comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miseratiõe cõstãt facle p̃cipuus & admixãdus max̾ est
ut sȩpe testat᷑. & eũ secutus qͣnđs in oꝑe diu̾so menãder
ꝗ uł unus in eo ꝗdẽ iudicio diligenter lectus ad cũcta q̃
p̃cipuus efficienda sufficiat: ita omẽm uite imaginẽ et¬
pressit. tanta ĩ eo ĩ ueniedi copia. eloquedi facultas: ita ̃
om̃ib reb ꝑ lonis, attectimi accomodatus. Nec nihil protee¬
to uuderũt. ꝗ oratiõẽs q̃ carisii noĩe edũt᷑ a menãdro
scrirtas putãt. Sed mihi longe magis orator probari in
opere suo iudet᷑ nisi forte aut alia udicia q̃ epitrepũ¬
tes epideros lectos h̃t aut meditatiões ĩ sophocle eno¬
mothete hypobolyeno nõ om̃ib oratoris nume̾is sũt ab¬
solute. Ego tũ plus ad huc ꝗdã collaturũ eũ declamato

Expanded text:
 est, ut saepe testatur, et secutus, quanquam in opere diverso, Menander, qui vel unus, meo quidem iudicio, diligenter lectus ad cuncta, quae praecipimus, effingenda sufficiat; ita omnem vitae imagine expressit, tanta in eo inveniendi copia et eloquendi facultas, ita est omnibus rebus, personis, adfectibus accommodatus. nec nihil profecto viderunt, qui orationes, quae Charisii nomini addicuntur, a Menandro scriptas putant. sed mihi longe magis orator probari in opere suo videtur, nisi forte aut illa iudicia, quae Epitrepontes, Epicleros, Locroe habent, aut meditationes in Psophodee, Nomothete, Hypobolimaeo non omnibus oratoriis numeris sunt absolutae. ego tamen plus adhuc quiddam collaturum eum declamato
Abbreviated transcription (Latin):
traguũ putabãt: ceuditioẽ ac intor̃ p̃star̃ confitrbant᷑. In co¬
media max̾ claudicauimꝰ. licet uarro musas epistolonis sen¬
tẽtia plautino dicat sirmõe locuturas fusse. si latine loq
uellẽt. Licet &eciliũ uetrres laudib fecãt licet tirẽti scrip¬
ta ad scipionẽ africanũ referãt᷑ q̃ tñ sũt inho gneͤ elegã¬
tissima: & plus ad huc habitura gratie simtra u̾sus trime
Togatis excellit africanus: ũt qͣ in quass& argumẽta pue¬
roꝵ foedis amorib mores suos fassus. At nõ historia cesse¬
rit grecis: nec opponer thueydidi sallustiũ uerea nͦ m
dignet᷑ sibi herodotũs equari si liuiũ: cũ in nãrando ini¬
re iucuditatis clarissimiq cãdoris. tũ in cõciõib sup̃ qua
enãrari pot eloquẽtẽ Itaq diamt᷑ omĩa cũ reb nñ psois¬

Expanded text:
 eruditione ac nitore praestare confitebantur. in comoedia maxime claudicamus. licet Varro Musas, Aeli Stilonis sententia, Plautino dicat sermone locuturas fuisse, si Latine loqui vellent, licet Caecilium veteres laudibus ferant, licet Terentii scripta ad Scipionem Africanum referantur quae tamen sunt in hoc genere elegantissima et plus adhuc habitura gratiae si intra versus trimettogatis excellit Afranius; utinam non inquinasset argumenta puerorum foedis amoribus mores suos fassus. at non historia cesserit Graecis, nec opponere Thucydidi Sallustium verear, neque indignetur sibi Herodotus aequari T. Livium, cum in narrando mirae iucunditatis clarissimique candoris, tum in contionibus supra quam enarrari potest eloquentem; ita quae dicuntur omnia cum reb
Abbreviated transcription (Latin):
siciõe adeo diliges ut cura eius ĩpechẽdat᷑. Neq egoĩhis
de ꝗb sũ locutus has solas ututes: sed has p̃cipuas puto:
nͨ cȩteros parũ fuisse magnos: ꝗn& phaleriũ illũ dimetĩ¬
ultimꝰ fere est ex actias ꝗ dici possit orator: quẽ iñ in
illo mediocri gne̾ dicẽdi p̃fert om̃ib ciceͦ. Philosophoꝵ
ex ꝗb plurimũ se traxisse eloquẽtie . M. tulł cõfitet᷑: ꝗs
dubitat platonẽ ẽẽ p̃cipuũ: siue accumine disserẽdi:
siue eloquẽdi facultate diuina quadã & homerica
multũ .ti. sͦ prossam orationẽ. & quã pedestrẽ gręci uo¬
cãt surgit ut mihi nõ hõis ingenio: sed quodã delphi¬
cho iudeat᷑ orator instinctus &d ergo cõmemorẽ xeno¬

Expanded text:
sitione adeo diligens, ut cura cius reprehendatur. Neque ego in his, sitione adeo diligens, ut cura cius reprehendatur. Neque ego in his, de quibus sum locutus, has solas virtutes: sed has praecipuas puto: nec ceteros parum fuisse magnos. Quin etiam Phalereum illum Demetrultimus est fere ex Atticis qui dici possit orator: quem tamen in illo medio genere dicendi praefert onibus Cicero, Philosophorum ex quibus plurimum se traxisse eloquentiae M. Tullius confitetur, quis dubitet Platonem esse praecipuum, sive acumine disserendi, sive eloquendi facultate divina quadam et Homerica? multum enim supta prosam Orationem, et quam pedestrem Graeci vocant, surgit: ut mihi non hominis ingenio, sed quodam Delphico videatur oraculo instinctus. Quid ego commemorem Xeno
Abbreviated transcription (Latin):
yus uti socrati iusũ calcaxib eget. Clitarchi probatur
bendi industria noua laude riparauit. xenophon nõ
excidit mihi: sed int̾ philosophos redendus ẽ. Seꝗt᷑ oratoꝵ
ĩgens manus ut cũ decẽ simul athenis etas una tulerit
qtt lege pͥnceos demosthenes ac pene lex orãdi funit: tãta
ius in eo tã dẽsa om̃ianita ꝗbdã nerius intẽta sũt tã
nihil ociosũ his dicẽdi modũs ut neq desit ĩ eonͨ ꝗͥ redũ¬
nõ dixerĩ utilior mag̃ paͬ. His etate lysias maiõ: supti¬
lis acq elegãs: & qͦ mhii si oratori satis sit doce̾ q̃ras per¬
fectius: nihil. a ẽ mane nihil arcessitã: puto tñ frnti ꝗͣ
magͣ flumĩ proyͥor. Isocrates ĩ diu̾so gnẽ dicẽdi nitidus
& comptus & palesteȩ ꝗ̃ pugne magis accõmodatꝰ. om̃es
dicẽdi ueneres sectatꝰ: nec ĩ merito auditorii sN. si nõ
idiciis cõparat : ĩ mẽtioẽ facilis. honesti studiosus: ĩ cõpo¬

