comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sensu aliena loquitur: et iste sorores
uerba eius tãꝙͣ ex rõne ꝓdeũtia uel
ueritate subnixa. putãt cõtinuo effec¬
tui fore mãcipãda. Talia eo cogitãte:
scũs sacerdos caput uirtute qua pote¬
rat eleuãs et ad ꝑtẽ illã ubi cõuersꝰ
stabat oculos dirigẽs ⁊ es ne ĩquit
ibi frater theoderice: Quo respõdẽte
sũ dnẽ: accede ait huc ad me Illo qͦ
protinꝰ accedẽte: dai ĩquit manũ tuã.
Obstupestũs cõuersus et adhuc eũ
quasi minꝰ cõpotẽ sui cõsidertis. nõ
ausus tñ cõtradicere sermoĩb sc̃ĩ: ded
manũ suã. Quã uir dei ap̃p̃hendens
et digitis suis digitos eius forcius strĩ¬
gens ⁊ sicut aut uerũ ẽ ꝙ ego manume¬
a manũ tuã teneo digitisq meis digi¬
tos tuos stringo. sic uerũ ẽ quod ego
ꝑ uirtutẽ gracie dei locutus sũ: quod
aũt tu in secreto cordis tui soqueris
Unius increduli ꝓphetitã ac uere dĩnã

Expanded text:
sensu, aliena loquitur: et istae sorores sensu, aliena loquitur: et istae sorores verba ejus tanquam ex ratione prodeuntia, vel veritate subnixa, putant continuo effectui fore mancipanda. » Talia eo cogitante, sanctus sacerdos caput virtute qua poterat elevans, et ad partem illam ubi conversus stabat oculos dirigens: « Esne, inquit, ibi, frater Theoderice? » Quo respondente: « Sum, domine.--Accede, ait, huc ad me. » Illo quoque protinus accedente: « Da, inquit, manum tuam. » Obstupefactus conversus, et adhuc eum quasi minus compotem sui considerans, non ausus tamen contradicere sermonibus sancti, dedit manum suam. Quam vir Dei apprehendens, et digitis suis digitos ejus fortius stringens: « Sicut, ait, verum est quod ego manu mea manum tuam teneo, digitisque meis digitos tuos stringo, sic verum est quod ego per virtutem gratiae Dei locutus sum: quod autem tu in secreto cordis tui loqueris, itaque per unius increduli propheticam ac vere divinam
Abbreviated transcription (Latin):
latenus p̃sumo: hoc ꝑ ipĩs sc̃issima me¬
rita mͥ fiducialiter usurpo. Uos ergo
domũ totã mũdari ꝙͣtotius facite ÷ se¬
dilia cõponite et ornãte: ac cura horã
quã predixi unui̾sas sorores cũ thimia¬
mate et tereis adẽe p̃cipite Cũ ego uer¬
siculũ illũ sequẽtie assũptiõis bt̃e uirgi¬
nis. te celi regina incepero: cũcte simul
sorores in iubilo cordis et uotis sequẽciã
ab eodẽ uersiculo us ad finẽ alacri deuo¬
cione decantent Uerũ priorissa ceteĩsq
sororib q̃ ciderãt fidẽ cõtinuo dtĩs eius
adhibẽtib. utpote sc̃ĩtatis et ĩnocẽtie ip¬
sius consciis : cõuersus quidã noĩe theo¬
doricus ad caput lcũli ĩ quo homo dei
iacebat stans et incredulus hiis que
dicebãtur: talia ĩ corde suo loq̃batur.
O uere mobile et infirmũ oĩq uerbo
credẽs genus fẽmeũ Ette enĩ homo hic
in uicina mortis constitutus deficiẽte

Expanded text:
latenus praesumo, hoc per ipsius sanctissima melatenus praesumo, hoc per ipsius sanctissima merita mihi fiducialiter usurpo. Vos ergo domum totam mundari quantocius facite, sedilia componite et ornate, ac circa horam quam praedixi, universas sorores cum thymiamate et cereis adesse praecipite; cumque ego versiculum illum sequentiae Assumptionis B. Virginis, Te, coeli Regina, incoepero, cunctae simul sorores in jubilo cordis et vocis sequentiam ab eodem versiculo usque ad finem alacri devotione percantent. Verum priorissa caeterisque sororibus quae aderant, fidem continuo dictis ejus adhibentibus, utpote sanctitatis et innocentiae ipsius consciis, conversus quidam nomine Theodericus, ad caput lectuli in quo homo Dei jacebat stans, et incredulus iis quae dicebantur, talia in corde suo loquebatur: « O vere mobile, et infirmum omnique verbo credens genus femineum! Ecce enim homo hic in vicinia mortis constitutus, deficiente
Abbreviated transcription (Latin):
quẽcius iterare: et ad seriuili sui cxitũ
octurr̾e̾ seq a malignorũ spirituũ neqͥs¬
suma crudelitate tueri dignare attẽcius
orare Ittq paucis dieb cũi dormicionẽ
suã uoccunt ad se priorissã noĩẽ euis¬
dẽ loci noĩe gillã prudẽtẽ ualde ac re¬
ligiosã uirginẽ. quasdã eciã de senio¬
rib sorib : dixitq ad illas. En ego in¬
gredicr ur̃a unuise carnis. et licz pro
modulo meo purã dño studuerĩ exhi¬
bere seruitutẽ : tamẽ qz nescit homo
utrũ aimore dignus sit sui odio: distric¬
ti iudicis ancipitẽ adhuc sentẽtiam
reformido Porro notũ uobis facio
ꝙ btã dei genitoir uirgo iarici regi¬
na celi. dnã mũdi me tras qualãtũq
seruulũ suũ tirca horã sextam uisitare:
citq ut spero. credo. confido. de huiꝰ mũdi
exilio eruere. setũq rid celestis patrie lu¬
tidcs mãsiones cissume̾ dignabitur. Qd
enĩ meis me meritis consequi posse nul¬

Expanded text:
itare: et ut ad servuli sui exitum occurrere, seque a malignorum spirituum nequissima crudelitato tueri dignaretur, attentius orare. Itaque paucis diebus ante dormitionem suam vocavit ad se priorissam ejusdem loci, nomine Gislam, prudentem valde ac religiosam virginem, quasdam etiam de senioribus sororibus, dixitque ad illas: « En ego ingredior viam universae carnis; et licet pro modulo meo puram Domino studuerim exhibere servitutem, tamen quia nescit homo utrum amore dignus sit, an odio, districti Judicis ancipitem sententiam reformido. Porro notum vobis facio quod beata Dei genitrix Virgo Maria, Regina coeli, Domina mundi, me cras qualemcunque servulum suum circa horam sextam visitare, atque, ut spero, credo, confido, de hujus mundi exsilio eruere secumque ad coelestis patriae lucidas mansiones assumere dignabitur. Quod enim meis me meritis consequi posse nul
Abbreviated transcription (Latin):
Triduo si bñ memĩ postea suꝑuixit
ttito amarius lugẽs pccm̃ suũ: ꝙͣtodi¬
uini iudicii districtionẽ euidẽcius fue¬
rat exꝑteꝰ Moriẽs cũt mortalitatem
magnã ĩ eãdẽ domo futurã ẽẽ p̃dix¬
it᷑ que eciã mortẽ eius e uestigio sub¬
secutti ẽ: sicq in pace cõsũmãs dies
suos plenꝰ oꝑib bonis appositus ẽ ad
prẽs suos. Uerũptamẽ festiuã illã et
oĩno gloriosã assũptionẽ. qua cũ btã
dei genitrice maria scõrũq ãgelorum
frequẽtia assumi meriusẜ. si culpa nõ
ĩterueĩss merito ĩobediẽtie ꝑdidit cuiꝰ
utinã exẽplo nos õnes qui õbediẽtiã ꝓ

