comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oportuninea ora morbis corpora existunt. Galliae & hyspaniae friur¬
mento in potum resoluto. quib diximus generibi spuma ita soncreta
profermento utuntur.: quadecausa leruor ullis ꝗͣ caeteris panis est dif.¬
ferentia est & salani crassior quippe melioris est generis plurimis tu¬
nicis thracium triticum uestitur ob nimia frigora illi plagas ex quisi¬
tum fa decausa & trimestria inuenit detinentib terras inuib: qued
tectio fere a satu mense ut reliquo orbe metitur. Totis hoe alpibi no¬
tum & hyemalib prouinciis. nullum hoc frumento laetius unicalamu.
practerea necusq capax seriturq non nisi tenui tecra. Est & bimestre
trrca thraciae sinum. quod. xlͦ. die quo satum est maturescit mitumq
nulli frumento plus este ponderis & fufirrib carere. Utitur eo &Sicilia
& achaya montuosis utras partib fuboea quoq circa caristum In tantĩ

Expanded text:
opportuniora morbis corpora existunt. Galliae et Hispaniae fruopportuniora morbis corpora existunt. Galliae et Hispaniae frumento in potum resoluto quibus diximus generibus spuma ita concreta pro fermento utuntur, qua de causa levior illis quam ceteris panis. 69 Est differentia et calami, crassior quippe melioris est generis. plurimis tunicis Thracium triticum vestitur ob nimia frigora illi plagae exquisitum. eadem causa et trimenstre invenit detinentibus terras nivibus, quod tertio fere a satu mense, cum et in reliquo orbe, metitur. totis hoc Alpibus notum, et hiemalibus provinciis nullum hoc frumento laetius, unicalamum praeterea nec usquam capax, seriturque non nisi tenui terra. 70 est et bimestre circa Thraciae Aenum, quod XL die, e quo satum est, maturescit, mirumque nulli frumento plus esse ponderis et furfuribus carere. utitur eo et Sicilia et Achaia, montuosis utraque partibus, Euboea quoque circa Carystum. in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Siuppe non excedunt mrodii uicenas libras. Si quis granum ipsum pon¬
demit sardum adicit sex libras alexandrinum & trientes hoc &siciũ
pendus. Boeticum totam libram addit a phrytum & dodrantes In trĩ¬
padana italia scio uicenas quenas libras forris modios pendere cuta
dusium & senas lex certa natura est ut in quocunq genere pane mi¬
litari tertia portio ad grani pondus accedat. & tertia sicut optimum¬
enẽ frumentum quod quod inpactum songium a guae capiat: Riuhxdam
generib per se pondus sicut ballearico modio tritici pami ponio. xxx7.
reddit. Quibidam in pisis mixtis ut cyprio & alexandrino .xxx. prope
libras non excedentib. Eyprium fuscum est panemq nigrum facit Ita¬
q miscetur alexandrinum tandidu redduntq .xxv. pondo Thebay¬
cum libram adiicit marina aqua subigi. quod pleriq maritimis locis
faciunt etcast occasione iucrandi salis utdissimum. Nec ala decausa

Expanded text:
quippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponquippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Sardum adicit selibram, Alexandrinum et trientem—hoc et Siculi pondus—, Baeticum totam libram addit, Africum et dodrantem. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium et senas. lex certa naturae, ut in quocumque genere pani militari tertia portio ad grani pondus accedat, sicut opt frumentum esse, quod in subactum congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus , sicut Baliarico: modio tritici panis p???. XXXV reddit; quibusdam binis mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque XXV pondo. Thebaicum libram adicit. marina aqua subigi, quod plerique in maritimis locis faciunt occasione lucrandi salis, inutilissimum. non al
Abbreviated transcription (Latin):
iumentis sinulis quem dixiius ordinem fecerat. Graecia & prnticũ
laudauit. quod in italia non peruenit. Ex onni eodem genere grani
praetulit tracontion & stelepantium & selimusinum aigumento ecrasuis¬
mi salami. Itaq pingui solo haec genera assignabat. letisimum & maxi¬
me mannesen tenussii alami in humidis seri iubebat : quoniam mul¬
to egerx alimento hae fuerunt sentenciae Alexandro magno regrante cui
clarissima fuit graecia. atq in toto otbe terrauum potentis sima ita tamen
ut ante mortem eius anniis fere .c. X. Sophodes poeta in fabula T ripro¬
lemo frumereum stalictum ante cancta landauerit ad uerdum translaa
sentencia s tortumatam Italam sandido carere framento quae laus
petiuiaris hodie italico et. Quo magis admiror posteros graetorum
nullam mentionem huius fecise frumenti Rnnc ex his generid quȩ
romae inuchuntur leuisnum est gallicum atq checsonense aduetũ.

Expanded text:
iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum laudavit, quod in italiam non pervenit . ex omni autem genere grani praetulit dracontian et strangian et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudian, tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento. haec fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere candido. quae laus peculiaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecornm nullam mentionem huius fecisse frumenti. <2> Nunc ex his generibus, quae Romam invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum,
Abbreviated transcription (Latin):
phires Oidenm maxime nuchm & atunta & prastipue auena alamus
altior frumento ꝙ orideo Arista mordatior ordeo In area exteruntur tri¬
ticum & filigo & ordeum. Sic & seruntur pura qualiter molinturr qr tosta
non sunt. ⁊ diuerso far nilium panitum prregari nisi tosta non posstint. Itas¬
cumhaee suis foliculis serantor cruda e far in uagmulis suis senuant ad
bras & faba .xxii. ponderosiusq magisg num trititum tac in aegx.
pto ex olira conficitur. Tertium genus spicas hoc ibi est. Hallas quicq
suum genus faris dedere. quad illie bracem uocant ꝑe apud nos scanda¬
lam ntidisimi grani. Et alia differentia quod fore quarernis libris plis
aeruidem somparauerim candore ac pendere quo maxime decernitur.
Moncanis modo comparetiri italiae agruis externum in quo principa¬
tum tenuit Sicilia derde Boctia mox aphrita Tertium ponaus Thra¬
cio srcio demde & degyptio athletarum tum decreto quorium capacitus

