comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adorbis terrȩ descriptionẽ quã paulo ante subiecimꝰ
ut ꝑ adscripturã lit terarũ notas ratio dim̃sionum
luc̃ lius explic&ur Oms terrae orbis iđ circulus
qui uniũ sũ claudit cui ad scripta sunt .A .B .c. .S.
abhis queumratione dim̃sisunt in sexa ginta diuis
e partes hab &t aut̃ motꝰ ipseubitus stadiorũ ducenta
auinqua ginta duo milia. Ergo singulȩ sȩragesi
extandunitur stadus quat̃nis milib: ducenis & sine dubio
medi&as eius quaȩ ẽ .d. ꝑ orientẽ iđ ꝑ .A. usq. ad .c. habo triginta
sȩcaginta sed stadibrũ milia centũ uigudisex Quarta
uero pars .q .E. Ab. a . usq. ad c. Incipiens a meðio ꝑuste
hab& sexagesimas quindecĩ. & stadiorũ milia sexaginta
& tria. Hui quarte pastis meri sura relata constabit
totius ambitus plena dimensio. Abia igit᷑ usq Ad .N
Quã ẽ medi&as puste hab& s exagerimas .iiii. que faciun

Expanded text:
ad orbis terrae descriptionem quam paulo ante subiecimus, ad orbis terrae descriptionem quam paulo ante subiecimus, ut per adscriptarum litterarum notas ratio dimensionum lucidius explicetur. Omnis terrae orbis, id est circulus qui uniuersum ambitum claudit, cui adscripta sunt A B C D, ab his qui eum ratione dimensi sunt in sexaginta diuisus est partes. Habet autem totus ipse ambitus stadiorum ducenta quinquaginta duo milia. Ergo singulae sexagesimae extenduntur stadiis quaternis milibus ducenis. Et sine dubio medietas eius, quae est a D per orientem, id est per A usque ad C, habet triginta sexagesimas et stadiorum milia centum uiginti sex. Quarta uero pars, quae est ab A usque ad C, incipiens a medio perustae, habet sexagesimas quindecim et stadiorum milia sexaginta et tria. Huius quartae partis mensura relata, constabit totius ambitus plena dimensio. Ab A igitur usque ad N, quod est medietas perustae, habet sexagesimas quattuor, quae faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
festur : Quae ita distinguenda ẽ i quoseparat a nobis ꝑusta
quos greci a tocos uocant. Similit̃ ab illis quu nferiorem
zonae sua incolunt partẽ int̃iectã dustraligelida separat᷑
excalore ł frigore mutuũ negantib: cõmeatũ : par
terre partes q̃ quactuor hominũ genorib: in coluntur
maculas habitationũ uocauit. Quẽ admodũ autem
c& eriom̃s uestigia suu figere adrira credant᷑ ipset
distinxit & aur̃tra qͥdẽ a parte nunciauit ad uersos
stare Nobis dicendo quorũ Australis ille in quo quiinsis¬
tunt aduersa uobis urguent uestigia : Et ideo ad uer¬
dixerit in feriorẽ Zonae nia partẽ tenentes Obliquor
uero eos qui a ustralis cinguli deuexa sortitis supeͣ
ut de terra ipsius spatus quanta habitatione cesserit
quantans inter inculta referemus iđ ꝗ sit singulorũ
dim̃sio cinguloꝵ quã ut facile dinoscas ned eundũ est  ti

Expanded text:
fertur, quae ita distinguenda est. Hi quos separat a nobis perusta, fertur, quae ita distinguenda est. Hi quos separat a nobis perusta, quos Graeci ἀντοίκους uocant, similiter ab illis qui inferiorem zonae suae incolunt partem, interiecta australi gelida separantur; ex calore uel frigore mutuum negantibus commeatum, has terrae partes quae a quattuor hominum generibus incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri omnes uestigia sua figere ad nostra credantur, ipse distinxit, et australes quidem aperte pronuntiauit aduersos stare nobis, dicendo «quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia»: et ideo aduerdixerit inferiorem zonae nostrae partem tenentes, obliquos uero eos qui australis cinguli deuexa sortiti sunt. Superest ut de terrae ipsius spatiis, quanta habitationi cesserint, quanta sint inculta referamus, id est quae sit singulorum dimensio cingulorum. Quod ut facile dinoscas, redeundum tibi est
Abbreviated transcription (Latin):
desertis locis interpositis in colunt᷑ : Nonenĩ adicer& in ip¬
pastes macularũ instar haberent᷑. Sed quia maculas dt̃
has uiͬ quas in duob terre hemi sperus ruinas eẽ ratio
monstrauit : bene adiecit int̃iectas solitudines Nã
sicut pars qua habitatura nobis multa solitudinuni
inieltione distinguit᷑ : Credendũ ẽ in illis quoq trib:
Aliis habitationib similis eẽ int̃ diserta &culta distine¬
tiones Sed & uii᷑ habitationes in colas & relatione sit us
N ipsa quoq standiqua litate depinexit: Primus epum
alc̃ alios pt̃o ita in colere terra utase int̾rupti nullã meandi
genere loqui in hac suꝑficiȩ a nobis solidus terride interieo¬
tione diuisio Sic enĩ magis dicera ita int̃ruptos ut nihil ab illis
Auos manere possit sed dicendo ita int̃ ruptos ut nihil iplos aba
sint diuisa sigrificat. Quod autẽ uor ad nr̃am parte

Expanded text:
desertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ipdesertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ippartes macularum instar haberentur, sed quia maculas dicit has quattuor quas in duobus terrae hemisphaeriis binas esse ratio monstrauit, bene adiecit «interiectas solitudines». Nam sicut pars quae habitatur a nobis multa solitudinum interiectione distinguitur, credendum est in illis quoque tribus aliis habitationibus similes esse inter deserta et culta distinctiones. Sed et quattuor habitationum incolas et relatione situs et ipsa quoque standi qualitate depinxit. Primum enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interrupti nullam meandi  hominum genere loqui in hac superficie a nobis solius torridae interiectione diuiso. Sic enim magis diceret: «ita interruptos ut nihil ab illis ad uos manare possit»; sed dicendo: ita «interruptos ... ut nihil intesint diuisa significat. Quod autem uere ad nostram partem
Abbreviated transcription (Latin):
Nec credere posse: Nos inquo sumus loco degere sed opinari
Siquis subpedib eorũ tẽptar& stare casurũ : Nũ quam
tam̃ apud nos quisquã timuit necader& incaelũ ergo
Nec apudillos quis quã in superiora casurus ẽ sicut om̃a
Nutu suo pondero in terrã ferri superius relata docuer
postremo quis ambigat insperaterrȩ Itaque inferiora
dicunt᷑ superiorib: suise ee coritraria ut ẽ ouens occident
ã in utroq: par diam&ros hab& ur Cũ ergo&orientẽ &
occidentẽ similit̃ const&. habituri quidẽ quã fidẽ hurus qͦ.
diuersa sibi habitatori sex cludat autẽ om̃ia nonotius lector
intã paucis ũbis ciceronis inueni& : Nã cũ dicit tarracingu¬
lis suis redimit Amatq: ciro undatã ostendit Peromnẽ
terrae corpus eandẽ tẽperarorũ cingulorũ continuata
eẽ tẽperiem &cũ ait int̃ra maculas habitationũ uideri
non eas dicit quae in parte nr̃ae habitationis Nonnullis

