comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ carnis suȩ desidera explenda
successerunt.: Et ideo non solũ merce¬
de priuatisunt: sed etiã terciadie quan¬
dogriussimus dolor uulnerum inerat.
ips unã cumruina suȩ ciuitatis perie¬
runt. Dignum ẽ enĩ ut qͥ in p̃sentiuita
sp̃italit̃ circumcidunt᷑ : ÷ meliorem
cptum cisionem. id ÷ in mortalem. quȩ
sisre ꝓmissa ẽ. semꝑ animu tenean.

Expanded text:
arnis suae desideria explenda susceperunt: et ideo non solum mercede privati sunt, sed etiam tertia die quando gravissimus dolor vulnerum inerat, ipsi una cum ruina suae civitatis perierunt. » Dignum est enim, ut qui in praesenti vita spiritualiter circumciduntur, in meliorem circumcisionem, id est, immortalem quae sanctis repromissa est, semper animum teneant.
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ considerandumẽ. diligentius.:
ne forte sp̃itulẽ circumcisi onem inibn
głu subripiente ꝓpt̃ appetitũ hum¬
ne laudisseruemꝰ. quod ꝓ solius diuo
amoris gratia agere debemus. Ipse
enim se amore circumcisionis priuat
qui spitalẽ circumcisionẽ non ꝓpł
amorẽ dĩ. sed ꝓpt̃ in anc̃ głam seruas

Expanded text:
andum est diligentius, ne forte spiritualem circumcisionem, inani gloria surripiente, propter appetitum humanae laudis servemus, quod pro solius divini amoris gratias agere debemus. Ipse enim se amore circumcisionis privat, qui spiritualem circumcisionem non propter amorem Dei, sed propter inanem gloriam se
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o : & nolite circumcidere carnesp̃¬
putuurĩ. Dehac ipsa: morses legisli¬
tor. ait. In nouissimis diebus: cirtum¬
cidet ds̃ cortuum. & cor seminiscui
Et si taliter circumcisi fuerimus. & hc
cirtum cisionis dnĩ participeserimus
& infuturo regẽ indecore suo uiden
merebimur. Quanta aut̃ gła p̃pi¬
randussit qui spĩtulit̃ circumcidits
isaiasꝓpheta indicat. Quicumda¬
set : quispoterit habiture ex uobcũ
igne deuorante. aut quis habitut e
uob cũ ardoribus sempiternis: adico
continuo despĩtali circumcisione. Q
ambulut iniusticia & loquit᷑ ueritas
qui ꝓicit auaritium & calumpniaa

Expanded text:
vestro, et nolite circumcidere carnes prvestro, et nolite circumcidere carnes praeputii vestri. De hac ipsa Moyses legislator ait: In novissimis diebus circumcidet Deus cor tuum et cor seminis tui. Et si taliter circumcisi fuerimus, et hic circumcisionis Domini participes erimus, et in futuro regem in decore suo videre merebimur. Quanta autem gloria praeparanda sit ei, qui spiritualiter circumciditur, Isaias propheta indicat, qui cum dixisset: « Quis poterit habitare ex vobis cum igne devorante, aut quis habitabit ex vobis cum ardoribus sempiternis? » adjecit continuo, de spirituali circumcisione. « Qui ambulat in justitia, et loquitur veritatem, qui projicit avaritiam ex calumnia,
Abbreviated transcription (Latin):
pleat̾ illud qđ dicit᷑. Beati pedes euan¬
geliz untium pacem: euangelit antiũ
bonum. Quod ut facere possimꝰ: sup¬
plices cum ꝓpheta rogamus. Uiastuas
dñe demonstra mihi : et semit astuas
doceme. Et iterum. Gressus meos diri¬
tuum. Et rursus. Perfice gressus me¬
osinsemitistius: ut non moueant᷑ uesti¬
gia mea. Nec solum exteriora. sed
& iam quȩ interiora sunt circumcide¬
re debemus. id ÷ corabstineamus nes
amalis. & mundis cogitationib &
prauis delectationib & iniquo con¬
sensu. neꝑ asiduitatem cogitationis
in consensu delectationis cadamus.
Quia: ut dñsait: decorde exeunt co¬
gitãtiones mule. Et sicut solomon nos
ammonet dicens. Omni studio seru
cortuum: qm̃ ex ipso uita ꝓcedit.
Hancspitalẽ circumcisionem : p̃dicaliu
ꝓpheta tenendã eẽ cum dicebat. Cir¬
cumcidite p̃putia cordiumuroꝵ̃. Et
iterum. Circumcidimini cordñodõ

Expanded text:
pleatur illud quod dicitur: « Beati pedes evanpleatur illud quod dicitur: « Beati pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona. » Quod ut facere possimus, supplices cum Propheta rogemus: « Vias tuas,, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas doce me. » Et iterum: « Gressus meos dirituum. » Et rursus: « Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. » Nec solum exteriora, sed etiam quae interiora sunt, circumcidere debemus, id est cor, ut abstineamus nos a malis et immundis cogitationibus, et pravis delectationibus, et iniquo consensu, ne per assiduitatem cogitationis, in consensum delectationis cadamus, quia, ut Dominus ait: De corde exeunt cogitationes malae. Et sicut Salomon nos admonet, dicens: « Omni custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit . » Hanc spiritualem circumcisionem praedicabat propheta tenendam esse, cum dicebat: Circumcidite praeputia cordium vestrorum. Et iterum: Circumcidimini Domino Deo
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑: iisi sub taciturnitatis custodiate¬
neat̾. Quia sicut ait apłs: corrum punt
mores bonos: colloquia mulu Nam
sicut ia cobus apłsait. Quise puta reli¬
gosum eẽ. non refrenuns linguam suã.
sed ducenscorsuum: huius uana ẽ reli¬
gio. Et inlege uas quod operculum non
habet : inter in munda uasa reputatur.
Et psalmista nos ad monet dicens. Prohi¬
be linguam tuã amulo: & labiatua
neloquant᷑ malũ . Circumcidam manꝰ.
ab effusione sanguinis & lesione : proxi¬
mi : & semꝑ eas paratas habemus. ad
operandũ qđ bonũ ẽ: ut habeamꝰ unde
tribuamꝰ necessit atem pacientibus.
Et cum psal mista dicerequeamꝰ. laues
inter innocentes manus meus. & circũ
Manus meȩ distilluuert̃ myrrã. et digi¬
timei plenimyrra ꝓbatissima. Circũ¬
cidamꝰ pedes. nefestinent ad effundendũ
sanguinẽ ut discordius seminundas.
sed potius ad eccłum conueniant. ad
orationem studiosuis properent. & int̃
frs̃ pacẽ & concordiam portent. ut in¬

