comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Satyrici autẽ dicti. siue qͦd pleni sint oĩ
facundia. siue a saturitate & copia. Deplurib
enĩ simul reb lo quunt᷑. seu ab illa lance quȩ
plagentiliũ solebat deferri. Aut a saturis
nom̃ tractũ. qͥ multa habent ea quȩ ꝑiiolen¬
tiam dicunt᷑. Quidã autẽ poetȩ cheologi di¬
cti st̃: qm̃ de diis carmina faciebant. Officiũ
autẽ poetȩ in eo ẽ: ut ea quȩ uere gesta sunt
in alias species obliqͥs figurationib cum
decore aliqͦ conu̾sa transducant. Uncde &
lucanꝰ ideo in numero poetarũ ñ ponitur:
qͥ a uidet᷑ hẏstorias composuisse ñ poema.
Apud poetas autẽ tres caracteres ẽẽ dicen
di. unũ inqͦ tantũ poeta loquit᷑. ut ẽ in li¬
bris uirgilii georgicoꝵ. aliũ dragmaticũ.
in qͦ nunꝗͣ poeta loquit᷑. ut ẽ incomediis
& tragediis: terdium mixtũ ut ÷ ineneidis.
Nam poeta illie: & introductȩ ꝑ sonȩ lo¬
qͣuitur.

Expanded text:
Saturici autem dicti, sive quod pleni sint omni Saturici autem dicti, sive quod pleni sint omni facundia, sive a saturitate enim similibus rebus loquuntur, sive ab illa lance qua pla gentilium nomen tractum, qui inulta habent ea quae per vinolentiam dicuntur. Quidam autem poetae Theologici dicti sunt, quoniam de diis carmina faciebant. Officium autem poetae in eo est ut ea, quae vere gesta sunt, in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa transducant. Unde et Lucanus ideo in numero poetarum non ponitur, quia videtur historias conposuisse, non poema. At, unum in quo tantum poeta loquitur, ut est in libro Virgilii georgicorum. Alium dramaticum, in quo poeta nunquam loquitur; ut est in comediis et tragediis. Tertium mixtum, ut est in eneide. Nam poeta illic et introducte persone loquuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ob hircum. Iã de hinc sequentes tragiei
multũ honorẽ ad epti sunt: excellenteꝰ
in argum̃tis fabularũ adueritatis ima¬
di appellati. siue a loco quia circum pagos age¬
bant qͦs gͣci comas uocant: siue a conmessatione.
Dolebant enĩ post cibum homines ad eos au¬
diendos uenire. S comici pͥuatoꝵ hominũ
p̃dicant acta. tragici uͦ ut dixi res publicaᷤ
ac regii hystorias. Item tͣgioꝵ argumenta
ex reb luctuosis sunt: comicoꝵ ex reb letiꝰ
Duo st̃ autẽ genera comicoꝵ. id ÷ uet̾es &
noui. Ueteres qͥ & ioco ridiculares extitert᷑.
ut plautꝰ. auctiꝰ. therentiꝰ. Noui qͥa saty¬
riei: a qͥb generalit̃ uitia carpunt᷑ ut flaceꝰ.
ꝑsiꝰ. iuuenalis: uł alii. Hi enĩ uniu̾soꝵ de¬
licta corripiunt. nec uitabatur ab eis ip¬
sum pessimũ quẽq descͥbere. nec cuiꝰlibet
peccata inoresq rep̾hendẽ. Unde & nudi
pingunt᷑. eo qͦd ꝑeos uitia singła denudent᷑.

Expanded text:
ob hircum. Jam dehinc sequentes tragici ob hircum. Jam dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imadi appellati, sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Greci comas vocant; vel a commessatione. Solebant enim post cibos, homines ad eos audiendos venire. Sed comici privatorum hominum predicant acta. Tragici vero respublicas, ac regum historias. Item tragicorum argumenta ex rebus lDuo sunt autem genera comicorum, id est, veteres et novi. Veteres, qui et ioco ridiculares extiterunt, ut Plautus, Accius, Terentius. Novi, qui et Satirici, a quibus generaliter vitia carpuntur, ut Flaccus, Persius, Iuvenalis vel alii. Hi enim universorum delicta corripiunt, nec vitabatur eis pessimum quemque describere, nec cuilibet peccata moresque reprehendere. Unde et nudi pinguntur, eo quod per eos vitia singula denudentur.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ait tranquillus. cũ pͥmũ homi¬
nes exuta feritate rationẽ uitȩ hab̾e cepis¬
sent. seq ac deos suos nosse: cultũ modicũ
ac sermonẽ necessariũ. cõmenti sibi utriꝰq
magnificentiã ad religionẽ deoꝵ suoꝵ exco¬
gitauert̃. Igit᷑ ut templa illis domib pul¬
chriora & simulachra corporib ampliora
faciebant. ita eloquio etiã quasi augustio¬
re honorandos putauert̃. laudesq eoꝵ
& u̾bis illustriorib & iocundiorib nume¬
ris extulerunt. Id genꝰ qͥa forma quadã
efficitur. quȩ poetes dr̃ poema uocitatũ
carminib id ÷ flectendis. hoc ÷ modu¬
landis. & ꝓinde poete latine uates.
Olim scͥpta eoꝵ uaticinia dicebantur.
qͦd in qͦdam & quasi uesania in scͥ bendo
tib. etiã ꝑfurorẽ diuini eodẽ erant no
etate carminũ. unde & lira dicta. Trage¬
di dicti. qͦd initio canentib p̃miũ erat hyr¬
eus: quẽ gͦci tragos uocant. Uude & ora¬
tius. Carmine qͥ tragico uilẽ certauit

Expanded text:
sic ait Tranquillus: « Cum primum homines, exuta feritate, rationem vitae habere coepissent, seque ac Deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. 2. Igitur, ut templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eloquio, etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum, et verbis illustrioribus, et jucundioribus numeris extulerunt. » Id genus, quia forma quadam efficitur, quae poesis dicitur, poema vocitatum carminibus, id est, flectendis, hoc est, modulandis; et proinde poetae Latine vates olim, et scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo bant. Etiam per furorem divini eodem erant nometate carminum. Unde, et lyra dicta. 5. Tragici dicti, quod initio canentibus praemium erat hircus, quem Graeci τράγον vocant. Unde et Horatius: Carmine, qui tragico vilem certavit
Abbreviated transcription (Latin):
uasa repleuit. & apud ipsam alienigenam
hospitatꝰ escis gentilib uixit: qd̾ fieri ñ
quedam in lege quasi non munda in cibo
dampnant᷑. mores hominũ ꝓ cul dubio
significatit᷑ : qͥa ñ admittit ds̃ in scĩs suis
niunda animalia in morib hominum cõ¬
paratur. Omĩa enĩ quec̃q ad eo in ipsis pͥ¬
mordiis mundi creata sunt: suȩ uocis au¬
ctoritate ñ tantum bona s ualde bona
ꝓbantur. ideoq quec̃q ingenere signifi¬

