comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sono igitur aĩo siuius. Non labo¬
ramus ĩ ntitun.⁊ Ion frustra labo¬
tabunt qui post multas etates
sub finem mundi senescentis ori¬
entur. Pcrnis illud metuendũ est
ne prius homĩes ẽẽ desmant. ꝙͣ
ad utimniũ u̾itatis archanũ hũa¬
norũ studior cura ꝑruꝑit. ¶ Po¬
atemo si ceteroꝵ hoiinu caritas
milla cogetet: optimum tñ ⁊ nob̾
ipis fructuosissimũ arbitrarer elo¬
quentie studium nõ in ultinus
hr̃e. de se ailii uid̾int. de me auter
quid iueautur i solitudine q̃ dam
corde concepte. s eciam ore prola¬
te quib dormitantez aminu ex¬
titare soleo. ꝙ̃ pret̾ea delectet uł a¬
liorum uł mea non nũꝙͣ scripta
reuoluere. qnͣtum ue ex ea lectione
exonerari me senciam grauissumis
acerbissimis q molestus nõ facile
langorib meis apciora sunt. que
couscia manus medici languen¬
tis et ubi dolor esset sencientis ap¬
posuit. Quod nũqmͣ profecto con¬

Expanded text:
10 Bono igitur animo simus: non labo10 Bono igitur animo simus: non laboramus in irritum, non frustra laborabunt qui post multas etates sub finem mundi senescentis orientur. Potius illud metuendum est, ne prius homines esse desinant, quam ad intimum veritatis archanum humanorum studiorum cura perruperit. 11 Postremo, si ceterorum hominum caritas nulla nos cogeret, optimum tamen et nobis ipsis fructuosissimum arbitrarer eloquentie studium non in ultimis habere. De se alii viderint; de me autem, quid mereantur in solitudine quedam corde concepte, sed etiam ore prolate, quibus dormitantem animum excitare soleo; quam preterea delectet vel aliorum vel mea nonnunquam scripta revolvere; quantum ve ex ea lectione exhonerari me sentiam gravissimis acerbissimisque molestiis, non facile languoribus meis aptiora sunt, que conscia manus medici languentis et ubi dolor esset sentientis, apposuit. Quod nunquam profecto con
Abbreviated transcription (Latin):
uultis in longiqua regione degen¬
tib prodesse ꝑunitinut. ⁊id quos eĩ
nrĩ copia et couictus nũꝙͣ forte nẽ¬
turus est sermo ꝑueniet. Iam uero
qnͣtum posteris collaturi suiis op¬
tune metienuit si quãtum nob̾ con¬
tuleruit maioꝵ nosttoꝵ mnuenta
menimetimꝰ. ¶ Sed hic risus
occurres: Quid enm est opus am¬
plius elaborare. si omĩa que ad uti¬
litates hominũ spectant. iam auite
nulle annos tam multis uolumnu¬
b stilo prorsus mirabili et diuiius
ingeniis scripta manent: Pone q̃ so
hanc similitudĩem. Nũꝙͣ te res ista
trahat ad mertiam. Hunc eniui me¬
tum et quidam ex ueterib nob̃ ab¬
stuletunt Et ego post me uenturłs
anfero. Decem ad huc redeant au¬
norũ millia. Secula seculis aggre¬
gentut. Nunꝙͣ satis laudabitur uͥ¬
tus. Nũquiͣ ad amorem dei. ad odiũ
uoluptatum p̾cepta suffice suffici
ent xlimꝙͣ acutis ingeniis it̾ ob¬
struetur ad nouar rerum uidagnẽ.

Expanded text:
multis in longinqua regione degenmultis in longinqua regione degentibus prodesse permittimur; ad quos enim nostri copia et convictus nunquam forte venturus est, sermo perveniet. Iam vero quantum posteris collaturi simus, optime metiemur, si quantum nobis contulerint maiorum nostrorum inventa, meminerimus. 9 Sed hic rursus occurres: ‘Quid enim est opus amplius elaborare, si omnia que ad utilitates hominum spectant, iam ante mille annos tam multis voluminibus stilo prorsus mirabili et divinis ingeniis scripta manent?’ Pone, queso, hanc solicitudinem; nunquam te res ista trahat ad inertiam; hunc enim metum et quidam ex veteribus nobis abstulerunt et ego post me venturis aufero. Decem adhuc redeant annorum milia, secula seculis aggregentur: nunquam satis laudabitur virtus; nunquam ad amorem Dei, ad odium voluptatum precepta sufficient; nunquam acutis ingeniis iter obstruetur ad novarum rerum indaginem.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ad informacionẽ hũane inte pos¬
sit eloquencia et apud miultos aucto¬
res lectum. et cotidiana expetiencia
monstrante comꝑtũ est. Quã młtos
quib uichil omĩo eloquencie erem¬
pla contulerant etate nr̃a uelud ex¬
prectos aguouimiꝰ. et a sceleratissune
uite cursu ad sũmami repente mode¬
stiam aliecus tamen uocib fuisse cõ¬
uersos. ¶⁊on referam tibi minc
que de hac re marchus cicero ĩ librĩs
iuencionũ copiosius disputat. Est
eium locus ille uotissmius. ⁊ Iec fa¬
fabulam orphei uł enuphionuis int̾¬
seram. quoꝵ ille beluas ĩmanes hic
acbores aic sara cantu mouisse et quo¬
tumq uellet duxisse phibetur ⁊ lon¬
insi ꝓpt̾ excellentemi facundiam qua
fretus alter libidinosos cic truces bru¬
torumq aĩanciu morib simillunos
alter agrestes et duros insaxi modũ
atq intractabiles aĩos ad mansue¬
tudiuem et oĩm reꝵ pacienciam cre¬
ditur aĩasse ¶ Adde ꝙ hoc studio

Expanded text:
quoque ad informationem humane vite posquoque ad informationem humane vite possit eloquentia, et apud multos auctores lectum et quotidiana experientia monstrante compertum est. Quam multos, quibus nichil omnino loquentium exempla contulerant, etate nostra velut experrectos agnovimus et a sceleratissime vite cursu ad summam repente modestiam alienis tantum vocibus fuisse conversos! 7 Non referam tibi nunc que de hac re Marcus Cicero in libris Inventionum copiosius disputat — est enim locus ille notissimus —, nec fabulam Orphei vel Amphionis interseram, quorum ille beluas immanes, hic arbores ac saxa cantu movisse et quocunque vellet duxisse perhibetur, nonnisi propter excellentem facundiam, qua fretus alter libidinosos ac truces brutorumque animantium moribus simillimos, alter agrestes et duros in saxi modum atque intractabiles animos, ad mansuetudinem et omnium rerum patientiam creditur animasse. 8 Adde quod hoc studio
Abbreviated transcription (Latin):
et mens sins urib uirib usa bona qr
sua in silencio explicans u̾borum suf¬
fragiis non egeret. ad ceteroruu sal¬
ten utilitatem quibuscũq uiuuus
laborandum erat. quoꝵ aĩos nrĩs coi¬
locutorib pliuium adiuuari posse nõ
ambigitur. ¶ Iustabis aũt et dices
heu quantumi est nob̾ tutius et ilłis
efficatius fuerat suadere ut earu
cculis ur̃e untutis exempla prebemꝰ
quorum illi pulchritudine delectari
ad mutacionis imꝑetu raperentur
rlatura enim hoc habet ut multo me¬
lius multoq facilius factoꝵ ꝙͣ u̾bor
stiniulis excitetur. ꝑq hanc expedi¬
cius mam ad omnẽ untutis altitu¬
dieui cõsurganius. Ego u̾o non ad¬
u̾sor. Quid eumm de quo hoc sentirem
Iaui tunc intllĩgere potiusti cũ in
pͥmis amiũ componendũ esse pre¬
mouui. ⁊ lon equidem siue causa reor
dirisse satyricum. pͥuta mͥ debes aĩ
boua. Non eeñt autem pͥma si quid
illa p̾cederet. ueriptamẽ quantũ

