comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sie ex em plo grauissime.
Or. Iligneu tempestatem de¬
scribens satyritus ut mul¬
ta pautis clauderet. poetitã
tempestatem surrexisse ait. Quid
emm breuius. quid expressius: ⁊ ii¬
chil iratum celum aut pelagus po¬
test: quod non equet uerbis ac supe¬
ret poetarum stilus. Et ne inauife¬
sta in te superuacuis utar: homeritã
tempestatem nosti et alli sum scopu¬
lo duceni atoz ommem cupharer
montis in fultum quem nuitati nr̃i
pocte aquarum moutes ad si deca
sustulerunt. N dichil saue uel pingi
elequio uel ammo fugi potest. quod
non hestemuia dies impleuerit. Im¬
pleucit uo procul accesserit. singu¬
lare quoddam et oumibus seculis
manditum iucilum. Itaq homerꝰ
graiam. Eoliam. maro. lucanus.
epyrẽsem. alii alias tempestates ca¬
nant. micbi si unqmͣ uacuum tem¬
pus erit neapolitania tempestas car¬
unus materiam abude tribuet.
quariqmͣ non neapolitana tm̃ sed
taius superi maris et uniuersalis
quodam modo tempestas ut opinã¬

Expanded text:
sine exemplo gravissime. sine exemplo gravissime. 1 Insignem tempestatem describens Satyricus, ut multa paucis concluderet, “poeticam tempestatem surrexisse” ait. Quid enim brevius, quid expressius? Nichil iratum celum aut pelagus potest quod non equet verbis ac superet poetarum stilus; et, ne manifesta in re supervacuis utar, homericam tempestatem nosti et allisum scopulo ducem atque omnem Capharei montis insultum; quem imitati, nostri poete “aquarum montes ad sidera sustulerunt”. 2 Nichil sane vel pingi eloquio vel animo fingi potest, quod non hesterna dies impleverit, imo procul excesserit; singulare quoddam et omnibus seculis inauditum malum. Itaque Homerus graiam, eoliam Maro, Lucanus epyrensem, alii alias tempestates canant; michi, si unquam vacuum tempus erit, neapolitana tempestas carminis materiam abunde tribuet; quanquam non neapolitana tantum, sed totius Supquodammodo tempestas, ut opinan
Abbreviated transcription (Latin):
tenius. ¶ Fama est robertum su¬
ium illum et uitum et regem ho
condam litorib magna tlasse pie¬
nangantem ꝑmotũ talis feuime
miratulo uidendi gracia substial¬
se putcolis: quod ideo apud me uei
raiciem non habet quia in tanta u¬
cunntate terrarum enccatutus ilã
finsse uidecitur. S fortassis aliam
ob causam cũ illuc applicuisset re
nouam spectare uoluit ardeus ⁊u
scendi cupidum illud ingeniũ. ueu
hunisce rei fides ut ceteratumi qua
ciditur ccedidimus penes namrs¬
tes inaneat. Michi quidem fenua
hunis a spectus ccedibiliora eftub
quetimuqs nõ modo de auiarorit
et fanioso illo condum regno femmneo.
sed eciam que de bellatritib italis
uugind traduntur du ce camilla. cu¬
is inter cuntas celebre nouen est.
Quid eum in multis opinari prohi¬
detur. quod in una insi idissem es¬
sem forsanl ad credendum segnnor.
et illa quidem uetus uou procul
Tu uine et uale. baias. ueͦ. lil decẽbr̃.
ad E undem descriptio tempestatis

Expanded text:
remus. 15 Fama est Robertum, suremus. 15 Fama est Robertum, summum illum et virum et regem, his quondam litoribus magna classe prenavigantem, permotum talis femine miraculo, videndi gratia substitisse Puteolis; quod ideo apud me veri faciem non habet, quia, in tanta vicinitate terrarum, evocaturus illam fuisse videatur; sed fortassis aliam ob causam cum illuc applicuisset, rem novam spectare voluit ardens et noscendi cupidum illud ingenium. 16 Verum huiusce rei fides, ut ceterarum quas auditui credidimus, penes narratores maneat; michi quidem femine huius aspectus credibiliora efficit quecunque non modo de Amazonibus et famoso illo quondam regno femineo, sed etiam que de bellatricibus italis virginibus traduntur, duce Camilla, cuius inter cuntas celebre nomen est. Quid enim in multis opinari prohibet, quod in una, nisi vidissem, essem forsan ad credendum segnior? et illa quidem vetus non procul Tu vive et Vale. Baiis, IX Kal. Decembris. 5 Ad eundem, descriptio tempestatis
Abbreviated transcription (Latin):
referam. conuenerant e diuersis
mundi partib uiri fortes ⁊ atmor¬
exortati erertitio durciti quos alio
tendentes il lic fortuna deposuerat.
Auditaq mulietis fua expiendi
uites cupiditas incesserat. Itaq
magno consensu omurum ĩ artẽ
puteolariam ascendimus. sola
erat. et ante templi fores uestio
quid cogitans obanbulabat. Ad¬
uentu nr̃o nichil mota est. Insta¬
nius orare ut uirium suaꝵ aliqd̃
nobis exꝑimentum prebeat. Illa
diu ertusata brachii ualitudine
tandem grane saxum ac ferteam
trabem nissit afferti. quam cum
u medium proietisset ut tolletẽt
atq exꝑirentut tortata est. Quid
umlta: longua ibi ut uitet pares
contencio et magno res acta certa¬
quidem illa et singulonim ures i
silentio exturante. postrenio facili
iactu adeo se suꝑiorem approbant
ut reliques stupor ingens me eciam
pudor inuaderet. demq ita indedi¬
scessum est ut uix oculis fidem dau¬
tes subesse aliquid prestigii puta¬

Expanded text:
referam. Convenerant e diversis referam. Convenerant e diversis mundi partibus viri fortes et armorum exercitio durati, quos, alio tendentes, illic fortuna deposuerat; auditaque mulieris fama, experiendi vires cupiditas incesserat. Itaque magno consensu omnium in arcem Puteolanam ascendimus. Sola erat, et ante templi fores, nescio quid cogitans, obambulabat; adventu nostro nichil mota est. 14 Instamus orare, ut virium suarum aliquod nobis experimentum prebeat; illa, diu excusata brachii valitudine, tandem grave saxum ac ferream trabem iussit afferri; quam cum in medium proiecisset, ut tollerent atque experirentur hortata est. Quid multa? longa ibi, ut inter pares, contentio, et magno res acta certaquidem illa et singulorum vires in silentio extimante. Postremo, facili iactu, adeo se superiorem approbavit, ut reliquos stupor ingens, me etiam pudor invaderet. Denique ita inde discessum est, ut, vix oculis fidem dantes, subesse aliquid prestigii puta
Abbreviated transcription (Latin):
funtinis hereditarium gerit. quo
multi iam ultro cititq ꝑiere. Int̾¬
dum sola sepe pautis comitata ma¬
nim cum hoste conseruit. ubiq
ad hunc diem uictrix p̾ceps in pre¬
lium ruere. lenta discedere ammo¬
se hostem tiggredi tante insidis
terere. famem. sitim. ftigus. estũ.
sonnium. lassitudinem inccedibi¬
li patientia ꝑferte. sub dino ꝑnor
et sub acinis agere humi reque¬
scete. hetbosim cespitem uel sub¬
tticti cdipeum in delicus bẽre.
Inter tam continucs labores mł¬
nun brem tempore mutata est
Quantulum est enim ꝙ me nomã
at ⁊ neapolim ad regem si cubum
uinemlis studnum glorie attraxit.
profecto quam tunc mueriuẽ ude¬
tum hodie armata et armatis sep¬
ta tũ ad me salutandum accesbis¬
set unratus simm et uelut ignoto
uito salutem reddidi. donec risu
ens et comitum mouitu p̾ssius
intuitu uix tandem sub casside to¬
mam et incultar uirginem reco¬
gnomi. ¶ Multa de illa fadulis
siulia uarrantur. Ego quod indi

