comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liceret. In rem confertur: ut si quis ex testamento quod facere iussus
sit ex plaebescito uetetur. Ex comparatione causa constat. cum di¬
cimus necẽe fuisse alterutium facere: et id quod fecerimus satiusi
fuisse facere. Ea causa huiusmoi est. C. pompilius. cum a gallis ob¬
sideretur: neq fugere ullo modo poss uenit cum hostium ducibus ĩ
collocutionem. ita discessit. ut impedimenta relinqueret. exereitu:
educeret. satius ẽẽ duxit amittere impedimenta ꝗͣ exercitum. exer¬
citum eduxit. impedũnta reliquit. accersitur maiestatis. Quxe cõ¬
stitutiones et quae constitutionum partes sint uideor ostendisse. nc̃
quomõ eas. et qua uia tractari conueniat demonstrandum est. si p̾¬
us apenierimus quid oporteat ab ambobus in causa destinari. quo
Onstitutione igitur reꝑta statim quaerenda est ratio. Ratio
est quae causam facit et continet defensionem. hoc modo

Expanded text:
liceret. In rem confertur, ut si quis, ex testamento quod facere iussus liceret. In rem confertur, ut si quis, ex testamento quod facere iussus sit, ex plebis scito vetetur. Ex conparatione causa constat, cum dicimus necesse fuisse alterutrum facere, et id, quod fecerimus, satius fuisse facere. Ea causa huiusmodi est: C. Popilius, cum a Gallis obsideretur neque fugere ullo modo posset, venit cum hostium ducibus in conlocutionem; ita discessit, ut inpedimenta relinqueret, exercitum educeret. Satius esse duxit amittere inpedimenta quam exercitum. ‹Exercitum› eduxit, inpedimenta reliquit: arcessitur maiestatis. Quae constitutiones et quae constitutionum partes sint, videor ostendisse. Nunc quo modo eas et qua via tractari conveniat demonstrandum est, si prius aperuerimus, quid oporteat ab ambobus in causa destinari, quo . CAPUT 26 Constitutione igitur reperta statim quaerenda ratio est. ‹Ratio est› quae causam facit et continet defensionem, hoc modo,
Abbreviated transcription (Latin):
amissione. Necessitudinem ut ille qui ad diem commeatus
ut sui misereatur. hoc in iudicium non fere põt usu uenire:i
nisi quando pro eo dicimus. cuius multa recte facta extant
hoc mõ. In loco cõmuni per amplificationem iniiciemus. Ꝙ¬
si hoc fecisset. tamen ei pro pristins bñficiis ignosci conueiret.
uerum nihil postulat ignosci. Ergo iniudicium non uenit. At inse¬
natum: aut ante imperatorem. et in consilium talis causa potest
uenire. E x translatione causa criminis constat cum fecisse nos
non negamus: sed aliorum peccatis coactos nos fecisse dicimus: ut ho¬
restes cum se defendit. in matrem confert crimen. Ex remotione
crminis. causa constat. cum a nobis non crimen ip̃m: sed culpam ip̃am
ammouemus: et uel in hominem transferimus: uel in rem quampiam
conferimus. n hominem transfertur: ut si accusetur is qui publiu
Sulpicium se fatetur occidisse: et id uissu consulum defendat᷑. ut eos
dicat. non mõ imꝑasse: sed rationem quoq ostendisse quare id facere

Expanded text:
sset; necessitudinem, ut ille, qui ad diem commeatus ut sui misereantur. Hoc in iudicio fere ‹non› potest usu venire, nisi quando pro eo dicimus, cuius multa recte facta extant, hoc modo: in loco communi per amplificationem iniciemus: «quodsi hoc fecisset, tamen ei pro pristinis beneficiis ignosci conveniret, verum nihil postulat ignosci.» Ergo in iudicium non venit: at ‹in› senatum, ad imperatorem et in consilium talis causa potest venire. CAPUT 25 Ex translatione criminis causa constat, cum fecisse nos non negamus, sed aliorum peccatis coactos fecisse dicimus: ut Orestes, cum se defendit in matrem conferens crimen. Ex remotione criminis causa constat, cum a nobis non crimen, sed culpam ipsam amovemus et vel in hominem transferimus vel in rem quampiam conferimus. In hominem transfertur, ut si accusetur is, qui Publium Sulpicium se fateatur occidisse, et id iussu consulum defendat et eos dicat non modo imperasse, sed rationem quoque ostendisse, quare id facere
Abbreviated transcription (Latin):
pestetur ornata oratio. Neq enim sum de arte dicturas. quam nũ¬
ꝗͣ didici. sed de mea consuetudine. Ip̃aq illa quæe in c̃omentariũ
meum rettuli sunt eiusmõi non aliqua mibii doctrina tradita s¬
in rerum usu causisq tractata. quae si uobis hominib eniditissi¬
mis non probabunt᷑. urãm iniquitatem accusatote: qui ex me ea q̃¬
sientis quae ego nescuem. Meam facilitatem laudatore. cum uobis
non meo iudicio. sed ur̃o studio inductus non grauate respondero.
um Crassus ꝑge mõ inquit antoni. nullum est enim prculum ⁊
ne quid tu eloquare nisi ita prudenter: ut neminem nr̃m poenite¬
at. adhunc te sermonem impulisse:

Expanded text:
spectetur ornata oratio: neque enim sum de arte dicturus, quam numspectetur ornata oratio: neque enim sum de arte dicturus, quam numquam didici, sed de mea consuetudine; ipsaque illa, quae in commentarium meum rettuli, sunt eius modi, non aliqua mihi doctrina tradita, sin rerum usu causisque tractata; quae si vobis, hominibus eruditissimis, non probabuntur, vestram iniquitatem accusatote, qui ex me ea quaesieritis, quae ego nescirem; meam facilitatem laudatote, cum vobis non meo iudicio, sed vestro studio inductus non gravate respondero.' Tum Crassus 'perge modo,' inquit 'Antoni; nullum est enim periculum, ne quid tu eloquare nisi ita prudenter, ut neminem nostrum paeniteat ad hunc te sermonem impulisse
Abbreviated transcription (Latin):
facilius uos apudme tenerem. ur̃e potius obsequiitus sum u̾olunti¬
ti Qͣ aut consuetudim aut naturae mex petimus ab antonio ut ei
quae continet neq adhuc protulit. ex quibus unum libellum sibi ex¬
cidisse iam dudum questus est explicet nobis et illa dicendi myste¬
ria enunciet. Ut uidetur inquit sulpicius. Nam antono dicente
te qm id nobis antoni. hominib id aetatis oneris ab horum adolescẽ¬
tium studus imponit᷑. ut exponas quid his de rebus. quas ate quę¬
ri uides sentias. S ep̃hensum equidem me equidem inquit anto¬
nius plane uideo atq sentio: non solum ꝙ ea requirunt ame quo¬
rum sum ignatus atq insolens: sec quia quod in causis ualle fu¬
gere soleo n̾e tibi erasse succeclam: id nunc me isti uitare non sinũt
Uerum hoc ingrediar ad ea quae uultis audacius. q idem mihi spero
usu ẽẽ uentuꝵ in hac disputatione: qđ in dicendo solet: ut nulla en¬

Expanded text:
facilius vos apud me tenerem, vestrae potius obsecutus sum voluntafacilius vos apud me tenerem, vestrae potius obsecutus sum voluntati, quam aut consuetudini aut naturae meae, petimus ab Antonio, ut ea, quae continet neque adhuc protulit, ex quibus unum libellum sibi excidisse iam dudum questus est, explicet nobis et illa dicendi mysteria enuntiet?' 'Ut videtur,' inquit Sulpicius; 'nam Antonio dicente  'a te, quoniam id nobis, Antoni, hominibus id aetatis oneris ab horum adulescentium studiis imponitur, ut exponas, quid eis de rebus, quas a te quaeri vides, sentias.' 'Deprehensum equidem me' inquit Antonius 'plane video atque sentio, non solum quod ea requiruntur a me, quorum sum ignarus atque insolens, sed quia, quod in causis valde fugere soleo, ne tibi, Crasse, succedam, id me nunc isti vitare non sinunt; verum hoc ingrediar ad ea, quae vultis, audacius, quod idem mihi spero usu esse venturum in hac disputatione, quod in dicendo solet, ut nulla ex
Abbreviated transcription (Latin):
studus si mõ sunt studiosi ẽẽ factum. Nam ut socratem
ulum solitum auint dicere perfectum sibi opus eẽ. si qui sa¬
ns eẽt concitatus cohortatione sua ad studium cognoscendae ꝑcipien¬
&eq iurtiurtis. quibus enim id ꝑsuasum eẽt. ut mitul malent ẽẽ se qͣ
donos uinos: us reliquam facilem eẽ doctrinam. si ego intelligo. si in
haec qua patefecit orõne sua crassus. intrare uoluertis facilime uos
A ea qua cupitis peruenturos ab hoc aditu ianuaq patefacta.
Nobis uero inquit Sulpicus ista sunt pergrata perq iocunda. Sed
pauca etiam requirimus. in p̾misq ea quxe ualde breiuter a tecrasse
dcupa arte percursa sunt.: cum illa te et non contemnẽ et diclicisse con¬
siterere. Ea si paulo latus dixens. explens omnem expectationem
Quiturni desideru m̃t. Nam nunc quib studendum rebus ẽẽt acce¬
pumuo. qdd̃ ip̃m ess tam̃ magnum: sed ui as eanum rerum rõnemqu
cupimus cognoscere. Quid si in quit crassus. quomam ego quo

Expanded text:
studiis, si modo sunt studiosi, esse factum; nam, ut Socratem illum solitum aiunt dicere perfectum sibi opus esse, si qui satis esset concitatus cohortatione sua ad studium cognoscendae percipiendaeque virtutis; quibus enim id persuasum esset, ut nihil mallent esse se, quam bonos viros, eis reliquam facilem esse doctrinam; sic ego intellego, si in haec, quae patefecit oratione sua Crassus, intrare volueritis, facillime vos ad ea, quae cupitis, perventuros, ab hoc aditu ianuaque patefacta.' 'Nobis vero' inquit Sulpicius 'ista sunt pergrata perque iucunda; sed pauca etiam requirimus in primisque ea, quae valde breviter a te, Crasse, de ipsa arte percursa sunt, cum illa te et non contemnere et didicisse confiterere: ea si paulo latius dixeris, expleris omnem exspectationem diuturni desideri nostri; nam nunc, quibus studendum rebus esset accepimus, quod ipsum est tamen magnum; sed vias earum rerum rationemque cupimus cognoscere.' 'Quid si,' inquit Crassus 'quoniam ego, quo
Abbreviated transcription (Latin):
in secundo utilia. haec autem tertia quia partem honestatis cõ¬
tinent et quia maior est uis honestatis. iuncte res omnino ex du¬
plicigenere intelligentur: sed in meliorem partem uocabuli conferant
et honesta nominentur. Ex his illud conficitur ut appetendarum
rerum partes sint honestas et utilitas uitandarum turpitudo. et in¬
utilitas. His igitur duabus rebus. res duxe grandes sunt attri
butae. necessitudo et affectio. Quarum altera ex ui. altera ex re
et personis consideratur. De utraq post apertius perscribemꝰ

