comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uulere ꝑmissi est. Ita ut sic̃minor numerum inp&it uolun¬
ticte. Si quicquid suꝑ fuerit non noceat testam̃tũ. quia &
ipsa constituit quod suꝑflua iura in p&ire non debeant
hoc&iã obseruandum ut testatur signandum testib: offerat
testam̃tum. Me ideo habeatur infirmus. si alicui de sub¬
scriptoribus testatur. aliquid legati nominis derelinquis¬
aã idẽ aficuno testam̃to omnia uł reliquas scripturas
apud censualis inurbem romam uoluit publicare. hoc ẽ ut in
roliquis religionibus apud curiȩ uiro testam̃ta uł quicum que
scripturȩ actisfirmare solent gestorum adlegatione muniatur:

Expanded text:
valere permissum est, ita ut, sicut minor numerus inpedit volunvalere permissum est, ita ut, sicut minor numerus inpedit voluntati, sic, quidquid supra fuerit, non noceat testamentum: quia et lex ipsa constituit, quod superflua iuri inpedire non debeant. Hoc etiam observandum, ut testator signandum testibus offerat testamentum, nec ideo habeatur infirmum, si alicui de subscriptoribus testator aliquid legati nomine derelinquietatio. Testamenta omnia vel reliquas scripturas apud censuales in urbem Romam voluit publicari, hoc est, ut in reliquis regionibus apud curiae viros testamenta vel quaecumque scripturae actis firmari solent, gestorum allegatione muniantur.
Abbreviated transcription (Latin):
mento seduicem testam̃ti fecerit cudicillum incudicillo legitima
heredis institutio teneatur . & hunc ipsum eodem numero uflium
suerit codicillus & in eo alium quam intestam̃to fecerat heredem
uoluerit nominare in eocodicello insittatio beredis nonualebit.¬
ixterp̃ Si quis moriens principiꝓpinquis uł amicis ẽi aliquid
ꝑtodicillum uł epistolam crediderit relinquendum pi& atis in tui¬
ti id p̃cepit non uidere. Sed si quidtidimodo priuatis
suerit derelicto & d& alibur castulis ostufuerit fortasse con¬
dicio iniudicis discussione consistat: utrumq possit scrip¬
tura probata iure subsistere: c& erum principem uł eiusp¬
ximis quicquid testam̃to aut nuncupatione dimit titur
aut dicat cartolamtestam̃ti p̃tmiserit forsitã ut uocabulim
ponerit: autciuilis idẽ qđ quinq testium autp̃turi iuris
uł minore testrum numerum. &iam si non religam testam̃tum

Expanded text:
mentum, sed vice testamenti fecerit codicillum, in quo codicillo legitima mentum, sed vice testamenti fecerit codicillum, in quo codicillo legitima haeredis institutio teneatur, et hunc ipsum eodem numero testium, fuerit codicillus, et in eo alium, quam in testamento fecerat, haeredem voluerit nominare, in eo codicillo haeredis institio. Si quis moriens principi vel propinquis vel amicis eius aliquid per codicillum aut per epistulam crediderit relinquendum, pietatis intuitu id praecipit non valere: sed si quid tali modo privatis fuerit derelictum et de talibus chartulis orta fuerit fortasse contentio, in iudicis discussione consistat, utrum possit scriptura prolata iure subsistere. Ceterum principi vel eius proximis quidquid testamento aut nuncupatione dimittitur, aut dictat chartulam testamenti, praetermiserit forsitan, ut vocabulum poneret aut civilis, id est quod quinque testium, aut praetorii iuris, relegant testamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
reatione ułbonorum possessio antiqui iure ap̃torib p&e¬
batur quod explanari op̃nonẽe qui legib utrumq sublatum est
a infans lic& lo qui non possit heredititem sibi debitã capit : cui mo¬
rientipat̃ auus qui paimꝰ fuerit exlegem succedat: N. data¬
xorius ã. aareliaxo pp̃o Pilia qui tempore nuptiarum¬
apatre fuerit dotuta . & postea intestatus moriatur si in
reliqua patris substantia uł cum aliis frĩbus ȩquadis accedere
dotemuł quicquid accepit tempore nuptiarum. hereditatem
pat̾ne cum sr̃ibus diuidendam confundat. quod sinoluerit sit
iusquip̃cepit ꝓsua porcione contra: it̃i. De carboniano dicto
riens ex legitimomatrimonio prignantem reliquiduxorem
iub& exxmuliere aꝓprinquis quodusq: ed partum ueniat custo¬
dire. guecumq: legitimo tempore ȩdederit. his quinatus fuerit
psua porcione in patris hereditate succedat. Ut usq: in quinto
aut excipiat aut exerat actione: uĩ Mestam̃taas & co ali¬

Expanded text:
retio et bonorum possessio antiquo iure a praetoribus petebatur: quod explanari opus non est, quia legibus utrumque sublatum est. Et ideo infans, licet loqui non possit, tamen hereditatem sibi debitam capit, cui morienti pater aut is qui proximus fuerit ex lege succedit. norius AA. Aureliano pa patre fuerit dotata et pater postea intestatus moriatur, si in reliqua patris substantia vult cum aliis fratribus aequalis accedere, dotem vel quidquid accepit tempore nubtiarum, hereditati paternae cum fratribus dividenda confundat. Quod si noluerit, sit is quae percepit pro sua portione contenta. DE CARBONIANO EDICTOriens ex legitimo matrimonio praegnantem reliquerit uxorem, iubet lex mulierem a propinquis, quousque ad partum veniat, custodiri: quae cum legitimo tempore ediderit, is qui natus fuerit pro sua portione in patris hereditate succedat et usque ad quintumaut excipiat aut exerat actiones. DE TESTAMENTIS ET CODI
Abbreviated transcription (Latin):
sipat̃ mofauus ẽ & denuptiis puelle mat̃ tutor autcurator aut
ꝓpriis facultatib: quadruplũ satis faciat qđ accepit. Hoc tamen
conditione seruata utp: modum conrupditis ꝑsonas agere possit

Expanded text:
Si pater mortuus est et de nubtiis puellae mater tutor aut curator autSi pater mortuus est et de nubtiis puellae mater tutor aut curator autpropriis facultatibus quadruplum satisfaciat, quod accepit: hac tamen condicione ser
Abbreviated transcription (Latin):
puella deriuptus pactisuerint sponsalicia susceperint Si posta
muta ta uoluntate rennuere uoluerit quamprius susceperant
non ad dicunt᷑ ad qua adruplum. sed ea tantum quȩs suscqa
restituant Nam & si puella mostua fuerit hoc tantum quod
acceperant. Siuero iampuella decimum agens annum usque
in x plenum susceptas arras. uł ipsa uł parentes tutoris curato¬
ris suȩ tenuerint. Id obseruandum est ut si si deplaciti mutare
uoluerint & illum rennuit decuius sponsalia recepit ad que¬
druplipoena sine dubio tencatur ꝑsona Quicumq depuils
nurtias plucidum fec̃ qđ si ante quam annus duo decim complis
pigna suscepta red diderint. nulla desusueptis arris ta liomis
ꝑtimescat. Siuidua suerit nihil ꝑ&ate poterit excusare. Si ani¬
mum alibi dine uesterit & prior sponsum rennuerit tunc quicũq
suscepit sponsaliorum titulo in quadruplum reddat puella uerd
fu cere uoluerit quã ꝓmisit ad quadruplum poenam ipse tenendus ẽ