Expanded text:
rus , ut Isocrati uisum, calcaribus eget. clitarchi probatur rus , ut Isocrati uisum, calcaribus eget. clitarchi probatur bendi industriam nova laude reparavit. Xenophon non excidit mihi, sed inter philosophos reddendus est. sequitur oratorum ingens manus, ut cum decem quorum longe Princeps Demosthenes ac pene oran di lex fuit. tanta vis in eo, tam densa omnia, ita quibusdam nervis iotenta sunt, tam nihil otiosunon dixerim utilior, magis par. His aetate Lysias maior, subtilis atque elegans, et quo nihil, si oratori sit satis docere, quaeras perfectius. nihil enim est inane, nihil arcessitum: puro tamen fonti quam magno flumini propior. Isocrates in diverso genere dicendi nitidus, et comptus, et palaestrae quam pugnae magis accomodatus, omnes dicendi veneres sectatus est nec immerito: auditoriis enim se non iudiciis com pararat: in inventione facilis, honesti studiofus: in compo
Abbreviated transcription (Latin):
asperoꝵ: in ꝗb om̃ib mire custodit᷑ ab hoc poeta deco. atq
ille ꝗẽ omib eiuldẽ operis auctorib nomẽ abstulit: & ful¬
comici sicũ uenia legãt᷑ q̃dã q̃ possis deceper̃: & p̃cipue
philemõ ꝗ ut praue sui tẽporis iudiciis menãdeo semper
p̃latus ̃: ita cõsensu tñ omiu meruit credi ẽẽ secũdus.
Historiã multi scripsere p̃clare. Sed nemo dubitat duos¬
longe oeteris p̃ferẽdos: qͦͫ diu̾sa utus laudẽ pene ẽ parẽ¬
cõsecut a densus & breuis & semꝑ instans uibi thucydides:
dulcis & candidus & effusus herodotus Ille cõcitatis: hic
remisis atectib melior: ille cõciõib: hic sermonib. ille ui:
hic uoluptate Theopãpus his prox̾mꝰ ut ĩ historid p̃dictis
minõ ita oratori magis similis ut ꝗ añ ꝗͣ ẽ ad hoc opus
solicitatus diu fu̾it orator. Philistus q metet᷑ ꝗͥ turbe ꝗͣ
didis & ut m̃ito infirmior: ita aliquatenꝰ lucidio. Epho¬

Expanded text:
ecor. atque ille quidem omnibus eiusdem operis auctoribus abstulit nomen et fuluoque Comici, si cum venia leguntur, quaedam quae possis decerpere; et praecipue Philemon, qui ut prave sui temporis iudiciis Menandro saepe praelatus est, ita consensu tamen omnium meruit credi secundus. historiam multi scripsere praeclare, sed nemo dubitat longe duos ceteris praeferendos, quorum diversa virtus laudem paene est pareconsecuta. densus et brevis et semper instans sibi Thucydides, dulcis et candidus et fusus Herodotus; ille concitatis hic remissis adfectibus melior, ille contionibus hic sermonibus, ille vi hic voluptate. theopompus his proximus ut in historia praedictis minor, ita oratori magis similis, ut qui, antequam est ad hoc opus sollicitatus, diu fuerit orator. philistus quoque meretur, qui tudidis et ut multo infirmior ita aliquatenus lucidior. epho
Abbreviated transcription (Latin):
eius ĩ comouẽda misiratiõe u̾tus: ut ꝗdã in hac cũ parte
om̃ib eiusdẽ operis auctorib p̃ferãt. Antica comedia cũ
sicerã illã attiai sermõis gratia prope sola retin&: tũ
fecũ dissime libertatis & sic̃ ĩsectãdis uiciis p̃cipua plu¬
rimũ tñ uciũ & ĩ ceteris partib ht̃. Hlã & grandis & ele¬
gãs & uenusta & nescio an ulla post homerũ tñ quẽ
ut achillẽ semꝑ excipi par est: aut similior sit oratorib
aut ad faciẽdos oratores aptior. plures cius auctores. Aci¬
stophanes tñ & cupolis cratinꝰq p̃cipue. Ixagedias pͥmo ĩ
luc̃ẽ eschilus protulit: & sullimis & gxauis & grãdiloquus
sepe usq aduiciũ. sed xiudis ĩ plexisq & ĩ cõpõitus ꝑꝑ qͥ cõ¬
reptas cius fabulas ĩ certamẽ d̾ferre posteriorib poctis athe¬
niẽses ꝑmiser. Sũtq eo mõ multi coronati: sed longe dari
illustrauerũt hoc opus sophodes atq curipides qͦ łm dispari

Expanded text:
e omnibus eius operis auctoribus praeferant. antiqua comoedia cum sinceram illam sermonis Attici gratiam prope sola retinet, tum facundissimae libertatis est et in insectandis vitiis praecipua, pm etiam in ceteris partibus habet. nam et grandis et elegans et venusta, et nescio an ulla, post Homerum tamen, quem ut Achillem semper excipi par est, aut similior sit oratoribus aut ad oratores faciendos aptior. plures eius auctores; Aristophanes tamen et Eupolis Cratinusque praecipui. tragoedias primus in lucem Aeschylus protulit, sublimis et gravis et grandiloquus saepe usque ad vitium, sed rudis in plerisque et incompositusrectas eius fabulas in certamen deferre posterioribus poetis Athenienses permiserunt, suntque eo modo multi coronati. sed longe clarius illustraverunt hoc opus Sophocles atque Euripides, quorum in dispari
Abbreviated transcription (Latin):
xĩe cõcitatus: nõ solũ q sint ex duab mo syllabis eoq frequẽ¬
tiorẽ qͣi pulsũ hñt . qͥ res lenitati cõtraria ẽ sed & qͥ om̃ib pe¬
dib insurꝯũt & abiciub ĩ lũꝯas nitũt᷑ & crescũt. ideoq me¬
hores choreis ꝗ ab longis ĩ bueues cadũt. submissa qualia ĩ epi¬
logis sed lentas & ip̃as & minꝰ exclamãtos exigũt. sult ẽẽ
alsus aliquã & suꝑiorẽ cõpoĩtionẽ quã equẽ si scire nos doce¬
remus sed sint necesse ẽ tarda & supina. Ueꝵ nixĩ ex u̾bis¬
ut semel finia sic ferre cõponedũ qͦ mõ pronũciãdũ erit.
Annõ ĩ peohemus plexũq sũ missi. nisi cũ ĩ accusation cõcitadꝰ
est iudex aut aliqͣ moignatione cõplendus lnaratiõe pleni
atq exp̃ssi. in argumẽtis citati atq ip̃o & motu celeres sum:¬
ut ĩ locis ac discriptiõib fusi ac fluẽtes in epilogis plexũq de¬

Expanded text:
xime concitantur, non solum quod sunt e duabus modo syllabis eoque frequentiorem quasi pulsum habent, quae res lenitati contraria est, sed etiam quod omnibus pedibus insurgunt et e brevibus ut longas nituntur et crescunt, ideoque meliores choreis, qui ab longis ut breves cadunt. summissa , qualia ut epilogis sunt, lentas et ipsa, sed minus exclamantes exigunt. vult esse Celsus aliquam et superiorem compositionem, quam equidem si scirem, non docerem; sed sit necesse est tarda et supina, ut semel finiam, sic fere componendum quomodo pronuntiandum erit. An non ut prooemiis plerumque summissi, nisi cum ut accusatione concitandus est iudex aut aliqua indignatione complendus ut narratione pleni atque expressi, ut argumentis citati atque ipso etiam motu celeres sumus, ut locis ac descriptionibus fusi ac fluentes, ut epilogis plerumque de
Abbreviated transcription (Latin):
ycipue oratio cuiꝰ uͥtutes fecquẽt᷑ ex inoustria qͦ oculta t
sepe .N. p̃parat dissimulatĩ insidias orator atq ĩ ꝑͥma pãte

