comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et de quorũdã patrũ pia aic desiderabi¬
li dormitiõe quã sepius nos uidisse cõ¬
tigerat. mutua collacione ĩuicẽ paste¬
rem᷑. protestatus ẽ nobis quia ĩ exitu
cuiisdã religiosi fratris btõrũ spiritu¬
ũ thoros cuidiemt suaui melodia ĩ aere
modulãtes: atq ipiũs defũcti cuãm
ad et̾ne btĩtudinis requiẽ cũ gaudio
deferẽtes Qui ꝙͣtosublimiꝰ astẽdebãt᷑:
tantomagis eorũ uotes inferius rares¬
cebãt. quousq tandẽ celo recepti: cui¬
diri ultra mĩme potuerũt Cũs et ipẽ bt̃s
senex uotãte se deo inpate inidipsum
uelud dormiẽs spm̃ emisiss. tanta se¬
renitate et gracia subito refulsit tñꝙ
mirabili quadã ĩmutatione facies
eius glorificata apparuitͥ ut deuoci¬
one oimĩ actestante btõrũ spirituũ pñ¬
tiã tq ipiũs dei nr̃i respcĩ serenis¬
sunũ ibidẽ adẽẽ nullomõ dubitaremꝰ
Nũꝙͣ enĩ in cliquo moriẽte uł mortu¬

Expanded text:
et de quorumdam fratrum pia ac desiderabiet de quorumdam fratrum pia ac desiderabili dormitione, quam saepius nos vidisse contigerat, mutua collatione invicem pasceremur, protestatus est nobis quia in exitu cujusdam religiosi fratris beatorum spirituum choros audierit, suavi melodia in aere modulantes, atque ipsius defuncti animam ad aeternae beatitudinis requiem cum gaudio deferentes. Qui quanto sublimius ascendebant, tanto magis eorum voces inferius rarescebant, quousque tamen coelo recepti, audiri ultra minime potuerunt. Cumque et ipse beatus senex, vocante se Deo in pace, in idipsum velut obdormiens spiritum emisisset, tanta serenitate et gratia subito refulsit, tamque mirabli quadam immutatione facies ejus glorificata apparuit, ut devotione omnium attestante, beatorum spirituum praesentiam atque ipsius Dei nostri respectum serenissimum ibidem adesse nullomodo dubitaremus. Nunquam enim in aliquo moriente vel mortu
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut stercora ut teĩ dulcediẽ tua lucri
ciusdã fratris angeloꝵ cõcentus
silentio p̃tereũdũ eẽ uirũ uenen᷑¬
bils̃ bozonẽ: genẽ et morib in¬
signẽ Hic unus de p̾mogenitis filiis
scitiõe mõstrabat. qmͣ regia mamuilla
lactatus et qmͣ caiste discipline rudimẽ¬
tis ab ñcio fuerat ĩbutus. Hic homo
paciens et filius pacis: ita benignꝰ
ita mãsuetus dĩb apparebat: ut nũ¬
ꝙͣ aliquis nrm eũ uiderit iratũ seuͤ
turbatũ: ẜ inter adu̾sa et prospera
ĩmobil fide stans: trãquillo semper
sũo durabat Eui dñ iñ ad decrepi¬
tã ꝑuenisset etatẽ et ita uirib esset
destitutus ut eciã baculo sustentãte
uix incedẽ posẜ: nũꝙͣ tamẽ onio ĩdul¬
gere nũꝙͣ torpori quictẽ impendẽ acq̃es¬
cebat. s uariis illud laborũ exertitiis spi¬
ritui seruire cogebut Iste uero uenera¬
bilis uir dũ aliqñ secretius colloq̃remꝰ

Expanded text:
tur ut stercora, ut te in dulcedine tua lucriftur ut stercora, ut te in dulcedine tua lucrifcujusdam fratris angelorum concentus silentio praetereundum esse virum venerabilem Bosonem, genere et moribus insignem. Hic unus de primogenitis filiis,rsatione monstrabat quam regia mamilla lactatus, et quam castae disciplinae rudimentis ab initio fuerat imbutus. Hic homo patiens et filius pacis ita benignus, ita mansuetus omnibus apparebat, ut nunquam aliquis nostrum eum viderit iratum seu turbatum, sed inter adversa et prospera immobilis fide stans, tranquillo semper animo durabat. Qui dum jam ad decrepitam pervenisset aetatem, et ita viribus esset destitutus, ut etiam baculo sustentante vix incedere posset, nunquam tamen otio indulgere, nunquam corpori quietem impendere acquiescebat, sed variis illud laborum excercitiis spiritui servire cogebat. Iste vero venerabilis vir, dum aliquando secretius colloqueremur,
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit: et ex hiis q̃ ĩ obitu fratus ui¬
derat et audierat seu eniã exꝑui meru¬
erat magnifice consolatus gracias
egit deo. Ceterũ bndcõnis illus sua¬
uitatẽ quã uelut mãna absconditũ
in odore erimio seu sapore prestantissimo
exꝑtus erat : postinodũ ꝑ s̃nos pluĩmoꝰ
nõ quidẽ tõtinue s tamẽ frequẽter at¬
q copiose consecutus ẽ prout ille benig¬
nus ac suauis spũs qui ubi et qñ
et ꝙͣtũ uult spunt pauꝑi suo miseĩ¬
corditer infũdere dignabatur Nec
mõ ꝑ sõpniũ cuit ꝑ excessũ mẽtis sõ¬
pĩtis uł attonitis sensib corporis
ut in illa forsitã agonia cõtigerat
s corpore. Uigilante sensuq uigente
orando psallendo legendo seu quitpiã
abscondẽs gustũ et̾ne suauitatis et
dulcedinis ab hiis qui sapiẽtes et m̾¬
ni sũt in ocuł. sius et reuelãs eũ ꝑuũ¬
lis tius : q̃ oĩa q̃ huiꝰ mũdi sũt arbitrã¬

Expanded text:
valuit, et iis quae in obitu fratris vivaluit, et iis quae in obitu fratris viderat et audierat, seu etiam experiri meruerat, magnifice consolatus, gratias egit Deo. Caeterum benedictionis illius suavitatem, quam velut manna absconditum in odore eximio seu sapore praestantissimo expertus erat, postmodum per annos plurimos, non quidem continue, sed tamen frequenter atque copiose consecutus est, prout ille benignus ac suavis Spiritus, qui ubi, et quando et quantum vult spirat, pauperi suo misericorditer infundere dignabatur. Nec modo per somnium, aut per excessum mentis, sopitis vel attonitis sensibus corporis, ut in illa forsitan agonia contigerat, sed corpore vigilante sensuque vigente, orando, psallendo, legendo, seu quidpiam abscondens gustum internae suavitatis et dulcedinis ab his qui sapientes et magni sunt in oculis suis, et revelans eum parvulis tuis, qui omnia, quae hujus mundi sunt, arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
taret. et in iubilo tordis exultãs diceret.
Dnẽ deus nr̃ en ista ẽ uita etna quã
promisisti nobis: Et nũc si reuelatis
otulis bonũ istud qd̾ sentio et qd̾ te¬
neo m uidere et semꝑ hrẽ liceret: iam
gniudiũ meũ plenũ atq ꝑfc̃m eẽt. Mox
igitur ĩminẽte exitus hora monachi
illius adolescentis pulsata ẽ tabula.
et cõuenientib fratrib ut cũa ipiũs
dnõ cõmẽdarẽt. libercta ẽ tõtinuo de
corꝑe mortis huiꝰ: et et̾na leticia subĩ¬
trante fugit ab ea dolor et gemitus.
Eredunꝰ enĩ et pie confidimꝰ qr non
dedignatus ẽ eã introdut̾e in requiẽ
suã: q̃ ꝓpter eã ad trã descende̾ digna¬
tus ẽ ihus xpũs dñs nr̃ Dũ cuitem¬
lante dnõ aꝑtis oculis sicut ip̃e pro¬
testatus ẽ nobis uidit quasi quoddã
feretrũ de monumẽto procede̾: et sur¬
sũ in ethera tendere. Porro p̃dcũs e¬
ger abegritudiẽ sua dño miserãte cõ¬

