comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã dñs dicit in eugło p̃para terra ne cõms¬
qui uocati sunt uenire uoluerunt neq: illi
qui uenerunt uenire possent. nisi uocarent᷑¬
Itaq: nec illidebent sibi tribuere qui uene¬
runt qui a uocatiuenerunt nec illi qui
noluerunt uenire debent alteri tribuere
sed tantũ sibi qm̃ ut uenirent uocatierant
inlibera uoluntate . uocatio ergo ante
meritũ uolunta tẽ operat̃. propterea &
siquis quã sibi tribuit quoduenit uocatus
non sibi potest tribuere quod uocatus ẽ
qui a ut uocatus nonuenit sicut non habuit
meritũ p̃mii ut uocar & sic inchoat meri¬
tũ supplicii. cũ uocatus uenire neglexit
itacrunt illa duo misericordiã et iudiciũ
canta botibi dñẽ. Ad misericordiã ꝑtin&
eorũ qui uener unt uocati. Et suppliciũ
eorũ qui uenir e noluerunt . nunquidergo
latebat pharaonẽ quantũ bonũ consecutȩ
fuerint ille terrȩ ꝑaduentũ ioseph. Illius
ergorei geste cognitio uocatio eius fuit . ut li¬

Expanded text:
quam Dominus dicit in Evangelio praquam Dominus dicit in Evangelio praqui vocati sunt venire voluerunt, neque illi qui venerunt, venire possent, nisi vocarentur. Nec illi debent sibi tribuere qui venerunt, quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi: quoniam ut venirent vocati erant in libera potestate: vocari ergo ante meritum voluntatem operatur: propterea et si quisquam tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habet meritum praemii, ut vocaretur, sic incidet in meritum supplicii, qui vocatus venire neglexit. Ita erunt illa duo: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Ad misericordiam pertinet eorum qui venerunt vocati, et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuerint terrae illae per adventum Joseph ? Illius ergo rei gestae cognitio, vocatio ejus fuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
obtunsione. Habes eundẽ apłm a libi dicentẽ
qm̃non probauerunt dm̃habere in notitiã
dedit illos ds̃ inreprobũ sensũ. quod eos de¬
dit inreprobũ sensũ hocẽ quod indurauit
runt dm̃ habere innotitiã hoc ẽ qđ digne ex¬
teterunt quidarent᷑ inreprobũ sensũ
oribus peccatis quisq aut certe quãuis gra¬
uiorib: et multis tamen magno gemitu &
dolore pȩnitendimisericordiadi dignus
fuerit. Non ipsius ẽ qui si relinquer &ur
interiret sed miserentis quieius p̃cib do¬
loriq: subuenit. Paruũ ẽ. enĩ uellenisi ds̃
misereat̃ sed ds̃ non miser & qui ad pacẽuo¬
cat nisi uoluntas p̃cesserit quia inter ra¬
pax hominib: bonȩ uoluntatis. Et qm̃ necuel¬
lequis quã potestnisi am monitus et uocatꝰ
siue intrinsecus ubi nullus hominũ uid&
siue extrinsecus ꝑsermonẽ sonantẽ aut
aliqua signaui sibilia efficit̾ ut etiã ipsũ
uelle ds̃operet᷑ in nob. Ad illã enĩ cȩnã

Expanded text:
obtusione. Habes eumdem apostolum alibi dicentem, obtusione. Habes eumdem apostolum alibi dicentem, Quoniam non probaverunt Deum habere in notitia, dedit illos Deus in reprobum sensum . Quod eos dedit in reprobum sensum, hoc est, quod induravit runt Deum habere in notitia, hoc est, quod digni exstiterunt qui darentur in reprobum sensum. oribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit pax hominibus bonae voluntatis . Et quoniam nec velle quisquam potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis . Ad illam enim coenam,
Abbreviated transcription (Latin):
Aliter illi quorũ iniustis onerib: ingemu¬
erant protulit ergo inmulta patientia
uasa irae quae ꝑfecta sunt inꝑditionẽ
Et eo ipso quo ait Inmulta patientia satis
significauit priora eorũ peccata. inquib:
eosꝑtulit ut oportune tunc uindicaret
quando de illorũ uindicta sub ueniondũ
erat his quiliberant᷑ et ut notas faceret
diuitias gloriȩ suȩ inuasa misericordiȩ
que p̃parauit ingloriã hoc fortasse con¬
turbatus ad illã questionẽ redis cuius
uult miser & et queuult obdurat. quidad¬
huc conquerit᷑ uoluntati enim eiꝰ quis resis¬
sed hec uolunt as dĩ inlusta. ẽẽ non potest
Venit enĩ de occultissimis meritis quia &ip¬
si peccator escũ generale peccatũ propter¬
unã massã fecerint nonta men nulla est
int̃illos diuersitas p̃cedit ergo aliquid in
peccatorib quo quauis nondũ sint iustifica¬
ti digni efficiant᷑ iustificatione. Et item
pcedit in aliispeccatorib quodigni sint

Expanded text:
aliter illi, sub quorum injustis oneribus gemualiter illi, sub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa pasignificavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Hic fortasse conturbatus ad illam quaestionem redis, Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? voluntati enim ejus quis resissed haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis; quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ figulus luti exeadẽ consparsione
facer ealiud quidẽ uas in honorẽ aliud in
contumeliã. Expurga u&us fermentũ
ut sis noua consparsio et in ea ipsa non ad¬
huc paruulus inxp̃o ut lacte potandus sis
sed ꝑueni aduirũ ꝑfectũ ut sis intor illos de
quib: dicit᷑ sapientiã loquimur int̃ ꝑfectos.
Tũ demũ recte & non p̃postere audies siqua
sunt de animarũ occultissimis meritis &
degratia ł iustitia secr &a omni potentis
nã depharaone facileres pond& priorib
meritis quib: afflixit in regnosuo peregri¬
nos dignũ effectũ cui obdurar & cor ut
nec manifestissimis signis iubentis dicederet
ex eadẽ ergomassa id õpeccatorũ etuasa
misericordiae protulit quib: subueniret
cũ eũ p̃carent̃ filii isrł &uas aire quorũ
supplicio illoserudiret idẽ pharaonẽ &
populũ eius quia quãuis essent utriq
peccatores et propterea adunã massã
ꝑtinerent. Aliter tamen tractandi erant
quiunidõ ingemuerant ut eis subueniret

