comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirg̃ in .iiii. georg̃. lã rapidus torrens sicientes siriꝰ indos. Lucanꝰ in uii.
ingentes fato torrente rumas Noloꝰ qͦqͣ ꝑ diligo.  abo. a arb. nceipit. Som¬
muto etiã ꝓ credo. & pecco. Necñ admitto ꝓ assumo & pecco. luuenał in.ii.
lã sas ẽ. admitte uiros. dormitat adult̃. llla iuba. sũpid uiuenẽ ꝑꝑare cu¬
cullo. ldẽ in eodẽ. Quid phecas admisit quȩ nã hic ẽ. culpa puellȩ: Sapio¬
ꝓ prudentia &. sapore. Idẽ in .iiii. Qui meminit calide sapiat qͥd uulua popi.¬
ne. Deficio. ꝓ desisto. &. uincor. Salustiꝰ in iugurthino. ab rege defecerant.i desti
luuenał in .iiii.Et fragor aurẽ ꝑcutit euentũ uiridis qua colligo panni.
Nã si deficer&. ld si uinceret᷑. condo. edifico. & celo. Gratulor gaudeo parit᷑
orois. duplices habentia sigcatioẽs inuenies. Te rcmpͥ dͥr e ses ⁊̃ sisr⁊ ꝑtih or omĩ.¬

Expanded text:
Virgilius in IIII georgicon : «iam rapidus torrens sitientis Sirius Indos». Lucanus in VII: Virgilius in IIII georgicon : «iam rapidus torrens sitientis Sirius Indos». Lucanus in VII: cipitur, committo etiam pro credo et pecco, nec non admitto pro assumo et pecco. Iuuenalis in II: «iam fas est, admitte uiros. dormitat adulter, / illa iubet sumpto iuuenem properare cucullo». idem in eodem: «quid Psecas admisit? quaenam est hic culpa puellae?». sapio prudentia et sapore. idem in IIII: «qui meminit, calidae sapiat quid uulua popinae». deficio, desisto et uincor. Sallustius in Iugurthino : «ab rege defecerat», id est destiterat. Iuuenalis in IIII: «et fragor aurem / percutit, euentum uiridis qua colligo panni. / nam si deficeret», id est uinceretur. condo, aedifico et celo; gratulor, gaudeo pariter orationis duplices habentia significationes inuenies. de temporibus uerborum quoni
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ẽtrou̾sor deponens. cicero in. ꝓragora. Nc̃ a uob̃ o ꝓtagora osocrate postulo
ut de isto c̃cedatis alt alt̾i & int̃ uos de. huiꝰ modi rebꝰ ẽtrou̾semini. ñ ẽcer:¬
tetis : St̃ alia quȩ c̃iugationẽ mutant. cũ gn̾re in eadẽ manentia sigͣcatioe.
ut labo. labas. neutrũ. & labor. laberis deponens. uirg̃ in .ii. eñ. labat ariete
erebro. lanua. Idẽ in .iiii. labit᷑ infelix dido. Similit᷑ lauo. lauas. & lauo. lauis.
ora eruor: Sr̃ tñ alia quȩ cũ ẽiugatioe mutant sig̃cationẽ: ut mando.
ẽsternaris. ẽsternor. ẽsterneris. lego. legas. &. lego. legis. dico. dicas. & dico. diciᷤ.
enã in .i. pͥsona hñt diffr̃as tẽpoꝵ. Nã lego. legas. &. dico. dicis. ꝓduet̃ penulti¬
mas. lego. legis. & dico. dicas. corripiunt.St̃ alia u̾ba q̃ una uoce. & una ẽiuga.¬
tiõẽ. diuersas tñ hñt sigͣcatioes. ut torreo. tã uro. quã uoluo. ł u̾to sigͣeat.

Expanded text:
quo controuersor deponens. Cicero in Protagora : «nunc a uobis, o Protagora et Socrates, postulo, ut de isto concedatis alter alteri et inttetis». sunt alia, quae et coniugationem mutant cum genere in eadem manentia significatione, ut labo labas neutrum, ὀλισθαίνω, et labor laberis deponens. Virgilius in II: «labat ariete crebro / ianua». idem in IIII: «labitur infelix Dido». similiter lauo lauas et lauo lauis, sora cruor». sunt tamen alia, quae cum coniugatione mutant significations et dico dicis etiam in prima persona habent differentias temporum: nam lēgo lēgas et dīco dīcis producunt paenultimas, lĕgo lĕgis et dĭco dĭcas corripiunt. sunt alia, quae una uoce et una coniugatione diuersas tamen habent significationes, ut torreo tam uro quam uerto uel uoluo significat.
Abbreviated transcription (Latin):
tificor. gratificaris. Ter̃ in eautontimorumeñ. Cur ego gratificor ip̃sa
re exꝑire. Similit̃ ludificor. Idẽ in eunucho. Qui insuꝑ scelus postquã lu-¬
dificatꝰ ẽ uirginẽ. Ex carnifico uͦ actiuũ ẽ.&. ãplifico. & uelifico. Ter̃ in
eautontimorumeñ. ubi me ex carnifices. luuenał in.iiii. uelificatꝰ athos &
qͥcqͥd gͣrã m̃dax. aud& in historia. lassiue ꝑtulit. Seiendũ ẽ tñ qdđ &. facio. et
facior: ut ostendimꝰ uetustissimi ꝓtulert᷑. Si uͦ u̾bo facio. ł sio integris ma¬
nentibꝰ aliud u̾bũ infinitũ ante ea cõponat᷑. ñ solũ sig̃catioes & ẽiugatioes in¬
eis integras seruamꝰ.s etiã accentꝰ. ut calefacio. calefac̃is. calefacit. tepefacio.
ues. Similit̃ uͦ calesio. calefis. calefit. tepefio. tepesis. tepesit. finales seruant

Expanded text:
tificor gratificaris. Terentius in heautontimorumeno : «cur ego gratificor?:: ipsa tificor gratificaris. Terentius in heautontimorumeno : «cur ego gratificor?:: ipsa re experibere». similiter ludificor. idem in eunucho : «quin insuper scelus, postquam ludificatus est uirginem». excarnifico uero actiuum est et amplifico et uelifico. Terentius in heautontimorumeno : «ubi me excarnifices». Iuuenalis in IIII: «uelificatus Athos et quidquid Graecia mendax / audet in historia», passiue protulit. sciendum tamen, quod et facio et facior, ut ostendimus, uetustissimi proferebant. si uero facio uerbo uel fio integris manentibus aliud uerbum infinitum ante ea componatur, non solum significationes et coniugationes integras eues. similiter calefio calefís calefít, tepefio tepefís tepefít finales seruant
Abbreviated transcription (Latin):
ego interea uirũ oꝑior. Nã reꝑio. cõꝑio. cooꝑio. sic̃ ꝑio actiua st̃. faci unt
enĩ ex se passiua. & posst̾ magis a pario ẽẽ. cõposita uideri. qđ ap̃ uetustissimos
quartȩ c̃iugatiõis declinationẽ habebat. Enniꝰ. Oua parire sol&. genꝰ pennis
c̃decoratũ. facio eũ sit neutrũ ut supra diximꝰ si cũ pͣpositioẽ cõponat᷑ ple de fłcio.¬
or. officio. & officior. luuenał in .i. Quociens te. Roma tuo refici ꝓꝑantem
reddet aqͥno Aueretiꝰ in .ii. Qua ꝓpt simul int̾ se retrahunt᷑ & extra. Offi.¬
ciunt᷑. uti cogant᷑ tardiꝰ ire. a ꝓficio statiꝰ ĩꝑsonale ꝓtulit in .iiii. ꝑficit᷑ bello.
Deficio aũt loco passiui defio facit. Terͣ in eunucho. Nichil inẽ. nchil defit.
cũ passiuã uĩ habeat defio facit. St̃ tñ alia ex eo ipso & ex aliis cõposita. quȩ
ñ solũ sigͣcationẽ s etiã c̃iugationẽ ut dictũ ẽ ꝑmutant. ut facio. facis. gra.¬

