comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas. istius explere inimicitias etnefariã crudelitatem saturare
potuit : Minuendi causa sic magno sep̃dicat auxilio fuisse:
qui a paululũ in reb difficillimis aspirauit: Crauandi cau¬
sasic: Namcum canes fungentur officiis luporũ quo nam
praesidio pecua credemus. Perargum̃tum tractatur or¬
ex aruerant : uistute optimatiũ reuiruere Trans lationẽ
pͣudentem dicunt eẽ oportere. utcum rationem in consimilẽ
rẽ transeat. nesine delectu temere &cupide uideatur in dis¬
similem transcurrisse : Permultatio est: oratio aliud uerbis
aliud sententia demonstrans: Cadiuiditur intres pastes
similitudinẽ argumentũ contrarium: Persimilitudinem
sumitur. cum trans lationes plures frequenter ponuntur
a simplici oratione ductȩ sicum aꝑsona autloco autre aliqua¬
similitudo augendi autminuendi causaducitur. utsiquis
ducitur : sicdit siquis hominem prodigũ etduxoriosũ pru

Expanded text:
tas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.» Ornandi causapraesidio pecuaria credemus?» Per argumentum tractaturexaruerunt, virtute optimatium revirdescent.» Translationem pudentem dicunt esse oportere, ut cum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu temere et cupide videatur in dissimilem transcurrisse. CAPUT 46 Permutatio est oratio aliud verbis aliud sententia demonstrans. Ea dividitur in tres partes: similitudinem, argumentum, contrarium. Per similitudinem sumitur, cum translationes plures frequenter ponuntur a simili oratione ductae, sic: similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum
Abbreviated transcription (Latin):
AEUMENTUMESTPEAQUODAES COARGUIT
cestioribus argumentis firma suspicione. id diuiditur
intempora tria practeritum. instans consequens. In praȩterito

Expanded text:
umentum est, per quod res coarguitur certioribus argumentis et magis firma suspicione. Id dividitur in tempora tria: praeteritum, instans, consequens. In praeterito
Abbreviated transcription (Latin):
dixerimus. et auditor cumtotius causac tũ uniuscuiusq argumen¬
tationis distributionem ꝑcipere & meminisse poterit. Ergo
ab solutissima et perfectissima est argumentatio: caquae in
quinque pastes est distributa: propositionem: rationem. rationis
confirmationem. ex ornationem. conplexionem. Proposi¬
tio est: perquam ostendimus summatim quidsit quod proba¬
ri uolumus. Ratioest quaecausam demonstrat uerum ẽẽ
in quot intendimus. breui subiectione. Rationis confirma¬
tio est: eaquae pluribus argumentis conroborat breuiter
expositam rationem: Ex ornatio est quautimur rei hones¬
tande ettonͣ locupletanda ecausa: confirmata argum̃tatione

Expanded text:
dixerimus, et auditor cum totius causae tum unius cuiusque argumendixerimus, et auditor cum totius causae tum unius cuiusque argumentationis distributionem percipere et meminisse poterit. CAPUT 28 Ergo absolutissima et perfectissima est argumentatio ea, quae in quinque partes est distributa: propositionem, rationem, rationis confirmationem, exornationem, conplexionem. Propositio est, per quam ostendimus summatim, quid sit quod probari volumus. Ratio est quae causam demonstrat, verum esse id, quod intendimus, brevi subiectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatione
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit obsisti : Simaximc itcsit: num ecre concedi reo con¬
ueniat. quod alieno inductu fecerit. Deinde inconiecturalẽ
trahetur controuersiam : & edisscretur num consulto factum sit:
sicausanrem quandam conferetur: ethaec eadem fere et
omnia quaedenecessitudine p̃cepimus considerandacrunt.
UO NIAM SATISOSTENDISSẼ
uide mur quib: argumentationibus in uno quoq
genere causac iudicialis uti conuenir& consequi uidetur. ut do¬
ceamus quem ad modum perargumentationes ornate & abso¬
lute tractare possimus: Nam fere non difficilẽ inuenire quidsit
causac adiumento : Difficillimum uero est inuentum expͥe¬
rire & expedite ꝓnuntiare. Haecenim res ficit utneq diu¬
tius quam satissit in cisdem locis cõmoremur : Nec eodem identi¬
dem reuoluamur. Neq incoatam argumentationem relinqua¬
mus. Neq in cõmodac ad aliam deinceps transcamus. Itecque
hacratione & ipsi meminisse poterimus quidquoq loco

Expanded text:
potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conpotuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem fere et omnia, quae de necessitudine praecepimus, consideranda erunt. uoniam satis ostendisse videamur, quibus argumentationibus in uno quoque genere causae iudicialis uti conveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commoremur, nec eodem identidem revolvamur, neque incoatam argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsei meminisse poterimus, quid quoque loco
Abbreviated transcription (Latin):
suetus & misericors in potestatib ostendetur fuisse: sica quae
peccauit Nonodioneq crudelitate. sedofficio e trecto studio
commotus fecit : Sitclidecausa aliisquoq ignotum est: Sinihil
ab eo periculi nobis futurum uidebitur sicũ missum fecerimꝰ.
re suscipietur: loci cõmunes dehumanitate fortuna misericor¬
dia rerum commutatione His locisomnibus ex contra¬
rio utetur is qui contradicet: cum amplificatione etenume¬
ritione peccatorum Haeccausa iudicialis fieri non po¬
test ut in libro primo ostendimus sed qũõd potest uelad se¬
natum uel ad consiliũ uenire. p̃uisa est super sedenda¬
UM AB NODISCRIMEN REMOUERE
uolemus autinrem. autin hominem. nr̃ĩ peccati causam
conferemus: sicausa in hominẽ conferetur: quaerendumerit
primum. potuerit netantũ quantum reus demonstrabit is inquẽ
causa conferetur. ct quonã modo. authoneste autsine periculo

