comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incipiunt cogitare Pra&er ca si excurrant aduer¬
sarii longo itinere fatigatos ad grediatur. & ultimos
uł certe insperatos superuemat eos &iam quilonge
a suis aut pabuli aut prȩdȩ gratia cõmorantur. subito
occup& cum delestis: Illa enim ante temptanda siñ
quȩ si male cesserint minus noeeant sibene plurimũ
psint : Inter hos tes discordiarum serere causas sapientis
est ducis : Nulla enim quam uis minima natiopotest
ab aduers ariis perdeler nisi pro priissimubatibus
scipsa consumpserit : Nam ciuile odium ad immi corũ
p̃niciem preceps ẽ. adutilitatem suȩ defensionis in cautũ¬
unum illud est in hoc opere p̃dicendum ut nemo desperox
feriposse quȩ facta sunt : Dicat ali quis multi annisut
quibus nulus fossa iaggere. uł uallemansurũ circũ dat
oner citum: Respondebitur si fuisse& ista cautela mhil
nocturni aut diur ni superuentus hostium nocen
potiussent: Psgimtante s romanos dustis fossis castra

Expanded text:
incipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adverincipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adversarii, longo itinere fatigatos adgrediatur et ultimos vel certe insperatos superveniat; eos etiam qui longe a suis aut pabuli aut praedae gratia commorantur subito occupet cum delectis. Illa enim ante temptanda sunt quae si male cesserint minus noceant, si bene plurimum prosint.Inter hostes discordiarum serere causas sapientis est ducis. Nulla enim quamvis minima natio potest ab adversariis perdeleri nisi propriis simultatibus se ipsa consumpserit; nam civile odium ad inimicorum perniciem praeceps est, ad utilitatem suae defensionis incautum.Unum illud est in hoc opere praedicendum, ut nemo desperet fieri posse quae facta sunt. Dicat aliquis ‘multi anni sunt quibus nullus fossa aggere valloque mansurum circumdat exercitumʼ. Respondebitur ‘si fuisset ista cautela, nihil nocturni aut diurni superventus hostium nocere potuissentʼ. Persae imitantes Romanos ductis fossis castra
Abbreviated transcription (Latin):
militares legibus uindic& nulli errantiũ credatur
ignoscere : Indiuersis locis indium sis occasionib:
omnium experim̃ta ꝑcipiat : His ut opost& curatis
cum dispersi ad predandum securio berrant hostes
Tunc probatos equites siue pedites cum trronibus
aut inferioribus mittat. ut ex occasione fusis inimicis
& illis peritia & reliquis crescat audatia: ad tran¬
situs fluuiorum. ad precipitia montium ad sil¬
uarum angustias. adpaludum &uiarum
difficultatem superuentus non nullos scienter
disponat: Atque ita iter suum temper&. ut cibum
capientes. aut dormientes. aut uacantes. certe securos.
inermes discultios distractis equis. nihil suspicantes
in paratos inuadat quatenus in huius modi certa¬
minibus suifidutiam colligant : Nam qui an te longũ
tempus aut omninonum quam uiderunt homines
uul neratiđ occidi cum primum aspexerint e orrescũt
& pauore confusi desuga magis quam de conflicta

Expanded text:
militares legibus vindicet; nulli errantium credatur militares legibus vindicet; nulli errantium credatur ignoscere; in diversis locis, in diversis occasionibus omnium experimenta percipiat. His ut oportet curatis, cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites sive pedites cum tironibus aut inferioribus mittat, ut ex occasione fusis inimicis et illis peritia et reliquis crescat audacia. Ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad silvarum angustias, ad paludum aut viarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormientes aut vacantes certe, securos inermes disculcios, destratis equis, nihil suspicantes, ipse paratus invadat, quatenus in huiusmodi certaminibus sui fiduciam colligant. Nam qui ante longum tempus aut omnino numquam viderunt homines vulnerari vel occidi, cum primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc quondam relistis omnibus lace demonii & p̾tea
consuluere romani hanc solam hodieq: barbari
putant esse seruandam c&era aut in hac arte
consistere om̃a aut perhane ad sequi seposse c̃fidũt
hacc dimicatoribus est necessaria ꝑ quã urtam
r&ineant &uictoriam consequantur :
Dux ergo cuitantȩ potestatis in signi a tribuunt᷑
cuius fidei atque uirtuti possessorũ fortunȩ
Tutelȩ unbium salus militum. reipublicȩ creditur
gloria non tantum pro uni uerso exercitu sed &iam
pro singulis contubernalibus deb& eẽ sollicitus
Si qiuid enim illis eueniat inbello. & ipsius culpa
& publica uid&ur in iuria: Ergo st trrannus
diu armis desu&um exercitum ducit. singularum
diligent̃ explor& : Sci& &iam si potest fieri nomi¬
natim. quis comes quistribunus quisdo mesticus.
quis contub nalis. quantum possit in bello. auctori¬
tatem seuerita tẽq: maximam sumat:: Om̃sculpas

Expanded text:
Hanc quondam relictis doctrinis omnibus Lacedaemonii et postea Hanc quondam relictis doctrinis omnibus Lacedaemonii et postea coluere Romani; hanc solam hodieque barbari putant esse servandam, cetera omnia aut in hac arte consistere aut per hanc assequi se posse confidunt; haec dimicaturis est necessaria per quam vitam retineant et victoriam consequantur. Dux ergo cui tantae potestatis insignia tribuuntur, cuius fidei atque virtuti possessorum fortunae, tutela urbium, salus militum, rei publicae creditur gloria, non tantum pro universo exercitu sed etiam pro singulis contubernalibus debet esse sollicitus. Si quid enim illis eveniat in bello, et ipsius culpa et publica videtur iniuria.Ergo, si tironem vel diu armis desuetum exercitum ducit, singularum diligenter exploret. Sciat etiam si potest fieri nominatim quis comes, quis tribunus, quis domesticus, quis contubernalis quantum possit in bello; auctoritatem severitatemque maximam sumat; omnes culpas
Abbreviated transcription (Latin):
inordinanda acie ad plenum fuerit eruditi
nec sic quidẽ temere occasione capita ad publicam
ducendi sunt pugnam sed ante minorib: praelus
inbuendi : Dux itaque uigi lans sobrius prudens tãquã
deciuili causa int̃partes iudicatur us adhibito c̃silio
desuis & aduersarii copis iudic&. & si multis rebus
soperior inuenitur oportunum sibi non differat
inire conflictum siuero aduersarium intelli g&
potiorem certam̃ publicum uit& : Nam pauciores
numero & inferiores uiribus suꝑuentus & insidias
facientes subbonis ducibus reportauerant sepe
uistoriam Quid opon teat pieri sicũ degu&ux
m̃s astes omnia que opera cotidiano usu &iugi
exercitatione proficiunt : qđ sim paruis uerum est.
quanto magis dec& in maximis custodiri : quis
aũt dubit& artembellicam rebus omnibus esse
potiorem per quã libertas r&in&ur & dignitas
propagatur. prouintiȩ conseruantur & imperium :

