comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad nullum fortune uuluus ĩgenm
Cistem mor una pene ommb ruma
obrutis et iundo insuꝑ morente ĩ¬
huiaui pocius ꝙͣ fortis uisum est
non moueri. Aute hoc tempus quis
me uuꝙͣ de exilio. de morbo. de iudicio
de couricus de ullis fori tubinib. Qͥs
me de pat̾na domo. de fortuis ꝑ di¬
tis. de glia ĩnimuita. de pecuĩa dilata
de absencia amicoꝵ flebilit agentez
nudiuit: Quib quidem in molestus
tam mollit̾ agit cicero ut quantum
stillo dellector tãtum sepe sĩa offen¬
dar. Adde litigiosas eplãs et adu̾sus
clarissimos atq ab eodem paulo aute
laudatissios uiros uirgia ac probra
mira cum aĩ leuitate quib legẽdis
delunitus parit̾ ⁊ offensus temꝑare
michi non potui quoninus ira dic¬
tante sibi tamꝙ̃ coetaneo auuco fa¬
mliaritate que mnchi cum illius
ngenio est. quasi tempor oblitus
scribereui. Et quib in eo dictis offen¬
derer admouerem. Que mchi cogi¬
tacio principium fuit ut et senece

Expanded text:
ad nullum fortune vulnus ingemui; ad nullum fortune vulnus ingemui; eisdem mox una pene omnibus ruina obrutis, et mundo insuper moriente, inhumani potius quam fortis visum est non moveri. Ante hoc tempus quis me unquam de exilio, de morbo, de iudicio, de comitiis, de ullis fori turbinibus; quis me de paterna domo, de fortunis perditis, de gloria imminuta, de pecunia dilata, de absentia amicorum, flebiliter agentem audivit? 42 Quibus quidem in molestiis tam molliter agit Cicero, ut quantum stilo delector tantum sepe sententia offendar. Adde litigiosas epystolas et adversus clarissimos atque ab eodem paulo ante laudatissimos viros iurgia ac probra, mira cum animi levitate; quibus legendis delinitus pariter et offensus, temperare michi non potui quominus, ira dictante, sibi tanquam coetaneo amico, familiaritate que michi cum illius ingenio est, quasi temporum oblitus, scriberem et quibus in eo dictis offenderer admonerem. 43 Que michi cogitatio principium fuit ut et Senece
Abbreviated transcription (Latin):
non uie soluni. sed sepe alios ꝯsolaren
Scqũtia in dies fragiliora atq hu¬
miliora sunt neq sat urilib refecta
queriuoniis. Illa precipue ut occulta¬
re soleas studeas precor. Quid enm
alii dicerent cum ipẽ relegeus erubescã
Sigo ego in adolescentia uir fuero
ut in seuectute puer essem. In felre
ereccanda ꝑu̾litas. fuit anĩs uł mu¬
tare ordinem uł subtrah̃e tibi pemi¬
tus ista que dampno. Nieutro circũ¬
ueniti posse uisus eras. qui et fle¬
bilium exempla et omĩiu cũ ꝯsule
dieui tenes. ¶Ad excusacionum
igitur ara confugio. lassauit me
longo et gram p̾lio fortuna. dumi
spũs dumiq anis fuit. et ipẽ restiti.
et ad resistendum alios cobortatus
sum. Ubi hostis uirib atq impetu
labate michi pes atq aiũs cepit. ex¬
cidit confestimn sermo ille magnificꝰ
et ad hec que mo displicent lam̃ta
desceudi. Quil in re excusset me for¬
sitan amcorum pietas. quib salius

Expanded text:
non me solum sed sepe alios consolarer; non me solum sed sepe alios consolarer; sequentia in dies fragiliora atque humiliora sunt, neque sat virilibus referta querimoniis. Illa precipue ut occultare studeas, precor. 39 Quid enim alii dicerent, cum ipse relegens erubescam? ergo ego in adolescentia vir fuero, ut in senectute puer essem? Infelix et execranda perversitas: fuit animus vel mutare ordinem vel subtrahere tibi penitus ista que damno! Neutro circumveniri posse visus eras, qui et flebilium exempla et omnium cum consule diem tenes. 40 Ad excusationum igitur arma confugio. Lassavit me longo et gravi prelio fortuna. Dum spiritus dumque animus fuit, et ipse restiti et ad resistendum alios cohortatus sum. Ubi hostis viribus atque impetu labare michi pes atque animus cepit, excidit confestim sermo ille magnificus et ad hec que modo displicent, lamenta descendi. 41 Qua in re excuset me forsitan amicorum pietas, quibus salvis
Abbreviated transcription (Latin):
de quo paulo supra mencio incidit
eodem preuotaban. bis eo uti pigu¬
it nouumq idõ placuit nomen ut
familiariũ recum liber diceret᷑ in
quo panca scilicet admodũ exquifi¬
te multa familiarit̾ de quib reb fa¬
nuliatib scapta erant. et si int̾dum
erigente matĩa simpler ⁊ melabora¬
ta narracio quibusdam int̾iectis la¬
borib ꝯdiatur. quod ⁊ aib ip̃o cicerone
quidem de tam parua re lequi censo¬
rum p̾mordacium iubet metus. qui
dentissima tem̃tas que solo sileutio
dulla hec atq improuide nob̾ elap¬
sa defendito. Illam u̾o nou phydie
mieruã ut ait. sed qualẽcũq aĩ
mei effigiẽ atq ingemi simulactũ
multo mͥ studio dedolatum si uuꝙͣ
consticuito. Hec hactenus. ¶ Illud
libencius si liceret silencio tegerem.
sed ingeus morbus uou facile accul¬
intut. etumpit eium et iudicio suo ꝑ¬
pͥmo michi tpr̃e seriuo fortis ac sobniꝰ
bene ualentis uider cũ fuerat. a deo ut

Expanded text:
de quo paulo supra mentio incidit, de quo paulo supra mentio incidit, eodem prenotabam, bis eo uti piguit, novumque ideo placuit nomen, ut Familiarium Rerum Liber diceretur. 35 In quo pauca scilicet admodum exquisite, multa familiariter deque rebus familiaribus scripta erant; etsi interdum, exigente materia, simplex et inelaborata narratio quibusdam interiectis moralibus condiatur; quod et ab ipso Cicerone quidem de tam parva re loqui, censorum premordacium iubet metus; qui,dentissima temeritas, que solo silentio dula hec atque improvide nobis elapsa defendito. Illam vero non Phidie Minervam, ut ait Cicero, sed qualemcunque animi mei effigiem atque ingenii simulacrum multo michi studio dedolatum, si unquconstituito. 38 Hec hactenus. Illud libentius, si liceret, silentio tegerem; sed ingens morbus non facile occtatur; erumpit enim et indicio suo proprimo michi tempore sermo fortis ac sobrius, bene valentis index animi, fuerat, adeo ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ in hiis eplis magua ex ꝑte cicero¬
ius pocius qmͣ senece moreu sequat.
congessit. Cicero autem phylosophi
res in eplĩs ucludit. De quib quid
seneca senciat ipse uiderit michi fa¬
teor paiena lectio est. Relarat enĩ
ab intencione illa retum difficiliu.
que ppetua quidem frangit aiuũ.
Iut̾iuissa delectat. ¶ Multa igitur
hic familiarit̾ ad amicos. int̾ quos ⁊
ad te ipsum sccipta comperies ninc
de publicis pͥuatisq negociis. nunc
de dolorib nrĩs que nuus crebra ma¬
teria est. aut alus de rebz quas caus
obiuas fecit. ⁊ lichil quasi aliud egi
nisi ut aĩ mei status uł si quid aliud
nossem notum fieret amicis. Proba¬
batur eui michi qd prima ad frẽz
epła cicero idem ait ẽẽ epistole pro¬
prium ut huis ad queni sccibitut de
hus reb quas ignorat cercior fict.
atq ea michi tituli fuit occasio de qͦ
nomen cõsentaneũ reb esset. quia
tũ et multi ueterum eo usi erant ⁊
ipse ego uarium carinen ad amicos

