comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius in regnum. posteaꝗͣ. L. lucullus. cum excitu uenit. plures et̾
gentes contra lmꝑatorem nr̃m concitate sunt. Erat eĩm metus
bello neq tentandas putauit. Erat etiam alia grauis. atq uȩ¬
hemẽs opinio. quȩ per animos gentiũ barbararum ꝑuaserat
fani locupletissimi. et religiosissimi dupiendi cã in eas orasno¬
strum ex̾citum eẽ adductum. Ita natioẽs multȩ atq magnę no¬
uo qͦdam t̾rore ac metu cõcitabant᷑. Noster aũt̃ ex̾citus. et si
urbem ex tigranis regno cepat. et p̃liis usus erat secundis: tam̃
nimia longinꝗtate locoꝵ ac desiderio suoꝵ cõmouebatur. Hic
iam plura non dicam. fuit eĩm illud extremum: ut ex iis locis
a militib m̃ĩs reditus magis maturus qͣ processio longior quȩ¬
reretur. Mithrydates autem et suam manũ iam confirmarat: et eo
rum regum et nationum uuabat᷑. Hoc iam fere sic fieri solere ac¬

Expanded text:
ius in regnum postea quam L.Lucius Lucullus cum exercitu venit, plures etiam ius in regnum postea quam L.Lucius Lucullus cum exercitu venit, plures etiam gentes contra imperatorem nostrum concitatae sunt. erat enim metus bello neque temptandas putavit; erat etiam alia gravis atque vehemens opinio quae per animos gentium barbararum pervaserat, fani locupletissimi et religiosissimi diripiendi causa in eas oras nostrum esse exercitum adductum. ita nationes multae atque magnae novo quodam terrore ac metu concitabantur. noster autem exercitus, tametsi urbem ex Tigrani regno ceperat et proeliis usus erat secundis, tamen nimia longinquitate locorum ac desiderio suorum commovebatur. hic iam plura non dicam; fuit enim illud extremum ut ex eis locis a militibus nostris reditus magis maturus quam progressio longior quaereretur. Mithridates autem se et suam manum iam confirmarat eorum orum regum et nationum iuvabatur. iam hoc fere sic fieri solere ac
Abbreviated transcription (Latin):
Cognoscite ouirites. non eĩm sine causa quęri uidet᷑. Prunu
e suo regno sic mithrydates ꝓfugit: ut ex eodem ponto Medea
illa qͦndam ꝓfugisse dicitur. quam p̃dicant in fuga fratris sui
membra in iis locis. qua se parens ꝑsequeret᷑ dissipauisse: ut eo¬
rum collectio disꝑsa mȩrorq patrius celeritatem pseq̃ndi re¬
tardaret. Sic mithrydates fugiens. maxĩam uim auri. atq ar¬
genti. pulcherrimarq: rerum omniũ. quas et a maiorib ac¬
ceꝑat. et ip̃o bello supiore ex tota asia direptas. in suum regnũ
congesserat: in ponto omnẽ reliquit. Hec dum mĩ colligunt
omnia diligentius. Rex ip̃e e manib effugit. Ita illum in per¬
sequendi studio mȩror: hos leticia retardauit. Hunc in illo ti¬
more et suga ligranes Rex Armenius excepit. diffidentem re
bus suis cõfirmauit. et afflictum erexit. ꝑditumq recreauit. Cu¬

Expanded text:
cognoscite, Quirites; non enim hoc sine causa quaeri videtur. primum cognoscite, Quirites; non enim hoc sine causa quaeri videtur. primum ex suo regno sic Mithridates profugit ut ex eodem Ponto Medea illa quondam fugisse dicitur, quam praedicant in fuga fratris sui membra in eis locis qua se parens persequeretur dissipavisse, ut eorum conlectio dispersa maerorque patrius celeritatem consequendi retardaret. sic Mithridates fugiens maximam vim auri atque argenti pulcherrimarumque rerum omnium quas et a maioribus acceperat et ipse bello superiore ex tota Asia direptas in suum regnum congesserat in Ponto omnem reliquit. haec dum nostri conligunt omnia diligentius, rex ipse e manibus effugit. ita illum in persequendi studio maeror, hos laetitia tardavit. hunc in illo timore et fuga Tigranes, rex Armenius, excepit diffidentemque rebus suis confirmavit et adflictum erexit perditumque recreavit. cu
Abbreviated transcription (Latin):
xima multitudĩe. et op̾pugnatam uehem̃tissime.: quamL. lu
cullus uirtute. assiduitate. cõsilio sũmis obsidionis piculis libe¬
rauit. Ab eodem impatore classem magnã et ornatam.quȩ
liis eẽ deletas. patefactumq nr̃is legionib ẽẽ pontum. qui añ
ppło ro. ex omni aditu clausus ẽẽt. Sinopem atq amistum q¬
bus in oppidis erant domicilia regis omnib rebus ornata atq re¬
ferta. cęterasq urbes. ponti et cappadociȩ pmultas uno audito
aduentu eẽ clausas. Regem spoliatum regno patrio atq auito:
ad alios se reges atq ad alias gentes supplicem contulisse. Atq
hec omnia saluis ppłi ro. sociis atq integris uectigalib ẽẽ gesta.
lo istorum. qui huic obtrectant legi atq causȩ.l. lucullum
suniliter ex hoc loco ẽẽ laudatum. Hequiretur fortasse nuc̃ quẽ
adiõm cum hȩc ita sint reliquum possit ẽẽ magnum bellum.

Expanded text:
xima multitudine et oppugnatam vehementissime; quam L.Lucius xima multitudine et oppugnatam vehementissime; quam L.Lucius Lucullus virtute, adsiduitate, consilio summis obsidionis periculis liberavit. ab eodem imperatore classem magnam et ornatam quae oeliis esse deletas patefactumque nostris legionibus esse Pontum qui antea populo Romano ex omni aditu clausus fuisset; Sinopen atque Amisum, quibus in oppidis erant domicilia regis omnibus rebus ornata ac referta, ceterasque urbis Ponti et Cappadociae permultas uno aditu adventuque esse captas; regem spoliatum regno patrio atque avito ad alios se reges atque ad alias gentis supplicem contulisse; atque haec omnia salvis populi Romani sociis atque integris vectigalibus esse gesta. egatis, a nullo istorum qui huic obtrectant legi atque causae L.Lucium Lucullum similiter ex hoc loco esse laudatum. requiretur fortasse nunc quem ad modum, cum haec ita sint, reliquum possit magnum esse bellum.
Abbreviated transcription (Latin):
dite id qđ ip̃i uidetis. Hoc fides atq hȩc ratio pecuniaꝵ q̃
rome quȩ in foro uersatur implicita est cum illis pecuniis asi¬
aticis. et coheret. Ruere illa non possunt ut hec non eodem la¬
hefacta motu concidant. Quare uidete num dubitandum uob̾
sit omni studio ad id bellum incũbere in quo glĩa nominis
magnitudine pauca dicam. Potest en̾im hoc dici belli genus
ita necessarium ẽẽ ut sit gerendum: nõ ẽẽ ita magnũ. ut sit ꝑ¬
timescendum. In quo maxĩc laborandum est.ne forte a uob̾
quȩ diligentissime ꝓuidenda sunt:cõtemnẽda eẽ uideantur.
atq ut om̃s intelligãt me. L. lucullo tantum impartiri lau¬
dis quantũ forti uiro. et sapientissimo homĩ. et magno impe¬
ratori debeatur: dico eius aduẽtu maxĩas mithrydatis copias
omnib rebus ornatas. atq instructas. urbemq asiȩ clarissima
nobisq: amicissimã ciçicenorum obsessam ẽẽ ab ip̃o rege ma¬