Expanded text:
Triduo, si bene memini, postea supervixit, Triduo, si bene memini, postea supervixit, tanto amarius lugens peccatum suum, quanto divini judicii districtionem evidentius fuerat expertus. Moriens autem, mortalitatem magnam in eadem domo futuram esse praedixit, quae etiam mortem ejus e vestigio subsecuta est: sicque in pace consummans dies suos, plenus operibus bonis appositus est ad patres suos. Verumtamen festivam illam et omnino gloriosam assumptionem, qua cum beata Dei genitrice Maria sanctorumque angelorum frequentia assumi meruisset, si culpa non intervenisset, merito inobedientiae perdidit: cujus utinam exemplo nos omnes, qui obed
Abbreviated transcription (Latin):
uachrũ nõ diliusset. illeq se hoc nõ
semel s pluries cõfessũ fuisse asserit.
cũ magne c̃imiracionis stupore prio¬
rissa subuĩxit. Ue m peccatriti dnẽ
pater ͥ quid ergo dicemꝰ de sacraiiẽ¬
to confessionis. Si tibi nõ semel sed
pluries confitẽti indulgẽtia ẽ negnta.
quis iã alius mediãte confessiõe delic¬
torũ ueniã sꝑare poterit: At ille dig¬
nũ meoria uerbũ respõdit. dicens.
Scure debetis qm̃ scdm ĩtẽcionẽ uł cõtrici¬
onẽ confitentis siue penitẽtis: intẽcio
iuditii siue remissio indulgẽtie dei re¬
formatur Quia enĩ ego miser pcc̃m
meũ scd̃m uerã estimacionẽ poderaẽ
negleri ÷ nec ꝙͣta oportuit cõtricione
et cõpũctione cordis cõfessus sũ: ꝓpte¬
rea necdũ indulgẽtiã cõsequi merui
Qñ talia tristis et merẽs locutꝰ fuiss
sororũ q̃ pñtes aderãt corda magno
terrore cõcussa sũt: et ad obediẽtie pu¬
ritatẽ sectandã nõ mediocriter cutẽsa

Expanded text:
um non diluisset, illeque se hoc non semel, sed pluries confessum fuisse assereret, cum magnae admirationis stupore priorissa subjunxit: « Vae mihi peccatrici, domine Pater: quid ergo dicemus de sacramento confessionis? Si tibi non semel, sed pluries confitenti indulgentia est negata, quis jam alius mediante confessione delictorum veniam sperare poterit? » At ille dignum memoria verbum respondit dicens: « Scire debetis quoniam, secundum intentionem vel contritionem confitentis sive poenitentis, intentio judicii, sive remissio indulgentiae reformatur. Quia enim ego miser peccatum meum secundum veram aestimationem ponderare neglexi, nec quanta oportuit contritione et compunctione cordis confessus sum, propterea necdum indulgentiam consequi merui. » Cumque talia tristis et moerens locutus fuisset, sororum quae praesentes aderant corda magno terrore concussa sunt, et ad obedientiae puritatem sectandam non mediocriter accensa.
Abbreviated transcription (Latin):
ũt uero nõnulli qui lit aib hac
grossa et quodãmõ incũfeste
pemptoria ĩobediẽtia tota sol¬
licitudine sicut dignũ ẽ declinc̃t in
minorib trimẽ p̃ceptis ꝑ obediẽtiam
ĩũctis minus cauiti. limitẽ obediẽtie
fricile trisgrediũturͫ ẜ et si postea re¬
atũ ĩobediẽtie confessione et penitẽ¬
cia diluere conãtur magis hoc ꝑfũc¬
torie: ꝙͣ uera cordis contriciõe fucere
cõprobantur Hiis ergo exemplũ ĩo¬
bediẽtie ꝓponete nõ grautibor: ut qͥ¬
b panis mẽdacii. id ẽ ꝓpue uolũtatis
sippetitus. contra mãdatũ p̃lati sui.
su̾aiuiꝰ eẽ dinostitut. hoc exẽplo t̾riti
q diuicias ĩ obediẽtie quais de lectabi¬
siter deuorãt euomãt. et de uentre
eorũ extrahat eas deus In ꝓiĩtia q̃
dicitur germania trãs renũ q̃ etiam
generali noĩe saronia uoccitur. terri¬
torio tuuitatis parbrunẽsis. quã ka¬
rolus magnus ĩꝑator condidit. sibi ꝙ¬

Expanded text:
unt vero nonnulli, qui licet ab hac grossa et quodammodo manifeste peremptoria inobedientia tota sollicitudine, sicut dignum est, declinent, in minoribus tamen praeceptis per obedientiam injunctis minus cauti, limitem obedientiae facile transgrediuntur, sed etsi postea reatum inobedientiae confessione et poenitentia diluere conantur, magis hoc perfunctorie, quam vera cordis contritione facere comprobantur. His ergo adhuc exemplum inobedientiae proponere non gravabor, ut quibus panis mendacii, id est propriae voluntatis appetitus, contra mandatum praelati sui suavis esse dignoscitur, hoc exemplo territi que divitias inobedientiae, quas delectabiliter devorarant, evomant, et de ventre eorum extrahat eas Deus. In provincia quae dicitur Germania trans Rhenum, quae etiam generali nomine Saxonia vocatur, territorio civitatis Parbrunnensis, quam Carolus magnus imperator condidit,
Abbreviated transcription (Latin):
descensurũ Quod audiẽs uir dei
sicuti semꝑ rebus in arto positis
mirabilem solebat auctoritatem
ostende̾: dixit. Quid. Monachus
meus in infernũ descendet᷑. Absit
Si tu fidẽ nõ habes ꝑ uirtutem
obedientie p̃cipio tibi : uade cõica
fide mea. S pũi prẽm . o uere
sapientẽ medicũ gr̃arũ. ꝑ unictio¬
niẽ gracie docentẽ se de oĩbus qua¬
liter infirmãciũ tẽptacionibus
mederi deberet. Non dixit fuge
heretice. uade dcĩpnate : recede ꝑ¬
dite ł s confidenter dixit uade. cõ¬
mĩca fide mea. credẽs indubitã¬
ter ꝑuulã filiũ suũ quẽ sacri de¬
siderii uolua ꝑturiebat donec xp̃c
in eo formarẽtur ⁊ sicut neqͣꝙͣ a
uisceribus caritatis sue sic nec
a fũdamẽto fidei sue alienũ ex¬
istere. Constrictus itaq uirtute
obediẽcie monachus penitꝰ sine
fide ut sibi uidebatur ad altrire
confestim illuĩatus fidẽ sacra¬
mẽtorũ recepit: quã eciã inte¬