Expanded text:
finitimis hereditarium gerit, quo finitimis hereditarium gerit, quo multi iam ultro citroque periere. Interdum sola, sepe paucis comitata, manum cum hoste conseruit; ubique ad hunc diem victrix. Preceps in prelium ruere, lenta discedere, animose hostem aggredi, caute insidias texere; famem sitim frigus estum somnum lassitudinem incredibili patientia perferre, sub divo pernox et sub armis agere, humi requiescere, herbosum cespitem vel substratum clipeum in delitiis habere. 12 Inter tam continuos labores multum brevi tempore mutata est; quantulum est enim, quod me Romam ac Neapolim ad regem Siculum iuvenilis studium glorie attraxit! profecto, quam tunc inermem videram, hodie armata et armatis septa cum ad me salutandum accessisset, miratus sum; et velut ignoto viro salutem reddidi, donec, risu eius et comitum monitu pressius intuitus, vix tandem sub casside torvam et incultam virginem recognovi. 13 Multa de illa fabulis similia narrantur; ego quod vidi
Abbreviated transcription (Latin):
hinc non abesse scio. mlq aindius
spectassem si quo duce iuloca tã¬
to b̃tatore nodilia penetrare po¬
tiussem. ¶Lum multa sane ii
homnus mrrabilius in tertis fe¬
cit. Suꝑ omnia ergo que uel iste
dies nũchi ostendit uel tibi hec
ostendet epła puteolane uulie¬
uis ammi ac corporis insigne ro¬
bur fuerit. Mariam uocant. sun¬
gulare illi setuate dirginitatis de¬
cus nigis inter uiros eosq sepi¬
us armatos conuersacio. Nulli
unqm̃ tamen ut constantissima
omnium oppimio est uel ioco uł
serio rigide uuilieris attentuta
uirguntas ietu magis ut me¬
morant qm̃ reuerentia ꝓ hibente
Corpus illi militare magis qu
uirgneum. uires corꝑee probatis
mlitib optande. rata et insue¬
ta dexteritas. uirens etas. hadit¬
et stad studium uiri fortis. non
tela illa. sed tela. non acus et spe
dentis laisciua uestigia. sed uulne¬
ta cicattices q nobilitant. preci¬
puci armorum cura est. am̃ns ferui
mortis q contemptor Dellum tũ

Expanded text:
hinc non abesse scio, nilque avidius hinc non abesse scio, nilque avidius spectassem, si quo duce in loca tanto habitatore nobilia penetrare potuissem. 10 Cum multa sane mirhomine mirabilius in terris fecit. Super omnia ergo que vel iste dies michi ostendit vel tibi hec ostendet epystola, puteolane mulieris animi ac corporis insigne robur fuerit. Mariam vocant; singulare illi servate virginitatis decus; iugis inter viros, eosque sepius armatos, conversatio; nulli unquam tamen, ut constantissima omnium opinio est, vel ioco vel serio rigide mulieris attentata virginitas, metu magis, ut memorant, quam reverentia prohibente; corpus illi militare magis quam virgineum, vires corporee probatis militibus optande, rara et insueta dexteritas, virens etas, habitus ac studium viri fortis. Non telas illa, sed tela; non acus et specdentis lasciva vestigia, sed vulnera cicatricesque nobilitant; precipua armorum cura est, animus ferri mortisque contemptor. 11 Bellum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ui fontes. et lucida flummna. hibet¬
uas antium. auxur. forue. caieta
neapolis. Nulla tamen est et ame¬
mor nulla frequencior qmͣ baiaꝵ
stacio. Quod et scriptorum illus
eui fides et in gentes nurorum re¬
liquie testantur. et si nou sini ne¬
sccus fuisse magis hoc humane uo¬
luptati quͣ romane seuentati di¬
gnum domnicilium. Ideoq et ma¬
nius natura uir aspenor et pom¬
peius et cesar humanis morib
alciores in moutib edificasse lau¬
damur. uude quod iuuros decuit nõ
ĩmersi s subducti effui effeumiã¬
tib animos mundiciis nantitũ
strepitum et baianas ex alto de¬
spicerent uoluptates Scipio autẽ
affricanus uit incomparabilis et
cui in untute ommia nullum cũ
uolupta te cõmertium. consilio re¬
ligue uite similluuo non tam cx
alto despicere qmͣ prorsus nõ alpi¬
cere decreuit hunc locnui sins arti¬
b aduetsum. Ertiti prospectum
igitut secessit. et licerm ꝙͣ bais ha¬
bitare maluit. Quam uillulam

Expanded text:
vi fontes et lucida flumina; hibervi fontes et lucida flumina; hibernas Antium Anxur Formie Caieta Neapolis. 8 Nulla tamen amenior, nulla frequentior, quam Baiarum statio; quod et scriptorum illius evi fides et ingentes murorum reliquie testantur; etsi non sim nescius fuisse magis hoc humane voluptati quam romane severitati dignum domicilium. Ideoque et Marius, natura vir asperior, et Pompeius et Cesar, humanis moribus altiores, in montibus edificasse laudantur; unde, quod viros decuit, non immersi sed subducti effeminantibus animos munditiis, nauticum strepitum et Baianas ex alto despicerent voluptates. 9 Scipio autem Africanus, vir incomparabilis et cui in virtute omnia, nullum cum voluptate commercium, consilio relique vite simillimo, non tam ex alto despicere, quam prorsus non aspicere decrevit hunc locum suis artibus adversum. Extra prospectum igitur secessit et Literni quam Baiis habitare maluit; quam villulam
Abbreviated transcription (Latin):
que tamen nunc eciam e fiuitins
urbibus ingens omius et sexus e¬
tatis q concursus est ¶ Uidi non
captum modo que ueapolitana dr̃.
tuius ad lucilium scribens meim¬
int auneus seneca. sed ptissiui ꝑfora¬
tos montes citq suspeusos testudinb
marmoreis erumo candore fulgenti¬
bus. et insculptas ymagines. quis
latex cui corporis parti faueat ma¬
ii apposita designantes. ¶In stu¬
porem me nõ magis facies locorũ
qmͣ lador artificum coegit. Iam
minus uuror romaua menia. Ro¬
manas artes romaua palacia. qñ
tam procul a patria quãns excellen¬
tib uiris ubiq sit patria romano¬
rum ducum similis cura protendi¬
tur. quibus ultra centesimum la¬
pideu esse quasi suburbane fuerãt
hiberne delicie. Estinas enim trbur
prestabat et fustinus et frondẽtes
appẽniui ualles et euim cum mõ¬
te lacus ut ait craro. Et aprici uui¬
brie recessus et ubrosi colles. Tu¬
stuli et ex redictum algidum. et ui¬

