comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
thoni dicti sunt. Hi ꝑ mane totiꝰ mundi iureqͥtas
motib uolitare. ⁊ huc atq illuc ferri dicu᷑. siẽ
tenussum pulueres qͥ infusi ꝑ fenestras racius solis
uident᷑. Ex his arbores ⁊ herbas ⁊ fruges om̃s ori¬
ri. ⁊ ex his ignẽ ⁊ aquã. ⁊ uuiuersa gigni atq
constare. qͥclam phylosophi gentiũ putauert̃.
Sunit aũt athonu. aut in corꝑe aut in temꝑe.
aut ii numero. In corꝑe ut lapis. Diidis eũ
in ꝑtes. ⁊ ꝑtes ipãs diuidis in grana ueliti ft̃
arnȩ. Rursum ip̃a arene grana diuide in
miuittisimũ puluerem. donee si possis ꝑuemi¬
as ad aliquã inunutiam. que iam ñ sit que diui¬
di uł secari possit. Hec est athomus in corporib
In temꝑe uͦ: sic intelligit᷑ athonius. Annũ uerbi
gr̃a diuidis in m̾ses. menses in dies. dies in horas.
Acihuc ꝑtes horarũ adintitunt diuisionẽ qͦusq
uenias ad tantũ temꝑis punctũ. ⁊ quãdam mo¬

Expanded text:
τομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis τομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis motibus volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, autrana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad aliquam minutiam, quae iam non sit quae dividi vel secari possit. Haec est atomus in corporibus. In tempore vero sic intellegitur atomus. Annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum admittunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis punctum et quandam mo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊mundus ꝑ eum factus est. Mundus la¬
tine a phylosophis dictus gͦd in sempiterno
motu sit. ut celum. sol. luna. aer. maria. Nul¬
ia enĩ reqͥes ciꝰ elem̃tis concessa est. ido q semꝑ
i motu est. Unde ⁊ animalia uarroni iuden
ꝓpter diuersitatẽ elem̃toꝵ ⁊ pulchritudinem
siderũ. Appellat᷑ enĩ apud eos cosmos. qͦd signi¬
ficat ornamentũ. Nichil eñ mundo pulchriꝰ
oculis cariis aspicimus. Quatuor aũt ẽe cli¬
mata muncdi .i. plagas. orientem. ⁊ occidentem.¬
septentͥonem ⁊ mericliem. Qiens. ab exortu solis
nuncupatꝰ. Occidens. qͦd diem faciat occidere. atq¬
suꝑinducit. septentͥo aũt a septem stellis axis
dium diem. qͣi medidies. uł puriꝰ qͥa tunc micat
oriens ⁊ occasus. Nani una porta sol ꝑcelit. alia
⁊ meridies. in ip̃is cñ uoluitur celuoo:
Thocos phylosophi uocant. qͣs¬
dam in mundo corꝑum ꝑtes tã
minittissimas ut nec uisui pate¬
ant. nec thom̃ .i. sectionem recipiant. Unde ⁊ a¬

Expanded text:
mundus per eum factus est.' Mundus Latine a philosophis dictus, quod in sempiterno motu sit, ut caelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies eius elementis concessa est, ideoque semper in motu est. Unde et animalia Varroni videntpropter diversitatem elementorum et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos κόσμος, quod significat ornamentum. Nihil enim mundo pulchrius oculis carnis aspicimus. Quattuor autem esse climata mundi, id Septentrionem et Meridiem. 4. Oriens, ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere, atqsuperinducit. Septentrio autem a septem stellis axis dium diem, quasi medidies: vel quia tunc purius micat Oriens et Occasus. Nam una porta sol procedit, alia et Meridies; in ipsis enim volvitur caelum. § 2 Atomos philosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas ut nec visui pateant nec τομήν, id est sectionem, recipiant; unde et ἄ
Abbreviated transcription (Latin):
ris ⁊one aũt ip̃s quinq suut. que icd̃o done
re existunt. Quoꝵ primus circulus ideo art¬
ticos appellat᷑. eo qͦd intra cum arctoꝵ signa inclu¬
sa ꝑspituuit᷑. que a marsis in ursarũ speciem ficta
septentͥones appellant᷑. Sccłs cutulus ex eo termꝰ
tropicus dr̃. qͥa in eo eutulo sol aqͥlonis fimbus
estatem faciens. ultra eũ circulũ ñ transit. s sta¬
tim reuertit᷑. ⁊ inde tropiceꝰ appellat᷑. T̃citus cir¬
culus humerinũs. qͥ a latinis ideo eqͥnoctialis
appellat᷑. eo qͦd sol cũ ad cũ orbem ꝑuenerit: cqͥ¬
noctiũ facte. Humeriuu̾s enĩ latine dies dr̃ ati
nox. quo circulo dimidia spere pars constitu¬
ta ꝑspicitur. Quartus circulus antantticos uo¬
cat᷑. eo qͦd contrariꝰ sit cirtulo qũẽ arcticon nom¬
nam᷑. Quintus circulus cunerinos tropicũs
qͥ a latiuis hiemalis siue brumalis appellatur
his qͥ ad aqͥlonem sc̃ facit. estatem aũt hilqͥ

Expanded text:
ris. Zonae autem ipsae quinque sunt: quae ideo zoris. Zonae autem ipsae quinque sunt: quae ideo zoerae existant. Quorum primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciuntur, quae a nostris in ursarum specie ficta septentriones appellantur. Secundus circulus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appellatur,his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui
Abbreviated transcription (Latin):
septemtonis unea recta. que ꝑmediã pilã spere
tendit. Et dicta axis qͦd in ea spera ut rota uoluit.
uł qͥa ibi plaustrũ est. Carlines extreme partes fc̃
axis. ẜt dicti cardines eo qͦd ꝑ eos uertit᷑ cclũ. pͥoli
ater australis qͥ nunqͣm uiaet᷑. ⁊ austronoli
us dr̃. Et dicti pou qͦd suit axium cicli e
usu plau̾croꝵ. a poliendo scilicet nominai
sed polus borcus semꝑ uidet᷑. austronalius
nunqͣm. qͥa dextera celi altiora sunt. presa ai¬
stri. Conuexa extrema gli fc̃. a curuitate oiti
Nam conuexũ curuũ est ⁊ inclinatũ. ⁊ in mo¬
dũ circuli fiexum. Lacteus circulus uias̾ q̃
in spera uidet᷑. a candor dicta qͥa alba est qũa
aliqͥ dicunt uiã ẽẽ quã cutuit sol ⁊ ex splends¬
ris ip̃ius italucere tͣnsitii D Cirlis celii
asitatio ista celi ciculoꝵ distin¬
ctazonis. quasdã terre partes tĩ¬
perie sua incolere ꝑmisit. quasciã
negauit enormitate caloris aut frigo¬

