comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unitatũ. huius igitur erit pars
quasta diesis en armonios tres:
Qm̃uero ex duob tonis ac semito¬
no diatesseron consonantia iun¬
gitur. erit tota diatesseron ex
bis duodecim acsex unitatib cons¬
tituta. Sedqm̃ sȩpefit ut siusq ad
osttiuas uelimus deducere pastes.
non in tegros numeros sed in aliquas
pasticulas incurramus. id circo
semitonium duodecim pars quasta
quaediesis en armonios dicitur sex.
o&t tiua autẽ tres. Iunsta uero
osttiua cum quasta sex scilic& cũ
tribus ut faciat diesin chromatis
hemiolii. erunt nouẽ. His igitur
ita constitutis tria genera enar¬
monium chromaticũ diatonicum
has aristoxeno uidentur habere
ꝓprietates. ut alia eorum dican¬
tur spissa alia minime. Spissas.
quarum duae grauiores propor¬
tiones unam eam quae ad acutun
apposita est magnitudine noto
uincunt Non spissa uero quars
duae proportiones unam relqui
poterunt superare: Est a tem
enarmonium & chromatii spisi

Expanded text:
unitatum, hujus igitur erit pars unitatum, hujus igitur erit pars quarta diesis enharmonios tres. Quoniam vero ex duobus tonis ac semitonio diatessaron consonantia jungitur, erit tota diatessaron ex his duodecim ac sex unitatibus constituta. Sed quoniam saepe fit ut si usque ad octavas velimus deducere partes, non in integros numeros, sed in aliquas particulas incurramus, idcirco qsemitonium duodecim, pars quarta, quae diesis enharmonios dicitur, sex, octava autem tres; juncta vero octava cum quarta, sex scilicet cum tribus, ut faciat diesin chromatis hemiolii, erunt novem. His igitur ita constitutis, tria genera enharmonicum, chromaticum, diatonicum, has Aristoxeno videntur habere proprietates, ut alia eorum dicantur spissa, alia minime. Spissa sunt, quorum duae graviores proportiones: unam eam quae ad acutum apposita est magnitudine non vincunt. Non spissa vero quorum duae proportiones unam reliquam poterunt superare; est autem enharmonium et chromaticum spissum,
Abbreviated transcription (Latin):
tonum induas partes atq id se¬
mitomum uocat. Diuidit intres.
matis mollis. Diuidit inquat
tuor . cuius quar ttm cum propria
medi&ate idest cum ostaiua
totius toni appellat diesin chro¬
matis hemiolii. Cumigitur
sio secundũ cum sit duplex. unũ
quidem genus . ẽ. mollius aliud
uero incitatius. Et mollius qui¬
dem .ẽ. en armonium. incitatius
uero dia tonicum. Inter haec
uero consistit chromaticum in ci¬
tationi mollitiaeq pasticipans.
Fiunt igitur secundum hunc or¬
dinem differentiae ꝑmixtorum
generum sex Vna quidem enar¬
monui. Tres autem chromatici
id est chromatici mollis & chro¬
matici hemiolii & chromatici toni¬
aei. Duae uero reliq diatonici
mollis atq incitati. Quorum
omnium talis secundũ aristoxe¬
num diuisio est. Qm̃ enim quar¬
ta pars toni diesis en armonios
nuncupari predicta est. qm̃q
aristoxenus non uoces ipsas inter
se comparat sed differentiam
uocum interuallumq: m&itur.
& secundum eum tonus duodecim:

Expanded text:
tonum in duas partes, atque id setonum in duas partes, atque id semitonium vocat. Dividit in tres partes, matis mollis, dividit in 4, cujus quartam cum propria medietate, id est cum octava totius toni, appellat diesin chromatis hemiolii. Rursus sio secundum eum sit duplex, unum quidem genus est mollius; aliud vero incitatius. Et mollius quidem est enharmonium, incitatius vero diatonicum. Inter haec vero consistit chromaticum incitatione mollitieque participans; fiunt igitur secundum hunc ordinem differentiae permixtorum generum sex. Una quidem enharmonii, 3, autem chromatici, id est chromatici mollis, et chromatici hemiolii, et chromatici thoniaei. Duae vero reliquae diatonici, mollis atque incitati. Quorum omnium talis secundum Aristoxenum divisio est. Quoniam enim quarta pars toni diesis enharmonios nuncupari praedicta est, quoniamque Aristoxenus non voces ipsas inter se comparat, sed differentiam vocum intervallumque metitur, et secundum eum tonus est duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
dia pason consonarent & HRacuti¬
or e&. quã C̃P diapasoꝵ consonan¬
tia sextonos exceder& Nunc uę¬
ro quia consonantibus ah & HR
eadem K R abea quae est ¶P gra¬
uior inuenitur. non potest quins
sex toni dia pason consonantiã exce¬
dant. Atq ita sensu quoq potest col¬
ligi diapa son consonantiã in tra sex
tonos cadere. Sic igitur aristoxem
error sine dubitatione c̃uincitur
NUNC DETETRACHORDORUM
diuisione dicendum. Etenim
diatesseron consonantia quattuor
efficitur neruis. idcirco &iam di¬
a tesseron nuncupatur. Vt igitur
duobus neruis altrinsecus positis
acdia tesseron symphoniã conso¬
nantibus fiat tetrachordon. du¬
os necesse ẽ. stittui inmedio ner¬
uos qui ad se in uicem atq ad ex¬
tremos tres proportiones efficiant
.XUI. QUOMODO ARIS TOXENUS
UE TONŨ DIUIDAT UEL QENI¬
RA FIUSQ DIUISIONIS DIS POSITIO
OCIGITUR DIATESSERON
aristoxenus ꝑgenera taili
ratione partitur. Diuidit enĩ

Expanded text:
diapason consonarent, et H R acutidiapason consonarent, et H R acutior esset quam G P, diapason consonantia sex tonos excederet. Nunc vero quia consonantibus A K et H R eadem H K ab ea quae est G P gravior invenitur, non potest dubitari quin sex toni diapason consonantiam excedant. Atque ita sensu quoque potest colligi diapason consonantiam inter sex tonos cadere. Sic igitur Aristoxeni error sine dubitatione convinciturNunc de tetrachordorum divisione dicendum est. Etenim diatessaron consonantia quatuor efficitur nervis; idcirco etiam diatessaron nuncupatur, ut igitur duobus nervis altrinsecus positis ad diatessaron symphoniam consonantibus tetrachordum fiat, duos necesse est statui in medio nervos, qui ad se invicem atque ad extremos tres proportiones efficiant. CAPUT XV. Quomodo Aristoxenus vel tonum dividat, vel genera ejusque divisionis dispositio. Hoc igitur diatessaron Aristoxenus per genera tali ratione partitur. Dividit enim
Abbreviated transcription (Latin):
colloc&. nimis in prouide qui dif¬
ferentiam sescire arbi tr&ur ea¬
rum uocum quarum nullam mag¬
nitudinem mensuramue constitu¬
at. Hic igitur & diatesseroꝵ con¬
sonantiam duorum tonorum ac
semitonii. eẽ. ꝓponit. Et dicpente
trium tonorum ac semitonii & dico¬
pasor sex tonorum quod fieri Non
posse superioribus uolumimbus
demoris tratum est. XIIII.
DESCRAPTIO OCIA CHOR¬
DI QUAOSTINDITUR DIA¬
PASON CONSONANTIA MI¬
NOR ESSE SEA TONIS
IOCET AUTEA PTOLOMEUS PER
cuiusdam octachordi diuisionẽ
dicipason intrasex tonos ccidere
hoc modo Intendantur enim osta¬
Erit igitur AK duplat abeo qđ est
IIR. Pulsae igitur simul aΚ HR
Dia pason aequi sonantiam consona¬
bunt. Si uero aliquis ẜ per¬
cutiat semꝑerit paulo acutior
quam est UR ac ꝑ hoc transcen¬
dunt sex toni di apason consonan¬
tiam Sienim ak & ¶s dicepa¬
son pulsati resonarent. tonorum
sex e&. diapasor consonantia
His non consonantibus sIAK & HR

