comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos quarta pars assis. At ubi quarto anno
assem cõpleuerit. bissextum annũ facit. Dic¬
cus autem bissextus quia bis sexies ductꝰ assem
facit quod est unus dies. sicut et quadrantẽ
opter quater ductum quod est bissextus. quẽ
super dierum cursum in annũ sol facit. Si¬
ue quod nequeat anno suo introduci nisi
bissexto nonas marcias computaueris. hoc
est et primo die .ui. nonas marcias. et addi¬
cobissexto alio die .ui. nonas marcias itera¬
ueris. Asexto aũt nonas marcias usq indi¬
em pridic kalendas ianuarias in lune cur¬
subissextus apponit᷑. atq inde detrahitur.
Inter calares aũt dies iccirco uocant᷑. quia in¬
terponunt᷑. ut racio lunȩ solisq conueniat.
Calare enim ponere dicitur. incercalare int̾¬
ponere. E pactas greci uocant. latim adiec¬
ciones annuas lũnares. quȩ ꝑ undenarium
numerum usq ad trecenarium inse reuol¬
uuntur. Quas ideo egẏptii aditiunt. ut

Expanded text:
nos quarta pars assis. At ubi quarto anno nos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem conpleverit, bissextum unum facit. Dictus autem bissextus quia bis sexies ductus assem facit, quod est unus dies; sicut et quadrantem propter quater ductum; quod est bissextus quem super dierum cursum in anno sol facit. sive quod nequeat anno suo introduci, nisi bis sextum nonas Martias conputaveris, hoc est et primo die sexto nonas Martias et, addito bis sexto, alio die sexto nonas Martias iteraveris. A VI autem Non. Mart. usque in diem prid. Kal. Ian., in lunae cursu bissextus adponitur atque inde detrahitur. Intercalares autem dies idcirco vocantur, quia interponuntur ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere dicitur, intercalare interponere. Epactas Graeci vocant, Latini adiectiones annuas lunares, quae per undenarium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur. Quas ideo Aegyptii adiciunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lem regulam̃ turbat. Cõmunis annusdictꝰ
qui dũo decim tantum lunas. hoc est dies cec
lii. habet. Dictus aũt cõmunis. quia sepe
duo ita comuncti incedunt. ut inuicem se
in paschali solemnitate sequant᷑. nam ẽbo¬
lismus annus semꝑ solus est. Embolismus
annus est. qui tredecim menses lunares id
est ccclxxxiiii. dies habere monstrat᷑. Ipse
est annus scõ moysi diuinitus reuelatꝰ inqͦ
iubentur ni qui longius habitabant in sec̃¬
do mense pascha celebrare. Embolismꝰ aũt
nomen grecum est. quod inter pretat᷑ lati¬
ne suꝑ augmentũ. eoqͦd expleat numerũ
annoꝵ cõmuiũ. quibus undecĩ lunaresdi¬
es deesse cermunt᷑. Embolisim aũt anniet
communes sic inuemunt᷑. Si enĩ aquar¬
tadecima luna paschȩ precedentis usq a
quartamdecimam sequentis ccclxxxiiii.
des fuerint: eͥmbolisimuis annus. ẽ. Si cceliui:
cõmunis. Bissextus est ꝑ annos quatuor u¬
nus dies adiectus. Crescit enim ꝑ singulos an¬

Expanded text:
lem regulam turbat. Communis annus dicitur, lem regulam turbat. Communis annus dicitur, qui duodeLIV habet. Dictus autem communis quia saepe duo ita coniuncti incedunt ut invicem se in paschali sollemnitate sequantur. Nam embolismus annus semper solus est. Embolismus annus est qui tredecim menses lunares, id est CCCLXXXIV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo iubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celebrare. Embolismus autem nomen Graecum est, quod interpretatur Latine superaugmentum; eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi autem anni et communes sic inveniuntur. Si enim a quarta decima luna paschae praecedentis usque ad quartam decimam sequentis CCCLXXXIV dies fuerint, embolismus annus est; si CCCLIV, communis est. Bissextus est per annos quattuor unus dies adiectus. Crescit enim per singulos an
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uero aquartadecima luna usq adin¬
cesimam primam ꝑ dies septem paschalisc
es queritur. ꝓpter ipsum numerum septena¬
rium quo umuersitatis significatio sepe fi¬
guratur. Qui etiam ipsi eccłie tribuit᷑ ꝓpt̃
ĩnstar unuersitatis. Unde et ioħes aposto¬
lus in apocalypsi ad septem scribit eccłias fc¬
clesia uero adhuc in ista mortalitate car¬
nis constituta. ꝓpter ipsam mutabilitatẽ
lunȩ nomine in scripturis significat᷑. Ua¬
ria aũt obseruantia opinionum. pascha¬
lis festiuitatis interdum errorẽ gignit. La¬
tim nãq a tercio nonas marcias ũsq in ter¬
cio nonas aprilis. primi mensis lunam inqͥ
runt. et si quartadecima luna die dm̃co
prouenerit. in alio die dnĩco pascha ꝓtra¬
hunt. Greci primi mensis lunam ab octa¬
uo idus marcias usq indiem nonas apri
lis obseruant. et si quinta decima luna die
dominico incurrerit scm̃ pascha celebrant.
Huius modi gͦ dissensio inter utrosq pascha¬

