comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuidia. facile posse cõponi. Pxc sibonestauita
At si mer̃ aliq̃ turpitudines. laborandũ. ut falsa
eẽ dicamꝰ. inimicorũ criminatione collecta. ł eo
uitiom̃tis ad missa quo facilius ueniã ꝓmerent᷑
Negligentia. necessitate. adolescentia ł quolib&
alio asfectuanimi. ñ ꝑnicioso amore. ł aliquo huiꝰ
generis. Postremolaborandũ ut curpitudines
uitae p̃teritae ł indisimiligenere uitiorũ eẽ doceant᷑.
utqm̃ in nocentẽ pbare ñ possumꝰ ab hoctanto faci¬
nore. ꝙ inuiditio. remotũ eẽ doceamꝰ. Sinuꝰ. uita
turpissima. nullo genere defensionis. supͣposito
purganda locus cõmunis inducideb& : uitã p̃teri¬
tãspectari ñ debere. Neꝙ demorib hoc crim̃ ꝙ
intendit᷑ c̃ꝓbari. SE x facto aut̃ ipso suspici¬
nesducent᷑ si totius administrationegocii exom̃ib.
partib ꝑtẽptabit᷑. Atq. ha&e sispiciones parã ex
negocio separatĩ. partĩ cõmunit̃ ex ꝑsonis atq

Expanded text:
inuidia facile posse componi. Haec, si honesta uita est; at si inerunt aliquae turpitudines, laborandum est ut falsa esse dicamus, inimicorum criminatione collectas, uel eo uitio mentis admissas quo facilius ueniam promeremur, neglegentia, necessitate, adulescentia uel quolibet alio adfectu animi non pernicioso, ut amore uel aliquo huius generis. Postremo laborandum est ut turpitudines uitae preteritae uel in dissimili genere uitiorum esse doceantur, ut quoniam innocentem probare non possumus, ab hoc tanto facinore quod in iudicio est remotum esse doceamus. Sin uero est uita turpissima nullo genere defensionis supra posito purganda; locus communis induci debet, uitam praeteritam spectari non debere neque de moribus hoc crimen quod intenditones ducentur, si to- tius administratio negotii ex omnibus partibus per- temptabitur; atque eae suspiciones partim ex negotio separatim, partim communit
Abbreviated transcription (Latin):
resquae negocis attributae s̃ diligent̃ c̃siderabimꝰ
Ex hisigit᷑ in hac constitutionẽ c̃uenire iudent᷑
genera corũomã partes generũ pleraq Videre
igut᷑ pͥmũ oportebit quae sint c̃tinertia cũ ipsonegocio¬
hoc. quabre separari ñ possint. Quo in locositi
eridiligent̃ c̃siderare. qͥdsit ante rẽ factuna

Expanded text:
tributae sunt, diligenter con- siderabimus. ex iis igitur in hanc constitutionem convenire videntur genera earum omnia, partes gene- rum pleraeque. Videre igitur primum oportebit, quae sint continentia cum ipso negotiohoc est, quae ab re separari non possint. quo in loco satis erit dili- genter considerasse, quid sit ante rem factum,
Abbreviated transcription (Latin):
ne eadẽ iterũ dixisse uideam᷑. breuit̃ deuionsti¬
bimꝰ. quid quaq in parte c̃siderario porter
In loco igit᷑ oportumtas. intẽpore longinqa¬
tas: i n occasione cõmoditas ad faciendũi donca
infacultate copia & potestas earũ rerũ ꝓpĩqus
aliquid facilius sit. aut quib sine omĩno c̃sia

Expanded text:
ne eadem iterum dixisse videamur, breviter iniciemus, quid quaque in parte considerari oporteat. in loco igitur opportunitas, in tempore longinquitas, in occasione commoditas ad faciendum idonea, in facultate copia et potestas earum rerum, propter quas aliquid facilius fit aut quibus sine
Abbreviated transcription (Latin):
erit ꝑsuadere. S. ego inquit abuttrisq dissen¬
tio Nã ciuił scientia. ⁊ ex sapientia constat. qua
cuncta sentimꝰ. ⁊ ex aelo quentia qͣid qđ sentre
possumꝰ ex plicamꝰ.S.gi ae loquentia posita in .R
inciuili scientia partẽ dix̃ eẽ maiorẽ. Et abhis
qͥeã putant omnẽ rh& horis ii. ⁊ artaficio ẽ ane¬
ri. Siergꝰ om̃is ciuił scientia sdarh& horica ñ po¬

Expanded text:
erit persuadere. Sed ego, inquit, ab utrisque dissenerit persuadere. Sed ego, inquit, ab utrisque dissentio: nam ciuilis scientia et ex sapientia constat, qua cuncta sentimus, et ex eloquentia qua id quod sentire possumus explicamus. Sed quia eloquentia posita in re irco eam in ciuili scientia partem dixit esse maiorem. QVI EAM PVTANT OMNEM RHETORIS VI ET ARTIFICIO CONTINERI. Erg
Abbreviated transcription (Latin):
iãplapari. Magnũ .s̃. qđ in cumulũ sui. ⁊ magni¬
tudinẽ crescit. Amplũ qđ late pat&. ⁊ ꝑmulta
diffundit᷑ ita ut supra quȩ multis imagnis. Mlag¬
nũ tta ibi. uthic posuit:. Multũ uͦ ad amplitudinẽ
riferamꝰ Magna ⁊ã pla pars inquit. artificio¬
sa &loquentia. Nonaeloquentia solũ s artificio¬
sa & loquentia quȩ rh& horica uoc&ur: Hãneq cũ
hissentimꝰ quiciuilẽ scientiã eloquentia ñ put ants̃
indigere: Diximꝰ supra partẽ illã cuił rationis quȩ
inuiditiis uersat᷑ scuentiã uocarihancq exduplici
constare. sapientia scilic&. ⁊ artificiosa aeloquentia
Quare nunc sẽ ab illis dissentire dic̃. qͥhoꝵ al tero ciui¬
lẽ scuntiã constaredicunt: Pã neq inquit cũ his
sentimꝰ. qͥciuil ẽ scuntiã ae loquentia ñ putant in¬
digere. Multi inquit dicunt. cuulẽ scientiã si ne
ciuilȩ scientiã sola aeloquentia constare posse
Illuesq eẽ. iustũ uł in uistũ. qđ alo quentia potu¬

