comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑtebit. Contra q̃ones a ħ mõ dicemuᷤ
pͥmũ in aiores noluisse. nͥ c̾tis in reb int̾¬
fło inqõne ꝓuunciarent᷑. refelli possent ħ
pi poss Dem̃ do lori credi ñ oꝑtẽ. ꝙ alius
alio recencõr sit in dolore. ꝙ ingeniosior
ad ꝯmistend̾. ꝙ demiq sepe stire aut suspi¬
cari poss quid q̃ sitor uelit audire. ꝙ cu
dix̾it intelligat sͥ finem doloris futm.
tis crediqͣm testib. ħ .n. eo modo exponi qͦ
modo reꝯ u̾a sit gesta. Testes corrumpi pꝰ¬
Contͣ argum̃ta. ⁊ signa. ⁊ cet̾as suspectõnes
dicemꝰ ħ mõ. Si demõstrabimꝰ ulłam rem
ẽẽ qm̃ nõ suspectõ nib quis possit cͥinari.
Deinde unamqͣm suspectõm extenuabimꝰ
cã qͣm in aligs quospiam ꝯuenire indigꝰ¬
num facunꝰ eẽ sme testib ꝯiͨturam. ⁊ suspͤ¬
hunc ẽẽ uͣm. Contͣ rumores dicemꝰ pͥmũ
sidcebimꝰ młtes ẽẽ fłes rumores. ⁊ exͥs ute¬
mur de quib fła fama fu̾it. ⁊ aut ĩ mu cos¬

Expanded text:
oportebit. Contra quaestiones hoc modo dicemus: primum maiores voluisse certis in rebus inte pronuntiarentur, refelli possent, hoc rcipi posset; deinde dolori credi non oportere, quod alius alio recentior sit in dolore, quod ingeniosior ad eminiscendum, quod denique saepe scire aut suspicari possit, quid quaesitor velit audire; quod cum dixerit, intellegat sibi finem doloris futurum. ntis credi quam testibus: haec enim eo modo exponi, quo modo re vera sint gesta; testes corrumpi poContra argumenta et signa et ceteras suspiciones dicemus hoc modo: si demonstrabimus nullam rem esse, quam non suspicionibus quivis possit criminari; deinde unam quamque suspicionem extenuabimus eam quam in alium quempiam convenire; indignum facinus esse sine testibus coniecturam et suspihunc esse verum. Contra rumores dicemus: primum, si docebimus multos esse falsos rumores, et exemplis utemur, de quibus falsa fama fuerit; et aut iniquos nos
Abbreviated transcription (Latin):
Spes ꝑ ficiendi q̃ fiunt spectabitur ħ mõ.
s iq̃ supͣ dc̃a sũt signa ꝯcurrent. si p̾t̾ ea
tõ uidebit᷑ fuisse. Ex alt̾a ꝑte mñbecillitas.
in opia. stulticia. ĩ prudencia. In apparicio de¬
mon strabit᷑ fuisse. q̃ de re scire potũit utr̃
diffidend̾. an consid̾and̾. an ꝯfidendum su̾it.
Num ꝗd screpitus. clamor. crepitꝰ. auditꝰ¬
sit. aut deniq nũꝗd aliqͦ sensu ꝑceptu
sit. aspectu. auditu. tactu. odoratu. gꝰtu.
Nam quiius hoꝵ sũsus põt ꝯ flare suspec¬
cõm. ¶ In ꝯseq̃nti tp̃r spectabat᷑. nũquid re
tnͣsacta relictum sit ꝙ indicet. aut frm̃ eẽ
sus. tnͣsacto negõ. quo in loco res gesta dr.
centis ꝯsequi soleant. acc᷑ator dicet si po¬
t̾it ad u̾sarium cũ ad eũuñtum sit erubu¬
isse expalusse. titubasse. in ꝯstant̾ locu¬
us a deo p̾meditatũ fuisse. ꝙ ꝯͥ ẽẽ usui
uĩturum uti ꝯfidentissime resist̾et. ⁊ R̾n

Expanded text:
Spes perficiendi ecqua fuerit, spectabitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrent, si praeterea ratio videbitur esse, ex altera parte inbecilio demonstrabitur fuisse; qua re scire potuerit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus potest conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse sus transacto negotio, quo in loco res gesta dicicentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locuusque adeo praemeditatum fuisse, quid sibi esset usu venturum, ut confidentissime resisteret
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ ferimꝰ. In hoĩem tnͣsttur. ut si accusat᷑
is qui publium suppsicium se fateatur
occidisse.⁊ id uissu consulum defendat.
⁊oꝙ dicat nõ modo imꝑasse. s rõm qͦq
oͣsbendisse qrͣ id fac̾e̾ lic̾et. In rem ꝯfert᷑¬

Expanded text:
ferimus. In hominem transfertur, ut si accusetur is, qui Publium Sulpicium se fateatur occidisse, et id iussu consulum defendat et eos dicat non modo imperasse, sed rationem quoque ostendisse, quare id facere liceret. In rem confert
Abbreviated transcription (Latin):
Ausarum dĩo. induas ꝑtes distributa ẽ.
pmũ ꝑorata narracõne debemius aꝑire.
qͥd nob̾ qͥat cum adu̾ sariis siea q̃ utilia
relictum sit ħ modo. int̾ fectam eẽ ab hor¬
este mrẽm ꝯuenit mͥ cum adu̾sariis ĩ¬
temeitra ociosum ꝯfitent᷑. Cũ id ita sit
ine ulosci pentem negant oꝑtuisse De¬
ñ cum ħ fec̾unus: distribucõne uti debeꝰ.

Expanded text:
arum divisio in duas partes distributa est. Primum per narrationem debemus aperire, quid nobis conveniat cum adversariis si ea, quae utilia ‹relictum sit›, hoc modo: «Interfectam esse ab Oreste matrem convenit mihi cum adversariis: iutemestra occisum confitentur; cum id ita sit, me ulcisci parentem negant oportuisse.» Deinde, cum hoc fecerimus, distributione uti debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qrͣ quid sit ĩ minuere maiestatẽ. ¶ Ex
tͣnsl acõne ꝯtrou̾sia nascitur. cum aut tp̃s
diffe̾ndum. aut accꝰatorem mutand̾. aut
iudices mutandos reuꝯ dicit. Hai pͣte cõ¬
stõnis g̾ci in udiciis. nꝙͣ ĩiuire cuu̾li ple¬
lisle possit d̾r cum d iffimcõe sit usuꝗ
ꝗd sit furtum. ꝗd petulatus. secum surti

