comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥem satis ẽ quorũ nemo seruitutẽm seruiuit. Abest .ti. nũc
ꝗ capite no sũt deminuti. hoc fortasse satis ẽ. nichil .ii. uideo
Sceuolam pontifice̾ d hane diffinitte addidisse. Atq hec rõ
uala in utroq genere diffinitionũ siue in roꝙ ẽ siue ul
ꝙ intelligit᷑ definiendũ e̾. particionũ aũt & diuisionum
genus quale ẽ & ostendimiꝰ s ꝗ inter se differant planiu
dicendũ ẽ In partitice̾ qͣsi membra st̃ ut corporisꝰ caput
bumeri manus latera crura pedes & cetera. In diuisior̃
forme sũt quas greci ydes uocant nostri si ꝗ hec forte tra¬
tant species appe̾llat nõ poͬtissi̾e id qͥem s inutiliter ad
inutandos casus in dicendo nolim .ii. nisi latine qͥem dici
possit.specieꝵ & specieb dicere & sepe his casib utendũ
estuit fornus & formarũ uelim. Cũ aut utroq u̾bo ide
significet edmoditatem in dicendo nõ arbitror negligeu¬
danigenus e forinã diffiniunt hoc modo. Genus ẽ noni

Expanded text:
m maiorum nemo servitutem servivit. Abest etiam nunc. Qui capite non sunt deminuti. Hoc fortasse satis est. Nihil enim video Scaevolam pontificem ad hanc definitionem addidisse. Atque haec ratio valet in utroque genere definitionum, sive id quod est, sive id quod intellegitur definiendum est. partitionum autem et divisionum genus quale esset ostendimus, sed quid inter se differant planius dicendum est. In partitione quasi membra sunt, ut corporis caput umeri manus latera crura pedes et cetera; in divisione formae, quas Graeci ei/dh vocant, nostri, si qui haec forte tractant, species appellant, non pessime id quidem sed inutiliter ad mutandos casus in dicendo. Nolim enim, ne si Latine quidem dici possit, specierum et speciebus dicere; et saepe his casibus utendum est; at formis et formarum velim. Cum autem utroque verbo idem significetur, com- moditatem in dicendo non arbitror neglegendam. genus et formam definiunt hoc modo: Genus est notio
Abbreviated transcription (Latin):
pluuia nocens eius generis forme loci uicio & manu noceus
quoꝵ alterũ iubet᷑ ab arbitro coherceri. alterũ no uibetur.
Comode &̾ tiactat᷑ hec argumẽtatio qͥ ex gene̾ sunit᷑ cum
ex toto partes per sr quare hoc modo. si dolus malus ẽ cũ alid
agit᷑ & ailiud simulat᷑ Enunerare lica  id modiskat
dr̃iude ineoꝵ aliquẽ id q arguas dolo malo facnĩ alteri ĩcdu
dere ꝙͥ genꝰ arguiẽti ĩ paimis firmũ uideri soloe. Si multitudo
seꝗt̃ que late patoꝵ s oratorib & philosophis magisꝙͣ nobis.
Et siti omẽs loci sũt omĩu disputationũ ad argumẽta sus¬
peditanda tãm aliis disputatoib habundãtius & curunt
aliiꝰ angustius. Itaq genera tibi nota sint ubi au̾t his uta
te. Ostices ipe te admonebũt sũt .ti. si militudiues qͥ ex pliũb
collatioib pueniut quo uolũt hoc modo si tutor fides p̾sta¬
re delre si socius si cui madatis si ꝗ fiducia accepit delia &̃

Expanded text:
pluvia nocens: eius generis formae loci vitio et manu nocens, quarum altera iubetur ab arbitro coerceri altera non iube- tur. commode etiam tractatur haec argumentatio quae ex genere sumitur, cum ex toto partis persequare hoc modo: Si dolus malus est, cum aliud agitur aliud simulatur, enumerare licet quibus id modis fiat, deinde in eorum aliquem id quod arg genus argumenti in primis firmum videri solet. similitudo sequitur, quae late patet, sed oratoribus et philosophis magis quam vobis. Etsi enim omnes loci sunt omnium disputationum ad argumenta suppeditanda, tamen aliis disputationibus abundantius occurrunt aliis angustius. Itaque genera tibi nota sint; ubi autem eis utare, quae- stiones ipsae te admonebunt. sunt enim similitudines quae ex pluribus conlationibus perveniunt quo volunt hoc modo: Si tutor fidem praestare debet, si socius, si cui mandaris, si qui fiduciam acceperit, debet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
una tes uni pat pari cõparat᷑ hoc mo quẽ idinadũ fines¬
qui testota magis agoru ẽ aque pluuuie arcende adigere
athitrũ nõ possuꝰ. Ex rodem similitudis loco &e & exem¬
pla sumunt᷑ in ciassus in ca curiana exemplis plutis
ulus ẽ ꝗ testanento sic heredem ĩstituisse ut si filius uatꝰ
ẽẽt ĩ decem mẽsib isq mortuuł pͥus ꝙ̾ ĩ suã tutellã uenilłaꝵ

Expanded text:
una res uni, par pari com- paratur hoc modo: Quequoniam res tota magis agrorum est, aquae pluviae arcendae adigere arbitrum non possis. ex eodem similitudinis loco etiam exempla sumuntur, ut Crassus in causa Curiana exemplis plurimis usus est, qui testamento sic heredes instituisset, ut si filius natus esset in decem mensibus isque mort
Abbreviated transcription (Latin):
tus legatus eẽt deperilsos. Adifferentia ut si uxoriuir
legauit. argentum ome qđ suũ ẽẽt. idcireo q̃ in nõĩb suert
lẽgata siuit. multũ .ti. differt in archa ne poĩtu sit argen¬
tum. an in tabulis debeat᷑. Ex contrario aut sic Non debre
ea muler cui uii bonoꝵ suoꝵ. usũfructũ legauit. cellis ui¬
uariis & olleatiis plenis telictis putare id ad se ꝑtinere
ulul .a. nõ abulus legatꝰ ẽ. ea sunt ĩter łe cõtraria.⁊ Ab
adiunctis. Si ea mulier. testamẽtũ fecit. que se capite
iumꝙ diminuit. no uidet᷑ ex edicto pretoris. secũdum
ea tubulas possessio dari. adiungit᷑ .ni. ut secũdũ ẜuoꝵ
secũdũ exulũ. secũdũ pueruloꝵ fabulas possessio uideat᷑
ex rdicto p̾toris dati. ab an̾cedentib aũt & roseq̾ntibus
& repugnãtib hoc modo. Ab an̾cedentib si uiri cul¬
ꝑa faetsun sit diuorcium & si mulier iuitiũ ⁊emisit
tamen pro liberis mauere uͥ opportoꝵ. Acõsequẽtibus