Expanded text:
suetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae suetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus;re suscipietur. CAPUT 26 Loci communis: de humanitate, fortuna, misericordia, rerum commutatione. His locis omnibus ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedendaum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo
Abbreviated transcription (Latin):
UMIN FORTUNAM CAUSACONFERTUR
& eccte defensor ignosci reodic& oportere: eadem omnia
uidentur consideranda quaed enecessitudine praescriptas̃:
etenim omnes nostrae pastes purgationes int̃se finitimȩ sunt:
utin omnes ecdem fere possint ad cõmodari loci cõmunes
in hiscause accusatoris. contracum quicũ peccasse confitea tur
tamen oratione iuđ demoretur. defensines dehumanitate. mis¬
ricordia: uoluntatem in omnib rebus spectari conuenire. quae
consulto facta non sint nea fraudẽ esse non oportere.
EPRAECATIO NE UTEMUR CŨPA¬
tebimur nos peccasse qua ͦq id in prudentes aut fortuito
autnecessccrio fecisse dicemus. & tamen ignoscinobis postulabi¬
mus: hic ignoscendiratio quaeritur exhis locis siplura aut
maiora officia quã maleficia uidebuntur constare: Si qua
uistus aut nobilitas erit in eo qui supplicauit: siqua speserit
usui futurum sine supplicio discesserit: si ipse ille supplexman¬

Expanded text:
um in fortunam causa confertur et ea re defensor ignosci reo dicet oportere, eadem omnia videntur consideranda, quae de necessitudine praescripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purgationis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommodari. Loci communis in his causis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices demoretur; defensoris, de humanitate, misericordia: voluntatem in omnibus rebus spectari convenire; quae consulto facta non sint, an ea fraudei esse non oportere. eprecatione utemur, cum fatebimur nos peccasse neque id inprudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex man
Abbreviated transcription (Latin):
oecidineq indam natã poenas pendere oportuit: exratione
defensionis & exfirmamento accusationis iudici quaestio
nascatur : oportet tum nos iudicationem graeot crinomenon
appellant : ea constituetur ex coniunctione firmamenti
arationis defensione hoc modo. Cumdicat orestes sepatris
uliscendĩ matrẽ occidisse : rectum nefuerit sineiudicio afilio
dr̃ temestram occidi: Frgo hacratione iudicationẽ repperir
conuenit: reperta iudicatione omnẽ rationẽ totius orationis

Expanded text:
occidi neque indamnatam poenas pendere oportuit.» Ex ratione defensionis et ex firmamento accusationis iudicii quaestio nascatur oportet: eam nos iudicationem, Graecei crinomenon appellant. Ea constituetur ex coniunctione firmamenti et rationis defensione hoc modo: Cum dicat Orestes se patris ulciscendi matrem occidisse, rectumne fuerit sine iudicio a filio Clytemestram occidi. Ergo hac ratione iudicationem reperire convenit: reperta iudicatione omnem rationem totius orationis
Abbreviated transcription (Latin):
constitutionem & pastẽ constitutionis. causaposita repperiri
oporteret. Dein de docuimus iudicationem quẽ ad modũ
queri conueniret. Qua inuenta. curandũ utomnis ratiototi¬
us orationis ad eam conferatur. Postea ad monuimꝰ eẽ causas
conplures. in quiꝰ plures constitutiones autpar c̃onstititionum ac cõ¬
modarentur : Rclicum uidebitur ẽc̃ u tostenderemus quaera¬
tio posset inuentiones adunam quamq constitutionem autpar¬
tem constitutionis ad cõmodare. ⁊ titem qua sargumentatio¬
nes quas gracci epicheremata appellant sequi: quales ustar
oporteret. Quorum utrumq pestinet ad confirmationẽ & ad
confutationem: Deinde ad extremũ docuimus cuius modi
conclusionibus orationum uti oporteat: qui locus erat ꝓximus
desex pastibus orationis. Primũ ergo quaeremus quẽ ad modũ

Expanded text:
constitutionem et partem constitutionis causa posita reperiri constitutionem et partem constitutionis causa posita reperiri oporteret. Deinde docuimus, iudicationem quemadmodum quaeri conveniret: qua inventa curandum, ut omnis ratio totius orationis ad eam conferatur. Postea admonuimus esse causas conplures, in quas plures constitutiones aut partes constitutionum adcommodarentur. Relicum videbatur esse, ut ostenderemus, quae ratio posset inventiones ad unam quamque constitutionem aut partem constitutionis adcommodare; et item quales argumentationes, quas Graeci epicheremata appellant, sequi, quales veitari oporteret; quorum utrumque pertinet ad confirmationem et ad confutationem. Deinde ad extremum docuimus, cuiusmodi conclusionibus orationum uti oporteat; qui locus erat extremus de sex partibus orationis. Primum ergo quaeremus, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
quibus pastibus officuis astis elaborare conueniret ecca
officia quaratione facillime consequi posset. Uerum quodneq
deomnibus rebus simuldici poterat. etdemaximisrebus pri¬
mum scribendum fuit: quo ceteratibi faciliora cognitu uideren¬
tur: ita nobis placitum est. utea quac difficillima essent potis¬
simum scriberemus. Causarum triagenera sunt. De mon¬
stratiuum. deliberatiuum. iudiciale: multo difficillimum
iudicialeest: ergo id primũ absoluemus: hoc & priore libro:
deoratoris officiis quinq: inuentio & prima et difficilli maest.
Ea quoq nobiserit hoclibro propemodum absoluta paruã
tisumus dec xordio. narratione. diuisione : Necpluribus
uerbis quã neces sefuit. Necminus dilucide quã teuelle existi¬
mabamus. Deinde caniunctae de confirmatione etconfuta¬
tione dicendum fuit: quare genera constitutionum etearum
pastes aperuimus. Ex quosimul ostendebatur quomodo