Expanded text:
que tamen nunc etiam e finitimis que tamen nunc etiam e finitimis urbibus ingens omnis sexus etatisque concursus est; vidi non cryptam modo, que Neapolitana dicitur, cuius ad Lucilium scribens meminit Anneus Seneca, sed passim perforatos montes atque suspensos testudinibus marmoreis eximio candore fulgentibus, et insculptas imagines, quis latex cui corporis parti faveat, manu apposita designantes. In stuporem me non magis facies locorum, quam labor artificum coegit. 7 Iam minus miror romana menia, romanas arces, romana palatia, quando tam procul a patria — quamvis excellentibus viris ubique sit patria — romanorum ducum similis cura protenditur, quibus ultra centesimum lapidem esse quasi suburbane fuerant hiberne delitie. Estivas enim Tibur prestabat et Fucinus et frondentes Apennini valles Et Cimini cum monte lacus, ut ait Maro, et aprici Umbrie recessus et umbrosi colles Tusculi et ex re dictum Algidum et vi
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq de multis que optabam nicħ
cominus spectare licuit. Ceterũ bre¬
iussimo rerum gustu tunc incẽsũ
auinuu et iam autea ad adole¬
scentia calentem hodie demum uo¬
ti compotem feci. ¶Didi loca a
uirgilio descaipta auerui et lutrim
lacus. acherontis quoqz stagnãtes
aquas. Piscinam infelicis nati
seiicia anguste. Gai calligule sr̃¬
bum olim nunc obritum undis
iter. Et uilii cesaris uectum pelago
frenum. Uidi sibille patriam ac do¬
numi. Et horrificum illud specus
stultis irremeabile. doctiorib ĩ acces¬
sum. Uidi faleruum montẽ fa¬
moso palunte conspicuũ. Et hic ani¬
dam teslurem morbis salutarem
fumum perpetuo exalantem. Illic
ciuerum globos et feruentes srate¬
bras aem iustar undantis confuso¬
et murinute eructantem. Didi ru¬
pes uudiq liquorem salubertimũ
stillantes et cunctis olini morboꝵ
gind onũparentis na ture inumete
adhidita post medicorum inuidia
ut memorant confusa baluea. Ad

Expanded text:
itaque, de multis que optabam, nichil itaque, de multis que optabam, nichil cominus spectare licuit. Ceterum, brevissimo rerum gustu tunc incensum animum et iam antea ab adolescentia calentem, hodie demum voti compotem feci. 5 Vidi loca a Virgilio descripta; vidi Averni et Lucrini lacus, Acherontis quoque stagnantes aquas; piscinam infelicis, nati sevitia, Auguste; Gaii Calligule superbam olim, nunc obrutum undis iter, et Iulii Cesaris iniectum pelago frenum; vidi Sibille patriam ac domum, et horrificum illud specus, stultis irremeabile, doctioribus inaccessum; vidi Falernum montem famoso palmite conspicuum, et hic aridam tellurem, morbis salutarem fumum perpetuo exhalantem, illic cinerum globos et ferventes scatebras, aeni instar undantis, confuso murmure eructantem; 6 vidi rupes undique liquorem saluberrimum stillantes, et cuntis olim morborum generibus omniparentis nature munere adhibita, post medicorum invidia — ut memorant — confusa balnea, ad
Abbreviated transcription (Latin):
cionis impetum ad prorimiora cecte
et mirabiliora comu̾ti. Ꝙ si forte huic
digresso et illa inuisere anni tempꝰ
non negau̾it laborem ip̃e meum sola¬
bor ꝙ quannus eorum pro quib ue¬
neram nichil fecerum multa tame
que nõ putabam inderim. Sed de
illis ingenti tocius fere italie aibi¬
tu ad te rediens iita non deserente
coram loquat. Uisa hactenus qũ
hac acius uiti i uoticiam tuam
uentura sunt scriptis preferenda ꝑ¬
ferenda cõmisi ¶ Baias ego clari¬
ssiuns uiris Iohannes barcił et bar¬
bato meo commitantib uidi. Et¬
nulla michi lecior dies. et amcorũ
cõmuitatu et uarietate retum illu¬
strium et utuidi multorum tristi¬
um dierum Uidunus illum hiber¬
ns menlib ꝑamenũ sinũ. quem
sol estruus nfi fallor infestat. Ni¬
chil enim preter opinionem hẽo.
Nunqmi me hic estas repperit. ter¬
aus aius est. ex quo hic primũ
semente aquilone hyeme media de¬
latus sum. quo presertim tempore
iter equoreum seruitus magna ẽ

Expanded text:
ionis impetum ad proximiora certe et mirabiliora converti. 3 Quodsi forte hinc digresso et illa invisere anni tempus non negaverit, laborem ipse meum solabor, quod quamvis eorum pro quibus veneram, nichil fecerim, multa tamen que non putabam, viderim. Sed de illis, ingenti totius fere Italie ambitu ad te rediens, vita non deserente, coram loquar; visa hactenus, quoniam hac citius via in notitiam tuam ventura sunt, scriptis perferenda commisi. 4 Baias ego, clarissimis viris Iohanne Barrili et Barbato meo comitantibus, vidi; nulla michi letior dies et amicorum comitatu et varietate rerum illustrium et vicinia multorum tristium dierum. Vidimus illum hibernis mensibus peramenum sinum, quem sol estivus, nisi fallor, infestat; nichil enim preter opinionem habeo: nunquam me hic estas repperit. Tertius annus est ex quo huc primum, seviente aquilone, hieme media, delatus sum; quo presertim tempore iter equoreum servitus magna est;
Abbreviated transcription (French):
uruius. udi primumn semitam uitet
uepres uitiue lucis dubns furgoite¬
stendit preppere suspectaa tn ren qͦ¬
niuis. Et aiuiti oꝑidi. Scandiauu
uocant. inembus ercepti didictunis
uecte tota magnom equitiut acre¬
ditum catheiiam aca muros. ut nes
gare aude magnimi ałiquis es e
fortunam que et consalia i petuu¬
em et enores in saniteu ꝯte pe po¬
tens est ludo tetum barbate canssi

Expanded text:
nimus. Ubi primum semitam inter nimus. Ubi primum semitam inter vepres vicine lucis dubius fulgor ostendit, prepropere suspecta loca reliquimus, et amici oppidi — Scandianum vocant — menibus excepti, didicimus nocte tota magnam equitum ac peditum cathervam circa muros, ut nos gare aude magnum aliquid esse fortunam, que et consilia in perniciem et errores in salutem vertere potens est. Ludo
Abbreviated transcription (Latin):
tum deesset muncorum uigilitu
uoces uicnus nescio quib ex meui¬
de andiebantur. adrec et senagrun¬
diue nuxtus imber accesserat. et
uiter crebra tonitrua famosions
assiduus tunor mortis. Ionga erit
bystoria si etun pet singula. Iam
ergo uere tartaream noctemꝰ lub
diuo atq dumi iacentes egniis.
cum iutea magis magis q lesi bra¬
thii et tunor sic dolor ingmlesi ꝑra
Non herbosus cespes ad somum
non frondose ramus arboris aut
cane rupis fonur: s unda te aus
aer turbidus. et irtitus mpiter to¬
iunum q sinil ac fertum mnet᷑
atq niter tot aspem corpus inucili¬
dimi unum quod iniabets corsan
et misereberis solacu gemoitt sar¬
tis difficultatib fuit. Equis medio
calle trassuersis pro tentorio uadi
mus. et illorum terga processis õb¬
iecimus. qui paulo aute freuietes
ac rapidi inor taciti et ñnobiles nõ
sine quo qͦdam quasi msetie sue
sensu geminum nocte illa nobis ob¬
sequium prebuerunt. Sic ad hisos¬
tam laborando ac trepidaindo petue¬

