comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑiculo crede dicit. bene credis arbieror locã
ẽẽ mandato⁊ mandati eũ tener  ¶Sipt̾ creditã
peccuniã mandiuero creditori. credendã nullũ
ẽẽ mandatũ rec tissime papinianu̾ uit. Plane.
si ut espet tares nec urqueres debitorẽ ad soluaonẽ.
mandauero tib ut ei des int̾ ualbã piculoq meo
petcuniã fore mea: uerũ puto om̃e nominui prcu¬
culũ debe ad mandatorẽ. ꝑtinẽ. Idẽ ait si tutor
mandet suscipi. uł ꝓbari nom̃ q fecerat. tenericũ
mandati. si cᷤ quondĩ pupillo suo. uł curatori er:
Si maud uero exigendĩ peccunĩ. de nadȩ uo¬
luntatẽ mutauero. an sit manditi actio. uł mͥ. uł
hidi meo & ait met cellus cessare mandati ac Ro¬
nẽ. quia ertinctũ e manditũ finita uoluntate ꝙ
si mandaueri exigeudã. de inde ꝓhibuisti eracꝰ¬
tamq recepisti. debitor liłubitur dẽ mircellus
seripsit. siut pt̾ mortẽ sibi monum̃tũ feret qui
mand uut. hr̃s eiꝰ poterit manditi illũ uͦ ꝗ mana

Expanded text:
bene credis": arbitror locum esse mandato et mandati eum teneri. Si post creditam pecuniam mandavero creditori credendam, nullum esse mandatum rectissime Papinianus ait. plane si, ut exspectares nec urgueres debitorem ad solutionem, mandavero tibi, ut ei des intervallum, periculoque meo pecuniam fore dicam, verum puto omne nominis periculum debere ad mandatorem pertinere. Idem ait, si tutor mandet suscipi vel probari nomen quod fecerat, teneri eum mandati, scilicet quondam pupillo suo vel curatori eius. Si mandavero exigendam pecuniam, deinde voluntatem mutavero, an sit mandati actio vel mihi vel heredi meo? et ait Marcellus cessare mandati actionem, quia extinctum est mandatum finita uoluntate. quod si mandaueris exigendam, deinde prohibuisti, exactamque recepisti, debitor liberabitur. Idem Marcellus scribit, si, ut post mortem sibi monumentum fieret, quis mandauit, heres eius pote
Abbreviated transcription (Latin):
is dmpnare potẽ nealcuus edes suas tollat ueluminab
edium uicinaꝵ officiat uł ut pacutur eum tiignum inpu¬
nete inmittere uł stallicidia adũsus eum habere. uł ut
paciatur uicinum ꝑfundum saum id. Iidis ire: uł agẽ
Upranus lit̃ uii. questionũ. Si pͣcirio aicinus intͦuo mãtu
scenͣ detur uis siliee in uuito tẽ aduissicatum habȩ. ꝗ edf¬
stiomi soli copaes one secutũm nutdem facret htẽncione
slun ÷ in suo nlatiuim p̃cario quiseruitutẽ. tibi debuit
duxerit. neq libtas usucapieter ⁊ ntãdicdoq p̃cario hubet
ueibt̃ cumeo agetur ꝗͣ sidonacioni ciusa ꝑmuseris ħ int̃¬
aicto agere nom poteris s ⁊serut donacione collitur

Expanded text:
is damnare, ne altius aedes suas tollat, ne luminibus aedium vicinarum officiat, vel ut patiatur eum tignum in parietem immittere, vel stillicidia adversus eum habere, vel ut patiatur vicinum per fundum suum vel heredis ire agere ibro septimo quaestionum Si precario vicinus in tuo maceriam atum habere, cum aedificium soli condicionem secutum inutilem faciat intentionem. ceterum si in suo maceriam precario, qui seruitutem tibi debuit, duxerit, neque libertas usucapietur et interdicto 'quod precario habet' utiliter cum eo agetur. quod si donationis causa permiseris, et interdicto age
Abbreviated transcription (Latin):
onis cessissent nido s is qui prudũs cesstt uđ defanctas
sit. u ahio gõe ⁊ tt alo mõ portenisꝑam alienauert. pt
deinde socus cesseret̃ nichulꝰ entur cumscim postre mus
cdat nonretro ad quiri seruitus uidetur s pinde ha
utiderit g ẽt ex diuerio si cique non cessit aliquo tele eor con¬
stigert exintegis omͣs cẽdere debełt. tintimenĩ etmpus
aas re missum ẽ quoꝰ dare facerȩ porsuit uł diuersus teripo¬

Expanded text:
t ideo si is qui primus cessit uel defunctus sit uel alio genere uel alio modo partem suam alienauerit, post deinde socius cesserit, nihil agetur: cum enim postremus cedat, non retro adquiri seruitus uidetur, sed perindacciderit. ergo et ex diuerso si ei, qui non cessit, aliquid tale eorum contigerit, ex integro omnes cedere debebunt: tantum enim tempus eis remissum est, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Nec adiecit sabmus hr̃ditẽ uł legatũ uł doracionesie¬
tis causa. siũ non mortis causa. fortassis ħ iđo ꝗi ñ sine
causa obueniunt. s ob meritũ aliquod accedunt.
Paulus lib serto ad sabinũ. Et ꝗa plerũq uł a parente
uł alibto quisi debita nob̃ hr̃ditas obuenit.
ULpianus li xxx. ad sabitũ: Et ita de hr̃ditate . le¬
gato donacione ꝗntus mucius scribit
pendebit ueniet in racionẽ societatis.

Expanded text:
Nec adiecit Sabinus hereditatem uel legatum uel donationes mortis causa siue non mortis causa, fortassis haec ideo, quia non sine causa obueniunt, sed ob meritum aliquod accedunt 10 Paulus libro sexto ad Sabinum. et quia plerumque uel a parente uel ‹a li›berto quasi debitum nobis hereditas oigesimo ad Sabinum. et ita de hereditate legato donatione Quintus Mucius scribit. uaestu pendebit, ueniet in rationem societa‹ti›s.
Abbreviated transcription (Latin):
asfuisse iniquũ ẽ auferri ei electionẽ sicuti pianus
aut puilegum ꝗ potuit p̃sens id ipsum ꝓclansaree
nec desiderare decretu ptorissñec enĩ siquis dixerta
summouendũ creditores Iiedi consulit̾. s mandatori. ł
sidciussori quib mandati iudicio candẽ partẽ p̃statu¬
rus ẽ. Pane si ab hrde partẽ accepisset. an in reliquum
pmatendim ẽet creditori side issorẽ. cõuenire dubi¬
tatũ ẽ s uidebitur consentire decreto conue nierdo h̃
di animo mandati iudicio eum abhrde nori ꝑosse c̃õ¬

Expanded text:
afuisse, iniquum est auferri ei electionem sicut pignus m, qui potuit praesens id ipsum proclamare nec desiderare decretum praetoris. nec enim si quis dixerit summouendum creditorem, heredi consulitur, sed mandatori uel fideiussori, quibus mandati iudicio eandem partem praestaturus est. plane si ab hered‹e› partem accepisset, an in reliquum permittendum esset creditori fideiussorem conuenire, dubitatum est: sed uidebitur consentire decreto conueniendo heredi animo, mandati iudicio eum ab herede Titii posse con
Abbreviated transcription (Latin):
datũ ñ cͥe. Sin aũt oblatum accepit penã pete ñ
pote doliexceptione remouendus. Ot ubi dũ taxat
dare iussus ẽ. Qđ ait. si iusserit me t̾ dare ⁊ ualtu¬
dine sis impeditus quominus accipas. aut alia iui¬
sta excausa. ꝓculũ existimare pęnã ñ commtti mͥ
si pt̾ calendas te parato acciꝑe non dẽ ipserecte
putat duo eẽ arbitri p̃cepta. unũ petcuniã dari.
aluͥd intra calendas. licet igit᷑ inpęna ñ cõnutta

