comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝯuoquomodo poterit / demg aliquo aut ꝙ̃ plutib
uitus ꝯtaminabit personã. deuide qui illud fec̾it
tam neqniter emudem hnc̃ tam ꝓperã fecisse non
ẽẽ nirandum / Si uehement̾ castus et integer
extĩabit᷑. ad uerarius dicet facta non famam
expectan opportere. Illum aũt occultasse sua flagina
se planũ facturũ ab eo maleficiũ non abesse
deffensor pͥmũ non demõstrabit uitã Integram
se potuit. id si non potuud. confugiet ad imprudẽtiã
stulticiã. adolestentiã. uiiii. persuafionem. quib
de Reb uituperatio eoꝵ /que extra id conuẽ erunt
non debebat assignari / Sni uehement̾. uita tuipitud̃
Impedietur. et infanna. pus debebit oꝑam. ut
falsos Rimores distipacoet̃ ẽẽ de ignostente dicat
et utetur loco cõ. dumorib credi non opporte̾ / E.
anthil eoꝵ fieri pot̃ utatur extitina deffonfione.¬
et dicat non se de moribz eius apud censores
fecisse t̾nuãbit᷑ alii nemuni nise Reoo bonũ fuisse dem̃oseat

Expanded text:
si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur adversarius, dicet facta, non famam spectarei oportere; illum ante occultasse sua flagitia; se planum facturum ab eo maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit vitam integram, si poterit: id si non poterit, confugiet ad inprudentiam, stultitiam, adulescentiam, vim, persuasionem; quibus de rebus  vituperatio eorum, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema defensione: dicat non se de moribus eius apud censores,fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat;
Abbreviated transcription (Latin):
utenuri. p̾mũ offeronis brent̃ uocabuli diffiuicõẽ
hoc modo / magestatẽ is minuit qui ea tollit ex
quib Rebus cuntatꝭ amplitudo cõstat. que sũt
ꝯsilĩ. Nempe igit᷑ in et ppłm suffragio. et ma¬
grãtum ꝯsilio ponasti. cũ pontes distuobasti
Item exx ꝯtrario magestatẽ i nuiuuit᷑ qui ampli¬
tudinẽ cuntatꝭ det̾mẽto afficit. ego non affeci
libidim maloꝵ Refisti. mag̾ratum oc̃ Int̾ire nõ
passussum p̾mũ ig uocabuli siã. brenter
et ad utilitatẽ accomodata cause destoibitur/
falsa erit. aut Iuntibis aut tur prt̾. aut Inmriosa
id quoq ex Iuris partib sumet᷑. de Iuriditali
abfoluta. de qua Iai loqmur / Quer in trãsiacõib¬
pũ Num aliquis duis Retactõe. petitionem.
alio querente. hec legibus et moribz equo et
quid in caib auaioribz. aut iioribz. aut
sanulious fuuilit̾ scriptũ. aut Iudicatũ sit.
deuide utrum ea res sit fauilis ei Re deq
Re non striptum sit quod noluit̾ cane̾ quod sãt̃

Expanded text:
utemur, primum adferemus brevem vocabuli definitionem, hoc modo: «Maiestatem is minuit, qui ea tollit, ex quibus rebus civitatis amplitudo constat. Quae sunt s. Nempe igitur tu et populum suffragio et magistratum consilio privasti, cum pontes disturbasti.» Item ex contrario: «Maiestatem is minuit, qui amplitudinem civitatis detrimento ‹adficit. Ego non adfeci, libidini malorum restiti, maiestatem omnem interire non passus sum.» Primum igitur vocabuli sententia breviter et ad utilitatem adcommodate causae describitur; falsa erit aut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loquemur. CAPUT 18 Quaeritur iquis eius rei actionem, petitionem alio quaerente. Haec legibus et moribus, aequo et quid in rebus maioribus aut minoribus aut dissimilibus similiter scriptum aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qure scriptum non sit, quod noluerit cavere, an quod satis
Abbreviated transcription (Latin):
non hebat. ut abste sit interemptus / nam in huic̃
e xposiione Rep̾henciore urenurs siquos preter¬
eos quod ille ipe dixit̾ potuisse sustiꝑe maleficiũ
ostendimꝰ. uelut an hoc exgmplo. Gum dixerit
necte ẽẽ aut a p̾donib. aut ab Inunicit aut a
nobis octistm cõ ditemꝰ potuisse. uel a familia
uel a cohedibut nõis. Cum hoc modo colbectionẽ
si cũ plura sunt pantiora dicanꝰ hoc modo.
due Resz sunt Indices que omẽs ad gualeficuim
Impellunt luxunia et anaricia. quid amor
Iuht q̃spiam / quid ambitio quid religio. quid
metus mortis. quid Imꝑni enpadatasi. quid demq
alia pnuilta Item falra emumu̾atio est tũ panciora
suit. et plã dicums hoc modo tros pestes sunt
que om̃es hominesi folliaitant. metusi cupiditas¬
et egoitudo. sacis uñ fuat̃ dixisse metũ uel
euprditatẽ. quĩ ecoitudinẽ cum utiaq Re ꝯuĩctã
eẽ nebte est  Item uiaiosa expositio est que

Expanded text:
non habebat, ut abs te sit interemptus.» Nam in huiuscemodi expositione reprehensione utemur, si quos praeterquam quos ille conlegerit, potuisse suscipere maleficium ostenderimus: velut in hoc exemplo, cum dixerit necesse esse aut a praedonibus aut ab inimicis aut a nobis occisum esse, dicemus: potuisse vel a familia vel a coheredibus nostris. Cum hoc modo illorum conlesi aut, cum plura sunt, pauciora dicamus, hoc modo: «Duae res sunt, iudices, quae omnes ad maleficium inpellant, luxuries et avaritia.» «Quid amor?» inquiet quispiam, «Quid ambitio? Quid religio? Quid metus mortis? Quid imperii cupiditas? Quid denique alia permulta?» Item falsa enumeratio est, cum pauciora sunt et plura dicimus, hoc modo: «Tres res sunt, quae omnes homines sollicitent, metus, cupiditas, aegritudo.» Satis enim fuerat dixisse metum, cupiditatem, quoniam aegritudinem cum utraque re coniunctam esse necesse est. Item vitiosa expositio es
Abbreviated transcription (Latin):
Inei ꝯstat igit᷑ ex hus partibue natura. lege.
ꝯsuetudine . Indicato equo. uouo. et pacto.
inatura ius et quod coquacoĩt aut pietate
ausa obsernatur. quo iure parentes aliberit. et a
parentibus liberi coluntur. Lege ius est. Id quod
ppłi f iussu factũ est. quod genus est ut inius eas
cũ uoceris. Consuetudine Ius est id quod sine lege
eque ac silegictinũ sit usitatũ est. quod genus¬
est id quod argentario tuleris expensũ. a socio eiꝰ
Repete̾ recte possit. Iudicatũ est ad de quo fuã
lata est. aut decietũ Interpositum sea sepe di̾sa
sunt. ut aliud aut ali Iudii. aut p̾tor: aut cõsuli
aut tribuns plebis plantũ fit. et fit ut de cadem Re
seye alius aliud decieuit̾ aut Indicauit / quod genꝰ
Ruresus p̾tor urbanus. ꝙ cũ in he̾dem mandati

