comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tos ner amplius ꝑiclitari. Columelle
et fauonium uentũ confecto frum̃to
p̾dicit. qd̾ mirce equidem siccisiimum.
here iubeant. uobis referre plurimũ
tempestiuitas condendi uidebitur. nã
si parum tostũ atq robustum collectũ
sit aut calidum conditũ uicia innasci
necesse est. Diuturnitatis cause plu¬
res aut in ipsius grani corio cum ẽ
numerosius aut milio aut suci ꝑm¬
guedine qui ꝓ humore fufficit tantũ
et sesimȩ aut amaritudine. ut lupi¬
no et cicerculis. In tritico maxime na¬
scuntur animalia qm̃ spissitate sua
concalescit et furfure crasso uertitur.
Tenuior hordeo palea exilis et legumi¬
ni. ideo n̾ generant. faba crassiorib
cunicis oꝑitur. obhoc efferuescit.
Quidam ipsũ triticum diuturnitatis
gratia asꝑgunt amurta. mille modi¬
os quadrantali. alii calcidica aut cari¬
ce reta aut etiam absinthio. Est et
olynti ac perithi et euboet terra
quȩ corrumpi ñ sinat nec fere condi¬

Expanded text:
tos, nec amplius periclitari. Columella tos, nec amplius periclitari. Columella et favonium ventum confecto frumento praedicit, quod miror equidem, siccissimum here iubeant. nobis referre plurimum tempestivitas condendi videbitur. nam si parum tostum atque robustum collectum sit aut calidum conditum, vitia innasci necesse est. Diuturnitatis causae plures: aut in ipsius grani corio, cum est numerosius, ut milio, aut suci pinguedine, qui pro umore sufficiat tantum, ut sesimae, aut amaritudine, ut lupino et cicerculis. in tritico maxime nascuntur animalia , quoniam spissitate sua concalescit et furfure crasso vestitur. tenuior hordeo palea, exilis et legumini; ideo non generant. faba crassioribus tunicis operitur; ob hoc effervescit. quidam ipsum triticum diuturnitatis gratia adspergunt amurca, mille modios quadrantali, alii Chalcidica aut Carica creta aut etiam absinthio. est et Olynthi ac Cerinthi Euboeae terra, quae corrumpi non sinat. nec fere condi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe laborantib. Culmũ saxosis lo¬
cis cum maruit baculo frangunt
rius desectus moriatur aspartus de:¬
in siccatus in manipulos conuoluit᷑
atq ita ꝓfeno bub datur. Sunt
qui arcendant in arua et stipulas
magno uirgiliĩ p̾conio. s umma au¬
te̾ eius ratio ut herbat semen exu¬
rant. Ritus diuersos magnitudo fa¬
cit messium et caritas oꝑarum.
elificari iubent. Aliqui p̾terea suꝑ¬
ne unpleri nec afflatus admitere.
aut fenestras habere ullas. alia ab
exortu tantum estiuo aut septentri¬
one. ea quã sine calce construi qm̃
sit frumento inimicissima. Nlam que
de amurca p̾ciperent᷑ indicauimus.
alibi contra suspendunt granaria
lignea columpnis. et ꝑflari unctiq
malunt atq etiam a fundo. alii
omnino pencdent et tabulato exte¬
nuari granum arbitrantur. et si te¬
gulis subiaceat conferuescere. Sulti
uentilare quoq uetant. curculion̾ẽ
enim ñ descendere infra .iiiiͬ. digi¬

Expanded text:
opere laborantibus. culmum saxosis loopere laborantibus. culmum saxosis locis, cum inaruit, baculo frangunt rius desectus, muria dura sparsus , dein siccatus in manipulos convolvitur atque ita pro feno bubus datur. sunt qui accendant in arvo et stipulas, magno Vergili praeconio. summa autem eius ratio, ut herbarum semen exurant. ritus diversos magnitudo facit messium et caritas operarumaedificari iubent aliqui, praeterea superne impleri nec adflatus admittere aut fenestras habere ullas; alii ab exortu tantum aestivo aut septentrione, eaque sine calce construi, quoniam sit frumento inimicissima; nam quae de amurca praeciperentur indicavimus. alibi contra suspendunt granaria lignea co- 302 lumnis et perflari undique malunt, atque etiam a fundo. alii omnino pendente tabulato extenuari granum arbitrantur et, si tegulis subiaceat, confervescere. multi ventilare quoque vetant; curculionem enim non descendere infra quattuor digi
Abbreviated transcription (Latin):
ten impelluntur iumento in contra¬
ii unt̾o ita direpte in uallũ cadt
spice stipulȩ. alibi meclia falee p̾ci¬
duitur atq int̾ duas mergites spica
esfiugitur. Alibi ab radice uellint
dum int̾pretantur cum extrabunt
sicun. Diferentia hec ubi stipulas
culmo ñ tegunt. miliĩ culmũ fere
murunt. Hordei stipulam bub gra¬
tissimam seruant. Panicũ et miliũ
singillatim pectine: manali legunt
gallie. Messis ipsa alibi tribulis in
arta. alibi equarum grecib exterit᷑
alibi ꝑticis flagellatur. Triticũ quo
serius metitur copiosius inuenitur.
quo celerius uͦ hoc speciosius ac ro¬
bustius. Lex aptissima antequã gra¬
num indurescat. et cum iam traxe¬
rit colorem. oraculum uͦ biduo cele¬
rius messem facere potuis biduo ꝗͣ¬
seritur. Siliginis et tritici etiam ra
culter excutitur. conuenit cum pa¬
lea sua condi et stipula tantum et
aristis liberatur. Palea plures gen¬
tium ꝓ feno utuntur. melior ea quo
pessima ex tritico p̾ter quam umĩtis

Expanded text:
contrarium iuncto; ita dereptae in vallum cadunt spicae. stipulae alibi mediae falce praeciduntur, atque inter duas mergites spica destringitur. alibi ab radice caeduntuagrum interpretantur, cum extrahant sucum. 297 differentia haec: ubi stipula dculmo non tegunt, milii culmum fere inurunt, hordei stipulam bubus gratissimam servant. panicum et milium singillatim pectine manuali legunt Galliae. 298 Messis ipsa alibi tribulis in area, alibi equarum gressibus exteritur, alibi perticis flagellatur. triticum quo serius metitur, copiosius invenitur; quo celerius vero, hoc speciosius ac robustius. lex aptissima: antequam granum indurescat et cum iam traxerit colorem; oraculum vero: biduo celerius messem facere potius quam biduo serius. siliginis et tritici eadem raculter excutitur, convenit cum palea sua condi, et stipula tantum et aristis liberatur. palea plures gentium pro feno utuntur. melior ea, quopessima ex tritico, praeterquam iumentis
Abbreviated transcription (Latin):
in compensũ ẽ nͥ stercorato seri ñ
oportere. quamqmͣ et hic leges sunt
ꝓprie. Milium panicũ rapa napos
stearato frumentũ potius qmͣ hor¬
deum iertur. Item in noualib tãet¬
si in illis fabam seri uolunt eand̾ẽ
ubicumq qnͣ recentissime stercora¬
do solo. Autumno aliquid saturus
aito ꝑhyxinẽ fimum disponat. Iustũ
et ueges .xuiii. iugero tribuu. Disꝑ
siuue. Si hec commissa sit stercora¬
dio sequens est pͥusquam sariat an¬

