comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pignũ accepit. ñ a mittat exac tionẽ eiꝰ debiti.
qͥntitatis. in quam pignũ ñ sufficit:
Puulus libro iui ad pluucũ. Si institutorẽ seruũ
dñs habuerit. posse dici Iulianũ ait: etiã c̃dici er
turus spopondit  c̃reditori futuro. in potestate hẽ.
ne accipiendo se ei obstringat:¬

Expanded text:
pignus accepit, non amittit exactionem eius debiti quantitatis, in quam pignus non sufficit. 29 Paulus libro quarto ad Plautium. Si institorem seruum dominus habuerit, posse dici Iulianus ait etiam condici ei turus spopondit creditori futuro, in potestate habet, ne accipiendo se ei obstringat
Abbreviated transcription (Latin):
uicuno posse ꝓ hibert eumqiusta conunem puraete comera er fioudi¬
noꝰ ope factã. siita retineaturꝰ etũ sublato paricet maueat. Sinꝰ
non impediat refectionẽ comunis parietis uire huber licet si¬
possessione retinentur. Rmi sisorte et edib meis indestuis
sutudinem adem uenaat n sine hiunũ intuũ in mustũ hib¬
uero. aut stillicidũ in tium ꝓhiaere. quia intuo aliquid utor
plano additus ad domum meã ꝑaream tũ eẽtut gradus. ut cliuos
ꝓpius unuam meam ure facere possum dum ne quid uit̃
quaim ꝙ necesse ẽẽt itineris ciusi demolur ssi siblitum st ediffi¬
cium exquo stillicidium cidie. ut eadẽ specie ⁊ qualitite report᷑
utilitas ertigit᷑ ide ntelligatur. Qi alioqn si ꝗd stꝰ cgus it p̃tetur
aliudẽ ꝙ sequenti loco ponitur. ido siblito difficio usufructus
ingt quã us artapiss cedficuꝰ Si seruitus stillicidii ĩpo¬
sita sit. uon licat dño seruentis areȩ ibi edificiũ edifficare: cisi

Expanded text:
icino, posse prohiberi eum. Iuxta communem parietem cameram ex figlino opere factam, si ita retineatur, ut etiam sublato pariete maneat, si modo non impediat refectionem communis parietis, iure haberi licet. Scpossessione retinentur. nam si forte ex aedibus meis in aedes tuas nsuetudinem. idem eveniet et si menianum in tuum immissum habuero aut stillicidium in tuum proiecero, quia in tuo aliquid utor plano aditus ad domum meam per aream tuam esset, vel gradus vel clivos propius ianuam meam iure facere possum, dum ne quid ultra quam quod necesse esset itineris causa demoliar. Si sublatum sit aedificium, ex quo stillicidium cadit, ut eadem specie et qualitate reponatur, utilitas exigit, ut idem intellegatur: nam alioquin si quid strictius interpretetur, aliud est quod sequenti loco ponitur: et ideo sublato aedificio usus fructus interit, quamvis area pars est aedificii. Si servitus stillicidii imposita sit, non licet domino servientis areae ibi aedificare, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
siticio quise hr̃s exstitit nos inds facti sumiꝰ. sic̃ ticei hr̃¬
dititẽ nr̃am ẽxintende possimus. ita nse uł abinte¬
stato forte sui hr̃ des defuncto sũmus uł agnati. uł
ꝙ manumisimus defunctum ꝙ ue purens nr manil¬
miserit: nouo uire sunt hñdes om̃s qui ȩt senatꝰ con¬
sulto aut ex constitucionib: ad h̃ditatẽ uocant᷑
Paulas li .i. ad edictum. Si h̃ditatẽ petã ab eo ꝗ unã
rẽ possidebit de qua controũsia erat : etiã id ꝙ pt ca

Expanded text:
res extitit, nos heredes facti sumus, sicuti Titii hereditatem nostram esse intendere possumus, ita et Seii uel ab intestato forte quod sui heredes defuncto sumus, uel adgnati, uel quod manumisimus defunctum, quodue parens noster manumiserit. nouo iure fiunt heredes omnes qui ex senatus consultis aut ex constitutionibus ad hereditatem uocantur. 4 Paulus libro primo ad edictum.Si hereditatem petam ab eo, qui unam rem poss
Abbreviated transcription (Latin):
bunus ansit summouendus ab accusacione: certũ ẽn:
iudiciũ defuncsti ꝯrursus nichilei ex testam̃to relictu o
uerunẽ. Tucius tam̃ fecerit. si se abstuũd apeticione legtti¬

Expanded text:
bimus an sit summouendus ab hac accusatione: certum est enim bimus an sit summouendus ab hac accusatione: certum est enim iudicium defuncti et rursus nihil ei ex testamento relictum uerum est. tutius tamen fecerit, si se abstinuerit a petitione legati
Abbreviated transcription (Latin):
laulus lib singłi Si is qui ad mittitur ad accusacionẽ
nolit aut nõ posit accusare ansequens admittatur ni¬
dendum ẽ  placuit posse ut sut successioni locia s nitũ
admofficiosi lib̾oꝵ uł parentum querelam ꝑrincat.
nichil mt̃ ẽ quisit hr̃s scriptus. ex libis. an exstianeis e
municipalib. Isi hrs exstitum ei qui eotestam̃to instinst
ẽ q̃ de inofficioso arguere uoloe ti nichi ncebit. maxime
sieã por  nõ possideã: uł iure suo poridea diũ sum diceniꝰ
silegauerit nuĩ eam rẽ quã quis extestam̃to accepat Nã¬
sieã agnoscam repellar ab accusacione. & uidq̃ sialias
uoluntatẽs testatoris ꝓbauerum. puta intestam̃to asscrip¬
serum. pt̾ mortẽ puatris consentire repellendus  ab accusa
legatũ extestam̃to aduocãtionẽ p̃bu̾it. ꝓcuracionẽ ue
suscepit. renouetur ab accusacione. agnouisse eiũ ui¬
detur quitale iudiciũ defuncti compbauit ISilegata:¬
rio hr̃s exstit̃t ex hidatus. pet̾ieritq legatum. uide¬

Expanded text:
libus iudiciis Si is qui admittitur ad accusationem, nolit aut non possit accusare, an sequens admittatur, videndum est. et placuit posse, ut fiat successioni locus. Quantum ad inofficiosi liberorum vel parentium querellam pertinet, nihil interest, quis sit heres scriptus ex liberis an extraneis vel municipibus. Si heres extiterim ei, qui eo testamento institutus est quod de inofficioso arguere volo, non mihi nocebit, maxime si eam portionem non possideam vel iure suo possideam. Diversum dicemus, si legaverit mihi eam rem, quam quis ex esi eam adgnoscam, repellar ab accusatione. quid ergo si alias uoluntatem testatoris probauerim? puta in testamento adscripserim post mortem patris consentire me? repellenlegatum ex testamento advocationem praebuit procurationemve susceperit, removetur ab accusatione: adgnovisse enim videtur, qui qualequale iudicium defuncti comprobavit. Si legatario heres extit
Abbreviated transcription (Latin):
heri constitutũ ẽ eis de niq ꝑmissume etiam ap̃pelli¬
re sicont᷑ testam̃tum ꝓnuncratũ sũit Pd inofficiosote.¬
stam̃to matris spuru quoqꝰ silii dicẽ possunt Iquã uisi.¬
stituta inofficiosi testamti ac eusacique restransactio¬
ne decisa sie. tam̃ testam̃itum in suo uire manet. et iđo
datȩ ineo lib̾tates. atq legata usq quo falscidia ꝑmitet

