comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne fundacor defuicurbis prenestelocusẽ autlonge aburbedictur a not uΝΙpΙΝΩΝ id estalos¬
boribus que illichabundant: Ibierant pontifices : & de indigetes sicut &iam rome. Erant &ia mls
oduo fracres quidiuia ppellabantur: horum soror dumad fosum seder& desiliens sem tilla eius
ucerum ꝑcussit : Indedicitur concepisse postecenixa ẽ puerum iuxtatemplum iauis abie
uirgines aquatum eunces iuxttuignem inuentum sustulerunt quia fonte auc longeerat unde ul¬
canidictur ere filius : Cactulus aũt ideo : quia oculis minorib fuit quam remfrequenter efficitfu¬
mus hic poscea collecta multitudine postquamdiu Latro cinatuscit prenestinam ciui tatem

Expanded text:
tinae fundator defvit urbis Praeneste locus est haud longe ab urbe, dictus ἀπὸ τῶν πρίνων , id est ab itinae fundator defvit urbis Praeneste locus est haud longe ab urbe, dictus ἀπὸ τῶν πρίνων , id est ab ilicibus, quae illic abundant. ibi erant pontifices et dii indigetes, sicut etiam Romae. erant etiam illic duo fratres, qui divi appellabantur. horum soror dum ad focum sederet, resiliens scintilla eius uterum percussit, unde dicitur concepisse. postea enixa est puerum iuxta templum Iovis abiecitque. virgines aquatum euntes iuxta ignem inventum sustulerunt, qui a fonte haud longe erat: unde Vulcani dictus est filius. Caeculus autem ideo, quia oculis minoribus fuit: quam rem frequenter efficit fumus. hic postea collecta multitudine postquam diu latrocinatus est, Praenestinam civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
incergodicitduosadbella uenisse: dimis so inciuitate ad cuscodiam erburce ł trburno: Catulus unde mon
tione acquitescos fuisse in tellegimus quod tamendic turus est: posteanec non celeres quelatinda
cum fratrecuras & uirginis alaccamillȩ omblen otrrmque niualem motes thescliat: Ingenssilia
& cum his aborigine: alii dicunt abeuandro secundum quos uirgilius tuncrexeuandrus romaneior¬
ditor arcis: alii ro mulo utennius nature auspiciis illa incli.ta roma, sugiturtanteciuitatis cor
taratio noncppar& nom mirumsi incliarum opimone dubitatur: Vnde nechistor ricos neccom¬
entatores uaria dicentes. Imperitie condem pnare debemus: Namantiquita screauit errorem pli
fundant: pleri queciugent & ad se cransferunt nomina: quamrem & iam nom paruum errorem ad¬
cinifracre & laui numdictumicema latinolaurentum: Itemalauinia lauro lauinium Nec press¬

Expanded text:
nunc ergo dicit duos ad bella venisse, dimisso in civitate ad custodiam Tiburte vel Tiburno. Ad v. 672 Catillus unde monsnunc ergo dicit duos ad bella venisse, dimisso in civitate ad custodiam Tiburte vel Tiburno. Ad v. 672 Catillus unde monsatione equites eos fuisse intellegimus, quod tamen dicturus ecum fratre Coras et virginis ala Camillae». HOMOLEN OTHRYMQVE NIVALEM montes Thessaliae. INGENS SILVA et cum his Aborigines»; alii dicunt ab Euandro, secundum quos Vergilius «tunc rex Euandrus, Romanae conditor arcis»; alii ta ratio non apparet, non mirum si in aliarum opinione dubitatur. Unde nec histormentatores varia dicentes imperitiae condemnare debemus: nam antiquitas ipsa creavit errorem, fundant, plerique augent et ad se transferunt nomina. Quam rem etiam non parvum errorem adLatini fratre, Lavinum dictum
Abbreviated transcription (Latin):
cus boaulia dictus est : hodiebaulei dr̃, Trrintius athrrinta ciuitate argis uicina in qua nuen
propreest hasta romana utgesa gallorum: Dolonesdolo est: autflagellum intracuius uirgã
lac& pugio: Aut secundum uarromem ingenscomtus cum ferro breuissimo dolones auter
lendo dicti sunt quod decipiantferro cum speciem preferandigni: & multiuo lunt pertere¬
tesmucrones dolones dici peruerus abellum pila significari: Ipse pedes ad genus respicit: Nã
& herculis pedesem perinces sit : cu me quos habuerit nobilissimus torquens sustinens ut cxem
cia tresfracresuenerunt adicaliam: catulus corastibur ueltiburtiñ hii simulom̃s unams
ciuitatem & eamde fratris maioris nomine trburappellauerunt scilic& & alias secerine singili

Expanded text:
cus Boaulia dictus est, nam hodie Bauli vocatur. tirynthius a Tirynthe civitate Argis vicina, in qua nutrcus Boaulia dictus est, nam hodie Bauli vocatur. tirynthius a Tirynthe civitate Argis vicina, in qua nutr manu pilum proprie est hasta Romana, ut gaesa Gallorum, sarissae Macedonum. dolones dolo est aut flagellum, intra cuius virgam latet pugio: aut secundum Varronem ingens contus cum ferro brevissimo. dolones autem a fallendo dicti sunt, quod decipiant ferro, cum speciem praeferant ligni. et multi volunt per teretes mucrones 'dolones' dici, per veru Sabellum 'pila' significari. Ad v. 666 Ipse pedes ad genus respicit: nam et Hercules pedes semper incessit, cum equos habuerit nobilissimos. torquens sustinens, ut "axecia tres fratres venerunt ad Italiam, Catillus, Coras, Tibur vel Tiburnus. hi simul omnes unam fecere civitatem et eam de fratris maioris nomine Tibur appellaverunt: licet et alias fecerint singuli.
Abbreviated transcription (Latin):
susceptos Istum accepisse montem quem habebant: Efluuio prouintiae sue auentinum ap
est diccus habauib: ł arege aboriginum: undebuncherculis filium constat nomen amonte ac¬
cepisse in signe pacernum absolutedixit, Centum angues secundum si monidem ut dixims¬
Collisciuentini siluoc. Insiluac collis auentini: & dicendo auentini ostenditiam ante aitacẽ
nominatum: Rea seccerdos: adluditad nomen matris romuli que dicta est llirhea silila
laurentia cumiux tatiberim armenta herculis pocuerit s scđm̃ antiquum situm ante albã
um potuit: Nacmom̃a uicina loc eius imperio subi acuerunt: Unde nunc ait arua
leotrimem bris fingitur que tribus insulis prefuit que adiacenthis panie. Baliaricae
minori maiori & ebuso: fingitur & iambicipitem canem habuisse quẽ & terrestri & na¬
ualicer tamine plurimum potuit: hunc herculis uiciequideo fingitur ad eumolla ae¬
rea cransuectus quod abuit nauem fortem &eremunitam: Ganesciendum de cli