Expanded text:
xori vir legavit argentum omne quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. Multum enim differt in arcane positum sit argentum an in tabulis debeatur . ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir bonorum suorum usum fructum legavit cellis vinariis et oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria. ab adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam deminuit, non videtur ex edicto praetoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungitur enim, ut secundum servorum, secundum exsulum, secundum puerorum tabulas possessio videatur ex edicto dari. ab antecedentibus autem et consequentibus et repugnantibus hoc modo; ab antecedentibus: Si viri culpa factum est divortium, etsi mulier nuntium remisit, tamen pro liberis manere nihil oportet. A consequentibus:
Abbreviated transcription (Latin):
emploꝵ ualuit eaq uti bos ĩ rełpondendo multũ solrtis
Hera &ẽ exempla simulitudinis habent ium s ea oratoria
factuꝰ ẽ ꝗ accrpͥit aut nũ his ꝗ mancipio dedit ob eã rẽ
se ulla te obligauit. In hoe gene oratorib & philosophis
ecessu ẽ ut m̃ulta & loqu̾ant᷑ ut motnia ab iferis exci¬
tent᷑ ut aliq q. fieti nullo modo possit augende reigr̃a
dicat᷑ aut iniuuende que uiteproant. dicit᷑ & mnulta alia
mitabilia s latior ẽ cãpus illoꝵ ciusdem tam ex locił ut an¬

Expanded text:
plorum valuit, eaque vos in respondendo uti multum soletis. ficta enim exempla similitudinis habent vim; sed ea oratoria factum est qui accepit? aut num is qui mancipio dedit ob eam rem se ulla re obligavit ? In hoc genere oratoribus et philosophis concessum est, ut muta etiam loquantur, ut mortui ab inferis exciten- tur, ut aliquid quod fieri nullo modo possit augendae rei gratia dicatur aut minuendae, quae uperbolh\ dicitur, multa alia mirabilia. Sed latior est ca
Abbreviated transcription (Latin):
i diuisionem que talis ẽẽ põt. Postlimunio ⁊eddut hec ho¬
monaiuis mulleis clitellatius equiis equaq frenos ⁊ecipe sol&.
S cũ ipius postliminii uis querit᷑ & u̾bũ ip̃u notat᷑ in quo
seruuus noster ut opinor nichil putat ẽe notandũ nisi post
& liminum post illud productõe ẽẽ u̾bi uult ut ĩfiuitiiuo
legittimo hedutumo nõ plus ĩesse timiũ ꝙͣ ĩ meditullio tul¬
in eo & post & limen ut que a nobis alienata sũt ciiꝰ id hos¬
tem pueneunt. & ex suo tanꝙͣ limine exierit illine cum
num nõ eẽ qm nõ sit ⁊eceptus. na̾ neq dedictio̾eni neq do¬
natioe sine acceptioe̾ intelligi posse. Seꝗt Ie locue ꝗ cõ
stat ex his tebus que quodamodo affecte sut cid id de quo au¬
bigit᷑ queni modo dixi in plutes paties distubutũ. uuil¬
notationi de qua mõ dictu ẽ ut si aqua pluuiã eã modo in¬
telligeremꝰ ꝗ imbri collecta̾ uideremꝰ uenito mitius ꝗ qai

Expanded text:
 Postliminio redeunt haec: homo navis mulus clitellarius equus equa quae frenos recipere solet—; sed cum ipsius postlimini vis quaeritur et verbum ipsum notatur; in quo Servius noster, ut opinor, nihil putat esse notandum nisi post, et liminium illud productionem esse verbi vult, ut in finitimo legitimo aedi- timo non plus inesse timum quam in meditullio tulin eo et post et limen; ut, quae a nobis alienata, cum ad hostem pervenerint, ex suo tamquam limine exierint, hinc ea cum tum non esse, quoniam non sit receptus; nam neque deditionem neque donationem sine acceptione intellegi pstat ex his rebus quae quodammodo affectae sunt ad id de quo ambigitur, quem modo dixi in plures partes distributum. Cujnotationi, de qua modo dictum est, ut si aquam pluviam eam modo intelligeremus quam imbri collectam videremus, veniret Mutius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eusdem dissimile & simile ĩuenite. huiꝰ generis hec sut.
nũ quẽ adinodũ ꝙͥ multeri debeas ⁊ecte ip̃i mulieri sine tutore
auctore soluas: Iteq ꝙͥ pupillo aut pupille debcas tecte possis
eoder mo solue De inceps locus ẽ ꝗa cotrauo dicit᷑. Contiari¬
oru aũt genera sunt plura unum eoꝵ q in xoder geuxͦ plu¬
taiditas non debilitał ex q cõtrutiis atgumentã talia existũt
sistulticiam fugimus sapientia sequamut & bonitarem siua¬
liciã Hec qͥ ex eodem genẽ cõtraria sut appellant᷑ diuersa Gu̾t
ei alia cõtraria que pͥuanna licoꝵ appellemꝰ latine gieci appel

Expanded text:
dissimile et simile invenire. Eius generis haec sunt: Non, quem ad modum quod mulieri debeas, recte ipsi mulieri sine tutore auctore solvas, item, quod pupillo aut pupillae debeas, recte possis eodem modo solvere. deinceps locus est qui e contrario dicitur. Contrariorum autem genera plura; unum eorum quae in eodem genere pluria, ut celeritati tarditas, non debilitas. Ex quibus contrariis argumenta talia existunt: Si stultitiam fugimus, sapientiam sequamur et bonitatem si malitiam. Haec quae ex eodem genere contraria sunt appellantur adversa. sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
toriis artibus questionis genere propoito quot eius forme sit
subiungit᷑ absolute At cũ de otnamentis u̾borũ sentenciaꝵ¬
res ditferebant noĩa retum distare uoluxrũt. Multa & ex no¬
tatoe sumutꝰ Ea est aũt cũ ex ui noĩs arguinẽtu ellicitut¬

Expanded text:
toriis artibus quaestionis genere proposito, quot ejus formae sint, toriis artibus quaestionis genere proposito, quot ejus formae sint, subjungitur absolute; at cum de ornamentis verborum sententiares differebant, nomina rerum distare voluerunt. Multa etiam ex notatione sumu
Abbreviated transcription (Latin):
no quada eoturbat̾ non satis accute que sũt discernenda
dutiuguit. Sepe &̃ defiuiunt & oratores & poete ꝑtrans¬
lanoe uerbi ex similitudine cũ aliqua suauitate s rgo
a nus exemplis nͥ necessario nõ ⁊ecedam Solebat igit
⁊ qlius collega & fumiliaris meus cũ de littorib agere¬
tquie omĩa publica r̃ẽ uultis querentib his ad quos id
est quaĩ qui adolescennã florem etatis senectute̾ cecasum
uite uelit definire. translatir̃ .ii. utens discedebat a ubis ꝓ¬
drmus Patticoe sic utendũ ẽ nullã ut partem reliu¬
quas. ut si partixi uelis tutellasꝰ inscienter facias si ulla
p̾tranuttas. At sistipulationũ. aut udicioꝵ formulas
partiare no e̾ uiciolum ⁊ re ĩfinita p̾tetinutere aliquia
qui demi diusioe uiciosũ ẽ formaru enim certus est
itus que auq geuea subiciant᷑. partiũ distubunio
sepe eͥ infirmior tãꝙ riuoꝵ a fonte deductio. Itaq ĩ ora¬

