuros tene¬

Expanded text:
mortuus. Venit enim miser ad basilicam sancti Martini Turonis, celebravitque vigilias, mortuus. Venit enim miser ad basilicam sancti Martini Turonis, celebravitque vigilias, dedit munera: sed non eum respexit virtus consueta; cum ipsa enim qua venerat infirmitate, regressus est. Chramnus autem ab Arverno regressus, ad Pictavis civitatem venit. Ubi cum in magna potentia resideret, seductus per malorum consilium, ad Childebertum patruum suum transire cupit, patri insidias parare disponens. Ille vero dolose quidem, sed suscipere illum promittit, quem monere spiritaliter debuerat, ne patri existeret inimicus. Tunc per occultos nuntios inter se conjurati, contra Chlothacharium unanimiter conspirant. Sed nec memor fuit Childebertus, quod quotiescunque adversus fratrem suum egit, semper confusus abscessit. Chramnus vero hoc foedere inito, Lemovicino rediit, et illud, per quod prius ambulaverat in regno patris sui, in sua dominatione redegit. Tunc Arvernus populus infra muros tene
Abbreviated transcription (Latin):
rex: Primahȩc .ẽ & magna generatio fiat uoluntas dĩ & beatim artyni elettio cõpleat᷑¬
t data p̃ceptione : octa uodetimo pꝰbtatũ martinũ scĩ eufronius ordinatꝰ ẽ. ep̃s̃¬
inuidiã tenens. Eotẽpr̃ gnruit̃ ae grotauit . lta ut capillieiꝰ animia febrȩdeciderent: Hlabebat
aut̃ tunc secũ uirũ magnificũ & in omi bonitateꝑonspicuũ ciuẽ aruernũ as coundũ pomine
quicũ uĩ ab hacmalitia quȩrebat auertere. sed ñ poterat. Habebat enĩ & leonẽ picta uin se
ad om̃amala ꝑpetrcenda grauẽ stimulũ qui nominis sui tã quã leo erat in om̃i cupiditate seius
simꝰ. Hie fertꝰ quadã uice dixisse. Qđ martinꝰ & marcialis. confes sores dnĩ. nihil fisciuirib
utile reliquissent : sed statĩ ꝑcussus auirtute confessorũ surdus & mutus effectꝰ a mens ẽ

Expanded text:
rex: 'Prima taec est et magna generatio. Fiat voluntas Dei et beati Martini, electio compleaturex: 'Prima taec est et magna generatio. Fiat voluntas Dei et beati Martini, electio compleatuEt data praeceptione, octavos decimus post beatum Martinum sinvidiam tenens. Eo tempore graviter aegrotavit, ita ut capilli ejus a nimia febre deciderent. Habebat autem tunc secum virum magnificum, et in omni bonitate perspicuum, civem Arvernum, Ascovindum nomqui eum vi ab hac malitia quaerebat avertere, sed non poterat. Habebat enim et Leonem Pectavinsim ad omnia mala perpetranda gravem stimulum, qui nominis sui tamquam simus. Hic fertur quadam vice dixisse, quod Martinus et Martialis confessores Domini nihil fisci juribus utile reliquissent. Sed statim percussus a virtute confessorum, surdus et mutus effectus, amens est
Abbreviated transcription (Latin):
e: ponsua uoluntate suꝑ eosuenis se. Qua obtenta: ad ꝓpria redit¬
uroniciaut̃ audientes : regresũfuisse Regẽ decȩde saxonũ facto consensu: in eo fronio
pres bitero adeũ ꝑgunt. Datã quoq suggestionẽ. Respondit rex srȩciperaenĩ :utcato
presbit illuc or ⁊imnuret̃ al cur ẽ spreta iussioprã : Responderq Pitiuimꝰ erĩ eũ
seduenirt poluit. Hȩc illis dicentib: aduenit subito catopresbit̃. dep̃cans regẽ
ut eiectocautino ipsũ aruerno iuber& institui. Qđ rege mnridente : petutiterũ uttu¬
ronus ar dinaret᷑. Qđ antedispexerat. Cuirex ait. Ego primũ p̃cepi : ut turo nicite
adepis copatũ consecrarent sed quantũ audio dispetui habuisti. ȩcłam illam
Ideoq clonga ueris ad ominationeciꝰ : & sic confusus ab cessit. Des cõ uero eufronio
interrogans : dixer̃ cũ nepote .eẽ. beati grego ru cui supͣ meminimꝰ Respondit

Expanded text:
se non sua voluntate super eos venisse. Qua obtenta, ad propriam redise non sua voluntate super eos venisse. Qua obtenta, ad propriam rediTuronici autem audientes, regressum fuisse regem de caede Saxonum, facto consensu in Eufronio presbitero, ad eum pergunt. Data quoque suggestionem, respondit rex: 'Praeciperam enim, ut Cato presbiter illuc ordinaretur; et cur est spreta iussio nostra?' Responderuntque: 'Petivimus enim eum, sed venire noluit'. Haec illis dicentibus, advenit subito Cato presbiter, depraecans regem, ut, eiecto Cautino, ipsum Arverno iuberet institui. Quod rege inridente, petiit iterum, ut Turonus ordinaretur, quod ante dispexerat. Cui rex ait: 'Ego primum praecipi, ut Turonus te ad episcopatum consecrarent, sed quantum audio, despectui habuisti ecclesiam illam; ideoque elongaveris a dominatione eius'. Et sic confusus abscessit. De sancto vero Eufronio interrogans, dixerunt, eum nepotem esse beati Gregorii, cui supra meminimus. Respondit