Expanded text:
praecipueque oratio, cuius virtutes frequenter, ex industria quoque occultantur. praecipueque oratio, cuius virtutes frequenter, ex industria quoque occultantur. Saepe enim praeparat, dissimulat, insidiatur orator, eaque in prima parte
Abbreviated transcription (Latin):
tio decora cõmendat ut ꝗͥ ꝗsq locus postulabit. Pronũci¬
andi ul potẽtissima indicendo ratio. &ut semel dicã
parit᷑e omĩa docẽt.ĩ lectioe cextius indiciũq auduẽti
frequet᷑: aut suus auꝰq fauor aut ille laudantiom da¬
mor extorq̃t. Pud& ii. dissantir̃ & illud tacita quadã
uerecũdia inhibem᷑ plus nobis crede̾ cũ interĩ & uiciosa
pluxib placẽt. & a cõrogatis laudant᷑ &̃ q̃ nõ plaaẽt. Sed
e cõtrario qͦ accidit ut optime dictis gratiã praua uidi¬
cia nõ referãt: lectio intrgra ẽ nͨ actiõis impetu trãsai¬
nõ cruda: sed multa iteratiõẽ mollita & uelut cõfecta
memoriȩ imitaciõiq tradat᷑. ac diu nõ nisi optimus
ꝗsq & ꝗ credente sibi mimime fallat legẽdus ẽ: sed diligẽ¬
ter hac pene adsceibẽdi solicitudinẽ. nͨ ꝑ partes mõ strie¬
tando omĩa sed ꝑlectus liber uitiq ex integro eesumẽdꝰ

Expanded text:
tio decora, accommodata, ut quisque locus postulabit, pronuntitio decora, accommodata, ut quisque locus postulabit, pronuntiandi vel potentissima in dicendo ratio et, ut semel dicam, pariter omnia docent. in lectione certius iudicium, quod audienti frequenter aut suus cuique favor aut ille laudantium clamor extorquet. pudet enim dissentire, et velut tacita quadam verecundia inhibemur plus nobis credere, cum interim et vitiosa pluribus placent, et a conrogatis laudantur etiam quae non placent. sed e contrario quoque accidit, ut optime dictis gratiam prava iudicia non referant. lectio libera est nec actionis impetu transcunon cruda, sed multa iteratione mollita, et velut confecta memoriae imitationique tradatur. Ac diu non nisi optimus quisque, et qui credentem sibi minime fallat, elgendus est; sed diligenter, ac pene ad scribendi solicitudinem, nec per partes modo scrutanda omnia; sed perlectus liber, utique ex integro resumendus,
Abbreviated transcription (Latin):
lactis: plurima uoͬ mutatione figuramꝰ scio nõ ignoro
& nõ me fugit: nõ me p̃terit: & ꝗͣ nesct: nemuĩ dũbiũ ẽ
sed &̃ & prox̾mo mutarilibet.Nã & intelligo & sentio
&iudeo sepe idẽ ualẽ qͥ scio quoꝵ nob ubertatẽ ac di¬
nͨ ut mucco gladiũ. sic mucronẽ gladiꝰ õñdit. Sed ut
copiosus uboꝵ̃ sit paratus ita nõ u̾boꝵ tm̃ gratia legẽ¬
dũ uel audiẽtiũ est. Nã om̃iũ q̃cũq docẽmus hȩc̃st¬
exẽpla potẽciora &̃ ip̃is q̃ tradũt᷑ artib cũ eo ꝗ disat per¬
ductꝰ ẽ ut intelligere ea sine demõstr̃ãte & siꝗiã sius ui¬
ribus possit: ꝗa q̃ doctor p̃apit orator oñdit᷑. alia uero
audiẽtes: alia legentoi magis aduuãt & excitat ꝗ di¬
cat spũ ip̃o: nec imagine & ãbitu reꝵ sed rebus ĩ &edit.
nascẽtia: cũ fauor̃ ac solicitudine n fortuna mõ iudi¬
cii sed & ip̃o ⁊ ꝗ orãt periculo afficim. Pret̾ hec uox& ac¬

Expanded text:
 Scio non ignoro et non me fugit et non me praeterit et quis nescit? et nemini dubium est. sed etiam ex proximo mutuari libet. nam et intelligo et sentio et video saepe idem valent quod scio. quorum nobis ubertatem ac dinec ut mucro gladium sic mucronem gladius ostendit. sed ut copia verborum sic paratur, ita non uerborum tantum gratia legendum vel audiendum est. nam omnium, quexempla potentiora etiam ipsis quae traduntur artibus, cum eo qui discit perductus est, ut intelligere ea sine demonstrate et sequi iam suis viribus possit, quia, quae doctor praecepit, orator ostendit. alia vero audientes, alia legentes magis adiuvant. excitat qui dicit spiritu ipso, nec imagine et ambitu rerum sed rebus incendit. nascentia cum favore ac sollicitudine. nec fortuna modo iudicii sed etiam ipsorum qui orant periculo adficimur. praeter haec vox, ac
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ep̃ła ad filiũ scripta legẽdos demosthenẽ & ciceronẽ tũ
ita ut ꝗsq ess& demostheni & ciceroni simillimꝰ Nõ ẽ¬
iudiciũ adhibentib allaturꝰ sit utilitatis aliꝗͥitũ se ticcͦ
ab illis qͦ uetustissimis auctorib ingeniosis qde sed arte
carẽtib plurimũ fateat᷑ adiutũ Nec multo aliud de
rauerit: ꝗ siꝗs est ĩt̾a primos statĩ u̾sus de p̃henditur
&ticius nos dimittit ꝗͣ ut cius nibis magno tẽporis

Expanded text:
in epistola ad filium scripta: legendos Demosthenem arque Ciceronem: tum ita ut quisque esset Demostheni et Ciceroni simillimus. Non eiudicium adhibentibus non allaturus sit utilitatis aliquid: cum se Cicero ab illis quoque vetustissimis auctoribus, ingeniosis quidem, sed arte carentibus, plurimum fateatur adiutum. Nec multo aliter de raveritiqui si quis est, intra primos statim deprehendetur, et citius nos dimittet, quam ut eius nobis magno temporis
Abbreviated transcription (Latin):
sũt necessaria: ita nõ satis adiũ dicendiua¬
lent nisi illis formę q̃dã facilitas: q̃ apua
grecos lexis nominat accessexit: ad qua sc¬
bendo plus an legẽdo an dicẽdo cõsequami.
solere q̃ri scio ꝙ ẽẽt ailigetius nobis ixami¬
nãdũ cura si qualib& eaꝵ reꝵ possemꝰ una ẽe contẽti. łeꝑ
ita sũt int̾se cõnexa & ĩ discreta omĩa ut siq flexus iisdẽ
defuerit feustra sit ĩ ceteris laborãtũ. Nã neq̃ solida ac ro¬
busta fuc̾it unqͣ eloquẽtia. nisi multo stillo uires acape̾it:
& atra lectiõis exẽplũ labor ille carẽs rector fluit. S aũt

Expanded text:
sunt necessaria, ita non satis ad vim dic endi vasunt necessaria, ita non satis ad vim dic endi valent, nisi illis firma quaedam facilitas, quae apud Graecos e/cis nominatur, accesserit, quam scribendo plus, an legendo, an dicendo consequamur, solere quaeri scio. Quod esset diligentius nobis examinandum, si qualibet earum rerum possemus una esse coutenti. Verum itasunt inter se connexa et indiscreta omnia, ut si quid ex his defuerit, frustra sit in ceteris laboratum. nam neque solida ac robusta fuerit unquam eloquentia, nisi multo stylo vires acceperit: et citra lectionis exemplum, labor ille, carens rectore, fluit. Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
& irasci uidex cui putat hoc uicãs. ldeoq ꝙ intima q̃dã
qĩ soluẽda d industria sũt quedã illa maxlaboris nͦ la¬
borata uideãt᷑. Sed neq longionib ꝗͣ opoitet hyꝑbatis cõpo¬
nisi qͥ ineiutãdis eiꝰ mõi u̾bis nõ decorẽ cõpoĩtiois q̃rimꝰ
sed facilitatẽ. Hlon tũ mirabor latinos magis indulxisse aõ¬
põitiõi ꝗͣ atticos ꝗͣuis minꝰ ĩ u̾bis habeãt ueritatis & gratie
dec uiciũ dixere si Ci a demostene parilũ in hac parte d¬
sciuit. Sed q̃ sit differẽtia nostri grȩiq sermois explicabit
sũmꝰ liber. Cõpoitio nã finẽ imponẽr egresso destinatũ mo¬
dũ uolum̃i festino acb& eẽ honesta: uicũda: uaria eiꝰ ures
ut senciendi:atq loquẽdi. pͥorsit dissimulatio cura p̃cipua
ut nũm spõte fluxisse nõ arcessitle/ ne arcessiti & coacti ẽẽ uid¬
ED ELAEC Cloquẽ di p̃cepta sic̃ cognitiõi

