comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ multiplicab̃is tibi herbam borith. Et reliqͣ.
ut signficarent herbam fullonum. que uxta ri¬
tum ꝓuincie palestine in uirentib ⁊ humectis nas¬
citur locis ⁊ ad lauandas sordes eandem ium ht̃ qmͣ
⁊ nitrum. Nitrum aut̃ nostrm ⁊ herba fullonis. pe¬
nitentia est. Eccl̃iasticus quoq sermo. qui arguit.
⁊ incrȩpat. ⁊ corripit. delin quentem: mordatioris
nit᷑ ht̃ similitudinem. Qui uͦ leui peccatoꝵ sor¬
de macłatus est. letiiorib purgatur monitis. Por¬
ro petc̃a grauia que ad mortem trahunt. nec ni¬
tro nec herba borith cdilui possunt SS grauiorib
tormentis indigent. Uniꝰ cuiusq enĩ opus quase
sit ignis ꝓbabit. & igne reuelabit᷑. Pulchreq addi¬
oit. Macłata es in iniquitate tua in conspectu
tuo. Q d̃ etiam s hõibus munda uidearis mͥ mũ¬
da ñ sis: qͥ noui ꝯscientias singłoꝵ. Afronitũ gre
cus es nescis qͥd greco noĩe dicar. spuma uotor ni¬

Expanded text:
et multiplicaveris tibi herbam borith, etc. ; pro et multiplicaveris tibi herbam borith, etc. ; pro gnificarent herbam fullonum, quae iuxta ritum prouinciae Palestinae in uirentibus et umectis nascitur locis et ad lauandas sordes eandem uim habet, quam et nitrum; \'nitrum\' autem nostrum et \'herba fullonis paenitentia est. ecclesiasticus quoque sermo, qui arguit et increpat et corripit delinquentem, mordacioris nitri habet similitudinem. qui uero leui peccatorum sorde maculatus est, leuioribus purgatur monitis. porro peccata grauia, quae ad mortem trahunt, nec nitro nec herba borith dilui possunt, sed grauioribus tormentis indigent. uniuscuiusque enim opus, quale sit. ignis probabit et in igne reuelabitur. pulchreque addidit: maculata es iniquitate tua in conspectu meo, quod, etiamsi hominibus munda uidearis. mihi munda non sis, qui noui conscientias singulorum. unde cus es? nescis quid Graeco nomine dicar: spuma vocor ni
Abbreviated transcription (Latin):
glatie aspectui si millimuͣm. sed nil gelid rigo¬
ris. nil sabs saporis habentem. que tamen iuxta
naturam salis in caumate durare. atq in nubi-¬
loso aere fluere ac liq fieri solet. Hanc indige¬
ne sumentes seruant ⁊ ubi opus extiterit pro la¬
uamento itunttir. Unde rudee peccanti dr̃ a ꝓ¬
pħa. Si laueris te nitro ⁊ multiplicaueris tibi
herbam borith ⁊ macłata es ininiquitate tua
dicit dñs ds. Crepitat aut̃ in aqua quomͦ calx
uuta ⁊ ipsa quidem disꝑit.S aquam la¬
uationi habilem reddit. cuiꝰ natara cui sit ap¬
ta figare cernens salomon ait. Acetum inintͦ
⁊ qui cantat carmina cordi pessimo. Acettim
quippe si mutat᷑ in nicrũ. feruescit nitrum ꝓtinus¬
detur. De corrẽptione fit de t̾ior. Et inde in mur
muratõis iniqͥtatem succendit᷑. uñ debuit ab ini¬
quitate cõpescu. Qd̃ autẽ deꝓph̃ica sententia supͣ
cõmemoraui. ubi scͥptum est. Si laueris te. nitro

Expanded text:
glaciei aspectui simillimam: sed nil gelidi rigoglaciei aspectui simillimam: sed nil gelidi rigoris, nil salis saporis habentem, quae tamen juxta naturam salis in caumate durare, aut in nubiloso aere fluere ac liquefieri solet. Hanc indigenae sumentes servant, et ubi opus exstiterit, pro lomento utuntur. Unde Judaeae peccanti dicit Propheta: Si laveris te nitro, et multiplicaveris tibi hedicit Dominus Deus. Crepitat autem in aqua quomodo calx viva, et ipsa quidem disperit; sed aquam lavationi habilem reddit. Cujus natura cui sit apta figurae cernens Salomon, ait: Acetum in nitro, et qui cantat carmina cordi pessimo; acetum quippe si mittatur in nitrum, fervescit nitrum detmurationis iniquitatem succenditur, unde debuit ab iniquitate compesci. Quod autem de prophetica sententia supra commemoravi, ubi scriptum est: Si laveris te nitro,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdierit᷑. neq ipse fructum boni oꝑis ferre. neq
alios ex colere ualet. s foras mitrendus. hoc est ab
eccłie est unitate se cernendus: ut uixta aliam
parabolam urridentes inimici dicant. quia hic
homo cepit edificare ⁊ ñ potuit ꝯsuminare. Hitrũ
aloco sumpsit uocabłm. Nascit᷑ enim in oppido uel
regione egypti. Nitria. ex quo ⁊ medicine frunt.
⁊ sordes corꝑum uestiumq lauantur. hui natura
non multum a sale distat. habet enĩ uirtutem
salis ⁊ simiłr oritur canescentib siccitate litcori¬
bus. Nam sicut salem in littore maris feruor dfi¬
cit salis durando in petram aquis marinas. quas
maior uis uentoꝵ uel ipsiꝰ maris feruor in littora
ult̃t ora piecerit. ita in initria ubi estate pluine ꝑ¬
lixiores tellurem infundunt. ad est ardor solis
tantus. qui ipsas aquas pluuiales ꝑ latitudinem ha¬
renarum ꝯquoquat inpettͣt. Salᷤ quidem uel

Expanded text:
redierit, neque ipse fructum boni operis ferre, neque redierit, neque ipse fructum boni operis ferre, neque alios excolere valet, sed foras mittendus, hoc est, ab Ecclesiae est unitate secernendus, ut juxta aliam parabolam irridentes eum inimici dicant: Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . Nitrum a loco sumpsit vocabulum: nascitur enim in oppido vel regione Aegypti, Nitria, ex quo et medicinae fiunt, et sordes corporum vestiumque lavantur. Hujus natura non multum a sale distat. Habet enim virtutem salis, et similiter oritur canescentibus siccitate littoribus. Nam sicut salem in littore maris fervor conficit solis, durando in petram aquas marinas, quas major vis ventorum vel ipsius maris fervor in littora ulteriora projecerit: ita in Nitria, ubi aestate pluviae prolixiores tellurem infundunt, aderit ardor sideris tantus, qui ipsas aquas pluviales per latitudinem arenarum concoquat in petram sali quidem vel
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ ⁊ humana nat᷑a exclusis ueriib ⁊ putre¬
dine peccatoꝵ. inł lesa seruatur suo conditori.
ꝑ eiꝰ custodiam mandatoꝵ. Bonũ qppe est dei n̾¬
bum audire frequentiꝰ. sale sapientie. spirita¬
unt imbuendis mentib sufficere. At siquis se
mel cõdimento ueritatis illuminatus. ad posta¬
siam redierit. qui alio doctore corrigit᷑ qui eã
qmͣ ipse gustauit sapientie dulcedinem.: uel ad¬
uersis scłi ꝑt̾ritus. uel in lecebris allectus abiecit.
Sicut ergo sal infattatũ cũ ad condiendos ꝙy¬
bos carnesq sic candas ualere desierit. Nullo iam
usui aptum erit. Neq ut alits testat᷑ eunͣ-¬
głista int̾ram utile est. cuiꝰ in iectu germi¬
nareꝑhibetur. Noq inster qui liniũ agri culte
ꝓfutarum. qd̾ uiuacib licet glebis in mixtũ non
fetare semina frugum s extinguere naturalr
solet. Sic omĩs qui post agnicionem u̾itatis retͦ

