comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tor a cognoscendo causam dictus.
Curator qd̃ curãt ferat pueris.
quia ad huc eius etatis sunt. ut
negoria sua satis administrare
non sint possuit. Clientes pͥus
colientes. dicebantur a colendis
patronis. Captus. captiuus dr̃.
quasi capite diminutꝰ. Ingenuita¬
tis enim fortuna ab eo excidit.
Pñ a uiris ꝑitis capite diminutꝰ
dr̃. Columis a columna uocatus.
eo qd erectus et fromissimus stat¬
uł sit. Comptus a coma dictus
qͥd̃ sit formosus capillis uł qͥa
comam nuͥt. Cala mistratꝰ a cala¬
mistro .i. acu ferrea incalami si¬
militudine facta. in qua crines
obtorquentur. ut crispi suit. ꝙ̃
incinere calefac̾e sõlent. qui ca¬
pillos crispant ut calamistrati
suit. Corpulentus qd̃ sit corpore
ualidus. ⁊ lentus carnib. Cras¬
sus a sagina corporis uel acreã¬
do carnes. Comessor a comedendo
satis. est enim gule ac uentͥ im¬
mod̾ate deditus. Caupo pessimꝰ.
de uino aquam faciens. Candidꝰ

Expanded text:
tor a cognoscendo causam dictus. tor a cognoscendo causam dictus. Curator, quod curam ferat pueris, qui adhuc eius aetatis sunt ut negotia sua satis administrare non possint. Clientes prius colientes dicebantur, a colendis patronis. Captus. Captivus dicitur quasi capite deminutus; ingenuitatis enim fortuna ab eo excidit, unde et ab iuris peritis capite deminutus dicitur. Colomis a columna vocatus, eo quod erectus et firmissimus sit. Comtus a coma dictus, quod sit formosus capillis, vel quia comam nutrit. Calamistratus, a calamistro, id est aco ferreo in calami similitudine facto, in quo crines obtorquentur, ut crispi sint: quem in cinere calefacere solent qui capillos crispant, ut calamistrati sint. Corpulentus, quod sit corpore validus et lentis carnibus. Crassus, a sagina corporis, a creando carnes. Comesor, a comedendo satis. Est enim gulae ac ventri inmoderate deditus. Caupo, pessimus de vino aquam faciens. Candidus
Abbreviated transcription (Latin):
mutat. Grece enum croma color uoca¬
tur. Contumeliosus quia uelox
est ⁊ tum u̾bis iiurie. Conten¬
tiosus ab intentione uooatꝰ qͥ ñ
non ratione iliquid s sola perti¬
natia uindicat. Contẽptibilis
temptus ⁊ uilis. idest sine honore.
Crudelis hoc est crudus quẽ greci
homon appellant per transiationẽ
quasi non coctus. nec est esui ha¬
bił. est enim asper ⁊ durus. Car¬
nfex qd carnem afficiat. Cru¬
ciarius eo qd̃ sit cruce dignus.
Collega a collegatione societatiꝰ
⁊ atnicicie complexu dictus. Coe¬
taneus quasi compar edatis. Cõ¬
plex qr uno oopeocato uł cͥmĩe
alteri applicatus est ad malũ. ad
bonum u̾o nũqm dicimꝰ complio̾e.
Consȯrs eo qd̃ ad eum ꝑs per¬
tinet bonoꝵ. slam sortem uet̾es
ꝓ ꝑte ponebant. Consors gͦ qd̾
sit cõmunis sorte sicut dissors dis¬
simili sorte. Confinał ab eo ꝙ sit
geti̾e. uł loco affinis. Colonus a
colonia uł ab agro colendo dictꝰ.¬

Expanded text:
mutat; Graece enim χρῶμα color vocamutat; Graece enim χρῶμα color voca46. Contumeliosus, quia velox est et tumet in verbis injuriae. Contentiosus, ab intentione vocatus, qui non ratione aliquid, sed sola pertinacia vindicat. 47. Contemptibilis, contemptus, et vilis, id est, sine honore. 48. Crudelis, hoc est, crudus, quem Graeci ὤμον appellant per translationem, quasi non coctus, nec esui habilis; est enim asper et durus. 49. Carnifex, quod carnem efficiat. Cruciarius, eo quod sit cruce dignus. Collega, a colligatione societatis et amicitiae complexu dictus. Coaetaneus, quasi compar aetatis. lex, quia uno peccato vel crimine alteri est adplicatus ad malum; ad bonum vero numquam dicimus conplicem. Consors, eo quod ad eum pars pertinet bonorum. Nam sortem veteres pro parte ponebant. Consors ergo, quod sit communis sorte, sicut dissors disfacit. Confinalis, ab eo quod sit genere vel loco affinis. Colonus a colonia, vel ab agro colendo dict
Abbreviated transcription (Latin):
habes. confide omĩa. Cautus a cauen-¬
do. dictus callidꝰ. fraudulentꝰ. qr calle¬
re nouit. ⁊ male ꝑitus. Callidũ autẽ
ued̾es. non ꝓastuto tantum. s etiam
animum cito u̾tat. Cupidus acapien¬
do multum idest ab accipiendo uocatꝰ
Clamosus. quasi dlamosus. a cal amo
scilicet qd̃ sonet. Calumpniator fal¬
si cͥmiris accusator acaluendo idest fru¬
strando et decipiendo dictus. Calcula¬
tor a calculis idest lapillis minutis qͦs
antiqui in manu tenentes numeros
cõponebant. Compilator qui filiena
dicta sius ꝑmiscet. et sicut solent pig¬
mentarii in pila diu̾sa mixta contũ¬
dere. hic scełe qͦndam accus abatur mã¬
tuanus ille uates cum quosdam u̾sus
homu̾ tnͣsferens sius ꝑmiscuiss. ⁊ cũ
compilator uet̾um ab emulis dio̾e̾tur.
ille respondit. magnaꝵ esse uirumi
clauem hculi extorquere de manu. Cõ
tumax ab eo qd̃ contendat. Cromati¬
cus. quia non confundit᷑. nec colorẽ

