comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ratione inconsamilem rẽ russeat. ne snͣ delectu
bis. aliud sencentia demonstraus. Ca diuidi¬
ditur intres partes. Similitudinẽ. arguinẽ¬
tũ contrariũ. I ꝑsimilitudinẽ sunt᷑. cum
fungunt᷑ officio lupor eui nã p̃sidio pecuaria
sona. aut re aliqua similitudo aiugendi. aut
mimendi causa dicit᷑. Ut siqͥs drusũ gͣcehum
mucorẽ q ob so lecũ dicat. Ie x contͣrio duci¬
tur sic. Ut siqͥs hoĩem prodigũ ⁊ luxuriosũ
ssuidens parcũ ⁊ diligentem appellet. Et in h
postremo qͦd ex contrario fumit᷑. & in illo pͥ¬
mo qͦd asimlitudine ducit᷑ : ꝑer tͣns lationẽ
arguiento poterimus uti : ꝑ sumlitudinem
sic Qud ait hic rex atq agamẽnoti m̃. siue ut cru¬
delitas ẽ potiꝰ atreus:Ex contͣrio sic. Ut sique̾ ĩ¬
piũ qͥ patrẽ uerberarit eneã uocemꝰ: Itc̃ꝑanti᷑
⁊ ad ulterũ ipolitũ noĩemꝰ. Iflec sũt fert qͥ dicenda

Expanded text:
cum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu cum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu bis aliud sententia demonstrans. Ea dividitur in tres partes: similitudinem, argumentum, contrarium. Per sifunguntur officio luporum cuinam presidio pecuaria o aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, inet adulterum Ippolytum nominemus. Haec sunt fere, quae dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
unum sic intelligit᷑. atrox calamitas pectora
merore pulsabat᷑. Itaq ane̾lans ex unis pul¬
monib pre cuta spiritꝰ ducebatur. Nam ĩ
pinqͦ ꝑcerto ⁊ proprio ab utitur. ħ modo
ũ ires homiinis breues funt. a ut parua statri¬
ra. aut longũ ĩ hoĩe consiltũ. Aut oratio ma¬
gna. Aut uti sermone pauco. Nã hic facile est
intellectu finitima uerba rerũ dissimilium
ratione abusionis ẽe̾ craducta:
Rans latio est cũ uerbũ inquandã rem
tͣnsfert᷑. ex alia re. qͦd ꝑptͣ simmilitudinẽ
recte uidebit᷑ posse tͣnsferri. Ea gͥ fumitur rei
tus ex ꝑgefecit terrore fubito. Breuitatis
causa sic. Recens aduentꝰ exercitus fubito¬
SIC
Citius mat̾ cotidians nuptiis deleclat᷑. Augen¬
di catisa sic. Nullius urbis meroe et calami¬
tas istius explere inimicitꝰ. & ne sariam
sic. Magno se predicat aux ilio fuisse. qo paulu¬
lũ in reb aifficillimis aspirauit. Ornandi cau

Expanded text:
unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in pro certo et proprio abutitur, hoc modo: «Vires hominis breves sunt»; aut: «parva statura»; aut: «longum in homine consilium»; aut: «oratio magna»; aut: «uti pauco sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta. Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex alia re, quod propter similitudinem recte videbitur posse transferri. Ea sumitur rei am tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincsic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.» Ornandi caus
Abbreviated transcription (Latin):
imperii magnitudinẽ soł ortu & ocasu me¬
ciemur. Cũ conparatione. aut asimilitu¬
dine. aut apresentia suꝑlatio sumit᷑. asimi¬
litudine sic. Corpore inueũ candorẽ. aspectu
igneũ ardorẽ assequebat᷑. A presentia hocmͦ.
siꝰ ore sermo melle dulcior ꝑfluebat. E
ode̾ ĩgne̾ est hoc. T̃antꝰ erat in armis
splendor. ut soł fulgor obseurior inde̾ cͣ¬
Intellectio est cũ res tota deͤ parua parte
cognoscit᷑. Aut ee otopars. B perte tocũ:
sic intaligit᷑. Nõ ille te tibie nuptiales eius
matrimonii cõmonebatur. Nã hic scimonia¬
om̃is nuptiarił uno signo tibiarũ intelligitur.
Detoto pars. Ut si qͥs ei qͥ uestimentũ. aut or¬
natũ sũptuosũ ostendet dicat. Ostentas mͥ diui¬
cias & locupletes copias iactas. sab ĩmo plura
auxilio. fuit in manis ille trans alpimis. In ita¬
lia qͦ nõ nemo sensit ide togatus. Npluribus

Expanded text:
› imperii magnitudinem solis ortu atque occasu me› imperii magnitudinem solis ortu atque occasu metiemur.» Cum conparatione aut ‹a similitudine aut a› praestantia superlatio sumitur. A similitudine, sic: «Corpore niveum ‹candorem, aspectu igneum› ardorem adsequebatur.» A praestantia, hoc modo: «Cuius ore sermo melle dulcior profluebat.» Ex eodem genere est hoc: «Tantus erat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscurius videretuIntellectio est, cum res tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,› ut si quis ei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes copias iactas.» CAPUT 45 Ab unauxilio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemo sensit idem togatus.» A pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
tata sc̃. abeo qͦd contiuet᷑ id qͦd continet. Ue si
quis aurũ aut argeniũ. aut ebur nominet
cũ diuicias uelit noĩare. harũ rerũ magis¬
inprecipiendo diuisio. ꝗͣ ĩqrendo difficilis est¬
in uentio. Ideo qy plena confuetudo est nõ
mͦ poetarũ. & oratorũ. s ⁊ cotidian sermo¬
nis. huius modi denoĩationuͣ¬
⁊ireiutio est oratio rẽ sĩplic̾em asfũpta
cirẽseͥbens elocutione. hoc pacto. Sei¬
piõnis sententia Barthagims opes fregit.
Nã hic nͥ queclã ordinandi ratio e̾e̾t habita
scipio potuit & carchago simplicit̾ apellari
ordinem ꝑuersione: aut tͣnsiee t̃ione.
uiuenddi facultates. Huiꝰmoĩ traiectio que
rẽ nõ redit obscuram: multũ ꝑderit ad
ꝯtinuationes de qͥb ante dictũ eiͦt. Inqͥbus
possint ẽe abssolute:
Uꝑlatio est oratio ueritatẽ alicuuis
au̾gendi minuendi ue causa. Hec fu¬
mitur seꝑatĩ aut cũ conꝑatione. Seꝑatim

