comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Io nicħ ent qͥ multa dicamꝰ: cũ eã nulla rbe leuire
possimꝰ. Cũ ita uecesse erit: ut aliqͥd esfug̾e. aut di pssc
ueliuiꝰ: cũ adiunctio illa qͥ hãt utilitaris. aut qͥd hones¬
tatis. erit ꝯsidindũ Nam siuelis actenłe itatiĩ ut id
noiamꝰ. Parit̾ aũ inuenies eẽ młtas res uecessitatis
adqrias similis adiunctio ñ accedit . qd̾ genꝰ ut
hoĩes mortales necẽẽ ÷ ĩt̾ire: sine ad iunctione
quam noluit fame ꝑire. Gͦ ut dixi ilłd qd̃ adiungitur seꝑ
ciuꝰ mͦi sit : erit ꝯsid̾andũ. Nã oĩ temꝑe idꝑtinebit ut
aitt᷑ honestatẽ ħ mͦ exponenda neccessitudo sit. Neccẽ¬
ħfaciamꝰ si honestate uolumꝰ uiu̾e. aut ad incolumi¬

Expanded text:
cum eam nulla ratione lenire possimus; cum autem ita necesse erit, si aliquid effugere aut adipisci velimus, tum adiunctio illa quid habeat utilitatis aut quid honestatis, erit considerandum. nam si velis attendere, ita tamen, ut id namus; pariter autem esse multas res necessitatis, ad quas similis adiunctio non accedit; quod genus ut homines mortales necesse est interire, sine ad- iunctione; quam si nolint fame perire. ergo, ut dico, illud, quod adiungitur, semper, cuius- modi sit, erit considerandum. nam omni tempore id pertinebit, ut aut ad honestatem hoc modo expo- nenda necessitudo sit: necesse est, si honeste volu- mus vivere; aut ad incolumi
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Amplitudo: potũtie. aut maiestatis. uit aliqͣr copi¬
ar̃ magna habinidantia. amiciera: uoluntas erga alique̾
rer̃ bonar̾. illiꝰ ipsiꝰ aiusa quẽ dilig̃: cũ ciꝰ pari uolunta¬
te: hic qe deciuilib causis loquimꝰ. frtictꝰ amicicia᷑ ad tũ¬
gimĩ. ut eoꝵ qͦ. carisa petenda uideat᷑. neforte qͥ nos de õi

Expanded text:
tas; ampli- tudo potentiae aut maiestatis aut aliquarum copiarum magna abundantia; amicitia voluntas erga aliquem rerum bonarum illius ipsius causa, quem diligit, cum eius pari voluntate. hic, quia de civilibus causis lo- quimur, fructus ad amicitiam adiungimus, ut eorum quoque causa petenda videatur, ne forte, qui nos de omni
Abbreviated transcription (Latin):
uerar᷑ aut uerisimiliũ. q̃ causã ꝓbabilẽ reddant.
Dispo̾ ÷ ordo ⁊ distributio rer̃. q̃ demonstͣt. qͥd qͥbus ĩ lo
uultꝰ gestꝰ. mod̾atio c̃ uenustate. ħ oĩa tͥb rebꝰ asseqͥ
pot̾imꝰ. arte. imitatiõe. exercitatioẽ. Ars: p̃ceptio q̃ dat
cͥcã uiã tõnẽq dicendi Imitat̾o: q̃ ĩ pellim̃ ẽ diligñti

Expanded text:
verarum aut verisimilium que causam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distvultus, gestus moderatio cum venustate. Haec omnia tribus rebus adsequi poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque dicendi. Imitatio est, qua inpellimur cum diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
causam pedetentĩ accedemus ⁊ similitudinẽ ꝯferetnꝰ
Itẽ si negabimus de adu̾sariis aut de aliqua re nos¬
reb sides fieri soleat. G si fidẽ factã putabimꝰ his¬
fictam putibimꝰ his nos reb insi nuiab imꝰ ad causã de eo
q adu̾sarii firmissimũ adium̃tũ sibi putarint. pͥmũ
nos dicturos pollicebimus. Arit ab adu̾sarii dicto exor¬
diemur ⁊ ab eo maxime q̃ ille nuꝑrime dixi̾t. Aitt dubi¬
tatione utemur qͥd pocissimũ dicamꝰ. aut cui loco pͥ¬
niũ respondeainꝰ c̃ ad miratione. SSi defessi erunt auli¬
en.do ab aliqͥ re q̃ risũ moue̾ possit ab apo logo. a fabula .s.¬
sio ne. ab ãbiguo. suspitione. irrisione. stultitia. exsuꝑa¬
tione collatione. collectione. litt̾arũ mutatione. pͥt̃¬
ea expectatione. sim ilitudine. nouitate. historia u̾su.
aut alicꝰ it̾pellatioe. aut irrisione. Si ꝓmiserimus
ant u̾ba facturos.ꝙ. alii soleant. qͥd nos facturi sumꝰ¬

Expanded text:
causam pedetemptim accedemus et similitudinem conferemus. causam pedetemptim accedemus et similitudinem conferemus. Item si negabimus nos de adversariis aut de aliqua re cii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo si fidem factam putabimus, his nos rebus insinuabimus ad causam: de eo, quod adversarii firmissimum sibi adiumentum putarint, primum nos dicturos pollicebimur; ab adversarii dicto exordiemur, et ab eo maxime, quod ille nuperrime dixerit; dubitatione utemur quid potissimum dicamus aut quoi loco primum respondeamus, cum admiratione. Si defessi erint audiendo, ab aliqua re, quae risum movere possit, ab apologo, fabula verrsione, ambiguo, suspicione, inrisione, stultitia, exuperatione, collectione, rea exspectatione, similitudine, nouitate, istoria, uersu aut aliter interpellatione aut arrisione. Et si promiserimus ant, uerba facturos, quod alii soleat, quod nos facturi sum
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriã ad usariaꝵ ꝓferemus. dbauditoꝵ ꝑ sona
beni uolentia colligitur. si res eoꝵꝵ fortĩ. sapientꝰ. ma¬
suete. magnifice iuidicatas ꝓferemus. ⁊ si que de his
existimatio. que uidicii ex spectatio sit: aꝑiemꝰ. De re¬
b ipsis benuolum efficiemus auditorẽ. si nr̃a causã
sumꝰ. q̃ diligent᷑ st̃ ꝯsidanda. aut c̃curpẽ cau¬
sam habemꝰ. ħ ⁊ c̃ ipsa res aĩm auditoris alienat a no¬
bis. aut c̃ aĩus auditoris ꝑsuasꝰ eẽ. uidetur ab his qͥ
ante cõtradixer̃. aut cũ defessus ÷ in audiendo eos
qui añ dixerunt. Si causa turpitudinẽ habe̾dit
ri opot̾e. non placere nob ipsis que facta dicantur ab
ad usariis. neẽ. indigna ⁊ nefaria. De inde cũ diu
rẽ auxerimꝰ nl simile a nob̾ factũ ostãdemus aut
aliquoꝵ iuditiũ de simili causa. autt de eadẽ. auit
de minore. aut de maiore ꝓferemꝰ. De iñ ad nostrani