Expanded text:
adhibes, confide omnia. Cautus a cavenadhibes, confide omnia. Cautus a cavendo dictus. Callidus, fraudulentus, quia celare novit, et male peritus. Callidum autem veteres non pro astuto tantum, sed etiam b eo quod animum cito vertat. Cupidus a capiendo multum, id est accipiendo, vocatus. Clamosus, quasi calamosus, a calamo; scilicet quod sonet. Calumniator, falsi criminis accusator; a calvendo, id est frustrando et decipiendo, dictus. Calculator, a calculis, id est lapillis minutis, quos antiqui in manu tenentes numeros conponebant. Conpilator, qui aliena dicta suis praemiscet, sicut solent pigmentarii in pila diversa mixta contundere. Hoc scelere quondam accusabatur Mantuanus ille vates, cum quosdam versus Homeri transferens suis permiscuisset et conpilator veterum ab aemulis diceretur: Ille resclavam Herculi extorquere de manu. 45. Contumax, ab eo quod contemnat. Chromaticus, quia non confunditur, nec colorem
Abbreviated transcription (Latin):
expers qualia sunt nomina in celo
que absꝙ coniugiis sunt. ⁊ celebs
dictus quasi celo beatus. Celicola. co ꝙ
colat celum. est enim angłs. Continẽs
non solum in castitate dr̃. s in cibo ⁊
in potu. in ira quoq ⁊ uexatione mentis
et detrahendi libidine.⁊ continens dr̃.¬
qd̃ se a multis malis abaineat. Clemẽs
⁊ tueatur. sicut solet patͦnus dientẽ.
Concors aconiunctione cordis est ap¬
pellatus. slam sicut consors dr̃ qui
sortem iungit. ita ille concors dicitur
qui corde iungit᷑. Concionator. conso¬
lator. allocutor. ⁊ inde dictus consolator.
qd̃ soli seapplicat cui loquit᷑. ⁊ sollicitu¬
dinem leuat alloqͥo suo. hinic ⁊ solatiũ.
Consultus est qui consulit᷑. cui cont᷑riꝰ
est in consultus. qui non accipit consi¬
lium. Constans dictus qd̃ undiq stat.
nec in aliquam ꝑtem declinari potest.
Confidens. qd̾ sit in cunctis. fidutia ple¬
nus. Unde ⁊ cecilius. Si confidentiam

Expanded text:
expers, qualia sunt numina in caelo, expers, qualia sunt numina in caelo, quae absque coniugiis sunt. Et caelebs dictus quasi caelo beatus. Caelicola, eo quod caelum colat; est enim angelus. Continens non solum in castitate dicitur, sed et in cibo et potu, in ira quoque et vexatione mentis et detrahendi libidine. Et continens, quod se a multis malis abstineat. Clemens,  tueatur, sicut solet patronus clientem. Concors a coniunctione cordis est appellatus. Nam sicut consors dicitur qui sortem iungit, ita ille concors dicitur qui corde iungitur. Contionator. Consolator, adlocutor. Et inde dictus consolator, quod soli se adplicat cui loquitur, et solitudinem levat adloquio suo. Hinc et solacium. Consultus est qui consulitur; cui contrarius est inconsultus, qui non accipit consilium. Constans dictus quod undique stat, nec in aliquam partem declinari potest. Confidens, quod sit in cunctis fiducia plenus. Unde et Caecilius 246: Si confidentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Brutus quasi obrutus. quia censu caret.
est enim sine ratione. sine prudentia.
Unde ⁊ille iuniꝰ brutus. ⁊ sorore tarqͥnui
suꝑbigenitꝰ cum eundẽ casum timen.
quem frat̾ inciderat. qui ob diuicias ⁊
prudentiam. ab auũculo fuerat occi¬
cius quam loquendo dictus. u̾ba enĩ
non explicat. Inde ⁊ blesus qr u̾ba fnͣ¬
git. Bncco garrulus. quod cet̾o s  loqͣci¬
tate non sensu exuperet. biliosus ꝙ
sit semper tristis ab humore nigͦ qͣbi¬
lis uocatur. baburrus stultus inep¬
tus. biothanatꝰ. qd̃ est bis mortuus. ta¬
natos enim g̾co sermone mors dr.
Larus a celo qd̃ splendet. Unde
⁊ clara dies ꝓ splendore celi. Celsꝰ
a celo dictus qd̾ sit sublimis. ⁊ altus
quasi celestis. Castus pͥmũ a castra¬
tione nuncupatꝰ. postea placuit ue¬
terib etiam eos sic nominau qui ꝑ¬
petuam libiditus abstinentiã pollice¬
bantur. Celebs dictus. quia iter si¬
bi facit ad celum. Celebs conubis

Expanded text:
Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratione, sine prudentia. Unde et ille Iunius Brutus ex sorore Tarquinii Superbi genitus, cum eundem casum timeret quem frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo fuerat occitius quam loquendo dictus. Verba enim non explicat. Inde et blaesus, quia verba frangit. Bucco, garrulus, quod ceteros oris loquacitate, non sensu exsuperet. Biliosus, quod sit semper tristis, ab humore nigro qui bilis vocatur. Baburrus, stultus, ineptus. Biothanatus, quod sit bis mortuus. Θάνατος enim Graeco sermone mors dicitur. Clarus, a caelo, quod splendeat. Unde et clara dies pro splendore caeli. Celsus a caelo dictus, quod sit sublimis et altus, quasi caelestis. Castus primum a castratione nuncupatus: postea placuit veteribus etiam eos sic nominari qui perpetuam libidinis abstinentiam pollicebantur. Caeles dictus, quia iter sibi facit ad caelum. Caelebs, conubii
Abbreviated transcription (Latin):
que uult bona et nichil uult ma¬
li. ex hiis enim duob beatꝰ homo
efficitur. bonus auenustate corꝑis
creditur dictus: postea ad animũ
translatum nomen. Eum autẽdi¬
cimus bonũ cui non p̾ualet malũ.
eumꝙ optimũ qͥ peccat minimũ.
benignus est uir sporite ad bñfacien¬
dum ꝑatus ⁊ dulcis alloqͥo. Non aũ
multum distat benignus abono. qr
ipse ad benefaciendun uidetur expo¬
situs. S in eo differt. quia potest bo¬
nus esse ⁊ tͥstior. ⁊ bñ qͥdem fac̾e ⁊ p̾¬
stare qd̃ poscitur. non tamen suaurs
sua cunctos nouit mutare dulcedine
beneficus a benefaciendo. Alt̾i ditus.
Unde ⁊ beneficientia uocatur. que ꝓxi¬
mo ꝓdest. beniuolus quia bene uult.
non tamen dicimus beneuolus. sicut
nec maleuolus. Sepe enim ex duab
ꝑtib compositũ nomen aut pͥorem aut
sequentẽ lit̾t̾am corrumpit. Nam be¬
neuolentia absurdum sonat. blandꝰ
dulcis. ⁊ inuitans ad familiandatẽ sui.

