comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lestus erã Cũ reuerteris ad altariũ adp̃hendebas palleũ sedrursum relinquens. Dũ hune tutepi de reti¬
nebaris & egorege uirilitr resisterem euigilaui pauore conterritus ignarꝰ quid iomniũ indicare

Expanded text:
lestus eram. Cumque reverteris ad altarium, adpraehendebas palleum, sed rursum relinquebas. Dum hunc tu tepide retelestus eram. Cumque reverteris ad altarium, adpraehendebas palleum, sed rursum relinquebas. Dum hunc tu tepide reteneris et ego rege viriliter resisterem, evigilavi pavore conterritus, ignarus quid somnium indecaret'.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ utitadiã ag Egr es̃ alus lica scandalum iuigiliasq: finiumꝰ. Vllud maxime indignum ferentes quodadhoc
iugum ab squereuerentiã sci ant ipsũ sepulchrũ antestitis excitiuerat. Hlis dieb: uidisomniũ qđ ipseis cã
basilica retulidicens Putabã mequas in hacba silica sacro scã missarũ sollempnia glebrare. Cũ que iam
altariũ cũ orationib pulleo srrico coopertũ es set subi toingredientẽ gunthehrãnũ regẽ conspitio qui uo ce
magna damabat᷑ ꝙr trahito inimicũ generationis pirẽ euellithomicidã a sacrodi altario Ad ego cũhȩc¬
audirẽ adte conuersus dixi ad prebende palliũ altaris in fixi quo sa cramunera contegunt᷑ pebinc babicuris
ũq ad p̃henderis laxacũ manũ & nonuiriliter detinebas ego uero ex pansi s mnanib: contra pectus
eternũq carbis : Sed cũ mihirex resster& tulax abnipalliũ : & postine uemiebas Ego uͦ ualdetibimo¬

Expanded text:
 basilica sancta, scandalum vigiliasque finivimus, illud maxime indignum ferentes, quod ad hoc iurgium absque reverentia sancti ante ipsum sepulchrum antestitis excitaverat. His diebus vidi somnium, quod ipsi in sancta basilica retuli, dicens: Tutabam me quasi in hac basilica sacrosancta missarum solemnia caelebrare. Cumque iam altarium cum oblationibus palleo syrico coopertum essit, subito ingredientem Gunthchramnum regem conspicio, qui voce magna clamabat: „Extrahite inimicum generationis audirem, ad te conversus dixi: Apprehende pallium altaris, infelix, quo sacra munera conteguntur, ne hinc abjiciaris. Cumque apprehenderes, laxabas eum manu, et non viriliter detinebas. Ego vero expansis manibus, contra pectus aeternamque carebis". Sed cum rex mihi resisteret, tu laxabas palleum et post me veniebas. Ego vero valde tibi mo
Abbreviated transcription (Latin):
uemiebant impletisq quindecim dieb: cũ predamulta reur tebant᷑ abducentes iumenta pecora ł qđ cũq diriper
potuis sent Illiuꝰ quibeatimartinium̃ ta abduxer̃ commota al tertatione seiuicẽ lan cesstransfixer̃ duo : qui
multas diripiebant : ad domũ uicinũui damaccedentts : potũrogare cȩperunt Cũq ille sehabere negar& cleuatis
lancis ut oũ transoderent Hicex tractogladio utrũq ꝑfodit Cecider̃ ambo: & mortu sunt lum̃ta tam en scã
martym reiditasunt: Tantaqibitunc malaphos aurdianenses gesta sunt: ut nequcant explicari

Expanded text:
veniebant, impletisque quindecim diebus, cum praeda multa revertebantur, adducentis iumenta, pecora vel quodcumque derepere veniebant, impletisque quindecim diebus, cum praeda multa revertebantur, adducentis iumenta, pecora vel quodcumque derepere potuissent. Ille vero, qui beati Martini iumenta abduxerant, commota altercatione, se invicem lanceis transfixerunt. Duo, qui mulas diripiebant, ad domum vicini cuiusdam accedentes, potum rogare coeperunt. Cumque ille se habere negarit, elevatis lanceis ut eum transfoderent, hic extracto gladio utrumque perfodit, cecideruntque ambo et mortui sunt; iumenta tamen sancti Martini reddita sunt. Tantaque ibi tunc mala per hos Aurilianensis gesta sunt, ut nequeant explicari
Abbreviated transcription (Latin):
refudit legatiprincipis chilperici debis panus regresĩ Nunciauer᷑ ꝓuinciã crpitaniã grauit̃ a locutis
suisse uafatã ita ut ñ arbar ñ uinea ñ slua ñ fructꝰ aliqui autquicquã uiriderem aner& Quiñ ali cufis
euerteret᷑: Liebant enĩ in iimititia sillas quȩin t̃ leuuiddũ & filã suũ pullulauer̃ uehem̃ter augeri Per
locaenĩ lues uastabant sid maxim eapud urbẽ narbonensi ualidius de seuuebat. Etiã tertio anno qđ ibidẽ ad p̃ben¬
derat &requieuerat Populiq reuertentes afuga iterũ norbo c̃suptisunt Na & albigensis ciuitas m axime ab hoc
omedo laboribit Pisdic apuruer̃ a portuqulens nate media raditulta fiulȩ t nimo relucantes quadieuenet¬

Expanded text:
rovintiam Carpitaniam graviter a locustis fuisse vastatam, ita ut non arbor, non vinea, non silva, non fructus aliqui aut quicquam viride remaneret, qui non a locustis everteretur. Agebant enim, inimicitias illas, quae inter Leuvichildum et filium suum pullulaverant, vehementer augere. Per loca enim lues vastabat, sed maximae apud urbem Narbonensim validius desaeviebat, et iam tertio anno, quod ibidem adpraehenderat et requieverat; populique revertentes a fuga, iterum morbo consumpti sunt. Nam et Albigensis civitas maximae ab hoc inquomodo laborabat. His diebus apparuerunt a parte aquilonis nocte media radii multi fulgore nimio relucentis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
remansit fiscus ne ec cediuitientĩe ad ecdesias sttans latȩ Nullipenit tisi soli epis regnas
Perut honor nt̃ & trans latꝰ est ad epõs ciuitatũ. Haec agens ad siduae testamenTa quae in ec desi
conspriptȩ erari plerũq disrupit Ipsas que patrissui p̃ceptiones putans ꝙ remaner& quiuo
cul pabiles repperiss&. oculos eius iubebat erui. & p̃ceptionibus quas adiudices ꝓsuis utilitatib
dirigebat. haec addebat siquis p̃cepta nr̃a cõtempserit oculoꝵ auulsione mult&ur. Nullũ un
pure dilexit. anullo dilectus est Ideoq cũ sp̃m exalass& om̃s eũ reliquer̃ sui Malulfus aut
silua nectensis eps quiiã tertiadie intentorio resedebat. & ipsum uiderenĩ poterat. ut eũ interq¬
tũ audiuit aduenit. ablutũq uestimentis melioribus induit. Noctem in hymnis deductamna¬

