comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uin nat᷑ale sub dolo malicie polluunt. ⁊ totam
uitã suam in inisidiis ⁊ fraudibꝰ ducunt. ẽ alpagͦ
qͣ cecitate ꝑpetua dãpnata est. aut idola sig̾at ce¬
ca surda. ⁊ nuita. aut etiã ip̃os idolatras. qͥ ignor¬
autia. stulticia. tenebris semꝑerrant. De qͥbꝰ in ysaia
colant. De qͥbꝰ alibi scͥpt᷑a dic̃. Simuiles illis fiant qͥ fa¬
cuinit ea: ⁊ om̃s qͥ confidunt ieis. Aut etiã hereticos
siue falsos xp̃ianos ꝑ figͣan demonstrat. qͣm sic̃ talpa
absq ocłis semꝑ t̾ram fodit. ⁊ humũ egerit. ⁊ radices
sub frugibꝰ comed̾. sic ⁊ ip̃i uere scientie lumine pͥuati.
t̾renis actibꝰ inc̃bunt.⁊ desid̾iis carnis . illecebris uo¬
luptatũ deseruiunt. radicesq bonoꝵ oꝑum in qͥb̾tũq
possunt. dente malicie corrodere ⁊ subũtere conant̃.
Glires dicti st̃ qr pingues cos efficit sominꝰ. nãglis¬
ere dicimꝰ crescere. Hieme enĩ tota dormiunt.

Expanded text:
um naturale sub dolo malitiae polluunt et totam um naturale sub dolo malitiae polluunt et totam vitam suam in insidiis et fraudibus ducunt. Talpa ergo, quae caecitate perpetua damnata est, aut idola significat caeca, surda et muta: aut etiam ipsos idolatras, qui ignorantiae et stultitiae tenebris semper errant. De quibus in Isaia colant. De quibus alibi Scriptura dicit: Similes illis fiant, qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . Aut etiam haereticos sive falsos Christianos per figuram demonstrat: quoniam sicut talpa absque oculis semper terram fodite scientiae lumine privati, terrenis actibus incumbunt, et desideriis carnis, et illecebris voluptatum deserviunt, radicesque bonorum operum, in quibuscunque possunt, dente malitiae corrodere et subvertere conantur. Glires dicti sunt, quia pingues eos efficit somnus. Nam gliscere dicimus crescere. Hieme enim
Abbreviated transcription (Latin):
mures. qd̾ ex humore t̾re nascunt᷑. Nam mus t̾ri. unde
⁊ humꝰ t̾ra. his in pleni lunio iccur crescit. sic̃ q̃dam
maricima augent᷑. qͣ rursꝰ minuente luna deficiunt.
Sorex latinũ est eo qd̾ rodat. ⁊ in modũ serre p̃adat.
Antiqͥ aũt soricẽ sauricẽ dicebant. sic̃ ⁊ clodũ clau¬
dum. Mustela dicta qͣsi mus longꝰ. nam telũ alon¬
gitudine dictũ. Hac ingenio subdola indomibꝰ uͥ nutrit
catulos suos transfert. mutatq sedem. serpentes eciã
eiĩ siluestrũ est distaus maguitudine. qd̾ grac ieti¬
das uocant. Altum eiũ in domibꝰ oberrans. falso
aũt opinant᷑ qͥ dicunt iustelã ore conciꝑe. aure
effunde partũ. Mustela ẽ furti figͣa. ut in leurai¬
co demonstrat᷑. Talpa dicta. qd̾ sit dãpnata ceci¬
humũ egerit. ⁊ radices subt̃ frugibꝰ comedit. Mis¬
tice aũt mures sigãnt homines cupiditate t̾reua
ihiantes. ⁊ p̃dam de aliena substantia subripi¬
entes. Mustela uͦ eos ꝑ figͣam demonstrat. qͥ ingeni¬

Expanded text:
mures, quod ex humore terrae nascantur. Nam mus terra, unde et humus. His in plenilunio jecur crescit, sicut quaedam maritima augentur, quae rursus minuente luna deficiunt. Sorex Latinum est eo quod rodat et in modum serrae praecidat. Antiqui autem sauricem dicebant, sicut et clodum claudum. Mustela dicta, quasi mus longus. Nam telum a longitudine dictum. Haec ingenio subdola in domibus, ubi nutrit catulos suos, transfert mutatque sedem, serpentes etiam enim silvestre est, distans magnitudine, quod Graeci ictidas vocant: alterum in domibus oberrans. Falso autem opinantur, qui dicunt mustelam ore concipere, aure effundere partum. Mustela est furti figura, ut in Levitico demonstratur. Talpa dicta, quod sit damnata caeciadices sub frugibus comedit. Mystice autem mures significant homines cupiditate terrena inhiantes et praedam de aliena substantia surripientes. Mustela vero eos per figuram demonstrat, qui ingeni
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qͥbꝰ uepres secant᷑: a runcando dicti. Falces enĩ
pͣdicationes st̃ scõꝵ suꝑflua auferentes: ⁊ qͦ netces¬
saria st̃ relinqͣntes. Item falr succisio. ẽ carnis ꝑ
mortẽ: ⁊ ip̃a diuinitas cͥcumplectens om̃ia atq
diiuidicans. Unde scͥptum ẽ in iohel. Witate falces

Expanded text:
ti, quibus vepres secantur, a runcando dicti. Falces enim ti, quibus vepres secantur, a runcando dicti. Falces enim praedicationes sunt sanctorum superflua auferentes, et, quae necessaria sunt, relinquentes. Item falces succisio est carnis per mortem, vel ipsa Divinitas circumplectens omnia, atque dijudicans; unde scriptum est in Joel: Mitte falces,
Abbreviated transcription (Latin):
exe. Icbiel scͥptum ẽ. Facta st̃ morticina eoꝵ sicut
sterꝰ. I in medio plateaꝵ. Item sterꝰ recordatio pec¬
catoꝵ delinqͣntibꝰ: ad cordis raditẽ apposita.
hinc dic̃ in eungłio: usq dum fodiã circa illã.¬
uria: de quo legit᷑ in iohel. Cõputruert̃ uim̾̃ta in
stercore suo. Sceriꝰ hominis: odor tet̾rimꝰ pecc̃oꝵ.
Siqͥdem om̃e peccatũ : fecida res ẽ. hinc dr ad exe¬
chiel. Et steriꝰ qd̾ egredit᷑ de homme: oꝑies in ocłis
eoꝵ. Cultelli acult᷑a dicti: eo qd̃ ex ip̃is putacionẽ
uẽtes in arboribꝰ utebant᷑ ⁊ uite. pꝰqͣm falces eẽnt
reꝑte. Falx ẽ: qͣ arbores putant᷑ ⁊ uites. Dicta
aut falx: qd̾ his pͥmũ milites erbam felicẽ sole¬
bant abscidere. Unde est illud. Pax me certa. ducis
placid cͦuauit. inusus agͥcole nc̃ sum : militis aͣn
fui. Falcastrũ: a similitudine falcis uocatum.
Est aũt ferranitũ cͦuum. cum manubrio longo:
ad densitatẽ uepͥum succidendã. hi ⁊ runcones die¬