Expanded text:
non satis acute quae sunt secernenda distinguit. Saepe etiam definiunt et oratores et poetae per translationem verbi ex similitudine cum aliqua suavitate. Sed ego a vestris exemplis nisi necessario non recedam. Solebat igitur Aquilius collega et familiaris meus, cum de littoribus ageretur, omnia publica esse vultis, quarentibus iis ad quos id us eluderet. Hoc est quasi qui adolescentiam florem aetatis, senectutem occasum vitae velit definire. Translatione enim utens, discedebat a verbis pdeamus. partitione tum sic utendum est, nullam ut partem re- linquas; ut, si partiri velis tutelas, inscienter facias, si ullam praetermittas. At si stipulationum aut iudiciorum formulas partiare, non est vitium in re infinita praetermittere aliquid. Quod idem in divisione vitiosum est. Formarum enim certus est numerus, quae cuique generi subjiciantur. Partium distributio saepe est infinitior, tanquam rivorum a fonte deductio. Itaque in ora
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera qͥ ex genere qͥam interdũ nobus defundenda siuit.¬
demonstiati ue no possũt cerni tãm aĩo atq ũtellectũ pos¬
sunt. ut si usu capioe̾m si tutella si gente si agnatoc diffi¬
nias quarũ terui nullũ subest quai̾ corpus. Est tãm q̃da cõ¬
firmatio ĩsignita & ĩ ip̃a ĩtelligetia quã notioem uocora
sepe in argu̾mentandi diffinitoe explica̾da eͥ. Atq &̾ diffini¬
tioes alieꝰ st particionũ alie diuisionũ. Particionu cu
teł ea qͥ propoita ẽ qi in membra discerpit᷑. ut si qł uisciui¬
rum auctoritate edictis magistiatuũ more eꝗtate co̾sistat.
Iiusionũ. aũt diffinitio forinas om̃es cõplectit᷑ que sb̾ro ge¬
uere st̾ ꝙ deffinit᷑ hoc modo. ab alirnano e̾ eaus tei q̃ mnan¬
cipi ẽ aut taditio alteri nexu aut ĩ uire celłio ĩter quos eaui¬
re ciuili fieri possũt. Sũt &e alia genera deffinitõnu s ad
huiꝰ libri iustitutũ illa nichil. p̃t̾iuriit.. Tantũ ẽ dicenduni

Expanded text:
ere quaedam interdum vobis definienda sunt.demonstrarive non possunt, cerni tamen animo atque intellegi possunt, ut si usus capionem, si tutelam, si gentem, si agnationem definias, quarum rerum nullum subest quasi corpus, est tamen quaedam conformatio insignita et impressa intellegentia, quam notionem voco. Ea saepe in argumentando defini- tione explicanda est. atque etiam definitiones aliae sunt partitionum aliae divisionum; partitionum, cum res ea quae proposita est quasi in membra discerpitur, ut si quis ius civirum auctoritate, edictis magistra- tuum, more, aequitate consistat. Divisionum autem definitio formas omnis complectitur quae sub eo genere sunt quod definitur hoc modo: Abalienatio est eius rei quae mancipi est aut traditio alteri nexu aut in iure cessio inter quos ea iure civili fieri possunt. sunt etiam alia genera definitionum, sed ad huius libri institutum illa nihil pertinent; tantum est dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
puto. S qͣm auidũ hoie ad has discendi epulas recepi
sic accipia ut teliquaꝵ sit potius aliq ꝙͣ te hinc patiar uõ
satiatũ discedẽ. Quando ergo unus qͥsq eoꝵ lixoꝵ quos
exposui sua q̃dam habeut nsẽmbra ea ꝙͣ subtilissime ꝓłe¬
quami. Et prinuui de ipa diffinitioe dicauuis. Difłiuiuo ẽ

Expanded text:
puto. sed quoniam avidum hominem ad has discendi epulas recepi, sic accipiam, ut reliquiarum sit potius aliquid quam te hinc patiar non satiatum discedere. quando ergo unus quisque eorum locorum quos exposui sua quaedam habet membra, ea quam subtilissime persequamur, et pri- mum de ipsa definitione dicatur. Defini
Abbreviated transcription (Latin):
exeitiplũ couertere. Itemꝙ in re pari ualet. ualeat in hac
que impat ẽ ut quoniam usus auctoutasq fundi bientũ
oit sit & edium At in lege edes nõ appelłat᷑ M st̃ cet̾aꝵ¬
oiñur quaruꝰ auis e̾ usus ualeat eꝗtas que parib ĩ causis
paria uita desiderat. Que au̾t assumunt᷑ extunseciis. ea
maꝵi̾e ex auctoritate ducunt᷑. Itaq greci tales argumen¬
tarte̾s aternos. uocant idest artis exptes ut si ita ⁊esponde¬
caꝰ. Quoniã .p. Sceuola id solum ee̾ ambitꝰ edium dixerit
ꝙtũ parietis coi̾s tegendi cã tectũ prohiceret᷑ ex quo iutectũ
r̃ius eduͦ ꝗ protexissoꝵ aqua deflurroꝵ id sibi ius uideri. his

Expanded text:
exemplum convertere, item. Quod in re pari valet, valeat in hac, exemplum convertere, item. Quod in re pari valet, valeat in hac, quae par est, ut quoniam usus auctoritas fundi biennium est, sit etiam aedium. At in lege aedes non appellaomnium quarum annuus est usus. Valeat aequitas, quae paribus in causis paria iura desiderat. quae autem adsumuntur extrinsecus, ea maxime ex auctoritate ducuntur. Itaque Graeci talis argumentationes ate/xnous vocant, id est artis expertis, ut si ita respondeas: Quoniam P. Scaevola id solum esse ambitus aedium dixerit, quod parietis communis tegendi causa tectum proiceretur, ex quo tecto in eius aedis qui protexisset aqua deflueret, id tibi ius videri. h
Abbreviated transcription (Latin):
uichil opporiaꝵ. Auepugnãtib si pater familias uxori
anollaꝵ usu̾fructũ legauit a filio neq a secũdo hetede
legauit mottuo filio mulier usu̾fructũ nõ amiitit. Qd
rĩz semel testamẽto cui ddatuẽ auferi nõ põt. id abeo i̾ui
efficientib ⁊eb hoc modo. Omĩb ẽ uis parietem ditec¬
tum ad pariete cõe adiungẽꝰ uel solidũ uel fornicatu.
S ꝗ in patiete cõi demoliendo damui infecti promiẜit
non debebit p̾stare ꝙ fornix uicii fecerit noii. eius parietis
uicio ꝗ demolitus ẽ damnũ factũ ẽ s eiuł operis uicio ꝙͥ ita
edificãtũ ẽ ut suspendi nõ posoꝵ. Ab effectis rebus. Hoc iño
aĩ muber uiro in manũ cõuertit omĩa que mulieuis fue¬
cuntauiri fiunt dotis noĩe. Ex cõparat&e. au̾t omĩa ualet
que sũt huimodi ꝙ in te maiore ual& ualeat in minore.
ut sinurbx finel non regant᷑ nec aqua in urbe arceat᷑. Itẽ
cõter hor d in minore u̾aloꝵ ualeat in maiore lico idem