Expanded text:
remansit fiscus noster, ecce divitiae nostrae ad eclesias sunt translatae; nulli penitus nisi soli episcopi regnant; remansit fiscus noster, ecce divitiae nostrae ad eclesias sunt translatae; nulli penitus nisi soli episcopi regnant; periet honor noster et translatus est ad episcopus civitatum'. Haec agens, adsiduae testameconscripta erant, plerumque disrupit, ipsasque patris sui praeceptiones, putans quod non remanerculpabiles reperisset, oculos eis jubebat erui. Et in praeceptionibus, quas ad judices pro suis utilitatibus dirigebat, haec addebat: « Si quis praecepta nostra contempserit, oculorum avulsione 326 multetur. » Nullum unquam pure dilexit, a nullo dilectus est; ideoque cum spiritum exhalasset, omnes eum reliquerunt sui. Mallulfus autem Silvanectensis episcopus, qui jam tertia die in tentorio residebat, et ipsum videre non poterat, ut eum interemptum audivit, advenit; ablutumque vestimentis melioribus induit, noctem in hymnis deductam
Abbreviated transcription (Latin):
ius deuastauit adq succendit. De quibus nihil doloris sedlacitiam migis habebat
nut quondam nero cũ inter incendia palatii trago edias decanTar&. Persepehomines
s cultatibus eoiũ iniustepunit Incuiustempr pauci quodam modo episcopatũ derici
onfccitq duos libios quasi seduliũ meditatus Quoꝵ uersiculi debiles nullis pedib
b sistere pos suñ Inquibus qr fidũ intellegebat ꝓ longirsillabis breues posuit &ꝓ
ruibus longas statuebat et alia opuscula ł hr mnos siuemissas quȩnulla ratione
scinpossunt Causis pouperũ exosas habebat Sacer dotes dñi assiduaeblas phemabat
epatun derugs di secr &ius ce ex et cebat ridicula ł iocos quã deeccles arũ ep̃is Ila
et aleuem aie sipbũ illohabin dansem alic̃ luxoriosum Illu ad serebato clatui func
midĩ Nullã plus odio qua ecleuas haben Aiel it enm ppsetet ec ceptunat

Expanded text:
pius devastavit atque succendit; de quibus nihil doloris, sed laetitiam magis habebat, pius devastavit atque succendit; de quibus nihil doloris, sed laetitiam magis habebat, sicut quondam Nero, cum inter incendia palatii tragoedias decantaret. Persaepe homines pro facultatibus eorum injuste punivit; in cujus tempore pauci quodammodo episcopatum clerici confecitque duos libros, quasi Sedulium meditatus, quorum versiculi debiles nullis pedibus subsistere possunt, in quibus, dum non intelligebat, pro longis syllabas breves posuit, et pro brevibus longas statuebat; et alia opuscula, vel hymnos, sive missas, quae nulla ratione suscipi possunt. Causas pauperum exosas habebat, sacerdotes Domini assidue blasphemabat; nec aliunde magis dum secretus esset, exercebat ridicula vel jocos, quam dt levem, alium superbum, illum habundantem, istum luxoriosum; illum adserebat elatum, hunc tumidum, nullum plus odio quam eclesias habens. Aiebat enim plerumque: 'Ecce pauper
Abbreviated transcription (Latin):
cora ł quic qđ inuenire potuis sent nihilq: ꝑuiam quã gredieb aNTur relinquen¬
s im plaumq: ẽ. ꝙ dictũ est ꝑ iohel ꝓph&am. Residũu locustae comedit eruca
ł siccitas. & residuum siccitatis auferr& hostilita s xxxiii
Iis itaq: cũ haec p̃da pergentibus hilpericus nero nr̃i temporis. & hero des
Iadiullã calensem quaedistat ab urbe parisiaca quasi centum stadiis accedit.
nuenationes exerc&. Quadã uero die regessus deuenatione iam sub obscura
octe dũde aequo susci per&ur & unã manũ suꝑ scapulã pueri tener&. adueni¬
is quidam eum cultro ꝑcutit subascella. Iteratoq: ictu uentrem eius ꝑforat.
tatimq fluente copia sanguinis tamꝑnios quã ꝑaditũ uulneris iniquũ fudit
m̃ Quã uero malitiã gesserit superius letio doc& Num regiones plurimas se¬

Expanded text:
pecora, vel quidquid invenire potuissent, nihilque per viam qua gradiebantur relinquenpecora, vel quidquid invenire potuissent, nihilque per viam qua gradiebantur relinquentes; impletumque est quod dictum est per Joel prophetam: Residuum locustae comedit eruca, t siccitas, et residuum siccitatis auferret hostilitas. XLVI. His itaque cum hac praeda pergentibus, Chilpericus, Nero nostri temporis et Herodes, ad villam Calensem, quae distat ab urbe Parisiaca quasi centum stadiis, accedit, ibique venationes exercet. Quadam vero die regressus de venatione, jam subobscura nocte, dum de equo susciperetur, et unam manum super scapulam pueri retineret, adveniens quidam eum cultro percutit sub ascellam, iteratoque ictu ventrem ejus perforat; statimque profluente copia sanguinis tam per os quam per aditum vulneris, iniquum fudit spiritum. Quam vero malitiam gesserit, superior lectio docet. Nam regiones plurimas sae
Abbreviated transcription (Latin):
repotius s& Apparutus qq̃ magnus & expensȩ dediuersis cuitatibus intine urq̃¬
gregatus est in quonihil. defisco suo repdarep̃ cept uisi omiã depau perum
nicsturis. Sed qm̃ suspicio erat regi. Ne fr̃ aut nepus aliquas insidias puellae in
ipara renT uallatam ab exercitu pergereiussit. Erant autem cum ea uirimag¬
ficibodo dux filius mummoleni cũ ixore quasi para nimphus. domigisilus &
so ualdus ma ior domus haec uuaddo qui olim santo nicũ rexerat comitatum.
liquũ uero uulgus ꝑ iiͦii milia erat . C&eri aut̃ duces & ca mararii qui cũ ea ꝓpera¬
r̃ depectauo regressi suNt Istiuero iter cõficiertes ꝑgebart ut poteraNT̃ ꝑ quã uiam
nta spolia tane quep̃ de facte sunt . ut uix ualeaNT enarrari. Nam hospitiola paupe
spoliabant uineas de uastabaNt ita ut incisis totuitibus cũ uuis auferreNT leuantes