Expanded text:
 in his epystolis magna ex parte Ciceronis potius quam Senece morem sequar. congessit; Cicero autem philosophicres in epystolis includit. De quibus quid Seneca sentiat, ipse viderit; michi, fateor, peramena lectio est; relaxat enim ab intentione illa rerum difficilium, que perpetua quidem frangit animum, intermissa delectat. 33 Multa igitur hic familiariter ad amicos, inter quos et ad te ipsum, scripta comperies, nunc de publicis privatisque negotiis, nunc de doloribus nostris, que nimis crebra materia est, aut aliis de rebus quas casus obvias fecit. Nichil quasi aliud egi nisi ut animi mei status, vel siquid aliud nossem, notum fieret amicis; probabatur enim michi quod prima ad fratrem epystola Cicero idem ait, esse «epystole proprium, ut is ad quem scribitur de his rebus quas ignorat certior fiat». 34 Atque ea michi tituli fuit occasio; de qunomen consentaneum rebus esset, quia tamen et multi veterum eo usi erant et ipse ego varium carmen ad amicos,
Abbreviated transcription (Latin):
uno semꝑ mutriendus stilo est. ut ge¬
minus sit labor. cegitare quis nã ille
iquis indicib uicio u̾teretur ꝑtim
bñficio ignis obtinui ꝑtiui tu mͥ p̃
stiteris si clanculum supp̾ssoq nõie
ista possedens. ¶ Que si int̾ pau¬
cos supstites occultare non potes qͦ¬
mami luiteos cculos ht auncicia iul¬
qz auncorum uisui impinu est ad¬
moue ut si quid horum cipud eos sb̃¬
stiterit qmͣ pͥmũ abicituit. ne qua
in eis rerum aut u̾borũ mmuitacione
turbentur. Ita enui accidit ut qui
hec in unam ꝯgerieni redigi nũqͣ
aut tibi ut peteres suit michi ut asseu¬
tirem uenturum ĩ aunrũ suspicabar
laborem fugieus passim in unti dic¬
tum epła in ailtera repeterem meisq
ut ait terencius ꝓ meis uterer. Nio¬
uissime cum multis anius edita et
ad diu̾sas inuudi plagas ire iussa
unũ in tp̃s locũ ꝙ quia conuenissẽt
facile deforuitas uniti corporis apꝑ¬
uit que ꝑ uiebra tegebatur. Et uer¬
bum qd semiel in unia epła poĩtur

Expanded text:
uno semper nutriendus stilo est; ut geminus sit labor: cogitare quisnam ille siquis iudicibus vitio verteretur, partim beneficio ignis obtinui, partim tu michi prestiteris, si clanculum suppressoque nomine ista possederis. Que si inter paucos superstites amicos occultare non potes, quoniam linceos oculos habet amicitia nilque amicorum visui impervium est, admone ut siquid horum apud eos substiterit, quamprimum abiciant, nequa in eis rerum aut verborum mutatione turbentur. 31 Ita enim accidit ut qui hec in unam congeriem redigi nunquam aut tibi ut peteres aut michi ut assentirer, venturum in animum suspicabar, laborem fugiens, passim in una dictum epystola in altera repeterem meisque, ut ait Terrentius, pro meis uterer. Novissime, cum multis annis edita et ad diversas mundi plagas ire iussa unum in tempus locumque convenissent, facile deformitas uniti corporis apparuit, que per membra tegebatur, et verbum quod semel in una epystola positum
Abbreviated transcription (Latin):
uite luen auspicio mortis accessi
menuint haud ignobilis Italie ci¬
uitas aretium. quo prilsus patria
pat̾ magna cum bonorũ acie cõfu¬
gerat. Inde mense septimo sublatꝰ
sum totaq tuscia circiulatus pre¬
ualidi cuiusdam adolescentis dext̾a.
Qui quoĩam uiuat laboꝵ discrimi¬
nũq meoꝵ tecum pͥuncias recordari
luiteo obuolutũ nec alit̾ ꝙͣ axetabus
cauullam uodoso de scipite pendentẽ
ne coutactu teneꝵ corpus offendẽt
gestabat. Is in transitu atii flimmũs
lapsu equa effusus druu omis sibi
creditum ẜuate iutitur molento gur¬
gite ꝓpe ipse pit. fuus tulci eitoris
pise. uude tursus etatis auno septĩo
diuulsus ac maritimo itiuere trãs¬
uectus in gallias hib̾ius aquilonib
haud procul massilia uanfraguum
passus parum ab fui quin ab ipso tui¬
sus noue uite uestibulo reuccaret.s.
quo rapior oblitus ꝓpoĩti. Inde niure
usq ad hauc etatem aut nulla pror¬
sus aut rarissima sublistendi respi¬

Expanded text:
vite limen auspicio mortis accessi. 23 vite limen auspicio mortis accessi. 23 Meminit haud ignobilis Italie civitas, Aretium, quo pulsus patria pater magna cum bonorum acie confugerat. Inde mense septimo sublatus sum totaque Tuscia circumlatus prevalidi cuiusdam adolescentis dextera; qui — quoniam iuvat laborum discriminumque meorum tecum primitias recordari — linteo obvolutum, nec aliter quam Metabus Camillam, nodoso de stipite pendentem, ne contactu tenerum corpus offenderet, gestabat. Is, in transitu Arni fluminis, lapsu equi effusus, dum honus sibi creditum servare nititur, violento gurgite prope ipse periit. Finis tusci erroris, 24 Pise; unde rursus etatis anno septimo divulsus ac maritimo itinere transvectus in Gallias, hibernis aquilonibus haud procul Massilia naufragium passus, parum abfui quin ab ipso rursus nove vite vestibulo revocarer. 25 Sed quo rapior, oblitus propositi? Inde nimirum usque ad hanc etatem aut nulla prorsus aut rarissima subsistendi respi
Abbreviated transcription (Latin):
stolas suas duobus aut tribus ĩsccip¬
sit. ydouieneo. polieno. et metrodoro.
Totidemi pene suas cicero. bruto. athy¬
co. et ciceronib suis fratri scilicet ac
filio. Seneca ꝓpaucas pret̾ ꝙͣ lucilio
suo scribit. Promptum opus et feli¬
cissum successus uosse colloqutoris
tui amniũ. Uiius assueuisse ingeĩo
Scire quid illum audire iuuet. Qͥd
te lequi deceat. ¶ Michi autem sors
longe alia. nempe cui usq ad hoc tp̃s
uitã pene ounus in peregrinacione
trmsacta est. Ulixeos errores. etrori¬
b ueis confer. Profecto si nouinus
⁊ rex daritas una foret: nec duicius
errauit ille nec lacius. Ille patrios fi¬
nes iam semor excessit. cum uich in
ulla etate longum sit. om̃a sunt ĩ
seuectute breuissinia. Ego in exslio
gentus. Iu exilio natus simi tanto
matris labore. tantoq discͥmine ut
non obstetͥtum modo s medicorũ in¬
dicio diu exanunus haberer. Ita ꝑiodi¬
tari cepi anteꝙͣ nascerer et ad ip̃sum

