comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
strat obolos quinq Oboli uero sex ꝓpterea
caracterem non habent eo qͦd in una drag¬
ma sex ueniant. quod est pondus denariiar¬
gincei Heta littera significat siliquas octo
id est cremissem . N. lacinum significat nomis¬
ma grecum. id est solidum. IR. Iota adiun¬
ita beta significat dimidiũ solidũ. Euir¬
gulȩ duȩ ex uno angulo aleua indexterã
se diuidentes significant dragnam. quam
gtiam olcem appellant. Ns. latinũ adiun¬
cco gãma greco significat semunciã.¶O.
Gamma aũt grecȩ litterȩ olatinũ in fine
adiunctũ significat unciam. ALabda gre¬
cum ꝑ medium sui .i. latinũ adiectũ. signi¬
ficat libram. ħ I Cappa grecum circa finẽ
cornuũ adiuncto r̃ greco. significat ciatum.
ħo ħi uero olatinũ habuerit adiunctum:
eminam demonstrat. quam greci cotilẽ uo¬
cant. Te grecum si acceperit iunctũ .e. la¬
tinum. significat sextariũ. To.sio. latinũ
adiunctũ indicat acitabulũ. quoa greci

Expanded text:
strat obolos quinque. Oboli vero sex propterea strat obolos quinque. Oboli vero sex propterea characterem non habent, eo quod in una dragma sex veniant, quod est pondus denarii argenti. H Eta littera significat siliquas octo, id est tremissem. N Latinum significat nomisma Graecum, id est solidum. IB. Iota adiuncta Beta significat dimidium solidum. < Virgulae duae ex uno angulo a laeva in dexteram se dividentes significant dragmam, quam etiam olcen appellant. NΓ. N Latinum adiuncto Gamma Graeco significat semiunciam. Γo Gamma autem Graecae litterae O Latinum in fine adiunctum significat unciam. ᗑ. Labda Graecum per medium sui I Latinum adiectum significat libram. Kv. Kappa Graecum circa finem cornu adiuncto V Latinum significat cyatum. KO. Si vero O Latinum habuerit adiunctum, eminam demonstrat, quam Graeci cotylen vocant. ξε. Xi Graecum si acceperit iunctum E Latinam, significat sextarium. ξο. Si O Latinum adiunctum, indicat acitabulum, quod Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
dimidia. eoqͦd quinq modiis metiat᷑. qͥ est
dimidiꝰ numerus aꝑfecto denario Artaba
mensura est apud egyptios sextarioꝵ sep¬
tuaginta duoꝵ. composita ex numero ꝓ¬
pter̃ septuaginta et duas gentes uel lingias
quȩ orbem impleuerunt. Gomor. quinde¬
cim modioꝵ onus appendit Chorus trigin¬
ta modioꝵ mensura completur. Hic ex he¬
braico sermone descendit. qui uocat᷑ cora
asimilitudine collis. Coria enim hebraice
colles appellant᷑. Coaceruati em̃ modii tri¬
guita ad instar collis uident᷑ et onꝰ cameli
efficiunt.
Underis signa plerisq ignota sunt. et
inde errorem legentibus facuint Cer¬
or opter formas eoꝵ et caracteres ut aueteri¬
hiis signata sunt subitiamus. E. littera signi¬
ficat dimidiũ obolumuirgula ęqualit̾
iacens et porrecta simpliciter significat obo¬
lum.  Geminata uirgula: duo oboli st̃.
s. latinum significat obolos tres .E. latinum
significat obolos quatuor. E. latinũ demon¬

Expanded text:
dimidia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimidia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextariorum septuaginta duorum, conposita ex numero propter septuaginta et duas gentes vel linguas quae orbem inpleverunt. Gomor quindecim modiorum onus adpendet. Corus triginta modiorum mensura inpletur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur 'cor' a similitudine collis: 'corea' enim Hebraice colles appellantur. Coacervati enim modii triginta instar collis videntur, et onus cameli efficiunt. § 27 De signis. Ponderis signa plerisque ignota sunt, et inde errorem legentibus faciunt. Quapropter formas eorum et characteres, ut a veteribus signata sunt, subiciamus. Z littera significat dimidium obolum. — Virgula aequaliter iacens et porrecta simpliciter significat obolum. = Geminata virgula duo oboli sunt. T Latinum significat obolos tres. F Latinum significat obolos quattuor. E Latinum demon
Abbreviated transcription (Latin):
modus nom̃ ĩposuit Nam modica ꝓ pni
dimidium modiim capiens. cuiꝰ nomen e he¬
breo sermone tractum est. Satũ cñĩ apua
eos nominat᷑ sũptio siue leuatio. eoqͦa mei
tur eandem mensurã. sumat ac leuet E st
et aliud satum. mensuram sextarioꝵ inginti
duoꝵ capax. quasi modiꝰ. Batus uocatꝰ hobs¬
ica lingua abolcaria mola quȩ bet apud
cos uel bata nominat᷑. capiens quinqͣginta
sextaria quȩ mensura una mole uice ꝑte¬
ritur. Amphora uocata. quod hinc et inde
leuctur. Hec grece afigura sui dicta dicitir.
quod eiꝰ ansȩ geminatę iudeant᷑ aures imiti¬
ri. Hecipit aũt umi uel aquę pedem quadra¬
tum. frumenti uero modios italicos tressa¬
dus. greca amphora est. continensurnas tre.
Urnã mensura est. quam quidam quarta¬
rium dicunt. Eoprie aũt urna uasest q̃
pro condendis defunctoꝵ cineribꝰ adhiberi
nam. Medĩna. mensura est qumq mnodioꝵ.
Medimna aũt latina lingua uocat᷑ id est