Expanded text:
luxuriam adversariorum proferemus. Ab auditorum persona luxuriam adversariorum proferemus. Ab auditorum persona benivolentia colligitur, si res eorum fortiter, sapienter, mansuete, magnifice iudicatas proferemus; et si, quae de iis existimatio, quae iudicii expectatio sit, aperiemus. Ab rebus ipsis benivolum efficiemus auditorem, si nostram caussumus, quae diligenter sunt consideranda: aut cum turpem causam habemus, hoc est, cum ipsa res animum auditoris a nobis alienat; aut cum animus auditoris persuasus esse videtur ab ante contra dixerunt; aut cum defessus est eos audiendo, qui ante dixerunt. Si causa turpitudinem habebit, ri oportere; non placere nobis ipsis, quae facta dicantur ab adversariis, et esse indigna aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram
Abbreviated transcription (Latin):
audicorẽ hab̾e uolumꝰ qͦ modo quodq ꝯfici possit a¬
aꝑiemꝰ. sDociles auditores hr̃e pot̾imꝰ si sũmã caise buit̃
expone̾mꝰ ⁊ si attentos eos facie̾mꝰ. Hã docibis ÷ qͥ adten¬
te uult audire. Pattencos habebimꝰ. si polliceb unur
nos de reb magnis. noiuis. in usitatis u̾ba facturos
aut ad deoꝵ inmortalium re ligionẽ. ⁊ si rogabinꝰ ut atten¬
noluisse nos spe hr̃e. s ab adisarioꝵ ꝑsona beniuo¬
lentia captabitur. si eõs inodiũ. ĩ ĩuidiã. ĩ ꝯtẽptionẽ
adducemiꝰ. Ino diuii rapiemꝰ si qͥ eoꝵ spurce. supbe ꝑfidiose.
crudeliter ꝯfidenter. maliciose. Flagiciose factum ꝓ¬
feremus. Iniuualiam tͣhemꝰ si uim.u potentiam. fac¬
tio nẽ. diuitias. in corttinentiam. nob ilitatẽ. clientelas.
hospiciũ. sodalitatẽ. asfinitates adiisarioꝵ ꝓferemꝰ. &
his adium̃tis magis eos ꝯfidẽ. quã u̾tati aꝑiemꝰ. In¬
contemptionẽ adducemꝰ.si ĩ er ciam ignauiã. desidiã.

Expanded text:
auditorem habere volumus, quo modo quidque effici possit, aperiemus. Dociles auditores habere poterimus, si summam causae breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, qui attente vult audire. Attentos habebimus, si pollicebimur nos de rebus magnis, novis, inusitatis verba facturos aut ad deorum inmortalium religionem; et si rogabimus, ut attennoluisse spem habere. Ab adversariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium, in invidiam, in contemptionem adducemus. In odium rapiemus, si quid eorum spurce, superbe, perfidiose, crudeliter, confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si factionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates adversariorum proferemus, et his adiumentis magis quam veritati nem adducemus, si inertiam ignaviam, desidiam
Abbreviated transcription (Latin):
faciamꝰ audicarẽ. At ĩsinutio hꝰ modi debet ẽẽ . ii
occulte ꝑdissimulationẽ ead illa oĩa ꝯficiamꝰ. itt
ad eãd comoditatẽ in dicendi oꝑe uenire possimus
tanda st̃ do cebo. In ex ordienda causa seruandaũ ÷ ut le¬
nissit sermo ⁊ usitata u̾boꝵ ꝯsuetudo. u ñaparata oro¬

Expanded text:
io eiusmodi debet esse, ut occulte per dissimulationem eadem illa omnia conficiamus, ut ad eandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. tanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum consuetudo, ut non adparata
Abbreviated transcription (Latin):
eũ contẽptionib credis amenoatio .¬
mul chumecre: Qui cũ plures erant paucis no¬
his exequari nõ poterant. hii posteu pruciores
meruemus ne sint supiores. Hoc oracionis
lisionẽ. tũ uͦ uehenient̃ io qͦd opuis ⁊ oraconi
conꝑbat contriare. et exeo qd aubiũ non est:
ex pedit illud qͦd ⁊ dubii. ut aut dilui non possis.
aut multo difficillime posste :¬
enbrũ orationis ipellat᷑ res breuit᷑ ubsoluta. sñ
toeiꝰ intentie demoniitione. que denuo alio in¬
bro orationis excipit᷑. hoc mͥ. et iniuco poera.
dest unũ qͥo apellat menbrũ. Peide hoc excipra
C ab altero oportet. Et amicũ ledebas. Ex duob
menbris ħexornatio pat corstare. Sed eõmodissi¬
ma ⁊ absolicissima e. q ex tͥb constat. hoc paeto.
Et ĩnnico proderas :⁊ amicũ ledebas. ⁊ tͥ ipsino con¬

Expanded text:
 credas a mendacio tare metuimus? Qui, cum plures erant, paucis nobis exequari non poterant, hii, postquam pauciores sunt, metuimus ne sint superiores?». «Vos clusionem tum vero vehementer, id quod opus est oratori, conprobat contraria re et ex eo, quod dubium non est, expedit illud, quod est in dubio, ut dilui non possit aut multo difficillime possit. Membrum orationis appellatur res breviter absoluta sine totius sententiae demonstrationebro orationis excipitur, hoc pacto: ‛et inimico proderas’: id est unum, quod appellamus membrum; deinde hoc excipiatur oportet altero: ‛et amicum laedebas’. Ex duobus membris haec exornatio potest constare, sed commodissima et absolutissima est, quae ex tribus constat hoc pacto: ‛et inimico proderas et amicum laedebas et tibi non con
Abbreviated transcription (Latin):
tcir ⁊ tũ postulat sui misereanit᷑. ħ ĩ uidicio fere
facta ꝯstant. ħmͦ in loco o inuni ꝑ amplificationẽ ĩ itiemꝰ
Qd si ħ fecisset tñ. ei ꝓp̾stinis beneficiis ignosci ꝯueni¬
et. Uer̃ nicħ postulat ignosci. G inuiditui non uenit
at insenatũ. aut añ imꝑacorẽ. ⁊ ĩ ꝯ siliũ tał causa pot̃¬
uenire. Extͣnlatione cͥminis causa ꝯstat c̃ fecisse nos
ñ negamꝰ. s alioꝵ peccatis coactos fecisse diciniꝰ. ũ horesteᷤ¬

