comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dacioni adiicit atq ex media erumpit cito ad id redite
UNT qui narrationi propositionem subiungant
tanquam partem udicialis mattriȩ cui opimoni
respondimus. Mihi aũt iuidet᷑ propositio omnis confir¬
mationis initium. quod nõ modo in ostendenda questio¬
ne principali. Sed non nunꝗ̃ etiam in singłis arouimtis
uocantur. Sed nunc de priore loquimur. Ea nõ semꝑ uti
netesse est. Aliqñ enim sine prȩpositione aliqua quoq
satis manifestum est quid in quȩstione uersatur. Utiq
si narratio ibi finem habet. ubi mitiũ quęstio. adeo ut
aliqñ subiungat᷑ expositioni quȩ solet in argum̃tis eẽ
summa collectio. Hȩc sicut exposui ita gesta sunt iudices
insidiator superatus est.ui uicta uis. uel potius oppressa
uirtute audacia est. Sed nõ nunq̃ ualde utilis est preci¬
pue ubi res defendi non potest de iure querit᷑ ut proeo
qui pecuniam priuatam de templo sustulit sacrilegii agit̃

Expanded text:
dationem adiicit At qui ex media erumpit, cito ad id redire dationem adiicit At qui ex media erumpit, cito ad id redire unt qui narrationi propositionem subiungant tanquam partem iudicialis materiae, cui opinioni respondimus. mihi autem propositio videtur omnis confirmationis initium, quod non modo in ostendenda quaestione principali, sed nonnunquam etiam in singulis argumentis vocantur. Sed nunc de priore loquimur. ea non semper uti necesse est. aliquando enim sine propositione quoque satis manifestum est quid in quaestione versetur, utique si narratio ibi finem habet, ubi initium quaestio, adeo, ut aliquando subiungatur expositioni, quae solet in argumentis esse summa collectio: haec, sicut exposui, ita gesta sunt, iudices; insidiator superatus est, vi victa vis vel potius oppressa vir tute audacia est. nonnunquam vero valde est utilis, ubi res defendi non potest et de fine quaeritur, ut pro eo, qui pecuniam privatam de templo sustulit, sacrilegii agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
miseratio inuidia conuitiu ex cusatio conciliatio male¬
dictorum refutatio.similia his quȩ non sunt inquestio¬
ne omnis amplificatio: minutio. om̃e affectus genus. atq¬
ea maxime iocundam et ornatam faciunt orationem.
de luxuria: de auaritia. de religione: de officiis: quȩ cũ
sunt argum̃tis subiecta similium reꝵ ꝗa coherent egredi
non uident᷑. Sed plurima sunt quȩ rebus nihil secum co¬
herentibus inseruntur quibus iudex reficitur. ad monetur
placatur. rogatur: laudatur: Innumerabilia sunt hȩc qꝵ
alia sic preparata afferimus. quedã ex occasione uel¬
ex necessitate dicimus. siquid nobis agentibus noui acci¬
dit. interpellatio interuentus alicuius. tumultus. Unde
Ciceroni quoq in procmio cum diceret pro Milone di¬
gredi fuerit necesse ut ipsa oratiuncula qua usus et
patet. poterit aut̃ paulo longius exire ꝗ preparat ali¬
quid ante q̃stionem: et qui finite probationi uel cõmer¬

Expanded text:
miseratio, invidia, convicium, excusatio, conciliatio, malemiseratio, invidia, convicium, excusatio, conciliatio, maledictorum refutatio. similia his, quae non sunt in quaestione, omnis amplificatio, minutio, omne adfectus genus, et quae maxime iucundam et ornatam faciunt orationem, de luxuria, de avaritia, religione, officiis; quae cum sint argumentis subiecta similium rerum, quia cohaerent, egredi non videntur. Sed plurima sunt, quae rebus nihil secum cohaerentibus inseruntur, quibus iudex reficitur, admonetur, placatur, rogatur, laudatur. innumerabilia sunt haec, quorum alia sic praeparata adferimus, quaedam ex occasione vel necessitate ducimus, si quid nobis agentibus novi accidit, interpellatio, interventus alicuius, tumultus. unde Ciceroni quoque in prooemio, cum diceret pro Milone, digredi fuit necesse, ut ipsa oratiuncula qua usus est patet. potest autem paulo longius exire, qui praeparat aliquid ante quaestionem et qui finitae probationi velut commen
Abbreviated transcription (Latin):
rios ħñt excursus: ut laus hominũ locoꝵq: ut descriptio
regionum expositio quaruidam reꝵ gestaꝵ sed et̃ fabulo¬
sarum. Quo ex genere est in orationibus contra uerrẽ
compositis. Sicilie laus. proserpine raptus. pro .C. corne¬
lio popularis illa uirtutũ.CN. pompeii cõmemoratio. In
quam ille diuinus oratar uelut noĩe ipo ducis cursus di¬
cendi teneret᷑ ab rupto quem inchoauerat sermone di¬
uertit actutum. napersaote est ut mea quid fert opimo
alicuius rei sed ad utilitatem cause ꝑtinens extra ordinẽ
ex currens tractatio. Qua ꝑꝑ nõ uideo cur hũc ei potis¬
simum locum assignent q qui rerum ordinem sequit᷑ nõ
magis ꝗͣ illud cur hoc nomen ita demum proprium putẽt
si aliquid in digressu sit exponendũ. Cum tot modis a
recto itinere declinet oratio. Nam quicꝗd dicitur pretͣ
illas quinq quas fecimus partes egressio est indignatio

Expanded text:
rios habent excursus, ut laus hominum locorumque, ut descriptio rios habent excursus, ut laus hominum locorumque, ut descriptio regionum, expositio quarundam rerum gestarum, vel etiam fabulosarum. quo ex genere est in orationibus contra Verrem compositis Siciliae laus, Proserpinae raptus; pro C. Cornelio popularis illa virtutum Cn. Pompei commemoratio, in quam ille divinus orator, velut nomine ipso ducis cursus dicendi teneretur, abrupto quem inchoaverat sermone devertit actutum. Παρέκβασις est, ut mea quidem fert opinio, alicuius rei, sed ad utilitatem causae pertinentis extra ordinem excurrens tractatio. quapropter non video cur hunc ei potissimum locum adsignent, qui rerum ordinem sequitur, non magis quam illud, cur hoc nomen ita demum proprium putent, si aliquid in digressu sit exponendum, cum tot modis a recto itinere declinet oratio. nam quidquid dicitur praeter illas quinque quas fecimus partes, egressio est, indignatio,
Abbreviated transcription (Latin):
in aluid aĩs et inani mora fatigatis. Sed ut non semꝑ est
necessaria post narrationem illa procursio. Ita frequenter
utilis ante questionẽ preparatio. Uti si prima spetie minꝰ
erit fauorabilis. legem asperam tuebimur aut penarias
actiones inferemus. Est hnc locus uelut sequentis exordiũ
ad conciliandum probationibus nr̃is iudicem mitigandũ
concitandum Q uod liberius hnc et uchementius fieri potest
ꝗa iudici causa nõ iam nota est. His igit᷑ uelut fomentis
siquid erit asperũ premolliemus. quo faalius aures iudicũ
quę post dicturi erimus admitant ne uis nr̃m oderint.
N iħil enim facile persuadetur inuitis. Quo loco tñ iuidicis
inde enii magis aut minus erit necessariũ. Cciteũ res¬
eadem et post questionem perorationis uice fungitur hãc
partem nas ersacinuocant grȩti: latini egressum uel egͣs¬
sionem. Sed he sunt plures ut dixi quȩ ꝑtotam causam ua¬