Expanded text:
collocet, nimis improvide, qui difcollocet, nimis improvide, qui differentiam se scire arbitretur earum vocum, quarum magnitudinem nullam mensuramve constituat. Hic igitur et diatessaron consonantiam duorum tonorum ac semitonii esse proponit, et diapente trium tonorum ac semi onii, et diapason sex tonorum, quod fieri non posse superioribus voluminibus demonstratum est. CAPUT XIII. Descriptio octochordi, qua ostenditur diapason consonantiam minorem esse sex tonis. Docet autem Ptolemaeus per cuju dam octochordi divisionem diapason intra sex tonos cadere hoc modo: intendantur enim octoErit igitur A K dupla ab eo quod est H R. Pulsae igitur simul A K H R diapason aequisonantiam consonabunt. Si vero aliquis G P percutiat, semper erit paulo acutior quam est H R. Ac per hoc transcendunt sex toni diapason consonantiam. Si enim A K et G P diapason pulsati resonarent, tonorum sex esset diapason consonantia non consonantibus A K et H R
Abbreviated transcription (Latin):
ex his qui emmelis soni uocantur.
ut eadem diapente & diatessaron
tonis. c&erisq posterius dicendis
ꝓportionibus. Sed quomodo qui¬
dem horum omnium proportio col¬
ligi possit. ex eoloco sumendum. ẽ.
quem quasto uolumine infine
descripsimus ubi neruus super
semisperia tendebatur. Ibi enĩ
de prehenditur aequisonatio di¬
a pasor acbis diapason & consonan¬
tiae simplices diapente. acdiates¬
sciron. & consonantiae composite
diapason acdicipente & dia pasor
acdiatesseron & qui sunt emmelis.
soni ut in toni differentia consis¬
tentes
XIII QUEADMODUMARISTOXE¬
NUS IN TERUALLA CONSIDERET
UODUERO DENIS ARISTOXENꝰ
sentiat breuiter aperiendũ est
Ille enim qm̃ minime traltatum ra¬
tiomi constituit sed aurium iudicio
ꝑmittit. id circo uoces ipscis nul¬
lis numeris nottit. ut earum col¬
ligat proportiones. sed earum in
medio differentiam sumit ut spe¬
culationem poninipsis uocibus
sed in eo quod interse differunt

Expanded text:
ex his qui emmelis soni vocantur, ex his qui emmelis soni vocantur, ut eadem diapente et diatessaron tonis caeterisque posterius dicendis proportionibus; sed quomodo quidem horum omnium proportio colligi possit, ex eo loco sumendum est quem quarto volumine in fine descripsimus, ubi numerus super semisphaeria tendebatur. Ibi enim deprehenditur aequisonantia, diapason ac bis diapason, et consonantiae simplices diapente ac diatessaron, et consonantiae compositae, diapason ac diapente, et diapason ac diatessaron et qui sunt emmelis soni, ut in toni differentia consistentes. CAPUT XII. Quemadmodum Aristoxenus intervallum consideret. Quid vero de his Aristoxenus sentiat breviter aperiendum est. Ille enim quoniam minime tractatum rationi constituit, sed aurium judicio mittit, idcirco voces ipsas nullis numeris notat, ut earum colligat proportiones, sed earum in medio differentiam sumit, ut speculationem non in ipsis vocibus, sed in eo quod inter se differunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uero consonȩ cum aequisonis aliits
efficiunt consonantias ut diapente.
acdia pason intriplo. dia tesseron
acdiapason in ea proportione quae
est octo adtres. Emmelis autem
sunt quaediapente ac diatesserore
diuidunt. ut tonus c&ereq pro¬
portiones. dequib: paulo posteri¬
us in diuisione tetrachor dorum
loquemur. simplices earum scili
quidem sunt diapason acbis dia¬
pason qm̃ earum temperamento
mix turaq unus acsimplex quo¬
dam modo efficitur sonus. Con¬
sonantiae autem sunt primȩ qui¬
dem insuꝑ pasticularib sesqualte¬
ra & sesqui tertia. idest diapente
acdiatesseron. Et diapason acdia¬
pente. & dia pason acdiatesseron.
hae sunt compositȩ atq conuinstȩ
ex acquisonis &conson ctntiblis :
Emmelis autem sunt reliqui qui
inter has ponipossunt. ut inter
diatesseron ac diapente differen¬
tia tonus lungunturq quod ẽ¬
modo aequisonae quidem consonan¬
tibus ut diapason exdiatessarox
acdiapente. Consonantiae autem

Expanded text:
vero consonantiae cum aequisonis alias vero consonantiae cum aequisonis alias efficiunt consonantias, ut diapente ac diapason in triplo, diatessaron ac diapason in ea proportione quae est octo ad tres. Emmelis autem sunt quae diapente ac diatessaron dividunt, ut tonus caeteraeque proportiones, de quibus paulo posterius in divisione tetrachordorum loquemur, simplices earum scilicquidem sunt diapason ac bis diapason, quoniam earum temperamento mixturaque unus atque simplex quodammodo efficitur sonus. Consonantiae autem sunt, primae quidem insuper particularibus sesquialtera et sesquitertia, id est diapente ac diatessaron, et diapason ac diapente, et diapason ac diatessaron, hae sunt compositae atque conjunctae ex aequisonis et consonantibus. Emmelis autem reliqui inter has poni possunt, ut inter diatessaron ac diapente differentia tonus, jungunturque quodammodo aequisonae quidem ex consonantibus, ut diapason ex diatessaron et diapente. Consonantiae autem
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. Dissone uero sunt quae non
ꝑmiscent sonos atq: in suauiter
feriunt sensum E melis uero quȩ
non recipiuntur in consonantiarũ
coniunctione. de quib: paulo poste¬
rius indiuisione tetrachordorum
dicimus. Qm̃ igitur uniuocis
quidem comparationibus proxi¬
me sunt ae qui uocȩ sunt necesse ẽ.
ut aequis numeris ea numerorum
in aequalitas adiungatur quae
est ꝓxima aequis. Est autem
uixtii ae qualitatem numerorũ
ea quae c̃. dupla Nam & primt
multiplicitatis species est. Et ma¬
dit. ut duo unum uno transgredi¬
untur quieidem uintati aequalis
est Iure igiar duplex proportio
aequisonis aptictur idest dicipa¬
son Bis diapason uerobis duplici
id .ẽ. quadruplo. Quae autẽ pro¬
postiones diuidunt. duplicem pro¬
portionem ꝓxinȩ de maximę¬
his aptande sunt consonantus quȩ
diuidunt dicipason aequi sonantiã
Unde fit ut diapente quidem sesqual¬
terȩ diatesseron uero sesqui tertiȩ
comparationi copulentur lunlte