Expanded text:
us replevit, et apud ipsam alienigenam hospitatus escis gentilibus vixit, quod fieri non 2. Dum enim quaedam in lege, quasi non munda, in cibo damnantur, mores hominum procul dubio significantur, quia non admittit Deus in sanctis suis, munda animalia in moribus hominum comparatur. Omnia enim quaecunque a Deo in ipsis primordiis mundi creata sunt, suae vocis auctoritate non tantum bona, sed etiam valde bona probantur. Ideoque quaecunque in genere signifi
Abbreviated transcription (Latin):
torem suũ ꝑpanẽ porrectum ostendit
apłis. etiam in psalmis cõmemorauit in se
completum dicens. Qui edebat panes meos.
ampliauit aduersum me supplantationem.
& iterum. Tuuͦ homo unanimis dipx m̃s
& notꝰ m̃s. qui simul mecũ dulces capiebas
cibos. De ipso autẽ iuda ꝓditore hieremias
p̃scius ita ante p̾dixit. Peccatum iuidȩ scͥptũ
ẽ stilo ferreo. in ungue adamantino. Quod
siue adiudam siue ad iudeos ñ incongrue
conuenit. qui sic peceauerunt in xp̃m ut
ñ sit peccatum eoꝵ a tramento conscriptũ
qͦd deleri forsitan potest: s stilo ferreo in un¬
gue ad amantino exaratum. id ÷ qͦd deleri
ñ possit p̃duricia cordis eoꝵ¬

Expanded text:
torem suum per panem porrectum ostendit apostolis, etiam in Psalmis commemoravit in se impletum dicens: Qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem. Et iterum: Tu vero homo unanimis, dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos . 2. De ipso autem Juda proditore Jeremias praescius ita ante praedixit: Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino , quod sive ad Judam, sive ad Judaeos non incongrue convenit, qui sic peccaverunt in Christum, ut non sit peccatum eorum atramento conscriptum, quod deleri forsitan potest, sed stylo ferreo in ungue adamantino exaratum, id est, quod deleri non possit prae duritia cordis eo
Abbreviated transcription (Latin):
mũ intenderunt. maxime ptholomeus
cognom̃to phyladelfꝰ om̃iꝰ litt̾aturȩ saga¬
cissimꝰ: cũ studio bẏbliothecarũ pysistratũ
emularet᷑. ñ solũ gentiũ scͥpturaᷤ s etiam¬
& diuinas litt̾as inbybliothecã suã contu

Expanded text:
mum intenderunt; maxime Ptolomum intenderunt; maxime Ptolocognomento Philadelphus, omnis literature sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum emularetur non solum gentium scripturas, sed etiam divi
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit. eo qͦd ibi recondantur
libri. Nã byblio libroꝵ. theca repositio in¬
terp̃tatur. Dy bliothecam uet̾is testam̃ti
esdras scriba pꝰ in censã legẽ achaldeis dũ
ud̾i regressi fuissent in hierłm diuino afflatꝰ
spũ reparauit: cunctaq legis ac ꝓpħarũ
uolumina quȩ fuerant agentib corrup¬
ta correxit. totũq uetꝰ cestamentũ in uiginti
duos libros constituit: ut cot ubri eeñt in
lege: qͦt habebant᷑ & litt̾e. Apud grecos aut̃
bybliothecam pͥmꝰ iustituisse pisistratꝰ cre¬
ditur atheniensiũ tyrannus. quã deinceps
abatheniensib auctã xerxes incensis athe¬
nis euexit inꝑsas: longoq post tempore
seleueus nẏchanor rursus ingreciam re¬
tulit. Hinc studiũ regib urbibq ac cetĩs
natũ ẽ comparandi uolumina diu̾sarrim
gentiũ. & ꝑ int̃pretes ingrecã linguã uerten¬
di. Dehĩc magnꝰ alexander. uł successores eoꝵ
instruendis om̃iũ libroꝵ bybliothecis ani¬

Expanded text:
nomen accepit, eo quod ibi recondantur libri. Nam βιβλίων librorum, θήκη repositio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam Legem a Chaldaeis, dum Iudaei regressi fuissent in Hierusalem, divino afflatus Spiritu reparavit, cunctaque Legis ac Prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis ani
Abbreviated transcription (Latin):
eoqͦd iunctis radicibꝰ hereat. Scirpus
aquo segetes teguntur sine nodo. de quo
dicere nodum. E in ꝓuerbia. Qui inimi¬
cus estͤ : mnscirpo nodum querit. Fueus

Expanded text:
eo quod iunctis radicibus haereat. Scirpus, quo segetes teguntur, sine nodo; de qua dicere, nodum. Et in proverbio: 'Qui inimicus est, etiam in scirpo nodum quaerit.' Fucus
Abbreviated transcription (Latin):
usum: cuiꝰ uis tanta ẽ. ut duris carnib
suꝑiecta citiꝰ coqui compellat. Nascitur
inmultis locis. s plurima in mauritania.
Laser herba nascitur in monte oscobari
ubi & ganges fluuiꝰ oritur. cuiꝰ sucꝰ dictus
pͥmũ laxir. qm̃ manat inmodũ lactis. de¬
inde usu diriuatio laser nominatũ ẽ. Hoc
& aquibꝰdã opium ciriniacũ appellatur.
qm̃ & apud cyrenas nascitur. Aloen her-¬
ba amarissimi sucꝰ. Panaces herba fraglan¬
tis odoris. tirso ferulȩ similis. ex qͦ ꝓ fluit
sucus qui opopanacis dr̃. croceus & pin¬
guis. odore grauis & amarissimꝰ. G alba¬
ꝑagrat dictamnos. Tantȩ enĩ potentiȩ ẽ.
ut ferruma corpore ex pellat. sagitas ex¬
cutiat. Unde & eiꝰ pabulo ferȩ ꝑcusse sagit¬
tas acorpore inherentes eiciunt. Hanc
quidã latinoꝵ poleium martis dicunt.
ꝓpt̾ belli tela excutienda. Mandragora

Expanded text:
visum. Cuius vis tanta est ut duris carnibus visum. Cuius vis tanta est ut duris carnibus superadiecta citius coqui conpellat. Nascitur in multis locis, sed plurima in Mauretania. Laser herba nascitur in monte Oscobagi, ubi et Ganges fluvius oritur; cuius sucus dictus primum lacsir, quoniam manat in modum lactis, deinde usu derivante laser nominatum est. Hoc et a quibusdam opium Cyrenaicum appellatur, quoniam et apud Cyrenas nascitur. Aloe herba amarissimi sucus. Panaces herba fragrantis odoris; thyrso ferulae similis, ex quo profluit sucus, qui dicitur opoponax, croceus et pinguis, odore gravis et amarissimus. Galbaperagrat Dictaeos. Tantae enim potentiae est ut ferrum a corpore expellat, sagittas excutiat; unde et eius pabulo ferae percussae sagittas a corpore inhaerentes eiciunt. Hanc quidam Latinorum puleium Martis dicunt, propter belli tela excutienda. Mandragora
Abbreviated transcription (Latin):
odoris nom̃ accepit. Huiꝰ genera sunt tria.
purpureun album. melinum. flcantꝰ
herba ȩgyptia semꝑ frondens. spinis ple¬
na flexibile uirgultum. incuiꝰ imitati¬
one arte uestis ornatur quȩ acantina
dr̃. & acantis dicta. Edera dicta. qͦd ar-¬
Alii  ederam aiunt uocatã. qͦd hedis
sunt: scdm phisicos. Nam antiformacon
ebretatis ẽ: siquis ab edera coronetur.
Eueborum memorant in g̃cia circa elle¬
borum quendam fluuium plurimũ gig¬
nit atu inde agrecis appellari. Hunc ro¬
mani alio nomine ueratiũ dicunt. ꝓeo
qͦd sumptũ motã m̃tẽ insanitatẽ reducit.
Duo sunt autẽ genera. album & nigrum.
Acone portꝰ ÷ bithiniȩ. qui ꝓuentu maloꝵ
graminum usq ad eo celebris ẽ: ut noxi¬
as herbas aconitas illinc nominemꝰ. Nam
toxica uenena eo dicta. qͦd ex arborib toxe¬
is exprimunt᷑: maxime apud cantabriã.¬
Euforbiũ dictum. qͦd eiꝰ sucꝰ oculoꝵ acuat