Expanded text:
modius nomen imposuit: nam modica pro parvis modius nomen imposuit: nam modica pro parvis dimidium modium capiens. Cuius nomen ex Hebraeo sermone tractum est; 'satum' enim apud eos nominatur sumptio sive levatio, eo quod qui metitur eandem mensuram sumat ac levet. Est et alium satum, mensura sextariorum viginti duorum capax quasi modius. Batus vocatur Hebraica lingua ab olearia mola, quae 'beth' apud eos vel 'bata' nominatur, capiens quinquaginta sextaria; quae mensura una molae vice proteritur. Amphora vocata quod hinc et inde levetur. Haec Graece a figura sui dicta dicitur, quod eius ansae geminatae videantur aures imitari. Recipit autem vini vel aquae pedem quadratum, frumenti vero modios Italicos tres. Cadus Graeca amphora est continens urnas tres. Urna mensura est quam quidam quartarium dicunt. Proprie autem urna vas est, quae pro condendis defunctorum cineribus adhiberi nam. Medimna mensura est quinque modiorum. Medimna autem Latina lingua vocatur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Nam prima die septem̃ oꝑa fecit id est ma¬
teriem informem. angłos. lucem. cęlos suꝑio¬
res. terram. aquam. atq aerem Scdã die
firmamentũ solũ. Tercia die quatuor. maria
semina. sationes atq plantaria. Quarta
die. tria. solem lunam et stellas. Ouinta die
tria. pisces et reptilia aquarum. et uolatilia.
Sexta die quatuor. bestias pecudes. reptilia
terrȩ et hominem. Et facta sunt omña ui¬
ginti duo genera in diebus sex. et uiginti duȩ
generationes sunt ab adam usq add iacob.
excuiꝰ semine nascitꝰ omĩs gens isrł. et uigin¬
ti duo libri ueteris cestamenti usq ad ester
et uiginti duo litterarum sunt elementa.
quibus constat diuinȩ legis doctrina. Iis qͥ
exemplis modiꝰ uginti duorum sex tarioꝵ¬
amoyse scđm sacrȩ legis mensuram effectꝰ
est. Et quãuis diuerse gentes huic mensu
ratione seruat᷑. Modius enim amodo dictus
hinc et mmodica id est inoderata Nioditsen

Expanded text:
Nam prima die septem opera fecit: id est maNam prima die septem opera fecit: id est materiam informem, angelos, lucem, caelos superiores, terram, aquam atque aerem. Secunda die firmamentum solum. Tertia die quattuor: maria, semina, sationes atque plantaria. Quarta die tria: solem, lunam et stellas. Quinta die tria: pisces et reptilia aquarum et volatilia. Sexta die quattuor: bestias, pecudes, reptilia terrae et hominem. Et facta sunt omnia viginti duo genera in diebus sex. Et viginti duae generationes sunt ab Adam usque ad Iacob, ex cuius semine nascitur omnis gens Israel; et viginti duo libri Veteris Testamenti usque ad Hester; et viginti duarum litterarum sunt elementa, quibus constat divinae legis doctrina. His igitur exemplis modiua Moyse secundum sacre legis doctrinam effectus est, et quamvis diverse gentes huic mensurratione servatur. Hinc et modica, id est, moderata: modicis enim
Abbreviated transcription (Latin):
congiariũ appellatum est. Unusquisq enĩ sui
tem̃poris imꝑator fauorem popłi captans ad¬
itiebat. ut largior uideret᷑ in donis. Congi¬
arium aut specialiter mensura. ẽ. liquido¬
rum. cuiꝰ et rem simul et nomen anomanisim¬
positum inuenimꝰ. Necrum est mensura liqͥ¬
dorum. hȩc amensura accepit nomen. Metron
enim mensuram dicunt greci. et inde appel¬
lata inetreta. licet et urna et anfora et reli¬
qua huiꝰmodi nomina mensurarũ sint: ta¬
Metrum enim grece. latine mensura dicit᷑.
Nam et ciatus mensura est. et anfora mensu¬
ra est. et quicqͥd plus minꝰue capit mensura
est Sed ideo hoc nomen specialiter sibi assũp¬
sit qͦd sit mensura ꝑfecti numeri. id est dena¬
rii Modiꝰ dictus abeo quod sit suo modo per¬
fectus. Est aũt̃ mensura librarum quadri¬
gintaquatuor. id est sextariorũ uiginti¬
duorũ. Cuiꝰ numeri causa inde tracta est.
eo qͦd in principio ds̃ uiginti duo oꝑa fecerit.¬

Expanded text:
congiarium appellatum est: unusquisque enim sui congiarium appellatum est: unusquisque enim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accepit nomen; μέτρον enim mensuram dicunt Graeci. Et inde appellata metreta, licet et urna et amphora et reliqua huiusmodi nomina mensurarum sunt; tametrum enim Graece, Latine mensura dicitur. Nam et cyatum mensura est, et amphora mensura est, et quidquid plus minusve capit mensura estsit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii. Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Est autem mensura librarum quadragintaquatuor, id est, sextariorum vigintiduorum: cuius numeri causa inde tracta est, quod in principio deus vigintiduo o
Abbreviated transcription (Latin):
midia pars draginę appendens siliquas no¬
uem. Qui triplicatus conculam facit. Con¬
cula dragina una et dimidia adimplitur.
Ciati pondus decem dragiis appenditur.
qui etiã a quibusdam causatus nominat᷑.
Orifalus fit. si quinq dragłie addunt᷑ ad
decem Acitabulus quarta pars emine est.
duo decim dragmas appendens. Cotula
emina est habens ciatos sex. quȩ iccirco co¬
tula uocat᷑. quia cote greco sermone inci¬
sio dicit᷑ et emina sextarii in duo equa in¬
ciditur. et cotulam facit. Emina autem
appendit libram unam. quȩ geminata
sextariũ facit. Sextarius duarum lib̾rũ
est. qui bis assumptus nominat᷑ bilibris.
assumptꝰ quater fit greco nomine cenix.
cit. acdice sexũ congiuĩ redait Nam con¬
guissex metitͤ sçitaris. a quo et sertarii¬
nomen dederunt. Congius aũt a cong¬
endo id est ꝑ augnentũ crescendo uocat᷑. Un
de postea pecunia beneficũ grãdari cepta.