Expanded text:
descensurum. » 9. Quod audiens Vir Dei, descensurum. » 9. Quod audiens Vir Dei, sicuti semper rebus in arcto positis mirabilem solebat auctoritatem ostendere, dixit: « Quid? monachus meus in infernum descendet? Absit! Si tu fidem non habes, per virtutem obedientiae praecipio tibi, vade, communica fide mea. » O pium Patrem! o vere sapientem medicum animarum, per unctionem gratiae docentem se de omnibus, qualiter infirmantium tentationibus mederi deberet! Non dixit, « Fuge, haeretice; vade, damnate; recede, perdite: » sed confidenter dixit, « Vade, communica fide mea: » credens indubitanter, parvulum filium suum, quem sacri desiderii vulva parturiebat, donec Christus in eo formaretur, sicut nequaquam a visceribus charitatis suae, sic nec a fundamento fidei suae alienum existere. Constrictus itaque virtute obedientiae monachus, penitus sine fide, ut sibi videbatur, ad altare confestim illuminatus, fidem Sacramentorum recepit; quam etiam inte
Abbreviated transcription (Latin):
sancti prĩs ꝑ fallacias dẽonũ
set per ꝓprii sensus simplicitatẽ in
tantã cordis ĩopiã deuenerat
ut dice̾t panẽ et uniũ aqua mixtũ
q̃ ꝓponũtur in altari: neqͣꝙͣ tnͣssub-¬
stantiari posse in uerũ corpus et
ꝙͣ ml ꝓfutura sibi sum̾e despiciebat
Notatus denq a fratribus ꝙ sa¬
cramẽtis altaris nõ ꝑticipar: cõ¬
uenitur secreto a senioribus suis.
Requisitus causc̃i nõ negat: dicit¬
se sacramẽtis neqͣꝙͣ fidẽ adhibere.
Quibus docentibus et monẽtibus,
dũ nõ aitquiesceret / nec scãrũ scrip¬
turarũ testĩoniis ĩ mediũ prolatis
cred̾e̾t: ad uenerabilẽ abbatẽ res
delata ẽ. Cũq uocatus uenisset
et abbas scũs secũdũ datã sibi sa¬
pienciã infidelitatẽ illius cõfutae̾t:
ille respondit Ego nullis assercioi¬
bus / ad hoc potero induci ⁊ ut pa¬
nẽ et uiũ ir que in altari ꝓponũt᷑
credam uerũ ẽẽ corpus et sãguiẽ
xp̃ĩ : et ꝓpterea scio me in ĩfernũ

Expanded text:
sancti Patris, per fallacias daemonum, et per proprii sensus simplicitatem, in tantam cordis inopiam devenerat, ut diceret panem et vinum aqua mistum, quae proponuntur in altari, nequaquam transubstantiari posse in verum corpus et  profutura sibi, sumere despiciebat. Notatus denique a fratribus, quod Sacramentis 1199 altaris non participaret, convenitur secreto a senioribus suis. Requisitus causam non negat: dicit Sacramentis se nequaquam fidem adhibere. Quibus docentibus et monentibus, dum non acquiesceret, nec sanctarum Scripturarum testimoniis in medium prolatis crederet, ad venerabilem Abbatem res delata est. Cumque vocatus venisset, et Abbas sanctus secundum datam sibi sapientiam infidelitatem illius confutaret, ille respondit: « Ego nullis assertionibus ad hoc potero induci, ut panem et vinum, quae in altari proponuntur, credam verum esse corpus et sanguinem Christi; et propterea scio me in infernum
Abbreviated transcription (Latin):
suffrrigia lacinosis et cõtinius p̃tib
ĩplorcux. Porro laudtibilẽ talẽ cõsuetu¬
dinẽ sibi effecerat ͥ ut quociẽs nomiẽ
mellifluũ eiusdẽ btẽ uirginis et mr̃is
noĩari audisset. si oportiũtas petende
uenie deesset: inclincito reuerẽter capi
niq optimi agonis certamĩe feliciter
cõsũmato: tꝑs aduenit quo ueridicã
illã celestis oraculi sentẽciã expcriretur
dicẽtis. Beati mortui qui ĩ dnõ moriũt
Adu̾sa nãq correptus ualitudine febri-¬
b cepit estuare ⁊ et ꝙͣto uiciniorẽ ẽẽ
mortẽ signa mortis erũpẽtia nũciabãt :

Expanded text:
suffragia lacrymosis et continuis precibus implorare. Porro laudabilem talem consuetudinem sibi effecerat, ut quoties nomen mellifluum ejusdem beatae Virginis et matris nominari audisset, si opportunitas petendae veniae deesset, inclinato reverenter capitnique optimi agonis certamine feliciter consummato, tempus advenit, quo veridicam illam coelestis oraculi sententiam experiretur dicentis: Beati mortui, qui in Domino moriuntur! Adversa namque correptus valetudine febribus coepit aestuare, et quanto viciniorem esse mortem signa mortis erupentia nuntiabant,
Abbreviated transcription (Latin):
die qua btũs bernardns abbas
ĩ claraualle de mũdo migrauit
cũ ẽẽt in anglia uidit in spiritu
maxim quẽdã angelũ de celo
tͣnͣsmissũ maximã nichilominus
auam quãdã de terra assumẽtẽ:
et eã cũ ingenti gaudio secũ ad
astra ferentẽ Postinodũ uero
cũ hic de quo loq̃mur beatus fas¬
trardus abbas exiret a corꝑe eã¬
dẽ die uidit ille qui supra. eũdẽ
angelũ ad terras descendẽtem:
assũptãq ex ea quãdã aiãm ad
celi fastigia subleuãtẽ. Que ꝙͣ¬

Expanded text:
die qua beatus Bernardus abbas die qua beatus Bernardus abbas in Clara-Valle de mundo migravit, cum esset in Anglia, vidit in spiritu maximum quemdam angelum de coelo transmissum, maximam nihilominus animam quamdam de terra assumentem, et eam cum ingenti gaudio secum aastra ferentem. Postmodum vero cum hic de quo loquimur, beatus Fastradus abbas exiret a corpore, eadem die vidit ille qui supra, eumdem angelum ad terras descendentem, assumptamque ex ea quamdam animam ad coeli fastigia sublevante
Abbreviated transcription (Latin):
ungens. atq apłi̾cai bñdcõe cõmu¬
niens : magno pietatis affcũ mo¬
rienti cõpate̾tur. et mortuo cõgra¬
tularetur. Et nõ solũ apłicus ÷ ue¬
rũeciã piissimꝰ frãicorũ rex ludo¬
uicus. qui et ip̃e pñs erat cum
no sc̃issim̃ uirũ quasi prem caris¬
sim̃ plãxit: młtas q suꝑ eũ la¬
crimas fudit Tandẽ uero sacrũ
corpus eius cisterciũ relatũ ẽ:
magna q deuocione tumulatũ.
Constat ergo quia felix cõsũma¬
cio sancti prĩs ip̃ãq claritas ce¬
leberrimi funeris designata fue¬
rit eiudẽter ÷ in splendere ipiũs
p̃ciosissimi et corã deo positi mo¬
numẽti Aliã quo de eodẽ patre
piissimo uisionẽ breuit᷑ refero
de qua ꝙͣuis incertũ habeã qͥs
eam uiderit: certũ tñ habeo ꝙ
eã a pliu̾bus et plu̾i̾es cidisse
me contigit Ferũt in regione ã¬
glie quẽdã religiosũ magneq
uirtutis uirũ existere qui in ipã