Expanded text:
 eisdemque permissum est etiam appellare, si contra testamentum pronuntiatum fuerit. De inofficioso testamento matris spurii quoque filii dicere possunt. . Quamvis instituta inofficiosi testamenti accusatione res transactione decisa sit, tamen testamentum in suo iure manet: et ideo datae in eo libertates atque legata, usque quo Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
quantetate. hĩditis uł rerum ⁊ restitucione satis dis.
causa aut̃ cognita ⁊ si nontalis data sit satisdacio sisio¬
luta cautio etiã pt̾ litẽ ceptam diminucionẽ se caesu¬
rũ p̃tor edixit. ne intotũ diminucio impedia ir NU
etiã utilitates alias impedit. ut prita si adnunis nt
It̃ si futum ẽ ut nũ peccunia intradiẽ soluatur pigus
distrahatur.S er ꝓpt̃ familȩ ciluria necessariaert
diminucio. h. ⁊ res tempr̃ ꝑituram ꝑmatẽ debet p̃a
dstrahere IDiuus adriañ trebacio seriang rescripsitat
elius asiaticus daret satis de intditite q̃ ab eo peditor
si falsum dicat. ħ idđo quia sustinetur. inditis pencõs
iudiciũ. donee falsi causa agatur. quor iudicioꝵ qe¬

Expanded text:
quantitate hereditatis vel rerum eius restitutione satisdare: causa autem cognita, etsi non talis data sit satisdatio, sed solita cautio, etiam post litem coeptam. deminutionem se concessurum praetor edixit, ne in totum deminutio impedita in aliquo etiam utilitates alias impediat. ut puta si ad funus siitem si futurum est, ut, nisi pecunia intra diem solvatur, pignus distrahatur. sed io. sed et res tempore perituras permittere debet praetor distrahere. Divus Hadrianus Trebio Sergiano rescripsit, ut Aelius Asiaticus daret satis de hereditate quae ab eo petitur, et sic falsum dicat: hoc ideo, quia sustinetur hereditatis petitionis iudicium, donec falsi causa agatur. Eorum iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
censuet. Sy idiuus traianus rescripsit differrendũ e
tate uidiciũ. donecde in officioso uidiciũ. aut induce
aut sinẽ accipiat: Ita demũ sustinent lib̾alia uidicu
si iam de in officioso iudiciũ contestatumẽ Cct̾m sĩ
conͣstetur. nonex pet tantur libalia udicia. y ta dius
pus rescripsit ¶ã cumquidã litianus de statu suo
q̃stionẽ paciebatur. ⁊ne maturiuꝰ ꝓnunciare t̃de cõ¬
dicione sua uolebat adlibale uidiciũ ire: dicens sisan¬
turum se de in officioso testam̃to iudicĩ  peuturun:
hr̃ditatẽ. quia ⁊ lib̾tatẽ.⁊ hr̃ditatẽ extestam̃to sibi des¬
fendebat: diius pius ait. Si quidẽ possessor cẽt inditis

Expanded text:
censuit: sed et divus Traianus rescripsit differendum de libertate iudicium, donec de inofficioso iudicium aut inducatur aut finem accipiat. Ita demum autem sustinentur liberalia iudicia, si iam de inofficioso iudicium contestatum est: ceterum si non contestetur, non exspectantur liberalia iudicia: et ita divus Pius rescripsit. nam cum quidam Licinnianus de statu suo quaestionem patiebatur et, ne maturius pronuntiaretur de condicione sua, nolebat ad liberale iudicium ire, dicens suscepturum se de inofficioso testamento iudicium et petiturum hereditatem, quia libertatem et hereditatem ex testamento sibi defendebat: divus Pius ait, si quidem possessor esset heredit
Abbreviated transcription (Latin):
s ut alt̾ qq ad successionẽ ab intestato uocitur.
ido unũs ã hr̃ditatẽ non retde uindi casset̃. hic si opͣ¬
tuiũt utẽrerur reiudicatȩ auc toritate quisi. c¬
uiri hunc solũ filiũ in reb humanis ẽẽ nc̃ cũ facei
intestatũ crediderant Icũ c̃õ testam̃tũ ut in officiosũ

Expanded text:
 alter quoque ad successionem ab intestato vocatur, et ideo universam hereditatem non recte vindicasset: hic si optinuerit, uteretur rei iudicatae auctoritate, quasi centumviri hunc solum filium in rebus humanis esse nunc, cum facerent intestatum, crediderint. Cum contra testamentum ut inoffi
Abbreviated transcription (Latin):
officiosum testam̃tum matris ac̾cusaret. si pat̾ eiꝰ lega¬
tũ ex testañto matris accipiet. uł adisset hr̃ditatẽ.
quãquã in eiꝰ ẽẽt potestate. fiec ꝓ hib̾i patrẽ dix̃ iure
flii accusare. Nam indignacio filii e⁊ querebatur si
ñ obtinuis set in accusando.an ꝙ patri datũ ẽ publca¬
retur qm̃ alii cõmodũ uictoriȩ parat. ⁊ in hac causa
nichil ȩx ofsicio patris. N totum demeritis silii agitur
nunciatũ fuisset. multo magi simĩ legatũ testator
dedit. Cuiꝰ de in officioso testam̃to filus agens decessit me
hrde relicto egoq hr̃ditariani causam ꝑ egi ⁊ uict
sum id ꝙ nĩ eo testam̃to relic tum ẽ no ꝑdam utiq¬
siiam defunctus agẽ ceꝑat. Itẽ si arrogaui eũ qui
instetuerat htẽ de in officioso testam̃to eiꝰ nuͣ legatum
dedit. litẽq ꝑ egero nõe fili i nec optinuero ꝑ dere
me legatum nõ opportet. ꝗa ñ sũ indignus ut auferat᷑ mĩ

Expanded text:
officiosum testamentum matris accusaret, si pater eius legatum ex testamento matris accipiet vel adisset hereditatem, quamquam in eius esset potestate: nec prohiberi patrem dixi iure filii accusare: nam indignatio filii est. Et quaerebatur, si non optinuisset in accusando, an quod patri datum est publicaretur? quoniam alii commodum victoriae parat et in hac causa nihil ex officioronuntiatum fuisset. Multo magis si mihi legatum testator dedit, cuius de inofficioso testamento filius agens decessit me herede relicto, egoque hereditariam causam peregi et victus sum: id quod mihi eo testamento relictum est, non perdam: utiqsi iam defunctus agere coeperat.Item si adrogaui eum, qui instituerat litem de inofficioso testamento eius qui mihi legatum dedit, litemque peregero nomine filii nec optinuero: perdere me legatum non oportet, quia non sum indignus, ut auferatur mihi
Abbreviated transcription (Latin):
sint̃ uuos ac̃ta otemplacione ut inquartam babat᷑.
potẽ dici inofficiosi quelam cessare. si quartam in do¬
tu repleatur aut certe conserri oporte idꝙ donatũ ẽ
Siquis cũ nonpossit de in officioso q̃n: ad querelã adm¬
sus ꝓpãr refunde testam̃tũ temptet. ⁊ unum sibi hr̃dẽ.
elegat᷑ ec que inosficiose que relam instituat. dicendũ ẽ qͥ