Expanded text:
inconpertum est, nisi stercorato seri non inconpertum est, nisi stercorato seri non oportere, quamquam et huic leges sunt propriae. milium, panicum, rapa, napusstercorato frumentum potius quam hordeum seritor. item in novalibus, tametsi in illis fabam seri volunt, eandem ubicumque quam recentissime stercorato solo. 193 autumno aliquid saturus rus, per hiemem fimum disponat. iustum est vehes XVIII iugero tribui, dispesemine, si haec omissa sit stercoratio, sequens est, priusquam saria
Abbreviated transcription (Latin):
gnum contractis. quaternis denaruis
uenuncdlantur. Suꝑ omnia est bifera
ant luxria singuli si rictus. Nunc uͦ
toto anno metitur aliquid. constatq
fertilitati ñ occurrere homines. Aqͦꝵ
quoq differentia magna rigius est
in narbonensi ꝓuintia nobilis fons
orge nomine. In eo herbe nascurtur
in tantum expetite bob ut mersis capi¬
tib totis qͣuerant. s illas in aquas.
nascentes certum ẽ ñ nisi ymbrib ali.
rgo suam quisq t̾raml.x
Aquamq nouerit. Si fuerit illa terra
quam appellauimus teneram pot̾it
sublato hordeo seri milium. eo condi¬
co rapa. his sublatis hordeũ rursus
uł triticum sicut in campania sa¬
tisq talis terra aratur cum seritur.
cesset mensib hib̾nis et uernam fa¬
bam recipi ut aut ante hyemalem
nec exiet. Nimis pinguis alt̾nari
potest ita fit frumento sublato le¬
gum̃ t̾tio seratur. Gracilior etiamnũ
tertio cesset. frumentã seri quidam
diximus uolumine. hoc tantũ eni

Expanded text:
gnum contractis, quaternis denariis gnum contractis, quaternis denariis venundantur. super omnia est bifera reant luxuria singuli fructus. nunc vero toto anno metitur aliquid, constatque fertilitati non occurrere homines. aquarum quoque differentia magna riguis. est in Narbonensi provincia nobilis fons Orgae nomine. in eo herbae nascuntur in tantum expetitae bubus, ut mersis capitibus totis eas quaerant. sed illas in aqua nascentes certum est non nisi imbribus ali. ergo suam quisque terram aquamque noverit. Si fuerit illa terra, quam appellavimus teneram, poterit sublato hordeo seri milium , eo condito rapae , his sublatis hordeum rursus vel triticum, sicut in Campania, satisque talis terra aratur, cum saritur. mensibus hibernis et vernam fabam recipiat. ante hiemalem ne cesset. nimis pinguis alternari potest ita, ut frumento sublato legumen tertio seratur. gracilior et in annum tertium cesset. frumentum seri quidam diximus volumine. hoc tantum nemini
Abbreviated transcription (Latin):
catur. Sicilia et fassioli occantur taobita
clentate stilis ferreis eacdemq niehi¬
lominus et depas cuntur quȩ depasta
sunt. sarculo it̾um excitari necssa¬
rium. At in bractis africa cyrenis
omnia hȩc supcri aqua fecit indul¬
gentia celi et a semenie ñ nisi mes¬
sib in area redeunt. quia sicetas
cohercet herbas. fruges nocturuo
Qd̾ si neget condicio far serendum
utͥide lupinũ aut uitia aut faba
sublata sint et quȩ t̾ram faciunt led¬
orem. In pͥmisq et hoc notandum.
quȩdam ꝓpter alia seri obiter si pans
tentib syrtis leptim quȩ magna ue¬
catur tacape felici suꝑ omne nusa¬
lum riguo solo. ternis fere milib pel¬
suum in omn̾e partem fons abill¬
cdat largus quidem. s et certis bose
spatiis dispensatur. int̾ incolas pl¬
mȩ ibi p̃gnanti subditur olea uue
ficus. fico punica. ilis uitis. sub utẽ
serit᷑ frumentũ mox legum̃ acuẽ
olus. omnia eolem anno omuss
aliena umbra alunt᷑. Euatouo

Expanded text:
catur. silicia et phasioli occantur tantum. catur. silicia et phasioli occantur tantum. dentatae stilis ferreis —, eademque nihilominus et depascuntur. quae depasta sunt, sarculo iterum excitari necessarium. at in Bactris, Africa, Cyrenis omnia haec supervacua fecit indulgentia caeli, et a semente non nisi messibus in arva redeunt, quia siccitas coercet herbas, fruges nocturno io est —; quod si neget condicio, far serendum, unde lupinum aut vicia aut faba sublata sint et quae terram faciant laetiorem. inprimisque et hoc notandum, quaedam propter alia seri obiter, si parutentibus Syrtis Leptimque Magnam vocatur Tacape, felici super omne miraculum riguo solo. ternis fere milibus passuum in omnem partem fons abundat, largus quidem, sed certis horarum spatiis dispensatur inter incolas. palmae ibi praegrandi subditur olea, huic ficus, fico punica, illi vitis, sub vite seritur frumentum, mox legumen, deinde olus, omnia eodem anno, omniaque aliena umbra aluntur. quatern
Abbreviated transcription (Latin):
at ille messes multiplicate. docuere
qd̾ nunc uocant artrare id÷ aratra¬
re ut credo tunc dictum. Hoc fit uł
incipiente culmo cum iã si ad bina
ternaue emiserit folia. Nec recens
subtrahemus exemplũ in treuerico
agro t̾tio ante hunc annũ comꝑtũ.
sam cũ hyeme p̾gelidȩ capte segetes
ee̾nt reseuerunt etiam campos m̃se
martio. uberrimasq messes habue
sartto runcato quib dictum ert a¬
sufficient. Sarrulatio induratam
hib̾ no rigore soli tristitiam larat
temꝑib uernis. nouosq soles ad¬
mittit. Qui sarit caueat ne fnm̃¬
ci radicem iuffodiat. Triticum sem̃
hordeum fabam bis sarire melus.
Runcatio cum sex in articulo ee in
molus inutibb herbis frugumra¬
dices uindicat segetemiq discerutt
a cespite. leguminum cicer eadẽ que
faba desiderat. Faba runcari non
gestit qm̃ euineit herbas. Lupinu
runcatur tantum. Millum panicu
occatur et saritur. ñ iteratur ñ run¬