Expanded text:
midia pars dragmae, adpendens siliquas nomidia pars dragmae, adpendens siliquas novem; qui triplicatus conculam facit. Concula dragma una et dimidia adimpletur. Cyati pondus decem dragmis adpenditur, qui etiam a quibusdam cuatus nominatur. Oxifalus ut si quinque dragmae adduntur ad decem. Acitabulus quarta pars eminae est, duodecim dragmas adpendens. Cotyla emina est habens cyatos sex; quae idcirco cotyla vocatur, quia cote Graeco sermone incisio dicitur, et emina sextarii in duo aequa inciditur et cotylam facit. Emina autem adpendit libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est. Qui bis adsumtus nominatur bilibris; adsumtus quater 'fit Graeco nomine cenix'Ccit. Adice sextum, congium reddit: nam congius sex metitur sextariis, a quo et sextariinomen dederunt. Congium autem a congiendo, id est per augmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pecunia beneficii gratia dari coepta
Abbreviated transcription (Latin):
romanos enim̃ talentum est septuaginta
duarum librarum. sicut plautꝰ ostendit qͥ
ait duo talenta esse centum quadraginta qͣ¬
tuor libras. Est aũt criplex id est minꝰ. me¬
dium. sũmum. Minꝰ: quinqͣginta. Medium:
septuaginta duarum librarũ. Sũmum: c̃en¬
tum uĩginti constat. Centenariũ numeri
nomen est. eo qͦd centũ librarum ponderissit.
quod pondus ꝓpter ꝑfectionem centenarũ
numeri instituerunt Romani.
ensura est res aliqua. modo su¬
suo uel tempore circũscripta. Hȩc aut
corporis est aut temporis. Corporis: ut homi¬
num. lignorũ. et colũnarum. longitudo et
breuitas. Sed et solem istum propriã sui
orbis habere mensuram. quod geometrici
perscrutari audent. Temporis: ut mensu¬
ra horarum. et dierum. et annoꝵ. Unde et
metiri pedes horarũ dicimꝰ. hoc est mensu¬
rare. Proprie aũt mensura uocata. qͦd ca
fruges metiunt᷑ atq frumentũ. id est hu¬
Mensurarũ pars minima coclear. qͥd est di¬

Expanded text:
Romanos autem talentum esse septuaginta Romanos autem talentum esse septuaginta duarum librarum, sicut PlautusMost. 644 ostendit, qui ait duo talenta esse centum quadraginta libras. Est autem triplex; id est minor, medius, summus. Minor quinquaginta, medius septuaginta duarum librarum, summus centum viginti constat. Centenarium numeri nomen est eo quod centum librarum ponderis sit. Quod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. ensura est res aliqua modo suo vel tempore circumscripta; haec autem aut corporis est aut temporis. Corporis est, ut hominum, lignorum et columnarum longitudo et brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare audent. Temporis, ut mensura horarum et dierum et annorum: unde et metire pedes horarum dicimus, hoc est mensurare. Proprie autem mensuram vocatam quod ea fruges metiuntur atque frumentum, id est huMensurarum pars minima coclear, quod est di
Abbreviated transcription (Latin):
unciȩ est. et stattris medictas. draginas ap¬
pendens duas. Unde cum in litteris diui¬
nis legit᷑ siclus uncia est: cum uero ingo¬
tilium quarta pars unciȩ est. Uncia dicta.
quod uniuersitatem minoꝵ ponderũ sua
unitate uinciat id est complectat᷑. Constat
autem dragmis octo idest scripulis inginti
quatuor. Quod proinde legitimũ pondꝰ
habetur. quia numerus scripuloꝵ eiꝰ horis
diei noctisq metit᷑. uel quia libram efficit
duo decies computatꝰ. Libra auodecĩ im¬
cisperficit᷑ et inde habet᷑ ꝑfecti ponderis
genus. quia cot constat unciis. quot men¬
sibus annus. Dicta aũt libra qued sit li¬
bra quod sit libera. et cuncta intra se pon
dera predicta concludat. Mina in ponde¬
ribus centum drachinis appendit᷑. et est
nomen grecum. Talentum sũmum esse
pondus ꝑhibetꝰ ingrecis. Nam nichil est
calio minus nichil talento maiꝰ cuĩ uariũ
apud diuersas gentes pondus habet᷑ Apud¬

Expanded text:
unciae est et stateris medietas, dragmas adunciae est et stateris medietas, dragmas adpendens duas. Unde cum in litteris divinis legatur siclus, uncia est; cum vero in gentilium, quarta pars unciae est. Uncia dicta quod universitatem minorum ponderum sua unitate vinciat, id est conplectat. Constat autem dragmis octo, id est scripulis viginti quattuor. Quod proinde legitimum pondus habetur, quia numerus scripulorum eius horas diei noctisque metitur, vel quia libram efficit duodecies conputatus. Libra duodecim unciis perficitur; et inde habetur perfecti ponderis genus quia tot constat unciis quot mensibus annus. Dicta autem libra quod sit libera, et cuncta intra dera predicta concludat. Mina in ponderibus centum dragmis appenditur, et est nomen grecum. Talentum summum esse pondus perhibetur in Grecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius; cuius apud diversas gentes pondus habetu
Abbreviated transcription (Latin):
apum effigiisq signetur Ab initio uero
unum nomisma unus argenteus erat Hoc
mim ab assiriis cepit. Dicunt aũt iudeiqͦo
abraham in terram chanaan primus hanc
aduerit formam. Solidns apud latinos
alio nomine sextula dicitur. qͦdis serun¬
cuis compleatꝰ. Hanc ut diximꝰ uulgus au¬
rcum solidum uocat. Quiꝰ terciam par¬
tem ideo dixerunt tremissem. eoqͦd solidũ
faciat ter missus. Sextula bis assũpta du¬
alam facit. ter posita staterem reddit ꝓta.¬
ter autem medietas unciȩ est. appendens
aureos tres. unde et uocatus stater quod
tribus solidis stet. Hic et. semuncia. qͥa se¬
mis habet de uncia. Hic et semissis. qͥa pon¬
deris semis est. quasi semis assis. Quadran¬
tem hebrei similiter codrantẽ uocant.
Et uocatur quadrans quod unciȩ quar¬
tam partem appendeat¶ Sied qui latino
sermone siclus corrupte appellat᷑. hebre¬
um nomen est. habens apud cosunciȩ pon¬
dus. apud latinos aũt et grecos quarta pars