Expanded text:
quae vult bona, et nihil vult maquae vult bona, et nihil vult male. Ex his enim duobus beatus homo efficitur. Bonus a venustate corporis creditur dictus: postea et ad animum translatum nomen. Eum autem dicimus bonum cui non praevalet malum: eumque optimum qui peccat minimum. Benignus est vir sponte ad benefaciendum paratus et dulcis adloquio. Non autem multum distat benignus a bono, quia et ipse ad benefaciendum videtur expositus. Sed in eo differt quia potest bonus esse et tristior, et bene quidem facere et praestare quod poscitur, non tamen suavis sua cunctos novit invitare dulcedine. Beneficus a benefaciendo alteri dictus; unde et beneficientia vocatur, quae proximo prode est. Benivolus, quia bene vult. Non tamen dicimus benevolus, sicut nec malevolus. Saepe enim ex duabus partibus conpositum nomen aut priorem aut sequentem litteram corrumpit. Nam benevolentia absurdum sonat. Blandus, dulcis et invitans ad familiaritatem sui.
Abbreviated transcription (Latin):
assecla eo quod sequatur aliquem lu¬
cri causa. assiduus dicebatur apud
anticͦs qui assib ad erariũ expẽsũ
conferendis erat. ⁊ in negociis quoq
publicis frequens. Uñ ⁊ ꝑ .s. ñ. ꝑd.
ascribendum est. apparitor nominatꝰ
td̃ appareat. ⁊ uideatur. ⁊ p̾sto sit ad
obsequiũ. attentus. ut qd̃ Aliquid
audiens teneat. Attonitus ueluti
furore qdam instinctus. atq stupe¬
factus. Dictus autem attonitꝰ a to¬
nitruoꝵ strepitu quasi tonitruo. ob¬
scupefactus ⁊ uicino fulgure aut
dactu ꝓximus. Allectus qd̃ sit pa¬
lam electus. Abactus qd̃ sit ab ac¬
tu remotus. Ab ortiuuis eo qd̃ non
oriatur. s aboriatur ⁊ excidat. Ad¬
optiuus. quia est ad optatus. palã¬
in filiũ. Ambo ab eo qd acq̾o est
nomen de g̾co ui latinum factum
litta t̾cia demutata. Alius alter.¬
Deatus dictus quasi bñ actus sci¬
licet ab habendo qd̃ uelit. ⁊ ni¬
chil paciendo qd̃ nolit. Ille autem
uere beatus est. qui ⁊ habet omĩa

Expanded text:
Assecla, eo quod sequatur aliquem lucri causa. 17 Assiduus dicebatur apud antiquos, qui assibus ad aerarii expensam conferendis erat, et in negotiis quoque publicis frequens; unde, et per s, non per d scribendus est. 18. Apparitor nominatus, quod appareat, et videatur, et praesto sit ad obsequium. Attentus, ut aliquid audiens teneat. 19. Attonitus, veluti furore quodam instinctus, atque stupefactus; dictus 461 autem attonitus a tonitrui strepitu, quasi tonitruo stupefactus, et vicino fulgori, aut tactu proximus. 20. Allectus, quod sit palam electus. Abactus, quod sit ab actu remotus. Abortivus, eo quod non oriatur, sed aboriatur, et excidat. Adoptivus, quia est palam optatus in filium. 21. Ambo ab eo quod est ἄμφω, nomen de Graeco Latinum factum, littera tBeatus dictus quasi bene auctus, scilicet ab habendo quod vellet et nihil patiendo quod nollet. Ille autem vere beatus est qui et habet omnia
Abbreviated transcription (Latin):
midate. uł tristicia ad tempꝰ. E¬
grotus qd̃ sit eger freqñtius. si¬
cut iratus et iracundꝰ. Erũpnos
aberumpna dictus qd̃ ꝑ in opiã
miser factus. esuriat ⁊ sitiat. Au¬
spex eo qd̃ auiũ auspicus intẽ-¬
dat sicut ausceps qd̃ auea capi¬
at. astrosus ab astro dictus. quasi
malo sid̾c natus. Enormis eo qd̃ nor¬
mam ⁊ mensurã excedat. Ab actor
est fur iumentoꝵ ⁊ peccoꝵ quẽ uul¬
go abigeium uocant. ab abigendo sci¬
licet. Atramus ⁊ asbatus. ille a ue¬
ste nigra iste ab ałba. aduena eo qd̃
aliunde ad ueniat. alienigena qd̃

Expanded text:
mitate vel tristitia ad tempus. Aemitate vel tristitia ad tempus. Aegrotus, quod sit aeger frequentius, sicut iratus et iracundus. Aerumnosus a rumine dictus, quod per inopiam miser factus esuriat et sitiat. Auspex, eo quod avium auspicia intendat, sicut auceps quod aves capiat. Astrosus ab astro dictus, quasi malo sidere natus. Aenormis, eo quod normam et mensuram excedat. Abactor est fur iumentorum et pecorum, quem vulgo abigeium vocant, ab abigendo scilicet. 15. Atratus, et albatus: ille a veste nigra, iste ab alba. Advena, eo quod aliunde adveniat. Alienigena, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mis ⁊ uirib plenꝰ. animatꝰ quasi
mensuram suam eleuet. dum
magnus scbi uidetur. de hiis que
agit. attollens quod se eleuet ⁊¬
erigat. Ambiciosus qdꝰ honores
ambiat. Auidus dictus ab hauẽ¬
do hauere enim cuꝑe est. Huic et
auarus. Nam quid est auarũ. ẽẽ
ꝓgredi uldra quam sufficit. Aua¬
rus exeo dictus. qd̃ sit auidus
auri. ⁊ nũquam opib expleat᷑.
⁊ quantũ plus habi̾it. tantum
plus cupiat. facci suꝑ hoc. con¬
cordante sententia qui ait. sem¬
neq auaricia copia neq in opia
minuatur. amatꝰ a sap̃ore tnͣs¬
latum nomen hab. Est enũ in¬
sua ius nec nouit quẽquam ad ꝯ¬
sortium suũ aliqua inuitare dul¬
cedine. Ad ult̾ iuolador maritał
pudoris. eo qd̃ alt̾ius thorum pol¬
luat. Anceps huc ⁊ illuc fluctuãs
ao dubius istud an illud cupiat.
inqua ꝑte declinet anxiꝰ. Atrox
qd̃ sit tetris morib. Abstemius
a themeto .i. tuno quasi abstinẽs
ablatus. Eoger qd agatur infir¬

Expanded text:
mis et viribus plenus. Animatus, quasi mis et viribus plenus. Animatus, quasi mensuram suam elevet, dum magnus sibi videtur de his quae agit. Attollens, quod se elevet et erigat. Ambitiosus, quod honores ambiat. 9. Avidus dictus ab avendo, avere enim cupere est. Hinc et avarus. Nam quid est avarum esse? progredi ultra quam sufficit. Avarus ex eo dictus, quod sit avidus auri, et nunquam opibus expleatur, et quantum plus habuerit, tantum plus cupiat, Flacci super hoc concordante sententia, qui ait: Semneque avaritia e copia, neque inopia minuatur.' Amarus a sapore translatum nomen habet. Est enim insuavis, nec novit quemquam ad consortium suum aliqua invitare dulcedine. Adulter, violator maritalis pudoris, eo quod alterius torum polluat. Anceps, huc et illuc fluctuans ac dubius istud an illud capiat, et in qua parte declinet anxius. Atrox, quod sit tetris moribus. Abstemius, a temeto, id est vino, quasi abstinens ablatus. Aeger, quod agatur infir
Abbreviated transcription (Latin):
Amabił autẽ qd̃ sit amore dignus. A¬
masius eo qd sit ꝓnus ad amorẽ. A¬
stutus autẽ ab astu uocatus ꝙ ẽ cal¬
lidi ⁊ cauti noͦminis qui possit sine ꝑi¬
culo aliquid fortit̾ fac̾e argutus. qr
argum̃tũ cito in loquendo inuenit.
acer in unãqmq formã uegetus. Ac
nimiꝰ. Alacer a uelocitate ⁊ cursu qͣsi
dic̾et. aliger. Armiger qd̃ arma ge¬
rat. Alacus. lenis. Alacut̾ gestiens.
⁊ nullius rei nouitate turbatꝰ. Agilis
ab agendo turbatꝰ aliquid cełiter. sicut
docilis. Aemulus eiusdem rei studiosꝰ.
quasi imitator. ⁊ amabił. Alias mnimicꝰ
inuenit .E. qus est sod̃m naturam
iustus dictus ab equitate. hoc est ab
eo qd̃ sit equał. Unde ⁊ equitas ap¬
pellata ab equalitate quadam scil
Equeuus ab eo qd̃ sit alt̾i equał
euo idest coetaneus. Arrogans¬
ab eo qd̃ multũ rogetur ⁊ ille młt᷑¬
studiosus sit. Audax ꝓpͥe ꝓ arrogã¬
te ponitur animosus. qd̃ sit ani¬