Expanded text:
ungens atque apostolica benedictione commuungens atque apostolica benedictione communiens, magno pietatis affectu morienti compateretur et mortuo congratularetur. Et non solum apostolicus, verum etiam piissimus Francorum rex Ludovicus, qui et ipse praesens erat cum no sanctissimum virum quasi patrem charissimum planxit, multasque super eum lacrymas fudit. Tandem sacrum corpus ejus Cistercium relatum est, magnaque devotione tumulatum. Constat ergo quia felix consummatio sancti Patris, ipsaque claritas celeberrimi funeris designata fuerit evidenter, in splendore illius pretiosissimi et coram Deo positi monumenti. Aliam quoque de eodem Patre piissimo visionem breviter refero, de qua, quamvis incertum habeam quis eam viderit, certum tamen habeo quod eam a pluribus et pluries audisse me contigit. Ferunt in regione Angliae quemdam religiosum magnaeque virtutis virum ex
Abbreviated transcription (Latin):
et magnis consolacionibus a
dnõ freꝙ̃ter honoratũ. cogitaui
et credidi uerbũ quod uiderat hõ¬
der tam scũs tamq ꝑfcũs nõ po-¬
terat omo nõ impleri Euolutis
aũt postea diebus circit᷑ uigĩti:
ecce repente ꝑculit aures nrãs
de iõpinato eiusdẽ scĩssimi abbatiᷤᷤ
obitu. rumor tristissimꝰ quo
tristiorẽ a młtis retro diebus ĩ
tꝑe illo accĩdisse nõ credimꝰ ͥ nez
in ꝑtibus istis : neq ĩ uniuerso
ordiẽ cisterciensi. Uerũptñ iuxta
p̃dc̃ẽ reuelacioĩs modũ mor̃s il¬
lus ut uere confidimꝰ ĩ cõspcũ
dnĩ extitit p̃ciosa: et in cõspcũ
hom̃i celebris atq p̃clara Nam
cũ parisius pro negociis monas¬
terii ac tocius ordinis sui dño pa¬
pe alerandro assisteret ⁊ correptꝰ
egritudiẽ lecto decubuit et infra
quĩtũ diem sc̃o fme quieuit Huic
aũt decedenti tota romane curie
dignitas astititͥ ita ut ip̃e quo
dñs papa ꝓpriis illũ maĩbus ĩ¬

Expanded text:
m, magnis consolationibus a m, magnis consolationibus a Domino frequenter honoratum, cogitavi et credidi quia verbum quod viderat homo tam sanctus tamque perfectus non poterat omnino non impleri. Evolutis autem postea diebus circiter viginti, ecce repente perculit aures nostras de inopinato ejusdem sanctissimi abbatis obitu rumor tristissimus: quo tristiorem a multis retro diebus in tempore illo accidisse non credimus, neque in partibus istis, neque in universo Ordine Cisterciensi. Verumtamen, juxta praedictae revelationis modum, mors illius, ut vere confidimus, in conspectu Domini exstitit pretiosa, et in conspectu hominum celebris atque praeclara. Nam cum Parisius pro negotiis monasterii ac totius Ordinis sui domino papae Alexandro assisteret, correptus aegritudine lecto decubuit, et infra quintum diem sancto fine quievit. Huic autem decedenti tota Romanae curiae dignitas astitit, ita ut ipse quoque domnus papa propriis illum manibus in
Abbreviated transcription (Latin):
do pronuscui sexus ĩnu̾abilis as¬
siscebat: qui sursũ erectis uolti
respiciebãt Prefatus aũt moͣchꝰ
petrus accedẽt ad eandẽ turmã:
de sepulchro illo quod corã dno ap¬
parebat: cepit interrogare quid
ẽẽt. aut quid significaret Tũc
unus ex eis respondit Sepulci
illud de quo sciscitaris scias ẽẽ
cuiusdã sancti uiri de t̾ra ꝓxiẽ
assimiẽdi: de cuiꝰ transitu mag
in ꝑtibus istis longe lateq de¬
solacio erit : cuiꝰ eciã mors futa
est in conspcũ dñi p̃ciosa et m cõ¬
spcũ hom̃i p̃clara Trãsacta aũt
uisione : senior qui uiderat eam
cepit de ea cogitando turbari et
mestus ẽẽ In crastino aũt cum
ego uidissem eũ obnubulcito uol¬
tu amĩ dolentis indicia p̃tẽdẽ¬
tem ÷ sciscitatus sũ ab eo mestitu¬
dinis ipiuũs causam Cũq roga¬
tus mltũ tandẽ exꝑosuiss m
ꝑ ordinẽ uisionẽ quã uiderat:
ẽgo sciẽs illũ młta grã p̃ditũ.¬

Expanded text:
do promiscui sexus innumerabilis asdo promiscui sexus innumerabilis assistebant, qui sursum erectis vultibrespiciebant. Praefatus autem monachus Petrus accedens ad eamdem turmam, de sepulcro illo quod coram Domino apparebat, coepit interrogare quid esset, aut quid significaret. Tunc unus ex eis respondit: « Sepulcrum istud de quo sciscitaris, scias esse cujusdam sancti viri de terra proxime assumendi, de cujus transitu magna in partibus istis longe lateque desolatio erit, cujus etiam mors futura est in conspectu Domini pretiosa et in conspectu hominum praeclara. » Transacta autem visione, senior qui viderat eam, coepit de ea cogitando turbari et moestus esse. In crastino autem cum eum vidissem obnubilato vultu, animi dolentis indicia praetendentem, sciscitatus sum ab eo moestitudinis ipsius causam. Cumque rogatus multum, tandem exposuisset mihi per ordinem visionem quam viderat, ego sciens illum multa gratia praeditu
Abbreviated transcription (Latin):
si pcaĩs nrĩs exigẽtibus tã cito sb̃¬
tractus eẽt fuisset S qr eius sãc¬
tissima uita diuciꝰ frui digni
nõ fuimꝰ: precisa ẽ uelud a tex¬
ente dũ adhuc ordiret᷑ Ipẽ ue¬
ro cõsũmatus ĩ breui expleuit
tꝑa młta÷ placita enĩ erct deo
aĩa eius ⁊ et angelico cõsorcio dig¬
na De cuiꝰ felici trãsitu mox fuc¬
turo. cuidã de semioribus clare¬
uallis beate uidelic mẽorie petͦ
tolosano de quo in consequẽtibꝰ
reuelacio Bidebat in uisu noc¬
tis. et ecce in nubibꝰ celi filius
dei scõrũ freꝙ̃̃cia comitãte de ce-¬
lo adueĩens et in ip̃o aere con¬
sistens in throno glorie reside¬
bat ⁊ et pplendor ex eo procedẽs
mũdũ illiuãbat. Porro cid
dexterã maiestatis illius mo-¬
numẽtũ quoddã gloriosissĩm in
aiere suspensũ apparebat : quod
miro oꝑe fabricatũ. ĩtuẽtiũ ocu¬
los ualde delcabat At uero añ
fores basilice clareuallis młtitu¬