Expanded text:
odoris nomen accepit. Huius genera sunt tria: odoris nomen accepit. Huius genera sunt tria: purpureum, album, melinum. Acanthus herba Aegyptia semper frondens, spinis plena, flexibili virgulto; in cuius imitatione arte vestis ornatur, quae acanthina dicitur; et acanthis dicta. Hedera dicta quod arAlii sunt secundum physicos, nam antipharmacon ebrietatis est si qui potus hedera coronetur. Elleborum memorant in Graecia circa Elleborum quendam fluvium plurimum gigni, atque inde a Graecis appellari. Hunc Romani alio nomine veratrum dicunt pro eo quod sumptum motam mentem in sanitatem reducit. Duo sunt autem genera: album et nigrum. Acone portus est Bithyniae qui proventu malorum graminum usque adeo celebris est ut noxias herbas aconita illinc nominemus. Nam toxica venena eo dicta quod ex arboribus taxeis exprimitur, maxime apud Cantabriam.Euphorbium dictum quod eius sucus oculorum acuat
Abbreviated transcription (Latin):
seruii etiam aduenerem referens ait. Ubi mollis
amaracꝰ illum florib aspirans amplectitur
umbra. Apta ÷ aittẽ hȩc herba unguentis.
unde & nom̃ traxit amaracꝰ apuero cuiꝰdã
regis. qui casu lapsꝰ dũ ferret unguenta.
nouũ & gratissimũ ex confusione odorem
creauit. Iacintus herba ẽ. habens florem
purpureum. Traxit autẽ nom̃ apuero
quodã nobili. qui in saltib int̾ purpureos
flores reꝑtus ÷ int̾fectus: deditq nomen
herbȩ puerilis funeris casus. Est autẽ
radice & flore uiolȩ similis. pueros abub̾¬
tate retinens. Narcissus herba fabulose
impositum nom̃ habet aquodam puero
cuꝰ membra in huuc florem transiert̃.
qui & nom narcissi in appellatione custo¬
dit: & decus pulcͥtudinis in candore retinet
folioꝵ. Rosa ab specie floris nuncupata.
qͦd rutilanti colore rubeat. Lilia lactei
floris herba. unde & nuncupata. quasi
ladia: cuiꝰ dũ candor. sit in foliis. auri ta¬
men species uitꝰ effulget. Uiola ꝓpt̾ iuim

Expanded text:
s etiam ad Venerem referens ait Aen. 1, 693: Ubi mollis amaracus illum floribus aspirans amplectitur umbra. Apta est autem haec herba unguentis: unde et nomen traxit amaracus a puero cuiusdam regis, qui casu lapsus, dum ferret unguenta, novum et gratissimum ex confusione odorem creavit. Hyacinthus herba est habens florem purpureum. Traxit autem nomen a puero quodam nobili qui in saltibus inter purpureos flores repertus est interfectus; deditque nomen herbae puerilis funeris casus. Est autem radice et flore bulbi similis, pueros a pubertate retinens. Narcissus herba fabulose inpositum nomen habet a quodam puero cuius membra in hunc florem transierunt, qui et nomen Narcissi in appellatione custodit et decus pulchritudinis in candore retinet foliorum. Rosa ab specie floris nuncupata, quod rutilanti colore rubeat. Lilia lactei floris herba, unde et nuncupatur, quasi liclia; cuius dum candor sit in foliis, auri tamen species intus effulgit. Viola propter vim
Abbreviated transcription (Latin):
gina. & mingitur. Citimallũ uocabulum
sumpsit. qđ comã folioꝵ ad racdium solis cir¬
cunnactam conuertat. Nã gc̃i solem titan uo¬
cant. mallonẽ comam: ex quo confectum est
ut titimallum diceretur. Huiꝰ species septẽ
diuersis in locis nascentes. Strignos quȩ lati¬
ne herba salutaris uocatur. ꝓpt̾ qd̃ dolorem
capitis & stomachi incendium mitiget. Hȩx¬

Expanded text:
 vinum. Titimallum vocabulum sumpsit, quod comam foliorum ad radium solis circumacta convertat. Nam Graeci solem τιτᾶνα vocant, μαλλὸν comam; ex quo confectum est ut titimallum diceretur. Huius species septem diversis in locis nascentes. Strychnos, quae Latine herba salutaris vocatur, propter quod dolorum capitis et stomachi incendium mitigat.
Abbreviated transcription (Latin):
colore sanguineo. unde etiam pictoribus
ad purpuram effingendam inusuẽ. Ca¬
meleon quȩ latine uascarago uocatur.
eo qd̃ uiscũ gignat in quo herent aues quȩ
ꝓpͥa uoluntate descendunt ad escam. Cicu¬
ta dicta. ꝓpt̾ qd̃ intirso geniculatos nodos
habeat occultos ut canna. sicut dr̃ fossa
ceca quȩ occulta ẽ. Hȩc potui data: int̾ficit.
Persiꝰ. Dicere sorbitio tollit quẽ dira cicutȩ.
Hȩc dum hominib uenenum sit: capellaꝰ
efficit puigues. Crifolion quam g̃ei trisil¬
lum uocant. qd̾ sit foliis trinis ꝑ singulaᷤ
annotationes. Nomos quã latini herbam
lucernarem uocant. ab eo qd̃ ad licinia faciat.
Cacdem & lucubros. qd̾ lucem p̾beat umbris.
Perecron g̃ce dicta. qd̾ habeat radicem incen
quia glutinosa ẽ. Origanum qd̾ latine cole¬
na int̾pretatur. ꝓpt̃ qd̃ infusa coloret uinum.

