comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Federa turbasti teq hec in bella dedisti
Et nunc neꝗcꝙͣ fallis dea. sed quis olimpo
Demissaz tantos uoluit te ferre labores
An fratris miẜi letũ ut crudele uideres
Nã ꝗd ago aut q̃ ia spondet fortuna salutẽ
Uidi oculos ante ip̃e meos me uoce carentẽ
Murariũ quo nõ fuerat mihi carior alter
Oppete ingentẽ atq ingẽti uulnere uictũ
Occidit infelix ne nr̃m dedecꝰ uffens
Aspic̾ẽt teucti potiunt᷑ corpore & armis
Excindi ne domos id rebꝰ defuit unu
Perpetiar dextra ne drancis dicta refellã
Terga clabo & turnũ fugientẽ hec t̾ra uidebit
Usq a deo miserũ ne mori uos o mͥ manes
Este boni qm̃ suꝑis aduersa uolũtas¬
Sancta ad uos aĩa atq istiꝰ cõscia culpe
Descendã magnoꝵ a haud unꝗͣ indignꝰ auoro¬
Uix ea fatꝰ erat medios uolat ⁊ ecce ꝑ hostes
Uectꝰ eqͦ spumãte sages aduersa sagipta
Sauciꝰ ora ruitq implorãs nõie turnũ

Expanded text:
foedera turbasti teque haec in bella dedisti, foedera turbasti teque haec in bella dedisti, et nunc nequiquam fallis dea. Sed quis Olympo demissam tantos voluit te ferre labores? An fratris miseri letum ut crudele videres? Nam quid ago? Aut quae iam spondet Fortuna salutem? Vidi oculos ante ipse meos me voce vocantem Murranum, quo non superat mihi carior alter, oppetere ingentem atque ingenti volnere victum. Occidit infelix nostrum ne dedecus Ufens adspiceret; Teucri potiuntur corpore et armis. Exscindine domos id rebus defuit unum perpetiar, dextra nec Drancis dicta refellam? Terga dabo et Turnum fugientem haec terra videbit? Usque adeone mori miserum est? Vos O mihi Manes este boni, quoniam superis aversa voluSancta ad vos anima atque istius inscia culpe Descendam, magnorum haud unquam indignus avort ecce per hostis vectus equo spumante Saces, adversa sagitta saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum:
Abbreviated transcription (Latin):
Canicies ĩmundo ꝑfusas puluere turpans
Multaq se incusat ꝗ nõ acceꝑit ante
D arcdaniũ eneãq geneꝵq asciuerit ultro
Interea extremo bellator ĩ eqͦre turnus
Pallantes seꝗtꝰ paucos iã segnior atq
Iam minꝰ atq minꝰ successu letꝰ equoꝵ
Attulit hunc illi cecis terroribꝰ aura
Cõmixtu clamorẽ arreptasq impulit aures
Confuse sonꝰ urbis & illerabile murmꝰ
Hei mͥ ꝗd tãto turbant menia luctu
Qui sue ruit tantꝰ diuersa clamor ab urbe
Sic ait adductis amens subsistit habenis
Atq hinc ĩ facie soror ut cõuersa metisci
Aurige cũrũq & equos et lora regebat
Talibꝰ occũrit dictis. hac turne sequam̃
Trouigenas qua pͥma uiã uictoria pandit
Sunt alii ꝗ tecta manu defendere possint
Ingruit eneas italis & prelia miscet
Et nos seua manu mittamꝰ funera teucris
Nec nũõ inferior pugne nec honore recedes
Turnꝰ ad hec
O soror & dudũ agnoui cum pͥma ꝑ artem

Expanded text:
canitiem immundo perfusam pulvere turpans. canitiem immundo perfusam pulvere turpans. Multaque se incusat, qui non acceperit ante Dardanium Aenean generumque adsciverit ultro. Interea extremo bellator in aequore Turnus palantis sequitur paucos iam segnior atque iam minus atque minus successu laetus equorum attulit hunc illi caecis terroribus aura commixtum clamorem adrectasque impulit aures confusae sonus urbis et inlaetabile murmur. Ei mihi! Quid tanto turbantur moenia luctu? Quisve ruit tantus diversa clamor ab urbe? Sic ait adductisque amens subsistit habenis. Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci aurigae currumque et equos et lora regebat, talibus occurrit dictis: Hac, Turne, sequamur Troiugenas, qua prima viam victoria pandit; sunt alii, qui tecta manu defendere possint. Ingruit Aeneas Italis et proelia miscet: et nos saeva manu mittamus funera Teucris. Nec numero inferior pugnae nec honore recedes. Turnus ad haec: O soror, et dudum adgnovi, cum prima per artem
Abbreviated transcription (Latin):
Discurrũt magnisq acuũt stridoribꝰ iras
Uoluit᷑ ater odor tectis cum murmute ceco
Intꝰ saxa sonãt uacuas it fumꝰ ad auras
Accidit hec fessis etiã fortuna latinis
Que totã luctu ꝯcussit funditꝰ urbem
Regina ut tectis uenientẽ prospicit hostẽ
Incendi muros ignes ad tecta uolare
Nusꝙͣ acies contrã rutulas nulla agmina turni
Infelix pugne iuuenẽ ĩ certamine credit
Extinctũ & subito mentes turbata dolore
Se clausa clamat crimenq caputq maloꝵ
Multaq ꝑmestũ demens effata furorem
Purpureos moritura manu discindit amictꝰ
Et nodũ informis leti trabe nectit ab alta
Quam cladẽ misere postꝙ̃ acceꝑe latine
Filia prima manu filios lauinia crines
Et roseas laniata genas cũ cetera circu
Turba furit resonant late plangoribꝰ edes
Hinc totã infelix uulgatꝰ fama ꝑ urbe
Demittũt mentes.it scissa ueste latinꝰ
Coniugis attonitꝰ fatis urbisq ruina

Expanded text:
discurrunt magnisque acuunt stridoribus iras; discurrunt magnisque acuunt stridoribus iras; volvitur ater odor tectis, tum murmure caeco intus saxa sonant, vacuas it fumus ad auras. Accidit haec fessis etiam fortuna Latinis, quae totam luctu concussit funditus urbem. Regina ut tectis venientem prospicit hostem, incessi muros, ignis ad tecta volare, nusquam acies contra Rutulas, nulla agmina Turni: infelix pugnae iuvenem in certamine credit exstinctum et, subito mentem turbata dolore, se causam clamat crimenque caputque malorum, multaque per maestum demens effata furorem purpureos moritura manu discindit amictus et nodum informis leti trabe nectit ab alta. Quam cladem miserae postquam accepere Latinae, filia prima manu flavos Lavinia crinis et roseas laniata genas, tum cetera circum turba furit: resonant late plangoribus aedes. Hinc totam infelix volgatur fama per urbem. Demittunt mentes; it scissa veste Latinus, coniugis attonitus fatis urbisque ruina,
Abbreviated transcription (Latin):
Eruam & equa solo fumãtia culmina ponã
Scilicet expecte libeat dum p̃lia turno
Nr̃a pati rursꝰq uelit cõcũrere uictꝰ
Hoc caput o ciues hec belli sũma nefandi
Ferte faces proꝑe fedusq reponite flãmis
Dixerat atq animis ꝑiter certantibꝰ oẽs
Dant cuneũ densaq ad muros mole ferũt᷑
Scale improuiso subitꝰq apparuit ignis
Discurũt alii ad portas pͥmosq trucidant
Ferrũt alii torquẽt & obumbrãt ethera telis
Ipse inter pͥmos dextrã sub menia tendit
Eneas magnaq incusat uoce latinũ
Testatꝰq cleos iteꝵ se ad prelia cogi
Bis ia italos hostes hec altera federa rũpi
Exoritꝰ trepidos inter discordia ciues
Urbẽ alii reserare iubent & pandere portas
Dardanidis ip̃m q trahunt ĩ menia rege
Arma ferũt alii et ꝑgũt defendere muros
Inclusas ut cũ latebroso ĩ pumice pastor
Uestigauit apes fumoq impleuit amato
Iule intꝰ trepide rerũ ꝑ cerea castra