Expanded text:
nstat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
acq brenitãtẽ. ꝙ tñi scripxit quod necesse fuit̾
illud quod sine scripto intelliga potuit nõ ñẽm
eẽ offinũ ueoba et lrac̃ seqmi. neglige̾ uolũtatẽ
deinde id quod semptum sit aut non posse fier.
aut non legesant non more. non natã. non equo.
et bouo posse fieri. que omã scoiptorẽ noluisse

Expanded text:
atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud quod sine scripto intellegi potuerit, non necesse officium verba et litteras sequi, neclegere voluntatem. Deinde id, quod scriptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more non natura non aequo et bono posse fieri; quae omnia noluisse
Abbreviated transcription (Latin):
actusatorẽ calupmari cͥiinat᷑  Tommnnes loci st̃
tũ actusatoriustum deffenforis/ a testib contra
cestel. a questionib contia ꝙͦnes. ab argumuẽtatõe¬
ꝯtra arguiẽta. aRiiorib ꝯtoa Rumores / Atestib
Incoustantiã. si aut fitri non potuissẽ dicemnt.
aut non factũ qͣuod dicunt. aut sare illos non
potuisse. aut cupide dice̾. et argumẽtari / hec ad¬

Expanded text:
Communes loci sunt cum accusatoris tum defensoris, abs testibus contra testes, abs quaestionibus contra quaestiones, ab argumentis contra argumenta, ab rumoribus contra rumores. A testibus inconstantiam; si aut fieri non potuisse dicemus aut non factum esse quod dicant aut scire illos non potuisse aut cupide dicere et argumentari. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Nuz quid dixit̾. Nuz quid habuĩt de ꝯstus. Ue.
adintoribus. de dimiuẽtis / nuz quo in loco ep̾ter
Afuctudinez fecit̾. aut alieno tpr̃e Instanti tpre
quere. Num uisus sit cũ faciebat. Num quid sciepitꝰ.
clamor. crepitus, exauditus / aut demq aũdquid
aliquo sensu percepturi sit. stz an aspectu. auditu.
tactu. odore. gustu. Nam quis hoꝵ sensue p̃t
ꝯflare suspicionem  Insegnenti tpr̃e spectabiliter
Nnnqͥd Re trausacta Relictũ sit quod indicet. aut
factum eẽ malesiciũ. aut aquo factũ sit: factũ
Cẽ hoc modo. Bitimore. et liore decoloratũ est¬

Expanded text:
num quid dixerit, num quid habuerit de consciis, de num quid dixerit, num quid habuerit de consciis, de adiutoribus, de adiumentis; num quo in loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno tempore. ‹In› instanti tempore quaeretur, num visus sit, cum faciebat, num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus potest conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse maleficium aut ab quo factum sit. Factum esse, hoc modo: si tumore et livore decoloratum
Abbreviated transcription (Latin):
Rem trausigendã / et potuut ne saus surt ad id ꝑfinẽdũ
spami futurũ. nã ꝓui reffort saus spari fuisse
ad id ꝑfinendũ. s⁊ id ante sari et Ratõe ꝓrondã
non potuit / Dctafio querit᷑ ydonea ne fuit̾
ad Rem adoriendam hec. an alia melior. que aut
p̾terita sit. aut non spectata / Spes ꝓficiendi.
que fuit spectabitur hoc modo si que predicta¬
pat funt. si qua signa concurrerunt. Si p̾cerea
.inbecilitas. Inopia. stulticia. Imprudentia. amappitõ
dendõ strabit᷑ fuisse. qua rẽ scire potuĩt. utrum
diffidendũ an ꝯfidendũ fuit. Epes celandi
que fuit̾. queritirr ex toustus. aobitus. adintoribus.
libeoie. aut seouis. aut utrisq. Argumentũ est
id ꝑ quod Res coarguntur. certioribus argumentie
et magis firma sufpicõe. id diudit᷑ in tria tpra
preteritũ Iustant et ꝯsequens. In p̾terito tpre
opportet ssiderare ubi fuerit .ubi uisut fit. quo cld
uisus sit. Rum quid appararit᷑. Nuz quẽ ꝯuent .

Expanded text:
rem ‹transigendam›, scieritne satis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id ante sciri et ratione provideri non potuit. Occasio quaeritur, idoneane fuerit ad rem adoriendam an alia melior, quae aut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit, spectabitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrent, si praeterea inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inapparatio demonstrabitur fuisse; qua re scire potuerit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris, adiutoribus, liberis aut servis aut utrisque. CAPUT 8 Argumentum est, per quod res coarguitur certioribus argumentis et magis firma suspicione. Id dividitur in tempora tria: praeteritum, instans, consequens. In praeterito tempore oportet considerare, ubi fuerit, ubi visus sit, quicum visus sit, num quid appararit, num quem convenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nec nnq̃ lucide ꝙͣ te uelle existimabanis
Aeirde ꝯmõte. de ꝯfirmacõe et ꝯ̃futacione
dicendum fuit ./ quare genã ꝯstuncõnũ et
eaꝵ partes apperuuꝰ. ex quo sinul ostẽdebã
quonoͦ ꝯstitutõe et ꝑtem ꝯstitutõie causa
orõius adeam ꝯstratur / postea admonnimꝰ
eẽ caẽ cõplures. in quib pleẽ ꝯstitutiones
⁊ ꝑtes ꝯscitutõnũ actomodarent᷑ Reliqnum
uidebat᷑ ẽẽ ut oscenderemus que Racio posfet
ꝯstitucoiẽ actomodare / et Item quais argunẽ¬
tacoed̃. quas greci epythemata appellant sequi.
desex ꝑtibus orõius./ pͥmũ gͦ querenus
ꝙ̃admodum quãtũq cansam tractare ꝯuerãt.
N cansa miecturali narracõ actusatoris
fuspitiones Interiectas, et disꝑsas habere
debet. ut incluilaccũ. nichil dictũ. nusꝙ̃ ueutũ.
aut abitũ. nclul demq factũ sine cansa putet᷑