Expanded text:
isi peccatis nostris exigentibus tam cito subisi peccatis nostris exigentibus tam cito subtractus fuisset. Sed quia ejus sanctissima vita diutius frui digni non fuimus, praecisa est velut a texente, dum adhuc ordiretur. Ipse vero consummatus in brevi, explevit tempora multa; placita enim erat Deo anima ejus, et angelico consortio digna. De cujus felici transitu mox futuro cuidam de senioribus Claraevallis, beatae videlicet memoriae Petro Trevelatio. Videbat in visu noctis: et ecce in nubibus coeli Filius Dei, sanctorum frequentia comitante, de coelo adveniens, et in ipso aere consistens, in throno gloriae residebat, et splendor ex eo procedens mundum illuminabat. Porro ad dexteram majestatis illius monumentum quoddam gloriosissimum in aere suspensum apparebat, quod miro opere fabricatum intuentium oculos admodum delectabat. At vero ante fores basilicae Clarae-Vallis multitu
Abbreviated transcription (Latin):
perẽ uitã quã professus sũ de¬
seram et monachi p̃miũ ꝑdam.
hic itaq dilcũs a deo et hoĩbꝰ
karismatũ donis excellent᷑ ador¬
natus nõ solũ uerbo. exemꝑlo
subditos informabat ⁊ uerũ ecĩa
gratissima corporis hĩtudĩe mi¬
ua deuocione intuẽtes afficiebat
Tanta siquidẽ ppũs paraditi gr̃a
m ip̃is uoltu angelico radiabat
ut uix posset fideliũ aliquis desi¬
derabili eius apꝑcũ saciari: p̃ser¬
tim qui puritatẽ animi eius et
singularẽ mãsuetudinẽ cogita¬
bant quã in exteriori hoĩe uelut
in ꝓprio sigillo dĩnitus impressã
ẽe cernebãt
Dis uirtutũ ormamẽtis de¬
coratus uir uenerãdus tũ
pastore uacarz cistertiensis
tes et monachi qui elc̃oni int̾erãt
bono odore. uirtutũ eius illecti.
pari uoto. cõĩ consilio ipm̃ cister¬
ciensis cenobii ac tocius ordinis
prẽm uniuersalem elegerũt
Quo regiune susceꝑto. magnũ
ut credimꝰ in eo frcm feciss: in¬

Expanded text:
perem vitam, quam professus sum, deperem vitam, quam professus sum, deseram, et monachi praemium perdam. » Hic itaque dilectus a Deo et hominibus, charismatum donis excellenter adornatus, non solum verbo et exemplo subditos informabat, verum etiam gratissima corporis habitudine mira devotione intuentes afficiebat. Tanta siquidem Spiritus Paracleti gratia in ipsius vultu angelico radiabat, ut vix posset fidelium aliquis desiderabili ejus aspectu satiari, praesertim qui puritatem animi ejus, et singularem mansuetudinem cogitabant: quam in exteriori homine, velut in proprio sigillo divinitus impressam esse cernebant. His virtutum ornamentis decoratus vir venerandus, cum pastore vacartes et monachi qui electioni intererant, bono odore ejus allecti, pari voto, communi consilio, ipsum Cisterciensis coenobii, ac totius Ordinis Patrem universalem elegerunt. Quo regimine suscepto, magnum, ut credimus, in eo fructum fecisset, n
Abbreviated transcription (Latin):
ti uidebatur. Ceterũ exteriori
habitu et cultu proofficii sui dig¬
initate ꝙͣ hũilis et ꝙͣ temperãs
extiterit hoc uno quod dicturus
sũ fricile aduerte̾ erit. Miuadã
siquidẽ die cũ uestiarius moͣchͦ
ĩ lculo illius cucullã nescio añ
tiũcã qua ip̃m indui uell. solito
cere cupis: ut a coĩone fratrũ
nr̃orũ me separes. et notabili
habitu decolores: An qr abbatis¬
noĩe censeor ͥ ꝓpterea moͣchus
c̃ẽ nõ debeo: Nũꝙ id cirto con¬
stitutus sũ mĩster et seruꝰ clioꝵ
ut lantioribus epulis debeã sa¬
ginari. et culcioribus uestibus
ornari: Si ergo me diligis. si pa¬
cem meã queris. et p̃ceptis me¬
is obedire nõ despicis. precor
atq precipior ne id amplius fa¬
tere uelis. Nã cũ ego sim om̃i
nĩmꝰ. et apud deũ indignus
magnũ michi ẽ si cõi om̃ uictu
citq uestitu fuero honoratus.
Ex quo enĩ assũptus sũ ad regi¬
teris timui sꝑ et tueo: ne oc-¬
casione huiꝰꝰ ãmĩstratiõis. pau¬

Expanded text:
ti videbatur. 17. Caeterum in exteriori habitu et cultu pro officii dignitate, quam humilis et quam temperans exstitit, hoc uno quod dicturus sum, facile advertere erit. Quadam siquidem die cum vestiarius monachus in lectulo ejus cucullam nescio, an tunicam, qua ipsum indui vellet, solito cere cupis, ut a communione fratrum nostrorum me separes, et notabili habitu decolores? Ecce quipropterea monachus esse non debeo? Nunquid idcirco constitutus sum minister et servus aliorum, ut lautioribus epulis debeam saginari, et cultioribus vestibus ornari? Si ergo me diligis, si pacem meam quaeris, et praeceptis meis obedire non despicis, precor atque praecipio, ne id amplius facere velis. Nam cum ego sim omnium minimus, et apud Deum indignus, magnum mihi est, si communi omnium victu atque vestitu fuero honoratus. Ex quo enim assumptus sum ad regiteris timui semper et timeo, ne occasione hujus administrationis pau
Abbreviated transcription (Latin):
tem egrotass nũꝙͣ sum̾e acqui¬
euit. Cam uero monachus ftũs
de abstmẽdo corpꝰ ĩ seruitutem
redegeit suꝑsedeo dice̾ : qr ut
uerũ fatear uehemẽtior extitit
in hac ꝑte. Satis etenĩ illũ suꝑ
huiꝰ modi notaui : quippe qui plu¬
ribus ãnis eidẽ in mẽsa sua mĩs¬
traui Nã cũ serpo uicia carnis¬
sue sine miseraciõe ꝑseq̃retur:¬

Expanded text:
tem aegrotasset, nunquam sumere acquitem aegrotasset, nunquam sumere acquievit. Jam vero monachus factus, de abstinendo, corpus in servitutem redegerit, supersedeo dicere, quia ut verum fatear, vehementior exstitit in hac parte. Satis etenim illum super hujusmodi notavi: quippe qui pluribus annis eidem in mensa sua ministravi. Nam cum in seipso vitia carnis sine miseratione per
Abbreviated transcription (Latin):
uideret᷑ ordĩaciõi dei uelle resiste̾
Suscepto autẽ tam insignis ceno¬
bii regimine qmͣ discretũ qmͣ sol¬
licitũ qmͣq benignissim pastorẽ
exhibuerit se : nõ ẽ nr̃e simplici¬
tatis expon̾e̾ Nã ꝙadmodũ a¬
lios precellebat officio dignitatis :
ita eciã precedebãt religioĩs ex¬
ẽplo. et merito sc̃itatis. Castus
pius. et huĩlis. mãsuetus atq
modestus : suꝑ õnes quos ĩ diebꝰ
eius uidisse me memĩ Part mo¬
quã uero ut ait ille seuerns de
bto martino. nõ est nccẽ ĩ eo lauꝰ¬
dare. cũ adhuc in sclo positus ita
frugaliter uixerit: ut nõ scolasti¬
cus. s monachus putaret᷑ Nam
sicut ille quibusdã intimus suis
secrete ĩnotuit biẽmo añ cõuersi¬
onẽ suã licet etate nũdũ adultꝰ.
ita abstinẽcie oꝑam dedit . ut
nũꝙͣ uoluerit pane saltẽ et aqua
saturari Graniũ aũt eduliũ
ꝙͣuis in ip̃o tꝑe pene usq ad mor¬