Expanded text:
tata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut si tata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias velit nominare. Harum ‹omniin praecipiendo divisio, quam in quaerendo difficilis inventio est, ideo quod plena consuetudo est non modo poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationumCircumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellariordinem perversione aut transiectione.› di casus facultates.» Huiusmodi traiectio, quae rem non reddit obscuram, multum proderit adcontinuationes de quibus ante dictum est; in quibus possint esse absolutae Superlatio est oratio superans veritatem alicuius augendi minuendive causa. Haec sumitur separatim aut cum conparatione. Separatim,
Abbreviated transcription (Latin):
sse. Nuͣtiat puer argentũ repeti. ꝑtimuerat .N.
qͥ accõmodauat. Apagete in qͥt. edes cõmodaui. sa¬
miliã dedi. argentũ qͦ uult: tã ⁊ si hospiet  ꝯabeo
gulis diebus efficiat gła aut ostentatione: ea uꝑe
annuo sermone enarrare possim.huꝰ modi descͥo
nate᷑ uehement̃ hnt magnã delectationẽ. Totã

Expanded text:
sse. Nuntiat puer argentum repeti: pertimuerat enim, sse. Nuntiat puer argentum repeti: pertimuerat enim, qui commodarat. «Apage ‹te»,› inquit, «aedes commodavi, familiam dedi: argentum quoque vult? Tametsi hospites habeo, t quae singulis diebus efficiat gloria atque ostentatione, ea vix annuo sermone enarrare possim.» CAPUT 65 Huiusnaturae, vehementer habent magnam delectationem: totam
Abbreviated transcription (Latin):
intusculatio quidẽ cepi insanire. et in hisoẽ
i edes quasdã in quib sodalitium erat eodem
die futurũ. Quo iste pro noticia dñi edium
spicit argentũ quod erat ex positũ. St sit tricli¬
mũ. startũ ꝑbat. accedit seruulꝰ. dic̃ hoĩ clare iã
dñm uenturũ. si uelit exire. Ita ne inqͥt: Camuꝰ
uos de cuma uenitote. hospites discedunt. Iste se
raptĩ domũ suã comeit. Illi de cuma qͦ uisserat
uenuĩt. Quert̃ hc̃. Reperiunt domꝰ cuia sit. Idiu̾¬
sortũ de risi sese conferũt. Uidẽt hõiẽ postera die
narrant ex postulant acusat. At  illos similitudine
loci deceptos angiporto toto deerrasse. Se contͣ ua¬
litudinẽ suã ad noctẽ multã expectusse. Samino¬
in puero negociũ decłat. ut uasa. uestimenta pu¬
eros corrogaret. Seruulꝰ ñ murbanꝰ fatis strenue
& concinne conꝑat. Iste hospices domũ deducit. Ait
se maximas edes amico ciudã ad miptias accõmoda¬

Expanded text:
in Tusculano quidem coepi insanire et in isdem fuin Tusculano quidem coepi insanire et in isdem fuitur, venit in aedes quasdam, in quibus sodalicium erat eodem die futurum; quo iste pro notitia domnaedi iaito.» Perspicit argentum, quod erat expositum, visit triclinium stratum: probat. Accedit servulus; dicit homini clare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus ; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt. Iste se raptim domum suam conicit; ‹illi› decuma, quo iusserat, veniunt. Quaerunt hunc; reperiunt, domus cuia sit; in diversorium derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne conparat. Iste hospites domum deducit: ait se aedes maximas cuidam amico ad nuptias commoda
Abbreviated transcription (Latin):
in aurẽ. aut domi lecti ster nact᷑. aut ab a¬
uuncło roget᷑ etiops. qͥ ad balneas uemat.
aut astur com locus ante ostiũ det᷑ firũ. aut
aliqͥd fragile false anragiũ głe conparet᷑
Deinde exclamat ut om̃s audiant. Sideto
plures mittas oportet inquit. si hodie uis
tͣnsmimerari. Age inqͥt ouc tecũ libanum
& sosiam. Sane. Denide casu hospites hoĩ. gͥ
istũ dũ splendide ꝑegrinabat᷑ reciperunt.
cio nate nat᷑e nõ recedit. Bene inquit
facitis dũ uenitis. s rectius fecissetis. si
adme recta uia doniũ abissetis. Io fecissemꝰ
inquiunt illi fidomñ nouissemus. At istud quidem
facile fuit pide libet in ueiure. Werum euntẽ
illũ sequnt᷑ illi. Serino interea huiꝰ consimut᷑ omĩs
in ostensione. Querit inagris frumenta cuiꝰ mo¬
di sint. Negat se qr uille incense fint acced̾e̾
posse. nec edificare etiam mĩc audere. tam si

Expanded text:
in aurem, aut ut domi lectuli sternantur, aut ab ain aurem, aut ut domi lectuli sternantur, aut ab avunculo rogetur Aethiops qui ad balineas veniat, aut asturconi locus ante ostium suum detur, aut aliquod fragile falsae choragium gloriae conparetur. Deinde exclamat, ut omnes audiant: «Videto,‹plures› mittas oportet», inquit, «si hodie vis transnumerari.» «Age» inquit, «duc tecum Libanum et Sosiam.» «Sane.» Deinde casu veniunt hospites homini, quos iste, dum splendide peregrinatur, ‹invitat.› tio naturae non recedit. «Bene», inquit, «facitis, cum venitis: sed rectius fecissetis, si ad me domum recta abissetis.» «Id fecissemus», inquiunt illi, «si domum novissemus.» «At istud quidem facile fuit undelibet invenire. Verum ite mequum.» Secuntur illi. Sermo interea huius consumitur omnis in ostentatione: quaerit, in agris frumenta cuiusmodi sint; negat se, quia villae incensae sint, accedere posse: nec aedificare etiamnunc audere; «tametsi
Abbreviated transcription (Latin):
tans sese tucitiis. cũ domo totus ut comedat᷑ auferc᷑
corporis cuiꝰpiã forma qͦ ad satis sit ad intelli¬
tendũ hoc modo. hunc udices rubrũ breuem
in curinuim. canũ. sub erispũ. cesiũ. cui magna
or̾atio est cũ alicuiꝰ nat᷑a certis describitur
signais que ficuti note note sunt quedam¬
nat̾e atributa. Ut si uelis nõ diiitẽ sed osteni¬
tatorem petumiosũ describere. Iste inquies
uiꝰdices qui se dici diuitem putat. preelarum
at᷑. Nõne uobis uidet᷑ dice̾. dare uobis. si michi
molesti nõ essetis. Cũ mͦ finistra mentũ fub¬
leuat: ex istiae se gemine nitore. & auri
splendore aspectus omium ꝑstring̾e̾. Cum
puerum respicit. hunc uinĩ quẽ noui. uos nͣ
arbitror nouisse. alio noiẽ appellat. Deide
alio atq alio. heus tu inquit uem sammo.
ne qͥd isti barbari conturbent. Ut ignoti qͥ au¬
diunt unũ putent selegi de multis. Ei dicit