Expanded text:
e facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprecarentur filii Israel, et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret:
Abbreviated transcription (Latin):
sed nos et auctoritatiapłicȩ salubriter in he¬
rentes & libros quos catholica disciplina custo¬
dit infalsatos. ẽẽ. nequa quã existimantes sen¬
tiamus quoduerũ ẽ indignos & infirmos ẽẽ.
ad intellegenda diuina secreta quibus ista
daudant᷑ & cismurmurantib: et indignantib:
quod consiladĩ non discunt cũdicere tepe¬
rint. Ergo cuius uult miseret᷑ it que uult
obdurat quid adhuc conquerit Nã uolun¬
tatieiꝰ quis resistit . Cũ hisergo uerbis aut

Expanded text:
Sed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaeSed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit ? cu
Abbreviated transcription (Latin):
homotuquis esquires ponde asdõ. cũ uide¬
atur a płscorripuis securiosos dicendo o
mouent. et in ea sententia non desinunt
essecuriosi qua obiurgata ẽ ipsa curiositas
& impii quidẽ contumelia. Vt dicant apłi
in soluenda questione defecisse & obiur gasse
quȩrentes quia non poterat quod que rebat᷑
exponere. Non nulli aũt heretici quia non
decipiunt nisi cũ scientiã quã non exhibent
pollicent᷑ et aduersantes legi & proph&is
quȩcunq: de illis apłssermonisuo inseruit
falsa et acorruptorib: immissa ẽẽ. cre¬
minant᷑ etiã hoc inter ipsa quȩ inter pollu¬
ta dñt numerare maluerunt. et negare
calũpniantib: procul dubio tacebunt nec
audebunt ulla deuoluntate omnipotentis
dĩ imperitis quos decipere cupiunt scientiã
polliceri quidã aũtboni et piamente scrip¬
turas legentesquerunt quid hic possit uł
maledicentib: uł calũ pniantib: responderi

Expanded text:
homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? 1. Cum videhomo, tu quis es, qui respondeas Deo ? 1. Cum videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo, Omovent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi.
Abbreviated transcription (Latin):
sũmi angeli sp̃ualiter uiuunt infimi aut
animalit̃ bestiȩ uero & om̃a peccora car¬
naliter. corpusaut nonuiuit seduiuifi¬
cat᷑ om̃is creatura in homine quia & intel¬
ligit spũ et sentit anima et localiter cor¬
poremouet᷑. Om̃is itaq: creatura in ho¬
mine congemescit et dolet. Non enĩ totã
sed omnẽ dixit tanquã siquis dicat quod
solẽ om̃s homine suident qui sunt incolo¬
mes sed nontotiuident qui tantũ oculis
uident ita in homine omniscreatura est
quia & intelligit &uiuit et corpus hab&
sed non tota creatura in ipso ẽ. Quia sunt
p̃ter ipsũ & angeli qui intelligant & uiuant
et sint. & peccora quiauiuant et sint et
intellectu uiuere. Cũ ergo miser homo
congemescit et dolet om̃is creatura
hui capituli expositio proferat̃ idtantũ ca¬
uendũ .ẽ. ne uiol& aut uulneret catholicã
fide scio enĩ uanos hereticos de hoc capitulo
multa impia & in epta lactasse.

Expanded text:
summi Angeli spiritualiter vivunt, infimi autem summi Angeli spiritualiter vivunt, infimi autem animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur; omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine congemiscit et dolet. Non enim totam, sed omnem dixit: tanquam si quis dicat, quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivit et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et Angeli, qui intelligant et vivant et sint, et pecora quae vivant et sint, et intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse.
Abbreviated transcription (Latin):
minentes uirtutes ac potestates aut cȩlũ
et terra & mare et om̃a que in eissunt
sed om̃is creatura quia partim sp̃ualis est
partĩ animalis partim corporalis. quod
ut ab inferiorib: consideremus corporalis
creatura ꝑ locũ ostendit᷑ animalis aũt ui¬
uificat corporalẽ . spualis animalẽ regit
ectũ bene regit cũ ipsã regendã se subiicit
dõ cũ aũt trans gredit̃ p̃ceptacius labori¬
bus & erumnis ꝑeadẽ ipsa queregerepo¬
terat implicat᷑. Qui ergo uiuit excorpore
carnalis homo ł animalis uocat᷑ Carnalis
quia carnalia sectat᷑. animalis aut quia
aufertꝰ dissoluta lasciuia animę suae
qua non regit sp̃sneq: cohercet intram& as¬
naturalis ordinis quia& ipse se non subde¬
dit regendũ dõ qui aut spu animã regit.
& ꝑ animã corpus quod facere non potest
nisi dm̃ habeat & ipserectorẽ. qmsicut ca¬
uocat̃ sp̃ualis queuita cũ aliqua molestia
nunc agit᷑ Postea aũt nullã pati& Et qm̃