Expanded text:
in aliud animis et inani mora fatigatis. Sed ut non semper est in aliud animis et inani mora fatigatis. Sed ut non semper est necessaria post narrationem illa procursio, ita frequenter utilis ante quaestionem praeparatio, utique si prima specie minus erit favorabilis, si legem asperam ac poenarias actiones tuebimur. est hic locus velut sequentis exordii ad conciliandum probationibus nostris iudicem, mitigandum, concitandum. Quod liberius hic et vehementius fieri potest, quia iudici nota iam causa est. his igitur velut fomentis, si quid erit asperum, praemolliemus, quo facilius aures iudicum quae post dicturi erimus admittant, ne ius nostrum oderint. nihil enim facile persuadetur invitis. quo loco iudicis quoquinde enim magis aut minus erit hoc necessarium. ceterum reseadem et post quaestionem perorationis vice fungitur. hanc partem παρέκβασιν vocant Graeci, Latini egressum vel egressionem. Sed hae sunt plures, ut dixi, quae per totam causam va
Abbreviated transcription (Latin):
atur et quȩ natura iuncta erãt distrahit. Nihil enim tam
est consequens q̃ narrationi probatio. nisi excursus ille qĩ
finis narrauionis uel quasi mitum probationis est E rit
ergo illi nõnunq̃ locus ut si expositio circa finem atrox
fuerit persequamur eam uelut erumpente protinus indigna¬
tione Q uod tñ ita fieri oportebit si res dubitationem non
habebit. Alioquin prius est quod obii ias uerum efficore ꝙ̃ ma¬
gnum ꝗa criminum inuidia pro reo est priusꝗͣ probatur
difficillima est enim grauissimi cuiusq sceleris fides Idem
fieri non mutilit᷑ potest uti si merita in aduersariũ aliqua
exposueris in ingratũ inueharis: aut si uarietatem criminũ
narratio ne demonstraueris quantũ ab ea periculũ intẽptit
ostendas. Uerũ hȩc breuiter oĩa. Iudex enim ordine audito
festinat ad probationem: et q̃ primũ certus ẽẽ sententiȩ cupit
preterea cauendum est ne ipã positio uanescat. auersis

Expanded text:
atur et quae natura iuncta erant distrahit. nihil enim tam atur et quae natura iuncta erant distrahit. nihil enim tam est consequens quam narrationi probatio, nisi excursus ille vel quasi finis narrationis vel quasi initium probationis est. erit ergo illi nonnunquam locus, ut, si expositio circa finem atrox fuerit, prosequamur eam velut erumpente protinus indignatione. quod tamen ita fieri oportebit, si res dubitationem non habebit. alioqui prius est quod obiicias verum efficere quam magnum, quia criminum invidia pro reo est, priusquam probabitur; difficillima est enim gravissimi cuiusque sceleris fides. item fieri non inutiliter potest ut, si merita in adversarium aliqua exposueris, in ingratum inveharis, aut, si varietatem criminum narratione demonstraveris, quantum ob ea periculum intentetur, ostendas. verum haec breviter omnia. iudex enim ordine audito festinat ad probationem et quam primum certus esse sententiae cupit. praeterea cavendum est, ne ipsa expositio vanescat, aversis
Abbreviated transcription (Latin):
tatione declamatoria iam in forum uenit postq̃ agere cãs
non ad utilitatem litigatoꝵ sed ad patronoꝵ iactationẽ
reꝑtum est. nisi presse illi qualis sepius desiderat᷑ narratiõis
gracilitati coniuncta argum̃toꝵ pugnacitas fuerit dila¬
tis diutius dicendi uoluptatibus: oratio refrigescat. in
quo uitium illud est ꝙ sine discrimine causaꝵ atq utili¬
tatis hoc tanꝗ̃ semꝑ expediat aut ẽt̃ necesse sit faciunt
eoq desumptas ex us partibus quarũ alius erat locus
sententias in hanc congerũt ut plurima aut iterũ dicẽda
sint. aut ꝗa alia alieno modo dicta sunt: dici suo non
possunt. Ego aũt confiteor hoc expatiandi genus nõ modo
narrationi quid̃ sed et̃ questionibus uel uniuersis uel in¬
terim singuls oportune posse subiungi cum res postalait
aut certe permutit atq eo uel maxime illustrari ornariq
orationem. Sed si coheret et sequitur non si perium cune¬

Expanded text:
tatione declamatoria iam in forum venit, postquam agere causas tatione declamatoria iam in forum venit, postquam agere causas non ad utilitatem litigatorum, sed ad patronorum iactationem repertum est, ne, si pressae illi, qualis saepius desideratur, narrationis gracilitati coniuncta argumentorum pugnacitas fuerit, dilatis diutius dicendi voluptatibus oratio refrigescat In quo vitium illud est, quod sine discrimine causarum atque utilitatis hoc, tanquam semper expediat aut etiam necesse sit, faciunt, eoque sumptas ex iis partibus, quarum alius erat locus, sententias in hanc congerunt, ut plurima aut iterum dicenda sint aut, quia alieno loco dicta sunt, dici suo non possint. ego autem confiteor, hoc exspatiandi genus non modo narrationi sed etiam quaestionibus vel universis vel interim singulis opportune posse subiungi, cum res postulat aut certe permittit, atque eo vel maxime illustrari ornarique orationem, sed si cohaeret et sequitur, non si per vim cune
Abbreviated transcription (Latin):
tate princeps. Interim sinchis ut ligarius cum eẽt frequent᷑
uero et are sicut pro tullio cicero fundum habet in agro ti¬
gurino. M tullus paternũ. demosthenes proctesi fonte
nis cum iis contentio est qui perduci expositionẽ uolunt eo
unde questio oritur. His rebus ita gestis p. dolobella pretor
interdixit ut est consuetudo de ui hoĩbus armatis sine ulla
ex ceptione tantũ ut unde deiecisset restitueret. deinde re¬
stitiusse dixit. sponsio facta est hac de sponsione uobis iu¬
dicandum est. Id a petitore semꝑ fieri potest a defensore non
semper.
De egressione¬
sunt enim quȩ propt᷑ hoc exposuimus Sed prius quam
ingrediar hanc partem pauca mihi de quorũdam opinioe
dicenda sunt plerisq moris est perlato reꝵ ordine protinus
utiq in aliquem letum atq plausibilem locum ꝗ̃ maxime
possint faucrabilit᷑ excurrere. Quod quiđ̃ natum ab osten¬