Expanded text:
susceptos istum accepisse montem, quem ab Avente, fluvio provinciae suae, Aventinum apest dictus ab avibus vel a rege Aboriginum: unde hunc Herculis filium constat nomen a monte actisse. INSIGNE PATERNVM absolute dixit. CENTVM ANGVES secundum Simonidem, ut diximCollis aventini silva in silva collis Aventini. et dicendo 'Aventini' ostendit iam antea ita esse nominatum. rhea sacerdos adludit ad nomen matris Romuli, quae dicta est Ilia, Rhea SiLaurentia’, cum iuxta Tiberim armenta Hercules paverit. Sed secundum antiquum situm, ante Albam um potuit, nam omnia vicina loca eius imperio subiacuerunt: unde nunc ait ‘arva ideo trimembris fingitur, quia tribus insulis praefuit, quae adiacent Hispaniae: Balearicae Minori et Maiori et Ebuso. Ob hoc fingitur etiam bicipitem canem habuisse, quia et terrestri et navali certamine plurimum potuit. Hunc Hercules vicit. Qui ideo fingitur ad eum olla aerea transvectus, quod habuit navem fortem et aere munitam. Sane sciendum declina
Abbreviated transcription (Latin):
quem dicit & iamipse persabinostransit & farsa Fusdicitur plautus: Dissi pabote taon¬
quam foliasterfari: Ouidius & amoenȩ farfarusumbre frigidamisit nursi &i pigaco
ciutas frigida cuutem auc reuera autcerte uenenoser: Nocens gtae chi: Namq ubique in cont¬
nibus suis nursi nos scelera tosappellauerunt & scimus amare uirgilium hiscoriarum rempes¬
excepto capitolio: Saneciliae aeddi tum ł propt̃ macetrum u trelliquos lucanus beneposuit quasa¬

Expanded text:
quem dicit etiam ipse per Sabinos transit sed Farfarus dicitur: Plautus «dissipabo te tamquem dicit etiam ipse per Sabinos transit sed Farfarus dicitur: Plautus «dissipabo te tamquam folia Farfari», Ovidius «et amoenae Farfarus umbrae». FRIGIDA MISIT NVRSIA Piceni civitas. ‘Frigida’ autem aut re vera, aut certe venenosa, nocens: Gracchi namque ubique in contentionibus suis Nursinos sceleratos appellaverunt, et scimus amare Vergilium historiarum peexcepto Capitolio. sane 'Allia' additum unum 'l' propter metrum, ut 'relliquias'. Lucanus bene posuit "quas
Abbreviated transcription (Latin):
rum fuimustriuieque inuentus qui nomentẽm urbem: hocexuceper son& dicit: Nem ad hucciuts
nomentena non fuerat utinuice &t hitibinomentum & gabios ltem: ħ tunc nominaerunt
lacum hunc e quodem comsulcinna greemuł nartum fluuisim: Noemutrum quedicitur ẽẽ a
fusum post quod tanta est cclo ca secut a fert litas ut &iampertice lomngitudinem altitudo
supera ra herberum quin&iam quantum perdiem demptum ess& : tantum noc ces cresceba
quodiirgilius cedsucem prouintiam transtulit dicens &quantum longis carpent armen¬
ibinis as pertimus tinde tristes homines tetricosdicimus: montem quescuerum propriumno
benebibunt: Ncm que tiberis intusciacoritur s transit aiaem persabinos undebibunt uon poli¬
dent dixit: & sciendum turnodari ccuxilium at tractupbeen: samnii campaniae & propas¬
tem capuliȩ Omnisuero tuscia superior &ue netia: aeneae prestatauxilium: fabaruncate

Expanded text:
rum fuimus Trebiaeque iuventus" 2.46 rum fuimus Trebiaeque iuventus" 2.46 Nomentana non fuerat, ut in sexto ait "hi tibi Nomentum et Gabios" , item "haec tum nomina eruntlacum hunc a quodam consule in Narem vel Nartem fluvium - nam utrumque dicimus - esse diffusum. Post quod tanta est ea loca secuta fertilitas, ut etiam perticae longitudinem altitudo superaret herbarum: quin etiam quantum per diem demptum esset, tantum per noctes crescebat, quod Vergilius ad laudem suae provinciae transtulit, dicens «quantum longis carpent armenSabinis asperrimus, unde tristes homines tetricos dicimus. montemque severum proprium nomen bene 'bibunt': namque Tiberis in Tuscia oritur, sed transit etiam per Sabinos, unde 'bibunt', non 'possident' dixit. te Apuliae: omnis vero Tuscia superior et Venetia Aeneae praestat auxilium. Fabarim autem
Abbreviated transcription (Latin):
num quiait innaturali hiscoria orenosideo suauius canert quia colla longa imflexe habent & necesse :
eluctanttm uocem perlongum & flexuo sum uarias edde re modilaciones Sonatãnis, Cans¬
umdicit qui adhe ł cor& ccsiae padudi quamcum significamus : alongaest cumsi breuisi pro¬
tiam significart uolucrimus quod signi ficatur ingecagias ut at quecesia circumdulcibusin pra¬
legimusgnauiter spirantis scopiatimbit sciendeem tamen uirgilius scđm morem pro uintie sudoca¬
ceptos habitan deempartemur bȩctccepit: Ex quo dacudice & tribus est & familia nominata Prico
titum tatium foedus recepti inurbem scebinist̃ s̃ hȩeclegeut in omnibus essent ciuesromani exceptom
sus fragiilationem : Ncemi cgistra tusnonero cebact Ami terna cohors Deaemit̃ no oppido
priscĩq quirites Idest scibini. Prisciciaũt ideoquia per foedustiti & romuli placuit ut quasunus de
am modo tribulaemdicunt: apud quam annibed deleuit populum romanum: Luca nuiscaemn¬

Expanded text:
nium, qui ait in naturali historia, cycnos ideo suavius canere, quia colla longa et inflexa habent, et necesse est eluctantem vocem per longum et flexuosum meatum varias reddere modulationes. SONAT AMNIS Caystrum dicit, qui cohaeret Asiae paludi. Quam cum significamus, ‘A’ longa est, cum sit brevis, si provinciam significare voluerimus: quod signilegimus "graviter spirantis copia thymbrae" . sciendum tamen Vergilium secundum morem provinciae suae locuceptus habitandam partem urbis accepit: ex quo Claudia et tribus est et familia nominata. prisco Titum Tatium foedus suffragii lationem: nam magistratus non creabant. AMITERNA COHORS de Amiterno oppido. PRISCIQVE QVIRITES id est Sabini. Prisci autem ideo, quia post foedus Titi et Romuli placuit ut quasi unus de quam modo Trebulam dicunt. apud quam Hannibal delevit populum Romanum: Lucanus "Canna
Abbreviated transcription (Latin):
inmutato .b. in .f. fccliscidicti sunt sicut febris dicitur que ante ahebꝑsdigebatur : formiae q̃boa mie
populusr missis decem uiri s abipsis iurc feiatia & nm nulla supplementa xii. tabularums
accepit quo i habuerat ab atheniensibus : Hi soractis habent arcessoracte qui est monsapudbri¬
losuenit qui cuma singulis prouocar&ur ad ostendam uirtutem defixis sedicitur uectem ferreũ¬
cum & mons hoc nomine aeppellantur: sanehoc ab& fabul& aliquandohercules adhospopu
quo exercebam, quicum terre a& cedfixus & anulo potuiss& cufern eum rogatus sustulit: unđ¬