Expanded text:
eruam et aequa solo fumantia culmina ponam. eruam et aequa solo fumantia culmina ponam. Scilicet exspectem, libeat dum proelia Turno nostra pati rursusque velit concurrere victus? Hoc caput, O cives, haec belli summa nefandi: ferte faces propere foedusque reposcite flammis. Dixerat, atque animis pariter certantibus omnes dant cuneum densaque ad muros mole feruntur. Scalae improviso subitusque apparuit ignis. Discurrunt alii ad portas primosque trucidant, ferrum alii torquent et obumbrant aethera telis. Ipse inter primos dextram sub moenia tendit Aeneas magnaque incusat voce Latinum testaturque deos, iterum se ad proelia cogi, bis iam Italos hostis, haec altera foedera rumpi. Exoritur trepidos inter discordia civis: urbem alii reserare iubent et pandere portas Dardanidis ipsumque trahunt in moenia regem, arma ferunt alii et pergunt defendere muros. Inclusas ut cum latebroso in pumice pastor vestigavit apes fumoque implevit amaro: illae intus trepidae rerum per cerea castra
Abbreviated transcription (Latin):
Tote adeo cõu̾se acies oẽsq latini
Omnes darcdanide muhesbeꝰ acerq serestꝰ
Et mesapꝰ equũ domitor & fortis asillas
Tuscorsq phalanx euandriq archades ale
Prose quisq uiri sũma nitunt᷑ opimi
Nec mora nͦ reꝗes uasto certaĩe tendũt
Hic mentẽ enee genetrix pulchẽrima misit
Iret ut ad miros urbiq adu̾teret agm̃
ꝯciꝰ & subita turbaret clade latinos
Ille ut uestigãs diu̾sa ꝑ agmina turnum
Huc atq hũc acies circũtulit aspicit urbe
Immunẽ tanti belli atq impune ꝗetã
Continuo pugne accendit maioris imago
Mnestra sergestumq uocat fortẽq serestum
Ductores tumulumq capit qͦ cet̾a teucrũ
Concũrit legio nec scuta aut spicula densi
Deponunt celso mediꝰ stãs aggẽ fatꝰ
Ne qua meis esto dictis mora iupiter hac stat
Neu ꝗs ob inceptũ subitũ mͥ segnior ito
Urbe hodie causam belli regna ipsa latini
Ni frenũ acciꝑe & dicto parere fatentꝰ

Expanded text:
Totae adeo conversae acies, omnesque Latini, Totae adeo conversae acies, omnesque Latini, omnes Dardanidae, Mnestheus acerque Serestus et Messapus equum domitor et fortis Asilas Tuscorumque phalanx Evandripro se quisque viri summa nituntur opum vi: nec mora nec requies, vasto certamine tendunt. Hic mentem Aeneae genetrix pulcherrima misit, iret ut ad muros urbique adverteret agmen ocius et subita turbaret clade Latinos. Ille ut vestigans diversa per agmina Turnum huc atque huc acies circumtulit, aspicit urbem immunem tanti belli atque impune quietam. Continuo pugnae adcendit maioris imago: Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum ductores tumulumque capit, quo cetera Teucrum concurrit legio nec scuta aut spicula densi deponunt. Celso medius stans aggere fatur: Nequa meis esto dictis mora; Iuppiter hac stat, neu quis ob inceptum subitum mihi segnior ito. Urbem hodie, causam belli, regna ipsa Latini, ni frenum accipere et victi parere fatentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Fluctuat ira intꝰ rũpuntꝰ nescia uinci
Pectora nũc totis ĩ uulnera uiribꝰ it̾
Muramĩ hic atauos & auoꝵ antiqua sonantẽ
N omina ꝑ regesq actũ genꝰ õe latinos
Precipitẽ scopulo atq ingẽtis uulnere saxi
Excutit effuditq solo hunc lora et iuiga subter
Prouoluere rote crebro suꝑ ungula pulsu
Incita nec dñi memorũ procultat equorũ
Ille ruenti hillo animisq ĩmane ferenti fremẽti
Occu̾xit telumq aurata ad tẽpora torquet
Olli ꝑ galeã fixo stetit asta cerebro
D extera nͨ tua te graiu fortissime corren
Eripuit turno nec̃ dii texere cupenũ
Enea ueniẽte sui dedit obiua ferro
Pectora nec misero clipei mora profuit eris
Te qͦ laurentes uiderũt eole cãpi
Oppete & late terrã consterne̾ tergo
Occidis argiue quẽ non potũe phãlanges
Sternere nec pͥami regnor euersor Achilles
Hic tibi mortis erãt mete domus alta subi da
Lernesi domꝰ alta solo laurẽte sepulchrũ

Expanded text:
fluctuat ira intus, rumpuntur nescia vinci fluctuat ira intus, rumpuntur nescia vinci pectora, nunc totis in Volnera viribus itur. Murranum hic, atavos et avorum antiqua sonantem nomina per regesque actum genus omne Latinos, praecipitem scopulo atque ingentis turbine saxi excutit effunditque solo: hunc lora et iuga subter provolvere rotae, crebro super ungula pulsu incita nec domini memorum proculcat equorum. Ille ruenti Hyllo animisque immane frementi occurrit telumque aurata ad tempora torquet: olli per galeam fixo stetit hasta cerebro. Dextera nec tua te, Graium fortissime Cretheu eripuit Turno. Nec di texere Cupencum Aenea veniente sui: dedit obvia ferro pectora, nec misero clipei mora profuit aerei. Te quoque Laurentes viderunt, Aeole, campi oppetere et late terram consternere tergo Occidis, Argivae quem non potuere phalanges sternere nec Priami regnorum eversor Achilles; hic tibi mortis erant metae: domus alta sub Ida, Lyrnesi domus alta, solo Laurente sepulchrum.
Abbreviated transcription (Latin):
Excipit in latꝰ & qua fata celẽrima ctudus
Transadigit costas & ctates pectoris ense
Turnus equo deiectũ amicu fratrẽq cliorẽ
Congressus pedes hunc uenientẽ cuspide longa
Hund mucrone ferit curruq abscissa duoꝵ
Suspendit capita et rorantia sanguine portat
Ille chalon tanaũq neci fortẽq cetegũ
Tres uno congressu & mestũ mittit onĩtem
Non me echioniũ matrisq genus peridie
Hic frẽs licia missos & apollinis agris
Et iuuenẽ exosu neꝗcꝙͣ bella menẽtem
Archada piscose cui circũ flumina lerne
Ars fuerat pauꝑq domꝰ nec nota potẽtu
Munera conductaq pr tellure serebat
Ac uelut ĩmissi diuersis ꝑtibꝰ ignes
Arentẽ in siluã a uirgulta sonãntia lauro
Aut ubi decursu rapido de montibꝰ altis
Dant sonitũ spumosi amnes & ĩ eqͦra cũrũt
Quisq suũ populatꝰ iter non segniꝰ ambo
Eneas turnꝰq ruũt ꝑ prelia nunc nũc

