comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem pentapolis libię cirenensi adiuncta.
et eiꝰ finibus deputata. Tripolitanã qͦq ꝓui¬
ciam greci lingua sua signant. de numerotri¬
um magnarũ urbiũ. oca. sabrecte. leptis ma¬
gna. Hȩc habet aboriente sirtes maiores et.
trogoditas a septentrione mare adriaticũ
ab occasubizantiũ. a meridie gitulos et gara¬
mantes. usq ad occeanũ ęnopicũ ꝑtinden¬
tes. Bizacena regio ex duobus nobilissimis ops¬
pidis nomen sort̾ita est. ex quibus unũ andro¬
dromithus uocat᷑. hȩc sub tripoli est patens
passibus ducentis. uel amplĩ mille. fecindao¬
leis et glebis ita p̃pinguis ut iacta bi semina
incremento pene centesimȩ frugis renascant᷑:
Tcugis ubi cartago magna ipsa est et siera
affrica inter birantiũ et numidiã sita. a sc̃o¬
tentrione iari siculo iuncta. et amcridie
usq ad getuloꝵ regionem porracta. cuꝰ prri¬
ma queq frugistra sunt Ulterior aũt bestus

Expanded text:
autem Pentapolis Libyae Cyrenensi adiuncta, autem Pentapolis Libyae Cyrenensi adiuncta, et in eius finibus deputata. Tripolitanam quoque provinciam Graeci lingua sua signant de numero trium magnarum urbium; Oeae, Sabratae, Leptis magnae. Haec habet ab oriente Syrtes maiores et Trogodytas, a septentrione mare Adriaticum, ab occasu Byzacium, a meridie Gaetulos et Garamantas usque ad Oceanum Aethiopicum pertendentes. Bizacena regio ex duobus nobilissimis oppidis nomen sortita est, ex quibus una Hadrumetum vocatur. Haec sub Tripoli est, patens passuum ducenta vel amplius milia, fecunda oleis, et glebis ita praepinguis ut iacta ibi semina incremento pene centesimae frugis renascantur. Zeugis, ubi Carthago magna. Ipsa est et vera Africa inter Byzacium et Numidiam sita, a septentrione mari Siculo iuncta, et a meridie usque ad Gaetulorum regionem porrecta; cuius proxima quaeque frugifera sunt, ulteriora autem bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
cam. quod sit aꝑta cęlo ul soli. et sine horro¬
re frigoris Alu dicunt affricã appellari abu¬
no ex posteris abrahȩ de cethura qͥ uocatꝰ est¬
piam usq athlantẽ mont̾e s septentrionali
uero parte medicerraneo mari conuncta dau¬
dit᷑. et in gadicano freto finitꝰ᷑ habens ꝓui¬
cias. libiam cirenensem pentapolim. t̾ripo¬
lim. bizantiũ. cartaginem. numidiã. mau
ardorem ghiopiam. Libia cirenensis in parte
asfrice prima est. acirene urbe metropoli q̃
est in eiꝰ finibus nuncupata. Huic ab oriente
egyptus est. ab occasu sirtes maiores et trogo¬
ditȩ aseptentrione mare libicũ. ameridie ȩdii¬
opia et barbaroꝵ uariȩ nationes. et solitudi¬
nes in accessibiles. quȩ etiã basiliscos serpentes
creant. Pentapolis greca lingua aquinq: ur¬
bibus nuncupata. id est beronice. ceutria. a¬
polloma. ptholomais. Ex quibus ptholoma¬
is et beronice aregibus nominatę sunt. Est

Expanded text:
cam, quod sit aperta coelo, vel soli, et sine horrocam, quod sit aperta coelo, vel soli, et sine horrore frigoris. 165 Alii dicunt Africam appellari ab uno ex posteris Abrahae de Cethura, qui vocatpiam usque Athlantem montem. A septentrionali vero parte Mediterraneo mari coniuncta clauditur, et in Gaditano freto finitur, habens provincias Libyam Cyrenensem, Pentapolim, Tripolim, Byzacium, Carthaginem, Numidiam, Maurardorem Aethiopiam. Libya Cyrenensis in parte Africae prima est, a Cyrene urbe metropoli, quae est in eius finibus, nuncupata. Huic ab oriente Aegyptus est, ab occasu Syrtes maiores et Trogodytae, a septentrione mare Libycum, a meridie Aethiopia et barbarorum variae nationes et solitudines inaccessibiles, quae etiam basiliscos serpentes creant. Pentapolis Graeca lingua a quinque urbibus nuncupata: id est Berenice, Ceutria, Apollonia, Ptolomais, Cyrene; ex quibus Ptolomais et Berenice a regibus nominatae sunt. Est
Abbreviated transcription (Latin):
ri conclusa. salubricate cęli ęqualis. frugum
ominũ generibus fecunda. Gẽmarũ metal¬
lorumq copiis dicissima. Interfluunt eã flu¬
mina magna. betis. mineus iberis et tagus.
aurum trahens ut pactolus. habet ꝓuinci¬
assex terraconensem. cartaginiensem. lusi
affrice tingitanam. Due sunt aũt hispa¬
nie Citerior quȩ inseꝑtentrionis plaga a
perineo usq ad cartaginem porrigit᷑. Ulte¬
rior quȩ inmeridiem a celtiberis usq ad ga
ditanũ fretũ extendit᷑ Citerior aũt et ult̾ior
dicta. quasi citra et ultra. Sed citra quasi cir¬
ca terras. et ultra uel quod ultima. uel qͦd ñ
sit post hanc ulla. hoc est alia terra.
libs flat. hoc est affricus. Alii aiunt eͥpalium
iouis filium qui menfin inegẏpto condidit
ex cassiota uxore ꝓcitasse filiã libiam. quȩ pꝰ¬
ea in affrica regnũm possedit. cuiꝰ ex nomine
terra libia est appellata. Affricam aũt nomi¬
natam quidam inde existimant quasi apri¬

