comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit plerũq tamen poete eu fome causa antiqui¬
tatem secutur ⁊ ꝓprius legitur ⁊ propus. s si
ꝓpius familiarius significat ut ꝓpus res aspice
nr̃as. si au̾t ꝓprius citius sigͥficat. Cicero ĩ uerri¬
nis nec quicꝗd est ꝓprius factũ ꝙͣ ut illud exẽ¬
plũ de adriano sirecusas referretur ⁊ hoc meliꝰ
nã statim porea est ꝯspecta ⁊ eneas nõ dubitat
de fide oraculi. s exposcit celeritatẽ ¶ Tua numni¬
na. tua oracula expromissa ¶Monstrũ. quia
litore. fluuiali silic ¶ Conspicitur sus. horatiꝰ
⁊ amica luto sus sciendũ tamen boc ẽẽ uitiosũ
monosillabo finiri uersũ. nisi forte ip̃o mouo¬
sillabo minora explicent̃ aĩalia ut parturient
montes moutes nascetur ridiculus mus. gra¬
tiosiores enĩ u̾sus su̾t isti sed̾m luciliũ. ¶ Tibi
enĩ. uacat enĩ. ⁊ tantũ adornatũ ꝑtinet. inte¬
grũ enĩ est ergo tibi. ut exiteratione crescat¬

Expanded text:
cit. Plerumque tamen et poetae euphoniae causa antiquicit. Plerumque tamen et poetae euphoniae causa antiquitatem sequuntur. ET PROPRIVS legitur et ‘propius’. Sed si ‘proprius’, familiarius significat, ut «et proprius res aspice nostras»; si autem ‘propius’, citius significat: Cicero in Verrinis «nec quicquam est propius factum, quam ut illud exemplum de Adriano Syracusas referretur». Et hoc est melius: nam statim est porca conspecta, et Aeneas non dubitat de fide oraculi, sed exposcit celeritatem. TVA NVMINA tua oracula et promissa. MONSTRVM quia eLITORE fluviali scilicet. CONSPICITVR SVS Horatius «et amica luto sus». Sciendum tamen hoc esse vitiosum, monosyllabo finiri versum, nisi forte ipso monosyllabo minora explicentur animalia, ut «parturient montes, nascetur ridiculus mus»: gratiosiores enim versus isti sunt secundum Lucilium. TIBI ENIM vacat ‘enim’ et tantum ad ornatum pertinet; integrum e
Abbreviated transcription (Latin):
eneas quia audierat hic michi magna domꝰ
celsis caput urbibus exit ¶Semꝑ honore meo
satis eneas pie pollicetur cũ tiberis uerecũde po¬
poscerit. ait nãq michi uictor honorẽ ꝑ solues
¶Corniger. flumina ideo cũ cornib pingunt᷑
siue qd̾ mugitũ bouũ imitatur murmur un¬
darũ sine quod plerũq ĩ cornuũ similitudinẽ
curuatas cernimꝰ ripas. ¶ Ex speridũ regnator
aquaꝵ. bene addidit hesperidũ idest regnator¬
aqua italicaꝵ. nã heridanus rex est fluminũ
hesperie. Ut fumoꝵ rex eridanuii ¶ Fluuiꝰ. uoca¬
tiuus antiquus est qui apud maiores in om̃i
forma simili erat noĩatiuo. s modo aliter est
u secũda tantũ forma. nãq siꝓpriũ fuerit no¬
men. et .i. ante us habuerit . us. perdita facit
uocatiuũ ut terentius terenti nullo excepto.
si aũt appellatiuũ sit. in .e. mittit uocatinũ. ut
pius pie. fluuius fluuie. excepto filuis nã fili fa¬

Expanded text:
Aeneas, quia audierat ‘hic mihi magna domus Aeneas, quia audierat ‘hic mihi magna domus celsis caput urbibus exit’. SEMPER HONORE MEO satis autem Aeneas pie pollicetur, cum Tiberis verecunde poposcerit: ait namque ‘mihi victor honorem persolves’. CORNIGER flumina ideo cum cornibus pinguntur, sive quod mugitum boum imitatur murmur undarum, sive quod plerumque in cornuum similitudinem curvatas cernimus ripas. HESPERIDVM REGNATOR AQVARVM bene addidit ‘Hesperidum’, id est Italicarum: nam Eridanus rex est fluminum Hesperiae, ut «fluviorum rex Eridanus». FLVVIVS vocativus antiquus est: qui apud maiores in omni forma similis erat nominativo, sed modo aliter est in secunda tantum forma. Namque si proprium fuerit nomen et ‘i’ ante ‘us’ habuerit, ‘us’ perdita facit vocativum, ut ‘Terentius Terenti’, nullo excepto; si autem appellativum sit, in ‘e’ mittit vocativum, ut ‘pius pie’, ‘fluvius fluvie’, excepto ‘filius’, nam ‘fili’ fa
Abbreviated transcription (Latin):
reliqui. ¶Undam de flumine palmis .c. quia
dicit᷑ nor etiã solo somno polluere unde est
guẽdũ ut generalitatẽ dit sequat᷑ spetialitas
Ut ĩgeoricis. mat̾ cirene na mater nã uiciosũ
est post spetiẽ genus inferre ¶Tu ogenitor
cũ flumine. sic enĩ uocatur ĩprecib adesto
tyberine cũ tuis undis. tybrin uero alii arege
ab originũ dictũ uolu̾t qui uixta dimicans in¬
terẽptus est. alii abeo rege quẽ glaueus minois
filius in italia interemit. alii inter quos ⁊ liuuiꝰ
ab albano rege qui ineũ cecidit ¶Arcete perielis
ypallage est ꝓ ame ꝓhibete perieula.¶Quo
tecũq lacus tenet. Lacus est quoddã latentis
adhuc aque receptaculũ. ⁊ dictus quasi lacuna
quedã exaqua erũbens aqua efficit fontez
qui eũ fluere ceperit alueũ facit. unde tria ista
dixit. lacũ. fontẽ. alueũ. hoc enĩ est quocũq
solo pulcerimꝰ exis. quãquã multi hoc uersu eiꝰ¬
suꝑfusionem uelint significari. Ideo aut hec dix

Expanded text:
 Undam de flumine palmis sustulit quia dicitur nox etiam solo somno polluere, unde est guendum, ut generalitatem sequatur specialitas, ut in Georgicis «mater, Cyrene mater»: nam vitiosum est post speciem genus inferre. TVO GENITOR CVM F. sic enim invocatur in precibus ‘adesto, Tiberine, cum tuis undis’. Thybrin vero alii a rege Aboriginum dictum volunt, qui iuxta dimicans interemptus est; alii ab eo rege, quem Glaucus, Minois filius, in Italia interemit; alii, inter quos et Livius, ab Albano rege, qui in eum cecidit. ARCETE PERICLIS hypallage est pro ‘a me prohibete pericula’. QVO TE CVMQVE LACVS TENET lacus est quoddam latentis adhuc aquae receptaculum, et dictus quasi lacuna quaedam ex qua erumpens aqua efficit fontem, qui cum fluere coeperit, alveum facit: unde tria ista dixit, lacum fontem alveum; hoc enim est ‘quocumque solo pulcherrimus exis’: quamquam multi hoc versu superfusionem eius velint significari. Ideo autem haec dixit
Abbreviated transcription (Latin):
obferri. qd̾ nũc dicit uuscanꝰ potuisse fieri
ergo nõ est ꝯtrariũ. nã fata differũtur tãtũ
nũꝙͣ penitus ĩ mutant᷑ qd̾ etiã iuno dicit. at¬
q ĩmota manet fatis lauima ꝯuĩx atrabere
atq morã tantis licet addere rebus.¶Si bellare
ꝑaras. ꝗa dixerat in me excidiũq meoꝵ.¬
electri genera. unũ ex arborib qd̾ succinũ
dicit᷑. aliud qd̾ natura liter ĩuenitur. Tertiũ
qd̾ fit de trib partib auri. ⁊ una argenti
quas partes ⁊ iam si naturale resoluas in¬
uenies. Unde errant qui dieu̾t ẽẽ meluis
naturale. electri aũt natura probat᷑ uene¬
no. qd̾ recepto ⁊ stridorẽ emittit ⁊ uarios
ad indissimilicudinẽ reddit colores. ¶Ani