Expanded text:
videretur ordinationi Dei velle resistere. videretur ordinationi Dei velle resistere. Suscepto autem tam insignis coenobii regimine, quam discretum, quam sollicitum, quamque benignissimum pastorem exhibuerit se, non est nostrae simplicitatis exponere. Nam quemadmodum alios praecellebat officio dignitatis, ita etiam praecedebat religionis exemplo, et merito sanctitatis. Castus, pius et humilis, mansuetus, atque modestus, super omnes, quos in diebus ejus vidisse me memini. Parcimoniam vero, ut ait ille Severus de beato Martino, non est necesse in eo laudare, cum adhuc in saeculo positus ita frugaliter vixerit, ut non scholasticus, sed monachus putaretur. Nam sicut ipse quibusdam intimis suis secrete innotuit, biennio ante conversionem suam, licet aetate nondum adultus, ita abstinentiae operam dedit, ut nunquam voluerit pane saltem et aqua saturari. Carnium autem edulium, quamvis in ipso tempore pene usque ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
clareuallenses ad eũ requirendũ¬
ꝑuenire potuissent garrula fa¬
ma p̃noiante cognouit: qr ĩ eius
ꝑsonã õnes unamiter cõuenissẽt
Hoc itaq rumore turbatus et ãx¬
ius fugã arripuit ueniẽsq ãd
domũ uallis sancti petri. quod ẽ
monasteriũ ordinis cartusiensis :¬
ꝑ dies aliquot ibidẽ latuit. Ubi
cũ die noctuq in orõe ꝑsisteret :
fcũs ẽ in mẽtis ercessu Et ecce ap¬
paruit ei ĩ magna glorici. uiego
puerpera dñã angelorũ: portas
⁊̃ manibus regẽ glorie ꝑuilũ
suũ ih̾m. Quã cũ uidisset pr̃o¬
cidit ad pedes eius obsecrans ut
sui miserẽtur Cui btã uirgo res¬
pondit Quid turbaris o homo.
Et imponẽs in ulnas ipũs uelut
alteri symeoni nobilẽ illã sarci¬
nã quã gescabat: ait Accipe filrũ
meũ: et serua michi illũ. Quo fco
sublata ẽ uisio ab oculis eius. et
rediens ad seipm intellexit qm̃
a dño egressus ẽ sermo : et qr ue̾

Expanded text:
ClarClarpervenire potuissent garrula fama praevolante cognovit, quia in ejus personam omnes unanimiter convenissent. Hoc itaque rumore turbatus et anxius, fugam arripuit; veniensque ad domum Vallis-Sancti-Petri, quod est monasterium Ordinis Carthusiensis, per dies aliquot ibidem cum die noctuque in oratione persisteret, factus est in mentis excessu. Et ecce apparuit ei in magna gloria Virgo puerpera domina angelorum, portans in manibus Regem gloriae, parvulum suum Jesum. Quam cum vidisset, procidit ad pedes ejus, obsecrans ut sui misereretur. Cui beata Virgo respondit: « Quid turbaris, o homo? » Et imponens in ulnas ipsius, velut alteri Simeoni, nobilem illam sarcinam quam gestabat, ait: « Accipe filium meum, et serva illum. » Quo facto sublata est visio ab oculis ejus; et rediens ad seipsum, intellexit, quoniam a Domino egressus est sermo, et quia vere
Abbreviated transcription (Latin):
ta et sibi silibus copulata cla¬
rius elucescant et ad utilitatẽ
legenciũ magis proficiãt Dic
ergo stribit uenerabilis ac pie
mẽorie fastrardus quõdã cister¬
ciensis abbas eximie sanctitatis :
nobilis quidẽ gn̾e s morũ elegã¬
cia nobilior fuit Cui liberalibꝰ
studiis nõ mediocriter ñciatus
sacris tñ lr̃is. ardẽciori desiderio
semꝑ inhesit : ita ut cũ postinodũ
sapiẽcia et etcte proficer. eas p̃
oculis ac maĩbus ĩcessant̾ habe̾t
et ne ad mẽsam quidẽ sine lcõne
dĩna discũbere uellet Quod ñmõ
faciebat ĩ ꝓpria domo uerũ etiã
in scolis peregriãdo Hic cũ eẽt
abbas camberonẽsis decedẽte pie
mẽorie dõno roberto qui beato
bernado successerat : elcũs ẽ ad
regiẽ clareuallis Ad quã tam
elcõnẽ uenire dissimulauit. ꝙͣuis
ex noĩe rocaretur: tunẽs utiq ne
hoc illi accideret. qd̾ semꝑ accide̾
uerebatur Uerũptũ. añꝙͣ legati

Expanded text:
ta, et sibi similibus copulata, clata, et sibi similibus copulata, clarius elucescant, et ad utilitatem legentium magis proficiant. Sic ergo scribit: Venerabilis ac piae memoriae Fastradus, quondam Cisterciensis abbas, vir eximiae sanctitatis, nobilis quidem genere, sed morum elegantia nobilior fuit. Qui liberalibus studiis non mediocriter initiatus, sacris tamen litteris, ardentiori desiderio semper inhaesit, ita ut cum postmodum sapientia et aetate proficeret, eas prae oculis et manibus incessanter haberet: et ne ad mensam quidem, sine lectione divina discumbere vellet. Quod non modo faciebat in propria domo, verum etiam in scholis peregrinando. Hic cum esset abbas Camberonensis, decedente piae memoriae domno Roberto, qui beato Bernardo successerat electus est ad regimen Claraevallis. Ad quam tamen electionem venire dissimulavit, quamvis ex nomine vocaretur, timens utique ne hoc illi accideret, quod semper accidere verebatur. Verumtamen antequam legati
Abbreviated transcription (Latin):
ore sõnabat, et in corde uigebat
munitus hoĩem exuit: et oĩa
nequissimi aduersarii tela ꝙͣuis
ignea. ꝙͣiuis sulphurea. poiẽtes
repellens / aereas ptãtes securꝰ
ꝑtrãsiit. et ad portas paradisi
coronandus ascendit Sacri corpo¬
ris eius exuuie iuxta p̾decessoris
ipnĩs reliquias uenerabiliter
condite sũt: ut quibus ĩ hac ui¬
ta unus erat spũs. et una fides/
sit eciã in et̾na b̾itudĩẽ nõ dispar
cisterciẽsis abbatis. ca. xxui.¬
a que de scã conuerscicioẽ
sci ac deo dilti fastrardi
cisterciensis abbatis edificatiõe
plena et. utilitati legẽciũ accõ¬
moda religiosus quidã et uera¬
tis testiõmi monachus clareual¬
lensis cõscripsit qui ecic̃i frĩlia¬
ritatẽ tanti uiri hab̾e̾ meruit
s et nõnulla de semoribꝰ tlare¬
uallis ãmiraciõe digna sicut
in libello ipiũs digesta ĩuẽimꝰ
sparsim et aliis narracioibus
ꝑͥmrxta posuit hic ĩ ordinẽ redat¬

