comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pascunur alimenta. Ipsa dei
misericordia et paciencia ab¬
utuntur multi. Et sepe quoꝵ
natura oꝑtina est nri peruer¬
sitate usus est pessummus. ¶ Wo¬
ne equidem leges sunt mũdo¬
qr non tancum utiles sed ne¬
cessarie At qui leguni in ex̾ci¬
cio u̾sãtur et bom et mali esse
gloria. Humauorum sane ac
mens est cui laus aut uitu¬
penicio debeatur. Illa est que
et bona in malum. et mala
que uidentur in bonum flec¬
tit. Illa est que unam eandẽ¬
q rem ad tam uaries fines tra¬
hit ut nou res una sed due
prorsus contrarie indeantur.
uadit ad templum sacerdos
ut sacris uacet. uadit adult̾
ut libidim seruiat. Et ante
aras de luxuria et intra ip¬
sum luꝑanar de pudicicia agi
potesti ¶ Saul rex ẜuauit
regem anialech. Qua clemẽ¬
cia mexorabilem iram dei me¬
ruit. Finces u̾o israeliticum
uirum et aliengenam muli¬
erem gladio confreit. Que se¬
ueritas et deo accepta et po¬
pulo utilis et sibi exticit ad
ppetuam fumam iusticie glo¬

Expanded text:
pascimur alimenta. Ipsa Dei pascimur alimenta. Ipsa Dei misericordia et patientia abutuntur multi; et sepe quorum natura optima est, nostri perversitate usus est pessimus. Bone equidem leges sunt mundoque non tantum utiles sed necessarie; at qui legum in exercitio versantur, et boni et mali esse gloria. 29 Humanorum sane actmens est, cui laus aut vituperatio debeatur; illa est que et bona in malum et mala que videntur in bonum flectit; illa est que unam eandemque rem ad tam varios fines trahit ut non res una sed due prorsus contrarie videantur. 30 Vadit ad templum sacerdos ut sacris vacet, vadit adulter ut libidini serviat; et ante aras de luxuria et intra ipsum lupanar de pudicitia agi potest. Saul rex servavit regem Amalech, qua clementia inexorabilem iram Dei meruit; Finees vero israeliticum virum et alienigenam mulierem gladio confixit, que severitas et Deo accepta et populo utilis et sibi extitit ad perpetuam famam iustitie glo
Abbreviated transcription (Latin):
traxit. Is et urcis consulti mu¬
mus implenit et docti uiri
meruit nomen. Si quis au¬
tem rarus procul ab hus ar¬
tibus rectum uuide calleui u̾i¬
tatis arcipiat pret̾ qmͣ ꝙ lu¬
cri et gratie exors est rudis ĩ¬
suꝑ et insulsi homnns sit su-¬
bicurus infamiam. ¶ Ad hoo
it̾ tarde susceptum tibi quasi
difficultatis horeq conscius ad¬
bortacionis mee calcar erigis.
Nescio quibus u̾bis id faciam.
faciaui tamen. Non sunt enĩ
leges male. ꝙͣuis ad salutem
publicam ĩuente sepe in per¬
iiciem conu̾tantur. Sicut nec
aurum ideo malum est quia
multis peccati. Multis ꝑicu¬
li causa finti Nec malum idõ
fertum quia licet ĩusus hoĩ¬
uu oportunos in culturam
terce. in tutelaui patrie reper¬
tum sepe uel exicu siniguloꝵ
uel belli ciilis occasio est. alio¬
quin si omina quib male u¬
tunturt homines mala essent
quid oĩo uspiam non malũ.
Non corporei sensus. ⁊ ion iuge¬
mumi.⁊ion opes. et hec quib

Expanded text:
traxit, is et iurisconsulti mutraxit, is et iurisconsulti munus implevit et docti viri meruit nomen; siquis autem rarus, procul ab his artibus, rectum nude callem veritatis arripiat, preterquamquod lucri et gratie exors est, rudis insuper et insulsi hominis sit subiturus infamiam. 27 Ad hoc iter tarde susceptum tibi, quasi difficultatis horeque conscius, adhortationis mee calcar exigis. Nescio quibus verbis id faciam; faciam tamen. Non sunt enim leges male, quamvis ad salutem publicam invente, sepe in perniciem convertantur; sicut nec aurum ideo malum est, quia multis peccati, multis periculi causa fuit; nec malum ideo ferrum quia, licet in usus hominum oportunos, in culturam terre, in tutelam patrie repertum, sepe vel exitii singulorum vel belli civilis occasio est; alioquin si omnia quibus male utuntur homines, mala essent, quid omnino uspiam non malum? 28 Non corporei sensus, non ingenium, non opes, et hec quibus
Abbreviated transcription (Latin):
simmus ad mediai casus sit. Cer¬
te ut primus a doctine minlti¬
plicis et celestis cute facundie
cid uncm equitatis ac qmitis
sciencie disciplinam. sic secim¬
dus iide ad loquacem ignorã¬
tiam gradus funit. unde iom
cadendi amplius plena in fa¬
lor securitas parta est. ¶ Quid
enm iam infma est: leges a¬
patribus tanta uel grauitate
ammi uel igemi facilitate de¬
scciptas aut non intelligunt
aut obliquant. Iusticitim tan¬
to ab illis cultami studio de ho¬
nestant quã uenale mercuno¬
mum fecere. liugua illis. ma¬
uus ingeniũ. amma. decus. fa¬
ma. tempus. fides amicitie ad
postremum omma uenalia.
Neq pluris precii. Qͣ par est
et ꝙ nulla proporcio tempor
ac morum. Illi insticiam sa¬
ccis legib armabant. hii ex
Itu certa et inconuulsa respõ
quibus iudiciaria cuspide p¬
unendis accĩti sunt fieri cupi¬
unt ĩmortales. Quid pli̾bus
morer. Quisquis horum prõp¬
cius reluctantem et ĩuitam
legem ad lig libidinem suam

Expanded text:
summis ad media casus sit. 23 Cersummis ad media casus sit. 23 Certe ut primus a doctrine multiplicis et celestis arce facundie ad unam equitatis ac civilis scientie disciplinam, sic secundus inde ad loquacem ignorantiam gradus fuit; unde iam cadendi amplius plena, ni fallor, securitas parta est. Quid enim iam infra est? leges apatribus tanta vel gravitate animi vel ingenii facilitate descriptas aut non intelligunt aut obliquant, iustitiam tanto ab illis cultam studio dehonestant. 24 Quam venale mercimonium fecere! lingua illis, manus ingenium anima decus fama tempus fides amicitie, ad postremum omnia venalia, neque pluris precii quam par est. Et quam nulla proportio temporum ac morum! 25 Illi iustitiam sacris legibus armabant, hi exailli certa et inconvulsa responsquibus iudiciaria cuspide perimendis asciti sunt, fieri cupiunt immortales. 26 Quid pluribus morer? Quisquis horum promptius reluctantem et invitam legem ad libidinem suam
Abbreviated transcription (Latin):
rerunt. tanta q cũ laude ato
opione ominũ ut ille quidẽ
sumuiui ĩpãicitoris nomen ha¬
buerit ob id marime ꝙ talibꝰ
consilus rem .p. gub̾naret. ¶ Si
eisse scitis sit. Quod idcuto dili¬
gencius feci quia pars magna
dicisse contenta quid de cõtiac¬
tibus deq uidicis ac testamẽ¬
tis uire sit guitum ut que stu¬
dii sui finem lucrum fecerit. Cñ
tamen atium primordiai et
ciuctores nosse et delegacione
anui non nacet. et ad enus
de quo agitur noticiam ĩtellec¬
tui oꝑemi ferat. cum preterea
ille crrechanicaꝵ ꝓpnus. libera¬
liun u̾o et honestarum araũ
liberalior quidam et honestior
sit fuus. ¶Iam tibi si p̾missis
anintũ applicisti sudui tui de¬
scensus alt̾ ostenditur. s maior
multo ꝙͣ primus ⁊ Ieq mira¬
beris si luc quoq respitias ad
naturam rerum ferre cungtar
que cum semel labi ceperint tu¬
unt rumanq suo uondere pre¬
grauant ut cum facilior. tñ gͣ¬
mor a mediis ad mia quam a