Expanded text:
ur, quid sit minuere maiestatem. CAPUT 22 Ex translatione controversia nascitur, cum aut tempus differendum aut accusatorem mutandum aut iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutionis Graeci in iudiciis, nos in iure civili plelisse, possit dicere, cum definitione sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secum furti
Abbreviated transcription (Latin):
si inde incipiemꝰ narrare unde ncc̃e erit. toẽ
⁊si nõ abultuno inicõ repet̾e uolemꝰ ⁊ si
sumatun. ñ ꝑticulatim narrabimꝰ ⁊ si nõ
ad ext̾imum. s us eo qͦ opꝰ erit ꝑ seq̃mur.¬
ab eo ꝙ cepimꝰ expoñe ⁊si exitus rr̾. ita ex¬
ponemus ut añ qͦq q̃ fra sunt sciri pꝰsit̃.
Tam ⁊ si nos reticu̾imus Ꝙ gñs ẽ sidicam

Expanded text:
si inde incipiemus narrare, unde necesse erit; et si non ab ultimo initio repetere volemus; et si summatim, non particulatim narrabimus; et si non ad extremum, sed usque eo, quo opus erit, persequemurab eo quod cepimus exponere; si exitus rerum ita exponemus ut ante quoque que facta sunt fieri possunt, tamen et si nos reticuerimus; quod genus est, si dicam
Abbreviated transcription (Latin):
cit ꝑ in saniam gladio in cubuit. ulixeᷤᷤ
int̾uenit. occisum ꝯspicat᷑ corꝑe telũ cru¬
entum educit. Teucer. int̾uent frẽm
cctisum. ⁊ ĩ unitum fris cũ gladio cruen¬
to uidet. capitis accersit. ħ qͣm ꝯiectura
u̾m q̃rit᷑. de fc̃o erit ꝯtrou̾sia. ⁊ ex eo ꝯstõ¬

Expanded text:
cisset per insaniam, gladio incubuit. Ulixes intervenit: occisum conspicatur, corpore telum cruentum educit. Teucer intervenit: fratrem occisum, inimicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ ẜuata sit qui reman ẜunt ĩnaui. Magͥ¬
tudine tẽpestatis ꝗdam ꝑt̾riti naium re¬
egͦtum. Is p̃p morbum exire. ⁊ fug̾e ñ po¬
tuit. Caũ ᷤortintu nauis in portũ inoo¬
lumis delata ẽ. Illam egrotus possid. na¬
uiipetit ille cuiꝰ fu̾at. ħ constd̾ łima ẽ¬

Expanded text:
ata sit, qui remanserunt in navi.» Magnitudine tempestatis omnes perterriti navem reaegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fuerat. Haec constitutio l
Abbreviated transcription (Latin):
risum moũe possit abapolo  faba
ne. ambiguo. suspicone. uisloue stt¬
tacõne. p̾tea ex pectacõne. siłitudine. no¬
uitate. hystoria. u̾su. aut altꝰ intͥpilla¬
cõne. aut arrisione. ⁊ si ꝓmi iꝰ alit̾ac¬

Expanded text:
risum movere possit, ab apologo, fabula risum movere possit, ab apologo, fabula ne, ambiguo, suspicione, inrisione, stulttatione, praeter expectationem, simiuitate, istoria, uersu aut aliter interpellatione aut arrisione. Et si promiseri
Abbreviated transcription (Latin):
qui añ cͣlix̾unt. aut cum defessus ẽ
hiis rõnib. hoĩem ñ rem. aut rem nõ
hoĩem spectari oꝑt̾e. nõ plac̾e nõb̾ ip̃is
q̃ fca dicantur ab adu̾sariis. ⁊ eẽ indig
na aut nefaria. Deinde cum diu reni
aux̾mius nͥl simile a nob̾ ostendemus
de eadem. aut deminore. aut maiore
ꝓfe̾mꝰ. Deinde ad nr̃am cãm pedetentĩ¬
accedemus. Et siłitudinẽ ꝯfe̾mꝰ. Itẽ si¬
negabimꝰ nos de adu̾sariis. aut de aliqͣ
redictums. ⁊ tñ occulte dicemꝰ int̾iectõe
u̾borum. si ꝑsuasus auditor fu̾it. idẽ
si or̃o adu̾sariorum fidem fec̾it audito¬
Ergo si fidem fa̾ putabimꝰ hiis rebus¬
nos insinuabiius ad cãm de eo ꝙ ad
u̾sarii firmissimũ sͥ adium̃ putau̾nti
pͥmũ nqs dcũris pollicebim᷑. aut ab adu̾¬
sarii dc̃o exordiemur. ⁊ ab eo maẽ ꝙ ille¬
nuꝑinne dix̾it. aut dubitacõne ute¬
mur ꝗd potissimũ dicamꝰ. aut cui loco
pͥmũ Rendeamus cum admiracõe. ¶Si
defessi erũt audiendo. ab aliqua re q̃

Expanded text:
qui ante contradixerunt, aut cum defessi sunt hiis rationibus hominem non rem, aut rem non hominem spectari opporteret, non placere nobis ipsis que facta dicantur ab aduersariis ena aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram causam pedetemptaccedemus et similitudinem conferemus. Item snegabimus nos de adversariis aut de aliqua re dicturos, et tamen occulte dicemus interiectione Si persuasus auditor ‹fuerit, id est›, si oratio adversariorum fecerit fidem auditoergo si fidem factam putabimus, his nos rebus insinuabimus ad causam: de eo, quod adversarii firmissimum sibi adiumentum putarint, primum nos dicturos pollicebimur; ab adversarii dicto exordiemur, et ab eo maximenuperrime dixerit; dubitatione utemur quid potissimum dicamus aut quoi loco primum respondeamus, cum admiratione. Si defessi erint audiendo, ab aliqua re, quae
Abbreviated transcription (Latin):
batur expedisse reo pͤcare. ⁊ a siłi turpitu¬
dine hoĩem nuqͣm ab fuisse. Id diuiditur
in cãm. ⁊ inuitam ¶ Causa ẽ caq̃ ind¬
uxit eum ad maleficium ꝯmodoꝵ spe. aũ
in ꝯmodoꝵ uita cõne. cũ qrͣ nũ ꝙ ꝯmodũ
ma leficõ appetierit. nũ honorẽ. nũ pecu¬
niam. nũ dnacõm. nũ aliqͣm cupiditatẽ.
aut amoris. aut eiꝰ modi libidinis ꝙͣ uo¬
lu̾it expłe. aut nũ ꝙ ĩ ꝯmod̾ uitau̾it. ini¬
micicias. in famiã. dolorem. supplicium.