Expanded text:
ore sonabat et in corde vigebat, ore sonabat et in corde vigebat, munitus, hominem exuit, et omnia nequissimi adversarii tela, quamvis ignea, quamvis sulphurea, potenter repellens, aereas potestates securus pertransiit, et ad portas paradisi coronandus ascendit. Sacri corporis ejus exuviae juxta praedecessoris ipsius reliquias venerabiliter conditae sunt, ut quibus in hac vita unus erat spiritus et una fides, sit etiam in aeterna beatitudine non dispar Cisterciensis abbatis. Ea quae de sancta conversatione sancti ac Deo dilecti Fastradi Cisterciensis abbatis aedificatione plena et utilitati legentium accommoda, religiosus quidam, et veracis testimonii monachus Claravallensis conscripsit, qui etiam familiaritatem tanti viri habere meruit, sed et nonnulla de senioribus Claraevallis admiratione digna, sicut in libello ipsius digesta invenimus, sparsim et aliis narrationibus permista posuit, hic in ordinem reda
Abbreviated transcription (Latin):
batibus sui ordĩs/ quorũ ñis eo
tꝑe usq ad uiginti excreuisse tra¬
ditur ut amicũ fidẽlẽ et patrem
hũilimũ reprĩantẽ deuotissimis
obsequiis et p̃cibus prosequerẽt᷑
Cũq iã in agonia conscitutꝰ mor¬
ti approximaret ceperũt frẽs int̾
se loquẽtes/ tanti meriti hominẽ
bt̃ificare : dicẽtes eũ secure ꝑgere
posse ad deũ. qui tãtũ fructũ in
ecclia dei tꝑibus sius fecisset.
Quo ille audito. recollc̃o ꝓut po¬
terat spũ quasi ĩ crepãtis uoce dixͥ
ad illos. Tacete frẽs: tacete. Ed
ẽ quod loquimĩ. In ueritate di¬
co uobis : quia trepidus et solli-¬
citus ad deũ uado quasi qui nuĩ¬
ꝙͣ aliquid boni fecerĩ Ilã si bõĩ
aliquis ꝑ ꝑuitatẽ meã pronẽi¬
re potuit / cooꝑante grã dei:timeo¬
et ualde cõtremisco ne forte mi¬
nus digne minꝰ ue hũiit eãdẽ
gram apud me detimierĩ. Hoc
ergo ꝑfcẽ hũilitatis scuto que ĩ

Expanded text:
batibus sui Ordinis, quorum numerus eo batibus sui Ordinis, quorum numerus eo tempore usque ad viginti excrevisse traditur, ut amicum fidelem, et Patrem humillimum repatriantem, devotissimis obsequiis et precibus prosequerentur. Cumque in agonia constitutus morti approximaret, coeperunt fratres inter se loquentes tanti meriti hominem beatificare, dicentes, eum secure pergere posse ad Deum, qui tantum fructum in Ecclesia Dei temporibus suis fecisset. Quo ille audito, recollecto, prout poterat, spiritu, quasi increpantis voce dixit ad illos: « Tacete, fratres, tacete. Quid est quod loquimini? In veritate dico vobis quia sicut trepidus et sollicitus ad Deum vado, quasi qui nunquam aliquid boni fecerim. Nam et si boni aliquis per parvitatem meam provenire potuit cooperante gratia Dei, timeo valde et contremisco ne forte minus digne, minusve humiliter eamdem gratiam apud me detinuerim. » Hoc ergo perfectae humilitatis scuto, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ihu xp̃i regulã strẽnue ãmĩs¬
trass longo confectus senio. ita
ut caligarẽt oculi eius/ et uidere
nõ posset. curã pastoralẽ deposuit:
soli deo et sibi ꝑ sacre cõtẽplacio¬
nis gustũ uacare desiderãs. Duc¬
cessit itaq ei quidã indignus ho-¬
nore noie uiiudo: qui donis exte¬
rioribus ad instar sepulchri de al¬
bati/ nõ mediocriter pollens. inte̾i¬
us erat putredine uiciorũ sor¬
dens Cũq in ip̃o ꝓmocionis sue
exordio fratrũ ꝓfessiones de more
Uix mẽsis p̃terierat unꝰ: et ecce
reuelãte dnõ denudata ẽ impuri¬
tas eius. et eradicata ẽ mox de pa¬
radiso dei plãtatio spuriã quã pr̃
celestis nõ plãtauerat. Instãte
uero tꝑe/ quo enu̾terũ laborũ senex
in gaudiũ dñ sui intrõducẽduis.
et de ultio pauꝑtatis loco quẽ se¬
cũdũ consiliũ saluatoris/ in hoc
mũdo elegerat iad sũmi prĩsfrũli¬
as cõniuiũ ascensurꝰ decũberet:
cõuenerũt frẽs. quidã etiã ex ab¬

Expanded text:
isti Regulam strenue administrasset, longo confectus senio, ita ut caligarent oculi ejus, et videre non posset, curam pastoralem deposuit, soli Deo et sibi per sacrae contemplationis gustum vacare desiderans. Successit itaque ei quidam indignus honore, nomine Wido, qui donis exterioribus, ad instar sepulcri dealbati, non mediociter pollens, interius erat putredine vitiorum sordens. Cumque in ipso promotionis suae primordio fratrum professiones de more Vix mensis praeterierat unus, et ecce, revelante Domino, denudata est impuritas ejus, et eradicata est mox de paradiso Dei plantatio spuria, quam Pater coelestis non plantaverat. Instante vero tempore, quo emeritorum laborum senex in gaudium Domini sui introducendus, et de ultimo paupertatis loco, quem secundum consilium Salvatoris in hoc mundo elegerat, ad summi patrisfamilias convivium ascensurus decumberet, convenerunt fratres: quidam etiam ex ab
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ut illius uitã. et oꝑa q̃ utiz
magna sũt. et mẽã oĩno ꝑuita¬
tem excedencia stilo cõprehende̾
cũctã intenderẽ : s ut ea solũmõ
que uel michi soli uł paucis me¬
cũ nota ẽẽ sciebã lrarũ mõimẽ¬
tis tradita ne perirẽt De mura

Expanded text:
illius vitam et opera, quae utique magna sunt, et meam omnino parvitatem excedentia, stylo comprehendere cuncta intenderem, sed ut ea solummodo quae vel mihi soli, vel paucis mecum nota esse sciebam, litterarum monumentis tradita, non perirent. CA
Abbreviated transcription (Latin):
Het panca q̃ de uirtutibus reuerẽ¬
dissimorũ pr̃m cisterciensis cenobii
ad nrãm noticiã ꝑuenire potuer̃t
fideli relacione ꝑstrinximꝰ ÷ cer¬
tissime ꝑ scientes ꝙ sanctissuma
domus illa. ꝑftĩs et m oĩ religio¬
ne cõsũmatis uiris claruerit: ad
quorũ uirtutes ĩnestigandas
puitatẽ nrãm miꝰ ydonẽa fuisse

Expanded text:
Haec pauca, quae de virtutibus reverenHaec pauca, quae de virtutibus reverendissimorum Patrum Cisterciensis coenobii ad nostram notitiam pervenire potuerunt, fideli relatione perstrinximus; certissime scientes quod sanctissima domus illa perfectis, et in omni religione consummatis viris claruerit; ad quorum virtutes investigandas parvitatem nostram minus idoneam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
cere. et ad effcm̃ ꝑducẽ negligunt ⁊
qui nullo se reatu constringi putãt
si bonũ quod fac̾e̾ ꝓposuerant nõ
soluãt dũmõ nõ uoueant i cũ
manifeste btũs gregorius doceat
quia si quis in mĩori bono cõstĩ¬
tutus. maius aliquod bonũ face̾
ꝓponcit. icuri sibi munꝰ bonũ illi¬
citũ fecit et si nõ soluat quod ꝓpo¬
suit ꝙͣuis in oculis hom̃i ĩ mĩori
bono stare uideatur. iã tam in
oculis oĩa cernẽtis der̾. a maiori bo¬
no cecidit. qui nõ solũ oꝑm uerũ
eciã cogitationũ. et intentionũ
cordis iudex uenturus ẽ. Certe
iste seruus dei de quo loquim᷑
nullũ uotũ fecisse scitur. s tm̃ ꝙ
simpliciter ꝓposuerat ꝑ negligẽ¬
tiã distulisse. ei tamẽ subtilissimꝰ
ille scrutator cordiũ hoc ita pensa¬
uit: ut eũ de libio uite deleri p̃ce¬
piss nisi bonũ quod mẽte cõceꝑat
ꝙͣͣ tocius effectui mãcipare curasẜ̾