Expanded text:
tur, et tamen postulat, ut sui misereantur. Hoc in iudicio fere facta extant, hoc modo: in loco communi per amplificationem iniciemus: «quodsi hoc fecisset, tamen ei pro pristinis beneficiis ignosci conveniret, verum nihil postulat ignosci.» Ergo in iudicium non venit: at ‹in› senatum, ad imperatorem et in consilium talis causa potuit. Translatio namque criminis est, cum fecisse nos non negamus sed aliorum peccatis coactos fecisse dicimus. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯtͣrioꝵ locoꝵ dissolucio. ẜ Conclusio est artificiosus
orationis timuꝰ. ẜ Nc̃ qm̃ una cũ oratoris officiis
quo res cognitu facilior ẽẽt ꝓducti sumꝰ ut de
orationis partib loqueremur. ⁊ eas ad inuentioni r̾onẽ
Dubium humile.  Honestũ cause genꝰ putatur
ti ꝯtͣ parricidã. s Turpe genꝰ ĩtelligit᷑. c̃aut honesta
res oppugnatur. aut defenditur tͣpiss Dubiũgenꝰ :¬

Expanded text:
rum locorum dissolutio. Conclusio est artificiosus orationis terminus. Nunc, quoniam una cum oratoris officiis, quo res cognitu facilior esset, producti sumus, ut de orationis partibus loqueremur et eas ad inventionis rationem dubium, humile. Honestum causae genus putatur, ti contra parricidam. Turpe genus intellegitur, cum aut honesta res obpugnatur aut defenditur turpis. Dubium gen
Abbreviated transcription (Latin):
ut atcentos ut dociles. ut beniuo los auditores hr̃e pos¬
simus. Si genus cause dub iũ babebimꝰ. Abenuolentia
pͥnctpium ꝯstituemꝰ. nequid illa turpitudinis parsnob̾
ob ee. possit. Si humile genꝰ cause erit. faciemꝰ attentos. Si
turpe cause genꝰ erit ĩsinuatione utendũ erit deꝗͣ postiꝰ
dicemꝰ. nͥ qͥd nacti erimꝰ. Qr̃ adu̾sarios cͥminando beniuo¬
lentiam caꝑe possimꝰ. Sin honestũ cause genꝰ erit licebit
recte ł uti ł ñ uti pͥncipio. Si uolemꝰ uti: aut id oporte¬
bit ostñdere qr̃ causa sit honesta aut b̾uit̃ qͥb dexe¬
bus sumꝰ dicturi expon̾e. Simn ꝑrincipio uti nolemꝰ

Expanded text:
ut attentos, ut dociles, ut benivolos auditores habere possimus. Si genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium constituemus, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse possit. Sin humile genus erit causae, faciemus attentos. Sin turpe causae genus erit, insinuatione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum genus causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, aut id oportebit ostendere, qua re causa sit honesta, aut breviter, quibus de rebus simus dicturi, exponere. Sin principio uti nolem
Abbreviated transcription (Latin):
audacib & opitulari suis qͥsq necessariis cogerent᷑. Itaq cum
indicendo sepe par. ñ ñꝗͣ etiã supior. uisus. ẽẽt. is qͥ omisso¬
studio sapientie nicħ sibi p̃t̃ eloqñtiam ꝯꝑauat: fiebat ut &
hoẽs accesserant. maxima ac miserrima naufragia fiebant.
libꝰs eei tantũ odii atq inuidie suscłpit eloqñtia: ut homineᷤᷤ
inge niosissimi qͣsi ex aliqͣ turpida tempestate importũ ex seditiosa
⁊tumutuosa uita se inftudium aliqͥ tradent qͥetũ: Qr̃ mͥ iudeu¬
tur p̾ea ceta studia recta atq honesta ꝑ ociũ concelebrata ab
optimis enituisse. ħ uͦ aplurisq eoꝵ desertũ ob soleuisse. eo¬
temp̃r qͦmulto uehem̃tiꝰ erat retinendũ. ⁊ studiosiꝰ ad au¬
gentum. Nlãqͦ indigniꝰ rẽ honestissimã ⁊ rectissimã uiolabat
illii caronc̃ ñ fugit neq lelium. neq eoꝵ ut ue dicã discipu¬

Expanded text:
audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. itaque cum audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior visus esset is, qui omissostudio saphomines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat it Catonem neque Laelium neque eorum, ut vere dicam, discipu
Abbreviated transcription (Latin):
ter qͦs posset excellere: cũ his se pateretur ȩqͣri. & sua uolun¬
tate a iocundissima ꝯsuetudine recedere. q̃ p̃sertĩ iam nature
eloqñtia uidr̃. ⁊ itẽ postea maxinis inreb pacis & belli cuo
sumis hominũ utilitatibꝰ ẽẽ u̾sata. Postꝗ̃ uͦ ꝯmoditas q̃dam
pͣua uircutis imitatrix sine r̃oe oft̃cii. dicendi copiam cõnse¬
cuta. ẽ: tũ ingenio freta malitia ꝑu̾tere urbes ⁊ uitas hõi¬
num labe factare ꝯsueuit: atq hus qͦq exordiũ mali. qm̃ pͥn¬
cipium boni dixunus explicemꝰ. Neri simillimũ mͥ uidr̃¬
litos. ẽẽ u̾sari. nec uͦ ad pͥuatas causas magnos ac disertos hoes
accendẽ S cũ a sũmis uiris maxume resad iinistiarẽtor.
arbitror alios ñ incallidos fuisse hões. qͥ ad paruas ꝯtrou̾sias
pͥuator. accedent. Quib inꝯtrou̾siis cũ sepe m̃aatio contͣ
uerũ stare hoẽs consuescerent: dicendi assiduitas aluit au¬
datiam. ut necessario suꝑiores illi ꝑꝑ iniurias ciuiũ. resist̾e̾

Expanded text:
ter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine recederet, quae praesertim iam natu- rae in rebus pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labe- factare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam princi- pium boni diximus, explicemus. veri simillimum militos esse versari, nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere: sed cum a summis viris maxime res administrentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere
Abbreviated transcription (Latin):
capitis arcessit. Hic qm̃ coniectura uer̃ q̃ritur. defacto
erit contro u̾sia. ⁊ ereo ꝯstitutio cause ꝯ iecturalis noĩatur.
tũtiã /ꝯ t̾rias leges/ ambiguũ diffinicionẽ Itͣns lationẽ sr̾oci¬
nationẽ. Ex seͥpto ⁊ sñtñtia ꝯtͦu̾sia nascitur c̃ uidetur uo

