comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impletur sententia utdicet ꝑficiat ꝓpositũ animi
ad firmaritamen negariue nom possit. ut cum
imperamus. cumoptamus. cumexecramus.
et similia. Namquisquis dicit ꝓge ad illam
ł utinamꝑgat ad uillam ł du illum perdun:
non potest argui quod mentiatur. atit credi
quod uerũ dicit: Nihilenim affirmauit. aut
neguut . Ergotales sententiae necinquescionẽ
uenuint utdisputatorem requirant: sed ille
quaerequirunt aut simplices sunt. aut coniunce
Simplices sunt quae sineulla copulatione senten¬
tiae alterius enuntiantur: Coniunctae sim
dequarum copulatione iudicatur ut est si
ambulat mouetur: Sed cum de coniunctione
sententiarũ iudiciũ fit tam diu ÷ done puenu¬
tur ad summa:. Summa : autẽ quae conficitꝰ
ex concessis. Quod dicotaleẽ. quidicit si ambulis
mouet᷑ ꝓbareuult aliquid ut cũ hoc ñ concessero. ue¬
rũ eẽrestet illidocere qđ ambul&. et summa consequa¬

Expanded text:
inpletur sententia, ut licet perficiat propositum animi inpletur sententia, ut licet perficiat propositum animi affirmari tamen negarive non possit, ut cum imperamus, cum optamus, cum execramur et similia. Nam quisquis dicit 'perge ad villam' vel 'utinam pergat ad villam' vel 'dii illum perduint', non potest argui quod mentiatur aut credi quod verum dicat. Nihil enim affirmavit aut negavit. Ergo nec tales sententiae in quaestionem veniunt, ut disputatorem requirant. III. Sed illae quae requirunt aut simplices sunt aut coniunctae. Simplices sunt, quae sine ulla copulatione sententiae alterius enuntiantur, ut est de quarum copulatione indicatur, ut est 'si ambulat, movetur'. Sed cum de coniunctione sententiarum iudicium fit, tamdiu est, donec perveniatur ad summam. Summa est autem quae conficitur ex concessis. Quod dico tale est: qui dicit 'si ambulat, movetur', probare vult aliquid, ut cum hoc concessero verum esse restet illi docere quod ambulet et summa consequa
Abbreviated transcription (Latin):
simplicẽ ñ hab& significationẽ. Si quidẽ quisquis
dic̃ ambulo & ãbulationẽ fac̃ intelligi & seipsu
& ñdũ aut affirmari aut negari potest nisicũta¬
lia uerbas: quib: necessario coheret ꝑsonȩ significa¬
tio c̃suetudine loquendi. ut cũ dicim pluit ułninguit
etiã siñ addat᷑ quis pluat aut ninguat. tam̃quia intel¬
legit᷑ n potest int̃simplicia numerari Coniuncta
uerbas q̃ sibi conexares plures significant. ut cũdi¬
cim homo abulat aut homo festinans in montẽ ambu¬
lat & siquidtale. sed c̃iunctoꝵ uerbo alia s q̃senten¬
eadẽ ips a q̃ nunc dixim si subtrahas uerbũ qđ positũẽ
tẽ tum̃ a dhucpendetoratio separatis igit᷑ hisc̃iunctis
uerbis q̃ñ implent sententiã restant ea uerba con¬
iuneta q̃sententiam comp̃hendunt. horũitẽ duȩ species
s̃ aut enĩ sic sententia comp̃hendit᷑ ut uero aut falso
teneatur obnoxio ut ẽ omis homo ambulat aut
omĩs homo ñ abulat & siquid hunis modiẽ Aut itaq

Expanded text:
onem. Siquidem quisquis dicit 'ambulo' et ambulationem facit intellegi et se ipsum umeratur et nondum aut affirmari aut negari potest, nisi cum talia verba sunt, quibus necessario cohaeret personae significatio consuetudine loquendi, ut cum dicimus 'pluit' vel 'ninguit', etiamsi non addatur quis pluat aut ninguat, tamen quia intellegitur non potest inter simplicia numerari. II. Coniuncta verba sunt quae sibi conexa res plures significant, ut cum dicimus 'homo ambulat' aut 'homo festinans in montem ambulat' et siquid tale. Sed coniunctorum verborum alia sunt quae senteneadem ipsa quae nunc diximus, si subtrahas verbum quod positum ntem', tamen adhuc pendet oratio. Separatis igitur his coniunctis verbis quae non implent sententiam restant ea verba coniuncta quae sententiam conpraehendunt. Horum item duae species sunt: Aut enim sic sententia conpraehenditur, ut vero aut falso teneatur obnoxia, ut est 'omnis homo ambulat' aut 'omnis homo non ambulat' et siquid huiusmodi est. Aut ita
Abbreviated transcription (Latin):
habeas nee inimium indulgeas & tam̃ parcas. &ut arteriȩ
necde sit humor nec suꝑsit. Oporta enimillas non humidiscẽ
sed lubricas. Intue aris inuectiuis andefensionales : Deserp
tiu anatiui anminui: Itemsifigura schematũ spectes. uerba
quoq quamin seuim habeant: Considerabo utsq in eã utres
exsensib: constat. Ita & sensus uerbis explicant᷑ Omnibus
uerbis ꝓnuntiatione ac cõmodabo : ut scias quis agat apudnẽ¬

Expanded text:
habeas, ne ei nimium indulgeas et tamen parcas, et ut arteriis habeas, ne ei nimium indulgeas et tamen parcas, et ut arteriis nec desit umor nec supersit; oportet enim illas non umidas esse, sed lubricativi an auctivi an minutivi; item, si figuras schematum spectes. Verba quoque quam in re vim habeant considerabo? utique: nam ut res ex sensibus constat, ita et sensus verbis explicantur. Omnibus verbis pronuntiationem accommodabo? non
Abbreviated transcription (Latin):
bito c̃sidas. Incibo capienda s aliqͣ obseruanda si utsto¬
machornseruias . Nãsimelius prandio ual& pranden¬
dũ ẽ.
Quidimpotu fricidis potionib ab stinebit quiahis inuruni
arteriȩ calidis autẽ nutriunt᷑ Nã pillas uoxfluit Silerueto
uexatu fuerit quid faciã uteris acriorib cibis qͥb siqudol¬
tat uoci & obstrepit prũpat᷑. Nã medice dormituris dermi¬
turis lasar uistillant & exs perge factos iubent sorbere alib
acetiacris. Quid si uehement̃ uox fractusuerit que ã modũ
eã restituã siti ut ei itinera siccent᷑ It. ambulatione mult
ut humor in inferiora loca exsaperiorib euocet᷑ &uini absi¬
nentia qđẽ uociles einfestissimũ quodsi nompossumꝰ dulcute mun
ẽ uł si possis suc eius modice sub linguahab&o adimagine lenti¬
culeuł pisi in summa quid obseruabos neo perosã uoci stutedã

Expanded text:
bito concidat. In cibo capiendo sunt aliqua observanda? sunt, ut stobito concidat. In cibo capiendo sunt aliqua observanda? sunt, ut stomacho inservias: nam si melius prandio valet, prandendum est Quid in potu? frigidis potionibus abstinendum, quia iis indurantur arteriae, calidis autem aperiuntur; nam per illas vox fluit. Si leviter vexata vox fuerit, quid faciam? uteris acrioribus cibis, quibus, si quid obstat voci et obstrepit, perrumpatur: nam medici dormituris etiam lasar instillant et experrectos iubent sorbere aliquid aceti acris. Quid, si vehementer fracta vox fuerit, quem ad modum eam restituam? siti, ut eius itinera siccentur, item ambulatione multa, ut umor in inferiore loca ex superioribus evocetur, et vini abstinentia, quod est voci laesae infestism simum. Quod si non possumus, dulci utemur endum est, vel, si possis, sucum eius modice sub lingua habeto ad imaginem lenticulae vel pisi. In summa quid observabo? Ne operosam votis tutelam
Abbreviated transcription (Latin):
ter & in stant̃ quidepilogor: siparteseu ꝑspexeris
quid sensus. silo cos quoq cõmunes lenta & grauiuoce de¬
inde ꝑgrađ paulatĩ extollam ut quantũ potest surga
tuncrursus peos dẽgrađ eã paulatĩ reuoluerimꝰ donec
sinedãno admurmur usq: ꝑueniat . In exercitatio¬
neista qͥ mođẽ : ñ amplius quingento uersuũ qeplus
laborat uox in lectione quã inueraactio. si tam̃an¬
gustiȩ tẽpocistolerentres ꝓnuntiantis. Vox qͥmͦcus¬
todienda ẽ : quotiens declamanđ suerit si occupationes
ꝑmiserint. aliquid ante ꝓnuntiab. ut uocis i tenera
p̃mollias. qđ si fuerit repente dicendũ hociđe conseqͥ
poteris in ipsa moderatione actionis. ut in pͥncipus
uextua submissa sit de indepaulatĩ seintendat quio
in desinendo obseruandũe : sicut uitandũ ẽ neuox
uiclamorẽ subitũ prũpat. ita etiã nea clamore su¬

Expanded text:
ter, instanter. Quid epilogos? si partes eorum perspexeris. ter, instanter. Quid epilogos? si partes eorum perspexeris. Quid sensus? Si locos quoque communes intuearis, inde per gradus paulatim extollamus, ut quantum potest surgat; tunc rursus per eosdem gradus eam paulatim revolvamus, donec sine damno ad murmur usque perveniat. In exercitatione ista qui modus est? non amplius quingentorum versuum, quia plus vox laborat in lectione quam in vera actione, si tamen angustiae temporis tolerent et vires pronuntiantis. Vox quo modo custodienda est? quotiens declamandum fuerit, si occupationes permiserint, aliquid ante pronuntiabis, ut vocis itinera praemollias. Quid, si fuerit repente dicendum? hoc idem consequi poteris ipsa moderatione actionis, ut in principiis vox tua submissa sit, deinde paulatim se intendat. Quid in desinendo observandum est? sicut vitandum est, ne vox in clamorem subitum prorumpat, ita etiam ne a clamore su
Abbreviated transcription (Latin):
re tunc deinde scribemi sed ñ cdara uoce ut qͥdã. postil¬
lũ quid faciendũ ẽ : ad curã uocis nos referemꝰ q̃ẽ. ut seden¬
& pnuntiationis ñea cur ita qm̃& elocutio em̃ data
eẽ deb& dulucida ornata apta ita & ꝓnuntiatio qͦ mͦ
erit emendata : siuitio careat quid dilucida: ut sonuo
cis nedius sit. nec grauis simnec acut̾issimꝰ quidor nata
ut uirilis quidapta : ut motonomã uites id ut uaria
utaris ꝓnuntiatione Idquẽ ammodũ faciã : ꝓqualitate
rerũ id negotio Reiobseruatio qualis ẽ: quad ruplex
una in toto causa ubis & generadicendi altera in par¬
tib: orationis. tertia in sensib: quarta in uerbis. Nãpqͣ
litate ho omniũ. ꝓnuntiatio eẽ deb&. huic distribu¬
tion quid accidit : ut ꝑsonarũ eciã & locoꝵ & tẽpoꝵserue¬
mus. qualitatũ apte principia quẽ ad modũ ꝓnutia¬
cit̃ quid argum̃ tationẽ : uarie agilit̃ acrit̃ pugnan¬

Expanded text:
re, tunc deinde scribemus sed non clara voce, ut quidam. Post sre, tunc deinde scribemus sed non clara voce, ut quidam. Post stilum quid faciendum est? ad curam vocis nos transferemet pronuntiationis an non? ea. Cur ita? quoniam ut elocutio emendata esse debet, dilucida, ornata, apta, ita et pronuntiatio. Quo modo erit emendata? si vitio careat. Quid dilucida? ut sonus vocis medius sit, nec gravissimus nec acutissimus. Quid ornata? ut virilis sit. Quid apta? ut monotonian vites, id est, ut varia utaris pronuntiatione. Id quem ad modum faciam? pro qualitate rerum, id est negotiorum. Rei observatio qualis est? quadruplex, una in tota causa, ubi sunt et genera dicendi, altera in partibus orationis, tertia in sensibus, quarta in verbis. Nam pro qualitate horum omnium pronuntiatio esse debet. Huic distributioni quid accedit? ut personarum etiam et locorum et temporum servemus qualitatem. Apte principia quem ad modum pronuntiaciter. Quid argumentationem? varie, agiliter, acriter, pugnan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnuntiatio qͥb: modis c̃stat: uoce uultu. gestu. his
quidaccidit : cult siue habitꝰ. Uox qͥb: cstat: natura
scientia innatura uocis quid obseruabo: qalõ uacem
habeas, Eaqͥb c̃stat : quantitate & qualicate. Inuo¬
cisscientia quid obseruabo: qͦmꝰcautaris. bonita suo¬
cis qͥb c̃stat caritate firmitate suauitate clara
obseruantia cibi & potꝰ & ueneris c̃tinentia hec om̃a
q̃ rerp̃stat : nutura q̃ augeat᷑ diligentia q̃ ẽ diligen¬
tia & cura uocis Triplex alendieã custo diendi
rostituendi. Vox qͣ mͦalit: sia leotulo statĩ corpͥde¬
ambulandomoueamꝰ intramille passur ꝗͥ siquid
indigestũ adhuc aliquid in sidet parua exorcitatio
corpus deducit nimia ex cenuitate satieat. post
ambulationẽ quid faciendũe : stati adstudianos
c̃ferum & pͥus quã scribere incipiam̃ ut anum
legendo calescãt. legemꝰa liquid tacite uł cũteiumurmu¬

Expanded text:
quibus modis constat? voce, vultu, gestu. His quibus modis constat? voce, vultu, gestu. His quid accedit? cultus sive habitus. Vox quibus constat? natura et scientia. In natura vocis quid observabo? qualem vocem habeas. Ea quibus constat? quantitate et qualitate. In vocis scientia quid observabo? quo modo ea utaris. Bonitas vocis quibus constat? claritate, firmitate, suavitate. Claram  Veneris continentia. Haec omnia quae res praestat? natura, quae augetur diligentia. Quae est diligentia et cura vocis? triplex, alendi eam, custodiendi, restituendi. Vox quo modo alitur? si a lectulo statim corpus deambulando moveamus intra mille passus, quia, si quid indigestum adhuc insidet, parva exercitatio corporis deducit, nimia extenuat ac fatigat. Post ambulationem quid faciendum est? statim ad studia nos conferemus et priusquam scribere incipiamus, ut animus legendo calescat, legemus aliquid tacite vel cum tenui murmu
Abbreviated transcription (Latin):
opponam notas. & eas seperepetam & is de ceteris ediscamus
quib: scripsimus que ammoduẽ discendũẽ : uocenio dica
& magis murmure. It ut sepenoscẽtemꝰ ante neamꝰ quid
ł maxi memoriã adiuuat : diuisio & cõpositio Nãmemo¬
riã ordo uehemt̃. seruat. sic ut accepimꝰ desimonidis.
c̃uiuio ꝗẽ maximapars memoriȩ : ex sercitatio & la¬
bor quẽ aminodũ hanc exercebim : pͥmo poematibus
dehincorationib: nouisse meo perib: duriorib: qualia
scriptas luris. Cur ea qͥ note meditam̃ facilius acfirmi
berurespiere uitiosũẽ sinatura menioria durior
fuerit aut ñ suffragabit tẽpus quid faciã. ñte adomni¬
a uerba allegcabis Na obliuio unius uerbi autdesor¬
mẽ hesitationẽ aut etiã silentiũ indigit.
Pronuntiationẽ quid tullius uocat: actione. Eaqͥo
prȩstat : ut c̃ciliemꝰ ꝑsuadeam moueamꝰ his genera¬
lit̃ & naturalit quid accidit delectatio&  ꝓnuntiatio

Expanded text:
adponamus notas et eas saepe repetamus, et iisdem ceris ediscamus, adponamus notas et eas saepe repetamus, et iisdem ceris ediscamus, quibus scripsimus. Quem ad modum discendum est? voce modica et magis murmure, item ut saepe nos temptemus an tenea maxime memoriam adiuvat? divisio et conpositio: nam memoriam vehementer ordo servat, sicut accepimus de Simonidis convivio. Quae est maxima ars memoriae? exercitatio et labor. Quem ad modum hanc exercebimus? primo poematibus, dehinc orationibus, novissime operibus durioribus, qualia sunt scripta iuris. Cur ea quae nocte meditamur, facilius ac firmibrum respicere vitiosum est. Si natura memoria durior fuerit aut non suffragabitur tempus, quid faciam? non te ad omnia verba alligabis: nam oblivio unius verbi aut deformem haesitationem aut etiam silPronuntiationem quid Tullius vocat? actionem. Ea quid praestat? ut conciliemus, persuademus, moveamus. His generaliter et naturaliter quid accedit? delectatio. Pronuntiatio
Abbreviated transcription (Latin):
ueru etiã cito ꝑcipiamus scripta sola immo & cogittta &
q̃ sunt᷑ aduersa parte dicta. sẽꝑ eo qđ dicta ordine reputtbi¬
m̃s ñ sẽꝑ sed o portunis locis ldisponere debemꝰ. in memoria
quid plurimũ ual&: m̃tis intentio qr eaq̃ dicimꝰ quasi uide
mus. Siqͥdẽ dũalia dicimꝰ aliaq̃: dicturi simꝓuidemꝰ. Artẽ
memoriequis pͥm ostendit: si monides: exsimonidis
facto dec̃uiuio quidas sumit᷑. iuuarimemoriã signatis
animosedib: qͥ neascripta uł cogitata aliquid signi adei:
similitudinẽ collo cauimꝰ. Hac exercitatione qͥ utebant᷑
charmadar & scepcius & metrodorus. q melior & simpli¬
ciorratioẽ inemoriȩ : ut si longi orsuerit oratio ꝑpar
te sdiscat᷑ curiti : q̃m̃dan dis̃ terminiqͥdã ut c̃textum¬
uerbas qͥẽ difficillimꝰ c̃tinua & crebrameditatio. par
dein de ipsas repit ordo c̃ingte. & bis q̃difficilius. hoserint. aliquas

Expanded text:
verum etiam cito percipiamus. Scripta sola? immo et cogitata. Et verum etiam cito percipiamus. Scripta sola? immo et cogitata. Et quae sunt ab adversa parte dicta, semper eo quo dicta sunt ordine refutabimus? non semper sed opportunis locis disponere debemus. In memoria quimus, si quidem, dum alia dicimus, alia quae dicturi sumus provideamus. Artem memoriae quis primus ostendit? Simonides. Ex Simonidis facto de convivio quid adsumimus? iuvari memoriam signatis animo sedibus. Tunc ad scripta vel cogitata aliquid signi ad eius similitudinem conlocabimus. Hac exercitatione qui utebantur? Charmadas et Scepsius Metrodorus. Quae melior et simplicior memoriae ratio est? ut si longior fuerit oratio, per partes ediscatur. Cur ita? qverborum, qui est difficillimus, continua et crebra meditatio, partes deinde ipsas repetitus ordo coniungat, et his, quae difficilius haeserint, aliquas
Abbreviated transcription (Latin):
ratio rotunda & grauis. Inde liberatione. plana & graui.
inuidiciali rotunda quid in generib: orationis: Intenui pla¬
na in mediocri. rotunda & plana. In amplo rotunda & graui
quid in partib: orationis : In principus. rotunda & graui
in narratione rotunda & plana. In excessu rotunda & gra¬
tione uariȩ proutgenus enthyme matis fuerit. Inelec¬
tico rotunda indictico plana ingnomicograui. Inpara¬
digmatico graui &plana. Insyllogistico rotunda. Quȩ
agentiũ ꝑsonȩ quastructura frequentius uti deb&orator
om̃ib pateri senex rusticus impr & quecũq: ẽ grauis
ꝑsona plana & graui. iuuenes miles & quecũq colorata
ꝑ sona ẽ rotunda & graui
Memoria qualis ẽ : Naturalis & artificiosa quȩ in seita¬
t̃ mixta s̃ ut naturalis artȩ seruanda sit artificiosa natura
adiuuanda. Curita : qm̃ utraq sine altera leuis est In om̃i
memoria quid obseruandũẽ : ut ñ tantũ eã contineamus

Expanded text:
ratio, rotunda et gravi, in deliberativo plana et gravi, ratio, rotunda et gravi, in deliberativo plana et gravi, in iudiciali rotunda. Quid in generibus orationis? in tenui plana, in mediocri rotunda et plana, in amplo rotunda et gravi. Quid in partibus orationis? in principiis rotunda et gravi, in narratione rotunda et plana, in excessu rotunda et gratione, varie, prout genus enthymematis fuerit; nam in elenctico rotunda, in dictico plana, in gnomico gravi, in paradigmatico gravi et plana, in syllogistico rotunda. In agentium personis qua structura frequentius uti debet orator? omnibus. Pater, senex, rusticus, imperator et quaecumque est gravis persona plana et gravi, iuvenis, miles et quaecumque colorata persona est rotunda et gMemoria qualis est? naturalis et artificiosa: quae in se ita mixtae sunt, ut naturalis arte servanda sit, artificiosa natura adiuvanda. Cur ita? quoniam utraque sine altera levis est. In omni memoria quid observandum est? ut non tantum firme contineamus,
Abbreviated transcription (Latin):
dis struim .iiiI. qͥb: conuersione uerbo adiectint
detractione immutitione q̃structurȩ obseruan
des : ut frequentior sit rotunda quã plana neinulca
sit uocaliũ & maxi me longarũ creba concursione
aspera duarũ consonantiũ conflctu. ne monosylla¬
ba una pluraiungant᷑ nebreuia multa c̃tinuentur
nelonga nemulta neultima s yllaba pͥoris uerbiea¬
dẽ sit q̃ prima posterioris ne pͥma & ultima effide
obscenitatẽ nemultis exilib: uerbis aut syllabisus¬
tis deformetur oratio. neplures genetiui iungan¬
tur. quando utimstructura graui. cũ aut indigra¬
tio ẽ aliqua aut nimia miseratio. quiẽ cõpositini
ordo ut ante ponam genera quã species. cõmunu
ne quã nominib: utamꝰ. nisi ut & meluis cadand
mina & maiorẽ iũ habent nouissi me collo catali
ut caueamꝰ neor dofaciat ambiguitatẽ. quid aliud obseruan
rũ uerbis in anib: compleamꝰ. numerofa sint om̃a nedissoluta
inde monstratiuo silaudatiosit rotunda & plana. Siuitupe¬

Expanded text:
 Quibus? conversione verborum, adiectione, detractione, inmutatione. Quae in structura observanda sunt? ut frequentior sit rotunda quam plana; ne hiulca sit vocalium et maxime longarum crebra concursione, ne aspera duarum consonantium conflictu; ne monosyllaba una plura iungantur; ne brevia multa continuentur, ne longa multa; ne ultima syllaba prioris verbi eadem sit quae prima posterioris; ne prima et ultima efficiant obscenitatem; ne multis exilibus verbis aut syllabis vastis deformetur oratio; ne plures genetivi plurales iungantur. Quando utimur structura gravi? cum aut indignatio est aliqua aut nimia miseratio. Qui est conpositionis ordo? ut ante ponamus genera quam species, communia ione quam nominibus utamur, nisi et melius cadant nomina et maiorem vim habeant novissime conlocata: item ut caveamus, ne ordo faciat ambiguitatem. Quid aliud in structrum verbis inanibus compleamus, ne numerosa sint omnia, ne dissolutain demonstrativo, si laudatio sit, rotunda et plana, si vitupe
Abbreviated transcription (Latin):
concrematus : Uerba semꝑ longiora debentẽo
non utique semper: Namaliquando & breuias¬
& splendida: Non longiorib: uerbis decora & la¬
tior fitoratio uerum sed non semꝑ id ad fectandũ
est : Verba frequentius ponenda sunt longiora
infine elocutionis. ut ipse mecausa cãpus poe
docuitleontinus. Quicquid cũ sententiã torq muerbis
breuiorib finiemꝰ : ut qđ intẽporemale fuit obsit. & qđ
in caus aboni fuit ꝓsit:
abeo dectinuis uerbis: Insingulisquȩ obseruabo:
utnaturã eorũ csideres suntem̃ quedã sono lite¬
rarũ aut leuia aut grauia Aut splendida & plena
Alias contra dura leuia sordida exilia dequib
facilius aurib: iudi cari
Nauitandes plures breues & plura monos yllaba
Quid hic aliud obseruabim : q̃ uerba magissonantias ea po¬
tius collocemꝰ q̃lucilius eufonia apellat. Iđ quasi uocalia
ut ꝓcelio aliud ferilum ẽ aliudlign noz cũ potuis sa¬

Expanded text:
‘concrematus’. Verba semper longiora esse debent? ‘concrematus’. Verba semper longiora esse debent? non utique semper; nam aliquando et brevia sunt splendida. Non longioribus verbis decora et latior fit oratio? verum, sed non semper id adfectandum est. Vbi frequentius ponenda sunt longiora? in fine elocutionis, ut: ‘ipse me causam campus paene docuit Leontinus’. Quid? cum sententiam torquemus? verbis brevioribus finiemus, ut: ‘quod in tempore mali fuit, obsit’, et ‘quod in causa boni fuit, prosit’. Habeo de coniunctis verbis: in singulis quae observabo? ut naturam eorum consideres. Sunt enim quaedam sono litterarum aut levia aut gravia aut splendida et plena: alia contra dura, levia sordida, exilia: de quibus facilius auribus iudicariunt plures breves et plura monosyllaba. Quid hic aliud observabimus? ut quae verba magis sonantia sunt, ea potius conlocemus, quae Lucilius εὔφονα appellat, id est quasi vocalia, ut pro Caelio: ‘aliut fori lumen
Abbreviated transcription (Latin):
tricẽ Ientilia uerba quȩ r̃ : quae ꝓprias quarundã
gentium sic ut is paninon cubitũ uocant sed greco
nomineancola & galli facundos ipfacetis : & roma¬
niuer nacula plurima. & ne utramasculino nege¬
nere potius enuntiant ut huncte atrũ. & hunoꝓdi¬
gium, Obscura quȩ s̃ quanimis priscas & a paucis
eruditis simis intelleguntur : Quer̃ uerba splen¬
dida: quȩ natura sua nitida sunt quae copulata faci¬
lius claritatẽ suamostendunt ut quadri remigem
quaminsolo fluctuantẽ inuenit: Haeo magnifi¬
centia at que magnitudo omnib locis ac commodata
est : non omnib: Curita: qm̃ sunt quȩdã partes
causae ꝑpetuȩ quae uerba humilia desiderent ut la¬
t& in soalis tenebrosis cominius: Namaliquan¬
dores atroces humilib: uerbis inuidiam suã pra¬
ferunt: ut multos ciues romanos uirgis concidit
& ꝓcluuentio pst noc tẽ mortuus. & post dri¬
dite ante quã lucescer& conbustus est non ait

Expanded text:
tricem’. Gentilia verba quae sunt? quae propria sunt quarundam gentium, sicut Hispani non ‘cubitum’ vocant, sed Graeco nomine ‘ancona’, et Galli ‘facundos’ pro ‘facetis’, et Romani vernaculi plurima ex neutris masculino genere potius enuntiant, ut ‘hunc theatrum’ et ‘hunc prodigium’. Obscura quae sunt? quae nimis prisca sunt et a paucis eruditissimis intelleguntur. Quae sunt verba splendida? quae natura sua nitida sunt, quae copulata facilius claritatem suam ostendunt, ut: ‘quadriremem, quam in salo fluctuantem reliquit’. Haec magnificentia atque magnitudo omnibus locis accommodata est? non omnibus. Cur ita? quoniam sunt quaedam partes causae perpetuae, quae verba humilia desiderent, ut: ‘latet in scalis tenebrosis Cominius’. Nam aliquando res atroces humilibus verbis invidiam suam praeferunt, ut: ‘multos cives Romanos virgis concidit’, et pro Cluentio: ‘post noctem mortuus et postridie, antequam lucesceret, conbustus est’: non ait
Abbreviated transcription (Latin):
quib: in p̃ceptis uocisplenius dixi. Inuultuoculoꝵ tantum
ꝑspectio oculoꝵẽ necessaria immo & palpebrȩ scirab
liud obseruabo suꝑcilia curita qm̃ his multõ ags
nã & oculos formant & frontiimperant hiseni
uultꝰ & c̃trahit᷑ & attollit᷑ & remittit᷑ qualia in¬
catholu suꝑcilia eẽ debent. nec immota nec nim¬
ũ mobilia nec ulla in equalitate dissidentia n¬
nec c̃traeaq̃ aicim̃fietie. Quid aliud in uultu obseruabo:
nenarib: quicꝗ ostendas. curita: qm̃ins ñ ferequioꝙ sin
detent̃ ostendit᷑ quid aliud obseruabo nelabris quicꝗ
ostendas si milit̃ ut narib: in suma uultꝰ quał eẽ deb& si¬

Expanded text:
i. In vultu oculorum tantuin perspectio necessaria est? immo et palpebrae scire liud observabo? supercilia. Cur ita? quoniam his multum agitur: nam et oculos formant et fronti inperant: his enim vultus et contrahitur et attollitur et remittitur. Qualia καθόλου supercilia esse debent? nec inmota nec nimium mobilia nec ulla inaequalitate dissidentia nec contra ea, quae dicimus, ficta. Quid aliut in volto observabo? ne naribus quicquam ostendas. Cur ita? quoniam his non fere quicquam decenter ostenditur. Quid aliut observabo? ne labris quicquam ostendas, similiter ut naribus. In summa vultus qualis esse debet? se
Abbreviated transcription (Latin):
du duplicimodo tã singula quã copulatiua in singu¬
lisquid obseruabim : nesineratione sint posita corũ
ꝗ̃ grãmaticis in pnitu arta tradunt᷑ aut sine auctori¬
tate aut si neleuitate. quid in copulatis ne in seq̃n
bis ꝓpͥisusitatis sicut in nũmis ut dixipuplicamone¬
ta signatis. It si abstineamambiguitatẽ frequen¬
tia trans lationũ altepecitis trans lationib: ullon¬
gis tracuis ł nimis amputatis & fereq dulucidaora¬
tione p̃ceptas̃ Ornata elocutioquẽ ammodũ fit exre¬
b: ipsis & locis cõmunib: & generalib: egressionib: &
sentis ꝑpecualib: & in lustrib exẽplis & c̃lationib:
& imaginib: & synominis. & allocutionib: In locuti¬
one id qđ a ptũ ẽ quomodo seruabimus si rerũ qua¬
litatẽ c̃siderem: it̃ ꝑ petuȩ orationis partiũ quoq
ei : ꝑsonarũ tẽpoꝵ. In rerũ qualitate quid ꝓuiden¬
dũ ẽ : ut paruares agatur anmagna pͥuata anp̃b¬

Expanded text:
dum? duplici modo, tam singula quam copulata. In singudum? duplici modo, tam singula quam copulata. In singulis quid observabimus? ne sine ratione sint posita eorum, quae a grammaticis in eorum arte traduntur, aut sine auctoritate aut sine levitate. Quid in copulatis? ne insequenbis propriis, usitatis, sicuti nummis, ut dixi, publica moneta signatis; item si abstineamus ambiguitate, frequentia translationum, alte petitis translationibus vel longius tractis vel nimis amputatis, et fere quae de lucida oratione praecepta sunt. Ornata elocutio quem ad modum fit? ex rebus ipsis et locis communibus et generalibus egressionientiis perpetualibus et inlustribus exemplis et conlationibus et imaginibus et synonymis et adlocutionibus. In elocutione id quod aptum est quo modo observabimus? si rerum qualitatem consideremus, item perpetuae orationis, partium quoque eius, personarum, temporum. In rerum qualitate quid providendum est? utrum parva res agatur an magna, privata an pub
Abbreviated transcription (Latin):
aricrimine nã hȩc supͣ docuisse uitanda ꝓpt̃ obscurita¬
tẽ : ꝓpͥa uerba q̃ partes oratioñ magis desiderant : pͥn¬
cipia & narrationes. Quid graues ornatȩq sentiȩ
inessedo & p.pł. lictores laureati antecedebant & aet
Inelocutione ꝓpͥecas tantũ modo uerboꝵ captandas an&
tionis etiã illa int̃lans lationes ponib q̃ ñ uerbsi nomi¬
nib tranlatis in mutint᷑ uerũ cũ a tratinceliũ pulchella
ia sone apellant. &cicero dodiã palatinã medea Intrans¬
latione quid obseruandũ ẽ : ut ñ longe sumat̃. Si quando
libentius uerbũ aliquod trans ferimꝰ : nomnino pceps
abruptũq uideatur. Que ammodũ id ponem. aliqͦ uere¬
cundiore adminiculo fulciem ut inferam poene aut
qͦdã modo aut ꝓpedixerĩ. aut ausimdicere. & ceterata¬
lia quid aliud obseruabim.¬
decrans latis suspicant᷑ simul & trans latũ uerbũ sun¬
frequentius positũ fuerit & excitatius dices in signius
factũ acnotabile q̃ alia inelocutione obserunda sunt.

Expanded text:
sse vitanda propter obscuritatem. Propria verba quae partes orationis magis desiderant? principia et narrationes. Quid? graves ornataeque sententiae in essedo trib. pl., lictores laureati antecedebant’ et cetera. In elocutione proprietas tantum verborum captanda est an et tionis. Etiam illa inter translationes ponimus, quae nopulchellum Iasonem’ appellat et Cicero Clodiam ‘Palatinam Medeam’. In translatione quid observandum est? ut non longe sumatur; si quando audentius verbum aliquod transferemus, ne omnino praeceps abruptumque videatur. Quem ad modum id ponemus? aliquo verecundiore adminiculo fulciemus, ut inseramus ‘paene’ aut ‘quodammodo’ aut ‘prope dixerim’ aut ‘ausim dicere’ et cetera talia. Quid aliut observabimde translatis suspicatur; simul et translatum verbum, si infrequentius positum fuerit et excitatius, dices insignius factum ac notabile. Quae alia in elocutione observanda sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
seruabimꝰ ũi aut in tota oratione aut in partib: Elo cutio¬
positione Genera figurarũ qt s̃: tria lexeos logu diao¬
eas, q̃ eoꝵ differentia ẽ : qđ lexeos in singulis uerbfiunt
ut nuda genu. quasin uno nomine et eaupac possumdice¬
re ac tyuero inelocutionis cõpotionis q̃ plurib modis siuit
ut noay npro toe enanapopa antietponi quib:etuam
siuee locutionẽ muta ueris aut uerbo ordinẽ inuerterna
abicias ut ꝓb: existimeris ut imparat ut ornesedo¬
cutionẽ quidẽ cõpositio : quã structur ã uocamꝰ. qͥ sphi

Expanded text:
uobus: aut in tota oratione aut in partibus. Elocutio, et conpositione. Genera figurarum quot sunt? tria: e eorum differentia est? quod λέξεως in singulis verbis fiunt, ut nuda genu, quas uno nomine ἐξηλλαγμένας possumus dicere; λόγου vero in elocutionis compositionibus, quae pluribus modis fiunt quibus etiam, sive elocutionem mutaveris aut verborum ordinem inverteris, abicias, ut probus existimeris, ut inparatus, ut ornes elocutionem. Quid est compositio? quam structuram vocamus. Quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
t uitendat᷑ quidmntu. nepectorisit affixũ quid hume¬
ri neeoꝵ indecens alleuatio. atq: õtractio quid bradi&
ut eo& sit moderatio ꝓiectio. quidmanꝰ: ut hasdiligent
obserues qm̃plurimobabent motꝰ. hasque ammodũ
mouebim : ꝓqͣlitate generũ id generũ dicendicausa¬
rũ partiũ orationis ꝑsonarũ sensuũ uerboꝵ sicutetã
faciesspectat. nisi forte aliquidȩxecrem̃. inpedib:
quid obseruandũ ẽ. neplato detrostem. Nã eandẽ ma¬

Expanded text:
tur aut tendatur. Quid mentum? ne pectori sit adfixum. Quid humeri? ne eorum sit indecens adlevatio atque contractio. Quid brachia? ut eorum sit moderata proiectio. Quid manus? ut has diligenter observes, quoniam plurimos habent motus. Has quem ad modum movebimus? pro qualitate rerum, id est generum dicendi, causarum, partium orationis, personarum, sensuum, verborum, sicut etiam tendantur, quo facies spectat, nisi forte aliquid execremur. In pedibus quid observandum est? ne prolato dextro stemus; nam eandem ma
Abbreviated transcription (Latin):
UM STT NEGES SARIUO
chris arie & adeã qast apud aristo telem
predicamentorũ doctrinã nos sequidgen : & quo
differentia quidq: species & quid ꝓpriũ & quida¬
cidens & addefinitionũ ad signationẽ & omnino a
rũ rerũ speculatione : cõpendiosã tibi traditione
faciens tẽptabo breuit̃ uelut introductioni smꝰ
ea q̃ ab antiquis dicti saggredi: altior ib: quidem
quȩstionib: abstinens simpliciorib: uero medio¬
crit̃ coniections : Mox degenorib: & spociebus
illud quidem siue substunt. siue in solis nudis purs¬
q intellectib positas̃ siue s ubsistentia corpora¬
las an incorporabit & utrũ separata a ninsen¬
sibilib: & circa ea entia dicererecus li : Altis¬
simũ eni ẽ huinradinegaui &iratoris agensin¬
quisitionis : Illud uero quẽ ammodum dehis acdẽpositis
probaliter antiqui tractauerint & horũmaxime

Expanded text:
um sit necessarium, Chrisaorie, et ad eam quae est apud Aristotelem praedicamentorum doctrinam nosse quid genus sit et quid differentia quidque species et quid proprium et quid accidens, et ad definitionum adsignationem, rum rerum speculatione, compendiosam tibi traditionem faciens temptabo breviter velut introductionis modo ea quae ab antiquis dicta sunt aggredi, altioribus quidem quaestionibus abstinens, simpliciores vero mediocriter coniectans. Mox de generibus et speciebus illud quidem sive subsistunt sive in solis nudis purisque intellectibus polita sunt sive subsistentia corporalia sunt an incorporalia, et utrum separata an in sensibilibus et circa ea constantia, dicere recusabo altissimum enim est huiusmodi negotium et maioris egens inquisitionis; illud vero quemadmodum de his ac de propositis probabiliter antiqui tractaverint, et horum maxime
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ unicinq qt̃ linguas nors& aut qt̃ linguis dispu¬
tar& Alcera forma ẽ q̃ in una quidem linguafa¬
cit amhiguitatẽ diuersatam̃ eo origine q̃ in uno
uocabulo significat᷑ . qualeẽ illud qđ denapote
supͣ posuimus qđ rursus induo scindit᷑ aut enĩsab
eo demgenere partis orationir fit Cã nome eninepor
ergo istucns i periculũ fecoris. sed etiã illud ꝓnome
borũ qđ in ȩqͥ uocir tertiũ genꝰ uerborũ pusueram:
tot ambiguitatũ formȩ poss existere. qt̃ indu¬
ob: superiorib: enumerauim Restat illuo genus
tiũ A cumine auẽ ut cũ scribit᷑ pone utrũ abeo
quodẽ pono anut dictũ ẽ pone sequens. nãq hanc
nis locũ at uero ex utroq. fic ut ẽ qđ superius de
lepore diximꝰ Nã non solũ ꝓducenda sed acuenda qũ
ẽ penultimasyllaba hui uerbi si ab eo qđẽ lepos
ñ ab eo qđ ẽ lepus deflexũ ẽ¬

Expanded text:
tum est unicuique, quot linguas nosset aut quot linguis disputaret. Altera forma est, quae in una quidem lingua facit ambiguitatem, diversa tamen eorum origine, quae in uno vocabulo significantur, quale est illud quod de 'nepote' supra posuimus. Quod rursus in duo scinditur. Aut enim sub eodem genere partis orationis fit—tam nomen est enimergo istuc nisi periculum feceris," sed etiam illud pronomen, borum, quod in aequivocis tertium genus posueramus, tot ambiguitatum formae possunt existere, quot in duobus superioribus posueramus. Restat ergo illud genus tium. Acumine autem, ut cum scribitur, pone, utrum ab eo quod nis locum; at vero ex utroque fit, ut est quod superius de 'lepore' diximus. Nam non solum producenda sed acuenda etiam est paenultima syllaba huius verbi, si ab eo quod est 'lepos', non ab eo quod est 'lepus' deflexum e
Abbreviated transcription (Latin):
subrogaro potuit ab solutũ tribũi pansalchacs sertne i
studentes spumis quã rerum marusestationibuis damtsop
luc dandis. E. Quidit sandapila: Sandapilam anta
diciuo luerunt. fer& rum mortuorũ idẽ loculum noninqu
nobilium corpora. sed in quo plebe lorum atq damnatori ma¬
dauera portabant᷑ ii cut ste simbittus stasuis demorte poliam¬
tis regis samiorum descripsitdicens. Pestra quã decruce de¬
positus sandapila &iã deportatus est . ET. Quid sit uispili
Vispillones dicti sunt bauili quãuis antida mus hera deopile
uos pillones dixerit fndatores cadauerũ sicut in historia ala¬
dri macedonis scripsitdicens. plus quã trecentos cau auerumi¬
pillo nes repperiens crucbus fixit. Tm̃ hrinastas scribit in euro¬
pelibro apollinem. Postea quamalioue uietus atq intfectus e
auis pillomibus ad sepulturã di atͥu esse III. Quidsint
pollinotores pollinctores dicti sunt qui fupera moneptia
occurrant. Vnde & plautꝰ in me nec in nicomoedia aitsic

Expanded text:
subrogare potuit absolutum retribui, non faleratis sermonum studentes spumis quam rerum manifestationibus dantes operam lucidandis. Quid sit sandapila. Sandapilam antiqui dici uoluerunt feretrum mortuorum, id est loculum, non in. quo nobilium corpora, sed in quo plebeiorum atque damnatorum cadauera portabantur, sicut Stesimbrotus Tasius de morte Policratis regis Samiorum descripsit dicens: ‘Posteaquam de cruce depositus, sandapila etiam deportatus est’. Quid sit uispillo. Vispillones dicti sunt baiules, quamuis Antidamas Eracleopolites uispillones dixerit nudatores cadauerum, sicut in historia Alexandri Macedonis scripsit dicens: ‘Plus quam trecentos cadauerum uispillones repperiens crucibus fixit’. Tamen Mnaseas scribit in Europae libro Apollinem, posteaquam a Ioue uictus atque interfectus est, a uispillonibus ad sepulturam delatus est. Quid sit pollinctor. Pollinctores dicti sunt qui funera morientia accurant; unde et Plautus in Menecmi comoedia ait: ‘Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
res alit̃ sani alit̃ infirmi alit̃sones alit̃ iuuenes alit̃
uiri alit̃ feminȩ alit̃ cȩlebos alit̃ coniugati alit̃ plaq¬
prudens doctor diuersa ꝓdiuersitate audientiũ loquitur¬
uniuersa in regula sa crȩscripturȩ repperiunt᷑ atq ad
offerenda dño uotabonorũ operũ corda excitant audi¬
torũ qua e uidelicet oportuna diuersitas scẽ p̃dicationis
ipsius dñiore signabatur cũdicer& quis putas fidelis est¬
dispensator & prudens quã constitut bĩs suꝑ familiãsua¬
uedetillis intẽporeoiticim̃ surã Msurã qup petraci
sis datintempore fidelis dui pensator & prudons tno
uerbiminister non solũ tempus oportunũ indiendous¬

Expanded text:
res, aliter sani, aliter infirmi, aliter senes, aliter juvenes, aliter res, aliter sani, aliter infirmi, aliter senes, aliter juvenes, aliter viri, aliter feminae, aliter caelibes, aliter conjugati, aliter praelprudens doctor diversa universa in regula sacrae Scripturae reperiuntur, atque ad offerenda Domino vota bonorum operum corda excitant auditorum. Quae videlicet operum diversitas sanctae praedicationis, ipsius Domini ore designabatur, cum diceret: Qui putas est fidelis dispensator et prudens, quem constituit Dominus super familiam suaut det illis dat in tempore fidelis dispensator et prudens, quando discretus verbi minister non solum tempus opportunum in dicendo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃adentiũ patrũ intrant in regnũ cȩlorũ. Subter coroñã
nã erunt circuli quia libris scieuangelii in hacuitiuitimur
Coronã uero uitȩ suꝑnȩ futurã incȩlis speramꝰ ꝑ quos uidelic&
crculos inmittuntur uectes ad subuehendãm̃sã qr doctores
sq̃ ut uerb sacrieloqui: corda audientiũ reficiant ipsi ꝑom̃a
mentẽ suã necesseẽ in euangolicaletione fixãteneant. quati¬
nad fidẽ sensũq illius omnẽ int̃p̃tationis acdoctrine s uȩ
intentionẽ dirigant. cur sedulo nequid aliud agendũ spe¬
randũ amandũ ue in scripturis sc̃is omnib quã qđ in iiiͦi eu¬
angł libris inuentũ doceant quidũ uniuersa scriptura¬
rũ eloquia ad eã quȩ in euangeliis scriptaẽ fidẽ acdilec¬
tionẽ refer̃ quasi totã dñi mensã cũ panib acuasis ipsius
sunt distinctiones eloquudiuini ꝓdis pari capacitate audien
nãq sapientes alit̃ insipientes alit̃ diuites alit̃ paupe¬

Expanded text:
coelorum. Subter coronam nam erunt circuli, quia libris sancti Evangelii in hac vita utimur, coronam vero vitae supernae futuram in coelis speramus. Per quos videlicet circulos immittuntur vectes ad subvehendam mensam, quia doctores sancti, ut verbis sacri eloquii corda audientium reficiant, ipsi per omnia mentem suam necesse est in evangelica lectione fixam teneant, quatenus ad fidem sensumque illius omnem interpretationis ad doctrinae suae intentionem dirigant, curentque sedulo ne quid aliud agendum, sperandum amandumve in Scripturis omnibus, quam quod in quatuor Evangelii libris invenitur, doceant. Qui dum universa Scripturarum eloquia, ad eam quae in Evangelii scripta est fidem ac dilectionem referusunt distinctiones eloquii divini pro dispari capacitate audientnamque sapientes, aliter insipientes, aliter divites, aliter paupe
Abbreviated transcription (Latin):
tis patiendi faciendi ueracionẽ dicunt ñ possecon¬
sistere ut uerbi gr̃a quod faciunt num erum in ama¬
ro uel quod albedo patipossit anumero: sed haesit
conflictio ceterorum nobaũ regula illa sufficiat
ut sciamus facere et patigenere eẽ coniuncta quali¬
tate discreta et enim calidum quod frigido p̃stat
calorẽ sui sub eodem genere ẽ quo ẽ. et frigidum
sed discrepat qualitate quod calet et doctus cum d ocet
Caretergo facere et patigenere ẽẽ similia contraria
qualitate sed hȩcduo ut superius diximus ad eouiden¬
turqualitatis non modo ordinis sed etiam rationis
coniungi ut eadem recipiant quȩ reciperediximꝰ
qualitatem. Namq et contrarietatẽ nom respuuitꝰ
quam qualitas recipit et magis et minus amittunt
quorũ qualitatẽ quoq diximꝰ receptrice. haruuise¬

Expanded text:
tis patiendi faciendiue rationem dicunt non posse subtis patiendi faciendiue rationem dicunt non posse subsistere; ut, uerbi gratia, quid faciat numerus in amaro uel quid albedo pati possit a numero? Sed haec sit conflictio caeterorum; nobis autem regula illa sufficiat ut sciamus facere et pati genere esse coniuncta, qualitate discreta. Etenim calidum quod frigido praestat calorem sui, sub eodem genere est quo est et frigidum, sed discrepat qualitate quod calet; et doctusi cum docet r. Cap. 142. Claret ergo facere et pati genere esse similia, contraria qualitate. Sed haec duo, ut superius diximus, adeo uidentur qualitati non modo ordine sed etiam ratione coniungi, ut eadem recipiant quae recipere diximus qualitatem; namque et contrarietatem non respuunt quam qualitas recipit, et magis et minus admittunt quorum qualitatem quoque diximus receptricem. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
idnamq quod calidũ facit calidum sit necesse ẽ calidũ
uero qualeeẽ cognoscimus. Similit̃ quod fit passio¬
ne suiaccipit qualitatem et quis docet cũdocet doc¬
tor ẽ et discipulũ facit. acterq at siuedoctor siue
discipulos qualis .ẽ. et ceterahis similia considerata
multidixer̃ ñ possenisihis quam fuerunt contra¬
ria puenire id enim quod dulce ẽ dulceñ facit
nisi id quod dulce non fuerit: Nam sud quod patitꝰ
dulcefuerit pernaturam siualterius dulced in ẽquore¬
cipiat non habebit necesse .ẽ. ergo dulce ñ et̃ id
quod patitur ut dulcedin ẽ recipiatalienum ac ꝓp
cum quod facit dulce ẽ. et quod patitur dulce non
onnullidiu ersa senserunt asserentes nomposse
hȩc nisi insimilitudinibus inueniri et sub eodẽ
genere constitutis nec possealiquid patiuel facere
nisi simile faciat aut asimili patiatur dulceenim et