Expanded text:
quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime consequi posset. Verum, quod neque de omnibus rebus simul dici poterat et de maximis rebus primum scribendum fuit, quo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimum conscriberemus. Causarum tria genera sunt: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Multo difficillimum iudiciale est; ergo id primum absolvimus hoc et priore libro. De oratoris officiis quinque inventio et prima et difficillima est. Ea quoque nobis erit hoc libro propemodum absoluta: parvaeti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et earum partes aperuimus; ex quo simul ostendebatur, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
suesatiodeei derit ne ratioomnis utriusq oritignis uneitrur¬
tuonest as hanciucicationem conferenda estic a dopeuuiorunt
constitutiones aut partes constitutionum: iudicationes quoqr
plures erunt inuna causa. Scde tomnes similiratione itpperient᷑
Seulo dedimus operim utbreuiter & dilucide quibun dereb
adhucdicendum fuit diceremus : Nunc quoniam satis huius
uoluiminis magnitudo creuit: commodius est in altero libitot
decȩteris rebus deinceps exponere. Nequa propter multtu¬
dinem lit terarum pos sit animumtuum defatigatiome tardar
Siquo tardius haequã studes ab soluentur. Cum renen ehebi¬
tudini sum nostris quoq occupationibus ad sigare debebis
Aerur tamen maturabimus. et quod nogotio deminuitum
fuerit excquabimus industriac ut protuo innos osficio&¬
in nostro inte studio munus hoc ad cumulatis sime tuae
largiamur uoluntati¬
NPRIO LIBRO HERENUIDREVITER
exposuimus. quas causas recipere oratorem oporteret & in

Expanded text:
Iudicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante dictum est, ad hanc iudicationem conferenda est. Si plures erunt constitutiones aut partes constitutionum, iudicationes quoque plures erunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de rebus adhuc dicendum fuit, diceremus. Nunc quoniam satis huius voluminis magnitudo crevit, commodius est in altero libro de ceteris rebus deinceps exponere, ne qua propter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. Si qua tardius haec, quam studes, absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit, exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae largiamur voluntatiprimo libro, Herenni, breviter exposuimus, quas causas recipere oratorem oporteret, et in
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia. iustitia. fortitudo modestia. et quae contraria sunt:
principium sumitur :  aut ab nr̃a. aut ab eius de quo loquemur
aut ab eorum quiaudient ꝑsona. aut abre:Abnra silau¬
dabimus. auto fficio ficere quod causa necessitudinis inter¬
cedat. aut studio quod eius modi uistutesit ut omnes cõmemo¬
rare debeant uelle quodrectum sit. autexaliorum laude
ostendere qualis ipsius animussit: siuituperabimus. Aut me¬
rito facere quoditee tractatisumus.  autstudio quod utile pute¬
mus eẽ ab omnib unicam malitiam atq nequitiam cog¬
nosci autquod placcat ostendi. quod nobis: placeat exaliorũ
uituperatione Ab eius ꝑsona dequoloquemur silauda¬
dabimus ueterinos utilius facta uerbis consequi  possimus.
homines illius uistutes praedicare opostere. ipsa facta
omnium laudatorum edoquentiam anteire. siuitu perabimus:
ca quacui demus contrariaȩ pauais uerbis commutatis diciposse

Expanded text:
prudentia, iustitia, fortitudo, modestia, et quae contraria sunt. prudentia, iustitia, fortitudo, modestia, et quae contraria sunt. Principium sumitur aut ab nostra aut ab eius, de quo loquemur, aut ab eorum, qui audient, persona aut ab re. Ab nostra, si laudabimus: aut officio facere, quod causa necessitudinis intercedat; aut studio, quod eiusmodi virtute sit, ut omnes commemorare debeant velle, quod rectum sit; aut ex aliorum laude ostendere, qualis ipsius animus sit. Si vituperabimus: aut merito facere, quod ita tractati sumus; aut studio, quod utile putemus esse ab omnibus unicam malitiam atqua nequitiam cognosci; aut quod placeat ostendi, quod nobis placeat, ex aliorum vituperatione. Ab eius persona, de quo loquemur, si laudabimus: vereri nos, ut illius facta verbis consequi possimus; ‹omnes› homines illius virtutes praedicare oportere; ipsa facta omnium laudatorum eloquentiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse,
Abbreviated transcription (Latin):
solere eum tute uiuere qui hon estae uiuat. non qui in prae¬
sentia in coldmis. etcũ quiturpit̃uiuat: in coldmẽ in ꝑpetuũ
cẽ ñposse. Condusionibus fere similibus in his etiniu¬
dicialibus causis utisolemui  si quod his maxime conducit
Nunc ad de monstratiuum genus causae transeamus¬
UONIAM HAECCAUSA DIUIDITUR
in laudem & uituperationem : quib: exreb: laudem constituerimꝰ.
ex contrariis reb erit uituperatio conparata. Lausigitur
potest eẽ rerum externarum. corporis. animi. Rerum exter¬
narum sunt caquaecasu autfortuna. setunda aut aduersa acci¬
derepossunt. Eenus educatio. diuitiae. potestates. gloriae. ciui¬
tas amicitiae. et quae huius modisunt &ca quaehis contria cor¬
porissunt eaquaenatura corpori ađ tribuit cõmoda attin¬
cõmoda: uelocitas. uires dignitocs. ualitudo. & quae contraria sunt
Animi sunt eccquae consilio & cogitatione nr̃a constant.