Expanded text:
et mens, suis viribus nisa bonaque et mens, suis viribus nisa bonaque sua in silentio explicans, verborum suffragiis non egeret, ad ceterorum saltem utilitatem, quibuscum vivimus, laborandum erat; quorum animos nostris collocutionibus plurimum adiuvari posse non ambigitur. 5 Instabis autem et dices: ‘Heu quantum et nobis tutius et illis efficacius fuerat suadere, ut eorum oculis nostre virtutis exempla preberemus, quorum illi pulcritudine delectati ad imitationis impetum raperentur! Natura enim hoc habet, ut multo melius multoque facilius factorum quam verborum stimulis excitemur perque hanc viam expeditius ad omnem virtutis altitudinem consurgamus’. Ego vero non adversor; quid enim de hoc sentirem, iam tunc intelligere potuisti, cum in primis animum componendum esse premonui. Non equidem sine causa reor dixisse Satyricum: Prima michi debes animi bona; non essent autem prima, siquid illa precederet. 6 Veruntamen quantum
Abbreviated transcription (Latin):
corum ueq ur̃oꝵ sccipta p̃tereant:
Oruate quidem lepide dulcit̾ altiso¬
ne loqui poteris. grauit̾ seuere sapi¬
enterq et qd̃ suꝑ omuia est unifor¬
ut̾ certe uon pot̾is. Qm̃i insi pͥmur
desid̾ia ĩuicem nr̃a conueniant: qd̾
pret̾ sapientem scito menum posse
contingere: illud uecesse est ut dissi¬
dentib curis et uiores et ura disside¬
aut. at beue dispoita mens iustat in¬
mote serenitatis placida semꝑ ac trã¬
quilla esti Scit quid uelit. Et qͦd semel
uoluit uelle non desiuit. Itaq tam et¬
si oratorie aitis ornamienta nõ suppe¬
tant ex se ipã magnificẽtissimas no¬
ces atqz grauissimas et certe sibi con¬
souas elicit. Negari autem nequit qͥd¬
daui singularius enĩgere. quoties com¬
positis pͥmu añui motib quib estu¬
antib uichil felicit̾ euenturũ sperare
licet eloquentie studio tempus nupẽ¬
ditur. Que si nob̾ necessaria uou foret

Expanded text:
ecorum neque nostrorum scripta pretereant? ecorum neque nostrorum scripta pretereant? ornate quidem, lepide, dulciter, altisone loqui poteris; graviter, severe sapienterque et, quod super omnia est, uniformiter certe non poteris. Quoniam nisi primum desideria invicem nostra conveniant, quod preter sapientem scito nemini posse contingere, illud necesse est ut, dissidentibus curis, et mores et verba dissideant. At bene disposita mens instar immote serenitatis placida semper ac tranquilla est: scit quid velit, et quod semel voluit, velle non desinit; itaque, tametsi oratorie artis ornamenta non suppetant, ex se ipsa magnificentissimas voces atque gravissimas et certe sibi consonas elicit. 4 Negari autem nequit quiddam singularius emergere quotiens, compositis primum animi motibus, quibus estuantibus nichil feliciter eventurum sperare licet, eloquentie studio tempus impenditur. Que si nobis necessaria non foret
Abbreviated transcription (Latin):
bor iugens. s messis ub̾rima. Hoc lo¬
coue in aluid exeam ꝙͣ quod me ad
calamiũ traxit ex hortor ac moneo ut
nou uitam tũi et mores qd̾ pͥmun
uirtutis est opus. s sermionis eciam
nr̃ ꝯsuetudĩem corrigamus. Quod
artificiose nob̃ eloquencie cura pre¬
stabit. ⁊. iec eniui pariius aut inder
aĩ sermo est aut sermoius mod̾ator ẽ
añis. alt̾ pendet ex alt̾o. Ceterinu
ille latet in pectore. hic exit in pu¬
blicum. Ille count egressum. et qua¬
lem ẽẽ uult fiugit. hic egredieus qͣ¬
lis ille sit iunciati Illius paretur
arbitrio. huius testio creditur. utriq
igitur consulendum est ut et ille ĩ
hunc sobrie seuerus. et hic u illum
ueracit̾ norit esse magnificus. ꝙͣ quͣi
ubi aĩo esultum fint: negletus esse
serino nõ possit. sicut ex diuso adeẽ
seriuoni diguitus uon ꝑotest insi aĩo
sua maiestas affint. ¶ Quid eur
attiuet ꝙ cicerouianis te fontibus
prorsus ĩ mersers. ꝙ uulla te ueq g̾¬

Expanded text:
bor ingens, sed messis uberrima; hoc lobor ingens, sed messis uberrima; hoc loco, ne in aliud exeam quam quod me ad calamum traxit, exhortor ac moneo ut non vitam tantum et mores, quod primum virtutis est opus, sed sermonis etiam nostri consuetudinem corrigamus, quod artificiose nobis eloquentie cura prestabit. 2 Nec enim parvus aut index animi sermo est aut sermonis moderator est animus. Alter pendet ex altero; ceterum ille latet in pectore, hic exit in publicum; ille comit egressurum et qualem esse vult fingit, hic egrediens qualis ille sit nuntiat; illius paretur arbitrio, huius testimonio creditur; utrique igitur consulendum est, ut et ille in hunc sobrie severus, et hic in illum veraciter norit esse magnificus; quanquam ubi animo consultum fuerit, neglectus esse sermo non possit, sicut, ex diverso, adesse sermoni dignitas non potest, nisi animo sua maiestas affuerit. 3 Quid enim attinet quod ciceronianis te fontibus prorsus immerseris, quod nulla te neque Gr
Abbreviated transcription (Latin):
garium. dumi einz illa sedet intru se¬
cus: ert̾ius ista circũsidet. Eueruat᷑
niũs et longius ab ip̃a u̾itatis agni¬
cione distrahitur. ¶ Hec insa sunt
de npium uutacõne que diceren qͣꝵ
eremplo ex cunctis que occurrent elec¬
tiora in alneario cordis absconde ea¬
q sũma diligentia poe tenaciterq
conserua ne quid ercidat si fieri põt
re ne diucius apud te qualia decerp¬
seris iucneant cane. ⁊ Iulla quidez
eẽt apidus gloria msi in aliud et in
melius iuenta conũterent. ¶Tibi
quoq si qua legendi meditandi ꝙ
studio reppetis. in fauum scilo redigẽ¬
da suadeo. Huic enu illa ꝓfluent q̃
tibi uire optuuo et pñs et uentura
dosculos nisi ex uirgilians carpiamꝰ
domitura saporem. uale .iiiͦ. id. apͥł
losophum quent. Erudicio
lingue orcitoris est ꝓpria.
Neutta nob̃ negligenda si nos ut a¬
nint humo tollere et ꝑ ora uirum
nobilitare ꝓpositum est. Sed de pri¬
ore alibi. magna enui res est. et la¬