Expanded text:
et irasci iudex, cui putat hoc vacare. ideoque interim quaedam et irasci iudex, cui putat hoc vacare. ideoque interim quaedam quasi solvenda de industria sunt; et quidem illa maximi laboris, ne laborata nisi quod ut evitandis eiusmodi verbis non decorem compositionis quaerimus, sed facilitatem. non tamen mirabor Latinos magis indulsisse compositioni quam Atticos, cum minus ut verbis habeant severitatis et gratiae; nec vitium duxerim, si Cicero a Demosthene paulum ut hac parte descivit. Sed quae sit differentia nostri Graecique sermonis, explicabit summus liber. compositio nam finem imponere egresso destinatum modum volumini festino debet esse honesta, iucunda, varia. eius tres ut sentiendi atque eloquendi prior sit; dissimulatio curae praecipua, ut numeri sponte fluxisse, non arcessiti et coacti esse vid1. ELoquendi praecepta, sicut cognitioni
Abbreviated transcription (Latin):
omia sed ĩ prõptu atq ut ita dic̃a ĩ cõspectu. ut cũ se ui¬
dicio dicẽtis oñderit: facilis ex his optimoꝵ sit electio &
q̃ idẽ significauẽt solitos sepe dicẽ. quo faciliꝰ & octurer&
unũ ex plurib. & cũ eẽt usui aliqͥ sibreue ĩtra se met¬
ip̃m rursus desiderat᷑. ffugiende repetiaiõis gratia sume¬
ẽẽt aliua quo idẽ intelligi posta. Qd cũ ẽ puecili & cuiꝰ¬
dã in frelicis opere cum&̃ & utił par. turbã .N. mõ co¬
gregat ex quo sine disacim̃ẽ occupet proximũ qͥq. Nobis
aũt copia cũ iudicio parãda ẽ: um orãdi nõ arculatoria
nolubilitatẽ ipectatib. id aut cõseqm̃ eptimia legẽdo atq¬

Expanded text:
omnia sed in promptu atque, ut ita dicam, in conspectu, ut, cum se iuomnia sed in promptu atque, ut ita dicam, in conspectu, ut, cum se iudicio dicentis ostenderint, facilis ex his optimorum sit electio. et quae idem significarent solitos scio ediscere, quo facilius et occurreret unum ex pluribus et, cum essent usi aliquo, si breve intra spatium rursus desideraretur, effugiendae repetitionis gratia sumerent aliud quod idem intelligi posset. quod cum est puerile et cuiusdam infelicis operae tum etiam utile parum; turbam tantum modo congregat, ex qua sine discrimine occupet proximum quodque. nobis autem copia cum iudicio paranda est vim orandi non circulatoriam volubilitatem spectantibus. id autem consequemur optima legendo atq
Abbreviated transcription (Latin):
ad sũma nisi ex pͥncipiis nõ põt ita proaedente iã oꝑe mi
nima ĩcipiut ẽẽ q̃ pͥma ut. Uexũ nos nõ quo mõ institu¬
endus orator hoc loco dicimꝰ: nã ia qdẽ aut satis aut cer¬
te uti potumꝰ dictũ ẽ: sed ut atheta ꝗ oĩa ĩa ꝑdidicerit
a p̃ceptor̃ nimirũ qͦ gne̾ ex̾citaciois ad certamina p̃pa¬
randus sit: ita cũ ꝗres inuenir & disponer̃ sciet: uba qͦ
& eligẽdi & colõcãdi rationẽ ꝑciperit. instruam qua ĩ ora
luũ est ꝗn ei uult opes sint q̃dã parãda ẽ ꝗb ubicũq desi
deratũ erit possit e cõstantia copia reꝵ ac u̾boꝵ. Sedres
proye sũt cuiꝰcũq cãę aut pauas comunes u̾ba ĩ uniu̾sas
paxanda: q̃ si ĩ reb singulis eñt singula minorẽ curã
postularẽt: nã cuncta sese cũ ip̃is protinꝰ rebus offerrẽt Seai
cũ sint aliis alia. aut mag̃ propa. aut magis ornata:
aut plus efficiẽtia: aut meliꝰ sonatia. debẽt ẽẽ nõ solũ nata

Expanded text:
ncipiis non potest, ita procedente iam opere etiam minima incipiunt esse quae prima sunt. verum nos non, quomodo instituendus orator, hoc loco dicimus; nam id quidem aut satis aut certe uti potuimus dictum est; sed athleta, qui omnes iam perdidicerit a praeceptore numeros, quo genere exercitationis ad certamina praeparandus sit. igitur eum, qui res invenire et disponere sciet, verba quoque et eligendi et collocandi rationem perceperit, instruamus, qua ratibium est, quin ei velut opes sint quaedam parandae, quibus uties propriae sunt cuiusque causae aut paucis communes, verba in universas paranda; quae si in rebus singulis essent singula, minorem curam postularent, nam cuncta sese cum ipsis protinus rebus offerrent. sed cum sint aliis alia aut magis propria aut magis ornata aut plus efficientia aut melius sonantia, debent esse non solum nota
Abbreviated transcription (Latin):
lũt attingã paricos. Sũt .N. eninẽtissimi & exoeper̃ inaĩo
C̃. facił est ant studiosis ꝗsũt his simillimi iudicar ne
stimẽ ꝑsequar. IGITURut aratus a ione ĩcipiẽdũ
putat. ita nos rite coepturi ab homero uiden. Hic .N.
queadmodũ ex occano dicit ip̃e aniũ fontiũ q aresus¬

Expanded text:
lent, attingam. paucos enim qui sunt eminentissimi excerpere in animo est. facile est autem studiosis, qui sint his simillimi, iudicare; ne stimem, persequar. igitur , ut Aratus ab Iove incipiendum putat, ita nos rite coepturi ab Homero uidemur. hic enim, quenadmodum ex Oceano dicit ipse omnium amnium fontiu
Abbreviated transcription (Latin):
q erũt cognitis am̃ib repetẽda. Iud uõ utilissimũ no¬
ioe cas causas quaꝵ orationes in manꝰ sumpserimꝰ & quo¬
tiens cõtingat utxinq habitas lege actionis ut de mosthe¬
nis & eschinis ĩt̾se contrarias & seriui sulpicii atq messa¬
lȩ quoꝵ alt̾ pro auifidia: cõtra dixit alt̾ & pollionis &
cassii rcus aspernatus est aliasq plurimas Quin & si minꝰ
pares iudebũt᷑ aliȩ tñ ad cognoscẽdã litĩi q̃stionẽ recte

Expanded text:
ssimum nosse eas causas, quarum orationes in manus sumpserimus et, quotiens continget, utrimque habitas legere actiones: ut Demosthenis atque Aeschinis inter se contrarias, et Servii Sulpicii atque Messalae, quorum alter pro Aufidia, contra dixit alter, et Pollionis et Cassii reo Asprenate aliasque plurimas. quinetiam si minus pares uidebuntur aliquae, tamen ad cogno
Abbreviated transcription (Latin):
parat ultiorẽ longe euripidẽ fore Nãq iis & sermõe quo
ip̃m rep̃hẽdũt ꝗb grauitas & coturnꝰ & sonus sophoelis
uidet᷑ ẽẽ sullimior: mag̃ accedit oratorio gn̾i & sentẽciis
densus. & ĩ iisque asapiẽtib tradita sũt pene ip̃is par¬
& ĩ doiẽdo & respondẽdo cuilib& coꝵ ꝗfuerũt ĩ foro di