Expanded text:
eesset, inimicorum vigilum voces, vicinis nescio quibus ex menibus, audiebantur. Ad hec et seva grandine mixtus imber accesserat, et inter crebra tonitrua famosioris assiduus timor mortis. Longa erit historia, si eam per singula. 7 Illam ergo vere tartaream noctem sub divo atque humi iacentes egimus, cum interea magis magisque lesi brachii tumor ac dolor ingravesceret. Non herbosus cespes ad somnum, non frondose ramus arboris aut cave rupis fornix, sed nuda tellus, aer turbidus et iratus Iupiter, hominumque simul ac ferarum metus, atque inter tot aspera corpus invalidum. Unum, quod miraberis forsan et misereberis, solatii genus in tantis difficultatibus fuit; equis, medio calle transversis, pro tentorio usi sumus et illorum terga procellis obiecimus; qui paulo ante frementes ac rapidi, mox taciti et immobiles, non sine quodam quasi miserie sue sensu, geminum nocte illa nobis obsequium prebuerunt. 8 Sic ad auroram laborando ac trepidando perve
Abbreviated transcription (Latin):
nes quisqmͣ est tam ingenio duro
uec tam firiuo pectore quin udi quie¬
qui eccasionis sit sibi frciat bene des
ille dreit. hec oumes dicimus sie
adolescentes quibus luxuriati gtia
est suis uiri quibus consuetudo esti
suie senes quibus iam ueniale pec¬
catum est. Quotum iuemes senũ
qui si qua facultas affuerit teste sub¬
moto non statim oblitus uiraum
nuieuliter ruat in uenerem: Ipse
aibi blandiens quasi quicquid delec¬
tat aut multet et prosit et deccat ⁊¬
quasi senectutis obprobrnum ac ru

Expanded text:
Nec quisquam est tam ingenio duro Nec quisquam est tam ingenio duro nec tam firmo pectore, Quin, ubi quicquam occasionis sit, sibi faciat bene. Hec ille dixit, hec omnes dicimus, sive adolescentes quibus luxuriari gloria est, sive viri quibus consuetudo est, sive senes quibus iam veniale peccatum est. 4 Quotum invenies senum, qui, siqua facultas adfuerit, teste submoto, non statim oblitus virium, iuveniliter ruat in venerem, ipse sibi blandiens quasi quicquid delectat aut mulcet et prosit et deceat, et quasi senectutis unicu
Abbreviated transcription (Latin):
issnulem pri senis¬
me. s uistorẽ satyre materi¬
cim affers. luxuriosum ac
lalciunm senem. ut enim declana¬
tor ille ant aidolesces lururiosus pec¬
terti sener lururiosus nsauit. At ꝓ¬
tecto sit est ut ait plantus. delira¬
nus niterdur senes. umo uero non
uterdum s sepissime. hoc illa iam
nnc erate ceꝑtum ert. nunc autẽ
reptamus infantes ludinus puen.
adolescentes inscminus. conflicta¬
uatiis quidem ercorm gradibus u¬
uo stustitie tenore traducimus. ⁊ e¬
sico quid dicam. insi tantis in tene¬
bno ard udetheree luris affiurent
prriin absitm ab autiquorum sen¬
fentia ut non nasci optunum fue¬
tit prorimum quͣ̃ primum mori.
Sinu tamen hunsscemodi se¬
mmi erci sacis uria est imbecilli¬
mo ⁊ eris solacio egentis et iam u¬
su publits perunssa licencia. Sic̃ iu
alircoria peculantissimũ senem su¬
umm idemn plantus excusat his u̾bis.
hit seuet li quid elnin urore sua aĩo
fecit uoluptatis neq nouum neq
nurum fecit. nec secus qmͣ ailii solet

Expanded text:
issimilem prime sed iustiorem satyre materiam affers, luxuriosum ac lascivum senem; ut enim Declamator ille ait, «adolescens luxuriosus peccat, senex luxuriosus insanit». Ac “profecto” sic est, ut ait Plautus: deliramus interdum senes; imo vero non interdum sed sepissime. 2 Hoc illa iam tunc etate ceptum erat; nunc autem reptamus infantes, ludimus pueri, adolescentes insanimus, conflictavariis quidem errorum gradibus, uno stultitie tenore traducimus. Nescio quid dicam: nisi tantis in tenebris aliquid etheree lucis affulserit, parum absum ab antiquorum sententia, ut “non nasci optimum” fuerit, “proximum quamprimum” mori. 3 Omnium tamen huiuscemodi senum excusatio una est, imbecillitas etatis solatio egentis, et iam usu publico permissa licentia. Sic in Asinaria petulantissimum senem suum idem Plautus excusat his verbis: Hic senex siquid clam uxore suo animo fecit voluptatis, Neque novum neque mirum fecit nec secus quam alii solent;
Abbreviated transcription (Latin):
tiumum petedanius. unus labor. iuiia
spes. una ert intentio. unus utiuaui
tuus esset. hanc aceroissimam fati
uim deflere metũ et profundissimo
sumil uuluet meo paria si possimi
adbibete remiedia ne q ipsum meis
litteris et nisto uolunme consolari pro¬
poitum est michi. fecit hoc pͥmus ĩ mor¬
te dilectissime filie Mattus cicero. dnu¬
no ille quidem ⁊ macessibile quodam¬

Expanded text:
ebamus; unus labor, una spes, una erat intentio: unus utinam finis esset! 3 Hanc acerbissimam fati vim deflere mecum et profundissimo simul vulneri meo paria, si possum, adhibere remedia meque ipsum meis literis et iusto volumine consolari, propositum est michi. Fecit hoc primus in morte dilectissime filie Marcus Cicero, divino ille quidem
Abbreviated transcription (Latin):
fusus bostis suspectistuna omma
taciebat. Pauti mernies inproindi
quid aduersus plures armates e
ad stelus instructos facerent. Uua
ii tugu atq in tenebris spes enit.
diffuint conutes et nacte tegun¬
nir opaca. Ego eciam fate⁊ iie
isum morti et citunisonantibus
telis etipin. Dumq iam onte dis¬
cumen euasisse credereu. eaid
oro teusq tutum hoĩ esti scũ tosse
seu tauici forsitan seu sari obree
inchil ennu prorsus cetuere sine¬
bat aluis mibilose ceq teceqs noc¬
tbobscutus. Equus ipse fid̃i suamnꝰ
nnt tarito iipeni ut constertus ac
nue eraminatus sim. Colligo ta¬
ougi multis itm dicta iu tefietts
ae d maniim referte noudene tua¬