Expanded text:
tate princeps; interim sine his ut Q. enim Ligarius cum esset; frequenter tate princeps; interim sine his ut Q. enim Ligarius cum esset; frequenter vero et a re, sicut pro Tullio Cicero fundum habet in agro Thurino M. Tullius paternum; Demosthenes pro Ctesiphontenis cum iis contentio est, qui perduci expositionem volunt eo, unde quaestio oritur: his rebus ita gestis, P. Dolabella praetor interdixit, ut est consuetudo, de vi, hominibus armatis, sine ulla exceptione, tantum ut unde deiecisset restitueret; deinde restituisse se dixit. sponsio facta est; hac de sponsione vobis iudicandum est. id semper. DE EGRESSIONEsunt enim quae propter hoc exposuimus. Sed priusquam ingrediar hanc partem, pauca mihi de quorundam opinione dicenda sunt. plerisque moris est prolato rerum ordine protinus utique in aliquem laetum ac plausibilem locum quam maxime possint favorabiliter excurrere. quod quidem natum ab osten
Abbreviated transcription (Latin):
res detlamatoria magis ꝗͣ forensis. ideo aũt reperta. ut
ꝗa narratio breus debet esse fusius et ornatuis res posset
exponi. quod fit uel inuidiȩ gratia uel miserationis
Id est raro faciendum. nec sit unꝗͣ ut totus ordo repetat᷑¬
licet enim per partes idem conseꝗ. Ceterũ ꝗ uti dintices
uolet narrationis rem loco stringat et contentus iũdicare
quid facti sit quo sit modo factum plenius se loco suo ex¬
positurum ẽẽ promittat. Initium narrationis quidam
utiq faciendum a ꝑsona putant. eamq si nr̃a sit ornã¬
dam si aliena in famandam statim. hoc sane frequẽtissi¬
mum est ꝗa persone sunt inter quas litigat᷑. Sed he quoq
interim cum suis accidentibus ponende cum id profutuꝵ
est. Ut A. cluentius habitus fuit patͣ huiuste iudicee
homo nõ solum municipii larinatis ex quo erat. sed re¬
gionis illius & uiainitatis. uirtute. existimatione. nobili¬

Expanded text:
res declamatoria magis quam forensis, ideo autem reperta, ut, res declamatoria magis quam forensis, ideo autem reperta, ut, quia narratio brevis esse debet, fusius et ornatius res possit exponi; quod fit vel invidiae gratia vel miserationis. id et raro faciendum iulicet enim per partes idem consequi. ceterum , qui uti ἐπιδιηγήσει volet, narrationis loco rem stringat et contentus indicare, quod factum sit, quo sit modo factum plenius se loco suo expositurum esse promittat. initium narrationis quidam utique faciendum a persona putant, eamque, si nostra sit, ornandam, si aliena, infamandam statim. hoc sane frequentissimum est, quia personae sunt inter quas litigatur. Sed hae quoque interim cum suis accidentibus ponendae, cum id profuturum est: ut A. Cluentius Habitus fuit pater huiusce, iudices, homo non solum municipii Larinatis, ex quo erat, sed regionis illius et uicinitatis virtute, existimatione, nobili
Abbreviated transcription (Latin):
eubinarum q iactabatur nihil his nec credibilius fingi. nec
uehementius ex probãri: nec manifestius ostendi potest Hc illud
quid̃ pretenbo quantam afferat fidem expositioni narrãtis
auctoritas quam mereri debemus añ oĩa ꝗđ uita. Sedet ip̃o
genere or̃o quod quo fuerit grauius. sacratius hoc plus
habeat necesse est in affirmando quoq ponderis łffugienda
ergo in hac precipue parte omnis calliditatis suspitio neg
enim se usquã custodit magis iudex: nihil uideat᷑ fictu
nihil solicitum omnia potius a causa ꝗ̃ ab oratore profecta
credant᷑. Sed hoc pati non possumus et perire artem puta¬
mus nisi apparet cum desinat ars eẽ. Si apparet pendemꝰ
ex laude atq hanc laboris nr̃i ducimus summã Ita q̃
circumstantibus ostentare uolumue iudicibus prodimus
E st quedam repetita narratio quȩ ẽ nisec ic dicitur sane

Expanded text:
cubinarumque iactabatur. nihil his neque credibilius fingi neque cubinarumque iactabatur. nihil his neque credibilius fingi neque vehementius exprobrari neque manifestius ostendi potest. neque illud quidem praeteribo, quantam adferat fidem expositioni narrantis auctoritas; quam mereri debemus ante omnia quidem vita, sed et ipso genere orationis, quod quo fuerit gravius ac sanctius, hoc plus habeat necesse est in adfirmando ponderis. effugienda igitur in hac praecipue parte omnis calliditatis suspicio, neque enim se usquam custodit magis iudex; nihil videatur fictum, nihil sollicitum; omnia potius a causa quam ab oratore profecta credantur. At hoc pati non possumus et perire artem putamus, nisi apparent, cum desinat ars esse, si apparet. pendemus ex laude atque hanc laboris nostri ducimus summam. ita , quae circumstantibus ostentare volumus, iudicibus prodimus. est quaedam etiam repetita narratio, quae ἐπιδιήγησις dicitur, sane
Abbreviated transcription (Latin):
cum in ip̃a capitis aut fortunaꝵ pericula irrupit uolup¬
tas. cui hominum desiderio quantum dari debeat. alio loco
dicam Interim aliud indulgendum eẽ confiteor. Multũ
confert adiecta ueris credibilis reꝵ mago quȩ uelut
in rem pntẽm perducere audientẽs uidetur. qualis est
illa .M celi i antoniũ descriptio. Nanq ip̃m offendũt
temulento sopone profligatũ: totis precordiis stertentẽ
ructuosos spiritus geminare: preclarasq contuberna les
ab omnibus spondis transuersas incubare et reliquas
circũ iacere passim. quȩ tum exanimate terrore hostiũ
aduentu ꝑcepto excitare Antoniũ conabant inclamabãt
Frustra ceruicibus tollebant blandius alia ad aurem ĩ uoca¬
bat uehementius et̃ nõ nulla fericbat: quarũ cum õuu
Uocem tactumq noscitaret. proxime cuiusq collum am¬
plxi petebat nec dormire ex cititus nec iugilare ebriꝰ
poterat Sed semisonno sopore inter manus centurionum cõ¬