Expanded text:
 sicut stercus in medio platearum . Item stercus recordatio peccatorum, delinquentibus ad radicem cordis apposita. Hinc dicitur in Evangelio: Usque dum fodiam circa illamuria, de quo legitur: Computruerunt jumenta in stercore suo . Stercus hominis, odor deterrimus peccatorum: siquidem omne peccatum fetens est; hinc est ad Ezechielem: Et stercus, quod egred ex ipsis putationem veteres in arbore utebantur et vite, priusquam falces essent repertae. Falcis est qua arbores putantur et vites; dicta autem falcis quod his primum milites herbam filicem solebant abscidere. Unde eplacidos curvavit in usus. Agricolae nunc sum, militis ante fui. Falcastrum a similitudine falcis vocatum, est autem ferramentum curvum cum manubrio longo, ad densitatem veprium succidendam. Hi et runcones dic
Abbreviated transcription (Latin):
culꝰ idem sigcat qd supͣ: ut in ysaia. Om̃s inqͥd
montes: qͥ in sarculo saruint᷑. Arare enĩ ut dixi¬
mus ł fodere: p̾dicationis ẽ opꝰ exercere. Unde
agricultor dicit in eringłio. Dñe dimitte illã ⁊
hoc anno: usq dum fodiam circa illã. ⁊ mittã
stercora. Et in deutonomio scͥptum ẽ. Non arabis
in boue simlꝰ ⁊ nsino. huic loco: sententia illa de
libro iob congruit. Boues arabant: ⁊ asme pasce¬
bant᷑. Nom̃ gͦ sterauis: plures significationes

Expanded text:
culus idem significat, ut supra in Isaia: Omnes, inquit, culus idem significat, ut supra in Isaia: Omnes, inquit, montes qui in sarculo sarrientur . Arare enim, ut diximus, vel fodere, praedicationis est opus exercere. Unde agricultor dicit in Evangelio: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam, et mittam stercora . Et in Deuteronomio scriptum est: Non arabis in bove simul et asino . Huic loco sententia illa de libro Job congruit: Boves arabant, et asinae pascebantur . Nomen ergo stercoris plures significationes
Abbreviated transcription (Latin):
ratrum ab arando t̾ra uocatũ: qͣsi
arat̾ium. Uomer dictꝰ. qd̾ ui humũ eruat:
seu ab euomendo t̾ram. De quo lucretiꝰ. Un¬
cus aratri ferreꝰ. occulto decrescit nomer. in arus:
sũpsitq detͥmenta fulgorem. Ligones qd t̾ram
leuent: q̃si leuones. Aratrũ enĩ mistice sig̃at
opꝰ p̾dicationis cuͣngłice. in quo cultꝰ agri dñici
exercet᷑: ita ut uomere u̾bi diuini. exstirpent᷑ iu¬
cia. simł eradicelt᷑ noxia desid̾ia. sioq p̾paret᷑ t̾ra
cordium humanoꝵ ad accipienda semina uirtu¬
tum. S studiosꝰ qͥsq aratrũ sp̾ale tenens. ad
ant̾iora atcend̾e debet ut faciat sulcum rectũ. ⁊
ũ au̾tat᷑ a tramite u̾itatis: unde dn̾s ait in eu᷑n¬
głio. Nemo mutens manũ suam in aratrã ⁊
respiciens retro: aptꝰ ẽ. regno celoꝵ. Uomeres enĩ
⁊ ligones exercitia p̾dicationũ st̃: unde ꝓpħa de
doctoribꝰ ait. Conflabunt gladios suos in uo¬
meres: ⁊ lanceas suas in falces. Similit̾ ⁊ sar¬

Expanded text:
ratrum ab arando terram vocatum, quasi araterrium. Vomer dictus, quod vi humum eruat, seu ab evomendo terram. De quo Lucretius: Uncus aratri Ferreus occulte decrescit vomer in arvis. Sumitque per detrimenta fulgorem. Ligones, quod terram levent, quasi levones. Aratrum enim mystice significat opus praedicationis evangelicae, in quo cultus agri Dominici exercetur, ita ut vomere verbi divini exstirpentur vitia simui, et eradicentur noxia desideria, sicque praeparetur terra cordium humanorum ad accipienda semina virtutum. Sed studiosus quisque, aratrum spiritale tenens, ad anteriora attendere debet, ut faciat sulcum rectum, et non avertatur tramite veritatis. Unde Dominus ait in Evangelio: Nemo mittens manum suam in aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Vomeres enim et ligones exercitia praedicationum sunt, unde propheta de doctoribus ait: Conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces . Similiter et sar
Abbreviated transcription (Latin):
Inter aceruos eoꝵ. meridiati st̃. Triticũ: sc̃i ł electi¬
dei. in euͣngłio: ⁊ congregabit tͥticum suũ in hor
psalmo. Cibauit eos ex ad ipe frum̃ti. Granũ fru¬
menti: xp̃c. ut ĩ eungłio. Nisi granũ frum̃ti ca¬
dens in t̾ram mertuũ fũit: ip̃m solum manet.
Frum̃tum. p̃dicationis sermo: in salomone. Q
abscondunt
frum̃ta : maledicent᷑ in popłis.
Horreũ regã
celoꝵ: in euͣngłio. Congrega¬
uit tͥticrim
trabes qͣ uua calcata p̾mit᷑. a p̾mendo uocatũ: qͣsi
p̾ssorium lacꝰ. Prelum qͦ p̃mit᷑ oleum. ut qd̾ liqͣt᷑
e flumine aqͣ extrait᷑. lucretiꝰ. In fliuio u̾sare
rotas. atq austra uidemꝰ. Austra aut̃ eadem
rota: ab hauriendo aqͣm dicta. Girgillꝰ qd̵ in giro
uertat᷑. Est enĩ lignũ intͣnsuersa ꝑcica mobile:
ex quo funis cum siculo ł utre in puceũ dimit¬
tit᷑: hauriende aque causa. Rota enĩ: curstim
humane uite sig̃cat. Unde ẽ illud in eccłaste. An¬

Expanded text:
er acervos eorum meridiati sunt . Triticum, sancti vel electi in Evangelio: Et congregabit triticum in horrpsalmo: Cibavit eos ex adipe frumenti . Granum frumenti, Christus in Evangelio: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Frumentum, praedicationis sermo in Salomone: Qui abscondunt frumenta, maledicentur in populis . Horreum regnum coelorum in Evangelio: Congregabit triticum trabes quo vua calcata premitur, a premendo vocatum, quasi pressorium. Lacus prelum quo premitur oleum quo liquatum e flumine aqua extrahitur. Lucretius: In fluvios versare rotas atque haustra videmus. Haustra autem, id est rota, ab hauriendo aquas dicta. Girgillus, quod in gyrum vertatur: est enim lignum in transversa pertica mobile, ex quo funis cum situla vel utre in puteum demittitur hauriendae aquae causa. Rota enim cursum vitae significat. Unde est illud in Ecclesiaste: An
Abbreviated transcription (Latin):
in deserto aquas: id est in popło. Aqua scõꝵ obscura
p̃dicatõ: ut in psalmo. Tenebrosa aqua in nubibus
aeris. Et alibi. A młtitudine sonitꝰ aquaꝵ: uocẽ de¬
dert̃ nubes. Aqua baptismꝰ: ut in ysaia. Oñs sici¬
entesi: uenite ad aquas. Et in ezechiele. Effundam su¬
ꝑ eos aqm mundam. Item ibi Et ecce aqua de latere
lacͥmarum: ut quidam uolt̃ in iob: si lotus fuero qͣsi
aquis niuis. Aqua. doctrina iusti: rit in salomone.
Aqua ꝓfunda⁊ uerba ex ore uiri. Item ibi. B̃ibe aqmͣ
de tua cist̃na. Aqua. caritas aquibdam putat᷑ : ut ĩ
psalmo. Qui tegit in aqͥs suꝑiora eius: idest celum
Durine scͥpture: quia scdm̃ eungłm in duob p̃ceptiᷤᷤ
caritatis. tota lex pendet ⁊ ꝓpħe. Aque. ꝑ secutiones huiꝰ

