comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rimũ ex om̃ibꝰ frum̃tis seritur orde¬
um. U abimꝰ et dies serendo cuiq ge¬
neri. natura singłorũ exposita. Orde¬
um indi satiuũ ⁊filuestre. inquo panis
apud eos p̃cipuus. Italici maxime quidẽ
oriza gaudent. exqua tisanã conficiunt.
quã reliqui mortales exordeo. Orizȩ fo¬
lia carnosa porro similia. s latiora. alti¬
tudo cubitalis. flos purpureus. radix
gẽmeȩ rotunditatis. Antiqͥssimũ in cy¬
bis ordeum. sic̃ añ mensiũ ritũ menan¬
dro auctore apparet. et gladiatorum
cognomine qͥ ordiarii uocabantur.
greci ñ aliunde p̃ferunt. Pluribus
fit hec modis. Greci ꝑfusũ aqua orde¬
um siccant nocte una. ac postero die fri¬
gunt. dep molis frangunt. Sunt qui
uebem̃tiꝰ tostũ rursus exigua aqra
asꝑgant. siccent priusquã molant. Alii uͦ
iuirentibus spicis decussũ ordeũ recens
purgant. madidũq impila tundunt atq
in corbibus eluunt. ac siccatũ sole rursꝰ

Expanded text:
Primum ex omnibus frumentis seritur hordePrimum ex omnibus frumentis seritur hordeum. dabimus et dies serendo cuique generi natura singulorum exposita. hordeum Indis sativum et silvestre, ex quo panis apud eos praecipuus et alica. maxume quidem oryza gaudent, ex qua tisanam conficiunt, quam reliqui mortales ex hordeo. oryzae folia carnosa, porro similia, sed latiora , altitudo cubitalis, flos purpureus, radix gemmeae rotunditatis. Antiquissimum in cibis hordeum, sicut Atheniensium ritu Menandro auctore apparet et gladiatorum cognomine , qui hordearii vocabantur. eci non aliunde praeferunt. pluribus fit haec modis. Graeci perfusum aqua hordeum siccant nocte una ac postero die frigunt, dein molis frangunt. sunt qui vehementius tostum rursus exigua aqua adspergant et siccent, priusquam molant . alii vero virentibus spicis decussum hordeum recens purgant madidumque in pila tundunt atque in corbibus eluunt ac siccatum sole rursus
Abbreviated transcription (Latin):
Gallia hispania frum̃to impotũ resolu
to quib diximꝰ generibꝰ spuma ita con¬
creta ꝓferm̃to utuntur. Qua decausa. le¬
uior ulł quã cetis panis est. differentia ẽ.¬
et calami. Crassior quippe. melioris est
generis. Plurimis tunicis trachiũ tri¬
ticũ uestitur. obnimia frigora illi plage
exquisitũ. Eadem causa & trimenstria
inuenat detinentibus terras niuibus.
Q uod tertio fere satũ mense ⁊⁊ in reliquo
orbe metitur. Totis hoc alpibus notum.
et hiemalibus ꝓuincus. Nullũ hoc fru¬
mento letius. Uni calamũ p̃t̾ẽa. nec usquã
plus ẽẽ. ponderis. et furfurib carere. Uti¬
tur eo ⁊ sicilia ⁊achaia montuosis utraq
partibus euboea qͦ circa caristũ. Intantũ
fallitur columella. qui ne trimestre quidẽ
ꝓpriũ genꝰ existimauerit esse. cũ sit an¬
tiquissimi. Greci. setamon uocaNt.
Tradunt inbactris grana tante mag¬
nitudinis fieri. ut singła spicas nr̃as

Expanded text:
Galliae et Hispa niae frumento in potum Galliae et Hispa niae frumento in potum to quibus diximus generibus spuma ita concreta pro fermento utuntur, qua de causa levior illis quam ceteris panis. 69 Est differentia et calami, crassior quippe melioris est generis. plurimis tunicis Thracium triticum vestitur ob nimia frigora illi plagae exquisitum. eadem causa et trimenstre invenit detinentibus terras nivibus, quod tertio fere a satu mense, cum et in reliquo orbe, metitur. totis hoc Alpibus notum, et hiemalibus provinciis nullum hoc frumento laetius, unicalamum praeterea nec usquam plus esse ponderis et furfuribus carere. utitur eo et Sicilia et Achaia, montuosis utraque partibus, Euboea quoque circa Carystum. in tantum fallitur Columella, qui ne trimestris quidem proprium genus existimaverit esse, cum sit antiquissimum. Graeci setanion vocant. tradunt in Bactris grana tantae magnitudinis fieri, ut singula spicas nostras
Abbreviated transcription (Latin):
nia addicit sex hbras. alexandrinũ et tri¬
entes. hoc ⁊ siculi ponꝰ. B oeticũ totã librã.
addit africũ &. dodrantes. Intrapadana
italia scio uicinas quinas libras farris
modios pondere circa clusiũ isenas. Lex
corte nat᷑e est ut in quocũq gen̾e pane
militari tertia portio ad grani pondus
accedat. et tercia sicut optimũ frum̃tũ
ẽẽ. quod in subactũ congium aquȩ capiat.
Qiuibꝰdã generibus ꝑse pondꝰ sicut balia¬
rico modio tritici panis pondo trigĩta¬
qͥnq reddit. quibꝰdã inpinis mistis mͣci¬
prio & alexandrino.xx. ꝓpe libras ñ exce¬
dentibus. Cypriũ fuscũ est. panẽq nigrũ
facit. Itaq miscef᷑ alexandrimĩ candidũ.
redduntq uigĩti .uͦ. pondo. T hebaicũ. libra ᷤᷤ
adicit. Marina aqua subigi qͦd pleriq ma
ritimis locis faciunt occasionẽ lucrandi
salis itilissimũ. Nõ alia decausa oportuni¬
ora menbris corpora existunt.

Expanded text:
um adicit selibram, Alexandrinum et trium adicit selibram, Alexandrinum et trientem—hoc et Siculi pondus—, Baeticum totam libram addit, Africum et dodrantem. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium et senas. lex certa naturae, ut in quocumque genere pani militari tertia portio ad grani pondus accedat, sicut optumum frumentum esse, quod in subactum congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus , sicut Baliarico: modio tritici panis p???. XXXV reddit; quibusdam binis mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque XXV pondo. Thebaicum libram adicit. marina aqua subigi, quod plerique in maritimis locis faciunt occasione lucrandi salis, inutilissimum. non alia de causa opportuniora morbis corpora existunt.
Abbreviated transcription (Latin):
similis quo diximꝰ ordine infercerat.
sSiorcia et ponticũ laudauit. qo initalia
nonꝑuenit. Ex om̃i eodem genere gra¬
na ptuilit. oracontion uste lepant et seli¬
misiũ argum̃to crassissim calami. Itas
puigui solo hȩc gen̾a ad signabat. Leuis¬
mi calami in humidis seri ibebat.
qm̃ multo egeret alimñto. Hec fuere sen¬
tente alexandro maguo regnante cum
clarissima fuit grecia: atq mtoto orbe
terrarũ potentissima. Ita tñ ut ante
sophocles poeta infabula tryptolemo. Fru¬
mentũ italicũ añ cuncta laudauerim.
ad uerbũ translata sententia. et fortuna¬
tã italiã frum̃to carere candido. quȩ lauᷤ
peculiaris hodieq italico ẽ. Quo magis
admuor. posteros grecoꝵ nullã mentionẽ
huiꝰ fecisse frum̃ti. Nunc ex his generi¬
bus quȩ rome inuehuntur lenissimum
est gallicum. atq chersonenso aduectum.
Quippe ñ excectunt modium uicinas libiaᷤᷤ
siliqui granũ ipsum pondere. Et sardi¬