Expanded text:
nec credere posse nos in quo sumus loco degere, sed opinari, nec credere posse nos in quo sumus loco degere, sed opinari, si quis sub pedibus eorum temptaret stare, casurum. Numquam tamen apud nos quisquam timuit ne caderet in caelum, ergo nec apud illos quisquam in superiora casurus est, sicut «omnia nutu suo pondera» in terram ferri superius relata docuerunt. Postremo quis ambigat in sphaera terrae ea quae inferiora dicuntur superioribus suis esse contraria, ut est oriens occidenti? Nam in utraque parte par diametros habetur. Cum ergonstet habitari, quid est quod fidem huius quoque diuersae sibi habitationis excludat? Haec omnia non otiosus lector in tam paucis uerbis Ciceronis inueniet. Nam cum dicit terram cingulis suis «redimitam atque circumdatam», ostendit per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait in terra maculas habitationum uideri, non eas dicit quae in parte nostrae habitationis non nullis
Abbreviated transcription (Latin):
habeat᷑ : Adq ideo illic qq̃ he aedẽ duae uone ase distan¬
tes similit in colant᷑ aut dicat quis quis huic fidei ob ui¬
Are mauult quid sit quã abhac eũ definitio deterreat
Iãsi nobis uiuendi facultas ẽ in hacter rarũ parte quã
colimus qua calearetos humũ caelum suspicimꝰ ꝓptes
uerticẽ quia sol nobis & orit᷑ & occidit quia circũ fuso friu
ubieadẽ sẽꝑ ꝑ inprumptusunt. Nã quib: dicent᷑ mor undo
oade cretlenda sunt : Spirare autẽ quiea deinẽ ineiusde
ronalis ambitus continuatione ⁊ ẽperies iđ sol illis & ob¬
tedic& urtro ortu& ori& urcũ nobis accida calca¬
possit ruere sursũ. Sienĩ nobis quã ad sere genus loci isti usuhab&
ubiẽ c̃ra ẽ usuubic&lũ Illis qq sursũ erit ꝗde inferiore susci¬
pient. Nec aliquando in suꝑna casuris ad firmauerĩ q̃ q̃
& apud illos minus rerũ peritos hoc aesti mare de nobis

Expanded text:
habeatur, atque ideo illic quoque eaedem duae zonae a se distanhabeatur, atque ideo illic quoque eaedem duae zonae a se distantes similiter incolantur. Aut dicat quisquis huic fidei obuiare mauult quid sit quod ab hac eum definitione deterreat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac terrarum parte quam colimus quia, calcantes humum, caelum suspicimus super uerticem, quia sol nobis et oritur et occidit, quia circumfuso fruimubi eadem semper in promptu sunt? Nam qui ibi dicuntur morari eandem credendi sunt spirare auram, quia eadem est in eiusdem zonalis ambitus continuatione temperies; idem sol illis et obire dicetur nostro ortu et orietur cum nobis occidet; calcapossit ruere sursum. Si enim nobis, quod adserere genus ioci est, iusum habetur ubi est terra et susum ubi caelum, illis quoque susum erit quod de inferiore suspicient, nec aliquando in superna casuri sunt. Adfirmauerim quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
ist & hunc meridiẽ iure uocitarifecit locus dequo inci¬
pit Nobis Nã quia sentiriincipit medio terrae inqua
ẽ usus dei id eotãꝗ quidã meridies una mutata littera
mcridies nuncupatus ẽ : Sciendũ ẽ aut̃ quã uentus qͥ
gelidus ẽ ut apud nos eõ ĩ dabilis ẽblandorigore septẽ¬
trio sod quia ꝑflãmã torride zone adnos cõment ađ¬
mixtus igni calescit & qui incipit frigidus calens ꝑ uen
Neque enĩ ł ractioł fsatur& patera ur ut ex duob aequo
pressis rigore cardinib: dissimilitacta flatus emit terent̃
nec dubiũ ẽ. Nr̃m qq̃ septẽ trionẽ adillis qui a ustralẽ adiacent
ꝓptꝰ eadẽ rationẽ callidũ ꝑ uenire & hiustrũ corporibus
ctorũ genuino aure suae rigore blandiri eadeuosi
ratiotos non ꝓmittit ambigere quin ꝑ illã qđ suꝑficie
terr& quaȩ adrios hab&ur inferior integer ⁊õnarũ
Ambitus quȩ hic tẽporate sunt eodẽ ductut ẽper& ir

Expanded text:
est, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo inciest, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo incipit nobis: nam quia sentiri incipit a medio terrae in qua est usus diei, ideo tamquam quidam medidies, una mutata littera meridies nuncupatus est. Sciendum est autem quod uentus qui gelidus est ut apud nos commendabilis est blando rigore septentrio; sed quia per flammam torridae zonae ad nos commeat, admixtus igni calescit et qui incipit frigidus, calens peruenit. Neque enim uel ratio uel natura pateretur ut ex duobus aequo pressis rigore cardinibus dissimili tactu flatus emitterentur. Nec dubium est nostrum quoque septentrionem ad illos qui australi adiacent propter eandem rationem calidum peruenire, et austrum corporibus eorum genuino aurae suae rigore blandiri. Eadem ratio nos non permittit ambigere quin per illam quoque superficiem terrae, quae ad nos habetur inferior, integer zonarum ambitus quae hic temperatae sunt eodem ductu temperatus
Abbreviated transcription (Latin):
loqumur non oport& ad scribi quio porto niore locorursus
addetua
ICE IIG UR sint autẽ du& mortalib agris mou̾ere concesse
diuum quas diximus teperatas non tamen ab aezonae ho¬
uesint ł barbaricusq nacionis. Ab illa uero ab L. usq adf
Sola ratione intelligit᷑ quã ꝓpt̃ similẽ tẽperiẽ similiter in¬
colatur sed aquib: neq licuit quẽ quã nobis nec licebat
agnoscere. interiecta enĩ orrida utriq hominũ generi
cõmertiũ ad sed enegat cõmeandi: Deniq de uͦii habita¬
tionis fr& cardinib: ouiens. occidens & septẽtrio suis uocali¬
b Nuncupant᷑ quia ab ipsis exordinis suis sciunt᷑ anobis
Nam& si septẽtrionalis extremitas in habitabilis non
multo tamen a nobis remota Quarto uero nr̃ae habita¬
tionis cardini causa aut̃ Alterũ nom̃ dedit ut meridies
tuomen australs uocar& ur qui aille ẽ ꝓpriae australis
quide alten extremitate ꝓcedes ad uersũ septẽ trionalis