Expanded text:
ihil oportet. A repugnantibus: si paterfamilias uxori ancillarum usum fructum legavit a filio neque a secundo herede legavit, mortuo filio mulier usum fructum non amittet. Quod enim semel testamento alicui datum est, id ab eo invitefficientibus rebus hoc modo: omnibus est ius parietem directum ad parietem communem adiungere vel solidum vel fornicatum. Sed qui in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix viti fecerit. Non enim eius vitio qui demolitus est damnum factum est, sed eius operis vitio quod ita aedificatum est, ut suspendi non posset. ab effectis rebus hoc modo: Cum mulier viro in manum convenit, omnia quae mulieris fuerunt viri fiunt dotis nomine. Ex comparatione autem omnia valent quae sunt huius modi: Quod in re maiore valet valeaut si in urbe fines non reguntur, nec aqua in urbe arceatur. Item contra. Quod in re minori valet, valeat in majore, licet idem
Abbreviated transcription (Latin):
qui enĩ hisreb quasdixi excellunt. ipsa uirtute uident᷑ excellere
Sedreliquis quoq reb quas modo enumeraui quãquã nulla spetie
Magna enĩ ẽ uis ad ꝑsuadendũ scientiȩ aut usus plerũq enĩ credi¬
tur his qui exꝑtist̃. Facit enĩ necessitas fidẽ quȩ tũ a corporib tũ
ab animis nascit᷑. Nã & uberiorib torm̃tis igni fatigati. quȩ di
ea uidet᷑ ueritas ipsa dicere . & quȩ ꝑturbationib animi. dolore. cupi¬
ditate. iracundia metu : q necessitatis uĩ habent. affer̃ auctoritatẽ
facta st̃: multi&iã in resodiosas in prudent᷑ incider̃ ut stagerio nuꝑ
accidit. qui ea locutisẽ bonis uiris auscultantib pariete int̃posito.

Expanded text:
Qui enim rebus his quas dixi excellunt, ipsa virtute videntur excellere. sed reliquis quoque rebus quas modo enumeravi quam- quam in his nullr—magna est enim vis ad persuadendum scientiae—aut usus; plerum- que enim creditur eis qui experti sunt. facit etiam necessitas fidem, quae tum a corporibus tum ab animis nascitur. Nam et verberibus tormentis igni fatigati quae dicunt ea videtur veritas ipsa dicere, et quae perturbationi- bus animi, dolore cupiditate iracundia metu, quia neces- sitatis vim habent, adferunt auctoritatem facta sunt. Multi etiam in res odiosas imprudenter inciderunt, ut Staieno nuper accidit, qui ea locutus est bonis viris subauscultantibus pariete interposito
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝑtractat. ut ab eo loco topicoꝵ quiẽ. cũ om̃is ratio diligens
disserendi duas habeat partes. unã inueniendi alterã iudicandi. usq¬

Expanded text:
tione pertractat, ut ab eo loco Topicorum, qui est, Cum omnis ratio diligens tione pertractat, ut ab eo loco Topicorum, qui est, Cum omnis ratio diligens disserendi duas habeat partes: unam inveniendi, alteram judicandi, usq
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa & ĩ a cuncta c̃ficiems auget potius & c̃firmat uetustas. Accipe igit᷑
opus p̃ efficientiȩ securitate sed amicitiȩ p̃suptione susceptũ apud quã
nescio quo pacto int̃ suos garrire p̃ decet. Simul quia p̃lato a nobis
munere cũ tuoꝵ aliquid munerũ postulauero. in iurius fuerissinega¬
bis. Sed cũ in marci tullii topica uictor inꝰ rethor plurima indiserendi
arte notitiȩ cõm̃ta c̃scripserit. p̃ me oportuisset ameliorib forsitan
pmenter potuisset. Quattuor enĩ uoluminib: uictorinꝰ intopica c̃srrip¬
tis. eoꝵ primo declarandis tantũ principiis occupat᷑. Addidit &ã
siqua in eodẽ uolumine p̃dicenda fuisse ꝑpendit. ut ab exordio
uoluminis topicoꝵ qđ ÷ maiores nos resscribere in gressos trebati
usq ad eũ locũ quiẽ sediã tempus ÷ ad id qđ instituimꝰ accedere primi
uoluminis uictorim expositio terminet᷑. Scđo uolumine de iudican¬
di atq inuenu endi dialecticȩ partib & delocoꝵ atq argum̃ti diffini¬

Expanded text:
ipsa etiam cuncta conficiens, auget potius et confirmat vetustas. Accipe igitur opus, non efficientiae securitate, sed amicitiae praesumptione susceptum, apud quam nescio quonam pacto garrire non dedecet, simul quia praelato a nobis munere cum tuorum aliquid operum postulavero, injurius fueris, si negabis. Sed cum in M. Tullii Topica Marcus Victorinus rhetor plurimae in disserendi arte notitiae commenta conscripserit, non me oportuisset melioribus forsitan ere potuisset. Quatuor enim voluminibus Victorinus in Topica conscriptis, eorum primo declarandis tantum libri principiis occupatur. Addit etiam et si qua in eodem volumine praedicenda fuissent perpendit, ut ab exordio voluminis Topicorum, quod est, Majores nos res scribere ingressos, C. Trebati, usque ad eum locum qui est, Sed jam tempus est ad id quod instituimus accedere, primi voluminis Victorini expositio terminetur. Secundo volumine de judicandi, atque inveniendi dialecticae partibus, et de loco atque argumenti diffini
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ que ꝓ ponuntur considerare rationem nec odisse potiuis que adusus
miagni nominis uros dñr. quã c̃traria si possent argum̃titione reuin¬
cere. Nãsieism tullius in duiffinitione rerum nimiuĩ plac&e: quȩ na ẽ inu¬
dia nos qͥq aristotelicã rationem ꝓbare: Qđ siinte perort molestisi¬
mi esse ꝑdurant. audiant in tullium seđo tusculanarũ disputatio¬
nũ libro adhortantẽ potius atq adcertam̃ uocante hoc mͦ Sed tam̃ tantũ
abe ut scribi contra nos nolimus ut id &iã maxime optemus lpsaeni
aretiȩ philo sophia tanto in honore nuquã fuissei nisi doctissimoꝵ ẽter¬
tionib dissensionibq creuisset Qua obrehortor qui facere id possiont
ut eus q̃q gn̾ris ł audem iã languenti gretiȩ eripiant & transferant in

Expanded text:
eorum quae opponuntur considerare rationem, nec odisse potius quae adversus eorum quae opponuntur considerare rationem, nec odisse potius quae adversus magni nominis viros dicuntur, quam contraria, si possent, argumentatione revincere. Nam si eis M. Tullius in diffinitione rerum nimium placet, quaenam est invidia nos quoque Aristotelicam rationem probare? Quod si intemperanter molestissimi esse pergunt, audiant M. Tullium secundo Tusculanarum disputationum libro adhortantem potius, atque ad certamen vocantem, hoc modo: Sed tamen tantum abest ut scribi contra nos nolimus, ut id etiam maxime optemus. Ipsa enim Graeciae philosophia nunquam in honore tantum fuisset, nisi doctissimorum contentionibus, dissensionibusque crevisset; quamobrem hortor omnes, qui facere id possunt, ut ejus quoque generis laudem jam languenti Graeciae eripiant, et transferant in
Abbreviated transcription (Latin):
casũ eẽ ita concludit Cum om̃a certs de causis fiant quoꝵ ratio cog̃¬
noscitur. eoꝵ euentꝰ casu fieri ñ posse monstrat᷑ sed putatur aliquid
fieri casu Eoꝵ gͥ causa nulla ratione cognoscitur. Ex qͦ euenit ut
fortunȩ sit euentꝰ qui latentib ausis effirit᷑. Hic gͥ mnreb quidem
ipsis constantia pori Casum uͦ ñ re sed oppinione ment᷑ Quofit ut si alter
effecte rei nouerit causam id qđ accidet non sit fortunt euentus: Idemtan
causas ce dictt ñ determriat quales atqideo net de fortuna ipsa quoꝵ
euentiũ cuisa set monstrat. Nec me seue hominũ mentes arrogontie io¬
tent qđ uelut deffecata auctoritate tullianis senteraus pugnts cũadũsi
cas siqued iudebit non nr̃a sedab antiquissonis tractata cõpensem Quod
sisis a quoq: diceremus oportera tamen eos ñ ꝑsonarum uetustate seu

