comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ontra si scapha cum parte merciũ silua ẽ nauis ꝑi
Uirtus intributũ naue salua uenit sSsi nauis q̃
qestate iactu merciũ uniꝰ mercatoris leuata¬
÷ nũ merces in nauigacione leuandȩ nauis causa iac
IN nercib purinatores extractȩ sunt. eoꝵ enĩ merts
ensuit uidi seruandę nauis causa iactae ẽẽ. quȩ ꝑiit.
ũt iactus de naue fac tusẽ ⁊ alicui res quȩ in naui
frre debere p̃cio p̃senteni rerum. ataq ũbi gr̃a siui¬
te tm̃ dici etiam ill& sentencia distinguentib nobe
tenores ex qua causa factae sunt. idẽ utrũ ꝓpt̃ rae
nudatis reb dãpnũ setutum ẽ. anũo alia ex causa. uł
ꝙ alicubi ucebunt merces i angulo z aliquo ⁊ unda
metiauit. Ec̃ enĩ conferre debebitꝰ. in ex priore causi
llacionis onus pati non debet. quia iactus etiã hunc le
sunt. si distuictio subtilior adhibenda ẽ ꝗd plussit.
ussus ẽ reliquũ conferre debeat: quid ergo si plꝰ
idipo erit quã incollacione. ut puta .x. aureis res

Expanded text:
ontra si scapha cum parte mercium salua est, nauis piactus in tributum naue salua uenit.Sed si nauis, quae in tempestate iactu mercium unius mercatoris leuatacuius merces in nauigatione leuandae nauis causa iactis mercibus per urinatores extractae sunt: eorum enim merces non possunt uideri seruandae nauis causa iactae esse, quae perit.Cum autem iactus de naue factus est et alicuius res, quae in naui conferre debere pretio praesente rerum: itaque uerb‹i› gratia si uiecem. potest tamen dici etiam illa sententia distinguentibus nobis, deteriores ex qua causa factae sunt, id est utrum propter iacta nudatis rebus damnum secutum est an uero alia ex causa, ueluti quod alicubi iacebant merces in angulo aliquo et unda penetrauit. tunc enim conferre debebit: an ex priore causa collationis onus pati non debet, quia iactus etiam hunc laesunt? sed distinctio suptilior adhibenda est, quid plus sit, in  si plus in damno erit quam in collatione? ut puta decem aureis res
Abbreviated transcription (Latin):
h edictum quo minus cũ magistro agt̃ possit. hienĩ edic¬
to non transfertur actio s adicitio ssiunus ex pius excerci¬
torib cũ magistro naues contraxerie. agẽ cũ aliis excer
citorib poterit:
Paulus lib̾ ui. breuis edicti SSi seruus nõ uoluntate dĩ
niuẽ expercũit. si sciente eo quasi tributor ia. si ignorã¬
te de peculio actio dabit . ssi cõmunis seruus uoluntate do¬
minoꝵ excerceat nauẽ in singulos diri debebit in solidũ
atiuit se in refectionẽ nauis eam accepisse. qͣsitũ ẽ anñ
ret petunũ in reffectionẽ nauis ce consumptã. R.
creditorẽ utilit̃ ac turũ. sicũ pecunia crederetur ni¬

Expanded text:
hoc edictum, quo minus cum magistro agere possit: hoc enim edichoc edictum, quo minus cum magistro agere possit: hoc enim edicto non transfertur actio, sed adicitur.Si unus ex his exercitoribus cum magistro nauis contraxerit, agere cum aliis exercitoribus poterit. 6 Paulus libro sexto breuium. Si seruus non uoluntate domini nauem exercuerit, si sciente eo, quasi tributoria, si ignorante, de peculio actio dabitur. Si communis seruus uoluntate dominorum exerceat nauem, in singulos dari debebit in solidum cauit se in refectionem nauis eam accepisse: quaesitum est, aret pecuniam in refectionem nauis esse consumptam. respondit creditorem utilit
Abbreviated transcription (Latin):
exerscitorib : plane siunius ex oñib uoluntite excerc¬
cuit in solidũ ille tenebitur ⁊ ido puto⁊ insuꝑrore cisu ĩ
solidũ om̃s tener i sse seruussit qui nauẽ excercuit uolũ¬
tate dñi  alie natus fũit nichilominus his qui cũ alie¬
uus qui uoluntite dñi excercuit decessit. etim peꝰ annũ
dabitur ħ actio quã uis de pecculo ultra innũ ñ tenetur.
sit magistrũ nauis habas. ñ qq inte eompeet sictio siꝗd
cũ eo contratero idẽ ẽ si cominunis seruus nob̶ erto exQo¬
cito tim̃ metũ agss. ꝙͥ opas seri gnez.condurery. quia⁊ s
cũ alio contraxisset ageres metũ. ut ac tiones quas eo nõe hi¬
bui tib p̃starẽ. que ad modũ cũ lib̾o siquidẽ cenduxisses ex ꝑx¬
eresꝙ si griuatite opȩ fuerint maindati agesctẽ si seruuo
nis nauẽ excercebit ⁊ cum magistro ei contraxero nichil
obstabit quo minus adũsus magistrũ exprar. ac timẽq mi
uł iure ciuili: uł onerario competit. Nam ⁊ciu alitñ obste

Expanded text:
exercitoribus. plane si unius ex omnibus uoluntate excuit, in solidum ille tenebitur, et ideo puto et in superiore casu in solidum omnes teneri.Si seruus sit, qui nauem exercuit uoluntate domini, et alienatus fuerit, nihilo minus is qui eum alieuus, qui uoluntate domini exercuit, decessit, etiam post annum dabitur haec actio, quamuis de peculio ultra annum non detur. sit, magistrum nauis habeas, mihi quoque in te competit actio, si quid cum eo contraxero: idem est, si communis seruus nobis erit. ex locato tamen mecum ages, quod operas serui mei conduxeris, quia et si cum alio contraxisset, ageres mecum, ut actiones, quas eo nomine habui, tibi praestarem, quemadmodum cum libero, si quidem conduxisses, experieris: quod si gratuitae operae fuerint, mandati ages.Item si seruus meus nauem exercebit et cum magistrosus magistrum experiar actione, quae mihi uel iure ciuili uel honorario competit: nam et cuiuis alii non obstat
Abbreviated transcription (Latin):
comparac lonẽ. cui enĩende seruus sit p̃positus.⁊ suf¬
sicere si inb credidte. non etiã llud exigendũ. ut ipse
curam suscipiat. in hac re peccunũ errogdã ẽe R¬
merciũ factus ẽ oñiũ contribucione siritur .q ꝓ
oñibus ditum ẽ¬
tus e. amissa perciũ domini simerces uehendir
rint. ex locito cũ mugistro niuis agẽ debenti de ind
reliquas quoꝵ merces saluȩ sunt ex conductorut de¬
coꝵ maerces retmeit donec portionẽ. dãpni p̃ste
rsi etineat merces migistr̃ ultro ex locato hibis
ẽ ac tionẽ cũ uet toribi quid enĩ siuec tores sur
nullas sarc inas haoñt . pline cõmadius ẽ si sint retim
easi at si noni totimꝰ nauẽ condurerãt ex conduob
sic̃ uec tores qui loci nauẽ conduxerit ex conducs
qui ꝓpt̃ amissas res alioꝵ consecuti sunt ut meras
saluas haberent ssi conseruatis mercb: deterior fac
snauis. aut siquid ȩxarmũit. nulla faciendi ẽ colla
quia dissimilis eax rerũ causa sit quȩ nuus gra pe¬

