comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aduerbium ẽ pars orationis indecli pcibilis cuius significatio uerbis adicit᷑ : Hoc epimꝑfiet
ad uerbium uerbis additum quod adiectiua nomina appellatiuis nominibus ad¬
iuncta ut prudens homo prudenter agit felixiuir feliciter uiuit : sunt lgitur quaedama¬
uerbi a quȩ omnibus conuenienter sociantur tẽ poribus ut sapienterdico sapienter dicebanu
pieneter dixi sapienter dixeram sapienter diccim : Recte fticio rectesticuebã recte feci recte fectre
recte facia : Sunt alia quae cum separit trm tẽ pora significant: neces sario sẽparatim eis conungin¬
tur ut hodie facio heri feci eras faciam: uunc in tellego antea intellexi posteo intellegan
quamuis usus in eis quo que uariat: Sunt quae cum omnibus apte p̃ciantur modisfit diligen
co as diligentercura : Vt inã diligenter curares : cũ diligenter cupes diligenter eura reuels
Sunt qui ep̃ ommibus modis possunt coniungi ut necum est delior ttetiuum in dicttiuo non adiungt

Expanded text:
aduerbium est pars orationis indeclinabilis, cuius significatio uerbis adicitur. hoc enim perficit aduerbium uerbis additum, quod adiectiua nomina appellatiuis nominibus adiuncta, ut prudens homo prudenter agit, felix uir feliciter uiuit. sunt igitur quaedam aduerbia, quae omnibus conuenienter sociantur temporibus, ut sapienter dico, sapienter dicebam, sapienter dixi, sapienter dixeram, sapienter dicam; recte facio, recte faciebam, recte feci, recte feceram, recte faciam; sunt alia, quae cum separatim tempora significant, necessario separatim eis coniunguntur, ut hodie facio, heri feci, cras faciam; nunc intellego, antea intellexi, postea intellegam, quamuis usus in eis quoque uariat; sunt quae cum omnibus apte sociantur modis, ut diligenter curas, diligenter cura, utinam diligenter curares, cum diligenter cures, diligenter curare uelis; sunt quae non omnibus modis possunt coniungi, ut ne, cum est dehortatiuum, indicatiuo non adiung
Abbreviated transcription (Latin):
curandus digpus cura orpandus digpus orpari. Ordipandus digpus ordipari Lege ndus de¬
nus legi Eoquendus dignus deloquantur homines Inlus desinentium formae : similes sunt dimꝰ iu¬

Expanded text:
curandus dignus cura, ornandus dignus ornari, ordinandus dignus ordinari, legendus dignus legi, loquendus dignus de quo loquantur homines. in lus desinentium formae similes sunt diminu
Abbreviated transcription (Latin):
affirmabat : Not tndum taimeni quodoognosco cognoui cognitum &agnofo agnoui agnitum
infrequentiore usustadiunt proo penultima product quã ueturcis simi seruabantana logiã
sequentes i. correpttmad hibentia : Vnde iuuenalis in i : agnitus accipies iub& a prȩcone uocata

Expanded text:
adfirmabat». notandum tamen, quod cognosco cognoui cognĭtum et agnosco agnoui agnĭtum in frequentiore usu faciunt, pro o paenultima producta, quam uetustissimi seruabant analogiam sequentes, i correptam adhibentia. unde Iuuenalis in I: «agnĭtus accipies, iubet a praecone uoca
Abbreviated transcription (Latin):
& inquarta : reperio repperi cõperio cõperi : geminnt consonantẽ in prima quidemꝰ
coniugatione duomono syllaba dodedi stostet: in secunda principales mado syllabas mor¬
deo momordi tondeo totundi : in tertiax : aliae principales aliae finales: principales
quidaem utdisco ut didici cano cerini pello pepul: finales uero : ut credo credidi uerdo
uendidi: formis igitur generalibus prȩteriti cognitis ñ uno neces sarium ẽẽ exsti¬
mo depenultimis quoque unius cuiusque formulȩ syllabis genera liter tractare :
Nonmimis enum hae quoques .i. penultima ad omnem rationem declinationis tã
prae teri ꝑ fecti quã plus quã ꝑ fecti nec non &i ã participiorum eiusdem te

Expanded text:
 in quarta: reperio repperi, comperio comperi. geminant consonantem in prima quidem coniugatione duo monosyllaba: do dedi, sto steti; in secunda principales modo syllabas: mordeo momordi, tondeo totondi; in tertia alia principales, alia finales: principales quidem, ut disco didici, cano cecini, pello pepuli; finales uero, ut credo credidi, uendo uendidi. formis igitur generalibus praeteriti cognitis nunc necessarium esse existimo de paenultimis quoque uniuscuiusque formulae syllabis generaliter tractare. non minus enim hae quoque ad omnem rationem declinationis tam praeteriti perfecti quam plusquamperfecti nec non etiam participiorum eiusdem te
Abbreviated transcription (Latin):
fict & tuncpro pride est p̃positio ut contra adulterũ dicobata MΟΙXΟrΑΕΩ contradico ar tpntco

Expanded text:
ignificat. et tunc proprie est praepositio, ut contra adulterum dico κατὰ μοιχοῦ λέγω, contradico
Abbreviated transcription (Latin):
itic: q uis quidalius alius: alisquoque aptiquis sum praalix protulerunt: eius genitiuus¬
tarus est in usu : Et cũ debuit uua sillaba uincere suũ norinatiuũ &datiuũ tam̃

Expanded text:
ea: quis quid, alius aliud. alis quoque antiquissimi pro alius protulerunt; eius genetiurarus est in usu et, cum debuit una syllaba uincere suum nominatiuum et datiuum, tam
Abbreviated transcription (Latin):
uo ecitiuos habere nompossunt : cum ab negant prae sentium demonserationem
ꝑsonarum : Vocttiuus autem praesentem sol& demonstrare ꝑ sonã : Sunugitur
inpronomipubus modide clinttiopũ quat tuor : Primus q̃uin tribus primitiuorũ
ꝑ sopas cenpitur ꝑ obliquos casus : Nã nomipatiuus primȩ ꝑsopae dis sonus est age¬
nitiuo : Tertiae uero deficit : ut egomei uelmis tutui ueltis sui quod debuit qsecundum a pa¬
logiam eẽ sui uelsis : quod dubittitionis cciusa ne uerbum eẽ putetur: recu sauerunti
proferrenã ad grȩcorum init tetiont̃ his quoque ut imurduplicibus geñitu s Pro¬