Expanded text:
dite id quod ipsi videtis — haec fides atque haec ratio pecuniarum quae dite id quod ipsi videtis — haec fides atque haec ratio pecuniarum quae Romae, quae in foro versatur, implicata est cum illis pecuniis Asiaticis et cohaeret; ruere illa non possunt ut haec non eodem labefacta motu concidant. qua re videte num dubitandum vobis sit omni studio ad id bellum incumbere in quo gloria nominis magnitudine pauca dicam. potest enim hoc dici, belli genus esse ita necessarium ut sit gerendum, non esse ita magnum ut sit pertimescendum. in quo maxime laborandum est ne forte ea vobis quae diligentissime providenda sunt contemnenda esse videantur. atque ut omnes intellegant me L.Lucio Lucullo tantum impertire laudis quantum forti viro et sapienti homini et magno imperatori debeatur, dico eius adventu maximas Mithridati copias omnibus rebus ornatas atque instructas fuisse, urbemque Asiae clarissimam nobisque amicissimam Cyzicenorum oppressam esse ab ipso rege ma
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus. Deinde ceteris ex ordinib homines gnaui et ĩdu¬
strii partun in asia negociant᷑: quib uos absentibus consu¬
lere debetis: partim eorum in ea ꝓuincia pecunias magnas
collatas habent. Erit igitur humanitatis uestrȩ magnum eoꝵ¬
ciuium numeꝵ calamitate ꝓhibere. sapientie uidere multoꝵ ei¬
uium calaĩtatem a re.p. selunctam ẽẽ non posse. Etenim illud
pͥmum parui refert: uos publicans amissis uectigalia postea ui¬
ctoria recuꝑare. Neq enim iisdem reduñdi facultas erit ꝓpter ca¬
lamitatem: neq aliis uoluntas ꝑꝑ tunorem. Dcinde qđ uos eadẽ
Asia atq idem iste Mithrydates initio belli asiatici docuit: id ꝗ¬
dem certe calamitate docti memoria retinẽ debemus. Nam tũ
cum in asia res magnas ꝑmulti amiserũt: scunus romȩ solutiõe
impedita fidem concidisse. Non ẽim possunt una in ciuitate
multi rem ac fortunas amitte: ut non plures secum in eandem

Expanded text:
dicemus. deinde ex ceteris ordinibus homines gnavi atque indudicemus. deinde ex ceteris ordinibus homines gnavi atque industrii partim ipsi in Asia negotiantur, quibus vos absentibus consulere debetis, partim eorum in ea provincia pecunias magnas conlocatas habent. est igitur humanitatis vestrae magnum nucivium calamitate prohibere, sapientiae videre multorum civium calamitatem a re publica seiunctam esse non posse. etenim illud primum parvi refert, vos publicanis amissa vectigalia postea victoria reciperare; neque enim isdem redimendi facultas erit propter calamitatem neque aliis voluntas propter timorem. deinde quod nos eadem Asia atque idem iste Mithridates initio belli Asiatici docuit, id quidem certe calamitate docti memoria retinere debemus. nam tum, cum in Asia magnas permulti res amiserunt, scimus Romae solutione impedita fidem concidisse. non enim possunt una in civitate multi rem ac fortunas amittere ut non pluris secum in eandem
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtatus perbreui tp̃r totius anni uectigal auferre possit: cum
publicani familias maxĩas quas in salinis hent. quas in agris
quas in portub atq custodiis magno piculo se hẽre arbitren¬
tur: Putatis ne uos illis rebus frui posse: nisi eos qui uobis fro¬
ctuosi sunt cõseruaueritis non solum ut an dixi calamitate: s
etiam calamitatis formidĩe liberatos. Ac ne illud quidem
uobis negligendum est qđd mihi ego extremum ꝓposueram cũ
c̃ẽm de belli genere dictinis: qđ ad multoꝵ bona ciuium ro.
ꝑtinet: quoꝵ uobis pro ur̃a sapientia ouirites hẽnda est rato
diligenter. Nam et publicani homĩes honestissimi. et ornatis¬
simi suas rationes. et copias in illam prouinciam contulert.
quoꝵ ip̃orum perse res et fortune uobis carȩ ẽẽ debent. Et¬
enim si uectigalia neruos ẽẽ rei.p. semp diximus: eum certe
ordinem qui exercet illa firmam̃tum cęteroꝵ ordinum ẽẽ

Expanded text:
equitatus perbrevi tempore totius anni vectigal auferre possit, cum equitatus perbrevi tempore totius anni vectigal auferre possit, cum publicani familias maximas quas in salinis habent, quas in agris, quas in portibus atque in custodiis magno periculo se habere arbitrentur? putatisne vos illis rebus frui posse, nisi eos qui vobis fructui sunt conservaveritis non solum, ut ante dixi, calamitate sed etiam calamitatis formidine liberatos? ac ne illud quidem vobis neglegendum est quod mihi ego extremum proposueram, cum essem de belli genere dicturus, quod ad multorum bona civium Romanorum pertinet; quorum vobis pro vestra sapientia, Quirites, habenda est ratio diligenter. nam et publicani, homines honestissimi atque ornatissimi, suas rationes et copias in illam provinciam contulerunt, quorum ipsorum per se res et fortunae vobis curae esse debent. etenim, si vectigalia nervos esse rei publicae semper duximus, eum certe ordinem qui exercet illa firmamentum ceterorum ordinum recte esse
Abbreviated transcription (Latin):
tate agrorum. et uaretate fructuum. et magnitudine pastiois
et multitudine earum rerum quȩ exportantur facile ominibus
t̾ris antecellat. Itaq hȩc uobis ꝓuincia ouirites si et belli utili¬
tatem et pacis dignitatem sustinẽ uultis: non mõ a calamita¬
te. sed etiam a metu calamitatis est defendenda. Nam in cȩte¬
ris rebus cum uenit calamitas. tum detrimẽtum accipitur: at
in uectigalib non solum aduẽtus mali: sed etiam metus ip̃e af¬
fert calamitatẽ. Nam cum hostium copiȩ non longe absunt
etiam si irruptio facta nulla sit: tam pecora relinquunt᷑. agri
cultura deseritur: mercatoꝵ nauigatio cõquiescit. Ita neq ex
portu. neq ex decimis: neq ex seriptura uectigal conseruari po¬
test. Ouare sepe totius anni fructus uno rum ore piculi: atq uno
uectigalia uobis pensitant: aut eos qui excent atq exigunt cũ
duo reges cum copiis maxĩs prope assunt: cum una excursio