Expanded text:
colore sanguineo, unde etiam pictoribus colore sanguineo, unde etiam pictoribus ad purpuram efficiendam usui est. Chamaeleon, quae Latine viscarago vocatur eo quod viscum gignat; in quo haerent aves, quae propria voluntate descendunt ad escam. Cicuta, propter quod in thyrso geniculato nodos habeat occultos, ut canna; sicut dicitur fossa caeca, quae occulta est. Haec potui data interficit: Persius 4, 2: Dicere, sorbitio tollit quem dira cicutae. Haec dum hominibus venenum sit, capellas efficit pingues. Trifolion, quam Graeci τρίφυλλον vocant, quod sit foliis trinis per singulas adunationes. Phlomos, quam Latini herbam lucernarem vocant, ab eo quod ad lychnia facit. Eadem et lucubros, quod lucem praebeat umbris. Pyrethron Graece dicta quod habeat radicem incendquia glutinosa est. Origanum, quod Latine colena interpretatur, propter quod infusum coloret vinum.
Abbreviated transcription (Latin):
quam latini acridium uocant. herba suci
plena. qui colligitur sub cauata radice. Deniq
t̃ram rotunda cauitate fodiunt. tunc subpo¬
sitis aut cocleis aut nucis foliis excipitur
sucus. atq siccatꝰ aufertur. Uenit autẽ sepiꝰ
ꝓbabilis ex mesia asiȩ. Huiꝰ contrariꝰ atq
falsꝰ ex sẏria uł iudea. Daucos foliis feni¬
culi similis tirso bipalmis. Citocacia uo¬
cata. qd̾ uentrem cito de purgat: quã uulgꝰ
corrupte citicotiam uocant. Lappa dicta.
qd̾ habet caulem ingentẽ ꝑ t̾ram dispositã.
Hȩc herba ag̃cis philantropos uocat᷑. qd̃
uestibꝰ hominũ inhereat obasꝑitatẽ sui.
Nascitur iuxta muros. Capillum uene¬
ris uocatum. siue qd̃ elapsos post alopici¬
am capillos recreet. uł qd̾ capilloꝵ fluores
cohercet: uł qd̾ sit uirgulis nigris. lenibꝰ
cũ splendore: quasi capilli. Nascit᷑ in aqͦsis
locis. Rubia dicta qd̾ radix eiꝰ sit rubra.
unde & colorare lanas ꝑhibetur. Ancusa.
cuiꝰ radix contrita digitos insicit. Est enĩ

Expanded text:
quam Latini acridium vocant, herba suci plena, quod colligitur sub cavata radice: denique terram rotunda cavitate fodiunt, tum suppositis aut cochleis aut nucis foliis excipitur sucus atque siccatus aufertur. Venit autem saepius probabilius ex Mysia Asiae: huic contraria atque falsa ex Syria vel Iudaea. Daucos, foliis feniculi similis thyrso bipalmis. Citocacia vocata quod ventrem cito depurgat; quam vulgus corrupte citocociam vocant. Lappa dicta quod habeat caulem ingentem per terram dispositam. Hec herba a Grecis philantropos dicitur, quia vestibus hominum inhereat ob asperitatem Nascitur iuxta muros. Capillum Veneris vocatum sive quod elapsos post alopeciam capillos recreat, vel quod capillorum fluores coercet, vel quod sit virgulis nigris lenibus cum splendore quasi capilli. Nascitur in aquosis locis. Rubia dicta quod radix eius sit rubra, unde et colorare lanas perhibetur. Anchusa, cuius radix contrita digitos inficit: est enim
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ sumpsit ut medici memorant ab
inrientore. radicib aristologie similib
nascitur sub alpibꝰ atq galathia asiȩ.
Satureia calida & ꝓpe ignita: unde et¬
illi nom̃ inditum credunt. qd̾ ꝓnos facit
inuenerẽ. Satirion dicta a satiris ꝓpt̃
incendium libidinis. quam uulgꝰ in
stincum uocant. uenerẽ enĩ suscitat.
Idem & orcis. qd̾ radix eiꝰ in modũ testi¬
culoꝵ sit: qͦs greci orci uocant. Idem et
leporina. ꝓpt̾ qd̾ caulem mollem emittat.
Urcica exeo uocata. qd̾ tactꝰ eiꝰ corpꝰ adurat.
Est enĩ ignee omnino naturȩ: & tactu
ꝑurit. unde & pruriginem facit. Arte¬
mesia herba dianȩ agentilib conseerata
maciani odorem habeat: sitq breuis t̃rȩq
uicina. Camidrios a grecis appellata. qd̾
sit breuis & ꝑ t̾ram strata: & minuta. folis
paruissimis. Peon quidam medicus fuit. aqͦ
peonia herba ꝑhibetur inuenta ut omerꝰ
dicit. Hanc quidam glesidem uocant. quod

Expanded text:
nomen sumpsit, ut medici memorant, ab nomen sumpsit, ut medici memorant, ab inventore, radicibus aristolochiae similibus. Nascitur sub Alpibus atque Galatia Asiae. Satureia calida et prope ignita. Unde illi et nomen inditum credunt, quod pronos facit in Venerem. Satyrion dicta a Satyris propter incendium libidinis, quam vulgus stincum vocant; Venerem enim suscitat. Idem et orchis, quod radix eius in modum testiculorum sit, quos Graeci ὄρχεις vocant. Idem et leporina, propter quod caulem mollem emittat. Urtica ex eo vocata quod tactus eius corpus adurat. Est enim igneae omnino naturae et tactu perurit, unde et pruriginem facit. Artemisia herba Dianae a gentibus consecrata od mali Matiani odorem habeat sitque brevis terraeque vicina. Chamaedrys a Graecis appellata quod sit brevis et per terram strata et minuta foliis parvissimis. Paeon quidam medicus fuit, a quo Paeonia herba perhibetur inventa, ut Homerus dicit. Hanc quidam glycysiden vocant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad hiberi agentibꝰ solita eẽt. Hysopus¬
herba purgandis pulmonibꝰ apta.
unde & in uet̾i testamento ꝑ hysopi fas¬
ciculum asꝑgebantur agni sanguine. qͥ
mundari uolebant. Iascitur in petris.
herens saxo radicib. Reubarbarũ. siue
reu ponticum. illud qd̃ trans danubiũ
in solo barbarico. istud qd̃ circa pontum
colligitur nominatum. Reu autẽ dictũ
qd̾ sit radix. qͣsi radix barbarica. qͥsi radix
pontica. Iusquiamos agrecis dicta. alati¬
nis herba calicularis. qd̃ caliculi eiꝰ infi¬
guram cantarorũ nascantur ut ẽ mali
punici. quoꝵ ora serrata sunt: habenteᷤᷤ
intrinsecus semina papaueris similia.
Hȩc herba & in sana uocatur. quia usus
eiꝰ ꝑiculosꝰ ẽ. Deniq sibibatur uł cedat᷑
insaniam facit. uł somnii imaginem
turpidam. hanc uulgꝰ milimindrum
dicit. ꝓpt̃ qd̃ alienationẽ mentis inducit.
Saxifraga uocata. qd̾ sem̃ eiꝰ petras in
uesica frangat atq cõmintiat. Gentiana

Expanded text:
adhiberi a gentibus solita esset. Hyssopuadhiberi a gentibus solita esset. Hyssopuherba purgandis pulmonibus apta. Unde et in Veteri Testamento per hyssopi fasciculos aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebat. Nascitur in petris haerens saxo radicibus. Reubarbarum sive reuponticum, illud quod trans Danubium in solo barbarico, istud quod circa Pontum colligitur, nominatum. Reu autem dictum quod sit radix, quasi radix barbara, quasi radix Pontica. Hyoscyamos a Graecis dicta, a Latinis herba calicularis, quod caliculi eius in figuram cantarorum nascantur, ut est mali Punici, quorum ora serrata sunt, habentes intrinsecus semina papaveris similia. Haec herba et insana vocatur, quia usus eius periculosus est: denique si bibatur vel edatur, insaniam facit vel somni imaginem turbidam. Hanc vulgus milimindrum dicit, propter quod alienationem mentis inducit. Saxifraga vocata quod semen eius petras in vesica frangat atque conminuat. Gentiana
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. qd̾ dulcẽ radicẽ habeat. Glicin enĩ
g̃ci dulce dicunt. Eadem adypsos: qͥa
sitientibꝰ sitim sedat. Dracontea uoca¬
ta. qd̾ hasta eiꝰ uaria sit in modũ colu¬
bri. similitudinẽq draconis imittet᷑.
uł qͦd eam herbam uiꝑa timeat. Celido¬
nia ideo dr̃. uł qͦd aduentu hirundinũ
uidetur erumpere. uł qͦd pullis hirun¬
dinum si oculi auferant᷑. matres eoꝵ
illis ex hac herba mederi dicantur.
Elictropium nom̃ accepit pͥmo quod
estiuo solsticio floreat. qͦd solis motib
folia circumacta conuertat: unde et
alatinis solsequia nuncupat᷑. Nam &
sole oriente flores suos aꝑit. item se re¬
cludit cum sol occubuerit. Ipsa ẽ quã
latini intubum siluaticum uocant.
Hȩc & uerrucana. qͦd extinguat uer¬
rucas. ex aqua potata. uł in cataplas¬
mate posita labstergat. Pentafilon
anumero folioꝵ dicta. unde & eam
latini qͥnq folium uocant. herba ad¬
eo munda ut purificationi & templiᷤ