Expanded text:
rant utiliorem longe fore Euripiden. namque is et sermone quod ipsum reprehendunt, quibus gravitas et cothurnus et sonus Sophocli videtur esse sublimior magis accedit oratorio generi et sententiis densus et in iis quae a sapientibus tradita sunt paene ipsis par, et dicendo ac respon
Abbreviated transcription (Latin):
ad memoriã posteritatis & ingenii famã cõponit. ideo
diũ euitat. Itaq ut dixi neq illa sallustiana beriutas
qua nihil apud aures uacuas atq eruditas põt ẽẽ ꝑfictiꝰ
ap̃ occupatũ uaxiis cogitatiõib iudice & sępius ĩ eruditũ
captãda nobis est: neq illa liuii lactea. ubcrtas satis de¬
cebit eũ ꝗ nõ spem expõitiõis sed fidẽ q̃xit audio qͦ. N.
tułł nec thucydidẽ ꝗdẽ aut xenophontẽ in utiles ora¬
tori putat: qͣnqͣ illũ bellicũ canorẽ huiꝰ ore musas ẽe
locutas existim&. Licet t̃ bnob indigressionib uti uł
historico nõ nũꝗͣ nitor̃ dũ miis de qb erit q̃scio me¬
minerimꝰ nõ atletaꝵ toros sed militũ lacertos ẽe. nec
u̾si colorẽ illã qua demetoiꝰ phaleriꝰ dicebat᷑ uti uestẽ
bñ ad forẽsem puluerẽ facere. Est & aliꝰ ex historiis usꝰ

Expanded text:
ad memoriam posteritatis, et ingenii famam componitur. Idead memoriam posteritatis, et ingenii famam componitur. Idedium evitat. itaque , ut dixi, neque ilia Sallustiana brevitas, qua nihil apud aures vacuas atque eruditas potest esse perfectius, apud occupatum variis cogitationibus iudicem et saepius ineruditum captanda nobis est; neque illa Livii lactea ubertas satis docebit eum, qui non speciem expositionis, sed fidem quaerit. adde quod M. Tullius ne Thucydidetori purat, quamquam illum bellicum canere, huius ore Musas esse locutas existimet. Licet tamen nobis in digressionibus uti vel historico nonumquam nitore, dum in iis de quibus erit quaestio, meminerimus non athletarum toros, sed militum lacertos esse: nec versicolorem illam, qua Demetritis Phalereus dicebatur uti, vestem bene ad forensem
Abbreviated transcription (Latin):
sa mõ sed &̃ q̃dã ĩ credibilia sectat᷑: patrocinio qͦ aliqͦ
iuuari ꝙͥ aligata ad certã pedũ necessitatẽ nõ semꝑ uti pro¬
priis possitisea depulsi arecto. uia neaessario ad eloquẽdi
q̃dã diu̾ticula cõfugiãt nec mutar q̃dã mo u̾ba. sed ex¬
tẽder̃: cõriꝑe cõu̾tere diuider̃ cogat᷑ Nos uõ armatos
star̃ ĩ acie & sũmis de reb d̾ cerner & aduictorĩa niti:
neq ego arma squaler̃ situ ac rubigine uelĩ sed q̃ ful¬
gore nĩmio t̾reant: qualis ẽ ferri quo mẽs simul uisusq
psbamgit᷑: nõ qualis auri argetiq ĩ bellis & pocius habẽti
periculosus. Historia qͦ aler̃ orationẽ quodã molli uicũdo¬
q sucto põt. uerũ & ip̃a sic ẽ legenda ut sciamꝰ plexasq ciꝰ
uirtutes oratori ẽẽ uitãdas. Est .ni. proxima poctis & quo¬
dãmõ carinẽ solutũ & scribũt᷑ au nãrandũ nõ ad rrobã
dũ: totũq opus nõ ad intuitũ rei pugnãq p̃sentẽ: seit

Expanded text:
sa modo sed etiam quaedam incredibilia sectatur, patrocinio quoque aliquo iuvari, quod alligata ad certam pedum necessitatem non semper uti propriis possit, sed depulsa recta via necessario ad eloquendi quaedam deverticula confugiat, nec mutare quaedam modo verba, sed extendere, corripere, convertere, dividere cogatur; nos vero armatos stare in acie et summis de rebus decernere et ad victoriam niti. neque ergo arma squalere situ ac rubigine velim, sed fulgorem inesse qui terreat, qualis est ferri, quo mens simul visusque praestringitur, non qualis auri argentique, imbellis et potius habenti periculosus. historia quoque alere oratorem quodam uberi iucundoque suco potest; verum et ipsa sic est legenda, ut sciamus, plerasque eius virtutes oratori esse vitandas. est enim proxima poetis et quodammodo carmen solutum, et scribitur ad narrandum non addum: totumque opus non ad actum rei, pugnamque praesentem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
one reꝵ exẽploꝵq ꝗb ĩ peimis inscructus ẽẽ debet orato
nͨ om̃ia testimõia expectat a litigator̃: sed pleraq ex
uetustate diligẽt sibi cognita sumat. hec potẽtiora
q ea sola amĩb odii & gratia uocãt a rhilosophoꝵ
uõ lectiõẽ ut eẽnt nobis multa petẽda ico factũ est
alias oratoꝵ qͣnqͥẽ illis opaima sui opẽ̾is parse cẽsent᷑. Nã
& iustis & honestis utilib: iis q̃ sint cõtraria & de reb
diuinis max̾ dicũt & argumẽtant᷑ acrit̾: ex alt̾ catiõib
atq int̾rogatiõib oratorẽ futuꝵ optime socratiti p̃parãt.
sed his qͦ adhibẽdũ est simile iudiciũ: ut &̃ cũ ĩ reb u̾se¬
mur issoẽ nõ m̃ eadẽ ẽẽ cõdicionẽ sciamꝰ liciũ & dispu¬
RE DO ex acturos plecosq cũ tm̃ ẽẽ utilitatis ĩ le¬
gendo iudicemus : ut idq ad iũgamus operi ꝗ sit¬

Expanded text:
orumque, quibus in primis instructus esse debet orator, ne omnia testimonia expetat a litigatore: sed pleraque ex vetustate diligenter sibi cognita sumat: hoc potentiora, quod ea sola criminibus odii et gratiae vacant. 5. A Philosophorum vero lectione ut essent nobis multa petenda, vitio factum est Oratorum, qui quidem illis optima sui operis parte cesserunt. Nam et deiustis, honestis, utilibus, quaeque sunt his contraria, et de rebus divinis maxime dicunt, et argumentantur acriter: et altercationibus, atque interrogationibus oratorem futurum optime Socratici praeparant. Sed his quoque adhibendum est simile iudicium, ut etiam cum in rebus versemur iisdem, non tamen eandem esse condicionem sciamus litium ac dispuiculorum. credo exacturos plerosque, cum tantum esse utilitatis in legendo iudicemus, ut id quoque adiungamus operi,
Abbreviated transcription (Latin):
domo ciceronis dixit calidiꝰ & pro milone orationẽ brr¬
cus excitatiõis gr̃a scripsit: & si egisse cũ corneliꝰ aelsus fal¬
so existumat & pollio & messala d fenderũt cos: & nob
pueris insignes at  pro uoluseno catullo domicii astri crispi
passient decĩi lelii orationes ferebãt᷑. Neq ia statĩ legẽti ꝑsu¬
asũ sit: om̃ia q̃ om̃es auctores dixerit utiq ẽe ꝑlecta