Expanded text:
nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et earum partes aperuimus; ex quo simul ostendebatur, quomodo constitutionem et partem constitutionis causa orationis ad eam conferatur. Postea admonuimus esse causas conplures, in quas plures constitutiones aut partes constitutionum adcommodarentur. Relicum vidconstitutionis adcommodare; et item quales argumentationes, quas Graeci epicheremata appellant, sequi,de sex partibus orationis. Primum ergo quaeremus, quemadmodum quamque causam tractare conveniat n causa coniecturali narratio accusatoris suspiciones interiectas et dispersas habere debet, ut nihil actum, nihil dictum, nusquam ventum aut abitum, nihil denique factum sine causa pute
Abbreviated transcription (Latin):
abfoluetur. tum Reꝵ magutudimi . tum queet¬
nostris qͦq octupatõit assiguare de tebit
uerũtamẽ maturabimus. et quod negonio
dimunitũ fuit̾. exequabunner Industria. ut
pro tuo in nos officio. et nostro ain te studio
nimis a cuim latissime tue largiamꝰ uolu̾̃taꝵi¬
quas causas oratorẽ i Renpere opporteat
et in quib officus cc̃is la borare que mret
et ea officia qua Racõe faaillune o se qui posset
ueuũ y neq de om̃ib Reb simul. dici potat̾
et de maxnus Rebus p̾mũ stribendũ fuit quo
cetera tibi faciliora cogutu uiderent᷑. Itaq nobis
plaritũ est. ut ea que difficilimna eent potissinũ
Iudicialẽ. gͦ. id p̾mũ absoluenius. hoc et
efficus tracaremus. quox Inuẽtio et prima
et diffulna est. ea quoqz nobisz euit hoc
libro ꝓpe modũ abfoluta. sed paruã partẽ
ens an terciũ uoluuen trausferems Cde¬
in p̾mo lotuti sumꝰ de exordio. Narranone
dinifionl. nec plib uerbis ꝙͣ nectesse fuit

Expanded text:
absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit, exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae largiamur voluntaquas causas recipere oratorem oporteret, et in quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime consequi posset. Verum, quod neque de omnibus rebus simul dici poterat et de maximis rebus primum scribendum fuit, quo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimumiudiciale est; ergo id primum absolvimus hoc et officiis quinque inventio et prima et difficillima est. Ea quoque nobis erit hoc libro propemodum absoluta: parvae partes eius in tertium volumen transferelibro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
hox unũ I ꝯuodq quid ualeat apperienꝰ ꝓbablẽ
est per quod probat᷑. ex pedisse. Reo pectare et
in causam. et in uitã / causa eit que induxit
ad maleficiũ comodoꝵ spe aut Incõmodorum
appenerit. Num honorẽ. Num pectinã. Num
dũatõe. Num aliquã cõmoditatẽ. aut amoris.
aut eiusmodi libidinis uoluũ explere. aut
nõqd Incõmodũ uitarit᷑. Inmucicias Infannã
dolorem. suppliciũ. / hic actusator in spe cõmodi
cupidinem ostendit. adueosarii uitatõe Incõmodi
prundinẽ augebit. deffeuser añi negabit tã¬
fuisse causain si potit̾. aut eam uehementer
extenuabit deinde Iniquũ ẽẽ dicet omes ad qͦs
aliquid emolumenti ex aliqua Re ꝑnemĩt. In
ex ante factis expectabit᷑ in quo prinũ ꝯsidabit
actusator. Num ꝯnomodo siult quid feci̾t. Di
id non Reꝑiat᷑. queret. Inui qñ uenit̾ in similez
suspictõe. et in eo debebit cẽ octuppatus ut ad
eam cansam pcti quã paulo aute exposũt

Expanded text:
 unum quidquid quid valeat, aperiemus. Probabile est per quod probatur expedisse peccare et in causam et in vitam. Causa est ea, quae induxit ad maleficium commodorum ‹spe aut incommodorum›appetierit, num honorem, num pecuniam, num dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere, aut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium. CAPUT 4 Hic accusator in spe commodi cupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse causam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicum esse dicet omnes, ad quos aliquid emolumenti ex aliqua re pervenerit, in ex ante factis spectabitur. Primum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in similem suspicionem; et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit̾. aut couor on uestinentꝭ. aut si in eo loco
ꝯphensus. aut uisus fuĩt̾ transacto negonio quo
actusator dicet si pont̾. adueosariũ cũ ad euuꝰ
uentũ sit erubuisse. expaluisse. tituluasse. Incõ¬
stanter lomũ ed. Contidasse. policitũ eẽ aliqͥs.

Expanded text:
fuerit; si cruor in vestimentis: si in eo loco conprehensus aut visus transacto negotio, quo Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, concidisse, pollicitum esse aliquid;
Abbreviated transcription (Latin):
sunt Ideffensor si ꝑtinuerit. magniudine piculi
non ꝯstia pectati se cõmotũ et dicet. si non
Ayprobatio est qua utinur ad extotuiũ cõfirmata
suspicione , ea labet locos pro prios. et comnues
proprii funt. quibus isi acusator nemo potest
uti. et quibus ausi deffeusor./ Comes sunt
quistus alia in cã. ab no. alia ab actefatore
tractant᷑  In cã gieaurali proprius locus est

Expanded text:
imuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotum esse dicet; si non . CAPUT 9 Adprobatio est, qua utimur ad extremum confirmata suspicione. Ea habet locos proprios atque communes. Proprii sunt ii, quibus nisi accusator nemo potest uti, et ii, quibus nisi defensor. Communes sunt, qui alia in causa ab reo, alia ab accusatore trac
Abbreviated transcription (Latin):
duet pͥmũ queret᷑ uc ᵐ potuit̾ scioe. an non potuit
Aeirde ulͫ data sit oya ut strrẽt an nom deiide
ut ᵒ caũ nestirtut. aut culpa. nam qui se ꝓptrr
uinũ. aut amorẽ. aut Iracondiã. fugisse Racoẽ
dicet. Is cũ uitio uidebit᷑ nestisse. non imprudẽtia¬