Expanded text:
differri: quod nunc dicit Vulcanus potuisse fieri. Ergo non est contrarium; nam fata differuntur tantum, numquam penitus inmutantur: quod etiam Iuno dicit «atque inmota manet fatis Lavinia coniunx; at trahere atque moras tantis licet addere rebus». SI BELLARE PARAS quia dixerat «in me excidiumque meoruelectri genera; unum ex arboribus, quod sucinum dicitur; aliud, quod naturaliter invenitur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et una argenti: quas partes etiam si naturale solvas, invenies. unde errant qui dicunt melius esse naturale. electri autem natura probatur veneno, quo recepto et stridorem emittit et varios ad iridis similitudinem reddi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ueneriũ officiũ nõ nisi calore ꝯsistit. ũn
est frigidus ĩ uenerẽ senior ¶Labefacta ꝑ
ossa. si ossa labefecit quãtomagis .miniu.¬
¶ Atq olim. fere ut solet. nã nõ ẽ adu̾biu
tẽporis. Ugnea ruma micans. idest fulm̃
emittũt. ¶ Sorme ꝯscia ꝯuiux intellexit
seduͦlis ⁊ pulcritudine ꝑuertisse mentem
mariti. ¶ Deuinctus. hoc ẜmone ostendit
eũ posse cuncta ꝯ cedere . ¶ Exalto. argumẽ¬
tatione longe repetita.¶Nec fata uetant
stare. atqui sup̃ ait debita. s sciendũ aru¬

Expanded text:
quod Venerium officium non nisi calore consistit, unde quod Venerium officium non nisi calore consistit, unde est «frigidus in Venerem senior». LABEFACTA PER OSSA si ossa labefecit, quanto magis animum? ATQVE OLIM fere, ut solet; nam non est adverbium temporis. IGNEA RIMA MICANS id est fulmenemittunt. FORMAE CONSCIA CONIVNX intellexit se dolis et pulchritudine pervertisse mentem mariti. DEVINCTVS hoc sermone ostendit eum posse cuncta concedere. EX ALTO argumentatione longe repetita. NEC FATA VETABANT STARE atqui supra ait ‘debita’. Sed sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
tũc silicet silui. ¶Arma rogo. hic distinguẽ¬
dũ ut cui petat nõ dicat s relinquat ĩ telligi¬
¶ Genetrix nato. te filia nerei. thetis que achi¬
lli arma ĩperauit. ⁊ bonis ntitur ꝯparatio¬
uibus dicendo filia nerei. cũ ip̃a iouis sit filia
die apud maiores in es exiebant. ut neureus
trahitur remanebat. ei. binc est filia nerei.
in mutis achillei. Itẽ ĩ salustio ad bellũ ꝓsi mace¬
doncũ sic asꝑ ¶ Thitonia ꝯuix. aurora peti¬
uit ꝓ mẽnone ¶Claus ferrũ acuũt portis. dixit
enĩ suꝑuis quq adeo magne positis ĩ cudibus
urbes. e.n¶n me artificiose arma petit.⁊¬
iam sibi ꝓ futura nã agrecis fuerat uuluera¬
ta bude est equidẽ credo mea uulnera restant¬
¶ Cunctantẽ. silicet de ꝓmissione quã rem ꝑ
amplexũ suũ ĩ missõ amore ꝑsoluit. ¶ acce¬
pit solitã flãman. adludit adiem naturalẽ
nãq ideo nulcanus maritus fingit̾ ueneris

Expanded text:
tunc scilicet silui. ARMA ROGO hic distinguentunc scilicet silui. ARMA ROGO hic distinguendum, ut cui petat, non dicat, sed relinquat intellegi. GENETRIX NATO TE FILIA NERI Thetis, quae Achilli arma inpetravit. Et bonis utitur comparationibus dicendo ‘filia Neri’, cum ipsa Iovis sit filia,die apud maiores in ‘es’ exibant, ut ‘Nereus trahitur, remanebat ‘i’. Hinc est ‘filia Neri’, «inmitis Achilli», item in Sallustio «ad bellum Persi Macedonicum». Sic Asper. TITHONIA CONIVNX Aurora pro Memnone. CLAVSIS FERRVM ACVANT PORTIS dixit enim superius «quinque adeo magnae positis incudibus urbes t. n.». IN ME artificiose arma petit etiam sibi profutura; nam a Graecis fuerat vulnerata, unde est «equidem credo, mea vulnera restant». CVNCTANTEM scilicet de promissione, quam rem per amplexum suum inmisso amore persolvit. ACCEPIT SOLITAM FLAMMAM adludit ad rem naturalem: namque ideo Vulcanus maritus fingitur Veneris,
Abbreviated transcription (Latin):
adeo ut arma ⁊ iam ip̃i fabricaret adulterio.
preterea uulcanũ uxoriũ fuisse testatur ⁊ ip̃e
uirgiliꝰ dicens. tuc pater eterno fatur deiũctus
amore. ⁊ statuis ubi martem uenus aloquit᷑
Ut ad nõ eadẽ uuleania nobis obsequia lesi
ẜui tam̃ ira mariti. nã qd̾ dicit douatꝰ po¬
tuisse fieri ut cũ anebisa ꝯcuberet uenus
ante ꝙͣ uulcano nuberet nõ ꝓcedit. ꝯstat enĩ
aprincipio uenerẽ uxorẽ fuisse uulcani ¶ De¬
bita. fataliter ad exicitiũ destinata. ¶Mise¬
ris atqui honestũ. miẜis subuenire. s hoc dic̃
cur te fatigarẽ ꝓ hoĩbus fati necessitate peri¬
turis ¶Priami debere plurima natis. Scimus
qd̃ paridi tantũ debuit. s hoc uł ad aliarũ
Sinemorationẽ ꝑsonaꝵ. ne exturpi cã pa¬
ridi debuisse uideatur. ¶ Enee fleuisse .ni.
l.s. bene post ꝑgama. post troianos pͥami
de posceret ⁊ hoc latenter dicere uidetur. faue
huic eui ⁊ iam iuppiter faue ¶ Eadem. que

Expanded text:
adeo ut arma etiam ipsi fabricaret adultero. adeo ut arma etiam ipsi fabricaret adultero. Praeterea Vulcanum uxorium fuisse testatur et ipse Vergilius dicens «tum pater aeterno fatur devinctus amore», et Statius ubi Martem Venus adloquitur, ut «at non eadem Vulcania nobis obsequia, et laesi servit tamen ira mariti». Nam quod dicit Donatus potuisse fieri ut cum Anchisa concumberet Venus, ante quam Vulcano nuberet, non procedit: constat enim a principio Venerem uxorem fuisse Vulcani. DEBITA fataliter ad exitium destinata. MISERIS atqui honestum est miseris subvenire; sed hoc dicit: cur te fatigarem pro hominibus fati necessitate perituris? PRIAMI DEBEREM PLVRIMA NATIS scimus quod Paridi tantum debuit, sed hoc velat aliarum commemoratione personarum, ne ex turpi causa Paridi debuisse videatur. AENEAE FLEVISSEM S. L. bene post Pergama, post Troianos, post Priami deposceret. Et hoc latenter dicere videtur: fave huic cui etiam Iuppiter favet. EADEM quae
Abbreviated transcription (Latin):
nũ enee omen ostenditur. ¶Aude hospes
ꝯtẽpuere opes. bene aude quasi rem arduã
⁊ difficilẽ dignũ finge deo. cõpone te ĩsimili¬
tudinẽ numĩs ¶ No̾ asꝑ. nõ asꝑuator idest
fasti diosus. ¶ Angusti suꝑ. f.t.i. a. duxit exe
cõtrarietate que situs oruat ait enĩ angusti
tecti suꝑ fastigia ĩgentẽ en eam duxit ¶ Pelle
libistidis urse. speties ꝓgenere. nã cuiꝰlibet fere
possumus accipere. ¶ Eeterrita mater. i deo
territa ꝗa mater. ¶ Dictis diuinũ ĩ spirat amo¬
rẽ. petitura ꝓ filio de adulterio ꝓcieato orati¬
onẽ suã ĩgenti arte ꝯposuit qd̾ ⁊ iã uulcanꝰ
ip̾e testatur dicẽs ꝗd causas petis ex alto. non
enĩ aperta est eiꝰ petitio. s longo ꝓemuio ꝑuer¬
sam amore mariti circũuenit mentẽ. eigo
quo marti arma faciebat quẽ fuisse adulteꝵ¬
ꝑ qd̃ dat̾ intelliga uulcanũ iam om̃ez suspitio¬
nẽ ⁊ irani qua bũit circa uenerẽ deposuisse