Expanded text:
excipit in latus et, qua fata celerrima, crudum excipit in latus et, qua fata celerrima, crudum transadigit costas et cratis pectoris ensem. Turnus equo deiectum Amycum fratremque Dioren, congressus pedes, hunc venientem cuspide longa, hunc mucrone ferit curruque abscisa duorum suspendit capita et rorantia sanguine portat. Ille Talon Tanaimque neci fortemque Cethegum, tris uno congressu, et maestum mittit Oniten, nomen Echionium matrisque genus Peridiae, hic fratres Lycia missos et Apollinis agris et iuvenem exosum nequiquam bella Menoeten, Arcada, piscosae cui circum flumina Lernae ars fuerat pauperque domus nec nota potentum munera conductaque pater tellure serebat. Ac velut immissi diversis partibus ignes arentem in silvam et virgulta sonantia lauro, aut ubi decursu rapido de montibus altis dant sonitum spumosi amnes et in aequora currunt quisque suum populatus iter: non segnius ambo Aeneas Turnusque ruunt per proelia; nunc nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Heu ꝗd agat uario ne ꝗcꝙͣ fluctuat estu
Diuerseq uocãt aĩu in contraria cure
Hinc mesappꝰ uti leua duo forte gerebat.
lenta.
Lenta leui cursu prefixa astilia fer̾o
Horo unũ certo ꝯtorquẽs dirigit ictu
Substitit eneas & se collegit in arma
Poplite subsidẽs apicẽ tñ incita sũmu
Asta tulit sũmasq excussit uertice cristas
Tum uͦ assurgũt ire insidiisq subactꝰ
Diuersos ubi sensit equos cũrũq referri
Multa iouẽ & lesi testatꝰ federis aras
Iam tande inuadit medios & marte secundo
Terribilis seuã nullo discrimine cede
Suscitat. irarũq omnes effundit habenas
Quis mͥ nũc tot a cerba deus quis carmine cedes
Diu̾sas obitũq ducũ quos equore toto
Inq uicẽ nũc turnꝰ agit nũc turniꝰ heros
Expechiat tãto placuit concũrere motu
Lupiter eterna gentes ĩ pace futuras
Eneas rutulum sucumẽ ea prima ruentes
Pugna locostatuit teuctos haud mułta morãtes

Expanded text:
Heu quid agat? Vario nequiquam fluctuat aestu, Heu quid agat? Vario nequiquam fluctuat aestu, diversaeque vocant animum in contraria curae. Huic Messapus, uti laeva duo forte gerebat lenta levis cursu praefixa hastilia ferro, horum unum certo contorquens dirigit ictu. Substitit Aeneas et se collegit in arma, poplite subsidens; apicem tamen incita summum hasta tulit summasque excussit vertice cristas. Tum vero adsurgunt irae; insidiisque subactus, diversos ubi sensit equos currumque referri, multa Iovem et laesi testatus foederis aras iam tandem invadit medios et Marte secundo terribilis saevam nullo discrimine caedem suscitat irarumque omnis effundit habenas. Quis mihi nunc tot acerba deus, quis carmine caedes diversas obitumque ducum, quos aequore toto inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros, expediat? Tanton placuit concurrere motu. Iuppiter, aeterna gentis in pace futuras? Aeneas Rutulum Sucronem, ea prima ruentis pugna loco statuit Teucros, haud multa morantem
Abbreviated transcription (Latin):
Inseꝗt̾ solu densa in caligine turnũ
Uestigat lustrans solũ in certamina poscit
Hoc ꝯcussa metu mentẽ uiturna uirago
Aurigã turni media inter lora metiscũ
Excutit & longe lapsum temone beliꝗt
Ipsa subit manibusq undantes flectit habenas
Cuncta gerens uocemq & corpꝰ & arma metisci
Nigra uelut magnas domini cum diuitis edes
Peruolat et pẽnis alta atria lustrat hirundo
Pabula ꝑua legens nidisq loquacibꝰ escas
Et nunc porticibꝰ uacuis nunc humida circũ
Stagna sonat similis medios uiturna ꝑ hostes
Fertur eꝗs rapidoq uolans obit oĩa curru
Iamq hic germanũ iãq hic ostendit ouantẽ
Nec cõfe̾re manũ patit᷑ uolat auia longe
Haud minꝰ eneas tortos legit obuiꝰ orbes
Uestigatq uirs & cdisiecta ꝑ agmina magna
Uoce uocat quotiẽs oculos cõiecit in hostem
Alipedũq fugã cursu tentauit equoꝵ
Adu̾sos totiens currꝰ uiturna retorsit

Expanded text:
insequitur: solum densa in caligine Turnum insequitur: solum densa in caligine Turnum vestigat lustrans, solum in certamina poscit. Hoc concussa metu mentem Iuturna virago aurigam Turni media inter lora Metiscum excutit et longe lapsum temone relinquit: ipsa subit manibusque undantis flectit habenas, cuncta gerens, vocemque et corpus et arma Metisci. Nigra velut magnas domini cum divitis aedes pervolat et pennis alta atria lustrat hirundo, pabula parva legens nidisque loquacibus escas, et nunc porticibus vacuis, nunc umida circum stagna sonat: similis medios Iuturna per hostis fertur equis rapidoque volans obit omnia curru iamque hic germanum iamque hic ostentat ovantem nec conferre manum patitur, volat avia longe. Haud minus Aeneas tortos legit obvius orbes vestigatque virum et disiecta per agmina magna voce vocat. Quotiens oculos coniecit in hostem alipedumque fugam cursu temptavit equorum, aversos totiens currus Iuturna retorsit.
Abbreviated transcription (Latin):
Turba fluit castris cum ceco plilue̾ campꝰ
Miscet᷑. pulsuq pedu tremit excita tellus
Uidit ab aduerso uenientes agge̾ turnꝰ
Uidere ausonii gelidusq ꝑ im̾a cucit̾rit
Ossa t̾remor. pͥma añ oẽs uiturna latinos
Audiit agnouitq sonũ & tremefacta refugit
Ille uolat campoq atrũ rapit agm̃ aꝑto
Qualis ubi ad t̾ras abrupto sidere nimbus
It mare ꝑ mediũ miseris heu prescia longę
Hortescũt corda agricolis dabit ille ruitias
Arboribꝰ stragẽq satis tunc oĩa late
Ante uolant᷑ sonitũq ferũt ad litora uẽti
Talis in aduersos ductor xheteiꝰ hostes
Aomen agit densi cuneis se quisq coactis
Uffeiumq cadit gias ip̃e colũnius augur
Primꝰ in aduersos telu ꝗ torserat hostes
Tollit̾ in celũ clamor uersiq uicissis
Puluerulenta fuga rutuli clant terga ꝑ agros
Ipse neq aduersos dignatꝰ sternere morti
Nec pede congixisos equo nec tela ferẽtes