Expanded text:
in secundo, utilia. haec autem tertia, quia partem honestatis conin secundo, utilia. haec autem tertia, quia partem honestatis continent et quia maior est vis honestatis, iuncta esse omnino et duplici genere intelleguntur, sed in meliorem partem vocabuli conferantur et honesta nominentur. ex his illud conficitur, ut petendarum rerum partes sint ho- nestas et utilitas, vitandarum turpitudo et inutilitas. his igitur duabus rebus res duae grandes sunt adtri- butae, necessitudo et affectio; quarum altera ex vi, altera ex re et personis consideratur. de utraque post aper
Abbreviated transcription (Latin):
dum res obscurae dicendo fierent aꝑtiores: sic res aꝑtas obscuri¬
ores fieri oratione. N unc ad deliberationis praecepta pergamꝰ
eium expetendarum tria genera sunt. par autem nume¬
rus uitandarum ex contraria parte. Nam est quiddã
Aquod sua ui nos alliciat ad sese non emolum̃to captãs
aliquo. sed trahens sua dignitate. Quod genus est uirtus sciẽ¬
tia. ueritas. Est aliud autem. non propter suam uim et naturã
sed propter fructum. atq utilitatem petendum. quia pecunia est.
Est porro quidam ex horum partibus iunctum: quod et suaui et
dignitate nos inductos ducit. et pra se quandam gerit utilitatẽ
quo magis expetatur. ut amicicia bona existimatio. atq ex his
horum contraria facile tacentib nobis intelligentur. Sed ut ex¬
peditius ratio tradatur: ea quae posuimus breui uocabuntur. nam
in primo genere quae sunt honesta appellabuntur: qua autem

Expanded text:
dum res obscurae dicendo fierent apertiores, sic res apertas obscuridum res obscurae dicendo fierent apertiores, sic res apertas obscuriores fieri oratione. Nunc ad deliberationis praecepta pergamus. Rerum expetendarum tria genera sunt; par autem numerus vitandarum ex contraria parte. nam est quiddam, quod sua vi nos adliciat ad sese, non emo- lumento captans aliquo, sed trahens sua dignitate, quod genus virtus, scientia, veritas. est aliud autem non propter suam vim et naturam, sed propter fruc- tum atque utilitatem petendum; quod genus pecunia est. est porro quiddam ex horum partibus iunctum, quod et sua vi et dignitate nos inlectos ducit et prae se quandam gerit utilitatem, quo magis expetatur, ut amicitia, bona existimatio. atque ex his horum contraria facile tacentibus nobis intellegentur. sed ut expeditius ratio tradatur, ea, quae posuimus, brevi nominabuntur. nam, in primo genere quae sunt, ho- nesta appellabuntur; quae autem
Abbreviated transcription (Latin):
Unc expositis iis argumentationib quae in iudiciale genꝰ¬
causarum genus accõmodatur. deinceps in deliberatuui
genus. et demonstratuium argum̃tandi locos et p̃cepta
dabimus: non quo non in aliqua constitutione. omnis semꝑ causa
uersetur. sed quia proprii tantum harum causarum quidam loci
sunt. non a constitutione separati: sed ad fines hoium generum ac¬
cõmocdati. Nam placet in iudiciali genere. finem esse aquitatẽ
hoc est partem quandam honestatis. In deliberatiuo autem Aris¬
toteli placet utilitatem. nobis et honestatem. et utilitatem. In
demonstratiuo honestatem. Quare in hoc quoq genere causa
quaedam argum̃tationes. cõmuniter ac similiter tractabuntur.i
Quaedam separatim ad finem quo referri omnem orationem opoͬ¬
tet. adiungentur. Atq uniuscuiusq constitutionis exemplum
suppo nere non grauaremur: nisi illuduideremius. quemadmo¬

Expanded text:
Nunc expositis iis argumentationibus, quae in iudi- ciale Nunc expositis iis argumentationibus, quae in iudi- ciale causarum genus adcommodantur, deinceps in deliberativum genus et demonstrativum argumentandi locos et praecepta dabimus, non quo non in aliqua constitutione omnis semper causa versetur, sed quia proprii tamen harum causarum quidam loci sunt, non a constitutione separati, sed ad fines horum generum accommodati. nam placet in iudiciali genere finem esse aequitatem, hoc est partem quandam honestatis. in deliberativo autem Aristoteli placet utilitatem, nobis et honestatem et utilitatem, in demonstrativo honestatem. quare in hoc quoque genere causae quaedam argumentationes communiter ac similiter tractabuntur, quaedam separatius ad finem, quo referri omnem orationem oportet, adiungentur. atque unius cuiusque constitutionis exemplum subponere non gra- varemur, nisi illud videremus, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
rent. et cum eorum alterius nauis. alterius onus ẽẽt. naufragum
quendam natantem. et ad se manus tendentem animaduertert.
misericordia cõmoti. nauim ad eum applicauerunt. hominem ad se
sustulerunt. Postea aliquanto ip̃os quoq tempestas uxhementius
iactare coepit. usq adeo ut dominus nauis. cum idem guberna¬
tor ẽẽt in scapham confugeret: et inde funiculo qui a puppi reli¬
gatus scapham annexam trahebat: nauim quoad usq posset mo¬
deraretur. Ille autem cuius merces erant in gladium in naui ibidẽ
incumberet. hic ille naufragus ad gubernaculum accessit. et naui
quoad potuit est opitulanis. Sedatis aũt fiuctibus. et tempesta¬
te iam cõmutata. nauis in portum peruehitur. Ille autem qui in
gladium incubuerat. leuiter saucius facile ex uulnere est recreatus
naium cum onere horum trium suam quisq eẽ dicit. Flic omnes
scripto ad causam accedunt. et ex nominis u innascitur controu̾sia