Expanded text:
ri conclusa, salubritate coeli aequalis, omnium ri conclusa, salubritate coeli aequalis, omnium fructuum generibus fecunda, gemmarum metallorumque copiis ditissima. Interfluunt eam flumina magna, Boetis, Minius, Iberus et Tagus, aurum trahens, ut Pactolus. Habet provincias sex. TerrAfrice, Tingitaniam. Et sunt due Hyspanie: citerior, que in septentrionali plaga a Pireneo usque ad Cartaginem porrigitur; ulterior, que in meditanum fretum extenditur. Citerior autem et Ulterior dicta, quasi citra et ultra; sed citra, quasi circa terras, et ultra, vel quod ultima, vel quod non sit post hanc ulla, hoc est, alia terra.Libs flat, hoc est, Africus. Alii aiunt Epaphum Jovis filium, qui Memphim in Aegypto condidit, ex Cassiopa uxore procreasse filiam Lybiam, quae postea in Africa regnum possedit, cujus ex nomine terra Lybia est appellata. 2. Africam autem nominatam quidam inde existimant, quasi apri
Abbreviated transcription (Latin):
sit᷑ hanc ab oriente alpiũ iuga tuent᷑. ab oc¬
casu occanus includit. a meridie pͣrupta pi¬
rinei. a septentrione rheni fluenta. atq ger¬
mania. Cuiꝰ initiũ belgica. finis aquitama
Et Regio gleba uberi ac pabulosa et adusũ
animantiũ apta fluminibus quoq et fon¬
tibus rigua. ꝑfusa duobus magnis rhenoet
rodiano flannis. Belgis aũt ciuitas est galliȩ.
a qua belgica ꝓuncia dicta est cisalpina¬
quia circa alpes. Transalpina idest transal¬
des contra septentrionẽ. Netia uͦ qͦd sit unta
thenũ Aquitama aũt ab obliqͥs aqͥs ligtris
fluminis appellata. qui explurima parte
torminus eiꝰ est. eamq pene in orbem cingit.
Nspania prius abhibero amne iberia min
cupata post ca ab hispalo hispania cognomi
nita est. Ipsa est et uera hesꝑia. a uesꝑo stel¬
la occidentali dicta. Sita est aũt inter affri¬
cam et galliam. a septentrione pirineis mon¬
tibus clausa. areliquis partibus undiq ma¬

Expanded text:
retur. Hanc ab Oriente Alpium juga tuentur, ab Ocretur. Hanc ab Oriente Alpium juga tuentur, ab Occasu Oceanus includit, a Meridie praerupta Pyrenaei, a Septentrione Rheni fluenta, atque Germania, cujus initium Belgica, finis Aquitania est; regio gleba uberi, ac pabulosa ad usum animantium apta, fluminibus quoque, et fontibus irrigua, perfusa duobus magnis Rheno, et Rhodano fluviis. 26. Belgis autem civitas est Galliae, a qua Belgica quia citra Alpes. Transalpina, id est trans Alpes, contra Septentrionem. Rhetia vero, quod sint juxta Rhenum. Aquitania autem ab obliquis aquis Ligeris fluminis appellata, qui ex plurima parte terminus eius est, eamque pene in orbem cingit. Hispania priueriam, postea ab Hispanata est. Ipsa est vera Hesperia ab Hespero stella occidentali dicta: sita est autem inter Africam et Galliam, a septentrione Pyrenaeis montibus clausa, a reliquis partibus undique ma
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. et obhoc umbria grece cognomina¬
ta. Est enim iniugis appennim montissita
in parte italiȩ iuxta meridiem. Etruria pars
italiȩ dicta quod eiꝰ fines tendebant᷑ usq ad¬
ripam tyberis quasi arthipocopoi Nã aite¬
rois significat alteros oroi finis uocat᷑. Ro¬
mȩ enim finis antea unam tantũ tybers
ripam tenebat. Alii etruriã dictã ab ctrus¬
co principe ꝑutant. Eadem et tirrema atii¬
ieno lidui frẽ. qui ex sorte cũ populi parto
r inconia uenit aditaliã. Hec est et cuscia.
Bed tusciam dicere ñ debemꝰ quia nusqͣmle¬
inus. Tuscia aũt afrequentia sacrificiet
curisdicta est ano e oyes rce . Illic et arusgi¬
aerunt Campania habet terras hieme atq
state uernantes. sol ibi mitis. tempiesgrata.
ar purus et blandus Gallia acandore popłi
nircupata est S alla enim grece lac dicit᷑ ¶son¬
tis enm et rigor cęli ab ea parte solis ardorẽ
cedudunt. quo fit ut candor corpoꝵ ñ colo¬

Expanded text:
fuerit, et ob hoc Ὀμβρία Graece cognominafuerit, et ob hoc Ὀμβρία Graece cognominata. Est enim in iugis Appennini montis sita, in parte Italiae iuxta meridiem. Etruria pars Italiae dicta quod eiripam Tyberis, quasi ab aiteros oroy, aiteros significat alterum, oroy fines vocantur; Rome enim fines antea unam tantum Tyberripam tenebat. Alii Etruriam dictam ab Etrusco principe putant. Item et Tyrrhema a Tyrrheno Lydii fratre, qui ex sorte cum populi parte de Maeonia venit ad Italiam. Haec est et Tuscia, sed Tusciam dicere non debemus, quia nusquam legimus. Tuscia autem, a frequentia sacrificii et thuris, dicta est ἀπὸ τοῦ θὺειν: illic et aruspiderunt. 24. Campania habet terras hyeme atque aestate vernantes. Sol ibi mitis, grata temperies, aer purus et blandus. 25. Gallia a candore populi nuncupata est, γάλα enim Graece lac dicitur. Montes enim et rigor coeli ab ea parte solis ardorem excludunt, quo fit ut candor corporum non colo
Abbreviated transcription (Latin):
rum rege ibi regnante italia nuncipatas
Cuiꝰsitus longitudine ampliꝰ quam latita¬
dine a curtio ieurum extendit᷑ a meridie
tirreno mari ab aquilone adriatico claudi¬
tur ab occiduo alpiũ iugis funt᷑. Terra os
in rebus pulcherrima. soli fertilitate. pabui
li ubertate gratissimã. Habet lacus benaũ.¬
auernũ atq lucrinũ Fluuios eridanũ eq
berimr et cepentes fontibus baias Gignit qt¬
mas. sertiten. liguriũ. et coralliũ Boãqͦs.
serpentem. lincem ferã. et diomedeas aus
Italia aut et hispania iccirco hespie dicto
quod greci uesꝑo stella nauigent. et inita¬
lia et in hispania quȩ duç hac ratione disꝙ¬
nuntur Nut enim hesꝑiam solã diciset sig¬
nificas italiam. aut ad dis ultimã et signiꝰ¬
ficas hispaniam. quia in occidentis est tine.
Tuscia parsitaliȩ umbria uͦ parstuscie ũis
cia aũt afrequentia sacroꝵ et turis uocata.
eo quod tempore aquo se cladis imbribꝰ sup¬