Expanded text:
ampla pars'. Magnum est quod in cumulum sui et magnitudinem crescit, amplum, quod late patet et per multa diffunditur; ita et supra: 'quae multis et magnis'. 'Magnum' ita ibi, ut hic posuit, 'multum' uero ad amplitudinem referamus. 'Magna et ampla pars', inquit, 'artificiosa eloquentia': non eloquentia solum, sed 'artificiosa eloquentia', quae rhetorica uocetur. NAM NEQVE CVM HIS SENTIMVS, QVI CIVILEM SCIENTIAM ELOQVENTIA NON PVTANT INDIGERE. Diximus supra partem illam ciuilis rationis, quae in iudiciis uersetur, scientiam uocari hancque ex duplici constare, sapientia scilicet et artificiosa eloquentia. Quare nunc se ab his dissentire dicit qui horum altero scientiam ciuilem constare dicunt: 'nam neque', inquit, 'cum his sentimus qui ciuilem scientiam eloquentia non putant indigere'. Multi, inquit, dicunt ciuilem scientiam sine ciuilem scientiam sola eloquentia constare posse, illudque esse iustum uel iniustum quod eloquentia potu
Abbreviated transcription (Latin):
duplexẽ Nã ex crinsecꝰ ⁊ intrinsicus Intrin¬
setꝰ aut̃ illa t̃ quȩ nob ad actꝰ p̃cepta artis insinuit
Extrinsitꝰ porro quȩ nob̵ qiđ sit rh& horicade¬
monstrat: Quã cũ de monstrauerit. scimꝰ tarẽ
s exercere ñ possumꝰ. Hacitaq res quȩ solan¬
qͦ ad aliquđ citꝰ faciendũ ꝑ p̃cepta formam Nãu
qd exartificio c̃ficit᷑ uisũ Ergo hiorh& horis
iii. inquit. ostenditq unde uisilla descendit. &
artificio c̃tintri. ¶Quare hanc oratoriã facui¬

Expanded text:
duplex est; nam est extrinsecus et intrinsecus. Intrinsecus autem illa est quae nobis ad actus praecepta artis insinuat, extrinsecus porro quae nobis quid sit rhetorica demonstrat; quam cum demonstrauerit, scitnus tantum, sed exercere non possumus. Hanc itaque aquo ad aliquid citius faciendum per praecepta formamur. Iam id quod ex artificio conficitur uis est; ergo hic 'rhetoris ui', inquit, ostenditque unde uis illa descendat: 'et artificio contineri'. QVARE HANC ORATORIAM FAC
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ diceri apposite ad ꝑsuasionĩ Linis ꝑsuad¬
re dictione. Int̃ officiũ aut̃ ⁊ finẽ hoc int̃ ẽ q
in officio qid fieri. infine. qiđ officio c̃uemat co
siderat. Vt medici officiũ dicimꝰ eẽ. curare a
sanandũ apposite fint̃ sanare curatione a
oratoris quđ o fficiũ. ⁊ qid finẽ. eẽ. di camus. in¬
telligemꝰ. cũid qđ facere deb& officiũ .&t. do
mus. illud cuiꝰ cansa facere deb& finẽ appellab¬
mis . Artificiosã ȩloquentiã facultatĩ
oratoriã uocauit. Arte enĩ uniꝰ cuiꝰq facil¬
tatt̃ c̃sequimꝰ. Et hac eadẽ uis ẽ. quae ut sap̃
diximus. ex arte colligit᷑. Officiũ aut̃ eifi
cultatis udet᷑ et̃ apposite dicere ad ꝑsuas¬
nem linis ꝑ suadere dictione: Officiũ ÷ un
enĩ officiũ patris. aliud amici. aliud ut ar
redeamꝰ artis oratoris. Officia uͦ om̃a apoꝰ
finẽi

Expanded text:
posite ad persuasionem; finis persuadere dictione. inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel- laM. Artificiosam eloquentiam facultatem oratoriam uocauit; arte enim unius cuiusque rei facilitatem consequimur, et haec eadem uis est quae, ut supra diximus, ex arte colligitur. OFFICIVM AVTEM EIVS FACVLTATIS VIDETVR ESSE ADPOSITE DICERE AD PERSVASIONEM, FINIS PERSVADERE DICTIONE. Officium est uenim est officium patris, aliud amici, aliud, ut ad rem redeamus, oratoris. Officia uero omnia ad fini
Abbreviated transcription (Latin):
cuid̃rationis partẽ diut it̃ maionẽ. Et qi ad goiꝰ
artis rha horca descendimꝰ qu& sit ił ubisit ad¬
tendanꝰ: Om̃is patria quie quđ agit cuił ratio
dicit᷑ Puc ciuł ratio duplext᷑ Uha quȩ res
certas sollẽ pnicursu. ⁊ sine d̃ multuagit. &
altera que in lite ac disceptatione uersat᷑. Vt
homo quic qiđ agit. duob: modis aga dictis &
factis Ita cuuł ratio ẽ in factis ⁊ dictis s quae
facta ⁊ dicta. inactu atq. ope constitutã sut: Alia
in factis idictis sy quȩ facta ⁊ dicta iniuditio uel
questione uersant᷑ ita una illa ratio in actuẽ. atq.
oꝑe Hanc u alterã cuulẽ rationẽ. qͣimquestione uer¬
sat᷑ scuentiã nominauit: Hic enĩ docet᷑ quđ iuistũ. quđ
utile qiđ honestũ sit Hic rursus cuđ ratio idẽsei¬
ettia induob ẽ iurha horica idẽ artificiosa. edo¬
quentia in sapientia id ẽ rerũ sceptione exnatura
ueniente. S qi orator plus ꝑꝑ loquentia gerit. idcir¬

Expanded text:
partem dicit esse maiorem. Et quia ad genus artis rhetoricae descendimus, quae sit uel ubi sit, attendamus. Omnis patria quidquid agit, ciuilis ratio dicitur; haec ciuilis ratio duplex est, una quae res certas sollemni cursu ac sine ullo tumultu agit, et altera quae in lite ac disceptatione uersatur. Vt homo quidquid agit duobus modis agit, factis et dictis, ita ciuilis ratio est una in factis et dictis, sed quae facta et dicta in actu atque opere constituta sint; alia in factis et dictis, sed quae facta et dicta in iudicio uel quaestione uersentur. Ita una illa ratio in actu est atque opere, hanc uero alteram ciuilem rationem, quae in quaestione uersatur, scientiam nominauit: hic enim docetur quid iustum, quid utile, quid honestum sit. Haec rursus ciuilis ratio, id est scientia, in duobus est, in rhetorica, id est artificiosa eloquentia, et in sapientia, id est rerum conceptione ex natura ueniente; sed quia orator plus per eloquentiam gerit, idcir
Abbreviated transcription (Latin):
suaderȩdictione Dictiont inquit qđ ẽ oratoris
officuĩ. Ita in quit. ⁊ medici officiũ ẽ curaunt. Sqe
multi& incantationt ⁊ ligaturis curant cura¬
re inqut s. apposite ad sanandũ. Ergo ut eui¬
dentiꝰ officiũ medicide monstrara. finẽ qͦq iun¬
xofficio id ẽ. curationisanitatẽ. Peinide finis ẽ
medicinalis officu inque sanare S. qi multi
itẽ sanant. ad didit sanare curatione Itaer
Dscp osficiuũ finis. sine altero ex primiñ pos¬
fone: Danctam̃ distantiã dict et̃ int̃ officiũ &
finẽ  unefficio qidđ agendũ set. infiue qđ cõplen