Expanded text:
septentrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae septentrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Poli alter australis, qui numquam videtur; ius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austri. Convexa extrema coeli sunt a curvitate dicta: nam convexum curvum est et inclinatum, et in modum circumflexum. Lacteus circulus via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam csitu ita lucere. CAPUT VI. De circulis coeli. 1. Habitatio ista coeli circulorum distincta zonis, quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam negavit, enormitate frigoris, aut calo
Abbreviated transcription (Latin):
psalmus uolucres ocli appellat. cũ manifestũ sit
aues in aere uolare. ⁊ nos in consuetudine hunc
aerem celũ appellamus. Nam cũ de sereno uł nu¬
bilo querimꝰ. alqnͣdo dicimnꝰ qualis ẽ acr aliqͣn¬
do quale est celum. De partib deli.
theR rocus est in quo sicͥera st̃.
⁊ significat eũ ignem qͥ a toto mun¬
do ii altũ separatus est. Sane ger
est ip̃m̃ eiem̃tum. ethera uͦ splendor echeris ⁊ ẽ ser¬
mo grecus. s̃pera celi dicta. eo qͦd species eiꝰ in ro¬
tundũ formata est. Seo ⁊ qͥcqͥd tale est a uolubili¬
tate spera a grecis dr̃. sicut ⁊ pile quib ludunt
infantes. Nam philosophi dñt elum in spere fi¬
gura undiq ẽe comuiexũ. om̃ib partib equalem.
concludentẽ terrã in mecdia iundi mole ubratã.
hunc moueri dũt. ⁊ cũ motu eiꝰ sydera in eo fixa
ab oriente usq ad occidentẽ cutũure. Septentͥonib
breuiores giros uixta cardinẽ ꝑagentib Axis ẽ

Expanded text:
olucres caeli' appellat, cum manifestum sit aves in aere volare; et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus. Nam cum de sereno vel nubilo quaerimus, aliquando dicimus, 'qualis est aer?', aliquando, 'quale est caelum?' De partibus caeli . Aether locus est in quo sidera sunt, t significat eum ignem qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsud elementum, aethra vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. Sphaera caeli dicta eo quod species eius in rotundum formata est. Sed et quidquid tale est, a volubilitate sphaera a Graecis dicitur, sicut et pilae quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt caelum in sphaerae figuram undique esse convexum, omnibus partibus aequalem, concludentem terram in media mundi mole libratam. Hunc moveri dicunt, et cum motu eius sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breviores gyros iuxta cardinem peragentibus. Ax
Abbreviated transcription (Latin):
ut. xxͥ.xͭ. .ix. Q dũ sint impares num̾i
ab imparib etiã partib diudunt᷑. Ut septieᷤ
septẽ. quadragies nonuis. ⁊ quinquies quini.
uigies quinq. Impariũ uͦ numerorũ. alii
simplices sc̃. alii compositi. alii mediocres. Sĩ¬
plices st̃. qui nullã aliã partẽ hñt nͥ solam
unitatẽ. ut t̃narius solã t̾tiã. ⁊ quinarius
solã quintã. ⁊ septenarius solã septimam.
his enĩ una pars sola ẽ. Compositi st̃. qui ñ
sola unitate metiunt᷑. s etiã alieno numero
Uicimꝰ enĩ t̃terni. ⁊ septies t̃ni. Terquim. ⁊
quinquies quini. Mediocres numeri st̃. qui
qͦdammͦ simplices ⁊ incõpositi esse uidentur.
alio uͦ modo ⁊ compositi. Ut uerbi gr̃a. no¬
uem ad.xxͥ. qͥnq. dũ cõparatꝰ tuerit. pͥmꝰ est
⁊ incompositꝰ qr ñ ht̃ cõmunẽ numerum.

Expanded text:
ut XXV, XLIX qui dum sint impares numeri, ut XXV, XLIX qui dum sint impares numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem, quadries nonies, quinquies quini, vigies quinquies. Imparium numerorum, alii simplices sunt, alii compositi, alii mediocres. Simplices sunt, qui nullam aliam partem habent, nisi solam unitatem; ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam: his enim solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numero enim ter terni, et septies terni, ter quini, et quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et inconpositi esse videntur, alio vero modo et conpositi; ut verbi gratia, novem ad XXV dum conparatus fuerit, primus est et inconp
Abbreviated transcription (Latin):
Par nũs ẽ. qui in duab equis partib duuidi
potest. ut duo. quattuor. ⁊ octo. Impar uero
numerus ẽ. qͥ diuidi eguis partib nequit.
uno medio uł deficiente. uł suꝑante. ut tͦs.
qui scdm parẽ numerum parit̃ diuidit᷑
quousq ad indiuisibilẽ ꝑueniat unitatẽ.
utputa seraginta ⁊ quattuor. Habet mecdi¬
etatem .xx. ⁊ duos. hic aũ sedecĩ. sedecim uͦ
octo. Octonarius .iiiiͬ. qͣternarius duo. B̾ma¬
rius unũ. qͥ singularis indiuisibilis ẽ. Pa¬
rit̾ impar ẽ. qͥ in partes equas recipit secti¬
onẽ. s partes eiꝰ mox indissecabiles ꝑmaneñ.
ut sex. decẽ ⁊ octo. triginta. qͥnquaginta.
Mox enĩ si hc̃ numerũ diuiseris. incurris
iiii. hi enĩ in medietatẽ diuisi .xii. faciunt.
rursũq in aliã medietatẽ. sex. deinde in
aliã. tres. ⁊ ultra diuisionẽ ñ recipit. sectio
illa. s ante unitatẽ inuenit᷑ t̾minuis. quẽ
secare ñ possis. Imparit̃ impar ẽ. qui ab
impari numero imparit̃ mensuratur.