Expanded text:
n contemplatione, ut in quartam habeatur: potest dici inofficiosi querellam cessare, si quartam in doi arbitratu repleatur: aut certe conferri oportere id quod donatum est. Si quis, cum non possit de inofficioso queri, ad querellam admissus pro parte rescindere testamentum temptet et unum sibi heredem eligat, contra quem inofficiosi querellam instituat, dicendum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Id̃ lib .ui. disputacionũ. Si sub hac condicione fũt hr̃s ih.¬
stitutus sistichũm manumserit.⁊ manumississet ⁊ ptꝰ eã¬
quã manumi sit inofficiosũ. uł inustũ testam̃tũ ꝓnuuci¬
etur: equumẽ huic quoq succurri ut serui p̃ciũ ama¬
numisso accĩpiat ne frustra seruum ꝑdat.
to accusacione de lite pacto trausactũ ẽ. nec fides ab
hrde transactioni p̃stantur. in officiosi causam integrã
et̃ placut Iei qui se siliumeiꝰ ẽẽ affirmat. qui ex te stam̃

Expanded text:
Si sub hac condicione fuerit heres institutus 'si Stichum manumiserit' et manumisisset, et posteaquam manumisit inofficiosum uel iniustum testamentum pronuntietur: aequum est huic quoque succurri, ut serui pretium a manumisso accipiat, ne frustra seruum perdatnto accusatione de lite pacto transactum est nec fides ab herede transactioni praestatur, inofficiosi causam integram esse placuit.Ei, qui se filium eius esse adfirmat, qui testa
Abbreviated transcription (Latin):
cont̃ siltũ suum testatoris. ne potẽ pete: bonoꝵ possess¬
onẽ. queri aut de in officio soꝰ testanito non potit. Qđsi
ex hr̃datus sit filius emancipatus. poterit queri. nita
uiget̃ filio suo. ⁊simulcum eo hr̃ditatẽ optinebit ¶i hr̃¬
ditatẽ ab hrdb institutis ex hr̃diti enierit. uł res
sigulas scientes eos hrdes ẽẽ. aut conduxerint p̃dia aut

Expanded text:
 possessionem, queri autem de inofficioso testamento non poterit. quod si exheredatus sit filius emancipatus, poterit queri et ita iungetur filio suo et simul cum eo hereditatem optinebit. Si hereditatem ab heredibus institutis exheredati emerunt vel res singulas scientes eos heredes esse: aut conduxerunt praedia
Abbreviated transcription (Latin):
audisset decessisse ⁊ testam̃to hr̃des alios institiusset.
duius adrianus detreuit iñditẽ ad filiũ ꝑtinere ꝓtaut
libtates ⁊ legata p̃stentur. hic illidꝰ annotatũ ͤ ꝓ de libͥ¬
tatib ⁊ legatis adicitur. Namcũ in officiosum testam̃tũ
arguitur. ndilex eo testam̃to ualet
Upranus lib r. oppinionũ. Si suspetta collusio st lega¬
taris uit scriptos hr̃ des ⁊ cum ꝗ ĩn officioso: testam̃to

Expanded text:
es alios instituisset, divus Hadrianus decrevit hereditatem ad filium pertinere ita, ut libertates et legata praestentur. hic illud adnotatum quod de libertatibus et legatis adicitur: nam cum inofficiosum testamentum arguitur, nihil ex eo testamento valet. Vlpianus libro quinto opinionum Si suspecta collusio sit legatariis inter scriptos heredes et eum qui de inofficioso testamento
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus lib̾ .iii. responsoꝵ. Tũ qui inofficiosi testam̃ti q̃re¬
ulã instituit. ⁊ fraude hrdis scripti quasi t̾ciã partẽ hr̃ditatis
tacite rogatus ẽẽt ci restituhere. reliquid cã actionẽ:
non uidĩ deseruisse querelam.&. iđo non ꝓhibi eũ re¬
pet̾e inchoatam actionẽ. tem ꝗsitum ẽ anꝰ h . audie¬
ndus ẽ ante  in officiosi qrelam agtã desiderans

Expanded text:
Paulus libro tertio responsorum Eum, qui inofficiosi testamenti querellam instituit et fraude heredis scripti, quasi tertiam partem hereditatis tacite rogatus esset ei restituere, reliquit eam actionem, non videri deseruisse querellam et ideo non prohiberi eum repetere inchoatam actionem. Item quaesitum est, an heres audiendus est, ante de inofficiosi querellam actam desiderans
Abbreviated transcription (Latin):
Id lib iiii. decimo q̃stionũ. Iam ⁊si parentib ñ debt̃
filioꝵ intitas ꝓpt̃ uotum parentum ⁊ naturalẽ ergas
lios caritatẽ turluto tam̃ ordine mortalitatis ũ minus
parentib quã lib̃is pie relunqui debed hrdđi eiꝰ ꝗ pt̃ lis̃
de uiofficioso p̃paratã mutata uoluntate decessit. iõ
dlaturde inofficioso querela non  sufficiat litẽ insteri¬
bere sinon inea ꝑseueret filius ꝗ inofficiosi ac Ric idus
duos hrades exꝑtus diũ sas sentencis iudicum tulit
uicit̾ ab alt̃o supitus ẽ ⁊ debitores conuenurt n ipe

Expanded text:
 decimo quaestionum Nam etsi parentibus non debetur filiorum hereditas propter votum parentium et naturalem erga filios caritatem: turbato tamen ordine mortalitatis non minus parentibus quam liberis pie relinqui debet. Heredi eius, qui post litem de inofficioso praeparatam mutata voludatur de inofficioso querella: non enim sufficit litem instituere, si non in ea perseueret.Filius, qui de inofficiosi actione aduersus duos heredes expertus diuersas sententias iudicum tulit et unum uicit, ab altero superatus est, et de
Abbreviated transcription (Latin):
leqipmã h̃ditatẽ uidetur. quã quidã nescit. sibi differ¬
icu ⁊ bii qui sciant ius suũ eligentes id quod putant s
competẽ non amutant sꝙ euerat onpatrono qui idi¬
cui define ti falsa oppini one conata cabulas repidiasscec
qud non recde toram hr̃litatẽ preritam undicaret.n
du roscisso testam̃to etiã institute saluum iusst adeu¬
Quide inofficioso uult dicere. licet negrtur silius¬
arbonianã bonoꝵ possessionẽ ñ debꝵ accipes tõcieus
enĩ indulgendaẽ quociens iuere filius eet siue. bon
possessor ut int̾mm ⁊ possideat et alat⁊ actionib p̃¬
iudiciũ nõ paciatur. Qui uõ de in officioso dic̃ net actio¬
nes mouẽ debet. nec aliam ullã. qm hrđitatis peticionẽ¬