Expanded text:
rent, et cum eorum alterius navis, alterius onus esset, naufragum rent, et cum eorum alterius navis, alterius onus esset, naufragum quendam natantem et manus ad se tendentem animum adverterunt; misericordia commoti navem ad eum adplicarunt, hominem ad se sustulerunt. postea aliquanto ipsos quoque tempestas vehementius iactare coepit, usque adeo, ut dominus navis, cum idem gubernator esset, in scapham confugeret et inde funiculo, qui a puppi religatus scapham adnexam tra- hebat, navi, quod posset, moderaretur, ille autem, cuius merces erant, in gladium in navi ibidem in- cumberet. hic ille naufragus ad gubernaculum ac- cessit et navi, quod potuit, est opitulatus. sedatis autem fluctibus et tempestate iam commutata navis in portum pervehitur. ille autem, qui in gladium in- cubuerat, leviter saucius facile ex vulnere est recrea- tus. navem cum onere horum trium suam quisque esse dicit. Hic omnes scripto ad causam accedunt et ex nominis vi nascitur controversia.
Abbreviated transcription (Latin):
oportere quicꝗͣ nisi quod scriptum sit considerare. ꝑiclitari omnia¬
mile uideatur. multis de similibus rebus. et in unamquanq rem
tantum singulas ẽẽ leges. omnia posse inter se uel similia. uel dis¬
similia demonstrari. Noci cõmunes a ratiocinatione. oportere.
coniectura ex eo quod scriptum sit. ad id quod non sit scriptum ꝑ¬
uenire et neminem posse omnes res per scripturam amplecti: s
eum commodissime scribere qui curet: ut quȩdam ex quibusdam
intelligantur. Contra ratiocinationem huiusmõi. coniecturam di¬
uinationem ẽẽ et stulti scriptoris eẽ non posse omnibus de rebus ca¬
uere quibus uelit.
lffintio est cum inscripto uerbum aliquod est positum cuiꝰ
de ui quaeritur hoc modo. Lex. qui in aduersa tempestate
nauim reliquerint omnia amittunto. eorum nauis et onera sũto
qui in naui remanserint. Quo quidam cum iam in alto nauiga¬

Expanded text:
oportere quicquam, nisi quod scriptum sit, considerare; multaoportere quicquam, nisi quod scriptum sit, considerare; multaiderare; multas de similibus rebus et in unam quamque rem tamen singulas esse leges; omnia posse inter se vel similia vel dissimilia demonstrari. Loci communes: a ratiocinatione, oportere coniec- tura ex eo, quod scriptum sit, ad id, quod non sit scriptum, pervenire; et neminem posse omnes res per scripturam amplecti, sed eum commodissime scribere, qui curet, ut quaedam ex quibusdam intellegantur; contra ratiocinationem huiusmodi: coniecturam divinationem esse et stulti scriptoris esse non posse om- nibus de rebus cavere, quibus velit. Definitio est, cum in scripto verbum aliquod est positum, cuius de vi quaeritur, hoc modo: lex: qui in adversa tempestate navem reliquerint, omnia amittunto; eorum navis et onera sunto, qui in nave remanserint. Duo quidam, cum iam in alto naviga
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum de illa re eẽt scriptum. de has is qui scribebat dubita
turum neminem arbitratus sit. Postea in multis legibus multa
praeterea cẽ. quae idciro p̃terita nemo arbitretur ꝗͥ ex cateris deꝗ
bus scriptum sit intelligi possint. Deinde aquitas rei demonstrã¬
da est. ut in iuridiciali absoluta. Contra autem qui dicet. simi¬
litudinem infirmare debebit. Quod faciet si demonstrabit illd̃
quod conferatur ab eo cui conferatur diuersum eẽ genere natã¬
ui magnitudine tempore. loco. peisona. opinione si quo in numeõ
illud. quod per similitudinem afferatur. et quo in loco illud cuius cã
afferetur heri conueniat ostencdetur. Deinde quid res cum re dif¬
ferat demonsirabitur. ut non idem uideatur de utraq existimari
oportere. Ac si ip̃e quoq poterit ratiocinationib uti: isdem ratio¬
nibus: quibus ante predictum est utetur. Si non pcterit negabit

Expanded text:
quod, cum de illa esset scriptum, de hac is, qui scribebat, dubita- quod, cum de illa esset scriptum, de hac is, qui scribebat, dubita- turum neminem arbitratus sit; postea multis in le- gibus multa praeterita esse, quae idcirco praeterita nemo arbitretur, quod ex ceteris, de quibus scriptum sit, intellegi possint; deinde aequitas rei demon- stranda est, ut in iuridiciali absoluta. Contra autem qui dicet, similitudinem infirmare de- bebit; quod faciet, si demonstrabit illquod confertur, et si fieri potest diversum genere, natmagnitudine; tempore, loco, persona, opinione. Quo in numero illud, quod per similitudinem affertur, et qafferetur, haberi conveniat, ostendetur; deinde, quid res cum re differat, demon- strabitur, ut non idem videatur de utraque existimari oportere. ac, si ipse quoque poterit ratiocinationibus uti, isdem rationibus, quibus ante praedictum est, ute- tur; si non poterit, negabit
Abbreviated transcription (Latin):
scripti sunt et inter agnatos de hȩditate controuersia est. hic certai
lex: quae testamenti faciendi iis qui in eo loco sint adimat potestatẽ
nulla profertur. Ex caeteris legibus: et quae hunc ip̃m supplicio eiꝰ¬
moĩ afficiunt: et quae ad testamenti faciendi potestatem ꝑtinent per
ratiocinationem ueniendum est ad eiusmõi rationem: ut quaerat᷑
habuerit ne testamenti faciendi potestatem. Locos autem in hoc
genere argum̃tandi hos et huiusmõi quosdam arbitramur. Primũ
eius scripti ꝙ proferas laudationem et confirmationem. deinro
eius rei qua de quaeritur cum eo de quo constet collationem eiꝰ¬
modi: ut id de quo quaeritur rei de qua constet simile ẽẽ uidea¬
tur. Postea admirationem per contentionem qui fieri possit:
ut qui hoc aequum ẽẽ concedat illud neget quod aut equius: aͭ
eodem sit in genere. Deinde idcirco de hac re mhil eẽ scriptum

