comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pueris & bona & imꝑiu tradidit. Ip̃e puo uatico sumpto ꝓfectus
est. & olompie cũ suma traquillitate cõsenuit. QUid etiã ĩ cõe
seruilis fortuna ꝓfuerit nõ paucis docet᷑ bello punco cũ deessẽt
qui scriberent᷑. serui ꝓ dñis pugnaturos sẽ polliciti ĩ ciuitatẽ recepti
sunt. & uolones quia sponte hoc uoluerũt appellati. Ad cãnas quoq
uicts romais oetomilia ẜuoꝵ empta militauerũt. Cũq minoris
captuu redimi possent maluit se res .p. seruis i tanta tempestate
cõmittere. Sed & post calamitatẽ apud trasimenũ note cladis
acceptã libertini quoq ĩ sacram̃tu nocati sũt. Bello sociali cohortiũ
duodecim ex libertinis cõscriptaꝵ oꝑa memorabilis uirtutis appa¬
ruit. Cesarẽ cũ milites in amissoꝵ locũ substitueret. ẜuos quoq
ab amicis accepissẽ. & eoꝵ forti oꝑa usu esse comꝑimꝰ. Cesar

Expanded text:
pueris et bona et imperium tradidit, ipse parvo viatico sumpto profectus pueris et bona et imperium tradidit, ipse parvo viatico sumpto profectus est et Olympiae cum summa tranquillitate consenuit. Quid etiam in commune servilis fortuna profuerit non paucis docetur. Bello Punico cum deessent qui scriberentur, servi pro dominis pugnaturos se polliciti in civitatem recepti sunt et volones, quia sponte hoc voluerunt, appellati. Ad Cannas quoque victis Romanis octo milia servorum empta militaverunt cumque minoris captivi redimi possent, maluit se res publica servis in tanta tempestate committere. Sed et post calamitatem apud Trasimenum notae cladis acceptam libertini quoque in sacramentum vocati sunt. Bello sociali cohortium duodecim ex libertinis conscriptarum opera memorabilis virtutis apparuit. C. Caesarem, cum milites in amissorum locum substitueret, servos quoque ab amicis accepisse et eorum forti opera usum esse comperimus. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
uulnẽ uscerib effũdit. Ip̃m publui Scipionẽ Africam patrẽ postqͣ
cũ hambale cõflixerat. sauciũ in equũ ẜuus imposuit.&. ceteris dese¬
rentib solus ĩ castra ꝑduxit. Parũ fuerit dnĩs p̾stitisse uiuentibus.
quid qđ in his quoq exigende uĩdicte repperit᷑ asositas Nam¬
Seleuci regis ẜuus cũ ẜuiret amico eiꝰ a quo dñs fuerat int̾emptus.
cenantẽ in ultionẽ dñi confõdit. QUid qđ duas uirtutes que
inter nobiles quoq unice clare sunt. In uno uideo fuisse macipio.
imꝑiu regendi ꝑitia & impiũ cõtemnẽdi magnanimitatẽ. Ana¬
xilaus eĩm messemꝰ qui messanã in sicilia condidit. fuit rheginoꝵ
nrãmis. Is cũ puos reliqueret filios Micrytho ẜuo suo cõmẽdasse
cõtentus est. I tu tellã sancte gessit. imꝑiuq ta clem̃ter obtinuit.
ut rhegini a suo regi nõ dedignarent᷑. ꝑductis deinde ĩ etate

Expanded text:
vulnere visceribus effudit. Ipsum P. Scipionem Africani patrem, postquam vulnere visceribus effudit. Ipsum P. Scipionem Africani patrem, postquam cum Hannibale conflixerat, saucium in equum servus inposuit et ceteris deserentibus solus in castra perduxit. Parum fuerit dominis praestitisse viventibus: quid, quod in his quoque exigendSeleuci regis servus, cum serviret amico eius a quo dominus fuerat interemptus, cenantem in ultionem domini confodit. Quid quod duas virtutes, quae inter nobiles quoque unice clarae sunt, in uno video fuisse mancipio, imperium regendi peritiam et imperium contemnendi magnanimitatem? Anaxilaus enim Messenius, qui Messanam in Sicilia condidit, fuit Rheginorum tyrannus. Is cum parvos relinqueret liberos, Micytho servo suo commendasse contentus est. Is tutelam sancte gessit imperiumque tam clementer obtinuit ut Rhegini a servo regi non dedignarentur. Perductis deinde in aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
uictũ p̾mio dñm ꝓdidisse. Audi ĩ seruis nõ fidẽ tantũ. s & facun¬
dui bone inuc̃tionis ingeniũ. Cũ p̾meret obsidio grum̃tum: ẜui
relicta dña ad hostes trãstugerunt. Capto deinde oppido impetu
ĩ domũ hĩta cõspiratione fecerũt. & extraxerũt dñam uultu penã
minitante. ac uore obiuis adserẽte. qđ tandẽ sibi data esset copia.
crudelẽ dñam puniẽdi. raptãq qͣi ad suppliciũ obsequiis plenis pi¬
Ide ĩ hac fortuna etiã magnanimitatẽ. exitũ mortis ludibrio p̾¬
ferentẽ Cuettiũ pelignũ italicẽsem cõp̾hensum a cohortib suis ut
pompeio traderet᷑. ẜuus eiꝰ occidit. ac se ne dño supstes fieret: in¬
temit. C. Gracchũ ex auẽtino fugiẽtem eoporus ẜuus uelut ꝗ¬
dam tradũt. philocrates dũ aliqua spes salutis erat. ĩduuilsus comes
qua potuit rõne tutatus ẽ. Sup eccisum deinde aĩam scissis ꝓprio

Expanded text:
victum praemio dominum prodidisse. Audi in servis non fidem tantum sed et facunvictum praemio dominum prodidisse. Audi in servis non fidem tantum sed et facundum bonae inventionis ingenium. Cum premeret obsidio Grumentum, servi relicta domina ad hostes transfugerunt. Capto deinde oppido impetum in domum habita conspiratione fecerunt et extraxerunt dominam vultu poenam minante ac voce obviis adserente, quod tandem sibi data esset copia crudelem dominam puniendi: raptamque quasi ad supplicium obsequiis plenis pide in hac fortuna etiam magnanimitatem exitum mortis ludibrio praeferentem. C. Vettium Pelignum Italicensem conprehensum a cohortibus suis, ut Pompeio traderetur, servus eius occidit, ac se, ne domino superstes fieret, interemit. C. Gracchum ex Aventino fugientem Euporus servus vel, ut quidam tradunt, Philocrates, dum aliqua spes salutis erat indivulsus comes, qua potuit ratione tutatus est: super occisum deinde animam scissis proprio
Abbreviated transcription (Latin):
deinde ꝑseqñtes adesse sensisset lenẽ quẽ casus obtulit iugulauit.
& ĩ constructam pirã coniecit: qua accensa eoccurrit eis: qui restio¬
nem querebãt. dicens damnatũ sibi penas luisse. multo acriꝰ a se
uexatũ ꝗͣ ip̃e uexarat. Et fide habita restio liberatus est. Cepionẽ
quoq qui ĩ augusti necẽ fuerat aĩatus. postq̃ derecto scełe damnatꝰ¬
ẽ. ẜuus ad tyberi ĩ cista detulit. puectũq hostiã. Inde ĩ agrũ lan¬
rentẽ ad uillã patris nocturno itinẽ ꝑduxit. Cumis deĩde na¬
ugatioĩs naufragio una expulsũ dñm neapoli dissimulãter occu¬
luit. Exceptusq a centurione nec p̾cio nec minis ut dñm pro¬
deret: potuit adduci. Asimo etiã polione acerbe cogente patauinos
ut pecuiam & arma cõferrent: dñisq ob hoc latentib: p̾mio ẜuis
cũ libertate ꝓposito qui dños suos ꝓderent. Cõstat ẜuoꝵ nullum