Expanded text:
datum non esse: sin autem oblatum accepit, poenam petere non potest doli exceptione remouendus. contra, ubi dumtaxat dare iussus est.Idem ait, si iusserit me tdine sis impeditus, quo minus accipias, aut alia iusta ex causa, Proculum existimare poenam non committi, nec si post kalendas te parato accipere non dem. sed ipse recte putat duo esse arbitri praecepta, unum pecuniam dari, aliud intra kalendas dari: licet igitur in poenam non committa
Abbreviated transcription (Latin):
minus pena ab soluitur ssi arbit̾ iussit. puta in ꝓiun¬
tia ad eẽ. litigatores cũ rome e̾ẽt ineũ coꝓmissũ ani¬
ince de quo ac tum sitͣ ut ꝓmatteretur: in pune igit᷑
non parebitur sialio loco ce uisserit. Quid ergosin
appareat de quo loco ac tum sit. melius dicetur eum
locum contineri ubi com̃ꝓmissũ ẽ. Quid tam sieo in
loco qui sit cura urbem ad ee uisseri. pegasus onit¬
ti ualere uissum ꝙ puto ita uerumẽe sit ei sit anc¬
toritas arbit̃ ut insct̾essib soleat age. & litig r
uisserit. puta inpopina. ł inlupan. ari. ut uioi anus
ait. sine dubio impune ei ram parebitur. Quã sentẽ¬
sus sit locus inquẽ alt̃ ex litigatorir ẽ honeste ue¬
iure non possit alt̃ possit. nis uonuenerit qui sine.
sua turpitudine eo uenire possit. isuenerit ꝗ in¬
honeste uenerat. aii comutit pena cõpmissi quasi
oꝑa non prebita ⁊ ret te putat non cominitti. ab¬

Expanded text:
minus poena absoluitur. Si arbiter iussit puta in prouincia adesse litigatores, cum Romae esset in eum compromissum, ansse, de quo actum sit ut promitteretur: impune igitur ei non parebitur, si alio loci adesse iusserit. quid ergo, si non appareat, de quo loco actum sit? melius dicetur eum locum contineri, ubi compromissum est. quid tamen si in eo loco, qui sit circa urbem, adesse iusserit?Pegasus admittit ualere iussum. quod puto ita uerum esse, si et eius sit auctoritatis arbiter, ut in secessibus soleat agere, et litigatores estum adesse iusserit, puta in popina‹m› uel in lupanarium, ut Uiuianus ait, sine dubio impune ei non parebitur: quam sentensi is sit locus, in quem alter ex litigatoribus honeste uenire non possit, alter possit, et is non uenerit, qui sine sua turpitudine eo uen‹i›re possit, is uenerit, qui inhoneste uenerat, an committatur poena compromissi an quasi opera non praebita. et recte putat non committi: ab
Abbreviated transcription (Latin):
sctum coram furioso uł dem̃te nonuidetur dici. Itẽ corã
pupillonõ uidi sentenciã dictã nͥ tutor p̃sens suit. Et
Ssi pena ñ suisset adiecta cõꝓmisso. s simplicit sentencia.
stari quis ꝓmiserit. incerti adũ sus eũ fore ac tioei.:
Paulus libra xi. ad edictũ. Non aũt int e certa anin¬
si pͥetatur abeo aquo arbit peti uetuit. Quid ergo sia i
fideussore eiꝰ petatur anpena comnuttatur ⁊ puto co¬
⁊ areo petatus nis: int̃sit sideuissoris n comutitur¬

Expanded text:
um coram furioso uel demente non uidetur dici: item coram pupillo non uideri sententiam di‹c›am, nisi tutor praesens fuit: et Sed si poena non fuisset adiecta compromisso, sed simpliciter sententia stari quis promiserit, incerti aduersus eum foret actio. 28 decimo ad edictum Non autem interest, certa an inam arbitri fit, si petatur ab eo a quo arbiter peti vetuit. quid ergo si a fideiussore eius petatur, an poena committatur? et puto coa reo petit
Abbreviated transcription (Latin):
cut ei stabitur. alioꝗn pena committitur. Inde ꝗrit᷑
apud iulianũ. Si extrib arbitris unus ꝗndetĩ. aliꝰ
decẽ. t̃cuis ꝗnq condempnent. qua sentencra stet᷑.
Et iulianus scribiti ꝗnq deberiꝰ p̃stari: ꝗa in banc
sum ani oñis coñsen̾serunt ¶ St siquis litigatoꝵ deffu¬

Expanded text:
iat, ea stabitur, alioquin poena committetur. inde quaeritur apud Iulianum, si ex tribus arbitris unus quindecim, alius decem, tertius quinque condemnent, qua sententia stetur: et Iulianus scribit quinque debere praestari, quia in hanc summam omnes consenserunt
Abbreviated transcription (Latin):
S põponuꝰ dubitat utrũ esdẽ. an ⁊ aliies tam idoneis.
uibe ñ olueruit tc̃ alios ñ absimiles adhibendos.
stea se non obligatiũ. upena c̃mutatur. Idẽ ꝙ ⁊ sidetesserit.
facta in cõꝓnusso nõ suĩt. mort̾e soluetur cõꝓmissũ
Mec utimur labeonis sentencia ꝗ estimauit si arbit̃
aliquẽ peccuniã dare usserit: ⁊ is decesserit ante¬
quam daret:penã comntti. licet hr̃s eĩ paratus sit
offerre ¶Stari aũt debet sentenciȩ arbit᷑ quã dere di¬
terit. siue cqua siue iniqua sit. & s imputet ꝗ cõ¬
ꝓmisit. Nĩ ⁊ diui pii rescripto adicitur faltĩ uł nuinꝰ¬
ꝓbabilẽ sentenciã equo anim̃s ferre deber. Siplu¬

Expanded text:
sed Pomponius dubitat, utrum isdem an et aliis tam idoneis: sed Pomponius dubitat, utrum isdem an et aliis tam idoneis: iubere, tunc alios non absimiles adhibendos, stea se non obligantium, ut poena committatur. idemque et si decesserint. facta in compromisso non fuerit, morte soluetur compromissum: nec utimur Labeonis sententia, qui existimauit, si arbiter aliquem pecuniam dare iusserit et is decesserit antequam daret, poenam committi, licet heres eius paratus sit offerre.Stari autem debet sententiae arbitri, quam d‹e e›a re dixerit, siue aequa siue iniqua sit: et sibi imputet qui compromisit. nam et diui Pii rescripto adicitur: 'uel minus probabilem sententia
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ cõmittis in ea par. qđ nõn das ¶ đ ait nichil
aliud ẽẽ sententie stare non posse. quã id agẽ qͣntũ
in ipso sit ut arbitri pateatur sentenciȩ Qd celsu
ait. Si arbit̃ me tibi certa die peccuniã dare uis¬
serit tuacciꝑe noluisti. posse deffendi ipso ure penã
Set si postea ille paratus sit acciper ñ ⁊m pune me nõ
donaturũ: non enĩ ante feceram.¬
Upranus lib xii. ad edictũ. Labeo ait si arbit̃ cũ
in cõꝓmisso cautum ẽet. ut eadẽ die de oñib sentẽ¬
ciam dicet ⁊ ut possint diẽ ꝓferre de quib: dã reb¬
cio insentencia func tus non ẽ ¶ aut clausula diẽ
re date arbitro facultatem quam diẽ ꝓrogandã⁊
iđo condicio ẽ pͥmi cõmissi. neq minuere neq ĩ nu¬
tare potẽ. Et ido cȩta q̃q discutere. ꝓonib unã senten
crã ferre debebrtssi ꝑ sideuissorẽ suerit cuitũ et in
pͥmo cõꝓmisso ⁊ sequens similit̾ ꝓftrendũ. labeo dic̃