Expanded text:
turba fluit castris: tum caeco pulvere campus turba fluit castris: tum caeco pulvere campus miscetur pulsuque pedum tremit excita tellus. Vidit ab adverso venientis aggere Turnus, videre Ausonii, gelidusque per ima cucurrit ossa tremor: prima ante omnis Iuturna Latinos audiit adgnovitque sonum et tremefacta refugit. Ille volat campoque atrum rapit agmen aperto. Qualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus it mare per medium; miseris heu praescia longe horrescunt corda agricolis, dabit ille ruinas arboribus stragemque satis, ruet omnia late; ante volant sonitumque ferunt ad litora venti: talis in adversos ductor Rhoeteius hostis agmen agit, densi cuneis se quisque coactisUfentemque Gyas; cadit ipse Tolumnius augur, primus in adversos telum qui torserat hostis. Tollitur in caelum clamor, versique vicissim pulverulenta fuga Rutuli dant terga per agros. Ipse neque aversos dignatur sternere Morti nec pede congressos aequo nec tela ferentis
Abbreviated transcription (Latin):
Excidit atq noue redire in pͣstina uires
Arma citi proꝑate uiro ꝗd statis iapix
Conclamat pͥmꝰq aĩos accendit ĩ hoste
Non hec humanis opibꝰ non arte magr̃a
Proueniũt neq te enea mea dextͥa seruat
Maior ait deus atq oꝑa ad maiora remittit
Ille auidꝰ pugne surtas incluserat auro
Hinc atq hinc oditq moras astãq coruscat
Postꝙ̃ habilis lateri cdipeꝰ loricaq tergo ẽ
Ascaniũ fusis circũ complectit̾ armis
Sũmaq ꝑ galeã delibãs oscula fatꝰ
Disce puer uirtutẽ ex me uerũq laborẽ
Fortunã ex aliis. nunc te mea dextera bello
Defensumq dabit & magna inter p̃mia ducet
Tu facito mox cũ matura adoleuerit etas
Sis memor & te aĩo repetẽte exẽpla tuors
Et p̃r eneas & auunculus excitat hector
hec ubi dicta dedit portis sese extulit ingens
Telum ĩmane manu quatiẽs simł agminẽ dẽso
Antheus inuestrusq riuĩt oĩsq relictis

Expanded text:
excidit, atque novae rediere in pristina vires. excidit, atque novae rediere in pristina vires. Arma citi properate viro! Quid statis? Iapyx conclamat primusque animos adcendit in hostem. Non haec humanis opibus, non arte magistra proveniunt neque te, Aenea, mea dextera servat: maior agit deus atque opera ad maiora remittit. Ille avidus pugnae suras incluserat auro hinc atque hinc oditque moras hastamque coruscat. Postquam habilis lateri clipeus loricaque tergo est, Ascanium fusis circum complectitur armis summaque per galeam delibans oscula fatur: Disce, puer, virtutem ex me verumque laborem, fortunam ex aliis. Nunc te mea dextera bello defensum dabit et magna inter praemia ducet. Tu facito, mox cum matura adoleverit aetas, sis memor, et te animo repetentem exempla tuorum et pater Aeneas et avunculus excitet Hector. Haec ubi dicta dedit, portis sese extulit ingens, telum immane manu quatiens; simul agmine denso Antheusque Mnestheusque ruunt omnisque relictis
Abbreviated transcription (Latin):
Peoniũ ĩ more senior succinctꝰ amictu
Multa manu medica phebiq potentibꝰ herbis
Neꝗcꝙͣ trepidat neꝗcꝗͣ spicula dextra
Solicitat prehẽsatq tenaci forcipe ferrũ
Nulla uia fortuna regit nihil auctõ apollo
Subuenit & seuus cãpis magis ac magis ho̾ror
Densa cadũt mediis it tristis ad ethera clamor
Bellantũ iuuenu ⁊ diro sub marte cadentũ
Hic uenꝰ in digͦ nati ocussa dolore
Ditanũ genitrix crethea carpit ab ida
Puberibꝰ caule foliis & flore comantẽ
Purpureo nõ illa feris incognita capris
E ramiã cu tergo uolucres hesere sagipte
Hoc uenꝰ oscura faciẽ circundata m̃bo
Detulit hoc fusu labris splendẽtibꝰ amnẽ
Inficit occulte medicãs sꝑgitq salubris
Ambrosie succos & oclorifer paniceum
Foluit ea uulnꝰ limpha longeuꝰ iapix
Ignorans subitoq oĩs de corpore cessit
Quippe dolor õĩs stetit uno uulnere sanguis
Lamq secuta manũ nullo cogente sagipta

Expanded text:
Paeonium in morem senior succinctus amictu Paeonium in morem senior succinctus amictu multa manu medica Phoebique potentibus herbis nequiquam trepidat, nequiquam spicula dextra sollicitat prensatque tenaci forcipe ferrum. Nulla viam Fortuna regit, nihil auctor Apollo subvenit; et saevus campis magis ac magis horror densa cadunt mediis. It tristis ad aethera clamor bellantum iuvenum et duro sub Marte cadentum. Hic Venus, indigno nati concussa dolore, dictamnum genetrix Cretaea carpit ab Ida, puberibus caulem foliis et flore comantem purpureo; non illa feris incognita capris gramina, cum tergo volucres haesere sagittae: hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo, detulit; hoc fusum labris splendentibus amnem inficit occulte medicans spargitque salubris ambrosiae sucos et odoriferam panaceam. Fovit ea volnus lympha longaevus Iapyx ignorans, subitoque omnis de corpore fugit quippe dolor, omnis stetit imo volnere sanguis; iamque secuta manum nullo cogente sagitta
Abbreviated transcription (Latin):
Impulit effuditq solo turnꝰq secutus
Imã intergalea sũmi thoracis et oras
Abstulit ense caput truncũq reliꝗt arene
Atq ea dũ cãpis uictor dat funera turnꝰ
Interea enẽa in uestrus & fidus achates
Ascaniꝰq comes castris statuere cruentũ
Alternos longa nitentẽ cuspide gressus
Seuit & infracta luctat᷑ arundine telũ
Eriꝑe auxilioq uiã que ꝓxima poscit
Ense secent lato uulnꝰ teliq latebrã
Rescindant penitꝰ seseq ĩ bella remittãt
Iamq ad erat phebo añ alios dilectꝰ iapix
Iasides acti qͦnda cui captꝰ amore
Ipse suas ꝑtes sua munera letꝰ apollo
Auguriũ citharãq dabat celeresq sagiptas
Illẽ ut deposita proferret fata ꝑentis
Scire potestates herbaꝵ usũq medendi
Maluit  mutas agitare ingloriꝰ artes
Stabat a cerba fremẽs ingentẽ nixꝰ ĩ hastã
Eneas magno iuuenũ & merẽtis iuli
Concursu lacrimisq ĩmobilis ille retorto