Expanded text:
uocatiuos habere non possunt, cum abnegant praesentium demonstrationem uocatiuos habere non possunt, cum abnegant praesentium demonstrationem personarum, uocatiuus autem praesentem solet demonstrare personam. sunt igitur in pronominibus modi declinationum quattuor. primus, qui in tribus primitiuorum personis cernitur per obliquos casus nam nominatiuus primae personae dissonus est a genetiuo, tertiae uero deficit, ut ego mei uel mis, tu tui uel tis, sui quod debuit secundum analogiam esse sui uel sis, quod dubitationis causa, ne uerbum esse putetur, recusauerunt proferre. nam ad Graecorum imitationem his quoque utimur duplicibus genetiuis pro
Abbreviated transcription (Latin):
cunide adiungi nompos sunt : Carent uocatiuo : Nntugirur alia monoptota: ut ista ec cũ
uieͦss ol lum mecum tecũ secũ nobiscum uobiscũ: alia triptota ut sui sibi se meu
tuum suum postrũ uestrũ : Aliate traptota ut tuus suus illud istud. aliapent aptota
ut ille ise isti : Nã ex aptota pronomipti non inueniuntur quia secunda ꝑ sona inquaso¬
la sex casus inuepiripos sunt similem hab& nomipattiuo uocatiuum: Vt uirgilius in .iiii.
nomipatiuũ protulit : tuque puer quetuus : Tofentius uocatiuũ in eunucho Omeatu:
diriuatiua quo que primaeꝑ sonae habent uocetiuos qui a pos sunt secundar adiungiꝑ sopac
ut dicłũ est : pontam̃ in omnibus uariantur casibus nec in pominibiꝑs tamen hoo inue¬
nies nisi tribus: que nominatiuum us &genitiuum in ius terminantia secundum
quorundam propomiũ declinettionẽ flectuntur : Vpdequidam de copti pronomi¬
naea ẽẽ putauersin:ut upus unius solus solius totus totius : na ullus muillur alurs

Expanded text:
cundae adiungi non possunt, carent uocatiuo. sunt igitur alia monoptota, ut istuc; eccum, eccos, ellum; mecum, tecum, secum, nobiscum, uobiscum; alia triptota, ut sui, sibi, se, meum, tuum, suum, nostrum, uestrum; alia tetraptota, ut tuus, suus; illud, istud; alia pentaptota, ut ille, ipse, iste. nam hexaptota pronomina non inueniuntur, quia secunda persona, in qua sola sex casus inueniri possunt, similem habet nominatiuo uocatiuum, ut Virgilius in IIII nominatiuum protulit: «tuque puerque tuus», Terentius uocatiuum in eunucho : «o mea tu». deriuatiua quoque primae personae habent uocatiuos, quia possunt secundae adiungi personae, ut dictum est, non tamen in omnibus uariantur casibus. nec in nominibus tamen hoc inuenies nisi tribus, quae nominatiuum in us et genetiuum in ius terminantia secundum quorundam pronominum declinationem flectuntur. unde quidam decepti pronomina ea esse putauerunt, ut unus unius, solus solius, totus totius; nam ullus, nullus, alius
Abbreviated transcription (Latin):
or cognatus nascerecur ⁊ ległtius repatus
re imilicaris libro i: sed latera eorũ subducantur ab hostibus repos sint uulnus accipere ũtpreximi

Expanded text:
or cognatus nasceretur». Vegetius Renatus rei militaris libro primo: «sed latera eorum subducantur ab hostibus, ne possint uulnus accipere, et proximi
Abbreviated transcription (Latin):
ualiuus cemodi enim nominauocatio fieri non pocest: quarius lic& &iam ad secundan eacon¬
uge f e personam sed pernominatios ut quiestis quales estis uterque scipiones uocamini sin¬
nliuens ssid me cerni prandete apud ine : Vrgilius ini: sed uos quitandem quibus aut uenis¬
ds ipborispronomm aucro primȩ ueltertiȩ personȩ minimepos sunt habere uocatiuumnisi posses¬
iuc primae con iungantur uel diriguntur ad secundampersomam quippecum potest aleãdsu

Expanded text:
uiuscemodi enim nomina uocatio fieri non potest, quamuis licet etiam ad secundam ea coniungere personam, sed per nominatiuos, ut qui estis? quales estis? uterque Scipiones uocamini, singuli ueniatis ad me, terni prandete apud me. Virgilius in I: «sed uos qui tandem, quibus aut uenistis ab oris?». pronomina uero primae uel tertiae personae minime possunt habere uocatiuum nisi possessiua primae, quando coniunguntur uel diriguntur ad secundam personam, quippe cum possit aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
rente s dicimus quis mouetur qui sambulat quis loquitur: cũ mani festus sit actus de
potis irł ambulatio ił loquola ꝑsonauero agens incertã: Idoo nubie pensine paotemcupiuũ¬

Expanded text:
erentes dicimus quis mouetur? quis ambulat? quis loquitur? cum manifestus sit actus, id est motus uel ambulatio uel loquella, persona uero agens incerta; ideo subiectiones nominatiu
Abbreviated transcription (Latin):
rata tonentẽ : atitubo quoque titubatus : Virgiliur sueftigia presso baudtenuit ti¬
tubata solo : Idem in .ii : nunc eas sum lum in elugent : Quamuis a care futuri participiũ nt :

Expanded text:
rata tonantem». a titubo quoque titubatus. Virgilius in V: «uestigia presso / haud tenuit titubata solo». idem in II: «nunc cassum lumine lugent», quamuis a careo futuri participium n
Abbreviated transcription (Latin):
uancio est quodimusu fuit uetustissimis : Gracdis prose : sinconfieđ populi des̃derium cõprobaborei¬
publice commoda : alia uero absque .c̃. intũ fiunt sup ipa ũt iras cosiratum ulebrultum nas cor
natum obliuis cor oblitum: Excipitur defttoscor: defessum faciens supinũ & participium prae¬
teriti defessus : u torentius in adelphis : defessus sum ambulondo : Idemin phormione: neque
defłcis carus que adeo experier : Nã habeo quod est deficios defectus fit participium prae teri¬
ti : Excipiuntur etiam duo cõposita quae quã uis ante penultimã ÷ habeant correptã intũ
tamen non inctum faciunt supinum comminiscor cõmentũ adipiscor adeptum : Nã areminis¬
cor supinum uel participium praeteriti uel futuri in usu non inueni : Quamuis ratio hoo quoque

Expanded text:
ncio est, quod in usu fuit uetustissimis. Gracchus pro se : «si nanciam populi desiderium, conprobabo reipublicae commoda». alia uero absque c in tum fiunt supina, ut irascor iratum, ulciscor ultum, nascor natum, obliuiscor oblitum. excipitur defetiscor defessum faciens supinum et participium praeteriti defessus, ut Terentius in adelphis : «defessus sum ambulando». idem in Phormione : «neque defetiscar usque adeo experirier»; nam ab eo quod est deficio defectus fit participium praeteriti. excipiuntur etiam duo composita, quae quamuis antepaenultimam i habeant correptam, in tum tamen, non in ctum faciunt supinum: commĭniscor commentum, adĭpiscor adeptum. nam a reminiscor supinum uel participium praeteriti uel futuri in usu non inueni, quamuis ratio hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
si sit acorraptis cemenittum ut est. parrͥ cida : blacepimeium perse copesice quae Pas¬
imtes ex qubus dictiomibs estũ nuepimus diuisionefacta bͥsis pres e intel legendis

Expanded text:
si sit a corruptis compositum, ut est parricida. hoc enim ipsum per se compositum quaeentes ex quibus dictionibus est, inuenimus diuisione facta eas per se intellegendas
Abbreviated transcription (Latin):
id tractare conabor  In .b. inuenitur syllaba desinens si sequens quoque ab eodem in cipiat ut sabburra

