comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a quoꝵ hxaritate deuellatur. quȩ ad mittat aut ami¬
serit in qͥb malis sit. futurus uesit expͥmit breuiter
Cto enĩ exarescit lacrima. p̃sert̃ malienis malis :
Hec quicquã in amplificatione nimis enucleandũ ẽ
Minuta est enĩ om̃is diligentia. Hic aũt locus grandia
requirit illudiã sit iudicii. quo quaqͥ causa genere
uta mur augendi In illseni cuiss que adliberationẽ
&ornantur. & longi tradandi qͥ monere possunt &x¬
pestationẽ. Aomirationẽ. ucluptitẽ Incohortationib:
aut bonoꝵ & maloꝵ enumerationes ⁊ exẽpla. ualent pla¬
rimũ iniudiciis aecusator fere quȩ adiracundiã reo
plerunq: quȩ ad misericordi ̃ prinent Nonnũquã tam̃
&accusator misericordiã mouere deb& & defensor ira¬
cundiã Enumeratio reliqua est. Laudatori nunquã
suasori non sepe. Accusatori sȩpiusquã reo necessaria
reo rarius utendũ qđ ponendi sune contraria. quorũ

Expanded text:
a quorum caritate divellatur, quae amittat aut amia quorum caritate divellatur, quae amittat aut amiserit, in quibus malis sit futurusve sit exprimitur breviter. Cito enim exarescit lacrima, praesertim in alienis malis. Nec quicquam in amplificatione nimis enucleandum est, minuta est enim omnis diligentia; hic autem locus grandia requirit. illud iam sit iudici, quo quaque in causa genere utamur augendi. In illis enim causis quae ad delectationem exornantur ei loci tractandi sunt qui movere possunt exspectationem admira valent plurimum. In iudiciis accusatori fere quae ad iracundiam, reo plerumque quae ad misericordiam pertinent: non numquam tamen et accusator misericordiam movere debet et defensor iracundiam. enumeratio reliqua est, laudatori numquam, suasori non saepe, accusatori saepius quam reo necessaria.reo rarius utendum est , quod ponenda sunt contraria, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
& causȩ ea quȩq sunt orta decausis. mximȩqsimi¬
litudines & exẽpla. fictȩ & ꝑsonȩ multadeniq. lo¬
qu̾antur dm̃inoq ea sunt adibenda si causa patit᷑
quȩ habent᷑ magna quoꝵ est diplex genus Alia enĩ
natura magna uident᷑. alia cͦasu. Natura ut celestia.
ut diuina. ut ea quoꝵ obscurȩ causȩ. ut int̾ris mundaq
ad mirabilia. quȩ sunt exquib: similib quȩ si atten¬
das. ad augendũ ꝑmulta s upp&unt. usuq. uident᷑ homi¬
nib aut ꝓdẽẽ aut ob eẽ uehementius. Quoꝵ sunt
genera adamplificandũ tria. Nã aut caritate mo¬
uentur om̃s ut deoꝵ. ut patriȩ. ut parentiũ. Aut a¬
more ut fratrũ ut coniugũ. ut liberoꝵ. familiariũ.
Aut honestate. ut uirtutũ. maxime. earũ quȩ ad
cõmunionẽ hominũ & liberalitatẽ ualent᷑ łxiis &
cohortationes sumunt᷑ ad ea retinenda & in eosaqͥb:
periculo Hichil est enĩ tã miserabile quã exberto miser
& hoc totũ ẽ qđ moueat si qua exfortuna quis cadat &

Expanded text:
ausis, maximeque similitudines et exempla; fictae etiam personae, muta denique loquantur, omninoque ea sunt adhibenda, si causa patitur, quae habentur magna, quorum est duplex genus. alia enim natura magna videntur, alia usu; natura, ut caelestia, ut divina, ut ea quorum obscurae causae, ut in terris mundoque admirabilia quae sunt, ex quibus similibusque, si attendas, ad augendum permulta suppetunt; usu, quae videntur hominibus aut prodesse aut obesse vehementius, quorum sunt genera ad amplificandum tria. Nam aut caritate moventur homines, ut deorum, ut patriae, ut parentum; aut amore, ut fratrum, ut coniugum, ut liberorum, ut familiarium; aut honestate, ut virtutum maximeque earum quae ad communionem hominum et liberalitatem valent. Ex his et cohortationes sumuntur ad ea retinenda et in eos a quibus periculo. Nihil est enim tam miserabile quam ex beato miser. Et hoc totum est quod moveat, si qua ex fortuna quis cadat et
Abbreviated transcription (Latin):
Sebañi trib ingenerib bena malaue uersantus.
Rit̃ ni & corporis ⁊ animi pͥma sint exẽnaq̃ ducant᷑
a genere. Q uobreuit modicet: laudato. aut sierte
infame p̃tmisso. si humile ł p̃terito ł ad augendã
eiꝰq laudes głam tacito. Peinceps si respacietur
de fortuniserit facultatibq dicendĩ. postea
de corporis bonis. Inquib qͥđ quasi uirtutum
maxime significat facillime forma laudat᷑
Deinde est ad facta ueniendũ. Iuoꝵ collocatio
triplex. Aut enĩ tẽparũ seruand ordo est.
aut in pͥmis recentissimũ qͥcq dicendũ. aut multa
& uaria facta in ꝓpͥa uirtutũ generas dirigenda
SED hic locꝰ uirtutũ. atq uirtͦntũ latissime
patens & multis ⁊ uarias disputationib nunc
inquandã angustã & breuẽ conclude tur:
Est̃ gͥuis uirtutisduplex. Aut q scienta cer nt uuruei
aut actio¬

Expanded text:
 tribus in generibus bona malave versantur, externi et corporis et animi prima sint externa, quae ducantur a genere; quo breviter modiceque laudato aut, si erit infame, praetermisso, si humile, vel praeterito vel ad augendam eius quem laudes gloriam tacto, deinceps, si res patietur, de fortunis erit facultatibusque dicendum. Postea de corporis bonis; in quibus, quod quasi virtutem maxime significat, facillime forma laudatur. deinde est ad facta veniendum, quorum conlocatio triplex est: aut enim temporum servandus ordo est aut in primis recentissimum quidque dicendum aut multa et varia facta in propria virtutum genera sunt digerenda. Sed hic locus virtutum atque vitiorum latissime patens ex multis et variis disputationibus nunc in quandam angustam et brevem concludetur. est igitur vis virtutis duplex: aut enim scientia cernitur virtus aut actio
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendũ Rurs aut̃ x cogitationib consultationb
nec ne sit aut fuerit. futurũ ue si quȩ ritur
Anũ genꝰẽ questionis. possit ne aliqđ ȩffici tũ quon
que rit & quis na ꝑfecte sapienseẽ possit. alar¬
cũ quẽ ad modũ quicq fiat. ut quonã pacto uirxꝰ
pariatur. Naturane. anratione a nusui suo ius
generis om̃s sunt. in quib ut in obscuris naturali
questionib cause rationesq rerũ &x plicantur
iliꝰ aut̃ generis. in qͦ quid sit id de qͦ agit᷑ querto
duo sint genera. Quoꝵ in altero disputandũ est
aliud an idẽ sit. aut ꝑtinatia ꝑseuerantia lna¬
tero aut̃ descriptio generis. &quiꝰ ⁊ quos in ix
est ex pͥir̃da. ut quał sit auarꝰ aut quisic supbies
ertio a t̃ ingenere inquo qualest queritupaued
honestate aut do uailitate. aut de equitate dñ side