Expanded text:
in deserto aquas , id est, in populo. Aqua, sanctorum obscura in deserto aquas , id est, in populo. Aqua, sanctorum obscura praedicatio, ut in Psalmo: Tenebrosa aqua in nubibus aeris . Et alibi: A multitudine sonitus aquarum vocem dederunt nubes . Aqua baptismus, ut in Isaia: Omnes sitientes venite ad aquas . Et in Ezechiele: Effundam super vos aquam mundam . Item ibi: Et ecce aqua de latere lacrymarum, ut quidam volunt: Si lotus fuero quasi aquis nivis . Aqua doctrina justi, ut in Salomone: Aqua profunda verba ex ore viri . Item ibi: Bibe aquam de tua cisterna . Aqua charitas a quibusdam putatur, ut in psalmo: Qui tegit in aquis superiora ejusdem , coelum divinae Scripturae, quia secundum Evangelium in duobus praeceptis charitatis tot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aquam scã scientia designat᷑. ficut dicit᷑: aqua
sapĩe salutaris potauit eos. ꝑ aquam quoq pra¬
ua scientia appellari solet ficut apud salomonẽ
mulier que typum hereseos tenet. callidis suasio¬
nib blandit᷑ dicens: aque furtiue dultiores sunt.
Aquarum gͦ noĩe ñ nũqmͣ solent tribłones in telligi
sicut ꝑ salmistam dr̃ saluum me fac dĩ qm̃ intra¬
uerunt aque: usq ad aĩam meam. ꝑ aquam popłi
ꝑaqmͣ quoq. non solum fluxus de currentiũ popło¬
bum: sed etiam bonoꝵ mentes fidei predicamenta
sequentiũ de signantur: sicut ꝓpħa ait. Beati qui se¬
minatis suꝑ om̃s aquas. Et ꝑ psalmistam dr᷑. Nox
ut est illud psalmiste. E aque que suꝑ celos sunt
laudent nomen dñi. Aque gentes sunt: ut in apo¬
calipsi. Aquas quas iuidisti: popłi sunt ⁊ gentes.
at sicientes: ut in iheremia. Ne dereliq̃runt fontẽ
aque uiue. Et in psalmo. Sicut aqua effrifus sũ.
Aqua fluenta diuine p̃dicationis : ut in ysaia. Dedi

Expanded text:
 sicut dicitur: Aqua sapientiae salutaris potabit eos . Per aquam quoque prava scientia appellari solet, sicut apud Salomonem mulier, quae typum haereseos tenet, callidis suasionibus blanditur dicens: Aquae furtivae dulciores sunt . Aquarum etiam nomine nonnunquam solent tribulationes intelligi, sicut per Psalmistam dicitur: Salvum ne fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meamPer aquam quoque non solum fluxus decurrentium populorum, sed etiam bonorum mentes fidei praedicamenta sequentium designantur, sicut propheta ait: Beati qui seminatis super omnes aquas . Et per Psalmistam dicitur: Vox ut est illud psalmi: Et aquae, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Aquae gentes sunt, ut in Apocalypsi: Aquae, quas vidisti, populi sunt et gentes .at sitientes, ut in Jeremia: Me dereliquerunt fontem aquae vivae . Et in psalmo: Sicut aqua, effusus sum . Aqua, fluenta divinae praedicationis, ut in Isaia: Dedit
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Aque. baprismum hereticoꝵ: ut in psalmo.
Lib̾a me de aquis multis. Aque młtiplicatõ peccator.
ut ui psalmo. Misit ex alto ⁊ accepit me: ⁊ assumpsit
me de młtitudine aquaꝵ. Aqua. dogma hereticoꝵ: ut
in salomone. Aque furtiue: dulciores sunt. Et in ysa¬
ia. Coupones tui. miscẽt aquã uino. Aqua. in mo¬

Expanded text:
baptismum haereticorum, ut in Psalterio: Libera me de aquis multis . Aquae multiplicatio peccatorum, ut in Psalterio: Misit ex alto, et accepit me, et assumpsit me de multitudine aquarum . Aqua, dogma haereticorum, ut in Salomone: Aquae furtivae dulciores sunt . Et in Isaia: Caupones tui miscent aqua
Abbreviated transcription (Latin):
idest linguam: caput est. urgioꝵ. Aqua luxuria
tarnisi ut in salomone. Cerra que non saciabit᷑ aqͣ:
idest caro hominis que non explet᷑ luxuria. Et in eunͣ¬
głio ꝓ quodam lunatico dicit᷑. Sepe cadit in ignem:
crebro aut̃ in aqmͣ.¬

Expanded text:
nguam, caput est jurgiorum . Aqua luxuria carnis, ut in Salomone: Terra, quae non satiabitur aqua , id est, caro hominis, quae non expletur luxuria. Et in Evangelio pro quodam lunatico dicitur: Saepe cadit in ignem, crebro autem in aq
Abbreviated transcription (Latin):
aut finẽ mundi. ⁊ aduentũ antixp̃i sig¬
nificat. aut occubitũ mortis redẽptoris
tia iob qͣ pꝰ ꝓductionẽ luciferi subseqͦnt̃ legit᷑: ⁊ ues¬
ꝑum suꝑ filios t̾re consurgere facis. Uespum uͦ¬
sr̃ t̾re filios consurgere dñs fac̃: qr infidelibꝰ
te ꝑnuttit: qͥ idcirco a dño huic uesꝑi iuste sub¬
dunt᷑: qr ip̃i sponte sua filii t̾re ẽẽ uoluer̃t. Ter¬
rena qͥppe ⁊ ñ celestia reqͥrentes a ꝑspicienda luor¬
feri nr̃i claritate cecati st̃: ⁊ dum p̾ẽe sͥ uesꝑum
expetunt. subsequentis damnationis et̃na pena
mergunt᷑.¬

Expanded text:
aut finem mundi et adventum Antichristi sigaut finem mundi et adventum Antichristi significat, aut occubitum mortis Redemptoris tia Job, qua post productionem luciferi subsequenter legitur: Et vesperum super filios terrae consurgere facis . Vesperur terrae filios consurgere Dominus facit , quia infidelibus te permittit. Qui idcirco a Domino huic vesperi juste subduntur, quia ipsi sponte sua filii terrae esse voluerunt. Terrena quippe et non coelestia requirentes, a perspicienda luciferi nostri claritate excaecati sunt; et dum praeesse sibi vesperum expetunt, subsequentis damnationis aeterna nocte mergunt
Abbreviated transcription (Latin):
uatorẽ. aut lum̃ uere sapientie sig̃at. Nam dñm
saluatorẽ illa sententia libri iob denotat qͦ d̾̃r. Nũqͥd
ꝓduas lucifer̃ in tempore suo:. Lucifer̃ gͦ se xp̃c in
notuit᷑. qr diluculo amorte surrexit: ⁊ fulgore sin
luminis mortalitatis nr̃e caliginẽ p̃ssit. Cui bene ꝑ
iohannẽ d̾r. stella splendida. ⁊ matutina. Uiuus qͥp¬
pe apparendo pꝰ mortẽ. matutina nob̾ stella factꝰ
est. qr dum in semetip̃o exẽplum nob̾ resurrectio¬
nis p̃buit. que lux seqͣt᷑ indicauit. Lucẽ gͦ sapĩe
yboni intellectꝰ: illa sententia beati petri ostendit
qͣ ait: habemꝰ firmiorẽ ꝓpħicum sermonẽ. cuibene
facitis attendentes donec dies lucescat: ⁊ lucifer
oriat᷑ in cordibꝰ ur̃is. lucifer ip̃e clarꝰ intellectꝰ ñr
est: qͥ illustrab̾r lumine uere sap̃ie.⁊ ꝑfecte cari¬
tatis. In ꝯtͣriam uͦ poñr lucifer: uͥ ꝑ isaiã ꝓpħam
in hoñe babilonis sub tipo regis babilonie. ad
tate et̾na. in infernales tenebras ostend̾r.

