comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec int̾ eos qui eãdẽ c̃ his ꝓportionẽ tenent. mediꝰ possit nĩs col¬
locari. qui eandẽ ꝓportionẽ. eqͦualit̾ scĩdat.
Et scđm archite quidẽ rõnẽ. ĩdc̾co in

Expanded text:
ut nec inter eos qui eamdem his proportionem tenent, medius possit numerus collocari, qui eamdem proportionem aequaliter scindat. Et secundum Architae quidem rationem idcirco in
Abbreviated transcription (Latin):
dec lx uiii. hanc dimidrã parcior. ut duo effitiã semitonia. fiet̃
cec lx xxiiii. hanc aditio. ũĩ. dcccc xii. ut tͥa semitonia frant. Grũt
Iũ. cexe ui ħ erit. Fͦ.ly. canos hrpatõ chromatice. ab ea q̃ ħrpate
meso̾. tribus semitoniis distans. Relĩ quunt᷑ gͥ. duo semitonia. uñ
q̃ int̃ licanõ ypatoi chromaticent paripatey patol chromaticei.

Expanded text:
III. hanc dimidiam partior, ut duo efficiam semitonia, fient CCC. LXXX. IIII. hanc adjicio ad VI. DCCCC. XII. ut tria semitonia fiant, erunt 7296: haec erit F lychanos hypaton chromatice ab ea quae est hypate meson tribus semitoniis distans. Relinquuntur ergo duo semitonia, unum quidem inter lychanos hypaton chromaticen et parhypaten hypaton chromatic
Abbreviated transcription (Latin):
atq ħ sit. ypodorꝰ modꝰ. Siqͥs gͥ ꝓsla̾mbanom̃ iacum̃ intẽtat tono:
toni rurꝰs intẽsioe uoces acceꝑit. ypolidii modulatio nrascit᷑. At si in¬
ypolidiũ quĩ semitoniũ intendat. doriũ fatiet. Et inaliiꝰ ꝗͣ simit ÷ ĩa¬
cum̃ mintensioẽq ꝓcessus. Qdͦ ꝑ nõ ut intelligentie solũm rõ cõp̃hẽ¬
datur. uer̃ occłis qͦ forma possit᷑ agnosci. ab antiqͥs tͣdita musicis descͥp¬
ũsis notuł insignita ÷. descͥptiopꝰ notͣar̃ uidet᷑ ẽẽ ponẽta. uthis pͥmũ
ꝑse cognitis. in modoꝵ descͥptioe. Facił̃ possit eẽ despectio. n

Expanded text:
atque hic sit hypodorius modus. Si quis proslambanomenon in acumen intendat tono, toni rursus intensionem voces acceperint, hypolydii modulatio nascetur. At si hypolydium quis semitonio intendat, dorium faciet, et in aliis quidem sicumen intensionemque processus. Quorum, non ut intelligentiam solummodo ratio comprehendatur, verum oculis quoque forma possit agnosci, ab antiquis tradita musicis descripiversis notulis insignita est, descriptio prius notularum videtur esse ponenda, ut his primum per se cogni
Abbreviated transcription (Latin):
ł ten iexeugnieñ dratonõ: ⁊ertius aũ panimes es ad mesen:
Reliquũq semitoniũ tͥte diez eugmenoi diatonici ad paramesẽ:
O ĩnq neteᷤdie ⁊ eugm̃t parameseᷤᷤ tetͣcordũ. ab ea que÷ mese eo tono
disiũctum ÷. quod ÷ int̾ paramesen ac mesen: Si eio eo penta cordo
quod: anete diez eugm̃ ad mesẽ. abstulerimus tonũ eũ .s. qͥ cõtine

Expanded text:
ugmenon diatonon. Tertius autem parameses ad mesen, reliquumque semitonium trites diezeugmenon diatoni ad paramesen, quoniamque netes diezeugmenon et parameses tetrachordum ab ea quae est mese, eo tono disjunctum est, quod est inter paramesen ac mesen. Si ex eo pentachordo, quod est a nete diezeugmenon ad mesen, unum abstulerimus tonum, eum scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
in memorrã pͥtitatẽq duraret. S ea his om̃ibꝰ modis unũ utĩ lidi¬
um. eiusq notulas ꝑ tͥa gña disponamus. iN reliquis modis ioẽ fa-¬
c̃e intempꝰ altud differentes. S ane si quado dispositionẽ notar̃ gͦ¬
car̃ litt̃ar̃ nũcupatioe descͥpsero: lector nulba nouitate turbetur.
notar̃ descͥptio ostituta ÷. Nos uero cauemꝰ aliqͥd ab antiquitatis
autoritate tͣnsũtere. Erut gͥ pͥores ac suꝑiores notule dictionis:
quisitus dici pot̃. D. nõ in tegrũ : t. racens.:. hy pate hipa¬

Expanded text:
in memoriam posteritatemque duraret. Sed ex his omnibus modis unum interim Lydium ejusque notulas per tria genera disponamus, in reliquis medis idem facere in tempus aliud differentes. Sane si quando dispositionem notarum Graecarum litterarum nuncupatione descripsero, lector nulla novitate turbetur. ptio constituta est. Nos vero cavemus aliquid ab antiquitatis auctoritate transvertere. Erunt igitur priores ac superiores notulae dictionis,quisitus dici potest Ζ non integrum et tau jacens . Hypate hypa
Abbreviated transcription (Latin):
semitonũ quod reliquĩ fuit ex duobꝰ tonis qui otinẽt᷑ int̃ ⁊ͥ teN
p̾perboleoi cdiatonicã adneten hyꝑboleoi. Subtͣctis uero .iiͦiiͬi.
semitoniis. reliquũ ex toto teteordo spatiũ semitonii ÷. quod cõ¬
tinetur int̾ netendier eugmenõ ⁊⁊ iͥteniꝑboleoI. O ctat gͥ ⁊ hoc
tetͣcordũ ex duobꝰ tonis ac semitonio: Diuisis quidẽ in uno spa¬
tio tribus semitonu̾s. induobꝰ au spatĩis duobꝰ semitoni̾is. Ta uero
spatra neruis. iiͦiͭi. ꝯtinentur. Inenarmonio uero gn̾e. sũma :¬

Expanded text:
ex duobus tonis, qui continentur inter triten hyperboleon diatonicam et neten hyperboleon. Subtractis vero IIII. semitoniis, reliquum ex toto tetrachordo spatium semitonii est, quod continetur inter neten diezeugmenon, et triten hyperboleon. Constat igitur hoc tetrachordum ex duobus tonis ac semitonio, divisum semel quidem in uno spatio tribus semitoniis, in duobus autem spatiis duobus semitoniis: tria vero spatia nervis IIII. continentur. In enarmonio vero genere summa
Abbreviated transcription (Latin):
au in dratonico gn̾e ⁊̃ tedi ex eugnienoI dratoniea ÷. In chromati¬
co mr̃a tritedtier eugm̃. chromatica: ea ĩ enariuomo gn̾e. ꝑ anete
diereugm̃ euarmonios dr̃. Integͦs eium auos tonos distat ab ea q̃ ÷
ten enarmoniõ ddiez eug̃ nulta ĩts ehorda. atq io paranetes.
uocabulo muncuꝑat᷑. Senutoniũ uͦ qͣr int̾ ꝑanetẽ enarmonio