Expanded text:
re potuisset. Apparatus quoque magnus expensae de diversis civitatibus in itinere core potuisset. Apparatus quoque magnus expensae de diversis civitatibus in itinere congregatus est, in quo nihil de fisco suo rex dari praecepit, nisi omnia de pauperum conjecturis. Sed quoniam suspicio erat regi, ne frater aut nepos aliquas insidias puellae in via pararent, vallatam ab exercitu pergere jussit. Erant autem cum ea viri magnifici: Bobo dux, filius Mummoleni, cum uxore, quasi paranymphus; Domegiselus, et Ansoualdus; major domus autem Waddo, qui olim Santonicum rexerat comitatum: reliquum vero vulgus super quatuor millia erat. Caeteri autem duces et camerarii, qui cum ea properaverant, de Pictavo regressi sunt; isti vero item conficientes, pergebant ut poterant. Per quam viam tanta spolia, tantaeque praedae factae sunt, ut vix valeant enarrari; nam hospitiola pauperum exspoliabant, vineas devastabant, ita ut incisis caudicibus cum uvis auferrent, levantes
Abbreviated transcription (Latin):
neribus uris ditastis de quibus s̃ ista quȩ nunc corã uid &is. Namhic d&hesauris pablicis
nihil hab&ur Et sic animus regis delusus est. Nã tanta fuit multitudo rerũ ut aurũ
argerium que ł reliqua oina merta quinquagirła plaustra leuareni. Franci uero multa
munera ob culeruNt Alii aurũ ali argersũ ninulli equites plerique uestimerla &
unus quisq ut potuit donatiuũ dedit. lamuero ualefaciens puella: postlacrimas
&r oscula cũdeporta egreder&ur. unoat rucae effrato ac si om̃s mla hora direr qd
a quibusdr ꝓ auspicio sus ꝓptũ est. Deniq haec deparisius ꝓgressa: octauo ab urbemiliaro
tendoria figipeepit. SurgeNdes enim ł uri denocte ad prehensis centumȩ quitibus op
si abier̃. Sed& ꝑ totũ iter culabi quis potuis so effugiebat fereni secũ qua parripe¬

Expanded text:
neribus vestris ditastis, de quibus sunt ista quae nunc coram videtis; nam hic de thesauris publicis neribus vestris ditastis, de quibus sunt ista quae nunc coram videtis; nam hic de thesauris publicis nihil habetur. Et sic animus regis delusus est. Nam tanta fuit multitudo rerum, ut aurum argentumque, et reliqua ornamenta, quinquaginta plaustra levarent. Franci vero multa 323 munera obtulerunt: alii aurum, alii argentum, nonnulli equites  I. equos, plerique vestimenta, et unusquisque ut potuit donativum dedit. Jam vero valefaciens puella, post lacrymas et oscula, cum de porta egrederetur, uno carrucae effracto axe, omnes Mala-hora dixerunt: quod a quibusdam pro auspicio susceptum est. Denique haec de Parisiis progressa, octavo ab urbe milliario tentoria figi praecepit. Surgentes enim quinquaginta viri de nocte, apprehensis centum equitibus Al.si abierunt. Sed et per totum iter cum labi quis potuisset, effugiebat, ferens secum quae arripe
Abbreviated transcription (Latin):
tiparisius ad uener̃ : Contestartes hilpericũ regem ut nihil deciuita tibus quas deregno
patris sui tenebat auferr&. aut dethes auris eius in aliquo filiũ munerar& ac non mar¬
cipia Ñ equites rĩiugabouum. feq: aliquid uius cemodi deis auder& attingere. De
quibus legatis unũ ferunNt clam irter emptũ sed nescitur aquo. Suspicio tamen uertebat᷑
ad regem Promittens uero hilpericus rexnihil dehis contingere. Cõuocatis meliorib
francis reliquisq: fidelibus. nuptias cielebrauit filiae suae. Traditamq: legatis gothoꝵ mag¬
cõmotũ conuersa ad francos ita ait. Neput&is ouiri quic quã hic d& hes auris anderioꝵ
regum haberi Omĩa enim quae cernitis demea ꝓpri& ateoblatas. ꝙ mihiglori osis simus
rex multa largitus est. & ego p̃inulla deꝓprio cõgregaui labore. & dedomibus mihi cõ¬
cessis Tam defructibus quam tributis plurima repa:aui. Sed& uos plerũq: memu

Expanded text:
ti Parisios advenerunt, contestantes Chilperico regi, ut nihil de civitatibus, quas de regno ti Parisios advenerunt, contestantes Chilperico regi, ut nihil de civitatibus, quas de regno patris sui tenebat, auferret, aut de thesauris ejus in aliquo filiam muneraret, ac non mancipia, non equites, non iuga bovum neque aliquid huiuscemodi de his auderet adtingere . De quibus legatis unum ferunt clam interemptum, sed nescitur a quo; suspicio tamen vertebatur ad regem. Promittens vero Chilpericus rex nihil de his contingere, convocatis melioribus Francis reliquisque fidelibus, nuptias celebravit filiae suae. Traditamque legatis Gothorum, magcommotum, conversa ad Francos, ita ait: Ne putetis, o viri, quidquam hic de thesauris anteriorum regum haberi. Omnia enim quae cernitis, de mea proprietate oblata sunt, quia mihi gloriosirex multa largitus est, et ego nonnulla de proprio congregavi labore et de domibus mihi concessis tam de fructibus quam
Abbreviated transcription (Latin):
tes uoro quac mense iulio poma ꝓtulerurł men se septembrio fructus alios edider Alo
pet corũ iteratus inualuit ita utux quic quã remaner&e o fru xxexsydi def. Vloi¬
cidor spseuero um astessos parisus fanlus milts de domibus fiscailpes aure¬
r&rudiussit ut eos facilius cumfilia trans mitte posnã feruT multossibi obhanc
amaritudinem uitam laqueo extorsisse. Dumdeparetibus ꝓprus auferrim& ue¬
bitił Separabatur autem filius apatre. mater a filia. & cũ graui gemitu ac maledio¬
tionibus discedebat Tantusq planctus inurbe parisia cȩerat. ut plancto cõparar&ur
aegrptiaco Multi uero melioris natu quiui cõpellebaNTur abire testa mensa cõdider
resque suas ecclesus deputantes adq p&entes utcum in his panis puella intro iss&: statim
testa menTa illa tamquam suam ẽenT sepultire serarenTur. Interea legati regis chil diber¬