Expanded text:
vatorem aut lumen sapientiae significat. Nam Dominum Salvatorem illa sententia libri Job denotat, qua dicitur: Nunquid producis luciferum in tempore suo ? Luciferum ergo se Christus innotuit, quia diluculo a morte resurrexit, et fulgore sui luminis mortalitatis nostrae caliginem pressit. Cui bene per Joannem dicitur: Stella splendida et matutina . Vivus quippe apparendo post mortem matutina nobis stella factus est; quia dum in semetipso exemplum nobis resurrectionis praebuit, quae lux sequatur indicavit. Lucem ergo sapientiae et boni intellectus illa sententia beati Petri ostendit, qua ait: Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes, donec dies lucescat et Lucifer oriatur in cordibus vestris . Lucifer ipse clarus intellectus noster est, qui illustrabitur lumine verae sapientiae perfectae charitatis. In contrariam vero ponitur Lucifer, ubi per Isaiam Prophetam in onere Babylonis sub typo regis Babyloniae ad tate aeterna in infernales tenebras ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
nũa eiꝰ. Scłm huiꝰ uite signif̾ cursum ubi miseri st̃
quicũq delinquiuit. ubi fas est corda nr̃a ꝯuerti: ⁊
ubi constat eẽ iudiciũ. Altquando ꝓet̃nitate ponit᷑. ut
clñi a scło. hoc est aprimordio mundi declarata est in
fidelibus suis ⁊ usq in scłm scłi. hoc est in p̃sonti ⁊ ĩfuto᷑¬
⁊ post istud scłm misericors ẽẽmõstrat᷑. Etas plerumq dicit᷑.
⁊ ꝓ uno anno: ut in ann̾alib & ꝓsepteni ⁊ut hominibꝰ
⁊ ꝓcentum : ut ꝓ quo us temꝑe. Unde ⁊ etas. tempus
quod de młtis scłis instruitur. ⁊ dicta etas quasi e¬
uitas. idest similitudo eui. Nam enis est etas ꝑpetua
cuiꝰ neq iniciũ neq extremum noscit᷑: quod greci
Etas autem ꝓprie : duob modis dr̃. Aut eñĩ homi¬
nis sicut infantia. uiuentꝰ. senectus. Aut mundi cuiꝰ
prima etas est ab adam usq ad noe. Scd̃a a noe.
usq ad abraham. Tercia. ab abraam: usq ad dauid.
Quarta. a dauid usq ad tnͣfinigrationem iuda in

Expanded text:
aeculum, hujus vitae significat cursum, ubi miseri sunt quicunque delinquunt: ubi fas est corda nostra convertiubi constat esse judicium. Aliquando pro aeternitate ponitur, ut ia Domini a saeculo , hoc est, a primordio mundi declarata est in fidelibus suis: Et usque in saeculum saeculi, hoc est, in praesenti et in fut post istud saeculum misericors esse monstratur. Aetas plerumque dicitur et pro uno anno, ut in annalibus, et pro septem, ut hominis, et pro centum, et pro quovis tempore. Unde et aetas tempus, quod de multis saeculis instruitur. Et dicta aetas, quasi aevitas, id est similitudo aevi. Nam aevum est aetas perpetua, cuius neque initium neque extremum noscitur, quod Graeci Aetas autem proprie duobus modis dicitur: aut enim hominis, sicut infantia, iuventus, senectus: aut mundi, cuius prima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usq
Abbreviated transcription (Latin):
ferreo ungne ad amautino. ꝑstilum ergo fer¬
reũ fortis sententia: ꝑungnem uͦ ad amantinũ
signat᷑ finis et̃nus. Pecc̃m uͦ uide stilo ferreo. ĩ
uingue ad amantino scͥptum dr̃. qͥa culpa iu¬
deoꝵ ꝑ fortem di sententiam infine seruatur
in finito. qui in passione saluatoris dixerunt.
Sangius esꝰ suꝑ nos ⁊ suꝑ filios nr̃os. Alit̃ dein¬
da ꝓditore ⁊ osortib eius dic tum accipi potest.
De qͣuo ipsa t̾ttas ait. filius hominis uadit sic̃
sc̃pttm est de illo. Ne aut̃ homini illi: ꝑꝗͣ trade¬
tur. Meliꝰ erat ei si natꝰ non firisset homo ille.

Expanded text:
ferreo, ungue adamantino. Per stylum ergo ferferreo, ungue adamantino. Per stylum ergo ferreum fortis sententia, per unguem vero adamantinum signatur finis aeternus. Peccatum vero inde stylo ferreo in ungue adamantino scriptum dicitur: quia calpa Judaeorum per fortem Dei sententiam in fine servatur infinito: qui in passione Salvatoris dixerunt: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Aliter de Juda proditore et consortibus ejus dictum accipi potest, de quo Veritas ait: Filius hominis vadit, sicut scriptum est de illo: vae autem homini illi per quem tradetur: melius erat et si natus non fuisset homo ille .
Abbreviated transcription (Latin):
dum sit in uictus. ferri ignisq contemptor. hyr¬
cino rumpit᷑ sanguine. recenti ⁊ calido macerat᷑.
Sicq multis ictib ferri ꝑfraugit᷑. cuiꝰ fragm̃ta
scultores ꝓgeminis in signiendis ꝑforandisq utũ¬
tur. hic aut̃ dissidet cum magne lapide in tan¬
tum ut iuxta positꝰ ferrũ ñ paciatur abstrahi mag¬
neti. aut si admotus magnes conp̃henderit ra¬
pit atq auferat. fert᷑ quoq in electri similitu¬
dinem uenena ad p̾hendere. metus uanos ex¬
pelłe. maleficis resiste̾ artib. Benera eiꝰ sex.
Sigcat autẽ iste lapis duriciam cordis iudeo¬
rum. que indomabilis ⁊ in habelis semꝑ ad pe¬
nitentiam erat. Nñ ita legit᷑ in iheremia ꝓpħ̃a
petcm̃ iuda scͥptum est stilo ferreo in uengue ad¬
amantino exaratum suꝑ latitudinem cordis eoꝵ
Peccatum aut̃ iuda in delebile. atq ut ita dicam
nulla ratione abolendum. ut scͥptum est.Stilo

Expanded text:
dum sit invictus, ferri ignisque contemptor, hirdum sit invictus, ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti, et calido maceratur, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cujus fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisque utuntur. Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantum, ut juxta positus ferrum non patiatur abstrahi a magnete: aut si admotus magnes comprehenderit, rapit atque aufert. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera ejus sex. Significat autem iste lapis duritiam cordis Judaeorum, qui indomabilis et intractabilis semper ad pnitentiam erat. Unde ita legitur in Jeremia propheta: Peccatum inde scriptum est stylo ferreo, in ungue adamantino exaratum super latitudinem cordis eorum . Peccatum autem jus indelebile atque ut ita dicam nulla ratione abolendum, scriptum est stylo
Abbreviated transcription (Latin):
ab actore omniũ. atq in celis subleuata⁊ suꝑ
angłos ducta. firmamentũ facta est que t̃ra
⁊gelascit. ⁊ robustum fit. Scimꝰ ergo qͣnͣta sit aqͣ̃
mobilitas. corpꝰ autẽ redemptoris nr̃i qͥa usq ad
mortem passions sub iacuiti aque simile rux¬
ta aliquid fuit. qͥa nascendo. trescendo. lacsiscẽ¬
do ⁊ esuriendo. siciendo. moriendo. usq ad passio¬
nem suam ꝑ momenta tempoꝵ mritabiłr decͣ-¬
rit. Aqua ergo in cristallum uersa est. qñ cor¬
ruptionis eiꝰ in firmitas. ꝑ refurrectionẽ suam
ad in corruptioĩs firmitatẽ est in mutata. Ada-¬
mans incdiciis lapis paruuis. ⁊ in decorus ferru¬
gineũ habens colorem ⁊ splendorem cristalli.
Num ꝗͣ autẽ ultͣ magnitudinẽ nuchei auella¬
ni reꝑtus. Hic nulli cedet mat̾ie. nec ferro. qͥ¬
dem. nec igni. nec umqm in calescit. Hñ ⁊ nom̃
inter p̃tatione greca in domita uis accepit.S