Expanded text:
Par numerus est, qui in duabus equis partibus dividi potest, ut duo, quatuor et octo. Impar vero numerus est, qui dividi equis partibus nequit, uno medio, vel deficiente, vel superante ut tria, qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibile perveniant unitatem: utputa sexaginta quatuor habet medietatem trigintaduo, hic autem sedecim, sedecim vero octo et octonarius quatuor, quaternarius duos, binarius unum, qui singularis indivisibilis est. Pariter impar est, qui in partes equas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, ut sex decem, octo, triginta, quinquaginta. Mox enim ut hunc numerum diviseris, incurris  hi enim in medietatem divisi XII faciunt, rursum in aliam medietatem sex, deinde in aliam tres et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Impariter impar est, qui ab impari numero impariter mensuratur,
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ opposita uocat. ꝓpt̃ qd̃ sibi uelut ex adu̾¬
so uident᷑ obsistere ut contraria. Nec tͣn oĩa
que opponunt᷑ sibi contraria sc̃. s omĩa a col¬
trario opposita st̃. Primũ genꝰ ẽ. contrarioꝵ
qd̃ uixta ciceronẽ diuersũ uocat᷑. ꝑ eo qd
tm̃ contrarie sibi opponuntur. ut non eorũ
sint quib opponuntur. ut sapientia stulti¬
cie. Quod genus in tres spẽs diuidit᷑. Nam
cabulũ creet. Candidũ ÷ nigrũ medium
hñt. qr int̾ eos sepe color pallidus. uł fuscus
inuenit᷑. Sine medio st̃. quotiens unum
de duob accidit. ut sanitas uł infirmi¬
tas. hoꝵ nichil ẽ mediũ. Ea aũ quoꝵ me¬
dia sinc nõie st̃. ut felix. infelir. medium
hñt ñ felix. scd̾m genus ẽ relaciuorũ. que
ita sibi opponunt᷑ ut ad se conferant᷑ sicut
duplũ. simplũ. Hoc solũ oppositorũ genus
ad se refert᷑. Non enĩ ẽ maiis nisi ad minꝰ re¬
ferat᷑. ⁊ simplũ nͥ ad duplũ. Nã relatiuum

Expanded text:
id est opposita vocat, propter quod sibi velut ex adverso videntur obsistere, ut contraria; nec tamen omnia quae opponuntur sibi contraria sunt, sed omnia a contrario opposita sunt. Primum genus est contrariorum, quod iuxta Ciceronem diversum vocatur, pro eo quod tantum contrarie sibi opponuntur, ut non eorum sint quibus opponuntur, ut sapientia stultitia. Quod genus in tres species dividitur. Ncabulum creet. Candidum et nigrum medium habent, quia inter eos saepe color pallidus vel fuscus invenitur. Sine medio sunt, quotiens unum de duobus accidit, ut sanitas vel infirmitas. Horum nihil est medium. Ea autem quorum media sine nomine sunt, ut felix infelix, medium habent non felix. Secundum genus est relativorum, quae ita sibi opponuntur ut ad se conferantur, sicut duplum simplum. Hoc solum oppositorum genus ad se refertur. Non est enim maius, nisi ad minus referatur; et simplum, nisi ad duplum. Nam relativum
Abbreviated transcription (Latin):
parte gͦ suꝑat eadem suꝑat᷑. S ħ ratio. quẽ¬
admodũ in mundo ẽ. ex uolubilicate circu¬
culorũ. ita ⁊ in microsmos. in tm̃ p̃t̃ uocem
ualet. ut sine ipsiꝰ ꝑfectione. etiã hõ simpho¬
niis cartus ñ coͣnstet. Fiusdẽ musice ꝑfectiõe
etiã metra consistunt in arsi ⁊ thesi. id est

Expanded text:
io quemadmodum in mundo est ex volubilitate circulorum, ita et in microcosmo in tantum praeter vocem valet, ut sine ipsius perfectione etiam homo symphoniis carens non constet. Eiusdem musicae perfectione etiam metra consistunt in arsi et thesi, id est
Abbreviated transcription (Latin):
finit. sic̃ ortogoniũ. Piramys ẽ tigura. q̃ in
modũ ignis ab amplo in acumen consur¬
git. Ignis enĩ apud grecos pyrin appellat᷑
Sic̃ autẽ infra decẽ oĩs ẽ numerus: ita ⁊¬
intͣ hunc circulũ. om̃iũ figurarũ con-¬
cludit᷑ ambit᷑. Prima aũ figura huius
artis punctꝰ ẽ. cuiꝰ pars nulla ẽ. Sccła li¬
nea. pret̾ latitudinẽ longitudo. Recta
linea ẽ. que ex ęquo in suis punctis ia¬
dines solas ht̃. Suꝑticiei uͦ finis linea ẽ.
quoꝵ forme iło in suꝑiorib decẽ figuris
posite ñ st̃: qr intra eas inueniuntur:.
aũ sid̃m geometricã ita queris.
Extrema quippe eiꝰ multiplicata tm̃ faci¬
unt. quantũ ⁊ media duplicata. btputa.
sex ⁊ duodecĩ multiplicata. faciunt septu¬
agies dipondius. Media.uiii. ⁊ .ix. multi¬
plicata. tantũdẽ faciunt: Explicit de sie¬

Expanded text:
finit, sicut orthogonium. Pyramis est figura, que in finit, sicut orthogonium. Pyramis est figura, que in modum ignis ab amplo in acumen consurgit. Ignis enim apud Grecos pyr appellatur. Sicut autem infra decem omnis est numerus, ita intra circulum, omnis figurarum concluditur ambitus. Prima autem figura huius artis punctus est, cuius pars nulla est. Secunda linea, preter latitudinem longitudo. Recta linea est, que ex equo in suis punctis iadines solas habet. Superficiei vero fines linee sunt, quarum forme ideo in superioribus decem figuris posite non sunt, quia intra eas inveniuntur. cundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicata, tantumdem faciunt. DE UN
Abbreviated transcription (Latin):
nalem. ⁊ in figuras solidas. Plane figure
st̃ que longitudine ⁊ lauitudine continen¬
Numerabilis magnitudo c̃. q̃ numeris
arithinetice diuidi potest. Magnitudi
scire possumus. irtationalis uͦ quarum
m̃sura ⁊ quantitas cognita ñ habetu:
que longitudine. latitudine. ⁊ altitu¬
dine continent᷑. ut ẽ cubus. suiꝰ species
quinq in plano. quarsi pͥma circulus
ẽ figura plana. que uocatur circũducta.
cuiꝰ in medio punctꝰ ẽ. quo cuncta con¬
uergunt. qdđ greci aentrũ grometre uo¬
cant. latini punctũ circuli nuncupant.
Quadrilatera figura ẽ in plano quadra
ta. q̃ sub. uͦii. rectis lineis iacet. Banatheo¬
tongramon. figura plana. Ortogonium
id ÷ recti angulũ figura plana. Est enim
triangulũ. ⁊ ht̃ angulũ rectũ. Isopleros
fig᷑a plana recta. ⁊ subt̃ constituta in so¬
ta. partib cunctis equalis an solidum.
quadrata. habens superius semicircłm.
sonon figura. q̃ ab amplo in angustum