Expanded text:
in ordinanda acie ad plenum fuerint eruditi, in ordinanda acie ad plenum fuerint eruditi, ne sic quidem temere sed occasione capta ad publicam ducendi sunt pugnam; sed ante minoribus proeliis imbuendi. Dux itaque vigilans sobrius prudens, tamquam de civili causa inter partes iudicaturus, adhibito consilio de suis et adversarii copiis iudicet. Et si multis rebus superior invenitur, oportunum sibi non differat inire conflictum. Si vero adversarium intellegit potiorem, certamen publicum vitet; nam pauciores numero et inferiores viribus superventus et insidias facientes sub bonis ducibus reportaverunt saepe victoriam. X QVID OPORTEAT FIERI SI QVIS DESVETVM Omnes artes omniaque opera cotidiano usu et iugi exercitatione proficiunt. Quod si in parvis verum est, quanto magis decet in maximis custodiri! Quis autem dubitet artem bellicam rebus omnibus esse potiorem, per quam libertas retinetur et dignitas, propagantur provinciae, conservatur imperium?
Abbreviated transcription (Latin):
ex inimicis potueris superare : Cauendum enim est.
ne dubitantem formidantemq exercitũ ad pugnã pub¬
licam aliquando producas int̃ estti rones an u&eres
milites habeas sed utrum ante breu&empus in expeditio¬
nibus fuerint. anper annis aliquos in pace durargͥnt
Nam protrrombus accipiendi sunt qui pugnare
longo tempore desier̃: sed cum legionibus auxilia
uel ȩquites exdiuersis aduenerint locis. Dux obtimus
& separatim singulos numeros pertribunos electos
quorum scitur industria ad omnia genera exer¬
cere deb& armorum & post inunum collestos quasi
depugnato ros conflistu publico exercebit: Ipse sepius
temptabit quȩ quid artis possit habere quiduirium
quem ad modum sibi ipsi consentiant utrũ ad turbarũ
monita ad signorum indicia ad p̃cepta. uł nutũ suum
diligent̃ obtemperent : si errant in aliquib: exerce¬
antur atque doceantur quam diupossit᷑ eẽ. ꝑfesti
Si uero in campicursione. insagitando in iaculando

Expanded text:
ex inimicis potueris superare. Cavendum enim est ex inimicis potueris superare. Cavendum enim est ne dubitantem formidantemque exercitum ad publicam pugnam aliquando producas.Interest utrum tirones an veteres milites habeas, et utrum ante breve tempus in expeditionibus fuerint an annis aliquot in pace durarint; nam pro tironibus accipiendi sunt qui pugnare longo tempore desierunt. Sed cum legiones auxilia vel equites ex diversis advenerint locis, dux optimus et separatim singulos numeros per tribunos electos quorum scitur industria ad omnia genera exercere debet armorum et post in unum collectos quasi depugnaturos conflictu publico exercebit ipse saepius temptabitque quid artis possint habere, quid virium, quemadmodum sibi ipsi consentiant, utrum ad tubarum monita, ad signorum indicia, ad praecepta vel nutum suum diligenter obtemperent. Si errant in aliquibus, exerceantur atque doceantur quamdiu possint esse perfecti. Si vero in campicursione, in sagittando, in iaculando,
Abbreviated transcription (Latin):
in longum aut penuria macceratur aut desider io suoꝵ
reuocatur ad propria. Aut nihil magnum faciens
perdisperationem abire compellitur : Tũ fracti labore
actedio plurimi deser̃ aliquanti produnt aliquanti
s& radunt quia aduersis reb: rarior fides est ut nu¬
dari incipit qui copiosus aduenerart. Ad remꝑtin&
qualisipse aduersarius uł eius comites abtimatesq sint
nosse : utrũ temerarii aut cauti. audaces antimi discientes
Nos traergo auxilia cuius fidei quarumq: sint uirium
quos animosillius copiȩ. quos debeat noster exercitus¬
sperare quȩ parssibi magis uistoriam reꝓmitiat : Eius¬
modi enim cogitationibus uistus aug&ur aut frangitur
Desperantib aũt crescit audatia ad ortatione ducis
& sinihil ipsetimere uideatur. crescit animus siex in si¬
diis uł occasione aliquid fortit̃ feceris hostibus ad uersȩ
res coeperint euenire siuł infirmiores autminꝰ armatos

Expanded text:
in longum aut penuria maceratur aut desiderio suorum in longum aut penuria maceratur aut desiderio suorum revocatur ad propria aut nihil magnum faciens per desperationem abire compellitur. Tum fracti labore ac taedio plurimi deserunt, aliquanti produnt, aliquanti se tradunt, quia adversis rebus rarior fides est et nudari incipit qui copiosus advenerat. Ad rem pertinet qualis ipse adversarius vel eius comites optimatesque sint nosse, utrum temerarii an cauti, audaces an timidi, scientesnostra auxilia cuius fidei quarumque sint virium; quos animos illius copiae, quos habeat noster exercitus; quae pars sibi magis victoriam repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur aut frangitur. Desperantibus autem crescit audacia adhortatione ducis, et si nihil ipse timere videatur crescit animus, si ex insidiis vel occasione aliquid fortiter feceris, si hostibus adversae res coeperint evenire, si vel infirmiores aut minus armatos
Abbreviated transcription (Latin):
natorum ipse an hostes habeant. utrum ipsius an aduersari¬
orum homines magis armatis unt & muniti qui magis
exercitati q sint innecessitatibus fortiores: Querẽdũ
&iam utrapars equites utra pars pedites habeat meliores
sciendum que in peditib: maxime consistere robur exercitꝰ
& int̃ ipsos equites qui contatis qui sagittariis antecedat
quis plures loricas induat : quis utilioresequos ad duxerit:
postremo locaipsa in quib: pugnandu ẽ ut rũ iimicis
an nobis uide antur ad cõmoda : nam si equitatug audemꝰ
campos debemus obtare : si pediteloca eligere angusta
fossis paludib: uł arboribus inpedita & aliquotiens montu¬
osa cui magis uictus habund& aut desit. Nam fames
ut dicitur intrinsecus pugnat &umeit sepius quam
ferrum extrinsecus maxime autem trastandum ẽ
utrum expediat necessitatem protã hi ancelerius
dimicari : In it̃dum enim sperat aduersarius
expeditionem cito posse finiri. & sidelata fuerit