Expanded text:
 de nubtiis pacti fuerint et sponsalia susceperint, si postea mutata voluntate rennuere voluerint quem prius susceperant, non addicantur ad quadruplum, sed ea tantum quae sunt suscepta restituant: nam et si puella mortua fuerit, hoc tantum quod acceperant reddant. Sin vero iam puella decimum agens annum usque ad undecimum plenum susceptas arras vel ipsa vel parentes tutores curatoresve tenuerint, id observandum est, ut si fidem placiti mutare voluerint et illum rennuant, cuius sponsalia suscepit, ad quadrupli poenam sine dubio teneatur persona, quaecumque de puellae nubtiis placitum fecit. Quod si antequam annus undecimus conpleatur, pignera suscepta reddiderit, nullam de susceptis arris calumniam pertimescat. Nam si vidua fuerit, nihil per aetatem poterit excusare, si animum alibi deverterit et priorem sponsum rennuere voluerit. Tunc quaecumque suscepit sponsaliorum titulo, in quadruplum reddat. Puella verofacere voluerit quam promisit, ad quadrupli poenam et ipse tenendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
aut qđ p̃cioris uind& aut ualere potuss&: ixterp̃tatio
Conuenitate omnia seruure ut nulli udeorum christianum
liccat habere ceftenullatenus audiatur ap̃ianum. si habue¬
rit ad suam legem trans ferre p̃summat qðsifecerit : nouerit
subiectis serius poenam digna tanti criminis subiecturus
iusi una ex consostib: ꝓquadib& necessitate remuendere uo¬
uiss& ex traneus emendi licentiam non haber&. sed haec
nullius probatur indultum ut quecumq: desuis reb: libero
utatur arbitrio & p̃tmissis consortib: uł ꝓpinquis cuinoue¬
Quicũq debita curia seruicia aut patrisuȩ fugientis res
suas occulte uendere noluerint. sciam̃ ñ posse ualere qđ
fecerint. & supsius addebitu seruicia reuo candus & illius

Expanded text:
io. Convenit ante omnia observari, ut nulli Iudaeo servum Christianum habere liceat, certe nullatenus audeat, ut Christianum si habuerit, ad suam legem transferre praesumat. Quod si fecerit, noverit se sublatis servis poenam dignam tanto crimine subiturum: ut, si unus ex consortibus pro quacumque necessitate rem vendere voluisset, extraneus emendi licentiam non haberet. Sed hoc melius probatur indultum, ut quicumque de suis rebus libero utatur arbitrio et praetermissis consortibus vel propinquis cui volueQuicumque debita curiae servitia aut patriae suae fugientes res suas occulte vendere voluerint, sciant non posse valere quod fecerint et se ipsos ad debita servitia revocandos et i
Abbreviated transcription (Latin):
implere cogatur constrictus. Quod aliquis in auro uł ar¬
gento uł in c& eris rebus mouilibus obtulit firmo sine
scriptura ꝑmaneat. quia resmouiles in suffraguis penitus
scripturam non requirunt sed solu tradicione firm&ur
quodsiloça urbana uł rustica ad placuerit. scriptura¬
ad sequatur atq tradicionem & de conpletis omnibus uł
de tradite gesta confecta proferantur. Nam alit̃ possessio
ad alterum domino transire non poterat. Sane siquis sine
tale scriptura possessione alterius crediderit occupanda
reus uiolentiȩ teneatur & in tegrum quod inuasit᷑ reddat
omne sucrepaitione damnataq: in annis: cox¬
Seruus cultoris autbouis araturius de possessione causa
pignoris adferre p̃summant: dequorum laboribus tribiua
redduntur & id eo siquis creditur uł curam pacis uł curias
aut qui cumq: exactor hoc facere p̃sumpserit a prouinciȩ iudice
puniatur ixter̃p: NNon obligare possessionem nisi illius qui

Expanded text:
inplere cogatur. Quod si aliquid in auro vel argento vel in ceteris rebus mobilibus obtulerit, firmum sine scriptura permaneat, quia res mobiles in suffragiis scripturam penitus non requirunt, sed sola traditione firmantur. Quod si loca urbana vel rustica dare placuerit, scriptura sequatur atque traditio, et de conpletis omnibus vel re tradita gesta confecta proferantur, nam aliter possessio ad alterum dominum transire non poterit. Sane si quis sine tali scriptura possessionem alterius crediderit occupandam, reus violentiae teneatur et integrum quod invaserit reddat omnservos cultores aut boves aratorios de possessionibus caussa pignoris auferre praesumunt: de quorum laboribus tributa redduntur, et ideo si quis creditor vel curator pacis vel curialis aut quicumque exactor hoc facere praesumpserit, a provinciae judice pretatio. Non obliget possessionem nisi ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃o Si quis condito testam̃to decenio suꝑstis fuerint. &¬
suam non muta uerit uoluntate qđ ante decenio factum est
sine scriptura hocẽ ꝑ xoncupationem suũ Iterandam credi¬
derit uoluntatem uł sicudi cillus quod est fidei comissum
potistatem heredisuo comiserit iut ex qua uoluerit tistato¬
ris ordinatione succedat. tunc in primordio adeundem
ereditatemsuam publicare non desinat uoluntate utrum
extistam̃to. an ꝑnuncupatione. anꝑfidei commissam here¬
diratem sibi eligat uindicandam. quodsi primȩ lectio eius
fuerit superata ad alteram ei contransi re nonliceat qui a uinus
pasitione concessa. derediquis senouerit exdudendum quia
un a paitio alteras aꝑta & uidenter exdusi. Extrema parslegs
istius ideo non hab& scriptura lex posita quia nouella lege