Expanded text:
Quod vero a quarta decima luna usque ad vQuod vero a quarta decima luna usque ad vicesimam primam per dies septem paschalis dies quaeritur, propter ipsum numerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur; qui einstar universitatis. Unde et Joannes apostolus in Apocalypsi ad septem scripsit ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta, propter ipsam mutabilitatem, lunae nomine, in scripturis significatur. Varia autem observantia opinionum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namque a tertio Nonas Martii usque in tertium Nonas Aprilis primi meirunt, et si quarta decima luna die Dominico provenerit, in alio die Dominico Pascha protrahunt. 20. Graeci primi mensis lunam ab octavo Idus Martias usque in diem Non. lis observant: et si quinta decima luna die Dominico incurrerit, sanctum pascha celebrant. Hujusmodi ergo dissensio inter utrosque pascha
Abbreviated transcription (Latin):
pascha. ut non solum mortem et resurrecti¬
onem. xp̃i in memoriam reuocemus. sed eti¬
am cetera quȩ circa eum attestant᷑. ad sa¬
cramentoꝵ significationem inspiciamus.
Propter initium enim nouę uite. et ꝓpt̃
nouum hominem quem iubemur in aue¬
re et exuere ueterem. expurgantes uetꝰ fer¬
mentum ut simus noua coñsparsio qm̃ pas¬
uitȩ nouitatem primus mensis nouoꝵ mnan¬
ni mensibus celebrationi paschali mistice
attributus est. Quod uero terciş ebdoma¬
de die pascha celebratur. id est qui dies oc¬
currit a quintadecimaᷤ inuicesimã pͥmã.
hoc significat quia in toto tẽpore scłi qͥ uel
septenario dierũ numero agit᷑ nunc ter¬
cium tempus hoc sacramentũ apparuit.
Primum enim tempus est ante legem. secun¬
dum sub lege. tertium sub grã. Ubi iã ma¬
nifestatum est sacramentum prius occultũ
in ꝓphetico enigmate. Ideo et ꝓꝑter hȩc tria
seculi temporã resurrectio dñi triduana est

Expanded text:
pascha, ut non solum mortem et resurrectipascha, ut non solum mortem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed etiam cetera, quae circa eum adtestantur, ad sacramentorum significationem inspiciamus. Propter initium enim novae vitae et propter novum hominem, quem iubemur induere et exuere veterem, expurgantes vetus fermentum, ut simus nova consparsio, quoniam pasvitae novitatem primus mensis novorum in mensibus anni celebrationi paschali mystice adtributus est. Quod vero tertiae hebdomadae die pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in vicesimam primam, hoc significat quia in toto tempore saeculi, quod septenario dierum numero agitur, nunc tertium tempus hoc sacramentum aperuit. Primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia; ubi iam manifestatum est sacramentum prius occultum in prophetico aenigmate: ideo et propter haec tria saeculi tempora resurrectio Domini triduana est.
Abbreviated transcription (Latin):
Udcccexr. Post cuiꝰ expletionem ad pͥmũ exor¬
cha quartadecima luna cũ uideis celebrabat.
quocũq die occurreret. Quem ritum scĩpa¬
tres innicena sinodo ꝓhibuerunt. constitu¬
entes non solũ lunam paschalem et mensem
inquirere. sed ętiam et diem resurrectionis
dnĩcę obseruare. et obhoc pascha aquarta
decima luna usq inuicesimam primã ex¬
tenderunt. ut dies dñicus ñ omitterit᷑. Pas¬
chȩ aũt uocabulũ non grecum sed hebreũ
pati. sed a transitu hebreo uerbo pascha ap¬
pellatum est. eo quod tunc populus dĩ exe¬
gẏpto transierit. Unde et in exangłio. Cũ
siret de mundo ad patrem. Cuiꝰ nex ideo ꝑ¬
luigil ducitur. ꝓpter aduentũ regis ac dei
nõstri. ut temp̾us resurrectionis ẽĩus nos ñ
dormientes sed uigilantes inueniat. Cinꝰq
noctis dupplex ratio est. siue quod in cadẽ
uitam tunc recepit. cum passus est. siue qͦd
postea eadem hora qua resurrexit ad iudi¬
candum uenturus est Eo aũt modo agimꝰ

Expanded text:
. post cuius expletionem ad primum exorcha quarta decima luna cum Iudaeis celebrabat, quocumque die occurreret. Quem ritum sancti Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem resurrectionis Dominicae observare; et ob hoc pascha a quarta decima luna usque ad vicesimam primam extenderunt, ut dies Dominicus non omitteretur. Paschae autem vocabulum non Graecum, sed Hebraeum pati, sed a transitu Hebraeo verbo pascha appellata est, eo quod tunc populus Dei ex Aegypto transierit. Unde et in Evangelio Ioasiret de mundo ad Patrem.' Cuius nox ideo pervigilia ducitur, propter adventum regis ac Dei nostri, ut tempus resurrectionis eius nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cuius noctis duplex ratio est: sive quod in ea et vitam tunc recepit, cum passus est; sive quod postea eadem hora, qua resurrexit, ad iudicandum venturus est. Eo autem modo agimus
Abbreviated transcription (Latin):
nautas calare ponere dicit᷑. Penna autẽ
a pendendo uocata id est uolando. est erĩ
ut diximus auium: Folia aũt libroꝵ ap¬
pellata siue ex similicudine folioꝵ arbo¬
rum. seu quia ex follibus fiunt. idest expd¬
libus. que de occisis pecudibus detrahi solat
Cuius partes pagine dicuntur eoquod sibi
inuicem cõpingantur. Uersus aũt uul¬
go uocati. quia sic scribebant antiqui sic̃¬
aratur terra. Asinistra enim ad dexteram
primum deducebant stilum. deinde con¬
uertebantur ab inferiore. et rursus ad dex¬
teram conuersus. quos et hodie rustici uer¬
sus uocant. Sceda est quod adhuc emenda¬
tur. et necdũ in libris redactũ est. et est rõ¬
men grecum. sicut et thomus. Sceda est¬