Expanded text:
garium; dum enim illa sedet intrinsegarium; dum enim illa sedet intrinsecus, exterius ista circumsedet, enervatur animus et longius ab ipsa veritatis agnitione distrahitur. 23 Hec visa sunt de apium imitatione que dicerem, quarum exemplo, ex cuntis que occurrent, electiora in alveario cordis absconde eaque summa diligentia parce tenaciterque conserva, nequid excidat, si fieri potest. Neve diutius apud te qualia decerpseris maneant, cave: nulla quidem esset apibus gloria, nisi in aliud et in melius inventa converterent. 24 Tibi quoque, siqua legendi meditandique studio reppereris, in favum stilo redigenda suadeo; hinc enim illa profluent que tibi iure optimo et presens et venturaosculos nisi ex virgilianis carpamusdomitura saporem. Vale. III Idus Apriliosophum querit, eruditio lingue oratoris est propria; neutra nobis negligenda, si nos, ut aiunt, “humo tollere et per ora virum volitare” propositum est. Sed de priore alibi; magna enim res est et la
Abbreviated transcription (Latin):
ditacio doctiorem. Profecto itaq in¬
si inderi mag̃̾ ꝙͣ esse ꝓpositum nob̾
est non tai plansus nisane mul¬
tituduns ꝙͣ ueritas in silencio pla¬
cebit. Erimusq tenui sono placuisse¬
ꝓtulisse nob̃ ipĩs interdum autenti¬
caꝵ sccipturaꝵ u̾ba contenti. atq ita
non fragore resonabit. si strepet oĩs
nurrnure campus. ¶ Et quomam
ut uides liberalius ago ꝙͣ dubitaci¬
onis tue necessitas exigebat. Aliud
eciam p̾missis addiderim. ut omnem
locuui fugias ubi aut turpit̾ aut
pompatice inuitur Et ad soluis fame
ppłaris arbitrium. ⁊ Iec nimus tibi qͣ
apibus pestiferum scias hi tatulu.
ant ubi odor cem grauis aut ubi con¬
caua pulsu sara sonant. uocis q of¬
fensa resultat ymago. Neq tibi soli
loc dictum putes s ominib quicũq
in aliqua rex laudabilium inuencõe
u̾santur. duob hiis p̾cipue nobilia
multoꝵ suffocantur ingenia libidinũ
consuetudie et opinionũ pu̾sitate uul¬

Expanded text:
ditatio doctiorem. Profecto itaque, nditatio doctiorem. Profecto itaque, nisi videri magis quam esse propositum nobis est, non tam plausus insane multitudinis quam veritas in silentio placebit; erimusque tenui sono protulisse nobis ipsis interdum autenticarum scripturarum verba contenti, atque ita non fragore resonabit, sed “strepet omnis murmure campus”. 21 Et quoniam, ut vides, liberalius ago quam “dubitationis” tue necessitas exigebat,aliud etiam premissis addiderim, ut omnem locum fugias ubi aut turpiter aut pompatice vivitur et ad solius fame popularis arbitrium; nec minus tibi quam apibus pestiferum scias habitaculum, Aut ubi odor ceni gravis, aut ubi concava pulsu Saxa sonant, vocisque offensa resultat imago. 22 Neque tibi soli hoc dictum putes, sed omnibus, quicunque in aliqua rerum laudabilium inventione versantur. Duobus his precipue nobilia multorum suffocantur ingenia: libidinum consuetudine et opinionum perversitate vul
Abbreviated transcription (Latin):
est aliud insi etas nr̃a flagrancior
Rutsus quid est algenti brume si¬
nulius qmͣ senectus. Queni u̾o tũc
nob̾ huis temꝑis aut ocium fruc¬
tum sperandũ ẽẽ ꝓpominus. Quas
ingemi messes si minc facie laboris
extertiti cessamus: Quid ex borreis
urĩs post̾itas feret: si desidia torpẽ¬
te consistimꝰ. ⁊ludus ara sere nudꝰ
hyemt ignania colono. ¶ Sed ne
cib apibus ad colonos diliabat᷑ or̃o
nune porius mĩc in pratis et ꝑ rura
iultoꝵ florib uariis insi deminus.
Persitutem̾ doctoru hoĩm libros ex
quib sententias florentissimas ac
suauissimas eligentes candida tir¬
cumi lilici fundanius. Idq sicut in¬
deffesse sic modeste leuiter qz facien¬
dui est. Studiorum nr̃orum uon
manem uulgi glĩci uentose cõte¬
cionis argutus portani. s u̾itatis
effectum ac uirtutis honestiorem
t̾iinum statuamꝰ. Licet michi cre¬
de sine cdamosis alt̾cacionib scire
aliquid. Non facit clamor sed me¬

Expanded text:
est aliud nisi etas ista flagrantior? est aliud nisi etas ista flagrantior? rursus, quid est algenti brume similius quam senectus? Quem vero tunc nobis huius temporis aut otii fructum sperandum esse proponimus, quas ingenii messes, si nunc facie laboris exterriti cessamus? quid ex horreis nostris posteritas feret, si desidia torpente consistimus? Nudus ara, sere nudus: hiems ignava colono. 19 Sed ne ab apibus ad colonos dilabatur oratio, nunc potius, nunc, “in pratis” et per rura multorum “floribus variis” insidamus; perscrutemur doctorum hominum libros, ex quibus sententias florentissimas ac suavissimas eligentes, “candida circum lilia fundamur”; idque sicut indefesse, sic modeste leniterque faciendum est. Studiorum nostrorum non inanem vulgi gloriam ventose contentionis argutiis partam, sed veritatis effectum ac virtutis, honestiorem terminum statuamus. 20 Licet, michi crede, sine clamosis altercationibus scire aliquid; non facit clamor, sed me
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Caueat insolenciam. et cũ mul¬
ta humilitate fruatur inum̃bus
dei. suum apib moreui luquat.
⁊ ies autem quibus nõ tam magna
contiugerunt apes unitari non pu¬
deat. Ille quidem ut uirgilius nr̃
at. uenture hyenus memores esta¬
te laborem expunit᷑ et in mediu
quesita repouunt. Exꝑiamur et
nos dum tempus est. dum feruet
etas. et inget ingeuiuz. ⁊ ion expec¬
temius donec frigus seuectutis obre¬
pat et estiue claritati nubila hyber¬
na succedant. De aꝑib autem apd̃
euuidem poetam legnus. ꝙ eas e¬
state noua ꝑ florea rura exercet sb̃
sole labor. Et iterum alio loco ꝙ ille
in pratis estate serena. floribus in¬
sidunt. uariis et candida cutum li¬
lia funduntur strepit omĩs mͦnu¬
re campus. ¶Si uolumus itaq
ab illustri moꝵ preceptore traditũ
confilium ad utilitate uram latiꝰ
ertendere: quecumq de apibus scp¬
ta sunt. ad humane ĩencionis in¬
dustriam referimꝰ. Estas nr̃a quid