Expanded text:
id tractare conabor. in b inuenitur syllaba desinens, si sequens quoque ab eodem incipiat, ut Sabburra
Abbreviated transcription (Latin):
at nominatiuum : ad quod multa sunt dicenda : primumi q uosloco aspirationis ut si¬
pradiximus quȩ ẽ in princi piotertiae ꝑsonae apud grȩcos idest is prac poneretur no¬
minatiuo eẽt dubigatio ad coniunctionẽ si: quomodo enim ꝓ orsui & oysibi fabie set
sic nominatiuus ÷ s d ebuit eẽ : & i aliis enim dictionibus quibusdamso llatiaeo

Expanded text:
at nominatiuum? ad quod multa sunt dicenda. primum quod, si loco aspirationis, ut supra diximus, quae est in principio tertiae personae apud Graecos, id est ἵ, s praeponeretur nominatiuo, esset dubitatio ad coniunctionem si; quomodo enim οὗ sui et οἶ sibi et ἕ se, sic nominatiuus ἵ si debuit esse. et in aliis eni
Abbreviated transcription (Latin):
łitereo illued quo gio adtendendum quod separatu comꝰposita nonsolum in simplices
re oluuntus dictiomies sed &iam inante compositasi sicut sunt e a quata tribus ut
umplioribus componuntur : ipsa tamen quo que ante composita necesseost indias
ntisulagibiles dit iones resolui : Eom ponunturtamen &iam quae dam exde copo

Expanded text:
ergo illud quoque attendendum, quod separata composita non solum in simplices resoluuntur dictiones, sed etiam in ante compositas, sicut sunt ea, quae a tribus uel amplioribus componuntur. ipsa tamen quoque ante composita necesse est in duas intellegibiles dictiones resolui. componuntur tamen etiam quaedam ex decompo
Abbreviated transcription (Latin):
rantur gbliquis casibus iunguntur nisi ꝑdefectionẽ profertentun intransitiue profe¬
rantiuux intransitiuen t curritur ame procurro : uel saiturate prostus : uel sedetur abillo
pro sed& ille: quã iuis in eis quoque potestipsares intollegi uoce pas siua ut curritur cursus & bel¬
latur bellũ unde &iam si non ad detur a quõ potest tm̃ sensufi complere ipsus rei quae
gitur: uirgilius in uisercerdiame e prininus armis: terentius in eunuelio queligitur

Expanded text:
bus iunguntur, nisi per defectionem proferantur: intransitiue, ut curritur a me pro curro uel statur a te pro stas uel sedetur ab illo pro sedet ille; quamuis in eis quoque potest ipsa res intellegi uoce passiua, ut curritur cursus et bellatur bellum, unde etiam, si non addatur a quo, potest tamen sensum complere ipsius rei, quae agitur. Virgilius in VII: «certatur comminus armis». Terentius in eunucho : «quid agitur?::
Abbreviated transcription (Latin):
cirus derpbex stimguosin raro est usu: Virgilius iniui c uniginere exti aeta mema sape¬
i sa dedi seti pro extinxis sem pretulit : Cice rortimen marato stinguens perticipi
onosfica si ea pce foeist euens praeclara in sigona caeli: Idempassiuun quurt ore

Expanded text:
ius simplex stinguo in raro est usu. Virgilius in IIII: «cum genere extinxem, memet supeipsa dedissem» pro extinxissem protulit. Cicero tamen in Arato stinguens participio on
Abbreviated transcription (Latin):
&iam sultrabitur consonans ut coeo coss: Pruncipailes syllabȩ hocest in principio dictionum positae ab omni¬
bus incipere literis desin ere tamen non inomnes pos sunt sed in has : Nocales quidem om̃saqua cũ que
consonante incipiat sequens syllabant mare genus filius uotum ludus : inconsonantes uero si sequens spl

Expanded text:
iam subtrahitur consonans, ut coeo, cois. principales syllabae, hoc est in principio dictionum positae, ab omnibus incipere literis, desinere tamen non in omnes possunt, sed in has: uocales quidem omnes, a quacumque consonante incipiat sequens syllaba, ut mare, genus, filius, uotum, ludus; in consonantes uero, si sequens syl
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. addero calcar, Virgilius ineii: seo spumantis equi foder& cal caribus uemos
orquoque maris mono syllabum similiter producit a in geno tiuo & est proprium
nluui: Namsi nasum uelimus significare : Hacenaris huius naris Similaingene¬
tiuo nomina tiuum proferinus. Si cut frequentero uidius ponit ut in ui metamor

Expanded text:
tibus addere calcar». Virgilius in VI: «seu spumantis equi foderet calcāribus armos». Nar quoque Nāris monosyllabum similiter producit a in genetiuo et est proprium fluuii. nam si nasum uelimus significare, haec naris huius naris similem genetiuo nominatiuum proferimus, sicut frequenter Ouidius ponit, ut in III metamor
Abbreviated transcription (Latin):
umaliis extro secus ꝑ sonis nisi ꝑtransitionem quomodo & primitiũu eius idestnisi prius
pos seroreaius prafios eatur inalĩgruerbum ꝑ senam & sic abilla rursus apo sessioneinter

Expanded text:
um aliis extrinsecus personis nisi per retransitionem, quomodo et primitiuum eius, id est nisi prius a possessore eius proficiscatur in aliam uerbum personam et sic ab illa rursus ad possessionem ter
Abbreviated transcription (Latin):
us ad laudẽ sui rogte ille ut sui cciusa facias : quod si quis dicat cur ergo &ie is
cũ sit semꝑ relmoidumnon est cõmune trium generum pespondemus qđ sui sibi

Expanded text:
us ad laudem sui, rogat te ille, ut sui causa facias. quodsi quis dicat cur ergo etiam is, cum sit semper relatiuum, non est commune trium generum? respondemus, quod sui, sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Oraqpom̃ est qđ pponitur nomini uł differentiae causa uel qd tempore quo sabinos romani ad¬
sciuer t ciuitati adc̃ firmandã conuine tionem Nomina illorum suis p̃ ponebant nominibus

Expanded text:
raenomen est, quod praeponitur nomini uel differentiae causa uel quod tempore, quo Sabinos Romani asciuerunt ciuitati ad confirmandam coniunctionem, nomina illorum suis praeponebant nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
utsara ex egi exigo exoletus exul cero ix aequttius exccudio : Et omni a quidem su praidicta comsimi lem
u dictum estium habent: frequentiuscutem a & ab & abs. uerbis peessiuis uel ablatiuo uinguitus :
utꝰ mor auro uel ab illo suel abs quo lib& uel aufero : Euero celex : frequenter temportlia in uepa¬
untur : Vt uiriraliũs in .viii : Ex illo cele breatns honos laetiminores serud  diem .E. autem in