Expanded text:
cum in ipsa capitis aut fortunarum pericula inrupit volupcum in ipsa capitis aut fortunarum pericula inrupit voluptas? cui hominum desiderio quantum dari debeat alio loco dicam. interim aliquid indulgendum esse confiteor. multum confert adiecta veris credibilis rerum imago, quae velut in rem praesentem perdicere audientes videtur, qualis est illa M. Caelii in Antonium descriptio: namque ipsum offendunt temulento sopore profligatum, totis praecordiis stertentem, ructuosos spiritus geminare, praeclarasque contubernales ab omnibus spondis transversas incubare et reliquas circumiacere passim. quae tamen exanimatae terrore, hostium adventu percepto, excitare Antonium conabantur, nomen inclamabant, frustra a ceruicibus tollebant, blandius alia ad aurem invocabat, uehementius etiam nonnulla feriebat; quarum cum omnium vocem tactumque noscitaret, proximae cuiusque collum amplexu petebat, neque dormire excitatus neque vigilare ebrius poterat, sed semisomno sopore inter manus centurionum con
Abbreviated transcription (Latin):
in ulla parte intentior est uidex. eo q inhil reclum perit
preterea nescio quomodo ẽt̃ facilius credit quȩ audienti io¬
cunda sunt et uoluptatt ad fidem ducitur. Ubi uero ma¬
ior reserit et atrocia muidiose et tristia miserabiliter di¬
cere decebit. nõ ne consumat᷑ affectus. Sed ut tñ primis
lineis dessignent᷑ ut plane qualis futura sit imago rei sta¬
tim appareat. ne sententia quiđ̃ uelut fatigatum intentio¬
ne stomachum iudicis reficere dissuaserĩ maxime quiđ
breuit᷑ interiecta qualis est illa fecerũt serui milonis
qđ suos quisq senuos in re tali facere uoluisset. Interim pau¬
lo liberiore qualis est illa nubit genero socrus/ nullis auspi¬
cibus. nullis auctoribus funestis ominibus omniũ. quodͥ
cum sit factum uis quoq temporibus quibus omnis ad uti¬
litatem potius ꝗͣ ostentationem componebat᷑ oratio. et erãt
adhuo seueriora iudicia. quanto nunc faciundum magis

Expanded text:
in ulla parte intentior est index, eoque nihil recte dictum perit. in ulla parte intentior est index, eoque nihil recte dictum perit. praeterea nescio quomodo etiam credit facilius, quae audienti iucunda sunt, et voluptate ad fidem ducitur. Ubi vero maior res erit, et atrocia invidiose et tristia miserabiliter dicere licebit, non ut consumantur adfectus, sed ut tamen velut primis lineis designentur, ut plane, qualis futura sit imago rei, statim appareat. ne sententia quidem velut fatigatum intentione stomachum iudicis reficere dissuaserim, maxime quidem brevi interiectione, qualis est illa, fecerunt servi Milonis, quod suos quisque servos in tali re facere voluisset, interim paulo liberiore, qualis est illa, nubit genero socrus, nullis auspicibus, nullis auctoribus, funestis ominibus omnium. quod cum sit factum iis quoque temporibus, quibus omnis ad utilitatem potius quam ad ostentationem componebatur oratio, et erant adhuc severiora iudicia, quanto nunc faciendum magis,
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus exemplis magis ꝗ̃ prȩceptis ullis continetur. Nar¬
rationem ut si ullam partem orationis omni qua potest
gratia et uenere exornandam puto. Sed plurimum
refert quȩ sit natura eiusrei quam exponimus. In par¬
uis ergo quales sunt fere priuate, sit ille pressus et uelut
applicitus rei cultus inuerbis summa diligentia quȩ in
locis impetu ferunt᷑ et circumiecte oris copia latent hic
ex pressa et ut uult ⁊ eno sensu tincta eẽ debebũt. compo¬
sitio dissimulata quiđd sed tñ ꝗͣ iocundissima. figure nõ
ille poetice et contra fidem loquendi auctoritate ueteꝵ
receptȩ. Nam debet eẽ ꝗ̃ purissimus sermo et qui uarie¬
tatẽ tedium effugiat. et mutationibus auim leuet. ne
ĩ eundem casum similem expositionẽ pares clocutionum
tractus incidamus caret enim ceteris lenociniis expositio
et nisi comendet hac uenustate: iaceat necesse est nec

Expanded text:
dicturus, exemplis magis quam praeceptis ullis continetur nardicturus, exemplis magis quam praeceptis ullis continetur narrationem, ut si ullam partem orationis, omni qua potest gratia et venere exornandam puto. Sed plurimum refert, quae sit natura eius rei quam exponimus. In parvis ergo, quales sunt fere privatae, sit ille presses et velut applicitus rei cultus, in verbis summa diligentia; quae in locis impetu feruntur et circumiectae orationis copia latent, hic expressa et, ut vult Zeno, sensu tincta esse debebunt; compositio dissimulata quidem sed tamen quam iucundissima; figurae non illae poeticae et contra rationem loquendi auctoritate veterum receptae nam debet esse quam purissimus sermo, sed quae varietate taedium effugiant et mutationibus animum levent, ne in eundem casum similem compositionem, pares elocutionum tractus incidamus. caret enim ceteris lenociniis expositio et, nisi commendetur hac venustate, iaceat necesse est. nec
Abbreviated transcription (Latin):
cupato uel ira uel miseratione. An nõ .M. tullius curta
uerbera cuus romani omnes breuissime mouet affectus
non solum conditione ipius loco inuriȩ genere uerbeꝵ
S ed animi quoque cõmendatione. Summum enim uirum
oñdit. qui cum uingis cederet non ingemuerit. non rega¬
uerit. Sed tantum ciuem se romanumꝰ eẽ cum muidia ce¬
dentis et fiducia uiris clamauerit.q uid pinlodami casũ
non ne cum ꝑtotam expositionẽ intendit inuidia cum in
supplicio ip̃o lacrimis impleuit cum flentes nõtam nar¬
raret ꝗ oñderet patrem de morte filii filium de patris
Quid ulli epilogi possunt magis habere miserabile : Serum
est enim aduocare his rebus affectum in ꝑoraciõe quas
securus narrauerit. Assueuit illis iudex iamq eas sine
motu mentis accipit. quibus comotus nouus non est et dif¬
ficile est nobis mutare hitum animi semel constitutũ. Ego
uero neq enim dissimulabo iudiciũ meum ꝗꝗ̃ id quod sus