Expanded text:
 est oratoris officium. Ita, inquit, et medici officium est curare, sed quia multi et incantatione et ligatutis curant, 'curare', inquit, 'sed adposite ad sanandum'. Ergo ut euidentius officium medici demonstraret, finem quoque iunxit officio, id est curationi sanitatem. Deinde finis est medicinalis officii, inquit, sanare, sed quia multi item sanant, addidit 'sanare curatione'. Ita ergo semper officium et finis sine altero exprimi non possunt; hanc tamen distantiam dicit esse inter officium et finem, ut in officio quid agendum sit, in fine
Abbreviated transcription (Latin):
spectant: Finis qͦq ad officia refert᷑: Hãneq offi¬
ciũ recte diffiniri potest sine admixtione finis:
neq finis sine officu c̃iunctione Et hiin om̃ib ꝑsonis
acreb: ut hic cicero in definiendo oratoris officio
finẽ nec tit officio. Ait enĩ: Officiũ aut̃ eiꝰ faculta
solũ dicere ñ bene officiũ definiuit oratoris
Potest enĩ eẽ multoꝵ: Nã ⁊ poete ⁊ phlosophe
dicunt Itaqoratoris officiũ plenis sinte finis ad¬
mixtione dedarauit. Dende finẽ oratoris offi¬
ciatt eẽ ꝑsuadere s ñ satis finẽ oritorisplene

Expanded text:
spectant; finis quoque ad officia refertur. Nam neque officium recte definiri potest sine admixtione finis, neque finis sine officii coniunctione, et hoc in omnibus personis ac rebus, ut hic Cicero in definiendo oratoris officio finem nectit officio; ait enim 'officium autem eius facultsolum 'dicere' non bene officium definit oratoris; potest enim esse multorum; nam et poetae et philosophi dicunt. Itaque oratoris officium plenissime finis admixtione declarauit. Deinde finem oratoris officii ait esse persuadere, sed non satis plene finem oratoris
Abbreviated transcription (Latin):
rici nob dicendũẽ Genꝰ. Hoc ipsũ qđ sonat genꝰ
uexẽ ł uc uex geniris triplicẽ significantiã
haba łst ges id est patria parentes origo
sanguis. Quomͦ est illud unde genꝰducis Est
itĩ genꝰ subquo multa similia ex eodẽ descen¬
dentia c̃tinent᷑. Vt animalgenꝰ. &iã homo
iquus. piscis. animalia. S. hoꝵ omniũ genꝰ ani¬
mal Est tertiũ illud genꝰ q̃ cuiꝰ lib& reiqua¬
litas indicat᷑. Didicas cuiꝰ generis uestis cuiꝰge¬
neri fac tura Inh genere artẽ rh& horicãpo¬
ni id ẽ quał uł quanta sit demonstrat : Etre¬
te diquidẽ ars genꝰẽ illud sub qͥ geneit artas
ars grã natica ars dialetica arsrh& horica
Dn st om̃santes in geneie qͣlitats sunt ponen¬
da quo quales đ quante snt demoristent¬

Expanded text:
 Genus, hoc ipsum quod sonat genus, uox est. Haec uox generis triplicem significantiam habet: est genus, id est patria, parentes, origo, sanguis, quo modo est illud: 'unde genus ducis?', est item genus sub quo multa similia ex eodem descendentia continentur, ut animal genus; etiam homo, equus, piscis animalia; sed horum omnium genus animal. Est tertium illud genus quo cuiuslibet rei qualitas indicatur, si dicas, 'cuius generis uestis', 'cuius generis factura'. In hoc genere artem rhetoricam ponit, id est, qualis uel quanta sit demonstrat. Et recte: si enim ars genus est illud, sub quo genere artis ars grammatica, ars dialectica, ars rhetorica sit, istae omnes artes in genere qualitatis sunt ponendae, quo quales uel quantae sint demo
Abbreviated transcription (Latin):
dã ratio ĩ ostendit duplict̃ eẽ Vnã quȩ in ope
constitutasit . al terũ quȩ in questionib: Quã ra¬
tionẽ iulẽ inqͣ rho horicã ponit. ut supra diximꝰ
scientiã debemꝰ intelligere Et qđ ait multis &
magnis exreb constat notũ ẽ enĩ quã crebris
ide quã magnis reb uiditia uł questiones habe¬
ant᷑: Vrũ ergͦ fuerat dixisse mults ex reb:

Expanded text:
dam ratio', ostendit duplicem esse, unam quae in opere constituta sit, alteram quae in quaestionibus; quam rationem ciuilem, in qua rhetoricam ponit, ut supra diximus, scientiam debemus intellegere. Et quod ait 'multis et magnis ex rebus constat', notum est enim quam crebris et de quam magnis rebus iudicia uel quaestiones habeantur. Parum ergo fuerat dixis
Abbreviated transcription (Latin):
si hec in qͥt magna noua in credibilia dicamꝰ n a
dc̃. Rẽ addos ꝑtinere ne ipsi eiceronẽ domo expulisse iudeint᷑
mꝰ d e ñ &ũ inqͥ ec̃ atentos iudicesfacimꝰ cũ nos breuit̃
dicturos ẽ ꝓmitimꝰ Et ne mentiri nos iudices putent
quã breuit̃ nos diccuros eẽ ꝓmittimꝰ. E ponere inquit
debemꝰ iudicitionẽ aut iudicationessi plureser̃ Deinde
osendit qͦ pacto dociles auditores facere debeimꝰ Sumn
ad ognitcendũ negociũ cõpemꝰ Pterea inqͥt cũ dociles
iudaes facimꝰ simul attentos iudices facere debemꝰ lta
ipsecicero inluentiana facit dociles iudices cũaitꝰ Anĩ¬
aduerti iudices om̃em accusatoris orationẽ induas diusã
ẽẽ partes. Deinde fac̃ attentos cũ ait Quarũ altera in niti
& magnopere confidere indenit᷑. inudia inueterata iudicu¬

Expanded text:
si haec, inquit, magna, noua, incredibilia dicamus nundicit rem ad deos pertinere, ne ipsi Ciceronem domo expulisse uideanturm tunc attentos iudices facimus, cum nos breuiter dicturos esse promittimus. Et ne mentiri nos iudices putent quod breuiter nos dicturos esse promittimus, EXPONERE, inquit, DEBEMVS IVDICATIONEM AVT IVDICATIONES, SI PLVRES ERVNT. Deinde ostendit quo pacto dociles auditores faceredebeamus: si, ad cognoscendum negotium comparemus. Praeterea, inquit, cum dociles iudices facimus, simul attentos iudices facere debemus. Ita ipse Cicero in Cluentiana facit dociles iudices, cum ait: "Animaduerti, iudices, omnem accusatoris orationem in duas diuisam esse partes". Deinde facit attentos, cum ait: "quarum altera mihi niti et magno opere confidere uidebatur inuidia inueterata iudic
Abbreviated transcription (Latin):
ipoaloidrespondit ñ uste islio mit occisa : ludicatio an
in hae themate. iudicatio dibu ÷ demde fit ancepscause
genꝰ sihabeit in se causa& honestitis⁊ turpitudinis Silenonis
filifoetit facut & p̃miũ petat. honestũ : qđ forat̃ fec̃ curpe quł
filꝰ lenonis in hoc qͦ ꝓ genere cauş. beniuolentiũ cõꝑart debemꝰ
Obscuru. inqͦ aut turdi auditor ess. ait difficlioub ad cagnoscendõ