Expanded text:
dicta quod dulcem radicem habeat; γλυκὺ enim dicta quod dulcem radicem habeat; γλυκὺ enim Graece dulce dicunt. Eadem ἄδιψος, quia sitientibus sitim sedat. Dracontea vocata, quod hasta eius varia sit in modum colubri, similitudinemque draconis imitetur, vel quod eam herbam vipera timeat. Chelidonia ideo dicitur vel quod adventu hirundinum videtur erumpere, vel quod pullis hirundinum si oculi auferantur, matres eorum illis ex hac herba mederi dicantur. Heliotropium nomen accepit primo quod aestivo solstitio floreat, vel quod solis motibus folia circumacta convertat. Unde et a Latinis solsequia nuncupatur. Nam et sole oriente flores suos aperit, idem se reclaudit cum sol occubuerit. Ipsa est quam Latini intubum silvaticum vocant. Haec et verrucaria, eo quod extinguat verrucas ex aqua pota, vel in cataplasmate posita abstergat. Pentaphyllon a numero foliorum dicta; unde et eam Latini quinquefolium vocant; herba adeo munda ut purificationi et templis
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd habeat mala suaue oleutia in magni¬
tudinẽ mali maciani. unde & eam latini
reos appellant. qͦd habeat radicem formã
hominis similantẽ. Antropos enĩ: homo¬
dr̃. Cuiꝰ cortex iuno immissa ad bibendũ
datur his. quoꝵ corpꝰ ꝓpt̾ curã secandũ ẽ:
ut soporati dolorem ñ sentiant. Huiꝰ spe¬
cies due. Femina foliis lactucȩ similibus.
mala generans insimilitudine prunarũ.
masculus uͦ foliis betȩ similib. Pa pauer
tibus facit sucꝰ eiꝰ. Alia ÷ usualis. alia agreᷤ¬
tis: ex qua fluit sucꝰ quẽ opion appellant.
Colo quintida cucurbita a grestis & uehe¬
ment̃ amara. quȩ similit̾ ut cucurbita
ꝑ t̾ram flagella tendit. Dicta autẽ coloqͥn¬
tida qd̾ sit fructu rotundo atq foliis ut
cucumeris usualis. Centauream greci
uocant. qm̃ acirone centauro fertur reꝑta.
Eadem & limnisios: quia locis hume¬
ctis & limosis nascitur. Eadem & fel t̃̾re
ꝓpt̾ amaritudinẽ. G licirira grece ex eo

Expanded text:
 habeat mala suave redolentia in magnitudine mali matiani; unde et eam Latini reos appellant quia habeat radicem formam hominis similantem: antropos enim. Cuius cortex vino mista ad bibendum datur, quorum corpus propter curam secandum est, ut soporati dolorem non sentiant. Huius species duae: femina, foliis lactucae similibus, mala generans in similitudinem prunarum; masculus vero foliis betae similibus. Papaver tibus facit. Eius alia est usualis, alia agrestis, ex qua fluit sucus quem opion appellant. Colocynthis cucurbita agrestis et vehementer amara, quae similiter ut cucurbita per terram flagella tendit. Dicta autem colocynthis quod sit fructu rotundo atque foliis ut cucumis usualis. Centauream Graeci vocant quoniam a Chirone Centauro fertur reperta. Eadem et λιμνήσιος, quia locis humectis nascitur. Eadem et fel terrae propter amaritudinem. Glycyriza Graece ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
incampis. Absintium g̃cũ nom̃. cuiꝰ ꝓba¬
bilius ÷ qd̾ inponto regione nascitur. unde
& absintium ponticũ nominat᷑. Simpatꝰ
gc̃e dictus. eo qd̃ tantã in radice uirtutem
habeat. ut frusta carnis asꝑsa in cacabo
coagulet. Polipodion herba cuiꝰ radix hirta
atq crinita ut ÷ polipus: ex quo diriuatũ
est. ut polipodion diceret᷑. Nascitur intene¬
ris petrarum t̾ris. siue querquis uicinis.
Polios ag̃eis. a latinis omnimorbia: quod
multis morbis subueniat. Nascitur in mon¬

Expanded text:
ius est. Absinthium Graecum nomen. Cuius probabilius est quod in Ponti regione nascitur; unde et absinthium Ponticum nominatur. Symphytos Graece dictus eo quod tantam in radice virtutem habeat ut frusta carnis adsparsa in caccabo coagulet. Polypodion herba cuius radix hirta atque crinita, ut est polypus; ex quo derivatum est ut polypodion diceretur. Nascitur in teneris petrarum terris, sive quercis vicinis. Polios a Graecis; a Latinis omnimorbia, quod multis morbis subveniat. Nascitur in mon
Abbreviated transcription (Latin):
detur. Ambrosia quã latini apium siluati¬
cum uocant. de qua uirgilius. Ambrosiȩq
comȩ diuinum uertice odorem aspiratiere.
herbam salutarem uocant. folia feniculi sui
nepetam uocauerunt. maior ⁊ uirtute. & ue¬
hemens incalore. Genicularis herba subster¬
nitur: obscorpionum uim refellendam. Gla¬
diolus qd̾ sit foliis gladii similibꝰ. tirso cubi¬
tali. floribꝰ purpureis Uerbascum herba ẽ¬
quia fit ex glande odorata. De quo oratius.
latini a colore albiciũ uocant. Scilla quod
nocens sit. de qua suꝑsticio gentiliũ dicit. qͦd
suntegra adlimen suspendat᷑: omĩa mala fu¬
gat. Camipetos ag̃cis dicta qͦd t̾rȩ adhereat.¬
& odorem pini habeat. Hanc latini cucur¬
bitularem uocant. qd̾ ex parte odorẽ cucur¬