Expanded text:
legitimam hereditatem uidetur, quam quidem nescit sibi deferri: cum et hi qui sciant ius suum, eligentes id quod putant sibi competere, non amittant. quod euenit in patrono, qui iudicium defuncti falsa opinione motus ample non recte totam hereditatem praeteritam uindicare, cum rescisso testamento etiam institutae saluum ius sit adQui de inofficioso uult dicere, licet negetur filiuarbonianam bonorum possessionem non debet accipere totiens enim ea indulgenda est, quotissessor, ut interim et possideat et alatur et actionibus praeiudicium non patiatur: qui uero de inofficioso dicit, nec actiones mouere debet nec aliam ullam quam hereditatis petitione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓauĩ ui sscac łuin: sido purs hrditatis intestantto re¬
c̃c̃ frẽm institutum de parte ante egit. ⁊optinuit. si¬
lia quȩ nonegit aut non optinuit inhr̃ditatẽ. legiꝑni
fr̃ non concurrit s contra tabulas filius possessionẽ adep
tũs ẽ ptꝰ ea filia defuncti quam ipse ex hr̃diuerit qͥsti¬
onẽ inofficiosi testam̃ti recte ptulit possessio quã pat̾
accepit adirretum recidiͥt. Nam pore iudicio de iur
patres nonde iuire testam̃ti quesitumẽ ⁊ iđo uniũ sã

Expanded text:
arte esse factum: et ideo pars hereditatis in testamento recontra fratrem institutum de parte ante egit et optinuit, filia, quae non egit aut non optinuit, in hereditate legitima fratri non concurrit. Contratus est: postea filia defuncti, quam ipse exheredaverat, quaestionem inofficiosi testamenti recte pertulit: possessio, quam pater accepit, ad irritum reccidit: nam priore iudicio de iure patris, non de iure testamenti quaesitum est: et ideo universam
Abbreviated transcription (Latin):
sisticũ manumissero. ⁊ stichũ sit occis pt̾ mortẽ testatoris in
estinacionẽ etã hditatis pciũ me c̃setuturũ ꝓpt accisionẽ i
desic̃ c̃dicio. q siuiuo testitore occisus sit hridititis estimacionẽ.
cessire. ꝗa restrorsum quantsꝰ plurimi fuit inspicit. Idẽ uulia¬
uus scribit exstimicionẽ hominis acrisi adid tp̃s refferri. ꝙ plu¬
rimi in co anno firit. et idđo si p̃cioᷤ pictori pollex fu̾it p̃cisu
& intra annũ qͦ p̾cid̾et᷑ sũit ocenu̾r possecũ aꝗlia agere p̃¬
ciũ q᷑ estimandũ. quanti fuit prius quã artẽ. cẽ pollice ami¬
participe seruerentur. rec tissime. labeo scribit. tanti esti¬
detegrt ñ quanti noxe ipsiꝰ serui ualeat . s et sibonȩ frugis
serus intra annũ mutatis morib occisessit p̾ciũ idestinabr᷑¬

Expanded text:
in aestimationem etiam hereditatis pretium me consecuturum: propter occisionem enim defecit condicio: quod si uiuo testatore occisus sit, hereditatis aestimationem cessare, quia retrorsum quanti plurimi fuit inspicitur.Idem Iulianus scribit aestimationem hominis occisi ad id tempus referri, quo plurimi in eo ania agere pretioque eo aestimandum, quanti fuit priusquam artem cum pollice amiam, ut fraudium participes eruerentur, rectissime Labeo scribit tanti aestiissas detegi, non quanti noxa eius servi valeat. Sed et si bonae frugi servus intra annum mutatis moribus occisus sit, pretium id
Abbreviated transcription (Latin):
Iõ lib̵ xxiii. ad ediotu. u mandatũ sucepit ut pec¬
cuni as indiẽ collocaret isꝙ ħ fecerit. mandati conue
potẽ. aut siquis nolit ꝙ exegerit soluere:
Paulus lib .u. ad plaucuim. Si mandatomẽo fundum
enieris. utrum cuni dederis p̃ciũ agẽs mecum mandari
gacionẽ quȩ aduersus te uenditori competit. Nã:
ego tecum age possum ut p̃stes michi adũsus uendutt
rem empti actione G simandato meo iudiciũ susce¬
pisti manente iuidicio. sine iusta ciusa non debesmecũ
ag̾e ut trans feratur iudiciũ inme. ñ dum enũ ꝑfe¬
cisti mandatũ Otẽ sidum negociamea geris alicuidetre¬
ditorib meis ꝓmiscris et ante quam soluas dicendũ ẽ
te agere posse ut obligacionẽ susciprim. aut sinolit gre¬
ditor obligacionẽ mitare cauere tibi debeo deffenirũ
te ¶Siiudicio tt sisti pmisero. nec ex hibuero aute ꝗͥn
ꝓmittendi factus sum. S si mandauero tibi ut credito¬
n meo soluas tuq ex ꝓmiseris. ⁊ exea causi dimpratus

Expanded text:
icesimo tertio ad edictum. Qui mandatum sus‹c›epit, ut pecunias in diem collocaret, isque hoc fecerit, mandati conuenaut si quis no‹lit› quod ex‹egerit› soluere. 45 Paulus libro quinto ad Plautium. Si mandatu meo fundum emeris, utrum cum dederis pretium ageres mecum mandati gationem, quae adversus te venditori competit: nam et ego tecum agrem empti actiones. Sed si mandatu meo iudicium suscepisti, manente iudicio sine iusta causa non debes mecum agere, ut transferatur iudicium in me: nondum enim perfecisti mandatum. Item si, dum negotia mea geris, alicui de creditoribus ‹m›eis promiseris, et antequam soluas dicendum est te agere posse, ut obligationem suscipiam: aut si nolit creditor obligationem mutare, cauerte. Si iudicio te sisti promisero nec exhibuero, et antequam te reus promittendi factus sim. Sed si mandavero tibi, ut creditori meo solvas, tuque expromiseris et ex ea causa damnatus
Abbreviated transcription (Latin):
subisuris debrtam ẽe rec his ꝓpt̃ suum eistimacio¬
nẽ retusare uoluisset. ꝙ ita solu̾et᷑ areꝰ petiturũ hoc
bene censuit sceuola. sarum enĩ fidelit̃ fac̃ side iussor
insuꝑiore casu ꝙ potestatẽ eximere reo iuudetur. suo
uire ut ixet̃um in posteriore casu ñ oportet ẽẽ n oriȩ
fideuissori si ꝑpecisset pudori suostũ mandatibi ut
Icredendo p̾ettiniã negociũ michi geras. michiꝙ rd
puto mandatũ posse consistere: cet̾um ut tib negociũ
geras tui arbitrii sit nom̃. id cuiꝰ credas tu recipras
usuras. ꝑioulum dum taxat ad me ꝑtineat. iam extͣ
mandati fornam ẽ. quẽ ad modun si mandẽ ut tibi
quẽ uis fandum emas.
ni fide. ⁊ possideo mandato meo eũ ꝑitius uendidit.
cũ ignoraret suĩ e  uł cont. ego uendidi illi man