Expanded text:
tate agrorum et varietate fructuum et magnitudine pastionis tate agrorum et varietate fructuum et magnitudine pastionis et multitudine earum rerum quae exportentur facile omnibus terris antecellat. itaque haec vobis provincia, Quirites, si et belli utilitatem et pacis dignitatem retinere voltis, non modo a calamitate sed etiam a metu calamitatis est defendenda. nam in ceteris rebus cum venit calamitas, tum detrimentum accipitur; at in vectigalibus non solum adventus mali sed etiam metus ipse adfert calamitatem. nam cum hostium copiae non longe absunt, etiam si inruptio nulla facta est, tamen pecua relinquuntur, agri cultura deseritur, mercatorum navigatio conquiescit. ita neque ex portu neque ex decumis neque ex scriptura vectigal conservari potest; qua re saepe totius anni fructus uno rumore periculi atque uno vectigalia nobis pensitant, aut eos qui exercent atque exigunt, cum duo reges cum maximis copiis propter adsint, cum una excursio
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃ssos ẽẽ intelligunt ac retardatos. Hi uos qͣm libere lo¬
qui non licet tacite rogant ut se quoq sicut cęterarum ꝓ¬
hoste desendãt: tamen ip̃orum aduc̃tus. in urbes sociorum
non multum ab hostili expugnatiõe differat. Hunc audie¬
bant aña. nunc p̾ntem uident tanta tempãtia. tanta man¬
suetudine. tanta humãĩtate. ut i beatissimi ẽẽ uideant ap̃
quos ille diutissime cõmorat᷑. Quare si ꝑꝑ socios nulla
ip̃i iniuria lacessiti maiores ur̃i cum Antiocho cum Philip¬
po. cum Etholis cum Poenis bella gessunt: quanto studio¬
uos conuenit iniuriis ꝓuocatos sociorum salutem una cum
imꝑii ur̃i dignitate desendere: p̃sertun cum de urĩs maxĩs
uectigalib agatur. Nam cȩt̾arum ꝓuinciaꝵ uectigalia q¬
rites tanta sunt. ut is ad ip̃as. ꝓuineias tutandas u̾ix con¬
tenti ẽẽ possimus. Asia uero tam opima est et fertilis: ut et uber¬

Expanded text:
repressos esse intellegunt ac retardatos. hi vos, quoniam libere lorepressos esse intellegunt ac retardatos. hi vos, quoniam libere loqui non licet, taciti rogant ut se quoque hoste defendant, tamen ipsorum adventus in urbis sociorum non multum ab hostili expugnatione differant, hunc audiebant antea, nunc praesentem vident tanta temperantia, tanta mansuetudine, tanta humanitate ut ei beatissimi esse videantur apud quos ille diutissime commoretur. qua re si propter socios nulla ipsi iniuria lacessiti maiores nostri cum Antiocho, cum Philippo, cum Aetolis, cum Poenis bella gesserunt, quanto vos studiosius convenit iniuriis provocatos sociorum salutem una cum imperi vestri dignitate defendere, praesertim cum de maximis vestris vectigalibus agatur? nam ceterarum provinciarum vectigalia, Quirites, tanta sunt ut eis ad ipsas provincias tuendas vix contenti esse possimus, Asia vero tam opima est ac fertilis ut et uber
Abbreviated transcription (Latin):
sn totius gręciȩ lum extinctum eẽ uoluenĩt. Uos eum regem
inultum ee̾ patiemini qui legatum ppłi ro. consularem uindis
ac uerberib atq omni supplicio excruciatum necauit. Illi liberta
gligetis: Ius legationis uerbo uiolatum illi ꝑsecuti sunt. uos le¬
gatum omni supplicio interfectum relinquetis: Uidete ne ut ilł
pulcherrimũ fuit tantam uobis impii gliam relinquẽ:sic uobis
turpissimũ sit id quod accepistis tueri et conseruare non posse.
Quid:q salus sociorum sũmum in piculum ac discrimẽ uo
amicus. Iminent duo reges toti asiȩ. non solum uobis inimi¬
tudinem cogunt᷑. Imꝑatorem a uobis certum deposce̾ cum p̃¬
sertim uos alium miseritis neq audent: neq se id facere sum¬
mo sine piculo posse arbitrant᷑. Udent et sentiunt idem
quod uos unum uirum ẽẽ in quo sũma sint omĩa et cum
tametsi usq ad Amanum bellum ueneĩt. tam̃ impetꝰ hostiũ

Expanded text:
stri totius Graeciae lumen exstinctum esse voluerunt; vos eum regem stri totius Graeciae lumen exstinctum esse voluerunt; vos eum regem inultum esse patiemini qui legatum populi Romani consularem vinculis ac verberibus atque omni supplicio excruciatum necavit? illi libertatglegetis? ius legationis verbo violatum illi persecuti sunt; vos legatum omni supplicio interfectum relinquetis? videte ne, ut illis pulcherrimum fuit tantam vobis imperi gloriam tradere, sic vobis turpissimum sit id quod accepistis tueri et conservare non posse. quid? quod salus sociorum summum in periculum ac discrimen vocamicus; imminent duo reges toti Asiae non solum vobis inimir periculi magnitudinem coguntur; imperatorem a vobis certum deposcere, cum praesertim vos alium miseritis, neque audent neque id se facere sine summo periculo posse arbitrantur. vident enim et sentiunt hoc idem quod vos, unum virum esse in quo summa sint omnia, et eum tametsi ille ad maritimum bellum venerit, tamen impetus hostium
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ac roboris habebat. En. pompeii diuino consilio ac singu¬
lari uirtute depulsum est: In alt̾a parte ita res a.l. lucullo sũ¬
mo uiro est administrata: ut initia illa gestaꝵ rerum. magna
atq p̃clara non felicitati eius. s uirtuti. hȩc autem extrema quę
nuꝑ acciderunt: non culpȩ: sed fortunȩ tribuenda ẽẽ uideantur.
Sed de lucullo dicam alio loco: et ita dicam Quirites. ut neq: ue¬
ra laus ei detracta oratione nr̃a neq falsa ac ficta ẽẽ uideatur.
Sed pro uestri impii dignitate atq glia. quoĩam is est exõsus
orõnis meȩ uidete quem uobis animum suscipiẽdum putetis
Maiores ur̃i sepe mercatorib aut nauiculatorib in iuriosiꝰ
tractatis bella gesserunt: uos tot ciuium roãnoꝵ milibus
uno nuncio atq uno tp̃r necatis: quo tandem aĩo eẽ debe¬
tis: Legati. ꝙ erant appellati suꝑbius Corinthum patres ue¬