Expanded text:
cupatum vel ira vel miseratione. An non M. Tullius circa cupatum vel ira vel miseratione. An non M. Tullius circa verbera civis Romani omnis brevissime movet adfectus, non solum condicione ipsius, loco iniuriae, genere verberum, sed animi quoque commendatione? summum enim virum ostendit qui, cum virgis caederetur, non ingemuerit, non rogaverit, sed tantum ciuem Romanum esse se cum invidia caedentis et fiducia iuris clamaverit. quid ? Philodami casum nonne cum per totam expositionem incendit invidia, tum in supplicio ipso lacrimis implevit, cum flentes non tam narraret quam ostenderet patrem de morte filii, filium de patris? quid ulli epilogi possunt magis habere miserabile? serum est enim advocare iis rebus adfectum in peroratione, quas securus narraveris; adsuevit illis iudex iamque eas sine motu mentis accipit, quibus commotus novis non est, et difficile est mutare animi habitum semel constitutum. ego vero neque enim dissimulabo iudicium meum, quamquam id, quod sum
Abbreviated transcription (Latin):
est. &̾ Ligarius legatus in affricam cum .c. considio pro¬
fectus est. Quid gͦ ai. tullius: Q enim inꝗt ligarius cũ
eẽt adhuc nulla belli suspitio legatus in affricam cum .c.
considio profectus est. Alibi nõ modo nullũ ad bellum s
ne adminimam quid̃ suspitionẽ belli et cũ ẽẽt indican¬
turo satis.Q.ligarius nullo se implicari negocio passus
est Adiecit domum spectans ad suos redire cupiens. Ita
ꝙ exponebat et ratione ferit credibile et affectus quoq
impleuit. Quo magis miror eos ꝗ nõputant utendum
in narratione affectibus. qui si hoc dicũt non dui nec ut
in epilogo metum sentiũt effugiendȩ enim sunt more
Ceterum cur ego iudicem nolim cum ego doceo et moueri: cur
qued in sum ma parte sum actionis petiturus non in primo
statim rerum ĩ gressu si fieri potest consequar : cum prestis
et in probationibus faciliore sim animo eius abusurus oc¬

Expanded text:
est: Q. Ligarius legatus cum C. Considio proest: Q. Ligarius legatus cum C. Considio profectus. quid ergo M. Tullius? Q. enim, inquit, Ligarius , cum esset nulla belli suspicio, legatus in Africam cum C. Considio profectus est. et alibi: Non modo ad bellom sed ne ad minimam quidem suspicionem belli. Et cum esset indicaturo satis, Q. Ligarius nullo se implicari negotio passus est, adiecit, domum spectans, ad suos redire cupiens. ita quod exponebat, et ratione fecit credibile et adfectu quoque implevit. quo magis miror eos, qui non putant utendum in narratione adfectibus. qui si hoc dicunt, non diu neque ut in epilogo, mecum sentiunt; effugiendae sunt enim morae. ceterum cur ego iudicem nolim, dum eum doceo, etiam movere ? cur , quod in summa parte sum actionis petiturus, non in primo statim rerum ingressu, si fieri potest, consequar? cum praesertim etiam in probationibus faciliorem sim animum eius habiturus oc
Abbreviated transcription (Latin):
mio dixeram sentio. sicut de prosopopeia quoq: qua
tam non seruius modo sulpitius utitur pro ausidia
sonnone te languido an graui letargo putem pressum
et. M. quoq Tollius circa nauarchos. Nam ea quoque
rei expositio est ut ad eas tm̃ dabis et reliqua. Q uid pro
cluentio scaleni bulbiq colloqum nonne ad celeritatẽ
plurimũ et fidem confert. Que ne se fecisse sine obserua¬
tione quadam uideatur. ꝗꝗ hoc in illo credibile non est in
partitionibus precipit ut habeat narratio suauitatem. ad¬
mirationes expectationes ex itus inopinatos colloꝗa per¬
sonarum om̃s affectus. Argumentabimur ut dixi nunꝗ̃
argumentum ponemus aligñ. Quod facit pro ligario cicero
cum dicit sic eum prouincię prefuisse ut illi pacem eẽ ex¬
pediret. Inseremus expositioni et hreuem cum res poscẽt de¬
fensionem et rationem factoꝵ nec enim narrandum est
tanꝗ̃ testi sed tanquam patrono. Rei ordo perse talis

Expanded text:
mio dixeram, sentio, sicut de prosopopoeia quoque; qua mio dixeram, sentio, sicut de prosopopoeia quoque; qua tamen non Servius modo Sulpicius utitur pro Aufidia: somnone te languidum an gravi lethargo putem pressum? sed M. quoque Tullius circa nauarchos, nam ea quoque rei expositio est ut adeas, tantum dabis, et reliqua. quid ? pro Cluentio, Staieni Bulbique colloquium nonne ad celeritatem plurimum et ad fidem confert? quae ne fecisse inobservantia quadam videatur, quanquam hoc in illo credibile non est, in Partitionibus praecepit, ut habeat narratio suavitatem, admirationes, exspectationes, exitus inopinatos, colloquia personarum, omnes adfectus. argumentabimur , ut dixi, nunquam; argumentum ponemus aliquando; quod facit pro Ligario Cicero, cum dicit sic eum provinciae praefuisse, ut illi pacem esse expediret. inseremus expositioni et brevem, cum res poscet, defensionem et rationem factorum. neque enim narrandum est tanquam testi sed tanquam patrono. rei ordo per se talis
Abbreviated transcription (Latin):
ne auertatur a iudice sermo: ne aliene ꝑsone uocem de¬
mus ne argumentemur. Adiiciũt quidam etiam ne
utamur affectibus. Quorum pleraq sunt freq̃ntissime
custodienda. imo nunꝗ̃ nisi ratio coegeris mutanda ut
sit expositio ꝓspicua et breuis. Nihil qđ tam raro po¬
terit haberẽ rationem ꝗ̃ excursio: nec unꝗ̃ debebit eẽ
nisi breuis. et talis ut ui quadam uidea mur affecti. uelut
recto itinere depulsi. qualis est ciceronis circa nuptias
fasix̧. o mulieris scelus incredibile et pret hanc unam
in omni uita in auditum o libidinem effrenatã et in¬
domitam. o audaciam singularem. Nonne timuisse
si uim deoꝵ hominuq̃ famam et illam ip̃am noctem
facesq illas nuptiales: nõ limen cubiculi: non cubile
filiȩ non parietes deniq ip̃os suꝑioꝵ testes nuptiarũ.:
Sermo a uersus a iudice et breuis indicat interim et
coarguit magis interim qua de re idem quod deproe¬

Expanded text:
ne avertatur a iudice sermo, ne alienae personae vocem dene avertatur a iudice sermo, ne alienae personae vocem demus, ne argumentemur; adiiciunt quidam etiam, ne utamur adfectibus; quorum pleraque sunt frequentissime custodienda, immo nunquam, nisi ratio coegerit, mutanda. ut sit expositio perspicua et brevis, nihil quidem tam raro poterit habere rationem quam excursio; nec unquam debebit esse nisi brevis et talis, ut vi quadam videamur adfectus velut recto itinere depulsi, qualis est Ciceronis circa nuptias Sasiae: O mulieris scelus incredibile et praeter hanc unam in omni uita inauditum! O libidinem effrenatam et indomitam! O audaciam singularem! nonne timuisse, si minus vim deorum hominumque famam, at illam ipsam noctem facesque illas nuptiales non limen cubiculi non cubile filiae non parietes denique ipsos, superiorum testes nuptiarum sermo vero aversus a iudice et brevius indicat interim et coarguit magis, de qua re idem, quod in prooe
Abbreviated transcription (Latin):
est ille diues qui statuam pauꝑis inimici flagellis ceci¬
dit. reus est miuriaꝵ. Nam factum eius modestum ẽe
nemo dixerit. Fortasse ut sit tutum optinebit. & si pars
expositionis pro nobis pars contra nos erit miscenda sit
an seperanda narratio cum ip̃a causȩ conditione delibe¬
randum est. Nam si plura sunt quȩ nocent quȩ prosũt
ooruentur. Itaq nũc diuidere optimũ erit et is que par¬
tem nr̃ãm adiuuabunt expositis et confirmatis aduersus
reliqua uti remedis de quibus supra dictum est isi plina
proderunt et coniungere licebit quȩ obstant ut mme¬
dio uelut auxiliis nostris posito minus habeant uiriu
quȩ tũ non erunt nuda ponenda. sed ut et nr̃a aliqua
argumentatione firmemus et diuersa cur credibilia
non sint adiiciamus. quia nisi distinxerimus uerendũ
est ne bona nr̃a ꝑmixtis malis inquinent᷑. Illa quoq
de narratione precipi solent. ne qua ex ea fiat excursis