Expanded text:
ilio mater occisa est'. Iudicatio, an in hoc themate iudicatio dubia est. Deinde fit anceps causae genus, si habeat in se causam et honestatis et turpitudinis: 'si lenonis filius fortiter faciat et praemium petat'. Honestum est quod fortiter fecit, turpe quod filius lenonis. In hoc quoque genere causae beniuolentiam comparare debemus. OBSCVRVM, IN QVO AVT TARDI AVDITORES SVNT AVT DIFFICI
Abbreviated transcription (Latin):
& inqͥt si eũ beniuolũ. attentũ. docilẽ fecerit Sedqr
ñbene aliqiđ facimꝰ nͥ pͥus sciamꝰ. ubi faciendũ sit. pͥus
ostendit ubi faciendũ sit. postremo quẽ admodũ faciend̃
sit Aitgͦ nos tt̃ optime exordiri. si causarũ gñra cagis¬
stati sine oratione nr̃a auditoris fau& animꝰ. Hic q̃stio naseras¬
cũ supͣdexerit gñra causarũ ẽẽ tria demonstratiuũ deliberti¬
uũ iudiciale curincrurs ģñra cauiarũqͥnq. eẽ dix̃ Verũ hȩc
q̃stio aculta nimis ratione ac difficilidisputatione dissoliutur
Anĩ aduertere pdebemꝰ qiđ cicero secutꝰ sit Res multȩ s Qquiris
una substantia. reliquȩ accdunt: baq cũ substantiȩ unaacad¬
rit qͣlitas. porest & alia accidere s quȩ ñsit in eodẽ gire inqͥpnao

Expanded text:
LVM, ADTENTVM, DOCILEM FECERIT. Sed quia non bene aliquid facimus nisi prius sciamus ubi faciendum sit, prius ostendit ubi faciendum sit, postremo quemadmodum faciendum sit. Ait ergo tunc nos optime exordiri, si causarum genera cognosstatim sine oratione nostra fauet auditoris animus. Ammiracum supra dixerit genera causarum tria esse, demonstratiuum, deliberatiuum, iudiciale, cur hic rursus genera causarum quinque esse dixit? uerum haec quaestio occulta nimis ratione ac difficili disputatione dissoluitur. Animaduertere enim debemus quid Cicero secutus sit. Res multae sunt, quarum una substantia, reliquae accidunt. Itaque cum substantiae acciderit una qualitas, potest et a
Abbreviated transcription (Latin):
demonstraturos atq exponemꝰ iudicationẽ aut iudics¬
ones si plures er̃ Docles auditores ficiemꝰ siaꝑte& breus
sũmã cusȩ ex ponemꝰ. hoc ÷ in qͦ consistat controũs ualliao
iaximedocilis qͥatentissime ẽ parat᷑ audire Nc in si¬
ationes quẽ a d madũ tractari corueniat demceps di

Expanded text:
demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si plures erunt. Dociles audi- tores faciemus, ssummam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia. nam t. nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob suppliciutam᷑ oratione dẽinde abaduersariorũ
ꝑsona trib exlocis beniuolentiã iudicis cõꝑumꝰ Si eos auit
mediũ aut in contẽptionẽ aut in inuidiã deduxerimꝰ
In adiũ sic Sieoꝵ turpiał crudela facta ꝓferamꝰ in inudũ
sic Sieoꝵ potentiã gr̃am. pecuniã ꝓferamꝰ & quoniũ hȩc
sic aduersarios adducimꝰ. si eos contẽpnendos cẽdicamꝰ qđar

Expanded text:
 nobis supplici utamur oratione. Deinde ab aduersariorum persona tribus ex locis beniuolentiam iudicis comparamus, si eos aut in odium aut in contemptionem aut in inuidiam deduxerimus. In odium sic, si eorum turpia uel crudelia facta proferamus; in inuidiam sicsic aduersarios adducimus, si eos contemnendos esse dicamus quod aut
Abbreviated transcription (Latin):
asuppliciutem ab aduersirioꝵ aũ si eos aut in odic̃ aut in in¬
uidiã dut incontẽptionẽ ad ducemꝰ In odiũ ducent᷑ si qđ eoꝵspir¬
ce ssuꝑbẽ crudelit̃ maliciose fadũ ꝓferet᷑ Ininiuidiã siuiser
potentia diuitiȩ cognatio. pecumȩ ꝓferent᷑. atq eoꝵ us arto¬
gans iintolebilis ut hns reb magis uideant᷑ quã causȩ suȩ q̃fi¬
derẽ Incentẽptionẽ alducent᷑ sieoꝵ inertia negligentia
ignauia desidiosũ fictũ iluxuriosũ ociuĩ ꝓferet᷑ Ab auditoꝵ
ꝓsona bemuolentia captabit᷑ sires ab hisfortit̃ sapient̃ man¬
suece. geftȩ ꝓferent᷑ ut nequa assentitio nimia significetur¬
a sidehisqua honesta exstimatia quantaq eoꝵ idicir⁊ aueo¬
ritatisexpestatiosit ostendet᷑ Abreb ipsi si nram causalau¬
dendo extallemꝰ aduersirioꝵ causĩ ꝑcontentionẽ depͥmenꝰ¬

Expanded text:
ac supplici utemur. ab ad- versariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprime
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ crib modis obscurũ : Si aut isqͥenarrat ñintelligit. ait is
cuinarrat᷑ tardior ÷ Aut si res ipsa ꝑplexa sit Uerũ hicduo posuit
Suꝑfluũ eni fuerat. cũ de oratore hic ꝑfesto loquat᷑. si aliqͥide eiꝰ
imprudentia dicer&: Hic itaq uidices dociles ficere debemꝰ
Ergo ostendit pͥmũ qiđ e& exordiũ animoꝵ inqͥt cõmotiodemde
ostendit qiđ indefiat aut aitentꝰ aut docilis aut beniuolus

Expanded text:
semper obscurum est: si aut is qui enarrat non intellegit, aut is cui narratur tardior est, aut si res ipsa perplexa est. Verum hic duo posuit; superfluum enim fuerat, cum de oratore hic perfecto loquatur, aliquid de eius imprudentia dicere. Hic itaque iudices dociles facere debemus. Ergo ostendit primum quid esset exordium, animorum, inquit, commotio; deinde ostendit quid inde fiat, aut attentus aut docilis aut beniuolus;
Abbreviated transcription (Latin):
Ninuationegͥ utendũ : cũ ad mirabilegenꝰ causȩ ÷ hoc ÷
ut ante diximꝰ cũ animꝰ auditoris infest᷑: Iaũt trib excui
sisst maxime. siaut in ẽ mipsa causa quȩdã turpitudo duit
abis qͥ antedixer̃ iaquđdĩ auditori ꝑ suasũ uidet᷑ aut eo tẽpo¬
re locꝰ dicendidit cũ ũ illi qͦs audire oport& defessis audien
plicẽ cẽsinẽ. salu& ut aut heniuolosiudices aut attentos
occulte & qͥbdĩ cirtutioib Nec in alio causȩ gnre nͥ in
ad mirabili tẽcũ animi iudicũ er̃uehent̃ offensi Ergo
inqt insinuatione t̃erit nob̵ utendũ cũ amimi iidicum
uerint offensi & ostendit qͥb reboffensosiudicũ animos
pariat offensiomẽ ut siaͣ aliqiđ iudicb abhis qͣ pͥmũ dixeriãs
ꝑsia sũ uidet᷑. Etide sqͥ post diftorꝰ: p̃libent̃ audit᷑ dut silliqͥ

