comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cortimpit aliqͥo ⁊ dissolint᷑. existens: in altud existens s nõ pͥncipalit̃ uerum eracci¬
denti ut siei simulaero lib̃i patris formã quis tͣnfferat insimulacrũ apollinis.
didet᷑ . i. h qͦ ꝑ acto forna in aliam sp̃ẽm demigrare. s nẽpprie. Uerum ex acci-¬
denti similit potĩt existens quid: i nõexistens cortumpi actesolui. S nõ ut excor¬
cuptela plerus auferat᷑ intitus ꝓueniatq ut id qd̾ erat nich omnino neq us¬
pia gentũ sit. Unagͥ hec tatio ẽ: iuxta qͣm posse aristotiles putat. ⁊ fieri aliqͥd
tam deenstente qͣm demiine existente uint̾ire ł in existens ł innichilum. aliauͦ
ninim erit si adhibeat᷑ effectꝰ que cuncta possibilitate dñt c̃ẽ. P re sumpta eoꝵ existen-¬
tia ⁊ contemplatione possibilitatis. ut cum es dm̃s possibilitate statuam fore: cum
ad huc metallum sit informe. E st gͦ statua ⁊ nõ ẽ. Est quid̾ qr pot̃ eẽ. nõ ẽ aut̃ qͥa

Expanded text:
corrumpetur aliquid et dissoluetur existens in aliud existens, sed non principaliter uerum ex accidenti, ut si ex simulacro Liberi patris formam quis transferat in simulacrum Apollinis; uidetur enim hoc quoque pacto forma in aliam speciem demigrare, sed non proprie, uerum ex accidenti. Similiter poterit existens quid in non existens corrumpi ac resolui, sed non ut ex corruptela plenus afferatur interitus proueniatque, ut id qristoteles putat et fieri aliquid tam de existente quam de minime existente et interire uel in existens uel in nihilum; alia uebio futurum erit, si adhibeatur effectus. Quae cuncta possibilitate dicuntur esse praesumpta eorum existentia contemplatione possibilitatis, ut cum aes dicimus possibilitate statuam fore, cum adhuc metallum sit informe. Est ergo statua et non est, et est quidem quia potest esse, non est autem quia
Abbreviated transcription (Latin):
concretionẽ quid̃ uocat amicitiam. discretionẽ uͦ discordiã. hii sunt opinor qui somi¬
tam descrptamꝙ q̃litatib icorpꝰ siluãq ẽs̃ ꝓnuntiant. Atuꝰ qui decrahuuno ei q̃¬
litates uiformẽq constititunt: ⁊ sine consortio corpors: solam ꝑsemet ip̃am m̃teĩ¬
tuens̃. Aristotiles quid̃ untiatna constatuit corporee rei. siluã. spẽm. carentian
Eaꝙ singła: sine duũ residuoꝵ conexione considat. licet ꝓfereat᷑ altã sine alti
eẽ nõposse. Id sinegenitã ⁊ sine intĩtu dicit mundum ẽẽ diuma ꝓ uidentia pe¬
petuitat ꝓpagatium. Cuius sententia cumsit p̃cdara ⁊ nobił ⁊ ad platonici dogna¬
tis considatiõe saris accomodata: nõ ociose p̃teundaẽ. Priuis tñ ex ponendus u des
phisicoꝵ ueterum sillogismus: qui asserit nicħ eoꝵ q sunt gn̾atum ẽẽ. nies ꝑitur

Expanded text:
concretionem quidem uocat amicitiam, discretionem uero discordiam. Hi sunt, opinor, qui formaconcretionem quidem uocat amicitiam, discretionem uero discordiam. Hi sunt, opinor, qui formatam descriptamque qualitatibus et corpus siluam esse pronuntiant. At uero qui detrahunt ei qualitates informemque constituunt et sine consortio corporum solam per semet iptria initia constituit corporeae rei, siluam, speciem, carentiam, eaque singula sine duum residuorum conexione considerat, licet profiteatur altera sine alteris esse non posse. Idem sine genitura et sine interitu dicit mundum esse diuina prouidentia perpetuitati propagatum. Cuius sententia cum sit praeclara et nobilis et ad Platonici dogmatis considerationem satis accommodata, non otiose praetereunda est; prius tamen exponendus uidetur physicorum ueterum syllogismus, qui asserit nihil eorum quae sunt generatum esse nec periturum
Abbreviated transcription (Latin):
mectum iud̾et. Inq ead sententia hometꝰ eẽ inuenit᷑. cum oceanum ithetim di¬
cat parentesẽẽ genitẽ. cumꝙ iusuirand̃ deoꝵ constituat aqͣm qm qͥd̾ ip̃e appellat
stigẽ. antiquitati tribuens reuerentiã. Et iuire uirando nicħ constituens reuerentiꝰ.
buint pͥncipatũ: inmotu positam orgniẽ rerum censuerunt. St̃ tñ quũmobilem
cẽ defendant. ⁊ eand̾ ex om̃ib in urã molẽ recdactã unũ om̃ia ẽẽ censentes ĩmobile.
sins ortir. sine intĩtu. ut xenophanes. melissus. parmenides. s parmenides qͥd̃
inũ om̃e ꝓ fectum ⁊ defiitũ ꝓnintiat. melissus infinitũ ⁊ indet̾nunatũ. Em¬
pedocles uarium ⁊ iultisorme qͥ odã eẽ uluã docet. iuͭ. diũsis subsistentum
iadicib ignis. aq̃. acris. tie atq ex his corꝑũ fieri mͦ concretionẽ mꝰ discretionẽ Iẽs

Expanded text:
mectum uideret; inque eadem sententia Homerus esse inuenitur, cum Oceanum et Tethyn dimectum uideret; inque eadem sententia Homerus esse inuenitur, cum Oceanum et Tethyn dicat parentes esse geniturae cumque iusiurandum deorum constituat aquam, quam quidem ipse appellat Stygem, antiquitati tribuens reuerentiam et iureiurando nihil constituens reuerentius. unt tamen qui immobilem fore defendant et eandem ex omnibus in unam molem redactam, unum omnia esse censentes immobile sine ortu et sine interitu, ut Xenophanes, Melissus, Parmenides; sed Parmenides quidem unum omne perfectum et definitum pronuntiat, Melissus infinitum et indeterminatum. Empedocles uarium et multiforme quiddam esse siluam docet quattuor diuersis sustentatum radicibus ignis, aquae, aeris, terrae atque ex his fieri corporum modo concretionem, modo discretionem; idemque
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ assignant. Cum ex his sibi inuicẽ assignent ĩ aliqͦm positis ⁊ aliqͤtenꝰ figatis. St de-¬
mocnto ⁊ epicuro placet: addunt aliĩ qlitatẽ ut auaxaconas. S hic omniuminatĩ-¬
arum natãm ꝓprietatẽq insingłis matĩis congestam ẽe censet. Alii ꝓpt̃ exiguitatẽ
diodorus: ⁊ nõ nulli stoycoꝵ quoꝵ sit fortuitus tã cȩtus qͣm segregatio. Qsopiniones
cũ sint omnino sine fine p̃tẽo. Qui tñ ꝓuidentie opus silue qͦ constitutionẽ ẽẽ pro-¬
nunciauer̃t. censent eã una q̃dã ab exordio usq ad finẽ contintiatiõe porreccam.
Nec tñ om̃s eod̾mͦ. Alit̃ enĩ pythagoras. ⁊ itẽ alit̃ plato. diũsoq aristotiles mͦ. ⁊ cum
aliqͣnta diffr̃a stoyci. S hii quid̾ om̃s informẽ eam sine ulla qͣlitate constituunt aliĩ
fornã dederunt. ut thales q̃m feriuit ante om̃s natalia secreta ẽẽ runatũ. cum¬
intuim rerum aqͣm ẽẽ dicat. Oꝑior id̃o qd̾ omnẽ uictũ qͦ utunt᷑ q̃ uiuunt hu-¬