Expanded text:
dicet,› primum quaeretur, utrum potuerit nescire an non potuerit; deinde utrum data sit opera, ut sciretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse
Abbreviated transcription (Latin):
res cob̃uent here oratore. ut brems ut dilurada.
ui ueoissilis fit. que qm fieri opporte̾ stuuꝰ
p̃admodũ faciamus cognostendũ est / CRem
hremter narrare poterimꝰ. si inde Incpianiꝰ
naurare unde meresse euit. et si non ab ultiõ
Inicio Repere̾tins uolemus / et si sũmati nõ ꝑticł̃at̃
narrabinus et si non ad extreniũ. fed isp eo quo
opus eoit ꝑsequim᷑. et transicionib nullis utent᷑
et se non de errabinꝰ. ab eo quod ceperuuꝰ eopontie
et si exitus Rex/ na pouemꝰ. ut aute quoqz que
facta sunit stroi possint. tam et si nos Retituernuꝰ
quod genus est. si dicã me exprouĩtia Redusse
ꝓfeaũ quoq in ꝓuiciã intelligaᵈ / et oĩõ nõ mõ
ud quod obert. sed eciã id quod neq obest. neq
aduiat. sanxnis est preterire. et ne bis aut
sepure idem dicamꝰ Canend̃ est eciã ne id
quod supra semel diximꝰ. dencepe dicamꝰ/. hoc¬

Expanded text:
enit habere narrationem, ut brevis, ut dilucida, ut veri similis sit; quae quoniam fieri oportere scimus, quemadmodum faciamus, cognoscendum est. Rem breviter narrare poterimus, si inde incipiemus narrare, unde necesse erit; et si non ab ultimo initio repetere volemus; et si summatim, non particulatim narrabimus; et si non ad extremum, sed usque eo, quo opus erit, persequemur; et si transitionibus nullis utemur, et si non deerrabimus e; si exitus rerum ita exponemus ut ante quoque que facta sunt fieri possunt, tamen et si nos reticuerimus; quod genus est, si dicam me ex prouincia rediisse, profectum quoque in prouinciam intelligatur. Et omnino non modo id quod obest, si id quod neque obest neque adiuuat sacius est preterire. Et ne bis aut sepius idem dicamus, cauendum est etiam ne id quod supra semel diximus deinceps repetamus.
Abbreviated transcription (Latin):
obuolutũ est os luxio. et solet lignee in pedib
inducte fuit. et i carter̃ẽ ductus est. qui defffen¬
debant eum tabulas in carcerem afferũt. testm ip̃o
post suppliciũ fuunt᷑. hui qui he̾des erant testõ
hẽdicatom a deunt frater miuor maleoli qui eum
oppugnanat in eius periculo suã uocat he̾ditatem
lege cognacoĩs. hic ct̾a Res in Rem nulla affertur
legiaune ꝯstitutorẽ oscendinius / Nunc de Iuridiciali
coustitutõe dicamus. ¶iuridicialis ꝯstitucõ est
cum factum quenit sed Iure an iniuria factũ
una absoluta. altã assup̃tiua noĩat᷑ absoluta
est . cum id ip̃m quod factũ est ue nichil foris
in cenaculo / moͣ actius. Inuriaꝵ agit. id nchil
aliud deffendit. inst licere eum nõiare cuiꝰ noĩe
scripta dent᷑ agenda / Assup̃tia pars d̃ cum
ꝑ pe deffensio infirma est. sed assimptaex¬
ꝯtoaria Re cõpeobatur / assumptine ꝑtes sunt
quatuoo. concessio. Remocio. crmĩs. trauslatio
enuẽ. comparatio ⁊ Gontesfio est cũ Reus postilat

Expanded text:
olutum est› et soleae ligneae in pedibus inductae sunt: in carcerem ductus est. Qui defendebant eum, tabulas in carcerem adferunt, testamentumsupplicium sumitur. Ii, qui heredes erant testamento, hereditatem adeunt. Frater minor Malleoli, qui eum obpugnaverat in eius periculo, suam vocat hereditatem lege agnationis. Hic certa lex in rem nulla adfertur,legitimae constitutionis ostendimus: nunc de iuridiciali constitutione dicamus. CAPUT 24 Iuridicialis constitutio est, cum factum convenit, sed iure an iniuria factum una absoluta, altera adsumptiva nominatur. Absoluta est, cum id ipsum, quod factum est, ut aliud nihil foris in scaena. Cum eo Accius iniuriarum agit. Hic nihil aliud defendit nisi licere nominari eum, cuius nomine scripta dentur agenda. Adsumptiva pars est, cum per se defensio infirma est, adsumpta extraria re conprobatur. Adsumptivae partes sunt quattuor: concessio, remotio criminis, translatio criminis, conparatio. Concessio est, cum reus postulat
Abbreviated transcription (Latin):
iuxuriã aduersaro ꝵ proferenus Ab
eor fortuer it sapuenter. mansuete mag¬
inffice indicatas proferenus, et sique
expectatio sit apperiemus./ Et lRebus
iprẽ benmolẽntiã efficiemꝰ auditorem
si nostrã causam landando extollemus
aduersarioꝵ ꝑ contẽptum depͥmenne

Expanded text:
luxuriam adversariorum proluxuriam adversariorum proeorum feliciter, sapienter, mansuete, magnifice iudicatas proferemus, si que exspectatio sit aperiemus. 10. A rebus ipsis beniuolum faciemus auditorem, si nostram causam laudando extollemus, aduersariorum per contemptionem de
Abbreviated transcription (Latin):
dituri ¶enmolos auditores quatuor
ꝑsona beniuolentiã capieius ꝯ̃ hemus
si nostror officĩ suie arrogannia
landabiuuit. aut in Rem publicã. quales
fu̾imꝰ. aut in parenteeraut in amicos. aut
in eos ipsoer qui audĩt aliquid inferemꝰ.
dum het onnã ad eam ipsam rem dequa
agiur funt actomodata. Item si nostra
Incõmoda ꝓferemnt. Inopiam. sollice¬
tudinẽ. calamitatem / et siorabims ut
nobis fuit auxilio. et sunul ostendemus¬
noez in alus spem hẽce uolaafse noluisse¬
captabitur. sieos in odiũ. in Inuidiã in
utep̃tionẽ deducemus In odñ Rapiemꝰ
si quid eoꝵ sonoce. at superbe. ꝓfidiose¬
et condeliter. confident̃ maliciose. flagicõse
factum proferemꝰ. In Inuidiã trahemꝰ
si uiii. si potentiã. factionẽ. diuitiae
Incontinentiã nobilitatem clientelat᷑ hospi¬
cium sodalitates affuitates aduersarioꝵ
ꝓferemus / et hus addimentis magis ỹ
ueritati eos ꝯfidere apperiemꝰ In cõtẽpcre̾m
adicenꝰ. si Iulerciam Inaniã. defidiam