Expanded text:
ti ac roboris habebat, Cn.Gnaei Pompei divino consilio ac singuti ac roboris habebat, Cn.Gnaei Pompei divino consilio ac singulari virtute depulsum est; in altera parte ita res ab L.Lucio Lucullo, summo viro, est administrata ut initia illa rerum gestarum magna atque praeclara non felicitati eius sed virtuti, haec autem extrema quae nuper acciderunt non culpae sed fortunae tribuenda esse videantur. sed de Lucullo dicam alio loco, et ita dicam, Quirites, ut neque vera laus ei detracta oratione mea neque falsa adficta esse videatur; de vestri imperi dignitate atque gloria, quoniam is est exorsus orationis meae, videte quem vobis animum suscipiendum putetis. maiores nostri saepe pro mercatoribus aut naviculariis nostris iniuriosius tractatis bella gesserunt; vos tot milibus civium Romanorum uno nuntio atque uno tempore necatis quo tandem animo esse debetis? legati quod erant appellati superbius, Corinthum patres ve
Abbreviated transcription (Latin):
supatusq regnaret. Ueꝵ tamen illis imꝑatorib laus ẽ tribuen¬
da. ꝙ egerunt: uenia danda ꝙ reliq̃runt. ꝓpterea ꝙ ab eo bel¬
lo Syllam in italia res.p. Murenam sylla reuocauit. Mithryda¬
tes autem omne reliquum tempus. non ad obliuionem uetis
belli: sed ad comparationẽ noui contulit.Qui postea ꝗͣ maxĩas
edificasset. ornassetq classes: excitusq ꝑmagnos quib cunq ex gẽ¬
tibus potuiss: cõparasset. Bosphoranis finitimis suis bellum in¬
ferre simulasset. usq in hispaniam legatos electanis misit ad
eos duces quib cum tum bellum gerebamus: ut cum duob in
locis disiunctissimis maxĩeq diuersis uno consilio abinis ho¬
stium copiis. bellum t̾ra. mariq gereret᷑. Uos ancipiti cõtenti¬
one districti de impio dimicaretis. S tam̃ alt̾ius partis pe¬
ricłm. Sertorianȩ.atq hispaniensis. quȩ multo plus furmam̃¬

Expanded text:
superatusque regnaret. verum tamen illis imperatoribus laus est tribuensuperatusque regnaret. verum tamen illis imperatoribus laus est tribuenda quod egerunt, venia danda quod reliquerunt, propterea quod ab eo bello Sullam in Italiam res publica, Murenam Sulla revocavit. Mithridates autem omne reliquum tempus non ad oblivionem veteris belli sed ad comparationem novi contulit. qui postea, cum maximas aedificasset ornassetque classis exercitusque permagnos quibuscumque ex gentibus potuisset comparasset et se Bosphoranis, finitimis suis, bellum inferre simularet, usque in Hispaniam legatos ac litteras misit ad eos duces quibuscum tum bellum gerebamus, ut, cum duobus in locis disiunctissimis maximeque diversis uno consilio a binis hostium copiis bellum terra marique gereretur, vos ancipiti contentione districti de imperio dimicaretis. sed tamen alterius partis periculum, Sertorianae atque Hispaniensis, quae multo plus firmamen
Abbreviated transcription (Latin):
quoĩam semꝑ appetentes głię pret̾ cet̾as gentes. atq auidi la¬
udis suistis: delenda uobis est illa macula inithrydatiço bel¬
lo supiore suscepta: quȩ penitus iam insedit atq inuet̾auit ĩ
uno nuncio atq una significatiõe litteraꝵ ciues romanos ne¬
candos tuicidandosq denotauit: non mõ adhuc poena nul¬
lam suo dignam scelere suscepit. sed ab illo tp̃r annum ia¬
tertium et uigesimum regnat et ita regnat: ut se non ponto neq
cappadociȩ latebris occultare uelit: sed emergere e patrio regno.
atq in uestris uectigalib hoc est in asiȩ luce uersari. Et enim
adhuc ita cum illo Rege ur̃i contenderunt imꝑatores: ut ab
illo insignia uictorie non uictoriam reportarent. Triũphauit
.L. Sylla. triumphauit. L. Murena de Mithrydate. duo fõtis¬
simi. et sũmi imꝑatores. Sed ita triumpharũt: ut ille pulsus:

Expanded text:
quoniam semper appetentes gloriae praeter ceteras gentis atque avidi laquoniam semper appetentes gloriae praeter ceteras gentis atque avidi laudis fuistis, delenda vobis est illa macula Mithridatico bello superiore concepta quae penitus iam insedit ac nimis inveteraviuno nuntio atque una significatione omnis civis Romanos necandos trucidandosque curavit, non modo adhuc poenam nullam suo dignam scelere suscepit sed ab illo tempore annum itertium et vicesimum regnat, et ita regnat ut se non Ponti neque Cappadociae latebris occultare velit sed emergere ex patrio regno atque in vestris vectigalibus, hoc est in Asiae luce, versari. etenim adhuc ita nostri cum illo rege contenderunt imperatores ut ab illo insignia victoriae, non victoriam reportarent. triumphavit L.ucius Sulla, triumphavit L.ucius Murena de Mithridate, duo fortissimi viri et summi imperatores, sed ita triumpharunt ut ille pulsus
Abbreviated transcription (Latin):
cendis occupatȩ qui ad ine pro necessitudine quȩ m̾ihi est cum
niȩ quȩ nunc ur̃a ꝓuincia est uicos exustos ẽẽ complures. Re¬
bello discedere: Huie qui succurrerit non satis eiꝰse paratum
ad tantum bellum administrãdum. Unum ab omnib sociis
et ciuiib ad id bellum imperatorem deposci atq expeti: eũ¬
dem hunc unum ab hostib metui p̃terea neĩem. Sausa quę
ut uidetis. nunc quid agendum sit considerate. ꝑ Runũ
mihi uidetur de genere belli. deinde de magnitudiie: tum de
imperatore deligendo eẽ dicendum. Genus est enun huuismo¬
ddi quod maxime ur̃os animos excitare atq inflamare debet.¬
Tarditate agitur salus sociorum atq amicoꝵ. pro qua maio¬
res ur̃i magna. et grauia bella gesserunt. Agunt᷑ certissima po¬
puli romani uectigalia et maxĩa: quib amissis. et pacis orna¬
menta et subsidia belli requiretis. Agunt̾ bona multoꝵ ciui