Expanded text:
 in diatonico genere trite diezeugmenon diatonica est, in chromatico autem trite diezeugmenon chromatica, ea in enarmonio genere paranete diezeugmenon enarmonios dicitur: integros enim duos tonos distat ab ea quae ten enarmonion diezeugmenon nulla interest chorda, atque ideo paranetes voc
Abbreviated transcription (Latin):
tonis distat. ab ea que ÷ netehy ꝑboł. E adẽ erit menarmonio gñe.
minus semitoniũ seruat. C onstat aũ tet᷑c ordũ enarmonii gnis exx du
obus integͥs tonis.⁊ diesi. diesi. q̃sut dimidia sꝑatra semitonii mi¬
noris. distantrã eam que ÷ int̾ neten diezeugmenoi. & paraneten
hi ꝑbot enarmonioͥ summo. S quo nete diez eug̃ ÷. ĩ ii. ⁊ oc acii. Pa

Expanded text:
 ab ea quae est nete hyperboleon eadem erit in enharmonico genere minus semitonium servant, constat autem tetrachordum obus integris tonis et diesi ac diesi, quae sunt dimidia spatia semitonii minoris: distantiam eam, quae est inter neten diezeugmenon et paraneten hyperboleon enarmonium sumo. Sed quoniam nete diezeug
Abbreviated transcription (Latin):
atq diesũ eacogitatus ÷ num̃us qui ħ omĩa poss explere. ut ura xi¬
mus ꝗͭ adꝓslãbanomenos descͥbat᷑. qui sit. uiiii. cexui. A imnus
uero.ĩi.ccc iiͦii. keliquoꝵ uero sonoꝵ ꝓportiones. inhoꝵ medietate
tecentur. Stne ab inferiore ꝓcedimu s̾. om̃iũq noĩa cordaꝵ̃. nonso¬
lum noĩbus. uer̃ ⁊ appositis lit̾fis demõstramꝰ. S ita ut quo tͥum ge¬
uentirita des e̾bimus reliquos neruos. bis. a. id÷. aa. ibis .b. id:. ub

Expanded text:
 omnia posset explere: et proslambanomenon quidem describatur qui sit VIIII. CC. XVI. minimus vero II. CCC. IIII. reliquorum vero sonorum proportiones in horum medietate texentur. Sane ab inferiore procedimus omniumque nomina chordarum non solum nominibus, verum etiam appositis litteris, demonstramus. Sed ita ut, quoniam trium geerventum, ita describimus reliquos nervos. bis a. aa. bis b. bb. et
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ exã. ccc.iiii.
octaiã abstu¬
seyo partẽ. idest
cc lacoxyiii. eis¬
demq adiec̃o. fiẽt
mͥ. ĩĩ. docc ii. erita
sit paranete hͥꝑbole¬
O. adnetẽ hyꝑbole¬
Mͥ obtinẽs distãtiam uñũ cexx¬

Expanded text:
 ex II. CCC. IIII. octavam abstulero partem, id est, CC. LXXX. VIII. eisdemque adjecero, fient mihi II. D. XC. II. eritque sit paranete hyperboleon ad nete hyperboleon obtinens distantiam toni.
Abbreviated transcription (Latin):
ecaue e nas litt̾as notar descͥptio
gutã diuisuri. quoniãq necessario sonos tͥbꝰ gñibꝰ eantile¬
ne exribebit ista partitio. musicas infim notas appon̾e. Ut ẽ diuisã
lineã hisdẽ notiet signaũimꝰ. quod unieuiq nom̃ sit facillime possit
agnosei. uetes enĩ musiei ꝓpt̃ opẽdiũ scͥptionis ne uitegͣ semꝑ no¬
mina necẽe eẽt appoñe. eoccogitaũe notulas quasdã. quibꝰ neruoꝵ
uocabuta notarẽtur. easq ꝑ gña modosq diuisere. Sunt ⁊̃ hac
breuitate captãtes. ut si quãdo melos aliqͥd musieꝰ uoluiss scͥb̾e:

Expanded text:
nas litteras notarum nuncupatio. regulam divisuri, quoniamque necessarios sonos tribus generibus cantilenae exhibebit ista partitio, musicas interim notas apponere, ut cum divisam lineam iisdem notulis signaverimus, quod unicuique sit nomen, facillime possit agnosci. Veteres enim musici propter compendium scriptionis, ne integra semper nomina necesse esset apponere, excogitavere notulas quasdam quibus nervorum vocabula notarentur, easque per genera modosque divisere, simul etiam hac brevitate captante
Abbreviated transcription (Latin):
nos. Bb. aũ. mese. E enĩ dimidra totiꝰ. Et sic̃. ab. ab ea q̃r.p̾ u. cduppla ẽ
spatio. ita. Pb. tib ea que ÷. a b. duppla ÷ acumine. Nã ut suꝑi dictũ esti
spatii ⁊ acuminis semꝑ ordo oũsus ÷. Ilã tanto÷ corda maior inacumi¬
ne. quãto fuerit minor. inspatio. Qͦ cͥca erit.⁊ .e.b. nete hyꝑboleoI
quo.e.b. eius que ÷. Db. cimidia qͥ ÷ inqͣntitate. duppla uͦ ÷ ina cunise.
Uurs qͣm eadẽ. eb. eius q̃ .ab. quarta par. inspatio. ꝙͣdrupla erit

Expanded text:
 dupla est spatio, ita B D ab ea quae est A B, dupla est acumine. Nam, ut superius dictum est, spatii et acuminis semper ordo conversus est. Nam tanto est chorda major in acumine, quanto fuerit minor in spatio, quocirca erit et E B. Nete hyperboleon quoniam E B ejus quae est D B, dimidia quidem in quantitate, dupla vero in acumine. Rursus quoniam eadem E B ejus quae est A B quarta pars est in spatio, quadrupla erit
Abbreviated transcription (Latin):
se sũt cet̾is. R ursus ꝑsyate ypatõ cliatonos ⁊ paripate ypatos
chronatica. eadẽ ẽ. S nõ eadẽẽ. c̃ inenarmonio gn̾e q̃ritꝰ . S ut e¬
ar̃. nõ plena mutabattas. cdari coliq̃scat. adyꝓboleoi tetͣchrdõ rede¬
dem mutatur in enarmonio. & fit paranete. Itẽ que tͥtedier eugm̃
ĩdratonico uł chromatico gn̾e uocabat᷑. paranete inenarmonio
dr̃. Q ue tͥtesinemenol ĩ chromatico uł diatonico fuit. inenarmo¬
nio. inꝑanetẽ sinemenoi tͣnsit. Que uͦ paripate mesoi in chromatico
uł dratonico uidebatur: eadẽ iycanos mesoi menarmonio reꝑit᷑.

Expanded text:
parhypate hypaton chromatica eadem est. Sed non eadem est cum in enharmonio genere quaeritur. Sed ut harum non plena mutabilitas clarius colliquescat ad hyperboleon tetrachordum rededem mutatur in enharmonio, et fit paranete. Item quae trite diezeugmenon in diatonico vel chromatico genere vocabatur, paranete in enharmonio dicitur quae trite synemmenon in chromatico vel diatonico fuit, in enharmonio in paraneten transit. Quae vero parhypate meson in chromatico vel diatonico videba
Abbreviated transcription (Latin):
citur. cdare breuiores. Sit corda intensa. a .b. huic equia sit reggula.
que ꝓpositis partionibꝰ diuidatur. ut ea reguta chorde apposita. eedem
diuisiones. innerui longitudie signẽtur: quas aña signaũimꝰ ĩ regu¬
la. Nos uero nuc̃ ita diuidimꝰ. qͣsi ipsã cordã ⁊ nõ registã partiamͣ. Di.