Expanded text:
 Si quis condito testamento decennio superstes fuerit et suam non mutaverit voluntatem, quod ante decennium factum est, sine scriptura, hoc est per nuncupationem suam iterandam crediderit voluntatem, vel si codicillis, quod est fideicommissum, potestatem heredi suo commiserit, ut ex qua voluerit testatoris ordinatione succedat: tunc in primordio adeundae hereditatis suam publicare non desinat voluntatem, utrum ex testamento an per nuncupationem an per fideicommissum hereditatem sibi eligat vindicandam. Quod si prima electio eius fuerit superata, ad alteram ei transire non liceat, quia unius petitione concessa de reliquis se noverit excludendum, quia una petitio alias aperte et evidenter excludit. Extrema pars legis istius ideo non habetur scripta vel exposita, quia novella lege
Abbreviated transcription (Latin):
&i deo quitam̃ sederati in eos quib: patro cinium ꝓmittunt
fueroit dephensi & ad conuentum honestorũ iurorum d ad
udicierum comunionem p̃cipimꝰ segregare accepto iatĩs¬
Nuotuq causas suscipere uł agere uolucrit alienas hoc sibi
nouerte uuindicandum Necuellit in conegotio quisis cepent
o iudios  adsestores habere ꝑsona SCta Id lu¬
uiuopatre filius aduocatus decausarum subscessione ad quisierit
sibi nouerit uindicandum sic̃ canstrinse peccuniũ qđ in armis
constituti filii probatur ad quirere uł illi qui udicaria uiuis
parentibus meruerunt potestatem. IXI DeΕrRΟRΙBuΟ
aduocatoana. dat̃ vłł aq̃s const̃ aã & constantio ixep̃t
Aduo catus su insuscepti causa aliquid in p̃iudicium pererrore
dixerit p̃iudicare ei a quo ad ebitorem nullaten deb& si continuo
deipso errore fuerit reclamatum: .I. XII. DeCOEΙTΟRΙΡΝS

Expanded text:
ideo qui tam scelerati in eos, quibus patrocinium promittunt, ideo qui tam scelerati in eos, quibus patrocinium promittunt, fuerint deprehensi, et a conventu honestorum virorum et a iudiciorum communione praecipimus segregarumque causas suscipere vel agere voluerit alienas, hoc sibi noverit vindicandum, ne velit in eo negotio, quod susceperit, et iudicis et adsertoris habere personam. vo patre filius advocatus de causarum susceptione adquisierit, sibi noverit vindicandum, sicut castrense peculium, quod in armis constituti filii probantur adquirere vel illi, qui iudiciariam vivis parentibus meruerint potestatem. DE ERRORIBVS ADVOCAAdvocatus, si in suscepti caussa aliquid in praejudicium per errorem dixerit, praejudicare ei, a quo adhibitus est, nullatenus debet: si continuo de ipso errore fuerit reclamatum. DE METALLIS
Abbreviated transcription (Latin):
int p̃t Si quis
post uicensi simum quinto &atis suȩ annum aduersus pactione
uel definiti onem suam quam nullam potestate constrictus emisit
subsa cramenti int̃positione definitionis suȩ scriptura testatur
& poenam quam in pactum cõstituit cogatur exsoluere. & quic¬
quid pastib: sius ꝑ eacdem scripturã fuerit deputatũ illis continuo
deferatur qui emisse pactionis definitio non sin ealiquã contrarie¬
utem seruauerit illius quoq: p̃cipimꝰ similis poene condictione
constringi quidominorũ nomina coniurant placitis in serentis
definita implere neglexer̃. Quodille ꝓmunire conseruate pactio¬
nis ad crescat quis a cram̃ta & definita seruauerint. I. de postu¬
inqt̃. Aduo cati id est causas agentis quiꝑini quã cupiditatm
sustus quorum causas actoriss̃. prius cogunt derebussius. talier
scriptura int̃cedentẽ pacisci om̃ia quemelioras̃ inres autinmano¬
puis aut̃ in peccoribus ad eos subꝓmissa ad efensione ꝑuenunt

Expanded text:
io. Si quis post vicesimum et quintum aetatis suae annum adversus pactionem vel definitionem suam, quam nulla potestate constrictus emisit, sub sacramenti interpositione definitionis suae scriptura testatur, gere permittatur et poenam, quam in pacto constituit, cogatur exsolvere et quidquid partibus suis per eandem scripturam fuerat deputatum, illis continuo conferatur, qui emissae pactionis definitionem sine aliqua contrarietate servaverint. Illos quoque praecipimus similis poenae condicione constringi, qui dominorum nomina coniurant, placitis inserentes, definita inplere neglexerint: quod illis pro munere conservatae pactionis adcrescat, qui sacramenta et definita servaverint. DE POSTVtatio. Advocati, id est causas agentes, qui per iniquam cupiditatem susceptos, quorum causas acturi sunt, prius cogunt de rebus suis taliter scriptura intercedente pacisci, ut omnia, quae meliora sunt in agris aut in mancipiis aut in pecoribus, ad eos sub promissa defensione perveniant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
causis uindicta p̃cepta expulsi uxoris dotemuindic& donatio¬
nemq: recipiat. & continuo siuoluerit aliamducat uxorem: Uam
si crimina cesta fuerint sed utsol& fieri. feminȩ morum leuitate displi¬
ciat maritus donationem suam reuoc&. & ille quicquid ab ea p̃cipe¬
rat mox resundat & post biennium aliamducat uxorem qđ nec
morumculpa docebitur: &ssolem & dissensio animaram ÷ mulier qui
coniugio sociari mulier post annum ad odium coniugiun siuolurit
trinsi pmittitur p̃p̃ comunus uero libertus sifueront cam p̃cepit obser

Expanded text:
causis vindicta percepta expulsae uxoris dotem vindicet donatiocausis vindicta percepta expulsae uxoris dotem vindicet donationemque recipiat et continuo, si voluerit, aliam ducat uxorem: nam si crimina certa non fuerint, sed, ut solet fieri, femina morum levitate displiceat, maritus donationem suam revocet et illi quidquid ab ea perceperat, mox refundat et post biennium aliam ducat uxorem. Quod si nec morum culpa docebitur et sola est dissensio animorum, mulier, quae coniugio sociari: mulier vero post annum ad aliud coniugium, si voluerit, transire permittitur. Propter communes vero liberos, si fuerint, ea praecipit obser
Abbreviated transcription (Latin):
substantia sibi &iuindicare qđ dinoscitur ordinatum ut&iam secunde
uxoris dotem repudiata in iuste mulier iubeatur ad quirere. Ixtẽp¬
repudium prior intulerit & status legis nondocuerit causas. admittat
sponsalicia largitatem : Nec id rep& at qđ marito indotem dedit
atq: insuꝑ exilio religata nec nubendi lo cum habeat. Nec ad pprio
reuestendi : Namsi leues culpas docuerit quib: de uorcium uideatur
ndo &ere & dotem careat & donationem refundat: Neq alteriuisd
nubendi hab eat potestatem. Siuerd postea martium dimittens
alterio se forte miscuerit maritus &iamp: repudium habeat licentiã
ꝑsequendi guodsimulierq: discederit . & uirum grauia crimina &
certa ꝓbauerit & dotem reuocabit & qđ maritus insponsaliciam lar¬
gnatem contulerat uindicabit & post quinqueniũ nubendihabeat
liberam fucultatem. Namsimaritus repudiũ prior intulerit ꝓbatis