Expanded text:
gunt. Dissonae vero sunt quae non gunt. Dissonae vero sunt quae non permiscent sonos, atque insuaviter feriunt sensum. Ecmelis vero quae non recipiuntur in consonantiarum conjunctione, de quibus paulo posterius in divisione tetrachordorum dicemus. Quoniam igitur univocis quidem comparationibus proxime sunt aequivocae, necessarie est ut aequis numeris ea numerorum inaequalitas adjungatur, quae est proxima aequis. Est autem justa aequalitatem numerorum ea quae est dupla. Nam et prima multiplicitatis species est, et madit, ut duo unum uno transgrediuntur, qui eidem unitati aequalis est; jure igitur duplex proportio aequisonis aptatur, id est diapason. Bis diapason vero bis duplici, id est quadruplo. Quae autem proportiones dividunt duplicem proportionem primae ac maximhis aptandae sunt consonantiis quae dividunt diapason aequiconsonantiam. Unde fit ut diapente quidem sesquialterae, diatessaron vero sesquitertiae comparationi copulentur. Junctae
Abbreviated transcription (Latin):
pastiente constituta. Estq ea
pportio dupla suꝑbi partiens
ut osto adtres. Habent enim ter¬
narium octobis duasq eius par¬
tes id est duas unitates
EI QUIBUS MODIS PTOLONTUS
CONSONANUIAS STATUAT
TDE PITA CORICORUM
quidem opinione ptolomeus
ita duudicat. Quibus uero
modis ipse consonantiarum pro¬
portiones numerosq uestig&
hinc ordiendum est Voces in¬
quit interse uel um sonȩ sunt
uł non unisonȩ Non unisona¬
rum autem uocum. aliȩ quidem
aliae emmelis aliae dissonȩ aliȩ
ec melis. Etunisonȩ quidem sunt
quae unum atq eundem singil¬
latim pulsȩ reddunt sonum
Nequisonȩ uero quaesimul pulse
uum ex duob atq simplicem
quodam modo efficiunt sonũ
ut est diapason eaq duplicata
quae ẽ bis diapason Consone
autem sunt quae cõpositum per¬
mixtumq suciuem ttimen effi¬
ciunt sonum utchapente acchates¬
seron Emrelis autem sunt quae¬
sunt aptari ttimex reste ad me¬
los ut sunt hȩ quae consonticis iun¬

Expanded text:
partiente constituta. Estque ea partiente constituta. Estque ea proportio dupla superbipartiens, ut octo ad tres; habent enim ternarium octo bis, duasque ejus partes, id est duas unitates. CAPUT X. Quibus modis Ptolemaeus consonantias statuat. Et de Pythagoricorum quidem opinione Ptolemaeus ita dijudicat: quibus vero modis ipse consonantiarum proportiones numerosque vestiget, hinc ordiendum est. Voces, inquit, inter se vel unisonae sunt, vel non unisonae. Non unisonarum autem vocum aliae quidem aliae emmelis, aliae dissonae, aliae ecmelis. Et unisonae quidem sunt quae unum atque eumdem sigillatim pulsae reddunt sonum. Aequisonae vero quae simul pulsae unum ex duobus atque simplicem quodammodo efficiunt sonum, ut est diapason, eaque duplicata quae est bis diapason. Consonae autem sunt quae compositum permixtumque suavem tamen efficiunt sonum, ut diapente ac diatessaron. Emmelis autem sunt quaesunt aptari tamen recte ad melos, ut sunt hae quae consonantias jun
Abbreviated transcription (Latin):
oc uero id circo euenire con¬
tendit. qm̃ dicpason pene
una uocula est talisq consonan¬
tia ut unum quod ammodo ef¬
fingat sonum. Et sicut denario
numero qui fuerit additus in¬
tracum positus. integer in uiola¬
tusq seruatur. cum inc&eris di¬
ta minime eueniat. ita &iam
in hac consonantia. Namsi duos
tribus adicias quinq continuo
reddis & numeri species immuta¬
ta est. Siuero eosdem denario
addas duodecim feceris. & bina¬
rius iunctus denario conseruatus
est. Item ternarius ca&eriq
eodem modo. Ita igitur sympho¬
nia diapason quamcumq aliã
susceperit consonantiam seruat
nec immutat nec ex consona dis¬
sonam reddit Nam sicut dicpen¬
te symphoniã iunltt diapasor
consonantiae in tripla scilic&
proportione diapasoꝵ ac diapen¬
te consonantiam seruat. ita
&iam dia tesseron cũ sit consonan¬
tia iunsta cũ dicipason aliam
consonantiam reddit. & fit scđm¬
ptolomeum alterius consonantiȩ
additio eius quae .ẽ. diapasor, ac
diatesscron inmultiplici super¬

Expanded text:
oc vero idcirco evenire contendit, quoniam diapason pene una vocula est, talisque consonantia est, ut unum quodammodo effingat sonum, et sicut denario numero, qui fuerit additus intra eum positus integer inviolatus servatur; cum in caeteris ad ita minime eveniat, ita etiam in hac consonantia. Nam si duo tribus adjicias, quinque continuo reddis, et numeri species immutata est. Si vero eosdem denario addas, duodecim feceris, et binarius junctus denario conservatus est. Item ternarius caeterique eodem modo: ita igitur symphonia diapason quamcunque aliam susceperit consonantiam servat, nec immutat, nec ex consona dissonam reddit. Nam sicut diapente symphonia juncta diapason consonantiae in tripla scilicet proportione diapason ac diapente consonantiam servat, ita etiam diatessaron cum sit consonantia juncta cum diapason, aliam consonantiam reddit, et fit secunPtolemaeum alterius consonantiae additio ejusque est diapason ac diatessaron in multiplici super
Abbreviated transcription (Latin):
pondera nerus aptans. corũq
consonantias aure diuidicans
nunc uero in longitudine cala¬
morum duplicitatem. medie¬
tatemq restituens. ceterasq
ꝓpostiones aptans in tegerri¬
mam fidem diuersa experien¬
tiai capiebat. Sȩpe &iam pro
mensurarum modo cyathos ae¬
quorum ponderum ac&cibulis
immittens. sac pe ipsa quoq ace¬
tabula diuersis formata pon¬
derib uirgał aerea ferreaue
ꝑcutiens. nihil sese diuersum
inuenisse laetaitus est hinc
&iam ductus. longitudinem
crassitudinemq cordarum ut
examincir& aggressus est.
Ittq inuenit regulam dequa
posterius loquemur quae exre
uocabulum sumpsit. Non quod
regula sit li nea ꝑquã magni¬
tudines cordarum sonumq me¬
titur. sed quod regula quaedã
sit huius modi in spestio fixar
firmaq ut nullum inquiren¬
tem dubio fallat iuditio

