comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse : Hec uero hec oratio mea ad infirmandumfedus gadi¬
tanorum ludices ꝑtinet: neq enim ẽ meum contra uis optĩe
merite. ciuitatis contra opinionẽ uetustatis: contra autori¬
tatem senatus dicere Duris enim quondam temporibus
bus yspanus hiuc imꝑio immineret. et cum duo fulmina
nr̃i Imꝑu subito in yspaniam. gneus et. publiusscipiones e.xiin¬
Eti cecidissent.L.M artius primipili centurio cum gaditaĩs
fedus fecisse dicitur. Quod tum magis fide illuis popu¬
li. iustitia nr̃a. uetustate deniq ip̃a ꝗͣ aliquo publico iuneu¬
lo religionis teneretur.Sapientes homines et publici iuris
periti gaditani I. Lepido. I. Gatulo consulibus a senatu
de federe. postulauerunt.. Tum ẽ eum gaditanis fedus uel re¬
nouatum uel ictum de quo federe popuilus. R. sententiã
non tulit. qui in uissu suo nullo pacto põt religione obligari.
Ita gaditana ciuitas quod beneficus sius erga rem.ꝑ nostram

Expanded text:
fuisse? nec vero oratio mea ad infirmandum foedus Gadifuisse? nec vero oratio mea ad infirmandum foedus Gaditanorum, iudices, pertinet; neque enim est meum contra ius optime meritae civitatis, contra opinionem vetustatis, contra auctoritatem senatus dicere. Duris enim quondam temporibus bus Hispaniis huic imperio immineret, et cum duo fulmina nostri imperi subito in Hispania, Cn. et P. Scipiones, exstincti occidissent, L. Marcius, primi pili centurio, cum Gaditanis foedus fecisse dicitur. quod cum magis fide illius populi, iustitia nostra, vetustate denique ipsa quam aliquo publico vinculo religionis teneretur, sapientes homines et publici iuris periti, Gaditani, M. Lepido Q. Catulo consulibus a senatu de foedere postulaverunt. tum est cum Gaditanis foedus vel renovatum vel ictum; de quo foedere populus Romanus sententiam non tulit, qui iniussu suo nullo pacto potest religione obligari. ita Gaditana civitas, quod beneficiis suis erga rem publicam nostram
Abbreviated transcription (Latin):
bi si neq penoꝵ uira calles. reliqueras enim ciuitatem tuam.
neq nr̃as potuisti leges inspicere. Ip̃e enim te a cognitione sua
ini dicio publico repulerunt. Quid fuit in rogatione ea que
de pompeio a gelio et al entulo conflata est: in qua aliquid sa¬
crosanctum exceptum iuderetur: Primum enun sacrosanctũ
eẽ nihil põt insi quod populus plebs ue sanxissent. Deinde
sanctiones sacrande sunt aut gnͣe ip̃o ant. obrestatione et consecra¬
tione legis aut pene: cum capite. eius qui contra fecit consecrantur.
Quid habes igitur dicere de gaditano federe euismõi. Utrum ca¬
pitis consecratione an obtestatione legis sacrosanctum ẽẽ con¬
firmas: Nihil omnino unꝗͣ in isto federe ad populum. nhil ad
quod põa populus iussisset: ratum nec quicꝗͣ illius uerbis si
quid sacrosanctum eẽt. eẽ ecceptum uideretur de his cum
populus. R. nihil unqͣ iusserit quicꝗͣ audes dicere. sacrosanctũ

Expanded text:
bi, si neque Poenorum iura calles reliqueras enim civitatem tuam bi, si neque Poenorum iura calles reliqueras enim civitatem tuam neque nostras potuisti leges inspicere; ipsae enim te a cognitione sua iudicio publico reppulerunt. quid fuit in rogatione ea quae de Pompeio a Gellio et a Lentulo consulibus lata est, in quo aliquid sacrosanctum exceptum videretur? primum enim sacrosanctum esse nihil potest nisi quod populus plebesve sanxit; deinde sanctiones sacrandae sunt aut genere ipso aut obtestatione et consecratione legis aut poenae, cum caput eius qui contra fecerit consecratur. quid habes igitur dicere de Gaditano foedere eius modi? utrum capitis consecratione an obtestatione legis sacrosanctum esse confirmas? nihil omnino umquam de isto foedere ad populum, nihil ad quod postea populus iussisset ratum, nec quicquam illis verbis Si qvid sacrosanctvm est exceptum videretur, de iis, cum populus Romanus nihil umquam iusserit, quicquam audes dicere sacrosanctum
Abbreviated transcription (Latin):
et populi romani nomen auxit. quod princeps ille creator huiꝰ
Urbis romulus federe sabino doeuit et hostibus recipiendis au¬
geri Ciuitatem hanc. oportere. C uius autoritate. et ex emplo
nunꝗͣ est intermissa a maioribus nr̃is largitio et cõmunicatio
ciuitatis. Itaq ex latio multi et tusculani et ianuuini. et ex
ceteris generibus gentes uniuerse in ciuitatem sunt recepte.
ut sabinorum uolscorum hernicorum quibus ex ciuitatibꝰ
ne coacti eeñt ciuitate mutari: si qui noluissent. nec si qui
fedus eorum uideretur. Et enim quedam federa extant ut
ne quis eorum a nobis ciuis recipiatur. Quod si ex ceptio facit.
gaditano ne quem populus. R. gaditanum recifnat. ciuitate:
nusꝗͣ ac sicubi eẽt leoc illa gelia et cornelia que diffinite po¬
testatem pompeio ciuitatem donandi dederat sustulisset. Ex¬
ceptum est inquit fedus si quidem sacrosanctum ẽ. Ignosco ti¬

Expanded text:
et populi Romani nomen auxit, quod princeps ille creator huius et populi Romani nomen auxit, quod princeps ille creator huius urbis, Romulus, foedere Sabino docuit etiam hostibus recipiendis augeri hanc civitatem oportere; cuius auctoritate et exemplo numquam est intermissa a maioribus nostris largitio et communicatio civitatis. itaque et ex Latio multi, ut Tusculani, ut Lanuvini, et ex ceteris generibus gentes universae in civitatem sunt receptae, ut Sabinorum, Volscorum, Hernicorum; quibus ex civitatibus nec coacti essent civitate mutari, si qui noluissent, nec, si qui latum foedus eorum videretur. etenim quaedam foedera exstant, ut ne quis eorum a nobis civis recipiatur. quod si exceptio facit Gaditano, ne quem populus Romanus Gaditanum recipiat civitate? nusquam. ac sicubi esset, lex id Gellia et Cornelia, quae definite potestatem Pompeio civitatem donandi dederat, sustulisset. exceptum, inquit, est foedus, Si qvid sacrosanctvm est. ignosco ti
Abbreviated transcription (Latin):
se ciuitatem dicauit.. Sed hic totus locus disputationis atq
orationis mee. Iudices ꝑtinet: ad cõmune. lus mut andarum
ciuitatum nihil ht quod sit ꝓprium religionis acfederum.
Defendo enim rem Uniuersam nullam eẽ gentem ex omni re¬
gione terrarum neq tam dissidentem a populo. R. odio
quodam atq dissidio. neq tam fide beniuolentiaq conuĩ¬
&tam. ex qua nobis interdictum sit. neq asciscere ciuem
aut ciuitate donare possimus. Ouira preclara atq diuini¬
tus iam inde a principio Romani nominis a maioribus:
nr̃is comꝑata. ne quis nostrum plusꝗͣ unius e iuitatis eẽ pos¬
sit. Dissimilitudo enim ciuitatum uarietatẽ uiris heãt necesse
est. ne quis inuitus c iuitate mutetur: neue in eiuitate mane.¬
at inuitus. hec sunt etiam fundamenta firmissima nr̃e liber¬
tatis. sui quẽq uiris et retinendi et dimitendi ẽẽ dominum.
llud uero sine dubitatione. maxime nostrum fundauit Imꝑium