Expanded text:
ationem, cui emendae seruus sit praepositus, et sufficere, si in hoc crediderit, non etiam illud exigendum, ut ipse curam suscipiat, an in hanc rem pecunia erogamercium factus est, omnium contributione sarciatur quod pro omnibus datum efactus est, amissarum mercium domini, si merces uehendas locauerant, ex locato ‹c›um magistro nauis agere debent: is deinde cum reliquis, quorum merces saluae sunt, ex cuectorum merces retineat, donec portionem damni praesi retineat merces magister, ultro ex locato habiturus est actionem cum uectoribus: quid enim si uectores sint, qui nullas sarcinas habeant? plane commodius est, si sint, retinere eas. at si non totam nauem conduxerit, ex conducto aget, sicut uectores, qui loca in nauem conduxerunt: qui propter amissas res aliorum consecuti sunt, ut merces suas saluas haberent. Si conseruatis mercibus deterior facta sit nauis aut si quid exarmauerit, nulla facienda est collatio, quia dissimilis earum rerum causa sit, quae nauis gra
Abbreviated transcription (Latin):
saluȩ suntear quȩ amissȩ sunt prar solet. nec adra
ꝑtinet siꝰ quȩ ad missȩ sunt pluris uenire poterunt
sint s quanti uenire possunt seruaꝵ q̃q qui in mari
i seriuit non migis exstimacio facienda ẽ quã siꝗ¬
in naue detesserint. uit aliqui icse p̃cipitauerut. su
ex uec torib soluendo non sit. hoc detrim̃tũ magistr
uis ñ erit. nec cnum fortunas cuiꝰq niuta excutera
betssi res quȩ acte sunt appar ueruit. ex honcratuo
lacio ꝙ ñ iam contribũcro facta sit. tc̃ hi⁊ qui solu
agent ex locito cum magistro ut his ex conducto ex¬
itur .⁊ꝙ ex egerit reddat Pres uũt racta dñi m anca¬

Expanded text:
saluae sunt et earum quae amissae sunt praestari solet, nec ad rem pertinet, si hae quae amissae sunt pluris ueniri poterunt,sint, sed quanti uenire possunt.Seruorum quoque qui in mare perierunt non magis aestimatio facienda ein naue decesserint aut aliqui sese praecipitauerint.Si quis ex uectoribus soluendo non sit, hoc detrimentum magistri nauis non erit: nec enim fortunas cuiusque nauta excutere debet.Si res quae iactae sunt apparuerint, exoneratur collatio: quod si iam contributio facta sit, tunc hi qui soluerint agent ex locato cum magistro, ut is ex conducto experiatur et quod exegerit reddat.Res autem iacta domini ma
Abbreviated transcription (Latin):
denario mille. quo denario uob numerare. debeho p̾die
halendas maias. quesitum ẽ lucio ticio defuncto sine iñdo
bonis cr uenditis an ex epistola iure. donueniri t̾mi nalis
possit. R nec uire. his uerbis obligitu. uetꝰ equitatẽ con¬
ueniendi eum suꝑ ẽe. cum hic institoriꝰ officrio ad fidẽ
quin inserui contractib pͥulegiã ht̃. quippe cũde pec¬
culi dum tarat teneatur. cuiꝰ pecculii exstimacro deduc¬
to ꝙ dño debetur fit tam si scierit scruum pecculuri
merce negociari. uelut exstraneus creditor. ex ħ edicto
in tributum uocaturslaet merci appellacio angustior sit
getutiones porigẽndũ edic tum sfeculiarẽ aũt mercẽ¬

Expanded text:
denarios mille, quos denarios uobis numerare debebo pridie denarios mille, quos denarios uobis numerare debebo pridie kalendas Maias.' quaesitum est, Lucio Titio defuncto sine herede bonis eius uenditis an ex epistula iure conueniri Terminalis possit. respondit nec iure his uerbis obligatum nec aequitatem conueniendi eum superesse, cum id institoris officio ad fidem quin in serui contractibus priuilegium habet quippe cum de peculio dumtaxat teneatur, cuius peculii aestimatio deducto quod domino debetur fit, tamen, si scierit seruum peculiari merce negotiari, uelut extraneus creditor ex hoc edicto in tributum uocatur.Licet mercis appellatio angustior sit, gotiationes porrigendum edictum.Peculiarem autem merce
Abbreviated transcription (Latin):
curator soluendo sit qui stipulanti peccuniã ꝓmisitssi
dñs qui seruũ institorẽ ap̃ m̃sam peccuniis accipren¬
dis habuit. pt̾ lib̾tatẽ quoq ditam. idẽ ꝑ libͥtum negaciũ
excertuit: uirietate strac łus non mutabitur. ꝑiculi ciũ¬
sas tabnȩ p̃positus apatre filius merciũ ciusa mutuã
peccuniã accipit. ꝓeo piter sideiussit. etum institor ia
ab eo petereti: cum acceptę peccuniȩ spẽm sidẽiu¬
bendo negoro tabnȩ miscuertesseruus peccuniis tã¬
aut̃ ꝓeo qui peccunuim fencrauit ꝑlegacionẽ aliap¬
msit ad ũo recte petetur cui peccunie credite contͣ
cum qui delegauit actioquesiti ẽ.
Sceuola lib .i. digestor. Iucius ticiꝰ m̃se nũmulariȩ
quã excerachat hubutt liłtum ppositum. hisgaro se¬
io cauit in ħ ũba ħtuui u tͥminalis rem agens hoc tabigs
felicis domicio felici salutẽ. habes penes insã patronꝰ mer

Expanded text:
rocurator soluendo sit, qui stipulanti pecuniam promisit.Si rocurator soluendo sit, qui stipulanti pecuniam promisit.Si dominus, qui seruum institorem apud mensam pecuniis accipiendis habuit, post libertatem quoque datam idem per libertum negotium exercuit, uarietate status non mutabitur periculi causa.Tabernae praepositus a patre filius mercium causa mutuam pecuniam accepit: pro eo pater fideiussit: etiam institoria ab eo petetur, cum acceptae pecuniae speciem fideiubendo negotio tabernae miscuerit.Seruus pecuniis tan eo, qui pecuniam faenerauit, per delegationem alii promisit, a domino recte petetur, cui pecuniae creditae contra eum qui delegauit actio quaesita est. 20 Scaeuola libro quinto digestorum.Lucius Titius mensae nummulariae quam exercebat habuit libertum praepositum: is Gaio Seio cauit in haec uerba: 'Octauius Terminalis rem agens Octauii Felicis Domitio Felici salutem. habes penes mensam patroni mei
Abbreviated transcription (Latin):
stat. dandã eẽ actionẽ etĩ põponiu̾ scripsit. ñ enĩ im¬
putandũ ẽ er qui sciens dñm̃ detessisse cũ institore
excercentẽ mercẽ contrahitiꝓculus ait. si de nuncu¬
uero tib ne seruo ame p̃posito crederes exceptionẽ
dandam. si ille illi nonde nunciauentne illi seruo cre¬
deret. ẜsi exeo contrac tũ pecculiũ hãt. aut in rẽ me¬
ã uersum sit. net uelim quo locaplecior sim solueren:
Dreplicari de dolo malo oportet. nam uidi me dolũ ma¬
lum facere qui ex aliena iac tura lucrum querã sex huc
causa ctiam condici posse uerum ẽ.
Idẽ lib̵ singulari de uaruis lec tionib Institorẽ: ꝗ tab¬
ne: locoue ad em̃dum: uendendum ue p̃ponitur. quiq
asine loco ad eundẽ ac tum p̃ponaͥtur:
Papinianus li iii. responsoꝵ. In eum qui mutius acci¬
prendis peccuniis ꝓcuratorẽ p̃posuit. utilis ad excẽplũ
institoriȩ dabitur ac no ꝙequȩ faciendum erit. sip¬