Expanded text:
vivendum. rursus autem ex cognitionis consultatione, ubi sit necne sit aut fuerit futurumve sit quaeritur, unum genus est quaestionis, possitne aliquid effici, ut cum quaeritur ecquisnam perfecte sapiens esse possit; alterum, quem ad modum quidque fiat, ut quonam pacto virtus pariatur, naturane an ratione an usu ? Cuius generis omnes sunt in quibus, ut in obscuris naturalibusque quaestionibus, causae rationesque rerum explicantur. illius autem generis, in quo quid sit id de quo agitur quaeritur, duo sunt genera : quorum in altero disputandum est aliud an idem sit, ut pertinacia et perseverantia; in altero autem descriptio generis alicuius et quasi imago est exprimenda, ut qualis sit avarus aut qui sit superbus. tertio autem in genere, in quo quale sit quaeritur, aut de honestate aut de utilitate aut de aequitate dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
grauior quȩ dã masufestatio quȩ motu animoꝵ
concili& indicendo fidẽ. Ea ⁊ uerboꝵ genere
conficitur & rerũ. Uerba ponenda s. quȩ ium
habeant ill ust randi. nec abusu sint ab horren¬
cia. grauia. plena. sonantia. iuncta. facta.
cognominata. ñ uolgaria. supra lata. in pͥmisq
tralata Hlaec insingłis uerb sed in continentib
sduta. Quȩ dicunt᷑ sine coniunctione. ut plura
indeant᷑. Augent & iã relatiua uerbu. iterata
duplicata. ⁊ ascendunt gradatĩ ab humiliorib
ub ad suꝑiora. om̃i noq sẽꝑ ẽ quasi naturalis
a ñ explananda oratio sedͥ grauib referta
uerb̃ ad augendũ accõmodatior. Hac igitus.
nuerõ quib astio uob̃ & gestus conzruens.
& apta ad amicos ꝑmouendos ac cõmodata est. Sed &
in uerbis & in auctione. causaerit ponderata. & ꝓ re
agendũ Na hȩc uident᷑ ꝑ absurda. cũ grauiora sunt
quã causa fert Diligent̃ quid q̃mnq deceat iudicandũ ẽ

Expanded text:
gravior quaedam adfirmatio, quae motu animorum conciliet in dicendo fidem. Ea et verborum genere conficitur et rerum. Verba ponenda sunt, quae vim habeant inlustrandi nec ab usu sint abhorrentia, gravia plena sonantia, iuncta facta cognominata, non vulgaria supralata in primisque translata. Haec in singulis verbis; sed in continentibus soluta, quae dicuntur sine coniunctione, ut plura videantur. augent etiam relata verba iterata duplicata et ea quae ascendunt gradatim ab humilioribus verbis ad superiora, omninoque semper est quasi naturalis et non explanata oratio, sed gravibus referta verbis, ad augendum accommodatior. Haec igitur in verbis, quibus actio vocis et gestus congruens et apta ad animos permovendos accommodata est. Sed et in verbis et in actione causa erit ponderanda et pro re agendum. Nam haec quia videntur perabsurda, cum graviora sunt quam causa fert, diligenter quid quamque deceat iudicandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
rate Ergo in hocqͦq uidicio desinite litteras
lacedemonios oppͥmi : qiđ magise paminun
thebaonoꝵ imperatorẽ quã uictoriȩ chelau¬
ansilere decuit: Quid hunc tantathelinoꝵ głi

Expanded text:
ae. ergo in hoc quoque iudicio desinite litteras Lacedaemonios opprimi? cui magis Epaminon- dam, Thebanorum imperatorem, quam victoriae The- bulere decuit? quid hunc tanta Thebano-
Abbreviated transcription (Latin):
poss Quo pacto hostiͦs reuulsis maioꝵ se
timatib trucidatis. aliis abreptis ĩ ser¬
uitutẽ matrib familias. ⁊ ĩgeniis sub
hostilẽ libidinẽ subiectis urbs acer¬
bissimo c̃cidat ĩcendio ẽ fragrata.
Q se ñ putant idꝙ uoluerin adexitũ ꝑ duxisse. nisi
sc̃issimȩ patriȩ miseranđu scelerati uideriNT
cinerẽ. Nequeo ũb c̃ seqͥ nidices ĩ dignitatẽ
rei s negleg̃tiꝰ id fero q uos mei ñ eg&is
uut eñĩ uos animꝰ a manissimꝰ reip̃. facile
edoc& ut eũ qͥfostuna som̃iũ uoluerit pđe.
p̃cipitẽ ꝓtͣb&is ex eaciuitatȩ qͣ iste hostiũ
spurcissimoꝵ ħnatu nefario uoluit.
I MΕΠoCRΙFIGURΑ uErsabit᷑ oratio si l̃
ut ante dixi aliqͣnulũ de miserimꝰ neque
tam̃ adĩfimũ desẽderimꝰ sic. Ob cũ bellũ
gerimꝰ udices uid& is. cũ soens qͥ pnobis¬

Expanded text:
possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum spossunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum stimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis consequi, iudices, indignitatem rei; sed neglegentius id fero, quia vos mei non egetis. Vester enim vos animus amantissimus rei publicae facile edocet, ut eum, qui fortunas omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex ea civitate, quam iste hostium spurcissimorum dominatu nefario voluerit mediocri figura versabitur oratio, si haec, ut ante dixi, aliquantum demiserimus neque tamen ad infimum descenderimus, sic: «Quibuscum bellum gerimus, iudices, videtis: cu
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ a cõmodabunt᷑. &sigraues senentiȩ
q̃ ĩ amplificatione. ⁊ cõmiseratiõ tractant᷑
eligent᷑. Isi exornationes senentiarum
aut ũboꝵ q̃ grauitatẽ habebunt. deqͥb
pͦ dicemꝰ adhibebunt᷑. bih genere figuie
satis id oneã possit ĩ eũ pęnã cogitare. qͥ ꝓdere
hostib patriã oogitarit : Qđ maleficium
cũ scelere cõparari. ꝙ huic maleficio dignum
suppliciũ potest ĩ ueniri Lilns qͥuiolassent
ĩgeniũ. matrẽ familias c̃stuprasseNT uiolas¬
sen aliq̃ẽ aut postremo necas sen. maxima
supplicia maiores c̃ sũpser̃. Huic trucu¬
lenissimo ac nefario facinori singularẽ
penã ñ reliqͦr. Atq ĩ aliis maleficiis ad sin-¬
gulos aut ad paucos exalieno peccato iN¬
iuria ꝑuenit huiꝰ sceleri qͥs̃ affines. uno
c̃silio umũsis ciuib atrocissimas calamitates
machinar. Oferos animos. Ocrudeles cogi¬
tationes oderelictos homines abhumani¬
tate. Qd augere ausi sai aut cogitare