Expanded text:
cendis occupatae; qui ad me pro necessitudine quae mihi est cum icendis occupatae; qui ad me pro necessitudine quae mihi est cum iniae quae nunc vestra provincia est vicos exustos esse compluris, rebello discedere; huic qui successerit, non satis esse paratum ad tantum bellum administrandum; unum ab omnibus sociis et civibus ad id bellum imperatorem deposci atque expeti, eundem hunc unum ab hostibus metui, praeterea neminem. causa quae sit videtis; nunc quid agendum sit ipsi considerate. primum mihi videtur de genere belli, deinde de magnitudine, tum de imperatore deligendo esse dicendum. genus est eius belli quod maxime vestros animos excitare atque inflammare ad peta est; agitur salus sociorum atque amicorum pro qua multa maiores vestri magna et gravia bella gesserunt; aguntur certissima populi Romani vectigalia et maxima quibus amissis et pacis ornamenta et subsidia belli requiretis; aguntur bona multorum ci
Abbreviated transcription (Latin):
citatio potuit afferre: Certe et si quid etiam dicendo conse¬
dum suo uidicio tribuendum eẽ censuerunt. Atq ulud in
pͥmis mihi letandum uire ẽẽ uideoq in hac insolita mihi ex
hoc loco ratione dieendi causa talis oblata est. in qua oratio
nemini deesse põt. Dicendum est enim de. En. pompei sin¬
gulan eximiaq uiatute: Huius autem orationis difficilius est
exitum ꝗͥ prĩcipium inuenire: Ita mihi non tam copia qͣ modus
in dicendo querendus est. Atq ut inde oratio mea prosici¬
scatur unde hȩc omnis causa ducitur. Bellum graue et piculo¬
sum ñis uectigalib atq sociis a duob potentissimis regibus
infertur Mithrydate et ligrane: quoꝵ alter relictus alter laces¬
situs. occasionem sibi ad occupandam Asiam oblatam ẽẽ ar¬
bitrant᷑. Equitibus Ro. honestissimis uiris afferunt᷑ ex Asia quo¬
tidic lutere: quoꝵ magnę res aguntur in uris uectigalibus ex¬

Expanded text:
citatio potuit adferre, certe et, si quid auctocitatio potuit adferre, certe et, si quid auctoctum suo iudicio tribuendum esse duxerunt. atque illud in primis mihi laetandum iure esse video quod in hac insolita mihi ex hoc loco ratione dicendi causa talis oblata est in qua oratio deesse nemini possit. dicendum est enim de Cn. Pompei singulari eximiaque virtute; huius autem orationis difficilius est exitum quam principium invenire. ita mihi non tam copia quam modus in dicendo quaerendus est. atque ut inde oratio mea proficiscatur unde haec omnis causa ducitur, bellum grave et periculosum vestris vectigalibus atque sociis a duobus potentissimis adfertur regibus, Mithridate et Tigrane, quorum alter relictus, alter lacessitus occasionem sibi ad occupandam Asiam oblatam esse arbitratur. equitibus Romanis, honestissimis viris, adferuntur ex Asia cotidie litterae, quorum magnae res aguntur in vestris vectigalibus exer
Abbreviated transcription (Latin):
CO
Uanqͣ mihi semper frequens
conspectus uester multo iocun¬
dissimus. hic autem locus ad
agendum amplissimus ad di¬
cendum ornatissimus est uisũ
Ouirites. Tamen hoc aditu lau¬
dis qui semper optimo cuiq
maxime patuit non mea me
uoluntas. sed uite mee ratioẽs
ab incunte ętate suscepte prohi¬
buerunt. Nam cum antea per etatem nondum huius auctorita¬
tem loci contingere auderem statueremq nihil huc nisi perfectum
ingenio. daboratum industria afferri oportere. omne meum tem¬
et ineus labor in priuatorum ꝑiculis caste integreq uersatus ex
uestro iudicio fructum est amplissimum consequutus. Nam
cum ꝓpter dilationem comitioꝵ ter pretor pͥmus centuriis
cunctis renunciatus sum. ficile intellexi quirites et quid de
inc uidicaretis et quid aliis p̃scriberetis. Nunc cum et au¬
ctoritatis tantum in me sit quantum uos honorib mandan¬
dum cẽ uoliuistis: et ad agendum facultatis tantum quãtu
homini uigilanti ex forensi usu ꝓpe quotidiana dicendi ex¬

Expanded text:
O uam mihi semper frequens conspectus vester multo iucundissimus, hic autem locus ad agendum amplissimus, ad dicendum ornatissimus est visus, Quirites, tamen hoc aditu laudis qui semper optimo cuique maxime patuit non mea me voluntas adhuc sed vitae meae rationes ab ineunte aetate susceptae prohibuerunt. nam cum antea nondum huius auctoritatem loci attingere auderem statueremque nihil huc nisi perfectum ingenio, elaboratum industria adferri oportere, omne meum temrent et meus labor in privatorum periculis caste integreque versatus ex vestro iudicio fructum est amplissimum consecutus. nam cum propter dilationem comitiorum ter praetor primus centuriis cunctis renuntiatus sum, facile intellexi, Quirites, et quid de me iudicaretis et quid aliis praescriberetis. nunc cum et auctoritatis in me tantum sit quantum vos honoribus mandandis esse voluistis, et ad agendum facultatis tantum quantum homini vigilanti ex forensi usu prope cotidiana dicendi exer
Abbreviated transcription (Latin):
ctione sententię cõiuncti tamen amicicia maneremus consul il¬
le egit eas res. quarum ꝑticipem me ẽẽ uoluit:quib ego si minꝰ
assentiebar. tam̃ illius mihi iudicium gratum eẽ debebat. Me il¬
le ut quinq uiratum accipem rogauit. Me in tribus sibi cõiũ¬
ctissimis consularib eẽ uoluit. Mihi legationem quam uellem
quanto cum honore uellem detulit. Quę ego omĩa non in grato
animo: sed obstinatione quadam sententiȩ repudiaui. M sapiẽ¬
ter non disputo.multis enim nõ ꝓbabo. constant quidem et foͣ¬
nter certe. qui cum me firmissimis opibus contra scelus inimi

Expanded text:
ctione sententiae coniuncti tamen amicitia maneremus. consul ilctione sententiae coniuncti tamen amicitia maneremus. consul ille egit eas res quarum me participem esse voluit; quibus ego si minus adsentiebar, tamen illius mihi iudicium gratum esse debebat. me ille ut quinqueviratum acciperem rogavit; me in tribus sibi coniunctissimis consularibus esse voluit; mihi legationem quam vellem, quanto cum honore vellem, detulit. quae ego omnia non ingrato animo, sed obstinatione quadam sententiae repudiavi. quam sapienter, non disputo; multis enim non probabo; constanter quidem et fortiter certe, qui cum me firmissimis opibus contra scelus inimi
Abbreviated transcription (Latin):
aro. Nam ut.c. lulius omnib a senatu eximiis. ac nouis rebus or¬
natus per manus hanc ꝓuinciam tradat ei cui minime uos uelitis
perquem ordinem ip̃e amplissimã sit glĩam consequutus sic ne lib¬
tatem quidem relinquat adduci ad suspicandum nullo mõ possũ
fostremo quo quisq animo futurus sit nescio. quid sꝑem uideo. p̃¬
starc hoc senator debeo quantum possum. ne quis uir clarus:at
potens huic ordini iure irasci posse uideat᷑. Atq hoc si inimicis¬
arbitror quo minus sepe aut interpeller a nonnullis: aut tacito¬
rum existimatione rep̃hendar explicare breuit quȩ mihi sit ratio
et cã cum cesare. Ac pͥmum illud tempus failiaritatis. ac cõsu¬
ctudims: quȩ mihi cum illo: que frĩ meo. quȩ.C. Uaroni cõso¬
brino nr̃o ab omniũ nr̃m adolescentia fuit p̃termitto. Posteaqͣ
sum penitus in rem.p. ingressus: ita dissensi ab illo. ut in disiun¬