Expanded text:
am esse actionem etiam Pomponius scripsit: non enim imam esse actionem etiam Pomponius scripsit: non enim imputandum est ei, qui sciens dominum decessisse cum institore exercente mercem contrahat.Proculus ait, si denuntiauero tibi, ne seruo a me praeposito crederes, exceptionem dandam: 'si ille illi non denuntiauerit, ne illi seruo crederet'. sed si ex eo contractu peculium habeat aut in rem meam uersum sit nec uelim quo locupletior sim soluere, replicari de dolo malo oportet: nam uideri me dolum malum facere, qui ex aliena iactura lucrum quaeram.Ex hac causa etiam condici posse uerum est. 18 Idem libro singulari de uariis lectionibus.Institor est, qui tabernae locoue ad emendum uendendumue praeponitur quique sine loco ad eundem actum praeponitur. 19 Papinianus libro tertio responsorum.In eum, qui mutuis accipiendis pecuniis procuratorem praeposuit, utilis ad exemplum institoriae dabitur actio: quod aeque faciendum erit et si p
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus liħxxii. adedictum. Si cũ u̾lico alicuiꝰ cõtra¬
ctũs sit non ditur indñm actio. quia uillicꝰ ꝓpt̃ fruc¬
tus pcrpiendos non ꝓpt̃ questũ p̃ponitur. sitam̃ uillicũ
distrahendis qͦq mercib p̃positum habuero. ñ erit ini¬
quũ excemplo iustitoriȩ actionẽ in me competere:
rta competit adũsus eũ qui p̃posuit. setiam redibito¬
Aria uł exstipulatu: duple. sipleue insolidũ ac tiodã
da ẽssiseruũ ticir institorẽ habueris uł tetũ ex hor
edicto uł cũ ticro exꝰ inferiorib edictis agẽ potero .s
si tũ cum eo contrahi uetuisti cumticio dum taxit
poteritłsi impubes patri habenti institutores hr̃s ex¬
stiterit. de inde cũ his contrictũ sũt dicendũ in pupl¬
llũ dare ac tionẽ ꝓpt̃ utilitatẽ ꝓmiscui usus. quẽ ad¬
modũ ubi pt̾ mortẽ tutorii cuiꝰ auctoritate institor
p̃positus ẽ cumeo contrahitursẽĩ contrãct certe qͣui an¬

Expanded text:
 nono ad edictum.Si cum uilico alicuius contractum sit, non datur in dominum actio, quia uilicus propter fructus percipiendos, non propter quaestum praeponitur. si tamen uilicum distrahendis quoque mercibus praepositum habuero, non erit iniquum exemplo institoriae actionem in me competere. ria competit aduersus eum qui praeposuit, sed etiam redhibitoria uel exda est.Si seruum Titii institorem habueris, uel tecum ex hoc edicto uel cum Titio ex inferioribus edictis agere potero. sed si tu cum eo contrahi uetuisti, cum Titio dumtaxat agi poterit.Si impubes patri habenti institores heres exstiterit, deinde cum his contractum fuerit, dicendum est in pupillum dari actionem propter utilitatem promiscui usus, quemadmodum ubi post mortem tutoris, cuius auctoritate institor praepositus est, cum eo contra hitur.Eius contractus certe nomin
Abbreviated transcription (Latin):
rauit debetur. ꝓsi ipsum quis ignorantẽ conuen̾it
q̃m de peculio conuenietur. de ducetur etiã id quod
scienti debetur. ⁊ quidẽ in solidũ nã ⁊ supre de pec¬
culio conuentus eẽt solidũ q ei debetur deduceret᷑.
uł furios scientẽ atutorem uł curatore in merce
pecculiari nego cietur. dolum quide tutoris uł cu¬
ratoris nocere pupillo uł furioso non debe. puto. nec
tutoris tributoria teneri. siquid ad eum ꝑuenerit.
idẽ ⁊ insurioso puto. quamuis põponius li̾ uiii epr¬
stolaꝵ. si soluendo tutor sit. exdolo eiꝰ pupillũ tener
si ciꝰ etitis sit ut dolicapax sit. efficere ut teneitur: qͣm¬
uis scientia eiꝰ non sufficit ad negocionẽ. ꝗd ergo e. sor¬
entia eiꝰ quide tutoris ⁊ curatoris debet facere. laũ
huic actioni. dolus aut quitenus noceat ostendi:¬

Expanded text:
rauit debetur. quod si ipsum quis ignorantem conuenerit, rauit debetur. quod si ipsum quis ignorantem conuenerit, quoniam de peculio conuenitur, deducetur etiam id quod scienti debetur et quidem in solidum: nam et si ipse de peculio conuentus esset, solidum quod ei deberetur deduel furiosi sciente tutore uel curatore in merce peculiari negotietur, dolum quidem tutoris uel curatoris nocere pupillo uel furioso non debere puto, nec tutoris tributoria teneri, si quid ad eum peruenerit: idem et in furioso puto. quamuis Pomponius libro octauo epistularum, si soluendo tutor sit, ex dolo eius pupillum teneri si eius aetatis sit, ut doli capax sit, efficere ut teneatur, quamuis scientia eius non sufficiat ad negotiationem. quid ergo est? scientia quidem tutoris et curatoris debet facere locum huic actioni: dolus autem quatenus noceat, ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
non sicuti pecculiũ accipimũ quippe pecculiũ de¬
ducto ꝙ dño debitur. accipitur. merx petulurre
ctum si nichil sit inpeculio. dñm tributoria obligat
iti demũ si scientẽ eo negotiabiti scientiam hic
ein accrpimũ. quȩ ht̃ ⁊ uoluntatẽ. s ut ego pritoñ
uoluntatẽ s paticnꝰtum non enĩ uelle debet dñs. t
ẜ nͣ nolle. si igitur scit ⁊ non ꝓtestatur ⁊ eͦntradic̃
teuebitur actione tributoriis Potestitis uerbum¬
ad om̃ẽ sexum. item ad om̃s qui funt alieno uiri sub¬
iet ti porrigendum erit. Non solum ad seruos ꝑtinc¬
bit tributoria actio. uerum ad eos qͦq qui nob̶ boni
fide seruiunt. sue lir. suie scrur alieni sunt. uł
inquib usum fructũ habemus.
pranus lib̾xxi. ad edictũ. Sed sꝙ seruus comu¬
nis sit.⁊ ambo scrant dñi. utrum libet ex illis dab¬
tur actio . ꝙsi alt̃ scit alt̃ ignortuit. in eum qui scit
dabitur acͣtio. deducetur tam̃ solidum ꝙ er ꝗ igno¬