Expanded text:
deinde persequentes adesse sensisset, senem quem casus obtulit iugulavit deinde persequentes adesse sensisset, senem quem casus obtulit iugulavit et in constructam pyram coniecit. Qua accensa occurrit eis qui Restionem quaerebant, dicens damnatum sibi poenas luisse, multo acrius a se vexatum quam ipse vexarat, et fide habita Restio liberatus est. Caepionem quoque qui in Augusti necem fuerat animatus, postquam detecto scelere damnatest, servus ad Tiberim in cista detulit pervectumque Ostiam inde in agrum Laurentem ad patris villam nocturno itinere perduxit. Comes deinde navigationis naufragio una expulsum dominum Neapoli dissimulanter occuluit exceptusque a centurione nec pretio nec minis ut dominum proderet potuit adduci. Asinio etiam Pollione acerbe cogente Patavinos ut pecuniam et arma conferrent dominisque ob hoc latentibus, praemio servis cum libertate proposito qui dominos suos proderent, constat servorum nullum
Abbreviated transcription (Latin):
cõscuis adulterii. quod cũ iulia patronꝰ admisat. tortus diutissi¬
me ꝑseu̾auit nõ ꝑdere patronũ. donec aliis coarguentib cõ¬
sciis de mostenes ip̃e fateret᷑. Et ne extimes ab uno facile cela¬
n posse secretũ labienũ ope libertoꝵ latentẽ ut indicarẽt li¬
berti nullo torm̃toꝵ genere compulsi sũt. Ac ne quis liber¬
tos dicat hanc fidẽ benesicio potiꝰ libertatis accepte q̃ ĩgenio
debuisse. Accipe seriu ĩ dnm benignitatẽ: cu ip̃e a dnõ puniret᷑.
Antiũ eĩ restionẽ pscriptũ solũq nocte fugientẽ. diripiẽtib
bona eiꝰ aliis. ẜuus cõpeditus inscripta fronte. cũ post damna¬
tionẽ domini aliena esset miẜicordia solutus. fugiẽtem ꝓse¬
cutus ẽ. hortatusq ne se timeret: scientẽ ꝯtumeliã sua fortune
imputandã esse nõ domino. abditũq mĩsterio suo aluit. Cum

Expanded text:
conscius adulterii quod cum Iulia patronus admiserat, tortus diutissiconscius adulterii quod cum Iulia patronus admiserat, tortus diutissime perseveravit non prodere patronum, donec aliis coarguentibus consciis Demosthenes ipse fateretur. Et ne aestimes ab uno facile celari posse secretum, Labienum ope libertorum latentem ut indicarent liberti nullo tormentorum genere compulsi sunt. Ac ne quis libertos dicat hanc fidem beneficio potius libertatis acceptae quam ingenio debuisse, accipe servi in dominum benignitatem cum ipse a domino puniretur. Antium enim Restionem proscriptum solumque nocte fugientem, diripientibus bona eius aliis, servus compeditus inscripta fronte, cum post damnationem domini aliena esset misericordia solutus, fugientem persecutus est hortatusque ne se timeret scientem contumeliam suam fortunae imputandam esse, non domino, abditumque ministerio suo aluit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtum. singultus. magno malo luit᷑. Sic fit ut isti de domino
loquant᷑ quib corã dño loqui nõ licet. At illi quib nõ tantu
pñtib dominis.  cũ ip̃is erat ẜmo. quoꝵ os nõ cõsũebatur.
parati erãt ꝓ dño porrigere ceruicẽ. & ꝑiculũ ĩminens in ca¬
put suũ u̾tere. In cõuiuiis loquebant᷑ s ĩ tormẽtis tacebant.
Uis excitas ĩ seruili pectore iurtutes recenseamꝰ: PRimus tibi
Urbinꝰ occurrat: qui cũ ussus oecidi ĩ reatino lateret. latebris
proditis unus ex ẜuis anulo euis & ueste ĩsignitus ĩ cubiculo
ad quod irruebant qui ꝑsequebant᷑ pro dño iacuit. militib¬
q ĩgredientib ceruieẽ p̾buit. & ictũ tanꝗͣ Urbinus excepit. Ur¬
bimis postea restitutus monum̃tu ei fecit titulo ĩscriptionis. qui
tantũ meritũ loqueret᷑ adiecto. Csopus libertus de mostenis¬

Expanded text:
mentum singultus magno malo luitur. Sic fit ut isti de domino mentum singultus magno malo luitur. Sic fit ut isti de domino loquantur quibus coram domino loqui non licet. At illi quibus non tantum praesentibus dominis sed cum ipsis erat sermo, quorum os non consuebatur, parati erant pro domino porrigere cervicem et periculum inminens in caput suum vertere: in conviviis loquebantur, sed in tormentis tacebant. Vis exercitas in servili pectore virtutes recenseamus? Primus tibi Urbinus occurrat: qui cum iussus occidi in Reatino lateret, latebris proditis unus ex servis anulo eius et veste insignitus in cubiculo ad quod inruebant qui persequebantur pro domino iacuit, militibusque ingredientibus cervicem praebuit et ictum tamquam Urbinus excepit. Urbinus postea restitutus monumentum ei fecit titulo scriptionis qui tantum meritum loqueretur adiecto.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc qui senserit obliuiscet᷑. id dominis paꝵ nõ esse. qđ diis satis ẽ.
deinde qui colit᷑: etiã amatur. Non pot̃ amor cũ timore miscẽri. Unde
putas ad rogãtissimũ illud manasse ꝓu̾bium. quo iactat᷑. totidem
bostes nobis esse quot seruos. Nõ habenꝰ illos hostes. s facimus. Cũ
rillos su pbissimi. cõtumeliosissimi. crudelissimi sumꝰ. & ad rabiẽ
nos cogũt ꝑuenire delicie. ut quicꝗd nõ ex uolũtate responderit:
iram. furorẽq euccet. domini .n. nobis aĩos induimꝰ tyrãnoꝵ. &
nõ quantũ decet. s qͣntu licet ex̾cere uolumꝰ in ẜuos. Nam ut
cetera crudelitatis genera p̾teream. Sũt qui dũ se mẽse copii
& auiditate distendũt circũstantib fuis mouẽ labra nec in hoc
quidẽ ut loquant᷑ licere ꝑmittunt. Uirga murmur omne cõ¬
pescit᷑ ut ne fortuita quidẽ u̾berib excepta sint. Tussis. sternuta¬