Expanded text:
nalem et in figuras solidas. Plane figure nalem et in figuras solidas. Plane figure sunt, que longitudine et latitudine altrinNumerabilis magnitudo est quae numeris arithmeticae dividi potest. Magnitudinscire possumus; irrationales vero, quarum mensurae quantitas cognita non habetur. quae longitudine, latitudine et altitudine continenquinque in plano. Quarum prima circulus est figura plana, quae vocatur circumducta; cuius in medio punctus est, quo cuncta convergunt, quod centrum geometriae vocant, Latini punctum circuli nuncupant. Quadrilatera figura est ita; quae sub quattuor rectis lineis iacet, ita.o Dianatheton grammon figura plana, ita.o Orthogonium, id est rectiangulum figura plana. Est enim triangulum et habet angulum rectum.o Isopleuros figura plana, recta et subter constituta.ota, partibus cunctis equalis in solidum. quadrata, habens superius semicirculum in solidum. Conon, figura est que ab amplo in angustum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint. hñt in se.iͦii. ⁊ alias .iiͦi. ꝑtes enus.
Nouẽ ad .u̾. dum comparati fuerint. hñt
in se .u̾. ⁊ alias .iiͦii. partes eiꝰ. Subsuꝑpar¬
tiens mimerus ẽ. qui continetur in nũo
suꝑpartienti cũ aliquib partib suis. dua¬
bus. aut trib. aut plurib. Ut uerbi gr̃ã.
tres continent᷑ a quinq cũ aliis partibus

Expanded text:
fuerint, habent in se IIII et alias III partes eius; fuerint, habent in se IIII et alias III partes eius; VIIII ad V dum comparati fuerint, habent in se V et alias IIII partes eius. Subsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partibus suis duabus aut tribus aut pluribus, ut uerbi gratia III continentur a V cum aliis duabus
Abbreviated transcription (Latin):
rat᷑. similit̃ ⁊ unã partẽ eiꝰ. Ht uerbi gr̃a.
tres ad duo dũ comꝑati fuerint. continent
intra se duo ⁊ aliũ unũ. qͥ media pars est
duorũ. Quattuor ad tres dũ comparati fue¬
rint. continent in se tres ⁊ aliũ unũ. qui ẽ
tercia pars trium. Et it̾m .u. ad .iiͦii.dũ cõ¬
parati fuermt. hñt in se quat̾narium¬
numerum ⁊ alium unũ. qͥ quarta pars.
c̃ẽ dr᷑ quaternarii numeri. & ceteri tales.
Subsuper particularis numerus .ẽ. minor
qui continetur in fortiori numero. cum
aliqua una parte sua. aut media. aut
tercia. aut quarta. aut quinta. Ut u̾bi
gr̃a .iͦi. ad.iiͦi.iiͦi. ad .iiͦii.iiii.ad.E. ⁊ceteri.
Suꝑpartiens numerus ẽ. qͥ in se interiorẽ
numerũ totũ continet. ⁊ suꝑ hoc alteras
partes eiꝰ duas aut tres. aut quattuor. aut
quinq. aut alias. Ut uerbi gr̃a.W̾. ad .iiii.
dum comparati tuerint. habet in se qͥna¬
partes eiꝰ duas. uii. ad .iiii. dũ comparati

Expanded text:
artem eius, ut uerbi gratia III ad II dum comparati fuerint, continent in se II et alium I, qui media pars est duorum; IIII ad III dum comparati fuerint, continent in se III et alium I, qui est tertia pars trium; iterum V ad IIII dum comparati fuerint, habent in se quaternariumnumerum et alium unum, qui quarta pars esse dicitur quaternarii numeri; et ceteri tales. Subsuperparticularis numerus est minor, qui continetur in fortiore numero cum alia una parte sua aut media aut tertia aut quarta aut quinta, ut uerbi gratia II ad III, III ad IIII, IIII ad V et ceteri. Superpartiens numerus est qui in se inferiorem numerum totum continet, et super hoc alteras partes eius duas aut III aut IIII aut V aut alias, ut uerbi gratia V ad III dum comparati fuerint, habet in se quipartes eius duas; VII ad IIII dum comparati
Abbreviated transcription (Latin):
dib. his suꝑat᷑ a duodecĩ. Scd̾m geometriã
uͦ ita queris. extrema multiplicata tm̃ fa¬
ciunt. qͣntũ ⁊ media duplicata. utputa
sex ad duodecĩ multiplicata. facient sep¬
tuagies dipondius. Media. octo ⁊ nouem
multiplicata. tm̃dẽ faciunt. Scd̾m musi¬
cam ita queris. qua parte suꝑat medius
pͥmũ. eadẽ parte suꝑat᷑ medius ab extre¬
mo. Ntputa. sex ⁊ octo. duab partib supe¬
rant. Que due partes. t̾cia media octo su¬
perat᷑ ab ultima nona :. Qd auoie.
Infincci gristunt mmx¬
umeros aũ infinitos esse certissimũ
est. Qm̃ in quocunq numero finẽ
faciendũ putaueris. idẽ ipse ñ dico uno
addito augeri. sedqͣmlibet sit ma¬
gnus. ⁊ ꝙͣ libet ¶ ingentẽ multitudinẽ
conimens. in ipsa ratione atq icicntia
numerorũ. ñ solũ duplicari. uerũ etiã
multiplicari potest. Ita uͦ sius quisq nu¬
merus proprictatib terminatur. ut

Expanded text:
dibus, his superatur a XII. Secundum geometriam dibus, his superatur a XII. Secundum geometriam vero ita quaeris. Extrema multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII multiplicata facient septuagies dipondius, media VIII et IX multiplicata tantundem faciunt. Secundum musicam ita: Qua parte superat medius primum, eadem parte superatur medius ab extremo. Utputa VI et VIII; duabus partibus superant, quae duae partes tertia media, VIII, superatur ab ultima nona. Quot numeri infiniti existunt . Numeros autem infinitos esse certissimum est, quoniam in quocumque numero finem faciendum putaveris, idem ipse non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus, et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione atque scientia numerorum non solum duplicari, verum etiam multiplicari potest. Ita vero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
numerus ẽ. ita. Quadratꝰ numerus ẽ. ita.
Quinguangulus ita. Cir cularis nume¬
rus ẽ. ita. qͥ dũ similit̃ multiplicatus
fuerit a se nichoans ad se conuertitur.
ut uerbi gr̃a. quinquies quini.xx.u.
Solidus mumerus est. qui longitudine
⁊ latitudine ⁊ altitudine continetur. ut
it̃ prramides. gui in modũ flãme consur
aũ nũs c̃. qͥ a circulato nucro multiplica¬
E ip̃m multiplicatꝰ fuerit. facit spetam.
id ÷ quinquies. xc.u. c xx. u̾..¬
De differentia arithietice ⁊ geometrice ⁊
⁊ grometricã ⁊ musicã hoc inr̃est. ut me¬
dia inuenias in arithinetica. Primo fic
queris. coniungis extrema. ⁊ diuidis.⁊ fa¬
cis mediũ. Utputa. fac extrema eise sex ⁊
duodecim simul iungis.⁊ faciunt decem¬
⁊ octo. Partiris media ⁊ facis nouẽ. qd̾ ẽ
analogicũ arithmetice. ut medius quot
monadib suꝑat pͥmũ. his iuꝑet᷑ ab ex¬
tremo. Suꝑant enĩ nouẽ sex trib mona¬

