comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
optiuebat. Ideo se amabilẽ ⁊ esfabilẽ om̃ib exhibebat. sic̃ erat amabi¬
solum aure s enã ocło ꝑcepistis. qͥ indistis eiꝰ comisationẽ ⁊ sermo¬
nẽ eiꝰ audistis. ais unqͣm ex ore eiꝰ ũbum detͣctionis. ũbum scurrili¬
tatis. sermonẽ głe. inuidie uocẽ audiuit: As eum aliũ iudicantẽ.
Eustodiebat uias suas. ut ñ delinqueret in lingua sua. sciens qͥa qui
rid entẽ. etiã inter młtos ridentes inuenit: Serenabat qͥd uultum
suum assidentiũ gr̃a. ne fieret oñosus. srisum integrũ non admi¬
sit. Porro qͣnti fern̾oris in oꝑe dei dieb ⁊ noctil fũt. non solũ udistiꝰ.
s ⁊ ammirati estis usꝙ ad diẽ mortis sue. Cum enĩ iam fere ad decie¬
pitãm ꝑuenisset etatẽ. pret̃ incõmoda senectutis. ⁊ tantis infirmi
adicit᷑ anĩnꝰ. Hictor annoꝵ. ⁊ ced̾e nesciꝰ senectuti. Deniq in frigoribꝰ

Expanded text:
obtinebat. Ideo sese amabilem et affabilem omnibus exhibebat, sicut erat amabiobtinebat. Ideo sese amabilem et affabilem omnibus exhibebat, sicut erat amabi vidistis ejus conversationem, et sermonem ejus audistis. Quis unquam ex ore ejus sonum detractionis, verbum scurrilitatis, sermonem gloriae, invidiae vocem audivit? Quis eum vel alios judicantem, ustodiebat vias suas, ut non delinqueret in lingua sua; sciens quia qui ridentem, etiam inter multos ridentes, invenit? Serenabat quidem vultum suum assidentium gratia, ne fieret onerosus; sed risum integrum, si bene recolitis, non admisit. Porro quanti fervoris in opere Dei diebus et noctibus fuerit, non solum vidistis, sed etiam admirati estis usque ad diem mortis suae. Cum enim fere jam ad decrepitam pervenisset aetatem, praeter incommoda senectutis, 1068 etiam tot etdicitur, animus victor annorum, et cedere nescius infirmitati. Denique in frigoribus
Abbreviated transcription (Latin):
uite sublimitatẽ. Non oportet ampliꝰ aꝑire os meũ. si bene ren¬
nuistis sermonẽ eiꝰ. si ur̃is illum cordib imp̾ssistis. Qnqͣginta
arnos ⁊ co apliꝰ uixit in seruicio illiꝰ. cui seruire regnare est. qͥa¬
a puerilib annis collocatꝰ : in sc̃aiario dĩ. Hob̾cũ tͥginta annis.
ab ipso pene pͥncipio monast̾ii huiꝰ conu̾satꝰ est. non solt̃ sine que¬
do.Hon habebat hic manentẽ cuiitatẽ sicut om̃s patres sui.s in an¬
t̾iora extentꝰ sequebat᷑ ad ꝑalmã suꝑne uocationis. Nicħ habet mun¬
dus ꝙ iure clamet in eo uł de eo. qi necimundꝰ ei placuit. nͨ ip̃se munꝰ¬
do. Quã parciꝰ potuit de sub̾a eiꝰ accepit̃. ⁊ minꝰ accepisset si non co¬
uicẽ. dicebat se monast̾ii hꝰ p̃bendarium ẽẽ: ⁊ tanqͣm nulliꝰ utili¬
tatis hominẽ ꝑasci in domo dei. Er̾at eñ mitis sermone: ⁊ humił
corde ⁊ cũ ceteris floreret uͥtutibꝰ. gr̃am tam̃ mansuetudinuis sp̃alit̃

Expanded text:
vitae sublimitatem. Non oportet me amplius aperire os meum, si bene retinuistis sermonem ejus, si vestris illum cordibus impressistis. Quinquaginta annos, et eo amplius, vixit in servitio illius, cui servire regnare est, quia puerilibus annis locatus est in sanctuario Dei. Nobiscum triginta annis ab ipso pene principio monasterii hujus conversatus est, non solum sine quedo. Non habebat hic manentem civitatem, sicut nec patres sui; sed in anteriora extentus, sequebatur ad palmam supernae vocationis. Nihil habet mundus, quod jure clamet in eo, vel de eo; quia nec mundus ei placuit, nec ipse mundo. Quantum parcius potuit, de substantia ejus accepit; et minus accepisset, si non obinvicem, dicebat se monasterii hujus praebendarium esse, et tanquam nullius utilitatis hominem pasci in domo Dei. Erat enim vere mitis, et humilis corde: et cum caeteris floreret virtutibus, gratiam tamen mansuetudinis specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
suaui odore fetor. ꝓ zona funiculꝰ ꝓ cͥpanti eͥne caluitium.
ꝓ fascia pectorali cilicium. Hic u̾mis. illic ignis Hic putredo.
illic torm̃tum sine t̾mino. Erit tam̃ ibi uermis conscĩe. hic
nutͥtus delectationib carnis. qͥ illic despationis dolorẽ cõmoue¬
bit. Ecce qd̃ amas homo. ecce qd es. & quod amas. Cinis es ⁊puluiᷤ.
& uento suꝑbie subleuaris. Nocet uicinitas mulierũ. cohabi¬
tatio earum multos tͣxit ad cͥmen. quarũ ut ait beat᷑. ob. uox
blandit᷑ aurib. facies ocłis. In ꝑ adiso nocuit mulier. in t̾ra noci.
cłastico legi. In medio mulierũ noli cõmorari. De uestim̃tis N.
ꝓcedit tinea. ⁊ a muliere iniqͥtas uiri. Un ⁊ in ꝓuerbiis salomon

Expanded text:
suavi odore fetor, et pro zona funiculus, pro crispanti crine calvitium, et pro fascia pectorali cilicium. Hic vermis, illic ignis; hic putredo, illic tormentum sine termino. Erit tamen ibi vermis conscientiae hic, nutritus delectationibus carnis, qui illic desperationis dolorem commovebit. Ecce quod amas homo, ecce quod es et quod amas. Cinis es et pulvis, et vento superbiae sublevaris. Nocet vicinitas mulierum, cohabitatio earum multos traxit ad crimen, « quarum, ut ait B. Gregorius, vox blanditur auribus, et facies oculis. » In paradiso nocuit mulier, in terra adhucclesiastico legitur: In medio mulierum noli commorari, de vestimentis enim procedit tinea, et a muliere iniq
Abbreviated transcription (Latin):
aquam p̃bent. luminaria succendunt. Scͥptũ est enĩ de his.
Sint lumbi ur̃i p̃c incti. ⁊ luc̾ne ardentes in manib ur̃is. Int̾
enĩ ardent ꝑ affectum caritatis. ext̾ius lucent ꝑ exemplum
bõi oꝑis. Hi dant aquã manib. non enĩ tm deflent sua pec¬
re peccatorũ reatib. Martyres uͦ diũsa carnium genera ini¬
nistͣnt. Stepħs carnes lapidatas. ioħs oleo frixas. laurentĩ igne
assas. uncentiꝰ sale sparsas. ypolit᷑ dissipatas. dat ioħs cap̃ indisco
lacobꝰ suum p̃bet ꝑcussorib portat dion isilis in ꝓpris manibus
s abiuus abscisas manꝰ. S ⁊ uͥgines munistłt carnes. feneras aga¬
thes ub̾a. agnes ustulata latera. margareta cabnes uͥgis cełis. tecla
nub̾e querit. intrat thalainũ siuitm. i mentis secretũ. parat lec tulũ
conscieutie sue. spargit uͥititũ flores: ⁊ dicit. Eece tu puleher dilecte mi
⁊ decorꝰ. lectułꝰ nr̃ floridꝰ. tigna dõmoꝵ nrarum cedruia. laquearia¬