Expanded text:
solere; eum tute vivere, qui honeste vivat, non, qui in praesolere; eum tute vivere, qui honeste vivat, non, qui in praesentia incolumis, et eum, qui turpiter vivat, incolumem in perpetuum esse non posse. Conclusionibus fere similibus in his et in iudicialibus causis uti solemus, nisi quod his maxime conducit PUT 10 Nunc ad demonstrativum genus causae transeamusoniam haec causa dividitur in laudem et vituperationem, quibus ex rebus laudem constituerimus, ex contrariis rebus erit vituperatio conparata. Laus igitur potest esse rerum externarum, corporis, animi. Rerum externarum sunt ea, quae casu aut fortuna secunda aut adversa accidere possunt: genus, educatio, divitiae, potestates, gloriae, civitas, amicitiae, et quae huiusmodi sunt et quae his contraria. Corporis sunt ea, quae natura corpori adtribuit commoda aut incommoda: velocitas, vires, dignitas, valetudo, et quae contraria sunt. Animi sunt ea, quae consilio et cogitatione nostra constant:
Abbreviated transcription (Latin):
derit. ut in consultatione alteri abtuta ratione. alter abho¬
nestcc sententia est. ut indeliberatione eorum qura poena circũ¬
sessi deliberant quid agant: Tutam rationem siquis adibit
his locis utetur: nullam rem utiliorem eẽ in coldmitate: uistutib:
uti neminem posse : qui suas rationes in tuto non conlocarit ido
neos quidemꝰ eẽ auxilio osquise in consulto inpericulũ mittant:
honestum nihil oportere existimari qđ non salutem pariat.
Quitutae rei praepone̾ rationem honestam. his locis ut &:
uistutẽ nullotem pore relinquendam: uel dolorem sitimea¬
tur. uel mortẽsiea formidetur dedecore & in famit. leui¬
orem ẽe: considerare quaesit turpitudo consecu tura: At non
in mortalitatem Neq aeternam incoldmitatem consequi.
necesse exploratum illo uitato periculo Nullum in aliud
periculum uenturd ᷤ: uistutȩ ulutra mortem ꝓficisciẽẽ
praelarum. fortuudini fortunam quoq eẽ adiumento

Expanded text:
derit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam rationem sequi suadebit, his locis utetur: nullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes in tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auxilio is, qui se inconsulto in periculum mittant; honestum nihil oportere existimari, quod non salutem pariat. CAPUT 9 Qui tutae rei praeponet rationem honestam, his locis utetur: virtutem nullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is timeatur, vel mortem, si ea formidetur, dedecore et infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpitudo consequtura: at non inmortalitatem neque aeternam incolumitatem consequi, nec esse exploratum illo vitato periculo nullum in aliud periculum venturum; virtutei vel ultra mortem proficisci esse praeclarum; fortitudini fortunam quoque esse adiumento
Abbreviated transcription (Latin):
in probetur. Aut quibus sociis. aut omnib quibus. exteris nati¬
onibus posterisq nr̃is. cum huius modi diuisiosit locorum. in con¬
sultatione. breuiter aperiendae st totius tractatio causae
Exordiglicebit uel a principio uel ab insinuatione uel hisdem
rationibus quibus iniudicialem causam: sicuius reinatio in ci¬
det: cadem ratione narrari oportebit. Quoniam in huiꝰ¬
modi causis finisest utilitas & ca diuiditur mrationem tutã
atq honestam.utrumq poterimus ostendere siutrũq
pollicebimur nos indicendo demonstraturos eẽ Si alterũ:
dicemus : diuisionem utemur inuim et consilium: Nã quod
Sirationes nrãec sententiam rectam eẽ dicemus. & om̃s par¬
tes rectfincident: quadriꝑtita diuisione utemur: sinon inci¬
dent: quođerunt tot exponemus: indicendo. confirmatione
& confutatione utenim nrĩs locis quos ante ostendimus con¬
firmandis. contrariis conqͣtandis Argumentationis
asti ficio sętractandae ratio. desecundo libro petetu: sed si acci

Expanded text:
inprobetur - aut quibus sociis aut omnibus civibus, exteris nationibus, posterisque nostris. Cum huiusmodi divisio sit locorum in consultatione, breviter aperienda erit totius tractatio causae. Exordiri licebit vel a principio vel ab insinuatione vel isdem rationibus, quibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eadem ratione narrari oportebit. smodi causis finis est utilitas et ea dividitur in rationem tutam atque honestam, ‹si› utrumque poterimus ostendere, utrumque pollicebimur nos in dicendo demonstraturos esse; si alterum dicemus, divisione utemur in vim et consilium. Nam quod Si rationem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes partes rectei incident, quadripertita divisione utemur: si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendo. Confirmatione et confutatione utemur, nostris locis, quos ante ostendimus, confirmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acci
Abbreviated transcription (Latin):
XPOSITIO UITIOSAEST CŨABALIQuA
aut amaiore parte ad omnes confertur. id quod non ne¬
cessario est omnibus ad tributum: ut siqͣ hocmodo exponat:
omnes qui in paupertate sunt n tam maleficio parare diui

Expanded text:
xpositio vitiosa est, cum ab aliqua aut a maiore parte ad omnes confertur id, quod non necessario est omnibus adtributum; ut si quis hoc modo exponat: «Omnes, qui in paupertate sunt, malunt maleficio parare divi
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ habeat quiddam astificiosi. a nomnis abnatura ꝓfi¬
ciscatur : aliud dicenditempus idoneũ dabitur: Nunc ꝓ in¬
de atq constet in hacre multum ualere astem et praecep¬
tionem : itacdeeare loquemur. Placetenim nobiseẽ
astificiũ memoriae quare placeat alias ostendemus
inp̃sentia cuius modi sit eas aperiemus. Suntigitur
duae memoriae : una naturalis. altera artifiosa. Natura¬
lisest eaquaenrĩs animis insitccest: etsine multce conci¬
tatione natec astificiosa est: eaquã confirmat inductio
quaedam & ratio p̃ceptionis. Sed quia inceteris reb
ingenii bonitas imitatur saepe doctrinã ars porro
paturae commoda confirmat et auget. Item fit in hacre
gia similissit huic artificiosae. sorro haec astificiosa.
uaturae cõmoda retinet et ampliflicat ratione doctri¬
nae: Qua propter naturalis memoria p̃ceptione
confirmandaest ut sit egregia: & haec quaedoctrina