Expanded text:
casum esse ita concludit: Cum omnia certis de causis fiant, quorum ratio cogcasum esse ita concludit: Cum omnia certis de causis fiant, quorum ratio cognoscitur, eorum eventus casu fieri non posse monstrantur, sed putantur aliqua fieri casu eorum quorum causa nulla ratione cognoscitur. Ex quo evenit ut fortunae sit eventus, qui latentibus causis efficitur. Hic igitur in rebus quidem ipsis constantiam ponit, casum vero non re, sed opinione metitur. Quo fit ut si aliter effectae rei noverit causam, id quod accidit fortunae non sit eventus; idem tamcausas esse dicit, non determinat quales, atque ideo nec de fortuna ipsa, quorum eventum causa sit, monstrat. Nec me saevae hominum mentes arrogantiae notent, quod velut affectata auctoritate Tullianis sententiis pugnem, cum adversus eas si quid videbitur non nostra, sed ab antiquissimis tractata compensem. Quod si nostra quoque diceremus, oporteret tamen eos non personarum vetustatem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui funditꝰ mente capiuntur & inquib: nulla iã uoluntasẽ. necesse
ẽ nota eẽ quȩ ex uoluntate ł animoi uiditio fiunt. Fortuna ił atq
casus semꝑ ignotiis ẽ. Cuuis quidẽ natura ȩque incerta ẽ. atq eaq̃¬
in ipsis casib fiunt. Sedm. tulliuꝰ diffinunt et̃ casũ. euentũ causisla¬
tentib effectũ. Quȩ ñ uidetur integra diffinitio. Quid eninsi ad¬
huc lateret quibus causis solarisdefectus lunarisue contuigeret
m̃idcirco casu ac fortuna fierent que constantib cȩli motib ad¬
ministrantur. ancasus quidẽ pinaretur ab his quid effectus ra¬
tionem repperire ñ possent. ꝑ se aũ consideratꝰ nullo modo esset
casus Sed m. tullius ñ quid ui derd̃ eẽ casus his qui euis natu¬
rã minime ꝑspecissent: Sea ꝗđ om̃ino fortune euentꝰ ess&e diffi¬
nitionis rationem monstrabat. Cuentiĩ uꝰ latentib causis cicero

Expanded text:
eos qui funditus mente capiuntur, et in quibus jam nulla voluntas est, necesse eos qui funditus mente capiuntur, et in quibus jam nulla voluntas est, necesse est nota esse, quae ex voluntate vel animi judicio fiunt. Fortuna vero atque casus semper ignotus est. Cujus quidem natura aeque incerta est, atque ea quae casibus ipsis fiunt. Sed M. Tullius diffinit esse casum, eventum causis latentibus effectum; quae non videtur integra diffinitio: quid enim, si adhuc lateret quibus causis solis defectus lunaeve contingeret, num idcirco casu atque fortuna fierent, quae constantibus coeli motibus administratur? An casus quidem putaretur ab his qui defectus rationem reperire non possent, per se autem consideratus, nullo quidem modo esset casus. Sed M. Tullius non quod videretur esse casus, his qui ejus naturam minime perspexissent, sed quid omnino fortunae eventus esset diffinitionis rationem monstrabat. Eventum vero latentibus causis Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ similitudinem ũtitur Sđ for sitan illudm. tullius uidit quo dna¬
tura atq ars ñ tam ineffectibus constantes. quã in ꝓpria ratione eẽ intel¬
liguntur intantũ ut qđ arsac natura delinquid materie sepius iuputet᷑
Habitꝰ ł ipse consuctudine quadam collectꝰ ẽ qui ñ ratione aliquid & ꝓ¬
pria constantia sed usu facit. Atq id circo forsitam habitũ qui interce¬
tera pret̾ artẽ ł naturam iudebatur eẽ constantior. acausis constan¬
tib segregauit. ẜa uͦ quȩ ñ sunt ẽstantia in ea diuid quȩ st̃ ꝑspicua& in
ea quȩ latent. ꝑ̾spicua sunt quȩ ab animi quo lib& metu ł appetit¬
orie ł iudicii ratione ꝓfecta st̃. Latent enĩ quȩ fortune subiacent
Nam ꝗa ñ ignorat animꝰ in quã partẽ declin& qui tã & siboni aliquan
do udituĩ nunquã tam̃ eius rei quã efficit᷑ notionẽ relinquid p̃ter

Expanded text:
rae similitudinem vertitur. Sed forsan Tullius vidit quod narae similitudinem vertitur. Sed forsan Tullius vidit quod natura atque ars, non tam in effectibus constantes quam in propria ratione esse intelliguntur, intantum ut quod ars ac natura delinquit, materiae saepius imputetur, habitus vero ipse consuetudine quadam collectus est, qui non ratione aliquid et propria constantia, sed usu facit, atque idcirco forsitan habitum, qui inter caetera praeter artem et naturam videbatur esse constantior, a causis constantibus segregavit. Ea vero quae non sunt constantia, in ea dividit quae sunt perspicua, et in ea quae latent. Perspicua sunt quae ab animi quolibet motu vel appetitione, vel judicii ratione profecta sunt; latent vero quae fortunae subjacent. Nam quia non ignorat animus in quam partem declinet, qui tametsi boni aliquando habet judicium, nunquam tamen ejus rei quam efficit notionem relinquit, praeter
Abbreviated transcription (Latin):
Inc̃stantes uͦ quȩ huc atq illuc facil orib mutationib transferantor.
Omã gͦ quȩ  natura atꝙ arte descendurc. constanti s̃. Natura quippe
atq ars suũ semꝑ opus efficiunt. nisi subiectȩ materiȩ obstetꝰ incerto
Nã qđ unus idẽq artifex ex eadẽ sepe materie: ñ ad modũ si miles
statuas format : non ẽ hȩc marte uarietas. sedtũ in artificis matiu
quȩ integritatẽ artis assequi ñ pote st. tũ in ipsa materia quȩ effi¬
cientiȩ atq formȩ ñ ȩqualit̃ cȩdit .i. innatura. Seruat nãꝙ ẽ
Inceteris gignit At cum monstrõsum aliꝗd effertur ñ uature uitio sed
mꝰ tertiȩ potius applicatur Exqͣ id quod efficere contendebat natura¬
ñita potuit explicare. Sed int̃ constantes causas habitꝰ q̃ ꝗ debuit ad¬
ungi. Nã qd ex habitu cinusq fit. id constans nec mutabile eẽ solet
quando quidẽ id circo habitus dicit᷑ quia diuturnitate habendi in natu¬