Expanded text:
aquas praebent, luminario succendunt. Scriptum est enim de his: Sint lumbi vestri praecincti; et lucernae ardentes in manibus vestris . Intus enim ardent per affectum charitatis, exterius vero lucent per exemplum boni operis. Hi dant aquas manibus, non enim tantum deflent sua pecre peccatorum reatibus. Martyres vero diversa carnium genera ministrant, Stephanus carnes lapidatas, Joannes oleo frixas, Laurentius igne assas, Vincentius sale conspersas, Hippolyus dissipatas, dat Joannes caput in disco, Jacobus suum praebet percussoribus, portat Dionysius suum propriis manibus, Sabinus abscissas manus. Sed et virgines ministrant teneras carnes, Agatha ubera, Agnes ustulata latera, Margarita carnes virgis caesas, Tecla nubere quaerit, intrat thalamum suum, id est, mentis secretum, parat lectulum conscientiae, spargit virtutum flores, et dicit: Ecce tu pulcher es, di ecte mi, et decorus, lectu
Abbreviated transcription (Latin):
cdusueuert boni odoris. S qͥ remotꝰ: a fetore. qͥ morat᷑ int̃ odoriferos uir¬
futũ siores. ⁊ bonoꝵ oꝑumi uelut aromatum reficit᷑ odore: qͥ carnis mun¬
dicia delectat᷑. ⁊ puritatẽ cordis obserisat: tałꝰ peceati fetentẽ sentit nebu¬
lam. ⁊ contami nantẽ si ꝑflii tatis. euitat̃ labem. Cice gͥ uxorẽ ⁊ fic eicieᷤ¬

Expanded text:
consueverint boni odoris; sed qui remotus est a fetore qui moratur inter odoriferos virconsueverint boni odoris; sed qui remotus est a fetore qui moratur inter odoriferos virtutum flores, et bonorum operum velut aromatum reficitur odore, qui carnis munditia delectatur, et puritatem cordis observat, talis peccati fetentem nebulam sentit, et contaminantem superfluitatis evitat labem. Ejice
Abbreviated transcription (Latin):
Audi um̃e. qͥd de his beatꝰ gregoriꝰ dicat. Homo inqͥt urorem accipit. eũ
actionis t̾rene suscipit curã. cuiꝰ cum cognou̾it feditatem dabiͣ libellũ
repudii. ⁊ dimittet eã dedomo sua. qr sepe ipsa t̾rena actio. q̾ prius¬
qͣm hab̾et᷑ fortiter amabat᷑. cum habita fu̾it cuiꝰ sit feditatis agnoscit᷑
cum eẽ ꝑ peccata polluta uidet᷑. Dimiitit gͥ eam de domo sua. ut amo¬
uent᷑a est. ut eã utiliter dimittat. Bene u̾ dicit᷑ oimiserit eã. uł certe mor¬
ei ex animo succumbit. aut ꝓpt̾ea funoitꝰ. in anime uita succũbit. Siue
gͥ eam sequens maritꝰ oimiserit. siue mortiuiᷤᷤ fui̾t. prior maritꝰ non po¬
ram atq p̃sentis uite intentionẽ reliquerit. ad eã ultra nullomͦ redeat.
qmi ip̃se iam suo uidicio se polluit. qͥ eã ideo deseruit q pollutam eẽ cog¬
fortassis ñ ꝑmittit. uec fetorẽ cure scłaris discernunt nares. nͥ qͦ fraglantiã

Expanded text:
adducto exemplo beatus Gregorius dicat: « Homo, inquit, uxorem accipit cum actionis terrenae suscipit curam. Cujus cum cognoverit foeditatem, dat libellum repudii, et dimittit eam de domo sua, quia saepe ipsa terrena actio quae priusquam haberetur fortiter amabatur, cum habita fuerit, cujus sit foeditatis agnoscitur, cum esse polluta per peccata videtur. Dimittat ergo eam vir de domo sua, ut amoue ventura est, ut eam utiliter dimittat. Bene autem dicitur, dimiserit eam, vel certe morei ex animo succumbit, aut propter eam funditus in animae vita succumbit. Sive ergo ea sequens maritus dimiserit, sive mortuus fuerit, maritus prior non poram, atque praesentis vitae intentionem reliquerit, ad eam ultra nullo modo redeat, quoniam ipse jam suo judicio se polluit, qui eam prius ideo deseruit, quia pollutam esse cogre non permittit, nec fetorem curae saecularis discernunt nares, nisi quae fragrantiam
Abbreviated transcription (Latin):
tulũ mouet᷑ a cepto. s dũ cessat uent᷑. clum limꝰ ima petit. Dũ illu¬
minat᷑ ꝓfonditas fontis radio contẽplationis. t̃c̃ mens tͣnqͥll itatẽ
recipit. ⁊ fit purum qd̾ erat obseurũ. fit enĩ fons purꝰ sit purior. fit
purissimꝰ. Purus efficit᷑ ꝑ cognitionẽ sui. purior ꝑ cognitionẽ mũ¬
di. purissimꝰ ꝑ cognitionẽ dei. Cognitio sui gen̾at humilitatẽ. cog¬
nitio mundi. ipsiꝰ inundi despectionẽ. cognitio dei. caritatis ardorẽ.
Coginitio su illuminat ꝓfunditatẽ. contẽptꝰ mundi. pellit delecta¬
licentia claritas ut conseĩa puritas. in morib tͣnqͥllitas. hemant

Expanded text:
tulum movetur accepto. Sed dum cessat tulum movetur accepto. Sed dum cessat ntemplationis, tunc mens tranquillitatem recipit, et fit illustre quod erat obscurum. Fit itaque fons purus, fit purior, fit purissimus. Purus efficitur per cognitionem sui, purior per cognitionem mundi, purissimus per cognitionem Dei. Cognitio sui generat humilitatem, cognitio mundi ipsius mundi despectionem, cognitio Dei charitatis ardorem. Cognitio sui illuminat profunditatem, contemptus mundi pellit delectaligentia claritas, in conscientia puritas, in moribus tranquillitas. Veniant
Abbreviated transcription (Latin):
rum meatibꝰ. bitumine ⁊ limo pleuꝰ suꝑhabundet. Bunc fons
replet᷑ terra. cũ mens nicħ nͥ terrena cogitat. sic̃ in ie zechiele dr̃
de edificio in monte uiso. & tra inquit erat usq ad fenestras. et
Claudunt᷑ fenestre. qr t̾ra erat usq ad fenestras. Intenti eium t̾¬
renis desidiis eccłe p̾lati. lumen uerbi dei subtͣhunt subiectis.
⁊ hoc ÷ eẽ fenestras clausas. Sic fons cõpunctionis dum t̾ra replet᷑.
a culpa. Cũ autem nouit̾ purgatur. trib aut̃ adhuc modis obscu¬
rat᷑. obscurat᷑ enĩ ꝓfunditate. turbat᷑ limo. agitat᷑ uento. ꝓfonditaᷤᷤ
fontis est. longe consuetudinis in pecc̃is assiduitas mentis. Limꝰ uͦ ÷
clelectatio carnał. q licet animꝰ peccato reñciet. ex consuetudine
tñ precedenti. qͣdam dulcedo delectationis in carne q̃nq remanet.
Agitat᷑ uento. cũ mens nouit̾ conuersa. turbine suggestioñ aliqͣn¬