Expanded text:
80. Ambrosia, quam Latini Apium sylvaticum vocant. De qua Virgilius: Ambrosiaeque comae divinum vertice odorem Spiravere .herbam salutarem vocant, cujus folia feniculi sunt nepetam, vocaverunt, majoris virtutis, et vehemens in calore. 362 83. Genicularis herba substernitur ob scorpionum vim repellendam. Gladiolus, quod sit foliis gladii similibus, thyrso cubitali, floribus purpureis. 84. Verbasquia fit ex glande odorata. De quo Horatius Latini a colore albucium vocant. Scilla, quod nocens sit; de qua superstitio gentilium dicit quod, si integra ad limen suspendatur, omnia mala fugat. Chamaepitys a Graecis dicta quod terrae adhaereat et odorem pini habeat. Hanc Latini cucurbitularem vocant, quod ex parte odorem cucur
Abbreviated transcription (Latin):
citur uixta muros ciuitatũ. Fomos quã
latini uerbascum uocant. quarum alte¬
ra ÷ ma̾culus albidiorib foliis atq angusti¬
oribꝰ. altera femina foliis latioribꝰ atq ni¬
cata amedulla. nam illã uarro tradit eẽ
ferulȩ medullam. quã apodelor greci
uocant. Nonnulli aferiendo ferulam di¬
cunt. ad hanc enĩ pueri & puellȩ uapula¬
re solent. Huiꝰ sucꝰ galbanum ẽ. Papirũ
dictum. qͦd igni & ceris sit aptum. Piron
enĩ gc̃i ignem dicunt. Idem & alio nomi¬

Expanded text:
citur juxta muros civitatum. 94. Phlomos, quam citur juxta muros civitatum. 94. Phlomos, quam Latini verbascum vocant, quarum altera est masculus, albidioribus foliis, atque angustioribus: altera femina foliis latioribus, atque nicata a medulla: nam illam Varro tradit esse ferulae medullam, quam ἀσφόδελον Graeci vocant. Nonnulli a feriendo ferulam dicunt. Ad hanc enim pueri et puellae vapulare solent: huius sucus galbanum est. Papyrum dictum quod igni et cereis est aptum; πῦρ enim Graeci ignem dicunt. I
Abbreviated transcription (Latin):
patur. Ciclaminos gc̃e dicta a qͦdã qͥ cielos
uocatꝰ ÷: qui pͥmꝰ uirtutẽ huiꝰ herbȩ nuenit.
siue qͦd habeat radicem rotundam. Greci
enĩ cicla rotundum uocant. Cuiꝰ radix
aut s cus siuino admixtꝰ fuerit ebriosos fa¬
cit. Nascitur in locis siluosis & agris. Am
pelos leuce siue brionia. quã latini uitem
albam uocant. uł aqualitate coloris uł qͦd
eiꝰ radix contrita & corpori infricata. teneri¬
orem & candidiorẽ cutẽ reddat. Nam & sucꝰ
bacarum eiꝰ lac ub̃ib siccis reddit. fmpelos
melena id ÷ uitis nigra. eademq labrusca.
folia ederȩ similia. in om̃ib maior quã uitis
alba: baccas similit̾ habens quȩ in maturi¬
tate nigrescunt. unde & uocabulum sump¬
sit. Uiticella herba alatinis appellata. qͦd
sic̃ uitis quicqͥd ꝓximum habuerit appre¬
hendat corimbis: qͦs anulos appellamus.
Bubtalmon florem habet croceum. oculo
similẽ. unde & ag̃cis nom̃ accepit. Est aut̃
caule molli. foliis coriandri similibꝰ. Nas¬

Expanded text:
claminus Graece dicta a quodam, qui Κύκλος vocatus est, qui primus virtutem hujus herbae invenit sive quod habeat radicem rotundam. Graeci enim κύκλον rotundum vocant. Cujus radix, aut succus, si vino fuerit admistus, ebrios facit. Nascitur in silvosis locis, et agris. 90. pelos leuce, sive bryonia, quam Latini vitem albam vocant, vel a qualitate coloris, vel quod ejus radix contrita, et corpori infricata teneriorem et candidiorem cutem reddat. Nam et succus baccarum ejus lac uberibus siccis reddit. 91. Ampelos melaena, id est, vitis nigra, eademque labrusca, habens folia hederae similia, in omnibus major quam vitis alba, baccas similiter habens, quae in maturitate nigrescunt, unde et vocabulum sumpsit. 92. Viticella herba a Latinis appellata, quod sicut vitis quidquid proximum habuerit, apprehendat corymbis, quos annulos appellamus. 93. Buphthalmos florem habet croceum oculo similem. Unde a Graecis nomen accepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nas
Abbreviated transcription (Latin):
licis habeat. unde & eam latini herbam pu¬
licarem uocant. G erabotanȩ ideo agrecis
hoc nom̃ accepit. qd remediis acligam̃tiᷤᷤ
hominũ & purificationibꝰ sacerdotũ agen¬
tilibus apta ꝓbaretur. unde & eam pon¬
tisices sagmen appellabant qͥsi sancimen.
Hȩc & uerbena. quasi pura. Paliurus her¬
ba asꝑrima & spinosa. Strutios quã quidã
herbam lanariam uocant. eo qͦd pleriq la¬
nam ex eo lauient. Nascitur in locis cultis.
Splenos dicta. qd̾ splen auferat. Uel scolo
nec caulem. nec florem. nec sem̃ habet. Fo¬
lia ipsiꝰ a suꝑficie uirida sunt: subt᷑ rufa
& lanosa. Splen curat. Cimea ꝓpt̾ similitu¬

Expanded text:
licis habeat: unde et eam Latini herbam pulicis habeat: unde et eam Latini herbam pulicarem vocant. Hierobotane ideo a Graecis hoc nomen accepit quod remediis ac ligamentis hominum et purificationibus sacerdotum a gentibus apta probaretur. Unde et eam pontifices sagmen appellabant, quasi sancimen; haec et verbena, quia pura. Paliurus, herba asperrima et spinosa. Struthios, quam quidam herbam lanariam vocant, eo quod plerique lanam ex ea lavent. Nascitur in locis cultis. Splenos dicta quod splenem auferat. Cimicia, nec caulem nec florem nec semen habet. Folia ipsius in superficio viridia sunt, subter rufa et lanosa. Splenem curat aceti poli
Abbreviated transcription (Latin):
succurrat. Boglosos a grecis dicta. eo quod
folia asꝑrima dadmodũ linguȩ boius habe¬
at: quȩ mirum in modũ obsapientiã nu¬
triendam uino infundenda a uetĩbꝰ memo¬
ratur. conuiuiis qͦ hilaritatẽ p̾bere fert᷑.
ꝓ holere etiam sumit᷑. Arnoglosos id: agni
lingua quȩ aromanis plantago dr̃. quod
planta eiꝰ cito adhereat t̃re. Hanc multi ꝓ
holere uescunt᷑. Erpillos quȩ apud nos
serpillus uocatur. ꝓeo qͦd radices eiꝰ longe
serpant. E adem & matrisanimola. ꝓpt̾ qd̃
menstrua moueat. Aristologia dr̃. qͦd muli¬
erib fȩtis optima sit. Nam suꝑsessa post
partum. matricem benesicio uaporis expur¬
gat. Huiꝰ herbȩ genera sunt duo quarum
radicem habeat: altera aristologia longa.
quia radicẽ longã habet cũ ramis & foliis
longioribꝰ: quã etiam & dactilin uocant.
qd̾ sit radice robore digitali & longa. Eri
& eam latini senecionem uocant. Nascitur
ꝑ macerias. Psillios dicta. qd̾ sem̃ simile pu¬