Expanded text:
substantiam sibimet vindicare. Quod dinoscitur ordinatum, ut etiam secundae substantiam sibimet vindicare. Quod dinoscitur ordinatum, ut etiam secundae uxoris dotem repudiata iniuste mulier iubeatur adquirere. repudium marito prior intulerit et statutas lege non docuerit causas, amittat sponsaliciam largitatem nec id repetat, quod marito in dotem dedit, atque insuper exilio relegata nec nubendi locum habeat nec ad propria revertendi. Nam si leves culpas docuerit, quibus divortium videatur adpetere, et dotem careat et donationem refundat neque alteri viro nubendi habeat potestatem. Si vero postea maritum dimittens adulterio se forte miscuerit, maritus etiam post repudium habeat licentiam persequendi. Quod si mulier quae discedit in virum gravia crimina et certa probaverit, et dotem revocabit et quod ei maritus in sponsalicia largitate contulerat, vindicabit et post quinquennium nubendi habebit liberam facultatem. Nam si maritus repudium prior intulerit, probatis
Abbreviated transcription (Latin):
causis int̃uxorem & marito repudiandi locus pat&. nam leui
obiectionem atrimonio soluere ꝓhibent᷑ quod si foste mulier
dicat marttosuo. aut ebrioso aut luxuriat. & dictum Non
ꝓpterea repudiandus est: Misi eum aut omicidam aut maleficum
aut sepulcriui olatore mẽe docuerit . quib: criminib: conuinctus
si non culpa mulieris merito uid& excludi & mulier recepta den
discedat nam simulier hȩc crimina non poterit ad probare
hanc penam ultatur ut & dotem quamdederat uł ꝓipsa data
fuerat & donatione quũ p̃cepit admittat atq &iam exili redg¬
tonem tencatur . quod si a uiro mulier repellatur : Necipse nisi cste
crininib: rencerta docuertt ꝓleui ut sol& iurgio repudiari non per¬
mititur nis fortt adulteram aut maleficam aut consilia tricem can
ꝓbare sufficiat. Quod siducere non potuerit do tem mulieri resttuat
bit mulier facultatem qui in noces reiecta ẽ : domus maritisui atq ei

Expanded text:
causis, inter uxorem et maritum repudiandi locus patet; nam levi objectione matrimonium solvere prohibentur. Quod si forte mulier dicat maritum suum aut ebriosum aut luxuriae deditum, non propterea repudiandus est, nisi forte eum aut homicidam aut maleficum aut sepulchri violatorem esse docuerit, quibus criminibus convictus sine culpa mulieris merito videtur excludi et mulier recepta dote discedit: nam si haec crimina mulier non potuerit adprobare, hac poena multatur, ut et dotem, quam dederat vel pro ipsa data fuerat, et donationem, quam percepit, amittat atque etiam exilii relegatione teneatur. Quod si a viro mulier repellatur, nec ipse, nisi certis criminibus ream docuerit, pro levi, ut solet, iurgio, repudiare non permittitur, nisi fortasse adulteram aut maleficam aut conciliatricem eam probare sufficiat. Quod si docere non potuerit, dotem mulieri restituatbit mulier facultatem, quae innocens eiecta est, domum mariti sui atque eius
Abbreviated transcription (Latin):
in anno ꝑ soledum amplius a debitore suo occasione nedessitas
accipere uł offerre p̃sumpserit postd atam legem sine ulla dilationt
ea quẽ amplius accepit constrictus qua druplumpena restituat
ea uero quȩ antelege taleratione datas̃ induplum uolem rfor¬
debitum cum usuris reddere dissimulant debitoribus senatorio
genere nati debitum cumusuris integrum recipere noniubentur
&ideo quodin caucionem ꝑstibulatione promissum est reform&ur

Expanded text:
in anno per solidum, amplius a debitore sub occasione necessitatis accipere vel auferre praesumpserit, post datam legem sine ulla dilatione ea, quae amplius accepit, constrictus quadrupli poena restituat. Ea vero, quae ante legem tali ratione data sunt, in duplum volumus refordebitum cum usuris reddere dissimulant debitores genere nati debitum cum usuris integris recipere non iubentur: et ideo, quod cautione per stipulationem promissum est, reformetur
Abbreviated transcription (Latin):
qui unius causa sunt ꝓpositione apud duos iudices pastre
uoluerint ut aput unum denegotio principali proponat¬
portionem faculiatum suarum de quantum ibi possederit rei publig
nirinam. Nrat utñi ab in officiosis actionib: arteantur & qđ
germanus tantummodo frib: aduersuscius dumtaxat insitirutus
heredis quib iniustas constiterit eẽ notas destabulis turbi dinis

Expanded text:
qui unius causae propositionem apud duos iudices partire qui unius causae propositionem apud duos iudices partire voluerit, ut apud unum de negotio principali proponat et recipiat et quintam portionem facultatum suarum, de quantum ibi possederit, rei publicae Verinum. Fratres uterini ab inofficiosis actionibus arceantur, et germanis tantummodo fratribus adversus eos dumtaxat institutos haeredes, quibus inustas constiterit esse notas detestabilis turpi
Abbreviated transcription (Latin):
adulescentia hȩc &atem firmate in ipsis quoq: scripturis uel
uindicionum instrumentis. hon estusse & firmator &ate cons¬
cribant hoc tam̃ illis liceat qui in beneficium ut diximꝰ princi¬
pis ꝓconfirmandam & atemeruerint : Necp̃dia sua sine iussum
iudicis uł decr&o qđ exp̃cepto iudicium uel consensum curi¬
alium dat᷑ alienarem p̃sumant ecin. Deindius data
cumcausa audire coeperit litigatorum. ad sertionis uł res¬
ponsionis pacient̃ accipiat & omni aplena discussione ꝑ qui
rat. Necprius liugantibus sua sententia uellit obuiare nisi
quando ipsi ꝑ actis omnibus iã in contentione non habuerint
qđ pponant qđ usq rei ueritas ꝑuenitur frequent̃ in t̾rogare
opost&. ut non aliquid p̃t̃missum fortasse remaneat . qua
si apud ipsum finienda causa est . totum deb& agnos cere
Siuõ itares exigit . ut tota a principis notitiã deferatur
plena discussionibus data relationem deb& eẽ suggessio