Expanded text:
c facilioribus mutationibus transferuntur. Omnia igitur quae ex natura atque arte descendunt, constantia sunt. Natura quippe atque ars suum semper opus efficiunt, nisi subjectae materiae obstet incertum. Nam quod unus idemque artifex ex eadem saepe materia non admodum similes statuas format, non est haec in arte varietas, sed tum in artificis manu, quae integritatem artis assequi non potest, tum in ipsa materia, quae efficientiae atque formae non aequaliter cedit. Idem est in natura, servat namque s ex similibus gignit: at cum monstrosum aliquid effertur, non naturae vitio, sed materiae potius applicatur, ex qua id quod efficere contendebat, non ita potuit natura explicare, sed inter constantes causas habitus quoque debuit adjungi; nam quod ex habitu cujusque fit, id constans, nec mutabile esse solet; quandoquidem idcirco habitus dicitur, quia diuturnitate habendi in natu
Abbreviated transcription (Latin):
ł ex uoluntate ł ꝑturbatione animi intelligut᷑ ad eã causã ꝑti¬
nent quȩ ẽ mouendi principiũ ut in aristotelica diximꝰ diuisione
Nȩc enĩ ut aliqid efficiat᷑. mouendi principiũ s̃. At marte ł habi¬
tu ł natura illa causa ẽ quȩ in ratione consistit. Spetie seni acra¬
tio unius cuiꝰq efficienderer in arte & habitu d natura positã
Casus u exterior causa nec int̃ principales an numerat᷑ sedi au
lesit paulo posterius de signabit᷑ Omniũ aut̃ causarũ inalus inẽ

Expanded text:
vel ex voluntate, vel perturbatione animi intelliguntur, ad eam causam pertinent, quae est movendi principium, ut in Aristotelica diximus divisione. Haec enim ut aliquid efficiatur, movendi principium sunt, at in arte, vel habitu, vel natura, illa causa est, quae in ratione consistit. Species enim ac ratio uniuscujusque efficiendae rei in arte et habitu et natura posita est. Casus vero exterior causa, nec inter principales annumeratur, secundule sit paulo posterius designabitur. Omnium autem causarum in aliis inest
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ irasciquianaturalit̃ iracundusẽ idꝙ eiindies uitiũ erescat. Arte
ut ideircobene quisq pingat quia euis artis peritꝰ eẽ ꝓponat᷑. Casu ut
quȩ in nrã potestate nullo modo sunt. fiunt tam̃ uelut incerto p̃serã
tẽpore ꝓsperitas nauigandi. Atꝙ hoꝵ om̃iũ nihil acausa nacuũe.
nec quicqid ẽ in reb qđ ñaliqua causa ꝑficiat. Omã enĩ quȩ funt

Expanded text:
catur irasci, quia naturaliter iracundus est, idque ei in dies vitium crescat. Arte, catur irasci, quia naturaliter iracundus est, idque ei in dies vitium crescat. Arte, ut si idcirco bene quisque pingat, quia ejus artis peritus esse proponatur. Casu, ut quae in nostra potestate nullo modo sunt, fiunt tamen, velut in certo praesertim tempore, prosperitas navigandi. Atque horum omnium nihil a causa vacuum est, nec quidquam est in rebus quod non aliqua causa perficiat. Omnia enim quae fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dis reb ordinẽ tenent. ut ẽ interire omã quȩ ortas. Nãquia ortẽ
ẽ id circo &oã necesseẽ interire. Nectam̃ ortus ipse ut cetera inte¬
reant ł appetitu aliquo ł uoluntate ł opimone efficit: seditaẽ ab
ȩterno rerũ statu. ut quicqi ortũ ẽ quia accepit eẽ aliquando &iã
eẽ desistat. Itẽ aliȩ sunt causȩ quȩ aut in uoluntate aut inꝑtur¬
batione anmi. aut inhabitu aut innatura aut in arce casuue con¬
sistunt. Uoluntate ut siquerat aliquis curtrelutius librũ legat. res¬
pondebit᷑ quialegendi uoluntas ẽ. ꝑturbatione animi ut siquisti¬
more pallescat. aut urbẽ fugiat bellis ciuilib c̃turbatã . Habitu ut id¬
circo trebatius facile deiuri s ratione responderit. qm̃ multo usu
constantẽ ciuilis scientiȩ habitũ tenet ł siquis id eirco irascat᷑ facile
quia animꝰ eius ꝓiracundiȩ habitũ efferatꝰ ẽ. Natura ut siquis id cireo di¬

Expanded text:
dis rebus ordinem tenent, ut est interire omnia quae orta sunt. Nam quia ortum est, idcirco etiam necesse interire, nec tamen ipse ortus, ut caetera intereant, vel appetitu aliquo, vel voluntate, vel opinione efficit; sed ita est ab aeterno rerum statu, ut quidquid ortum est, quia accepit esse, aliquando etiam esse desistat. Item aliae sunt causae quae aut in voluntate, aut in perturbatione animi, aut in habitu, aut in natura, aut in arte casuve consistunt. Voluntate, ut si quaerat aliquis cur Trebatius librum legat, respondebitur, quia legendi voluntas est. Perturbatione animi, ut si quis timore pallescat, aut urbem fugiat, bellis civilibus conturbatus. Habitu, ut si idcirco Trebatius facile de juris ratione responderit, quoniam multo usu constantem civilis scientiae habitum tenet, vel si quis idcirco irascatur facile, quia ejus animus per iracundiae habitum efferatus est. Natura, ut si quis idcirco di
Abbreviated transcription (Latin):
periorib gai uerbis ostendit᷑. At si earesquȩ mancipi÷ nulla sol¬
lepnitate int̃posita tradat᷑. ab alienari ñ poterit. nisi ab eo eui
iure cessione ꝑficit᷑. Nãpura traditione ab alienatio reimanci¬
pi ñ explicat᷑. Speties uͦ haseẽ ñ partes hinc intelligit᷑. quia
siquis nexu ab alienet rẽ mancipi. id qđ suũ fuit in alterius po
nũ ab alienationis iuserit. Ubi aut̃ plenũ nom̃ eiꝰ qđ diuidunt
partes suscipiunt. illud genꝰ & hasspeties eẽ paululũ qͦq dialec¬
tica cognitione imbutꝰ intelligit. Quȩcũita sint diuisit
cicero diffinitionẽ induas partes. unã quȩ partiũ enumeratione
fieret alterã quȩ partiũ diuisionẽ. Itraq uͦ diffinitio partes et¬
numerat. Sed hoc int̃ ÷ q hȩs quidẽ speties. illauͦ mẽbra partit᷑