Expanded text:
ibat; caveat insolentiam et cum mulibat; caveat insolentiam et cum multa humilitate fruatur muneribus Dei; suum apibus morem linquat. 17 Nos autem quibus non tam magna contigerunt, apes imitari non pudeat; ille quidem, ut Virgilius noster ait, Venture... hiemis memores estate laborem Experiuntur et in medium quesita reponunt. Experiamur et nos, dum tempus est, dum fervet etas et viget ingenium; non expectemus donec frigus senectutis obrepat et estive claritati nubila hiberna succedant. De apibus autem apud eundem poetam legimus, quod eas estate nova per florea rura Exercet sub sole labor; et iterum alio loco, quod ille in pratis... estate serena Floribus insidunt variis et candida circum Lilia funduntur: strepit omnis murmure campus. 18 Si volumus itaque ab illustri morum preceptore traditum consilium ad utilitatem nostram latius extendere, quecunque de apibus scripta sunt, ad humane inventionis industriam referamus. Estas nostra quid
Abbreviated transcription (Latin):
le adhuc operatum tristem forte ui¬
disset. int̾regauit que causa frõtis
tam obducte nec dissimulaant a¬
dolescens. tercium iam diem esse
qd̾ omni labore materie ad scribẽ¬
dumi destinate nõ inueniret exor¬
dium quo sibi nou pñs tũi dolor.
sed etiam desperacio imposterum
fieret Tum florus arrideus. Nũꝙͥ
tilianus aũt nob̾ ymo omnibus.
Ita inquit se res ht̃. Curandum ẽ
ut ꝙͣ optuue dicamus. dicendu
tanien pro facultate. Ad ꝓfectum
enui opus est studio nõ iudigna¬
aione. Quod consilium aid elequẽtia
ad actus cilios uite houinũ młtipłr
trahi potest. Sed quoniã de ingeio
facudiaq sermo erat. Utriusq rei
ut ceteraꝵ omniũ diuicie et pauper¬
tas equo aĩo ferende. ¶Si quen
sane tam benigno lumĩe astra re¬
sper̾uit. ut ipse sibi sine exterue o¬
pis ãminitulo satis sit. et ꝑ se ipĩ
icignificos sensus possit exp̾mere
multum h̃t qd̃ dono gr̃e celestis ascͥ¬

Expanded text:
le adhuc operatum, tristem forte vile adhuc operatum, tristem forte vidisset, interrogavit que causa frontis tam obducte; nec dissimulavit adolescens tertium iam diem esse, quod omni labore materie ad scribendum destinate non inveniret exordium; quo sibi non presens tantum dolor, sed etiam desperatio in posterum fieret. Tum Florus arridens: ‘Nunquid tilianus autem nobis, imo omnibus, «Ita» inquit, «se res habet. Curandum est ut quam optime dicamus; dicendum tamen pro facultate. Ad profectum enim opus est studio, non indignatione». Quod consilium ab eloquentia ad actus alios vite hominum multipliciter trahi potest; sed quoniam de ingenio facundiaque sermo erat, utriusque rei, ut ceterarum omnium, divitie et paupertas equo animo ferende. 16 Siquem sane tam benigno lumine astra respexerint, ut ipse sibi sine externe opis adminiculo satis sit et per se ipsum magnificos sensus possit exprimere, multum habet quod dono gratie celestis ascr
Abbreviated transcription (Latin):
cio uires suas extimet. ⁊ ie forte sibi
blaudieus. et ipse se fallens ĩpor¬
tabili fasce se p̾giuet. Contra il¬
lud qd̃ in arte poetita scciptum est.
Simte mat̾iam nr̃is qui scribitis
equam uirib et u̾late diu qͥd ferre
recusent quid ualeant humeri. Nẽ
pe adiuuandũ studio ingemu est.
et meditacionib subleuandũ. sed
miuie cogendum quo uõ possit
ascendere. Alicqum pret̾qmͣ ꝙ cona¬
tus erit irtitus sepe accidet ut dum
ĩpossibilia cupunus possibilia ne¬
gliganius. ¶Dictum breue s u¬
tile uisi fallor et memorabile inse¬
ram qd̃ apud Qunitilianũ acutissi¬
nium uirum legi. Quod qm̃ breuit̾
ac dilucide ab eodem scriptum erat
mutare u̾ba non libuit. Accidit enĩ
scdũm illum equalem meum atq
suo dictumi. Is fuit iulius cesar flo¬
rus in eloquencia galliaꝵ. qm̃ ibi
demu exertuit. eam princeps alio¬
quin int̾ paucos disertus ⁊ dignus
illa ꝓpinquitate. Is cum sedm̃ sco¬

Expanded text:
cio vires suas extimet, ne forte sibi cio vires suas extimet, ne forte sibi blandiens et ipse se fallens, importabili fasce se pregravet, contra illud quod in Arte Poetica scriptum est: Sumite materiam vestris, qui scribitis, equam Viribus, et versate diu quid ferre recusent, Quid valeant humeri. 12 Nempe adiuvandum studio ingenium est et meditationibus sublevandum, sed minime cogendum quo non possit ascendere; alioquin, preterquamquod conatus erit itritus, sepe accidet ut dum impossibilia cupimus, possibilia negligamus. 13 Dictum breve sed utile, nisi fallor, et memorabile inseram, quod apud Quintilianum, acutissimum virum, legi; quod quoniam breviter ac dilucide ab eodem scriptum erat, mutare verba non libuit. «Accidit enimSecundum illum, equalem meum atquesuo dictum. 14 Is fuit Iulius Florus, in eloquentia Galliarum — quoniam ibi demum exercuit eam — princeps, alioquin inter paucos disertus et dignus illa propinquitate. Is cum Secundum, sco
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ it̾ iumꝙͣ int̾ttere usq ad ex¬
tremũ spm̃i debemus. nomi cotidie
recessus apparebunt cid quos se igͦ¬
mutia nr̃a non porriget. Hinc mer¬
ror et iudignacio ⁊ ꝯtemptus ur̃ĩ.
Quas latebras qm̃i uulgus indoc¬
tum nõ indebit. lecius deget atq
tranquillius. Ita fiet ut sciencia q̃
ngens causa sacre delectacionis
esse debuerat molestissimã sollici¬
tudinem inferat. et uitam cuius
destia. Illa nob̾ suadebit ut nou
non modicas grates agere cõsue¬
scamus largitori eterno. qui opti¬
me quid nobis expediat uidet. Id¬
q largitus est non qd̃ delectabibꝰ
s qd oportumus nouit. et inuire
sicut iire laudatur senex ille pau¬
corum ingerum qui regum equa¬
bat opes amimio. Sic ille laudabr̃
defornus. hebes aut balbus qui al¬
cibiadis formam aĩo. qui plato¬
nis igemũ. at eloquentia cice¬
ronis equau̾it. ¶ Cui igitur iu¬
geniu deest: non desit equaĩntas.
Cui a dest: assit et modertrre rex
ouiniũ disiretio ut incortupto iudi¬