Expanded text:
taret, et in jubilo cordis exsultans diceret: « taret, et in jubilo cordis exsultans diceret: « Domine Deus meus, en ista est vita aeterna, quam promisisti nobis. Et nunc si revelatis oculis bonum istud quod sentio et quod teneo, mihi videre ac semper habere liceret, jam gaudium meum plenum atque perfectum esset. » Mox igitur imminente hora exitus monachi illius adolescentis pulsata est tabula, et convenientibus fratribus, ut animam ipsius Domino commendarent, liberata est continuo de corpore mortis hujus, et aeterna laetitia subintrante fugit ab ea dolor et gemitus. Credimus enim et pie confidimus quia non dedignatus est eam introducere in requiem suam, qui propter eam ad terras descendere dignatus elante Domino, apertis oculis, sicut ipse protestatus est nobis, vidit quasi quoddam feretrum de monumento procedere et sursum in aethera tendere. Porro praedictus aeger ab aegritudine sua Domino miserante con
Abbreviated transcription (Latin):
bit gaudiũ sempitnũ. Cũ hec et hiis
siłia cogitaret: en ꝑsona quedã ĩuisi¬
bilis cinte lc̃m eius cissistens cic diutis¬
sime cõmonẽs :ͥ ad singulos fere plãctꝰ
quos ille moriẽs emittebat: mircbili
atq inexꝑta quadã fragrancia ac suai¬
uitate nares eius et fauces uberius in¬
dulcorabat Tũc uero senciebat quasi
celestem quãdã uirtutẽ sensibiliter
at maĩfeste insemetip̃m introeũtem :
et penetralia cord̾ eius suauissue
pũgẽtem Cũq hat mirabili unctiõe
retreatus et totus quodãmõ renouatus
fuiss ecce repente apparuit ei aꝑtura
quedã in celor ꝑ quã uidebatur sibi qͣsi
usq ad terciũ celũ oculorũ aciẽ tendere.
Et facta ẽ in aurib eius uox clamans
deret: ac totã domũ illã sua bñdc̃one
repleret Ip̃ẽ uero frater cui hec uidere
concessũ est. tanta alacritate et gracia
ꝑfusus ẽ : ut se in paradiso dei ẽẽ repu¬

Expanded text:
bit gaudium sempiternum. » Cum haec et his bit gaudium sempiternum. » Cum haec et his similia cogitaret, en quasi persona quaedam invisibilis ante lectum ejus assistens, ac diutissime commonens, ad singulos fere planctus, quos ille moriens emittebat, mirabili atque inexperta quadam fragrantia ac suavitate nares ejus et fauces uberius indulcorabat. Tunc vero sentiebat quasi coelestem quamdam virtutem sensibiliter ac manifeste in semetipso introeuntem, et penetralia cordis ejus suavissime perungentem. Cumque hac mirabili unctione recreatus et totus quodammodo renovatus fuisset, ecce repente apparuit ei apertura quaedam in coelo, per quam videbatur sibi quasi usque ad tertium coelum oculorum aciem intendere. Et facta est in auribus ejus vox clamans deret, ac totam domum illam sua benedictione repleret. Ipse vero frater, cui haec videre concessum est, tanta alacri tate et gratia perfusus est, ut se in paradiso Dei esse repu
Abbreviated transcription (Latin):
de collegio clareuailł spiritalẽ
et bonis morib pollentẽ: do¬
minus scd̾m ꝙ in cipotalipsi ait. ego
quos cuno arguo et castigo tid decoquen¬
dam in eo scoriã pcc̃i grauissĩa ualitu¬
dĩe quadã uice laborare ꝑmisit S cm̃¬
ꝙͣ ad diem treticũ ꝑuenisẜ̃. dĩno nutu
raptus ẽ in quẽdã excessũ excessũ mẽ¬
tisͥ et dimidiũ fere noctis spaciũ qua¬
si extra se fuit multa uidens et ciudiẽs:
que nũc replicare nr̃i ꝓpositi nõ ẽ. Eã¬
dem ueronocte defũctus ẽ ibi religiosus
quidã cidolescẽs mire mãsuetudĩs et
paciẽtie monachus: qui languore
maximo cruciatus qmplurimis c̃mis du¬
rũ sic diuturnũ martiriũ duxit Hic ita¬
q moriẽs et flatũ nouissim̃ ducius tra¬
hens: p̃ acerbitate doloris. gemitus plan¬
gendo enuttebat. Porro p̃dtũs eger cũ
eũ plangentẽ aiudiret: dicebat intra se
Planctus iste cicius cõu̾tetur ĩ tantum :
et doloris istius extrema iẽinũc occupa¬

Expanded text:
de collegio Claraevallis, spiritualem et bonis moribus pollentem, Dominus, secundum quod in Apocalypsi ait: Ego quos amo, arguo et castigo , ad decoquendam in eo scoriam peccati gravissima valetudine quadam vice laborare permisit. Sed antequam ad diem criticum pervenisset, divino nutu raptus est in quemdam excessum mentis, et dimidium fere noctis spatium quasi extra se fuit; multa videns et audiens quae nunc replicare nostri propositi non est. Eadem vero nocte defunctus est ibi religiosus quidam adolescens, mirae mansuetudinis et patientiae monachus, qui languore maximo cruciatus quam plurimis annis, durum ac diuturnum martyrium duxit. Hic itaque moriens, et flatum novissimum diutius trahens, prae acerbitate doloris crebros gemitus plangendo emittebat. Porro praedictus aeger, cum eum plangentem audiret, dicebat intra se: « Planctus iste citius convertetur in canticum, et doloris istius extrema jam nunc occupa
Abbreviated transcription (Latin):
tis affluẽtia ꝑfusus ẽ: ut pre ĩmen¬
sitate leticie seipm uix caꝑet. Proĩ
totus in iubilũ totus extra se fuit
intuens: et brachiis urdẽtis fidei et
pietatis simplectens Dũ uero sidhuc
ibidẽ staret et pitantia illa celesti mẽ¬
tẽ habũde reficeret necdũ finita missa
dcam iotũditatẽ infuderat uigilanti
ne silloquẽs eudẽ cipłm cuidiẽte fratre
et dicens Hanc ego reuelationẽ du¬
dũ t̾ oñdi. nõ ꝓpter te solũmõ cui iã de
mea uirtute et discone certa cognicio
iertaq fiducia ĩeratͭ ͥ s maxĩe ꝓpter
ceteros q me siłiter diligũt: ut et ipĩ