Expanded text:
perioribus Caii verbis ostenditur. At si res ea quae mancipi est nulla solemnitate interposita tradatur, abalienari non poterit, nisi ab eo cui jure cessione perficitur. Nam pura traditione, abalienatio rei mancipi non explicatur. Species vero has esse, non partes, hinc intelligitur, quia si quis nexu abalienet rem mancipi, id quod suum fuit, in alterius ponum abalienationis jus erat. Ubi autem plenum nomen ejus, quod dividunt, partes suscipiunt, illud genus, et has species esse paululum quoque dialectica cognitione imbutus intelligit. Quae cum ita sint, divisit Cicero definitionem in duas partes, unam quae partium enumeratione fieret, alteram quae per partium divisionem. utraque vero definitio partes enumerat. Sed hoc interest, quia haec quidem s
Abbreviated transcription (Latin):
sic accipiã ut reliquiarũ sit potius aliqiđ quã qđ te hinc patiar
ñ satiatũ discedere. Quando ergo unusquisq eoꝵ locoꝵ quos ex¬
posui sua quȩdã habet mẽbra . ea quã subtilissime ꝑsequamur.
& primũ deipsa diffinitione dicat᷑. De diffeReNTIIS TOP¬
Nis finitio ẽ oratio quȩ id qđ definit᷑ explicat qiđ sit. Diffiniti¬
onũ aut̃ s duo genera pͥma. Unũ earũ rerũ quȩ s̃ alterũ earũ
quȩ intelligunt᷑. Esse ea dico quȩ cerni tangiꝙ possnt ut fundũ
edes parietẽ stillicidiũ. mancipiũ. pecudẽ supellectilẽ. penꝰ &e¬
cȩtera. Quo ex genere . quȩdã int̃dũ nob̵ diffinienda s̃. Carũ aut̃ re¬
rũ quȩ ñ st̃ nee rursus eadico quȩ tangi demonstrariue ñ possuet

Expanded text:
sic accipiam, ut reliquiarum sit potius aliquid quam te hinc patiar sic accipiam, ut reliquiarum sit potius aliquid quam te hinc patiar non satiatum discedere. quando ergo unus quisque eorum locorum quos exposui sua quaedam habet membra, ea quam subtilissime persequamur, et pri- mum de ipsa definitione dicatur. Deft. Definitionum autem duo genera prima: unum earum rerum quae sunt, alterum earum quae intelleguntur. esse ea dico quae cerni tangique possunt, ut fundum aedes, parietem stillicidium, mancipium pecudem, supellectilem pencetera; quo ex genere quaedam interdum vobis definienda sunt. Non esse rursus ea dico quae tangi demonstrarive non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
uertere lte in repari ualet ualeat in hac quȩ par ẽ. Ut qm̃ u̾sus
auctoritas fundibien niũ ẽ: sit etiã edium. At in lege̾ ȩdes non
appellant᷑ & sunt cȩterarũ omiũ quarũ annuuse usus ualeit
enuitas quȩ parib in causis paria iura desiderat. Quȩ aut̃ asso¬
iuitur extrinsecus ea maxime aex auctoritate ducunturi
Itaq greci tales argum̃tationes atechnas uocant id ÷artis exꝑ¬
tes Vt sinti respondeas qm̃p. sceuola id solũ eẽ ambitus edr
dixerit quantũ parietis cõmunis tegendi causa tectũ ꝓice¬
ret᷑ ex quo tecto in eius edes qui ꝓtexisset aqua deflueret
id tibi ius uideri Hisgͥ locis qui sunt expositi. ad omẽ argum̃¬
to tãquã elem̃tis quibdã significatio & de monstratio reperi¬
endũ datur.: Uerũ g hactenꝰ satisẽ tibi quidẽ tã acuto quã occu¬
pato puto. Sed qm̃ auidũ hominẽ adhas discendi epulas recepi

Expanded text:
vertere. Item: Quod in re pari valet, valeat in hac quae par est; ut: Quoniam usus vertere. Item: Quod in re pari valet, valeat in hac quae par est; ut: Quoniam usus auctoritas fundi biennium est, sit etiam aedium. At in lege aedes non appellantur et sunt ceterarum rerum omnium quarum annuus est usus. Valeat aequitas, quae paribus in causis paria iura desiderat. quae autem adsumuntur extItaque Graeci tales argumentationes ἀτέχνους vocant, id est artis exertis, ut si ita respondeas: Quoniam P. Scaevola id solum esse ambitus aedium dixerit, quod parietis communis tegendi causa tectum proiceretur, ex quo tecto in eius aedis qui protexisset aqua deflueret, id tibi ius videri. his igitur locis qui sunt expositi ad omne argumignificatio et demonstratio ad reperiendum datur. Vtrum igitur hactenus satis est? Tibi quidem tam acuto et tam occupato puto. sed quoniam avidum hominem ad has discendi epulas recepi,
Abbreviated transcription (Latin):
neq a secđo herede legauit. mortuo filio mulier usũ fructũ ñ amit
datũ ẽ auferri ñ potest. Repugnat enĩ recte accipere & inui¬
tũ reddere. Ab efficientib causis hoc modo. Om̃ib ẽius parie¬
tẽ directũ ad parietẽ cõmune̾ adiungere ł solidũ t forara¬
tũ. at siquis in pariete cõmuni demoliendo dãpni infecti res¬
litutionẽ ꝓmiserit. ñ debebit p̃stare qđ fornix uiti fecerit:
Nonenĩ eius uitio qui demolitus ẽ dãpnũ factũ ẽ: sedei operis
uitio qđ ita ȩdificatũ ẽ. ut suspendi ñ possit. Ab effectis reb hoc
modo. Cũ mulier uiro ininanũ conuenit: om̃a quȩ mulieris fue¬
runt : uirifiunt nomine dotis. Ex cõparatione aut̃ oma ualent
quȩ st̃ eius modi. Qđ in re maiore ualet: ualeat in minore
Ut si mnurbe fines ñ regant᷑. nec aqua in urbe arceat᷑ Itẽ ec̃tra
Qđ inminore ualet. ualeat inmaiore. Licet idem exemplu eon¬

Expanded text:
neque a secundo herede legavit, mortuo filio mulier usum fructum non amitneque a secundo herede legavit, mortuo filio mulier usum fructum non amitdatum est auferri non potest. Repugnat enim recte accipere et invitum reddere. Ab efficientibus rebus hoc modo: omnibus est ius parietem directum ad parietem communem adiungere vel solidum vel fornicatum. Sed qui in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix viti fecerit. Non enim eius vitio qui demolitus est damnum factum est, sed eius operis vitio quod ita aedificatum est, ut suspendi non posset. ab effectis rebus hoc modo: Cum mulier viro in manum convenit, omnia quae mulieris fuerunt viri fiunt dotis nomine. Ex comparatione autem omnia valent quae sunt huius modi: Quod in re maiore valet valeat in re minore, ut si in urbe fines non reguntur, nec aqua in urbe arceatur. Item contra: Quod in minore valet, valeat in maiore. Licet idem exemplum con
Abbreviated transcription (Latin):
Adifferentia ñ si uxori uir legauit argentõ omẽ qđ̃ suueet sict̃
circo quȩ in nominib fuert̃ legati sunt. INultu ensi disfert inar¬
cane positũ sit argentũ. an in tabulis debeat᷑. Ex contrarioaur
sic. Nondebet ea mulier cui uirbonoꝵ suoꝵ usũ fructũ legauit
cellis uinariis & oleariis plenis relictis putare id ad se ꝑtinere
Usus enĩ ñ ab usus legatus ẽ ea st̃ int̃se contraria. Ab adiunetis
Si ea mulier testam̃tũ fecit quȩ se capite nũ quã diminuit : ñ
uidet᷑ ex edicto p̃toris scđm eas tabulas possessiodari. Adiungi
tũ sit diuortiũ. & simulier nuntiũ remisit : tam̃ pliberis im ane¬
re nihil oportet. A consequentib Si mulier cũ fuisset nupta
cũ eo quicũ conubiũ ñ eet̃ nuntiũ remisit. qm̃ quinatisunt¬
patrẽ ñ sequunt᷑ ꝓliberis manere nihil oportet. Arepugnan¬
tib Si pat̃ familias uxori ancillarũ usũ fructũ legauit a filio.