Expanded text:
at illae messes multiplicatae docuere at illae messes multiplicatae docuere quod nunc vocant artrare, id est aratrare, ut credo, tunc dictum. hoc fit vel incipiente culmo, cum iam se ad bina ternave emiserit folia. 183 nec recens subtrahemus exemplum in Treverico agro tertio ante hunc annum conpertum. nam cum hieme praegelida captae segetes essent, reseverunt etiam campos mense Martio uberrimasque messes habuersarito, runcato quibus dictum erit dsufficient. sarculatio induratam hiberno rigore soli tristitiam laxat temporibus vernis novosque soles admittit. qui sariet, caveat ne frumenti radices subfodiat. triticum, semen, hordeum, fabam bis sarire melius. 185 runcatio, cum seges in articulum exiit, evolsis inutilibus herbis, frugum radices vindicat segetemque discernit a caespite. leguminum cicer eadem quae far desiderat. faba runcari non gestit. quoniam evincit herbas lupinum, occatur tantum. milium et panicum occatur et saritur, non iteratur, non run
Abbreviated transcription (Latin):
da ne relinquantur glebe ne exultens.
Male aratur aruum qd̃ satis frugiliꝰ
occandum ẽ. id demum recte subac¬
tum erit ubi ñ intelligitur utro uo¬
mer ierit. In usu est et collicias int̾
a ratione ꝑ transuersum iterata occa¬
tio scritur ubi res poscit crate uł ra¬
stro et sato semine iteratio. Hec qͦq
ubi consuetudo patitur crate conten¬
ta uel tabula aratro amnera qd̃ uo¬
cant lirare oꝑientis semina oꝑian¬
tur que pͥmum appellata deliratio:
Quarto seri sulco uirgilius existimat᷑
Spissius solum sicut plerumq in ita¬
lia quinto sulco seri melius est. in tu¬
scis uͦ nono. Ad fabam et uiciam ñ
proscisso serere sine dampno compen¬
dium oꝑe est. Non omittemus una
etiamnum arandi rationẽ in trans¬
padana italia belloꝵ iniuria exogi¬
tatam. Salsasi cum subiectos alpib
depopularentur agros. panicũ mili¬
umq iam excrescens temptauere.
pꝰtquam respuebat natura inararuĩs

Expanded text:
da ne relinquantur, glaebae ne exultent. da ne relinquantur, glaebae ne exultent. male aratur arvom, quod satis frugibus occandum est. id demum recte subactum erit, ubi non intellegetur, utro vomer ierit. in usu est et collicias inter180 Aratione per traversum iterata occatio sequitur, ubi res poscit, crate vel rastro, et sato semine iteratur haec quoque, ubi consuetudo patitur, crate contenta vel tabula aratro adnexa — quod vocant lirare — operiente semina; ni operiantur, quae primum appellata, deliratio est. 181 quarto seri sulco Vergilius existimaturspissius solum, sicut plerumque in Italia, quinto sulco seri melius est, in Tuscis vero nono. at fabam et viciam non proscisso serere sine damno conpendium operae est. 182 Non omittemus unam etiamnum arandi rationem in transpadana Italia bellorum iniuria excogitatam. Salassi cum subiectos Alpibus depopularentur agros, panicum miliumque iam excrescens temptavere. postquam respuebat natura, inararunt.
Abbreviated transcription (Latin):
habet. qd̃ inuerso cespite herbaꝵ ra-¬
dices necantur. Quidam ab ȩquinotio
uerno ꝓscindi uolunt qd̃ uere semel
aratum est. A temꝑis argumento uer¬
uactum uocatur hoc in nouali atq
necessarium est. Nouale est qd̵ alt̾nis
annis seritur. Araturos boues quam
artissime iungi oportet ut capitib sub¬
blatis arent sic minime colla contun¬
dunt. Si inter arbores uitesq aretur
fistellis capistrati. ne germinum tene¬
ra p̾cerpant. Sericulam insitiuuã pen¬
dere qua int̾cidantur radices hoc me¬
lius quam conuelli aratro bouesq lu¬
ctari. In arando uersum ꝑagi nec stn¬
gare s̃piritus. Iustum est ꝓscindi sulco
dodrantali iugerum uno die. iteran
quando et animalium labori natura
leges statuit. Omne aruum rectis
sulcis mox obliquis subigi debet in
labori homini ut etiam boum uice
fungatur. Certe sine hoc animali
montane gentes sarculis arant. Ara
rallo. Scanna intter duos sulcos cra¬

Expanded text:
habet, quod inverso caespite herbarum rahabet, quod inverso caespite herbarum radices necantur. quidam utique ab aequinoctio verno proscindi volunt.—quod vere semel aratum est, a temporis argumento vervactum vocatur. hoc in novali aeque necessarium est. novale est quod alternis annis seritur.—araturos boves quam artissime iungi oportet, ut capitibus sublatis arent—sic minime colla contundunt —; si inter arbores vitesque aretur, fiscellis capistrari, ne germinum tenera praecerpant; securiculam in stiva pendere, qua intercidantur radices—hoc melius quam convelli aratro bovesque luctari —; in arando versum peragi nec strigare in actu spiritus. iustum est proscindi sulco dodrantali iugerum uno die, iterariquando et animalium labori natura leges statuit. omne arvum rectis sulcis, mox et obliquis subigi debet. inlaboris homini, ut etiam boum vice fungatur. certe sine hoc animali montanae gentes sarculis arant. aratrallo. scamna inter duos sulcos cru
Abbreviated transcription (Latin):
arantlo mordleat uomer. Alt̾m genus ÷
uugare rostra uti uectis. T̃ertium
in solo facili nec toto porrectum den¬
tali s exigua cuspide in rostro latior.
hȩc quarto genai et acutior in mucro¬
nem fastigata eodemq gladio scin¬
dens solum et acie laterum radices her-
tulas quod genus uocant plaumorati
cuspis effigiem pale habent serunt
tamen ñ nͥ cultatra et fere noua lati
trabunt. Nec sarienda sunt hoc modo
sata s ꝓ telis binis ternisq sic arant.
uno boum iugo conseri anno facili so
locis a bruma ꝓscindi arua oportet.
frigidiorib ab equinoctio uerno. et
pingui quam macra ubi sicce et gra¬
uis estatis terre. Cretosa aut gracilis
utilius inter solstitium autumni et¬
e quinoctiũ aratur ubi leues estus fre¬
quentes ymbres. pingue herbosumq
solum. ubi mediis calorib altũ et gra¬
ue solum. etiam hyeme mouen pla¬
cet ualde. et aridum paulo ante sati¬
onem. Sunt et hic sue leges. Lutosam

Expanded text:
arando mordeat vomer. alterun genus est arando mordeat vomer. alterun genus est volgare rostrati vectis. tertium in solo facili, nec toto porrectum dentali, sed exigua cuspide in rostro. latior haec quarto generi et acutior in mucronem fastigata eodemque gladio scindens solum et acie laterum radices herbatulas, quod genus vocant plaumorati. cuspis effigiem palae habet. serunt ita non nisi culta terra et fere nova. latiertrahunt. nec sarienda sunt hoc modo sata, sed protelis binis ternisque sic arant. uno boum iugo censeri anno facilis solocis a bruma proscindi arva oportet, frigidioribus ab aequinoctio verno, et pingui quam macra. ubi siccae et graves aestates, terra cretosa aut gracilis, utilius inter solstitium et autumni aequinoctium aratur; ubi leves aestus, frequentes imbres, pingue herbosumque solum, ibi mediis caloribus. altum et grave solum etiam hieme moveri placet, tenue valde et aridum paulo ante sationem. <2> Sunt et huic suae leges: lutosam
Abbreviated transcription (Latin):
lere ueitigiis semina depͥmentis. in ma¬
dido solo. Et credo antiquitus factita¬
tum. Nunc quoq ñ multo grauiora o¬
ꝑa. s tam̃ in arari certum est abiecta
pͥus semina in limo deg̾ssi amnis.
Hoc fit nouembri mense incipiente.
pꝰtea pauci runcant. pauci borinismon
quam cubitali quippe sabulum sub :
granũq limo tantum continet᷑. Excel¬
lentius thebaidis regionis frum̾tũ qm̃
palustris egyptus. Similis ratio s feli¬
citas maior et babilonie ac seleucie eu¬
phrate atq tygri restangnantib qm̃
rigandi modus ibi manu temꝑat᷑. Syna
quoq tenui sulco cum multifaria in ita¬
lia octoni boues ad singulos uomeres
anelent. In omni parte quid̾e culture
s in hac maxime ualet oraculũ illud
quid que regio patiat᷑.
omerum plura genera. Cult̾ uocat᷑
infelix p̃densam pͥusquã ꝓscindatur
t̾ram secans futurisq suleis uestigia
p̾scribens incisuris quas resupinus in