Expanded text:
aro. nam ut C. Iulius omnibus a senatu eximiis aut novis rebus oraro. nam ut C. Iulius omnibus a senatu eximiis aut novis rebus ornatus per manus hanc provinciam tradat ei cui minime vos velitis, per quem ordinem ipse amplissimam sit gloriam consecutus, ei ne libertatem quidem relinquat, adduci ad suspicandum nullo modo possum. postremo quo quisque animo futurus sit, nescio: quid sperem, video. praestare hoc senator debeo, quantum possum, ne quis vir clarus aut potens huic ordini iure irasci posse videatur. atque haec, si inimicisenum esse arbitror, quo minus saepe aut interpeller a non nullis aut tacitorum existimatione reprendar, explicare breviter quae mihi sit ratio et causa cum Caesare. ac primum illud tempus familiaritatis et consuetudinis quae mihi cum illo, quae fratri meo, quae C. Varroni, consobrino nostro, ab omnium nostrum adulescentia fuit, praetermitto. postea quam sum penitus in rem publicam ingressus, ita dissensi ab illo ut in disiun
Abbreviated transcription (Latin):
ctationem ab huius ordinis cõiunctione depulsi. sȩpe ex hoc poͬ¬
tu se in illos fiuctus ꝓpe necessario cõtulerunt. Qui si ex illa ĩa¬
ctatione cursuq ppłari bene gesta re.p. referunt aspectum in curiã.
atq huic amplissime dignit᷑ati ẽẽ cõmendati uolunt nõ mõ nõ
repellendi sunt. uenimetiam expetendi. Monemur a fortissimo
uiro atq optimo post hominũ mecõriam consule ut ꝓuideamus
ne citerior gallia nobis inuitis alicui decernat᷑. fost eos consules
qui nunc erunt designati ppetuoq posthac ab iis qui hunc or¬
dinem oppugnẽt populari. ac turbulenta rõne tencat᷑. Quã ego
plagam et si non contemno.p.c. p̃sertim monitus a sapientissio
consule et diligentissimo custode pacis et ocii: tam̃ ughem̃tus
arbitror ptimescendum si hoĩum clarissimoꝵ atq potentissĩoꝵ
aut honorem minuero. aut studium erga hunc ordinem repudi¬

Expanded text:
reliquorum obtrectationem ab huius ordinis coniunctione depulsi, saepe ex hoc porreliquorum obtrectationem ab huius ordinis coniunctione depulsi, saepe ex hoc portu se in illos fluctus prope necessario contulerunt; qui si ex illa ictatione cursuque populari bene gesta re publica referunt aspectum in curiam atque huic amplissimae dignitati esse commendati volunt, non modo non repellendi sunt verum etiam expetendi. monemur a fortissimo viro atque optimo post hominum memoriam consule ut provideamus ne citerior Gallia nobis invitis alicui decernatur post eos consules qui nunc erunt designati, perpetuoque posthac ab iis qui hunc ordinem oppugnent populari ac turbulenta ratione teneatur. quam ego plagam etsi non contemno, patres conscripti, praesertim monitus a sapientissimo consule et diligentissimo custode pacis atque oti, tamen vehementius arbitror pertimescendum si hominum clarissimorum ac potentissimorum aut honorem minuero aut studium erga hunc ordinem repudi
Abbreviated transcription (Latin):
tam hẽre uideat᷑. Fuerit toto in cõsulatu sine ꝓuincia: cui fuei̾t
et non sortiri absurdum ẽ: et qđ sortitus sis nõ hẽre. Profici¬
scitur paludatus. quoq puenire añ certam diem non licebit ia¬
nuario. februario.ꝓuinciã non hẽbit. ll ei deniq martii nasce¬
tur repente ꝓuincia. attamen his sententiis piso in puincia pma¬
nebit. Quȩ cum grauia sunt:nihil grauius illo:ꝙ mulctari impe¬
ratorem diminutiõe ꝓuinciȩ cõtumeliosum ẽ. neq solum sũmo
in uiro: sed etiam in medioeri homĩe ne accidat ꝓuidendum.
sari. et ꝓpe singulares: ꝙ ita meritus erat. gratis etiam ut ꝗͣ coniũ¬
ctissimus huic ordini ẽẽt sapientes ac diuini fuistis. Neminem
unꝗͣ est hic ordo cõplexus honorib et bñsiciis suis qui ullam
dignitatem p̃stabiliorem ea quam per uos eẽt adeptus putarit.
Nemo unꝗͣ hic potuit ẽẽ pͥnceps qui maluerit ẽẽ pplaris.Sed

Expanded text:
tam habere videatur. fuerit toto in consulatu sine provincia cui fuerit, tam habere videatur. fuerit toto in consulatu sine provincia cui fuerit, et non sortiri absurdum est, et quod sortitus sis non habere. proficiscetur paludatus? quo? quo pervenire ante certam diem non licebit. Ianuario, Februario provinciam non habebit: Kalendis ei denique Martiis nascetur repente provincia. ac tamen his sententiis Piso in provincia permanebit. quae cum gravia sunt tum nihil gravius illo, quod multari imperatorem deminutione provinciae contumeliosum est, neque solum summo in viro sed etiam mediocri in homine ne accidat providendum. sari et prope singularis. si quod ita meritus erat grati, sin etiam ut quam coniunctissimus huic ordini esset, sapientes ac divini fuistis. neminem umquam est hic ordo complexus honoribus et beneficiis suis qui ullam dignitatem praestabiliorem ea quam per vos esset adeptus putarit. nemo umquam hic potuit esse princeps qui maluerit esse popularis. sed
Abbreviated transcription (Latin):
iam explicatam ꝑturbare atq impedire debemus. Nam illȩ sentẽ¬
tiȩ uiroꝵ clarissimoꝵ minime ꝓbandȩ sunt. quoꝵ alter ulteri orẽ
galliam decernit cum syria: alter citeriorem: omĩa illa de quibus
disserui pauloãn. ꝑturbat. Simul ostendit eam se scire legem qͣm
ẽẽ legem neget: et quȩ pars ꝓuinciȩ sit cui non possit intercedi.
hanc se auellere: quȩ defensorem hẽat non tangere. Simul et illo̾
facit: ut qđ illi a ppło datum sit. id non uiolet: qđ senatus dede¬
rit. id senator ꝓperet auferre. Alter belli gallici rõnem hẽt. fun¬
gitur officio boni senatoris. legem quam nõ putat: eam quoq
seruat. p̃finit enim successori diem: quo mihi nihil uidet᷑ minꝰ
a dignitate. disciplinaq maioꝵ dissidere. ꝗ ut qui consul callẽdis
ianuariis here ꝓuinciam debet: is ut eam desponsam non decre¬