Expanded text:
rum rege ibi regnante Italia nuncupata est. rum rege ibi regnante Italia nuncupata est. Cuius situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a meridie Tyrrheno mare, ab Aquilone Adriatico clauditur, ab occiduo Alpium iugis finitur, terra omnibus in rebus pulcherrima, soli fertli ubertate gratissima. Habet lacus, Benacum atque Lucrinum: fluvios, Eridanum et Tiberim, et tepentes fontibus Baias; gignit gemmas, syrtitem, lyncurium et corallium. Boam quoque serpentem, lyncem feram et Diomedeas aves. Italia autem et Hispania idcirco Hesperiae dictae, quod Graeci Hespero stella navigent et in Italiam et in Hispaniam. Quae hac ratione discernuntur. Aut enim Hesperiam solam dicis, et significas Italiam: aut addis ultimam, et significas Hispaniam, quia in occidentis est fine. Tuscia pars Italiae, Umbriam vero hiscia autem a frequentia sacrorum et turis vocata, eo quod tempore aquosae cladis imbribus super
Abbreviated transcription (Latin):
cupauit. Ipsa est et sicionia asicione regea
quo et regnũ sicimorũ est dictũ. Habet̃ aũt
archadia fluuiũ magnũ erim̃antũ abeston
quoq lapidem. qui semel accensus nunqͣm
extinguit᷑ Candidissimȩ ȩtiã merulȩ ibinas¬
cunt᷑. Lacedemoniã
Pannonra ab alpibus
appenninis. ẽ. nuncupata. quibꝰ ab italia se¬
cernitur. Regio uero fortis et solo leta. duobꝰ
satis acribus fluuis drauo sauoq uallata.
Coniungit᷑ aũt cũ norico et retia. habensa
ouente misiam: ab euro istriam. ab asfos
alpes appemminos habens ab occasu gallon
belgicamia septentrione danubi fonte uas
ister amnis uocauit qui ciꝰ terram in slut.
ipse est danubius. Habet aũt istria aseptonr¬
trione parinomã Italia olim agreas popu¬
lis occupata magna grecia appellata pope¬
inde aregis nomine saturga mox et latũ
dicta eo quod idem saturnꝰ aioue secibꝰ sus
pulsus ibi latuerit. Postremo abitalo siculo¬

Expanded text:
ncupavit. Ipsa est et Sicyonia, a Sicyone rege, a ncupavit. Ipsa est et Sicyonia, a Sicyone rege, a quo et regnum Sicyoniorum est dictum. Habet autem Arcadia fluvium magnum Erimanthum; asbeston quoque lapidem, qui semel accensus numquam extinguitur: candidissimae etiam merulae ibi nascuntur. Lacedaemonia . . . Pannonia ab Alpibus Appenninis est nuncupata, quibus ab Italia secernitur, regio viro fortis et solo laeta, duobus satis acribus fluviis, Dravo Savoque, vallata. Coniungitur autem cum Norico et Raetia; habentes ab oriente Moesiam, ab Euro Istriam; ab Africo vero Alpes Appenninos habent, ab occasu Galliam Belgicam, a septentrione Danubii fontem, vt. Istriam Ister amnis vocavit, qui eius terram influit. Ipse est Danubius. Habet autem Istria a septentrione Pannoniam. Italia olim a Graecis populis occupata Magna Graecia appellata est, deinde a regis nomine Saturnia; mox et Latium dicta eo quod idem Saturnus a Iove sedibus suis pulsus ibi latuerit; postremo ab Italo Siculo
Abbreviated transcription (Latin):
ie ab occasu dalmatiȩ. a septentrione misie.
patria alexandri magni et regio aureis ue¬
nis argentiq optima. lapidem quẽ peniten
uocant᷑ ista gignit. Mons olimpus in ea est.
qui excellenti uertice tantus attollit᷑ ut in
cacumine eiꝰ nec nubes nec uenti sentiant᷑.
Achaia. ab acheo rege et urbs et ꝓuicia ap¬
pellat᷑. Hec pene insula est. Nam absq seꝑ¬
tentrionali parte qua macedomiȩ iungit᷑.
undiq septa est mari. Ab oriente em̃ habet
mirteũ mare. ab curo creticũ. ameridie io¬
nium. ab affrico et occasu cassiopas insulas.
a sola septentrionali parte macedoniȩ uel
atticȩ terrȩ adiungit᷑. Huiꝰ caput est urbsco¬
rinchus. greciȩ deciis. Inachus est achaię flu¬
inus. Archadia uero sinus achaiȩ est ut pla¬
tani foluĩ inter ioniũ et egcũ mare exposi¬
ta quã archas iouis et calistȩ filiꝰ pelasgis in
ditionẽ redactis ex suo nomine archadiã nm¬

Expanded text:
iae, ab occasu Dalmatiae, a septentrione Moesiae; iae, ab occasu Dalmatiae, a septentrione Moesiae; patria Alexandri Magni, et regio aureis venis argentique opima. Lapidem quem paeaniten vocant ista gignit. Mons Olympus in ea est, qui excellenti vertice tantus adtollitur ut in cacumine eius nec nubes nec venti sentiantur. Achaia ab Achaeo rege et urbs et provincia appellata. Haec pene insula est; nam absque septentrionali parte, qua Macedoniae iungitur, undique septa est mari. Ab oriente enim habet Myrteum mare, ab Euro Creticum, a meridie Ionium, ab Africo et occasu Cassiopas insulas, a sola septentrionali parte Macedoniae vel Atticae terrae adiungitur. Huius caput est urbs Corinthus Graeciae decus. Inachus est Achaiae fluvius. Arcadia vero sinus Achaiae est, ut platani folium inter Ionium et Aegeum mare exposita, quam Arcas, Iovis et Callisto filius, Pelasgis in dicionem redactis, ex suo nomine Arcadiam nu
Abbreviated transcription (Latin):
lo et. maior ille thebanꝰ. E adem est conia. uo¬
cata a fonte quodã apollirus et musis consecͣ¬
to. qui in eadẽ boctia est. Peloponensis uͦ scda
pars elladis apelope rege nata atq uocata.
Fessalia a tessalo rege cognominata quȩ adme¬
ridianam plagã macẽdomȩ conuncta t̃ cuiꝰ
a tergo piria est. Multa intessalia flumina
et oppida inter quas pͣcipue chessalonica.
biẽetmons parnasus quondã apollini con¬
secratus .Ihessalia patria achillis et origo la¬
pittrom fint. de quibus fert quod in primo
equos frenis domuerint. Unde et centau
dicti sunt. In thessalia primũ solidi aurai
factisunt domandorũ quoq cquoꝵ usus pͥ¬
mum ibi reꝑtus est. Macedom et in erordio
ab emathio rege emathiȩ nomen habebut
sed macedo deucalionis macernus nepos p̃qͣ
ibi accepit principatũ mutauit uocabulũ
macedoniamq a suo nomine dixit. Est aũt
confinis ab oriente egeo mari ameridie acha¬