Expanded text:
tat sese tacitus, quom domo totus ut comeditur auferturtat sese tacitus, quom domo totus ut comeditur auferturcorporis cuiuspiam forma, quoad satis sit ad intellegendum, hoc modo: «Hunc, iudices, dico, rubrum, brevem, incurvom, canum, subcrispum, caesium, cui sane magna otatio est, cum alicuius natura certis describitur signis, quae, sicuti notae quae naturae sunt adtributa; ut si velis non divitem, sed ostentatorem pecuniosi describere: «Iste», inquies, «iudices, qui se dici divitem putabat esse praeatur. Nonne vobis videtur dicere: « dant, si mihi molesti non essetis?» Cum vero sinistra mentum sublevavit, existimat se gemmae nitore et auri splendore aspectus omnium praestringere. - Cum puerum respicit hunc unum, quem ego novi - vos non arbitror -, alio nomine appellat, deinde alio atque alio. «At eho tu», inquit, «veni, Sannio, ne quid is barbaris turbent»; ut ignoti, qui audient, unum putent selegi de multis. Ei dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tis causa sumit᷑. Aꝑciorẽ. cũ id quod
fit obscurius magis dilncidũ reddit
ꝑ babiliorẽ: cum magis ueri similem
ẽpla. nͥ exc̃plũ quod gn̾s est in eypolitione de¬
monstrassemus. & cansas sumendi insimilitudi¬
ne aperuissemus. Qr nolumus neq ꝑ pauca qͦ¬
minus res intelliget᷑. neq intellecta plura scri¬
bere. Imago est forme cũ firma quadam si¬
militudius collatio hec suumt᷑ aut landis ii
cuporationis causa. laudis causa sic: Inibant
p̃lium corpore taiiri ualidissimi. inpetu lecug̾s
accrrimi suiles. Picuperationis: ut ĩ ooi¬
aspectu uenenato. sp̃u rabido. Cit cunspectans huc
⁊. alne si que̾ reꝑiat. cui aliquid mali faucib affla¬
re. ore atinge̾ dentib insecare. lingua asperge
possit. ISt inĩuidiam. ad clucat hoc modo. Iste
qui diuicias suas iactat sicut gallus mͦ phrigi¬
a. aut ariolus quispiam depresfus. & oneratus
tione sic. Iste tanquam coclea abscondens & roten¬

Expanded text:
tatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod tatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod sit obscurius, magis dilucidum reddit; probabiliorem, cum magis veri similem empla, nisi ‹et› exemplum quod genus est, in expolitione demonstrassemus et causas sumendi in similitudine aperuissemus. Quare noluimus neque pauca, quominus intellegeretur, neque re intellecta plura scribere. Imago est formae cum forma cum quadam similitudine conlatio. Haec sumitur aut laudis aut vituperationis causa. Laudis causa, sic: «Inibat in proelium, corpore tauri validissimi, impetu leonis acerrimi simili.» Vituperationis, ut in odiaspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus adflare, ore adtingere, dentibus insecare, lingua aspergere possit.» Ut in invidiam adducat, hoc modo: «Iste, qui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariolus quispiam depressus et oneratus tionem sic: «Iste, qui tamquam coclea abscondens reten
Abbreviated transcription (Latin):
terba qͦ adsimilitudinẽ habeamꝰ accõmodata.
Idẽ huiꝰ moĩ. Ita ut hirundines estiuo tẽpore
presto sunt. frigore pulse recedunt. Ex endem
similitudine nc̃ ꝑ tͣnslationẽ uerba sumuntur.
ita. falsi amici sereuo tpr uite pͣsto sunt. si¬
mul atq hiemem fortane uiderit.
deuolant om̃s. Sed inuentio similiũ facilis
erit. si qͥs s om̃s res aĩatas. & inaiãtas mutts:
elo gesics quentes. feras ⁊ manssuetas. ce¬
iestes & terrestres. & marituas. artificio. cafui.
natura. comparatas. usicatas atq in usitatas fre¬
quenter pone̾ ante oculos poti̾t. & ex his
aliquani uenari si militudinẽ. que aut ornare¬
pot̾it. aut docere. out apertiorẽ face̾ rem.
aut pone̾ ante oclos possit. Nõ enĩ res cota
toti rei netesse est similis sit. sed ad ipsũ ao
quod enferetur sumlitudinẽ habeat oportet.
cum
certi auetoris propositio. Io sutu¬
tur
hisdẽ de causis quib similitudo. łẽ
natiorẽ facit cũ millius rei nͥ digni¬

Expanded text:
verba ad similitudinem habeamus adcommodata. Id est huiusmodi: «Ita ut irundines aestivo tempore praesto sunt, frigore pulsae recedunt -» ex eadem similitudine nunc per translationem verba sumimus: «item falsi amici sereno vitae tempore praesto sunt; simul atque hiemem fortunae viderunt, devolant omnes.» Sed inventio similium facilis erit, si quis sibi omnes res, animantes et inanimas, mutas et eloquentes, feras et mansuetas, terrestris, caelestis, maritimas, artificio, casu, natura conparatas, usitatas atque inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his aliquam venari similitudinem, quae aut ornare aut docere aut apertiorem rem facere aut ponere ante oculos possit. Non enim res tota totae rei necesse est similis sit, sed id ipsum, quod conferetur, similitudinem habeat oportet. cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei nisi digni
Abbreviated transcription (Latin):
xpolitio est cũ in eodẽ loco manomꝰ. & aliud
atq aliud dicere uidem᷑. Ea aut̃ duplicit᷑
fit. si aut eandẽ rẽ plane dicemꝰ. aut de eadẽ
re. Candẽ rẽ licemꝰ: non eodẽ modo. Nam id au¬
re. Nem cõmutabimus criplicit᷑. Uerbis. ꝑ ñci¬
ando. tͣctando. Uerbis cõmutabimus. cũ res
semel dicta. iterũ aure sepius aliis uerbis que
idẽ ualeant: eadẽ res proferet᷑. hoc mͦ. Nullũ
tantũ est pericłum quod sapiens prosalute
patrie uitandũ arbicretur. cũ auget᷑ in co¬
lumitas ꝑpetua ciuitatis. Qui bonis erte ra¬
cionib preditus. ꝑfecto nullũ uite discrim̃
sibi pro fortunis sibi ꝑ fortunis Rei .p. fugien
dũ putabit. & erit in ea sentencia serper ut