Expanded text:
tatum, et humana natura, exclusis vermibus et putretatum, et humana natura, exclusis vermibus et putredine peccatorum, illaesa servatur conditori suo, per ejus custodiam mandatorum. Bonum quippe est Dei verbum audire, frequentius sale sapientiae spiritaunt imbuendis mentibusmel condimento veritatis illuminatus ad apostasiam redierit, quo alio doctore corrigitur, qui eam quam ipse gustavit sapientiae dulcedinem, vel adversis saeculi perterritus, vel illecebris illectus abjecit? Sicut ergo sal infatuatum cum ad condiendos cibos carnesque siccandas valere desierit, nullo jam usui aptum erit; neque enim ut alius testatur Evangelista in terram utile est, cujus injectu germinare prohibetur: neque in sterquilinium agriculturae profuturum quod vivacibus licet glebis immistum non fetare semina frugum, sed exstinguere naturaliter solet. Sic hominis, qui post agnitionem veritatis retro
Abbreviated transcription (Latin):
inim noĩe humana nat᷑aͣ significatitr. In salis uͦ.
uerbi sapientia. Qd̃ autẽ apñhstios celesti ad di¬
uina sapientia plenos sal t̃re saluator noĩat. os¬
tendit fatuos ẽẽ iudicandos. qui t̾rena tantũ
iaprirnt. qui temꝑaliũ bonoꝵ uelud copiam
sec tantes. uel in opiam metuentes amittunt ẽt̃¬
na. que nec dari posfunt ab hõib. nec auferri.
Notandum autem. qd̃ salis natura in fecunditatẽ
t̃re facit. Uñ ⁊ in psalmo scͥptum est. Posuit t̃¬
rã fructiferã in salsugne. Et quasdam urbes le¬
grmus ira uictoꝵ sale seminatis.: ut nullũ in ei
gerien oriret᷑. Allegorice aut̃ hoc etiam bene
Stienit doc trine apbice: ut destructis adu̾sario¬
rum municionib ⁊ peccĩ reg. no de iecto.
sale sapientie cõpescat ultra in carnis hu¬
mane t̾re scłi flxum atq feditatem germina¬
re uicioꝵ. Item qr sal ad condiendos cybos car¬
nesq siccandas aptum est: rite de monstrat. qd̾
ꝑ p̃dicationẽ eungłu fluxus restringit᷑ uolup¬

Expanded text:
ana natura significatur. In salis vero verbi sapientia: quod autem apostolos suos coelesti ac divina sapientia plenos, sal terrae Salvator nominat, ostendit fatuos esse judicandos, qui terrena tantum sapiunt, qui temporalium bonorum velut copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Notandum autem, quod salis natura infecunditatem terrae facit; unde et in Psalmo est: Posuit terram fructiferam in salsuginem ; et quasdam urbes legimus ira victorum sale seminatas, ut nullum in eis germen oriretur. Allegorice autem hoc bene convenit doctrinae apostolicae, ut destructis adversariorum munitionibus, et peccati regno dejecto, sale sapientiae compescat ultra in carnis humanae terra saeculi luxum atque foeditatem germinare vitiorum. Item quia sal ad condiendos cibos carnesque siccandas aptum est, rite demonstrat quod per praedicationem Evangelii fluxus restringitur volup
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. De hinc in salinis ingestu sole siccatur:
S ⁊ flumina densant᷑ in salem. amne reliqͦ sub¬
gelu fluente. Alib quoq de tractis harenis col¬
ligit᷑. crescens cum bane noctib. Nam in cyrenea
ammoniciacꝰ sub harenis inuenitur. Sunt ⁊ mon¬
tes natiui salis in qͥb ferro cedit᷑ ut lapis. re¬
nascens magis tante alicubi  duricie. ut mu¬
ros domosq massis salis faciant sicut in ara¬
bia. In natura quoq salis differentie. Fam
alibi suauis. alibi salsissimꝰ. Commitne sal in ig¬
ne crepitat. Tragaseum nec crepitat in igne. nec
exilit. Agri gentinũ sicilie flaminis paciens. in

Expanded text:
ritur, dehinc in salinis ingestus sole siccatur; ritur, dehinc in salinis ingestus sole siccatur; sed et flumina densantgelu fluente. Alibi quoque detractis arenis colligitur, crescens cum luna noctibus; nam in Cyrenaea ammoniacus sub arenis invenitur. Sunt et montes nativi salis, in quibus ferro caeditur, ut lapis, renascens maius: tantae alicubi duritiae ut muros domosque massis salis faciant, sicut in Arabia. In natura quoque salis differentiae sunt. Nam alibi suave, alibi salsissimum: commune sal in igne crepitat; Tragasaeum nec crepitat in igne nec exilit; Agrigentinum Siciliae flammis patiens in
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uerteris.: quadratũ firmiter stabit. Qd̃ b̾itu
mine glittinant᷑ arc̾e ligna intrinsecus & extͥn¬
secus. ut in cõpagine unitatis significetur tole¬
rantia caritatis. ne scanidalis eccłiam temptan¬
tibꝰ siue ab his qui intꝰ sunt. siue abhis qui fo¬
ris st̃. cedat frat̾na uinctura ⁊ soluatut uincdłm
patis. Aliunen uocatum alumine. qd̾ lumen
colorib prestat tinguendis. Est autẽ salsugo t̃¬
re. efficiturq hyeme exaqua ⁊ limo ⁊ estiuis soli¬
bus maturatur. Hinus species due sunt. liquidũ
⁊ spissum. Sal quidam dictum putãt. qd̃ in ig¬
ne exiliat. Fugit enun ignem dum sit igneũ.
s natãm sequit᷑. qͥa ignis ⁊ aqua semꝑ int se
inimica st̃. Aliiꝰ sal a salo ⁊ sole. uocatum existi¬
mant. Nam aquis maris sponte gignit᷑ spuma.
in extremis litorib uel scopulis derelicta.⁊ sole de¬
cocta. Sunt ⁊ lacus ⁊ flumina putei equibꝰ hati¬

Expanded text:
enim verteris, quadratum firmiter stabit. Qenim verteris, quadratum firmiter stabit. Qmine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus ut in compagine unitatis, significatur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab his qui intus sunt, sive ab his qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis. Alumen vocatum a lumine, quod lumen coloribus praestat tinguendis: est autem salsugo terrae, efficiturque hieme ex aqua et limo, et aestivis solibus maturatur. Hujus species duae sunt: liquidum et spissum. Sal quidam dictum putant, quod in igne exsiliat: fugit enim ignem, dum sit igneum: sed naturam sequitur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Alii sal a salo et sole vocatum existimant; nam ex aquis maris sponte gignitur, spuma in extremis littoribus vel scopulis derelicta et sole decocta: sunt et lacus, et flumina, et putei, e quibus hau
Abbreviated transcription (Latin):
itumen inui iꝰ.¬
dee lacu asphaltide emergit. cuiꝰ glebas suꝑ¬
natantes naute scaphis appropinquantet
colligunt. Insyria autẽ limꝰs est passim ã t̃ra es¬
tians. Spifara aut̃ ut᷑ꝙ ⁊ densitate coeut. ⁊ utͣq
greci spisa asphaltim appellant. Nat᷑a eiꝰ ardens⁊
pitur nͥ solis muliebrib in quinamentis ⁊ tilis
ad compages nauiũ. Mistice aut̃ bitumen. qd̃ est
fermentissimum ⁊ iuolentissimũ gluten: signifi¬
tat dilectionis ardorem cum ui magna fortitu¬
dinis ad tenendam societatem spiritalem. omĩa
tolerantem. Unde tͦ arcestructura qmͣ dño u¬
bente edificauit noe. ita legit᷑ in libro genesi. Fac
tibi archam de lignis leuigatis mansiuncdas in
archa faties ⁊ bitumine linies eam intrinsecus
⁊ extrinsecus. ⁊ sic factes eam. Archam instruxit
noe de lignis ñ putrecentib. ⁊ eccłia ꝯstruitur
enin ista eccłiam demonstrabat. que natat in
fluctib mundi huiꝰ. Qd̾ aut̃ eadem archa de