Expanded text:
lo et Hercules maior ille Thebanus. Eadem est Aonia volo et Hercules maior ille Thebanus. Eadem est Aonia vocata, a fonte quodam Apollini et Musis consecrato, qui in eadem Boeotia est. Peloponnensis secunda pars Helladis a Pelope regnata atque vocata. Thessalia a Thessalo rege cognominata, quae ad meridianam plagam Macedoniae coniuncta est, cuius a tergo Pieria est. Multa in Thessalia flumina et civitates et oppida, inter quae praecipue Thessalonica: ibi est et mons Parnasus quondam Apollini consecratus. Thessalia patria Achillis et origo Lapitharum fuit, de quibus fertur quod hi primo equos frenis domuerunt, unde et Centauri dicti sunt. In Thessalia primum solidi aurei facti sunt, domandorum quoque equorum usus primum repertus est. Macedoniae in exordio ab Emathio rege Emathiae nomen erat, sed Macedo Deucalionis maternus nepos, postquam ibi accepit principatum, mutavit vocabulum Macedoniamque a suo nomine dixit. Est autem confinis ab oriente Aegeo mari, a meridie Acha
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. Nam granus quidam greciȩ indigena
fuit. excuiꝰ filia actis nomine. attica t̾ra uoca¬
ta est. Hȩc inter macedoniã et achaiã media
iacet. archadiȩ aseptentrionali parte ciuncta.
Ipsa est et uera grecia ubi fuit athenas etuitas
mater liberaliũ licterarũ. et philosophoꝵ nu¬
trix. qua nichil habuit grecia dariꝰ atq nobi¬
lius. In ea est et maratomiꝰ campus opimone
quondam prelii cruentissimꝰ. Elladas autẽ
due sunt ꝓuincię boctia et peloponensis. Boc¬
tia aũt dicta hac ex causa. Dũ cachinus açę¬
noris filius europã sororẽ aioue raptã ex p̃ce¬
pto genitaris quereret nec reꝑiret patrisirã
formidans. confirinato animo legit exilium.
Nam bouis forte conspectȩ sequutꝰ uestigia.
amplexiis est sedẽ ubi illa recubauerat Sicq lo¬
cum de nomine boins boctiã nominaiit. ubi
et thebas urbem construxit. in qua olĩ cii¬
lia bella deconuerunt. et ubi natisunt apol¬

Expanded text:
dicta. Nam Granus quidam Graeciae indigena dicta. Nam Granus quidam Graeciae indigena fuit, ex cuius filia Attis nomine Attica terra vocata est. Haec inter Macedoniam et Achaiam media iacet, Arcadiae a septentrionali parte coniuncta. Ipsa est et vera Graecia, ubi fuit Athenae civitas, mater liberalium litterarum et philosophorum nutrix, qua nihil habuit Graecia clarius atque nobilius. In ea est et Marathonius campus opinione quondam proelii cruentissimus. Helladis autem duae sunt provinciae: Boeotia et Peloponnensis. Boeotia autem dicta hac ex causa. Dum Cadmus Agenoris filius Europam sororem a Iove raptam ex praecepto genitoris quaereret nec reperiret, patris iram formidans confirmato animo elegit exilium. Nam bovis forte conspectae secutus vestigia amplexus est sedem, ubi illa recubaverat, sicque locum de nomine bovis Boeotiam nominavit; ubi et Thebas urbem construxit, in qua olim civilia bella detonuerunt, et ubi nati sunt Apol
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ in mari. creta et ciclades. Illiricus aũt ge¬
neraliter omĩs grecia est. Dalmatia adelmi
maxima ciꝰdem ꝓuincię cuntate traxisse nom̃
eristimat᷑ Adheret aũt ab oriente macedonie.
a septentrione misiȩ. ab occasu istria termina¬
tur. a meridie uero adriatico sinu claudit᷑ Epi¬
rus apirro achillis filio cognominata. Cuiꝰ
pars cagnia quȩ antea molosia dicta est.a
moloso filio pirri quẽ de andromacha habent.
Sed postquam occisus est pirrus horestis insidi¬
is andromachã helenus suscepit tenuitq reg¬
num priuigni qui successerat patri aqͦ molo¬
sia dicta ẽ. pars epiri quã helenus postea a fr̃ẽ
caone quẽ inuenatu ꝑ ignorantiã dicit᷑ occi¬
aisse caoniã nominainit. quasi ad solatiũ fr̃s.
extincti. Elladas dicta a rege ellana. deucalio¬
nis et pirrȩ filio. a quo et priꝰgreci ellenes num¬
cupati sunt. ipsa est et attica terra acta priꝰ

Expanded text:
duae in mari, Creta et Cyclades. Illyricus autem geduae in mari, Creta et Cyclades. Illyricus autem generaliter omnis Graecia. Dalmatia a Delmi maxima eiusdem provinciae civitate traxisse nomen existimatur. Adhaeret autem ab oriente Macedoniae, a septentrione Moesiae, ab occasu Histria terminatur, a meridie vero Adriatico sinu clauditur. Epirus a Pyrrho Achillis filio cognominata. Cuius pars Chaonia, quae antea Molosia dicta est, a Moloso filio Pyrrhi quem de Andromacha habuit. Sed postquam occisus est Pyrrhus Orestis insidiis, Andromacham Helenus suscepit tenuitque regnum privigni qui successerat patri; a quo Molosia dicta est pars Epiri, quam Helenus postea a fratre Chaone, quem in venatu per ignorantiam dicitur occidisse, Chaoniam nominavit, quasi ad solacium fratris extincti. Hellas dicta a rege Hellene, Deucalionis et Pyrrhae filio, a quo et prius Graeci Hellenes nuncupati sunt. Ipsa est et Attica terra Acte prius
Abbreviated transcription (Latin):
siam aũt pannonia est. inde noricus ager
frigidus. et partiꝰ fructuosus. Post quẽ rti¬
tus frugibus ferax. qui excipit galliam bel¬
gicam. T̃ rachiȩ tiras iafech filius ueniens no¬
men dedisse ꝑhibet᷑ Alii ascuicia incolarum
trachiam appellatam dixerunt. Huic ab
oriente ꝓpontis et urbs constantino polis
opposita est. a septentrione uero ister obten¬
ditur. ameridie uͦ egeo mari adheret. ab occa¬
su macedonia illi subiacet Cuiꝰ regionem
olim bessorum populus massagetȩ. sarma¬
te scite et aliȩ plurimȩ nationes incoluert̃.
Ampla est enim. ideoq plurimas continu¬
it gentes Ebrum fluuiũ trachia fundit qͥ
ctiam gentes barbaroꝵ plurimas tangit.
brecia a greco rege uocata. qͥ cunctã cã re¬
gionem regno incolint. Sunt aũt ꝓuinciȩ
grecis septem. quarũ prima ab occidente
dalmatia. deinde epirus. inde elladas. inde
cessalia. inde macedonia. inde achaia. et