Expanded text:
impulit effunditque solo, Turnusque secutus impulit effunditque solo, Turnusque secutus imam inter galeam summi thoracis et oras abstulit ense caput truncumque reliquit harenae. Atque ea dum campis victor dat funera Turnus, interea Aenean Mnestheus et fidus Achates Ascaniusque comes castris statuere cruentum, alternos longa nitentem cuspide gressus. Saevit et infracta luctatur arundine telum eripere auxilioque viam, quae proxima, poscit ense secent lato vulnus telique latebram rescindant penitus seseque in bella remittant. Iamque aderat Phoebo ante alios dilectus Iapyx Iasides, acri quondam cui captus amore ipse suas artes, sua munera, laetus Apollo augurium citharamque dabat celerisque sagittas. Ille ut depositi proferret fata parentis, scire potestates herbarum usumque medendi maluit et mutas agitare inglorius artes. Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam Aeneas magno iuvenum et maerentis Iuli concursu, lacrimis immobilis. Ille retorto
Abbreviated transcription (Latin):
En agros et quã bello troiane petisti
Exꝑiam metur. iacens hec premia ꝗ me
Ferro ausi tentare ferũt sic menia condũt
Huic comitẽ albuten ꝯiecta cuspide mittit
Cloreaq & subarĩ daretaq trisilocũq
Et sternacis eꝗ lapsu ceruice timerẽ
Ac uelut edonii boree cum spiritꝰ alto
Insonat egeo seꝗt̾q ad litora fluctꝰ
Qua uenti in cubuͬe̾ fugã dãt nubila celo
Sic turno quacũq uiã secat agmina cedũt
Conuerseq ruunt acies fert impetꝰ ip̃m
Et cristã aduerso curu quatit aura uolantẽ
Non tulit instantẽ phegeꝰ aĩoq fremente
Obiecit sese ad currũ & spumãtia frenis
Ora citatoꝵ dextra detorsit equor
Dum trahit᷑ pendetq iugis hunc lata retectũ
Lancea consequit̾ rũpitq infixa bilicẽ
Loricã & summũ degustat uulnere corpꝰ
Ille tñ clipeo obiecto conuersus in hostẽ
Ibat & auxiliũ ducto muctone pabat
Quẽ rota p̃cipite & pro cursu ꝯcitꝰ axis

Expanded text:
En agros et quam bello, Troiane, petisti, En agros et quam bello, Troiane, petisti, Hesperiam metire iacens: haec praemia qui me ferro ausi temptare ferunt, sic moenia condunt. Huic comitem Asbyten coniecta cuspide mittit. Chloreaque Sybarimque Daretaque Thersilochumque et sternacis equi lapsum cervice Thymoeten. Ac velut Edoni Boreae cum spiritus alto insonat Aegaeo sequiturque ad litora fluctus, qua venti incubuere, fugam dant nubila caelo: sic Turno, quacumque viam secat, agmina cedunt conversaeque ruunt acies; fert impetus ipsum, et cristam adverso curru quatit aura volantem. Non tulit instantem Phegeus animisque frementem: obiecit sese ad currum et spumantia frenis ora citatorum dextra detorsit equorum. Dum trahitur pendetque iugis, hunc lata retectum lancea consequitur rumpitque infixa bilicem loricam et summum degustat volnere corpus. Ille tamen clipeo obiecto conversus in hostem ibat et auxilium ducto mucrone petebat: cum rota praecipitem et procursu concitus axis
Abbreviated transcription (Latin):
Hostibꝰ insultans sꝑgit rapicla ungula rores
Sanguineos & mixta cruor calcatur arena
Iamq neci stelenũq dedit temirũq pholũq
Hũc congressus & hunc illũ eminꝰ eminꝰ ambos
Imbrasides glaucũ atq licẽ quos imbrasꝰ ip̃e
Nutrierat licia paribꝰq ornauerat armis¬
U el ꝯferre manũ uel equo preuertere uentos
Parte alia media cumedes ĩ prelia fertꝰ
Antiqui proles bello preclara dolonis
Nõĩe auu referens aĩo manibꝰq parẽte
Qui qͦndã castra danaũ ut speculator adiret
Ausus pellide preciũ sibi poscere currus
Illum tithides alio pro talibus ausis
Affecit precio nec equis aspirat achillis
Hunc procul ut campo turnꝰ ꝯspexit aꝑto
Ante leui iaculo longũ ꝑ inane secutꝰ
Sistit equos biuigꝰ & cũru desilit atq
Semianimi elapsoq suꝑuenit. et pede collo
Imp̃sso dextra mucrone extorquet & alto
Fulgentẽ tingit iugulo atq hec insuꝑ addit

Expanded text:
hostibus insultans; spargit rapida ungula rores hostibus insultans; spargit rapida ungula rores sanguineos, mixtaque cruor calcatur harena. Iamque neci Sthenelumque dedit Thamyrumque Pholumque, hunc congressus et hunc, illum eminus; eminus ambo Imbrasidas, Glaucum atque Laden, quos Imbrasus ipse nutrierat Lycia paribusque ornaverat armis, vel conferre manum vel equo praevertere ventos. Parte alia media Eumedes in proelia fertur, antiqui proles bello praeclara Dolonis, nomine avum referens, animo manibusque parentem, qui quondam, castra ut Danaum speculator adiret, ausus Pelidae pretium sibi poscere currus; illum Tydides alio pro talibus ausis adfecit pretio, nec equis adspirat Achillis. Hunc procul ut campo Turnus prospexit aperto, ante levi iaculo longum per inane secutus sistit equos biiugis et curru desilit atque semianimi lapsoque supervenit et pede collo impresso dextrae mucronem extorquet et alto fulgentem tinguit iugulo atque haec insuper addit:
Abbreviated transcription (Latin):
Has inter uoces media inter talia uerba
Ecce uniꝰ stridens alis allapsa sagipta ẽ
Incertũ qua pulsa manu quo turbine adacta
Quis tantã rutulis laudẽ casus ne deus ne
Attulerit pressa ẽ insignis głia facti
Nec sese enee iactauit uulnere quisꝙ̃
Turnus ut enẽa cedentẽ ex agmine uidit
Turbatosq duces subita spe feruidus ardet
Poscit equos atq arma simul: saltuq suꝑbꝰ
Emicat ĩ curru & manibꝰ molit̾ habenas
Multa uir uolitãs dat fortia corpora leto
Semineces uoluit multos aut agmina cu̾ru
Proterit aut raptas fugientibꝰ ingerit astas
Qualis apud gelidi cum flumina ꝯcitꝰ hebri
Sanguineus mauors clipeo ĩcrepat atq furẽtes
Bella mouens ĩmittit equos illi equore aꝑto
Ante nothos zephirq uolãt gemit ultima pulsu
Tracha pedũ circũq atre formidinis ora
Ireq in sidieq dei comitatꝰ aguntꝰ
Talis equos alacer media inter p̃lia turnus
Fumantes sudore quatit miserabile cesis