Expanded text:
tis affluentia perfusus est, ut prae immentis affluentia perfusus est, ut prae immensitate laetitiae seipsum vix caperet. Proinde totus in jubilum raptus, totus extra se fuit:intuens, et brachiis ardentis fidei et pietatis amplectens. Dum vero adhuc ibidem ita staret, et pitantia illa coelesti mentem abunde reficeret, necdum finita missa dictam jucunditatem infuderat vigilantine, alloquens eumdem apostolum, audiente fratre, et dicens: « Hanc ego revelationem dudum tibi ostendi, non propter te solummodo, cui jam de mea virtute et dilectione certa cognitio, certaque fiducia inerat, sed maxime propter caet
Abbreviated transcription (Latin):
rater quidã religiosus aic tumẽs
deũ dũ proficiendi desiderio fla¬
graret et scĩs meditationib die noctu¬
q uacaret ͥ btĩssim iohãnẽ eucĩgelis¬
tam p̃cipuo diligebat ciffcũ: in cuius
etiã scriptura atq mẽoria mirai paste¬
batur deuociõẽ ͥ studens ex dcĩs eius
sentẽtias tãꝙͣ mala piuĩca de cerpere:
quib ltũlũ cõscie sue scipatũ contra fe-¬
torẽ uitiorũ uirtutũ odore refoueret.
Frictũ ẽ aũt quadã uite in uigilia oĩ¬
ũ fanctorũ dũ missci ĩ cõuentu celebra¬
retur : ut ip̃e stans in ordĩe suo in cho¬
ro pistillo uigilantis sollicitudinis ĩ
mortariolo cordis ad susceptionẽ tãti
festi thimiama sacre deuocionis cõtereret.
Cũq de more legeretur epła illa de apoca¬
tur dignus ẽ agnus q̃ occisus ẽ acciꝑe
uirtutẽ et diuinitatẽ et cetera q̃ seq̃u¬
tur. tota ĩ ipso liquefcã ẽ aiã eius ig¬
ne diuini tumoris tanta q iocũdita¬

Expanded text:
rater quidam religiosus ac timens Deum, dum proficiendi desiderio flagraret, et sanctis meditationibus die noctuque vacaret, beatissimum Joannem evangelistam praecipuo diligebat affectu: in cujus etiam scriptura atque memoria mira pascebatur devotione, studens ex dictis ejus sententias tanquam mala punica decerpere, quibus lectulum conscientiae suae stipatum, contra fetorem vitiorum virtutum odore refoveret. Factum est autem quadam vice in vigilia Omnium Sanctorum, dum missa in conventu celebraretur, ut ipse stans in ordine suo in choro, pistillo vigilantis sollicitudinis in mortariolo cordis ad susceptionem tanti festi thymiama sacrae devotionis contereret. Cumque de more legeretur Eptur, Dignus est Agnus, qui occisus est, accipere virtutem et divinitatem, et caetera quae sequuntur tota in ipso liquefacta est anima ejus igne divini amoris, tantaque jucundita
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ĩ enarrabilis iocũditas quedã at
suauitas que tũctos sensus ip̃ius pe¬
tare sinebat : nisi mẽorari misericor¬
die et iustiaie dei solius In hac ergo
mra suauitatis dulcedine eiugi¬
lans adhuc in deliciis paradisi se ẽẽ
putabat: ẜ cõtinuo corruptibilis
uite motib et sensib uallatũ se eẽ¬
senciẽs tantã felicitatẽ nũdũ ad fru-¬
endã sibi collatã s ad excitandũ in
se celeste desideriũ gustui tenuiter
p̃rogntã ẽẽ cognouit Hiis et huiꝰ¬
moĩ reuelationib frater ille de lcõ
desidie torporis et negligentie extus¬
sus: et cadore dĩne caritatis uehe¬
menter inflãmatus tãꝙͣ yzachar azi¬
nus fortis supposuit humerũ ad por¬
trindũ indeclinabiliter onus penitẽ¬
tie ut requiẽ quã uiderat adipisci me¬

Expanded text:
eum inenarrabilis jucunditas quaedam atque eum inenarrabilis jucunditas quaedam atque suavitas; quae cunctos sensus ipsius petare sinebat, nisi memorari misericordiae et justitiae Dei solius. In hac ergo mira suavitatis dulcedine evigilans, adhuc in deliciis paradisi Dei se esse putabat; sed continuo corruptibilis vitae motibus et sensibus vallatum se sentiens, tantam felicitatem nondum ad fruendum sibi collatam, sed ad excitandum in se coeleste desiderium, gustui tenuiter praerogatam esse, cognovit. His et hujusmodi revelationibus frater ille de lecto desidiae, torporis et negligentiae excussus et ardore divinae charitatis vehementer inflammatus, tanquam Issachar asinus fortis supposuit humerum ad portandum indeclinabiliter onus poenitentiae, ut requiem quam viderat adipisci me
Abbreviated transcription (Latin):
decĩ cũ supͣdcũs frater pro pcãs sius
ualde sollicitus facĩe dñĩ in confessio¬
ne et cotidiana cordis cõtricione pre¬
uenire curaret: astitit ei ꝑ uisionẽ
Qui eciã ip̃o fratre audiente : prior
sic locutus ẽ Si quis uoluerit ci dnõ
ꝑfcc̃m indulgenciã consequi: opor¬
tet eũ pcc̃a sua instanter flendo ac
penitendo punut Respondẽs aũt
dñs ait Eluicũq uoluerit ad me
ꝑuenire oportet eũ hocip̃m arden¬
ter desidertire Postinodũ aũt die
natalis eiusdem sancti iohãnis uidit
sa mre sua quasi quoddã palaciũ
magnũ intrare: in quo dicebatur
eẽ paradisus. Illis uero ingressis:
icinua remansit ciꝑta. Eũ mitire¬
tur et secũ togitaret quare porta ea
fidelib usq in diem iudicũ ꝓcitebit
Quo cuidito ille gratulãs et exultãs
ait intra se. Ergo et in pacet aditus
ꝑcidisi. Ingrediar ergo locũ tab̾nacu¬
li admirabilis: usq ad domũ dei E ͦ
cũ introire cepisset protinus excepit

Expanded text:
decim, cum supradictus frater pro peccatis suis valde sollicitus, faciem Domini in confessione et quotidiana cordis contritione praevenire curaret, astitit ei per visum Qui etiam, ipso fratre audiente, prior sic locutus est: « Si quis voluerit a Domino perfectam indulgentiam consequi, oportet eum peccata sua instanter flendo ac poenitendo punire. » Respondens autem Dominus ait: « Quicunque voluerit ad me pervenire, oportet eum hoc ipsum ardenter desiderare. » Postmodum autem die natalis ejusdem sancti Joasa matre sua quasi quoddam palatium magnum intrare, in quo dicebatur esse paradisus. Illis vero ingressis janua remansit aperta. Cumque miraretur et secum cogitaret quare porta eadfidelibus usque in diem judicii patebit. » Quo ille audito gratulans et exsultans, ait intra se: ergo et mihi patet aditus paradisi. Ingrediar ergo locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. Quo cum introire coepisset, protinus excepit
Abbreviated transcription (Latin):
nori bono stare uidecctur. añ con¬
sptm tamen ipisis a maiori bo¬
no teridisset : ideoq minꝰ bonũ
modis omĩbus sibi ĩfructuosũ
fecisset Hac itaq reuelatiõe se¬
nex ille salubriter ãmoĩtus ⁊
gratie dei se tã misericorditer ab
errore suo se reuotãti. neqͣꝙͣ mꝰ
gratus extitit ͥ s cõtinuo a p̃ci¬
picio p̃uaritacioĩs pedẽ rerrnhẽs
claxãuallẽ ꝙͣtotius rediit ͥ ibiq
do p̃terito errore suo penitẽtiam
agens et deinceps uitã suã in
sancta cõuersaciõe cõsũmãs. bo¬
naldo monacho qͥ uidit btam