Expanded text:
scripti sunt, et inter agnatos de hereditate controversia est. Hic certa scripti sunt, et inter agnatos de hereditate controversia est. Hic certa lex, quae testamenti faciendi iis, qui in eo loco sint, adimat potestatem, nulla profertur. ex ce- teris legibus et quae hunc ipsum supplicio eiusmodi afficiunt et quae ad testamenti faciendi potestatem pertinent, per ratiocinationem veniundum est ad eius- modi rationem, ut quaeratur, habueritne testamenti fa- ciendi potestatem. Locos autem communes in hoc genere argumentandi hos et huiusmodi quosdam esse arbitramur: primum eius scripti, quod proferas, laudationem et confirma- tionem; deinde eius rei, qua de quaeratur, cum eo, de quo constet, collationem eiusmodi, ut id, de quo quaeritur, ei, de quo constet, simile esse videatur; postea admirationem per contentionem, qui fieri pos- sit, ut qui hoc aequum esse concedat, illud neget, quod aut aequius aut eodem sit in genere; deinde idcirco de hac re nihil esse scriptum,
Abbreviated transcription (Latin):
xratiocinatione nascitur controuersia: cum ex eo quod us¬
piam est: ad id quod nusquam scriptum est peruenitur hoc
pacto. lex. Si furiosus est. agnatorum. gentiliumq in eo: pecuiã¬
q: eius potestas esto. et lex. paterfamilias. uti super familia: pecu
niaq sua legauerit: ita iuis esto. et lex. Si paterfamilias intesta¬
to moritur: familia pecuniaq eius agnatorum. gentiliumque
esto. Quidam iudicatus est parentem occidisse. et statim ꝙ
effugiendi potestas non fuit ligneae solex in peoles inducte st̃
os autem obuolutum est folliculo lupino et praeligatum. dein¬
de est in carcerem deductus. ut ibi ẽẽt tantisper dum culleus ĩ
quem coniectus in prostuentem deferretur. comparctur. Int̾ea
quidam eius familiares in carcerem tabulas afferunt et testes
adducunt. haeredes quos ip̃e iubet scribunt. tabula obsignã¬
tur. de illo post supplicium sumitur. Inter eos qui haeredes in tabul

Expanded text:
ratiocinatione nascitur controversia, cum ex eo, quod usratiocinatione nascitur controversia, cum ex eo, quod uspiam est, ad id, quod nusquam scriptum est, venitur, hoc pacto: lex: si furiosus est, agna- tum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. et lex: paterfamilias uti super familia pecu- niaque sua legassit, ita ius esto. et lex: si pater- familias intestato moritur, familia pecuniaque eius agnatum gentiliumque esto. Quidam iudicatus est pa- rentem occidisse et statim, quod effugiendi potestas non fuit, ligneae soleae in pedes inditae sunt; os autem ob- volutum est folliculo et praeligatum; deinde est in car- cerem deductus, ut ibi esset tantisper, dum culleus, in quem coniectus in profluentem deferretur, compararetur. interea quidam eius familiares in carcerem tabulas af- ferunt et testes adducunt; heredes, quos ipse iubet, scribunt; tabulae obsignantur. de illo post suppli- cium sumitur. inter eos, qui heredes in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
lege. utrum statim fieri necẽẽ sit: utrum hẽat aliquam morã
et sustentationem. Nam quod staum faciendum sit. profici pͥ¬
us oportet. Deinde oꝑam dare: ut sualex ip̃o scripto uideatur
niti. Contraria autem: aut per ambiguum: aut per ratiocinatio¬
nem: aut per diffinitionem induci. Sanctius. et firmius id uid̾¬
atur eẽ. ꝗͣ apertius scriptum sit. Deinde sua legis. ad scriptũ
ip̃m. sententiam quoq adiungere. contrariam autem legem
item ad suam sententiam traducere: ut si fieri possit. ne discre¬
pare quidem uideantur inter se. Postremo facere:si causa facul¬
tatem dabit. ut nr̃a ratione: utraq lex conseruari uideatur adũ¬
sarioium ratione. altera sit. necessario negligenda. Locos autẽ
cõmunes: et quos ip̃a causa det uidere oportebit: et ex utilitatis
et honestatis amplissimis partibus sumere. demonstrantem ꝑ
amplificationem. ad utram potius legem accedere oporteat i¬

Expanded text:
lege utrum statim fieri necesse sit, utrum habeat aliquam moram lege utrum statim fieri necesse sit, utrum habeat aliquam moram et sustentationem; nam id, quod statim faciendum sit, perfici prius oportet; de- inde operam dare, ut sua lex ipso scripto videatur niti, contraria autem aut per ambiguum aut per ratio- cinationem aut per definitionem induci, cum sanctius et firmius id videatur esse, quod apertius scriptum sit; deinde suae legis ad scriptum ipsum sententiam quoque adiungere, contrariam legem item ad aliam sententiam transducere, ut, si fieri poterit, ne discrepare quidem videantur inter se; postremo facere, si causa facultatem dabit, ut nostra ratione utraque lex con- servari videatur, adversariorum ratione altera sit ne- cessario neglegenda. Locos autem communes et, quos ipsa causa det, videre oportebit et ex utilitatis et ex honestatis amplis- simis partibus sumere demonstrantem per amplifica- tionem, ad utram potius legem accedere oportea
Abbreviated transcription (Latin):
quot erunt. conseruari non possint. quia discrepent inter se: ea
maxime conseruanda putetur: quæe ad maximas res ꝑtinere
uideatur. Deinde utra lex posterius lata sit. nam postrema q̃¬
q grauissima est. Deinde utra lex iubeat aliquid: utra per¬
mittat. nam id quod imperatur. necessarium: illud quod per
mititur. uoluntarium est. Deinde in utra lege: si non obtem¬
peratum sit. poena afficiatur: aut in utra maior poena statu¬
atur. nam maxime conseruanda ea est: quae diligentissima ⁊¬
sancta est. Deinde utralex iubeat. utra uetet. nam sape ea
quae uetat. quasi exceptione quadam corrigere uideatur il¬
lam quae iubet. Deinde utralex de genere omni: utra de
parte quadam: utra cõmuniter in plures: utra in aliquam cer¬
tam rem scripta uideatur. Nam quae in partem aliquam:⁊
quae in certam quandam rem scripta est: promptius ad causã
accedere uidetur. et ad iudicium magis ꝑtinere. Deinde ed