Expanded text:
esiam autem Pannonia est. Inde Noricus ager esiam autem Pannonia est. Inde Noricus ager frigidus et parcius fructuosus. Post quem Raeticus frugibus ferax, qui excipit Galliam Belgicam. Thraciae Thiras Iaphet filius veniens nomen dedisse perhibetur: alii a saevitia incolarum Thraciam appellatam dixerunt. Huic ab oriente Propontis et urbs Constantinopolis opposita est, a septentrione vero Ister obtenditur, a meridie vero Aegeo mari adhaeret, ab occasu Macedonia illi subiacet. Cuius regionem olim Bessorum populus Massagetae, Sarmatae, Scythae et aliae plurimae nationes incoluerunt; ampla est enim, ideoque plurimas continuit gentes. Ebrum fluvium Thracia fundit, qui etiam gentes barbarorum plurimas tangit. Graecia a Graeco rege vocata, qui cunctam eam regionem regno incoluit. Sunt autem provinciae Graeciae septem: quarum prima ab occidente Dalmatia, inde Epirus, inde Hellas, inde Thessalia, inde Macedonia, inde Achaia, et
Abbreviated transcription (Latin):
olarubio inter rhenũ fluinũ oceanũq con¬
dusa. Cingit᷑ a septentrione et occasi occa¬
norab ortu uero damibio ameridie rheno
Nomine dirimitꝰ terra diues iiriũ ae popłis
qumerosis et ĩmanibꝰ. Unde et ꝓpter fecun¬
ditatem gignendorũ populoꝵꝰ germania
dita est Bignit aues yrcanias. quarũ pen¬
ne nocte ꝑlucent. uisontes quoq feras. et u¬
ros atq alces parturit. Mittic et gẽmas chri¬
stallum et sucinũ. callaicũ quoq iuridem.
et deraumũ candidũ. Ouȩ sunt aũt germa¬
me S̾uꝑior iuxta septentrionalẽ oceanũ :
inferior circa rhenum. Prouinciarũ aũt qͥs
danubiꝰ abarbarico ad medit̾raneũ mare se¬
dudit. prima est misia. a messiũ ꝓuentuuo¬
catã Unde et eã ucteres cereris horreũ nun¬
cupabant. Hȩc aũt ab oriente hostiis danu¬
bn ningit᷑ ab curo uero trachie ameridie
macedoniȩ. ab occasu istriȩ copulat᷑. Post im¬

Expanded text:
a Danubio inter Rhenum fluvium Oceanumque cona Danubio inter Rhenum fluvium Oceanumque conclusa cingitur a septentrione et occasu Oceano, ab ortu vero Danubio, a meridie Rheno flumine dirimitur. Terra dives virum ac populis numerosis et inmanibus; unde et propter fecunditatem gignendorum populorum Germania dicta est. Gignit aves Hyrcanias, quarum pinnae nocte perlucent; bisontes quoque feras et uros atque alces parturit. Mittit et gemmas, crystallum et sucinum, callaicum quoque viridem, et ceraunium candidum. Duae sunt autem Germaniae: superior iuxta septentrionalem Oceanum, inferior circa Rhenum. Provincias autem quas Danubius a Barbarico ad Mediterraneum mare secludit: prima est Moesia, a messium proventu vocata; unde et eam veteres Cereris horreum nuncupabant. Haec autem ab oriente ostiis Danubii iungitur, ab Euro vero Thraciae, a meridie Macedoniae, ab occasu Histriae copulatur. Post Mo
Abbreviated transcription (Latin):
pe agenoris regis libiȩ filia fuit. quã iouis &
asfrica raptam cretã aduexit. et partẽ ter¬
ciam orbis ex eiꝰ nomine appellauit. Iste ẽ au¬
tem agenor libiȩ filiꝰ ex qua et libia idest a¬
frica fert᷑ cognominata. Unde apparet priꝰ
libiam accepisse uocabulũ. postea europam.
Europa aũt intercia parte orbis diuisa inci¬
pit aflumine tanai. descendens ab occasuꝑ
septentrionalem oceanũ usq in fines hispa¬
mȩ. Cunꝰ pars orientalis et meridiana a pon¬
to consurgens. tota mari magno coniungi¬
tur et in insula gaddis finit᷑. Prima europẽ
regio scithia inferior. quȩ ameotidis paludi¬
bus incipiens. inter danubiũ et oceanũ sep
tentrionalem usq ad germaniã porrigit᷑.
Quȩ terra generaliter ꝓpter barbaras gt̃s
quibus inhabitat᷑ barbarica dicit᷑. Hũi pns
orina alama est. quȩ ad meotidas paludes
petingit. Post hanc dacia ubi et gothra. de¬
mae germania ubi plurimã parte sueui im¬
poligrunt. Germania post scichiã inftriorẽ

Expanded text:
 Agenoris regis Libyae filia fuit quam Jupiter ab Africa raptam Cretam advexit, et partem tertiam orbis ex ejus nomine appellavit. Iste est autem Agenor Libyae filius, ex qua Libya, id est Africa fertur cognominata. Unde apparet prius Libyam accepisse vocabulum, postea Europam. Europa autem in tertiam partem orbis divisa incipit a flumine Tanai, descendens ad occasum per septentrionalem Oceanum usque in fines Hispaniae: cujus pars orientalis et meridiana a Ponto consurgens, tota mari magno conjungitur, et in insulis Gadis finitur. Prima Europae regio Scythia inferior, quae a Maeotidis paludibus incipitentrionalem usque ad Germaniam porrigitur; quae terra generaliter propter barbaras gentes, quibus inhabitatur, Barbarica dicitur. Huius pars prima Alania est, quae ad Maeotidis paludes pertingit; post hanc Dacia, ubi et Gothia; deinde Germania, ubi plurimam partem Suevi incoluerunt. Germania post Scythiam inferiorem
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina numeroꝵ
Greci enim nume
ciplinas ma¬
thematicas
ideo pri¬
mam esse uoluerunt. qm̃ ipsa ut
sit: nulla alia indiget disciplina. ssu¬
ca autem et geometrica et astronomia quȩ se¬
uuintur. ut sint atq subsistant istiꝰ egent auribo.