Expanded text:
tis in eam partem, quod non das.Idem ait nihil aliud esse sententiae stare posse, quam id agere, quantum in ipso sit, ut arbitri pareatur sententiae.Idem Celsus ait, si arbiter me tibi certa die pecuniam dare iusserit, tu accipere noluisti, posse, defendi ipso iure poenam Sed si postea ille paratus sit accipere, non impune me non daturum: non enim ante feceramrtio decimo ad edictum. Labeo ait, si arbiter, cum in compromisso cautum esset, ut eadem die de omnibus sententiam diceret et ut posset diem proferre, de quibusdam rebcio in sententia functus non est.Haec autem clausula 'diem dat arbitro facultatem quam diem prorogandi: et ideo condicionem primi compromissi neque minuere neque immutare potest: et ideo tiam ferre debebit.Si per fideiussorem fuerit cautum in primo compromisso, et sequens similiter proferendum Labeo dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
Paprnianus lib̾ ii. questionũ. Si cũ dies cõ Isũ ẽ:¬
ꝓmissi siniretur ꝓlatodie litigatores denuo in eũ
compmiserint nec secundi cõpmissũ arbi¬
trͥũ receꝑit. noneẽ cogendum reciꝑe. si ipse ĩ mora
nõ fu̾it quo minus partib suis fangereto A siꝑ eũ fa
ciꝑe. Auestio ita ꝓcedit si nicbis in prsorecapmusso de
die ꝓstrendo cauebatur. Cetum si cauelutur ⁊ ipse
ꝓtulit: mansit arbit̃ I lenũ cõpmissum appellatup
qđ reb controusiis ue. compositum e. Nam ad oñisc̃¬
troũsias ꝑtineat. S cum forte de una re sit dis putacio
lcet plenum sõpmissum ac tũ sit:tii rcetis causis ac tiões
superee. Ia ͤ uenit incoᷤmissũ de quo ac tum sit ut ie¬
iuret. s ẽ tucius. Siquis decetare bõꝓmissũ facturis.
tempare litigatores si arbit̃ aliqueo non honestũ
iusserte Ent̃ diem compmissi allꝰ adiut arbitet p̃diem
c̃ꝓmissi ad eẽ usserit pena non comutertur SN

Expanded text:
Papinianus libro tertio quaestionum ait, si cum dies compromissi finiretur, prolato die litigatores denuo in eum compromiserint nec secundi compromissi arbitrium receperit; non esse cogendum recipere, si ipse in mora non fuit, quo minus partibus suis fungeretur: quod estio ita procedit, si nihil in priore compromisso de die proferendo caueatur: ceterum si cauebatur et ipse protulit, mansit arbiter.Plenum compromissum appellatur, quod 'de rebus controuersiisue' compositum est: nam ad omnes controuersias pertinet. sed si forte de una re sit disputatio, licet pleno com‹promisso› actum sit, tamen ex ceteris causis actiones superesse: id enim uenit in compromissum, de quo actum est ‹ut› ueniret. sed est tutius, si quis de certa re compromissum facturus tem obtemp‹e›rare litigatores, si arbiter aliquid non honestum iusserit.Si intra diem compromissi aditus arbiter post diem compromissi adesse iusserit, poena non committetur.Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
sentiuĩ arbitri fecisse. id ofiliũ ⁊trabacui responder̃¬
ss alucioni diẽ posse arbitrũ statuere putaita et
brbacius uidetur sentire spomponius ait in utiliter
arbitrũ incertam sentnciã dice. ut puta quantũ cr
debes redde. duiisictũ urȩ stari placet ꝑ ea par qͣͥt
crditarib tuis solusti accipe. Ite si arbit̃ excõpro¬

Expanded text:
sententiam arbitri fecisse: et id Ofilius et Trebatius responderunt. Solutioni diem posse arbitrum statuere puto: et ita et Trebatius videtur sentire. Pomponius ait inutiliter arbitrum debes redde': 'diuisioni uestrae stari placet': 'pro ea parte, quam creditoribus tuis soluisti, accipe'.Item si arbiter poenam ex compro
Abbreviated transcription (Latin):
Ver cpͫ tec hisuquib erꝰ peccuniȩ usussruc ł legatꝰ er¬
Quo senatus consulto no idesstec tũ ẽ. ut peccuniȩ usuo
sruc tus ꝓpraꝰ cet. nec enim naturalis racio auc torita¬
te senatus comutari potuit s remedio introducto cep̃
quasi ususfructus haberi:¬
Npunus xadsabmũ P ostꝗͣ oñiũ rerum usus sruc t le¬

Expanded text:
e usus fructus legatus erit.Quo senatus consulto non id effectum est, ut pecuniae usus fructus proprie esset nec enim naturalis ratio auctoritate senatus commutari potuit, sed remedio introducto coepit quasi usus fructus haberimo ad Sabinum.Post quod omnium rerum usus fructus le
Abbreviated transcription (Latin):
int̃dũ acbio concurrerit & legis aquiliȩ. ⁊ inuiruꝵ: sduȩ er̃
estimaciones. alia dãpiũ. alia contumeliȩs igitur in iurri hicdũp¬
ntum accipiemꝰ culpa datum. etiã ab eo ꝗ nocẽ noluit: ⁊ ido q̃rin
si furiosus dãpnũ dedit: an legis aquiliȩ ac hosit. & pegasus ne¬
gauit. quȩ enĩ culpa meosit cũ suȩ mñtis ñ st & hẽ uerissimũ:
cessat igit᷑ a quliȩ actio quẽ ad modũ si qua drupes dãpnũ dedit¬

Expanded text:
ue actio concurrit et legis Aquiliae et iniuriarum, sed duae erunt aestimationes, alia damni, alia contumeliae. igitur iniuriam hic damnum accipiemus culpa datum etiam ab eo, qui nocere noluit. Et ideo quaerimus, si furiosus damnum dederit, an legis Aquiliae actio sit? et Pegasus negauit: quae enim in eo culpa sit, cum suae mentis non sit? et hoc est uerissimum. cessabit igitur Aquiliae actio, que
Abbreviated transcription (Latin):
uti frui fu sus fructus legatus ad nun iculis eget . sine quib uti.
ut̃ si usumfrac et legato t ademptũ sit inutilis e ad ep̃ia¬
tio. qua sem scquitur usumsructũ. sisi usussruc ł sit legat le
adq̃ aditus non ẽ ꝑhrditariũ fundũ extestanto utiq ager¬
do frac tuarius consequeur ut cum aditu ibi p̃sertur usus
fruc dtrum̃ aũt aditus tantum uit̃. ãniõ huia deuiti¬

