comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in aues esse conuersos post ducis sui interitũ quẽ ex tinc tũ inpaciont̃ dolobant. hinc aues hodieq latine dio¬
medee uocantur. Greti eas herodios dicunt. habitant aut̃ in insula que. ẽ. haudlonge acalabria in conspoctuta¬
ret̾ine. ciuitatis. Quim etiã dehis auib dicitur qđ grecis nauib letę ocrurrant ro manes & latinas uehem̃t
fugiant. memores & orignissue: et qđ diomedes abilirus int̃ emprꝰ M: Portenta .s: Renior eni pertentũ c̃ honos que
ues esse conursos: & pogra uosi ssi. Legunt nonnulli & amisis pimis. sed mlius ost am̃isi. Eti limnosis cocili. delentis uł
neris q̃ rumiraã uidnerauit inbello. Ueneris uolaui uulnere dextrã. artifmose agit. Nã fciens eaquac dicantur: infino
dininis in herere suos casus ultumos memorat. Prie etiã uenerẽ tantũ iuul nerata ase ẽẽ dic̃. martis supprim̃t tor qd e po¬

Expanded text:
in aues esse conuersos post ducis sui interitum, quem extinctum impatienter dolebant. Hae aues hodieque latine Dioin aues esse conuersos post ducis sui interitum, quem extinctum impatienter dolebant. Hae aues hodieque latine Diomedeae uocantur, Graeci eas herodios dixerunt. Habitant autem insulam Erentinae civitatis. Quinetiam de his avibus dicitur quod Graecis navibus laetae occurrant, Roma venientibus Latinas vehementer fugiant, memores et originis suae et quod Diomedes ab Illyriis interemptus est. PORTENTA S. re vera portentum est homines in aves esse conversos. ET SOCII AMISSI legunt non nulli et ‘admissis pennis’; melius est ‘amissi’. LACRIMOSIS VOCIBVS dolentes vel neris, quae numina vulneravit in bello. VENERIS VIOLAVI VVLNERE DEXTRAM artificiose agit: nam sciens ea quae dicuntur in fine, inhaerere animis, suos casus ultimos memorat. Perite etiam Venerem tantum vulneratam a se esse dicit, Martis supprimens nomen, quod ei po
Abbreviated transcription (Latin):
imperii idẽinlitore. Quia sec đ hamerũ clytema estra agamem noni occurrit adlitus & illiceũ sus ceptũ cũ adul¬
tero. int̾ epulas int̾ einit. Quod & ui uenalis tangit dicens. Quippe ille dehis aurtorib ul torparris erat cęsi
media int̃ pocula. Alii aut̃ dicunt qđ in ipso regressuidẽ. primadie qua dus domus suȩ lim̃ in gressus ÷:
consilio egisti abuxore uestẽ accepit clauso capite qua inplicatꝰ adulteri manib int̃ut : In uidisse deos.¬
theneli filius cyllarab. egialiã diomedis uxorẽ cognouit adulterio. Quo cõ ꝑto dio medes reuerti noluit:
& ina pulię partib sibi condididit sedes. Quod ueneris dolodicitur esse ꝑfectũ quã inbello troiano uulnerauerat
nđ ait in uidisse deof. Pulchrã chalidona .u. llna est de supͣ dictis ciuitatib quib imperauit : Nunc etiã orribi¬

Expanded text:
imperii, id est in litore, quia secundum Homerum Clytemestra Agamemnoni occurrit ad litus et illic eum susceptum cum adulimperii, id est in litore, quia secundum Homerum Clytemestra Agamemnoni occurrit ad litus et illic eum susceptum cum adultero inter epulas interemit: quod et Iuvenalis tangit dicens «quippe ille deis auctoribus ultor patris erat caesi media inter pocula». Alii autem dicunt quod in ipso regressu, id est prima die qua domus suae limen ingressus est, consilio Aegisthi ab uxore vestem accepit clauso capite qua inplicatus adulteri manibus interiit. INVIDISSE DEOS Stheneli filius Cyllarabus Aegialiam, Diomedis uxorem, cognovit adulterio: quo comperto Diomedes reverti noluit et in Apuliae partibus sibi condidit sedes. Quod Veneris dolo dicitur esse perfectum, quam in bello Troiano vulneraverat: unde ait ‘invidisse deos’. PVLCHRAM CALYDONA
Abbreviated transcription (Latin):
firi & ozoloi. Sedhi tẽpestate diuisi sunt abeo ut epizefirii teneront brictios deqͥb ait in iii. hic ẽ naricii posuer̃
m. locri. Oz oloi uero deferrent᷑ penta polim: deqͥb: nunc queritur dicens. libicone habitantes littore locros. de¬
uitta asia subselit adult̃ Legitur & de uictã asiã qđ siã. ita intellegimꝰ ut subsedit sit: dolo possedit. Lucanus
ubsedere regnũ. Calchi dos ouboice magna sporapte parabas. Vnđ & subsossores dicuntur. quiinsidis turresin¬
terimunt. Et hostiũ dolo subsessas uocamꝰ. Ut sit sensus. abagamom nonede uictã asiã adult̃ egistus factione pos¬
acestes. ut sit sensus. Asia ꝓpt̾ ad ulteriũ ꝑtulit bella. Que remanente ad ultero finita est nil ꝓfuit ut cũ in¬
dignatione sit dictũ. dũ primũ uindicatur adulteriũ. aliut rursus emersit : Prima intra limina. in ipsolimine

Expanded text:
phyrii et Ozolae; sed hi tempestate divisi sunphyrii et Ozolae; sed hi tempestate divisi sunmoenia Locri», Ozolei vero deferrentur Pentapolim, de quibus nunc queritur dicens ‘Libycone habitantes litore Locros’? DEVICTA ASIA SVBSEDIT ADVLTER legitur et ‘devictam Asiam’: quod si est, ita intellegimus ut ‘subsedit’ sit degnum Chalcidos Euboicae»: unde et subsessores dicuntur, qui insidiis tauros interimunt, et hostium dolos subsessas vocamus - ut sit sensus: ab Agamemnone devictam Asiam adulter Aegisthus factione posAcestes», ut sit sensus: Asia propter adulterium pertulit bella, quae remanente adultero finita esse nihil profuit, ut cum indignatione sit dictum, dum primum vindicatur adulterium, aliud rursus emersit. PRIMA INTRA LIMINA in ipso limine
Abbreviated transcription (Latin):
posteriorib intellegitur: sẏrro aut̃ quid contigerit manifestũ .ẽ. Nã ut int̾̃tio legimꝰ cũ uell& ducere ermionẽ oresti
ante disponsatã: habeo int̾ aras. ẽ. apollinis int̾ emptus. Unđ est & sclerũ furiis agitatus orestes. Excipit in cautũ
patriasq ob truncat ad aras. Uersosq penates idomenei. Ido meneus factũ rex cretẽsiũ fuit. Quicũ tẽpostate labo¬
cunt im molassec ut alu immolar& uoluiss& obcrudelitatẽ regno aciuib pulsus .ẽ. Vnd .ẽ. Fama uolat pulsũ reg¬
nis cessisse pat̃nis. Idomenea ducẽ. aliidicunt qđ abscedens cuidã suũ cõm̃dauerat regnũ. qui ꝑ eiꝰ absentia occupa¬
uit imꝑiũ. Et reuersũ pepulit. Ergo uersos penates aut cuersos & funditus dirutos accipiendũ. Aut certe in alie