Expanded text:
sub usuris debitam esse nec is propter suam existimatiosub usuris debitam esse nec is propter suam existimationem recusare uoluisset, quod ita soluerit, a reo petiturum. hoc bene censuit Scaeuola: parum enim fideliter facit fideiussor in superiore casu, quod potestatem eximere reo uidetur suo iure uti: ceterum in posteriore casu non oportet esse noxiae fideiussori, si ‹pe›percisset pudori suo. Cum mando tibi, ut credendo pecuniam negotium mihi geras mihique id puto mandatum posse consistere. Ceterum ut tibi negotium geras, tui arbitrii sit nomen, id est ut cuivis credas, tu recipias usuras, periculum dumtaxat ad me pertineat, iam extra mandati formam est, quemadmodum si mandem, ut mihi quemvis fundum emas. na fide et possideo: mandatu meo eum Titius vendidit, cum ignoraret suum esse, vel contra ego vendidi i
Abbreviated transcription (Latin):
cet aliis p̃stacionib exsoluta sit causa mandati quã qͣ
ipso mandato inerant. si tam̃ hoc mandatori expedier̃
mandati erit actio:
Poponius lib̵ ti explaucio Iulianꝰ ait. Si fideiussori u¬
xar dotẽ ꝓmiserit. ꝙ et exciusa sideiussoria debeat.
nupriis sec utis confestim adũsus debitorẽ mandati
agẽ eu posse ꝗa intelligitur ab eet ei peccuia eoꝙ on
ra matrimonii sustineret ¶Si is qui ꝓte dare sideuuisit
alienũ hominẽ stipulatori dederit: nec ipse libatur.
nec te lib̾at. ⁊ido mandati actionẽ tecum ñ ht̃. s nsisti¬
pulatar eum hominẽ usuce ꝑit dicendũ ẽẽ uilianus
sub usuris creditam peccunzã fideuississet: ⁊ reuin
iudicio conuentus cũ recusare uflet subusuris creditã¬
eẽ peccuniã. ⁊ fideussor soluendo usuras potestatẽ recu¬
sandi eas reo sustullisset. eam peccaniã areo ñ petitu¬
rum Sysi rẽg̃ fide ussori denuncias set. ut recusro

Expanded text:
cet aliis praestationibus exsoluta sit causa mandati quam quae cet aliis praestationibus exsoluta sit causa mandati quam quae ipso mandato inerant, si tamen hoc mandatori expedierit, mandati erit actio. Pomponius libro tertio ex Plautio Iulianus ait, si fideiussori uxor doti promiserit, quod ei ex causa fideiussoria debeat, nuptiis secutis confestim mandatiagere eum posse, quia intellegitur abesse ei pecunia eo, quod onera matrimonii sustineret. Si is, qui pro te hominem dare alienum hominem stipulatori dederit, nec ipse liberatur nec te liberat et ideo mandati actionem tecum non habet. sed si stipulator eum hominem usuceperit, dicendum esse Iulianus sub usuris creditam pecuniam fideiussisset et reus in iudicio conuentus cum recusare uellet sub usuris creditacuniam et fideiussor soluendo usuras potestatem recusandi eas reo sustulisset, eam pecuniam a reo non petiturum. sed si reus fideiussori denuntiasset, ut recusaret
Abbreviated transcription (Latin):
habe mandati actionẽ ut libemur ¶ iside uissor multi¬
plicauerit sũmam in quã sideiessit sũptib ex usta
racione factis totam eam p̃stabitis ꝓ quo fide iussit Pđ
mĩ debebas adebitore tuo stipulatus sum ꝑiculo tuo pose: sȩũ ułl q̃a¬
me agere tetum mandati inidꝙ minus ab illo seruare
potero nerua atillicinus auint quã uis id mandatũ
ad tuã rẽ ꝑtineat. et merito. tt̃ enim libabitur qui
debitorẽ delegat si nom̃ eiꝰ creditor setutꝰ ẽ ñ cum
ꝑiculo debitoris ab eo stipulatur. Idẽ uirisẽ siman¬
dato fideiussoris cum reo egissem quia seq̃nti mar
dato lib̾aretur ex priore causa
ita ꝓmisit sistichum ñ dederis centũ milia dabis .n
stichum redemerit iiliuis et soluerit. necentũ mili¬
ũ stipulacio cõmitat᷑ c̃stat posse eũ mandati agere.
sig cõmodissime illa forma in mandatis seruanda ẽ.
sut quociens cefium mandatum sit recedi aforma non
debeat. at quociens incertũ uł Plurium oausaꝵ tc li¬

Expanded text:
habere mandati actionem, ut liberemur. Si fideiussor multiplicauerit summam, in quam fideiussit, sumptibus ex iusta ratione factis, totam eam praestabit is pro quo fideiussit. Quod mihi debebas a debitore ‹tuo› stipulatus sum periculo tuo: posse me agere tecum mandati in id, quod minus ab illo seruare potero, Nerua Atilicinus aiunt, quamuis id mandatum ad tuam rem pertineat, et merito: tunc enim liberatur is qui debitorem delegat, si nomen eius creditor secutus est, non cum periculo debitoris ab eo stipulatur. Idem iuris est, si mandatu fideiussordato liberaretur ex priore causa. ita promisit: "si Stichum non dederis, centum milia dabis?" et Stichum redemerit vilius et solverit, ne centum milium stipulatio committatur, constat posse eum mandati agere. igitur commodissime illa forma in mandatis servanda est, ut, quotiens certum mandatum sit, recedi a forma non debeat: at quotiens incertum vel plurium causarum, tunc, li
Abbreviated transcription (Latin):
qui ponidet sructus pstab it. an etiã is ꝗ dolo secit quo minus
possideret.⁊ dicendum erit posse senatus consulto amibo tene¬
rish̃ uba senatus consulti etim adũfus eum qui ñ posidet
Sinid dũ taxat teneantur inquo lecupletiores fac ei suit.
Quẽ cũꝙ ig̾ sumptũ fecerint ex hradtate siquid dillapida¬
ueruit : ꝑdiderint. dum re sua se abuti patint ñ p̃stabintt¬

Expanded text:
olo fecit quo minus possideret? et dicendum erit post senatus consultum ambo teneri. Haec verba senatus consulti etiam adversus eum qui non possidet sed in id dumtaxat teneantur, in quo locupletiores facti sunt. quemcumque igitur sumptum fecerint ex hereditate, si quid dilapidaverunt perdiderunt, dum re sua se abuti putant, non praestabunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in uerecundũ su tale defideriũ. an uõ qui ex hre¬
ditaria locupletioꝵ sit ⁊ idꝙ amplus ht̃ ex p̃cio restitu¬
ere debeat. audenꝰdum nã. in oracionẽ diui adriani
ita ẽ despicite patres conscripti numquid sit equum
possessorẽ non face lutrum ⁊ p̃cium ꝙ ex alienare ꝑ̃cep̃
redde. quia potẽ ex istimari in locum hr̃ditariȩ rei uen¬
ditȩ p̃ciuĩ eiꝰ successisse ⁊ ꝗdam̃o ipsum hr̃ditariũ fac¬
tum. Oportet igͥ possessionẽ ⁊ rẽ restitubere petito¬
ULpianus lib r. adedictum. Utrum aũt om̃e p̃ciũ re¬
stituhere debebit bonesidi possessor. anuc̃ ita demũ
si fac tus sit locupletior uidendum. finge p̃ciũ acceptũ
nisse ambiquũ ẽ solum ne hoc continere ꝙ pͥma acͥti¬
natus consulti. si h sit ambigua ut ita demũ cõputet
si factus sit locupletior. ꝓ inde sinon solũ p̃ciũ. Setiam
pena tardius p̃cio soluto ꝑuenerit. porie dici quia lo
cupletior intotum factus ẽ deb̾e uenire. licet dep̾cio