Expanded text:
batur expedisse peccare et ab simili turpitudine hominem numquam afuisse. Id dividitur in causam et in vitam. Causa est ea, quae induxit ad maleficium commodorum ‹spe aut incommodorumaleficio appetierit, num honorem, num pecuniam, num dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere, aut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium.
Abbreviated transcription (Latin):
tulte ꝑ dissimulacõm eadẽ illa oĩa ꝯfici¬
aniꝰ ut ad eandem ꝯ moditatẽ indicendo
oꝑe uenire possimꝰ. xm hee tres utilita¬
tes tam. ⁊ si in tota orõne sint comꝑande.
h ẽ ut auditores sese ꝑpetuo nob̾ attentis.
sint docebo In exordienda cã ẜuandũ ẽ
ut lenis sit ẜmo. ut usitata u̾boꝵ ꝯsue¬
tudo. ut ñ apꝑata uideat᷑ or̃o ẽẽ. De uitis¬
Icõ sum exordium ẽ ꝙ in płes exordior.

Expanded text:
issimulationem eadem illa omnia conficiamus, ut ad eandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres utilitates tametsi in tota oratione sunt conparandae, hoc est, ut auditores sese perpetuo nobis adtentos, sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum consuetudo, ut non adparata videatur oratio esse. Vitiosum exordium est,
Abbreviated transcription (Latin):
liuitas ꝯmouit ut de rõne dñdi ꝯscribe̾¬
mus. ne aut cã tua noluisse aut fugisse
nos laborem putares. ⁊ eo studiosius hoc
⁊. egñi suscepiaꝰ. ꝙ te nõ sine cã uellecg¬
nosb̾e rethoricam in telligebamꝰ. Nor .nͦ.
in se ꝑiea fructus h̃t coꝑia dñdi. ⁊ ꝯmo¬
ditaꝗ ꝯronis si r̾ta intelligñtia. ⁊ desim¬
ta modacõne aĩ gub̾netur. Quas ob res
rum multa stisse ind̾entur. oa ꝯꝗsierunt
c̃ nicͥ attinelaant ut arg difficilior ꝯgr tu
pi taretur qlos & eaque uo debant᷑ ad rõm

Expanded text:
luntas commovit, ut de ratione dicendi conscriberemus, ne aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem putares. Et eo studiosius hoc negotium suscepimus, quod te non sine causa velle cognoscere rhetoricam intellegebamus: non enim in se parum fructus habet copia dicendi et commoditas orationis, si recta intellegentia  moderatione gubernetur. Quas ob res rum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ab om̃ib ur᷑ oppugnari deb̾e̾. ut ꝓuiro
forti ccͣ parricidam. ¶ Turpe genus intlłr
cum aut honestares oppugnat᷑. aut defñ¬
ditur turpiꝰ. ¶ Dubiuĩ gnͣs ẽ cũ ht̃ĩse xã
⁊ honestatis. ⁊ turpitudinis ꝑtem. hũile
genus est cum ꝯtempta res añ affertur.

Expanded text:
 ab omnibus videtur obpugnari debere ut pro viro forti contra parricidam. Turpe genus intellegitur, cum aut honesta res obpugnatur aut defenditur turpis. Dubium genus est, cum habet in se causa et honestatis et turpitudinis partem. Humile genus est, cum contempta res adfertur. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
sice iudicatas ꝓfe̾mus.⁊ si qͣ de hiis ex¬
istimacõ. q̃ ui dicii exp̾tacõ sit aꝑiemus
a reb ip̃is bñuolum efficiemꝰ audi
sumꝰ. q̃ diligñt̾ s̃ ꝯsid̾anda. aut cum
mũ auditoris a nob̾ alienat. aut cu
añis auditoris ꝑsuasus ẽe ur᷑ ab hiis

Expanded text:
iudicatas proferemus; et si, quae de iis existimatio, quae iudicii expectatio sit, aperiemus. Ab rebus ipsis benivolum efficiemus auditsumus, quae diligenter sunt consideranda: aut cum es animum auditoris a nobis alienat; aut cum animus auditoris persuasus esse videtur ab iis
Abbreviated transcription (Latin):
audiant⁊ si num̾o exponemꝰ res deꝗ
bo rebo dicturi sumꝰ. Beniuolos audi¬
ciam oͣchemus si nr̃m offm siue arrog̃a¬
rimus. aut inꝑentes aut ĩ ami oq aut
ĩ eq ipõs qui audiunt aliꝗd refẽnns.
dum ħ omĩa ad eam ip̃am rem de qua
calamitatẽ. ⁊ si orabimꝰ ut nob̾ sint
auxilio. si simł ostendemꝰ nos in aliis
⁊ suꝑbe. ꝑ fidiose. crudelit̾. consident.
⁊ hiis adium̃tis mag̾ qmͣ uitati eq cõ¬
fid̾e aꝑiemꝰ. Ĩ ꝯtempcõm adclucemꝰ.¬

Expanded text:
audiant; et si numero exponemus res, quibus audiant; et si numero exponemus res, quibus de rebus dicturi sumtiam contrahemus, si nostrum officium sine adroganales fuerimus aut in parentes aut in amicos aut in eos, qui audiunt aliquid referemus, dum haec omnia ad eam ipsam rem, qua de calamitatem; et si orabimus, ut nobis sint auxilio et simul ostendemus nos in aliis , superbe, perfidiose, crudeliter, confidenter, et his adiumentis magis quam veritati eos confidere aperiemus. In
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ insinuacõ q̃ epodes noĩatur. ¶Prma¬
pium ẽ cũ statun auditoris aĩm nobis
y doneum redclimus ad audiend̾ q̃d ita
sumit᷑. ut attentis. ut dctiles ut beniuo¬
los auditores hr̃e possimꝰ. Si gñs cãe
dũbiũ hẽbunus abñ uolencia pͥncipi¬
um ꝯstituemꝰ. neꝗd illa turpitudinis
pars nob̾ obẽe possit. ¶Sin hũile gñs
erit cãe. faciemus attentq. Sin turpe
post̾us dicemꝰ. Nisi ꝗd nacti erimꝰ qrͣ ad¬
u̾sariq cͥminando bñuolentiã captare
possimus. ¶Sin honestum gñs cãe eiͭ.
licẽbit recte.ł uti. ł ñ uti pͥncipio. Si u¬
simꝰ dcũri expon̾e. Si pͥncipio uole¬
mus uti ablege. ascptura. aut ab a
benuolum. attentum auditorem hr̃e
Dociles auditores hr̃e pot̾imꝰ. si sũnam
cãe hreuit̾ exponemꝰ. ⁊ si attentis eq fa¬
ciemꝰ. Nam docilis ẽ ille qui attente blt
audire. ¶atrentos hebimus. si pollice r
aut ad dorum ĩmortalium religiõni¬
⁊ pietatem ⁊ si rogabinus ut attẽte

