comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libertas. culpe conscios adpoenitentiam renocaret im¬
punitas quid laquar rursus intimas franciȩ nationes
iam non abhis locis quȩ olim romani inuaserant sed
a propriis ex ongine suis sedibus atq ab ultimis barba¬
rie lictoribus auulsas ut indeserts galliȩ regionibus col¬
locate & pacem romani imperii cultu iuuarent & ar-¬
ma dilectu. Quid cõmemorem bugonicam uictoriam
etiam imꝑatoris ipsus uulnere gloriosam: Quid uin¬
donis st campoe hostium strage completos sed adhuc
ossibus opertos: Quid immanem ex diuersie germanoꝵ
populis multitudinem quam duratus gelu thenus illu-¬
xerat ut insulam quam diuortio sui idem amnis am¬
plectitur pedestri ligmine ausa transmittere repe¬
te laxato flumine clauderetur: & demissis statm obses.¬
sa naingiis ita se dedere cogeretur ut quod difficilius
est. sorte cõmum eligeret quos captiuntati tradexet:
relatura cum reliquis suis infamiam proditionis suoꝵ

Expanded text:
libertas, culpae conscios ad paenitentiam revocaret imlibertas, culpae conscios ad paenitentiam revocaret impunitas? Quid loquar rursus intimas Franciae nationes iam non ab his locis quae olim Romani invaserant sed a propriis ex origine sui sedibus atque ab ultimis barbariae litoribus avulsas, ut in desertis Galliae regionibus conlocatae et pacem Romani imperii cultu iuvarent et arma dilectu? Quid commemorem Lingonicam victoriam etiam imperatoris ipsius vulnere gloriosam? Quid Vindonissae campos hostium strage completos et adhuc ossibus opertos? Quid immanem ex diversis Germanorum populis multitudinem, quam duratus gelu Rhenus inlexerat ut in insulam, quam divortio sui idem amnis amplectitur, pedestri agmine ausa transmittere repente laxato flumine clauderetur et dimissis statim obsessa navigiis ita se dedere cogeretur ut, quod difficilius est, sorte communi eligeret ex se quos captivitati traderet, relatura cum reliquiis suis infamiam proditionis suorum.
Abbreviated transcription (Latin):
illum quo bononiensis oppidi littus insederat terra
pariter ac mari sepsit. Cum reciprocus cursus illius
elementi iactis inter undas uallis diremisset ut qͦꝵ
portas fluctus ablueret mare quod tangerẽt pe¬
didissent. Qui eodem exercitu uirtute capto cleme¬
tia conseruato dum ȩdificandis classibus britanniȩ
recuperatio comparatur terram uatauiam sub ĩpo
quondam alumno suo adiuersie francorum gentib
ma. sed etiam feritatem porere cogerentur. tlam
quid ego de receptione britaniȩ loquar: ad quam
ita quieto mari nauigauit/ ut Ocecousille tanto uelto¬
ee scupe fadtus carusse suis motibus uideretur. Ita
ꝑuectus ut non comitata illum sit sed prestolata uic¬
tora. Quid de misericordia dicam: qua uictis tempe¬
rauit: Quid de iustitia. qua spolians cõmissa restituit:
Quid de pronidentia. qua sociis sibi iundas se eiusmõi
iudicem dedit : ut seruitutem passos iuuaret recepta

Expanded text:
illum qui Bononiensis oppidi litus insederat terra illum qui Bononiensis oppidi litus insederat terra pariter ac mari saepsit, cum reciprocos aestus illius elementi iactis inter undas vallis diremisset ut, quorum portas fluctus adluerat, mare ei quod tangerent perdidissent. Qui eodem exercitu virtute capto, clementia conservato, dum aedificandis classibus Britanniae recuperatio comparatur, terram Bataviam sub ipso quondam alumno suo a diversis Francorum gentibus ma sed etiam feritatem ponere cogerentur. Nam quid ego de receptione Britanniae loquar? ad quam ita quieto mari navigavit ut Oceanus ille tanto vectore stupefactus caruisse suis motibus videretur, ita pervectus ut non comitata illum sit sed praestolata victoria. Quid de misericordia dicam qua victis temperavit? Quid de iustitia qua spoliatis amissa restituit? Quid de providentia qua sociis sibi iunctis se eiusmodi iudicem dedit ut servitutem passos iuvaret recepta
Abbreviated transcription (Latin):
prȩditus alacritaa ac fortitudine: quam bella plirei¬
ma prȩcipue campi iudere Sydonii. inde est quod
tanta ex illo inte ferme similitudo transiut: ut si¬
gnante natura uultibus tuis impressa udeatur. Idem
enim est/ quem rursue inte colimus aspectus eađe
infronte grauitas. eadem in oculis & inore tranꝗlli:¬
tas. Sic est indey modestiȩ rubor: sic testis sermo iu¬
stitiȩ. Accipe imperator ancipitem nostrorum sen¬
suum confessionem. Dolemus quod constantius ex¬
cessit a nobis dum te cernimus illum excessisse non
credmmius. Quanꝗ quid ego illum excessisse dico cu¬
ius immortalia facta unnunt: & inore omnium homi:¬
num oculisq uersantur Quis enim non dico pemini¬
scitur/ sed qnis non adbuc quodam modo uidet : quã¬
tis ille rebus auxerit ornaritq remp. Qui adscitus
imperio primo aduentu suo innumerabili hostiũ
classe feruentem exclusit oceanum.Exercitum

Expanded text:
praeditus alacritate ac fortitudine quam bella pluripraeditus alacritate ac fortitudine quam bella plurima, praecipue campi videre Vindonii. Inde est quod tanta ex illo in te formae similitudo transivit, ut signante Natura vultibus tuis impressa videatur. Idem enim est quem rursus in te colimus adspectus, eadem in fronte gravitas, eadem in oculis et in ore tranquillitas. Sic est index modestiae rubor, sic testis sermo iustitiae. Accipe, imperator, ancipitem nostrorum sensuum confessionem: dolet quod Constantius excessit a nobis sed, dum te cernimus, illum excessisse non credimus. Quamquam quid ego illum excessisse dico, cuius immortalia facta vivunt et in ore omnium hominum oculisque versantur? Quis enim, non dico reminiscitur, sed quis non adhuc quodam modo videt quantis ille rebus auxerit ornaritque rem publicam? Qui adscitus imperio primo adventu suo innumerabili hostium classe ferventem exclusit Oceanum, exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ etatem licuit. consecutus es: & quanuis te suꝑ om̃s
acquirendę glonȩ moras fortune potiusses exedore
militando uoliusti & adeundis belli periculis ac ma¬
n cum hostibus & singnlari certamme conserendi
notiorem te gentibus reddidisti cum non posses esse
nobilior. Magnum inꝗͣ est abste profectum ad maxi¬
ma peruenire. Longe tamen alud est niti ꝑ ardua
&iuga montium patere plano aliud ipsa ortus sin
sublimitate fultum uerticem tenere fortunȩ : ̃ q
summa sunt non sperare sed habore.Sacrum istud
palatium non candidanis imperii sed designanisin¬
trasti. confistimq te illi paterni lares successorem
uidere legiptimum Neque enim erat dubium
quin ei competeret hereditas. quem primum impe¬
ratori filium fata tribuissent. Te enim tantum ille
& Imperator interris & in celo deus in primo etatis
suȩ flore generauit. toto adhuc corpore ingens illa