Expanded text:
numerus est ita. Quadratus numerus est ita. numerus est ita. Quadratus numerus est ita. Quinqueangulus ita. Circularis numerus est ita, qui dum similiter multiplicatus fuerit, a se inchoans ad se convertitur, ut verbi gratia quinquies quini XXV, ita. Solidus numerus est, qui longitudine et latitudine vel altitudine continetur, ut sunt pyramides, qui in modum flammae consurgautem numerus est qui a circulato numero multiplicase ipsum multiplicatus fuerit, facit spheram, id est quinquies XXV CXXV. De differentia arithmeticae, geometriae et t geometriam, et musicam hoc interest, ut media invenias. In arithmetica primo sic quaeris. Conjungis extrema, et dividis, et facis medium, et XII, simul iungis et faciunt X et VIII: partiris media et facis IX, quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tribus mona
Abbreviated transcription (Latin):
continet᷑ ab eo mulciplicit᷑. cũ aliguib par¬
tib suis. Ut u̾bi gr̃a .iii. ad .uiii. continent᷑
tinentes. Iste diuidit᷑ sic .i. linealis
.ii. suꝑficiosi .iii. solidi. Discretꝰ numerus
ẽ. qui a discretis monadib continetur.
Ut uerbi gr̃a.iii.iiii.u.ui. ⁊ reliqui. Con¬
tinens numerus ẽ. qui a coͣnctis mona¬
dib continet᷑. Uerbi gr̃a. ternarius nũs. si
in magnitudine intelligat᷑. id ÷ in linea.
aut spaciũ. aut solidũ dicit᷑ continens.
Similit quat̾narius.⁊ quinarius numeri
Linẽalis numerus ẽ. qui inchoans a mo¬
nade. linealit̾ describit᷑ usq ad infinitũ.
unde alfa ponit᷑ ꝓ designatione lincarũ.
qm̃ hec littera unũ significat apud gre¬
cos. Suꝑficialis numerus ẽ. qui ñ solum
longitudine. s ⁊ latitudine continet᷑. ut
trigonus. quadratꝰ. quinquangulus. uł
circulatꝰ numeri. ⁊ cet̾i qui semꝑ in pla¬
no pede. id ÷ suꝑficie continentur. Trigonꝰ

Expanded text:
iquibus partibus suis, verbi gratia: III ad VIII continentur t2 superficiosi, 3 solidi. Discretus numerus est, qui a discretis monadibus continetur, ut verbi gratia III. IV. V. VI. et reliqui. Continens numerus est, qui coniunctis monadibus continetur; ut verbi gratia ternarius numerus in magnitudine intellegatur, id est in linea, aut spatium aut solidum dicitur continens: similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est, qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos. Superficialis numerus est, qui non solum longitudine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quinqueangulus vel circulatus numeri, et ceteri, qui semper in plano pede, id est superficie continentur. Trigonus
Abbreviated transcription (Latin):
tinet᷑ a fortiore sibi multiplicit̃ cũ alia par¬
te sua. Ut uerbi grã. duo ad quinq dum
comparati fuerint. continentur ab eo bis.
cũ una parte sua. Multiplex superpar¬
tionalis numerus ẽ. qui dũ cõparatus
ad inferiorẽ sibi numerũ fuerit. continet
cũ multiplicit cũ aliis partib eiꝰ. Ht
uerbi gr̃a .uiii. ad .iii. dũ comparati fue¬
rint. continent in se bis t̃nos. cũ aliis
comparati fuerint. continent intra bis
senos cum aliis duab partib eiꝰ. Sedecim
ad .uii. dũ comparati fuerint. continent

Expanded text:
tinetur a fortiore sibi multipliciter cum alia una parte sua, ut uerbi gratia II ad V dum comparati fuerint, continentur ab eo bis cum una parte sua. Multiplex superpartionalis numerus est qui, dum compad inferiorem sibi numerum fuerit, continet eum multipliciter cum aliis partibus ejus, verbi gratia: VIII ad III dum comparati fuerint continent in se bis ternos, cum aliis comparati fuerint continent in se bis senos cum aliis duabus partibus ejus; XVI ad VII dum comparati fuerint continent
Abbreviated transcription (Latin):
una parte extentũ. Est enĩ pars media sym
phonis in similitudinẽ cribri. Tympanũ
mediũ tympanũ dr̃. ⁊ ip̃m ut symphonia
ad uirgulã ꝑcutit᷑. symbala acitabula q̃dã¬
st̃ que ꝑcussa inuicẽ se tangunt. ⁊ faciunt
sonĩ. Sicta aũ cymbala. qr cimballemacia
simł ꝑcutiuntur. Cim enĩ greci dicunt cym
lumina sistro. Inde ⁊ hoc mulieres ꝑcututł̃.
qr inuentrix huiꝰ gn̾is mulier. Unde ⁊ apud
amaronas. sistro ad bellũ feminaꝵ exercitus
uocabat᷑. Tintinnabulũ de sono uocis nom̃
ht̃. sic̃ ⁊ plaustis manuũ. stridor ualuarum.
hinc ⁊ inde musici feriunt. fit q in ea ex
extremis.
intputa sex ⁊ decus dipondiꝰ
des quot monadib suꝑet᷑ sex ad duode
cim. ⁊ sex monadib ducis ꝑ quadratũ.
series seni. faciunt. xxͣx. sex. Conuingis ex¬
trema illa pͥma. sex ad duodecim. simul
efficiunt decẽ ⁊ octo. Partiris tricies sexies.
ꝑer decusocto. efficit dipondius. hos un¬