Expanded text:
stolas suas duobus aut tribus inscripstolas suas duobus aut tribus inscripsit: Ydomeneo, Polieno et Metrodoro; totidem pene suas Cicero: Bruto, Athico et Ciceronibus suis, fratri scilicet ac filio; Seneca perpaucas preterquam Lucilio suo scribit. Promptum opus et felicissimi successus nosse collocutoris sui animum, unius assuevisse ingenio, scire quid illum audire iuvet, quid te loqui deceat. 21 Michi autem sors longe alia; nempe cui usque ad hoc tempus vita pene omnis in peregrinatione transacta est. Ulixeos errores erroribus meis confer: profecto, si nominis et rerum claritas una foret, nec diutius erravit ille nec latius. 22 Ille patrios fines iam senior excessit; cum nichil in ulla etate longum sit, omnia sunt in senectute brevissima. Ego, in exilio genitus, in exilio natus sum, tanto matris labore tantoque discrimine, ut non obstetricum modo sed medicorum iudicio diu exanimis haberetur; ita periclitari cepi antequam nascerer et ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
cui placere paucis semp studum fuit.
Criplex est ꝓfecto ueri iudicu uene¬
nuui. amor. edium. inuidia. Illud ãt
unde ne numũ nos amando uulgare
coegeris que melius la tuissent. Ut
eunu tibi amor sic aliis forte aliud
efficiet. Inter amorem autem ⁊ in¬
uidie tecitatem causa quidem plu¬
rimũ. effectu nichil interest. Odiũ
quod medio loco munerauerã. nec
mereor certe. nec metuo. s fieri põt.
ut mgas meas tibi habere. tibi legẽ.
iulq in eis aliud ꝙͣ nr̃os ac nr̃orum
caus meriisse cogites. In quo rem
nuchi ꝑgratam feceris. Sic enui
et peticio tua nõ neglecta indebitur.
et fama mea tuta erit. Alioqu̾ uisi
suꝑuacuo noliuet ipsos fauore decpi¬
mus quonam mõ amicũ licet uͥ sit idẽ
alt̾ ego lecturum hec siue fastidio ar¬
bitremur. diuersa unuicem et adu̾sa.
Iu quibus non idem stillus. ⁊ iou una
sccibentis intencio. quippe cum pro ua¬
netate rex uarie affectus aiũs illa
dictauit. Rato quidem letus. mestus

Expanded text:
cui placere paucis semper studium fuit? 17 cui placere paucis semper studium fuit? 17 Triplex est profecto veri iudicii venenum: amor, odium, invidia. Illud autem vide, ne nimium nos amando, vulgare coegeris que melius latuissent; ut enim tibi amor, sic aliis forte aliud officiet. Inter amoris autem et invidie cecitatem, causa quidem plurimum, effectu nichil interest. Odium, quod medio loco numeraveram, nec mereor certe nec metuo. 18 Sed fieri potest ut nugas meas tibi habere, tibi legere nilque in eis aliud quam nostros ac nostrorum casus meminisse cogites; in quo rem michi pergratam feceris; sic enim et petitio tua non neglecta videbitur et fama mea tuta erit. 19 Alioquin, nisi vacuo nosmet ipsos favore decipimus, quonam modo amicum licet, nisi sit idem alter ego, lecturum hec sine fastidio arbitremur, diversa invicem et adversa, in quibus non idem stilus, non una scribentis intentio, quippe cum pro varietate rerum varie affectus animus illa dictaverit, raro quidem letus, mestus
Abbreviated transcription (Latin):
stes usus est citero. Quo pro alus se¬
pe. ꝓ se quat̾ et quadragies cato. Csd
quidem genus mexptum michi est.
⁊ Iam et a rei .pͭ. munerib ab fui. Et
fania mea tenui ui᷑mute forsan int̾¬
dum et sibillis lacessita clandestinis
ulłm hactenus qd̃ ulciscerer uł uita¬
rem iudiciatium uuluus excepit. Et
u̾balem ferre opem aliens uulu̾ib
non est nr̃e ꝓfessionis. ⁊ieq enim aut
tribunal ambire aut locare linguaz
didici. aduersaute penitus et reluctã¬
te natura. que me sileucui ac solitu¬
diuis amatorẽ fecit. fori bostem. pecu¬
uie contẽptorem. Sed beue hĩt. quãdo
me enis rei non hũtem egẽtem feciti
cuius forte mopem fecerat si egereui.
¶Omissa illa igitur oratoria dicẽ¬
di ui. qua nec egeo nec abido. ⁊ quã
sticum et familiare dicendi genus
tum accomodatũq siñiis. s non om̃s
tales iudices hẽo. Neq enui aut idẽ
omnes sentiunt aut sumilit̾ amante
omnes. Qũo aũt omnib placetem

Expanded text:
stes usus est Cicero; quo pro aliis sestes usus est Cicero; quo pro aliis sepe, pro se “quater et quadragies” Cato; quod quidem genus inexpertum michi est; 15 nam et a reipublice muneribus abfui et fama mea, tenui murmure forsan interdum et sibilis lacessita clandestinis, nullum hactenus quod ulciscerer vel vitarem, iudiciarium vulnus excepit; et verbalem ferre opem alienis vulneribus non est nostre professionis. Neque enim aut tribunal ambire aut locare linguam didici, adversante penitus et reluctante natura, que me silentii ac solitudinis amatorem fecit, fori hostem, pecunie contemptorem; sed bene habet, quando me eius rei non egentem fecit, cuius forte inopem fecerat si egerem. 16 Omissa illa igitur oratoria dicendi vi, qua nec egeo nec abundo et quamsticum et familiare dicendi genus tum accomodatumque sententiis. Sed non omnes tales iudices habebo; neque enim aut idem omnes sentiunt aut similiter amant omnes. Quomodo autem omnibus placerem,
Abbreviated transcription (Latin):
tare. lector intende. letaberis. unde enĩ
mͥ id fiducie ut lectori delectacionem
leticiam ue polliceat: Leges tñ ista mi
socrates. et ut es amantissimus tuoꝵ
fortasse letabere. cuiusq am̃ni ꝓbas.
delectab̃is stillo. Quid enim refert qnͣ¬
ta sit forua nõ uisi amãtis subitura
iudicium. Supuacuo comitur q̃ iam
placet. Si quid hic sane meum placet.
nõ id meum fateor. sed tuũ. hoc est nõ
iugenii mei. s amicicie tue laus esti
Nulla hic equidem magua uis dicẽ¬
di. quippe que nec unchi adest. et quã
si plane afforet. stillus iste nõ recipit.
ut quam nec cicero iꝑse in ea faculta¬
te p̾stantissimus epłis suis inseruit.
Cette nec libris in quib est equabile
ꝗddam ut ipse ait et tempatum ora¬
cionis genus Exinuum ille udum
lucidumq et mapidum et exundãs
flumen elcquẽtie in or̃onib suis ex̾¬
cuit quo genere infuicies ꝓ amicis.
sepe aduersus rei publice suos q ho¬