Expanded text:
odia teneatur, quia, sicut ait Apostolus, « Corrumpunt bonos mores colloquia mala . » sicut Jacobus apostolus ait: Qui se putat religiosum esse, non refraenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio. Et in lege vas quod operculum non habet, inter immunda vasa computatur. Et Psalmista nos admonet, dicens: « Prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. » Circumcidamus manus ab effusione sanguinis et laesione proximi, et semper eas paratas habeamus ad operandum quod bonum est, ut habeamus unde tribuamus necessitatem patientibus. Et cum Psalmista dicere queamus: « Lavabo inter innocentes manus meas, et cManus meae distillaverunt myrrham, et digiti mei pleni myrrha probatissima . » Circumcidamus pedes, ne festinent ad effundendum sanguinem, et discordias seminandas, sed potius ad Ecclesiam conveniant, ad orationem studiosius properent, et inter fratres pacem et concordiam portent, ut adim
Abbreviated transcription (Latin):
duimꝰ nouum. Implente sillud qđ ait
die indiem. Et iterum. Renoua¬
mini spũ mentis ur̃ȩ. & induite nouũ
hominem qͥ scđm dm̃ creatusẽ. in ius¬
ticia et sc̃itate ueritatis. Melius
aut̃ circum cidem᷑ infuturo: quan¬
do mortulitatis carnis nr̃e in qua
nunc peccamꝰ in in mortalitate fuerit
conflictuscum carne & sanguine. quan¬
do corpꝰ quod corrumpit᷑. non ad gra¬
uabit animã. nec terrenu habit᷑atio
sensum multu cogitantẽ. sed absorte¬

Expanded text:
duimus novum, implentes illud quod aiduimus novum, implentes illud quod aidie in diem. » Et iterum: « Renovamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate veritatis. » Melius autem circumcidemur in futuro, quando mortalitas carnis nostrae, in qua nunc peccamus, in immortalitate fuerit conflictus cum carne et sanguine, quando corpus quod corrumpitur non aggravabit animam, nec terrena inhabitatio sensum multa cogitantem
Abbreviated transcription (Latin):
nã ostenderet: Et ut omnẽ occasio¬
nem in se non credentib uidȩis auferret :
noluit patrib eẽ dissimilis. qͥ nonuene¬
rat soluere legẽ. sed ad implere
Siue certe circum cisionẽ corporaliter
suscepit. ut in ipsocarnalis circum cisio
finem. et spĩtalis haberet ex ordium
circumcidit᷑ ihs̃: qr legis p̃ceptũ erat
dnõ dicente: Infansocto dierũ circũ¬
cidetur. Sed quamuis hoc frequen¬
ter lege p̃ceptũ sit: non facile dea¬
liquo in tota seriȩ ueteris testamenti
scriptũ inuenitur : absq solodum taxat
isaac filio repromissionis. qđ non sine
mysterio credimus p̃ter missũ. Circũ¬
cisio enĩ isaac: dnĩcircum cisionẽ sig¬
nificabut. Circumcisio uero dñi : n ram̃
geminã circum cisionem significat.
mo derni scilicet temporis & futuri.
Circum cidimur namq inp̃senti. cũ
ꝑ baptismũ apeccatoꝵ̃ sordibus pu¬
rificamur. et quicquid aduetustatẽ
ueteris hominis ꝑtinet respuentes: in¬

Expanded text:
nam ostenderet. Et ut omnem occasionam ostenderet. Et ut omnem occasionem in se non credentibus Judaeis auferret, noluit patribus esse dissimilis, qui non venerat legem solvere, sed adimplere . Sive certe circumcisionem corporaliter suscepit, ut in ipso carnalis circumcisio finem, et spiritualis haberet exordium.circumciditur Jesus, quia legis praeceptum erat, Domino dicente: « Infans octo dierum circumcidetur . » Sed quamvis hoc frequenter in lege praeceptum sit, non facile de aliquo in tota serie Veteris Testamenti scriptum invenitur, absque solo duntaxat Isaac filio repromissionis, quod non sine mysterio credimus praetermissum. Circumcisio enim Isaac, Domini circumcisionem significabat. Circumcisio vero Domini nostram geminam circumcisionem significat, moderni scilicet temporis et futuri. Circumcidimur namque in praesenti, cum qui per baptismum a peccatorum sordibus purificamur, et quidquid ad vetustatem veteris hominis pertinet respuentes, in
Abbreviated transcription (Latin):
pactũ dni ꝑse irritũ fecat posset. sed qr
de illius radice om̃s nuscebant᷑. qͥ pac¬
tum dĩ inpara dyso irritum fecerat.
aut circum cisionem. Aut aliis modis
purificari indigebant. qr uinculo
originalis pecca̾ti tenebant᷑ astricti.
Dicente psalmista. Ecce enimꝰ iniquita¬
tib conceptussũ. & indelictis peperit
me mater mea. Nec solũ ꝑ circum¬
cisionẽ sed &iim ꝑhostiarũ oblatio¬
nẽ plures dnĩ plutare studebant. si¬
cut exemplo patientię iob discimus.
qͥ se suosq liberos cotidiunis sacrificus
purificabut: Alii uero solu tantũ¬
modo fide saluubantur. sicut scrip¬
tumẽ in abacuc. Iustus aut̃ exfide
uiuit. sine qua in possibile ẽ placer
Nec putandum ẽ quod aliqua necessi¬
tate dñscircumcisionem susceperit.
qͥ imaculutã carnẽ ex uirgine sine
peccato assumpsit. sedideo circum¬
cidi uoluit: ut etiũ suo tempore no¬
por circum cisionẽ scam̃ fuisse. et bo¬

Expanded text:
pactum Domini per se irritum facere posset, sed quia pactum Domini per se irritum facere posset, sed quia de illius radice omnes nascebantur, qui pactum Dei in paradiso irritum fecerat, aut circumcisione, aut aliis modis purificari indigebant, quia vinculo originalis peccati tenebantur astricti, dicente Psalmista: « Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . » Nec solum per circumcisionem, sed etiam per hostiarum oblationem plures Deum placare studebant, sicut exemplo patientiae Job discimus, qui se suosque liberos quotidianis sacrificiis purificabat . Alii vero sola tantummodo fide salvabantur, sicut scriptum est in Habacuc: « Justus autem ex fide vivit, sine qua impossibile est placere Nec putandum est, quod aliqua necessitate Dominus circumcisionem susceperit, qui immaculatam carnem ex virgine sine peccato assumpsit, sed ideo circumcidi voluit, ut etiam suo tempore circumcisionem sanctam fuisse et bo
Abbreviated transcription (Latin):
uosceret᷑. Siue alit̃. Signum circũ¬
sioni sdatum ẽ : ut siquiẽoꝵ populo
ipraclio corruissent. obsignũ circum¬
cisionis cogniti: qui a destirpe scã descen¬
derent.  sepulture traderentur: Gel
certe quiatali membro circumcisio
iussa est ꝑ quod carnis origo propaga¬
retur : significabat᷑ tunc ille exeodem
semine carnem deuirgine assumpturiis.
qui uirginitatis amutor. & uitioꝵ̃ p̃¬
sed sciendũ quia tantũ ualelebat tunc
circuncisio contra originule peccatum.
quantũ nunc uulet a qua baptismatis.
ex cepto qđ ille nonuenerat qͥ peccata¬
ab soluere posset: uł qui ianuam regni
caelestis reseraret. Qm̃qͥ nunc ꝑ eugłm¬
dicit : nisi quisrenatus fuerit ex aqua
& spũ scõ. non potest intrare in regnum
dĩ : ipse tunc ꝑlegẽ clumabat. Mascu¬
lus cuius caro p̃putii circũ cisa ñ fuerit.
peribit anima illa depopulosuo. quia
pactum meum irritum fecit. Non qđ
infans recens natus boni & maliignurꝰ.