Expanded text:
similis quem diximus ordinem fecerat. similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum laudavit, quod in italiam non pervenit . ex omni autem genere grani praetulit dracontian et strangian et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque pingui solo haec genera adsignabat. levismi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento. haec fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere candido. quae laus peculiaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecornm nullam mentionem huius fecisse frumenti. <2> Nunc ex his generibus, quae Romam invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum, quippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Sard
Abbreviated transcription (Latin):
toslo ñ pposunt. Itay hȩc cũ suis follica¬
bes seruntur cruda. ⁊ far muagnulis suss
inũ ex his hord̾eum raro excedit. qudecĩ
libras. ⁊ faba ug̃iti duo. Ponderosiꝰ farc
magis et ianũ triticum. farma egyp.¬
D e uoaly̾ra conficitur. Terciũ genus spice
þoc ibi est.
allie &ͦ suũ genus farris dedere. qͦd illie
bracẽ uocant᷑. apud nos sandalam. uiti¬
dissum grani. Et alia differentia. qͥd fe¬
ne quaternis libris plus reddit ramis.
qua far aluid. P opłm romanũ ferretm̃¬
afrum̃to trecentis annis usũ uarrius tra¬
dait. ⁊ alitici gen̾a plura quȩ fecere gen¬
tes italico nullũ equidem cõparauerim
candore. ac pondere. quo maxime decer¬
nitur. Montanis mͦ. cõparet᷑ italiȩ agris
externum in quo pͥncipatũ teniit uoe¬
tia dem sicilia. mor africa. Gertui p onõ
euan tracyo serio. deiñ negyptis. athseta¬
run cũ decteto. qͥuorũ capacitas unnitis

Expanded text:
tosta non possunt. itaque haec cum suis follicutosta non possunt. itaque haec cum suis folliculis seruntur cruda. et far in vaginulis suis  Levissimum ex his hordeum raro excedit XV libras et faba XXII. ponderosius far magisque etiamnum triticum. far in Aegypto ex olyra conficitur. tertium genus spicae hoc ibi est. Galliae quoque suum genus farris dedere, quod illic bracem vocant, apud nos scandalam, nitidissimi grani. est et alia differentia, quod fere quad. Populum romanum farre tantum e frumento CCC annis usum verrius tradit. <1> Tritici genera plura, quae fecere gentes. Italico nullum equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur ltaliae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio, deinde et aegyptio, athletarum cum decreto, quorum capacitas iumentis
Abbreviated transcription (Latin):
Non aũt singłis capita diu. qm̃ alio c̃e¬
sinente alud in cipit. nec tota seges sic̃
sis diebus & abuna primũ parte pau¬
latum Nore sub iuncte. fr̾unta rum
defloruere craslescunt. maturantur
cui pluriuiũ diehus x. Item faba.
Paucissunis cicer. Idem̃ asem̃ti diebus
x.ꝑficitur. Oiliũ ⁊ panicũ et sesima
&: om̃a estiua .xi. diebus maturannur
agna terre celiq diferentia. Inegyp
Neñi: hoideũ sexto asatu mense. fru¬
mita septuuo metuntur in hellade
Hordeunt impeloponenso ectalo. et
lr uinta ẽ fanũ tardiꝰ grana instipu¬
la cruito textu spicantur. Infaba le¬
guminbuss alteriis la teribus
sili quantur. Fortiora hieme ftuina
plures. hondeũ maximȩ middĩ. et ara¬
cas. ⁊ p̃cipue aduena. Calamꝰ altior
frum̃to quã bordeo arista mordacior
hordes Inarea exteruntur triticio
qualiter moliuntur. quia tosta ñ sunt
E diuieriso far. miliũ. panicũ. pirgari n

Expanded text:
non autem singuli scapi tamdiu, quoniam alio denon autem singuli scapi tamdiu, quoniam alio desinente alius incipit, nec tota seges, sicut sis diebus et ab ima primum parte, paulatim flore subeunte. <6> frumenta cum defloruere, crassescunt maturanturque , cum plurimum, diebus XL, item faba, paucissimis cicer. Id enim a sementi diebus XL perficitur. Milium et panicum et sesama et omnia aestiva xl diebus maturantur caelique differentia. in aegypto enim hordeum sexto a satu mense, frumenta septumo metuntur, in hellade VII hordeum, in peloponneso octavo, et frumenta etiamnum tardius. grana in stipula crinito textu spicantur. In faba leguminibusque alternis lateribus siliquantur. fortiora contra hiemesplures. hordeum maxime nudum et arinca, set praecipue avena. calamus altior frumento quam hordeo, arista mordacior hordeo. in area exteruntur triticum qualiter moluntur, quia tosta non sunt. e diverso far, milium, panicum purgari nisi
Abbreviated transcription (Latin):
defiorescunt. Hordea uͦ. cũ tar dissime sep
tem. Uarro quat̃ nouenis diebus fruges
ab solui tradit. et mense nono mete. fã
bȩ infolia exeunt. ac d̾einde caulis emit¬
tunt millis distinctũ internodis. Reli¬
qua legumina surculosa sunt. E r hĩo
ramosa. cicer. eruũ lens. Quorũdã cadii¬
les spargunt᷑ int̾ra si ñ babeant ad mini¬
culum uit piscandũ. nͥ habuere aut de¬
ceriora fiuint. Leguminũ uni causis faba
sola. U nus et lupinis. et ceteris ramosꝰ
p̃tenui surculo: om̃ib uͦ fistulosis. foliũ
quedã abradice mittunt. quędã a cacumi¬
scabra sunt. ceteris leuia. Multificia
contra fabe. cicere. piso. Frum̃tis foluum
barũ dinaceum. fabe rotunda. ⁊ magna
leguminum parte. Longiora iulie et
piso. pasiolis uenosa. sesimȩ. cetrioni. san¬
guinea. Cadunt folia iupino tm̃ ipapaue¬
r. Legumina diutiꝰ florent. et ex his
eruũ accicer s duitissime faba xł diebꝰ.