Expanded text:
tare: «Lector, intende: letaberis»; unde enim tare: «Lector, intende: letaberis»; unde enim michi id fidutie, ut lectori delectationem letitiam ve pollicear? 13 Leges tamen ista, mi Socrates, et ut es amantissimus tuorum, fortasse letabere, cuiusque animum probas, delectaberis stilo. Quid enim refert quanta sit forma nonnisi amantis subitura iudicium? supervacuo comitur que iam placet. Siquid hic sane meum placet, non id meum fateor, sed tuum: hoc est, non ingenii mei sed amicitie tue laus est. 14 Nulla hic equidem magna vis dicendi; quippe que nec michi adest, et quam, si plane afforet, stilus iste non recipit; ut quam nec Cicero ipse, in ea facultate prestantissimus, epystolis suis inseruit certe, nec libris in quibus est «equabile» quoddam, ut ipse ait, «et temperatum orationis genus»; eximiam illam vim lucidumque et rapidum et exundans flumen eloquentie in orationibus suis exercuit. Quo genere infinities pro amicis, sepe adversus reipublice suosque ho
Abbreviated transcription (Latin):
uerti in angulo iacentia. que uł cau
mag̾ qmͣ consilio seruata uł pridem
a familicirib transcripta ciuicta uii¬
tenti semo restarent. Pauca dixi. ue¬
reor ne lectori multa. scriptori autem¬
nunia longe minia uideant᷑. Hic e¬
go indulgencior fui. uniere passus sũ.
non illorum dignitati. s labori meo
consuleris. Nichil enui negocui p̾fere
genia hac lance partiti uisum est. ut
prosa tibi. carmen barbato nr̃o cederet.
passim occursancia uno impetu uastã¬
parluro. uestrum alt̾ ad leuan. alter
ad dexteram adẽe uisus. et appreheusa
manu ne fidem mesun et spes urãs
uno igne ꝯsinuerem familiarit̾ admo¬
nete. hec illis euadendi p̾cipua cau¬
sa fuit. Alioqun crede michi cum reli¬
quis arsisent ¶ Hec ergo que mĩc tͥ
de uirili reliquiaꝵ illaꝵ parte obueni¬
unt qualiacumiq sunt nõ solum egͦ
quin eciã auido aĩo ꝑleges. ⁊ iõ audeo
illud apulei madaurensis in cõe iac¬

Expanded text:
verti in angulo iacentia, que vel casu verti in angulo iacentia, que vel casu magis quam consilio servata vel pridem a familiaribus transcripta, cunta vincenti senio restiterant. Pauca, dixi; vereor ne lectori multa, scriptori autem longe nimia videantur. His ego indulgentior fui: vivere passus sum, non illorum dignitati, sed labori meo consulens; nichil enim negotii preferegenia hac lance partiri visum est, ut prosa tibi, carmen Barbato nostro cederetpassim occursantia uno impetu vastaparsuro, vestrum alter ad levam, alter ad dextram adesse visus, et apprehensa manu, ne fidem meam et spes vestras uno igne consumerem, familiariter admonere. Hec illis evadendi precipua causa fuit; alioquin, crede michi, cum reliquis arsissent. 12 Hec ergo, que nunc tibi de virili reliquiarum illarum parte obveniunt, qualicunque sunt, non solum equo, quin etiam avido animo perleges. Non audeo illud Apuleii Madaurensis in comune iac
Abbreviated transcription (Latin):
meis pendent. uicit recordacio uite bre¬
ius. Tunui fateor insidias. Quid eiuz
damenta. quid michi laborum ingilia¬
runq restaret. Temeritas ymo uero
insania uisa est. in tam breui ⁊ nc̃to
tempore tot longos certoĩqz laboies am¬
plecti. Et ux ad singula suffecturum
ingenium in diu̾sa distrabere. Presectĩ
cum ut nosti labor alius me mancat.
tanto p̾darior. quanto plus solide lau¬
dis est in accionib qmͣ ĩ u̾bis. ¶ Qd
multa: Incredibilem forte rem audi¬
es. u̾am tũ. mille uł eo amplius seu
omius gen̾is sparsa poemata. seu fa¬
miliares eplas. non quia nichil m
eis placuisset. sed quia plus negocu
quͣi uoluptatis merat: uulcano corti¬
gendas tradidi. non sine suspino qͥder
Qud eum molliciem fateti pudeat:
s occupato animo ꝙͣuis acci remedio
succurrendũ erat. et tanꝙͣ in alto pre¬
grauata nauis releuanda preciosa¬
rum etiam iactu rer. ¶ Ceterum il¬
lis ardentibus panca quidem aĩad¬

Expanded text:
meis pendent; vicit recordatio vite bremeis pendent; vicit recordatio vite brevis. Timui, fateor, insidias; quid enim,damenta, quid michi laborum vigiliarumque restaret: temeritas, imo vero insania visa est in tam brevi et incerto tempore tot longos certosque labores amplecti, et vix ad singula suffecturum ingenium in diversa distrahere; presertim cum, ut nosti, labor alius me maneat, tanto preclarior quanto plus solide laudis est in actionibus quam in verbis. 9 Quid multa? incredibilem forte rem audies, veram tamen: mille, vel eo amplius, seu omnis generis sparsa poemata seu familiares epystolas — non quia nichil in eis placuisset, sed quia plus negotii quam voluptatis inerat — Vulcano corrigendas tradidi. Non sine suspirio quidem — quid enim mollitiem fateri pudeat? —; sed occupato animo quamvis acri remedio succurrendum erat, et tanquam in alto pregravata navis, relevanda preciosarum etiam iactu rerum. lis ardentibus, pauca quidem animad
Abbreviated transcription (Latin):
facies occurteret. ut quedam non tam
specie illorum qmͣ ĩtellectus mei acie
nuitata uix ipse cognoscerem. alia uero
non sine uoluptate quadam retroacti
temporis memoriam extitarent. Et eͣcͣt
pars soluto gressu libera. Pars frems
homericis astricta. qũi ysocraticis ha¬
benis raro utiniuir. Pars auecm nuꝰ¬
cendis uulgi aurib intenta sus ⁊ ip̃a
legib utebatur. Quod genus apud sicu¬
los ut fama est non multis ante sclĩs
renatum breui per omnẽ italiam ac lõ¬
gius manauit. Apud grecorum olim ac
latinorum uetustissimos celebratum. Si¬
quidem et atclucos et romanos uulga¬
res rithimuco tantum carmine uti soli¬
tos accepinius. ¶ Hec itaq uariatu
rerum tanta collumo aliquot me dieb
occupatum huit. Et licet dulcedine non
parua atqz amore ad ꝓprias inuencoẽs
insito retra lierer: uicit tũ caritas maior
operum que iam duicius int̾rupta nõ
sine expectacione multorum de maĩb