Expanded text:
T 8 Benivolos auditores facere quattuor persona benivolentiam contrahemus, si nostrum officium sine adrogantia laudabimus, atque in rem publicam quales fuerimus aut in parentes aut in amicos aut in eos, qui audiunt aliquid referemus, dum haec omnia ad eam ipsam rem, qua de agitur, sint adcommodata. Item si nostra incommoda proferemus, inopiam, solitudinem, calamitatem; et si orabimus, ut nobis sint auxilio et snos in aliis spem habere noluissecaptabitur beniuolencia, si eos in odium, in inuidiam, <in> contemptionem adducemus. In odium rapiemus, si quid eorum spurce, superbe, perfidiose, crudeliter, confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si factionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates adversariorum proferemus, et his adiumentis magis quam veritati eos confidere aperiemus. In contemptionem adducemus, si inertiam ignaviam, desidiam
Abbreviated transcription (Latin):
/excctũ educit. Impedimẽta Relinquit. arcescit᷑
magestas. Cirne ꝯstitutote. et que ꝯseitutõnũ
partes suit uideor ostendisse / nnt ꝯnomodo ues¬
eat et qua uia tractan ꝯueniat ostendendum
est Ri prins aꝑꝑnernuꝰ quod opporteat ab
abobus in causa depemari. que Rano oñ totiꝰ
querenda est Racio / Racio est que tausamn fant
et ꝯtinet deffensionẽ. hoc modo. si ut docendi
causa in hac potissimũ cã cõsiscanuit / horrestes
cũ ⁊fitet᷑ se occidisse matc̃e nisi actulerit fc̃ĩ
Racionẽ. ꝑuertit deffensionẽ / gͦ affert eam
que nsi intercedet̾ ne causa quidẽ esse Illa
eñ inquid prẽm meũ octiderat/ ꝯͦ. ut
ostendi Racio est que ꝯtinet deffenfronem.

Expanded text:
uxit, inpedimenta reliquit: arcessitur maiestatis. Quae constitutiones et quae constitutionum partes sint, videor ostendisse. Nunc quo modo eas et qua via tractari conveniat demonstrandum est, si prius aperuerimus, quid oporteat ab ambobus in causa destinari, quo ratio omnis totius quaerenda ratio est. ‹Ratio est› quae causam facit et continet defensionem, hoc modo, ut docendi causa in hac potissimum causa consistamus: Orestes confitetur se occidisse matrem: nisi adtulerit facti rationem, perverterit defensionem. Ergo adfert eam, quae nisi intercederet, ne causa quidem esset. Illa enim, inquit, patrem meum occiderat. Ergo, ut ostendi, ratio ea est, quae continet defensionem
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ien ipsum sed culpã ipa admonemꝰ. et uel
feonuꝰ In hoĩez tranffertur dot se actuset᷑ is qui
publiũ suppliciũ. se fatetur octidisse. et id
inbsu ꝯfolum deffendat᷑. ut eos non modo dicat¬
ixasse / sed Racõe quoq estendisse. quare id
facẽ licõt / In Rem eftotur ut fequas extestamẽto
alcerutoud̃ fecisse. et id quod fet̾imꝰ sacius fuisse
face̾/ Ca causa huiod est. Gayus pompillus
tũ agallis obressus sẽt. neq fugie ullomodo
posset. uenit cũ hostiũ ducibus in collotutionẽ

Expanded text:
el erimus. In hominem transfertur, ut si accusetur is, qui Publium Sulpicium se fateatur occidisse, et id iussu consulum defendat et eos dicat non modo imperasse, sed rationem quoque ostendisse, quare id facere liceret. In rem confertur, ut si quis, ex testamento alterutrum facere, et id, quod fecerimus, satius fuisse facere. Ea causa huiusmodi est: C. Popilius, cum a Gallis obsideretur neque fugere ullo modo posset, venit
Abbreviated transcription (Latin):
signifficat / hoc mode pater familias cũ filiũ hedẽ
et celata maiffice petit mubs. tulius se que ip̃e
Roumnentariã de semissib et toientib lacurus
docuit senatũ errariũ pati non posse largicõnem
college Iutceders. Ilte inchilonunꝰ yystellam detulit
/cepio. ut Illum q̃. Intercedentib collegis aduersus
disturbat. estas derecit. Impedimento est quo socus
ferat᷑. arcestit᷑ cepio magestatis: cõscitutio legitiã¬

Expanded text:
significat, hoc modo: Paterfamilias cum filium heredem et caelata magnifice petit mulier. Filius se, qua ipse frumentariam de semissibus et trientibus laturus docuit senatum aerarium pati non posse largitionem Collegae intercedere, ille nihilominus sitellam detulit. Caepio, ut illum, contra intercedentibus collegis, adversusdisturbat, cistas deicit, impedimento est, quo setius feratur: arcessitur Caepio ma
Abbreviated transcription (Latin):
cum uidet᷑ scriptoris uolũtas. cum scripto ipso
distentire. hoc auodo. Si lex sit que Iubeat ess
qui ꝓpter tempestatẽ nais reliuquerut omnia.
sit qui Remanferũt in naui. magnitudine tẽpestatis
om̃es ꝑterriti. nauẽ Relinquerũt. In staphã
constenderũt. p̾ter unũ egrotũ. i ꝓpt̾ morbũ
exire et fuge non potuit. caũ et fortuitu Rains
in portũ Incoluius delata est. Illam egrotus
possedit. nauẽ pentr ille ciꝰ fuerat. hec ꝯstiͦ¬

Expanded text:
cum videtur scriptoris voluntas cum scripto ipso cum videtur scriptoris voluntas cum scripto ipso dissentire, hoc modo: Si lex sit, quae iubeat «eos, qui propter tempestatem navem reliquerint, omnia sit, qui remanserunt in navi.» Magnitudine tempestatis omnes perterriti navem reliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fuerat. Haec constit
Abbreviated transcription (Latin):
utoũq igit᷑ fac̾e̾ poterimꝰ. si ꝯstitutõe cause
cognon̾iiuꝰ / Causaꝵ ꝯstitutões. alii quatuor
fecerunt. noster doctor hermesties. tres putanit
cẽ. non ut de illoꝵ quicꝙy. detͣ heret Inuẽtoe
sed ut ostende̾t id quod opportusset ẜumplicit̾
at singulari modo doce. Itlos dist̾buisse duplr
et bi ꝑtito. / Constitutio est/ pͥma deprecano
deffensorie cum accusatoris Insiulatione
conucta / Conscitutoes̃ itaq ut ante diximꝰ
ties sunt. comecturalis. legictina Ioriditialis.
Comecturalis est. cũ de fr̃o ꝯtooueisia est
feusset ꝑ infanuã. gladio octuibuit. Ulixes Int̾ueĩt.
octisum iffritatur. corpore celũ crouentũ educit.
tenter Interuent. cũ fiem eccisum. et Inmiciur
frĩeci cum gͥladio couento uideat. capitis arcessit.
luc qm̃ diectura. uerũ querit᷑. de facto erit ꝯtio¬
ueosia. et ex eo estitutio cause mecturalis
Ca dundit᷑ in sex partes. scriptũ et sinã. ꝯͣriat¬