Expanded text:
nosceretur. Sive aliter signum circumnosceretur. Sive aliter signum circumcisionis datum est, ut si qui ex eorum populo in praelio corruissent, ob signum circumcisionis cogniti, quia de stirpe sancta descenderant, sepulturae traderentur. Vel certe, quia in tali membro circumcisio jussa est, per quod carnis origo propagaretur, significabatur tunc ille ex eodem semine carnem de virgine assumpturus, qui virginitatis amator, et vitiorum prsed sciendum quia tantum valebat tunc circumcisio contra originale peccatum, quantum nunc valet aqua baptismatis, excepto quod ille nondum venerat, qui peccata solvere posset, vel qui januam regni coelestis reseraret. Quoniam quNisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei , » ipse tunc per legem clamabat: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit . » Non quod infans recens natus, boni et mali ignarus,
Abbreviated transcription (Latin):
chaneian. & merito atq scĩtate crescȩ¬
ret: ꝓmisit eids̃ eandem terrã inheredi¬
tatem eẽ. daturam et semini eius post
ipsum. cum non haberet filium. Cũq.
mirito & scĩtate magis acmagispro¬
ficeret : p̃cepit eids̃ ut circumcideret
carnem p̃putii sui dicens. Circumcide¬
tur omne masculinum inuobis: ut sit
pactum faederismei inter me et uos.
tcircum cisus ẽ abraam centesimo xta¬
tissuę anno. Isa ac aut̃ filius eius octa¬
uudie: Porro ismuhel: tredecim annos
impleuerat. Ex eo tempore ritusetre¬
ligio circumcisionis: ab eato pitriar¬
cdha abrahum sumpsit exordium. Si
quis aut̃ quare eadem circũcisiodata sit¬
quęrit : intellegat uarids obcausas
ec̃ dutũ. Primum propt̃ meritum abra¬
he ut sicut fide distubat a ceteris
nitionib: sic distaret &iam signocir¬
cumcisionis. Siue certe signum circũ¬
cisionis latum ẽ ut populũs quiex eade
ꝓgenię nascituruserat. ꝑͥsignũ circũ¬
eisionis peculiaris ac familũcris dõ ag¬

Expanded text:
o atque sanctitate cresceret, promisit ei Deus eamdem terram in haereditatem esse daturum, et semini ejus post ipsum, cum non haberet filium . Cumque merito et sanctitate magis ac magis proficeret, praecepit ei Deus ut circumcideret carnem praeputii sui, dicens: « Circumcidetur omne masculinum in vobis, ut sit pactum foederis mei inter me et vos . » Et circumcisus est Abraham centesimo aetatis suae anno, Isaac autem filius ejus octava die. Porro Ismael tredecim annos impleverat. Ex eo tempore ritus et religio circumcisionis, a beato patriarcha Abraham sumpsit exordium. Si quis autem quaerat, quare eadem circumcisio data sit, intelligat varias ob causas esse datam. Primum propter meritum fidei Abrahae, ut sicut fide distabat a caeteris nationibus, sic distaret etiam signo circumcisionis. Sive certe signam circumcisionis datum est ut populus qui ex eadem progenie nasciturus erat per signum circumcisionis peculiaris ac familiaris Deo ag
Abbreviated transcription (Latin):
& consuetudo antiqua qua dringentis
obseruatu sit annis. & ab ipso moyse fi¬
quenter fieri commonita. ita ꝑquad¬
ginta annos sub suo tempore relictue
pene quasi num quã esset: Non hoc si
ratione. nec sine mysterio contigisse p¬
tandumẽ. Deniq p̃putium quod sub
mor se creuuit idem populus qui subeo
incircumcisus remansit: ꝓpt̃ immina
bellũ. a successore eius. iesu naue ams¬
tatũ ÷ : et hoc cultris petrinis transior¬
danem. incampestrib: moab contaua
cho. Breuiter ergo huiusmysterium
uideamus. Quid ꝑmoy sen. nisilex fig¬
ratͥ. Quid ꝑ iesuna ue. nisigr̃a non
testamenti: qui lege successit ex prit
tiũ ergo sub moyse creuit. quia data
lege peccatũ amplius apparere coepd
teste apło. Lex. iram operat᷑. Et ubs
non est lex: nec p̃uuricatio. Naman¬

Expanded text:
et consuetudo antiqua quadringentis et consuetudo antiqua quadringentis observata sit annis, et ab ipso Moyse frequenter fieri commonita, ita per quadraginta annos sub suo tempore relicta est pene quasi nunquam esset? Non hoc sine causa, nec sine mysterio contigisse putandum est. Denique praeputium quod sub Moyse crevit, idem populus qui sub eo incircumcisus remansit propter imminens bellum a successore ejus Jesu Nave amputatum est, et hoc cultris petrinis trans Jordanem in campestribus Moab, contra Jericho. Breviter ergo hujus mysterium videamus. Quid per Moysen, nisi lex figuratur? Quid per Jesu Nave, nisi gratia Novi Testamenti, quae legi sucessit, exprimiutium ergo sub Moyse crevit, quia data lege, peccatum amplius apparere coepit, teste Apostolo. « Lex iram operatur , » et: « Ubi non est lex, nec praevaricatio.
Abbreviated transcription (Latin):
dempti qfuerint ad no: et fugiet ab eis
dolor. & gemitus. & uenient insionlȩ¬
tantes. & lęticiu sempiternu suꝑcaput
eoꝵ̃. Quod bene gaudiũ significat isu ac
qui decente nurio patre natus. oc taua
die circumcisus: risus int̃p̃tat᷑. Illud
nimirum spĩtalit̃ risum. uł gaudiũ sig¬
nificans: quod nr̃ isa ac dñsscilicet ihs̃¬
xp̃s. ꝓmisit dicens. Iterum iu debo uos.
& gaudebit cor urm̃: & gaudium
urm̃ nemo tollet a uobis. Et de quo ꝑbea¬
tum iob dicit᷑. Osueratium : replebi¬
tur risũ. Et in laude eccłe. Et ridebit
indie nouissima. Sed quia sermodecir¬
cumcisione dnĩ sẽ intulit : libet intuen
quidẽ quod tototem pore. ducatusmor
nullus ex filus isrł circumcisus fuissela
ex cepto uno filio eius. quemuxor illiuu
initinere ne ab angło ꝑcuteret᷑ accutisi
petra circum cidit dicens. Sponsus sang¬
num tu mihies. Quid ẽnĩ quod iussio dn