Expanded text:
 inverecundum sit tale desiderium: an vero, quia ex re hereditaria locupletior sit, et id quod amplius habet ex pretio restituere debeat, videndum. nam et in oratione divi Hadriani ita est: "Dispicite, patres conscripti, numquid sit aequius possessorem non facere lucrum et pretium, quod ex aliena re perceperit, reddere, quia potest existimari in locum hereditariae rei venditae pretium eius successisse et quodammodo ipsum hereditarium factum". oportet igitur possessorem et rem restituere petitouinto decimo ad edictum. Utrum autem omne pretium restituere debebit bonae fidei possessor an uero ita demum, si factus sit locupletior, uidendum: finge pretium acceptumnisse ambiguum est, solumne hoc contineret, quod prima ratinatus consulti, etsi haec sit ambigua, ut ita demum competat, si factus sit locupletior. Proinde si non solum pretium, sed etiam pcupletior in totum factus est, debere uenire, licet de
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ sunt res. uł deminutȩ. Sutrum ita demum resti¬
tuat sibona sidi possessor ẽ an ⁊ simalefidĩ ⁊ siquidem
res aput emptorem estantes nec de ꝑdite. nec deuiunu¬
tȩ sunt sine dubio ipsas resdebet pr̃are. malefidi pose¬
te sor uut si retipere eas ab emptore nullo mõ possit tan¬
tum quantũ inlitẽ ẽẽ iuratum. aut ubi deꝑditȩ sunt. et
deminutȩ uerum p̃cĩ debet pr̃ãri. quia sipetitor rẽ cõ¬
secutus ẽet distraxisset ⁊ uerum p̾ciũ rei ñ pderet
Oauius lib̾ ũi ad edictũ.¬

Expanded text:
tae sunt res vel deminutae. sed utrum ita demum restituat, si bonae fidei possessor est, an et si malae fidei? et si quidem res apud emptorem exstent nec deperditae nec deminutae sunt, sine dubio ipsas res debet praestare malae fidei possessor aut, si recipere eas ab emptore nullo modo possit, tantum quantum in litem esset iuratum. at ubi deperditae sunt et deminutae, verum pretium debet praestari, quia si petitor rem consecutus esset, distraxisset et verum pretium rei non perderet. Gaius libro sexto ad edictu
Abbreviated transcription (Latin):
senatus consulti ꝑtinere. Parui ⁊ enĩ reffert abinico
quis dolose in hĩditate sit ũ satus anptꝰ ea ħ facẽ cepit.¬
Scire ad se non ꝑtinere utrum is tantũ mõ uidetur ꝗ fa¬
ctum sit. anis qui in iure erauit. putauit enĩ recte
factum testam̃tum cũ inutile erat uł cũ eũ alius p̃ce¬
deret agnatus sibi potus defferri. Et nonputo hac eẽ
p̃donẽ qui dolo caret quãuis in ure sm aute litẽ c̃testatã¬

Expanded text:
senatus consulti pertinere: parui etenim refert, ab initio quis dolose in hereditate sit uersatus an postea hoc facere coepit.Scire ad se non pertinere utrum is tantummodo uidetur, qui factum scit, an et is qui in iure errauit? putauit enim recte factum testamentum, cum inutile erat: uel cum eum alius praecederet adgnatus, sibi potius deferri. et non puto hunc esse praedonem qui dolo caret, quamuis in iure erret. 'Si ante lit
Abbreviated transcription (Latin):
debere restituere pen̾am exeo cõmissã ꝙ eam ac tor
hab̾e ñ potẽ. Sinet pena restitui debet quã adũsaruiꝰ
petione hr̃ditatis non res quas in patrimoniũ suũ c̃uer¬
tit. Sisires minꝰ ꝰualet quã comparati ẽ actenus
locuplerior fac tus uidebit. quatenus resualet quẽ

Expanded text:
debet restituere poenam ex eo commissam, quod eam actor habere non potest. sic nec poena restitui debet, quam aduersarius petitionem hereditatis, non res quam in patrimonium suum conuertit. sed si res minoris ualet quam comparata est, hactenus locupletior factu
Abbreviated transcription (Latin):
pstentur  it senatus placere aquib petita hr̃ditas fu¬
iset si adũsus eos uidicatũ eet p̃cia quȩ ad eos rerũ
ex hr̃ditate uenditaꝵ ꝑ uenissent᷑. Usi ante pͥetitam
hr̃ditatẽ deꝑissent deminutauȩ eẽnt restitubere
dełe bonefdi possessor. siuendidit res hr̃ditarias siue ex¬
ogit p̃ciũ siue ñ. qui ht actionẽ debebit p̃ciũ p̃stare.
S ubi ht̃ actionẽ sufficiet eum actiones p̃stare. Snsi
uendidit. ⁊euitare destituit qͣđ accepit non uidebit᷑
ad eum ꝑuenisse quã quã posset dici net abinicio p̃ciũ
uenire. quia non fuit res hr̃ditaria quȩ distracta ẽ.
Syisi senatus rerum ex hrditate. distractaꝵ ñ hr̃dita¬
naꝵ fec̃ m̃cionẽ restitui tam̃ nondebet. quia nichil
debitum exegit restituhere euni nondebe nec impui¬
taturum ꝙ nõ debitũ soluit. S ⁊ sires sit redibita bic

Expanded text:
praestentur. Ait senatus: "placere, a quibus petita hereditas fupraestentur. Ait senatus: "placere, a quibus petita hereditas fuset, si aduersus eos iudicatum esset, pretia, quae ad eos rerum ex hereditate uenditarum peruenissent, etsi ante petitam hereditatem deperissent deminutaeue essent, restituere debere.' bonae fidei possessor si uendiderit res hereditarias, siue exegit pretium siue non, quia habet actionem, debebit pretium praestare: sed ubi ta re restituit quod accepit, non videbitur ad eum pervenisse: quamquam possit dici nec ab initio pretium venire, quia non fuit res hereditaria quae distracta est: sed etsi senatus rerum ex hereditate distractarum, non hereditariarum fecit mentionem, restitui tamen non debet, quia nihil scribit quod indebitum exegit restituere eum non debere nec imputaturum quod non debitum solvit. Sed si res sit redhibita, hic
Abbreviated transcription (Latin):
ifuctus caꝵ Iimꝑator seuerus epistolans ad celere
At̃ udetur fecisse ⁊ in male ficui possessorib fais
loqun senatus de his ẽ locutus ꝗ se hrđs existimĩt
as prte ad cas res refferramus quas distrahi expedi¬
qut quȩ contrahebãt magis hr̃ditatẽ quam fruc tiu
iant ut sit̾ in arbitriõ pecitoris qualẽ computacio
e fciat aduersus malesidĩ possessorem. utrum ne ipꝰ
ra istictuũ an p̃cii ⁊ usuraꝵ pt̾ motam controu̾siã
ht ante senatus de his locutus. sit qui se hr̃des exi
aa nueniendũ. Redactȩ inquit petcuniȩ exp̃ciore¬
rum uenditaꝵ. Redac tam sic accipiemus non solũ iã
exac tam. uerum. ⁊ siexigi potuit nec exactaẽ. Quid
siptꝰ petitani hr̃ditatẽ res distracerit. hic ipsȩ res
ueniunt fructꝰq eaꝵ. S si forteitales fuerint quȩ uł
sieriles erant uł itmp̃re ꝑiturȩ uł heȩ distractȩ sunt
ptio fortassis possit petitor eligere᷑ ut sibi p̾cia ⁊ usurȩ