Expanded text:
plures. hordeum maxime nudum et arinca, set praecipue avena. calamus plures. hordeum maxime nudum et arinca, set praecipue avena. calamus altior frumento quam hordeo, arista mordacior hordeo. in area exteruntur triticum et siligo et hordeum. Sic non sunt. e diverso far, milium, panicum purgari nisi tosta non possunt. itaque haec cum suis folliculis seruntur cruda. et far in vaginulis suis servant ad bras et faba XXII. ponderosius far magisque etiamnum triticum.pto ex olyra conficitur. tertium genus spicae hoc ibi est. Galliae quoque suum genus farris dedere , quod illic bracem vocant, apud nos scandalam, nitidissimi grani. Est et alia differentia, quod fere quaternis libris plus equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur Italiae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio, deinde et Aegyptio, athletarum cum decreto, quorum capacitas
Abbreviated transcription (Latin):
& papaueri legumina diuituis florent s eo hieł tum. ac sictoi sed di¬
utissime fiba xi. diebi. Non autem singulis capita diui quoniam alio des¬
nente aliud incipit nec tota seges sicut frumenti pariter Si liquata ue
ro ommnia diuieisis dieb & ab ima primum parte paulatim flore sus.¬
eunte frumienta cum defloruere crassescunt maturenturq sompliram̃
diebi .xl. Item faba paucissimis sicet Id emim a Iemente dieb xl pariꝰ¬
citnr Milium ge panicum & sesima & ommia uestuta .xl. dieb mata¬
rantur a flore. magna terrae caeliq differentia. in aegypto enim orde¬
um sexta a satu mense. Tramenta .xiͦ. metiuntur in hellade. orolenm
in peloponeso octauo s framenta etiamnum tardiis grana in stipnla
srmito textu spicantire. In faba leguiminiesq altonis lateribi siliquentur
fortiora sontra hyenes frumenta leguminas in cibo tunacue frumento

Expanded text:
et papaveri. Legumina diutius florent, et ex his ervum ac cicer, sed diet papaveri. Legumina diutius florent, et ex his ervum ac cicer, sed diutissime faba, XL diebus, non autem singuli scapi tamdiu, quoniam alio desinente alius iro omnia diversis diebus et ab ima primum parte, paulatim flore subeunte. 60 Frumenta cum defloruere, crassescunt maturanturque, cum plurimum, diebus XL, item faba, paucissimis cicer. id enim a sementi diebus XL perficitur. Milium et panicum et sesama et omnia aestiva xl diebus maturantur a flore, magna terrae caelique differentia. in aegypto enim hordeum sexto a satu mense, frumenta septumo metuntur, in hellade VII hordeum, in peloponneso octavo, et frumenta etiamnum tardius. grana in stipula crinito textu spicantur. In faba leguminibusque alternis lateribus siliquantur. fortiora contra hiemes frumenta , legumina in cibo. <7> Tunicae frumento
Abbreviated transcription (Latin):
ordei octona. sed non ante supradictum geniculorum numetum songe¬
ptus estspicae quae ut spem sui fecit quattuor aut quinq tardissime dit¬
bus flecere incipiunt totidemq aut paulo plirib defiorescunt. ordea
uero cum tardissime . ⁊ͦ. Uarro quater nouenis dieb fruges absblui tradit
& mense .qͦ. meti fabae in folia exeunt: ac dictum cantes emittunt nullis
distinctos internodis. Reliqua legumina surculosa sunt. Ex his ramosa sicer
eruum lens Quouundam caules sparguntur in terram si non habeanit
adminiculum ut pisa quod nisi habuere aut deceriora fiunt. legiiinu
a sacumine frumentum ꝙ ordeum utrinq & quicquid sipula est in sa¬
curnis onum folum babe sedercto cabra funt saeteris leuua maut
ficia. sontta fuba sicer palliura pisum frumentis folum haumd mace¬
umi fabat rotundum s magnae leguiminum parti longiora Eruillae &
pis fasiolis uenosa sesimat Inoni singuinea. sadint fala lupimo tantẽ

Expanded text:
hordeo octona. sed non ante supra dictum geniculorum numerum concehordeo octona. sed non ante supra dictum geniculorum numerum conceptus est spicae, qui ut spem sui fecit, IIII aut V tardissime diebus florere incipiunt totidemque aut paulo pluribus deflorescunt, hordea vero, cum tardissime, diebus VII. Varro quater novenis diebus fruges absolvi tradit et mense nono meti. 57 Fabae in folia exeunt ac deinde caulem emittunt nullis distinctum internodervum, lens. Quorundam caules sparguntur in terram, si non habeant adminiculum; at pisa scandunt, si habuere, aut deteriora fiunt. Leguminum a cacumine, ut frumentum et hordeum. Utrumque et quidquid in stipula est in cacumine unum folium habet—sed hordeo scabra sunt, ceteris levia—, folia contra faba, cicer, pisum. Frumentis folium harundinaceum, fabae rotunda et magnae leguminum parti, longiora erviliae et piso, phasiolis venosa, sesamae et irioni sanguinea. cadunt folia lupino tantum
Abbreviated transcription (Latin):
gissima pedali ob siili somae granum comptzxas fimbriatoq. apilio car¬
uatur. Sunt & panico genera mammosa e pano paruis racemata pani¬
culis & sacumme gemino: Qumn & colore distingriitur candido nigro
tufo etiam pur pueo. panis multifariam e miliofit e panico rarius. sed
nulium frumento rarius ponderosius est. aut quod coquendo magis cre¬
scat. ix. ti. poudo panis e modio redaunt modiumq puitis data¬
bus sextaris inqglidis. Milium intra hos detcem annos ee iudia in Ita¬
liam inuestian inuectum est nigrum colore: amplim grauo harundi.¬
nerum suimo adolestit ad pedes altitudine .xii. praegrandib somis¬
lobas uotant. Omniuin fiugum fertilistimum. Ex uno grano terui
sextarii gignuntur seri deb in humidis trumenta quaedam in¬
genu tertio spicam incipiunt sencipere quaedam in quarto. sedeti
anmum ocultam. henicula autem sunt tritico quaterna: Faruis sena.