Expanded text:
uti frui.Usus fructus legatus adminiculis eget, sine quibus uti item si usu fructu legato iter ademptum sit, inutilis est ademptio, quia semper sequitur usum fructum.Sed si usus fructus sit legatus, ad quem aditus non est per hereditarium fundum, ex testamento utique agendo fructuarius consequetur, ut cum aditu sibi praestetur usus fructus.Utrum autem aditus tantum et iter an uero et
Abbreviated transcription (Latin):
portet. quãquã enĩ actio negatiua dño competit aduersꝰ
fucturiu magnꝰ t im destio iure agẽ uidetur quã alieno
acuminuito negat iusce utendi sruc tuario. uł sibi ius ẽẽ
ꝓ hibndi qđ ñ forte qui agit dñs ꝓpraetatis non stt quã uis
fructuarius uis utendi fruendi nonht̃ uimat tam̃ uire
qio possessores sint pociores lict nullumius habeant Pitrũ
uĩt aducsus dñm dũ taxat in ac tio usufructuario com¬
etit anctum adũsus quẽ uis possessorẽ q̃rit᷑. ⁊ uilianꝰ lib̃¬

Expanded text:
portet. quamquam enim actio negatiua domino competat aduersus fructuarium, magis tamen de suo iure agere uidetur quam alieno, cum inuito se negat iusuis fructuarius ius utendi non habet, uincet tamen iure, quo possessores sunt potiores, licet nullum ius habeant.Utrum autem aduersus dominum dumtaxat in rem actio usufructuario competat an etiam aduersus quemuis possessorem, quaeritur. et Iulianus lib
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus aut ex hr̃datus crit. quiue abstinuit se
hr̃dite eiꝰ. cuiꝰ in potestate cum moritur sũit. eiꝰ ror
nõe quȩ cumeo contracta enit cumhis inpotesta¬
te ẽẽt. siue sua uoluntate suie uissuerꝰ incuiꝰ pote¬
state erit contraxerit. siue inpetuliũ ipsi. siue in
patrimoniũ eiꝰ cuiꝰ inpotestate fuit. eares redicta
Grsi citra emancipacionẽ suiuiris factus sit . ꝑ
in ad op̾tionẽ datus ide inde pat̾ naturalis dece̾¬
serit. itẽ siquis ex miniã par sit institutꝰ. equisi¬
a mũ ͤ causa cognita. etum in hunc dari ac tionem:.
in id ꝙ facere potest
ꝙ aliis debetur tractar potẽ i si quidẽ. si credi¬
tores qui cumeent aliȩ̃ potestatis cum eo contͣ¬
xerit. recte dicetur occupantiꝰ meliorẽ ee ẽdi

Expanded text:
cipatus aut exheredatus erit quiue abstinuit se hereditate eius cuius in potestate cum moritur fuerit, eius rei nomine, quae cum eo contracta erit, cum is in potestate esset, siue sua uoluntate siue iussu eius in cuius potestate erit contraxerit, siue in peculium ipsius siue in patrimonium eius cuius in potestate fuerit ea res redacta .' Sed et si citra emancipationem sui iuris factus sit uel in adoptionem datus, deinde pater naturalis decesserit, item si quis ex minima parte sit institutus, aequissimum est causa cognita etiam in hunc dari actionem in id quod facere potest. quod aliis debetur, tractari potest. et si quidem sint creditores, qui, cum esset alienae potestatis, cum eo contraxerunt, recte dicet
Abbreviated transcription (Latin):
minore negocictur. sieri p̃terea potest ut patri
alius tributoria serui nõe cum dño agit. q̃sitũ ẽ.
an deducere dñs de petculio debeat. ꝙ tributoria
debiti sui deduxit. quã creditorib tribuit. ueluti
sicum in merce triginta fuissẽt. inquã ipse quidẽ
quindecĩ crediderat. duo aũt ex stranei triginta . to
cum deberet solaꝵ .x. de ducẽ. exstraneis denam
buere. Cum igitur hoc fecit nec intelligendus e. ser¬
uũ ase lib̾asse. eoꝙ quinque ad huc nõe eiꝰ tribu¬
toria actione p̃staturussit. quare si ago de petu¬
lio ceꝑit cum forte exstra mercẽ petulium eẽt .u.¬
y. tam quã ad huc creditor serui deduc̃e debbit . t̃.
On̾ĩa ꝓcoñsul ait. ut qui contraxit cum eo ꝗ ina¬
liena potestate sit. etiam si deficient suꝑiores ac¬
tiones idẽ excercitoria. institutoria. tributorii¬
ue. nichilominus tim̃quã inquantum exbono. et
equores patitur. suũ consequatur. sue enuĩ uissu
eiꝰ cuiꝰ in potestate sit negocium gcstum efũit. in

Expanded text:
minore negotietur: fieri praeterea potest, ut patrialius tributoria serui nomine cum domino agit: quaesitum est, an deducere dominus de peculio debeat, quod tributoria st cum maiorem partem debiti sui deduxit quam creditoribus tribuit, ueluti si cum in merce triginta fuissent, in quam ipse quidem quindecim crediderat, duo autem extranei triginta, totacum deberet sola decem deducere, extraneis dena tribuere. cum igitur hoc fecit, nec intellegendus est seruum a se liberasse eo, quod quinque adhuc nomine eius tributoria actione praestaturus sit: quare si agi de peculio coeperit, cum forte extra mercem peculium esset, quinque tamquam adhuc creditor serui Omnia proconsul agit, ut qui contraxit cum eo, qui in aliena potestate sit, etiamsi deficient superiores actiones, id est exercitoria institoria tributoriaue, nihilo minus tamen in quantum ex bono et aequo res patitur suum consequatur. siue enim iussu eius, cuius in potestate sit, negotium gestum fuerit, in
Abbreviated transcription (Latin):
sint.:qui pt̾ ea quam sui uiriꝰ factus ẽ cum eo cõ
ħres scriptus filius. in arbitrio ẽ creditoriꝰ: utrum
ꝓporcione hr̃ditaria. an in solidũ eũ conuenit. s
⁊ hic uidex eus fimare debetnẽ tee in id ꝙ fa¬
c̃e potẽ debeatꝰ cosuenir ¶intdũ aũt ⁊ si ex hr̃o¬

Expanded text:
eo contheres scriptus filius, in arbitrio est creditoris, utrum pro portione hereditaria an in solidum eum conueniat. sed et hic iudex aestimare debeat, ne forte in id quod facere potest debeat conuenir
Abbreviated transcription (Latin):
nunꝰ itẽ hĩesciꝰ ꝑpetuo teneri debebit ꝓpt̃ fac tũ
desuncti. quã iusñ alit quã dolo int̾ueniente cõpent
e Upriñ lib rradedictum. Quod in hr̃des dicimius
ide triuinceeris sucressorib Ie lige quis debet qua¬
u cũ sit sib egssum ad aliam non futurũ. plane siqui
uelit exalia cuisi tributoriã agẽ. exalia causa de
pecculio audiendus erte ¶Si seruo testam̃to manu¬
nusso. de peculio legatũ sit. non deb̾e. hrdem tribu¬
utoria teneri. quasi req ad eum ꝑuenerit. neq dolo
secerit labeo ait . s pomponius li̵ scxagesimo scrip¬
sit indem nisi curauerit sibi aseruo uł deduxit
apeculio ꝙ tribuendum erit. teneri tributoria.
quȩ sententia ꝑonẽ sine racione. ipse enim au¬
ctor doli ẽ quiͥd egit ne intributor :eniensn
in hr̃dem damus de eoq ad eum ꝑuenie. quocienꝰ.
exdolo de functi conuenit᷑. ñ quociensex suo
aulꝰ lib̾xxx. adedictum. De pecculio actionem
etiã cũ emptore serui aqr potest: tnbutoria nõ põt.