Expanded text:
nautas CALARE ponere dicitur. 5. Penna autem nautas CALARE ponere dicitur. 5. Penna autem a pendendo vocata, id est, volando. Est enim, ut diximus, avium. 262 6. Folia autem librorum appellata, sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est, ex pellibus quae de occisis pecudibus detrahi solent, cujus partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem compingantur. 7. Versus autem vulgo vocati, quia sic scribebant antiqui sicaratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomus. De
Abbreviated transcription (Latin):
uolumina legis. uolumina ꝓpħarum. Li¬
ber est interior tunica corticis que ligno co
in quo scribimus. quia ante usum carthe
uel membranarum de libris arboꝵ uolu¬
mina fiebant. idest compaginabant᷑. Un¬
de et scriptores a libris arborum librarios
ibrarios antea bibliopo tis. xiiii.
las dictos. Librum enim greci biblũ uocant.
Librarii autem idem et antiquarii uocant᷑.
Sed et librarii sunt qui et noua scribunt et¬
uetera. Antiquarii qui tantũ modo uetera.
unde et nomen sumpserunt. Ascribendo
autem scriba nomen accepit. officiũ expri¬
mens uocabuli qualitate. Instrumenta
scribȩ calamus et penna. Eix iis enĩ uerba
paginis infiguntur. Sed calamus arboris
est. penna aũis. Cuiꝰ acumen indiade diui¬
ditur. seruata in toto corpore unitate. Cri
uetus et nouum testamentum signargt᷑.
quibus exprimit᷑ uerbi sacramentũ. san¬
guine passionis effusum. Dictus aũt cala¬
mus quod liquorẽ ponat. Ende et apud

Expanded text:
volumen legis, volumina prophetarum. 3. Livolumen legis, volumina prophetarum. 3. Liber est interior tunica corticis quae ligno coin quo scribimus, quia ante usum chartae vel membranorum de libris arborum volumina fiebant, id est, compaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios mentis . Librarios antea bibliopolas dictos. las dictos. Librum enim Graeci βίβλον vocant. Librarii autem idem et antiquarii vocantur; sed 261 librarii sunt qui et nova et vetera scribunt, antiquarii qui tantummodo vetera, unde et nomen sumpserunt. 2. A scribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. 3. Instrumenta scribae calamus et penna. Ex his enim verba paginis infiguntur, sed calamus arboris est, penna avis, cujus acumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servaVetus et Novum Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine passionis effusum. 4. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud
Abbreviated transcription (Latin):
inficiuntur colore purpurco. in quibꝰ aurũ
et argentum liquescens patescat in litteris.
genera libroꝵ apud gentiles certis mo¬
dulii conficiebantur. Breuiori forma car¬
mina atq epistolȩ. at uero historiȩ maiori
modulo scribebantur. Et non solum in car¬
tha uel membranis. sed etiam et iomentis
elefantinis. textilibusq maluarum folissat¬
q palmarum. Cuiꝰ generiscinna sic meimi¬
nit. Hȩc tibia rectis multũ inuigilata lucer¬
nis carmina qͥ signis nouimus aerios igi
leuis in aridulo maluȩ descripta libello. Pru¬
naca ueri mimera nauicula. Dircũcidi li¬
bros sicilie primum increbuit. Nam initio
pumicabantur. Onde et catullus ait. Cin
dono lepidum nouum libellum arido
uoluminis et dictus codex ꝑ translati¬
onem a cõdicibus arborum seu uitiũ quasi
caudex. quod m. se multitudinem libroꝵ
quasi ramoꝵs contineat. Uolumen liber
est auoluendo dictus. sicut apud hebreos

Expanded text:
inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteras. genera librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviore forma, carmina atque epistolae. At vero historiae majori modulo scribebantur, et non solum in charta, vel membranis, sed etiam, et in omentis elephantinis, textilibusque malvarum foliis, atque palmarum. 2. Cujus generis Cinna sic meminit: Haec tibi Arataeis multum invigilata lucernis Carmina, queis ignes novimus aerios, Levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. 3. Circumcidi libros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et ait Catullus: Cui dono lepidum novum libellum Arido voluminis. Et dictus Codex per translationem a caudicibus arborum, seu vitium, quasi caudex, quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. 2. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos
Abbreviated transcription (Latin):
ex membris pecudũ detrahunt᷑. Fiebant
autem primum coloris lutei idest crocei. pꝰ
ea uero Romȩ candida mẽbrana repertast̃.
quod apparuit in habile esse qͦd et facile sor¬
descant. aciemq legentium ledant. cũ pitio¬
res architecti. neq aurea lacunaria ponen¬
da inbibliothecis putent. neq pauimenta
alia quam ut caristeo marmore. qͦd auri ful¬
gor hebetet. et eucaristi in riditas reficiat o¬
culos. Nam et qui nũmulariam discunt
denarioꝵ formis in musteos pannos subici¬
unt. et geminarum sculptores scarabeorum
terga quibus nichil est unridius subinde res¬
piciunt. Et pictores idem faciunt. ut labo¬
rem uisus eorum uiriditate recreent. Mẽ¬
brana autem aut candida aut lutea. aut
purpurea sunt. Candida naturaliter ȩri¬
stunt. Luteum membranum bicolor est.
quod a confectore una tinguit᷑ parte id est
crocatur. De quo persius. Iam liber et pon¬
tis bicolor membrana capillis. Purpurea uͦ

Expanded text:
ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant austea vero Romae candida membrana reperta sunt, quod apparuit inhabile esse, quod, et facile sordescant, aciemque legentium laedant. Cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent, neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetet, et Carysti viriditas reficiat oculos. 3. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subjiciunt, et gemmarum sculptores scarabeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. 4. Membrana autem aut candida, aut lutea, aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore una tingitur parte, id est crocatur, de quo Persius: Jam liber, et positis bicolor membrana capillis. 5. Purpurea vero
Abbreviated transcription (Latin):
aitharum usum primum egẏptus in¬
nistrauit. ceptum apud mem̃phiticã
urbem. Memphis enim cuntas est egyptioꝵ.
ubi carthe usus inuentus est primum. sic̃ ait
lucanus. Conficit᷑ bibula memphitis cartha¬
papiro. Bibulam aũt papirum dixit. qͦd hu¬
morem bibat. Cartha aũt dicta qͦd carptĩ
papiri tegien decerptum glutinat᷑ Cuius
genera quãplura sunt. Frima et precipua
augustea regia et maioris formȩ. in honorem
occouiani augusti appellata. Secunda libi¬
ana. ob honorem libie ꝓuincię. Tercia heriti¬
ca dicã. quod ad sacros libros eligebat᷑ simibs
augusteę. sed colorata. Quarta teneotica. a
locõ alexandrie qui ita uocabat᷑ fiebat. Qn¬
ta saltica. ab oppido salo. Sexta corneliana.
a cornelio gallo prefecto egypti primum
confecta. Septima emporitica. quod ea mer
cum cartha ĩndigerent membranã
primi excogicauerunt. Onde et ꝑgamenoꝵ
nomen hucusq tradente sibi posteritate sey¬
uatum est. Hȩc et mẽbrtana dicunt᷑. quia