Expanded text:
per aetatem licuit, consecutus es et, quamvis te super omnes per aetatem licuit, consecutus es et, quamvis te super omnes adquirendae gloriae moras Fortuna posuisset, crescere militando voluisti et adeundis belli periculis ac manu cum hostibus etiam singulari certamine conserenda notiorem te gentibus reddidisti, cum non posses esse nobilior; — magnum, inquam, est abs se profectum ad maxima pervenire; longe tamen aliud est niti per ardua et fuga montium petere e plano, aliud ipsa ortus sui sublimitate fultum verticem tenere fortunae, et quae summa sunt non sperare sed habere. Sacrum istud palatium non candidatus imperii sed designatus intrasti, confestimque te illi paterni lares successorem videre legitimum. Neque enim erat dubium quin ei competeret hereditas quem primum imperatori filium fata tribuissent. Te enim tantus ille et imperator in terris et in caelo deus in primo aetatis suae flore generavit toto adhuc corpore vigens, illa
Abbreviated transcription (Latin):
domus prȩrogatiua prouexit ut iam summo gradu &
cipes tertius imperator inter omnes inꝗ̃ principes ma¬
iestans tuȩ hoc babes constantine prȩcipium. quod buipe¬
rator es/ tantaq est nobilitas originis tuȩ ut nihil ti¬
bi addiderit honoris impetium nec possit fortima
numini tuo imputare quod tuum est Omisso ambitu
& suffragatione non fortuita hominum consensio, nõ
repentinus aliquis fauoris enentus te principem fecit:
imperium nastendo meriusti. quod quidem mili deo¬
rum immortalium mimus & primum uidetur ꝙ ma¬
ximum in lucem statim uenire foelicem. Et ea quȩ
alii uix totius uitȩ laboribus consequuntur iam domi
parta suscipere.quanuis enim magna sit & admir̃a¬
da foelicitas. quȩ stipendus in ordinem meritis & mi¬
litiȩ gradibus emensis adfastigum istud maiestaris
ascendit & solis uixtutis nixa radicibus ad tante po¬
tentiȩ robur innaluit quod quidem etiam tu quañta

Expanded text:
domus praerogativa provexit, ut iam summo gradu et domus praerogativa provexit, ut iam summo gradu et iae tuae principes tertius imperator. Inter omnes, inquam, participes maiestatis tuae hoc habes, Constantine, praecipuum, quod impeortus es, tantaque est nobilitas originis tuae ut nihil tibi addiderit honoris imperium nec possit Fortuna numini tuo imputare quod tuum est, omisso ambitu et suffragatione. Non fortuita hominum consensio, non repentinus aliquis favoris eventus te principem fecit: imperium nascendo meruisti. Quod quidem mihi deorum immortalium munus et primum videtur et maximum, in lucem statim venire felicem et ea quae alii vix totius vitae laboribus consequuntur iam domi parta suscipere. Quamvis enim magna sit et admiranda felicitas quae stipendiis in ordinem meritis et militiae gradibus emensis ad fastigium istud maiestatis ascendit, et solis virtutis nixa radicibus ad tantum potentiae robur invaluit — quod quidem etiam tu, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
bo sermonem. Ut tenim ipsos immortales deos quanꝗ̃ uni¬
uersos animo colamus interdum tamen in suo quenq tem¬
plo ac sede ueneramur. lta mihi fas esse duco omnium
principum pietatem meminisse laudibus celebrare prȩ¬
sentem & primo igitur incipiam originuis tuę numine. qđ
pleriq adhuc fort̾asse nesciunt sed qui te amant pluri¬
mum scunt. Ab illo enim diuo claudio manat inte auita
cognatio qui Romani imperii solutam & ꝑditam discipli¬
nam primus reformauit himanesq gothorum copias
ponti faucitus & histri ore proruptas terra mariꝗ dele¬
uit. Utinam diuturnior recreator hominum ꝗͣ matu-¬
rior decrum comes. Quanius igitur ille foelicissimus di¬
es proxima religione celebratus imperii tui natalis habea.¬
tur quoniam te isto habitu primus ornauit. lam tamen
ab illo generis auctore inte imperii fortua descendit.
Quinimmo ipsum patrem tuum uetus illa imperatoriȩ

Expanded text:
bo sermonem. Vt enim ipsos immortales deos, quamquam unibo sermonem. Vt enim ipsos immortales deos, quamquam universos animo colamus, interdum tamen in suo quemque templo ac sede veneramur, ita mihi fas esse duco omnium principum pietate meminisse, laudibus celebrare praesentem. A primo igitur incipiam originis tuae numine, quod plerique adhuc fortasse nesciunt, sed qui te amara plurimum sciunt. Ab illo enim divo Claudio manat in te avita cognatio, qui Romani imperii solutam et perditam disciplinam primus reformavit, immanesque Gothorum copias Ponti faucibus et Histri ore proruptas terra marique delevit, utinam diuturnior recreator hominum quam maturior deorum comes. Quamvis igitur ille felicissimus dies proxima religione celebratus imperii tui natalis habeatur, quoniam te isto habitu primus ornavit, iam tamen ab illo generis auctore in te imperii fortuna descendit. Quin immo ipsum patrem tuum vetus illa imperatoriae
Abbreviated transcription (Latin):
tate celeberrimum ad dicendum dedisset de
eo ipso ducere sermonis ex ordiumi nisi me ab hoc ditpͭ
ratio reuocaret. Consideraui me nanq mediȩ ȩtatis ho¬
minem ostentare debere subitam dicendi facultatem
neq ad autes tanti numinis quicꝗͣ diuscriptum & sepe
tractum afferri oportere. nam qui apud imꝑatores poxo.
dicit extempore quantum sit non sentit imꝑium. huc
accedit quad iam sauis multi sunt ꝗ mie putant nimiumłta¬
dicturum. Idq ut arbitror non ex ingenio meo quod me¬
diocre est sed ex laudum tuarum copia metiuntur
Quorum ego expectationem inuitus licet fallam breui¬
tate dicendi. Re uera enim cogitaueram pluraquȩ
dicerem sed malo orationem meam breuem esse ꝗͣ re¬
spui. Itaq primum illud compendium faciam: quod cũ
omnes uos inuictissimi principes: quorum concors est
S sotia maiestas debita ueneratione suscipiam bunc ta¬
men quantũlucimꝗ tuo modo constantine nomini dica¬