Expanded text:
deflorescunt, hordea vero, cum tardissime, diebus deflorescunt, hordea vero, cum tardissime, diebus VII. Varro quater novenis diebus fruges absolvi tradit et mense nono meti. <5> Fabae in folia exeunt ac deinde caulem emittunt nullis distinctum internodiis. Reliqua legumina surculosa sunt. Ex his ramosa cicer, ervum, lens. Quorundam caules sparguntur in terram, si non habeant adminiculum; at pisa scandunt, si habuere, aut deteriora fiunt. Leguminum unicaulis faba sola, unus et lupino, sed...., ceteris ramosis praetenui surculo, omnibus vero fistulosis. folium quaedam ab radice emittunt, quaedam a cacumiscabra sunt, ceteris levia—, multifolia contra faba, cicer, pisum. Frumentis folium harundinaceum, fabae rotunda et magnae leguminum parti, longiora erviliae et piso, phasiolis venosa, sesamae et irioni sanguinea. cadunt folia lupino tantum et papaveri. Legumina diutius florent, et ex his ervum ac cicer, sed diutissime faba, XL diebus,
Abbreviated transcription (Latin):
quin et colore distinguntur. candido. ni¬
gro. rufo. etiã purpureo. De ẜane.¬
Sanis multifariȩ et emilio. Fit epani¬
cio rarus. s nullũ ponderosiꝰ frum̃¬
to est. aut qͦd coquendo magis crescat.
Lx. pondo panis emodio reducunt. mo¬
diũq pultis ex tribus sextariis madi¬
dis. Miliũ intra łos .x. annos ex india in
italiã inuectum est nigro colore am¬
plum grano arundineũ culmo adoles¬
cit ad pedes altitudine uui. p̃grandi¬
bus culmis. lobas uocant om̃iũ fru¬
gũ fertilissimũ. Ex uno grano. sexta¬
rii terni gignuntur. Seri debet in
humidis. frum̃ta quidam intertio
genu spicã incipiunt concipere. quȩdã
inquarto. s etiam nũ occultã. Genicu¬
la aũt sunt tritico quat̾na farris sena.
hordeo octona. s ñ añ supra dictum
geiuculorũ numerũ conceptus est
spicȩ. Qui ut spem sui fecerit. quatu¬
or aut quinq tardissime diebus flore¬
re meppiunt. totidemq aͣpaulo pluribꝰ

Expanded text:
quin et colore distinguntur candido, niquin et colore distinguntur candido, nigro, rufo, etiam purpureo. panis multifariam et e milio fit, e panico rarus; sed nullum ponderosius frumentum est aut quod coquendo magis crescat. LX pondo panis e modio reducunt modiumque pultis ex tribus sextariis madidis. 55 milium intra hos X annos ex India in Italiam invectum est nigrum colore, amplum grano, harundineum culmo. adolescit ad pedes altitudine VII, praegrandibus comis—iubas vocant—, omnium frugum fertilissimum. Ex uno grano sextarii terni gignuntur. Seri debet in umidis. <4> Frumenta quaedam in tertio genu spicam incipiunt concipere, quaedam in quarto, sed etiamnum occultam. genicula autem sunt tritico quaterna, farri sena, hordeo octona. Sed non ante supra dictum geniculorum numerum conceptus est spicae, qui ut spem sui fecit, iiii aut V tardissime diebus florere incipiunt totidemque aut paulo pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
pud grani in radicẽ exit. alterũ inher¬
bam. quȩ et prior floret radicẽ crassior
pars grani fundit. teniuor florẽ. cete
ris seminibus eadem pars. ⁊ radicẽ et
florẽt. frum̃ta hieme in herba sunt.
uerno tempore fastigantur instipu¬
lam. quȩ sunt hib̾ni generis. At miliũ
et panitiũ inculĩ geniculatũ et con¬
cauum. Semina uͦ inferulaceũ om̃ium
saturorũ fructus aut spicis continet᷑
aut tritici ordei. miuniturq uallo aris
liquis ut leguminũ. aut uasculis ut
sisume ac papaueris. Miliũ et panicum
tantũ ꝓmdiuiso ⁊ paruis auibus expo¬
sitũ est. Indefensa quippe menbranis
continetur. Panicũ apaniculis dictum.
cacumine languide nutante paulatĩ
extenuata culmo pene insurculum
p̃densis aceruatur granis cũ longissi¬
ma pedali obfamiliȩ come granũ cõple¬
re fibriato capillo curuantur. Sunt
et panico gen̾a mamosa epano paruis
racemata paniculis: ⁊ cacumine gemino.

Expanded text:
put grani in radicem exit, alterum in herput grani in radicem exit, alterum in herbam, quae et prior floret. radicem crassior pars grani fundit, tenuior florem, ris seminibus eadem pars et radicem et florem. <3> Frumenta hieme in herba sunt, verno tempore fastigantur in stipulam quae sunt hiberni generis, at milium et panicum in culmum geniculatum et concavum, sesama vero in ferulaceum. omnium satorum fructus aut spicis continetur, ut tritici, hordei, muniturque vallo aristliquis, ut leguminum, aut vasculis, ut sesamae ac papaveris . milium et panicum tantum pro indiviso et parvis avibus expositum est; indefensum quippe membranis continetur . Panicum a paniculis dictum, cacumine languide nutante , paulatim extenuato culmo paene in surculum, praedensis acervatur granis, cum longissima, pedali phoba. milio comae granum complexae fimbriato capillo curvantur. sunt et panico genera mammosa, e pano parvis racemata panculis,
Abbreviated transcription (Latin):
occasũ sata terra ꝑhienẽ nutriuntur
ut triticum. ordeum. estiua quȩ estate
añ uergiliarũ exortũ seruntur ut
milium. pauitiũ. sesima. urminu mir¬
lio. italie dũ taxat ritu. Alioquin in
grecia et mnasia. omĩa uergiliarũ occa¬
lu seruntur. Quedã aũt ut̾roq tempore
initalia. Exhis quędã ex tercio ueris. ali¬
qui uernã miliũ panicum. lentẽ cicer
alicã appellant. Sem̃tiuã aut̃ triticum.
ordeũ. fabam. rapã. Et intritici genere
pars aliqua pabuli est quadrupedũ cau¬
sa sati ut farrago: iinleguminibus ut
uitia. At cõmune quadrupedũ homi¬
nũq usui lupinũ. Legumina omĩa sĩ¬
gulas habent radices pͣter fabam. easꝙ
surculosas. quia ñ inmulta diuidunt᷑.
Altissimas aũt cicer. frum̃ta multis ra¬
dicant᷑ fibris. Sine ramis erumpit apri¬
mo satu ordeũ die septimo. Legumen
quarto. uł cum tardissime septimo.
egypto.tertio die. Exordeo alterũ ca¬