Expanded text:
citur, dare breviores. Sit chorda intensa A B, huic aequa sit regula citur, dare breviores. Sit chorda intensa A B, huic aequa sit regula quae propositis partitionibus dividatur, ut, ea regula chorda apposita, eaedem divisiones in nervi longitudine signentur quas ante assignaveramus in regula. Nos vero nunc dividimus ita, quasi ipsam c
Abbreviated transcription (Latin):
atq in eoꝵ ꝓportiõe statuat᷑ descͥbenda diuisio maiꝰ spatiũ corde. ⁊ ma¬
ior nũ multitudo. sonos guiores effitiet. At si fuerit ñui lõgitudo cõ¬
tͣctior.⁊ inniũs eciue nõ multa pturalttas atutiores uoces edi necẽe ẽ.
Atq exhac cõparatioẽ. qͣnt̃ una q̾̃ fuerit ił longior. uł pluriũ num̃oꝵ¬
alraq uł otͣctior. uł pautioribꝰ signata nuĩs: tanto uł guior ut aeu̾¬
tior inuenit᷑. Nec lectorẽ res illa ꝯturbet. quod inte̾dẽtes sepe spatra ppor¬
tionũ. num̃o maiore signauimꝰ. Remittẽtes uͦ minore. c̃ itẽsio acumen
de gͣuitatis aut acuminis ꝓpͥetate laborãtes. atq io & inacum̃ maiorisꝰ
nuĩs intẽdimus.⁊ minoribꝰ ingͣuitatẽ sepe remisimus. ħ uero uͥ cordar̾
spatia sonosꝙ metiam᷑. natti rer̾ sequi necẽẽ ÷. M aioriq longitudini cor¬
dar̃ eacqͥ ͦ gͣuitas eristit. ampliores. Minori uero exꝙͣ uocis acum̃ nas¬

Expanded text:
atque in eorum proportione statuatur describenda divisio, majus spatium chordae et major numeri multitudo sonos graviores efficiet. At si fuerit nervi longitudo contractior, et in numeris aeque non multa pluralitas, acutiores voces edi necesse est. Atque ex hac comparatione, quantum unaquaeque fuerit vel longior vel plurium numaliaque vel contractior vel paucioribus signata numeris, tanto vel gravior vel acutior invenitur. Nec lectorem res illa conturbet, quod intendentes saepe spatia proportionum numero majore signavimus, remittentes vero minore, cum intensio acumen de gravitatis aut acuminis proprietate laborantes, atque ideo et in acumen majoribus numeris intendimus, et minoribus in gravitatem saepe remisimus. Hic vero ubi chordarum spatia sonosque metiemur, naturam rerum sequi necesse est, majorique longitudini chordarum ex qua gravitas existit, ampliores, minori vero ex qua vocis acumen nas
Abbreviated transcription (Latin):
que tib nũm. hic gͥ nouenariꝰ. qui qͣtnarii: neq muttplex. nec
suꝑ particularis esc̃.
⁊ i N ⁊̃ uallũ binario multiplicet᷑. ate
id qͦd ex ea multiplieati oe creabit᷑ mul¬
tiplea nõ sit. ipsũ qͦ non erit multiplea.
Sit enĩ in t̾uallũ.b.c. fiatq ut .c. ad .b. ita .b.
ad.d. ⁊ nõ sit .d. eius qͦd÷.c. multiplex. Dico

Expanded text:
narii neque multiplex neque superparticularis est. Si intervallum binario multiplicetur, atque id quod ex ea multiplicatione creabitur multiplex non fit, ipsum quoque non erit multiplex. Sit enim intervallum B C, fiatque ut C ad B, ita B ad D, et non fit D ejus quod est C mul
Abbreviated transcription (Latin):
memorie recolligẽda p̃stare. c̃ qͣdã diu̾si¬
tate tͣctat᷑. ythis rurꝰs ad memoriã rede¬
untibꝰ. ad regule diuisionẽ quo tota tendit
intentio ueniam. Si foret rer̃ omĩũ qͥes.
nullus auditũ sonus feriret. qm̃ cessantibꝰ
opꝰ. S ut sit pusꝰ. mot᷑ neceẽ ẽ aũcedat. Ut gͥ sit uoa. motũ ẽẽ ne¬

Expanded text:
da praestare, cum quadam diversitate tractatus, ut his rursus ad memoriam redeuntibus ad regulae divisionem, quo tota tendit intentio, veniamus. Si foret rerum omnium quies, nullus auditum sonus feriret. Id autem fieretopus. Sed ut sit pulsus, motus necesse est antecedat. Ut ergo sit vox, motu
Abbreviated transcription (Latin):
um. M ultiplea: gͥ .p. quatnarꝰ. ad.c. unitatẽ. E st enĩ qͣdruplus qͣ¬
t̃nari ad .c. unitatẽ.⁊ biuario mudtiplicata medietas. quod ÷ interiral¬
lum.b. c.n
I in t uallũ binario muttiplicatũ multiplex effec̃it int̾uallũ:
Sipsũ quocr multipleax erit. Sit infuallũ .b. e⁊ frat ut .e. ad .b. ita
.b. add. Et.d. sit ad .c. multiplea. Dico qu .b. eius qͦd÷ .c. multiplea ÷¬

Expanded text:
 D quaternarius ad C unitatem. Est autem quadruplus quaternarius unitatis, et binario multiplicata medietas quod est intervallum B C. Si intervallum binario multiplicatum, multiplex effecerit, intervallum ipsum quoque multiplex erit. Sit intervallum B C, et fiat ut C ad B, ita B ad D, et D sit ad C multiplex. Dico quia B ejus quod est C multiplex
Abbreviated transcription (Latin):
uicesima quarta est. Primae igitur a graui initerse pro¬
sortiones chromatis mollis. & chromatis hemiolii uicesi¬
ma quarta parte tom distatit̃. qđ propt̃ breuitatẽ differentiȩ
Nullo modo sentit auditus. idem & iam aristoxenum
rep̃hendit. cur diatonici generis duas tantum fecerit diui¬
siones. ut in mollem incitatumq diuideret. cum possint aliȩ
quoq diatonici generis speties in ueniri.
CUEM ADMODG̃ ETOLOOEUS TETRACORMORŨ DIOI¬
SIONEO EIERI DICAT GEORTERE. FXUIIII.¬
tholomeus enim tetra chorda diuersa ratione partitur.
illud in principio statuens. ut inter duos altriusetus sonos
tales uoculȩ aptentur. quȩ se suꝑ particularibus proporti¬
onibus excedant. inȩqualibus tam̃. qm̃ suꝑ particularis
proportio non potest in aequa diuidi. dehinc ut omnis com¬
paratio quȩ fit ad eum neruum que. grauissimus intribus
minor sit eȩteris quȩ acutis uocibus coniunguntur. sed in
his ea quȩ spissa nominamus talia eẽ debent. ut duȩ