Expanded text:
utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura profiutrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmodi sit ea, aperiemus. Sunt igitur duae memoriae: una naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris animis insita est et simul cum cogitatione nata; artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam et ratio praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat et auget, item fit in hac re, gia, similis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ratione doctrinae; quapropter ‹et› naturalis memoria praeceptione confirmanda est, ut sit egregia, et haec, quae doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
utemur: Sincontinuatio fiet ꝑ distributionem porrectiope
rem: proceleribrachioͥ. inambulatione pedis dexte¬
trirara subpłu̾sione. acri et defixo respectu utio portet
Sinutemur amplificatione ꝑ cohortationem: paulo
tardiore etconsideratiore gestu conueniet utisimilius
ceteris rebus atq in contentione ꝑ continuationẽ: sinutem᷑
amplificatione ꝑ conquestionem. feminis plangore etcapitis
ictu. Non nũ quã sedato eͣt constanti gestumesto et conturba¬
to uultu uti oportebit. Nonsum nescius quantum susce¬
perim negotii: quo motus corporis exprimere uerbis et
imitari scriptura conatussim uoces. uerũ nec hoc confisussũ
possefieri: ut dehis rebus satiscõmod e scribiposset
N ecsud fieri non posset: hoc quod feci fore inutile putabã.
ꝓpterec quodhic admonere uoluimus quod o portet.
reliquatrademus exercitationi: hocscire oportet: ꝓnunti¬
ationem bonam id proficere. utres ex animo agi uideatur
rethorice custodem memoriam transeamus. Memoria

Expanded text:
utemur. Sin contentio fiet per distributionem, porrectione perceleri brachii, inambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem. Sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, nec, si id fieri non posset, hoc, quod feci, fore inutile putabam, propterea quod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur.rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA
Abbreviated transcription (Latin):
ders. parcũ & diligentẽ appellasset: et in hoc postremo¬
quod ex contrario sumitur. edpuillo primo quod a similitudine
ducitur: ꝑ trans lationem argumentum poterimus uti:
Persimilitudinem sic quid ait hicrex atq agamem non noster.
siuc utcredulitas ÷ potius atreus : E x contrario ut siquẽ pͥium
qui patrẽ uerberarit aeneam uocemꝰ intẽperantẽ & adulterũ.
AECSUNT FERE QUAEDICENDAUIDEBAN¬
tur deuerborum exornationibus Nuncres ipsa monet utde¬
inceps adsententiarum exornationem transcamus:¬

Expanded text:
dens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremoquod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, intemperantem et adulterum aec sunt fere, quae dicenda videbantur de verborum exornationibus. Nunc res ipsa monet, ut deinceps ad sententiarum exornationes transeamus
Abbreviated transcription (Latin):
in imicorũ ur̃is suffragiis inamplissimũ locũ ꝑuenisseu
Item nam quid fuit iud quare insententus ferendis dubita¬
ueritis. autistum hominem nefariũ ampliaueritis. faꝑtissi me
responsum Hicuos ueriti estis si primo coctu condẽ nassetis
Necrudeles existim aremini : dũ eecm uatatis uituperatis uitu

Expanded text:
inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis? Non apertissimae responsum? Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperati
Abbreviated transcription (Latin):
mabis eoduplicem defensionẽ parabis est hacc ex ornatio
copiosa. Conp̃hendit enim breui multasuũ cuiq tri¬
buens officiũ separatim. resdiuidit plures. LICENIIA
icenticcest: cum apudeos quos autuereri aut metuere
debemus tam̃ aliquid ꝓiure nr̃o dicimꝰ quod eos aut
quos ii diligunt aliquodinerrato uere reprehendere
uideamur. hoc modo: Miramini quirites quod ab omrab
urãe rationes deserantur: quod causa uram nemosuscipi¬
at. quod senemo uñ defensorem ꝓfiteatur. adtribuite
urae culpe desine mirari quid est enim quare non omnes
ifttcm rem fugere acuitare debeant: recorda mini quos
Habueritis defensores studi a eorũ uobis ante oculos pro¬
ponitxe : Deinde exitus omnium considerate
ł ũuobis ueni ãt inm̃tẽ ut ueredica neglegentia ur̃a siue
ignauia potius illos om̃s ante oculos uros trucidatas cẽ

Expanded text:
mabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio mabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum cuique tribuens officium separatim res dividit plures. CAPUT 48 Licentia est, cum apud eos, quos aut vereri aut metuere debemus, tamen aliquid pro iure nostro dicimus, quod eos aut quos ii diligunt aliquo in errato vere reprehendere videamur, hoc modo: «Miramini, Quirites, quod ab omnibus vestrae rationes deserantur? Quod causam vestram nemo suscipiat? Quod se nemo vestri defensorem profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ignavia potius illos omnes ante oculos vestros trucidatos esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ISTRIBUTIO ESTCŨPLURES RESAUT PERSONAS
Negotia quaedam certa disꝑtiuntur hocmodo: qui
petulantissime enim semꝑ iste oppugnauit senatũ: quieques¬
trẽ locũ splendidissimũ cupit eẽ inciuitate :i soport& istũ ma¬
Ximȩ poenȩ dedisse. Neiste sua turpitudinem ordinihonestis¬
simo maculȩ atq dedecorisit: qui parentis habetis. õstendite
istius supplicio uobis homines impios ñ facere quib liber con
stect uitȩ exemplum. quante poene sint in ciuitate hominib
optum as. et homines idon cos maxime suis sententiis deligere¬
& probare: accusatoris officium est inferre crimina: defenso¬
ris diluere & ꝓpulsare: testeͥs dicere quaesciat aut audierit.
quaesitorqs est unum quẽq horum in officiosuo continere: qua¬
re. Ip causis si testem practer quã quod sciat aut audierit
argumenteeri & coniecturã ꝓsequi patieris. ius accusatoris
cũ iure testimonii cõmiscebis. testis imꝓbi cupiditatẽ confir¬