Expanded text:
rum meatibus bitumine et limo plenus superabundet. Tunc fons rum meatibus bitumine et limo plenus superabundet. Tunc fons oppletur terra, cum mens nihil nisi terrena cogitat sicut in Ezechiele dicitur de aedificio in monte viso: Et terra, inquit, erat usque ad fenestras, et nti enim terrenis desideriis Ecclesiae praelati lumen verbi subtrahunt subjectis, et hoc est fenestras esse clausas. Sic fons compunctionis, dum terra repletua culpa. Quando autem noviter purgatur, tribus adhuc modis obscuratur. Obscuratur enim profunditate, turbatur limo, agitatur vento. Profunditas fontis est longae consuetudinis in peccatis assiduitas mentis. Limus vero delectatio carnalis, quia licet animus peccato renuntiet, ex consuetudine tamen praecedenti, quaedam dulcedo delectationis in carne quandoque remanet. Agitatur vento cum mens noviter conversa vento suggestionum aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
dit fructum. sic ortꝰ anime nr̃e dum lacͥmaꝵ affluentia suffunditur.
dũ rore celesti ⁊ sp̃c sc̃ĩ calore uaporat᷑. segeti uͥtutum prestat increm̃¬
& enĩ que site sunt in conuallib humilitatis. qͦs illuminat radiꝰ cori
& qͣi quodã delectabili iuriure aures demulcet audientiũ.
sic riuulꝰ cõpunctionis dũ peceatoꝵ oceurrit memorie dat sis¬
gultꝰ ⁊ psalmoꝵ dulce mmur aurib cordis insonat. Dũ enim
occurrit pecc̃oꝵ memoria. dat mens singultꝰ. trahit suspiria.
Sunt gͥ riuuli saltꝰ. animi singultꝰ. psalmoꝵ uͦ ruminatio. fluen¬
tis est aqͤ mnuratio. Suꝑ ripas huiꝰ fontis. dulce ÷ cõmorari. ⁊ cõ¬
siderare uultũ natiuitatis sue qͣi in specło. ut si qua macula
dinoscat᷑ in facie. mundet᷑ aqua. Contingit q̃nq ut fons cõpun¬
ctionis repleat᷑ terra. nec aliqͦs habeat decursus. s obtrusis uena¬

Expanded text:
dit fructum, sic hortus animae nostrae dum lacrymarum affluentia suffunditur, dit fructum, sic hortus animae nostrae dum lacrymarum affluentia suffunditur, dum rore coelesti et sancti Spiritus calore vaporatur, segeti virtutum praestat incremenetenim, quae sitae sunt in convallibus humilitatis, quas illuminat radius contet quasi quodam delectabili murmure aures demulcet audientium, sic rivulus compunctionis dum peccatorum occurrit memoriae, dat singultus, et psalmorum dulce murmur auribus cordis insonat. Dum enim occurrit peccatorum memoria, mens de singulis trahit suspiria. Sunt igitur rivuli saltus, animi singultus; psalmorum vero ruminatio, fluentis est aqua murmuratio. Super ripas hujus fontis dulce est commorari, et considerare vultum nativitatis suae quasi in speculo . Ut si qua macula dignoscatur in facie, mundetur aqua. Contingit quandoque, ut fons compunctionis repleatur terra, nec aliquos habeat decursus, sed obstrusis vena
Abbreviated transcription (Latin):
nis: Honne qͥ nutrit scortũ. ꝑdit sub̾am : Eece duo cont᷑ria. si lux¬
uriosus es ⁊ auaiꝰ. Largum enĩ querit luxuria. parcũ auaricia.
ministrat. Prebet uires. igni. materiã supponit. Nisi enĩ adiacen¬
tem subtͣhas igni stipulam ñ cessat ignis. sic luxuria qͣndu car
guitur. dr̃ẽ subtͣhuntur ligna. uł dũ asꝑgitur aqua. Sic luxurie
flamina dũ subtrahunt᷑ incentiua carnis. seu dũ me ns irrigat᷑
lac̾marũ affluentia. suffocat᷑ ne noceat. De fonte cõpunctionis.
tis. qui defluit ꝑ humilia conualliũ .i. ꝑ corda humiliũ. cuiꝰ
unda extinguit libidinis flãmam. uicioꝵ temꝑat estus. mentiũ
sordes lauat. carnaliũ desidioꝵ restinguit sitim. irrigat᷑ ab ħ fonte
ueta mniscd̃ie. roseta martyrii. castitatis lilia. inuiolatas uͥginitatis
uiolas gignit. ⁊ uarios iuuentutis emittit flores. Sicut ex aquarum
humore ⁊ calore solis. tra ista facta fecundior. copiosiorẽ cultori suo red¬

Expanded text:
nis? Nonne qui nutrit scorta, perdet substantiam? Ecce duo contraria si luxuriosus es et avarus. Largum enim quaerit luxuria, parcum avaritia ministrat, praebet vires, supponit igni materiam. Nisi enim adjacentem subtrahas igni stipulam, non cessat ignis; sic luxuria, quandiu cguitur, scilicet dum subtrahuntur ligna, vel aspergitur aqua. Sic luxuriae flamma, dum subtrahuntur carnis incentiva, vel dum mens irrigatur lacrymarum affluentia, suffocatur ne noceat. CAP. III. uit per declivia convallium, id est, per corda humilium. Cujus unda exstinguit libidinis flammam, vitiorum temperat aestus, mentium sordes lavat, carnalium desideriorum restinguit sitim. Irrigatur ab hoc fonveta misericordiae, roseta martyrii, castitatis lilia, inviolatae virginitatis violas gignit, et varios moratae juventutis emittit flores. Sicut ex aquarum humore, et calore solis terra ista facta fecundior copiosiorem cultori suo red
Abbreviated transcription (Latin):
nã. & increpationib ñ adqͥeuit cormeũ. nec audiui uocem docen¬
tiũ me. & magistris ñ inelinarii aurẽ meam: In fauo mellis duo
chritudo oris &e dulcedo sermonis. Cera suecendit ignẽ. mel p̃bet dulcedinẽ.
Sie pulc̾tudõ mebeis. igne libidinis inflaminat carnẽ. blandim̃to
tͦ le nocinantis sermonis mentẽ subu̾tit Stillat mel ex cera dũ tñe¬
trir u̾ba sua mollit & facit dulcia.hanc autẽ dulcedinẽ. eterne mor¬
ꝑationis ꝑ absinthiũ designat᷑. Custodi gͦ animã tuam a muliere
mala & a blanda lingua extͣnee. non concupiscat pulctudinem eiꝰ
cor tuũ. nec capiaris nutib illiꝰ p̃cium enĩ scorti. uix est uniꝰpanis.
Biligit mulier ut decipiat. decipit ut rapiat. amat qͦd h̃s. non qd̾ e
prepata ad capiendas animas. garrula & uaga. qͥetis impatiens.
nee ualens in domo consist̾e pedib suis. ñc foris. nc̃ in plateis mine¬