Expanded text:
inmutato h in f, Falisci dicti sunt, sicut febris dicitur quae ante hebris dicebatur, Formiae quae Hormiae populus Romanus missis decem viris ab ipsis iura fetialia et non nulla supplementa duodecim tabularum accepit, quas habuerat ab Atheniensibus. Ad v. 696 Hi soractis habent arces mons apud Hilos venit. qui cum a singulis provocaretur ad ostendendam virtutem, defixisse dicitur vectem ferreucus et mons hoc nomine appellantur. Sane hoc habet fabula. Aliquando Hercules ad hos popuquo exercebatur. Qui cum terrae esset affixus et a nullo posset auferri, eum rogatus sustulit; un
Abbreviated transcription (Latin):
factun udin euestis contra morem ad hiber& ad foedertquȩ firma futurti nouertnt Sciemusenum hoc ubiq ser¬
uarturgilium ut rebus quibus ngciturus exitus d& e&iam in firma principiati Sic intra chiaciuit ate consedens encas
quã nox fuerat rtlicturus contramort̃ ioui dettiuro sacnficabant sic senatũ ad puattelatinus conuocat tec ta
inđ eiꝰ ÷ erd at firma consilic sic ꝓciulo inciugurio libertitus cyenus in fluui ũ concidit quiatnu ratali li c& rapto foedere
supurpora limam iđ flexuosam unde& nom accepit : Nc̃ linum obliquũ dicimꝰ unde & crentius limis oculis ebli

Expanded text:
factum, ut linea vestis contra morem adhiberetur ad foedera, quae firma futura non erant. Scimus enim hoc ubique serfactum, ut linea vestis contra morem adhiberetur ad foedera, quae firma futura non erant. Scimus enim hoc ubique servare Vergilium, ut rebus, quibus denegaturus est exitum, det etiam infirma principia. Sic in Thracia civitatem condens Aeneas, quam mox fuerat relicturus, contra morem Iovi de tauro sacrificavit. Sic senatum ad privata Latinus convocat tecta, quando eius non erunt firma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvium concidit, quia Turnum Rutuli, licet rupto foedere,sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam ‘limum’ obliquum dicimus, unde et Terentius «limis oculis» dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
l omnibus cius cõmunis potesitecs alii comunes deosuo lune solem lant̃ plutonẽ martem łliem apudoms homines
nuemunt &̃ sant in omnibus cris. Priortm̃ seisus smplex c̃ &magis cptus negotio. Aras graminer Romani eniminors
pertet cespitem a re soꝑ hiponent &itasa crificure  rtminets cũt ideo qui & debellatores agit & martis a crifi
ciu grtmen ẽ conseeretu qd secundum plimum in natura li historia exhum a noeruorepcreatur Gram
bebrtip&i es est Lie& omnis erba grti ñ taũt uoc& si cutruboromnelignũ cũ sit & sp&ies fonteq ignemq ferebant
fontẽp a quaposut atotoparter: Sanead fcacionde foedera aqua &ignes aid hbent᷑ Tindec coneret quos acereuolumas
anro conortio eis a ques igni inõ dicimus id ÷ rebus quibus quibas consortia copulane. Volatilino ad qui fecicles
apat patratos ꝑ quos bella uł focderet uł confirmabant numquã utebant᷑ uestibus lineis undedicemus errore

Expanded text:
 Martem: hi enim apud omnes homines inveniuntur et sunt in omnibus terris. Prior tamen sensus et simplex est et magis aptus negotio. ARAS GRAMINEAS Romani enim moris fuerat caespitem arae superimponere et ita sacrificare. ‘Gramineas’ autem ideo, quia et de bello res agitur et Marti sacrificatur, cui gramen est consecratum, quod secundum Plinium in naturali historia ex humano cruore procreatur. Gramies est, licet omnis herba gramen vocetur, sicut robur omne lignum, cum sit et species. FONTEMQVE IGNEMQVE FEREBANT ‘fontem’ pro aqua posuit, a toto partem. Sane ad facienda foedera aqua et ignis adhibentur; unde econtra quos arcere volumus a nostro consortio, eis aqua et igni interdicimus, id est rebus, quibus consortia copulantur. VELATI LINO atqui fetiales et pater patratus, per quos bella vel foedera confirmabantur, numquam utebantur vestibus lineis. Vnde dicemus errore
Abbreviated transcription (Latin):
busistant: In stantporti somnibus cirtum id est circum circa fusi: nam modo circum ad¬
uerbium lociest: uallis intrauallosi dest fustes fossarum qui ualliuacantur: Nam munit
sa uallum dr̃ ne utraliter: & ocdicita nebantur troianiintrauallos quo sipsi posueran
necorum castra facile in rumperent rutuli. uallum enimmodo non absidentium sed obses¬
um debemus aiccipert: Necspe ulla fuge fuga miserrimũ & ultimum presidium est: l¬

Expanded text:
BVS INSTANT instant portis omnibus circum, id est circum circa fusi: nam modo ‘circum’ adBVS INSTANT instant portis omnibus circum, id est circum circa fusi: nam modo ‘circum’ adverbium loci est. VALLIS intra vallos, id est fustes fossarum, qui valli vocantur: nam munitio ipsa vallum dicitur neutraliter. Et hoc dicit: tenebantur Troiani intra vallos quos ipsi posuerant, ne eorum castra facile inrumperent Rutuli. Vallum enim modo non obsidentium, sed obsessorum debemus accipere. NEC SPES VLLA FVGAE fuga miserrimum et ultimum praesidium est, t
Abbreviated transcription (Latin):
dationem: secat sequitur ten& ab& utilleui amsecat ad naues unde & sectas dicimus ha¬
cusanimorum & inscicuta filosophie circa disciplinam: Quat idest suturi temporis estuer¬
defectiuum : seufactisicalium .c.o.t siue malo facto italorum obsidentur castra tro¬
una & siue troianimalo errore & sinistrismonitis ad italiamuenerunt neminem absoluo
unde prop̃t amsi phiboliam distinguae italum & infercastra obsidione tenentur scilicatro¬
ianorum. Ipsi enimobsidentur nonitali: soluo absoluo namaferesinpertulit. monitis
sinistris proptercassandre inpulsus furiis: exorsa rerum initia actus hodiernidiei labo
fortunamque periculum & felicitatem: facauiam inuement: scit enim hocet̃ fatale
uaenea simper& initaliam : stigii perflumi na fatris ỹpallage est perstrgia fatris flumina