Expanded text:
xpolitio est, cum in eodem loco manemus et aliud atque aliud dicere videmur. Ea dupliciter fit: si aut eandem plane dicemus rem, aut de eadem re. Eandem rem dicemus, non eodem modo - nam id qute. Commutabimus tripliciter: verbis, pronuntiando, tractando. Verbis commutabimus, cum re semel dicta iterum aut saepius aliis verbis, quae idem valeant, eadem res proferetur, hoc modo: «Nullum tantum est periculum, quod sapiens pro salute patriae vitandum arbitretur. Cum agetur incolumitas perpetua civitatis, qui bonis erit rationibus praeditus, profecto nullum vitae discrimen sibi pro fortunis rei dum putabit, et erit in ea sententia semper,
Abbreviated transcription (Latin):
assiduitatẽ: cui uicio ueriꝰ erit ex ẽplo. Nã hic ni¬
chil ꝓsoet ĩuiciis alienis exẽplis uti. O tice tut
fidẽ habere. Et si ñ utemur continent᷑ sumlit᷑
cad̾ntib uerbis hoc tuodo. flentes. plorantes. la¬
crimantes. obtestante . & si uerboꝵ tnsiertio¬
nemi
res adte scͥptas luci misimꝰ eli. Itẽ fug̾e oportet lon¬
gam uerboꝵ contuniationem que ⁊ auditoris aures ⁊¬

Expanded text:
adsiduitatem, cui vitio versus hic erit exemplo - nam hic nihil prohibet in vitiis alienis exemplis uti -: O Tite, t -; et, si non utemur continenter similiter cadentibus verbis, hoc modo: Flentes, plorantes, lacrimantes, obtestantes; et si verborum transiectionem res ad te scgam continuationem, que auditoris aures
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ queritas. ĩ bello pacẽ defideras. ĩ contione de uir¬
tute loqueris. ĩ pͣlio pre ignauia tube sonitũ ꝑfer¬
re nõ potes.  H oc gne̾ sidistinguemꝰ nõnẽ: ⁊ or¬

Expanded text:
bellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virbellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virtute loqueris, in proelio prae ignavia tubae sonitum perferre non potes.» Hoc genere sei distingem
Abbreviated transcription (Latin):
disseque sũt:Ex eoclẽ gnę : ex ornacionis cũ iddẽ uer¬
bũ poit᷑ modo ĩ hac. mͦ ĩ alta re hoc mͦ. I cur xã re ta
studiose curas. que tͥ mubtas dabit curas: Nterilã
amari iocumnoũ ÷ si curet᷑ neqͥe inisit amari. Itẽ.
Seniã ad uos si mͥ senatꝰ det ueniã. In his quatuor gm̾b
exernationũ. ꝗͥ ad huc ꝓposite sũt ñ in opia uerboꝵ fro
nt ad iddẽ uerbũ redeat᷑ sepiꝰ s ĩ est festiuitas. q̃ facilius
auirib di indicari ꝗͣ uerbis demonst᷑ri pot᷑:
Contencio ÷ cũ ex cont̾riis reb oratio conficit᷑. hoc
pacto .I habet assentatio iocũda pͥncipia eadẽ
exitin amarissimos mifere. Itẽ ĩ nincis te placabilẽ¬
mmens ĩplacabilẽ p̃bes.  Itẽ in ocio cumulcuaris ĩ tumul¬
cusolis es ociosins. ifrigi cdissima re cales. ĩ feruentis¬
srma friges. tacito ẽ opiis ẽ clamas. uͥ loqͥ conuenit
obmutescis. ad es. ab ee̾ uis. ab es. reuerti cupis. ĩ pace

Expanded text:
est exornationis, cum idem verbum ponitur modo in hac, modo in altera re, hoc modo: «Cur eam rem tam studiose curas, quae tibi multas dabit curas?» Item: «Nam amarei iucundumst, si curetur, ne quid insit amari.» Item: «Veniam ad vos, si mihi senatus det veniam.» In his quattuor generibus exornationum, quae adhuc propositae suut ad idem verbum redeatur saepius; sed inest festivitas, quae facilius auribus diiudicari quam verbis demonstrari potest. Contentio est, cum ex contrariis rebus oratio conficitur, hoc pacto: «Habet adsentatio iucunda principia, eadem exitus amarissimos adfert.» Item: «Inis.» Item: «In otio tumultuaris; in tumultu es otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est, clamas; ubi loqui convenit, obmutescis; ades, abesse vis; abes, reverti cupis; in pace
Abbreviated transcription (Latin):
uitutẽ. mat̾b familias. ⁊ ingemus fub hostilẽ li¬
bidinẽ subiettis. urbs acerbissimo ĩcendio con¬
flagrata Qͥ se ñ putat id qͦd uoluerit᷑ ad exccũ
ꝑdux isse. nͥ sanctissime patͥe miserandũ scełaci
ut eum qͥ forcunas oñim uoluerit ꝑꝓd̾e̾ p̃cipitẽ
ꝓcurbetis ex en cruitate. quam iste hostiũ spur¬
cissimorum dominaca ne fario uoluerit obruere

Expanded text:
vitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem livitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati ut eum, qui fortunas omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex ea civitate, quam iste hostium spurcissimorum dominatu nefario voluerit obruere
Abbreviated transcription (Latin):
eligent᷑. ⁊ si exornationes sententurrũ aut uerbory
que gͣuitate habebunt. de quib post dicemus adi
ex cogitare : qui ꝓ dere hostib patͥam cogitario:
Quoci maleficiũ cum ħ scelere conꝑari. qd̾ huc ma¬
leficio dignũ suppliciũ poẽ ĩuemiri: In his qui in¬
olassent ingeniã matrẽ familias constuprasset᷑.
pulsasent aliquẽ. aut postremo necasłent. max¬
uma sipicia nr̃i maiores consũpsertit᷑. Huic tru¬
culentissimo ac nefario facinori sin głarẽ pe¬
nã nõ relinquerut᷑. atq ĩ aliis maleficiis ad sin¬
gulos aut ad paucos. ex alieno peccato in uiri¬
a peruenit. huius scełis qͥ sũt assines uno con¬
silio uniiersib eruib atrocissimas calamitates
machinãtur. O fero ces m̃os.o crudeles cogi tati¬
ones. o derelictos hoĩes ab humanicate. Quid a¬
ge̾ ausist̃ aut cogitare pocuerũt. Quopaue to
hostes reuulsis maiory sepulcris. deiectis meni¬
spoliatis. optimatib trucidatis. aliis arreptis ĩ ser¬

