comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aqua ꝓpter spissitu dinem terrȩ ñ¬
ñualens ultra defluere. cogitur
sursum ebullire Sunt alii qui
dicunt ñ eẽ ex cataractis pͥncipium
putei. s ex sudoribus terre: Cum
enim t̾ra aliquid humoris continet
si ꝑforata sit descendunt gutte aque
ad modum sudoris hominis. et inde
est aqua putei:. Nobis uidetur ex
utroq causam ẽẽ: Quod enim ex
cataractis sint. ꝑ hoc ꝓbatur. quod
iuxta flumina statim reꝑitur a qua
putei. et quod contingit sepe uni
puteo. post alterum factum siccari
ꝑ hoc. quod in siceis et aridis locis.
uod aqua putei et fontis
in hyeme sit calida. sie
contingit: Cum hyens na¬
iuraliter sit frigida. exfrigidita.¬
te pori terre constringuntur.
nec potest calor euaporare. qui
remanens intus terram calefacit
et aquam: In estate uͦ poris suꝑfi¬
ciei terre ex calore aꝑtis. fumus
euaporat. minuiturq calor inde
abintus erumpens. exit frigida:
Est gͦ aqua putei. in estate frigi¬

Expanded text:
aqua propter spissitudinem terrae, noaqua propter spissitudinem terrae, non valens ultra defluere, cogitur sursum ebullire. Sunt alii qui dicunt non esse ex cataractis principium putei, sed ex sudoribus terrae. Cum enim terra aliquid humoris contineat, si perforata sit, descendunt guttae aquae ad modum sudoris hominis, et inde est aqua putei. Nobis videtur ex utroque causam esse. Quod enim ex cataractis sint, per hoc probatur, quod juxta flumina statim reperitur aqua putei, et quod contingit saepe uni puteo, post alterum facto, aquam deper hoc, quod in siccis et aridis locis,  calida. Quod aqua putei et fontis in hieme sit calida, sic contingit: Cum hiems naturaliter sit frigida, et frigiditate pori terrae constringuntur, nec potest calor evaporare, qui remanens, intus terram calefacit, et aquam. In aestate vero poris, superficiei terrae ex calore apertis, fumus evaporat, minuiturque calor: inde ab intus erumpens, exit frigida. Est ergo aqua putei in aestate frigi
Abbreviated transcription (Latin):
mare ut diximus torride Tonȩ sit
subpositum. ex calore spissatur. fitq
salsum Certum nempe est ꝑ ebullici¬
onem aquam transire insalem: Cũ
cantur. et ad idem reuertantur. teste
salomone qui dicit. ad loca unde
ȩxeunt aque reuertuntur. neq enĩ
credendum est aquas ad nichilari.
s cireularit᷑ reuerti. unde est quod
quedam aquȩ sunt dulces. quedam
fontes dulces gignat. xuiii.¬
Quiꝰ hȩc solutio Cum terra
cauernosa sit. aqua ex labilita¬
te sua subintrat. quȩ ꝑ cata¬
ractas transiens colatur. et atte¬
miatur. salsumq amittit saporem.
ed de puteis XUIIII.
unde habeant humores dis¬
sensio Si enum a cataractis¬
ut fontes pͥncipium haberent.
implerentur et decurrerent: Conta
quod dieimus. et si a cataractis pͥnc¬
pium habeant. ñ implentur tam̃.
Contingit aut cataractã ñ ibi fuim
s hinc et illine eẽ Unde ultra teai¬
sit aqua putei et ñ ebullit sursim.
lbi enim fons finita est cataracta ad

Expanded text:
mare, ut diximus, torridae zonae sit mare, ut diximus, torridae zonae sit suppositum, ex calore spissatur, fitque salsum. Certum nempe est per ebullitionem aquam transire in salem. Sedcantur, et ad idem revertantur teste Salomone, qui dicit: Ad loca unde exeunt aquae, revertuntur . Neque enim credendum est, aquas annihilari, sed circulariter reverti unde est quod quaedam aquae sunt dulces, quaedamfontes dulces gignat. Cujus haec solutio: cum terra cavernosa sit, aqua ex labilitate sua subintrat, quae per cataractas transiens, colatur et attenuatur, salsumque amittit saporem, ed de puteis, unde habeant humores, dissensio est. Si enim a cataractis fontes principium haberent, implerentur et decurrerent? Contra quod dicimus: etsi a cataractis principium habeant, non implentur tamen. Contingit autem cataractam non ibi finiri, sed hinc et illinc esse. Unde ultra transit aqua putei, et non ebullit sursum. Ubi enim fons finita est cataracta. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
Queritur autem si ex p̃dictis causis
contingant uenti. cum cotidie reflu¬
xiones diuidantur. sibiq occurrant.
quod testantur cotidiani fluctus.
quare cotidie uenti ñ contingant.
Cui dicimus quod et si cotdie contin¬
gant. ñ impetum faciunt. quod usq
ad nos ꝑueniat: Sepe uͦ contingit.
quod ñ putamus uentum eẽ. eum
in aliis regionibus. uel insuꝑioribꝰ
titur: Sunt qui dicunt cauernas
terrȩ ẽe causas uentorum: Cum
enim eas subintrant. partes aeris
ex labilitate una intrante. et alia
exire uolente. fit conflictus. quo aer
cõmotus generat uentum. Inde est
quod eolia. quia cauernosa est re¬
gio uentorum dicitur: Alii dicunt
fumum humidum ascendentem. et
p̃ponderatione sua aerem mouere.
uentumq rigare: Nos uͦ pͥmum et
scđm. et t̾cium causam uentorum
unde aqua salsa sit doceamꝰ:
Naturalis sapor aquȩ insipi¬
dus est. unde naturaliter
est insipidum flecma. ex accidente
tam̃ fit salsa: Cuiꝰ ratio talis est. Cum

Expanded text:
Quaeritur autem: Si ex praedictis causis contingant venti cum quotidie refluxiones dividantur, sibique occurrant, quod testantur quotidiani fluctus, quare quotidie venti non contingant. Cui dicimus: quod, et si quotidie contingant, non impetum faciunt, qui usque ad nos perveniat. Saepe vero contingit, quod non putamus ventum esse, cum in aliis regionibus, vel in superiorititur. Sunt qui dicunt cavernas terrae causas esse ventorum. Cum enim eas subintrant, partes aeris ex labilitate, una intrante, et alia exire volente, fit conflictus, quo aer commotus, generat ventum. Inde est quod Aeolia, quia cavernosa est, regio ventorum dicitur. Alii dicunt fumum humidum ascendentem, et praeponderatione sua acra movere, ventumque rigare. Nos vero primum, et secundum, et tertium, causam ventorum m salsa. Unde aqua salsa sit doceamus. Naturalis sapor aquae insipidus est, unde naturaliter est insipidum phlegma, ex accidente tamen fit salsa. Cujus ratio talis est: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
albumen: Extra uͦ concludens om̃¬
Iec terra sic in medio mundi
posita. et inde omĩa recipi
ens pondera. et si naturaliter sit
frigida et sicca. indiuersis tamen
partibus sius. ex accidente diuersas
continet qualitates: Pars enim illiꝰ
torridȩ parti aeris subiecta. exfer¬
uore solis. torrida est et inhabitabilis:
S duo eiusdem capita. frigidis par¬
tibus aeris subdita. frigida sunt et
in habitabilia: Pars uͦ temꝑate par¬
bitabilis S quia tres partes illiꝰ
ut p̃diximus sunt intemperatȩ. due
infra sunt temꝑatȩ. et habitationis
pacientes. Una extra torridam To¬
nam. altera ultra. s quamuis habita¬
biles. unam tam̃ ab omibus in habita
ri credimus. nec totam: S quia
philosophi de habitationibus utriusq
ñ quia ibi sint. s quia ibi eẽ possunt
locuntur. de illis quos nos ñ credimꝰ¬
esse. ꝓpter intellectum lectionis philes
aliquid inde dicamus:.iii.