Expanded text:
em, quod sit amore dignus. Aem, quod sit amore dignus. Amasius, eo quod sit pronus ad amorem. Astutus ab astu vocatus, quod est callidi et cauti nominis, qui possit sine peri aliquid facere. Argutus, quia argumentum cito invenit in loquendo Acer, in unamquamque formam vegetus ac nimius. Alacer, a velocitate, et cursu, quasi diceret aliger. Armiger, quod arma gerat. Alacris, laetus, alacriter gestiens, 459 et nullius rei novitate turbatus. Agilis, ab agendo aliquid celeriter, sicut docilis. 7. Aemulus, ejusdem rei studiosus, quasi imitator et amabilis; alias inimicus invenitur. Aequus, est secundum naturam justus dictus, ab aequalitate, hoc est ab eo quod sit aequalis; unde et aequitas appellata ab aequalitate quadam scilicet. Aequaevus, ab eo quod sit alteri aequalis aevo, id est, coaetaneus. Arrogans, eo quod multum rogetur, et ille fastidiosus sit. Audax, proprie pro arrogante ponitur. Animosus, quod sit ani
Abbreviated transcription (Latin):
te repͥmi. ꝓinde i uet̾es uoluerunt
feminas innuptas. qmͣuis ꝑfecte e¬
tatis essent. ꝓpter ip̃am animi leui¬
tatem in tutela corsist̾e. Explicit li¬
rigo quorundam no¬
minum i dest undeue¬
pene omnib patet.
puide quedam nosoen¬
di gracia huic oꝑi int̾iecimus de qͥb¬
icet origo nominũ unde ueniat
a philosophis eam teneat rationẽ
ut ꝑ denominationem homo ab hũa¬
nitate sapiens a sapientia nominet᷑.
quia pͥus sapientia. deinde sapiens. dñ
claret. alia specialis in origine quoꝵ
dam nominũ. causa sicut homo ab hu¬
mo. unde ꝓpͥe homo est appellatꝰ. ex
quib exempli gratia quedam ĩ hoc
opere posuimus.
eros uir fortis ⁊ sapiens. auctor
ab augendo dictus. Auctorem au¬
qui alitur. alumnus dici potest idẽ
⁊ qui nutrit ⁊ qui nutrit᷑. s melius qͥ
nutrit. Amicus ꝑ diriuationẽ qua¬
si animi custos. dictus autẽ ꝓpͥe amicꝰ
unde ⁊ ami qd̃ se teneant. Amator t᷑¬

Expanded text:
te reprimi. Proinde et veteres voluerunt te reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere. Mystice rigo quorundam nominum, id est unde vepene omnibus patet. Proinde quaedam noscendi gratia huic operi interiecimus. De quibuLicet origo nominum, unde veniant, a philosophis eam teneat rationem, ut per denominationem homo ab humanitate, sapiens a sapientia nominetur, quia prius sapientia, deinde sapiens; tamen claret alia spumdam nominum causa, sicut homo ab humo, unde proprie homo est appellatus. Ex quibus exempli gratia quaedam in hoc opere posuimus. A 2. Aeros, vir fortis et sapiens. Auctor ab augendo dictus. Auctorem auqui alitur, alumnus dici potest, id est, et qui nutrit, et qui nutritur, sed melius tamen qui nutrit. 4. Amicus per derivationem si animi custos. Dictus autem proprie: amunde et hami quod teneant. Ama
Abbreviated transcription (Latin):
ob causas ducitur uxor. pͥma est aut̃¬
causa ꝓlis de qua legitur ingenesi. ⁊
benedint eos dicens. Crescite ⁊ ml̃ti¬
plicamini. Scd̾a causa est adiutoru
de qua ibi ingeriesi dicit᷑. Nori est bo¬
num hominẽ esse solum. Faciamꝰ
ei asduitoriũ simile. Tercia causa in¬
continentie. Unde dicit apłs. ut qͥ se
ñ continet nubã. In eligendo marito
.iii. expectari solent. uirtus. genꝰ.
pulcritudo. sapientia. Ex hiis sapi¬
entia potentior est ad amoris effectũ.
Refert hec .iiiͦ. u̾gilius. de enca. qđ
hisdido ĩpulsa est in amorem: eius
pulcritudine quam se se ore ferens.
que bella exhausta canebant. Genere.
credo equidẽ. nec uana fides cẽ geriꝰ
deoꝵ. Item in eligenda uxore. iiĩ.
res impellũt ad amiorẽ. pulcͥtudo. ge¬
nus. diuicie. mores. Melius est tñ si
diuicie. aut forma. non quas ꝓbitas
moꝵ cõmendat. Ideo autẽ femine
sub uiri potestate consistunt. qr leui¬
tate animi plerumq decipiuntur.
Unde ⁊ equm erat. eas iur auctorita¬

Expanded text:
ob causis ducitur uxor. Prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi: Et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini . Secunda causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum: faciamus ei adjutorium simile sibi . Tertia causa incontinentiae. Unde dicit Apostolus, ut qui se non continet, nubat . In eligendo marito quatuor exspectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est. Ad amoris effectum refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus: pulchritudine: Quem sese ore ferens!.Quae bella exhausta canebat! genere: Credo equidem nec vana fides genus esse deorum. Item in eligenda uxore quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Melius tamen si divitiae aut formae non quas probitas morum commendat. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
a t̾nario denario gignant᷑. sic usꝙ ad
nonaginta. Centũ u̾o uocati a cantu
qd̃ est circulus. Oucenti a duo loentũ.
sio ⁊ ueliqui usq ad mille. sulle autẽ
a multitudine. unde ⁊milicia quasi mul¬
ticia. Inde ⁊ milia que greci mutata lit