Expanded text:
adulescentiam hac aetate firmati, in ipsis quoque scripturis vel adulescentiam hac aetate firmati, in ipsis quoque scripturis vel venditionum instrumentis honestos se et firmatos aetate conscribant. Hoc tamen illis liceat, qui beneficium, ut diximus, principis pro confirmanda aetate meruerint, ne praedia sua sine iussu iudicis vel decreto, quod ex praecepto iudicum vel consensu curialium datur, alienare praesumant. Dcum caussam audire coeperit, litigatorum assertiones vel responsiones patienter accipiat et omnia plena discussione rat. Nec prius litigantibus sua sententia velit obviare, nisi quando ipsi peractis omnibus iam in contentione non habuerint quod proponant. Quo usque rei veritas invenitur, frequenter interrogari oportet, ne aliquid praetermissum fortasse remaneat: quia si apud ipsum finienda causa est, totum debet agnoscere; si vero ita res exigit, ut ad principis notitiam deferatur, plena discussis omnibus data relatione debet esse suggestio
Abbreviated transcription (Latin):
hunestus minorib: est ꝓbant᷑ & ad gubernandum facultaus
suas id on eam cupiunt habere ꝑsonam. opost& eos firmum ante¬
quam ad legitimum &atem ꝑueniant. id est ubiuir xx annorum
cẽ coeperit. auxilium principis implorare. & accepto huius rer
beneficio ordinem apud testificationem publicam ad legare
utꝓb&sexx annorum implere securicula & hon esta conue¬
satione transegit & sicp&eat sua in aliena iuuira cumde¬
cr&i tam̃ int̃positionem transferr&. lib eram habeat potesta¬
tem feminas uõ si cbiennium in puber tate minoris sunt
itareracto biennio ubi ab octauo decimum annũ ꝑuenerin¬
ea tamen quas minorum & hon estitas comendat opinio non
in publico ann suos ꝓhibere colligendesunt. Sed misso procu¬
ratore ꝑscriptura anne eos qđ superius diximus si habere de¬
monstrant & similem quam uiri in contractibus habeant facul¬
tatem ita ut quulis uł quadigna ꝑsonasit apud talem iudicem
ex quedicta sunt debeat ad probare. Ergo cum fueruit post

Expanded text:
honestis moribus esse probantur et ad gubernandas facultates suas idoneam cupiunt habere personam, oportet eos primum, antequam ad legitimam aetatem perveniant, id est, ubi vir viginti annorum esse coeperit, auxilium principis implorare, et accepto hujus rei beneficio, eo ordine apud testificationem publicam allegareti annorum inplesse curricula et honesta conversatione transigere et sic praedia sua in aliena iura cum decreti tamen interpositione transferre liberam habeant potestatem. Feminae vero, sicut biennio in pubertate minores sunt, ita et retracto biennio, ubi ad octavum decimum annum pervenerineas tamen, quas morum honestatis commendat opinio, non in publicum annos suos probare cogendae sunt, sed misso procuratore per scripturam annos eos, quos superius diximus, se habere demonstrent et similem quam viri in contractibus habeant facultatem, ita ut qualis vel quam digna persona sit, apud talem iudicem haec, quae dicta sunt, debeat adprobare. Ergo cum fuerint post
Abbreviated transcription (Latin):
Iocsane creditorib uolumꝰ ẽẽ prestandum ut auctor uł ser¬
uus siꝑcurator possessionisq peccunia acreditore suscepe¬
rit & nihil derationib: suis dñm debuerit pecuniã quã accepit:
uicumq fruges medas. item uinum & oleũ uł quecumq
annona genus alteri comutauerit non plus ab eo propt̃
usura quam testiam partem recipiat. idest ut suꝑ duos mods
quod accepit testium reddat. & si conuentus fuerit ille qui
comutat. & ꝓmaiore usurantibus suũ debitũ adiecto tercio

Expanded text:
oc sane creditoribus volumus esse praestandum, ut actor vel servus sive procurator possessionis, qui pecuniam a creditore susceperit, si nihil de rationibus suis domino debuerit, pro pecunia quam accepit uicumque fruges humidas, id est vinum et oleum, vel quodcumque annonae genus alteri commodaverit, non plus ab eo propter usuram quam tertiam partem accipiat, id est ut super duos modios qui accepit tertium reddat. Quod si conventus fuerit ille qui commodat et pro maiore usura noluerit debitum suum adiecto tertio
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̃ requiri. aut contrasilium mater legis st̃ probat̃. aut similis
insidus uł publice uł secr&e eumlitere fostasse tempta uerit nefor
secerat testam̃tum sitam̃ filio fr̃ib: consanguine agnati id est uno
patrenati aut eorum filii ꝓuirile sexu non ẽẽ ꝓbant᷑ Nam mater
utsuꝑiurrile dictum ẽ ꝑ manifestis inimicissuis pp̃t missa docebitar
iniuta ad quiescat lesi filii uoluntatem Itemał ixtero. Si uerd¬
ꝑ necessi tatem debiti ad dño cum libtate hereditas fuerit dimissa
quia huis modi ꝑsona uideatur infamis. Sermanis fr̃ib: quipt̃¬
missi sunt agendi contra testam̃tum datur facultas ut remota¬
in famis ꝑsonas. saluatã quã meruit lib̾ tatem. hereditatem
germani srĩs debeant᷑ reuocari. Nam & sip̃t̃ missis fr̃ĩb: lib̵ti ꝑ
testum̃tum heredes fuerint instituti. simili modi germam de¬
functi eos abone fratnȩ hereditas excludunt. Sibiq omma
portionem & hoc innumero ficribonorum uirorum crediderit

Expanded text:
ri, si contra filium mater nihil egisse probatur, aut si nullis insidiis vel publice vel secrete eum laedere fortasse temptaverit: ne fofecerat testamentum: si tamen filio fratres consanguinei agnati, id est uno patre nati, aut eorum filii per virilem sexum non esse probantur. Nam si mater, ut superius dictum est, pro manifestis inimicitiis suis praetermissa docebitur, invita adquiescat laesi filii voluntati. 332? Iu necessitate debiti a domino cum libertate haereditas fuerit dimissa, quia hujusmodi persona videtur infamis, germanis fratribus qui praetermissi sunt, agendi contra testaminfami persona, salva tamen quam meruit libertate, hereditatem germani fratres ad se debeant revocare. Nam et si praetermissis fratribus liberti per testamentum heredes fuerint instituti, simili modo germani defuncti eos a bonis fraternae hereditatis excludunt sibique omnia, portionem et hoc in nummo fieri bonorum virorum arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
contestatione requirat siuesdminor hereditatẽ illius quiple¬
na & integra & atem defic̃ : actioperit moo in integrum
suerit restiatus ea tempora innego ciis ꝑ sequatur. quȩ de¬
functimaiorilegibus conp&ebant. Cum aut̃ inaior minori
scuex testam̃to seuinquacũq iure successerit. Cum primo
adeum hereditas defunctiꝑuenerit quic quid pupillo potiut
pintegra restitutione conp&ire . in illius transeat actione
it aut in illius ꝓuinciȩ foro sequatur . in qua de functus minorha¬
ixtẽ̃p. M in oribus mulierib: si c̃ & uiris itain causis omnibus
subuenit᷑ maiorib: uõ mulierib: ꝓfragilitate sexus in mulus quas pe
ignorantiam p̃t̃miserint sic lex ipsa loquit᷑ iub& c̃ẽ consultum idẽ
ut fide iussoris ꝓquib: cũq accesserunt: ꝓfide iussione dantur¬