Expanded text:
xerunt tantaque cum laude atque xerunt tantaque cum laude atque opinione omnium, ut ille quidem summi imperatoris nomen habuerit ob id maxime quod talibus consiliis rempublicam gubernaret. Siisse satis sit. 21 Quod idcirco diligentius feci, quia pars magna dicisse contenta quid de contractibus deque iudiciis ac testamentis iure sit cautum, ut que studii sui finem lucrum fecerit, cum tamen artium primordia et auctores nosse et delectatione animi non vacet et ad eius de quo agitur notitiam intellectui opem ferat; cum preterea ille mechanicarum proprius, liberalium vero et honestarum artium liberalior quidam et honestior sit finis. 22 Iam tibi, si premissis animum applicuisti, studii tui descensus alter ostenditur, sed maior multo quam primus. Neque miraberis, si hic quoque respicias ad naturam rerum fere cuntarum, que cum semel labi ceperint, ruunt ruinamque suo pondere pregravant; ut cum facilior tum gravior a mediis ad ima, quam a
Abbreviated transcription (Latin):
pinari cũ prope modum noua
suit a.q recencia. Iulius celsa.
salustius. Iulianus. Neratius
priscus. unidius uetus. saliꝰ
ualeus. uolusius. Metianus. ul¬
pius. maitellus. et Iohannes.
scenola. Item ille breuiloq.ius.
Nam ali ante eum hoc nouũe
fuerant uel untute amim ur
angurio uel pontificio dan sub
boc sane nouissimo professus
est papimanus quem si nite re¬
colo uira ipsa cuilia acutissum
ingenii uirum dicunt. Elus ãt
dpartianus historicus utis asr¬
lum et doctrine regalis chesaur
appellat. Quorum pru tres
sub diuo adriano Quinq prori¬
mi sub antonio pio nomnis c̾
marto autonio plõ. prudentis¬
sumo principe clamsse noscũt᷑
decimus u̾o sub autonio tassin¬
no crudeli ssmma belua ci qͦ tan¬
dem quia parriaidiuu enis ex¬
cusare uoluerat interfectus est.
Post les uilius mulus et
domiitius ulpianus utis pitis¬
sum et qui papimam assessores
fuerant sub imperatore aurelio
alerandro multo in honore in¬

Expanded text:
pinari, cum propemodum nova pinari, cum propemodum nova sint atque recentia: Iulius Celsus, Salvius Iulianus, Neratius Priscus, Vindius Verus, Salvius Valens, Volusius Metianus, Ulpius Marcellus et Iabolenus, Scevola item ille breviloquus, nam alii ante eum hoc nomine fuerant vel virtute animi vel augurio vel pontificio clari. 19 Sub hoc sane novissimo professus est Papinianus, quem, si rite recolo, iura ipsa civilia “acutissimi ingenii virum” dicunt, Elius autem Spartianus historicus «iuris asylum et doctrine regalis thesaurum» appellat. Quorum primi tres sub divo Hadriano, quinque proximi sub Antonino Pio, nonus sub Marco Antonino philosopho, prudentissimo principe, claruisse noscuntur, decimus vero sub Antonino Bassiano, crudelissima belua, a quo tandem, quia “parricidium” eius “excusare noluerat”, interfectus est. 20 Post hos Iulius Paulus et Domitius Ulpianus, iuris peritissimi et qui Papiniani assessores fuerant, sub imperatore Aurelio Alexandro multo in honore vi
Abbreviated transcription (Latin):
qua et uaria res est. ⁊ lec si se¬
uero cassio credimus ad huc ul¬
li sic iudulsit. ut tota continge¬
ret ¶In hac quidem oratoria
facultate que tantis ex rebus
constrit excellentes habiti ma¬
gua gloria fuere ut non in me¬
nto et potiri rerum in dicendo ⁊
habere in potestace ammnos ho¬
minum dicerentur. Ex hꝑe gen̾e
apud graios demoschenes yso¬
ccates. et eschines. Apud mros
antem Cicero. crassus. Antomiꝰ
aliquot alii p̾terea. sed hiitres
fucile principatum tenent. Et¬
si iulium cesarem ad summa
eius glorie uel uenisse quod ne
hostes quidem sui negant uel
certe uenturum fuisse non sit
dubium uisi illum et gerenda¬
num rerum occupacio et belloꝵ
labor et poudus impii distca¬
rissent ¶ Deuide autem ut se¬
pe in summo breuis est mora ⁊
semꝑ facilis descensus. ad ilos
dam uiris noticiam adepti in
greciam cessisse uotissimum.
¶ Hec uempe sunt illa tue ꝓ¬
tessionis ueneranda nominici
que uos antiquissima soletis o¬

Expanded text:
gna et varia res est nec» si Segna et varia res est nec» si Severo Cassio credimus, «adhuc ulli sic indulsit, ut tota contingeret». In hac quidem oratoria facultate, que tantis ex rebus constat, excellentes habiti magna gloria fuere, ut non immerito et potiri rerum in dicendo et habere in potestate animos hominum dicerentur. 16 Ex hoc genere apud Graios Demosthenes Ysocrates et Eschines, apud nostros autem Cicero Crassus Antonius; aliquot alii preterea, sed hi tres facile principatum tenent, etsi Iulium Cesarem ad summam eius glorie vel venisse, quod ne hostes quidem sui negant, vel certe venturum fuisse, non sit dubium, nisi illum et gerendarum rerum occupatio et bellorum labor et pondus imperii distraxissent. 17 Deinde autem, ut sepe in summo brevis est mora et semper facilis descensus, ad illosudam iuris notitiam adepti, inGreciam cessisse notissimum. 18 Hic nempe sunt illa tue professionis veneranda nomina, que vos antiquissima soletis o
Abbreviated transcription (Latin):
implent. ⁊ Iuuc u̾o lacissimũ
adhue et multa casuum tenu¬
issime differenti uarietate per¬
pleru mextrcabile. confra¬
gosum. uerum insuꝑ recum pe¬
ne ominũ noticiam de quib
in iudicio uel extra dicendum
tus mienorie q mortalum ꝙͣ¬
do quidem sciençiam tenum q̃¬
suusse non sufficit nisi propt̾
mprouisos et subites infultus
aduersarii discrimenq causa¬
rum omnnia in promptu et ut
tis est nͥ quetumq uł ingenio
studio q quesieris uł iudustria
menioriaq senians appoĩte ad
psuadendum ut rechoriti uocãt
ire est ꝯccõiicdato rebus ipĩs
efficati et ornato et moturo a¬
nmos elcimo proferantur. ut
nemo imari debeat tanti arti¬
ficu professorum semp magnã
fuisse pemurian. Neq enĩ unã
rem sed ĩmimierabiles profitẽ¬
trit. Eas q non ut ceteti homi¬
num sed cilio singulari et ꝓprio
quodam modo et super omina
elcquenciam exonisitam. Que
si per se sola consideretur. ma¬