Expanded text:
rea uirum opperibor». nam reperio, comperio, cooperio, sicut aperio, actiua sunt; faciunt enim ex se passiua. et possunt magis a pario esse uideri composita, quod apud uetustissimos quartae coniugationis declinationem habebat. Ennius: «oua parire solet genus pinnis condecoratum». facio cum sit neutrum, ut supra diximus, si cum praepositione componatur, pleor, officio et officior. Iuuenalis in I: «quotiens te / Roma tuo refici properantem reddet Aquino». Lucretius in II: «quapropter simul inter se retrahuntur et extra / officiuntur, uti cogantur tardius ire». a proficio Statius impersonale protulit in III: «proficitur bello». deficio autem loco passiui defio facit Terentius in eunucho : «nihil inest, nihil defit», cum passiuam uim habeat, defio facit. sunt tamen alia ex eo ipso et ex aliis composita, quae non solum significationem, sed etiam coniugationem, ut dictum est, permutant, ut facio facis, gra
Abbreviated transcription (Latin):
cũ p̾sens mediũ sit pr̾i ĩꝑfecti & fut̾i. ltaq c̃sonantes p̃sentis seruat tam
seruat plusquã ꝑfectũ. ut dixi. dixerã.S tñ in subiunctiuo mͦ fut̾m qͦq
fut̾m. ł mox. ł multo post intelligere possumꝰ fut̾m. ut si dicã. seribem.ł.
scripsero. incertũ tp̾ris fut̾i spatiũ monstro. Nec mirũ cũ in nominibꝰ qqͣ
cõparatiuis si dicã fortior incertũ ẽ. utrũ multo an paruo suꝑ&. illũ. ad

Expanded text:
 praeteriti imperfecti et futuri. itaque consonantes praesentis seruat tam seruat plusquamperfectum, ut dixi dixeram. sed tamen in subiunctiuo modo futurum qfuturum uel mox uel multo post intellegere possumus futurum, ut si dicam scribam uel scripsero, incertum temporis futuri spatium monstro; nec mirum, cum in nominibus quoque comparatiuis, si dicam fortior, incertum est, utrum multo an paruo superet illum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
dus. ꝓfert᷑ int̾ e̾ẽ. qđ qñ st̃ absq dubitatioẽ nõia. simili casui adiungunt᷑. et
discernt̃ gn̾ra. ut intelligendi homeri gr̃a. & ande amandȩ uirtutis causa. &
em̃di mancipii studio ueni. Quando uͦ gerundia st̃ id loco infiniti eũ articło
iuncti ap̃ gͣcos accipiunt᷑. nec gnra discernt̃ nec nũos. qđ suũ ẽ. infinitiuoꝵ
u̾boꝵ. & illũ sequunt᷑ casũ. quẽ & u̾ba ex qͥbꝰ nascunt᷑. ut si dicã intelligendi ho.¬
merũ causa uenio. & amandi uirtutẽ causa laboro. & em̃di mancipiũ causa ue.¬
nio. quãi̾us rarus sit huiꝰcemodi ẽstructiõĩs usus. Similit̾ dm̃s. intellgendo home¬
rũ ꝓfeci. amando uirtutẽ legi.& inuidendũ nob̾ ñ ẽ. & minime nocendum
tã ab actiuis quã a cõmunibꝰ nascentia. tã actiuã quã passiuã hñt sigͣcationẽ.
Nomina uͦ mobilia supͣdictȩ formȩ. iđ indus. & in da. & in dũ. desinentia. unã et

Expanded text:
 quod, quando sunt absque dubitatione nomina, simili casui adiunguntur et discernunt genera, ut intellegendi Homeri gratia et amandae uirtutis causa et emendi mancipii studio ueni; quando uero gerundia sunt, id est loco infiniti cum articulo iuncti apud Graecos accipiuntur, nec genera discernunt nec uerborum, et illum sequuntur casum, quem et uerba, ex quibus nascuntur, ut si dicam intellegendi Homerum causa uenio et amandi uirtutem causa laboro et emendi mancipium causa uenio, quamuis rarus sit huiuscemodi constructionis usus. similiter dicimus intellegendo Homerum profeci, amando uirtutem legi et inuidendum nobis non est et minime nocendum tam ab actiuis quam a communibus nascentia tam actiuam quam passiuam habent significationem, nomina uero mobilia supra dictae formae, id est in dus et da et dum desinentia, unam
Abbreviated transcription (Latin):
Souilieoc. deus eeoc purpureꝰ ꝓ non gyrebis Noc qq̃ obseruandũ est
qd ad cõpationẽ aliarũ esonantiũ qͥ solent mutari ⁊ abiei ꝑ casus. ĩmurabi¬
les s apꝰ nos trẽs li ui. ⁊. t om̃s enĩ casus cede ꝑmanent. ut sal salis. Rlam
filaminis cełar &esaris. ł qq̃ ⁊e. quauuis in trib solis inueniant᷑ nõibꝰ q̃ possuds
decliari ħ̃ idẽ seruant ut caput. capitil & ab eõ cõpolt̃a. sineiput sincipi.¬
asl opeipit decipiis ales alecis. lac. lactis in qͦ etiã.⁊. acdiedit᷑. Quare a qͥp.¬
da n irrationabilit᷑ nõatuꝰ hoc lacte. platꝰ inuenit᷑. Peliqͥ ũ csonantes

Expanded text:
 deus θεός, purpureum πορφύρεον. hoc quoque obseruandum est, quod ad comparationem aliarum consonantium, quae solent mutari uel abici per casus, immutabiles sunt apud nos tres, l n r: per omnes enim casus eaedem permanent ut sal salis, flumen fluminis, Caesar Caesaris. t quoque et c, quamuis in tribus solis inueniantur nominibus, quae possunt declinari, hoc idem seruant, ut caput capitis et ab eo composita sinciput sincipitis, occiput occipitis, allec allecis, lac lactis, in quo etiam t additur. quare a quibusdam non irrationabiliter nominatiuus hoc lacte prolatus inuenitur. reliq
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ nuꝑum & nouiciũ. & bene ẽ. ut enĩ suꝑ. superus. sic nuꝑ. nuꝑus debet
ẽẽ. Liuiꝰ in odisia. Inferus. an superus. tͥ fert ds̃ funera ulixes.  Terciȩ uero
declinationis nomina quȩ hñt suꝑlatuũ absq in .er. desinentibꝰ de qͥbꝰ supra

Expanded text:
hominem, nuperum et nouicium». et bene: ut super superus, sic nuper nuperus debet hominem, nuperum et nouicium». et bene: ut super superus, sic nuper nuperus debet esse. Liuius in Odyssea : «inferus an superus tibi fert deus funera, Vlixes?». tertiae uero declinationis nomina, quae habent superlatiuum, absque in er desinentibus, de quibus supra
Abbreviated transcription (Latin):
silla cũ eqͥtatu ap̃ dextimos. In sinistra parte manlius cũ funditoribꝰ: lu¬
us. uͦ t̃minantia sedȩ declinationis assumunt geñto .s. &. simꝰ. facuint suꝑlatuu̾.
ut clarus. clari. clarissimnꝰ. doctꝰ. docti. doctissimus. ꝑditꝰ. ꝑditi. ꝑditissimus.
Eceptis anomalis .i. inȩ qualibꝰ. quȩ st̃ bonꝰ. optimꝰ. malus pessimꝰ. magnꝰ marimꝰ.
paruꝰ. minimꝰ. multꝰ. plurimꝰ. Excipit᷑ etã maturrimꝰ. cuiꝰ eũ positiuꝰ maturꝰ¬
sit. tñ quasi a nominatiuo matur. qͥ nẽ in usu ñ ẽ. naseat᷑ in er. desinentiũ
logiã in .us. desinentiũ. Cicero ad herenniũ in .u. Quibꝰ uirtutibꝰ omnẽ
magis ab adũbio in er. desinente uidet᷑ nasci. Nom̃ enĩ positiuũ in .us. desinit
ut capro uidet᷑ nuꝑus. cuiꝰ accusatiuũ plautꝰ ꝓfert in captiuis. Recens captũ