Expanded text:
aro, exegi, exigo, exoletus, exulcero, exaequatus, exaudio. et omnia quidem supra dicta consimilem, ut dictum est, uim habent. frequentius autem a et ab et abs uerbis passiuis uel ablatiuo iunguntur, ut amor a uiro uel ab illo, accipio ab illo uel abs quolibet uel aufero; e uero uel ex frequenter temporalia inueuntur, ut Virgilius in VIII: «ex illo celebratus honos, laetique minores / seruauere diem». e autem in
Abbreviated transcription (Latin):
tantum anuocatiuus : sedussterque in eo eẽ ostenditur: q̃uomodo & in ominibus ferelatinis nomimlo¬
absque apus terminantilus secundȩ declinationis : & qm̃ tripho quod appollonius arguit uocatiumn
mneum sputauit deceptus a nominum uocatiuis qui coniunguntur secundȩ persone fũtscribeuir

Expanded text:
tantum an uocatiuus: sed uterque in eo esse ostenditur, quomodo et in omnibus fere Latinis nominibus in us terminatibus secundae declinationis. et quondam Trypho, quod Apollonius arguit, uocatiuum eum solum putauit, deceptus a nominum uocatiuis, qui coniunguntur secundae personae uerbor
Abbreviated transcription (Latin):
sum in comparatiuis partium orationis fiunt &iam superlaciua : SunTigitur formȩ suꝑlatiuorum oc tõdio
quidem inquas plera qu edesinunt superlatiua rimus & simus : sex uero inquas pauca desinunt . limus

Expanded text:
um in comparatiuis partium orationis fiunt etiam superlatiua. sunt igitur formae superlatiuorum octo: duae quidem, in quas pleraque desinunt superlatiua, rimus et simus, sex uero, in quas pauca desinunt, limus
Abbreviated transcription (Latin):
latipa seugryca apudgrȩcos in ori desinentia nutrisnas exmutata umlus
iaciunt genetiuum ut hoc templum huius templi hoopeliuis luius pelii: hoc osteriũ

Expanded text:
Latina seu Graeca, apud Graecos in ον desinentia, neutra sunt et mutata um in i faciunt genetiuum, ut hoc templum huius templi, hoc Pelium huius Pelii, hoc hostoriu
Abbreviated transcription (Latin):
Scqum non adultia sed adamara facta comparatione ostendit parũ ma liquid dulcedinis quã ȩ̧tera
iubere ponticum mare : Est quando sup̃ latiuo comiuratiuus cõparatur : ut achilles ftatissimo tro¬
iaporum haecto re fortior fuit : est quando cõparatiuus ad cõparatiuũ cõparatur tfertior ach&

Expanded text:
m non ad dulcia, sed ad amara facta comparatione ostendit, paruum aliquid dulcedinis quam cetera habere Ponticum mare; est quando superlatiuo comparatur, ut Achilles fortissimo Troianorum Hectore fortior fuit; est quando comparatiuus ad comparatiuum comparatur, ut fortior Ach
Abbreviated transcription (Latin):
peritus docere & similia : Horatius in primo carmipum: & celerẽ sequis iacemꝰ idest calerem
adisequendum sic& alia : Il ud euiamin hoemodo contemplandum q̃uod uerbis precept iusstpubuedla¬
Stiui adiunguntur possumus d accusatiuos copulxgreanfinito s̃ gonsequentibus : Vt iubeotibi

Expanded text:
peritus docere et similia. Horatius in I carminum : «et celerem sequi / Aiacem», id est celerem peritus docere et similia. Horatius in I carminum : «et celerem sequi / Aiacem», id est celerem ad sequendum. sic et alia. illud etiam in hoc modo contemplandum, quod uerbis praeceptiuis, quibus datiui adiunguntur, possumus et accusatiuos copulare infinitis consequentibus, ut iubeo tibi
Abbreviated transcription (Latin):
nhil est : & bonum est legeretut ile est currere : aptum est scribere. optimũ est philo sõphari
od eũ aluisuo cibus uerbi fticere nompos sumus ut nomen cum substaptiuo uerbo adeses idest
hlus modis uerborun ad ungamus s̃igm ficcontes loco nomns ipsius rei has uoces nosaccipere :
Cumndico eumbopũ est legerei mihil aliud sigrifico ns̃ bopa est lectio : Iitq apud graecos & iamar¬
ticulis adiungitur infipitum̃more nomipum : Cumcuitem singest uelalio huius ce modi uer¬
bo idest subsitintiuo proferam bonun : uel commedum nel ut ile: nel aliud liuiusce mecdi casuale
nom ipsits uerbi quali tatem sedilliusrei inqua fit actus uerbi sigm fico ut sidicam borum
lego peces se est uel corinen uel opus uel tale aliquid intellegi : Nqe moepimdicit. bonũ sest
lego quomodo bonum est legere Nominatiuis quoque adiectiuorum &obliquis corẽpul¬
cherrina figura coniungitur in finitionsi atfortis bellare prudens intellegere: sapienspro uidero

Expanded text:
nihil est», et bonum est legere; utile est currere; aptum est scribere; optimum est philosophari. quod cum aliis uocibus uerbi facere non possumus, ut nomen cum substantiuo uerbo id est est eis id est aliis modis uerborum adiungamus, significantes loco nominis ipsius rei has uoces nos accipere. cum dico enim bonum est legere, nihil aliud significo nisi bona est lectio. itaque apud Graecos etiam articulis adiungitur infinitum more nominum. cum autem sine est uel alio huiuscemodi uerbo id est substantiuo proferam bonum uel commodum uel utile uel aliud huiuscemodi casuale, non ipsius uerbi qualitatem, sed illius rei, in qua fit actus uerbi, significo, ut si dicam bonum lego, necesse est uel carmen uel opus uel tale aliquid intellegi. nemo enim dicit bonum est lego quomodo bonum est legere. nominatiuis quoque adiectiuorum et obliquis eorum pulcherrima figura coniungitur infinitum, ut fortis bellare; prudens intellegere; sapiens prouidere;
Abbreviated transcription (Latin):
datiuos : Vt terentius in andria : Cam iners. temnulli consilii promillius consili: I
inhe autentimorumeno : dũ loquitur alterx pro alter : Et in eunucho Solspns
hiridiculo fuit prosoli : &cui cui modo procuius cuius modi: Cice roprosexto nscaq
Vereorenim cuicui modiẽ rosci. neita hunc uidear seruare: Vt tibi ommipo nene¬
percerim: cũigituriumiore frequentius rupradicta neminas secun cundun
imus terminicintium pnonominum formã declinauerint in uno ex eismais

Expanded text:
datiuos, ut Terentius in Andria : «tam iners, tam nulli consili», pro nullius consilii. idem in heautontimorumeno : «dum loquitur alterae», pro alteri, et in eunucho : «solae mihi ridiculo fuit», pro soli, et cuicuimodi pro cuiuscuiusmodi Cicero pro Sexto Roscio : «uereor enim, cuicuimodi es, Titi Rosci, ne ita hunc uidear seruare, ut tibi omnino non pepercerim». cum igitur iuniores frequentius supra dicta nomina secundum in ius terminantium pronominum formam declinauerint, in uno ex eis magis
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃a hec & apͥ nr̃osinuenis Virgł in .viii. Nocte suꝑ media tuti submatrib: agnibala Tũ eceste : Cicero