Expanded text:
Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo constitutio causae coniecturalis nominatur.tentiam, contrarias leges, ambiguum, definitionem, translationem, ratiocinationem. Ex scripto et sententia controversia nascitur, cum videtur
Abbreviated transcription (Latin):
tum. fac̃ auditore. De exordio satis erit dictũ de in¬
ceps ad narrationẽ transeamus. P arrationũ tria
st̃ gna. unũ ÷ qͦ ex ponimus rẽ gestam. ⁊ unũ qq
tͣhemꝰ ad utilitatẽ nr̃am uincendi causa qd ꝑtinet
ad eas causas deqͥb iuditiũ fut᷑ũ : Falt̾ũ genꝰ narra¬

Expanded text:
tum facit auditorem. De exordio satis erit dictum: deinceps ad narrationem transeamus. CAPUT 12 Narrationum tria sunt genera. Unum est, cum exponimus rem gestam et unum quidque trahimus ad utilitatem nostram vincendi causa, quod pertinet ad eas causas, de quibus iudicium futurum est. Alterum gen
Abbreviated transcription (Latin):
Sunatura postulat iddicemꝰ si spacia ꝑ̃m. si ꝑ sonar̃
dignatates ⁊ silior rões. locoꝵ oporttutates. ꝯftabt̃
ne re felli possit. aut tp̃ris parit fuisse. are cauisar
nultã. aut locũ id oneũ non fuisse. aut honuues ip¬
sos face. aut pati non potuisse: siua resert nih¬
ominuu. Hom̃ĩa narrando ꝯseruanda sc̃. Nlã sepe iã¬
tas nͥti ꝯseritata sint fide̾ non põt fac̾e. Sin erurte
ficteleo mag̃ erunt ꝯseruata siͤ de his reb cau

Expanded text:
ra postulat, dicemus; si spatia temporum, personarum dignitates, consiliorum rationes, locorum opportunitates constabunt, ne refelli possit aut temporis parum fuisse, aut causam nullam, aut locum idoneum non fuisse, aut homines ipsos facere aut pati non potuisse. Si vera res erit, nihilominus haec omnia narrando conservanda sunt; nam saepe veritas, nisi haec servata sint, fidem non potest facere: sin erunt ficta, eo ma
Abbreviated transcription (Latin):
modsꝰ exposituri uidem̃ cĩunũ qdq eoꝵ argiuñtoꝵ copiã
dabimꝰ. Nã argum̃tandi rõ dilncidior exit. ẽ ⁊ ad genꝰ ⁊ ad
eremplũ cause statĩ potit accomodari. ¶ Constitutione
catisse reꝑta. statĩ placet ꝯsidare utrũ sit causa sĩplex aut
ꝯnincta. & si ꝯiunctaerit : utrii sit explurib q̃sttonibus
ta explurib q̃stionib ĩqͣ plura qͣrunt᷑ ħ mͦ. Utrũ cartago¬

Expanded text:
piam dabimus; nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim poterit accommodari. Constitutione causae reperta statim placet conside- rare, utrum causa sit simplex an iuncta; et si iuncta erit, utrum sit ex pluribus quaestionibus ta ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾ał ꝯstitutionis partes eẽ dix̃.  Qd̃ signis cause partes ñ posst̃
recte putari multo inuꝰ recte partis cause partes putabim
tur. Pars aũ cause ÷: ꝯstitutio oĩs. Non it. causi ad ꝯsttanio¬
gͥ minꝰ recte partis eiꝰ quã hic dic̃. parces putabunt᷑. ¶De¬
inde si ꝯstitutio ⁊ ipsaꝰ pars eiꝰ q̃lib&. intñtionis depulsio:

Expanded text:
nstitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- tur. pars autem causae est constitutio omnis; non enim causa ad constitutioigitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur. deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depu
Abbreviated transcription (Latin):
non mͦ nõ offendit nouitate. s etiã exornat
or̃onẽ. Pronoĩatio est que sicuri cognoie
quodã extneo demonstrat id qͦd suo noĩe nõ pot̾
eppellari. Ut siquis cũ loquatur de gͣcchis. aut
uen affricam nepotes inqͥat istius modi fuert̃.¬
iudices quẽ ad modũ plagiox ippus iste me t᷑e¬

Expanded text:
on modo non offendet novitate, sed etiam exornat orationem. Pronominatio est, quae sicuti cognomine quodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At n Africani nepotes, inquit, istiusmodi fueriudices, quemadmodum me Plagioxippus iste trac
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatẽ confirmabis. reo duplicẽ defen¬
sionẽ comꝑabis. I ħ est exornatio copiosai
conprehendit enim breui multa. fuum
auit metuere debemus tñ aliqͥd pro iure nr̃o
sorẽ proficeat᷑ : Id tribuite urẽ culpe. Atq
desine ite mirari. Quid est enĩ grͣ noͣ os istam
rem fugere aut uitate debeant. Retordami ni
quos habueritis defensores. studia eoꝵ uobis an¬
te ocłos preponite. De inde exitus omĩum ꝯ¬
fiderate. t ũ uobis uemet inmente̾. ut uere
om̃s ante ocłos ur̃os trucidatos esse. In iicos
corũ ur̃is suffragiis in amplissimũ locũ perue¬
nise.  Itẽ. Nã qͥd fuit iudices grͣ insentenci¬
is ferendis dubitaneritis. aut cstũ hoiẽm nefa¬
riũ ampliaueritis. Non apertissime res egrat̃
hic uos ueriti estis. fi primo cetu conde̾pnasse¬
tis cũ. ne crudeles existimare mini. dũ eam
iritatis uituꝑationẽ. que longe auobis ab erat.
affuturã eã inuenistis. ut tumidi acq igna¬

Expanded text:
cupiditatem confirmabis, reo duplicem defencupiditatem confirmabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum aut metuere debemus, tamen aliquid pro iure nostro sorem profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere omnes ante oculos vestros trucidatos esse, inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis? Non apertissimae res erant Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperationem, quae longe a vobis erat afutura, eam invenistis, ut timidi atque igna
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑ de u̾ber e cenatinb Nue̾ res ipsa mon ut de¬
sonas negotia q̃dã certa disꝑciuntur.
senatus. hc̃ oderit necesse est. Petulantissime e
cudini ordini honestisimo macłe atq decori
sit. Qui parentes habetis. ostendite istius
supplicio. uobis inpios hoĩes nõ plac̾e. Quib
liberi sũt. statuite exẽplũ quante pene stcͣ
in cruitate hõĩb istuis modi conparate.
Item. senatꝰ est officium ciuitatẽ consilio
uiuare. Itẽ magistratꝰ est osfitiũ opere
& diligentia sequi uoluntate̾ popłi. Poꝑli
is inaxime sentenciis deligere ⁊ probare.
accusatoris est officiũ inferre crimina. de¬
fensoris est. diluere ⁊ propulsare. testis: di¬
cere q̃ sciat aut audierit. Questoris est u¬
num qͦdq horum in officio suo continere.
quod sciat. aut audierit argumentari.⁊
coniec t̾ura pro seqͥ pacieris: Ius acusatoris ẽ
iure eestimonis conmiscebis. Testis in prob