Expanded text:
occasum sata terra per hiemem nutriuntur, occasum sata terra per hiemem nutriuntur, ut triticum, hordeum; aestiva, quae aestate ante vergiliarum exortum seruntur, ut milium, panicum, sesama, horminum, irio, Italiae dumtaxat ritu. alioquin in Graecia et in Asia omnia a vergiliarum occasu seruntur, quaedam autem utroque tempore in Italia, ex his quaedam et tertio veris. 50 aliqui verna milium, panicum, lentem, cicer, alicam appellant, sementiva autem triticum, hordeum, fabam, rapam. et in tritici genere pars aliqua pabuli est quadripedum causa sati, ut farrago, et in leguminibus, ut vicia; ad communem quadripedum hominumque usum lupinum. 51 Legumina omnia singulas habent radices praeter fabam, easque surculosas, quia non in multa dividuntur, altissimas autem cicer. frumenta multis radicantur fibris sine ramis. erumpit a primo satu hordeum die septimo, legumen quarto vel, cum tardissime, septimo, Aegypto tertio die. ex hordeo alterum ca
Abbreviated transcription (Latin):
tas uom̃i barundine imposita. similiter
et har undinẽ exarari felice uomeri
unposta p̃cipiunt. Iunco fuccus ager
uerti ꝑala debet. at insaroso bidentibꝰ.
Fratecta ioni aptime tollunt᷑. Humidio¬
raua rũ fossione concidi. atq siccari diti¬
lissimũ est: fossas aũt retusis locis aꝑtasre¬
linqu. insolitione terra sepibus firmari.
berepeibus aut supinis lateribus ꝓcum¬
bere. quasdam obcecari. et inalias diri¬
Sli m aiores potencioresq. Sit oc s ⁊ cafio
silice u garea. sternor aũt carum binus
utri lapidibꝰ is.ta tumulari. et alio
supurtegi. Silue extirpande ratiomnems
democritꝰ ꝓdidit. lupii flore in suco es¬
cite uno die macerato. sparsisq radicibꝰ.¬
⁊ qm̃ pparatus est ager. nała nẽ indica
bitur frugum. Sunt aũt dua ꝓ prima
carũ genera frum̃ta ut triticum ordeũ.
et legumina ut faba. cicer. differentia
notior. quã ut in dicari deceat. Frum̃
diuisa. Hib̾na quȩ circa uergiliarum

Expanded text:
tas vomeri harundine inposita. similiter tas vomeri harundine inposita. similiter et harundinem exarari filice vomeri inposita praecipiunt .—Iuncosus ager verti pala debet aut in saxoso bidentibus. frutecta igni optime tolluntur. umidiorem agrum fossis concidi atque siccari utilissimum est, fossas autem cretosis locis apertas relinqui, in solutiore terra saepibus firmari vel proclivibus ac supinis lateribus procumbere; quasdam obcaecari et in alias dirigi maiores patentioresque et, si sit occasio, silice vel glarea sterni, ora autem earum binis utrimque lapidibsuperintegi. silvae extirpandae rationem Democritus prodidit, lupini flore in suco cicutae uno die macerato sparsisque radicibum praeparatus est ager, nunc indicabitur natura frugum. sunt autem duo prima earum genera: frumenta, ut triticum, hordeum, et legumina, ut faba, cicer. differentia notior, quam ut indicari deceat. x 49divisa: hiberna, quae circa vergiliarum
Abbreviated transcription (Latin):
et iõ maiores fernlissimũ in agra ocu¬
lũ dñi ẽẽ. dixerunt. Reliqua p̃cepra
rodentur suis locis. quȩ ꝓpa generũ
siugłoꝵ erunt. Interĩ cõmuniaꝰ que sic¬
currunt ñ omittemꝰ. ⁊ in pͥmis humane¬
simũ. uitilissimũ id agendũ ut dili
gaut uicinis caissas reddit ille. existi¬
mamus nulli ẽẽ. dubios. Int̾ pͥma idem
cauet ne familiȩ malȩ sint. Nichil sera
faciendũ in agri cultura om̃s censent.
tum suo queq tẽpore facienda. et ter¬
Io p̃cepto p̃termissa frustra reuocari.
De terra cariosa execratio catonis abii¬
de uidicata est. quãqũa p̃clicere ñ cessa
siuicqͥd ꝑasellũ fieri potest. iuilissime
constat. Felix biennuo moritur si frondẽ
agere ñ patiaris. id efficacissime contin¬
git germinantis ramis baculos decussis.
Sucus eñĩ ex ipsa defluens. necat radi¬
ses aliunt ncirta solsticiũ auulsas nõ
renasci. nec harundine sectas aut erara¬

Expanded text:
et ideo maiores fertilissimum in agro ocuet ideo maiores fertilissimum in agro oculum domini esse dixerunt. <3> Reliqua praecepta reddentur suis locis, quae propria generum singulorum erunt. interim communia, quae succurrunt, non omittemus, et in primis catonisgant vicini. causas reddit ille, nos existimamus nulli esse dubias. — Inter prima idem cavet, ne familiae male sit. — Nihil sero faciendum in agricultura omnes censent, iterumque suo quaeque tempore facienda, et tertio praecepto praetermissa frustra revocari. — De terra cariosa execratio Catonis abunde indicata est, quamquam praedicere non cessauid per asellum fieri potest, vilissime constat.—Filex biennio moritur, si frondem agere non patiaris. id efficacissime contingit germinantis ramis baCulo decussis; sucus enim ex ipsa defluens necat radices. aiunt et circa solstitium avolsas non renasci nec harundine sectas aut exara
Abbreviated transcription (Latin):
equẽo michi tẽꝑare quo minus
unũ exemplũ antiquitatis afferam.
erquo intellegi possit apud popłm
etlam deculturis agendi morẽ fuis¬
se qualit̃ defendi soliti sint illi ihiri
ci furtꝰ cressimꝰ eseruitute libatus.
cũ inparuo ad modũ agello: largiores
nulto fouctus ꝑciperet᷑ quã examplis¬
funis uicinitas in inuidia magna erat.
ceu fruges alienas pelliceret ueneficus
Quã obrem abspurio albino curuli die
dicta metuens dampnationẽ. cũ uisuf¬
fragͥũ tribus oporteret ire. instrun¬
tũ rusfaicũ om̃e inforũ adtulit. et ad¬
duxte filã ualidam. atq ut ait piso
bũ curitã ac uestitã. ferranat ggle¬
po slera. grauos ligo  nos. uomeres
ponderosos. bues saturos. portia dir̃
ueneficia mea qui rites bȩc funt. nec
possũ uob̾ ostendere. aut in forũ ac duc¬
te lucubrationes. uigiliasq et suddores
Sniũ sententus ab solutꝰ itaq est. Pro¬
fecto oꝑa uimpensa cultura constat.