Expanded text:
vero, quae mense Iulio poma protulerant, mense Septembre fructus alios ediderunt. vero, quae mense Iulio poma protulerant, mense Septembre fructus alios ediderunt. Morbus pecorum iteratis invaluit, ita ut vix quicquam remaneret. Interim adveniccedit. Ipse vero jam regressus Parisios, familias multas de domibus fiscalibus aufeodiam retrudi jussit, ut eos facilius cum filia transmittere posset. Nam ferunt multos sibi ob hanc amaritudinem vitam laqueo extorsisse, dum de parentibus propriis auferri metuebant. Separabatur autem filius a patre, mater a filia, et cum gravi gemitu ac maledictionibus discedebant; tantusque planctus in urbe 322 Parisiaca erat, ut planctui compararetur Aegyptio. Multi vero meliores natu, qui vi compellebantur abire, testamenta condiderunt, resque suas ecclesiis deputantes, atque petentes, ut cum in Hispanias puella introisset, statim testamenta illa, tanquam si jam essent sepulti, reserarentur. Interea legati regis Childeber
Abbreviated transcription (Latin):
tamen eius agrecis eriperesi potuit¬
ꝓgresse ageremq publicũ tenentes ad aliam sepro iunciã quae huic uicina erat
prouncia contuler . Quarũ spatiũ incentũ quinqua gina extendit᷑ milibus lon¬
gitudo Latitudo uero incertum milibus terminat᷑ Hocanno multa ꝓdigia ap¬
paruerun ingallis uastationesq multe fueruñ in populo: Nam mense ianu ario
tosa e uise sur. Cria solem q̃q̃ circulus magnus apparuit diuersis coloribus mixt
ut sole millo cdedestis iris ambitu pluuia discedente monstrari Pruina grauiter
uineus ex ussit tem pestas &iam subsecuta uineas egistasq ꝑplurima loca uast¬
ut inii duũ iñ gtandins siccitis in mensa consumꝑsit Exiguus que fructus
mali quibus uineis uisus maliis uero nullus. Itaut irati cõtadã homines patefac¬
tis adicibus umenra perora łiumerla intromit teretł. Nox as sibir mse es mniet¬
peasadquedicr es Num quam inlis uineis palmis nascatur insempite t tust Ae sroise

Expanded text:
tamen eius a Grecis erepere non potuitprogressae ageremque publicum tenentes, ad aliam se provinciam, quae huic vicina erat provinciae, contulerunt. Quarum spatium in centum quinquaginta extenditur milibus longitudo, latitudo vero in centum milibus terminatur. Hoc anno multa prodigia apparuerunt in Galliis, vastationisque multae fuerunt in populo. Nam mense Ianuario rosae visae sunt; circa solem quoque circulus magnus apparuit, diversis coloribus mixtus, ut solet in illo caelestis iris ambitu, pluvia discendente , monstrari. Proina graviter vineas exussit; tempestas etiam subsecuta vineas segetesque per plurima loca vastavit; residuum quoque grandinis siccitas inmensain aliquibus vineis visus, in aliis vero nulius, ita ut irati contra Deum homines, patefactis aditibus vinearum, pecora vel jumenta, intromitterent, noxias sibi immiscentes atque dicentes: 'Numquam in his viniis palmis nascatur in sempeternum!' Arboris
Abbreviated transcription (Latin):
cercitus ab aduersatiorũ iaculis crudelis sime sauciatur. Siuero cũpaucis qua¬
muirorũ fortiũ manũ nequeo superare . Tamen cũ omnibus ibo. Et accedens adlo¬
imuiros ꝓteruit. castruq: conbussit sicut iã superius memoratũ est. Patrataqq
ctoria cognouit miranem regem contrase. cum exercitu residere. quo circumdato
atis sibi inuicem muneribus unus quisq: ad ꝓpria est regressus. Sed miro postquã in pa¬
tiaredut ni multo post dies cõuerius adlestu obuit. Infirmatus enim ab aquis his panie
uerat malis aeribusqi in comodis. Quo defuncto filius eius eurichus leuui gildi regis
micitias exp&ut. Dataq: ut pater fecorat sacra menta regnũ galli censem suscepit
loc uero anno cognatus eius audica. qui sororem illius desponsatã habebat cũ elitu
ueruit. Ad p̃hensũq clericũ facit acdia conatus. siue prebiterii ei im ponihonorẽ iuba qp
ẽ qq̃ acceptam socerisui uxorem galliciensem regnũ obtinuit . leuui gildus uero filiũ

Expanded text:
ercitus adversariorum jaculis crudelissime sauciatur. Si vero cum paucis vadam, virorum fortium manum nequeo superare; tamen cum omnibus ibo. Et accedens ad locum viros protrivit, castrumque combussit, sicut jam superius memoratum est. Patrata quoque victoria, cognovit Mironem regem contra se cum exercitu residere. Quo circumdato, atis sibi invicem muneribus, unusquisque ad propria est regressus. Sed Miro postquam in patria rediit, non multos post dies conversus ad lectulum, obiit. Infirmatus enim ab aquis Hispaniae fuerat malis aeribusque incommodis. Quo defuncto, filius eius Eurichus Leuvichildi regis amicitias expetiit, dataque, ut pater fecerat, sacramenta, regnum Galliciensim suscepit. Hoc vero anno cognatus eius Audica, qui sororem illius disponsatamto habebat, cum exercitu venit; adpraehensumque clericum facit ac diaconatus sibi praesbiterii ei inponi honorem iobet. Ipse quoque, acceptam soceri sui uxorem, Galliciensim regnum obtenuit. Leuvichildus vero filium
Abbreviated transcription (Latin):
de latero suo dum aquam cruoremq produit urginem inmacula tamq ec de¬
siam sibi exhibuit redemptam sanguine lagitue emundatam Non habentem
maculam aut rugam idẽ limpis ablutam propter maculam ex censam in cruce
radisi beate uiuentes angiuis astu in lectĩ diuina pcepta transiliunt tiectq
ab angelica sede mundi laboribus deputan tur
oSPITUM AU TEM SATEILITIM AUINER COR CE UIT EETERITQ
duos filios. Seddum dñs ds̃ unius sacrificum dignanter suscepit alius
inuidia in flam mante cumescit: A& in ftaterni sanguinis effusi ane
nouus parricida consurgers frem̃ oppitͥmit ui nune &nterimi ii¬
iustum qui ambulans musdi ab ipso dño propter ustitiam ad sumꝑtus
uemedis peccantis pop̃is liberatur. sic enim legimus Ambila uit enodi
cum dño & non conparuit qia dẽ ciliteum ag Xmni dari¬
NS FROO CORA MOLS CORRAINIQITATTS IEULI NOR
insus semits  te ediluuen int et ane tanpammam uts¬

Expanded text:
de latere suo dum aquam cruoremque producit, virginem inmaculatamque eclede latere suo dum aquam cruoremque producit, virginem inmaculatamque eclesiam sibi exhibuit, redemptam sanguine, latice emundatam, non habentem maculam aut rugam, id est limphis ablutam propter maculam, extensam in crucem radisi beate viventes, anguis astu illecti, divina praecepta transiliunt. Ejectique ab angelica sede, mundi laboribus deputantur. II. Cognita autem a satellite mulier concepit, peperitque duos filios. Sed dum Deus unius sacrificium diinvidia inflammante tumiscit, et in fraterni sanguinis effusionem novus parecida consurgens, fratrem opprimit, vincit, interimit. Exide medio peccantes populi liberatur. Sic enim legimus: Ambolavit Enoch cum Deo, et non conparuit, quia Deus tulit eum. Dominus ergo commotus contra iniquitates populi, non in suis semitis gradien
Abbreviated transcription (Latin):
copi ac hierorimi pres biteri ꝓlocutur. & ratnem deom ni annorum
serie pandunt. Nam & horosus digentis simi in quirens om nem
numerum amorum abmtiomindi ui que adiuun tempus in unum collegt tlec
&iam uictorius scum ordine patbualis sollem nita tis ls quirere fecut ae te dmnos
sct aptorum suqa memoratori exemplaria sequentes. Cupimnus aptemi homius
Conditione si dñs dignabitur sum commulare auxilium usq adnr̃m tem pus
cund taon annoriun congerie conputire qđ facilius adim plemus siabipso ada
menta glebam ad sumens fagilis limi. Hominem adisuam imagonem simi¬
litudineque plas mauit & in praut in faciem eus spiriculum ui m &fastus
est hayos inanimam iuuentem. Cuus dormienti ablata costa mulier eua
creata est Nec dubium enim est quod hc primus homo adam antequam pecca¬
t& trpum redemptoris dñ pragulis s& Ips enti in pissions sa pone. obdor nuens