Expanded text:
cipum effigiisque signetur. Ab initio vero cipum effigiisque signetur. Ab initio vero unum nomisma unus argenteus erat; hoc enim ab Assyriis coepit: dicunt autem Iudaei quod Abraham in terram Chanaan primus hanc advexerit formam. Solidum apud Latinos alio nomine sextula dicitur, quod his sex uncia conpleatur. Hunc, ut diximus, vulgus aureum solidum vocant; cuius tertiam partem ideo dixerunt tremissem, eo quod solidum faciat ter missus. Sextula bis adsummata duellam facit; ter posita staterem reddit. Stater autem medietas unciae est, adpendens aureos tres; unde et vocatus stater quod tribus solidis stet. Haec et semuncia, quia semis habet de uncia. Haec et semissis, quia ponderis semis est, quasi semis assis. Quadrantem Hebraei similiter codrantem vocant; et vocatur quadrans quod unciae quartam partem adpendeat. Sicel, qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, Hebraeum nomen est, habens apud eos unciae pondus. Apud Latinos autem et Graecos quarta pars
Abbreviated transcription (Latin):
calculus. qui ad eo minimus est. ut sine m¬
lestia calcet᷑. Siliqua uicesima quarta pan
solidi est. ab arbore cuiꝰ semen est uocabu¬
lum tenens. Ceratim oboli pars media at.
habens siliquam unã semis. Hunc latini
tas semiobolum uocat. Ceratim aist grae
latine siliqua cornuum interpretatꝰ. Obo¬
lus siliquis tribus appendit᷑ habens ceratĩ
duos. Calcos quatuor. Hiebat enim olim
ex ere adinstar sagittę. unde et nomen a
pondere constat. Hic apud grecos grãma
uocatur. Scripulus aũt dictus ꝑ diminu¬
tionem a lapillo breui qui scrupus uoca¬
tur.¶Drachina octaua pars unciȩ est. e
denarii pondus. argenti tribus constans
scripulis. id est decẽ et octo siliquis. Dena¬
rius aũt dictus. quia ꝓ decem nũmis impu¬
tatur. Solidus nuncupatus. quia nichil
illi deesse uidetꝰ Solidum enim ueteres in¬
cegrum dicebant et cotum. ipse quoq no¬
misma uocatur. ꝓeo quod nominibus pͥn¬

Expanded text:
calculus, qui adeo minimus est, ut sine mcalculus, qui adeo minimus est, ut sine molestia sui calcetur. Siliqua vicesima quarta pars solidi est, ab arbore cuius semen est vocabulum tenens. Cerates oboli pars media est, habens siliquam unam tas semiobolum vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis tribus adpenditur, habens ceratin duos, calcos quattuor. Fiebat enim olim ex aere ad instar sagittae. Unde et nomen a pondere constat. Hic apud Graecos gramma vocatur. Scripulus autem dictus per diminutionem a lapillo brevi qui scrupus vocatur. Dragma octava pars unciae est et denarii pondus argenti, tribus constans scripulis, id est decem et octo siliquis. Denarium autem dictum quia pro decem nummis inputatur. Solidum nuncupatum, quia nihil illi deesse videtur; solidum enim veteres integrum dicebant et totum. Ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod nominibus prin
Abbreviated transcription (Latin):
ue dũt pondus bbra una est Unde ecia dipos¬
dius dictum est quasi duo pondera. qͥa aom
adhuc inusu retinet᷑ T̃rutina est geminapa¬
derum lans. ȩquali eramine pendens fata
propter talenta et centenaria appendendi.
sicut iomentana ꝓ parua modicaq pecu¬
nia. Hȩc et moneta uocata. Eadem et start
ra nomen ex numero habens. qͦd duobꝰ lanc¬
bus et uno in medio stilo librata. equalite
stet. Campania a regione italiȩ nom̃ acce¬
pit ubi primũ eiꝰ usus reꝑtus. ẽ. Hec duas lan¬
ces ñ habet. sed uirga .ẽ. signata libris et uncis
et uago pondere mensurata. Examen ot h¬
lum mediũ. quo trucinę statera regit᷑ et lan¬
ces ęquant᷑. Unde et in lanceis amentũ dia¬
tur. Unicuiq aũt ponderi certus est mnoaꝰ
nominibus ꝓpriis designatus. Calcus mi¬
nima pars ponderis. quarta pars oboli et
constans lentis geminis granis Appellatir
autem calcus quod sit paruus. sicut celpo

Expanded text:
ive autem pondus libra una est. Unde etiam diponive autem pondus libra una est. Unde etiam dipondium dictum est, quasi duo pondera: quod nomen adhuc in usu retinetur. Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria appendenda, sicut momentana pro parva modicaque pecunia. Haec et moneta vocata, eadem et statra nomen ex numero habens, quod duobus lancis et uno in medio stilo librata aequaliter stet. Examenpit, ubi primum eius usus repertus est. Haec duas lances a non habet, sed virga est signata libris et unciis et vago pondere mensurata. Uniilum medium, quo trutine statera regitur et lances equantur: unde et in lanceis amentum dicitur. Unicuique autem ponderi certus est modus, nominibus propriis designatus. Calcus minima pars ponderis, quarta pars oboli est, constans lentis geminis granis; appellatur autem calcus, quod sit parvulus sicut et lapis
Abbreviated transcription (Latin):
q enim eiꝰdem naturȩ est. Electrũ qͦd est na¬
turale. eiꝰ modi natura est: ut in conuuio
et adlumina clarius cunctis metallis fulge¬
at. et uenenum ꝓdat. Nam si eo infundas
uenenum stridorem edit. et colores uarios
in iodum arcus cęlestis emittit. De ponde
rum iuuat cognoscere modũ. Nã om¬
nia corporalia sicut scriptum est. asũmisus
q adima in mensura et numero et ponde¬
re disposita sunt atq formata. Cunctis enĩ
corporcis rebus pondus natura dedit. suum
quoq regit omĩa pondus. Primus moyses
qui om̃s antecedit gentibũ philosophos tẽ¬
pore. nobis et numeros et mensuras pon¬
deris. diuersis in scripturȩ suȩ locis narra¬
utPrimus fidon argiuis ponderũ ratio¬
nem in grecia constituit. Et licet alii an¬
tiquiores extiterint. sed iste hac arte erꝑi¬
entior fuit Pondus dictum eo quod in start¬
ra libratum pendeat. Hinc et pensũ Abus¬

Expanded text:
que enim ejusdem naturae est. Electrum, quod est naque enim ejusdem naturae est. Electrum, quod est naturale, ejusmodi naturae est, ut in convivio et ad lumina clarius cunctis metallis fulgeat, et venenum prodat. Nam si eo infundas venenum, stridorem edit, et colores varios in modum arcus coelestis emittit. De erum juvat cognoscere modum: nam omnia corporalium sicut scriptum est a summis usque ad vina ima, in mensura et numero et pondere disposita sunt atque formata . Cunctis enim corporeis rebus pondus natura dedit. Suum quoque regit omnia pondus. Primus Moyses, qui omnes antecedit gentilium philosophos tempore, nobis et numeros et mensuras et pondus diversis scripturae suae locis narravit. Deinde Phidon argivus ponderum rationem in Graecia constituit, et licet alii antiquiores exstiterint, sed iste hac arte experientior fuit. Pondus dictum eo, quod in statera libratum pendeat: hinc et pensum. Abus
Abbreviated transcription (Latin):
nia et gallia erint᷑ plumbũ. Nam inbritan
separans et secernens. Mixta enim et ad¬
ulterata incer se. ꝑ ignem metalla dissociat.
et ab auro et argento es plũbumq secernie.
Alia quoq metalla ab igne defendit: et cũ
sit natura eris ferriq durissima. si absq sta¬
gno fuerit urit᷑ t cremat᷑. Stagnũ illitum
aereis uasis. saporem facit gratiorem. et com¬
pescit uirus eruginis. Specula giã ex eotẽ¬
perant᷑. Ccrussa qͦq exeo sic̃ ex plũbo ẽficit᷑.
quod ad radium solis dariꝰ auro argen¬
toq reluceat. Sol enim apoctis dector uoca¬
tur. Defectiꝰ est enĩ hoc metallũ om̃ĩbꝰ me¬
tallis. Huiꝰ tria genera. Unum quod expi¬
ni arboribus flnit. quod sucinum dicitur.
Alterum metallum quod naturaliter in¬
uenitur. et inp̃cio habct᷑. Tercium quod fit
de tribus partibus auri et argenti una. Qsͣ
partes etiam si naturale soluas inuenies.
Unde nichil inttresse natũ anfactũ. Vtrũ¬