Expanded text:
rem adcommodabuntur; et si graves sententiae, quae in amplificatione et commiseratione tractantur, eligentur; et si exornationes sententiarum aut verborum, quae gravitatem habebunt, de quibus post dicemus, adhibebuntur. In hoc genere figurae satis idoneam possit in eum poenam excogitare, qui prodere hostibus patriam cogitarit? Quod maleficium cum hoc scelere conparari, quod huic maleficio dignum supplicium potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
tores. Npecuniã publicã p̃sto eẽ. uiderent. ñ
deniq ullã rẽ quȩres ꝑtin& ad bellũ ad minis¬
trandũ: hccu fuitimis definib bellũ gererenł.
sitotũ certam̃ in uno ꝓehio positũ putarent tamen
om̃ib reb instructiores & apͣfiratiores.
uenirent. nedũ illi imꝑiũ orbis t̾re.
cui imꝑto om̃s gentes. reges. natio.¬
nes. partim ui. part̃i uoluntate
c̃senser̃. cũ aut armis. aut libtate

Expanded text:
blicam praesto esse viderent? Non denique ullam rem, quae res pertinet ad bellum administrandum? Si cum finitumis de finibus bellum gererent, si totum certamen in uno proelio positum putarent, tamen omnibus rebus instructiores et apparatiores venirent; nedum illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, nationes partim vi, partim voluntate consenserunt, cum aut armis aut libe
Abbreviated transcription (Latin):
to seẽ dixer̃: partĩ ñplusquã intres partes posse
distribii putauer̃ Corũ etro ũsiã ñ in cõmodũ uide¬
tur cũitroꝵq ntione ex poneret nã ibreiuĩe iñeiꝰ¬
modiut alti prorsus nihildicere putent᷑ Ed ocꝰ hic
nob̵ indicendo minime rieglegenđ uidetͥ s Iuiputant
inqͥnq tribui partes oportẽ. aiuint pͥmũ conuenire
exponer sũmã argum̃tationis ad hunc modũ sMeliꝰ

Expanded text:
es esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse es esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt. eorum controversiam non incommodum vi- detur cum utrorumque ratione exponere. nam et brevis esmodi, ut alteri prorsus nihil dicere pu- tentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegen- dus videtur. Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentatio- nis, ad hunc modum: meli
Abbreviated transcription (Latin):
a sapientia remotissimũ ÷ istĩ honoris causa hane
eandẽ exceptionẽ in iussu popłi adlegẽ ad scribi
iubeatis popułthebanꝰ id paciet᷑ nefieri. Profesto
ñ pacietur. Qđgͦ ad scribi ad legẽ nefas ÷ id sequi
qͣsi ad scriptũ sit rectũ uob̵ uideat᷑ : Noui ur̃am in¬
telligentiã ñ pot est ita uideri iudices: Qđ silit¬
t̃is corrigineq: ab illo neq a uob scriptoris uolun¬
tas potest. uidete nemulto indigni sit id re. ⁊ iu¬
dicio ur̃o mutari qđ neũbo qͥdẽ cõmutari potest
Sc deindustione qͥdẽ satis in psentia distũ uidetur
nc̃ deinceps ratiocinationis ui : Et natͥa c̃sideremꝰ
Ratiocinatio ẽ onitio exipsa repbabile aliꝗdȩli¬
ciens qđ expositũ & ꝑse cognitũ sua seui ⁊ rati¬
one c̃firm&. Hoc degñe qͥdiligenti csiderandũ
putauer̃ cũ idẽ usudicendi sequerent᷑. paululũ in
p̃cipiendi ratione dissenser̃ Nã partĩ quinq eiꝰ parꝰ¬

Expanded text:
a sa- pientia remotissimum est, istius honoris causa hanc eandem exceptionem iniussu populi ad legem adscribi iubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri? pro- fecto non patietur. quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi, quasi adscriptum sit, rectum vobis vi- deatur? novi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices. quodsi litteris corrigi neque ab illo ne- que a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest. Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremus. Ratiocinatio est oratio ex ipsa re probabile aliquid eliciens, quod expositum et per se cognitum sua se vi et ratione confirmet. hoc de genere qui diligentius con- siderandum putaverunt, cum idem in usu dicendi se- querentur, paululum in praecipiendi ratione dissense- runt. nam partim quinque eius part
Abbreviated transcription (Latin):
tentiis. ñ in uerbis c̃sistere. ⁊ iudexis uideat᷑ legiobaẽꝑare.
qͥsententiã eiꝰ ñ qͥscripturã seqͥtur deinde quã indignũsit
eodẽ affici supplicio eũ qͥ ꝓpt̃ aliqđ scelaus ⁊ audiciã contra
latẽ fecerit ⁊ eũ qͥ honesta aut necessaria decausa ñ absen¬
tentias: ab latteris legisrecessert: q insi hummodiratio

Expanded text:
dex is videatur legi optemperare, qui sen- tentiam eius, non qui scripturam sequatur; deinde, quam indignum sit eodem affici supplicio eum, qui propter aliquod scelus et audaciam contra leges fecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa non ab sententia, sed ab litteris legis recesserit; at
Abbreviated transcription (Latin):
partĩ mortali ingnẽ ũ sant᷑ Mortaliũ aut̃ pars in
hominũ pars inbestiarũ gnẽ numerat̃: Atq
hominũ genꝰ & inseuc̃ siderat᷑ uirile an mulibresic
& innatione patria cogitatione etate Natio¬
ne graius anbarbarus : Patria Atheniensi s anlace¬
demonius : Cognatione quib: maiorib qͥl c̃san¬
giuineis: Aetate pueranadolescens natugrando
ansene Prȩtea commoda ⁊ in cõmoda c̃sidera :
ab nat᷑adata animo aut corpori hocmͦ: Valens

Expanded text:
partim mortali in genere ver- santur. mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur. atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate. natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; co- gnatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex. praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens
Abbreviated transcription (Latin):
si pse pmio ñ sit affectꝰ. Facul tates aut̃ con¬
siderant᷑. cũ aliquid pecuniarũ inp̃miũ postu¬
lat̾ In quo utrã copia nesit agri. uectigaliũ:
pecuniȩ. anpenuria c̃siderat᷑: loci cõmunes. fa¬
cultates augese. ñ minuere oportere. ⁊ impu