Expanded text:
se civitatem dicavit. sed hic totus locus disputationis atque se civitatem dicavit. sed hic totus locus disputationis atque orationis meae, iudices, pertinet ad commune ius mutandarum civitatum: nihil habet quod sit proprium religionis ac foederum. defendo enim rem universam, nullam esse gentem ex omni regione terrarum, neque tam dissidentem a populo Romano odio quodam atque discidio, neque tam fide benivolentiaque coniunctam, ex qua nobis interdictum sit ne quem adsciscere civem aut civitate donare possimus. O iura praeclara atque divinitus iam inde a principio Romani nominis a maioribus nostris comparata, ne quis nostrum plus quam unius civitatis esse possit,—dissimilitudo enim civitatum varietatem iuris habeat necesse est,—ne quis invitus civitate mutetur neve in civitate maneat invitus! haec sunt enim fundamenta firmissima nostrae libertatis, sui quemque iuris et retinendi et dimittendi esse dominum. illud vero sine ulla dubitatione maxime nostrum fundavit imperium
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Nam cum eoc omnibus ciuitatibus uia sit in nr̃am: cũq
nr̃is c iuibus pateat ad ceteras iter ciuitates. tum uero ut qͦ
ta. ita mihi cõminionem beneficioꝵ premiorum ciuitatis cõ¬
tinere uidetur. At qui oetere ciuitates omnes non dubitarẽt
nr̃os omnes recipere in suas ciuitates.si idem nos uiris habere¬
mus quod ceteri. Sed nos non possumus et huius eẽ ciuitatis
et cuius preterea ceteris concessum ẽ. Itaq in grecis ciuitatibꝰ
uidemus athenis rodios lacedemonios ceteros undiq: ascribi.
multarumq ẽẽ cosdem homines ciuitatum. quo errore duc¬
tos uidi ego met nonnullos imperitos homines nr̃os C. iuis athe.¬
nis in nũo uidicum atq ariopagitarum certa tribu: certo ni¬
mero um ignorarẽt si illam ciiuitatem eeñt adepti.Hanc.
se ꝑdidisse nisi post limĩo recuꝑassent. Peritus uero nr̃i moris
ac uiris. nemo unꝗͣ qui hanc. ciuitatem retinere uellet in aliã

Expanded text:
tio. nam cum ex omnibus civitatibus via sit in nostram, cumque tio. nam cum ex omnibus civitatibus via sit in nostram, cumque nostris civibus pateat ad ceteras iter civitates, tum vero, ut quta, ita mihi maxime communione beneficiorum praemiorum civitatis contineri videtur. atqui ceterae civitates omnes non dubitarent nostros homines recipere in suas civitates, si idem nos iuris haberemus quod ceteri; sed nos non possumus et huius esse civitatis et cuiusvis praeterea, ceteris concessum est. itaque in Graecis civitatibus videmus Atheniensis, Rhodios, Lacedaemonios, ceteros undique adscribi multarumque esse eosdem homines civitatum. quo errore ductos vidi egomet non nullos imperitos homines, nostros civis, Athenis in numero iudicum atque Areopagitarum, certa tribu, certo numero, cum ignorarent, si illam civitatem essent adepti, hanc se perdidisse nisi postliminio reciperassent. peritus vero nostri moris ac iuris nemo umquam, qui hanc civitatem retinere vellet, in aliam
Abbreviated transcription (Latin):
tione: quod in calamitate. clarissimis uiris.Q maximo. G. le¬
uati . Q. philippo micerie. G. Gatoni tarracone: eque. Qce¬
pioni. P. rutilio smirne uidimus accidisse ut earum ciutatũ
ciuitatis fieri mutatio. Neq enim sine caua de gneo publi¬
cio menandro libertino homine quem apud maiores legati
nr̃i in greciam ꝓficiscentes interpretẽ secum hr̃e uoluerunt.
ad populum latum. ut is publicium si domum reuenisset.
et inde romam redisset ne minus ciuis eẽt. A ulti etiam su¬
ꝑiori memoria ciues. R.sua uoluntate indemnati et in co¬
lumes his rebus relicdis alias se in ciuitates contulerunt.
Quod si cimi. R. licet ẽẽ gaditanum siue exilio siue post limi¬
nio. siue ratione huius ciuitatis. ut iam ad fedus ueniam quod
ad causam nibil ꝑtinet. de ciuitatis enim ure. non defederi¬
bus disceptamus. Quid est quam obrem ciui gaditano ne'
hanc ciuitatem uenire non liceat: Equid longe secus sen¬

Expanded text:
tione, quod in calamitate clarissimis viris Q. Maximo, C. Laetione, quod in calamitate clarissimis viris Q. Maximo, C. Laenati, Q. Philippo Nuceriae, C. Catoni Tarracone, Q. Caepioni, P. Rutilio Zmyrnae vidimus accidisse, ut earum civitatucivitatis fieri mutatio. neque enim sine causa de Cn. Publicio Menandro, libertino homine, quem apud maiores legati nostri in Graeciam proficiscentes interpretem secum habere voluerunt, ad populum latum est ut is Publicius, si domum revenisset et inde Romam redisset, ne minus civis esset. multi etiam superiore memoria cives Romani sua voluntate, indemnati et incolumes, his rebus relictis alias se in civitates contulerunt. quod si civi Romano licet esse Gaditanum sive exsilio sive postliminio sive reiectione huius civitatis,—ut iam ad foedus veniam, quod ad causam nihil pertinet: de civitatis enim iure, non de foederibus disceptamus,—quid est quam ob rem civi Gaditano in hanc civitatem venire non liceat? equidem longe secus sen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculis non mõ nullo ꝓposito premio sed etiam interdicto'
sed ꝗͣ est illud imperitissime dictum de populi fundis quod
cõmune liberoꝵ ẽ populorum non ꝓprium federatorum ex
quo intelligi necesse ẽ aut neminem ec socus c uem fieri pos¬
se: aut etiam posse ex federatis.Tum uero ius omne nr̃ ẽ
in legibus publicis positum sed etiam ĩ priuatoꝵ uolun¬
tate. Iure enim nr̃o neq mutare ciuitatem quisꝗͣ inuitus
põt. neq si uelit mutare non modo asciscatur ab ea ciui¬
tate cuius eẽ se ciuis uelit. ur gaditani sciuerint nomi¬
natim đ aliquo ciue.R. Ut sit ciuis gaditanus magna
potas sit nr̃o Giui mutande ciuitatis: ne federe impedia
quominus ex ciue. E. C iiiis gaditanus possit ẽẽ. Duaꝵ
ciuitatum ciuis nr̃ ẽẽ uire ciuili nemo põt. Non ẽ huius ci¬
uitatis ciuis qui se alii ciuitati dicari põt. Neq solum dica¬