Expanded text:
itumen in Iudaeae lacu Asphaltite emergit, cuius glebas supernatantes nautcolligunt. In Syria autem limus est passim a terra exaestuans; spissantur autem utraque et densitate coeunt, et utraque Graeci pissasphalton appellant; natura ejus ardens et pitur: nisi solis muliebribus inquinamentis, utilis ad compages navium. Mystice autem bitumen, quod est ferventissimum et violentissimum gluten, significat dilectionis ardorem, vi magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem: unde de arcae structura, quam, Domino jubente, aedificavit Noe, ita legitur in libro Genesis: Fac tibi arcam de lignis levigatis, mansiunculas in arca facies, et bitumine linies eam intrinsecus et extrinsecus, et sic facies eam . Arcam instruxit Noe de lignis non putrescentibus: et Ecclesia construitur enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Quod autem eadem arca de
Abbreviated transcription (Latin):
tia oꝑit atq circiundat. ne gentiliũ & hereci¬
coꝵ morsib pateant. Quod lumbare si aqm
tetigerit. ⁊ eufratis fłuenta tnsierit. ita ut as
nam fortitudinẽ. ⁊ computrescit: atq dissoluit᷑.
⁊ qmͣius inusum dei redeat : tam̃ pristinam
pulcͥtudinẽ hr̃e non pot̃: non duricia di. s suo
uicio. quia nolunt audire uerba eius ⁊ ambu¬
lant in pͣuitate cordis sui. siuie qd̾ sibi rectũ
udetur hoc faciut̃. Cingłm mistice intel¬
ligr᷑ spiritalis oꝑis accinctus: inpsalt̾. precui¬
risti me leticiã. Balteus actinctus uͥtutũ si¬
ue circũ in spectio mentis. Nñ legr̃ in deut̃o¬
nomio. habebis paxillum inbalteo .i. stimu

Expanded text:
tia operit atque circumdat, ne gentilium et haeretitia operit atque circumdat, ne gentilium et haereticorum morsibus pateant. Quod lumbare si aquam tetigit, et Euphratis fluenta transierit, ita ut Assnam fortitudinem, et computrescit atque dissolvitur: et quamvis in usum Dei redeat, tamen pristinam pulchritudinem habere non potest, non duritia Dei, sed suo vitio: quia nolunt audire verba ejus, et ambulant in pravitate cordis sui: sive, quod sibi rectum videtur, hoc faciunt. Cingulum mystice intelligitur spiritalis operis accinctus in Psalterio: Praecinxisti me laetitia . Balteum accinctus virtutum, sive circumspectio mentis: unde legitur in Deuteronomio: Habebis paxillum in balteo , id
Abbreviated transcription (Latin):
ad glutinaui mͥ omnẽ isrł. ⁊ omnẽ domũ iui¬
da dicit dñs: ut eẽt mͥ in popłm & in nom̃
⁊ inlaudem ⁊ in głam: ⁊ñ audiert̃. Cinctoriũ
siuie lumbare. qd in renibꝰ iungit᷑. popłs ifrł ẽ.
qͥ in lini similitudinẽ assumptꝰ de t̃ca ⁊ in lotꝰ
nec mollitudinẽ habuit nec candorem ⁊ tam̃
modi linũ atq lũbare ductũ est tnͣs eufra¬
ten .i. in assyrios. ⁊ ibi abscondit᷑. hoc est młti¬
titudine magnarum & innumerabiliũ gen¬
tiũ quodamnꝰ absortus ⁊nihili reputatus . pꝰ
longũ aut̃ tempꝰ ipse ꝓpħa intypum dĩ po¬
płm lib̾at de captiuitate. qui nichilominꝰ⁊¬
nos. ad extremum etiam in dei filiũ misit ma¬
nus. ⁊ et̾na ꝑdicione ꝯtabuit. Omĩs quoq uir
sc lumbare cdĩ est quia assumptꝰ de tra ⁊ et̃re
limo dĩ consortio copulatur. quodammꝰ que
in eccłia eiꝰ uident᷑ obscena maiore diligen¬

Expanded text:
agglutinavi mihi omnem Israel et omnem domum Juagglutinavi mihi omnem Israel et omnem domum Juda. dicit dominus, ut esset mihi in populum et in nomen et in laudem et in gloriam; et non audierunt. Cinctorium siue lumbare, quod dei renibus iungitur, populus Israhel est, qui in lini similitudinem assumtus de terra et inlotus nec mollitudinem habuit nec candorem et tamemodi linum atque lumbare —, ductus est trans Eufraten, id est in Assyrios, et ibi absconditur, hoc est multitudine magnarum et innumerabilium gentium quodammodo absortus et nihili reputatus. post longum autem tempus ipse propheta in typum dei populum liberat de captiuitate. qui nihilominnos, ad extremum etiam in Dei Filium misit manus, et aeterna perditione contabait. Omnis quoque vir sanctus lumbare Dei est, qui assumptus de terra, et de terrae limo, Dei consortio copulatur quodammodo: quae in Ecclesia ejus videntur obscena, majore diligen
Abbreviated transcription (Latin):
Linea quidem uestis sigc̃ mortificationẽ cute car¬
nał. Linostema uero que xxlana linoq ꝯtexta ẽ
hipocͥtarũ ꝑsonam signate qͥua benignitatẽ erga
ꝓximos ostendt̃. ⁊ dolosas iniquitates opponũt.
⁊ acutꝰ. ext̾ius stmplicitatem mansuetudinis
ostendit: & int̾uis subtilitatẽ malatie ꝯtegit.
Iste ergo uestem se actionis sue qi ⁊ ex lana &
Rino induit: qũ abeo & simplicitas mostrat᷑
insuꝑficie. & subtilitas malicie seruat᷑ inmente.
Lũbare uocatur. qd̃ lumbis religet᷑ uel qd̾ lum¬
bis hereat. Hoc in egypto & syria: non tm̃ semi¬
ne. s ⁊ uiri utuntur. Uñ ⁊ iheremias tnͣseufratẽ
tulit lambare suũ. ibiq illud inforamine petre
abscondit. ⁊ pꝰea scissum repperit. Hoc aquibꝰ¬
dlam & reuale dr̃: quia in renib alligat᷑.
De lumbare ergo. dñs ad iheremiam ita ait.
Sicut em̃ adheret lũbare ad lumbos uiri. sic