Expanded text:
gissima, pedali phoba. milio comae granum complexae fimbriato capillo curgissima, pedali phoba. milio comae granum complexae fimbriato capillo curvantur. sunt et panico genera mammosa, e pano parvis racemata panculis, et cacumine gemino; quin et colore distinguntur candido, nigro, rufo, etiam purpureo. panis multifariam et e milio fit, e panico rarus; sed nullum ponderosius frumentum est aut quod coquendo magis crescat. LX pondo panis e modio reducunt modiumque pultis ex tribus sextariis madidis. milium intra hos X annos ex india in Italiam invectum est nigrum colore, amplum grano, harundineum culmo. adolescit ad pedes altitudine vii, praegrandibus comis—iubas vocant—, omnium frugum fertilissimum. Ex uno grano sextarii terni gignuntur. Seri debet in umidis. <4> Frumenta quaedam in tertio amnum occultam. genicula autem sunt tritico quaterna, farri sena,
Abbreviated transcription (Latin):
pit a primo satu ordei die primo ⁊. legumen quarto uel tum toudissime
uiii faba .xuͦ. aut xxxͦ. leguimia in aegypto .xͦ. die. Ex ordeo alterum
caput grani in radicem exit. alcerum in hecba quae & pror florg. Ra.¬
dicem trassior pars grani fundit tenuuor fiorem. sacrecis semmbus
eadem pars & radicem & florem frumenta hyeme in herba funt. Vemo
tempore fastigantur in stipulam quae sinit hyberm generis. aut milium&
panicum in culmum geniculatum & soncauum. Sifina uero in feruate:
um. Ommum satiuerum fructus aut spicis continetur ut tritici ordama
aut uasculis ut fisimae ac papaueris. Milium e panicum intantumpro
indiuiio & paruis auib exposita sunt. Indefensa quippe membranis contint̃¬
tur panicum a paniculis dictum sacinie languido nutant pauatim
extenuato suimo pene in surcculum praedensis aceruatur rat cum lon¬

Expanded text:
pit a primo satu hordeum die septimo, legumen quarto vel, cum tardissime, pit a primo satu hordeum die septimo, legumen quarto vel, cum tardissime, septimo, faba a XV ad XX, legumina in Aegypto tertio die. ex hordeo alterum caput grani in radicem exit, alterum in herbam, quae et prior floret. radicem crassior pars grani fundit, tenuior florem, ceteris seminibus eadem pars et radicem et florem. 52 Frumenta hieme in herba sunt, verno tempore fastigantur in stipulam quae sunt hiberni generis, at milium et panicum in culmum geniculatum et concavum, sesama vero in ferulaceum. 53 omnium satorum fructus aut spicis continetur, ut tritici, hordei, aut vasculis, ut sesamae ac papaveris . milium et panicum tantum pro indiviso et parvis avibus expositum est; indefensum quippe membranis continetur . Panicum a paniculis dictum, cacumine languide nutante , paulatim extenuato culmo paene in surculum, praedensis acervatur granis, cum lon
Abbreviated transcription (Latin):
T queniam praeparatus est ager nunc indicabitut natura frugum. sunt
aũt ẜo prima eorum genera frumenta ut triticum ole ordeum legumina
ut faba & ficer. Differentia uero notior ag ut indicari deceat finfru¬
menti ipsius totidem genera per tempora satu diuisa hyberna quae suca
uergilioum occasum sata tecra per hyemem nutriuntur otdeum. Aestiua
quae aestate ante uegiliarum exortum seruntur ut milium panicum si¬
sima uiminum miio iͥtaliae dimtaxat ritu. Aliogum in graetia &x in
Asia onnuia uergiliaꝵ occafu serumtue. Huaedam autem utroꝵ tempne
in italia. Ex his quaedam & tertio ueris tempore liqui uerna mila
panicum lentem sicer alicam appellant. Sementica autem triticnm ot¬
deum fabam rapam esmn tritici genere paris aligua pabuli est quadiuge¬
radices praeter fabam easq fuiculosas. qr non in multa dindintue A¬
tisimas autem sicer pumenta multis radicantur fibris siue ramis frũ.¬

Expanded text:
t quoniam praeparatus est ager, nunc indicabitur natura frugum. sunt autem duo prima earum genera: frumenta, ut triticum, hordeum, et legumina, ut faba, cicer. differentia notior, quam ut indicari deceat. x 49 Frumenti ipsius totidem genera per tempora satu divisa: hiberna, quae circa vergiliarum occasum sata terra per hiemem nutriuntur, ut triticum, hordeum; aestiva, quae aestate ante vergiliarum exortum seruntur, ut milium, panicum, sesama, horminum, irio, Italiae dumtaxat ritu. alioquin in Graecia et in Asia omnia a vergiliarum occasu seruntur, quaedam autem utroque tempore in Italia, ex his quaedam et tertio veris. 50 aliqui verna milium, panicum, lentem, cicer, alicam appellant, sementiva autem triticum, hordeum, fabam, rapam. et in tritici genere pars aliqua pabuli est quadripenia singulas habent radices praeter fabam, easque surculosas, quia non in multa dividuntur, altissimas autem cicer. frumenta multis radicantur fibris sine ramis. erum
Abbreviated transcription (Latin):
apertas relingui. iusolutiore teria sappib̃ firmaui in eprocib aut slpmuis
luttrb procumbere quaslam obcaetari & in alias dirigi maiores poter¬
tiores q qua sit occasio silice uel glarea steruiora aut eatum binis iutrm¬
q lapideb disterminari & alia super integi. Siuae extripandae rations
democritus pcodidit lupmi fiore in suio sicute uno die macerato starsisqͥ

Expanded text:
apertas relinqui, in solutiore terra saepibus firmari vel proclivibus ac supinis apertas relinqui, in solutiore terra saepibus firmari vel proclivibus ac supinis lateribus procumbere; quasdam obcaecari et in alias dirigi maiores patentioresque et, si sit occasio, silice vel glarea sterni, ora autem earum binis utrimque lapidibus statuminari et alio superintegi. silvae extirpandae rationem Democritus prodidit, lupini flore in suco cicutae uno die macerato sparsisque
Abbreviated transcription (Latin):
quas nos extimamus nula esse dubias. inter prima idem saus ue fams¬
lius malae suit nihl sero faciendum in agacuitura ommes tensent Ite¬
rumq suo quaes tempore facienda & tertio praecoepto praetermmisai stu¬
stra reuocaui. De terra cariosa exetratio satonis abunde indicata est s̃ ꝙ̃
praediceie non ceslit is quicqnid per asellum fieri potest uiliss ne contat
Filix biennio moritur n frondem agere non patiaras I&l efficacisfmne con¬
tnigit geriminatis ramis baculo decussis. Sucus emm ex ipsa defluens nertat
radices Auint ꝙ trica salticium auulsas non renasci nec harumoine sectas
aut exaratas uonieri ierundine imposita Simmiliter & harimdinem exata¬
ri fuice uomeci imposita praecpiunt. hancosus ager uerti paa deb aut
in saxoso bidentib trutecta igni optime toluritur. huimiderem agrum
fossione concidi atq sutari untilistimum est Fossas autem cretosiȩ locis