Expanded text:
n acquievit cor meum, nec audivi vocem docentium me, et magistris non inclinavi aurem meam? In favo mellis duo ratia, hoc est pulchritudo oris, et dulcedo sermonis. Cera succendit ignem, mel praebet dulcedinem. Sic pulchritudo meretricis igne libidinis inflammat carnem, blandimento vero lenocinantis sermonis subvertit mentem. Stillat mel ex cera, dum meretrix verba sua mollit et facit dulcia. Hanc autem dulcedinem aeternae morperationis per absinthium designatur. Custodi ergo animam tupiscat pulchritudinem ejus cor tuum: ne rapiaris nutibus illius, pretium enim scorti vix est unius panis . Diligit mulier, ut decipiat, decipit ut rapiat. Amat quod habes, non quopraeparata ad capiendas animas, garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis, nunc foris, nunc in plateis
Abbreviated transcription (Latin):
dñium comitat᷑ ocium. Uñ columella cum de luxu mulierũ
loqueret᷑. sic inqͥt litru & inertia defluunt. ut ne lanificii qͥdẽ
curam suscipe dignent᷑. s domi confecte uestes fastidio sint. ꝑu̾sa¬
q cupidine maxime placeant. que grandi pecunia & totis pene
censib redimunt᷑. Instriuñtoꝵ agrestium eitra gͣuantur. sordi¬
dissimũ negotium pauicis dieb in uilla morari dicunt. amans
enĩ cuutatum frequentiã. platearum plaus. fori spectacła. ocio¬
soꝵ confabulationes. int̾esse choreis gaudent. uidẽ & uideri sum
borat & affligit᷑. qͥ uxoris pestifere consortia diligit. Restat nc̃ fr̃. ut

Expanded text:
nium concomitatur otium. Unde Columella cum de luxu mulierum loqueretur, inquit: « Luxu et inertia defluunt. » Ut ne lanificii quidem curam suscipere dignentur, sed domi confectae vestes fastidio sint, perversaque cupidine maxime placeant, quae grandi pecunia et totis pene censibus redimuntur. Instrumentorum agrestium cura gravantur, sordidissimum negotium paucis diebus in villa morari dicunt. Amant enim civitatum frequentiam, platearum plausus, fori spectacula, otiosorum confabulationes, interesse choreis gaudent, videre et videri summborat et affligitur, qui uxoris pestiferae consortia diligit. Restat nunc, frat
Abbreviated transcription (Latin):
fatigauit eñ mors. ⁊ deuorauit intra fauces suas. ut saciaret
sanguinẽ quẽ sitiuit. Eya fecit d potuit. occidit carnẽ ⁊ ecce recondi¬
clita ẽ. in corde t̾re. Separauit a nob̾ amicũ oulcem. prudentẽ. corsib¬
arium ⁊ nec mͥ pepeit nͦ tob̾. Siccine sepas amara mors. obestia eru¬
delis. o amaritudo amarissima. o t̾ror ⁊ horeor filiorũ adam. qd fecl¬

Expanded text:
fatigavit eum mors, et demolita est intra fauces suas, ut satiaretur sanguine quem sitivit. Eia, fecit quod potuit; occidit carnem, et ecce recondita est in corde terrae. Separavit a nobis dulcem amicum, prudentem consiliariumdelis! o amaritudo amarissima! o terror  alias, fe
Abbreviated transcription (Latin):
peccata non tñi carnis. que sunt fila grosiora relinquiit. s etiam
cogitationũ delicta subtilit̾ examinant. hi se bysso induunt His it
filis. tela texit᷑ religionis. Induuit᷑ hi tiunca talari. ⁊ cinguntur
balteis. Tiuuiea talaris ẽ. in bonis oꝑib ꝑseũantia longanimnitatiᷤ
balteus quo renes cingunt᷑ est castitas. ꝑ qͣm luxurie flura restͥn¬

Expanded text:
peccata carnis, quae sunt quasi grossiora fila, relinquunt, sed etiam cogitationum delicta subtiliter examinant, hi bysso induuntur, his enim filis tela texitur religionis. Induuntur in tunica talari, et cinguntur balteis. Tunica talaris est in bonis operibus perseverantia longanimitatis Balteus, quo renes cinguntur, est castitas per quam luxuriae fluxa restrin
Abbreviated transcription (Latin):
ab ea. cur pꝰ amissum maritũ denuo ñ nuberet. respondit non¬
se inuenire iurum. qͥ se magis uellet qͣm sua. Quo dicto eleganteꝵ
ostendit diuicias in uxorib magis eligi solere qͣm pudicitiã. et
multos ñ ocłis s digitbͥs uxores ducere. Optima sane res qͣm
ñ auaricia conciliat. quã non luxiria copulat. Refert econo¬
micꝰ senophontis lib̾ pulcherrimꝰ. in qͦ de maritali loqͥt᷑ coniugio.
qd̾ pari labore uir & mulier desudarent in oꝑe. Ille foris uictꝰ
& cultꝰ humanos quereret. illa uͦ domi curam gereret ouium.

Expanded text:
ab ea cur post amissum virum denuo non nuberet, respondit se nab ea cur post amissum virum denuo non nuberet, respondit se non invenire virum, qui se magis vellet quam sua. Quo dicto eleganter ostendit divitias magis in uxoribus eligi solere, quam pudicitiam, et multos non oculis, sed digitis uxores ducere. Optima est uxor, quam non avaritia conciliat, nec luxuria copulat. Refert oeconomicus Xenophontis liber pulcherrimus, in quo De civili loquitur conjugio, quod « pari labore vir et mulier desudarent in opere. Ille foris victus et cultus humanos quaereret, illa vero domi curam ageret, ovium
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ in publicũ fascia uxoris pectus colligabat. & nec qͥdẽ pun¬
cto hore presentia eiꝰ carere poterat. potionemq nullã nisi al¬
ternis tactam labris uir & uxor hauriebant. Alia deinceps ñ
minꝰ inepta facientes. in que imꝑuida uis ardentis affectus e¬
rumpebat. De hoc eodẽ exemplo. dicit ieronimꝰ cont᷑ iouunianũ.
Origo qͥdẽ amoris honesta erat. s magnitudo deformis. Nicħ
autem int̾est. quam exhonesta causa quis insaniat. Unde & sex¬
tus in sententiis. Adulter ẽ. inqͥt in suam uxorem. amator ardẽ¬
tior. In aliena qͥppe uxore. om̃is amor turpis est. in sua nimius.
petꝰ uoluptatis. ne preceps feratur in coitũ. Nicħ enim tͣpiꝰ est.
quã uxorem amare qͣsi adulteram. Certe qͥ dicunt se causa rei
familiaris. & gen̾is humani uxorib iungi. & liberos tolłe. imi¬
filios. nec amatores se uxorib exibeant. s maritos. ducuntur