Expanded text:
istributio est, cum ‹in› plures res aut personas negotia quaedam certa dispertiuntur, hoc modo: «Qpetulantissime enim semper iste obpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendidissimum cupit esse in civitate, is oportet istum maximae poenae dedisse ‹velit,› ne iste sua turpitudine ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis homines impios non placere. Quibus liberi sunt, statuite exemplum, quantae poenae sint in civitate hominibus optumas et homines idoneos maxime suis sententiis dilegeret probare.» Et: «Accusatoris officium est inferre crimina; defensoris diluere et propulsare; testis dicere, quae sciat aut audierit; quaesitoris est unum quemque horum in officio suo continere. Quare, L. Cassi, si testem, praeterquam quod sciat aut audierit, argumentari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi cupiditatem confir
Abbreviated transcription (Latin):
& quadie quanti horaa factum eẽ dicatur. & cũ eius modi tẽpo¬
ribus Spatium itac considerabitur. satisnelongum fuerit
parui refest satis spatii fuisse adid ꝑficiendum: sud ante sciri
& ratione ꝓuideri non potuit. Occasioquaeritur. idonca¬
ne fuerit adrem adoriendam. analia melior quac aut prȩte¬
ritasit autnon expectata Spes ꝑficiendi haecqua fuerit
expectabitur hoc modo. siquae supra dicta sunt signa concur¬
rent. si praeterec altera paste uires pecunia. consilium
scientia app̾aratio uidebitur fuisse. ex altera parte in becil¬
litac̃s in opia stultitia in prudentia in apparatio de monstra

Expanded text:
 qua die, qua noctis hora factum esse dicatur et cur eiusmodi temporibus. Spatium ita considerabitur: satisne longum fuerit parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id ante sciri et ratione provideri non potuit. Occasio quaeritur, idoneane fuerit ad rem adoriendam an alia melior, quae aut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit, spectabitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrent, si praeterea ‹ex› altera parte vires, pecunia, consilium, scientia, apparatio videbitur esse, ex altera parte inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inapparatio demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
nauia tubaesonitum ꝑferre nom potes: hocgenere si distinge¬
mus orationem: & graues etornati poterimus esse¬
XCLAMATIO EST QUAE CONFICIT SICUI¬
ficationem doloris autindignationas alicuius ꝑ hominis
aut urbis. autloci autrei cuiuspiam conpellationẽ hocmodo te
nunc adloquor africane cuius mortui quoq nom.splendoꝵ
ac decori et ciuitatituiꝰ clarissimi nepotes. suo sanguine aluer

Expanded text:
navia tubae sonitum perferre non potes.» Hoc genere sei distingemus orationem, et graves et ornati poterimus essexclamatio est, quae conficit significationem doloris aut indignationis alicuius per hominis aut urbis aut loci aut rei cuiuspiam conpellationem, hoc modo: «Te nunc adloquor, Africane, cuius mortui quoque nomen splendorei ac decori est civitati. Tui clarissimi nepotes suo sanguine aluer
Abbreviated transcription (Latin):
ribus. Neq enim non facilescire poterimus. Quonia
nonssimus nescii quibus rebus fides fieri soleat. Ergot
si fidem factam putabimus. his rebus nos i nsinuabimus
ad causam. De eoquod aduersarii firmissimum sibi
adiumentum putauerint. pͣrimum Nos dicturos

Expanded text:
ribus - neque enim non facile scire poterimus, quoniam non sumus nescii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo si fidem factam putabimus, his nos rebus insinuabimus ad causam: de eo, quod adversarii firmissimum sibi adiumentum putarint, primum nos dicturos
Abbreviated transcription (Latin):
Nam hac rationes nisi falsac essent: expositiones quoq carũ
cessariam causam ad festꝰ positionis uelut pacuuius: fortunam
in sanam eẽ &caecam & brutam ꝑhibent philosophi saxbq
instacre inglobos possedicant uolubili idquoͬ saxum inpulerit
forseo cadere fortunã autumant. Caecam obeam rem ẽẽ
itesant : qui a nihil cernat quo sese adplic& Insanam autem
aiunt : quia atrox. incestac instacbilisq. sit. Brutam quia dig¬
num atq indignum̃ nequeat int̾noscere Suntautẽ alii philo¬
sophi qui contra fortunam. negant ullã miseritatẽ ẽc̃: autumaN:
uelut orestes. modo fuit rex. factus est medicus modo nau fragĩ
nemperes ergo id fructũ forte autfortuna obtigit: Nahic

Expanded text:
Nam hae rationes nisi falsae essent, expositiones quoque earum , quae non necessariam causam adfert expositionis: velut Pacuvius: Fortunam insanam esse et caecam et brutam perhibent philosophi Saxoque instare in globoso praedicant volubili: Id quo saxum inpulerit Fors, eo cadere Fortunam autumant. Caecam ob eam rem esse iterant, quia nihil cernat, quo sese adplicet; Insanam autem ‹esse› aiunt, quia atrox, incerta instabilisque sit; Brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. Sunt autem alii philosophi, qui contra Fortunam negant Ullam misera in aetate esse: TemeVelut Orestes modo fuit rex, factust mendicus modo. Naufragio nempe rem ergo id factum, hau Forte aut Fortuna optigit. Nam hic
Abbreviated transcription (Latin):
causis sepissime tractandacst eodiligentius omniseius pastis
perscrutati sumus. utneparuula quidem titubatione autoffensa¬
tione impediremur. si adhancrationem praeceptionis. ad sidui

Expanded text:
causis saepissime tractanda est, eo diligentius omnis eius partis perscrutati sumus, ut ne parvula quidem titubatione aut offensatione impediremur, si ad hanc rationem praeceptionis adsidui
Abbreviated transcription (Latin):
causapositaposset iudicare.Initiaenim. inuentionis aba¬
te debent proficisci: Cetere facile conparabit exercitatio.
Tempus itecquaeritur : quid anni quahora noctu. aninter diũ.