Expanded text:
periculis non modo nullo proposito praemio, sed etiam interdicto? periculis non modo nullo proposito praemio, sed etiam interdicto? sed cum est illud imperitissime dictum de populis fundis, quod commune liberorum est populorum, non proprium foederatorum,—ex quo intellegi necesse est aut neminem ex sociis civem fieri posse aut etiam posse ex foederatis,— tum vero ius omne noster in legibus publicis positum, sed etiam in privatorum voluntate. iure enim nostro neque mutare civitatem quisquam invitus potest, neque si velit mutare non potest, modo adsciscatur ab ea civitate cuius esse se civitatis velit: ut, si Gaditani sciverint nominatim de aliquo cive Romano ut sit is civis Gaditanus, magna potestas sit nostro civi mutandae civitatis, nec foedere impediatur quo minus ex civi Romano civis Gaditanus possit esse. duarum civitatum civis noster esse iure civili nemo potest: non esse huius civitatis qui se alii civitati dicarit potest. neque solum dica
Abbreviated transcription (Latin):
liceat. ip̃is. Qui sed suis decretis legibus ue sanxissẽt.
ne quis suorum Ciuium castra imꝑatorum. populi.R.
iute diserimen inferret. gaditanorum auxiliis uti cum
uellemus non liceret:priuatus uero ne quis uir et animo
et uirtute. precellens pro nr̃o Imgio piculo suo dimicaret:
grauiter id iure feremus minui auxcilia populi R. de¬
bilitari animos fortissimorum uiroꝵ alienigenarum nos
hominum studuis atq paterna uirtute priuari. Atq n¬
hil interẽ Iud̃. Utrum hec federati uira consinuant: ut
ne cui liceat ex his ciuitatibus ad nr̃orum bellorum ꝑi¬
cula accedere. An que nos eorum ciuibus iurtutis cã
tribuerimus: ea rata ẽẽ non possint.. N ihil enim magis
ꝓsua pr pauei post genus hominum natum reptisit
qui nullis premiis ꝓpositis uitam suam hostium tellis obice¬
rent ꝓ aliena re .p. quenꝗͣ fore putatis. qui se opponat:

Expanded text:
liceat ipsis? qui si suis decretis legibusve sanxissent liceat ipsis? qui si suis decretis legibusve sanxissent ne quis suorum civium castra imperatorum populi Romani vitae discrimen inferret, Gaditanorum auxiliis, cum vellemus, uti nobis ut liceret, privatus vero ne quis vir et animo et virtute praecellens pro nostro imperio periculo suo dimicaret, graviter id iure ferremus, minui auxilia populi Romani, debilitari animos fortissimorum virorum, alienigenarum nos hominum studiis atque paterna virtute privari. atqui nihil interest, iudices, utrum haec foederati iura constituant, ut ne cui liceat ex iis civitatibus ad nostrorum bellorum pericula accedere, an, quae nos eorum civibus virtutis causa tribuerimus, ea rata esse non possint; nihil enim magis pro sua patria pauci post genus hominum natum reperti sint qui nullis praemiis propositis vitam suam hostium telis obiecerint, pro aliena re publica quemquam fore putatis qui se opponat
Abbreviated transcription (Latin):
um. qui dimicationi capitis qui morti obiecerit.. nulla
conditione. huius ciuitatis premus afficii possit: Est enim
in populum. R. graue non posse uti sotus ex cellenti uir¬
tute preditis: qui uelint cum ꝑiculis nr̃is sua cõmunicare.
nsocios uero ipos et in eos de quibus agimus federatos in¬
uiriosum et contumeliosum ẽ bis prems et his honorib
exclusos ẽẽ. fidelissimos et coniunctissimos sotios. que pate¬
ant stipendiariis pateant hostibus pateant seruis. Nã¬
et stipendiarios ex africa sicilia sardinia ceteris prouintuis
multos ciuitate donatos iudemus. Et qui hostes ad nr̃os
scimus ciutate ẽẽ donatos: seruos deniq quorum ius for¬
tune conditio infima est bene de re .p. meritos ꝑsepe liber¬
tate idẽ ciuitate publice. donari iudebamus.Hanc tu
igitur patrone. federum ac federatorum conditionem
nr̃am redegimus: liceat si populus. R. promiserit. ut ab

Expanded text:
um, qui dimicationi capitis, qui morti obiecerit, nulla um, qui dimicationi capitis, qui morti obiecerit, nulla condicione huius civitatis praemiis adfici possit? etenim in populum Romanum grave est non posse uti sociis excellenti virtute praeditis, qui velint cum periculis nostris sua communicare; in socios vero ipsos, et in eos de quibus agimus foederatos, iniuriosum et contumeliosum est iis praemiis et iis honoribus exclusos esse fidelissimos et coniunctissimos socios quae pateant stipendiariis, pateant hostibus, pateant saepe servis. nam stipendiarios ex Africa, Sicilia, Sardinia, ceteris provinciis multos civitate donatos videmus, et, qui hostes ad nostros scimus civitate esse donatos; servos denique, quorum ius, fortuna, condicio infima est, bene de re publica meritos persaepe libertate, id est civitate, publice donari videmus. hanc tu igitur, patrone foederum ac foederatorum, condicionemnostram redegimus liceat, si populus Romanus permiserit, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
non suo uire fiant: cum aliquid populus. R. uissit id si ẽ
cuismõi ut quibusdam populis sine federatis sine liberis
ꝑmittendum ẽẽ uideatur. ut statuant ip̃i non de nr̃is. sedd
uoluerunt. At qui si imꝑatoribus nr̃is si senatui si populo
q R. non licebit ꝓpositis premus elicere ex ciuitatibus so¬
tiorum atq amicoꝵ fortissimum atq optimum quẽq ad sube¬
unda ꝓsalute nr̃a ꝑicula. sumina autoritate ac maxamo sepe
presidio in ꝑiculis atq asperis temporibus carendum erit.
Sed ꝑ deos immortales que ẽ ista societas: que amicicia quod
fedus: ut aut nr̃a ciuitas careat in suis ꝑiculis massilien¬
si ꝓpugnatione: careat gaditano: careat saguntino: aut
siquis ex illis populis sit eocortus: qui nr̃os duces auxi¬
lio laboris cõmeatus piculo suo iuerit. qui cum hoste no¬
stro cominus in acie sepe pugnarit. qui se sepe tellis holti¬