Expanded text:
natorum ipse an hostes habeant, utrum ipsius an adversarinatorum ipse an hostes habeant, utrum ipsius an adversariorum homines magis armati sint et muniti, qui magis exercitati, qui sint in necessitatibus fortiores. Quaerendum etiam utra pars equites, utra pedites habeat meliores, sciendumque in peditibus vel maxime consistere robur exercitus; et inter ipsos equites quis contatis, quis sagittariis antecedat, quis plures loricas induat, quis utiliores equos adduxerit; postremo loca ipsa in quibus pugnandum est utrum inimicis an nobis videantur accommoda— nam si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta, fossis paludibus vel arboribus impedita, et aliquotiens montuosa—; cui magis victus abundet aut desit—nam fames, ut dicitur, intrinsecus pugnat et vincit saepius sine ferro. Vel maxime autem tractandum est utrum expediat necessitatem protrahi an celerius dimicari. Interdum enim sperat adversarius expeditionem cito posse finiri et si dilatus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗuae antae conside randas̃. ut irtelhe¬
an pub lico debexo urte cortpla esi¬
Iuis quis hos artis bellieȩ conmentarios exꝓbatissimis austo¬
ribus breuiatos legere dignabitur : quã primũ rationem
p̃li pugnandiq cupit audire p̃cepta sed conflictus publicus
duarum aut erium horarum certamine difinitur. Post quã
partis eiusq̃ superata fuerit spes om̃s int eedbrt̃: ideo omnia
ante cogitanda s̃ ante tẽtanda ante faciendas quã ad ultimũ
ueniatur abruptum: Tonienim duces non aper opuo
in quo est cõmune periculum sed ex occulto semꝑ adteptant
ut intergissuis quantum possunt hostes int̃ imant certe¬
đ terreant in qua parte quȩ necessaria ad modu s̃ ab antiquis
reꝑta perscribam: precipue ars & utilitas ducis est ut a dibitis
exuniuerso exercitu scientibus belli & sapientib uiris
desuis & hostium copiissepius tract& omniq̃: plurimum
noc& adulaone sum mota. utrum maiorem numerũ pug

Expanded text:
IDERANDA SINT VT INTELLEIDERANDA SINT VT INTELLEAN PVBLICO DEBEAT MARTE CONFLQuisquis hos artis bellicae commentarios ex probatissimis auctoribus breviatos legere dignabitur, quam primum rationem proelii depugnandique cupit audire praecepta. Sed conflictus publicus duarum aut trium horarum certamine definitur, post quem partis eius quae superata fuerit spes omnes intercidunt. Ideo omnia ante cogitanda, ante temptanda, ante facienda sunt quam ad ultimum veniatur abruptum. Boni enim duces non aperto proelio, in quo est commune periculum, sed ex occulto semper attemptant, ut integris suis, quantum possunt, hostes interimant vel certe terreant; in qua parte quae necessaria admodum sunt ab antiquis reperta perscribam. ex universo exercitu scientibus bella et sapientibus viris, de suis et hostium copiis sepius tractet, omnis que plurimum nocet adulatione submota. Utrum maiorem numerum p
Abbreviated transcription (Latin):
extra uallum nocturnas excubi as facere debere ꝑ diem aut̃
castris positis alii mane. alii post meridiem ꝓp̃t fatigationẽ
hominum equorumq: angarios faciunt int̃ p̃cipua cõuenit
ducem ꝓuidere siue in castris siue inciuitate consistat. ut ani¬
malium pascua subiectio frum̃ti c& erarũq: specierum.
a quatio lignatio pabulatio secura ab hostium reddat᷑ incursu:
Quod alit̃ nom potest euenire nisiper loca idonea qua nr̃orũ
ambulat comeatus pressidia disponantur siue illȩ ciuita¬
tes sunt siue castella murata qđ si non reperit anti qua
municio oportunis locis circumdata. ma ioribus fossis tumul¬
tuaria castella firmantur . Nam a castris diminutiuo
uocabulo s̃ nuncupata castella. intraquȩ ingrariis ali¬
quanti pedites equitesq degentes. tutũ it̃ comeantib: prȩs¬
tant difficile enim adealoca audeat accedere in quibus
a fronte & atergo nouit aduersarios cõmorari:¬

Expanded text:
extra vallum nocturnas excubias facere debere; per diem autem extra vallum nocturnas excubias facere debere; per diem autem castris positis alii mane alii post meridiem propter fatigationem hominum equorumque agrarias faciunt. Inter praecipua convenit ducem providere, sive in castris sive in civitate consistat, ut animalium pascua, subvectio frumenti ceterarumque specierum, aquatio lignatio pabulatio secura ab hostium reddatur incursu. Quod aliter non potest evenire nisi per loca idonea, qua nostrorum ambulat commeatus, praesidia disponantur, sive illae civitates sint sive castella murata. Quod si non repperitur antiqua munitio, oportunis locis circumdata maioribus fossis tumultuaria castella firmantur nam a castris diminutivo vocabulo sunt nuncupata castella, intra quae in agrariis aliquanti pedites equitesque degentes tutum iter commeantibus praestant. Difficile enim hostis ad ea loca audet accedere in quibus a fronte et a tergo novit adversarios commorari
Abbreviated transcription (Latin):
Primaigitur locissuis signa intracastraponuntur quia
nihil ẽ uenerabilius eorũ maies tate militib: deinde
quibus ꝑ contuber nales deputatos ad munera a qualignũ
& pabulaminis trantur : Tunc pro gradulegonibus
& auxilis equitibus & peditib: loca in quib: papiliones
teñdant deputantur in castris. Ac de singulis centurus
quaterni equites & qua t̃ n pedites excubitum noetibus faciunt
& quiamn possibile uidebatur inspeculis uigilantes singulos per¬
manert . Ideo in quattuor partes ad clepsydãm s̃ diuis ȩ iugiliȩ
ut non amplius quãtribus horis noctis necessesit uigilare :
Tubicines omnes uigiliȩ cõmitantur & finus horis acornicine
uocantur : Idoneos tam̃ tribuni & probatissimos eliguNT
qui circum eant uigilias & renuntient si qua merserit
culpa quos circumitores appellabant : Nunc miliciȩ factꝰ ẽ.
gradus &urtores uocantur : sciendum tam̃ est. equites