Expanded text:
ntur, conexis sibi inuicem assignent in aliquo modo positis et aliquatenus figuratis, ut Democrito et Epicuro placet. Addunt alii qualitatem, ut Anaxagoras, sed hic omnium materiarum naturam proprietatemque in singulis materiis congestam esse censet; alii propter exiguitatDiodorus et non nulli Stoicorum, quorum sit fortuitus tam coetus quam segregatio. Quas opiniones, cum sint omnino sine fine, praetereo. Qui tamen prouidentiae opus siluae quoque constitutionem esse pronuntiauerunt censent eam una quadam ab exordio usque ad finem continuatione porrectam, nec tamen omnes eodem modo; aliter enim Pythagoras et item aliter Plaptura terram uocat, non est, opinor, desperandum incorporei quoque generis fore intellegibilem siluam, quae caeli nomine sit nuncupata; factam uero et ita factam ut sit quae non fuerit, sic probant, quod opificibus morinitium rerum aquam esse dicat, opinor ideo quod omnem uictum quo utuntur quae uiuunt hu
Abbreviated transcription (Latin):
erpͥnumꝰ. Sieg̾ ⁊̃ dm̃s de nõ existenti fien aliquid: dupplicit̃ am̃s nõ exstere.
Semel uixta natãm qd ẽ impossibile ut qõ nusq̾mẽ omnino gentiumẽ. e eo ali¬
qud fiar qdsit. Iter ex accidenti dñs nõexistere. Cum qd̃ fit alit̃ se habebit qͣm e¬
tat antea:⁊i eui plus aocidit qͣm anatã tributum ẽ. St si exinformi massa acris
simulatrũ seat. Informitas quppe aeris ex nata ẽ. forme ũ ipressio qͣm impo¬
int ꝯpiser de nõ erisfente. ꝓuenit ꝓptẽaq ex accidenti d̾r. ꝓuenire fien in p

Expanded text:
ergo dicimus etiam de non existente fieri aliquid, dupliciter dicimus non existere: semel iuxta naturam, quod est impossibile ut quod nusquam omnino gentium est, ex eo aliquid fiat quod sit; iterum ex accidenti dicimus non existere, cum quod fit aliter se habebit quam erat antea et cui plus accidit quam a natura tributum est, ut si ex informi massa aeris simulacrum fiat; informitas quippe aeris ex natura est, formae uero impressio, quam imponit opifex, de non existente prouenit proptereaque ex accidenti dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam exquasiat. Nich gͦ fit. S neo corrumpit᷑. Id enĩ qd̾ corrumpit᷑ t̃ in aliqs ea¬
quias E intullas dissoluit. S neꝙ in aliq̃s ut docebit᷑. nec in nullas. Nicħg co uen¬
pit̃. Ostensumẽ porro qd̾ necfiat quid. Neq gͥ fit aliquid. neꝙ coriumpit᷑. Quat
acꝑit. simnullas telignias dissoluat᷑: erit parit̃ ⁊ õ ent. qd̾rationẽ ñ ħt. Rur¬
lere conabant᷑. ierum genitam ⁊ intitum. S aristotles amidlit sillogismũ not¬
ta ⁊ pare facta dupplici sigone nõiũ. Existentis soł ⁊ nõ exatenul. Scanb ues¬

Expanded text:
iam ex qua fiat: nihil ergo fit. Sed nec corrumpitur; id enim quod corrumpitur uel in aliquas reliquias uel in nullas dissoluitur, sed neque in aliquas, ut docebitur, neque in nullas: nihil ergo corrumpitur. Ostensum est porro quod nec fiat quid: neque igitur fit aliquid neque corrumpitur. Quatsi in nullas reliquias dissoluatur, erit pariter et non erit, quod rationem non habet; rurlere conabantur rerum genituram et interitum. Sed Aristoteles diuidit syllogismum notata et patefacta duplici sig
Abbreviated transcription (Latin):
pudendis. Quippe mhio nõunaiitii. s diũsa ⁊ multipler habet᷑ sigeo. E st eñ iinũ per̃
effic̃e oꝑa diuina. Constituitꝙ. ante ortũ mundi tr̃eq ⁊ pfundi funoationẽ ante tt̃¬
tus fontium aggestionesꝙ montanas. aꝑte indicans duima ptẽunte s apia celumꝙ¬

Expanded text:
pudendis», quippe in his non una initii sed diuersa et multiplex habetur significatio. Est tamen pudendis», quippe in his non una initii sed diuersa et multiplex habetur significatio. Est tamen efficeret opera diuina constituitque ante ortum mundi terraeque et profundi fundationem, ante tractus fontium aggestionesque montanas», aperte indicans praeeunte diu
Abbreviated transcription (Latin):
timiatãq posuerunt. de̾sceptent uit̃ se de qlitatib formaq eoꝵ q̃ ibid̾ confirman¬
tur. ⁊ omniũ q̃ eisd̾ accidunt. utr̃ ex silua ꝓueniant anexalio potiore numine
accomodent᷑ Quoꝵs breuit̃ ꝑstiriugam opiniones. hebrei siluã gñatam ẽẽ censent. qͥt
sapientissinꝰ moyses nõ humana facundia s diuina ut ferunt inspiratione uegetat̾
ineolibro qui degenitã mundi censet᷑ ab erordiosicẽ ꝓfatũs upxta intptationẽ septiage¬
tum. S origenes asseuerat ita sibi ab hebreis ẽẽ ꝑsuasũ. qd̾ i aliqͣntulũ sit auera po¬
silua. Sermonesq ip̃os sic int̃pretant᷑ iuitiũ minime temꝑarũ dici. Neq eni ullũ tempꝰ
fuise ante mundi erornationẽ dieiꝙ ⁊ nocturnas uices. quib tempis spatia dim̃sa sunt:
celestis auitor ait initiũ uite: panis ⁊ aqua ⁊ tunica inquit domus idonea uelandis

Expanded text:
posuerunt disceptent inter se de qualitatibus formaque eorum quae ibidem conformanposuerunt disceptent inter se de qualitatibus formaque eorum quae ibidem conformantur et omnium quae isdem accidunt, utrum ex silua proueniant an ex alio potiore numine accommodentur. Quorum breuiter perstringentur opiniones. Hebraei siluam generatam esse censent. Quorum sapientissimus Moyses non humana facundia sed diuina, ut ferunt, inspiratione uegetatus, in eo libro qui De genitura mundi censetur, ab exordio sic est profatus, iuxta interpretationem septuatum». Sed Origenes asseuerat ita sibi ab Hebraeis esse persuasum quod in aliquantum sit a uera prosilua sermonesque ipsos sic interpretantur: initium minime temporarium dici — neque enim tempus ullum fuisse ante mundi exornationem dieique et nocturnas uices quibus temporis spatia dimensa sunt —caelestis auctor: «Initium uitae panis et aqua et tunica, inquit, et domus idonea uelandis
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad intelligentie lucem. Difficile opꝰ om̃mo ł assequi. longe tñ difficiliꝰ declarare
plum comparent̃ existentib possit. nec exp̃cedentiratione aliqͣ uitimari. Nichil quipe
q̃ sunt singłis qd̾ solum remanet id ip̃m eẽ qd̾ querit᷑ intelligend̾ relinquas. ħ est.
uniũsis corꝑib q̃ int᷑ gremitim silue uarie uaria formant᷑ mutua exalio i aliud
resolutiõe singillatim ademptis. solũ ip̃m uacuũ sinũ speculatione m̃tis imagine¬
ns. Qratione factũ ut cum nullus eam ueterum dubitet eẽ: utr̃ tñ facta. ancont᷑
infecta sit. disceptet᷑. eoꝵs ꝙ ip̃oꝵs qui infectã sine gu̾atione posuerunt. pleriq
contimiã ⁊ iugẽ. Alii uͦ diuisam putent. Rursumq eoꝵ qui dutiduã ẽẽ censẽt
partun sine qlitate informẽ. partĩ iamformatã ẽẽ ꝓnunciẽt. hiiuͦ qruiugẽ con