Expanded text:
reminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum reminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quanaturalis ordinis, quia et ipse non se subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus, quod facere non potest, nisi Dominum habeat et ipse rectorem: quoniam siocatur spiritualis. Quae vita cum aliqua molestia nunc agitur, post autem nullam patietur. Et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
insanabilẽ uoluit esse peccantẽ. quia et
ipsa creatura id ẽ ipsehomo cũlã signa¬
culo imaginis propt̃ peccatũ amisso re¬
mansit tantũ modo creatura Ipsa ltaq
creatura id ẽ et ipsa que nondũ uocatur
filiorũ forma ꝑfecta sed tantũ uocatur
creatura liberabitur a seruitute interit᷑
quod itaq ait. Et ipsa liberabit̃ facit in¬
telligi et ipsa quẽ ad modũ nos id ẽ & de ip¬
sis non ẽ desperandũ qui non dũ uocant᷑
filii dĩ quia nondũ crediderunt sed tantũ
creatura quia et ipsi credituri sunt & li¬
berabunt᷑ a seruitute interitus. que ad¬
modũ nosquila fili idĩ sumus. quãuis nondũ¬
a seruitute interitus in libertatoloriȩ
filiorũ dĩ id ẽ erunt et ipsi ex seruis libe¬
ri & exmortius gloriosi inuita ꝑfecta
qua habebunt filii dĩ. Scimus enĩ quia
om̃iscreatura congemescit & doletus¬
q adhuc. Om̃is creatura in homine nume¬
rat̃ non quia in eo sunt om̃s angłi et suꝑe¬

Expanded text:
insanabilem voluit esse peccantem. 4 Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondua servitute interitus in libertatem gloriae filiorum Dei, » id est erunt et ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. Potest aomnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supe
Abbreviated transcription (Latin):
it obtẽperare in id lapsus ẽ unde factus ẽ
meruitq post peccatũ audire terra es
& in terrã ibis. Talib q igit̃ hominib dicit
mentũ ei quise finxit quare sic me fecisti¬
quandiuergo sigmentum est nondũ ꝑfec¬
tus filius qui a nondũ hausisti plenissimã
gratiã qua nob data ẽ. potestas filios dĩ
fieri quo possis audire . Iã non uos dicã
lis dĩnosse consiliũ quiasi hominis tibi
ae qualis nosse uoluisses imprudent̃ fa¬
ceres nisi prius inamicitiã recipereris.
sicut er goportauimꝰ imaginẽ terreni
portemꝰ & imaginẽ cęlestis exuentes
nos ueterẽ hominẽ et induentes nouũ
ut nondicat᷑ nob quasi luteo figmento.
Nunquid dicit figmentũ ei quise finxit
quare sic me fecisti. Et ut manifestũ sit
non sc̃ificato sed carnali luto ista dici ui

Expanded text:
it obtemperare, in id lapsus est unde factus est, it obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecistiQuamdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos eas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, non sanctificat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ q .r.d. nec eos reueriti sc̃mcanib: demꝰ
aut proiciamꝰ margaretas nr̃ as ante por¬
cossitamenlã ipsi canes et porcinon sumꝰ.
et demeritis animarũ reuelante spusco
sublime aliquid & auulgari conlectura
remotissimũ ł exparte atq: enigmate sus¬
picemur. non enĩ apłs hoc locoscõsprohi¬
buit aquerendo. sed eos qui nondũ sunt in
caritate radicati & fundati ut possint cõ¬
p̃hendere cũ omnib: scĩs latitudinẽ longi¬
tudinẽ altitudinẽ et profundũ et c&̃a
q̃ in eodẽ loco exsequit᷑ nonergo prohibuit
aquerendo qui dicit sp̃u alis aũt om̃a iu¬
dicat ipse au̾t a nemine iudicat᷑ & illud p̃¬
cipue nosaũt non sp̃m huĩ mundi accipimꝰ
sed sp̃mqui ex dõ ẽ. ut sciamus que a dõ do¬
nata sunt nobis. quosergo prohibuit non
lut eos atq: t̃renos. qui nondũ intrinsecus
regeneratiatq: nutriti. imaginẽ illius
hominis portant qui primus factus ẽ de
terra t̃renus et quia et a quo factus ẽ nolu¬

Expanded text:
eas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui nondum sunt in charitate radicati et fundati, ut possint comprehendere cum omnibus sanctis latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, et caetera quae in eodem loco exsequitur . Non ergo prohibuit a quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omnia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, nolu
Abbreviated transcription (Latin):
meritis reddit̃ credendo aũt meritũ cõpara¬
t Ipsa aut gratia q̃ data ẽ ꝑfidẽ nullis nris
meritis p̃cedentib: data .ẽ. quod est enĩme¬
ritũ peccatoris & impii: Ap̃c aut proimpiis
& peccatoribus mortuus ẽ ut ad creden¬
dũ non merito sed gratia uocaremur. cre¬
dendo aut etiã meritũ collocaremus
Pec catores igit᷑ credere lubont᷑ & a pecca¬
necrecte uiuere ualeant nisi credant
Manifestũ ẽ a fide incipiendũ ut p̃cepta
quib: credentes a sđo hoc auertuntur
cormundũ faciant ubiuideridĩ possit.
Beatienim mundi cordes qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃
Et ꝑ proph&ã canit̃ & in simplicitate cor¬
dis quȩrite illũ qua propter recte dicit᷑
hominib: inuxustatẽ uitȩ manentib: & prop¬
ter ea tenebrosũ oculũ anima gerentibus

Expanded text:
autem meritum comparatur. Ipsa autem gratia quae data est per fidem, nullis nostris meritis praecedentibus data est. Quod est enim meritum peccatoris et impii? Christus autem pro impiis et peccatoribus mortuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccanec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et per prophetiam canitur, In simplicitate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, et propterea tenebrosum oculum animae gerentibus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sed scđm carnẽ mortaligeneratio¬
ne form&. Et om̃s una massa luti facti
sumus quod ẽ massa peccati. Cũ ergo me¬
ritũ peccando amiserimꝰ & miseri cordia
remota nihil aliud peccantib: nisi a& na
dãpnatio debeat᷑ quid sibi uult homo de
hac massa ut dorespondeat & dicat qua
re sic me fecisti. siuis ista cognoscere noli
enselutũ sed efficere filius dĩ ꝑ illius mi¬
seri cordiã quidedit potestatẽ filios difi¬
eri credentib: in nomine eius. Non autẽ