Expanded text:
domo Ciceronis dixit Calidius, et pro Milone orationem Brutus exercitationis gratia scripsit, etiamsi egisse eum Cornelius Celsus falso existimat; et Pollio et Messala defenderunt eosdem, et nobis pueris insignes pro Voluseno Catulo Domitii Afri, Crispi Passieni, Decimi Laelii orationes ferebantur. neque id statim legenti persuasum sit omnia quae optimi auctores dixerint utique esse perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
tores ĩaboꝵ ueterisq cõmedie & in illis sepe Harãt᷑¬
laudãt᷑. Sed nobis nr̃m opus ĩterĩ tueri sat est. Omr̃o.
u̾ba exceptis de ꝗb dixi sũt alicubi optuna& humilib
coꝵ nõ significationẽ mõ sed formas &̃ mesurasq no¬
rimꝰ. &ubicũq crit poĩta cõueniãt: nisi multa lectio¬
uissu regũ ĩ solitudine educati & si u̾ba q̃dã emisisie
rradũt᷑ tũ loquẽ di facultate caruerũt: sũt aũt alia ui
nae: ut idẽ plurib uocib dedarẽt: ita ut nihil signifi¬
catiõis qͦ potius utaris int̾sit: ut ensis & oladius: aliaq
cundẽ intellectõ fexũt᷑ at ferrũ& mucro. Iã ꝑ abusis

Expanded text:
em iamborum veterisque comoediae etiam in illis saepe laudantur, sed nobis nostrum opus intueri sat est. omnia verba, exceptis de quibus dixi, sunt alicubi optima; nam et hueorum non significationem modo sed formas etiam mensurasque norimus, ut, ubicunque erunt posita, conveniant, nisi multa lectioiussu regum in solitudine educati, etiamsi verba quaedam emisisse traduntur, tamen loquendi facultate caruerunt. sunt autem alia huius naturae, ut idem pluribus vocibus declarent, ita ut nihil significationis, quo potius utaris, intersit, ut ensis et gladius; alia vero, eundem intellectum feruntur, ut ferrum et mucro. nam per abusi
Abbreviated transcription (Latin):
dico de hoĩe leonẽ. Nuiꝰ uis om̃is quadeuplex mox ui
det᷑ cũ in reb aĩalib aliua pro alio ponit᷑: ut de agita¬
tor gubernator magna cõtorsit equũ ui. Et ut lituus
sapionẽ a catone allatrari solitũ refert: in aĩa pro aliis
ꝯnis eiusde sumũt᷑ ut clasiq imittit habenas aut pro re¬
bus aĩalib ĩ aĩa: ferro an facto erus argiuũ ocaidit aut
cõtra sed & nescius alto accipiẽs sonitũ saxa de utute pa¬
scor: p̃cipue x his orit᷑ mira. sullimitas: q̃ audaciȩ proxi¬
ma peciculo trãslatiõis attollit᷑: cũ reb sensu carẽtib ac

Expanded text:
de homine, leo est. huius vis omnis quadruplex maxime videtur: cum id rebus animalibus aliud pro alio ponitur, ut de agitatore, gubernator magna contorsit equum vi; aut ut Livius Scipionem a Catone adlatrari solitum refert. inanima pro aliis generis eiusdem sumuntur, ut: classique immittit habenas; aut pro rebus animalibus inanima, ferron an fato moerus Argivom occidit? aut contra: sedet inscius alto accipiens sonitum saxi de uertice pastor. Praecipueque ex his oritur mira sublimitas, quae audaci et proxime
Abbreviated transcription (Latin):
i dicero aliuda sitire segẽtes & fr̃uct laborar̃ neces¬
sitate nos durũ hõĩem aut aspeꝵ nõti propũ erat qaure
mus his affectib nom̃ẽ iã ĩ assũ ira ori flamatũ cupi¬
aitate & lapsũ error̃ significãdi gratia. nihil hoꝵ suis
oratiois & gnxis clacitatẽ & cõtionũ procellas & eloquẽtiȩ
fulmina ut ei peo nuiloe clodiũ fõtẽ ꝯlorie et uocat. &
alio loco segetẽ ac materiẽ q̃dã & parũ speciosa dictu ꝑ
hanc explicãt toc faciũt nimio ne luxu obtusio usussit
genit ali ãuo & sulcos oblimet ĩ ertes intotũ auteparat¬
phort breruior est sumilitudo coq distat ꝙͥ illa cõpaat¬
rei quã uolumus expͥmer̃ hec pro ip̃a redicit᷑. Compara¬

Expanded text:
 dicerent aliud?, et sitire segetes et fructus laborare; necessitate nos durum hominem aut asperum; non enim proprium erat, quod daremus his adfectibus, nomen. iam incensum ira et inflammatum cupiditate et lapsum errore significandi gratia; nihil enim horuorationis et generis claritatem et contionum procellas et eloquentiae fulmina, ut Cicero pro Milone Clodium fontem gloriae eius vocat et alio loco segetem ac materiem. quaedam etiam parum speciosa dictu per hanc explicantur: hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus sit genitali arvo et sulcos oblimet inertes. | totum autem metaphora brevior est similitudo, eoque distat, quod illa comparatrei qua
Abbreviated transcription (Latin):
xes: & ila ciaerõis Qd N. tuus ille tubero destrictus i acie
pharsalica oladius agebat: cuiꝰ latus ille mucco petebat.
ungiliũ ferrũq armare ueneno: nã & ueneno armar
mus ut accepto gener spẽs intelliger̃ nõ possint. Ut modi¬
ais aũt & oppotunus cius usus illustrat orationẽ ita fre¬
& enigmata exit. Sũt a q̃dã &humiles traslationes
ut id de qͦ mõ dixi saxea ẽ unico E sordidę nõ n si cioe

Expanded text:
est: «Quid enim tuus ille, Tubero, destrictus in acie Pharsalica gladius agebat? Cuius latus mucro ille petebat? gilium, ferrumque armare veneno. Nam et veneno armare mus, ut accepto genere species intelligere non possint. Vt modicus autem atque opportunus eius usus illustrat orationem, ita freenigmata exit. sunt etiam quaedam et humiles translationes, ut id de quo modo dixi, saxea est verruca, et sordidae. non enim, si Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
modũ liuius p̃apit ut ꝗsq erit cicerõi similimus. Duo aũt
ꝯnĩa mas̾ cauẽda pueris puto Unũ nes eos antiꝗtatis nimiꝰ
adimiratoͣ ĩ grac᷑oꝵ catonisq & alioꝵ similiũ lectione dure¬
stere uelit: fient .N. orridi atq ieruni elexeq ũ coꝵ ad¬
huc intellectu cõsequẽt᷑. & clecutione: q̃ tũ sine dubio erat
optima sed nostris tẽporibus aliena est contẽtuq ẽ reximũ
similes sibi magͥis iuiris uidebũt᷑. Alterũ qͣ huic diu̾sũ est:
ne reaẽtis huiꝰ lasauiȩ flosculis captii uoluptate quadã pan¬
ua deliniãt᷑ ut p̃dulae illud genus & puerilib ingeniis hoc gra¬
tius q propius est ad omẽt firmis aũt iudiciis ĩaq ex peti¬
culũ positis suaserĩ & antiquos legre ex ꝗbussiasumtareax
solida ac uirilis ingenii uis. de terso udis seculi qualore tũ
noster hic cultus clauius enitest: & nouosꝰ ꝗbus & ip̃is młta