Expanded text:
s. Buglossos a Graecis dicta eo quod folia asperrima ad modum linguae bovis habeat. Quae mirum in modum ob sapientiam nutriendam vino infundenda a veteribus memoratur. Convivii quoque hilaritatem praebere fertur: pro olere etiam sumitur. Arnoglossos, id est agni lingua, quae a Romanis plantago dicitur, quod planta eius cito adhaereat terrae. Hanc multi pro olere vescuntur. Herpyllos, quae apud nos serpillus vocatur, pro eo quod radices ipsius longe serpant. Eadem et matris animula, propter quod menstrua moveat. Aristolochia dicitur quod mulieribus fetis optima sit. Nam supersessa post partum matricem beneficio vaporis expurgat. Huius herbae genera sunt duo; quarum otundam radicem habeat; altera aristolochia longa, quia radicem longam habet cum ramis et foliis longioribus; quam etiam et dactylitin vocant, quod sit radice robore digitali et longa. Eriet eam Latini senicionem vocant. Nascitur per macerias. Psyllios dicta quod semen simile pu
Abbreviated transcription (Latin):
rescmdit. Nã lȩcitia libentiꝰ. tristicia solli¬
citiꝰ ad ministrat disciplinã. Unde & milites
ñ ꝙͣ immemores sacram̃ti. magis stationib
parent. Discernunt autẽ qͥdã: int̾ ienimũ
& stationẽ. Nã ieiuniũ ÷ indifferent᷑ cuꝰliba

Expanded text:
rescindit. Nam laetitia libentius, tristitia sollirescindit. Nam laetitia libentius, tristitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ieiunium est indifferenter cui
Abbreviated transcription (Latin):
ad oremꝰ. Debitores enĩ sumꝰ trinitatis.
patris & filii. & sp̃s scĩ. Exceptis utiq &
aliis legitimis orationibꝰ quȩ sine ulla ad¬
monitione debentur. ingressus lucis. ac
noctis. siue uigiliarum. S & cibũ ñ pͥus
sumere: ꝗͣ int̾posita oratione. Priora enĩ
habenda sp̃s refrigeria sunt: qͥa pͥora cȩlestia
quã t̾rena. Qui autẽ uult orationẽ suam
uolare addm̃ ad dm̃. faciat uli duas alas.
ieiiniũ & elemosinã. & ascencdit celerit
& exaudit᷑. Ieiuniũ ÷ pars simonia uictꝰ.
abstinentiaq ciboꝵ: eui nom̃ ÷ inditum
ex quadã parte uiscerũ tenui semꝑ & ua
cua. qͦd uulgo ieiuniũ uocat᷑. Unde etiam¬
& ieiunii nom̃ cre dit᷑ diriuatũ. qͦd sui
in edia uiscera uacua & exinanita existant.
Ieiuniũ autẽ. & statio dr̃. Statio autẽ de
militari exemplo nom̃ accepit. ꝓ eo qͦd nulla
lȩtitia obueniens castris. stationẽ militum

Expanded text:
adoremus. Debitores enim sumus trium, adoremus. Debitores enim sumus trium, Patris et Filii et Spiritus sancti; exceptis utique et aliis legitimis orationibus, quae sine ulla admonitione debentur, ingressus lucis ac noctis sive vigiliarum; sed et cibum non prius sumere quam interposita oratione. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora caelestia quam terrena. Qui autem vult orationem suam volare ad Deum, faciat illi duas alas, ieiunium et eleemosynam, et ascendet celeriter et exaudietur. Ieiunium est parsimonia victus abstinentiaque ciborum, cui nomen est inditum ex quadam parte viscerum tenui semper et vacua, quod vulgo ieiunum vocatur. Unde ieiunii nomen creditur derivatum, quod sui inedia viscera vacua et exinanita existant. Ieiunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum
Abbreviated transcription (Latin):
tas imp ortauerit. Neq enĩ contra p̃cep¬
tũ reputatur ab apłis factũ. qͥ in carcere
audientib custodib orabant & canebat
dõ. De tempore uͦ dictũ ẽ: sine int̾missio¬
ne orate. S hoc singularib Nã ÷ obserua
tio quarũdã horarum cõmuniũ. quȩ di¬
ei ipsa int̃spatia signant: t̃c̃ia. sexta. & no¬
na. Similit̃ & noctis. S ideo hȩ orandi
oꝑe detenti. ipsũ nos ad officiũ tempꝰ ad¬
moneat. Quȩ tempora. in scͥpturis inue¬
niunt᷑. Primũ enĩ sp̃s sc̃s congͦgatis disci¬
pulis hora t̃cia infusus ẽ. Petrus die qͣͦ
uisionẽ cõmunicationis in illo uasculo
exꝑtꝰ ẽ: sexta hora orandi grã ascenderat.
Icdem etiã cũ iohanne hora nona tẽplũ
adiit. qͣndo paraliticũ sanitate reforma¬
uit. S & danihelem legimꝰ hȩc tẽpora
in oratione obseruasse. & utiq ex isrłis
disciplina: ut ne minꝰ quã ter indie

Expanded text:
tas importaverit. Neque enim contra praeceptas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab Apostolis factum, qui in carcere, audientibus custodibus, orabant et canebant Deo. De tempore vero dictum est: Sine intermissione orate . Sed hoc itio quarundam horarum communium, quae diei interspatia signant, tertia, sexta et nona; similiter et noctis. Sed ideo haec orandi s opere detenti, ipsud nos ad officium tempus admoneat; quae tempora in Scripturis inveniuntur. Primum enim Spiritus sanctus congregatis discipulis hora tertia infusus est. Petrus, qua die visionem communicationis in illo vasculo expertus est, sexta hora orandi gratia ascenderat. Idem etiam cum Iohanne hora nona templum adiit, quando paralyticum sanitati reformavit. Sed et Danielum legimus haec tempora in oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter die
Abbreviated transcription (Latin):
ut nouerint qualit̃ contͣ diabolũ fidei cer¬
tamina p̃ꝑarent: in qͦ qͥdem pauea st̃ u̾ba.
s omĩa continent᷑ sacͣm̃ta. De totis eñi scͥp¬
turis hȩc breuiatim collecta st̃ ab apłis ut
qm̃ plures credentiũ litt̾as nesciunt. uł
qͥ sciunt pꝰoccupatione scłi scͥpturas lege¬
re non possunt. hȩc corde retinentes habe¬
ant sufficientẽ sibi scientiã salutarẽ. Est
enĩ breue fidei u̾bũ & olim aꝓpła p̃dictum.
Sẏmbolum autẽ qͦd tempore sacrificii
tione apud sẏnodũ nicheam ÷ editum. Cuiꝰ
uerȩ fidei regula tantis doctrinȩ mysteriiˢ
p̾cellit. ut de om̃i parte fidei loquatur:
nullaq sit heresis cui ꝑ singula u̾ba uł
sententias ñ respondeat. Om̃s enĩ erroreᷤᷤ
impietatũ ꝑfidieq blasphemras calcat:
& ab uniu̾sis ȩccłiis pari confessione apopło
acclamat᷑. Oratio petitio dr̃. Nã orare ÷
petere. sic̃ ex orare impetrare. Const at
autẽ oratio loco & tempore. Loco. qͥa non