Expanded text:
ittere usque ad extremum spiritum debemus, novi quotidie recessus apparebunt, ad quos se ignorantia nostra non porriget. Hinc meror et indignatio et contemptus nostri. Quas latebras quoniam vulgus indoctum non videbit, letius deget atque tranquillius. Ita fiet ut scientia, que ingens causa sacre delectationis esse debuerat, molestissimam solicitudinem inferat et vitam, cuius destia. 10 Illa nobis suadebit ut non non modicas grates agere consuescamus largitori eterno, qui optime quid nobis expediat videt, idque largitus est, non quod delectabilius, sed quod oportunius novit. Et nimirum, sicut iure laudatur “senex” ille “paucorum iugerum”, qui “regum equabat opes animo”, sic ille laudabitur deformis hebes aut balbus, qui Alcibiadis formam animo, qui Platonis ingenium aut eloquentiam Ciceronis equaverit. 11 Cui igitur ingenium deest, non desit equanimitas; cui adest, adsit et moderatrix rerum omnium discretio, ut incorrupto iudi
Abbreviated transcription (Latin):
cxpectaire amplius. crede michi nũꝙ̃
uement. loe modestie remansit. Siue
is stili pudor. siue ignorancie pudor¬
confessio est Inigua implacabiles ca¬
lamo nou ꝯtendunt. N olunt apparere
qmi fruuola sunt quib armantur. Idõ¬
qr more partico fugituuuz pugne genꝰ
exeicent. et uolatilia u̾ba iactantes
quasi uentis tela comittunt. Cũ huis
ut dixi suo more contendere temera¬
rium est. quippe qui sũmaui uolupta¬
tẽ ex contencione pcipiũt. quib non
uerum iuuenire ꝓpositum est. s alter¬
cari. At qui uartonis ꝓũbium est. Ni

Expanded text:
expectare amplius; crede michi, nunquam expectare amplius; crede michi, nunquam venient. Hoc modestie remansit. Sive is stili pudor, sive ignorantie confessio est, lingua implacabiles calamo non contendunt; nolunt apparere quam frivola sunt quibus armantur, ideoque, more parthico, fugitivum pugne genus exercent et volatilia verba iactantes, quasi ventis tela committunt. 3 Cum his, ut dixi, suo more contendere temerarium est, quippe qui summam voluptatem ex contentione percipiunt, quibus non verum invenire propositum est, sed altercari. At
Abbreviated transcription (Latin):
eris. uellen iucleuiẽtior fuisses. Pie¬
tas euim tua in contrarium u̾ssci ẽ.
Iuerpectato nil hoste uocentius. et
intepestiua quelibet gramora sunt.
uude si absq fletib ẽẽ nou poteram.
melius tunc fleuissem. qui natura ħ
qmͣ redemitiũ comites lacͥias uidea
te michi erundanti illo deffendas e¬
loquio. Qͣ uere uichil ad reni. arodo
u̾isimilit̾ scitis erit Crede parato mil.¬
la mefficar ꝑsuasio est Interim fa¬
cilius indutar ut tulpe tue iguoscã
ꝙͣ fortune mee. uale nrĩ menior lug¬
dum. quinto idus angusti. ad thomã
messaneu contra senes dyaleticos.
emerarium est
cum eo hoste confligere qui.
hion tam uctoriam appetit
qui certauiẽ. Scribis quẽda. senene
draletitum brĩs meis uehementissiẽ
pmotum. qua si artificium sinim ego
dampnau̾im Idõ palam frem̃e et mi¬
nati multa se quoq in studia nt̃a su¬
is litt̾is inuecturũ. Eas te lrãs młtis
nequicꝙͣ mensib expectasse. ⁊ loli eas

Expanded text:
eris. Vellem inclementior fuisses; pieeris. Vellem inclementior fuisses; pietas enim tua in contrarium versa est. 17 nexpectato nil hoste nocentius, et intempestiva quelibet graviora sunt; unde, si absque fletibus esse non poteram, melius tunc flevissem, quoniam natura hoc m redeuntium comites lacrimaste michi exundanti illo defendas eloquio; quam vere, nichil ad rem; modo verisimiliter, satis erit: credere parato nulla inefficax persuasio est. Interim facilius inducar ut culpe tue ignoscam, quam fortune mee. Vale, nostri memor. Lugduni, V Idus Augustas. 7 Ad Thomam Messanensem, contra senes dyaleticos. 1 Temerarium est cum eo hoste confligere, qui non tam victoriam appetit quam certamen. Scribis quendam senem dyaleticum literis meis vehementissime permotum, quasi artificium suum ego damnaverim, ideo palam fremere et minari multa se quoque in studia nostra suis literis invecturum; eas te literas multis nequicquam mensibus expectasse. 2 Noli eas
Abbreviated transcription (Latin):
pe que nõdum pleua est. Itaq quo
trescentib adhuc aunis prouehor.
multoq et membris et aĩo ualidi¬
or ui dies fio ꝙͣuis non ignorem
quid sequatur. uiator emĩ qͦ alcus
ascendit eo descensu prormuor fiti
et si dici fas esset quodãmodo ascen¬
dendo descendit. Idem michi accidit.
Iuterim tñ ascendo. ¶ Que cum
ita sint ydoneam fr̃i tui causam for¬
te tu uoucris. Ego eam palpimibũ¬
dus inquiro nec inuenio. Et hec duo
telligo. ꝙ amantiuz mos est. pͥmis
quidem offensionib moueri. mor
ubi flamiuaz extinguere nou datꝰ
ad ercusacionu medicamẽta ꝯ fu¬
gere. Et qd̃ accius factum dolent uł
nequtiꝙͣ factum si liceat uł bono
aĩo fuctum dicere. hoc ig᷑ ago si pos¬
sum ut uire desertus uideat. quod u¬
tinam michi ꝑsuadeam et profec
meaui uupedire uolu̾is. nec potius
reditum expectare. et cũ me aib ample¬
ru tuo lacruuantez duuitteres nouã
mͥ gemendi mat̾iam inculcare nolu¬

Expanded text:
pe que nondum plena est. Itaque pe que nondum plena est. Itaque crescentibus adhuc annis provehor, multoque et membris et animo validior in dies fio; quamvis non ignorem quid sequatur. Viator enim quo altius ascendit, eo descensui proximior fit, et si dici fas esset, quodammodo ascendendo descendit. Idem michi accidit; interim tamen ascendo. 15 Que cum ita sint, ydoneam facti tui causam forte tu noveris; ego eam palpitabundus inquiro nec invenio; et hoc uno telligo, quod amantium mos est primis quidem offensionibus moveri; mox, ubi flammam extinguere non datur, ad excusationum medicamenta confugere; et quod acrius factum dolent, vel nequaquam factum, si liceat, vel bono animo factum dicere. Hoc igitur ago, si possum, ut iure desertus videar. 16 Quod utinam michi persuadeam! Et profecmeam impedire volueris, nec potueris reditum expectare; et cum me ab amplexu tuo lacrimantem dimitteres, novam michi gemendi materiam inculcare nolu
Abbreviated transcription (Latin):
essem usi pudet quantis me p̾cib
tiuu fatear sequebar ego ꝓpe cupidiꝰ
qmͣ tra hebar. Quid ita muuc sub ap¬
pẽnm iugis comes ẽẽ uon metu.
nisi forte merciam mea illa peregri¬
natio patefecit. Tu u̾o cotidie uura¬
batis unde ea laboꝵ pacientia in lit¬
tetarum ocio uchi uato ac emitto.
p̾sertim tũ ann tempus esset adũ¬
sum. et uepricosum iter et inculta re¬
gio. qd̃ q super omnna nos augebat
conu̾scicio dura et mlt̾m nr̃ĩs mori¬
b alienti. ¶ Sed forte quom am
sensim raciociuatio ad uerum ducit.
Non quetumq potumꝰ possumꝰ di¬
es auget. dies ĩuinunt. ab ea pere¬
grinacione quarta mĩc estas agit᷑
honũs. s euertendis impiis atq ur¬
bib iate pateti ludo tetum ut ui¬
des. Eciguus interdũ dolor ubi la¬
menta defi̾nt in iocos u̾titur. oĩs
quidem dies fateor gradus est ad
morten. et uagientes in tuabuł
infantes crescendo parit̾ senescut.
tirale detrimentum senciat. quip¬