Expanded text:
s 24 est. Primae igitur a gravi inter se proportiones chromatis mollis, et chromatis hemiolii 24 parte toni distant, quod propter brevitatem differentiae nullo modo sentit auditus. Idem etiam Aristoxenum reprehendit cur diatonici generis duas tantum fecerit divisiones, ut in molle incitatumque divideret, cum possint aliae quoque diatonici generis species inveniri.tetrachordorum divisionem fieri dicat oportere. Ptolemaeus tetrachorda diversa ratione partitur. Illud in principio statuens, ut inter duos altrinsecus sonos tales voculae aptentur, quae se superparticularibus proportionibus excedant, inaequalibus tamen, quoniam superparticularis proportio non potest in aequa dividi. Dehinc ut omnis comparatio, quae fit ad eum nervum qui est gravissimus, in tribus minor sit caeteris, quae acutis vocibus conjunguntur. Sed in his ea quae spissa nominamus talia esse debent, ut duae
Abbreviated transcription (Latin):
& quarta pars toni. xxx uero qđ reliquum ẽ. quorum
decẽ & octo atq duodecim efficiunt triginta. nec su perant᷑
abea partȩ quȩ reliqua ẽ. Ite n diatonici incitati. talis
particioẽ. ut semitoniumrac duo habeat integros tonos.
superantur areliqua parte quȩ ad acutum est. sed potius
uncunt. est igitur secundum aristoxenum tetra chordoꝵ
prȩdicta particio. quȩ sub iecta descriptione monstrabitꝰ¬

Expanded text:
m decem et octo et 12 efficiunt 30, nec superantur ab ea arte quae reliqua est. Item diatonici incitati talis partitio est, ut semitonium ac duos habeat integros tonos 1superantur a reliqua parte quae ad acutum est, sed potius vincunt. Est igitur secundum Aristoxenum tetrachordorum praedicta partitio, quae subjecta descriptione monstrat
Abbreviated transcription (Latin):
Icem alromatis tonia ei talis secundum aristorenum par¬
tiuo es oxii t eui xexe ii. scilicet ut induobus inter uallis
singola senitonia constituat. & qdest reliquum mulcdosio
nitulime sup an : S uint enim ut dictiunelt spussor um. dro¬
neriun foita quipre generasune. enarmonium e. duobeo¬

Expanded text:
Item chromatis thoniaei talis secundum Aristoxenum partitio est, 12, 12, 36. Scilicet ut in duobus intervallis singula semitonia constituat, et quod reliquum est in ultminime superant, sunt enim ut dictum est spissorum generum. Spissa quippe genera sunt enharmonium atque chro
Abbreviated transcription (Latin):
QUOMODO ARCHITAS TETRACORDA DIUIDAT
EORŨq DESCRIETIO.
Achitas uero ciuicta ratione constituensi non modo
sensum aurium in primis consonantus obseruare nex¬
lexit. uerum & iam maxime intetrachordoꝵ diuisione
rationem secutus est. sedita ut neq eam quam quȩrebat
efficaciter expediret. neq sensu proposita abeoratio
consentiret. ille enim tria genera eẽ arbitratur enar¬
monium. diatonicum. chromaticum. inquib eosdem
grauissimos statuit. atq acutissimos sonos. in omnibus
quidem generibus grauissimos sonos facien: ũ xui. acu¬
tissimos uero q̃ĩ dxii. inter hos intribus generib ner¬
uũ grauissimo proximũ collocat ẽum scilicet quisit .i.¬
decco xliiii. ut adeum ũxui ses quiuicesimã septimã¬

Expanded text:
Quomodo Architas tetrachorda dividat eorumque descriptio. Architas vero cuncta in ratione constituens non modo sensum aurium in primis consonantiis observare neglexerit, verum etiam maxime in tetrachordorum divisione rationem secutus est. Sed ita, ut neque ea quam quaerebat efficaciter expediret, neque sensui proposita ab eo ratio consentiret. Ille enim tria esse genera arbitratur, enharmonium, chromaticum, diatonicum. In quibus eosdem gravissimos statuit atque acutissimos sonos, in omnibus quidem generibus gravissimos sonos faciens 2016, acutissimos vero 1512; inter hos in tribus generibus nervum gravissimo proximum collocat, eum scilicet qui sit 1944, ut ad eum 2016, sesquivicesimam septima
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ in hac uel suꝑiore endecachordi dispositione mese quȩ
propt̃ mediã collocationẽ ita uocata est. nete proxima
accedit. & longe abhypatis ultimis distat nec proprium
collocatas. om̃e illud tetrachordũ hyꝑboleon uocatum est
hoc modo.
MESE
PARAMESE
TRITEDIETEUGMENON
PARANETIDIETEUGMENON
NETEDIETEUSMENON

Expanded text:
Sed quoniam in hac vel in superiore hendecachordi dispositione mese, quae propter mediam collocationem ita vocata est, nete proxima accedit, et longe ab hypatis ultimis distat, nec propriumcollocatas, omne illud tetrachordum hyperboleon vocatum est hoc modo: Mese. Paramese. Trite diezeugmenon. Paranete diezeugmenon. Nete diezeugmenon
Abbreviated transcription (Latin):
sextonis continua proportione coequantur. & qm̃ paulo
ante sex disposuimꝰ tonos quoꝵ minimꝰ erat numerus cclx¬
cxliiii. adhunc uero ultimꝰ insexto collocabat᷑ tono numerꝰ¬

Expanded text:
sex tonis continua proportione coaequantur. Et quoniam paulo sex tonis continua proportione coaequantur. Et quoniam paulo ante sex disposuimus tonos, quorum minimus erat numerus 262144, ad hunc vero ultimus in sexto collocabatur tono numer
Abbreviated transcription (Latin):
tione & iam hȩc proportio metienda est. Neͫ longius
Lui. appar& igitur minorem. eẽ. proportionẽ cel ui
ad ce xlui. ses quioctaua decima habitudine. qđ si
dinidius tonꝰ maior quidem est inses qui sexta decima
Minor uero inses qui septima decima proportione. ses¬
qui octaua decima uero minorest ses qui septima decimnl
habitudine : ducentoꝵ uero lui. ad ce xluii comparatio.
quȩ scilicet relinquitur ex diatessaron duobus retractis
tonis. minor est ses qui octaua decuna: non est dubium
quin haec du oꝵ numeroꝵ proportio semitonio longissime
diminutior sit.
AOUERSŨ ARISTOXENŨ DEMONSTRATIONES
DIATES SARON CONSONANTIÃ EX DUOB: TONIS
ET SEMITONIO ÑCONSTARE NEC DIAEAS TONIS SIX.
uodsi ut aic aristoxenꝰ diatesseron consonantiea ex
Aduob tonis semitonioq coniungitur. dua ediatesseron
consonantię necessario U tonos efficient. & diapente
ac diatessaron iunctȩ. sicut unũ diapason iungunt. ita