Expanded text:
implevit, nunc vero latissimum implevit, nunc vero latissimum adhuc et multa casuum tenuissime differenti varietate perplexum, inextricabile, confragosum — verum insuper rerum pene omnium notitiam, de quibus in iudicio vel extra dicendum tus memorieque mortalium, quandoquidem scientiam rerum quesivisse non sufficit, nisi propter improvisos et subitos insultus adversarii discrimenque causarum, “omnia in promptu” et, ut tis est, nisi quecunque vel ingenio studioque quesieris vel industria memoriaque servaveris, “apposite ad persuadendum”, ut rethorici vocant, hoc est accomodato rebus ipsis, efficaci et ornato et moturo animos eloquio proferantur; ut nemo mirari debeat tanti artificii professorum semper magnam fuisse penuriam; neque enim unam rem sed innumerabiles profitentur, easque non ut ceteri hominum, sed alio singulari et proprio quodam modo, et super omnia eloquentiam exquisitam. 15 Que si per se sola consideretur, «ma
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝙͣ ue senibus emeritis si qͥd
tale temptalsent uenia nega¬
retur eremplo uiri talis eepe¬
tite quictis hnestissims. de q ͦ
auidigno quid omm̃no diffrm¬
au non haheo ¶Quis enĩ
ariolati audecit quid solonem
moi̾t presectim cum et si mł¬
ta de illo mde tamen comectu¬
tam facias nullum supsit il¬
lus ingenii monimentum. In
re uo tam dubia tam antiqͣ
sulpicionem meam nullis cer¬
tis suffultam racionib int̾po¬
suisse ridiculum. ¶ Itaq tota
res in dubio relinquenda est
et id agendum de quo constat.
enisse tempus quo unicõsul¬
tis usdemq oratoribus laus ĩ¬
gens esset. Qruod genus certe
tarissimum semꝑ fuit rarius
qua qm̃ poetarum excellen¬
aium quorm haud dubie ra¬
ritas nota est. Quanti enim
nigenu est non modo tus cau¬
le infinitum olim prius ꝙͣ ad
cectum redigẽtur modum qd
quidem nilius cesar instituit
sed pͥuentus morte non potint
multisq post seculis instimanꝰ

Expanded text:
tis, quam ne senibus emeritis, siquid tis, quam ne senibus emeritis, siquid tale tentassent, venia negaretur, exemplo viri talis, expetite quietis honestissime. De quo ambiguo, quid omnino diffiniam non habeo. 11 Quis enim hariolari audeat quid Solonem moverit, presertim cum etsi multa de illo, unde tamen coniecturam facias nullum supersit illius ingenii monimentum? In re vero tam dubia tam antiqua, suspitionem meam nullis certis suffultam rationibus interposuisse ridiculum; itaque tota res in dubio relinquenda est, et id agendum de quo constat: fuisse tempus quo iurisconsultis iisdemque oratoribus laus ingens esset. 12 Quod genus certe rarissimum semper fuit, rarius quoque quam poetarum excellentium, quorum hauddubie raritas nota est. Quanti enim ingenii est non modo ius civile — infinitum olim, priusquam ad certum redigeretur modum, quod quidem Iulius Cesar instituit sed preventus morte non potuit multisque post seculis Iustinianus
Abbreviated transcription (Latin):
rerum diu̾sitatem labilem q
memoriam necaĩe leges essẽt.
Que hodie ad freuandam au¬
daciam coertandas q libidines
et ob id pocius ꝙ absq hus ge¬
nus humanum stare nequit
qmͣ ꝙ uirtus aut lex ulla dili¬
gatur in precio sunt. ¶ Harũ
igitur legum ciuiliuui reperto¬
res et iuterpretes et magistri
multi diuerlas cipud gentes da¬
ti habentur. de quibus sccupulo¬
sius lequi uelle longum est. Ca¬
tssimum inter omnes nomẽ
hubet solon athemensium legi¬
fer. Qui cum pacriam suam ꝑ
phĩs atq eloquenciẽ notumi
fontem iustitutis salubribus
a̧idornasset iam senior se ad poe¬
ticam transtulisse legitur. qd̾
si librato iiditio fecisset quͣtũ
deserto studio prenidicium pe¬
perisset tanti auctoritas deser¬
toris. aut quis preferre neret᷑
qd̾ illum tunc marime pretu
tas nec terum longior expien
non compatione studiorum ul
cmmo indulgentem suo dux
exempla sumenda iuenib
essent in rei p. obsequium na¬

Expanded text:
rerum diversitatem labilemque rerum diversitatem labilemque memoriam necessarie leges essent, que hodie ad frenandam audaciam coercendasque libidines, et ob id potius quod absque his genus humanum stare nequit, quam quod virtus aut lex ulla diligatur, in precio sunt. 8 Harum igitur legum civilium repertores et interpretes et magistri multi diversas apud gentes clari habentur; de quibus scrupulosius loqui velle longum est. Clarissimum inter omnes nomen habet Solon, Atheniensium legifer, qui cum patriam suam, philosophie atque eloquentie notum fontem, institutis salubribus adornasset, iam senior se ad poeticam transtulisse legitur. 9 Quod si librato iudicio fecisset, quantum deserto studio preiudicium peperisset tanti autoritas desertoris! Aut quis preferre vereretur quod illum tunc maxime pretulrtas, nec rerum longior experienon comparatione studiorum ullanimo indulgentem suo, durexempla sumenda iuvenibus essent in reipublice obsequium na
Abbreviated transcription (Latin):
aptissima p̾feruntur. alioqun
omnes hommes unum studi¬
um haberent. quoniam in re-¬
bus omiibus unum excellere
est necesse. Quo si ouiniũ mor¬
talium pergat intencio quid de
aliis fiet. Si quidem ad phĩan
ommes. aut ad poeticam aspi¬
rent quid aget nauigatio. Qd
agricultim et relique quibus
uite mortalis aurilium queri¬
tur. da omnes platonas aut
houieros. da cicerones aut uir¬
gilios. quis erit arator. quis
mercator. architectus. faber. su¬
tor. caupo. sine quibus magna
ugenia esurient tecto q cibo¬
q carencia ab ipsa nobilium
studiorum altitudine distrahẽ¬
tur. ¶ Bene prouisum est ut
ribus si et minora maiorib
ornamento presidoq sunc. Nõ
sum nescius amite de niris ci¬
uilis studio multis oliui. ma¬
gucu gloriam quesitam ea
scilicet etate qua iusticia ult ͦ
ab hominibus colebatur. quã¬
do apud eos ut aic salustius
ius domumq non legibus ma-¬
gis qm̃ nacura ualebat. et si
iam tunc propter infinitam