Expanded text:
essem, nisi pudet, quantis me precibus essem, nisi pudet, quantis me precibus verum fatear, sequebar ego prope cupidius quam trahebar. Quid ita nunc sub Apennini iugis comes esse non merui? nisi forte inertiam meam illa peregrinatio patefecit. Tu vero quotidie mirabaris unde ea laborum patientia in literarum otio michi nato ac enutrito, presertim cum et anni tempus esset adversum et vepricosum iter et inculta regio, quodque super omnia nos angebat, conversatio dura et multum nostris moribus aliena. 13 Sed forte, quoniam sensim ratiocinatio ad verum ducit, non quecunque potuimus, possumus; dies auget, dies imminuit. Ab ea peregrinatione quarta nunc estas agiturhominis, sed evertendis imperiis atque urbibus late patet. Ludo tecum, ut vides; magnus interdum dolor, ubi lamenta defuerint, in iocos vertitur. Omnis quidem dies, fateor, gradus est ad mortem, et vagientes in cunabulis infantes crescendo pariter senescuntturale detrimentum sentiat, quip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ qui paucoru similis fieri studet.
multis fiet inuisus Spes et occu¬
pationes mee in te hactenus site
erant. In quo si me ducius eccare
uon es passus. ꝓurbaue mecũ agi
non negauerim. ꝙ alienacionem
aĩ tui. non contumelioso quidẽ ac¬
tu. non u̾bo aspero non gram suꝑ¬
cilio s fuge silentis iudicio ꝑceperĩ.¬
¶ Sui expiti aut itlãmare de¬
siderium neum cogittsti: inde ne
adu̾sus uubecillem aminũ niis
aculeatum ludi genus elegeris. auit
forte indulgencior cansa est. peper¬
cisti arbitror labori ieo ueritus ne
fastidio pelagi impar eẽm. Et qm̃
id tibi quoq restat iter ꝑ siticulosã
apuliam: sub estiuo sole defficere
S queso te. Nonne hoc tuo de me ui¬
dicio iniuriosus es fame mee: ubi
ego hauc opimonem menu. Quis
me laboi fregit aut terruit. Sola
udendi dulcedo per ignotam me bar¬
bariem cirtũducit. P italiam credo
pulchra necessitas non duxisset Sb
prieneis olun collib ut tͥ comes

Expanded text:
quod qui paucorum similis fieri studet, quod qui paucorum similis fieri studet, multis fiet invisus; spes et occupationes mee in te hactenus site erant. 10 In quo si me diutius errare non es passus, perurbane mecum agi non negaverim, quod alienationem animi tui non contumelioso quidem actu, non verbo aspero, non gravi supercilio, sed fuge silentis indicio perceperim. Sin experiri aut inflammare desiderium meum cogitasti, vide ne adversus imbecillem animum nimis aculeatum ludi genus elegeris. 11 At forte indulgentior causa est. Pepercisti, arbitror, labori meo, veritus ne fastidio pelagi impar essem, et quoniam id tibi quoque restat iter, per “siticulosam Apuliam” sub estivo sole deficerem. Sed, queso te, nonne hoc tuo de me iudicio iniuriosus es fame mee? ubi ego hanc opinionem merui? quis me labor fregit aut terruit? Sola videndi dulcedo per ignotam me barbariem circumducit; per Italiam — credo — pulcra necessitas non duxisset? 12 Sub Pireneis olim collibus ut tibi comes
Abbreviated transcription (Latin):
persas nichil fide sanctius uichil prl¬
cdirius silencio. Nichil loquacitate de¬
tormnus. Itaq illud uł morte custo¬
diunt. hanc morte castigant. Nou¬
est qui quocumq supplicio sui regis
pandat archanum. Si quis contra¬
fecerit. nullo uon supplicio dignus
habebitur p̃dare. Quid eium oĩo
facilius qmͣ tacere. Ad quid ergo uti¬
lis aut cui magne rei sit hñdus ydo¬
neus qui reui longe facilimam mi¬
plere uequiuerit: ¶ An uo occupa¬
ciones mens int̾rupere uolinstr
Conũsatio igitur longeua quid pro¬
fint. N londum intelligis non esse
me de illorum grege qui ut ait flac¬
tus breui fortes iatulantur euo ml¬
ta qui tertas alio calentes sole per¬
muttant. qui peuetrant aulas et
linuna regum. ut uirgilius eut. qͥ
tident. Illi serimint. Neuez ex in¬
tegro diligunt. Nulli plene confi¬
Sed ut sim de grege nichil optan¬
tium maguo opere laboro. De mul¬
tis nũqm̃ spetam. Sciebam enimi

Expanded text:
Persas nichil fide sanctius, nichil pulPersas nichil fide sanctius, nichil pulcrius silentio, nichil loquacitate deformius; itaque illud vel morte custodiunt, hanc morte castigant; noest qui, quocunque supplicio, sui regis pandat archanum; siquis forte contrafecerit, nullo non supplicio dignus habebitur. Preclare. Quid enim omnino facilius quam tacere? ad quid ergo utilis aut cui magne rei sit habendus ydoneus, qui rem longe facillimam implere nequiverit? 8 An vero occupationes meas interrumpere noluisti? Conversatio igitur longeva quid profuit? nondum intelligis non esse me de illorum grege, qui, ut ait Flaccus, brevi fortes iaculantur evo Multa; qui terras alio calentes Sole permutant; qui penetrant aulas et limina regum, ut Virgilius ait; quirident, illi serviunt, neminem ex integro diligunt, nulli plene confiallimur; sed ut sim de grege nichil optantium, magnopere laboro. De multis nunquam speravi; sciebam enim
Abbreviated transcription (Latin):
abicior. de utilitate quidez uideris. de
reliquo. qm̃i dolor ingens lib̾taus as¬
sertor esse solet ip̃ẽ ꝓnũcio. ¶ Nulla
igitur si te noui amenior nulba cu¬
ris tuis oportumor tecum est. lelu
mei et ceterorum pace diream. qui¬
b ut me equare audeam superbe for¬
sitan fortune illorum cogit iindia.
cogit et dolor mee. Ego enm te mũ¬
do p̾tuli. tu mithi queso quid nõ pre¬
fers: Au tumusti ne secretum tuum
ex me in uulgus erumperet. Ita ue
tinosum erꝑtus es. It infiriui ac fa¬
cilis cũ tui tam facile cõmissa difflu¬
erent Egisti incante. qui mchi tociẽs
grauiora credid̾is. Sed crede michi qͦ¬
mam bodie ut uideo dolor u̾ecudia
superat. crede inꝙͣ uuchi pater oꝑti¬
me. Nullius quem quidem ego noui¬
run fido silentio secundus sim. Ne¬
mo me ideo ꝙ secreta non teneam
ue dicam fideli amititie sed uł senci¬
torio gradu uł sacerdocio cereris niha¬
bilem arguerit. ¶Legimus apud