Expanded text:
iter contra diabolum fidei certamina praeparent, in quo quidem pauca sunt verba, sed omnia continentur sacramenta. De totis enim Scripturis haec breviatim collecta sunt ab apostolis, ut quoniam plures credentium litteras nesciunt, vel qui sciunt per occupationes saeculi Scripturas legere non possunt, haec corde retinentes, habeant sufficientem sibi scientiam salutarem. Est enim breve fidei verbum, et olim a propheta praedictum: Symbolum autem, quod tempore sacrificii tione apud synodum Nicaenam est editum. Cujus verae fidei regula tantis doctrinae mysteriis praecellit, ut de omni parte fidei loquatur; nullaque pene sit haeresis, cui per singula verba vel sententias non respondeat. Omnes enim erroris, impietatum, perfideique blasphemias calcat, et ob hoc universis Ecclesiis pari confessione a populo proclamatur. petere: sicut exorare impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
Indiciũ autẽ uł signũ iccirco dr̃. qͥa illo in
lineis nuntiantes. Iccirco gͥ istud indicium
posuere. ꝑ qͦd agnosceretur is qui xp̃m uere
in bellis ciuilib hoc obseruari ferunt. qm̃
ne qua doli surreptio fiat. symbola discreta¬
tiones uł signa uł indicia nominant᷑: ut

Expanded text:
Indicium autem, vel signum, idcirco dicitur, quia illo in lineis nuntiantes. Idcirco igitur istud indicium posuere, per quod agnosceretur is qui Christum vin bellis civilibus hoc observari ferunt, quonnequa doli sutine signa vel indicia nominantur; ut
Abbreviated transcription (Latin):
cris diuinis offerunt᷑ in suo usu carerent ho¬
mines. qͦd nom̃ etiã in usu ÷ͥ litt̾arũ sc̃aꝵ¬
Alii etiam cerimonias ꝓpͥe in obseruationib
rudeoꝵ credunt. abstinentias scilicet qͣrũdã
escarũ scłm ueterẽ legẽ: eo qͦd obseruantes
careant his reb quib abstine̾rint. Sacͥ ficiũ¬

Expanded text:
cris divinis offeruntur, in suo usu id carerent hocris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines. Quod nomen etiam in usu est litterarum sanctAlii ceremonias proprie in observationibus Judaeorum credunt: abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerint. 38. Sacrificiu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s. Ex orcismus grece. latine conuratio
siue sermo increpationis est: adu̾sũs diabo¬
lum ut discedat. sic̃ ẽ illud in zacharia. Et
ostendit mͥ iħm sacerdotẽ magnũ stantem
corã angło dñi: & sathan stabat a dextris
eiꝰ. ut aduersaretur ei. Et dixit dñs ad sathan.
Increpet dñs inte sachan: & increpet dñs
inte qͥ elegit hierłm. Hoc ẽ exorcismũ. in¬
crepare & comurare adu̾sus diabolũ. Unde
scientũ qͦd ñ creatura dĩ ininfantib exor

Expanded text:
smo. Exorcismus Graece, Latine conjuratio sive sermo increpationis est adversum Diabolum ut discedat: sicut est illud in Zacharia: Et ostendit mihi Jesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satan stabat a dextris ejus, ut adversarIncrepet Dominus in te, Satan, et increpet in te Dominus, qui elegit Hierusalem.' Hoc est exorcismus increpare et coniurare adversus diabolum; unde sciendum est quod non creatura Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
quasi stercꝰ: in medio platearũ. Quȩ st̃ hȩc mor¬
ticina. nisi ueteris legis sacͥficia: Quȩ qm̃
iam remota st̃: uelut abiecta stercora repu¬
immunda ẽẽ & reꝓbata. & solã oblationem
qͣsi sacrũ factũ. qͥa p̾ce mystica consecratur
in memoriã ꝓ nob dnice passionis. Unde
hoc eo iubente corpꝰ xp̃i & sanguinẽ dicimꝰ.
qd̾ dũ sit ex fructib t̾rȩ scĩficat᷑ & fit sacra¬
mentũ: oꝑante inuisibilit̃ spũdi. Panis enĩ¬
panis uiuus. Uinũ autẽ sanguis eiꝰẽ. & hoc
ẽ. qͦd scͥptum ẽ: ego sũ uitis. S panis quia
corpꝰ confirmat ideo corpꝰ xp̃i nuncupatur.
uinũ autẽ qͥa sanguinẽ oꝑatur in carne. idõ

Expanded text:
quasi stercus in medio platearum . Quae sunt haec morticinia, nisi veteris legis sacrificia, quae, quoniam jam remota sunt, velut abjecta stercora repuimmunda esse, et reprobata, et solam oblationem quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei; cuicendi . Vinum autem sanguis ejus est, et hoc est, quod scriptum est: Ego sum vitis vera ; sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
postea cantantis eloquitur. Psalmus uͦ cantici.
quod humana uox p̃loquitur: arsorgani
modulantis imitatur. Ps almꝰ autẽ a psalt̾io
ar̃. Unde nec mos est ex alio oꝑe eum cõpo¬
ni.Tres autẽ gradus sunt in cantando.
pͥmꝰ succentoris. sed̃s incentoris. t̾eiꝰ accen¬
toris. Di apsalma quidã hebreum u̾bum
eẽ uolunt. qͦ significat᷑ semꝑ: id ÷ quod illa
Quidã uͦ grecũ u̾bũ existimant. qͦ significa¬
tur int̾uallũ psallendi: ut psalma sit qd̃
psallitur. diapsalma uͦ int̾positũ in psallen¬
do silentiũ: ut quẽ admodũ simpsalma dr̃
uocis copulatio incantando. ita diapsalma
disiunctio earum. ubi quȩdã requies distin¬
ctȩ continuationis ostendit᷑. Unde illud
ꝓbabile ẽ. ñ coniungendas sententias in
psallendo ubi diapsalma int̃posita fuerit.
quia ideo int̃ponitur: ut conu̾sio sensuum
uł ꝑsonarũ ẽẽ noscatur. Hẏmiꝰ ÷ canticũ
laudantiũ. qͦd degreco in latinũ laus int̾¬

Expanded text:
postea cantantis eloquitur. Psalmi vero canticum, quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem ex psalterio dicitur. Unde nec mos est, ex alio opere eum componi. Tres autem gradus sunt in cantando. Primus succentoris. Secundus incentoris. Tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper idem: quod illa, Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi; ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum synpsalma dicitur vocis copulatio in cantando, ita diapsalma disiunctio earum, ubi quaedam requies distincta continuationis ostenditur. Unde illud probabile est, non coniungendas sentpsallendo, ubi diapsalma interpositum fuerit: quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscatur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus inte
Abbreviated transcription (Latin):
morat pharyseos & sebas hȩc indignatos¬
& cõmotos qͦd uiderint popłm psalmi ꝓphe¬
tiam suꝑ xp̃m intelligere completã. & cla¬
mantes paruulos osanna filio dauid: dixis¬
se ei. audis qͥd isti loquunt᷑: & iħ̾m respon¬
laudẽ. Et̃ de eo qͥd ÷ qͦd facile ex pͥmipoterat
benedictꝰ qͥuenit in nomine dñi omniũ
euangłistarũ scͥptura consentit. de u̾bo uͦ
osanna qͥa ingrecum ñ pot̾at transferri ser¬

Expanded text:
morat, Pharisaeos et Scribas hac indignatione commotos, quod viderent populum, Psalmi prophetiam super Christo intelligere completam, et clamantes parvulos Osianna, filio David, dixisse ei: Audis quid isti loquuntur? et Jesum responantem. et de eo quidem, quod facile exprimi poterat: benedictus, qui uenit in nomine domini, omnium euangelistarum scriptura consentit; de uerbo uero \'osianna3, quia in Graecum non poterant transferre ser