Expanded text:
ur; et si exornationes sententiarum aut verborum, quae gravitatem habebunt, de quibus post dicemus, adhexcogitare, qui prodere hostibus patriam cogitarit? Quod maleficium cum hoc scelere conparari, quod huic maleficio dignum supplicium potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenispoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in ser
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ qͥcꝗ̃ obiciam. Si prob es non meruisti. Si in¬
meritis meis predicerẽ. Si meministis obtandam.
Si obliti estis. cũ uire incħ egerim quid est qͦd uet¬
bis proficẽ possim:¶ Itẽ. Bue res funt que po¬
ssũt hoĩes ad t᷑pe conpendiũ cõmoue̾. Inopia. at¬
qi auaritia. Te auarũ infraterna diuisione cog¬
noiumus. I nope᷑ atq egentẽ nẽ uidennis. Qui po-
cest gͥ ostend̾e causã maleficii non fuisse: Int̃.
nane diuisionẽ. ⁊ illã q̃ de partib orõnis terci¬
a est. de qua in primo libro n scd̾m narratio¬
dit per expositionẽ aut ꝑ enumerationẽ qui

Expanded text:
c tibi quicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inmeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium commovere: inopia atque avaritia. Te avarum in fraterna divisione cognovimus; inopem atque egentem nunc videmus. Qui potes igitur ostendere causam maleficii non fuisse?» Inter hanc divisionem et illam, quae de partibus orationis tertia est, de qua in primo libro diximus secudit per enumerationem au
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. ¶ Eqͥb exornatioib noĩatio ⁊ pͥma. qͣ
nos admonet ut cruꝰ rei noinen aut non fit
aut sacis idoneu̾ nõ sit. eã nosmet idoneo uer¬
murmurare. ⁊ sibilare appellarut. Aut signi¬
petũ. fragor cruitatis inpͥms est auditꝰ. Hoc

Expanded text:
ratur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae ratur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo vermurmurari et sibilare appellarunt; signiimpetum, fragor civitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
defensionẽ. Noli qͥcꝗͣ recusare. Da seruos inq̃sti¬
onem. Stude uerum inuenire. Hoc gn̾s ⁊ acri¬
moniam habet ĩse. & uehe mentissimũ est. et
ad breuitatẽ accõmodacũ. Precisio est cũ
precertatio non est ideo qͦd popls.R. me. Nolo
dice. ne cui forte arrogans uidear. Te autem
sepe ignomima digni putauit. Item. Tu nĩc¬
istud audes dice̾ qͥ nuꝑ abiene domui. Non ausim
dic̾e̾. ne cũ digna dicerem: me in digniũ qͥppiã
dixisse uidear. hic atrocior tacita suspicio quã
diserta ex planatio facta est
onclimo est q̃ breui argumentatione ex his
que ante dic ta fũt. aut facta. conficto id
culũ nõ posse capi troiã sine sagitis phylothet
sed asuꝑiorib separauimus. qr oñis in uno ge¬
ne̾ sũt posite. Nã earũ omiu̾m hoc ꝑprirĩ
est. tit abusitata uerborũ ꝓpͥetate recedatur
atq ĩ aliã rõnẽ ẽ quadã uenustate oro tͣnsfe¬

Expanded text:
defensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestidefensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestionem, stude verum invenire.» Hoc genus et acrimoniam habet in se et vehementissimum est et ad brevitatem adcommodatum. Praecisio est, cum par certatio non est, ideo quod populus Romanus me - nolo dicere, ne cui forte adrogans videar: te autem saepe ignominia dignum putavit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui nuper alienae domi - non ausim dicere, ne, cum te digna dicerem, me indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› atrocior tacita suspicio, quam diserta explanatio facta est. Conclusio est, quae brevi argumentatione ex iis, quae ante dicta sunt aut facta, conficit, quculum non posse capi Troiam sine Philoctetae sagittsed a superioribus separavimus, quod omnes in uno genere sunt positae. Nam earum omnium hoc proprium est, ut ab usitata verborum potestate recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio confe
Abbreviated transcription (Latin):
bitacio est c̃ qͣrere uideat᷑ orator ue̾rũ dedu¬
obniis potiꝰ. aut quid de plurib potissimũ dicat
consulũ suie stulticiã siue maliciã dice̾ oportet. siue
utrũq.IItẽ. Ti istud ausus es dice̾ homo omium
mortaliũ: Nã qͦnã te digno morib tuis appellem
potuerit. cetere tollunt᷑ una relinqͥnt᷑. quam nos
intendimꝰ. ħ pacto. Necesse est c̃ constet istũ fuͣ¬
dũ nrͣum fuisse ostendas te aut uacuum po¬
ssedisse. aut usu tirũ fecisse. aut emisse. aut he
Emptio nilla profert᷑. hereditate tͥ me uuio: mea
pecuna uenire nõ potuit̃. Relinqͥt᷑ gͦ ut me
erit tõꝗͣ inplerisq ut cũ uelimus ea possimus
uti. Nam fac̾e id nõ poterimus: nͥ nobis ipsa
negotii nata᷑ dabit facultatem:
issolutũ est qͦd coniunctionib uerborum e
medio fublatis. seꝑacis partib effertꝰ. ħ modo
Gere morẽ parenti. pare cognatis. obsseguere a¬
micis. obcẽpera legib. ¶ Itẽ. Descende ĩ integram

Expanded text:
bitatio est cum querere videtur orator utrum de duobus potius aut quid de pluribus potissimum dicat, 3 consulum sive stultitiam sive malitiam dicere oportet sive utrumque.» Item: «Tu istuc ausus es dicere, homo omnium mortalium - quonam te digno moribus tuis appellem i potuerit, ceterae tolluntur, una relinquitur, quam nos intendimus, hoc modo: «Necesse est, cum constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut ssedisse aut usu tuum fecisse aut emisse aut hereemptio nulla profertur; hereditati tibi me vivo mea pecunia venire non potuit: relinquitur ergo, ut me vi erit, tamquam in plerisque, ut, cum velimus, ea possimus uti: nam fere non poterimus, nisi nobis ipsa negotii natura dabit facultatem. Dissolutum est, quod, coniunctionibus verborum e medio sublatis, separatis partibus effertur, hoc modo: «Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtempera legibus.» Item: «Descende in integram
Abbreviated transcription (Latin):
discrimini suo plusquam cõmuni saluti consulit.
Naui enim fracta. multi incolumes fuerunt. Ex
naufragio patrie: saluus nemo potest enacare.
& pro legionib suis ĩ hostes in misisse medios. s mi¬
sit uitam. at nõ ꝑdidit. Re enĩ prouilissima egre¬
giam. et parua: maximã redemit. Uitam dedit.
accepit patriam. Amisit animam. pocitꝰ est gła
que cũ summa laude prodita: uecustaee magis¬
cotidie enitescit .¶ Quod si pro Ne .p. debere fusci¬
pere ꝑiculił. & ratione de monstratũ est. et
exemplo cum probatũ. hii fapientes ex istimãoi¬