Expanded text:
posterioribus intellegitur. Pyrrho autem quid contigerit manifestum est: nam, ut in tertio legimus, cum vellet ducere Hermionen, Oresti posterioribus intellegitur. Pyrrho autem quid contigerit manifestum est: nam, ut in tertio legimus, cum vellet ducere Hermionen, Oresti ante desponsatam, ab eo est inter aras Apollinis interemptus: unde est "scelerum furiis agitatus Orestes excipit incautum patriasque obtruncat ad aras" . versosque penates idomenei Idomeneus rex Cretensium fuit: qui cum tempestate labo vellet, ob crudelitatem regno a civibus pulsus est: unde est "fama volat pulsum regnis cessisse paternis Idomenea ducem" . alii dicunt quod abscedens cuidam suum commendaverat regnum, qui per eius absentiam occupavit imperium et reversum pepulit. ergo 'versos penates' aut eversos et funditus dirutos accipiendum: aut certe in alien
Abbreviated transcription (Latin):
ilucit. Nãcolũnas herculis logimus & ipõto & in his gata. husc aut̃ ꝓtheũ fornissimiũ & inuiciũ constit fuisse. Nlciumus auit qd om̃s
fortes herdules dicebantur. Und uidet̾ hocuffeetasse urgiluis. ut ꝓfinibi ꝓthe colunas dcer& quas habuit herculos. ut ostenders eũ
eua hercule dicu itum ᷤ Adusq colũnasptts. Cisque ad fuxs aegipti. hoc ẽ. usq ad faron. ante insulã nunic partt̃ aleraidns : luc mnꝰ
unc. claustrã pelagi eoepitifaro n insula. quondã. Inmediostetit illa mari subtõpore iuitis. Prottis. at nunc pallei ẽ: primo
extrasolũ eunt: Sane sciendũ quia quo tẽpore menelausi it adegyptũ ꝑdidit canobũ gubernatorẽ aquo uicina ciuitas nom̃ ace¬
pit quae hodieque murtata littera canopos nominatur. Cyclopas. Grecȩ declinationis accusatiuus est. und graecũ habe¬
bit accentũ. Nã latine cyclopes dicer&. Sed sic uersus stare non poterat . Pegnaneoptolem.r: sub audis eumersa qđex

Expanded text:
Ponto et in Hispania. hunc autem Proteum fortissimum et invictissimum constat fuisse. novimus autem quod omnes fortes Hercules dicebantur: unde videtur hoc adfectasse Vergilius, ut pro finibus 'Protei columnas' diceret, quas habuit Hercules, ut ostenderet eum etiam Herculem dictum. advsque colvmnas protei usque ad fines Aegypti, hoc est uunc claustrum pelagi cepit Pharon. Insula quondam In medio stetit illa mari, sub tempore vatis Proteos: at nunc est Pellaeis proxima extra solum sunt. Sane sciendum quia quo tempore Menelaus iit ad Aegyptum, perdidit Canobum gubernatorem, a quo vicina civitas nomen accepit, quae hodieque mutata littera Canopos nominatur. CYCLOPAS Graecae declinationis accusativus est. Vnde Graecum habebit accentum: nam latine ‘cyclopes’ dicimus; sed sic versus stare non poterat. REGNA NEOPTOLEMI REFERAM subaudis ‘eversa’, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
uãquã ȩtiã sidicer& qͥ se in p̃liũsequant᷑ non ualde abre eẽ uidebatur. Hienĩ esates

Expanded text:
uamquam etiam si sic diceret 'qui se in proelium sequantur', non valde abuamquam etiam si sic diceret 'qui se in proelium sequantur', non valde ab
Abbreviated transcription (Latin):
uere ꝓfecto ambae particulȩ ad ornatũꝑtinent tantũ. Portenta. Modo bona omina. Egoposcor olimpo A ut de
olimpo poseor .u haec signamei causa siunt. a ut certe in olimpũ poscor. Iiua creatrix. Rerũ omiũ generalit̃ heu
deo de uietoria fretus ẽ. ut etiã hostiũ misereatur. E t hie nascitur ille sensus ñ hȩc opalla dederam ꝓmissa parenti
tẽ eneas hinrĩ reditus ex pectatiq triumpin hec mea magna fides ł edera rũpant. Quae se facturũ latinus ꝗꝓ maiserat
Nonenĩerant facta. Herculeas sopitas ignib aras. Ipallage ÷ iđ̃. Susentauit aras herculeas inqͥb erant i gressopiti
estnũ aut̃ larẽ cuipͥdie sacrificauerat. Et ẽ. iteratio. Nã male qͥdã extnõ legunt .i. extrapeũ . Post hinc adna¬
ues i st unũ uacate drt post aet binc. ut post hino digrediens uibeo frodentia capris Taoe e e allid prinus

Expanded text:
em». NE QVAERE VERO PROFECTO ambae particulae ad ornatum pertinent tantum. PORTENTA modo bona omina. EGO POSCOR OLYMPO aut de em». NE QVAERE VERO PROFECTO ambae particulae ad ornatum pertinent tantum. PORTENTA modo bona omina. EGO POSCOR OLYMPO aut de Olympo poscor, id est haec signa mei causa fiunt: aut certe in Olympum poscor. DIVA CREATRIX rerum omnium generaliter. HEV adeo de victoria fretus est, ut etiam hostium misereatur. Et hinc nascitur ille sensus «non haec, o Palla, dederas promissa parenti». Item Aeneas «hi nostri reditus expectatique triumphi? Haec mea magna fides!». FOEDERA RVMPANT quae se facturum Latinus promiserat; non enim erant facta. HERCVLEIS SOPITAS IGNIBVS ARAS hypallage est, id est suscitavit aras Herculeas, in quibus erant ignes sopiti. HESTERNVM autem LAREM cui pridie sacrificaverat. Et est iteratio: nam male quidam ves graditur unum vacat, aut 'post', aut 'hinc', ut "post hinc digrediens iubeo frondentia capris arbuta" : tale est et
Abbreviated transcription (Latin):
rũsonus. qđ aut̃ dic̃ intonat. illuc spectat. Hulminat aeneas armisquȩ uult fragore tonitrua. splendore fulgetrã
imitari. Non aut̃ minim ẽ a uenere allatis armis in eẽ fulgorẽ. Nã & homerus dicit athecide oblata arma habere
motũ quendã & spm̃ quȩ duo inaqua. eẽ. manifestum est. Thecidẽ aut̃ nouimꝰ nymphã. Int̃ nubẽ Per nube more
suo. Et dicit inserena parte cgeli fcsse nubẽ ꝑ quã arma portatas. ꝑ sudũ. Sudũ ÷ quasisubudũ. serenũ post pluuias. ut
uersudũ. Agnouit sonitũ. Hoc ÷ quid sonitus significare. diuae ꝓmissa parentis. Catetosio pumenon intellega m̃ ue¬
nerẽ ei ꝓ misise. Hospes. Et qui suscipit. & qͥsuscipit᷑ hospes uocat᷑ ut hos loco euander: Itẽ sup̃ hospitis eneȩ sedẽ