Expanded text:
Utrumque igitur facere poterimus, si constitutionem causae cognoverimus. Causarum constitutiones alii quattuor fecerunt: noster doctor tres putavit esse, non ut de illorum quicquam detraheret inventione, sed ut ostenderet, id, quod oportuisset simpliciter ac singulari modo docere, illos distribuisse dupliciter et bipertito. Constitutio est prima deprecatio defensoris cum accusatoris insimulatione coniuncta. Constitutiones itaque, ut ante diximus, tres sunt: coniecturalis, legitima, iuridicialis. Coniecturalis est, cum de facto controversia est, fecisset per insaniam, gladio incubuit. Ulixes intervenit: occisum conspicatur, corpore telum cruentum educit. Teucer intervenit: fratrem occisum, inimicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo constitutio causae coniecturalis Ea dividitur in partes sex: scriptum et sententia
Abbreviated transcription (Latin):
deinde cũ hoc fecerimus. distributõe uti debemius
est. ne q̃n plus ning ue dicanus et suspuoez
affert auditori. meditatõis et araifficii. que Res
fidem arcogat auditeri oratori Expositio est
cum Res deqͥbus dicturi sumus eoponi̾mꝰ b̾uit᷑

Expanded text:
Demum, cum hoc fecerimus, distributione uti debemus;est, ne quando minus plus ue dicamus, et suspitionem affert auditori meditationis et artificii, que res fidem abrogat orationis. Expositio est, cum res de quibus dicturi sumus exponimus breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
net fermanẽtum ex quioit᷑ qũi non fub est
Ratio. ꝯtĩẽ ex lutencõẽ et inficiacõe Indicium
ꝯstituit᷑ hoc modo. Intencio. occidisti matoem.
Inficiatio non octidi. Indicatio. occiderit ne.
Ratio oñe utrusq or̃oiuis ut ante dictũ est
erunt in una causa. sed om̃es simili ratione
Reperientur / Sedulo dediiut operam
ut breniter et dilutide quibus de Reb adhut
dicendũ fuit dic̾e̾mnt. nũt gm̃ satid huns
uolumer magitudo cient. comodiuez est in

Expanded text:
amentum exquiritur, quoniam non subest ratio. Quare ex intentione et infitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iudicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante dictum est, nes quoque plures erunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de rebus adhuc dicendum fuit, diceremus. Nunc quoniam satis huius voluminis magnitudo crevit, commodius est in
Abbreviated transcription (Latin):
Narracionũ tria sunt genera. unũ est cũ
expomimꝰ Rem gestam. et unũ quodq tͣ huuꝰ
ad utilitatem nostram uincendi causa. quod ꝑtinet
genus est id quod acausa ciuli temotũ est.
In quo tñ exerter cbnemit quo cõmodius Illas
superiores narratões in caĩt tractare possimus

Expanded text:
Narrationum tria sunt genera. Unum est, cum Narrationum tria sunt genera. Unum est, cum exponimus rem gestam et unum quidque trahimus ad utilitatem nostram vincendi causa, quod pertinet genus est id, quod a causa civili remotum est, in quo tamen exerceri convenit, quo commodius illas superiores narrationes in causis tractare possimus
Abbreviated transcription (Latin):
abiectõe. Inisione. stultitra. exuꝑacione.
collatõe. lrar̃e mutatõe. p̃terea expectatõe.
suuilitũdine. nouitate. lystoria. uersu.
nos non es deuy modo ut ceteri soleant
uerba facturot / quid alii soleant. qͥd
pͥncipiũ hmioĩ debet eẽ: ut statim aꝑptis¬
aut docilem facianus auditorẽ siusimatõ
eandem cõmoditatem in dicendi ope
uenire possimus. uerũ hes tres
cõmoditates. tam et si in tota or̃one
sunt ⁊ꝑande. hoc ẽ ut anditores
se se ꝓpttuo nobis acentos dociles
beniuoloe p̾beant. tamem id ꝑ excediũ
ne quãdo uicioso excrdio utanuer.
que uicia uitanda funt docebo In
exordianda cansa seruandũ est. ut
leis sit sermo. et usitata uerborum
tãs potest atcomodari: quod uulgare dĩ¬
situm est aut niuũ longum est / et quod non ex
et quod neq beninolum. neq docilom neq actẽnd
facit auditorem At de exordio sans ẽ dictũ deĩaeie
ad narracõe trausẽanus

Expanded text:
ione, irrisione, stulticia, exurpatione, ione, irrisione, stulticia, exurpatione, collectione, litterarum mutatione, preterea exspectatione, similitudine, nouitate, istoria, uersu nos non eodem modo, ut ceteri soleant, verba facturos; quid alii soleant, quid Principium eius modi debet esse, ut statim aperaut docilem faciamus auditorem: at insinuatio eeandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres utilitates tametsi in tota oratione sunt conparandae, hoc est, ut auditores sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium ne quando vitioso exordio utamur, quae vitia vitanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum causas potest adcommodari, quod vulgare disitum est aut nimium longum est; et quod non ex et quod neque benivolum neque docilem neque adtentum facit auditorem. De exordio satis erit dictum: deinceps ad n
Abbreviated transcription (Latin):
alienat / ant cum añuꝰ auditoꝵ ꝓsuasus
ee uidetur ab hus qui ante ꝯtradixunt
aut cũ deffessus est audiendo eos qui
ante dixum̃ / Di causa turpandinei
hẽbit exoidiri potuerinus hus canonibus.
opportere non place̾ nobit iysie q̃ facta
dicant᷑ ab adueosarus, et eẽ Indigna aut
ne pharia deiide cum Rem dui auxerimꝰ.
mnthil suuile a nobis factũ estendeuuis ant
aliquoꝵ Indiciũ de sumli causã. aut de
eadem. aut de iinore. aut de maiore ꝓfe
aut de aliqua Re. eoꝵ dicturos. et tamen
facle stire ppoterinus. qm̃ non fumios
nestii quib rebus fides fieri solebat. g ͦsi
fidem factam putabimus hus Rebus noti
Iinfinnabimus ad cansim. de eo ꝙ adu̾socon
nos dicturos pollicebinurr aut ad ab
adueosarn diato exordienuir et ab eo maxiie
quod ille imꝑrie dixit᷑ / aut dubitacõ
utenner ꝯuid potissimũ dicamus / aut tui
loco prinũ Respondeanus. cũ admiracõne
ab appologo uel fabula uerissimili Inmitacoe
de pranacõe. Inncosione. ambigno suspitõe.¬