Expanded text:
Hoc qui senserit obliviscetur id dominis parum non esse quod dis satis est. Hoc qui senserit obliviscetur id dominis parum non esse quod dis satis est. Deinde qui colitur etiam amatur: non potest amor cum timore misceri. Unde putas adrogantissimum illud manasse proverbium quo iactatur totidem hostes nobis esse quot servos? Non habemus illos hostes sed facimus, cum in illos superbissimi contumeliosissimi crudelissimi sumus, et ad rabiem nos cogunt pervenire deliciae, ut quicquid non ex voluntate respondit iram furoremque evocet. Domi enim nobis animos induimus tyrannorum, et non quantum decet, sed quantum licet, exercere volumus in servos. Nam, ut cetera crudelitatis genera praeteream, sunt qui, dum se mensae copiis et aviditate distendunt, circumstantibus servis movere labra nec in hoc quidem, ut loquantur, licere permittunt: virga murmur omne conpescitur, et ne fortuita quidem verberibus excepta sunt: tussis sternuta
Abbreviated transcription (Latin):
extimabo s motib. Sibi quisq dat mores. conditionẽ casus adsiguat
quẽad modũ stultus ẽ qui empturus equũ nõ ip̃m inspicit. sed
stratũ eius ac frenos. sic stultissimꝰ est qui hoĩem aut ex ueste aut
ex cõditione que nobis uestis mõ circũdata ẽ: extimãdu putat.
Non ẽ mi euãgele. qđ amicũ tantũ in foro & ĩ curia queras.
Si diligẽter attenderii: in ueiẽs & domi. Tu mõ uine cũ ẜuo.
clemẽter comiter quoq. & ĩ sermonẽ illũ & nõ nũꝗ̃ in neces¬
saru admitte cõsiliu. Nam & maiores nr̃i omnẽ dominis in¬
uidiã omnẽ seruis cõtumelia detrahentes. Dominũ patrẽ failias.
seruos faĩliares appellauerũt. Colant ergo te potiꝰ serui tiu. mͥ crede.
ꝗ̃ timeant. Dicet aliquis nuc me dños de fastigio suo deicẽ. & quo¬
da mõ ad pileũ seruos uocare. quol debere dixi magis colere q̃ timẽ.

Expanded text:
aestimabo sed moribus: sibi quisque dat mores, conditionem casus adsignat. aestimabo sed moribus: sibi quisque dat mores, conditionem casus adsignat. Quemadmodum stultus est qui empturus equum non ipsum inspicit sed stratum eius ac frenos, sic stultissimus est qui hominem aut ex veste aut ex condicione quae nobis vestis modo circumdata est aestimandum putat. Non est, mi Euangele, quod amicum tantsi diligenter attenderis, invenies et domi, Tu modo vive cum servo clementer, comiter quoque, et in sermonem illum, et in necessarium admitte consilium. Nam et maiores nostri omnem dominis invidiam, omnem servis contumeliam detrahentes, dominum patremfamilias, servos familiares appellaverunt. Colant ergo te potius servi tui, mihi crede, quam timeant. Dicet aliquis nunc me dominos de fastigio suo deicere, et quodammodo ad pileum servos vocare, quos debere dixi magis colere quam timere.
Abbreviated transcription (Latin):
uocas hisdẽ semĩb ortos eodẽ fiui celo. equę uiuere. eque mo¬
ri: Terui sunt. ĩ mo hoĩes: serui sũt. ĩmo cõserui. Si cogitai̾is
tantũde ĩ utrosq licere fortune.ta tu illũ uidere libeꝵ potes
ꝗ̃ ille te ẜuuz. Nescis qua etate hecuba ẜure ceꝑit. qua cresus
qua darii mater: qua diogenes qua platon ip̃e. Postremo
quid ita nom ẜuitutis horremꝰ: Tuus ẽ quidẽ. s necessitate
s fortassẽ libero aiõ seruus est. Hoc illi nocebit. si oñderis. quis nõ
sit. Aluis libidini seruit. alius auaritie. alius ambitioni. omnes
sper. omnes timori. Et certe nulla suitus turpior ꝗ̃ uolũtaria.
At nos uigo a fortuna imposito subiacentẽ tamꝗͣ miẜu uilemq
calcamꝰ. Q d uõ nos nostris ceruicib ĩserimus. nõ patimur repre¬
hendi. Inueĩes inter ẜuos aliquã peciuã fortiorẽ. Inueĩes dñ spe lu¬
cri oscula alienoꝵ ẜuoꝵ manib infigentẽ. Nõ ergo fortuna hoĩes

Expanded text:
eque mori? Servi sunt: immo homines. Servi sunt: immo conservi, si cogitaveris tantundem in utrosque licere fortunae. Tam tu illum videre liberum potes quam ille te servum. Nescis qua aetate Hecuba servire coeperit, qua Croesus, qua Darei mater, qua Diogenes, qua Platon ipse? Postremo quid ita nomen servitutis horremus? Servus est quidem, sed necessitate, sed fortasse libero animo. Servus est: hoc illi nocebit, si ostenderis quis non sit. Alius libidini servit, alius avaritiae, alius ambitioni, omnes spei, omnes timori; et certe nulla servitus turpior quam voluntaria. At nos iugo a Fortuna imposito subiacentem tamquam miserum vilemque calcamus, quod vero nos nostris cervicibus inserimus non patimur reprehendi. Invenies inter servos aliquem pecunia fortiorem, invenies dominum spe lucri oscula alienorum servorum manibus infigentem. Non ergo fortuna homines
Abbreviated transcription (Latin):
ei tradens. Accipe ĩquit liberos ieos quib imꝑes. De epicteto autẽ
sit inter oblitterata nesciri. cuiꝰ etiã de se scnpti duo u̾sus ferũt᷑.
ex quib latenter itelligas. Nõ omi mõ diis exosos esse. qui in hac
uita cũ erumnaꝵ narietate luctant᷑. Sed esse archanas causas.
ad quas paucoꝵ potuit ꝑueĩre curiositas.¬

Expanded text:
ei tradens: Accipe, inquit, liberos meos quibus imperes. De Epicteto autem ei tradens: Accipe, inquit, liberos meos quibus imperes. De Epicteto autem sit inter oblitterata nesciri. Cuius etiam de se scripti duo versus feruntur, ex quibus aliud latenter intellegas, non omni modo dis exosos esse qui in hac vita cum aerumnarum varietate luctantur, sed esse archanas causas ad quas paucorum potuit pervenire curiositas
Abbreviated transcription (Latin):
illũ diuinũ de ĩmortalitate aĩe dicaret. ẜuus fuit. forma
atq ingenio liberali. Huc Cebes socraticus hortante Socrate
pħs illustris emersit. ẜmonesq eius de Socrate ad modũ elegãtes
legunt. Alii quoq nõ pauci serui fuerũt qui post pħi clari ex¬
titerũt ex quib ille Memppus fuit. Cuiꝰ libros. M. Uarto in saty¬
ns emulatus est. quas alii cynicas. ip̃e appellat menippeas. Sed &
philostrati ꝑipathetici suus polus & Tenonis storci ẜuis qui per¬
seus uocatus est .x. epicuri cui mys nom̃ fuit. pħi nõ ĩcelebres illa
etate uixerũt.Diogenes etiã cymcus licet ex libertate ĩ ẜuitutẽ
uenũ ierat. quẽ cũ emere uellet xeniades corinthiꝰ & quid arti¬
ficii nouisset ꝑcũctatus ẽ. Noui ĩquit Diogenes homib liberis imꝑa¬
re. Tũc xeniades responsu eiusdẽ miratus emisit manu. filiosq suos