Expanded text:
nori bono stare videretur, ante connori bono stare videretur, ante conspectum tamen ipsius a majori bono cecidisset, ideoque minus bonum modis omnibus infructuosum sibi fecisset. Hac itaque revelatione senex ille salubriter admonitus, gratiae Dei se tam misericorditer ab errore suo revocanti nequaquam ingratus exstitit; sed continuo a praecipitio praevaricationis pedem retrahens, Claramvallem quantocius rediit; ibique de praeterito errore suo poenitentiam agens, et deinceps vitam suam in sancta conversatione consummans, beinaldo mona
Abbreviated transcription (Latin):
consequit᷑: insuꝑ eciã fedissimo
aposttisie cruiterio ĩiustus ꝑpetue
confusionis notã fibi iisi resipis¬
tat nec euadet. Ut aũt cissertion
nr̃ẽ remoto dubietatis scrupulo
fides adhibeatur ͣ qm̃ ĩ ore duorũ
testiũ stait õne uerbũ÷ adhuc aliud
exemplũ ĩ astipulacionẽ ueuitatõ
subnectimus. Abbas quidã de fi¬
liis clarenallis ĩ ꝑtibus ytalie
abbatizans: licet alias religiosꝰ
ꝓ quadã tñ culpa sua ub officio
p̾lacionis depositus ẽ. Quã do¬
iectionẽ suã minꝰ paciẽter ferẽs
qm deberet : indiscreto quo dolo¬
re sciũlatus ordinẽ tisteruensem
deseruit. et aliuãtensi se contulit.
Ubi dũ aliꝙͣto tꝑe in simplicitatẽ
cordis sii. dñõ secũdũ ordinis illi
qui solus simplicitatẽ cordis ĩtue¬
tur p̃ceritorũ laborũ ipiũs quos
ĩ ordine cistertiensi desudauerat
illo ammã suã. saluate posset ͫ
quippe qui et si ĩ ocuł homi ĩ mni¬

Expanded text:
consequitur; insuper etiam foedissimo consequitur; insuper etiam foedissimo apostasiae cauterio inustus perpetuae confusionis notam, nisi resipiscat, non evadet. Ut autem assertioni nostrae, remoto dubietatis scrupulo, fides adhibeatur, quoniam in ore duorum testium stat omne verbum, aliud exemplum in astipulatione veritatis subnectimus. Abbas quidam de filiis Claraevallis in partibus Italiae abbatizans, licet alias religiosus, pro quadam tamen culpa sua ab officio praelationis depositus est. Quam dejectionem suam minus patienter ferens, quam deberet, indiscreto quoque dolore stimulatus, Ordinem Cisterciensem deseruit, et Cluniacum se contulit. Ubi dum aliquanto tempore in simplicitate cordis sui Domino secundum Ordinis illius qui solus simplicitatem cordis intuetur, praeteritorum laborum ipsius, quos in Ordine Cisterciensi desudaverat,illo animam suam salvare posset: quippe qui etsi in oculis hominum in mi
Abbreviated transcription (Latin):
recognouit : ꝑpendens ꝙͣ intimus
caritatis uisteribus calamũ tinr¬
erit ͣ simul eciã considerans ip̃
dissiłibus studiis in loco ubi tunc
manebat et illo quẽ ĩconsulte reli¬
querat uiueretur. cõpũctus resipu¬
it: et licet sero se errasse uł potius
ab aliis ĩ errorẽ missus ĩgemuit. spi¬
ritũ deniq libertatis tota mẽtecon¬
cipiẽs locũ quẽ ĩordĩate pecierat or¬
dinate deseruit ⁊ et clarãuallẽ redi¬
ens sub disciplina btĩ prĩs bernar¬
di ĩtãtũ profecit: ut succedẽtibus
uirtutũ ĩtremẽtis domus dei post¬
modũ abbas fit cõstitutus. Per¬
spicue docem᷑ hoc exemplo õnem
hoiẽm cisterciensem ordinẽ profes¬
e ad alterius religionĩs uł ordinis
professores declinare posseͥ ĩmo ut
qdͣ uerũ ẽ ĩgenue fateam ᷑ : mauis
bonũ qd̾ eneriuter uictus deserit.
ꝑdit ⁊ et minus bonũ qd̃ magis
eigendo sibi illicitũ fecit. mĩme

Expanded text:
recognovit, perpendens quam intimis recognovit, perpendens quam intimis charitatis visceribus calamum tinxerit, simul etiam considerans quam dissimilibus studiis, in loco ubi tunc manebat, et illo quem inconsulte reliquerat, viveretur, compunctus resipuit et, licet sero, se errasse, vel potius ab aliis in errorem missum ingemuit. Spiritum denique libertatis tota mente concipiens, locum quem inordinate petierat, ordinate deseruit; et Claramvallem rediens, sub disciplina beati Patris Bernardi in tantum profecit, ut succedentibus virtutum incrementis, Domus-Dei postmodum sit abbas constitutus. Perspicue docemur hoc exemplo omnem hominem Cisterciensem Ordinem profese, ad alterius religionis vel Ordinis professores declinare posse: imo, ut, quod verum est ingenue fateamur, majus bonum, quod enerviter deserit, perdit; et minus bonum, quod majus eligendo, sibi illicitum fecit, minime
Abbreviated transcription (Latin):
quo talionẽ reddidisse uideretur
Postea uero qm aliqm̃diu dissi¬
mulauit eũdẽ fratrẽ statuit per
epłam reuocare Quo dictante
moͣsterii pmus abbas ĩ mẽbrana
siribẽs candẽ excipiebat epłãm. E¬
rant aũt ambo pariter sub diuo
sedentes. Ad dictandũ quipper se¬
crecius septa monasterii egressi fue¬
rant. Subito aũt ĩopinatus yber
erupitͥ et is qui stribebat sicut ip¬
so referente didicimꝰ ÷ cartã reponẽ
uoluit. Ad quẽ pater sanctus opꝰ
sit ergo epłam ĩ medio ymbre : sine
ymbre. Cũ enĩ undiq plueret tac¬
tũ expositã uirtus openut taritatiᷤᷤ
et que dictabat eplam̃ : cedulã qͦ
pariter conseruabat. Et hec quidẽ
epła ob tam grande miraculũ in
satis sustinui dilcĩssime fili rober:¬
te bcͣe Quãti ꝑiculi sit ꝓfessũ cist̾.
ordĩs ad ciliũ ordiẽm declinare. ca .x.¬
crepta itaq et ꝑlcũ hac epła
frater ille mor ut diligentis
se abbatis et ꝓpinqui sui caractarẽ