Expanded text:
 insinuatio, quae epodos nominatur. Principium est, cum statim auditoris animum nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id ita sumitur, ut attentos, ut dociles, ut benivolos auditores habere possimus. Si genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium constituemus, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse possit. Sin humile genus erit causae, faciemus attentos. Sin turpe posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum genus causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si usimus dicturi, exponere. Sin principio uti nolemus, ab lege, ab scriptura, aut ab albenivolum, attentum auditorem habere Dociles auditores habere poterimus, si summam causae breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, qui attente vult audire. Attentos habebimus, si pollicebimaut ad deorum inmortalium religionem; et si rogabimus, ut attente
Abbreviated transcription (Latin):
nenter similiter cadentib uerbis. hoc modo. Flentes plo¬
rantes. lacrimantes. obtestantes: etsiuerborum trans iectionẽ
uitabimus: nisi quaeerit concinna quadere posterius loque¬
mur : quo in uitio est cadius adsiduus: uthaoc est inpriore
libro: has res adtescriptas lucimisimus aeli : Item fugere
oportet longam uerborum continuationem: Quac & audi¬
toris aures. & oratoris spiritum laedit: hisuitiis in conpositio¬
DE DIGNITATE
IGNITASEST: QUAEREDDIT ORNATAM
orationem uari & atedistinguens: haec in uerborum & insenten¬
tiarum exornatione diuiditur. Uerborũ exornatio est:
quaeipsius sermonis insignitaeontinetur. ꝑpolitonem:
sententiarum exornatio est: quae non in uerbis sed in ipsis
rebi quandam hab& dignitatem. M TULLA CICERON¬

Expanded text:
nenter similiter cadentibus verbis, hoc modo: Flentes, plonenter similiter cadentibus verbis, hoc modo: Flentes, plorantes, lacrimantes, obtestantes; et si verborum transiectionem vitabimus, nisi quae erit concinna, qua de re posterius loquemur; quo in vitio est Caelius adsiduus, ut haec est: In priore libro has res ad te scriptas, Luci, misimus, Aeli. Item fugere oportet longam verborum continuationem, quae et auditoris aures et oratoris spiritum laedit. His vitiis in conpositio dignitate. Dignitas est, quae reddit ornatam orationem varietate distinguens. Haec in verborum et in sententiarum exornationes dividitur. Verborum exornatio est, quae ipsius sermonis insignita continetur perpolitione. Sententiarum exornatio est, quae non in verbis, sed in ipsis rebus quandam habet dignitatem. CAPUT 19 R
Abbreviated transcription (Latin):
cide dicemus ex planatio est quaereddit aꝑtam & dilucdã
ritionem: ł a conparatur duab reb: usitatis uerbis. ÷ xꝓpriis.
usitatec sunt ecc: quacuersantur in sermone: consuetudine
cotidiana: propria quaceius rei uerba sunt aut ẽẽ possunt
aequabiliter ꝑ politas: ecc conseruabitur: si fugiemus
crebras uocalium concursiones quaeuastc̃c atq hiantẽ orationẽ
reddunt uthaecest: Baccȩ aereꝗa moenissimȩ impendebant
& siuitabimus eiusdem litterae nimiã adsiduitetẽ cui uitio
uersus hicerit exemplo Namhicnihil ꝓhibet inuitiisalie¬
nis exemplis uti: Otite tatetite tibitanta tiranne tulisti
& hic eiusdem poete: quic quã quif̧quã quem quã quẽq quisq
conueniat neget: et sieiusdem uerbi abssiduitatem nimiam
fugiemus eius modi. Nam cuius rationis ratio non ext&.:
ei rationi ratio nonest fidem habere: et sinon utemur conti¬

Expanded text:
cide dicemus. Explanatio est, quae reddit apertam et dilucidam cide dicemus. Explanatio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conparatur duabus rebus, usitatis verbis et propriis. Usitata sunt ea, quae versantur in sermone consuetudine cotidiana; propria, quae eius rei verba sunt aut esse possunt, aequabiliter perpolitas. Ea conservabitur, si fugiemus crebras vocalium concursiones, quae vastam atque hiantem orationem reddunt, ut haec est: «Bacae aeneae amoenissime inpendebant»; et, si vitabimus eiusdem litterae nimiam adsiduitatem, cui vitio versus hic erit exemplo - nam hic nihil prohibet in vitiis alienis exemplis uti -: O Tite, tute, Tatei, tibi tanta, tyranne, tulisti, et hic eiusdem poetae: quoiquam quicquam quemquam, quemque quisque conveniat, neget; et si eiusdem verbi adsiduitatem nimiam fugiemus, eiusmodi: Nam cuius rationis ratio non extet, ei rationi ratio non est fidem habere -  -; et, si non utemur conti
Abbreviated transcription (Latin):
teẽ sicuti coloribus si crebre conlocabuntur. obliquã reddur̃
orationem: sed figurã indicendo cõmutare oport&: ut grauẽ
mediocris : mediocrem excipiat at tenuata: Deinde ident¬
dem cõmutentur. ut facile saci&as uarietate uitetur:
UONIAM QUIDUS INGENERIBUS ELOCVTIO
uersari debeat dictum est ilideamꝰ nuncquas res
debeathabere clocuticõmoda & ꝑfecta quae maxime
admodum orators ac cõmoditaest. Tres res in sed eb& habere :
degantia cõmpositionẽ dignitatem. DEELECATIA¬
deatur. haecͥtribuitur in latinitatem: et explanationem:
Latinito sest quae sermonem purum conseruat. ab omni uitio
remotum : uitia in sermone quominus is latinus sit duo
possunt ee sobrtismus etbarbarismus: Solscismus est cũm
uerbis plurib consequens uerbum superios: Noncõmodat᷑¬
ars: Barbarismus est cum uerbũ aliqđ uitiose efferatur¬
Nł accquaritione uitcere possumus: in aste grãmatica dilu¬