Expanded text:
non sic uti peculium accipimus, quippe peculium deducto quod domino debetur accipitur, merx peculiaris, etiamsi nihil sit in peculio, dominum tributoria obligat, ita demum si sciente eo negotiabitur.Scientiam hic eam accipimus, quae habet et voluntatem, sed ut ego puto, non voluntatem, sed patientiam: non enim velle debet dominus, sed non nolle. si igitur scit et non protestatur et contra dicit, tenebitur actione tributoria. Potestad omnem sexum, item ad omnes, qui sunt alieno iuri subiecti, porrigendum erit. Non solum ad seruos pertinebit tributoria actio, uerum ad eos quoque, qui nobis bona fide seruiunt, siue liberi siue serui alieni sunt, uel in quibus usum fructum habemus, 2 nsimo nono ad edictum.Sed si seruus communis sit et ambo sciant domini, in utrumlibet ex illis dabitur actio: at si alter scit, alter ignorauit, in eum qui scit dabitur actio, deducetur tamen solidum quod ei qui igno
Abbreviated transcription (Latin):
dmare non sufficiente i.¶ Si plures sint magistri ñ
uisis officias ꝗcũq cũ uno gestum erit obligabit
uertitorẽ. si diuisis ut alt̾ locando. alt̃ exigendo ꝓ
uiꝰq officio obligabitur excercitor. s ⁊ sic p̃posuit
⁊ plerumq faciunt ne alt̾ sine alt̾o quid gerat : ꝗ c̃¬
cixit cum un̾osibi imputalut.¶excercitorẽ aũ eũ
icimus ad obuẽtiones. ⁊ reddit̾ om̃s ꝑueniunt siue

Expanded text:
ad mare non sufficientes. Si plures sint magistri non ad mare non sufficientes. Si plures sint magistri non diuisis officiis, quodcumque cum uno gestum erit, obligabit exercitorem: si diuisis, ut alter locando, alter exigendo, pro cuiusque officio obligabitur exercitor. Sed et si sic praeposuit, ut plerique faciunt, ne alter sine altero quid gerat, qui contraxit cum uno sibi imputabit. Exercitorem autem eum dicimus, ad quem obuentiones et reditus omnes perueniunt, siue
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionẽ pedius ꝓbat. s si in p̃ciis rerume p¬
t& fefellit magister excerscitoris eritdãpnimmt
creditoris: s si ab alio mutuatꝰ lib auits eu ꝗi
lauis reffectionẽ crediderat: puto etiã huic dan¬
am actionẽ: quasi in nauẽ crediderit ¶igit᷑ ppo¬
mo certã legẽ dat contrahentib quart sicͥm ẜ¬
locet.ꝙ forte ipse locauerat. non tenebitur
acer sitor si magister locauerit. uł si ad locandũ.
tintũ ñ ad exigendũ. idem erit dicendũ. aut si ad
ee ut uet torib locet ñ ut mercib nauẽ p̃stet. uł
nt̃ modũ eg̃ssus non obligauit excercitorẽ. s si ũ
ertis mercib eam locet p̃positum ẽ. puta legumini
mnabe. ille marmorib uł alia materra locauit.
icendum erit non teneri: quȩdã enĩ naues hone¬
iandare scio ne uectores reciprant. ⁊ sic ut c̃ta
egione: ⁊ certo mari nego ciẽtur. ut ettȩ s̃ naues q̃
icũt ad bnera snabiles: itẽ quedã fluui ⁊ capaces.

Expanded text:
distinctionem Pedius probat.Sed et si in pretiis rerum m fefellit magister, exercitoris erit damnum, non creditoris.Sed si ab alio mutuatus liberauit eum, qui in nauis refectionem crediderat, puto etiam huic dandam actionem, quasi in nauem crediderit.Igitur praepositio certam legem da‹t› contrahentibus. quare si eum prae non ut locet quod forte ipse locauerat, non tenebitur exercitor, si magister locauerit: uel si ad locandum tantum, non ad exigendum, idem erit dicendum: aut si ad hoc, ut vectoribus locet, non ut mercibus navem praestet, vel contra, modum egressus non obligabit exercitorem: sed et si ut certis mercibus eam locet, praepositus est, puta legumininabae, ille marmoribus uel alia materia locauit, dicendum erit non teneri. quaedam enim naues onemandare scio, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt naues, quae raiciunt ad onera inhabiles, item quaedam fluuii capaces
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ posuit. ẜ ⁊cũ quẽ magister ⁊ ħ consult̾ iulianꝰ
andũ ꝓpt̃ utilitatẽ sꝗd tm si sic magistrũ p̃¬
asuit ne aliũ ei liceret p̃ponere. in adhuc iuliani sẽ¬
enciã admitimus uidendum ẽ. finge enĩ ⁊ nõatĩ
enn phibuisse. neticio magistro utaris dicendũ
lae icciꝑe debemus fiue marinã : siue fluuialẽ.
u m aliquo stagno nauiget. siue scedia sit ꝓNõ aũ
eñi causa p̃tor dat in excerutorẽ actionẽ. s¬
il siquid refficiendȩ nauis causa contractuma
nqum p̃positus ẽ fuit mutuatꝰ dandã actionẽ. qͣm
rntenciã prito uerã: ꝗd enĩ si ad armandã. instruben¬
liue nauẽ. uł nautas ex hibndos mutuatꝰ ẽ unde
nerit offilius si ad refficiendã nauẽ nutuatꝰ ẽ nũ¬
ns in suosusus conũterit: mȩxcerfitorẽ detur acto:
aat si hac lege accepit quasi in nauẽ impensu¬
tus mox mutauit uoluntatẽ teneri e xcersrato¬
ẽ imptaturũ sibi curtalẽ p̃posuit :ꝙ̃ si abinicio

Expanded text:
posuit, sed et eum, quem magister: et hoc consultus Iulianus in mittendum propter utilitatem. quid tamen si sic magistrum praeposuit, ne alium ei liceret praeponere? an adhuc Iuliani sententiam admittimus, uidendum est: finge enim et nominatim eum prohibuisse, ne Titio magistro utaris. dicendumNauem accipere debemus siue marinam siue fluuiatilem siue in aliquo stagno nauiget siue schedia sit.Non autem ex omni causa praetor dat in exercitorem actionem, l si quid reficiendae nauis causa contractum quam praepositus est, fuerit mutuatus, dandam actionem, quam sententiam puto ueram: quid enim si ad armandam instruendamue nauem uel nautas exhibendos mutuatus est?Unde quaerit Ofilius, si ad reficiendam nauem mutuatus nummos in suos usus conuerterit, an in exercitorem detur actio. et ait, si hac lege accepit quasi in nauem impensurus, mox mutauit uoluntatem, teneri exercitorem imputaturum sibi, cur talem praeposuerit: quod si ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
is dñs nauissit. siue adño nauẽ ꝑ adũ siõnẽ cõdu¬
xit.uł ad tempꝰ. uł imꝑpetuũ: paruiaũt reffent ꝗ
extertet masculus sit: anmulier pat̾ familias an filiũ
familas. uł seruus. pupillus aũt si nauẽ excerceat e¬
xigimꝰ tutoris auc toritatẽ se aũt nob electionũ & ꝰ¬

Expanded text:
siue a domino nauem per auersionem conduxit uel ad tempus uel in perpetuum.Parui autem refert, qui exercet masculus sit an mulier, pater familias an filius familias uel seruus: pupillus autem si nauem exerceat, exigemus tutoris auctoritatem.Est autem nobis electio,
Abbreviated transcription (Latin):
dis. uł uendendis fũit p̃positus. etiã ħ nõe obligat ex¬
cercitorẽ. ¶Cuiꝰ aũt condicionis sit magister iste nidi
int̃ ẽ utrũ lib̵ an seruus. ⁊ utrum excerscitoris. anal¬
enus s nec cuĩ ctatis sit int̾ erit. sibi imputaturo