Expanded text:
num Aeneae omen ostenditur. AVDE HOSPES num Aeneae omen ostenditur. AVDE HOSPES CONTEMNERE OPES bene ‘aude’, quasi rem arduam et difficilem. DIGNVM FINGE DEO compone te in similitudinem numinis. NON ASPER non aspernator, id est fastidiosus. ANGVSTI SVPTER F. T. I. A. DVXIT ex contrarietate quaesitus ornatus, ait enim ‘angusti tecti supter fastigia ingentem Aenean duxit’. PELLE LIBYSTIDIS VRSAE species pro genere: nam cuiuslibet ferae possumus accipere. EXTERRITA MATER ideo territa, quia mater. DICTIS DIVINVM INSPIRAT AMOREM petitura pro filio de adulterio procreato orationem suam ingenti arte conposuit: quod etiam Vulcanus ipse testatur, dicens «quid causas petis ex alto?». Non enim aperta est eius petitio, sed longo prooemio perversam amore mariti circumvenit mentem. Ergo quo Marti arma faciebat, quem fuisse sciequod datur intellegi Vulcanum iam omnem suspitionem et iram quam habuit circa Venerem, deposuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
priores licet ⁊ dicat salustius pͥmo eretent᷑es in¬
uenisse religionẽ unde apud eos natus fingitur
iuppiter ¶Aegida ꝯcuteret. hic distinguendũ
uã egida idest pellem amaltea capre aqua nu¬
tritus insinistra iuppiter tenet. ¶Destra nim¬
bos ꝙ eieret ⁊ de destra fulmina cõmoueret
nã modo nimbos ꝓfulminib posuit que de
dextra iacit a egedis Sͣ cussio cõmouet plu¬
uias. ¶Disiectis oppida muris. unu̾ iam. aliud
saturm. iã tũc uest netusta ¶ Monumeta
uiroꝵ. hoc ẜmone ostendit ⁊ iã saturnũ fuisse
¶Passimq armẽta.ii. que post mortẽ caci
passim nullo timore uagabantur. ¶ Romano¬
q foro. ramianũ foru est. ubi rostra sũt ¶Pa¬
utis mugire carinis. earine sut edificia fc̃a
ĩ carinaꝵ modũ que erant intra templũ
telluris. lautas dixit aut ꝓpter eligantiã
edificioꝵ. aut ꝓpter augustu qui natus est
cunis ueterib ⁊ nutritus ĩ lautis carinis.

Expanded text:
priores»: licet dicat Sallustius Cretenses primos inpriores»: licet dicat Sallustius Cretenses primos invenisse religionem, unde apud eos natus fingitur Iuppiter. AEGIDA CONCVTERET hic distinguendum: nam aegida, id est pellem Amaltheae caprae, a qua nutritus est, in sinistra Iuppiter tenet. DEXTRA NIMBOSQVE CIERET et de dextera fulmina commoveret: nam modo nimbos pro fulminibus posuit, quae de dextera iacit. Aegidis autem concussio commovet pluvias. DISIECTIS OPPIDA MVRIS unum Iani, aliud Saturni, iam tunc vetusta. MONVMENTA VIRORVM hoc sermone ostendit etiam Saturnum virum fuisse. PASSIMQVE ARMENTA V. quae post mortem Caci passim nullo timore vagabantur. ROMANOQVE FORO Romanum forum est ubi nunc rostra sunt. LAVTIS MVGIRE CARINIS carinae sunt aedificia facta in carinarum modum, quae erant circa templum Telluris. Lautas autem dixit aut propter elegantiam aedificiorum, aut propter Augustum, qui natus est in cunis veteribus et nutritus in lautis carinis.
Abbreviated transcription (Latin):
ad aurã ⁊ adtarpeiã sedẽ. nã tarpeia sedes dic¬
ta est a tarpeia uirgine. cũ enĩ romulus cõtra
sabinos bella tractaret ⁊ tarpeio cuidã dediss
arcẽ tuenda filia eiꝰ tarpeia a quatũ ꝓfecta in
hostes incidit quã cũ bortarentur ad ꝓditionẽ.
illa ꝓpremio poposcit ornatũ manuũ simstraꝵ.
idest armillas. facta itaq arcis proditiones ho¬
stes ingeniosa morte ꝓmissa soluerũt. na scu¬
ta idest sinistraꝵ ornatũ suꝑ illã iacientes. eã
luce priuauerũt. que illic sepulta tarpeie sedi
nom̃ ĩposuit. ¶ Religio. idest metus. abeo qd̾
mentẽ relige dicta religio ¶Dira magua. ut
ansua cuiq deus fit dira cupido ¶ Hoc nemus.
bene ubiq nemus dixit. nã tũc hedificia nõ
erant¶ ¶Ipsũ credũt se uidisse iouem ĩ boc silie
nemore. sane illud adludit qd̾ primi dicunt᷑
ioui tẽpla fecisse. nec enĩ longe ẜo su̾t amõte
olĩpico. Unde eos dicit iouẽ uidisse ⁊ qd̾ ip̃i sũt

Expanded text:
ad ‘aurea’ et ad «Tarpeiam sedem»: nam Tarpeia sedes dicta est a Tarpeia virgine. Cum enim Romulus contra Sabinos bella tractaret et Tarpeio cuidam dedisset arcem tuendam, filia eius Tarpeia aquatum profecta in hostes incidit. Quam cum hortarentur ad proditionem, illa pro praemio poposcit ornatum manuum sinistrarum, id est armillas. Facta itaque arcis proditione hostes ingeniosa morte promissa solverunt: nam scuta, id est sinistrarum ornatum, super illam iacientes eam luce privarunt. Quae illic sepulta Tarpeiae sedi nomen inposuit. RELIGIO id est metus, ab eo quod mentem religet dicta religio. DIRA magna, ut «an sua cuique deus fit dira cupido?». HOC NEMVS bene ubique ‘nemus’ dixit: nam tunc aedificia non erant. IPSVM CREDVNT SE VIDISSE IOVEM in hoc scilicet nemore. Sane Iovi templa fecisse. Nec enim longe sunt a Iove Olympico: unde eos dicit Iovem vidisse, et quod ipsi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
is uellebant᷑. insita enĩ est bubus auiditas eden¬
di. unde est. Itẽ domũ saturi siquis pudor ite
uiuenci. ¶Et colles clamore reluiqui eũ cla¬
more. ut atq isiomi uento rota ꝯstitit orbis.
cũ uento. ⁊ hoc est melus. nã multi dieũt re¬
linquebant᷑ collos ⁊ iam aclamore. hoc ẽ tantũ
recesserant acollibus boues ut nec echo resul¬
tarent. silicz adcolles iam clamore nõ ꝑueniẽ¬
te qd̾ nõ procedit qa hoc sensu illud excludit᷑
reddidit una boum nocẽ. si enĩ tã longe fuerũt
ut nulla ratione recedentiũ boum inugitꝰ colles
derelictos feriret quẽ admodũ ĩ clusi bouis est
clamor auditus abhercule ¶ Mugut. more
suo ꝓ mugunt ut audit ⁊ trie longo lacus
ne ridemꝰ. Psuis s sum petulanti splene eacbi¬
extrinsecus. ¶ Turbatũq oculis ea parte tur¬
batur que proditrix est mentis alii oculi le¬
gũt ⁊ accipuit a suꝑiorib uidere turbatũ oculi
hanc opicẽ dicimꝰ. Ut ecce maris magna elau¬