Expanded text:
copi ac Hieronymi presbyteri proloquuntur, et rationem de omnium annorum copi ac Hieronymi presbyteri proloquuntur, et rationem de omnium annorum serie pandunt. Nam et Orosius diligentissime haec inumerum aniiorum ab initio mundi usque ad suum tempus in unum colligit. Hoc etiam et Victurius cum ordine paschalis solemnitates inquirere fecit. Ergo et nos scriptorum supra memoratorum exsemplaria sequentes, cupimus a primi homines conditione, si Dominus dignabitur suum commodare auxilium, usque ad nostrum tempos cunctam annorum congeriem conpotare. Quod facilius adinplemus, si ab ipso Admenta, glebam adsumens fragilis limi, hominem ad suam imaginem similitudinemque plasmavit et insufflavit in faciem eius spiraculum vitae, et factus est in animam viventem. Cuius dormienti ablata costa, mulier Ewa creata est. Nec dubium enim est, quod hic primus homo Adam, antequam peccaret, tipum Redemptoris domini praetulisset. Ipsi enim in passionis sopore obdormiens,
Abbreviated transcription (Latin):
adorandam sicut dñm dixisse legimus. Vi debitis ab ominationem
desolationis stantem in locosco:Seddiem illam omnibus hominibus
occultam. ipsedñs manifestat dicens. Dedie autem illa & hora nemo
scit. neque angeli caelorum. neque filius. nisi pater solus. Sed& hic
respon debimus haer&icis quinos inpugnant̾ asserentes minorem
esse filium patre qui hanc diemignor&. Cognos cant ergo hunc
filium xp̃ĩanum populũ nun cupatum. dequo ado praedicitur: E go
eto illis in patre & ipsi erunt mihi infilios. Sienum haec deuni gensa
filio prȩdixis s& numquam ei angelos preposus set: Sic enum ait: Neque
ange li caeloꝵ neq filius Ostendens ũ de ungenito sed de ad optiuo pp
ad eum conuersi fuerimus larga benignitati praestabit : De sappita¬
tione uero huius mundi euidenter cdronice eusebui caesari enus pis¬

Expanded text:
adorandam, sicut Dominum dixisse legimus: Videbitis abominationem adorandam, sicut Dominum dixisse legimus: Videbitis abominationem desolationis stantem in loco sancto . Sed diem illam omnibus hominibus ignorari, ipse Dominus manifestat dicens: De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli caelorum, neque Filius, nisi Pater solus . Sed et hic respondebimus haereticis, qui nos impugnant, asserentes minorem esse Filium Patre, qui hanc diem ignoret. Cognoscant ergo hunc Filium Christianum populum nuncupatum, de quo a Deo praedicitur: Ego ero illis in patrem, et ipsi erunt mihi in filios . Si enim haec de unigenito Filio praedixisset, numquam ei angelos praeposuisset. Sic enim ait: Neque angeli caelorum, neque Filius; ostendens non de Unigenito, sed de adoptivo populo am aeternam, si ad eum conversi fuerimus, larga benignitate praestabit. De supputatione vero hujus mundi evidenter Chronicae Eusebii Caesariensis 8 epis
Abbreviated transcription (Latin):
resut rexisse. hominem perditum liberas se ascendi ie caelos: sedere ad
dex teram patris uenturum ac iudicaturum uiuos & mortuos. Credo
equalem & semꝑ cum patre & filio coa&e num dm̃. consub stantialem
natura aequalem omnipotentia. consempiernum esse essentia &num¬
quam sine patre fuisse uel filio: nequeminorm patre uel filio: Cre do
banc trini tatem scãm indistinctione subsistire personarum: & aliam qui¬
dem per sonam patris aliam fili aliam sp̃s̃ sẽ. Inqua trinitate unã ditatẽ
unam potentiam eẽ. unam essentiam conficeor. Credo beatam mariam
ut uir ginem ante par tum ita uirginem & post partum. Credo animam
inmortalem nec tamen partem ditatis habere. Et omnia quȩ atre¬
centis decem & octo episcopis nicene constituta sunt concilio credo fi¬
deliter s ðefine uero mundi easentio quae aprioribus didici antixp̃m¬
prius esie uenturum Anti xp̃s primum circum cisionem inducit se
as serens xp̃m. Dein deintemplo hierosolimis statuam suam collocat

Expanded text:
resurrexisse, hominem perditum liberasse, ascendisse caelos, sedere a dexteram Patris, venturum ac iudicaturum vivos et mortuos. Credo,aequalem et semper cum Patre et Filio coaeternum deum, cumsubstantialem natura, aequalem omnipotentia, consempiternum esse essentia et nunquam sine Patre fuisse vel Filio, neque minorem Patri vel Filio. Credo, banc Trinitatem sanctam in distinctione subsistere personarum, et aliam quidem personam Paunam potentiam, unam essentiam esse confiteor. Credo beatam Mariam, ut virginem ante partum, ita virginem et post partum. Credo animam immortalem, nec tamen partem habere deitatis. Et omnia quae a trecentis decem et octo episcopis Nicaeae constituta sunt, credo fideliter. De fine vero mundi ea sentio quae a prioribus didici. Antichristus vero primum circumcisionem iuducet, se asserens Christum: deinde in templo Hierosolymis statuam suam collocabit
Abbreviated transcription (Latin):
nericus treuerensis ep̃s haecretulit : Ante hos annos cũ ad p̃sentiã childeberthi regis ita sub ardua custodia duceret᷑
utquandoq adurbem aliquã uenis set neq: epm̃ neq quẽ quã deciub: uidere ꝑmitteret᷑ adueniens treueris nuntuatũ ẽ ep̃o
huncrã in naui postũdã ab duci: Surrexq̃ sacerdos tristis acuelocit ꝑ secut᷑ repperit euadlit causatq cũcustodibus : Cur
tanta esset impietas itnonliceret fratri fratrem aspiceret: Visoq tandẽ osculatus eũ indul gens aliqueduestim̃ti dis essit
lleniensitaq adbasilica sci martim prasternit᷑ sepulc hro illuda postolia cobiretinens orate ꝓiniucẽ ie salie mini fusiq
dui oratione cũ lacrinisu fraetri dignaret di adiuuare egress e feris eta temuierquãspenorisagitibat cdlanarsacendbr cȩpit¬