Expanded text:
abicior? De utilitate quidem, videris; de abicior? De utilitate quidem, videris; de reliquo, quoniam dolor ingens libertatis assertor esse solet, ipse pronuntio: nulla igitur, si te novi, amenior, nulla curis tuis oportunior tecum est; Lelii mei et ceterorum pace dixerim, quibus ut me equare audeam, superbe forsitan fortune illorum cogit invidia, cogit et dolor mee. Ego enim te mundo pretuli; tu michi, queso, quid non prefers? 5 An timuisti ne secretum tuum ex me in vulgus erumperet? Ita ne rimosum expertus es, ita infirmi ac futilis animi, cui tam facile commissa diffluerent? Egisti incaute, qui michi totiens graviora credideris. 6 Sed, crede michi, quoniam hodie, ut video, dolor verecundiam superat, crede, inquam, michi, pater optime: nullius, quem quidem ego noverim, fido silentio secundus sum; nemo me, ideo quod secreta non teneam, ne dicam fideli amicitie, sed vel senatorio gradui vel sacerdotio Cereris inhabilem arguerit. 7 Legimus apud
Abbreviated transcription (Latin):
expectato rouiã pecusset
Euertebar. e ginama. et iaz
lugdunuz ꝓueneram p̾cuz
tuatum et desiderii mei un¬
cis retrahentib. non tam poetico aut
phrco qm̃ cursorio more festinans.
esse promiseras: Quid dicani. Amã¬
te non amato nil reor ẽẽ miserius.
Quomodo autem te sen quibus pri¬
mum u̾bis aggrediar. suspiciosum
ue an tuoꝵ contempcorem putem.
Nichil minus morib tuis conuenit.
Obliuiosum querar. Mirator ipẽ me¬
morie tue. fedifragum dicam. s no¬
tissima fides est. ¶Quid ergo. Tu
culpe nomen uuemes et te ipsum
ꝯdempnabis. uł si libet absolues apd̃
tribunal tuũ tecum agitur. tu idem
et reus et testis et ider eris. Sede
igitur et metum aliquãtisꝑ equo iu¬
re discepta. Equat eni amor im¬
pͥria. Qd si contra me forte lingua tua
ꝓuũciau̾it: ad conscientia proucra¬
bo. Responde dolor meo querenti. Cur
tu rouie. Ego in gallia sum. Quid tã¬
to diuorcio dignum feci. an ut mu¬
tilis et mamena sarcina intẽgrum

Expanded text:
expectato, Romam petiisset. 1 Revertebar e Germania et iam Lugdunum perveneram, precum tuarum et desiderii mei uncis retrahentibus, non tam poetico aut philosophico quam cursorio mote festinans. esse promiseras. 2 Quid dicam? Amante non amato nil reor esse miserius. Quomodo autem te seu quibus primum verbis aggrediar? Suspiciosum ne an tuorum contemptorem putem? nichil minus moribus tuis convenit. Obliviosum querar, mirator ipse memorie tue? Fedifragum dicam? sed notissima fides est. 3 Quid ergo? Tu culpe nomen invenies et te ipsum condemnabis, vel, si libet, absolves; apud tribunal tuum tecum agitur: tu idem et reus et testis et iudex eris. Sede igitur et mecum aliquantisper equo iure discepta; equat enim amor imparia. Quodsi contra me forte lingua tua pronuntiaverit, ad conscientiam provocabo. 4 Responde dolori meo querenti. Cur tu Rome, ego in Gallia sum? quid tanto divortio dignum feci? an, ut inutilis et inamena sarcina, in tergum
Abbreviated transcription (Latin):
fient. Phiya autem et relique omẽs
quetumq beatam atq excultam et
ornatũ uitam faciunt. si necessitttibꝰ
uulgi nl conferunt ignobiles. o doc¬
triuam nonam et exeoticaui. Ipĩ ꝙͦ
cuius nomen infamant: Aristotili
integnitã. Ille eium ait. N ecessario¬
res quidem omẽs. diguior u̾o nulla
legat pͥmu methaphisice librum
et iuemet. Sed iguota regione uer

Expanded text:
fient; philosophia autem et relique omnes, fient; philosophia autem et relique omnes, quecunque beatam atque excultam et ornatam vitam faciunt, si necessitatibus vulgi nil conferunt, ignobiles. 5 O doctrinam novam et exoticam, ipsi quoque — cuius nomen infamant — Aristotili incognitam! Ille enim ait: «Necessariores quidem omnes, dignior vero nulla». Legat primum Methaphisice librum et inveniet. Sed ignota regione ver
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in studra nr̃a se inuenturũ p̾dre¬
atr Predare artificiu inquit ur̃m ex
ouinib nimime necessariu. pͥmum
de artificio uiderimus. Nescio emm
quid artificii nobis actribuat. S pu¬
to de poetica euu intllĩgere. Hanc
minimie necessariam dicit. Nion infi¬
cior. Idem enim uidetur et nrĩs. ⁊ Iãq
aminis naitũ inuẽtũq poena inuã¬
dis. Et flaccus ip̃e testatur et res ipã
docuit poeticam delectacõi atq orna¬
mento esse nou necãtati editam. Ui¬
uat ergo draleticus tuus. et coauctis
semꝑ affluat sillogisins. quaudo et
nobiscum sentit et non est iguatus
om̃iu ut rebar. ¶ Sed nequaqm
hiis t̾imuus ꝯtinetur torreus. et ferui¬
dum ingeniũ. Quid ergo. Rapidum
enthumema ꝯtorquet. Si inuius ne¬
cessaria inquit: et inimis nobilis. en
male tegitur insama. Iam se non
draleticum mõ sed freueticu oñdit.
Etgo sutriua et pistana et uilissume
mechanicaꝵ arcium si necessitas no¬
bilitare illas põt nobilissime omnniũ