Expanded text:
tate celeberrimum ad dicendum dedisset, de tate celeberrimum ad dicendum dedisset, de eo ipso ducerem sermonis exordium, nisi me ab hoc duplex ratio revocaret, considerantem neque mediae aetatis hominem ostentare debere subitam dicendi facultatem neque ad aures tanti numinis quidquam nisi diu scriptum et saepe tractatum adferri oportere. Nam qui apud imperatorem populi Romani dicit ex tempore, quantum sit non sentit imperium. Huc accedit quod iam satis multi sunt qui me putant nimium multadicturum, idque, ut arbitror, non ex ingenio meo, quod mediocre est, sed ex laudum vestrarum copia metiuntur. Quorum ego exspectationem invitus licet fallam brevitate dicendi. Re vera enim cogitaveram plura quae dicerem, sed malo orationem meam brevem esse quam respui. Itaque primum illud compendium faciam quod, cum omnes vos, invictissimi principes, quorum concors est et socia maiestas, debita veneratione suspiciam, hunc tamen quantulumcumque tuo modo, Constantine, numini dica
Abbreviated transcription (Latin):
non acquirẽ quod fuerit alienum. Tanto dulcior est
remissa soluendi nec essitas q̃ luceandi optata domodi¬
tas. Smula imperator duguste. quos inopia latitare
ꝑ saltus aut etiam in exiliumire compulerat: ista remis¬
sione reliquorum in lucem exeunt inpatriam reuer
tuntur. Desinunt pristinam accusare pauperiem/ desi¬
nunt odisse agrorum suorum sterilitatem. Resuunt
animos operi prȩparantur: culcuram melioribus annitũ¬
tur auspiciis. reuisunt domos. reforunt uota templis: prȩ¬
gaudiis ꝑstrepet: & cum prosicisteris. fortasse retinebit
Dabis enim ueniam amori nostro: contumeliam stres
omnium.Sis licet dominus urbium omnium nahonum
nos tamen etiam nomen accepimus tuum: iam non anti¬
quum bribacte quod hucusq dicta est iulia polia flo¬
rentia. sed flauia est cinitas eduorum.
IACEREM SACRATISSIME IMperator quod
paulo ante mihi pleriq suaserunt ut q̃m maie¬
stas tua hunc mediocritati meȩ diem inista ciui.

Expanded text:
non adquirere quod fuerit alienum, tanto dulcior est non adquirere quod fuerit alienum, tanto dulcior est remissa solvendi necessitas quam lucrandi optata commodiuam multi, imperator Auguste, quos inopia latitare per saltus aut etiam in exsilium ire compulerat, ista remissione reltuntur, desinunt pristinam accusare pauperiem, desinunt odisse agrorum suorum sterilitatem, resumunt animos, operi praeparantur, culturam melioribus adnituntur auspiciis, revisunt domos, referunt vota templis! Praegaudiis perstrepet et, cum proficisceris, fortasse retinebit. Dabis enim veniam, amoris nostri contumeliam feres. Omnium sis licet dominus urbium, omnium nationum, nos tamen etiam nomen accepimus tuum: iam non antiquum Bibracte, quod hucusque dicta est Iulia Polia Florentia, sed Flavia est civitas Aeduorum. Facerem, sacratissime imperator, quod paulo ante mihi plerique suaserunt ut, quoniam maiestas tua hunc mediocritati me
Abbreviated transcription (Latin):
lam tunc enim in illa uetere rep. ad censorum lauđe
pertinebat: si lustrum foolix condidisset. si horrea
messis implesset si uindemia redundasset. si oli-¬
ueta larga fluxissent. Quid ergonos conuenit gra¬
tnlari de boc indulgentiȩ tuȩ lustro: lustro quo li¬¬
cet nulla frugum cessarit ubertas: fecit tamen :¬
ut omnia largiora uideantur fuisse ꝗͣ fuerint. Ua¬
let enim nos tantum habusse: quantum debere de¬
siuimus. Ualet plena fuisse horrea: plenas cellas:
cum in nullis reliquis hereamus. hoc nobis est ista
largitio/ quod terra mater frugum quod iupiter
moderator auraꝵ quicꝗd illi parcius dederant no¬
bis tamen ex beneficio tuo natum est. Quȩnam
toto orbe terraꝵ auri argentiq metalla tam lar¬
ga sunt: quis latus/ quis ne lactolus tanto fluxit au¬
ro quantum liberalitate tua consecuti sumus : Non
enim maioris est muneris abste accepisse quinimo
tanto est durius extorqueri quod proprium fuerit : ꝗͣ

Expanded text:
Iam tunc enim in illa vetere re publica ad censorum laudem Iam tunc enim in illa vetere re publica ad censorum laudem pertinebat, si lustrum felix condidissent, si horrea messis implesset, si vindemia redundasset, si oliveta large fluxissent. Quid ergo nos convenit gratulari de hoc indulgentiae tuae lustro? — lustro quo, licet nulla frugum cessarit ubertas, fecisti tamen ut omnia largiora videantur fuisse quam fuerint. Valet enim nos tantum habuisse quantum debere desivimus, valet plena fuisse horrea, plenas cellas, cum in nullis reliquis haereamus. Hoc nobis est ista largitio, quod Terra mater frugum, quod Iuppiter moderator aurarum: quidquid illi parcius dederant, nobis tamen ex beneficio tuo natum est. Quaenam toto orbe terrarum auri argentique metalla tam larga sunt, quis Tagus quisve Pactolus tanto fluxit auro, quantum liberalitate tua consecuti sumus? Non enim maioris esset muneris abs te accepisse. Quin immo quanto est durius extorqueri quod proprium fuerit quam
Abbreviated transcription (Latin):
id minimum breui labore transigimus. tlam cum
prȩteritum tempus pro modo suo longum futurum
autem infinitum sit prȩsens tempus breue & sem¬
per in partem utranq mutabile : cum & prȩterito
relinquatur & transeat infuturum. Unus hic an¬
nus prope sensum non ħt. difficultas duorum t̃poꝵ
indulgentiis ccoartatur & quasi terminus ꝗdam posi¬
eus ftelicitan & utrunq confinii. Quę nos & pre¬
terito liberos facit ⁊ infuuro securos. quinq annoꝵi
nobis reliqua remisisti : Olustrum omnibus iustris
foelicius. olustrum quod merito hane imperii tui e¬
quanit ȩtatem. Nobis ergo precipue te princip̃e
dii nostri oreauerunt: quibus singulis hȩc est nata
foelicitas ex quo tu imperare cȩpisti. Quinquenna¬
lia tua nobis etiam ꝑfecta celebranda sunt.Illa
enim quinto incipiente suscepta omnib populis iu¬
re cõmunia nobis hȩc propria: quȩ plena sunt. Prȩ¬
clara fertur catonis oraho de lustri sui foelicitate.