Expanded text:
is: insita enim est bubus aviditas edendi, unde est «ite domum pasti, si quis pudor, ite iuvenci». ET COLLES CLAMORE RELINQVI cum clamore, ut «atque Ixionii vento rota constitit orbis», id est cum vento. Et hoc est melius. Nam multi dicunt: relinquebantur colles etiam a clamore, hoc est tantum recesserant a collibus boves, ut nec echo resultaret, scilicet ad colles iam clamore non perveniente. Quod non procedit, quia hoc sensu illud excluditur «reddidit una boum vocem»: si enim tam longe fuerunt, ut nulla ratione recedentium boum mugitus colles derelictos feriret, quemadmodum inclusi bovis est clamor auditus ab Hercule? MVGIIT more suo pro ‘mugivit’, ut «audiit et Triviae longe lacus». ne ridemus: Persius «sed sum petulanti splene cachiextrinsecus. TVRBATVMQVE OCVLIS ea parte turbatum, quae proditrix mentis est. Alii ‘oculi’ legunt et accipiunt a superioribus ‘videre turbatum oculi’. hanc obicem dicimus, ut «ecce maris magna clau
Abbreviated transcription (Latin):
aũt hoc aĩal inimicũ ẽẽ frugib ut caprũ i¬
tibus qui libero ĩ molatur. ¶ Enra iacebit.
participio utens cangit historiã. ¶ Solo re¬
cubans. solo uidetur habundare. ¶Exquo.
enĩ enee presentis fuerat necessitatis. ¶Archa¬
des his oris genus apallante ꝓfectũ. euander
areas fuit nepos pallantis fuat regis archadie.¬
hic cũ patrẽ suũ ocidisset suadente matre nico¬
strata que etiã carmẽtis dicta est ꝗa carminib
uaticinabat᷑ dimissa ꝓiũcia sua nenit aditaliã
⁊ pulsis aboriginib tenuit loca ⁊ modicũ op
latinus secũdũ uirgiliũ apallante ano euãdri
est dictus secũdũ uarronẽ ⁊ alios afilia euãdri
pallantia abercule uitiata. ⁊ postea illic sepulta
uł certe apallente eus filio illic sepulto. alii ab
alatu oniũ balanteũ uolu̾t dictũ. exinde per
antiscon pallanteũ dictũ. s si ab alatu hoc
nom̃ uenerit pa. longa est. sicut eam ma̾cialis
ponit plerũq. si aũt apallante. pa. breus sit ut

Expanded text:
enim hoc animal inimicum esse frugibus, ut caprum vitibus, qui Libero immolatur. ENIXA IACEBIT participio utens tangit historiam. SOLO RECVBANS ‘solo’ videtur abundare. EX QVO enim Aeneae praesentis fuerat necessitatis. ARCADES HIS ORIS GENVS A P. P. Euander ArHic patrem suum occidit suadente matre Nicostrata, que etiam Carmentis dicta est quia carminibus vaticinabatur. Dimissa provincia sua, venit ad Italiam et pulsis Aboriginibus tenuit loca, in quibus nulatinus secundum Vergilium a Pallante, avo Euandri, est dictus, secundum Varronem et alios a filia Euandri Pallantia, ab Hercule vitiata et postea illic sepulta, vel certe a Pallante eius filio illic sepolto. alatu ovium Balanteum volunt dictum, et exinde per antistichon Pallanteum dictum. sed si a balatu hoc nomen venerit, 'pa' longa est, sicut eam Martialis ponit plerumque; si autem a Pallante, 'pa' brevis est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bus ut diximꝰ supͣ in minorib illis colliculos.¬
¶ Pallantis ꝓ aui. Confundit noĩa ut plerũq sol
nã anus fuit. sic̃ ⁊ illud dixit. luco tũe forte parẽ¬
doꝵ auxilioꝵ exprimit causa ne magis turno
quasi greco fauere g credantur. ¶gedera iunge
legit᷑ ⁊ federe iunge. ¶ Necto flumine ducam
dens sic ergo ⁊ nũc litore funui nõ recedentez
significat. est ⁊ alia expositio ut recto flumĩe
edomito. frenato ⁊ intranquilitatẽ redacto in¬
telligamꝰ qd̾ etiã fecit ut mitis ut ĩmorẽ stagni
tiberim fluminis propriũ adeo ut ab antiquis
rumor dictus sit quasi ripas ruminas ⁊ exsedẽs¬
etiã in sacris serra dicebatur unde ait. nũc pin¬
guia culta secantẽ in aliquã ⁊ iam urbis partẽ
tarentũ dicit᷑ co qd̾ ripas terat. ¶ Teruleus ty¬
bris. altus. ꝓfundus. celo gratissimꝰ ꝓhis qui in
celo sut ¶ Hic michi magna domus. siliez eirea
ecitũ suũ. alii romã dicũt tyberim ẽẽ domiciliũ

Expanded text:
noribus illis colliculis. PALLANTIS PROAVI confudit nomina, ut plerumque solet; nam avus fuit. Sic et illud dixit «luco tunc forte parendorum auxiliorum exprimit causam, ne magis Turno, quasi Graeco, favere credantur. FOEDERA IVNGE legitur et 'foedere iunge'. Ad v. 57 Recto flumine ducam dens. Sic ergo et nunc a litore fluvii non recedentem significat. Est et alia expositio, ut ‘recto flumine d.’ edomito, frenato et in tranquillitatem redacto intellegamus: quod etiam fecit, ut «mitis ut in morem stagni Tiberini fluminis proprium, adeo ut ab antiquis Rumon dictus sit, quasi ripas ruminans et exedens. In sacris etiam Serra dicebatur, unde ait nunc ‘et pinguia culta secantem’. In aliqua etiam urbis parte Tarentum dicitur eo quod ripas terat. CAERVLEVS THYBRIS altus, profundus. CAELO GRATISSIMVS pro his qui in caelo sunt. HIC MIHI MAGNA D. scilicet circa exitum suum. Alii Romam dicunt Tiberi
Abbreviated transcription (Latin):
diomedis adurbem. Diome des postqͣ reperit ira
ueneris a se uuluerate uxorem apud argos tur¬
piter uiuere noluit reuerti. s tenuit partes a¬
pulie ⁊ edomita om̃i montis gargam multitu¬
dine. in eodẽ tractu eiuitates pluruas condi¬
dit ⁊ beneuẽtũ ⁊ equum tuticum ip̃e ꝯdidit
⁊ arpos que ⁊ argiruppa dicitur ad quã nũe
uenulus mittitur nõ arpinũ quã ꝯstat ẽẽ
cãpanie unde eicero arpinas. Sane seiendũ
apuliam uno dictam bocabulo s huiꝰ partẽ
quã diomedes tenuit messapiam ⁊ pucetia
Aduobus fratrib dictam qui illic ĩperarunt
Itẽ dauiã adanno rege apulie ¶Uenulus.
bũe fuisse ꝯstat arguiũ. Nam tiburs ut ille
indicat locus predam tiburtũ exagmine
raptam portat ouans. Considerate hie ergo
ad diomedẽ mittitur. ut eũ quasi cuus possit
mouere. ¶Consistere.iam ẽẽ ꝯditos. idest
unde illud est. expectate solo laurentũ ⁊ dicẽ¬