Expanded text:
lere vestigiis semina deprimentes in malere vestigiis semina deprimentes in madido solo, et credo antiquitus factitatum, nunc quoque non multo graviore opera; sed tamen inarari certum est abiecta prius semina in limo degressi amnis. hoc fit Novembri mense incipiente, postea pauci runcant—botanismon quam cubitali, quippe sabulum subest granumque limo tantum continetur. excellentius Thebaidis regioni frumentum , quoniam palustris Aegyptus. similis ratio, sed felicitas maior Babyloniae Seleuciae, Euphrate atque Tigri restagnantibus, quoniam rigandi modus ibi manu temperatur . Syria quoque tenui sulco arat , cum multifariam in Italia octoni boves ad singulos vomeres anhelent. in omni quidem parte culturae, sed in hac maxime valet oraculum illud: quid quaeque regio patiatur. Vomerum plura genera: culter vocatur inflexus praedensam, priusquam proscindatur, terram secans futurisque sulcis vestigia praescribens incisuris, quas resupinus in
Abbreviated transcription (Latin):
rubricoso qui ñ sit herbidus. Hordeũ
Subtilis et illa sententia serentla ea
inteniuoie terra que ñ multo indi¬
gent suctu. ut citisus cicer. exceptis le¬
guminib que uelluntur e t̾ra ñ sub-¬
serantur unde et logumina appellata ꝙ
ita leguntur. In pingui aut̾ẽ que cibi st̾
maioris ut holus triticum siligo linũ Sic
gͦ tenue solum hoideo clabitur. minus
enĩ alimenti radix poscit. lenior t̾ra den¬
siorq tritico. In loco humili far adoreũ
potius quam tͥticum scret᷑. T emꝑato et en-¬
ticũ et hordeum. Colles robustius s mi¬
nus reddunt tͥticum. Far siligo et cre¬
tosum et uliginosũ solum satiuntur.
uice fungens euagari incipit ut diximꝰ
a solstitio aut noua luna. pͥmo lente.
dem uchementius quandui in leone sol ÷¬
atq in libra residet. Si .xii. cubita ñ
exressit fames certa est. nec minus si.
.xui. exuꝑabit. tanto enim tardius de¬
crescit quanto abundantius creuit et

Expanded text:
rubricoso, qui non sit herbidus ; hordeumrubricoso, qui non sit herbidus ; hordeumSubtilis et illa sententia: serenda ea in tenuiore terra, quae non multo indigent suco, ut cytisus et cicere excepto legumina quae velluntur e terra, non subsecanita leguntur —, in pingui autem quae cibi sunt maioris, ut olus, triticum, siligo, linum. sic ergo tenue solum hordeo dabitur — minus enim alimenti radix poscit —, laetior terra densiorque tritico. 166 in loco umidiore far adoreum potius quam triticum seretur, temperato et triticum et hordeum. colles robustius, sed minus reddunt triticum. far, siligo et cretosum et uliginosum solum patiuntur. vice fungens evagari incipit, ut diximus, a solstitio ac nova luna, primo lente, dein vehementius, quamdiu in leone sol eatque in libra residit. si XII cubita non excessit, fames certa est; nec minus si XVI exsuperavit. tanto enim tardius decedit, quanto abundantius crevit, et
Abbreviated transcription (Latin):
erent. Sic quoq cum quinto lecimo fe¬
nore messes reddit. exilitas soli cum
diligentiorib uerum cũ centesimo
quinquagesimo. neq est cura diffici¬
lis quam diutissime adaquari gau-¬
elent. ut p̾pinguis et densa ub̾tas di
lus. nec terra ipsa herbas gignit. Ub̃¬
tatis tamen tante sunt sequenti an¬
no ut sponte restibilis fiat seges im¬
li differentia ammonet terre genera
in fruges describere.
gitur catonis hec sententia est.
i agro crasso et leto frumentũ seri.
Si uͦ nebulosus est. sit idem raphanus.
Milium panicũ in frigido aquoso pͥus
serendum pꝰcea in calido. In solo autẽ
lubricoso uł pullo uel harenoso si ñ sit
a quosum lupinum. In creta et rubrica
et a quosiore  adoreum. In sicco et ñ her¬
boso nec umbroso triticum. In solo ua¬
lido fabam. uiciam uͦ qmͣ minime a¬
quoso herbidoq Siligine et tͥticum in
loco aꝑto editoq qui sole quam dutis¬
sime torreatur. lentem in frutecto et

Expanded text:
erent. sic quoque cum quinquagesimo feerent. sic quoque cum quinquagesimo fenore messes reddit eximia fertilitas soli, diligentioribus vel cum centesimoesimo. neque est cura difficilis quam diutissime aqua rigandi, ut praepinguis et densa ubertas dilus, nec terra ipsa herbas gignit. ubertas tamen tanta est, ut sequente anno sponte restibilis fiat seges ili differentia admonet terrae genera in fruges discribere. xlvi 163 Igitur Catonis haec sententia est: in agro casso et laeto frumentum seri, si vero nebulosus sit idem, rapa, raphanos, milium, panicum. in frigido, aquoso prius serendum , postea in calido, in solo autem rubricoso vel pullo vel harenoso, si non sit aquosum, lupinum; in creta et rubrica et aquosiore agro adoreum; in sicco et non herboso nec umbroso triticum; in solo valido fabam; viciam vero quam minime aquoso herbidoque; siliginem et triticum in loco aperto, edito, qui sole quam diutissime torreatur ; lentem in rudecto et
Abbreviated transcription (Latin):
ane alpellatur aizum in tegulis na¬
sons cabalis esum. latine uͦ seduma¬
it diet illum meliçata sen iubet
omia semina. Wlgo si dulcetlo noce¬
ã et iner mes radicib inbereant re¬
sieai est amurta pura ac sine sale
spugere dem sarire. Si in articulĩ
cant pestem. Amilio atq panico stur¬
noꝵ passerumue agmina scio abigi
herba cuius nomen ignotũ est in iiii.
angulis defossa segetis. mirum dictu
ut omnino nulla aius intret. Mures
abiguntur cinere:. mustelȩ uel fellis
diluto et semine sparso uł decoctaꝵ
aqua s redolet uirus animalium eoꝵ
etiam in pane ob id felle bubulo se¬
mina attingi utilus putant. Rubigo
quidem maxima segetum pestis lauri
tlente peccoꝵ in herba dumtagat. et
depastȩ quidem sepius nullam in spica
iniuriam sentiunt. Retonsaꝵ etiam
semel omnino certum est granũ lon¬
gius. et mane cascumq ac satũ ñ na¬
sci. Babilone tam̾ bis secant t̾tium¬
depascunt. Alioqum folia tantum fi¬