Expanded text:
sed secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non
Abbreviated transcription (Latin):
eũ non enĩ hic sic dictũ est quasi nesciat ds̃
sed ut ipsisciant quantũ in dñi dilectione
profecorint quod nisi tẽptationib que ac¬
cedunt non plene ab hominib: agnoscit᷑
et ipsũ tẽptat proeo positum est quod tõp¬
tarisinit. sic et cũ dicit̾ nescire aut pro eo
dicit᷑ quod non approbat id ẽ. indisciplina
et doctrina sua non agnoscit sicuti dictũ
est. Nescio uos. aut pro eo quod utiliter
nescientes facit quod scire inutile est.
Ideo bene accipit᷑ et quod dictũ solũ scire
patrẽ sic dictũ esse quia facit filiũ scire
Et quod dictũ ẽ. nescire filiũ sic dictũ est
quia facit nescire homines id ẽ non eis pro
dit quod inutilitor scirent

Expanded text:
eum . Non enim sic dictum est hoc, quasi nesciat Deus: sed ut ipsi sciant quantum in Domini dilectione profecerint; quod, nisi tentationibus quae accidunt, non plene ab hominibus agnoscitur. Et ipsum Tentat, pro eo positum est, quod tentari sinit. Sic et cum dicitur nescire, aut pro eo dicitur, quod non approbat; id est, in disciplina et doctrina sua non agnoscit, sicut dictum est, Nescio vos : aut pro eo quod utiliter nescientes facit, quod scire inutile est. Ideo bene accipitur, id quod dictum est, solum scire Patrem, si dictum esse quia facit Filium scire: et quod dictum est, nescire Filium, sic dictum esse quia facit nescire homines, id est, non prodit eis quod inutiliter scirent
Abbreviated transcription (Latin):
habet aũt decorẽ suũ insingulis quib: que
hominib siꝗ gula quoq a& as ab infantia
usq: insenec tute. sic uti ergo absurdus ẽ
qui iuuenilẽ tantũ a& atẽ uellet esse in
homine tẽporib: subdito . inuideret enim
cȩteris pulchritudinib: que cȩteris a&a¬
tib: sua suices atq ordinẽ gerunt sit ab¬
surdus ẽ qui in ipso uniuerso genere hu¬
mano unã a&atẽ desiderat nã et ipsum
tanquã unus homo a&atos suas agit. nec
oportuit uenire diuinitus magistrũ cuĩ
emitatione inmoresoptumos formaret᷑
nisi tẽpore iuuentutis ad hoc ualet quod
apłs dicit sublege tanquã pedago go
paruulos custodiens donec uenir et
cui seruabat᷑ qui ꝑ proph&as promis¬
suserat aliud enim est quod diuina pro¬
uidentia quasi priuatim cũ singulis agit
Aliud quod generi uniuerso tanqua pu¬
blice consulit. Nã et quicunq: singuliad
certã sapientiã ꝑ uenerunt nonnisi ab¬
eadẽ ueritate suarũ singulatim a& atũ

Expanded text:
Habet autem decorem suum in singulis quibusque Habet autem decorem suum in singulis quibusque hominibus singula quaeque aetas ab infantia usque ad senectutem. Sicut ergo absurdus est, qui juvenilem tantum aetatem vellet esse in homine temporibus subdito; invideret enim caeteris pulchritudinibus, quae caeteris aetatibus suas vices atque ordinem gerunt: sic absurdus est, qui in ipso universo genere humano unam aetatem desiderat; nam et ipsum tanquam unus homo aetates suas agit. Nec oportuit venire divinitus magistrum, cujus imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore juventutis. Ad hoc valet quod Apostolus dicit, sub lege tanquam sub paedagogo parvulos custoditos , donec veniret cui servabatur, qui per Prophetas promissus erat. Aliud enim est quod divina providentia quasi privatim cum singulis agit, aliud quod generi universo tanquam publice consulit. Nam et quicumque singuli ad certam sapientiam pervenerunt, nonnisi eadem veritate suarum singillatim aetatum
Abbreviated transcription (Latin):
N principio erat uerbũ quod grece ao
roc dr̃ latine & rationẽ et uerbũ signifi¬
cat. sed hoc loco melius uerbũ interp̃ta¬
mur ut signific& non solũ ad patrem
respectus sed ad illa etiã que ꝑ uerbum
facta sunt operatiua potentia ratio aut
et sinihil ꝑ illã fiat recteratiodicit᷑
inuter o marie fuerit & incaelis
quomodo uerbũ hominis quod etsimulti
audiunt totũ audiunt singuli.
uare filius di i homine apparuit et sp̃s
sc̃s incoluba quia illeuenit ut ext̃plũ
uiuendi de monstraret hominib: ille ut
donũ ipsũ quobe ne ui uendo ꝑuenitur
significaret apparuit. utrunq aut ui¬
sibiliter factum .ẽ. propter carnales
ab his quȩ oculiscorporeiscernunt
ad eaquemente intelligunt᷑ sacramento¬
rũ gradib transferendos nã et uerba
sonant et transeunt. Nec tamen eaque
uerbo significant᷑ cũ aliquid diuinũ atq
a &ernũ loquendo exponit᷑ similiter
transeunt
non in principio peccati hominis.
dorebus decedentib: succedentibq ꝑ agit᷑.

Expanded text:
n principio erat Verbum, quod Graece Λόγος dicitur, Latine et Rationem, et Verbum significat: sed hoc loco melius Verbum interpretamur, ut significetur non solum ad Patrem respectus, sed ad illa etiam quae per Verbum facta sunt, operativa potentia. Ratio autem, etsi nihil per illam in utero Mariae fuit, et in coelis, quo modo Verbum hominis, quod etsi multi audiunt, totum aQuare Filius Dei in homine apparuit, et Spiritus sanctus in columba? Quia ille venit, ut exemplum vivendi demonstraret hominibus; iste, ut donum ipsum, quo bene vivendo pervenitur, significaret, apparuit. Utrumque autem visibiliter factum est propter carnales, ab iis quae oculis corporeis cernuntur, ad ea quae mente intelliguntur, sacramentorum gradibus transferendos. Nam et verba sonant et transeunt; nec tamen ea quae verbis significantur, cum aliquid divinum atque aeternum loquendo exponitur, similiter transeunt. non in principio peccati hominis? do rebus decedentibus succedentibusque peragitur.
Abbreviated transcription (Latin):
oculis sonus aurib sed hec ꝑcorpus ac¬
cipit anima quid est aut quod ꝑse ipsa
recipit et cõmotat inse ut aliã animã
qua recipiendo in amicitiã suisimilem
facit et quid ẽ quod ꝑse ipsã accipit et
non cõmotat ut ueritatẽ quare cognos¬
cendũ est. et quid sit p&rodictũ macta
& manduca et quid in eugłouitaerat¬