Expanded text:
est ille dives, qui statuam pauperis inimici flagellis ceciest ille dives, qui statuam pauperis inimici flagellis cecidit et reus est iniuriarum; nam factum eius modestum esse nemo dixerit, fortasse ut sit tutum obtinebit. quodsi pars expositionis pro nobis, pars contra nos erit, miscenda sit an separanda narratio, cum ipsa condicione causae deliberandum est. nam si plura sunt quae nocent, quae prosunt obruuntur. itaque tunc dividere optimum erit, et iis, quae partem nostram adiuvabunt, expositis et confirmatis, adversus reliqua uti remediis, de quibus supra dictum est Si plura proderunt, etiam coniungere licebit, ut quae obstant in mediis velut auxiliis nostris posita minus habeant virium. quae tamen non erunt nuda ponenda, sed ut et nostra aliqua argumentatione firmemus et diversa cur credibilia non sint adiiciamus; quia, nisi distinxerimus, verendum est, ne bona nostra permixtis malis inquinentur. illa quoque de narratione praecipi solent, ne qua ex ea fiat excursio,
Abbreviated transcription (Latin):
quem ꝑiculose mãsurum in illa domo in qua tñ inuisus
sit sciat suspitione subiecti petitoris non carebit. Euenit
aliqñ in scholasticis controuersiis quod inforo anpossit
accidere dubito. ut eodem colore pars utraq utatur
deinde eum pro se queq defendat ut in illa conirouer¬
sia uxor marito dixit appellatam se de stupro a priuigno
et sibi constitutũ tempus et locum. Eadem contra filius
detulit de nouerta. edito tñ alio tempore ac loco pater
in eo quem uxor predixerat filium muenit. In co quẽ
filius uxorem illam repudiauit. qua tacente filium ab¬
dicat. Nihil dici potest puruene quod non idem sit pro no¬
uenca ponentur tam̃ oĩã cõia deinde ex personaꝵ comꝑa¬
tione. et iudicii ordine et silentio repudiatȩ argumenta du¬
centur. ne illud quiđ ignorare oportet : quȩdam eẽ quȩ
colorem non recipiant. sed tm̃ defendenda sint Q ualis

Expanded text:
quem periculose mansurum in illa domo, in qua tam invisus quem periculose mansurum in illa domo, in qua tam invisus sit, sciat, suspicione subiecti petitoris non carebit. evenit aliquando in scholasticis controversiis, quod in foro an possit accidere dubito, ut eodem colore utraque pars utatur, deinde eum pro se quaeque defendat, ut in ilia controversia: uxor marito dixit, appellatam se de stupro a privigno et sibi constitutum tempus et locum; eadem contra filius detulit de noverca, edito tantum alio tempore ac loco; pater in eo, quem uxor praedixerat, filium invenit, in eo, quem filius, uxorem; illam repudiavit, qua tacente filium abdicat. nihil dici potest pro iuvene, quod non idem sit pro noverca. ponentur tamen etiam communia; deinde ex personarum comparatione et indicii ordine et silentio repudiatae argumenta ducentur. ne illud quidem ignorare oportet, quaedam esse quae colorem non recipiant, sed tantum defendenda sint, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i tantũ conscii sumus.Item ꝙ a defunctis nec enim hoc
est ꝗ neget. Itemq ab eo cui idem expediet. Is enim nõ
negabit ab aduersario quoq ꝗa non est habiturus ĩ ne¬
gando fidem. Sonnioꝵ et suꝑstitionũ colores ipsa iam
facilitate auctoritatẽ perdiderunt. Non est aũt satis in
narratione uti coloribus nisi ꝑtotã actionem consentiunt.
Cum prȩsertim quorũdã probatio sola sit in asseueratione
et perseuerantia ut ille parassitus qui ter abdicatum ad¬
a diuite iuuenem et absolutũ tanquã suum filiũ asserit.
habebit quiđ colorem quo dicat et pauꝑtatem sibi cãm
exponendi fuisse. et ideo a se parassiti personã eẽ suscept̃a
quia in illa domo filium haberet: et ideo illum innocentẽ¬
ter abdicatum ꝗa filius abdicantis non e̾ẽt. nisi tamen
omnibus uerbis et amorem patriũ: atq hũc quiđ̃ ardẽtis¬
simum ostenderit. et odium diuitis et metu pro iuuene

Expanded text:
ipsi tantum conscii sumus; item quod a defunctis, nec hoc enim ipsi tantum conscii sumus; item quod a defunctis, nec hoc enim est qui neget; itemque ab eo cui idem expediet, is enim non negabit; ab adversario quoque, quia non est habiturus in negando fidem. somniorum et superstitionum colores ipsa iam facilitate auctoritatem perdiderunt. Non est autem satis in narratione uti coloribus, nisi per totam actionem consentiant, cum praesertim quorundam probatio sola sit in adseveratione et perseverantia; ut ille parasitus, qui ter abdicatum a divite iuvenem et absolutum tanquam suum filium asserit, habebit quidem colorem, quo dicat et paupertatem sibi causam exponendi fuisse et ideo a se parasiti personam esse susceptam, quia in illa domo filium haberet; et ideo illum ter innocentem abdicatum, quia filius abdicantis non esset. nisi tamen in omnibus verbis et amorem patrium atque hunc quidem ardentissimum ostenderit et odium divitis et metum pro invene,
Abbreviated transcription (Latin):
alicui rei cohereat aut argum̃to quod in causa confirmet
Nam quȩ tota ex̃ rem petita sunt mentiendi licentiã prodũt
Curandum precipue quod defingentibus frequent᷑ accidit.
ne qua inter se pugnent. Quȩdam partibus blandiuntur
Sed in summã non consentiũt. prȩterea ne iis quȩ uera ẽẽ
constabit aduersa sit inschola et ne color ex themata
quȩratur. Utrobiq aũt orator meminisse debebit actione
tota quid finxerit. quoniã solent excidere quȩ falsa sunt.
uerumq est illuq quod nulgo uulgo dicitur mendacem
memorem eẽ oportere. Sciamus aut si de nr̃o facto q̃rat
unum nobis aliquem ẽẽ dicendum. Si de alieno mittere in
plures suspitiones licere. Est aut̃ quibusda scholasticis
controuersiis in quibus ponitur aliquem non respondere
ꝗ interrogat᷑ libertas omnia enumerandi quȩ responderi
potussent. Fingenda uero meminerimus ea quȩ nõ ca¬