Expanded text:
quo talionem reddidisse videretur. quo talionem reddidisse videretur. Postea vero quam aliquandiu dissimulavit, eepistolam revocare. Quo dictante,monasterii primus abbas, in membrana scribens eamdem excipiebat epistolam. Erant autem ambo pariter sub dio sedentes: ad dictandum quippe secretius septa monasterii egressi fuerant. Subito autem inopinatus imber erupit: et is qui scribebat sicut ipso referente didicimus chartam reponere voluit. Ad quem Pater sanctus: « Osit ergo epistolam in medio imbre sine imbre. Cum enim undique plueret, chartam expositam virtus operuit charitatis; et quae dictabat epistolam, schedulam quoque pariter conservabat. Et haec quidem epistola ob tam grande miraculum in satis, sustinui, dilecte fili Robericuli sit, professum Cisterc. Ordinis ad alium Ordinem declinare. Accepta itaque et perlecta hac epistola, frater ille, mox ut diligentis se abbatis et propinqui sui characterem
Abbreviated transcription (Latin):
litẽciã loquẽdi fratri roberto: grã
uisitandi et consolandi eũ se ueĩs¬
se testatus. S quis hoc tali uiro
negaret: Quis nõ crederet nouũ
xp̃i tprũculũ de tanti senis edificato¬
riis uerbis uirtutis ĩcremẽtũ caꝑe:
quo ualidior ad uicia ꝓpulsanda
efficeretur. S heu pelle sub agni¬
na deprehensa ẽ mens lupina: et
qui credebatur ad uirtutẽ prouo¬
tare= suadet rudi adhuc militi
stacionẽ suã deserere. apma ꝓitere ⁊
nec tam spõtanea: ꝙͣ misera uo¬
lũtate crudeli hosti se ultro tradere.
Quid plura: Suadet et ꝑsucidet
delicato adolescenti duros clareual¬
lensiũ labores fugere ÷ cliuacẽsiũ
mollis.carnẽq magis ꝙͣ spiritũ re¬
dolentia instituta capescere. Seqͥt
itaq ouicula lupũ : nesciẽs se ĩ hor¬
rendũ apostasie ruere baratrũ Ue¬
nerabilis aũt p̃ẽ bernardus licet
fcm̃ hoc egerrime ferret : dissimula¬
uit tamen ne ledẽtibus se uł ĩ ali¬

Expanded text:
licentiam loquendi fratri Roberto, gratia licentiam loquendi fratri Roberto, gratia visitandi et consolandi eum se venisse testatus. Sed quis hoc tali viro negaret? Quis non crederet novum Christi tirunculum de tanti senis aedificatoriis verbis virtutis incrementum capere, quo validior ad vitia propulsanda efficeretur? Sed heu, pelle sub agnina deprehensa est mens lupina; et qui credebatur ad virtutem provocare, suadet rudi adhuc militi stationem suam deserere, arma projicere; nec tam spontanea quam misera voluntate crudeli hosti ultro se tradere. Quid plura? Suadet et persuadet delicato adolescenti duros Claraevallensium labores fugere, Cluniacensium mollia carnemque magis quam spiritum redolentia instituta capessere. Sequitur itaque ovicula lupum, nesciens se in horrendum apostasiae ruere barathrum. Venerabilis autem Pater Bernardus, licet factum hoc aegerrime ferret, dissimulavit tamen, ne laedentibus se vel in ali
Abbreviated transcription (Latin):
toritate btĩ bernardi p̃merentur.
ne eũ publite repetẽ p̃sumerẽt: ad
callidiora sese argumẽta uertere
Missus ẽ nãq prior quidã ab ipso
sũmo priore magne illius domꝰ
ut si fieri posset blãdiciis et sua¬
sionibus suis uiuenẽ illũ cirtũ¬
ueniret : quatenꝰ abdicato aister¬
ciensi ordine. domo q clareuallis
relicta ppontanea uolũtate cliuã¬
tũ sese trãsferret Ueniẽs itaq me¬
moratus prior clarãuallẽ: speciẽ
pietatis quã foris ĩ uoltu et habi¬
tu p̃tendebat. intꝰ habẽ credebat᷑
S heu nusꝙͣ tuta fides idcirto fal¬
liniir õnes Heu ne illud qd̾ ĩtẽ¬
tatur pcc̃ori terrã ĩgredic̃ti duabꝰ
uiis cuiꝰ cor et cor diuertebat cõstiẽ¬
ciã ⁊ ĩ ipã quo religione quod sñ
gemitu dicere nõ possimꝰ duplici¬
tatis et maledcĩonis spmas germi¬
nare qñ ĩ⁊ deprehenditut Hic
enĩ de quo loquini᷑ prior cõueies
ingrõs fratrũ petebat sibi dari

Expanded text:
toritate B. Bernardi premerentur,  eum publice repetere praesumerent, ad callidiora sese argumenta vertere. Missus est namque prior quidam ab ipso summo priore magnae illius domus, ut, si fieri posset, blanditiis et suasionibus suis juvenem illum circumveniret, quatenus, abdicato Cistercienci Ordine domoque Claraevallis relicta, spontanea voluntate Cluniacum se transferret. Veniens itaque memoratus prior Claramvallem, speciem pietatis, quam foris in vultu et habitu praetendebat, intus habere credebatur. Sed heu, nusquam tuta fides, idcirco fallimur omnes. Heu! vae illud, quod intentatur peccatori terram ingredienti duabus viis : cujus cor et cor diverberat conscientiam, in ipsa quoque religione quod sine gemitu dicere non possumus, duplicitatis et maledictionis spinas germinare quandoque deprehenditur. Hic enim, de quo loquimur, prior, conveniens magistros fratrum, petebat sibi dari
Abbreviated transcription (Latin):
in adolescẽtia sua iugũ diũ sua¬
ue et onus eius leue apud cister¬
ciuĩ susceperat. postmodũ uero re¬
uerentissĩo uiro dei bnardo pͥmo
clareuallis abbate constituto: sub
ipõ in eodẽ tenohio celestibꝰ discipli¬
nis ĩstituebat᷑. Cũq doceret᷑ a
pio patre carnis ĩcẽtiua sacris or̃o¬
nibus repellẽ petulãtes et ĩquie¬
tos adolescẽtie motus labore ma¬
nuũ. uigiliis et ieuiniis edoma̾e :
delicatus adolescẽs pusilãtate
uictus sacrorũ quo exerticiorũ as¬
siduitate pressus : minus paciẽ¬
ter uerbũ post tergũ monẽtis cu¬
diebat Interea cluĩatẽses frẽs
audiẽtes ꝙ idẽ adolescens ordini
cistertiensi se reddidisset ͥ ĩdigna¬
ti sũt uehemẽter. aisserẽtes eũ hoc
iuris racione nullo mõ face̾ po¬
tuisse: quippe qͥ ip̃orũ monaste̾io

Expanded text:
in adolescentia sua jugum Domini suave et onus ejus leve apud Cistercium susceperat, postmodum vero reverendissimo viro Dei Bernardo primo Claraevallis abbate constituto, sub ipso in eodem coenobio coelestibus disciplinis instituebatur. Cumque doceretur a pio Patre carnis incentiva sacris orationibus repellere, petulantes et inquietos adolescentiae motus labore manuum, vigiliis et jejuniis edomare, delicatus adolescens pusillanimitate victus, sacrorum quoque exercitiorum assiduitatem pertaesus, minus patienter verbum post tergum monentis audiebat. Interea Cluniacences fratres audientes, quod idem adolescens Ordini Cisterciensi se reddidisset, indignati sunt vehementer, asserentes eum hoc juris ratione nullo modo facere potuisse; quippe qui ipsorum monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
dis suspicare. feruentissim̃ hñs desi¬
deriũ dissolui et cũ xp̃o ẽẽ : hoc enĩ
młtomagis meluis. Ipo itaq in hoc
spiritalis desiderii agone constituto
et dicente cotidie in orõnibus suis
quãdo ueniã et apparebo ã faciẽ
dnĩ ÷ suꝑuenit sacratissimꝰ dies cene
dnĩ : in quo solẽpniter sicut moris
ẽ. cõuẽtus ad mẽsam dñicã accede̾
uiuificisq sacramẽtis ꝑticipare de¬
bebat Cũq iã instarẽt hora dĩni sa¬
crificii ⁊ et fratres ad ꝑcipiendam
sacrã tõĩonẽ in ordĩe suo ad alture
accederẽt. ip̃e quo inter ceteros at¬
cessit ÷ diuini munei̾s ꝑticeps fi¬
eri gestiens Sũpta igitur sacra
coĩone cũ adhuc eandẽ eucaristiã
salutarẽ in ore teneret ͥ pre ĩenar¬
rabili dulcedine diuine dilcõnis
liquefacta ẽ aĩa eius in ip̃o : et pre
impaciencia sacri desiderii admouẽs
gutturi suo digitũ: ꝑetuit ciẽ sue
ut morctur. huiꝰ moĩ orõnẽ fũdẽs