Expanded text:
id minimum brevi labore transigimus. Nam cum id minimum brevi labore transigimus. Nam cum praeteritum tempus pro modo suo longum, futurum autem infinitum sit, praesens tempus breve et semper in partem utramque mutabile, cum et praeterito relinquatur et transeat in futurum, unus hic annus prope sensum non habet difficultatis duorum temporum indulgentiis coartatus et quasi terminus quidam positus felicitati utriusque confinii, quae nos et praeterito liberos facit et in futuro securos. Quinque annorum nobis reliqua remisisti! O lustrum omnibus lustris felicius ! O lustrum quod merito hanc imperii tui aequavit aetatem! Nobis ergo praecipue te principem di immortales creaverunt, quibus singulis haec est nata felicitas, ex quo tu imperare coepisti. Quinquennalia tua nobis, etiam perfecta, celebranda sunt. Illa enim quinto incipiente suscepta omnibus populis iure communia, nobis haec propria quae plena sunt. Praeclara fertur Catonis oratio de lustri sui felicitate.
Abbreviated transcription (Latin):
ingeant quȩ ex aggerata torpebant. Ita nos nimia
mole depressi leuato onere consurgimus. Nescit ta¬
xare indulgentiam tua qui te putat septem mi.¬
lia capitum sola donasse. donasti omnia quȩ stare
fecisti. Quanꝗͣ enim adhuo sub pristina sarcina ua¬
cillemus tamen leuior uidetur quia incino ꝑfertur
exonerandi prȩsumptio. dat patientiam sustinendi:
Certe & nunc liberi parentes suos cariores habent¬
& mariti coniuges non grauate uidentur tuentur¬
& parenas adultoꝵ non poenitet filiorum : quorum
onera sibi remissa lȩtantur. Ita omnium pietas olim
fessa respirat & suos quenꝗ iuuat numerare securũ.
cum plures aduuant obsequia paucorum. Quo magis
spe futicri temporis eleuamur: recreatur anius se.¬
curitate prȩterit remissisq reliquis. Nihil est quod
spectandun timendumq sit quod aliquid uirium
uenturis pensitationidus necet. Ita duorum tempoꝵ
q̃ sunt maxima. molestia liberati sumus. Unum atq

Expanded text:
vigeant quae exaggerata torpebant, ita nos nimia vigeant quae exaggerata torpebant, ita nos nimia mole depressi levato onere consurgimus. Nescit taxare indulgentiam tuam qui te putat septem milia capitum sola donasse: donasti omnia quae stare fecisti. Quamquam enim adhuc sub pristina sarcina vacillemus, tamen levior videtur quia vicina ope fertur; exonerandi praesumptio dat patientiam sustinendi. Certe et nunc liberi parentes suos cariores habent et mariti coniuges non gravate tuentur et parentes adultorum non paenitet filiorum, quorum onera sibi remissa laetantur. Ita omnium pietas olim fessa respirat, et suos quemque iuvat numerare securum, cum plures adiuvant obsequia paucorum. Quo magis spe futuri temporis elevamur, recreatur animus securitate praeteriti, remissisque reliquis nihil est quod respectandum timendumque sit, quod aliquid virium venturis pensitationibus necet. Ita duorum temporum, quae sunt maxima, molestia liberati sumus; unum atque
Abbreviated transcription (Latin):
sufficeret hoc nobis saepꝰ requisisti. Onos utrumne ue¬
recundos nimium dicam an sans gratos: qui reticiumus he¬
simus. indulgentię tuȩ ample fluenti modum fecimus. plus
adhuc prestare cupiebas. si ausi fuissemus expostere: Quã¬
tum sit hoc imperator beneficium ꝗ̃ necessarium nobis: ꝗͣuti¬
le etiam deuotionis officiis non queo satis dicere. Remis¬
sione ista septem milium capitum uginti quinꝗ milibus
dedisti uires dedisti opem: dedisti salutem plusꝗ̃ in eo cõ¬
secutus es quod roborasti ꝗͣ xecidisti in eo qued a emisisti.
quatenus tantum tibi firmum certumq i edditum est
quod irrito petebatur. Si quidem desperatio perferendi
debis etiam id quod dari poterat in hibebat. Nec erat
ratio conandi: cum non esset spes ulla complendi. O diui¬
nam imperator tuam in sananda ciuitatt in edicinam. Sicut
erga corpora & on erata stupentium torpore membro¬
rum resecata aliqua sui parte sanantur ut̃ inmuta

Expanded text:
sufficeret hoc nobis saepius requisisti. O nos utrumne vesufficeret hoc nobis saepius requisisti. O nos utrumne verecundos nimium dicam an satis gratos, qui reticuimus, haesimus, indulgentiae tuae ample fluenti modum fecimus? Plus adhuc praestare cupiebas, si ausi fuissemus exposcere. Quantum sit hoc, imperator, beneficium, quam necessarium nobis, quam utile etiam devotionis officiis, non queo satis dicere. Remissione ista septem milium capitum viginti quinque milibus dedisti vires, dedisti opem, dedisti salutem, plusque in eo consecutus es quod roborasti quam recidisti in eo quod remisisti. Quater tantum tibi firmum certumque redditum est, id quod inrito petebatur, siquidem desperatio perferendi debiti etiam id quod dari poterat inhibebat, nec erat ratio conandi, cum non esset spes ulla complendi. O divinam, imperator, tuam in sananda civitate medicinam! Sicut aegra corpora et onerata stupentium torpore membrorum resecata aliqua sui parte sanantur, ut imminuta
Abbreviated transcription (Latin):
tor tua cõmendare be neficia prestandi celeritate cccupas
tempiis optandi Sed enim indulgentiȩ celeritate uicisti
inperator ipsa elementa: quibus animamuc & uiuimus.
du uenturi hominis partus optatur. dui uagieus inconditi:
locuturam differunt uocem. dui fruges cohibet uer elicit
flores. estas solidat calor ematutat. Tu nobis uitam pariter
totam dedisti tu fructus meritorum tuorum statim nos
metere & inconditis ferte iussisti. Releuatirus censum
definisti numerum reliqua debita remissurus quantu
deberemus interrogasti: quȩ interrogatio manifesta pro¬
missuo fuit. Nam cuinis qui omnia potest.quid sib de¬
beatur interrogat/ non curiose ꝑcunctatur ut sciat: sed
liberaliter cupit audire quantum remittat. Sperate igitur
utrunq dicam. tieq enim quasi ꝑ Satyram confundenda
tibi tanta beneficia.Septemmilia capitum remisisti ꝗn¬
tam amplius partem nostrorum censuum. Et tamen an