Expanded text:
facies occurreret; ut quedam, non tam facies occurreret; ut quedam, non tam specie illorum quam intellectus mei acie mutata, vix ipse cognoscerem; alia vero non sine voluptate quadam retroacti temporis memoriam excitarent. 6 Et erat pars soluto gressu libera, pars frenis homericis astricta, quoniam ysocraticis habenis raro utimur; pars autem, mulcendis vulgi auribus intenta, suis et ipsa legibus utebatur. Quod genus, apud Siculos, ut fama est, non multis ante seculis renatum, brevi per omnem Italiam ac longius manavit, apud Grecorum olim ac Latinorum vetustissimos celebratum; siquidem et Athicos et Romanos vulgares rithmico tantum carmine uti solitos accepimus. 7 Hec itaque variarum rerum tanta colluvio aliquot me diebus occupatum habuit; et licet dulcedine non parva atque amore ad proprias inventiones insito retraherer, vicit tamen caritas maiorum operum, que iam diutius interrupta, non sine expectatione multorum de manibus
Abbreviated transcription (Latin):
scciptorum diũsi gn̾s suppellex doni ẽ.
Sparsa quidem et neglecta. Perquisiui
situ iam squalentes artulas et scripturas
cane semesas pulucrulentus explicui.
Importunus midii mus nocuit atq eda¬
aissimum tinee uulgus. Et palladias
res agentem ĩuuica palladis tribauit
aranea. Sed nichil est quod non frãgat
durus et nigis labor. Confusis itaq ci¬
cũuentus lr̃arum cumulis ⁊ inforii pa¬
piro obsitus. pͥmum quidem cepi impe¬
tum. ciuicta flãnus exurere. et laborem
inglonum uitare. deinde ut cogitaciones
e cogitacionib erumpunt. Et quid ĩꝙͣ
prolubet uelud e specula fessum longo
itnere matorem in terga respicere. et
gradatĩ adolescentie tue curas mecier¬
tem recognoscere: uicit hec sentencia.
Sicut enum nõ magnificus sic non ĩ¬
amenus labor uisus est. quid quo teni¬
pore cogitassem recordan. Se temere ꝯ¬
gesta nullo ordine uersanti mirum
dictu ꝙͣ discolor et qmͣ turbida reru

Expanded text:
scriptorum diversi generis supellex domi est, scriptorum diversi generis supellex domi est, sparsa quidem et neglecta. Perquisivi situ iam squalentes arculas, et scripturas carie semesas pulverulentus explicui. Importunus michi mus nocuit atque edacissimum tinee vulgus; et palladias res agentem inimica Palladis turbavit aranea. 4 Sed nichil est quod non frangat durus et iugis labor. Confusis itaque circumventus literarum cumulis et informi papiro obsitus, primum quidem cepi impetum cunta flammis exurere et laborem inglorium vitare; deinde, ut cogitationes e cogitationibus erumpunt, ‘Et quid’ inquam, ‘prohibet, velut e specula fessum longo itinere viatorem, in terga respicere et gradatim adolescentie tue curas metientem recognoscere?’ Vicit hec sententia; sicut enim non magnificus, sic non inamenus labor visus est, quid quo tempore cogitassem recordari. 5 Sed temere congesta nullo ordine versanti, mirum dictu quam discolor et quam turbida rerum
Abbreviated transcription (Latin):
nusqͣ reqͥes.
Quando illã
expectamus:
minus: tempora ut auint inter digitos ef¬
furerunt. Spes nr̃e ueteres cum anucis
sepulte sunt. Millesimus trecentessimꝰ
quadragesimus ectauus aunus est. qui
nos solos atq mopes fecit. Neq enm
ca nobis abstulit que indico aut caspio
carpacio ue mari restaurati queant. Irre¬
parabiles sunt ultue iacture. Et qd̃cũ
mors intulit: ñuedicabile nulnus est.
donum est solamen. Sequenur ⁊ ipsi
quos p̾misimus. Que quidem expecta¬
cio qmͣ breius futura sit nescio. Hoc
scio. ꝙ longua ẽe non põt. Quantu¬
lacumq sane est. non potest ẽẽ ñ mo¬
lesta. ¶S a querelis saltem ĩ prin¬
cipio temꝑandum est. Tibi frater q̃nã
tui cura sit. Quid de te ipso cogites igͦ¬
ro. Ego iam sarcinulas epono. Et qd̃
migraturi solent. quid mecum deferã
Quid int̾ amicos partiar. quid ignib
mandem: cirtumspicio. Nichil enim ue¬
nale michi est. Sum sane dicior seu ue¬
rius impedicior ꝙͣ putabam. Multa mͥ

Expanded text:
nusquam requies. Quando illam expectamus? rimus? Tempora, ut aiunt, inter digitos effluxerunt; spes nostre veteres cum amicis sepulte sunt. 2 Millesimus trecentesimus quadragesimus octavus annus est, qui nos solos atque inopes fecit; neque enim ea nobis abstulit, que Indo aut Caspio Carpathio ve mari restaurari queant: irreparabiles sunt ultime iacture; et quodcunque mors intulit, immedicabile vulnus est. Unum est solamen: sequemur et ipsi quos premisimus. Que quidem expectatio quam brevis futura sit, nescio; hoc scio, quod longa esse non potest. Quantulacunque sane est, non potest esse non molesta. 3 Sed a querelis saltem in principio temperandum est. Tibi, frater, quenam tui cura sit, quid de te ipso cogites, ignoro; ego iam sarcinulas compono, et quod migraturi solent, quid mecum deferam, quid inter amicos partiar, quid ignibus mandem, circumspicio. Nichil enim venale michi est. Sum sane ditior seu, verius, impeditior quam putabam: multa michi
Abbreviated transcription (Latin):
si qñ unchi aliquid forte sonantiꝰ
excidit. utrobiq mag̾ meditor ut
quicꝙͣ id est uite prosit. Adolescẽ¬
cie qz me malis expediat ꝙͣ ut u̾¬
bis ornaciorib iuuenilis lingua
lascimat. Sunne quidem demiẽtie
uidetur ui id uiti ad quod forte
nunꝙͣ sis uenturus. Et qd̃ paucis
accidit. quodq cum adeꝑtus fu̾s
modicum prosit. fortassis ⁊ mul
omnib datum est Et tamẽ plu¬
res illud amplectinitur. hoc fugi¬
uit. Ita est natura homimũ diffi¬
cultatib incõbere. et ea cupidius
appetere que laboriosius parantur.
ego quidem et si michi fide etas
deroget. teste tũ conscĩa lego non
ut elcquencior aut argutior sed ut
melior fiam. Et qd̾ de morali phi¬
losophie parte dixit aristotiles ad
omies trabo. quãꝙͣ si ut̾q fructꝰ
sequeretur fortunatiorẽ me laboꝵ
nõ negare. ¶Tibi aute pat̾ grãs
ago. ꝙ me paterue moues. et oro

Expanded text:
siquando michi aliquid forte sonantius siquando michi aliquid forte sonantius excidit, utrobique magis meditor ut quicquid id est, vite prosit adolescentieque me malis expediat, quam ut verbis ornatioribus iuvenilis lingua lasciviat. 6 Summe quidem dementie videtur in id niti ad quod forte nunquam sis venturus et quod paucis accidit quodque, cum adeptus fueris, modicum prosit, fortassis et mulomnibus datum est. Et tamen plures illud amplectuntur, hoc fugiunt: ita est natura hominum, difficultatibus incumbere et ea cupidius appetere que laboriosius parantur. 8 Ego quidem, etsi michi fidem etas deroget, teste tamen conscientia, lego non ut eloquentior aut argutior sed ut melior fiam, et, quod de morali philosophie parte dixit Aristotiles, ad omnes traho; quanquam, si uterque fructus sequeretur, fortunatiorem me laborum non negarem. 9 Tibi autem, pater, gratias ago quod me paterne mones, et oro
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem ꝓductiora spacia tẽpis
agit non lentius ꝑgit. sed plus in¬
ueris eficit. Ecce quanti duo uiti
uelcritatem uite mortalis descabẽ¬
tes uolare eam et curtere asserunt.
Qucciens uo uigilius fuge tempꝰ
cut. Quid si om̃s tacerent: Quid ⁊̃¬
si negarent. NIũquid idõ seginus fu¬
giens curceret aut uolaret. ¶Neq
uo me talia sũmus labus locutum
putes Quiq coetaneis meis ẽ mos
ꝑ auctorum uireta captare floscu¬
los. Quod uiro tupe aut seueca. no¬
bis ita ꝓmissũ putant ut nichil
udeatur in adolescente formosius.
Ego me non uego flosculos uiter¬
dum legere quib int̾ semoꝵ tho¬
ros si res tulerit uti queam. s ita
adoptatam senectutẽ m̾ita cum
laude ꝑueniam ut ego mag̾ omĩa
ad uitã extio ꝙͣ ad eloquenciã
reffe̾renda. Et ꝙͣuis ut est usus ut
est ingeniũ ut est auĩs ut ẽ etas e¬
loquencie studio delecter: tamen ⁊
dum aliorum bñdicta receuseo ⁊