Expanded text:
artarum usum primum Aegyptus ministravit, coeptum apud Memphiticam urbem. Memphis enim civitas est Egyptiorum, ubi charte usus inventus est primum, sicut ait Lucanus: Conficitpapyro. Bibulam autem papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merccum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nit plenitudo temporis. ꝓpter salutẽ nrãm
formam serui accepit. et factus. ẽ filiꝰ dei ho¬
minis filiꝰ. Inde quedam de illo inscriptu¬
ris scđ̾m formam dei. quedam scđ̾m formam
serui dicuntur. Quoꝵ exempli grã duo q̃dã
commemorant᷑. ut singula ad singula re¬
ferantur. Secundũ formam enim̃ dĩ de se
ipso dixit. ego et pater unum sumꝰ. scđm for¬
mam serui. qm̃ pater maior me est. Homi¬
nes aũt minus intelligentes quid ꝓqͥd dica¬
tur. ea quȩ ꝓpter formam serui dicta st̃ ut¬
ferre ad formam dei. et rursus ea quȩ dicta
sunt ut ad se inuicem ꝑsonȩ referant᷑ uolunt
nomina esse nature atq substantiȩ et faci¬
unt errorem infide. Sic aũt dĩ filio comun¬
cta est humana natura. ut ex duabus sub¬
stanciis fieret una ꝑsona. Solus gͥ hõ ꝑtu¬
lit crucem. sed ꝓpter unitatẽ ꝑsone et ds̃ di¬
citur ꝑtulisse. Hinc est qͦd scribit᷑ Si enĩ cog¬

Expanded text:
nit plenitudo temporis, propter salutem nostram nit plenitudo temporis, propter salutem nostram formam servi accepit, et factus est Filius Dei hominis filius. Unde et quaedam de illo in Scripturis secundum formam Dei, quaedam secundum formam servi dicuntur. Quorum, exempli gratia, duo quaedam commemorantur, ut singula ad singula referantur. Secundum formam enim Dei de se ipso dixit, Ego et Pater unum sumus; secundum formam servi, Pater major me est. Homines autem minus intelligentes quid pro quid dicatur, ea quae propter formam servi dicta suferre ad formam Dei; et rursus ea quae dicta sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei Filio conjuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus enim homo pertulit crucem, sed propter unitatem personae et Deus dicitur pertulisse. Hinc est quod scribitur: Si enim cog
Abbreviated transcription (Latin):
hrmitas est credentium. Lapis angularis.
uel quia duos parictes ediuerso id ẽst de cir¬
cumcisione et preputio uenientes in unã
fabricam eccłiȩ iungit. uel qͦd pacem inse
angelis et hominibus facit. Lapis offensi¬
onis quia ueniens humilis offenderunt m
eum increduli homines. et factus ẽ. petra
quia fides in eo firma est. uel quia suꝑcũ
catholica eccłia constructa est. Nam et xp̃c
agnus ꝓ innocencia. et oiuis ꝓpter pacientiã.
ũ aries ꝑpter principatum. et hedus ꝓpter
sumilitudinem carnis peccati. et uitulus ꝓ eo
quod ꝓ nobis ĩmolatus est. et leo ꝓ regno et
fortitudine. et serpens ꝓ morte  sapiencia Idẽ
ũ uermis. quia resurrexit Aquila. ꝓpt̃ qͦd
post resurrectionem ad astra remeauit. Nec
mirum si uilibus significationib figuret᷑.
qui usq ad nrarum passionũ seu carnis c̃¬
tumelias descendisse cognoscit᷑. Qui dũ sit dĩ
patris cocternus ante secula filiꝰ. postquã ue¬

Expanded text:
firmitas est crefirmitas est crevel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est petra quia fides in eo firmissima est, vel quia super eum catholica Ecclesia constructa est. Nam et Christus Agnus pro innocentia; et Ovis propter patientiam; et Aries propter principatum; et Haedus propter similitudinem carnis peccati; et Vitulus pro eo quod pro nobis est immolatus; et Leo pro regno et fortitudine; et Serpens pro morte et sapientia; idem et Vermis, quia resurrexit; Aquila, propter quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam ve
Abbreviated transcription (Latin):
ecelo adhesit eccłiȩ. ut pace noui testamenti
essent duo incarne una. Angł̾s dicit᷑ ꝓpter
annunciationem paternę ac suȩ uolunta¬
tis Unde et apud ꝓpħam magni consilii
angelus legit᷑. dum sit ds̃ et dñs angłorum.
Nsissus dicitur eo qͦd apparuit huic̃ mun¬
do uerbum caro factum. Unde et idem dicit.
Ego apatre exiui: et ueni inhunc mundũ.
ħomo aũt dicitur. quia natus est. Propħa.
quia futura reuelauit. Sacerdos. quia ꝓ
nobis se hostiam obtulit. Pastor: quia custos.
Magister quia ostensor. Nazarenus uͦ alo¬
co. nãtareus a merito. idest sc̃s siue mundꝰ
quia peccatum ñ fecit. Si quidem et de aliis
inferioribus rebus nominũ species ad se trahit
xp̃c. ut faciliꝰ intelligat᷑. Nicit᷑ enĩ panisqͥa
caro. Uitis quia sanguine ipsiꝰ redempti su¬
mus Flos quia electus. Uia. quia ꝑipsum
addm̃ imus. Ostium. quia ꝑ ipsum addm̃
ingredimur. Mons. quia fortis. Petra qͥa