Expanded text:
ndationem. secat sequitur, tenet, habet, ut "ille viam secat ad naves" : unde et sectas dicimus handationem. secat sequitur, tenet, habet, ut "ille viam secat ad naves" : unde et sectas dicimus habitus animorum et instituta philosophiae circa disciplinam. Ad v. 108 Fuat id estTALVM CASTRA OBSIDIONE TENENTVR sive malo fato Italorum obsidentur castra Troiana, sive Troiani malo errore et sinistris monitis ad Italiam venerunt, neminem absolvo: unde propter amphiboliam distingue ‘Italum’ et infer ‘castra obsidione tenentur’, scilicet Troianorum; ipsi enim obsidentur, non Itali. SOLVO absolvo: nam aphaeresin pertulit. MONITIS SINISTRIS propter «Cassandrae inpulsus furiis». EXORSA rerum initia, actus hodierni diei. LABOREM FORTVNAMQVE periculum et felicitatem. FATA VIAM INVENIENT scit enim hoc esse fatale, ut Aeneas imperet in Italia. STYGII PER FLVMINA FRATRIS hypallage est ‘per Stygia fratris flumina’.
Abbreviated transcription (Latin):
tis caque sum diccurus actipe: Quando quidem benesententiae dicenda cordinem seri
nam sicut & in salustio & in pilippicis legimus ana quamdicatur sententia eius premit¬
ticur ratia quod hodioque musu sest hauelicitum est, & licuit dicimus eclicitum est
cut & placuit & placitum est terrentius ubi sunt cogniae placitosunt: Que cuiq est for¬
tuna hodie: spetialiteriuppiter protroianis. ait sed hacarte ut uidea tur totum proiuno¬
neloqui: & reuera uerba proiunone sunt sedaltius inde prehendit trohianorum fauorẽ¬
nam dicendo nulli fauebo & in eostatuforeresinquo sunt hodie significat se faueretro lanis
rum ducis aduentus tatimuictoria consequ& ut uultni hil ualere caque aut uenus con¬
questa fuerat de absentia aeneae autiuno de turni parentibus dixerat in eiusscilic& comm̃¬

Expanded text:
tis, ea quae sum dicturus accipite. QVANDOQVIDEM bene sententiae dicendae ordinem servat: tis, ea quae sum dicturus accipite. QVANDOQVIDEM bene sententiae dicendae ordinem servat: nam sicut et in Sallustio et in Philippicis legimus, ante quam dicatur sententia, eius praemittitur ratio: quod hodieque in usu est. HAVD LICITVM EST et ‘licuit’ dicimus et ‘licitum est’, sicut et ‘placuit’ et ‘placitum est’: Terentius «ubi sunt cognitae, placitae sunt». QVAE CVIQVE EST FORTVNA hodie specialiter Iuppiter pro Troianis agit, sed hac arte, ut videatur totum pro Iunone loqui. Et re vera verba pro Iunone sunt, sed altius innam dicendo 'nulli favebo' et in eo statu fore res in quo sunt hodie, significat se favere Troianis, quorum ducis adventu statim victoria consequitur. et vult nihil valere ea quae aut Venus conquesta fuerat de absentia Aeneae, aut Iuno de Turni parentibus dixerat, in eius scilicet comme
Abbreviated transcription (Latin):
indeait cae camurmura quorum rationonappar& ut cecique in nubibus ignes terrificantan¬
mos sicingeorgicis continuuuencis surgentibus autfreta pontuncipiunt agitatatum escere &a
nidusaltis motilius audiri frugor : Tremafacta solo cellus loquente iouestu por elementorum
stendicur pernature mutationem : Nam & quid quid inaeternomotuest qui euit & cor¬
iracerrat mota est semper in mobilis : Vndeoratius & brutatellus: accipite ergo animis: to¬
tus hiclocus deprimo lucili translatus est ubi inducuntur. Diabere concilium & cogerepr¬
mode in ceritulupi. cuiusdamin rebus postea sententias dicere: sed hocqr indignumerat he¬
rocarmine mutauit & induxit primoloquentem iouemde int̃ruptis foe deribus cuiusbora¬
cionem interrupit uenus post sequenti aiu nonis uerba sunt quibus reda rguiit uenerem
undo nunciuppiter illud quad homiserat red ditdicens Ergo quoniam pacemeẽ non sini¬

Expanded text:
ntum: unde ait ‘caeca murmura’, quorum ratio non apparet, ut «caecique in nubibus ignes terrificant animos». Sic in Georgicis «continuo ventis surgentibus aut freta ponti incipiunt agitata tumescere et aridus altis montibus audiri fragor». TREMEFACTA SOLO TELLVS loquente Iove stupor elementorum ostenditur per naturae mutationem: nam et quicquid in aeterno motu est, quievit, et contra terra mota est, semper immobilis, unde Horatius «et bruta tellus». ACCIPITE ERGO ANIMIS totus hic locus de primo Lucilii translatus est, ubi inducuntur dii habere concilium et agere primo de interitu Lupi cuiusdam, postea sententias dicere. Sed hoc quia indignum erat heroo carmine, mutavit et induxit primo loquentem Iovem de interruptis foederibus, cuius orationem interrupit Venus, post secuta Iunonis verba sunt quibus redarguit Venerem: unde nunc Iuppiter illud quod omiserat, reddit, dicens: ergo quoniam pacem esse non sini
Abbreviated transcription (Latin):
amus: Nonexipsiusuitio sedexuari&ate sectarum Illudnamque quad ait inquar tosed misero
diem epicureorum est qui ca sibuscuncta concedint: xuncquod dicitstat suacuiq dies stor corumqu
dicunt fatorum stacuta scruari: sine prudenter fect uefligxam & ua gamopimonem epln cureer

Expanded text:
amus, non ex ipsius vitio, sed ex varietate sectarum. Illud namque quod ait in quarto «sed misera amus, non ex ipsius vitio, sed ex varietate sectarum. Illud namque quod ait in quarto «sed misera ante diem», Epicureorum est, qui casibus cuncta concedunt: nunc quod dicit ‘stat sua cuique dies’, stoicorum est, qui dicunt fatorum statuta servari. Sane prudenter fecit ut fluxam et vagam opinionem Epicureorum
Abbreviated transcription (Latin):
oe gnoninuitus Ego sacis licenterdictum est deo uinclocoprobus ad longamposuerit : Tum
estabutraque parte firmum & conduditadũ sarium spoliisopimis duxqueducidetrahit utdiximus
ta hocadcurrus altitudinem spectat lecadturni uiolentiamuque ferricatem & estordo in quelto al¬
uo lattalisest tirni lima go uenientiss Contigium post quamuidit cumuenisse intralactum talisserl¬
c& ut positftriri. Prepriorpallas subaudisuoluit: fors fortuna pterillud audentes fortunaliuat
cernat sẽmineci : ad illud quod aittur nus cupe remipse parens speccator  ad ee hedicitipses¬
tincant qua si pondus & poenam nea meminisse possuntoculi. Lacrimasque efi ostendi touentir
ipsamumquamadunam alligantnisi quorum hocꝓ positum est ut fecitducr&ius quepicureos tantum
secutusest scimusaũt inter se secta set̃ contrarias unde fitĩnu nopoete aliqua contraria inun¬