Expanded text:
ylla, inquit, cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte Mallius cum funditoribylla, inquit, cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte Mallius cum funditoribus uero terminantia secundae declinationis assumunt genetiuo s et simus et faciunt superlatiuum, ut clarus clari clarissimus, doctus docti doctissimus, perditus perditi perditissimus, exceptis anomalis, id est inaequalibus, quae sunt bonus optimus, malus pessimus, magnus maximus, paruus minimus, multus plurimus. excipitur etiam maturrimus, cuius cum positiuus maturuslogiam in us terminantium. Cicero ad Herennium libro V: «quibus uirtutibus omnem magis ab aduerbio in er desinente uidetur nasci. nomen enim positiuum in us desinit, ut Capro uidetur, nuperus, cuius accusatiuum Plautus profert in captiuis : «recens captum
Abbreviated transcription (Latin):
Habet cũ ualde adu̾bio positiui. ut fortissimꝰ g̾eoꝵ achilles. id fortis suꝑ om̃s.
grecos. Sin dicã fortisimꝰ hercules fuit ñ adiciens quoꝵ. intelligo ualde foriᷤ.
Tale ẽ ap̃ ciceronẽ ꝓ mareo. marcello. Simillimũ do iudico. ꝓ ualde similẽ deo.
fiunt etiã suꝑlatiua . St̃ gͥ formȩ suꝑlatiuoꝵ octo. Duȩ qͥdẽ in quas pleraq de¬
sinunt suꝑlatiua. rimꝰ.&. sunꝰ. Sex uͦ in quas pauca desinunt. limꝰ. ximꝰ. timus.
remꝰ. fimꝰ. nimꝰ. Et omia suꝑlatiua mobilia st̃ ꝑ tria genera .i. muratione. us.
in .a.facuint feminina. & in .um. neutrͤa: In .er gͥ desinentia positiua. eũ sint
adiectiua siue sedȩ siue t̃ciȩ declinatiõis accepta rimꝰ. faciunt suplatiuũ. ut
puleher: pulcherrimꝰ. miser miserrimꝰ. pauꝑ. pauꝑrimꝰ. acer. acerrimus
Excipiunt᷑ dextunꝰ & sinistimꝰ. ꝓ dext̾rimꝰ. et sinisterrimꝰ. Salustiꝰ in iugurthino.¬

Expanded text:
habet cum ualde aduerbio positiui, ut fortissimus Graecorum Achilles id est fortis super omnes Graecos; sin autem dicam fortissimus Hercules fuit, non adiciens quorum, intellego ualde fortis. tale est apud Ciceronem pro Marco Marcello : «simillimum deo iudico», pro ualde similem deo. fiunt etiam superlatiua. sunt igitur formae superlatiuorum octo: duae quidem, in quas pleraque desinunt superlatiua, rimus et simus, sex uero, in quas pauca desinunt, limus, ximus, timus, remus, fimus, nimus. et omnia superlatiua mobilia sunt, id est mutatione us in a faciunt feminina et in um neutra. in er igitur desinentia positiua cum sint adiectiua siue secundae seu tertiae declinationis, accepta rimus faciunt superlatiuum, ut pulcher pulcherrimus, miser miserrimus, pauper pauperrimus, acer acerrimus. excipitur dextimus et sinistimus pro dexterrimus et sinisterrimus. Sallusti
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cũ ad plures sui gen̾ris fit cõꝑatio. suꝑlatiuo possumꝰ uti. ut fortissimꝰ
graioꝵ achilles. S: suꝑlatiuꝰ multo alios excellere sĩgcat sCõꝑatiuꝰ uͦ. potest su¬
& paruo suꝑantẽ demonstrare Unde etiã diminutionẽ iure ap̃ nos accipit.
mauisculus. minusculus. tardiuseulus. Aͥd aut qđ accidit int̾ tres ł .iiiͦi.
ł plures. ñ tñ ad totu fieri cõꝑationẽ.&. nece̾ẽ ẽ ut plurali suoꝵ. ut si
dicã fortissimi fuerunt g̾eoꝵ aiax. diomedes. agamenñ. ulixes. omnib tñ
fortior fuit achilles. uirgłs in .i. eñ. Pigmalion scelere ante alios ĩmaniorom̃s.
Ad om̃s sceleratos ẽferens pigmalionẽ. cõꝑatiuo usus ẽ. Siatius in.uiii.

Expanded text:
quod, cum ad plures sui generis fit comparatio, superlatiuo possumus uti, ut fortissimus quod, cum ad plures sui generis fit comparatio, superlatiuo possumus uti, ut fortissimus Graiorum Achilles. sed superlatiuus multo alios excellere significat, comparatiuus uero potest et paruo superantem demonstrare, unde etiam diminutionem apud nos iure accipit: maiusculus, minusculus, tardiusculus. quid autem, quod accidit i tamen ad totum genus fieri comparationem et necesse est uti plurali suorum? ut si dicam fortissimi fuerunt Graecorum Aiax, Diomedes, Agamemno, Vlixes, omnibus tamen his fortior fuit Achilles. Virgilius in I: «Pygmalion scelere ante alios immanior omnes», ad omnes sceleratos conferens P
Abbreviated transcription (Latin):
Uetustissimi tñ etiã cit. ꝓtulisse inueniunt᷑. Cato de agna pascenda. Citer
agnus alligatꝰ ad saera erit. Citimꝰ qqͣ dicebant teste capro. Exter qqͣ inue¬
nit᷑. ut statiꝰ in .xi. thebaid̃. Quia ap̃ tales qͥs nec sua pignora curȩ extͣ
honos. Ex qͦ uirgł in .iiii. eñ. &. nos fas extera querere regna. Supra suꝑior
infra. inferior post. posterior. ꝓpe. ꝓpͥor. ante. anterior. penitꝰ. penitior.
Apuleus in pͥmo ermagore. uisus ẽ ei ad olescens honestȩ formȩ quasi ad
nuptias exornatꝰ trahere se in penitiorẽ partẽ domꝰ. fit aũt cõꝑatio ł io
ad unũ. ł ad plures. tã sui gn̾ris. quã alieni ¶quãtus g̾ei honoris causa
suȩ gentis. quã ratione ueritatis diẽt ñ posse ad multos sui gn̾ris fieri
cõꝑationẽ. Alii aũt dict̃ hanc e̾ẽ rationẽ ꝓpt̾ quã ñ utunt᷑ tali cõꝑatiõe.

Expanded text:
uetustissimi tamen citer protulisse inueniuntur. Cato de agna pascenda : «citer uetustissimi tamen citer protulisse inueniuntur. Cato de agna pascenda : «citer ager alligatus ad sacra erit». citimus quoque dicebant teste Capro. exter quoque inuenitur, ut Statius in XI Thebaidos : «sed quid apud tales, quis nec sua pignora curae, / exter honos?». ex quo Virgilius in IIII: «et nos fas extera quaerere regna», supra superior, infra inferior, post posterior, prope propior, ante anterior, penitus penitior. Apuleius in I Hermagorae : «uisus est et adulescens honesta forma quasi ad nuptias exornatus trahere se in penitiorem partem domus». fit autem comparatio uel ad unum uel ad plures tam sui generis quam alieni, quamuis Graeci honoris causa suae gentis quam ratione ueritatis dicunc esse rationem, propter quam non utuntur tali comparatione,
Abbreviated transcription (Latin):
punior. Plautꝰ in penulo. Nullus me ẽ. hodie punꝰ. punior. & suꝑlatiuis etiã
fi̾unt aũt cõparatiua a nominibꝰ u̾b̾. participus. adũbus. siue p̃positionib.
A nominib ut clarus. clarior. felui. felicior. A u̾b̾ ut detero. deteris. deterior.
porior: potiris. hie &. hȩc potior & hoc potiꝰ. potioris. potissimꝰ. Possumus tn ħ
etiã a nomine potis acciꝑe. quãuis sigcatio alia ẽe uideat᷑. potis. potior po
tissimꝰ. ꝓ optimꝰ. Unde terentiꝰ in phormione. ubi tu dubites quid sumas potis.¬
simũ. ꝓ optimũ. A participiiᷤ. indulgens. indulgentior. amans. amantior s
qnͣ cõꝑant᷑ participia transeunt in nominũ sig̃cationẽ:  Ab adu̾biis qͥq siue
localia st̃ hȩc adu̾bia. siue pͣpositiones. ex qͥbꝰ cõꝑatiua nascunt᷑ nomina et
pene hȩc. Extra exterior: intra. interior. ultra. ulterior. eitra. eiterior.