Expanded text:
contestatione requirat. Sin vero minor hereditatem illius, qui plecontestatione requirat. Sin vero minor hereditatem illius, qui plena et integra aetate defecit, acceperit, mox in integrum fuerit restitutus, ea tempora in negotiis prosequatur, quae defuncto majori legibus competebant. Cum autem major minori seu ex testamento sex ex quocunque jure successerit, cum primum ad eum haereditas defuncti pervenerit, quicquid pupilio potuit pro integri restitutione competere in illius transeat actionem: ita ut illius provinciae forum sequatur, in qua defunctus minor haio. Minoribus mulieribus sicut et viris ita in causis omnibus subvenitur. Maioribus vero mulieribus pro fragilitate sexus in multis rebus, quas per ignorantiam praetermiserint, sicut lex ipsa loquitur, iubet esse consultum; id est, ut, si fideiussores pro quibuscumque accesserint, pro ipsa fideiussione n
Abbreviated transcription (Latin):
ut post exxv annos abiuicesimus & sextus annus fuerit in¬
gressus deposita apud uidicem contestationem p&at eaq sibi
uoluerit quȩ in annis minoribus autꝑse aut ꝑtutoris aut ꝑcura¬
toris uiciomala accepta sunt salua & integra ꝓ&atis infir¬
mitatis restitui in idum taxat ꝓuincis usq: aduicesimum
octauo anno si contestatus fuerit. integra ei saluo principa¬
lem negotium quemale ad miserit reformentur : Nam & qui
serenitate nr̃e ꝓueniã x atis crediderit supplicandum hoc
sibi nouerit ẽẽ concessum ut sine ꝑ iudicium indulgentiȩ nr̃ae
qđ in consequentem legem conp̃hensum est usq ad constitutum
superius temp̃ liberum habeat inrerũ quam male gesserat ꝓpria¬
& aterestitiu Quod si forsitanminor annis in illius hereditate
successerit qui & ipse in annis minorib: ab ac̃luce discesserit
Namplubentur est cum a diuicesimum annũ ꝑuenerit. ut sibi
unde ille conp& ebat reparatione agendarum rerum int̃positã

Expanded text:
ut post XXV. annum, ubi XXVI. annus fuerit ingressus, deposita apud judicem contestatione petat, qai sibi voluerit ea quae in annis minoribus aut per se aut per tutores vel curatores vitio male acta sunt, salva et integra pro aetatis infirmitate restitui. In his duntaxat provinciis, usque ad XXVIII annum, si contestatus fuerit, integra ei, salvo principali negotio, quae male amiserat, reformantur. Nam et qui serenitati nostrae pro venia aetatis crediderit supplicandum, hoc sibi noverit esse concessum, ut sine praejudicio indulgentiae nostrae, quod in sequenti lege comprehensu est, usque ad constitutum superius tempus liberum habeat in rerum quas male gesserat, proprietatem restitui. Quod si forsitan minor annis in illius haereditate successerit, qui et ipse in annis minoribus ad hac luce discessit, non prohibendus est, cum ad XXVI. annum pervenerit, ut sibi, unde illi competebat, reparationem agendarum rerum interposita
Abbreviated transcription (Latin):
iucaus pat̃o Clara int̃p̃tatione hasduas sententias ex¬
planauit ut p̃tersponsalicia donatione simaritus moriens
depatrim onio sue usum fructum derelinquerit . uoxor iux ta
uo luntatem ẽi relictiposseat: Ita ut mulier postea alio marito
nupserit moxusum fructum eextestam̃to ad quisitum filiifeuis
refundat quodusum fructũ fuerat consecuta: Usum sructur
ueseꝰ de sponsa laergitate usq aed obitũ suũ sic̃ superius alialx
locuta sł meritor&inebit ut debacipsa post obitum matris
adillius maritifiliusq: donauit ꝓpri& as redditura est: d¬

Expanded text:
atio. Clara interpretatione has duas sententias explanavit, ut praeter sponsaliciam donationem, si maritus moriens de patrimonio suo usumfructum relinquit uxori, iuxta voluntatem eius relicta possideat, ita ut, si mulier postea alio viro nubserit, mox usumfructum ex testamento adquisitum filiis eius refundat, a quo usumfructum fuerat consecuta: usumfructum vero de sponsalicia largitate usque ad obitum suum, sicuti superius alia lex locuta est, merito retinebit: unde haec ipsa post obitum matris ad illius mariti filios, qui donavit, proprietas reditura est.
Abbreviated transcription (Latin):
ciuile iure ab intestato uł extestamento successerit
moxcum cesta fuerit uł adita hereditas. Siuero honoras
iure ex quobonorum possersio fuerit accepta examinans
integrirestitutionis negotus solida sine ulla dominatione tp̃ra
subputentur qui non plocis regionis atq: prounciis in quibus

Expanded text:
civili iure ab intestato vel ex testamento successerit, civili iure ab intestato vel ex testamento successerit, mox cum creta fuerit vel adita hereditas, si vero honorario iure, ex quo bonorum possessio fuerit accepta, examinando integri restitutionis negotio solida sine ulla deminutione tempora subputentur, quae non pro locis, regionibus atque provinciis, in quib
Abbreviated transcription (Latin):
anni manifestant . om̃s sciant legem sibi de inceps p̃sidia
denegare quando quidem contestationis. necessi tate depuli
finiendas in tegris restitutionum dedicendas quicaus as cesto
genere clauserimus. eadem aut̃ custo dire temporum quo¬
uenerationum. Sifortequis beneficionr̃o & atis ueniã fueri
consecutus. ex eo dicio indulgentiam nr̃am in iudicio conpu¬
den difuerit instimate cui administratio rei propriȩ reser¬
procausa iungi temp̾ habeat prestitatum. siquando sane
inminorib: iura successerit minor minime ꝓhibentur
cum quinq & inuicesimum Matissuȩ annum transierit ut in¬
tegri restitutionis benesicium in temporum inlibato: quoq
maioris fuerit minor iurans sanctus: quantum adeas ꝑtini
nationes quas exꝑsonas maiores fuerit consecutus. tantũ
temporis ad exponendas integrirestitutionis decendasq
causas accipere deb& quantum defuncto cuius heris aut pos¬
maior successione fuerit ademptus minoris. si quidem