Expanded text:
quot erunt, conservari non possint, quia discrepent inter se, sed ea quot erunt, conservari non possint, quia discrepent inter se, sed ea maxime conservanda putetur, quae ad maximas res pertinere videatur; deinde, utra lex posterius lata sit; nam postrema quaeque gravissima est; deinde, utra lex iubeat aliquid, utra permittat; nam id, quod imperatur, necessarium, illud, quod per- mittitur, voluntarium est; deinde, in utra lege, si non optemperatum sit, poena adiciatur aut in utra maior poena statuatur; nam maxime conservanda est ea, quae diligentissime sancta est; deinde, utra lex iubeat, utra vetet; nam saepe ea, quae vetat, quasi exceptione quadam corrigere videatur illam, quae iubet; deinde, utra lex de genere omni, utra de parte quadam; utra communiter in plures, utra in aliquam certam rem scripta videatur; nam quae in partem aliquam et quae in certam quandam rem scripta est, propius ad causam accedere videtur et ad iudicium magis pertinere; de- inde, ex
Abbreviated transcription (Latin):
se duae leges udentur. aut plures discrepare hoc mõ. Lex¬
est qui tyrannum occiderit: olympia p̃mium capito: et quam uolet
rem sibi a magistratu deposcito et magistratus ei concedito. Et al¬
tera lex. Tyranno occiso quinq eius proximos cognatione magi¬
stratus necato. Alexandrum qui apud phereos in thessalia tyrã¬
nidem occupauerat. uxor sua. cui Thebe suit nomen noctu cum
simul cubaret. occidit. hac silium suum quem ex tyranno hẽbat
sibi in premii loco deposcit. Sunt qui ex lege occidi puerum di¬
cant oportere. Res in iudicio est. In hoc genere utranq in partẽ¬
iidem loci: atq eadem p̃cepta conuenient. ideo. ꝙ uterq suam
legem confirmare: contrariam infirmare debebit. Primum igit᷑
leges oportet contendere: considerando utra lex ad maiores: hoc
est ad utiliores. ad honestiores: ac magis necessarias res ꝑtineat
Ex quo conficitur: ut si leges duxe: autꝰ plures erunt: aut quot¬

Expanded text:
se duae videntur leges aut plures discrepare, hoc modo: lexse duae videntur leges aut plures discrepare, hoc modo: lex: qui tyrannum occiderit, olympio- nicarum praemia capito et quam volet sibi rem a magistratu deposcito et magistratus ei con- cedito. et altera lex: tyranno occiso quinque eius proximos cognatione magistratus necato. Alexan- drum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannidem occu- parat, uxor sua, cui Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iudicio est. In hoc genere utramque in partidem loci atque eadem praecepta convenient, ideo quod uterque suam legem confirmare, contrariam infirmare debebit. pri- mum igitur leges oportet contendere considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis necessarias res pertineat; ex quo conficitur, ut, si leges duae aut si plures erunt, aut quot
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur ad suae causa commodum traducere: aut ex scriptoi
non scriptum aliquod inducere per ratiocinationem de qua p̃t
dicemus. Quacunq aut in re quamuis leuiter probabili scripto
ip̃e se defenderit etiam cum aquitate causa abundabit necessa¬
no multum proficiet. ideo quia. si id quo nititur aduersariorum
causa subduxerit. omnem eius illam uim et acrimoniam lenierit
ac diluerit. Loci autem communes certi ex assumptionis par¬
tibus in utranq partem conuenient. praeterea eius qui a scripto
dicet leges ex se: non ex eius qui contra commiserit utilitate spectͥ¬
ri oportere. Et legibus antiquius hẽri nihil oportere. Contra
scriptum leges in consilio scriptoris et utilitati communi non in
uerbis consistere. Et ꝗ indignum sit xquitatem luteris urgeri. q̃
uoluntate eius qui scripserit defendatur:
x contrariis autem legibus controuersia nascitur: cum int̾

Expanded text:
videatur, ad suae causae commodum traducere aut ex scripto videatur, ad suae causae commodum traducere aut ex scripto non scriptum aliquid inducere per ratiocinationem, de qua post di- cemus. quacumque autem in re, quamvis leviter probabili, scripto ipso se defenderit, cum aequitate causa abundabit, necessario multum proficiet, ideo quod, si id, quo nititur adversariorum causa, subduxe- rit, omnem eius illam vim et acrimoniam lenierit ac diluerit. Loci autem communes ceteris ex assumptionis parti- bus in utramque partem convenient. praeterea autem eius, qui a scripto dicet: leges ex se, non ex eius, qui contra commiserit, utilitate spectari oportere et legibus antiquius haberi nihil oportere. contra scrip- tum: leges in consilio scriptoris et utilitate com- muni, non in verbis consistere; quam indignum sit aequitatem litteris urgeri, quae voluntate eius, qui scripserit, defendatur. Ex contrariis autem legibus controversia nascitur, cum inter
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbis consistere. et iudex is uideatur legi obtemperare: qui
sententiam eius non qui scripturam sequatur. Deinde q̃ indi¬
gnum sit eodem affici supplicio eum qui ꝑꝑ aliquod scelus et
audaciam contra leges fecerit. et eum qui honesta aut necessariade
causa non absentia. sed ab litteris legis recessent. Atq his et huiuᷤ¬
modi rationibus. et accipi causam et in hac lege accipi. et eam cã
quam ip̃e afferat oportere accipi. demonstrabit᷑. Et quemadmodũ
ei dicebamus qui a scripto diceret hoc fore utilissimum. si quid d̃
aequitate ea quae cum aduersario staret derogasset: sic huic qui cõ¬
tra scriptum dicet. pliuimum proderit ex ip̃a scriptura. aliquid ad
suam causam conuertere: aut ambigue aliquod scriptum ostendẽ
Deinde ex illo ambiguo eam partem quae sibi prosit defendere
aut uerbi diffinitionem inducere. et illius uerbi uim quo urgen