Expanded text:
omnia haec et apud nostros inuenis. Virgilius in VIIII: «nocte super media tuti sub matribus agni / balatum exercent». Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
cirtur tarturis hocsul phur hatas sul pluris. he celaseo furbaos suris: Eaxciptur he sa¬
tur luius fatis : r deluccnis saturumteren obsida hostem : Quod ideo est secur¬
dit decdpectionis quia facit femimuum in adesinens id est haec satura. Terentius
uȩ epra: Sedcumtu satura atque hae briaris puerut satur sit facito. Quod apro¬
boprae tormis sum doctissime ad tendit noster precaptor łe decistus omnis &o¬
quentiae decus. Cuiquicquid in me sit doctrinae postdeum imputo : Excipiuntur &diã
inneutris haeo quȩ prounoncornopto habent ꝑ obliquos ecisus : ite hoc robur huus ro¬
boris: ebur eboris femor gemonis : Haratius ÷ ferant ibe tintetuum. Virgł in xii:
tiuis uidetur a pominatiuo iocipus ne pirgo qui & inusunon est : persius : & quae semelin¬
tus innata est rupto iecore exierit spccies ardori n as desinentia latipa masculingt ous

Expanded text:
phuris, hic et haec fur huius furis. excipitur hic satur huius saturi, unde Lucanus: «saturum tamen obsidet hostem», quod ideo est secundae declinationis, quia facit femininum in a desinens, id est haec satura Terentius in hecyra : «sed cum tu satura atque ebria eris, puer ut satur sit, facito», quod a Probo praetermissum doctissime attendit noster praeceptor Theoctistus, omnis eloquentiae decus, cui quicquid in me sit doctrinae post deum imputo. excipiuntur etiam in neutris haec, quae pro u o correptam habent per obliquos casus, ut hoc robur huius robŏris, ebur ebŏris, femur femŏris. Horatius: «femur, Cerinthe, tuum». Virgilius tiuus uidetur a nominatiuo iocinus uenire, qui in usu non est. Persius: «et quae semel intus / innata est rupto iecore exierit caprificus?». in as desinentia Latina mas
Abbreviated transcription (Latin):
Terentius meunucho : Ego neimpertitoris uirtutem noueram & usmimlitũ sine sangui peho
nompos sefieri quiabs tergẽ tem uulpera : Estenim quaternarius lambus quistart non
ferentue causa quidam mulxi protulorunt qui a mułeto quoquiet muln quiei : Sediurgi¬
lius in .ui. georgico: quod surgentedie mul sere oris que diurnis noete premunt : epniu s in
.vII. analiumsmmile eeshuom auem conpulsam fluctibus pontus : Ioem uiui erelopis uent̃᷑

Expanded text:
Terentius in eunucho : «egone? imperatoris uirtutem noueram et uim militum, / sine sanguine hoc non posse fieri: qui abstergērem uulnera?». est enim quaternarius iambus, qui stare nonferentiae causa quidam mulxi protulerunt, quia mulceo quoque mulsi facit. sed Virgilius in III georgicon : «quod surgente die mulsere horisque diurnis, / nocte premunt». Ennius in VII annalium : «mulserat huc nauem conpulsam fluctibus pontus». idem in VIIII: «Ciclopis uent
Abbreviated transcription (Latin):
ceroualiturus a ualeo: excipitur prandeo prandi : Plcutus imme neclmnis : prandi& potitui
scrtum accubui Ititimen quoque insum ftcit supinum quomodo superiora ut pransum : ł
tamen quãuis neutrum sit : hab & participium praeteriei pransus ut caeno caenatus iuro
iurctus coreo cossus pateo passustitubo titubatus : Et multa praeterea auetustis simnis¬
̃mȩ nꝰ similiter sunt prolata participia praeteriti ane ut ralibus uerbis uta seneo ot pac

Expanded text:
cero ualĭturus a ualeo. excipitur prandeo prandi. Plautus in Menaechmis : «prandi et potaui, scortum accubui». id tamen quoque in sum facit supinum, quomodo superiora, ut pransum, quod tamen, quamuis neutrum sit, habet participium praeteriti pransus, ut caeno caenatus, iuro iuratus, careo cassus, pateo passus, titubo titubatus. et multa praeterea a uetustissimis similiter sunt prolata participia praeteriti a neutralibus uerbis, ut a seneo senec
Abbreviated transcription (Latin):
poninuenutur : ematcscar taoꝓ deficiunt nominatiuo : Cequoque solebant ꝑom
nes casus uetustis sinuaddere arti cularibus uel demonstratiuis pronominibus
hoc est ab aspiratione incipientibue ett hicce huiuisce hago cehocce : Vnde hoc qua sidua¬
parens quodmeꝑtela ꝑhos teseripis : et sic inantiquis simis codicibus inuenitur
bis .c. scriptũ : quomodo & apud terentium in apdria: Hoc cine est credibile aut me

Expanded text:
on inuenitur; ἐμαυτοῦ, σαυτοῦ deficiunt nominatiuo. ce quoque solebant per omnes casus uetustissimi addere. articularibus uel demonstratiuis pronominibus, hoc est ab aspiratione incipientibus, ut hicce, huiusce, haecce, hocce, unde hoc quasi duama parens, quod me per tela, per hostes / eripis?». et sic in antiquissimis codicibus inuenitur bis c scriptum, quomodo est apud Terentium in Andria ; «hoccine est credibile aut me
Abbreviated transcription (Latin):
N regulȩ ipsius rtt quinis upra dicto uocatiuo : Orimis epumuocatiuus in Edesinens ua sublada minor
diba esse suo nominatiuo ut saillustius õsallusti: Virgilius ouirgili s terentius o. terert
ergo si pompeius & uult ȩius trisyl labi sunt in nominatiuo neces sario inuocatiuo drsillabia
debent quod nonpotest fieri mnisi y loco consonaantis accipiatur : Vnde illud qu que possimus scire qu¬
benccui promono syllabo accisiunt metrici & huic : omnis epimenum gepe tiuus in ius de sinens
upauult syllaba superarȩ suum datiuum ille illius illi ipse ipsius ipsi upius unius uni al
alterius alteri : alius quoque ꝑduasi debuit eẽ genetiuus datiui qui est alii. seduel hatis¬
Alius
cciusa uł quia interduas uoc ales .÷. uocalis eẽ ponpoterat. Datiuus autẽ loco consimnontis a
accipi prohibebasinqueam ipseduplicat uocalem : et credo differentiae causa pealiurbo m

Expanded text:
e ipsius ratio in supra dicto uocatiuo. omnis enim uocatiuus in i desinens una syllaba minor debet esse suo nominatiuo, ut Sallustius o Sallusti, Virgilius o Virgili, Terentius o Terenti. ergo si Pompeius et Vulteius trisyllaba sunt in nominatiuo, necessario in uocatiuo disyllaba esse debent, quod non potest fieri, nisi i loco consonantis accipiatur. unde illud quoque possumus scire,bene cui pro monosyllabo accipiunt metrici et huic. omnis enim genetiuus in ius desinens una uult syllaba superare suum datiuum: ille illius illi, ipse ipsius ipsi, unus unius uni, alter alterius alteri. aliius quoque per duas i debuit esse genetiuus datiui, qui est alii, sed uel hiatus causa uel quia inter duas uocales i uocalis esse non poterat, datiuus autem loco consonantis eam accipi prohibebat, quam ipse duplicat uocalem et credo differentiae causa, ne ali uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
censui arces so arcessiuit man& uerto uerti : transit in .s. mitomisi contatio am cussi x. ma¬
peccaxo texui nexo nexii: Sune igitur formae generales pteriti ꝑfecti octomp: sillalam iniii
inus diusas si xi .&i. antecedente consoncinte quȩ in prae senti tẽpore ante .o. ueleo
at .io. inuenitur & quȩ in prinapio geminat CoPsonantẽ & quae ifine : & in ui. quidem V.I.