Expanded text:
dis vel vendendis fuerit pdis vel vendendis fuerit percitorem.Cuius autem condicionis sit magister iste, nihil interest, utrum liber an seruus, et utrum exercitoris an alienus: sed nec cuius aetatis sit, inter
Abbreviated transcription (Latin):
dutatem
huius edicti pate¬
re nemo ẽ ꝗ ig¬
noret. Nã cũ ut̃¬
gandi netessitatẽ contrah̾mnus. equũ fuit eũ ꝗ mi
gistrum naui imposuit reteneri: ut tenetur. qu
inscitutorẽ tabnȩ : uł negocio p̃posuit. cũ scit id¬
maior necessitas contrahendi cũ magistro. quã
institutore. ꝗppe res patitur ut de condicione ꝗsi
stitutoris dispiciat.⁊ siͤ contrabat. in nauis magis
ñ ita. Nã int̃dũ locus. temp non patitur plenius
libandi consilium.T Magistrũ nauis acciꝑe debͥr
bet nautaꝵ sit contractum: non datur actio in e¬
cerc̃itorẽ. quãquã ex delicto cuiꝰ ius eoꝵ ꝗ nauisi
uiganda causa in naue sint det᷑ ac tio ngxter¬
torẽ. alia enĩ ẽ contrahendi causa. alia delinq̃ndi
si quidẽ qui magistrum ꝓ ponit. cont᷑ hi cũ eo pene¬
tit. qui nautas ht ñ conthi cũ eis ꝑmittit. s culp
⁊dolo carere eos curare debet Imagistri aũt imp¬
ducendis armam̃tis ue em̃dis. s ctiã simertib en¬

Expanded text:
tatem huius edicti patere nemo est qui ignoret. nam cum integandi necessitatem contrahamus, aequum fuit eum, qui magistrum naui imposuit, teneri, ut tenetur, qui institorem tabernae uel negotio praeposuit, cum sit maior necessitas contrahendi cum magistro quam institore. quippe res patitur, ut de condicione quis institoris dispiciat et si‹c› contrahat: in nauis magistro non ita, nam interdum locus tempus non patitur plenius deliberandi consilium.Magistrum nauis accipere debemus, bet nautarum sit contractum, non datur actio in exercitorem, quamquam ex delicto cuiusuis eorum, qui nauis nauigandae causa in naue sint, detur actio in exercitorem: alia enim est contrahendi causa, alia delinquendi, si quidem qui magistrum praeponit, contrahi cum eo permittit, qui nautas adhibet, non contrahi cum eis permittit, sed culpa et dolo carere eos curare debet. Magistri autem impribus conducendis armamentisve emendis: sed etiamsi mercibus emen
Abbreviated transcription (Latin):
ac tiõe defficietur. ipsum tam̃ institorẽ uł dñm eiꝰ con¬
uenire poterit uł mandatt uł inegocior gestor. marcellũ
aũt ait. debe dari actionẽ ei qui institorẽ p̃posuit in
sim̃o alit̃ rem suã seruare non potẽ.
negocio gerendo instet. nec multũ fac̃ tab̾nȩ sit p̃positus ⁊¬
ancuilibet ali negotiation.¬

Expanded text:
num eius convenire poterit vel mandati vel negotiorum gestorum. Marcellus autem ait debere dari actionem ei qui institorem praeposuit isi modo aliter rem suam servare non potest. negotio gerendo instet: nec multum facit, tabernae sit praepositus an cuilibet alii negotiation
Abbreviated transcription (Latin):
neq sente noiam solani. ⁊ nudam patris. dñiue in na¬
ub honerare neq inpeculiarib mercib uoluntatẽ
extendere ad solidi obligacion ẽ: ita uidetur. ⁊ põpo¬
nius significare: siscit in aliena potestate. si ꝗdẽ uolĩ¬
tatẽ gerat insolidum eũ obligari. si minus in pctu

Expanded text:
neque scientiam solam et nudam patris dominiue in naneque scientiam solam et nudam patris dominiue in nauibus onerare neque in peculiaribus mercibus uoluntatem extendere ad solidi obligationem. et ita uidetur et Pomponius significare, si sit in aliena potestate, si quidem uoluntate gerat, in solidum eum obligari, si minus, in
Abbreviated transcription (Latin):
cercitorẽ: an magistrũ conuenire uelimus pex con¬
trario excenti nauẽ aduersus eos qui cũ magistro c̃¬
traxerĩt: actio non pollicetur. quia ñ eodẽ auxili orn¬
digebat. s aut ex locato cũ magistro si mercede oꝑã
et ex hibet. aut si gratuita mandati agẽ potẽ: solent
plane p̃fecti ꝓpt̾ ministeriũ annone. itẽ in ꝓiun¬
ciis p̃sidẽm ꝓrunciꝵ extra ordine eos uiuare ee
contractu magisitoꝵ Isi is qui naues extertuit ina
cuit udicium datur actio in eũ cuiꝰ in potestate
ẽ. ꝗ nauẽ excertet. tam̃ ita demum datur. si uolunta¬
te eiꝰ excerceat. iđ̾o aũt ex uoluntate insolidum tenet᷑
quiht̃ inpotestate exertitorẽ. quiꝰ ad sumã rẽ publi¬
cam nauisi excercitiũ ꝑtineat. institorũ ñ ide iiiissẽ.
ea ꝓpt̃ intributum dũ non etiã uo̾lente cu magistro
contractum sit. utrũ quasi inuolentẽ damus acti¬
onẽ in solidum anuero excemplo mrbutorzȩ dabimꝰ
Inre igitur dubra melius ẽ uerbis edicti seruire

Expanded text:
n magistrum conuenire uelimus.Sed ex contrario exercenti nauem aduersus eos, qui cum magistro contraxerunt, actio non pollicetur, quia non eodem auxilio indigebat, sed aut ex locato cum magistro, si mercede operam ei exhibet, aut si gratuitam, mandati agere potest. solent plane praefecti propter ministerium annonae, item in prouinciis praesides prouinciarum extra ordinem eos iuuare ex contautem datur actio in eum, cuius in potestate est qui navem exercet, tamen ita demum datur, si voluntate eius exerceat. ideo autem ex voluntate in solidum tenentur qui habent in potestate exercitorem, quia ad summam rem publicam navium exercitio perinet. at institorum non idem usus est: ea propter in tributum dumtaxat contractum sit, utrum quasi in uolentem damus actionem in solidum an uero exemplo tributoriae dabimus? in re igitur dubia melius est uerbis edicti seruire et
Abbreviated transcription (Latin):
filios. uł seruo uł seruã SSi tam̃ seruus peculiaris uo¬
lente filit familias incuĩ petulio erat . uł seruꝰ uicari¬
eĩ nauẽ excercuit. pat̃. dñs ue qui uoluntatẽ non
accomodauit dũ taxat de peculio tenebitur. s filuis
ipse in solidũ. plane. si uoluntate dñi. uł patri exer¬
ceat insolidum tebuntur: ⁊ p̃tea ⁊ filius sir ipse
uoluntatẽ accõmodauit in solidũ erit obligatus.¬
¶quĩ quã aũt sicum magistro eiꝰ gestũ sit dũ taxat
polliceatur p̃tor actionẽ. tm̃ uilianus q̃q scripsit
ctiam sicũ ipso excercitore sit contractum pat᷑ dñs
ue in solidum tebitursħ actio ex ꝑsona magistun
excersitorẽ dabitur. ⁊ ido sicũ utro eoꝵ actũ ẽ
cũ alt̾ro agi non potẽ. s si ꝗd sit solutũ si quidẽ a
magistro ipso uire minuitur obligacio. ssi ab ex¬
uẽ excerteant cũ quolibet eoꝵ in solidũ agi potẽ:
Gaius lib̾ nono adedictũ ꝓiũn.Ne ͥ plures adũs ario