Expanded text:
Punior Plautus in Poenulo : «nullus me est hodie Punus Punior» et superlatiuis etiam Punior Plautus in Poenulo : «nullus me est hodie Punus Punior» et superlatiuis etiam fiunt autem comparatiua a nominibus, uerbis, participiis, aduerbiis siue praepositionibus. a nominibus, ut clarus clarior, felix felicior. a uerbis: detero deteris deterior, potior potiris, hic et haec potior et hoc potius potioris possumus tamen hoc etiam a nomine potis accipere, quamuis significatio alia esse uideatur, unde Terentius in Phormione : «ubi tu dubites, quid sumas potissimum», pro optimum. a participiis: indulgens indulgentior, amans amantior. sed quando comparantur participia, transeunt in nominum significationem. ab aduerbiis siue localia sunt haec aduerbia siue praepositiones, ex quibus comparatiua nascuntur nomina et paene haec: extra exterior, intra interior, ultra ulterior, citra citerior
Abbreviated transcription (Latin):
sumunt᷑ ex accidentib substantiȩ nom inũ Accidentia autẽ sunt.
quȩ ex qualitate ł quantuate animi ł corporis. ł extrinsecꝰ forte euenientiũ
trahunt᷑. quȩ posst merem̃ta ł diminuriones accipe. ꝑ que cõparatio nasentinr
sine qͥbꝰ substantia intelligi potest. Ea uͦ nisi substantia illa pͥor intelligat᷑ ẽẽ. ñ
posttpidi eni dicã homo ł lapil. subitantia demonstrani. eut ligeatio neq auge¬
ri potest nec minui. Sin aliquid accidens homini ł lapidi. ꝓferã. tẽ ht loeũ
cõparatio. ut homo prudens. & prudentior: lapis niger. & nigrior. Quãuis enĩ
ñ sit prudens potest homo intelligi. & lapis quãus ñ sit niger. intelligit᷑ lapis.
ltaꝙ adiectiua iure st̃ appellata. quȩ illis nominibꝰ quȩ substantiã demonstrads
adiciunt᷑s quãuis antiqͥ etiã in quibꝰdã gentilibꝰ cõparatiuis usi st̃. ut punꝰ.

Expanded text:
sumunsumunquae ex qualitate uel quantitate animi uel corporis uel extrinsecus forte euenientium trahuntur, quae possunt incrementa uel diminutiones accipere, per quae comparatio nascitur, sine quibus substantia intellegi potest: ea uero nisi prior illa intellegatur, esse non possunt. si enim dicam homo uel lapis, substantiam demonstraui, cuius significatio nec augeri potest nec minui, sin aliquid accidens homini uel lapidi proferam, tunc habet locum comparatio, ut homo prudens et prudentior, lapis niger et nigrior. quamuis enim non sit prudens, potest homo intellegi, et lapis quamuis non sit niger, intellegitur lapis. itaque adiectiua iure sunt appellata, quae illis nominibus, quae substantiam demonstrant, adiciuntur, quamuis antiqui etiam in quibusdam gentilibus comparatiuis usi sunt, ut Punus
Abbreviated transcription (Latin):
participe sensus positiui magis adũbiũ sig̃cat: ut fortior. magis
fortis. sapientior. magis sapiens. ulterior. magis ultra. quã ille qͥ ultra ẽ.
interior magis intra. quã ille qui intꝰ ẽ¶ Nȩ aut cõparationes. quȩ
ad ꝑsonas ł res participes positiui fiunt. nascunt᷑ a dictionibꝰ carentib
casu .i. a u̾bis. ut detero. deteris. deterior. & ab adu̾bis siue p̾positionibꝰ
ee̾ positiua. tñ in usu superi ꝓ cęlestibꝰ siue uiuis. inferi aut. ꝓ manibꝰ.
accipi solent. Adeo aũt ñ ad ipsaNũbia s ad ꝑsonas. ł res participes adũ-¬
bioꝵ huiꝰcemodi fiunt cõparationes. qđ nascunt᷑ ex his ipsis adũbia cõpara¬
tiua. quȩ cũ magi pͥositiuũ adu̾biũ sig̃cant. ut ult̾uis. magis ultra. cit̾iꝰ.
magis citra. exteriꝰ. magis extra sic & similia. De origine compa
eniuant᷑ gͥ cõparatiua a nominibꝰ adiectiuis quȩratiuorũ.

Expanded text:
participe sensu positiui magis aduerbium significat: ut fortior, magis participe sensu positiui magis aduerbium significat: ut fortior, magis fortis, sapientior, magis sapiens, ulterior, magis ultra quam ille qui ultra est, interior, magis intra quam ille qui intus est. hae autem comparationes, quae ad personas uel res participes positiui fiunt, nascuntur a dictionibus carentibus casu, id est a uerbis, ut detero deteris deterior, et ab aduerbiis siue praeposiesse positiua, tamen in usu superi pro caelestibus siue uiuis, inferi autem pro manibus accipi solent. adeo autem non ad ipsa aduerbia, sed ad personas uel res participes aduerbiorum huiuscemodi fiunt comparationes, quod nascuntur ex his ipsis aduerbia comparatiua, quae cum magis ipsum positiuum aduerbium significant, ut ulterius magis ultra, citerius magis citra, exterius magis extra. sic et similia. deriuantur igitur comparatiua a nominibus adiectiuis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
gadibꝰ goditanꝰ.a taurominio. taurominitanꝰ. a cephaledio. eephaledianꝰ.
longã hñt uocalẽ penultimã. ut a regno. regnũ. asto.stagnũ. a bene. be
ueterũ ł euphoniȩ causa. & maxime in ꝓpͥis quȩdã ñ seruantia supra
seriptas regłas. ut ligus. liguris. ligurinꝰ ñ ligurianꝰ. cenlor censoriuis
censorinꝰ. ñ censorianꝰ. Quãuis gͥ sic̃ ostendimꝰ diusas habeant sigcationei
supradictȩ formȩ nomina. tñ quia maxima pars eoꝵ ap̃ latinos possessu&:
in .ii.&. in er. t̃minantiũ deriuatiuoꝵ multa inueniunt᷑ sĩgeationis posses¬
siuȩ aꝑͣ nos. ut ciuilis. hostilis. celestis. lunaris. castrensis. equester. pedester
palust̾. quoꝵ quia diu̾sȩ & uariȩ st̃ formȩ & sig̃cationes. postea eas cum
reliqͥs speciebꝰ denominatiuoꝵ ꝑ ordinẽ tractabimꝰ: nẽ de cõparatiuo uideamꝰ.¬