Expanded text:
eror et non invitus». Ergo satis licenter dictum est, adeo ut huic loco Probus alogum posuerit. TVM eror et non invitus». Ergo satis licenter dictum est, adeo ut huic loco Probus alogum posuerit. TVM est ab utraque parte firmissimum et concludit adversarium. SPOLIIS OPIMIS quae dux duci detrahit, ut diximus ritatem. Et est ordo: utque leo advolat, talis est Turni imago venientis. CONTIGVVM postquam vidit eum venisse intra iactum teli, scilicet ut posset feriri. IRE PRIOR PALLAS subaudis ‘voluit’. FORS fortuna, propter illud «audentes fortuna iuvat». CERNAT SEMINECI ad illud quod ait Turnus ‘cuperem ipse parens spectator adesset’ hic dicit ‘ipse sutineant’, quasi pondus et poenam: nec enim meminisse possunt oculi. LACRIMASQVE EFFVNDIT INANES hic ose umquam ad unam alligant nisi quorum hoc propositum est, ut fecit Lucretius, qui Epicureos tantum secutus est. Scimus autem inter se sectas esse contrarias: unde fit ut in uno poeta aliqua contraria inveni
Abbreviated transcription (Latin):
dumspoliat: Nam tempus presensest Nam preteritum ab eoquod esttego sicplautus ego nunchominen
udectum est indisciplinamlitari: Nodu mergo pro difficultatem accipequeux possitre slui, Graisuꝑ
rumdonumero qͣ sese inbella sequantur. Prestante suirtuit legicalia s nom procedit : Nampaulon
erupti sunt qui opsidentur in castris Ex tremiaddensant acies lucanus quantum pede pͥmorelaao
tringit grrosacies densco autem secunde coniugationis est Nec curba moueritela manus que sint
lucanus giadius que suoscomp̃s satimebat: Mialore sub auste sabostilitate. nam subdiumsis bostilbas
reunti ax quo reiussoprd ipsiussi ex estusurpatum nam iubeor nondicimis undepotest uenirt ussis

Expanded text:
dum spoliat; nam tempus praesens est, non praeteritum ab eo quod est ‘tego’: sic Plautus «ego hunc hominem dum spoliat; nam tempus praesens est, non praeteritum ab eo quod est ‘tego’: sic Plautus «ego hunc hominem ut lectum est in disciplina militari. ‘Nodum’ ergo pro difficultate accipe, quae vix possit resolvi. GRAIS Iuorum de numero qui sese in bella sequantur praestantes virtute legit». Aliter non procedit: nam paulo post erupturi sunt qui obsidentur in castris. EXTREMI ADDENSENT ACIES Lucanus «quantum pede prima relato constringit gyros acies». ‘Denseo’ autem secundae coniugationis est. NEC TVRBA MOVERI TELA MANVSQVE SINIT Lucanus «gladiosque suos conpressa timebat». MAIORE SVB HOSTE sub hostilitate: nam sub diversis hostibus pereunt. AEQVORE IVSSO pro ‘ipsi iussi’. Et est usurpatum participium: nam ‘iubeor’ non dicimus, unde potest venire ‘iussus’.
Abbreviated transcription (Latin):
alustio sepius ad in terdum. nam est coniunctioratiotinantis in sua colligitarma postscutum sed hausit ali
bi& scollegit in arma datam iniugulum iugulosuiouul nusminantem: facacanens qua sidiumis ali cauens
legunt scđm quod nonstatim& diuinus Nam& ab alis audit a cauere patuerat: canentialumina ut ypal¬
ige est proipse uinensaut fisi cam remdixit : Dicuncenimpu pille mortis tempore labescert ingecert
manum parte traxerunt debitum sibi & sermoneusu s est Iuris nãmanus ingectiodicitur quotien smilla
indici sauctoritatt spectatarem nob̵ debitamindicamus Dant trbripat̃ uicinum inuocat numencu
cuiusripas bella tractantur sicut su pratudeatu p̃sens nostros .l. Tua quercus intuisripiscreata : Aud¬
it modo ex audit & ad effectum deduxitpaulo post tantumaudiit ut audut alcides luue nemdumtext

Expanded text:
us, sicut ‘at’ interdum: nam non est coniunctio ratiocinantis. IN SVA COLLIGIT ARMA post scutum se clausit, alibi «et se collegit in arma». ELATAM IN IVGVLVM iugulo suo vulnus minantem. FATA CANENS quasi divinus. Alii ‘cavens’ legunt; secundum quod non statim et divinus: nam et ab aliis audita cavere potuerat. CANENTIA LVMINA aut hypallage est pro ‘ipse canens’: aut physicam rem dixit; dicuntur enim pupillae mortis tempore albescere. INIECERE MANVM PARCAE traxerunt debitum sibi. Et sermone usus est iuris: nam manus iniectio dicitur quotiens, nulla iudicis auctoritate expectata, rem nobis debitam vindicamus. DA NVNC THYBRI PATER vicinum invocat numen, circa cuius ripas bella tractantur: sic supra «tu dea, tu praesens nostro succurre labori». TVA QVERCVS in tuis ripis creata. AVDIIT modo exaudiit et ad effectum deduxit, paulo post tantum audiit, ut «audiit Alcides iuvenem». DVM TEXIT
Abbreviated transcription (Latin):
neiuln erdint mitum pecendus : codicia non ꝑgerendi modums participialit loqueris rara siraua preta
NNlondores m accipo temus quiestcirca corp deoru mibt cuua erie nominatiuis bace nubesuoa mmulsacudo¬

Expanded text:
ixeris ‘petendus est codex’, iam non per gerundi modum, sed participialiter loqueris. RATA firma, perpeixeris ‘petendus est codex’, iam non per gerundi modum, sed participialiter loqueris. RATA firma, perpesplendorem acciperemus, qui est circa corpus deorum. NVBE CAVA erit nominativus ‘haec nubes’; na
Abbreviated transcription (Latin):
ritiu no cognoscitur : scilicex ut turnus possacuadit cadu comorituro ponere facere siducilius horne hunise¬
cutus quia tasa ge o Rceri id est fecit haccenis indiliss& uteatingenti arte locutus est: NLa mdice nanoes
taspertasinereri quoduo cegrauaris que negas fatouox i bouis fatum est statius auo st saecaa soquotr
Htataue dicitucina mque negasuoce id efaco mente prestares: Nam suonis uoa faumi est sIacius atuota¬
cestaliud fando facior dinem commutart S rauaris aut negas grauiterfers acaelo ca tuone nni
nisip accusa tiuum atimur ut sidicas grauoraduentumtiumd grauit fero: Grauor psent iom tuam¬
cumuo lui mus ab solucam facere elacutionem & ꝑgerundi modum aliquid dicere uta petenidum iuiliest
cquin codicem brr rium : Eł incuairgilius pacemeroiano abregepetendum na musidoxeris b salastrus casitos¬