Expanded text:
a ternario denario gignantur: sic usque ad a ternario denario gignantur: sic usque ad nonaginta. Centum vero vocati a cantho, quod est circulum; ducenti a duo centum. Sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia: inde et milia, quae Graeci mutata lit
Abbreviated transcription (Latin):
mathematicas id̾o pͥmam
esse uoluerunt. qm̃ ip̃a ut sit. nulla
alia indiget disciplina. stiusica autẽ
⁊ geonietca ⁊ astrononia q̃ sequunt᷑.
ut sint. atq sub sistant. isteus egent
auxilio. de auctoribus eius.
positam quam ap̃ latinos pͥmũ apuleiꝰ.
umero nũmus nom̃ dedit: ⁊ a sui fre¬
quentatione uocabłm uididit. unus
a g̾oo nomen trahit. Greci enim unum
ẽna dicunt. Sic duo ⁊tres quos illi
dia ⁊ tͥa appellant. Quatuor uͦ a figͣa
quadrata nomen ssipserunt. Qͥnq
autẽ non sod̾m naturã. s scd̃m pla¬
citum uoluntatis uocabulũ acceꝑũt.
ab eo qui numeriꝰ nomina indidit.
sex autẽ ⁊ septem ag̾co ueniunt. Ĩ
multis enim nominib que in g̾oo
aspirationem hñt. nos ꝓ aspiratio¬
ne .s. ponimꝰ. In de est ꝓ hexa. sex ꝓ he
pta septẽ. sicut ꝓ herpillo herba. ser
iungant. infra iacentes numeros.
Nam desmos coniũgere uł ligare ap̃
geniti .ii. ꝓ .b. lit̾ca posita. tͥginta qd̃

Expanded text:
mathematicas ideo primam esse voluerunt, quoniam ipsa ut sit nullam aliam indiget disciplinam. Musica autem et Geometria et Astronomia, quae sequuntur, ut sint atque subsistant istius egent auxilium. § 2 De auctoribus eius. sitam; quam apud Latinos primus Apuleius, ero nummus nomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum indidit. Unus a Graeco nomen trahit; Graeci enim unum ἕνα dicunt: sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quattuor vero a figura quadrata nomen sumpserunt. Quinque autem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspiratione S ponimus. Inde est pro ἑξ sex, et pro ἑπτά septem, sicut pro herpillo herba serpiiungant infra iacentes numeros. Nam δεσμός coniungere vel ligare apud geniti, U pro B littera posita. Triginta, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ unũ est. s nõ eadem diffinitõ
ut leo. Nam qnͣtũ ad nom̃ ꝑtinz. ⁊ ue¬
rus ⁊ pictus. ⁊ celestis leo dr̃. qnͣtũ ad
diffinitõem ꝑtinz. alit̾ uerꝰ diffinitur.
alit̾ pictus. alit̾ celestis. Uniuoca sũt
qñ duarũ aut plurimaꝵ rerũ unũ
nom̃ est ⁊ diffiuitio ut uestis. Nam ⁊
biorus ⁊ tunica. ⁊ nom̃ uestis possunt¬
⁊̃ diffinitionẽ dans formis suis. de no¬
minatiua soest diriuatiua dicũt᷑. q̃ cũ¬
ꝙ ab aliͦqͦ solo diff̾entie calu scd̾m no¬
men habent appellationẽ. ut a bonita¬

Expanded text:
rum unum est nomen, sed non eadem definitio ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, uerus et pictus et caelestis leo dicitur, quantum ad definitionem, aliter uerus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Vniuocum est quando duarum aut plurium rerum unum nomen est et definitio ut « uestis ». Nam et byrrhus et tunica et nomen uestis het diffinitionem dant formis suis. Denominativa id est derivativa dicuntur, quecumque ab aliquo solo differentia casu, secundum nomen habent appellationem ut a bonita
Abbreviated transcription (Latin):
nale mortale. risibłe boni maliq ca¬
pax. Sic etiam in ornni orationi sb̾¬
stantiali tamdiu int̾pon̾e debemus.
sp̃es ⁊ diffe̾ntias: quãdu secdusis oĩ¬
b. que hoc idem eẽ possunt ad id ꝑ¬
ueniatur. ut ꝓpͥetas iam certa tene¬
atur. ysagogas autẽ ex g̾oo in lati¬
tinũ transtulit uictorinꝰ orator. cõ¬
mentũq eius qͥnq lib̾s boetiꝰ edidit.

Expanded text:
nale, mortale, risibile, boni malique canale, mortale, risibile, boni malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam diu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Isagogas autem ex Graeco in Latinum transtulit Victorinus orator, commentumque eius quinque libris Boetius edidit.
Abbreviated transcription (Latin):
angłs non est. postea discretis atq
seclusis adiectũ est ꝓpͥũ in ꝑte extre¬
det. Sic ꝑfecta est ominis ex ꝑte dif¬
finitio ad hominẽ declarandum. Cu¬
ius discipline diffinitõnem pleriam
existimau̾nt a ristotilec ⁊ tullius ex
gen̾e ⁊ diff̾entiis consist̾e. Quidam
postea pleniores in docendo eiꝰ ꝑfec
t̃ria de diffentia. qͣrta de ꝓpͥo .uͭ. de
accidente. Genus ut animal. est
enim uocabłm genale. ⁊ ꝯmune
omniũ animã habentiũ. Spẽs ut hõ.
Est enim sp̃alitas. qua seꝑ atur a
cet̾is aĩ antib diffe̾ntia. ut rationale
mortale. hiis eñi duobs difft homo
głis qui nesciũt mortẽ. ꝓpͥũ ut ri¬
sobłe. homo est eñi qui ridet. ⁊ hoc p̾¬
ter hominẽ nullius animał ẽ. Acci¬
dens ut colorin corpore. doct̾na in a¬
nimo. hec enim tempoꝵ uarietate
⁊ accidunt. ⁊ mutantur. ⁊ ex omni¬
b huis qͥno ꝑtib est oratio plene
sententie ita. homo est animal ratio¬

Expanded text:
angelus non est. Postea discretis atque angelus non est. Postea discretis atque seclusis adiectum est proprium in parte postredet. Sic perfecta est omni ex parte definitio ad hominem declarandum. Cuius disciplinae definitionem plenam existimaverunt Aristoteles et Tullius ex genere et differentiis consistere. Quidam postea pleniores in docendo eius perfecttertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo gelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo est enim quod ridet, et hoc praeter hominem nullius animalis est. Accidens, ut color in corpore, doctrina in animo. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur: et est ex omnibus his quinque partibus oratio plenae sententiae, ita: Homo est animal ratio
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitõnes in quib gn̾alit̾ omnia
continẽt᷑. nũc ysagogas porphirii expe¬
diamꝰ. ysagoga quippe g̾ce. latine intro¬
ductio dr̃. eoꝵ salicet qui philosophiã
incipiũt: continẽs in se demonstratio¬
nem. p̾maꝵ rationũ de qualib re qͥd
sit que suaq certa ac substantiali diffi¬
nitione declaratur. Nam poscto pͥmo
gen̾e. deinde sp̃es. ⁊ alia que uicina ẽẽ
possũt. subũigimus ac disc̾tis ꝯmu¬
nib seꝑamus. tãdiu int̾ponentes dif¬
fe̾ntias qͦusꝙ ad ꝓpͥũ eiꝰ de qͦ q̃rimus
signata eius exp̾ssione ꝑueniamus:
ut puta. homo ẽ animal rationale
mortale. trenũ bibes. risus capax. Gẽ
nus animal cũ dictum ẽ lubstantia ho¬
minis declarata est. Est enim ad homi¬
nẽ genus animal. s quia late patebat
adiecta est spẽs t̾renũ. Iam exclusũ
lia posita est que misttis pedib ĩtu¬
tuntur. Item rationale. ꝓpt̾ illa q̃ ra¬
tione egent. cuortale autẽ ꝓpt̾ id qd̃