Expanded text:
videbantur de verborum exornationibus. Nunc res ipsa monet, ut devidebantur de verborum exornationibus. Nunc res ipsa monet, ut desonas negotia quaedam certa dispertiuntur, s diligit, hunc oderit necesse est; petulantissime entudine ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis homines impios non placere. Quibus liberi sunt, statuite exemplum, quantae poenae sint in civitate hominibus istiusmodi conparatae.» Item: «Senatus est officium ‹consilio civitatem iuvare; magistratus est officium› opera et diligentia consequi is sententiis dilegere et probare.» Et: «Accusatoris officium est inferre crimina; defensoris diluere et propulsare; testis dicere, quae sciat aut audierit; quaesitoris est unum quemque horum in officio suo continere. quod sciat aut audierit, argumentari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi
Abbreviated transcription (Latin):
ditur intres partes. Similitudinẽ. arguinẽ¬
tũ contrariũ. I ꝑsimilitudinẽ sunt᷑. cum
ponunt᷑. asimili ordne ducte sic. Nã cũ canes
fungunt᷑ officio lupor eui nã p̃sidio pecuaria
credemꝰ:¶ꝑ argumentũ tractat᷑ eũ eait per¬
sona. aut re aliqua similitudo aiugendi. aut
mimendi causa dicit᷑. Ut siqͥs drusũ gͣcehum
mucorẽ q ob so lecũ dicat. Ie x contͣrio duci¬
tur sic. Ut siqͥs hoĩem prodigũ ⁊ luxuriosũ
ssuidens parcũ ⁊ diligentem appellet. Et in h
postremo qͦd ex contrario fumit᷑. & in illo pͥ¬
mo qͦd asimlitudine ducit᷑ : ꝑer tͣns lationẽ
arguiento poterimus uti : ꝑ sumlitudinem
sic Qud ait hic rex atq agamẽnoti m̃. siue ut cru¬
delitas ẽ potiꝰ atreus:Ex contͣrio sic. Ut sique̾ ĩ¬
piũ qͥ patrẽ uerberarit eneã uocemꝰ: Itc̃ꝑanti᷑
⁊ ad ulterũ ipolitũ noĩemꝰ. Iflec sũt fert qͥ dicenda

Expanded text:
ditur in tres partes: similitudinem, argumenditur in tres partes: similitudinem, argumentum, contrarium. Per siponuntur a simili oratione ductae, sic: «Nam cum canes funguntur officiis luporum, quoinam praesidio pecuaria credemus?» Per argumentum tractatur, cum a persona minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, inet adulterum Ippolytum nominemus. Haec sunt fere, quae dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
monib pre cuta spiritꝰ ducebatur. Nam ĩ
pinqͦ ꝑcerto ⁊ proprio ab utitur. ħ modo
ũ ires homiinis breues funt. a ut parua statri¬
ra. aut longũ ĩ hoĩe consiltũ. Aut oratio ma¬
gna. Aut uti sermone pauco. Nã hic facile est
intellectu finitima uerba rerũ dissimilium
ratione abusionis ẽe̾ craducta:
Rans latio est cũ uerbũ inquandã rem
tͣnsfert᷑. ex alia re. qͦd ꝑptͣ simmilitudinẽ
recte uidebit᷑ posse tͣnsferri. Ea gͥ fumitur rei
tus ex ꝑgefecit terrore fubito. Breuitatis
causa sic. Recens aduentꝰ exercitus fubito¬
SIC
Citius mat̾ cotidians nuptiis deleclat᷑. Augen¬
di catisa sic. Nullius urbis meroe et calami¬
tas istius explere inimicitꝰ. & ne sariam
sic. Magno se predicat aux ilio fuisse. qo paulu¬
lũ in reb aifficillimis aspirauit. Ornandi cau
cũ ratione inconsamilem rẽ russeat. ne snͣ delectu
bis. aliud sencentia demonstraus. Ca diuidi¬

Expanded text:
monibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in monibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in pro certo et proprio abutitur, hoc modo: «Vires hominis breves sunt»; aut: «parva statura»; aut: «longum in homine consilium»; aut: «oratio magna»; aut: «uti pauco sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta. Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex alia re, quod propter similitudinem recte videbitur posse transferri. Ea sumitur rei am tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincsic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.» Ornandi causcum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu bis aliud sententia demonstrans. Ea divi
Abbreviated transcription (Latin):
ciemur. Cũ conparatione. aut asimilitu¬
dine. aut apresentia suꝑlatio sumit᷑. asimi¬
litudine sic. Corpore inueũ candorẽ. aspectu
igneũ ardorẽ assequebat᷑. A presentia hocmͦ.
siꝰ ore sermo melle dulcior ꝑfluebat. E
ode̾ ĩgne̾ est hoc. T̃antꝰ erat in armis
splendor. ut soł fulgor obseurior inde̾ cͣ¬
Intellectio est cũ res tota deͤ parua parte
cognoscit᷑. Aut ee otopars. B perte tocũ:
sic intaligit᷑. Nõ ille te tibie nuptiales eius
matrimonii cõmonebatur. Nã hic scimonia¬
om̃is nuptiarił uno signo tibiarũ intelligitur.
Detoto pars. Ut si qͥs ei qͥ uestimentũ. aut or¬
natũ sũptuosũ ostendet dicat. Ostentas mͥ diui¬
cias & locupletes copias iactas. sab ĩmo plura
auxilio. fuit in manis ille trans alpimis. In ita¬
lia qͦ nõ nemo sensit ide togatus. Npluribus
unum sic intelligit᷑. atrox calamitas pectora
merore pulsabat᷑. Itaq ane̾lans ex unis pul¬