Expanded text:
Gadibus Gaditanus, a Taurominio Taurominitanus, a Cephaloedio Cephaloeditanus, Gadibus Gaditanus, a Taurominio Taurominitanus, a Cephaloedio Cephaloeditanus, longam habent uocalem paenultimam, ueterum uel euphoniae causa et maxime in propriis quaedam non seruantia supra dictas regulas, ut Ligus Liguris Ligurinus, non Ligurianus, censor censoris Censorinus, non Censorianus. quamuis igitur, sicut ostendimus, diuersas habent significationes supra dictae formae nomina, tamen, quia maximain is et er terminantium deriuatiuorum multa inueniuntur significationis possessiuae apud nos, ut ciuilis, hostilis, caelestis, lunaris, castrensis, equester, pedester, paluster, quorum quia diuersae et uariae sunt formae et significationes, postea eas cum reliquis speciebus denominatiuorum per ordinem tractabimus. nunc de comparatiuo uideam
Abbreviated transcription (Latin):
sigeatione Ab hieme ꝯq̃ ł imbre. hibnꝰ sit: In ia. desinentia .. antece¬
dente mutant. ia. in. us.&. huicemodi formȩ faciunt deriuatiua.a pͥmiti¬
uis tñ habentia. n.ut hispania. hispanꝰ. lauinia. lauinꝰ. hnrcania. hireanus.
mauritania. mauritanꝰ. cãpania. cãpanꝰ. Dardanꝰ uͦ. ꝓpͥũ ẽ . &. pͥmitiuũ. ido q
a. correptã hr̃ abusiue tñ poete ꝓ dardanio pont᷑ dardanũsdi uͦ aute ia.
aliã ñ .n. habuerbe eionantẽ i longã hñt ab eis deriuata ante. nus. luceria.
lucerinꝰ. nuceria. nucerinꝰ. placentia. placentinꝰ. anagnia q̃q̃ quia. g. ante
.n. ht̃ anagninꝰ Similit̃ alexandria. alexandrinꝰ. numantiã. numantinꝰ. aricia.
aricinꝰ. Quȩ uͦ ap̃g̾cos a nominibꝰ urbiũ deriuata in.tes. desint. ea apud
latinos in tanꝰ. plerũq efferunt᷑. siẽt supradirimꝰ. ut neapolites. neapolitanꝰ.
tripolites. tripolitanꝰ. Similit̃ a caralibꝰ. caralitanꝰ. asalapia. salapitanꝰ. a

Expanded text:
significatione». ab hieme quoque uel imbre hibernus fit. in ia desinentia n antecedente mutant ia in us, et huiuscemodi formae faciunt deriuatiua, a primitiuis tamen habentia n, ut Hispania Hispanus, Lauinia Lauinus, Hyrcania Hyrcanus, Mauretania Mauretanus, Campania Campanus; Dardanus uero proprium est et primitiuum ideoque a correptam habet: abusiue tamen poetae pro Dardanio ponunt Dardanum. si uero ante ia aliam habuerint consonantem, i longam habent ab eis deriuata ante nus: Luceria Lucerīnus, Nuceria Nucerīnus, Placentia Placentīnus, Anagnia quoque quia g ante n habet, Anagnīnus: similiter Alexandria Alexandrīnus, Numantia Numantīnus, Aricia Aricīnus. quae uero apud Graecos a nominibus urbium deriuata in της desinunt, ea apud Latinos in tanus plerumque efferuntur, sicut supra diximus, ut Νεαπολίτης Neapolitanus, Τριπολίτης Tripolitanus. similiter a Caralibus Caralitanus, a Salapia Salapitanus, a
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Hoc aut̃ idõ diri. qđ .u. post.q. ł post.g. posita sepe ante .i. hoc ñ facit.
quippe amittens uĩ suã. ut nequior. pinguior. Qd nisi fiat. c̾tingit si in
c̃sonantẽ transeat .i. pares ẽẽ syllas gen̾to posiriui. cũ nominatiuo cõꝑatiui.
ł hiatũ intolerabilẽ fieri tribꝰ uocalibꝰ ꝑ tres sylłas c̃tinue positis. nulla

Expanded text:
tes. hoc autem ideo dixi, quod u post q uel post g posita saepe ante i hoc non facit, tes. hoc autem ideo dixi, quod u post q uel post g posita saepe ante i hoc non facit, quippe amittens uim suam, ut nequior, pinguior, quod nisi fiat, contingit, si in consonantem transeat i, pares esse syllabas genetiuo positiui cum nominatiuo comparatiui uel hiatum intolerabilem fieri tribus uocali
Abbreviated transcription (Latin):
sint sedȩ. mobilia st̃.i. in .a. faciẽntia feminina. & in.um neutra. & ł
Cin .er. ł in.us. desint & assum̃tia gen̾to.or. faciunt cõꝑatiua correpta tñ pe¬
nultima .i.ut tener teneri. tenerior: niger. nigri. nigrior. clarus. clari.
clarior. doctꝰ. docti. doctior. Notandũ ẽ qđ sinisterior. quasi a gent̃o si-¬
nisteri uideat᷑ e̾e factũ. cũ in usu sinistri ubiq reꝑiat᷑.  Inueniuntur
quȩdã quȩ quãuis sint accidentia. id ẽ. adiectiua. & eoꝵ sigcatio exigat. ut
les ante us. hñt. ut pius. arduus. egregiꝰ. dubiꝰ.strenuus. quãuis plautus
ex eo cõparatiuũ ꝓtulit. Strenuior in epedico. Nã strenuiori deterior. si
tenerior. docti. doctior. Si gͦ hȩc quȩ ante. us. uocalẽ hnͣt. assumant gnt̾o
or: necesse ẽ int̃ duas uocales positã .i. transire in uĩ c̃sonantis. qđ in latinis
dictionibꝰ sẽꝑ fere spatit᷑. cũ int̾ duas uocales posita inuenit᷑. uĩ suã seruan-¬

Expanded text:
id est, in a faciunt feminina et in um neutra et uel in er uel in us desinunt et assumentia genetiuo or faciunt comparatiua, correpta tamen paenultima i, ut tener teneri tenerĭor, niger nigri nigrĭor, clarus clari clarĭor, doctus docti doctĭor notandum est, quod sinisterior quasi a genetiuo sinisteri uidetur esse factum, cum in usu sinistri ubique reperiatur. inueniuntur quaedam, quae quamuis sint accidentia id est adiectiua et eorum significatio exigat, ut les ante us habent, ut pius, arduus, egregius, dubius, strenuus, quamuis Plautus ex eo comparatiuum protulit strenuior in Epidico : «nam strenuiori deterior si tenerior, docti doctior. si ergo haec, quae ante us uocalem habent, assumant genetiuo or, necesse est inter duas uocales positam i transire in uim consonantis, quod in Latinis dictionibus semper fere patitur, cum inter duas uocales inuenitur uim suam seruan
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cõꝑatiuo tꝰ suꝑlatiuo adiciunt᷑. cũ duo ł plures cõꝑatiui ł suꝑlatiui.
diu̾sȩ sig̃cationis positi int̾ se ȩquant᷑. ł idẽ geminant᷑. ut tã iustior. quã
felitior ȩneas hectore. Cicero ꝑ deiotaro. lstã in quã dexterã ñ tã in bellis
tiuũ demonstrat. ut minꝰ stultꝰ. ꝓ prudentior. Terentiꝰ in eunueho Noe
nemo fuit minꝰ ineptꝰ ꝓ prudentior. Es tñ qñ ꝑ .ñ. ponitur ad uerbio.¬
ut minꝰ bonꝰ ꝑmalus. Magis qq̃ adũbiũ ñ solũ positiuo sietiã cõꝑatiuo
iungit᷑. qñ ipse cõꝑatiuus ł ad se ł ad aliũ cõꝑat᷑. ut achilles ȩnea fortior:
magis quã iustior. &. aiax ulire fortior magis quã diomede. Et cõꝑatiuus