Expanded text:
loquimur non oportet adscribi, qui opportuniore loco rursus loquimur non oportet adscribi, qui opportuniore loco rursus addetur. Licet igitur sint hae ...duae mortalibus aegris munere concessae diuum quas diximus temperatas, non tamen ambae zonae houe sint uel barbari cuiusque nationis. Illa uero ab L usque ad F sola ratione intellegitur quod propter similem temperiem similiter incolatur; sed a quibus, neque licuit umquam nobis nec licebit agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab ipsis exordiis suis sciuntur a nobis nam etsi septentrionalis extremitas inhabitabilis est, non multo tamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitationis cardini causa haec alterum nomen dedit, ut meridies, non australis uocaretur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens aduersus septentrionali
Abbreviated transcription (Latin):
minores ex utriusq uicinitatis intẽperie tẽperantur. In his¬
quetantũ ut tales auras natura dedit in colis carpere & qu
anima facilius in labitur conceptaradio quãser mone
descriptio esto orbis terr&e cui adscripta sunt .A.b.c.d. &
circa .A. adscribant᷑ N.& .l. cinca h. autẽ .H. & circa c gi& ÷
& circaid. ȩ.&.f. & adducant᷑ recte lineae adsignis ad signãque
dicimus iđ aig. in.i. ab .M. in .N. a .R. in .L.a .Bͦ .c. in .e. : Spatia
septẽ trionalis am inferior austraulis extremitas mediũ uͦ
Non usq alzona sit torrida restat ut cingulis ab ÷. usq adni
de sub iecto calore & supcriore rigore tẽper&ur : Rursus
tona .q .e. int̃ .l. & .f. accipiat desuꝑiecto calore & subdito
frigore tẽperiẽ ne ex cogitatas anobis lineas quas diximus
estimaur Circit̃ enĩ dequi suꝑ aretulimus septẽ trionalis
& australis & tropiciduo Nã aequi noctialẽ hoc loco det̃ra

Expanded text:
minores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisminores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisque tantum uitales auras natura dedit incolis carpere. Et quia animo facilius inlabitur concepta ratio descriptione quam sermone, esto orbis terrae cui adscripta sunt A B C D; et circa A, adscribantur N et L; circa B autem M et K; et circa C, G  circa D, E et F; et ducantur rectae lineae a signis ad signa quae dicimus, id est a G in I, ab M in N, a K in L, ab E in F. Spatia septentrionalis, inferior australis extremitas. Medium uero, ab N usque in L, zona sit torrida. Restat ut cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiore frigore temperetur, rursus ut zona quae est inter L et F accipiat de superiecto calore et subdito rigore temperiem. Nec excogitatas a nobis lineas quas duximus aestimetur: circi sunt enim de quibus supra rettulimus, septentrionalis et australis et tropici duo. Nam aequinoctialem hoc loco quo de terra
Abbreviated transcription (Latin):
Antt reculimus ÷ Ergo medi&as cui parte neos
adtios uident᷑ in feriora descendit In modio enĩ locto
exomni sui parte caȩlũ suscipit Huiꝰ igit᷑ ad caelum
breuitas cui punctũ ẽ adnos uͦ in m̃sa globositas
distinguit᷑ locis interse uicissi p̃ssis nimi&ate uel frigoris ł
caloris gominã nacta interdi uersitatẽ periẽ Nã & septem¬
trionalis & australis extremitas ꝑp&ua obriguerunt
pruina & hi uł duo sunt cinguli quib: t̾ra redimit᷑ Sed ambi¬
tu breues quasi extrema cingentes horũ ut̃q habitation¬
in patiens ẽ quia torpor ille glacialis nec animal nec nec
frugiuitã ministrat. Illo enĩ aere corpus aliter quo haba
rutrit᷑ mȩdius cingulis & ideo maximꝰ a&orno ad flatu
continui caloris ustus spatiũ quã & lato & ambitu plixius occi¬
pauit nimi& ate feruoris facit in habitabi le uicturis
nter extremos uero & mediũ dico maiores ultimis medio

Expanded text:
ante rettulimus. Ergo medietas cuius partem nos ante rettulimus. Ergo medietas cuius partem nos ad nos uidentur inferiora descendit: in medio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, cui punctum est, ad nos uero immensa globositas, distinguitur locis inter se uicissim pressis nimietate uel frigoris uel caloris, geminam nacta inter diuersa temperiem. Nam et septentrionalis et australis extremitas perpetua obriguerunt pruina, et hi uelut duo sunt cinguli quibus terra redimitur, sed ambitu breues quasi extrema cingentes. Horum uterque habitationis impatiens est, quia torpor ille glacialis nec animali nec frugi uitam ministrat: illo enim aere corpus alitur quo herba nutritur. Medius cingulus, et ideo maximus, aeterno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius occupauit nimietate feruoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maiores ultimis, medio
Abbreviated transcription (Latin):
qui terrã semel cingi oeano crediderunt. Nã sibi dixi¬
s& omis t̃ra paruã quaedã ẽit isula circũ fusa illo
mam unũ oceani ambitũ dediss& intelligi sedaciendo
Quecolit᷑ auobis uerã ei diuisionẽ De qua paulo post
dissere mus nosse cupiendos intelligendtt᷑ reliquit
dequinq aut̃ cingulis Neq sua estimes duorũ romane
fecundiae parentũ maronis & Tyllii Dissentire doc¬
trinã cũ hic ipsis cingulis terrã redimittã dicat ille
q: enĩ incorrupta uerãq Nec alteri contrariã retulisse
potionẽ ꝓcedente disputationẽ constabit. sed ut om̃ia
q̃ hoc loco ex plananda recipimus liquere poss habon¬
dus et : Primũ sermo de cingulis ꝗ situeorũ ante
oculos locata c&era erunt intellectui ꝓniora:
rius aut̃ qualit̃ terra coronent. Deinde que ammodũ
calũ teneant expli candũ est Terranoua & ultima
sphera ẽ hanc diuidit orihon iđ finalis circulis dequo