Expanded text:
ab auctore omnium, atque in coelis sublevata, et super ab auctore omnium, atque in coelis sublevata, et super angelos ducta: firmamentum facta est, quae tercongelascit et robustum fit. Scimus ergo quanta sit aquae mobilitas. Corpus autem Redemptoris nostri quia usque ad mortem passioni subjacuit, aquae simile juxta aliquid fuit: quia nascendo, crescendo, lassescendo et esuriendo, sitiendo, moriendo, usque ad passionem per momenta temporum mutabiliter decurrit. Aqua ergo in crystallum versa est; quando corruptionis ejus infirmitas per resurrectionem suam ad incorruptionis firmitatem est immutata. Adamas Indicus lapis et indecorus, ferrugineum habens colorem et splendorem crystalli. Nunquam autem ultra magnitudinem nuclei avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, nec ferro quidem, nec igni; nec unquam incalescit. Unde et nomen interpretatione Graeca indomita jus vis accepit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
maliũ firmam̃ti.qiͣ aspectꝰ cristall horribilis ⁊
extenti. suꝑ capita eoꝵ desuꝑ. Possũt enĩ firma¬
menti noĩe celestes potestates intelligi. qd̾ firma¬
mentũ recte qi᷑ aspectus dr̃ cristals. qͥa iudeli¬
cet cristallũ forte quidem nimis est. s ex aqͣ
solidatũ. Et nat᷑a angłica qñ creata liberum
arbit̾um acepit. ut utrũ uelut in humili¬
tate ꝑsistere. & in om̃i potentis dĩ aspectu ꝑma¬
nere.an ad suꝑbiam laberet᷑ ⁊ ab̾itudine cade̾t.
ꝑsimilitudinẽ aqua fint. s qͥa cadentibꝰ aliis an¬
głis sc̃i in suabeatitudine ꝑstitert̃. atq hoc accepe¬
rt̃ in munẽ ut iam cad̾e omnino ñ possint. ĩ eis
nem cristalli durata est. Item humana nat᷑a p̾riꝰꝗͣ
ã creatore omniũ susciꝑetur t̃ra erat. Nam firma¬
mentum ñ erat. Peccatori qͥppe homini dictũ est.
Terra es: ⁊ in t̾ram ibis. At postqmͣ asfumpta est

Expanded text:
imalium firmamenti, quasi aspectus crystalli horribilis et imalium firmamenti, quasi aspectus crystalli horribilis et extenti super capita eorum desuper . Possunt enim firmamenti nomine coelestes potestates intelligi. Quod firmamentum recte quasi aspectus dicitur crystalli: quia videlicet crystallum forte quidem nimis est, sed ex aqua solidatum: et natura angelica quando creata liberum arbitrium accepit: ut utrum vellet in humilitate persistere et in omnipotentis Dei aspectu permanere, an ad superbiam laberetur, et a beatitudine caderet, per similitudinem aqua fuit. Sed quia, cadentibus aliis, angeli sancti in sua beatitudine perstiterunt, atque hoc acceperunt in munere, ut jam cadere omnino non possint: in eis si ad imaginem crystalli durata est. Item humana natura priusquam a Creatore omnium susciperetur, terra erat. Nam firmamentum non erat: peccanti quippe homini dictum est: Terra es, et in terram ibis . At postquam assumpta est
Abbreviated transcription (Latin):
et a quosus colore tradit᷑. qd̾ nix sit glatie
durata ꝑ annos. Unde & nomen ei greci de¬
derunt. Bignit᷑ autẽ in asia ⁊ cypro. maxime
in septentrionũ albib ubi nc̃ estate sol fer¬
tissimus uruenit᷑. Ideo ipsa dut᷑na ⁊ annosa
duiricia reddit hanc sp̾em. que cristallus drͣ.
Hic obpositꝰ radiis solis ad eo rapit flãmam.
ut aridis spungiis. uel foliis ignem p̃beat. Nsꝰ
eiꝰ etiam ad pocła destinatur. Nich̾ aut̃ aliud
quam frigidum pati potest. Cristallus aliqñ
sig̾cat baptifmi sacramentum. aliqñ firmitatẽ
scõꝵ angłorum. aliqñ etiam in carnationẽ
apocal ipsi scͥptum est. In conspectu sedis tan¬
qm mare uitreũ simile cristallo. Ppt̃ fidem
u̾itatis baptisma refert᷑ ad uitrũ. in quo non
aliud uidetur ext̾ius. qmͣ qd̾ gestat int̾iuis.
Eristallo qͦ qͥd̾ de aqua in glaciem & lapidẽ
p̃ciosum efficit᷑. baptisin gra figurat᷑. Qd̾ aũ
tristallus sig̾et solliditatem angłoꝵ. uel in

Expanded text:
et aquosus colore traditur, quod nix sit glacie durata per annos, unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro: maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur: ideoque ipsa diuturna et annosa duritia reddit hanc speciem, quae crystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flammam, ut aridis spongiis vel foliis ignem praebeat. Usus ejus etiam ad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati potest. Crystallus aliquando significat baptismi sacramentum, aliquando firmitatem sanctorum angelorum, aliquando etiam incarnationem Apocalypsi scriptum est: In conspectu sedis tanquam mare vitreum simile crystallo . Propter fidem veritatis Baptisma refertur ad vitrum, in quo non aliud videtur exterius quam quod gestat interius. Crystallo quoque, quod de aqua in glaciem et lapidem pretiosum efficitur, baptismi gratia figuratur. Quod autem crystallus significet soliditatem angelorum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiam egissent. In cilicio qͥppe:asꝑitas.
⁊ conpunctio pec̃coꝵ. In cinere aũt. puluis os
tentiã solet: ut in conprinctione cilicii cogno¬
scamꝰ qͥd ꝑ culpam fecimꝰ: ⁊ in fauilla cineris
ctum. ut in zacharia. Nr̃qͥd ñ iste torris erutꝰ
est de igne. Ticiones duo: potestates scł̃i huiꝰ

Expanded text:
poenitentiam egissent . In cilicio quippe asperitas poenitentiam egissent . In cilicio quippe asperitas et compunctio peccatorum: in cinere autem pulvis osttentiam solet, ut in punctione cilicii cognoscamus, quid per culpam fecimus, et in favilla cineris stum abstractum, ut in Zacharia: Nunquid non iste torris erutus est de igne? Titiones duo potestates saeculi hu
Abbreviated transcription (Latin):
habebat carbonẽ ignis qͣm forcipe acceꝑat de al¬
tari. ⁊ tetigit os meũ. ⁊ dixit. Ecce tetigit hoc la¬
bia tua.⁊ ait. Ecce abstuli iniqͥtates tuas: ⁊ pec¬
cata tua circ̃purgaui. Qd nc̃ beneficio sc̃e crucis
efficit᷑. qͣndo labia nr̃a dñi recordatione signanꝰ.
Nec inm̃ito forsitan signũ crucis desolatoriũ di¬
cimꝰ ẽẽ carbonem: qͣndo fugat peccata credenti¬
um. cum t̃n ꝑfidis uideat᷑ excinctum. Item illud
iͥ scͥptum est. Sicut acetum dentibꝰ ⁊ fumꝰ ocłis:
salomone scͥptum ẽ. Qd suꝑbit t̾ra ⁊ ci¬
nis: Simłr ⁊ faiuilla. unde in iob dic̃. Ago pe¬
nicentiam in fauilla ⁊ cinere. In fauilla enĩ
⁊ cinere penitentia agere est: contemplata
sũma essentia. nil aliud qͣm fauillam se an̾em¬
q cognoscere. Unde ⁊ ciutati reꝓbe in eungłio
dñs dicit. Si in tiro ⁊ sidone facte fuissent u̾tu¬
tes. que farte st̃ in uob̃. olim in cilicio ⁊ cmere