Expanded text:
 sonus auribus. Sed haec per corpus accipit anima: quid est autem quod per se ipsam accipit, et commutat in se? ut aliam animam, quam recipiendo in amicitiam sfacit ? et quid est, quod per se ipsam accipit et non commutat, ut ueritatem? quare cognoscendum est et quid sit Petro dictum : macta et manduca, et quid in eua
Abbreviated transcription (Latin):
candor est enim lucis a &nȩ. quid aliud
dictũ ẽ quã lux ẽ. lucis a & nȩ. Candor
quippolucis quid nisi lux ẽ. et ideo co¬
a& na lucidequalux ẽ. Maluit enim
dicere candor lucis quã lux lucis neob¬
scurior putaret̃ ista quemanat quã illa
dequamanat Cũ enĩ audit᷑ candor eius
esse ista facilius ẽ ut ꝑhanclucere illa.
qũa hec minus lucere credat᷑: Sed quia
cauendũ non erat neminor lux illa pu¬
tare t̃ que istã genuit: Hoc enim nullus
hereticus ausus ẽ dicerenec credendũ ẽ
aliquẽ ausurũ. illi cogitationioccurrit
scriptura quapos sec uideri obscurior
lux illa quȩ manat quã illa dequama¬
nat. Quã suspicionẽ tollit cũ ait. Can¬
dor ẽ illius id ẽ. lucis a &nȩ atq: ita os¬

Expanded text:
Candor est enim lucis aeternae; quid aliud dictum est, quam, Lux est lucis aeternae? Candor quippe lucis, quid nisi lux est? Et ideo coaeterna luci, de qua lux est. Maluit autem dicere, Candor lucis, quam, Lux lucis; ne obscurior putaretur ista quae manat quam illa de qua manat. Cum enim auditur candor ejus esse ista, facilius est ut per hanc lucere illa, quam haec minus lucere credatur. Sed quia cavendum non erat, ne minor lux illa putaretur quae istam genuit hoc enim nullus unquam haereticus ausus est dicere, nec credendum est aliquem ausurum, illi cogitationi occurrit Scriptura, qua posset videri obscurior lux ista quae manat, quam illa de qua manat: quam suspicionem tulit, cum ait, Candor est illius, id est, lucis aeternae; atque ita os
Abbreviated transcription (Latin):
etiã his quib se abstinet ad tẽperantiam
it a omnibus & sensis et non sensis utit̃ neq
aliquid tertiũ ẽ. iudicat aut de omnibus
quibus utitur desolodõ non iudicat quia
secundũ dm̃ de c&eris iudicat nec eo utit᷑
sed fruitur Neq enimad aliquid aliud ds̃
referendus ẽ qm̃omne quod ad aliudre¬
ferendũ ẽ. inferius est qua id ad quod re¬
ferendum ẽ. Nec est aliquid dõ superius
non locosunt excellentia substantiae
Om̃a ergo quae facta sunt in usũ hominis
facta sunt quia omnibus utit᷑ iudicando
ratio que hominidata ẽ. & antelapsũ quidẽ
non utebat᷑ tollerandis nec post lapsũ utit᷑
nisi conuersus quanqua ante mortẽ cor¬
poris lãtamenquantũ potest dĩ amicus qui¬
alibenter seruus

Expanded text:
etiam iis a quibus se abstinet, ad temperantiam. etiam iis a quibus se abstinet, ad temperantiam. Ita omnibus et sensis et non sensis utitur; nec aliquid tertium est. Judicat autem de omnibus quibus utitur: de solo Deo non judicat, quia secundum Deum de caeteris judicat; nec eo utitur, sed fruitur. Neque enim ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam omne quod ad aliud referendum est, inferius est quam id ad quod referendum est. Nec est aliquid Deo superius, non loco, sed excellentia suae naturae. Omnia ergo quae facta sunt, in usum hominis facta sunt, quia omnibus utitur judicando ratio, quae homini data est. Et ante lapsum quidem non utebatur tolerandis, nec post lapsum utitur nisi conversus, et quanquam ante mortem corporis, jam tamen quantum potest Dei amicus, quia libenter servus
Abbreviated transcription (Latin):
rectius dicisolent qui non beneutuntur
non enim cuiqua prodest id quod maleuti¬
tur et quod non prodest nonutiq utile est.
utile aut quic quid ẽ utendo ẽ utile lta ne¬
moutit᷑ nisi utili . Non orgo utit̃ quis quis
maleutit᷑ ꝑfectalgit̃ hominis ratio quae
uirtus uocat᷑ utitur primo seipsa ad intel¬
ligendũ dm̃ ut eofruat᷑ a quo etiã facta ẽ
Vtitur etiã cȩteris rationabilibus animan¬
tibus ad soci& atẽ irrationabilib: ad emi¬
nentiã uitã suã etiã adid refert ut frua¬
turdõ. lta enimbeata ẽ: ergo & ipsa utit̃
que profecto inchoat miseriã suꝑbiã si ad
se ipsã non ad dm̃ referat᷑ utit̃ etiã quib dã¬
corporibus uiui ficandis ad beneficientiã
sic enim utit᷑ suo corpore. quibusdã assu¬
mendis ł respuendis. adualitudinẽ qui¬
busdã tollerandis ad patientiã quibusdã
ordinandis adiustitiã quib dã consideran¬
dis adali quod ueritatis documentũ. Vtit̃