Expanded text:
 manifeste omnes sciant legum sibi deinceps praesidia denegari, quandoquidem contestationis necessitate depulsa finiendas integri restigenere clauserimus. § 1. Eandem autem custodiri temporit convenit, et si forte quis beneficio nostro aetatis veniam fuerit consecutus, ex eo die, quo indulgentia nostra in iudicio competenti fuerit intimata eique administratio rei propriae permique caussas juge tempus babeat praestitutum. §. 2. Si quando sane in minoris cum quintum et vicesimum aetatis suae annum transierittegri restitutionis beneficio uti, tempore illibato. § 3. Quod si majoris fuerit minor jura nactus, quantum ad eas pertinet actiones, quas ex persona majoris fuerit consecutus, tantum temporis ad expocausas accipere debebit, quantum defuncto, cuius heres aut bomaior successionem fuerit adeptus minoris, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ratribus hut̃nis idẽ diuersis patribus & unamat̃natis. ñ lia
de in officiosis contra testam̃to fris agere sed germanis srib
p̃termissis idẽ in uno pat̃nati. si turbib ꝑsonis idem in famib
fuerit hereditas derelicta hoc ẽ aut ꝓlibidine mer&ricib
tissuis agendis contra testañtta licentia reseruatur . Sitamen
his ipse germanus non ꝓcrimine suo ex illi fuertt depo testate
aut ꝑ cuptiui tatẽ seruus fuerit effectus. autꝑ mancipatione¬
quam matrum ꝑsonus uoluit laborare in cumbere unde
in officio agentis in tra definita tempora doceant nullusue
uicium factum : Mec in offensionem separentib prestitisse. sea
iugiter obsecinis . ut ture ipsus religio flagebat disciplinam
tistatem unde in officiosomatris testam̃to : ppon&idest siquasta
debita postionen suȩ filio dimissa non fuerint . Ita tam̃ probare
potuerit qđ matris in nullo lesertt pi&ate sed si obseqtuum ut deca¬

Expanded text:
ratribus uterinis, id est diversis patribus et una matre natis, non liceat de inofficioso contra testamentum fratris agere. Sed germanis fratribus praetermissis, id est uno patre natis, si turpibus personis, id est infamibus fuerit haereditas derelicta, hoc est aut pro libidine meretricibus, vel de libertis suis, agendi contra testamentum licentia reservatur: si tamen is ipse germanus non pro crimine suo exsilio fuerit deputatus, aut per captivitatequam matrum personis voluit laborem incumbere, ut de inofficioso agentes intra praefinita tempora doceant, nullo suo vicio factum, nec offensionem se parentibus praestitisse, sed jugiter obsecutos, ut naturae ipsius religio flagitabat, disciplintestatem, ut de inofficioso matris testamento proponant, id est, si quarta debitae portionis suae filio dimissa non fuerit: ita tamen si probare potuerint, quod matris in nullo laeserint pietatem, sed se obsequium, ut dec
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑ cipit̃ a patrem difinite nihilq: ꝑmittat̃ habere momenti đ cũ
defensoris atq: minoris cõmuta ꝑtinebunt docebitur fuisse trans¬
aut curatoris admituntur arbitrio cum pleroq: &iã ipsuis femine
aduersus cõmuta ꝓpria inueniat᷑ laborere consilio & cetera¬
Ubi de coniunctione filiȩ patris sententia fuerit defintiũ humanũ
casum antequam puellam iungatur mostuuis fuerit pat̃ mutare
plucitũ nulla poterit rationem. Nechabebit puella licentia
aliud faciendi &iã simat̃ titor aut curator. uł ꝓpinquos alio
fostasse uoluerat suscipere quã mat̃ legit. Sed patris ꝓmissio
cirta sponsa ẽ iam suscepit firma ꝑmaneat: Ne ipse puelle suum
consilium contrauolunta tem patris aliud uł ulla ratione ꝓmit
&iam sires donata non traditur nom potuerit in firmare illaua
donitio neccuius summa int̃ducentorum solidorum p̃cio inies¬
matur & iam sigesta suerint feminis poterit sub quacumq calid

Expanded text:
 docebitur definitum, nihilque permittatur habere momenti, quod cum defensore, ad quem minoris commoda pertinebunt, docebitur fuisse transaut curatoris admittatur arbitrium, cum plerumque etiam ipsius feminae adversus commoda propria inveniatur laborare consilibi de coniunctione filiae patris sententia fuerit definitum, si humano casu, antequam puella iungatur, mortuus fuerit pater, mutari placitum nulla poterit ratione, nec habebit puella licentiam aliud faciendi, etiamsi mater tutor aut curator vel propinqui alium voluerint fortasse suscipere, quam pater elegit, sed patris promissio circa sponsum, quem ipse suscepit, firma permaneat nec ipsi puellae suo consilio contra voluntatem patris aliud velle ulla ratione permittur, etiamsi res donata non traditur, non poterit infirmari. In illa vero donatione, cuius summa infra ducentorum solidorum pretium invenitur, etiamsi gesta defuerint, nulla feminis poterit sub quacumque calli
Abbreviated transcription (Latin):
actionis tempora quȩ anoogi adlite constitutam fueram
renouentur Ita tam̃ ut in fratemporum ex quores ẽ possessa
nonfiant sed sciant se remtenere quipantur. Quod siheres in
aunis uit minorib: constitutus tutori uĩ curatori excũ tempora
subputentur exc quo prominore firmam ꝑsonam defensionis accipts¬

Expanded text:
s tempora, quae auctori ad litem constituta fuerant, renoventur: ita tamen, ut fraus tempori, ex quo res est possessa, non fiat, sed sciat se rem tenere, qui petitur. Quod si heres sit in annis minoribus constitutus, tutori vel curatori ex eo tempora subputentur, ex quo pro minore firmam personam defensionis accep
Abbreviated transcription (Latin):
causa agenda p̃sentem uidicem litigatur iniuingit: Si ꝓcurator
aut cognitor tantũ modo non dño sed ꝓcurator effictus potest
late contestata quo lib& cast dehacluce discesserit
demandatum sibi negotium ad suum nihil trans mittit here¬
di nisi tantum sum tuũ uł expensarum receptione quam
auctorem suum insuscepta causa fecisse ꝓbauerit lex ueso
dñs & ꝓcurator & ꝓcuratorem ipsi ꝓsua utilitatem iã secerit¬
similiter & exitus rei iudicantem dñm respicit non auctoren¬
NII Deactionibus a patextis traxislatis. Imphonorus¬
nis a potentum fuerint dilate ꝑsonis debiti creditori iactura
multentur aꝑ teenim credentium uid &ur eẽ uoracitas.
quia alius actionum suarum redemunt exactoris. & c& era
dat̃ uid iuł. honorio .xiii. & theodosio aã consł im¬
oui cautionis exigendas potentib: deder̃ omnem debitum
pdant quia ubi post rep&itio potestas ad exigendum
non debita creditoribus inuitari. XIIII. Dehis qui potex¬