Expanded text:
Prima igitur signa locis suis intra castra ponuntur, quia Prima igitur signa locis suis intra castra ponuntur, quia nihil est venerabilius eorum maiestate militibus, duci quibus per contubernales deputatos ad munera aqua lignum et pabula ministrantur. Tunc pro gradu legionibus et auxiliis, equitibus et peditibus loca in quibus papiliones tendant deputantur in castris, ac de singulis centuriis quaterni equites et quaterni pedites excubitum noctibus faciunt. Et quia impossibile videbatur in speculis vigilantes singulos permanere, ideo in quattuor partes ad clepsydram sunt divisae vigiliae, ut non amplius quam tribus horis nocturnis necesse sit vigilare. A tubicine omnes vigiliae committuntur et finitis horis a cornicine revocantur. Idoneos tamen tribuni et probatissimos eligunt qui circumeant vigilias et renuntient si qua emerserit culpa, quos circumitores appellabant; nunc militiae factus est gradus et circitores vocantur. Sciendum tamen est equites
Abbreviated transcription (Latin):
securus requiescat exercitus. statiua aut castra.
estate uł hieme hoste uicino maiore cura ac labore fir¬
mantur: Nam singalȩ centurie diuidentib cãpi doctorib
& principis accipiunt pedaturas & scutis đ sarcinis suis
in orbem circapropriam signatis &dis positis cinstigladu
sossam aperiunt latam aut nouem. aut undecim aut tre¬
decim pedibus : uł si maior aduersariorum uis m&uitur
Dum se pibus dustis uł interpositis stipitibus ramis que
arborum nttra facile dilabatur agger Igitur supra
quem ad similitudinem muri & pinnȩ & propugnacula
conponuntur. hoc opuscenturiones xpedes me untur
neminus foder& aut errauerit alicuius ignauia
& tribuni circũ funt nec ante discedunt quis trenuis.
quã fuerint umuersa perfecta : N&am̃ aliquis super¬
uentus laborantibus fiat. Omnes equites & pars pediti
quȩ non operatur priuilegio dignitatis ante fossamin ꝓ¬
cincto armata consistit. ut in gruentes repellat inimicos

Expanded text:
securus requiescat exercitus. Stativa autem castra aestate vel hieme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Nam singulae centuriae, dividentibus campidoctoribus et principiis, accipiunt pedaturas et scutis vel sarcinis suis in orbem circa propria signa dispositis cincti gladio fossam aperiunt latam aut novem aut undecim aut tredecim pedibus vel, si maior adversariorum vis metuitur,tum saepibus ductis vel interpositis stipitibus ramisque arborum, ne terra facile dilabatur, agger erigitur, supra quem ad similitudinem muri et pinnae et propugnacula componuntur. Opus vero centuriones decempedis metiuntur, ne minus foderit aut erraverit alicuius ignavia, et tribuni circumeunt nec ante discedunt qui strenui sunt quam fuerint universa perfecta. Ne tamen aliquis superventus laborantibus fiat, omnes equites et pars peditum quae non operatur privilegio dignitatis ante fossam in procinctu armata consistit et ingruentes repellit inimicos.
Abbreviated transcription (Latin):
Meguitib Camelos aliquã tȩnaciones apud ueteres in aciẽ
ꝓduxxr. ut turcilliani in africa ł c&eris maxetes hodie q
ꝓduacant: Sedgenꝰ hoc animaliũ arenis tollerabilefiti aptũ.¬
consusas &ia inpuluere uento uias absque errore dirꝰige¬
rememorat᷑ : c&ercm ꝓpt̃ nouitatẽ si hoc atiuideatur
inefficax bello ÷: cata fracti equites p̃pt munimi
na que gerunt uul nerib tuti sed ꝓpt̃ i pedim̃tũ
& ponđ armorum capieos facile est qm̃ fre¬
quent᷑ obnoxii contra disꝑsos peditos quã con¬
tra equites incertamĩ sunt : celas ast tamen ut an¬
te legiones positi aut cũ legionariis mextis unt quan¬
docãmin hoc x manũ admanũ pugnatur. Sacies

Expanded text:
TAFRACTIS EQVITIBVS Camelos aliquantae nationes apud veteres in acie TAFRACTIS EQVITIBVS Camelos aliquantae nationes apud veteres in acie produxerunt et Urcilliani intra Africam vel ceteri Mazices hodieque producunt; sed genconfusas etiam in pulvere vento vias, absque errore dirigere memoratur: ceterum preter novitatem, si hoc uti videaris, inefficax bello est. Cataphracna quae gerunt a vulneribus tuti sed propter impedimentum et pondus armorum capi faciles et laqueis frequenter obnoxii, contra dispersos pedites quam contra equites in certamine meliores, tamen aut ante legiones positi aut cum legionariis mixti, quando comminus, hoc est manu ad manum, pugnatur, acies
Abbreviated transcription (Latin):
secreto tinere destinatafuerat. suꝑueniens opprimit
ignorates: multicũa bhoste discedũt si ꝑsiluas ituris̃ p̃mit¬
tunt qͥ angusta ł abrupta occupent loca. Neibidẽ pacunt᷑ in si¬
dias & rur sũ post se p̃cisis arboribus uia sclaudunt qua sconce¬
des uocant. ut aduersariis facubatẽ adimant ꝑsequẽ di: x pe¬
neutriq: pastinitinerea subsessas cũmunis occasio : Nãqͥ
insidiasinquacũ inciderit inimicas recurrit ipse& adiuit
suos : Quiuero sequit᷑ auersis semitis longe antedestinat &¬
peditos. ut p̃cedeem aduersariũ arceat tr̃asitu: Deceprũ¬
q i fronte aatgo condude dormientib: noctu aduersariis
& qui p̃cessit potest regredi & qui seqͥt̃ quãtũ uis int̾sit Potest
suꝑ uenire ꝑfraudẽ : In tranfreatione fluuioꝵ qui p̃cedit
illã pastẽtẽptat ob primer equȩ prima transi uerindũ reliqͥ
alueo separantur quiaũt seqͥtur festinatoit inere illos qͥ