Expanded text:
rum sonus. Quod autem dicit ‘intonat’, illuc spectat «fulminat Aeneas armis», quae vult fragore tonitrua, splendore fulgetram rum sonus. Quod autem dicit ‘intonat’, illuc spectat «fulminat Aeneas armis», quae vult fragore tonitrua, splendore fulgetram imitari. Non autem mirum est a Venere allatis armis inesse fulgorem: nam et Homerus dicit a Thetide oblata arma habere motum quendam et spiritum, quae duo in aqua esse manifestum est. Thetidem autem novimus nympham. INTER NVBEM per nubem, more suo. Et dicit in serena parte caeli fuisse nubem, per quam arma portata sunt. PER SVDVM ‘sudum’ est quasi sub udum, serenum post pluvias, ut «ver sudum». AGNOVIT SONITVM hoc est quid sonitus significaret. DIVAE PROMISSA PARENTIS κατὰ τὸ σιωπώμενον intellegamus Venerem ei promisisse. HOSPES et qui suscipit et qui suscipitur ‘hospes’ vocatur, ut hoc loco Euander, item supra «hospitis Aeneae sed
Abbreviated transcription (Latin):
faet. Nã dicit. Dat tͥ pallas milites ducentos suo noc̃. ipse uͦꝰ ame accipiet ducentos. Tristicũ corde. Propt̾ breuitatẽ auxil
elo aꝑto. Sereno ut & aꝑta serena ꝓspicere. In ꝓuiso. Nullũ enĩ indiciũ p̃cesserat nabiũ.: Fulgor. F ulgetra. Cũ sontu
onitruũ sclbeet: & ut diximꝰ supͣ. Ordinẽ tenut qͥnob̃ apparet. ut fulgetras dic̃priores cusut ante conitruar
Quere omĩa Sie enĩ sonat ut iuideat᷑ ruina. A libi cȩliq ruina. Beneaut̃ tpauit dicens uisa. Thyrreñq tm p.a.
clangor Ib yrrenũ clangorẽ dix̃ tubȩ. Ideoq apud tuscos tubã constat inuentã. Ergo thyrrenꝰ clangor sonuschor¬
renarũ tubarũ. Etbene congruis ominib arma nuneiant᷑ ꝑ sonos tubarũ. ł ragor intonat fragor ẽ ꝓprie armo¬

Expanded text:
facit, nam dicit: dat tibi Pallas milites ducentos suo nomine, ipse vero a me accipiet ducentos. TRISTI CVM CORDE propter brevitatem auxilifacit, nam dicit: dat tibi Pallas milites ducentos suo nomine, ipse vero a me accipiet ducentos. TRISTI CVM CORDE propter brevitatem auxiliorum. CAELO APERTO sereno, ut «et aperta serena prospicere». INPROVISO nullum enim indicium praecesserat nubium. FVLGOR fulgetra. CVM SONITV tonitrus scilicet. Et, ut diximus supra, ordinem tenuit qui nobis apparet, ut fulgetras dicat priores, cum sint ante tonitrua. RVERE OMNIA sic enim sonat, ut videatur ruina: alibi «caelique ruina». Bene autem temperavit dicens ‘visa’. TYRRHENVSQVE T. M. P. A. CLANGOR Tyrrhenum clangorem dixit tubae ideo, quia apud Tuscos tubam constat inventam. Ergo ‘Tyrrhenus clangor’ sonus Tyrrhenarum tubarum. Et bene congruis ominibus arma nuntiantur, per sonum tubarum. FRAGOR INTONAT ‘fragor’ est proprie armo
Abbreviated transcription (Latin):
gelu. Oc currit tacitis quȩstionib dicensse nõ isse ꝓpt̾ aetatẽ senilẽ filiũ uͦ ꝓpt̃ mixtũ genꝰ ꝑ originẽ matris. Vnde
aeneã dicit ire debere. eui ȩtas & origo rogna concedunt: Seclisq effeta senectus. Notandũ dicta scła ȩtiã in uno
nuidet imꝑiũ. Bona elocutio ut lib̵ pompineas inuidit collib: umbras. Quẽ numina ut ext̃nos optate duces : Ittilũ
forcissime ductor. Eusimbolos iã ductorẽ italiȩ uocat aeneã Spes & solacia. Spes q multa sibi de eius uirtute ꝓ¬
mittebat pat̾ . solaciũ. qr amissa coniuge unicifili utebat᷑ solatio. Tolenare : quasi rẽ asꝑam & difficilẽ. Miret᷑. Imitetꝰ
ueañ. M iratorẽq catonis. Optima enĩ ingenia necesse ÷ ut eã quȩ mirant᷑ inutent᷑. Suo noc̃. Bene inom̃ib fili gram

Expanded text:
 dicens se non isse propter aetatem senilem, filium vero propter mixtum genus per originem matris: unde  dicens se non isse propter aetatem senilem, filium vero propter mixtum genus per originem matris: unde Aenean dicit ire debere, cui et aetas et origo regna concedunt. saeclisque effeta senectus notandum dicta 'saecula' etiam in uno INVIDET IMPERIVM bona elocutio, ut «Liber pampineas invidit collibus umbras». QVEM NVMINA P. Vt «externos optate duces». ITALVM FORTISSIME DVCTOR εὐσυμβόλως iam ductorem Italiae vocat Aenean. SPES ET SOLACIA ‘spes’ quia multa sibi de eius virtute promittebat pater, ‘solacium’ quia amissa coniuge unici filii utebatur solacio. TOLERARE quasi rem asperam et difficilem. MIRETVR imitetur: Lucanus «miratoremque Catonis»; optima enim ingenia necesse est ut ea quae mirantur, imitentur. SVO NOMINE bene in omnibus filii gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsũ conuertant. Torm̃ti genꝰ. Exclamatio ÷ inuenti suplicii & detestatio. Sanie taboq: Sanies mortui . ẽ. tabo
uiuentisstilicet sanguinis. Confugere. Confugiebat. Et ut diximꝰ historicꝰ stilus ÷. Defendier defendi .÷. defendebat᷑
t uertit historiã. Nã ut diximꝰ turnꝰ magis confugit admezentiũ. Presenti marte. Sine aliqua delatione. Addam.
ut dabo aut reuera addã habentib tharconẽ. Longa euus aruspex. Argum̃to ȩtatis uult doctũ uideri. Optate duce
coronã quã tusci reges ñ quã habuer̃. Ergo species ẽ ꝓ genere. Mandatq insignia. A ut mittit insignia i. magna omĩa
ornam̃ta regalia. aut reuera mandat insignia .i. magna: ut castris succedã & capessam regna terrena. Sed mihi tarda¬

Expanded text:
in ipsum convertant». TORMENTI GENVS exclamatio est inventi supplicii. SANIE TABOQVE sanies mortui est. ‘Tabo’ in ipsum convertant». TORMENTI GENVS exclamatio est inventi supplicii. SANIE TABOQVE sanies mortui est. ‘Tabo’ viventis scilicet sanguinis. CONFVGERE confugiebat: et, ut diximus, historicus stilus est. DEFENDIER defendi, id est defendebatur. Et vertit historiam; nam, ut diximus, Turnus magis confugit ad Mezentium. PRAESENTI MARTE sine aliqua dilatione. ADDAM aut dabo; aut re vera addam habentibus Tarchonem. LONGAEVVS ARVSPEX argumento aetatis vult doctum videri. OPTATE DVCEcoronam, quam Tusci reges numquam habuerunt. ergo species est pro genere. Ad v. 506 Mandatque insignia aut mittit insignia, id est omnia ornamenta regalia, aut re vera 'mandat insignia', id est magna, ut castris succedam, capessam regna Tyrrhena. alii
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tibiego. Artificiosȩ agit. ut ętiã quȩ monstrant᷑ auxilia ipsius eẽ uideat᷑. Ingentes aut̃ popłos ñsine causadeoxit.
poscentibus
entibusa ꝓge illuc posc entibusfatis. Nã talis ÷ sensus. Silegeris adfer. & similit̃ iungit fortunã fato :¬
ut supiet
biat. Forcuna omp̃s & in eluctabile fatũ. Si aut̃ legeris affers. sensus erit talis. Fatine
ue isto. antiqͦ opere ut tẽpladĩ saxo uenerabar structa uetusto. Vrbis agilline sedes
In due ꝓunitca exercuer̃. ut etiã eicero in hortensio docet. Cũ captiuos nouispenis affligerent occisoꝵ eos religantes
TΟΥE ΥE IN. Lidiaut̃ alido rege frẽ qui in ꝓuincia remanserat. Quid memorẽ in fandas cȩdes. Figura oratoria
quȩ paralẽpsis uocatur. Cicero Nã illanimis antiqua p̃tereo Effero cruenta. Dicapiti ipsius ut qđ diprius omen