Expanded text:
tor, tua commendare beneficia; praestandi celeritate occupas tor, tua commendare beneficia; praestandi celeritate occupas tempus optandi. Sed enim indulgentiae celeritate vicisti, imperator, ipsa elementa quibus animamur et vivimus. Diu venturi hominis partus optatur; diu vagitus inconditi locuturam differunt vocem; diu fruges hiemps cohibet, ver elicit, aestas rore solidat calore maturat: tu nobis vitam pariter totam dedisti, tu fructus meritorum tuorum statim nos metere et in conditis referre iussisti. Relevaturus censum definisti numerum, reliqua debita remissurus quantum deberemus interrogasti. Quae interrogatio manifesta promissio fuit; nam cum is qui omnia potest quid sibi debeatur interrogat, non curiose percontatur ut sciat, sed liberaliter cupit audire quantum remittat. Separate igitur utrumque dicam; neque enim quasi per saturam confundenda sunt tanta beneficia. Septem milia capitum remisisti, quintam amplius panem nostrorum censuum, et tamen an
Abbreviated transcription (Latin):
chrymȩ tuȩ pectora nostra gaudiis irrigibant: ut ꝗͣuis ne.¬
fas esset te flente letarinunceret tamen gratulano reli¬
gionem cum lachriinę ille pietatis essent indices non do¬
loris. Et hec quidem nobis ad summam gratulationem sufficẽ
potiussent:etiamsi remedicrum nostroriun spem distulisses.
et quibus nos opibus leuaturus esses dubium reliquisses.
Sed tam prompta inte est natura bonitatis ut quod pia mẽ¬
te conceperis: statim uoce declares. Sic ingenui largiꝗ fontes
ut ubi prosint ire festinent. sic celeriter in terras celo mis¬
sa ꝑueniunt. Sic deniq diuina illa mens. quę totum mun¬
dum hunc gubernat. quicquid cogitauit. illico fecit. Inquo
tamen lmperator si consilium alicuins amici callidioris ad¬
mitteres/ esset quod fortasse reprebenderet. Nimium te sci¬
licet facile ea quȩ sis tributurus aperire & sine ullo ar¬
tificio cito promere que sperari du debeant. Nescis impera:¬

Expanded text:
crimae tuae pectora nostra gaudiis inrigabant ut, quamvis necrimae tuae pectora nostra gaudiis inrigabant ut, quamvis nefas esset te flente laetari, vinceret tamen gratulatio religionem, cum lacrimae illae pietatis essent indices non doloris. Et haec quidem nobis ad summam gratulationem sufficere potuissent, etiamsi remediorum nostrorum spem distulisses et, quibus nos opibus levaturus esses, dubium reliquisses. Sed tam prompta in te est natura bonitatis, ut quod pia mente conceperis statim voce declares. Sic ingenui largique fontes ut ubique prosint ire festinant; sic celeriter in terras caelo missa perveniunt; sic denique divina illa mens, quae totum mundum hunc gubernat, quidquid cogitavit ilico fecit. In quo tamen, imperator, si consilium alicuius amici callidioris admitteres, esset quod fortasse reprehenderet: nimium te scilicet facile ea quae sis tributurus aperire, et sine ullo artificio cito promere quae sperari diu debeant. Nescis, impera
Abbreviated transcription (Latin):
Nec sunt imperator uera beneficia quȩ non prȩ¬
cibus efflagitata. sed ex uoluntaria tua bonitate
prouemunt & cura illam petendi molestiam adi¬
piscendi uoluptatem dederunt. Neq enim pariu
negotii est imperatorem totius orbis prost peculiari¬
ter rogare sub tante maiestans affectu perfricare fron¬
tem uultum componere confirmare animum uerba
concipere trepidanter dicere. aperte desinere. ex¬
pectare responsum. has omnes difficulta tes imperator
uerecundie nostre reniuisti: non solum ultro ꝑcunctando
quid remedii posceremus: sed etiam tibi ipsi suggerendo
quȩ nos tacebamus. Dum nos iacentes ad pedes tuos clemẽ¬
tissimo attollis affatui. Uidimus misericordiam tuam hu¬
mentibus oculis eminentem. Ibant ꝑ hec ora lachrymȩ¬
lachryme nobis salutares tibi gloriose & nos inuicem ia
dolore discusso flebamus gaudio. Nlam sicut agros diutur¬
no ardore sitientes expeticus uotis imber ubertat. ita la¬

Expanded text:
Haec sunt, Imperator, vera beneficia, quae non preHaec sunt, Imperator, vera beneficia, quae non precibus efflagitata, sed ex voluntaria tua bonitate proveniunt, et citra ullam petendi molestiam, adipiscendi voluptatem dederunt. Neque enim parvi negotii est imperatorem totius orbis pro se peculiariter rogare, sub tantae majestatis aspectu perfricare frontem, vultum componere, confirmare animum, verba concipere, trepidanter dicere, apte desinere, expectare responsum. Has omnes difficultates, Imperator, verecundiae nostrae remisisti, non solum ultro percunctando, quid remedii posceremus, sed etiam tibi ipsi suggerendo quae nos tacebamus, dum nos jacentes ad pedes tuos clementissimo attollis affatu. Vidimus misericordiam tuam humentibus oculis eminentem. Ibant per haec ora lacrymae, nobis salutares, tibi gloriosae; et nos invicem jam dolore discusso flebamus gaudio. Nno ardore sitientes expetitus votis imber ubertat, ita la
Abbreviated transcription (Latin):
ro secum uouemus: cui tam longa ȩtas propria debe¬
atur. Magna est profecto uis post duturnam egri¬
cudinem atq moestitiam surgentium gaudiorum
Caluit in nobie ultra iires nostras animus ad lȩti¬
tiam & quodam prȩsagio uenturę foelicitatis elati
tanta exultatione suscepimus quasi iam indulgen¬
tiam quam dacurus eras haberemus. ex ornauimus
uias. quibus inpalatum ꝑuenitur paupere ꝗdem
supellectili: sed omnium signa collegiorum omni-¬
um deorum nostrorum simulacra protulimus pau-¬
cissima olarorum instrumenta modulorum ꝑ com.¬
pendia sȩpius tibi occursura protulimus: duites
nos crederet qui ueritatem studio estimaret. Sed¬
enim prouidentiam tuam latere non potuit squis be¬
ne dissimulata paupertas. Intellexisti officiosam &
honestam inopum uanitatem. Sponte nos ad numi.¬
uis tui aditum uocare/ sponte affari sponte quid
opus desideraremus interrogare dignatus es.

Expanded text:
ro: secure vovemus, cui tam longa aetas propria debero: secure vovemus, cui tam longa aetas propria debeatur. Magna est profecto vis post diuturnam aegritudinem atque moestitiam surgentium gaudiorum. Caluit in nobis ultra vires nostras animus ad laetitiam, et quodam praesagio futurae felicitatis elati, tanta te exultatione suscepimus, quasi jam indulgentiam quam daturus eras haberemus. Exornavimus vias quibus in palatium pervenitur paupere quidem supellectile: sed omnium signa collegiorum, omnium deorum nostrorum simulacra protulimus, paucissima clarorum instrumenta modulorum, per compendia saepius tibi occursura protulimus. Divites nos crederet, qui veritatem studio aestimaret. Sedenim providentiam tuam latere non potuit, quamvis bene dissimulata paupertas, intellexisti officiosam et honestam inopum vanitatem. IX. Sponte nos ad numinis tui aditum vocas; sponte affari, sponte quid opis desideraremus, interrogare dignatus es.
Abbreviated transcription (Latin):
spectum tam fedin tamq aspetum tamen illo de¬
flectere/ ut urbem illam sola opis tuȩ expectatione
uiuentem illustrare dignatus es. Boni principis
est libenter suos uidere foelices sed melioris inuisere
etiam laborantes. Dii bom quisnam ille tum nobis
illuxit dies. lam enim ad prȩdicanda remedia nu¬
minie tui ordine suꝑuenit oratio cum tu quod pri¬
mum nobis signum salutis fuit/ portas istius urbis
intrasti: quȩ te habitu illo insinum reducto  pro¬
currentibus utrinq turribus amplexi quodam
indebantur accipert. Miratus es imperator unde
se tibi tanta obiuam effunderet multitudo: cum so¬
litudinem ex uicino monte uidisses. Omnes enim ex
agris omnium etatum homines conuolauerunt:
ut iuderent quem superstitem sibi libenter opta¬¬
rent. Quod enim ad propagandos aliorum prin-¬
cipum dies solemni uerborum more uiratut tibi
Constantine soli ultra omnium nostrum fata iuctu.¬