Expanded text:
studia nostra se invecturum predixerat? Preclare. ‘Artificium’ inquit, ‘vestrum ex omnibus minime necessarium’. 3 Primum de artificio viderimus; nescio enim quid artificii nobis attribuat, sed puto de poetica eum intelligere. Hanc minime necessariam dicit. Non infitior; idem enim videtur et nostris. Namque animis natum inventumque poema iuvandis, et Flaccus ipse testatur, et res ipsa docuit poeticam delectationi atque ornamento esse, non necessitati, editam. Vivat ergo dyaleticus tuus et cornutis semper affluat sillogismis, quando et nobiscum sentit et non est ignarus omnium, ut rebar. 4 Sed nequaquam his terminis continetur torrens et fervidum ingenium. Quid ergo? rapidum enthimema contorquet: ‘Si minus necessaria’ inquit, ‘et minus nobilis’. O quam male tegitur insania! iam se non dyaleticum modo, sed freneticum ostendit. Ergo sutrina et pistrina et vilissime mechanicarum artium, si necessitas nobilitare illas potest, nobilissime omnium
Abbreviated transcription (Latin):
enim ad te ꝓperant. alter cogenti
alt̾ coacto sumilis. et auinionez ubi
nũc te ac genus bumanũ romanus
pontifer detinet ꝑmirtis uadis ab¬
luunt. ¶ Huc ego cumi mane ꝑ¬
uenissez et intranti forte familians
bic tuus occurrisset: nulle enu que¬
stinuculis ut mos est peregre rede¬
uncium aggredior. Ille autẽ nichil
ad reliqua. Sed p̃darissimũ frattẽ
tuum ad quem maxĩe ꝓperabam siẽ
me romain pecusse uarraut. Quo
audito querendi uidendiq ardor
repẽte deferuuit. Hic igitur expecta¬
re in animo. donec et estas ipsa de¬
ferueat quã hucusq non senserã
et me uegeciorem quies faciat. qͥ
me fessum esse boc ip̃o pͥuum loꝙͣ¬
te ꝑpendi. Nulla quidem fatigacio
tedium subierit. rhodanus mͥ pro
uelnculo erit. Interim ut noris uͥ
sum. hec tibi festiuante nuntio crãs¬
currere nõ piguit. De fratre itẽ tuo
ducent olim. nũc da dolori nemam
desertore meo nusꝙͣ alibi qmͣ apd̃

Expanded text:
enim ad te properant, alter cogenti enim ad te properant, alter cogenti alter coacto similis, et Avinionem, ubi te nunc ac genus humanum Romanus Pontifex detinet, permixtis vadis abluunt. 17 Huc ego cum mane pervenissem et intranti forte familiaris hic tuus occurrisset, mille eum questiunculis, ut mos est peregre redeuntium, aggredior; ille autem nichil ad reliqua, sed preclarissimum fratrem tuum, ad quem maxime properabam, sine me Romam petiisse narravit. 18 Quo audito, querendi veniendique ardor repente defervuit. Hic igitur expectare in animo est, donec et estas ipsa deferveat, quam hucusque non senseram, et me vegetiorem quies faciat, qui me fessum esse hoc ipso primum loquente perpendi. Nulla quidem fatigatio tedium subierit, Rodanus michi pro vehiculo erit. Interim, ut noris ubi sum, hec tibi festinante nuntio transcurrere non piguit. 19 De fratre item tuo, duce olim, nunc — da dolori veniam — desertore meo, nusquam alibi quam apud
Abbreviated transcription (Latin):
cerperem. s cuncta complecter. demq
tulliano u̾bo usus. scribe dixisti. quic¬
quid in bucaui uenent. Promisi me
facturum. prouussũ ctebris ex itine
luterulis implesse iuudeor. Si ussis¬
ses loqui de alciorib: temptassem.
Nunc eplẽ officium reor non ut scci¬
bentem nobilitet. s ut certificet le¬
gentem. Q si oĩo uideri uolumus. o¬
stentennus nos in libris. In epłis col
lias colonia discessi tanto sole ac ꝑ¬
puluere ut sepe alpinas uues ac
frigora rheui a uirgilio requirere.
Inde arduẽnam siluam scriptoru
testĩonio pridem michi cognitam
s uisu attam atq horrificam tran¬
sun solus. et qd̃ mag̃ adiuireris. bel
ego regionib ambitis hodieruo die
lugdunũ pueni. ⁊ obilis et ipsa ro¬
manoꝵ colonia est. paulũq uetu¬
stior agrippina. duo hic noti auiues
in ur̃m mare currentes rodanus are¬
q cõueniunt. Sonã incole appellãt.
Sed de hus nichil amplius. Iuucti

Expanded text:
cerperem, sed cunta complecterer; denique, cerperem, sed cunta complecterer; denique, tulliano verbo usus: «Scribe, dixisti, “quicquid in buccam venerit”». Promisi me facturum; promissum crebris ex itinere literulis implesse videor. Si iussisses loqui de altioribus, tentassem; nunc epystole officium reor, non ut scribentem nobilitet, sed ut certificet legentem. Quodsi omnino videri volumus, ostentemus nos in libris, in epystolis collendas Iulias Colonia discessi, tanto sole ac pulvere, ut sepe “Alpinas nives ac frigora Rheni” a Virgilio requirerem. Inde Arduennam silvam, scriptorum testimonio pridem michi cognitam, sed visu atram atque horrificam, transivi solus et, quod magis admireris, bellego regionibus ambitis, hodierno die Lugdunum perveni. Nobilis et ipsa Romanorum colonia est, paulumque vetustior Agrippina. Duo hic noti amnes in nostrum mare currentes, Rodanus Ararque, conveniunt; Sonam incole appellant. Sed de his nichil amplius: iuncti
Abbreviated transcription (Latin):
le mixtin nocturuas laudes deo con¬
timuit eterna concordia. Ibi rotax
et armoꝵ strepitus ac gemitus cap¬
tiuoruz. hic quies et gaudium et io¬
cãcium uoces. Demq illuc bellicus.
buc pacificus trumpliator iugredit᷑.
Uidi templum urte media pulchri¬
num ꝙͣuis mexpletum qd̾ haud ĩ¬
metito sũuũ uocant. magoꝵ ibi re¬
gum corpora ab ortu ad occasum tri¬
b saltibus transuecta. quos ethereũ
ꝯdam regem ad presepia uagiente
cum unuerib uemientes legnnus ue¬
uerabundus asperi. ¶ Parrmpet
nic ꝑ̃r optue et pudoris mei uetus
excesisse iudeor. et plura collegiste ꝙ̃
ueccͣe erat. utrumq fateor. Sed mͥ
uil tam uecesse ost ꝙͣ ut impenio tuo
pareaui. Iut̾ multa sane que abeun¬
ti uisseras hoc fuit extreniu ut et de
tertis ad quas ibam et de singlis que
uidissem audiuissem qr ꝓuide te cer¬
ciorem sccipto facerem ac u̾bo soleo.
ne calamo parcerem ne breuitati uł
ornatui studerem Ne ue flordiora de¬

Expanded text:
le mixtim nocturnas laudes Deo conle mixtim nocturnas laudes Deo concinunt eterna concordia; ibi rotarum et armorum strepitus ac gemitus captivorum, hic quies et gaudium et iocantium voces; denique, illuc bellicus, huc pacificus triumphator ingreditur. 12 Vidi templum urbe media pulcerrimum quamvis inexpletum, quod haud immerito summum vocant. Magorum ibi regum corpora, ab ortu ad occasum tribus saltibus transvecta, quos ethereum quondam Regem ad presepia vagientem cum muneribus veneratos legimus, venerabundus aspexi. 13 Parumper hic, pater optime, et pudoris mei metas excessisse videor et plura collegisse quam necesse erat. Utrunque fateor; sed michi nil tam necesse est, quam ut imperio tuo paream. Inter multa sane que abeunti iusseras, hoc fuit extremum: ut et de terris ad quas ibam, et de singulis que vidissem audivissemque, perinde te certiorem scripto facerem ac verbo soleo; 14 ne calamo parcerem, ne brevitati vel ornatui studerem, neve floridiora de