Expanded text:
definitiones, in quibus generaliter omnia continentur, nunc Isagogas Porphyrii expediamus. Isagoga quippe Graeductio dicitur, eorum scilicet qui philosophiam incipiunt, continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re, qui sit, suaque certa atque substantiali diffinitione declarans. Nam posito primo genere, deinde species et alia que vicina esse possunt subiungimus ac discretis communibus separamus; tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo querimus, signata eius expressione perveniamus: ut puta, homo est animal rationale, mortale, terrenum, bipes, risus nus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, adiecta est species, terrenum: iam exclusum lia posita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortale autem propter id quod
Abbreviated transcription (Latin):
stantia. ut qnͣtitas. qualitas. ⁊ figura.
de subiecto gͥ gen̾a ⁊ species in subiecto
accidentia st̃. ex hiis nouem accidẽtib
tͥa intra usiam sũt. qnͣtitas. ⁊ qͣlitas.
⁊ sitꝰ. Hec eñi sine usia eẽ ñ p̾sũt. extͣ
uscam uͦ sũt. locus. tempꝰ. ⁊ habitꝰ. Int᷑
et extra usiam sũt. relatio. fac̾e. ⁊ pati.
Appellatas autẽ cathegorias constat. qr
nõ possũt nisi ex subiectis agnosci. Qͥs
eñi quid sit homo possit agnosc̾e. nͥ aliꝙ̃
hominẽ sbi ante oculos: quasi subiectũ
nomini: Hoc opus aristotił intelligẽ¬
dum est. qm̃ sicut dcm̃ est quioqͥd homo
loquit᷑ intra decem ista p̾dicam̃ta habet᷑.

Expanded text:
stantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. stantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra usiam vero sunt locus, tempus et habitus; intra et extra usiam sunt relatio, facere et pati. Appellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subiectum nomini? Hoc opus Aristotelis intellegendum est, quando, sicut dictum est, quidquid homo loquitur, inter decem ista praedicamenta habe
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uͦ agͥe ⁊ pati. ab agentis ⁊ paciẽtis
significatione consistũt. sam scͥbo actũ
habet. qm̃ facientis rem indicat. Scͥbor
patientis est. qm̃ pati se ostendit. In hiis
enim nouẽ gen̾ib quoꝵ exempli gr̃a
rũ hoꝵ decem p̾dicam̃toꝵ sermonẽ iul¬
gamꝰ. plena eni sñta de hiis ita est. Au¬
gustinꝰ magnꝰ orator. filius illius stans
in templo hodie. infulatꝰ disputando fa¬
oet̾is subiacet. reliqua nouem acciden¬
tia sunt. ꝯubstantia autẽ dr̃ ab eo qd̃
om̃is res ad seipsam subsistit. corpus
eñi subsistit. ⁊id̾o sub̾a est. Illa uͦ acci¬
dentia que in subsistente atq in subiecto
sũt. substantie nõ sunt. qr ñ subsistũt.
s mutant᷑. sicut color uł forma. De sb̾¬
iecto autẽ ⁊ in subiecto qiͣde ip̃o ⁊ in ip¬
so. Ubi enĩ dr̃ de subiecto sub̾a ẽ. qua¬
si dicatur de sub̾a. ubi autẽ dr̃ in subiecto
accidentia sũt. id est que accidũt ĩ sub¬

Expanded text:
Iam vero agere et pati ab agentis et patientis Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostendit. In his enim novem generibus, quorum exempli gratia rutrum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus, magnus orator, filius illius, stans in templo, hodie, infulatus, disputando faoprium, quae ceteris subiacet; reliqua novem accidentia sunt. Substantia autem dicitur ab eo, quod omnis res ad se ipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsistente atque subiecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutantur; sicut color vel forma. De subiecto autem et in subiecto quasi de ipso et in ipso. Ubi enim dicitur de subiecto, substantia est, quasi dicatur de substantia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia sunt, id est, quae accidunt in sub
Abbreviated transcription (Latin):
uł aliquis equus. Sode autẽ sub̾e di¬
cunt᷑. in quib spẽs ille que pͥncipalit̾
substantie pͥmo dicte sunt. insũt atq
claudunt᷑. ut in homine cicero. Qnͣtitaꝰ
minus ostenditur. ut longꝰ breuis. Q¬
litas est ut quał sit orator. aut rus¬
ticus. aut niger. aut candidꝰ. Relatõ
est que refertur ad aliqͥd. Cum eñi
dicitur filius. demonstrat᷑ i pat̾. Hec rela¬
tiua suncil incipiũt. Namq seruus ac do¬
minus umo tp̃e ex ordiũ nominis sumũt.
nec aliqũ inuenit᷑ dñs pͥor seruo. nec s̃¬
uus domino. Att̾m eñi alt̾i p̾esse ñ potest.
locus est ubi sit inforo. in platea. loci
autẽ motꝰ. ꝑtes sex habet. dextram. et
linistram. ante ⁊ ret᷑. sursũ atq deorsũ.
positione dictus. ut quis. aut stet aut
sedeat. aut iaccat. habitus ab habendo
aliquid dictus. ut hab̾e scientiã in m̃te.
uirtutẽ in corpore. cura corpus uestimẽ¬
tum ⁊ cet̾a que ad habendi mod̾ designa¬
to a doctorib numero comp̾hendũtur.

Expanded text:
dicuntur, in quibus speciebus illae quae principaliter substantiae primo dictae sunt insunt atque clauduntur, ut in homine Cicero. 7. Quantitas minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit orator, 105 aut rusticus, niger, aut candidus. Relatio est quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur, et pater. Haec relativa simul incipiunt; nam servus et dominus uno tempore exordium nominec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus partes sex habet, dextram et sinistram, ante et retro, sursum atque deorsum. positione dictus, ut quis aut stet, aut sedeat, aut iaceat. Habitus ab habendo aliquid dictus, ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
ab̾nacula tentoria sũt militũ qͥ¬
b iititie soł ardores tempesta¬
tesq imb̾um frigoris iniurias ue¬
tant. Dicta autem tab̾nacła ꝙ cor¬
tine distente funib tabulisq in¬
t̾ra stantib append̾entur. q̃ tento¬
ria sustin̾ent. Tentoriũ uocatum.
eo qd̾ tendat᷑ funib ates palis.
unde ⁊ hodie p̃tend̾e dicinttur. pa¬
piliones duocant᷑ a simlitudine ꝑ¬
uuli aĩał uolantis q̃ maxĩe habu̾¬
dat florentib malius. hee sunt a

Expanded text:
abernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere solis ardores tempestatesque imbrium frigorisque iniurias vitant. Dicta autem tabernacula quod cortinae distentae funibus tabulis interstantibus adpenderentur, quae tentoria sustinerenteo quod tendatur funibus atque pilis; unde et hodie pretendere dicuntur. Papiliones vocantur a similitudine parvuli animalis volantis, quod maxime abudat florentibus malvis. Monumentum
Abbreviated transcription (Latin):
coron abatur. hercules autẽ hanc
herbam pͥm̾ capiti circũtulit. Nã
nũ ppłm capide p̾fe̾bat. nc̃ oleastr̃
nẽ aptũ cuiꝰ uadices efficacit̾ pu¬
griant contra insidias uenenoꝵ.
eiꝰ gen̾is sũt petrosilenõ ipposile