Expanded text:
illum divinum de inmortalitate animae dicaret, servus fuit forma illum divinum de inmortalitate animae dicaret, servus fuit forma atque ingenio liberali. Hunc Cebes Socraticus hortante Socrate e is postea philosophus inlustris emersit: sermonesque eius de Socrate admodum elegantes leguntur. Alii quoque non pauci servi fuerunt qui post philosophi clari extiterunt: ex quibus ille Menippus fuit, cuius libros M. Varro in saturis aemulatus est, quas alii Cynicas, ipse appellat Menippeas. Sed et Philostrati Peripatetici servus Pompylus et Zenonis Stoici servus qui Perseus vocatus est et Epicuri cui Mys nomen fuit philosophi non incelebres illa aetate vixerunt: Diogenes etiam Cynicus, licet ex libertate in servitutem venum ierat. Quem cum emere vellet Xeniades Corinthius et, quid artificii novisset, percontatus esset: Novi, inquit Diogenes, hominibus liberis imperare. Tunc Xeniades responsum eius demiratus emisit manu, filiosque suos
Abbreviated transcription (Latin):
num sũpto hostib cũ ꝓsẽqnͣtiu lacrimis ad fidẽ doloris inge¬
ste sunt. Que cũ aluno ĩ castris distribute fuissent. uiros
płimo uino puocauerũt. diẽ fẽstum apud sẽ essẽ sĩmulãtes.
quib soporatis ex arbore capͥfico. que castris erat ꝓxima.
signũ romanis dederũt. Qui cũ repentina ĩcursione suꝑassẽt
memor beneficii senatus omnes ancillas manu iussĩt emitti. dotẽ¬
q eis ex publico fẽcit. & ornatũ quo nuc̃ erant use. gestare con¬
cessit. diemq ip̃m nonas caprotinas nuĩcupanit. Ab illa capͥfico
ex qua signũ uictorie cepunt. sãcrificiũq statuit annua solẽnita¬
te celebrandũ: cui lac quod ex capͥfico manat ꝓpter memoriã facti
pcedentis adhibet᷑. SEd nec ad philosophãdu ineptũ uł im¬
par ẜuile ingeniũ fuit. Phoedon ex cohorte socratica socratiq
& platoni pfamiliaris: adeo ut plato eius nomini librum

Expanded text:
num sumpto hostibus cum prosequentium lacrimis ad fidem doloris ingenum sumpto hostibus cum prosequentium lacrimis ad fidem doloris ingestae sunt. Quae cum a Livio in castris distributae fuissent, viros plurimo vino provocaverunt diem festum apud se esse simulantes: quibus soporatis ex arbore caprifico quae castris erat proxima signum Romanis dederunt. Qui cum repentina incursione superassent, memor beneficii senatus omnes ancillas manu iussit emitti dotemque his ex publico fecit et ornatum quo tunc erant usae gestare concessit, diemque ipsum Nonas Caprotinas nuncupavit ab illa caprifico ex qua signum victoriae ceperunt, sacrificiumque statuit annua sollemnitate celebrandum, cui lac quod ex caprifico manat propter memoriam facti procedentis adhibetur. Sed nec ad philosophandum ineptum vel inpar servile ingenium fuit. Phaedon ex cohorte Socratica Socratique et Platoni perfamiliaris adeo, ut Plato eius nomini librum
Abbreviated transcription (Latin):
Cne ĩ solo uirili sexu extimes int̾ seruos extitisse uirtutes.
Accipe ancillaꝵ factũ nõ minꝰ memorabile. nec quo utiliꝰ rei
p.i ulla nobilitate reppenas. Nonis uiliis diẽ festũ essẽ ancillaꝵ
ta uulgo notũ est ut nec ongo & cansa celebritatis ignota
sit. Iunoni eĩ caprotine die illo libere panter analleq sacrificant
cũ arbore caprificosmemoriã benigne uirtutis: que in ancillaꝵ
tam. cũ sedatus essẽt gallicus motus res.ꝑ. uõ essẽt ad tenue
deducta: finitim oportiũtatem ĩuadendi romam nominis
aucupati p̾fecerũt sibi postamiũ luuũ fidenatiũ dictatorẽ
qui madatis ad senatũ missis postulauit ut si uellent reliꝗas
sũe ciuitatis manere: matrestailie libi & uirgines dederẽt᷑.
Cũq patres essent ĩ ancipiti deliberatione sulpensi ancilla
noĩe tutela sen p̾hilotis pollicita ẽ. sẽ cũ cetens ancillis sũb no¬
miẽ dñaꝵ ad hostes iturã habituq matrũ familias & uirgi¬

Expanded text:
ne in solo virili sexu aestimes inter servos extitisse virtutes, accipe ancillarum factum non minus memorabile, nec quo utilius rei publicae in ulla nobilitate repperias. Nonis Iuliis diem festum esse ancillarum tam vulgo notum est, ut nec origo et causa celebritatis ignota sit. Iunoni enim Caprotinae die illo libero pariter ancillaeque sacrificant sub arbore caprifico in memoriam benignae virtutis quae in ancillarutam cum sedatus esset Gallicus motus, res publica vero esset ad tenue deducta, finitimi oportunitatem invadendi Romani nominis aucupati praefecerunt sibi Postumium Livium Fidenatium dictatorem, qui mandatis ad senatum missis postulavit ut, si vellent reliquias suae civitatis manere, matres familiae sibi et virgines dederentur. Cumque patres essent in ancipiti deliberatione suspensi, ancilla nomine Tutela seu Philotis pollicita est se cum ceteris ancillis sub nomine dominarum ad hostes ituram: habituque matrumfamilias et virgi
Abbreviated transcription (Latin):
candẽ negligentiã ip̃e quoq in subitã corporis debilitatẽ solutꝰ
est. Sic demũ ex cõsilio amicoꝵ lectica delatus senatui rettulit.
& iuix cõsumato ẜmone sine mora recupata bona ualetudĩẽ curia
pedib eggressus ẽ. Ex senatꝰ itaq cõsulto & menia lege ad ꝓpi¬
ciandũ ionẽ additus ẽ illis circẽsib dies. isq ĩstauratiaꝰ dictus ẽ
nõ a patibulo ut quidã putãt greco noiẽ & to tõi erau põi
Se a reditegratione ut uartoni placet. qui ĩstaurare ait esse
instar nouare. Uides quãta de seruo ad deoꝵ sũmu cura pue¬
nerit: Tibi autẽ unde ĩ seruos tantũ & ta ĩane fastidui qͣi
nõ ex isddem tibi & cõstent & alant᷑ elem̃tis. eundẽq spiritũ

Expanded text:
eandem negligentiam ipse quoque in subitam corporis debilitatem solutus eandem negligentiam ipse quoque in subitam corporis debilitatem solutus est. Sic demum ex consilio amicorum lectica delatus senatui retulit, et vix consummato sermone sine mora recuperata bona valitudine curia pedibus egressus est. Ex senatus itaque consulto et Maenia lege ad propitiandum Iovem additus est illis Circensibus dies, isque instauratitius dictus est, non a patibulo, ut quidam putant, Graeco nomine ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, sed a redintegratione, ut Varroni placet, qui instaurare ait esse instar novare. Vides, quanta de servo ad deorum summum cura pervenerit. Tibi autem unde in servos tantum et tam inane fastidium, quasi non ex isdem tibi et constent et alantur elementis
Abbreviated transcription (Latin):
qi uo nobis fas nõ sit p̾textato aliqñ nõ credere. Hic cũ omnes
exhorruissent p̾textatus renidens suꝑstitiosu me enãgele nec
dignũ cui credat᷑ existimes uolo. iisi utriusq tibi rei fidẽ ratio
adserta mõstrauert. Et ut pͥmu de seruis loquam. ioco ne an
seno putas esse hoĩu genꝰ. ꝙ dii ĩmortales nec cura sua nec ꝓ¬
uidentia dignent᷑. An forte ẜuos in hoĩu nũo esse nõ pateris:
Audi igĩt quãta ĩ dignatio de serui supplitio celu penetrauerit.
maximus ẜuui suũ u̾beratum patibuloq cõstrictu añ spectaculi
cõmissione ꝑ circũ egit. Ob quã causa ĩdignatus uipiter. An¬
nio cuidã ꝑ quietẽ imꝑauit ut senatui nũtiaret non sibi pla¬
cuisse plenũ crudelitatis ad missu quo dissimulate filiu ipsuis
mors repentina cõsumꝑsit. Ac post secũdam denũtiatione ob