Expanded text:
causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent proficisci, cetera facile conparabit exercitatio. Tempus ita quaeritur: quid anni, qua hora noctu an interdiu
Abbreviated transcription (Latin):
iudices in dignitatem rei: sed neglegentius id feroquia
uos mei nonege tis urenim uos animus amantissimꝰ
reip̃ facile edoc& uteũ qui fortunas omnium uoluerit
ꝓdere p̃cipitem ꝓturbetis ex eaciuitate qua iste hostiũ

Expanded text:
iudices, indignitatem rei; sed neglegentius id fero, quia vos mei non egetis. Vester enim vos animus amantissimus rei publicae facile edocet, ut eum, qui fortunas omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex ea civitate, quam iste hostiu
Abbreviated transcription (Latin):
quũ exercitũ ed ix̃ in pedimenta reliquit: accersitur maiestatis.
quae constitutiones et quae constitutionũ pastes sint uideor osten¬
disse. Nunc quomodo cas et quauia tractari conueniat. de¬
monstrandũ est. Si prius apcrucrimꝰ quidoporteat ab ãbobus
incausa destimari quo ratio omnis totius orationis conferatur
onfututione igitur reperta statim qua erenda ratio est quac
causam facit etcontinet defensionẽ hoc modo ut docendicaui¬
saorahac potissimũ causa consistamus. Orestes confitetur
seocndisse matrem : pisi attullerit factirationem ꝑuesterit
defensionem Ergo ad festcam quaenisi intercederet
trecusa quidem eẽt : Illa enim inquit patrẽm eũ occiderat:

Expanded text:
um. ‹Exercitum› eduxit, inpedimenta reliquit: arcessitur maiestatis. Quae constitutiones et quae constitutionum partes sint, videor ostendisse. Nunc quo modo eas et qua via tractari conveniat demonstrandum est, si prius aperuerimus, quid oporteat ab ambobus in causa destinari, quo ratio omnis totius orationis conferatur. CAPUT 26 Constitutione igitur reperta statim quaerenda ratio est. ‹Ratio est› quae causam facit et continet defensionem, hoc modo, ut docendi causa in hac potissimum causa consistamus: Orestes confitetur se occidisse matrem: nisi adtulerit facti rationem, perverterit defensionem. Ergo adfert eam, quae nisi intercederet, ne causa quidem esset. Illa enim, inquit, patrem meum occiderat
Abbreviated transcription (Latin):
factum sit in eoloco solitudo sacer anpͣro fanus. publicus anpr¬
uatus fuerit. cuius modi loci adtingant. Nũquidest pactus.
ꝑspectus. exauditus eẽ possit. Horum quidreo quid accusa¬
tori conueniat ꝑscribere nongraueremur: nisi facile quiuis

Expanded text:
fuerit› in eo loco solitudo, sacer an profanus, publicus an privatus fuerit; cuiusmodi loci adtingant, num, qui est passus, perspectus, exauditus esse possit. Horum quid reo, quid accusatori conveniat, perscribere non gravaremur, nisi facile quivis
Abbreviated transcription (Latin):
et ab eo maxime quod ille nuperrime dixerit. Auto¬
Dubitatione utemur: Quid potissimum dicamus.
Aut quo loco primum respondeamus. cum affir¬
matione: Si defessi crunt audiendo: ab aliqua re

Expanded text:
et ab eo maxime, quod ille nuperrime dixerit; dubitatione utemur quid potissimum dicamus aut quoi loco primum respondeamus, cum admiratione. Si defessi erint audiendo, ab aliqua re
Abbreviated transcription (Latin):
alex andrum omnes maxime metuerant. ieaem plurimum
dilexerunt: alexandro siuita datec longior eẽt: trans ocea¬
num macedonum transuolasset: Uarie hicunum nomen
in cõmutationem casuum uolutatum est: plura nom ina casib:
cõmutatis hoc modo ficient. Nominationẽ: tiberiũ gracchũ
remp̃ administrantem ꝓhibuit indigne ne diutius in coc
amantissimum subito diuinũ ciuitatis eripuit: saturninum
fide captũ malorum: ꝑfidi scelus uitac priuauit: tuus odru¬
se sanguis domesticos parietes: etuultum parentis asꝑsit
supplicio qui paulo ante om̃a concedebant: cũ breui spatio
insimiliter cadentib alterũ insimilit̃ desinentib uerbis.

Expanded text:
Alexandrum omnes maxime metuerant, idem plurimum dilexerunt. Alexandro si vita data longior esset, trans Oceanum Macedonum transvolassent sarisae.» Hic unum nomen in commutatione casuum volutatum est. Plura nomina casibus conmutatis hoc modo facient adnominationem: «Tiberium Graccum rem publicam administrantem prohibuit indigna nex diutius in eo m rei publicae amantissimum subito de sinu civitatis eripuit. Saturninum fide captum malorum perfidia ‹per› scelus vita privavit. Tuus, o Druse, sanguis domesticos parietes et voltum parentis aspersit. Sulpicio, qui paulo ante omnia concedebant, eum brevi spatio in similiter cadentibus, alterum in similiter desinentibus verbis
Abbreviated transcription (Latin):
imamicitiam ꝑfidiosum cognoueris cum quare putes inimicitias cũ fide habe¬
re posse: utqui priuatus intoleribil suꝑbia fuerit eũ cõmodũ eteog