Expanded text:
filias uel seruos uel seruas.Si tamen seruus peculiaris uolente filio familias in cuius peculio erat, uel seruo uicarieius nauem exercuit, pater dominusue, qui uoluntatem non accommodauit, dumtaxat de peculio tenebitur, sed filius ipse in solidum. plane si uoluntate domini uel patris exerceant, in solidum tenebuntur et praeterea et filius, si et ipse uoluntatem accommodauit, in solidum erit obligatus.Quamquam autem, si cum magistro eius gestum sit, dumtaxat polliceatur praetor actionem, tamen, ut Iulianus quoque scribsit, etiamsi cum ipslidum tenebitur.Haec actio ex persona magistri in exercitorem dabitur, et ideo, si cum utro eorum actum est, cum altero agi non potest. sed si quid sit solutum, si quidem a magistro, ipso iure minuitur obligatio: sed et si ab exuem exerceant, cum quolibet eorum in solidum agi potest, 2 Gaius libro non ad edictum
Abbreviated transcription (Latin):
corruptã necessaria cogendis ⁊ conseruandis fruc tib diffi¬
cauit. quesitim ẽ an sũptus partem ꝓportione usus ftuct
ticia agnoscere debeat. respondit sceuola. si prils quaiusas
fracidas p̃staretur necessario edifficasset. non ali as cogendũ
rastituere qpã eiꝰ supt̾ racio haberet. alucioliao
Modestir lib riui diferenciaꝵ. icio i morietie uestetu

Expanded text:
dificauit: quaesitum est, an sumptus partem pro portione usus fructus Titia adgnoscere debeat. respondit Scaeuola, si priusquam usus fructus praestaretur, necessario aedificasset, non alias cogendum restituere quam eius sumptus ratio haberetur. 51 Modestinus libro nono differentia
Abbreviated transcription (Latin):
di nudiã pars bono continetur duru
Neracius lib ixi. m̃brauat. Usus fruc tuarius nouũ tee¬
toꝵ parietib qui rudes suissent imponere nonpotẽ. ꝗa tã¬
⁊si meliorẽ ex colendo edifficiũ dñi ciusa fac turuscẽt.
ñ tam̃ id iure suo face̾ potẽ aludq ẽ tuere ꝙ accepisset.
aliud nõuum faceret.
usufruc tũ ad aliquẽ ꝑtinet ⁊ ita ⁊ ualetudiis impendi
ad cum respicero natura mani festum ẽ.¬
Paus lib̾ rui. ad pluciũ. Si exstranco scripto ⁊ enuncipito
pto. maitri defunc ti deducto ususruc td ꝓpraetas legata sit
petita contra tabulas bonoꝵ possessione plena ꝓprietas pre¬
tatis respectumatri p̃standa ẽ ssi testator usserit. ut
br̃s refficeret insulam cuiꝰ usufructũ legauit potẽ. fruc tua¬
rius. et extestam̃to agere ut heres refficeret.
Poponui lib .i. ex plaucio. Quod si hr̃s hoc non fetisset ⁊¬
obid fructuariũ frui non poruisset. hr̃s etiã fruc turii
eo nõe habebit actionẽ quanti fruc tuarii int̃ suis set.

Expanded text:
 continetur. Neratius libro tertio membranarum Vsufructuarius novum tectorium parietibus, qui rudes fuissent, imponere non potest, quia tametsi meliorem excolendo aedificium domini causam facturus esset, non tamen id iure suo facere potest, aliudque est tueri quod accepisset an novum faceret. usus fructus ad aliquem pertinet, ita et valetudinis impendia ad eum respicere natura mani46 Paulus libro nono ad Plautium. Si extraneo scripto et emancipato praeterito matri defuncti deducto usu fructu proprietas legata sit, petita contra tabulas bonorum possessione plena proprietas pietatis respectu matri praestanda est. Si testator iusserit, ut heres reficeret insulam, cuius usum fructum legauit, potest fructuarius ex testamento agere, ut heres reficeret. Pomponius libro quinto ex Plautio. Quod si heres hoc non fecisset et ob id fructuarius frui non potuisset, heres etiam fructuarii eo nomine habebit actionem, quanti fructuarii interfuisset
Abbreviated transcription (Latin):
acuẽ trꝰ desit susus fruc tus seruos tiulegatus ẽ cũ ꝑ hr̃¬
dẽ staret quo miꝰ p̃staretur seruus mortuus ẽ aliud
licinom posse att qua in id obligatum ẽẽ hrdem qͥnti
legatarii int̾stt moram factã nõ eẽ ut scilicet exesto dibiut
indiẽ inquoseruus sit monͣ tuuꝰ usufructus erstnumat¬

Expanded text:
cessit. Usus fructus serui Titio legatus est: cum per heredem staret, quo minus praestaretur, seruus mortuus est: aliud dici non posse ait, quam in id obligatum esse heredem, quanti legatarii intersit moram factam non esse, ut scilicet ex eo tempore in diem, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
lt qnqͥunũ pterierit. respondit ciꝰ tempri usufruotũ
sinec ipse utatur. nec nõe ei alius puta quis emit. uł ꝗ aon¬
duxit cuidonatus ẽ. uł qui negociũ eĩ gerit. P lane illld
habe intelligitur. quam qui prucipalire utitur. fruit᷑
posse relinqui magis ẽ. quia ⁊ ipse hñt aliquam utilitate e
si quo loco oportuno ponantur licet plia quȩdã talia s̃. ut
magis in ea impendamus. quam de illis aquiramus tam̃ usu
stuctus eoꝵ relinqui potẽ
Florentinus lid xi. institucionũ. Si alii usus alii usus¬

Expanded text:
quennium praeteriit. respondit eius temporis usum fructum si nec ipse utatur nec nomine eius alius, puta qui emit uel qui conduxit uel cui donatus est uel qui negotium eius gerit. plane illud habere intellegitur, quam qui principali re utitur fruitur.nis usum fructum posse relinqui magis est, quia et ipsae habent aliquam utilitatem, si quo loco oportuno ponantur. Licet praedia quaedam talia sint, ut magis in ea impendamus, quam de illis adquiramus, tamen usus fructus eorum relinqui potest. 42 Florentinus libro undecimo institutionum. Si alii usus, alii
Abbreviated transcription (Latin):
leuert tenera quide aquilia quasi corriuorno
iiñꝰ aũ etũ fomiliȩ hĩ tiscunde iudicio Ite si er
brditiriũ ppraũ rẽ hr̃dis uni subripuerit. ofta
ait eẽ familiȩ br̃ciscundȩ accionẽ:: comunediu
dundimdo furtiq accionẽ cessure : Quare famlie

Expanded text:
leverit, teneri quidem lege Aquilia, quasi corruperit: non minus autem etiam familiae erciscundae iudicio. Item si servus hereditarius propriam rem heredum unius subripuerit, Ofilius ait esse familiae erciscundae actionem et communi dividundo furtique actionem cessare. quare a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħeteᷤstc̃ tabulas hrditaria int̾ leuisse dican ut
corrumpisse: ⁊ ppt̃ ħ denũtianere ne aptarent᷑: scruu
de inde optatus uindicetur: poteceritͥ ⁊ uindicriu

Expanded text:
 Stichum tabulas hereditarias interleuisse dicant uel corrupisse et propter hoc renuntiauerint, ne optaretur seruus, deinde optatus uindicetur, poterunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
Paulũ lib̾xt. ad edictũ. Uel si seruo hr̃e. Ilegat:¬
ditario usufructũ legatus sit nec enĩ aꝑsoniꝰ di¬
scedere. sine interitu sui potest:
Ulpranꝰ libro nonõ x ud edictũ. Et puto officio
iudicis contineri. ut si uolent h̃des a cõmunione
usufructũ discedere. morẽ eg̾erat cautionib
int̃ poserise guli. nu̾ ait. Si alii fundũ. alii usufruc¬
ontestatã accessit: eque uenit in ħ iudiciũ: Sysido¬
lo uł culpa quidẽ. in usufructũ ab uno ex cobrdib
factũ sit. hoc q̃qiiudiciũ uenire. põponius ait łlã¬