Expanded text:
tam, sicuti coloribus, si crebrae conlocabuntur, obliquam reddunt tam, sicuti coloribus, si crebrae conlocabuntur, obliquam reddunt orationem. Sed figuram in dicendo commutare oportet, ut gravem mediocris, mediocrem excipiat attenuata, deinde identidem commutentur, ut facile satietas varietate vitetur. uoniam, quibus in generibus elocutio versari debeat, dictum est, videamus nunc, quas res debeat habere elocutio commoda et perfecta. Quae maxime admodum oratori adcommodata est, tres res in se debet habere: elegantiam, conpositionem, dignitatem. Eerte dici videatur. Haec tribuitur in Latinitatem, explanationem. Latinitas est, quae sermonem purum conservat, ab omni vitio remotum. Vitia in sermone, quo minus is Latinus sit, duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est, cum in verbis pluribus consequens verbum superius non adcommodatur. Barbarismus est, cum verbis aliquid vitiose efferatur. Haec qua ratione vitare possumus, in arte grammatica dilu
Abbreviated transcription (Latin):
sua sponte facerent. & non haberent hic adiutores multos ma¬
los homines & aud aces. solent enim diu cogitacre om̃s qui mag¬
na regotia uolunt agere: ñ potest huius modi sermotenere
ad tentũ auditorem : Diffluit enĩtotus neq quicquam
conprehendens. ꝑfectis uerbis amplectitur
UI NONPOSSUNT IN IL LAFACETISSI
uerborum attenuatione cõmode uersari ueniur
ad aridum etex sangue genus orationis. quod non alie¬
num est exile nominari: cuius modiest hoc. Namistic
in balnẽis accessit adhunc posteac dicit: hictuus seruus
me pulsauit: postea dicit hic illi considerabo: Post ille
conuiciũ fecit: et magis magisq praesentesmultis clamauit:
friuolus hic quidem iam & in liberalis est sermo: Nonenĩ ÷
adeptus id quod habet attenuata figura: puris etelectis
M NEGENUS ORATIONIS ETGRAUEM
etmediocrem & ađł tenuatã dignitatẽ. ad ficiunt ex ornatio¬
nes dequib postloquemur: quaesirare disponentur. distinc¬

Expanded text:
sua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, masua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, malos homines et audaces. Solent enim diu cogitare omnes, qui magna negotia volunt agere.» Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum auditorem; diffluit enim totus neque quicquam conprehendens perfectis verbis amplectitur. ui non possunt in illa facetissima verborum attenuatione commode versari, veniunt ad aridum et exangue genus orationis, quod non alienum est exile nominari, cuiusmodi est hoc: «Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea dicit: «Hic tuus servus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque praesente multis clamavit.» Frivolus hic quidem iam et inliberalis est sermo: non enim est adeptus id, quod habet attenuata figura, puris et electis  genus orationis, et grave et mediocre et adtenuatum, dignitate adficiunt exornationes, de quibus post loquemur; quae si rarae disponentur, distinc
Abbreviated transcription (Latin):
toc nominabitur : Namitac ut corporis bonã habitudinem
tumor imitectur saepe : Item grauis oratio saepe imperitis
uidetur eaquaeturget & inflatocest. cũ aut nouis autpriscis
uerbis autduriter aliunde trans latis aut grauioribus quã res
postulat aliquid dicitur. hoc modo : Nam qui ꝑduellionib
uenditat patriam. non satis supplicii dederit. si praeceps innep¬
tunias depulsus erit lacunespenitet igitur istũ qui montes
belli fabricatis: campos sustulit paçis: In hocgenꝰ pleriq cũ dedi¬
nasse etabeo qui ꝓfecti s̃ aberrar. spegrauitactis fallit nec ꝑspi¬
cere possunt orationis tumorem. UITIUIMnEDIOCHIS¬
UI INM EDIOCREGENUS ORATIONIS PRO¬
fecti sunt: siꝑuenire coñpotuer int. errantes ꝑueniunt
huc etilluc. Necpotest confirmate neq uiriliter sese expediit:
Idest eius modi soci nr̃i cũ belligerare nobiscũ uellent: ꝑfecto
ratiocinati essent etiam atq etã quid possint facere: Siquidẽ

Expanded text:
ta nominabitur. Nam ita ut corporis bonam habitudinem tumos imitatur saepe, item gravis oratio saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gravioribus, quam res postulat, aliquid dicitur, hoc modo: «Nam qui perduellionibus venditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo, quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravitatis falluntur nec perspicere possunt orationis tumorem. CAPUT 16 Qui in mediocre genus orationis profecti sunt, si pervenire eo non potuerunt, errantes perveniunt  quod› fluctuat huc et illuc nec potest confirmate neque viriliter sese expedire. Id est eiusmodi: «Socii nostri cum belligerare nobiscum vellent, profecto ratiocinati essent etiam atque etiam, quid possint facere, si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
repetitio est: cũ continent̃ ab uno atq eodem uerbo
in reb similib: et diuersis principia sumunt᷑. hoc modo:
Uobis istuc ad tribuendũ÷: uob gratiaest QRAUIS¬
habenda uobis istccres crit honori: Item scipionu etiã
sustulit sçipio kastaginem deleuit scipio pacẽ peperit scipio
rum conspectum uenire conaris : Audes uerbum facere audes
quicquam ab istis petere : Aude supplicium dep̃cari Quidto
tere : Nonius iurandum reliquisti : Ñamicos ꝓdidi finompa¬
tenti manus adtulisti: nondeniq inomnidedecore uolutatuses
Haec ex orͣttio cũ multũ uenustitis habet tũ grauitatisȩt a¬
crimoniae plurimũ quacre uidetur ẽẽ adhibenda & ador¬
nandam & ad ex augendam orationem: CONUERSIO¬
ONUIASI OEST PEA QUAN NONUTANTEPRING
repetimus uerbum : sed ad postremum continenter reuer¬
timur. hoc modo: poenos populus romanus iustitia uicit armis
uicit. liberalitate uicit: Itemꝰ ex quo tempore concordia deci¬

Expanded text:
Repetitio est, cum continenter ab uno atque eodem verbo in rebus similibus et diversis principia sumuntur, hoc modo: «Vobis istuc adtribuendum est, vobis gratia est habenda, vobis ista res erit honori.» Item: «Scipio Numantiam sustulit, Scipio Kartaginem delevit, Scipio pacem peperit, Scipiorum conspectum venire conaris? Audes verbum facere? Audes quicquam ab istis petere? Audes supplicium deprecari? Quid est, tere? Non ius iurandum reliquisti? Non amicos prodidisti? Non parenti manus adtulisti? Non denique in omni dedecore volutatus es?» Haec exornatio cum multum venustatis habet tum gravitatis et acrimoniae plurimum. Quare videtur esse adhibenda et ad ornandam et ad exaugendam orationem. Conversio est, per quam non, ut ante, primum repetimus verbum, sed ad postremum continenter revertimur, hoc modo: «Poenos populus Romanus iustitia vicit, armis vicit, liberalitate vicit.» Item: «Ex quo tempore concordia de ci
Abbreviated transcription (Latin):
sarioꝵ ꝑsona beni uolentia captabit᷑. si eos in odiũ. in inuidia contentionẽ adduceniꝰ. In odium ra¬
pieniꝰ. si qͦd eoꝵ spurce ⁊ suꝑbe. ꝑfidiose. crudelic̃. c̃fident̃. m alitiose. flagiiose factũ ꝑfcrenꝰ In
muidiã trabensꝰ. si ui. si potentiã. Factione diuitias. in condneutiã. nobilitatẽ clieucelas hospitiũ
sodalitatẽ. affinitates ad uersarioꝵ ꝓferemꝰ. u ins adiumĩtis magis quã ueritate eos c̾fide aperieniꝰ.
In contentionẽ adducemꝰ. si inertiani. ignauiã. desidia luxuriã aduersarioꝵ ꝓferenꝰ. ab au¬
ditoꝵ ꝑsona beniuolentia colligit᷑. sires eoꝵ fortit̾. sapient̾. mausuece. maguifice. iudicatas
emꝰ audutorẽ. siuram causa laudaudo tollemꝰ. aduersariorũ ꝑ contẽptionẽ deprnueniis. dei naps