Expanded text:
in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui sen- tentiam eius, non qui scripturam sequatur; deinde, quam indignum sit eodem affici supplicio eum, qui propter aliquod scelus et audaciam contra leges fecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa non ab sententia, sed ab litteris legis recesserit; atque his et huiusmodi rationibus et accipi causam et in hac lege accipi et eam causam, quam ipse afferat, opor- tere accipi demonstrabit. et quemadmodum ei dice- bamus, qui ab scripto diceret, hoc fore utilissimum, si quid de aequitate ea, quae cum adversario staret, derogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum osten- dere; deinde ex illo ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut verbi definitionem inducere et illius verbi vim, quo urgeri
Abbreviated transcription (Latin):
tissima. tunc ne accusareris: atqui hoc lex nusꝗͣ excipit. Noner¬
go omnia scriptis: sed quaedam quae perspicua sint tacitis exce¬
p̾niomibus caueri. Deinde nullam rem neq legibus. neq scriptã
ulla. Deniq ne in sermone quidem quotidiano. atque imꝑiis
domesticis recte posse administrari. si unusquisq uerba uelit
expectare: et non ad uoluntatem eius. qui ea uerba habuerit acce¬
dere. Deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere. ꝗͣ inu¬
tile: aut ꝗͣ turpe sit id quod aduersarii dicant fieri oportuisse. aut o¬
oportere. et id quod nos fecerimus aut postulemus. ꝗͥutile: aut ꝙͣ
honestum sit. Deinde leges caras ẽẽ non propter litteras. qua tenu¬
es et obscura notȩ sunt uoluntatis: sed pꝑ earum rerum de quibus de
scuptum est utilitatem et eorum qui scripserunt sapientiam. et diligẽ¬
tiam. Postea quid sit lex describere: ut ea uideatur in sententiis nõ

Expanded text:
tissima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquam excepit; non ertissima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquam excepit; non ergo omnia scriptis, sed quaedam, quae perspicua sint, tacitis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scriptura ulla, denique ne in ser- mone quidem cotidiano atque imperiis domesticis recte posse administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere, quam inutile aut quam turpe sit id, quod adversarii dicant fieri oportuisse aut oportere, et id, quod nos fecerimus aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit; deinde leges nobis caras esse non propter litteras, quae tenues et obscurae notae sint voluntatis, sed propter earum rerum, quibus de scriptum est, utilitatem et eorum, qui scripserint, sa- pientiam et diligentiam; postea, quid sit lex, descri- bere, ut ea videatur in sententiis, non
Abbreviated transcription (Latin):
dx causa. constituta ẽẽ. Scriptorem ip̃m. si existat. factum hoc pro¬
baturum. et idem ip̃m si ei talis res accidisset: facturum fuisse. ⁊¬
ea re legis scriptorem. certo ex ordine iudices. certa &etate p̃di¬
tos constuisse ut eẽnt. non qui scriptum suum recitarent: quod
quiuis puer facere posset: sed qui cogitationem assequi possẽt
et uoluntatem interpretari. Deinde illum scriptorem. si scri¬
pta sua stultis hominibus. et barbaris iudicibus cominitteret
omnia summa diligentia ꝑscripturum suisse. Nunc uero qđ
intelligeret quales uiri iudicaturi ẽent: idcirco eum qua ꝑspi¬
cua uideret ẽẽ. non ascripsisse. neq enim uos scripti sui recitato¬
res: sed uoluntatis interpretes fore putauit. Postea quaerere ab
aduersariis quid si hoc fecissem quid si hoc accidisset. corum ali¬
quid. in quibus. aut causa sit honestissima. aut necessitudo cer¬

Expanded text:
dae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc prodae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi possent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultis hominibus et barbaris iudicibus committeret, omnia summa diligentia perscripturum fuisse; nunc vero, quod intellegeret, quales viri res iudicaturi essent, idcirco eum, quae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui recitatores, sed vo- luntatis interpretes fore putavit; postea quaerere ab adversariis: quid, si hoc fecissem? quid, si hoc acci- disset? eorum aliquid, in quibus aut causa sit honestissima aut necessitudo cer
Abbreviated transcription (Latin):
feremus. Aaut si causae et rationes afferentur quare et quo con¬
silio ita sit in lege. aut in testamento scriptum. ut sententia quo¬
q et uoluntate scriptoris. non ip̃a solum scripturae causa confirma¬
tum ẽẽ uideatur: aut in aliis quoq constuutionibus factum co¬
arguetur. Contra scriptum autem qui dicet. primum inducet
eum locum per quem aquitas causae demonstretur: aut osten¬
det quo animo: quo consilio: qua decausa fecent. Et quancun¬
cunq causam assumet: assumptionis partibus se defendet. de quibus an¬
te dictum est. Atq in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rati¬
onem et aquitatem causae exornauerit: tum ex iis locis fere contra
aduersarios dicet. oportere causas accipi. demonstrabit. nullam
ẽẽ legem. qua aliquam rem inutilem. aut iniquam fieri uelit. omĩa
suppłicia quae ab legibus proficiscantur. culpae aut maliciae uindicã¬

Expanded text:
feremus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo conferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirmata esse videatur; aut aliis quoque constitutionibus factum coarguetur. Contra scriptum autem qui dicet, primum inducet eum locum, per quem aequitas causae demonstretur; aut ostendet, quo animo, quo consilio, qua de causa fecerit; et, quamcumque causam assumet, assumptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. atque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscantur, culpae ac malitiae vin- dican
Abbreviated transcription (Latin):
at causam contra scriptum accipi: eam tamen minime opor¬
tere: quae ab aduersariis afferatur. Qui locus ideirco est hu¬
ic necessarius: ꝙ semper is qui contra scriptum dicet aquita¬
tis aliquid afferat oportet. Nam summa impudentia est eũ
qui contra ꝗͣ ꝙ scriptum sit aliquid probare uelit. non aquita¬
tis praesidio id facere conari. Si quid igitur ex hac ip̃a qui spi¬
am accusator deroget. omnibus partibus iustius et probabiliꝰ
accusare uideatur. Nam supior oratio hoc omnis faciebat: ut
iudices. etiam si nollent neceẽ ẽẽt. haec autem etiam si necẽe nõ
ẽẽt. ut uellent contra iudicare. Id autem fiet si quibus ex locis
culpa demonstrabitur non ẽẽ in eo qui comparatione: aut remoti¬
one: aut relatione criminis: aut concessionis partibus se defendit:¬
de quib ante ut potuimus diligenter perscripsimus. Si de his lo¬
cis quae res postulabit ad causam aduersarioꝵ improbandã trãs¬