Expanded text:
nia et Gallia eruitur plumbum. Nam in Britannia et Gallia eruitur plumbum. Nam in Britanseparans, et secernens. Mista enim et adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et cum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stanno fuerit, uritur et crematur. 2. Stannum illitum aereis vasis saporem facit gratiorem, et compescit virus aeruginis. Specula etiam ex eo temperantur. Cerussa quoque ex eo, sicut et ex plumbo, conficitur. quod ad radium solis clarius auro argentoque reluceat. Sol enim a poetis elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. Hujus tria sunt genera. Unum, quod ex pini arboribus fluit, quod succinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenitur et in pretio habetur. Tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una; quas partes, etiamsi naturale solvas, invenies inde nihil interesse natum an factum: utrum
Abbreviated transcription (Latin):
athlantici maris inuentum est. Si quidẽ et in
lusitania et in gallia gignit᷑. summa terra are¬
nosa. et coloris nigri. et pondere grauis. inter¬
ueniunt et minuti calculi. maxime torren¬
tibus siccatis. Lauant cas arenas. et qͦd sub¬
sidit coquunt infornacibus. Inueniunt᷑ et
in aurariis metallis aqua missa calculi nigri
et graues et dum aurũ colligit᷑ cũ eo rema¬
nent. post ea separati conflant᷑. et in plũbũ
albũ resoluunt᷑. Inde et eadem grauitas plũ¬
bi quȩ auri. Nigrũ plũbũ circa cantabri¬
am abundat. cuiꝰ origo duplex est. Aut enĩ
solus ex sua uena prodit. aut cũ argento
nascit᷑ mixtisq uenis conflat᷑. Huiꝰ primus
infornacibus liquor stagnum est. secundus
argentũ. qͦd remanet suꝑ addita uena rur¬
susq conflata fit nigrũ plũbum. India ne¬
in argaritis hȩc ꝑmutat Nigro plũbo ꝑ
fistulas laminasq utim᷑. Laboriosiꝰ in hispa¬

Expanded text:
Athlantici maris inveAthlantici maris inveLusitania, et in Gallecia gignitur summa terra arenosa, et coloris nigri, et ponderis gravis: interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis, lavant eas arenas, et quod subsidit, coquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur cum eo remanent, postea separati conflantur, et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auri. 2. Nigrum plumbum circa Cantabriam abundat, cujus origo duplex est. Aut enim solum ex sua vena prodit, aut cum 295 argento nascitur, mistisque venis conflatur. Hujus primus in fornacibus liquor stannum est; secundus, argentum; quod remanet superaddita vena, rursusque conflata, fit nigrum plumbum. 3. India nemargaritis haec permutat. Nigro plumbo ad fistulas laminasque utimur. Laboriosius in Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
quidam alexandrię templũ concamerauit.
unde in eo simulachrũ ferro inaere pendere
uideret᷑. Ferrum accensum igni nisi duretur
ictibus corrumpit᷑. Hubens ñ est habile ad tun¬
dendũ. neq ante quã albescere incipiat Ace¬
to uel alumine illitũ ferrũ fit exi simile. Fur¬
gamenta ferri. rubigo et scoria. Rubigoese
uitium rodens ferrum uel segetes quasi ro¬
digo. mutata una littera. Hȩc et erugo ab
erodendo. Nam erugo uitium est ferri. ab
erodendo dicta. ñ aberamento. Scoria uero
purgamenta et sordessunt quȩ igne excoquim¬
tur. Et dicta scoria: quia de ferro excutitur.
Rubigine aũt caret ferrum si cerussa et gip¬
so et liquida pice ꝑunguit᷑. Item rubigo fer¬
ramenta ñ uitiat. si eadem medulla cerui¬
na uel cerussa mixta rosacio unguitur.
pruum pilis factis maris altitudo tt̃p¬
tata est. Huiꝰ duo genera sunt. nigrũ et candi¬
dum. Sed meliꝰ candidum. qudd priꝰ in insulis

Expanded text:
quidam Alexandriae templum concameravit, quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur. Rubens non est habile ad tundendum, neque antequam albescere incipiat. Aceto, vel alumine illitum ferrum fit aeris simile. 5. 294 Purgamenta ferri rubigo et scoria. Rubigo est vitium rodens ferrum ipsum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera: haec et aerugo ab erodendo. Nam aerugo vitium est ferri, ab erodendo dicta, non ab aeramento. 6. Scoria vero purgamenta et sordes sunt, quae igne excoquuntRubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo unguitur. mum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis
Abbreviated transcription (Latin):
enim admiscet᷑ mollior cõplexus. Differentia
firri plurima. iuxta terrę genꝰ. Nã aliud mol¬
le plũboq uicinũ. rotarum et clauoꝵ usibus
aptum. Aliua fragilo et erosum. culturȩ terrȩ
conuemiens. aliud breuitate sola placet. cla¬
uisq colligaris. aliud rubiginẽ celeriꝰ sen¬
tit. Stricture uocant᷑ heç om̃s quod ñ inali¬
is metallis astringenda apte uocabulo impo¬
sita. Aquarum uero sũma differentia ẽ. qͥbꝰ
ferrum candens ĩmergit᷑. quo utilior fiat. sic̃
birbilis in hispana. et chirras sonacomꝰ inita¬
lia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies.
Unde et teniuora ferramenta oleo restingui
mos est. ne aqua infragilitatem durent᷑ Afey¬
ro sanguis humanus sese ulciscit᷑. contactũ
nãq cderius rubiginem trahit. Cũ ferro
magnes lapis concordiam habet Sola enĩ hȩc
materia uim ab hoc lapide accipit. retinetq
longo tempore. Ex codem lapide architectus