Expanded text:
modum Livius praecipit ut quisque erit Ciceroni simillimus. duo autem genera maxime cavenda pueris puto: unum, ne quis eos antiquitatis nimius admirator in Gracchorum Catonisque et aliorum similium lectione durescere velit; fient enim horridi atque ieiuni; nam neque vim huc inrellectu consequentur: et elocutione, quae tum sine dubio erat optima, sed nostris temporibus aliena, contenti, quod est pessimum; similes sibi magnis viris videbuntur. Alterum quod huic diversum est, nerecentis huius lateiviae flosculis capti, voluptate quadam prava deliniantur, ut praedulce illud genus, et puerilibus ingeniis hoc gratius, quo propius est, adament Firmis autem iudiciis, iamque extra periculum positis, suaserim et antiquos legere, ex quibus si assumatur solida ac virilis ingenii vis, deterso rudis saeculi squalore, tum noster hic cultus clarius enitescet: et novos, quibus et ipsis multa
Abbreviated transcription (Latin):
legendi snt ĩcipic̃tib Nã ꝗdã illos minores ꝗa facilior¬
coꝵ intellectꝰ uidebat᷑ probauerũt. ali floridius genus ut ad
alenda pͥmarũ etatũ ĩ genia magis actomodatũ. Ego optĩos
ꝗdẽ & statĩ & semꝑ sed m̃ coit cãdidissimũ quẽq ac maxi¬
me expoitũ uelĩ ut liuiũ a pueris magis ꝗͣ salustiũ. &h
historie maior est auctor. ad quẽ tam̃ intelligẽdũ iã profec¬

Expanded text:
legendi sint incipientibus. nam quidam illos minores, quia facilior intellectus videbatur, probaverunt; alii floridius genus, ut ad alenda primarum aetatum ingenia magis accommodatum. ego optimos quidem et statim et semper sed tamen eorum candidissimum quemque et maxime expositum velim, ut Livium a pueris magis quam Sallustium, etsi hic historiae maior est auctor, ad quem tamen intelligendum iam profec
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ uocatũ ꝙ̃ oppianicũ deinde̾ p̃iudicia esse facta: ab¬
qs ip̃is udicib a ꝗb cõdẽnatus sit postremo iudiciũ pe¬
cunia tẽtatũ: nõ pro cluc̃tio sed cõtra duẽciũ ꝙa si ꝓbãi
poss& qͥ est tertiũ nihil necesse fuerit dicer̃ pͥora. Rũsꝰ
nemo tã eĩt aut ĩ iustus aut stultus. ꝗn eũ fateat᷑ optĩe
pro murena esse partitũ intelligo udiaes tres totiꝰ accusa¬
contẽtiõe dignitatis: t̾tiã ĩ crimib abitus esse u̾satã. Nã sic
& on dit lucidissime cãm & nihil feat altero suꝑuacuũ.
de illo q gnĩe defensionis pleriq dubitãt. si occidi rectefeci
uerũ est ut illo sequẽti si mõ indubitabile est sit solo
utẽdũ. At siꝗͥ in eo qͥ est fortiꝰ timẽtib utraq probatioẽ
nitrm᷑. Alius .ii. alio moueri solet & ꝗ factũ putauit iu

Expanded text:
dicium vocatum quam Oppianicum; deinde praeiudicia esse facta abdicium vocatum quam Oppianicum; deinde praeiudicia esse facta ab ipsis iudicibus, a quibus condemnatus sit; postremo, iudicium pecunia temptatum non a Cluentio, sed contra Cluentium; quia, si probari posset, quod est tertium, nihil necesse fuerit dicere priora. rursus nemo tam erit iniustus aut stultus, quin eum fateatur optime pro Murena esse partitum: intelligo , indices, tris totius accusacontentione dignitatis, tertiam in criminibus ambitus esse versatam. nam sic et ostendit lucidissime causam et nihil fecit altero supervacuum. de illo quoque genere defensionis plerique dubitant: si occidi, recte feciverum est, et illo sequenti, si modo indubitabile est, sit solo utendum. At si quid in eo, quod est fortius, timebimus, utraque probatione nitemur. alius enim alio moveri solet
Abbreviated transcription (Latin):
esse debet &e ex necessitate demũ cũ hoc ip̃m q̃ dessimił¬
est rationi coegerit ratio Pxet̾ hec ĩ om̃i patioe est utiq
aliqͥ potẽtissim̃ũ qͥ cã audiu̾̃t uidex cetera tãq suꝑ uacua
u̾tilis & iucũda pãtitio est: ut ꝗ qͦ deredicturi sumus
ordine appareat. At si unũ crimẽ uarię defendẽdu suꝑ¬
uacisa⁊ ut si partiam dicã nõ talẽ esse hũc quẽ tucor ut
un uio credibił uideri posset homicidiũ. dicã occidẽdi cãm
huit no trrisse dicã hũs eo tẽpõe qͦ homo occisuis est tr̃as mar̃
fuisse: omĩa q̃ añ id ꝙ ultimũ est exeq̃ris inania uideri ne¬
cesse est festinat .i udex ad id q potẽtissimũ & uelut obli¬
Satũ promissio patronũ si est patiẽtior tacitꝰ appellat. si
uel occripatꝰ uel in aliqua potestate uel õe si mõib ĩ cõpo¬
itus cũ cõuicio efflagitat. Itaq nõ de fuerũt ꝙ Ci illã pro
Primũ neminẽ maiorib crimĩb grarnorib testib ĩ ui¬

Expanded text:
esse debet et ex necessitate demum, cum hoc ipsum, quod dissimile rationi est, coegerit ratio. Praeter haec in omni partitione est utique aliquid potentissimum, quod cum audierit iudex, cetera tamquam supervacua utilis et iucunda partitio est ut, quid quaque de re dicturi simus, ordine appareat; at si unum crimen varie defendemus, supervacua. ut si illa partiamur, dicam non talem esse hunc quem tueor reum, ut in eo credibile videri possit homicidium; dicam occidendi causam huic non fuisse; dicam hunc eo tempore quo homo occisus est trans mare fuisse, omnia, quae ante id quod ultimum est exsequeris, inania videri necesse est. festinat enim iudex ad id quod potentissimum est. et velut obligatum promisso patronum, si est patientior, tacitus appellat; si vel occupatus vel in aliqua potestate vel etiam si moribus incompositus, cum convicio efflagitat. itaque non defuerunt, qui Ciceroprimum, neminem maioribus criminibus, gravioribus testibus, in iu
Abbreviated transcription (Latin):
in eo satis est ondile coiecturã / finitionẽ qualitatẽ. le¬
galiũ plures sint species necesse est. propterea qđ multȩ sũt
lͦges & uarias hñt formas alia est cuiꝰ u̾bis utimͣ aliã aui
uolũ tate: alias nobis cũ ipsi nulã habeamꝰ adiũgimꝰ: alias
int̾ se cõparamꝰ. alias indiu̾sũ ĩterp̃tamͣ sic nascũt᷑ hec
uelut simulacra ex illis trib: interĩ simplicia: inter̃ĩ &
mista: propͥã m̃ faciẽ oñdẽtia ut scripti & uolũtatis q̃
sine dubio aut qualitate aut cõiectura cõtinẽtͬi& sillo¬
gismos: ꝗ est maxꝰ qualitatis. & legis contrariȩ q̃ usdẽ ꝗb