Expanded text:
quasi vero nobis fas non sit Praetextato aliquando non credere.» Hic cum omnes quasi vero nobis fas non sit Praetextato aliquando non credere.» Hic cum omnes exhorruissent, Praetextatus renidens: «superstitiosum me, Euangele, nec dignum cui credatur existimes volo, nisi utriusque tibi rei fidem ratio adserta monstraverit. Et ut primum de servis loquamur, iocone an serio putas esse hominum genus quod di immortales nec cura sua nec providentia dignentur? An forte servos in hominum numero esse non pateris? Audi igitur quanta indignatio de servi supplicio caelum penetraverit. Maximus servum suum verberatum patibuloque constrictum ante spectaculi commissionem per circum egit: ob quam causam indignatus Iuppiter Annio cuidam per quietem imperavit, ut senatui nuntiaret non sibi placuisse plenum crudelitatis admissum. Quo dissimulante filium ipsius mors repentina consumpsit, ac post secundam denuntiationem ob
Abbreviated transcription (Latin):
solita celebrari. S post i triduũ ꝓpagata. pͥmũ ex adiectis a Cesa¬
re huic mẽsi dieb. deinde ex edicto augusti. quo triu dieru
ferias satumalib addixit. A sexto decimo igit᷑ cepta ĩ xiiii. desi
nũt. quo solo fieri ante cõsueu̾ant. S sigillarioꝵ adiecta celebri¬
tas ĩ septẽ dies discursu publicũ & letitiã religionis extendit.¬
Euangelus. TUnc Euãgelus hoc quidẽ inquit ia ferre nõ pos¬
sum. qđ p̾textatus nr̃ ingeni sui pomꝑã &e ostentationẽ loquẽ¬
cũ dominis uescerent᷑: quasi uõ curent duuna de seruis. aut sa¬
piens quisꝗ̃ domi sue cõtumelia ta fede societatis admittat.
uł nuc sigillaria: que lusu reptanti adhuc ĩfantie oscillis fic¬
tilib p̾bent. temptat officio religionis adscribere. Et quia pͥn¬
ceps religiosoꝵ putat᷑. nõ nulla iam & suꝑstitionib admiscet.

Expanded text:
solita celebrari, sed post in triduum propagata, primum ex adiectis a Caesasolita celebrari, sed post in triduum propagata, primum ex adiectis a Caesare huic mensi diebus, deinde ex edicto Augusti quo trium dierum ferias Saturnalibus addixit, a sexto decimo igitur coepta in quartum decimum desinunt, quo solo fieri ante consueverant. Sed Sigillariorum adiecta celebritas in septem dies discursum publicum et laetitiam religionis extendit.» Tunc Euangelus, «hoc quidem», inquit, «iam fere non possum, quod Praetextatus noster in ingenii sui pompam et ostentationem loquencurent divina de servis aut sapiens quisquam domi suae contumeliam tam foedae societatis admittat, vel nunc Sigillaria, quae lusum reptanti adhuc infantiae oscillis fictilibus praebent, temptat officio religionis adscribere et quia princeps religiosorum putatur nonnulla iam et superstitionis admiscet;
Abbreviated transcription (Latin):
frugũ q̃ fructuũ reppertores esse credant᷑. Itaq oĩ ia fetu agroꝵ
coacto. ab homĩb hos deos coli qͣi ite cultions auctores. quo
etiã nõnullis celũ ac terrã esse psuasum ẽ. Saturnũq asatu
dictũ. Cuiꝰ cansa de celo est. Et terrã opem. cuiꝰ ope humane
cunt᷑. Huic dec sedentes uota concipiũt. terrãq de industria
tangũt demõstrantes ip̃am matrẽ terrã essẽ mortalib ad petẽ¬
dam. Philochorus saturno & opi pͥmu in attica statuisse aram
cecropẽ dicit. eosq deos ꝓ ioue terraq coluisse ĩstituisseq ut
patres failiaꝵ & frugib & fructib ia coactis passim cũ seruis
uescerent᷑. cũ quib patientiã laboris ĩ colendo rure tolerau̾ant.
Delectar eĩ deu̾ honore ẜuoꝵ cõtemplatu laboris. Hinc ẽ qđ
ex istituto ꝑegrino huic deo sacrũ apto capite facimꝰ. Abunde

Expanded text:
quam fructuum repertores esse credantur, itaque omni iam fetu agrorum quam fructuum repertores esse credantur, itaque omni iam fetu agrorum coacto ab hominibus hos deos coli quasi vitae cultioris auctores. Quos etiam nonnullis caelum ac terram esse persuasum est Saturnumque a satu dictum, cuius causa de caelo est, et terram Opem, cuius ope humanacuntur. Huic deae sedentes vota concipiunt terramque de industria tangunt, demonstrantes ipsam matrem terram esse mortalibus adpetendam. Philochorus Saturno et Opi primum in Attica statuisse aram Cecropem dicit eosque deos pro Iove terraque coluisse instituisseque ut patres familiarum et frugibus et fructibus iam coactis passim cum servis vescerentur, cum quibus patientiam laboris in colendo rure toleraverant. Delectari enim deum honore servorum, contemplatu laboris. Hinc est quod ex instituto peregrino huic deo sacrum aperto capite facimus. Abunde
Abbreviated transcription (Latin):
reddi. Cato ait larentia meretricio questu locupletatã post excessu suũ
ppło ro. agros turacẽ. semuriũ. linteriũ. & soliniũ reliquissẽ. Et ideo se¬
pulcri magnificẽtia & annue parẽtationis honore dignatã.Macer
historiaꝵ libro pͦ faustale cõiige Acca larentiã romuli & remi nu¬
tricẽ fuisse ꝯfirmat. Hanc regnãte Romulo Carutio curdã tusco
diuiti denuptã auctãq hereditatẽ uin. quã post Romulo quem
educasset reliquit. Et ab eo parẽtalia. diẽq festu causa pietatis
statutũ. Ex his ergo oĩb colligi pot̾ & uno die saturnalia fuissẽ.
ꝯuiuio dissoluto saturnalia clamitabant᷑. qui dies nue opalibus
iter saturnalia deputat᷑. cũ pͥmu saturno pariter & opi fuerit
adscriptus. Hanc autẽ deam oꝑem saturni ꝯugẽ crediderũt. & ideo
hoc m̃ se sacurnalia itẽq opalia celebrari. qđ sacurnus eiusq uxor tam¬