Expanded text:
usque ad intellegentiae lucem, difficile opus omnino uel assequi, longe tamen difficilius declarare usque ad intellegentiae lucem, difficile opus omnino uel assequi, longe tamen difficilius declarare plum comparentur existentibus, possit nec ex praecedenti ratione aliqua intimari — nihil quippe quae sunt singulis quod solum remanet ipsum esse quod quaeritur intellegendum relinquas, hoc est ut uniuersis corporibus, quae intra gremium siluae uarie uaria formantur mutua ex alio in aliud resolutione, singillatim ademptis solum ipsum uacuum sinum speculatione mentis imagineris. Qua ratione factum ut, cum nullus eam ueterum dubitet esse, utrum tamen facta an contra infecta sit disceptetur eorumque ipsorum qui infectam sine generatione posuerunt, plerique continuam et iugem, alii uero diuisam putent rursumque eorum qui diuiduam esse censent, partim sine qualitate et informem, partim formatam esse pronuntient, h
Abbreviated transcription (Latin):
locum appellat. Qmq iuniores hylen nos siluã uocamꝰ St qd̾ deerat adderet. hunc de
silua tractatum: initioꝵ tractatui uingit. postĩorẽq diuisionẽ ait oposius ẽe ordinan.¬
dã. ⁊ unc qͥppe om̃is res induo fuerat initia diusa. Quors altum intelligibilis erat
spẽs. qͣm mundiopifer deus m̃te concepit. Eamq ydeam cognonunauit plato. Altum
sub̃am. S si adoriginẽ eoꝵs conũtas m̃tis intentionẽ: suenies cunctas eoꝵ scatebras sil¬
ue g̃nio contineri. Tunc gͦ compendio pͥncipalib matiis ꝯͣtuor sũptis exedificaũat
sermone mundum. s qi philosophi ꝓprium ẽ. cuncta que ad causam ꝑtinent sum¬
ma curam̃tis. ⁊ diligentiore indagine ꝑ agrare: ratio porro asserit subiacere corpoꝵs
diũsitati silue capacitatẽ: recte rationabilit̃ꝙ censuit hanc ip̃am rationẽ thendam

Expanded text:
«locum» appellat quamque iuniores ὕλην, nos «siluam» uocamus, ut quod deerat adderet, hunc de «locum» appellat quamque iuniores ὕλην, nos «siluam» uocamus, ut quod deerat adderet, hunc de silua tractatum initiorum tractatui iungit posterioremque diuisionem ait operosius esse ordinandam. Tunc quippe res omnis in duo fuerat initia diuisa, quorum alterum intellegibilis erat species, quam mundi opifex deus mente concepit, eamque idean cognominauit Plato, alterum habere substantiam, sed si ad originem eorum conuertis mentis intentionem, inuenies cuncta et eorum «scatebras» siluae gremio contineri. Tunc ergo compendio principalibus materiis quattuor sumptis exaedificauerat sermone mundum, sed quia erat philosophi proprium cuncta quae ad causam pertinent summa cura mentis et diligentiore examine peragrare, ratio porro asserit subiacere corporum diuersitati siluae capacitatem, recte rationabiliterque censuit hanc ipsam rationem trahendam
Abbreviated transcription (Latin):
um ad ĩnum̃ abiles ⁊ ꝓrerum existentiũ num̃o qͣ rum cetu ⁊ congragatiõe concreũit uuiũsa
moles. anuꝰ idẽ unũ parit̃ ⁊ multa sit ut docuit in parminide. Que causa declinandi
fuit nõ laborẽ. s ne instituto sermoni minime conueniẽs tractatꝰ admisceat᷑ hec quippe
bilitate contenta. Epoptica uͥ que ex sincerissime terũsciẽ fonte manat. Dm̃gͦ inquit oẽ
nunc lib̃atorẽ inuoco exturbida ꝓꝓcellosa sermonisinctactione. Laborat om̃ino ⁊ idag̃.
ut instituam᷑ ad pietatẽ uenerationẽq diuinitatis cuiꝰ opẽ exorat ingrediens ꝓcellosit
denata silue fretũ ꝓpt̃ nouũ at insolitũ ⁊̃ tunc disputationis gñs. Rursũ gͦ aberordio
dicamꝰ inguit. Merito. iamenĩ de utraq origine tamexemplari qͣm corporea tractaũat
concedens sensilem mundum substitisse qͥppe id qd̾ gignit᷑ ⁊ꝑit necs̃e semꝑq ẽ¬
nõ possunt. Quam mͦ matrẽ alias nutriculam intclũ toteꝰ gñationis g̃miũ. nõ nũqͣm

Expanded text:
congregatione concreuerit uniuersa moles, an uero idem unum pariter et multa sint, ut docet in Parmenide. Quae causa declinandi fuit non laborem, sed ne instituto sermoni minime conueniens tractatus admisceatur; haec quippe li quadam stabilitate contenta, epoptica uero quae ex sincerissimae rerum scientiae fonte manat. Deum ergo, inquit, etiam nunc «liberatorem inuoco ex turbida et procellosa sermonis iactatione». Laborat omnino et id agit ut instituamur ad pietatem uenerationemque diuinitatis, cuius opem exorat ingrediens procellosum de natura siluae fretum propter nouum atque insolitum etiam tunc disputationis genus. Rursum ergo ab exordio dicamus, inquit. Merito. Iam enim de utraque origine tam exemplari quam corporea tractauerat concedens sensilem mundum ex isdem substitisse; quippe id quod gignitur et perit nenon possunt, quam modo «matrem», alias «nutriculam», interdum totius generationis «gremium», non numquam
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ꝑcipi cogitationib hominum: anteqͣm sapĩa eius sit necesse ob eminentiã nase
lum qͣ nue fram sccptã logt᷑ intelligend̾. Qui. tumultuano cõtẽti sunt intellecta
celum ħ qd̾ udentꝰ. ⁊ tram q̃ subuehuñ dici putant porro qͥ alti indagant᷑ negant
lcelum abuutio factum s sd̾o die. Nam ab intio factũ lum̃ ioq dic ee cognoani
Bũ celum pꝰ ea qd̾d̾s appellauerit soliditatẽ. ⁊ ercio deinceps die temotis aqius appi¬
t sica eiꝙ t̃re nom̃ tmpositũ ut sit eiuidẽs Neꝙ hcelum cognitũ nob nedy hanc inq
sumꝰ sam aberordio factam s aliaẽe antiquiora: intellectu port qm. seasib haima¬
do. Aliudg̾ uerum celim. ⁊ aliuid qͥddã eõ soliditatẽ scrptã testas eo dis ui aliuocra
⁊are aluod sicã. Qd̾ gͦ illud celum pͥ qͣm cet̃a ds condidet: qdͥ ue tia . p̾hilo. aluietes