Expanded text:
tione etiam haec proportio metienda est. Ne enim longius tione etiam haec proportio metienda est. Ne enim longius et semis. Apparet igitur minorem proportionem esse 256 ad 243 sesquioctavadecima habitudine. Quod si dimidius tonus major quidem est in sesquisextadecima, minor vero in sesquiseptima decima proportione. Sesquioctavadecima vero minor est sesquiseptimadecima habitudine, ducentorum vero 56 ad ducentos 43 comparatio, quae scilicet relinquitur ex diatessaron duobus retractis tonis, minor est sesquioctavadecima. Non est dubium quin haec duorum numerorum proportio semitonio longissime diminutior sit. Aristoxenum demonstrationes diatessaron consonantiam ex duobus tonis et semitonio non constare, nec diapason sex tonis. Quod si ut ait Aristoxenus diatessaron consonantia ex duobus tonis semitonioque conjungitur, duae diatessaron consonantiae necessario quinque tonos efficient, et diapente ac diatessaron junctae, sicut unum diapason jungunt, ita
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ eium dimidium duplicatum ei cuius est dimidiũ
am uero sieos numeros disponamꝰ qui deses qui tertia
proportione duob tonis rectractis relinquuntur. in his
considerare possumus utrum ea proportio quȩ post
duos tonos relinquitur in tegro loco seinitonii censeatꝰ.
Q uodsi ita reꝑtum sit. illud quoque est comprobatum
diatessaron consonantiam duob tonis atq integro semi¬
tonio copulari. Crat igitur suꝑius primus terminus
cxcii. adhunc ses qui tertiam proportionem teneban¬
ccl ui. sed adprimũ terminũ ce xui faciunt tonum. ad
ccxui. Rursus ce xliui tom obtinent locum. est igiturs
qđ relinquitur extota diatessãron proportione ea
scilicet habitudo: quȩ in ce xliii. & ce lui unitatibis
constat. Haec igitur si probatur integri toni esse dͥ¬
midium dubitari non potest diatessaron ex duob tor
semitonioq consistere. qm̃ igitur demonstratum &
toni dimidium interses quisextã decimã. & ses quisep¬
timã decunã proportionem locari. abhac compaea¬

Expanded text:
er enim dimidium duplicatum ei cujus dimidium est Jam vero si eos numeros disponamus qui de sesquitertia proportione duobus tonis retractis relinquuntur, in his considerare possumus utrum ea proportio quae post duos tonos relinquitur, integri loco semitonii censeatur; quod si ita repertum sit, illud quoque est comprobatum diatessaron consonantiam duobus tonis atque integro semitonio copulari. Erat igitur superius terminus primus 192. Ad hunc sesquitertiam proportionem tenebant 256. Sed ad primum terminum 216 faciunt tonum. Ad 216 rursus 243 toni obtinent locum. Est igitur quod relinquitur ex diatessaron tota proportione, ea scilicet habitudo quae in 243 et 256 unitatibus constat. Haec igitur si probatur integri toni esse dimidium, dubitari non potest diatessaron ex duobus tonis semitonioque constare. Quoniam igitur demonstratum est toni dimidium inter sesquisextamdecimam et sesquiseptimamdecimam proportionem locari, ab hac compara
Abbreviated transcription (Latin):
unc igitur deminorib numeris id est quinq tonis loquemꝰ.
siergo diatessaͬron duob tonis ac semitonio. bis uero dia
m̃ igitur .a. terminus a .d. termino quinq remotꝰ.ẽ.
toms. qm̃ quȩ dia tessaron in duob tonis ac semitonio
iungitur ut aristox enꝰ arbitratur unumq diatessa ron inc̃
A. ait B. aliud uero int̃ c. acq d. posicum .ẽ. b. &.c.
terminos uonoportet esse diuersos. sedunos atq eosdem
ut integre quinq toni ex duabus diatessaron consonͣtiis cons¬
tare uiderentur. Nunc uero qm̃ est differentia iui. o ce¬
Lx UIIII. arguitur diatessaron minime tonis duob ac
edhanc siquerimꝰ integris numeris differentiam col¬
locare. qm̃ in ea parte quȩ est pars tertia. si addatur

Expanded text:
unc igitur de minoribus numeris, id est quinque tonis, loquamur. Si ergo diatessaron duobus tonis ac semitonio, bis vero dim igitur A terminus ab D termino quinque remotus est tonis, quoniamque diatessaron in duobus tonis ac semitonio jungitur, ut Aristoxenus arbitratur, unumque diatessaron, inter A atque B, aliud vero inter C atque B positum est, B et C terminos non oportet esse diversos, sed unos atque eosdem, ut integre quinque toni ex duabus diatessaron consonantiis constare videantur. Nunc vero quoniam est differentia 4768 et besse, arguitur diatessaron minime tonis duobus acSed hanc si quaerimus in integris numeris differentiam collocare, quoniam in ea parte quae est besse pars tertia si addatur
Abbreviated transcription (Latin):
nonimpleat. septima decima igitur numeri. ses qui septimã¬
decimã partem tenet terminꝰ xuiii. Ineadem igitur pro¬
portione si ad xuiii numerũ alium comparemꝰ. erit decem¬
minum inses quioctaua proportione positum numerum
comparemꝰ. fient x uiiii & pars octaua. maior uero est
pars octaua parte septima decima. Maior igitur est
igitur sesqui septimȩ decime. unũ tonũ Non uident᷑ implere
ionest igitur ses quiseptima decima toni dimidium. qm̃
quȩ duplicata nonimplent integrum. nontenent dimidiũ¬

Expanded text:
non impleat, 17 igitur numeri sesquiseptimamdecimam partem tenet terminus 18. In eadem igitur proportione si ad 18 numerum alium comparemus, erit 19 eminum in sesquioctava proportione positum numerum comparemus, fient 19, et pars octava. Major vero est pars octava parte septima decima. Major igitur est igitur sesquiseptimaedecimae unum tonum non videntur implere. Non est igitur sesquiseptimadecima toni dimidium, quoniam quae duplicata non implet integrum, non continet dimidiu
Abbreviated transcription (Latin):
tesseron quinq consisteret tonis cum ex cẽ LXII. ex I iui¬
aliud dia tessaron remitterem. idem int̃ utramq intentio¬
nẽ reinissionem ue numerꝰ inueniretur. id autem fit hoc
modo. anumero quiest cẽ łxui ex liui diatessaron inten¬
do id est ses qui tertium quifit in ccc xLu uii dxx u.
Rursus de ccẽc Exxii cec xcii Numeris remitto ses quiter¬
tiam proportionem. quȩfit in cẽc Tuũ .cc xciii. Has igitꝰ
proportiones disponamus hoc modo. & sit primꝰ quidem nu¬
merus a. secundus uero. B. tertio. c̃: quartus .d̾.