Expanded text:
inuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendplicem esse finem, scilicet ut aut beniuolos iudices aut attentos occulte et quibusdam circuitionibus, nec in alio causae genere nisi in admirabili, tunc cum animi iudicum erunt uehementer offensi. Ergo, inquit, insinuatione tunc erit nobis utendum, cum animi iudicum fuerint offensi. Et ostendit quibus rebus offensos iudicum animos pariat offensionem; aut si iam aliquid iudicibus ab his qui primum dixerint persuasum uidetur et ide
Abbreviated transcription (Latin):
ncepsgenꝰ cusȩ si dibiã udicationẽ hubebit abpsaiudͥcatio¬
ne exdiendũe Sin aut̃ prtẽ turpitudinis partẽ honestatis
habebit. beniuolentiã captare oporebit. ut in genꝰ honestum
Aut alege aut ab aliqͥ firmisima ritione nr̃ẽ distionis Sinuti
pncipio placebet benud entie purab itendũ : utid qł ÷ augeat᷑¬

Expanded text:
e si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
honests umoꝵ opinionib: abutim & qr rumori facile
redit᷑ ꝑuent aĩt rumor usq ad iudicẽ Orntor porr apid
iudice agit. necessario ñ reihonestũ seqͥdeb&: s: opinionẽ
que &ũ udici nota ẽ Ergo cicero honestũ causȩ genus
serebd efinuit s exeuentu rerũ qͥ nat᷑ ÷ udici ħonestũ¬

Expanded text:
pinionibus abutimur. Et quia rumori belle creditur, peruenit autem rumor usque ad iudicem, orator porro apud iudicem agit, necessario non rei honestum sequi debet, sed opinionem, quae etiam iudici nota est. Ergo Cicero honestum causae genus non ex rebus definit, sed ex euentu rerum, qui notus est iudici. 'Honestu
Abbreviated transcription (Latin):
Infinuatio ÷ oratio qͥdã dissimulatione &arcuitione obiscure
sibiens auditoris animũ in ad mirabili genere causae si non
om̃io infesti anditores er̃ pͥncipiobeniuolentiuã cõꝑarelicebit
Si erũehem̃ t̃abailienati. c̃fugere necesse erit adinsmaationẽ
Ñ abiratisi ꝑspicue pax & beniuolentia appetit᷑ ñ mꝰ eañ n

Expanded text:
insinuatio oratio quadam simulatione et circuitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea n
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ familiarẽ administrat qua consuecudine
domesticasit Infortuna querit᷑ seruussit an lib̵
pecuniosus antenuis. Priuatꝰ ancũ potestate
sicũ potestate. iure an iniuriȩ felixclarus. an
contra. qͥles lios habeat. auside ñuiuo q̃rtur

Expanded text:
rem familiarem administret, qua consuetu- dine domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an con- tra; quales liberos habeat. ac si de non vivo qu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ dicturos. Qđ siignoren: petemꝰ uti ag¬
noseant uti malitiã uitare possint. q̃m
dissimiles sqͥaudians: Atq illẽ qͥuituꝑa tͣ sperare nos¬
eos illiꝰ uitã uehem̃t̃ imꝓbaturos. Abreb
ipsis ĩ certos. ẽẽ. qͥd potissimũ laudemꝰ Pereri nos
necũ multa dixerimꝰ plura p̃tereamus.
⁊q̃ similes senterłias habebt̃ Qb senceniis :¬

Expanded text:
eius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti geius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: quoniam dissimiles sint, qui audiant, atque ille, qui vituperatur, sperare eos illius vitam vehementer inprobaturos. Ab rebus ipsis: incertos esse, quid potissimum laudemus; vereri, ne, cum multa dixerimus, plura praetereamus, et quae similes sententias habebunt; quibus sententiis c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona aut abre. Ab nr̃a silaudabimꝰ dut offi¬
cio facere qđ causa necessitudinis int̾cȩdĩt.
aut studio qđ eiꝰmͦ uirtutȩ sit. ut om̃s comine¬
morare debean e q rectũ sit aut exalioꝵ
laude ostenđe qͣt ipsius atumꝰ sit. Siuituꝑa¬
bimꝰ aut merito facere pita tractati sumꝰ
aut studio ꝙutile paternꝰ. e̾ẽ. ab om̃ib unicã
malitiã atq neqͥtiã cognosci aut ꝙ placeat
ostendi qͥđ nob placeat ex alioꝵ uituꝑatione.
Abeꝰ ꝑsona de quo lo qͣm᷑ si laudabimꝰ. siue i
om̃iũ laudatoꝵ eloqͣntiã ande ire. Siuituꝑa¬
bimꝰ ea q̃ uid emꝰ c̃trariȩ paucis ũb̵ cõmutatis
dici posse dicemꝰ ut paulo supͣ exẽpli causa
causa pauca dicturos. Aut si er̃ ignotiut
talẽ uirũ uel iNT cognoscere p&entus.
qm ĩ eodẽ uirtutis studio sinT apđ qͦs laudenꝰ
atq ille qͥlaudatꝰ fuerit aut sit sꝑare nos
faedle hus qͥb uelimꝰ huiꝰ facta ꝓbaturos:
C̃tria uituꝑatio q̃m norin. pauca deneqͥtia

Expanded text:
sona aut ab re. Ab nostra, si laudabimus: aut officio facere, quod causa necessitudinis intercedat; aut studio, quod eiusmodi virtute sit, ut omnes commemorare debeant velle, quod rectum sit; aut ex aliorum laude ostendere, qualis ipsius animus sit. Si vituperabimus: aut merito facere, quod ita tractati sumus; aut studio, quod utile putemus esse ab omnibus unicam malitiam atqua nequitiam cognosci; aut quod placeat ostendi, quod nobis placeat, ex aliorum vituperatione. Ab eius persona, de quo loquemur, si laudabimus: vereri omnium laudatorum eloquentiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse, dicemus, ut paulo supra exempli causa causa pauca dicturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognoscere, petemus: quoniam in eodem virtutis studio sint, apud quos laudemus, atque ille, qui laudatur, fuerit aut sit, sperare nos facile iis, quibus velimus, huius facta probaturos. traria vituperatio: quoniam norint, pauca de nequitia
Abbreviated transcription (Latin):
Diuisiõ hac utem̃. Ex ponemꝰ qͣsres laudat᷑i
sumꝰ. aut uituꝑaturi. Deĩde ut q̃q quo ue
tẽpore reseritgesta ordine dicemꝰ. ut qͥd
qãq tute :ane egerit ĩtellegat᷑. ẜ ex¬
ponere oportebit animiuir tutes aut
uitia Deĩde cõmoda aut ĩ cõmoda corporis
aut rerũ ext̃narũ quomͦ ab animo tractata
siđ demonstrare. Ordinẽ hanc ad hib̵e
ĩde monstranda uita debemꝰ. Ab extnis reb
genꝰ ĩ laude. qͥb maiorib natꝰ sit. Sibono
genere. parẽ aut excelsiorẽ fuisse.
Si humili genere ipsũ i siis ñĩ maioꝵ uirtutib
habuisse p̃sidũ. Iiuituꝑatione si bo no
genere dedecori maiorib fuis se. Simalo
tam̃ his ipsis d&rim̃to fuisse. Educatio¬
bene ĩ laude ÷ hon este ĩ bonis disciplinis