Expanded text:
rectius dici solent, qui non bene utuntur. rectius dici solent, qui non bene utuntur. Non enim cuiquam prodest id quo male utitur; et quod non prodest, non utique utile est. Utile autem quidquid est, utendo est utile: ita nemo utitur nisi utili. Non ergo utitur, quisquis male utitur. Perfecta igitur hominis ratio, quae virtus vocatur, utitur primo se ipsa ad intelligendum Deum, ut eo fruatur a quo etiam facta est. Utitur autem caeteris rationalibus animantibus ad societatem, irrationalibus ad eminentiam. Vitam etiam suam ad id refert, ut fruatur Deo: ita enim beata est. Ergo et se ipsa utitur; quae profecto inchoat miseriam per superbiam, si ad se ipsam, non ad Deum referatur. Utitur etiam corporibus quibusdam vivificandis ad beneficentiam; sic enim utitur suo corpore: quibusdam assumendis vel respuendis ad valetudinem, quibusdam tolerandis ad patientiam, quibusdam ordinandis ad justitiam, quibusdam considerandis ad aliquod veritatis documentum: utitur
Abbreviated transcription (Latin):
multa pulchra uisibilia que propricho¬
nosta minus appellant᷑ ipsa tamen pul¬
ẽ uisibilis. Itẽ multa utilia uisibilia sed
ipsa utilitas ex qua nobis prosunt quecun¬
q prosunt quã diuinã prouidentiã dici¬
mus uisibilis non est. Notũ sit sane uisibi¬
liũ nomine om̃a corpora contineri
portetergo frui pulchris in uisibilibus¬
id ẽ honestis : ut rũ aũt omnib: alia questio ẽ
quanquã fortasse honesta non nisi quibus
fruendũ ẽ dicidebeat. utilibus aut uten¬
dũ ẽ omnib: ut quo quomodo eorũ opus ẽ
& frui quidẽ cybo et qualib& corporali
uoluntate non adeo absurde existimant᷑
et bestiȩ. Vti aut aliquare non potest nisi
animal quod rationis ẽ particeps: scire
nãq: quomodo quidq referendũ sit non
datum ẽ. rationis expertibus neq: ipsis
rationabilibus stultis noq uti quisq potest
care que quoreferenda sit nescit nec
quisq potest scirenisi sapiens: quar e abuti

Expanded text:
multa pulchra visibilia, quae minus proprie homulta pulchra visibilia, quae minus proprie honesta appellantur; ipsa tamen pulest visibilis. Item multa utilia visibilia; sed ipsa utilitas, ex qua nobis prosunt quaecumque prosunt, quam divinam providentiam dicimus, visibilis non est. Notum sane sit visibilium nomine omnia corporalia contineri. Oportet ergo frui pulchris invisibilibusid est, honestis: utrum autem omnibus, alia quaestio est; quanquam fortasse honesta non nisi quibus fruendum est, dici deceat. Utilibus autem utendum est omnibus, ut quoquo eorum opus est. Et frui quidem cibo et qualibet corporali voluptate non adeo absurde existimantur et bestiae: uti autem aliqua re non potest nisi animal quod rationis est particeps. Scire namque quo quidque referendum sit, non datum est rationis expertibus; sed neque ipsis rationalibus stultis. Nec uti quisque potest ea re quae quo referenda sit nescit; nec quisquam potest scire nisi sapiens. Quare abuti
Abbreviated transcription (Latin):
tinter honestũ et utile inter ẽ ita et in¬
ter fruendũ et utendũ quanquã enim
omne honestũ utile ctomneutile hone stũ
esse subtilit̃ defendiqueat : tamen quia ma¬
gis proprie atq usitatius honestũ dicitur
quod ꝑ seipsũ expetendũ ẽ. utileaut quod
ad aliquid aliud roferendũ ẽ secundũ
hanc differentiã nuncloquimur illud
sanecus todientes ut honestũ & utile nul¬
lomodo aduersent᷑. aduersarienĩ hec
sibi aliquando imperite acuulgariter
existimantur. Fruiergo dicimur illa
re dequa capimus uoluntatẽ ut imurea
qua referimus adidunde capienda uolun¬
tas ẽ. Om̃is itaq: humana ꝑuersio ẽ. quod
&iãuitiũ uocatur. fruendis uti uelle atq
utendis frui : etrursuf omnis ordinatio
que uirtus etiã nominat᷑ fruendis frui
et utendis uti. Eruendũ ẽ aut honostis.
utendũ uero utilib: honostatẽ uoco intel¬
ligibilc̃ pul chritudinẽ quã sp̃ualẽ nos
proprie dicimus utilitatẽ aut diuinã
prouidentiã: qua propt̃ quanquã sint

Expanded text:
inter honestum et utile interest, ita et inter fruendum et utendum. Quanquam enim omne honestum utile, et omne utile honestum esse, subtiliter defendi queat: tamen quia magis proprie atque usitatius honestum dicitur quod propter se ipsum expetendum est, utile autem quod ad aliud aliquid referendum est: secundum hanc differentiam nunc loquimur, illud sane custodientes, ut honestum et utile nullo modo sibimet adversentur. Adversari enim haec sibi aliquando imperite ac vulgariter existimantur. Frui ergo dicimur ea re de qua capimus voluptatem. Utimur ea quam referimus ad id unde voluptas capienda est. Omnis itaque humana perversio est, quod etiam vitium vocatur, fruendis uti velle, atque utendis frui. Et rursus omnis ordinatio, quae virtus etiam nominatur, fruendis frui, et utendis uti. Fruendum est autem honestis, utendum vero utilibus. Honestatem voco intelligibilem pulchritudinem, quam spiritualem nos proprie dicimus; utilitatem autem, divinam providentiam. Quapropter quanquam sint
Abbreviated transcription (Latin):
quia morinon potest: quando quidẽ ipse fit
hereditas nr̃a scđm illud quod scriptũ est
planda minus idonei usq: ad humillimas
nr̃as cogitationes semisericordia diuina