Expanded text:
tessaron quinque consisteret tonis, cum ex 262144 aliud diatessaron remitterem, idem inter utramque intentionem remissionemve numerus inveniretur. Id autem fit hoc modo: a numero qui est 262144 besse diatessaron intendo, id est sesquitertium, qui fit in 349525 et triente. Rursus de 472392 numeris remitto sesquitertiam proportionem, quae sit in 354294, has igitur proportiones disponamus hoc modo, et sit primus quidem numerus A, secundus vero B, tertius C, quartus D.
Abbreviated transcription (Latin):
dis id est quattuor. lertius uero primo duob secundis. & tribus
certis id est .ui. & si inbinarius aequalitas constituat᷑ uł inter¬
naris. eadem ratio medietatis apparer. dupla ase termi¬
nis differentiis que distantib ut sub iecte discriptiones
monent.
Iasi facienda est in extremitatib tripla pioportio. tribus

Expanded text:
duobus secundis et tribus tertiis, id est sex. Et si in binariis aequalitas construatur, vel in ternariis eadem ratio medietatis apparet, duplo a se terminis differentiisque distantibus, ut subjectae descriptiones monent. Quod si facienda est in extremitatibus tripla proportio, tribus
Abbreviated transcription (Latin):
quod musicȩ genera ab eiꝰ studiosis comp̃hensa. eẽ. pouerimus. sunt
autem era. Et pͥma quidem mundani. secdi uͦ humana. terea que¬
quecantilene famulintur. ⁊ pͥmum eaquȩ : mundana inhis maxi¬
mȩ ꝑ spicienda.ẽ. quȩ inipso celo uł compize elementorun
temporim uanetate iusuntur. Qui emm potest. ut tam uelas
celi mnachita tacito silentiq cursu moucitur. & & si adnrasaures
sonus ileopionpuenit qd multis fieri deciusis necessȩ est. Nonpo¬
tent cam motus tam uelo cissimus ita magnorum corporum

Expanded text:
quot musicae genera ab ejus studiosis comprehensa esse noverimus. Sunt autem tria. Et prima quidem mundana est; secunda vero huquae cantilenae famulantur. Et primum ea quae est mundana in his maxime perspicienda est quae in ipso coelo, vel compage elementorum, vel temporum varietate visuntur. Qui enim fieri potest, ut tam velox coeli machina tacito silentique cursu moveatur? Et si ad nostras aures sonus ille non pervenit, quod multis fieri de causis necesse est, non poterit tamen motus tam velocissimus ita magnorum corporum
Abbreviated transcription (Latin):
ses quisexta decima proportione toni poterit esse dimidium.
cũ ipsa sẽs quisexta decima in teg̾o toni dimidio sit maior.¬
Sed qm̃ ses quisextã detimã proportionẽ conciua sequitur
es quise. Et decima. uideamꝰ anea tonũ bis multiplicata

Expanded text:
sesquisextadecima proportione toni poterit esse dimidium, cum ipsa sesquisextadecima integro toni dimidio sit major.m, sesquisextamdecimam proportionem continua sequitur sesquiseptimadecima, videamus an ea tonum bis multiplicat
Abbreviated transcription (Latin):
tura disiungitur amplius. qđ in his quȩ consonantias formant
multa similia sunc. in illis uero minime id probat᷑. hoc modo
namq duplum. Nichil est aliud nisibis simplum. Triplũ
nichil aliud nisi tercio simplum: quadruplũ uero idem est
qđ quarto simplũ. ses qualterũ . bis medietas. ses qui tercium.
ter pars tertia. quodhaud facile inceteris in ȩqualitatum
onsonantiam uero licet aurium quoq sensus diuidicet. tam̃
ratio ꝑpendit. quotiens enim duo nerui uno grauiore inten¬
duntur. simulq pulsi reddune ꝑmyxtum quod ammodo et

Expanded text:
tura disjungitur amplius quod in his quae consonantias formant, tura disjungitur amplius quod in his quae consonantias formant, multa similia sunt, in his vero minime; id probatur hoc modo: namque duplum nihil est aliud nisi bis simplum. Triplum nihil aliud nisi tertio simplum. Quadruplum vero idem est quod quarto simplum. Sesquialterum, bis medietas. Sesquitertium vero ter pars tertia, quod haud facile in caeteris inaequalitatumonsonantiam vero licet aurium quoque sensus dijudicet, tamen ratio perpendit. Quotiens enim duo nervi, uno graviore, intenduntur, simulque pulsi reddunt permixtum quodammodo et
Abbreviated transcription (Latin):
nantias necesse . ẽ. inueniri. quesibi commensura tȩ sunt. id est
quȩ notam possunt communẽ habere m̃suram. ut in multipli¬
nter duos atq sex quȩ tripla estbinarius utrosq metitur.
nt̃ noue atq octo eadem unitas. ẽ. quȩ utrasq moiatur.
Hursus in suꝑ particularib: sises qualtera sit proportio ut quas¬
cuor adsex est binarius qui utrosq m&iatur. quȩ scilicet utrorũ¬
queet differentia. Qđsises quitercia sit proportio ut si octo
senario comparentur. idem binarius utrosq meait᷑. id uero
non euenit inceteris generib inȩqualitatũ quȩ supra retulimꝰ.
ut in suppartiente. Namsi quinarium adternarium compa¬
remus. binarius qui eoꝵ est differentia neutrũ metitur. Nã
semel ternario comparatus : minorest. dupplicatus excedit.
tembis quinario cõparat̾. minor .ẽ. tercio uero suꝑ greditur :
aq idcirco hoc primũ inequalitatis gen: a consonantie pa¬

Expanded text:
nantias necesse est inveniri, quae sibi commensuratae sint, id est nantias necesse est inveniri, quae sibi commensuratae sint, id est quae notam possunt communem habere mensuram, ut in multipliinter duos atque sex quae tripla est, binarius utrosque metiatur, inter novem atque octo eadem unitas est, quae utrosque metiatur. Rursus in superparticularibus si sesquialtera sit proportio, ut quatuor ad sex, binarius est qui utrosque metiatur, qui scilicet utrorumque est differentia. Quod si sesquitertia sit proportio, ut si octo senario comparentur, idem binarius utrosque metitur, id vero non evenit in caeteris generibus inaequalitatum, quae supra retulimus, ut in superpartiente. Nam si quinarium ad ternarium comparemus, binarius qui eorum differentia est, neutrum metitur. Nam si semel ternario comparatus, minor est, duplicatus excedit. Item bis quinario comparatus, minor est, tertio vero supergreditur. Atque idcirco hoc primum inaequalitatis genus a consonantiae na
Abbreviated transcription (Latin):
terrã quasi silentium ponit scilicet immobilem. posthanc. qui proxi
asilentio est. datlunȩ grauissimũ sonum. ut sit luna pros lamba nom¬
nos mercurius hẏpate hẏpaton. uenus par hẏpate hẏpaton. sol
lychanos hypaton mars hypate meson. Iuppit̃ par hypate
meson. saturnus lychanos meson. cęldm ultimũ mese. quȩ uero
sint harum immobiles. quȩ uero in totũ mobiles. quȩ autẽ imnio¬
biles mobilesq consistant. cũ demono chordi regularis diuisione
tracta uero. erit locus aptior explicandi .XXUIII.
QUX SIT NATURA CONSONANTIARUM.
suauem sonum. duȩq uoces munum quasi co nunetȩ co aleset̃
une fit ea quȩ dicitur consonantia. cum uero simul pulsi sibi
quisq irecupit. Nec ꝑmiscent ad aurem suauem atq unum ex
duob compositum sonũ tunc est quȩ dicitur dissonantia.
axxUIIII. VBI CONSONANTI& RIPPERIANTUR
nhis autẽ comparationib grauitatis atq acuminis has conso¬