Expanded text:
qui terram semel cingi Oceano crediderunt. Nam si dixiqui terram semel cingi Oceano crediderunt. Nam si dixisset «omnis terra... parua quaedam est insula circumfusa illo mari...», unum Oceani ambitum dedisset intellegi; sed adiciendo «quae colitur a uobis...», ueram eius diuisionem, de qua paulo post disseremus, nosse cupientibus intellegendam reliquit. De quinque autem cingulis ne quaeso aestimes duorum Romanae facundiae parentum, Maronis et Tullii, dissentire doctrinam, cum hic ipsis cingulis terram redimitam dicat, ille que enim incorruptam ueramque nec alteri contrariam rettulisse rationem procedente disputatione constabit. Sed ut omnia quae hoc loco explananda recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cingulis, quia, situ eorum ante oculos locato, cetera erunt intellectui proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quemadmodum caelum teneant explicandum est. Terra nona et ultima sphaera est. Hanc diuidit horizon, id est finalis circulus de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ine oadurͦm genus hicaut᷑ alter subiectus aquiloni. quẽ
preotis cermnequã tenui uos parte contigat onũs anĩ
parua queda ẽ insula circufusa illo mari qꝗaoslanticum
quã magnũ q̃ moceanũ Appellatis interris q̃ tm tanto
nomine quã sit paruus uides Post quã caelũ quo om̃a con¬
tin&ur & subiectar spherarũ ordinẽ motũq ac demotu
sonũ caelestis musicae modos & numeros explicante m
a& herẽ subditũ lun& tullianꝰ sermo ꝑ nec essaria &
p̃senti operi apta ductus ad cerrã usq descripsi psiuriã
terr& descriptionẽ uerborum parcos rerũ feoit dus
Absoluit & enĩ maculas habitationũ hac doipsis habi¬
tatorib Alios int̾ruptos aduersosq obliquos &iam&
trans uersos alios Nominando terrenei spherae globo¬
sitatẽ tantũ non colorib pinxit illud quoq nõnsine
ꝑfectione doctrine e ꝗ cũ aliis Nos non patit᷑ erare

Expanded text:
tigia, nihil ad uestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni quem tigia, nihil ad uestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni quem incolitis cerne quam tenui uos parte contingat. Omnis eniparua quaedam est insula, circumfusa illo mari quod Atlanticum , quod Magnum, quem Oceanum appellatis in terris; qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides.» Postquam caelum quo omnia continentur, et subiectarum sphaerarum ordinem motumque, ac de motu sonum caelestis musicae modos et numeros explicantem et aerem subditum lunae, Tullianus sermo, per necessaria et praesenti operi apta ductus, ad terram usque descripsit, ipsius iam terrae descriptionem uerborum parcus, rerum fecundus absoluit. Et enim maculas habitationum ac de ipsis habitatoribus alios interruptos aduersosque, obliquos etiam et transuersos alios nominando, terrenae sphaerae globositatem tantum non coloribus pinxit. Illud quoque non sine perfectione doctrinae est, quod cum aliis nos non patitur errare
Abbreviated transcription (Latin):
moles in pulsus. Nec enĩ denihilo ẽ quã ait qui cõpla
aures meastantus &iã dulcisonus seduoluit intellegi
Quã sies quicelestib meruit inter eẽ sec rocis cõplata
duress̃ soni magnitu dine suꝑ ẽ ut c&ororũ hominũ
sensus mundana continentiae non capiat auditũ seci
in tractatũ adsequentia conferamus uides habitur
interra raris & angustis locis & in ipsis quasi maculis¬
ubi abitatur ut istas solitudines interiebuas eosque¬
qui inchoant terrã non modo interruptos. ita ẽẽ ut nibil
initer ipsos alias liis ccdalios manere possit sed parti
obliquo partũ transuersos Parti &iam aduersosstare
gb a quib oa pectareglona icerte nullã pocestis Cernis
dimdtusonde t̃rẽ quasi quibusdã neclimit amen cir¬
cumdatis circulis equb duo maxime intersedi uersos
ucceli uertie biosis exutraq parte subnexos obr¬
guisse ruina uides mediũ autẽ illũ maximũ solis

Expanded text:
molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus», sed uoluit intellegi quod, si eius qui caelestibus meruit interesse secretis completae aures sunt soni magnitudine, superest ut ceterorum hominum sensus mundanae concinentiae non capiat auditum. Sed iam tractatum ad sequentia conferamus. «Vides habitari in terra raris et angustis locis, ubi habitatur, vastas solitudines interiequi incolunt terram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim transversos, partim etiam adversos stare vobis; a quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli uerticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina uides, medium autem illum et maximum solis
Abbreviated transcription (Latin):
uersos tractatos quiposs eẽ demusica. Quos quantũ
mea fert opinio terminũ habere nonaestimo sedilla
in re Naturaliter. Natura qui in exponendo plura quam
Nec esse ẽ suꝑ fundit addit tenebris non adimit densitatẽ
unde fine de actractatus parte faciemis Adiecta uno
q scitũ dignũ putamus ꝗ cũ sint melodie musicae tria
genere armonium. Diaticũ & coromaticũ. Primũ qͥdẽ
ppt̃ nimiã sui difficultatẽ abusu recessit. Tertiũ uero est
infamȩ mollitie unde mediũ iđ diatomũ mundane mus¬
ca dõc trina platonuis ad scribit᷑ nec hoc interp̃tereunda
ponemus quã musicã ꝑ p&ua celi uolubilitate nascentẽ
deo elaro non sentimus auditu. & maior sonus ẽ quã ut
humanarũ auriũ recipiat᷑ angustiis nã sinilacata dupa
abaurib incolarũ amplitudinẽ fragoris excludunt
quã mirũ si nrm sonus excidat auditũ quẽ mundane

Expanded text:
uersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quantum uersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quantum mea fert opinio, terminum habere non aestimo, sed illa in re naturaliter obscura, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus parte faciemus, adiecto uno quod scitu dignum putamus, quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chromaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Platonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanarum aurium recipiatur angustiis. Nam si Nili Catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunt, quid mirum si nostrum sonus excedit auditum, quem mundanae
Abbreviated transcription (Latin):
Sine motus Octosunt igit᷑ que mouentur seduii. sonis ut
qui continentia de uolubilitate conficiunt. Proptere a
q mercurialis & uenerius orbis pari abitu cõmitatisolẽ
die eiꝰ tã quã satellites obsequunt᷑ & id eo non nullis astro¬
Nomia estudentib eadẽ uim sortia existimant᷑ unde ait
psi autẽ octo cursus quib eadẽ uisus ẽ duorũ. septẽ efficiun
modũ ee plene cũ denum eris superiꝰ loquere mus
ex p̃ssimus ad inluminandũ ut aestimo obscuritatẽ
uerborũ ciceronis demusica tractatus succinctus
Anobis quali cui breuitate suffici& Nam netas & hrptatis
Aliarũq: sidiĩ uocabula ꝑcurrere & tonorũ ł limina¬
tũ minuta subtilia & quid in sonis ꝓlittera quid ꝓsylla¬
ba. quid ꝓintegro nomine accipiat᷑ ad sererem :¬
Istentantis ẽ ñ docentis nec enĩ quia forit in hoc loco
cicero nusice mentionẽ occasione hac eddẽ ẽ ꝑuni¬