Expanded text:
D. A. V. Diomedes postquam repperit ira D. A. V. Diomedes postquam repperit ira Veneris a se vulneratae uxorem apud Argos turpiter vivere, noluit reverti: sed tenuit partes Apuliae, et edomita omni montis Gargani multitudine in eodem tractu civitates plurimas condidit. Nam et Beneventum et Equumtuticum ipse condidit, et Arpos, quae Argyrippa dicitur, ad quam nunc Venulus mittitur, non Arpinum, quam constat esse Campaniae, unde Cicero Arpinas. Sane sciendum Apuliam uno dictam vocabulo, sed huius partem quam Diomedes tenuit, Messapiam et Peucetiam a duobus fratribus dictam, qui illic imperarunt: item Dauniam a Dauno rege Apuliae. VENVLVS hunc fuisse constat Argivum: nam Tiburs est, ut ille indicat locus «praedam Tiburtum ex agmine raptam portat ovans». Considerate ergo hic ad Diomedem mittitur, ut eum vel quasi civis possit movere. CONSISTERE iam esse conditos et unde illud est "expectate solo Laurenti" . et dicen
Abbreviated transcription (Latin):
dos mittebant᷑ exercitus. Modo ergo duo ge¬
nera sũt militie ꝯuiratio ⁊ euecatio quippe
rege latino dixerit supra.reꝵq reliquit ha¬
multa sũt. s uexillũ significat qd̾ est tractũ
uueli diminutione ut nelũ uexillũ. ¶Stre¬
puern̾t cornua. que simul sonabant ut erea¬
q adsensũ conspirant cornua rauco. ¶Utq
gressus. primo ancilia cõmonebat. post hastã
simulacri ip̃ius. dicens mars uigilia ¶ Ertẽ¬
plo. ant subito. aut re uera ex ip̃o tẽplo. idest
post diuna arma ꝯmota ¶ Tumultu trepido.
festino. more suo ¶Conuirat. nota de re bo
sapus ⁊ ufens bona electio ꝑsonaꝵ ad dilectus
habendũ unus eques bonus. idest messapus.
mittit᷑. alter pedes egreguis. ¶ Contẽptor q¬
deũ mezentuis. quis cnĩ iustius ꝙͣ saerilegus
contra pios ⁊ prepararet bellũ et gereret.
¶Uastant cultoribus. abducendo cultores uastos
⁊ destos efficuit. ¶Dittitur ⁊ magni uenulus

Expanded text:
dos mittebantur exercitus. Modo ergo duo sudos mittebantur exercitus. Modo ergo duo sunt genera militiae, coniuratio et evocatio, quippe  rege Latino dixerit supra «rerumque reliquit hamulta sunt: sed vexillum significat, quod est tractum a veli diminutione, ut ‘velum vexillum’. STREPVERVNT CORNVA CANTV quae simul sonabant, ut «aereaque assensu conspirant cornua rauco». VTQVEgressus primo ancilia commovebat, post hastam simulacri ipsius dicens «Mars vigila». EXTEMPLO aut subito, aut re vera ex ipso templo, id est post divina arma commota. TVMVLTV TREPIDO festino, more suo. CONIVRAT nota de re bonSAPVS ET VFENS bona electio personarum ad dilectum habendum: unus eques bonus, id est Messapus, mittitur, alter pedes egregius. CONTEMPTORQVE DIVVM quis enim iustius quam sacrilegus contra pios et praepararet bellum et gereret? VASTANT CVLTORIBVS abducendo cultores vastos et desertos efficiunt. MITTITVR ET MAGNI VENVLVS
Abbreviated transcription (Latin):
Ebelli signũ laurenti turnus ab aite. a
pud maiores nĩos. tria erant militie
gesrera inbellis gerendis nã ut aut legiptima
erat militia. aut ꝯuratio. aut euocatio. legip¬
cima erat militia eoꝵ qui singuli uirabant
ꝓre publica se esse facturos nec discedebant
nisi ꝯpletis stipendiis idest militie temporib¬
⁊ sacraniẽtũ uocabatur. aut certe si ẽẽt tu mul¬
tus idest bellũ italicũ uł galicũ ĩquib expericu¬
li uicinitate erat tumor multus quia singulos
interrogare nõ uacabat qui fuerat ducturus
exercitũ ibat adcapitoliũ. ⁊ ex in de proferens
duo uexilla unũ russeũ quo pedites euocabat
⁊ unũ ceruleũ qd̾ erat equitũ. nã cerulens
color est maris acuuis deo equũ ꝯstat inuẽ¬
tũ. dicebat qui rem publicã saluã ẽẽ uult me
sequat᷑ ⁊ qui ouenissent si mul uirabant ⁊
dicebat᷑ ista militia ꝯuiratio. fiebat etiã eno¬
catio. nã ad diuersa loca dinersi ꝓpter cogen¬

Expanded text:
belli signum lavrenti turnus ab arce extulit apud maiores nostros tria erant militiae genera in bellis gerendis: nam aut legitima erat militia aut coniuratio aut evocatio. legitima erat militia eorum, qui singuli iurabant pro republica se esse facturos, nec discedebant nisi et sacramentum vocabatur. Aut certe si esset tumultus, id est bellum Italicum et Gallicum, in quibus ex periculi vicinitate erat timor multus, quia singulos interrogare non vacabat, qui fuerat ducturus exercitum ibat ad Capitolium exinde proferens duo vexilla, unum russeum, quod pedites evocabat, et unum caeruleum, quod erat equitum – nam caeruleus color maris est, a cuius deo equum constat inventum – dicebat «qui rem publicam salvam esse vult, me sequatur», et qui convenissent, simul iurabant: et dicebatur ista militia coniuratio. Fiebat etiam evocatio: nam ad diversa loca diversi propter cogen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto. auibe particule adornatũ ꝑtinent tantũ
¶Portenta modo bona omina ¶ Ezo poscor
olimpo. aut de olimpo poscor i dest hec signa
mei causa fui̾t ant certe olimpũ poscor¶Diua
creatrix. rerũ om̃iuz generaliter ¶Heu adeo de
uictoria fretus est ut ⁊ iam bostiũ miẜeatur.
⁊ huic nascitur ille sensus. nõ bec o palla dede¬
ram ꝓmissa parenti. Itẽ eneas. hii nr̃i reditus
exꝑectatiq triumphi hec in ea magna fides.⁊
gedera rũpat. que se facturũ latinus ꝓmiẜat.
nõ enĩ erant facta ¶Herculeis sopitas ignib
aras. Ipallage est Idest suscitauit aras herculeas
ĩquib erant ignes sopiti. hesternu au̾t larẽ
cui pridie saerificauerat. ⁊ est iteratio nã male
quidã externũ legut. idest extraneũ. ¶ Post
hinc adnaues graditur unũ uacat. aut post
aut binc. ut post hine dig̾diens iubeo frondẽ¬
tia capris. tale est ⁊ illud primꝰ ibi aute om̃es.

Expanded text:
FECTO ambae particulae ad ornatum pertinent tantum. FECTO ambae particulae ad ornatum pertinent tantum. PORTENTA modo bona omina. EGO POSCOR OLYMPO aut de Olympo poscor, id est haec signa mei causa fiunt: aut certe in Olympum poscor. DIVA CREATRIX rerum omnium generaliter. HEV adeo de victoria fretus est, ut etiam hostium misereatur. Et hinc nascitur ille sensus «non haec, o Palla, dederas promissa parenti». Item Aeneas «hi nostri reditus expectatique triumphi? Haec mea magna fides!». FOEDERA RVMPANT quae se facturum Latinus promiserat; non enim erant facta. HERCVLEIS SOPITAS IGNIBVS ARAS hypallage est, id est suscitavit aras Herculeas, in quibus erant ignes sopiti. HESTERNVM autem LAREM cui pridie sacrificaverat. Et est iteratio: nam male quidam ‘externum’ legunt, id est extraneum. POST HINC AD NAVES G. Vnum vacat, aut ‘post’, aut ‘hinc’, ut «post hinc digrediens iubeo frondentia capris»: tale est et illud «primus ibi ante omnes».
Abbreviated transcription (Latin):
ores cũ sint ante tomtrua re uera omĩa sie
enĩ sonat ut uideatur ruina. alibi celiq rui¬
na. bene aut tẽperauit dicens iuisa ¶Tirrenus¬
q .t. in .b. clangor tirienũ clangorem dixit
tam ergo tyrenus clangor sonuş tyrrenarũ
tubaꝵ ⁊ bene ꝯgruis omĩb arma nnuitiant᷑
⁊ ꝑsonos tubaꝵ ¶Eragor intouat. fragor est
pprie armoꝵ sonus qd̾ aũt dicit intonat illuc
spectat. fulminat eneas armis. ⁊ uult frago¬
re tomtrua. splendore fulgetram imitari. nõ
au̾t murũ est auenere illatis armis in ẽẽ fulgo¬
rem. nani ⁊ homerus dicit athetide oblata ar¬
ma hr̾e motũ quẽdã ⁊ spiritũ. que duo in
aqua ẽẽ manifestũ est. thitidem au̾t nouimꝰ
suo ⁊ dicit inserena parte celi fuisse nubem
uenerem ei ꝓmississe ¶ Hospes. ⁊ qui suscipit
⁊ qui suscipitur hespes uocatur. ut abhoc loco
enander. Itẽ supͣ hospitis enee sedẽ ne quere