Expanded text:
41 Nequeo mihi temperare, quo minus 41 Nequeo mihi temperare, quo minus unum exemplum antiquitatis adferam, ex quo intellegi possit, apud populum etiam de culturis agendi morem fuisse qualiterque defendi soliti sint illi viri. C. Furius Cresimus e servitute liberatus, cum in parvo admodum agello largiores multo fructus perciperet, quam ex amplissimis vicinitas, in invidia erat magna, ceu fruges alienas perliceret veneficiis. 42 quamobrem ab Spurio Albino curuli aedile die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, instrumentum rusticum omne in forum attulit et adduxit familiam suam validam atque, ut ait Piso, bene curatam ac vestitam, ferramenta egregie facta, graves ligones, vomeres ponderosos, boves saturos. 43 postea dixit: Veneficia mea, Quirites, haec sunt, nec possum vobis ostendere aut in forum adducere lucubrationes meas vigiliasque et sudores . omnium sententiis absolutus itaque est. profecto opera, non inpensa, cultura constat,
Abbreviated transcription (Latin):
temere oluiã. uec quasdã terras diligenter
colere sicut insicilia tradunt. Itaq deci
tur agri exoraculo scilicet malis bonis s̃
defeudendi equũ est ab auis qui p̃ceptis
sus ꝓsperere uite. Namq cũ dicerent
mał. iuitellegere uoluere uilissimos. Sũ
mũ puidentie illoꝵ fuit. ut qua mi¬
ninũ esse. Impedi p̃cipiebant eñi ista
qui truumphales denas argenti libras in
supellec tile crimini dabant. qui mortuo
uilico reliquere uictorias et reuerti in
rura sua postulabant. quorũ herendia co¬
lenda suscipiebat res . p. exercitq diuceluãt.
senatie illi uilicante. Indie illa reliqua
emoracula. nequã agricolam eẽ. qͥsqiis
emeret. qd p̃stare eiꝰ fundiis posset. illa¬
lũ patre familias. quis quis int̾ diu face¬
ret qͦd noctu posset nͥ intẽpestate geli
peiorẽ qui ꝓfessis diebus ageret qd feri¬
atis deberet. pessimũ qui sereno die
subtecto potiꝰ oꝑaretur quã in agro

Expanded text:
temere olivam, nec quasdam terras diligenter temere olivam, nec quasdam terras diligenter colere, sicut in Sicilia tradunt, itaque decitur agri? ex oraculo scilicet: malis bonis. Sed defendi aequum est abavos, qui praeceptis suis prospexere vitae. namque cum dicerent malis, intellegermumque providentiae illorum fuit, ut quam minimum esset inpendii. praecipiebant enim ista, qui triumphales denas argenti libras in supellectile crimini dabant, qui mortuo vilico relinquere victorias et reverti in rura sua postulabant, quorum heredia colenda suscipiebat res p., exercitusque ducebant senatu illis vilicante. 40 inde illa reliqua oracula: nequam agricolam esse quisquis emeret quod praestare ei fundus posset; malum patrem familias quisquis interdiu faceret, quod noctu posset, nisi in tempestate caeli; peiorem qui profestis diebus ageret, quod feriatis deberet; pessimum qui sereno die sub tecto potius operaretur quam in agro.
Abbreviated transcription (Latin):
reat assiduitatẽ desid̾atã abeo. dehinc pe¬
ritia uilicorum in cura habenda ẽ. multa.¬
Que dehis cato p̃cepit. nob̃ satis sit dixisse.
Qũa ꝑximũ dño corde eẽ. debere. itam̃
senet ip̃i ñ uideri coli rura ergastulis
pessimũ est. ⁊ quic qͥd agitur adesꝑantibꝰ¬
ꝑ temerarium uideatut. unã uecẽ anti¬
quorũ potusse et fortassis incredibi
lem: penitꝰ estunet᷑ nichil minus expedi¬
re quã agrũ optime colere. L. tariꝰ
rufus. in fima nataliũ humilitate
consulatum. militare industria meritꝰ
tractionẽ beredis ex ausit. agros iupice¬
no coemendo. colendoq in głam. Iut̃netio¬
nẽ gͦ fam̃q censemꝰ ummo hercules modum
udicem terum om̃iũ utilissimum. Bene
colere necessarium est optimȩ dãnosũ. p̃ter¬
quã sobole suo colono. aut pascendis. alioqͥ
colente dño io aliquas messes colligere ñ
expedit si cõputetur impendiũ oꝑe. nec

Expanded text:
reat adsiduitatem desideratam ab eo. <4> Dehinc pereat adsiduitatem desideratam ab eo. <4> Dehinc peritia vilicorum in cura habenda est, multaque de his Cato praecepit. nobis satis sit dixisse, quam proximum domino corde esse debere et tamen sibimet ipsi non videri. coli rura ab ergastulis pessumum est, ut quidquid agitur a desperantibus. temerarium Videatur unam vocem antiquorum posuisse, et fortassis incredibile , ni penitus aestimetur, nihil minus expedire, quam agrum optime colere. L. Tarius Rufus infima natalium humilitate consulatum militari industria meritus, tractationem heredis exhausit agros in Piceno coemendo colendoque in gloriam. internicionem ergo famemque censemus? immo, Hercules, modum iudicem rerum omnium utilissimum. bene colere necessarium est, optime damnosum, praeterquam subole sua colono aut pascendis alioqui colente. domino aliquas messes colligere non expedit, si conputetur inpendium operae, nec
Abbreviated transcription (Latin):
det̾re in optimo genere disserentes abim¬
de dixiose possimꝰ uideri. &̃. nc̃: tñ traditas
notas subsignabimꝰ. catonis maxime uerbs.
E bulũ uł prunꝰ siluestris. uł rubus bulbꝰ
minutus. trifoliũ herba pratensis. quercus
siluestris. pirus. malus. frum̃tali solo notȩ.
Item nigra terra. et cinerei coloris. Om̃is
quã cliuosis respondent eadem. Modũ agri
impriis seruandũ antiqui putauere. quip¬
pe ita censebant. satiꝰ minꝰ ẽẽ. serere.
et meliꝰ arare. Qua insententia et uir¬
gil iũ fuisse uideo. uerũq confitentibus
latifundiũ ꝑdere italiã. lam uͦ et ꝓuincias¬
sex dñi semis seni africȩ possidebant cum
int̃̾fecit eos nero pͥnceps ñ fraudando mag¬
nitudine hac q sua. Eñi. pompeio qͥ nũquã
agrũ mercatus est cont̾minũ. Agro empto
domũ uendendã inclem̃ter atq ñ exutilitate
publici status magno censuit. hoc exordio
p̃cepta pandere ingressus. ut tam̃ appa¬

Expanded text:
de terrae genere optimo disserentes abunde terrae genere optimo disserentes abunde dixisse possumus videri, etiamnum tamen traditas notas subsignabimus Catonis maxime verbis: ebulum vel prunus silvestris vel rubus, bulbus minutus, trifolium , herba pratensis, quercus, silvestris pirus malusque frumentarii soli notae, item nigra terra et cinerei coloris. omnis quam clivosis respondent eadem. <3> Modum agri in primis servandum antiqui putavere , quippe ita censebant, satius esse minus serere et melius arare; qua in sententia et Vergilium fuisse video. verumque confitentibus latifundia perdidere Italiam, iam vero et provincias—sex domini semissem africae possidebant , cum interfecit eos Nero princeps—, non fraudando magnitudine hac quoque sua Cn. Pompeio, qui numquam agrum mercatus est conterminum. agro empto domum vendendam inclementer atque non ex utilitate publici status Mago censuit, hoc exordio praecepta pandere ingressus, ut tamen appa
Abbreviated transcription (Latin):
tñ qui bñ habitet sepiꝰ uentitare magrũ.
frontẽq dñi plus ꝓdesse quã occipitium.
ñ mentiuntur. Modus hic ꝓbatur. ut neq
fundis uillã querat. neq uilla fundum.
ñ ut fecerit iuxta diuersum. Eadem ȩta¬
te exemplis. L. lucullus equȩ sceuola cum
uilla sceuolȩ fructꝰ ñ caret uilla luculli
ager. Quo ingenere censoria castigatio erat.
minꝰ arare quã uerrere. Nec hoc sine arte
quadã ẽ. Nouissimꝰ iullam inmisinensi po¬
suit c. septies consul s peritia castra metã¬
ti sicut cõparatꝰ ⁊ ceteri etiã sulla felix cac¬
cos fuisse. dicere conuenit neq iuxta palu¬
des ponenda eẽ. neq aduerso amne. quam¬
quã homeriis om̃ino flumine semper ante¬
lucanas auras insalubres uerissime tradi¬
dit. spectare in estiuosis locis septentrionẽ
debet meridiem infrigidis temꝑatis exor¬
tum ȩquinoctialem. Agri ipsiꝰ bonitas
quibiis argum̃tis udicanda sit. quã quã