Expanded text:
si ipse praemio non sit affectus. Facultates autem considerantur, cum aliquod pecu- niarium praemium postulatur; in quo, utrum copiane sit agri, vectigalium, pecuniae an penuria, conside- ratur. Loci communes: facultates augere, non minu- ere oportere; et, inpu
Abbreviated transcription (Latin):
satori ad sua definitionẽ. defensori qͦq addestan
quȩ definitionis rephensio incluat idiu
defensor locũ cõmunẽ ꝑquẽ in dignabt̃ .a¬
&iã uerba mutare conari. Hic simili las
soris exipsa definitiua c̃stitutione susep

Expanded text:
satori ad suam definitionem, defensori quoque ad defiquae definitionis reprehensio includit, id defensor locum communem per quem indignabitur accusa, uerum etiam uerba mutare conari. Hic similiter locus defensoris ex ipsa definitiva constitutione suscep
Abbreviated transcription (Latin):
causa c̃stat cũ fecisse nos ñ negamͦ. s alioꝵ pec¬
utis coactos fecisse dicimꝰ. ut orestes cũ sedefen¬
dt ĩ matrẽ c̃ferens crim̃. Exremotione cri¬
minis causa c̃stat. cũ a nob̵ ñ crim̃ sculpã ipsã
amouemꝰ ⁊uł ĩ hominẽ transferimꝰ: uł¬
qͥ publiũ suppliciũ se fateat᷑ occidisse & id
Hirẽ c̃fert᷑. ut siqͥs extestam̃co ꝙ facere iussus
sit. expleb scito u&x. Ex cõparatiõ causa c̃stat.
tcũ dicimꝰ necesse fuisse alterutrũ facere. &
id qđ fecerimꝰ satiꝰ fuisse facere. Cacausa huimͦdit
s. papiliꝰ cũ agelł obsider& neq fugere ullo modo
poss&. ueñ cũ hostiũ ducib ĩ c luctationẽ. itadi

Expanded text:
causa constat, cum fecisse nos non negamus, sed aliorum peccatis coactos fecisse dicimus: ut Orestes, cum se defendit in matrem conferens crimen. Ex remotione criminis causa constat, cum a nobis non crimen, sed culpam ipsam amovemus et vel in hominem transferimu Publium Sulpicium se fateatur occidisse, et id In rem confertur, ut si quis, ex testamento quod facere iussus sit, ex plebis scito vetetur. Ex conparatione causa constat, cum dicimus necesse fuisse alterutrum facere, et id, quod fecerimus, satius fuisse facere. Ea causa huiusmodi est: C. Popilius, cum a Gallis obsideretur neque fugere ullo modo posset, venit cum hostium ducibus in conlocutionem; ita di
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aut̃ ꝓfici& illud demonstrare. Adiugit aliud
p̃ceptũ eẽ considerandũ. quẽ ad modũ scribi
possit ab eo qui scripsit. si sic sensiss& quẽ ad modũ
dicit aduersariue
SCRIPTO ELSENTIA CONROUERSIA CON¬

Expanded text:
ILLVD DEMONSTRARI. Adiungit aliud praeceptum esse considerandum, quemadmodum scribi oportuisset ab eo qui scripsit, si sic sensisset quemadmodum dicit aduersarius. EX SCRIPTO ET SENTENTIA CONTROVERSIA CON
Abbreviated transcription (Latin):
nominamꝰ eiꝰ :sbtutionis ẽ contro uersu cũ aut quẽ ut qͥcũ
aut qͦm dut apied qͦs ut qͦ iure uit qͦ tẽpore igert oportet
querẽ Aut om̃ino alqiđ decõmutatione aut in firmatione
aeionis agit᷑ huiꝰ csitutionis. hermagorasinuentor ec̃existi¬
mat᷑ Nonq ñ usi sint ei ueteresoritares sepemulti. sedqr
ñ ani aduerterint artisscriptores eti siꝑiores. nec retuleri
in numerũ c̃faitutionũ Post aut ab hocuuentã mubt rep̃hen

Expanded text:
cum aut quomodo aut apud quos aut quo iure aut quo tempore agere oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur. huius constitutionis Hermagoras in- ventor esse existimatur, non quo non usi sint ea veteres oratores saepe multi, sed quia non animadverte- runt artis scriptores eam superiores nec rettulerunt in numerum constitutionum. post autem ab hoc inventam multi reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
loco ꝑsona opimone. S ipni simile qđ ꝑhaet supra
posita efficit᷑ Illic tinc̃trarius partib ⁊quȩ subtandẽ
rationẽ cadunt. Hoc distinctiꝰ positũ ẽ indifferentiis
Insuperiorib duob at tributis negotio. negotiũ om̃e
teneri diximꝰ Tertiũ qđ ẽ ad iunctũ negotio. ueluti
extra cẽpcepimus S. naturalit̃ coherere extra ipsã.

Expanded text:
loco, persona, opinione. Sed ipsum simile, quod per haec supra posita efficitur, illic est in contrariis partibus et quae sub eandem rationem cadunt. Hoc distinctius positum in differentiis. superioribus duobus attributis negotio negotium omne teneri diximus; tertium, quod est adiunctum negotio, ueluti extra esse praecepimus, sed naturaliter cohaerere extra ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Icueluti magno in popło cũ sepe cohortaẽ seditio
Exẽplũ ẽ qͦrẽ aliquã alicui hominis aut negotu
austoritate uł casu authortam̃ autdehortam Hor¬
tamursic ut antenor potuit mediis elapsus achuiis
illiricos penetrar sinꝰ. Dehortam sic At ñ uider̃ moeniua
troiȩ neptunifabricata manu considere inignes.
H ec quidẽ nosexepla grãmaticalib artd subposiumus
Cicero aut̃ tc̃ se exẽpla hisquȩsunt in cõparabili subpo¬
siturũ eẽꝓmittit. cũ coeperit deelocutione trastare
N unc aut̃ deinuentione tractatusẽ ¶ Ac̃ fonsqͥdem¬
confirmationis ut facultastulit aꝑtẽ. nec minꝰ dilu¬
cide quã rematura ferebat demonstrat ẽ. Quẽ ad¬
modũ aut̃ quȩq constitutio ⁊ pars constitutionis
xom̃is controuesia siue in ratione siue in scripto ũ set̃