Expanded text:
minus, item heres eius perpetuo teneri debebit propter factum defuncti: quamuis non aliter quam dolo interuen nono ad edictum Quod in herede dicimus, idem erit et in ceteris successoribus. Eligere quis debet, qua, cum scit sibi regressum ad aliam non futurum. plane si quis velit ex alia causa tributoria agere, ex alia causa de peculio, audiendus erit. Si servo testamento manumisso peculium legatum sit, non debere heredem tributoria tenerifecerit, Labeo ait. sed Pomponius libro sexagensimo scripsit heredem nisi curaverit caveri sibi a servo vel deduxit a peculio quod tribuendum erat, teneri tributoria, quae sententia non est sine ratione: ipse enim auctor doli est, qui id egit, ne intribueret: totiens enim in heredem damus de eo quod ad eum pervenit, quotiens ex dolo defuncti convenitur, non quoimo ad edictum. de peculio actione etiam cum emptore serui agi potest, tributoria non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
rauit debetur. ꝓsi ipsum quis ignorantẽ conuen̾it
q̃m de peculio conuenietur. de ducetur etiã id quod
scienti debetur. ⁊ quidẽ in solidũ nã ⁊ supre de pec¬
culio conuentus eẽt solidũ q ei debetur deduceret᷑.
uł furios scientẽ atutorem uł curatore in merce
pecculiari nego cietur. dolum quide tutoris uł cu¬
ratoris nocere pupillo uł furioso non debe. puto. nec
tutoris tributoria teneri. siquid ad eum ꝑuenerit.
idẽ ⁊ insurioso puto. quamuis põponius li̾ uiii epr¬
stolaꝵ. si soluendo tutor sit. exdolo eiꝰ pupillũ tener
scripsit. ⁊ sane ac tenus tenebitur ut actionẽ quan
cc̃ tutorẽ hãt p̃stet . s si ipsus pͥupilli dolo fac tum sit
si ciꝰ etitis sit ut dolicapax sit. efficere ut teneitur: qͣm¬
uis scientia eiꝰ non sufficit ad negocionẽ. ꝗd ergo e. sor¬
entia eiꝰ quide tutoris ⁊ curatoris debet facere. laũ
huic actioni. dolus aut quitenus noceat ostendi:

Expanded text:
rauit debetur. quod si ipsum quis ignorantem conuenerit, rauit debetur. quod si ipsum quis ignorantem conuenerit, quoniam de peculio conuenitur, deducetur etiam id quod scienti debetur et quidem in solidum: nam et si ipse de peculio conuentus esset, solidum quod ei deberetur deduel furiosi sciente tutore uel curatore in merce peculiari negotietur, dolum quidem tutoris uel curatoris nocere pupillo uel furioso non debere puto, nec tutoris tributoria teneri, si quid ad eum peruenerit: idem et in furioso puto. quamuis Pomponius libro octauo epistularum, si soluendo tutor sit, ex dolo eius pupillum teneri scripsit: et sane hactenus tenebitur, ut actionem, quam contra tutorem habeat, praestet. Sed et si ipsius pupilli dolo factum sit, si eius aetatis sit, ut doli capax sit, efficere ut teneatur, quamuis scientia eius non sufficiat ad negotiationem. quid ergo est? scientia quidem tutoris et curatoris debet facere locum huic actioni: dolus autem quatenus noceat, ostendi. 4
Abbreviated transcription (Latin):
qͣq mutuis accipiendis eẽt p̃positus. tim̃ uilianũ utt¬
lẽ actionẽ compet̾ẽ ait Imeminisse aũt oportebit
institoria dñm ita demũ teneri. si non nouauerit ꝗᷤ
cã obligacionẽ. uł ab institore. uł alio nouandi animo
stipulandos siduo pluresue tab̾nĩ excerceant. ⁊ seruũ
quẽ ex disparib partib habelunt institorẽ p̃posũit̃.¬
utrũ ꝓdominicis partib teneantur. an ꝓ equalib inꝓ
iporcionẽ mercis. in uo insolidum. iulianus querit:
uerius eẽ ut excemplo excercitoꝵ ⁊ de peculio acti¬
onis in solidũ unũ quẽ quẽq conuenir posse. ⁊ ꝗcꝗ¬

Expanded text:
quoque mutuis accipiendis esset praepositus, tamen Iulianus utiquoque mutuis accipiendis esset praepositus, tamen Iulianus utilem ei actionem competere ait. Meminisse autem oportebit institoria dominum ita demum teneri, si non nouauerit quis eam obligationem uel ab institore uel ab alio nouandi animo stipulando. Si duo pluresue tabernam exerceant et seruum, quem ex dispaributrum pro dominicis partibus teneantur an pro aequalibus an pro portione mercis an vero in solidum, Iulianus quaerit. et verius esse ait exemplo exercitorum et de peculio actionis in solidum unumquemque conveniri posse,
Abbreviated transcription (Latin):
ru ipse iure locũ non ht neq enĩ potẽ habe locui utir¬
butorza inmerce dñica.ꝙ si non fũit institor dñi ce¬
staciossi aserũo tuo oꝑa uicaris eiꝰ conduxero ⁊ eũ mer¬
ci meȩ institorẽ fecero. hisq tib mercẽ uendiderit:
emptio ẽ. nĩ cũ dñs aseruo emer̃ ẽ emptio. licet non
sit dñs obligatus. usq ađo ut eatĩ ꝓemptore ⁊ possi¬
ulianus lib .xi. digestoꝵ. Et idõ utilis institoria ac¬
no adũsus me tibi competit. et m̾ uͦ adũsus te uł de
petculio dispensator ssi exꝰ conducto agẽ uelĩ. uł đ
petulio uicarii. qđ ͤ mercẽ uendendam mandaue¬
rim. p̃tium q qͦ emisti inrem tua ũ sum uideri po¬
learie p̃positum arelatȩ eundẽ ⁊ mutius peccuntis
accipiendis. acceꝑar mutuã peciĩ. putans credi¬
tor ad merces eum accepisse: eg̃ ꝓposita actione ꝓ¬
tbare : potuit. mercis grã eum accepisset. licet consũp¬
tiẽ ac lio nec ampliu̾ agẽ poterit quasi pec unirs

Expanded text:
 ipso iure locum non habet: neque enim potest habere locum tributoria in merce dominica. quod si non fuit institor domictio. Si a seruo tuo operas uicarii eici meae institorem fecero isque tibi mercem vendiderit, emptio est: nam cum dominus a servo emit, est emptio, licet non sit dominus obligatus, usque adeo, ut etiam pro emptore et possiIulianus libro undecimo digestorum. et ideo utilis institoria actio aduersus me tibi competet, mihi uero aduersus te uel de peculio dispensatoris, si ex conducto agere uelim, uel de peculio uicarii, quod ei mercem uendendam mandauerim: pretiumque, quo emisti, in rem tuam uersum uideri poleariae praepositum Arelate, eundem et mutuis pecuniis accipiendis: acceperat mutuam pecuniam: putans creditor ad merces eum accepisse egit proposita actione: probare non potuit mercis gratia eum accepisse. licet consumpta est actio nec amplius agere poterit, quasi pecuniis
Abbreviated transcription (Latin):
filios. uł seruo uł seruã SSi tam̃ seruus peculiaris uo¬
lente filit familias incuĩ petulio erat . uł seruꝰ uicari¬
eĩ nauẽ excercuit. pat̃. dñs ue qui uoluntatẽ non
accomodauit dũ taxat de peculio tenebitur. s filuis
ipse in solidũ. plane. si uoluntate dñi. uł patri exer¬
ceat insolidum tebuntur: ⁊ p̃tea ⁊ filius sir ipse
uoluntatẽ accõmodauit in solidũ erit obligatus.
¶quĩ quã aũt sicum magistro eiꝰ gestũ sit dũ taxat
polliceatur p̃tor actionẽ. tm̃ uilianus q̃q scripsit
ctiam sicũ ipso excercitore sit contractum pat᷑ dñs
ue in solidum tebitursħ actio ex ꝑsona magistun
excersitorẽ dabitur. ⁊ ido sicũ utro eoꝵ actũ ẽ
cũ alt̾ro agi non potẽ. s si ꝗd sit solutũ si quidẽ a
magistro ipso uire minuitur obligacio. ssi ab ex¬
uẽ excerteant cũ quolibet eoꝵ in solidũ agi potẽ:
Gaius lib̾ nono adedictũ ꝓiũn.Ne ͥ plures adũs ario