Expanded text:
albumen. Extra vero concludens omalbumen. Extra vero concludens omterrae. Haec terra sic in medio mundi posita, et inde omnia reens pondera, etsi naturaliter sit frigida et sicca, in diversis tamen suis partibus ex accidente diversas continet qualitates. Pars etenim illius, torridae parti aeris subiecta, ex fervore solis torrida est et inhabitabilis. Sed duo eiusdem capita, duabus frigidis partibus aeris subdita, frigida sunt et inhabitabilia. Pars vero temperatae parbitabilis. Sed quia duae partes illius, ut praediximus, intemperatae sunt, duae infra sunt temperatae, et habitationis patientes. Una extra torridam zonam, altera ultra: sed quamvis habitabiles, unam tamen ab omnibus inhabitari tantum credimus, nec totam. Sed quia philosophi de habitationibus utriusque, non quia ibi sunt, sed quia ibi esse possunt, loquuntur de illis, quos nos non credimuesse propter intellectum lectionis philosophicae, aliquid inde dicamus.
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi et tacendi imponentes cognos¬
camus: In paucis enim magistri fron¬
tem. s adulantis uocem et uultum
ꝑcipiens. si sit aliquis qui magistri
seueritatẽ sequatur. ut insanus ame¬
retricibus magister scolartim fugit᷑.
crudelisq uocatur et inhumanusa
ut iam uerbis uerbicii possit uti. atq
ideo nulli comes ex eo. tanquã man¬
cus. et existens corpus ñ uitile t̾rȩ
Unde gͦ deberent diligi fungantur
magistri. Scd̃m illud ouidĩ.: Per
quas nos petitis. sepe fugatis opes:
remoto auimo apeioribus. conforma¬
toq melioribus. ad cetera transeamꝰ:
Et quia de aluis elem̃tis et ornatu eoꝵ.
sectanctes compendia diximus. de t̾ra
et ornatu eiꝰ dicere incipiamus:
De terra ⁊ mundo .i.¬
st gͦ terra elem̃tum in medio
muncti situm. atq ideo
infimtim: Mundus nempe ad simili¬
tudinem oui est dispositus: Namq
terra est in medio. ut meditullium¬
boms in ouo: Circa hane est aqua. ut cirea
meditullium albumen Circa quã
est aer. ut panniculus continens

Expanded text:
loquendi et tacendi imponentes cognoscamus? In paucis enim magistri, frontem, si adulantis vocem et vultum percipient; etsi sit aliquis qui magistri severitatem sequatur, ut insanus a meretricibus magister scholarum fugatur, crudelisque vocatur et inhumanus; ut jam verbis Umbricii possit uti, . . . atque ideo nulli comes exeo tanquam Mancus, et exstinctae corpus non utile dextrae. Unde ergo deberent diligi, fugantur magistri, secundum illud Ovidii: Per quas nos petitis, saepe fugatis opes. remoto animo a pejoribus, conformatoque melioribus, ad caetera transeamus. Et quia de aliis elementis, et ornatu, et eorum sectantes compendia diximus, de terra et ornatu ejus dicere incipiamusDe terra et mundo. Est ergo terra elementum in medio mundi situm, atque ideo infimum. Mundus nempe ad similitudinem ovi est dispositus. Namque terra est in medio, ut vitellus in ovo. Circa hanc est aqua, ut circa vitellum albumen. Circa aquam est aer, ut panniculus continens
Abbreviated transcription (Latin):
g teuiiii Que complexio conueniens sit doc
uꝑiorum uoluminum
series a pͥma causa rerum
orta. usq ad terrã defluxit.
pruritum aurium ñ continens. s
utilitati legentium deseruiens. atq
ideo animis stultorum ñ sedens. Iam
enim illud impletum est Erit cũ pau¬
sanam doctrinã ñ sustinebunt. s ad i sed
sua desideria coaceruabunt sibi ma¬
gistros prurientes auribus: Quȩ gͥ
studii reliqua lib̾tas sꝑari possit. cũ
magistros idiscipłorum palpones. disci¬
płos magistrorum iudices. legemq¬

Expanded text:
, qualis complexio conveniens sit doctiorum voluminum series, a prima causa rerum orta, usque ad terram defluxit, pruritum aurium non continens, sed utilitati legentium deserviens, atque ideo animis stultorum non sedens. Jam enim illud impletum est: Erit cum sanam doctrinam non sustinebunt, sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, prustudii reliqua libertas sperari potest, cum magistros discipulorum palpones, discipulos magistrorum iudices legemq
Abbreviated transcription (Latin):
on arbitror infruetuosum seriem
temporum huic oꝑi inserere quo
lector cuncta transacti mundi
tempora queat uno intuitu agnosc̾e:
Sathahel pͥmus archangłs signacłm
similitudinis dei conditus plenus sapi¬
entia et ꝑfectus decore. in deliciis celestis
ꝑadisi ñ plenam horamĩt mansit. atq
ob suꝑbiam cum uniuersis sibi consen¬
taneis etͣ̃uum exicium incidit Explieit¬

Expanded text:
on arbitror infructuosum seriem temporum huic operi inserere, quo lector cuncta transacti mundi tempora queat cum fructu agnoscere. Sathael primus archangelus, signaculum similitudinis Dei, conditus plenus sapientia, et perfectus decore in deliciis coelestis paradisi, non plenam horam mansit, atque ob superbiam, cum universis sibi consentaneis aeternum exsilium incidit.
Abbreviated transcription (Latin):
dam pͥmus homo ad imaginẽ
dei in ebron formatus. in ꝑara¬
diso cum eua septem horis
commnoratus. ob mandati transgressio¬
nem huiꝰ mundi exilium subiit.
in quo .xxͣx. filios et totidem filias¬
genuit. absq abel et cain genuit:
in hierłm obiit. in loco caluariȩ se¬
pultus. aliquandui requieuit. de¬
inde in ebron transiatus. in terram
de qua assumptus est rediit: Abel
apud damascum occiditur. Sech
frater abel. uixit nongentos.xx.¬
est in ꝑadisum: Hic litteras reꝑit. et
quosdam libros conscripsit: huiꝰ tp̃r¬