Expanded text:
secreto itinere destinata fuerat superveniens opprimit secreto itinere destinata fuerat superveniens opprimit ignorantes. Multi, cum ab hoste discedunt, si per silvas ituri sunt, praemittunt qui angusta vel abrupta occupent loca, ne ibidem patiantur insidias; et rursus post se praecisis arboribus vias claudunt, quas concaedes vocant, ut adversariis facultatem adimant persequendi. Et paene utrique parti in itinere ad subsessas communis occasio est. Namrelinquit insidias, in quas cum inciderit inimicus, recurrit ipse et adiuvat suos; qui vero sequitur aversis semitis longe ante destinat expeditos et praecedentem adversarium arcet a transitu deceptumque a fronte et a tergo concludit. Dormientibus noctu adversariis et qui praecessit potest regredi et qui sequitur, quantumvis intersit, potest supervenire per fraudem. In transfretatione fluviorum qui praecedit illam partem temptat opprimere quae prima transierit dum reliqui alveo separantur; qui autem sequitur festinato itinere illos qui
Abbreviated transcription (Latin):
pus oportone c̃locaton ingidieguiccaduers fuqiẽ¬
TeSRCCIOR AUDATICC &MINOR CURAEST
Vctessarioaũt amplior secaritis rauius sel& haberedietrim̃m
pisetis cibũ cupiẽ tib initnestlas sis eqcios suospascentibu s aenibl
tale suspicã tibus supuent᷑ adsolẽt fieri qđ&̃ nobart̃ dum: & hostu n
ci modioc casbus ꝑnitiens inferenda: Hocem̃ casu ob pressis nec
tus potest necmultitud o ꝓdes sequi a maciepublica quincit pugna
lic& xibi ars plurimũ ꝓsit tam̃ ad defensio nẽsuã potestaccusant
fostunã Quiuero suꝑuentũ insidias subsessas passus ÷ culpamsuã
ñ potest ecu sare qr hec euitare potuit & ꝓspeculatores idoneos
ante cognoscere: Cũ reciditur talis fraus fieri consueuit rec¬
toitinere pauciequites in secunt᷑ ualidamanus occulte ꝑalia
mittit᷑ locxubi adagm̃ inimicoꝵ ꝑuenerint eqͥtestẽtã leui¬
t̃adq discedunt: Ille oredit quic quid insidiarũ fuerat p̃teris se
& sinecurare soluitur ad neglegentiã : Tunc illamanus quȩ

Expanded text:
quo oportune collocantur insidiae, quia adversus fugientes maior audacia et minor cura est. Necessario autem amplior securitas gravius solet habere discrimen. Imparatis, cibum capientibus, in itinere lassis, equos suos pascentibus ac nihil tale suspicantibus, superventus adsolent fieri, quod et nmodi occasionibus pernicies inferenda. Hoc enim casu oppressis nec virtus potest nec multitudo prodesse. Qui in acie publica vincitur pugna, licet et ibi ars plurimum prosit, tamen ad defensionem suam potest accusare fortunam; qui vero superventum insidias subsessas passus est, culpam suam non potest excusare, quia haec evitare potuit et per speculatores idoneos ante cognoscere.Cum receditur, talis fraus fieri consuevit. Recto itinere pauci equites insequuntur, valida manus occulte per alia mittitur loca; ubi ad agmen inimicorum pervenerint equites, temptant leviter atque discedunt; ille credit quicquid insidiarum fuerat praeterisse et sine cura resolvitur ad neglegentiam; tunc illa manus quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut fluuum aliqđ deb& habere subsidium:
qui confi dit equitatu apciora loca qũȩ¬
rat equitibus &rem magis perpediter
geratꝰ cum ex̧plorator hostium latentor
ob errat in castris. om̃s ad tento riasua
perdiem redire iubentur statim de preheditur
xplorator si consilium tuũ cognoueris ad¬
uersariis proditum. dsposicionem muta¬
re tecan uenit Quificri debeat tractatur
cum multis. quidiero facturus sis cum
paucissimis acfidelissimis ł potius ipsetecã
mi lites timor & poena in sedibus
cor rig&. In& peditione spes ad pre¬
lia faciunt
Dom ducespub lico certamine num quam
nisi ex occasione aut nimia¬
aut nimia
ne ces si¬

Expanded text:
aut fluvium aut aliquod debet habere subsidium. aut fluvium aut aliquod debet habere subsidium. Qui confidit equitatu aptiora loca quaerat equitibus egerat. Cum explorator hostium latenter oberrat in castris, omnes aper diem redire iubentur, statim deprehenditur explorator. Consilium tuum cum cognoveris adversariis proditum, dispositionem mutare te convenit. Quid fieri debeat tractato cum multis; quid vero facturus sis, cum paucisMilites timor et poena in sedibus corrigit, in expeditione spes ac praemia faciunt Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessi
Abbreviated transcription (Latin):
militem. nisicum eum uideris sperare uicto¬
riam subita conterrent hostes: usitata
uiles cunt:: qui dispersos suos In consalte
sequit᷑. quam ipse acceperat aduersario
uulidare uic toriam: Qui frumenta
neces saria non preparant. uincitur sine ferro¬
& ẽprimos modus qui multitudine &uirtute
precedit quadrata dimic& frõte quisecunđ¬
ha bere senouit. dextrã alam hostis inua¬
dat quiest tercius modis : Qui hab& ger¬
citatis simos milites in utroque corna
pariter plium deb& incipere: qui quatus:
mođ qui leuem armaturam obtimam
gerit utram que alam hostis inua¬
dat ferentarii ante aciem constituti¬
sunt qui quintus est modus
ui nec nu mero militum neuurtate
confi dit si de pugnaturus ⁊ dedextra sua
sinis tram alam hostium pl s& reliquis
suis porrectis insimilitu dinem uerłqui ses¬
cus ÷ mođ : qui pauciore infir miores que
habere seno uit : Septimo modo xuno late¬
re aut montem aut ciuitatem autmare

Expanded text:
militem nisi cum eum videris sperare victomilitem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult dare victoriam. Qui frumentum necessariaque non praeparat vincitur sine ferro. Qui multitudine et virtute praecedit quadrata dimicet fronte, quihabere se novit dextram alam hostis invadat, qui est tertius modus. Qui habet exercitatissimos milites in utroque cornu pariter proelium debet incipere, qui quartus est modus. Qui levem armaturam optimam regit utramque alam hostis invadat ferentariis ante aciem constitutis, qui quintus est modus. Qui nec numero militum nec virtute confidit, si depugnaturus est, de dextra sua sinistram alam hostium pulset reliquis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est modus. Qui pauciores infirmioresque habere se novit septimo modo ex uno latere aut montem aut civitatem aut mare
Abbreviated transcription (Latin):
simulare debemus. seid solũ agere qđ nobis
utile iudi cam: Contrate enim eẽ incipit
si immiteris qđ fecit illȩꝓse. &rursum quic¬
quidꝓtua paste temłtaueris contrailluerit
cendus t. Cuius antea &perimenta nonceperis
potes in opia aut suꝑ uentibus aut ternore me¬
lius ostem domare quam prȩlio. in quo amplius
soi& fortuna potestatis habere quã uirtus
Nulla consilia meliora sunt. quam uilla que igno¬
ra uerit aduersarius Ante quã facias occa¬
sioin bello amplius sol& iuuare quã curtꝰ:
in sollicitandis suscipieñ disq hostib sicũ fide
ueniant magna fidutia est. quia aduersarium
am plius frangunt trans fugę quam per emp
militem expergere difficile uincitur. qui
potest desais & deaduersarii copiis uindi¬
care Am plius iuuat uirtus quam mubti¬
tudo amplius ꝓdest locus sepe quam uirtus:
plures reddit industria .
Mercitus
labore ꝓficit.oio consenescit:
Num quã adcestamen pub licã ꝓduxeris