Expanded text:
sine motu. Octo sunt igitur quae mouentur, sed septem soni sunt sine motu. Octo sunt igitur quae mouentur, sed septem soni sunt qui concinentiam de uolubilitate conficiunt, propterea quia Mercurialis et Venerius orbis, pari ambitu comitati solem, uiae eius tamquam satellites obsequuntur, et ideo a nonnullis astronomiae studentibus eandem uim sortiti existimantur. Vnde ait: «Illi autem octo nodum esse plene, cum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uerborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, et tonorum uel limmatum minuta subtilia, et quid in sonis pro littera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uni
Abbreviated transcription (Latin):
prsisois acutus amittitur: Delongis aut̃ & t̃mino
ptimis gra uior. Itẽ acutior ꝑ pocenti opor foraio
grauior ꝑ angusta & utriꝰq causȩ ratio una qui spͦs ubi
incipit fortiorẽ defectior ubi desinit & qr maiorẽ im¬
p&ũ. ꝑ mauis foramen impellit. Contra anitẽ in angustis
contigit & eminus positis. Ergo orbis altissimus & ut in
mensũ patens & ut sp̾u eo fortiore quo origmisu& uitioni¬
orẽ incitatꝰ so noru̾ dese acume emittit uer ultimi & spa¬
tui breuitate & ꝓ longinquitate ia frangitur : hinc quoq
aptius ad ꝓbatur sp̃m quanto aborigine sua de orsũ recedit
habeat᷑ . ut causa sit t̾r& iriuna sede seꝑ herendi necit
quã lib& partẽ mittat᷑ moueri obsessa undiq circũ fusi
& eras h ab orienteseꝑ uõluit᷑ in occasũ subiecte .uii. quas
uagas dĩmus aboriente in ouentẽ ferunt᷑ nona terra

Expanded text:
ori sonus acutus emittitur, de longinquis autem et termino ori sonus acutus emittitur, de longinquis autem et termino proximis, grauior; item, acutior per patentiora foramina, grauior per angusta. Et utriusque causae ratio una, quia spiritus, ubi incipit, fortior est, defectior ubi desinit, et quia maiorem impetum per maius foramen impellit, contra autem in angustis contingit et eminus positis. Ergo orbis altissimus, et ut in immensum patens, et ut spiritu eo fortiore quo origini suae uicinior est incitatus, sonorum de se acumen emittit; uox ultimi et pro spatii breuitate et pro longinquitate iam frangitur. Hinc quoque apertius approbatur spiritum, quanto ab origine sua deorsum recedit,habeatur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moueri, obsessa undique circumfusi ceteras». Haec ab oriente semper uoluitur in occasum; subiectae septem, quas uagas dicimus, ab occidente in orientem feruntur; nona, terra,
Abbreviated transcription (Latin):
fer cuius conuersio ẽ concitatior acute excitato mou&
sono grauissimo autẽ hic lunaris atq infimus dixim
nũ quã sonũ fieri pisi aere ꝑcusso. Vt aut̃ sonis ipse aut
acutior Aut grauior ꝓferatur ic tus efficit quidũ ingens
& celer incidit acutũ sonũ prestat sitardior lentior ue
grauiorẽ inditio est : Virga quedã auras pcutit si
In pulsu octo feriat sonũ acuit silentiore᷑ in graui
ore tenditur Acute sonent grauius laxiores ergo
& neperiores orbes dũ ꝓamplitudine sua impletu
grandiore uoluit᷑. Dumq spu ut in origine sua fortiore
tendunt᷑ ꝓpt̃ ipsa auta it concitatiorem conuersionẽ
accute excitato mouent᷑ sono. Vrauissimo aut̃ hic lunaris
Atq infimus que inspiritu ut in extremitate languos¬
centẽ iã uoluitur & ꝓpt̃ angustias quib: penultimus
orbs oratur imp& uleniore conuertitur Nec secus ꝑ¬
bamus intiuus dequarũ foraminib: uicinis inflantis

Expanded text:
 cuius conuersio est concitatior, acute excitato mouetur sono, grauissimo autem hic lunaris atque infimus.» Diximus numquam sonum fieri nisi aere percusso. Vt autem sonus ipse aut acutior aut grauior proferatur, ictus efficit qui, dum ingens et celer incidit, acutum sonum praestat, si tardior lentiorue, grauiorem. Indicio est uirga quae, dum auras percutit, si impulsu cito feriat, sonum acuit; si lentiore, in grauius ore tenduntur, acute sonant, grauius laxiores. Ergo et superiores orbes, dum pro amplitudine sua impetu grandiore uoluuntur, dumque spiritu, ut in origine sua, fortiore tenduntur, propter ipsam, ut ait, concitatiorem conuersionem, «acute excitato mouentur sono, grauissimo autem hic lunaris atque infimus», quoniam spiritu ut in extremitate languescente iam uoluitur, et propter angustias, quibus paenultimus orbis artatur, impetu lenioreconuertitur. Nec secus probamus in tibiis, de quarum foraminibus uicinis inflantis
Abbreviated transcription (Latin):
nsecunido pythagoras quiageridi nescius fuit: artifex disscrendi
&solas doctrinȩ & conscentiȩ uirtutes secutus ẽ : Sit in t̾tio ac
mixte geriere apud grecos lrgurgur & solon int̃romanos mima
citones multiq alii qui& phrlosophia hauserun alcius & firmam̃ti ũ
rei publieȩ p̃stiter̃. Solienĩ sapientiȩ ocio deditos. ut habunde gretia
tulit. ita roma nesciuit Nñ igit᷑ africanꝰ nr̃ quẽ modo auus p̃coptor
instituit. ex ipso genese ÷ qđ & dedoctrina uiuendi regulã mutuat᷑.¬
& ante statũ publicũ uirtutib fulcit. ideo ei ꝑfectionis geminȩ p̃cept
manidant᷑. Sedut in castris locato acsudaniti sub armis primũ
Uirtutes politie sub gerunt᷑ his uerbis Sunt aut̃ optimecurȩ desalu
te patrie qͥb agitatus & exercitatꝰ anim : uel otius in hanc sedẽ a¬