Expanded text:
tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, frontemque domini plus prodesse quam occipitium non mentiuntur. <1> Modus hic probatur, ut neque fundus villam quaerat neque villa fundum, non, ut fecere iuxta diversisin eadem aetate exemplis L. Lucullus et Q. Scaevola, cum villa Scaevolae fructus non caperet, villam Luculli ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Misenensi posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metandi sic, ut conparatos ei ceteros etiam Sulla Felix caecos fuisse diceret. <2> convenit neque iuxta paludes ponendam esse neque adverso amne, quamquam Homerus omnino e flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis locis septentriones debet, meridiem in frigidis, in temperatis exortum aequinoctialem. Agri ipsius bonitas quibus argumentis iudicanda sit, quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ualidũ. ut nauigiorũ euectꝰ uł itinerũ.
tũ bñ edificatꝰ ⁊cultus. Inquo falli ple
deserto agro. Itaq cato debono dño meliꝰ
emi. Nec temere contempnendã alienã
disciplinã. agroq ut hõi quã uis questuo¬
sus sit si tam̃ et sumptuosus ñ multũ
siꝑ eẽ. Ille inagro questuosissunã uidicat
intẽ. ñ frustra. qm̃ añ omĩa deimpensa ra¬
tione cauit ꝓrimne ortos riguos. Nlec io fal¬
so. si sub oppido sint. et prata antiqui para¬
ta dixere. Idemq cato int̾rogatꝰ quis esset
certissimꝰ questiis. respondit. Si bñ pascas.
qui ꝓximus sit. At bñ sũma om̃iũ in hoc
spectando fuit. ut fructus his maxime
ꝓbaretur quiquã minime impendio cũ¬
staturus eẽt. Hoc ex locorũ occasione alit̃
alibi decernitur. eodemq ꝑtinet. qd̃ agri¬
colam uendacẽ ẽẽ oportere dixit. Fundũ
in ad olescentia conserendũ. ñ nͥ consitio
ita ut uillarũ tutela ñ sit oneri. Eum

Expanded text:
validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, ut bene aedificatus et cultus. in quo falli plerdeserto agro. itaque Cato, de bono domino melius emi, nec temere contemnendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et sumptuosus, non multum superesse. ille in agro quaestuosissimam iudicat vitem, non frustra, quoniam ante omnia de inpensae ratione cavit; proxime hortos irriguos, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere, idemque Cato interrogatus , quis esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas; qui proximus: si sat bene. summa omnium in hoc spectando fuit, ut fructus is maxime probaretur, qui quam minimo inpendio constaturus esset. hoc ex locorum occasione aliter alibi decernitur. eodemque pertinet , quod agricolam vendacem esse oportere dixit, fundum in adulescenita, ut villarum tutela non sit oneri. eum
Abbreviated transcription (Latin):
Tet muilites strenuissimi ex agricolis
gignuntur. minimeq male cogitãtes¬
Prediũ necupide emas. in re rustica
oꝑi ne parcas. in agro em̃do minime. qͥd
male emptũ ẽ. semꝑ penitet. Agrũ pa¬
raturos añ om̃ia intueri oportet aquã
uim aut uicinũ. Singula magnas int̾p¬
tationes habent. Nedubiꝰ cato. in coñ¬
minis hoc ampliꝰ estimari ubet. quo pac¬
to iubeant. In bono eñĩ inqͥt religione
bene nitenti. atiliꝰ regulus ille punico
bello bis consul. aiebat. neq fecundissi¬
mis locis insalubrẽ agrũ parandum.
neq effetis salubrimũ. Salubritas loci
ñ semꝑ in colarũ colore detegit᷑. qm̃ assu¬
eti etiam inpestilentib durant. ł ret̾ea
sunt quędã partibus anni salubria. Ni¬
chil aũt salutare ẽ. nͥ quo toto anno salu¬
hre. Malus ẽ. ager: cũquo dñs luctat᷑.
Cato int̃ pͥma spectari iubet ut solum
sua uirtute aleat qua dictũ ẽ. positione
ut oꝑariorũ copia dictũ ꝓpe sit. oppidũq

Expanded text:
milites strenuissimi ex agricolis gignuntur minimeque male cogitantes.—Praedium ne cupide emas. in re rustica operae ne parcas, in agro emendo minime. quod male emptum est, semper paenitet. agrum paraturos ante omnia intueri oportet aquam, viam, vicinum. singula magnas interpretationes habent nec dubias. Cato in conterminis hoc amplius aestimari iubet, quo pacto niteant. in bona enim, inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. salubritas loci non semper incolarum colore detegitur, quoniam adsueti etiam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre. malus est ager, cum quo dominus luctatur. Cato inter prima spectari iubet, ut solum sua virtute valeat qua dictum est positione, ut operariorum copia prope sit oppidumque
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Iõ ꝓtinꝰ altitudinẽ unciali her¬
bis om̃ibus lib̾anda est. Manii potiꝰ
qua sarculo secatur incipiens florere:
et quociens refloruit. Io sexies eue¬
nit ꝑ annos. cũ minimũ quater. In
sem̃ maturescere ꝓhibenda ẽ. quia
pabulũ utilius est usq adtrunatum
Ueruo seri debet. liberariq ceteris
herbis. Ad trunatũ in aruis ad solum
radi. ita relique herbe remediũ imii¬
cum. & aratro sepiꝰ uertendo. donec
om̃s aliȩ radices intereant. dari ñ
ad satietatẽ debet. ne replere sangui¬
nẽ necesse sit. Et uiridis utilior
est. Arescit surcu lose. ac postrem
puluerẽ inutilem ex tenuatim.
et ip̃i pͥncipatus datur: in pabulis
affatĩ diximus int̾ frutices. et ñe fi¬
gũ om̃iũ uatu ra ꝑagenda ẽ: cuiꝰ
imparte demodiis qͦ dicatur.¬