Expanded text:
cipi cogitationibus hominum ante quam sapientiam eius sit necesse ob eminentiam naturcaelum quamue terram Scriptura loquatur, intellegendum. Qui tumultuario contenti sunt intellectu caelum hoc quod uidemus et terram qua subuehimur dici putant. Porro qui altius indagantur negant hoc caelum ab initio factum, sed secundo die — namque ab initio factum lumen idque diem esse cognomiatem»; tertio deinceps die, remotis aquis apparuit «sicca» eique terrae nomen impositum, ut sit euidens neque hoc caelum cognitum nobis neque hanc in qua sumus terram ab exordio facta, sed alia esse antiquiora, intellectu potius quam sensibus haurienda. Aliud ergo uerum caelum et aliud quiddam esse soliditatem Scriptura testa illud caelum prius quam cetera deus condidit quamue terram? Philo carentes
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. exꝑdigĩs ⁊ diunatione ł uocturna sompnioꝵs ł diurnafama p̃ssatumorib uen¬
tilante. enedelis ꝙͦ adũsũ morbos intimantis: ⁊ ꝓpħar̃ inspiratiõeiũdica. M ustisormis¬

Expanded text:
sunt ex prodigiis et diuinatione - uel nocturna somniorum uel diurna -, fama praescia rumores uensunt ex prodigiis et diuinatione - uel nocturna somniorum uel diurna -, fama praescia rumores uentilante, medelis quoque aduersum morbos intimatis et prophetarum inspiratione ueridica. Mu
Abbreviated transcription (Latin):
um cõmeat: sig̃cat abes qd̾ agere ꝓposin temꝑandũ. hortat᷑ uꝰ adnullum actum. atq
nafe: ut d̃ asserit siupͣ. Sor porroila qͣm socrates sentiebatr nõ erat opinortalis. que
aere icto sonaret. s: q̃ ob egregiam castimoniam t̃se. ꝓptẽaq intelligentioris animȩ
p̃sentiã coetũq solite diuinitatis reuelaret. Si quid̾ purapuris contiguafore mis¬
ceriq fas sit. Atq insompnis audire nob̾ uidem̃ uoces sermonũ: ⁊ exp̃ssaũba. nec
t̃ illa uorẽ s uocis officium imitans sig̃cõ. sic uigilantis socratis mens p̃sentiã diu¬
nitatis aiguipspicui notatiõe augurabat᷑ Nec uͦ dubitari fasẽ. intelligibilẽ dm̃ ꝓ bom¬
tate nate sue reb om̃ib consulentẽ: opẽ gĩ hominum qd̾ nulla eẽt s̃ cũ corpi conci¬
liatio: duunarum potestatũ int̃postiõe ferre uoluisse. Quarĩquid b̃nficiasans &lara

Expanded text:
um commeat, significat ab eo quod agere proposui temperandum; hortatur uero ad nullum actum; atque um commeat, significat ab eo quod agere proposui temperandum; hortatur uero ad nullum actum; atque naturae, ut idem asseruit supra. Vox porro illa quam Socrates sentiebat non erat, opinor, talis quae aere icto sonaret sed quae ob egregiam castimoniam tersae proptereaque intellegentiori animae praesentiam coetumque solitae diuinitatis reuelaret, siquidem pura puris contigua fore miscerique fas sit. Atque ut in somnis audire nobis uidemur uoces sermonumque expressa uerba, nec tamen illa uox est sed uocis officium imitans significatio, sic uigilantis Socratis mens praesentiam diunitatis signi perspicui notatione augurabatur. Nec uero dubitare fas est intellegibilem deum pro bonitate naturae suae rebus omnibus consulenteliatio, diuinarum potestatum interpositione ferre uoluisse; quarum quidem beneficia satis clara
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sagit socrates ꝓuentũ ĩminentẽ regente somniĩ relatione. Sisaẽ mͥ q̃dã inquit mu¬
lier eximia uenistate. ⁊̃ candida ueste nomine me appellasse dixisseq illud homericũ.
̃ci a lucepetes. prit it ie. p̃fertilis arua Rursus in phedrone. sepe num̃o unũ udẽ mͥ
ueresate moriendi ãmoritꝰ intpretor hactenus ut hymnũ q̃m iã dudũ instituerã:
in apollinẽ compleã. neꝓmissi cdebitor ⁊ uoti reus: uitã pͣ finiã. Musice qiuipeton¬
sangunnea ee poeticã palam ẽ om̃ib Socratẽ uͦ heceuident solitũ sõ pmare abitur.
eo qoiem coipis qm̃i anime purtate totumens animal iuigeret. Deriꝙ ⁊̃ uigilanti nõ
deerat ꝓ pmia duunitas qͥ eiuõ mocłerat᷑ acc: ut plato demonstrat in heuthydemo. di¬
censita. Est abin eunte. etate nuenmͥ comes qd̾dã idq uorẽ q̃ cũ ad amimũ sensũq me¬

Expanded text:
praesagit Socrates prouentum imminentem, regente somnii relatione. «Visa est mihi quaedam, inquit, mupraesagit Socrates prouentum imminentem, regente somnii relatione. «Visa est mihi quaedam, inquit, mulier eximia uenustate, etiam candida ueste, nomine me appellasse dixisseque illud Homericum: Tertia luce petes Pthiae praefertilis arua». Rursus in Phaedone: «Saepenumero unum et idem mihi unc usu et necessitate moriendi admonitus interpretor hactenus ut hymnum, quem iam dudum institueram in Apollinem, compleam, ne promissi debitor et uoti reus uitam prius finiam». Musicae quippe consanguineam esse poeticam palam est omnibus. Socratem uero haec euidenter solitum somniare arbitror ex eo quod tam corporis quam animae puritate totum eius animal uigeret. Denique etiam uigilanti non deerat propitia diuinitas quae eiusdem moderaretur actus, ut Plato demonstrat in Euthydemo dicens ita: «Est ab ineunte aetate numen mihi comes quoddam idque uox est quae, cum ad animum sensumque me
Abbreviated transcription (Latin):
lis aĩe pars millis sibi obstrepentib libidinis. atq iracundie uiciis: ꝑstet sp̃es nefaria sõ.
niors. Quippe inhis ꝑfecte docuit qd̾ ꝑfunctorie posuit. int hymeo. At uͦ somnioꝵs que
diuuina ꝓuidentia. Ecelestiũ potestatũ amore uxta homines aboriunt᷑. causã rationẽq
exposuit. in eo libro quiphilosophus inscribit᷑. Ait enĩ liumas potestates consulere nobis.
quotiẽs ꝑ quietẽ ea q̃ gͣta sunt ad̾o intinãt ueris minimeq fallacib uisis. Carumqi mi¬
rã qͣndã eẽ dicit memorie tenacitatẽ dignitatiq ⁊ duunitati congruã: sapĩa. Quib
cum cogitationes homine̾s ꝑspicue sint: conseq̃nt̃ amorẽ bonis odiũ malis ex hib̃i. P ro¬
bationeq affeit de eremplis illustrib mut̾atam ut in eo libro q̃m appellauit critonẽ:

Expanded text:
lis animae pars, nullis sibi obstrepentibus libidinis aut iracundiae uitiis, peruelis animae pars, nullis sibi obstrepentibus libidinis aut iracundiae uitiis, perueniorum». Quippe in his perfecte docuit, quod perfunctorie posuit in Timaeo. At uero somniorum, quae diuina prouidentia uel caelestium potestatum amore iuxta homines oboriuntur, causam rationemque exposuit in eo libro qui Philosophus inscribitur. Ait enim diuinas potestates consulere nobis, quotiens per quietem ea quae grata sunt deo intimant ueris minimeque fallacibus uisis earumque miram quandam esse dicit memoriae tenacitatem dignitatique et diuinitati congnes hominum perspicuae sint, consequenter amorem bonis, odium malis exhiberi; probationemque affert de exemplis illustribus mutuatam, ut in eo libro quem appellauit Critonem
Abbreviated transcription (Latin):
quiete: ꝑgit adiucestas libidines. T̃ unc quippenichẽ qd̾ nõ audeat.łut soluta ⁊ lib̾a hone.¬
statis uerecundieq p̃ceptis. Namq mat̾ños ut putat complexꝰ concubitꝰ q nõ expauescit.
nec quẽꝙͣ dubitat lacessere. ł hominũ ł doꝵ. nec abulla seuidet᷑ cede flagitioq tẽꝑare.
Cont᷑: cum ent insalubri statu posita. casteq cubitũ ibit. rationabiliqͥd̾m̃tis industria:
iugilis imꝑatis ea q̃ pasta sapienti uututis indagine atq ⁊ libidine mod̾ate mansuefacta. ut
neq de inopia q̃ri possit. nec expletione nimia grauet᷑. ultꝙͣ mod merens ł gestiẽs tumultu¬
etur impediatq prudentiã s purauiciis rõne opꝰppriũ effic̃e ĩ rõtinando atq indagine un-
stituat. nichiloq minus iracundia delinita.:⁊ minime seuiente dormiat. tũc cͥte rationabi¬

Expanded text:
quiete pergit ad incestas libidines. Tunc quippe nihil est quod non audeat uelut soluta et libera honequiete pergit ad incestas libidines. Tunc quippe nihil est quod non audeat uelut soluta et libera honestatis uerecundiaeque praeceptis; namque maternos, ut putat, amplexus concubitusque non expauescit; nec quemquam dubitat lacessere uel hominum uel deorum nec ab ulla sibi uidetur caede aut flagitio temperare. Contra cum erit in salubri statu posita casteque cubitum ibit, rationabili quidem mentis industria uigiliis imperatis eaque pasta sapienti uirtutis indagine atque etiam libidine moderate mansuefacta, ut neque de inopia queri possit nec expletione nimia grauetur ultraque modum maerens uel gestiens tumultuetur impediatque prudentiam, sed pura uitiis ratione opus proprium efficere in ratiocinando atque indagine ueritatis instituat nihiloque minus iracundia delinita et minime saeuiente dormiat, tunc certe rationabi
Abbreviated transcription (Latin):
no urreligiosam̃ uerũce imnpia sompniemꝰ q̃ imaginari saminã exinuamg inteligirs
siue int̃ sen ꝓuidentiã fas nõ sit putare: falsã eẽ bancopimonẽ homuui licellig mui
plaro magna diligentia sũmaꝙ cura discursis penit latibulis questionis: uidit ats
aslecutuis ẽ nõ una sompnioꝵ ẽgeniturã. Gignit᷑ quippe ł exreliqͥs cogitationuumn.
rtaeti dentis alicstei stunuilo. ut iu nono policie libro doceroioe tali. Inutiles mnimumus
necessane eupiditates q̃ adũsantẽ legib uident᷑ mͥ omnũ qͥd hominu pnies ciclabe¬
sactare nũues q̃dl tn ceamitã casiganoe legul qͥm obuio ⁊ melanbi dere ioluape
tib łominno erolescere ł inpaucis admodum. acexiles atteuuate reliquias: ociose latere.
Porro aliȩusq ad p̃cipitẽ amentiã confirmari. q̃ se ereriuit ũnantꝰ ꝑquietẽ: quotiẽs r̃õne sopi¬
ta q̃ ẽ rector mansuetissimus. ceta parsaĩe agrestiorũnani qͣdã ebnetate luxurians pulsa

Expanded text:
n inreligiosa modo, uerum etiam impia somniemus - quae imaginari summam eximiamque intellegentiam siue mentem seu prouidentiam fas non sit putare -, falsam esse hanc opinionem hominum liquet. Sed Plato, magna diligentia summaque cura discussis penitus latibulis quaestionis, uidit atque assecutus est non unam somniorum esse genituram; gigni quippe uel ex reliquiis cogitationum et accidentis alicuius rei stimulo, ut in nono Politiae libro docet oratione tali: «Inutiles minimeque necessariae, cupiditates quae aduersantur legibus uidentur mihi omnium quidem hominum promisce labefact omnino exolescere uel in paucas admodum atque exiles attenuatae reliquias otiosae latere, porro aliae usque ad praecipitem amentiam confirmari, quae se exerunt immanius per quietem, quotiens ratione sopita, quae est rector mansuetissimus, cetera pars animae agrestior, immani quadam ebrietate luxurians, pulsa
Abbreviated transcription (Latin):
Tex modestis ł intẽꝑantib int̾dũꝙ sapientib int̃dũꝙ stolidis cogitationib sedater
aduracundiam incitatȩ. ꝓ ꝙ locis ut in capite ubi ẽ sedes domicailiũq rõnis. ⁊ inncoroe
niq dinat᷑ iutilis ule indignationis iugor ł iniecore subtt dimsa. Roro ħ omis tegolibi

Expanded text:
uel ex modestis uel ex intemperantibus interdumque sapientibus, interdum stolidis cogitationibus sedatae uel uel ex modestis uel ex intemperantibus interdumque sapientibus, interdum stolidis cogitationibus sedatae uel ad iracundiam incitatae, proque locis ut in capite ubi est sedes domiciliumque rationis, uel in corde in quo dominatur uirilis ille indignationis uigor, uel in iecore subterque; dimensa porro haec omni
Abbreviated transcription (Latin):
plicatio cumignis intimi lumine. manifestat sine solis effulsione nichħ̃iuidĩ. Demꝙ¬
pꝰ qn innocte inquit cdiscessent coguatus ignis. desertũ eius aiilio: lum̃ ininũ
temanet ociosum. nullam h̃ns cumꝓximo. tunc aere natẽ cõminicationẽ uidẽqy desi¬
uit factũ illecebra sompni. Obductis quippe palpebrs qͣrũ tegmẽ salubie oculoꝵ airai¬
luidic̃ ẽe. uis illa ignis intini coercet᷑. compssaq fundit se ꝑm̃bra. Quo pacto iumo¬
rum motuũ telart᷑ intentio insoporã quietẽ. minime tunc iunt̃pellante m̃e u¬
ue quiddã incertũq iꝑ functoriũ sompniamꝰ. Sierunt insignes reliquie comotionũ
animi. cur᷑ mi erunt i quib in locis talia usuũ simulacra nascent᷑ exp̃ssa. ⁊ ob in¬
signe imaginum: dui penes memoriã residentia. Sunt porro reliquie cõmotionum