Expanded text:
fusus hostis suspectissima omnia fusus hostis suspectissima omnia faciebat; pauci, inermes, improvidi, quid adversus plures, armatos et ad scelus instructos facerent? una in fuga atque in tenebris spes erat. Diffugiunt comites et nocte teguntur opaca. Ego etiam, fateor, me ipsum morti et circumsonantibus telis eripui. 5 Dumque iam omne discrimen evasisse crederem — quid, oro te, usquam tutum homini est? — seu fosse seu trunci forsitan seu saxi obice — nichil enim prorsus cernere sinebat illius nubilose ceceque noctis obscuritas — equus ipse, fidissimus it tanto impetu, ut confractus ac pene exanimatus sim. Colligo taquique multis iam diebus interiectis ad os manum referre nondum
Abbreviated transcription (Latin):
nes duisi certus ect exitus Ceitun
Et unis alior quigutio simus at¬
tum di es accelerat. ⁊ nitat snis
neite eit equio decliuare stndeas s
manem spem et supetiaicun pa¬
uorem. In hoc statu non iam pauco¬
tum nos dierum sed multorum mẽ¬
sium preunt obsidio. inter talan¬
tes bellicas haud ultima. his ita se
hatentibus subiit imper desidenum
libertatis quam omnibus uotis expo¬
scere ouim studio amplecti. Postiemo
quam terra mariq fugientem scom
soleo. Subierat iam aute cupiditas
trans alpim eliconis quoniam itaiͣ
macressidilis facta erat. Uertor ad on¬
entem. et si enim ouiia hostiũ ꝑle¬
na essent. tucior tamen breins tran¬
situs quͣi ille nigens per etrimam
artinitus insus est. Quid multrr int̾
uostium stationes cum pautis egres
cappo itet. Cum prope regumi iin¬
cam indem sub nocte media perueĩs¬
seui repente latronum manus ex ĩ¬
lidus erumpit magno mortem cin¬
moie demincians. ⁊on erat ꝯsilu
facultes. tempus. locus. et tircum¬

Expanded text:
ecdum certus est exitus. Ceterum et, nisi fallor augurio, summus fatorum dies accelerat. Nutat animus clinat, ex equo declinare studens et inanem spem et supervacuum pavorem. In hoc statu, non iam paucorum nos dierum, sed multorum mensium premit obsidio, inter calamitates bellicas haud ultima. 3 His ita se habentibus, subiit nuper desiderium libertatis; quam omnibus votis exposcere, omni studio amplecti, postremo quam terra marique fugientem sequi soleo. Subierat iam ante cupiditas transalpini Eliconis, quoniam italus inaccessibilis facta erat; vertor ad orientem; etsi enim omnia hostium plena essent, tutior tamen brevis transitus, quam ille ingens per Etruriam circuitus visus est. Quid multa? inter hostium stationes cum paucis egresscarpo iter. 4 Cum prope Regium, inimicam urbem, sub nocte media pervenissem, repente latronum manus ex insidiis erumpit magno mortem clamore denuntians. Non erat consilii facultas; tempus, locus et circum
Abbreviated transcription (Latin):
agit. quo progceditur. qmͣq aduer¬
so tempore. qm̃ iidecora qm amdigue
et intempestua uenus suc est. pu¬
doi forsam ac metus efficient quod̾
cacio iam pridem ac sacietas dedius¬
sent. Duui pergit. unum hoc illi mei
uerbis dicito brem uel iuitus deli¬
net. siqui. si quidem iinemilis luru¬
na senectuti proxuna. scmlis autẽ
sepulcro contigna est uale.
q mees tecum pãciar est
imis. ad parinam bellu
constitit ut nosti. entum sistumie
et uaigrus non ligurie tantum sed
sepnus aminosa ecuptione testan
siunti seden hostis astuna estuot
nor plieis net prelii mam pardar¬

Expanded text:
editur, quamque adverso tempore; quam indecora quamque ambigua et intempestiva venus sua est. Pudor forsan ac metus efficient, quod ratio iampridem ac satietas debuissent. Sin pergit, unum hoc illi meis verbis dicito: brevi vel invitus desinet, siquidem iuvenilis luxuria senectuti proxima, senilis autem sepulcro contigua est. Vale.sque meos tecum partiar, est animus. Ad Parmam bellum constitit, ut nosti; circumsistimur et magnis non Ligurie tantum sed sepius animosa eruptione testati sunt —, sed ea hostis astutia est, ut nec pacis nec prelii viam pa
Abbreviated transcription (Latin):
banitatis inepte uel ceci iuditii dire¬
rim. tu uideris quid de illis sencien¬
dimi putes. quarum altetam opti¬
mam. alteram tollerabilem ditis.
Ego illud planti in aululatia ueto
ꝓpuiquius reor optimam femmam
millam esse. alia licet alia peior sit

Expanded text:
banitatis inepte vel ceci iudicii dixebanitatis inepte vel ceci iudicii dixerim; tu videris quid de illis sentiendum putes, quarum alteram optimam, alteram tolerabilem dicis. Ego illud Plauti in Aulularia vero propinquius reor: «“optimam” feminam “nullam” esse, “alia” licet “alia peior” sit
Abbreviated transcription (Latin):
ad singulai Primum nõ iuurbi pla¬
cet amor tiuis. cumine põdus infari¬
tum. obsceno igne pureris. Qiuero
auitem exte ut plentimis serius in
asmatia Nũ fimius est hec urulier
quam amplerans. Si cut oesiernu
uitertoges quia cculitu semꝑ lacis¬
nicintes sunt. hec tibi. coubereuilis
nus hoe unum quod in ea cõmedia
tui gurgulio nomen est les isle pote
aitieres ducis peiores esse qmͣ unã.
Setuo autem illud eiustem poete
i ep̃idito. Nuius doctus ille adma¬
lefriciendum. hoc ex me addito. Nimis
tu facilis ad credendum iiuis pro¬
nus ad obsequẽdim. hoc aunce hec¬
aunice si falia sunt dictum meur
argue si uerai mores tuos cortige
et uale. Ad eundem
Rad obiectum ab anuito cri¬
men non uegas. facis inge¬
nue. magnam emendacio¬
ius uite spem prefert erroris ꝓpri re¬
recunda confessio/ Et autem de suo
tuo tates. caute quidem. quippe quẽ
actustire non ius excusare nõ potes
Et ꝙ mulierculas tuas excuiscis ui¬