Expanded text:
um. sed imperator Seuerus epistula ad Celerem idem uidetur fecisse et in malae fidei possessoribus: atquin senatus de his est locutus qui se heredes existimant. nisi forte ad eas res referemus, quas distrahi expedierat, quae onerabant magis hereditatem quam fructui erant: ut sit in arbitrio petitoris, qualem coae fidei possessorem, utrum ipsius rei et fructuum an pretii et usurarum post motam controversiam. Licet autem senatus de his locutus sit, qui se heredes exiconveniendum. "Redactae", inquit, "pecuniae ex pretio rerum venditarum". redactam sic accipiemus, non solum iam exactam, verum et si exigi potuit nec exacta est. Quid si post petitam hereditatem res distraxerit? hic ipsae res venient fructusque earum. sed si forte tales fuerunt, quae vel steriles erant vel tempore periturae, et hae distractae sunt vero pretio, fortassis possit petitor eligere, ut sibi pretia et usurae
Abbreviated transcription (Latin):
quesserĩt adse non ꝑtinẽ: etiam si aute litẽ contestatã
fecerint quominus possiderent ꝑ inde condempnando
quasi possiderent. Ita intellegendum ẽ ut ⁊ dolus p̃¬
ido abeo qui ab alio noñexigit ut a semetipso. sitem p̃r
eẽt libatus peti hrditatẽ posse. hoc utiq si exigere po¬
tuit.¶Qd aũt ait senatus eos qui bona inuasissent. lo¬
quit᷑ de p̃donib iđ de his quicum scirent ad se ñ ꝑuine
hr̃ditatẽ inuaserint bona scilicet cũ nullã causã hab̾¬
rent possidendi. Sy⁊ fructus non quos ꝑcepint inquit
senatus ꝗ ab uucio m̃te p̃donis res hr̃ditaria app̃dit.
Ađ si abinicio ꝗđ iustam causam habuit adipiscendȩ

Expanded text:
tinere, etiam si ante litem contestatam fecerint quo minus possiderent, perinde condemnandos quasi possiderent", ita intellegendum est, ut et dolus praeet culpa. et ideo ab eo qui ab alio non exegit vel a semet ipso, si tempore esset liberatus, peti hereditatem posse: hoc utique si exigere potuit. Quod autem ait senatus "eos qui bona invasissent", loquitur de praedonibus, id est de his qui, cum scirent ad se non pertinere hereditatem, invaserunt bona, scilicet cum nullam causam haberent possidendi. Sed et fructus non quos perceperunt, insenatus, qui ab initio mente praedonis res hereditarias adprehendit. quod si ab initio quidem iustam
Abbreviated transcription (Latin):
deietit. & sic serui quẽ torsor habbat gula sit p̃cisa ab iecto
cultelle. in quocr̃q eaꝵ culpist. eum lege aquilia tener
ꝓculus in tonsore eẽ culpã: & sane si ibi tondebat ubi excon¬
suetudine ludebat᷑. uł ubi transit᷑ frequens erat: ꝙ ei inputet᷑:
quã uis nec illud maledicatar s̃ iuloco ꝑrculoso sellã habent̃ĩ
tousori se ques cõmiscre ipse de sẽ quet i dedõc ssi alus tenut ali

Expanded text:
deiecerit et sic serui, quem tonsor habebat, gula sit praecisa ‹a›diecto deiecerit et sic serui, quem tonsor habebat, gula sit praecisa ‹a›diecto cultello: in quocumque eorum culpa sit, eum lege Aquilia teneri. Proculus in tonsore esse culpam: et sane si ibi tondebat, ubi ex consuetudine ludebatur uel ubi transitus frequens erat, est quod ei imputetur: quamuis nec illu‹d› male dicatur, si in loco periculoso sellam habenti tonsori se quis commiserit, ipsum de se queri debere. Si alius
Abbreviated transcription (Latin):
mortis quã occidit. Si quis ꝑiũ. aut suasũ medicam̃tũ alicui infun¬
dit uł ore uł crustere. uł sicũ unexe maloueneno. lege aqlia
eũ teneri.: quẽ ad modũ obstetrax sub ponens tenct᷑ s Siꝗs honuiuẽ
fame negaũte in factũ achone teneri neracius ait si seriũ
meũ eꝗtantẽ c̾ctato equo effeceris influm̃ p̃cipitar⁊. atqrdobõ¬
pieret in factũ ẽẽ dandã actionẽ offiliuis scribit. quẽ admo¬
dũ siseruus meus ab alio in inscidias deductus ab alio eẽt occisus.
s si plun iaculantib. seruus fũt occisus aquiliȩ locꝰẽ. S sicum
alii incampo iacularent᷑ seruus ꝑ eũ locũ transierit. aꝗliaces¬
sat. ꝗa ñ debuit ꝑcãpũ iaculatoriũ it̃ intẽ pestiuie facẽ. ꝗ ta da¬
ta oꝑa meum iaculatꝰ ẽ utiq aquilia tenebit᷑:¬
¶llpianꝰ libro xiiiii. ad edictũ. Itẽ mela scribit. si cũ pila ꝗdã
luderent. uehem̃cuis quis pila ꝑcussa intorsoris mauus eam

Expanded text:
titit quam occidit. Si quis per uim uel suasum medicamentum alicui infundit uel ore uel clystere uel si eum unxit malo ueneno, lege Aquilia eum teneri, quemadmodum obstetrix supponens tenetur. Si quis hominem fame necauerit, in factum actione teneri Neratius ait. Si seruum meum equitantem concitato equo effeceris in flumen praecipitari atqierit, in factum esse dandam actionem Ofilius scribit: quemadmodum si seruus meus ab alio in insidias deductus, ab alio esset occisus. Sed si per lusum iaculantibus seruus fuerit occisus, Aquiliae locus est: sed si cum alii in campo iacularentur, seruus per eum locum transierit, Aquilia cessat, quia non debuit per campum iaculatorium iter intempestiue facere. qui tamen data opera in eum iaculatus est, utique Aquilia tenebitlibro octauo decimo ad edictum. Item Mela scribit, si, cum pila quidam luderent, uehementius quis pila percussa in tonsoris manus eam
Abbreviated transcription (Latin):
labeo dic̃ lege aqlia eũ teneri: qua aliud alis msoraferũ ẽẽ sõ¬
let Celus aũt multũ int̾ eẽ dic̃. occidit an mortis consĩ p̃sti¬
t̃e: ut ꝗ mortis ciusĩ pstait ñ aquilia sedinfactu dc tigne:
teneitur: und affert eũ ꝗ uerenũ ꝓmedicoñto dedit & hano
ciusã mortis p̃stertisse quẽ ad modũ eũ qui furenti glidũ porrer̃
mersus ẽ. aut lassetus ui fluminis uic ł ꝑrerit lege aqlia te¬
nei ⁊ quẽ ad madũ siꝗs puerũ saxo illuxi ssae Ppculꝰ ait. si medicꝰ
seriũ imꝑite secũit. uł ex locato. uł ex lege aquilia cõpetẽ actio

Expanded text:
lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet. Celsus autem multum interesse dicit, occiderit an mortis causam praestiterit, ut qui mortis causam praestitit, non Aquilia, sed in factum actione teneatur. unde adfert eum qui uenenum pro medicamento dedit et ait causam mortis praestitisse, quemadmodum eum qui furenti gladium porrexit: mersus est aut lassatus ui fluminis uictus perierit, lege Aquilia teneri, quemadmodum si quis puerum saxo inlisisset. Proculus ait, si medicus seruum imperite secuerit, uel ex locato uel ex lege Aquilia competere actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
uł donet puto eum uti. atq iđo retinere usum fruc tum
eħ cassus ⁊ pegasus responder᷑. ⁊ põponĩ ꝓbat. Iõ solũ aũt¬
siego locauero retineo usumfructũ. s n si alius negociũ
meũ gerens locauerit usufruotũ. uilianꝰ scribit. retoĩe