Expanded text:
habebat carbonem ignis quem forcipe acceperat de alhabebat carbonem ignis quem forcipe acceperat de altari, et tetigit os meum et dixit: Ecce tetigit hoe labia tua, et ait: Ecce abstuli iniquitates tuas, et peccata tua circumpurgavi . Quod nunc beneficio sanctae crucis efficitur, quando labia nostra Domini recordatione signamus. Nec immerito forsitan signum crucis desolatorium dicimus esse carbonem, quando fugat peccata credentium, cum tamen perfidis videatur exstinctum. Item illud ubi scriptum est: Sicut acetum dentibus, et fumus oculis, Salomone scriptum est: Quid superbit terra et cinis? Similiter et favilla: Unde in Job dicit: Ago poenitentiam in favilla et cinere . In favilla etenim et cinere poenitentiam agere est, contemplata summa essentia, nil aliud, quam favillam se cineremque cognoscere. Unde et civitati reprobae in Evangelio Dominus dicit: Si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere
Abbreviated transcription (Latin):
sigant nigredinem pec̃c̃ors. unde ẽ
illud. Carbones succensi st̃ ab eo. Car¬
bones uͦ succensos pecc̃ore ᷤᷤ dic̃. qͥ uelut carbo¬
nes mortui. in mundi istiꝰ cecitate tenebant᷑:
s it̾um penitentia inflãmãte reuiiuiscunt.
⁊ ex mortius pruis. uiui incipiunt ẽẽ carbo¬
nes. Simiłr ⁊ illud qd in psalmo legit᷑. Sa¬
gite potentis acute cum carbonibꝰ desola
peccatores tet̾rimos. atq malis actibꝰ extinetos.
intelligere uoluerunt: quoꝵ formido ⁊ re¬
cordatio nr̃a uitia desolare noscunt᷑: cdum me¬
tumꝰ talia cõmittere: que illos cognouimꝰ ꝑ¬
culisse. Potest aũt ⁊ illud intelligi ut carbo¬
nes desolatorios. orationes accipiamꝰ. caritatis
igne succensas: que nos uitiis ita mundant.
atq purificant: ut qd in nob̾ diabolꝰ construx¬
erat. desolatum atq eũsum diuino beneficio
sentiat᷑ : siue magis illud est qd̾ ysaias ait.
et uolauit ad me unꝰ de seraphin. ⁊ in manu

Expanded text:
icant nigredinem peccatorum. Unde est illud: Carbones succensi sunt ab eo . Carbones vero succensos, peccatores dicit, qui velut carbones mortui in mundi istius caecitate tenebrantur, sed iterum poenitentia inflammante reviviscunt, et ex mortuis prunis vivi incipiunt esse carbones. Similiter et illud, quod in Psalmo legitur: Sagittae potentis acutae cum carbonibus res teterrimos atque malis actibus exstinctos intelligere voluerunt, quorum formido et recordatio nostra vitia desolare noscuntur, dum metuimus talia committere, quae illos cognovimus pertulisse. Potest autem et illud intelligi, ut carbones desolatorios orationes accipiamus charitatis igne succensas, quae nos vitiis ita mundant atque purificant, ut quod in nobis diabolus constrinxerat, desolatum atque eversum divino beneficio sentiatur. Sive magis illud est, quod Isaias ait: Et volavit ad me unus de seraphin, et in manu
Abbreviated transcription (Latin):
Cribrum : qd̾ ibi currat frum̾tum. qͣsi cͤrifru¬
um. Cribrum ux allegoriam. separatio ẽ. fi¬
delium a societate infidelĩ. de quo in amos.
mentio fit : Et in eungłio dñs ad petrũ ait. Ecce

Expanded text:
Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifruCribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrugum. Cribrum juxta allegoriam separatio est fidelium a societate infidelium. De quo in Amos mentio fit , et in Evangelio Dominus ad Petrum ait: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
Sartago ab stcrpitũ som uocata: qͣndo ardet¬
in ea oleum. Item sartago: thulatio uite p̾¬
delas rectitudinis adu̾sus peccata: ⁊ cõpunctio
frat̾ne infirmitatis. in erechiel. Et tu fili homi¬
nis pone sartaginẽ inter te: ⁊ int̾ cuutatem.
De hac sartagine loqͥt᷑ apłs. Quis scandalrrat᷑.
⁊ ego ñ uror: Mola d̾r a sui rotunditate uoca¬
ta: ut mala pomoꝵ. sic ⁊ greci. ꝑ molam expͥ¬
mit᷑ circiitꝰ uite p̾sentis: ⁊ labor t̾renꝰ. in eim¬
głio. Qui scandalrrau̾it unũ de pusillis istis.
expedit erut suspendat᷑ mola asinaria in collo
eiꝰ: ⁊ demergat᷑ in ꝓfundum maris. hinc in
ysaia adu̾sus babilomiã d̾r. Tolle molam:⁊
gis. ut qͥdam uolunt sigc̃ant: unde legit᷑ in
eungłio. Tunc due erunt in molendino.
Una assumet᷑: ⁊ alt̾a relinquet᷑. Mole due:
spes ⁊ formido. In deut̾onomio. Non accipias
loco pignoris: inferiorẽ ⁊ suꝑiorem molam.

Expanded text:
Sartago a strepitu soni vocata, quando ardetSartago a strepitu soni vocata, quando ardetin ea oleum. Item sartago tribulatio vitae przelus rectitudinis adversus peccata, et compunctio fraternae infirmitatis. In Ezechiel: Et tu, fili hominis, pone sartaginem inter te et inter civitatem . De hac sartagine loquitur Apostolus: Quis scandalizatur, et ego non uror? Mola dicitur a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum, sicut et Graeci. Per molam exprimitur circuitus vitae praesentis, et labor terrenus. In Evangelio: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris . Hinc in Isaia adversus Babylonem dicitur: Tolle molam, et gis ut quidam volunt significant; unde legitur in Evangelio: Tunc duae erunt in molendino, una assumetur, et una relinquetur . Molae duae, spes et formido, ut in Deuteronomio: Non accipias loco pignoris inferiorem et superiorem molam .
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ olle minores : in usu coquendi parate.
De lebete gͦ: in erechiele ita scͥptum ẽ. Hec
dicit dñs d̾s. pone lebetem. ⁊ infunde erim
aqͣm. ⁊ mitte in eo diuisiones ossiu̾ ⁊ carniũ.
⁊ cet̾ ubi sub lebetis similitudine urbe̾ ierłm
describit. ⁊ sub ossuum ⁊ carniu̾ excoctione
corm̃ta fortiũ ⁊ fragiliũ expͥmit in ea. ⁊ ꝑ ex
coctionẽ rubiginis. ipsiꝰ ciuitatis destructionẽ
ꝓpt̾ imqͥtates eiꝰ sigc̾at. Iuxta tropologiam uͦ urbs
ista ⁊ lebes mundũ istũ sigc̾ant: qͥ in maligno
positꝰ est. hic in die uidicis dunno igne succendet᷑:
⁊ ciuitas sanguinũ ponet᷑ suꝑ carbones ignis.
ut impleat᷑ qd sc̃ptum ẽ. in ysaia. Habes carbones
ignis. sedebis suꝑ eos. ⁊ impleat᷑ qd̾ scͥptum est.
Nichil occultum qd̃ ñ reuelet᷑. Dicito se dn̾s ñ
nec placari ut uie ꝑennt impioꝵ scd̃m illud qd̃
in pͥmi psalmi fine pon̾r: ⁊ iter impioꝵ ꝑibit.