Expanded text:
spectum tam foedum tamque asperum, tamen illo despectum tam foedum tamque asperum, tamen illo deflectere, et urbem illam sola opis tuae expectatione viventem illustrare dignatus es. Boni principis est libenter suos videre felices, sed melioris invisere etiam laborantes. Dii boni! quisnam illa tum nobis illuxit dies, jam enim ad praedicanda remedia numinis tui ordine suo pervenit oratio, cum tu, quod primum nobis signum salutis fuit, portas ipsius urbis intrasti? quae te habitu illo in sinum reducto, et procurrentibus utrinque turribus amplexu quodam videbantur accipere. VIII. Miratus es, Imperator, unde se tibi tanta obviam effunderet multitudo, cum solitudinem ex vicino monte vidisses. Omnes enim ex agris omnium aetatum homines convolaverunt, ut viderent quem superstitem sibi libenter optarent. Quod enim ad propagandos aliorum principum solemni verborum more juratur tibi, Constantine, soli, ultra omnium nostrum fata victu
Abbreviated transcription (Latin):
ut Aquitanis aliis q prouinciis familiate est: nouis
intibus locum ubi metari: cum supra saxa perpetua
sint infra humilitas pruinosa. tlam quid ego de
cȩteris euntatibus illius regionis loquarꝰ quibus illa¬
chrimasse te ipse confessus es: Uidisti enim non ut
per agros aliarum urbium ommia fere culta. a perta.
florentia uias faciles nauigora flumina ipsas oppido.¬
rum portas abluentia. Sed statim ab eo fluxn equo te¬
trorsum ma ducit inbelgicam uasta omnia inculta
squalentia muta tenebrosa. etiam militaris uia sit¬
ac confragosa sed alternis montibus ardui aditus atq
prȩcipites ut iuix semiplena carpenta interdum ua¬
cua transmittant. Ex quo sepe accidit ut obsequia
nostra tarda sint cum paruarum frugum nobis sit¬
difficilior euectio ꝗͣ cȩteris plurimarumꝰ. Quo magis
imperator pietati tuȩ gratias agimus. qui cum sci¬
res itinerum regionum nostrarum adicum atq a¬

Expanded text:
ut Aquitanis aliisque provinciis familiare est, novis ut Aquitanis aliisque provinciis familiare est, novis vitibus locum ubique metari, cum supra saxa perpetua sint, infra humilitas pruinosa. Nam quid ego de ceteris civitatis illius regionibus loquar, quibus inlacrimasse te ipse confessus es? Vidisti enim non, ut per agros aliarum urbium, omnia fere culta aperta florentia, vias faciles, navigera flumina ipsas oppidorum portas adluentia, sed statim ab eo flexu, e quo retrorsum via ducit in Belgicam, vasta omnia, inculta squalentia muta tenebrosa, etiam militares vias ita confragosas et alternis montibus arduas atque praecipites, ut vix semiplena carpenta, interdum vacua transmittant. Ex quo saepe accidit ut obseqnostra tarda sint, cum paucarum frugum nobis difficilior sit evectio, quam caeteris plurimarum. Quo magis, Imperator, pietati tuae gratias agimus, qui cum scires itinerum regionum nostrarum aditum atque a
Abbreviated transcription (Latin):
excidere. Ita quicquid olim fuerat tollerabilis soli
aut corruptum est paludibus aut sentibus impeditum
Quin etiam ipse ille pagus a reprignus in am fertur in¬
uidia cuius in loco uitium cultura perspicua est. Nam
retro çȩtera siluis & rupibus inuia securaꝵ sunt cubilia
bestiaꝵ. Illa autem/ quȩ subiecta & usq ararim porrecta
planities fuit quidem ut audio aliquando iocundas ẽn
per singnlorum fines continua cultura pro cursus fon¬
tium uallis patentibus euehebat: nuac autem inter¬
clusis nastitate meatibus quicꝗd humihtate sua fuerat
uberius in uoraginum stagna conuersum. Ipse deniq ui¬
neȩ quas mirantur ignari ta uetustate seuuerunt:
ut culturam iam pene non sentiant. Radices enim uiti¬
um quarum iam nescimus etatem milies replicando
congestȩ altitudinem debitam sorobibus excludunt &¬
ipsam propaginem non debitam sed obtetam predunt im¬
bribus eluendam & solibus perurendam. Nec passimus

Expanded text:
excidere. Ita quidquid olim fuerat tolerabilis soli excidere. Ita quidquid olim fuerat tolerabilis soli aut corruptum est paludibus aut sentibus impeditum. Quin etiam ipse ille pagus Arebrignus inani fertur invidia, cuius in uno loco vitium cultura perspicua est; nam retro cetera silvis et rupibus invia securarum sunt cubilia bestiarum. Illa autem quae subiecta et usque Ararim porrecta planities fuit quidem, ut audio, aliquando iucunda, cum per singulorum fines continua cultura procursus fontium fossis patentibus evehebat; nunc autem interclusis vastitate meatibus, quidquid humilitate sua fuerat uberius, in voragines et stagna conversum. Ipsae denique vineae, quas mirantur ignari, ita vetustate senuerunt ut culturam iam paene non sentiant. Radices enim vitium, quarum iam nescimus aetatem, milies replicando congestae altitudinem debitam scrobibus excludunt, et ipsam propaginem non abditam sed obtectam produnt imbribus eluendam et solibus perurendam. Nec possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ uirium defectione prostrata. Ex quo eam noui cen¬
sus exanimarat acerbitas. Nec tamen iusce queri
poterat: cum& agros qui descripti fuerant habere¬
mus d gallicam᷑ census cõmum for mula teneremur.
qui fortunis nemini possumus ȩquari. Quo magis lm.¬
perator clementiȩtue gratias agemus qui remediis
sponte concessis fecisti : ut quod non poteramus iuire pe¬
tere iuste obtinuisse uideamur. Habemus enim ut dixi
& hominum numerum qui delati sunt & agrorum mo¬
dum Sed utrunq nẽꝗͣ hominum segnitia terrȩq ꝑfi¬
dia. Unde enim nobis Remus aut Nerunis aut ipse ille
de proximo tricassinus ager aut arator/ quorum reddi¬
tus cum labore contendunt. Quanꝗͣ merito qui uis igno¬
scat ipsis cultoribus/ quos piget laborare sine fructu.si¬
quide ager ꝗ nuñꝗ respondet impendq ex n ecessitate
deseritur etiam inopia tusticanorum quibus in erealie¬
no uacillantibus nec aquas deducere nec siluas licuit