Expanded text:
ad mortem productiora spatia temporis ad mortem productiora spatia temporis agit, non lentius ineris conficit». 3 Ecce quanti duo viri, velocitatem vite mortalis describentes, volare eam et currere asserunt. Quotiens vero Virgilius fugere tempus ait? Quid, si omnes tacerent? quid, etiamsi negarent? nunquid ideo segnius fugiens curreret aut volaret? 4 Neque vero me talia summis labiis locutum putes, quique coetaneis meis est mos, per auctorum vireta “captare flosculos”. Quod “viro turpe” ait Seneca, nobis ita permissum putant, ut nichil videatur in adolescente formosius. Ego me non nego flosculos interdum legere, quibus inter seniorum choros, si res tulerit, uti queam; sed ita ad optatam senectutem merita cum laude perveniam, ut ego magis omnia ad vitam extimo, quam ad eloquentiam referenda. 5 Et quamvis, ut est usus, ut est ingenium, ut est animus, ut est etas, eloquentie studio delecter, tamen, et dum aliorum bene dicta recenseo et
Abbreviated transcription (Latin):
decipiar. Niou pollicebor tibi pat̾ am¬
muz solidum ac stabilem ouniusq¬
difficilimũ et porius diuine gracie ꝙͣ
humane uiitutis arbitror sed men¬
ttui haud quaꝙͣ sue condicionis igna¬
ram spondeo. Sencio me michi crede
nunc dum mariine florere uideor
marue ad arescendum ꝑgere. Qͥd
in re celectuna segnib u̾bis utor. ỹmo
uo ꝓperare. r̾mo curcere. rino ut loqͣt
ꝓprie uolare. uolcit enu etas ut ait
ciceto. Et eĩo nichil est aliuid tempꝰ
uite huius ꝙ̃ cursus ad mortem. In
quo ut ait augustinus uenio nel
paulo stare uł aliquanto tardius ire
ꝑmittitur. s urgentur ouĩs pan mo¬
tu. nec diu̾so impellinitur accessu. ⁊ꝑ¬
q euun cuius uita breuior fuit ce¬
lerius diem durit. qui ille cui lõgior
sz cum equalit̾ equalia mouienta
raperentur ambob. alter abiit pro¬
pus. alt̾ remocius. quo nõ ĩpan ue¬
locitate ambo currebant. Aliud est
enun amplius me ꝑegisse. Aliud
tardius ambulasse. Qui ergo usq

Expanded text:
decipiar. Non pollicebor tibi, pater, animum solidum ac stabilem omnipollicebor tibi, pater, andifficillimum et potius divine gratie quam humane virtutis arbitror; sed mentem haudquaquam sue conditionis ignaram spondeo. 2 Sentio me, michi crede, nunc, dum maxime florere videor, maxime ad arescendum pergere; quid in re celerrima segnibus verbis utor? imo vero properare, imo currere, imo, ut loquar proprie, volare. «Volat enim etas» ut ait Cicero, et «omnino nichil est aliud tempus vite huius, quam cursus ad mortem; in quo» ut ait Augustinus, «nemo vel paulo stare vel apermittitur; sed urgentur omnes pari motu nec diuerso inpelluntur accessu. Neque enim, cui uita breuior fuit, celerius diem duxit quam ille, cui longior; sed cum aequaliter et aequalia momenta raperentur ambobus, alter habuit propius, alter remotius, quo non inpari uelocitate ambo currebant. Aliud est autem amplius uiae peregisse, aliud tardius ambulasse. Qui ergo usque
Abbreviated transcription (Latin):
ut ideu sepe facias. si sic hẽto me iz
huic cepisse cognoscere cuisũ meuz
et pericula uinuerare. et młtos uos¬
se decrep̾tos me altius hurui freos ac
tenatius inherentes. Multur iam
me tangit illud domiciam princi¬
pis senescentis. Nil inquit gracius
decore. Nil breuius. Et illud catonis
seius apud tullium. Qui est tam
stultus ꝙͣuis sit adoloscens cui sit
explortitu se ad uesperum esse uic¬
turu: Et illud uirgilii tunc iueĩs
niuenilit dictum. s uere. s grauit̾.
s mature. collige uirgo rosas du
flos nouus et noua pubes. ⁊ uieõr
esto euũ sic ꝓperare tuum. Ego u̾o
menior sum et ꝙͣuis nõdum plene
sim cogito tamen ut possimi. Et in
dies ut ꝓfundius possim uitor. Co¬
gito non quid alus uideor. s quid
sum. Et etatem hanc et qualẽcũq
formam corporis et reliqͣ unde mͥ
forsim ab ciliis mindetur sencio da¬
ta mchi ad ꝑiculum ad exerticiu.
ad laborem. Deuiq ut breuit con¬
cludam Scio me ascendere ut descen¬

Expanded text:
ut idem sepe facias; sed sic habeto, me iam hinc cepisse cognoscere cursum meum et pericula numerare et multos nosse decrepitos me altius humi fixos ac tenacius inherentes. 10 Multum me tangit illud Domitiani principis iam senescentis: «Nil» inquit, «gratius decore, nil brevius»; et illud Catonis senis, apud Tullium: «Quis est tam stultus, quamvis sit adolescens, cui sit exploratum se ad vesperum esse victurum?»; et illud Virgilii tunc iuvenis iuveniliter dictum, sed vere, sed graviter, sed mature: Collige, virgo, rosas dum flos novus et nova pubes, Et memor esto evum sic properare tuum. 11 Ego vero memor sum, et quamvis nondum plene possim, cogito tamen ut possum, et in dies ut profundius possim, nitor. Cogito non quid aliis videor, sed quid sum; et etatem hanc et qualemcunque formam corporis et reliqua — unde michi forsan ab aliis invidetur — sentio data michi ad periculum, ad exercitium, ad laborem. Denique, ut breviter concludam, scio me ascendere ut descen
Abbreviated transcription (Latin):
p̾gcau̾it: tũ re u̾a int̾ eas quib pre¬
mim᷑ sartiuas młtum refert. ¶ Iu
hus ergo uite tempestatib ut ad rẽ
redeam nullo portu auchoram lon¬
gum in tempꝰ iaciens quot u̾os cum¬
cos nescio. quorum et iudicium. an¬
ceps et penuria ingeus est notos ãt
ĩnumerabiles q̃sim. Mltis itaq ul¬
timiq aĩo et condicione distantib
scribere contigit. tam uirie ut ea
nuuc teleges intdumm pugnantia
lorutus ipse nuchi uidear. Quod ꝓ¬
pe uodum cecictũ me fecisse fatebr̃
quisquis in le similem aliquid exꝑ¬
tus esti Prima quidem scribentis
tura est cui sccibat attendere atẽdẽ.
una enim et quid et qualit̾ ceteras¬
sẜ cirtũstauncias intelliget. Alit̃ ure
fortem. Alit̾ iguanum decet alloui.
alit̾ uuieneui merꝑtum. Alit̾ inte
munib functum senem. Alit̾ pro¬
spenitate tumidum. Alit̾ adũsitate
contractũ. Alit̾ demq studiosum lit¬
terisq et ingenio clax. alit̾ u̾o nõ
intellecturiu si quid alcius icqͣris.