Expanded text:
Linea quidem vestis significat mortificationem vitae carLinea quidem vestis significat mortificationem vitae carnalis. Linostema vero, quae ex lana linoque contexta est, hypocritarum personam signat, qui benignitatem erga proximos ostendunt, et dolosas iniquitates opponunt. et acutus exterius simplicitatem mansuetudinis ostendit, et interius subtilitatem malitiae contegit. Iste ergo vestem se actionis suae quasi ex lana et lino induit, quando ab eo et simplicitas monstratur in superficie, et subtilitas malitiae servatur in mente. Lumbare vocatur, quod lumbis religetur, vel quod lumbis haereat. Hoc in Aegypto et Syria non tantum feminae, sed et viri utuntur. Unde et Hieremias trans Euphratem tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum reperit. Hoc quibusdam et renale dicitur, quod in renibus alligatur. De lumbare ergo Dominus ad Hieremiam ita ait: Sicut enim adhaeret lumbare ad lumbos viri, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpha deit. Et ecce uir uestitus lineis. Item uesti¬
iusticie. siue fideles xp̃i: ut in apło. Quicũq ĩ
ap̃o baptitati estis : xp̃m indiustis. Uestimen¬
tum impioꝵ oꝑa iniquitatis st̃ ut illito psalmi¬
ste. Induantur sicut diploide ⁊fusionẽ suam.
Sestimentum. caro hois sicut iusalomone legitur.
Om̃i temꝑe sint uestimenta tua candida .i. nul¬
la pollutõe tn luxuria sordida. Uestimentũ simul¬
latio hypocͥtarum: ut in eungłio. Uentẽt᷑ Aduos
in uestimentis oirũ. intꝰ autt̃ sunt łtpi rapaces.
Uestis nuptialis fides uelut quidam uolunt ca¬
ritas : ut in eungłio. Amice. quomͦ huc intrasti
ñ habens uestem tiuptialem: Hestimentũ line¬
um uirtꝰ aĩe. siue mundicia castitatis Ut in le¬
uitico. Uestiet᷑ sacerdos uestimentis lineis. & fe¬
moralib. linea dr: qui ex solo lino fit. linoste¬
ma auestis est. ex lana linoq ⁊ texta: ⁊ dicta li¬
nostema.qͥa instamine linũ uttͣmalanã ht̃.

Expanded text:
propheta dicit: Et ecce vir vestitus lineis . Item vestijustitiae, sive fideles Christi, ut in Apostolo: Quicunque in Christo baptizati estis, Christum induistis . Vestimentum impiorum, opera iniquitatis sunt, ut illud Psalmistae: Induantur sicut diploide, confusione sua . Vestimentum caro hominis, sicut in Salomone legitur: Omni tempore sint vestimenta tua candida , id est nulla pollutione in luxuria sordida. Vestimentum simulatio hypocritarum, ut in evangelio: Venient ad vos in vestimentis ovium, intus autem sunt lupi rapaces . Vestis nuptialis, fides, vel ut quidam volunt charitas, ut in evangelio: Amice, quomodo huc intrasti, non habens vestem nuptialem? . Vestimentum lineum, virtus animae, sive munditia castitatis, ut in Levitico: Vestietur sacerdos vestimentis lineis et femoralibus . Linea dicitur, quia ex solo lino fit. Linostema vestis est ex lana linoque contexta: et dicta linostema, quia in stamine linum, in trama lanam habet.
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊ retro diuisa atq aꝑta est. in armos tm̃
clausa. qiͣ armi lausa .c. litt̾a ablata. Camisi¬
as uotari: qd̃ in his dormimꝰ. in camisi .i. in
stratis nr̃is. femoralia appellata. eo qd̃ femora
tegant. Ipse ⁊ brace qd̾ suit breues: ⁊ uerecũ¬
da corꝑis his uelent᷑.¬

Expanded text:
te et retro divisa atque aperta est, in armos tantum clausa; quasi armiclausa, C littera ablata. Camisias vocari quod in his dormimus in camis, id est in stratis nostris. Femoralia appellata eo quod femora tegant. Ipsae et bracae, quod sint breves et verecunda corporis his velent
Abbreviated transcription (Latin):
dalmatica ꝓiuncia grecie texta est: tunica sa¬
cerdotalis candida. cum clauis ⁊ p᷑pura. Serica est
aserico cdicta. uel qd̾ eam serens primmi miserunt.
Oleo serica: tota serica. Oleo enĩ totum. Eramo¬
serica stariue lineo: trama ex serico. Olofora: to¬
ta expͣpura. Oleo enĩ totum. Bissina candida
⁊fecta ex quodam gne̾ lini grossioris fuit. qui ⁊ ge¬
nus qd̾dam lini ẽẽ byssum existimãt. Hestim̃titmn
est eccłie fides. seu uͥtutũ uarietates uel nationũ¬

Expanded text:
Dalmatia provincia Graeciae texta est, tunica saDalmatia provincia Graeciae texta est, tunica sacerdotalis candida cum clavis ex purpura. Serica est a serico dicta, vel quod eam Seres primi miserunt. Holoserica, tota serica: Holon enim totum. Tramoserica, stamine lineo, trama ex serico. Holoporphyra tota ex purpura: holon enim totum. Byssina candida confecta ex quodam genere lini grossioris: sunt, qui et genus quoddam lini byssum esse existimant. Vestimentum est Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ad pedes defluat sicut pectoralis. qͥa apud antiqͦs
breuis erat. ut tantum pectus operiret. licet nc̃
ꝓfusior sit. Manicleata tunica. idest manicata. co
qd̃ habeat manitas ꝗͣ cyroditam grec uocant.
Tunice aut̃ in dumentum sig̾cat fidei integrita¬
tem qͣm petrꝰ apł̃s habuisse dinoscitur. de quo
in eungłio legr̃. Cum audisset petrꝰ quia dñs ẽ
tunica succinxit se. ⁊ misit se in mare: quia fĩdi
firmitate ꝑila seuasit istiꝰ scłi. & temptationes
suꝑauerit. Item in genesi legit᷑ qd̾ iacob pat̾archa
ioseph filio suo fecisse tunicam polimitã siue tala-¬
manicas. Antiqui eñi magis colobiis utebant᷑. T̃u¬
nica autẽ polimita qmͣ facit ei pat̾. scdm̃ alle¬
goriam uarietatẽ popłoꝵ ex om̃ibꝰ gentibꝰ in cor¬
pore xp̃i ꝯgregatam significauit. Item alio modo
Ioseph qui int̃ fratres undecim usq ad finem iustꝰ
ꝑ seuerasse describr᷑. solus talarem tunicã habu

Expanded text:
ad pedes defluat, sicut pectoralis, quia apud antiquos ad pedes defluat, sicut pectoralis, quia apud antiquos brevis erat, ut tantum pectus operiret, licet nunc profusior sit. Manicleata tunica, id est manicata, eo quod habeat manicas, quam cheiridoton Graeci vocant. Tunica autem indumentum significat fidei integritatem, quam Petrus apostolus habuisse dignoscitur, de quo in Evangelio loquitur: Cum audisset Petrus quia Dominus est, tunica succinxit se et misit se in mare ; quia fidei firmitate pericula evasit istius saeculi, et tentationes superavit. Item in Genesi legitur , quod Jacob patriarcha Joseph filio suo fecisset tunicam polymitam sive talamanicas. Antiqui enim magis collobiis utebantur. Tunica autem polymita, quam fecit ei pater, secundum allegoriam, varietatem populorum ex omnibus gentibus in corpore Christi congregatam, significavit. Item alio modo. Joseph qui inter fratres undecim usque ad finem justus perseverasse describitur, solus talarem tunicam habui
Abbreviated transcription (Latin):
pia sũsatione placitaᷤ ꝯtexit᷑. Nestis antiqͥssima
hoĩm fuit ꝑtromatũ .i. succinc toriũ quo tantũ
genitalia ꝯtegnnt᷑. hoc pͥmũ primi mortales ẽ
gentes dum sĩt̃ nude usq hodie tenent. Hec ⁊
campestria nunturpant᷑. peo qd̃ eisdem iuuenes
qui nudi exercent᷑ in campo prdenda oꝑrunt.
ꝑitoma ergo qd̃ ꝯsuert̃ primi parentes nr̃i de
foliis fici ⁊ se ꝯtegebant. hoc sig̃cat qd̾̃ scłm as¬
perum amplec ttint᷑. qui priiriginȩ uolupta¬
tis carnalis herent. Quiq de cepti heretica pra-¬
uitate. & gr̃ã nudati tegumenta mandatioꝵ
tanqmͣ foria fici colligunt. facientes sib succin¬
ctoria prauitatis. cũ de dño uel de eccłia m̃ti¬
unt᷑. Tunica uestis antiquissima appellata: qͥa
inmotu incedentis sonũ facit. Tonus enĩ. Pri¬
nũ aut̃ fuere pellicie tunice. quibꝰ pꝰ effensã
⁊ eiectionẽ de paradiso adam ⁊ eua induti sunt.
Talaris tirnica dicta eo qd̃ ad talos usq descendat. ⁊¬