Expanded text:
oenium ruinis quam virium defectione prostrata, ex quo eam novi cenoenium ruinis quam virium defectione prostrata, ex quo eam novi census exanimarat acerbitas. Nec tamen iuste queri poterat, cum et agros qui discripti fuerant haberemus et Gallicani census communi formula teneremur, qui fortunis nemini possumus comparari. Quo magis, imperator, clementiae tuae gratias agimus, qui remediis sponte concessis fecisti ut, quod non poteramus iure petere, iuste obtinuisse videamur. Habemus enim, ut dixi, et hominum numerum qui delati sunt et agrorum modum, sed utrumque nequaquam hominum segnitia terraeque perfidia. Vnde enim nobis Remus aut Nervius aut ipse ille de proximo Tricassinus ager aut arator, quorum reditus cum labore contendunt? Quamquam merito quivis ignoscat ipsis cultoribus, quos piget laborare sine fructu. Siquidem ager qui numquam respondet impendiis ex necessitate deseritur, etiam inopia rusticanorum, quibus in aere alieno vacillantibus nec aquas deducere nec silvas licuit
Abbreviated transcription (Latin):
extruendis: sed &ͦ meticis undiq transforendis . Ut
esset illa ciuitas prouinciarum uelut uno mater. quȩ
reliquas urbes quodam modo romanas prima fecisset.
dixi ꝗͣ benemeritis eduis subueneris imperator. Seq¬
tur ut dicam ꝗͣ graniter afflictis. qui locus mnuumn qua¬
cum plus mibi suppeditaret oratonis. si fas esset audi-¬
ente te rebus tristioribus immorari. Ut igieur in prȩ¬
cit ne arroganter insurgerem ita incõmemoran¬
dis eiusdem malis & meus dolor & tuarun aurium
consuetudo cohibebit. Nibil enim libenter audis/ nisi
quo pro tuis gratuleris. Sed tamen imperator in¬
inge petientiam sensibus tuis ut quemadmodum
prȩstantes scientia medici non aspernantur uulnera
inspicere que sanant: ita nunc tr paulisper audias
eduorum loboces: quossustulisti.Nleq enim potes sine
exꝑimento nusericordiȩ ad laudem dementiȩ per¬
uenire. lacebat illa ciuitas. non tam

Expanded text:
exstruendis sed etiam metoecis undique transferendis, ut exstruendis sed etiam metoecis undique transferendis, ut esset illa civitas provinciarum velut una mater, quae reliquas urbes quodammodo Romanas prima fecisset. Dixi quam bene meritis Aeduis subveneris, imperator; sequitur ut dicam quam graviter adflictis. Qui locus nimium quantum plus mihi suppeditaret orationis, si fas esset audiente te rebus tristioribus immorari. Vt igitur in praecit ne adroganter insurgerem, ita in commemorandis eiusdem malis et meus dolor et tuarum aurium consuetudo cohibebit. Nihil enim libenter audis, nisi quo pro tuis gratuleris. Sed tamen quaeso, imperator, iniunge patientiam sensibus tuis ut, quemadmodum praestantes scientia medici non aspernantur vulnera inspicere quae sanant, ita nunc tu paulisper audias Aeduorum labores quos sustulisti. Neque enim potes sine experimento misericordiae ad laudem clementiae pervenire. Iacebat illa civitas non tam m
Abbreviated transcription (Latin):
tangit affectu. ita beneficia antiqua grauuiora sunt
quanuis presentia suaniora uideantur. Sed tamen
si illa netustate absoleuerunt quid hec recentia ꝙ
pueri uidimus. Aitende quȩso quanta sint impera¬
tor quod diuum claudium parentem tuum ad recn¬
perandas gallias parum solicitauerunt expectan¬
tesq eius auxilium septean mensibus clausi & om¬
nia in opiȩ miseranda perpessi: tum demum irrum¬
pendas rebellibus gallicanis portas reliquerunt cu
fessi obseruare non possent. Quod si uobis & conati¬
bus eduorum fortuna fauisset. atq ille reip. r estitulor
implorantibus nobis subuenire potiusset : sine ullo de¬
trimento romanarum inrium sine clade catalaum¬
ea compendium pacis reconciliatis prouinciis acculis¬
se fraternatas eduorum. Ob hȩc igicur merita & pri-
tem exigere: perditamꝗ recreare non solum pecuniis
ad calendario largiendis & lauacris. quȩ corruerant

Expanded text:
tangit adfectu, ita beneficia antiqua graviora sunt, tangit adfectu, ita beneficia antiqua graviora sunt, quamvis praesentia suaviora videantur. Sed tamen si illa vetustate obsoleverunt, quid haec recentia quae pueri vidimus? Attende, quaeso, quantum sit, imperator, quod divum Claudium parentem tuum ad recuperandas Gallias primi sollicitaverunt, exspectantesque eius auxilium septem mensibus clausi, et omnia inopiae miseranda perpessi, tum demum inrumpendas rebellibus Gallicanis portas reliquerunt, cum fessi observare non possent. Quod si votis et conatibus Aeduorum fortuna favisset atque ille rei publicae restitutor implorantibus nobis subvenire potuisset, sine ullo detrimento Romanarum virium, sine clade Catalaunica compendium pacis reconciliatis provinciis attulisset fraternitas Aeduorum. Ob haec igitur merita et prisntem erigere perditamque recreare, non solum pecuniis ad caldaria largiendis et lavacris quae corruerant
Abbreviated transcription (Latin):
pcinceps eduus
ad senatum uenit:.rem docuit. Cum quidem obla¬
to consensu minussibi uendicasset ꝗ̃ dabatur: scuto
innixus per oranit. Impetrata ope romanum exer¬
citum cesaremq cis Rhodanum primus induxit:
Semita enim galliȩ usq ad id temporis transalpina
gallia nominabatur. Sed enim edin totum istud quod
xheno &c eano pyreneis montibus cuntis alpibus cõ¬
tinetur romano imperio tradiderunt. hibernis ho¬
spitaliter prebitis. suppeditatis largiter cõmeatib
armis fabricandis pedestribus equitum copiis auxi¬
liantibus. Ita in unam partem sotiatis omnibus cel¬
tarum belganimq copiis populis eripuere barbaris
quicquid unxere romanis. Dicet aliquis. Uetera
ista sunt & quidem hȩc sanctiora quod uetera. Bonis
enim meritis cum aetate dignitas ꝙ pondus accedit.
atq ut magno natu parentes magis magisq indiesue¬
neramur & colimus. fratrum uero ȩqualitas & libe¬
rorum soboles blandiõs licet leuiore ⁊ tamen aminos