Expanded text:
phantium coronabatur. Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit. Nam nunc populum capite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium. Cujus radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum. Ejus generis sunt petroselinon, hippose
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sit durũ ⁊ austeꝵ. Oleosilenõ
ꝙ molliꝰ folio ⁊ saule tenerũ. feni¬
culũ latini uocant. ꝙ eiꝰ tirsi seu
radicis sucꝰ acuat uisũ. Ciuꝰ u̾tus
tradit᷑. ut serpentes ãnuã senectu¬
tẽ eiꝰ gustu depoñt. hoc olus g̾ci ma¬
ratron uocant. ligusticũ a regiõe
nom̃ accep̃. slascitur eñipłimũ in
liguria odore a romatico Igustu
ut latini anesum he ia omĩb
cognita acͥrime feruens ĩ tuctuał.
anetũ cuminũ. Coriandiũ ex
g̾co noĩe sũptũ ꝙ illi corian uo¬
cant. cuiꝰ semẽ in dulci uino da¬
tũ ꝓmores reddit inuen̾em. si
supra mod̾ ded̾is amentiã nuͥt.
Canos etiam excoriandro infici
traditũ est. abrotanũ. Cerefoliũ.
Cuiꝰ alta ag̾stis atq iͥttute acͥ¬
o s utreq feruentissime cõ¬
ꝓbantur. hanc uenis repugna
ci alami uocant radioe a romati¬
ca odoris sũmi leui acmonia.
Menta huiꝰ gen̾a sex. expł .ł.¬

Expanded text:
 sit durum et austerum. Oleoselinon, quod mollius folio et caule tenerum. Feniculum Latini vocant quod eius thyrsi seu radicis sucus acuat visum: cuius virtus traditur ut serpentes annuam senectutem eius gustu deponant. Hoc olus Graeci μάραθρον vocant. Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico et gustu ut Latini, anesum, herba omnibus cognita, acerrime fervens, mictualis. Anethum. Cyminum. Coriandrum ex Graeco nomine sumptucant, cujus semen in dulci vino datum proniores reddit in Venerem; si supra modum dederis, amentiam nutrit. Canos etiam ex coriandro infici traditum est. Abrotanum . Cujus altera agrestis, atque virtute acrior, sed utraque ferventissima comprobatur. Hanc venenis repugnarci alam vocant, radice aromatica, odoris summi cum levi acrimonia. Menta. Hujus genera sex.
Abbreviated transcription (Latin):
bella ninꝰ assiri¬
oꝵ rex ip̃e enĩ fi¬
nib suis neqͣ ꝙͣ
contentꝰ humia¬
ne societatis fe¬
dua irrũpens ex̾citus duce a
liena uastare lib̾os ꝓpłos aut
trucidare aut subic̾e cepit u¬
niu̾samq asiam usq ãd libie
fines noua seruitute ꝑdomu¬
it. hiicetiã studuit grb̾ in
niutuo sanguine alt̾na gras¬
sari cede. Quatuor aũ st̃ gña
belloꝵ idest iustũ iniustu ci¬
nule ⁊ plusqmͣ cruile. Iustum
bellum ẽ qd̃ ex pͥdicto g̾itur
de reb repetitis aut ꝓ pulsan¬
dorũ hostiũ cã. Iniustũ bellũ
est. ꝙ de furore ñ de legntima
datione unt᷑. de qͦ in republi
oa qoero dicit. Illa inuista bel¬
la sũt. q̃ sunt sine cã suscepta.
Nam extra ulciscendi aut pro¬
puieandoꝵ hostiũ causa bellũ
geri iustũ nullũ pot̃. Thoc idẽtul¬
lius parius int̾iectis subdidit
sullum bellũ inctũ habetur nͥde
nũtiatũ. isi indictũ. nisi de ue¬
petius reb. Ciule bellũ ẽ int̾
ciues orta seditio ⁊ conectatõ du

Expanded text:
tulit Ninus Assyriorum rex: ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humane societatis fedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subiicere cepit, universamque Asiam usque ad Libie fines nova servitute perdomuit. Hinc etiam studuit orbis in mutuo sanguine alterna cede grassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo inca Cicero dicit: « Illa injusta bella sunt, quae sunt sine causa suscepta: » nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causam bellum geri justum nullum potest. Et hoc idem Tullius, parvis interjectis, subdidit: « Nullum bellum justum habetur nisi denuntiatum, nisi indictum, nisi de repetitis rebus. » Civile bellum est inter cives orta seditio et concitatio tu
Abbreviated transcription (Latin):
uocant a freqñtia qua celebnͣt᷑.
Siquidẽ ⁊ om̃e cetũ ⁊ omnẽ conuẽtũ
agona dici. alii qd̃ incirculis ⁊ qiͣ
agonis .i. sinẽ angło locis edentur.
nũcupatos agones putant. de gn̾i
ram q uł tibias incedendi gestꝰ.
de morib oͦs de forma decantandi
modulatõne. t̾restris ͦq belli ⁊ tia¬
ualia p̾lii ꝑpetiendoꝵ q supplicioꝵ

Expanded text:
vocant, a frequentia qua celebrabantur. vocant, a frequentia qua celebrabantur. Siquidem et omnem coetum atque conventum agona dici; ali quod in circulis et quasi agoniis, id est sine angulo locis, ederentur nuncupatos agonas putant. De generram quoque vel tibias incedendi gestus, de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et navalis proelii, perpetiendorumque suppliciorum
Abbreviated transcription (Latin):
sris. iactus. uͥtꝰ atq luctatio.
fer̃t qͥdã regem tot filios adolesoẽ¬
die tes habentem. totidem gen̾sb
de regno iuosisse contend̾e. de saltu¬
altus dictus quasi exaire ĩ
atcũ. est enĩ saltꝰ altius exili¬
ursus auelocitate cruriũ uoca
tur. est enĩ cursus cełitatis ped̾.
actus dictus ab iaciendo. de Retu¬
uñ ⁊ piscatoꝵ rete iaculũ dr̃. huic
arti usus ẽ arrepto lapide ꝓcul seri¬
re hastis pond̾e librato iace. sagit¬
re et pondere corporis. de lucta
uocata cͥib cõminiꝰ c̾tantes inni¬
tunt᷑ quigͥca appellatione achlete
uocantur. de palestra.
ocus autẽ luctationis palestra¬
natã dñt. scilio ꝙ ĩ luctando cũ
medios arripiant. fere qͣciant. id¬
pmmatur artẽ luctandi ursorũ
contentione mõstratã. Namos. in¬
ter cet̾as feras eos solos ⁊ eng̃res¬
gͥssos t lubside cełit̾ ac ueti̾ti ⁊ modo
manib temptare inuicẽ modo cõplexu
abig̾e sese more luctantiũ de agone