Expanded text:
at causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oporat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, qui contra scriptum dicet, aequitatis aliquid afferat oportet. nam summa inpudentia sit eum, qui contra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere conari. si quid igitur ex hac ipsa quippiam ac- cusator derogat, omnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices etiamsi nollent, necesse esset; haec autem, etiamsi necesse non esset, ut vellent contra iudicare. id autem fiet, si, quibus ex locis culpa de- monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam trans
Abbreviated transcription (Latin):
uenire. Deinde si scriptum non extaret magnoꝑe quaeremꝰ¬
neq isti: ne si extra quidem periculum ẽẽt crederemus. nunci
cum scriptum sit. am̃tiam eẽ eius rei qui peccarit. potius ꝗͣ legis
ipĩus uerba cognoscere. His et huiusmõi rationib ostenditur
cãm extra scriptum accipi non oportere. Secunda pars estĩ
qua est ostendendum si incaeteris legibus oporteat. in hac nõ
oportere. hoc demonstrabitur. si lex. aut ad res maximas
utilissimas. honestissimas. religiosissimas uidebitur ꝑtinere.
aut inutile. aut tupȩ. aut nefas ẽẽ. tali in re. non diligentissiẽ
legi obtemperare: aut ita lex diligenter perscripta demonstra¬
bitur. ita cautum una quaq de re. ita quod oportuerit exceptu
ut minime conueniat quicꝗͣ in tam diligenti scriptura prate¬
ritum arbitrari.Tertius locus est ei qui pro scripto dicet
maxime necessarius.per quem oportet ut ostendat. si conueĩ¬

Expanded text:
venire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaerevenire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaereue isti, ne si extra periculum quidem esset, credere- mus; nunc cum scriptum sit, amentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scriptum accipi non oportere. Secunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveni
Abbreviated transcription (Latin):
ceptionem ip̃e in lege ascribat. passuri ne sint. postea hoc quod
faciat. indignius et imprudentius eẽ. ꝗͣ si ascribat. Age porro
quid si ip̃i uellent iudices ascribere: passurus ne sit ppłs: Atq
hoc ẽẽ indignius. quam rem uerbo et littens mutare non possẽt.
eam re ip̃a. et maximo iudicio comutare. Deinde indignum eẽ
de lege aliquid derogari: aut legem abrogari: aut aliqua ex
parte commutari. Cum ppło cognoscendi et probandi: aut in
probandi potestas nulla fiat. hoc ip̃is iudicibus. inuidiosissiu
futurum. non locum hunc ẽẽ. neq hoc tempus legum corrigẽ¬
danum. apud ppłm haec. et per ppłm agi conuenire. Quodsi nuc̃
id agant: uelle se scire: qui lator legis sit. qui sint accepturi. se
actiones uidere: et dissuadere uelle. Qđ si haec cum sũme inuti¬
lia: tum multo turpissima sint. legem cuiusmoi sit inpraesen¬
tia conseruari a iudicibus. post si cdispliceat. a ppło corrigi cõ¬

Expanded text:
ceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod ceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et inpuden- tius esse, quam si adscribat; age porro, quid? si ipsi vellent iudices adscribere, passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiosissimum futurum; non hunc locum esse neque hoc tempus legum corrigendarum; apud populum haec et per populum agi convenire; quodsi nunc id agant, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi con
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo quod scriptum sit recedant. neq quo pacto aliis improbare
possint. quod contra legem iudicarint. et caeteros ciues quid agãt
ignoraturos. si ex suo quisq consilio. et ex ea ratione: quæ in mẽ¬
t̾em aut libidinem uenerit non ex cõmuni praescripto ciuitati
unam quanq rem administrabit. Fostea quaerere. ab iudicibus
ip̃is. quare in alienis detineantur negociis. cur rei.p. munere im¬
pediantur. cum saepius suis rebus serus et commodis seruire pos¬
sint.cur in certa uerba iurent. cur certo tempore conueniant: cer¬
to discedant. Nihil quisꝗͣ afferat causae: quo minus frequenter
oꝑam rei .p. det nisi quxe causa in lege excepta sit. an se legibus
obstrictos in tantis molestiis eẽ aquum censeant. aduersanas
nr̃os leges negligere concedant. Deinde uem quaerere ab iudici¬
bus. si eius rei propter quam se reus contra legem fecisse dicat. ex¬

Expanded text:
ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione, quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detineantur negotiis; cur rei publicae munere impediantur, quo setius suis rebus et commo- dis servire possint; cur in certa verba iurent; cur certo tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afferat causae, quo minus frequenter operam rei publicae det, nisi quae causa in lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis esse aequum censeant, adversarios nostros leges neglegere con- cedant; deinde item quaerere ab iudicibus, si eius rei causa, propter quam se reus contra legem fecisse dicat, ex
Abbreviated transcription (Latin):
excipiendum putasset. consuense eos qui leges scribant. exceptio¬
nibus uti. Deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scri¬
ptas. et maxime uidere si qua in ip̃a lege de qua agatur: sit exceptõ
aliquo in capite: ut apud eiusdem legis scriptorem quo magis pro¬
betur: cum suisse excepturum si quid excipiendum putaret. et os¬
stendere causam accipere: nihil aliud ẽẽ nisi legem tollere. ideoꝙ cũ
causa semel consideretur nihil attinet eam ex lege considerare qp¬
pe. quae in lege scrpta non sit. Ꝙ si sit institutum omnibus
cdan causam. et peccandi potestatem. cumintellexerint uos ex
ingenio. eius qui contra legem fecerit: non ex lege inquam iura¬
ti sitis rem iudicare. Deinde et ip̃is iudicibus iudicandi. et
cȩtens cuubus uiuendi rationes ꝑturbatum ui si semel ab legib
recessum sit. Nam et iudices neque quid sequantur hĩturos si

Expanded text:
excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptioexcipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si