Expanded text:
de caelo adhaesit Ecclesiae, ut pace Novi Testamenti de caelo adhaesit Ecclesiae, ut pace Novi Testamenti essent duo inannuntiationem paternae ac suae voluntatis; unde et apud prophetam magni consilangelus legitur, dum sit Deus, et Dominus angelorum. 35. Missus dicitur, eo quod apparuit huic mundo Verbum caro factum, unde et idem dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . 36. Homo autem dicitur, quia natus est. Propheta, quia futura revelavit. Sacerdos, quia pro nobis se hostiam obtulit. Pastor, quia custos. 304 Magister, quia ostensor. Nazaraeus, vero a loco. Nazaraeus a merito, id est, Sanctus, sive mundus, quia peccatum non fecit. 37. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intelligatur. 38. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sanguine ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tem contemplandam cordis oculos reserat.
Sol: quia illuminator. Oriens: quia luminis
fons et illustrator est rerum. et quod oriri
nos faciat ad uitam eternam. Fons. qͥa rerũ
origo est. uel quod satiat sicientes. Ipse quoq¬
alpha et io Alpha enim littera nulla p̃cedit.
primã enim litcerarũ. sicut et filius dĩ. Ipse
enim se principium iudeis interrogantibus
esse respondit. Unde et ioħes in apocali osi
proprie ipsam litteram ponens. ait. Ego
mus: quia ante eum nichil est. Nouissimꝰ.
quia iudicium nouissimum ipse suscepit.
Mediator. quia inter dm̃ et hominẽ medi
constitutus est. ut hominem ad dm̃ ꝑducent
Unde et illum greci mesiten uocant. Para¬
clytus id est aduõcatus. quia ꝓ nobis interie¬
iustum. Paraclẏtus aũt grecum est. qͦd lati¬
ne dicitur aduocatus. Q uod nomen et filio
uocatur quia ꝓculpa nr̃a remouenda cu¬
ram gerit. et ꝓ abluendis nris criminibus
curam impendit. Sponsus. quia descendens

Expanded text:
tem contemplandam cordis oculos reserat. tem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis fons et inlustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. Fons, quia rerum origo est, vel quod satiat sitientes. Ipse quoque A et Ω. Alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse enim se principium Iudaeis interrogantibus esse respondit. Unde et Iohannes in Apocalypsi proprie ipsam litteram ponens ait 22, 1' Primus, quia ante eum nihil est. Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et illum Graeci μεσίτην vocant. Paracletus, id est advocatus, quia pro nobis interceiustum.' Paracletus autem Graecum est, quod Latine dicitur advocatus. Quod nomen et Filio vocatur, quia pro culpa nostra removenda curam gerit, et pro abluendis nostris criminibus curam inpendit. Sponsus, quia descendens
Abbreviated transcription (Latin):
uerba formentꝰ. Uerbum aũt idõ dicit᷑ qͥa
ꝑ eum pater omĩa condidit siuie iussit. Ele¬
ritas. quia non fallit. sed tribuit qͦd ꝓmisit
Uita quia creauit. Imago dicit᷑ ꝓpter parẽ
similitudinem patris. Figura ẽ quia suscipi¬
ens formam serui. oꝑum uirtutumq simi¬
litudinem patris. in se imaginem atq ĩmen¬
sam magnitudinem desigñauit. Manus dĩ
est qͦd om̃ĩa ꝑ ipsum facta st̃. Hinc et dexte¬
ra ꝓpter effcc̾tum oꝑis totiꝰ creature quȩ ꝑ
ipsum formata est. Brachumr quia ab ip
omẽm cęli terreq creaturam gubernet. c̃ti¬
neat atq regat Sapientia. ꝓco qͦd ipse re¬
uelet misterĩa sciencię. et archana sapientie.
Sed tamen cum sit pater et sp̃s sc̃s sapierta.
et uirtus et lumen. et lux ꝓpriȩ tameniis
nominibus filius nuncupatur. Splendor au
tem appellatur ꝓpter quod manifesta. Lu¬
men: qina illuminat. Lux: quia aduerita¬

Expanded text:
verba formentur. 20. Verbum autem ideo dicitur, quia verba formentur. 20. Verbum autem ideo dicitur, quia per eum Pater omnia condidit, sive jussit. ritas, quia non fallit, sed tribuit, quod promisit. Vita, quia creavit. Imago dicitur propter parem similitudinem Patris. 22. Figura est, quia suscipiens formam servi, operum virtutumque similitudine Patris in se imaginem atque immensam magnitudinem designavit. 23. Manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium, quia ab ipsomnem coeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. 25. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed tamen cum sit Pater, et Spiritus sanctus sapientia, et virtus, etlumen, et lux, proprie tamen iis nominitem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad verita
Abbreviated transcription (Latin):
q igitur comunctum sonat. una substan¬
cia. Hoc cium uocatur homousion. qͦd est
ego et pater unum sumꝰ. hoc ẽ. eiꝰdẽ cũ pa¬
t̾re substantię. Quod nomen et si scriptũ
inscĩs licteris ñ inueniat᷑. in assertione tam̃
tocius kinitatis defendit᷑. quia dat᷑ ratioim
de recte dici ostendatur. sicut et pater in illis
libris nusquam ingenitus legitur. sed tam̃
dicendiis esse atq credendus ñ dubitat᷑. Ho
mousion similis substancię. quia qualis est¬
deuis talis est et imago eiꝰ. Inuisibilisds̃. et
imago inuisibilis. Principium. eo qͦa ab ip¬
so sint omĩa. et quia ante cũ nichil. Finis.
uel quia dignatus ẽ. in fine tempoꝵ humi¬
liter in carnẽ nasci et mori. et iudiciũ nouis¬
simum ipse susciꝑe. uel quia quicqͥd agimus
ad illum referimus et cum ad eũ ꝑuenerimꝰ
guam fiunt sepe dicimus illa et illa lingua.
ita et ꝓ dei uerbo os ponit᷑. quia mos.ẽ. ut ore