Expanded text:
pondera nervis aptans, eorumque pondera nervis aptans, eorumque consonantias aure dijudicans; nunc vero in longitudine calamorum duplicitatem medietatemque restituens, caeterasque proportiones aptans, integerrimam fidem diversa experientia capiebat. Saepe et pro mensurarum modo cyathos aequorum ponderum acetabulis immittens; saepe ipsa quoque acetabula diversis formata ponderibus virga, vel aerea, ferreave percutiens, nihil esse diversum invenisse laetatus est. Hinc etiam ductus, longitudinem crassitudinemque chordarum ut examinaret aggressus est. Itaque invenit regulam, de qua posterius loquemur, quae ex re vocabulum sumpsit, non quod regula sit linea, per quam magnitudines chordarum sonumque metimur, sed quod regula quaedam sit huiusmodi inspexio fixa firmaque, ut nullum inquirentem dubio fallat iudicio.
Abbreviated transcription (Latin):
in consonans. Cumigitur ante
prthagorcm consonantiȩ mu¬
sice pastim dicipason. pastim
diapente. pastim diatess ron
quaeest consonantia minima
uocarentur. primꝰ prthagoras
hoc modo repperit qua propor¬
tione sibi m& hȩc sonorum con¬
cordici iunger&ur Etut sit
cdarius quod distum ẽ : sint
uerbi gratia malleorum quat¬
tuor pondera quaȩ subter scrip¬
tis numeris contineantur .XII.
lei qui .XII. &ui. ponderib
uergebant. dicipason induplo
concinentiam ꝑ sonabant:
Malleus uero .XII. ponderum
ad malleum .vIIII. Et mncilleũ
vIIi. ponderum ad malleum
VI. ponderum. secundum epi¬
trittum proportionem diates
saron. consondntia iungebatur.
XII.ad uIII. dicipente consonan¬
tiam ꝑmiscebant UIIII. uero ad
XIII. inses qui ositua ꝓportione
GORA PROPORTIONIS CON¬
SONANTIARUM PER¬
PES SE SINT
IINC IGITUR DOMUM REUER¬
Lsus utria examinatione per¬
pendit an in his proportionib
ratio symphoniarum tota cor¬
sister& Nunc quidem aequa

Expanded text:
inconsonans. Cum igitur ante inconsonans. Cum igitur ante Pythagoram, consonantie musice, partim diapason, partim diapente, partim diatessaron, que est consonantia minima, vocarentur; primus Pythagoras hoc modo reperit, qua proportione sibimet hec sonorum concordia iungeretur. Et ut sit clarius quod dictum est, sint verbi gratia malleorum quatuor pondera, qui subterscriptis numeris contineantur 12, lei qui 12 et 6 ponderibus iungebantur, diapason in duplo continentiam personabant: malleus vero 12 ponderum, ad malleum 9 et malleus 8 ponderum, ad malleum 6 ponderum, secundum ephitricam proposaron consonantia jungebatur. 12 ad 8 diapente consonantiam permiscebant. Novem vero ad 8, in sesquioctava proportione gora proportiones consonantiarum perpensae sint. Hinc igitur domum reversus, varia examinatione perpendit an in his proportionibus ratio symphoniarum tota consisteret. Hunc quidem aequa
Abbreviated transcription (Latin):
igitur adidquoddiu inquire¬
bat attonitus. accessit ado¬
pus. Diuq considerans. arbi¬
tratus .ẽ. diuersi tatem sonoꝵ¬
ferientium uires efficere
Atq utid aꝑtius colliquȩr&
mutare interse malleos im¬
perauit. Sed sonorum ꝓpri¬
etas non in hominum lacer¬
tis herebat. sed mutatos mal¬
leos comittibatur Obi id¬
igitur animaduestit malle¬
orum pondus examinat. &
cum quinq eeñt. forte mal¬
lei : dupli reꝑti sunt pondere
qui sibi secundum dia pason
consonantiam respondeant
eundem &itm quidupłus. exẽ.
alio. ses qui tertium alteri¬
us cõprehendit. atquem sci¬
lic& ditessaron sonabat
Adaliumt uero quendam qui
eidem dicipente tonsonantia
uingebatar. eundem supre¬
rioris duplum repperit: eẽ.
sesqualterum. Duo uero hi
ad quos superior duplex sesqui¬
tertius & sesqualter . eẽ pro¬
batus .ẽ. ad se inuicem sesqui¬
ositiuam ꝓportionem ꝑpensi
sunt custodire. Quintus ue¬
ro ẽ. reiestus qui cunctis erat

Expanded text:
igitur ad id quod diu inquireigitur ad id quod diu inquirebat attonitus, accessit ad opus: diuque considerans, arbitratus est diversitatem sonoferientium vires efficere, atque ut id apertius colliqueret, mutare inter se malleos imperavit: sed sonorum proprietas non in hominum lacertis, herebat, sed mutatos malleos comitabatur. Ubi igitur hoc animadvertebat, malleorum pondus examinat. Et cum quinque essent forte mallei, dupli reperti sunt pondere, qui sibi secundum diapason consonantiam respondebant, eundem etiam qui duplus essent alio, sesquitertium alterius comprehendit, ad quem scilicet diatesseron sonabat. Ad alium vero quendam, qui eidem diapente consonantia iungebatur, eundem superioris duplum, reperit esse huius sesquialterum. Duo vero hi ad quos superior duplex, sesquitertius et sesquialter probatus est, ad se invicem sesquioctavam proportionem perpensi sunt custodire. Quintus vero est reiectus, qui cunctis erat
Abbreviated transcription (Latin):
AEC IGITOR MAXIME CAUBA
fuit. currelisto aurium iudi¬
cium pythagoras ad regula¬
rum momentt iigrauerit:
Quinullis humanis aurib cre¬
dens: quae pastim natura. par¬
tim &icm extrinsecus acciden¬
tibus ꝑmuttatur: pastim ip¬
sis uariantur aetatibus. nul¬
lis &iam deditus instrum̃tis.
pęnesquȩ sepe multa uaria e¬
tas atq in constantia nasce¬
retur. dum nunc quidem si
neruos uelis aspicere uł humi¬
dior pulsus obtunder&. uel
siccior excitar&. uł magni¬
tudo cordę grauiorem redde¬
r& sonum. uł acumen subtilior
tenuar&. uel alio quodã modo
statũ prioris consttintiȩ ꝑmu¬
tar& Etcum idem. e&. in ce¬
teris instrumentis. om̃a haec
in consultamm mȩq aestimas
fidei. diu aestucins. inquire¬
bat quanã ratione firmiter
& constantea consonantiarũ¬
momenta ꝑdiscer&. Cum inte¬
rea diuino quodam nutu pre¬
teriens fabrorum officinas pul¬
sos malleos exaudit. ex diuer¬
sis sonis unam quodam modo
concinentiam ꝑsonare. Ita

