comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse autꝰcasũ xꝰ fecisse aut nĩ necessittite sed uoluntate fecisse : Atq tũ exbislocis iuris atq
equitatis naturã oportebit querere & qua si absoluta iuridiciali ꝑse hocipsũ abreb: omnib:
separatĩ c̃siderare : Qm̃ c̃uenit negotiadi absolutas qualitas tractati reb & distattantũ¬
modotep̃r quic Negotialis defuturo iusto agit absoluta de p̃terito: Si aut inhis aut maluis ex¬
explis scriptiqq̃ c̃ tro uersiã ad iunctã uid ebit : Hoc p̃cepto ostendit incidere sẽꝑ legales posse
ẽtro uersicis c̃stitutionib: principalib: nec aliquando legales statꝰ posse existere principales:
Dep̃catioẽ inquañ defensio ftcti sedignoscendi pestulatio etinet᷑: Seđ aparsẽ cessionis dep̃aatio ẽ

Expanded text:
fecisse, aut non casu fecisse aut non necessitate, sed uoluntate fecfecisse, aut non casu fecisse aut non necessitate, sed uoluntate fectura. ET QVASI IN ABSOLVTA IVRIDICIALI PER SE HOC IPSVM AB REBVS OMNIBVS SEPARATIM CONSIDERARE. Quoniam conuenit negotiali absoluta qualitas tractatu rerum et distat tantummodo tempore, quia negotialis de futuro iusto agit, absoluta de praeterito. SI AVT IN HIS AVT IN ALIIS EXEMPLIS SCRIPTI QVOQVE CONTROVERSIAM ADIVNCTAM VIDEBIT. Hoc praecepto ostendit incidere semper legales posse controuersias constitutionibus principalibus, nec aliquando legales Status pose existere principales. DEPRECATIO EST, IN QVA NON DEFENSIO FACTI, SED IGNOSCENDI POSTVLATIO CONTINETVR. Secunda pars concessionis deprecatio est.
Abbreviated transcription (Latin):
tate qđ ñ culpasua sed uĩ maiore peccarit: Al t̃ locus de fostunȩ potestate & in firmitate hominũ
Testius locus animũ ñ euentũ considerari : Post hȩc exempla atq tractat᷑ ad mon& qđ inomnib:
exemplis supra positis legess. unde necessario inciđt tractitꝰ &iã legales : Sed hoc pegat ẽẽmi¬
randũ qđ causarũ geniera quaed ã simplicit̃ explicant᷑ quȩdã comniunctas : Vnde qui om̃ã p̃ce¬
ta cognouerit quic quid ꝑspexerit in exemplo trans latione locorũ Necessaria ꝑsequet᷑ Nã
cũ hic& leges sint necessarioquȩ legũ p̃sceipta s̃ cõplere debemꝰ. De quib: post dicet : Nunctantũ
ea p̃cepta posuit quȩ c̃cessioni dequa tractatꝰ erat̃ c̃uenirent : Si quid resipscdabit ftculta¬
tisconiecturã induciab accusatore oportebit. Vtdicat accusator pc̃iecturã aut prudentẽ

Expanded text:
tate, quod non culpa sua, sed ui maiore peccarit; alter locus de fortunae potestate et infirmitate hominum, tate, quod non culpa sua, sed ui maiore peccarit; alter locus de fortunae potestate et infirmitate hominum, tertius locus 'animum, non euentum considerari'. Post haec exempla atque tractatus admonet quod in omnibus exemplis supra positis leges sunt. Vnde necessario incidunt tractatus etiam legales; sed hoc negat esse mirandum, quod causarum genera quaedam simpliciter explicantur, quaedam coniuncta sunt. Vnde qui omnia praecepta cognouerit, quidquid perspexerit in exemplo, translatione locorum necessaria persequetur. Nam cum hic et leges sint, necessario quae legum praecepta sunt, complere debemus, de quibus post dicetur. Nunc tantum ea praecepta posuit, quae concessioni, de qua tractatus est, conuenirent; si quid res ipsa dabit facultatis, coniecturam induci ab accusatore oportet, ut dicat accusator per coniecturam aut prudentem
Abbreviated transcription (Latin):
cultas dabit in quib: doceamꝰ similidecausa nescio quib: ueniã ñ eẽ c̃cessã & adiungamꝰ illis ma¬
gis fuisse tribuendã : Postrema ex partib: deliberationis turpe & inutile doceaonꝰ ẽẽ concedi
& magnũ periculũ futurũ cũ tantares admis sasit. si ñ fuerit aiudicib: uindicata Contrahȩc
defensor c̃uersione utet᷑ Horũ maxime aut̃ ut defendat uoluntatẽ & augeat quid uolunta¬
tifuit impedim̃to & doceat Nihilam plius sepotuisse fticere quã fecit : De inde inducat locũcõ¬
munẽ uoluntatẽ spectari oportere. Deinde cõquȩstionẽ cũ culpa careat secid fici supplicio
cõmunẽ hominũ eẽ infirmitatẽ : Loci uero cõmunes accuscitoris in sineũ quic̃fitet᷑ Et alt̃ pec¬
candilicentiã tribuit᷑ siñ defacto sed deuoluntate quaerat᷑: Defensoris c̃quȩstio ẽ decalami¬

Expanded text:
cultas dabit, in quibus doceamus simili de causa nescio quibus ueniam non esse concessam, et adiungamus illis macultas dabit, in quibus doceamus simili de causa nescio quibus ueniam non esse concessam, et adiungamus illis magis fuisse tribuendam. Postremo ex partibus deliberationis turpe et inutile doceamus esse concedi, et magnum periculum futurum, cum tanta res admissa sit, si non fuerit a iudicibus uindicata. Contra haec defensor conuersione utetur horum, maxime autem ut defendat uoluntatem et augeat quod uoluntati fuit impedimento, et doceat nihil amplius se potuisse facere quam fecit. Deinde inducat locum communem 'uoluntatem spectari oportere'; deinde conquestionem 'cum culpa careat, se adfici supplicio; communem hominum esse infirmitatem'. Loci uero communes accusatoris hi sunt: 'in eum qui confitetur', et alter: 'peccandi licentiam tribui, si non de facto, sed de uoluntate quaeratur'. Defensoris conquestio est de calami
Abbreviated transcription (Latin):
nitionis partis aduersȩ reliquatria cõplebunt᷑ ut breuit̃ definiat casũ in
finitione qđ rousfecit Ftdostendat eẽ dissimile qđ sit eius facinꝰ nignorabile ñ foseuitũ
tõ pecessariũ: Demonstrabit posthȩc potuis se uitari pociusse ꝓuideri &doceat quẽ ad¬
modũ Deindea diungat accusator altorã definitionẽ ꝑ quã piomina alia supponat
imprudentiȩ casiui necessitate inertiã neglegentiã ftituitatẽ Posthȩ illud adict̃uti excutiamꝰ
Nefoste necessitas habuerit turpitudinẽ ut disperi possit morimelius fuis se nec antãturpitu¬
dinẽ hã beremꝰ: Posthuaecdic̃ adiungexdũ eẽ tractatũ deiuris & equitatis naturã dequa &in nero¬
tia liqualitate tractatũ ẽ & maxime in absolute iuridiciali & uȩduȩ qualitates solis uident
distare tẽporib: Nã rerũ tractatu eode c̃tinent᷑ Post hȩc dicit adiungenda exempla sitam̃ fa¬

Expanded text:
nitionis partis aduersae reliqua tria complebuntur, ut breuiter definiat casum, imnitionis partis aduersae reliqua tria complebuntur, ut breuiter definiat casum, imfinitione quod reus fecit et id ostendat esse dissimile quod sit eius facinus non ignorabile, non fortuitum, non necessarium. Demonstrabit post haec potuisse uitari, potuisse prouideri; et id doceat quemadmodum, deinde adiungat accusator alteram definitionem, per quam nomina alia supponat imprudentiae casui necessitati, inertiam neglegentiam fatuitatem. Post haec illud adicit, uti excutiamus, ne forte necessitas habuerit turpitudinem; ut disputari possit mori melius fuisse ne tantam turpitudinem subiremus. Post haec dicit adiungendum esse tractatum de iuris et aequitatis natura, de qua et in negotiali qualitate tractatum est, et maxime in absoluta iuridiciali. Quae duae qualitates solis uidentur distare temporibus; nam rerum tractatu eodem continentur. Post haec dicit adiungenda exempla, si tamen fa
Abbreviated transcription (Latin):
pastit᷑ induo inpurgationẽ & dep̃cationõ : ł tpurgtitionẽ defintita cũ n fectũ purgamꝰ
sed uoluntatẽ Iafier dicit triplicit̃ siaut iprudentes faciamꝰ aut easu aut raecessitate
imprudentiȩ datexemplũ deuitulo immolato: Itẽ casus de eo qui hostias p̃stonhabiuit ad
diemcortũ qtẽnecessicatcis derostrcita Ncui in portuubi ñ licebat inuenta Hlaectria
exempla id circo iuineta posuit quia eorũ omniu similis p̃ceptio ẽ: Nãq ut &insuperiorib
ita & hic primũ cied turalit̃ agendũ abaccusatore ut id qđ reus riegat seuoluntate fecisse
s̃ silio ftictũ doceat acuoluntate : De inde subiungt finitiui status tractatũ. Quiut sup
docuit qua d ruplex ẽ: Definitio breuis ad structiodefinitionis : Ettertiolo cosicesserit
deductio ẽ definitionis ad speciem : Si uero ñ asserit separatio definitionis ad speciera
Quasto loco fit destructio definitionis partis aduersȩ Verũ hoc omissa destructioned efi¬

Expanded text:
in purgationem et deprecationem; et purgationem definit ita, cum non factum purgamus, sed uoluntatem. Id fieri dicit tripliciter, si aut imprudentes faciamus aut casu aut necessitate. Imprudentiae dat exemplum de uitulo immolato, item casus de eo qui hostias praesto non habuit ad diem certum, item necessitatis de rostrata naui in portu, ubi non licebat, inuenta. Haec tria exempla idcirco iuncta posuit, quia eorum omnium similis praeceptio est. Namque ut et in superioribus, ita et hic primum coniecturaliter agendum ab accusatore, ut id quod reus negat se uoluntate fecisse, consilio factum doceat ac uoluntate; deinde subiungat finitiui Status tractatum, qui, ut supra docuit, quadruplex est; definitio breuis, adstructio definitionis, et tertio loco, si adserit, deductio est definitionis ad speciem; si uero non adserit, separatio definitionis a specie; quarto loco fit destructio definitionis partis aduersae. Verum hic omissa destructione defi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi homines eaquȩ ra¬
tione inuenissent elo¬
quentia persuadere
potuis secit: ꝓfecto
nemo nisi graui acsua¬
ui cominotus oratione
cum uiribus plurimũ
poss&. Adius uoluis s&.
sine ui descendere ut
inter quos poss& excel¬
lere cumhis sepateret᷑
equari & suauoluntate
aiucundissima consue¬
tudine recedera

Expanded text:
nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere po- tuissent? profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descendere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine receder
Abbreviated transcription (Latin):
copsi ÷ aerde finicio& abipsis ob̃ supta ẽ Verũ anceps inquit causa duob mocbuis e oie ucau
dipatio dubia sit̃ auitin honestd ssim a meite ia. ut in orestis themate qua ñunaratioe iudr

Expanded text:
ICEPS. Haec definitio et ab ipsis rebus sumpta est. Verum anceps, inquit, causa duobus modis est, si aut iudicatio dubia sit aut inhonestissima materia, ut in Orestis themate quia non una ratio est iud
Abbreviated transcription (Latin):
sol& fieri. aut quod in opini¬
one positũ ẽ. aut quod ha¬
b& inse adhȩc quandã
similitudinẽ. siue id fal¬
eognẽ quod fere fierisol&
ꝓbabile huius modi ẽ sima
t̃ẽ diligrofiliũ. si auarus
ẽ negligit iusiurandũ. in
eo aũ qd in opinione posi¬
tũ ẽ. huius modis ꝓbabi¬
lia impus ap̃ inferospe¬
nas eẽ p̃paratas eos qui
philo sophiȩ dent oꝑam.
ñ arbitrari deos eẽ. Si¬
mulitudo dũ inc̃trarus.¬

Expanded text:
solet fieri aut quod in opinione positum est aut quod habet in se ad haec quandam similitudinem, sive id faleo genere, quod fere fieri solet, probabile huiusmodi est: si mater est, diligit filium; si avarus est, neglegit ius iurandum. in eo autem, quod in opinione positum est, huiusmodi sunt probabilia: impiis apud inferos poenas esse praeparatas; eos, qui philosophiae dent operam, non arbitrari deos esse. similitudo autem in contrar
Abbreviated transcription (Latin):
Hiftlsũ : qđ ad seris tam̃ fecisti argumñtũ ꝓbabileꝑid qđ feresol& fieriut mned eafilios ñ occidisse
eredit᷑ Aut sidiccs quia multus in calccis pulus fuit exitinere regressusẽ. Verũ : aut̃ arguntũ¬

Expanded text:
. Hic falsum est, quod adseris; tamen fecisti argumentum probabile per id quod fere solet fieri, ut Medea filios non occidisse . Hic falsum est, quod adseris; tamen fecisti argumentum probabile per id quod fere solet fieri, ut Medea filios non occidisse credatur. Aut si dicas: quia multus in calceis puluis fuit, ex itinere regressus est. Verum est autem argumentu
Abbreviated transcription (Latin):
facimꝰ argum̃tũ cũ easibi c̃ferimꝰ quȩ ad aliquid s ut puta locare c̃ducere tinere uenden
aetu erbaad semui cẽ speccant: Itaq exunius reiratione alterius reirationẽ ꝓbare debemꝰ it
puta pescio quipatreuendent eemit filiũ iniquãrẽ đr fecisse Hic facis argumntũ ꝓbabile
ã sus quiuendidit rẽiniquã fecit̃ & hicquiemit rẽiniquã fecit. Deinde qđ cicero posuit exemplũ
a pudrhodios portoriũ res uilis utilis erat & hermocreon uira plissimꝰ id c̃duxit postorium
efendit᷑ qđ rẽ turpẽ ñ fecerit ꝑ acisitaq argum̃tũ ꝑetisres que sub eande rationẽ cđt Nã sirho¬
dusturpeñfuit locare nehermo creanti quidẽ turpe ẽ c̃ducere. Siuetiut̃ inquit uera sint siue
sũ ÷ siue ueri simile sidicas noccidit medea filios. Quippe mat̃ filios numquã potulł occidere

Expanded text:
facimus argumentum cum ea sibi conferimus quae ad aliquid sunt, ut puta locare conducere, emere uendere. facimus argumentum cum ea sibi conferimus quae ad aliquid sunt, ut puta locare conducere, emere uendere. Haec uerba ad se inuicem spectant; itaque ex unius rei ratione alterius rei rationem probare debemus, ut puta: nescio qui patre uendente emit filium, iniquam rem dicitur fecisse. Hic facis argumentum probabile; nam si is qui uendidit rem iniquam fecit, et hic qui emit rem iniquam fecit. Deinde quod Cicero posuit exemplum; apud Rhodios portorium, res uilis, utilis erat, et Hermocreon uir amplissimus id conduxit portorium; defenditur, quod rem turpem non fecerit. Facis itaque argumentum per eas res quae sub eandem rationem cadunt: 'NAM SI RHODIIS TVRPE NON FVIT LOCARE, NE HERMOCREONTI QVIDEM TVRPE EST CONDVCERE'. Sitte autem, inquit, uera sint siue tur. Falsum est, sed ueri simile, si dicas: 'non occidit Medea filios, quippe mater filios numquam potuisset occidere'
Abbreviated transcription (Latin):
id simlitudo Trib: modis ꝓbabile efficit argum̃tũ Aucꝑ contraria autꝓp a ria ait peis
resquȩ subeandẽ rationẽ cađt̃ Percontrariasic Nãsihis quiin prudentes leser ignoscicon¬
uenit his qui necessa rio ꝓfuer̃ haberigratiã ño port&. Hic c̃ trtiricis pdeẽ & nocere sedipsa
contraria ñ faciun targumentũ nisihabe antint̃se aliquã similitu dinẽ Hicitaq an mmoꝵ
similitudo ẽ. Nã sulle m prudent̃ o fuit hic Necessitate ꝓfuit Neq ille uolui tobeẽ Neq
hicuoluit ꝓdẽẽ Ergo sugnoscit᷑ ci qui ñ uoluntate sed in prudentialȩ sit &illigratia ñ haiben
dat quiñ uoluntaute ꝓfuit sed necessitate Perparia sic cũn excntrariis reb: sedex simillinis
ꝑ niaturã ꝓbabile colligimꝰ argum̃tũ Vt puta Nãut locus in marisine portũ nauib intũ .il si¬

Expanded text:
id est similitudo, tribus modis probabile efficit argumentum: aut per contraria aut per paria aut per eas id est similitudo, tribus modis probabile efficit argumentum: aut per contraria aut per paria aut per eas res, quae sub eandem rationem cadunt. Per contraria sic: NAM SI HIS QVI IMPRVDENTES LAESERVNT IGNOSCI CONVENIT, HIS QVI NECESSARIO PROFVERVNT HABERI GRATIAM NON OPORTET. Hic contraria sunt prodesse et nocere; sed ipsa contraria non faciunt argumentum nisi habeant inter se aliquam similitudinem; hic itaque animorum similhic uoluit prodesse. Ergo si ignoscitur ei qui non uoluntate, sed imprudentia laesit, et illi gratia non habenda est qui non uoluntate profuit, sed necessitate. Per paria sic, cum non ex contrariis rebus sed ex simillimis per naturam
Abbreviated transcription (Latin):
trarus hocmͦ. Nã si hiss
qui in prudentes lȩser̃
ignosci c̃uenit. his qui
necessario ꝓfuer. ha¬
berigrãm noport&
exparisic. Na ut locus
sine portu nauib ẽẽ ñ
pocest tutus. Sic animꝰ¬
Exeoqđ hab& adhȩc quandẽ similitudinẽ id ÷ ꝑsimilitudine utputa sus quipatriua ꝓdit poenã
meret᷑ ille quipatria defondit p̃miũ meret᷑: Verũ hicexaltero alteri fidesfit &sic quasi
fueret pominandũ Sed cice roñ que admodũ fiera argum̃tũ sed undefier&indicauit cũ ar
qđ inopinione positũ ẽ ł tenĩ hoc argum̃tũ tertiũ ubiex altero alterũ probamꝰ feunctalep¬
testeẽ ut soleat fieri Nunctale uti n opinione positũ ẽẽ uideat᷑ ut soleat fieri sis qupat ã
ꝓdit poenã meret᷑ ille qui patriã defendit p̃iniũ meret᷑ ut i nopinionesit sumpus apudinfẽ¬
ros torm̃ta p̃paratas in nocentib quies parata: Itaq hoc qđ hab& adhȩc quandã sinilitidnt

Expanded text:
 Nam si iis qui imprudenter laeserunt, ignosci convenit, illis qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet? Ex pari sic: Nam ut locus sine portu navibus esse non potest tutus, sic animsimilitudinem, ut puta: si is qui patriam prodit poenam meretur, ille qui patriam defendit praemium meretur. Verum hic ex altero alteri fides fit, et sic quasi fuerat nominandum, sed Cicero non quemadmodum fieret argumentum, sed unde fieret indicauit, cumquod in opinione positum est. Etenim hoc argumentum tertium, ubi ex altero alterum probamus, nunc tale potest esse ut soleat fieri, nunc tale ut in opinione positum esse uideatur, ut soleat fieri: 'si is qui patriam prodit poenam meretur, ille qui patriam defendit praemium meretur'. Vt in opinione sic: 'si impiis apud inferos tormenta praeparata sunt, innocentibus quies parata est'. Itaque hoc quod habet ad haec quandam similitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
tu rerum: Uerũ hac exhis
quȩ postea de elocutione
p̃cipient᷑ ornam̃ta sum̃tua
Nunc denarratione taquȩ

Expanded text:
tu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione e
Abbreviated transcription (Latin):
suas gestũ : Duo alia ex quib: cssumunt᷑ primũ aboratore eaquȩ niegotio ad iunctas : quar¬
tũ aut̃ illud qđ ÷ c̃secutio ñ negotu ipsius gestio ẽ sed aut ex trinsecus uenien it homines
hab& cuit ꝑricturã geeralit̃ ut post docebimꝰ : Igit᷑ prima de at tributis c̃tinentia
hab& partes quinq Sũmã causã facta illa q̃ ꝓbant factũ diuisa ꝑtriatẽpora ł tom̃e
ipsũ qđ diximꝰ negotiũ eẽ factũ scilic& c̃tinet᷑ ab his assũ maquȩ breuẽ ꝓpositionẽ haba

Expanded text:
suas gestum; duo alia , ex quibus adsumuntur primum ab oratore ea, quae negotio adiuncta sunt; quartum autem illud, quod est consecutio, non negotii ipsius gestio est, sed aut extrinsecus uenientia per homines habet aut per naturam generaliter, ut post docebimus. Igitur prima de attributis, continentia, habent partes quinque: summam, causam, facta illa, quae probant factum, diuisa per tria tempora. Et omne ipsum, quod diximus negotium esse, factum scilicet, continetur a
Abbreviated transcription (Latin):
lnil Sedhorũ ommiũ genus animal łsttertiũ illud genꝰ quo cuus lib&ere qualetasindiat bs
dicas cuuis generis uestis cuuis generis factura: In hocgenere artẽ rhatoricã ponit id qualis
auleitica arsrha&orica. Sedistȩ onis ates ingenere qualitatis s̃ponendȩ quo quales łquaetr
sut de monstrent᷑ Irgore tchoricã ingẽnere qualitatis ponit̃ quo qualis ł quanta sit demonitr&:
Domde deb& attendere ubisit ars rh&orica: an sola sit si parisi aequalis. minor in uoruest: Atq
id eo quahẽe diligenter in spioxit rh&oricã ciuilis ciuius đarationis partẽdico ẽ muiortu
adoenus artis alisoricȩ descendimus quaesit ł ubisit attendam: Om̃is patria quicquid
agit aiuilis ratio dr haecciuilis ratio duplex ẽ. Vna quȩres certas sollempnicuersu asine
ullotumultuagit daltora quacinlite ac disceptatione uersat̃ uthomo quie qu ad agt ducdt¬
Liuilis quȩdamratio ẽ
quȩ multis & magnis
exreb constat. eiusque¬
dã magna &ampla
pars est artificiosaelo¬

Expanded text:
lia; sed horum omnium genus animal. Est tertium illud genus quo cuiuslibet rei qualitas indicatur, si dicas, 'cuius generis uestis', 'cuius generis factura'. In hoc genere artem rhetoricam ponit, id est, qdialectica, ars rhetorica sit, istae omnes artes in genere qualitatis sunt ponendae, quo quales uel quantae sint demonstrentur; ergo et rhetoricam in genere qualitatis ponit, quo qualis uel quanta sit demonstretur. Deinde debet attendere, ubi sit ars rhetorica, an sola sit, si pars, si aequalis, maior minorue sit. Atque ideo quia haec diligenter inspexit, rhetoricam ciuilis cuiusad genus artis rhetoricae descendimus, quae sit uel ubi sit, attendamus. Omnis patria quidquid agit, ciuilis ratio dicitur; haec ciuilis ratio duplex est, una quae res certas sollemni cursu ac sine ullo tumultu agit, et altera quae in lite ac disceptatione uersatur. Vt homo quidquid agit duivilis quaedam ratio est, quae multis et magnis ex rebus constat. eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa elo
Abbreviated transcription (Latin):
uae om̃a &utilia suNt & honesta Ih incamicis qq̃ eorũ cestissimum & tutissimũ
p̃sidium cõparat᷑ IOstendit hicquid agtit orator. Sapiens enĩ cũ eloquentia
negotia suscepta Non deserit & inde fit ut cõmodis amicorum de ẽẽ ñ possit ut ipse
cicero inuerrinis & qui om̃e reliquũ tẽpus qđ mihi ab amicorũ negotiisdat᷑ in his¬
÷ studiis laboribq c̃sũmã Acmihi quidẽ uident᷑ homines: Diximus supra auxe¬
sixinratione & cõparatione fieri. Hic conparatio ÷ hominũ & belucirũ & int̃se homi¬
s num Hoc forte ñ natura modoneq exercitatione c̃ficit᷑ uerũ &iã astificio quo¬

Expanded text:
quae omnia et utilia sunt et honesta. HINC AMICIS QVOQVE EORVM CERTISSIMVM ET TVTISSIMVM quae omnia et utilia sunt et honesta. HINC AMICIS QVOQVE EORVM CERTISSIMVM ET TVTISSIMVM PRAESIDIVM COMPARATVR. Ostendit hic quid agat orator: sapiens enim cum eloquentia negotia suscepta non deserit, et inde fit ut commodis amicorum deesse non possit. Vt ipse Cicero in Verrinis: "et qui omne reliquum tempus quod mihi ab amicorum negotiis datur, in his studiis laboribusque consumam". AC MIHI QVIDEM VIDENTVR HOMINES. Diximus supra auxesin ratione et comparatione fieri: hic comparatio est hominum et beluarum et inter se hominum. HOC SI FORTE NON NATVRA MODO NEQVE EXERCITATIONE C
Abbreviated transcription (Latin):
h nihi lominus eloquentiae studendũ est ¶Quas tculla thesisstudendũ est eloquentiȩ sed
quae sit mixta sapientiae. Etuicundȩ ieo inquit animo nequid sibi usurpasseiudeat᷑.
Non dix̃ eloquentiȩ studendũ censeo: sed qđ ait nihi lominus. id ÷ quanquã multa in cõ¬
Et siea quidã priuatĩ &publice ꝑuerse abutuntur ẜ Magna exhortatiocũ ait quidã
ut si paucis facile opprimi posseuideant᷑ ipriuatim & publicȩ̃ T Res p̃ enĩ his duob:
consitit hominib & ciuitatibsꝑuerse abutunt᷑ IOb ẽ enĩ reip̃ qđ ꝓd ẽe debebat¬
Neo pprimam᷑ ¶Nã hinc adrẽpublicã maxima cõmoda ueniunt. Simod eratrix
omniũ presto ÷ sapientia :Bene ꝑsuad& sapientiã uingendã eẽ eloquentiȩ. Si qui¬
demrerũ omniũ moderatrix est Ergo multa inquit adremp̃ cõmoda ueniunt
exeloquentia ł scipientia. Sed quia multi ꝓpriis magis utilita
sultũ recte subdidĩ hinc adipsos quieã ad eptisunt laus honos dignitas confluit

Expanded text:
 NIHILO MINVS ELOQVENTIAE STVDENDVM EST. Quarta illa thesis: studendum est eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae. Et uerecunde 'meo', inquit, 'animo': ne quid sibi usurpasse uideatur, non dixit 'eloquentiae studendum censeo'. Sed quod ait 'nihilo minus', id est, quamquam multa incoETSI EA QVIDAM PRIVATIM ET PVBLICE PERVERSE ABVTVNTVR. Magna exhortatio, cum ait 'quidam', ut, si pauci sunt, facile opprimi posse uideantur. 'Privatim et publice': res publica enim his duobus constat, hominibus et ciuitatibus. 'Peruerse abutuntne opprimamur. NAM HINC AD REM PVBLICAM MAXIMA COMMODA VENIVNT, SI MODERATRIX OMNIVM PRAESTO EST SAPIENTIA. Bene persuadet sapientiam iungendam esse eloquentiae, si rerum omnium moderatrix est. Ergo multa, inquit, ad rem publicam commoda ueniunt ex eloquentia uel sapientia. Sed quia multi propriis magis utilitatibus uolunt esse consultum, recte subdidit: HINC AD IPSOS, QVI EAM ADEPTI SVNT, LAVS, HONOS, DIGNITAS CONFLVIT,
Abbreviated transcription (Latin):
÷ tiã c̃p̃hendi. NSed ante quã de p̃ceptis oratorus dicimus. uid &urdicendũ dege¬
nere ipsius artis i Omis arsduplex ÷ id ÷ duplicẽ faciem hab&. Scđm p̃ceptũ sera¬
tentimq uarronis quict ẽe artẽ extrinsecus unã. aliã intrinsecus.: Ans ex¬
trinsecus talis ÷ : quae nob̵ scienti ãsolã tradit. Intrinsecus quȩ itadat scientiã
utillud ipsũ qđ scientiã dat. quib: rationib: fticiamꝰ ostendit : Ita illa adscientiã

Expanded text:
comprehendi. SED ANTE QVAM DE PRAECEPTIS ORATORIIS DICIMVS, VIDETVR DICENDVM DE GENERE IPSIVS ARTIS. Omnis ars duplex est, id est, duplicem faciem habet secundum praeceptum sententiamque Varronis, qui ait "esse artem extrinsecus unam, aliam intrinsecus". Ars extrinsecus talis est quae nobis scientiam solam tradit, intrinsecus quae ita dat scientiam, ut illud ipsum quod scientia dat quibus rationibus faciamus ostendat. Ita illa ad scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
tria nob inc̃firmatione tradunt᷑ Materia argumtũ argum̃tatio Alateriã nobiã tradidit
At tributa ꝑsonȩ xi.eẽ dixit Negotio uis Atq horũ omniũ partes eniumerauit actradidit

Expanded text:
ia, argumentum, argumentatio. Materiam nobis iam tradidit,  Attributa personae undecim esse dixit, negotio quattuor; atque horum omnium partes enumerauit ac tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
disunt & innegotiupsius natura Id crcoait Pcinde natura eius roieuenire uulgo soleat an in¬
selent̃ &itiro Ait negotiupsius anĩ aduertendã cẽ natura id÷ qui soleat euent᷑ factuistud c̃sequi
dedic euent abillo euentu quẽ madiunctis Negotio demonstrauimꝰ Hocdistat̃ qđille euentus
ncituralit̃ certis reb ad fixus est &rẽ suã quadã ui ac aecessitate c̃sequit intdũ uarius etomi

Expanded text:
unt et in negotii ipsius natura. Idcirco ait: DEINDE NATVRA EIVS REI, EVENIRE VVLGO SOLEAT AN INunt et in negotii ipsius natura. Idcirco ait: DEINDE NATVRA EIVS REI, EVENIRE VVLGO SOLEAT AN INSOLENTER ET RARO. Ait negotii ipsius animaduertendam esse naturam, id est qui soleat euentus factum istud consequi. Sed hic euentus ab illo euentu quem in adiunctis negotio demonstrauimus hoc distat, quod ille euentus naturaliter certis rebus adfixus est et rem suam quadam ui ac necessitate consequitur; hic autem
Abbreviated transcription (Latin):
constituendo disputat in diuinatione. Nontã inquit haecaccusatio quã defensio: existimanda
einde inquit eius facti quis int principes & in uentores quideniq auctoritatis eius &nuentionis
compbatores atq uemuli Haec quoq post rẽ sint Necesse : Neq enĩ potest inuenirinisi qđ lata¬
ł stporro qđ lat& Anĩ ad uertendũ itaq quifuerint illi qui primuillud fecerint unde ñcagit᷑
quide indefactũ ꝓbauerint ac secutisint Siobtimis laudas factũ Si pessimi rep̃hendis ut cicero
consecutos Deindeinquit hȩ& uedetare aut eꝰ reisit lex Lex&iã c̃sequit᷑ Lexeni sempinꝰe quia
nes talis uisa c̃stituit᷑ Verũ qđ ait de eare totũ ẽ Qđ ut eius rei pars : In ĩdũ enĩ totũ factũ
alquid fieriut ex eoscientia c̃sequat᷑ ł astificiũ Verũ hȩ comã &m ꝑsonaru actib ꝓuiden

Expanded text:
constituendo disputat in diuinatione; "non tam", inquit, "haec accusatio quam defensio est existimanda". constituendo disputat in diuinatione; "non tam", inquit, "haec accusatio quam defensio est existimanda". DEINDE, inquit, EIVS FACTI QVI SINT PRINCIPES ET INVENTORES, QVI DENIQVE AVCTORITATIS EIVS ET FNVENTIONIS COMPROBATORES ATQVE AEMVLI. Haec quoque post remsint necesse est; neque enim potest inueniri nisi quod latet. Est porro quod latet animaduertendum; itaque qui fuerint illi qui primi illud fecerint unde nunc agitur, qui deinde factum probauerint ac secuti sint. Si optimi sunt, laudas factum; si pessimi, reprehendis, ut Cicero mper gloriam consecutos. DEINDE, inquit, ECQVA DE EA RE AVT EIVS REI SIT LEX. Lex etiam consequitur; lex enim semper in rem, quia res talis uisa est, constituitur. Verum quod ait ‘de ea re' totum est, quod ait 'eius rei' pars est. Interdum enim totum factum aliquid fieri ut ex eo scientia consequatur uel artificium. Verum haec omnia et in
Abbreviated transcription (Latin):
ftcisememorat᷑ Hicaut̃ facta considerandis sedex tranea Itaq siderandis quȩ gestũ ritgntĩ
consequant᷑ huecinduob seꝑ debemꝰ at tendere In ꝑsonis &innatura gesti Negotĩ In ꝑsonis sic
siañ aduertamus quid degesto Negotio homines fecerint aut senserint aut iudicaueriniꝰ
utdefactomilonis ut desege clodĩ Innatura ipsius negotiisic sire silla factasit cui niecessesi
aliquẽ euentũ eẽ c̃iunctũ ut parricidiũ furor Necesse: consequat᷑ ł trursus parricidã ueris¬
mile non sit dormisse. Haecenĩ gestũ Negotiũ c̃secunt᷑ Quae ñ in ꝑsonis anĩ aduersis sedima
tura gesti negotii b his itaq duob: &cicero anĩ aduertenda dix ea q̃ gestũ Negotiũ csecun᷑
Acprimo deꝑsonis Primo inquit qđ factũ : quo id nomine appellari c̃ueniat Vtiq hoc con¬
sequit᷑ Resenĩ prima ÷ dein nom̃. Homo aut̃ Necesse : reinom̃ ponat: Ita cicero de nomine

Expanded text:
gestum negotium consequantur. Haec in duobus semper debemus attendere, in personis et in natura gesti negotii. In personis sic, si animaduertamus quid de gesto negotio homines fecerint aut senserint aut iudicarint, ut de facto Milonis, ut de lege Clodii. In natura ipsius negotii sic, si res illa facta sit, cui necesse sialiquem esse coniunctum; ut parricidium furor necesse est consequatur; et rursus parricidam ueri simile non est dormisse; haec enim gestum negotium consecuntur, quae non in personis animaduersa sunt, sed in natura gesti negotii. In his itaque duobus et Cicero animaduertenda dixit ea quae gestum negotium consecuntur. Ac primo de personis. PRIMO, inquit, QVOD FACTVM EST, QVO ID NOMINE APPELLARI CONVENIAT. Vtique hoc consequitur; res enim prima est, dein nomen. Homo autem necesse est rei nomen imponat; ita Cicero de nomine
Abbreviated transcription (Latin):
negotus dicebamus eẽ ad¬
cributas. c̃se cutio. in hac
eȩres q̃runt᷑ q̃ gestũ nego¬
tiũ c̃sequuntur. primuqd
factũ ẽ quo id nom̃e appel¬
lari c̃ueniat. Deinde eiꝰ
facti. quisint principes i
inuentores. qui deniq
ductoritatis eiꝰ. ⁊ lnuen¬
tionis cõꝓbatores. atq
emuli . Deinde & quȩ
deeare. dut eius reisit
lex. consu&udo. acti¬
o. iudiciũ. scientia.
artificiũ :¬

Expanded text:
negotiis dicebamus esse adtributas, consecutio. in hac eae res quaeruntur, quae gestum negotium consequuntur: pri- mum, quod factum est, quo id nomine appellari con- veniat; deinde eius facti qui sint principes et inven- tores, qui denique auctoritatis eius et inventionis com- probatores atque aemuli; deinde ecquae de ea re aut eius rei sit lex, consuetudo, pactio, iudicium, scientia, artificiu
Abbreviated transcription (Latin):
sequamur. Ergo hic tractat utilitatẽ ab utroq & primo ut mala repellant᷑ Ned eo uehe :¬
mentius inquicstudendũ ÷ eloquentiȩ nemali magno cũ d&rimento bonorũ & cõmuni
omniũ ꝑnicie plurimũ possint. Deinde quot bona c̃sequunt᷑ cũ presert̃ inquit hoc s¬
situnum qđ ad om̃s res & publicas & priuatas maxime ꝑtineat: postẽ mo&iã ad solam :¬
priuatã utilitatẽ descendit & ubiutile atq honestũ ipsis nominib: signat. Hoctuta
inquit qđ utile ÷ hoc honesta hoc in lustris. qđ ex utili atq: honesto :. hoc eodẽ inquit
uit aiucunda fi& MMagna exhoriatio siquidẽ int̃studia aitilitatis atq honestatis cirta
eloquentiã cõparandã quȩ quidẽ studia multũ habent laboris &iãuitã futurã dicit ẽe

Expanded text:
sequamur; ergo hic tractat utilitatem ab utroque, et primo ut mala repellantur: SED EO VEHEsequamur; ergo hic tractat utilitatem ab utroque, et primo ut mala repellantur: SED EO VEHEMENTIVS, inquit, STVDENDVM EST ELOQVENTIAE, NE MALI MAGNO CVM DETRIMENTO BONORVM ET COMMVNI OMNIVM PERNICIE PLVRIMVM POSSINT. Deinde quod bona consecuntur: CVM PRAESERTIM, inquit, HOC SIT VNVM, QVOD AD OMNIS RES ET PVBLICAS ET PRIVATAS MAXIME PERTINEAT. Postremo etiam ad solam privatam utilitatem descendit, et ibi utile atque honestum ipsis nominibus signat. HOC TVTA, inquit, quod utile est, HOC HONESTA, HOC INLVSTRIS, quod ex utili atque honesto est; HOC EODEM, inquit, VITA IVCVNDA FIET. Magna exhortatio, si quidem inter studia utilitatis atque honestatis circa eloquentiam comparandam, quae quidem studia multum habent laboris, etiam uitam futuram dicit e
Abbreviated transcription (Latin):
minus eloquentiȩ studendũ : Meminimus in hac p̃fatione .uuI. thesis ẽẽ Principale
illamungend̃ ct̃ elequentiae sapientiã. Secundã illã ñ multũ ꝓdlẽ reip sola sapientu¬
est bi odtorigine eloquentiȩ disserut &quae eiuscirta actus patura fuerit disputeano
ostendito pͥrimoeloquenticũ ꝓfuisse sed quã diufuerat mixta sa pientiat. Posteande
eloquentic̃ repudicita sapienti& maxima r aufragia itulisse reip. Magnũ ꝙ exinde
quippemulta in cõmoda ꝑhanccontigisse monstrauit: Necessario quas ta haec thesisest
studendũ eloquentiȩ sed quae sit mixa sapientiȩ It est hicquasi exhortatio. Inex hostt¬
tione uero deliberationis prȩcepta seruant᷑. Trac tat᷑ utilitas tractat᷑ honestas. tractat᷑
possibile Vtilitas porro duob: generib: cõprehendit᷑. Simala repellamꝰ Si ꝓspera con¬

Expanded text:
MINVS ELOQVENTIAE STVDENDVM EST. Meminimus in hac praefatione quattuor thesis esse: principalem MINVS ELOQVENTIAE STVDENDVM EST. Meminimus in hac praefatione quattuor thesis esse: principalem illam, iungendam esse eloquentiae sapientiam, secundam illam, non multum prodesse rei pu obesse plerumque. Postea de origine eloquentiae disseruit et quae eius circa actus natura fuerit disputauit, ostenditque primo eloquentiam profuisse, sed quam diu fuerit mixta sapientiae; post eandem eloquentiam repudiata sapientia maxima naufragia intulisse rei publicae magnumquequippe multa incommoda per hanc contigisse monstrauit necessario, quarta haec thesis est, studendum eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae: et est hic quasi exhortatio. In exhortatione uero deliberationis praecepta seruantur: tractatur utilitas, tractatur honestas, tractatur possibile. Vtilitas porro duobus generibus comprehenditur, si mala repellamus, si prospera con
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: facile rẽp̃ cesserint nuncuero uenit ad romanos quos ostendit ita sapientes
atq eloquentes fuisse ut nũ quã rẽpublicã deseruerint. neqquicquicquã illis tantũ
disertis concessisse qđ cũ facit p̃ponit grecis romanis seq ꝑromanos. uerũ exempla cũ
ꝓferimus ñunũ aliqđ sed quã multa possumus tam̃ cũ decore ꝓferre debemus ut niunc
cicero cõmemorato catone statĩ alios subicit. simulqđ in romꝰanorũ laude unius homi¬
nis quã uis egregii ñ sufficit exemplũ I Quib: in hominib: erat suma uirtus & sũmauir¬
inast ib: semꝑ sapientiã accipiamꝰ. Verũ sapiens atq: eloquens habere deb&illã quȩ totã s¬
efficit auctoritatẽ ltaq si accedat sapientia amplificat᷑ auctoritas. Sihis duob acces¬
serit eloquentia erit quihȩc potuerit habere ꝑ fectus. Vt hic ma iorib: nr̃is catonihilȩlio
atq aliis traditscpientiã auctorittitẽ eloquentiã Quare meo quiđẽ animo nihilo:

Expanded text:
hominibus facile rem publicam cesserint; nunc uero uenit ad Romanos, quas ostendit ita sapientes atque eloquentes fuisse ut numquam rem publicam deseruerint, neque quicquam illis tantum disertis concessisse. Quod cum facit, praeponit Graecis Romanos seque per Romanos. Verum exempla cum proferimus non unum aliquod, sed quam multa possumus, cum decore tamen proferre debemus, ut nunc Cicero commemorato Catone statim alias subicit, simul quod in Romanorum laude unius hominis quamuis egregii non sufficit exemplum. QVIBVS IN HOMINIBVS BRAT SVMMA VIRTVS, SVMMA VIRin artibus semper sapientiam accipiamus. Verum sapiens atque eloquens habere debet illam quae totam efficit auctoritatem; itaque si accedat sapientia, amplificatur auctoritas, si his duobus accesserit eloquentia, erit, qui haec potuerit habere, perfectus, ut hic maioribus nostris, Catoni, Laelio atque aliis tradit sapientiam, auctoritatem, eloquentiam. QVARE MEO QVIDEM ANIMO NIHILO
Abbreviated transcription (Latin):
atq ornamenta sub ministra¬
uit trib ingñrib. re¬
rũ uersari rethoris
officiũ putauit. De¬
monstratiuo delibe¬
ratiuo. iudiciali. De¬
monstratiuũ . qđ
tribuitur malicuius
certȩ ꝑsonȩ laudem
aut uituꝑationẽ. De¬
liberatiuũ qđ positũ
disceptationo¬
hab& in se sententiȩ di

Expanded text:
istravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonstrativo, delibera- tivo, iudiciali. demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatha- bet in se sentent
Abbreviated transcription (Latin):
incidere necesse . ẽ. Nã
in quam rem non inci¬
derit in ea nihil. eẽ.
poterit controuersiꝑ
Quare eã nec causam
quidẽ conuenit putar
Ac facti quidẽ controuer¬
sia in om̃a tempĩa po¬
test distribui. Nam
quid factũ sit potest
queri hoc modo. Occide¬
rit ne aiacẽ ulixes. &
quid fiat hoc modo
bonone animo sint

Expanded text:
incidere necesse est; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae. quare eam ne causam quidem convenit putari. Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui. nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone animo sint
Abbreviated transcription (Latin):
xeno fontẽipsũ & similit̃ cũ illo constituit inductionẽ : Dicmihiin quit xenofon siuicinꝰ tuu
equã aut fundũ meliorẽ habeat quã tu habes tuã nemauis anillius Illius inquit Quid
si inquit uxore meliorẽ habecit quã tũ habes tuã ne mauis anillius tacuitinquit xenofon
uncinquit aspasia qm̃ idmihiuterq urm̃ respondere Noluit qđ solũ uoluertĩ responderi : ego
dicã quidutꝰq̃ urm cogit&: Nã & tuinquit xenofonuxorẽ optimã cũpiss& tuuirũ optimũ
Qua re&tũ fusiuir optimꝰ fueris & tufemina lectissimaid ÷ nisiingratiã regressi fueritis semꝑ
& tibiuxor lettissima & tibiuir obtimꝰ deerit. hicitaq inductio hocegit utxenofon & uxo
eius abhis quȩ uelle se negare ñ poterant adid &ic̃ qđ dubiũ ha bebꝰ ant ꝑ sumilitudinẽ

Expanded text:
Xenophontem ipsum et similiter cum illo instituit inductionem: 'Die mihi', inquit, 'Xenophon, si uicinus tuus Xenophontem ipsum et similiter cum illo instituit inductionem: 'Die mihi', inquit, 'Xenophon, si uicinus tuus equum aut fundum meliorem habeat, quam tu habes, tuumne malis an illius?' 'Illius', inquit. 'Quid si', inquit, 'uxorem meliorem habeat quam tu habes, tuamne maus an illius?' Tacuit, inquit, Xenophon. Tunc, inquit, Aspasia: 'Quoniam id mihi uterque uestrum respondere noluit, quod solum uolueram responderi, ego dicam, quid uterque uestrum cogitet: nam et tu, inquit, Xenophon, uxorem optimam cupis et tu uirum optimum. Quare nisi et tu uir Optimum fueris et tu femina lectissima, id est, nisi in gratiam regressi fueritis, semper et tibi uxor lectissima et tibi uir optimus deerit'. Hic itaque inductio hoc egit, ut Xenophon et uxor eius ab his quae uelle se negare non poterant, ad id etiam quod dubium habebant per similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
et ceru sario is iquo ag̾isita eẽ fatoat᷑ atq c̃sentiat: Qđ cũcsen serit tuncpaulat ĩ udid
onloso pbiti Ates dine s socraticus fuit id discipulus socratis Is multaseripne: Q uodã eit̃
socdis duiet so crcatem roferentẽ. Nc̃ is erat mos discipulis ut ingenio ꝓ prao reꝑtei adma¬
giserosreferrent & quasi cbhis inuenta ponerent in dux̃ inquã a schines socratẽ referen¬
tant᷑ Apasia aut̃ peritissima fuit philosophiȩ. hacitaq inductione uscm induxit
aspasia apud ae schinen socroites. Int̃ rogaiuit inquit aspasiet xenofontis uxorẽ. Siin¬
quit uicintituci aurũ melius habeat quãtu habes cuius habere mauustuũ anillius
pasp an dnt illc inquit ilus. De indeiquit. Si uirũilla meliorẽ habecit quã tuhab es
uirũ ti&uũ macis anillius : tũinquit enofontis uxor inducta similitudine superioꝵ
qm̃ sententiã mutare ñ poterat. tacita erabuit. Postea inquit aspcisia c̃ uertit sea d

Expanded text:
ecessario is cum quo agis ita esse fateatur atque consentiat. Quod cum consenserit, tunc paulatim ad idphilosophicum. Aeschines Socraticus fuit, id est discipulus Socratis. Is multa scripsit: quodam etiam loco inducit Socraten referentem - nam is erat mos discipulis, ut ingenio proprio reperta ad magistros referrent et quasi ab his inuenta ponerent - induxit, inquam, Aeschines Socraten referentantur; Aspasia autem peritissima fuit philosophiae. Hac itaque inductione usam induxit Aspasiam apud Aeschinen Socrates: interrogauit, inquit, Aspasia Xenophontis uxorem: 'Si' inquit 'uicina tua aurum melius habeat, quam tu habes, cuius habere malis, tuum an illius?' Respondit illa, inquit, 'Illius'. 'Deinde', inquit, ‘si uirum illa meliorem habeat, quam tu habes, utrumne tuum maus an illius?' Tunc, inquit, Xenophontis uxor inducta similitudine superiorum, quoniam sententiam mutare non poterat, tacita erubuit. Postea, inquit, Aspasia conuertit se ad
Abbreviated transcription (Latin):
causȩ contin& expositionẽ
dicendũ uid&i. Oport&
igitur eã tris habere res.
ut breuis ut aꝑta . ut ꝓbab
sit Breuis erit siunde neces

Expanded text:
causae continet ex- positionem, dicendum videtur. oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde neces
Abbreviated transcription (Latin):
sine fide. stabilis amicis ñ
potest eẽ. In his reb. q̃ sub ean¬
dẽ rationẽ cadunt. hocmͦ
ꝓbabile c̃siderat᷑ Nã sirho¬
dus turpe nẽ portoriũ loca¬
re. neherma creontiqui¬
dẽ turpe ẽconducere. hȩc
trix ẽ. fuit uulñ. tũueri

Expanded text:
sine fide stabilis amicis non potest esse. in iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, hoc modo probabile consideratur: nam si Rhodiis turpe non est portorium locare, ne Her- mocreonti quidem turpe est conducere. haec trix est, fuit vulnus; tum veri
Abbreviated transcription (Latin):
sũ aut meus aut spei aut alicuius amicigratia. Autsihorũ nibilẽ ab hocñtẽ occisũ. Itaq hieres est
occisio huius rei om̃s ressustulit id÷ causabccidendi Postremo c̃trariũ c̃clusit. Sugit horũ rihil:
ñ occidit Simplex aut̃ c̃dusio ex Necessaria c̃secutione c̃ficit᷑ Et in hoc necessariũ :÷ argum̃tũ sed
inuna repositũ Rideo simplex c̃clusio nominat᷑. Vt puta suillo tẽpore quo uos me istuđ fecisse dici¬
tis ego transmare fui reliaquit᷑ ut id ego ñ fecerim pec potuerim facere. Hicitaq simplexres
ẽ in superiorib: uero duplex inc̃ plecione scilic& &enumeratione. Et c̃plexio quidẽ a ꝑte duas
res c̃tin& Aut hoc ÷ inquit aut illud sullud÷ curfacis. silllud ÷ curñ facis Enumeratie&iã¬

Expanded text:
sum aut metus aut spei aut alicuiuoccisio; huius rei omnis res sustulit, id est causas occidendi; postremo contrarium conclusit: IGITVR HORVM NIHIL EST, NON OCCIDIT. SIMPLEX AVTEM CONCLVSIO EX NECESSARIA CONSECVTIONE CONFICITVR. Et in hoc necessarium est argumentum, sed in una re positum, et ideo simplex conclusio nominatur, ut puta: 'si illo tempore quo uos me istud fecisse dicitis ego trans mare fui, relinquitur ut id ego non fecerim nec potuerim facere'. Hic itaque simplex res est, in superioribus uero duplex, in complexione scilicet et enumeratione. Et complexio quidem aperte duas res continet; aut hoc est, inquit, aut illud: si hoc est, cur facis? si illud est, cur non facis? Enumeratio etia
Abbreviated transcription (Latin):
inducet᷑ Reditad c̃ clusione duorũ p̃ceptorũ sup̃ positorũ cũ uolun tatẽ intpe tamꝰ conir
somptiũ orugtue gois quise defeondit ł incincipiunt p̃ceptia quib utidebeat usquise
defenditscripto: Quid factũ sit Abeo sclic& quiexlegis uerbis arguit̃ Quid uratꝰ
dit dadhuuicriclocosdat Noquo aideius partes iã transieret uerũ ut anrelle tuone tore
spacien argumta sumunt᷑ : Sialiud sensisse scriptor aliud scripsisse dicat̃ Erimapars