Expanded text:
io ad edictum. uel si seruo hereditario usus fructus legatus sit: nec enim a personis discedere sine interitu sui potest. 16 Ulpianus libro nono decimo ad edictum. Et puto officio iudicis contineri, ut, si uolent heredes a communione usus fructus discedere, morem eis ‹g›erat cautionibus interpositis. Iulianus ait, si alii fundum, alii usum fruccontestatam alluit, aeque uenit in hoc iudicium. Sed et si dolo uel culpa quid in usum fructum ab uno ex heredibus factum sit, hoc qu
Abbreviated transcription (Latin):
cautio sit int̾ponenda. ut quociens desiderate fiũtt
raciones. uł auctor pͥlegitus. copra eoꝵ fiat: plerũq
enĩ aut entichȩ raciones sunt necessariȩ actori ad
instruenda ea quȩ pt̾ ea emergunt: ad noticiã eiꝰ.
spec tancra ⁊ netessariũ ẽ caucionẽ ad eo suꝑ hoc
coheredib p̾stari Id̾ põponiꝰ ait. Colũba̾ quȩ emit¬
tsolent de colũbario. uenire infamiliȩ hr̃cis¬
cundȩ iudiciũ: cũ nr̃ȩ sint: tandiu c̃surtudinẽ¬

Expanded text:
ns desideratae fuerint rationes uel actor praelegatus, copia eorum fiat? plerumque enim authenticae rationes sunt necessariae actori ad instruenda ea, quae postea emergunt ad notitiam eius spectantia. et necessarium est cautionem ab eo super hoc coheredibus praestari. Idem Pomponius ait columbas, quae emitti solent de columbario, uenire in familiae herciscundae iudicium, cum nostrae sint tamdiu, quamdi
Abbreviated transcription (Latin):
habeant addñm r̃euertendi Quare siquis eas ad p̃hen¬
disset. furti nobi competit actio Iõ ⁊ in apib dicit᷑
hr̃ciscundȩ iudiciũ putat. fer̃õeuaserit. nã magis
dib traditȩ sunt. cũ defunc t̾ emisset:
Ulpuanꝰ libro xyiiii ad ẽdictũ. Item p̃dia que nr̃i pa¬
trimonii sunt s uiẽctigalui ł it̃ ficiaria. Nec minꝰ hee qͥq
resquas alienas defunctu bona fide possidet
ditatẽ. Ulpian libro xuiiii. ad edictũ. Et pt᷑ litẽ cõ¬
testatã sabinũ scribit. in familiȩ erciscunde iudiciũ
uenire audicari posse. Idẽ erit : si seruuis hr̃di¬
tarus ab exstraneo aliquid datũ sit resq̃ sub c̃dicio¬
ne legata ẽ ĩterĩ hr̃dum ẽ: ido uenit infamilie
hrciscundȩ iudiciũ : ad iudicari potẽ: cũ sua scilie
causa ut existentȩ condicione ex imait᷑ ab eocui
adiudicata ẽ aut defficiente c̃dicione ad eos re¬
uertat᷑. quib relicta ẽ: Idẽ ⁊ instatu libo dicit᷑

Expanded text:
habeant ad nos reuertendi: quare si quis eas adpraehendisset, furti nobis competit actio. idem et in apibus dicitur, erciscundae iudicium putat, si feram euaserit: nam magis isset: Vlpianus libro nono decimo ad edictum item praedia, quae nostri patrimonii sunt, sed et vectigalia vel superficiaria: nec minus hae quoque res, quas alienas defunctus bona fide possidet. ditatem 12 Ulpianus libro nono decimo ad edictum. et post litem contestatam Sabinus scribit in familiae erciscundae iudicium uenire et adiudicari posse. Idem erit et si seru‹i›s hereditari‹i›s ab extraneo aliquid datum sit. Res, quae sub condicione legata est, interim heredum est et ideo uenit in familiae erciscundae iudicium et adiudicari potest cum sua scilicet causa, ut existente condicione eximatur ab eo cui adiudicata est aut deficiente condicione ad eos reuertatur a quibus relicta est. idem et in statulibero dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦo sires ap̃ arbitrum depostȩ s̃ eo pacdo ut et dor¬
O qui uicerit. uł ita cam rẽ diret si non pareatur sente nciȩ
tan cogendus sit sentenciã dicere. ⁊ puto cogendũ tantun¬
missum ẽ ⁊ agttur sentenor im dicẽ. Unt̃ dũ ut põponiꝰ
scribit recte nudo pacto fiet cõꝓmissũ. ut prita. Si
anibo debitores fueruit. n pacti sutt ne petat. Qđ sin
debetur qui sentenciȩ arbitrus non parũit. Ndẽ ui¬
banus scribit non cogendum irbitriũ sentenciam
dicẽ si alt̃ ꝓmiserit. alt̃ nõ sidẽ scribit. I esi sub con¬
dicione suit pena comꝓmissa. ueluti si nauis ex asia
uenerit tot milia. Non enĩ prius arbitrum cogendũ sen¬
tencramdice quã condicio existerit. ne in efficax sen¬
rentia defficrente condicione. ⁊ ita põponi scribit.
Paulus liłi xii. ad edictũ. Quo casu ad ptorẽ ꝑtincdit
ineofor sitan solo ut si possit dies conmissi ꝓferri ꝓ¬

Expanded text:
quid ergo, si res apud arbitrum depositae sunt eo pacto, ut ei daret qui uicerit, uel ut eam rem daret, si non pareatur sententiae, an cogendus sit sententiam dicere? et puto cogendum. tantunpromissum est et cogetur sententiam dicere.Interdum, ut Pomponius scribit, recte nudo pacto fiet compromissum, ut puta si ambo debitores fuerunt et pacti sunt, ne petat quod sibi debetur qui sententiae arbitri non paruit.Item Iulianus scribit non cogendum arbitrum sententiam dicere, si alter promiserit, alter non. idem dicit, et si sub condicione fuerit poena compromissa, ueluti 'si nauis ex Asia uenerit, tot milia': non enim prius arbitrum cogendum sententiam dicere, quam condicio exstiterit: ne sit inefficax deficiente condiciotertio decimo ad edictum.Quo casu ad praetorem pertinebit in eo forsitan solo, ut si possit dies compromissi proferri, p
Abbreviated transcription (Latin):
Ulpinus lixii. ad edĩc : Uxtigatores hȩrint. mgrad
eundẽ. arburiũ redugerint: p̃torem non debe. eũ cage¬
re in eos disceptare ꝗei contumeliã feterunt ut eũ sper¬
nerent ⁊ ad aliũ irent ¶ Arbitiũ aũt cogendũ ñ ẽe
sentenciã dicere. nĩ cõpmissum int̾uẽnerit. Idđ are
p̃tor peccuniã comꝓnussam accipe nõ debe nꝰ utrũq