Expanded text:
plicatio cum ignis intimi lumine manifestat sine solis effulsione nihil uideri. Deplicatio cum ignis intimi lumine manifestat sine solis effulsione nihil uideri. De in noctem, inquit, discesserit cognatus ignis, desertum» eius auxilio lumen intimum remanet otiosum nullam habens cum proximo tunc aere naturae communicationem uidereque desinit factum illecebra somni. Obductis quippe palpebris — quarum tegmen salubre oculorum auxilium dixit esse — uis illa ignis intimi coercetur compressaque fundit se per membra, quo pacto intimorum motuum relaxatur intentio in soporam quietem minime tunc interpellante mentem uiue quiddam incertumque et perfunctorium somniamus; sin erunt insignes reliquiae commotionum animi, cuius modi erunt et quibus in locis, talia uisuum simulacra nascentur expressa et ob insigne imaginum diu penes memoriam residentia. Sunt porro reliquiae commotionum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpcans flueret mnedietatẽ. Q uid gͥ: niumalit̃ phisici menbranis ł ĩ tunicis solidis con¬
tieri oeuloꝵs oibes. asseuerantes. denatã eoꝵ int̃pretati uident᷑. Angusta porio
mecdietas ialla: q̃ ꝑuenit usq ad oculoꝵs sedes. q̃ aliac̃ qͣm hec ꝑ ꝙ̃ fliit ignã serenus:¬
Itaq inquit citm diutrnumuibar applicat se uisus fusioni. tũcnimir̃ incurrentiasem:
effuientis in time fusionis acies contigue imaginis occursu reꝑcutit᷑. Euident̃ fieriui
sum dicit qͥ tiẽs intunicaloris lum̃. qd̾ inoffense ꝑ oculos fluit aliqͣm iusibilẽ matĩam
qͣm contingit imagmẽ appellat. uicurrit. ibid̾q uxta matĩẽ q̃litatẽ formatum.⁊
coloratum sensus uisusq confir er lamitie. Qui contigue imaginis ocursu reꝑeussus
reditu facto ad oculoꝵ fores: uisꝙ adm̃tis secreta pornigit᷑ atꝙ ⁊̃ duirui uibaris ap.¬

Expanded text:
dem flueret medietatem». Quid ergo? Num aliter physici membranis uel etiam tunicis solidis condem flueret medietatem». Quid ergo? Num aliter physici membranis uel etiam tunicis solidis contineri oculorum orbes asseuerantes de natura eorum interpretari uidentur? Angusta porro illa medietas, quae peruenit usque ad oculorum cauas sedes, quaItaque cum diurnum iubar applicat se uisus fusioni, tunc nimirum incurrentia semeeffluentis intimae fusionis acies contiguae imaginis occursu repercutitur. Totum igisibilem materiam, quam contiguam imaginem appellat, incurrit ibidemque iuxta materiae qualitatem formatum et coloratum sensus uisusque confit ex lumine qui contiguae imaginis occursu repercussus reditu facto ad oculorum fores usque ad mentis secreta porrigitur. Atque etiam diurni iubaris ap
Abbreviated transcription (Latin):
ns lucidi sereni: ⁊ defecan liquoris ꝑ oculos fluere acdemanare uoluerunt. Solis ⁊
oulois cognationẽ: scit ab ineunte etate cõmunis omnium anticipatio. Qiuppe sol
mundi oculus appellat᷑ ab om̃ib iõꝙ id̾ auctor inpolicia solẽ qͥd stmulaciũes̃ ait. in
mubii di eulimi uͥ solis oleticiale qͥddã ut sit eminẽs sol i intelligibili mundo
luuis huie satnula in sensili glob. istoignitꝰ lucifer eutꝰ simulacrum solum̃ ẽ q̃ alustia¬
tuisia asmalitm. sos ocustias fluere porro iusum ꝑ oculos consentunt tamp̾bisci qͦ
ã mediai qd ecsectis capitismenbris. dumsciutant᷑ nat̃ ꝓuidam sollertã: notauenĩt
tem buuio tramtte ⁊ gnis liqtiorẽ. Ut ꝑ leues inquit congestos ꝙ ⁊ tanꝙ̃ firmiore soli
ditate ꝑ auidos oibes luminum quoꝵ tñ eẽt angusta medietas sułtiliõ serenus igns

Expanded text:
s lucidi sereni et defaecati liquoris, per oculos fluere ac demanare uoluerunt». Solis et s lucidi sereni et defaecati liquoris, per oculos fluere ac demanare uoluerunt». Solis et oculorum cognationem scit ab ineunte aetate communis omnium anticipatio, quippe sol mundi oculus appellatur ab omnibus ideoque idem auctor in Politia solem quidem simulacrum esse ait in solis et solstitiale quiddam, ut sit eminens sol intellegibili mundo suus, huic similis in sensili globus iste ignitus lucifer, cuius simulacrum id lumen quo illustratur uisus animalium, id est oculus. Fluere porro uisum per oculos consentiunt tam physici quam etiam medici, qui exectis capitis membris, dum scrutantur naturae prouidam sollertiam, notauerunt ferri biuio tramite ignis liquorem. «Vt per leues, inquit, congestosque et ditate probatos orbes luminum, quorum tamen esset angusta medietas subtilior, serenus ignis
Abbreviated transcription (Latin):
concauas sedes qͣ suꝑcilioꝵs obliqͥ tramites porrigunt᷑ sunuateq illic tunicarũ gͥmio
naturalẽ humorẽ recipientes globos complent minutos tegmine palpebrarum exqͦ
ueri queat. Oculi porro ip̃tꝰ continentiam: in qͣtuor m̃branis seu tunicis notauerunt.
suscipiet laborẽ. Int̾im ũbis platonis expositis ⁊ q̃ sit in his nat̾alium archanoꝵ cõ¬
p̃hensio atꝙ ex p̃ssio: consideremꝰ. Cum de sensib loqueret᷑. qͦs capitis instrum̃ta ẽẽ
aiẽat addit. E quib pͥmi lucifen oculoꝵ orbes choruscant. Et mor: due sunt
opinor uirtutes ignis altã edgr iꝑemptoria. altã mulcebris inorio lumine.
huiog̃ ex quasux diem inuchens. pandit̾ cognatum t familiare corpꝰ oculoꝵ duu¬
n potestates cõmente sunt. Intimum siquid̾ nt̃i corꝑis ignẽ. ut pote germanum ig¬

Expanded text:
concauas sedes, qua superciliorum obliqui tramites porriguntur, sinuataeque illic, tunicarum gremio concauas sedes, qua superciliorum obliqui tramites porriguntur, sinuataeque illic, tunicarum gremio naturalem humorem recipiente, globos complent munitos tegmine palpebrarum, ex quo ueri queat. Oculi porro ipsius continentiam in quattuor membranis seu tunicis notauerunt dsuscipiet laborem. Interim uerbis Platonis expositis et quae sit in his naturalium arcanorum comprehensio atque expressio consideremus. Cum de sensibus loqueremur quos capitis instrumenta esse dixerat, addidit: «E quibus primi luciferi oculorum orbes coruscant», et mox: «Duae sopinor, uirtutes ignis, altera edax et peremptoria, altera mulcebris innoxio lumine. Huic igitur, ex qua lux diem inuehens panditur, domesticum et familiare corpus oculorum diuinae potestates commentae sunt, intimum siquidem nostri corporis ignem, utpote germanum ig
Abbreviated transcription (Latin):
pantes: ꝑfectam atq uberem sententiã inmutilas opiniunculas ceciderunt. Qr̃
faciendum ut ad c̃tam explorationẽ platonici dogiatis. cõmentũ uetꝰ aduocet
medicoꝵs: utẽ phisicoꝵ illustruim sane uiroꝵ. qui ad conp̃hendendã sane natẽ
sollertiam: arctus humani corꝑis facta m̃brors ex sectione rimati sunt qd̾ ex-¬
ratioconcineret. Demonstranda ẽ gͥ ocłi natã. de qͦcum pleriq aliĩ: tum aloie¬
os trotoniensis inpbisicis exerritat᷑. qͥꝙ pͥmus ex sectionẽ aggredi est ausus:
⁊ calistnes aristotiles auditor herophilus multa ⁊ p̃clara inluẽ ꝓtulerant. duasẽ
angustas semitas q̃ acerebri sede inq̃ sita c̃ potestas anme sũma ⁊ pͥncipals ad ocłorum
cauerias meent. nat̾alem sp̃m continentes. q cumexunouutio ead̾q radiceꝵ gressȩ
aliqͥntisꝑ conuinctȩ sunt. infiontis intimis seꝑate. ubuĩ spẽm ꝑueniant ad ocł̃oꝵ