Expanded text:
Divisione hac utemur: exponemus, quas res laudaturi sumus aut vituperaturi; deinde, ut quaeque, quove tempore res erit gesta, ordine dicemus, ut, quid quamque tute cauteque egerit, intellegatur. Sed exponere oportebit animi virtutes aut vitia; deinde commoda aut incommoda corporis aut rerum externarum, quomodo ab animo tractata sunt, demonstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebus: genus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in maiorum virtutibus habuisse praesidium; in vituperatione, si bono genere, dedecori maioribus fuisse; si malo, tamen his ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis disciplinis
Abbreviated transcription (Latin):
V nũ abĩstitutiõ artis ꝓfectũ. alterũ ad casum
tẽporis accõmodatũ. Exĩstitutiõ artis disponemꝰ
c̃ seqͣm̃ eã p̃ceptionẽ qã ĩ pͥmo libro exposuimꝰ.
÷ ÷ ut ut amͣ pͥncipio. narratiõ. diuisiõ c̃firmatio
c̃futatiõ c̃clusiõ. Iut hunc ordinẽ qẽ ad mͦdu
p̃ceptũ ÷ ande ĩdicendo seqͣmͣ. Itẽ ex ĩstitutiõ
artis ñ mͦ totas causas ꝑ orationẽ s singulas qͥ
argum̃ tationes disponemꝰ q̃e admđ
̃ libro scđo docuimꝰ. iđȩxpositioͣ rationẽ

Expanded text:
unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exposuimus, hoc est, ut utamur principio, narratione, divisione, confirmatione, confutatione, conclusione; et ut hunc ordinem, quemadmodum praeceptum est ante, in dicendo sequamur. Item ex institutione artis non modo totas causas per orationem, sed singulas quoque argumentationes disponemus, quemadmodum in libro secundo docuimus: in expositionem, rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
babuerit ĩ potestatib gerundis animũ.
dandȩ. Vt si laudemꝰ aliud iustȩ. aliud for¬
tit̃. aliud modeste. Ialiud prudent̃ factũ
alind ̃ iuste aliud ignaue. aliud stultȩ fuctũ p̃dicem.
ꝑspicuũ ÷ iãnimirũ ex hac dispositiõ. quẽ¬
mođu sit tractanda triꝑtita diuisio
laudis ⁊uituꝑationis. Su illud &iã assũpse¬
rimꝰ. ñ necesse. ẽẽ. nos om̃s has partes iN
laudẽ uit ĩuituꝑationẽ trans ferre.¬
dictu. Qua ꝓpt̾ eas partes q̃ firmissime
uidebunt᷑. legere oportebit. Conclu-¬

Expanded text:
habuerit in potestatibus gerundis animum. dandae; ut, si laudemus, aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste, et aliud prudenter factum aliud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, non necesse esse nos omnes has partes in laudem aut in vituperationem transferredictu. Quapropter eas partes, quae firmissimae videbuntur, legere oportebit. Conclu
Abbreviated transcription (Latin):
facere. &si separatione hȩc causa minꝰ sepȩ tractat᷑
at᷑ ĩ uidicialib Iin delibatiuis causis sopȩ magnȩ
pastes uergant᷑ laudis aut uituꝑationis.
Quare ĩ hoc qͦq̃ causȩ genere ñ nichil ĩ dustriȩ
c̃ sum̃du putemꝰ. Nc̃ ab soluta a nob difficillima

Expanded text:
tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae partes versantur laudis aut vituperationis. Quare in hoc quoque causae genere nonnihil industriae consumendum putemus. Nunc, absoluta a nobis difficillima
Abbreviated transcription (Latin):
uĩgestione. ut id qđ factũ dicis eotẽ pore ex qͥargu¬
m̃ tũsumis fieri potiusse uideat᷑ Itaqsic aut Nã
epeoport& cõm&iri cũ tẽpore negotiũ Oecasio
uit̃ oportunitas ẽquada teporis. ad aliqiđ faci¬
endũ Haec oportunitas trib modis c̃sideratur
Mođ aut̃ ẽ qͦ ñ solũ factũ indicat᷑ s quẽ ad modũ
fastũ Iuimođ ⁊animũ indicat id ẽ uoluntate

Expanded text:
um gestione, ut id, quod factum dicis, eo tempore, ex quo argumentum sumis, fieri potuisse uideatur. Itaque sic ait: Nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium. Occasio autem opportunitas est quaedam temporis ad aliquid faciendum; haec opportunitas tribus modis consideratur. Modus autem est, quo non solum factum indicatur, sed quemadmodum factum; qui modus et animum indicat, id est uoluntat
Abbreviated transcription (Latin):
ł soleat fieri. Siis qpatriã ꝑdit poenã meret᷑ ille qͥ
ptrũ defendit p̃miũ meret᷑. Vt in opinionesit
ñtũ dut peontria aut ꝑparia aut ꝑ casres q̃ sub
cuindẽ nitionẽ cadunt ꝑc̃trariasic: Nã sisis qͥ in¬
prudentes leser ignosei c̃uenit his qͥ necessirioꝓ¬

Expanded text:
 soleat fieri: 'si is qui patriam prodit poenam meretur, ille qui patriam defendit praemium meretur'. Vt in opinione sicmentum: aut per contraria aut per paria aut per eas res, quae sub eandem rationem cadunt. Per contraria sic: NAM SI HIS QVI IMPRVDENTES LAESERVNT IGNOSCI CONVENIT, HIS QVI NECESSARIO
Abbreviated transcription (Latin):
cuisi. sostea polliceri & confirmare se. & hoc:
peccto doctũ. ⁊ beneficio eoꝵ qͥ sibi ignoscere
confirmatũ. om̃i tepore atali fatione ab futurũ

Expanded text:
usa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum et beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali ratione afuturu
Abbreviated transcription (Latin):
posset parsaut̃ ꝑuigator &aut mom̃s eidẽgñris aute
inplerasq causas ac cõmedatas Hȩc gͦ argumta q̃ trans¬
ferriu multis causas possunt locos cõmunes nominamꝰ
Nãloc comunis aut certȩ re qͥ ndã contin& ãplificationẽ
tsiqui hoc uelit ostendere cũ qͥ parentẽ necirit ma

Expanded text:
t aut in omnes eiusdem generis aut in plerasque causas adcommodata. haec ergo argumenta, quae transferri in multas causas possunt, locos communes nominamus. nam locus communis aut certae rei quandam continet amplificationem, ut si quis hoc velit ostendere, eum, qui parentem ne- carit, ma
Abbreviated transcription (Latin):
one tractabunt᷑ Si naciusa cor dexerit eũ id ñ
secutũ qđ eiuisũsit cõmodũ aut id fugisse q đ puata¬
rit et̃ in cõmodũ quanꝗ in falsa fuerit opryione.
demonstrandũ erit defensori. ne minẽ tanta
eẽstulcitia qͥ tali inre ppossit ueritatẽ igorare