Expanded text:
ri non potest, quandoquidem, inquit, ipse fit haereditas nostra, secundum illud quod scriptum est: planda minus idonei? Usque ad humillimas nostras cogitationes se misericordia divina
Abbreviated transcription (Latin):
Nterparabolas ad ño dictas sol& querentes
multũ exercere lsta quededecemuirgini¬
b: posita ẽ. Et multi quidẽ hinc multa sense¬
runt quȩ non sunt p̃terfidẽ sed quomodo
partibus eiꝰ omnibus conueniat expositio
ideo laborandum .ẽ. Legi etiã inquadã scrip¬
tura ex earũ genere que apogriphe nomi¬
nantur. quod non sit contra catholicã fidẽ
sed huicloco mihiminus congrue uisa est
consideranti om̃s hui similitudinis partes.
Dequa tamen ex positione temereni hil
audeo iudicare. neforte non eius in conueni¬
entia mihi angustias fecorit. sed in ea tardi¬
tas in ea conuenientiã non inuenerit. Quid
aut mihiuid& non absurde hoc loco accipi
quantũ poterobreuiter & diligent̃ exponã
Interrogatus igitur dñs nr̃tsecreto adisci¬
pulis de consũmatione scłi intermulta que

Expanded text:
nter parabolas a domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis partes. de qua tamen expositione temere nihil audeo iudicare, ne forte non eius inconuenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea conuenientiam non inuenerit. quid autem mihi uideatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero, breuiter et diligenter exponam. Interrogatus igitur dominus noster secreto a discipulis de consummatione saeculi inter multa, qu
Abbreviated transcription (Latin):
que fecionihil in ordinatũ uniuerso nihil¬
ꝙ in iustũ .ẽ. siue scientibus siuene scienti¬
b: nobis. sed in parte offenditur anima
peccatrix tamen quia promeritis ibi ẽ
ubi esse talẽ dec&. et ea patit᷑ que talẽ
patiaequũ est uniuersũ dĩ regnũ nulla
sua foeditate deformat. Quã obrem
qm̃non om̃a nouimus que nobis bene agit
uoluntate secundũ legẽ agimus. Inceteris
aut̃ secundũ legẽ agimur cũ lex ipsa in¬

Expanded text:
quae fecit, nihil inordinatum in uniuerso nihilque iniustum est siue scientibus siue nescientibus nobis. sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen, quia pro meritis ibi est ubi esse talem decet et ea patitur quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum nulla sua foeditate deformat. quam ob rem quoniam non omnia nouimus, quae de nobis bene agit uoluntate secundum legem agimus, in ceteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa in
Abbreviated transcription (Latin):
mentis sol& in hoc enimds̃ in hoc uolun¬
tas innoxia. in hoc recto factimeritum
reluc& dsubiq p̃sens ẽ tuncaũt unicuiq
nr̃msimuladẽ. Cũ mentis nrae illiba ta
ui sus oculorũ si fuerit uitiatus quicquid
uiderenon potuerit ad esse non putat
frustra enĩ circũ statoculos p̃sens imago
rerũ sio culis integritas de sit ita etiã ds̃
quinus quã de est frustrapollutis animis
p̃sens ẽ quẽ uidere mentis cecitas non potest.
QUODOCUMENTOSATISCONSTET
HOMINENBESTIIS EX CELLE AI

Expanded text:
mentis; in hoc enim deus, in hoc enim volunmentis; in hoc enim deus, in hoc enim voluntas innoxia, in hoc recte relucet: Deus ubique praesens est; tunc autem unicuique nostrum simul est, cum mentis nostrae illibata t. Ut enim visus oculorum, si fuerit vitiatus, quidquid videre non potuerit, adesse non putat; frustra enim circumstat oculos praesens imago rerum, si oculis integritas desit: ita etiam Deus qui nusquam deest, frustra pollutis animis praesens est, quem videre mentis caecitas non potest. XIII. Quo documento constet homines bestiis antecelle
Abbreviated transcription (Latin):
cũliberat non partẽ aliquã liberat. sed totũ
liberat quod forte inporiculo ẽ. sapientia ergo
& uirtus dĩ qui dicit᷑ unigenitus filius homine
suscepta liberationẽ hominis indicauit. homi¬
nis aũt liberatio inutroq: sexudebuit appa¬
rere ergo quiauirũ o portebat suscipere
qui sexus honorabilior ẽ. consequens erat
ut feminei sexus liberatio hincappareret
quod illeuir defeminanatus est.
ententia cuiꝰdã sapientis agite õ inquit mi¬
erimorta les hoc agite neunqua pulluat¬
hoc domiciliũ malignus sp̃s nesensibus in mix¬
tus. hinc ẽ & animȩ sc̃ĩtatẽ lucemq mentis
obnubil& serpit hocmalũ ꝑ om̃s aditus sen¬
suales datsefiguris ac cõmodat coloribus
adheret sonis latet in ira. infallacia sermo aui¬
nis odoribus se subi icit. infundit saporib¬
effici ac turbidi motus ingluuie tenebrosis
affectibus teneri sensus quibusdã nebulis
impletomnis incatus intollegentiac
ꝑquospandere lumenrationis radius

Expanded text:
cum liberat, non partem aliquam liberat; sed totum liberat, quod forte in periculo est. Sapientia ergo et Virtus Dei, qui dicitur unigenitus Filius, homine suscepto liberationem hominis indicavit. Hominis autem liberatio in utroque sexu debuit apparere. Ergo, quia virum opportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat ut feminei sexus liberatio hinc appareret, quod ille vir de femina natus est. XII. Sententia cujusdam sapientis. Agite, o, inquit, miseri mortales, hoc agite ne unquam phoc domicilium spiritus malignus, ne sensibus immixtus incestet anime sanctitatem, lucemque mentis obnubilet. Serpit hoc malum per omnes aditus sensuales, dat sese figuris, accommodat doloribus, adheret somnis; latet in ira, in fallacia sermonis, odoribus se subiicit, infundit se saporibus, ac turbidi motus illuvie, tenebrosis affectionibus tenebrat sensus, quibusdam nebulis implet omnes meatus intelligentie, per quos pandere solet lumen rationis radios
Abbreviated transcription (Latin):
que natura sua bona erant p̃cepta dñi
lent in captiuita telegis p̃cepta ser
la sed nonbona. Non enim sequit᷑ ut qđ
re sed propt̃ in continen unu quoq
possidere uas suũ inscĩficatione et
castitate. quodsi fecerit necbonũ
nec malũ est