Expanded text:
non suo iure fiant. cum aliquid populus Romanus iussit, id si est non suo iure fiant. cum aliquid populus Romanus iussit, id si est eius modi ut quibusdam populis, sive foederatis sive liberis, permittendum esse videatur ut statuant ipsi non de nostris sed de noluerunt. atqui si imperatoribus nostris, si senatui, si populo Romano non licebit propositis praemiis elicere ex civitatibus sociorum atque amicorum fortissimum atque optimum quemque ad subeunda pro salute nostra pericula, summa utilitate ac maximo saepe praesidio periculosis atque asperis temporibus carendum nobis erit. sed, per deos immortalis, quae est ista societas, quae amicitia, quod foedus, ut aut nostra civitas careat in suis periculis Massiliensi propugnatore, careat Gaditano, careat Saguntino, aut, si quis ex his populis sit exortus qui nostros duces auxilio laboris, commeatus periculo suo iuverit, qui cum hoste nostro comminus in acie saepe pugnarit, qui se saepe telis hosti
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem. O preclarum interpretem iuris autorem equitatis
correctorem atq emendatorem nr̃e ciuitatis. qui hanc penã
federibus ascribat. ut omnium premioꝵ atq beneficiorum
nr̃orum finis expertes faciat federatos. Quid enim potuit.
dici imperitius: ꝗͣ federatos populos fieri fundos oportere
N amid non magis est ꝓprium federatorum ꝗͣ omnium libero¬
rum. Sed totum hoc uid̃ in ea fuit positum semper roñe. atq
sententia. ut cum uississet pretor aliquid. si id absciissent so¬
tu populi atq latini. et si ea le& quam nos haberemus eade
in populo aliquo tanꝗͣ in fundo resedisset. ut cum legȩ ca¬
dem Is populus teneretur. non ut de ur̃o uire. aliquid dimi¬
nueretur. sed ut illi populi aut uire eo quod a nobis eẽt
constitutum. ut aliquo aut beneficio uteretur. Postremo hoc¬
iis est istuis et uiris et uerbi ut fundi populi beneficio nr̃o

Expanded text:
vitatem venire. O praeclarum interpretem iuris, auctorem antiquitatis, vitatem venire. O praeclarum interpretem iuris, auctorem antiquitatis, correctorem atque emendatorem nostrae civitatis, qui hanc poenam foederibus adscribat, ut omnium praemiorum beneficiorumque nostrorum expertis faciat foederatos! quid enim potuit dici imperitius quam foederatos populos fieri fundos oportere? nam id non magis est proprium foederatorum quam omnium liberorum. sed totum hoc, iudices, in ea fuit positum semper ratione atque sententia ut, cum iussisset populus Romanus aliquid, si id adscivissent socii populi ac Latini, et si ea lex, quam nos haberemus, eadem in populo aliquo tamquam in fundo resedisset, ut tum lege eadem is populus teneretur, non ut de nostro iure aliquid deminueretur, sed ut illi populi aut iure eo quod a nobis esset constitutum aut aliquo commodo aut beneficio uterentur. tulit vis est istius et iuris et verbi, ut fundi populi beneficio nostro,
Abbreviated transcription (Latin):
ra uideatur. Itaq quod maxime petendum est a uobis. id cir¬
co non peto lud̃ ne de ur̃a sapientia atq de ur̃a humanitate du¬
bitare uidear. Est autem petendum ne oderitis ingenium:
ne inimici sitis industrie. ne humanitatem opprimendam: ne
uirtutem periinendam putetis. Illud peto et si cauam ip̃am ꝑ
se firmam ẽẽ et stabilem uideritis: hominis ip̃us ornamenta
aduimento caũẽ potius ꝗͣ impedimento eẽ malitis. Nascitur
luđ. caũa cornelii ex ea lege. quam. L. E eluis:gneus corne.¬
lius: exc senatus sententia tulerunt: qua lege uideamus satis
ẽẽ sancti ut ciues romani sint hi quos gneus pompeius de cõ¬
silu sententia sigilatim ciuitate donauerit. Donatum eẽ.L
Cornelium presens pompeius dicit. Indicant publice. tabule
accusator fatetur: sed negat eoc federato populo quẽꝗͣ po¬
tuisse nisi is populus fundus factus eẽt inuenire in hane ei¬

Expanded text:
ra videatur. itaque quod maxime petendum est a vobis idcirra videatur. itaque quod maxime petendum est a vobis idcirco non peto, iudices, ne de vestra sapientia atque de vestra humanitate dubitare videar: est autem petendum ne oderitis ingenium, ne inimici sitis industriae, ne humanitatem opprimendam, ne virtutem puniendam putetis. illud peto, ut, si causam ipsam per se firmam esse et stabilem videritis, hominis ipsius ornamenta adiumento causae potius quam impedimento esse malitis. nascitur, iudices, causa Corneli ex ea lege quam L. Gellius Cn. Cornelius ex senatus sententia tulerunt; qua lege videmus rite esse sanctum ut cives Romani sint ii quos Cn. Pompeius de consili sententia singillatim civitate donaverit. Donatum esse L. Cornelium praesens Pompeius dicit, indicant publicae tabulae. accusator fatetur, sed negat ex foederato populo quemquam potuisse, nisi is populus fundus factus esset, in hanc ci
Abbreviated transcription (Latin):
me recusante placuit ambobus achiberi hunc a me quasi
ꝑpoliendi quendam oꝑis ex tremum laborem. Peto a uobis
ut me offitii potuis ꝗͣ dicendi studio hanc suscepisse oꝑam ac
munus putetis: ac priusꝗͣ aggrediar actus cauamq corne¬
quo quisq loco nostrum ẽ iuđ. natus aut si in qua fortũa
est nascendi initio constitutus: hunc uite statum usq ad
senediutem obtinere deberet et si omnes quos aut fortuna
extulit. aut iporum illustrauit labor et industria pena sunt.
afficiendi. non grauior .L. C. ornelio ꝗͣ multis uiris bonis atq
fortibus constitui leo uite et conditio iuderetur. Sin autem
multorum uirtus ingenium humanitas ex infimo gnͣe. et
fortune gradu non modo amicitias. et rei familiaris copias
consequuta est: sed summam laudem. honores. gloriam di¬
gnitatem non intelligo cur potius inuidia uiolatura uir¬
tutem. L. Cornelii: ꝗͣ equitas ur̃a pudorem cius aduitu¬