Expanded text:
sariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium, in invidiam, in contemptionem adducemus. In odium rasariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium, in invidiam, in contemptionem adducemus. In odium rapiemus, si quid eorum spurce, superbe, perfidiose, crudeliter, confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si factionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates adversariorum proferemus, et his aonem adducemus, si inertiam ignaviam, desidiam luxuriam adversariorum proferemus. Ab auditorum persona benivolentia colligitur, si res eorum fortiter, sapienter, mansuete, magnifice iudicatas emus auditorem, si nostram causam laudando extollemus, aduersariorum per contemptionem deprimemus.
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ. si pollicebim᷑ nos de reb magnis. nouis. inusitatis uerba facturos. aut de bis que ad.ꝑ r. ꝑtineant
aut ad eos ipsos dͥ audient. aut ad deoꝵ. inmortaliũ relgionẽ. ꝙ si rogabimꝰ ut attente audiant. & si nunio exponemꝰ res
qͥb de reb dicturi simꝰ. Beniuolos auditores fecẽ iiiͦi. modis possumꝰ. & ur̃a. ab adu̾sarioꝵ nroꝵ. ali auditoꝵ ꝑsona. & a¬
ieb ipsĩ. Anrã ꝑsona beniuolentiã c̃trahemꝰ. siurũm officiũ sine arrogantia laudabins. atq in
rẽ .p. quales fuerinꝰ. aut in parentes aut in amicos. aut ui eos qͥ audiunt aliqͥa referemꝰ dũ hec omĩa
ad eã ipsã rẽ de qua agit᷑ sint accõmodata Itẽ si nr̃a iucõmoda ꝓferemꝰ. inopiã solitudinẽ. calamita¬
tem. & si orabimꝰ ut nob̾ suit auxilio. & simul ostendemꝰ nos maliis spẽ noluisse habere. ab aduer¬

Expanded text:
bimus, si pollicebimur nos de rebus magnis, novis, inusitatis verba facturos aut de iis, quae ad rem publicam pertineant, bimus, si pollicebimur nos de rebus magnis, novis, inusitatis verba facturos aut de iis, quae ad rem publicam pertineant, aut ad eos ipsos, qui audient, aut ad deorum inmortalium religionem; et si rogabimus, ut attente audiant; et si numero exponemus res, quibus de rebebus ipsis. Ab nostra persona benivolentiam contrahemus, si nostrum officium sine adrogantia laudabimus, atque in rem publicam quales fuerimus aut in paread eam ipsam rem de qua agitur si<nt> accomodata; item si incommoda nostra proferemus, solitudinem, calamitatem; et si orabimus, ut nobis sint auxilio et simul ostendemus nos in aliis noluisse spem habere. Ab adver
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ causs dubiũ habebimꝰ. abeniuolentia principiũ constituenꝰ. ueqͥa illa curpicudinis pars uob obesse
possit. Siu hunile genꝰ erit cause. faciemꝰ attentos. sin turpe cause genꝰ erit. insinuatione utendũ est.
de qua posteriꝰ dicemꝰ. nisi quid nacti erimꝰ quare aduersarios criminando beniuolentiã cape possimꝰ.
Sin honestũ genꝰ cause erit. licebit recte uł uti uł ñ uti pͥncipio. Si uti uolumꝰ. aut id oportebit osten¬
dẽ quare causa sit honesta. aut uxeuit̾ quib de reb simꝰ dicturi exponere. Si principio uti nolemꝰ. ab
attentũ auditorẽ palere uolumꝰ. qͦniͦ qͥdq̃ c̃ficipossit aꝑiemꝰ. dociles auditores uabere poceriniꝰ. si sũ¬
inia cause bre̾lut exponemꝰ. & si aitentos eos faciemꝰ. Nã docił ẽ qͥ aitente uult audire. attentos nabe¬

Expanded text:
genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium constituemus, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium constituemus, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse possit. Sin humile genus erit causae, faciemus attentos. Sin turpe causae genus erit, insinuatione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum genus causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, aut id oportebit ostendere, qua re causa sit honesta, aut breviter, quibus de rebus simus dicturi, exponere. Sin principio uti nolemus, ab attentum auditorem habere volumus, quo modo quidque effici possit, aperiemus. Dociles auditores habere poterimus, si summam causae breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, qui attente vult audire. Attentos habe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt .iiiͦiͦ.honestũ. turpe. dudiũ. humile. Honestũ cause genus putat᷑. cũ aut id defendimꝰ quod ab oib
defendendũ uidet᷑. aut opp̾ugnamꝰ qͦd ad omib uidet᷑ oppugnari debere. ut ꝑ uiro forti concia parricida.
Turpe genꝰ intelligit᷑. cũ aut honesta res opugnat᷑. aut defendit᷑ cu̾r̃pis. dubiũ genꝰ est. eũ hc̃ inse causa
ꝙ honestatis ⁊ curpitudinis parcẽ. Hunule genꝰ ẽ. clĩ conot̾ptã res antẽ fert̾. Cũ hec ita sint. conueniet exor¬
dioꝵ rationẽ ad cause genꝰ accomodari. Exoedioꝵ duo sc̃ genera. Principiũ qͦd gixe ꝓͥhennũ appellat᷑.
ẜ insinuatio quę epodos nominat᷑. Principiũ est cũ statĩ auditoris animũ nobis idoneũ reddimꝰ
ad audiendũ. Id ita sumit᷑: uo attentos uo dociles. uc bemi uolos auditores habeie possimus. Si