Expanded text:
reddi. Cato ait Larentiam meretricio quaestu locupletatam post excessum suum reddi. Cato ait Larentiam meretricio quaestu locupletatam post excessum suum populo Romano agros Turacem, Semurium, Lintirium et Solonium reliquisse et ideo sepulcri magnificentia et annuae parentationis honore dignatam. Macer Historiarum libro primo Faustuli coniugem Accam Larentiam Romuli et Remi nutricem fuisse confirmat, hanc regnante Romulo Carutio cuidam Tusco diviti denuptam auctamque hereditate viri, quam post Romulo, quem educasset, reliquit et ab eo parentalia diemque festum causa pietatis statutum. Ex his ergo omnibus colligi potest et uno die Saturnalia fuisse etconvivio dissoluto Saturnalia clamitabantur, qui dies nunc Opalibus inter Saturnalia deputatur, cum primum Saturno pariter et Opi fuerit adscriptus. Hanc autem deam Opem Saturni coniugem crediderunt et ideo hoc mense Saturnalia itemque Opalia celebrari, quod Saturnus eiusque uxor tam
Abbreviated transcription (Latin):
tus cena scortoq multaret᷑. Uictore itaq heule. illũ accam laren¬
tiam nobilissimũ id tẽporis scortũ intra edẽ inclusisse cu cena.
camq postero die distulissẽ rumorẽ: qđ post cõcubitu dei accepis¬
set mumis: ne cõmodu pͥme cccasionis cũ se domũ recipet offe¬
rende asꝑnaret᷑. Eueisse itaq ut egressa mox tẽplo a Carucio cap¬
to eius pulcritudĩẽ cõpellaret᷑. Cuiꝰ uolũtatem secuta ad sumpta¬
q nuptiis: post obitũ uiri oĩui bonoꝵ eius facta cõpos. cũ decedẽt
populu ro. nũcupauit heredẽ. & ideo ab Anco in uelabro loco ce¬
leberimo urbis sepulta ẽ. Ae sollẽne sacrificiu eidẽ ꝯstitutu est.
quo dis manib eius ꝑ flaminẽ sacrificaret᷑. ioniq ferie ꝯsecrate.
qd extimauerũt antiqui aĩs aione dan. & rursũs post mortẽ eidẽ

Expanded text:
tus cena scortoque multaretur. Victore itaque Hercule illum Accam Larentus cena scortoque multaretur. Victore itaque Hercule illum Accam Larentiam, nobilissimum id temporis scortum, intra aedem inclusisse cum cena eamque postero die distulisse rumorem quod post concubitum dei accepisset munus, ne commodum primae occasionis cum se domum reciperet offerendae aspernaretur. Evenisse itaque ut egressa templo mox a Carutio capto eius pulchritudine compellaretur. Cuius voluntatem secuta adsumptaque nuptiis post obitum viri omnium bonorum eius facta compos, cum decederet, populum Romanum nuncupavit heredem. Et ideo ab Anco in Velabro, loco celeberrimo urbis, sepulta est ac sollemne sacrificium eidem constitutum, quo dis Manibus eius per flaminem sacrificaretur, Iovique feriae consecratae, quod aestimaverunt antiqui animas a Iove dari et rursus post mortem eidem
Abbreviated transcription (Latin):
tus ĩ legib uidiciariis triduo ẜuari ferias uissit. Massũriꝰ &. alii
damnatã. quo die si saturnalia gererẽt᷑. nec cãm oĩo dixisset. de¬
inde adiecit. sequebant᷑ eũ diem saturnalia. Mox ait. postero
angeronie. cui põtifices in sacello uolupie sacrũ faciũt. quam
Uerriꝰ flactus angeroniã dici ait. qđ angores ac sollicitudiẽs aĩoꝵ
ꝓpiciata depellat. Massuriꝰ addicit simulacrũ huiꝰ dee ore obligato
atq signato ĩ ara uolupie ꝓpt̾ea collocatũ: qđ qui suos dolores an¬
xietatesq dissimulãt puei̾ant patiẽtie benesicio ad maximã uo¬
luptatẽ. Iuluis modestus ideo sacrificari huic dee dicit. qđ ppłs ro
morbo qui anginia dicit᷑ p̾misso uoto sit liberatus. xiͦ. aut̃ kłdas
nes. Ferũt eĩ regnãte Anco edituũ ħulis ꝑ ferias otiantẽ. deum
tessens ꝓuocasse: ip̃o utriꝰq manũ tuẽte adiecta cõditione. ut uic¬

Expanded text:
tus in legibus iudiciariis triduo servari ferias iussit." Masurius et alii tus in legibus iudiciariis triduo servari ferias iussit." Masurius et alii uariarum esse damnatam, quo die si Saturnalia gererentur, nec causam omnino dixisset. Dinde adicit, "sequebantur eum diem Saturnalia." Mox ait "postero Angeroniae, cui pontifices in sacello Volupiae sacrum faciunt. Quam Verrius Flaccus Angeroniam dici ait quod angores ac sollicitudines animorum propitiata depellat. Masurius adicit simulacrum huius deae ore obligato atque signato in ara Volupiae propterea collocatum quod qui suos dolores anxietatesque dissimulant perveniant patientiae beneficio ad maximam voluptatem. Iulius Modestus ideo sacrificari huic deae dicit quod populus Romanus morbo qui angina dicitur praemisso voto sit liberatus. Vndecimo autem Ksunt. Ferunt enim regnante Anco aedituum Herculis per ferias otiantem deum tesseris provocasse, ipso utriusque manum tuente, adiecta condicione ut vic
Abbreviated transcription (Latin):
mẽsi duos addixit dies.xuiͦ. cepta celebrar. Ea refactũ est ut
cũ uulgus ignoraret certũ saturnalioꝵ diẽ. nõmilliq a.C.Ce¬
sare inserto die & alii uetere more celebrarẽt. plures dies sa¬
turnalia mĩarent᷑. licet & apud ueteres opr̃o fuerit septẽ dieb.
ꝑagi satu rnalia. si o pĩo uocanda ẽ. que idoneis firmat᷑ auctoribus.
Nouiꝰ.n. atellanaꝵ ꝓbatissimꝰ scriptor ait. Oli expectata ueĩunt
septẽ satumalia. Mumiꝰ quoq qui post Nouiũ & põponiui dui
iacentẽ artẽ atellaniã suscitauit. Nostri ĩquit maiores uelut be
ne multa ĩstituere hoc optiẽ afrigore facere sũmo dies septẽ sa¬
turnalia. S mallius ait eos qui se ut supͣdiximꝰ saturni nomĩe
& religione defenderẽt ꝑ triduũ festos institiussẽ dies. & satur¬
nalia uocauisse. Unde & augustus huiꝰ ĩquit rei opĩone sẽcu¬

Expanded text:
mensi duos addixit dies, sexto decimo coepta celebrari. Ea re factum est ut, mensi duos addixit dies, sexto decimo coepta celebrari. Ea re factum est ut, cum vulgus ignoraret certum Saturnaliorum diem, nonnullique a C. Caesare inserto die et alii vetere more celebrarent, plures dies Saturnalia numerarentur: licet et apud veteres opinio fuerit septem diebus peragi Saturnalia, si opinio vocanda est quae idoneis firmatur auctoribus. Novius enim, Atellanarum probatissimus scriptor, ait: Olim expectata veniunt septem Saturnalia Mummius quoque, qui post Novium et Pomponium diu iacentem artne multa instituere, hoc optime: a frigore fecere summo dies septem Saturnalia." Sed Mallius ait eos qui se, ut supra diximus, Saturni nomine et religione defenderant per triduum festos instituisse dies et Saturnalia vocavisse, "unde et Augustus huius", inquit, "rei opinionem secu
Abbreviated transcription (Latin):
iteꝵ ac tertio idẽ cõtigisset. armati płimi ꝓ limine: qr claudẽ
nequibãt: custodes steterũt. Cũq ex alia ꝑte acenmo p̾lio cer¬
taret᷑ subito fama.ptulit fusos a tatio nr̃os: quã ob cã romani
qui aditũ tuebantꝰ ter̃ĩti ꝓfugerũt. Cũq sabim ꝑ portã paten¬
tem irrupturi essent fertur ex ede iam ꝑ hanc portã magnã
uim torrentiũ undis scatẽtib erupisse. multasq ꝑ duellum
cat̾uas aut exustas feruẽti aut deuoratas rapida uoragine deꝑisse
Fa re placitũ ẽ ut belli tẽpore uelut ad urbis auxilui ꝓfecto deo
fores reserarẽt᷑. Nec de iano.S ut ad saturnalia reu̾tamur. bellu
satumalib sum̃ẽ nefas hĩtu. penas a nocẽte hisdẽ dieb exige̾
piaculare ẽ. Apud maiores nr̃os saturnalia die uno fimebant᷑.
qui erat ad quartũ decimũ .k. ianuarias. S postꝗͣ.C. Cesar hiuic