Expanded text:
estis antiquissima hominum fuit perizoma, id est, succinctorium, quo tantum genitalia conteguntur. Hoc primum primi mortales e fgentes, dum sint nudae, usque hodie tenent. Haec et campestria nuncupantur pro eo quod hisdem juvenes, qui nudi exercentur in campo, pudenda operiunt. Perizoma ergo quod consuerunt primi parentes nostri de foliis fici, et se contegebant, hoc significat quod saeculum asperum amplectuntur, qui prurigine voluptatis carnalis haerent, quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici, colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Tunica vestis antiquissima appellata, quae in motu incedentis sonum facit. Tonus enim sonus. Primum autem fuere pelliceae tunicae, quibus post offensam et ejectionem de paradiso Adam et Eva induti sunt. Talaris tunica dicta, eo quod ad talos usque descendat, et
Abbreviated transcription (Latin):
data sc̃a resplendet eccłia. Et ne solam ibi intel¬
ligeres eẽ caritatẽ in uestitu. dix̃ de aurato. ñ
aireo. De auratum enĩ dicimꝰ. qñ suꝑ duc¬
ta species auri in aliqͣ mat̾ia glutinat.  deo
autem supͣ uirtutes ałias. gr̃as caritatis appa¬
ruit. qr omĩa eiꝰ fulgor excellit. Addit circũ¬
amic ta uarietate. P scrutem᷑ cur eccłiam dĩ
de uestis uarietate laudet. cui totũ simplex
ꝯuenit atq unũ. S hic uarietate auit linguaᷤᷤ
multiplices sigẽ: qͥa om̃ĩs gens scdm̃ suã patͥ¬
am in eccłia psallit auctori. aut uͥtutũ pul¬
cherrimã diu̾sitatẽ. Oriatur enĩ auro apłoꝵ¬

Expanded text:
data sancta resplendet Ecclesia. Et ne solam ibi inteldata sancta resplendet Ecclesia. Et ne solam ibi intelligeres esse charitatem, in vestitu, dixit, deaurato, non aureo. Deauratum enim dicimus, quando superducta species auri in aliqua materia glutinatur. Ideo autem supra virtutes alias gratia charitatis apparuit, quia omnia 153 ejus fulgor excellit. Addidit, circumamicta varietate. Perscrutemur cur Ecclesia Dei de vestis varietate laudetur, cui totum simplex convenit atque unum. Sed hic varietatem, aut linguas multiplices significat, quia omnis gens secundum suam patriam in Ecclesia psallit auctori; aut virtutum pulcherrimam diversitatem. Ornatur enim auro apo
Abbreviated transcription (Latin):
bra ficut teguinen tecta q̃ tegt̃ corꝑa. Hestim̃¬
tum uero est. qd̃ usq ad uestigiũ pretenditur.
qiͣ uestigim̃tũ. ut est tunica talaris. S ⁊ hoc i¬
ꝯsuetudo sermonis auctoꝵ ꝯfundit. Indum̃¬
tũ. qd̾ intꝰ ad corpꝰ in diut᷑. qiͣ intum̃tũ. Discer¬
nit᷑ aut̃ uestitꝰ ã cultu qm̃ latiꝰ intelligr᷑ cultꝰ.
Item cultꝰ ab habitu. Nam habitꝰ ad nata᷑m ꝑti¬
net: cultꝰ adhoĩes. Pieriq aut̃ uestiũ aut atẽ¬
pore quo maxĩe in usu sc̃ appellant᷑. aut a lociᷤᷤ
ubi uel pͥmũ ꝯfecte uel maxie uenditant᷑. aut
agenẽ coloris. aut anoĩe reꝑtoꝵ. Uestitꝰ aut̃
qñ in binam partẽ accipr. mistice sigc̾at. aut
fĩdem. qua induiuit᷑ renati in baptismate . xͥ.
ornatu in psalt̃io ait. Adstitit regina adest̾s
tuis in uestitu de aurato: circũ amicta uarie¬
tate. Dicit in uestitu de aurato. Aurũ ad cari-¬
tatẽ debemꝰ aptare. fulgorem qͣ uirtute cirtum¬

Expanded text:
en tecta, quae tegunt corpora. Vestimentum vero est, quod usque ad vestigium protenditur, quasi vestigimentum: ut est tunica talaris, sed et hoc consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi intumentum. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam lautior intelligitur cultus. Item cultus ab habitu. Nam habitus ad naturam pertinet, cultus ad homines. 4. Pleraeque autem vestium, aut a tempore quo maxime in usu sunt appellantur, aut a locis ubi vel primum confectae, vel maxime venditantur, aut a genere coquando in bonam partem accipitur, mystice significat aut fidem, qua induuntur renati in baptismate Christornatu in Psalterio: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varieae. Sequitur, in vestitu deaurato. Aurum ad charitatis debemus aptare fulgorem, qua virtute circum
Abbreviated transcription (Latin):
pedire. ⁊ plantauit eam uineam soreth. qmͣ so-¬
lus simmatꝰ electam interpretatꝰ est. Edifica-¬
uit q turrem in medio eiuis. templũ udelicet
in media ciuitate. & torcłar struxit in ea .ꝙ
quidam altare significare putant. Ut in can¬
tico ysaie dr̃. & torcłar fodi in ea. Corcłar est

Expanded text:
pedire: et plantavit eam vineam sorech, quam sopedire: et plantavit eam vineam sorech, quam solus Symmachus electam interpretatus est. Aedificavit quoque turrim in medio ejus, templum videlicet in media civitate, et torcular struxit in ea, quod quidam altare significare putant: ut in cantico Isaiae dicitur: Et torcular fodi in ea . Torcular e
Abbreviated transcription (Latin):
ut facẽt uuas.⁊ fecit labrriscas. ⁊ Cet̾a.. Qd̃ autem
urinendi appellet᷑ popłs isrł.⁊ infine huiꝰ cantici
legimꝰ. Hinea dm̃i exercituũ domꝰ est isrł ⁊ uiri
quidam erat pater familias. qui plantauit ui¬
neam & machertã illi circumdedit. ⁊ fodit in ea
torcular ⁊ edificauit t᷑rem & locauit eam agricoliᷤ.¬
⁊ cet̾a. ⁊ in ieremia legimus. ego plantaui te uine¬
am fructiferam totã uerã. Quomͦ ꝯu̾sa es in ama¬
ritudinẽ uinee aliene. Itaq ierłm ut diximꝰ plã¬
gitur & sermone ꝓpħico illiꝰ riuna cantatur.
Porro eccł̃ie ⁊ popło quondam gentiũ. alud car¬
men est editum. de quo in psalmis legimꝰ. Can¬
tate dño om̃is t̃ra: ad nunciate de diem ex die
salutare eiꝰ. Annunciate in gentib głam eiꝰ : in
omnibꝰ popłis mirabilia eus. ꝑmeta for am.
ut priꝰ diximus uinee descͥbit popłm iudeorum.
quem sepsit augłorum auxilio. ⁊ lapides elegit ex eo
uel idola uł omĩa que dei cultum poterant im¬