Expanded text:
«ac ueluti magno in populo cum saepe coorta est / seditio». «ac ueluti magno in populo cum saepe coorta est / seditio». exemplum est quo rem aliquam alicuius hominis aut negotii auctoritate uel casu aut hortamur aut dehortamur. hortamur sicut «Antenor potuit mediis elapsus Achiuis / Illyricos penetrare sinus»; dehortamur sic, «at non uiderunt moenia Troiae / Neptuni fabricata manu considere in ignis?». haec quidem nos exempla grammaticalibus artibus supposuimus, Cicero autem tunc se exempla iis quae sunt in comparabili suppositurum esse promittit cum coeperit de elocutione tractare. nunc autem de inuentione tractatus econfirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura fere- bat, demonstratus est; quemadmodum autem quaeque constitutio et pars constitutionis et omnis contro- versia, sive in ra
Abbreviated transcription (Latin):
qđ inreb diuersis similẽ aliquã rationẽ c̃tin& Eius
oratio demonstrans corporũ aut naturarũ simlitu¬
dinẽ Collatio ẽ omitio rẽcũre & similitudine con¬
ferens. Exẽplũ ẽ qđ rẽ austoritate. aut casu. ali¬
cuiꝰ hominis aut negoti confirmat aut infirmat
oꝵ exẽpla idescriptiones in p̃ceptis elocutionis
cognoscent Pũtũ eiã de signo decredibili deuidi
cato restat exẽplius extremũ ut de cõparabilidicat:
õparabile ẽ qđ resint se aliquadiuersas ratione
coniungit. Hȩc cõparatio iđ similitudo partes¬
haba cres Imagionẽ quã greci IROΝΑ appellañ
ollationẽ quã greci ΠΑΡAΡΟΛΗIΝ appellant
Exemplũ qđ greci ΠAΡAΛTΜΑ appellant
mago ẽ oraitio cirta resdiuersas. aut corpoꝵ autt
naturrũ cõparins similitudinẽ Vt os hume¬
rosq deossimilis. Vt qͣlis mugit fiãe cũsaucius
am̃ taurus Collatio ẽ oratio quȩres int̃se di¬
uersas ex simili cõparatione coniungit. Vt ⁊ istud

Expanded text:
 in rebus diversis similem aliquam rationem continet. eius oratio demonstrans corporum aut naturarum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum re ex simili- tudine conferens. exemplum est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut in- firmat. horum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur. Ac cato; restat extremum ut de comparabili dicat. Comparabile est quod res inter se diuersas aliqua ratione coniungit. Haec comparatio, id est similitudo, partis tres, imaginem, quam Graeci εἰκονα appellant; collationem, quam Graeci παραβολὴν appellant, exemplum, quod Graeci παράδειγμα appellant. Imago est oratio circa res diuersas aut corporis aut naturarum comparans similitudinem, ut "os umerosque deo similis", uel "qualis mugitus, fugit cum sauaram / taurus». collatio est oratio quae res inter se diuersas ex simili comparatione coniungit, ut est illud
Abbreviated transcription (Latin):
assensione. aut auctoritate. aut iudicio alicuius
ait aliquoꝵ cõpbata Id trib ingenerib speceat᷑.
uratilegib iudicarunt. Cõmune ẽ qđ om̃suulgo
oburunt & secuti sunt huiꝰmodi. Vt maiorib: natu
assurgat᷑ ut supplicũ miserfit Apꝓbatũ ẽ qđ hões
cũdibiũ ea quale haberio porter& sua constituer
auctoritate ut ignachi patris factũ quẽ popłs
romanꝰ qetũ obid factũ qđ insciente collega in
censura nihilgessit pꝰcensurã consulem fecit

Expanded text:
assensione aut auctori- tate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata. id tribus in generibus spectatur, iurati legibus iudica- runt. commune est, quod omnes vulgo probarunt et secuti sunt, huiusmodi: ut maioribus natu assurgatur, ut supplicum misereatur. adprobatum escum dubium esset, quale haberi oporteret, sua constituerunt auctoritate: velut Gracchi patris factum populus Romanus, qui eum ob id factum eo quod insciente collega in censura nonnihil gessit post censuram consulem fecit
Abbreviated transcription (Latin):
dubiũ ẽe⁊ circa qualitatẽ bonã malãue adunã partẽ
hões inclinauer̃. Vt inqͥt cũ sororẽ oratioccidiss&
& defacto eiꝰ popłs e& incertus tam̃ ab solutus est
Deinde ut tiberiꝰ graccuscensor. cũ sciente collega
qͦsdã in senatu mouiss& et deeiꝰ facto dubitaret᷑ pꝰera
tam̃ei factũ popłs approbauuit. Nãeũ consulẽ fecit
tareligiosũ ⁊ cõmune & apꝓbatũ qr iniudicatosunt¬

Expanded text:
malamue, ad unam partem homines inclinarunt: ut, inquit, cum sororem Horatius occidisset et de facto eius populus esset incertus, tamen absolutus est. Deinde, ut Tiberius Gracchus censor cum insciente collega quosdam senatu mouisset et de eius facto dubitaretur, postea tamen eius factum populum adprobauit; nam eum consulem fecit. Ita religiosum et commune et adprobatu
Abbreviated transcription (Latin):
nhis aut̃ q̃ adiunctas negotio cõparabileẽ Inattri¬
bitis uero ꝑsonȩ. credibileẽ Itauidemꝰ ⁊ locos
argum̃toꝵ ⁊ res. ⁊ exitꝰ certis rationib: sibieẽ
copulata. Nulla ttaq uideat᷑ eẽ confusio quod ꝓ¬
babile argum̃tũ iãdudũ intriadiui simꝰ nc̃ inqͥt¬
tuor qrid qđ feresol& fieri duo inse contin&. sig¬
nũ ⁊ credibile Qđ inopinione positũẽ unũ habi¬

Expanded text:
tributis uero personae credibile est. Ita uidemus et locos argumentorum et res et exitus certis rationibus sibi esse copulata. Nulla itaque uideatur esse confusio quod probabile argumentum iam dudum in tria diuisimus, nunc in quattuor, quia id quod fere solet fieri duo in se continet, signum et credibile, quod in opinione positu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥndã similitudinẽ. Sed has trespartes ipsahreseẽ dixim
deqͥb ꝓbabilesit argum̃tũ . Verũ in his trib rebus :¬
aut signũ dicit᷑. aut credibile. aut iudicatũ aut cõ¬
parabile Atq ut sciamꝰ hȩc quituor illif̧rib eẽ
conexa : id qđ feresol& fieri nuil aliud hab& in se
nisi aut signũ. aut cyedibile Deinde id qđ in opinio¬
nepositũ e nihil in sehab& nisi iudicatũ Postremo
id qđ h ab& adhȩc qͣͥndã similitudinẽ nihil aliud ha¬
ba nisi cõparabile. Videamꝰ itaq hȩo quattuor
in illis trib: eẽ nec hȩc tantũ sibi copulatas sqom̃ia

Expanded text:
ndam similitudinem; sed has tres partes ipsas res esse diximus de quibus probabile fit argumentum. Verum in his tribus rebus haut signum dicitur aut credibile aut iudicatum aut comparabile. Atque ut sciamus haec quattuor illis tribus esse conexa, id quod fere solet fieri nihil aliud habet in se nisi aut signum aut credibile; deinde id quod in opinione positum est nihil in se habet nisi iudicatum; postremo id quod habet ad haec quandam similitudinem, nihil aliud habet nisi comparabile. Videmus itaque haec quattuor in illis tribus esse; nec haec tantum sibi copulata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
udicatũ ẽ inqͥt res assensione . aut austoritate
lut iudicio alicui aut aliquoꝵ cõꝓbata lã &
unc intria diusit iuidicatũ Nã assensio in
relgone ẽ austoutits. in cõmuni iudiciũ in ipꝓbato
intriauiudicttũ diuisit. in religiosũ incõmune in
ap probatũ Relagiosũ e inqͥt siqddere aliqͥiuriti
pudae iudicar̃ E id eoredigiosũ iuratiuidicar:¬