Expanded text:
etamur contra scriptum. SCRIPTVM ERGO IS QVI DEFENDIT. Hinc incipient praecepta quibus uti debeat is qui se defendit scripto. QVID FACTVM SIT. Ab eo scilicet qui ex legis uerbis arguitur. QVID IVRATVS ndit. Sed huic nunc locos dat, non quo ad eius partes iam transierit, uerum ut intellegamus, contra speciem argumenta sumuntur. SI ALIVD SENSISSE SCRIPTOR, ALIVD SCRIPSISSE DICATVR. Prima pars
Abbreviated transcription (Latin):
erit effectus. Hlaec deprincipus INunc tob deinsinuatione dicendũ ꝙ̃ insinuatione ẽ igit
utendũ cũ admirabilegenꝰ causȩ ẽ iximꝰ principiorũ pͣlicẽ ẽfinẽ: Sclic& ut a ut benuolos
iudices autattentos aut dociles faciamꝰ Idem nob &insinuatione faciendũẽ Sed hocint̃ẽ
qđ inprincipiis haec aꝑte facimꝰ in in sinuatione occulte & quib dã circũitionib: necin alio
causae genere nisi iadmirabilĩ tunc cũ a nimi iudicũ er̃ utehem̃ t̃ offensi Ergo inquit un sisua¬
tions tunc erit obutendũ eũa nimiuidicũ fuerit offens E tostendit quib rebi offensosiudi adictione hln siaet Sbla¬
cus animos possumꝰ agnosiere Ir iuseni uulnꝰ in spicitnt ẽ si cadponenda medicina Irib inqe iuditas facienꝰsi aꝑ todeu¬

Expanded text:
erit effectus. Haec de principiis; nunc nobis de insinuatione dicendum est. INSINVATIONE EST IGITVR erit effectus. Haec de principiis; nunc nobis de insinuatione dicendum est. INSINVATIONE EST IGITVR VTENDVM, CVM ADMIRABILE GENVS CAVSAE EST. Diximus principiorum triplicem esse finem, scilicet ut aut beniuolos iudices aut attentos aut dociles faciamus. Idem nobis et in insinuatione faciendum est, sed hoc interest, quod in principiis haec aperte facimus, in insinuatione occulte et quibusdam circuitionibus, nec in alio causae genere nisi in admirabili, tunc cum animi iudicum erunt uehementer offensi. Ergo, inquit, insinuatione tunc erit nobis utendum, cum animi iudicum fuerint offensi. Et ostendit quibus rebus offensos iudicum animos possumus agnoscere; prius enim uulnus inspiciendum est, sic adponenda medicina. Tribus, inquit, uel maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ncressolis lieuus cauieli quosinlustre s sicdicamꝰ rẽistã adiacordotes adsenae penłali
huius nediptinereo nun cuaucos in mortalos utacero de domos uadicu readalecorꝑtinere.
roseas urnictipis uł t ae m̃ tiri nosudices putent ꝗd breuit̃ nos dicturos eẽ ꝓmittunus
Npon ere inquit debemꝰ iudicatione aut iudicationes siplures er̃ Pemdetostendie quo
pueto dociles auditores faceredebeam Sunquit in principiis eaquaes nobdicendapo¬
pamꝰ ue uob iudices ad cognoscendũ egotiũ c̃paremꝰ p̃terea in quit cũ dociles iudices
facimꝰ simulattentosiudicos facere debemiꝰ: Itagipse cicero ineluentiana facit dociles u¬
dices cuait : Ans̃aduerti iudices omnẽ accusatoris orationẽ induas diuisa c̃t̃ partes Dero¬
de facit at tonto seuait quarũ alteramibi niti & magno opere c̃fidere uidebat᷑ inuidiã
inuderatã iudicii iuniani &rłq Tunc& enĩ inquit uidex melius docilis fi& si& attent᷑ fu¬

Expanded text:
nc ad aliquos inlustres, si dicamus rem istam ad sacerdotes, ad senatores uel alios huiusmodi pertinere; nunc ad deos immortales, ut Cicero de domo sua dicit rem ad deos pertinere, ros esse promittimus. Et ne mentiri nos iudices putent quod breuiter nos dicturos esse promittimus, EXPONERE, inquit, DEBEMVS IVDICATIONEM AVT IVDICATIONES, SI PLVRES ERVNT. Deinde ostendit quo pacto dociles auditores faceredebeamus: si, inquit, in principiis ea quae sunt nobis dicenda ponamus, ut nobis iudices ad cognoscendum negotium comparemus. Praeterea, inquit, cum dociles iudices facimus, simul attentos iudices facere debemus. Ita ipse Cicero in Cluentiana facit dociles iudices, cum ait: "Animaduerti, iudices, omnem accusatoris orationem in duas diuisam esse partes". Deinde facit attentos, cum ait: "quarum altera mihi niti et magno opere confidere uidebatur inuidia inueterata iudicii Iuniani" et reliqua. Tunc etenim, inquit, iudex melius docilis fiet, si et attentus fu
Abbreviated transcription (Latin):
qũ c̃stitutione s incausaee possunt sedsiplures sint adnumerũ constitutionũ ñ augendã
uim alcerius constitutionis accedt̃. At deliberatiua causci simulex eadẽ parte eođẽ inge ne¬
re : Cũ inquit c̃st&unã quãq ̃sticutionem alterã inse ñ admittere deliberatiua ex eadẽ parte
eodẽ ingeniere om̃s sol& recipere constitutiones Ergonec c̃stitutio necpars constitutionis ẽ
simul exaide parte. Deliberatio enũ pdus &eẽ. Videmꝰ runc qua driꝑtitũ syllogismũ Propo
Placeat igitur oport&

Expanded text:
 ad augendam uim alterius constitutionis accedunt. AT DELIBERATIVA CAVSA SIMVL EX EADEM PARTE EODEM IN GENERE. Cum, inquit, constet unam quamque constitutionem alteram in se non admittere, deliberativa ex eadem parte eodem in genere omnes solet recipere constitutiones: ergo nec constitutio nec pars constitutionis est. 'Simul ex eadem parte': deliberatio enim pars causae est. Videamus nunc quadripertitum syllogismum. Propoplaceat igitur oportet
Abbreviated transcription (Latin):
corrigat legẽ : De inde postremo loco c̃dud& Neminẽ ꝑmissurũ fiuisse depopulo ut ad¬
uer sarius hanccausã ad der& legi & ic̃ sisine alicui periculo hocfieri poss& te sẽpide
spectare &dẽ uelle demonserat sẽꝑ hoc eẽ in haclege qđ senserit scriptor. Vtqđ nos
sensisse seriptore dicimꝰ id ÷ ad quã sententiã scripta uerba accomodamꝰ ipsa sẽꝑsit
Neq aliquotẽporemutetꝰ Ne existat aliquando diuersa : int̃dũ inquit hisqui se
sententia defendit c̃trascriptũ. sicdic. hoc sensisse scriptore ut ñ sẽꝑide sit qđ sensisse
emple:Sẽꝑ adide spectare hoc modo unius partis ł pcepti & tractatꝰ exemplũ

Expanded text:
corrigat legem. Deinde postremo loco concludet neminem permissurum fuisse de populo, ut aduersarius hanc causam adderet legi, etiam si sine alicuius periculo hoc fieri possit. TVM SEMPER IDEM SPECTARE ET IDEM VELLE DEMONSTRABITVR. Semper hoc esse in hac lege, quod senserit scriptor, ut quod nos sensisse scriptorem dicimus, id est, ad quam sententiam scripta uerba accommodamus, ipsa semper sit, neque aliquo tempore mutetur, ne existat aliquando diuersa. Interdum, inquit, is qui se sententia defendit, contra scriptum sic dicit: hoc sensisse scriptorem, ut non semper idem sit quod empla. SEMPER AD IDEM SPECTARE, HOC MODO. Vnius pa