Expanded text:
dempti fuerint a Domino, et fugiet ab eis dempti fuerint a Domino, et fugiet ab eis dolor et gemitus, et venient in Sion laetantes, et laetitia sempiterna super capita eorum . Quod gaudium bene significat Isaac, qui de centenario patre natus, octavo die circumcisus, risus interpretatur. Illum nimirum spiritualem risum vel gaudium significans, quod noster Isaac, Dominus scilicet Jespromisit dicens: « Iterum videbo vos; et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . » Et de quo per beatum Job dicitur: « Os veracium replebitur risu . » Et in laude Ecclesiae: « Et ridebit in die novissima . » Sed quia sermo de circumcisione Domini se intulit, libet intueri quid est, quod toto tempore ducatus Moysi, nullus ex filiis Israel circumcisus fuisse legitur, excepto uno filio ejus, quem uxor illius in itinere, ne ab angelo percuteretur, acutissima petra circumcidit, dicens: « Sponsus sanguinum tu mihi es. » Quid est enim quod jussio Domini
Abbreviated transcription (Latin):
centenurius numerus deleua transit index¬
teram. et circulum exprimens fit immo¬
dum coronae: illu corona eternã bea¬
titudinem significałs: quam ꝓbonisope¬
ribus se accep̾turum nouerat qui dicebat.
Bonum certum̃ certaui. cursum consum¬
maui: fidem seruuui. Dereliquo reposi¬
tu est mihi coronu iusticiȩ. Et nosigit᷑
in hoc scissimo nomine denurium nume¬
rum repperimꝰ : cum decalogi mandata
seruamus. Teneamus octonarium : cum
fide resurrectionis credimꝰ. Habea mus
& septuagenarium: quando peccata
nr̃a flendo punimus. Tunc aut̃ ad cente¬
narium ꝑuenimꝰ. cũ postcorporilem
resurrectionem. ad summum et ꝑfectã
beatitudinẽ animȩ & corporisꝑuenimꝰ.
quia ibierit omnis ꝑfectio: ubinulla fu¬
erit corruptio. Ibi ꝑ fecta leticiu:
ubi nulla tristiciu. quando absterget
non erit luctus. neq clamor. neq ullus
dolas qm̃ priora transicrunt. Quan¬
do gaudiũ & leticiu mobtinebunt qͥre¬

Expanded text:
centenarius numerus de laeva transit in dexcentenarius numerus de laeva transit in dexteram, et circulum exprimens, fit in modum coronae: illa corona aeternam beatitudinem significat, quam pro bonis operibus se accepturum noverat, qui dicebat: « Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi, de reliquo reposita est mihi corona justitiae . » Et nos igitur in hoc sanctissimo nomine denarium numerum reperimus, cum decalogi mandata servamus: tenemus octonarium, cum fidem resurrectionis credimus: habemus et septuagenarium, quando peccata nostra flendo punimus. Tunc autem ad centenarium perveniunt, cum post corporalem resurrectionem ad summam et perfectam beatitudinem animae et corporis perveniunt, quia ibi erit omnis perfectio, ubi nulla fuerit corruptio, ibi perfecta laetitia, ubi nulla tristitia, quando absterget . Etiam non erit luctus, neque clamor, neque ullus dolor: quoniam priora transierunt, quando gaudium et laetitiam obtinebunt qui re
Abbreviated transcription (Latin):
littere continent inse magnũ numerum.
Et in ipsonumero : magnum sacramentũ.
decẽ udelicet & octoꝰ ducenti. septua¬
gintu. quadringenti : et iterum ducen¬
ti. quisimul iuncti: fiunt octingenti
octogintu octo. Et denarius quidẽ nu¬
merus ad decalogum legis ꝑtinet : qr
decẽ p̃ceptu legis moysidatu sunt.
Octo aut̃ ad resurrectionẽ ꝑtinent. qr
octaua die dñiresurrexit᷑ : et in octa¬
uu scłi aetute. resurrecturos nos mon¬
strauit. luxtu illud quod insolomone
legit᷑ Da partesnseptem : nec non et
octo. Septuagintu quoq ad poeniten¬
tentium ꝑtinent: quia ille populus
qui dõ peccauit. ꝑ septuaginta annos
in captiuitute babylonis sub nabucho¬
donosor rege fuite. Et cum deremitten¬
dis peccatisꝰ petrus in terrogasset magis¬
trum dicens. quotiens peccauit in me
frat̃ m̃s et dimittam ei usq septies Tunc
accipiet. et uitum aternũ possillebit
Huiu fnumeru sa cramentum: in ipsa digi¬
torum conputatione ostendit᷑. quando

Expanded text:
litterae continent in se magnum numerum et in ipso numero magnum sacramentum, decem videlicet et octo ducentos, septuaginta, quadringentos, et iterum ducentos, qui simul juncti fiunt octingenti octoginta octo: et denarius quidem numerus ad decalogum legis pertinet, quia decem praecepta legis Moysi data sunt: octo autem, ad resurrectionem pertinent, quia octavo die Dominus resurrexit, et in octava saeculi aetate resurrecturos nos monstravit, juxta illud quod in Salomone legitur: « Da partes septem, necnon et octo . » Septuaginta quoque ad poenitentiam pertinent, quia ille populus qui Deo peccavit, per septuaginta annos in captivitate Babylonis sub Nabuchodonosor rege fuit. Et cum de remittendis peccatis Petrus magistrum interrogasset, dicens: « Quoties peccabit in me frater meus et dimittam ei? usque septies? tunc accipiet, et vitam aeternam possidebit . Hujus numeri sacramentum, in ipsa digitorum computatione ostenditur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
filium : & uocabis nomen eiꝰ iħm
Nicent magnꝰ: & filius altissimi uoca¬
bitͥ. Nec solum hoc scissimũ nomen.
antequam conciperet᷑ inutero ab an¬
glo uocatumẽ: sed etiam longe ante.¬
i patriarchis & prophetis p̃dictũ. qđ
silius dĩ homo factus. hoc nomine
uocaret᷑: uidelicet ihs̃. qr ihs̃ hebrea
lingua. innra saluutor siue saluta¬
ns dicit᷑. Ubicumq. enĩ apud nos
salutare legit᷑ : in hebreo iħs̃ habet᷑.
Sicut ẽ illud. Salutare tuum ex pec¬
tabo dnẽ. Et isaias. Gaudens gaude¬
bo idño : & exultubit animamea
aliu. Et non solũ scm̃ ei nomen a pro¬
phetis. & patriarchis antequum con¬
operet᷑ p̃dictumẽ : sed etiã ante om̃a
scłu adõ patre prescitũ. & predestina
uocam᷑ : sic etium a saluutore saluati
puncupemur. Quia nonest aliud nom̃
sub caelo datũ hominib ut ait petrus.¬
in quo oporteut nos saluuri. Nec solũ
aut̃ in athimologia nominis eius nra
salus continet᷑ : sed & ium in ipsis litteris.