Expanded text:
una parte extentum. Est enim una parte extentum. Est enim phoniae in similitudinem cribri, tympanum medium tympanum dicitur: et ipsum ut symphonia ad virgulam percutitur. sunt, quae percussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cymbala, quia cum ballematia simul percutiuntur; cum enim Graeci dicunt σύν, lumina sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, quia inventrix huius generis mulier. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinabulum de sono vocis nomen habet, sicut et plausus manuum, stridohinc et inde musici feriunt, fitque in ea ex extremis, utputa VI et decas dipondius, vides quot monadibus superetur VI a XII, et est VI monadibus: ducis per quadratum, sexies seni faciunt XXXVI. Coniungis extrema illa prima, VI ad XII, simul efficiunt XVIII. Partiris tricies sexies per decas octo, efficit dipondius. Hos iun
Abbreviated transcription (Latin):
uum̃ unde sonus redlit᷑ suꝑuis ht̃. ⁊ deorsũ
feriunt᷑ corde.⁊ desuꝑ sonant. Cithara uͦ con¬
cauitatẽ ligni inferiuis ht̃. Psalt̾iũ aũ hebrei
decacordo usi st̃. ꝓpt̃ numerũ decalogi legis.
qđ diuersos sonos efficiat. lirã pͥmũ a mercu¬
rio inuentã fuisse dicunt. ħ mͦ. Cum regre¬
diens uilus in suos meatꝰ uaria in cãpis re¬
liquisset animalia. relicta etiã testudo est.
Que cũ putrefacta ẽẽt. ⁊ nerui eiꝰ reman¬
sissent excenti intra coriũ. ꝑcussa a mercu¬
rio sonitũ dedit. ad cuiꝰ speciẽ mercurius
lirã fec̃. ⁊ orfeo tradidit. qͥ eiꝰ rei maxime
erat studiosus. Unde ⁊ cxistimat᷑. eadẽ arte
ñ feras tm̃. s ee saxa. atq siluas cantꝰ modu¬
lationi applicuisse. Hanc musici ꝓpt̃ studii
amorẽ ⁊ carminis laudem. etiam int̾ syde¬
ra suaꝵ fabłaꝵ cõmentis collocatã c̃ẽ fiuixe.¬
runt. Tympanũ ẽ. pelł uł coriũ ligno ex

Expanded text:
vum unde sonus reditur superius habet, et deorsum vum unde sonus reditur superius habet, et deorsum feriuntur chordae, et desuper sonant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. Psalterium autem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum Decalogi legis. ocum, quod diversos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt, hoc modo. Cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia, relicta etiam testudo est. Quae cum putrefacta esset, et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit; ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradidit, qui eius rei maxime erat studiosus. Unde existimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione adplicuisse. Hanc musici propter studii amorem et carminis laudem etiam inter sidera suarum fabularum conmentis conlocatam esse finxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex
Abbreviated transcription (Latin):
duob simł. Itẽ alic. atq alie. ⁊ quadrata for¬
ma uł trigonali. Cordarũ etiã numerus¬
si multiplicat᷑ ẽ ñ mutat᷑ genꝰ. Hetcres aũ
citharã fidiculã uł fidicen noĩarunt. qͥa
tã concinunt int̃ se cordȩ eiꝰ. ꝙͣ bene conue¬
niat int̃ qͣs fides sit̃. Antiqua aũ cichaia
la corda. iuicine corde similẽ sonũ reddat.
S ido septẽ corde. uł qr totã uocẽ implent.
uł qr septẽ motib sonat celũ. sorclas aũ di¬
ctas a corde. qr sic̃ pulsus ẽ cordis in pectore.
ita pulsus corde in cithara. has pͥmꝰ mercuri¬
us excogitauit. idẽq pͥor in neruos sonum
trarit. Psalt̾iũ qd̃ uulgo canticũ dr᷑. a psallen
do nõĩatũ. qł ad eiꝰ uocẽ chorus consonando
respondeat. Est aũ similitudo cithare barba¬
rice. in modũ delte litte. S salterii ⁊ cithare
ħ differentia ẽ. qđ psalt̾iũ lignũ illud conca¬

Expanded text:
duobus simul. Item aliae atque aliae, et quadrata forduobus simul. Item aliae atque aliae, et quadrata forma vel trigonali. Chordarum etiam numerus multiplicatus, et conmutatum genus. Veteres autem citharam fidiculam vel fidicem nominaverunt, quia tam concinunt inter se chordae eius, quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua autem cithara la chorda vicinae chordae similem sonum reddat. Sed ideo septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior in nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum ddo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia est, quod psalterium lignum illud conca
Abbreviated transcription (Latin):
plures instituit. pan curat oues ouium q
magistros. fuit enĩ apud gentiles ds pasto¬
ralis. qui pͥmũ dispares calamos ad cantum
aptauit. ⁊ studiosa arte composuit:.uiii.
ꝑtinens ad neruos ⁊ pulsũ. suidas¬
tur sp̃es aithararũ diuersarũ. tympanũ
qͦ. cimbalũ. sistrũ. acctabula enea. ⁊ argen¬
tea. uł alia q̃ metallico rigore ꝑcussa. red¬
dunt cũ suauitate tinnitũ. ⁊ cet̾a huiꝰcemͦi.
Sithare ac psalterii reꝑtor. tubal ut p̃di¬
ctum ẽ ꝑhibetur. luxta opinionẽ aũ greco¬
rum. cithare usus repertꝰ fuisse ab appol¬
line credit᷑. forma cithare initio similis
fuisse traditur pectori humano. qd uti uox
er pectore. ita ex ipsa cant̾ ederet᷑. appellata q
eadẽ de causa. Nã pectꝰ dorica lingua. acha¬
ram uocaui. Paulatim aũ plures eiꝰ species
uetiterunt. ut psalceria. lire. barbite. fenices.
⁊ pectides. ⁊ que dnͣr indice. ⁊ feriuntur a

Expanded text:
plures instituit, Pan curat ovis oviumque plures instituit, Pan curat ovis oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa arte conposuit. De ter pertinens ad nervos et pulsum, cui dantur species cithararum diversarum, tympanum quoque, cymbalum, sistrum, actea, vel alia que metallico rigore percussa, reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiusmodi. Cithare ac psalterii rectum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides, et quae dicuntur Indicae, et feriuntur a
Abbreviated transcription (Latin):
mitio m̃sis tuba. in die insignis sollẽnita¬
tis ur̃e. Preceptũ enĩ fuerat uideis. ut in
mitio noue lune tuba clangerent. qd̾ etiã
⁊ huc usq faciunt. Tibias excogitatas infri¬
gia ferunt. has dii qͥdẽ funcrib tm̃ adhi¬
bitas. mox ⁊ sacris gentiliũ. Tibias aũ ap¬
pellatas putant. qd̾ pͥmũ de ceruinis tibis
crurib q hinuloꝵ fierent. Deinde ꝑ abu¬
sionẽ ita ceptas uocari. etiã q̃ ñ de crurib
ossib ue essent. hunc ⁊ tibicen. qͣi tibiarum
cantꝰ. Calamꝰ nom̃ ẽ ꝓpͥum arboris. a canen¬
do. id ÷ fundendo uoces uocatꝰ fistulã qͥdã
putant a mercurio inuentã. alii a fauno
quem greci uocant pan. nũnulli eam ab
ide pastore agrigentino ex sicilia. fistula
aũ dicta qd̾ uocẽ emictat. slam fos grece
uox. stolia missa grece appellatur. Sambu¬
ca. in musicis species ẽ simphoniarum.
Est enĩ genꝰ ligni fragilis. unde tibie compo