Expanded text:
censui, arcesso arcessiui. t manet: uerto uerti; transit in s: mitto misi, concutio concussi. x manet: texo texui, nexo nexui. sunt igitur formae generales praeteriti perfecti octo: in ui syllabam, ii, ui diuisas, si, xi et i antecedente consonante, quae in praesenti tempore ante o uel eo uel io inuenitur, et quae in principio geminat consonantem et quae in fine. et in ui quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tili inquo duabus uillabieusneit genetiuus nominatiuum : Eulus quo que nominati¬
uum quidam sumilem genetiuo presulerunt : & omnia quae acapite cõposita iL ꝑS de¬
n numntiuinũ liter habuent duabus sllabis iuperantem genetiuum ut anceps ancipitis bi¬
ceps bicipitis centiceps centicipitis : quȩ ue ceres in es proferrec se tindum regulã decdi¬
pabant ancipes nusciprtis hcipes bicipitis sicut hos pes hoe pitis. socpes sns pitis : inquia
auero  gaudentes bnoiulo quio ꝓ cencisionẽ eoꝓtulerunt: quodesm alus die tiombus fecisst

Expanded text:
tilis, in quo duabus syllabis uincit genetiuus nominatiuum huius quoque nominatiuum quidam similem genetiuo protulerunt. et omnia, quae a capite composita in ps desinunt, similiter habent duabus syllabis superantem genetiuum, ut anceps ancipitis, biceps bicipitis, centiceps centicipitis, quae ueteres in es proferentes secundum regulam declinabant: ancipes ancipitis, bicipes bicipitis, sicut hospes hospitis, sospes sospitis; iuniores uero gaudentes breuiloquio per concisionem ea protulerunt, quod et in aliis dictionibus feciss
Abbreviated transcription (Latin):
uł intrin secus natum significantibusꝑns nouem quã grȩci & T anate iati dicunt diriuotur :
ut rubeo rubesco palleo palles co fiartiousefacesto areo aresco luceo lucesco pateo pateseo : Ideo anti

Expanded text:
 intrinsecus natam significantibus passionem, quam Graeci αὐτοπάθειαν dicunt, deriuatur, ut rubeo rubesco, palleo pallesco, marceo marcesco, areo aresco, luceo lucesco, pateo patesco. ideo aut
Abbreviated transcription (Latin):
atosq nepa i pronepȩ id estec̃orpii. In eodem: serius hec obitus terraiuis it eqquis : En crecius in

Expanded text:
tusque nepai», pro nepae, id est scorpii. in eodem: «serius haec obitus terrai uisit equi uis». Lucretius in
Abbreviated transcription (Latin):
enimpas siuũ ihẽ affectus animicõmouens
DEUSU
sus quẽ graeci xΡΕΙΑΝ uocan cõmemoratio ora¬
aũt alii suflorationales aluactiui Orationales s̃ quib: oratio inest sola ut plato dicebat musas in animis ẽẽ
ingeniosorũ Astiui uero inquib: actus in est solus ut diogenes cũ uidiss& puerũ indecenł agenẽ pedissequũ
uirga ꝑcussit Vel mixtȩ si addas ꝑcussit dicens quare sicerudisti lnł .ẽ aut̃ int usũ & cõme morationes hoc :
qđ usus breuit̃ ꝓfestur cõme morationes ueroquas aΠΟΑΗΝΜΟΝ ΕΥΜΑTa graeciuo cañs longiora suNT
quȩ fect ł dixit : sent enlia uerosine ꝑsona dr̃. Tradyfar tam̃ differenti &e usuũ plures au&erib: Aluenĩ

Expanded text:
enim passiuum, id est affectus animi commouens. enim passiuum, id est affectus animi commouens. de usu usus est, quem Graeci χρείαν uocant, commemoratio oraur. usuum autem alii sunt orationales, alii actiui; orationales sunt, quibus oratio inest sola, ut Plato dicebat Musas in animis esse ingeniosorum; actiuae uero, in quibus actus inest solus, ut Diogenes, cum uidisset puerum indecenter agentem, pedisecum uirga percussit; uel mixtae, si addas percussit dicens: quare sic erudiisti? interest autem inter usum et commemorationem hoc, quod usus breuiter profertur, commemorationes uero, quas ἀπομνημονεύματα Graeci uocant, longiora sunt. quae fecit uel dixit, sententia uero sine persona dicitur. traduntur tamen differentiae usuum plures a ueteribus. ali
Abbreviated transcription (Latin):
nata dicitur inqua obliquis utimur casibus ut medeã ac& efiliã dicint amaiisse ia sonẽ & rebiqua
ue alios quoq casus assumit. Conupstiua uero figura est : qua argueties utimur Vt quidenim
p̃secit medea malũ ÷ non a mauit quidẽ ia sonẽ ꝓdidit aut̃ aureũ uellus in fecit fratrẽ : & se quetdia Dissolutã uero sit sic̃
Medea aiece filia ꝓdidit aureã uellus ab systũinͭ seut fratrẽ & sequerlia Comparatiuũ uero est hoc Medea ac&e filia debens
padicitiã seruare amoris. tuepitudim ꝓdidit eã : & quã decebat custodẽ frat̃ ne fieri salutis inł fecit fratrẽ & quȩ de¬
buit tutari aureũ uellus tradidit insidiatori & restũ quidẽ historie c̃uenit ẽ enim planius inclinatũ uero magis
estaminibus r h&oricis Conuistiuũ quoq ad arguendũ a comodatus. Dissolutũ aut̃ ꝑ orationib: siue c̃clusionib: Est