Expanded text:
pantes, perfectam atque uberem sententiam in mutilas opiniunculas ceciderunt. Quare pantes, perfectam atque uberem sententiam in mutilas opiniunculas ceciderunt. Quare faciendum ut ad certam explorationem Platonici dogmatis commentum uetus aduocetur medicorum et item physicorum, illustrium sane uirorum, qui ad comprehendendam sanae naturae sollertiam artus humani corporis facta membrorum exectione rimati sunt, quod exratio concineret. Demonstranda igitur oculi natura est de qua cum plerique alii tum Alcmaeo Crotoniensis, in physicis exercitatus quique primus exectionem aggredi est ausus, et Callisthenes, Aristotelis auditor, et Herophilus multa et praeclara in lucem protulerunt: duas esse angustas semitas quae a cerebri sede, in qua est sita potestas animae summa et principalis, ad oculorum cauernas meent naturalem spiritum continentes; quae cum ex uno initio eademque radice progressae aliquantisper coniunctae sint in frontis intimis; separatae biuii specie perueniant ad oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut patulus ⁊ aꝑtus uisus admittat. Suiꝰ maior erit colorqͥ ex corꝑib euaporat᷑. qͣm est
oculoꝵ ambitꝰ tegit᷑ confundit᷑q acies iq̃ uident᷑ atricoloris uident᷑. T̃tib gꝰ hiscon¬
currentib: uisꝰ existit. trinaq ẽ rõ uidendi. Lumẽ coloris intimi ꝑ oculos means q̃
pͥncipalis ẽ causa. Lum̃ extra positũ consanguineũ lumini nr̃o. qd̾ simuloꝑat᷑ ⁊ ab¬
uiuat. Lumẽ qͦ qd̾ ex corꝑib uisibilium spẽrum fluit. flãma seucolor qui ꝑiñ ẽ: atq
sunt om̃ia sine quib ꝓpositũ opꝰ effici nõ pot̃. ut sine ferram̃tis q̃ sunt oꝑi faciendo ne¬
cessaria quoꝵs si qͥd deerit: impediri uisum neceẽ ẽ. his tã plene tamq diligent᷑ ela¬
boratis: minores philosophi ut ñ optimi heredes patnum censum infrustra dissi¬

Expanded text:
ut quae patulus et apertus uisus admittat; si uero maior erit color qui ex corporibus euaporatur quam est ut quae patulus et apertus uisus admittat; si uero maior erit color qui ex corporibus euaporatur quam est oculorum ambitus, tegitur confunditurque acies et quae uidentur atri coloris uidentur. Tribus ergo his concurrentibus uisus existit trinaque est ratio uidendi: lumen caloris intimi per oculos means, quae principalis est causa, lumen extra positum, consanguineum lumini nostro, quod simul operatur et adiuuat, lumen quoque quod ex corporibus uisibilium specierum fluit, flamma seu color, qui perinde est atque sunt omnia sine quibus propositum opus effici non potest, ut sine ferramentis quae sunt operi faciendo necessaria; quorum si quid deerit, impediri uisum necesse est. His tam plene tamque diligenter elaboratis iuniores philosophi, ut non optimi heredes paternum censum in frusta dissi
Abbreviated transcription (Latin):
flos quidã ignis intiminũ. hñscum solsticiali lumine cognationẽ. Solis porrolumã
instrum̃tum aĩe fore ad iusibilium spẽrum contemplationẽ. Siquid̾ ad oculos ferat̃
quoꝵ leuigata soliditas ⁊ t̃sa rotunditas. ut pote munita tunicis textis tenui neruoꝵ
subtegniie fert facile obuã lucẽ. Medietas uͦ in qͣ consistit uidendi us: delicaticor¬
ꝑis . i sincere ꝓpe modumq in corꝑee puritats: admittit contemplationis ingressum
tum lummi quod ex oculis fluit. confirmat illud. ⁊ facit idoneum obtutui fluere
ꝓptẽa ducunt ex ip̃is corꝑis q̃ uident᷑ colores. Color ẽ porro ꝓpriũ ẽẽ uisꝰ sensũ qͥs¬
nesciat: flamma ẽ gͥ q̃dã in quit corꝑum colori fundẽs suꝑficiẽ. Que cũ erit eq̃lis
oculoꝵ capacitati: manifesta sunt atq erunt q̃ uident᷑. Cum uͦ minor clara. ⁊ candidi

Expanded text:
flos quidam ignis intimi nostri habens cum solstitiali lumine cognationem, solis porro lumen flos quidam ignis intimi nostri habens cum solstitiali lumine cognationem, solis porro lumen instrumentum animae fore ad uisibilium specierum contemplationem, siquidem ad oculos feratur, quorum leuigata soliditas et tersa rotunditas, utpote munita tunicis textis tenui neruorum subtemine, fert facile obuiam lucem. Medietas uero, in qua constituitur uidendi uis, delicati corporis et sincerae propemodumque incorporeae puritatis admittit contemplationis ingressum; men accorporatum lumini quod ex oculis fluit confirmat illud et facit idoneum obtutibus fluere proptereaque ducit ex ipsis corporibus quae uidentur colores. Colorem porro proprium esse uisus sensuest igitur quaedam, inquit, corporum color infundens superficiem»; quae cum erit aequalis oculorum capacitati, manifesta sunt atque erunt quae uidentur, cum uero minor, clara et candida,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ medici qd̾ plus ẽ quod natã desid̾at tollunt: ⁊ illã p̃t̾ natãm pupulam inteũt
imposita cicatrice. Quo facto: reuocat᷑ uisus nat᷑ał integritas. hesunt de insu
ꝓbate sententiȩ uetum. qui mͥ uidenb̾ acceptis oocasionib aplatone: suum
ꝓprium fecisse dogina. Nam cum ille ꝑfectã rationẽ attulerit. docueritq tã ip̃am
causam uidendi. qm̃cetã q̃ causam sequunt᷑ atq aduiuant. ⁊ sine quib nõ pot
uisus existere. Iuniores sumptis explena sententia partib. dehiss̃ partib tanqͥ
de uniũsitate senserunt. ꝓptẽaq ut qui ũa dicant: m̃ito mouẽt. S quia nulla
partis ꝑfectio ẽ: aliqtenꝰ succidunt. ut exposita platonis sententia tes ip̃a demon.¬
strabit. Censet enĩ plato lumẽ exoculis ꝓfundi putum &e liquatum quod sit uelut