Expanded text:
aesens praesente iudice litigator iniungit. Si procurator aut cognitor tantummodo, non dominus et procurator effectus post litem contestatam quolibet casu de hac luce discesserit, de mandato sibi negotio ad suum nihil transmittit heredem, nisi tantum sumptuum vel expensarum repetitionem, quam auctorem suum in suscepta causa fecisse probaverit, lis vedominus et procurator et procuratorem ipse pro sua utilitate iam feceritsimiliter exitus rei iudicatae dominum respiciet, non actorem. DE ACTIONIBVS AD POTENTES TRANSLATIS 422 Iunes ad potentium fuerint delatae personas, debiti creditores iactura multentur. aperta enim credentium videtur esse voracitas, qui alios actionum suarum redimunt exactores. D. V id. Iul. Ravenna Honorio XIII et Theodosio X AA. consui cautiones exigendas potentibus dederint, omne debitum perdant, quia, ubi potest esse repetitio, potestas ad exigendum non debet a creditoribus invitari. DE HIS, QVI POTEN
Abbreviated transcription (Latin):
&rufino iqt pt. Quando aliquam eausa necessitatẽ int̃ cedente
uł acsuꝑmissum temp̃ excessertt & principale beneficio eadem
lidignati meruerit reparare non amplius ad finendum negotium
iudicis quam quattuor menres litigatorib p̃sentent quibus ex¬
actis &iam si alud dominorum beneficio tenuerit: Nullatenus audi¬
Miaxo ixtr̃o Sirepente udex ꝑneglegentiã usq ad eo distdit
ut causam suam trans actis legitimis temporib: ꝑdatomnia quae
in illius udicio iuste sibi posuit uindicare & de uidicis ipsius facul¬
tatibus habita stimatione reddatur. Dati oriu sliux̃ Sin¬
fostasse defecerit tempora que fuerant statuta a successoribus

Expanded text:
TIO. Quando aliqua causa, necessitate intercedente vel casu, promissum tempus excesserit, et principali beneficio eam litigator meruerit reparare, non amplius ad definiendum negotium judices quam quatuor menses litigatoribus praestent. Quibus exactis, etiamsi aliud dominorum beneficio obtinuerint, nullatenus audiio. Si repetentem iudex per neglegentiam usque eo distulerit, ut causam suam transactis legitimis temporibus perdat, omnia, quaecumque in illius iudicio iuste sibi potuit vindicare, ei de iudicis ipsius facultatibus habita aestimatione reddantur. 321 317-319 mpus de hac luce fortasse defecerit, tempora, quae fuerant statuta, successoribus
Abbreviated transcription (Latin):
niter constitutis potestatis sententia. p̃tertus autẽ his necdici conira¬
uersi solent nec potest eẽ iudicium c&era Dat̃ prid aoã apił
causa fuerit in tromissa ꝑsonarum firmitas requiratur. ut hic causã
alterius ꝓsequitur mandatũ ei cuius causam agenda susciper& pro¬
pp̃o Procurator lic& maritus set id solum ex sequideb& qđ procir¬
prosecutus quamuis marttus sit nihil aliud agat. Nihilsit qđ man¬
cuius causam a se nouerint prosequendam. Imp. archadius tade
fensorum uircatis arum nec ad cognitionem alieni uirgo suffra¬
gatur accedat & c&era. dat̃ prio noñ iał medio lano
Militantes ñ p̃mitant᷑ legibus liues susupera
alienas necꝓcuratoris fieripossunt. Imp̃ theods aa & ualentina¬

Expanded text:
niter constitutis potest esse sententia: praeteritis autem his nec dici controniter constitutis potest esse sententia: praeteritis autem his nec dici controuersiae solent nec potest esse iudicium etc. Dat. prid. non. Apr. causa fuerit intromissa, personarum firmitas requiratur, ut is, qui causam alterius prosequitur, mandatum eius, cuius causam agendam susceperat, pro Procurator, licet maritus sit, id solum exequi debet, quod procurprosecutus, quamvis maritus sit, nihil aliud agat, nisi quocuius causam a se noverint prosequendam. 395 Iul. 6. Impp. fensorve causarum nec ad cognitionem alieni iurgii suffragator accedat. Et cetera. Dat. prid. non. Iul. MediolanoMilitantes non permittuntur legibus lites suscipere alienas nec procuratores fieri possunt. 424 Nov. 14. I
Abbreviated transcription (Latin):
Quidominus & ꝓcurator decuius lib& rei rep&itione fuerit
institutus & suscepta litem uiuomandatore ꝑ actione re¬
p&endo fuerit contestatus &si amsi ille qui eimandatum talem
fecerit: de aclucem discedat. liceat ei rem quam rep&endam
susceperat sibi m& ipso defensare & alioꝓcuratore in ac causa
siuoluerit quirep&at ut dominus ordinare atq: actionem
adberedes suos successorisq trans mittere quia sic̃ in rebus que
possidentur ꝓcuratoris tantum aduersum pulsantes . Nam non
& dñs possunt firmiter ordinare. ita in rebus quȩ rep&untur
dñus ꝓcuratorisq: facere his qui pulsat hac rep&at iure ꝓmit¬
titur solum ẽ ut utmandatum aduicem donationis factum
niano obaromiato ixtpt Comunes causas absentibus
consostibus illi consortes agere possunt si illi qui p̃sentes suer̃
caueant acceptum eẽ illis qui absentes s̃: Quicquidilli fuerit
iudicatum aut in p̃senti fide ius sorum dederent utom̃a quedesimeta

Expanded text:
Qui dominus et procurator de cuiuslibet rei petitione fuerit institutus et susceptam litem vivo mandatore per actionem repetendo fuerit contestatus, etiam si ille, qui ei mandatum tale fecerat, de hac luce discedat, liceat ei rem, quam repetendam susceperat, sibimet defensare et alium procuratorem in hac causa, si voluerit, qui repetat, ut dominus ordinare atque actionem ad heredes suos successoresque transmittere: quia sicut in rebus, quae possidentur, procuratores tantum adversus pulsantes, nam non et domini possunt firmiter ordinari: ita in rebus, quae repetuntur, dominos procuratoresque facere is, qui pulsat ac repetit, iure permittitur. Solum est, ut mandatum ad vicem donationis factum Interpretatio. Communes causas absentibus consortibus alii consortes agere possunt, si illi, qui praesentes fuerint, caveant acceptum esse illis, qui absentes sunt, quidquid fuerit iudicatum aut in praesenti fideiussorem dederint, ut omnia, quae definita