Expanded text:
que igitur conjunctum sonat una substanque igitur conjunctum sonat una substantia. Hoc enim vocatur homousion, quod est: Ego et Pater unum sumus, hoc est, ejusdem cum Patre substantiae. 15. Quod nomen, etsi scriptum in sanctis Litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio, unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, 302 sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. 16. Omoeusios similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago ejus. Invisibilis Deus, et imago invisibilis. 17. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. 18. Finis, vel quia dignatus est in fine temporum humiliter in carne nasci, et mori, et judicium novissimum ipse suscipere, vel quia quidquid agimus ad illum referimus; et cum ad eum pervenerimus, , quae per linguam fiunt, saepe dicimus, illa, et illa lingua, ita, et pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut ore
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorem. quia ipse saluũ faciet popu
tor quod uerbum latina linqua antea ñ
habebat. sed habere poterat sicut potuit ꝗͣ¬
do uoluit. Emmanuel ex hebreo inlatinũ
significat nobiscum ds̃. Scilicet quia ꝑ uirgi¬
nem natus ds̃ hominibus in carne mortali
apparuit: ut terrenis uiã salutis ad celũ aꝑi¬
ret. Ad diuinitatis substantiã quȩ ꝑtinent:
ista sunt. Deus dñs. Deus aũt dictus ꝓpter
unitam cũ patre substantiã. Oñs ꝓpt̾ ser¬
uientem creaturam. Deus aũt et homo: qͥ a
uerbum et caro. Unde et bisgenitus dicit᷑.
siue quia pater eum genuit sine matre ie
ternitate: siue quia mater sinc patre intẽ
porẽ. Unigenitus aũt uocat᷑ scđm diuinita¬
tis excellẽntiam. quia sine fr̃ibus. Primoge¬
nitus scđm susceptionem hominis. in qua ꝑ
adoptionem grẽ f̃s habere dignatus est qui¬
bus esset primogenitus. Homõusion patri ab
unitate substantię appellat᷑. Substantia enĩ
uel essentia grece usia dicit᷑ homo unũ. Utrũ¬

Expanded text:
Salvatorem, quia ipse salvum faciet popultor. Hoc verbum Latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit, quando voluit. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat 'nobiscum Deus,' scilicet quia per Virginem natus Deus hominibus in carne mortali apparuit, ut terrenis viam salutis ad caelum aperiret. Ad divinitatis substantiam quae pertinent ista sunt: Deus, Dominus. Deus autem dictus propter unitam cum Patre substantiam. Dominus propter servientem creaturam. Deus autem et homo, quia Verbum et caro. Unde et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine matre in aeternitate, sive pore. 13. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionem gratiae fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. 14. Homousios Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim, vel essentia Graece οὐσία dicitur, ὅμος unum. Utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ sacerdocii eminentia. Presbiter grece. la¬
tine seruor interpretatur. ñ ꝓ etate uel de¬
crepita senectutt. sed ꝓpter honorẽ et dig¬
nitatem quam acceꝑunt. presbiteri nõmi¬
nantur. Ideo aũt et presbiteri sacerdotes
uocantur. quia sacrum dant sicut episco¬
pi. Qui licet sint sacer dotes tamen ponti¬
ficatus apicem ñ habent. quia nec chrisma¬
te frontem signant. nec parachtum sp̃m
dant. qͦd solis deberi cpiscopis lectio actuũ
apłoꝵ demonstrat. Unde et apud ueteres
idem episcopi et presbiteri fuerunt. quia
illud nomen dignitatis. ẽ. hoc etatis. Le¬
uicȩ ex nomine auctoris uocati. De leui
enim leuite exorti sunt. a quibus intẽplo
dei mystici sacramenti ministeria exple¬
bantur. Li grece diacones. latine munnstri
dicuntur. Quia sicut in sacer dote c̃ secra¬
tio ita in diacono ministerii dispensatio
habctur. Ippodiacones grece quos nõ sub¬
diacones dicimus. Qui ideo sic appellan¬

Expanded text:
pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Lapro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellan
Abbreviated transcription (Latin):
Nam maios hȩc erat e̾suctudo. ut rexẽẽt
ctiam sacerdos uel pontifer. Unde et roma¬
ni imperatores pontifices dicebant᷑ Ulates
am mentis appellatus. cuiꝰ significatio mul¬
tiplex est. Nam modo sacerdotẽ. mͦ ꝓpbã
significat. modo poctam. Antistes saccrdos
dictus abeo quod ante stat. Primus ẽ. enĩ
in ordine ȩccłiȩ. et supra se nullũ habet. Sa
cerdos aũt nomen habet cõpositũ ex greco
et latino. quasi sacrũ dans. Sicut em̃ rex
aregendo: ita sacerdos a scĩficando uocat᷑
ͦ C onsecrat enm et sc̃ificat. S aceradotes aut¬
gentilium flamines dicebant᷑. Ii in capite
habebant pillcum. in quo erat breuis uirga
desuꝑ habens lane aliquid. Quod cũ ꝑestũ
ferre ñ possent. filo tantũ capita religare ce
perunt. Nam nudis penitus eos capitibus
incedere nefas erat. unde afilo qͦ utebantur
flamines dicti sunt quasi filamines. Uerum
festis diebus filo deposito ꝑilleum ĩponebant.