Expanded text:
tiemur.» Cum conparatione aut ‹a similitutiemur.» Cum conparatione aut ‹a similitudine aut a› praestantia superlatio sumitur. A similitudine, sic: «Corpore niveum ‹candorem, aspectu igneum› ardorem adsequebatur.» A praestantia, hoc modo: «Cuius ore sermo melle dulcior profluebat.» Ex eodem genere est hoc: «Tantus erat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscurius videretuIntellectio est, cum res tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,› ut si quis ei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes copias iactas.» CAPUT 45 Ab unauxilio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemo sensit idem togatus.» A pluribus unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pul
Abbreviated transcription (Latin):
tata sc̃. abeo qͦd contiuet᷑ id qͦd continet. Ue si
quis aurũ aut argeniũ. aut ebur nominet
cũ diuicias uelit noĩare. harũ rerũ magis¬
inprecipiendo diuisio. ꝗͣ ĩqrendo difficilis est¬
in uentio. Ideo qy plena confuetudo est nõ
mͦ poetarũ. & oratorũ. s ⁊ cotidian sermo¬
nis. huius modi denoĩationuͣ¬
⁊ireiutio est oratio rẽ sĩplic̾em asfũpta
cirẽseͥbens elocutione. hoc pacto. Sei¬
piõnis sententia Barthagims opes fregit.
Nã hic nͥ queclã ordinandi ratio e̾e̾t habita
scipio potuit & carchago simplicit̾ apellari
ordinem ꝑuersione: aut tͣnsiee t̃ione.
uiuenddi facultates. Huiꝰmoĩ traiectio que
rẽ nõ redit obscuram: multũ ꝑderit ad
ꝯtinuationes de qͥb ante dictũ eiͦt. Inqͥbus
possint ẽe abssolute:
au̾gendi minuendi ue causa. Hec fu¬
mitur seꝑatĩ aut cũ conꝑatione. Seꝑatim
imperii magnitudinẽ soł ortu & ocasu me¬

Expanded text:
tata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut si tata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias velit nominare. Harum ‹omniin praecipiendo divisio, quam in quaerendo difficilis inventio est, ideo quod plena consuetudo est non modo poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationumCircumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellariordinem perversione aut transiectione.› di casus facultates.» Huiusmodi traiectio, quae rem non reddit obscuram, multum proderit adcontinuationes de quibus ante dictum est; in quibus possint esse absolutae augendi minuendive causa. Haec sumitur separatim aut cum conparatione. Separatim, › imperii magnitudinem solis ortu atque occasu me
Abbreviated transcription (Latin):
collocamusDenoĩatio est que abreb ꝑ¬
einqͥs & finitinis tͣhit oronẽ. qua posfit ĩtell¬
gi tes que nõ suo uocabulo sit appellata. Ista au¬
abiuuentore conficit᷑. Se siqͥs de tarpeio logñs
capitolinũ noĩet. Aut ab inuenco. Ut si qͥs pro
libero uniũ. ꝓcerere fruge̾ appellet. Nut ab¬
ĩstrunento dñm. ut siquis macedonas appella¬
rit hoc modo. Nõ tã cito sarisse gͣcia potiti fc̃.
Aut idẽ gallos fig̾eans dicat. Nõ tam facile ex ita¬
lia trais alpina armatura depulsa est. Aut id
qͦs fit. abeo qͥ facit. Ut siqͥs c̃ bello uelte ostend̾e
aliquẽ qͥepiã ferisse dicat. Mars istud te face̾
necessario coegit. Aut si quod facit ab eo quod
fit. Ut cũ denodiosã arcem dicimꝰ : qo defidio¬
sos facit. & frigꝰ pigrũ qr pigros facit. Ab eo qͦd
continet id qͦd continet᷑ hoc modo denoĩabitur.
armis italia nõ poc̃ uinci. nec g̃cia disciplinis.
Nãq hic ꝓ grechis ⁊ italis que contment no¬

Expanded text:
Denominatio est, quae ab rebus propinquis et finitimis trahit orationem, qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellata. Id a ut ventorum conficitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinum nominet, aut invento, ut si quis pro Libero vinum, pro Cerere frugem appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appellarit hoc modo: «Non tam cito sarisae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia materis Transalpina depulsa est»; aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere necessario coegit»; aut si, quod facit, ab eo, quod fit, ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus pigrum, quia pigros efficit. Ab eo, quod continet, id, quod continetur, hoc modo denominabitur: «Armis Italia non potest vinci nec Graecia disciplinis» - nam hic pro Graecis et Italis, quae continent, no
Abbreviated transcription (Latin):
honore inmorte caruit ẜ Nonꝰ. ꝑquẽ oro adinuitasior
exꝑdes ãĩ res refet᷑. Ut si ad equũ domũ uestẽ. sermone
om̃datio fit. Duodecimꝰ: ꝑ quẽ disiunctio de plorat᷑
ab aliqͣ. dcũ diducaris abeo qͥc libentissime uareris
aut aparente. filio. afr̃e familiari. E Terciꝰ decimꝰ p
quẽ cũ melignatione ꝯq̃rim̃. qd̾ abalus aqͥb minime
ꝯueniat male tͣctemur ꝓpinqͥs amicis. qͥb beingne
fec̾imꝰ qͦs aduitores forẽ puttauerimꝰ. ut aqͥb idignũ¬

Expanded text:
honore in morte caruit. nonus, per quem oratio ad mutas et expertes animi res referetur, ut si ad equum, domum, vestem sermonem commendatio fit. duodecimus, per quem disiunctio deploratur ab aliquo, cum diducaris ab eo, quicum libentissime vixeris, ut a parente filio, a fratre familiari. tertius decimus, per quem cum indignatione conquerimur, quod ab iis, a quibus minime conveniat, male tractemur, propinquis, amicis, quibus benigne fecerimus, quos adiutores fore putarimus, aut a qu
Abbreviated transcription (Latin):
cordẽ ẽẽ. ostñdimꝰ.⁊⁊ tñ amplũ ⁊ excelsũ. ⁊ pacientẽ incõmo¬
⁊ magnificentia in qͦ gͣuitas ⁊ auctoritas ÷ plꝰ ꝓ ficit ad
atĩ aĩs diutiꝰ inconq̃stione morari ñ opartebit. quẽ ad mod̾
tudo longiꝰ ꝓ cessit : ⁊̃ sequntur d̾ inceps insedo libro dicemꝰ.
Rotoniate Quonzdam euo
florerent oĩd: copir̃ unitalia cũ ĩpͥmiᷤᷤ
beati nu̾arent᷑ . templũ uinonis

Expanded text:
lsum et patientem incommoet magnificentia, in quo gravitas et auctoritas est, plus proficit ad au- tem animis diutius in conquestione morari non opor- tebit. quemadmodum tudo lon- gius processit, quae sequuntur deinceps, in secundo libro dicemus. Crotoniatae quondam, cum florerent omnibus copiis et in Italia cum primis beati numerarentur, templum Iunonis
Abbreviated transcription (Latin):
sidet᷑. incħactineat eã ex lege ꝯsiderare. qͥppe q̃ in lege
scͥpta ñsit. Qd si sit ĩstitutũ: oĩb dari causam. ⁊ potesta¬
tẽ peccandi cũ intellexit uos ex ingenio eiꝰ qͥ ꝯt᷑ legẽ
dices neq qͥd seqñtur habituros. si abeo qd seͥpcũ sit
recedant. neq quo pacto aliis improbare possint. quod
ꝯtra legem uidicarint. Et cet̾os ciues qͥd agant ignora¬