Expanded text:
filias uel seruos uel seruas. Si tamen seruus peculiaris uolente filio familias in cuius peculio erat, uel seruo uicarieius nauem exercuit, pater dominusue, qui uoluntatem non accommodauit, dumtaxat de peculio tenebitur, sed filius ipse in solidum. plane si uoluntate domini uel patris exerceant, in solidum tenebuntur et praeterea et filius, si et ipse uoluntatem accommodauit, in solidum erit obligatus. Quamquam autem, si cum magistro eius gestum sit, dumtaxat polliceatur praetor actionem, tamen, ut Iulianus quoque scribsit, etiamsi cum ipslidum tenebitur. Haec actio ex persona magistri in exercitorem dabitur, et ideo, si cum utro eorum actum est, cum altero agi non potest. sed si quid sit solutum, si quidem a magistro, ipso iure minuitur obligatio: sed et si ab exuem exerceant, cum quolibet eorum in solidum agi potest, 2 Gaius libro non ad edictum
Abbreviated transcription (Latin):
ac tiõe defficietur. ipsum tam̃ institorẽ uł dñm eiꝰ con¬
uenire poterit uł mandatt uł inegocior gestor. marcellũ
aũt ait. debe dari actionẽ ei qui institorẽ p̃posuit in
sim̃o alit̃ rem suã seruare non potẽ.
Upranus lib xxx ad edictũ Inscitor ppellatus ẽ exeo qđ
negocio gerendo instet. nec multũ fac̃ tab̾nȩ sit p̃positus ⁊¬
ancuilibet ali negotiation.¬

Expanded text:
num eius convenire poterit vel mandati vel negotiorum gestorum. Marcellus autem ait debere dari actionem ei qui institorem praeposuit isi modo aliter rem suam servare non potest. auo ad edictum. Institor appellatus est ex eo, quod negotio gerendo instet: nec multum facit, tabernae sit praepositus an cuilibet alii negotiation
Abbreviated transcription (Latin):
arores factȩ sunt. duȩ aũt collacionis sunt. indu¬
are utrumq onus pati nondebet. s hic uideamus
uipsi conferri oporteat. quid enĩ int̃ eitctasres
ortet. qui de teriores ꝓpt̃ iactum res habe ceꝑit. ħ
lucionis consorcio non sartitur ꝑ eos qui mercessuas
iusragio lib̾.iuerunt. Niniꝰui equitatẽ tc dniti pla
ecũ uctus remedio ceteris in cõmuni ꝑrculo salui
ucmsulptũ ẽ Parbore cessa ut nauis cũ mercib
n possit. equitas contribucionis habbit locũ:
te depssa ictu fluminis de ustis armam̃tis ⁊ arbore
ntẽna hippomẽ delita ẽ ibiq tu multuariis arma¬
q̃ ad p̾sens comparatis hostrã nauigauit. ⁊ onuꝰ in¬
egrũ peulit. q̃sitũ ẽ an hii quoꝵꝰ gnus fuit naute¬

Expanded text:
deteriores factae sunt, duo autem collationis sunt. indudeteriores factae sunt, duo autem collationis sunt. indubitate utrumque onus pati non debet: sed hic uideamus, num et ipsi conferre oporteat. quid enim interest iactataoportet, qui deteriores propter iactum res habere coepericollationis consortio non sarcitur per eos, qui merces suas naufragio liberaverunt: nam huius aequitatem tunc admitti placuit, cum iactus remedio ceteris in communi periculo salva navi consultum est. Arbore caesa, ut navis cum mercibus liberari possit, aequitas contributionis habebit locum. state depressa ictu fulminis deustis armamentis et arbore et antemna Hipponem delata est ibique tumultuariis armamentis ad praesens comparatis Ostiam nauigauit et onus integrum pertulit: quaesitum est, an hi, quorum onus fuit, naut
Abbreviated transcription (Latin):
icũt ad bnera snabiles: itẽ quedã fluui ⁊ capaces.
dmare non sufficiente i.¶ Si plures sint magistri ñ
uisis officias ꝗcũq cũ uno gestum erit obligabit
uertitorẽ. si diuisis ut alt̾ locando. alt̃ exigendo ꝓ
uiꝰq officio obligabitur excercitor. s ⁊ sic p̃posuit
⁊ plerumq faciunt ne alt̾ sine alt̾o quid gerat : ꝗ c̃¬
cixit cum un̾osibi imputalut.¶excercitorẽ aũ eũ
icimus ad obuẽtiones. ⁊ reddit̾ om̃s ꝑueniunt siue

Expanded text:
raiciunt ad onera inhabiles, item quaedam fluuii capaces raiciunt ad onera inhabiles, item quaedam fluuii capaces ad mare non sufficientes. Si plures sint magistri non diuisis officiis, quodcumque cum uno gestum erit, obligabit exercitorem: si diuisis, ut alter locando, alter exigendo, pro cuiusque officio obligabitur exercitor. Sed et si sic praeposuit, ut plerique faciunt, ne alter sine altero quid gerat, qui contraxit cum uno sibi imputabit. Exercitorem autem eum dicimus, ad quem obuentiones et reditus omnes perueniunt, siue
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionẽ pedius ꝓbat. s si in p̃ciis rerume p¬
t& fefellit magister excerscitoris eritdãpnimmt
creditoris: s si ab alio mutuatꝰ lib auits eu ꝗi
lauis reffectionẽ crediderat: puto etiã huic dan¬
am actionẽ: quasi in nauẽ crediderit ¶igit᷑ ppo¬
mo certã legẽ dat contrahentib quart sicͥm ẜ¬
locet.ꝙ forte ipse locauerat. non tenebitur
acer sitor si magister locauerit. uł si ad locandũ.
tintũ ñ ad exigendũ. idem erit dicendũ. aut si ad
ee ut uet torib locet ñ ut mercib nauẽ p̃stet. uł¬
nt̃ modũ eg̃ssus non obligauit excercitorẽ. s si ũ
ertis mercib eam locet p̃positum ẽ. puta legumini
mnabe. ille marmorib uł alia materra locauit.
icendum erit non teneri: quȩdã enĩ naues hone¬
iandare scio ne uectores reciprant. ⁊ sic ut c̃ta
egione: ⁊ certo mari nego ciẽtur. ut ettȩ s̃ naues q̃
fundensuũ. accassropa uł ad irrachio uettores t¬