Expanded text:
enim admiscetur mollior complexus. 3. Differentia enim admiscetur mollior complexus. 3. Differentia ferri plurima juxta terrae genus. Nam aliud molle, plumboque vicinum, rotarum et clavorum usibus aptum; aliud fragile, et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet, clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, a stringendo apte vocabulo imposito. Aquarum vero summa differentia est quibus ferrum candens immergitur, quo utilius fiat, sicut Bilbili in Hispania et Tirasone, Comi in Italia. 4. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies, unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur. Contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet. Sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit, retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus
Abbreviated transcription (Latin):
nom quoq escreat. Nam lamine ereȩ super
uas accti asperrimi sarmentis suꝑpositȩ. atq
ita distillantibus. quod ex eo cecidit inipsum
acccum teritur et cribati.De ferro .xx.
errum dictum. quod farra id est semina
frugum terrȩ condat. Idem et calibsa
talibi flumine. ubi ferrum optima acie tẽꝑat᷑.
nde et abusiue dicit᷑ calibs ipsa materies. ut.
uulmficusq calibs. Ferri usus post alia mital¬
la reꝑtus est. cuiꝰ postea uersa in obꝓbriũ spe¬
cies. Nam unde pridem tellus tractabatur.
inde modo cruor effundit᷑. Nullũ aũt corpꝰ
tam densis inter se coherentib et implicitise¬
lementis quam ferrum Vnde inest illi duri¬
cia cum frigore. Ferri aũt metallũ pene ubi¬
q reꝑitꝰ. sed ex omĩbus generibꝰ palma serico
ferrodatꝰ. Seres enim hoc cũ uestibus suis pel¬
libusq mittunt. Secunda partico. neq alia
genera ferri ex mera acie temꝑantꝰ. Ceteris

Expanded text:
aes quoque creat. Nam laminae aereae super aes quoque creat. Nam laminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositae, atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ipsum acetum, teritur et cribratur. CAPUT XXI. De ferro. 1. Ferrum dictum, quod farra, id est, semina frugum, terrae condat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Unde et abusive dicitur chalybs ipsa materies, ut: Vulnificusque chalybs. 2. Ferri usus post alia metalla repertus est. Cujus postea versa in opprobrium species. Nam unde prius tellus tractabatur, inde 293 modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et implicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico, neque alia genera ferri ex mera acie temperantur. Caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
ne uitiis excoctisq regulare efficit᷑ Cãpanũ
quoq inter genera ęris uocat᷑ acãpania scili¬
cet ꝓuincia quȩ est initalie partibꝰ utensili¬
bus et uasis omĩbus ꝓbatissimã. Es ons̃e fri¬
gore magno meliꝰ fundit᷑. Es rubiginem
celerius t̾rahit. nisi olco ꝑunguat᷑. Seruari
autem id optime ętiam in liquida pice tra¬
dunt. Inter omĩa metalla es uocalissimũ est
et maximȩ potestatis ideo et ęnea limina.
Unde et uirgilius. In foribus cardo tardo¬
tarde stͥridebat cneis. Origo eris. cathinia
q et exisflos C athinia gignitꝰ in metallorũ
gis atq argenti fornacibus. in sidente nidor.
pamq ut ipse lapis ex quo fit es. cathinia uo¬
catur. Sic rursus infornacibus existit. et nomi¬
nis sin originem recipit. Peris flos fit seugig¬
nicur conflationibus resoluto atq reliquato
cre suꝑfusa frigida. Repentina enim densati¬
onc tanquam de sputo reparatꝰ flos. Erugi

Expanded text:
ne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum ne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania scilicet provincia quae est in Italiae partibus, utensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Ideo et aenea limina; unde et VergiliusAen. 1, 449: In foribus cardo stridebat aenis. Origo aeris cadmea s aeris flos. 12. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus, insidente nidore. Namque ut ipse lapis ex quo fit aes cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit, et nominis sui originem recipit. 13. Aeris flos fit, seu gignitur, conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione, tanquam de sputo, reparatur flos. 14. Aeruginem
Abbreviated transcription (Latin):
runt. et fecerunt parapsides. Sic corintran
ta sunt ex omĩbus in unũ. nec hoc. nec illus
unde et usq in hodiernum diem siue ex ipso
siue exiitatione eiꝰ es corinthiũ uel conntea
uasa dicunt᷑. Huiꝰ tria genera. Candidũ mno
ad argenti nitorem accedens. Alterum in qͥ
ipsius auri fulua natura est. Terciĩ in quo
equalis cunctorum temꝑies. Coronariũ ee
ductili ere tenuat᷑ in laminas tauroꝵq fi¬
le tinetum speciẽ auri in coronis istrionõ
bet. unde et appellatum. Firopũ igneuso¬
lor uocauit. Nãq in singulas uncias gris a¬
ditis auri scripulis senis. pre cenui brattan
nescit flãmasq imitat᷑. unde et piropũ ditꝰ
Regulare es dicit᷑ quod ab aliis ductile appa¬
latur. quale om̃e ciprium est. Ductile aũt
dicit᷑ eo quod malleo ꝓducatꝰ. sicut contrafu¬
sile quod tantũ fundit᷑. Hoc et caldarium
quod cantum fundit᷑. Nam malleis fragile
est. Si quidem ome es diligentiꝰ purgatis ig¬

Expanded text:
runt, et ferunt, et fenata sunt ex omnibus in unum, nec hoc nec illud. Unde et usque in hodiernum diem sive ex ipso sive ex imitatione eius aes Corintheum vel Corinthea vasa dicuntur. Huius tria genera: candidum unum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris additis auri scripulis senis praetenui brattea ignescit flammasque imitatur; unde et pyropum dicitur. Regulare aes dicitur quod ab aliis ductile appellatur, quale omne Cyprium est. Ductile autem dicitur eo quod malleo producatur, sicut contra fusile qui tantum funditur. Hoc et caldarium quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purgatis ig
Abbreviated transcription (Latin):
fuit in precio fit nullo deniq honore Usus
eris post ea transiit. in simulachris. inuasis.
inȩdificioꝵ structuris maxime. et ad ꝑpetu¬
itatem monimentorũ. etiam publicę meis
constitutiones scriptȩ sunt. Ciprium es inci¬
pro insula priꝰ reꝑtum. unde et uocatũ.
factum ex lapide eroso. quẽ cathiniã uocant.
et est duccile. Huic si addat᷑ plũbũ. colore
purpureo fit Auricalcũ dictũ qͦd et spl. na
auri et duriciã eris possideat. Est aũt iom
compositũ ex lingua latina et greca Aese
sermone grecorũ c̃alco uocat᷑. Fit aũt ox gꝰo
igne multo ac medicaminibus ꝑducit᷑ ada¬
r̾cum colorem Corinthiũ est cõmixtio onĩo¬
metallorum. qͦd casus pͥmũ miscuit corinthoa
caperet᷑ incensa. Nam dum hanc ciuitatim
annibal cepisset om̃s statuas ereas et aurase
argenteas in unum rogum congessit. et casmn¬
cendit. Itaq ex hac cõmixtionẽ fabri sustile¬