Expanded text:
que vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare.
Abbreviated transcription (Latin):
sintne eidẽ pecuniȩ plures dissimilib gȩnarib heredes es
huiꝰguris p̃cepta uideim. Atrisq iut & iã om̃ib siplu¬
res ambigent ius ex qͥb reb: ẽst& c̃siderandũ. Iniciu
g eiꝰ ab natura ductũ uidet᷑ Quelã añt exutilitatis rati¬
one. aut ꝑspicua nob aut bscura. inc̃suetudinẽ uenisse

Expanded text:
sintne eiusdem pecuniae plures dissimilibus gene- ribus heredes esse? huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si plures ambigent, ius ex quibus rebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura ductum videtur; quaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua nobis aut obscura in con- suetudinem venisse
Abbreviated transcription (Latin):
confirmauerim fiat aut factũ uuit futurũ sit Ac naturȩ
qdẽ iura minꝰipsa q̃runt᷑ ad hanc contro ũsiã qđ neq in
hciuiliiuire uersant᷑ ⁊ auulgari intelligentia remoa
Sas Adsimilitudinẽ uͦ aliqͣ aut ad rẽ amplificanda sype
sinferenda Consuecudimnis aũt ius eẽ pitat᷑ id qđ uolun¬
tite om̃iũ sinelege ueristas cõrbarit̃ In ea ũt q̃da siet¬

Expanded text:
onfirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem
Abbreviated transcription (Latin):
debere Atũer̃ aluloci cõmunes eiꝰqͥse uolun¬
qr̃te defendit. leges inc̃ilio scriptoris ee iuti¬
litate cõmuni Deinde indigiũ. ex̃ aeqͥtatẽ lit te¬
ris pmere. iurgere cũ eqͥtas magis in uolunta¬
tecernat᷑ Ehis locis quos tresinpartitione
sip posuit. ⁊ ac epi causẽ ⁊ in haclegȩ accipi. ⁊ hanc
causã accipi. Rep&it ꝑ a nace faleosin inc̃du¬
sione tresillos qͦsin partitione porailo cos dixit
iꝓscripto & ctrascruptũ Qut ex scripto
ñscriptũ aliqđ inducere id ẽ sillo gistiae tracta¬
rt Cũ aeͥtatȩ causi habundabit. necessario mul¬
tũ ꝓfici& Fit ⁊ hnc celusio ut ⁊is qse uoluntate
defendit oꝑãd& ut ipsũ scriptũꝓpse faciat ł am¬
biguo aliqͥrep̃henso uerbo ł c&eteris ut ñuolu¬
tate tantũ s &iã scripto nitiuideat᷑ quẽ ad mo¬
dũ illups supra qͥse seripto defendit ita p̃cepe¬
rat ut ñ sola uerba õplesteret. seđ &ia+¬

Expanded text:
ero erunt alii loci communes eius, qui se uolunero erunt alii loci communes eius, qui se uoluntate defendit; leges in consilio scriptoris esse et utilitate communi'; deinde 'indignum esse aequitatem litteris premere et urguere, cum aequitas magis in uoluntate cernatur'. EX HIS LOCIS. Quos tres in partitione supra posuit. ET ACCIPI CAVSAM, ET IN HAC LEGE ACCIPI, ET HANC CAVSAM ACCIPI. Repetit per anacephalaeosin in conclusione tres illos quos in partitione poni locos dixit et pro scripto et contra scriptum. AVT EX SCRIPTO NON SCRIPTVM ALIQVID INDVCERE: id est syllogistice tractare. CVM AEQVITATE CAVSA ABVNDABIT, NECESSARIO MVLTVM PROFICIET. Fit et hic conclusio, ut et is qui uoluntate se defendit, operam det ut ipsum scriptum pro se faciat, uel ambiguo aliquo reprehenso uerbo, uel ceteris, ut non uoluntate tantum sed etiam scripto niti uideatur; quemadmodum illi ipsi supra qui se scripto defendit ita praeceperat ut non sola uerba amplecteretur, sed etia
Abbreviated transcription (Latin):
rationib treb tresillilociapꝓbant᷑ qͥ sunt c̃tra¬
ru fuperiorb trib utidoceamꝰ ⁊ accipicausam
inominib legib uinhano legẽ accipi. ⁊ hanc causa
accipi P &erea oꝑã dare debemꝰ ut &iã scriptũ
ipsũ si quo pacto possumꝰ conuertamꝰ ut id uideat᷑
tenere uerb. qđ nosint̃ p̃tamꝰ. faciamꝰq tale ali¬
qiđ qͣ le su pfecit. qđ scripto nitit᷑ ut ad scriptũ ap¬
plic& uoluntatẽ. Sic hic qͥuoluntate nitit᷑ inseris¬
todeb& aliqiđ deb& inuenire. qđ int̃ p̃tet᷑ ase. qđ
c̃ueniat uoluntati Id faci& siãbiguũ aliqiđ in
scripto inuenerit. aut ꝑ collectione. exeo qđ scrip¬
tũ est. id qđ scriptũ ñ e ostenderit. Sic fieri. ut cũ le
duc& aduersario argum̃tũ suũ inqͦille posuit
scripta tantũ uidices seqͥ debere. cũ ihic docere coe¬
perit inscripto. eẽ aliqiđ qđ ꝓsit ei uoluntati quã
int̾p̃tat᷑ Postremi loci sunt cõmunes qͥsũ mipo¬
leges exse intelligi debere. ñ exutilitate int p¬

Expanded text:
rationibus et rebus tres illi loci adprobantur, qui sunt contrarii superioribus tribus, uti doceamus et accipi causam in omnibus legibus, et in hanc legem accipi, et hanc causam accipi. Praeterea operam dare debemus uti etiam scriptum ip tale aliquid quale supra fecerit qui scripto nititur, ut ad scriptum adplicet uoluntatem. Sic hic qui uoluntate nititur, in scripto debet aliquid inuenire quod interpretetur a se, quod conueniat uoluntati. Id faciet si ambiguum aliquid in scripto inuenerit, aut per collectionem ex eo quod scriptum est, id quod scriptum non est ostenderit; sic fieri ut, cum leut subducet aduersario argumentum suum, in quo ille posuit 'scripta tantum iudices sequi debere', cum et hic docere coeperit in scripto esse aliquid quod prosit ei uoluntati quam interpretatur. Postremi sunt loci communes, qui sumi poleges ex se intellegi debere, non ex utilitate interp
Abbreviated transcription (Latin):
imperat. Om̃is enĩ lexquȩ uetat fortior ꝓpt̃ea
qc corrigi illã q̃ ant ꝑmittit aut imperat Et¬
enũ cũ omnẽ hominẽ ad contionẽ uenire liceat.¬
aliqđ aic ꝑmittit᷑ Deinde c̃siderandũ. utra
lex departe consituta sit utr ade om̃i ł re ł ac¬
ta itqr alexspecialit̃ scripta sit utra generalit̃
Melior enĩ quaede spetie descripta .ẽ ũ cõmunit᷑ Et
ẽ comuiut̃ ut hominẽ occidere neliceat Speci¬
alit̃ uirũ fortẽ occidere neliceat. ⁊ alia huꝰ modi
Deinde c̃sider andũ ex qua ligȩ stati fieri a liqđł aut
ñ faerinecessesit ⁊ ex qua sit aliqua tarditas Nã
ẽ tarditas ut in illa lege Legatꝰ intra diẽ tri¬
cesimũ ꝓficiscat᷑ Hat om̃a cũ dicta fuerint oꝑã
dare debeat unaquȩq pars q̃ plegȩ sua nicit:

Expanded text:
imperat. Omnis enim lex, quae uetat, fortior propterea, imperat. Omnis enim lex, quae uetat, fortior propterea, quia corrigit illam, quae aut permittit aut imperat. Etenim cum omnem hominem ad contionem uenire liceat etaliquid aut permittitur. Deinde considerandum utra lex de parte constituta sit, utra de omni uel re uel actu; utra lex specialiter scripta sit, utra generaliter. Melior enim quae de specie descripta est, non communiter; et est communiter, ut 'hominem occidere ne liceat', specialiter 'uirum fortem occidere ne liceat', et alia huiusmodi. Deinde considerandum ex qua lege statim fieri aliquid aut non fieri necesse sit, et ex qua sit aliqua tarditas. Nam est tarditas, ut in illa lege: legatus intra diem tricensimum proficiscatur'. Haec omnia cum dicta fuerint, operam dare debet una quaeque pars,
Abbreviated transcription (Latin):
rit uniparti ad altam partẽ q&iã ipsa legȩ ni¬
tet᷑ p̃cepta eadẽ transferunt᷑ eritq unicuiq par¬
ti ħ principale. ut suã legȩ laud& adũ saruuitupe
r& rephendat Crit ergo tractatꝰ talis utrautilior
lex sit utra honestior. utra magis necessaria. utra
adresplures ꝑtineat. utra admaximas utralex poste¬
rior sit: Melioreni q̃ posterior utra lexiubeat
utra ꝑmittat utra u& &. Nã uib& desertor ca¬
pite puniat᷑ ꝑmitut adulterũ cũ adulteraliceat
occidere Deinde utralex poeiã c̃stituat. eiq. ñ ob¬
tẽper& utra maiorẽ poenã. Deinde utra lex iubeat.
utrau&& In eo enĩ qđ iubet̃ ⁊ ꝑmitit᷑ quasiunũ¬
ꝑat᷑ ⁊ ꝑmitut᷑ sit diuersitas quã supꝰ posuit cũ illic. ẽ
necessitas hic utendiuoluntas : Athis duob: c̃tra¬
riũ ẽ qđ uetat᷑ t un famis nemilit& ut impudicꝰ nec̃cionet᷑
Maio aut̃ eꝰ autoritas legis q̃ue tat quã illa quȩ

Expanded text:
rint uni parti, ad alteram partem, quae etiam ipsa lege nirint uni parti, ad alteram partem, quae etiam ipsa lege nitetur, praecepta eadem transferuntur; eritque utrique parti hoc principale, ut suam legem laudet, aduersarii uituperet et reprehendat. Erit ergo tractatus talis, utra utilior lex sit, utra honestior, utra magis necessaria, utra ad res plures pertineat, utra ad maximas, utra lex posterior sit - melior enim quae posterior -, utra lex iubeat, utra permittat - nam iubet 'desertor capite puniatur', permittit 'adulterum cum adultera liceat occidere', - deinde utra lex poenam constituat ei qui non obtemperet, utra maiorem poenam; deinde utra lex iubeat, utra uetet. In eo enim quod iubetur etittitur, est diuersitas, quam supra posuit, cum illic sit necessitas, hic utendi uoluntas; at his duobus contrarium est, quod uetatur, ut 'infamis ne militet', ut 'impudicus ne contionetur'. Maior autem est auctoritas legis quae uetat, quam illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
ũplures nc̃ una siduplex ẽ. quã ꝙ ⁊una siplex
al terarurs: alt a legs parte dimicat ⁊ repugnat
A pud rhetores ẽ ista c̃tro uersia : Rapta raptoris
mortẽ aut indotatas nuptias opt& ut rapta
una parte nitat̃ acdicat mortẽ se optare de¬
bere raptoris : Alt̃a nuptias inducat ac fiant
leges ẽtraria exduplici parte legis. Itẽ una
lex c̃trarias leges facere potest ħ modo Cũ lex t̃¬
ut uirfortis. petat p̃miũ qđ uol& ⁊ duo ado¬
lescentes filui. fortit̃ fecer p&it p̃munomine
unꝰ. ut pat̃ eiꝰ qͥreus fatꝰ fuerat ꝓditionis ante
uditiũ liberet᷑. Alt̃ p&it ut agat᷑ uiditiũ Ita
exuna legȩ. diũsa p&entiũ uoluntate leges contra¬
ri&e eẽdicent᷑. Verũ his omussis talliꝰ definit qđ sint
leges c̃aariae Deinde ponit ȩcẽplũ. de eo qͥtarannũ
occiderit. ut p̃miũ accipiat Deinde alt̃am legẽ ꝓpo¬
nit. ut tiranno ocaso. quinq. ꝓximi facile int̃ficiant᷑
Deinde reliqua p̃ceptadat. cõmunit̃ in utrãq partẽ

Expanded text:
Vna duplex altera rursus alia legis parte dimicat et repugnat. Apud rhetores est ista controuersia: 'rapta raptoris mortem aut indotatas nuptias optet', ut rapta una parte nitatur ac dicat mortem se optare debere raptatoris, altera nuptias inducat ac fiant leges contrariae ex duplici parte legis. Item una lex contrarias leges facere potest, hoc modo, cum lex est 'uir fortis petat praemium quod uolet', et duo adulescentes falii fortiter feceunus ut pater, reus qui factus fuerit proditionis, ante iudicium liberetur, alter petit ut agatur iudicium. Ita ex una lege, diuersa petentium uoluntate, leges contrariae esse dicentur. Verum his omissis Tullius definit quid sint leges contrariae; deinde ponit exemplum de eo qui tyrannum occiderit, ut praemium accipiat; deinde alteram legem proponit, ut tyranno occiso quinque proximi familiae interfaciantur; deinde reliqua praecepta dat communiter in utramque partem.
Abbreviated transcription (Latin):
adusarioꝵ ꝑuoluntatẽ. Lostremi s unt loci cõ¬
munes qͥuilegib c̃traris sumi possunt exuti¬
litate ihouestate legis cuꝰcũq Ea maxinte
c̃seruanda putet qu&e ad maximasres ꝑtinere
udet᷑. Precepte hoc est cõparandas leger eẽ
ut cũint̃ se du&e ł tres discrepent leges. i ser uari
ñ possunt ab &. qr discrepent ea maxime c̃serues
qua sit in cõparatione utilior honestior magis t¬
necessaria . Exratio cinatione nascit᷑ õtrouersu

Expanded text:
aduersariorum per uoluntatem. Postremi sunt loci communes, qui in legibus contrariis sumi possunt ex utilitate et honestate legis cuiuscumque. EA MAXIME CONSERVANDA PVTETVR, QVAE AD MAXIMAS RES PERTINERE VIDEATVR. Praeceptum hoc est: comparandas leges esse, ut, cum inter se duae uel tres discrepent leges et seruari non possint ambae, quia discrepant, ea maxime conseruetur quae sit in comparatione utilior, honestior, magis necessaria. Ex RATIOCINATIONE NASCITVR CONTROVERS