Expanded text:
ut faceret uvas, et fecit labruscas, etc. . Quod autem vinea Dei appellatur populus Israel, et in fine hujus cantici legimus: Vinea Domini exercituum domus est Israel, et vir quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et maceriam illi circumdedit, et fodit in ea torcular, aedificavit turrim, et locavit eam agricolis, etc. Et in Jeremia legimus: Ego plantavi te vineam fructiferam totam veram: quomodo conversa es in amaritudinem vinea aliena? Itaque Jerusalem ut diximus plangitur, et sermone prophetico illius ruina cantatur. Porro Ecclesiae et populo quondam gentium aliud carmen est editum, de quo in Psalmis legimus: Cantate Domino, omnis terra, annuntiate de die in diem salutare ejus, annuntiate omnibus populis mirabilia ejus . Per metaphoram ut diximus vineae describit populum Judaeorum quem sepsit angelorum auxilio, et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia, quae Dei cultum poterant im
Abbreviated transcription (Latin):
De quo ⁊ in psal. scriptum est in ueninꝰ eã
in campis silue. Campi uͦ silue in dicant cor¬
da gentilum. q̃ expectatis qͣi siluestrib ac
dumosis locis. mundante dño campestri pu¬
ritate patuert̃. De his siltus egressi sunt duo
ursi. reges uidelicet romanoꝵ. ad preceptum
eiꝰ ad celos. iudaicos pueros cõmedert᷑: sie chuos

Expanded text:
De quo in Psalmo scriptum est: Invenimus eam in campis silvae. Campi vero silvae indicant corda gentilium, quae ex peccatis quasi silvestribus ac dumosis locis, mundante Domino, campestri puritate patuerunt. De his silvis egressi sunt duo ursi reges videlicet Romanorum ad praeceptum ejus ad coelos Judaicos pueros comederunt. Silvae
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib. ut est illud in cantico canticoꝵ mã
ducet frtictum pomoꝵ suoꝵ. Item sponsa¬
lec temi seruaui tibi: poma noua ⁊ uet̾a. pre
cłia: rursum poma: dulcedo peccati. uñ in
amos legrͣ quid tu uides amos : ⁊ dixit. unci¬
num pomoꝵ. hoc est supplicatõ peccõꝵ. Ma¬
tura dicunt᷑. quia apta sunt ad mandendũ.
autem mat᷑aͣ dicunt᷑ illa. que ꝑfecta sut.
in mat᷑a autẽ que in ꝑfecta eẽ dinoscruitur.
Silue aut̃. siue saltus. mistice gentes sigc̃ant.
uel etiam sacmͣ scripturã. allegoricis testimo¬
niis obumbratam. ut est illud cłs alibano
ueniet ⁊ sc̃s de monte umbroso ⁊ condenso

Expanded text:
virtutibus, ut est illud in Cantico canticorum: Et virtutibus, ut est illud in Cantico canticorum: Et manducet fructum pomorum suolecte mi, servavi tibi: Poma nova et vetera, prest. Rursum poma dulcedo peccati: unde in Amos legitur: quid tu vides, Amos? Et dixi: Uncinum pomorum , hoc est, supplicia peccatorum. Matura dicuntur, quod apta sunt ad mandendum: autem matura dicuntur illa, quae perfecta sunt: immatura autem, quae imperfecta esse dinoscuntur. Silvae autem sive saltus mystice gentes significant, vel etiam sacram Scripturam allegoricis testimoniis obumbratam, ut est illud: Deus a Libano veniet, et sanctus de monte umbroso et condenso
Abbreviated transcription (Latin):
Li qd̾ plantatum est secus decursus aquarũ
qd̾ fructum suũ dabit in temꝑe suo. ⁊ foli¬
um eiꝰ noti decidit: hoc enim lignumꝰ sig̾c
cuiꝰ folia ñ decidunt qͥa nullo ca̾su u̾ba eiꝰ
au̾itate disceditut. hec sunt aque spiritales.
hec folia salutaria de quib in apocalipsi bea¬
tus ioħs dicit: & ostendit mͥ flumen aque ui¬
te. splendidum tanqmͣ cristallum. exieus de
throno dei ⁊ agni. In medio platee eiꝰ ⁊ exutͣq
parte fluminis arborem uite. que facit fruc¬
tum duodecies singłis mensib reddens fruc¬
tum suũ ⁊ folia arͣboris illiꝰ st̃ in sanitatem
gentiũ deputata flos eni xp̃m mistice sigt̃.¬
menta bone duersationis. ut est illud in can¬
tico canticoꝵ. flores apparuerunt in t̾ra .i. ini¬
cia fid̾i ⁊ iusticie. floruerunt in mundo crescen¬
te eccłia xp̃i. Item flos gła scłi huiꝰ. In ysaia:
omnis in quit caro ferrum. ⁊ omĩs gła eius.
qrͣ flos feni. Poma sigc̾ant fructus scõꝵ in

Expanded text:
plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et folium ejus non decidet . Hoc enim lignum significujus folia non decidunt: quia nullo casu verba ejus a veritate discedunt. Haec sunt aquae spiritales: haec folia salutaria, de quibus in Apocalypsi beatestatur dicens: et ostendit mihi flumen aquae uitae, splendidum tamquam crystallum, exiens de throno dei et agni, in medio platese eius et ex utraque parte fluminis arborem uitae, quae facit fructum duodecies, singulis mensibus reddens fructum suum, et folia arboris illius sunt ad sanitatem gentiumenta bonae conversationis, ut est illud in Cantico canticorum: Flores apparuerunt in terra , id est, initia fidei et justitiae floruerunt in mundo, crescente Ecclesia Christi. Item flos gloria saeculi hujus. In Isaia: Omnis, inquit, caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni . Poma significant fructus sanctorum in
Abbreviated transcription (Latin):
nũ genꝰ sigt̃. ut est illud arborẽ fiq quidã ha¬
buit plantatã in uinea. Item arbor bona. dr
bonꝰ homo. ⁊ mala arbor malus homo. Quidã
in hoc testimonio arborem uoluntatẽ hoĩs ma¬
gisqmͣ ip̃m hoĩẽm accipiendum putant. ⁊ fruc¬
tum  bonũ. bona oꝑa malũ uͦ. mala oꝑa.
Radix autem. originem mistice significat. uñ ĩ
apłõ scͥptum est. Quod si radix scã ⁊ rami. itẽ
de peccatore dr̃. destruet te ds infinem euel¬
let te ⁊ enugrabit te de tab̾nacło suo ⁊ radicẽ
tiam de t̾ra uiuentium. Rami uͦ ꝓpaginem
cuiꝰ libet exprimunt in bonam partem siue ui
malam translatam. In bonam: ut est illud in
eungłio. de granosinapis de quo dñs ait. fĩt
arbor ita ut ueniant uolucͬes celi ⁊ habitent in
ramis eius. Item in aliam partem. in damele
scriptum est precdite arborem. ⁊ ramos eius
⁊ in salomone::⁊ procident᷑ rami in tõsummati.