Expanded text:
dam primus homo ad imaginem Dei in Hebron formatus, in paradiso cum Eva septem horis commoratus, ob mandati transgressionem, hujus mundi exsilium subiit. In quo triginta filios et totidem filias, absque Abel et Cain genuit. nos in Jerusalem obiit. In loco Calvariae sepultus aliquandiu requievit. Deinde in Hebron translatus in terram, de qua sumptus est, rediit. Abel apud Damascum occiditur. Seth frater Abelis vixit nongentest in paradisum. Hic litteras reperit, et quosdam libros conscripsit. Hujus tem
Abbreviated transcription (Latin):
xxxx. cubitorum Matusalam uixit
dit ciuitatem enoch. in qua ipse pͥmꝰ¬
rex regnauit: Post hunc enoch filiꝰ
sit gaidath filiꝰ eiꝰ At illi aerua filiꝰ
eiꝰ: huic matusahel filiꝰ ipsius: Illi uͦ
successit. lamech hic in diluino pe¬
riit: hic et cam ꝯccidit: Iobel filiꝰ
lamech. reꝑit usum tab̾naculorum:
Cuiꝰ frater tobal inuenit mus.cam.
et frater eiꝰ tubal intienit artem fabri¬
lem ȩris et ferri: Soror eorum noe¬
mia reꝑit artem uariȩ texture:¬
extinit diluigum: huiꝰ tempore pͥ¬
mũ uisa est yris et pluiia et ho¬
ininibus usus carnium concessus.

Expanded text:
. Igitur Mattusalam uixit dit civitatem Enoch, in qua ipse primus regnavit. Post hunc Enoch filius sit Gaidat filius illius. At illi Maevia filia ejus. Huic Mathusael filius ipsius. Illi vero successit Lamech. Hic in diluvio periit. Hic et Cain occidit. Jobel filius Lamech reperit usum tabernaculorum. Cujus frater Jobal invenit musicam. Illorum frater Tubal invenit artem fabrilem ferri et aeris. Soror eorum Noema reperit artem variae texturexstitit diluvium. Hujus etiam tempore primitus visa est iris, et pluvia. Et hominibus usus carnium concessus.
Abbreviated transcription (Latin):
et uite: Quulam uͦ philosophus cũ
nonagerius moreretur. inquisitus
a quodam disctpło suo. si de morte do¬
leret. ait sic: Qm̃ int̾rogasti me quare
Quia nunc cepi discere: Quis sit ndo
Ialis est. ut quia ꝑ eloquentiam
omnis sit doctrina prius inbru¬
atur in eloquentia Cuiꝰ sunt tres
partes. recte seribere. quod et recte
ꝓminciare scripta. quod confert gra¬
matiea. ꝓbare quod ꝓbandum est. quod
ilocet dialetica: Ornare uerba et senten¬
cias. quod tradit rethorica: Iniciandi
qͦ sumus in gramatica. deinde in iliale¬
nca. postea in rethorica. quibus instrue¬
ti. et ut armis muniti. ad studium
philosophie debemus accedere: Cuiꝰ
hic oido est ut prius in quadriruo.
id est in ipsa prius arimetica. scđõ
in musica. tercio in geometria. quar¬
tom astronomia. deinde in diuina pa-¬
gina. quippe cum ꝑ cognitionem cre¬
aturȩ. ad eognitionem creatoris ꝑue¬
id est de eis que sunt et nͣ uidentur.

Expanded text:
et vitae. Quidam vero philosophus cum et vitae. Quidam vero philosophus cum nonagenarius moreretur, inquisitus a quodam discipulo suo, an de morte doleret, ait: Sic. Quo interrogante, quare? Quia nunc coepi discere . CAP. XLI.-- o discendi talis est ut, quia per eloquentiam omnis sit doctrina, prius instruatur in eloquentia. Cujus sunt tres partes, recte scribere, et recte pronuntiare scripta, quod confert grammatica; probare quod probandum est, quod docet dialectica; ornare verba et sententias, quod tradit rhetorica. Initiandi ergo sumus in grammatica, deinde in dialectica, postea in rhetorica; quibus instructi, et ut armis muniti, ad studium philosophiae debemus accedere. Cujus hic ordo est, ut prius in quadrivio, id est in ipsa prius arithmetica, secundus in musica, tertius in geometria, quartus in astronomia. Deinde in divina pagina. Quippe cum per cognitionem creaturae ad cognitionem Creatoris pervei.e. de eis, quae sunt et non videntur,
Abbreviated transcription (Latin):
rudes esse accipimus. a magistro aũt ẽẽ
sapientes. quod maius et dignius est.
Plus gͦ diligendi sunt boni doctores. quã
parentes: Nec tam̃ iustum ut plus diliꝰ¬
gantur doctores. s utile ut sententiȩ
illiꝰ nobis placeant. et uerba in eo quẽ
diligimus. quia quem ñ diligimus.
sepe etiam nobis uerba displicent.
illaq fugimus. dum studemus ñ imitar
conueniens sit doctrine.xxxuiiii.¬
iamuis uͦ sanguinea complerio
sit habilis ad doctrinam. moni
tam̃ aliquis ꝑfectus potest esse. cam
labore. quia labor omĩa uincit. Que
rincipio uͦ doctrinȩ. adolescenta
est conueniens quia ut ait plan
etas hominis similis est cere. quȩ
si munis mollis sit figurã ñ recipit uł
tinet. Si militer si sit dura. Ergont
nimis tenera etas. nec nimis dura. con¬
ueniens est doctrine: Terminusu̾
doctrinȩ est mors. Unde quidlam sapi¬
ens cum ab eo quereretur ita. ubi
est terminus discendi. respondit ubi

Expanded text:
rudes esse accipimus, a magistro autem esse rudes esse accipimus, a magistro autem esse sapientes, quod majus est dignius est. Plus ergo diligendi sunt boni doctores quam parentes. Nec tantum justum, ut plus diligantur doctores, sed utile ut sententiae illius nobis placeant, et verba in eo quem diligimus; quia quem non diligimus, saepe etiam nobis verba displicent, illaque fugimus, dum studemus non imitarconveniens sit doctrinae. Quamvis vero sanguinea complexio sit habilis ad doctrinam, in omni tamen aliquis perfectus potest esse, cum labore, quia labor omnia vincit. CAP.Principio vero doctrinae, adolescentia est conveniens, quia, ut ait Plato, aetas hominis similis est cerae, quae si nimis mollis sit, figuram non recipit, rec retinet; similiter si sit dura. Ergo nec nimis tenera aetas, nec nimis dura conveniens est doctrinae. Terminus vero doctrinae est mors; unde quidam sapiens , cum ab eo quaereretur ita: Ubi est terminus discendi? respondit: Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
qui doceat. qui neq causa lau¬
dis. nec spe temporalis emolum̃ti.
s solo amore sapientie doceat: Si enĩ
ꝓpͥam diligit laudem. numquã discipłm
ad sui ꝑfectionem uenire desiderat:
Subtrahit gͦ doctrinã. ne in eo quad plus
diligit sequatur. uel suꝑetur. Si tt̾m
spe cõmodi temporalis inductus iloceat.
ñ curabit quid dicat. dum meritum
extorqueat: Sepe uͦ plus placent nuge
quam utilia: S si amore scientie ad do¬
ceudum accesserit. nec ꝓpter inuidiã
doctrinam subtrahet. nec ut aliquid
extorqueat. ueritatẽ cognitã fugiet.
nec si deficiet multitudo sociorum
desuiet. s adinstructionẽ sui. et alioꝵ
uigil et diligens erit: Qualis discipłs.
talis eligendus est qui ñ sit doc¬
trine obstrepens. nec suꝑbus.
ne uideatur aliquud esse eum mehil
sit. qui magistrum ut patrem diligat.
uel etiam plusquã patrem: A quo
enim maiora et digniora accipimus.
magis diligere debemus: A patre aut̃