Expanded text:
filium, et vocabis nomen ejus Jesum; hic erit magnus, et filius Altissimi vocabitur . » Nec solum hoc sanctissimum nomen antequam conciperetur in utero ab angelo vocatum est, sed etiam longe antea patriarchis et prophetis praedictum, quod Filius Dei homo factus, hoc nomine vocaretur videlicet Jesus: quia Jesus Hebraea lingua, in nostra salvator sive salutaris dicitur. Ubicunque enim apud nos salutare legitur, in Hebraeo Jesus habetur, sicut est illud: « Salutare tuum exspectabo, Domine . » Et Isaias: « Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea talia. Et non solum sanctum ejus nomen a prophetis et patriarchis, antequam conciperetur, praedictum est, sed etiam ante omnia saecula a Deo Patre praescitum et praedestinatvocamur, sic etiam a Salvatore, salvati nuncuparemur: quia non est aliud nomen sub coelo datum hominibus, ut ait Petrusin quo oporteat nos salvari . Nec solum autem in etymologia nominis ejus nostra salus continetur, sed etiam in ipsis litteris
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. sira. id ÷ princepsscãrũ feminurũ.
sue princeps domꝰ. Unde crrant. qui
putanT nomen sarȩ. ꝑduo .ri scriben¬
dũ Primũ enĩ apud hebreos ꝑsini. res N
Tet ioht. elementũ scribebut᷑. Subla¬
to ergo iõth. elemento de fine nomi¬
nis: additũ ẽ. alep̃. et dictũ ẽ. sara.
ab angło. priusquũ inutero conciperet᷑.
Siquis aut̃ quęrat quando eius nomen
ab angło. antequã in utero conciperet᷑
uocatũ sit : tc̃sine. dubio quando ait
angłs admariam. Aue gratit ple¬
na: dñstecũ : benedicta tu in muli¬
eibus. et benedictus fructusuentris

Expanded text:
 Sara, id est princeps sanctarum feminarum, sive princeps domus. Unde errant qui putant nomen Sarae per duo rr scribendum. Primum enim apud Hebraeos per sin, res, et iot elementum scribebatur. Sublato ergo iot elemento de fine nominis, additum est aleph, et dictum est Sara. ab angelo, priusquam in utero conciperetur. » Si quis autem quaerat, quando ejus nomen ab angelo, antequam in utero conciperetur, vocatum sit, tunc sine dubio, quando ait angelus ad Mariam: « Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventr
Abbreviated transcription (Latin):
petrins idem populus a iosuȩ circum¬
cisus legitur. quia ille solus peccata
ralem circumcisionẽ celebramus: debe¬
mus a dnram̃ spitulẽ circumcisionem
animũ inflectere. et quomodo non
corpore sed spũ circumcidi conueniat
consideraxre. Ideoenim ille corporaliter
cirtumcisusẽ : ut nos spĩtaliter circum
pere considerandumest. quia circum¬
cisio spĩtulit᷑. non unius membri. sed
omnium membroꝵ uitia amputure
docet. Nec prodest iam circumcisio
corporilis: ubiꝰ fuerit spĩtulis. Vnde
moy ses legis lator cummun dissima
dĩ uerba audisset : incircum cisum se
labus conquestus ÷ dicens. Obsecro
dnẽ. mitte quemmissurus es : non enĩ
audiet me phunco prȩsertim cum sim
incircumcisus labiis. Et stephanus
proto matyr quosdum circum cisos
corpore. incircumcisos aut̃ corde re¬
darguit dicens. Vos incircumcisicor
lis. non unius membri. sed omnium
membroꝵ debet eẽ amputatio. Cir¬
cuncidendisunt oculi ab inlitito uisu:
necuide ant mulierem ad concupiscen¬

Expanded text:
petrinis idem populus a Josue circumcisus legitur, quia ille solus peccata ralem circumcisionem celebramus, debemus ad nostram spiritualem circumcisionem animum inflectere: et quomodo non corpore sed spiritu circumcidi conveniat, considerare. Ideo enim ille corporaliter circumcisus est, ut nos spiritualiter circumcpere considerandum est, quia circumcisio spiritualis non unius membri, sed omnium membrorum vitia amputare docet. Nec prodest jam circumcisio corporalis, ubi defuerit spiritualis. Unde Moyses legislator, cum mundissima Dei verba audisset, incircumcisum se labiis conquestus est, dicens: Obsecro, Domine, mitte quem missurus es. « Non enim audiet me Pharao, praesertim cum sim incircumcisus labiis. » Et Stephanus protomartyr quosdam circumcisos corpore, incircumcisos autem corde redarguit, dicens: « Vos incircumcisi corlis non unius membri, sed omnium vitiorum debet esse amputatio. Circumcidendi sunt oculi ab illicito visu, ne videant mulierem ad concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
quod dñsait in eugło. In resurrecto¬
ne. neq nubent neq nubente: sed st̃
angliserunt:ͦ cũ filii resurrections¬
cũ fuerint. Pulchre ergo circidit᷑ put
Factus ẽ puer: qr pueros quęrebat. id:
puros. Quis est p̃uer istte. nisuille quioi
sit magnꝰ etlaudalis mmis. et cuiusma¬
nitudinis non ÷ finis: propt̃ nos puers
cri dignatus est: De quo scriptum
nomeneius. ad mirabilis. consiliurus
ds̃fortis. pater futuri scłi: princepspl¬
cis. Quod aut̃ die circumcisionis puȩ¬
ris nomina imponebantur. ex eo incõ¬
suetudine uenisse arbitramur : quod
bcatus patriarcha abraham. id:
pater multarum gentiũ. cum signae¬
lo circumcisionis augmentũ. & im¬
mutationẽ ꝓmeruit᷑ nominis. utꝗͥ
tarum gentiũ. Dño dicente. Quia
patrẽ multagentiuĩ constituite ant
dm̃ : cui credidisti. Nec solũ ipse. sed
o iam uencribili s uxor ei. augmend¬