Expanded text:
simulare debemus, sed id solum agere quod nobis simulare debemus, sed id solum agere quod nobis utile iudicamus; contra te enim esse incipit si imiteris quod fecit ille pro se, et rursum quicquid pro tua parte temptaveris contra illum erit cendus est cuius antea experimenta non ceperis. Aut inopia aut superventibus aut terrore melius est hostem domare quam proelio, in quo amplius solet fortuna potestatis habere quam virtus. Nulla consilia meliora sunt nisi illa quae ignoraverit adversarius antequam facias. Occasio in bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam peremptmilitem spargere. Difficile vincitur qui vere potest de suis et de adversarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus.  institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen publicum produxeris
Abbreviated transcription (Latin):
seruabunt: frequenter iã fusa acies disꝑsos ac
passim sequeNes reparatis urib int̾¬
emit : Nũ qͣa xualtatib: maius sol& euenire discri¬
m̃iquam cum exsuperata ferotia inforbru¬
dinem commutantur ÷ sed qui cũ que
euent sunt colli gendisunt sapstites
bello erigendiad ortacionibus congru¬
is et armorum instiuracione ir¬
fouendii Tunmnoui dilectu noua
queruntur auxilia & qđ amplius
ꝓdest occupatis oc casionibus in ipsos uic¬
tores per occultas insidias impetus facien¬
do acsraudaciam reparandam: nec opor¬
tunttas desit. cũ profelicitate saꝑ¬
bius & in caucius mentes offerantur
humanȩ S quis hunc casum ulti milior
puta ⁊. cogitet cuerlus omnium p̃lioꝵ
inter inicia contra illos magis fuis se qui¬
bus uictoria debebatur
It qued tibi ꝓdest aduersariũ noceat qđ illũ
idiuuat  tibi semꝑ officiat nũquã ergoad
illius arbi trium aliquid facere autdis¬

Expanded text:
servabunt. Frequenter iam fusa acies dispersos ac servabunt. Frequenter iam fusa acies dispersos ac passim sequentes reparatis viribus interemit. Numquam exultantibus maius solet evenire discrimen quam cum ex subita ferocia in formidinem commutantur. Sed quocumque eventu colligendi sunt superstites bello, erigendi adhortationibus congruis et armorum instauratione refovendi. Tunc novi dilectus, nova quaeruntur auxilia, et, quod amplius prodest, captatis occasionibus in ipsos victores per occultas insidias impetus faciendus ac sic audacia reparanda. Nec oportunitas defit, cum pro felicitate superbius et incautius mentes efferantur humanae. Si quis hunc casum ultimum putat, cogitet eventus omnium proeliorum inter initia contra illos magis fuisse quibus victoria debebatur. ut quod tibi prodest adversario noceat, quod illum adiuvat tibi semper officiat. Numquam ergo ad illius arbitrium aliquid facere vel dis
Abbreviated transcription (Latin):
neccsiras postulauerit sciat᷑ quȩ sintt tammanib
belius opponenda: Quio pieri debeat sił paus
Stiendũ uero÷ sipars exercitus uicerit & pars fugerit
randum. cũ in haiusmodi ne¬
cessitate
tamensibi
possit uindicare uictoriã innu¬
quiminime disperarant Nã insimili conditio¬
ne fortios creditur quẽ ad uersa ñ frangunt
prior et godecesis hostib: spolia capiat qđ ipsidicant
colligat cãpũ. prior clamore acbucinis gultare
uideatur hac fidatia itapter rebit inimicos &
fiduciam geminabit suis. quasi uictor & omni
parte dis cesserit qđ sialiquo casu omnis in atie
fundatur e ercitus. ꝑ niciosa lades tamen
reparacionibus multis fortuna non de fuit
hec me dicina querenda ÷ Duxergo ꝓuidassub
ea cautela publicodeb& marte confligere
ut siquid ꝓbarit t antȩbelloꝵ ł conditionis
humanȩ secus accidere. absquegra uidetrim̃to
liber& uictos: Nã siuicini colles fuerint.
sipͥ tergamunicio. si ȩteris absaedentib
fortis simi quiquerestiterint ses uosque

Expanded text:
immanibus beluis opponenda. XXV QVID FIERI DEBEAT SI VEL PARS Sciendum vero est, si pars exercitus vicerit et pars fugerit, randum, cum in eiusmodi necessitate otam sibi possit vindicare victoriam. Innu sunt habiti qui minime desperarunt; nam in simili condicione fortior creditur quem adversa non frangunt. Prior ergo de caesis hostibus spolia capiat, quod ipsi dicunt, colligat campum, prior clamore ac bucinis exultare videatur. Hac fiducia ita perterrebit inimicos, ita suis fiduciam geminabit, quasi victor ex omni parte discesserit. Quod si aliquo casu omnis in acie fundatur exercitus, perniciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico debet Marte confligere ut si quid pro varietate bellorum vel condicionis humanae secus acciderit absque gravi detrimento liberet victos. Nam si vicini colles fuerint, si post terga munitio, si ceteris abscedentibus fortissimi quique restiterint, se suosque
Abbreviated transcription (Latin):
Nãmunitiferro nec a sagitariis quos uehebant
beluȩ ledebantur. & carũ impetum equorũ
celeritate uita bant Ali contra elefan¬
tos cata fractos milites ieniniserunt.
taut inbrahus eorum & incassidib ł ame¬
ris aculei ingentesponerentur eferro nederni
bel latorem contra seueentem possit ad p̃¬
hendere : p̃cipuetam̃ uelites antiqui aduersũ
elefantes ordinauerunt uelites aũt erant
iuuenes leuiarmatura . corpore alaq qui&tꝰquis
obtime missibilia dirieban: Hiequis p̃¬
ter currentibus adlatiores lanceas ł maio¬
ra spicula beluas occi debant: Sederes cente
audatia. postea collect iplu¬
tespariter pila hoc nt mis¬
inclefantos congerebant
dibus desbinati si nhe sperquos regebantar
de funti eũ ipsis turrib affligerent ad que
matarent quonihil tutius inuenitur pterta
uenientibus belnis quasi in rupis aciẽ spa¬
ciur milites dabant. quȩ cum in aimen
mediũ ꝑ uenis sent circũfusis undiqun