Expanded text:
quae appellatur aizoum, in tegulis naquae appellatur aizoum, in tegulis nascens, et ab aliis aesum, Latine vero sedum aut digitillum, medicata seri iubet omnia semina. vulgo vero, si dulcedo noceat et vermes radicibus inhaereant, remedium est amurca pura ac sine sale spargere, dein sarire, si in articulum cant. 160 pestem a milio atque panico, sturnorum passerumve agmina, scio abigi herba, cuius nomen ignotum est, in quattuor angulis segetis defossa, mirum dictu, ut omnino nulla avis intret. mures abiguntur cinere mustelae vel felis diluto et semine sparso vel decoctarum aqua. sed redolet virus animalium eorum etiam in pane. ob id felle bubulo semina attingi utilius putant. 161 rubigo quidem, maxima segetum pestis, lauridente pecoris in herba dumtaxat, et depastae quidem vel saepius nullam in spica iniuriam sentiunt. retonsarum etiam semel omnino certum est granum longius fieri et inane cassumque ac satum non nasci. Babylone tamen bis secant, tdepascunt; alioquin folia tantum fi
Abbreviated transcription (Latin):
bo bestiola aranei generis si hyemps
aquosus sit. Limaces nascuntur in ui¬
tia et aliquando e terra cocleȩ minu¬
tȩ mirum in modum erodentes eam.
ꝑtinent ad herbas in sarculo et cum
semen iactatur cinere. Que uͦ in se¬
mine et circa radicem consistunt
p̾cedente cura cauentur. Uino ante
semina ꝑfusa minus egrotare existi¬
mant. Uirgilius nitro et amurca ꝑ¬
fundi iubet fabam. sic etiam grande
ante satum urina et aqua maceret᷑
pͥcipuus adolescere putant. Ter qui¬
dam sarta modium fracte e modio
solde reddere. Reliqua semina cyp̃s¬
si folis si nusceantur non c̾e uermi¬
ailis ebnoria nec si int̾lunio serant᷑.
Olulti ad milia remelia rubetam no¬
du noctu aruo circum ferri iubent
pulsquam sariatur defodiq in medio
lidusam fictili. ita nec passerem nec
uermes nocere. s eruendam pͥusqmͣ
mletatur. alioqum amarum fieri.
dun et armo talpe contacta semina
uberora eẽ democritus suco herbȩ.

Expanded text:
vo, bestiola aranei generis, si hiems vo, bestiola aranei generis, si hiems aquosa sit. limaces nascuntur in vicia et aliquando e terra, cocleae minutae, mirum in modum erodentes eam. quaecumque pertinent ad herbas, in sarculo et, cum semen iactatur, cinere. quae vero in semine et circa radicem consistunt, praecedente cura caventur. vino ante semina perfusa minus aegrotare existimant. Vergilius nitro et amurca perfundi iubet fabam; sic etiam grandesante satum urina et aqua maceretur, praecipue adolescere putant; ter quidem saritam modium fractae e modio solidae reddere. reliqua semina, cupressi foliis tusis si misceantur, non esse vermiculis obnoxia, nec si interlunio serantur. multi ad mili remedia rubetam noctu arvo circumferri iubent, priusquam sariatur, defodique in medio inclusam fictili. ita nec passerem nec vermes nocere, sed eruendam, priusquam metatur; alioquin amarum fieri. 159 quin et armo talpae contacta semina uberiora esse. Democritus suco herbae,
Abbreviated transcription (Latin):
scentia frumenta ymbre leduntur.
et hordeum magis nascitur et haila
alba panico similis occupans arua pe¬
cori quoq snortifera. Nam loliunt
tribulus et cardunis lappaq ñ mags
quam rubos inter frugum morbos pe¬
tius quam int̾ ipsius t̾re pestes mane
rauerim. Celeste frugum uincaꝵ
conualib q ac ꝑflatum ñ balbe ntes
E duierso carent ea uentosa et eitll
Inter uitia segetum et liuxuna est ea
onerata fertilitate ꝓ cumbunit s
etam aiceris cũ salilaginem eius ablis¬
endo ymber dultius id facit. Est
herba quȩ cicer enecat et herbum cir¬
cumligando se uocatur oro breche.
dine pelecinum uocant et hoc com¬
pleru necant circa philippos atera¬
mum nominant in pingui solo her
arflauit. herx granu̾ minimum ẽ. in
cortice aculeato. cum est in pane celer¬
nine uertiginem facit. Aiuintq in a¬
sa et grecia balneatores cum uelint
curbam pellere: carbonib his semen
micere. Nascitur et phalangion in her¬

Expanded text:
scentia frumenta imbre laeduntur scentia frumenta imbre laeduntur et hordeum magis. nascitur et herba alba, panico similis, occupans arva, pecori quoque mortifera. nam lolium et tribulos et carduos lappasque non magis quam rubos inter frugum morbos potius quam inter ipsius traverim. 154 caeleste frugum vinearuconvallibusque ac perflatum non habentibus; e diverso carent ea ventosa et excelsa. inter vitia segetum et luxuria est, cum oneratae fertilitate procumbunt. etiam ciceris, cum salsilaginem eius abluendo imber dulcius id facit. 155 Est herba, quae cicer enecat et ervum circumligando se; vocatur orobanche. dine pelecinum vocant; et hae conplexu necant. circa Philippos ateramum nominant in pingui solo herbadflavit. 156 aerae granum minimum est in cortice aculeato. cum est in pane, celerrime vertigines facit, aiuntque in Asia et Graecia balneatores, cum velint turbam pellere, carbonibus id semen inicere. nascitur et phalangion in er
Abbreviated transcription (Latin):
humore hoc euenit uitium. Sequente
causato habet imbecillitas semnis
diutius retentũ est t̾ra pͥusquã enim¬
pat. Eatdem ratio et sicariosum fuit
auene uitiũ cum amplituline inehe¬
ata granũ s nondum matura pͥus
quam roboret corpus asflatu nonio
cascum et mane in spicȩ euanescit
frumento et horcdeo in flore aut ꝓti¬
nus cum defloruere. uł maturesctr
incipientib. Tum enim exmnaniunt
grana priorib causis nasci ꝓhibent.
Nocet et sol creber. ex nube nascuit᷑
et uermiculi in radice cum semente
ymbrib secutis inclusit repentinus
calor emorem. Gignuntur et in grano
cum spice pluuius calor inferuescit.
Est et cantharidis dictus scarabeus
paruus frumenta rodens. Omnia c
animalia cum cibo deficiunt. Oleum
pix acleps contraria seiminib cauen¬
dumq ne contacta his serant᷑. Umẽ
in herba utilis. quando florent aite
frumento et hordeo nocet. Leguminb
innocuus p̃ter quam ciceri. Maturs¬