Expanded text:
disciplina numerorum. Graeci enim numerciplinas mathematicas ideo primam esse voluerunt, quoniam ipsa ut sit, nulla alia indicat disciplina. Musica autem et geometria et astronomia quae sequuntur, ut sint atque subsistant, istius egent auxilio.
Abbreviated transcription (Latin):
cusant. quasi steriles ul palustres. Itẽ subsi¬
cuia quȩ in diuisura agri ñ efficiunt centu¬
riam. idest ugera ducenta A rea dicit᷑ ta¬
bularum ȩqualitas. Dicta aũt area a plani¬
tie. atq ęqualitate unde et ara. Alii arcam
uocatam dicunt. quod ꝓ tricurandis frugi¬
bus cradatur. uel quod ñ triturent᷑ in ea m̃si
arida. Pratum est cuiꝰ fem copia armentatu¬
entur. Qui ueteres romani nomen indidert̃.
ab eo qͦd ꝓtinus sit paratus. nec magnũ la¬
borem culture desideret. Prata aũt esse quę
secari possunt. Paludes chicte apale pastora¬
li dea qͦd paleã id est pabula nutriant iu¬
mentorum. Ce finib agroꝵ

Expanded text:
cusant quasi steriles vel palustres. Item subsecusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est pabula, nutriant iumentorum. § 14 De finibus agro
Abbreviated transcription (Latin):
uotis respondet auari a gricole. Compascu¬
us ager dictus qui ad iuisoribus agroꝵ relictꝰ
est. ad pascendũ cõmuniter uicinis. Alluuiꝰ
ager est quem paulatim fluuiꝰ in agrum
reddit Arcifinius ager dictus est. quia cer¬
tis linearum mensuris ñ continet᷑ sed arce¬
tur finis ciꝰ obiectu fluminũ. montiũ. arbo¬
rum. Unde et inis agris nichil subsiciuoꝵ
interuenit. Noualis ager est primũ ꝓscissus.
siue qui alcernis annis uacat. nouandarum
sibi uirium causa. Houalia erñ semel cum
fructii erunt. et semel uacua. Squalidꝰ ager
quasi ex colidus. quod iam acultura erierit.
sicut exconsul qͦd a consulatu discesserit. Uli¬
ginosus ager est semꝑ uuidus. Nam humi¬
dus dicitur qui aliquando siccat᷑. Uligo
enim humor terrȩ est naturalis ab ea nunꝗͣ
recedens. Subsiciua sunt ꝓprie. que sutor de
materia pͣcidens. quasi suꝑ uacua abicit. In¬
de et subsiciua agri. quos inꝑtica diuisos re¬

Expanded text:
votis respondet avari agricolae. Conpascuvotis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos re
Abbreviated transcription (Latin):
non mancipatione sed quisq ut pocuit oc
cupauit. atq possedit. Unde et nuncupate.
Fundus dictus quod eo fundat᷑ uel stabiliat᷑
patrimoniũ. E undus aũt et urbanũ edifici¬
um et rusticum intelligendum est. Fredum.
quod ex omĩbus patrifamilias maxime p̃ui¬
detur. id est apparet. quasi preindiũ. ud qͦd
antiqui agros quos bello ceꝑant. ut predȩ
nomine hãbebant. Omĩs aũt ager ut uarro
docet quadrifariam diuidit᷑. Aut enĩ ariis
est ager id est sationalis. aut consitꝰ idest ap¬
tus arboribus. aut pascuus. qui herbis tantũ
et animalibus uacat. aut froreus. quo sunt
orti apibus congruentes et floribꝰ. qͦd etiam
uirgiliꝰ in quatuor libris georgicoꝵ sequutꝰ ẽ.
Rura ueteres incultos agros dicebant. id est
siluas et pascua. agrum uͦ qui colebat᷑. Nam
rus est quo mel. quo lac. quo pecus haberi
potest. Unde et rusticus nominat᷑. Hec agre¬
stium prima et ociosa felicitas. Seges ager est

Expanded text:
non mancipatinon mancipaticupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus dictus quod eo fundatur vel stabiliatur patrimonium. Fundus autem et urbanum aedificium et rusticum intellegendum est. Praedium, quod ex omnibus patrifamilias maxime praevidetur, id est apparet, quasi praevidium; vel quod antiqui agros, quos bello ceperant, ut praedae nomine habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, quadrifarius dividitur: aut enim arvus est ager, id est sationalis; aut consitus, id est aptus arboribus; aut pascuus, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut florus, quod sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Vergilius in quattuor libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges ager est
Abbreviated transcription (Latin):
nes tueri a ui frigoris uel caloris iniuria.
Tugurium casula est quã faciunt sibi custo¬
des iinearum ad tegimen sui. quasi ceguri¬
um. siue ꝓpter ardorem solis et radios decli¬
nandos siuc ut inde uel homines uel bestio¬
las quȩ iñsidiari solent natis frugibꝰ abigant.
hanc rustici capannam uocant. qͦd unum
tantum capiat. Tescua quidã putant esse.
cuguria quidam loca p̃rupta et aspera.
Migalia edificia numidarũ agrestiũ. ob¬
longa. in curuis latcribꝰ cecta. quasi nainũ
carmnę sunt. siue rotunda in modũ furno¬
rum. Et magalia dicta quasi magaria.
Ouia magar punici nouã uillã dicunt. u¬
ger latine appellari o¬
dicit᷑ eo quod ineo agat᷑ aliquid. Ali a¬
qũm ex greco nominari manifestiꝰ credunt.
unde et uilla grece coragros dicit᷑. ¶illa a
uallo idest aggere t̾rȩ nuncupata. qͦd ꝓli¬
mite constitui solet. Possessiones sunt agri
late patentes. publici priuatiq qͦs initio

Expanded text:
nes tueri a vi frigoris, vel caloris injuria. 2. nes tueri a vi frigoris, vel caloris injuria. 2. Tugurium casula est, quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde, vel homines, vel bestiolas, quae insidiari solent natis frugibus, abigant, Hanc rustici capannam vocant, quod unum tantum capiat. 235 3. Tesqua quidam putam esse tuguria, quidam loca praerupta et aspera. 4. Magalia aedificia Numidarum agrestium oblonga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sint, sive rotunda in modum furnorum. Et Maga lia dicta, quasi magaria, quia Magar Punici novam villam dicunt, uger Latine appellari dicitur, eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et villa Graece choragros dicitur. 2. Villa a vallo, id est, aggere terrae nuncupata, quod pro limite constitui solet. 3. Possessiones sunt agri late patentes publici, privatique, quos initio
Abbreviated transcription (Latin):
lus dictus quasi tumens tellus. Sarcofagũ
grecum est nomen. eo qͦd ibi corpora absu¬
mantur. Sarcia enim grece caro fagesco¬
medere dicit᷑. Mausolea sunt sepulchra seu
monumenta regum. a mausoleo rege egr̃p¬
tiorum dicta. Nam eo defuncto uxor eiꝰ mire
magnitudinis et pulchritudinis extruxerit se¬
pulchrum. in tantũ ut usq hodic omĩa mo¬
numenta p̾ciosa. ex nomine eiꝰ mausolea nũ¬
cipentur. Pramides genus sepulchroꝵ qua¬
dratum et fastigiatũ ultra omẽm excelsita¬
ta que fieri manu possit. Vnde et men¬
suram umbrarũ egressȩ. nullam hab̾e um¬
bram dicunt᷑. Tali enĩ edificio surgunt. ut
alato incipiant. et in angusto fimant᷑ sic̃
ignis. Pir cnĩ dicit᷑ ignis. Hos egyptus habet
Apud maiores enim potentes aut sub mon
tibus aut iñ montibus sepeliebant᷑. Inde tra¬
gum est ut suꝑ cadauera aut piramides
ficrent. aut ingentes colũne collocarent᷑.¬
dimbusq contextum. quibus possent homi¬