Expanded text:
fuit in pretio, fit nullo denique honore. Usus fuit in pretio, fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris, maxime et ad perpetuitatem monimentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. 2. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum: factum ex lapide eroso, quam Cadmiam vocant, et est ductile; huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. 3. Aurichalcum dictum, quod et splendorem auri et duriticompositum ex lingua latina et graeca: aes enim sermone graecorum chalcos vocatur: fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corinthium est commixtio ometallorum: quod casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit, et eas incendit. Ita ex hac commixtione fabri sustule
Abbreviated transcription (Latin):
tur carbones. sicq argentum inuũ ex iminco
distillat. Sine hoc neq argentum neq es
maurari potest. Tantę aũt uirtutis est ut
si suꝑ sextarium argenti uiui centenariũ
sarum suꝑꝑonas oneri statim resistit. Sin
uero aurĩ scripulum. leuitatem eiꝰ raptim
sinu recipit. Ex quo intelligit᷑ non ponaꝰ
sed naturam esse cui cedit. Seruat᷑ aut me¬
lius in uitreis uasculis. Nam ceteras mate¬
ias ꝑforat. Potui aũt datum interfiat pen¬
deris causa Argenti purgamenta. litargi¬
ros quam nos spumam argenti appella¬
mus. E it enim ex argento et plumbo ica.
uocatum. sicut aurũ et argentũ Apͤ
antiquos aũt prior eris quam ferri cognitus
usus Ere quippe primi ꝓscindebant t̾rã.
et certamina belli gerebant. eratq in p̃cio
magis ęs aurum uero et argentũ ꝓpter in¬
utilitatem reitiebat᷑. nunc uersa uice iacet
es. aurũ sũmo successit honore. Sic uoluen¬
da ętas cõmutat tempora rerũ. et quod

Expanded text:
tur carbones, sicque argentum vivum ex minio tur carbones, sicque argentum vivum ex minio distillat: sine hoc neque argentum, neque aes inaurari potest. 3. Tantae autem virtutis est, ut si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas, oneri statim resistat. Sin vero auri scrupulum, levitatem ejus raptim sinu recipit, ex quo intelligitur, non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis, nam caeteras materias perforat. Potui autem datum, interficit ponderis causa. 4. Argenti purgamenta λιθάργυρος, quam nos spumam argenti appellamus. Fit enim ex argento et plumbo. 290 re aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prius aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe prius proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem rejiciebantur. Nunc versa vice jacet aes, aurum in summum cessit honorem; sic volvenda aetas commutat tempora rerum. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
Dum enim quocũq casu ardentes siluȩ ex
fuerat siue aurum. cum in loca terrȩ depres¬
siora decurreret. sumpsit figuram. in quam
illud ul ꝓfluens riuus ud excipiens lacuna
formauerat. Quarum rerum splendore ca¬
pti homines cum ligatas attollerent mas¬
sas. uiderunt inea terrę uestigia figurata.
Hincq excogitauerunt li quefactas ad om¬
nem formam posse deduci. e as sento
appellatione distat. Hoc enim illi ar¬
girum uocant. Cui mirum in modũ illud
ut dũ candidum sit. impressum corpori line¬
as nigras reddit. Argentũ inuũ dictũ quod
ercedat materias in quibus inicit᷑. Hoc et li¬
quidum. quia ꝑcurrit. Inuenit᷑ specialiter
in metallis. siue in argentariis fornacibus
guctarum concretione cectis inherens. Sepe
etiam et instercore uetustissimo doacarũ
uel puteorum limo. Fit etiam et exmineo
imposito conculȩ ferreȩ. patena testea suꝑ¬
posita: Tum circumlito uasculo circundan¬

Expanded text:
Dum enim quacunque ex causa ardentes silvae excDum enim quacunque ex causa ardentes silvae excfuerat, sive aurum, cum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in quam illud, vel profluens rivus, vel excipiens lacuna formaverat. Quarum rerum splendore capti homines, cum ligatas attollerent massas, viderunt in eis terrae vestigia figurata, hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam posse deduci. CAPUT XIX. appellatione distat. Hoc enim illi ἄργυρον vocant. Cui mirum in modum illud inest, ut, dum candidum sit, impressum corpori lineas nigras reddat. 2. Argentum vivum dictum, quod excidat materias in quibus injicitur: hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis, sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens; saepe etiam et in stercore vetustissimo cloacarum, vel puteorum limo. Fit etiam et ex minio imposito conchulae ferreae, patinea testea superposita; tum circumlito vasculo circumdan
Abbreviated transcription (Latin):
Moneta appellata est quia monet. ne qua
fraus in metallo ud in pondere fiat. Nomis¬
ma est solidus aurcus uel argenteus siue ęre¬
us . qui ideo noinisma dicit᷑ quia nominibꝰ
principum effigiisq signat᷑. Prius nũmus
argirus nuncupabat᷑. quia quã plurimũ ex
argento ꝑcutiebat᷑ / Nũmi aũt anuma ro¬
manorum rege uocati sunt: qui eos primũ
apud latinos imaginibus notauit. et titulo
nominis sui prescripsit. Solidi dicunt᷑ a saccu¬
lo quo condunt᷑. a continente id qͦd continet᷑
appellatũ. In nomisinate tria querunt᷑. Me¬
tallum. figura. et pondus. Si ex iis aliqͥd defu¬
erit. noinisma non erit ¶ Tria sunt aũt ge¬
nera argentr et auri. et eris. Signatũ factũ.
infectũ. Signatũ est qͦd in nũms est. Factum¬
est: quod inuasis et signis. Infectũ. qͦd in mas
sis. quod et graue dicit᷑. id est massa In noti¬
tiam aũt formarum metalla itã uenerunt.