Expanded text:
num genus significat, ut est illud: Arborem fici quidam hanum genus significat, ut est illud: Arborem fici quidam habuit plantatam in vinea . Item arbor bona dicitur bonus homo, et mala arbor, malus homo. Quidam in hoc testimonio arborem voluntatem hominis magis quam ipsum hominem accipiendum putant: et fructum bonum, bona opera: malum vero mala opera. Radix autem originem mystice significat: unde in Apostolo scriptum est: Quod si radix sancta, et rami . Item de peccatore dicitur: Destruet te Deus, in finem evellet te, et emigrabit de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium . Rami vero propaginem cujuslibet exprimunt, in bonam partem sive in malam translatam. In bonam, ut est illud in Evangelio de grano sinapis, de quo Dominus ait: Fit arbor, ita ut veniant volucres coeli, et habitent in ramis ejus . Item in aliam partem in Daniele scriptum est: Praecidite arborem et ramos ejus . Et in Salomone: Et praecidantur rami inconsummati
Abbreviated transcription (Latin):
uet in ꝓpħaz⁊ plantabunt uineas: ⁊ in alia in partẽ.
ut in salomone legit᷑. transiui ꝑtuneam uiri stul¬
t. ⁊ ecce omĩa repleuert̃ ur tyce. Torcular sic̃
supͣ diximꝰ altare significat. ab eo qd̾ ibi obla¬
tiones tanqm fructus ꝯferant᷑. &̾ alit̾ torcu¬
lar tribulationũ pressuram sigñ. in qua fide¬
les ꝓbantur mͫ titło quorumqdam psalmorum
herbarum ab arius in flexũ credit᷑. eo qd̾ t̃ris
fixis radicib ad herent. utraq aut ideo sibi
penne similia sunt. qͥa exuno altm̃ gignitur:
Nam cdũ sementẽ int̾ram leceris. herba priꝰ ori¬
tur. dehi ̃ inc confota surgit in arborẽ. infra
paruũ tempꝰ qm herbam uideras arbusta sus¬
picis. Arbusta arbor nouella ⁊ tenera. in qua
insertio fieri potest. ⁊ dicta arbusta. qiͣ arboriᷤ
hasta. alii arbustũ locũ in quo arbores sunt
uolunt acciꝑe sicut saligtũ sicet ut recta uͥ
uirgulte nouelle ⁊ uirentes. Arbor aut huma¬

Expanded text:
aliam partem, ut in Salomone legitur: Transivi per vineam viri stulti, et ecce omnia repleverunt urticae . Torcular sicut supra diximus altare significat ab eo, quod ibi oblationes, tanquam fructus, conferantur: et aliter torcular tribulationum pressuram significat, in qua fideles probantur. Unde in titulo quorumdam psalmorum herbarum ab arvis inflexum creditur, eo quod terris fixis radicibus adhaerent: utraque autem ideo sibi pene similia sunt: quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in terram jeceris, herba prius oritur: dehinc parvum tempus quam herbam videras arbustam suspicis. Arbusta, arbor novella et tenera, in qua insertio fieri potest; et dicta arbusta quasi arboris hasta. Alii arbustum locum in quo arbores sunt volunt accipere, sicut salictum: sic et virecta, ubi virgultae novellae et virentes. Arbor autem
Abbreviated transcription (Latin):
futrirum adnunttiauert̃. hunc apłi iam̃ uenqs¬
se testantur. Iinidemia aut̃ mistice cõstimmna¬
tio scłi intelligitur. uel uindicta in popłm. uñ
in psalmo legit᷑: uindemiant eam om̃s qui tnͣ¬
nea fuit pacifico tradidit eam custodibus

Expanded text:
 hunc Apostoli jam venisse testantur. Vindemia autem mystice consummatio saeculi intelligitur, vel vindicta in populum. Unde in psalmo legitur: Vindemiant eam omnes, qui traVinea fuit Pacifico, et tradidit eam custodibus
Abbreviated transcription (Latin):
cular om̃s uue cõportant᷑. atq calcantur. ut
ex eis exprimatur uinũ. sic altare omĩs popli
suscipit fructus ⁊ immolatꝰ hostias deuorat.
am dabit escas. Cuncta que dicuntur de ir¬
nea. postunt ⁊ ad aiẽ humane referri stratũ.
que ã deo plantata ĩ bonum. non uuas ad tu¬
lerit s labruscas ⁊ postea sit tradita bestus cõ¬
crilcanda. nec duinũ in breui susceperit doc¬
trinarum qͥa p̃terita contempserit. Nitib
uiter cet̾a magis ista conueniant oblat atio.
putatio . ꝓpaginatio. fosfio: oblaqueare est. cir¬
ca codicem t̾ram apperire ⁊ uieltit lacus effice̾.
Dutare est. uirgam exuite suꝑ uacuam reseca¬
re. cuiꝰ flagellis luxuriat: putare etũ dr. purga¬
re. idest amputare. ꝓduc̾e tnsctuce reꝓpagina¬
re uero flagellum uitis t̃re. sub mersum sterne.¬
⁊ que porto pangere: ꝓpagines appagare.⁊ ꝑtẽ¬

Expanded text:
cular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinum, sic altare omnis populi suscipit fructus, et immolatas hostias devorat; am dabit escas . Cuncta, quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvam attulerit, sed labruscas, et postea sit tradita bestiis conculcanda, nec divinarum imbrem susceperit doctrinarum, quia praeterita contempserit. Vitibus inter caetera magis ista conveniunt: oblaqueatio, putatio, propaginatio, fossio. Oblaqueare est circa radicem terram aperire, et velut lacus efficere. Putare est virgam ex vite supervacuam resecare, cujus flagellis luxuriat: putare enim dicitur purgare, id est, amputare: traducere, transducere. Propaginare vero flagellum vitis terrae submersum sternert quasi porro pangere. Hinc propagines a propagare e
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. qui dicit᷑ in eungłio. Ego sum uitis uera.
Item in alia in partem uinee uel uitis significõ
trahitur. ut est illud tn cantico deutõnomii. Ex
urnea enim sodomoꝵ uitis eoꝵ. ⁊ ꝓpago eoꝵ ex
gomorra. Palmites autem. apłi uel scĩ allegori¬
ce intelliguntur. Uñ dñs ad apłos ait. Ego
Isum uitis uera ⁊ uos palmites ⁊ cetã. Similiter ⁊¬
uua fructum iusticx sige̾⁊ e contrarto sub alia
significatione legit᷑. Uua eorum uua fellis bo¬
roꝵ libro scriptum est: qd̾ duo uiri poͣtarẽt
botrumt Inuecte de t̃ra reꝑmistionis. quod tluo
ordines predicatoꝵ xp̃i in carnationem uoce