Expanded text:
aptissima preferuntur. 5 Alioquin aptissima preferuntur. 5 Alioquin omnes homines unum studium haberent, quoniam in rebus omnibus unum excellere est necesse; quo si omnium mortalium pergat intentio, quid de aliis fiet? Siquidem ad philosophiam omnes aut ad poeticam aspirent, quid aget navigatio, quid agricultura et relique quibus vite mortalis auxilium queritur? 6 Da omnes Platonas aut Homeros, da Cicerones aut Virgilios: quis erit arator, quis mercator, architectus, faber, sutor, caupo, sine quibus magna ingenia esurient tectoque ciboque carentia ab ipsa nobilium studiorum altitudine distrahentur? Bene provisum est ut ribus, sed et minora maioribus ornamento presidioque sint. 7 Non sum nescius, amice, de iuris civilis studio multis olim magnam gloriam quesitam, ea scilicet etate qua iustitia ultro ab hominibus colebatur, quando «apud eos» ut ait Salustius, «ius bonumque non legibus magis quam natura valebat», etsi iam tunc propter infinitam
Abbreviated transcription (Latin):
finem si tu siuneres. difficilis
nempe materia est: difficilior
fortasse qmͣ reris. In qua michi
uel loqui piculosum uel tac̾e
suspectum est. Ita enm sum
ut sermno meus omnis hac in
re accusacio sit. silenciu. con
Et sic habent. quasi qui una sa¬
ccis miciatis aris postea uiola¬
tis aut neglectis cleusie cere¬
ris archana uilgauerim. ¶ Ego
quidem amice illi studio puer
destinatus a patre urx duodeci¬
mumi etatis amini supg̾sso
et ad montem pessulanum pͥ¬
mo. Inde bouoniam transinissꝰ
septemmum in eo integrum
ab sumpsi enisq quo ad etatẽ
et ingemumi licuit rudiuẽta
ꝑcepi. cums temporis an me
hodie peniteat si roget heream.
.Iam et indisse omma si liceat
uelii. et tantam perigne ui¬
te partem effiuxissẽ michi do¬
leo. diq ciliquid uite super¬
ent dolebo. Aliid agere ꝑ eos
annos potin sũ uobilius. siue
nature mee aptius. z ieq enim
semꝑ in eligendo inte genete
pulcħruna rerum s eligentius

Expanded text:
finem si tu sineres; difficilis finem si tu sineres; difficilis nempe materia est, difficilior fortasse quam reris; in qua michi vel loqui periculosum, vel tacere suspectum est. Ita enim sum ut sermo meus omnis hac in re accusatio sit, silentium contnt, et sic habent quasi qui una sacris initiatus aris, postea violatis aut neglectis, Eleusine “Cereris archana vulgaverim”. Ego quidem, amice, illi studio puer destinatus a patre, vix duodecimum etatis annum supergressus et ad Montem Pessulanum primo, inde Bononiam transmissus, septennium in eo integrum absumpsi, eiusque quoad per etatem et ingenium licuit, rudimenta percepi. 4 Cuius temporis an me hodie peniteat si roger, heream; nam et vidisse omnia, si liceat, velim, et tantam perexigue vite partem effluxisse michi doleo dumque aliquid vite supererit dolebo. Aliud agere per eos annos potui sive nobilius sive nature mee aptius; neque enim semper in eligendo vite genere pulcerrima rerum sed eligentibus
Abbreviated transcription (Latin):
hibe. te parentem. ¶At ne
plura qm̃ res exigit loquẽs
de tua uirtute diffidere uide¬
ar nichil hus addam quin ta¬
titus sed non solus tue ue¬
tuste indolis exitum cõtem¬
plabor. age oro uir ingens
pie ut debes fortiter ut soles
felicit̾ ut speranius. meq tuo
ubere ut lidet. si quis tante
rei tam parue usus esse potest.
diu sospes nostri q memor uiue
et uale. mediolam .xuͦ. kalenĩ
ianiar̃.
ad oratcũ ianuẽsem. Echortatio
ad incepti studii pseuerãdiam ft
de antiquis oratorib ac uitis cõ
beo. ominum una sentẽ¬
cia est. Poscis ut ad in¬
cepti nuper ciilis studii perse¬
uerantiam te coborter aliquã
uimi profecto messe uocis existi¬
naus ad firmandum nouita¬
te rei fluctuantem aninum ⁊
magnitudine diffidentem. Qd̾
ut ex me speres hinc mei amor
suadet. hinc tua persucdet hu¬
militas. optima dos anmi. et
ad dictutem ueramq gloriã
primus gradus. Non teniere
fateor. sed de industria respon¬
sum traxi dissimulaturus in

Expanded text:
hibe, te parentem. Ac ne hibe, te parentem. Ac ne plura quam res exigit loquens, de tua virtute diffidere videar, nichil his addam; quin tacitus sed non solus, tue vetuste indolis exitum contemplabor. Age, oro, vir ingens, pie ut debes, fortiter ut soles, feliciter ut speramus, meque tuo utere utlibet, siquis tanto rei tam parve usus esse potest. Diu sospes nostrique memor, vive et Vale. Mediolani, XV Kal. Ianuarias. 4 Ad Marcum Ianuensem, exhortatio ad incepti studii perseverantiam et de antiquis oratoribus ac iurisconsbeo; omnium una sententia est: poscis ut ad incepti nuper civilis studii perseverantiam te cohorter, aliquam vim profecto mee vocis extimans ad firmandum novitate rei fluctuantem animum et magnitudine diffidentem. Quod ut ex me speres, hinc mei amor suadet, hinc tua persuadet humilitas, optima dos animi et ad virtutem veramque gloriam primus gradus. 2 Non temere, fateor, sed de industria responsum traxi, dissimulaturus in
Abbreviated transcription (Latin):
ritate restitui. ¶ Nunc eigo
quod sepe iam fecisti Quis
quantus ue sis mmundo ostẽde.
Eoq mag̾ quo te ip̃o maior
cdanor alcior factus es uera
uirtus semum nõ sentit in¬
mortalis est. Non euo minu¬
itur. sed crescit. et ad sĩmmũ
uenit. et que in nuuentute
rili aut palustri solo sed se¬
cus lautas mues in solido ra¬
dicasti tocius nunc retroacte
uite fructus ub̾rimos et ma-¬
turam gloriam patrie tue de¬
bes. Illa te uorat. in te sperati
Auxilium tuum poscit. Accele¬
ra. Non te etas teneat. Sem¬
or aratus sicionem. semor tra¬
sibulus athenas. senor camil¬
lus urbem romami seruicio
liberauit. pnum geritur nego¬
cium et hiuc maxime debi¬
tum etati. dissoluta patrie
membra componere ut me¬
liora deteriorib impenit cuiꝰ
si contrarium fiat. necesse ẽ
ut hominis sic ciuitatis regni¬
aut regi corpus morbis e¬
rumpentibus intabescat ꝓi
clitan et egrotare patrie tue
status incipit. te illi ciuem
egregnim. te mendicum ex¬