Expanded text:
turus in publicum fascia uxoris pectus colligabat, et ne puncto quiturus in publicum fascia uxoris pectus colligabat, et ne puncto quidem horae praesentia ejus carere poterat, potionemque nullam nisi alternis tractam labiis vir et uxor hauriebant, alia deinceps non minus inepta facientes, in quae improvida vis ardentis affectus erumpebat. De hoc eodem exemplo dicit Hieronymus contra Jovinianum: « Origo quidem amoris honesta erat, sed magnitudo deformis. » Nihil autem interest ex qua honesta causa quis insaniat. Unde et Sextus in Sententiis: « Adulter est, inquit, in suam uxorem amator ardentior. » In aliena quippe uxore omnis amor turpis, in sua nimius. petus voluptatis, ne praeceps feratur in coitum. Nihil enim foedius est quam uxorem amare perinde atque adulteram. Certe qui dicunt se causa rei familiaris et generis humani uxoribus jungi, et liberos colere, imifilios, nec amatores se uxoribus exhibeant, sed maritos. Ducuntur
Abbreviated transcription (Latin):
amplexib iustat. Amatur in muliere forma. ñ anima. amor
forme. uuiriles eneruat animos. ñ attendit cui adheserit. rõnis
expers eẽ dinoscit᷑. Scͥpserunt sicut legisse me recolo. aristotileᷤ
& seneca. de matͥmonio libros. in qͥb amorem forme ut̾q accu¬
altos & gen̾osos spiritꝰ frangit. a magnis cogitationib ad humilli¬
mas detrahit. querulosos. uacundos. temerarios. dure imꝑiosos:
seruilit̾ blandos. om̃ib inutiles. ipsi nouissime amori facit. Nã
cũ fruendi cupiditate. insatiabilis flagrat. plitra tp̃ra suspiciõibꝰ
lacͥmis. conquestionib ꝑdit. odiũ facit sui. & ipse noiussime odiũ
est. Tota anioris insectatio apud platonẽ posita est. & omĩa eiꝰ in¬
cõmoda lỹsias explicauit. qd̾ non uidicio s furore ducat᷑. & mari¬
ne uxorum pulchritudini. grauiissimꝰ eustos accubet. Refert
p̃terea seneca se cognouisse quendã ornatum hominẽ. qui exi¬

Expanded text:
amplexibus instat et vincit. Amatur in muliere forma, non anima. Amor autem amplexibus instat et vincit. Amatur in muliere forma, non anima. Amor autem formae viriles enervat animos, non attendit cui adbaeserit, rationis expers esse dignoscitur. Scripserunt sicut legisse recolo Aristoteles et Seneca de matrimonio libros, in quibus amorem formae uterque accualtos et generosos spiritus frangit, a magnis cogitationibus ad humillimas detrahit, quaerulosos, iracundos, temerarios, dure imperiosos, serviliter blandos, omnihus inutiles, etiam ipsi novissime amori facit. » Nam, cum fruendi cupiditate insatiabilis flagrat, plurima tempora suspicionibus lacrymis, conquestionibus perdit, odium facit sui, et ipse novissime odium est. Tota amoris insectatio apud Platonem posita est, et omnia ejus incommoda Lysias explicavit, ut qui non judicio, sed furore ducatur, et maxime uxorum pulchritudini gravissimus custos accubet. Refert praeterea Seneca cognovisse quemdam ornatum hominem, qui exi
Abbreviated transcription (Latin):
aggrederent᷑. nouissime u̾terunt impetum in eum. & male ml
tum q fugientem diu ꝑsecute sunt. S forsitan putat aliquis con¬
cordie ꝓuidisse. si pauꝑem ducat uxorem. Marcuscato censorius
habuit uxorem artoriam paulam hinili loco natã. uiolentã.
regem macedonũ. contra quem demostenis philosophice tonant
introeuntẽ ex more cubicłm. uxor exclusit irata. Ꝙd gͥdilecte mi¬
doctiores catone. an philippo rege potentior: Non adqͥescit nu¬
lier suꝑba uiro sapienti. nec potentẽ ueret᷑ irata. ẽ ote euripi¬
dis tragedie. in mulierũ maledicta sunt. Unde & hermione lo¬
qͥtur. Malarum me mulierũ deceꝑe consilia. S̾eͥbit herodotus.
qd̾ mulier cũ ueste deponat uerecundiam. Qͦd sine teste gerit.
quasi ñ fecerit obliuiscit᷑. si quis autem testis affuerit. ipsa tam̃
re ñ ualet. hoc lacrimis excusat. blandit᷑ ocłis. seducit osculis.

Expanded text:
aggrederentur, novissime verterunt impetum in eum et male mulaggrederentur, novissime verterunt impetum in eum et male multatum, tandemque fugientem diu persecutae sunt. Sed forsitan putet aliquis concordiae providisse, si pauperem ducat uxorem. Marcus Cato habuit uxorem Actoriam Paulam, humili loco natam, vinolentam, regem Macedonum, contra quem Demosthenis Philippicae tonant, introeuntem ex more cubicecte mi? num doctior es Catone? num Philippo rege potentior? Non acquiescit mulier superba viro sapienti, nec potentem veretur irata. Totae Euripidis tragoediae in mulierum maledicta sunt, unde et Hermione loquitur. « Malarum me mulierum decepere consilia. » Scribit Herodotus, quod « mulier cum veste deponat verecundiam. Quod sine teste gerit, quasi non fecerit, obliviscitur. Si quis autem testis adfuerit, ipsa tamenre non valet, hoc lacrymis excusat. » Blanditur oculis, seducit osculis,
Abbreviated transcription (Latin):
referat. & innumerabiles sint qͥ eodem appellent᷑ nomine:. Aut que
senectutis auxilia sunt nutrire domi illum. qͥ aut pͥor te forte mo¬
ritur. aut ꝑuersissimis morib sit. aut certe cum ad maturam eta¬
tem uenerit. tarde ei uidearis mori: Hec & huiꝰmodi teophrastus
edisserens. quem nr̃m non moueat ad quietam continentie uitã:
auieta est enim continentie uita. qͣm non inqͥetat uxoris suspicio.
ñ sollicitant ancillarum sumptꝰ. non conturbat filioꝵ ꝑu̾sitas. Que
mundicie gignit florem. puritatis parit fructum. bone conscientie
ꝓfert odorem. Hec tergit carnis maculas. animam sincerat. restͥn¬
exꝑto credat. Cicero enim ab hyrcio ut post repudium terentie so¬
rorem eiꝰ duceret non adqͥeuit. dicens non se posse & uxori & philoso¬
phie pariter oꝑamdare. fẽrtur & socrates duas uxores habuisse xan¬
dipen. & mironeptem aristidis. Que cum eum crebro conuciis

Expanded text:
referat, et innumerabiles sint, qui eodem appellentur nomine? At quae referat, et innumerabiles sint, qui eodem appellentur nomine? At quae senectutis auxilia sunt nutrire domi illum, qui aut prior te forte moriatur, aut perversissimis moribus sit, aut certe cum ad maturam aetatem veneris, tarde ei videaris mori. Haec et hujusmodi Theophrastus edisserens, quem nostrum non moveat ad quietam continentiae vitam? Quieta est enim continentiae vita, quam non inquietat uxoris suspicio, non sollicitant ancillarum sumptus, nec conturbat filiorum perversitas. Quae munditiae gignit florem, puritatis parit fructum, bonae conscientiae profert odorem. Haec tergit carnis maculas, animam sincerat, restrinmoda, experto credat. Cicero enim rogatus ab Hircio, ut post repudium Terentiae sororem ejus duceret, non acquievit, dicens non se posse et uxori et philosophiae pariter operam dare. Fertur et Socrates duas uxores habuisse, Xantippen et Mironem neptem Aristidis. Quae cum eum crebro conviciis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt amici. & uernule beneficiis obligati. qͣm illa que nobis imputet
lacrimas suas & hereditatis spe uendat illuuium & sollicitudinem
lactans. languentis animum desꝑatione conturbet. Quod si langue-¬
na fuerit uxor aut suauis. que tam̃ rara aut nulla est. cum par¬
turiente gemimꝰ. cum ꝑiclitante torquemͣ. Sapiens autem. nunqͣm
solus eẽ potest. habet secium om̃s qͥ sunt. quiq pociꝰ fuerunt boni.
& animum liberum qͦcumq uult tͣuffert. qd corꝑe non potest.
cogitatione cõplectitur. & si hominum copia defuerit. loquit᷑
cum deo. Nunqͣm minꝰ solus erit. quam cum solus fuerit. Por-¬
ro lib̾oꝵ causa uxorem ducere. ut uł nom̃ nostrum ñ intereat.
uł habeamꝰ senectutis presidia. & ut certis utamͣ heredib. stolidis¬
simum est. Qd enim ad nos ẽ mundo recedentes ꝑtinet. si nomine
nr̃o aliꝰ non uocet᷑. cum & filius non statim patri suo uocabulum