Expanded text:
tum. ideo protinus altitudine unciali hertum. ideo protinus altitudine unciali herbis omnibus liberanda est, manu potius quam sarculo. secatur incipiens florere et quotiens refloruit. id sexies evenit per annos, cum minimum, quater. in semen maturescere prohibenda est, quia pabulum utilius est usque ad trimatum. verno sariri debet liberarique ceteris herbis, ad trimatum marris ad solum radi. ita reliquae herbae intereunt sicum in aratro, saepius vertendo, donec omnes aliae radices intereant. dari non ad satietatem debet, ne deplere sanguinem necesse sit. et viridis utilior est. arescit surculose ac postremo in pulverem inutilem extenuatur. et ipsi principatus datur in pabulis, adfatim diximus inter frutices. et nunc frugum omnium natura peragenda est, cuius in parte de morbis q
Abbreviated transcription (Latin):
litum. uarro appella tam acele rita¬
te ꝓueniendi. agreco qd̾ oceos dicunt.
edica externa etiam de Mediea.¬
la ꝑsarũ que darius intulit. sed
uel impͥmis dicen. d̾a tantados. et cũ
ex uno sato amplius quã tricenis an¬
nis duret. Simił. ẽ. trifolio. caules.
foliis: qui geniculata qͥc qͥd in caule ad¬
surgit folia contrahuntur. Unũ de ea
et citiso uolum̃ apluribꝰ con fusum.
Solum in quo seratur. elapidatũ pur¬
gatũq subigitur autumno. Mox a¬
tatũ et occatũ integit᷑ erate iterũ
ac. tertio quinis diebus interpositis.
et fimo addito. Poscit aũt sicũ sucosũq
uł riguũ. Ita p̃parato. serit᷑ mense
maio. Alias prunis obnoxia. Opus
est densitate seminis omĩa occupari.
int̾ nascentesq herbas ex cludi. Id
prestant in iugera modia uicena in
mouendã ne adurat. terraq ꝓtinus
integi debet. Si sit humidũ solũ her¬
bosũ ue. uincitur: et desciscit impra¬

Expanded text:
litum . Varro appellatum a celeritalitum . Varro appellatum a celeritate proveniendi e Graeco, quod ὠκέως dicunt. Medica externa etiam Graeciala Persarum, quae Darius intulit, sed vel in primis dicenda tanta dos est, cum ex uno satu amplius quam tricenis annis duret. similis est trifolio caule foliisque , geniculata. quidquid in caule adsurgit, folia contrahuntur . unum de ea et cytiso volumen Amphilochus conposuit. solum, in quo seratur, elapidatum purgatumque subigitur autumno, mox aratum et occatum integitur crate iterum ac tertium, quinis diebus interpositis et fimo addito . poscit autem siccum sucosumque vel riguum. ita praeparato seritur mense Maio, alias pruinis obnoxia. opus est densitate seminis omnia occupari internascentesque herbas excludi—id praestant in iugera modi III — et cavendum ne adurat sol, terraque protinus integi debet. si sit umidum solum herbosumve, vincitur et desciscit in pra
Abbreviated transcription (Latin):
s tm̃ ad arcendã famen. scd̃a s gracili sti¬
pula. nigritia triste. pondere p̃cipuũ.
ad miscet᷑ huic far ut mitiget amari¬
tudinẽ euis .⁊ tñ sic qͦ in gratissimum
uentri est. Nascitur qualicũq solo cũ
centesimo grano. ipsũq ꝓlȩtaminẽ est.
recrim̃tis farris p̃denda seritur ad¬
mixta aliqñ et uitia. E adem in afri¬
ca fit exordeo. omĩa hȩc pabula dege¬
nerans qui ex leguminibꝰ. quȩ uocat᷑
cracca. In tantũ columbis grata. ut
pastas ea. negent fugitiuas illius
loci fieriz.
pud antiquos erat pabuli genus
quod cato ocinũ uocat. quo sistebant
aliũ bubus. Iderat epabulis segete
uir ⁊ de desecte antequã gelaret. Sura
mamalius alit̾ id interp̃tãtur.
.&. tradit fabę modios .x. uitiȩ duos. tan¬
dũdem eruilie inuigero autũno mis¬
ceri et seri solitas. Meliꝰ et aue na gre¬
ca cui ñ cadit sem̃ admixto. Hoc
uocitatũ ocinũ. boũq causa se ri so¬

Expanded text:
tantum ad arcendam famem, fecunda, sed gracili stitantum ad arcendam famem, fecunda, sed gracili stipula, nigritia triste, pondere praecipuum. admiscetur huic far, ut mitiget amaritudinem eius, et tamen sic quoque ingratissimum ventri est. nascitur qualicumque solo cum centesimo grano, ipsumque pro laetamine est. recrementis farris praedensa seritur, admixta aliquando et vicia. eadem in Africa fit ex hordeo. omnia haec pabularia, degeneransque ex leguminibus quae vocatur cracca, in tantum columbis grata, ut pastas ea negent fugitivas illius loci fieri. xlii 143 Apud antiquos erat pabuli genus, quod Cato ocinum vocat, quo sistebant alvom bubus. id erat e pabuli segete viride desectum, antequam generaret. Sura Mamilius aliter id interpretatur et tradit fabae modios x, viciae II, tantundem erviliae in iugero autumno misceri et seri solitos, melius et avena Graeca, cui non cadit semen, admixta. hoc vocitatum ocinum boumque causa seri so
Abbreviated transcription (Latin):
nia martio. Tũ adfrondem utilissima.
Siccitatẽ ex om̃ib quȩ serunt᷑ maxi¬
me amat. Non asꝑnat᷑ &̃. am bro¬
sa ex semue eiꝰ. Si lecta. matu rad ẽ
palea. ceteris p̃fertur. Uitibus p̃ripit
sucum. languescuntq si in arbustis sera¬
ec erui ope rosa cura est. Hoc am¬
pli us quã uitia runcatur. et ipsũ
medi caminis uĩ optinens. Quippe cũ
diuũ augustum curatũ epłis ipsius
memoria existat. Sufficiunt singłis
boũ uigis quini mõdi sati. Marcio
mense satũ. noxi  um ẽẽ. bubus aiunt.
Itẽ autũno grau.s iddinosum. in noxi¬
um aũt fieri. pri Emo uere ꝑsatum.
t sicilia hoc est synui grecũ scari¬
phatione seritur. ñ altiore quatu¬
or digi .torũ sulco: quantoq penis trac¬
tatur.  tanto ꝓuenit meliꝰ. Rarũ dic¬
tu ẽẽ. aliquid. cui ꝓfit neglegencia.
Id aũt qͦd secale ac frago appeslatur.
occari tantũ desiderat. Secare tauri¬
ni sub alpibꝰ asiam uocant teterrimitm.