Expanded text:
nam majorum haec erat consuetudo, ut rex esset nam majorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos et pontifex. Unde et romani imperatores pontifices dicebantur. 15. Vates a vi mentis appellatus, cujus significatio multiplex est; nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetam. 16. ANTISTES sacerdos dictus, ab eo quod ante stat, primus est enim in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habet. 17. Sacerdos autem nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans, sicut enim rex a regendo, ita sacerdos, 342 a sanctificando vocatus est; consecrat enim, et sanctificat. 18. Sacerdotes autgentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pileum, in quo erat brevis virga desuper, habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum perunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant
Abbreviated transcription (Latin):
codemq uocabulo episcõpi nominant᷑. sed̃
idce priuato nomine quidã utunt᷑ ꝓpt̃
distinctionem potestatum quã singularit᷑
acceperunt. Patriarcha patrũ princepsar
chon enim princeps dicitur Archiepisco¬
pus princeps episcopoꝵ. Metropolitanꝰ
a mensura ciuitatum. Episcopus aũt no¬
cabulum inde dictum quod ille qui suꝑ¬
afficitur suꝑintendat. curã scilicet subdi¬
torum gerens. Scopin enim latine inten¬
dere dicitur. Episcopi aũt grece. latine foc
culatores interpretant᷑. Nam speculator
Et prepositus in eccłia. dictus eo quod specu¬
letur atq p̃spiciat. populoꝵ infra se posi¬
torum mores et uitã. Pontifex princcps
sacerdotũ est quasi uia sequentiũ. ipse et
sũmus sacerdos ipse et pontifex maximus
nuincupatur. Ipse enim officit sacerdotes
atq leuitas. ipse om̃s ordines eccłi asticos
disponit. ipse quod unusquisq facere debe¬
at ostendit. Ante aũt pontifices regeserant.

Expanded text:
eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed inde privato nomine quidam utuntur, propter distinctionem potestatum quam singularitacceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princeps. Archiepiscopus princeps episcoporum, sicut metropolitanus a mensura civitatum. Episcopatus autem vocabulum inde dictum, quod ille qui superefficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopin enim Latine intendere dicituculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Eccletur, atque prospiciat populorum infra se positorum mores et vitam. 13. PONTIFEX, princeps sacerdotum est, quasi via sequentium, ipse et summus sacerdos, ipse et pontifex maximus nuncupatur; ipse enim efficit sacerdotes atque levitas, ipse omnes ordines ecclesiastices disponit, ipse quid unusquisque facere debeat ostendit. 14. Antea autem pontifices et reges erant;
Abbreviated transcription (Latin):
hinc appellatos. quia mathias sort
electus est. quem primum ꝑ apłos legimꝰ
ordinatum. Cleros enim grece sors uel hor¬
ditas dicitur. Propttrea ergo dicti derici
quia de sorte sunt dñi. uel quia dñi par¬
tem habent. Ocneraliter aũt clerici nun¬
cupantur om̃s qui meccłia. xp̃i descru¬
unt. quoꝵ gradus et nomina hȩc st̃. Osti¬
arus. psalmista. lector. erorcista. acolitus.
id est apostolicum retinet locũ. et idõ qͥa
summo honore fungitur tali nomine cen
setur. sicut Romanus. antiochenus. et a¬
lexandrinus. Archiepiscopus greco uocabu¬
lo quod sit sũmus episcopoꝵ. Tenet enĩ uicẽ
apostolicam. et p̾sidet tam metropolitanis
quam episcopis ceteris. Metropolitani añt
amensura ciuitatum uocati. Singulis enĩ
prouinciis preminent. quoꝵ auctõritati et
doctrinȩ ceteri sacerdotes subiecti sunt. sine
quibus nichil reliquos episcopos agere licet.
sollicitudo enim totius ꝓumciȩ ip̃sis cõms¬
sa ẽ. Om̃s aũt superiꝰ designati ordines imo

Expanded text:
hinc appellatos, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum. Κλῆρος enim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, id est apostolicum, retinet locum, et ideo quod summo honore fungitur, tali nomine cesetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis ceteris. Metropolitani autem a mensura civitatum vocati. Singulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos agere licet. Sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno
Abbreviated transcription (Latin):
teri testamento electi sunt adcustodiam
templi. ut non ingrederct᷑ illua ĩmnun¬
dus in omĩ re. Dicti aũt ostiaru qͦd p̃sint
ostiis templi. Ipsi enim cenentes clauẽ omĩa
intus extraq custodiunt. aq inter bonos
et malos habentes iudiciũ. fideles recipiunt.
respuunt infideles. Decono.hc
singularitas dicitꝰ. Ergo si solitarius int̾pre¬
tat̾ur uocabulũ monachi. quid facit in turba
qui solus est: Plura st aũt genera monachoꝵ.
Cenobitȩ quos nos in cõmune inuentes possu¬
mus appellare. Cenobium enĩ plurimos et.
Anachoritȩ sunt qui post cenobialẽ uitã de¬
serta petunt et soli habitant ꝑdeserta et abco
quod ꝓcul ab hominib recesserunt cali no¬
mine nuncupant᷑ Sed anachorite heliã go
hannem: cenobitę apostolos unitant᷑. Herani¬
te ii sunt qui et anachorite. ab hominũ cons¬
pectu remoti. heremũ et desertas solitudines
appetentes. Nam heremũ dicitur quasi roro¬
tum Abba aũt sirum nomen significat inli¬

Expanded text:
teri Testamento electi sunt ad custodtempli, ut non ingrederetur illud immundus in omni re: dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem, omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes judicium, fideles recipiunt, respuunt infideles. CAPUT XIIIsingularitas dicitur. Ergo si solitarius interpretatur vocabulum monachi, quid facit in turba qui solus est? Plura sunt autem genera monachorum. 2. Coenobitae, quos nos in commune viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est. 3. Anachoritae sunt qui post coenobialem vitam deserta petunt, et soli habitant per deserta; et ab eo quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur; sed anachoritae Eliam et Joannem, coenobitae apostolos imitantur. 4. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. 5. Abba autem Syrum nomen, significat in La
Abbreviated transcription (Latin):
ce. latine ceroferarii dicunt᷑ adeportandis
cereis quando legendum. ẽ. euangłiũ. aut
sacrificium offerendum. Tunc ciñ accen¬
duntur luminaria. et ab eis deportant᷑. ñ
ad effugandas tenebras dum sol eodem tẽ
pore rũtilet. sed ad signum leticie demon¬
strandum. ut sub tip̃o luminis corporals
illa lux ostendatur de qua mecangelio
legitur Erat lux uera: que illuminat om¬
nem hominem uenientẽ inhunc mundũ.
E.xorcistȩ exgreco. in latinum adiurantes¬