Expanded text:
Has inter voces, media inter talia verba Has inter voces, media inter talia verba ecce viro stridens alis adlapsa sagitta est incertum qua pulsa manu, quo turbine adacta, Quis tantam Rutulis laudem, casusne deusne, adtulerit: pressa est insignis gloria facti. nec sese Aeneae iactavit vulnere quisquam. Turnus ut Aenean cedentem ex agmine vidit turbatosque duces, subita spe fervidus ardet: poscit equos atque arma simul saltuque superbus emicat in currum et manibus molitur habenas. Multa virum volitans dat fortia corpora Leto, semineces volvit multos aut agmina curru proterit aut raptas fugientibus ingerit hastas. Qualis apud gelidi cum flumina concitus Hebri sanguineus Mavors clipeo increpat atque furentis bella movens immittit equos; illi aequore aperto ante Notos Zephyrumque volant; gemit ultima pulsu Thraca pedum; circumque atrae Formidinis ora Iraeque Insidiaeque, dei comitatus, aguntur: talis equos alacer media inter proelia Turnus fumantis sudore quatit, miserabile caesis
Abbreviated transcription (Latin):
Concurrũt itali spoliantq calentia membra
Obuiꝰ ambustũ torrẽ coruicus ab ara
Corripit et uenienti ebuso plagãq ferenti
Occupat os flãmis illi ingens barba reluxit
Nidorẽq ambusta dedit̾ suꝑ ip̃e secutus
Cesariẽ leua turbati corripit hostis
I mp̃ssoq genu nitens terre applicat ip̃m
Sic rigidõ latꝰ ense ferit. polidariꝰ alsimm
Pastorem pͥmaq acie ꝑ tela puente
Ense sequens nudo suꝑ imminet ille securi
Aduersi frontẽ mediã mentũq reducta
Disiicit & sparso late rigat arma cruore
Olli dira quies oculos & ferreus urget
Somnꝰ in eternã clauduntur liũa nocte
At pius eneas dexttã tendebat inerme
Nudato capite atq suos clamore uocabat
Quo ruitis quo ue ista repens discordia surgit
Ah cohibete iras ictu ias fedus & omnes
Composite leges: mihi ius concurrere soli
Me sinite. atq auferte metus ego federa fecfaxo
Firma manu. turnũ debent hec iã mihi fata

Expanded text:
Concurrunt Itali spoliantque calentia membra. Concurrunt Itali spoliantque calentia membra. Obvius ambustum torrem Corynaeus ab ara corripit et venienti Ebuso plagamque ferenti occupat os flammis: olli ingens barba reluxit nidoremque ambusta dedit. Super ipse secutus caesariem laeva turbati corripit hostis inpressoque genu nitens terrae adplicat ipsum: sic rigido latus ense ferit. Podalirius Alsum pastorem primaque acie per tela ruentem, ense sequens nudo superimminet: ille securi adversi frontem mediam mentumque reducta disicit et sparso late rigat arma cruore. Olli dura quies oculos et ferreus urget somnus, in aeternam conduntur lumina noctem. At pius Aeneas dextram tendebat inermem nudato capite atque suos clamore vocabat: Quo ruitis? Quaeve ista repens discordia surgit? O cohibete iras! Ictum iam foedus et omnes compositae leges; mihi ius concurrere soli; me sinite atque auferte metus; ego foedera faxo firma manu; Turnum debent haec iam mihi sacra.
Abbreviated transcription (Latin):
Transadiit costas. fuluaq effudit arena
At fr̃es aĩosa phalanx accensaq luctu
Pars gladios stringũt manibꝰ pars missile ferrũ
Corripiunt ceciq ruunt quos agmina ꝯtra
Precurrũt laurentũ. hĩc densi rursus inundãt
Troes ageliniq & pictis archades aruis
Sic õẽs amor unꝰ ht̃ decernere ferro
Diripuere aras. it toto turbida celo
Tempestas celoꝵ ac ferreus ingruit imber
Craterasq focosq ferũt. fugit᷑ ip̃e latinus
Pulsatos referens infecto federe diuos
Infrenant alii currꝰ aut corpora saltu
Subiiciunt ĩ eqͦs & strictis ensibꝰ ad sunt
Mesapus regẽ regisq insigne gerente
Tirenũ aulisten auidus confunde̾ fedus
Aduerso proterret equo ruit ille recedens
Et miser expositis a tergo in uoluitꝰ aris
In caput atq humeros: at feruidꝰ aduolat asta
Mesapus teloq orantẽ multa trabali
Desuꝑ altꝰ equo grauiter ferit atq ita fatꝰ
Hoc ht̃ hec melior magnis cdata uictima diuis

Expanded text:
transadigit costas fulvaque effundit harena. transadigit costas fulvaque effundit harena. At fratres, animosa phalanx accensaque luctu, pars, gladios stringunt manibus, pars missile ferrum corripiunt caecique ruunt. Quos agmina contra procurrunt Laurentum, hinc densi rursus inundant Troes Agyllinique et pictis Arcades armis: sic omnis amor unus habet decernere ferro. Diripuere aras, it toto turbida caelo tempestas telorum ac ferreus ingruit imber, craterasque focosque ferunt. Fugit ipse Latinus pulsatos referens infecto foedere divos. Infrenant alii currus aut corpora saltu subiciunt in equos et strictis ensibus adsunt. Messapus regem regisque insigne gerentem, Tyrrhenum Aulesten, avidus confundere foedus, adverso proterret equo: ruit ille recedens et miser oppositis a tergo involvitur aris in caput inque umeros. At fervidus advolat hasta Messapus teloque orantem multa trabali desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur: Hoc habet, haec melior magnis data victima divis.
Abbreviated transcription (Latin):
Fracta nube premũt donec inuictꝰ & ip̃o
Pondere defecit predamq ex unguibꝰ ales
Proiecit fluuio penitꝰq in nubila fugit
Tum uõ auguriũ rutuli clamore salutant
Expecdiũtq manꝰ primꝰq colũꝰ augur
Hoc erat hoc uotis inquit qͦd sepe petiui
Accipio agnoscoq deos meme duce ferrũ
Corripite orutuli: quos improbꝰ aduena bello
Territat inualidas ut aues ⁊ litora nr̃a
Ui populat petet ille fugã penitꝰq profundo
Uela dabit. uos unanimes densate cateruas
Et regẽ uobis pugna defendite raptũ
Dixit. & adu̾sos telum cõmisit ĩ hostes
Precurrens sonitũ dat st̾dula cornꝰ ⁊ auras
Certa secat. simł hoc. simł ingens clamor & oẽs
Turbati cunei calefactaq corda tumultu
Asta uolans ut forte nouẽ pulche̾rima fratru
Corpora ꝯstiterãt contra. quos fida crearat
Una tot archadio coniux turna gilippo
Hori unũ ad mediã teritꝰ qua sutilis aluũ
Balteus & later iuncturas fibula mordet