Expanded text:
enim ollae minores in usum coquendi paratae. enim ollae minores in usum coquendi paratae. De lebete ergo in Ezechiele ita scriptum est: Haec dicit Dominus Deus: Pone lebetem, et mitte in eam aquam, et mitte in eam divisiones ossium et carnium, etc. . Ubi sub lebetis similitudine urbem Jerusalem describit et sub ossium et carnium coctione tormenta fortium et fragilium expriignis ipsius civitatis destructionem propter iniquitates ejus significat. Juxta tropologiam vero urbs ista et lebes mundum istum significant, qui in maligno positus est . Hic in die judicii divino igne succenditur, et civitas sanguinum ponitur super carbones ignis, ut impleatur quod scriptum est in Isaia: Habens carbones ignis, sedebat super eos . Et impleatur quod scriptum est: Nihil occultum, quod non reveletur . Dicitque se Dominus non mnec placari, ut viae pereant impiorum, secundum illud quod in primi psalmi fine ponitur: Et iter impiorum peribit.
Abbreviated transcription (Latin):
mia uasa coquendi causa parata: co
ta est. om̃is miscd̃ia. Olla dicta. ꝓ eo qd ebulliat
in ea aqua igne subiecto: ut altꝰ napor emittat᷑.¬
Unde ⁊ bulla dr: que in aqua uenti intꝰ spu
sustentat᷑. Patella. qͣsi patula olla. Est enĩ oris
scͥptum ẽ. Moab olla spei mee: ꝓpt̾ ruth. Item
olla dãpnatio sẽpit̾a: ut in iohel. uultꝰ re¬
digent᷑ in ollam. Rursum olla. ẽ. plebs iuda¬
ica. cupiditate carnali accensa: de quo ieremi¬
as. Ollam inqͥd succensam ego uideo. Item nõie
olle p̃sens mundꝰ ł genꝰ humanũ. siue quelibr
anima peccat᷑e igne tͥbulationis apposita no¬
tat᷑: de qͦ dñs dixit ad ezechielem. Pone ollam
suꝑ prunas uacuam: donec mcalescat es eiꝰ.
Eaccabus ⁊ cucuma: a sono feruoris cognomi¬
nant᷑. hec in grecis ⁊ latinis. cõmunia nomina
habent: s utrũ latini a grecis. an greci a lati¬
nis hec uocabula mutuassent. incertum est:
Lebetes enee sunt: greco sermone uocate. Sũt

Expanded text:
ia vasa coquendi causa parata cocuta est omnis misericordia. Olla dicta pro eo quod ebulliat in ea aqua igni subiecto, ut altunde et bulla dicitur, que in aqua venti intus spiritu sustentatur. Patella quasi patula olla est enim oris : Moab olla spei meae , propter Ruth. Item olla damnatio sempiterna, ut in Joel: Vultus redigentur in ollam . Rursum olla plebs est Judaica, cupiditate carnali accensa, de qua Jeremias: Ollam, inquit, succensam ego video . Item in nomine ollae praesens mundus, vel genus humanum, sive quaelibet anima peccatrix igni tribulationis apposita notatur, de quo Dominus dixit ad Ezechielem: Pone ollam super prunas vacuam, donec incalescat aes ejus . Cacabus et cucuma a sono fervoris cognominantur. Haec in Graecis et Latinis communia nomina habent: sed utrum Latini a Graecis, an Graeci a Latinis haec vocabula mutuarint, incertum est. Lebetes aenea vasa sunt Graeco sermone vocata: sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Oleaster dictus qd̾ sit folis oliue similib s latio¬
rib arbor atq siluestris amara atq infrrictuo¬
sa. cui in sertus oliue ramus uim mutat radi¬
cis. ⁊ uertit eam in ꝓpriam qualitatẽ. Lacͥma ole¬
astri arboris duplex. Alia enĩ gũri simulat
sine ullo qualitatis morsu. Alia uero ãmonia¬
e guttã ex distillatõe collec tam ac remorden¬
tem. De oltua. Oliua grece oleon dr̃ ex quo
in latinũ tractũ est. ut oliria dicat᷑ olea aut̃
ipsa arbor est. fructus oliua. sucꝰ oleũ est.
appellatur. Oleast aut̃ in fructuosa arbor sigẽ
gentiles. qͥ qmͣ diu sine xpõ erant. fructum
rec te fidei ⁊ bonoꝵ oꝑum gignẽ non pot̾ant:
S

Expanded text:
Oleaster dictus, quod sit foliis olivae similibus, sed latioribus: arbor silvestris, amara atque infructuosa: cui insertus olivae ramus vim mutat radicis, et vertit eam in propriam qualitatem. Lacryma oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu: alia ammoniaci guttam ex distillatione collectam ac remordentem. Oliva Graece elaios dicitur, ex quo in Latinum tractum est, ut oliva dicatur: olea autem ipsa arbor est: fructus oliva: succus oleum est. is nominibus appellatur. Oleaster autem infructuosa arbor significat gentiles, qui quandiu sine Christo erant, fructum rectae fidei et bonorum operum gignere non poterant: s
Abbreviated transcription (Latin):
ma durescit in gemimã. Prima est resina t̃re bin¬
thina omniũ p̾stantior. affertur aut̃ exarabie patͥa¬
cladib scd̃a est linthiscinaq̃ mirtrix uocat᷑. hec ex
cͥisio insula de portat᷑. tercia pinalis.

Expanded text:
ma durescit in gemmam. Prima est resine, terebinma durescit in gemmam. Prima est resine, terebinthina, omnium pcladibus: secunda est lentiscina, quae mastix vocatur: haec ex Chio insula deportatur: tertia pinalis.
Abbreviated transcription (Latin):
ncus celestis. dictꝰ a similitudine
dum caue nubes ex adũso radiũ soł accipiunt.
⁊ arꝰ sp̃ẽm fingunt. Cui uariꝰ color ẽ: qr aqͣ te¬
nuis aer lucidꝰ. ⁊ nubes caligantes irradiate illi
uarios creant colores. Arcus aũt celestis. ẽ signũ
testam̃ti qd̾ posuit d̾s int̃ se ⁊ homines atꝙ om¬
nẽ aĩam uiuam ne ꝑdat eam diluuio. Nam
plendet. sig̾at. qr illi ñ ꝑeunt diluiuo qͥ in ꝓpħis¬
⁊om̃ibꝰ sc̃pt̾is diuinis. tanqͣm dei nubibꝰ. uͥtutẽ
agnoscunt xp̃i. Nam qd̾ in eodem ancu color
aque ⁊ ignis simł ostend̾r: qi ex parte çeruleus
est. & exparte rubicundꝰ apparet quod utriꝰꝙ iudicii
testis sit. iniꝰ iudelicet faciendi. & alteriꝰ facti: id
est quia mundꝰ iudicii igne cremabit᷑. non aqͣ
diluuii ultͣ delebitur. Sris idest arcus duoꝵ i̾u¬
diciorum dei figuram hr̃e dr᷑. hoc est pͥmi. qd̾
ꝑ diluuium. scdĩ quod ꝑ ignem ut est illud in a¬
pocalypsi. & iris incircutru eius. Serenitas est ĩ¬