Expanded text:
qui doceat; qui neque causa lauqui doceat; qui neque causa laudis, nec spe temporalis emolumenti, sed solo amore sapientiae doceat. Si enim propriam diligit laudem, nunquam discipulum ad sui perfectionem venire desiderat. Subtrahit ergo doctrinam, ne in eo quod plus diligit aequetur vel superetur. Si etiam spe commodi temporalis inductus, doceat, non curabit quid dicat. dum nummum extorqueat. Saepe vero plus placent nugae quam utilia. Sed si amore scientiae ad docendum accesserit, nec propter invidiam doctrinam subtrahet; nec ut aliquid extorqueat, veritatem cognitam fugiet, nec si deficiet multitudo sociorum, desinet, sed ad instructionem sui et aliorum, vigil et diligens erit. CAP. XXXVIII.-- Qualis discipulus. talis eligendus est qui non sit doctrinae obstrepens, nec superbus, ne videatur aliquid esse, cum nihil sit; qui magistrum ut patrem diligat, vel etiam plus quam patrem. A quo enim majora et digniora accipimus, magis diligere denemus. A patre autem
Abbreviated transcription (Latin):
tris utero. unde ñ tam spissus nascit᷑
fumus. neq ita cerebrum turbatur.
estq etas conueniens ad discernendum.
et ad cet̾a et maxime si lampas diligen¬
tis doctrinȩ accendatur: Sequitur
senectus frigida et sieca: Extinctus
est enu naturalis calor. unde in hac
etate uiget memoria. s uires corporis
deficiunt Ex frigiditate enim et sicci¬
tate. cuiꝰ est constringere. est memora:
Ex calore uͦ. cuiꝰ est impetum facere.
iures corporis: hanc sequitur senium.
frigidum et bumidum Extincto enĩ
ma: Unde in illa deficit memoria.
fiuntq homines pueriles Est enun
a fleginate uis expulsiua: hanc seqͥt᷑
anime. et corporis dissolutio: Non enim
extincto naturali calore dui potest homo
mus. cuiꝰ est docere et doceri. dicamꝰ
quales ut doceant querenili sint et
quales ut doceantur. qualis complexio
doctrine conueniens. in qua etate sit in¬
cipienda. et quando finenda. quis ordo
alis gͥ querendus ẽ sxXXUII.

Expanded text:
tris utero; unde non tam spissus nascitur tris utero; unde non tam spissus nascitur fumus, neque ita cerebrum turbatur, estque aetas conveniens ad discernendum, etc. Et maxime si lampas diligentis doctrinae accsenectus frigida et sicca. Extinctus est enim naturalis calor, unde in hac aetate viget memoria, sed vires corporis deficiunt. Ex frigiditate enim et siccitate, cuius est constringere, est memoria, ex calore vero, cuius est impetum facere, vires corporis. — Hanc sequitur Senium frigidum et humidum. extincto extincto enim:ma, unde in illa aetate deficit memoria fiuntque homines pueriles. Est enim a flegmate vis expulsiva. — Hanc sequitur animae et corporis dissolutio. Non enim extincto naturali calore diu potest homo mus, cujus est docere et doceri dicamus, quales ut doceant, quaerendi sint, et quales ut doceantur, qualis complexio doctrinae conveniens, in qua aetate sit incipienda, et quando finienda, quis ordo Talis igitur quaerendus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ne quare ita sit, Ratio est uis antuȩ
ueniant cum aliis. et inquo differant
Demoria uͦ est uis. qua fir me retiet
sint animȩ. quare anfans inquo
hominis a creatore habens pͥncipium.¬
ex quo est. ꝑfecta est ingenere suo ui¬
de ex quo est. omĩa sciret. quȩ ab ho
mine sciri possunt nͥ grauitas carins
esset. quod ꝑ pͥmum hominẽ qui ante
corruptionem humanitatis. ex quo fuit
ꝓͥetates suas potest exercere. conec usus
discernere. ueluti si aliquis subtili aciȩ
ocłorum tenebroso carceri detrudaturꝰ
entia. nec est tempus doctrinȩ cõnue¬
mens Cum enim illa etas sit calida et
humida. statim cibum digerit et apped¬
nt. unde frequenti influxione indiget.
it esfuxione. spissusq fumus generat᷑.
qui ascendens cerebrum. in quo uis est
disceruendi et intelligendi turbat:
anc etatem seqͥtur ¶XXXUI.¬
uuentus. que est calula et sicca:
Desiccatus est ille enĩ naturalis
humor. quem contrahit homo ex ma¬

Expanded text:
ne, quare ita sit; ratio vero est quaedane, quare ita sit; ratio vero est quaedaveniat cum aliis, et in quo differat; memoria vero est vis, qua firme retisint animae, quare infans, in quanima hominis a Creatore habens pex quo est, perfecta est in genere suo. Unde ex quo est, omnia sciret quae amine sciri possunt, nisi gravitas carnis esset, quod per primum hominem qui ante corruptionem humanitatis, ex quo fuit,tur: nec proprietates suas potest exercere, donec usus discernere, velut cum aliquis subtili acie oculorum, tenebroso carceri deputatur, ventia, nec est tempus doctrinae conveniens. Cum enim illa aetas sit calida, et humida, statim cibum digerit et appetit, unde frequenti influxione indiget, et effluxione spissusque fumus generatur, qui ascendens, cerebrum, in quo vis est discernendi et intelligendi, turbat.Hanc aetatem sequitur juventus, quae est calida et sicca. Desiccatus est enim ille naturalis humor, quem contrahit homo ex ma
Abbreviated transcription (Latin):
nullam illiꝰ eẽ certam. p̃ter creato¬
rem solum. qui in omĩbꝰ dat esse.
Unde plato omĩum philosophoꝵ
doctissinus dicit dm̃ ereatorem
stellis creatis a se. et sp̃ibus curam
formandi hominẽ in iecisse. ipsum uͦ
animã fecisse. et illis tradidisse. qͥa
miusterio sp̃uum. et effectu stellaꝵ.
corpora humana existunt et crescunt.
corpus. et quando illi comungitur
Dicinus illam ante ñ subsistere. qd̾
ꝓbari potest hac ratione. et auetorita¬
te. Si enim aute esset. uel un miseria
uel iu beatitudine esset. nullo p̃celen¬
te merito Auctore hoc augustino ꝓba¬
tur. qui dieit dm̃ cotidie creare no¬
uas animas: Tempus uͦ illiꝰ cuin cor¬
pore. a nullo diffuntur: Nobis aut
uidetur post oꝑationem informature
et coneauature uirtutis: Tunc enm
naturalis uirtus ꝑ menbra discurre¬
re incipit. sine qua uita ñ potest ẽ:
est intelligentia uis animȩ. qua po¬
pit homo incorporalia. cum certa rato