Expanded text:
iterum ac tertio idem contigisset, armati plurimi pro limine, quia claudere iterum ac tertio idem contigisset, armati plurimi pro limine, quia claudere nequibant, custodes steterunt: cumque ex alia parte accerimo praelio certaretur, subito fama pertulit fusos a Tatio nostros. Quam ob causam Romani qui aditum tuebantur territi profugerunt: cumque Sabini per portam patentem irrupturi essent, fertur ex aede Iani per hanc portam magnam vim torrentium undis scatentibus erupisse, multasque perduellium catervas aut exustas ferventi aqua aut devoratas rapida voragine deperisse. Ea re placitum, ut belli tempore, velut ad urbis auxilium profecto deo, fores reserarentur. Haec de Iano. Sed, ut ad Saturnalia revertamur, bellum Saturnalibus sumere nefas habitum, poenas a nocente isdem diebus exigere piaculare est. Apud maiores nostros Saturnalia die uno finiebantur, qui erat a. d. quartum decimum Kalendas Ianuarias: sed postquam C. Caesar huic
Abbreviated transcription (Latin):
Cur geminũ ĩ nocemus sup̃ ia diximꝰ. patrẽ qͣi deoꝵ deũ. Iunoniũ
qiͣ nõ solũ m̃sis ianuarii. s mẽsiu oũm ĩgressus tenentẽ. In ditioẽ
autẽ uinonis sũt omes kalende. Unde &. Uarto libro.u. reꝵ diui¬
naꝵ scribit iano.xii. aras ꝓ totidẽ mẽsib dedicatas. Cõsiuiũ a con¬
serẽdo .i. aꝓpagine gn̾is humani que iano auetore cõserit. Iui¬
rinũ qͣi belloꝵ potentẽ ab hasta. quã sabini curin uocãt. patultiũ
& clusiuiũ quia bello aule eiꝰ patent. pace clandũt. Huiꝰ autẽ rei
hec causa narrat᷑. Cũ bello sabino. qđ uirginũ raptaꝵ grã ꝯmis¬
su ẽ. Romaĩ portã que sub radicib collis uiminalis erat. que post¬
ea ex euẽtu ianualis uocata ẽ: claudẽ festinarẽt. quia in ipãm
hostes irruebãt. postꝗͣ est clausa mox spõte patefacta ẽ. Cumq

Expanded text:
Cur Geminum invocemus supra iam diximus, "Patrem" quasi deorum deum, "Iunonium" Cur Geminum invocemus supra iam diximus, "Patrem" quasi deorum deum, "Iunonium" quasi non solum mensis Ianuarii sed mensium omnium ingressus tenentem; in ditione autem Iunonis sunt omnes Kalendae, unde et Varro libro quinto Rerum divinarum scribit Iano duodecim aras pro totidem mensibus dedicatas: Consivium a conserendo, id est a propagine generis humani quae Iano auctore conseritur: Quirinum, quasi bellorum potentem, ab hasta quam Sabini curin vocant: Patultium et Clusivium, quia bello caulae eius patent, pace clauduntur. Huius autem rei haec causa narratur. Cum bello Sabino quod virginum raptarum gratia commissum est Romani portam quae sub radicibus collis Viminalis erat, quae postea ex eventu Ianualis vocata est, claudere festinarent, quia in ipsam hostes ruebant: postquam est clausa, mox sponte patefacta est: cumque
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ orbẽ redactũ. caudaq suam deuorantẽ. ut appareat mũdu
& ex se ip̃o ali & ĩ se reuolui. Ideo & apud nos ĩ quattuor ꝑ
tes spectat: ut demõstrat simulacrũ euis faleris aduectum
Eauiꝰ bassus ĩ eo libro quẽ de diis cõposuit. ianũ bifrontẽ fingi
ait.qͣi suꝑum atq inferũ ianitorẽ. Fundẽ quadriformẽ quasi
uniu̾sa climata maiestate complexũ. Salioꝵ quoq antiꝗssimis
carmĩb deoꝵ deus canit̃. Marcus etia messala CN. domitii ĩ cõ
no ita incipit. Lui cũcta fingit eadẽq regit aque terreq uim
ac nãm grauẽ arq pronã in ꝓfundu dilabentẽ ignis atq aĩe
leuẽ in ĩmensu sublime fugientẽ copulauit circũdato celo.
que uis celi maxima duas uis dispares colligauit. In sacries
quoq iuocamus ianũ geminũ ianũ patrem ianũ iunoniũ
ianũ consiuiu ianũ quiriniũ ianũ patuleiu & clusinium

Expanded text:
in orbem redactum caudamque suam devorantem, ut appareat mundum in orbem redactum caudamque suam devorantem, ut appareat mundum et ex se ipso ali et in artes spectat, ut demonstrat simulacrum eius Faleris advectum. Gavius Bassus in eo libro quem de dis composuit Ianum bifrontem fingi ait quasi superum atque inferum ianitorem, eundem quadriformem quasi universa climata maiestate complexum. Saliorum quoque antiquissimis carminibus "deorum deus" canitur. M. etiam Messala, Cn. Domitii in consno ita incipit: qui cuncta fingit eademque regit, aquae terraeque vim ac naturam gravem atque pronam in profundum dilabentem, ignis atque animae levem in immensum sublime fugientem copulavit circumdato caelo: quae vis caeli maxima duas vis dispares colligavit. In sacris quoque invocamus "Ianum Geminum", "Ianum Patrem", "Ianum Iunonium", "Ianum Consivium", "Ianum Quirinum", "Ianum Patulcium" et "Clusivium".
Abbreviated transcription (Latin):
uiaꝵ. Pronũtiauit Nigidius apollinẽ ianũ esse dianãq ianam
ad posita .d. lrã.que sepe .i. lrẽ cansa decoris apponit᷑. redit᷑. redhibet̃
redĩtegrat᷑. &. similia. lamĩ quidã solẽ demõstrari uolũt. & ideo
geminũ qͣi utriusq ianne celestis potentẽ: qui exoriens apen¬
at diem. &cidens claudat. Inuocariq pͥmu cu alicui deo res di¬
uina celebrat᷑.: ut ꝑ eũ pateat ad illũ cui ĩmolat᷑ accessus. q̃i pre¬
ces supplicũ ꝑ portas suas ad deos ip̃e trãsmittat. Unde  simu¬
lacru eius plerũq fingit᷑ manu dextra trecẽtoꝵ & sinistra.
nimq ab eũdo dictũ. qd mũduis semꝑ eat: dũ in orbẽ uoluit̃.
& ex le iitiũ faciens ĩ se refert᷑. Unde & Cornificius etymorũ
libro tertio. Cicero ĩquit. Nõ ianũ s eanu noĩat ab eundo. Flic̾
& phenices ĩ sacris imaginẽ eius expͥmentes draconẽ fmxerũt