Expanded text:
ad singula. 2 Primum non michi plaad singula. 2 Primum non michi placet amor tuus, anime pondus infaustum; obsceno igne perureris. Quero autem ex te, ut plautinus servus in Asinaria, num fumus est hec mulier quam amplexaris? Si cur quesierim interroges: quia oculi tui semper lacrimantes sunt. 3 Hec tibi; mulierculis tuis, hoc unum quod in ea comedia, cui Gurgulio nomen est, legisse potes: mulieres duas peiores esse quam unam; servo autem, illud eiusdem poete in Epydicho: nimis doctus ille ad malefaciendum. Hoc ex me addito: nimis tu facilis ad credendum, nimis pronus ad obsequendum. Hec, amice, si falsa sunt, dictum meum argue; sin vera, mores tuos corrige, et Vale. 19 Ad eundem. 1 Quod obiectum ab amico crimen non negas, facis ingenue; magnam emendationis vite spem prefert erroris proprii verecunda confessio. Quod autem de servo tuo taces, caute quidem; quippe quem accusare non vis, excusare non potes. At quod mulierculas tuas excusas, ur
Abbreviated transcription (Latin):
pulo satis est. cito luxurie dat terga
tigalitas. inisi cogitacionum ner
acicm ratio uiuicta firmaiit deceus
sequi uerai bona fucata conterepn̾e.
Quid iuis nitim tui purpureum
latuis aitq int̾iicantes ccebra iaspi¬
de digitulos nuraris. phaleatu feli¬
citas est. exue bominem. infelicissi¬
unun non negnbis. lacet sub auro
callamutas et quod extremum mali
genus atbittor nudiosus suuil et
miset est Condudam alter ꝙ̃ con¬
clusit plantus epiditum suum luc
inquit is est homo qui liberdatene
insilitia iuenit sua. iio uero hie
inalicia opes potentiam et regumi
aincitias mueuit se suamor liber¬
tatem ꝑdidit. habeat sibi sine iniidia
multa illa et nulgi iudicio ꝑmagna.
tu tiuis touis eoq precipue quod itle
perdidit felir ac contentus iuinto et
Ibi quidem anutus. non mo¬
rib tuis simi. Quid autem
de te nchi. de d tua tota re
fanulian uideatu. quomam regos
tenlsime atq dreissme pro ie pla¬
tus absoluer non insi singulis u̾bis

Expanded text:
pulo satis est; cito luxurie dat terga pulo satis est; cito luxurie dat terga frugalitas, nisi cogitationum nostrarum aciem ratio invicta firmaverit, docens sequi vera bona, fucata contemnere. Quid nunc vicini tui purpureum latus atque intermicantes crebra yaspide digitulos miraris? phalerata felicitas est; exue hominem, infelicissimum non negabis. Latet sub auro calamitas, et, quod extremum mali genus arbitror, invidiosus simul et miser est. 4 Concludam aliter quam conclusit Plautus Epydichum suum: Hic, inquit, is est homo qui libertatem malitia invenit sua; imo vero hic malitia opes potentiam et regum amicitias invenit, se suamque libertatem perdidit. Habeat sibi sine invidia multa illa et vulgi iudicio permagna; tu tuis bonis, eoque precipue quod ille perdidit, felix ac contentus vivito, et1 Tibi quidem amicus, non moribus tuis sum; quid autem de te michi deque tota tua re familiari videatur, quoniam rogas, verissime atque brevissime pro me Plautus absolvet, nonnisi singulis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
Seꝑtemb̾. Dictum pro facultatibꝰ
temperandum et nil magis ad lau¬
ciarum studium impellere ꝙ̃ exẽ
¶tis olun bospita nunc om¬
nium ngis incola est: insi quarum
pauptas luuen obstrnt. Qua in re nõ
natum paucis longe iocundius uic¬
turi ꝙͣ miniis s consuetudo multũ
multoq magis peccat mitacio. Qͥs
enum tam frenate modestie est. cuus
non interdum oculos aduertat in tim
sumptus initor ac gloria:. Sed utile
consilumi est plautim senis in au¬
lulatia pro re utorẽ. et gloriam pro
copia. Cuius si memimissent homi¬
nes et profusis sumptib et miquis
luctis clanderetur uia. et multo trã¬
quilliꝰ uueretur. Nunc cecitatem
cupiditas mnubexit. et fremim racio¬
ns fregit ipetus uoluntatis. Tu
autem oro quantum potes enitere
ut racionis proprie sectator pocuis
qmͣ aliene libidins emulator appa¬
rens. fuge erempla pestitera uis
malorum detiles aminos heuus an¬
gister unus uoluptatis iagno in po¬

Expanded text:
Septembris. 17 Victum pro facultatibus Septembris. 17 Victum pro facultatibus temperandum et nil magis ad lautiarum studium impellere quam exestis olim hospita, nunc omnium iugis incola est, nisi quarum paupertas limen obstruit; qua in re non natura, paucis longe iocundius victura quam nimiis, sed consuetudo multum, multoque magis peccat imitatio. Quis enim tam frenate modestie est, cuius non interdum oculos avertat vicini sumptus, nitor ac gloria? 2 Sed utile consilium est plautini senis in Aulularia: Pro re nitorem et gloriam pro copia; cuius si meminissent homines, et profusis sumptibus et iniquis lucris clauderetur via et multo tranquillius viveretur. Nunc cecitatem cupiditas invexit et frenum rationis fregit impetus voluntatis. 3 Tu autem, oro, quantum potes enitere, ut rationis proprie sectator potius quam aliene libidinis emulator appareas; fuge exempla pestifera; nimis malorum dociles animos habemus. Magister unus voluptatis magno in po
Abbreviated transcription (Latin):
fiate uidicia. x sescio eniui au melius
sit interdinu de ettore gaudere qm̃ sẽp
de uenitate dolore ad iducro ꝙ me ue
lut iirate uulitie et desertorem argu¬
is quoniam cum marime florere ni¬
cipeteui studium uras bononiãq di¬
inserimi erpedita responso est. qmͣuis
tibi et cuitatem illam et studium
singulariter illustranti nimine ut
arbitror placitura. Quoniam ittiq
sans eragitani. id totum silebo. quo
factuui meum tueri soleo. fuit enim
bec michi questio sepe cum multis. p̾¬
cipueq cum oldrado landensi niris¬
consulto nr̃a etate cdarissimo. hoc ue¬
rum est q salua concordia dici potest.
uithil eniui contra uaturam dene-
fit̃. Solicitudius amatorem illa me
genut non fori. Demq sic habeto.
me ant nichil unꝙͣ prouide fetisse.
qd̃ magis puto. aut si quicꝙͣ. hoc ui
priuus nõ audeo dicere sapient̾ sed
feliciter factum est. et quod bonom¬
am uidi et ꝙ nõ inhesi. uale .iiͦ. la.