Expanded text:
 attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem dices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignora
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba ũrent᷑. Cur cͥtao tp̃r cõueniant. cͥto. discedant.
tuntis molestiis equũ eenseant. ad usarios nr̃os leges ne¬
ꝑꝑ ꝙͣ sereus. ꝯtͣ legẽ fecisse dicat. exceptionẽ in lege asc̃¬
bat: passurꝰ ne sint. Postea ħ qd̃ faciat indigniꝰ ⁊ in
alitt̾is mutare ñ possint i eãrẽ ipsa nuditio maxime
omutare. De iñ indigñ cẽ de lege aliqd̃ d rogari. aut legẽ

Expanded text:
verba iurent; cur certo tempore conveniant, cur certo discedant, tantis molestiis esse aequum censeant, adversarios nostros leges ne se reus contra legem fecisse dicat, exceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et et litteris mutare non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptũ ÷ recitando. sepe ẽscͥpto faistũ adusarii ꝯfligendo atq
it̃dũ acͥ t̃ adudicẽ ipsũ reu̾tendo. Quo in loco uidici de mõ¬
strandũ ÷ quidiiratꝰ sit qͥd seqͥ debeat duab decausis uidi¬
cẽ dubitare: oporte. Si aut scͥptũ sit obscure. aut neget
cũ iudices legi parere. ñ int̃p̃tari lege oport̾e. ħ loco ꝯma¬
to: tũ dilucre ea. q̃ ꝯtͣdici potuer̃ ÷ oportebit. Contͣ aũdicet᷑.
si aut ꝓrsus aliud sensisse scͥptor: ⁊ scͥpsisse aliud de monstra¬
obtẽꝑari. Si aliud sensisse scͥptor. aliud scͥpsisse dicet᷑. isqͥ scͥp¬
to utet᷑. ħ dicet. ñ oꝑort̾e de eiꝰ uoluntate nos argum̃tari
qͥ ne id face̾ possumꝰ : indiciũ nob reliq̃rit sue uoluntatiᷤ
Multa incomoda ꝯseqͥ. si ĩstituat᷑. ut ascͥpto recedatur.

Expanded text:
scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atque interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget tum iudicem legi parere, non intit. contra autem dicetur, si aut pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud demon- straoptem- perari. Si aliud sensisse scriptor, aliud scripsisse dicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non oportere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si inst
Abbreviated transcription (Latin):
Lũ ipsũ sec̃ ad mi rantẽ. qͥdnã ꝯtͣdici possit. Tum ad iudicis
officiũ reutentẽ. ⁊ ab eo querentẽ. qͥd p̃t̃ ea audire aut ex¬
pectare debeat. Tũ ipsũ adu̾sarĩ qͣsi inteptantis loco ꝓdu¬
cendo. h int̾rogando utru scͥptũ neget ee eo mͦ. an abse
ꝯͣ factũ eẽ. aut ꝯtͣ ꝯtñdi neget. uttũ negare ausus sit: se dice̾

Expanded text:
tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentem et ab eo quaerentem, quid prae- terea audire aut exspectare debeat; tum ipsum ad- versarium quasi in testis loco producendo, hoc est interrogando, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi neget; utrum negare ausus sit, se dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ad pecandum eũ ipulisset. Nc̃ ipsũ reũ causs asterie
qr̃ deliq̃rit. De in hanc inducere particionẽ. Qiuiꝰ in
singlas partes multe ꝯuenient arguintationes. Primũ
nulla ĩ lege ulla causã ꝯtͣ scͥptũ accipi ꝯuenire. De iñ
poitett. Postremo si ĩhac qͣ in lege oporteat: hãc quippe
causi accipi minime oporte. Prima pars hisfere locis
ꝯsirmabitur. Scͥptori dicet: neq ingeniũ. neq oꝑã
neꝗ ullã facultatẽ. defiusse. qͦminꝰ aꝑte possec ꝑ sẽte¬

Expanded text:
ad peccandum impulisset;— nunc ipsum reum causam afferre, quare deliquerit. deinde hanc inducere partitionem, cuius in singulas partes multae convenient argumentationes: primum, nulla in lege ullam causam contra scriptum accipi con- venire; deinde, oporteat; postremo, si in hac quoque lege oporteat, hanc quidem causam accipi minime oportere. Prima pars his fere locis confirmabitur: scriptori neque ingenium neque operam neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus aperte posset pe
Abbreviated transcription (Latin):
si cũ quib libent᷑ exerceat᷑ nõ habeat: aut su¬
i diffifus sit. aut nescius quã uiã sequi debeat.
Que ab nobis absunt om̃s disficultates. Na &. simul
libent̾ exercemur. ꝑptͣ ainicitiã cus iniciũ cog¬
natio facit Cetni philosophie ratio confirmabit
Et de nobis nõ diffidimꝰ. ꝑpte̾a quod ⁊ aliqͣntu¬
lũ processimis. & alia sunt meliora. que mul¬
to attentius petimꝰ inuita. ut ⁊ fi ñ peruene
habemꝰ. ꝓpce̾a quod in his libris nicħ preteri¬
tũ est retħce preceptionis. Demonstratũ est
enĩ quo mͦ res in omĩb gn̾ib euisarũ inueni¬
te oporteat. Dictũ est quo pacto eas dispo¬
uisse possemnus. De monstratũ ⁊ quib modis ꝑ¬
fecto elo cutio conparet᷑. Que si sequam᷑. acute
& cito reꝑiemus. distincte ae ordinate dis¬
ponemꝰ. grauit̃ & uenuste pronũciabimꝰ. fir¬
me x ꝑpecue meminerimꝰ. Ornate & suauit̃
eic quein᷑. ħ ampliꝰ in arte retħca nicħ est