Expanded text:
cus coelestis dictus a similitudine dum cavae nubes ex adverso radium solis accipiunt, et arcus speciem fingunt. Cui varius color est: quia aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligantes irradiatae illi varios creant colores. Arcus autem coelestis est signum testamentum posuit Deus inter se et homines atque omnem animam vivam, ne perdat eam diluvio, arcuplendet, significat quia illi non pereunt diluvio, qui in pomnibus Scripturis divinis, tanquam Dei nubibus, virtutem agnoscunt Christi. Nam quod in eodem arcu color aquae et ignis simul ostenditur, quia ex parte caeruleus estestis sit: unius videlicet faciendi, et alterius facti, id est, quia mundus judicii igne cremabitur, non aqua diluvii ultra delebitur. Iris, id est, arcus, duorum judiciorum Dei figuram habere dicitur: hoc est, primi, quod per diluvium; secundi, quod per ignem, ut est illud in Apocalypsi: Et iris in circuitu ejus . Serenitas est in
Abbreviated transcription (Latin):
magnificabant: dicentes ip̃m eẽ xp̃m. Sama¬
rite qͦq custodes int̾pretant᷑: qͥ in locum isił
iam captiuo ⁊ tͣnscducto in babiloniã popło
tͣnslati sunt in t̾ram .x. tͥbuum. ⁊ ex parte
sine lege isrłitaꝵ consuetudinẽ obtinent.
Isti ꝓpħas ñ recipiunt: atq in obseruationibꝰ
suis a uideis om̃ib separant᷑: quoꝵ suꝑsticio. ꝓ¬

Expanded text:
 dicentes ipsum esse Christum. Samaritae quoque, custodes, interpretantur, qui in locum Israel, jam captivo et transducto in Babyloniam populo, translati sunt in terram decem tribuum: et ex parte sine lege Israelitarum consuetudinem obtinent. Isti prophetas non recipiunt, atque in observationibus suis a Judaeis omnibus separantur: quorum superstitio
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ram ibis. Hi qͥnꝙ tantũ ubros recipiunt:
ꝓpħaꝵ aũt uaticina respriunt. Pharisei ne¬
gant xp̃m uenisse. nͨ ulla in re supͣdictis
cõmunicant. Phari̾ei qͥdem ⁊ saducei. int̾ se
contͣrii sunt. Nam pharisei ex ebreo in lati¬
num int̾pretant᷑ diuisi. eo qd traditionũ ⁊
obseruationũ qͣs illi de uet̾osis uocant iꝰtia

Expanded text:
in terram ibis . Hi quinque tantum libros legis recipiunt:in terram ibis . Hi quinque tantum libros legis recipiunt: autem vaticinia respuunt. Pharisaei negant Christum venisse, nec ulla in re supra dictis communicant. Pharisaei quidem et Sadducaei inter se contrarii sunt. Nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum interpretantur, divisi: eo quod traditionum et observationum, quas illi deuteros
Abbreviated transcription (Latin):
iii. Marbonite.iiii. Geniste .u. Meriste. ui. Sa¬
ducei. uii. Pharisei .uiii. Erodiani. ix. Sama¬
rite .x. Iierobatiste. Effuei dicunt xp̃m do¬
cuisse illos omnẽ abstinentiã. G aldei ⁊ ipsi
dicunt xp̃m uenisse ⁊ docuisse eos ne dice¬
rent dñm cesarem: naq eiꝰ monitis uterent᷑.
Marbonei dicunt ip̃m ẽẽ xp̃m. qͥ docuit u¬
los in om̃i re se baptizare. Geniste p̾sumunt
q̃m de geñe abrahe sunt. Nam cum in babi¬
lonẽ uenisset popłs dei: pleriq relinq̃ntes
uxores suas. babiloniis mulieribꝰ adheserunt.
Quidã aũt isrłiticis tantũ conuigiis contenti.
ł ex eis geniti. dum reũsi eent de babilonia:
diuiser̃t se ab om̃i popło. ⁊ assũpserrint sͥ
nom̃ iactancie. Meriste seꝑant scͥpt᷑as: ñ cre
dentes om̃ib ꝓpħis. dicentes aliis ⁊ aliis sp̃ibꝰ
illos ꝓpħasse. Saducei qͥ int̾pretant᷑ iusti. uin¬
dicant enĩ sͥ qd ñ sunt: negant resurrectionẽ
dicentes. Dictum est in genesi ade. De t̾ra es: ⁊

Expanded text:
istae, 6 Sadducaei, 7 Pharisaei, 8 Herodiani, 9 Samaritae, 10 Hemerobaptistae. Efnaei dicunt Christum docuisse illos omnem abstinentiam. Galilaei et ipsi dicunt Christum venisse et docuisse eos, ne dicerent Dominum Caesarem, neve ejus monitis uterentur. Marbonaei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos in omni re baptizare. Genistae praesumunt, quoniam de genere Abrahae sunt. Nam cum in Babylonem venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas, Babyloniis mulieribus adhaeserunt. Quidam autem Israeliticis conjugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo, et assumpserunt sibi nomen jactantiae. Meristae se dicentes, aliis et aliis spiritibus illos prophetasse. Sadducaei interpretantur, justi: vendicant enim sibi, quod non sunt: negant resurrectionem, dicentes: dictum est in Genesi Adae: De terra es, et
Abbreviated transcription (Latin):
tores ⁊ seqͣces coꝵ fidem catholicam inpug¬
nare solite sunt: qͣs etiã pat̃ aug̾tinꝰ ad qd̾¬
uult dm cdiaconũ scͥbens satis manifeste de¬
clarat. S qr memoratꝰ doctor in diffinitionibꝰ
suis eccłastica doginata enumerans qͥd creden¬
dum. qͥd ue cauendũ sit lucide descͥpsit: omis¬
so hereticoꝵ cathalogo fidei catholice iura in

Expanded text:
tores et sequaces eorum fidem catholicam impugnare solitae sunt, quas etiam Pater Augustinus ad Quodvultdeum diaconum scribens, satis manifeste declarat. Sed quia memoratus doctor, in diffinitionibus suis ecclesiastica dogmata enumerans, quid credendum, quidve cavendum sit, lucide descripsit: omisso haereticorum catalogo, fidei catholicae jura in
Abbreviated transcription (Latin):
are est. aquarũ generalis collectõ. Omĩs enĩ con¬
gregatõ aquarum siue salse. siue dultes: abusi¬
ue marta nuncupant᷑. Iuxxta illud. Et congrega-¬
tiones a quarũ : uocauit maria. ꝓprie aut̃ mare ap¬
pellatũ: eo quod aque eiꝰ amare sint. Ideo aut̃ mare:
in crementũ non caꝑe. Cũ om̃ia flumĩna om̃s fontes
recipiat: hec causa est: partim influentes undas ip̃a
magnitudo eius ñ sentiat. Deinde qd̾ a mara aqͣ
dulte fluentũ cõsumat: uel qd̾ ipse nubes multaꝵ
aquaꝵ ad se trahant. siue qd̾ illum partim auferãt
ttenti. partim sol ex sictet. postremũ qd̃ ꝑ occulta q̃¬
dam t̾re foramina ꝑ colatiᷤ ⁊ ad capud amniũ fon¬
flumina intrant in mare: ⁊ mare ñ redundat. Ad lo¬
cum unde exeunt flumina reu̾tunt᷑ i ut iterum
tunt᷑: sed t̾ra eoꝵ młitiudine nõ impletur. De oc-¬

Expanded text:
are est aquarum generalis collectio: omnis enim congregatio aquarum, sive salsae, sive dulces, abusive maria nuncupantur, juxta illud: Et congregationes aquarum vocavit maria . Proprie autem mare appellatum eo quod aquae ejus amarae sint. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina, omnes fontes recipiat, haec causa est, parum primum quod influentes undas ipsa magnitudo ejus non sentiat: deinde, quia amara aqua dulce fluentum consummat: vel quod ipsae nubes multum aquarum ad se trahant: sive quod illam partim auferant venti, partim sol exsiccet: postremum, quod per occulta quaedam terrae foramina percolatur, et ad caput omnium fonflumina intrant in mare, et mare non redundat, ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum tuntur; sed terra eorum multitudine non impletur. Be