Expanded text:
DICATVM EST, inquit, RES ADSENSIONE AVT AVCTORITATE AVT IVDICIO ALICVIVS AVT ALIQVORVM COMPROBATA. lam et hic in tria diuisit iudicatum. Nam adsensio in religione est, auctoritas in communi, iudicium in adprobato; in tria enim iudicatum diuisit, in religiosum, in commune, in adprobatum. Religiosum est, inquit, si quid de re aliqua iurati iudices iudicarunt, et ideo re
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpestate nauẽ reliquerint. om̃a amit tuit
eoꝵ naues ⁊ honera sunto. qͥiinaueremanse¬
rint. Duo qͥdã cũ iã in alto nauigarent ⁊ cũ
eoꝵ alteriꝰ nauis alteriꝰ honꝰ ess& naufragũ
quendã natantẽ ⁊ manꝰ ad setendentẽ animu
aduerter̃ Miscđia cõmoti nauẽ ad eũ appli¬
cauer̃. hominẽ adse sustuler. Postea aliquanto
ipsosquoq tepestas uehem̃tiꝰ iactare coepit.
usq ad eo. ut dominꝰ nauiscũ idẽ gubnator. eẽt
Sinscaphã c̃fucger& ⁊ inde funiculo qͥapuppire¬
ligatꝰ sca phã annexrͥã trahebat. naui qͦad
poss& moderaret᷑. Ille aut̃ cuiꝰ merces erunt
ingladiũ innauuibidẽ incũber&. Hic ille
naufragꝰ ad gub naculũ accessit ⁊ nauiqͦad
potuit ẽ opitulatꝰ. Sedatis aut̃ fluctib &
tẽpestate .iã cõmutata. nauis in portũ ꝑue¬
hit᷑ Ille aut̃ ꝗuigladiũ incubuerat. leuit̃
sauaꝰ facile ex uulnere. ẽ recreatꝰ. Nauẽ
cũ honere. hor triũ suã quisq. eẽdicit: Hic

Expanded text:
tempestate navem reliquerint, omnia amittunto; eorum navis et onera sunto, qui in nave remanserint. Duo quidam, cum iam in alto navigarent, et cum eorum alterius navis, alterius onus esset, naufragum quendam natantem et manus ad se tendentem animum adverterunt; misericordia commoti navem ad eum adplicarunt, hominem ad se sustulerunt. postea aliquanto ipsos quoque tempestas vehementius iactare coepit, usque adeo, ut dominus navis, cum idem gubernator esset, in scapham confugeret et inde funiculo, qui a puppi religatus scapham adnexam tra- hebat, navi, quod posset, moderaretur, ille autem, cuius merces erant, in gladium in navi ibidem in- cumberet. hic ille naufragus ad gubernaculum ac- cessit et navi, quod potuit, est opitulatus. sedatis autem fluctibus et tempestate iam commutata navis in portum pervehitur. ille autem, qui in gladium in- cubuerat, leviter saucius facile ex vulnere est recrea- tus. navem cum onere horum trium suam quisque esse dicit. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
utilitas qͦq adiungit᷑ qđ tam̃ honestũ uocamꝰ dicendũ uidet
Sunt igit̃ multa q̃ noscũ dignitate tũ qͦq fructa suoducunt
Quo in genere ẽgła dignitas aplitudo anucitia: Gla .ẽ.
frequens dealiqͦfama cũ laude. Dignitas alicuꝰ honesta. ⁊ culta.
⁊ honor e ⁊ uerecundia digna auctoritas. Amplitudo poten¬
tia aut maiestats aut aliquarũ copiarũ magna habundentia:
A nucitia uolunta serga aliquẽ rerũ bonarũ illiꝰ ipscausa
quẽ diligi cũeiꝰpariuo luntate. Hic qr deciuilib: causis

Expanded text:
ungitur, quod tamen honestum vocamus, dicendum videtur. 3. Sunt igitur multa quae nos, cum dignitate, tum fructu quoque suo ducunt. Quo in genere est gloria, dignitas, amplitudo, amicitia. Gloria est frequens de aliquo fama cum laude. Dignitas, alicujus honesta et cultu et honore et verecundia digna auctoritas. Amplitudo est potentia, aut majestas, aut aliquarum copiarum magna abundantia. Amicitia, voluntas erga aliquem rerum bonarum, illius ipsius causa quem diligit, cum ejus pari voluntate. Hic quia de civilibus causis
Abbreviated transcription (Latin):
itam̃ uitiũ ẽ. Sic unicuiq uirtuti finitimũ uitiũ rep¬
tio q̃ religioni ꝓpinqua ẽ Aut si ne ullo certonomine
nemꝰ. Acde eo qͥdẽ genere honestatis qđ om̃ ex parte
subiuinꝗt uit andã t̃piudinẽ S tͥ pitado in his ẽ
q̃ c̃ traria sũirtutib: fidentia ut supra posuit. uirtꝰ ẽ
huic c̃truria. ẽ difidentia ⁊ audatia uitanidu. Pariqi mͦ.
int̃iurtutes iẽtraria. media inueniunt᷑. Quelic& uicina
ut uocabulũ ñ habeant Fidentiã diximꝰ. ec̃ uirtute.
diffidentiã uitiũ. At id qd fidenti& uicinũ ẽ. hab nom̃ qđ
appellat᷑ audatia þc religio uirtꝰ ei nreligion tas uitiũ
atqireligiomiuicina uitiuĩ tam̃ suꝑstitio neminat᷑ q̃ & ia
ipsa sit utanda : S. hac ut drx. media ł uicina habent no
uitiũ Punire hostes &iã uistos uicinũ iuste ẽ tam̃ qi
parcendũ uetis Pentiũ t̃ aliquando cureim̃ ẽuo cabulũ ut¬