Expanded text:
quod Dominus ait in Evangelio. « In resurrectione neque nubunt, neque nubentur, sed sunt angelis erunt, cum filii resurrectionis fuerint. Pulchre ergo circumciditur puer. Factus est enim puer, qui pueros quaerebat, id est puros. Quis est iste puer, nisi ille, qui cum sit magnus et laudabilis nimis, et cujus magnitudinis non est finis, propter nos puer fieri dignatus est? De quo scriptum nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis . » Quod autem die circumcisionis pueris nomina imponebantur, ex eo in consuetudinem venisse arbitramur, quod beatus patriarcha Abraham, id est pater multarum gentium, cum signaculo circumcisionis augmentum et immutationem promeruit nominis, ut qui tarum gentium, Domino dicente: « Quia patrem multarum gentium constitui te ante Deum, cui credidisti . » Nec solum ipse, sed etiam venerabilis uxor ejus augmen
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ꝑmandatũ operatum ÷ inme: omi
concupiscentiã. Et factum ÷ quod erat as
uitã: hoc eẽt ad mortem. Sed qui ap̃¬
putium qđ sub moy secreuit. a iosuȩ ui¬
putatum ẽ: significat qr peccatum qd
lex ostendebat. non etiã auferebat
ui testamenti. quem iosuc opere sigi¬
ficauit et nomine : ꝑ grãm nouitesta¬
menti ñ solũ ostendit: sed & it̃ miseo¬

Expanded text:
catum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam, et factum est quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem . » Sed quia praeputium, quod sub Moyse crevit, a Josue amputatum est, significat quia peccatum quod lex ostendebat, non etiam auferebat:vi Testamenti, quem Josue opere significavit et nomine, per gratiam Novi Testamenti non solum ostendit, sed etiam mise
Abbreviated transcription (Latin):
ex ordiũ sumꝑserit considerare : aut quã
nituoluit eam suscipere. Aut quã rem in
decuius domo & familia egressusẽ thare.
quigenuit filiũ nomine abrahum.
uidix̃ ds̃. Egredere de terratuu. &
decognatione tua et dedomopatris
tui: & ueni in terrã. quã monstrauero¬

Expanded text:
exordium sumpserit, considerare, aut quam unit, voluit eam suscipere. Ad quam rem insde cujus domo et familia egressus est Thare, qui genuit filium nomine Abram, cui dixit Deus: « Egredere de terra tua et de cognatione tua, et de domo patris tui
Abbreviated transcription (Latin):
proprium. nonerit in potestate diuersũ:¬
reuersis aut̃ magisinregionẽ suã. et trans¬
latoihũ in agyptũ ex admonitione diuina
ex ardescit frustrata in meditationib suis
hero disinsania. Necari om̃s bethleem
tendit atatẽ: Sed quosrex impius exͥ imit
mundo: xp̃sinserit cęlo. Et quib nondũ
sanguinissui impendit redemptionem:
iam martyrii tribuit dignitutẽ. Frigite
ergo dilectissimi fideles animos: et corus¬
catẽ graciam luminis sempiterni. & in pen¬
sa humanȩ salutissacramenta uenerantes.
studiũ urm̃ hisquȩ pronob gestu sunt sub¬
dite. Diligite castimoniȩ puritatẽ.
quia xp̃s uirginitatisc̃ filius. Ab stinete
uos a carnulib desideriis quę militant ad¬
uersus animam : quem ad modum nos p̃sens
beatꝰ apłssuis ut legimus uerbi s ortatur:
nihumilitatẽ. quam dĩ filius discipulos
suos docere dignatus est. Induite uirtutẽ
pacientiȩ : inqua anima surãs possitis ad¬

Expanded text:
proprium, non erat in potestate diversuproprium, non erat in potestate diversuReversis autem magis in regionem suam, translatoque Jesu in Aegyptum ex admonitione divina, exardescit frustra in meditationibus suis Herodis insania. Necari omnes in Bethltendit aetatem. Sed quod rex impius eximit mundo, Christus inserit coelo; et quibus nondum sanguinis sui impendit redemptionem, jam martyrii tribuit dignitatem. Erigite igitur, dilectissimi, fideles animos 114 ad coruscantem gratiam luminis sempiterni, et impensa humanae salutis sacramenta venerantes, studium vestrum iis quae pro vobis gesta sunt subdite. Diligite castimoniae puritatem, quia Christus virginitatis est filius. Abstinete vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam , quemadmodum nos praesens B. apostolus suis, ut legimus, verbis hortatur. ni humilitatem, quam Dei Filius discipulos suos docere dignatus est . Induite vos virtutem patientiae, in qua animas vestras possitis ac
Abbreviated transcription (Latin):
Quid in cõmutabilẽ dispositarum rerum
ordinem uefere. & aliorum facinus p̃¬
occupare conaris : Mors xpĩ nonẽ tem¬
poristui Ante condendum ẽ eugłm.
ante p̃dicandũ ẽ dĩ regnum. ante sani¬
tatesdonundȩ. ante sunt facienda mira¬
cula. Quod aliem futurũ ẽ operis.
curtiue ẽ uis criminis : Et non habitu¬
rus effectũ sceleris. in solũ tereatum p̃ci¬
pitus uoluntatis: Nichil hac molitione
ꝓficis. nihil peragis. Qui uoluntate
natus ẽ. arbitrusui potestate morat᷑: in
Consumant ergo magi desiderium suum.
stella p̾eunte ꝑueniunt. Ad orant in
carne uerbum: in infantia sapientiã:
in infirmitate uirtutẽ. & in hominis
ueritate. dnm̃ maiestatis. Utq. sacrã¬
mentum fideisue intelligentiȩq mani¬
festent : quod cordib credunt. mune¬
rib protestant᷑. Ihusdõ myrram
homini : aurũ offerunt regi: scientes
humanam diuinãq. naturã inunitate
uenerantes : quia quod erat insubstantus

Expanded text:
Quid incommutabilem dispositarum rerum Quid incommutabilem dispositarum rerum ordinem vertere, et aliorum facinus praeoccupare conaris? Mors Christi non est temporis tui. Ante condendum est Evangelium, ante praedicandum est Dei regnum, ante sanitates donandae, ante sunt facienda miracula. Cur, quod alieni futurum est operis, tui vis esse criminis? et non habiturus effectum sceleris, in solum te reatum praecipitas voluntatis? Nihil hac molitione proficis, nihil peragis. Qui voluntate natus est, sui arbitrii potestate morietur. Consummant ergo magi desiderium suum, stella praeeunte perveniunt. Adorant in carne Verbum, in infantia sapientiam, in infirmitate virtutem, et in hominis veritate Dominum majestatis; atque ut sacramentum fidei suae intelligentiaeque manifestent, quod cordibus credunt, muneribus protestantur. Thus Deo, myrrham homini, aurum offerunt regi, scienter humanamque naturam in unitate venerantes: quia quod erat in substantiis
Abbreviated transcription (Latin):
cientib intellectũ: qͥ prestitit signum.
liquod ficit intellegi fecit inquiri.
& se inueniendũ obtulit requisitus.¬
dequunt᷑ tresiur superni lum in isductũ
& p̃iui fulgoris inditiũ: intenta contem¬
platione cõmitantes. ut ad agnitionem
ueritatis gratiȩ splendore ducerentur.
qͥ humano sensusignificatũ sibi regis ortũ
aestimauert̃ inciuitate regia eẽ querendũ.
Sedquiscrui susceperat formam. & non
iudicare uenerat sedudicartͥ . bethleem
p̃elegit natiuit ati hiero solimã passio¬
ni. Herodesuero Audiensiudeoꝵ prin¬
cipẽ natũ. successorẽ suspicatus ex pauit.¬
& molitus necẽ salutis auctori. filsum
spopondit. obsequium. Quamfelid
foret simagoꝵ imituret᷑ fidẽ. & con¬
uerteret adreligionem qđ disponebat
ad fraudem. O ccca stulte emulationis
impietas. quȩ ꝑ turbandum putas diuinũ
tuo furore consilium: dns̃mundi tempora¬
le ñ querit regnũ : qͥ praestat aternum.