Expanded text:
cum animus auditoris persuasus esse videtur ab iis, qui ante contra dixerunt; aut cum defessus est eos audiendo, qui ante dixerunt. Si causa turpitudinem habebit, exordiri poterimus his rationibus: oportere; non placere nobis ipsis, quae facta dicantur ab adversariis, et esse indigna aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore profaut de aliqua re dicturos, et tamen facile scire poterimus, quoniam non sumus nescii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo si fidem factam putabimus, his nos rebus insinuabimus ad causam: de eo, quod adversarii nos dicturos pollicebimur; ab adversarii dicto exordiemur, et ab eo maxime, quod ille nuperrime dixerit; dubitatione utemur quid potissimum dicamus aut quoi loco primum el apollogo uel fabula uel uerisimili immutatione, deprauatione, inuersione ab ambiguo, suspit
Abbreviated transcription (Latin):
actusacionem. que affertur ꝯtoa Rationem
deflensiomen de qua ante dictũ est. et id¬
ꝯstituet᷑ hoc modo. Cum fuit̾ usus horiestes
Ratõe hoc pacto Iure octida. Illa em̃ patrem
meũ octiderat. ut etꝭ actusator firmaiẽto¬
hot pacto / Sed ne absce octidi. neq Indempuatas
penas pendere opportut / ex Racõẽ deffensionis.
et ex firmanid̃to actusatoit. Indimi questio nastã
pportet / quã nos Indicatõe. greci em̃ epigmẽno
appellant / ea ꝯstanetur ex ꝯ mc̃toẽ firmamiẽn

Expanded text:
tionem defensionis, de qua ante dictum est. Id constituetur hoc modo: Cum usus fuerit Orestes ratione hoc pacto: «Iure occidi: illa enim patrem meum occiderat», utetur accusator firmamentohoc modo: «At non abs te occidi neque indamnatam poenas pendere oportuit.» Ex ratione defensionis et ex firmamento accusationis iudicii quaestio nascatur oportet: eam nos iudicationem, Graecei crinomenon app
Abbreviated transcription (Latin):
Daremꝰ / de exordio qomũ dicendũ uidetur
Causa pofita quo comodius egooidiii possimus
geunus cause est ꝯfederandum / Tenera cansaꝵ
sunt quatuor. houerium. turpe. dubiũ. hnnule.
honestum genus cause cẽ putatur. cũ aliquid deffen¬
diturid quod ab om̃ib deffendendum uidetur aut ĩd
ut poo uiro forti ꝯtuoa parindiam / Turpt genꝰ
Intelligit᷑. aut cum iusta Res oppugnat᷑ aut eã¬
deffendo tuopis / dubiũ genus est cum habet in
se causa et houepians et turpanduus partem
ad caure genus actõmodari ¶ Wxordioꝵ duo
sunt gena pͥmipiũ. quod grete ꝓhemiũ appella
et Iusignnacio que gredos noĩaturi p̾ncipiũ
est cum siatim auditoꝵ aminũ nobis ydoneũ
Reddimus ad andiendum. Id ita fuunt᷑ et
acrentos. ut doules. ut beniuolos. auditores hre
possume di genus cause dubĩ habebimꝰ
a beniu̾olentia pͥncipiũ ꝯstimemus. ne qͥdem
illa tuopituditudine parti obesse possit R.

Expanded text:
daremus, de exordio primum dicendum videtur. CAPUT 5 Causa posita, quo commodius exordiri possimus, genus causae est considerandum. Genera causarum sunt quattuor: honestum, turpe, dubium, humile. Honestum causae genus putatur, cum aut id defendimus, quod ab omnibus defpro uiro forti contra par<r>icidam. Turpe genus intelligitur, cum aut honesta res oppugnatur aut defenditur turpis. Dubium genus est, cum habet in se causa et honestatis et turpitudinis partem. ad causae genus adcommodari. Exordiorum duo sunt genera: principium, quod Graece prohemium appellatur, et insinuatio, quae epodos nominatur. Principium est, cum statim auditoris animum nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id ita sumitur, ut attentos, ut dociles, ut benivolos auditores habere possimus. Si genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium constituemus, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse p
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse et pectasse cõficet᷑. et tamẽ postulat ut
usu uenire / nsi qñ pro eo dicimus cumus multa
Recta facta extant / hoc modo in loco coi per
amplifficatõe Iniciemus ꝙ si hoc secisset tanẽ
nichil postulat ietuosti. gͦ. in Indiciũ non uenit

Expanded text:
fecisse confitetur, et tamen postulat, ut usu venire, nisi quando pro eo dicimus, cuius multa recte facta extant, hoc modo: in loco communi per amplificationem iniciemus: «quodsi hoc fecisset, tamen nihil po
Abbreviated transcription (Latin):
cõtlusionẽ. Epxordium est yncipium orduus
appatur ad andiendum./ Narratio est aeꝵ
gestarum aut ꝑuide ut gestarum expositio / Dinisio est
per quam aꝑpimꝰ quicquid hnemat quid in ꝯtoou̾sa
sit. et ꝓ quam exponimꝰ. quib de reb fumꝰ acuri
Confirmacõ est nostroꝵ argumentoꝵ expositio cũ
Conclusio est artisficialis teruũꝰ̃ totius orationie¬

Expanded text:
lusionem. Exordium est principium orationis, uitur ad audiendum. Narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio. Divisio est, per quam aperimus, quid conveniat, quid in controversia sit, et per quam exponimus, quibus de rebus simus acturi. Confirmatio est nostrorum argumentorum expositio cum Conclusio est artificiosus orationi
Abbreviated transcription (Latin):
memoriã. ꝓnũciatõe ¶ Innencio. est exocogi¬
tacio Rex ueraꝵ aut uerissimiliũ que causam
plabilem Reddant / Sisposino. est ordo. et dist buco
Iex que demonstrat quid quibus in locie sit
collocandũ.Elagunio. est ꝓdoueoꝵ uerborum
et sinaꝵ ad Innentione accõmodatio. memoria
est firma ar̃ini aex et uerboꝵ disposicõies ꝑcepto.
ꝓñniatio est uultus gestus. moderatio cum
uenustate. Het oniã tribus ctebus conseq̃
est p̾ceptio que dat centam uiam. Racionem q
Dicendi Inntacõ est. qua Impelliuuor cum
esuctudo q dicendi