Expanded text:
lus dictus quasi tumens tellus. Sarcophagus lus dictus quasi tumens tellus. Sarcophagus Graecum est nomen, eo quod ibi corpora absumantur; σάρξ enim Graece caro, φάγεῖν comedere dicitur. Mausolea sunt sepulchra seu monumenta regum, a Mausoleo rege Aegyptiorum dicta. Nam eo defuncto uxor eius mirae magnitudinis et pulchritudinis extruxit sepulchrum in tantum ut usque hodie omnia monumenta pretiosa ex nomine eius Mausolea nuncupentur. Pyramides genus sepulchrorum quadratum et fastigiatum ultra omnem excelsitatem quae fieri manu possit, unde et mensuram umbrarum egressae nullam habere umbram dicuntur. Tali autem aedificio surgunt ut a lato incipiant et in angusto finiantur sicut ignis; πῦρ enim dicitur ignis. Hos Aegyptus habet. Apud maiores enim potibus aut in montibus sepeliebantur; inde tractum est ut supra cadavera aut piramides fidinibusque contextum, quibus possint homi
Abbreviated transcription (Latin):
abernacula
Itencoria sunt militũ. quibꝰ in itine¬
rẽ solis ardores. tempestatesq imbriũ friq¬
risq inurias uitant. Dicta aũt tabernãn¬
la qͦd cortine distentȩ funibꝰ tabulis int̾sta¬
tibus appenderent᷑. quȩ tencoria sustinent
Tentorium uocatũ. eoqͦa cendat᷑ fumbꝰ atq
palis. unde et hodie pretendcre dicunt᷑. fa
piliones uocantur asimilitudine pariuli
animalis uolantis. qui maximȩ abimam
florentibus malius. Heȩ sunt auiculȩ que
lumine accenso conueniunt. et circa uoli¬
tantes ab igne ꝓxime interire coguntur.
domo sua sepeliebat᷑ post ea uccitũ ẽ legibꝰ
ne fetore ipso corpora uiuentiũ contacta n¬
ficerent᷑. Monumentũ idco nuncupat᷑ coqͥd
mentem moneat ad defunicti memoriã Cũ
enim non uideris monumentum: illud t̃.
us acorde. Cum aũt uideris. monet mai¬
tem et ad memoriam te reducit. ut mortu¬
um recorderis. Monumenta itaq et me¬
moriȩ ꝓ mentis ad monitione dictę. Tumu¬

Expanded text:
abernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere, solis ardores, tempestatesque imbrium, frigorisque iniurias vitant. Dicta autem tabernacula, quod cottive distente funibus tabulis interstantib2. Tentorium vocatum quod tendatur funibus atque palis. Unde et hodie praetendere dicitur. 3. Papiliones vocantur a similitudine parvuli animalis volantis, quod maxime abundat florentibus malvis. Hae sunt aviculae quae lumine accenso contantes ab igne proxime interire coguntur. domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne foetore ipso corpora viventium contacta inficerentur. Monumentum ideo nuncupatur eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non videris monumentum, illud est us a corde.' Cum autem videris, monet mentem et ad memoriam te reducit ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae pro mentis admonitione dictae. Tumu
Abbreviated transcription (Latin):
habens. Laberintus est ꝑplexis parietibꝰ edifi¬
cium. qualis est apud crctam adedalo factus.
ubi fuit minotaurus indusus. In quo siqus
introierit sine glomere lim. exitũ inuenire ñ
ualet. Cuꝰ edificiĩ talis est situs. ut aꝑientibus
fores conitruum intus terribile audiat᷑. Descen¬
ditur centenis ultra gradibus. Intus simulachra
et monstrificȩ effigies in partes diuersas. transi¬
tus innumeri ꝑ tenebras. et cetera aderrorem in¬
gredientium facta. ita ut de tenebris eiꝰ ad lucẽ
uenire impossibile uideat᷑. Quatuor sunt au¬
tem laberinti. Primus egyptius. secundus creti¬
cus. terciꝰ in lemno. quartus initalia. Om̃s ita
constructi. ut dissoluere eos nec scła quidẽ pos
timm in cõmune exipsiꝰ rei usu farum appellaue¬
runt. eo quod flãmarum indicio longe uideat᷑
anauigantibus. qualem ꝑtholomeus iuxta a
ditur. Usus ciꝰ est nocturno nauiũ cursu ignes

Expanded text:
habens. Labyrinthus est perplexum parietibus aedifihabens. Labyrinthus est perplexum parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere eos nec saecula quidem ptini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus: qualem Ptolibi. usus eius nocturno navium cursu ignes
Abbreviated transcription (Latin):
nasium grece uocat᷑ quod latine ȩxercitiũ
dicitur. hoc est meditatio. Sed et balncȩ et lo¬
ca cursorum et achletarum gimnasia sunt.
eo quod illic homines in suę artis studiu
exercitentꝰ. Capitolium romȩ uocatũ. eoqͦd
fuerit romane urbis et religionis caput
summũ. Alii aiunt cum carquimiꝰ priscus
capicolii fundamenta Romę aꝑiret. in loco
fundamenti caput hominis licteris tuscis
nocatũ inuenit et ꝓinde capitoliũ appel¬
lauit. Arces sunt partes urbis excdsȩ atq
municȩ. Nam quęcũq tutissima urbium
sunt ab arcendo hostem arces uocant᷑. Un¬
de et arcus et arca. Circum Romam dictũ pu
tant acircuitu equorum. eo quod ibi circũ me¬
tas equi currant. Theatrum aũt ab spectacu
lo nominatum. anotec te opiue. quod in eo
populus stans desuꝑ atq spectans. ludos scem
amficeatrum rotundum est. Theatrũ uͦ: ex
medio amphiteatro est. semi circuli figuram