Expanded text:
ritate restitui. 3 Nunc ergo, ritate restitui. 3 Nunc ergo, quod sepe iam fecisti, quis quantus ve sis mundo ostende, eoque magis quo te ipso maior clarior altior factus es. Vera virtus senium non sentit, immortalis est; non evo minuitur sed crescit et ad summum venit, et que in iuventute rili aut palustri solo sed secus latices vivos in solido radicasti, totius nunc retroacte vite fructus uberrimos et maturam gloriam patrie tue debes. Illa te vocat, in te sperat, auxilium tuum poscit. 4 Accelera; non te etas teneat; senior Aratus Sicyonem, senior Trasibulus Athenas, senior Camillus urbem Romam servitio liberavit. Pium geritur negotium et huic maxime debitum etati, dissoluta patrie membra componere, ut meliora deterioribus imperent; cuius si contrarium fiat, necesse est ut hominis sic civitatis aut regni corpus morbis erumpentibus intabescat. 5 Periclitari et egrotare patrie tue status incipit; te illi civem egregium, te medicum ex
Abbreviated transcription (Latin):
nota detraheret. uale felicit̾
urĩ memor.
Ad Galeottũ spinulã Ianuẽsem.
Exhortacio ad rẽ .p. capessendã.
Ichil o magnamme
uir. Nicbil inqmͣ leti¬
us michi fingo qmͣ se¬
renam et imperio predignã
frontem illam ubi inuicti an¬
mi tui uobiles latent cure.
⁊Iichil suamus retracto qmͣ
u̾ba magnifica nescio quid
non modo aliud qmͣ plebenĩ
et uulgare. sed quĩ hinuanũ
et mortale sonancia. ⁊ ichil
dulcius cogito qmͣ me graci¬
am ac benmuolenciam tanti
uiri uł sero meritum quarũ
primcias darissimo quondã
in fratre p̾gustaueram. Et
erilio illi tuo breui gratulor
et gratiam habeo ꝙ te ad tẽ¬
pus in hanc urtem compu¬
lit. et me dilecti ante ꝙͣ cogni¬
ti talis amiti conspectu at¬
q optata presencia compo¬
tunt. Postremo nichil iocũ¬
dius expecto quan rem pu¬
blicam tuam in qua princi¬
pemi te deus et uritus ⁊ ma¬
iorum sangins faciunt mo
do motuniculis inquietam
tua prouidencia atq aucto¬

Expanded text:
nota detraheret. Vale feliciter, nota detraheret. Vale feliciter, nostri memor. 3 Ad Galeotum Spinulam Ianuensem, exhortatio ad rempublicam capessendam. 1 Nichil, o magnanime vir, nichil inquam letius michi fingo quam serenam et imperio predignam frontem illam, ubi invicti animi tui nobiles lucent cure; nichil suavius retracto quam verba magnifica nescio quid non modo aliud quam plebeium et vulgare, sed quam humanum et mortale sonantia; nichil dulcius cogito quam me gratiam ac benivolentiam tanti viri vel sero meritum, quarum primitias clarissimo quondam in fratre pregustaveram. 2 Et exilio illi tuo brevi gratulor et gratiam habeo, quod te ad tempus in hanc urbem compulit, et me dilecti antequam cogniti talis amici conspectu atque optata presentia compotivit. Postremo nichil iocundius expecto quam rempublicam tuam, in qua principem te Deus et virtus et maiorum sanguis faciunt, alienis modo motiunculis inquietam, tua providentia atque aucto
Abbreviated transcription (Latin):
gredi non solum patitur sed
cesari factum gaudeo. Non mi
petuum. Nulla michi dubita¬
cio unqm fuit quin non solũ
cib illo humanissimo principũ
sed ab alio quolibet licet aspe¬
rions ingeni cui tamen untꝰ
in precio sit posset ille uir a¬
morem promereti. modo nõ¬
ticiam merusset. Quis enim
tam agrestis est ut lelium nõ
amet et sapiencie laude cõspi¬
tuum et in amiticiis faustũ
nomen. Ꝙ si sola uitutis fa¬
ma efficit ut quem nũqmͣ
uidimus senem illum leli
amenius Quid hinus uostri
uirtus ac p̾sentia posse debẽt.
¶ Ad singula respondisse
indeor. ⁊ iam ad epłe tue finẽ
de familiaribus curis stilo a¬
lio et seorsum loquat. ut soleo
Gracias autem tibi ꝙ quas
ipse iam oblimomi tradiderã
a deo ut ue locutum tibi de hus
aliquid me putarem tam
memorit̾ tenes ut facile pa¬
teat rerum te mearum curio¬
siorem esse qmͣ me ipsum. mi¬
rum et pene incredibilem in¬
si caritatis tue miraculo in¬
cutiositas mea longe lateq

Expanded text:
gredi non solum patitur sed gredi non solum patitur sed Cesari factum gaudeo, non mirtenet. Nulla michi dubitatio unquam fuit quin non solum ab illo humanissimo principum sed ab alio quolibet, licet asperioris ingenii, cui tamen virtus in precio sit, posset ille vir amorem promereri, modo notitiam meruisset. 9 Quis enim tam agrestis est ut Lelium non amet, et sapientie laude conspicuum et in amicitiis faustum nomen? Quodsi sola virtutis fama efficit ut, quem nunquam vidimus, senem illum Lelium amemus, quid huius nostri virtus ac presentia posse debent? 10 Ad singula respondisse videor; nam ad epystole tue finem, de familiaribus curis, stilo alio et seorsum loquar, ut soleo. Gratias autem tibi, quod quas ipse iam oblivioni tradideram, adeo ut ne locutum tibi de his aliquid me putarem, tam memoriter tenes, ut facile pateat rerum te mearum curiosiorem esse quam me ipsum; mirum et pene incredibile, nisi caritatis tue miraculo incuriositas mea longe lateque
Abbreviated transcription (Latin):
qui hec ipsa non insi ira coge¬
te ac dictante profudetiu ¶ Sã¬
ne de cesaris legatiq congressu
qd̃ prouidentissime naticinaris
amplector ac probo et pene rẽ
ipsam indeor undere. Non q om
ma ista me moueaut contra q̃
multa sepe disserui. sed ex prete
cesarem calcitrauit. qmͣ caltitra
casus attulerit. Neu iam ponti¬
fer romanus principemi roma¬
nuni rome esse uetuerit. Quod
et fama loquitur et fuga cesa¬
tis iudicio est qui nou cupidiꝰ
Italiam peciit qmͣ reliquit. ut
michi quidem supuacuo pelli
uideatur qui tam libens fugit
quem tenere si uelis siue mag¬
no nequecis labore. ¶Ut enĩ
nunc intelligo non huc aliam
ob causam uenit insi ut dyade¬
ma cesareum sua in sede susci¬
peret trartum adhuc reueren¬
cie nou amplius superest. At
successor petri cesaris successore
securior ista non curat suumq
ip̃e dr̃adema non pluris apud
tyberim qmͣ apud rodauimu fe¬
cit. Is nuinc dyademate contẽ¬
tum et imperii titulo roma di¬