Expanded text:
alicui rei cohaereat aut argumento, quod sit in causa, confirmetur. alicui rei cohaereat aut argumento, quod sit in causa, confirmetur. nam quae tota extra rem petita sunt, mentiendi licentiam produnt. curandum praecipue, quod fingentibus frequenter excidit ne qua inter se pugnent; quaedam enim partibus blandiuntur, sed in summam non consentiunt; praeterea, ne iis, quae vera esse constabit, adversa sint; in schola etiam, ne color extra themata quaeratur. utrobique autem orator meminisse debebit actione tota, quid finxerit, quoniam solent excidere quae falsa sunt, verumque est illud, quod vulgo dicitur, mendacem memorem esse oportere. sciamus autem, si de nostro facto quaeratur, unum nobis aliquid esse dicendum; si de alieno, mittere in plura suspiciones licere. est tamen quibusdam scholasticis controversiis, in quibus ponitur aliquem non respondere quod interrogator, libertas omnia enumerandi, quae responderi potuissent. fingenda vero meminerimus ea, quae non ca
Abbreviated transcription (Latin):
in foro quotiens alit᷑ ipã desiderabat utilitas probantib
et eruditis et iis qui iudicabãt scio. et quod non arrogat᷑
dixerim ꝗa sunt plurimi quibus cum egi ꝗ me resellere pos¬
sint si mentiar fere ponende a me cause officium exi¬
Quodam uero et turpiter conuertunt᷑ ue si peperisse nar¬
res demde concepisst. testamentũ deinde signatum
In quibus si id quod postirius est dixeris de priore tacere
inforo duplex genus est. Alterũ quod instrum̃tis adiuua¬
tur ut.ł. clodius fiducia testiu qua nocte incestum rome
cõmiserat interãne se fusse dicebat. Alitrum quod est tu¬
endum dicentis ingenio id interĩ ad solam ueretundiam ꝑ¬
tinet. Unde et̃ mihi uidet᷑ dici color interim ad questionem
S ed ut cunq erit pͥa sit curarũ ut id quod fingimus fieri pos¬
sit ut deide et personȩ et loco et tempori congruat. et
credibilẽ rationem et ordint habeat. sic continget et uere

Expanded text:
in foro, quotiens ita desiderabat utilitas, probantibus in foro, quotiens ita desiderabat utilitas, probantibus et eruditis et iis, qui iudicabant, scio; et quod non arroganter dixerim, quia sunt plurimi, quibuscum egi, qui me refellere possint, si mentiar fere ponendae a me causae officium exiquaedam vero etiam turpiter convertuntur, ut si peperisse narres, deinde concepisse; apertum testamentum, deinde signatum; in quibus si id, quod posterius est, dixeris, de priore tacere in foro duplex genus est: alterum, quod instrumentis adiuvatur, ut P. Clodius fiducia testium, qua nocte incestum Romae commiserat, Interamnae se fuisse dicebat; alterum, quod est tuendum dicentis ingenio. id interim ad solam verecundiam pertinet, unde etiam mihi videtur dici color, interim ad quaestionem. Sed utrumcunque erit, prima sit curarum, ut id quod fingemus fieri possit; deinde, ut et personae et loco et tempori congruat et credibilem rationem et ordinem habeat; si continget, etiam verae
Abbreviated transcription (Latin):
cum quid utiliore loco reducimus et interi nos reducturos
reliquũ ordinẽ testamur ꝗa sic futura sit causa lucidior
interim re exposita subiungimus causas quȩ antecesserũt
nec enim est una lex defensionis certumq prescriptũ pro
re protempore intuenda quę prosint. Atq ut erit uulnꝰ
ita uel curandum protinus. uel si curatio differri pot
interim deligandum nec dixerim sepius narrare nefas
Quod cicero pro cluentio fecit. Estq nõ concessum modo
sed aliqñ et necessariũ ut in causis repetundaꝵ omnihus
quap simplices non sunt. Amentis est enim suꝑstitione
preceptoꝵ contra rationẽ cause trahi. Narrationem ideo
ante probationes ponere est institutũ ne iudex quade re
querat ignoret. Cur igitur ignoret si singula probanda.
aut refellenda erũt non singula ẽt narrent᷑: Me certe
quantacũq nr̃is experimentis hñda est fides. fecisst hoc

Expanded text:
cum quid utiliore loco reducimus, et interim nos reddituros cum quid utiliore loco reducimus, et interim nos reddituros reliquum ordinem testamur, quia sic futura sit causa lucidior; interim re exposita subiungimus causas quae antecesserunt. neque enim est una lex defensionis certumque praescriptum; pro re, pro tempore intuenda quae prosint, atque ut erit vulnus, ita vel curandum protinus vel, si curatio differri potest, interim deligandum. nec saepius narrare duxerim nefas, quod Cicero pro Cluentio fecit; estque non concessum modo, sed aliquando etiam necessarium, ut in causis repetundarum omnibusque quae simplices non sunt. amentis est enim superstitione praeceptorum contra rationem causae trahi. narrationem ideo ante probationes ponere est institutum, ne iudex, qua de re quaeratur, ignoret. cur igitur, si singula probanda aut refellenda erunt, non singula etiam narrentur? me certe, quantacunque nostris experimentis habenda est fides, fecisse hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ ut cognitioni reꝵ accõmodatiorem uidicem faciant
atq constabit nusquã eoꝵ eẽ maiorem usum ꝗ̃ ubi aũis
iudias ab aliqua contra nos insita opinio flectendus est
Comecturales aũt tãȩ in quibus de facto querit᷑ non tã
est expositionẽ hñt.Que cum accusator suspitiose narrae
reus leuare suspitionẽ debeat alit ab hoc atq ab illo ad
uidicem perferri oportet. At enim quedam argum̃ta¬
curba ualent diducta leuiora sunt. Id quid non eo per¬
tinet ut queratur an narrandum sit. Nam et congẽ
plura expositione quis prohibet si idutile est cause ut
promittere: sed et diuidere narrations̃ et probationes
subiungere partibus atq ita transire ad sequontia. Nanq
ne iis quid accedo qui semp eo putant ordine quo ꝗd actu
sit eẽ narrandum. Sed eo modo narrare quo expedit. Quod
fieri pluribus figuris licet. nam et aliqñ excidisse simulamꝰ