Expanded text:
ma Martio, tum ad frondem utilissima. ma Martio, tum ad frondem utilissima. 138 siccitatem ex omnibus, quae seruntur, maxime amat. non aspernatur etiam umbrosa. ex semine eius, si lecta matura est, palea ceteris praefertur. vitibus praeripit sucum, languescuntque, si in arbusto seraNec ervi operosa cura est. hoc amplius quam vicia runcatur, et ipsum medicaminis vim optinens, quippe cum divom Augustum curatum epistulis ipsius memoria exstet. sufficiunt singulis boum iugis modi quini sati. Martio mense satum noxium esse bobus aiunt, item autumno gravedinosum, innoxium autem fieri primo vere satum. Et silicia, hoc est fenum Graecum, scariphatione seritur, non altiore quattuor digitorum sulco, quantoque peius tractatur, tanto provenit melius. rarum dictu esse aliquid, cui prosit neglegentia. id autem, quod secale ac farrago appellatur, occari tantum desiderat. xl 141 Secale Tauri sub Alpibus asiam vocant, deterrimum et
Abbreviated transcription (Latin):
ante cesserit hiem̃e frigoribꝰ obnoxiũ ẽ.
Impune p̃terea iacet uł derelictũ. etiã
si ñ ꝓtinus secuti obruant imbres. Ab om¬
nibꝰ aĩalibꝰ amaritudine sua tutũ. P le¬
rũq tam̃ leui sulco integunt exdensi¬
ore terra. Rubricã maxine amat. Ad
hanc alendam post terciũ florẽ uerti
debet insabulo. Post scd̃m C retosa
bouẽ itnũ modii singłi satiant. ualidũq
prestant. qñ .&̃. impositũ puerorũ uẽ¬
tribus ꝓremedio est. Condi infumo
maxime conuenit: qm̃ in humido
uermiculi umbilicum eiꝰ insterilita¬
tẽ castrant. Si depastũ sit in fronde.
in ararari ꝓtinus solũ opus es.
arua. Nec ip̃a agricolis operosa. uno
sulco sata. Non saritur. ñ stercoratur.¬
I nec aliud quã de occatur. Ratioĩs
eiꝰ tria tempora. Circa occasũ arcturi.
ut decenbri mense pascat. Cum optime¬
seritur. insem̃ eque. Namq fert de pasta.
Scd̾a satio mense ianuario est nouissi¬

Expanded text:
antecessit hiemem, frigoribus obnoxium est. antecessit hiemem, frigoribus obnoxium est. inpune praeterea iacet, vel derelictum etiam, si non protinus secuti obruant imbres, ab omnibus animalibus amaritudine sua tutum, plerumque tamen levi sulco integunt. ex densiore terra rubricam maxime amat. ad hanc alendam post tertium florem verti debet, in sabulo post secundum. cretosa bovem unum modii singuli satiant validumque praestant, quando etiam inpositum puerorum ventribus pro remedio est. condi in fumo maxime convenit, quoniam in umido vermiculi umbilicum eius in sterilitatem castrant. si depastum sit in fronde, inarari protinus solum opus est. arva, nec ipsa agricolis operosa. uno sulco sata non saritur, non stercoratur nec aliud quam deoccatur. sationis eius tria tempora: circa occasum arcturi, ut Decembri mense pascat. seritur in semen. aeque namque fert depasta. secunda satio mense Ianuario est, novissi
Abbreviated transcription (Latin):
luminũ die intra p̃dictũ tẽporis spaci¬
um serantur. mire ꝓuenire. Seruntur
et uere. in calidis ath humidis.
gulas habenti cõmunis. Remedium
eiis ne metentes fugiat exiliendo. ut
ab mbre tollatur. Nec ulliꝰ quȩ seritur
Ter p̃terea floret. terrã amat. t̾ra atq
oꝑiri non uult. et inũ hoc seritur ñ
arato si fuerit maxime sabulosa et sie¬
ca atq etiã harenosa. Coli utiq non
iilt. Tellurẽ adeo amat. ut quã uis
fruçtecto solo coactum int̾ folia ue¬
presq ad terrã tam̃ radice ꝑueniat.
P inguescere hoc satu arua uineasq
diximus. Itaq ad eo ñ eget fimo. ut
optimi uicẽ rep̃sentet. nichilq aliud.
Nullo impenctio constat. ut qͦd ne seren¬
di quidem gr̃a opus sit ad ferre ꝓtinꝰ
seritur exaruo. Ac ne spargi quidem
postulat decidens sponte. Primũq
om̃iũ seritur. nouissimũ tollitur.
Utrũq septẽbri fere mense. quia si nõ

Expanded text:
luminum die intra praedictum temporis spatiluminum die intra praedictum temporis spatium serantur, mire provenire. seruntur et vere in calidis atque umidis. gulas habenti communis. remedium eius, ne metentes fugiat exiliendo, ut ab imbre tollatur. nec ullius quae seruntuter praeterea floret. terram amat terraque operiri non vult. 134 et unum hoc seritur non arato. quaerit maxime sabulosa et sicca atque etiam harenosa. coli utique non vult. tellurem adeo amat, ut, quamvis frutectoso solo coiectum inter folia vepresque, ad terram tamen radice perveniat. pinguescere hoc satu arva vineasque diximus; itaque adeo non eget fimo, ut optimi vicem repraesentet, nihilque aliud nullo inpendio constat, ut quod ne serendi quidem gratia opus sit adferre: 135 protinus seritur ex area ac ne spargi quidem postulat decidens sponte. primumque omnium seritur, novissimum tollitur, utrumque Septembri fere mense, quia, si non
Abbreviated transcription (Latin):
diñe fundi. aut in rotunditatẽ globa¬
ri. Terciã speciem siluestrẽ appellaue¬
re. in longitudinẽ radice ꝓcurrente
raphani similitudine & folio anguloso
scabroq suco acri. qui circa messem ex¬
ceptus oculos purgat. medet᷑ͣ caligini.
ad misto lacte mulierum. Frigore dul¬
ciora fieri existimantur ⁊ grancliora te¬
ꝑore infolia exeunt. Palma in ursino a¬
gro nascentibus. taxatio in libras sester¬
tii singłi &. inpenuria bii. Proximos
tura gaudent. eque frigidis serunt᷑.
et dñ lł marcias in uigero sextarii qͥ¬
tuor. Diligentiores quinto sulco rapum
seri ubent. rapã iĩii. utroq stercorato.
aya letiora fieri de Rapa.¬
si palea seminaret᷑. Serere nudũ uo¬
lunt. p̃cantẽ sibi &. uicini serere se. Satꝰ
utriq generi iustus int̾ duorũ nomi¬
nũ dies festos neptuni atq uulcani. fer̃q
subtili obseruatione. quota liuna ꝓceden¬
te hieme nix pͥma ceciderit. si totidem

Expanded text:
dinem fundi, aut in rotunditatem globadinem fundi, aut in rotunditatem globari. tertiam speciem silvestrem appellavere, in longitudinem radice procurrente, raphani similitudine et folio anguloso scabroque, suco acri, qui circa messem exceptus oculos purget medeaturque caligini admixto lacte mulierum. frigore dulciora fieri existimantur et grandiora. tepore in folia exeunt. palma inNursino agro nascentibus—taxatio in libras sesterti singuli et in penuria bini —, proxima tura: gaudent aeque frigidis. seruntur et ante kalendas Martias, in iugero sextarii IIII. diligentiores quinto sulco napum seri iubent, rapa quarto, utrumque stercorato, rapa laetiora fieri, si cum palea semen inaretur. serere nudum volunt precantem sibi et vicinis serere se. 132 satus utrique generi iustus inter duorum numinum dies festos, Neptuni atque Volcani, feruntque subtili observatione, quota luna praecedente hieme nix prima ceciderit, si totidem