Expanded text:
in eo satis est ostendisse coniecturam, finitionem, qualitatem. legalium plures sint species necesse est, propterea quod multae sunt leges et varias habent formas. alia est cuius verbis nitimur, alia cuius voluntate, alias nobis, cum ipsi nullam habeamus, adiungimus, alias inter se comparamus, alias in diversum interpretamur. sic nascuntur haec velut simulacra ex illis tribus, interim simplicia, interim et mixta, propriam tamen faciem ostendentia, ut scripti et voluntatis, quae sine dubio aut qualitate aut coniectura continentur, et syllogismos, qui est maxime qualitatis, et leges contrariae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
riatꝰ sit occiso malo ciue. incõiũcts uõ: posse & duos &
tes inuẽiri uł diu̾sos ut siꝗs aliud se nõ tecisse: aliud
recte fecisse defendat. uł gnͣtis eiꝰdẽ ut siꝗs duo cͥmina:¬
uł omia neget quod accidit & si deuna req̃rat᷑ aliqur
sed ea plures petãt uł eodẽ iur̃ ut proximitatis uł diuͥ¬
so: ut cũ hic testamẽto ille proximitate nitet᷑. quotiẽs
aũt aliud alii petitori opponit dissimiles esse statusne¬
cesse est. ut inilla cõtrou̾sia testamẽta legib facta rata
sit. intestatorũ parc̃tũ liberi heredes sint. abdicatus ne
ꝗ debonis patris capiat. Nothus añ legitimũ natus legi¬
timiis filius sit post legitmũ natꝰ tãtũ cuus ĩ ad opta¬
onẽ dar̃ liceat Inadoptionẽ dato redire ĩ familiã licat

Expanded text:
riatus sit occiso malo cive: in coniunctis vero posse duos et riatus sit occiso malo cive: in coniunctis vero posse duos et tris inveniri vel diversos, ut si quis aliud se non fecisse, aliud recte fecisse defendat, vel generis eiusdem, ut si quis duo crimina neget. quod accidit etiam, si de una re quaeratur aliqua sed eam plures petant, vel eodem iure ut proximitatis vel diverso, ut cum hic testamento, ille proximitate nitetur. quotiens autem aliud alii petitori opponitur, dissimiles esse status necesse est, ut in illa controversia: testamenta legibus facta rata sint. intestatorum parentium liberi heredes sint. abdicatus ne quid de bonis patris capiat. nothus ante legitimum natus legitimus filius sit, post legitimum nanus tantum civis. in adoptionem dare liceat. in adoptionem dato redire in familiam liceat
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad solã rationẽ referrẽda. Ideoq semꝑ ĩꝑte aut cõie¬
ctur̃: aut qualitatis ponẽda sũt: ut qua mẽte & quo
rẽpor. & quo loco. sed de singulis dicemꝰ q̃stiõib cũtrac¬
tare p̃cepta diuisiõis ceperimꝰ. hoc int̾ om̃s cõueĩt ĩ cau¬
sis simplicib singulos status esse causarũ. Questionũ aũt
q̃ uł subiaẽtes & ad illud qͦ iudiciũ cõnnet᷑ referũt᷑
sepe i unã cader̃ plures posse: &̃ credo aliqñ dubitari:
quo statu sit utẽdũ: cũ adu̾sus unã intẽtionẽ plura op¬
ponũt᷑ &e sicut ĩ coloto dicit᷑ narrationis eũ esse optimũ
quẽ auctõ optime tueat᷑. Ita hic qͦ posse dia eũ statũ esse
faciẽdũ: in qͦ tuẽdo płimũ adhibere uiriũ possit orator
ideoq pro milõe aliud cicexõs agenti placuit: aliud bruto
cũ excitatiõis gr̃a cõponeret orationẽ. cũ ille uũ tãꝗͣ ins¬
sidiatorẽ occisũ. & tũño milonis cõsilio dixerit. hic & glo¬

Expanded text:
enda, ideoque semper in parte aut coniecturae aut qualitatis ponenda sunt, ut qua mente? et quo tempore? et quo loco? sed de singulis dicemus quaestionibus, cum tractare praecepta divisionis coeperimus. hoc inter omnes convenit, in causis simplicibus singulos status esse causarum, quaestionum autet ad illud, quo iudicium continetur, referuntur, saepe in unam cadere plures posse; etiam credo aliquando dubitari, quo statu sit utendum, cum adversus unam intentionem plura opponuntur; et sicut in colore dicitur narrationis, eum esse optimum, quem actor optime tueatur, ita hic quoque posse dici, eum statum esse faciendum, in quo tuendo plurimum adhibere virium possit orator; ideoque pro Milone aliud Ciceroni agenti placuit aliud Bruto, cum exercitationis gratia componeret orationem, cum ille iure tansidiatorem occisum et tamen non Milonis consilio dixerit, ille etiam glo
Abbreviated transcription (Latin):
actonessiue trãslatiões sũt .ti qdã nõ laudabilia nã sed
iũ cõcessa ut in xii tabulis debicoris corpus int̾ credigo¬
res diuidilicuit. quã legẽmos publicus repudiauit: & aliꝗ
equũ sed prohihitũ iure: ut libextas testamẽtorii accusa¬
tori nihilo plura intuẽda sũt: ut ꝗͣ probet factũ esse choc
esse factũ nõ recte tactũ iur̃ se intendẽs. ita circa spẽsea
sdẽ lis om̃is usabit᷑: trãslatis tm̃ aliq̃ñ partib ut ĩ causis
ꝗͥbus de pͥmio ᷤ agit᷑ recte factũ petitor probat. hec quatuo¬

Expanded text:
actiones sive translationes. sunt enim quaedam non laudabilia non natura sed actiones sive translationes. sunt enim quaedam non laudabilia non natura sed iure concessa, ut in XII tabulis debitoris corpus inter creditores dividi licuit, quam legem mos publicus repudiavit; et aliquid aequum sed prohibitum iure, ut libertas testamentorum. accusatori nihilo plura intuenda sunt, ut probet factum esse, hoc esse factum, non recte factum, iure se intendere. ita circa species easdem lis omnis versabitur translatis tantum aliquando partibus, ut in causis, quibus de praemio agitur
Abbreviated transcription (Latin):
ploratis aliud est ultra hus infiniciõe q̃stiõesꝰ hisfinitx̧co¬
tinc̃t᷑. horũ aliqua ĩ demostratiua deliberatiua udiciali
materia utiq tractãt᷑ hec rursus iudiciales causas xxati¬
onales parte legali cõtinẽt. Heq N. ulla uiris discepta¬
cio nisi finitiõe. cõiectura: qualitate potest explicari. sed
instituẽtib rudes nõ erit inutilis latius pͥma fusa ratio.
& si nõ statĩ rectissima linea tẽsa facilior in & aꝑtior
uia: discãt igͣ añ oĩa quadripartitã ĩ om̃ib causis esse
rationẽ: quã pͥmã in tueri debeat ꝗ actuxus ẽ. nã ut
adefensore potissimũ incipiã. longe fortissima tuendi se¬
ratio est si qͥ obiicit᷑ negare põt: proxĩa si nõ id qͥ obiiat᷑ fac¬
nĩ este dicitr tertia hone stissima: qua recte factũ defendit᷑
iuris adiutorio elabendi ex cͥmĩe: qͥ neq̃ negari neq defẽ¬
di põt : ut nõ uideat᷑ iur̃ actio intẽdi: hic ilł qͥstiones suie

Expanded text:
st ultra. his infinitae quaestiones, his finitae continentur; horum aliqua in demonstrativa, deliberativa, iudiciali materia utique tractatur. haec rursus iudiciales causas et rationali parte et legali continent; neque enim ulla iuris disceptatio nisi finitione, qualitate, coniectura potest explicari. sed instituentibus rudes non erit inutilis latius primo fusa ratio et, si non statim rectissima linea tensa, facilior tamen et apertior via. discant igitur ante omnia quadripertitam in omnibus causis esse rationem, quam primam intueri debeat qui acturus est. nam , ut a defensore potissimum incipiam, longe fortissima tuendi seratio est, si quod obiicitur negari potest; proxima, si non id, quod obiicitur, factum esse dicitur; tertia honestissima, qua recte factum defendituriuris adiutorio elabendi ex crimine, quod neque negari neque defendi potest, ut non videatur iure actio intendi. hinc illae quaestiones sive