Expanded text:
cientibus intellectum, qui prcientibus intellectum, qui pret quod fecit intelligi, fecit inquiri: et se inveniendum obtulit requisitusSequuntur tres viri superni luminis ductum, et praevii fulgoris indicium intenta contemplatione comitantes, ad agnitionem veritatis, gratiae splendore ducuntur, qui humano sensu significatum sibi regis ortum aestimaverunt in civitate regia esse quaerendum. Sed qui servi susceperat formam, et non judicare venerat, sed judicari, Bethleem praeelegit nativitati, Jerosolymam passioni. Herodes vero audiens Judaeorum principem natum, successorem suspicatus expavit; et molitus necem salutis auctori, falsum spopondit obsequium. Quam felix foret, si magorum imitaretur fidem, et 113 converteret ad religionem quod disponebat ad fraudem! O caeca stultae aemulationis impietas, quae perturbandum putas divinum tuo furore consilium! Dominus mundi temporale non quaerit regnum, qui praestat aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
quo intemerata uirginitus hu¬
manigeneris adidit saluatorẽ: api¬
phaniȩ nob̵ dilectissimis ueneranda fe¬
stiuitasdat ꝑ seuerantiam gaudiorũ.
inter cognatarũ sollemnitatũ uicina
sacramentu. ex ultationis uigor & fer¬
uor fidei non tepescat. Ad om̃nium enĩ
hominum spectã salutẽ. quod infantia
mediatorisdĩ & hominum: iam uniuer¬
so declarabatur mundo. cũ adhuc ex¬
igułdsteneret᷑ oppidulo. Quamuis enĩ .u.¬
israelicã gentẽ. & ipsius gentis unã
familiã delegisset. dequã naturã
uniuersae humanitatis assumeret: noluit
tam̃ intra materne habitationis angus¬
tas. ortussui latere primordia: sed mox
ab omnib uoluit agnosci. quidignaf᷑
c̃ omnib nasci. Irib igit̾ magis in re¬
gione orientis stella nouȩ claritatis ap¬
paruit : quȩ in lustrior ceteris. pul¬
chriorq siderib facile inse intuentũ
oculos anmosq conuerteret : ut con¬
festim aduerteetͥ ñ cẽ aociosũ. qđ
tam insolitũ uidebat᷑. Dedit ergo aspi¬

Expanded text:
itas humani generis edidit Salvatorem, Epiphaniae nobis, dilectissimi, veneranda festivitas dat perseverantiam gaudiorum, ut inter cognatarum solemnitatum vicina sacramenta, exsultationis vigor et fervor fidei non tepescat. Ad omnium enim hominum spectat salutem, quod infantia Mediatoris Dei et hominum jam universo declarabatur mundo, cum adhuc exiguo detineretur oppidulo. Quamvis enim Israeliticam gentem, et ipsius gentis unam familiam delegisset, de qua naturam universae humanitatis assumeret, noluit tamen intra maternae habitationis angustias ortus sui latere primordia; sed mox ab omnibus voluit agnosci, qui dignatus est pro omnibus nasci. Tribus igitur magis in regione Orientis stella novae claritatis apparuit, quae illustrior caeteris pulchriorque sideribus, facile in se intuentium oculos animosque converteret: ut confestim adverteretur non esse otiosum, quod tam insolitum videbatur. Dedit ergo aspi
Abbreviated transcription (Latin):
ne cogiturem quidem deuirgine. Circũ¬
cidende st̃ acires. nelibent̃ audiant audi¬
uerba detractionis. falsitatismurmura¬
tionis. & hissimilia : sed semꝑ paratȩ sint
ad audiendum uerbũ diuinum. utim¬
pleat᷑ illud in nobis. Bcatiquiaudiunt
uerbum dĩ. & custo diunt illud. Et cũ
beato iob dicere ualeamꝰ. auditu auris
it mihi aurem. Et cum psalmista. audi
am quid loquut᷑ in me dñs ds̃. Et iuxtu
illud qđ ꝓpheta ammonet dicens. Sepi
aurestuu s̃ spinis. nelibent̃ audiant uer¬
ba detrahentium. Circumcidendi sunt
nares. ab inlicitis odorib neꝑ in lecebras
odores. Animus in consensu delectationis
lingua : amuledictionibus. ꝑ iurus. fal¬
situtibus. murmurationibus & a consue¬
tudine otiosi sermonis. Non numquũ
&iũ. ꝓpt̃ taciturnitatis custodiã abono
colloquio conuenit abstinere: ut cumpro¬
pheta dic̾ere possimus. Dixicustodĩ
uia smeas: ut non delinquac̃ in linguamea.

Expanded text:
cogitarem quidem de virgine. » Circumcidendae aures sunt, ne libenter audiant verba detractionis, falsitatis, murmurationis, et his similia, sed semper paratae sint ad audiendum verbum divinum, ut impleatur illud in nobis: « Beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. » Et cum beato Job dicere valeamus: « Auditu auris it mihi auream quid loquatur in me Dominus Deus. » Et juxta illud quod propheta admonet, dicens: « Sepi aures tuas spinis, ne libenter audiant verba detrahentium . » Circumcidendae sunt nares ab illicitis odoribus, ne per illecebras odoris animus in consensum delectationis lingua a maledictionibus, perjuriis, falsitatibus, murmurationibus, et a consuetudine otiosi sermonis, nonnunquam etiam propter taciturnitatis custodiam a bono colloquio convenit abstinere, ut cum Propheta dicere possimus: Dixi, Custodiam vias meas, ut non delinquam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i anos. eẽ. conspiciunt Non .gͦ. ad ꝓbatione
fide. uox sufficit ꝓfessionis. quam defendit᷑ uere¬
cundia ꝓs essio generalitatis. Est tamen ubi se
quisq interroget. ut in confessione xp̃i se uer.¬
citer probet. Eete enĩ. ꝑ secutionis temyore
erubescere poterano fiddes substintus denudiri
aꝓximis despici. dedignamur in iur
rare. Si contingat iurgiũ fortasse
erubescimus priores sitisfacere. Cm