Expanded text:
propter medici quod plus est quam natura desiderat tollunt et illam praeter naturam pupulam interimunt propter medici quod plus est quam natura desiderat tollunt et illam praeter naturam pupulam interimunt imposita cicatrice; quo facto reuocatur uisus naturalis integritas. Hae sunt de uisu probatae sententiae ueterum, qui mihi uidentur acceptis occasionibus a Platone suum proprium fecisse dogma. Nam cum ille perfectam rationem attulerit docueritque tam ipsam causam uidendi quam cetera quae causam sequuntur atque adiuuant et sine quibus non potest uisus existere, iuniores sumptis ex plena sententia partibus de isdem partibus tamquam de uniuersitate senserunt proptereaque, ut qui uera dicant, merito mouent; sed quia nulla partis perfectio est, aliquatenus succidunt, ut exposita Platonis sententia res ipsa monstrabit. Censet enim Plato lumen ex oculis profundi purum et liquatum, quod sit uelut
Abbreviated transcription (Latin):
ati coloris usq ad̾o: ut ip̃i ⁊̃ nosmet uidentes int᷑ speculũ nos met putemus
consistere. nec os nr̃m e speculo s uit᷑ speculum uidere. Que causa ẽ ut cum ao.¬
cedimus adspeculũ. imago ⁊̃ ꝓximare. ⁊ cum recedimꝰ illa ĩ uideat᷑ unarecederes
dẽ unum eẽ radium qui exutroq octilo porrigit᷑. argumentant᷑ ex ea passio.¬
ne que ypochisis dr ce exuisueoꝵ qui dupplicia uidere credunt᷑ ⁊ habere pupu¬
las binas. Etenĩ cum crassus humor ita occłos obsedit: ut nõ om̃ẽ eoꝵ occupa.
ũit ambitum. s minedietate constitĩt: liberis hinc iñ partib suis tunc scisso
iadio diudit̃ bifariam uisus. Et qm hoc tucio laborant: uppliciauidere se
censent. Ergo ĩ ingeminis pupulis idẽ uitium medicoꝵ detegit exꝑientia. Namꝙ
bicori nat᷑ali quid̃ pupula tecte que sunt uident. Illa uͦ alia simulacraretum Qui¬

Expanded text:
atri coloris usque adeo ut ipsi etiam nosmet uidentes intra speculum nosmet putemus atri coloris usque adeo ut ipsi etiam nosmet uidentes intra speculum nosmet putemus consistere nec os nostrum e speculo sed intra speculum uidere. Quae causa est ut, cum accedimus ad speculum, imago etiam proximare et, cum redimus, illa etiam uideatur una recedere. Idem unum esse radium qui ex utroque oculo porrigitur argumentantur ex ea passione quae hypochysis dicitur et ex uisu eorum qui duplicia uidere creduntur et habere pupulas binas. Etenim cum crassus humor ita oculos obsederit ut non omnem eorum occupauerit et obtexerit ambitum, sed in medietate constiterit liberis hinc inde partibus uisus, tunc scisso radio diuiditur bifariam uisus et qui hoc uitio laborant duplicia uidere se censent. Ergo etiam in geminis pupulis idem uitium medicorum detegit experientia; namque bicori naturali quidem pupula recte quae sunt uident, illa uero alia simulacra rerum. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
obiectus facet angłm. ex qͦ rursumrecuirens inpostiꝰ se speculũ arctaret rursumq
illic angulo fracto. desiñet moccipiciisedẽ. atq ita qd̃ uͭ usũ nõ sentit᷑ discuisan¬
tis aciei lumine ꝓ dit̃. Similit̃ cum inmodum secte cõcaue sphere. formatũ erit
spetulũ maiores uerisuultꝰ apꝑarẽt. Id̾o qd̾ undiq se fundente radii lumine: ue¬
luterestuans imago porrigit᷑. Ee autt̃ paraphasis abhis appellati᷑ ꝓuenit quo-¬
tiẽs nõ uncute speculis imrorsum: ⁊ tamꝙͣ. penebrabilus simulacrũ inuenit᷑: obũ¬
brante aliqͣ nigredine ut ñ inꝑlucidi quid̃ fusci iutri lamina ł stagnis atris
exalto ꝓfũndo. T̃ uncqͥppeuis ingredit᷑ nõ ad̾o densam cutẽ: ⁊ uidr intĩora s ñ
ad̾o clare. Infringit᷑ tñ radius obt̃sam plucide matĩe suꝑficiẽ ⁊ obumbratione

Expanded text:
obiectu faceret angulum, ex quo rursum recurrens in posterius se speculum arietaret rursumque obiectu faceret angulum, ex quo rursum recurrens in posterius se speculum arietaret rursumque illic angulo facto desineret in occipitii sedem. Atque ita quod uero uisu non sentitur discursantis aciei lumine proditur. Similiter cum in modum sectae concauae sphaerae formatum erit speculum, maiores ueris uultus apparent, ideo quod undique se fundente radii lumine exaestuans imago porrigitur. Quae autem paraphasis ab his appellatur, prouenit quotiens non in cute speculi, sed introrsum et tamquam in penetralibus simulacrum inuenitur obumbrante aliqua nigredine, ut in pellucidi quidem sed fusci uitri lamina uel stagnis atris ex alto profundo; tunc quippe uisus ingreditur non adeo densam cutem et uidet interiora, sed non adeo clare. Infringitur tamen radius ob tersam pellucidae materiae superficiem et obumbrationem
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ speculum si demumita erit adu̾sũ nos locatũ ut eminentium imn aginuin alt̃ suꝑi¬
or sit. alt̾ inferior. necrectus necobliguus cernat᷑ imbrex: resupinas ostendit imaginoᷤ
⁊simulacra p̃postera. obsimilẽ lapsum fracti radiĩ ꝑ accliuia. Direcoꝰ quippe uisus
aspecłi suꝑcilia. cum quid̃ suꝑiorẽ consper̃it eminentiã: deicit᷑ simulacrum adima
fesupinum. Cumuͦ inferiorẽ facit saltum uultꝰ: ad marginẽ suꝑiorẽ. Indicat por-¬
to causamp᷑ue intuitionis fore inradii fragmine com̃tarmtale. Etenĩ si duospecu¬
la siccollocent᷑iut unumsit ante uultũ. altum at̾go obliquatũ. nec impediat᷑ ob-¬
iectu corꝑis ius radiĩ comeantis: tunc occipiciũ nr̃m tudemꝰ inspecl̃o qd̾ habetur
at̾go. Qd̾ nõ fieret nisi radius applicãs se uisuał adspeculũ adũsum. fracoq etꝰ

Expanded text:
idem speculum si demum ita erit aduersum nos locatum ut eminentium marginum alter superiidem speculum si demum ita erit aduersum nos locatum ut eminentium marginum alter superior sit, alter inferior, nec rectus sed obliquus cernatur imbrex, resupinas ostentat imagines et simulacra praepostera ob similem lapsum fracti radii per accliuia; directus quippe uisus ad speculi supercilia cum quidem superiorem conspexerit eminentiam, deicitur simulacrum ad ima resupinum, cum uero inferiorem, facit saltum uultus ad marginem superiorem. Indicat porro causam prauae intuitionis fore in radii fragmine commentum tale. Etenim si duo specula sic collocentur ut unum sit ante uultum, alterum a tergo, obliquatum ne impediatur obiectu corporis uisus radii commeantis, tunc occipitium nostrum uidemus in speculo quod habetur a tergo; quod non fieret nisi radius uisualis applicans se ad speculum aduersum fractusque eius