Expanded text:
iam explicatam perturbare atque impedire debemus. nam illae senteniam explicatam perturbare atque impedire debemus. nam illae sententiae virorum clarissimorum minime probandae sunt, quorum alter ulteriorem Galliam decernit cum Syria, alter citeriorem. qui ulteriorem, omnia illa de quibus disserui paulo ante perturbat; simul ostendit eam se tenere legem quam esse legem neget, et, quae pars provinciae sit cui non possit intercedi, hanc se avellere, quae defensorem habeat, non tangere; simul et illud facit, ut, quod illi a populo datum sit, id non violet, quod senatus dederit, id senator properet auferre. alter belli Gallici rationem habet, fungitur officio boni senatoris, legem quam non putat, eam quoque servat; praefinit enim successori diem. quamquam mihi nihil videtur alienius a dignitate disciplinaque maiorum quam ut, qui consul Kalendis Ianuariis habere provinciam debet, is ut eam desponsam non decre
Abbreviated transcription (Latin):
renouandum bellum reuirescent. Quare sit in eius tutela gallia.
cuius uirtuti. fidei felicitati cõmendata ẽ. Et si fortunȩ munei¬
bus amplissimis ornatus. sȩpius eiusdem piculum facere nolet,
si in patriam si ad deos penates: si ad eam dignitatem quam
in ciuitate sibi ꝓpositam uidet. si ad iocundissimos liberos: si
ad clarissimũ generum redire ꝓperaret: si in capitolium inuchi
uictor cum illa insigni laude gestaret: si deniq timeret casum
aliquem qui illi tantum addere iam non põt quantum aufeͣ¬
re. nos tam̃ oporteret ab eodem illa omnia a quo pfligata st̃
confici uelle. Cum uero ille suş gliȩ iam p̾dem rei .p. nondum sa¬
tisfecerit. et malit tam tardius ad suorum laboꝵ fructus ꝑuenire qͣ
non explere susceptum rei.p. munus. nec imꝑatorem incensum ad
rem .p. b̃n gerendam reuocare: nec totam gallici belli rõnem ꝓpe

Expanded text:
renovandum bellum revirescent. qua re sit in eius tutela Gallia renovandum bellum revirescent. qua re sit in eius tutela Gallia cuius fidei virtuti felicitati commendata est. qui si Fortunae muneribus amplissimis ornatus saepius eius deae periculum facere nollet, si in patriam, si ad deos penatis, si ad eam dignitatem quam in civitate sibi propositam videt, si ad iucundissimos liberos, si ad clarissimum generum redire properaret, si in Capitolium invehi victor cum illa insigni laurea gestiret, si denique timeret casum aliquem, qui illi tantum addere iam non potest quantum auferre, nos tamen oporteret ab eodem illa omnia a quo profligata sunt confici velle: cum vero ille suae gloriae iam pridem rei publicae nondum satis fecerit, et malit tamen tardius ad suorum laborum fructus pervenire quam non explere susceptum rei publicae munus, nec imperatorem incensum ad rem publicam bene gerendam revocare nec totam Gallici belli rationem prope
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio huius imꝑii. quin galliam maxĩc timẽdam huic un¬
pio putaret. S ꝑꝑuim ac multitudinẽ gentium illarum nũꝙͣ
ẽ antea cum omnib dimicatũ. Restitunus semꝑ lacessiti. Nuẽ
demq ẽ ꝑfectum: ut impii nr̃i t̾rarumq illarum idem eẽt ex¬
tremum. Alpibus italiam munierat antea natura. non sine ali¬
quo diuino numine. Nam si ille aditus galloꝵ gallorum im¬
manitati. multitudimiq patuiss. nunꝗͣ hec urbs sũmo imꝑio
domiciliũ ac sedem p̃buiss. Quȩ iam licet considãt: nihil est
enim ultra illam altitudinem munitũ usq ad occanum qđ sit
italiȩ ptimescẽdum: sed tam̃ una atq altera etas uel metu uel
spe uel poena. uel p̃miis uel armis. uel legib põt totam galliã
sempit̾nis uinculis astringere. impolite uero res et acerbe si e¬
runt relictȩ ꝗͣꝗͣ sunt abscissȩ. tam̃ efferent se aliquando et ad

Expanded text:
principio huius imperi, quin Galliam maxime timendam huic imprincipio huius imperi, quin Galliam maxime timendam huic imperio putaret; sed propter vim ac multitudinem gentium illarum numquam est antea cum omnibus dimicatum. restitimus semper lacessiti: nunc denique est perfectum ut imperi nostri terrarumque illarum idem esset extremum. Alpibus Italiam munierat antea natura non sine aliquo divino numine; nam si ille aditus Gallorum immanitati multitudinique patuisset, numquam haec urbs summo imperio domicilium ac sedem praebuisset. quae iam licet considant! nihil est enim ultra illam altitudinem montium usque ad Oceanum quod sit Italiae pertimescendum. sed tamen una atque altera aestas vel metu vel spe vel poena vel praemiis vel armis vel legibus potest totam Galliam sempiternis vinculis adstringere: impolitae vero res et acerbae si erunt relictae, quamquam sunt accisae, tamen efferent se aliquando et ad
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃ssit. Non ip̃c ad corum urbes sedesq penetrauit. Modo ille
meoꝵ laborum piculoꝵ cõsilioꝵ socuis. C. pontinus fortissimus
uir ortum repente bellum allobrogum atq hac scelerata coniuri¬
tione excitatum p̃liis fiegit eosq ddomuit. qui lacesserant: et ea
uictona contentus re.p. metu liberata quieuit. Cesaris longe
aliam uideo suisse rõnem. non enim sibi solum cum is quosiã
armatos ẽẽ contra ppłm ro. uidebat bellandum ẽẽ duxit. s totã
galliam in nram ditionem eẽ redigẽdam. Itaq cum acerrimis
n̾ationib et maxĩs germanoꝵ et heluctioꝵ p̃liis felicissumne de¬
suefecit. Et quas regiones quasq gentes nullȩ uobis antea lit¬
terȩ nulla uox nulla fama notas fecerat: has ñr imꝑator ñq
infidis. aut in cognitis: aut certe ĩmanib et barbaris. et bellico¬
sis tenebant᷑. Ouas nationes nemo unꝗͣ fuit qui non frangi do¬