Expanded text:
umore hoc evenit vitium. sequentem umore hoc evenit vitium. sequentem causam habet inbecillitas seminis, si diutius retentum est terra, priusquam erumpat. 150 eadem ratio et si cariosum fuit, avenae vitium, cum amplitudine inchoata granum, sed nondum matura, prius quam roboret corpus, adflatu noxio cassum et inane in spica evanescitfrumento et hordeo: in flore aut protinus cum defloruere vel maturescere incipientibus. tum enim exinaniunt grana, prioribus causis nasci prohibent. nocet et sol creber ex nube. nascuntur et vermiculi in radice, cum sementem imbribus secutis inclusit repentinus calor umorem. 152 gignuntur et in grano, cum spica e pluviis calore infervescit. est et cantharis dictus scarabaeus parvus, frumenta erodens. omnia ea animalia cum cibo deficiunt. oleum, pix, adips contraria seminibus, cavendumque ne contacta eis serantur. imber in herba utilis a partu, florentibus autem frumento et hordeo nocet, leguminibus innocuus praeterquam ciceri. mature
Abbreviated transcription (Latin):
gi debet. Si sit humiclum solũ herbo¬
sum ue uincitur et desascit in pratũ.
Ideo ꝓtinus altitudine̾ unciali herbis
omnib liberantda est. manu potius
quam sarculo. Secat᷑ incipiens flore
re et quotiens refloruit. Id sexies eue¬
nit ꝑ annos cũ minimũ quater. in
semen maturescere ꝓhibencla est. quia
pabulum utilius ÷ usq ad trimatũ.
Uerno sarn debet liberarariq ceteris
herbis ad tͥmatũ marris ad solum
radi. ita reliquȩ herbȩ intereunt si¬
ne ipsius dampno ꝓpt̾ altitudine
radicum. Si euicerint herbȩ reme¬
dium unicũ aratro sepius uerten¬
do. donec ommes aliȩ radices int̾e
stremo in utilem puluerẽ ex tenuatar.
De citiso cui et ipse pͥncipatus datar
in pabulis affatim diximus int̾ frta¬
ces et nunc frugum omiu̾m natura
est. et hordeu̾ in eam degenerat sicit
ipsa frumenti sit instar. quippe cmm
germaniȩ ppłi seruant eam neꝙ aba
pulte uiuant. Soli maxiie celũq

Expanded text:
gi debet. si sit umidum solum herbogi debet. si sit umidum solum herbosumve, vincitur et desciscit in pratum. ideo protinus altitudine unciali herbis omnibus liberanda est, manu potius quam sarculo. secatur ire et quotiens refloruit. id sexies evenit per annos, cum minimum, quater. 147 in semen maturescere prohibenda est, quia pabulum utilius est usque ad trimatum. verno sariri debet liberarique ceteris herbis, ad trimatum marris ad solum radi. ita reliquae herbae intereunt sine ipsius damno propter altitudinem radicum. si evicerint herbae, remedium unicum in aratro, saepius vertendo, donec omnes aliae radices interestremo in pulverem inutilem extenuatur. de cytiso, cui et ipsi principatus datur in pabulis, adfatim diximus inter frutices. et nunc frugum omnium naturest, et hordeum in eam degenerat sic, ut ipsa frumenti sit instar, quippe cum Germaniae populi serant eam neque alia pulte vivant. soli maxime caelique
Abbreviated transcription (Latin):
aluum. bub id erat pabuli segete ui¬
ride desectum antequam gelaret.
uicie duos. tantundem eruilie in ui¬
gero autumno misceri et seri solitos
melius et auena greca cui ñ cadit se¬
men amiixta hoc uocitatum ocinũ
bouumq causa seri solitũ. Uarro appellat
grecie est. ut a medis aduecta ꝑ bella
ꝑsarum quȩ darius intulit. S uel in
pͥmis dicenda tanta dos. et cum ex u¬
no satu amplius quam tricenis annis
cluret. Similis est trifolio caule foliis¬
qui geniculata quicquid in caule as¬
surgit folia contrabuntur. Unũ de
ea et citiso uolumen amphilocus.
Confusũ solum in quo seratur elapi¬
datũ purgatumq subigit᷑ autumno.
mor aratum et occultũ integitꝰ crate.
it̾um ac t̾tium quinis dieb int̾positis
et fimo addita. Poscit aute̾ siccũ su¬
cosumq uł riguũ ita p̾parato serit᷑
mense maio. alias pruinis obnoxia.
Opus est densitate seminis omnia oc¬
cupan. int̾nascentesq herbas excludi

Expanded text:
alvom bubus. id erat e pabuli segete vialvom bubus. id erat e pabuli segete viride desectum, antequam generaret.iciae II, tantundem erviliae in iugero autumno misceri et seri solitos, melius et avena Graeca, cui non cadit semen, admixta. hoc vocitatum ocinum boumque causa seri solitum. Varro appellatuGraeciae est, ut a Medis advecta per bella Persarum, quae Darius intulit, sed vel in primis dicenda tanta dos est, cum ex uno satu amplius quam tricenis annis duret. similis est trifolio caule foliisque , geniculata. quidquid in caule adsurgit, folia contrahuntur . unum de ea et cytiso volumen Amphilochus conposuit. solum, in quo seratur, elapidatum purgatumque subigitur autumno, mox aratum et occatum integitur crate iterum ac tertium, quinis diebus interpositis et fimo addito . poscit autem siccum sucosumque vel riguum. ita praeparato seritur mense Maio, alias pruinis obnoxia. opus est densitate seminis omnia occupari internascentesque herbas excludi—
Abbreviated transcription (Latin):
deoccatur. Sationis eius tria temꝑa.
Cura occasum arcturi ut decembri men¬
se pascat tum optime seritur in semen
eque. namq fert depasta. Secunda satio
mense ianuario est. nouissima martio
tũ ad frondem utillissima. Siccitatem ex
am umbrosa. ex semine eius si lecta ma¬
tura ÷ plalea cet̾is p̾fertur: uitib p̾ripit
sucum. languescuntq si in arbusto se
existet. Sufficiunt singulis bouum ui¬
gis modĩ quini sati martio mense sa¬
tũ noxium e̾e bobus aiunt. Item autũ
tione seritur. ñ altiore quatuor digitoꝵ
sulco. quantoq peius tractat᷑ tanto pro¬
uenit melius. rarum dictu. ẽe aliquid
tur occari tantum desiderant. Secale
taurini sub alpib asiam uocant tet̾ri¬
cla s gracili stipula. nigritia triste.
pondere p̾cipuum. Ammiscet᷑ huic far¬
ut ut mitiget amaritudine̾ eius. et ta
egenerans qui ex leguminib quȩ
liocatur cracca in tantum columbis
quod cato ocinum uocant qd̾ sistebats