Expanded text:
nullam illius esse certam, propter Creatonullam illius esse certam, propter Creatorem solum, qui in omnibus dat esse. Unde Plato, omnium philosophorum doctissimus, dicit: Deum creatorem, stellis creatis a se, spiritibus causam formandi hominem injecisse, ipsam vero animam fecisse, et illis tradidisse, quia ministerio spirituum, et effectu stellarum, corpora humana existunt et crescunt, corpus, et quando illi conjungitur. Dicimus illam ante non subsistere, quod probari potest hac ratione et auctoritate: si enim ante esset; vel in miseria vel in beatitudine esset, nullo praecedente merito. Auctore hoc Augustino probatur, qui dicit: Deum quotidie creare novas animas Tempus vero illius cum corpore, a nullo diffinitur; nobis autem videtur post operationem informativae et concavativae virtutis. Tunc enim naturalis virtus per membra discurrere incipit, sine qua vita non potest esse est Intelligentia vis animae, qua percipit homo incorp
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est. quia tunc extra corpus anma
esset. nec equalit᷑ illud moueret:
Omne enim appositum. extra illud
est cui est appositum. et maiores uireᷤᷤ
habet inꝓximo. ut alicui ignis
appositus: Concreta ñ est: Concretũ
est quod ex substantia transit ii
alteriꝰ substantiã. ut aqua ꝑ ebulli¬
cionem in salem: Cum gͦ anima nͣ
transeat in corporis substantiam s
mixtorum. esse suum retinet: Non
sunt gͦ commixta. corpus et amnia:
Conuncta gͦ sunt. s ita quod tota
tn omnibus partibus est corporis.
esse suum retinens. tota et integra:
hic subicient: Si in omibus partibꝰ
tota est. abscisa una parte corporis.
anima tota abscisa est acorpore:
Nos uͦ dicimus. animam ñ esse in
aliqua parte corporis nͥ dum est
comuncta corpori ydoneo uite:
Seꝑata gͦ a corporis parte remanet
anima in aliis partibus. in quibus
amima aute tota erat: Iterum que¬
ritur: an auima sit ex eadem parte.
et coopus an ex alio: Nos uͦ dicimus.

Expanded text:
non est quia tunc extra corpus anima non est quia tunc extra corpus anima esset nec aequaliter illud moveret. Omne enim appositum extra illud est, cui est appositum, et majores vires habent in proximo, ut alicui ignis appositus. Concreta non est. Concretum est quod ex substantia transit in alterius substantiam, ut aqua per ebullitionem in salem. Cum ergo anima non transeat in corporis substantiam, sed mistorum, esse suum retinet: non sunt ergo commista corpus et anima. Conjuncta ergo sunt, sed ita quia tota in omnibus partibus est corporis, esse suum retinens, tota et integra, hic subjiciens: Si in omnibus partibus tota est, abscissa una parte corporis, anima tota abscissa est a corpore? Nos vero dicimus: animam non esse in aliqua parte corporis, nisi dum anima est conjuncta corpori idoneo vitae. Separata ergo corporis parte, remanet anima in aliis partibus, in quibus anima ante tota erat. Iterum quaeritur, an anima sit ex eadem parte et corpus, an ex alia? Nos dicimus:
Abbreviated transcription (Latin):
debent dici anmȩ s corporis: Que uͦ
inueniuntur in homine et in nullo
alio corpore esse possunt. anunȩ sunt.
discernere. et intelligere anime est sen¬
nre uͦ et similia corporis: Quod illiciti
ed dicet aliquis: Si animȩ
actiones ñ sunt. nec debent dici.
uel uirtutes uel uicia animȩ.
et quare illa dampnatur. uel remu¬
neratur: Nos uͦ dicimis. et si illiꝰ ñ
sint actiones. esse possunt eiꝰ uicia: Cũ
entm ad hoc sit anima homini dlata.
ut illicitos motus corporis corrigat.
ignorantia illiꝰ uel negligentia con¬
tingunt: Si eut gͦ si discipłs uel
seruus negligentia doctoris uel
diũ peccet. magister uel dñs. extra
culpam ñ est. nec aĩa illis contingen¬
tibus: Nongͦ extra culpam est. et¬
um gͥ homo ex anzma et corpore
constet. queritur ansit apposita.
an conereta. an cõmixta. an
comuncta Uno quippe istorum
modorum insunt omĩa. quȩ sunt
in alicuiꝰ compositione: Apposita

Expanded text:
debent dici animae, sed corporis. Quae vero debent dici animae, sed corporis. Quae vero inveniuntur in homine, et in nullo alio corpore esse possunt, animae sunt; discernere, et intelligere animae est, sentire vero et similia corporis. CAP. XXXI.-- ed dicet aliquis: si animae actiones non sunt, nec debent dici, vel virtutes vel vitia animae, et quare illa damnantur vel remittantur? Nos vero dicimus: etsi illius non sint actiones, esse possunt ejus vitia. Cum enim ad hoc sit anima homini data, ut illicitos motus corporis corrigat, ignorantia illius vel negligentia contingunt. Sicut ergo, si discipulus vel servus negligentia doctoris veldomini peccet, magister vel dominus extra culpam non est, sic: nec anima illis contingentibus. Non ergo extra culpam est, etur homo ex anima et corpore constet, quaeritur an sit supposita, an concreta, an commista, an conjuncta? Uno quippe istorum modorum insunt omnia, quae sunt in alicujus compositione. Apposita
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctus corpori. idoneam
rationem discernendi. et in¬
telligendi conferens: Quod ex aĩa
sit discern̾e. et intelligere. sic ꝓbatur.
quod crescente cura corporis. minu¬
untur illȩ uirtutes. decrescente illa
et erescente cura anzmȩ. et illȩ cres¬
cent: Si enu ex natura corporis esser
crescente cura corporis crescerent.
Augmentata namq causa. augñitad
effectus. Iterum eum omnis creatu¬
ra corporea. uel spẽ sit. conueniens
fuit ut homo ex sp̃u et corpore con¬
staret. ut cum utroq aliquã affini¬
tatem haberet: Habet gͦ eum corpo¬
ribus uita carentibus commune
existere. cum herbis et arboribus
uiuere. cum brutis animalibrs sen¬
tire cum sp̃ibus discernere: Inde et
tam̃ anima quipie in qua et
similis creatori. inconueniens esset
si corpus suas actiones habeat. aĩa
uͦ ñ S dicet aliquis. quomͦ discer¬
nam. quȩ actiones in homine debeat
sunt homini cum bruto animali.
uel cum corporibus uita carentibꝰ
et si anima illas in homine oꝑetur. ñ