Expanded text:
in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi et solas doctrinae et conscientiae uirtutes secutus est; sit in tertio ac mixto genere apud Graecalii qui et philosophiam hauserunt altius et firmamentum rei publicae praestiterunt: soli enim sapientiae otio deditos, ut abunde Graecia tulit, ita Roma nesciuit. Quoniam igitur Africanus noster, quem modo auus praeceptor instituit, ex illo genere est quod et de doctrina uiuendi regulam mutuatur et statum publicum uirtutibus fulcit, ideo ei perfectionis geminae praecepta mandantur. Sed ut in castris locato ac sudanti sub armis primum uirtutes politicae suggeruntur his uerbis: «Sunt aute patrie, quibus agitatus exercitatusve animus in sedem
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ. Hae uirtutes int̃dũ diuidutatur. Nonnũquã u miscenT
cũ utraruq capax & natura &c institutione e nimꝰ inueuit
asiquis ab om̃i quidẽ doctrina habeat᷑ alienus ixrepubletis
tamecpuders. & teperatus & fortis & iustussit : hicaferutus
remotus emin& tam̃ actualiũ iugore iustutũ. Quib: pihil ominx
cȩlũ cedit inp̃mui Siquis ui ipsita qui& e naturȩ. ñ sit aptus adagendũ
sed solũ opima conscientiae dote erectus ad supera doc trine suꝑlec¬
tilẽ ad exesticiũ diuine disputationis experidat. Sectatoi cȩlestiũ
deuius faducorũ is quoq. ad celi uerticem otiosis uirtutib sub ueh&
Sepetam̃ euenit ut idẽ pectͦ & a geredi & disputanidi ꝑfectione sublime
sit: &caelũ utraq ad ipiscat᷑ exercitacio uirtutũ Romulus nobis in
pͥmo genere ponat᷑. cuiꝰ uita uir tutes nũq deseruit sẽꝑ exercuit

Expanded text:
beatum. Hae uirtutes interdum diuiduntur, nonnumquam uero miscentur, beatum. Hae uirtutes interdum diuiduntur, nonnumquam uero miscentur, cum utrarumque capax et natura et institutione animus inuenitur. Nam si quis ab omni quidem doctrina habeatur alienus, in re publica tamen et prudens et temperatus et fortis et iustus sit, hic, a feriatis remotus, eminet tamen actualium uigore uirtutum, quibus nihilo minus caelum cedit in praemium. Si quis uero insita quiete naturae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad supera, doctrinae supellectilem ad exercitium diuinae disputationis expendat, sectator caelestium, deuius caducorum, is quoque ad caeli uerticem otiosis uirtutibus subuehetur. Saepe tamen euenit ut idem pectus et agendi et disputandi perfectione sublime sit, et caelum utroque adipiscatur exercitio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam deseruit, semper exercuit;
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ rictio manifestat ñ moueat ⁊ Edoctogͥ atq: adserto anime moti :
africanus qualit᷑ exercitio eiꝰ utendũ it itiħ uerba mandat aepcipit
anciauex erce inobtimis inrebus Sunt aut̃. obtimexure desalute patrie
Quib agitatꝰ & exercitatus animus ł otius inhanc sede & domũsur
ꝑuolabit. Iaque otius faci& sicu cũ erit inclusus ipcorpore enunabit
Foras & eaque extraor conteplans quã maxime sea corpore abstrabo
Iãq: eoiu animi quise corporis uoluptatib: dederuÑ earũ que se
quasi minisgros p̃buer inpulsuque libidinũ. uoluptitib oboedi¬
entiu deou& hominũ iura uiolauer. corporib elapsi cirenis
tra ipsa uoluptarit Nechunc iplocũ nisi multifaotuusa
turtM ENsuperiore huiꝰ operis parte diximus. alia sotiolas
ulias Negotioas ee uirtutes & illas phylosophis has rerũ publicarũ
r&horib conuenre : utrasq tam̃ exercentẽ facere

Expanded text:
quem ratio manifesta non moueat. Edocto igitur atque adserto animae motu, quem ratio manifesta non moueat. Edocto igitur atque adserto animae motu, Africanus qualiter exercitio eius utendum sit in haec uerba mandat et praecipit: «Hanc tu exerce optimis in rebus; sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus uelocius in hanc sedem et domsus in corpore, eminebit foras, et ea quae extra erunt contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Namque eorum animi qui se corporis uoluptatibus dediderunt, earumque se quasi ministros praebuerunt, impulsuque lubidinum uoluptatibus oboedientium deorum et hominum iura uiolauerunt, corporibus elapsi circum terram ipsam uolutantur, nec hunc in locum nisi multis tur.» In superiore huius operis parte diximus alias otiosas, alias negotiosas esse uirtutes, et illas philosophis, has rerum publicarum rectoribus conuenire, utrasque tamen exercentem facere
Abbreviated transcription (Latin):
spes timores & irã : Nã motus eĩ .ẽ. bonimaliq difore io uir¬
tutũ Amoy cupido uiciorũ: Ex bis quib offluuntꝰ om̃s indẽ
nasceniũ rerũ meuus Notus eiꝰ .ẽ. quic quid irascimur
& sinferuorẽ mutue collisionis armam᷑ : Vnde paulatĩ
ꝓceden sranes. fluctuat pͥliorũ: Motus eiꝰ ẽ qđ inde sideria rapim̃
quod cupiditatib alligam᷑ ⁊ Sed himotus siratione guberneriur:
ꝓueniuNT salutares. sidestituant᷑ in p̃ceps & rapiũnur a rapi:
Si dicist mot anim&e quos mͦ sine ministerio corporis: modo ꝑ corps
eacerc& : Siuͦ ipsi mundanae animae motꝰ require scaele stẽ uo lubi¬
litatẽ & spherarũ subia ceniũ rapidos in p&us. intuere ortũ. occa¬
sũue solis cursus solis siderũ uł recursus quae om̃a animamouene
ꝓueniunt .÷ Immobilẽ uͦ eã dicere : quȩ moua om̃a. anistoteliñ com¬
uenit : qr quantus in aliis sit ꝓbatũ .ẽ. sed illitantũ quẽuis natura:

Expanded text:
Nam motus eius est boni malique discretio, uirtutum amor, cupido uitiorum, ex quibus effluunt omnes inde nascentium rerum meatus; motus eius est quicquid irascimur et in feruorem mutuae collisionis armamur, unde paulatim procedens rabies fluctuat proeliorum; motus eius est quod in desideria rapimur, quod cupiditatibus alligamur. Sed hi motus, si ratione gubernentur, proueniunt salutares, si destituantur, in praeceps et rapiuntur et rapiunt. Didicisti motus animae, quos modo sine ministerio corporis, modo per corpus exercet. Si uero ipsius mundanae animae motus requires, caelestem uolubilitatem et sphaerarum subiacentium rapidos impetus intuere, ortum occasumue solis, cursus siderum uel recursus, quae omnia anima mouente proueniunt. Immobilem uero eam dicere quae mouet omnia, Aristoteli non conuenit, qui quantus in aliis sit probatum est, sed illi tantum quem uis naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
moria . eisdẽ uerbis ꝓferimꝰ quȩdã eis dẽ sententiis : Ne put& phyloso¬
phus sine luters haȩc alicui arti uł sibi eẽ contreria Quid  dic&i eẽ
digitos. articulos minuta. qui auditor maior fore dedignat᷑. uult tamien
uideri solus scire qđ mecũ ignonrt ut ait flaccus ⁊ Quid cũ idẽ niume¬
rus. modo simplix. modo c̃posit nc̃ ut digit nc̃ constituat᷑ ut arciculus
abes gͦ taliũ dilgens inuestigator uiã rectionis breuẽ quidẽ i rerbis sed plicũ
sententiis & ad collectionem int̃ualloꝵ & distributionẽ in actualib gͥrome¬
trici re dii scđm inclinationẽ & ereotionẽ & inspeculationib & in ac lua¬
lib. simul dimensionis celi act̾race plena fide õparaetam urđ articulos e¬

Expanded text:
moria eisdem verbis proferimus, quaedam eisdem sententiis. Nec putet philosomoria eisdem verbis proferimus, quaedam eisdem sententiis. Nec putet philosophus sine litteris haec alicui arti vel sibi esse contraria. Quid enim dicet esse digitos, articulos, minuta, qui auditor majorum fore dedignatur. Vult tamen videri solus scire, quod mecum ignorat, ut ait Flaccus. Quid cum idem numerus modo simplex, modo compositus: nunc digitus, nunc constituatur ut articulus? Habes ergo talium diligens investigator visententiis, et ad collectionem intervallorum et distributionem in actualibus geometrici radii secundum inclinationem et erectionem, et in speculationibus et actualibus simul dimensionis coeli et terrae plena fide comparatam. INCIPIT
Abbreviated transcription (Latin):
in lec ebris. ut suis sedib: inherent. quanta ab illis uiolantuis sepa¬
rant᷑: tanto ad supera seruis reuertutit᷑. Sediã fine sonio cohibita
disputatiope faciam. hoc adiecto qđ concessione decedit. Quacusin
totius phylo sopiȩ tres partes moralis naturalis. rationalis
& sit morailis quȩ morũ doc& elunatã ꝑftotionẽ. Nata¬
ralis quȩ de diuinis corporib disputat pationalis cũ
de in corporeis sermo est quȩ mens iola conplectit᷑
uullã detrib: Tullius in hoc sõmnio p̃terinisit
Iã illa gͥ diurtutes ad morẽq. pitriȩ & nd contentũ glo¬
ria idhortatio quid aliud contin& rusi & hicȩ philosophiatꝰ
instituta moralia
Uisamicitiae poene in possibilit redigit ad possibilia. Nã quo modo
rationes numerorũ abaci eeplicare contenderemus : nisi te ad hortante
ex quo nec librũ nec eercitiũ harũ rrũ habuorimꝰ quȩdã repeata me¬

Expanded text:
illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius sepaillecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem somnio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, naturalis quae de diuinis corporibus disputat, rationalis cum de incorporeis sermo est quae mens sola complectitur, nullam de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud continet nisi ethicae philosophiae instituta moraliaVis amicitiae pene impossibilia redigit ad possibilia, nam quomodo rationes numerorum abaci explicare contenderemus, nisi te adhortante, ex quo nec librum, nec exercitium harum rerum habuerimus, quaedam repetita me
Abbreviated transcription (Latin):
maxime se acorpore abstra ha Haec enĩ illis sunt p̃cepta doctrinȩ
Quẽ illã dic mortẽ philosophantib ad petendã Exquafit ut adhuc
incorpore positi corpꝰ ut alienã sarcinã inquantũ patit᷑ uatura
despiciañ. & facile nc̃ atq oportune uirtutes suador Postque
quatsa & quan digna p̃mia uirtutib: debeant᷑: dedix̃ Sedqs inter
leges qq̃ illa in ꝑfecta dicit᷑. inqua nulla deuiantib poena sancit᷑
iaeo inconclusione operis poeiã sancit. excrahaec pcepta uiuentib
Quaꝰ locũ er ille platonicus copiosius ex secutus .ẽ scła infinita di¬
Numerans quib nocentii. Animȩ in easdẽ poenas sepe reuolute
sero detartaris ꝑmituñ emergere. & ad naturȩ suae pͥncipia. qđ
est calu tandẽ in parata purgatione remeare: Necesseẽ enĩ om̃er
Anima adoriginis sue sedẽ reuesti. sq. corpus tãquã peregrine in¬
colunt cito poipus ł ut ad patriã reuertuntur. Que uͦ corpoꝵ

Expanded text:
abstrahet.» Haec enim illius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune uirtutes suadet, postquam quanta et quam diuina praemia uirtutibus debeantur edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; quem locum Er ille Platonicus copiosius exsecutus est, saecula infinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae suae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc necessore deanima dut ł mãi nomen nom̃ intelligi quã latira
conũ satio signifieat ꝑ se moueri necte confundat quã passiua
ũbũ e necsiẽ secaridũdicit duo parit̃ consideranat quã sequatra quã
tahic moueri duarũ rerũ significationẽ putes que mouae re
i facientis & pacientis amplec dit᷑ : Moria ut̃ cũ dehis qͥdẽ dr̃ qu&
ab alio mouett᷑ utraq considerationẽ similit̃ rep̃sentat Deeo
non ex alio mou&ur nulla pot ẽ suscipio passionis intelligi: Nã&
tare Lic& passiuũ ubũ non eȩ uideatur Cũ deeo tant̃or᷑ quã stat