Expanded text:
rit Iuno, cognoscitur, scilicet ut Turnus posset evadere. CADVCO morituro. PONERE facere, sic Lucilius Homerum serit Iuno, cognoscitur, scilicet ut Turnus posset evadere. CADVCO morituro. PONERE facere, sic Lucilius Homerum secutus, qui ait ἄλγε ̓ ἔθηκε id est fecit. HACTENVS INDVLSISSE VACAT ingenti arte locutus est: nam dicendo ‘vacat’ te speras mereri. QVAE VOCE GRAVARIS quae negas fato; vox enim Iovis fatum est: Statius «et vocem fata secuntur». Hoc autem dicit: utinam quae negas voce, id est fato, mente praestares. Nam si Iovis vox fatum est, potx fatum est, potest aliud fando fati ordinem commutare. 'gravaris' autem negas, graviter fers. et hac elocutione non nisi per accusativum utimur, ut si dicas 'gravor adventum tuum', id est graviter fero, grasu utimur, cum volumus absolutam facere elocutionem et per gerundi modum aliquid dicere, ut ‘petendum mihi est equum, codicem, byrrum’ - hinc
Abbreviated transcription (Latin):
rede castri sudincellega muscumquem su pradixit: Ergodiuos neemirum tum& ipsedigerit quitenr¬
plo eẽ posicas samciqueduo locta resert ꝓpriodixit: Namsolia que aptantur tropheis legidicia
idest digi tropeum dedinato latina cst unde pene ultima habebit ac contum in nu mero płi qrtroplie ad
uul canistrrpecrtatus: Notandum strrpem de patredictam cum sem ꝑdelongage neris signific¬
tione dicatur Darda indes patrinimi conamalorib Dixeratille a liquid ꝓũbi alit dictumest ac
sidicer& nonmirum sichocci susec̃ eum qui sibiplurimum ad rogabat cacloqutam mum fartas se fe¬
lat sorte exequa uerat celodaenta drances quibuscelotel aucibas acqam sluacole samos entornon¬

Expanded text:
re de castris, ut intellegamus eum quem supra dixit. Ergo duo sunt; nec mirum, cum et ipse dixerit, quod exere de castris, ut intellegamus eum quem supra dixit. Ergo duo sunt; nec mirum, cum et ipse dixerit, quod exemplo esse possit «Assaracique duo». LECTA REFERT proprie dixit: nam spolia quae aptantur tropaeis, legi dicuntur, id est eligi. TROPAEVM declinatio latina est, unde paenultima habebit accentum; in numero vero plurali quiaVVLCANI STIRPE CREATVS notandum stirpem de patre dictam, cum semper de longi generis significatione dicatur. DARDANIDES patronymicon a maioribus. DIXERAT ILLE ALIQVID proverbialiter dictum est, ac si diceret, non mirum sic occisum esse eum qui sibi plurimum adrogabat. CAELOQVE ANIMVM FORTASSE FEREBAT forte exaequaverat caelo, ut de Aenea Drances «quibus caelo te laudibus aequem». SILVICOLAE FAVNO DRYO
Abbreviated transcription (Latin):
iuis auep̃missumest aut socutumergosimile est patro nomico ut sit homunides sicutbuc ht dides
safascea in modum diadematis aquauite ab ut raque parte dependent qua plerumque lata est plerum
totilis dealbo & cocco: in signibus armis aspersit legit & utitur salustui. Exemplo quiait ae quo daque
armis in signibus prob: uero in signibus albdicit legendumut ueste salbas accipiamus que sunt sacordos¬
bus congrue sicutstaciusd eom fiaraodicit: campoꝑ campum in molat que siuietimam ut ille con sueus¬
rat: Nam hocuerbo ad acerdotis nomonadlusit: Ingentiq̃ umbra tegit aut magnitudineicorpoos
em aucingenꝰciumbra tegit scđmusum accipiendum est id est in sulta ciont tum opprimit & ubr
serestus seroscos dios intellegam unum in castris xunumcuma enea ta mentra lano nondumrerumse¬

Expanded text:
eius aut praemissum est aut secutum: ergo simile est patronymico, ut sit ‘Haemonides’ sicut Thucydides. eius aut praemissum est aut secutum: ergo simile est patronymico, ut sit ‘Haemonides’ sicut Thucydides. INFVLA fascia in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent: quae plerumque lata est, plerumque tortilis de albo et cocco. INSIGNIBVS ARMIS Asper sic legit et utitur Sallustii exemplo, qui ait «equo atque armis insignibus»: Probus vero ‘insignibus albis’ dicit legendum, ut vestes albas accipiamus, quae sunt sacerdotibus congruae, sicut Statius de Amphiarao dicit. CAMPO per campum. IMMOLAT quasi victimam, ut ille consueverat: nam hoc verbo ad sacerdotis nomen adlusit. INGENTIQVE VMBRA TEGIT aut magnitudine corporis tem»: aut ‘ingenti umbra tegit’ secundum usum accipiendum, id est insultatione eum opprimit et adumbrat. SERESTVS Serestos duos intellegamus, unum in castris et unum cum Aenea: nam Troiani nondum erupe
Abbreviated transcription (Latin):
hodocohocait in prob esquiut regidone sutfilios exheredes parteauẽ est secundumantiquos ser
uica pud luciliũ & ennuminuenitur: G natis parc&uis at qui su pradixit natoq patrique quomo
ait q natisnon est concrarium: Nam liberos & iamunumdicimus filium ad eo ut terrentius a
filia liberos dixit utinetiria quiillum dignum do creuerunt suoscuiliberos committerent ubi paterd
filio aduxorem loquitur: Ergo usurpa uitrespiciens ad libero sugnatosđu nadicer& com mertiautis¬
tudines & ignoscendi faculcatem : Neeꝓcul hemonides hoc nom̃ lic& possiteẽ & patronimi com qui
de sexilt uedicamus h monis filius tamen melius ÷ ut itpro priumdicamus quianus quamaliud nomen

Expanded text:
de hoc loco hoc ait: ‘inprobus es, qui aut regi dones, aut filios exheredes’. ‘Parce’ autem est secundum antiquos ‘serva’, de hoc loco hoc ait: ‘inprobus es, qui aut regi dones, aut filios exheredes’. ‘Parce’ autem est secundum antiquos ‘serva’, ut apud Lucilium et Ennium invenitur. ‘Gnatis parce tuis’, atqui supra dixit «gnatoque patrique». Quo modo ait ‘gnatis’? Non est contrarium: nam ‘liberos’ etiam unum dicimus filium, adeo ut Terentius etiam filiam ‘liberos’ dixerit, ut in Hecyra «qui illum dignum decreverunt, suos cui liberos committerent», ubi pater de filio ad uxorem loquitur. Ergo usurpavit, respiciens ad ‘liberos’, ut gnatos de uno diceret. COMMERCIA vicissitudines et ignoscendi facultatem. NEC PROCVL HAEMONIDES hoc nomen licet possit esse patronymicon, quia in ‘des’ exit, ut dicamus Haemonis filius, tamen melius est ut id proprium esse dicamus, quia nusquam aliud nomen
Abbreviated transcription (Latin):
socuiss poritescissa est narratio ꝑ quemanimus ae neae pertur batus ex primitor In ferias quo simmola
bris inferia sunt sa cramortuorum quod inferis soluuntur sa nemoserat insepulcris ui rorum fo¬
tium captiuos necari quod postquam crudoleuisumest: placuitgladia tores ante sepulchra dimicane
iabustisbustuarii appellati sunt captiuossanguine procaptiuorum ut captiui pendent currus
uptiua queuestis congeritur: & estut diximus speciosusornatus: magodatiuu sut supra i lanam¬
cus de fossa talenta multit diuicias sua sobruebant und eoratius quidiuat in mensum teargentipon¬
dus eauri furtim defossatim midum poneretras: sane melius infossa dicer& qua mde fossa ad quode
ctrinecessi cace compulsus: Nam fugit dubiam syllabam nõ hicuictoria teuerum uertitur. li¬
nus: Non ponđra rerum nec momenta sum: E natis parcetius quiniirgilium scripsit dedã mations