Expanded text:
Moneta appellatMoneta appellatfraus in metallo vel in pondere fiat. Numisma est solidus aureus, vel argenteus, sive aereus: qui ideo numisma dicitur, quia nominibus principum effigiisque signatur. Prius nummus argyrus nuncupabatur: quia quam plurimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apunominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. In nomismate tria quaeruntur: metallum, figura et pondus. Si ex his aliquid defuerit, nomisma non erit. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est quod in nummis est; factum, quod insis, quod et grave dicitur, id est, massa. In notitiam autem formarum metalla ita venerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
et nomen retinuit. Unde et ęrariũ dictũ.
quia priꝰ es tantũ inusu fuit. et ipsũ solũ
recondebat᷑ auro argentoq nundũ signa¬
to ex quoꝵ metallis quãuis postea facta
fuisset pecunia. nomen tamen erarii ꝑmã¬
sit. ab eo metallo unde initiũ sũpsit Thes
sitio dicit᷑ et est nomen exgreco lacinoq¬
sermone compositum. Nam tes greti repositũ
dicunt. latim aurũ. quod iunctũ sonat repo¬
situm aurum. Auraria nomen habet ab au¬
ro. Tributa uero eo quod antea ꝑ tribus sin¬
gulas exigebant᷑. sicuti nunc ꝑfingula terri¬
toria./ Sic aũt in trespartes diuisũ fuisse Ro¬
manum populũ constat. ut ii qui preerant
in singulis partibus tribum dicerent᷑. Unde
ȩtiam sumptus quos dabant popłi cributa
nominarunt. Uectigalia sunt tributa aue¬
hendo dicta. Stipendium abstipe pendenda
nominatũ. Antiqui enim appendere pecu¬
niam soliti erant. magis quã annumerare.

Expanded text:
t nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, t nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsum solum erat, auro argentoque nondum signato; ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen erarii permansit, ab eo mesitio dicitur, et est nomen ex Graeco Latinoqsermone compositum. Nam θὲς Graeci repositum dicunt, Latini aurum, quod junctum sonat repositum aurum. Auraria nomen habet ab auro. 7. Tributa vero, eo quod antea per tribus singulas exigebantur, sicut nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut qui praeerant in singulis partibus tribuni dicerentur. Unde etiam sumptus quos dabant populi tributa nominaverunt. 8. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendium a stipe pendenda nominatum. Antiqui enim appendere pecuniam soliti erant magis quam annumerare.
Abbreviated transcription (Latin):
fulgor splendidos reddit Obritũ aurũ dic¬
tum. quod obradiet splendore. Eist enĩ colo¬
ris optimi. Quod hebrei opat. greci ciron
uocant. Bractea dicit᷑ tenuissina lamina.
na. Pecunia priꝰ de ꝑecudibus. et ꝓprictatẽ
habebat et nomen. De corio enĩ pecudũ nũ¬
mi incidebant᷑ et signabant᷑. postea asator
no ercus nũmus inuentꝰ. Iꝑse enĩ signare
nũmos et scribi consticuit. Propterea et era¬
rium saturno agentilibus consecratum ẽ.
Alii ut suꝑiꝰ pecumã apecudibus appella¬
uerunt. sicut aiuiuando iumenta sc̃ ddicta Om¬
ne enim patrocinium apud antiquos pecu¬
lium dicebat᷑ apecudibus. in quibus eoꝵ con¬
stabat uniuersa substantia. Unde et peculi¬
arius uocabat᷑ qui erat diues. modo uͦ pe¬
cumiosus. Antiquissimi nundũ auro argen¬
toq inuento . ere utebant᷑. Nam priꝰ erea
pecunia in usum fuit. post argentea. dem¬
de aurea subsequuta est. sed abea qua cepit¬

Expanded text:
fulgor splendidos reddit. 2. Obryzum aurum dicfulgor splendidos reddit. 2. Obryzum aurum dictum, quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hebraei ophax, Graeci κιῤῥὸν vocant. 3. Bractea dicitur tenuissima lamina, Pecunia prius de pecudibus et proprietatem habebat et nomen. De corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno 287 aereus nummus inventus; ipse enim signari nummos et inscribi constituit; propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a juvando jumenta dicta sunt. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium dicebatur a pecudibus, in quibus eorum constabat universa substantia, unde et pecuarius vocabatur, qui erat dives, modo vero pecuniosus. 5. Antiquissimi, nondum auro argentoque invento, aere utebantur. Nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta, sed ab ea qua coepi
Abbreviated transcription (Latin):
pauimento ꝓiecit. Artifex aũt sustulit fia¬
lam de pauimento. quȩ cõplicauerat se can¬
quam uas eneum. Deinde marculũ de si¬
nu ꝓtulit. et fialam correxit. Hoc facto: c̃e¬
sar dixit artifici. Nũquid aliꝰ scit hanc con¬
dituram uitrorũ: Postquã ille iurans nega¬
uit alterũ hoc scire. iussit illũ cesar decolla¬
ri. ne dum hoc cognitum fieret. aurũ ꝓlu¬
to haberet᷑ et omĩum metalloꝵ precia ab¬
straherent᷑. Et reuera. quia si uasa uitrea
non frangerent᷑. meliora essent quã aurũ
apparuerit. ibi spes sit alteriꝰ inquirendi Scp¬
tm sunt autem genera metallorum. Aurum.
argentum. es. elẽctrum. stagnum. plumbũ.
Iurum ab aura dictũ. id est absplendore.¬
eo quod reꝑcusso aere plus fulgeat Un¬
ac et girgilius. Discolor inde auri ꝑramos au¬
ra refulsit. hoc est splendor auri. Naturale emĩ
Et ut metallorum splendor plus fulgeat lu¬
it alia reꝑcussus. Hinc et aurarii dicti. quoꝵ

Expanded text:
pavimentum proiecit. Artifex autem sustulit phiapavimentum proiecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae conplicaverat se tamquam vas aeneum; deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam ille iurans negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum to haberetur, et omnium metallorum pretia abstraherentur. Et re vera, quia si vasa vitrea non frangerentur, meliora essent, quam aurumapparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem autem sunt genera metallorum: aurum, argentum, aes, electrum, stagnum, plumbum, I. De auro. 1. Aurum ab aura dictum, id est, a splendore, quod repercusso aere plus fulgeat. Unde et Virgilius: Discolor inde auri per ramos aura refulsit, hoc est, splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum