comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in est acͥmonie. ⁊ gũitatis in hac exorn
subicitur id nõ ẽẽ fcm̃. Qrͣ facillime fit
ut ex ea augeatur indignitas negitii.
Ex eodẽ gn̾e ut ad nr̃am qͦ ꝑsonam re¬
feramꝰ sb̾iectõm. sic. Nam ꝗd me fac̾e ꝯ¬
uenit cum a tanta galloꝵ młtitudĩe
cͥcumsed̾unt. an dimicarem. at cũ ꝑͣua
manu tc̃ ꝓdirem. Iocum qͦ iuimicissi¬
mũ hãmus. Sed̾em in castͥ. atq sbsidi
tã ꝓduc̾et. an castra relinq̃rem. at ob¬
si debamur uitam militũ neglig̾e. at
eg indebar ea accepisse condone ut eg qͦ ad
possem incolumes prĩe. ⁊ parentib conẜ¬
uarem. hostium condõne repudrarẽ. at sal
autiquior ẽ militum ꝙͣ in peditoꝵ. hiꝰ cõ¬

Expanded text:
inest acrimoniae et gravitatis in hac exornasubicitur id non esse factum. Quare facillime fit, ut exaugeatur indignitas negotii. Ex eodem genere, ut ad nostram quoque personam referamus subiectionem, sic: «Nam quid me facere convenit, cum a tanta Gallorum multitudine circumsederer? Dimicarem? At cum parva manu tum prodeiremus: ‹locum quoque inimicissimum habebamus. Sederem in castris? At neque subsiditam produceremus.› Castra relinquerem? At obsidebamur. Vitam militum neglegerem? At eos videbar ea accepisse condicione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium condicionem repudiarem? At salus antiquior est militum quam inpedimento
Abbreviated transcription (Latin):
lr̃arum: aut ad res dissimiles similia u̾ba
accomodentur. Ea multis. ⁊ uariis rõmbo
ꝯficit᷑.attenuacõne. aut ꝯpłxione eiusd̾
tentat ate uenit. añqm romã uenit. Et
eccͣrio sic. ħ quos hoĩes alea uicit. eq fr̃o
statim unncit. ꝓ ductõne eiusdem lr̃e. ħ mͦ.

Expanded text:
arum, ut ad res dissimiles similia verba adcommodentur. Ea multis et variis rationibus conficitur. Adtenuatione aut conplexione eiusdemstentat, venit ante, quam Romam venit.» Et ex contrario: «Hic, quos homines alea vincit, eos ferro statim
Abbreviated transcription (Latin):
ciam extenuatam uocamꝰ. Grauis ẽ que
ꝯstructõne. Mediocris ẽ q̃ constat ex hu¬
miliore. n tñ ex in fima ⁊ ꝑ uulgatissiã
u̾boꝵ dignitate. Attenuata ẽ q̃ demissa
ẽ us ad usitatissimã puri ꝯsuetudinẽ ẜ¬
monis. Ingͣui ꝯsum abitur orõne figura

Expanded text:
extenuatam vocamus. Gravis est, quae constructione. Mediocris est, quae constat ex humiliore neque tamen ex infuma et pervulgatissima verborum dignitate. Attenuata est, quae demissa est usque ad usitatissimam puri consuetudinem sermonis. In gravei consumetur oratio figura
Abbreviated transcription (Latin):
tissimũ sb̾ito de sum ciuitatis eripuit.
Sat᷑ninum fide captum maioꝵ ꝑ ficlia
gius domestioqs ꝑletes ⁊ uultum ꝑentis
asꝑsit. Sulpicõ qui paulo añ oĩa ꝯcedebãt.
eum breui spacõ ñ mõ inu̾e. s ⁊̃ sepeliri

Expanded text:
tissimum subito de sinu civitatis eripuit. Saturninum fide captum malorum perfidiguis domesticos parietes et voltum parentis aspersit. Sulpicio, qui paulo ante omnia concedebant, eum brevi sp
Abbreviated transcription (Latin):
collocande. pp̃ea ꝙ sola uͥtus ĩ sua põt¬
te ẽ. oĩa p̾t̾ eam sb̾iecta s̃ sb̃ fortune do¬
minacõne. Itẽ qui fortuns alicuiꝰ in¬
ducti amiciciã eiꝰ secuti s̾. hi simł ac
fortuna dilapsa ẽ. deuolant om̃s. Cũ
rebo onĩs impetꝰ fortune seputant fu¬
nõ ẽ impedim̃to bonis studiis. athii
sapient̾ faciunt ꝗ adolescentes max̃
tueri possinit. eas ĩ etate matͣissima ue

Expanded text:
tus in sua potestate est, omnia praeterea subiecta sunt sub fortunae dominationem.» Item: «Qui fortunis alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum rebus omnis impetus fortunae se putant funon est inpedimento bonis studiis. At ii sapienter faciunt, qui adulescentes maxime vitam possint, eas in aetate maturissima ve
Abbreviated transcription (Latin):
in re laudem modestie uen̾et᷑. in ea ip̃a
re suit impudentes. Ꝙͥ .n. tibi uis aliqͥs
inquiat. artẽ tuam stribis. gignis no
ab aliis exͣ sumis. inde ne facias inpu¬
dent̾. ꝗ tuo nõi uelis ex alioꝵ laboribꝰ
libare laudẽ. Nam si tua uolumina p̾n¬
derint antiqui oratores. ⁊ poete.⁊ sinĩ¬

Expanded text:
in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae
Abbreviated transcription (Latin):
ħ mõ. ht assentacõ iccunda pͥncipia.
eadem exitꝰ am arissimg ht. Itẽ ĩ imnicis
teplacabilem. amicis in exorabilem
p̾bes. Item in ocio tumultuaris intu¬
multu es cciosus. In re fugidissima
cales. In fu̾entissima friges. Tatito
cũ opus nõ ẽs clamas. cum tͥ loquicõ¬
uenit obmutestis . Ad es ãbeẽ uis. cum¬
abes reu̾ti tupis. In pace bellum q̃ri¬
tas.In bello pacem desid̾as. In ꝯcõne
de uͥtute loq̃ris. in pelio ꝑ ignauiam
Tũbe sonitum ꝑ ferre ñ potes. ħ gen̾e si

Expanded text:
 «Habet adsentatio iucunda principia, eadem exitus amarissimos adfert.» Item: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» Item: «In otio tumultuaris; in tumultu es otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est, clamas; ubi loqui convenit, obmutescis; ades, abesse vis; abes, reverti cupis; in pace bellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virtute loqueris, in proelio prae ignavia tubae sonitum perferre non potes.» Hoc genere sei
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ qm tuo omĩ intemꝑancie ad dixis¬
ti dr̃emus. si ħ tp̃c ydoneum putarẽ. Nũc
ꝯsulto reliquo. ⁊ illud p̾t̾eo ꝙ te tribuni
rei militaris ufreqñtẽ tradid̾unt. Deuĩ
ad illud de quo uid̾m ẽ. Item ñ dico te
a sociis pecumam accepisse. ñ sum iñ eo
accupatus. ꝙ ciuitate. reg̃. domos oĩum
depeculatꝰ c̃. furta. rapinas. õs tuas om̃¬
ꝑtineat aliis oñdere. occulte admonius¬
se ꝓdest. aut longum ẽ. aut ignobile
aut planũ fi̾ nõ põt. aut facile põt re¬
p̾hencli. ut utilius sit occulte fecisse
suspicõm. qͣm eiꝰ modi intendisse orõm.
eoꝵ dequib dñis aut utri. aut unũ
manciam deleuit. Cartaginẽ sustulit.
Coruithum deiecit. fregellas eu̾tit.
Nich̾ numantiuis uires corͥs auxiliate
3̾. Nicħ cartagiuensib stĩa rei milita¬
riꝯ adium̃to fuit. sil corithis erudi¬
ta calliditas p̾sidii fuit. Nil fragellia¬
nis moꝵ ⁊ ẜmonis sccietas opitulataẽ.
Itẽ firme diguitas. aut morbo deflo¬

Expanded text:
quam tu omnium intemperantiae addixisti, dicerem, si hoc tempus idoneum putarem: nunc consulto relinquo; et illud praetereo, quod te ‹tribuni› rei militaris infrequentem tradiderunt; deinde ad illud, de quo iudicium est.» Item: «Non dico te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omipertineat aliis ostendere, quod occulte admonuisse prodest aut longum est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationde quibus dicimus, aut utrumque aut unum Numantiam delevit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflo
Abbreviated transcription (Latin):
amicicia sb̾lata ẽ. Item corneliꝰ nonꝰ
hõ erat. ingemosus erat. doctus erat. bo¬
nus uiris ⁊ stucliosꝰ amitis erat. Ergoĩ
ciuitate pͥmus erat. Item nã cũ ister
ut ab soluant te rogas ut penirent te
rogas. ut extunacõm negligas rogas.
tur idẽ u̾bum suꝑuis ⁊ crebro adidem

Expanded text:
ica sublata est.» Item: «C. Laelius homo novus erat, ingeniosus erat, doctus erat, bonis viris et studiis amicus erat: ergo in civitate primus erat.» Item: «Nam cum istos, ut absolvant te, rogas, ut peiurent, rogas, ut exeistimationem neglegant, rogas, tur idem verbum saepius et crebro ad idem
Abbreviated transcription (Latin):
rig. aut indignacõnis alicuiꝰ. ꝑ hõis.
aut urbis. aut loci aut rei crꝰpiam ꝯ
ri ẽ ciuitati. Tui clarissimi nepotes suo
sangume abluerunt ĩ imicoꝵ crudeli¬
tatem. Item ꝑfidiose flagelle ꝙͣ fa¬
cile scełe urõ contabuistis. ut cuius ni¬
tor urbis italiam miꝑ illustrauit. eus
m̃ĩc ux fundam̃toꝵ reliquie remaneãt.
I nł. cam insicliatores latrocimo ui¬
ne÷.. quitate iudicõꝵ uris calũpniiᷤ
assumeti facultatẽ. Exclam acõe silo¬
co utemur raro. ⁊cum rei magnitudo
postulare ur᷑. ad qͣm uolemꝰ in dignacõ
aĩum auditoris adclucemus. De Int̾rega¬

Expanded text:
ris aut indignationis alicuius per hominis aut urbis aut loci aut rei cuiuspiam ri est civitati. Tui clarissimi nepotes suo sanguine aluerunt inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, ut, cuius nitor urbis Italiam nuper inlustravit, eius nunc vix fundamentorum reliquiae maneant.» Item: «Bonorum insidiatores, latrocinine ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemus. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ is latinꝰ sit duo possunt ẽẽ. So lcͥe¬
tismus. Barbarisimis. Solcecisinus ẽ
ñ accomodatur. Barbarismꝰ ẽ cum
uitare possimꝰ ĩ arte gͣmatica dilucide
disbemus. Explanacõ ẽ q̃ rectlitaꝑ¬
tam ⁊ dilucidam orõm. Ea ꝯꝑant̾ du¬

Expanded text:
minus Latinus sit duo possunt esse: soloeminus Latinus sit duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est, non adcommodatur. Barbarismus est, cum vitare possumus, in arte grammatica dilucide dicemus. Explanatio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conpar
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. hͥ tuus ẜuus pulsauit me pͣtea
dicit ħ illi ꝯsid̾abo. pꝰ ille ꝯuicium fecit.
⁊ mag̾ magͥ q p̾ sentib młtis clamauit.
friuolus hic quidem iam ⁊̃ lib̾alis ẽ ẜmo.
siõ .n. ẽ adẽptus id ꝙ ht̃ attenuata figu¬
ra. puris ⁊ electis u̾bis ꝯpositam oroẽm.
Om̃e genus or̃onis. ⁊gͣue. ⁊ mecdiecre ⁊ at¬
tenuatum dignitate efficiunt exorna¬
ponent᷑ distinctam sicuti colorib. sicre¬
hre collocabunt᷑ obliqm rectluntͦ rõm.
Deinde idemptidẽ ꝯmutent᷑. ut facile sa¬
M̃ quib ingen̾ib elocucõ u̾sari debeat
dcm̃ ẽ. uideamꝰ nũc qꝗͣ res debeat hr̃e
dum oratoris accomodata ẽ. Tres res ĩ
se d hr̃e. Eleganciam. Com põm. Digͥ¬
tatem. Elegancia ẽ q̃ facit ut uũ¬
qd̾q pure.⁊ aꝑte dici uideatur. ħ distri¬
buitur ui latmitatẽ ⁊ exp̃lan ac̃onem.
latinitas ẽ q̃ ẜmonẽ purum ꝯẜuat ab
om̃i uicõ remotum. uicia in ẜmone qͦ

Expanded text:
 Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque praesente multis clamavit.» Frivolus hic quidem iam et inliberalis est sermo: non enim est adeptus id, quod habet attenuata figura, puris et electis verbis conpositam orationem. Omne genus orationis, et grave et mediocre et adtenuatum, dignitate adficiunt exornaponentur, distinctam, sicuti coloribus, si crebrae conlocabuntur, obliquam reddunt orationem. deinde identidem commutentur, ut facile sam, quibus in generibus elocutio versari debeat, dictum est, videamus nunc, quas res debeat haberdum oratori adcommodata est, tres res in se debet habere: elegantiam, conpositatem. Elegancia est ea que facit ut unumquodque pure et aperte dici uideatur. Hec diuiditur in Latinitatem et explanationem. Latinitas est que sermonem purum conseruat ab omni uicio remotum. Vicia in sermone quo
Abbreviated transcription (Latin):
to. Qui nͥl ht̃ in uita iocundius uita.
is cum uͥtute uitam ñ pot̾ cole̾. Itemeũ
hnĩem appellas qͥ si fuiss homo nũqͣm
tam crudelit̾ hõis uitam petiss. at erat
ĩnmitus. Ergo ĩnnicum sic ultisci uolũ.
ut ip̃e sͥ repiretur inimitus. Itẽ diuicias
sine diuitum ẽe. tu uͣo uͥtutem p̾fer di¬
uiciis. Nam si uoles diuicias cũ uͥtute
ꝯpare. iux satiꝯ ydonee tĩbiuidebunt᷑
re ħ modo. Cur eam rem tam studio¬
se curas. q̃ tͥ multas dabit curas. Itẽ
nam amari iocundum ẽ. si turetur ne
quid in sit amari. Item ueniam ad uo
si mͥ seuatꝰ det ueniam. In hiis .iiiͦiͦʳ.
gen̾ib exornacõnum q̃ ad huc ꝓpoisi¬

Expanded text:
to: «‹Qui› nihil habet in vita iucundius vita, is cum virtute vitam non potest colere.» Item: «Eum hominem appellas, qui si fuisset homo, numquam tam crudeliter hominis vitam petisset. At erat inimicus. Ergo inimicum sic ulcisci voluit, ut ipse sibi reperiretur inimicus?» Item: «Divitias sine divitis esse: ‹tu vero virtutem praefer divitiis›; nam si voles divitias cum virtute conparare, vix satis idoneae tibi videbuntur re, hoc modo: «Cur eam rem tam studiose curas, quae tibi multas dabit curas?» Item: «Nam amarei iucundumst, si curetur, ne quid insit amari.» Item: «Veniam ad vos, si mihi senatus det veniam.» In his quattuor generibus exornationum, quae adhuc proposi
Abbreviated transcription (Latin):
dele bellum gesẜunt: cartagmenses.
Qͥ ꝯ̃ ꝗ italiam deformau̾nt: cartagin¬
enses. Qui g̾ qͥ qͥ postulent ignosti car¬
ta gmenses. uidete gͦ qͣm ꝯueniat eq ĩ¬
petrare. Item qm̃ senatus dampnarit.

Expanded text:
e bellum gesserunt? Kartaginienses. Qui sunt, qui Italiam deformaverunt? Kartaginienses. Qui sunt, qui sibi postulent ignosci? Kartaginienses. Videte ergo, quam conveniat eos inpetrare.» Item: «Quem senatus damnarit,
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitur applłari si suffulta noĩabitur.
Nam ita ut corꝑis bonam hĩtudinẽ tum¬
or imuitabitur sepe. ita grauis or̃o seꝑe
inꝑitis ur᷑ ea q̃ turget in flata ẽ. cũ aut
nouis. aut pͥstis u̾bis. aut durit̾ aliũde
dicat prĩam. ñ sat̾ supplicii ded̾it. si p̃¬
ceps inneptunias depultꝰ erit lacunas.
penitet gͥ istum qui mon tes belli fabͥca¬
tus ẽ. campos sustulit pacis. In ħ genus
nec ꝓspic̾e possunt orõns tumorem.
genus orõnis ꝓ fecri q̃. si ꝑuenire eo ñ
pot̾uit errantes ꝑueniunt adꝯ fine ge¬
nus euus gnu̾is ꝙ applłamꝰ dissolutura
ꝙ erit sine u̾bis. ⁊ articulis. ut ħ mͦ ap¬
pellemꝰ. fluctuans. eo ꝙ fluctuat huc
tores młtis malqs hoĩes. ⁊ au daces. So¬
uiũ possunt muilla facetissima u̾boꝵ
attenuacc̃e ꝯmode u̾sari. ueniunt ad
arichum. ⁊ exangue gñs or̃onis ꝙ ali¬

Expanded text:
idebitur appellari, si sufflata nominabitur. Nam ita ut corporis bonam habitudinem tumos imitatur saepe, item gravis oratio saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde ditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc gennec perspicere possunt orationis tumorem. genus orationis profecti sunt, si pervenire efinii genus eius generis; quod appellamus ‹dissolutum, quod est sine nervis et articulis; ut hoc modo appellem «fluctuans» eo, quod› fluctuat huc tores multos, malos homines et audaces. Sopossunt in illa facetissima verborum attenuatione commode versari, veniunt ad aridum et exangue genus orationis,
Abbreviated transcription (Latin):
Epeticõ ẽ cum ꝯtinent̾ ab uno
atq eodẽ u̾bo in rebo siłibus
stipio numantiã sustulit. Scipio car¬
thagiẽ deleuit. Scipio pacem peꝑit.
Scipio cuutatem ẜuauit. Item tu in
forum ꝓdire. Tu lucem ꝯ spice̾. Tu in ho¬
rum ꝯspectum uenire con aris. audes u̾¬
bum fac̾e. audes: qqͣm ab u̾lis pet̾e. au¬

Expanded text:
est, cum continenter ab uno atque eodem verbo in rebus similibus «Scipio Numantiam sustulit, Scipio Kartaginem delevit, Scipio pacem peperit, Scipio civitatem ‹servavit.»› Item: «Tu in forum prodire, tu lucem conspicere, tu in horum conspectum venire conaris? Audes verbum facere? Audes quicquam ab istis petere? Au
Abbreviated transcription (Latin):
postqͣm ꝑ fusus ẽ defricari. Deinde ubi
uisum ẽ ut ĩ alueum destend̾et. ecce iͥ
iste de tnͣsu̾so. ħeus inqͥt adolescens
pueri tui modo me pulsarunt sat̾fa
ꝯsuetudinẽ appłłatus ẽẽt erubuit. Is¬
quid sñ meꝯsid̾are. Tum uõ iste clam¬
ore cepit uoce ista. q̃ uł facile cui uis
rubores eit̾e poss: ita petulans es atq
locis ex̾citatus sis. ad ħ ꝯturbatꝰ ẽ adol¬

Expanded text:
postquam perfusus est, defricari; deinde, ubi postquam perfusus est, defricari; deinde, ubi visum est, ut in alveum descenderet, ecce tibi iste de traverso: «Heus», inquit, «adolescens, pueri tui modo me pulsarunt; satis consuetudinem appellatus esset, erubuit. Isquit, «sine me considerare.» Tum vero iste clamare voce ista, quae perfacile cuivis rubores eicere potest: ita petulans est atque locis exercitata. Conturbatus est adol
Abbreviated transcription (Latin):
stire ⁊ extimare pot̾ant. hii cum delib̾as¬
sent nob̾cum bellum gere q̃so queres
erat qua freti bellum susciꝑe conarent᷑.
Cũ młto maxĩam ꝑtẽ sccõꝵ in offo̾ ma¬
n̾e intellig̾ent. Cum ꝯͥ nõ młtitud inẽ¬
militũ. nõ ydoneq imꝑr̃es. ñ peciũ am
publicam p̾sto ẽẽ uid̾ent. ñ demiq ullã
rem. q̃ res ꝑtinet ad bellum administnͣ¬
dum. si cum finitimis de finib g̾e̾rent
bellum si totum c̾tamen ĩ uno p̾lio posi¬
tum putarent. tũ in õĩb reb instruc¬
cõres. ⁊ apparicõres uenirent. Ne dũ illd̾
imꝑiũ orbis t̾re cũ imꝑio õs gñtes. regeᷤᷤ
narent᷑ ꝙ illi qmad̾m descissent uidebãt.
añ gestis exꝰ pet̾e ñ possunt. hii ꝑ inpru¬
denciam facillime declucuntur ĩ fraudẽ.
Et hii qui scũit ꝙ aliis accid̾it. facile.
ex alioꝵ em̃tib sus rõibo possunt ꝓui¬
dere. Nulla gͥ re inducta. nuilla spe fre¬
ti arma sustułunt. qͥs ħ cred̾et tantam

Expanded text:
scire ‹et› existimare poterant. Ii, cum deliberassent nobiscum bellum gerere, quaeso, quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinemilitum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam praesto esse viderent? Non denique ullam rem, quae res pertinet ad bellum administrandum? Si cum finitumis de finibus bellum gererent, si totum certamen in uno proelio positum putarent, tamen omnibus rebus instructiores et apparatiores venirent; nedum illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, narentur, quod illi quemadmodum discessent videbant. n possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, qui sciunt, quid aliis acciderit, facile ex aliorum eventis suis rationibus possunt providere. Nulla igitur re inducti, nulla spe freti arma sustulerunt? Quis hoc credet, tantam
Abbreviated transcription (Latin):
solum hr̃e seposse diffidet. Ergo ĩutileẽ
ei qui dist̾e uult nõ putare unũ oĩa pꝰse.
runt. n uniꝰ alicunꝰ. aut deuiq duoꝵ. s
ab om̃ib oratorib. ⁊ poetis exͣ sumpẜũt.
Deiñ siquis uelit artem demonstiare
nͥl ꝓdeẽ ad discend̾ ut ñ male utat᷑ hoc
adium̾to ꝙ unus om̃s artis ꝑtes consequi
nõ fuisse sic intelligemꝰ pͥmũ om̃u
ꝙ ab artis scͥpͥtore affertur exemplũ eiꝰ dẽ
artificii d eẽ. ñ ut siquis p᷑puram. aut aͦ

Expanded text:
det. Ergo inutilest ei, qui discere vult, ‹non› putare unum omnia posse. unt neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unius omnis artis partes consequi non fuisse sic intellegemus. Primum omnium, quod ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet esse. Ut si quis purpuram aut aliud
Abbreviated transcription (Latin):
se oĩa penes unũ ꝯsist̾e. ip̃e qͦ ad om̃ ni¬
titur facultatem. Si id desꝑant. in pau¬
cis se ex̾cebͭ. Ip̃is .n. ꝯtentus erit. Nec
nurũ cũ ip̃e p̾ceptor artis oĩa penes unũ
reꝑire ñ potũit. allatis gͥ exͥs. a catone
agrathis. abelio. ascipione. gabba. por¬
tiua. crasso. an tonio. cet̾iꝯ que. itẽ sũptis
pauca iux potuisse sumi. Qrͣ uniꝰ alicuiꝰ¬

Expanded text:
se omnia penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis pauca vix potuisse sumi. CAPUT 8 Qu
Abbreviated transcription (Latin):
id hõib mmuituaret. Aut si ꝓmetheꝰ cum
mortalib ignem dud̾e uellz. ip̃e aui¬
ciuis cũ testa ambulans carburculos
corregaret. ñne ridiculus uid̾e̾tur. Isti
magrĩ oĩum dñdi p̾ceptores ñ uid̾ent᷑
qͥ ridicule fac̾e. cũ id ꝙ aliis pollicent᷑
ab aliis q̃runt: Siqͥs se fontes maxͦ
sedet ñ irideat᷑. Isti cũ ñ modo dñꝙs fon¬
cium. s ipq̃s se fontes eẽ dicant.⁊ oũim
rigare debeant ingema. ñ putant fore
ridiculũ si cũ id pollicent᷑ ip̃i arestant
siccitate. Chares alisippo statuas facere
nõ isto mͦ diclicit. ut lisippꝰ cap̾ oñd̾et. ⁊
milonis brachia. praxiteles pectus pol¬
licletus hum̾g. s omĩa coram magrõ
facientem uidebat. Cetoꝵ oꝑa.ł sua spõ¬

Expanded text:
id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, pectus Polycletium, sed omnia coram magistrum facientem videbat, ceterorum o
Abbreviated transcription (Latin):
menbra or̃onis. de quib añ diximꝰ. q̃ cõ¬
aĩ quodam sensu. par m̾brũ suꝑiori re
na declit felicitatẽ. huic in dustria uͥ
longitudo. aut plenitudo harum. mł¬
titudinẽ alt̾uis asseqͣtur. ⁊ exequet.
sib effu̾ntur. ħ mõ. Hoĩem laudas egẽ¬
tera uͥtutis. hũndantem felicitatis.
N egłia corrumpit aĩcs.⁊ tm̃ cum ita ui¬
uit neminem pre se ducit hoĩem. Simi
sunt ħ pacto. Turpit̾ audes fac̾e. Nequit
studes dr̃e. uiiuis ĩuidiose. delinquis stu¬
diose. loq̃ris odiose. Item audact̾ tͥritas.
humilit̾ placas. ħ duo gn̾a quoꝵ alt̾m
in exitum. alt̾m ĩ cãus smlitudine u̾¬
satur. int̾ se uehem̃t̾ ꝯuẽiunt. Et ea re
qui hiis bñ utunt᷑ płmq simł ea collo¬
cant in hiiꝯdem ꝑtib or̃ouis. Id ħ mõ¬

Expanded text:
membra orationis, de quibus ante diximus, quae conanimi quodam sensu par membrum superiori refna dedit felicitatem, huic industria virtlongitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. sibus efferantur, hoc modo: «Hominem laudem egentem virtutis, abundantem felicitatis?»neglegentia corrumpit animum, et tamen, cum ita vivit, neminem prae se ducit hominem.» Simsunt, hoc pacto: «Turpiter audes facere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alterum in casus similitudine versatur, inter se vehementer conveniunt; et ea re, qui his bene utuntur, plerumque simul ea conlocant in isdem partibus orationis. Id ho
Abbreviated transcription (Latin):
artificdsissime te fecisse putes. ẽ res. p̃p̃ea
ꝙ isto sigͦ uidemus te ñ nͥł hꝰ rei alis sig¬
nis mlta scire intelligemꝰ. Ꝙ si artificõ¬
ta facile intellig̾e pot̾it. qͥ eligit facile.
orti sico̾sum alio tp̃r utant᷑ ea faculta

Expanded text:
artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiota facile intellegere poterit; qui eliget facile, artificiosum, a
Abbreviated transcription (Latin):
arte. ꝯͣ qͦ faciunt qm̃ pollic̾i uidẽt᷑. Na
tũ scrib̾e artem ĩ stituũt. um̃r dr̃e se ex¬
cogitasse quõ alios doc̾ent. cũ u̾o scribũt
ip̃m difficile est inꝗunt elig̾e de mltis ꝗd
dicitis difficile: utrũ laboriosum an ar¬
tificiosum. Silaboriosum ñ statĩ p̾claꝵ.
sunt .n. młta laboriosa q̃si faciatis nõ
ꝯtinuo głiemini. Nisi forte ⁊̃ si ur̃a maũ
fabulas. aut orones totas tnͣscͥsissetis
gło sum putaretis: s in ã iᵈ artificõsum¬
⁊ eg̾gium dicitis. indete ne in sueti reꝵ
maioꝵ uideamii. si uos res parua sicuti
magna delectet. Nam isto mõ elig̾e̾ ru¬
pluc in elccucõne p̾ẜtim oĩa uidere pot̾it
q̃ de arte dicent᷑: fac̾e nemo pot̾it nisi
Cũ fec̾is te lr̃atissimũ putes ineptuꝯ sis
pp̃ea ꝙ id facile faciat qͥuis mediccriter
lrãtus. Itẽ sicũ ex or̃onib aut poemiatibꝰ
eleg̾is exempla q̃ c̾cis signis artificii no¬
tata sunt. qr rudis id fac̾e nemo possit

Expanded text:
arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere ruplus, in elocutione praesertim, omnia videre poterit, quae ‹ex› arte dicentur; facere nemo poterit nisi cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit,
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ fortuna facultatẽ decliss ĩiquũ
erat ĩ eoꝵ supplicõ ꝯsum̃e quos eade
fortuna paulo añ ĩ amplissimo sta
de sino menũsse. ꝗd ita. ꝙͣ uiri fortis ẽ
qͥ euictoria ꝯtendant eis hostes putare
qui uicti ꝯ̃. eq hoĩes iuidicare ut pꝰsit
bellum fortitudo minu̾e. pacem hũa¬
nitatis aug̾e. ⁊ ille si uixiss ñ idẽ fetis¬
s nõ ꝓ fecto tam sapiens fuiss. Cur

Expanded text:
nobis fortuna facultatem dedisset, inicum erat in eorum supplicium consumere, quos eadem fortuna paulo ante in amplissimo statDesino meminisse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Et ille, si vicisset, non idem fecisset? Non profecto tam sapiens fuisset. Cur
Abbreviated transcription (Latin):
dices qui satis ydoneam possit ineũ penã
excogitare qui ꝓd̾e hostibo prĩam cogrra¬
familias obstupussent pulsassent a li¬
q̃m. aut pꝰtremo necassent. maxͣ supplicia
maiores nri ꝯsurat sunt. huic truculen¬
tissima ac nefaris facmori singularem
penam ñ reliq̃runt. Atq in aliis male¬
fiçiis ad singłos aut ad pauoos ex alieno
nes uno ꝯscilio uniu̾sis ciib attrocissi¬
mas calamitates machinantͦ. O feros
aĩgs. o crudeles cogitacr̃es. o delictos hoĩes.
ab humanitate. quid ag̾e ausi sunt atz
cogitare potu̾nt. Quo pc̃o hostes reuul¬
si maioꝵ sepulcͥ deiectis menib ouã¬
tes irruerent in ciuitatem. quõ dõru
templis spoliatis optimatibo trucidati.
aliis arreptis in ẜuitutem irĩb famuł.
⁊ ingenuis sb̾ hostilem libidinẽ sb̾iectis
urlx ac̾bissimo ꝯcidat incendio ꝯ fla¬
grata: Qui se ñ putant idꝙ uolu̾int ad
exitum ꝑ duxisse. nͥ stĩssime prĩe miẜan¬
dũ scełitati uiderint cin̾em. Nequeo uͥb̾

Expanded text:
dices, qui satis idoneam possit in eum poenam excogitare, qui prodere hostibus patriam cogitafamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno nes, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenibus, ovantes inruerent in civitatem; quo modo deum templis spoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis
Abbreviated transcription (Latin):
ponant. &ͥ gͥ ip̃a aũctas antiqͦrum
nã u res ꝓbabiliores tum hoĩum studia
ad imitand̾ alacbra redelit. ĩmo erigit
hoĩum cupiditates. ⁊ acuit indust̾am:
tũ spes ĩiecta ẽ posse imitando grachi aũ
grassi ꝯ seqͥ facultatẽ. ¶Postremo hoc
ip̃m summũ ẽ artificium res uarias. ⁊
dispares ĩ tot poematib. ⁊ orõnib spar¬
sas.⁊ uage disiectas ita diligent̾ elig̾ẽ
ut unumꝙ q gñs exemploꝵ sb̃ singu¬
los artis locos sb̾ic̾e possis. ħ si industa
solũ fi̾poss. tm̃ eẽmꝰ laudandi. cũ talẽ
laborem ñ effugissemꝰ. Ntunc sñ sũmo
artificõ nõ põt fieri. Quis .n. qͥ nͥ sũme
seꝑare: Cet̾icum legũt or̃ones bonas.
aut poemata. ꝓbant oratores.⁊ poetas.¬
tõnes p̾oe pcõnis ncc̃e ẽ eiꝰ rei sũmus ar¬

Expanded text:
eponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio non potest fieri. Quis est enim, qui, nseparare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poetasrationes praeceptionis, necesse est eius rei summus ar
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte u̾boꝵ memoriã. aut nimis dif¬
ficilem. aut ꝑumutilem arbitreris ap̃aꝵ
q memoria reꝵ ꝯtentus sis. q̃ ⁊ utilioraᷤᷤ
sbit. ⁊ plus hant facilitats admonendꝰ
putamꝰ oꝑt̾e eq qͥuelint faciliores res
memoriã inducimꝰ ut u̾sum menĩsse
possimꝰ. s ut hac ex̾citacõne. illa rerum
memoria q̃ ꝑtiu ad utilitatẽ ꝯfirmetur.
ut ab hac difficili ꝯsuetudine sine labo¬
re ad illam facilitatem tnͣsire possimꝰ.¬
¶ S cũ ĩ oĩ disciplina infirma ẽ aras pcep¬
cõ sine sũma assiduitate ex̾citacõras tũ
uo ĩ memoriis minimũ ual dect̾na. nisi
industria. studio. labore. diligencia ꝯꝓ¬
ad p̾cepta accomodatos curare debebis.
In ymaginib collocandis ex̾ceri cotidie
uenit. son .n. sicut acet̾is studus abdu¬
cim᷑ nõ num qͣm occupacõe. Ita ab hac re

Expanded text:
ne forte verborum memoriam aut nimis difficilem aut parum utilem arbitrere, rerum ipsarum memoria contentus sis, quod et utilior sit et plus habeat facultatis, admonendus putammemoriam inducimus, ‹ut versus meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam facultatem transire possiminfirma est artis praeceptio sine summa adsiduitate exercitationis, tum vero in nemonicis minimum valet doctrina, nisi industria, studio labore, diligentia coad praecepta adcommodatos curare poteris; in imaginibus conlocandis exerceri cotidie convenit. Non enim, sicut a ceteris studiis abducimur no
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm magnitudo põi facit tuindã. intẽ¬
pancia audacem. nꝰ młicħͥs in consid̾a¬
tam.ꝗd putabant. ĩpudicam qͦ noio.
cã qm̃ turpis amor. ⁊ in tera ꝑans libi¬
do ꝯmou̾e potuit. Cum cuiꝰ młris aĩ¬

Expanded text:
quam magnitudo peccati facit timidam, intemperantia audacem, natura mulieris inconsideratam quid putabant? Inpudicam quoque neccausa, quam turpis amor et intemperans libido commovere potuit; tum cuius mulieris ani
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾int. hii qͥ ⁊ inim̃tores huiꝰ artificii
su̾int.⁊ uetustate iam satis oĩb ꝓ ba
uabent cũ re ꝯꝑare. intelligñt ñ omĩa
aut nͥl strib̾e modestia ẽ. cur qͥcqͣm scͥ¬
bunt aut loquuint᷑. sii aliꝗd suũ stri¬
bunt. cur qͦ setiꝰ oĩa stribant impediũ¬
tur modestia: qua qͥs ad olimpiacũ ue¬
u̾it cursum. ⁊ scetit ut omittat᷑. inpru¬
dentes q dicat ẽẽ illo qͥ curre ceꝑint
ip̃e iutͣ carc̾em stet. ⁊ narret aliis qũo
ledas aut boys cũ sisoniis cursitarint.
Sic istiqui ĩ artis curriculũ descẽd̾unt.
illos ꝗ ĩ eo ꝙ ẽ artificii elaborent: quint
fac̾e ĩmodeste. Ipi aliqm antiquũ ora¬
torẽ. ł poetam laudãt. aut scpͥturã sic.
ut ĩ studium rethorite artis ꝓdire ñ au

Expanded text:
terint ii, et qui inventores huius artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus provolent cum re conparare, intellegent non omnia aut nil scribere modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? Sin aliquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpediuntur modestia? Quasi si quis Olympia cum venerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis, quomodo Ladas aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic ut
Abbreviated transcription (Latin):
rñ cur uolumꝰ ab iudustͥa qm̃ qͣm remo¬
u̾e. ut neqͥd ip̃e q̃rat. cum nq illi onĩa
ꝑata q̃sitaq gradamus Pret̾oa simili¬
tudiealia alius mag̾ ꝯmouet᷑. Na̾ ut
sepe formã siqͣm siłem cuipiam dix̾ nnus
ẽẽ. ñ om̃s hẽmus assensores ꝙ alii ur᷑ ali¬
iud. Ita sit im aginib. ut q̃ nob̾ diligñt̾¬

Expanded text:
quemquam removere, ut ne quid ipse quaerat, nos illi omnia parata quaesita tradamus? Praeterea similitudine alia alius magis commovetur. Nam ut saepe, formam si quam similem cuipiam dixerimus esse, non omnes habemus adsensores, quod alii videtur aliud, item fit ‹in› imaginibus, ut, quae nobis diligent
Abbreviated transcription (Latin):
itͥpẜunt. ncc̾io faciend̾ ẽ. ut paucis rõm
nr̃i consilii demꝰ. atq ħ nos ncc̃tudine
fac̾e ñ studio satis erit signi. ꝙ in sr̾iori¬
tisumus. Nunc si pauca q̃ res postulat
dix̾imꝰ tibi. id ꝙ reliquũ ẽ artis. itaut
institiumꝰ ꝑ soluemꝰ. S faciliꝰ ur̃am rõe.¬

Expanded text:
ipserunt, necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine facere, non studio, satis erit signi, quod in superioriti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat, dixerimus, tibi id, quod reliquum est artis, ita uti instituimus, persolvemus. Sed faciliu
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. Rei tocius memoriã sepe una no¬
catum.⁊ ħ̾rditatis cã fcm̃ argu̾it. ⁊ eus
rei młtos dix̾it testes. ⁊ consciqs eẽ. si ħ pͥ¬
nũ. ut ad defendend̾ nob̾ expeclitũ sit
meminisse uolemꝰ. ĩ poͥ loco rei tocius yma¬
gnẽ ꝯfirmabimꝰ. egrotum in loco cubã¬
tem faciemꝰ ip̃m illum de qͦ agetur si for¬
ĩmente uenire possit ⁊ reum ad lectu
eius statuemꝰ. dextra poculum. sustra
tabulas. medio testiculos arietinqs tenẽ
si formaꝵ dispõm. ⁊ ymaginũ diligñti
notacõe utem᷑. facile ea q̃ uolemꝰ memo¬
ria ꝯ seq̃mur. Cũ u̾boꝵ siłitudines yma¬
ginib expͥm̾e uolemus plus negatii sꝰ¬
cipiemꝰ. ⁊ mag̾ ingenium nr̃m excebimꝰ.
Id nos ħ mͦ face̾ oꝑtebit.Iam domi ulcõ¬
nẽ reges atride parant. In loco oz ꝯstitu̾e
manꝰ ad celũ tollentem domitiũ cũ are¬
gibo martis loris cedat᷑. ħ erit iam domiul
cõnem reges. In alio locoy sopum ⁊ cymbr
sb̾ornari ad ephigeuia agamenonem ⁊

Expanded text:
tatur. Rei totius memoriam saepe una nocatum et hereditatis causa factum arguerit et eius rei multos dixerit testes et conscios esse: si hoc primum, ut ad defendendum nobis expeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei totius imaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum, de quo agetur, si forin mentem venire possit. Et reum ad lectum eius adstituemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietinos tenentsi formarum dispositione et imaginum diligenti notatione utemur, facile ea, quae volemus, memoria consequemur. Cum verborum similitudines imaginibus exprimere volemus, plus negotii suscipiemus et magis ingenium nostrum exercebimus. Id nos hoc modo facere oportebit: Iam domum itionem reges Atridae parant  in loco constituere manus ad caelum tollentem Domitium, cum a Regibus Marciis loris caedatur: hoc erit «Iam domum itionem reges»; in altero loco Aesopum et Cimbrum subornari, ut ad Ephigeniam, in Agamemnonem et
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ uocis sedata uox in pͥncipio. Ꝙ ĩ sua¬
uiꝰ qͣm clamor in exordio cãe. Int̾ualla uo¬
cem ꝯfinant. ⁊ eadẽ siñas ꝯcimiores dĩone
redclunt. ⁊ auditori spacium cogitandi re¬
linquũt. ⁊ ꝯẜuat uocem ꝯ tinui clamoris
excitat clamore. acuta exclamacõe. fau¬
dignitatẽ indicend̾ accomoda tũ. Ĩ extre¬

Expanded text:
tudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui clamoris aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vodignitatem in dicendo adcommodatum. In extre
Abbreviated transcription (Latin):
sito ip̃i nob̾cum pͥmũ tnͣseamꝰ bis aut t̾
eum u̾sum. Deinde cum ymagnubo u̾ba
expͥmamꝰ. ħ mõ. nature sb̾peditabitur
doctͥna. Nam utͣq alt̾a seꝑata uinꝰ ent¬
erit firma. ita tñ ut multo plus in doc¬
t̾na atq arte p̾sidiisit. ꝙ doc̾e ñ gͣuarem᷑
ni metu̾emus ne cum ab insticuto nrõ re
accid̾e ut ymagines ꝑ tun firme ⁊ adcõmo¬

Expanded text:
ipsi nobiscum primum transeamus bis aut ter eum versum, deinde tum imaginibus verba exprimamus. Hoc modo naturae subpeditabitur doctrina. Nam utraque altera separaterit firma, ita tamen, ut multo plus in doctrina atque arte praesidii sit. Quod docere non gravaremur, nei metueremus, ne, cum ab instituto nostro receaccidere, ut imagines partim firmae et ac
Abbreviated transcription (Latin):
ad ista ydoneos ĩuenire se ñ putabit. ip̃e
sͥ ꝯstituat qm̃ uolet młtas licebit. Cogi¬
tacõ.n. qͣmuis regiõm pot̾ amplecti. ⁊ in
ea situm loci cuiꝰdam ad suũ ꝯmod̾ arbitͥ¬
um fabricare. ⁊ architecrari. Qrͣ licebit sihc̃
ꝓmpta copia ꝯtẽpti ñ erimꝰ. nom ip̃g
nob̾ cogitacõm nr̃ãm regionem ꝯstitũe.
ydoneoꝵ locoꝵ ꝯmodissimã distinctõm cõ¬

Expanded text:
satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. Quare licebit, si hac prompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos nobis cogitatione nostra regionem constituere et idoneorum loco
Abbreviated transcription (Latin):
nes gͥ nos in eo gn̾e ꝯ stitu̾e oꝑtebit. ꝙ ge¬
nus hr̃i ĩ memoria diutissime põt. Idac¬
cidet si qͣm maxĩe notatas siłitudiues cõ¬
stituemus. si ñ młtas nͨ uagas. s aliꝗd
agñtes ymagines ponemꝰ. Si eg̾giam pł¬
critudinem. aut uncã tupitudinẽ eis at¬
tribuemꝰ. si aliq̃s res exornabimꝰ. ut sico¬
rornis. aut ueste purpurea qͦ nob̾ uoci¬
or sit similitudo. aut siqͣm rẽ deforma¬
bimꝰ turpẽ ut si cruentã a ut sceno oblitã.
aut rubrica delibutam inducamꝰ. qͦ mag̃
insiguita sit forma. aut si ridiculas reg
aliqͣs ymagnb attribuamꝰ. Nam ea res
qͦq faciet ut facilius menũsse possimꝰ.
Nam qͣs res uãs facilememin̾imꝰ eas de
fictas. ⁊ diligñt᷑ notataꝯ menũsse diffi

Expanded text:
nes igitur nos in eo genere constituere oportebit, quod genus in memoria diutissime potest haerere. Id accidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagines ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse
Abbreviated transcription (Latin):
get ingenii. Nec ħ mag̾ aut miꝰ in hac:
re qm in cet̾is artib sit. ut ingenio. doctri
memores s̃. utił ħ erit institucõ. ꝙ tute
paulo post pot̾is intellig̾e. Et si illi fre¬
ta cã daret᷑ qrͣ hiis qui minꝰ ingenii hũt.
adium̃to uelimꝰ eẽ. Nunc de artificõsa
memoria loq̃mur. Constat gͥ artificõ¬
sa memoria locis. ⁊ ymaginib. Locis appł¬
lamus eqs quibreuit̾. ꝑ fcẽ. in signit̾. aut
nͣ. aut in anu s̾ absoluti ut eq facile nͣ¬
li memoria ꝯ p̾hñdẽ. ⁊ am plecti queamꝰ.
ut edes. int̾ collũpmũ. angulũ. formtẽ
⁊ aliͦque hiis siłia s̃.ymagines s̃ for

Expanded text:
get ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrimemores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, fresta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt for
Abbreviated transcription (Latin):
touultu uti oꝑtebit. Non sum nestiꝰ qnͣ¬
tum susteꝑim negrcii ꝙ motꝰ corꝑis expͥ¬
m̃e u̾bis ⁊ ũnitari scͥptura conatus sim
uoces. ꝟ̾m nel ꝯ fisus sũ posse fi̾. ut de hiis

Expanded text:
to vultu uti oportebit. Non sum nescius, quato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his
Abbreviated transcription (Latin):
urultu pudorem.⁊ acͥmoniam iñ eẽ. In
gestu nͨ uetustatẽ ꝯspiciendã. nꝰ tipitudi¬
nem eẽ. ne aut hystriones aut oparii ui¬
danda. Nam si erit sino cũ digͥtate stãtes
ĩ uestigio. leui dextre motu loqͥ oꝑtebit.
hylaritate. iristicia. mediccͥtate uultus
ad ẜmoĩs suĩas accomodata. Sin erit ĩ
demonstracõe s̾mo paululũ corpꝰ acͥuici¬
b diratttemꝰ. Nam ħ ẽ añ datũ ut qͣm ꝓri
uultum admoueamꝰ ad auditores. si ꝙͣ rẽ
doc̾e eg. ⁊ uehem̃t̾ instigare uelimꝰ.: Sĩ
erit ĩ nairacõe ẜmo. idem motus potu̾it
ydoneus eẽ. qͥ paulo añ demr̃abatur in
dignitate. Sĩn ĩ iccacõne uultu ꝙͣdã
plaritatem debebimꝰ significare sn̾ ꝯmu
brachio celeri. mobili uultu. acri asp̾tu
utem᷑.: Sin ꝯtencio fiet ꝑ distribucõ
porrectõne cełis brachii.ambulacõe pe¬
diꝯ dextri.rara supplausione.acri ⁊ de
firo aspectu uti oꝑtebit. siñ autem᷑
amplificacõe ꝑ cohortacõm paulo tardi

Expanded text:
vultu pudorem et acrimoniam esse, in gestu nec venustatem conspiciendam nec turpitudinem esse, ne aut histriones aut operarii vidanda. in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nauultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et uehementer instigare uolumus. – Si erit sermo in narratione, idem motus poterit ydoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. - Si in iocatione, uultu quamdam hilaritatem debemus signibrachio celeri, mobili uultu, acri aspectu utemur. – Si in contentione fiet per distributionem, porrectione celeris brachii, ambulatione pedis dextri, rara subplafixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardio
Abbreviated transcription (Latin):
cõis sumitur. an ad pares. ħ ẽ ĩ eius dẽ ꝑti¬
bꝰ. aĩ corꝑis. fortunaꝵ positq an ad infio¬
res qui hiis hõib reb añcellunt᷑. Qaꝰ
locus ẽ quo ꝑcuntam᷑ ꝗd sit euñturur si
õib idẽ ꝯcedat᷑. ⁊ ea reneglecta ostendemꝰ.
locus ẽ quo demonstratur si huic sit re¬
missũ młtos alacores ad malesm̾ fut᷑is.
qͦs ad huc expectacõ uidicii remoratur.
deri. aut erratum iudiciũ corrig̾e̾ possit.
quo ĩ loco ñ ĩ ꝯmod̾ erit uti cet̾arum rr̃
uetustate sedari. aut ꝯsilio corrigi. aut le
E ꝯsulto fcm̃ ⁊ dm̃s uoluntario facinori
Septimus locꝰ ẽ qͦ oñdimꝰ tetrũ facinis.
crudele. nefarnun. tiraunicũ ẽẽ. Ꝙ genꝰ¬

Expanded text:
communis sumitur; an ad pares, hoc est, in isdem partibus animi, corporis, fortunarum positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. deri aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rervetustate sedari aut consilio corrigi, huius consulto factum, et dicimus voluntario facinori Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod gen
Abbreviated transcription (Latin):
Emoria utrũ hãt quidlam arti moria.¬
sicii. an om̃is ab nͥ ꝓficiscat᷑. aliud dñdi
tempꝰ mag̾ ydoneum dabit᷑. Nunc ꝓ inde
atq ꝯstet in hacre młtum uale artem ⁊
p̾ceptõm ita deeare loq̃mur. Placet .n. nob̾
ẽẽ artificium memoria. qrͣ placeat alias
Sũt gͥ due memorie una nͣł. alt̾a artifi¬
⁊ simul cum cogitacc̃e nata. Artisicõsa ẽ
nis. E quia in cet̾is rebo ingenii bonitas
imitat᷑ sepe dectͥnam. ars porro nͤ ꝯmoda
siłis sit huic artificõse. Porro ħ artificio¬
sa nͤ ꝯmoda retinet. ⁊ amplificat rõe doc

Expanded text:
EMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, aliasSunt igitur duae memoriae: una naturalis, altet simul cum cogitatione nata; artificiosa est nis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae csimilis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ratione doc
Abbreviated transcription (Latin):
te plens faucib ꝙͣ sedatissima ⁊ dep̾ssis¬
ta crebris int̾ualł. ⁊ diuisionib utioꝑte¬
bit. ut ĩ ip̃a ꝓnũciacõne eas resqͣs demon¬
strabamꝰ inserere. atq int̾secare uideam᷑
pacto gestum sit. ita narrari uideat᷑. Stren
Ut a̾ ccõse retardabimꝰ. Deiñ modo acriter.
cũ elem̃t̾. meste. ylarit̾. in om̃s ꝑtes ꝯmuta¬
bimꝰ. ut u̾ba. ita ꝓminciacõm. Si qͣ incide¬
runt ĩ narracõne dcã regata. ꝑensa. siq̃ admi

Expanded text:
te, plenis faucibus, quam sedatissima et depressista crebris interuallis et diuisionibus uti oportebit, ut in ipsa pronunciatione eas res quas demonstrabimus inserere atque intersecare uideamurpacto gestum sit, ita narrare videatur. Strenat aliud otiose: retardabimus. Deinde modo acriter, tum clementer, maeste, hilare in omnes partes commutabimus ut verba item pronuntiationem. Si qua inciderint
Abbreviated transcription (Latin):
uituꝑab imus. aut m̾ito fac̾e̾ qͣm itattͣ¬
tari scimꝰ. aut studio ꝙ utile putemꝰ eẽ.
ab om̃ib unicã maliciam atq nequia¬
am cognosti. aut ꝙͣ placeat oñdi ꝗd nob̾¬
displiceat ex alioꝵ uitirꝑacõne.: Ab
eius ꝑsona dequo loquimur. si lauda¬
binus dicemus u̾eri nos ut illius ftã
u̾bis con sequi nõ possimꝰ. Om̃s hoĩes
illiꝰ uͥtutes p̾dicare oꝑte̾. ip̃a fcã õium
laudatorum elcqñciam aĩare. Si uitu¬
ꝑabumus ea q̃ uidebimus ccͣria paucis
u̾bis ꝯmutatis diciposse. dicemꝰ ũ pau
turos. aut sierunt ignoti ut talem in¬
rum uelint cognost̾e petemꝰ. Qm̃ in eod̾
uͥtutis studio sint ap̃ quos laudemꝰ. at
ille lau datus fu̾it. aut sic sꝑare nos fa
petemꝰ ut oognostant. uti maliciam ui¬
tuꝑare possit. Qm̃ dissimiles suit qͥ audi¬

Expanded text:
vituperabimus: aut merito facere, quod ita tractati sumus; aut studio, quod utile putemus esse ab omnibus unicam malitiam atqua nequitiam cognosci; aut quod placeat ostendi, quod nobis placeat, ex aliorum vituperatione. Ab eius persona, de quo loquemur, si laudabimus: vereri nos, ut illius facta verbis consequi possimus; ‹omnes› homines illius virtutes praedicare oportere; ipsa facta omnium laudatorum eloquentiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse, dicemus, ut paturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognoscere, petemus: quoniam in eodem virtutis studio sint, apud quos laudemus, atque ille, qui laudatur, fuerit aut sit, sperare nos facpetemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: quoniam dissimiles sint, qui audi
Abbreviated transcription (Latin):
ortabimur ut ħ attenuent᷑. q̃ supͣ demon¬
straui. Nam neo erit qui censeat auͥtute
ignauiam eẽ ⁊ in ertiam. ⁊ pͣuam lib̾tate.
qmͣ prudentiam appłłant ĩ eptã ⁊̃ garru¬
lam. ⁊ odiosam stĩam ẽẽ dicemꝰ qͣm ille mo¬
destiam dicet cam eẽ. nq inertiam ⁊ disso¬
lutam negłiam ẽẽ dicemꝰ. qmͣ ille fortitu¬
dinẽ nõiarit. eam nos gladiatoriam. ⁊ in¬
ꝯsid̾atam appellabinius tem̾itatẽ. Lau¬

Expanded text:
ortabimur, ut haec adtenuentur quae supra demonstravi. Nam nemo erit, qui censeat a virtute ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gladiatoriam et inconsideratam appellabimus temeritatem. CA