Expanded text:
terram quasi silentium ponit, scilicet immobilem. Post hanc sui proximus terram quasi silentium ponit, scilicet immobilem. Post hanc sui proximus a silentio est, dat Lunae gravissimum sonum, ut sit Luna proslambanomenos, Mercurius hypate hypaton, Venus parhypate hypaton, Sol lichanos hypaton, Mars hypate meson, Jupiter parhypate meson, Saturnus lichanos meson, Coelum ultimum mese. Quae vero sint harum immobiles, quae vero in totum mobiles, quae autem immobiles mobilesque consistant, cum de monochordi regularis divisione tracta vero, erit locus aptior explicandi. CAPUT XXVIII. Quae sit natura consonantiarum.suavem sonum, dueque voces in unum quasi coniuncte coalescunt, tunc fit ea que diquisque ire cupit, nec permiscent ad aurem suavem atque unum ex duobus compositum sonum, tunc est quae dicitur dissonantia. CAPUT XXIX. Ubi consonantiae reperiuntur. In his autem comparationibus gravitatis atque acuminis has conso
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctas. die zeugmenas. disiunctas. hyꝑboleas. exellent
sed nobis in alieno oꝑe nonerit immorandum. Ixxuii. Qoi
NERUI QUIB SIDERIB COMEARENTUR.
llud tantũ interim desuperiorib tetrachordis addendum uidet
qđ abhipate mesonusq: ad neten. quasi quoddam ordinis distinc¬
tionisq cȩlestis exemplar . ẽ. Namq hẏpate meson saturno
est attributa. par hẏpate uero. iouiali circulo consimilis est.
Lychanos meson. martitradidere. Soli mesen obtinuit. trite sy¬
nem menon. uenus hab&. paranetesinem menon: mercurius
regit. Nete autẽ lunaris circuli tenet exemplum. sed marcus
tullius contrarium ordinem facit. Nam in sexto libro dere¬
publica sic ait. & natura fert. ut extrema ex altera parte grauit
ex altera autẽ acute sonent. Quam obcausam. summus ille
cęli stellifer cursus cuiꝰ conuersio est concitatior acuto & excitato
mouetur sono. grauissimo autẽ hic lunaris atq infimus. nam terr
nona immobilis manens una sede semper haeret. hic igitur tullius

Expanded text:
conjunctas, diezeugmenas disjunctas, hyperboleas excellentes. Sed nobis in alieno opere non erit immorandum. CAPUT XXVII. Qui nervi quibus sideribus comparentur. Illud tamen interim de superioribus tetrachordis addendum videtur, quod ab hypate meson usque ad meten quasi quoddam ordinis disjunctionisque coelestis exemplar est. Namque hypate meson Saturno est attributa, parhypate vero Joviali circulo consimilis est, lichanon meson Marti tradidere, Sol meson obtinuit, trite synemmenon Venus habet, paranete synemmenon Mercurius regit, nete autem Lunaris circuli tenet exemplum. Sed Marcus Tullius contrarium ordinem facit. Nam in VI lib. de Republica sic ait: Et natura fert ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille coeli stellifercursus, cujus conversio est concitatior acuto, et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus. Nam terra nona, immobilis manens, ima sede semper haeret; hic igitur Tullius
Abbreviated transcription (Latin):
musicȩ scientiȩ intellectu se iunctisunt. qm̃ famulantur
ut dictum. ẽ. Nec quicquam afferunt rationis. sed sunt
totius soeculationis exꝑtes. scđm uero musicam agentiũ
gen: podarum . ẽ. qđ non potius speculatione acratione.
quam naturali quodam instinctu fertur ad carinen.
atq id circo hoc quoq genus amusica se gregandum est
Tertium qđ iudicandi peritiam sumit. at richmos. canti-¬
lenasq totumq carmen possic perpendere. Qđ scilicet
qm̃ totum inratione acspeculatione positum . ẽ. hoc pro¬
priȩ musicȩ deputabitur. hisque .ẽ. musicus cui ad est
facultas scđm speculationem rationem ue propositã
Ac musicȩ conuenientem demodis acrith mis deque
generib cantilenarum. acde ꝑmixtionib. Ac de om̃ib
dequibus posterius explicandum est ac de poetarum

Expanded text:
a musicae scientiae intellectu sejuncti sunt, quoniam famulantur a musicae scientiae intellectu sejuncti sunt, quoniam famulantur ut dictum est, nec quidquam afferunt rationis, sed sunt totius speculationis expertes. Secundum vero musicam agentium est genus poetarum, quod non potius speculatione ac ratione quam naturali quodam instinctu fertur ad carmen, atque idcirco hoc quoque genus a musica segregandum est. Tertium est quod judicandi peritiam sumit, ut rhythmos cantilenasque eorumque carmen possit perpendere. Quod scilicet quando totum in ratione ac speculatione positum est, hoc proprie musicae deputabitur. Isque musicus est cui adest facultas secundum speculationem rationemve propositam ac musicae convenientem, de modis ac rhythmis, deque generibus cantilenarum, ac de permixtionibus, ac de omnibus de quibus posterius explicandum est, ac de poetarum
Abbreviated transcription (Latin):
ex disciplina. sed exipsis potius instrum̃tis coepere uocabula.
Na cytharoedus excithara. tibi cen extibia. ceteriq suoꝵ instru¬
m̃toꝵ uocabulis nuncupantur. is uero est musicus qui ratione
ꝑpensa canendi scientiam non seruitio operis. sedimperio spe¬
culationis assumsit. qđ scilicet in edifficioꝵ belloꝵq opera
uidemus. in contraria scilicet nuncupatione uocabuli eoꝵ
namq: nominib: uł ȩdifitia inscribuntur. uł dicuntur triũ¬
phi. quoꝵ imperio acratione instituta sunt. non quorum
oꝑe seruitioq ꝑfecta. Tria igitur genera sunt quȩ circa artẽ
musicam uersantur. Unum genus est. qđ instrum̃tis agitꝰ.
aliud fingit carmina. Tertium. qđ instrum̃toꝵ opus car¬
m̃q di iudicat. Sed illud quidem quod in instrum̃tis posi¬
tum est ibiq totam operam consumit. ut sunc cẏthare ȩdi¬
quiq organo cȩteris musicȩ instrum̃tis artificium probant.

Expanded text:
ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharoedus ex cithara, vel tibicen ex tibia, caeterique suorum instrumentorum vocabulis nuncupantur. Is vero est musicus qui, ratione perpensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imperio speculationis assumit. Quod scilicet in aedificiorum bellorumque opera videmus, et in contraria scilicet nuncupatione vocabuli. Eorum namque nominibus vel aedificia inscribuntur, vel ducuntur triumphi, quorum imperio ac ratione instituta sunt, non quorum opere servitioque perfecta. Tria sunt igitur genera quae circa artem musicam versantur: unum genus est quod instrumentis agitur, aliud fingit carmina, tertium quod instrumentorum opus carmenque dijudicat. Sed illud quidem quod in instrumentis positum est, ibiqquique organo ceterisque musice instrumentis a
Abbreviated transcription (Latin):
honorabiliorem naturalic̃ habeat rationem. quam artificium
qđ manu atq oꝑe artificis exercetur. Multo enim. ẽ. maius
atq auctius scire qđquisq faciat. quã ipsum illud efficere
qđ sciat. & enim artifitium corporale quasi seruiens famu¬
latur. ratio uero quasi domina imperat. & nisi manus
scđm id quod racio sancit efficiat. frustrasit. quanto igitur
p̃clarior .ẽ. scientia musicȩ in cognitione rationis. quam
in oꝑe efficiendi atq actu. tantum scilicet quantũ corpus
mente superatur. qđ scilicet rationis uł aliena ex pers
seruitio degit. illa uero imperat atq adrectũ deducit.
qđ nisi eius pareatur imperio. expers opus ratione titu¬
babit. Unde fit ut speculatio rationis oꝑandi actu non
egeat. manuum uero oꝑa nulla sint nisi ratione ducantꝰ.
amuero quautasit gloria meritumq rationis hinc intelligi
potest. quod cȩteri ut ita dicam corporales artifices non