Expanded text:
sunt amici et uernaculae, beneficiis obligati, quam illa quae nobis imputet sunt amici et uernaculae, beneficiis obligati, quam illa quae nobis imputet lacrymas suas et haereditatis spe uendat illuuiem, et sollicitudinem iactans, languentis animum desperatione na fuerit, et suavis uxor quae tamen rara aut nulla est, cum parturiente geminus cum periclitante torquemur. Sapiens autem nunquam solus esse potest. Habet enim secum omnes qui sunt, quique potius fuerunt boni, et animum liberum quocunque vult transfert, quod corpore non potest cogitatione complectitur. Et si hominum copia defuerit, loquitur cum Deo. Nunquam minus solus erit, quam cum solus fuerit. Porro liberorum causa uxorem ducere, vel ne nomen nostrum intereat, vel ut habeamus senectutis praesidia, et ut certis utamur haeredibus stolidissimum est. Quid enim ad nos recedentes e mundo pertinet si nomine nostro alius non vocetur, cum et filius non statim patri suo vocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
q uestrum. si introdux̃is ꝑiculum pudicicie est. si ꝓhibueris.
suspicionis iniuria. uerum qͥd ꝓdest diligens custodia. cum
uxor impudica seruari ñ possit. pudica non debeat: Infida enĩ
custos est. castitatis necessitas. & illa uere pudica dicenda ẽ. cui
licuit peccare. s noluit. Pulchra facile adamat᷑. feda cito con¬
cupiscit. Difficile custoditur. quod plures amant. Molestum est
possidere. qd̃ nemo hab̾e dignet᷑. Minore tam̃ miseria deformis
habet᷑. quam formosa seruatur. Nichil tutum ẽ. in quo totius
ppłi uota suspirant. Alius forma. aliꝰ ingenio. aliusfacetiiꝰ. alius li¬
solitudinis diicant᷑ uxores. multo meliꝰ seriuis fidelis dispensat.
obediens actoritati dñi. & dispensationi eiꝰ obtemꝑans. qͣm uxor
que in eo se estimat dnlam. si aduersus uiri faciat uoluntatem.
id: qd placet non quod iubet᷑. Assidere egrotanti autem. magis poᷤᷤ¬

Expanded text:
que vestium si introduxeris, periculum pudicitiae est. Si prohibueris, que vestium si introduxeris, periculum pudicitiae est. Si prohibueris, suspicionis injuria. Verum quid prodest diligens custodia, cum uxor impudica servari custos est castitatis necessitas; et illa vere pudica dicenda est, cui licuit peccare si voluit. Pulchra cito adamatur, foeda facile concupiscit. Difficile custoditur, quod plures amant. Molestum est possidere, quod nemo habere dignetur. Minore tamen miseria deformis habetur, quam formosa servatur. Nihil tutum est, in quod totius populi vota suspirant. Alius forma, alius ingenio, alius facetiis, alius lisolitudinis ducuntur uxores, multo melius seruus fidelis dispensat, obediens auctoritati domini et dispositioni eius obtemperans, quam uxor quae in eo se aestimat dominam si aduersum uiri faciat uoluntatem, id est quod placet, non quod iubetur. Assidere autem aegrotanti magis pos
Abbreviated transcription (Latin):
canis. & uilissima mancipia. uestes & lebetes. sedile ligneũ. calix &
urceolus fictilis. ꝓbant᷑ priꝰ. & sic emunt᷑. Sola uxor non ostendit᷑.
ne ante displiceat qͣm ducatur. attendenda eius facies semꝑ ẽ.
& pulchritudo laudanda. ne si alteram insper̃is. estimet se displi¬
cere. uocanda est dña. celebrandus natalis enus. iurandum ꝑ salutẽ
ilsiꝰ est. ut sit suꝑstes optandum. honoranda ÷ nutrix eiꝰ & ge
& in longam securamq libinem exsectus spado. sub qͥb nõibuᷤ
adulteri delitescunt. Quoscumq illa dilexerit. hi gratis amandi.
Si totam ei domum regendam cõmiseris. seruiendum est. si a¬
liqͥd tuo arbitrio reseruaueris. fidem sibi hab̾i non putabit.
& in odium u̾titur & uirgia. Et nͥ cito consulueris. ꝑabit uene¬
na anus. Aurifices & ariolos. & institores geminarum sericarũ¬

Expanded text:
canis, et vilissima quaeque mancipia, vestes et lebetes, sedile ligneum, calix et canis, et vilissima quaeque mancipia, vestes et lebetes, sedile ligneum, calix et urceolus fictilis probantur prius, et sic emuntur: sola uxor non ostenditur, ne ante displiceat, quam ducatur. Attendenda est ergo semper ejus facies, et pulchritudo laudanda, ne si alteram inspexeris, se existimet displicere. Vocanda est domina, celebrandus natalis ejus, jurandum est per salutem illius, ut sit superstes optandum, honoranda est, nutrix et geret in longam securamque libidinem exsectus spado, sub quibus nominibus adulteria delitescunt. Quoscunque illa dilexerit, ii gratis amandi. Si totam ei domum regendam commiseris, serviendum est; sin aliquid tuo arbitrio reservaveris, fidem sibi haberi non putabit, et in odium vertitur et jurgia. Et nisi cito consulueris, parabit venena anus. Aurifices, et auriolos  sic , et institores gemmarum, sericarum
Abbreviated transcription (Latin):
lit. Hec autem raro in nuptiis concordant uniũsa. Non est
guror ducenda sapienti. Primum enĩ studia philosophie im¬
pediri nec posse quenqͣm libris & uxori pariter inseriuire. Mul¬
ta sunt que matronarum usib necessaria sunt. preciose ueste ᷤᷤ
aurum. genime. sumptꝰ. ancille. suppellex u̾aria. lectice. demn ꝑ
totas noctes garrule conqͥuestiones. Illa honoratior ꝓcedit inpu¬
blicum. hec honorat᷑ ab om̃ib: ego in conuentu feminarum
misella despicior.Cur aspiciebas uicinam: Qd eum ancilla lo
sumꝰ ñ sodalem. Alterius amorem: odium suum suspicat᷑. Si do¬
ctissimꝰ preceptor in qualibet urbium fuerit. nec uxorẽ relinqͤre.
ferre tormentum. Ad de quod nulla ẽ uxoris electio. s qualis ad¬
uen̾it talis sit hñda. si iracunda. si deformis. si fatua. si suꝑba. si
fetida. quodẽq uicii est. post nuptias discimꝰ. Equus. asimuis. boᷤ.