Expanded text:
repressit, non ipse ad eorum urbis sedisque penetravit. modo ille repressit, non ipse ad eorum urbis sedisque penetravit. modo ille meorum laborum periculorum consiliorum socius, C. Pomptinus, fortissimus vir, ortum repente bellum Allobrogum atque hac scelerata coniuratione excitatum proeliis fregit eosque domuit qui lacessierant, et ea victoria contentus re publica metu liberata quievit. C. Caesaris longe aliam video fuisse rationem; non enim sibi solum cum iis quos iam armatos contra populum Romanum videbat bellandum esse duxit, sed totam Galliam in nostram dicionem esse redigendam. itaque cum acerrimis nationibus et maximis Germanorum et Helvetiorum proeliis felicissime deani parere adsuefecit, et quas regiones quasque gentis nullae nobis antea litterae, nulla vox, nulla fama notas fecerat, has noster imperator infidis aut incognitis aut certe immanibus et barbaris et bellicosis tenebantur; quas nationes nemo umquam fuit quin frangi do
Abbreviated transcription (Latin):
solum maritimi cursus:sed urbes etiam et uiç militares iam tenebãt᷑
uirtute en.pompeii sic appło ro. ab ocçeano usq ad ultimũ pontu
tanꝗͣ unum aliquem portum tutum et clausum teneri. Nationes
eas. quȩ numero hominũ ac multitudine ip̃a poterant in puinci¬
as nr̃as redundare ita ab eodem ẽẽ partim recisas partim rep̃ssas:
ut asia que impium antea nr̃m t̾minabat: nunc tribus nouis ꝑuin¬
ciis ip̃a cingatur. Fossum de omi regione. de om̃i gene hostium di¬
cere. nulla gens est: que nõ aut ita subacta sit ut iux extet. aut ita
domita. ut quiescat: aut ita pacata ut uictoria nr̃a impioq lȩte¬
c̃ antea tantum mõ repulsum. Semp illas nationes nr̃i impatoes
refutandas potius bello q lacessendas putauerũt. Ip̃e ille.C. ma¬
rius cuius diuina atq eximia uirtus magnis ppłi ro. luctibus fu¬
neribusq subuenit. inftuentis in italiam galloꝵ maxĩas copias

Expanded text:
solum maritimi cursus sed urbes etiam et viae militares iam tenebantur, solum maritimi cursus sed urbes etiam et viae militares iam tenebantur, virtute Cn. Pompei sic a populo Romano ab Oceano usque ad ultimum Pontum tamquam unum aliquem portum tutum et clausum teneri; nationes eas, quae numero hominum ac multitudine ipsa poterant in provincias nostras redundare, ita ab eodem esse partim recisas, partim repressas, ut Asia, quae imperium antea nostrum terminabat, nunc tribus novis provinciis ipsa cingatur. possum de omni regione, de omni genere hostium dicere: nulla gens est quae non aut ita sublata sit ut vix exstet, aut ita domita ut quiescat, aut ita pacata ut victoria nostra imperioque laetee gestum est, antea tantum modo repulsum. semper illas nationes nostri imperatores refutandas potius bello quam lacessendas putaverunt. ipse ille C. Marius, cuius divina atque eximia virtus magnis populi Romani luctibus funeribusque subvenit, influentis in Italiam Gallorum maximas copias
Abbreviated transcription (Latin):
ditas. finium impii nr̃i ppagatio retinet. Ouid illis terris as
inueniri põt: An reditus in patriam hẽt aliquam offensione:
utrum apud ppłm a quo missus est: an apud senatum a quo
ornatus ẽ: An dies auget eius desiderium: an magis obluuõe:
ac laurea illa magnis piculis parta amittit longo interuallo ui¬
riditatem: Ouare si qui hominẽ non diligunt nihil ẽ q eum d̾
puncia deuocent ad glĩam: deuocent ad triumphũ ad gratulati¬
onem ad sũmum honorẽ senatus. equestris ordinis gratiam po¬
puli caritatem. S si ille hac tam eximia fortuna ꝑꝑ utilitatem rei
debeo: quem etiam si ille aliud uellet rei. p. consulere oporte¬
ret. Ego uero sic intelligo.P.c. nos hoc tempore de ꝓuinciis de¬
cernendis ppetue pacis here oporte rõnem. Nam quis hoc non
sentit. omnia alia ẽẽ nobis uacua ab omi piculo atq suspiciõẽ
belli. Iam diu mare uidemus illud ĩmensum cuius feruore non

Expanded text:
ditas, finium imperi propagatio retinet. quid illis terris aspditas, finium imperi propagatio retinet. quid illis terris aspinveniri potest? an reditus in patriam habet aliquam offensionem? utrum apud populum a quo missus, an apud senatum a quo ornatus est? an dies auget eius desiderium, an magis oblivionem, ac laurea illa magnis periculis parta amittit longo intervallo viriditatem? qua re, si qui hominem non diligunt, nihil est quod eum de provincia devocent: ad gloriam devocant, ad triumphum, ad gratulationem, ad summum honorem senatus, equestris ordinis gratiam, populi caritatem. sed si ille hac tam eximia fortuna propter utilitatemdebeo, quem, etiam si ille aliud vellet, rei publicae consulere oporteret? ego vero sic intellego, patres conscripti, nos hoc tempore in provinciis decernendis perpetuae pacis habere oportere rationem. nam quis hoc non sentit, omnia alia esse nobis vacua ab omni periculo atque etiam suspicione belli? iam diu mare videmus illud immensum, cuius fervore non
Abbreviated transcription (Latin):
pondi. scribendo affui tum quoq homĩ plus tribui ꝗͣ nescio cui
necessitati. Illum enim arbitrabar etiam sine hoc subsidio pecu¬
nic retinẽ ex̾citum p̃da añ parta et bellum confice̾ posse: s decus
illud et ornam̃tum triumphi minuẽdum nr̃a parsimonia nõ puta¬
ui. Actum ẽ de decem legatis quos alii omnino nõ dabant. alii exͥ
querebant. alii tempus ddifferebant. alii sine ullis uerboꝵ ornam̃tis
gnitatem. Ut ego idem nunc in ꝓuinciis decernẽdis qui illas
omnis res egi silentio interpellor: cum in supiorib causis hoĩs
ornam̃ta fuerint: in hac me nihil aliud nisi ratio belli. nisi sũ¬
ma utilitas rei.p. moneat. Nam ip̃e Cesar quid ẽ cur in ꝓuincia
cõmorari uelit: nisi ut ea. quę per eum affecta sunt. ꝑfecta rei. p.
tradat: Amoenitas cum credo locorum urbium pulchritudo:
hominũ nationumq illarum humãitas et lepos. uictoriȩ cupi¬

Expanded text:
pondi, scribendo adfui. tum quoque homini plus tribui quam nescio cui pondi, scribendo adfui. tum quoque homini plus tribui quam nescio cui necessitati. illum enim arbitrabar etiam sine hoc subsidio pecuniae retinere exercitum praeda ante parta et bellum conficere posse; sed decus illud et ornamentum triumphi minuendum nostra parsimonia non putavi. actum est de decem legatis, quos alii omnino non dabant, alii exempla quaerebant, alii tempus differebant, alii sine ullis verborum ornamentis gnitatem. at ego idem nunc in provinciis decernendis, qui illas omnis res egi silentio, interpellor, cum in superioribus causis hominis ornamenta adiumento fuerint, in hac me nihil aliud nisi ratio belli, nisi summa utilitas rei publicae moveat. nam ipse Caesar quid est cur in provincia commorari velit, nisi ut ea quae per eum adfecta sunt perfecta rei publicae tradat? amoenitas eum, credo, locorum, urbium pulchritudo, hominum nationumque illarum humanitas et lepos, victoriae cupi