Expanded text:
SED TIBI EGO artificiose agit, ut etiam quae monstrantur auxilia, ipsius esse videantur. ‘Ingentes’ autem ‘populos’ non sine causa dixit: SED TIBI EGO artificiose agit, ut etiam quae monstrantur auxilia, ipsius esse videantur. ‘Ingentes’ autem ‘populos’ non sine causa dixit: poscentibus adfer perge illuc poscentibus fatis; nam talis est sensus, si legeris 'adfer'. et similitut supra, ubi ait «fortuna omnipotens et ineluctabile fatum». Si autem legeris ‘adfers’, sensus erit talis: fati neVETVSTO antiquo opere, ut «templa dei saxo venerabar structa vetusto». VRBIS AGYLLINAE SEDEHi diu piraticam exercuerunt, ut etiam Cicero in Hortensio docet, cum captivos novis poenis adfligerent, occisorum eos religantes τοῦ θύειν Lydi autem a Lydo, regis fratre, qui in provincia remanserat. QVID MEMOREM INFANDAS CAEDES figura oratoria, quae paralipsis vocatur: Cicero «nam illa nimis antiqua praetereo». EFFERA cruenta. DI CAPITI IPSIVS ut «quod di prius omen
Abbreviated transcription (Latin):
emnius. Quia inlennũ insulã ut doxim̃ cecidit aiunone ꝓ pt̃ deformitatẽ de iectꝰ quã aerẽ eẽ constat ex qͦ fulmina ꝓc xant᷑. Ideo
uincula. Ihusca calciam̃ta. Et dicit ctepidas quas pͥmo habuere senatores. pꝰ eqͥtes romã nunc milites. Glosa. Alu calceos
umero pellẽ dimissã habuit. Iuã retorquens & indextrãm reuocans partẽ se amiciebat. Ceminicustodes. Hoc & inha mero
drũ heroemdicit cũ sit uirtutis emeritȩ. Plerũq heros & generis ÷. Matutinꝰ agebat. Rem tẽporis ad ꝑsonã transtalit
ego qͥdẽ troiante uiuo uictã ñ arbitror quantũ ẽ in opinione mea Pro nõe tanto Protuinais gła. Et murũ circun¬
sonat armis. Etbreuitatẽ sui ostendit imꝑu. & hostilẽ necessitatẽ obquã se penitus ex armare ñ poterat: amni autẽ
aut̃ cladi martusco. ideo dix̃ quia ipse fuit romanifinis imꝑii. Iuuenał. Et quȩ imꝑn fines thiberi nũ uirgo nata uit

Expanded text:
Iunone propter deformitatem deiectus, quam aerem esse constat, ex quo fulmina procreantur. ideo vincula Tusca calciamenta. et dicit crepidas, quas primo habuere senatores, post equites Romani, nunc milites. alii calceos retorquens a sinistro humero pellem demissam habuit, quam retorquens et in dexteram revocans partem se amiciebat. Ad v. 461 Gemini custodes hoc et in Homero de est quod Euandrum heroem dicit, cum sit virtutis emeritae. plerumque heros et generis est. ego quidem Troiam te vivo victam non arbitror, quantum est in opinione mea. PRO NOMINE TANTO pro tui nominis gloria. ET MVRVM CIRCVMSONAT ARMIS et brevitatem sui ostendit imperii et hostilem necessitatem, ob quam se penitus exarmare non poterat. ‘Amni’ autem ‘claudimur Tusco’ ideo dixit, quia ipse fuit Romani finis imperii: Iuvenalis «et quae imperii fines Tiberinum virgo natavit».
Abbreviated transcription (Latin):
opacȩ. M ulti iteratiene uolunt. Aludicont tenebris propt cunculos Sexio erte somno. Nam sutisius ntoctis est¬

Expanded text:
opacae multi iterationem volunt, alii dicunt 'tenebris' propter cuniculos, 'dono noctis' somno Manlii; nam sopacae multi iterationem volunt, alii dicunt 'tenebris' propter cuniculos, 'dono noctis' somno Manlii; nam s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ turib adstant. Terentiũ. Nã nihil haec ita eẽnt ꝓ illo haudstares fedria. Tenebat. defendebat. Et .ẽ. militare uerbũ¬
brã dic̃ qua romulꝰ texerat culmis ad quã calabatur a uocabat᷑ senatus & popłs aregȩ serificulo. ut qm̃ adiue fasti nonerant¬
luderũ & sacrificiorũ pͥnoscerent dies At que hic incapitolio. Et satisprudent argenteñ anserẽ dic̃. Nar quas eꝑitetonẽ
coloris. Et significauit rem uerã. Nã incapitolio in honorẽ illius ansers qui gallerũ nunciarat aduentũ. ꝓestus fuerat
anser argeneus A uratis porticibi. Nac at tẽpus recuilit florentis romanȩ reip: Nã illo loco ebidix̃ horemat tegia culn
ideo ad didit romuleo ut incipientis & pauperis adhuc emperii tẽpora designaret: Canebat quasi p̃ diudale Nũ canere

Expanded text:
pro turribus adstant», Terentius «nam ni haec ita essent, pro illo haud stares pro turribus adstant», Terentius «nam ni haec ita essent, pro illo haud stares bram dicit, quam Romulludorum et sacrificiorum praenoscerent dies. ATQVE HIC ‘hic’, in Capitolio. Et satis prudenter argenteum anserem dixit: nam quasi epitheton est coloris et significavit rem veram. Nam in Capitolio in honorem illius anseris, qui Gallorum nuntiarat adventum, positus fuerat anser argenteus. AVRATIS PORTICIBVS hoc ad tempus retulit florentis Romanae reipublicae: nam illo loco ubi dixit ‘horrebat regia culmo’, ideo addidit ‘Romuleo’, ut incipientis et pauperis adhuc imperii tempora designaret. CANEBAT quasi praedivinabat: nam ‘canere’
Abbreviated transcription (Latin):
lent in gredicuitatẽ pͥmocunctatis tim̃tes in sidias quia & patentesportas & nullũ in muris uidebant. Postea paulatim
in gressi. cuncta uastar̃ octo in tegris m̃sib: adeo ut quȩ incendere nõ poterant. militari manu diruerent solo remanẽte
capitolio: ad qđ cũ utensilib: reliqui confugerant ciues quitm̃ a gallis obsidebant᷑: etiã id penetrare cupientib:. Suos alii
ꝑ dumeta & saxa asꝑa. alii ꝑcuniculos dicunt conatos ascendere. Iunc mallius custos capitolii gallos detrusit ex arce
clangore anseris excitatꝰ. quẽ pruatꝰ qͥdã dono iuno nidederat. Nã scđm plinium. nullũ animal ita odorẽ hõissentit. Pro
tẽplo ꝓdefessione templi: Nam ante tẽplũ ñꝓcedit. cũ obsessus intra tẽplũ. eẽt Sic in nonũ. Ipsi intus dextra acleua