Expanded text:
lit: Haec autem raro in nuptiis concurrunt universa. Non est lit: Haec autem raro in nuptiis concurrunt universa. Non est igitur uxor ducenda sapienti. Primum enim studia philosophiae impediri, nec posse quemquam libris et uxori pariter inservire. Multa sunt, quae matronarum usibus necessaria sunt: pretiosae vestes, aurum, gemmae, sumptus, ancillae, supellex varia, lecticae; deinde per totas noctes querulae conquestiones; illa ornatior procedit in publicum, haec honoratur ab omnibus, ego in conventu feminarum misella despicior. Cur aspiciebas vicinam? Quid cum ancilla loqsumus, non sodalem; alterius amorem uxor sui odium suspicatur. Si dctissimus praeceptor in qualibet urbium fuerit, nec uxorem relinquere,ferre tormentum. Adde quod nulla est uxoris electio, sed qualis advenerit talis sit habenda, si iracunda, si fatua, si deformis, si superba, si fetida, quodcunque vitii est, post nuptias discimus. Equus, asinus, bos,
Abbreviated transcription (Latin):
dere diuitiarum pressus. aut uuentutis impetu compulsus:
ꝑiculum sylleẽ uoraginis incurras. Amor & enim mulieris est
quasi quedã uorago mortis: uelut unda submergens. Ligat amor
mulieris: s tunc grauiꝰ. cum indissolubili nodo stringit᷑ coniugii.
Mittimꝰ ergo sũmitatem funiculi sp̃itualis ut traharis: ne uin¬
uincło coniugii tenearis. Sũmitas fu nicłi sp̃iualis: est sermo sc̃e
exhortationis. Hoc funicło ieremias infixiis in limo cisterne ue¬
teris. extractus reᷤpirauit. ẽrahit᷑ ieremias a cisterna. & mundat᷑¬
absoluitur a labe peccati. Leremias trahit᷑ funicło. inuoluto
ueterib pannis: nos autem ueterum patrum tͣhimͣ exemplis.
s etiam diuinoꝵ monitis adqͥesce: utrorumq enim exempla ꝓ¬
an uir sapiens uxorem ducat. Et cum diffinisset si pulchra¬
esset.si bene morata. si parentib honestis. si & ipse sanꝰ. si
diues. ac sapiens. in ire aliquando matrimoniũ. statim intu¬

Expanded text:
dere divitiarum pressus, aut inventutis impetu compulsus, periculum Scyllae voraginis incurras. Amor etenim mulieris est quasi quaedam vorago mortis, velut unda submergens. Ligat amor mulieris, sed tunc gravius cum indissolubili nodo conjugii stringitur. Mittimus ergo summitatem funiculi spiritualis ut traharis, ne vinculo conjugii tenearis. Summitas funiculi spiritalis est sermo sanctae exhortationis. Hoc funiculo Jeremias infixus in limo cisternae veteris extractus respiravit . Trahitur Jeremias et educititur a labe peccati. Jeremias trahitur funiculo involuto veteribus pannis, nos autem veterum Patrum trahimur exemplis. sed etiam divinorum monitis acquiesce; utrorumque enim exempla an vir sapiens uxorem ducat. Et cum definisset, si pulchra, si bene morata, si honestis parentibus, si et ipse sanus et dives, si sapiens inire aliquando matrimonium, statim intu
Abbreviated transcription (Latin):
formdant dicentes ñ intres ĩ uidiciũ cũ .s .t. qͥa ñ. i.ĩt.o.u. Srntantur
em elaostrales iudicia dñi u̾a. ñ scłaria. legẽ dñi custodiunt uiuendo. me¬
Amando amando. Diuendo: puritas conscĩe. meditando: plenitudo scientie.
A mando: caritatis pfectio solet adipisci. ħt̃ aũlex clanstͣlm̃ iudics et
aũ in uidicio sciã ⁊ meditatio: dũ qd̾ fit aut qd̃ dr̃. diligenti osid̾atione
ꝓuidet᷑. Tota uͦ iusticia p̃dictȩ legis: pendet ex duob p̃cedentib osilia¬
riis. Ex his duob mandatis: tota lex pendet ⁊ ꝓpħe. S qͥd gͥ in hoc scło ꝑ¬

Expanded text:
ur enim claustrales judicia Dei vera, non saecularia. Legem Domini custodiunt vivendo, meditando, amando. Vivendo, puritas conscientiae; meditando, plenitudo scientiae; amando, charitatis perfectio solet adipisci. Habet etiam lex claustralium judices, et autem in judicio scientia et meditatio, dum quod fit aut quod dicitur diligenti consideratione providetur. Tota vero justitia praedictae legis pendet ex duobus praecedentibus consiliariis. Ex his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae . Si quid
Abbreviated transcription (Latin):
parant. Et si aliqñ ppͥe cause necessitates occurrant: ad curiã secunores
reourrant. Nec tantũ suas. s ⁊̃ alienas defendunt causas. hoc amant. hoc fre¬
qintant. am ant decreta ꝯcilioꝵ. ñ sec̾ta mistĩoꝵ. decreta ñ psalmos rumi¬
n ant. funt oratores in cansis. rethoricis utunt᷑ colorib. Laudari appetũt:¬
qͥa ꝓmultis locunt᷑. S monachꝰ multũ loqñs: multis displicet. Coniugia
copulant illicita: licita qñq dissoluunt: qͦꝵ ñ nouer̃t patres attauos no¬
minant. ꝯsangͥnitatis ordinẽ narrant. hc̃ ex illo descendisse ꝯfirmant:
pat̾et᷑. Oñatꝰ cartulis. auctoritate fultꝰ reu̾tit᷑ : ponit diẽ cause. ꝑsonas in¬
ducit. quȩ si uelis parate ft̾ uirare qd̾ ÷. ⁊ si uelis it̾m uirent qd̾ ñ ẽ. ħ sunt
pͥncipũ negocia. adudi iudiciũ ioħis baptiste: in ꝯsimili causa. Nonlicet tͥ ĩ¬
qͥt habe uxorẽ fr̃istui. Qͥd gͥ dicã: Nonne magis amat monachꝰ ẽẽ de siuil¬

Expanded text:
perquirant, et si aliquando propriae causae necessitates occurrant, ad curiam securiores recurrant. Nec tantum suas, sed etiam alienas defendunt causas, hoc amant, hoc frequentant. Amant decreta conciliorum, non secreta mysteriorum. Decreta, non psalmos ruminant, fiunt oratores in causis, rhetoricis utuntur coloribus; laudari appetpro multis loquuntur. Sed monachus multum loquens, multis displicet. Conjugia copulant illicita, licita quandoque dissolvunt, quorum non noverunt patres, atavos nominant, consanguinitatis ordinem narrant, hunc ex illo descendisse confirmant, pateretur. Oneratur chartulis, auctoribus fultus revertitur, ponit diem causae, personas inducit, quae si velis, paratae sunt jurare quod principum negotia. Audi judicium Joannis Baptistae in consimili causa: Non licet tibi habere uxorem fratris tui . Quid igitur dicam? Nonne magis amat monachus esse causidi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis. ut reu̾tant᷑ ad agendã curã carnis. ñ in desideriis s in ne¬
cessariis. sẽꝑ enĩ caro q̃rit affluentiã cibi: libͣtatẽ ocii. necessaria

Expanded text:
mentis, ut revertantur ad agendam curam carnis, non in desideriis, sed in nementis, ut revertantur ad agendam curam carnis, non in desideriis, sed in nec
Abbreviated transcription (Latin):
s semꝑ comitant᷑ morã. hii st̃ qͥ expectant cũ asino. nec ascendunt
Cysaac inmontẽ. portantes paleas & stimulũ. qͤ ad asinũ ꝑtinent:
Nignẽ ⁊ gladiũ. que ꝑtinent ad sacrificiũ: ait enĩ abraliã adpu¬
eros suo S̾: Expectatẽ hic c̃ asino: ego ⁊ puer cũ ad orauerimꝰ. reũtem᷑
ad uos. Puerist̾ pueriles sensus animi. Qͥ cũ asino expectant: qͥa tardita¬
tẽ semꝑ amant. Duo dicunt᷑ ẽẽ pueri: ociosi uidelic ⁊ tepidi. por¬
tantes stimulũ carnis. ⁊ paleas leuitatis. Abrahã uͦ qͥ int̾p̃tat᷑ pat̃
multaꝵ gentiũ .i. animꝰ genitor multaꝵ cogitationũ: ascendit
cũ puero .i. cũ corde puro. portans ignẽ.⁊ gladiũ in manibꝰ. ł ignẽ
caritatẽ. ꝑ gladiũ p̃dicatiõis u̾bũ intelligimꝰ. Portat gͥ ignẽ ⁊ gla¬
reu̾tem᷑ ad uos. Necesse ÷ ut ambo redeant .i. uis ratiõis ⁊ puritas