Expanded text:
, nos existimamus nulli esse dubias. — Inter prima idem cavet, ne fami, nos existimamus nulli esse dubias. — Inter prima idem cavet, ne familiae male sit. — Nihil sero faciendum in agricultura omnes censent, iterumque suo quaeque tempore facienda, et tertio praecepto praetermissa frustra revocari. — De terra cariosa execratio Catonis abunde indicata est, quamquam praedicere non cessantis. — Quidquid per asellum fieri potest, vilissime constat. — 45 Filex biennio moritur, si frondem agere non patiaris. id efficacissime contingit germinantis ramis baculo decussis; sucus enim ex ipsa defluens necat radices. aiunt et circa solstitium avolsas non renasci nec harundine sectas aut exaratas vomeri harundine inposita. similiter et harundinem exarari filice vomeri inposita praecipiunt. — 46 Iuncosus ager verti pala debet aut in saxoso bidentibus. frutecta igni optime tolluntur. 47 umidiorem agrum fossis concidi atque siccari utilissimum est, fossas autem cretosis locis
Abbreviated transcription (Latin):
dim agelio largiores inuito fructus pertiper& ꝙ̃ ex ampliss ims uie
uicinitatis munidia magna erat ceu fiuges alieras pelicers ueneficus ꝙͣ¬
obiem ad spuuio abino fituli die dicta mecuens dlamnationem cum in sut¬
fragium trib oporterꝙ ire instramentum rusficum omne in forui
stitam ferramenta egregie fatta graues ligones ⁊emeres pondetosoe boues
satiros postea dixit ueneficia mea i urrites hece sunt nec possum uooosten¬
dere aut in forum esteraders iucubranones meas ingiliasq & sudores Idꝗ oñii
sentencis absolutus est profeto opena non impeisa sonstat st ideo maiores
fertiuisimum in agro oculum domini esse dixerunt. Reliqua praecoepta
reddantur suş locis quae propria generum sniguletum erunt. hiterim
ommunia quae succurunt non omictenus &in primis atonis humanis¬
sunum & utilissimum ad agendum ut diligant ucini causas reddit ulle¬

Expanded text:
dum agello largiores multo fructus perciperet, quam ex amplissimis dum agello largiores multo fructus perciperet, quam ex amplissimis vicinitas, in invidia obrem ab Spurio Albino curuli aedile die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, instrumentum rusticum omne in forum stitam, ferramenta egregie facta, graves ligones, vomeres ponderosos, boves saturos. postea dixit: Veneficia mea, Quirites, haec Sunt, nec possum vobis ostendere aut in forum adducere lucubrationes meas vigiliasque et sudores . omnium sententiis absolutus itaque est. profecto opefertilissimum in agro oculum domini esse dixerunt. 44 Reliqua praecepta reddentur suis locis, quae propria generum singulorum erunt. interim communia, quae succurrunt, non omittemus, et in primis Catonis humanissimum utilissimumque: id agendum, ut diligant vicini. causas reddit ille
Abbreviated transcription (Latin):
pcis suuis prospexere uite sum emim dicerent malis inteligere uo¬
mimina esent: praccipiebant enum ista qui trumphale denas agen¬
ti libias in suꝑpelestili rimini dabant qui mortuo uillico ⁊ elinquere
uictotias & renerti in sua uurra postulabant quorum praedia colenda
susciebat res p ecercitusq ducebant senata illis uulictante Inde ila
religna oratiua. Neqͣ agricolam esse quisquis emerꝙ quod pnestare
e fundus poset Malum̃ paterfamilias quisquis interdiu facerq qđ
noctu posq naͣn in tempestate cceli perorem qui profestis diehage¬
ret quod feriatis deberg pesimum qui sereno die suo tecto potius
operuretur qͣ in agio. Neqo mihi temꝑire quomimnus unum exem¬
plum antiquitatis afferam ex quo inicelligi possit apud populum eti¬
am de cuiturris agendi morem fuisse qualiterq defendi soliti suit
ili uri. E. furrius srisnius e seruitute liberatus cum in paruo admo¬

Expanded text:
ptis suis prospexere vitae. namque cum dicerent malis, intellegere voptis suis prospexere vitae. namque cum dicerent malis, intellegere vonimum esset inpendii. praecipiebant enim ista, qui triumphales denas argenti libras in supellectile crimini dabant, qui mortuo vilico relinquere victorias et reverti in rura sua postulabant, quorum heredia colenda suscipiebat res p., exercitusque ducebant senatu illis vilicante. 40 inde illa reliqua oracula: nequam agricolam esse quisquis emeret quod praestare ei fundus posset; malum patrem familias quisquis interdiu faceret, quod noctu posset, nisi in tempestate caeli; peiorem qui profestis diebus ageret, quod feriatis deberet; pessimum qui sereno die sub tecto potius operaretur quam in agro. 41 Nequeo mihi temperare, quo minus unum exemplum antiquitatis adferam, ex quo intellegi possit, apud populum etiam de culturis agendi morem fuisse qualiterque defendi soliti sint illi viri. C. Furius Cresimus e servitute liberatus, cum in parvo admo
Abbreviated transcription (Latin):
ene debere & tamen sibi metipsi nen uideri coli tura ergastius pei¬
mum est & gnicquid agitiro a desperantib temerarium iotatur onam
uocem antiquecum fuise & fortasis incredibile poenitus extimetur nihit
minus expedne ꝙ̃ agrum optime edeie T auus. L. uuifus ab infimantali¬
um hunulitate onsulatum mulitari maustria myctus antiquas alias par.
siioniat friciter mue sidos liberalitate dini auguisti congestȩ usq ad
detrachonem hecedis ex hausit agros m̃ piceno coemendo colendos in gio¬
riam iuteriusieuem̃ ergo famemq censemus qͥo hertule modum in
dicem rerim ominum ut ilissnum. Bene colere neceririum est obtimg
dimmo sum praeterꝙͣ sobole sua colono Alioquin colente domino aliruas
messes coligere non ex pedit si cemputetut impendium opere necteme¬
re oliuam. nec quasdam terras diligenter colere sicut in sicilia tradũt.
& oraculo s. malis ac bonis go defendi aeguum est abanos qui prege¬