Expanded text:
sunt quattuor: honestum, turpe, dubium, humile. Honestum causae genus putatur, cum aut id defendimus, quod ab omnibus sunt quattuor: honestum, turpe, dubium, humile. Honestum causae genus putatur, cum aut id defendimus, quod ab omnibus defendendum videtur, aut obpugnabimus, quod ab omnibus videtur obpugnari debere ut pro viro forti contra parricidam. Turpe genus intellegitur, cum aut honesta res obpugnatur aut defenditur turpis. Dubium genus est, cum habet in se causa et honestatis et turpitudinis partem. Humile genus est, cum contempta res adfertur. CAPUT 6 Cum haec ita sint, conveniet exordiorum rationem ad causae genus adcommodari. Exordiorum duo sunt genera: principium, quod Graece prohemium appellatur, et insinuatio, quae epodos nominatur. Principium est, cum statim auditoris animum nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id ita sumitur, ut attentos, ut dociles, ut benivolos auditores habere possimus. Si
Abbreviated transcription (Latin):
quemad modũ possit oiutio ad racionẽ ouitoris officii accõmodari. dicendũ uidet᷑ Inuentio ui sex
parces orationis c̾ sumit᷑. in exordiũ. narracionẽ. diuisionẽ. confirmationẽ: c̃futationẽ c̃clu¬
sionem. Exordiũ ẽ pͥncipiũ orationis ꝑ qͦd aninꝰ audicoris ł iudicis consticuit᷑ uł apparat᷑ ad audiendum.
Narratio ẽ terũ gestarũ. aut ꝑinde ut gestarũ exposicio. dunsio ẽ ꝑ quiã aperimꝰ qͥd conueniat. qͥd incon¬
trouersia sit. & ꝑ quã exponimꝰ quib de reb sinus acturi. Confirmatio ẽ argum̃toꝵ urp̃ꝵ expositio cum
eueratione. Confutacio ẽ contrarioꝵ locoꝵ dissolucio. Conclusio est arcificiosus terminus orationis.
ut de orationis partib loquereiñ. ꝙ eas ad inuentionis racionem accomodaremꝰ. de exordio pͥm um
dicendũ uidet᷑. Causa posita quo comodiꝰ exordiri possimꝰ. genus cause ẽ considerandum. Genera causarũ

Expanded text:
x partes orationis consumitur: in exordium, narrationem, divisionem, confirmationem, confutationem, conclusionem. Exordium est principium orationis, per quod animus auditoris constituitur ad audiendum. Narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio. Divisio est, per quam aperimus, quid conveniat, quid in controversia sit, et per quam exponimus, quibus de rebus simus acturi. Confirmatio est nostrorum argumentorum expositio cum adseveratione. Confutatio est contrariorum locorum dissolutio. Conclusio est artificiosus orationis terminus. ut de orationis partibus loqueremur et eas ad inventionis rationem adcommodaremus, de exordio primum dicendum videtur. CAPUT 5 Causa posita, quo commodius exordiri possimus, genus causae est considerandum. Genera causarum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd hc̃ accusationẽ aut petitionẽ cũ defensione. Nc̃ quas res oratorẽ habere oporteat docebimꝰ. deinde quotͦi
eloquutionẽ. menioriam. ꝓnuntiacionẽ. Inuentio est ea cogitatio uerũ uerarũ aut uerisunilium que cau¬
sani ꝓbabilem reddanc. dispositio ẽ ordo & distributio rerã. que demonstiat qͥd qͥbq locis sit collocandum.
Elocutio ẽ idoneoꝵ uerboꝵ xsententiarũ ad inuentionẽ accõmodatio. Memoria ẽ. firma animi terũ: uerboꝵ
& dispositionis ꝑceptio. Pnuncatio ẽ. uocis. uultꝰ. gestꝰ. moderatio cũ uenustate. Hec omĩa trib reb assequi
pocerimꝰ. arte. imitatiꝰone. exercitatione. Ars e̾ ꝑceptio quȩ dat certã uia rationẽq dicendi Imitatio ẽ qua

Expanded text:
quod habet accusationem aut petitionem cum defensione. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo quod habet accusationem aut petitionem cum defensione. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo elocutionem, memoriam, pronuntiationem. Inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distributio rerum, quae demonstrat, quid quibus locis sit conlocandum. Elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem adcommodatio. Memoria est et dispositionis perceptio. 11 Pronuntiatio est vocis, vultus, gestus moderatio cum venustate. 12 Elocutio est ilicet arte, imitatione et exercitatione. 5 Ars est preceptio que dat certam viam rationemque dicendi; 6 imitatio est qua
Abbreviated transcription (Latin):
uenimꝰ ad scribendũ quẽ ad modũ ceteri. s ut udustiia niã tuę morẽ geramiꝰ uoluntati. Nc̃ ne nimũ
longa sumat᷑ oratio : de re dicere incipiemꝰ. S si te unũ ilud monuerimꝰ. arcẽ sine assiduitate dicendi
ñ mulcũ iuuare ut incelligas hanc rationẽ p̃ceptionis ad exercitationẽ accõmodare oportere.
Oratoris officiũ est de his rob posse dicere quo tes ad ust ciuilem morib & legib consticute sc̃ cum
assensione auditoꝵ quo ad eiꝰ fieripot̾. Tna genera sc̃ aiusarũ quę recipere debec orator. Demonsti¬
tiuũ. de liberatiuũ. Iudiciale. Demonstratiuũ est qͦd tribuit᷑ in alicinꝰ certe ꝑsone laudẽ ł uituꝑationẽ.
deliberatiuũ ẽ inc̾sultatione qͦd ht̃ inse suasionẽ. ł disstiasionẽ. Iudiciale ẽ quod̾ positũ ẽ in contro uersia. s

Expanded text:
ad scribendum, quemadmodum ceteri, sed ut industria nostra tuae morem geramus voluntati. Nunc, ne nimium ad scribendum, quemadmodum ceteri, sed ut industria nostra tuae morem geramus voluntati. Nunc, ne nimium longa sumatur oratio, de re dicere incipiemus, sed si te unum illud monuerimus, artem sine adsiduitate dicendi non multum iuvare, ut intellegas hanc rationem praeceptionis ad exercitationem adcommodari oportere. CAPUT 2 Oratoris officium est de iis rebus posse dicere, quae res ad usum civilem moribus et legibus constitutae sunt, cum adsensione auditorum, quoad eius fieri poterit. Tria genera sunt causarum, quae recipere debet orator: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem vel vituperationem. Deliberativum est in consulta
Abbreviated transcription (Latin):
t si in negotiis familiarib impediti uix satis otiũ studio suppeditare possumꝰ. ꝙ idipsũ
quod datur ocii libentiꝰ in philo sophia c̃ sumere consueuimꝰ. tam̃ tuanos o herenni uoltnitas
cõmouit ut de ratione dicendi conscriberemꝰ. ne aut tua causa uoluisse aut fugisse nos laborẽ pui¬
putares & eo studiosiꝰ hoc negociũ suscepunꝰ. qͦd ce ñ sine causa uelle cognoscere rechoricã intelligebanius.
Non enĩ inse parũ fructꝰ hc̃ copia dicendi ꝯ cõmoditas orationis si recta intelligentia & definita modati
one animi gub̾net᷑. Quas ob res illa quȩ gieci scribtoies inanis arrogantiȩ causa sibi assũpꝑsert telinquimꝰ
Na illi ne parũ multa scisse uiderent᷑. ea cquisiuert̃ quȩ nichil actinebant. ut ars difficilior cognitu
p̾ucaret᷑. Nos aut̃ quȩ uidebant᷑ ad rationẽ dicendi ꝑtineie sũpsimꝰ. ñ eni spe questꝰ aut gła ẽmoti¬