Expanded text:
re, ferventissimum habens desiderium dissolvi et cum Christo esse ; hoc enim multo magis melius. Ipso itaque in hoc spiritualis desiderii agone constituto et dicente quotidie in orationibus suis: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? supervenit sacratissimus dieris est, conventus ad mensam Dominicam accedere vivificisque sacramentis participare debebat. Cumque jam instaret hora divini sacrificii, et fratres ad percipiendam sacram communionem in ordine suo ad altare accederent, ipse quoque inter caeteros accessit, divinis muneris particeps fieri gestiens. Sumpta vero sacra communione, cum adhuc eamdem eucharistiam salutarem in ore teneret, prae inenarrabili dulcedine divinae dilectionis liquefacta est anima ejus in ipso; et prae impatientia sacri desiderii admovens gutturi suo digitum, petivit animae suae, ut moreretur, hujusmodi orationem fundens
Abbreviated transcription (Latin):
ciliqnͣ segniter incedẽ solebam:
nec cõuentũ ad opus manuũ exeũ¬
tem/ eo fernore quo debebam seque¬
bar Hec et alia młta młtũq mi¬
randa predicto monacho aĩa illa
sancta ĩnotuit : tandẽq ab eo re¬
cedens magnifice edificatũ conso¬
latũq dimisit. Attendãt queso istud
quiꝰ nõ solũ ad laborẽ segniter inced̾e̾:
uerũeciã ꝓ friuola ꝙͣuis occasione
a cdĩ labore solent remane: cũ tertũ
sit õnẽ ordĩs institucionẽ scãm et
deo placentẽ ẽẽ nec sine graui peritu¬
lo nĩarũ negligi posse De fr̃e mori-

Expanded text:
aliquando segniter incedere solebam, aliquando segniter incedere solebam, nec conventum fratrum ad opus manuum exeuntem, eo fervore quo debebam, sequebar. » Haec et alia multa, multumque miranda praedicto monacho anima illa sancta innotuit, tandemque ab eo recedens magnifice aedificatum consolatumque dimisit. Attendant, quaeso, istud qui non solum ad laborem segniter incedere, verum etiam pro frivola quavis occasione a communi labore solent remanere, cum certum sit omnem Ordinis institutionem sanctam et Deo placentem esse, nec sine gravi periculo animarum negligi posse. CAPUT XXV.
Abbreviated transcription (Latin):
ritate refulgens: et quasi cristal
lus aut uitrũ purissimũ toto tor¬
pore traslucens ⁊ dixit ad eũ No¬
tũ tibi facio karissime : quiti mi¬
dine. Corpus uero istud in quo
me conspitis collatũ est michi usꝙ
ad diem genenilis resurrectionis
in qua ꝓpuũ corpus quod mõ uer¬
mibus sratet et in puluerẽ redigi¬
tur recuperabo : incõꝑabili gloria
prestancius atq p̃clarius isto In
hoc aũt interim suauissime requi¬
estoͥ quod ꝑ oĩa michi accõmodũ
et ita translucidũ ẽ: ut de singuliᷤᷤ
mẽbris et de cũctis ꝑtibus eius / qua¬
si de oculis clarissime cernã. et to¬
tũ corpus ita michi sit undiq: at
sieẽt oculus unus Eeterũ in pede
uno eiusdem pucissimi et translu¬
tidi corꝑis apparebat obscuritas
cuiusdam macule : de qua tristi
aliqnͣtulũ uoltu sic lorutus ẽ
Macula ista quã terns cõtracta
ẽ a me ꝑ negligẽtiã moĩ eo ui¬
uideli ꝙ ad laborẽ cotidianum

Expanded text:
ritate reritate relus, aut vitrum purissimum, toto corpore translucens. Dixit ergo ad eum: « Notum tibi facio, charissime, quia midine. Corpus vero istud, in quo me conspicis, collatum est mihi usque ad diem generalis resurrectionis, in quo proprium corpus, quod modo vermibus scatet, et in pulverem redigitur, recuperabo, incomparabili gloria praestantius atque praeclarius isto. In hoc autem interim suavissime requiesco, quod per omnia mihi accommodum, et ita translucidum est, ut de singulis membris ac de cunctis partibus ejus, quasi de oculis clarissime cernam; et totum corpus ita mihi sit undique, ac si esset oculus unus. » Caeterum in pede uno ejusdem purissimi et translucidi corporis apparebat obscuritas cujusdam maculae, de qua tristi aliquantulum vultu sic locutus est: « Macula ista quam cernis, contracta est a me per negligentiam meam, eo videlicet quod ad laborem quotidianum
Abbreviated transcription (Latin):
pleuit desideriũ suũ: felix oratio q̃
tam cele ⁊ẽ sue petitionis consequi
meruit effcm. Porro predcũs dõnꝰ
ponaus tũc eiusdẽ monasterii moͣ¬
chus qui eũ unite diligebat et in¬
firmanti ac morienti. sedulũ mĩste¬
riũdeuotus impendebat: ꝑcõctatꝰ
ẽ eũ utrũ corporali molestia graui¬
ter p̃mẽtur. Ille uero respondit se
placidũ et tranquillũ existe: nichilos¬
sentire molestie / nisi tantũ in gut¬
ture/ ubi digitũ apposuerit ibi se
aliqͣntisper dolere dicebat Cũq is¬
dem dõnus poncius mii deuocio¬
no tirta tam felicit̾ moriẽtẽ affic̾e̾¬
tur accessit ad eũ et cũ magna tõ¬
tricione cordis intimis p̃tibus ro¬
gauit / ut si ꝑ dĩnã cõcessionẽ fieri
posset post mortẽ ad se reuertẽtur
et de hiis que cirta se gerecẽt ᷑ eũ cer¬
tifitaret. Quo ãnuente post pau¬
tos dies dormiciois sue ad fratrẽ
p̃dcm̃ reuertitur. cũ magna tla¬