Expanded text:
nata dicitur, in qua obliquis utimur casibus, ut Medeam Aeetae filiam dicunt amauisse Iasonem et reliqua, nata dicitur, in qua obliquis utimur casibus, ut Medeam Aeetae filiam dicunt amauisse Iasonem et reliqua, quia alios quoque casus assumit. conuictiua uero figura est, qua arguentes utimur, ut quid enim non fecit Medea malum? non amauit quidem Iasonem, prodidit autem aureum uellus, interfecit fratrem? et sequentia. dissolutum uero fit sic: Medea Aeetae filia prodidit aureum uellus, Absyrtum interfecit et sequentia. comparatiuum uero est hoc: Medea Aeetae filia, debens pudicitiam seruare, amoris turpitudini prodidit eam et quam decebat custodem fraternae fieri salutis interfecit fratrem et quae debuit tutari aureum uellus tradidit insidiatori. et rectum quidem historiae conuenit; est enim planius. inclinatum uero magis certaminibus rhetoricis. conuictiuum uero ad arguendum accommodatius. dissolutum autem perorationibus siue conclusionibus; est
Abbreviated transcription (Latin):
Narratio ẽ & positio rei facte ł quasi faste. Quidã tam̃ xΡΕΙΑΝ id.ẽ usũ posueruñ anTe narratioraẽ
Species aut̃ s̃ narrationũ quattuor. fabularis fitilis hnstorica ciuilis. Fabularis ẽ : ad fabulas supra
dictas ꝑtinens fictilis ad trago edias siue comoedias fista Historica ad resgestas e planandas. Ei uilis
que aboratorib: in eponendis sumitur causis. Nunc aut̃ de ea q̃ ad ecescitationẽ ꝑtin& dicimus quã
uarus ꝓferre madis solemus : Prestũ indicatiuũ : ꝑ indicatiuũ inclinatũ ꝑ conuictiuũ. dissolutũ. cõ
paratiuũ Restũ quidem indicatiuũ :÷ ut medea ac&ȩ filia fuit : hec ꝓdidit aurtũ uellas & sequerlia
R estũ aut̃ nominat᷑ qđ ꝑ totã ł ampliorẽ orationẽ casũ seruat nominatiuũ indicatiua ueroi no li¬

Expanded text:
narratio est expositio rei factae uel quasi factae. quidam tamen χρείαν, id est usum, posuerunt ante narrationem. narratio est expositio rei factae uel quasi factae. quidam tamen χρείαν, id est usum, posuerunt ante narrationem. species autem sunt narrationum quattuor, fabularis fictilis historica ciuilis. fabularis est ad fabulas supra dictas pertinens, fictilis ad tragoedias siue comoedias ficta, historica ad res gestas exponendas, ciuilis, quae ob oratoribus in exponendis sumitur causis. nunc autem de ea quae ad exercitationem pertinet dicimus, quam uariis proferre modis solemus: per rectum ind haec prodidit aureum uellus et sequentia; rectum autem nominatur, quod per totam uel ampliorem orationem casum seruat nominatiuum. indicatiua uero incli
Abbreviated transcription (Latin):
diconstructio sostendunt subunetiua ꝓteritiꝑ fecti quae similitotpro fururtur
inpassu dedecdipatione ut amatus sm sis nt: ergosi amatus sit in subiune tiuo p̃tonti
esttemporis : bepe&iam in imperatiuo praeterit tem poris potest accips quipptm¬
insenttespre imperettiui tertia ꝑsena : similis est memni coniue euone toertuae ꝑ so¬

Expanded text:
di constructio, ostendunt subiunctiua praeteriti perfecti, quae similiter proferuntur in passiua declinatione, ut amatus sim sis sit. ergo si amatus sit in subiunctiuo praeteriti est temporis, bene etiam in imperatiuo praeteriti temporis potest accipi, quippi tertia persona similis est in omni coniugatione tertiae perso
Abbreviated transcription (Latin):
uop ahicnene as hic anchises euis gonetiuus & datiuus in ae dyot hongũdesntt
apes habent s łlabas nominatiuo: ut hie poe ta huius pete huio poetae. Ine asa

Expanded text:
 hic Aeneas, hic Anchises. eius genetiuus et datiuus in ae diphthongon desinit. et pares habent syllabas nominatiuo, ut hic poeta huius poetae huic poetae, hic A
Abbreviated transcription (Latin):
moniedant signagrues: Noratics ermonem lib srͦ si : disceppta ferentes mein¬
bra grmuis spar si sale multononsine farre : Vetus &iam ueteris et ligis quod in un
terimnat noriinat nominatiuũ ligur ut si pradieeum est liguris : ꝑrias teor e uuuis
ulius mullus solus trtus alius quamuis ueris sima ratione nominaes se osterddetur:
tin pranomine docebimus t̃ amen pro nominum sepsuntur declinationem il lorꝗun qpae
inius terminant genitiuum quã quã inueniantur apud ueteres & nominũ modo decli¬
nate. Idest genetiuum in i & datiuum in .o. desinentia pec solum hso sed omnia
quae simili declinatione proferuntur sicut ianssu poriotibus ostendimus: Titinius

Expanded text:
moniae dant signa grues». Horatius sermonum libro II: «discerpta ferentes / membra gruis, sparsi sale multo non sine farre». uetŭs etiam ueteris et Ligŭs quod in ur terminat nominatiuum Ligur, ut supra dictum est Liguris. praeterea unus, ullus, nullus, solus, totus, alius quamuis uerissima ratione nomina esse ostendantur, ut in pronomine docebimus, tamen pronominum sequuntur declinationem illorum, quae in ius terminant genetiuum, quamquam inueniantur apud ueteres et nominum modo declinata, id est genetiuum in i et datiuum in o desinentia, nec solum haec, sed omnia, quae simili declinatione proferuntur, sicut iam in superioribus ostendimus. Titinius
Abbreviated transcription (Latin):
Vistꝰ aut̃ descriptionis: maxime planities & p̃senia ł significattia ẽ : Opost& enime locutionẽ pene ꝑ aures ocu¬
lis p̃seniã facere ipsius nei & & &e quare dianitati rerũstilũ elocutionis sicdlarares ẽ. sit & oratiosimilis sin sĩ¬
missa huicquoq apt& qualitas uerboꝵ Sciendũ aut̃ qđ quidã p̃posueruNT descriptionẽ in p̃ecescitam̃tis quasi
p̃occupatã R in fabula &in narratione. In ilis em̃ quoq descripsimꝰ & loca & fluuios & ꝑsonas &res sex d q̃mẽ a

Expanded text:
uirtus autem descriptionis maxime planities et praesentia uel significantia est. oportet enim elocutionem paene per aures ocuuirtus autem descriptionis maxime planities et praesentia uel significantia est. oportet enim elocutionem paene per aures oculis praesentiam facere ipsius rei et exaequare dignitati rerum stilum elocutionis: si clara res est, sit et oratio similis; sin summissa, huic quoque aptetur qualitas uerborum. sciendum autem, quod quidam non posuerunt descriptionem in praeexercitamentis, quasi praeoccupatam et in fabu
Abbreviated transcription (Latin):
stris ꝓelii ł naualis puene descriptio: Tẽporũ aut̃ : ut ueris aestatis Status pacis ł belli Locorũ : ut litoris cãpi
moniu urbiũ Potest aut̃ & cõmixta ẽe demonstratio : ut si quis describat nocturnã pugnã simul & tẽpus &rẽ demon¬
st rat. Cone murigit᷑ res quidẽ des cribere aba nefactis &q̃ in ipsis eueniun ł agunt᷑ Vt sibelli dicamus de scripti¬
onẽ : primũ quidẽ a Nebellũ dicere debemus dilectos habitos. sũ ptus paratos timores qui fuerut hinc congressus
des mortes uistorias laudes uictorũ illorũ uero quiuisti s̃ lacrbnas seruitutẽ. Sin uero locał tẽpora ł ꝑs¬
nas de scribamus  habebimus aliquã & a narratione dequa su pra docuimꝰ & abono ł ut ili ł laudabili rationẽ