Expanded text:
tum comparatiuo uel superlatiuo adiciuntur, cum duo uel plures comparatiui uel superlatiui tum comparatiuo uel superlatiuo adiciuntur, cum duo uel plures comparatiui uel superlatiui diuersae significationis positi inter se aequantur uel idem geminantur, ut tam iustior quam felicior Aeneas Hectore. Cicero pro Deiotaro : «istam, inquam, dextram non tam in bellis ratiuum demonstrat, ut minus stultus pro prudentior. Terentius in eunucho : «hoc nemo fuit / minus ineptus», pro prudentior. est tamen quando pro non aduerbiolum positiuo, sed etiam comparatiuo iungitur, quando ipse comparatiuus uel ad se uel ad alium comparatur, ut Achilles Aenea fortior magis quam iustior et Aiax Vlixe fortior magis quam Diomede. et comparatiuus
Abbreviated transcription (Latin):
quã cȩtera habere ponticũ mare: Est qñ suplatiuo cõꝑat᷑ cõꝑatiuus. ut
achilles fortissimo troianoꝵ hectore fortior fuit. Est qnͣ cõꝑatiuus ad cõ¬
paratiuũ cõꝑat᷑. ut fortior achilles. hectore fortiore patroelo. Cieero¬
phillippicarũ.u. Quis int̃p̃tari potest ĩpudentior neqͥ in senatu. an
ĩpbior ꝗͥ in dolobellũ. an impurior qͥ patre audiente.an erudelior qͥ in
illã miserã tã spurce quã ĩpie dixeris: & sciendũ qđ ap̃ latinos diminu¬
tionẽ qqͣ accipiunt quȩdã cõꝑatiuoꝵ ut supradiximꝰ. qđ ap̃ geos non
inuenit᷑. ut grandiusculus. minusculus. mauisculus. meliusculus. Om̃ia
tñ hȩc a neutro cõꝑatiui adiectione. culus. inuenio fieri. ut grandius. gran¬
diusculus. meliꝰ. meliusculus. sicꝰ cȩtera quȩ st̃ similia. tã .&. quã. adubia

Expanded text:
quam cetera habere Ponticum mare; est quando superlatiuo comparatur, ut quam cetera habere Ponticum mare; est quando superlatiuo comparatur, ut Achilles fortissimo Troianorum Hectore fortior fuit; est quando comparatiuus ad comparatiuum comparatur, ut fortior Achilles Hectore, fortiore Patroclo. HomerPhilippicarum II: «quis interpretari potest, impudentiorne, qui in senatu, an improbior, qui in Dolabellam, an impurior, qui patre audiente, an crudelior, qui in illam miseram tam spurce, tam impie dixeris?». et sciendum, quod apud Latinos diminutionem quoque accipiunt quaedam comparatiuorum, ut supra diximus, quod apud Graecos non inuenitur, ut grandiusculus, minusculus, maiusculus, meliusculus. omnia tamen haec a neutro comparatiui adiectione culus inuenio fieri: ut grandius grandiusculus, melius meliusculus, sic et cetera, quae sunt similia. tam et quam aduerbia
Abbreviated transcription (Latin):
Ad pͥme in uita ẽẽ utile dix̃. Magnificentior. &. magnificentissimꝰ. & munifi¬
centior & munificentissimꝰ. cũ uideant᷑ a positiuo magnificens. & munificens.
deriuari. ut eminens. eminentior eminentissimus. Nȩe in usu ñ st̃. s pro
his magnific̾ & munifieus. eqͥb cõꝑatiuũ et suplatiuũ et exsimilibꝰ scđin
p̾dictã regłam deriuari inuenio ap̃ uerustissimos. Marcꝰ cato c̾tra thermũ.
de ptolemeo rege optimo atꝙ beneficissimo. Terentiꝰ in phorm̃. Quid nã
ris aceste. ꝓsenia Est qñ ꝓ positiuo eõꝑatuiꝰ positꝰ minꝰ eo sigeat. et nulli
cõꝑat᷑. ut tristior .s. lacrimis oculos suffusa nitentes. Tristior enĩ hic ex par¬
te tristis sig̃cat. Et iã senior s eruda do uiridis ꝙ senectꝰ Est qnͣ ad ẽtraria
cõꝑat᷑. et minꝰ positiuo significat. ut mare ponticũ dulciꝰ quã cę̧tera. Nie
enĩ ñ ad dulcia s ad amara facta cõꝑatione. ostendit parũ aliqͥd dulcediniᷤ

Expanded text:
utile». magnificentior et magnificentissimus et munificentior et munificentissimus cum uideantur a positiuo magnificens et munificens deriuari, ut eminens eminentior eminentissimus, haec in usu non sunt, sed pro his magnificus et munificus, ex quibus comparatiuum et superlatiuum et ex similibus secundum praedictam regulam deriuari inuenio apud uetustissimos. Marcus Cato contra Thermum de Ptolemaeo : «rege optimo atque beneficissimo». Terentius in Phormione : «quodnam ris Acestae», pro senis. est quando pro positiuo positus minus eo significat et nulli comparatur, ut: «tristior atque oculos lacrimis suffusa nitentes», tristior enim hic ex parte tristis significat, et: «iam senior, sed cruda deo uiridisque senectus»; est quando ad contraria comparatur et minus positiuo significat, ut: «mare Ponticum dulcius quam cetera». hic enim non ad dulcia, sed ad amara facta comparatione ostendit, paruum aliquid dulcedinis
Abbreviated transcription (Latin):
rior & anterior. ẜpe ũ ꝓpior facit. & detero deterior A sepe adu̾bio
postuũ ł cõꝑatiuũ nom̃ ñ legi.Suplatiuũ posuit cato nepos de actionib
ap̃ ppłm nec lex sua abroget᷑. facite uob̾ in m̃te ueniat qͥrites ex ere alie¬
no in hac ciuitate & in aliis om̃ib ꝓpt̃ diẽ atꝙ fenꝰ. sȩpissimã diseordiam
fuisse. Prior .&. pͥmꝰ. querit᷑ an sit cõꝑatiuꝰ an suplatiuꝰ.&. diẽt quidam
qđ eũ ortinis sint differentiã numeri sigͣcant. Siet̃ enĩ alt̃ de duobus. .

Expanded text:
 propior facit et detero deterior. a saepe aduerbio positiuum uel comparatiuum nomen non legi, superlatiuum posuit Cato nepos de actionibus ad populum, ne lex sua abrogetur : «facite uobis in mentem ueniat, Quirites, ex aere alieno in hac ciuitate et in aliis omnibus propter diem atque fenus saepissimam discordiam fuisse». prior et primus quaeritur an sit comparatiuus et superlatiuus: et dicunt quidam, quod, cum ordinis sunt, differentiam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃q uetustissimi cõmune accipientes. hic & hec senex ꝓferentes ꝓferebant.
soponiꝰ in epigramate. qđ marcꝰ uarro in librilꝰ de lingua latina refert.
Tua amica senex ẽ. Inuenit᷑ tñ a nequã qđ ẽ indeclinabile triũ generum
tã cõparurũ quã suplatiuũ. ut nequã. nequior: neqͥssimꝰ Ab aduerbus uͦ
deriuata in .ra. desinentibꝰ mutant ra. in er. &. accepta ior faciunt cõꝑa¬
tiuũ ut extra. exterior intra. interior. ultra. ulterior. eitra. eiceterior¬

Expanded text:
stissimi commune accipientes hic et haec senex proferebant. Pompilius in epigrammate, quod Marcus Varro in libris qui sunt de lingua Latina refert: «tua amica senex». inuenitur etiam nequam, quod est indeclinabile trium generum, tam comparatiuum quam superlatiuum, ut nequam nequior nequissimus. ab aduerbiis uero deriuata in ra desinentibus mutant ra in er et accepta ior faciunt comparatiuum, ut extra exterior, intra interior, ultra ulterior, citra
Abbreviated transcription (Latin):
in is. feminina.&. in .e. neutra. ł in .er. es.ns.rs.x. cõmunia. uł triũ gnr̃m
&. assumunt .or. datiuo correpta .i. penultima. & faciunt cõꝑatiuũ. ut hic &.
hȩe fortis.&. forte. hiuc forti. hic &. hȩc fortior &. hoc fortius. hic acer:
hȩc aeris. hoc aere. huic aeri. hic & hȩc acrior.&. hoc aerius. hic & hȩx
ꝙ. hoc loeuplebs. locupleti. hic &. hȩc locuplenior & hoc locupletiꝰ. hic & hȩc
&. hoc sapiens. huic sapienti. hic & hec sapientior: & hoc sapientiꝰ. hic & hȩe
hoc iners. huic inerti. hie &. hȩc iertior. & hoc inertiꝰ. hie &. hȩc & hoc
audax. huie audaci. hic & hȩc audatior: &. hoc audatius. Et sciendũ est.¬
qđ om̃ia in .or. desinentia cõꝑatiua. cõmunis st̃ gnr̾is. & mutantia. or.¬