Expanded text:
viarum. Pronuntiavit Nigidius Apollinem Ianum esse Dianamque Ianam, viarum. Pronuntiavit Nigidius Apollinem Ianum esse Dianamque Ianam, adposita d littera quae saepe i litterae causa decoris adponitur, reditur redhibetur redintegratur et similia. Ianum quidam solem demonstrari volunt, et ideo geminum, quasi utriusque ianuae caelestis potentem, qui exoriens aperiat diem, occidens claudat: invocarique primum, cum alicui deo res divina celebratur, ut per eum pateat ad illum cui immolatur accessus, quasi preces supplicum per portas suas ad deos ipse transmittat. Inde et simulachrum eius plerumque fingitur manu dextera trecentorum et sinistra snumque ab eundo dictum, quod mundus semper eat, dum in orbem volvitur et ex se initium faciens in se refertur: unde et Cornificius Etymorum libro tertio: Cicero, inquit, non Ianum sed Eanum nominat, ab eundo. Hinc et Phoenices in sacris imaginem eius exprimentes draconem finxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo eũ in sacrificiis p̾fationẽ meruissẽ ꝓpetuam. quida ideo eũ
dictũ bifrontẽ putãt. qđ & p̾terita scuierit & futura ꝓuderit. Sed
physici eũ magnis cõseerant argum̃tis diuinitatis. Nam sunt qui
ianũ eundẽ essẽ atq apollinẽ & dianã dicãt. Et ĩ hoc uno utrũq
exprimi numẽ adfirmẽt. Eteĩ sicut Nigiduis quoq refert apud
grecos apollo colit qui. Oypãioc. uocat᷑. eiuisq aras ante fores suas
celebrant. ip̃m exitus & ĩtroitus demõstrantes potentẽ. Idem
apollo apud illos & & TUIEΥC. nũcupãt᷑ qͣi uiis p̃positus urbanies.
Illi eĩs uias que intra pomeria sũt. atuiac. appellant. Diane uõ
ut trune uiaꝵ oium iidem tribuũt potestatẽ. S apud nos ianuĩ
omib p̾essẽ ianuis nomẽ oñdit. ꝙ est simile. OΥEAIΟU. Nam
& cũ daui ac uirga figurat᷑. qͣĩ oĩum & portaꝵ custos & rector

Expanded text:
ideo eum in sacrificiis praefationem meruisse perpetuam. Quidam ideo eum ideo eum in sacrificiis praefationem meruisse perpetuam. Quidam ideo eum dici bifrontem putant, quod et praeterita sciverit et futura providerit. Sed physici eum magnis consecrant argumentis divinitatis. Nam sunt qui Ianum eundem esse atque Apollinem et Dianam dicant, et in hoc uno utrumque exprimi numen affirment. Etenim, sicut Nigidius quoque refert, apud Graecos Apollo colitur qui Θυραῖος vocatur, eiusque aras ante fores suas celebrant, ipsum exitus et introitus demonstrantes potentem: idem Apollo apud illos et ἀγυιεὺς nuncupatur, quasi viis praepositus urbanis: illi enim vias quae intra pomeria sunt ἀγυιὰς appellant: Dianae vero ut Triviae viarum omnium tribuunt potestatem. Sed apud nos Ianum omnibus praeesse ianuis nomen ostendit, quod est simile Θυραίῳ. Nam et cum clavi ac virga figuratur, quasi omnium et portarum custos et rector
Abbreviated transcription (Latin):
gignant᷑ absumant᷑q .oc. ex eo de nuo renascant᷑. Fundẽ a filio
pulsu. quid aliud ẽ ꝗͣ tẽpora senescẽtia ab his que post sunt nata
depelli: Uinctũ autẽ quod certa lege nature cõnexa sint tẽpo¬
ra. uł qđ omnes fruges quibdã uiculis nodisq alternẽt᷑. Nam
& falcẽ uolũt fabule ĩ siciliã decidisse qđ sit terra ista uł maxime
fertilis. Et quia ianũ cũ saturno regnassẽ memorauimꝰ. de Satur¬
no autẽ quid mythici quid physici extmẽt ia relatũ est. de iano
quoq quid ab utusq iactetur ĩ mediũ ꝓferemꝰ. Aythici refẽ¬
runt regnãte iano oũim domos religione ic sc̃itate fuissẽ munitas.
Id circo ei diuinos honores esse decretos. & ob merita ĩtroitus &
exitus ediũ eidẽ cõsẽeratos. Xenon quoq pͥmo italicũ tradit
ianũ ĩ italia pͥmũ diis tẽpla fẽcisse & ritus instituisse lacroꝵ.

Expanded text:
gignantur absumanturque et ex eo denuo renascantur. Eundem a filio gignantur absumanturque et ex eo denuo renascantur. Eundem a filio pulsum quid aliud est quam tempora senescentia ab his quae post sunt nata depelli? Vinctum autem, quod certa lege naturae conexa sint tempora, vel quod omnes fruges quibusdam vinculis nodisque alternentur. Nam et falcem volunt fabulae in Siciliam decidisse, quod sit terra ista vel maxime fertilis. Et quia Ianum cum Saturno regnasse memoravimus, de Saturno autem quid mythici, quid physici aestiment, iam relatum est: de Iano quoque quid ab utrisque iactetur in medium proferemus. Mythici referunt regnante Iano omnium domos religione ac sanctitate fuisse munitas: idcircoque ei divinos honores esse decretos, et ob merita introitus et exitus aedium eidem consecratos. Xenon quoque primo Italicon tradit Ianum in Italia primum dis templa fecisse et ritus instituisse sacrorum:
Abbreviated transcription (Latin):
funderent᷑. Ui mũdus omĩb suis ꝑtib mẽbrsq ꝑfectus ẽ. Certo
ia tẽpore fims factꝰ ẽ. ꝑcedendi de celo semina ad elem̃toꝵ concep¬
tionẽ quippe que iar plena fuerãt ꝓcreata. Aĩaliu uͬo erernã ꝓpa¬
gationẽ ad uenerẽ gn̾andi facultas ex humore trãllatã ẽ. Ut ꝑ cor¬
tum maris feĩeq cũcta deinceps gignerẽt ꝓpter absassoꝵ ꝓuden¬
dor fabulã. Etiã mrĩ eu saturnũ uocitauerũt.taparnnga onn¬
que m̃bru uirile declarat. ueluti saturmũ. Unde satyros etiã ueluti
satunos. qđ sint ĩ libidinẽ proni appellatos opinant᷑. Falce ei
quidã extimant attributa qđ tẽpis oĩa metat x. secet oren¬
cidat. Hũc aĩunt filios suos solitũ deuorare. eosdẽq rursũs euo¬
mere. ꝑ qd similiter significat᷑ eũ tẽpus esse a quo uicib cũcta

Expanded text:
fundarentur: ubi mundus omnibus suis partibus membrisque perfectus est, certo fundarentur: ubi mundus omnibus suis partibus membrisque perfectus est, certo iam tempore finis factus est procedendi de caelo semina ad elementorum conceptionem, quippe iam plena fuerant procreata. Animalium vero aeternam propagationem ad Venerem generandi facultas ex humore translata est: ut per coitum maris feminaeque cuncta deinceps gignerentur. Propter abscisorum pudendorum fabulam etiam nostri eum Saturnum vocitaverunt, quae membrum virile declarat, veluti Sathunnum: inde etiam Satyros veluti Sathunos, quod sint in libidinem proni, appellatos opinantur. Falcem ei quidam aestimant attributam, quod tempus omnia metat exsecet et incidat. Hunc aiunt filios suos solitum devorare, eosdemque rursus evomere: per quod similiter significatur eum tempus esse a quo vicibus cuncta