Expanded text:
facta nube premunt, donec vi victus et ipso facta nube premunt, donec vi victus et ipso pondere defecit, praedamque ex unguibus ales proiecit fluvio penitusque in nubila fugit. Tum vero augurium Rutuli clamore salutant expediuntque manus; primusque Tolumnius augur Hoc erat, hoc, votis, inquit, quod saepe petivi. Adcipio adgnoscoque deos; me, me duce ferrum corripite, O miseri, quos improbus advena bello territat invalidas ut aves et litora vestra vi populat: petet ille fugam penitusque profundo vela dabit. Vos unanimi densete catervas et regem vobis pugna defendite raptum. Dixit et adversos telum contorsit in hostis procurrens: sonitum dat stridula cornus et auras certa secat. Simul hoc, simul ingens clamor et omnes turbati cunei calefactaque corda tumultu. Hasta volans, ut forte novem pulcherrima fratrum corpora constiterant contra, quos fida crearat una tot Arcadio coniunx Tyrrhena Gylippo, horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo balteus et laterum iuncturas fibula mordet
Abbreviated transcription (Latin):
Ille quidez ad suꝑos quoꝵ se deuouet aris
Succedet fama uniꝰq ꝑ ora feretꝰ
Nos patria amissa dñis parere suꝑbis
Cogemꝰ qui nũc lenti conscendimꝰ aruis
Talibꝰ incẽsa est iuuenum snĩa dictis
Iam magis atq magis serpitq ꝑ agmina murm̃
Ip̃i laurentes mutati ip̃iq latini
Qui sibi iã requie pugne rebꝰq salutẽ
Sꝑabant nũc arma uolunt fedusq p̃cantꝰ
Infectũ & turni sorte miserant᷑ iniquã
His aliud maiꝰ uicturna adiũgit & alto
Dat signũ celo. quo non p̃stantiꝰ ullu
Turbauit mentes italas monstrũq fefellit
Nanq uolans rubra fuluꝰ iouis ales ĩ ethra
Litoreas agitabat aues turbãq sonante
Aominis aligeri subito cũ lapsus ad undas
Cignũ excellentẽ pedibꝰ rapit improbꝰ uncis
Arexere aĩos itali cuncteq uolucres
Conu̾tunt clamore fugã mirabile uisu
Etheraq oscirãt pennis hostẽq ꝑauras

Expanded text:
Ille quidem ad superos, quorum se devovet aris, Ille quidem ad superos, quorum se devovet aris, succedet fama vivusque per ora feretur: nos patria amissa dominis parere superbis cogemur, qui nunc lenti consedimus arvis. Talibus incensa est iuvenum sententia dictis iam magis atque magis, serpitque per agmina murmur; ipsi Laurentes mutati ipsique Latini. Qui sibi iam requiem pugnae rebusque salutem sperabant, nunc arma volunt foedusque precantur infectum et Turni sortem miserantur iniquam. His aliud maius Iuturna adiungit et alto dat signum caelo, quo non praesentius ullum turbavit mentes Italas monstroque fefellit. Namque volans rubra fulvus Iovis ales in aethra litoreas agitabat aves turbamque sonantem agminis aligeri, subito cum lapsus ad undas cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis. Adrexere animos Itali, cunctaeque volucres convertunt clamore fugam, mirabile visu, aetheraque obscurant pennis hostemque per auras
Abbreviated transcription (Latin):
Conspecta ĩ mechio ꝓceꝵ cu rite sactatas
In flãmã iugulãt pecudes & uiscera uiuis
Eripiũt cilmulãtq oneratis lancibꝰ aras
A tuero rutulis impar ea pugna uideri
Iam dudum & uario misceri pectora motu
Tu magis ut propiꝰ cernunt nõ uiribꝰ eꝗs
Adiuuat incessu tacito progressus et aram
Suppliciter uenerans demisso lumine turnus
Pubentesq gene & iuuenili ĩ corpore pallor
Quem simł ac uiturna soror crebresce̾ uicdit
Sermonẽ et uulgi uariare labantia corda
In medias acies formã assimilata camerti
Cui genꝰ a proauis ingens clarũq p̃rne
Nomen erat uirtutis & ip̃e acerrimꝰ armis
In medias dat sese acies. haud nescia reꝵ
Rumoresq serit uarios ac talia fatur
Non pudet o rutuli pro cunctis talibꝰ unã
O biectare aiam: nuo ne an uiribꝰ equi
Non sumꝰ en omnes & troes et archades hi sunt
Fatalesq manus infensa etruscia turno
Uix hostem alterni si conorediamꝰ habemꝰ

Expanded text:
conspectu in medio procerum. Tum rite sacratas conspectu in medio procerum. Tum rite sacratas in flammam iugulant pecudes et viscera vivis eripiunt cumulantque oneratis lancibus aras. At vero Rutulis inpar ea pugna videri iamdudum et vario misceri pectora motu; tum magis, ut propius cernunt non viribus aequis. Adiuvat incessu tacito progressus et aram suppliciter venerans demisso lumine Turnus tabentesque genae et iuvenali in corpore pallor. Quem simul ac Iuturna soror crebrescere vidit sermonem et volgi variare labantia corda, in medias acies, formam adsimulata Camerti, cui genus a proavis ingens clarumque paternae nomen erat virtutis, et ipse acerrimus armis, in medias dat sese acies haud nescia rerum rumoresque serit varios ac talia fatur: Non pudet, O Rutuli, pro cunctis talibus unam obiectare animam? Numerone an viribus aequi non sumus? En omnes et Troes et Arcades hi sunt fatalesque manus, infensa Etruria Turno: vix hostem, alterni si congrediamur, habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
Sacra deosq dabo socer arma latinꝰ hẽto
Imꝑiũ solẽne socer mihi menia teucri
Constituent urbiq dabit lauinia nom̃
Sic prior eneas sequit᷑ sic deinde latinus
Suspiciens celum tenditq ad sidera dextr̃ã
hec eadẽ enea terrã mare sidera uiro
Latoneq genꝰ dupͣ ianũq bifronte
Uimq deum inferna & diri sacraria ditis
Auchat hec genitor ꝗ federa fulmine sancit
Tango aras medios ignes & numina testor
Nulla dies pace hanc italis nec federa rũpet
Quo res cunq cadent nͨͦ me uis ulla uolentẽ
Auertet non si tellurẽ effundat in undas
Diluuio miscens celumq in tartara soluat
Ut sceptrũ hoc dextra sceptrũ na forte gerebat
Nunꝙͣ fronde leui fundet uirgulta neq umbras
Cum semel ĩ silius uno de stirpe rescissum
Matre caret posuitq comas & brachia ferto
Olim arbos nunc artificis manus ere decoro
Inclusit patribꝰq dedit gestare latinis
Talibꝰ intra se firmabant federa dictis