Expanded text:
plevit desiderium suum! Felix oratio, quae plevit desiderium suum! Felix oratio, quae tam celerem suae petitionis consequi meruit effectum! Porro praedictus domnus Pontius, tunc ejusdem monasterii monachus, qui eum unice diligebat, et infirmanti ac morienti sedulum ministerium devotus impendebat, percunctatus est eum utrum corporali molestia graviter premeretur. Ille vero respondit se placidum ac tranquillum existere, nihilqusentire molestiae, nisi tantum in gutture, ubi digitum apposuerat: ibi se aliquantisper dolere dicebat. Cumque idem domnus Pontius mira devotione circa tam feliciter morientem afficeretur, accessit ad eum, et cum magna contritione cordis, intimis precibus rogavit ut, si per divinam concessionem fieri posset, post mortem ad se reverteretur, et de his quae circa se gererentur, eum certificaret. Quo annuente, post paucos dies dormitionis suae ad fratrem praedictum revertitur, cum magna cla
Abbreviated transcription (Latin):
purissimã carnẽ quã indignus
sum̾e presũpsi. ex ĩmaculate et in¬
temerate marie uirginis utero pro
nobis peccatoribus sum̾e digͥnatus
es si tibi nõ displicet ista peticio qua¬
liscũq seriuili tui ͥ ꝑrecor et supplico
pietatis tue clemẽtiã quatenus ꝑ
meatũ gutturis huiꝰ ꝑ quod nũt
tibũ celestem/ panẽ uite eterne tra-¬
itere debeo: terrenũ panẽ seu quã¬
cũq aliã terrenã substãtiã de cetẽo
nullo mõ transire ꝑmittas Et hec
dicens : hostiã salutis. quã ore tene
bat cũ sũma alacritate ac deuociõe
ad interiora pocus aĩe qmͣ corꝑis
traietit. Cõtinuo itaq tãqͣ si dñs
respondẽt ei fiat tibi sicut petisti eadẽ
hora. et eodẽ in loco uiribus corꝑis
cepit repente destitui / et die tertia
hoc ẽ sabbato sancto pasche obdormi¬
uit in dño. uoltu illo quẽ tantis sus¬
piriis et uotis quesierait eternaliter
saciandus; in quẽ desiderant ange¬
li prospice̾ Becitus uir qui sic mi¬

Expanded text:
issimam carnem, quam indignus sumere praesumpsi, ex immaculatae et intemeratae Mariae virginis utero pro nobis peccatoribus sumere dignatus es, si tibi non displicet ista petitio qualiscunque servuli tui, precor et supplico pietatis tuae clementiae, quatenus per meatum gutturis hujus, per quod nunc cibum coelestem, panem vitae aeternae, trajicere debeo, terrenum panem, seu quamcunque aliam terrenam substantiam, de caetero nullo modo transire permittas. » Et haec dicetate et devotione ad interiora potius animae quam corporis trajecit. Continuo itaque, tanquam si Dominus responderet ei: « Fiat tibi, sicut petisti, » eadem hora et eodem in loco viribus corporis coepit repente destitui, et die tertia, hoc est Sabbato sancto Paschae, obdormivit in Domino, vultu illo quem tantis suspiriis et votis quaesierat aeternaliter satiandus, in quem desiderant angeli prospicere . Beatus vir, qui sic im
Abbreviated transcription (Latin):
suspiriis / ad celestẽ priãm anhelare-
seniorũ quos spiritales et religione
conspicuos ẽẽ nouerat. amicicias
et familianitates auide expetere:
quatenꝰ ip̃orũ exemplis et exhorta¬
cionibus roboratus renouaretur
in spũ mẽtis sue de die in diem. co¬
tidianisq profitiẽs incremẽtis : ad¬
uerse philosophie sciãm cõscenderet:
Inter ceteros uero uni specialius
adhesit qui nouitiorũ magister eãt
in eadem domo uir eximie sanctita¬
tis : et in oĩ uirtutũ puritate fũda¬
tus. Hic ergo uelut emeritorũ labo¬
nĩ sener. cepit de requie felicitatis.
eterne togitare / uniuersa q̃ mũdi st̃¬
et carnis fastidire: ad xp̃i dñi nr̃i

Expanded text:
suspiriis ad coelestem patriam anhelare, suspiriis ad coelestem patriam anhelare, seniorum, quos spirituales et religione conspicuos esse noverat, amicitias et familiaritates avide expetere, quatenus ipsorum exemplis et exhortationibus renovaretur in spiritu mentis suae de die in diem, quotidianisque proficiens incrementis adversae Philosophiae scientiam transcenderet. Inter caeteros vero uni specialius adhaesit, qui novitiorum magister erat in eadem domo, vir eximiae virtutis et in omni virtutum puritate fundatus. Hic ergo velut emeritorum laborum senex coepit de requie felicitatis aeternae cogitare, universa quae mundi et carnis sunt fastidire, ad Christi Domi
Abbreviated transcription (Latin):
clareuallensi cenobio btũs cũ
õni reuerẽcia noiãndus fastradus:
cuiꝰ supra fecimꝰ mẽcionẽ / quo ad re¬
gimẽ tisterciensis eccłie sicut suꝑiora
declarant assũpto: dõnus gaufridu
quõdã notarius sancti prĩs nr̃i ber¬
nardi. plu̾i̾mũq ab eo dilcũs qui
eciã ultimos tres libros uite eus
mellifluo sermõe describit. quarta
institucione pastor et abbas clareual¬
lis subrogatus ẽ. Quo post aliqnͣ¬
tos q̃nos sedente: uenerabilis põ¬
tius grandis silue abbas merito
religionis et ꝓrudencie sue / cõi ab¬
batũ et fratrũ clareuallensiũ elec¬
tione/ ad huiꝰ officii dignitatẽ sub¬
limatus ẽ. Iste seruus dei/ dũ adhͨ
eẽt monachus in domo grandis¬
silue/ q̃ ẽ una de filiabus clareual¬
lis in ꝑtibus tolosanis in qua e¬
tiã constat młtos p̃clari et magni
meriti uiros ab ũcio fuisse studebat
omĩbus modis mũdũ sibi seq ipĩm
do crtifigere mũdo. uicia carnis et
cordis resecare : uotis et sacri desiderii

Expanded text:
Claraevallensi coenobio beatus cum omni reverentia nominandus Fastradus, cujus supra fecimus mentionem: quo ad regimen Cisterciensis Ecclesiae, sicut superiora declarant, assumpto, domnus Gaufridus, quondam notarius S. Patris nostri Bernardi, plurimumque ab eo dilectus, qui etiam ultimos tres libros Vitae ejus mellifluo sermone descripsit, quarta institutione pastor et abbas Claraevallis subrogatus est. Quo post aliquantos annos cedente, venerabilis Pontius Grandissilvae abbas, merito religionis et prudentiae suae, communi abbatum et fratrum Claraevallensium electione ad hujus officii dignitatem sublimatus est. Iste servus Dei, dum adhuc esset monachus in domo Grandissilvae, quae est una de filiabus Claraevallis in partibus Tolosanis, in qua etiam constat multos praeclari et magni meriti viros ab initio fuisse, studebat omnibus modis mundum sibi seque ipsum crucifigere mundo, vitia carnis et cordis resecare, votis et sacri desiderii
Abbreviated transcription (Latin):
et ut in hoc ꝑseuerens p̃cipimiꝰ.
et auctoritate apłica ꝑ sigilli
nrĩ impressionẽ ĩperꝑetuũ cõ¬
firmamꝰ. Post hec p̃fictus
abbas et sui tanta at tali auc¬
toritate freti. molismũ rediert̃
et de illo fratrũ collegio sotios
remissioris uite. blanditias
respuẽtes / ad puritatẽ simpli¬
citatẽq sacre regule. pure sĩ¬
plicit᷑ q tenẽdã prompto aio
fragrantes elegerũt ⁊ ita ut
inter eos qui legato lugduni
astiterãt. et illos qui de teno¬
bio uotati sũt: uigĩti et unus
monachi eeñt qui ꝑftĩoris
uite et regule sancti prĩs bñ¬