Expanded text:
tamen vitium est. sic uni cuique virtuti finitimum vitium retio, quae re- ligioni propinqua est, aut sine ullo certo nominenentur. Ac de eo quidem genere honestatis, quod omni ex parte subiungit uitandam turpitudinem; sed turpitudo in his est quae contraria sunt uirtutibus. Fidentia, ut supra posuit, uirtus est; huic contraria est diffidentia; et audacia uitanda, parique modo inter uirtutes et contraria media inueniuntur quae licet uicina ut uocabulum non habeant. Fidentiam diximus esse uirtutem, diffidentiam uitium; at id quod fidentiae uicinum est, habet nomen, quod appellatur audacia. Item religio uirtus est, inreligiositas uitium; atque religioni uicina, uitium tamen, superstitio nominatur, quae etiam ipsa est uitanda. Sed haec, ut dixi, media uel uicina habent nomuitium, punire hostes etiam uictos uicinum iniustitiae est; tamen quia parcendum uictis est, uitium est aliquando, cui rei non est uocabulu
Abbreviated transcription (Latin):
fu& ꝗd sit tẽsit legalis defintio. Supponit exepli
dehis quinaue sua dicunt qđ unꝰ incubuerit gladio
d t̃remũ imperit gubnandi tenuerit gubnatorin
scaphã c̃sugerit Hic oũ c̃tendant cuiꝰnauisse. exls
mnitiũ capiunt c̃trouersiaȩ. Quaerit᷑ tam̃ ubũ qđ i
legẽ positũ .ẽ. quđ sit nauis. Deinde quđ sit nauẽ
deserere ⁊ qiđ sit innaue remanere: Hec sola
discretio .i. data int̃ definitione legalẽ. ⁊ const¬
tutione idie rationalẽ statũ Precepta aut̃ di¬
cendi eade seruabimꝰ q̃supra sunt posita ut defin
tationib: q̃ inuidiciale causarũ genꝰ ac cõmodant
deinceps medeliberatiuũ genꝰ ⁊demonstratiuũ
argum̃ tandi locos ⁊ p̃cepta dabimꝰ Honqͦn
tutione separati sn ad fines hoꝵ generii ac cõmod¬
teliplac& utilitatẽ Nobis ⁊ honestate. uutliat
Inde monstratiuo. honestatẽ: Quare in nqͦq gemeri

Expanded text:
uid sit, tunc fiet legalis definitio. Supponit exemplum de his qui nauem suam dicunt, quod unus incubuerit gladio, alter remum imperitus gubernandi tenuerit, gubemator in scapham fugerit; hi cum contendant cuius nauis sit, ex lege initium capiunt controuersiae. Quaeritur tamen uerbum, quod in lege positum est, quid sit nauis; deinde quid sit flauem deserere et quid sit indiscretio est data inter definitionem legalem et constitutionem, id est rationalem statum. Praecepta autem dicendi eadem reseruabimus quae supra sunt posita, ut definNTATIONIBVS QVAE IN Ideinceps in deliberativum genus et demonstrativum argumentandi locos et praecepta dabimus, non constitutione separati, sed ad fines horum generum accommodstoteli placet utilitatem, nobis et honestatem et utilitatem, in demonstrativo honestatem. qua
Abbreviated transcription (Latin):
riꝰ remunerandi uolutas c̃tinet᷑. Vindicatio ꝑquã
uis aut inuiria. aut om̃ino om̃e qđ offiiturũ ẽ defen¬
dendo aut ulcis cendo ꝓpulsat᷑. Obferuantia ꝑquã
homines aliqua dignitate antecedentes cultu qͦdđ
⁊ honaie dignant᷑. Veritas ꝑquã inmutata ea q̃ sunt.
aut ante fuerunt. aut futura sunt dicunt᷑ Consu&udi¬
ne iustitia ẽ. qđ aut leuit̃ anatura tractũ aliut. ⁊ maiꝰ
fecit usus ut religionẽ ut siqiđ eoꝵ qͥante diximꝰ
ab natura ꝓfectũ maiꝰ factũ ꝓpt̃ c̃su&uidimnẽ iudemꝰ¬

Expanded text:
emunerandi voluntas continetur. Vindicatio, per quam vis aut injuria, et omnino omne quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Observantia, per quam homines aliqua dignitate antecellentes, cultu quodam et honore dignamur. Veritas, per quam immutata ea quae sunt aut fuerunt aut futura sunt dicuntur. Consuetudine autem jus est quod aut leviter a natura tractum aluit, et majus fecit usus, ut religionem; et si quid eorum quae ante diximus, a natura profectum, majus factum propter consuetudinem videm
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ. aut aliquoꝵ iã sententus c̃sticutũ t̃. Lege
iustitia ẽ. qđ in eo scripto qđ popło ex positũ e t ob¬
seru& c̃tinet᷑ Fortitdo ẽ eriderata periculoꝵ su¬
ceptio. ⁊ laboꝵ ꝓpessio Eiꝰpartes. magnificentia.
fidentia. patientia. ꝑsinerantia: Magnisicentia . ẽ
rerũ magnarũ. ⁊ excelsarũ cũ animiãpla quadã
⁊splendida ꝓpositione agitatio. atq ad ministratio
Fidentia ẽ ꝑ quã macgnis ⁊ honestis inreb: multũ
ipse animꝰ insefiducia. cs tacũs pecollo caua
lacientia ẽ honestacis. aut utilitaas causa. rerũ
arduarũ atq difficiliũ. uoluntaria acdiut᷑na
ꝑpessio Pseuerantia t̃ inratione bene c̃siderata.
stabilis ⁊ ꝑp&ua ꝑ mansio Tẽperanta ẽ. rationis
in libidinẽ atq malics ñrestos impetꝰ anami. firma
imoderata dominatio. Et partessunt. c̃tinentia
clent̃tia modestia: Continentia .ẽ ꝑquã cupiditas
c̃silugubnatione regit᷑. Cem̃tia ꝑquã animi

Expanded text:
tum est. Lege jus est, quod in eo scripto, quod populo expositum est ut observet, continetur. Fortitudo est considerata periculorum susceptio, et laborum perpessio. Ejus partes, magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. Magnificentia est rerum magnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione agitatio atque administratio. Fidentia est per quam magnis et honestis in rebus multum ipse animus in se fiduciae certa cum spe collocavit. Patientia est honestatis aut utilitatis causa rerum arduarum, ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Perseverantia est in ratione bene considerata stabilis et perpetua permansio. Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio. Ejus partes, continentia, clementia, modestia. Continentia est per quam cupiditas consilii gubernatione regitur; clementia, per quam animi
Abbreviated transcription (Latin):
anurtꝰd ẽhonestũ ꝓpt̃ seexpearet᷑ Epicire enĩ di¬
cnt urtu ÷̃ exp& i psã ꝓpt̃ uoluptatẽ hulquastionis
illano. Es underet᷑ eẽ tractatꝰ distulit ⁊ negauit. adh
usitutũ debere sociari. ubi tantũ p̃cepta tradunt᷑.
irrũ disputatio c̃tinet᷑. Nã primo ingenere q̃ suint
houesta appellant᷑ uirtꝰ scientia ueritas q̃nullã ob

Expanded text:
im dicunt uirtutem expeti ipsam propter uoluptatem, huius quaestionis cum latior uideretur esse tractatus, distulit et negauit ad hoc institutum debere sociari, ubi tantum praecepta traduntur, non rerum disputatio continetur. Nam primo in genere quae sunt, honesta appellantur: uirtus, scientia, ueritas, quae nullam ob
Abbreviated transcription (Latin):
easq¬
cus q si nilit̃ definit. ⁊dat exepla. Sub iungit t̃ciã uir¬
cutꝰ quã appellat fortitudinẽ. hanc definit. ⁊ subiat
eipartes .iiiͦi. dlagnificentiã. fidentiã pacientiã ꝑseue¬
rantiã Iuasitẽ definit sicutiom̃a. Quarta postremo¬