Expanded text:
me recusante placuit ambobus adhiberi hunc a me quasi me recusante placuit ambobus adhiberi hunc a me quasi perpoliendi quendam operis extremum laborem, peto a vobis ut me offici potius quam dicendi studio hanc suscepisse operam ac munus putetis. ac prius quam adgrediar ad ius causamque Cornequo quisque loco nostrum est, iudices, natus, aut si, in qua fortuna est nascendi initio constitutus, hunc vitae statum usque ad senectutem obtinere debet, et si omnes quos aut fortuna extulit aut ipsorum inlustravit labor et industria poena sunt adficiendi, non gravior L. Cornelio quam multis viris bonis atque fortibus constitui lex vitae et condicio videretur: sin autem multorum virtus, ingenium, humanitas ex infimo genere et fortunae gradu non modo amicitias et rei familiaris copias consecuta est, sed summam laudem, honores, gloriam, dignitatem, non intellego cur potius invidia violatura virtutem L. Corneli quam aequitas vestra pudorem eius adiutu
Abbreviated transcription (Latin):
set: cuius res geste omnes gentes cum clarissima uictoria ter¬
ra mariq ꝑ agrassent. cuius tres triumphi testes eẽnt totũ
orbem terrarum nr̃o imꝑio teneri:si nunc apud Uos id qđ¬
fecisset contra fedus factum diceretur. quis audiret: nẽo
ꝓfecto. uors enim cum extinxisset: inuidiã: res eius geste
sempiterni nominis gloria niterentur. C uius igitur audita
uirtus dubitationis locum non daret: huiis ex perta atq:
ꝑspecta obtrectatoꝵ uoce ledetur. Omittam igitur pom¬
peium iam oratone mea relinquam. Sed uos uid animis
atq memoria tenetote. de lege:de federe: de exemplis: de
perpetua consnetudine ciuitatis nr̃e renouabo ea que dicta
sunt. N ihil enim mihi noui. nihil integri: neq. M. Crassus ꝗ
totam causam: et ꝓfacultate et ꝓfide sua diligentissime uo¬
bis eoc plicauit. neq gneus pompeius: cuius oratio omnibus
ornamentibus habundauit. ad dicendum reliquit. Sed qͥm

Expanded text:
set, cuius res gestae omnis gentis cum clarissima victoria terset, cuius res gestae omnis gentis cum clarissima victoria terra marique peragrassent, cuius tres triumphi testes essent totum orbem terrarum nostro imperio tenerifecisset contra foedus factum diceretur, quis audiret? nemo profecto; mors enim cum exstinxisset invidiam, res eius gestae sempiterni nominis gloria niterentur. cuius igitur audita virtus dubitationi locum non daret, huius visa atque perspecta obtrectatorum voce laedetur? omittam igitur Pompeium iam oratione mea reliqua, sed vos, iudices, animis ac memoria tenetote. de lege, de foedere, de exemplis, de perpetua consuetudine civitatis nostrae renovabo ea quae dicta sunt; nihil enim mihi novi, nihil integri neque M. Crassus, qui totam causam et pro facultate et pro fide sua diligentissime vobis explicavit, neque Cn. Pompeius, cuius oratio omnibus ornamentis abundavit, ad dicendum reliquit. sed quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
non noseent interpretationem federis non tenebat. Igitur
quisꝗͣ ꝯneum pompeium ignorasse dicere audebit: quod me¬
xistimo lud̃. cum in omni genere ac uarietate. artium. etĩa
illarum que sine summo otio non facile. discuntur. En põ¬
peius exx cellat. singularem quandam laudem suam. et pre¬
stabilem ẽẽ scientiam in federibus. pactionibus et conditio¬
nibus populorum.regum et terrarum nationum in uniuer¬
so deniq belli uir̃ atq pacis: nisi forte ea que nos libri docẽt
in umbra et otio ea gneum pompeium neq cum requiesceret:
lr̃e. neq cum rem gereret regiones ip̃e. docere potuerunt.
A tq ut ego sentio iud̃. caũa dicta ẽ. temporum macis. ẜ go
nunc ut his inꝗͣ gnͣe udicu plura dicam. Est enim hec seculi
dignitatis infringere. Et enim si gneus pompeius ab hinc
annos quingentos fiuisset is uir a quo senatus adolescentu¬
lo atq equite. R. sepe cõmunis salutis auxilium expetis¬

Expanded text:
 nosset, interpretationem foederis non tenebat? id igitur  nosset, interpretationem foederis non tenebat? id igitur quisquam Cn. Pompeium ignorasse dicere audebit quod mexistimo, iudices, cum in omni genere ac varietate artium, etiam illarum quae sine summo otio non facile discuntur, Cn. Pompeius excellat, singularem quandam laudem et praestabilem eius esse scientiam in foederibus, pactionibus, condicionibus populorum, regum, exterarum nationum, in universo denique belli iure atque pacis; nisi forte ea quae nos libri docent in umbra atque otio, ea Cn. Pompeium neque cum requiesceret litterae, neque cum rem gereret regiones ipsae docere potuerunt. atque, ut ego sentio, iudices, causa dicta est. temporum magis ego nunc vitiis quam genere iudici plura dicam; est enim haec saeculflorem dignitatis infringere. etenim si Pompeius abhinc annos quingentos fuisset, is vir a quo senatus adulescentulo atque equite Romano saepe communi saluti auxilium expetis
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunis Imꝑii finibus terminetur. Onationes: Urbes populi te
trurche. tiranni testes gnei pompei non solum uirtutis in bello.s
etiam religionis in pace. Uos mute deniq regiones imploro &'
sola terraꝵ ultimarum uos maria.portus:insule. litoraq:. que.
est enim ora.: que sedes: qui locus. in quo non extent. huius
tum fortitu dinis. tum uerohumanitatis. tum animi. tum con¬
silii impressa uestigia. hunc quisꝗͣ incre dibili quadam. atq
inandita grauitate. uirtute. constantia preditum federa sci¬
entem neglexisse uiolasse rupisse. dicere audebit. Gratifi¬
catur mihi gestu accusator nescientem gneum pompeuim
fecisse significat: quasi uero leuius sit cum in tanta re. p
uersere:et max imis negotus presis facere aliquid quod
yspania bellum accerrimum et maximum gesserat. quo uir
gaditana ciuitas eẽt nesciebat. An cuius linguam populit¬

Expanded text:
communis imperi finibus terminetur! O nationes, urbes, populi, reges, communis imperi finibus terminetur! O nationes, urbes, populi, reges, tetrarchae, tyranni,—testes Cn. Pompei non solum virtutis in bello sed etiam religionis in pace! vos denique, mutae regiones, imploro, et sola terrarum ultimarum; vos, maria, portus, insulae, litora! quae est enim ora, quae sedes, qui locus in quo non exstent huius cum fortitudinis tum vero humanitatis, cum animi tum consili impressa vestigia? hunc quisquam, incredibili quadam atque inaudita gravitate virtute constantia praeditum, foedera scientem neglexisse violasse rupisse dicere audebit? gratificatur mihi gestu accusator: inscientem Cn. Pompeium fecisse significat,—quasi vero levius sit, cum in tanta re publica versere et maximis negotiis praesis, facere aliquid quod trum qui in Hispania bellum acerrimum et maximum gesserat quo iure Gaditana civitas esse nesciebat, an, cum ius illius populi
Abbreviated transcription (Latin):
ret oculos sed totum auerteret. ne forte. quod ille intabulas
publicas retulisset. dubitasset quisꝗͣ uerum ne. an falsum ẽẽ
uideretur. Nos.gn. pompei decretum uidicium de consilui
sententia ꝓnuntiatum recognoscemus: eum legibus confere.¬
inus. cum federibus cuius acerbissima diligentia est preten¬
demus. Athenis auint cum quidam apud eos qui sancte. gͥ¬
uiterq uixisset. et testimonium dixxisset publice. et ut mos
grecorum est iurandi caua ad aras accederet: una uoce omnes
uidices ne. id uiraret reclamasse. Cum greci homines spectati
uiri noluerunt. religione uideri potius ꝗͣ ueritate. fidem eẽ
constrictam. Nos etiam in ip̃a religione. et legum et federũ
conseruanda qualis fii̾it.gn. pompeius dubitamus. Utrum
enim inscientem uultis contra federa fecisse: an scientem:¬
O nomen nr̃i lmgu o populi. R. ex cellens dignitas. ognci
pompeii sic late longeq diffusa laus. ut eius gloris domicilium