Expanded text:
quae natura sua bona erant praecepta Domlent in captivitate legis praecepta sela: sed, non bona. Non enim statim sequiture; sed propter incontinentiam unumquemque possidere vas suum in sanctificatione et castitate . Quod si non fecerit, nec bonum nec malum est
Abbreviated transcription (Latin):
in a pocalypsi etiã describit᷑ ꝑtinet et
inueniet fidẽ suꝑ t̾rã. significauit quidẽ
in extremo conuiuii relinqui posse et
deseri ȩscassuas. sedqm̃ ipse itẽdixit¬
beatus qui ꝑseuerauerit usq: infinẽ hic
saluus crit significauit non de futura
ecđa quȩ septe narionumero eosdem
septẽ panes habundantius recipiat. et
latitudine cordis que ipsã ꝑseuerantiã
insportis uidet᷑ significare contineat.
DEEO QUOD SCRIPTUẼIXUI CO¬

Expanded text:
in Apocalypsi etiam describitur , pertinein Apocalypsi etiam describitur , pertineinveniet fidem super terram? significavit quidem in extremo convivii relinqui posse et deseri escas suas: sed quoniam ipse item dixit, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; significavit non defuturam Ecclesiam, quae septenario numero eosdem septem panes abundantius recipiat, et latitudine cordis, quae ipsam perseverantiam in sportis videtur significare, contineat. LXII. De eo quod scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
terea sed icit turbã illã reficere dñs ne
deficiant inuia Ista enim dispensatio
qua nobis dñs tẽporaliter et uisibili ter
in homine apparere dignatus ẽ. et de
tate quasi paucorũ pisciũ sapore conlgci¬
iuncto. hec orgo dispensatioquid aliudꝰ
agit nisi ut ad palmã suꝑnę̧ uocationis
sine diffectu uirũ ꝑuenire possimus
perfidẽ enim ambulamus non ꝑspeciem
et ipse apłspaulus nondũ sedicit cõp̃hen¬
disse rernũ dĩ . sed ea quȩ retrosunt
oblitus in ea que ante sunt extentus se¬
cundũ intensionẽ sequor inquit ad pal¬
mã suꝑnȩ uocationis. Verũ tam̃ in quod
ꝑ uonimus in eo ambulemus. quia tertio
die dño adherentes et ab illo pasti non
deficiemus inuia. etiã hic sane ꝑ uenire
ad comeden di finẽ non potuit. sed relic¬
te sunt escȩ non enim frustradictũ est.
termulieres et pueros. sed tamen reli¬
uerunt adquas eccła septiformis: que

Expanded text:
terea se dicit turbam illam reficere Dominus, ne terea se dicit turbam illam reficere Dominus, ne deficiant in via. Ista enim dispensatio, qua nobis Dominus temporaliter et visibiliter in homine apparere dignatus est, et deapostolica auctoritate quasi paucorum piscium sapore conjuncto: haec ergo dispensatio quid aliud agit, nisi ut ad palmam supernae vocationis sine defectu virium pervenire possimus? Per fidem enim ambulamus, et non per speciem . Et ipse apostolus Paulus nondum se dicit comprehendisse regnum Dei, Sed ea quae retro sunt oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor, inquit, ad palmam supernae vocationis. Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus ; quia tertio die Domino adhaerentes et ab illo pasti, non deficiemus in via. 8. Etiam hic sane perveniri ad comedendi finem non potuit, sed relictae sunt escae. Non enim frustra de futuro dter mulieres et pueros. Sed tamen septem sportas reliverunt, ad quas Ecclesia septiformis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tate carnali conuiuas noui testamenti
spei ꝑmanentis firmam̃tũ tanquã ipsi¬
us montis soliditas nullo foeno int̃ posito
continebat. Et qm̃ rectissi me dixit apłs
prius aũt quã ueniret fides sublege cus¬
to diebamur hoc significare uidet᷑ et
dñs cũ dicit de his quos quinq: panibus
pasturus erat non opus habent ire. sed
date illis manducare. subhis enim uerbis
figuralitertã quã custodia de tenent᷑
cũ hoc ad monuissent discipuli ut dimit¬
teret eos. hui uero turbȩ que ad septẽ pa¬
nes ꝑtinet ultromisereri sedicit. quod
lã tertius dies ess& ex quo ei leluni ad he¬
sissent . In toto enĩ sđo generis humani
tertiũ tẽpus ẽ quo fide i xp̃iane gratia
data est primũ est antelegẽ. scđm sub
lege tertiũ sub gratia. et qm̃ quar tum
adhucrestat quo ad plenissimã pacem
ierus alẽ cȩlestisuenturi sumus quo ten¬
dit quis quis recte credit in xp̃m prop¬

Expanded text:
tate carnali, convivas Novi Testamenti, tate carnali, convivas Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum, tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito continebat. 7. Et quoniam rectissime dicit Apostolus, Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur ; hoc significare videtur et Dominus, cum dicit de his quos quinque panibus pasturus erat, Non opus habent ire; sed date illis vos manducare . Sub his autem verbis figuraliter tanquam custodiendi detinentur, cum hoc admonuissent discipuli, ut dimitteret eos. Hujus vero turbae, quae ad septem panes pertinet, ultro se misereri dixit, quod jam tertius dies esset, ex quo ei jejuni haesissent. In toto enim saeculo generis humani tertium tempus est, quo fidei christianae gratia data est. Primum est ante Legem, secundum sub Lege, tertium sub Gratia. Et quoniam quartum adhuc restat, quo ad plenissimam pacem Jerusalem coelestis venturi sumus, quo tendit quisquis recte credit in Christum; prop