Expanded text:
aec igitur maxima causa fuit cur, relicto aurium judicio, Pythagoras ad regularum momenta migraverit, qui nullis humanis auribus credens, quae partim natura, partim etiam extrinsecus accidentibus permutantur, partim ipsis variantur aetatibus, nullis etiam deditus instrumentis, penes quae saepe multa varietas atque inconstantia nasceretur, dum nunc quidem si nervos velis aspicere, vel aer humidior pulsus obtunderet, vel siccior exsiccaret, vel magnitudo chordae graviorem redderet sonum, vel acumen subtilior tenuaret, vel alio quodam modo statum prioris constantiae permutaret. Et cum idem esset in caeteris instrumentis, omnia haec inconsulta minimaeque aestimans fidei, diuque aestuans inquirebat quanam ratione firmiter et constanter consonantiarumomenta perdisceret. Cum interea divino quodam motu praeteriens fabrorum officinas, pulsos malleos exaudivit, ex diversis sonis unam quodammodo concinentiam personare. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
dis iđ .iIII: Tertius uero pri
mo duob: secundis & tribus ter¬
aequalitas constituatur uel
inter narus. eadem ratio me¬
di&atis appar& duplo a se
terminis differentusq dis¬
tantibus ut subieste discrip¬
tiones monent
Quodsi facienda est inextre¬
mi tatibus tripla proportio
tribus aequis terminis consti¬
tutis. Primus quidem faci¬
endus ẽ. exprimo ac secundo¬
secundis Tertius autem. expri¬
mo dduobus secundis ac tribus
tertus ut ẽ subiesiti descriptio¬
HDIN GRESSI AR MONICAM
disputationem . quaȩ deea di

Expanded text:
s. Tertius vero primo ac duobus secundis et tribus teraequalitas construatur, vel in ternariis eadem ratio medietatis apparet, duplo a se terminis differentiisque distantibus, ut subjectae descriptiones monent. Quod si facienda est in extremitatibus tripla proportio, tribus aequis terminis constitutis, primus quidem faciendus est ex primo ac secundosecundis, tertius autem ex primo, duobus secundis ac tribus tertiis, ut est subjecta descriptioingressi harmonicam disputationem quae de ea di
Abbreviated transcription (Latin):
Posthas n&e sinẽ menon. Si uero mesẽ
neruo ñsit sinẽ meñ tetrachordũ
adiunstũ. Sed sit die zeugmeñ. est
postme senparamese. Dehinc trite
die t eugmeñ. inde lichanos die ze¬
ugmenon. Qua indictono diatonos
die zeugmeñ inchromate. Tunc dia¬
tonos die zeugmeñ chromatice
Tunclicha nos die z eugmeñ chromatice
Inen armonio uero. tũdiatonos die¬
teugmeñ enarmonios tũ lichcinos
dic teugmeñ enarmonios Eadẽ uero
dr̃ & paran&e cũ additione ł diatom
u chromatis uł enarmomi Suꝑhas
& que c̃ paran&e hi ꝑboleon: Fadẽ
indiatono diatonos hy ꝑboleon. inchro¬
mate uero chromatice byꝑboleon
Inenar monio uero enar momos hi ꝑboleon
Harum ultima ea ẽ. que .ẽ. n&ẽ hỹ ꝑ¬
boleon & sit descriptio eius modi. ut
trium generũ contine at dispositio¬
nẽ. Inquib: & similitudinẽ nominũ
& differentiam pernottibis Vt si

Expanded text:
has nete synemmenon. Si vero mese nervo non sit synemmenon tetrachordum adjunctum, sed sit diezeugmenon, est post mesen paramese. Dehinc trite diezeugmenon, inde lichanos diezeugmenon, quae, in diatono, diatonos diezeugmenon. In chromate tum diatonos diezeugmenon chromaticae, tum lichanos diezeugmenon chromaticae. In enharmonio vero tum diatonos diezeugmenon enharmonios, tum lichanos diezeugmenon enharmonios. Eadem vero dicitur et paranete, cum additione vel diatoni, vel chromatis, vel enharmonii. Super has t quae est paranete hyperboleon, eadem in diatono diatonos hyperboleon. In chromate vero chromaticae hyperboleon; in enharmonio vero enharmonios hyperboleon. Harum ultima ea est quae est nete hyperboleon, et sit descriptio ejusmodi ut trium generum contineat dispositionem in quibus et similitudinem nominum et differentiam pernotabis, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
UNC IGITUR ORDO CORDARŨ
Idisponendus .ẽ. omnium quȩ
ꝑtria genera uariantur. uł
inconstanti ordine disponun¬
tur. Prima ẽ. igitur proslã¬
ba nomenos quaȩ eadem dicit᷑
prosmnelodos Secunda hipate
hypaton Testiai. parhipate
hrpator. Quasta uero uniũ¬
saliter quidem lichanos appel¬
latur. Sed sindiatono genere
aptetur. dicitur lichanos hr¬
patondiatonos. Si uero in chro¬
mate dicit᷑ diatonos chromatice
uł lichanos hypaton chromatice
Siautẽ in enarmonio dicitur ly¬
chanos hrpaton en armomos uł
diatonos hypaton en armonios
Posthanc. uocatur hypate meson
Dehinc. parhypate meson. Atq
hinc lichanos meson. simpliciter
Indiatono quidẽ genere diatonos
meson. inchromate lichanos me¬
sonchromatice uł dia tonos meson
drromatice inen armonio diato¬
nos mesonen armonios uł lichanos
meson enarmonios has sequitur¬
mese Posthanc sunt duo tetrachorda
pastim sinẽ menon. pastim de zeug¬
mexon. Et si nẽ menon . ẽ. qđ post meson

Expanded text:
unc igitur ordo chordarum disponendus est omnium quae per tria genera variantur, vel inconstanti ordine disponuntur. Prima est igitur proslambanomenos, quae eadem dicitur prosmelodos; secunda, hypate hypaton; tertia parhypate hypaton; quarta vero universaliter quidem lichanos appellatur. Sed si in diatono genere aptetur, dicitur lichanos hypaton diatonos. Si vero in chromate, dicitur diatonos chromaticae, vel lichanos hypaton chromaticae. Si autem in enharmonio, dicitur lichanos hypaton enharmonios, vel diatonos hypaton enharmonios. Post hanc vocatur hypate meson; dehinc parhypate meson; atque hic lichanos meson simpliciter. In diatonico quidem genere, diatonos meson. In chromate, lichanos meson chromaticae, vel diatonos meson chromaticae. In enharmonio diatonos meson enharmonios, vel lichanos meson enharmonios. Has sequiture. Post hanc sunt duo tetrachorda partim synemmenon, partim diezeugmenon. Et synemmenon est quod post mesen
Abbreviated transcription (Latin):
In his ergo ternarius .ẽ. diffe¬
rentia. & duo numeri intermissi.
Id .ẽ. unominus quã sit diferentia
semꝑ numeris intermissis. Atq
idem & inqua ternario quinari¬
oq conspicitur. Et quae nos ꝓp¬
ter breuitatem tacemus. his¬
dem regulis exsem& ipso dili¬
gens lestor inueni&. Geo me¬
trica uero ꝓportionalittis. tunc
quem ad modum inueniri ab
aequalitate possit ostendimꝰ.
quando quẽ ad modum ab
aequalitate omnis in aequa¬
litas proflutt monstra¬
bamus Ni si tamen fas¬
tidium .ẽ. nunc quoq breui¬
ter rep&endum . ẽ Consti¬
tutis enim tribus aequis ter¬
minis. ponatur primus pri¬
mo aequus. secundus primo
ac secundo. tertius primo
duobus secundis & tertio¬
ficit continuae. Atq ita ex
aequalitate geo m&rica pro¬
portionalitas principium su¬
mat. Sed deharum ꝓportio¬
num ꝓpri&atib: quã diligen¬
tissime in arithm&icis diximꝰ
Quodsi adhȩc illis instrustus
lestor acced&. nullo dubrta¬
autionis errore turbabitur
Armonica uero medietas de