Expanded text:
qui hec ipsa nonnisi ira cogenqui hec ipsa nonnisi ira cogente ac dictante profuderim. 5 Sane de Cesaris legatique congressu quod providentissime vaticinaris, amplector ac probo, et pene rem ipsam videor videre. Non quod omnia ista me moveant contra que multa sepe disserui, sed ex preterCesarem calcitrarit, quam quod calcasus attulerit, neu iam Pontifex Romanus principem romanum Rome esse vetuerit, quod et fama loquitur et fuga Cesaris indicio est, qui non cupidius Italiam petiit quam reliquit, ut michi quidem supervacuo pelli videatur qui tam libens fugit, quem tenere si velis, sine magno nequeas labore. 7 Ut enim nunc intelligo, non huc aliam ob causam venit, nisi ut dyadema cesareum sua in sede susciperet; tantum adhuc reverentie, non amplius, superest. At successor Petri, Cesaris successore securior, ista non curat, suumque ipse dyadema non pluris apud Tyberim quam apud Rodanum facit. Is nunc dyademate contentum et imperii titulo Roma di
Abbreviated transcription (Latin):
senciam quid ue pronunciem
intelligis. Sepe silencium ad
exprimendos amui conceptꝰ
quouis sermone potentius fu¬
it. Nec nimus silencio mobe
qũ latratu heccuda dolorem
auimo insitum designcibat.I
taq cum illa in sarum. hec in
cauem uersa fingatur. non mmi¬
nus mutum illius simulacrũ
qmͣ hunis querula rabies suã
unseriam lequebatur. ¶ Illud
non siluerim agnoscere me ce¬
sarum fatum quod et in occasu
solis et sub austro. demq ubi¬
libet felicius fuerit qmͣ sub ar¬
tho. Ita ibi gelida onnia. Nul¬
lus ardor nobilis. Nullus uita¬
lis calor impii. Riedde nobis for¬
tuna si romuleos cesares par¬
te uetant at saltem ab hyspa¬
ma thõdosios. seneros ab africa.
Ex arabia philippos. E syria al-¬
lexandros. Heu quid nunc dice¬
ret architector ille ingens mo¬
uarchie successorem suum cũ
sacerdote humili de humilitate
storicus in castrn uenisset fale-
tenia et multiloqua indigna¬
cio est. sed frenabo uripetum ut

Expanded text:
sentiam quid ve pronuntiem sentiam quid ve pronuntiem intelligis; sepe silentium ad exprimendos animi conceptus quovis sermone potentius fuit, nec minus silentio Niobe quam latratu Hecuba dolorem animo insitum designabat; itaque cum illa in saxum, hec in canem versa fingatur, non minus mutum illius simulacrum quam huius querula rabies suam miseriam loquebatur. 3 Illud non siluerim, agnoscere me Cesarum fatum, quod et in occasu solis et sub austro, denique ubilibet felicius fuerit quam sub artho; ita ibi gelida omnia, nullus ardor nobilis, nullus vitalis calor imperii. Redde nobis, Fortuna, si romuleos cesares Parce vetant, at saltem ab Hispania Theodosios, Severos ab Africa, ex Arabia Philippos, e Syria Alexandros. 4 Heu, quid nunc diceret architector ille ingens monarchie, successorem suum cum sacerdote humili de humilitate storicus, «in castra venisset, falerteria et multiloqua indignatio est; sed frenabo impetum ut
Abbreviated transcription (Latin):
nobis datos pudor feci terre ⁊
rutilanti npium est metallo.
hoc reges ligat atqz pontifices.
hoc homines et ut aiunt ipsos
mexpugnabile maccessumq
auro est. Quod sciens iupiter
quid su agant successores ip¬
se pudiciciam amat aurum
sperint auariciam detestatur
Opto tibi ualitudinem incon¬
cussam mentis et corporis.
Ad cundem. ubiq romanũ impiũ
felicius fore ꝙͣr sub artho.
Oudum superiori epi¬
stole signum impresse¬
ram. dum ecce alia sr̃¬
ueniens coegit ut posito ami¬
io depositum calamum rursa
trriperem. Et quãuis tua hec
supiore sit longior responso
tamen bremore contenta erit.
Nam nec em nri querelan
iterre est necesse. quam et
tacitus loquor. et ipsa res cla¬
mat. NIec quicqmͣ. prohibet
quod in illa dix̾im ad hauc
transferri. Neq enm aut mi¬
nor est hodie dolor meus qmͣ
heri et nudiustertius fint. Ne¬
q mius efficar epłe tue ho¬
dienie solacium qmͣ hesteme. Ac¬
tium. Neq tu ideo minus quid

Expanded text:
nobis datos — pudor! — feci terree et nobis datos — pudor! — feci terree et rutilanti imperium est metallo. Hoc reges ligat atque pontifices, hoc homines et ut aiunt, ipsosexpugnabile inaccessumque auro est. 27 Quod sciens Iupiter,icquid sui agant successores, ipse pudicitiam amat, aurum spernit, avaritiam detestatur. Opto tibi valitudinem inconcussam mentis et corporis. 2 Ad eundem, ubique romanum imperium felicius quam sub artho. 1 Nondum superiori epystole signum impresseram, dum ecce alia superveniens coegit ut posito anulo, depositum calamum rursus arriperem; et quamvis tua hec superiore sit longior, responso tamen breviore contenta erit. Nam nec evi nostri querelam iterare est necesse — quam et tacitus loquor et ipsa res clamat — nec quicquam prohibet quod in illa dixerim, ad hanc transferri. Neque enim aut minor est hodie dolor meus quam heri et nudiustertius fuit, neque minus efficax epystole tue hodierne solatium quam hesterne. que tu ideo minus quid
Abbreviated transcription (Latin):
ras lustrat. maria contucit. mõ¬
tes equat. paudit aditus dau¬
strorum. urbes aggreditur. Ex¬
pugnat arces. oppida demoli¬
tur. Et quod apud ciceronez
iegimus. nullus fortis est lo¬
tus in quem omistus auro a¬
sellus non possit ascendere. Au¬
rum claras parat amicicias.
magnas clientelas et honesta
conugia. quippe quod genero¬
sos et fortes et doctos et formo¬
sos et qd̾ mirab̾is sanctos ef¬
ficiat possessores suos. Itaq
qui diuites sunt bomi uiri in
auitatibus appellantur. eisq
tutum creditur. N ulla fides
est pauperi quia pecume nichͣ
est. uerumq est ullud satyricũ.
Quantum quisq sua mminimo¬
rum seruat in archa tantum
hẽt et fidei. Postremo inuitus
dicami. s ueritas cogit nõ mo¬
do potens sed onmpotens pe¬
ne est auruin. et ounna que
sub celo sunt auro cedunt. au¬
ro seruiunt. et pietas et pu¬
dicicia et fides omius demq uͥ¬
tus et gloria aurumi supra se
uident. Inq ipõs auios celitꝰ