Expanded text:
ir legavit argentum omne quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. Multum enim differt in arcane positum sit argentum an in tabulis debeatur . ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir bonorum suorum usum fructum legavit cellis vinariis et oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria. ab adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam deminuit, non videtur ex edicto praetoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungittum est divortium, etsi mulier nuntium remisit, tamen pro liberis manere nihil oportet. A consequentibus: si mulier, cum fuisset nupta cum eo quicum conubium non esset, nuntium remisit; quoniam qui nati suntpatrem non sequuntur, pro liberis manere nihil oportet. A repugnantibus: si paterfamilias uxori ancillarum usum fructum legavit a filio
Abbreviated transcription (Latin):
effettus. Non necessariarũ uͦquȩ sunt. parti efficientes qđ nc̃ tacuit. s
paulo ante p̃dix̃. ñ habent subsequentẽ effectȩ reiconclusionẽ. Neꝙ
enĩ siliberi sine parentib ñ sunt. id circo inparentib efficiendicausa
necessaria fuit cũ uideamꝰ in hominũ eẽ potestate negignant. Cauͦ
causa quȩ ipsa ñefficit quidẽ. sed sine ipsa efficiñ potest huiꝰmodiẽ
quẽ ad modũ enniano uersu declarat᷑. Nisi e ñĩ cecidissent abi begnȩ

Expanded text:
effectus. Non necessariarum vero, quae sunt partim efficientes, quod nunc tacuit, sed paulo ante praedixit, non habent subsequentem effectae rei conclusionem. Neque enim si liberi sine parentibus non sunt, idcirco in parentibus efficiendi causa necessaria fuit, cum videamus in hominum esse potestate ne gignant. Ea vero causa quae ipsa quidem non efficit, sed sine ipsa effici non potest, hujusmodi est quemadmodum Enn
Abbreviated transcription (Latin):
xplicare non possũ mi patrici. quantas sȩpe indifficillimi ope¬
ris cursu uires afferat amicitiȩ contẽplatio. cũ & his studiosi¬
us cõponamꝰ quos reposito penitus amore diligimꝰ & placere cupuen

Expanded text:
Explicare non possum, mi Patrici, quantas saepe in difficillimi opeExplicare non possum, mi Patrici, quantas saepe in difficillimi operis cursu vires afferat amicitiae contemplatio, cum et iis studiosius componamus, quos reposito penitus amore diligimus, et placere cupien
Abbreviated transcription (Latin):
lituseẽ qua fluctus eluderet. hoc eludere ab his translatũ ẽ. qui agi¬
tatione aliqua causa lusus mouent᷑. Itaq ad olescentia ẽ flosȩtatis
id ab arborib ductũ. quarũ fructꝰ flores p̃cedunt. & senectus uitȩ
occasus. Id adie ductũ ẽ quidesinit eẽ cũ soloccidit. Quȩ translati¬
ones a ꝓprietate discedunt. & quadã similitudine subiecta signi¬
ficant. Est enĩ translatio quoties habenti rei nom̃ ꝓpt̃ alteriu srei
similitudinẽ aresimili nom̃ inponit᷑. ut motꝰ habet ꝓpriũ nom̃
Itẽ lusussuo uocabulo nuncupat᷑. Sed quidicit quo fluctus elude¬
ret asimilitudine agitationis ad fluctiũ motũ uocabulũ trans¬
ferc. Ac dediffinitionib quidẽ disputationẽ terminans. ad par¬
titiones transitũ facit. Sed nunc tertio uolumini satis ẽ : reliqua
inposterũ differamꝰ. LIBER .IIII.

Expanded text:
littus esse quo fluctus eluderet. Hoc eludere ab iis translatum est qui agilittus esse quo fluctus eluderet. Hoc eludere ab iis translatum est qui agitatione aliqua, causa lusus, moventur. Itemque adolescentia est flos aetatis, id ab arboribus ductum est, quarum fructus flores praecedunt. Et senectus, vitae occasus, id a die ductum est, qui desinit esse cum sol occiderit: quae translationes a proprietate discedunt, et quadam similitudine subjecta signant. Est enim translatio quoties habentis rei nomen, propter alterius rei similitudinem, a re simili nomen imponitur, ut motus habet proprium nomen, item lusus suo vocabulo nuncupatur. Sed qui dicit, qua fluctus eluderet, a similitudine agitationis ad fluctuum motum vocabulum transfert. Ac de definitionibus quidem disputationem terminans, ad partitiones transitum facit. Sed nunc tertio volumini satis est, reliqua in posterum differamus. LIBER QUARTUS.
Abbreviated transcription (Latin):
fert᷑. Quȩcũ itasint. quoties genꝰ diuidit᷑ informas nullã p̃termittiopor¬
tebit. Est enĩ uitiũ ł maximũ siqua diuidententẽ forma p̃tereat. ueliti
si quis ius diuidere uelit. in legẽ morẽ atq ẽquitatẽ necesse ẽ partiatur
uͦ illoꝵ inscitiã qui idẽ speties ł formas putant eẽ qđ partes. conturbariq
eos inscientia dicit qđ resase plurimũ differente simperite atꝙy inꝓiude
distinguere ac segregare ñcurant. Sed qm̃ de diffinitione loquebat᷑
addit aliã spetiẽ diffinitionis quã nossuꝑius enumerauimꝰ. quȩ ꝑ
translationẽ ñ ꝓprietatis ueritatisqs splendoris atq ornatus ratione
Nuiꝰ diffinitionis exemplũ aiure ciuili tullius petit. atq se ñ alit̃ ab ex¬
emplis notiorib trebatio recessurũ. quã si necessitas cogat. ꝑ trans¬
lationẽ uͦ diffinitio ẽ. ueluti aqui leius litus diffinire uolens dicebat.

Expanded text:
fertur. Quae cum ita sint, quoties genus dividitur in formas, nullam praetermitti oporfertur. Quae cum ita sint, quoties genus dividitur in formas, nullam praetermitti oportebit. Est enim vitium vel maximum, si qua dividentem forma praetereat, veluti si quis jus dividere velit, in legem, morem atque aequitatem necesse est partiatur.vero illorum inscitiam qui idem species vel formas putant esse quod partes, conturbarique eos inscitia dicit, quod res a se plurimum differentes imperite atque improvide distinguere ac segregare non curant. Sed quoniam de definitione loquebatur, addit aliam speciem definitionis, quam nos superius enumeravimus, quae per translationem non proprietatis veritatisque, sed splendoris atque ornatus ratione Hujus definitionis exemplum a jure civili Tullius petit, aitque se non aliter ab exemplis notioribus Trebatio recessurum quam si necessitas cogat. Per translationem vero definitio est, veluti cum Aquilius, littus definire volens, dicebat