Expanded text:
nericus Treverensis episcopus haec retulit: Ante hos annos cum ad praesentia Childeberthi regis ita sub ardua custodia duceretur, nericus Treverensis episcopus haec retulit: Ante hos annos cum ad praesentia Childeberthi regis ita sub ardua custodia duceretur, ut, quandoque ad urbem aliquam venisset, neque episcopum neque quemquam de civibus videre permitteretur, adveniens Treverus, nuntiatum est ephunc jam in navi positum clam abduci; surrexitque sacerdos tristis, ac velociter prosecutus, reperit eum ad littus, causatusque cum custodibus, cur tanta esset impietas ut non liceret fratri fratrem aspicere: visoque tandem, osculatus eum, indulgens aliquid vestimenti, discessit. Veniens itaque ad basilicam sancti Maximini prosternitur sepulcro, illud apostoli Jacobi retinens: Orate pro invicem ut salvemini . Fusaque diu oratione cum lacrymis, ut fratrem dignaretur Dominus adjuvare, egressus e
Abbreviated transcription (Latin):
ads in odi quod matis comȩ futurũ erat quasi ab epis damnandus adesset : Nec defuit ultio diuina que seruossuos abore canũ
rapidoru defensare consueutt: Na egrediente episcopo aciuitate statim eccte diripit. etadalia quidem sibiuindicat alia
sub sigillor̃ munitione concludit : Cũ que hocfecis sent protinus famulos eius saeuis simus inuadit morbus ex haustosq
febre pemit: Filioseius ab hoc incõmodo defecit quem sub urbano mas siliae ipsius cũ grauigemitu sepeliuit : suitqrta¬
lis domuieius plaga utcũ ab urbe illaẽ digressus uxad patria sua regredi putaretur : Theodorus uero epsagunt ii¬
chram no rege detentus ẽ sed nihil ei rex nocuit : Fratenimuir ae gregie scĩtatis et inoratione residuus dequo mihi mag¬

Expanded text:
ad synodum, quod Matiscone futurum erat, quasi ab episcopis damnandus adesset. Nec defuit ultio divina, quae servos suos ab ore canum ad synodum, quod Matiscone futurum erat, quasi ab episcopis damnandus adesset. Nec defuit ultio divina, quae servos suos ab ore canum rabidorum defensare consuevit. Nam egrediente episcopo a civitate, statim res aeclesiae direpit et alia quidem sibi vindicat, alia sub sigillorum munitione concludit. Cumque hoc fecisset, protenus famulus eius saevissimus invadit morbus exhaustusque febre peremit; filius eius ab hcc incommodo defecit, quem suburbano Massiliae ipsius cum gravi gemitu sepelivit. Fuitque talis domui eius plaga, ut, cum ab urbe illa est digressus, vix ad patriam suam regredi putaretur. Theodorus vero episcopus a Gunthchramno rege detentus est, sed nihil ei rex nocuit. Est enim vir egregiae sanctitatis et in oratione assiduus, de quo mihi Mag
Abbreviated transcription (Latin):
grii etin lesum unatantũ parscapillorũ quae subter iam defluxerat: aliauero cũipsis criniũ flagellis intracta durabat:
Cognitũq ẽ. hunc eẽ que rexintento animore quire bat: Conuocato igit᷑ epociuitatis cũcdero et populo accere orum
in nimerabilium ornatu adbasilita sciuicenti detulit tumu landu: Nonminus plangens nepotes mor tuos quãcũ iudit
filiosꝓprios iam sepultos : Post hec misit papulũ carnotene urbis epm̃ qui mero uechi cadauer requirens ux¬
ta chlodo uechi tumultũ sepe liuiti¬
Denq cumrex maxima intentinet heoderũ qpmiterũ ꝑsequi conaret᷑ et masilia iuã in childeberthiragis clominatione
re uocata fuis set aduscutiendas causas ratha rius illc quasidix a parte regis childeberthi dirigitur Se ipostiposto
actione quat ei arggȩ inuinc tafuerant episcopi uallat fideius sores requrit. etadp̃sentiã regis gunt chrani direx ut sclicet

Expanded text:
grum et inlaesum. Una tantum pars capillorum, quae subter fuerat, iam defluxerat, alia vero cum ipsis crinium flagellis intacta durabat. Cognitumque est, hunc esse, quem rex intento animo requirebat. Convocato igitur episcopo civitatis, cum clero et populo ac cereorum innumerabilium ornato ad basilicam sancti Vincenti detulit tumulandum, non minus plangens nepotes mortuos, quam cum vidit filios proprios iam sepultus. Post haec misit Pappolum Carnotenae urbis episcopum, qui Merovechi cadaver requirens, iuxta Chlodovechi tumulum sepelivitDenique cum rex maxima intentione Theodorum episcopum iterum persequi conaretur et Massilia iam in Childeberthi regis dominatione revocata fuisset, ad discutiendas causas Ratharius illuc quasi dux a parte regis Childeberthi diregitur. Sed postposita actione, quae ei a rege iniuncta fuerant, episcopum vallat, fideiussores requirit et ad praesentiam regis Gunthchramni direxit, ut scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ urorũ acrecolite thoringos quondã suꝑ parentes nrõs uiolenter aduenis se
ac multa illis intulis semala: quidatis obsidib: pacẽcumhis inireuoluerunt
ed illiobsides: ipsos diuersis mortib: ꝑ emerunt. Et inruentes supͣ parentes nrõs

Expanded text:
parentum vestrorum, ac recolite, Thoringus quondam super parentes nostros violenter advenisse parentum vestrorum, ac recolite, Thoringus quondam super parentes nostros violenter advenisse ac multa illis intulisse mala. Qui, datis obsidibus, pacem cum his inire voluerunt, sed ille obsedes ipsus diversis mortibus peremerunt et inruentes super parentes nos
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ acdesius non modicospatio e longatus. ẽ& : ad similantes illi signũ eius. dant
ad eũ uoces dicentes Huchuc conuertere : tuienĩ sumus. Atille credens: habut
limi : qđ fiaenci cernentes atq: cognoscentes : chlodo merũ inter fectũ : reparatis
uirib: godomarũ fugant Burgundiones opprimunt : patriãq: in suã redigunt
luctus : secũ recepit actenuit. Quorũ unꝰ theodo aldus. al terguntharius. ter¬
tius chlodo aldus. uocabantꝰ᷑¬
Godo marus iterũ : regnũ recepit
Post theodericus non in memor ꝑiurias hermenfrediregis thorigorũ : chloth¬
iũ fratrẽsuũ insolatiosuo euocat. & aduersũ eũ iredis poni
Promittens regi
chlothario partẽ prȩdȩ si eisdem munus uictoriȩ diuinitus conferre retͦ. Conuo
catis igitur furncis : dicit adeos In dignamini quȩ so tã meã iniuriã quã interitũ