Expanded text:
In his ergo ternarius est differentia, et duo numeri intermissi, id est uno minus quam sit differentia semper numeris intermissis, atque idem et in quaternario, quinarioque perspicitur, et quae nos propter brevitatem tacemus, iisdem regulis ex semetipso diligens lector inveniet. Geometrica vero proportionalitas tunc quemadmodum inveniri ab aequalitate possit ostendimus, quando quemadmodum ab aequalitate omnis inaequalitas profluit monstrabamus, nisi tamen fastidium est, nunc quoque breviter repetendum est. Constitutis enim tribus aequis terminis, ponatur primus primo aequus. Secundus primo ac secundo. Tertio primo duobus secundis ac tertiofiat continue atque ita ex aequalitate geometrica proportionalitas principium sumat. Sed de harum proportionum proprietatibus quam diligentissime in arithmeticis diximus; quod si ad haec illis instructus lector accedat, nullo dubitationis errore turbabitur. Harmonica vero medietas, de
Abbreviated transcription (Latin):
goras sapientia studium
phrlosophirã nuncupe uit
Quã scilic& eius rei notitiam
acdisciplinã ponebat. quae pro¬
priae uereq eẽ diceretur
Esse autemilla putabat. quȩ
nec intentione crescerent. nec
diminutione decrescerent. nec
ullis accidentib: mutarentur
Haec autem. eẽ. formas magni¬
tudines qualitates. habitudi¬
nes. ceteraq quar ꝑse speculata
immutabilia sunt. uunsta uero
corporib ꝑmuttntur & mul¬
timodis uariationib mutabi¬
lis rei cognatione uertuntur
.III. DEDIFFERENTUS QUAN¬
TITATIS ET QUECUIQUE DISCI¬
PLINE SIT DEPUTATA.
MAS UERO QUANTITAS
secundum prthagoram uł
continua uł discreta est. Sed
qua continua ẽ. magnitudo
appellatur quaȩ discr&a est
multitudo. Quorum haec ẽ
diuersa & contraria pene pro¬
pri&cs Multitudo enim
a finita inchoans quantitate.
crescens in infuita ꝓgreditur
ut nullus crescendi finis occur¬
rat. Estq ad minimũ termi¬
nata. in terminabilis ad mauis
proposittm aomusicae conuemi¬

Expanded text:
goras sapientiae studium philosophiam nuncupavit, quam scilicet ejus rei notitiam ac disciplinam ponebat, quae proprie vereque esse diceretur. Esse autem illa putabat quae nec intentione crescerent, nec diminutione decrescerent, nec ullis accidentibus mutarentur. Haec autem esse formas, magnitudines, qualitates, habitudines, caeteraque quae per se speculata immutabilia sunt, juncta vero corporibus permutantur, et multimodis variationibus mutabilis rei cognatione vertuntur. CAPUT III. De differentiis quantitatis, et quae cui disciplinae sit deputata. Omnis vero quantitas secundum Pythagoram vel continua, vel discreta est. Sed quae continua est magnitudo appellatur, quae discreta est multitudo. Quorum haec est diversa et contraria pene proprietas. Multitudo enim a finita inchoans quantitate, crescens in infinita progreditur, ut nullus crescendi finis occurrat. Estque ad minimum terminata, interminabilis ad majuspropositam, ac musice conveni
Abbreviated transcription (Latin):
sec&ur. Nonne in possibile sit sen¬
sui nisi integritas rationis ac¬
cedat. hoc ideo quia ꝑproces¬
sus quidem rationilocus accres¬
cit deficit sensui. Sienim ostti¬
uam partem proposite lineae
auferre aliquis imper&ur uel
eiusdem octuplam dare cogat᷑.
totius quidem dimidiam sũmere
compellitur dimidieq: dimidiȩ¬
tatem. ut sit quastai quartȩ
dimidium ut sit ocitiua Rur¬
susq totius duplam dupleque
duplam ut sit quadrupla. qua¬
chruplȩque duplam ut sit ostuplã
Itaq in tanta rerum numerositate
nihil efficit sensus. cuius omne
iudicium subitum atq in super¬
ficie positum in tegritatem ꝑfec¬
tionemq non explicat. Idcirco
non .ẽ. aurium sensui dandum
omne iudicium. sed exibenda ẽ
&iam ratio quae errantem sensũ
regat ac temper&. qua labens
sensus deficiensq ueluti baculo
innitatur Nam ut singulȩ ar¬
tes habent instrumenta quȩ
dam quib: pastim confusȩ aliquid
in forment ut aciscolum. par¬

Expanded text:
secetur nonne impossibile sit sensecetur nonne impossibile sit sensui, nisi integritas rationis accedat, hoc ideo, quia per processus quidem rationi locus accrescit, deficit sensui. Si enim octavam partem propositae lineae auferre aliquis imperetur, vel ejusdem octuplam dare cogatur, totius quidem dimidiam sumere compellitur, dimidiaeque dimidiam, ut sit quarta, quartae quae dimidium, ut sit octava. Rursusque totius duplam, duplaeque duplam, ut sit quadrupla, quadruplaeque duplam, ut sit octupla. Itaque in tanta rerum numerositate nihil efficit sensus. Cujus omne judicium subitum, atque in superficie positum integritatem persecutionemque non explicat. Idcirco non est aurium sensui dandum omne judicium, sed exhibenda est etiam ratio quae errantem sensum regat ac temperet, qua labens sensus deficiensque veluti baculo innitatur. Nam ut singulae artes hdam, quibus partim confusum aliquid informent, ut asciolam; par
Abbreviated transcription (Latin):
congregatum atq: colles tum
effici& ut prima uox ad quintã
uocem diapente non contineat
consonantiam quod opostebat fi¬
eri si tres tonos ac semitonium
sensus in tegre iudicass&. Qđ
igitur in singulis tonisminus
ꝑuidebat. idcollestum incors¬
sonantiam euidenter apparuit
Atq ut ꝑuideatur sensum quidẽ
confusa colligere. nullo modo
autem ad integritatm ratio¬
nis ascendere. sic consideremus
Dateenim lineae marorem mi¬
noremue aliam repperire nihil
est difficile sensui Proposita
uero mensura ut tanto maio¬
rem tantoue minorem rep¬
periat. id non faci& sensus pri¬
ma conceptio. sed sollers ratio¬
nis inuentio Veł sirursus da¬
toim lineam propositum sit
uel duplicare uel dimidicam
secare. id fortrisse lic& paulo
difficilius quam confuse. maiorem
minoremue repperire. poterit
tamen sefsus inuentione constitui
Si uero imperetur ut proposite lineȩ
triplo ponatur uel abea pars ter¬
tia recidatur uel qua drupla
constituatur. uł pars quasta re¬