Expanded text:
initio mensis tuba, in die insignis sollemnitainitio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. Tibias excogitatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum fierent, deinde per abusionem ita coeptas vocari etiam quae non de cruribus ossibusque essent. Hinc et tibicen, quasi tibiarum cantus. Calamus nomen est proprium arboris a calendo, id est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam, alii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Sicilia. Fistula autem dicta, quod vocem emittat. Nam φώς Graece vox, στύλια missa appellatur. Sambuca in musicis species est symphoniarum. Est enim genus ligni fragilis, unde et tibiae co
Abbreviated transcription (Latin):
malleus ꝑcutit᷑ ferrũ. Asꝑa uox ẽ rauca.
⁊ que disꝑgit᷑ ꝑ minutos ⁊ dissimiles pul¬
sus. Ceca uox ẽ. que mox ut emissa fuerit
conticescit. atq suffocata nequaꝙͣ longuis
ꝓdlucitur. sic̃ ẽ in fictilib. Nnmnola ẽ uox
mollis atq flexibilis. Et uinnola dicta a
uino. hoc ẽ cincino. mollit̃ flexo. Pfc̃a
aũ uox ẽ. alta. suauis. ⁊ clara. Alta: ut in
sullum sufficiat. Clara: ut aures adimple
at. duauis: ut aiõs audientiũ blandiat.
Si ex his aliqͥd defuerit. uox ꝑfc̃a ñ erit:
ccda ẽ diuisio organica. in his que
sp̃u reflante completa in sonũ uo¬
cis animant᷑. ut st̃ tube. calami. fistule. or¬
gana. pandoria. ⁊ his similia instrum̃ta.
Organũ uocabulũ ẽ. genenerale uasorum
om̃iũ musicoꝵ. Hoc aũ cui folles adhibent᷑.
alio greci noĩe appellant. Ut aũ organum
dicat᷑. magis ea uulgaris ẽ grecorũ consue¬
tudo. Tuba pͥmũ a tyrrenis inuenta. de qͥb

Expanded text:
malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca, malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus. Caeca vox est, quae, mox emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus. Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno, hoc est cincinno molliter flexo. Perfecta autem vox est alta, suavis et clara: alta, ut in sublime sufficiat; at. Suavis ut animos audientium blandiat si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non erit. da est divisio organica, in his que spiritu reflante completa, in sonum vocis animantur, ut sunt tube, calami, fistule, organa, pandoria et his similia instrumenta. Organum vocabulum est generale omnium vasorum musicorum; hoc autem cui folles adhibentur, alio greci nomine appellant, ut autem organum dicatur, magis ea vulgaris est Grecorum consuetudo. Tuba primum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ acutã enuntiatio uocis. Est enĩ armo¬
niȩ differentia ⁊ qͣntitas. que in uocis ac¬
centu uł tenore consistit. cuiꝰ genera in qͥn
decĩ partib musice diuiserunt. ex qͥb yper¬
lidius nouissimꝰ. ⁊ acutissimꝰ yppodorius.
nam sonus directus est. Precedit aũ sonus
cantũ. Arsis ẽ uocis eleuatio. ħ ẽ mitiũ.
thesis uocis positio. ħ ẽ tinis. Suaues uo¬
ces st̃ subtilei ⁊ spisse. clare atq acute. Per¬
spicue uoces ft̃. que longiuis ꝑtrahunt᷑. ita
ut omẽm impleant continuũ locũ. sicut
clangor tubarũ. Subtiles uoces st̃ qͥb ñ
egrotantiũ. sic̃ in nerus. Que enĩ subti¬
lissimȩ corde sc̃. subtiles ac tenues sonos
emitunt. Pingues sunt uoces. qñ sp̃s mł
tus simł egredit᷑. sic̃ uirorũ. Acuta uox ẽ.¬
tenuis. alta. sic̃ in cordis uidemꝰ Dura uox
ẽ. que uolent̃ emictit sonos. sic̃ tomtru¬
um. sic̃ incudis. sonus. quotiens in durũ

Expanded text:
est acuta enuntiatio vocis. Est enim harmoest acuta enuntiatio vocis. Est enim harmoniae differentia et quantitas, quae in vocis accentu vel tdecim partibus musici diviserunt, ex quibus hyperlydius novissimus et acutissimus, hypodorius onam sonus directus est, praecedit autem sonus cantum. 9. Arsis est vocis elevatio, id est initium. Thesis vocis positio, hoc est finis. 10. Suaves voces sunt subtiles et spisse, clare atque acute. Perspicue voces sunt, que longius protrahuntur, ita ut omnem impleant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subtiles voces sunt, quibusegrotantium sicut in nervis: que enim subtilissime chorde sunt, subtiles ac tenues sonos emiltus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum
Abbreviated transcription (Latin):
motum facit. ⁊ ex motu sonũ. ex quo col¬
ligit᷑ musica. que in hoĩe uox appellatur.
box ẽ aer sp̃u uerberatꝰ unde ⁊ uerba st̃ nun¬
cupata. Propͥc aũ uox hominũ ẽ siue irrati¬
onaliũ animantiũ. llam in aliis abusiue ⁊
tube infremuit. fractasq ab litore uoces. Nã
ꝓpͥum ẽ ut litorei sonent scopuli. ut a tuba
terribilẽ sonitũ procul acre sonoro. Armo¬
na ẽ. modulatio uocis. ⁊ concordantia plu¬
rimorũ sonorũ. uł coaptatio. Simphonia ẽ.
modulationis temperamentũ. ex graui ⁊
ces acutiores grauioresq concordant ita.
ut quilquis ab ea dissonuerit sensũ au¬
dit᷑ offendat. cuiꝰ contraria ẽ. diafonia. id
est uoces discrepantes. uł dissone. Eufonia
ẽ suauitas uocis. hec a melosa suauitate
⁊ melle dicta. Diastema ẽ. uocis spacium.
ex duob uł plurib sonis aptatũ. Diesis ẽ
spacia quedã. ⁊ deductiones modulandi.
atq uergentes de uno in altero sono. Tonꝰ