Expanded text:
retur ac de suis non modico spatio elongatus esset, adsimilantes illi signum eius, dant retur ac de suis non modico spatio elongatus esset, adsimilantes illi signum eius, dant ad eum voces, dicentes: 'Huc, huc convertere! Tui enim sumlime; quod Franci cernentes, atque cognoscentes Chlodomerem interfectum, reparatis viribus Godomarum fugant, Burgundiones opprimunt, patriamque in suam rediguntluctus, secum recepit ac tenuit: quorum unus Theodoualdus, alter Guntharius, tertius Chlodoualdus vocabaGodomarus iterum regnum recepit. Post Theudoricus non inmemor periurias Heimenefrede regis Thoringorum Chlothacharium fratrem suum in solatio suo vocat et adversum eum ire disponit, promittens regi Chlotcatis igitur Francis, dicit ad eos: 'Indignamini, quaeso, tam meam iniuriam quam interitum
Abbreviated transcription (Latin):
uxoriq: & filuistuis: qđ feceris sigis mundo & coniugi a cliberiseiꝰ Qđille auscultare dispitiens¬
consiliũ ei : ait dtultũ consilium eẽ puto ut inimicos domui. relictos contra reliquos
eã hosq: a tergo hunc a fronte surgente . interduos hostiũ cuneo sruã : satius enĩ &
facilius uictoria patrabit᷑ siunus ab alio separet᷑ : Quo in terfecto : facile& alius morti
poterit destinari: Statĩq: interfecto sigis mundo cũ uxore & filiis : apud colũ nã aure¬
lianensi s urbis uicũ : in puteũ iactarip̃cipiens Burgundias petut : uocans in sola
tiũ theodericũ regẽ Ille autẽ in iuriã soceri sui uindicare uolens. i reꝓmissit
ũq pariter apud uisorontiã locũ urbis uiennensis coniuncti fuissent : cũ godo maro
confligunt : Cũq godo marꝰcũ exercitii terga uertisr& : & chlodomerus in seque¬

Expanded text:
uxorique et filiis tuis, quod feceris Sigimundo et coniugi ac liberis uxorique et filiis tuis, quod feceris Sigimundo et coniugi ac liberis consilium ejus, ait: Stultum enim consilium esse puto, ut inimicis domi relictis, contra reliquos eam; eisque a tergo, hoc a fronte surgente, inter duos hostium cuneos ruam. Satius enim et facilius victoria patrabitur, si unus ab alio separetur: quo interfecto, facile et alius morti poterit destinari. Statimque interfecto Sigimundo cum uxore et filiis, apud Columnam Aurelianensis urbis vicum, in puteum jactari praecipiens, Burgundias petiit, vocans in solatium Theudoricum regem. Ille autem iniuriam soceri sui vindecare nolens, ire promisit. Cumque pariter apud Visorontiam locum urbis Viennensis coniuncti fuissent, cum Godomaro confligunt. Cumque Godomarus cum exercitu terga vertisset et Chlodomeris inseque
Abbreviated transcription (Latin):
poeniteat lcarissimi uos dulciter enutrisse. indignate quȩ soi iuriã meã & patris
matrisq: meȩ mortẽ saga cistudio uindicate. Hȩc illi audienies burgundias pȩtunt.:
& contra sigis mundũ uel fiatreeiꝰ godomarũ dirigunt. Deuictũq exercitũ corum:
godo marꝰ terga uertit Sigis mundus uerodũ ad scos a caunos fugere nittit᷑ : achlo¬
domere captus cũ uxore & filiis captiuus abducit᷑ : atq: in fia terminos aurelianensis
urbis incustodia positꝰ detinetur : Discedentib:q hr̃s regib:: godomarꝰ resũptis
uirib: burgundiones colligit regnũq: recepit : Contraquẽ chlodemerus iterum¬
iredisponens : sigis mundũ interficere destinat. Cui habeato auito abbate magno:
tunc tẽporis sacerdotẽ dictũ ẽ Sunquit respiciens dm̃. emendaueris consiliũ tuũ:
diuero eos occideris : tuipse minanꝰ in imicorũ traditus : simili scrte peribis łi&q tibi

Expanded text:
poeniteat, charissimi, vos dulciter enutrisse: indignamini, quaeso, injuriam meam, et patris poeniteat, charissimi, vos dulciter enutrisse: indignamini, quaeso, injuriam meam, et patris matrisque meae mortem sagaci studio vindicate. Haec illi audientes, Burgundias petunt, et contra 109 Sigimundum et fratrem ejus Godomarum dirigunt: devictoque exercitu eorum, Godomarus terga vertit. Sigimundus vero dum ad sanctos Agaunos fugere nititur, a Chlodomere captus cum uxore et filiis captivus abducitur, atque infra terminum Aurelianensis urbis in custodia positus, detinetur. Discedentibusque his regibus, Godomarus resumptis viribus, Burgundiones colligit, regnumque recipit. Contra quem Chlodomerire disponens, Sigimundum interficere distinat. Cui a beato Avito abbate, magno tunc tempore sacerdote, dictum est: 'Si, inquid, 'respiciens Deum, emendaveris consilium tuum, is; si vero eos occideris, tu ipse in manibus inimicorum traditus, simili sorte peribis; fietque tibi
Abbreviated transcription (Latin):
cemodi illeincitatus uerbis uxoris : in ique consiliũ utens. iniquus extitit parricida
N ã sopitũ uino dormire postmeridie. filiũ iub& : Cuidor mienti orariũ sub collopositũ.
acsubmento ligatũ : trahentib: ad se inuicẽ duob: pueris suggilatus . ẽ. Quo facto pat̃
sero iã pęnitens suꝑ cadauer ex animȩ ruens. flerecepit a marissime Adquem
senex quidã sic dixissefert᷑ : Teinquid plangea modo : qui ꝑ consiliũ nequã factꝰ es parricida
sȩiussimus Nã hunquiin nocens iugulatꝰ ẽ : necei sariũ nonẽ plangi. Nibil hominus :¬
illeadscõs a caunenses habiens ꝑ multos dies infletu& ieiunusdurans. Veniã p̃cabat᷑
psallentiũ ibi a sũduũ instituens lucduno regres sus . ẽ. Vlnonediuina deuestigio ꝓ¬
sequente hui usfiliã : rextheodericus accepit
hrodigi ldis uero regina chlodomerẽ uel reliquos filios suos alloquit᷑ dicens. ñ me