Expanded text:
esse debere et tamen sibimet ipsi non videri. coli rura ab ergastulis pesesse debere et tamen sibimet ipsi non videri. coli rura ab ergastulis pessumum est, ut quidquid agitur a desperantibus. temerarium videatur unam vocem antiquorum posuisse, et fortassis incredibile, ni penitus aestimetur, nihil minus expedire, quam agrum optime colere. 37 L. Tarius Rufus infima natalium humilitate consulatum militari industriaridet, sestertium liberalitate divi Augusti congestum usque ad detractionem haeredis exhausit, agros in Piceno coemendo colendoque in gloriam. Internicionem ergo famemque censemus ? Imo hercle judico modum rerum omnium utilissimum. Bene colere necessarium est, optime damnosum, praeterquam subole sua colono aut pascendis alioqui colente. domino aliquas messes colligere non expedit, si conputetur inpendium operae, nec temere olivam, nec quasdam terras diligenter colere, sicut in Sicilia tradunt, ex oraculo scilicet: malis bonis. sed defendi aequum est abavos, qui praece
Abbreviated transcription (Latin):
stris uel rubus ꝑulbus minutis Trifolium hecba pratensis quercus sulut¬
stris prius malusq frumentari soli note. stem nigra terra & smerei co¬
loris onnis sreta coquit & permacram sabulum q̃ nisi id pertenue est¬
& multo campestrit magis qͣ el uosis respondent eadem modum agri
in primis antiqui señandum putauere: Iiuppe ita censebant satius esse
minus serere & melius atare : qua in sentencia & Tirglium fuisse uideo
princeps non fraudando magnitudine hac quoꝗ sua en. pometio qui
numg̃ agrum mertatus est encerminim agro emipto donium uenden¬
dam inelementer atq non ex utuitae puiblici status mago ensuit hoc
exordio praecepta pandere ngresus ut tamen appareat assidiutatem
desyderatom ab eo. Dehnine peritia uillicorum in fura habenda est muitaq
de his sato praetoepit nobis satis sit dixisse ꝙͣ proximum domino cordi

Expanded text:
stris vel rubus, bulbus minutus, trifolium, herba pratensis, quercus, silvestris vel rubus, bulbus minutus, trifolium, herba pratensis, quercus, silvestris pirus malusque frumentarii soli notae, item nigra terra et cinerei coloris. omnis creta coquet, nisi permacra, sabulumque, nisi id etiam pertenue est, et multo campestribus magis quam clivosis respondent eadem. 35 Modum agri in primis servandum antiqui putavere, quippe ita censebant, satius esse minus serere et melius arare; qua in sententia et Vergilium fuisse video. princeps —, non fraudando magnitudine hac quoque sua Cn. Pompeio, qui numquam agrum mercatus est conterminum. agro empto domum vendendam inclementer atque non ex utilitate publici status Mago censuit, hoc exordio praecepta pandere ingressus, ut tamen appareat adsiduitatem desideratam ab eo. 36 Dehinc peritia vilicorum in cura habenda est, multaque de his Cato praecepit. nobis satis sit dixisse, quam proximum domino corde
Abbreviated transcription (Latin):
MODUS hic probatut ut neq fundius uilam quaerat neq uilla fundum non
ut fecerint iuxta diuersum fadem aetate exemplis R. lcullus & 3. Sce¬
uola cum uula steuolas fundus sarerꝙ. Uilla luculli agro. quo in genere
ensoria castigatio erat inius arare q̃ serere nec haee sine arte quada
est Nuissimus uillam in misenenti posuit .c. marius uil sonful sedpe¬
ritia astramentanodi sicut somparatus ei ꝙ in casteris sula foelix quos¬
cactos fiusst differentiae sonuenit. Neꝙ iuxta paiudes ponenda elle. nz
aduerio amne ꝙ̃ ꝙͣ hemetus onnimo fumime semper ante lucanas au¬
ras insalubres uecissime tradidit. S pectare in aestuosis locis septentrio¬
nes deb meridiem in frigidis in temperatis exortum aequmoqialem. Agui
ipfiuis bonitas quib argumentis iudicanda fit ꝙͣ ꝙͣ de terras optimo ge¬
nere disserentes abunde dixisse possumus iuderi. Etrannnum traoitas¬
notas subsignabimus satonuis maxiine uerbis. fbulum uel grunus silue¬

Expanded text:
Modus hic probatur, ut neque fundus villam quaerat neque villa fundum, non, ut fecere iuxta diversis in eadem aetate exemplis L. Lucullus et Q. Scaevola, cum villa Scaevolae fructus non caperet, villam Luculli ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Misenensi posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metandi sic, ut conparatos ei ceteros etiam Sulla Felix caecos fuisse diceret. <2> convenit neque iuxta paludes ponendam esse neque adverso amne, quamquam Homerus omnino e flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis locis septentriones debet, meridiem in frigidis, in temperatis exortum aequinoctialem. Agri ipsius bonitas quibus argumentis iudicanda sit, quamquam de terrae genere notas subsignabimus Catonis maxime verbis: ebulum vel prunus silve
Abbreviated transcription (Latin):
rantib libeus patres commemorat & hodie sacra pusta atq nataluim
pulte fictilla conficumtur uideturq tam plus ignotam graetiae fuisse
ꝓ staliae polentam. Tritici semine auidius nullum est nec quad plus
alimenti trahat siliginem dixerim proprie tuitici deuitus Candor est¬
& sine mrtute & sine pondece sonuenieus humidis tractib qualeas
italiae sunc & gallias somatas sea & transalpis mallobrogum tantum
temorumq agio pertinax in caeteas ibi partib biennio in triticum trã¬
sit. Remedium ut grauissima quoq genera eius serantur

Expanded text:
rantibus liberis patres commemorat. et hodie sacra prisca atque natalium rantibus liberis patres commemorat. et hodie sacra prisca atque natalium pulte fitilla conficiuntur, videturque tam puls ignota Graeciae fuisse quam Italiae polenta. xx 85 Tritici semine avidius nullum est nec quod plus alimenti trahat. siliginem proprie dixerim tritici delicias candore sive virtute sive pondere. conveniens umidis tractibus, quales Italiae sunt et Galliae Comatae, sed trans Alpes in Allobrogum tantum Remorumque agro pertinax, in ceteris ibi partibus biennio in triticum transit. remedium, ut gravissima quaeque grana eius serantur
Abbreviated transcription (Latin):
uulgatisima tor qued adoreum ueteres appellauee giligo trititum haec pli.¬
rimis teriis sommunia. Aruita galliarim propria copiosa & italiae ese¬
In aegypto autem ac syria suliciaq & asia ac gnietia perilines rea orira
typhe Aegyptus simullagmem conficit & tritico suo nequaq̃ italiae pare
Qui rea utuntur non habent far Et & haer Italia ꝙ in sampamia ura.¬
xime semenq appellatur. hoc habg nomen. Res praeclara ut mox do¬
tebimus propter quem hometus ridoros auira dixit. non ut aliqui ar¬
bitrantur. quoniam uitam donare. Amglum quoq ex ea fit priore crasins
haec sola diferentia est ex omii genere durisimum far ꝙ contra hyemes
firmissum patitur frigidissimos locos ꝑ minus subatos nel aestinosos
sitientesq primus antaquis latio cibus magno aiguimento adorare
donis sicut diximus. pl puite autem non pane iuxisse longo tempore
Ro ᷤᷤ manifestum quoniam & pulmentaria hodieq dicuntur & frmius
antiquissimus uates obsichionis famem ex primens offam eripuise plo¬