Expanded text:
lent ingredi civitatem, primo cunctati sunt timentes insidias, quia et patentes portas et nullum in muris videbant. Postea paulatim lent ingredi civitatem, primo cunctati sunt timentes insidias, quia et patentes portas et nullum in muris videbant. Postea paulatim ingressi cuncta vastarunt octo integris mensibus, adeo ut quae incendere non poterant, militari manu diruerent, solo remanente Capitolio, ad quod cum utensilibus reliqui confugerant cives: qui tamen a Gallis obsidebantur etiam id penetrare cupientibus, quos alii per dumeta et saxa aspera, alii per cuniculos dicunt conatos ascendere. Tunc Manlius, custos Capitolii, Gallos detrusit ex arce, clangore anseris excitatus, quem privatus quidam dono Iunoni dederat: namque secundum Plinium nullum animal ita odorem hominis sentit. PRO TEMPLO pro defensione templi; nam ‘ante templum’ non procedit, cum obsessus intra templum esset. Sic in nono «ipsi intus dextra ac laeva
Abbreviated transcription (Latin):
am porsena dictus ẽ. Marcialis. Hanespectare manũ porsena nõ potuit. Ae neadȩ. Satis longe petitũ epy tetum
& cyclopas. coclitas legimꝰ dictos. qđ unũ oculũ habuisse ꝑhibentur. quasi opas a rotunditate. Uin dis in naret cęlia¬
ruptis. At qui obsides nõ ligant᷑. Seduincla ꝓcustodiis accipiamꝰ. A ut certe rupts uinclis pontis .i iam ponte resoluto¬
n sum mocustos. t .m.a. in sũ ma clipei parte: Et hona ratione utit᷑ inpittura. apta unieuiq rei loca distribuens. Ideo
enĩ in sũma olipei parte factũ eẽ constat capitoliũ. quia hoc arcẽ urbis. eẽ. manifestum est. Historia talis ẽ. Brenno duee
senones galli uener̃ adurbẽ. & circa aliã fluuiũ occurrentẽ sibi deleuer exercitũ omẽmpopłi.r. aliaq die cum uel¬

Expanded text:
nam Porsena dictus est: Martialis «hanc spectare manum Porsena non potuit». AENEADAE satis longe petitum epitheton. nam Porsena dictus est: Martialis «hanc spectare manum Porsena non potuit». AENEADAE satis longe petitum epitheton. et Cyclopas ‘coclites’ legimus dictos, quod unum oculum habuisse ruptis atqui obsides non ligantur; sed vincla pro custodiis accipiamus, aut certe pro foederibus: aut certe 'ruptis IN SVMMO CVSTOS T. M. A. in summa clipei parte. Et bona ratione utitur in pictura apta unicuique rei loca distribuens. Ideo enim in summa clipei parte dicit factum esse Capitolium, quia hoc arcem urbis esse manifestum est. Historia talis est: Brenno duce Senones Galli venerunt ad urbem et circa Alliam fluvium occurrentem sibi deleverunt exercitum omnem populi Romani. Aliaque die cum vel
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ popłs uenerit. ut etiam obsides dar&. Ex quib coclia inuenta oc casione transnatauit fluuiũ & romã reuersa est
redditaq rursus ẽ. pacis lege eam porsena repetente. Qui ad miratus uir tutẽ puebhȩ. dedit ei obtionẽ cumquibus uell&
redir&. Illa elegit uirgines. Vnde porsena hioc quoq miratus concessit & regauit ꝑ litteras popłm romanũ. ut ei aliquid
uirile decerneretur. Cuidata ẽ. statua equestris. quã in saera uia bodieq conspicimꝰ eiectum At qui facile poterat sus¬
cipiet occidi. Sedideo ñ est susceptus. qx occidi nõ poterat religione inpediente. R ex enĩ exiam sac roꝵ fuerat. Unđ
postea aluifactis consules. alii regessacroꝵ: Porsenna . Vnũ .N. addit metricausa. Vnde & penultime datus aecentus ẽ

Expanded text:
tatem populus venerat, ut etiam obsides daret. Ex quibus Cloelia inventa occasione transnatavit fluvium et Romam reversa est, tatem populus venerat, ut etiam obsides daret. Ex quibus Cloelia inventa occasione transnatavit fluvium et Romam reversa est, redditaque rursus est, pacis lege eam Porsenna repetente. Qui admiratus virtutem puellae dedit ei optionem, ut cum quibus vellet rediret. Illa elegit virgines, unde Porsenna hoc quoque miratus concessit, et rogavit per litteras populum Romanum, ut ei aliquid virile decerneretur: cui data est statua equestris, quam in Sacra Via hodieque conspicimus. EIECTVM atqui facile poterat suscipi et occidi. Sed ideo non est susceptus, quia occidi non poterat religione impediente: rex enim etiam sacrorum fuerat. Vnde postea alii facti sunt consules, alii reges sacrorum. PORSENNA unum ‘n’ addidit metri causa: unde et paenultimae datus accentus est:
Abbreviated transcription (Latin):
petut neuelotus pudor. neue in ultus eiis cet interirus. Ẽ teiecto glodio se intemit. Ruen bratus de eiuicorpore exertum
renens perisit id popłm. & m ulra conquestieyde tarquiui suꝑbia s fiburum eiuus tur pitudiat. egio ne in urbẽ reciperent᷑. A ue cori¬
tate quaplurimũ potenit. Na ut arrimꝰ htacus ⁊ tihunus equiũ fuerat. Sedcũ nõsusciperet᷑ tarquinus. contulte se adrer¬
senã regẽ tusciȩ. Quiꝓ tarquinio ce ungibitib copis capto ianieulo & illic castrispositis romã uehem̃ter obsedit. Er eũ
ꝑ sublict̃ pontẽ hoc ẽ ligieũ tratsi re xonaratur. solus cocles hostilẽ impetũ sustimuit. donec atergo ponssoluoretur
cũ ei in eemicus coxȩ uicium obiceretint  Pensngulos gradus ad moneor triumphi aiei. Intantũ aut̃ obsidionis necessi¬

Expanded text:
petiit ne violatus pudor, neve inultus eius esset interitus, et eiecto gladio se interemit. Quem Brutus de eius corpore exertum petiit ne violatus pudor, neve inultus eius esset interitus, et eiecto gladio se interemit. Quem Brutus de eius corpore exertum tenens processit ad populum, et multa conquestus de Tarquinii superbia et filiorum eius turpitudine, egiibunus equitum fuerat. Sed cum non susciperetur Tarquinius contulit se ad Porsennam, regem Tusciae. Qui pro Tarquinio cum ingentibus copiis capto Ianiculo et illic castris positis, Romam vehementer obsedit. Et cum per sublicium pontem, hoc est ligneum, transire conaretur, solus Cocles hostilem impetum sustinuit, donec a tergo pons solveretur cum ei in comitiis coxae vitium obiceretur ‘per singulos gradus admoneor triumphi mei’. In tantam autem obsidionis necessi
Abbreviated transcription (Latin):
farguseet orẽ gũ &cellotina maritñ liereciȩ deuxorib. sermo eo usq frocessit eotȩnno ut adorobedos eirũ ucresarripos
quisqut ini d amossuas s̃mul proficiscerentur. Ingreiũ ito s eireta. collagtiã dyffus lucretie dom auuener̃ ea lansicio
lucretiȩ. in qua hoc continehatm ut arruns susciperet᷑ hosuiio i Iuofacto ꝑ riecte stricio gladie eus ingressus cabaculũ cum aecdiapa
hac arte egit ut secũ eo ir& dicens Nimecũ concuhueris. ecthoxuẽ eeũ interime io quã madulto dep̃ henderũ limens taq
lucretia necastitatũ amere famã deperderet iqurspe quasine purgatiene sutura ae rernerat. Inaua iur pili amꝑns porart.
t altero die conucotis propinquis. marito collatino parne tricipitino. bruto auunculo qͥ tribunus euitum celerã fuerat remindiam