Expanded text:
aece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis aece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non ad effugandas tpore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. 31. Exorcistae ex Graeco in Latinum ad
Abbreviated transcription (Latin):
Oblationes emm in templo dei afidelibꝰ
ipsi suscipiunt. et leuitis suꝑponendas al¬
taribus deferunt. Ii apudhebreos naͣthin¬
nei uocantur. Lectores alegendo. psalmi¬
ste apsalmis canendis uocati. Illi enim
predicant populis quid sequantꝰ. isticant
ut excitent ad cõpuictionẽ animos audi¬
entium. Licet et quidam lectores ita mise¬
ranter ꝓnuncient. ut quosdã ad luctum
lamentationemq cõpellant. Idem etiam
et ꝓnunciatores uocant᷑ qͦd porro annun¬
ciant. Tanta enim et tam clara erit coꝵ
uox. ut quamuis longe positoꝵ aures adĩ¬
pleant. Cantor enim uocatus. quia uocem
modulatur incantũ. Hinꝰ duo genera dic̃¬
tur in arte musica. sicut ea doct̾i homines
latine dicere potuerunt. precentor e sugen¬
tor. Precentor scilicet qui uocem premittit
in cantu. succentor aũt q n subsequent̃ ca¬
nendo respondet. Concentor aũt dicit᷑ qui
consonat. Qui aũt non consonat nec ẽciit:¬
nec cantor nec concentor erit. Accolitigͦ¬

Expanded text:
Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et levitis superponendas altaribus defuerunt; hi apud Hebraeos Nathinaei vocantur. § 15. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati: illi enim praedicant populis quid sequantur; isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium; licet et quidam lectores ita miserabiliter pronuncient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronunciatores vocantur, quod porro annuncient. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. § 16. Cantor autem vocatus, quia vocem modulatur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti hoLatine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. Succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem consonat nec concinit, nec concentor erit. Acolythi Gr
Abbreviated transcription (Latin):
Preliũ: parspugne est¶ Bellũ antea dduellũ¬
uocatũ. eo quod duȩ sint partes dimicanti¬
um. ul quod alterũ faciat uiccorẽ. alterũ
uictum. Postea mutata .d. et detracta .ii.¬
littera: dictũ bellũ. Bellũ alii ꝑ antifrasin
putant dictũ eo quod sit horridũ. Vnde
sit pessimũ. Prelia dicunt᷑ ab imprimendo
hostẽ unde et prela ligna quibus uua p̃mi¬
tur Pugna uocata. eo quod mitio usus fuisset
in bello pugnis contendere. uel quia pͥmobad¬
lũ pugnis incipiebant. Unde et pugna etiã
duoꝵ est aliquando et sine ferro. Quatuor
aũt in bello agunt᷑. pugna. fuga. uictoria.
pax. Pacis uocabulũ uidet᷑ apacto sumptũ.
Posterius aũt pax accipit᷑. ł edus primum
initur. Fedus est pax quȩ fit inter dimican¬
tes. uel afide uel afecialibus id est sacerdoti¬
bus dictũ. Per ipsos enim fiebant federa. sic̃
per seculares bella. Alii federa dic̃ta putant

Expanded text:
prelium pars pugne. Item bellum et tumuprelium pars pugne. Item bellum et tumuvocatum, eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea, mutata et detracta liputant dictumeo quod sit horridum; unde sit pessimum. 10. Praelia dicuntur a premendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata, eo quod min bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax quae fit inter dimicantes, vel a fide, vel a fetialibus, id est sacerdotibus, dictum. Per ipsos enim fiebant foedera, sicut per saeculares bella. Alii foedera dicta putant
Abbreviated transcription (Latin):
agitur: ita cumultus quod ciuili seditione
cõncitat᷑. Nam seditio est dissensio ciuium.
dicta quod seorsũ alii ad alios eant Alii exi¬
stimant dissensionẽ animoꝵ seditionẽ uo¬
cari. quã greci diastasin uocant. Quod au
tem differat utrũq ciccro docet. Pocest enĩ
in quit esse bellũ ut cumultus ñ sit : tuimil¬
tus autem esse sine bello ñ pocest. Oinid est
enim aliud tumultus. nisi ꝑturbatio tanta. ut
maior timor oriat᷑. Unde etiã dictus cumul¬
tus. quasi timor multus. Grainꝰ aũt esse tu¬
multum quã bellũ. Nam in bello uacatio¬
nes ualent. in cumultu ñ ualent¶ Differt
autem bellũ. pugna et preliũ. Nam bellũ
uniuersũ dicit᷑ ut̃ punicũ. Huiꝰ partes sunt
pugnȩ. ut canensis. termensis. Nursũ in una
pugna multa st̃ prelia. Aliud est enĩ in cor¬
nibus. aliud in media. aliud in extrema aciẽ
gerit᷑. Bellũ igit᷑ est totũ: pugna. uniꝰ diei

Expanded text:
agitur, ita tumultus quod civili seditione agitur, ita tumultus quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii stimant, dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam autem differant utrumque Cicero docet: « Potest enim, inquit, esse bellum, ut tumultus non sit; tumultus autem esse sine bello non potest. » Quid est enim aliud tumultus, nisi perturbatio tanta ut major timor oriatur? Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus: gravior autem est tumultus quam bellum: nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent. Differt autem bellum, pugna et praelium: nam bellum universum dicitur ut Punicum, cujus partes sunt pugne, ut cannensis. Item in una pugna multa sunt prelia, aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur totum est, pugna unius diei,