Expanded text:
νάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium νάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, hoc est meditatio. Sed et balnea et loca cursorum et athletarum gymnasia sunt, eo quod illic homines in suae artis studio exercitentur. Capitolium Romae vocatum eo quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. Arces sunt partes urbis excelsae atque munitae. Nam quaecumque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcus et arca. tant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currando nominatum apo tis theoreas, quod in eo popAmphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram
Abbreviated transcription (Latin):
tur aquȩ. Has primum rome fecisse tarqui¬
mum priscum. ut quotiens pluuiarũ inun¬
aacio existeret. ꝑ eas aquę extra ciuitatem
anitterent᷑. ne marimis ꝑpetuisq tempesta¬
cbus planiciem uel fundamenta urbiũ st̃ges
aquarum subuerteret. Imbuli. uel quia sub¬
uolumna sunt. uel quia sub iis ambulatur.
Bunt enim portici hinc inde platearũ. Forus
est exercendarum litium locus afando dictꝰ.
siue aphoroneo rege qui primꝰ leges grecis
dedit. Hȩc loca et ꝓrostra uocantur. ideo
quod ex bello punico captis nauibus carta¬
gimensium rostra ablata sunt. et inforo ro¬
mano prefixa. ut esset huiꝰ insigne uictoriȩ.
Curia dicitur co quod ibi cura ꝑsenatum¬
decunctis ad ministret᷑. Pretoriũ quod ibi
pretor resideat ad discutiendũ. Gimnasiũ
generalis est exertitioꝵ locuis. Tamen apud
athenas locus erat ubi discebat᷑ philosophia.
e sapientiȩ exercebat᷑ studium Nam gim¬

Expanded text:
tur aque: has primum Rome fecisse Tarquitur aque: has primum Rome fecisse Tarquinium Priscum fertur, ut quoties pluviarum innundatio existeret, per eas aque extra civitatem emitterentur, me maximis perpetuisque tempestatibus, planiciem vel fundamenta urbium, strageaquarum subverteret. Imboli, vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus a fando dictus sive a Phoroneo rege, qui primus Graecis legem dedit. Haec loca et prorostra vocantur ideo quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium, rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset hujus insigne victoriae. 28. Curia dicitur, eo quod ibi cura de cunctis administretur. Praetorium, quod ibi praetor resideat ad discutiendum. Gymnasium generalis est exercitiorum locus. Tamen apud Athenas locus erat ubi discebatur philosophia et sapientiae exercebatur studium; nam γυμ
Abbreviated transcription (Latin):
naculisq ornatur. Turres uocate qͦd crites
sint et longȩ. Teres est enim aliqͥd rotundũ
cum ꝓceritate ut colũna. Nam et quãuis
quadratę aut latȩ construant᷑ ꝓcul tam̃
indentibus rocunde eristimant᷑. ideo qͥa
om̃e cuiꝰq anguli simulachrum ꝑ longum
acris spacium euanescit. atq consumit᷑ e
rotundum uidetur. Propugnacula piunę
murorum sunt. dicta quia exiis ꝓpugnat᷑
Promurale uero eo qͦd sit ꝓmunitione mu¬
ri. Est enim murus ꝑx imus ante murum
Porta dicitur qua pͥotest uel importar ud
tportari aliquid. Froprie aũt porta aut
urbis sunt unde et uicini dicti. Uie ipsa spa¬
ia angusta. quę inter uicos sunt. Platrȩ ꝑ¬
pctue ac latiores cuntatum inȩ sunt. iuxta
proprietatem linguę grecȩ. alacitudine nim¬
cipatẽ. Platos enim greci latum dicunt. Qͥn¬
cane. pars platee quinca est: qua carpentũ
progredi potest. Cloacȩ dictȩ quod iis ꝑcolan¬

Expanded text:
naculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes naculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci latum dicunt. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum dicunt. Cloace dicte, eo quod his percolan
Abbreviated transcription (Latin):
tum sine muris: Castrum antiqui dicban
oppidum loco altissimo situm. quasi casam
altam. Cuiꝰ pluralis numerus castra dim¬
nutiuum castellum est. siuc qͦd castrabatur
licentia in habitantium. ne passim uaga
hosti paterit. Pagi sunt apta ȩdificis loca
inter agros habitantibus. Hȩc et c̃ciliabula
dicta. a conuentu et societate multoꝵ in imũ
Compita sunt. ubi est usus conuentus fierira¬
sticorum. Et dicta compita quod loca mul¬
ta in agro eodem competunt. et quo conue¬
nitur a rusticis. Suburbana sunt circũice¬
ta ciuicatis edificia quasi suburbe. Mema
sunt muri ciuitatis. dicta ab eo qͦd mum¬
ant ciuitatem. quasi munimenta urbisso
est tucamenta. Munium aũt dictũ quasi
manufatum. sic et munus. Muri amuni¬
tione dicti quasi amuniri. qͦd muniant
et cueantꝰ interiora urbis. Mc̃ma aũt du¬
plicem habent significationem. Nam int̾
pandimus urbis. Propriȩ autem menia st̃
tantum muri. Murus aũt turribus ꝓpug¬

Expanded text:
tum sine muris. Castrum antiqui dicebant tum sine muris. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam, cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta edificiis inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interpandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propug
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupantur. Colonia uero est quȩ defectu
indigenarum nouis cultoribus adimpletur.
Unde et coloniã acultu agri est dicta. Mu¬
nicipium est qͦd manentẽ statu ciuitatis ius
aliquod minoris aut maioris officii apͥnci¬
pe impetrat. Dictũ aũt municipiũ amu¬
mis. id est officiis. quod tantũ munia id est
tributa debita uel munera reddat. Namli¬
berales et famosissime causȩ. et quȩ expͥncipe
proficiscuntur: ĩbi ñ agunt᷑ͫ. Hȩc enĩ ad dig¬
nitatem ciuitatum ꝑtinent. Uici et castel¬
la et pagi ii sunt qui nulla dignitate ciuita¬
tis ornantur. sed uulgari hominũ c̃uentu
in coluntur. et ꝓꝑter paruitatem siui mas¬
ribus cuntatibus attribuunt᷑. Uicus aũtds
ctus ab ipsis tantum habitationibus. uel ql
uias habeat tantũ sine muris. Est aũt sp
munitione murorum. licet et unci dicantir
ipse habitationes urbis. Dictus aũt uic es
quod sit uice cuntatis. eo qͦd uias habeat cor¬

Expanded text:
nuncupantur. Colonia vero est, que defectu nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum mtributa debita, vel munera reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. 11. Vici, et castella, et pagi, ii sunt quae nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui majoribus civitatibus attribuuntur. 12. Vicus autem dictus a vicinis tantum habitatoribus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus, eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tan