Expanded text:
princeps Aeduus ad senatum venit, rem docuit, cumque idem oblato consessu minus sibi vindicasset quam dabatur, scuto innixus peroravit; impetrata ope Romanum exercitum Caesaremque cis Rhodanum primus induxit. Semita enim Galliae usque ad id temporis Transalpina Gallia nominabatur; sed enim Aedui totum istud quod Rheno Oceano Pyrenaeis montibus Cottiis Alpibus continetur Romano imperio tradiderunt, hibernis hospitaliter praebitis, suppeditatis largiter commeatibus, armis fabricandis pedestribus, equitum copiis auxiliantibus. Ita in unam pacem sociatis omnibus Celtarum Belgarumque populis eripuere barbaris quidquid iunxere Romanis. Dicet aliquis «Vetera ista». Sunt, et quidem hoc sanctiora quod vetera. Bonis enim meritis cum aetate dignitas et pondus accedit; atque ut magno natu parentes magis magisque in dies veneramur et colimus, fratrum vero aequalitas et liberorum suboles blandiore licet leviore tamen animos
Abbreviated transcription (Latin):
bendi q̃ plurimum metus sed intanta bonorum affluen¬
tia mag̾na uerecundia non habendi. hic deniq status re¬
rum est: ut obtinendȩ potius foelicitatis uotum geramus:
ꝗ̃ augendȩ cupiditatis. Unum modo est quo fieri possit
Roma foelicior: maximum quidem sed tamen solum ut
constantinum consernatorem suum: ut beatissimos cȩsa¬
res uideat ut fruench copiam pro desiderii modo capi¬
at & nos alacris excipiat. Et cum reip.ratio digredi
focerie. receptura dimitat:¬

Expanded text:
bendi quam plurimum metus; sed in tanta bonorum affluenbendi quam plurimum metus; sed in tanta bonorum affluentia magna verecundia non habendi. Hic denique status rerum est, ut obtinendae potius felicitatis votum geramus, quam augendae cupiditatis. Unum modo est, quo fieri posset Roma felicior, maximum quidem, sed tamen solum, ut Constantinum, conservatorem suum, ut beatissimos Caesares videat, ut fruendi copiam pro desiderii modo capiat, ut vos alacris excipiat; et cum reipublicae ratio digredi fecerit, receptura dimitt
Abbreviated transcription (Latin):
giter suppetat. spes tamen illibata ꝑmaneat. Quin¬
quenniis igitur feliciter inchoatis / decennia cȩsanp
nobilissimorum ultra posteros nostros extendenda ꝗͣ
impenst orare & rogare nos conueniat ipsis bonis tem¬
porum & reip. utilitatibus admonemur. lacet in la¬
tere galliaram aut insinu tuo fusa barbaria. perse
ipsa potens natio & post romane magnitudinem in
te rris secunda. Amicitiam tuam constantine ma¬
xime non minus trepide ꝗ amabiliter petiuerut
tiulla interris tam ferox nalo est: quȩ te nõ metuat.
aut diligat. Omma foris placida. domi prospera. An-¬
nonȩ ubertas frudtuum copia exornatȩ mirandum in
modum ac prope de integro conditȩ ciuitates: nouȩ le¬
ges regendis moribus ac frangendis uitiis constitute
ueterum calumniose ambages recisȩ: captandȩ simplici¬
tats laqueos perdiderunt pudor tutus munita coniugia
secure facultates ambitione sua gaudent nec aliquis ha¬

Expanded text:
giter suppetat, spes tamen illibata permaneat. Quingiter suppetat, spes tamen illibata permaneat. Quinquenniis igitur feliciter inchoatis, decennia Caesarum nobilissimorum, ultra posteros nostros extendenda, quam impense rogare et orare nos conveniat, ipsis bonis temporum, et reipublicae utilitatibus admonemur. Jacet in latere Galliarum, aut in sinu tuo fusa barbaria: Persae ipsi, potens natio, et post Romanam magnitudinem in terris secunda, amicitiam tuam, Constantine maxime, non minus trepide, quam amabiliter petiverunt. Nulla in terris tam ferox natio est, quae te non metuat aut diligat. Omnia foris placita, domi prospera, annonae ubertate, fructuum copia. Exornatae mirandum in modum, ac prope de integro conditae civitates. Novae leges regendis moribus et frangendis vitiis constitutae. Veterum calumniosae ambages recisae, captandae simplicitatis laqueos perdiderunt. Pudor tutus; munita conjugia. Securae facultates ambitione sui gaudent, nec aliquis ha
Abbreviated transcription (Latin):
reuertentem. Neq enim persuaderi facile potest: ut
si quando armis uestris contusa barbaria aliquid ta-¬
men mouerit sit ille animo sit consilio tui similis.
Temperet modo dextrȩ manui parcat. Et si tale quid
quȩ sumus in quo iecrum te nolit imitari. Te uero con¬
stantine cȩsar incrementum maxirum bom publici:
quibus uotis amplectitur romana felicitas quȩ de te
cantum expectat quantum nomine polliceris. Et li¬
cet ȩtas adhuc euocet ab imitatione uirtutis pater¬
nȩnam tamen ad pietatem eius natura deducit.
lam maturus scudio litteris abilisiiam foelix dextera
frustuosa subsorirtione lȩtatur. Delegat multa indul¬
genassimus parens & quȩ parte concedit referri ad
gratiam tuam mauult. Quid igitur his temporibus
fortunatius/ cum beneficio constantim maximi qui
tam mature nobis cȩsares dedit ut utamur maxi¬
mis eorum commodis & integra ȩtas suꝑsit nihil
imminuitur & plurimum sumitur. ut cum res lar¬

Expanded text:
revertentem, neque enim persuaderi facile potest, ut revertentem, neque enim persuaderi facile potest, ut si quando armis vestris contusa barbaria aliquid tamen moverit, sit ille animo, sit consilio tui similis. Temperet modo dextrae, manui parcat, et sit aliquid, quaesumus, in quo te iterum nolit imitari. Te vero, Constantine Caesar, incrementum maximum boni publici, quibus votis amplectitur Romana felicitas? quae de te tantum expectat quantum nomine polliceris: et licet aetas adhuc revocet ab imitatione virtutis paternae, jam tamen ad pietatem ejus natura deducit? jam maturato studio litteris habilis, jam felix dextera fructuosa subscriptione laetatur. Delegat multa indulgentissimus parens, et quae per te concedit, referri ad gratiam tuam mavult. XXXVIII. Quid igitur his temporibus fortunatius, cum beneficio Constantini maximi, qui tam mature nobis Caesares dedit, utamur maximis eorum commodis, et integra aetas supersit? Nihil imminuitur, et plurimum sumitur: ut, cum res lar