Expanded text:
in amicitia perfidiosum cognoveris, eum quare putes inimicitias cum fide gerein amicitia perfidiosum cognoveris, eum quare putes inimicitias cum fide gerere posse? Aut qui privatus intolerabili superbia fuerit, eum commodum et co
Abbreviated transcription (Latin):
fostunae seputant fugisse: sapient̃ cogitant: quitẽporib secundis
centiũ peccatis ignosci putant oportere. falluntur: ꝓpterea qđ
a&as illa non est impedim̃to bonis studiis: athi sapienter ficiunt:
qui ad ulescentes maxime castigant : Ut quib uistutib omnẽ
uitã tueri possint: eces in actate maturissima uelint conparare:
Sententias int̃poni rare conuenit: utrei actores. non uiuendi
pracceptores uidcamur eẽ : cumitec inter ponentur: Multum aofe¬
rent ornamenti f ieces secst animo conprobet eam tacitus auditor
cum ad causam uideat ac cõmodari remaestam. exuitec & moribus
sumptim: Contririumidem fere est quod contentio: Contrari¬
umest quod exreb diuersis duab alteram breuiter etfacile con¬
firmat. hoc̃ pacto: Nam qui suis rationib inimicus fuerit sc̃ꝑ.
cum quomodo alienis reb amicum fore speres.: Item namquem

Expanded text:
fortunae se putant fugisse; sapienter cogitant, qui temporibus secundis fortunae se putant fugisse; sapienter cogitant, qui temporibus secundis  «Qui adulescentium peccatis ignosci putant oportere, falluntur, propterea quod aetas illa non est inpedimento bonis studiis. At ii sapienter faciunt, qui adulescentes maxime castigant, ut, quibus virtutibus omnem tueri vitam possint, eas in aetate maturissima velint conparare.» Sententias interponi raro convenit, ut rei actores, non vivendi praeceptores videamur esse: cum ita interponentur, multum adferent ornamenti.  necesse est animi conprobet eam tacitus auditor, cum ad causam videat adcommodari rem certam, ex vita et moribus sumptam. Contrarium idem fere est, quod contentio. Contrarium est, quod ex rebus diversis duabus alteram breviter et facile  confirmat, hoc pacto: «Nam, qui suis rationibus inimicus fuerit semper, eum quomodo alienis rebus amicum fore speres?» Item: «Nam, quem
Abbreviated transcription (Latin):
bet. &iscui satis pihil potest eẽ: Item: optimauiuendi ratio est eli¬
genda: eam iacundem consuetudoreddet: Huius modi sententi¬
ac simplicesnon sunt improbandȩ. Propterec quod habet
breuis expositio. sirationis nullius indiget: magnã delectationẽ:
sedillud quoq probandum est genus sententiae: quod ẽ firmat᷑
subiectione rationis. hoc pacto: Omnes bene uiuendi rationes
inuistute sunt con locande: ꝓpterea qđ sola uistus in sua potesta¬
te est. omnia preterecc̃ subiecta sunt subfortunę dominatione:
Item qui fortunis alicuius inducti amicitiã eius secuti sunt. hisimul
hacfortuna dilapsa est . deuolant omnes: Cũr enim recessit ca
res quae fuit consuetudinis causa nihilsuꝑ÷ quare possit in amici¬
tia teneri : Sunt item sententiae quaeduplicit̃ efferuntur:
hoc modo : sineratione errant: qui in prosperis reb: omĩs impetus

Expanded text:
bet, et is, cui satis nihil potest esse.» Item: «Optima vivendi ratio est elibet, et is, cui satis nihil potest esse.» Item: «Optima vivendi ratio est eligenda; eam iucundam consuetudo reddet.» Huiusmodi sententiae simplices non sunt inprobandae, propterea quod habet brevis expositio, si rationis nullius indiget, magnam delectationem. Sed illud quoque probandum est genus sententiae, quod confirmatur subiectione rationis, hoc pacto: «Omnes bene vivendi rationes in virtute sunt conlocandae, propterea quod sola virtus in sua potestate est, omnia praeterea subiecta sunt sub fortunae dominationem.» Item: «Qui fortunis alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit consuetudinis causa, nihil superest, quare possint in amicitia teneri.» Sunt item sententiae, quae dupliciter efferuntur. Hoc modo sine ratione: «Errant, qui in prosperis rebus omnis impetus
Abbreviated transcription (Latin):
consumere. quoseadem fortuna pauloante inamplissimo statu
conlocarat: Quid quod exercitum contraduxit. desino memi¬
nisse: quid itacquia uiri fortis est. quideuictoria contendint eos
hostes putoere. quiuicti sunt eos homines iudicare. ut possit
bellũ fortitudo minuere. pacẽ humanitas augere: & ille siui¬
cissec nonidem fecisset Nonprofecto tam sapiens fuis set.
Cur igitur ei parcis qui a & atẽ stultitiã contemnere ñ imitari
consucut: Haec ex ornatio ad sermonem uehem̃t̃ accõmodata:
& animũ auditoris retinecȩt attentũ cũ uenustate sermonis.
tũ rationũ expectatione SENTENTIA me diocuis¬
deuita quaeut quid sit autquid ẽe oporteat in uitee.
breuiter ostendit. hocpacto. Difficileest primũ uistutes reuereri
qui semꝑ secunda fortuna sit usus. Item liberis est existimandus
quinulli turpitudini seruit: Itemȩgens acq est isqui non satis ha¬

Expanded text:
consumere, quos eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu consumere, quos eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu conlocarat. Quid, quod exercitum contra duxit? Desino meminisse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Et ille, si vicisset, non idem fecisset? Non profecto tam sapiens fuisset. Cur igitur ei parcis? Quia talem stultitiam contemnere, non imitariUT 24 Haec exornatio sermonem vehementer adcommodata est et animum auditoris retineat attentum cum venustate sermonis tum rationum expectatione. Sententia esde vita, quae aut quid sit aut quid esse oporteat in vita, breviter ostendit, hoc pacto: «Difficile est primum  virtutes revereri, qui semper secunda fortuna sit usus.» Item: «Liber is est existimandus, qui nulli turpitudini servit.» Item: «Egens aeque est is, qui non satis ha