Expanded text:
easque similiter definit et dat exempla. Subiungit tertiam uirtutem, quam appellat fortitudinem; hanc definit et ei subicit partes quattuor, magnificentiam fidentiam, patientiam, perseuerantia
Abbreviated transcription (Latin):
alliꝰ adelibertauã causã. ⁊ ad demonstratiuã. Na qdđ
ilia pcepta eẽ possint deliberatu&. ⁊ de monstratiua.
qua fuerant sup̃ inuidiciali genere dũ taxat in cstito¬
tonib: Haparimodo c̃iectura finis ⁊c&er& constitu¬
uond ⁊om̃a genera c̃ero uersiarũ ũ sant᷑ indelibera
tuo ⁊ de monstratiuo. quẽ ad modũ iniuditiali Vnde
ũaliomͦ dicenda sunt inuiditiali ⁊ alio inc&eris. sy ea¬
bet genera ista c̃groũsiarũ necessario ꝓpt̃ fines aba
quedõ p̃cepta. ⁊ alia quadã argum̃ta tradeni dasunt
deqͥbiũ trastabit: Fine hab& iudicialis causa a ͥatẽ
diibratiua sine̾ hab& utilitatẽ. ut aristoteliplac&. Vt
ueroni utilitatẽ. ⁊ honistatẽ. Demonsratiua finẽ
tiba honistatt̃ Ergo ꝓpt̃ fines qͦs alia argum̃ta
aliudille qͥ ostender e cupit utilitatẽ ⁊ honestatẽ aliud
postadere uul honestatẽ. Vnde ipsiꝰ utilitatis ⁊ hones¬
uas p̃aeptadanda sunt q̃ ⁊ de liberatiu&e cause uide nt

Expanded text:
ad deliberativam causam et ad demonstrativam, non quo alia praecepta esse possint deliberativae et demonstrativae, quam fuerunt supra in iudiciali genere dumtaxat in constitutionibus. Nam pari modo coniectura, finis et ceterae constitutiones et omnia genera controuersiamodum in iudiciali. Vnde non alio modo dicenda sunt in iudiciali et alio in ceteris, sed eabent genera ista controuersiarum, necessario propter fines alia quaedam praecepta et alia quaedam argumenta tradenda sunt, de quibus nunc tractabit. Finem habet iudicialis causa aequitatem, deliberativa finem habet utilitatem, ut Aristoteli placet, ut Ciceroni, utilitatem et honestatem; demonstrativa finem habet honestatem. Ergo propter fines quasi alia argumenta us persuadere, aliud ille qui ostendere cupit honestatem, aliud qui ostendere uult utilitatem. Vnde ipsius utilitatis et honestatis praecepta danda sunt, quae et deliberativae causae uidentur et
Abbreviated transcription (Latin):
in c̃suetudinẽ exutilitatis ratione uener᷑ Postea res
⁊ abnatura ꝓfectas. ⁊ ab c̃suetudine ꝓbatas. legũ
metꝰ i religiosanxit Natura uistitia .ẽ. qđ nõ pinio
genuit sy quadã innatauis inseruit ut religionẽ
pi&atẽ grãm. undicationẽ obseruantiã ueritatẽ
Rligio ẽ q̃superionis cusda nature. qua diunã uocant.

Expanded text:
in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res et ab natura profectas et ab consuetudine probatas, legum metus et religio sanxit. Natura jus est, quod non opinio genuit, sed quaedam innata vis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem observantiam, veritatem. Religio est quae superioris cujusdam naturae, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tota prua departe cognoscit᷑. aut detoto pars. Departe
totũ sic intelligit᷑. Nille te puptules tibie ciꝰ ñ trimoriii
fuit in mapis ille tranꝰ alpinꝰ. initalia qͥq pinemo sensit
idẽ togitꝰ A plurib npũ sic intellegit᷑ atrix calami¬
tas. pettorẽ merore pulsebat. ltaq anhelaas eximis pulmonib
p̃cura sp̃s ducebat᷑. Naisuꝑiorib plures in sp̃ni. ⁊ galli ito¬
gati. ⁊ hic upiũ pectꝰ iupꝰ pulmo intellegit᷑. Et erit illic
nihomine c̃siliũ. aut oratio magna. aut uti pauco sermꝰ pe.
Nahie facile ẽ intelletu. finitim̃ ũba rerũ dissimiliũ ratioue
abusionis ẽ tracducta. RANS LATIO ERNlatioẽ
cũ ubũ inqͥndã rẽ tradð ferȩt̃ exalia re. quł opt̃ similitudinẽ
recte uidebit᷑ posse trad ferri. Eas uteni rei ante oculos

Expanded text:
tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemo sensit idem togatus.» A pluribus unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in superioribus plures Hispani et Galli et togati, et hic unum pectus et unus pulmo intellegitur; et erit illic in homine consilium»; aut: «oratio magna»; aut: «uti pauco sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta. Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex alia re, quod propter similitudinem recte videbitur posse transferri. Ea sumitur rei ante oculos
Abbreviated transcription (Latin):
habebit cunsta contraria Sed suncidentes cor¬
tutiones aliȩfie̾rint. om̃ia ex earũ diũs a part
Ctabit. Itẽꝑp̃cepta conuertendo modu adsũe

Expanded text:
habebit cuncta contraria, sed si incidentes constitutiones aliae fuerint, omnia ex earum diuersa parte tractabit. Item per praecepta conuertendo modo ad su
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uenire : TCõmutabile. qđ ab adũsario pot ÷ leuit̃ muta¬
tũ & contrarie parte dici . Nongũẽ qđ plurib: uerb̵
aut sententiis ultra quãsatis: ꝓducit᷑ ISepanitũ qđ
non exipsa causa ductũ nec sic̃ aliqđ mebrũ ad nexũ
orationi ¶Trans latũ ẽ qđ aluid confic̃ quã cause
genꝰpostulat: ut siqͥdocilẽ faciat auditorẽ cũbeniuo¬
lentiã causa desidera. Autsi pͥncipio utat᷑ cũ insinua¬
tionẽ respostul&. CContra p̃cepta est: qđ mhileorũ
efficit quoꝵ causa de exordiis p̃cepta tradunt᷑ hoc
qđ eũ qaudit. neq beniuolũ neq ad tentũ neq docilẽ
effic̃ Aut qͦnilil ꝓfesto pius : ut c̃trasit fac̃ Acdeexor
ut gestarũ expositio. Narrationũ gn̾ratrias : Nnũgenꝰ :

Expanded text:
ile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici. longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur. separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hocaudit, neque beni- volum neque attentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exorut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ego inꝑiculis reip̃. pulũ ipse piculũ fugi. Et itẽ mutat᷑ restractapdo
sitraducit̃ ad stitationẽ. cũ inos cõmu dicere uidecim̃. ⁊auditor as

Expanded text:
epe, in periculis rei publicae nullum ipse periculum fugiet.» Item mutatur res tractando, si traducitur ad exsuscitationem, cum et nos commoti dicere videamur, et auditoris