Expanded text:
ores, cum sint ante tonitrua. RVERE OMNIA sic ores, cum sint ante tonitrua. RVERE OMNIA sic enim sonat, ut videatur ruina: alibi «caelique ruina». Bene autem temperavit dicens ‘visa’. TYRRHENVSQVE T. M. P. A. CLANGOR Tyrrhenum clangorem dixit tam. Ergo ‘Tyrrhenus clangor’ sonus Tyrrhenarum tubarum. Et bene congruis ominibus arma nuntiantur, per sonum tubarum. FRAGOR INTONAT ‘fragor’ est proprie armorum sonus. Quod autem dicit ‘intonat’, illuc spectat «fulminat Aeneas armis», quae vult fragore tonitrua, splendore fulgetram imitari. non autem mirum est a Venere allatis armis inesse fulgorem: nam et Homerus dicit a Thetide oblata arma habere motum quendam et spiritum, quae duo in aqua esse manifestum est. Thetidem autem novimusuo. Venerem ei promisisse. HOSPES et qui suscipit et qui suscipitur ‘hospes’ vocatur, ut hoc loco Euander, item supra «hospitis Aeneae
Abbreviated transcription (Latin):
tio ut liber pampineas inuidit collib umbras.¬
¶ Quem numina .p. ut externos optate du¬
ces ¶Italum fortissi me ductor eusimbolos
iam ductorẽ italie uocat en eã. ¶ Sp̃es ⁊ solatia
Spes ꝗa multa sibi de eiꝰ uirtute ꝓmittebat pa¬
ter. sola cũ ꝗa amissa ꝯiuge unei filii uteba¬
tur solatio ¶Tollerare. quasi rem asperam ⁊
difficilem ¶ Miretur. imitetur. lucanos mmui¬
tatorẽq catonis. optima ingenia necesse est
ut ea que mirant᷑ inutentur. suo nõĩe. bene
in oĩb filii gratiã facit. Nani dicit. dat tibi
pallas nuilites ducentos suo noĩe. ip̾e uero acci¬
piet ducentos ¶Tristi cũ corde ꝓpter breuitatẽ
auxilioꝵ ¶ Celo aꝑto. sereno. ut ⁊ aꝑte serena
ꝓspice ¶In prouiso. nullum enĩ indiciũ prece¬
sserat nubiũ. ¶ Eulgor. fulgetra. ¶ Cũ sonitu.
tomtru silicet. ⁊ ut dixinus supͣ ordinem te¬
nuit qui nobis apparet. Ut fulgetras dicit prio¬

Expanded text:
tio, ut «Liber pampineas invidit collibus umbras»tio, ut «Liber pampineas invidit collibus umbras». QVEM NVMINA P. Vt «externos optate duces». ITALVM FORTISSIME DVCTOR εὐσυμβόλως iam ductorem Italiae vocat Aenean. SPES ET SOLACIA ‘spes’ quia multa sibi de eius virtute promittebat pater, ‘solacium’ quia amissa coniuge unici filii utebatur solacio. TOLERARE quasi rem asperam et difficilem. MIRETVR imitetur: Lucanus «miratoremque Catonis»; optima enim ingenia necesse est ut ea quae mirantur, imitentur. SVO NOMINE bene in omnibus filii gratiam facit, nam dicit: dat tibi Pallas milites ducentos suo nomine, ipse vero a me accipiet ducentos. TRISTI CVM CORDE propter brevitatem auxiliorum. CAELO APERTO sereno, ut «et aperta serena prospicere». INPROVISO nullum enim indicium praecesserat nubium. FVLGOR fulgetra. CVM SONITV tonitrus scilicet. Et, ut diximus supra, ordinem tenuit qui nobis apparet, ut fulgetras dicat pri
Abbreviated transcription (Latin):
idest defendebatur. ⁊ uertit historiã. nã ut dixi¬
mus turnus magis ꝯfugit ad mez entũ ¶ Pre¬
senti marte. sine aliqua dilatione ¶Addam.
aut dabo. aut re uera addam habentib tarehon¬
tem ¶Longenus arusꝑex. argumẽtũ etatis
uult doctũ uderi ¶ Optate duces. uotis silicet
hoc acies campo quasi iam in bello parati ¶Re¬
gniq coronam. insigne nõ re uera coronã
idest magna ut castris succedã ⁊ capessam re¬
guatyrrena ¶ S michi tarda gelu. occurrit
tacitis questionib dicens se nõ eẽ p̃p etatem
semilez. filiũ uero ꝓpter mixtũ genus porigi¬
nem matris. Une eneã dicit ire debere eni etas
⁊ origo regna ꝯcedũt ¶Seculisq effeta in¬
uentus. notandũ dicta secula ⁊ iam ĩ uno
hoĩe scd̾m eos ꝗ dicũt seculũ . xxx. annos hr̃e.
nã alii uolu̾t .cx. alii mille annis putant
seculũ ꝯtineriW Inuidet imperiũ. bona elocu¬

Expanded text:
id est defendebatur. Et vertit historiam; nam, ut dixiid est defendebatur. Et vertit historiam; nam, ut diximus, Turnus magis confugit ad Mezentium. PRAESENTI MARTE sine aliqua dilatione. ADDAM aut dabo; aut re vera addam habentibus Tarchonem. LONGAEVVS ARVSPEX argumento aetatis vult doctum videri. OPTATE DVCES votis scilicet. HOC ACIES CAMPO quasi iam in bellum parati. REGNIQVE CORONAM insigne, non re vera coronam, id est magna, ut castris succedam et capessam regna Tyrrhena. SED MIHI TARDA GELV occurrit tacitis quaestionibus, dicens se non isse propter aetatem senilem, filium vero propter mixtum genus per originem matris: unde Aenean dicit ire debere, cui et aetas et origo regna concedunt. SAECLISQVE EFFETA SENECTVS notandum dicta ‘saecula’ etiam in uno homine secundum eos qui dicunt snt centum et decem, alii mille annis putant saeculum contineri. INVIDET IMPERIVM bona elocu
Abbreviated transcription (Latin):
uinciã ẽẽ cuiꝰ dũ breuitas duos fres ludũ ⁊ tirre¬
nũ ferre nõ posset exsorte tyrremis cũ ingenti
multitudine ꝓfectus partem italie tenuit. et
tyrremã nõĩanit. hu duo prraticã exereuerũt
ut ⁊ iam eicero in hortensio docet eñ captinos
nouis penis afligerent occisoꝵ eos religantes
cadauerib qd̾ uirgiliꝰ dat mezentio sciens lec¬
tum ẽẽ de trͣrenoꝵ rege. Sane illo tẽpore dieti
aũt alido rege fratre qui ĩprouĩcia remãserat¬
¶ Quid memorẽ infandes cedes. figura oratoria
que paralemisis uocat᷑. cicero uã illa nimis an¬
tiqua pretereo. ¶ Efera. cruenta. di capiti ip̃iꝰ
Ut qd̾ du prius omen in ip̃m ꝯuertant. ¶ Tor¬
menti genus. exclimatio ẽ inuẽti supplien.
¶Same taboq samies mortui est. tabo uuentis
silic sanguiuis. ¶ Confugere. ꝯfugiebat. ⁊ ut
diximꝰ bistorieus stilus est. ¶ Defendier. defendi¬