Expanded text:
congregatum atque collectum congregatum atque collectum efficiet, ut prima vox ad quintam vocem diapente non contineat consonantiam, quod oportebat fieri si tres tonos ac semitonium sensus integre judicasset. Quod igitur in singulis tonis minus pervidebatur, id collectum in consonantiam evidenter apparuit. Atque ut pervideatur sensum quidem confusa colligere, nullo modo autem ad integritatem rationis ascendere, sic consideremus: Datae enim lineae majorem minorem ne aliam reperire, nihil est difficile sensui. Proposita vero mensura in tanto majorem, tantove minorem reperiat, id non faciet sensus prima conceptio, sed solers rationis inventio. Vel si rursus datam lineam propositum sit vel duplicare, vel dimidiam secare, id fortasse licet paulo difficilius quam confuse majorem minoremve reperire, poterit tamen sensus inventione constitui. Si vero imperetur, ut propositae lineae tripla ponatur, vel ab ea pars tertia recidatur, vel quadrupla constituatur, vel pars quarta re
Abbreviated transcription (Latin):
quas ꝑuid& preter subiesti
communionem intudur. atq
ideo eam integritas comitatur
acueritas. potiusq insensu qđ
peccatur autminus . ẽ. aut
emendat aut compl&. Fostasse
autem id quod sensus non inte¬
gre sed confuse atq auerita¬
teminus quasi quidam incal¬
lidus aestimator agnoscit. in
asingulis minus habeat errati VII
collesta uero multiplicantur
in summã. atq idcirco magnã
faciunt differentiam Nam
si duas uoculas tonum sensus
distare arbi tr&ur. neq dif¬
tent. Rursusq abuna earũ
tonum distare put& tertiam.
neq: sit integra acuera toni dis
tantia. Item testiae quas teq
som sensus differentiam put&.
atq: in eadem quoq err&. neq
differentia toni. ab hac &iam
quarta quintum disture se¬
mitomum put&. neq uere¬
neq integre aestim& insingulis
fortasse minus uideatur erra¬
tum. Quod uero in prmo tono
sensus reliquit. atq: id quod in
secundo & tertio atq inquasto
semitonio peccatum est. inunũ

Expanded text:
quas praevidet, praeter subjecti quas praevidet, praeter subjecti communionem intuetur, atque ideo eam integritas comitatur ac veritas, potiusque in sensum quod peccatur, aut minus est, aut emendat, aut complet. Fortasse autem id quod sensus non integre, sed confuse, atque veritate minus quasi quidam incallidus aestimator agnoscit, in singulis minus habeat errati. Collecta vero multiplicantur in summam, atque idcirco magnam faciunt differentiam. Nam si duas voculas tono sensus distare arbitretur, neque distent, rursusque ab una earum tono putet distare tertiam, neque sit integra ac vera toni sit distantia. Item tertiae quartaeque toni sensus differentiam putet, atque in eadem quoque errent, neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare semitonium putet, neque vereneque integre aestimet, in singulis fortasse minus videatur erratum. Quod vero in primo tono sensus reliquit atque id quod in secundo et tertio atque in quarto semitonio peccatum est, in unum
Abbreviated transcription (Latin):
menta sunt. Sensus nanq coñ¬
fusum quiddam. ac proximae
tale quale .ẽ. illud quod sentit
aduertit. Ratio uero diuidi¬
cat in tegritatem atq imas perais¬
sequitur differentias. Ittq
sensus inuenit quidem confusa
ac proxima ueritati. accipita
uero ratione in tegritatem. Ra¬
tio uero ipsa quidem inuenit Pr¬
in tegritatem. Accipit uero
confusam ac proximam ueri si¬
militudinem. Nanq sensus nihibi
concipit integritatis. sedusq ad
proximũ uenit. Ratio uero diui¬
dicat. Velut siquis manu circulũ
scribat. for tusse cum uere cir¬
culum oculus arbitr&ur. ratio
uero nullomodo . eẽ. id quod si¬
mulatur intelligit. hoc uero
id circo ẽ. qm̃ sensus circa materi¬
am uertitur. speciesq: in ea com¬
prehendit quae ita sunt flaud rs¬
de atq imꝑfeste ne determinate
atq adunguem expolitae. si¬
cut est ipsa materia. quare
sensum quoq: confusio sequitur.
Mentem uero atq: rationem qm̃
materia nonmoratur. species

Expanded text:
menta sunt. Sensus namque conmenta sunt. Sensus namque confusum quiddam ac proxime tale, quale est illud quod sentit, advertit. Ratio autem dijudicat integritatem atque unas persequitur differentias. Itaque sensus invenit quidem confusa ac proxima veritati, accipit vero ratione integritatem. Ratio vero ipsa quidem invenit integritatem, accipit vero sensu confusam ac proximam verisimilitudinem. Namque sensus nihil concipit integritatis, sed usque ad proximum venit. Ratio vero dijudicat, velut si quis manu circulum scribat, fortasse eum circulum vere oculus arbitretur. Ratio vero nullo modo esse id quod simulatur intelligit. Hoc vero idcirco est, quoniam sensus circa materiam vertitur, speciesque in ea comprehenditur, quae ita sunt fluide atque imperfecte. Neque determinate, et usque ad unguem expolite, sicut est ipsa materia. Quare ipsum quoque confusio sequitur, mentem vero atque rationem, quoniam materia non moratur, species
Abbreviated transcription (Latin):
ost monochordi regularis di¬
usionem. adicienda esse arbi¬
tror ea in quibus ueteres musi¬
cae dostores sententiae diuer¬
sitette discordant. habendũq
de omnibus subtile iudicium &
atq id quod proposito de est ope¬
ri mediocris dostrine dispositi¬
one supplendum. ẽ. Potest enĩ
alia quoq essediuisio. inqua
non unus tantum modo neruus
ad sumitur. qui positis propor¬
tionibus diuidat. Uerum osto
atq huius modi fiat cythara ut
in pluribus & quanti necessarii
sint nerui trta proportionum
ratio quasi oculis subiesta cer
ET QUAESINT GIUS INSTRUN¬
MINTA IUDICII ET QMUSQ
SENSIBUS OPORTIAT CREDI
EDDEEIIS PAULOPOST LOQUAE¬
mur. Nunc dicendum quaesit
ius armonicae dequa traltcue
instituentes quattuor implerr
eius imq: ex primendã in huiuis
quinti uoluminis seriem distulimꝰ
Armonica est faculttis. differen¬
tias acutorum & grauium sonorũ
sensu acratione ꝑpendens. SeN¬
sus enim acratio. quasi quaedã
facultatis armonicae instru¬