Expanded text:
vel donet, puto eum uti atque ideo retinere usum fructum, vel donet, puto eum uti atque ideo retinere usum fructum, et hoc Cassius et Pegasus responderunt et Pomponius libro qusi ego locauero, retineo usum fructum, se‹d› et si alius negotium meum gerens locauerit usum fructum, Iulianus libro trige
Abbreviated transcription (Latin):
Poponius lib i. ad sabinũ. Ex silua cedua. pedim̃ta ⁊ ra¬
mos ex arbore usufructuariũ sũpturum. ex nõ cedua in
uineam sumpturũ dũ ne fundum deterion ẽ faciat.
Arborib cuulsis. uł uiuẽ tor de iectis usq ad usũ suũ
uillȩ posse usufruc tuariũ ferre labeo ait. nec mat̾ra
eum ꝓ ligno usura si hãt u̾n utatur ligno. quã senten¬
tiã puto ueram. alioꝗn. intorus ager sit hunc casũ passũ.
om̃s arbores auferret fructuariꝰᷤ mat̾iam tam̃ ipsã suc¬
cidere: quantũ aduillȩ refet tionẽ putat posse quẽ ud¬
modũ calcẽ inquit coquęte. uł arenam fodere. aliud¬
ue ꝙ edifficio netessariũ sum mere¶ Nuus usufruc tu
legato. nauigandum trntendã puto. licet nausra gia ꝑr¬
culum un meent utui᷑ enĩ adħ paraturut uaiuig̾et.¬
fruendam concede. uł locare uł uende potẽ. Nã ⁊ quilo¬
cat utitur : qui uendit utitur. s nsialii p̃cario concedit

Expanded text:
Pomponius libro quinto ad Sabinum.Ex silua caedua pedamenta et raPomponius libro quinto ad Sabinum.Ex silua caedua pedamenta et ramos ex arbore usufructuarium sumpturum: ex non caedua in uineam sumpturum, dum ne fundum deteriorem faciat. 1Arboribus evolsis vel vi ventorum deiectis usque ad usum suum et villae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno usurum, si habeat unde utatur ligno. quam sententiam omnes arbores auferret fructuarius: materiam tamen ipsum succidere quantum ad uillae refectionem putat posse: quemadmodum calcem, inquit, coquere uel harenam fodere aliudue quid aedificio necessarium sumere.Nauis usu fructu legato nauigandum mittendam puto, licet naufragii periculum immineat: nauis etenim ad hoc paratur, ut nauiget.fruendam concedere vel locare vel vendere potest: nam et qui locat utitur, et qui vendit utitur. sed et si alii precario concedat
Abbreviated transcription (Latin):
arũ ꝑtine : Ergo ⁊piscacionĩa seminaris au tes &semand̾.
ad fruc tuariũ ꝑtinẽ. ita tam̃ ut etuende ei. ⁊ semina¬
re lictat. debet tam̃ conserendi agri causa seminaru pa¬
ratum semꝑ renouare. quĩsii instrum̃tũ agri: ut funto u¬
suftuctu dño restitutur. Instrum̃ti aũt fruc tum hab̃e
debet uendendi tam̃ facultatẽ non ht̃. Nã ⁊ si fundi usisru¬
ctus fuit legatus. ⁊s agerꝰ uisde paulo in fundum cuiꝰ usus
sructus fuit legatus ͤnsi ager̃ solebut pat̃ familias uti ud
salice uł arundine puto fruc tuari ac tenus ueluti pose:
ne er̃eo uendat nisi forte silicti. uł sdie pularris uł a¬
rundincͭ usus fructus sit legatus. ãc̃ enim nuendere po
tẽ. Namꝯ trehacius scribat siluam ceduã ⁊ arundinetũ
posse stuc tuarrũ cedere. sic̃ pit familias cedebat. Poebi¬
dere. liaet pat̃ familias non solebat uendẽ. ẜipse futdađ
inodum enim reffertendũ ẽ non ad qualitatẽ utendi.

Expanded text:
e: ergo et piscationum. Seminarii autem fructum puto ad fructuarium pertinere ita tamen, ut et vendere ei et seminare liceat: debet tamen conserendi agri causa seminarium paratum semper renovare quasi instrumentum agri, ut finito usu fructu domino restituatur. Instrumenti autem fructum habere debet: vendendi tamen facultatem non habet. nam et si fundi usus fructus fuerit legatus et sit ager, unde palo in fundum, cuius usus fructus legatus est, solebat pater familias uti, vel salice vel harundine, puto fructuarium hactenus uti posse, ne ex eo vendat, nisi forte salicti ei vel silvae palaris vel harundineti usus f harundinetum posse fructuarium caedere, sicut pater familias caedebat, et uendere, licet pater familias non solebat uendere, sed ipse uti: ad modum enim referendum est, non ad qualitatem utendi. 10
Abbreviated transcription (Latin):
fueitiuꝰis retinem tam̃ ususructũ. naqui racione inꝗt
ntietur apprictario possessio etia fur suga seruusset pari raci¬
one etia usussructus retietur side tractat ꝗdsiqui possemo¬
nẽ eiꝰ nactus at unquẽ ad modum apprictario possidi den¬
nit ita ctiam usussructus iniat eiti omo ⁊ at pors dio

Expanded text:
fugitivus, retineri tamen usum fructum: nam qua ratione, inquit, retinetur a proprietario possessio, etiamsi in fuga servus sit, pari ratione etiam usus fructus retinetur. Idem tractat: quid si quis possessionem eius nactus sit, an, quemadmodum a proprietario possideri desinit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
Id lib x. ad sabinum. Ieẽ si fundi usufructus legatus ꝗc ꝗd¬
ñ. itfundo nascitur. ꝗeꝗd inde ꝑcip potẽ. ipsius fructu ẽ.
sitam ut boni uiri arbitratu fruatur. nã ⁊ celsus lib̾ .ii.
ti incofudo sint.cor: quoq usufructus at eum ꝑtinet. ẜnla¬
pidicmas hãt ⁊ lapidem cede uelit. uł cretisodinas hãt uł
ũ ctũ legatum sint inuenta. cũ tocius agri relinquatur u¬
susructus nom parcũ continȩant᷑ legato Ihiuc uic inus
trac tatus ẽ qui solet in eoꝙ accessit trac tari. ⁊ placuit
allutionis quoq usufructũ ad sruc iuartũ panere. Ensi
insula iusta fundũ influmine nata stt. etꝰ usu fructũ ad

Expanded text:
fundi usus fructus sit legatus, quidquid in fundo nascitur, quidquid inde percipi potest, ipsius fructus est, sic tamen ut boni uiri arbitratu fruatur. nam et Celsus libro octin eo fundo sint, earum quoque usus fructus ad eum pertinet.Sed si lapidicinas habeat et lapidem caedereuctum legatum sint inventa, cum totius agri relinquatur usus fructus, non partium, continentur legato. Huic vicinus tractatus est, qui solet in eo quod accessit tractari: et placuit alluvionis quoque usum fructum ad fructuarium pertinere. sed si insula iuxta fundum in flumine nata sit, eius usum fructum ad