Expanded text:
is omnia sunt oculis. Sed perite scissa est narratio, per quam animus Aeneae perturbatus exprimitur. INFERIAS QVOS IMMOLET VMBRIS inferiae sunt sacra mortuorum, quod inferis solvuntur. Sane mos erat in sepulchris virorum fortium captivos necari: quod postquam crudele visum est, placuit gladiatores ante sepulchra dimicare, qui a bustis bustuarii appellati sunt. CAPTIVO SANGVINE pro ‘captivorum’, ut «captive pendent currus», item «captivaque vestis congeritur»: et est, ut diximus, speciosus ornatus. MAGO dativus est, ut supra «Ilo namITVS DEFOSSA TALENTA multi enim divitias suas obruebant: unde Horatius «quid iuvat inmensum te argenti pondus et auri furtim defossa timidum deponere terra?» Sane melius ‘infossa’ diceret, quam ‘defossa’, ad quod est metri necessitate conpulsus: nam fugit dubiam syllabam. NON HIC VICTORIA TEVCRVM VERTITVR Lucanus «non pondera rerum, nec momenta sumus». GNATIS PARCE TVIS qui in Vergilium scripsit declamationes,
Abbreviated transcription (Latin):
uer la sunt acrorum : Namuirgino sucste certadie ibant ad regem sacrorum & dicebantuigilias¬
nerexuigilia quod uirgilius iuredata eneae quasi & regi que mubi que & panti ficem & sacrorur
iducit fericum : Deumgens propter disgenito & genitore dcospimis: hocdo quo secundum qulau¬
tam dicit declinationem inbu colicis iuxta secundumut menalus argutamque ne mospinos queloquen

Expanded text:
erba sunt sacrorum; nam virgines Vestae certa die ibant ad regem sacrorum et dicebant ‘vigilaserba sunt sacrorum; nam virgines Vestae certa die ibant ad regem sacrorum et dicebant ‘vigilasne rex? vigila’. Quod Vergilius iure dat Aeneae, quasi et regi et quem ubique et pontificem et sacrorum inducit peritum. ‘Deum gens’ propter «dis genite» et «geniture deos». PINVS hoc loco secundum quartam dixit declinationem, in bucolicis iuxta secundam, «ut Maenalus argutumque nemus pinosque loquen
Abbreviated transcription (Latin):
AXX accipiamus nauesfuisse : Nonutquidam uolunt singulo sducestricenas habuisse : Namenim¬
eracorum militum non conuenit numerus presertim cum soquatur subsidio trolae idest paruo au¬
xilio: pama pud maiores bella non ambitu sedurtute conscabant: focbeluna sicut sol foeb : Itẽ
tcanettitanisluna: Describitaũẽ noctem mediam & dicit finitum diem scđmroma numricũ
uiclune sit si necausa comime moratio: Namaliter nrmphe uideri nom poterant: Clauumq
nt: Iamei & inquinto de ditguber nandiperitiam: medioispatio incerna uigandum: Erbe
tem motucapitis coma m rotantes ulula tufutura p̃nuntiabant luca nuscrinemque rotantes sag
ipsa confingitur : Nam stultissimum est ⁊ quoda it quida mideo doctissima quia ilione ina
fuut Dor soemin& prritia na tandiostenditur subre migat subratat: iigilas nedeumgens au¬

Expanded text:
triginta accipiamus naves fuisse, non, ut quidam volunt, singulos duces tricenas habuisse: nam enumtriginta accipiamus naves fuisse, non, ut quidam volunt, singulos duces tricenas habuisse: nam enumeratorum militum non convenit numerus, praesertim cum sequatur ‘subsidio Troiae’, id est parvo auxilio: nam apud maiores bella non ambitu, sed virtute constabant. PHOEBE luna, sicut sol ‘Phoebus’, item ‘Titan’, et ‘Titanis’ luna. Describit autem noctem mediam et dicit finitum diem secundum Romanum ritum. Nec lunae fit sine causa commemoratio: nam aliter nymphae videri non poterant. CLAVVMQVE REGIT iam ei et in quinto dedit gubernandi peritiam. MEDIO IN SPATIO inter navigandum. CYBEBE  per furorem motu capitis comam rotantes, ululatu futura praenuntiabant: Lucanus «crinemque rotantes sangipsa confingitur: nam stultissimum est, quod ait quidam: ideo ‘doctissima’, quia Ilionei navis fuit. DORSO EMINET peritia natandi ostenditur. SVBREMIGAT subnatat. VIGILASNE DEVM GENS A
Abbreviated transcription (Latin):
tua possidebat: unde est ipsa caput populi: Tuseode sanguine iuires: Roburtotum aluco monibusabu¬
cus lacus est uenetiae de quo fluuius nascitur mincius: Iugedux uenetius fluuium prouintiae suae
depixit in nauequem benacifiliumquia ex ipso hab& originemdicit: grauis. fortis ut feritense
gniuem timbreusosirim: Centenaque arbore: Ita non ait remissed arboribus ad ex primendam
is magnitudinem que plures habuit remorum ordine sunde aitlucanus & sumilongeferit
quoraremis: marmoremari: Cacsulacaerula fr&a noncerula concha namuersus non stat
uis pidachorida faosa fonsoiminum prefert modo frontem primam partem hominis ii¬
ge redebemus : Nam hocdicit acapite usadimalatera hominis monstrabatur effigies terdenis