Expanded text:
discrimine suae plus quam communi saluti consulit. Navi enim fracta multi incolumes evaserunt; ex naufragio patriae salvus nemo potest enatare. et pro legionibus in hostis immisse medios. Amisit vitam, at non perdidit. Re enim vilissima ‹certam› et parva maximam redemit. Vitam dedit, accepit patriam; amisit animam, potitus est gloriam, quae cum summa laude prodita vetustate cottidie magis enitescit. Quodsi pro re publica decere accedere periculum et ratione demonstratum est et exemplo conprobatu
Abbreviated transcription (Latin):
re aixisset: tñ arroginis uͥsus esset. Nc̃ &¬
ad inudiã uitandã. & laudẽ conꝑandã satis
dictum est. Itẽ. Utrũ gͥ causa auaritie aut
egestatis accessit ad maleficiũ : auaricie : At
largissimus funt in amicos quod signũ libera¬
litatis ÷ que coneraria auaritie est. Egestaciᷤᷤ.
at huic ꝗͣ pat̾ nolo nimiũ dicere nõ tenuis¬

Expanded text:
re dixisset, tamen adrogans visus esset. Nre dixisset, tamen adrogans visus esset. Nad invidiam vitandam et laudem conparandam satis dictum est. Item: «Utrum igitur avaritiae an egestatis accessit ad maleficium? Avaritiae? At largissimus fuit in amicos; quod signum liberalitatis est, quae contraria est avaritiae. Egestatis? Huic quidem pater - nolo nimium dicere
Abbreviated transcription (Latin):
isto iudices sint amicitia. s ista tñ amiciti¬
a tã ⁊ si uereor quo modo accepturi fitis
tñ dicam uos me priuastis. Qa ita: qo ut
uobis essẽ probatꝰ. eũ qui uos oppugnabat ini¬
tio cui licentie nom̃ est. sicuti de menstraui¬
mus: duplici rõne tͣc tabitur. ꝑa crimonia.
Que si mimũ fuerit aspersa: mitigabitur
laude.I Et asimulatione de qua posterius
dix imus. que non indigget mitigationis. ꝑ ꝑ¬
terea qͦd rinitat᷑ licentiã. & sua sponte fit:
ad amium auditoris accõmodatu
imimitio est cũ aliquid in esse nobis. aut
his quos defendimꝰ aut natura. aut ĩdus¬
tria. tut fercuna dicenus eg̃giũ. qͦd nequa sig¬
nificet᷑ arrogans ostentatio: dimimiit᷑ & arte¬
nuat᷑ orõne hoc modo. Nã hoc pro meo uite
iudices dico me labore & industria curasse.
ut disciplinã militarẽ nõ in postremis ten̾em.
hic si qͥs dixisser ut optime cenere̾ eã. ⁊ si ue¬

Expanded text:
isto, iudices, fuit amicitia, sed ista tamen amicitiisto, iudices, fuit amicitia, sed ista tamen amicitia, tametsi vereor quomodo accepturi sitis, tamen dicam, vos ‹me› privastis. Quid ita? Quia ut vobis essem probatus, eum, qui vos obpugnabat, initio, cui licentiae nomen est, sicuti demonstravimus, duplici ratione tractabitur: acrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitigabitur laude; et adsimulatione, de qua posterius diximus, quae non indiget mitigationis, propterea quod imitatur licentiam et sua spontest ad animum auditoris adcommodata. Deminutio est, quom aliquid inesse in nobis aut in iis, quos defendimus, aut natura aut fortuna aut industria dicemus egregium, quod, ne qua significetur adrogans ostentatio, deminuitur et adtenuatur oratione, hoc modo: «Nam hoc pro meo iure, iudices, dico, me labore et industria curasse, ut disciplinam militarem non in postremis tenerem.» Hic si quis dixisset: «Ut optime tenerem», tametsi ve
Abbreviated transcription (Latin):
diutius & alitns. ad rei .p. perniciẽ. retinetis qͦ ad
uidebit᷑ acrimone habere : multis mitigatiom
di inferre. hic ege uircutẽ ur̃am quero. sapien¬
tiam desidero. Ueterẽ consuetudinẽ requiro.
ut qͦd erat cõmotũ licentia: id mittigetur lau¬
de. ut altera res ab rracundia ⁊ molestia re¬
moueat. Alt̾a ab erracio de terreat. hec res
unt. qͦ modo ipsi se cupiut̃ ob uirgari. dut
id qd̾ scumis facile om̃s audituros dicimiꝰ
nos timere qͦ modo accipiant. s cñ uerita¬
te cõmoueri. ut nichilo dicamus. horũ am¬
borũ generũ exempla fubiciemus. Prioris
huiꝰ modi. nimium quirites aminis estis
simplicib & manssuetis. nimiũ creditis unicu
Iꝙ. nimiũ ex istimatis unũquẽq eniti ut ꝑ¬
ficiat q̃ uobis pollicitꝰ sit. Erratis. & falsa
spe frustra iã dui detinemin. Stulticia ÷¬
ura qr quos erat in ur̃a potestate ab aliiᷤᷤ
petẽ quam ipsi fumere malustis. Posteri¬
oris licentie hoc erit exẽplum. Nichi ẽ

Expanded text:
diutius et alitis ad rei publicae perniciem, retinetis, quoad videbitur acrimoniae habere, multis mitigationiit inferre: «Hic ego virtutem vestram quaero, sapientiam desidero, veterem consuetudinem requiro», ‹ut› quod erat commotum licentia, id constituatur laude, ut altera res ab iracundia et molestia removeat, altera res ab errato deterreat. Haec res, unt, quomodo ipsi se cupiunt obiurgari, aut id, quod scimus ‹facile omnes audituros, dicimus› nos timere, quomodo accipiant, sed tamen veritate commoveri, ut nihilosetius dicamus. Horum amborum generum exempla subiciemus; prioris, huiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplicibus et mansuetis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemque eniti, ut perficiat, quae vobis pollicitus sit. Erratis et falsa spe frustra iam diu detinemini stultitia vestra, qui, quod erat in vestra potestate, ab aliis petere quam ipsi sumere maluistis.» Posterioris licentiae hoc erit exemplum: «Mihi cum
Abbreviated transcription (Latin):
fit. hec statĩ se ex plicat. ⁊ breuit duab aut
plutib partib subiciens tõnes. exeruat oronẽ.
re quentatio est cũ res nitota cauiã disꝑse:
cogunt᷑ inuũ locũ. quo ginior arit acrior
aut eriminosior fit hoc pacto. aquo tãdẽ
ab est iste uicio: Quid ⁊ cur iudices uelitis eum
liberare: Sue pudicitie proditor ẽ. infidiator
aliene. cupidinis intẽpans. petulans. suꝑebus. in¬
pius inparentes. ingratꝰ in amicos. ĩ festus cogia¬
tis. in suꝑiores contumax. in equos ⁊ pares fasti¬
diosus. mnĩferiores crudelis. Demq ĩ om̃s intolera¬
rimum cometturalib eausis oprculat᷑. cũ fuspi¬
ciones que seꝑatim dicte minte ⁊ infirme e¬
rant: unũ locum coaete. rẽ udentur per spi cu¬
am facere. nõ suspiciosam. hoc pacto. Nolite igit᷑
nolite uidices ea que dixi separatĩ spectare. le d
omia colligite. & con ferte in unũ. Si et comino¬
dũ ad istũ ex illius morte uemebat. & uita ho¬