Expanded text:
tsi in negotiis familiaribus inpediti vix satis otium studio suppeditare possumus et id ipsum, quod datur otii, libentius in philosophia consumere consuevimus, tamen tua nos, Gai Herenni, voluntas commovit, ut de ratione dicendi conscriberemus, ne aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem putares. Et eo studiosius hoc negotium suscepimus, quod te non sine causa velle cognoscere rhetoricam intellegebamus: non enim in se parum fructus habet copia dicendi et commoditas orationis, si recta intellegentia et definita animi moderatione gubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestus aut g
Abbreviated transcription (Latin):
ria sunt tempora. quibus pr̃incipio utimenpossumus quaedili¬
genter sunt consideranda. Aut cuin turpemcausam habemus.

Expanded text:
ria sunt tempora, quibus principio uti non possumus, quae diligenter sunt consideranda: aut cum turpem causam habemus
Abbreviated transcription (Latin):
delectecuit. Namistomodo silegere audis quidem ñ¬
nemopotest : sed sine sũ mo astificio multi: quisquisenĩ
audiuit deceste pauloplus inelocutione: praesestimom̃a
uidere poterit quae astedicentur. facerenemo poterit
re autdepacuuianis. nuntios Sed quia plane rudis
id facere nemopoterit: cum feceris telitteratissimum
putes ineptussis: ꝓptereae qͥuodid facile faciat qui uis
mediocriter litteratus. Item sicũ ex orationib aut
poematis elegeris ex emplaq̃ cestissignis astificii nota¬
tecsunt: quia rudisid nemo facere possit. artificiosissi me
tefecisse putes. eares ꝓpterea quo disto signo uidemus te
Nonnihilhuu̾rei s aliis signis multa scire intellegemus¬
. Quod si astificiosum est intelligere quaesint ex aste scripta:
multo est artificiosius ipsum scribere exarte: Quienĩ ip̃e¬
scrib e astificiose: ab aliis potius eligendi. quã aliorũ boni
electores ¶ Existimentur: contraecc quac abhis dicuntur.

Expanded text:
delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquis enim audivit de arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia videre poterit, quae ‹ex› arte dicentur; facere nemo poteritre aut de Pacuvianis nuntios, sed quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, aselectores existimentur. Contra ea, quae ab iis dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus cuius modisit: testimonio.eẽ. illud itec ut nos dicimꝰ
unt: quodrenon conuenit: quiitãquia pollicentur se cestẽ
sescribere: exẽpla ꝓfer. ab his plerũq qui astẽ nescierunt:
Tumquis est qui possit id quod deceste scripserit conꝓbacre.
nisialiquid scribat ex aste: contraq faciunt quã polliceri
uidentur: Nam cum scribere artem inftituunt: uident᷑
dicere se ex cogitoc sse quod alios docea n scribunt often¬
dunt nobis quid excogitarint᷑: hocipsum difficileest
inquiunt eligere demultis: quiddicitis difficile: Utrum
laboriosum anlastificiosum. laborio sũ ñ stcctĩ prȩclarũ:
Sunt enĩmultec laboriosa: quaesi faciatis non continuo
Nloriemini : nisietiam si uestramanu fabuloes autoratio¬
nes totas trans scripsissetis. gloriosum putecretis: Sinautẽ
istud asti ficiosum egregidicitis: Videte neinsinuetis cũ
maiorir uideocmini. siuos pecrua res sicutimagna

Expanded text:
dicimus, cuiusmodi sit; testimonio, esse illud ita, ut nos dicimus, dicimus, cuiusmodi sit; testimonio, esse illud ita, ut nos dicimus, unt, quom re non convenit. Quid ita? Quia pollicentur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tamen uereor nequoc inre laudem modestiae uenent᷑
ineccipsaresint inpudentes. Quidenim tibiuis aliquis
inquia peestem tuam scribis. gignis nouas nobis praeceptio¬
nes eccs ipse confirmare non potes. ab aliis exempla sumis:
uidenefacias inpudent̃: quituo nomini uelis ex aliorum
laborib lib arelaudem. Nam sieorũ uolumina prende¬
rint antquioratores etpoetȩ & suũquisq delibris tuistule¬
rit: nihilistis quod suũ uelint relinquetur: ađe xempla:
quoniã testimoniorũ similia sunt.: Ftan conuenit uttes¬
timonia abhominib ꝓbatissimis sumi primũ omniũ
exempla ponuntur.hic confirmandi neq testificandicau¬
sa seddemonstrandi : Non enĩ cũdicimꝰ ẽẽ exornationẽ
quae uerbicausa constet exsimiliter desinentib uerbi setpo¬
nimus hoc exemplum acrasso quod possumus etdebemus.¬
ũ testimoniũ conlocamus sedexemplũihocinterest igitur
int̃ testimoniũ &exemplũ: exemplo: demonstratur id qđ

Expanded text:
sed tamen vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris suis tulerit, nihil istis, quod suum velint, relinquatur. «At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplum a Crasso: «quibus possumus et debemus» testimonium conlocamus, sed exemplum. Hoc interest igitur inter testimonium et exemplum: exemplo demonstratur id, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Tred airtostendiratio caest quac continet defensionem : sinequa
neparua quidem dubitatio potest remorari dam nationem:
Inuenta rtione: firmamentũ qua crendu est id est quod conti

Expanded text:
t ostendi, ratio ea est, quae continet defensionem, sine qua ne parva quidem dubitatio potest remorari damnationem. Inventa ratione firmamentum quaerendum est, id est, quod conti
Abbreviated transcription (Latin):
Faesthuius modi: maiores nr̃i. siquã unls peccati mulieẽ
damnabant simplici udicio multorum maleficiorum conuictã
putecbant quopacto : quã inpudicam iudicarant caueneficii quoq

Expanded text:
Ea est huiusmodi: «Maiores nostri si quam unius peccati mulierem Ea est huiusmodi: «Maiores nostri si quam unius peccati mulierem damnabant, simplici iudicio multorum maleficiorum convictam putabant. Quo pacto? Quam inpudicam iudicarant, ea veneficii quoq