Expanded text:
tua possidebat: unde est ‘ipsa caput populis’. TVSCO DE SANGVINE VIRES robur totum a lucumonibus habutua possidebat: unde est ‘ipsa caput populis’. TVSCO DE SANGVINE VIRES robur totum a lucumonibus habucus lacus est Venetiae, de quo fluvius nascitur Mincius. Iure ergo dux Venetus fluvium provinciae suae depinxit in navi: quem Benaci filium, quia ex ipso habet originem, dicit. GRAVIS fortis, ut «ferit ense gravem Thymbraeus Osirim». CENTENAQVE ARBORE non ait remis, sed arboribus, ad exprimendam navis magnitudinem, quae plures habuit remorum ordines: unde ait Lucanus «et summis longe ferit aequora remis». MARMORE mari. CAERVLA ‘caerula freta’, non ‘caerula concha’, nam versus non stat. HISPIDA horrida, saetosa. FRONS HOMINEM PRAEFERT modo frontem primam partem hominis intellegere debemus; nam hoc dicit: a capite usque ad ima latera hominis monstrabatur effigies. TER DENIS
Abbreviated transcription (Latin):
iiarqne altor tmaoliminacrn sarec tain quita nentem senectam mollib transegit im plirms
sdemuocemsequentem: Cum cantucaclum pecentemue l quod est reuerarelatusimsidera sicut iudemusins
ueminbucolicis bia norem dicitut namque sepulchrum in cipit appa rerebia noris. hincmantu
dr̃ condidis se quama matris nomine a pellauit: namfuit filius tiberis a manter trresia xebaniua¬
assiliac que post paeni sinteritum aditaliam: uenit materge netiuis grecusest namsilatine dedita¬
uefis mn anconis sacit sicutin plauto legimusionis: Diuersauis: maioribus prepotens sed nemngenusom¬
busunum queorigomantua norum &atusci suenit qui in mantua regnabant & auene tus namin
uenetia posi taest que & galli acis alpina dr̃: Genillitri plex populi subgente qua terni que mantu
amtre shabuit populitribus que in quater nascuri as diuidebantur & singulis singula lucumones
autein totius turci aediuisas habebant quasi prefecturas: sedomnium populorum principatum man¬

Expanded text:
ilena. CANENTEM SENECTAM qui canentem senectam mollibus transegit in plumis. SIDERA VOCE SEQVENTEM cum cantu caelum petentem: vel quod est re vera relatus in sidera, sicut videmus inquem in Bucolicis Bianorem dicit, ut «namque sepulchrum incipit apparere Bianoris». Hic Mantuam dicitur condidisse, quam a matris nomine appellavit: nam fuit filius Tiberis et Mantus, Tiresiae Thebani vatis filiae, quae post patris interitum ad Italiam venit. MANTVS genetivus Graecus est: nam si latine declinaveris ‘Mantonis’ facit, sicut in Plauto legimus «Ionis». DIVES AVIS maioribus praepotens. SED NON GENVS OMNIBVS VNVM quia origo Mantuanorum et a Tuscis venit, qui in Mantua regnabant, et a Venetis: nam in Venetia posita est, quae et Galliaerni quia Mantua tres habuit populi tribus, quae in quaternas curias dividebantur: et singulis singuli lucumones autem totius Tusciae divisas habebant quasi praefecturas, sed omnium populorum principatum Man
Abbreviated transcription (Latin):
inccõmutito Vle enĩ cit funduntq: clatis naribus lucem Etsciendũ nus quã diemsio potentor sed scripsis
urgilium capũ adcertam̃. Totus hic defocdoribus locus de homero translatus ẽ ubi alex ander cũmenclao:
& hucdo co fauni culuam cuer tere troiani ande c̃ sal forpen teucri millediscrimines actũ sustalera ne puro ut possent
an currerecapo Focosquio quidignen fou&focosuotitur siuearasic si uequidalud in quo lgnes fou& ur & dis cominibas
anesdi Comune sane ut a liidicent mars bello rsanuictoria qđ hi inbello urriq partipost fauero utcdic

Expanded text:
ine commutato: ille enim ait «funduntque elatis naribus lucem». Et sciendum, nusquam diem sic patenter descripsisse Vergilium. CAMPVM AD CERTAMEN totus hic de foederibus locus de Homero translatus est, ubi Alexander cum MenelaoEt hoc loco Fauni lucum evertere Troiani: unde est «sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum sustulerant, puro ut possent concurrere campo». FOCOS quicquid ignem fovet ‘focus’ vocatur, sive ara sit, sive quid aliud in quo ignis fovetur. ET DIS COMMVNIBVS ARAS di c
Abbreviated transcription (Latin):
oni quarninoni ac tolis surgo abarpis atquinonestuenturus undeaccipiamusuenerem nonquaside a lo¬
quisitdiquasiunaon detroianis ticm primo uniu sobirã prodimur: Itemceliquib ad nus artem nee fucuragno
rant iudtatur : & olisaut arpis sicdrxit utuma se uboicas: Namdea x olidiomedisienitur quierpes iapulo
sissagio Ducendoautem si aditaliam sine deorum uoluntate uenetunt dentꝑseras oslendi sacursie abita¬
apnsire liberat obligatione: contraluo pognam sidixeris procditquare poena sieluatur Camenauetor¬
air li cencer ista confimndit nore quo sole poni a sequentiquod precedit uela precedenti q ua dse uenudui

Expanded text:
vet Iunoni. AETOLIS SVRGIT AB ARPIS atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam lovet Iunoni. AETOLIS SVRGIT AB ARPIS atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam loqui, sed quasi unam de Troianis - ut in primo «unius ob iram prodimur», itemsic dixit, ut Cumas Euboicas: nam de Aetolia Diomedes venit, qui Arpos in Apulia enevolentia, suffragio. Dicendo autem, si ad Italiam sine deorum voluntate venerunt, dent poenas, ostendit statum esse absoa pristina liberat obligatione. Contra ‘luo poenam’ si dixeris, non procedit qua re poena solvatur: tamen auctoritas licenter ista confundit more, quo sole
Abbreviated transcription (Latin):
nmiperat  secumdes marte adillud respicit hicmar sommi poten s animumuiris quelatinis ad di¬
ut ruat in ruat: clausa moenia magnamuidia : scimus enimultimum et̃ presidiumin cas¬
a confugere aostilomimpotum plerumque differre sicut factumestinbello troiano mi
engodicit ad eptamee &iam hancrammis miseri cordiȩ siquidemintra muros hostis in sultat quin
andemuris martemq cientes aggeribus agger pro priedr̃ terrella queuallo facto propius ponitur
sdibusiue& muros & munim̃taominia aggerem dicimus sicut modo aggeribus moerorum promunim̃tis
moerorum promurorum antiq namucteresplera quo corumque nos peru dicimus peroediptongomꝓ
a si habemu sillidiptongon habent: or &ideopuca runt posse proaditera licu mone aodeminipneigon
peni Inuindantim plent & in undare faciunt: leuariopsidionesines liberari acoblit pet normton auadider a lo¬

Expanded text:
irruperat. SECVNDO MARTE ad illud respicit «hic Mars armipotens animum viresque Latinis addidiirruperat. SECVNDO MARTE ad illud respicit «hic Mars armipotens animum viresque Latinis addidit». RVAT inruat. CLAVSA MOENIA magna invidia: scimus enim ultimum esse praesidium in castra confugere et hostilem impetum plerumque differgo dicit ademptam esse etiam hanc aram misericordiae, siquidem intra muros hostis insultat. Ad v.deinde in muris Martemque cientes" . Ad v. 24 Aggeribus agger proprie dicitur terra illa quae vallo facto propius ponitur, sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus, sicut modo 'aggeribus moerorum' pro munimentis. moerorum pnos ‘u’ habemus, illi diphthongon habent ‘ου’: et ideo putarunt posse pro hac littera, licet non eandem, diphthongon poni. INVNDANT implent et inundare faciunt. LEVARI OBSIDIONE SINES liberari: et oblique per Iovem invidiam commo