Expanded text:
ret oculos et se totum averteret, ne forte, quod ille in tabulas ret oculos et se totum averteret, ne forte, quod ille in tabulas publicas rettulisset, dubitasse quisquam verumne an falsum esset videretur: nos Cn. Pompei decretum, iudices, de consili sententia pronuntiatum recognoscemus, cum legibus conferemus, cum foederibus, omnia acerbissima diligentia perpendemus? Athenis aiunt, cum quidam apud eos qui sancte graviterque vixisset testimonium publice dixisset et, ut mos Graecorum est, iurandi causa ad aras accederet, una voce omnis iudices ne is iuraret reclamasse. tum Graeci homines spectati viri noluerunt religione videri potius quam veritate fidem esse constrictam: nos etiam in ipsa religione et legum et foederum conservanda qualis fuerit Cn. Pompeius dubitabimus? utrum enim inscientem vultis contra foedera fecisse an scientem? si scientem,—O nomen nostri imperi! O populi Romani excellens dignitas! O Cn. Pompei sic late longeque diffusa laus ut eius gloriae domicilium
Abbreviated transcription (Latin):
iunderunt. sed aut sperando unꝙͣ aut. optando eogitauerunt:
Quidd dicam de autoritate: que tanta ẽ: quanta in his tantis uir
tutibus aclaudibus ẽẽ debet. Gui senatus populusq R. am
plissime dignitatis premia dedit. non impia postulanti uerũ
etiam recussanti. Huius de facto ita queri ut id agatur licue.¬
rit ne id facere quod fecit: an uero non dicam non licu̾it. sed
nefas fuerit. contra fedus enim .i. contra populi.R religio¬
nem et fidem fecisse dicitur. Non turpe. rei .p. non ne uobis.
Audu hoc de parente meo puer cum. Q a etellus. L. fabius
cauam de pecuniis repetundis diceret ille ille uir cui prĩe
salus dulcior ꝗͣ conspectus fuit. qui de ciuitate discedere ꝗͣd
sententia maluit. Hoc igitur cauam dicente cum ipũis tabule
circunferrentur inspiciendi nominis caũa. fuisse uidicem ex
illis equitibus. R. grauissimis uiris neminem: qui remoue¬

Expanded text:
videiunt, sed vix sperando unquam, aut optando cogitaverunt? videiunt, sed vix sperando unquam, aut optando cogitaverunt? quid dicam de auctoritare, quae tanta est, quanta in his tantis virtutibus ac laudibus esse debet. cui senatus populusque Romanus amplissimae dignitatis praemia dedit non postulanti, imperia vero etiam recusanti, huius de facto, iudices, ita quaeri ut id agatur, licueritne ei facere quod fecit, an vero non dicam non licuerit, sed nefas fuerit— contra foedus enim, id est contra populi Romani religionem et fidem fecisse dicitur—non turpe rei publicae, nonne vobis? audivi hoc de parente meo puer, cum Q. Metellus Luci filius causam de pecuniis repetundis diceret, ille, ille vir, cui patriae salus dulcior quam conspectus fuit, qui de civitate decedere quam de sententia maluit—hoc igitur causam dicente, cum ipsius tabulae circumferrentur inspiciendi nominis causa, fuisse iudicem ex illis equitibus Romanis gravissimis viris neminem quin remove
Abbreviated transcription (Latin):
dices: non ẽẽ fas dubitari quia quod gneum pompeium fe¬
cisse constitit. id non solum decuisse: sed etiam debuisse fate¬
mur. Quid enim abẽ huic homini: quod si non abeẽt iure
hoc et tribui et concedi putaremus. Usus ne rerum: qui pu¬
eritie tempus extremum. principium hũit bellorum atq lin¬
periorum maximorum. Cuins pleriq equales minus sepe caftra
uiderunt. ꝗͣ hic triumpbauit. Qui tot ht̃ triumphos. quot ore
sunt partesq terrarum. tot uictorias bellicas. quot sunt in re¬
rum natura gna bellorum. An ingenium: quin etiam ip̃e ca¬
sus euentus rerum non duces sed comites eius consiliorum
fuerunt. in quo uno ita summa fortuna cum summa uirtute.
certauit. ut omnium iudicio plus ꝗͣ decet tribueretur. an pu
dor: an integritas: an religio in eo an diligentia unꝗͣ requi¬
sita est. Quem puncie ur̃e quem liberi populi quem reges
quem altere gentes castiorẽ. moderatiorem. sanctiorem non mõ

Expanded text:
dices, non esse fas dubitari quin, quod Cn. Pompeium fedices, non esse fas dubitari quin, quod Cn. Pompeium fecisse constet, id non solum licuisse sed etiam decuisse fateamur? quid enim abest huic homini quod, si adesset, iure haec ei tribui et concedi putaremus? Vsusne rerum? qui pueritiae tempus extremum principium habuit bellorum atque imperiorum maximorum, cuius plerique aequales minus saepe castra viderunt quam hic triumphavit, qui tot habet triumphos quot orae sunt partesque terrarum, tot victorias bellicas quot sunt in rerum natura genera bellorum. an ingenium? quin etiam ipsi casus eventusque rerum non duces, sed comites eius consiliorum fuerunt: in quo uno ita summa fortuna cum summa virtute certavit ut omnium iudicio plus dor, an integritas, an religio m eo, aur diligentia unquam requilita est? quem provinciae nostrae, quemliberi populi, quem reges, quem exterae gentes castiorem, moderatiorem, sanctiorem non modo
Abbreviated transcription (Latin):
sessionis: nullius ꝑiculi ex ꝑtem fuisse. Hec sunt omnia tum
plena laudis tum ꝓpria cornelii. nec in his rebus criien ẽ ullũ.
Ubi igitur ẽ erimen: quod eum pompeius ciuitate donauit. hu¬
uisce crimen minime: nisi honos: ignominia uitanda ẽ. Cuius
igitur: re uera nullius actione accusatoris eius unius qui do¬
nauit. Qui si adductus gr̃a minus ydoneum hominẽ premio
affecisset. qui etiam si uirum bonum sed non ita meritum. si de¬
niq aliquid quod non contra. ac liceret factum diceretur.sed
atq oporteret. tamen eẽt omnis eius reprehensio a uobis lud.
repudianda. N unc uero quid dicitur: quid ait accusator.
fecisse pompeium: quod ei facere non licuerit.Quod grauius
est ꝗͣsi id factum ab eo diceret. quod non oportuisset. Est
enim aliquid quod non oporteat: etiam si licet.: quicquid uero
non licet certe non oportet. Hic ergo non constet sic agere iu¬