Expanded text:
Christianos esse conspiciunt. Non ergo ad probationem Christianos esse conspiciunt. Non ergo ad probationem fidei vox sufficit professionis, quam defendit a verecundia professio generalitatis. Et tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, suba proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
atq aliud pacis : redemptor nr̃ ipsa ei tempora
designauit inp̃ceptis. Nłã ꝑsecutionis tempore
ponenda ÷ anima. pacis aut̃ tempore ea quae
amplius dominari possunt frangenda s̃ deside¬
ria terrena. Unde & nunc đr̃. Quid .ii. ꝓficit
homini silucret᷑ uniuersũ mundũ. seipsũ ꝑdat¬
& detrimentum sui faciat. Cũ ꝑsecutio ab ad¬
uersaris deest: ualde uigilantius cor custodien¬
dum est Nam picis tempore. quialicet uiuere:
licet etiam ambire Plerumq aut̃ labentia
cuncta despicimus. sed adhuc humanȩ uerecun¬
diȩ usu prȩpedimur. ut rectitudinẽ. quã serua¬
mus inmente. nondũ exprimere ualeamus in
uoce Sedhuic quoq uulneri congruũ subiun¬
git᷑ medicamentũ cum dñs dicat. Nam quime
dicunt. Nosiam dnm̃ & sermones eiꝰ non
erubescimus. quia aꝑta cum uoce confitemur
Quibus ego respondeo. qđ in hac plebe. xp̃iana st̃
nonnulli qui xpm ideo confitent᷑. qr cunctos

Expanded text:
atque aliud pacis. Redemptor noster ipsa ejus tempora atque aliud pacis. Redemptor noster ipsa ejus tempora designavit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim proficit homo, si lucretur universum mundum, se detrimentum sui faciat? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore, quia licet vivere, libet etiam ambire. Plerumque autem labentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in mente, nondum exprimere valeamus in voce. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum, cum Dominus dicat: Nam qui medicunt: Nos jam Dominus et sermones ejus non erubescimus, quia aperta eum voce confitemur; quibus ego respondeo, quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli, qui Christum ideo confitentur, quia cunctos
Abbreviated transcription (Latin):
me. Duob et enĩ modiscrux tollitur. cũ aut
ꝑ abstinentiã afficit᷑ corpus. aut ꝑ compassionẽ
ꝓximi affligit᷑ animus Pensemus qualitere¬
u utroq modo paulus crucem suã tulerit
qui decebat. Castigo corpus meum. & inserui¬
tutem redigo. neforte aliis p̃dicans ipse reꝑl
efficiar. Icce inafflictione corporis audumꝰ
crucẽ carnis. nunc in cõpassione ꝓoxmi audi¬
amus crucẽ mentis. ait enĩ. Qus infirinat᷑
xego ñ infirmar Quis scandalezat᷑. ⁊ ego
non uror: Sed inutrs cracisbuulatione
notandũ. quod & cotidie tollere. & ea sumpta
dnm Equi iubeniur. Qui enĩ uoluerit animã
cam saluẽ ficereperdet illam. Nam qui
ꝑdidetit animã suã ꝓpt̾me. siluã faciet illã:
mentũ si seruas: ꝑdis. Si seminas : renouas
Qius enĩ nesciat qđ frumentũ cum in semine mitat᷑
perit ab oculis. interra deficit.  Sedunde putres¬
cit inpuluere : inde uiridescit inrenouatione
Quia .uͦ. scã ȩcda aliud tempus habet ꝑsecutionis.

Expanded text:
enim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam afficitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerit, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed in utraque crucis bajulatione notandum quod hanc et quotidie tollere, et ea sumpta Dominum sequi jubemur. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet illam. Nam qui perdiderit animam suam propter me, salvam faciet illam. mentum si servas, perdis; si seminas, renovas. Quis enim nesciat, quod frumentum cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde viridescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis,
Abbreviated transcription (Latin):
&rqui odit animã suã in hoc mundo : inuitã
aternã custoditeam Magna &mira senten¬
tia quẽ ad modũ sit homini animã suã amor
ut percat. odium nepereat. Simale amiue¬
ris : tunc odisti. Sibene oderis: tc̃ amasti
Edices qui oderunt custodiendo ne perdint
amando: Hic animȩ nomine. uitã presens
designat᷑. uel etiã huius uitȩ delatatio ꝑdeꝗd¬

Expanded text:
autem odit, utique in hoc mundo, in vitam aeternam ipse custodit eam. Magna et mira sententia, quemadmodum homini sit in animam suam amor ut pereat, odium ne pereat. Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Hic animae nomine, vita praesens designatur, vel etiam hujus vitae delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
adeo incorpor: uicturi erant. ut ȩc
necessarium fuit ut adhanc subi¬
to ꝓmissio¬
ederet urniret .n. si quia discipu¬
lis rudibe
etiã dep̃senti uita aliquid ꝓmit¬
tendu fut
possert robustius infutura solidari
Quibusi¬
dendum regnumdi ꝓmittit in
beatitudi
tib non post multos dies in mon¬
te uidera
Scilicet ut manentis gudii contẽr¬
tẽplatio
tam &si raptĩ delibata modesti¬
us instant
seculi transuntis aduersa tolera¬
tissimo sant uerbo scõs mortẽ
gustaria¬

Expanded text:
adeo in corpore victuri erant, ut Ecclnecessarium fuit ut ad hanc subito promissionem veniret? Nisi quia discipulis rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari, quibus videndum regnum Dei promittit in beatitudinem ntibus non post multos dies in monte viderunt, scilicet, ut manentis gaudii contemplatione, tametsi raptim delibata, modestius instantia saeculi transeuntis adversa toleracentissimo sane verbo sanctos mortem gustar
Abbreviated transcription (Latin):
quo maioꝵ criminũ ista apudueteres uideos
poena fuerit ut in ꝓfundũ ligato saxo de¬
mergerent᷑. Et reuera melius ÷ in noxium
poena quamuis a trocissima temporali tam̃
uitã finire corpoream. quamlȩdendo frm̃
mortẽ animȩ mereri ꝑpetuã. Recte autẽ
qui scandalizari potest. pusillus appellatur
Qui magnus est: quȩ cumq uiderit. qͣcumꝙ
passus fuerit : non declinat a fide. Qui aut̃
pusillus ÷ animo & paruus occasiones qͣrit
quomodo scandalizetur: Ppterea denique
oportet nos maxime his consulere qdͥ pirus
infide. ne occasione nrĩ offendant & recedant
a fide. & decidaint a salute. Notandũ sane
qđ in nr̃o bono opere. aliqđo cauendum est

Expanded text:
quo majorum criminum apud veteres Judaeos quo majorum criminum apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera melius est innoxium, poena quamvis atrocissima temporali, tamen vitam finire corpoream, quam laedendo fratrem, mortem animae mereri perpetuam. Recte autem qui scandalizari potest, pusillus appellatur. Qui enim magnus est, quaecunque viderit, quaecunque passus fuerit, non declinat a fide. Qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere, qui parvi sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Notandum sane, quod in nostro bono opere, aliquando cavendum est