Expanded text:
id namque quod calidum facit, calidum sit necesse est; calidum id namque quod calidum facit, calidum sit necesse est; calidum uero quale esse cognoscimus. Similiter quod calidum fit, passione sui accipit qualitatem; et qui docet, cum docet, doctor est et discipulum facit; uterque autem siue doctor siue discipulus qualis est; et caetera his similia considerata multi dixerunt non posse nisi iis quae fuerint contraria prouenire. Id enim quod dulce est dulce non facit nisi id quod dulce non fuerit; nam si id quod patitur dulce fuerit, per naturam sui alterius dulcedinem quo recipiat non habebit; necesse est ergo dulce non esse id quod patitur ut dulcedinem recipiat alienam; ac propterea, cum quod facit dulce est et quod patitur dulce non a. Cap. 140. Nonnulli diuersa senserunt, asserentes non posse haec nisi in similibus inueniri et sub eodem genere constitutis; nec posse aliquid pati uel facere nisi simile faciat aut a simili patiatur. Dulce enim et
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ut puta si disciplinam dixeris quȩ ẽ genusceterarũ ad¬
aliquid referenda. ẽ.
Disciplina enim discibilis reidisciplina dr̃ quod simu¬
sicam musicaspeties disciplin e . ẽ. nongenus qualitati
nectanda ẽ. neque enim musi camusi cimusicãpossũm
hibitus secundum genera et species nuncad aliquid
nunc qualitati nectuntur si qui demsiaffectioniuel
hibitu hoc ẽ exin. et diathes singen eris dixeris id
discipline ad aliquid referuntur sinatura effectioni
siue habitum speciei eẽ dixeris idmusice uł gramma¬
aris toteles magnus in genio huicpoene ꝑmixtioni
concesserit acdixerit posse contingere ut quod qualita
ti fueritidem referatur adaliquid neces se in portunũ
siuna resduarũ cathegoriarum uocabulo concludat᷑.
difficiles pertinebant nunc ordo commonetut
postqualitatem defacere et patitractatus habeat᷑
qued uo uidentur exqualitatis fonte discendere

Expanded text:
ti. Ut puta, si 'disciplinam' dixeris quae est genus caeterarum, adti. Ut puta, si 'disciplinam' dixeris quae est genus caeterarum, ad-aliquid referenda est disciplina enim discibilis rei disciplina dicitur; quod si 'musicam' musica species disciplinac est, non genus, qualitati nectenda est; neque enim musicam musici musicam possumus habitus, secundum genera et species, nunc ad-aliquid nunc qualitati nectuntur; siquidem si affectum uel habitum hoc est e{xin et diavqesin generis dixeris id est disciplinae ad-aliquid referentur; sin autem affectum uel habitum speciei esse dixeris id est musicae uel grammaAristoteles magnus ingenio huic paene permixtioni concesserit ac dixerit posse contingere ut, quod qualitati ‹s› fuerit, idem referatur ad aliquid, nec esse importunum si una res duarum categoriarum uocabulo concludatur.difficiles pertinebant; nunc ordo commonet ut, post qualitatem, de facere et pati tractatus habeatur. Quae duo uidentur, ex qualitatis fonte descendere;
Abbreviated transcription (Latin):
Nam que usia hab et hoc primum ut singularis
atq una numero contraria in sesus cipiat. Sus¬
cipit autem dixi non habeat contraria meminisse
enimnos oportet quodusiȩ cumde ea tractarem̃
nihil diximꝰ eẽ contrarium. Ergo ut eius ẽ ꝓximũ
sus ciperetontraria iđ sanitatẽ modo egritudine
ta ita et qualitatis hocꝓpriũ ẽ ut cuncta qualia
similia audisimilia nominentur et dulceenis
dulci et albo albũ et stulto stultum et leuileas
et calido calidũ similia uero dissimilia proprienun¬
cupantur. alter enim sidicta fuerint nuncupationẽ
propriam non habebunt neaut̃ ñ nulli inlegendo tur¬
bentur quod affectio et habitus et disciplina quã in ali¬
quid dictis id ẽ. an ꝓsti posite eadem qualitati quoq
conexes hanc discretionem damꝰ ut cathegoriȩ ad ali¬
quid sotientur quandos genera cumueros pecies qualita¬

Expanded text:
Namque usia habet hoc proprium ut singularis Namque usia habet hoc proprium ut singularis at que un a numero cont raria in se suscipiat 'suscipiat' autem dixi, non 'habeat', 'contraria'; meminisse autem nos oportet quod usiae, cum de ea tractaremus, nihil diximus esse contrarium; ergo eius est proprium suscipere contraria id est sanitatem modo, modo aegritudinem, ta, ita et qualitatis hoc proprium est ut cuncta qualia similia aut dissimilia nominentur. Et dulce enim dulci et albo album et stulto stultum et leui lcue et calido calidum similia uel dissimilia proprie nuncupantur; aliter enim si dicta fuerint, nuncupationem propriam non habebunt. Cap. 135. Ne autem nonnulli in legendo turbentur quod affectio et habitus et disciplina quae, in 'ad-aliquid' dictis id est ein prov" ti positae, eidem qualitati quoque conexae sunt, hanc discretionem damus: ut tunc categoriae ad aliquid socientur quando sunt genera, cum uero species, qualita
Abbreviated transcription (Latin):
in sola poterit inueniri: Quis enim prudentia pruden
quadrato. quad racius enimtrigonum fuerit magis ẽt
quam irigonum non potest autsimagis aut minus fu¬
discernere easqualitates quȩ magis etminus recipi¬
unt ab his quȩ hunc quasi gradum conparationis ex¬
cusent
it ergo haet regula qualitates ipsas magis et minus
Oñpos sesuscipere. ea uero que exhis funt compar
uel magis recipere posse uelminus ut eloquentia
magis eloquentiam seuminus dicere nullus potest
cum uero qui eloquens dr̃ magis uelminus ceteris
eloquentẽ poss̃ dicere. Claretergo magis et minis
inqualibus inueniri pos senũ quã posse inqualitates
non admittunt magis etminus si quidẽ firculo
si aliquid ad das aut minuas circuli iamuocabulũ
non tenebit. Et in alterius figure nomen in mi¬
grat. Manifesteigitur designatus . ẽ qua equa¬
litates huius modi gradus comparationis accipuas

Expanded text:
in sola poterit inueniri. Quis enim prudentiam ‹prudein sola poterit inueniri. Quis enim prudentiam ‹prudequadrato quadratius? Si enim trigonum fuerit, magis esse quam trigonum non potest; at si magis aut minus fun placet atque discernere eas qualitates quae magis et minus recipinnt ab iis quae hunc quasi gradum comparationis excusent. Sit ergo haec regula: qualitates ipsas magis et minus non posse suscipere, ea uero quae ex his fiunt, comparata, uel magis recipere posse uel minus; ut eloquentiam magis eloquentiam seu minus dicere nullus potest, eum uero qui eloquens dicitur magis uel minus caeteris eloquentem possumus dicere. Claret ergo magis et minus in qualibus inueniri posse, numquam posse in qualitatesnon admittunt magis et minus; siquidem circulo si aliquid addas aut minuas, 'circuli' iam uocabulum non tenebit et in alterius figurae nomen immigrat. Manifeste igitur designatum est quae qualitates huiusmodi gradus comparationis accipiunt