Expanded text:
sessionis, nullius proeli expertem fuisse. haec sunt omnia cum sessionis, nullius proeli expertem fuisse. haec sunt omnia cum plena laudis tum propria Corneli, nec in iis rebus crimen est ullum. ubi igitur est crimen? quod eum Pompeius civitate donavit. huius crimen? minime, nisi honos ignominia putanda est. cuius igitur? re vera nullius, actione accusatoris eius unius qui donavit; qui si adductus gratia minus idoneum hominem praemio adfecisset, quin etiam si virum bonum sed non ita meritum, si denique aliquid non contra ac liceret factum diceretur, sed contra atque oporteret, tamen esset omnis eius modi reprehensio a vobis, iudices, repudianda. nunc vero quid dicitur? quid ait accusator? fecisse Pompeium quod ei facere non licuerit; quod gravius est quam si id factum ab eo diceret quod non oportuisset. est enim aliquid quod non oporteat, etiam si licet; quicquid vero non licet, certe non oportet. hic ego nunc cuncter sic agere, iu
Abbreviated transcription (Latin):
peius in yspaniam uenerit: mẽiumq hr̃e questorem ceperit.
nunꝗͣ: a mẽmio discessisse. Cartaginem eẽ ꝓfectum: a cerrunis
illis prelus et maxcimis suceronensi et durensi interfuisse: cũ
summo Imꝑator̃: spes pro periculis premioꝵ Premia quidem
ip̃a non sunt: in eius facto: qui adeptus ẽ. sed in eius qui dedit.
donatus est. igitur ob eas cauas agneo pompeio ciuitate id
accusator non negat. sed rep̃bendit. ut in cornelio cana ip̃ius
ꝓbetur pena queratur: in pompeio caua ledatur. pena sit nul¬
la: sic fame sic innocentissimi hominis fortunas prestantissimi
Imꝑatoris factum condemnari uolunt. Ergo in iudicium ca¬
put cornelii factum pompei uocatur. Hunc enim in ea ciui¬
tate in qua sit natus honestissimo loco natum eẽ concedis:
& ab ineunte etate. relictis rebus suis omnibus in nr̃is bellis.
nr̃is cum imꝑatoribus ẽẽ uersatum. nullius laboris. nullius ob¬

Expanded text:
peius in Hispaniam venerit Memmiumque habere quaestorem coeperit, peius in Hispaniam venerit Memmiumque habere quaestorem coeperit, numquam a Memmio discessisse, Carthagine esse obsessum, acerrimis illis proeliis et maximis, Sucronensi et Turiensi, interfuisse, cum summo imperatore, spes pro periculis praemiorum; praemia quidem ipsa non sunt in eius facto qui adeptus est, sed in eius qui dedit. Donatus igitur est ob eas causas a Cn. Pompeio civitate. id accusator non negat, sed reprehendit, ut in Cornelio causa ipsius probetur, poena quaeratur, in Pompeio causa laedatur, poena sit nulla nisi famae: sic innocentissimi hominis fortunas, praestantissimi imperatoris factum condemnari volunt. ergo in iudicium caput Corneli, factum Pompei vocatur. hunc enim in ea civitate in qua sit natus honestissimo loco natum esse concedis, et ab ineunte aetate relictis rebus suis omnibus in nostris bellis nostris cum imperatoribus esse versatum, nullius laboris, nullius ob
Abbreviated transcription (Latin):
tati in euis ꝑiculis nullo modo deẽẽ possum. sed. gñ. pompeio qui
sui facti sui uidicu sui beneficu uoluit me eẽ ut apud eosdem
uos uidices.: nuꝑ inalia caua fuerim et predicatorem et: autorẽ.
Ac mibi quidem hoc dignum rei uidetur. hoc deberi huius excel¬
lentis uiri prestantissime glorie. hoc primum eẽ nr̃i officui.hoc
satis eẽ caue. ut quod fecisse ꝯneum pompeium constet. id oẽs
et licuisse concedant. Nam uerius nibil ẽ ꝗͣ quod hesterno die.
dicit ip̃e: ita. L. Cornelium defortunis omnibus dimicare:
ut nullius indelicti crimen uocaretur. Non enim furatus eẽ
ciuitatem non genus suum ementitus: non in aliquo impudẽ¬
ti mendacio delicuisse: non in repsisse incensum dicitur. Unũ
obicitur natum eẽ gadibus. quod negat nemo. Ceterum accu¬
sator fatetur hunc in yspania durissimo bello eum. QMetel¬
lo: cum. G. mẽmio: et in elasse et in exercitu fuisse: et ut pom¬

Expanded text:
tati in eius periculis nullo modo deesse possum, sed etiam Cn. Pompeio, qui tati in eius periculis nullo modo deesse possum, sed etiam Cn. Pompeio, qui sui facti, sui iudici, sui benefici voluit me esse, ut apud eosdem vos, iudices, nuper in alia causa fuerim, et praedicatorem et actorem. ac mihi quidem hoc dignum re publica videtur, hoc deberi huius excellentis viri praestantissimae gloriae, hoc proprium esse vestri offici, hoc satis esse causae ut, quod fecisse Cn. Pompeium constet, id omnes ei licuisse concedant. nam verius nihil est quam quod hesterno die dixit ipse, ita L. Cornelium de fortunis omnibus dimicare ut nullius in delicti crimen vocaretur. non enim furatus esse civitatem, non genus suum ementitus, non in aliquo impudenti mendacio delituisse, non inrepsisse in censum dicitur: unum obicitur, natum esse Gadibus, quod negat nemo. cetera accusator fatetur, hunc in Hispania durissimo bello cum Q. Metello, cum C. Memmio et in classe et in exercitu fuisse; ut Pom
Abbreviated transcription (Latin):
nihil de ip̃o modestius. nihil de caũa et crimine ornatius. ut
iam uerum uideatur illud ẽẽ. quod non nulli lrãti ac studus doc¬
trinisq deditis: quasi quodam incredibile dicere putabant᷑.
ei qui omnes amino uirtutes penitus comprehendisset: omnia
Que enim in.l. Gatulo potuit homine nato ad dicendi singu¬
larem quandam facultatem si hanc cauãm ageret. maior eẽ
ubertas uarietas copia. ꝗͣ fuit in eo qui tantum impartiret hinc
siudio temporis. quantum ip̃e. a pueritia usq ad hanc etatem
a continuis bellis et uictorus conquieuit. Quo mihi difficilior
hic exercitatus ꝑorandi locus. Etenim ei succẽdo orationi.
que non preteruecta sit. aures ur̃as. sed in animis omnium
penitus insederit: ut plus uoluptatis ex recordatione. illius
orationis ꝗͣ non modo in mea: sed exx cuiusꝗͣ oratione. cape pos¬
sitis. Sed mos ẽ gerundus non modo cornelio. cuins ego nolũ¬