Expanded text:
distinctionem Pedius probat. Sed et si in pretiis rerum m fefellit magister, exercitoris erit damnum, non creditoris. Sed si ab alio mutuatus liberauit eum, qui in nauis refectionem crediderat, puto etiam huic dandam actionem, quasi in nauem crediderit. Igitur praepositio certam legem da‹t› contrahentibus. quare si eum prae non ut locet quod forte ipse locauerat, non tenebitur exercitor, si magister locauerit: uel si ad locandum tantum, non ad exigendum, idem erit dicendum: aut si ad hoc, ut uectoribus locet, non ut mercibus nauem praestet, ucontra, modum egressus non obligabit exercitorem: sed et si ut certis mercibus eam locet, praepositus est, puta legumininabae, ille marmoribus uel alia materia locauit, dicendum erit non teneri. quaedam enim naues onemandare scio, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt naues, quae Brundisium a Cassiopa uel a Dyrrachio uectores t
Abbreviated transcription (Latin):
h edictum quo minus cũ magistro agt̃ possit. hienĩ edic¬
to non transfertur actio s adicitio ssiunus ex pius excerci¬
torib cũ magistro naues contraxerie. agẽ cũ aliis excer
citorib poterit:
Paulus lib̾ ui. breuis edicti SSi seruus nõ uoluntate dĩ
niuẽ expercũit. si sciente eo quasi tributor ia. si ignorã¬
te de peculio actio dabit . ssi cõmunis seruus uoluntate do¬
minoꝵ excerceat nauẽ in singulos diri debebit in solidũ
ret petunũ in reffectionẽ nauis ce consumptã. R.
creditorẽ utilit̃ ac turũ. sicũ pecunia crederetur ni¬

Expanded text:
hoc edictum, quo minus cum magistro agere possit: hoc enim edichoc edictum, quo minus cum magistro agere possit: hoc enim edicto non transfertur actio, sed adicitur. Si unus ex his exercitoribus cum magistro nauis contraxerit, agere cum aliis exercitoribus poterit. 6 Paulus libro sexto breuium. Si seruus non uoluntate domini nauem exercuerit, si sciente eo, quasi tributoria, si ignorante, de peculio actio dabitur. Si communis seruus uoluntate dominorum exerceat nauem, in singulos dari debebit in solidum ret pecuniam in refectionem nauis esse consumptam. respondit creditorem utilit
Abbreviated transcription (Latin):
comparac lonẽ. cui enĩende seruus sit p̃positus.⁊ suf¬
sicere si inb credidte. non etiã llud exigendũ. ut ipse
curam suscipiat. in hac re peccunũ errogdã ẽe R¬
merciũ factus ẽ oñiũ contribucione siritur .q ꝓ
oñibus ditum ẽ¬
Is ia libtxriiii ad edic. Se liborante ñ aue ucto
tus e. amissa perciũ domini simerces uehendir
rint. ex locito cũ mugistro niuis agẽ debenti de ind
reliquas quoꝵ merces saluȩ sunt ex conductorut de¬
coꝵ maerces retmeit donec portionẽ. dãpni p̃ste
rsi etineat merces migistr̃ ultro ex locato hibis
ẽ ac tionẽ cũ uet toribi quid enĩ siuec tores sur
nullas sarc inas haoñt . pline cõmadius ẽ si sint retim
easi at si noni totimꝰ nauẽ condurerãt ex conduob
sic̃ uec tores qui loci nauẽ conduxerit ex conducs
qui ꝓpt̃ amissas res alioꝵ consecuti sunt ut meras
saluas haberent ssi conseruatis mercb: deterior fac
snauis. aut siquid ȩxarmũit. nulla faciendi ẽ colla

Expanded text:
ationem, cui emendae seruus sit praepositus, et sufficere, si in hoc crediderit, non etiam illud exigendum, ut ipse curam suscipiat, an in hanc rem pecunia erogamercium factus est, omnium contributione sarciatur quod pro omnibus datum ensimo quarto ad edictum. Si laborante naue iactus factus est, amissarum mercium domini, si merces uehendas locauerant, ex locato ‹c›um magistro nauis agere debent: is deinde cum reliquis, quorum merces saluae sunt, ex cuectorum merces retineat, donec portionem damni praesi retineat merces magister, ultro ex locato habiturus est actionem cum uectoribus: quid enim si uectores sint, qui nullas sarcinas habeant? plane commodius est, si sint, retinere eas. at si non totam nauem conduxerit, ex conducto aget, sicut uectores, qui loca in nauem conduxerunt: qui propter amissas res aliorum consecuti sunt, ut merces suas saluas haberent. Si conseruatis mercibus deterior facta sit nauis aut si quid exarmauerit, nulla facienda est collatio,
Abbreviated transcription (Latin):
tum : dolum. noce debere. dño. neq pomponius du¬
bitit. nec nos dubitamus Pruicarius serui mẽi nego¬
c̃utiꝰ si quidẽ me sciente ⁊ tributoria tenebor.s
me ignorante ordinario sciente. de pecculio eiꝰ actio¬
nẽ dandam pomponius lib sȩxagesimo scripsit. uec
deducendum ex uicari petulio ꝙ ordinario debt᷑.
cũ idꝙ micb debetur deducatur . s siut̃q scierimꝰ
⁊tributoriam: depecculio ac tionẽ. competẽ ait. tri¬

Expanded text:
ebere domino neque Pomponius dubitat nec nos dubitamus. Si vicarius servi mei negotietur, si quidem me sciente, tributoria tenebor, si me ignorante, ordinario sciente, de peculio eius actionem dandam Pomponius libro sexagensimo scripsit, nec deducendum ex vicarii peculio, quod ordinario debetur, cum id quod mihi debetur deducatur. sed si uterque scierimus, et tributoriam et de peculio actionem competere ait, tri
Abbreviated transcription (Latin):
Vlprnus li xxuii. adedictũ. Qucũq igitur negocio
p̃positus sit institor recte appellabitur. nã ⁊ seruius lib̵
i adbrutum ait siquid cũ insulario gestũ sit: uł eo
quẽ quis edifficio p̃posuit uł frum̃to: emendo in soli¬
dũ eũ teneri. labeo q̃q scribit asiquis pecuniis fene¬
randis agris colendis mercaturis. redempturisq faci
quis seruũ p̃positũ nõe eiꝰ tenebitur ẜ enã eos instito¬
res dicendos placuit. quib uestari i.ł lintearii dant
uestẽ circumferendã ⁊ distrahendam quos uulgo cir¬
citores appellamus .s ⁊ muliones ꝗs ꝓpͥe institores ap¬
pellet. itẽ fullonũ ⁊ sarciatoꝵ p̃positus. stabular ui
q̃q loco institoꝵ habndi sunt. sy isi tabnariu seruũ
suũ ꝑegre mitteret ad merces comparandas. ⁊ sibi mi¬
tendas loco institatoris. habendũ labeo scripsit. Idẽ
pollicttorẽ habuit hisq mortuũ spoluuerit danda m
cũ quasi institoriã actionẽ. quãuis & furti nin uiri¬