Expanded text:
et ut inet ut inet auctoritate apostolica per sigilli nostri impressionem in perpetuum confirmamus. » Post haec praefatus abbas et sui tanta ac tali auctoritate freti, Molismum redierunt, et de illo fratrum collegio socios remissioris vitae blanditias respuentes, ad puritatem simplicitatemque sacrae Regulae pure simpliciterque tenendam prompto animo flagrantes, elegerunt, ita ut inter eos qui legato Lugduni astiterant, et illos qui de coenobio vocati sunt, viginti et unus monachi essent, qui perfectioris vitae et Regulae S. Patris Bene
Abbreviated transcription (Latin):
mensi aibbati. et fratribus cũ eo
secũdũ regulã sancti bñdñ deo
seruire cupiẽtibus. Notũ sit oĩ¬
bus de sancte mrĩs eccłie ꝓfcũ
gaudentibus. uos et quosdam
filios molismẽsis cenobii fratreᷤ
lugdui in pñcia nr̃a astitisse:
ac regule btĩssimi bñdicti quã
illuc usq tepide ac negligenter
i eodẽ monasterio tenueratis:
artius deinceps atq ꝑfegius
inherere uelle ꝓfessos fuisse.
Quod ͣ in loco predicto pluribꝰ
impediẽtibus causis / constat
adimpleri nõ posse nos uirtꝰ¬
utriusq partis saluti uidelic
inde recedẽtiũ. atq illut rema¬
nenciũ prouidẽtes : in locũ ali¬
li/ quẽ uobis largitas dĩna de¬
signauerit uos declinare ibiq
salubrius atq quietius / Dnõ fẽi¬
tĩ fratribus quo alberico. odo¬
ni. iohãm. scephano. letaldo.
petro. s et omĩbus: quos regu¬
lariter et coĩ consilio uobis so¬
tiare decreueritis/ hot scm̃ ꝓpo¬
sitũ seruare. et tũt cõsulu̾mꝰ.

Expanded text:
abbati et fratribus cum eo secundum regulam Sancti Benedicti Deo servire cupientibus. Notum sit omnibus de sancte matris Ecclesie profectu gaudentibus, vos et quosdam filios vestros molismensis cenobii fratres Lugduni in nostra presentia astitisse ac regule beatissimi Benedicti, quam illucusque tepide ac negligenter in eodem monasterio tenueratis, arcius deinceps atque perfectius inherere velle professos fuisse. Quod quia in loco predicto pluribus impedientibus causis constat adimpleri non posse, nos utriusque partis saluti, videlicet inde recedentium atque illic remanentium, providentes, in locum alium, quem vobis divina largitas designaverit, vos declinare, ibique salubrius atque quietius Domino fati, fratribus quoque Alberico, Odoni, Johanni, Stephano, Letaldo et Petro, sed et omnibus quos regulariter et communi consilio vobis sotiare decreveritis, hoc sanctum propositum servare et tunc consuluimus
Abbreviated transcription (Latin):
transitũ uero btĩ uiri cũ iã desiderii
sui stiũlos nullo rep̾mẽte tolerare ne¬
quiret dimisso regimĩe clareualli se cõ¬
tulit ꝓbi etiã magno dei dono magno¬
q miraculo septẽniũ suꝑuiuẽs mira¬

Expanded text:
transitum vero beati viri, cum jam desiderii transitum vero beati viri, cum jam desiderii sui stimulos nullo reprimente tolerare nequiret, dimisso regimine Claramvallem se contulit, ubi etiam magno Dei dono, magnoque miraculo septennium supervivens, mira
Abbreviated transcription (Latin):
lem deserẽ. et fiei monachũ ĩ claraual¬
le Uerũptaimẽ sanctus pr bernardꝰ
saiens uirtutẽ uiri et gram qua cõ¬
misso cenobio ydoneus ualde atq ꝑ¬
necessarius erat: qmͣdu uirit ĩ carne
nũꝙͣ ei suꝑ huiꝰ moĩ peticiõe consensũ
p̃bere uoluit. Quadã igitur die dixit
ad eũdẽ isdem abbas Dnẽ pater ego sener
et pene decrepitus fatiscentib in corꝑe
nẽbris et insuꝑ urgentib morbis: iã¬
iãq resolui me sentio. Q si extra cla¬
rãuallẽ defecero: erit mn dõlor ĩtõsolabi¬
lis et irrctupabile dãpnũ. Bñ nct̃e ẽ
ut uł nũc abire me iubeas et satiffa¬
cẽ potis meis : quia mors accelerans
morã amplius face̾ me nõ ꝑmittit
lui uir dei respondit. Mane ⁊̃ loco tuo:
et noli timere Ego securũ te facior quia
moriẽris ĩ claraualle Credidit homo
sermonib sancti: et mãsit interĩ ĩ pre¬
laciõe sua securior plũb ãnis Post

Expanded text:
lem deserere, et fieri monachum in Claravallem deserere, et fieri monachum in Claravalle. Verumtamen sanctus Pater Bernardus sciens virtutem viri et gratiam, qua commisso coenobio idoneus valde atque pernecessarius erat, quandiu vixit in carne, nunquam ei super hujusmodi petitione consensum praebere voluit. Quadam igitur die dixit ad eum idem abbas: « Domine Pater, ego senex et pene decrepitus, fatiscentibus in corpore membris, et insuper urgentibus morbis, jamque resolvi me sentio. Quod si extra Claramvallem defecero, erit mihi dolor inconsolabilis et irrecuperabile damnum. Unde necesse est ut vel nunc abire me jubeas, et satisfacere votis meis, quia mors accelerans, moram amplius facere me non permittit. » Cui vir Dei respondit: « Mane in loco tuo et noli timere. Ego securum te facio, quia morieris in Claravalle. » Credidit homo sermonibus sancti, et mansit interim in praelatione sua securior pluribus annis. Post
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset. Mor ergo igne illo quẽ dñs mit¬
tit in corda elcorũ suorũ et uult uche¬
mẽter sictendi totus incanduit: nec
oĩno morã faic̾e sũstuiẽs pͥmogenitũ
filiũ suũ prose in regno suo principã
constituit Ipẽ uero dũ adhuc quadra¬
genarius eẽt etaite corꝑis et cũ uigore
p̃pollẽs relicta sardinia oĩq gloria
mũdi spreta pauꝑ et hiuĩlis ingressus
ẽ ĩ clarãuallẽ ibiq sub disciplina sus¬
cepti ordiis usq ad deccepitã etatẽ
ỹmo usq ad mortẽ ꝑseuercint militãs:
regnũ terrenũ pro celesti se cõmutasse
claraualle professus est.ca. xxuiii.¬
Er uenerabił symõ quõdã abbas
caziachi quod ẽ nõ ignobile mo¬
nastenũ nigri ordius monachorir̃ mag¬
no cordis ciffrũ btm̃ b̾nardũ dilige¬
bat: adco ut de consilio et uolũtate
eius totus pendere uideretur Huit ãt
desideriũ magnũ ĩerat curã pastora¬

Expanded text:
fuisset. Mox ergo igne illo, quem Dominus mitfuisset. Mox ergo igne illo, quem Dominus mittit in corda electorum suorum, et vult vehementer accendi, totus incanduit, nec omnino moram facere sustinens, primogenitum filium suum pro se in regno suo principari constituit; ipse vero, dum adhuc quadragenarius esset, aetate corporis et animi vigore praepollens, relicta Sardinia, omnique gloria mundi spreta, pauper et humilis ingressus est in Claramvallem, ibique sub disciplina suscepti Ordinis usque ad decrepitam aetatem, imo usque ad mortem perseveranter militans, regnum terrenum pro coelesti se commutasse Claravalle professus est. Vir venerabilis Simon, quondam abbas Caziaci, quod est non ignobile monasterium nigri Ordinis monachorum, magno cordis affectu beatum Bernardum diligebat, adeo ut de consilio et voluntate ejus totus pendere videretur. Huic autem desiderium magnum inerat, curam pastora