Expanded text:
 se statim explicat et brevi duabus aut pluribus partibus subiciens rationes exornat orationem. Frequentatio est, cum res tota causa dispersae coguntur in unum locum, quo gravior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; ipius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis, in superiores contumax, in equales fastigiosus, in inferiores crudelis, denique in omnes intoleraausis opitulatur, cum suspiciones, quae separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur perspicuam facere, non suspiciosam, hoc pacto: «Nolite igitur, nolite, iudices, ea, quae dixi, separatim spectare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum ad istum ex illius morte veniebat; et vita ho
Abbreviated transcription (Latin):
õminutatio est c̃ due sententie
inter se
discre pances. ex tͥnsiectione ita
uiuere ut eclas. Item. en re poeniata ñ facio.
qr cuiꝰ moĩ uolo non possũ. cuiꝰ mocdi possũ nolo.
Itrm. Que de illo dñr. dicͦ nõ possut᷑. Que dici
si taces ea re stultus es. Nõ pot̾ dici qͥn cõnode
fiat. c̃ contrie sñrentie trans lacione uen¬
ba qͦ conuereant᷑. Plura subiecimꝰ exempla
ut qm difficile est hoc gu̾s oxornationis ⁊̃¬
esset. facilius indicendo inueniretur
ermissio est cũ ostendemus indicendo nos aliquã
rẽ totã tradere. & concede alicunus uolunta
uols et ur̃e condono petestati. Ulos me uro quo
pacto uobis uidebit᷑ utamum. atq abutamim li¬
cebit ĩpune. In me qͥcqͥd libet staruite. dicite.

Expanded text:
ommutatio est cum due sententie inter se discrepantes ex traiectione ita vivere ut edas'. 4 Item: 'Ea re poemata non facio, quia cuiusmodi volo non possum, cuiusmodi possum nolo'. Item: 'Que de illo dicuntur dici non possunt, que dici si taceas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subiecimus exempla, ut, quoniam difficile est hoc genus exornationis inectum, facilius in dicendo inveniretur. Permissio est, cum ostendemus in dicendo nos aliquam rem totam tradere et concedere alicuius voluntatvobis et vestrae condono potestati. Vos me vestro quo pacto vobis videbitur utamini atque abutamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite; dicite
Abbreviated transcription (Latin):
thebe nom̃ fuit. noctu c̃fimul cubaret: occidit. ħ filiusuũ
quẽ ex tiranno habebat s̃ impͥmii loco deposcit. St̃ qͥer
lege occidi puerũ dicant oporte. Res ĩ iuditio ⁊. Inhoc
gnie utrãq impartẽ idẽ loci atq ead p̃cepta ꝯuenientua¬
qditq suã legẽ ꝯfirmare. ꝯtͣriã ĩ firmari de bebit. Pn
niũ gͥ leges oport& ꝯtendẽ. ꝯsidando utͣ lex ad inauereᷤᷤ
h÷. ad utiliores ⁊ hanestiores ac magis necessarias resꝑtueat.
Ex qͦ ꝯficit᷑. ut sileges due aut si plures erc̃: ut qͦt qͦt ert¬

Expanded text:
Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iudicio est. In hoc genere utramque in partem idem loci atque eadem praecepta convenientque suam legem confirmare, contrariam infirmare debebit. pri- mum igitur leges oportet contendere considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis necessarias res pertineat; ex quo conficitur, ut, si leges duae aut si plures erunt, aut quotquot er
Abbreviated transcription (Latin):
sit: qd factũ: ꝙ̃rtt̃. sñ ulla noĩa ꝯtũsia. hiuie hermagoras
cialẽ. negotialẽ. Qd eiꝰ ut nos putamꝰ non medicre peccatũ repre¬
hendendũ uidetur. uerũ breuĩ ne si aut taciti p̃t̾ierimꝰ. sñ
catisa. eũ ñ secuti putem̃. aut si diuiciꝰ ĩ ħ ꝯstit̾imꝰ: morã atq in¬
pedim̃cũ reliqͥs p̃ceptis iitulisse uideam᷑. ¶Siꝰ delibatio ⁊ d̾mon

Expanded text:
ermagoras cialem, negotialem. quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videamur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectũ. Nam fuit qđdam tẽpꝰ c̃ inagͥs hões passim bestiar̾
more uagabantur.⁊ sibi uictu ferio uitã ꝓpagabant. nec
ratione animi qͥcꝗͣ. s plerũq uirib corporis administrabãt
Nundũ diune religionis. ñ humani officii rõ colebatur.
Iemo nͣupͣtias uidat legitimas. non cercos qͥsꝗ lib̾os. ñ ius
eqͣbile quid utilit̾is haberet acceꝑat. Ita ꝓpt̾ errorẽ atq in¬
scientiam ceca ac de meraria aĩ dominatrre cupiditas: ad se
Ta iãt. & quanta ad maxinias res :portunitas auimis ĩeẽt
hominum: siquis eam posset elicere. ⁊ p̃cipiendo meliorem
reddere. Qui disꝑsos homines inagris ⁊ intectis siluestrib
ab ditos ratione quadam. compulit: ⁊ inunũ locũ ꝯgregauit.
e eos inunam quãq rẽ inducens utilẽ atq honestam. pͥmo