Expanded text:
deoccatur. sationis eius tria tempora: deoccatur. sationis eius tria tempora: circa occasum arcturi, ut Decembri mense pascat. tum optime seritur in semen. aeque namque fert depasta. secunda satio mense Ianuario est, novissima Martio, tum ad frondem utilissima. 138 siccitatem ex am umbrosa. ex semine eius, si lecta matura est, palea ceteris praefertur. vitibus praeripit sucum, languescuntque, si in arbusto serexstet. sufficiunt singulis boum iugis modi quini sati. Martio mense satum noxium esse bobus aiunt, item autumntione seritur, non altiore quattuor digitorum sulco, quantoque peius tractatur, tanto provenit melius. rarum dictu esse aliquid,tur, occari tantum desiderat. Secale Taurini sub Alpibus asiam vocant, deterrida, sed gracili stipula, nigritia triste, pondere praecipuum. admiscetur huic far, ut mitiget amaritudinem eius, et tamegeneransque ex leguminibus quae vocatur cracca, in tantum columbis quod Cato ocinum vocat, quo sistebant
Abbreviated transcription (Latin):
raq oꝑiri ñ uult. Et unum hoc serit᷑
ñ uult. tellure̾ adeo amat. ut quamuis
frutecto solo coniactum inter folia ue¬
presq ad t̾ram tam̃ radice perueniat.
ximus. Itaq acdeo ñ eget fimo ut opti¬
mi uicem rep̾sentet. Nichilq aliud
nullo impentlio constat. ut qd̾ ne scren¬
di quidem gratia opus sit afferre. ꝓti¬
nus seritur ex aruo. ac ne spargi quid̾e
postulat. decidens sponte. Primumq
omium seritur. nouissimu̾ omĩum tol¬
litur. utrumq septembri fere mense.
secuti ymbres obruant. Ab omnib ani¬
malib amaritudine sua tutũ. Plerũq
tamen leui sulco integunt ex densiore
terra. Rubricam maxime amat ad hanc
alendam pꝰt t̾tium florem uerti debet.
in sabulo pꝰt scłm. cretosa tantum limo
bo est. Nam bouẽ unum modii singuli
satiant ualidumq p̾stant. Quando etiã
in sterilitate̾ castrant. si depastum sit
sata. ñ seritur ñ stercoratur nec aliud ꝙͣ

Expanded text:
raque operiri non vult. 134 et unum hoc seriturraque operiri non vult. 134 et unum hoc seriturnon vult. tellurem adeo amat, ut, quamvis frutectoso solo coiectum inter folia vepresque, ad terram tamen radice perveniat.ximus; itaque adeo non eget fimo, ut optimi vicem repraesentet, nihilque aliud nullo inpendio constat, ut quod ne serendi quidem gratia opus sit adferre: 135 protinus seritur ex area ac ne spargi quidem postulat decidens sponte. primumque omnium seritur, novissimum tollitur, utrumque Septembri fere mense, secuti obruant imbres, ab omnibus animalibus amaritudine sua tutum, plerumque tamen levi sulco integunt. ex densiore terra rubricam maxime amat. ad hanc alendam post tertium florem verti debet, in sabulo post secundum. cretosa tantum limosbo est. nam bovem unum modii singuli satiant validumque praestant, quando etiam in sterilitatem castrant. si depastum sit sata non saritur, non stercoratur nec aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
ni ammuto lacte mulierum. frigora dul¬
ciora fieri existimantur et grandicea
tepore in folia exeunt. Palma in ursino
agro naicentib tano in libras sesterti
singuli et in penuria bini pronina
aute. itͣ martii. in iugero sextarii .iiͦiͬ.
Diligentiores quinto sulco napum seri
iubent. rapa quarto utrumq st̾corato
Rapa letiora fieri si palea seminaretur
Serere nudum uolunt p̾cantem sibi et
uicinis screre se. Satus utriq genen
iustus inter duoꝵ numinum dies festos
neptuni atq uulcani. feruntq subtili
minum die intra p̾dictum temꝑis spa¬
ciũ serantur mire ꝓuenire feruitt᷑ et
uere. in calidis atq humidis.
mini et quadrupedũ gen̾i ungulas ha¬
henti communis. Remedium ens ne
metentes fugiat exiliendo ut ab ymbre.
tollatur. nec ulluis quȩ serantur natura.
om̃ium cotidie cum sole cirrumagit᷑.
horasq agricolis etiam nubilo demon¬
strat. Ter p̾terea floret. t̾ram amat. ter¬

Expanded text:
ni admixto lacte mulierum. frigore dulni admixto lacte mulierum. frigore dulciora fieri existimantur et grandiora. tepore in folia exeunt. palma in Nursino agro nascentibus — taxatio in libras sesterti singuli et in penuria bini —, proxima ante kalendas Martias, in iugero sextarii IIII. diligentiores quinto sulco napum seri iubent, rapa quarto, utrumque stercorato, rapa laetiora fieri, si cum palea semen inaretur. serere nudum volunt precantem sibi et vicinis serere se. 132 satus utrique generi iustus inter duorum numinum dies festos, Neptuni atque Volcani, feruntque subtiliminum die intra praedictum temporis spatium serantur, mire provenire. seruntur et vere in calidis atque umidis. mini et quadripedum generi ungulas habenti communis. remedium eius, ne metentes fugiat exiliendo, ut ab imbre tollatur. nec ullius quae seruntur natura aomnium cotidie cum sole circumagitur horasque agricolis etiam nubilo demonstrat. ter praeterea floret. terram amat ter
Abbreviated transcription (Latin):
in horreis enecatoꝵ uł maiore quã ui¬
rentium. ipsa uͦ clurant. et in sua t̾ra
seruata et post apassa pene ad alium
ꝓuentum famemq sentiri ꝓhibent
a uino atq messe. Tertius hic transpa¬
ubi nichil aliud seri possit. nebulis
et prumis ac frigore ultro aluntur.
amplitudine mirabili uidi .xl. libras
excecdentia. In cibis quidem nr̃is plu
colorib picta p̾ter suum sexalis purpu¬
reo quoq. neq aliud in cibis tingui
decet. Genera eoꝵ greci pͥma duo fe
cere masculum femininũq et ea se¬
rendi modo ex eodem semine den¬
siore: satu eñi masculescere. Item in
terra difficili semen p̾stantius quo
subtilius. Species om̃ium tres. Aut eni
m latitudinem fundi aut in rotundi
tatem globari. Tertiam sp̾e̾m filuestrẽ appellauere.
in longitudinem radice ꝓcurrente ra¬
phani similitudine. et folio anguloso
scabroq suco acri qui cira messem ex¬
ceptus oculos purget. medeaturq caligi¬