Expanded text:
lentissima far, quod adoreum veteres appellavere, siligo, triticum. haec plurimis terris communia. arinca Galliarum propria, copiosa et Italiae est, Aegypto autem ac Syriae Ciliciaeque et Asiae ac Graeciae peculiares zea, oryza, tiphe. Aegyptus similaginem conficit e tritico suo nequaquam Italicae parem. qui zea utuntur non habent far. est et haec ltaliae, in Campania maxime, semenque appellatur . hoc habet nomen res praeclara, ut mox docebimus, propter quam Homerusζείδωρος ἄρουρα dixit, non, ut aliqui arbitrantur, quoniam vitam donaret. amylum quoque ex ea fit priore crassius; haec sola differentia est. ex omni genere durissimum far et contra hiemes firmissimum . patitur frigidissimos locos et minus subactos vel aestuosos sitientesque. primus antiquis Latii cibus, magno argumento in adoriae donis, sicuti diximus. pulte autem, non pane, vixisse longo tempore Romanos manifestum, quoniam et puantiquissimus vates, obsidionis famem exprimens offam eripuisse plo
Abbreviated transcription (Latin):
uendacem ese oportere dixit fiuctum fundum in adiuescentia sonseren¬
go dixere aliena insania frui: Sedita ut uillaꝵ tutela non sit oneri. st
tamen qui bene habit& saepiu uentitare in agrum frontemq domini
plus prodese ꝙͣ occipitium non mentiuntur.

Expanded text:
vendacem esse oportere dixit, 31 fundum in adulescentia conserenvendacem esse oportere dixit, 31 fundum in adulescentia conserengo dixere, aliena insania frui, sed ita, ut villarum tutela non sit oneri. eum tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, frontemque domini plus prodesse quam occipitium non mentiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
prope sit: oppidumq ualdum ut nauigioꝵ euectus uel itinerum ui bene
edificatus & cultus in quo ttlli pleross uideo Segnitia emum puioris domimi
pro emptore est arbitrantir. Nihil est danmosius deserto agro. Itas sato
debono donmo melu emi. nec temere conteninendam alienam disipli¬
nam agrq ut honiini ꝗͣ uis quaestuosus sit. Si tamen & sumptuosus non
muitum fuperese ie in agco quaetuosiss iam iudicat uitem non frustta
quoniam antea de mpensae ratione cauit. prexie ortos rignos ner id
faiso si sus oppido sint & prata quae antiqui parata dixere. idemsato
interogatus quis esꝙ certissimus quaestus respondit. Si bene pascas qui
proximus sit at bene Summa oninium in hoc spectanda fuit ut frutus
is maxime probareture qui ꝙͣ ininimo impendio sonstaturus hoc ex loco¬
tum occasione iliter alibi decernitur eodemq pertins quod agucolam

Expanded text:
prope sit oppidumque validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, ut bene prope sit oppidumque validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, ut bene aedificatus et cultus. in quo falli plerosque video; segnitiem enim prioris domini pro emptore esse arbitrantur. nihil est damnosius deserto agro. itaque Cato, de bono domino melius emi, nec temere contemnendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et sumptuosus, non multum superesse. 29 ille in agro quaestuosissimam iudicat vitem, non frustra, quoniam ante omnia de inpensae ratione cavit; proxime hortos irriguos, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere, idemque Cato interrogatus, quis esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas; qui proximus: si sat bene. 30 summa omnium in hoc spectando fuit, ut fructus is maxime probaretur, qui quam minimo inpendio constaturus esset. hoc ex locorum occasione aliter alibi decernitur. eodemque pertinet, quod agricolam
Abbreviated transcription (Latin):
ortissiani uiri ꝙ milites srenuissimi ex agricolis gignuntur mimmei
male cogitantes praedium ne cupide emas in re iustica opere ne parcas
in agro emendo minime quod male emptum est senper poenita agrus
paraturos ante ommnia intueri oports aquarum urra aut iuicinum
Singula magnas interpraetationes habent nec dubias sato in soncami¬
nis hoc amplius extimari iubq quo pacto uiuant. In bono enim inquit
regione bene incenti detilius regulus ille pͥnrico bello bis sonsul aiebat
Neq foecundissimis locis in salubrem agrum parandum. neq efecis sa¬
luberrimum. Salubatas loci non semper incolarum colors detegitur quo¬
niam assueti etiam in pestilentib dirrant. praecerea sunt quaedam par¬
tih aumi alibuia. Rechal autemi alutiunt edt muesi quad toto amne salibue.¬
Malus et ager cum quo dominus lustaitre. Cato meer prua spestari mos
ut solum sua uirtute ualeat: qua dictum et positione ut operariorum copia

Expanded text:
ortissimi viri et milites strenuissimi ex agricolis gignuntur minimeque male cogitantes. — Praedium ne cupide emas. in re rustica operae ne parcas, in agro emendo minime. quod male emptum est, semper paenitet. agrum paraturos ante omnia intueri oportet aquam, viam, vicinum. singula magnas interpretationes habent nec dubias. 27 Cato in conterminis hoc amplius aestimari iubet, quo pacto niteant. in bona enim, inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. salubritas loci non semper incolarum colore detegitur, quoniam adsueti etiam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre.malus est ager, cum quo dominus luctatur. 28 Cato inter prima spectari iubet, ut solum sua virtute valeat qua dictum est positione, ut operariorum copia
Abbreviated transcription (Latin):
e sorriarioium sordib nisi admixta aqua Item largiosius tunc existi¬
mant in denos pedes quadratos tres modios. Id quidem soli natura de¬
ceruit olumbino ac suillo plagis quos atborum medentur. si ma¬
la punica acida nastantur ablaqueatis radicib fimum suilium adhi
cumia spargi Umo lasare diuito si findantur in arbore pediculum
itotqueri Ficis citis amnicam arindi. saeteris aiborib eguis feret ui¬
ni. aut lupmum sircum radices earum seri aqua quoq lupmi de cocti cire¬
cumfusa pomis prodest fici tum xulcanalib tonuerit sadunt. Reme¬
dium est ut ante scipula ordeacea areae stringantur. erasos pratto¬
ces facit: cogitq matirrestere calx admota radicib. Et hoc ante om̃a
poma interuelli melius est ut quae relicta simt grandescan.¬