Expanded text:
vinciam esse. Cuius dum brevitas duos fratres, Lydum et Tyrrhevinciam esse. Cuius dum brevitas duos fratres, Lydum et Tyrrhenum, ferre non posset, ex sorte Tyrrhenus cum ingenti multitudine profectus partem Italiae tenuit et Tyrrheniam nominavit. Hi diu piraticam exercuerunt, ut etiam Cicero in Hortensio docet, cum captivos novis poenis adfligerent, occisorum eos religantes cadaveribus. Quod Vergilius dat Mezentio, sciens lectum esse de Tyrrhenorum gente. Sane illo tempore Tyrrheni autem a Lydo, regis fratre, qui in provincia remanserat. QVID MEMOREM INFANDAS CAEDES figura oratoria, quae paralipsis vocatur: Cicero «nam illa nimis antiqua praetereo». EFFERA cruenta. DI CAPITI IPSIVS ut «quod di prius omen in ipsum convertant». TORMENTI GENVS exclamatio est inventi supplicii. SANIE TABOQVE sanies mortui est. ‘Tabo’ viventis scilicet sanguinis. CONFVGERE confugiebat: et, ut diximus, historicus stilus est. DEFENDIER defendi
Abbreviated transcription (Latin):
nes tiberinũ uirgo natauit ¶ S tibi ego. arti¬
ficiose agit. ut etiã que monstrant᷑ auxilia ip̃iꝰ
uideantur ẽẽ. ingentes aut ppłos. nõ sine c̃a dix̃.
Nam tuscia duodecim lucomones hũit. idest re¬
ges quib unus preerat. Unde est gens illi tripler
subgente quaterm. ¶Quam fors inopina. hoc
benefficiũ casus prestat qui efficit ut eo tẽpore
queras auxiliũ quo tyrrem ducem requirũt.¬
¶ Fatis huc te poscentib. a. ꝑge illuc poscentib
fatis. Nam talis est sensus si legeris affer. simili¬
ter ungit fortunã fato. ut supͣ ubi ait fortunã
fatũ. si aũt legeris adfers. talis est sensus fati ne¬
cessitate factũ est ut uenires fortune beneficũ
ut illi ducem requirant. legimꝰ ergo ⁊ affer ⁊
affers ¶Saxo .i. f. netusto. antiquo tẽpore ut
tẽpla dei saro benerabar frust fructa uetusto.
¶Urbis agilline sedes. que nũc cere dicit᷑ ¶Lidiã

Expanded text:
nes Tiberinum virgo natavit». SED TIBI EGO artines Tiberinum virgo natavit». SED TIBI EGO artificiose agit, ut etiam quae monstrantur auxilia, ipsius esse videantur. ‘Ingentes’ autem ‘populos’ non sine causa dixit: nam Tuscia duodecim lucumones habuit, id est reges, quibus unus praeerat: unde est «gens illi triplex, populi sub gente quaterni». QVAM FORS INOPINA hoc beneficium casus praestat, qui efficit ut eo tempore quaeras auxilium, quo Tyrrheni ducem requirunt. FATIS HVC TE POSCENTIBVS ADFER perge illuc poscentibus fatis; nam talis est sensus, si legeris ‘adfer’. Et similiter iungit fortunam fato, ut supra, ubi ait «fortuna fatum». Si autem legeris ‘adfers’, sensus erit talis: fati necessitate factum est ut venires; fortunae beneficium ut illi ducem requirant. Legimus ergo et ‘adfer’ et ‘adfers’. SAXO I. F. VETVSTO antiquo opere, ut «templa dei saxo venerabar structa vetusto». VRBIS AGYLLINAE SEDES quae nunc Caere dicitur. LYDIA
Abbreviated transcription (Latin):
mero pellem dimissam hũt quã retorquens
⁊ indesterã renocans partẽ se abiciebat ¶Ue
nini custodes. hoc ⁊ in homero lectũ est. ⁊ ĩ
historia romana que ait syfaxen inter duas
canes stans scipionẽ appellauit ¶ Sermonũ
dimittam opibusq iuuabo ¶Horos. hoc nom̃
nõ tantũ presentis uirtutis s est. s ⁊ preterite
Unde est qd̾ euandrũ berrorẽ dicit. cũ sit uir¬
tutis emerite plerũq heros ⁊ generis est.¬
¶ Matutimis agebat. rem tẽporis adꝑsonã tran¬
stulit licito tandem ẜmone. tandem ꝗa ambo
troiam te uino uictam nõ arbitor quãtũ est
ĩoppinione mea. ¶Pro noĩe tanto. ꝓtin noĩs
gloria ¶ Et murũ circũsonat armis. ⁊ breui¬
tatem sui ostendit ĩperu. ⁊ hostilem necessitatẽ
ob quã se penitus exarmare nõ poterat. Amni
ant claudimur tusco i deo dixit. qa ip̾̃e finit
romani finis ĩperni. Iuuenalis ⁊ que imperui fi¬

Expanded text:
mero pellem demissam habuit, quam retorquens mero pellem demissam habuit, quam retorquens et in dexteram revocans partem se amiciebat. Ad v. 461 Gemini custodes hoc et in Homero lectum est et in historia Romana, quae ait "Syphax inter duos canes stans Scipionem appellavit" . Ad v. 46dimittam opibusque iuvabo" . heros hoc nomen non tantum praesentis est virtutis, sed et praeteritae: unde est quod Euandrututis emeritae. plerumque heros et generis est. MATVTINVS AGEBAT rem temporis ad personam transtulit. LICITO TANDEM SERMONE ‘tandem’, quia aTroiam te vivo victam non arbitror, quantum est in opinione mea. PRO NOMINE TANTO pro tui nominis gloria. ET MVRVM CIRCVMSONAT ARMIS et brevitatem sui ostendit imperii et hostilem necessitatem, ob quam se penitus exarmare non poterat. ‘Amni’ autem ‘claudimur Tusco’ ideo dixit, quia ipse fuit Romani finis imperii: Iuvenalis «et quae imperii fi
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. tinguẽdo strdere facĩt ¶In numer in
ordine ut tũ uero in numeꝵ faunosq ferasq¬
uel uideres ludere. ¶Eorcipe. forfices sũt quibus
in cidimꝰ forcipes quib aliꝗd fornũ tenemus.
quasi foruũ capiens. nã foruum est calidum
unde ⁊ formosos dicimus. quib calor sanguĩs
rat. ꝓperanter facit. ⁊ est honesta locutio ¶Aeo¬
lus. nã ut diximus nulcania est de septẽ eolus.
¶Leminus. ꝗa inleminũ insula ut diximꝰ cecidit
emus de femore uinonis fingit᷑ pereatus qd̾ ful¬
mina de uno aere nascunt᷑ qd̾ ⁊ iam lucanus
dicit. fulminib terre ꝓprior succeditur aer
pacem sũma tenent. ¶ Uolucrũ subculmine
potest ⁊ generalit̾ accipi noluerũ quarũ ius
potest.⁊ spetialiter. ut hirundinũ ¶ Tyrrena
uineula tusca calciamenta.⁊ dicit crepidas qͣs
primo habuere senatores. post equites romani
nũe milites.¶Tegeũ ensem. archadicũ gladi¬