Expanded text:
flare iudicia! Nescio enim an melius flare iudicia! Nescio enim an melius sit interdum de errore gaudere, quam semper de veritate dolere. 13 Ad id vero quod me velut iurate militie desertorem arguis, quoniam cum maxime florere inciperem, studium iuris Bononiamque dimiserim, expedita responsio est, quamvis tibi et civitatem illam et studium singulariter illustranti, minime, ut arbitror, placitura. Quoniam itaque satis exagitavi, id totum silebo quo factum meum tueri soleo; fuit enim hec michi questio sepe cum multis, precipueque cum Oldrado Laudensi iurisconsulto nostra etate clarissimo. 14 Hoc unum est quod salva concordia dici potest: nichil enim contra naturam bene fit; solitudinis amatorem illa me genuit, non fori. Denique, sic habeto: me aut nichil unquam provide fecisse — quod magis puto — aut, si quicquam, hoc in primis, non audeo dicere sapienter, sed feliciter factum est: et quod Bononiam vidi et quod non inhesi. Vale. II Kal.
Abbreviated transcription (Latin):
in saturntilib. cum et titon libertus eiꝰ
de patromi ioris librum scripserit. Cur
non piscatores aut reuuges aut tale
aliquid. quisi fo: san cuit hani iactu
aut renu tractu in solitudine positi aĩ¬
muni relcrearunt. uis ne tu michi ca¬
strensem moreui scolis inferte. ut sif̾
unum duellum torquatos atq cor¬
ninos fecit sic una oracio poetam faci¬
at. perseuerentia requiritur. unus ac¬
tus hĩtum uon inducit. hec hactenus.
Naui de enmo cic stacio in ultĩa epła
milla mentio erat. Credo aunorimi
unuerum in digitos reduristi. Pro
stremo ad illum longum atq continu¬
um orationis tue textum ubi om̃b
medis effice̾ studes. ut inuiste monu¬
ise uidear ꝙ ingenio tuo nicbil un¬
petium fit uichil aliud dir̾im. insi ꝙ
bene tibi est si hauc de rebus tius opi¬
monem habes.o. tetuo qualicumq
uidicio felicem. o utinaru hanc ine
arteni et docere possis et docets. qua
maliti ipse muchi de me nouerim con¬

Expanded text:
in Saturnalibus, cum et Tiro libertus eius in Saturnalibus, cum et Tiro libertus eius de patroni iocis librum scripserit? cur non piscatores aut remiges aut tale aliquid, quia forsan aut hami iactu aut remi tractu in solitudine positi animum relaxarunt? Vis ne tu michi castrensem morem scolis inferre, ut sicut unum duellum Torquatos atque Corvinos fecit, sic una oratio poetam faciat? perseverantia requiritur, unus actus habitum non inducit. 11 Hec hactenus, nam de Ennio ac Statio in ultima epystola nulla mentio erat; credo, annorum numerum in digitos reduxisti. 12 Postremo ad illum longum atque continuum orationis tue textum, ubi omnibus modis efficere studes ut iniuste monuisse videar, quod ingenio tuo nichil impervium sit, nichil aliud dixerim nisi quod bene tibi est si hanc de rebus tuis opinionem habes. O te tuo qualicunque iudicio felicem! o utinam hanc me artem et docere possis et doceas, qua talia ipse michi de me noverim con
Abbreviated transcription (Latin):
fabulas morum doctrna. et ut de alta
maccobius testatur triptite phr̃e in¬
tegritate perfectas ac precul ab ouu
metrorum lege in medus politice ac
retum publicarum libris insertas po¬
etas facere uiteris. frustra mactobius
idem cuubos excusat adu̾ sus insultã¬
tes non debere fabulaui ai phõ cõfin¬
gi. Ego quidem gratulor et hos et ari¬
stotilem. et seneccaui et uarronem si
fiẽi possit in agnime poetarum cerne¬
teui. quod forte nou mepcius de horũ
quolibet qmͣi de platone et tullio dici pos¬
let⁊ Iamn et aristoles poetriam. ac de poe¬
tis. et uarco satyraꝵ ac de poetis libros
edidit. de iasone in super atq aureo
uellere poema non ignobile teruit se¬
nesa autem tragidias que apud poe¬
tas profecto uel primum nel primo ꝓ¬
rimum locum teuent. S cur queso nõ
et ystriones fecisti quonisim aliquid
forsan in urta ludicrũ dixetunt srut
fecer̃ presertim tullius. cuius tã mul¬
ta que risum moueant scripta sunt

Expanded text:
fabulas, morum doctrina et, ut de altera fabulas, morum doctrina et, ut de altera Macrobius testatur, tripartite philosophie integritate perfectas ac procul ab omni metrorum lege in mediis politice ac rerum publicarum libris insertas, poetas facere niteris. Frustra Macrobius idem ambos excusat adversus insultantes non debere fabulam a philosopho confingi; ego quidem gratulor et hos et Aristotilem et Senecam et Varronem, si fieri possit, in agmine poetarum cernere; quod forte non ineptius de horum quolibet, quam de Platone et Tullio dici posset. 9 Nam et Aristotiles poetriam ac de poetis, et Varro satyrarum ac de poetis quoque libros edidit; de Iasone insuper atque aureo vellere poema non ignobile texuit; Seneca autem tragedias, que apud poetas profecto vel primum vel primo proximum locum tenent. 10 Sed cur, queso, non et histriones fecisti, quoniam aliquid forsan in vita ludicrum dixerunt aut fecerunt, presertim Tullius, cuius tam multa que risum moveant, scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est illud uincum patrccinũ cause
tue. hoc est nunquͣi illud michi nilla
ex parte intellectum aut intelligibile
argumentum. Que nam euii hec
iugratitudo est: Simius frteor nõ erga
sanctos tantum sed erga sanctorinu
dominum iugrati. Quenani Ieconi¬
mo singularior qmͣ ceteris quenmo¬
me causa est. Aut que uani pocius ita¬
lonim culꝑa qmͣ hominum: cum nec
ip̃e italus origine. et sepius in oriẽte
uersatus sit. uersa te pater hac illac.
ratio ut arbitror non erit sufficiens
probare quod intendis. insi forte qui
racionis inte fungitur instiuctus a¬
num tacitus et ꝑia mag̾ qmͣ eeac¬
tissime trutiuata deuctio. uerum ist
preteruetor. tam sacra eniui noña
disputatimidis peccatoris obsolefica
ac quodam modo profanari sacailegio
siullimum reor. Itaq tacere iam
de his consultius fuerit. Nam precio¬
sarimi retum confricatio atq colli¬
sio peniculosa est. ¶ Ad platone
at aiceronem transeo quos tu si obducis

Expanded text:
Hoc est illud unicum patrocinium cause Hoc est illud unicum patrocinium cause tue; hoc est, inquam, illud michi nulla ex parte intellectum aut intelligibile argumentum. Quenam enim hec ingratitudo est? sumus, fateor, non erga sanctos tantum, sed erga sanctorum dominum ingrati; quenam Ieronimo singularior quam ceteris querimonie causa est? aut quenam potius Italorum culpa quam hominum, cum nec ipse italus origine et sepius in Oriente versatus sit? 7 Versa te, pater, hac illac; ratio, ut arbitror, non erit sufficiens probare quod intendis, nisi forte, qui rationis vice fungitur instinctus animi tacitus, et pia magis quam examussim trutinata devotio. Verum ista pretervehor, tam sacra enim nomina disputatiunculis peccatoris obsolefieri ac quodammodo profanari, sacrilegio simillimum reor; itaque tacere iam de his consultius fuerit, nam preciosarum rerum confricatio atque collisio periculosa est. 8 Ad Platonem ac Ciceronem transeo, quos tu ob duas
Abbreviated transcription (Latin):
confessio est sidi ieronnuũ proferetis.
Quis non uidet quid ad hec dici debeati
loc inquͣi unum est in quo illius sacͣ¬
tissuue anume testumonio nõ statem.
cui uisitum scio ut de alus gloriose. de
se auteu hunuliter et loquatut et sen¬
ciat. Ego quidem fructuosi laboris pal¬
mam in ecclesia augustino dadam. haud
pertinaciter tamen uelut is qui nec
opunoni nec secte nec honimi usq adeo
sum additus ut adire non possum ue¬
ritate comꝑta. hoc apud marchũ tulliũ.
hoc apud ipsum patreui augustinum
didici. quod ip̃e apud eumdem tulliũ
se diditisse non uegati Nam apud bo¬
ratium flaccũ. nullius uirare in u̾ba
magr̃ puer ualde didiceram. Quãti
autem ista suit ipẽ non dissummulas
qui hac defensionis parte deserta. mor
ad aliam euadis. dicens omuid ex¬
cussis omnino uichil esse quod te in
hanc opimonem traxerit nisi iudi¬
gnam quauidam et singularẽ erga
Ieroninium ingratitudinem italorũ.