Expanded text:
e coriariorum sordibus nisi admixta aqua, item largius. iustum existie coriariorum sordibus nisi admixta aqua, item largius. iustum existimant in denos pedes quadratos III modios. id quidem soli natura decernet. Columbino ac suillo plagis quoque arborum medentur . si mala punica acida nascantur, ablaqueatis radicibus fimum suillum addicumina spargi vino lasere diluto; si findantur in arbore, pediculum intorqueri ; ficis utique amurcam adfundi, ceteris arboribus aegris faecem vini, aut lupinum circum radices earum seri. aqua quoque lupini decocti circumfusa pomis prodest. fici, cum Volcanalibus tonuit, cadunt. remedium est, ut ante stipula hordeacea areae stringantur. cerasos praecoces facit cogitque maturescere calx admota radicibus. et haec autem, ut omnia poma, intervelli melius est, ut quae relicta sint grandescan
Abbreviated transcription (Latin):
fuet a sacumme. Vberrunas autem ficus iubrica amurrta delutaꝵ cu
fano infusa radicib frondere incipieatium facit sapuficorum laudantur
maxime nigrae & in praetosis quoniam fomenta plirrima habeant sa¬
puficatio ipla post ymibrem. In primis autem sauendum ne ex remedis ui¬
tia fant quod euenit nimia uut intempestiua medicina. Interaucatio
arborib prodest. sed omnium annorum trucidatio inutiliss ua. Uits
tantum tonsuram annuam quacrit. Alternam myrtus eomicae oletie
qr celeriter fruticescumt. sacterae rarius tondentur. Nulla autimmno. ac ne
radantur quidem nisi uere putatione plaga ad uitalia funt omnia quaetũ¬
q non superuacua. Similis fumatio gaudent eo sed cauendum ne inferuo¬
re solis admoneaturr ne inmaturius ne ualidius ꝙͥ opus sit. Urit uintas
suuilum. nisi quinquennio intei posito practer ꝙͣ si rigunis diluatur &

Expanded text:
fuerit a cacumine. uberrimas autem ficus rubrica amurca diluta et cum fuerit a cacumine. uberrimas autem ficus rubrica amurca diluta et cum fimo infusa radicibus frondere incipientium facit. caprificorum laudantur maxime nigrae et in petrosis , quoniam frumenta plurima habeant. caprificatio ipsa post imbrem. In primis autem cavendum, ne ex remediis vitia fiant, quod evenit nimia aut intempestiva medicina. interlucatio arboribus prodest, sed omnium annorum trucidatio inutilissima. vitis tantum tonsuram annuam quaerit, alternam vero myrtus, punicae, oleae, quia celeriter fruticescunt. ceterae rarius tondeantur, nulla autumradantur quidem nisi vere. putatione plaga ad vitalia . . . sunt omnia, quaecumque non supervacua. Similis fimi ratio. gaudent eo, sed cavendum, ne in fervore solis admoveatur, ne inmaturum, ne validius quam opus sit. urit vineas suillum nisi quinquennio interposito , praeterquam si riguis diluatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
e teria coperto etiam radices entimcidisste prodes titum lixurianti¬
um ficorum si fucimcisis tinerem addidisse fici ferotinae frunt si prir¬
niȩ gronle cum fabae inagnitudinem excessere detrahantue. Subna¬
scantire enum quae serius maturescunt eadem fronde incipunt si ia.¬
cumina rami cuius detrahantur & firmmores fertilioresq fuint. Num
capuficatio maturat in ea culices nasci aͤ gcossis manifestum est qieoniq
cum euo lauece non mueniuntur intus głuera quae in eos uersa appa¬
ret. xeundi tanta est auditas ut pleriq. aut pede relicto aut pinnȩ pat.¬
te erumpant. Et & alud genus sulicum quos uocanti. seatrinas fucis apius
similes ignauia malitiaq cum pernitie uerorum ꝙ utilium intermmiunt .n.
illos ats ipsi moriuntur. Aexant & tineae semina ficorum sontra quas
remedium in eadem scrobe defodere. Italicam lentistum in uersa parte quȩ

Expanded text:
 terra cooperto. etiam radices circumcidisse prodest vitium luxurianti terra cooperto. etiam radices circumcidisse prodest vitium luxuriantium ficorumque et circumcisis cinerem addidisse. fici serotinae fiunt, si primae grossi , cum fabae magnitudinem excessere, detrahantur . subnascuntur enim quae serius maturescunt. eaedem , cum frondere incipiunt, si cacumina rami cuiusque detrahantur, firmiores fertilioresque fiunt, nam caprificatio maturat. In ea culices nasci e grossis manifestum, quoniam , cum evolavere, non inveniuntur intus grana, quae in eos versa apparet. exeundi tanta est aviditas, ut plerique aut pede relicto aut pinnae parte erumpant. est et aliud genus culicum, quos vocant, centrinas, fucis apium similes ignavia malitiaque cum pernicie verorum et utilium ; interemunt enim illos atque ipsi commoriuntur. vexant et tineae semina ficorum, contra quas remedium in eodem scrobe defodere taleam lentisci inversa parte, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ΑRBVNCULI ac tubigmum remedia de monstrabimus uolimie pro¬
ximo. piterim est & castratio qnaedam in remediis tum macre sortias exegni¬
tudime astringente se uistoq pls uitalia arborum omprimento exactam fas¬
cĩs aciem utras manii imptimentes perpetuis incifuris dedacunt ac ueli¬
ti cutem Plaxant salutare id fuisse arrgumento sunt dulatatas sitatrices
cura Rarborum est quando tarum quas ttrebrantur ossa. Amnigdalas ex
amaris dulces funt scirciutosso stipite ab una parte fircumforato de¬
fiuens pituita abstergatur. Ex uinis detranitur sucus nnitilis higrater¬
ram foratis usq ad mediuliam in senecta aut cum dimento ninio abim¬
dare sentiuntiro. Item & ficorum turgido sortice mncisutis in obliguum leni¬
bus emittitue. Ita & fit ne decidant fructus pomiferis fuae germinant
nec ferunt fructum fixa radicti uditue lapis fereiles funt hoc idem
m amiglals ẽ tobore uneo adeto pi prtes sorois e thedi ac cimere