Expanded text:
quam ut cognitioni rerum accommodatiorem iudicem faciant? quam ut cognitioni rerum accommodatiorem iudicem faciant? atque constabit, nusquam esse eorum maiorem usum, quam ubi animus iudicis ab aliqua contra nos insita opinione flectendus est. coniecturales autem causae, in quibus de facto quaeritur, non tam est, expositionem habent. quae cum accusator suspiciose narret, reus levare suspicionem debeat, aliter ab hoc atque ab illo ad iudicem perferri oportet. At enim quaedam argumentaturba valent, diducta leviora sunt. id quidem non eo pertinet, ut quaeratur an narrandum, sed quomodo narrandum sit. nam et congerere plura in expositione quid prohibet, si id utile est causae, et promittere, sed et dividere narrationem et probationes subiungere partibus atque ita transire ad sequentia? nam ne iis quidem accedo, qui semper eo putant ordine, quo quid actum sit, esse narrandum, sed eo malo narrare, quo expedit. quod fieri plurimis figuris licet. nam et aliquando nobis excidisse simulamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ego libent᷑ interrogem sint illa defensuri quȩ non narraue¬
rint nec ne. Nam si nec defenderĩt nec narrauerĩt tota
causa prodetur. At si defensuri sunt propont̾ certe plerũq¬
id quad confirmaturi sumus oportet. Cur ergo nõ expona¬
mus quod et dilui põt. ut hoc contingat utiq indicandũ
est. aut ꝗd inter probationẽ et narrationem inter est
nisi quod narratio est pro bonis continua propositio. rur¬
sus probatio narrationi congruẽs confirmatio. Uideamꝰ
ergo num expositio hȩc longior demũ eẽ debeat et paulo
uerbosior preparatione et quibusdam argum̃tis dico nõ
tio. Effecturos nos ꝗđ dicimus non posse uim reꝗ ondi
prima expositione: expectent et opinones suas differãt
et bene sperent. deniq utiq narrandum est quitꝗd alit᷑
ꝗͣ aduersarius exposuit narrari potest aut eo etiam ꝓe¬
mia sunt inhis causis suꝑuacua. quȩ ꝗd magis agunt

Expanded text:
ego libenter interrogem, sint illa defensuri, quae non narraveego libenter interrogem, sint illa defensuri, quae non narraverint, necne? nam si neque defenderint neque narraverint, tota causa prodetur; at si defensuri sunt, proponid, quod confirmaturi sumus, oportet. cur ergo non exponamus, quod et dilui potest et, ut hoc contingat, utique indicandum est? aut quid inter probationem et narrationem interest, nisi quod narratio est probationis continua propositio, rursus probatio narrationi congruens confirmatio? videamus ergo, num haec expositio longior demum debeat esse et paulo verbosior praeparatione et quibusdam argumentis argumentio effecturos nos quod dicimus; non posse vim rerum ostendi prima expositione; exspectent et opiniones suas differant et bene sperent. denique utique narrandum est, quidquid aliter quam adversarius exposuit narrari potest, aut etiam prooemia sunt in his causis supervacua; quae quid magis agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
an factum sit uel quale factũ sit licet omnia contra nos
sint quomodo tñ euitare expositionẽ salua cause ratio¬
ne possumus: Narrauit accusator nec ita ut queq eent
acta tm̃ indicaret: sed adiecit inuidiam rem uerbis
exasperauit. accesserũt probationes ꝑorat̾o incendit
et plenos ire reliꝗt. Expectat naturalit᷑ iudex qđ
narrit᷑ a nobis: si nihil exponimus illa eẽ quȩ aduer¬
sarius dixit et talia qualia dixit credat necesse est.
quid gͦ. eadem exponemus: si de qualitate agetur
cuius tum demũ questio est cum de re constat eadem sed
non eodem modo. Alias causas aliam atq aliã nationẽ
dabo uerbis eleuare quedã licebit luxuria hilaritatis aua¬
ritia parsimoniȩ negligentia simplicitatis noñe leniet
uultu deniq uoce habitu uel fauoris aliꝗd uel miserationis
merebor Solet nõ nunq̃ mouere la crimas ip̃a confessio: atqo

Expanded text:
an factum sit vel quale factum sit, licet omnia contra nos an factum sit vel quale factum sit, licet omnia contra nos sint, quomodo tamen evitare expositionem salva causae ratione possumus? narravit accusator neque ita ut, quae essent acta, tantum indicaret, sed adiecit invidiam, rem verbis exasperavit, accesserunt probationes, peroratio incendit et plenos irae reliquit. exspectat naturaliter iudex, quid narretur a nobis. si nihil exponimus, illa esse quae adversarius dixit et talia qualia dixit credat necesse est. quid ergo? eadem exponemus? si de qualitate agitur, cuius tum demum quaestio est, cum de re constat, eadem sed non eodem modo; alias causas, aliam mentem, aliam rationem dabo. verbis elevare quaedam licebit; luxuria liberalitatis, avaritia parsimoniae, negligentia simplicitatis nomine lenietur; vultu denique, voce, habitu vel favoris aliquid vel miserationis merebor. solet nonnunquam movere lacrimas ipsa confessio. atque
Abbreviated transcription (Latin):
patre dormiente. cũ occidere eum nemo potuisset exci¬
tato oĩa indicauerũt. Si tñ patͣ ꝗ diuisit patrimo¬
nium et reos parricidii defendit sic agat. Quod contra
legem sufficit parricidiũ obiicit᷑ iuuenibus quoꝵ pat
uiuit atq et liberis suis ad est. Ordint̃ rei narrare ꝗđ¬
nihil necesse est cum ad legem ihil pertineat. Sed si con¬
fessionẽ culpȩ meȩ exigitis ego fui patͣ durus. et pa¬
trimonii quod iam melius ab his administrari poterat
tenax custos deinde subiicit᷑ stimulatos ab iis quoꝵ
indulgentiores parentes erãt. semꝑ tñ eum habuisse aĩ
qui sit euentu deprehensus: ut occidere patrẽ nõ possẽt
nec enim iure iurando opus fuisset. si alioquin hoc m̃tis
habuissent ne forte nisi ꝙ se ꝗsq eximi uoluerit. Siã
hec qualiacunq placidioribus animis accipient᷑. illa bui
pͥme propositionis defensione mollita. at cũ queritur

Expanded text:
patre dormiente; cum occidere eum nemo potuisset, excipatre dormiente; cum occidere eum nemo potuisset, excitato omnia indicarunt. si tamen pater, qui divisit patrimonium et reos parricidii defendit, sic agat: quod contra legem sufficit, parricidium obiicitur iuvenibus, quorum pater vivit atque etiam liberis suis adest. ordinem rei narrare quid necesse est, cum ad legem nihil pertineat? sed si confessionem culpae meae exigitis, fui pater durus et patrimonii, quod iam melius ab his administrari poterat, tenax custos; deinde subiiciat stimulatos ab iis, quorum indulgentiores parentes erant, semper tamen habuisse eum animum, qui sit eventu deprehensus, ut occidere patrem non possent; neque enim iureiurando opus fuisse, si alioqui hoc mentis habuissent, nec sorte, nisi quod se quisque eximi voluerit, omnia haec qualiacunque placidioribus animis accipientur, illa brevi primae propositionis defensione mollita. At cum quaeritur