Expanded text:
honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, quod manu atque opere artificis exercetur. Multo enim est majus atque altius scire quod quisque faciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium corporale, quasi serviens famulatur. Ratio vero quasi domina imperat, et nisi manus secundum id quod ratio sancit efficiat, frustra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognitione rationis, quam in opere efficiendi atque actu tantum, scilicet quantum corpus mente superatur! Quod scilicet rationis expers servitio degit, illa vero imperat, atque ad rectum deducit, quod nisi pareat ejus imperio, et expers rationis opus titubabit. Unde fit ut speculatio rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Jam vero quanta sit gloria meritumque rationis hic intelligi potest, quod caeteri ut ita dicam corporales artifices non
Abbreviated transcription (Latin):
qui tertia. diapente acdia pason intriplici. bis. diap asen
maue drapla ꝯꝓportione consistere. Postuero & ratio diligentius
explicabitur. & quib: modis aurium quoq iuditio consonan¬
tiȩ musicȩ colligantur. ceteraq omia quȩ suꝑius dictasunt
amplior tractatus edisseret & tonum sesqui octauam facere
ꝓportionem. eumq in duo aequ̾a diuidi non posse. sicut
nullam eiusdem generis proportionem idest suꝑ particu¬
laris. Diatessaron &iam consonantiam duob tonis semi¬
tomoq consistere. semitonia uero esse duo maius acminus
Diapente autẽ trib tonis acminore semitonio contineri. Dia¬
pason autẽ quinq tonis Ac duob minorib semitoniis ex¬
pleri. Neq ad sexto nos ullo modo ꝑuenire. hȩc autẽ omĩa¬
posterius & numeroꝵ ratione. & aurium iuditio cõprobabo.
unc illud ẽ. intuendum qđ om̃ĩs ars. omisq & iam disciplina

Expanded text:
quitertia, diapente ac diapason in triplici, bis diapason quitertia, diapente ac diapason in triplici, bis diapason in quadrupla propositione consistere. Post vero et hoc ratio diligentius explicabit, et quibus modis aurium quoque judicio consonantiae musicae colligantur, caeteraque omnia quae superius dicta sunt amplior tractatus edisserproportionem, eumque in duo equa dividi non posse, sicut nullam eiusdem generis proportionem, id est, superparticularis: diatessaron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque consistere: semitonia vero esse duo, maius ac minus. Diapente autem tribus tonis ac minore semitonio contineri. Diapason autem quinque tonis, ac duobus minoribus semitoniis expleri, neque ad sex tonos ullo modo pervenire. DE COposterius et numerorum ratione et aurium judicio comprobabo, unc illud est intuendum quod omnis ars, omnisque etiam disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
que aeo qm̃ facilior ẽ. dupli descriptio. obtimã nichoma chus
putat diapason consonantiam. post hane. diapente que
medium tenet. hinc diapente ac diapason. quȩtriplum.
cetera que scdđm cundem modum formãq di iudicar istiori
inmua tam̃ que dehinc diligentius expediendasant. sumnxin
nunc acbreuiter adtẽptamꝰ at int̾erim insuꝑfitie quadam
hȩc amimũ lectoris asue faciant. qui ad interiorẽ scientiam
postteriore tractatione descendet. Nunc uero qđ erar pytha¬
goricis inmore. uecum quid magistro pythagora diceretur
hiaac nullus rationem petere audebat sederat eis ratio do¬
aentis auctoritas. idq fiebat quã diu discentis animꝰ firmi¬
ore doctrina roboratus. ipse earundem rerum rationem
nullo & iam docente reperiret. Ita &iam nunc lectoris
fidei que proponim: commendamus ut arbitretur diapa¬
son in dupla. Dia pente in ses qualtera. Piatessa ron inses¬

Expanded text:
Quae ideo quoniam facilior est dupli descriptio, optimam Nicomachus Quae ideo quoniam facilior est dupli descriptio, optimam Nicomachus putat diapason consonantiam, post hanc diapente, quae mediam tenet; hinc diapente et diapason, que triplum: ceterasque secundum eumdem modum formamque diiudicat. Omnia tamen quae dehinc diligentius expedienda sunt, summatim nunc ac breviter attentemus, ut interim in superficie quadam animum haec lectoris assuefaciant, qui ad interiorem scientiam posteriore tractatione descendet. Nunc vero quod erat Pythagoricis in morem, ut cum quid a magistro Pythagora diceretur, hinc nullus rationes petere audebat, sed erat ei ratio docentis auctoritas, idque fiebat quandiu discentis animus firmiore doctrina roboratus, ipse eamdem rerum rationem nullo etiam docente reperiret; ita etiam nunc lectoris fidei quae proponimus, commendamus, ut arbitretur diapason in dupla, diapente in sesquialtera, diatessaron in ses
Abbreviated transcription (Latin):
modum uocis emittit. sed semel ꝑcussus neruus sepius aen
pelle̾ns multas efficit uoces. sed quia ea uelocitas est ꝑcussi¬
onis. ut sonus sonum quod ã modo cõp̃hendat. distantia
nonsentitur. & quasi una uox aurib uenit. Sugitur ꝑcus¬
siones grauium sonoꝵ commensurabilessint ꝑcussionib Acu¬
toꝵ sonoꝵ. ut in his proportionib quassupra retulim. None
dubium qui in ipsa commensuratio sibimet misceatur. unãs
uocum efficiat consonantiam.
edinter onĩs quas retulimus consonantias habendum uditium ẽ.
ut miaure ita quoq iuratione. quam harum meliorem oporteas
arbitrari. codem namiq modo auris afficitur sonis ueloculus
apectu. quo animi uiditium numeris uł continua quantitate.
xeposito enim pumero uł linea. pichil est facilius quam eius
diplum oculo uel animo contueri. ltem post dupli. uditium
sequitur dimidu. post dimidium tripli. post tripli partis ceraie

Expanded text:
modum vocis emittat, sed semel percussus nervus saepius aerem modum vocis emittat, sed semel percussus nervus saepius aerem pellens multas efficit voces. Sed quia ea velocitas est percussionis, ut sonus sonum quodammodo comprehendat, distantia non sentitur, et quasi una vox auribus venit. Si igitur percussiones gravium sonorum commensurabiles sint percussionibus acutorum sonorum, ut in his proportionibus quas supra retulimus, non est dubium quin ipsa commensuratio sibimet misceatur, unamque vocum efficiat consonantiam. inter omnes quas retulimus consonantias, habendum judicium est ut in aure, ita quoque in ratione quam harum meliorem oporteat arbitrari. Eodem namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi judicium numeris vel continua quantitate. Proposito enim numero vel linea, nihil est facilius quam ejus duplum oculo vel animo contueri. Item post dupli judicium sequitur dimidii, post dimidium tripli, post triplum partis tertiae.