Expanded text:
rbunculi ac robiginum remedia demonstrabimus volumine proximo. interim est et scariphatio quaedam in remediis, cum macie corticis ex aegritudine adstringente se iustoque plus vitalia arborum conprimente exacutam falcis aciem utraque manu inprimentes perpetuis incisuris diducunt ac veluti cutem laxant. salutare id fuisse argumento sunt dilatatae cicatrices cina et arborum est, quando earum quoque terebrantur ossa. amygdalae ex amaris dulces fiunt, si circumfosso stipite et ab ima parte circumforato defluens pituita abstergeatur. et ulmis detrahitur sucus inutilis, supra terram foratis usque ad medullam, in senecta aut cum alimento nimio abundare sentiuntur. 253 idem et ficorum turgido cortice incisuris in oblicum levibus emittitur. ita fit, ne decidant fructus. pomiferis, quae germinant nec ferunt fructum, fissa radice inditur lapis fertilesque fiunt, hoc idem in amygdalis e robore cuneo adacto, in piris sorbisque e taeda ac cinere
Abbreviated transcription (Latin):
pserit & alius iuxta cum uerucae magnitudine qui ferunculus ap¬
a sirrculo euocata ad fructum emucescit  ac mouitur nec ue¬
terem placet palmitem in longum. & ad quartum usq pedamentum enit¬
ti quod ali dracones ali uincuos appelant ut facian quas metuleta
appelant cnm indiuuuit iutis pessimum im xmea traducere quinto amo
e ipsi palnites intorquentur singulaeq singulis materiae emittuntur
ac demde e proximis prioresq amputantur. Semper tustodem relinqui
melius ged is proximnus uiti esst debi nec longior ꝙ̃ ditum est & si lu¬
xuriauerunt palmnites intorqueri. ut quattuor materias uel duassi
uniuga erit ⁊ meai emitat. Si per se uitis ordinabitur sie pedamento

Expanded text:
pserit, et alius iuxta eum, verrucae magnitudine, qui furunculus appserit, et alius iuxta eum, verrucae magnitudine, qui furunculus apurculo conpleat , evocata ad fructum eiuncescit ac moritur. nec veterem placet palmitem in longum et ad quartum usque pedamentum emitti, quod alii dracones, alii funiculos vocant, ut faciant quae masculeta appellant. cum induruit vitis, pessimum in vinea traducere. quinto anno et ipsi palmites intorquentur singulaeque singulis materiae emittuntur ac deinde proximis, prioresque amputantur. semper custodem relinqui melius, sed is proximus viti esse debet, nec longior quam dictum est, et, si luxuriaverint palmites, intorqueri, ut IV materias vel II, si uniiuga erit vinea, emittat. <15> Si per
Abbreviated transcription (Latin):
re. pͥalmas duas tresue gemmas habere subiugo debet ex materiis
quib materia nascatur tunc per iugum mergi alligariq ut sustineat᷑¬
iugo nom pendeat unculo. mex astrictius a tertia gemina alligati. quo¬
niam & sic cohertetur impetus materiae densioresq citra pampini
exultert. sacumen religari uetant. Nam haec est derecta pars aut pre¬
ligata fructum dat plirimumq ipsa suruataro. quod citra est mate¬
nae mittit offensante credo spiritu & ua quam diximus medulia:
quae ita emicuerit materia fructum dabit anno seguentera. Sic duo
genera palmitum quod e duro exit materiamq in proximum annus
promittit pampinarium uocatur. aut uti supra sitatricem est frictu¬
arium. Alterum ex anniculo palinite semper frrictuarium relinguitur
sub iugo & qui uocatur custos. hic est nouellus palnies non longior tribi
gemmis proximo anno materiam daturus ni uitis luxuriose contem¬

Expanded text:
re. <13> Palmes duas tresve gemmas habere sub iugo debet, ex re. <13> Palmes duas tresve gemmas habere sub iugo debet, ex quibiugo, non pendeat, vinculo mox adstrictius a tertia gemma alligari, quoniam et sic coercetur impetus materiae densioresque citra pampini exultant. cacumen religari vetant. natura haec est: deiecta pars aut praeligata fructum dat, plurimumque ipsa curvatura. quod citra est, materiem emittit, offensante, credo, spiritu et illa quam diximus medulla. quae ita emicuerit materia fructum dabit anno sequente. 181 sic duo genera palmitum: quod e duro exit materiamque in proximum annum promittit, pampinarium vocatur aut, ubi supra cicatricem est, fructuarium; alterum ex anniculo palmite semper fructuarium. relinquitur sub iugo et qui vocatur custos — hic est novellus palmes, non longior tribus gemmis — proximo anno materiam daturus, si vitis luxuria se consum
Abbreviated transcription (Latin):
spitari recisa uiribi non aetate deceruitur. Termarum est ante crris¬
situdinẽ politarem uiti imperare Sequenti anno s pahnites saluteneñ
pro uirib matris singui aut gemmni. Item & secuto si cog& infrimitis
nutriantur. Tertio demum amo duo adyciantut. nec funt plures qua¬
ternis uinꝗ permuetendi breniterq non indiugendnm & semper in¬
hibenda fecunditas. fa est enim natura ut ponere maui q̃ uiuece
Sauucquid materie adimitue fructui accedit illa semiima nut qͣ fru¬
ctum gigni. quoniam fructus caduica res est Si pernitiose iuxuriat
uec ampliar fe. sed egerit. Dabit sonsilium ꝙ soli natura. In macro eti¬
am si uries habebit recisa inter iugum moritur ꝙ onmnis foetura sub
eo exeat. Mlinimum id esse debebit interuallum qut actingat iugum
supereq non teneat. adeo non recumbat ineo: nec delicate se spar¬
gat. Ita temperetur hic modus ut crescere etiannum malit ꝗͣ pare¬

Expanded text:
spitari recisa. 178 viribus, non aetate, decernitur. temerspitari recisa. 178 viribus, non aetate, decernitur. temersitudinem pollicarem viti imperare . sequente anno palmites educentur pro viribus matris singuli aut gemini. iidem et secuto, si coget infirmitas, nutriantur, tertioque demum II adiciantur. nec sunt plures quaternis umquam permittendi, breviterque non indulgendum et semper inhibenda fecunditas est. ea est natura, ut parere malit quam vivere. quidquid materiae adimitur, fructui accedit. illa semina mavult quam fructum gigni, quoniam fructus caduca res est. sic perniciose luxuriat, nec ampliat se, sed egerit. <12> Dabit consilium et soli natura. in macro, etiamsi vires habebit, recisa intra iugum moretur, ut omnis fetura sub eo exeat. minimum id esse debebit intervallum, ut attingat iugum speretque, non teneat, adeo non recumbat in eo nec delicate se spargat. ita temperetur hic modus, ut crescere etiamnum malit quam pare