Expanded text:
nsimo octauo ad edictum. Cuicumque igitur negotio praepositus sit, institor recte appellabitur. Nam et Seruius libro primo ad Brutum ait, si quid cum insulario gestum sit uel eo, quem quis aedificio praeposuit uel frumento coemendo, in solidum eum teneri. Labeo quoque scripsit, si quis pecuniis faenerandis, agris colendis, mercaturis redempturisque faciquis seruum praepositum, nomine eius tenebitur. sed etiam eos institores dicendos placuit, quibus uestiarii uel lintearii dant uestem circumferendam et distrahendam, quos uolgo circitores appellamus. Sed et muliones quis proprie institores appellet, Item fullonum et sarcinatorum praepositus. stabularii quoque loco institorum habendi sunt. Sed et si tabernarius seruum suum peregre mitteret ad merces comparandas et sibi mittendas, loco institoris habendum Labeo scripsit. Idem orem habuerit isque mortuum spoliauerit, dandam in eum quasi institoriam actionem, quamuis et furti et iniuri
Abbreviated transcription (Latin):
isirẽ ꝑmisit er itadirt sum s tener debett scum
sullo peregre ꝓficiscens ragisset ut discipulis suis quib:¬
tabernã instructam tradiderat imꝑaret pt̾ cui ꝓfec ti¬
onẽ uestim̃ta discrpuliꝰs accepisset: ⁊ sugisset.: fullonẽ nõ
teneri.si quasi ꝓcurator fuit relictus. Sinuo quasi m¬
stitor teneri eum plane si ad firmauerit m rec te me
credere oꝑarus suis nõ institoria. s ex locato tenebit᷑
Non tam̃ om̃e ꝙ cũ institore regitar obligat eũ ꝗ p̃po¬
suit Proinde si p̃posuit ad merciũ distractione tene¬
bor nõe eiꝰ exempto actionẽ. Itẽ si forte ad em̃dũ eiun
p̃posuero tenebor dum taxat exuendito. b neq si ad e¬
indũ. ille uendiderit. neq si aduendendũ ille emer
debebit teneri. idq cassuis ꝓbit. ẜsi petuniã quis credide¬
rit institori ad emendas mertes p̃posito locꝰ ẽ institore
idẽq si ad pensionẽ ꝓtabna exsoluendã. ꝙ ita uerum
Aoputo nĩ ꝓhibitus fũit mutuar Si ei que aduendendũ

Expanded text:
m fullo peregre proficiscens rogasset, ut discipulis suis, quibtabernam instructam tradiderat, imperaret, post cuius profectionem uestimenta discipulus accepisset et fugisset, fullonem non teneri, si quasi procurator fuit relictus: sin uero quasi institor, teneri eum. plane si adfirmauerit mihi recte me credere operariis suis, non institoria, sed ex locato tenebitur. Non tamen omne, quod cum institore geritur, obligat eusuit. Proinde si praeposui ad mercium distractionem, tenebor nomine eius ex empto actione: item si forte ad emendum eum praeposuero, tenebor dumtaxat ex uendito: sed neque si ad emendum, et ille uendiderit, neque si ad uendendum, et ille emerit, debebit teneri, idque Cassius probat. Sed si pecuniam quis crediderit institori ad emendas merces praeposito, locus est institoriae, idemque et si ad pensionem pro taberna exsoluendam: quod ita uerum puto, nisi prohibitus fuit mutuari. Si ei, quem ad uendendum
Abbreviated transcription (Latin):
pudt us seenĩce uestis ususstuc tas legatur uł anuli auirei ⁊
iltiuis apparatus alibi quã inscenta nõ utetur san ⁊ laca¬
e possit uidendũ ẽ ⁊ puto locaturũ ⁊ licet testator cõmo¬
lnre nõ locare suerit solitus tam̃ ipsũ fruc tuariũ locitu¬
nan tã senicã qua fa̾nebrem uestemsppractate. dñs nde
bbit im pedire fructuariũ. itautentẽ nedetior ẽ eiꝰ con¬
dcione faciat de quib dam plane dubitatur sicũ uti ꝓbi¬
beit anure is faciat ut puta do lȩis si forte fundiusus sra¬
dus sit legatus ⁊ putant quidã ⁊ sideffossa sint ut phiben¬
dum ide prrserais ⁊ incuppis inicadis ⁊amphoris putant
u Iẽ inipetulantib si domus usufructus legetur. siego puto
Elsit conttaria uoluntas etiã instrumtum fundiut donuꝰ
ontiser i ¶ẜ nec seruitutẽ impone fundo potẽ ꝓprietarũ.
net amitte seruitutẽ: ad quirere plane seruitutẽ eum
posse. etiam in uito fructuario uilianus scripsit. quib c̃seq̃¬

Expanded text:
 scaenicae uestis usus fructus legetur uel aulaei uel alterius apparatus, alibi quam in scaena non utetur. sed an et locare possit, uidendum est: et puto locaturum, et licet testator commodare, non locare fuerit solitus, tamen ipsum fructuarium locaturum tam scaenicam quam funebrem uestem. Proprietatis dominus non debebit impedire fructuarium ita utentem, ne deteriorem eius condicionem faciat. de quibusdam plane dubitatur, si eum uti prohibeat, an iure id faciat: ut puta doleis, si forte fundi usus fructus sit legatus, et putant quidam, etsi defossa sint, uti prohibendum: idem et in seriis et in cuppis et in caego puto, nisi sit contraria uoluntas, etiam instrumentum fundi uel domus contineri. Sed nec seruitutem imponere fundo potest proprietarius nec amittere seruitutem: adquirere plane seruitutem posse etiam invito fructuario Iulianus scripsit. quibus consequ
Abbreviated transcription (Latin):
pete hẽ dĩosimeo homine quẽ tibi redibiturus essẽ dãpnũ
in iurza datũ ẽẽt. Iuliañ ait.legis aquiliȩ ac tionẽ in cõpett
seruũ an ei compenit aꝗliȩ ac tioae inagis infictũ ac tuet¬
dandaseũ cuinestuñta com̃ odita sunt. n posse si scissa fuĩnt
usuarius legis aquilie ac tionẽ hubet uulianꝰ tractat. d̾o ego¬
puto melius utile uidiciũ ex hac causa dandũ.¬
Paulũ libro x ad sabinũ. Sed sippͥetatis dns uulneraũit se hi¬
ruũ. uł occide. in qͦ ususfruct᷑ iĩs ẽ: danda ẽ michi ad excẽ pi¬

Expanded text:
 in eo homine, quem tibi redhibiturus essem, damnum iniuria datum esset, Iulianus ait legis Aquiliae actionem mihi competere seruudanda. Eum, cui uestimenta commodata sunt, non posse, si scissa fuerintusuarius legis Aquiliae actionem haberet, Iulianus tractat: et egoputo melius utile iudicium ex hac causa danPaulus libro decimo ad Sabinum. Sed et si proprietatis dominus uulnerauerit seruum uel occideri
Abbreviated transcription (Latin):
scribit ¶diquas undex sit arbitriũ recipt ei rerde qua
Iudex ẽ. inuẽ se compmutti ube ꝓhibẽtur. lige u¬
lia n sententiam dixerit. nonẽ danda penȩ ꝑsecucio
¶ dt̃ ailii qui nõ coguntur seitiam dicere.
ut puta si sordes aut tur¬
pitudo manifesta sit uilianus ait. Si eum fm auerunt
litigatores ñ oñi mõ p̃torẽ dete: cum excusare. s causi
cognita. Idẽ ait. nsi spretita auctoritate ciꝰs adiudi

Expanded text:
scribit. Si quis iudex sit, arbitrium recipere eius rei, de qua iudex est, inue se compromitti iubere prohibetur lege Iulia: et si sententiam dixerit, non est dand‹a› poenae persecutio. Sunt et alii, qui non coguntur sententiam dicere, ut puta si sordes aut turpitudo arbitri manifesta sit. Iulianus ait, si eum infamauerunt litigatores, non omnimodo praetorem debere eum excusare, sed causa cognita. Idem et si spreta auctoritate