Expanded text:
hoc necesse est de anima autocineti nomen intellegi, quod Latina hoc necesse est de anima autocineti nomen intellegi, quod Latina conuersio significat siderantur, quod secat et quod ita hic moueri duarum rerum significationem putes, quae mouet eet facientis et patientis amplectitur. Moueri autem cum de his quidem dicitur quae ab alio mouentur, utramque considerationem similiter repraesentat; de enon ex alio mouetur, nulla potest suspicio passionis intellegi. Nam et stare, licet passiuum uerbum non esse uideatur, cum de eo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
& io uerinũquã a motis cessanł qr essentia sua et̃ non possunt
sic̃ ferrũ amat calorẽ. Ignisuͦ calere non desinit. Abse gꝰ mo¬
u&e ur anima lic& & apiꝰmalia & arbores ꝑ seuideant᷑ moueri
sed illis quãuis interi latens Alic tam̃ causa iđ animalia natura
motũ ministrat. Ideo & amittunt hoc ꝗ aliunde sumpser
Anima uͦita ꝑ se mou& ur ut igñis ꝑ se cal& nulla ad uenticra
causa uł illũ cale faciente uł haric mouente Nã cũ ignẽ calidũ
dicimus nonduo diũsa concipim: unũ quã cale facit. alterũ
quã cale fit. sed totũ calilũ seđm suã naturã uocamus cũ riuẽ
frigidã cũ me ł dulce appellamuis nonaliud quã hanc qͣ litatẽ
pistat aliud eui p̃statur accipim: Ita & cũ animã ꝑse ioueri
dicim ne⁊ geruua consideratio conseqr̃ inouenis & moti
calidi inniue uocabul ĩ frigidi SAppellatio dulcs inmelie

Expanded text:
numquam a motu cessant, quia sine essentia sua esse non possunt, numquam a motu cessant, quia sine essentia sua esse non possunt, sicut ferrum amittit calorem, ignis uero calere non desinit. Ab se ergo mouetur anima, licet et animalia uel arbores per se uideantur moueri; sed illis, quamuis interius latens, alia tamen causa, id est anima uel natura, motum ministrat. Ideo et amittunt hoc quod aliunde sumpserunt. Anima uero ita per se mouetur ut ignis per se calet, nulla aduenticia causa uel illum calefaciente uel hanc mouente. Nam cum ignem calidum dicimus, non duo diuersa concipimus, unum quod calefacit, alterum quod calefit, sed totum calidum secundum suam naturam uocamus; cum niuem frigidam, cum mel dulce appellamus, non aliud quod hanc qualitatem praestat, aliud cui praestatur accipimus. Ita et cum animam per se moueri dicimus, non gemina consideratio sequitur mouentis et moti; igne nomen calidi, in niue uocabulum frigidi, appellatio dulcis in melle,
Abbreviated transcription (Latin):
interius la tente constat agitatoris platoita animam
dicit exse moueri ut ñ aliã causa ł extrin secus accidentẽ ł in¬
teriꝰ latentẽ huiꝰ modus dicat auctorẽ ħ quẽ ammodũ accipiend
sit instruemus Ignẽ calidũ uocamus s & ferrũ calidũ dicimꝰ a niue
frigida & saxũ frigidũ nuncupamꝰ Mel dulce s & mulsũ dulce
uocitam horũ tam̃ sinigula dediũ sis diũsa significant Alit̃ enĩ
deigne alit̃ de ferro calido nom̃ accipimꝰ qr ignis ꝑse cal& ñ ab alio
fit calidus contraferrũ nonnisi ex alio calescit ut pox frigida
ut mel dulce sit non aliunde contingit : Saxo tam̃ frigidus
uł mulso dulcedo anĩ uł mel ꝓueniuñt. sic & stare & mõueri
tã de his dicitur q̃: abse uł stanł ił mouentur quã de illis quaȩ
uł sistunt uł agitant᷑ ex alio sed quib: moueri ab alio uł staro
c̃tingit ħ & stare desinuNt & moueri. Quib: aut̃ iđ õ & õẽ¬

Expanded text:
interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam dicit ex se moueri ut non aliam causam, uel extrinsecus accidentem uel interius latentem, huius motus dicat auctorem. Hoc quemadmodum accipiendum sit instruemus. Ignem calidum uocamus, sed et ferrum calidum dicimus; et niuem frigidam et saxum frigidum nuncupamus, mel dulce, sed et mulsum dulce uocitamus. Horum tamen singula de diuersis diuersa significant. Aliter enim de igne, aliter de ferro calidi nomen accipimus, quia ignis per se calet, non ab alio fit calidus, contra ferrum non nisi ex alio calescit. Vt nix frigida, ut mel dulce sit non aliunde contingit; saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue uel melle proueniunt. Sic et 'stare' et 'moueri' tam de his dicitur quae ab se uel stant uel mouentur, quam de illis quae uel sistuntur uel agitantur ex alio. Sed quibus moueri ab alio uel stare contingit, haec et stare desinunt et moueri. Quibus autem idem e
Abbreviated transcription (Latin):
& qr uͦ s̃ quȩ adserere conatus .ẽ. Unũ ꝗ dic̃ nicbileẽ quã
ex semou&. Alterũ qͦ animã ħ eẽ ñ porse c̃firmat¬
I triq: reristendũ .ẽ ut & constet porse aliquid ex se
moueri& animã & hoc eẽ clarescat¬
git᷑ in pͥmis illius diuisionis oporta nos cauere platioas ulque
numerans aliqua quȩ ex semouent᷑ & osten der illa quoq abalio
inouer uus a causa interiur latente uide urrib ꝓbar s̃e om̃ĩa
quo mouont᷑ & iã siease moridicantur ab alio tam̃ moueri
quꝰ enirei pare uera ÷ : So ẽ falsa conclusio Nã m̃aliqua
euieetũ e& sumoueri uide ant᷑. abalio tam̃ constat moueri
que n endiffutumn. Nontam̃ om̃a quȩ exremouentur ldes
rustina uc labalio eamouerine cerserit. Plato enĩ cũ
quidẽ alio sed occulto nã ab anona mouent᷑ Ait mouent᷑
arborer quarũ & sinon uid&ur agitator a natura tam̃ eas

Expanded text:
Et quia duo sunt quae adserere conatus est, unum quo dicit nihil esse quod Et quia duo sunt quae adserere conatus est, unum quo dicit nihil esse quod ex se moueatur, alterum quo animam hoc esse non posse confirmat, utrique resistendum est, ut et constet posse aliquid ex se moueri et animam hoc esse clarescat. In primis igitur illius diuisionis oportet nos cauere praestigias, in qua enumerans aliqua quae ex se mouentur et ostendens illa quoque ab alio moueri, id est a causa interius latente, uidetur sibi probasse omnia quae mouentur, etiamsi ex se moueri dicantur, ab alio tamen moueri. Huius enim rei pars uera est, sed est falsa conclusio. Nam esse aliqua quae, cum ex se moueri uideantur, ab alio tamen constet moueri, nec nos diffitemur. Non tamen omnia quae ex se mouentur hoc sustinent, ut ab alio ea moueri necesse sit. Plato enim, cumquidem alio sed occulto nam ab anima mouentur, aut ut mouentur arbores, quarum etsi non uidetur agitator, a natura tamen eas