Expanded text:
 quicum libenter exerceantur non habent, aut si diffidunt sibi, aut nesciunt, quam viam sequi debeant; quae ab nobis absunt omnes difficultates. Nam et simul libenter exerceamur propter amicitiam, cuius initium cognatio facit, cetera philosophiae ratio confirmabit: et nobis non diffidimus, propterea quod et aliquantum processimus, et alia sunt meliora, quae multo intentius petimus in vita, ut, etiamsi non pervenerhabemus, propterea quod in his libris nihil praeteritum est rhetoricae praeceptionis. Demonstratum est enim, quomodo res in omnibus generibus causarum invenire oporteat; dictum est, quo pacto eas dispo via meminisse possemus; demonstratum est, quibus modis perfecta elocutio conpararetur. Qua si sequimur, acute et cito reperiemus, distincte et ordinate disponemus, graviter et venuste pronuntiabimus, firme et perpetue meminerimus, ornate et suaviter eloquemur. Ergo amplius in arte rhetorica nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
nõ mͦ ad iuuat. ⁊ ex ornat orationẽ: s multo
max tmie ꝑ eã exercem᷑ ad elocutiois facultatẽ¬
.u
Qr̃ conueniet extͣ exera causã ĩ exercendo ra¬
tiones ad ibere ex politionis. Indicendo uero uti.
cum ex ornabimus argumentationẽ de qua
ta causa continet᷑. manet᷑ diutius. & eodẽ
sepius redit᷑. hac uti maxime conueniet. & id ẽ
eratoris bom maxime pͥum. Nõ enim dat᷑ audi¬
tori potestas aminumꝰ de re firmissima dimo¬
ueneli. Nuic exemplũ satis idoneum subici nõ
potuit. ꝑꝑtea quod hic locus atota causa non :¬
separatus. sicut menbrũ aliquod. s canꝗͣ sang¬
uis ꝑ fusus ⁊ pet totũ corpus orationis:

Expanded text:
sed multo maxime per eam exercemur ad elocutionis facultatem. are conveniet extra causam in exercendo rationis adhibere expolitionis, in dicendo uti, cum exornabimus argumentationem, qua deta causa continetur, manetur diutius et eodem saepius reditur. Hac uti maxime convenit et id est oratoris boni maxime proprium. Non enim datur auditori potestas animum de re firmissima demovendi. Huic exemplum satis idoneum subici non potuit, propterea quod hic locus non est a tota causa separatus sicuti membrum aliquod, sed tamquam sanguis perfusus est per totum co
Abbreviated transcription (Latin):
diltentuus exercueris. & gͣuitatẽ ⁊ dignita¬
tem ⁊ fuatuit᷑atẽ habere in dicendo poteris
ut oratarie plane loquaris. Nenuda et in ornata
ĩuentio uulgari sermone proferat᷑. Nc̃ idõtidẽ
nosmet ipsi nobis instemus. Res enĩ cominuins
agitim ut frequent̾ & asfuett consequam᷑. ar¬
ris rationẽ studio & exercitatione. Que alicui tͥ¬

Expanded text:
diligentius exercueris, et gravitatem et dignitadiligentius exercueris, et gravitatem et dignitatem et suavitatem habere in dicundo poteris, ut oratorie plane loquaris, ne nuda atque inornata inventio vulgari sermone efferatur. Nunc identidem nosmet ipsi nobis instemus - res enim communis agetur -, ut frequenter et adsidue consequamur artis rationem studio et exercitatione; qu
Abbreviated transcription (Latin):
pulum. nec auctoritate senatꝰ cõmotus ab sentẽ¬
tia defisteret iipse : iubet aduocati contionẽ. In¬
tea iste scele & mał cogitationib redundans. e¬
uolat extemplo iouis. sudans ocłis ardentib ere¬
cto capillo ꝯtorta toga eũ plurib aliis ire cep̃
occid̾e̾ iubet face̾. Cũ gcchiis deos inciꝑet preca¬
citudo subito timore ꝑterrita. fu tere cepit.
at iste spumans extrre celus. anelans ex
infimo pectore crudelitatẽ. contorquens bra¬
chium. & dubitanti gͣcehõ qͥd e̾e̾t. neq tñ locũ
in quo constit̾a̾t religuenti ꝑcutit tẽpus. Ille
nullã uocẽ delibans insica uirtute concidit ta¬
citus. Iste uiri forcissimi miserando sanguine
aspersus. qͣli facinus p̃clarissimũ fecisset: cir
rigens: intẽplũ iouis contulit sese. I hec ex¬
ornatio plurunũ prodest. ĩ amplificanda et
coniniseranda te: in huiꝰ moĩ narratioĩb. Sta¬
tuit enĩ rẽ tocã & proponit añ ocłos
mnes rationes honestande elocutionis

Expanded text:
us sententia desisteret, iubet advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, cum pluribus aliis ire celeriubet idem facere. Cum Graccus deos inciperet precatitudo, subito timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid esset, neque tamen locum, in quo constiterat, relinquenti, percutit tempus. Ille, nulla voce delabans insitam virtutem, concidit tacitus. Iste viri fortissimi miserando sanguine aspersus, quasi facinus praeclarissimum fecisset circurigens, in templum Iovis contulit sese.» CAPUT 69 Haec exornatio plurimum prodest in amplificanda et conmiseranda re huiusmodi enarrationibus. Statuit enim rem totam et prope ponit ante oculos. Omnes rationes honestandae studiose co
Abbreviated transcription (Latin):
re. Dominꝰ est. Sic̃ hic te. uince tu nc̃ ar̃um.
Cur. nõ desinis ĩqͥt uxor loqͥ: que me digna ñ
sunt. Tace & q̃ citranda fẽ cura. Tu cessas mͥ
me : Iste mulierẽ repulit ase lamentãtẽ: Iui
nescio qͥd incipienti dicẽ. quod dignũ uidelicet
illiꝰ uirtute e̾e̾t: gladiũ in late defixit .ł puto
in hoc exẽplo datos ee̾ iicuiq sermones ad
dignitatẽ accõmodatos. scił id quod opertet in
ħ gn̾e obseruari. Put itẽ sermocinationes
consequentes. hoc gñs. Nã qͥd putamꝰ illos dictu¬
ros si hoc iudicaueritis. Ilone õs utent᷑ a hac o¬
fingit᷑ qͣsi adsit. aut cũ res iita aut in¬
formis fit eloquens. & forma & oratio atͥbuit
ad dignitatẽ accõmodata. Aut actio q̃oam
hoc mͦ. Quod si uẽ hec urbs inictissima uocẽ einit¬
tananũ hoc mͦ logͣtur: Ego illa plurimiis tropheis
ornata. t̾imphis certissimis ditata. clarissis locu¬
pletata uic toriis. nc̃ ur̃is seditionib o ciues ueror¬

Expanded text:
vince tu nunc animum.» «Quin desinis», inquit, «uxor, loqui, quae me digna non sint? Tace et quae curanda sunt, cura. Tu cessas mihi ere?» Iste mulierem propulit ab se lamentantem; illi nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in hoc exemplo datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodatos; id quod oportet in ‹hoc› genere conservare. Sunt item sermocinationes consequentes hoc genus: «Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes hac utentur ofingitur quasi adsit, aut cum res muta aut informis fit eloquens, et forma ei et oratio adtribuitur ad dignitatem adcommodata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc haec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nu