Expanded text:
confessio est, sibi Ieronimum preferentis?’ confessio est, sibi Ieronimum preferentis?’ Quis non videt quid ad hec dici debeat? hoc, inquam, unum est, in quo illius sacratissime anime testimonio non starem, cui insistum scio, ut de aliis gloriose, de se autem humiliter et loquatur et sentiat. 5 Ego quidem fructuosi laboris palmam in Ecclesia Augustino dabam; haud pertinaciter tamen, velut is qui nec opinioni nec secte nec homini usque adeo sum addictus, ut abire non possim veritate comperta. Hoc apud Marcum Tullium, hoc apud ipsum patrem Augustinum didici, quod ipse apud eundem Tullium se didicisse non negat; nam apud Horatium Flaccum “nullius iurare in verba magistri” puer valde didiceram. 6 Quanti autem ista sint ipse non dissimulas, qui hac defensionis parte deserta, mox ad aliam evadis, dicens, omnibus excussis, omnino nichil esse quod te in hanc opinionem traxerit, nisi indignam quandam et singularem erga Ieronimum ingratitudinem Italorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Pmmnini ergo te niditem feci omnũ
que diri aut dicam. tu sentenciam
brenem fers. errasse me in quibdã.¬
et in multis. in omnib. Garideo equi¬
dem me pocius ertasse qũi te eo ꝙ ap¬
parentior eet ommus in luce deformutas
et etror in sene desperatior. sed tauiẽ
esttiliquid quod amplius requitam.
ades ergo. ad tribunal tinm proucto.
mslis assessorib opus est. solus sede.
Tu Ieroumim prefets arigustino.
uet sciebaui. sed eam quam affers ui¬
dicii racionem profiteor me non in¬
telligere. Quid eium queso sibi iruilt
quod ais: non te illum propt̾ea pre¬
tulisse quia sit maior sed quia fructu¬
osior ecclie. quod in quodam opere tuo
probasse te ditis disputatione longis¬
sna quam uellem litteris inseruisses.
Qud tamen ad huisce rei probacio¬
nem p̾cipuum erat addidisti. hoc scili¬
cet augustim ip̃ius auctoritate con¬
ludi sed an ignoras qued in geniali
seriuone persona loquentis ercipitur:
Quid uero inquis si augustin aperta

Expanded text:
2 Primum, ego te iudicem feci omnium 2 Primum, ego te iudicem feci omnium que dixi aut dicam; tu sententiam brevem fers: ‘errasse me in quibusdam, in multis, in omnibus’. Gaudeo equidem me potius errasse quam te, eo quod apparentior est omnis in luce deformitas et error in sene desperatior. Sed tamen est aliquid quod amplius requiram. Ades; ergo ad tribunal tuum provoco; nullis assessoribus opus est, solus sede. 3 Tu Ieronimum prefers Augustino. Hoc sciebam, sed eam quam affers, iudicii rationem profiteor me non intelligere. Quid enim, queso, sibi vult quod ais, non te illum propterea pretulisse quia sit maior, sed quia fructuosior Ecclesie? quod in quodam opere tuo probasse te dicis disputatione longissima, quam vellem literis inseruisses; tole. 4 Quod tamen ad huiusce rei probationem precipuum erat, addidisti, hoc scilicet Augustini ipsius autoritate concludi. Sed an ignoras quod in generali sermone persona loquentis excipitur? ‘Quid vero’, inquis, ‘si Augustini aperta
Abbreviated transcription (Latin):
popter quas ut eit plumis undi¬
dii deeq qmͣ nichil ni medio innemes:
Tu igitur ut inm tandem sileam. si¬
quid michi credis esto tuis finbus cõ¬
tentus noli illos mutati qui omina
pollicentur. nichil prestant. faciunt qz
ut ominia contrectando atq ut ait co¬
micus intelligendo nichil intelligant.
Grecum uetus et salutare prou̾bium
est. Quam quisqz nouit artem ĩ hac
se ererceat uale et ignoste oro si le¬
sus es .xuiͦ. lił. seꝑtenbr. Cum eodem
eusdem concertacionis
ic est ut putabam. libertts
tram peperit. ueritas odnim.
edmonicio fastidium. sed quid
agaur uetba non redeunt. blandior
fuissem si te blanditiis delectãi crederẽ
mio uero seuerior. et hunc ipsum affec¬
tum in uiro forti feuimeum libetius
arguissem ⁊ Iunc quoniam ut indeo
amicicie munita libertas est. forte cõ¬
sultius agerem si tacerem. sed id qͦ
pmetuo. Est ubi silentiumm bilem mo¬
uet loquar ergo ne rursus offendam.
sedtam dreuitet ut coactum nonens.

Expanded text:
quas» ut ait Plinius, «vadidii deeque! quam nichil in medio invenies!». 20 Tu igitur, ut iantandem sileam, siquid michi credis, esto tuis finibus contentus, noli illos imitari qui omnia pollicentur, nichil prestant faciuntque ut omnia contrectando atque, ut ait Comicus, “intelligendo, nichil intelligant”. Grecum vetus et salutare proverbium est: «Quam quisque novit artem, in hac se exerceat». Vale, et ignosce, oro, si lesus es. XVI Kal. Septembris. 16 Cum eodem, eiusdem concertationis Sic est ut putabam; libertas iram peperit, veritas odium, admonitio fastidium. Sed quid agam? verba non redeunt. Blandior fuissem, si te blanditiis delectari crederem; imo vero severior, et hunc ipsum affectum in viro forti femineum liberius arguissem. Nunc quoniam, ut video, amicitie inimica libertas est, forte consultius agerem si tacerem; sed id quoque permetuo: est ubi silentium bilem movet. Loquar ergo ne rursus offendam, sed tam breviter ut coactum noveris.
Abbreviated transcription (Latin):
pareas uiti. hinc ille discuisus per
ignota uolumina ut ex singulis ali¬
quid decerpens rebus tins intersetas
plaudunt tibi discipuli et oustiũ
uecaut ĩuinetabilium autorum no¬
nmubs attoniti quasi ounuu quo¬
rum titulos tenes et noticiam sis ad¬
epius. Docti cuiteui ꝑfacile discetinit
quid cinusq ꝓprium quid alienum¬

Expanded text:
niti; hinc ille discursus per ignota volumina, ut ex singulis aliquid decerpens rebus tuis interseras. Plaudunt tibi discipuli et omniscium vocant, innumerabilium auctorum nominibus attoniti, quasi omnium, quorum titulos tenes, et notitiam sis adeptus; docti autem perfacile discernunt quid cuiusq