Expanded text:
stris proelii uel naualis pugnae descriptio, temporum autem, ut ueris aestatis, status, ut pacis uel belli, locorum, ut litoris campi stris proelii uel naualis pugnae descriptio, temporum autem, ut ueris aestatis, status, ut pacis uel belli, locorum, ut litoris campi montium urbium. potest autem et commixta esse demonstratio, ut, si quis describat nocturnam pugnam, simul et tempus et rem demonstrat. conemur igitur res quidem describere ab antefactis et quae in ipsis eueniunt uel aguntur, ut, si belli dicamus descriptionem, primum quidem ante bellum dicere debemus dilectus habitos, sumptus paratos, timores qui fuerunt; hinc congressus caedes mortes uictorias laudes uictorum, illorum uero qui uicti sunt lacrimas, seruitutem. sin uero loca uel tempora uel personas describamus, habebimus aliquam et a narratione, de qua supra docuimus, et a bono uel utili uel laudabili rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ & tẽporũ Alia s̃ enim uerba iuuenis alia senis alia gaudeniis alia doletT
dromache moftuo inestore Morales uero : in quib: optineni mores ut quib: uerbis uti potuiss& rusticus cũ pri¬
mũ as peerit nauẽ mixtae q̃ ut rũq habeni ut quib: uerbis ctipatuiss& achilles nł fecto patroclo ł lab&enim& passio¬
nẽ funeris amici : & morẽ debello cogtanis : sed o peratio ꝓdit ꝑtria tẽ pora : & incipit a p̃setlib: recurnit ad p̃tentgtrar¬
sit ad futura: habe aut̃ stilũ suppositis aptũ ꝑsonis. DEDESCRIPTIONE Descriptio ÷ oratio
Descriptio ÷ oratio colligens
& p̃sentans oculis qđ demonstrat : fiuNt aut̃ descriptiones tã ꝑsonarũ quã rerũ &tẽporũ & status & locoꝵ & multorũ ali¬
orũ. ꝑsonarũ quidem : ut apud uirgiliũ uirginis os habitũq gerens & uirginis arma spartane. Rerũ uero ut pede¬

Expanded text:
um et temporum. alia sunt enim uerba iuuenis, alia senis, alia gaudentis, alia dolentdromache mortuo Hectore; morales uero, in quibus obtinent mores, ut quibus uerbis uti potuisset rusticus, cum primum aspexerit nauem; mixtae, quae utrumque habent, ut quibus uerbis uti potuisset Achilles interfecto Patroclo habet enim et passionem funeris amici et morem de bello cogitantis. sed operatio procedit per tria tempora et incipit a praesentibus, recurrit ad praeterita et transit ad futura. habeat autem stilum suppositis aptum personis. de descriptione descriptio est oratiodescriptio est oratio colligens et praesentans oculis quod demonstrat. fiunt autem descriptiones tam personarum quam rerum et temporum et status et locorum et multorum aliorum; personarum quidem, ut apud Virgilium «uirginis os habitumque gerens et uirginis arma / Spartanae», rerum uero, ut pede
Abbreviated transcription (Latin):
untur: sediuando consontns sequit᷑ a & e. magis prȩponuntur in appositione ut adomo e uire:
b uero etex : sepis sime in compositione non solum uoca libus sed &iam consonconti bngontu ingendũ rapio unde ⁊ ab astor
abduco ex poro excurro : In appositione uero uocadiquidem sequente semꝑ uct abillo ex illo : Consoncor¬
te raro : Nam a quidem & e: uocali sequente nom p̃ponuntur : Abautem et ex c̃õnsonantibur sequen¬
tibus solent ut dixi praeponi sipollo a sprͣltas uocis prolibettt: Vt uirgilius in uͦ uene idos : ex quo

Expanded text:
untur. sed quando consonans sequitur, a et e magis praeponuntur in appositione, ut a domo, e iure, ab uero et ex saepissime in compositione non solum uocalibus, sed etiam consonantibus, ut abigo, abduco, exoro, excurro, in appositione uero uocali quidem sequente semper, ut ab illo, ex illo, consonante raro; nam a quidem et e uocali sequente non praeponuntur; ab autem et ex consonantibus sequentibus solent, ut dixi, praeponi, si nulla asperitas uocis prohibeat, ut Virgilius in II Aeneidos : «ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
eti młt quomodo ipse sinetilio ꝓnomine possunt primae & sccunda ꝑsonue uer isiduiq
ut ipsesticio ipse fticis irgilius inii. quȩ quo i pst̃mi serrima uidi : Ideminbucolicon cum fada
uitulũ ꝓfrugibus ipseuenito alia scut uoces t̃ticaeꝓ nominum ꝑsonae ꝓse sic uorbis prin
& sccundy̧ psonat ñ possumus copiditre : nemoeni dictillosticio & illo ftcis nisi addas& ꝓu
mina prima & socundam demons trantia ꝑsona : ut acero in uecti uarum  his
ego uehemens ille consulqui uerbo liuos inexilium ercio quac sufacatilina: sesille cgo łillgu
cumdicimus rclationẽ signi ficcmus antecedentis cognitionis ĩpsetgo uero discretiont rip

Expanded text:
t primae et secundae personae uerbis adiungi, ut ipse facio, ipse facis. Virgilius in II: «quaeque ipse miserrima uidi». idem in bucolicon : «cum faciam uitulam pro frugibus, ipse uenito». alias autem uoces tertiae pronominum personae per se sic uerbis primae et secundae personae non possumus copulare. nemo enim dicit ille facio et ille facis, nisi addas et pronomina primam et secundam demonstrantia personam, ut Cicero inuectiuarum II: «hic ego uehemens ille consul, qui uerbo ciues in exilium eicio, quaesiui a Catilina». sed ille ego uel ille tu cum dicimus, relationem significamus antecedentis cognitionis, ipse ego uero discretion
Abbreviated transcription (Latin):
es iitat as monius in arte quã ad constantiumn imperaitorem scribit sed errat : Nam lucanus
iniscidit ponit: qua mare tellurem subbitqͥs aut obruit undis aut sodit & medifas fecit
si btora terras : Statius in vuii thebaidos ora pectora que &iuridem scidit horrida uestẽ :
Idninxi : alloquio scidit ipsa nouo terrore oruenta eumemi : adaro ialis in iii. epigram ma

Expanded text:
e putat Asmonius in arte, quam ad Constantium imperatorem scribit, sed errat. nam Lucanus in III scidit ponit: «qua mare tellurem subitis aut obruit undis / aut scidit et medias fecit sibi litora terras». Statius in VIIII Thebaidos : «oraque pectoraque et uiridem scidit horrida uestem». idem in XI: «alloquio; scidit ipsa nouo terrore cruenta / Eumenis». Martialis in III epigramma