Expanded text:
 revera inter eas quibus premimur sarcinas, multum refert. 27 In his ergo vite tempestatibus, ut ad rem redeam, nullo portu anchoram longum in tempus iaciens, quot veros amicos nescio, quorum et iudicium anceps et penuria ingens est, notos autem innumerabiles quesivi. Multis itaque multumque animo et conditione distantibus scribere contigit; tam varie ut ea nunc relegens, interdum pugnantia locutus ipse michi videar. Quod propemodum coactum me fecisse fatebitur quisquis in se simile aliquid expertus est. 28 Prima quidem scribentis cura est, cui scribat attendere; una enim et quid et qualiter ceterasque circumstantias intelliget. Aliter virum fortem, aliter ignavum decet alloqui; aliter iuvenem inexpertum, aliter vite muneribus functum senem; aliter prosperitate tumidum, aliter adversitate contractum; aliter denique studiosum literisque et ingenio clarum, aliter vero non intellecturum siquid altius loquaris.
Abbreviated transcription (Latin):
est Cuud de illis sentiret ⁊ quid sre¬
rauit aperte pronũciauit hus uer¬
sibus. Cedite romam scaiptores.
cedite gray. Nescio quid mans na¬
scitur yliade. hec de alt̾o latine du¬
ce facundie magne q rome spe ai¬
tem. ¶⁊unc ad te reuector. Qud
de uita. Quid de iuigenio tuo senci¬
am audisti:. Expectas audire de li¬
bris tius q̃nam illos ercepent for¬
tuna. Qͣ seu uulgo seu dectionbus¬

Expanded text:
est, quid de illis sentiret et quid speest, quid de illis sentiret et quid speraret aperte pronuntiavit his versibus: Cedite romani scriptores, cedite graii; Nescio quid maius nascitur Yliade. Hec de altero latine duce facundie magneque Rome spe altera; nunc ad te revertor. 11 Quid de vita, quid de ingenio tuo sentiam, audisti. Expectas audire de libris tuis, quenam illos exceperit fortuna, quam seu vulgo seu d
Abbreviated transcription (Latin):
q ac magnificum illi testĩomum
reddidisti. Dixisti eumi. magna spes
altera rome. Quod dictum ex ore
tuo auditum adeo sibi placuit in¬
sedicq uemorie ut illud post an¬
nos uiguiti te pͥdem rebus huma¬
uis exẽpto diumno oꝑen suo eisdẽ
penitus u̾bis insereretur. Quod
opus si tibi uidere licuiss letatus
esses de pͥmeno flore tam c̾tum te
uenturi fructus p̾stigium conte¬
pisse. Nec non et latius gratula¬
tus uiusis ꝙ insolentibus grais uł
relimissent ambiguam uel certã
uictoriam abstulissent. utriuisq eĩ
sentencie auctores sunt. ¶ Te si
ex libris amm tuum nomi que
nosse michi non alit̾ qmͣ si tecum
uixissem indeor ultiẽ asẜtorem fu¬
turum ut q in oratoria dedisti sic
in poetita paliam lacio daturu.
atq ut euerͣdi cederet ylias iuisire
fuisse non dubito quod iam ab im¬
cio uirgiliam laboris ꝓpertiꝰ assene¬
rare non tinunt ubi eniui pyerii
operis fundamenta contemplatus

Expanded text:
mque ac magnificum illi testimonium mque ac magnificum illi testimonium reddidisti. 8 Dixisti enim: Magne spes altera Rome. Quod dictum ex ore tuo auditum, adeo sibi placuit inseditque memorie, ut illud post annos viginti, te pridem rebus humanis exempto, divino operi suo eisdem penitus verbis insereret, quod opus si tibi videre licuisset, letatus esses de primevo flore tam certum te venturi fructus presagium concepisse; 9 necnon et latinis gratulatus musis, quod insolentibus graiis vel reliquissent ambiguam vel certam victoriam abstulissent. Utriusque enim sententie auctores sunt; te, si ex libris animum tuum novi, quem nosse michi non aliter quam si tecum vixissem videor, ultime assertorem futurum, ut que in oratoria dedisti sic in poetica palmam Latio daturum, atque ut Eneydi cederet Ylias iussurum fuisse non dubito, quod iam ab initio virgiliani laboris Propertius asseverare non timuit. 10 Ubi enim pyerii operis fundamenta contemplatus
Abbreviated transcription (Latin):
Ita emm necc̃itas poscebat ut eẽt
et quem solutis ⁊ frenatis gressib
p̃euntem sequeremut. quem loque¬
tem quem canẽtem mirarenuir qͦ¬
mam cum bona ueĩa amiborum leu¬
ter ad urcumq satis eint. Ille tuis
equoribus. tu illius impar angusti¬
is. Non ego primus boc dicerem for¬
tasse. qũius plane sentirem. dixit
hoc añ me seu ab aliis dictum scaip¬
sit mragnus quidem uir cieus se¬
neca cordubenẜ cui te ut idem ip̃e
conq̃ritur. non etas quidem s bello¬
rum culium furor enpuit. uidere
te potuit s non uidit. Magnus ta¬
men operum tuorum atq illius al¬
tenius laudator. ¶ Apud hunc gͦ
quisq sus elcquencie finibus cro¬
cunscriptus college suo cedere iube¬
tur in reliquis. uerum expectaciõe
torqueo. Quis nam dux ille sit q̃¬
tis. ⁊ iosti honinem si modo nomĩs
gregie uaticinatus es. Cum enim
siuisses auctorem eiumq iuuenẽ
te cum propria quideui laude per¬
uretum uerum tamen p̾clari¬