Expanded text:
profectum. nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum profectum. nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae religionis, non hu- mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat lliberos, non, ius equabile quid utilitatis haberet, acceperat. Ita propter errorem atque inscitiam ceca ac temeraria dominatrix animi cupiditas ad se ateria esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congregavit et eos in unam quamque rem inducens utilem atque honestam primo
Abbreviated transcription (Latin):
multas urbes constitutas. hella plurima restincta. firmissinas
societates scĩssimas anicitias intelloᷤᷤ: tũ aĩ r̾oẽ. tum faciliꝰ eloqñ¬
tia comparatas. Ac me quidẽ dui cogitantẽ: r̾o ipsa in hanc
postissimũ sentñtiam ducit. ut existimẽ sapientiam sine elo¬
qñtia parũ ꝓde̾e ciuitatib. eloqñtiam uͦ sine sapientia nimi
atq honestissimis studiis rois. & officii. c̃sumit om̃em oꝑam
in exercitatione dicendi: is inutilis s. ꝑ nitiosꝰ patͥȩ ciuis alit̾.
Quͦ ita se armat eloqñtia ut ñ oppugnare cõmoda patrie. s pro
łꝰ pugnare possit: is mͥ uir ⁊ suis ⁊ publicis r̾o̾nib ilissimꝰ.
atq anncissimꝰ ciuis patrie fore uidet᷑. Ac si uolumꝰ huiꝰ¬
rei q̃ uocat᷑ eloqñtia siue artis. siue studii. siue exercitationiᷤᷤ
cuiꝰdã: siue facultis ab nat᷑a ꝑfecte considãre pͥncipium:
repperiemꝰ id ex honestissimis causis natũ. atq obcimis rõib

Expanded text:
multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, sanctissimas amicitias intelligo cum animi ratione, tum facilius eloquentia comparatas. ac me quidem diu cogitantem, ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sipientia nimiuatque honestissimis studiis rationis et officii, consumit omnem operam in exercitatione dicendi, is inutilis sibi, pernitiosus patriae civis alitur: qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his pugnare possit, is mihi vir et suis, et publicis rationibus utilissimus, atque a sive artis sive studii sive exercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
ter qͦs posset excellere: cũ his se pateretur ȩqͣri. & sua uolun¬
tate a iocundissima ꝯsuetudine recedere. q̃ p̃sertĩ iam nature
eloqñtia uidr̃. ⁊ itẽ postea maxinis inreb pacis & belli cuo
sumis hominũ utilitatibꝰ ẽẽ u̾sata. Postꝗ̃ uͦ ꝯmoditas q̃dam
pͣua uircutis imitatrix sine r̃oe oft̃cii. dicendi copiam cõnse¬
cuta. ẽ: tũ ingenio freta malitia ꝑu̾tere urbes ⁊ uitas hõi¬
num labe factare ꝯsueuit: atq hus qͦq exordiũ mali. qm̃ pͥn¬
litos. ẽẽ u̾sari. nec uͦ ad pͥuatas causas magnos ac disertos hoes
accendẽ S cũ a sũmis uiris maxume resad iinistiarẽtor.
arbitror alios ñ incallidos fuisse hões. qͥ ad paruas ꝯtrou̾sias
pͥuator. accedent. Quib inꝯtrou̾siis cũ sepe m̃aatio contͣ
uerũ stare hoẽs consuescerent: dicendi assiduitas aluit au¬
datiam. ut necessario suꝑiores illi ꝑꝑ iniurias ciuiũ. resist̾e̾

Expanded text:
ter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine recederet, quae praesertim iam natu- rae in rebus pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labe- factare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam prinlitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse: ut hoĩes a ꝯsuetudine subito ꝯu̾teret. ⁊ addiusas¬
uite rationes traduceret. Age uͦ urbibus ꝯstitutis ut fidẽ colere
iiustitiam retinere discerent. & aliis parere sua uoluntate cõ¬
suescerent. ac ñ mͦ labores excipiendos. ꝯmunis commodi
causa s etiam uitã amutendã existimarent. qtande fieri po¬
cuit. non hoĩes ea q̃ rõe inuenissent. eloqñtia ꝑsuade potuis¬
sent: Profecto nemo nͥ gͣui ac suaui ꝯmotꝰ orõne. cũ iuri¬

Expanded text:
potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret. age vero urbibus constitutis, ut fidem colere et iusti- tiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere po- tuissent? profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viri
Abbreviated transcription (Latin):
simile sit eũ uoluisse qͥ sc̃psit exõi scͥptaͣ.⁊ expsona scptoris.
tiand. siquid exre ipsa clabitur facultatis: id qd̾ adiisa¬
riꝰ intelligat multo minꝰ cõmod fieri posse ꝗ id qd̾ noᷤ accipi¬
mꝰ. qd illiꝰ rei neq administͣcio neq exitꝰ ullꝰ extet. Nosqͥ dicamꝰ
facile ⁊ ꝯmode tͣtisigi posse. Ut ĩ hac lege. Nicħ tt. ꝓhib&. fic¬
tũ crẽpli loco pon̾e. qͦ faciliꝰ res ĩtelligat᷑. Meretrix coronã au¬
ream ne habeto. si habu̾it: publica esto. Contͣ cũ qͥ meretͥcẽ
publicari dicat ex lege hista oport̾e: posset dicti. Neq ad mi¬
nistͣciõem eẽ. publice me retͥcis. neq eritũ legis ĩ m̾etͥcis publi¬

Expanded text:
persona scriptoris trandum, si quid ex re ipsa dabitur facultatis, id, quod adversarius intellegat, multo minus commode fieri posse, quam id, quod nos accipimus, quod illius rei neque administratio neque exitus ullus exstet; nos quod dicamus, facile et commode transigi posse; ut in hac lege—nihil enim prohibet fictam exempli loco ponere, quo facilius res intellegatur—: meretrix coronam auream ne habeto; si habuerit, publica esto, contra eum, qui meretricem publicari dicat ex lege oportere, possit dici neque administrationem esse ullam publicae meretricis neque exitum legis i
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ. aut illa om̃ia maleficiis. cẽ. deleti. aut leuiora
bñficia: ꝗͣ moleficia. autt c̾bnficiis honos habitꝰ six ꝓma
leficio penas simi oporte. De in tpe eẽ ⁊ntittile: ig¬
nosci. De iñ deqͦ ut pocestas eẽt sepe optarit: in euĩ
potestate ñ uti: sũmã eẽ. stultitiam. Cogitare opor

Expanded text:
ceptum, aut illa omnia maleficiis esse deleta, aut leviora ceptum, aut illa omnia maleficiis esse deleta, aut leviora beneficia quam male- ficia, aut, cum beneficiis honos habitus sit, pro male- ficio poenam sumi oportere. deinde turpe esse aut inutile ignosci. deinde, de quo ut potestas esset saepe optarint, in eum  ob potestatem non uti summam esse stultitiam; cogitare oport