Expanded text:
memoriam, pronuntiationem. Inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distributio rerum, quae demonstrat, quid quibus locis sit conlocandum. Elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem adcommodatio. Memoria est firma animi rerum et verborum et dispositionis perceptio. Pronuntiatio est vocis, vultus, gestus moderatio cum venustate. Haec omnia tribus rebus adsequi edicendi; 6 imitatio est qua impellimur cum consuetudoque dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
lencam caꝑs possimis / Si houestũ genut
causa sit houesta. aut brenter quibus de
uRebu sumus dicturi exponemus/ Si pnᵒ
benmnolũ actentũ auditorẽ hẽre uolinus
quõ ꝯuidq ꝯfia possit apperienus dociles
anditores here , poti̾uimꝰ si sumam causam¬
brent᷑ expontinꝰ. et sit eos actentos fariemꝰ
nam doclis est qui actente uult audire
Actentos hebunꝰ. Si pollicem᷑. nos de maguis
Rebus nouis Iuusicatis. uerba factuios

Expanded text:
possimus. Sin honestum genus causa sit honesta, aut breviter, quibus de rebus simus dicturi, exponere. Sin principio benivolum, attentum auditorem habere volumus, quo modo quidque effici possit, aperiemus. Dociles auditores habere breuiter exponemus et si attentos eos faciemus. Nam docilis est ille qui attente uult audire. Attentos habebimus, si pollicebimur nos de rebus magnis et inusitatis uerba facturos
Abbreviated transcription (Latin):
t si uegocus fainliaribue impedi
ux satis ocium studio suppeditare possumꝰ
et id ipsum quod datur ocii libentius in
uoluntas cõmouit ut dei Racionibum dicendi estri¬
beremuis. ne aut tua cã uoluisse. aut fugisse nos
laboresz putares. et eo studiosint hoc negocrum
Intelligentia et deffiita moderatõe ãnimi gubernet᷑
Quas ob res. Illa que gretii recores Inains aro¬
gancie causa sibi assiuysẽoũt ⁊elignimꝰ. nam
illi ne parum multa scisse uiderentur. ea ꝯꝯ fierũt
que uichil actinebant. ut ars difficilior cognitu
putaretur. Nos ea uõ que uidebant᷑ ad irationẽ
duendi pertinere supsimus non eñ spe questus¬
stribendd̃. Sed ut indusiria nostra tue morem
geranue uolutati. Nunc ne nimũ longa simã
orõ. de le dit̾e᷑ incipianius / Sed sc te unum
que res ad cuulem usum moribus et legibꝰ
ꝯstitute sunt. cum assen cione auditoꝵ. quoad eius¬
facultas fieri poterit Trea sunt genera causar
que rempere debz orator. demostratinũ. de liberatiñ¬

Expanded text:
 negotiis familiaribus inpediti vix satis otium studio suppeditare possumus et id ipsum, quod datur otii, libentius in voluntas commovit, ut de ratione dicendi conscriberemus, ne aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem putares. Et eo studiosius hoc negotium intellegentia et definita animi moderatione gubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestusscribendum, quemadmodum ceteri, sed ut industria nostra tuae morem geramus voluntati. Nunc, ne nimium longa sumatur oratio, de re dicere incipiemus, sed si te unum quae res ad usum civilem moribus et legibus constitutae sunt, cum adsensione auditorum, quoad eius fieri poterit. Tria genera sunt causarum, quae recipere debet orator: demonstrativum, deliberati
Abbreviated transcription (Latin):
landem. uel uitu perium . delileratinũ est. in
yfultacõr quod hab in ẽ suafionem et dissuasione.
unc quas reez oratorem labere opporteat
docebimus. deinde quomodo has cansas tratta
cõuemat hostendemus/. Opportet igitur in¬

Expanded text:
laudem vel vituperationem. Deliberativum est in consultatione, quod habet in se suasionem et dissuasionem. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo has causas tractari conveniat, ostendemus. CAPUT 3 Oportet igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtronerfia nastitͣ cum aut tp̃us defferendũ. ant
actusatorẽ ntandum. aut iudices mutandos
Inditus. nos in iure ciili plĩnꝙ utinuir / In hac
ꝑte noei Iuris cuulid strã Inuabit / in Indicus
tñ non inthil utinuer shoc modo. si quis peculatꝰ
actusaterr. quod uasa argentea puᵃͣ de loco p̾uato
dicatur subsculisse / possit dicere cum diffiicõne
sit usus ꝯud sit furtũ. quid petulatus. furti
agi secum non peculatus opportẽ / hec ꝑticio
legictiẽ ꝯstitutorẽ. hus decanfis Raro uenit in
iIndicium quod in pͥnata actoẽ y̾torie exteptiones
ut aute si cteo cõmodũ sit Iindiciũ de actusatore
fiat. Utrũ illi liceat accufire nec ne.¶Ex Raci
existat agnatoꝵ gentiliũ q in eo pectinã q eius
ptãt esto / et lex qui parentem ne guasse indicatꝰ
erit. in obuolutꝰ et obligatꝰ coreo deuehat᷑ in
ꝓfluentẽ / et lex est. pater familias uti suꝑ famalia
pecciã ue sua legauit̾ ita ius esto set lex si pat̾¬

Expanded text:
troversia nascitur, cum aut tempus differendum aut accusatorem mutandum aut iudices mutandos iis, nos in iure civili plerumque utimur in hac parte nos iuris civilis scientia iuvabit: in iudiciis tamen nonnihil utimur ut hoc modo: Si quis peculatus accusatur, quod vasa argentea publica de loco privato dicatur sustulisse, possit dicere, cum definitione sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secum furti agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis his de causis raro venit in iudicium, quod in privata actione praetoriae exceptiones ut ante, si reo commodum sit, iudicium de accusatore fiat, utrum illi liceat accusare necne. CAPUT 23 existet, adgnatum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. Et lex: qui parentem necasse iudicatus erit, ut is obvolutus et obligatus corio devehatur in profluentem. Et lex: paterfamilias uti super familia pecuniave sua legaverit, ita ius esto. Et lex: si pate
Abbreviated transcription (Latin):
alia uetat ꝯuidpiã ficii/ hot modo. lex̾detat eum q̃
de pecauius Repetedis dampuatꝰ sit in ꝯcucione
orõtz hẽre / Altera lex Iubet angurẽ Indemortũ
locũ ꝯui substitui petat in contucõe nõiare. Angur
quidẽ dampnatus de pectiuis Repetendie indemoriui

Expanded text:
t quippiam fieri, hoc modo: Lex vetat eum, qui de pecuniis repetundis damnatus sit, in contione orationem habere: altera lex iubet, augurem in demortui locum qui petat, in contione nominare. Augur quidam damnatus de pecuniis repetundis in demortui