Expanded text:
nam muniti ferro nec a sagittariis quos vehebant nam muniti ferro nec a sagittariis quos vehebant beluae laedebantur et earum impetum equorum celeritate vitabant. Alii contra elephantos catafractos milites immiserunt, ita ut in brachiis eorum et in cassidibus vel umeris aculei ingentes ponerentur e ferro, ne manu sua elephas bellatorem contra se venientem posset apprendere. Praecipue tamen velites antiqui adversum elephantos ordinaverunt. Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore alacri, qui ex equis optime missibilia dirigebant. Hi equis praetercurrentibus ad latiores lanceas vel maiora spicula beluas occidebant. Sed crescente audacia postea collecti plutes pariter pila, hoc est misin elephantos congerebant dibus destinatis Indos per quos regebantur elephanti cum ipsis turribus affligerent atque mactarent, quo nihil tutius invenitur. Praeterea venientibus beluis, quasi inrupissent aciem, spatium milites dabant; quae cum in agmen medium pervenissent circumfusis undique
Abbreviated transcription (Latin):
Qcadrigassalcatas in bellor&ȩ antiochus &mifida¬
Ltes habuerunt. Quae ut primo magnũ intulere t̾rorẽ
ta pͥmodũ fuere derisui: Nã difici lȩ currus falcaias
planũ sẽꝑ inuenit cãpũ & leui in pedimento retin&
unoq ad flictu aut uulnerata e quo decipitur: Sed
maximehdc romanorũ militũ arte pesser abi adpug¬
nã uentũ ÷ repeilitoto cãporomani tribulos abie¬
cer in quos currentes quadrre cũ incidissent deletȩs
Tribulos aũte ex quatuor palis confixũ ꝓpogna culũ qđ
quomodo abiectis trib: radiis stat & erecto quar c
in festũ ÷ clefanti m p̃lus magnitudinecorporũ
barrids orrore ferme ipsius noutate homines
quos que conturbant: Hos contra romanũ¬
÷ & cercitũ primus in lucania rxpirrus eduxit:
postea hannibal inafrica.rgantiochus in orien¬
resistendi & cogitarunt genera armorũ :¬
Tario inlucania glidiomanu quã ꝑmus ddẽ uo¬
cant ant abscidit. & binicata fracti equites
iungebantur adcurrum quibus insidentes

Expanded text:
Quadrigas falcatas in bello rex Antiochus et Mitridates habuerunt, qui ut primo magnum intulere terrorem, ita postmodum fuere derisui. Nam difficile currus falcatus planum semper invenit campum et levi impedimento retinetur, unoque afflicto, aut vulnerato equo, frustratur. Sed maxime hac Romanorum militum arte perierunt; ubi ad pugnam ventum est, repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, in quos currentes quadrige cum incidissent, delete sunt. Tribulus autem est ex quatuor palis confixum propugnaculum, sed quoquo modo abiectum tribus radiis stat et erecto quarto infestum est. Elephanti in proeliis magnitudine corporum, barritus horrore, formae ipsius novitate homines equosque conturbant. Hos contra Romanum exercitum primus in Lucania rex Pyrrus eduxit; postea Hannibal in Africa, rex Antiochus in Orienresistendi excogitata sunt genera. Nam et centurio in Lucania gladio manum, quam promuscidem vocant, unius abscidit, et bini catafracti equi iungebantur ad currum, quibus insidentes
Abbreviated transcription (Latin):
ferse in quo opeseclem̃tia serenitatistuae obtin&
palmã ab illis enĩ ł paucȩ ł singulae : Api& at&ua
nnumeraebiles urbesita iugilabore ꝑfecte s̃. ut non
tamhumana manu conditȩ quã diuino nutuuidan¬
tur ornatȩ cunctositaq: imperatores felicitate. mo¬
denrtione castimonia exemplo indulgentrȩ studioꝵ
amose p̃ce dis regni anumiq: tuibonacernimus
di inperp&uo uenturo desiderat quibus reb: tantũ
uniuerso orbi concessum prestitum gratulamur donõ:¬
Quantũ uel huma na mens paero l gnrtia petut
diuina confer: sed dis positionib: urãe clementiae
quantum proficerit murorũ elaborata construstio
roma documentũ ẽ. quaes alutem ciuiũ capitoleiae
ardis defensione seruauit Vt gloriosus postea
totius orbis possi derst imperiã. Ad cõplem̃tum
iituro peris maiestatis urãe preceptione sceptȩ
reetiones quib: uł nr̃eciuitates defenden desint
ł hostium subruendȩ ex diuersis auctorib: inor¬

Expanded text:
ferre. In quo opere clementia serenitatis tuae optinet ferre. In quo opere clementia serenitatis tuae optinet palmam. Ab illis enim vel paucae vel singulae, a pietate tua innumerabiles urbes ita iugi labore perfectae sunt ut non tam humana manu conditae quam divino nutu videantur enatae. Cunctos imperatores felicitate moderatione castimonia, exemplis indulgentiae, studiorum amore praecedis. Regni animique tui bona cernimusdi in perpetuum ventura desiderat. Quibus rebus tantum universo orbi praestitum gratulamur quantum vel humana mens petere vel gratia potuit divina conferre. Sed dispositionibus vestrae clementiae quantum profecerit murorum elaborata constructio Roma documentum est, quae salutem civium Capitolinae arcis defensione servavit ut gloriosius postea totius orbis possideret imperium. Ad complementum igitur operis maiestatis vestrae praeceptione suscepti rationes quibus vel nostrae civitates defendendae sint vel hostium subruendae ex diversis auctoribus in or
Abbreviated transcription (Latin):
Li .IIII. IN CIPIUN CAPITUL ALIBRI .IIII
ICiuitatẽ autnatusir aut opere deberemuniri.¬
II Non directos sed angulos muros faciendos:¬
iii Quem admodum muris e terrir iungatur ad gestus¬
iII. Decata fracctis & postis ne noceantur abignib
UDe fossis faciendis:¬
V Ne sagittis hostiũ homines ledantur in musd¬
VII. Qr ibus modisauden dumsit nefamẽ patiat᷑ obsessi¬
UIII. Quaes peties prepanendȩsint. prodefensione murorũ¬
vIIII Quid faciendumsit. si neruorũ defuerit copia.¬
X Quid faciendũ ne aqi nopiã pacianturo bsessi
A grestẽ incultãq hominũ ininitio scłiuitã a cõ¬
munione mutorũ animaliũ uel ferarũ urbem
constitutio prima discreuit in his nomen rei publicȩ
repperit cõmunis utilitas : Ideo potentissi mȩ nationes
ac principes consecrati nullũ maorem gloriã puta¬
uer̃ quã aut fundare nouasciuita tes aut ab alus condi¬
tas in nomen suum subquadã amplificatione tratis¬