Expanded text:
in horreis enecatorum vel maiore quam viin horreis enecatorum vel maiore quam virentium. ipsa vero durant et in sua terra servata et postea passa paene ad alium proventum , famemque sentiri prohibent. a vino atque messe tertius hic Transpa git, paene ubi nihil aliud seri possit. nebulis et pruinis ac frigore ultro aluntur, amplitudine mirabili; vidi XL libras excedentia. in cibis quidem nostris plcoloribus picta praeter suum sex aliis, purpureo quoque. neque aliud in cibis tingui decet. genera eorum Graeci duo cere, masculinum femininumque, et ea serendi modo ex eodem semine: densiore enim satu masculescere , item in terra difficili. semen praestantius quo subtilius. species vero omnium tres. aut enim in latitudtatem globari. tertiam speciem silvestrem appellavere, in longitudinem radice procurrente, raphani similitudine et folio anguloso scabroque, suco acri, qui circa messem exceptus oculos purget medeaturque caligi
Abbreviated transcription (Latin):
te similis. unde ita appellatur. album
ingrũq. Est et columbinũ qd̃ alii ue¬
nerium appellant candidũ rotundũ
leuẽ arieti non minus quod religio
ꝑuigilis alhibet. Est et cicertula mi¬
nuti ciceris inȩqualis angulosi uelu¬
ti pisum. dulcissimũ autem id qd̾ ero
ad figuram seminis late.xxxuii¬
Iso cilindrate passioloꝵ cum ip̃sis
manduntur granis. Serere eos qua
uelis terra licet ab ilib octobris
in. kł nouembris. Legumina cum
maturescere ceꝑunt rapienda sunt
qm̃ cito exiliunt latentq cum deci¬
dere sicut et lupinum. xxxuiii¬
uam quam pͥus de rapis dixisse con¬
ueniat in transcurso ea attigere nr̃.
paulo diligentius greci. et ipsi tam̾
inter hortensia si ustus ordo fiat. a
frumento ꝓtinus aut certe faba di¬
centis quando alius p̾stantior usus¬
ab his ñ est. Ante omnia namq cun¬
ctis amialib nascunt᷑. nec in nouis¬
simis satiant ruris. Alitum quoq ge¬
nera magisq si decoquantur aqua.

Expanded text:
ti simile, unde ita appellatur, album ti simile, unde ita appellatur, album nigrumque; est et columbinum, quod alii Venerium appellant, candidum, rotundum, leve, arietino minus, quod religio pervigiliis adhibet. est et cicercula minuti ciceris, inaequalis, angulosi, veluti pisum, dulcissimum autem id quod ervo ad figuram seminis latae, piso cylindratae. passiolorum cum ipsis manduntur granis. serere eos qua velis terra licet ab idius Octobr. in kal. Novembris. legumina, cum maturescere coeperunt, rapienda sunt, quoniam cito exiliunt latentque, cum decidere, sicut et lupinum. quamquam prius de rapis dixisse conveniat — xxxiv in transcursu ea attigere nostri, paulo diligentius Graeci, et ipsi tamen inter hortensia—si iustus ordo fiat, a frumento protinus aut certe faba dicendis, quando alius usus praestantior ab iis non est. Ante omnia namque cunctis animalibus nascuntur, nec in novissimis satiant ruris alitum quoque genera, magisque si decoquantur aqua.
Abbreviated transcription (Latin):
cori. aquas in flore maxime concupi
uice. Ideo cirta maceloniam thessali¬
amq cum florere cepit uertunt arua
Niascitur et sua sponte plerisq in lo
Item in maͬritima siluestris passim.
e ꝑdura et quȩ ꝑ coqui ñ possit. Na¬
setur et in egypto spinoso caule. Qua
decausa crocodilli oculis tumentis re¬
fugiunt. Longitudo scapo . iiiiʳ. cubi¬
toꝵ est. amplissima crassitudo in toni
genicula habens. s molli calamo simi¬
lis caput papaueri. colore roseo. In eo
fabe ñ supra tricena folia ampla. fru¬
tis use amarus et odore. s radix ꝑ¬
quam lata incolarum cibis cruda et
omn modo cocta harundinum racdi¬
ab dimilis nascitur et in sẏria cili
suno lens amat solum tenue magis
quam piigue. celũ utiq sicum. Duo
ata eius egypto. alt̾imi rotundius
npiusꝙ altum sua tigura. Unde.
uno usu translatum est in lenticulas
tieitisimm. Ides in italia et in
cum salsilagine. ideo solum urit nec
nͥ madefactum pridie seri debet. Dif

Expanded text:
cori. aquas in flore maxime concupiscori. aquas in flore maxime concupisvice. ideo circa Macedoniam Thessaliamque, cum florere coepit, vertunt arva. 121 nascitur et sua sponte plerisque in loitem in Mauretania silvestris passim, sed praedura et quae percoqui non possit. nascitur et in Aegypto spinoso caule, qua de causa crocodili oculis timentes refugiunt. longitudo scapo quattuor cubitorum est amplissima, crassitudo digiti. ni genicula abesslis; caput papaveri, colore roseo, in eo fabae non supra tricenas; folia ampla, fructus ipse amarus et odore, sed radix perquam grata incolarum cibis, cruda et omni modo cocta, harundinum radicibus similis. nascitur et in Syria Cilicisum. lens amat solum tenue magis quam pingue, caelum utique siccum. duo genera eius Aegypto, alterum rotundius nigriusque, alterum sua figura, unde vario usu tralatum est in lenticulas inpatientissimum. ideo in Italia et in cum salsilagine, ideo solum urit nec nisi madefactum pridie seri debet. diff
Abbreviated transcription (Latin):
nis. lomentum appellat᷑ faria ea
aggrauaturq pondus illa et om̃i le¬
gumine iam uͦ et pabulo in panc us¬
nali fabe nultiplex usus om̃i um qua¬
drupetum gen̾i. p̃cipue homini
frum̃to etiam miscetur apud pletals
sensus existimata. in somnia quiti
dampnata ut ali tradidere. qm̃ mor¬
cuoꝵ animȩ: sint in ea. Quadecausa
obhec flaminem ea ñ uesci tradit.
Et qm̃ in flore eus littere lucubres
repꝑiantur in eadem peculiaris reli¬
gio. slamq fabam utiq et frugib
ieferre mox est au̾spicii causa. Quȩ
ideo referiua appellatur. et auctioni¬
bus adhibere eam lucrosum putañ.
Sola certe frugũ etiam exesa reple¬
tur crescente luna aqua maria alia.¬
ue salsa ñ ꝑcoquitur. Seritur ante
uergiliaꝵ occasum leguminũ pͥma.
aut antecedit hẏemem. Uirgilius
ean ꝑ uer seri iubet. Circum pada
fabalia mature sationis quam tri¬
mestre fructum eius. Namq silique
caulesq gratissimi sunt pabuli pe¬

Expanded text:
nis. lomentum appellatur farina ex ea, nis. lomentum appellatur farina ex ea, adgravaturque pondus illa et omni legumine, iam vero et pabulo, in pane venali. fabae multiplex usus omnium quadripedum generi, praecipue homini. frumento etiam miscetur apud plerasqusensus existimata, insomnia quoque damnata, ut alii tradidere, quoniam mortuorum animae sint in ea, qua de causaVarro et ob haec flaminem ea non vesci tradit et quoniam in flore eius litterae lugubres reperiantur. in eadem peculiaris religio, namque fabam utique ex frugibus referre mos est auspici causa, quae ideo referiva appellatur. et auctionibus adhibere eam lucrosum putant. sola certe frugum etiam exesa repletur crescente luna. aqua marina aliave salsa non percoquitur. seritur ante vergiliarum occasum leguminum prima, ut antecedat hiemem. Vergilius eam per ver seri iubet circumpadafabalia maturae sationis quam trimestrem fructum. eius namque siliquae caulesque gratissimo sunt pabulo pe