Expanded text:
conjunctus corpori, idoneam rationem discernendi et intelligendi conferens. Quod ex anima sit discernere, et intelligere sic probatur: quod crescente cura corporis, minuuntur illae virtutes, decrescente illa, et crescente cura animae et illae crescent. Si enim ex natura corporis essent, crescente cura corporis, crescerent. Augmentata namque causa, augmentatur effectus. Iterum cum omnis creatura corporea vel spiritus sit, conveniens fuit ut homo ex spiritu et corpore constaret, ut cum utroque aliquam affinitatem haberet. Hoc ergo cum corporibus vita carentibus commune existere, cum herbis et arboribus vivere, cum brutis animalibus sentire, cum spiritibus discernere. Inde est te anima, quippe in qua est similis Creatori, inconveniens esset si corpus suas actiones haberet, anima vero non. Sed dicet aliquis: quomodo discernam, quae actiones in homine debeant sunt homini cum bruto animali, vel cum corporibus vita carentibus, etsi anima illas in homine operetur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
gilitate carnis placet: S quia facta
conceptione menstrirum solet cessare.¬
Unde contingat. et quare tunc cesset.
Ium mulier omnis naturalit᷑.
frigida sit. calidissima quippe.
ꝯfrigidissimo uiro frigidior est.
cibum ñ potest bene digerere. remanetq¬

Expanded text:
fragilitate placet. Sed quia facta fragilitate placet. Sed quia facta conceptione menstrunde contingat, et quare tunc cesset, tatibus. Cum mulier omnis naturaliter frigida sit, calidissima quippe frigidissimo viro frigidior est, cibum non potest bene digerere remanetq
Abbreviated transcription (Latin):
Inde uirgilius ingeorgica dicit.
equas in tempore coitus macie esse
extenuandas. deinde subiungit phi¬
sicam. ne pinguior usus sucos obli
met inertes: Iterum frequentia
conus huiꝰ rei causa est. diluitur
enim matrix intus ad modum mar¬
moris uncti. et nichil potest retin̾e:
Si uͦ in muliere nulla sit causa
serilitatis. ueniatq sꝑma geniture
conueniens in matricem. clauditur
etiam acus posset ingeri. factaq con¬
ed queritur si solum uirile
semen sine muliebri sꝑmate
geniture sufficiat Dicunt qͥdã
illud solum sufficere: Cuiꝰ rei hec est
ꝓbatio. qđ sepe aliquis homo cum
gignt. ubi nullum semen mulieris
esse potest. ñ est enim sine uoluptate
seminis emissio: Nos uͦ dicutis etiam
muliebre esse inconceptione quod
ꝑ infirmitatẽ quã puer contrahit
insimili menbro a matre potest ꝓba¬
ri Quod uͦ dicunt aliqua nolente
puerum concipi. dicimus quod et si
inpͥncipio displicet. in fine tamͣ ex fra

Expanded text:
Unde Virgil. in Georgic. dicit: Unde Virgil. in Georgic. dicit: Equas in tempore coitus macie esse extenuandas. Deinde subjungit physicam: Ne pinguior usus sumet inhaerentes. Iterum frequentia coitus ejusdem rei causa est. Delinitur enim matrix intus ad modumque marmoris juncti, nihil potest retinere. Si vero in muliere nulla sit causa sterilitatis, veniatque sperma geniturae conveniens in matricem, clauditur etiam acus posset jungi, facta est conSed quaeritur si solum virile semen sine muliebri spermate geniturae sufficiat? Dicunt quidam illud solum sufficere; cujus haec est probatio: Quod saepe aliquis homo cum gignit, ubi nullum semen mulieris esse potest: non est enim sine voluptate seminis emissio. Nos dicimus etiam muliebre semen esse in conceptione, quia per infirmitatem quam puer contrahit in simili meri. Quod vero dicunt aliqua nolente puerum concipi, dicimus, quod etsi in principio displicet, in fine tamen ex carnis
Abbreviated transcription (Latin):
tempus cortus incipit. S. queir
cum calore et humore sꝑma cau¬
sam contrahat. puericia uͦ calida et hu¬
muda sit. quare in ea coitus ñ contngis
Cui dicimus quod in illa etate strietilue
meatus huic ad hoc deseruientes. unde
sꝑma exire nͣ potest: In aliis uͦ aꝑti sinca
et apti coitui: In senectute uͦ et senio
ꝓpter frigiditatem coitus tux contingit
post comestionẽ ante sonnum moletq
hoc opus. minuitur enim naq rralis
calor. qui cibum debet digerere: Post
sonnum uͦ quia cibus digestus est insan¬
guinem tempus illius est: Que uͦ com
trix intus uillosa. ut meliꝰ
semen suscipiat .uii. optinens
cellulas. humana figura ut moneta
imp̃ssas: In qua septem. nec uinquã
plures uno lecto potest parere: Et
quia ex matrice causa sterilitatis
contingit aliquando. aliquid inde
sit sumile requirit: Aliquando ni¬
mia pinguedo est causa quare nichil
concipiatur: Ex ea enim os folliculi
oltruitur. ne semen intrare possit:

Expanded text:
tempus coitus incipit. Sed quaeritur: cum calore et humore sperma causam contrahat, pueritia vero calida et humida sit, quare in ea coitus non contingat? Cui dicimus, quod in illa aetate stricti sunt meatus, huic ad hoc deservientes, deinde sperma exire non potest. In aliis vero aperti sunt, et apte coitui. In senectute vero et senio propter frigiditatem coitus vix contingit. Post comestionem ante somnum molestum hoc opus, minuitur enim naturalis calor qui cibum debet digerere. Post somnum vero quia cibus digestus est et versus in sanguinem, tempus illius est. Quae vero comptrix, intus villosa ut melius semen suscipiat, septem obtinens cellulas, humana figura ut moneta impressas. Inde est, quod septem, nec unquam plures mulier uno lecto potest parere. Et quia ex matrice causa sterilitatis contingit aliquando, aliquid inde fiat simile, requirit. Aliquando nimia pinguedo est causa quare nihil concipiatur; ex ea enim os folliculi obstruitur, ne semen intrare possit.
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad occidentẽ extenditur:¬
sya. a regina eiusdẽ
nominis appellatur.
cuiꝰ pͥma regio in ori¬
ente est paradisus. locus uide¬
licet omĩ amenitate conspicu¬
us. in adibilis hominibus.
quia igneo muro usq ad cȩlũ
fructu qui comederit. semꝑ
u uno statu immortalis ꝑma¬
nebit: Ihoc etĩa fons oritur.
qui in quatuor flumina
ue quidem flumina infra
paradisum terra condunt᷑.
s in aliis longe regionibꝰ
funduntur: Nam phison qui¬
et ganges dicitur in india de
monte orcobares nascitur. et
contra orientem fluens. occeano
excipitur: Geon qui et nuilus.
iuxta montẽ athlantem surgens.
mox aterra absorbetur. ꝑ quã
occulto meatu currens. inlittore
rubri maris denuo funditur.
ethiopiam circuens ꝑ egyptũ
labitur. in .uii. hostia diuisus.
magnim mare iuxta alexan¬
driam ingreditur: Tygris
aũt et eufrates in armenia de
monte parcoatra funduntur.
et contra meridiem uergentes:
medit̃raneo mari mimergunt᷑:

Expanded text:
usque ad occidentem extenditurusque ad occidentem extenditurAsia, a reginanominis appellata. Hujus prima regio in oriente e paradiso; locus videlicet omni amoenitate conspicuus, inadibilis hominibus, qui igneo muro usque ad coelum fructu qui comederit, semper in uno statu immortalis permanebit. In hoc etiam fons oritur, qui in quatuor flumina e quidem flumina infra paradisum terra conduntur; sed in aliis longe regionibus funduntur. CAPet Ganges in India de monte Orcobares nascitur, et contra orientem fluens Oceano excipitur. Geon, qui et Nilus juxta montem Athlantem surgens, mox a terra absorbetur, per quam occulto meatu currens, in littore Rubri maris denuo funditur, Aethiopiam circumiens per Aegyptum labitur, in septem ostia divisus, magnum mare juxta Alexandriam ingreditur. Tigris autem et Euphrates in Armenia de monte Barchoatro funduntur, et contra meridiem vergentes Mediterraneo mari junguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius ubiq irrigatur Unde
ubicumq terre infoditur:
aqua reperitur: De qͥnq
Quorum duo extremi sunt
inhabitabiles algore. medius
inhabitabilis calore. aquo sol
numquã recedit. ad illos ñqͣm
accedit. medii duo habitabi¬
les. hinc ardore. inde frigore
temꝑati Uerbi gr̃a Si ignis
in hieme sub duo accenditur.
qͥnq lineas effic̾e scitur. unã
in medio feruidam. duas cir¬
cum gelidas. duas inter has
temꝑatas: Qui si ut sol circu¬
iret: nimirũ qͥnq circulos
redderet Ex his circulis. pͥmꝰ
septemtrionalis. scds solsticia¬
lis. terciꝰ equinoctialis. quartꝰ
brumalis. qͥntus australis no¬
minatur. s solus solsticialis
in habitari a nobis noscitur:
incolitur. in tres par¬
tes meditraneo mari dirimi¬
tur. quarum una asia. alt̾a
europa: tercia affrica dicit᷑:
Asia. aseptemtrione ꝑorientẽ
usq ad meridiem: Europa.
ab occidente usque ad septẽ¬
trionem. affrica. a meridie.

Expanded text:
ipsius ubique irrigatur. Unde ipsius ubique irrigatur. Unde ubicunque terra infoditur, aqua reperitur. CAP. Quorum duo extremi sunt inhabitabiles algore; medius inhabitabilis calore, a quo sol nunquam recedit, ad illos nunquam accedit. Medii duo habitabiles, hinc ardore, inde rigore temperati. Verbi gratia, si ignis in hieme sub dio accenditur, quinque lineas efficit, unam in medio fervidam, duas circum gelidas, duas inter has temperatas. Qui si ut sol circumiret, nimirum quinque circulos redderet. Ex his circulis, primus septentrionalis, secundus solstitialis, tertius aequinoctialis, quartus brumalis, quintus australis nominatur; sed solus solstitialis a nobis inhabitari dinoscitur. incolitur in tres partes Mediterraneo mari dirimitur. Quarum una Asia, altera Europa, tertia Africa dicitur. Asia a septentrione per orientem, usque ad meridiem; Europa ab occidente usque ad septentrionem; Africa a meridie
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ aliquando compluta.
cito exsiccatur: ut iudea:
Solum. a soliditate. ut sunt
montana Oꝑs. ab opibus
ubi diuitiȩ scilicet aurum.
et gemie habundant. ut in¬
s india:¬
est rotunda. unde et
orbis est dicta: Si enĩ
in aere quis positus. eam
desuꝑ inspiceret. tota enor¬
mitas montium. et conca¬
uitas uallium minus mea
appareret. quam digitus
alicuiꝰ si pilam p̃grandem
in manu teneret. Circuitꝰ
bus stadiorum mensurat᷑.
quod duodecies mille mili
hȩc centrum. in iedio mun¬
do. ut punctus in medio cir¬
culi equaliter collocatur.
ꝯet nullis fulcris. s huina.
potentia sustentatur. ut le¬
gitur. Non tĩmetis me ait
dñs. qui suspendi terrã in
nichilo : fundata est enum
suꝑ stabilitatẽ suam. sicut
aliud elementum. occupans
sue qualitatis metam: Hȩc
incireuttu occeano. ut limbo
cingitur. ut scribitur: Abys¬
sus sicut uestim̃tũ amictꝰ¬
eiꝰ. Interius meatibus aquarũ
ut corpus uenis sanguinis
penetratur. quibus ariditas

Expanded text:
quae aliquando compluta quae aliquando compluta cito exsiccatur, ut Judaea. Solum a soliditate, ut sunt montana. Ops, ab opibus, ubi divitiae, scilicet aurum et gemmae abundant, ut in Indiast rotunda, unde et orbis est dicta. Si enim quis in aere positus eam desuper inspiceret, tota enormitas montium, et concavitas vallium minus in ea appareret, quam digitus alicujus si pilam praegrandem in manu teneret. Circuitusbus stadiorum mensuratur, quod duodecies mille milliHaec centrum in medio mundo, ut punctus in medio circuli aequaliter collocatur, et nullis fulcris, sed divina potentia sustentatur, ut legitur: Non timetis me, ait Dominus, qui suspendi terram in nihilo, fundata enim est super stabilitatem suam , sicut aliud elementum, occupans suae qualitatis metam. Haec in circuitu Oceano, ut limbo cingitur, ut scribitur, Abyssus sicut vestimentum amict. Interius meatibus aquarum, ut corpus venis sanguinum penetratur, quibus ariditas
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. quasi quibusdam bra¬
chiis se inuicem tenent. et
discordem sui naturam con¬
cordi federe uicissim cõmis¬
cent: Nam terra arida et
frigida. frigide aquȩ conec¬
titur: Aqua frigida et hu¬
mida. humido aeri astrin¬
gitur: Aer. humidus et ca¬
lidus. calido igni associat᷑.
Ignis calidus. et aridus. ari¬
de terre copulatur: Ex
his terra grauissima unum
ignis ut puta leuissimus.
supremtm optinet locum:¬
Alia duo medium quasi
quoddam soliditatis uincłm.
quorum aqua grauior terre
ꝓximum. aer leiuior igni
ꝓximum possidet locum:
Neputantur uͦ terre gradi¬
elem̃tum.uii. nominibus
denotatur. quia terra. tellus.
humus. arida. sicca. solum.
ops. noĩatur: Terra ateren¬
do dicitur. et totum elem̃tũ
intelligitur: Tellus quasi
tollens fructus. que est frugi¬
bus apta. uel uinetis frueti¬
ferisq arboribus consita:
humus ab humore. que est
palustris. et marabilis: Arida
inaquosa. quȩ semꝑ feruore
solis aret. ut libia: Sicca.