Expanded text:
Sacra deosque dabo; socer arma Latinus habeto, Sacra deosque dabo; socer arma Latinus habeto, imperium sollemne socer; mihi moenia Teucri constituent, urbique dabit Lavinia nomen. Sic prior Aeneas; sequitur sic deinde Latinus suspiciens caelum tenditque ad sidera dextram: Haec eadem, Aenea, terram mare sidera iuro Latonaeque genus duplex Ianumque bifrontem vimque deum infernam et duri sacraria Ditis; audiat haec genitor, qui foedera fulmine sancit. Tango aras, medios ignis et numina testor: nulla dies pacem hanc Italis nec foedera rumpet, quo res cumque cadent; nec me vis ulla volentem avertet, non, si tellurem effundat in undas diluvio miscens caelumque in Tartara solvat; ut sceptrum hoc dextra sceptrum nam forte gerebat numquam fronde levi fundet virgulta nec umbras, cum semel in silvis imo de stirpe recisum matre caret posuitque comas et bracchia ferro, olim arbos, nunc artificis manus aere decoro inclusit patribusque dedit gesture Latinis. Talibus inter se firmabant foedera dictis
Abbreviated transcription (Latin):
Attulit admouitq pecus flagrantibꝰ aris
Illi ad surgentẽ conuersi lumina solem
Dant fruges manibꝰ salsas & tempora ferro
Summa notant pecudũ paterisq altaria libãt
Tum pius eneas stricto sic ense precatꝰ
Esto nune sol tristis. & ħ mihi terra uocanti
Quã ꝑꝑ tantos potui ꝑferre labores
Et p̃r omnipotens & tu saturnia iuno
Iam melioriã diua p̃cor tuq inlite mauors
Cuncta tuo ꝗ bella pr̃ sub numine torques
Fontes & fluuiosq uoco queq etheris alti
Religio & que ceruleo sunt numina ponto
Cessent ausonio si fors uictoria Turno¬
Conuenit euandri uictus discedere ad urbem
Cedet iulus agris nec post arma ulla rebelles
Eneade referent ferro ue ħ regna lacessent
Sin nostrum annuerit nobis uictoria marte
Ut potiꝰ reor & potius dii numine firment
Non ego nec teuctis italos patere iubebo
Nec mihi regna peto paribus selegibꝰ ambe
Inuicte gentes eterna in federa mittant

Expanded text:
adtulit admovitque pecus flagrantibus aris. adtulit admovitque pecus flagrantibus aris. Illi ad surgentem conversi lumina solem dant fruges manibus salsas et tempora ferro summa notant pecudum paterisque altaria libant. Tum pius Aeneas stricto sic ense precatur: Esto nunc Sol testis et haec mihi Terra vocanti, quam propter tantos potui perferre labores, et pater omnipotens et tu Saturnia coniunx, iam melior, iam, diva, precor, tuque inclute Mavors, cuncta tuo qui bella, pater, sub numine torques; fontisque fluviosque voco, quaeque aetheris alti religio et quae caeruleo sunt numina ponto: cesseconvenit Evandri victos discedere ad urbem, cedet Iulus agris, nec post arma ulla rebelles Aeneadae referent ferrove haec regna lacessent, sin nostrum adnuerit nobis Victoria Martem ut potius reor et potius di numine firment, non ego nec Teucris Italos parere iubebo nec mihi regna peto: paribus se legibus ambae invictae gentes aeterna in foedera mittant.
Abbreviated transcription (Latin):
Parcaꝵq dies & us inimica propinquat
Non pugnam aspice̾ hanc oculis nõ federa possum
Tu pro germano si quid presentius audes
Perge decet forsam miseros meliora sequent
Uix ea cum lacrimas oculis uiturna profudit
Terq quaterq manu pectus ꝑcussit honestum
Non lacrimis hoc tempus ait saturnia iuno
Accelera ⁊ fratrem si quis modus eripe morti
Aut tu bella cie conceptumq excute fedus
Auertor eu audendi sic exhortata reliquit
Intextam et tristi turbatam uulnere mentis.
Interea reges ingenti mole latinus
Qua driiuigo uehitꝰ curru cui tempora circũ
Aurati bis sex radii fulgentia cingunt
Solis aui specimen bigis it Turnus in albis
Bina manu lato crispans astilia ferro
Hinc p̃r Eneas romane stirpis origo
Sidereo flagrans clipeo & celestibus armis
Et uixta Ascaniꝰ magne spes altera rome
Procedũt castris puraq ĩ ueste sacerdos
Setigeri fetum suis in tonsãq bidente

Expanded text:
Parcarumque dies et vis inimica propinquat. Parcarumque dies et vis inimica propinquat. Non pugnam aspicere hanc oculis, non foedera possum. Tu pro germano siquid praesentius audes, perge: decet. Forsan miseros meliora sequentur. Vix ea, cum lacrimas oculis Iuturna profudit terque quaterque manu pectus percussit honestum. Non lacrumis hoc tempus, ait Saturnia Iuno: Adcelera et fratrem, siquis modus, eripe morti, aut tu bella cie conceptumque excute foedus: auctor ego audendi. Sic exhortata reliquit incertam et tristi turbatam volnere mentis. Interea reges, ingenti mole Latinus quadriiugo vehitur curru, cui tempora circum aurati bis sex radii fulgentia cingunt, Solis avi specimen; bigis it Turnus in albis, bina manu lato crispans hastilia ferro; hinc pater Aeneas, Romanae stirpis origo, sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis, et iuxta Ascanius, magnae spes altera Romae, procedunt castris, puraque in veste sacerdos saetigeri fetum suis intonsamque bidentem
Abbreviated transcription (Latin):
Utq clato signo spatia insua quisq recessit
Ue sigunt telluri astas et scuta recliuãt
Tum studio effuse matres et uulgus ĩ erme
Inualidiq senes turres ⁊ tecta domoru
Obsedere alii portis sublimibus astant
Et iuno et sumo qui nũc abbanus habetur
Tũc neq nomen neq honos aut głia monti
P rospiciens tumulo camprĩ aspectabat et ambas
Laurentum teucrum acies urbemq latini
Extemplo turni sic est affata sororem
D iua cleã stargnis que fluminibq sonoris
Presiclet hũc illi rex etheris altus honorem
Iupit̾ erepta pro uirginitate sacrauit
Nimpha decus fluuiore animo gratissina nr̃o
Scis ut te canct̾is unam quecũq latine
Magnamini iouis ingratum ascendẽ cubile
Pertulerĩq celiq lib̾eus imparce locarim
Disce tuum ne me incuses uĩtua dolorem
Qua uisa est fortuna pati parceq sinebant
Cedere res latio turnum & tua menia texi
Nunc iuuenẽ imꝑibus uideo ꝯcu̾rere fatis

Expanded text:
Utque dato signo spatia in sua quisque recessit, Utque dato signo spatia in sua quisque recessit, defigunt tellure hastas et scuta reclinant. Tum studio effusae matres et volgus inermum invalidique senes turris ac tecta domorum obsedere, alii portis sublimibus adstant. At Iuno e summo, qui nunc Albanus habetur, tum neque nomen erat nec honos aut gloria monti, prospiciens tumulo campum aspectabat et ambas Laurentum Troumque acies urbemque Latini. Extemplo Turni sic est adfata sororem diva deam, stagnis quae fluminibusque sonoris praesidet hunc illi rex aetheris altus honorem Iuppiter erepta pro virginitate sacravit: Nympha, decus fluviorum, animo gratissima nostro, scis ut te cunctis unam, quaecumque Latinae magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile, praetulerim caelique lubens in parte locarim: disce tuum, ne me incuses, Iuturna, dolorem. Qua visa est Fortuna pati Parcaeque sinebant cedere res Latio, Turnum et tua moenia texi: nunc iuvenem imparibus video concurrere fatis,