Expanded text:
rsus, iactus, virtus, atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem, totidem generibus de regno iussisse contendere. Saltus dictus est, quasi exilire in altum. Est enim saltus altius exiliursus a velocitate crurum vocatus est; est enim cursus velocitas pedum. Iactus dictus est a iaciendo; unde et piscatorum rete, iaculatum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas pondere librato iacere et pondere corporis. CAPUT vocata, quibus cominus certantes innituntur: qui Graeca appellatione athletae vocantur. De palaestra . Locus autem luctationis palaestrnatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idopinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam: namque inter ceteras feras eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti, et modo manibus temtare invicem, modo conplexu abigere sese more luctantium. De agone .
Abbreviated transcription (Latin):
uiri porentes. Simpolones dicũt᷑
conuiue. Nam ⁊ amicus sponsi qͥ cũ
eo ꝑ conuiuia ambulat. simpolator
dicitur. Ganeũ uͦ tab̾na ẽ. uñ ⁊ sa¬
crius ĩcomedia piscatoria ait. Sũ¬
mates uiri ampolones facti sunt
ganei. Quid snt p̾segmina
reseginina sũt ꝑdes corꝑis incise
ut tagesinais picims ait. pre¬
gituinib amputatis. qd sit cong̾
ongertones dicunt᷑ qui alieu¬
na ad se cong̾gant. Unde ⁊ apd̾
romanos gͥrones brutiani sũt dicti¬
Cistellam mͥ offers cum crepun

Expanded text:
uiri potentes, simpolones dicuntur conuiuae; nam et amicus sponsi qui cum eo per conuiuia ambulat simpolator dicitur; ganeum uero taberna est, unde et Sutrius in comedia Piscatoria ait: ‘Summates uiri simpolones facti sunt ganei’. Quid sint praesegmina. Praesegmina sunt partes corporis incisae, ut Tages in aruspicinis ait: ‘Praesegminibus amputatis’. Quid sit congerra. Congerrones dicuntur qui aliena ad se congregant, unde et aput Romanos gerrones Brutiani sunt dicti‘Cistellam mihi effers cum crepun
Abbreviated transcription (Latin):
tutior. ne hiis qui nocere pos¬
sent aditus ess. hec est origo
oppidoꝵ que qd̃ opem darent.
ideirco oppida nominata dixe¬
tunt. Oppidum autẽ magnitu¬
dine ⁊ menib discrepare auico
aut colonie aut mucipia. Aut
uici aut castella aut pagi ap¬
pellantur. Ciuitas ꝓpͥe dicititr
quam non aduene s eod̃ ĩ na
ti solo condid̾unt. Ideoq utbes
A ꝓpͥis cuub condite cunitatea ñ
colonie nincupãt᷑. Cõlorua u
est que defectu indigenaꝵ nouis
cultorib adimpletur. Unde et
colonia a cultu agri est dicta.
te stetu ciuitatis uis aliquod
minoris aut maioris officii
a pͥncipe imperet. Dictum aut̃
nunicipiũ a mirniis .i. ãb of¬
ficiis qd̾ tantũ mminia .i. tͥbuta

Expanded text:
tutior, ne his, qui nocere postutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico aut colonie, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. te statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id
Abbreviated transcription (Latin):
uitates in orbe fiebant. uł ãb
urbo ꝑte aratͥ quo muri de sig
nabantur. Unde est illud optituit¬
ꝙ locum regno ⁊ cẽclude sulco.
locus enĩ fut᷑e cuutatis sul co
designabatur. idest arcit᷑. Cato
qui irrbẽ inqͥt nouã condit tau¬
ro ⁊ uaoca aret. ubi arau̾it nui¬
rũ faciat. ubi portã uũt esse
arcurũ sustollat ⁊ portet. et
portam uocet. Ideo autẽ ur̃bs
aratro crccũdabatiro a dispari se
qͥdam ab oppositione muroꝵ dixe¬
rũt alii opib recondendis.
eo qͥd sit munitũ. Alii ꝙ sit
in eo qd conuentꝰ habitantiũ¬
⁊ opẽ det mutuam contra hos¬
teri: Nam pmũ homines tã¬
quam mdi ⁊ mermes. nec cõ¬
tra beluas p̾sidia habebant. nec
receptacula frigoris ⁊ caloris.
net ipsi ind̾se homines ab hoĩb
catis erant tun. Tandem na¬
turali sollercia speluncis silue¬
strib ꝙ degum̃tis riguria sibi ⁊
oasas uirgulus haruduub¬
q contexerunt quo ess uita

Expanded text:
vitates in orbe fiebant; vel ab vitates in orbe fiebant; vel ab urbo parte aratri, quo muri desinabantur, unde est illud: Optavitque locum regno et concludere sulco. Locus enim future civitatis sulco designabatur, id est aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condit, tauro et vacca aret; ubi araverit murum faciet, ubi portam vult esse, aratrum sustollat et portet et portam vocet. Ideo autem aratro circumdabatur, dispari sexquidam ab oppositione murorum dixerunt; alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum; alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tamquam nudi et inermes nec contra beluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita
Abbreviated transcription (Latin):
uõcati gaditano ĩminent freto. tĩ
gius ciuitatis ⁊ lixanteus auctor
ẽ. quẽ hercules fertur lucte cer¬
tamine suꝑatum int̾fecisse. lix aũ
a sixo flumine mauritanie ium¬
cutpatã ubi antea regia fuit ⁊ sala
qd̾ immineat sale flumini. Ceca¬
ream mauritanie oppid iuba rex
mauroꝵ in honorem cesaris augꝰ¬
ti condidit quam ex euis nomine
cesaueam appellauit. sicut herodes
aliam cesaream in palestina que
nũc urbo est clarissima. Ioosiũ ce¬
sariensis maritanie oppidũ. her¬
cule isluc tnͣseunte uigniti a co
se noĩe pͥuatim głiaretur de con¬
dentiũ uum̾o urbi icosio noñ¬
est datũ. Cirene regina fuit li¬
bie que ex suo nomine ciitatẽ
cirenen condidit. ex qua ⁊libiã
multitudo societatis. uincu¬
itlo adimata dicta a ciutib .i.
urbs ipsa menia st̃.. cuntaõ
autẽ non saxa. s habitatores uo¬
cantur. Tres autẽ sbnẽtates fa¬
nuliarũ urbiũ gentiũ. Urbs
uocata ab orbe qd̃ antique ci¬

Expanded text:
vocati, Gaditano imminent freto. 208 74. vocati, Gaditano imminent freto. 208 74. Tingis civitatis et Lixis Antheus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauritaniae nuncupata, ubi Anthaei regia fuit, et Sala quod immineat Salae flumini. 75. Caesaream Mauritaniae oppidum Juba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex ejus nomine Caesaream appellavit, sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. 76. Icosium Caesariensis Mauritaniae oppidum, Hercule illic tse nomine priuatim gloriaretur, de condentium numest datum. 77. Cyrene regina fuit Libyae, quae ex sCyrenen condidit, ex qua et Libyamultitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae ci