Expanded text:
in is feminina et in e neutra, uel in er, es, ns, rs, x, communia uel trium generum, in is feminina et in e neutra, uel in er, es, ns, rs, x, communia uel trium generum, et assumunt or datiuo correpta i paenultima et faciunt comparatiuum, ut hic et haec fortis et hoc forte, huic forti, hic et haec fortior et hoc fortius; hic acer haec acris hoc acre, huic acri, hic et haec acrior et hoc acrius; hic et haec rius; locuples, locupleti, hic et haec locupletior et hoc locupletius; hic et haec et hoc sapiens, huic sapienti, hic et haec sapientior et hoc sapientius; hic et haec et hoc iners, huic inerti, hic et haec inertior et hoc inertius; hic et haec et hoc audax, huic audaci, hic et haec audacior et hoc audacius. et sciendum, quod omnia in or desinentia co
Abbreviated transcription (Latin):
us. t̾minantia. ex quib cõꝑatiua supradictã regłam ñ seruant. & dicunt᷑
in ȩqualia. quoꝵ quȩdã hñt .i. breuẽ uocalẽ ante .or. sicut alia. quȩdam¬
eandẽ .i. loco esonantis. quȩdã uͦ .n. c̃sonantẽ. ut bonꝰ melior. iuuenis. uinior
ꝓiuuenior magnꝰ maior: malus. peior: paruus. minor Pius qqͣ uiderur
cõꝑatiuũ ee multi s singłis nominatiuus ñ inuenit᷑ nisi neutri generis.
Pluralis uͦ etiã cõmunis. ut hĩ he plures & hȩc plura Antiqui tñ etiam
pluria dicebant. Unde terentiꝰ in phormione cõpluria. Suꝑlatiuus iñ
ab hoc ipso omniũ generũ inuenit᷑. plurimꝰ. plurima. plurimum Quȩ
nͦ t̾eiȩ declinationis nomina faciunt cõꝑariua. ł cõmunia st̃. in.is. desi.¬
nentia & facuint neutra in .e. U in er desinentia st̃ masculina facientia

Expanded text:
us terminantia, ex quibus comparatiua supra dictam regulam non seruant et dicuntur us terminantia, ex quibus comparatiua supra dictam regulam non seruant et dicuntur inaequalia. quorum quaedam habent i breuem uocalem ante or, sicut alia quaedam i loco consonantis, quaedam uero consonantem, ut bonus melior, iuuenis iunior pro iuuenior, magnus maior, malus peior, paruus minor. plus quoque uidetur comparatiuum esse multi, sed singularis nominatiuus non inuenitur nisi neutri generis, pluralis uero etiam communis, ut hi et hae plures et haec plura. antiqui tamen etiam pluria dicebant, unde Terentius in Phormione compluria. superlatiuus tamen ab hoc ipso omnium generum inuenitur, plurimus plurima plurimum. quae uero tertiae declinationis nomina faciunt comparatiua, uel communia sunt in is desinentia et faciunt neutra in e, uel in er sunt masculina facientia
Abbreviated transcription (Latin):
usi pleriq Assumt̃ etiã magis adu̾biũ. & usũ cõꝑatuii cõplent. ut magis
Qd it̃ longiꝰ arduiusꝙ erat a curia. ltẽ ad ppłm de triũpho asꝑrimo atꝙ ar¬
dussimo aditu. Pacuuiꝰ in medio. mulier egregussima forma. luuenał in .iiii.
Egregiꝰ cenat meliꝰ ꝙ miserrimꝰ hoꝵ. ꝓ egregiuis. Marcꝰ cato in oratione. Ne
quis iterũ ẽstl fiat ĩꝑator laudẽ capit. ȩxercitũ meliorẽ in dustruorẽ q.¬
te ĩpulit ut in me industruorsis quã in te.ldẽ cato de ꝑtolomeo minere.
de thermi questione. Quanto ꝙ suã uitã suꝑiorẽ atq ãpliorẽ atꝙ antiqͥorẽ
animũ inducent e̾ẽ. quã innoruorẽ. ldẽ cato de machedonia liberanda.
ldꝙ ꝑpetuius atq firmiꝰ repsit. ldẽ in thermũ. S abenefactis ab optimis
artibꝰ fugit maxima figella ꝑpetuissimo c̃sireulo. Lutiꝰ. in xui. ad fundiũ.
fundide lectat uirtꝰ te uilicꝰ paulo strenuuor si euaserit: St̃ aũt alia in

Expanded text:
s. plerique assumunt igitur magis aduerbium et usum comparatiui complent, ut magis «quod iter longius arduiusque erat a curia». idem ad populum de triumpho : «asperrimo atque arduissimo aditu». Pacuuius in Medo : «mulier egregiissima / forma». Iuuenalis in IIII: «egregius caenat meliusque miserrimus horum», pro egregiius. Marcus Cato in oratione, ne quis iterum consul fiat : «imperator laudem capit, exercitum meliorem, industriiorem te impulit, ut in me industriior sis quam in te?». idem Cato de Ptolemaeo minore de Thermi quaestione : «quantoque suam uitam superiorem atque ampliorem atque antiquiorem animum inducent esse quam innoxiiorem». idem Cato de Macedonia liberanda : «idque perpetuius atque firmius repsit». idem in Thermum : «sed a benefactis, ab optimis artibus fugit maxima fugella perpetuissimo curriculo». Lucilius in XVI ad Fundium : «Fundi delectat uirtus te, uilicus paulo / strenuior si euaserit». sunt autem et alia in
Abbreviated transcription (Latin):
secdm quosdã infinito: sure magis ñomine. ut apolloniꝰ osfndit firmissima
ratione. Erepositione qͦꝙ stoici ciunctioni copulantes: p̃positiuã c̃iuncno¬
ne uocabant. Suidã aut nouẽ dicebent ẽẽ partes orois. appellationẽ ad¬
dentes separatã a nominibꝰ. alii decẽ eriã. infinia u̾ba seorsũ partẽ ponen.¬
tes. alii undecĩ qui ꝓnomina q̃ nͨ posft adiungi articulis ꝑse numerabant.

Expanded text:
secundum quosdam infinito, siue magis nomine, ut Apollonius ostendit firmissima ratione. praepositionem quoque stoici coniunctioni copulantes praepositiuam coniuncnem uocabant. quidam autem nouem dicebant esse partes orationis, appellationem addentes separatam a nominibus, alii etiam decem, infinita uerba seorsum partem ponentes, alii undecim, qui pronomina, quae non possunt adiungi articulis, per se numerabant.
Abbreviated transcription (Latin):
accipit᷑ ẽsonante. Psĩplici. quando ab ea incipit silła in pͥncipio dictio¬
nis posita. subsequente uocali in eadẽ silła. ut uno. iupit̃. ꝓ duplici aũt.
quando in medio dictiõis ab ea incip̃ siłła pꝰ uocalẽ añ se positã. subse¬
quente qqͣ uocali in eadẽ silła. ut maiꝰ. peiꝰ. eiꝰ In qͦ loco antiqui solebant
geminare eandẽ .i. litt̾am. &. maiuis. peiius. eiius. seribere. Qđ ñ alit
ꝓnuntiari posset. quã si cũ suꝑiore silło pͥor .i. c̃sequente. alt̾a .i. ꝓferrer᷑¬