Expanded text:
r eum et Collatinum, maritum Lucretiae, de uxoribus sermo, eo usque processit contentio, ut ad probandos earum mores arreptis r eum et Collatinum, maritum Lucretiae, de uxoribus sermo, eo usque processit contentio, ut ad probandos earum mores arreptis equis statim domos suas simul proficiscerentur. ingressi itaque civitatem Collatiam, ubi fuit Lucretiae domus, invenerunt eam lanificio Lucretiae, in qua hoc continebatur, ut Arruns susciperetur hospitio. quo facto per noctem stricto gladio eius ingressus cubiculum cum Aethiope, hac arte egit ut secum coiret, dicens 'nisi mecum concubueris, Aethiopem tecum interimo, tamquam in adulterio deprehenderim'. timens Lucretia ne castitatis amore famam deperderet, quippe quam sine purgatione futuram esse cernebat, invita turpibus imperiis paruit. Et altero die convocatis propinquis, marito Collatino, patre Tricipitino, Bruto avunculo, qui tribunus equitum celerum fuerat, rem indicans,
Abbreviated transcription (Latin):
logat ipsa licoris łlic aut̃ metu fufetuꝰ eũ apul allomoisimnq̃ rerũ teneret cromans ac aixilu contra side nuates uocctus
tre socioitpos uens qdẽ sedin ipsop̃lio adhoste defecit. Qd cernens tullus hostiliũ. att uoce maxima miltib sus ita it iã
hostis audisx. Necrepidatis meo consilio factum ẽ ut factiose mictiuꝰ fufecius ad hosies transir&. Quo consiboxis uspene
iã amissas aiddidit uires. aeffecit no hostes crederemt mettio. Que post uictoria captũ tullus hosilius relignu adbinos qua
drigosata igłabunis quad rixis traherent᷑ mnanꝰ. Pedesũ ab aluis. Iuib agittatis uolacit̃ eũ enudelimorte ascorpat Vid ins itaq
poeta roano nomitu incangnuam eẽ uindictã culpa inoriminis ree quet auctorẽ dicĩ exsua ꝑsona adiptã mettu. At tu
dictis albane haneres. Ideo eoid mdacis ifirc.ut tacetȩ quȩstionr & inuidiȩ craualitris or: araa. Mec nontarquinio¬

Expanded text:
lbanos summam rerum teneret, a Romanis in auxilium contra Fidenates vocatus, iure societatis venit quidem, sed in ipso proelio ad hostes defecit. quod cernens Tullus Hostilius ait voce maxima militibus suis, ita ut etiam hostis audiret 'ne trepidetis: meo consilio factum est, ut factiose Mettius Fufetius ad hostes transiret': quo consilio et suis paene iam amissas reddidit vires et effecit ne drigas, ita ut ab unis quadrigis traherentur manus, pedes vero ab alteris: quibus agitatis velociter eum crudeli morte discerpsit. Videnspoeta Romano nomini incongruam esse vindictam, culpam in criminis retorquet auctorem, dicens ex sua persona ad ipsum Mettium 'at tu dictis Albane maneres'. ideo etiam 'mendacis' infert, ut tacitae quaestioni et invidiae crudelitatis occurrat. sane consta
Abbreviated transcription (Latin):
pom̃a siluestria. tondentur citisi. Uirgulta acrtu insula. ubi abundant nominata.
bundat burus. quae uento mota aestus imitatur undarum. narioiaeq: piscis. aloco
sĩo steriles uuis. Caucasus mons scitie ẽ positus pro quibus lib&̧ asperrimis montibus
Steriles aut̃ ait siluas. conparatione pomiferarum arborum : hinc de siluis soilic ae
& secundae frondibus ulmi. at mirtus. ualidis hastilibus: alibi. Et pastoralẽ p̃fita
cus pide mirtum. Et bonabello cornus. aptaest enim &iam cornus hastilibus ltr reo

Expanded text:
poma silvestria. Ad v. 431 tondentur cytisi virgulta a Cyto insula, ubi abundant, nominata. poma silvestria. Ad v. 431 tondentur cytisi virgulta a Cyto insula, ubi abundant, nominata. bundat buxus, quae vento mota aestus imitatur undarum. Ad v. 438 naryciaeque picis a loco, sio steriles i. v. s. Caucasus, mons Scythiae, est positus pro quibuslibet asperrimis montibus. 'steriles' autem ait silvas comparatione pomiferarum arborum. Ad v. 442 dant alios aliaeet 'fecundae frondibus ulmi'. Ad v. 447 at myrtus validis hastilibus alibi "et pastoralem praefixa cuspide myrtum". et bona bello cornus apta est enim etiam cornus hastilibus. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
fruges uomere. iđ peruomerem. Ennius. effudit uoces proprio cum pectore sancto.
id proprio pectore. Nam cum uaecat. Urbanus tamen so accepit grauid ascũuome¬
re iđ statim post arationem hoo hacre : nutritor aũt pronutri. Nam pro actiui im¬
peratiuo p̃senti passiui futurum posuit. Uires suas quia tenera uirgulta solent reli¬
gari fustibus ualidioribus. sicut supra ait de uitibus. uiribus eniti quarum & con
temnere uentos. Fetu nemus omne g. iđ utilitate : namomnis utilitas fecus ẽ¬
Illuc aut tendit. laust ista siluarum. ut & probae non mirum esse. si & poma & oliuae.
sine ulla cultura p̃beantur. & crescat uicuim uituperatio. ciro aquas tantus in penditur
labor s auiaria secretanemora. quae aues frequentant. Bacas aũt sanguineas. accipimus