Expanded text:
nihil de ipso modestius, nihil de causa et crimine ornatius: ut nihil de ipso modestius, nihil de causa et crimine ornatius: ut mihi iam verum videatur illud esse quod non nulli litteris ac studiis doctrinae dediti quasi quiddam incredibile dicere putabantur, ei qui omnis animo virtutes penitus comprehendisset omnia quae enim in L. Crasso potuit, homine nato ad dicendi singularem quandam facultatem, si hanc causam ageret, maior esse ubertas, varietas, copia quam fuit in eo qui tantum potuit impertire huic studio temporis quantum ipse a pueritia usque ad hanc aetatem a continuis bellis et victoriis conquievit? quo mihi difficilior est hic extremus perorandi locus. etenim ei succedo orationi quae non praetervecta sit auris vestras, sed in animis omnium penitus insederit, ut plus voluptatis ex recordatione illius orationis quam non modo ex mea, sed ex cuiusquam oratione capere possitis. sed mos est gerundus non modo Cornelio, cuius ego volun
Abbreviated transcription (Latin):
mis et tum bñficus cum. L. cornelio tum maxima familiaritate
coniunctis. Que sunt igitur in me ꝑtes. autoritates tante ꝗͣtas
uos in me ẽe uoluistis. Usus mediocris ingenu minime uolũ¬
tati parens. Nam ceteris a quibus est defensus hunc debere
plurimum uideo: ego quantum ei debeam alio loco principio
orõnis hoc oppono me omnibus: qui amici fuerint. saluti¬
mee et dignitati si minus ad ferendam gratiam. satisfacer
potuerim ad predicandam et hñdam certe satis ẽẽ facturũ.
Que fuit hesterno die gnei pompei grauitas in dicendo.iii. que
facultas: que copia non opinione tacita urorum animorum sed
ꝑspicua admiratione. declarari uidebatur. Nihil enim unꝗͣ audi¬
ui quod mibi de uire subtilius dici uideretur: nihil de memo¬
ria. de more de exemplis acutius. nihil peritius de federibus
nihil de ill ustriore autoritate debellis nihil de re.p. grauius.

Expanded text:
mis et cum beneficiis cum L. Cornelio tum maxima familiaritate mis et cum beneficiis cum L. Cornelio tum maxima familiaritate coniunctis. quae sunt igitur meae partes? auctoritatis tantae quantam vos in me esse voluistis, usus mediocris, ingeni minime voluntati paris. nam ceteris a quibus est defensus hunc debere plurimum video; ego quantum ei debeam, alio loco; principio orationis hoc pono, me omnibus qui amici fuerint saluti et dignitati meae, si minus referenda gratia satis facere potuerim, praedicanda et habenda certe satis esse facturum. quae fuerit hesterno die Cn. Pompei gravitas in dicendo, iudices, quae facultas, quae copia, non opinione tacita vestrorum animorum, sed perspicua admiratione declarari videbatur. nihil enim umquam audivi quod mihi de iure subtilius dici videretur, nihil memoria maiore de exemplis, nihil peritius de foederibus, nihil inlustriore auctoritate de bellis, nihil de re publica gravius,
Abbreviated transcription (Latin):
deberem. possem etiam sũmorum uirorum ex emplo inimiciti¬
as rei.p. caua deponere. Et cum inimicine fuerint unꝗͣ opi¬
nio in iure bñficiosit exxtincta: sententia mea. P.c.si digni¬
tas agitur cesaris: homini tribuam.si honos quidam senatus
coneordie consulam. si autoritas decretorum urorum. con¬
stantiam ordinis in eodem ornando imꝑatore seruabo.si ꝑpe.¬
tua ratio galici belli rei.p.ꝓuidebo.si aliquod meum priua¬
tum officium me non ingratum eẽ prestabo. Atq hoc uel¬
minus ꝓbaro: qui meum inimicum repugnante. mea autoritate
texerunt: aut his si qui meum eum amico suo reditum in grãs
uituꝑabunt. cũ ip̃i & cũ meo & cũ suo inimico ĩ gr̃as nõ dubitaꝵt redit¬
BRO L CORNELIO BALBO
TI AUTORITATES PATRONORUM IN
uidicus ualerent ab amplissimis uiris. H.C. orne¬
lii caũa defensa est. si usus a ꝑitissimis si inge¬
Nua ab eloquentissimis. si studia ab amicissi¬

Expanded text:
deberem; possem etiam summorum virorum exemplo inimicitideberem; possem etiam summorum virorum exemplo inimicitias rei publicae causa deponere. sed cum inimicitiae fuerint numquam, opinio iniuriae beneficio sit exstincta, sententia mea, patres conscripti, si dignitas agitur Caesaris, homini tribuam; si honos quidam, senatus concordiae consulam; si auctoritas decretorum vestrorum, constantiam ordinis in eodem ornando imperatore servabo; si perpetua ratio Gallici belli, rei publicae providebo; si aliquod meum privatum officium, me non ingratum esse praestabo. atque hoc veminus probaro qui meum inimicum repugnante vestra auctoritate texerunt, aut iis, si qui meum cum inimico suo reditum in gratiam vituperabunt, cum ipsi et cum meo et cum suo inimico in gratiam non dubitarint rediRO L. CORNELIO BALBO ORATIO si auctoritates patronorum in iudiciis valent, ab amplissimis viris L. Corneli causa defensa est; si usus, a peritissimis; si ingenia, ab eloquentissimis; si studia, ab amicissi
Abbreviated transcription (Latin):
uobis faciendum ẽ legẽ eliam manere. legem fusiam non eẽ ab¬
rogatam. non omnibus satis legem fieri licere: cum lex fera¬
tur de celo seruari obnuntiari. intercedi licere censorium⁊
udicium ac notionem: et illum morem seuerissimum magisteri¬
um non ẽẽ nefarus legibus de ciuitate sublatum. si patricius.tr.
pł. fuerit contra leges sacratas. si plebeius: contra auspitia fuis¬
se aut mihi concedant homines oportet:aut in rebus bonis nõ
ex quirere uira ea que ip̃i ĩperditis non exquirunt. preserti
cum ab illis aliquotiens condictio. G. Cesari lata sit. ut eas
dem alio modo ferret. qua condictione auspitia requirebãt
leges comꝓbabant in c lodio auspitiorum ratio sit eadem. Le¬
ges omnes sint euerse atq ꝑdite ciuitatis. Ex tremum illud
est. cum ego si eent inimicitie mihi cum. Ei .C. esare. tñ hoc tẽ¬
pore rei.p. consulere inimicitias in aliud tempus resaruare.

Expanded text:
aut vobis statuendum est legem Aeliam manere, legem Fufiam non esse abaut vobis statuendum est legem Aeliam manere, legem Fufiam non esse abrogatam, non omnibus fastis legem ferri licere; cum lex feratur, de caelo servari, obnuntiari, intercedi licere; censorium udicium ac notionem et illud morum severissimum magisterium non esse nefariis legibus de civitate sublatum; si patricius tribunus plebis fuerit, contra leges sacratas, si plebeius, contra auspicia fuisse; aut mihi concedant homines oportet in rebus bonis non exquirere ea iura quae ipsi in perditis non exquirant, praesertim cum ab illis aliquotiens condicio C. Caesari lata sit ut easdem res alio modo ferret, qua condicione auspicia requirebant, leges comprobabant, in Clodio auspiciorum ratio sit eadem, leges omnes sint eversae ac perditae civitatis. extremum illud est. ego, si essent inimicitiae mihi cum C. Caesare, tamen hoc tempore rei publicae consulere, inimicitias in aliud tempus reservare