Expanded text:
ras lustrat, maria concutit, monras lustrat, maria concutit, montes equat, pandit aditus claustrorum, urbes aggreditur, expugnat arces, oppida demolitur; et quod apud Ciceronem legimus, nullus fortis est locus in quem «honustus auro asellus non possit ascendere». 25 Aurum claras parat amicitias, magnas clientelas et honesta coniugia, quippe quod generosos et fortes et doctos et formosos et quod miraberis, sanctos efficiat possessores suos. Itaque qui divites sunt, boni viri in civitatibus appellantur eisque tantum creditur; nulla fides est pauperi quia pecunie nichil est, verumque est illud satyricum: Quantum quisque sua nummorum servat in archa Tantum habet et fidei. 26 Postremo — invitus dicam sed veritas cogit — non modo potens sed omnipotens pene est aurum, et omnia que sub celo sunt, auro cedunt, auro serviunt; et pietas et pudicitia et fides, omnis denique virtus et gloria aurum supra se vident, inque ipsos animos celitus
Abbreviated transcription (Latin):
lam cosincgraplne libro .iiiͦ. esse
gentem ethiopum aun ditissi¬
mam eris indigam. cui rarita¬
te et frequencia precia rerum
alt̾nantibus et ornamenta enea
et uinda sint aurea. ⁊ lobis a¬
mice omua iam ex auro sunt.
et haste et clipei. et compedes. ⁊
corone. hoc et comimur. et liga¬
mur. hoc diuites sumnus. hoc mo¬
pes. hoc felices. hoc miseri. aurũ
solutos unicit. unictos soluit.
auruu sontes liberat. dap̃uat
iuorios. aurum disertos ex
mutis. ex disertissinus mutos
reddit. Auro concionatus est
Metellus in cesarem. Auro demo¬
schenes orator obimituit. Aursi
et de serius puncipes. et de prin¬
cipibus seruos facit. et audaci¬
bus metum paindis prebet au¬
daciam. et curas mertibus. so¬
licitisq segniciem. hoc et ĩermes
armat. et mdat armatos. In¬
domitos duces domat. magnos
popules p̾mit. ualidos fundit
exercitus. bella longissima pau¬
cis horis conficit. pacem p̾stat
et enpit. siccat flumma. ter¬

Expanded text:
lam, Cosmographie libro tertio, esse lam, Cosmographie libro tertio, esse gentem Ethiopum auri ditissimam eris indigam, cui, raritate et frequentia precia rerum alternantibus, et ornamenta enea et vincla sint aurea. Nobis, amice, omnia iam ex auro sunt, et haste et clipei et compedes et corone; hoc et comimur et ligamur; hoc divites sumus, hoc inopes, hoc felices, hoc miseri. 23 Aurum solutos vincit, vinctos solvit; aurum sontes liberat, damnat innoxios; aurum disertos ex mutis, ex disertissimis mutos reddit; auro contionatus est Metellus in Cesarem, auro Demosthenes orator obmutuit; aurum et de servis principes et de principibus servos facit, et audacibus metum, pavidis prebet audaciam, et curas inertibus solicitisque segnitiem. 24 Hoc et inermes armat et nudat armatos, indomitos duces domat, magnos populos premit, validos fundit exercitus, bella longissima paucis horis conficit, pacem prestat et eripit, siccat flumina, ter
Abbreviated transcription (Latin):
dem qui fessis ac ꝓperantibus
mos est pancis u̾bis expediit.
et qualit̾ affectus singula pu¬
tas audierum. Atq in prus le¬
lu mei nomen cum quo dum
potes cupide oro u̾sare totaq il¬
lumi mente comꝑlect̾e. digni e¬
stis alt̾utro. ¶ Sane quod se¬
quitur. nr̃e gentis aduentu py¬
sauum populum gram suspici¬
one turbatum mirati nõ debes.
Niam neq geus ulla suspicio¬
sior. et ipera ista t̾ribilis rubẽ¬
tem dentibus uirum stringens
securos quoq solicitat. In quo
cesaris prouidenciam laudo que
uero de patria mea scribis lete
illud flacci. Aurum ꝑ medios ire
satellites et ꝑrumpere amat sa¬
ra potentius ictu fulumeo. qd̾
ipsum in libris methamorpho¬
seos ponit apulenis. certus in¬
quit fragilitatis humane fidei
Et ꝙ pecume cuncte suit difficul¬
tates piue. auroq soleant ada¬
mantine etiam perfringi fores.
qm̃ late patens et qmͣ nota sen¬
tentia est que non modo ph̃o
gisti credo apud pomponium cre¬

Expanded text:
dem, qui fessis ac properantibus dem, qui fessis ac properantibus mos est, paucis verbis expediit, et qualiter affectus singula putas audierim atque in primis Lelii mei nomen? cum quo, dum potes, cupide, oro, versare totaque illum mente complectere; digni estis alterutro. 20 Sane quod sequitur, nostre gentis adventu Pisanum populum gravi suspitione turbatum, mirari non debes; nam neque gens ulla suspitiosior, et vipera ista terribilis rubentem dentibus virum stringens securos quoque solicitat; in quo Cesaris providentiam laudo, quevero de patria mea scribis, leteillud Flacci: Aurum per medios ire satellites Et perrumpere amat saxa potentius Ictu fulmineo. Quod ipsum in libris Metamorphoseos ponit Apuleius: «Certus» inquit, «fragilitatis humane fidei et quod pecunie cunte sint difficultates pervie auroque soleant adamantine etiam perfringi fores». Quam late patens et quam nota sententia est, que non modo philogisti, credo, apud Pomponium Me
Abbreviated transcription (Latin):
quodq prorimum exicio est ar¬
matum ercoribus uulg̃ omne
pro hostibus ferrum mouet. In
hoc tam ancipiti duroq certami¬
ue non insi de celo spertinida uic¬
toria est. Inde eam amice posca¬
mus. Interea tamen ubi summi
uides non mouen nequeo. int̾¬
dumq tam grauit̾ ut mee sor¬
tis impaciens mestis pene uin¬
car augoribus. ¶ A bercasse
forsan a ꝓposito uidear. tulit uu¬
petus. Sed redeo. hiis ergo hodie
curis implicitus quas michi stre-¬
pencium rerum fragor sacietas¬
q pepererant dum thalamo e¬
gredior epłam tuam in limine
obinam habui. breuem quide
et e longua ueluti pegrinacõe
succuictam. que licet ad me sero
adiuodum nescio quibus obici
coronatus sed uelud umibra uł
sompnium nobis ablatus sit
ciuus ego abitum acutis ac fer¬
uidis literis prosecutus sum. epi¬
stolam tamen ipsami non alit̾
et amore mittentis et dulcedĩe
suai captus asperi. qmͣ si nouci
omina intuciaret. Multa illa qͥ¬