Expanded text:
ost monochordi regularis divisionem adjicienda arbitror esse ea in quibus veteres musicae doctores sententiae diversitate discordant, habendumque de omnibus subtile judicium, atque id quod proposito deest operi, mediocris doctrinae dispositione supplendum est. Potest enim alia quoque esse divisio, in qua non unus tantummodo nervus assumitur, qui positis proportionibus dividat. Verum octo, atque ejusmodi cythara fiat, aut in pluribus, et quanti necessarii sunt nervi, tota proportionum ratio quasi oculis subjecta cernet quae sint ejus instrumenta judicii et quonam usque sensibus oporteat credi. Sed de his paulo post loquemur; nunc dicendum est quae sit vis harmonicae, de qua tractare instituentes, quatuor libros ejus unoque exprimendam in hujus quinti voluminis seriem distulimus. Harmonica est facultas differentias acutorum et gravium sonorum sensu ac ratione perpendens. Sensus enim ac ratio, quasi quaedam facultatis harmonicae instru
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. sedita uerbi gratia aru¬
bro discedit ad pallidum ut ꝑ con¬
tinuam mutationẽ insequentem
uestatur colorem nullo medio cer¬
toq interueniente qui ut rosq
distinguat. ita &iam fieri sol& in
uocib utsiquis ꝑcutiat neruum
eumq dumMꝑcutte tor¬
quest ieuerat. ut o principio pul¬
sus grauior sit. dum torquetur
uero uox illa tenuaetur continuiq
uocum aliae sint continuȩ alie
dis gregate. continuȩ quidem
talessunt ut interse earum dif¬
ferentia communi fine iunga¬
tur : nec habeat locum designa¬
tum uox acuta grauisq quem
teneant. Discr&e uero habent
ꝓprios locos ueluti colores inper¬
mixti. quorum differentia uis¬
itur. suo quodam loco constituta
Continuae quidem non aequi so¬
ne uoces ab armonica facultate
separantur Sunt enim sibi ipsĩs
dissimiles. nec unũ aliquid ꝑsonan¬
tes. Discr&ȩ uero uoces armonicȩ
subiciuntur asti Potest enim
distaintium sibiq dissimilium¬
uocum differentia deprehendi

Expanded text:
getur. Sed ita verbi gratia a rugetur. Sed ita verbi gratia a rubro discedit ad pallidum, ut per continuam mutationem in sequentem vertatur colorem, nullo medio certoque interveniente, qui utrosque distinguat; ita etiam fieri solet in vocibus, ut si quis percutiat nervum eumque dum percutit torqueat, evenit ut in principio pulsus gravior sit, dum torquetur vero vox illa tenuetur, continuique vocum aliae sint continuae, aliae disgregatae, continuae quidem tales sunt, ut inter se earum differentia communi fine jungatur nec habeat locum designatum vox acuta gravisque quem teneant. Discretae vero habent proprios locos, vel uti colores imixti, quorum differentia visitur suo quodam loco constituta. Continue quidem non equisone voces ab harmonica facultate separantur; sunt enim sibiipsis dissimiles, nec unum aliquod personantes. Discrete vero voces harmonice subiiciuntur arti. Potest enim distavocum differentia deprehendi,
Abbreviated transcription (Latin):
rariora & uastiora edere graui¬
tatem ut nihil nunc deintensio¬
nis relaxationisq modo dicaitur
Quanquã &iam cum relaxatur
aliquid quast fit rarius atq
crassius. Cum uero intenditur sp̃is¬
sius redditur subtiliusq tenuatur
U DESONO RŨDIEFEREN¬
TUS PTOLOMEISENTINTIA
USITA IGITUR EXPEDITIS
Idifferenticis sonorum ptholo¬
meus diuidit hoc modo. Uocum.
aliae sunt uni sonȩ alia minime
Vni sonae sunt. quarum sonus unꝰ
est uel in graui uel macuto Non
um sonae uero quando est alica
grauior alia acutior. Harum
pastim ita sunt ut earum in ter
se differentia communi fine
iungatur. Nonenim discr&ci
est sed agraui inacutum ita di¬
ducitur : ut continua uideatur
Aliae uero sunt non unisonȩ. qua¬
rum differentia silentio inter¬
ueniente distinguitur. Ut uero
uoces communi fine iungantur.
fit hoc modo Si cutenm cum innu¬
bibus arcus aspicitur ita colores
sibim& sunt ꝓximi ut nonsit cer¬
tus finis cum alter ab altero disgre¬

Expanded text:
rariora et vastiora edere gravirariora et vastiora edere gravitatem, ut nihil nunc de intensionis relaxationisque modo dicatur. Quanquam etiam cum relaxatur aliqua quasi sit rarius atque crassius, cum vero intenditur spissius redditur, subtiliusque tenuatur De sonorum differentiis Ptolemaei sententia. His igitur ita expeditis, differentias sonorum Ptolemaeus dividit hoc modo: Vocum aliae sunt unisonae, aliae minimae. Unisonae sunt, quarum unus sonus est, vel in gravi, vel in acuto. Non unisonae vero; quando alia est gravior, alia acutior. Harum partim ita sunt, ut earum inter se differentia communi fine jungatur. Non enim discreta est, sed a gravi in acutum ita deducitur, ut continua videatur. Aliae vero sunt non unisonae, quarum differentia silentio interveniente distinguitur, ut vero voces communi fine jungantur, fit hoc modo: Sicut enim cum in nubibus arcus aspicitur, ita colores sibimet sunt proximi: ut non sit certus finis, cum alter ab altero disgre
Abbreviated transcription (Latin):
tio proportiones inueniat ut
ne sensus reclam&. duorũq
horum concordia omnis armo¬
nicae intentio misceatur
Atq in eo maximȩ aristoxenum
ac pythagoricos reprehendit.
quod aristoxenus mhilrationi
sed ttintum sensib credit. py¬
thagoricos autem quod mini¬
mum sensib plarimum tamen
pportionibus rationis inui¬
gilent
.IIII. INGUO ARISTOXENUS VELPI¬
THAGORICI. UELPTOLOMEI QRA¬
UITATEM ATQ ACUNEN
CONSTARE POSUERINT.
M UERO SONUM ESSEOM¬
nes consentiunt aeris per¬
cussionem. grauitatis atq acu¬
minis differentiam. diuersa
ratione ponebant. aristox enũ
secuti & pythagorici Aristo¬
xenus quippe sonorũ differenti¬
as secundum grauitatem atq
acumen arbitrabatur inqua¬
litate consistere. prthagorici
uero in quantitate ponebant
ꝓtolemaus autem pritigoricis pro¬
pior uid&ur. id circo qm̃ ipse
quoq grauitatem atq acumen
non in qualitate putat. sed inqͣn¬
titate constitui. Et enim spissi¬
ora acsuptiliora corpora acum̃

Expanded text:
tio proportiones inveniat ut tio proportiones inveniat ut ne sensus reclamet, duorumque horum concordia omnis harmonicae intentio misceatur. Atque in eo maxime Aristoxenum ac Pythagoricos reprehendit, quod Aristoxenus nihil rationi, sed tantum sensibus credit, Pythagoricos autem quod minimum sensibus, plurimum tamen proportionibus rationis invigilent. PUT III. In quo Aristoxenus vel Pythagorici vel Ptolemaeus gravitatem atque acumen constare posuerunt. Quoniam vero sonum esse omnes consentiunt aeris percussionem, gravitatis atque acuminis differentiam diversa ratione ponebant, Aristoxenum secuti et Pythagorici. Aristoxenus quippe sonorum differentias secundum gravitatem, atque acumen arbitratur in qualitate consistere; Pythagorici vero in quantitate ponebant. Ptolemaeus autem Pythagoricis propior videtur. Idcirco quoniam ipse quoque gravitatem atque acumen non in qualitate putat, sed in quantitate constitui. Etenim spissiora ac subtiliora corpora acumen,