Expanded text:
fruges vomere, id est per vomerem: Ennius "effudit voces proprio cum pectore sancto", fruges vomere, id est per vomerem: Ennius "effudit voces proprio cum pectore sancto", id est proprio pectore; nam 'cum' vacat. Vrbanus tamen sic accipit: 'gravidas cum vomere', id est statim post arationem. Ad v. 425 hoc hac re. nutritor autem pro 'nutri'; nam pro activi imperativo praesenti passivi futurum posuit. Ad v. 427 vires suas quia tenera virgulta solent religari fustibus validioribus, sicut supra ait de vitibus "viribus eniti quarum et contemnere ventos". Ad v. 429 fetv nemus omne g. id est utilitate; nam omnis utilitas fetus eilluc autem tendit laus ista silvarum, ut et probet non mirum esse, si et poma et olivae sine ulla cultura praebeantur, et crescat vitium vituperatio, circa quas tantus inpenditur labor. Ad v. 430 aviaria secreta nemora, quae aves frequentant. 'bacas' autem 'sanguineas' accipimus
Abbreviated transcription (Latin):
qui ante stant. hoc aut̃ dicit. lam cantat rusticus labore finito. tamen deesse non potest
qđ exercere circa culturam uicium debeat. Puluisq mouendus. Genus ipsum culturae pul¬
ueratio uocatur . quo inminutae glebe uitibus applicantur. Metuendus iupiter uius. aer
nere . quod a perte dixit in primo. sacrificiis tempestates esse pellendas sNon ulla ẽ oleis
.c. iđ nulla. alii non nulla legunt. hoc ẽ aliqua non ut uitibus nimia. Procuruam ex pectãt
ferunt olee. oumiam coeperint esse ualentiores . Nam adhuc parue nimiam curam
requirunt. aurasq tulerunt. ferre auras propriae ẽ assuescere aeris uarietati. que
obest rebus teneris nimium : Ipsa satis .t .c.d.r .u.s.u. hoc dicit. aratum oluaũ
& oleis ꝓdest . & exinde frumenta gignuntur. Sufficit humorem scilic& sub ministrat
arboribus. Grauid as cumuomere fruges. Cum habundat. Nam hoc dicit. Subminiserat

Expanded text:
qui ante stant. hoc autem dicit: iam cantat rusticus labore finito; tamen deesse non potest, qui ante stant. hoc autem dicit: iam cantat rusticus labore finito; tamen deesse non potest, quod exercere circa culturam vitium debeat. et veratio vocatur, quo inminutae glebae vitibus applicantur. Ad v. 419 metuendus iuppiternere, quod aperte dixit in primo, sacrificiis tempestates esse pellendas. Ad v. 420 non ulla est oleis c. id est nulla. alii 'non nulla' legunt, hoc est aliqua, non, ut vitibus, nimia. et ferunt oleae, cum iam coeperint esse valentiores; nam adhuc parvae nimiam curam requirunt. Ad v. 422 aurasque tulerunt 'ferre auras' proprie est adsuescere aeris varietati, quae obest rebus teneris nimium. Ad v. 423 ipsa satis tellus c. d. r. v. s. v. hoc dicit, aratum olivetum et oleis prodest et exinde frumenta gignuntur. Ad v. 424 sufficit umorem scilicet subministrat arboribus. gravidas cum vomere fruges 'cum' abundat; nam hoc dicit: subministrat
Abbreviated transcription (Latin):
prouitibus exercentur. Incultiq e .c.s. Quasicum in dignatione ait. causa uicium.
curanos & iam sponte nascentium rerum fatigat. Balcem arbusta reponunt. Putate
sunt. nec falcem requirunt . Iam canit effectos uinitor antes. meluis ẽ effectos legere. quam
effectus. ut quid am legunt. Et antes alii extremos uinearumordines. accipuint. aliim ache¬
rias. quibus uin&a cluduntur. quae macherie fiunt de assis. iđ siccis lapidibus. Onde & asse
tibiae dicuntur. quibus canitur. sine chori uoce. dicuntur aut̃ antes alapidibus. eminentiorib
qui inter ponuntur ad matheriam sustendandam. Nam propriae antes sunt eminentes
lapides uł columne ultimae. quibus frabica sustin& ur. & appellantur antes. ãuotor añ
ticttileeiñ. ad quam haethimo logiam &iam extremos ordines uinearum possumus trahere

Expanded text:
pro vitibus exercentur. Ad v. 415 incultique e. c. s. quasi cum indignatione ait, causa vitium pro vitibus exercentur. Ad v. 415 incultique e. c. s. quasi cum indignatione ait, causa vitium cura nos etiam sponte nascentium rerum fatigat. Ad v. 416 falcem arbusta reponunt putatae sunt nec falcem requirunt. Ad v. 417 iam canit effectus extremos vinitor antes melius est 'effectus' legere, quam 'effectos', ut quidam legunt. et 'antes' alii extremos vinearum ordines accipiunt, alii macerias, quibus vineta cluduntur, quae maceriae fiunt de assis, id est siccis, lapidibus: unde et 'assae tibiae' dicuntur, quibus canitur sine chori voce. dicuntur autem antes a lapidibus eminentioribus, qui interponuntur ad materiem sustentandam: nam proprie antes sunt eminentes lapides vel columnae ultimae, quibus fabrica sustinetur, et appellantur antes ἀπὸ τοῦ ἀντιστήκειν : ad quam etymologiam etiam extremos ordines vinearum possumus trahere,
Abbreviated transcription (Latin):
uitiperatio quarum fructus aut inmaturi collecti depereunt. aut si eorum fuerit ex pecta¬
ta maturitas. nichilominus pereunt. Nam dicturus ẽ &iam maturis metuendus iupit̃¬
uuis. Uallos .p.s.t .r. Uicium sustentacula quae non nullis locis intecta portantur. ne
ut dempta folia. solem admittant. quo possint uuae maturescere . Bis seg& em. d .o.s. h.
Semel autumnali. semel uerno tempore. durus uterq: labor. Et uellendarum herbarũ
& frondium secandarum. laudato ingentiarura. Exiguum colito. hoc & iam cato ait in
libris ad filium de agri cultura. Quod ideo dictum ẽ. uł quia maiores agros incultos rura
dicebant. idsiluas & pascua. agrum uͦ qui colebatur. ut intelligamus laudato ingentes
siluas. colito agrum minorem. uł quod melius ẽ. quia ait inprimo alternis idem tonsas
name cato ut diximus & cicero in aeo nomiis obhoclaudat praedia latifundia uł

Expanded text:
vituperatio, quarum fructus aut inmaturi collecti depereunt, aut si eorum fuerit expectavituperatio, quarum fructus aut inmaturi collecti depereunt, aut si eorum fuerit expectata maturitas, nihilo minus pereunt; nam dicturus est "et iam maturis metuendus Iuppit vallos p. s. t. r. vitium sustentacula, quae nonnullis locis in tecta portantur, ne ut dempta folia solem admittant, quo possint uvae maturescere. Ad v. 411 bis segetem d. o. s. h. semel autumnali, semel verno tempore. Ad v. 412 durus uterque l. et vellendarum herbarum et frondium secandarum. laudato ingentia rura exigvum colito hoc etiam Cato ait in libris ad filium de agricultura. quod ideo dictum est, vel quia maiores agros incultos 'rura' dicebant, id est silvas et pascua, agrum vero, qui colebatur, ut intellegamus, laudato ingentes silvas, colito agrum minorem: vel, quod melius est, quia ait in primo "alternis idem tonsasnam et Cato, ut diximus, et Cicero in oeconomicis ob hoc laudat praedia latifundia: vel
Abbreviated transcription (Latin):
silius aquilo d .h. Uarronis hic uersusẽ. acer non quilib& s acerae diligens. Curas uenientẽ
dente ił falce quae ẽ in eius tutela. Hamsaturnus dr̃ patric elo uirilia falce amputasse
quae in mare cadentia uenerem creauerunt. Quodideo singitur. quia nisi humor de
caelo interras desoendere. nichil orearaeur. alii saturnum deum eẽ temporum dicũ
quae siout falx inserecurrunt. aliiuero dicunt saturnum in progressum nichil no¬
cere cum retrogradus ẽ. eẽ periculosum. Ideoque eum habere falcem intutela qđ
& ipsa protenta nihil ual&e. retro acta uͦ. quioquid ei occurrerit secat : Relictam
Primus humum fodito hoo e ad laborem primum te esse conuenit. Oltimũ ad fruetus
legendos. Uinum enim factum. de uiuis in maturis. cito acescit. et: hoc loco in eit uicium