Expanded text:
sed semper comitantur moram. Hi sunt, qui exspectant cum asino, nec ascendunt sed semper comitantur moram. Hi sunt, qui exspectant cum asino, nec ascendunt cum Isaac in montem, portantes paleas et stimulum, quae ad asinum pertinent, non ignem et gladium quae pertinent ad sacrificium. Ait enim Abraham ad pueros suos: Exspectate hic cum asino, ego et puer cum adoraverimus, revertemur ad vos . Pueri sunt pueriles sensus animi, qui cum asino exspectant, quia tarditatem semper amant. Duo dicuntur esse pueri, otiosi videlicet et tepidi, portantes stimulum carnis et paleas levitatis. Abraham vero, qui interpretatur pater multarum gentium, id est animus genitor multarum cogitationum, ascendit cum puero, id est cum corde puro, portans ignem et gladium in manibus. Per ignem, charitatem; per gladium, praedicationis verbum intelligimus: portat igrevertemur ad vos. Necesse est, ut ambo redeant, id est vis rationis et puritas
Abbreviated transcription (Latin):
otẽplatio: Est enĩ cogitatio inmente: qͣsi fumꝰ in igne. meditatio.
ãma cũ fumo. contẽplatio. ignis c̃ flãma sine fu
autẽ mens ad ꝯsid̾anda celestia laborat: it̃ cogitatio occupati¬
one tẽporaliũ p̃peditur Meditatioꝰ turbat᷑ ocio. contẽplatio cu¬
riositate reuocatur. Ꝙ sic fit qͦnq ut mens ociosa uoluptate tor-¬
pescat Cũ gͥ hõ int̾ior iacet inlectulo uoluptatis. dũ sompno
torpescit mnertie: ⁊ sõpniis deludr̃ curiosiatis. conuocat ⁊ ex hor
ext̾ĩorẽ. ut inclinet aurẽ rumorib. loqͣtur i
tib dormitũ surgentes ad uigilias ob iuent frẽs. iugilantib
illis dormiant: redeuntib surgant: S meliꝰ forsitan ẽẽt
si nicħ drẽnt. quã si subtͣctis sillabis aut dictionib oscitando
psalmos decantarent: H ẽ tarditas ociosoꝵ qͥ nicħ operant᷑ ad horã:

Expanded text:
contemplatio. Est enim cogitatio in mente, quasi fumus in igne; meditatio, quasi contemplatio. Est enim cogitatio in mente, quasi fumus in igne; meditatio, quasi flamma cum fumo; contemplatio, ignis cum flamma sine fumo. Cum autem mens ad consideranda coelestia laborat, tunc cogitatio occupatione temporalium impeditur, meditatio otio conturbatur, contemplatio curiositate revocatur, et sic fit quandoque, ut mens otiosa voluptate torpescat. Cum igitur homo interior jacet in lectulo voluptatis, dum somno torpescit inertiae, et somniis deluditur curiositatis, convocat et hortatur exteriorem, ut inclinet aurem rumoribus, loquatur tibus dormitum surgentes ad vigilias obvient fratres, vigilantibus illis dormiant, redeuntibus surgant. Sed melius forsitan esset, si nihil dicerent, quam si subtractis syllabis, aut dictionibus, oscitando psalmos decantarent. Haec est tarditas otiosorum, qui nihil operantur ad horam,
Abbreviated transcription (Latin):
honores licet reꝑbũ c̃ samuele Inobedientes qͥ & suꝑbos se ipsos ẽe.
cestantur qui prelatis licet ꝑu̾sis ñ obediunt᷑. ꝙ eos uenerantur E
Nec bonis tñ obedias in malũ: nec ꝑũsis ꝯͣdicas in bonũ: De iuuene ocioso.
hõis: est labor ⁊ ociũ ext̾ioris: Labor int̾ioris. labor scĩe: labor
uentute exercitii: insenio doctrine. ut qͥ nescit. in pueritia discat. qͥ
didicit iniuuentute. ad usũ ducat. qđ ad usũ duxit: in senio do¬
ceat. Est ⁊ aliꝰ labor int̾ior. scł cogitationis: & meditationis. ut ad
obscurũ: fiat cogitatione liqͥdũ. meditatione liqͥdius: contẽpla¬
tione liqͥdissimũ Cum enĩ aliqͥd de celestib offert memoria m̃ti.
pͥꝰ qͣsi ꝯfusũ in cogitatione cernit᷑. postea uͦ meditatione decernit᷑:
ad ultimũ uͦ otẽplatione dinoscit᷑ Accendr̃ gͦ ꝯsideratione cogi
tatio⁊ inflãmat᷑ disc̾tione meditiatio: illuminatur cognitiõe

Expanded text:
honores, licet reprobum cum Samuele . Inobedientes igitur et superbos seipsos esse testantur, qui praelatis licet perversis non obediunt, et eos non venerantur. Nec bonis tamen obedias in malo, nec perversis contradicas in bono. CAP. XIV.hominis, est labor et otium exterioris. Labor interioris, labor scientiae; labor ventute exercitii, in senio doctrinae, ut qui nescit, in pueritia discat; quae didicit, in juventute ad usum ducat; quod ad usum duxit, in senio doceat. Est et alius labor interior, scilicet cogitationis et meditationis, ut ad obscurum, fiat cogitatione liquidum, meditatione liquidius, contemplatione liquidissimum. Cum enim aliquid de coelestibus offert memoria menti, prius quasi confusum in cogitatione cernitur; postea vero meditatione discernitur; ad ultimum vero contempltatio, inflammatur discretione meditatio, illuminatur cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. s in uoce coruina dilationẽ q̃r̃t. qͦꝵ t̾ra diu̾sis plagis affligit᷑ nec
emollitur. s ex osuetudine peccandi magis ac magis indurat᷑. Tc̃ enĩ
dñs aqͣs ĩ sangumẽ ou̾tit. c̃ de rerũ causis aliqͥs carnalit̾ sentit. Terra
ꝓducit ranas. c̃ in aliqͦ garrienti dñat᷑ uana loqͣcitas. Cynomia siqͥde¬
⁊ scuuphes st̃ importum m̃tis impetꝰ. ⁊ canini mores. Mors pecaꝵ mor¬
tẽ designat cogitͣdñ qͦ pecorib assimilari solent. qñ r̾onabili intellectur

Expanded text:
itionem, sed in voce corvina dilationem quaerunt; quorum terra diversis plagis affligitur, nec itionem, sed in voce corvina dilationem quaerunt; quorum terra diversis plagis affligitur, nec emollitur, sed consuetudine peccandi magis ac magis induratur. Tunc enim Dominus aquas in sanguinem convertit, cum de rerum causis aliquis carnaliter sentit. Terra producit ranas, cum in aliqet cyniphes, sunt importuni mentis impetus et canini mores. Mors pecorum, mortem designat cogitationum, quae pecoribus assimilari solent, quando rationabili intellectu