Expanded text:
motum facit et ex motu sonum, ex quo colmotum facit et ex motu sonum, ex quo colligitur Musica, quae in homine vox appellatur. Vox est aer spiritu verberatus, unde et verba sunt nuncupata. Proprie autem vox hominum est, seu inrationabilium animantium. Nam in aliis abusive non tubae proprium est ut littorei resonent scopuli, et: At tuba terribilem sonitum procul aere canoro. Harmonia est modulatio vocis, et concordantia plurimorum sonorum vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et ces acutiores gravioresque cout quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in altero sono. Tonus
Abbreviated transcription (Latin):
acutũ ⁊ grauc̃. Rithinica ẽ. que requirit in¬
cursionẽ uerborũ. utrũ bene somis an ma¬
le cohereat. Metrica ẽ. que mensurã diuer¬
sorũ metrorũ. probabili ratione cognoscit.
Ut uerbi gr̃a. eroicon. iambicon. elegiacon.
⁊ cet̾a De triformi musice diuisione .u.¬
D om̃em aũ sonũ qͥ materies canti¬
lenaꝵ ẽ. triformẽ constat ẽẽ. natura.
Prima ẽ armonica. que ex uocum
cantib constat. Sccł̃a organica. que ex¬
flatu consistit. Tercia richinica. que pul¬
su digitorũ nimeros recipit. slam aut uo¬
ce elitur sonuis. sic̃ ꝑ fauces. aut flatu sic̃
ꝑ tubam. uł ꝑ tibiam. aut pullu sic̃ ꝑ chi¬
tharam. aut ꝑ qͦalibet aliud. qd ꝑcutien¬
do canorum est:. de pͥma diuisione iu¬
d fice que armonia drͦ. ui.
rima diuisio musice. que armoni¬
ad comedos. tragedos. uł choros. uł ad om̃s.
qͥ uoce ppria canunt. Hec ex aĩo ⁊ corpore

Expanded text:
acutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit inacutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est, quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut verbi gratia heroicon, iambicon, elegiacon, et cetera. De triformi Musicae divisione . Ad omnem autem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae exflatu consistit. Tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu, sicut per tubam vel tibiam, aut pulsu, sicut per citharam, aut per quodlibet aliud, quod percutiendo canorum est. De prima divisione musicae quae harmonica dicitur . Prima divisio Musicae, quae harmoniad comedos, tragedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria canunt. Hec ex animo et corpore
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina potest t̃ĩ ꝑfecta. Nichil enĩ sine
illa. Nam ⁊ ipse mundus quadã armonia
sonorũ fert᷑ esse composit. ce cclũ ip̃m sub
armonis modulatione reuolui. Musica
mouet affectꝰ ꝓuocat in diueriũ habitũ
sensus. in p̃liis ꝙ tube concentꝰ pugnantes
accendit. ⁊ quanto uehem̃tior fucrit clan¬
gor: tanto fit ad certamen aĩmꝰ fortior. Siqͥ¬
dem ⁊ remiges cantꝰ hortant᷑ dd tolerando
ꝙͣ labores musica aĩmũ mulcet. ⁊ singłoꝵ
opm fatigationẽ modulatio uocis solatur.
łrcitatos ꝙ aiõs musica sedat. sic̃ de dauid
legr᷑. qͥ ab spũ immundo saulem arte mo¬
dulationis eripuit. Ipsas ꝙͦ bestias. nnon
⁊ serpentes. uolucres atq delfinos. ad auditũ
sue modulationis musica ꝓuocat. S ⁊ qͥcqͥd
loquimͣ. uł intrinsecꝰ uenarũ pulsib cõmo¬
uemͣ ꝓ musicos rimos. armonie uirtutib
Armonica ẽ. que decernit in sonis

Expanded text:
disciplina potest esse perfecta, nihil enim sine disciplina potest esse perfecta, nihil enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse conpositus, et coelum ipsud sub harmoniae modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat isensus: in praeliis quoque tubae concentus pugnantes accendit: et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Si quidem et remiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus Harmonica est, quae decernit in sonis
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui uoluerunt. uis carminũ ⁊ uo¬
cis modulatis quereret᷑. Quarũ sonꝰ quia
sensibilis res ẽ. ⁊ precerfluit in p̃teritum
tẽpus. impͥmit᷑ q memorie. inde a poetis.
iouis ⁊ memorie filias musas ẽẽ confictũ
ẽ. Nisi enĩ ab hoĩe memoria teneant᷑ som:
reꝑtorẽ musicȩ artis fuisse tubal. qͥ
fuit de stirpe cam. añ diluiũ. freti uͥ
phitagoran dicunt huiꝰ artis inuenisse pͥ¬
mordia. ex malleorũ sonitu. ⁊ cordarum
extensione ꝑcussa. Abilinũ. thebeũ. ⁊ ze¬
thũ. ⁊ anfion. in musica arte pͥmos claru¬
isse ferunt. Post quos paulatim directa ẽ
p̃cipue hec disciplina ⁊ aucta multismodi.
Eratq tã turpe musicã nescire ꝙͣ litteras.
sollemnib. omĩb q letis. uł tristi¬
orib teb. It enim in ueneratione diui¬
na ymni.ita in nuptiis ymenci. ⁊ in fu¬
nerib threni ⁊ lamenta ad tibias canebai¬
tur. In conuiuiis uͦ lira uł cythara circũ¬
ferebat᷑. ⁊ accubantib singulis ornabatur

Expanded text:
qui voluerunt, vis carminum et vocis modulatio quaereretur. 2. Quarum sonus quia sensibilis res est praeterfluit in praeteritum tempus, imprimiturque memoriae, inde a poetis Jovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur soni, pertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur
Abbreviated transcription (Latin):
stunt. quoꝵ figuras ñ nͥ noti huiꝰ artis sci¬
entie soluere posst̃. Datũ ẽ etiã nob̾ ex aliqͣ
parte fub numeroꝵ consistere disciplina.
agnoscimꝰ. ꝑ numerũ siguidẽ ne confunda¬
mur instrium᷑. Tolle numerũ in reb õĩb.
⁊ omĩa pereunt. Adime scło cõpotũ. ⁊ cun¬
cta ignorantia ceca cõplectit᷑. Nec differri
posst̃ a cet̾is aĩalib qͥ calculi nesciunt rõnem:
umerus diuidit᷑ in parib ⁊ in impa¬
rib. Par nũs diuiditur in his. pariter
par. parit impar. ⁊ imparit par. lmpar nu

Expanded text:
nisi noti hujus artis scienter solvere possunt. Datum est etiam nobis ex magna parte sub numerorum consistere disciplina, agnoscimus. Per numerum siquidem, ne confundamur, instruimur. Tolle numerum rebus omnibus, et omnia pereunt. Adime saeculo computum, et cuncta ignorantia caeca complectitur, nec differri potest a caeteris animalibus qui calculi nescit rationem. Numerus dividitur in paribus et in imparibus. Par numerus dividitur in his: pariter par, et pariter impar, et impariter par,