Expanded text:
NGVNT tingendo stridere faciunt. IN NVMERVM in NGVNT tingendo stridere faciunt. IN NVMERVM in ordinem, ut «tunc vero in numerum Faunosque ferasque videres ludere». FORCIPE forfices sunt quibus incidimus, forcipes quibus aliquid forvum tenemus, quasi forvicapes; nam forvum est calidum: unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis M PROPERAT properanter facit: et est honesta elocutio. AEOLIIS nam, ut diximus, Vulcania una est de septem Aeoliis. LEMNIVS quia in Lemnum insulam, ut diximus, cecidit, canus de femore Iunonis fingitur natus, quod fulmina de imo aere nascuntur: quod etiam Lucanus dicit «fulminibus terrae propior succenditur aer, pacem summa tenent». VOLVCRVM SVB CVLMINE potest et generaliter accipi volucrum quarumvis; potest et specialiter, ut hirundinum. TYRRHENA VINCVLA Tusca calciamenta. Et dicit crepidas, quas primo habuere senatores, post equites Romani, nunc milites. TEGEAEVM ENSEM Arcadicum gladi
Abbreviated transcription (Latin):
cende uirtutis cura arma uiri fortis. ¶ Arte
magistra. ambitiosius ꝙͣ si magistri diceret aẽ
psone martem transtulit ut sida dicas opus
est peritia medicmne nõ medici. ¶ Precipitate
inoras. precipitanter idest festinant̾ abicite.n¬
¶ Nec plura effatus. si cut festinãte decebat.,¬
¶ Deius incubuere quã ille preceperat aspariter
pari modo. ¶Sortiti. diuiserut inter se laboris
officiũ ut sortiti remos ¶Oulnificusq calybs
populũ apud quos nascitur ꝓ ferro posuit.¬
seit ¶ In formant. designant. ingentẽ aut:
magnitudine ⁊ soliditate. nã. ⁊ clipeũ dixit q
magnitudine corpus furat᷑ unde ⁊ elypens dẽs
est atio toy k aeina ⁊ dicturus est septenus¬
q orbibus. ¶ Orbes inpedu̾it. idest ueluti septẽ
senta facta inunitate conectũt. ¶ Accipiũt red¬
dũt q ugendũ uno enĩ eodẽq tẽpore. parte
reddũt parte uentos accipuit. ¶ Stridentia tm¬

Expanded text:
cendae virtutis circa arma viri fortis. ARTE cendae virtutis circa arma viri fortis. ARTE MAGISTRA ambitiosius quam si ‘magistri’ diceret et rem personae in artem transtulit, ut si dicas ‘opus est peritia medicinae’, non ‘medici’. PRAECIPITATE MORAS praecipitanter, id est festinanter abicite. NEC PLVRA EFFATVS sicut festinantem decebat. OCIVS INCVBVERE quam ille praeceperat. PARITER pari modo. SORTITI diviserunt inter se laboris officium, ut «sortiti remos». VVLNIFICVSQVE CHALYPS populum, apud quos nascitur, pro ferro posuit.ed mollescit. INFORMANT designant. INGENTEM autem et magnitudine et soliditate: nam et clipeum dixit, qui magnitudine corpus furatur, unde et clipeus dictus est ἀπὸ τοῦ κλέψαι: et dicturus est «septenosque orbibus orbes inpediunt», id est veluti septem scuta facta in unitatem conectunt. ACCIPIVNT REDDVNTQVE iungendum: uno enim eodemque tempore parte reddunt, parte ventos accipiunt. STRIDENTIA TI
Abbreviated transcription (Latin):
aureis squaniis ẜpentũ certatim polibãt. Alii uo¬
lũt reuera de corio ẜpertũ dicere enmuarma ẽẽ
leuigata ¶Conexosq angues gorgonis silicet
capiti ¶ De secto uertentẽ lumina collo. aut lu
mina cucũ ferentẽ ⁊ mortis indignatione que¬
rentem quoꝵ se interitu poss uleisci. aut certe
intuentũ lumina in saxo uertentẽ. hoc aũt caput
ideo minerua fingitur hr̃e ĩpectore quod illic ẽ
om̃is prudentia que ꝯfinidit alios ⁊ inperitos
ac saxeos cõprobat ¶¶Tollite .c.i. iule est ꝙͦ pleri¬
q diciit ꝓpt̾ arma martis iratũ ẽẽ uulcanũ. pre¬
ẜtim cũ ⁊ arment mineruã ⁊ fabricent fulmi¬
na cielopes. ⁊ uulcans dixerit ꝯtra tollite. ergo
tollite aut differte est. aut celereuis termina
tũ manib iam parte politafui ¶Aethuei cielo¬
pes ut ethneos frẽs... Nunc uirib usus. nũc
est ur̃arũ uiriũ exercitiũ idest tẽpus est exer¬

Expanded text:
aureis squamis serpentum certatim polibant. Alii voaureis squamis serpentum certatim polibant. Alii volunt re vera de corio serpentum dicere eum arma esse levigata. CONEXOSQVE ANGVES Gorgonis scilicet capiti. DESECTO VERTENTEM LVMINA COLLO aut sua lumina circumferentem et mortis indignatione quaerentem, quorum se interitu posset ulcisci: aut certe intuentum lumina in saxa vertentem. Hoc autem caput ideo Minerva fingitur habere in pectore, quod illic est omnis prudentia, quae confundit alios et inperitos ac saxeos conprobat. TOLLITE C. I. vile est quod plerique dicunt, propter arma Martis iratum esse Vulcanum, praesertim cum et arment Minervam et fabricent fulmina Cyclopes, et Vulcanus dixerit ‘cuncta tollite’. Ergo ‘tollite’ aut differte est, aut celerius terminattum manibus iam parte polita fulmen ePES ut «Aetnaeos fratres». NVNC VIRIBVS VSVS nunc est vestrarum virium exercitium, id est tempus est exer
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est estatis ⁊ alitis austri. idest autumni
quo uẽtoꝵ crebra st fulmina. ⁊ prudenter
his om̃ĩb naturã exprimit fulminis qd̾ neces¬
se est ut ꝑnules nascatur ⁊ uentos. ¶Eulgores
⁊ hũc ordinẽ sic posuit. ut hoĩbus uidetur. naz
re uera prior est collisio nubiũ unde ignis emi¬
cat. nos audec aũt ideo prius fulgetras uidemꝰ ꝙͣ
tomtrua audiant᷑ ꝗa uelocior oculoꝵ ꝙͣ auriũ
sẽsus est¶ Sequacib. ꝑsecutricib ¶Aegidaq
horriferam. aegis ꝓprie est monimẽtũ pectoris
aereũ hñs ĩmedio gorgonis caput. qd̾ mumi¬
mentũ simnpectore numinis fuerit. egis nocatur
si inpectore hõis sic̃ in ãtiquis imperatoꝵ statuis
uidemꝰ loriea dicitur ¶Turbate ꝓturbantis. nã
timuit homoeotelenton ⁊ fecit subiã sigͥficatio¬
nẽ. alii adfabulã referũt qua dicit᷑ in bello gigã¬
to arma ꝑdidisse turbata. Ut quasi ip̃a nunc

Expanded text:
hoc est aestatis; ‘et alitis austri’, id est autumni, hoc est aestatis; ‘et alitis austri’, id est autumni, quo ventorum crebra sunt flamina. Et prudenter his omnibus naturam exprimit fulminis, quod necesse est ut per nubes nascatur et ventos. FVLGORES Et hunc ordinem sic posuit, ut hominibus videtur: nam re vera prior est conlisio nubium, unde ignis emicat: nos autem ideo prius fulgetras videmus, quam tonitrua audiamus, quia velocior oculorum, quam aurium sensus est. SEQVACIBVS persecutricibus. AEGIDAQVE HORRIFERAM aegis proprie est munimentum pectoris aereum, habens in medio Gorgonis caput: quod munimentum si in pectore numinis fuerit, aegis vocatur; si in pectore hominis, sicut in antiquis imperatorum statuis videmus, lorica dicitur. TVRBATAE pro ‘turbantis’: nam timuit homoeoteleuton, et fecit supinam significationem. Alii ad fabulam referunt, quia dicitur in bello Gigantum arma perdidisse turbata, ut quasi ipsa nunc