Expanded text:
cemodi ille incitatus verbis, uxoris iniquae consilium utens, iniquus extitit parricida. cemodi ille incitatus verbis, uxoris iniquae consilium utens, iniquus extitit parricida. Nam sopitum vino dormire post meridiem filium iubet; cui dormiente orarium sub collo positum ac sub mento legatum, trahentibus ad se invicem duobus pueris, suggillatus est. Quo facto pater sero iam paenetens, super cadaver exanime ruens, flere coepit amarissimae. Ad quem senex quidam sic dixisse fertur: 'Te', inquid, 'plangeamodo, qui per consilium nequam factus es parricida saevissimus; nam hunc, qui innocens iugulatus est, necessarium non est plangi'. Nihilominus ille ad sanctus Acaunenses abiens, per multus dies in fletu et ieiuniis durans, veniam praecabatur. Psallentium ibi assiduum instituens , Lugduno regressus est, ultione divina de vestigio prosequente. Huius filiam rex Theudoricus accepit. Chrodechildis vero regina Chlodomerem vel reliquos fil
Abbreviated transcription (Latin):
cũ domibus basilicisq aedificauit Quipeditã priorẽ coniugẽ filiã theoderi ciregis
italici : dequa filiũ habebat Nomine sygiricũ Alia duxit uxoẽ quȩ ualde contrax
filium eiꝰ sicut nouercarũ mos. ẽ malignari ac scandalitare coepit. Vnde factũ ẽ
ut una sollẽpnitatũ die : cũ puersuꝑ eã uestim̃ta matris agnoscer&: cõmotus felle
dicer& ad eam Non enĩ enes digna ut hȩc indumta tua terga contegerent. quȩd omine
tuȩ id .ẽ. matrimeȩ fuisse noscunt. Atilla furoresuccensa : instigat uerbis dolosis
uirũ suũ dicens  Hiciniquus regnũ possidere desiderat. teq interfecto. eũ usq: italiã
dilataredisponit. Scilic& ut regnũ qđ auuseiꝰ theodericus. Italiȩ tenuit &iste possideat
Scit enĩ qđ teui uente hȩc ñ potest adimplere : & nisitucadas: ille non surgat His & huiꝰ¬

Expanded text:
cum domibus basilicisque aedificavit: qui perdita priori conjuge, filia Theodorici regis cum domibus basilicisque aedificavit: qui perdita priori conjuge, filia Theodorici regis Italici, de qua filium habebat nomine Sigiricum, aliam duxit uxorem; quae valide contra filium ejus, sicut novercarum mos est, malignari ac scandalizare coepit. Unde factum est, ut una solemnitatum die, cum puer super eam vestimenta matris agnusceret, commotus felle diceret ad eam: 'Non enim eras digna, ut haec indumenta tua terga contegerent, quae dominae tuae, id est matre meae, fuisse nuscuntur'. At illa furore succensa, instigat verbis dolosis virum suum, dicens: 'Hic iniquos regnum tuum possedere desiderat, teque interfecto, eum usque Italiam dilatare disponit, scilicet ut regnum, quod avus eius Theudoricus Italiae tenuit, et iste possedeat. Scit enim, quod te vivente haec non potest adimplere, et nisi tu cadas, ille non surgat'. His et huius
Abbreviated transcription (Latin):
que uxorem quid sibi hoc uell& interrogar& respondit Qudinquidame¬
dio regno spoliatur. dec& eum mense medium haberenudatum Talibus
& hns similibus illeper motus contra frem insurgit. acper occultos nun¬
tios theudericum regem ad eum persequendum inuita uit dicens. Sihio
inter ficis regionemhanc parisorte diuidimus. Ille autem gauisus haec
audiens cum exercitu ad eum dirigit. Coniunctique simul fidem sibi
inuicem dantes egressi sunt adbellum. Confligentesque cum bathe¬
rico exercitum eius adterunt. Ipsum que obtruncunt gladio. & ob¬
tenta uictoria theudericus in propria est reuersas Protinus er¬
menftidus oblitus fidei sue qđ regi theuderico indulgerepolli¬
citus est. implera dis pexit Ortaque est intereos grandis in imicu
OTUR MOR TUO GINDEBADO REGNVMEIVSSIGIN¬
dus filius obtinuit. Mlo nasteriumque agapnensem solerticura

Expanded text:
que uxorem quid sibi hoc velit interrogaret, respondit: Qui, inquit, a meque uxorem quid sibi hoc velit interrogaret, respondit: Qui, inquit, a medio regno spoliatur, decet eum mensae medium habere nudatum. Talibus et his similibus ille permotus, contra fratrem insurgit, ac per occultos nuntios Theudericum regem ad eum persequendum invitat, dicens: Si hunc interficis, regionem hanc pari sorte dividemus. Ille autem gavisus, haec audiens, cum exercitu ad eum dirigit. Conjunctique simul fidem sibi invicem dantes, egressi sunt ad bellum. Confligentesque cum Baderico, exercitum ejus atterunt, ipsumque obtruncant gladio: et obtenta victoria, Theudericus ad propria est reversus. Protinus Hermenefridus oblitus fidei suae, quod regi Theuderico indulgere pollicitus est, implere despexit, ortaque est inter eos grandis inimicitia. V. Igitur mortuo Gundobado, regnum ejus Sigimundus filius ejus obtinuit, monasteriumque Agaunense solerti cura
Abbreviated transcription (Latin):
decaptiuis quam dereliquis spolus reuerti ad patriam cupiunt Sed rex
eorum in litus resedebat donec naues alto mare conprehenderent ipse
de inceps secuturus. Quo cũ theuderico nuntiatum fuiss& quod scilic&
regio eius fuerat deuastata ab ex trantis theutber tum fili ũ suum in illis
partibus cum ualido exercitu ac magno armorum apparatu direxit
Qui interfecto rege hostibus nauali prelio superatis opremit omnem que
rapinam terre restituit
Horro tunc apud thuringos trefrĩ regnum gentis illius r&inebant.
idest. badericus. er menfridus atque beratharius. denique ermenfri
filiam orfanam dereliquid. Reliquidenim & alios filios dequibus inse¬
quenti scribemus hermen fridi uero uixor iniqua adque crudelis a mal¬
berga nomine inter hos fr̃s bellum ciuile disseminat. Nam ueniens
quadam die ad conuiuium uir eius mensam mediam opertã reperit: cũ¬

Expanded text:
isque navibus tam de captivis quam de reliquis spoliis, reverti ad patriam cupiunt; sed rex isque navibus tam de captivis quam de reliquis spoliis, reverti ad patriam cupiunt; sed rex eorum in litus resedebat, donec navis alto mare conpraehenderent, ipse deinceps secuturus. Quod cum Theudorico nuntiatum fuisset, quod scilicet regio eius fuerit ab extraneis devastata, Theudobertum, filium suum, in illis partibus cum valido exercitu ac magno armorum apparatu direxit. Qui, interfectu rege, hostibus navali proelio superatis oppraemit omnemque rapinam terrae restituit. Porro tunc apud Thoringus tres fratres regnum gentis illius retinebant, id est Badericus, Hermenefredus atque Berthacharius. Denique Hermenefrfiliam orfanam dereliquid; reliquid enim et alius filius, de quibus in sequente scribemus. Hermenefrede vero uxor iniqua atque crudelis Amalaberga nomen inter hos fratres bellum civile dissimenat. Nam veniens quadam die ad convivium vir eius, mensam mediam opertam repperit. Cu