Expanded text:
quodque proximum exitio est, arquodque proximum exitio est, armatum erroribus vulgus omne pro hostibus ferrum movet. In hoc tam ancipiti duroque certamine nonnisi de celo speranda victoria est; inde eam, amice, poscamus; interea tamen ubi sum videns, non moveri nequeo interdumque tam graviter ut mee sortis impatiens mestis pene vincar angoribus. 17 Aberrasse forsan a proposito videar; tulit impetus; sed redeo. His ergo hodie curis implicitus, quas michi circumstrepentium rerum fragor satietasque pepererant, dum thalamo egredior, epystolam tuam in limine obviam habui, brevem quidem et e longa veluti peregrinatione succinctam; 18 que licet ad me sero admodum nescio quibus obicibcoronatus sed velut umbra vel somnium nobis ablatus sit, cuius ego abitum acutis ac fervidis literis prosecutus sum — epystolam tamen ipsam non aliter, et amore mittentis et dulcedine sua captus, aspexi quam si nova omnia nuntiaret. 19 Multa illa qui
Abbreviated transcription (Latin):
lium a senonibus deffenderũt
ominũ tandem uera ⁊ ĩdomita
uittute uictores. ⁊os si capi¬
tolium ur̃i arcem a tanto bar¬
baricorum uiciorim tircũ fuse
creratu defendimus ad tute¬
lam ur̃am celesti alite excita¬
n. Si circumstrepentib uulgi
errorib ĩmota fronte resistimꝰ
et maulio et mario et ip̃o ce¬
sare forciores erimus. Illos enĩ
ab hoste murus interdum ual¬
lunq dirimebat. sepe noctib
quiescebant. hienus aspitatẽ
hibemorum solacio lemebant.
nobis nulla quies. Nullum
sine periculo tempus. Non bru¬
ma. Non inducie. Non nox.n
cil usqmͣ tuti paccatiq estras¬
sidue de salute certamus. Sem¬
per in acie stanius. temptami᷑.
arcuni si deuuir. Impellumir.
hostes intra uiuros sunt. Iamq
aruati ad ipsaui racionis ar¬
tẽ sese fenuit. umeasq applicãt.
intentant arietes. moluntur
incendia. turres scandunt. Nec
iam alit̾ qm apud ylion quõ¬
dam herent parietibus stale. sta
irtumpunt. et in nigulos ruũt.

Expanded text:
lium a Senonibus defenderunt, lium a Senonibus defenderunt, omnium tandem vera et indomita virtute victores; 14 nos si capitolii nostri arcem a tanto barbaricorum vitiorum circumfuso exercitu defendimus, ad tutelam nostram celesti alite excitati, si circumstrepentibus vulgi erroribus immota fronte resistimus, et Manlio et Mario et ipso Cesare fortiores erimus: illos enim ab hoste murus interdum vallumque dirimebat, sepe noctibus quiescebant, hiemis asperitatem hibernorum solatio leniebant; nobis nulla quies, nullum sine periculo tempus, non bruma, non indutie, non nox. 15 Nichil usquam tuti pacatique est, assidue de salute certamus, semper in acie stamus, tentamur, circumsidemur, impellimur. Hostes intra muros sunt, iamque armati ad ipsam rationis arcem se se ferunt vineasque applicant, intentant arietes, moliuntur incendia, turres scandunt; nec iam aliter quam apud Ylion quondam herent parietibus scale: scalirrumpunt et in iugulos ruunt,
Abbreviated transcription (Latin):
peruenisse cognouinus. Effũ¬
di autemi ini malis et efferri le¬
ticia et gestite. et niti et quod
est ounnum pessimum gloria¬
ri prope ultie desperateq ne¬
quitie est hornui uero pleua st̃
ounia. hos q int̾ inuendum ẽ
nobis. et si inter hos tantum
ac non eciam ex hiis sumus be¬
ne est qmͣꝙͣ conuictus scelera¬
torum uullis sit molestior qmͣ
dum est. ¶Quo enin patet
fuga: Quo ibimus. Quo uou
q firmatumi sit: trans occea¬
num naigandum erat uͥ qr
credibile est uicia nr̃a iam pri¬
dem ad antipodas descendisse.
ad celum pocius euolandum
uisi urĩs ad terram ponderibꝰ
p̾ueremur. Illa si salui esse
cupiius deponenda sunt qd̾
facile factum esset iisi quia
malorum exemplis obrimnͦ
quorum cum ferocissimia etas
urã sit ut dixi ferocior eciam
est speranda posteritas. ¶ Pũ¬
gnarunt equidem maiores mĩ
adu̾sus penos. cimbros ac theu¬
tonas et britãnos. Egre ueli¬
taliamm ab hanibale nel capito¬

Expanded text:
pervenisse cognovimus. 11 Effunpervenisse cognovimus. 11 Effundi autem in malis et efferri letitia et gestire et niti et, quod est omnium pessimum, gloriari, prope ultime desperateque nequitie est. Horum vero plena sunt omnia, hosque inter vivendum est nobis; et si inter hos tantum ac non etiam ex his sumus, bene est, quanquam convictus sceleratorum nullis sit molestior quamdum est. Quo enim patet fuga, quo ibimus, quo non que firmatum sit? Trans occeanum navigandum erat, nisi quia credibile est vitia nostra iampridem ad antipodas descendisse. 13 Ad celum potius evolandum, nisi nostris ad terram ponderibus premeremur; illa, si salvi esse cupimus, deponenda sunt, quod facile factu esset, nisi quia malorum exemplis obruimur, quorum cum feracissima etas nostra sit, ut dixi, feracior etiam est speranda posteritas. Pugnarunt equidem maiores nostri adversus Penos, Cimbros ac Theutonas et Britannos, egre vel Italiam ab Hanibale vel Capito
Abbreviated transcription (Latin):
senem illum lego miris ⁊ ĩfau-
cubitus monstruosi ut trãquil¬
li uerbo utar deficientes libidi¬
ues ercitantem. ¶Hic ille ri¬
dicule et infames uostroru
senum querimome ꝙ solito mi¬
mis uoluptatibus estuent. ꝙ
malesuada titillacio et pruritꝰ
umienilis abscessent. ꝙ gule
sompniq et uentris illecebris
destituti suit. Postremo ꝙ uires
corporee ad cedem carnificina¬
q defeceruit. At qui penis est
sangumarium esse uelle ꝙͣ eẽ.
quãius qui in aliis esse cupit.
utiq iam malus ac pessimus
est. Nec quisꝙͣ peior. qmͣ qui pec¬
cato studet et flagicio gloniat .
delectari equidem in malis ꝓpe
malorum omimium est natura
unde peccandi consuetudo iocũ¬
dissima apud ciceronem dicit᷑.
In mediis saue delectacionibꝰ
iuhonestis molestum aliquid
pati et uelut fremm aliquod
sentire libidinum malorum ẽ
adliuc sed ad meliora tenden¬
cium. et ques sepe de magns
tempestatibus liberatos ĩ portũ

Expanded text:
senem illum lego miris et infandsenem illum lego miris et infandcubitus monstruosi”, ut Tranquilli verbo utar, “deficientes libidines excitantem”. 9 Hinc ille ridicule et infames nostrorum senum querimonie, quod solito minus voluptatibus estuent, quod malesuada titillatio et pruritus iuvenilis abscesserit, quod gule somnique et ventris illecebris destituti sint, postremo quod vires corporee ad cedem carnificinamque defecerint. 10 Atqui peius est sanguinarium esse velle quam esse, quamvis qui malus esse cupit, utique iam malus ac pessimus est; nec quisquam peior quam qui peccato studet et flagitio gloriatur. Delectari equidem in malis prope malorum omnium est natura, unde “peccandi consuetudo iocdissima” apud Ciceronem dicitur. In mediis sane delectationibus inhonestis molestum aliquid pati et velut frenum aliquod sentire libidinum, malorum est adhuc sed ad meliora tendentium, et quos sepe de magnis tempestatibus liberatos in portum