Expanded text:
litis. INCIPIVNT CAPITVLA LIBRI QVARTI litis. INCIPIVNT CAPITVLA LIBRI QVARTI I Civitates aut natura aut opere debere muniriII Non directos sed angulosos muros faciendosIII Quemadmodum muris e terra iungatur adgestusIIII De cataractis et portis, ne noceantur ab ignibusV De fossis faciendisVI Ne sagittis hostium homines laedantur in muroVII Quibus modis providendum sit ne famem patiantur obsessiVIII Quae species praeparandae sint pro defensione murorumVIIII Quid faciendum sit si nervorum defuerit copiaX Quid faciendum ne aquae inopiam patiantur obsessiAgrestem incultamque hominum in initio saeculi vitam a communione mutorum animalium vel ferarum urbium constitutio prima discrevit. In his nomen rei publicae peperit communis utilitas. Ideo potentissimae nationes ac principes consecrati nullam maiorem gloriam putaverunt quam aut fundare novas civitates aut ab aliis conditas in nomen suum sub quadam amplificatione trans
Abbreviated transcription (Latin):
ieconfligunt᷑ magna dispositio ⁊ hos tem fame magis
urguere quam ferro dee quitatu sunt multapi tepia
sedcum haec parsiniliti ae uso exercit in armorũ
gene nequorũ nobi litate proficerti ex libris tihil
rbitror colligendũ cũ prerens do ctrina suffitiat
Quogenere depugnaturussi÷ nesciant hostes neali¬
quib: romedus obsistere moliantur: De gestasunt¬
imperator inuicte quȩ nobilissimi auct ares diuersis
ꝓbato temporib: exercitio perexperim̃tonũ fidem
memoriȩ prodiderunt ut ad peritiamsatagendi
quã in screnitat& ua persamiratur adequitan disci¬
entiã uel decormhunorum alanorumq: natio uelit
imitar s̃i possit : Ad currondiuelocitatẽ quã s arro¬
cenus in dq: none quata darmaturȩ exercitiũ cui
campi doctores uł propaste exempla intellexisse
gaudent Muncregula p̃liandiimmouincen diasti¬
ficium iung ur. Qua tenus uistitẽ pariter ac dispo¬
sitionẽ mira bilis rei publicetuȩ & impergtoris
officium ex hibebis & militis. FLAUII UE RUI¬

Expanded text:
confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis urgere quam ferro. De equitatu sunt multa praecepta; sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror colligendum, cum praesens doctrina sufficiatQuo genere depugnaturus sis nesciant hostes, ne aliquibus remediis obsistere moliantur. Cuimperator invicte, quae nobilissimi auctores diversis probata temporibus per experimentorum fidem memoriae prodiderunt, ut ad peritiam sagittandi, quam in serenitate tua Persa miratur, ad equitandi scientiam vel decorem, quae Hunnorum Alanorumque natio velit imitari si possit, ad currendi velocitatem, quam Saracenus Indusque non aequat, ad armaturae exercitationem, cuius campidoctores vel pro parte exempla intellexisse se gaudent, regula proeliandi, immo vincendi artificium iungeretur, quatenus virtute pariter ac dispositione mirabilis rei publicae tuae et imperatoris officium exhiberes et militis. INCIPI
Abbreviated transcription (Latin):
sanos cndere non siner et que ad medupedites ab scedebatite para¬
culieis nuipientes aprimmis nigolas acies subdu cebt̃ r&roi reuocebũt
ingadusio manen tibir eliquisquios sen sim postea cessimq adillosun¬
gebãt quos subdoxerent primũ aliquanti &ploratis tineribmoctiũ
cũgercitur ecebã tuihostes diehorta cũintellgis senti pes sendecp¬

Expanded text:
sarios videre non sinerent quemadmodum pedites abscedebant. Item partsarios videre non sinerent quemadmodum pedites abscedebant. Item particulatim incipientes a primis singulas acies subducebant retroque revocabant, in gradu suo manentibus reliquis, quos sensim postea cessimque ad illos iungebant quos subduxerant primum. Aliquanti exploratis itineribus nocte cum exercitu recedebant, ut hostes die orta cum intellexissent non possent c
Abbreviated transcription (Latin):
laudata sentenciat. Quidixit uiã hostib: qua fugennt
muniendã : Nãcũ abscedendi aditupate factt
se defendipotuerant arma conuerterint: Hoc genere
quã tomaior fuerit & ercitus. t anto facilius multitudo
ꝓsternitur : Neq enimibi reqͥrend : numerus ubi animꝰ
semel t̃nitus ñ tate lahostiũ cupit declinare quã uultu
Ceterũ clausilio& exgui numero &infirmi fib hocipsotam̃ shostib:
Sigestis omnib: quȩ racio militaris experimtis & arte ser¬
recedant᷑ abhostib : Nad sciplinȩ & bellicȩ &emploꝵ periti
nus quã maius periculũ inminer etestãt᷑. Quienim ante
congressũ recedit oxacie suis siduciãminuit & inimicis augde
audaciã : Verũ q hoc sepius neces se est euenire. Quibus mo¬
dis totposits erid eclarãdũ : primũ ut tuii diore nesciantte
uin certem is quentib aduersariis secretiores conlocetur ins
pt iauleriq antepedi tes suosequites posueriuit discurrentes aduet¬

Expanded text:
laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent muniendam. Nam cum abscedendi aditu patefacto i quibus defendi potuerant arma converterint. Hoc genere, quanto maior fuerit, tanto facilius multitudo prosternitur; neque enim ibi requirendus est numerus ubi animus semel territus non tam tela hostium cupit declinare quam vultum. Ceterum clausi, licet exigui numero et infirmi viribus, hoc ipso tamen sunt hostibus Digestis omnibus quae ratio militaris experimentis et arte serrecedatur ab hostibus. Nam disciplinae bellicae et exemplorum periti nusquam maius periculum imminere testantur; qui enim ante congressum recedit ex acie, et suis fiduciam minuit et inimicis addit audaciam. Verum quia hoc saepius necesse est evenire, quibus modis tuto possit fieri declarandum est,primum ut tui nesciant aut certe insequentibus adversariis secreciores insPropterea plerique ante pedites suos equites posuerunt, ut discurrentes adver