Expanded text:
silvis aqvilo d. h. Varronis hic versus est. Ad v. 405 acer non quilibet, sed acer et diligens. curas venientem silvis aqvilo d. h. Varronis hic versus est. Ad v. 405 acer non quilibet, sed acer et diligens. curas venientem rvo saturni dente id est falce, quae est in eius tutela. nam Saturnus dicitur patri Caelo virilia falce amputasse, quae in mare cadentia Venerem creaverunt: quod ideo fingitur, quia, nisi umor de caelo in terras descenderit, nihil creatur. alii Saturnum deum esse temporum dicunt, quae, sicut falx, in se recurrunt. alii vero dicunt Saturnum in progressu nihil nocere, cum retrogradus est, esse periculosum; ideoque eum habere falcem in tutela, quod et ipsa protenta nihil valet, retro acta vero, quicquid ei occurrerit, secat. relictam . Ad v. 408 primus humum fodito hoc est ad laborem primum te esse convenit, ultimum ad fructus legendos: vinum enim factum de uvis inmaturis cito acescit. et hoc loco inest vitium
Abbreviated transcription (Latin):
&iam caperinimicus ẽ uitibus. ita eis noc&e corilus. unde ait supra. Neue inter uites coril
sere Eest aeiam ille labor .c.u.a. lampaulatim tenditaduicium uituperationis. dicens &
insinitumesse earum laborẽ. ut oui numquam exhausti satisẽ. & incertum fructum ut
& iammaturis metuendus ippiter uius. &ipsum &iam fructum perniciosum ut bacchus
asperum uisum ẽ. se ad siguram transtulit. ait aut ex austi. ut &seruantissimus aequi ꝓ aeqͥ¬
fronde nemus. releuandum spoliandum. Oñe aũt nemus dicit & arborum & uitium. Und
paulo post dicturus ẽ. bisuitibus ingruit umba. labor actus in orbem iđ in anni circuitũ.
laborse iniucem sequitur rusticorum. olim quandoque. Signisicat aut̃ finale tempus
autumni. Seras frondes. sero cadentes. tarde enim spoliantur frondibus uiter. Frigidus &¬

Expanded text:
iam caper inimicus est vitibus, ita eis nocet et corylus: unde ait supra "neve inter vites coryluiam caper inimicus est vitibus, ita eis nocet et corylus: unde ait supra "neve inter vites corylum sere". Ad v. 397 est etiam ille labor c. v. a. iam paulatim tendit ad vitium vituperationem, dicens et infinitum esse earum laborem, ut "cui numquam exhausti satis est", et incertum fructum, ut "et iam maturis metuendus Iuppiter uvis", et ipsum etiam fructum perniciosum, ut "Bacchus asperum visum est, se ad figuram transtulit et ait 'exhausti', ut "et servantissimus aequi" pro 'aequcutus est. levandum fronde nemus relevandum, spoliandum. omne autem nemus dicit et arborum et vitium, unde paulo post dicturus est "bis vitibus ingruit umbra". labor se invicem sequitur rusticorum. Ad v. 403 olim quandoque. significat autem finale tempus autumni. seras frondes sero cadentes: tarde enim spoliantur frondibus vites. et
Abbreviated transcription (Latin):
fit. aut ꝑ ignem. aut per aerẽ. : Sicut & in .ui. ait. alie panduntur in anes. suspensae aduentos
aliis sub gurgite uasto. Infectum eluitur scelus. aut exuritur igni. ut nunc per oscilla genus
purgationis : qđ ẽ marimum intelligamus. Namprimum ẽ aque. secundum ignis. tercium
enim sacra progentium qualitate. pleraq: secundum suum ritum coluntur. Nam himni
libero apud grecos greca. apud latinos latina uoce dicuntur. himni uero matris deum ubq
propriam. iđ grecamlinguam requirunt : Stabit sacer .i .a.a. placebit. tunc ẽ enim ap¬
tum sacrificium. cum dedicatum animal uictimae paciens inuenitur. Unde alibi sic aitt
Et statuam ante aras aurata fronte i iđ placere faciam. Contralucanus. dicussa fugit ab
ara taurus. Saceraut̃ execrabilis. ut aurisacra fames. In ueribus t .e. colurnis. quia sic ut¬

Expanded text:
fit aut per ignem aut per aerem, sicut et in sexto ait "aliae panduntur inanes suspensae ad ventos, fit aut per ignem aut per aerem, sicut et in sexto ait "aliae panduntur inanes suspensae ad ventos, aliis sub gurgite vasto infectum eluitur scelus aut exuritur igni": ut nunc per oscilla genus purgationis, quod est maximum, intellegamus; nam primum est aquae, secundum ignis, tertium enim sacra pro gentium qualitate, pleraque secundum suum ritum coluntur: nam hymni Libero apud Graecos Graeca, apud Latinos Latina voce dicuntur; hymni vero matris deum ubique propriam, id est Graecam, linguam requirunt. Ad v. 395 stabit sacer h. a. a. placebit: tunc est enim aptum sacrificium, cum dedicatum animal victimae patiens invenitur, unde alibi sic ait "et statuam ante aras aurata fronte iuvencum", id est placere faciam, contra Lucanus "discussa fugit ab ara taurus". 'sacer' autem execrabilis, ut "auri sacra fames". et
Abbreviated transcription (Latin):
in alieno ea querere uiderentur elemento. suspenderunt de arboribus funem. ad quem se tenentes
homines hac atq illac agitabantur. ut quasi & peraerem illorum cadauera querere uiderentur. S
cum inde plerique caderent. inuentum ẽ ut formas adorissui similitudinem facerent. & eas pro
se suspensas inouerent. Vnde & oscilla dicta sunt. ab eo qđ in his cillerentur. iđ mouerent᷑ ora.
Nam cillere ẽ mouere. Unde & furt ille dictae sunt quibus frumenta cillentur. alii dicunt os¬
cilla esse membra uirilia de floribus facta. quae suspendebantur ꝑ inter columnia. ita ut
in ea homines. acceptis clausis personis ipingerent. & eaore cillerent .i. mouerent ad risum
populo comouendum. Et hoc inorpheo lectumẽ. Prudentioribus tamen aliud plac&. qui di¬
cunt sacraliberi patris ad purgationem animae pertinere. Om̃is aut̃ purgatio. aut peraquã

Expanded text:
in alieno ea quaerere viderentur elemento, suspenderunt de arboribus funem, ad quem se tenentes in alieno ea quaerere viderentur elemento, suspenderunt de arboribus funem, ad quem se tenentes homines hac atque illac agitabantur, ut quasi et per aerem illorum cadavera quaerere viderentur. sed cum inde plerique caderent, inventum est, ut formas ad oris sui similitudinem facerent et eas pro se suspensas moverent. unde et oscilla dicta sunt ab eo, quod in his cillerentur, id est moverentur ora: nam 'cillere' est movere, unde et furcillae dictae sunt, quibus frumenta cillentur. alii dicunt oscilla esse membra virilia de floribus facta, quae suspendebantur per intercolumnia ita, ut in ea homines, acceptis clausis personis, inpingerent et ea ore cillerent, id est moverent, ad risum populo commovendum. et hoc in Orpheo lectum est. prudentioribus tamen aliud placet, qui dicunt sacra Liberi patris ad purgationem animae pertinere. omnis autem purgatio aut per aquam