Expanded text:
ita enim necessitas poscebat, ut esset ita enim necessitas poscebat, ut esset et quem solutis et quem frenatis gressibus preeuntem sequeremur, quem loquentem, quem canentem miraremur, quoniam cum bona venia amborum, neuter ad utrunque satis erat, ille tuis equoribus, tu illius impar angustiis. 6 Non ego primus hoc dicerem fortasse, quamvis plane sentirem; dixit hoc ante me, seu ab aliis dictum scripsit, magnus quidam vir Anneus Seneca Cordubensis, cui te, ut idem ipse conqueritur, non “etas” quidem “sed bellorum civilium furor eripuit”; videre te potuit, sed non vidit; magnus tamen operum tuorum atque illius alterius laudator; apud hunc ergo quisque suis eloquentie finibus circumscriptus college suo cedere iubetur in reliquis. 7 Verum expectatione torqueo; quisnam dux ille sit, queris. Nosti hominem, si modo nominisgregie vaticinatus es. Cum enim,esivisses auctorem eumque iuvenem te, cum propria quidem laude permixtum, verum tamen preclaru
Abbreviated transcription (Latin):
bus delectanur. Tu quidem ticero
qd̾ pare tua dixetim ut homo ureisti.
ut orator dreisti. ut phus scripsisti.
uitam ego tuam carpsi. non ingeĩ¬
um. nou liuguam ut qui illud mirer
hanc stupeam. N eq tamen in uita
tua quicqmͣ preter constantiam re¬
quiro et phĩce professiomi debitum
quietis studium ⁊ a tiulibus bellis
fugam extincta lib̾tate ac sepulta
nibus agebas Cinus enim ubilibet¬
et uitam probas rides iugeium.¬
¶ Ego nichil in te rideo inte tan¬
tum compacior ut drei. Iugenio gra¬
tulor eloquo ue .O. tomam elcquii
summe parens. Nec solus tibi ego
s omnes gracias tibi agimus. qui¬
cinuq latine lingue floribus orna¬
unit. tius enm pͣta de fontib irti¬
guinus. tuo ducatu directos. tuis suf¬
fragiis adutos tuo nos lumine illu¬
stratos ingenue profitemͣ. tius dem¬
q ut ita dicam auspiciis ad hanc
quantulacumq est scribendi facul¬
tatem ac propositum ꝑuenisse. ac¬
¶ Accessit et alit̾ poetite me dux

Expanded text:
bus delectamur. 2 Tu quidem, Cicero, bus delectamur. 2 Tu quidem, Cicero, quod pace tua dixerim, ut homo vixisti, ut orator dixisti, ut philosophus scripsisti; vitam ego tuam carpsi, non ingenium non linguam, ut qui illud mirer, hanc stupeam; neque tamen in vita tua quicquam preter constantiam requiro, et philosophice professioni debitum quietis studium et a civilibus bellis fugam, extincta libertate ac sepulta nibus agebas; cuius enim ubilibet vitam probas, rides ingenium. Ego nichil in te rideo, vite tantum compatior, ut dixi; ingenio gratulor eloquio ve. 4 O romani eloquii summe parens, nec solus ego sed omnes tibi gratias agimus, quicunque latine lingue floribus ornamur; tuis enim prata de “fontibus irrigamus”, tuo ducatu directos, tuis suffragiis adiutos, tuo nos lumine illustratos ingenue profitemur; tuis denique, ut ita dicam, auspiciis ad hanc, quantulacunque est, scribendi facultatem ac propositum pervenisse. 5 Accessit et alter poetice vie dux;
Abbreviated transcription (Latin):
eitorum ꝑudet ac miseret Iamq cũ
eodem bruto hiis artibus uithil ta¬
bno quibus te instructissimũ fuisse
scio. Rmur quid euii iuuat alios
docere. Oaud ornatissimis u̾bis semꝑ
de untutib loqui prodest. si te int̾ii
ipse nou audics . Ali. quanto sacius
fuerat plp̾ presertim in tranquillo
ture semiisse de perpetua illa ut ip¬
se quodam sccibis loco non de hac
ium erigna unta cogitantem uullos
habuisse fasces nullis tͥmuphis n¬
hitisse nullos inflasse tibi ammũ
catiliuas. Sed hec quidem frustra.
Eternum uale mi cicero apud supe¬
tos ad dextau athesis inpp̾mu in
cuntate uerone trauspadane Italie
quem tu non noueras. mͦ. cccͦ.xlu.
Ad cundem.
Ranciscus ciceroni suo sa lu¬
tem. Si te superior offendit
lepła. uerum est enim ut ip¬
se soles dicere quid ait familiaris tu¬
ls in audria. obsequium amicos ui
sit odiosa u̾itas. quoniam uer repre¬
hensionibus irasciur. ueris laudi¬

Expanded text:
errorum pudet ac miseret, iamque cum errorum pudet ac miseret, iamque cum eodem Bruto «his artibus nichil tribuo, quibus te instructissimum fuisse scio». Nimirum quid enim iuvat alios docere, quid ornatissimis verbis semper de virtutibus loqui prodest, si te interim ipse non audias? 7 Ah quanto satius fuerat philosopho presertim in tranquillo rure senuisse, de “perpetua illa”, ut ipse quodam scribis loco, “non de hac iam exigua vita cogitantem”, nullos habuisse fasces, nullis triumphis inhiasse, nullos inflasse tibi animum Catilinas. Sed hec quidem frustra. Eternum vale, mi Cicero. Apud superos, ad dexteram Athesis ripam, in civitate Verona Transpadane Italie,quem tu non noveras, MCCCXLV. 4 Ad eundem. 1 Franciscus Ciceroni suo saltem. Si te superior offendit epystola — verum est enim, ut ipse soles dicere, quod ait “familiaris” tuus in Andria: Obsequium amicos, veper odiosa sit veritas; quoniam veris reprehensionibus irascimur, veris laudi
Abbreviated transcription (Latin):
lapsus es. ¶Ouuito dr̃onisiur.
onnto fratrem tuum ac nepotem
Omitto etiam si placet ipsum eciã
dolobellam quos nunc laudib ad
celum effers. ⁊ Iunc repentius ma¬
ledictis lactis. fuerint hec tolleta¬
bilia fortassis. Inlium quoq cesarẽ
pretereo cuus spectata demẽcia
ipsa lacescentibus portus erat aia¬
quimi p̾terea pompeum sileo cũ
quo iure quod̾ familiaritatis quid¬
libet posse uidebare. S quis te furor
in ãtomũ impegit: Amor ccedo rer.ꝑ.
quã fimditus iam coruisse fateba¬
tis. Q si pum fides. si libertas te tra¬
hebat. Qud tibi tam familiae cũ
augusto. Quid enini bruto tuo ren¬
surus es. Si quidem inquit ortamꝰ
tibi placet nondumm fugisse s cui¬
ciorem domuium quesisse indebaris.
loe restribat infelir ⁊ hͦ erat extremũ
Cicero ut hunc ipsi tam laudato ma¬
lediceres qui tibi non dicam malefa¬
teret. s malesucientibus non obsta¬
ret. ¶Doleo uitaui tuam amice ⁊

Expanded text:
lapsus es. Omitto Dyonisium, 4 lapsus es. Omitto Dyonisium, 4 omitto fratrem tuum ac nepotem, omitto, si placet, ipsum etiam Dolabellam, quos nunc laudibus ad celum effers, nunc repentinis malidictis laceras: fuerint hec tolerabilia fortassis. Iulium quoque Cesarem pretervehor, cuius spectata clementia ipsa lacessentibus portus erat; Magnum preterea Pompeium sileo, cum quo iure quodam familiaritatis quidlibet posse videbare. Sed quis te furor in Antonium impegit? 5 Amor credo reipublice, quam funditus iam corruisse fatebaris. Quodsi pura fides, si libertas te trahebat, quid tibi tam familiare cum Augusto? Quid enim Bruto tuo responsurus es? «Siquidem» inquit, «Octavius tibi placet, non dominum fugisse sed amiciorem dominum quesisse videberis». 6 Hoc restabat, infelix, et hoc erat extremum, Cicero, ut huic ipsi tam laudato malidiceres, qui tibi non dicam malifaceret, sed malifacientibus non obstaret. Doleo vicem tuam, amice, et