Expanded text:
accipitur consonante: pro simplici, quando ab eo incipit syllaba in principio dictionis posita subsequente uocali in eadem syllaba, ut Iuno, Iuppiter, pro duplici autem, quando in medio dictionis ab eo incipit syllaba post uocalem ante se positam subsequente quoque uocali in eadem syllaba, ut maius, peius, eius, in quo loco antiqui solebant geminare eandem i literam et maiius, peiius, eiius scribere, quod non aliter pronuntiari posset, quam si cum superiore syllaba prior i, cum sequente altera proferret
Abbreviated transcription (Latin):
sic a.&.u. quãuis unũ nom̃ ⁊ unã han̾t figurã. tã uocales quã c̃sonantes.
tñ qr diusũ sonu ꝙͣ diu̾sã uĩ habent. in metro ⁊ ꝓnuntiatiõe slłarum.
ut ñ st̃ in eisdẽ meo iudicio elem̃tis accipiendes quauis s censorino docfissi¬
mo artis gͣmaticȩ idẽ placuit. Multa enĩ ẽ diffr̃a int̃ c̃sonantes ut diximꝰ¬
corpora. animȩ eni ꝑ se mouent. ut philosophis uider᷑ &. corpora mouent. Corpo¬
ra uͦ nec ꝑse sine anima moueri post̃. nec animas mouent. s ab ilł moueiđ.
Uocales similit᷑ ⁊ ꝑ se mouent᷑ ad ꝑficiendã silłam. & ẽsonantelᷤ mouent secũ.¬

Expanded text:
sic i et u, quamuis unum nomen et unam habeant figuram tam uocales quam consonantes, tamen, quia diuersum sonum et diuersam uim habent in metris et in pronuntiatione syllabarum, non sunt in eisdem meo iudicio elementis accipiendae, quamuis et Censorino, doctissimo artis grammaticae, idem placuit. multa enim est differentia inter consonantes, ut diximucorpora. animae enim per se mouentur, ut philosophis uidetur, et corpora mouent, corpora uero nec per se sine anima moueri possunt nec animas mouent, sed ab illis mouentur. uocales similiter et per se mouentur ad perficiendam syllabam et consonantes mouent secu
Abbreviated transcription (Latin):
añ cedente a.&.ui. loco esonantis seq̃ite. si obiciat᷑ u̾ocał posita pꝰ eã. id. pꝰ .o. csonanẽ
au. diptorgͥ fiat. u. redeunte in uocalẽ. ut lauor lautꝰ. faueo. fautor. auis aucepᷤ.
auguriuĩ august. Transit in .o. ꝓductã more antiqͦ. ut lotꝰ ꝓlautꝰ plostrũ ꝓ plausrẽ.
cotes ꝑ cautes. Sic̃ ec̃tra ꝓ .o. au. ut austrũ ꝓ ostrũ. ausculũ ꝑoseulũ freqͣntis
sine ꝙ h faciebant antiqͥ. In.u qq̃ longã transit fraudo. defrudo. claudo ĩcludo.
Pu. transit in e. longa. ut achilles ꝓ achilleus ulires. ꝓ ulixeus. ꝙͣ osfmait ex gnuĩto
ulicei. Horatiꝰ in .i. carminũ ec cursus duplices ꝑ mare ulixei. In a eria murał

Expanded text:
antecedente a et u loco consonantis sequente, si abiciatur uocalis posita post eam id est post a consonantem, au diphthongus fiat u redeunte in uocalem, ut lauor lautus, faueo fautor, auis auceps, augurium, augustus. transit in o productam more antiquo, ut lōtus pro lautus, plōstrum pro plaustrum, cōtesimeque hoc faciebant antiqui. in u quoque longam transit: fraudo defrūdo, claudo inclūdo. eu transit in e longam, ut Achillēs pro Achilleus, Vlixēs pro Vlixeus, quod ostenditur ex genetiuo Vlixei. Horatius in carmin
Abbreviated transcription (Latin):
Ne de mutis dicamꝰ. S. transit in .e. ut oecurro. suecutro. In .f. offi¶¬
cio. sufsicio. suffio. in .c. suggero. in m. sũmuto. globꝰ. glomꝰ. In .p. sup¬
pono in .r. surripio. arripio. in s.iubeo. ussi. Nõ suscipio ⁊ sustuli a susũ
ł sursũ adũbio cõposita st̃. Uñ subtinnio. &. suecũbo. ñ mutauert̃. H. in .e.
Suspicor qq a. suspicio. a susu. ł surn coponumt s abieiunt unui .s. qriͦ
pot̾ duplicari c̃sonans. alia subseq̃nte c̃sonantẽ. qͦmͦ nec ar̃cedente. uil
sit muta añ liquidã. ut supplex. suffrãgor. sufflo. effluo. estringo s mͦ
pasco: paui. ascisco. asciui. In .x. dico. dixi. duco. duri. noceo. noxa. nertꝰ.
in .s. parco. parsi. ⁊ pepci dr. Ing. an cedente .ii. qͣdringenta. qͥngeina.
septingenta. ango qq ꝓancho. Et notandũ ẽ. qđ añ hãne solã murra finalẽ

Expanded text:
nc de mutis dicamus. b transit in c, ut occurro, succurro; in f: officio, sufficio, suffio; in g: suggero; in m: summitto, globus glomus; in p: suppono; in r: surripio, arripio; in s: iubeo iussi. nam suscipio, sustuli a susum uel sursum aduerbio composita sunt, unde subtinnio et subcumbo non mutauerunt b in s. suspicor quoque et suspicio a susum uel sursum componuntur, sed abiciunt unam s, quia non potest duplicari consonans alia subsequente consonante, quomodo nec antecedente, nisi sit muta ante liquidam, ut supplex, suffragor, sufflo, effluo, effringo, quompasco paui, ascisco asciui; in x: dico dixi, duco duxi, noceo noxa noxius; in s: parco parsi et peperci dicitur; in g antecedente n: quadringenta, quingenta, septingenta, ango quoque pro ancho. et n
Abbreviated transcription (Latin):
fumanit. Necñ pꝰs. postta. transit aliquendo int. ł adsumit eã. in irascor:
antiquisumi uͦ. ꝓ ad. freq̃missime ar. ponebant: ut aruenas. aruenteres̃
ar uocatos. arfinei. aruolare. arfari dicentes. ꝓ oduenas aduentores. aduc¬
catos. adfines. aduolare. adfari. uñ ostendit᷑ rec he arcesso diei. abareis
libo. qđ nc accio dicimꝰ. qđ ẽ ex ad s. cio. cõpositũ. arger aq dicebant pͥro
agger. Traisit enã in .s. assideo. rado. rali. suadeo suasi. ln duas aqs. it¬
trahit᷑ etiã eũ sequens silła abs. &. alia c̃sonante incipit. ut aspiro. aspieio
ascendo. asio & si multis modis mina magis ostendit᷑. eũ ꝑ.p. & aspurci¬
one q simllit muta ẽ accipit᷑. de qua sufficient᷑ supiꝰ diximꝰ. qͣue quati
antiꝗͥ rom anor. eoles sequentes. loco aspiratiõis eã ponebant. effugien¬
tes ip̃si qq̃ aspirationẽ. & marime eũ ẽsonante recusabant eñ ꝓferre
in latino sermone. Nabebaet auit hec.s. lntera hẽ sonũ quẽ nẽ hĩ .u loeo

Expanded text:
a"; post s posita, transit aliquando in t uel assumit t, ut "irascor, antiquissimi uero pro ad frequentissime ar ponebant: aruenas, aruentores, aruocatos, arfines, aruolare, arfari dicentes pro aduenas, aduentores, aduocatos, adfines, aduolare, adfari, unde ostenditur recte arcesso dici ab arcio uerbo, quod nunc accio dicimus, quod est ex ad et cio compositum; arger quoque dicebant pro agger. transit etiam in s: assideo, rado rasi, suadeo suasi; in duas qtrahitur etiam, cum sequens syllaba ab s et alia consonante incipit, ut aspiro, aspicio, ascendo, asto. f multis modis muta magis ostenditur, cum pro p et aspiratione, quae similiter muta est, accipitur, de quo sufficienter superius diximus, quamquam antiqui Romanorum Aeolis sequentes loco aspirationis eam ponebant, effugientes ipsi quoque aspirationem, et maxime cum consonante recusabant eam proferre in Latino sermone. habebat autem haec f litera hunc sonum, quem nunc habet u loco