Expanded text:
m, qui dicit in Evangelio: Ego sum vitis vera . Item in aliam partem vineae vel vitis significatio trahitur, ut est illud in cantico Deuteronomii: Et vinea enim Sodomorum vitis eorum, et propago eorum ex Gomorrha . Palmites autem Apostoli vel sancti allegorice intelliguntur: unde Dominus ad Apostolos ait: Ego sum vitis vera, et vos palmitest, et econtrario sub alia significatione legitur: Uva eorum, uva fellis, bororum libro scriptum est , quod duo viri portarent botrum in vecte de terra repromissionis quia duo or
Abbreviated transcription (Latin):
itis plantationem. pͥmꝰ noe instituit.
ruch ad huc scł̃o. Apud grecos autẽ ostat
inuentorem uitis lib̃m appellari. Uñ ⁊ eum
gentiles post mortem cͥm̃ eẽ uoluerant. Uitis dic¬
ta. qd̾ ium habeat cieiꝰ radicandi: Alii putant ui¬
tes dictas qd̵ inuicem se uictis in nec tant. Ni¬
cinisq arborib reptando religent᷑. Est enĩ caꝵ
natura flexibilis. qͥa qrͣ brachiis quibdam qͥd qͥd
comp̃henderuit. stringãt. Labrusca est uitis a¬
grestis. que in t̾re marg̃tnibꝰ nascitur. ⁊ĩn ⁊ labruᷤ¬
ca dicta alabris. & extremitatibꝰ t̾re. Sumitateᷤᷤ
uitiũ. & fructicũ. flagella naincupant᷑: eo qd̾
flatu agitent᷑. Dalmes uitis mat̾ia mollis. qui
ꝑ nouella bracbia missus fructum affert. Co¬
rimbi sunt anuli. qui ꝑxima queq ligant ⁊
cõprehendant ne longiꝰ laxati palmites uen¬
toꝵ flatib dissipentur. Uue dicte. qd̾ intrin¬
secus umore sint plene utiq ⁊pinguedinis.
Nam humidum est. qd̾ exteruus hrrmorem ht̃.

Expanded text:
itis plantationem primus Noe instituit rudi adhuc saeculo. Apud Graecos autem constat inventorem vitis Liberum appellari: unde et eum gentiles post mortem Deum esse voluerunt. Vitis dicta, quod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas, quod invicem se vittis innectant, vicinisque arboribus reptando religentur: est enim earum natura flexibilis, quod, quasi brachiis quibusdam, quidquid comprehenderint, stringant. Labrusca est vitis agrestis, quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta a labris et extremitatibus terrae: summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo quod flatu agitentur. Palmes vitis materia mollis, qui per novella brachia missus fructum affert. Corymbi sunt anuli qui proxima quaeque alligant et conprehendunt, ne longius laxati palmites ventorum flatibus dissipentur. Uvae dictae quod intrinsecus humoris sint plenae, sucique et pinguedinis. Nam humidum est quod exterius humorem habet;
Abbreviated transcription (Latin):
Uirga enĩ ꝑtinet ad ĩticiam ⁊ fortitudinẽ dñi sal¬
uatoris : sic̃ in alio psalmo dicit. Uirga eqͥtatis: uga
regni tui. Baculꝰ ad aduitoriũ humanũ respicit.
quo ⁊ pes ip̃e caute defigit᷑: ⁊ totũ corpꝰ nisu desiꝑ
incu̾̃bentium sustinet᷑. Hoc usi sunt patarcbe.
Dicit enĩ iacob. In baculo meo tͣnsiui iordanem
istũ. Item in exodo ait dñs filiis isrł. Renes
uros accingetis. tenentes baculos in manibꝰ: ⁊ co¬
medetis felmantes. Uectes dicti. qd̃ manibꝰ uectent᷑:¬
unde hostia saxaq euellunt᷑. Uectes enĩ sigc̃ant.¬
aliqͣndo scos doctores. qͥbꝰ uixͦ constitucionẽ diui¬
nam riehebat᷑ archa eccłe siue mensa dm̃i : ut in
exodo scͥptum ẽ. Item uectes aliqͣndo sig̃cant claustra
fortia inferni siue pecc̃ores. qͦs dñs legit᷑ confregis¬
se: iux illud. portas ereas cont̾uit. ⁊ uectes ferreos
confregit. Porte st̃ enee. hominũ consuetudines
uitiose: que nos ita in pecc̃oꝵ atriis recludunt.

Expanded text:
tinet ad justitiam et fortitudinem Domini Salvatoris, sicut in alio psalmo dicit: Virga aequitatis, virga regni tui . Baculus ad adjutorium humanum respicit, quo et pes ipse caute defigitur, et totum corpus nisu desuper incumbentium sustinetur. Hoc usi sunt patriarchae; dicit enim Jacob, In baculo meo transivi Jordanem istum . Item in Exodo ait Dominus filiis Israel: Renes vestros accingetis, tenentes baculos in manibus, et comedetis festinantes unde ostia saxaque evelluntur. Vectes enim aliquananctos doctores, quibus juxta constitutionem divinam vehebatur arca Ecclesiae, sive mensa Domini, ut in Exodo scriptum est. Item vectes aliquando significant claustra fortia inferni, sive peccatores, quos Dominus legitur confregisse, juxta illud: Portas aeneas contrivit, et vectes ferreos confregit. . Portae sunt aeneae, hominum consuetudines vitiosae, quae nos ita in peccatorum atriis recludunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tatisq uͥtutes designant. in eungłio uͥ dñs pet᷑
ait. tͥ dabo claues regni celoꝵ. Item claui acuita
scõꝵ p̾dicatio. corda hominũ tͣnssigentes. ut in sa¬
lomone. Uerba sapientiũ ut stimuli: ⁊ qͣsi cla¬
ii in altum defixi. Clanes ut diximꝰ aꝑtio ẽ.¬
scaꝵ scͥpt᷑aꝵ. ł potestas ligandi atq soluendi.
seu ius intͦdrcendi ad uutam. siue excludendi ad
mortẽ: sic̃ ꝑ ysaiam de saluatore d̾r dabo cla¬
uem domꝰ darud. suꝑ humeros eiꝰ ⁊ aꝑiet. ⁊ ñ est
qͥ claudat. Et in apocalipsi. habeo claues morts
⁊ inferoꝵ. Orołgia. qd̾ ibi horas legamꝰ: i. col¬
ligamꝰ. Est enĩ in solariis positum. uͥ a clauo
ꝑ lineas currit umbra: ut qͣncũq diei horam
ostendat.

Expanded text:
nus Petro ait: Tibi dabo claves regni coelorum . Item claves, acutae sanctorum praedicationes corda hominum transfigentes, ut in Salomone: Verba sapientium, ut stimuli, et quasi clavi in altum defixi . Clavis enim, ut  vel potestatem ligandi atque solvendi, seu jus introducendi ad vitam, sive dejiciendi ad mortem, sicut per Isaiam de Salvatore dicitur: Dabo clavem domus David super humeros ejus, et aperiet, et non est qui claudat . Et in Apocalypsi: Habeo claves mortis et inferni . Horologia, quod ibi horas legamus, id est, colligamus. Est enim in solariis positum, ubi a clavo per lineas currit umbra, ut quamcunque diei horam ostendat.
Abbreviated transcription (Latin):
uisti. sub qͣuis afflictione ꝑcellit. Pocest enĩ radere
om̃ia que st̃ formsetꝰ attͥbuta qͣsi pilos: s anime
int̾na tc̃ magis efficit pulchnora: qͣndo ei nitit᷑
auferre mundana. Clauis dicta qd̃ claudat ⁊
aꝑiat cathenatũ: qd̾ capiendo teneat. Elauis
enĩ mistice ad aꝑtionẽ sp̃italis sens᷑ sigc̃at: un¬
de dñs in euͣngłio. ad legis ꝑitos ait. Accepistis

Expanded text:
fflictione percellit. Potest enim radere omnia, quae sunt forinsecus attributa, quasi pilos: sed animae interna tunc magis efficit pulchriora, quando ei nititur auferre mundana. Clavis dicta, quod claudat et aperiat. Catenatum, quod capiendo teneat. Clavis enim mystice adapertionem spiritalis sensus significat. Unde Dominus in Evangelio ad legisperito