Expanded text:
cere, et ad effectum perducere negligunt, cere, et ad effectum perducere negligunt, qui nullo se reatu constringi putant, si bonum, quod facere proposuerant, non solvant, dummodo non voveant; cum manifeste B. Gregorius doceat quia, si quis in minori bono constitutus majus aliquod bonum facere proponat, jam sibi minus bonum illicitum fecit; et si non solvat quod proposuit, quamvis in oculis hominum in minori bono stare videatur, jam tamen in oculis omnia cernentis Dei a majori bono cecidit, qui non solum operum, verum etiam cogitationum et intentionum cordis judex venturus est. Certe iste servus de quo loquimur, nullum votum fecisse scitur, sed tantum quod simpliciter proposuerat, per negligentiam distulisse; et tamen subtilissimus ille scrutator cordium hoc ita pensavit, ut cum de libro vitae deleri jussisset, nisi bonum quod mente conceperat quantocius effectui mancipare curasset.
Abbreviated transcription (Latin):
faciet᷑ Riespondit btũs iacobus
Dñe ego fidenissor illius sum. E
iigilans ciũt idem tlericus. dũ se¬
cũ ista miraretur ⁊ iterũ mox dor¬
miens. uidit eandẽ uisionẽ. Cũ
btũs petens supradcm̃ librũ tenet
apertũ corã dnõ : in loco ubi fue̾at
nomẽ clerici exaratũ. apparuit
huiusmõi inscriptio Nurenulas
aureas faciemꝰ tibi. uermicłataᷤ
argento Transacta uero uisione
expergefactus. et grãm dei uocã¬
tem se. toto cũo secutus relictis
uniuersis mũdi uanitatibus ad
domũ tistertiensem festmãter
accessit: ibiq probatus et fidelis
ĩuentus monachicũ habitũ sus¬
tepit. In qua etiã domo religi¬
one et sapientia proficiẽs : fcũs
ẽ postinodũ abbas bone uallis.
Inde uero assũptus ẽ eciã ad epã¬
tũ ualentine urbis: quẽ ꝑ ãnos
pliu̾mos strẽnue regens. młtas
ibi aduersitates pro defensione us¬
ticie tolerauit Attendant queso
istud quĩ boni aliquid ꝓponũt fa¬

Expanded text:
faciet? » Respondit beatus Jacobus: faciet? » Respondit beatus Jacobus: « Domine, ego fidejussor illius sum. » Evigilans autem idem clericus, dum secum ista miraretur, iterum obdormiens vidit eamdem visionem. Cumque beatus Petrus supradictum librum teneret apertum coram Domino, in loco ubi fuerat nomen clerici exaratum apparuit hujusmodi inscriptio: Murenulas aureas faciemus tibi, vermiculatas argento . Transacta vero visione expergefactus, et gratiam Dei vocantem se toto animo secutus, relictis universis mundi vanitatibus, ad domum Cisterciensem festinanter accessit; ibique probatus et fidelis inventus, monachicum habitum suscepit. In qua etiam domo religione et sapientia proficiens, factus est postmodum abbas Bonaevallis. Inde vero assumptus est etiam ad episcopatum Valentinae urbis; quem per annos plurimos strenue regens, multas ibi adversitates pro defensione justitiae toleravit. Attendant, quaeso, istud, qui boni aliquid proponunt fa
Abbreviated transcription (Latin):
e rexit eccłiam dũ adhuc eẽt secula¬
ris ꝓposuit ĩ aiõ suo uanitatẽ secu¬
li aibic̾e : et habitu religioĩs accepto
seruire dño in ordĩe et in domo cis¬
terciensi. Cũq hoc quod salubriter
ꝓposuerat per negligẽciã differret:
cepit paulatim in mẽte ipũis fer-¬
uor ille bone intencionis tepestere
Anterimi uero proftũs ẽ ad sc̃m ia¬
cobũ orõnis gra Qui cũ ab illa
ꝑegrinacione regressus fuisset in
domũ suã. eadem nocte apparuit
atis apłis suis petro et icicobo.
Porro btũs iacobus librũ quẽdã
habebat pulcherrimũ. quẽ et a¬
pertũ coram dño tenebat ⁊ in quo
eiusdẽ nomẽ tlerici erat cõscriptũ
Et cut dñs ad scm petrũ Dele no¬
mẽ eius de libromeo ÷ qm̃ resili¬
uit a ꝓposito suo Accedẽs aũt bt̃s
iacobus ad dnm ait Obsecro dñer
seipm̃ corrigere festinabit Cñz
predcũs clericus pauẽs et tremẽs
hocipm̃ affirmãdo ꝓmitteret:
dñs ait. Et quis me inde securũ

Expanded text:
iam, dum adhuc esset saecularis, proposuit in animo suo vanitatem saeculi abjicere, et habitu religionis accepto servire Domino in Ordine et in domo Cisterciensi. Cumque hoc quod salubriter proposuerat per negligentiam differret, coepit paulatim in mente ipsius fervor ille bonae intentionis tepescere. Interim vero profectus est ad sanctum Jacobum orationis gratia. Qui cum ab illa peregrinatione regressus fuisset in domum suam, eadem nocte apparuit atis apostolis suis Petro et Jacobo. Porro beatus Jacobus librum quemdam habebat pulcherrimum, quem et apertum eoram Domino tenebat, in quo ejusdem clerici nomen erat descriptum. Et ait Dominus ad sanctum Petrum: « Dele nomen ejus de libro meo, quoniam resilivit a proposito suo. » Accedens autem beatus Jacobus ad Dominum, ait: « Obsecro, Domine, seipsum corrigere festinabit. » Cumque praedictus clericus pavens et tremens hoc ipsum affirmando promitteret, Dominus ait: « Et quis me inde securum
Abbreviated transcription (Latin):
one corã eo cũ grandi ãmiraciõe rferret
ita uero respondit. Et uos frẽs ista mira¬
aut minꝰ forte adũtitis uotẽ illã ueridi¬
tã qua de telo clamat᷑ Btĩ mortui: qui
ĩ dnõ morũtur Amodo eĩ iã dicit spũs: ut
requiestãt a laborib suis michi siquidẽ
luce clariꝰ et uita qua uiuo certiꝰ cõstat:
õnes qui ĩ ordĩs huiꝰ puritate obediẽtes
et hũiles ꝑseuerauerĩt. mox ut carnẽ ex¬
uerĩt tib õni miseria protuiꝰ exuẽdos et
ĩmortalitatis gloria uestiẽdos Audiẽtes
uero fr̃es ab ore tr̃iti prĩs testĩoniũ tale
depuritate ordĩs uehemẽt᷑ cõfortatisũt:
et de glorificatiõe fr̃ĩs q̃ puritatẽ ordĩs
totis uirib sectatus fuerat. diũ clemẽ¬
clã collandãtes. studebãt et ip̃i distric

Expanded text:
onem coram eo cum grandi admiratione referret, onem coram eo cum grandi admiratione referret, ita raut minime forte advertitis vocem illam, qua de coelo clamatur: Beati mortui qui in Domino moriuntur: amolaboribus suis . Mihi siquidem luce clarius, et vita qua vivo certius constat omnes, qui in Ordinis hujus puritate obedientes et humiles perseverarint, mox ut carnem exuerint, ab omni miseria protinus exuendos, et immortalitatis gloria vestiendos. Audientes vero fratres ab ore tanti Patris testimonium tale de puritate Ordinis, vehementer confortati sunt, et de glorificatione fratris qui puritatem Ordinis totis viribus sectatus fuerat, Domini clementiam collaudantes, st