Expanded text:
tibus, quasi quibusdam bratibus, quasi quibusdam brachiis se invicem tenent, et discordem sui naturam concordi foedere vicissim commiscent. Nam terra arida et frigida frigidae aquae connectitur; aqua frigida et humida humido aeri astringitur; aer humidus et calidus calido igni associatur; ignis calidus et aridus aridae terrae copulatur. Ex his terra ut puta gravissima imum, ignis ut puta levissimus, supremum obtinet locum,alia duo medium, quasi quoddam soliditatis vinculum. Quorum aqua gravior, terrae proximum, aer levior igni primum possidet locum. Deputantur vero terrae, gradielementum septem nominibus denotatur, quia terra, tellus, humus, arida, sicca, solum et ops, nuncupatur. Terra a terendo dicitur, et totum elementum intelligitur. Tellus quasi tollens fructus, quae est frugibus apta, vel vinetis fructiferisque arboribus consita. Humus ab humore, quae est palustris et inarabilis. Arida inaquosa, quae semper fervore solis aret, ut Lybia. Sicca,
Abbreviated transcription (Latin):
sitas mundi in mente diui¬
na concipitur. quȩ concep¬
tio archetipus mundus di¬
citur: Unde scribitur
Quod factum est. in ipso
uita erat: Sedõ. cum ad
exemplum archetipi. hic
sensilis mundus in materia
creatur. sicut legitur:. Qui
manet in et̃num. creauit
omĩa insimul: Cercio. cũ
ꝑspecies et formas sex diebꝰ
hic mundus formatur. sient
scribitur: Sex diebus fecit
deus oꝑa sua bona ualde:
Quarto: cum unum ab alio.
ut puta homo ab homine.
pecis apecude. arbor ab
arbore. unum quodq de se¬
mine siti generis nascitur
sicut dicitur: Pater meus
usq modo oꝑatur: Euinto.
cum adhuc mundus in no¬
uabitur. sicut scribitur:
Ecce noua facio omnia:
Slementa dicuntur. qͣsi
yle ligamenta: Yle
ex quibus constant omĩa.
scilicet ignis. aer. aqua. tra.
que in modum circrili inse
reuoluuntur. dũ ignis in aerẽ.
aer in aquam. aqua in t̾rã
conuertitur: Rursus ter ra
in aquam. aqua in aerem.
aer in ignem c̃õmutatur:
hec singula ꝓpriis qualita¬

Expanded text:
sitas mundi in mente divina concipitur, quae conceptio archetypus mundus dicitur, ut scribitur: Quod est factum in ipso vita erat . Secundo cum ad exemplar archetypi, hic sensibilis mundus in materia creatur. Sicut legitur: Qui manet in aeternum creavit omnia insimul. Tertio, cum per species, et formas sex diebus hic mundus formatur, sicut scribitur: Sex diebus fecit Dominus opera sua bona valde . Quarto cum unum ab alio, utpote homo ab homine, pecus a pecude, arbor ab arbore, unumquodque de semine sui generis nascitur, sicut dicitur: Pater meus usque modo operatur. Quinto cum adhuc mundus innovabitur, sicut scribitur: Ecce nova facio omnia Elementa dicuntur, quasi hyle, ligamenta, ὕλη ex quibus constant omnia, scilicet, ignis, aer, aqua, terra. Quae in modum circuli in se revolvuntur, dum ignis in aerem, aer in aquam, aqua in terram convertitur, rursus terra in aquam, aqua in aerem, aer in ignem commutatur. Haec singula propriis qualita
Abbreviated transcription (Latin):
paschalis est.xiiii. luna
Ergo post uernale equinoctium.
ibi absq dubio terminus paschaliͤ
erit. et insequenti dnĩca. nr̃m
pascha constabit. Si in duĩcam
dominiea pascha celebrandum
erit: Hunc termnium ꝑuersus
none apͥlis. s et feriam eiꝰ facillime
Quos etiam sic inuenire poteris:
Terminum p̃cedentis anni pone
in pͥmo articło pollicis leue manus.
et ꝑsingulos articłos. unguesq digi¬
torum. eiusdem manus. dies termi¬
norum computa. qui iterum ad
pͥmum articulum occurrerit. ter¬
minus erit: Uel aliter: Aterumo
cuiusq inchoa. et retro usq ad duo¬
decimã literam calcula. et habe¬
bis t̃minum sequentis aum. si com¬
munis est annus: Si aut̃ embolismꝰ
litteram. et habebis terminum.
Uerbi gra: A termino pͥmi adi
qui est nonas apͥlis. retro uumesti
et in duodecima littera. quod est
puta. et terminum tercii anni
qui est embolismalis habebis: Ait
aradice pollicis inchoa. et ꝑ
singulos articulos trium digai
calcula. et in quarto digito ter¬

Expanded text:
paschalis est decima quartErgo post vernale aequinoctium uibi absque dubio terminus paschalis erit, et in sequenti Dominica nostrum pascha constabit. Si terminus inDominica Pascha celebrandum erit, hunc terminum per versus Nonarum Aprilis, et ferias facillime Quos et sic invenire poteris. Terminum praecedentis anni pone in primo articulo pollicis laevae manus, et per singulos articulos unguesque digitorum ejusdem manus, dies terminorum computa. Qui terminus ad primum articulum occurrerit, terminus erit. Aliter. --A termino cujusque anni inchoa, et retro usque ad duodecimam litteram calcula, et habebis terminum sequentis anni, si communis est annus. Si autem embolismalis litteram, et habebis terminum. Verbi gratia, a termino primi anni, qui est Non. April., retro numera, et in duodecima littera, quae est puta, et terminum tertii anni, qui est embolismalis, habebis. Aliter. --A radice pollicis inchoa, et per singulos articulos trium digitorum retro calcula, et in quarto digito
Abbreviated transcription (Latin):
ad exemplum gehenne
ignium tam diutinun
cdurat incendium quod insulap
eolidum dicitur undis nutriri.
cum aquarum concursus sp̃m
ens. tamdii suffocat. donec ue¬
nis terre diffusus. fomenta igiiꝰ
latrare finguntur. dum
ꝓcul naingantes undarũ
fremore terrentur. quas sorbente
uoragine collidit estus: Simili
de causa in aliis etiam terris
incendium surgit: et gehennã
ita frigus nascitur de aqua:
nde extreme partes.xxx.

Expanded text:
ad exemplum gehennae ignium tam diutinum durat incendium, quod insularum Aeolidum dicitur undis nutriri, dum aquarum concursus spiriens, tandiu suffocat, donec venis terrae diffusus fomenta ignis latrare finguntur, dum ocul navigantes undarum fremore terrentur, quas sorbente voragine collidit aestus. Simili de causa in aliis etiam terris incendium surgit, et gehennam ita frigus de aqua nde extremae partes