Expanded text:
ad edictum. litigatores ierint, mox ad eundem arbitrum redierint, praetorem non debere eum cogere inter eos disceptare, qui ei contumeliam hanc fecerunt, ut eum spernerent et ad alium irent.Arbitrum autem cogendum non esse sententiam dicere, nisi compromissum interuenerit.Quod ait praetor: 'pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
finiri. uerum qm̃ nondebẽt decipi qui eum quasi ui¬
rũ bonũ disceptatorem int̾ se elegerint. finge n
p̾t̾ causa iam semel atq it̾um tractatam pt̾ nudata
uimisq intima et secreta negociĩ aꝑta arbi¬
trũ uł gr̃e dantẽ uł soldib corrũptũ uł alia.
qua ex causa nolle sentenciã dicẽ. quisquam ũ potẽ
negare equissimũ forte p̃torẽ int̾ ponẽ  debuisse ut
officiũ quidꝰ in se recepit impleret  Ait p̃tor ꝗ arbitͥũ
peccunia comꝓmissa recẽꝑit Itrac temus dꝑsonis ar
fungi etiam si sit consularis. nĩ forte sit in aliquo mi¬
gistratu positis uł potestate consul forte uł p̃tor.
ores aut furi imꝑro nullo mõ poss̃ cogoͥ. Nec int̃ ẽ
inte añ nõ ipsa magistratu susceꝑint inferi¬

Expanded text:
finiri, uerum quoniam ‹non› debere‹n›t decipi, qui eum quasi uirum bonum disceptatorem inter se elegerunt. finge enim post causam iam semel atque iterum tractatam, post nudata utriusque intima et secreta negotii aperta, arbitrum uel gratiae dantem uel sordibus corruptum uel alia qua ex causa nolle sententiam dicere: quisquamne potest negare aequissimum fore praetorem interponere se debuisse, ut officium quod in se recepit impleret?Ait praetor: 'Qui arbitrium pecunia compromissa receperit'.Tractemus de personis arbfungi, etiam si sit consularis: nisi forte sit in aliquo magistratu positus uel potestate, consul forte uel praetoore aut pari imperio nullo modo possunt cogi: nec interest ante an ‹in› ipso magistratu
Abbreviated transcription (Latin):
scribit ¶diquas undex sit arbitriũ recipt ei rerde qua
Iudex ẽ. inuẽ se compmutti ube ꝓhibẽtur. lige u¬
lia n sententiam dixerit. nonẽ danda penȩ ꝑsecucio¬
¶ dt̃ ailii qui nõ coguntur seitiam dicere.
ut puta si sordes aut tur¬
pitudo manifesta sit uilianus ait. Si eum fm auerunt
litigatores ñ oñi mõ p̃torẽ dete: cum excusare. s causi
cognita. Idẽ ait. nsi spretita auctoritate ciꝰs adiudi

Expanded text:
scribit.Si quis iudex sit, arbitrium recipere eius rei, de qua iudex est, inue se compromitti iubere prohibetur lege Iulia: et si sententiam dixerit, non est dand‹a› poenae persecutio.Sunt et alii, qui non coguntur sententiam dicere, ut puta si sordes aut turpitudo arbitri manifesta sit.Iulianus ait, si eum infamauerunt litigatores, non omnimodo praetorem debere eum excusare, sed causa cognita.Idem et si spreta auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
pcium sũit solutũ ad utroꝰq dñiũ ꝑtinere uilianꝰ scripsit.
sciliaet ꝓrata  pͥcu soluti ꝗͥ tam̃ si forte simulsoluerat ȩxre
utriusq ut puta ꝓmilia pcii nõe debebat ⁊dena soluat ex
dicabit aut si fuerint nũmi c̃sũpti ad condicionẽ. ptinẽt &i
A simul in saculo soluit nichilfecit accipientis. niđo ñdũ adꝗ¬
sisse cuiquã dñũ iudetur. Quia cumplus pcio soluit seruus
ñ faciat numo accppientis. Si cpisud iste seruus lociuertt :
in annuos singulo certum aliqud stipulet᷑ eoꝵ ꝗd annor sti¬
pulacio quib usus fractus mansit ad quiret᷑ sructuaraqo. se¬
quentiũ uo stipułacio iđp̃prietariũ transit. seme sad ꝗstt̃
fructuario. quauis ñ soleat stipulacio semel ciu ꝗ sita ad
aliũ transire n ad hr̃dẽ uł ãdrogatorẽ. pinde si ferte us us
fructus in annos singulo suerit legatus ⁊iste seriuus oꝑuiꝰ sus
locauit. ⁊ stipulatus ẽ ꝓut captis diminucione amissus fũit

Expanded text:
ium fuerit solutum, ad utrumque dominium pertinere Iulianus scripsit, scilicet pro rata pretii soluti. quid tamen si forte simul soluerit ex re utriusque, ut puta decem milia pretii nomine debebat et dena soluit ex dicabit aut, si fuerint nummi consumpti, ad condictionem pertinent: si uero simul in sacculo soluit, nihil fecit accipientis et ideo nondum adquisisse cuiquam dominium uidetur, quia cum plus pretium soluit seruus, non faciet nummos accipientis. Si operas suas iste seruus locauerit et in annos singulos certum aliquid stipuletur, eorum quidem annorum stipulatio, quibus usus fructus mansit, adquiretur fructuario, sequentium uero stipulatio ad proprietarium transit semel adquisita fructuario, quamuis non soleat stipulatio semel cui quaesita ad alium transire nisi ad heredem uel adrogatorem. proinde si forte usus fructus in annos singulos fuerit legatpra scriptum est, prout capitis minutione amissus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtie sruc liari siet exopis sius suc tiuro stpuletur seru¬
ne al uarsꝰ siusũsructum insedat⁊ stipuletur aut ñ nõe¬
ne au nãitĩ ꝓpxietirt ipsi ꝓprietrio adqurit e¬
xẽplo serui cõniunis qui stpulando rem alt̃i ex dñis eiꝰre¬
rius opdeiꝰ locauerat nichil agit. na⁊ sietre mea
inquit ame stipulatus sit nichilagit. nomagis quam
seruus alienus bona fide mĩ seruiens. ⁊dẽ agendo ꝗc¬
sructuario conducat me nõ obligauit. ⁊ regularit̃
S fincit quod qͦd ab alio scipulando mͥ adquirit. ⁊da
me stipulando nichil agit. nĩ forte inquit nõatĩ dño
suo scipuletur ame uł conducatssiduos fructuario
ꝓponas.⁊ ex alt̾ius reserius sit stipulatus: q̃ritur u¬
trum tetum an ꝓrar qua habẽt usum fructũ eiq̃rat᷑: Nã
nin duob bome siđi possessorib hidẽ ẽ apsce uolam
tari deb̾e. quiu adiecto nõe solidũ ei queratuo. idẽꝙ
ait usi uissu erꝰ stipuletur. q̃m iussũꝓ nõe accipimus

Expanded text:
e fructuarii nec ex operis suis fructuario stipuletur. Seruus fructuarius si usum fructum in se dari stipuletur aut sine nomine aut nominatim proprietario, ipsi adquirit exemplo serui communis, qui stipulando rem alteri ex domirius operas eius locauerit, nihil agit: nam et si ex re mea, inquit, a me stipulatus sit, nihil agit, non magis quam seruus alienus bona fide mihi seruiens idem agendo dofructuario conducat, me non obligabit. et regulariter definiit: quod quis ab alio stipulando mihi adquirit, id a me stipulando nihil agit: nisi forte, inquit, nominatim domino suo stipuletur a me uel conducat. Si duos fructuarios proponas et ex alterius re seruus sit stipulatus, quaeritur, utrum totum an pro parte, qua habet usum fructum, ei quaeratur. nam et in duobus bonae fidei possessoribus hoc idem est apud Scaeuolam tari debere, quin adiecto nomine solidum ei quaeratur. idemque ait et si iussu eius stipuletur, quoni