comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
matio ħerit ñ ẽ una pecunia ꝓpt̾ea qd alt̾a pupilli iã erat
aduentitia cꝰ hes ñ illo tp̾r incestam̃to qͥsꝗͣ scriptꝰ erat.
si qͥd pupillo accidiss ⁊ de alt̾o  pr̃is aiã nͨ mortui uolun¬
tas płimũ ualebat q̃ iã mortuo pupillo suis hedib
c̃cedebat. Iudicatio ẽ. una ẽ. ne pecunia fu̾it.s Aut si
hacer̃t usi infirmitatione posse płes ẽẽ uniꝰ ħedes

Expanded text:
aec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse unius heredes
Abbreviated transcription (Latin):
ita eẽ. ut descripseriᷤ ostendendũ. pͦ ea aded q definieris.
maiestatẽ nunusse.⁊ hc̃ tutũ locũ comun loco c̃firma¬
re. ꝑ quẽ ipsiꝰ facti atrocitas aut uidignitas aut õĩno
cuspo eũ indignatione augeat᷑. Perit infirmanda ad
usarium descriptio. Hͤ a aut̃ infirmabit᷑.: si falsa de¬
demonstrabit᷑. ħexopimone hõĩnũ sunet᷑ cũ quẽad¬
modũ iqͥb inreb hoĩes in c̃suetudine scribendr iser¬
mocinandi eo u̾bo uti soleant esid̾abit᷑. Itẽ infirma¬
bit᷑ si tp̃is aut inutiliᷤ cẽ ostendit᷑ eiꝰ descriptiõis aꝓbatio
isi que in cõmoda c̃secitã st̃ eo c̃cesso ostendit᷑. Idaut ex
bonestat is iexutilitatis partib sumet᷑. Deqͥb uideb̾ati

Expanded text:
ita esse, ut descrip- seris, ostendendum. postea ad id, quod definieris, maiestatem minuisse et hunc totum locum communi loco confirmare, per quem ipsius facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. post erit infirmanda ad- versariorum descriptio. ea autem infirmabitur, si falsa demonstrabitur. hoc ex opinione hominum sumetur, cum, quemadmodum et quibus in rebus homines in consuetudine scribendi aut sermocinandi eo verbo uti soleant, considerabitur. item infirmabitur, si turpis aut inutilis esse ostenditur eius descriptionis adprobatio et, quae incommoda consecutura sint eo concesso, ostendetur—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quibus i
Abbreviated transcription (Latin):
conceditur. non potest ex deductione ronis iudica
¶Quot aut̃ in causa constitutionis. aut ear̾ par¬
tes erunt. totidem necesse erit. questiones. r̾on¬
es. Iudicationes. firmata repperi. his om̃ib inca¬

Expanded text:
conceditur—, non potest ex deductione rationis nascconceditur—, non potest ex deductione rationis nascquot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firma- menta reperire. Tum his
Abbreviated transcription (Latin):
liqua argum̃tatione ꝯsistit.Ac tum ꝯsid̾atio gn̾e
tittione ꝓficiscant᷑ optet ꝓQuestio ÷ que ex conflic¬
tione causart̃ gignit᷑ ꝯtrou̾sia hoc mͦ. Non nire fecisti.
plo consistam. horestes si accusetur matricidii
dicat hoc ure feci. Illa it patrem meum occid̾at.
firmatione. ⁊ confirinatione ratio̾is nascit᷑ contͦ¬
uersia. Nam sit ea nob̾ exposita r̃o quam prulo
ante exposiumꝰ. Illa enim patrem meum inquid¬
trem necari oportuit. potuit enim sine tuo scełe
suma nascit᷑ controuersia quã uditat̾onem ap¬
pellamꝰ: ea ÷ huiꝰ modi. Rectum nefuerit abhoreste
matrem occidi. tũ illa patrem horestes occidisset
Firmam̃tum : firmissima argum̃tatio deffenso¬
ris ⁊ apositissima ad iudicat̾onem. ut si uelit hores
suum. inse ipsum. ac insororem. ⁊ in regnum Infa
mamam gen̾is. ⁊ familie. ut abea penas lib̾i sui po¬
iecturali aut̃ ꝯstitutione. qr r̾o non ÷ factum enĩñ

Expanded text:
liqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere liqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere tutione proficiscantur oportet. quaestio est ea, quae ex conflictione causarum gignitur controversia, hoc modo: non iure fecisti; plo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat iure feci; illa enim patrem meum occiderat, firmatione et confirma- tione rationis nascitur controversia. nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante exposutrem necari oportuit, quia potuit, sine tanto scelere summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit Orestsuum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui poiecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non
Abbreviated transcription (Latin):
tõ.Utrum cartago dirũtatur ancartaginensib red¬
datur. an eo colonia deducat᷑. Ex cõparatione inꝗͣ
ꝑcontentionẽ utrũ pocius. at quod potissimum
querit᷑: adbunc modum exercicius: in macedonia
ꝯtra philipum mitatur. Qui sociis sit auxilio: ate¬
neatur initalia. ut quã maxime ꝯtra anibalem co
sunt aconstĩtutionibꝰ .U. sunt. Nam tum u̾ba uiden¬
tur cũ sententia scͥptionis disside. Tum int̾se due
leges : auc plures discrepare. Tum id qd̾ scriptũ
estꝰ duas res auc plures significare. tum ex eo qd̃
scriptum: qͦ aliud non sc̃riptum ⁊÷ inueniri tum
iuis ĩibi qͣsi diffinitiua ꝯstitutione in quo posita
sit queri. Quare pͥmum genꝰ descͥptio ⁊ senten¬
tia. scd̾m ex ꝯtrariis legib. Terciui ambiguũ. Qua
rcum rotinatium. Quintũ diffinitiuũ nominamꝰ.
Ratio ÷ aut̃ cum om̃is questio ñ scͥptione s ia¬

Expanded text:
to: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginiensibus redto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginiensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex comparatione, in qua per contentionem utrum potius aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: utrum exercitus in Mace- doniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copsunt a constitutionibus, quinque sunt. nam tum verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae leges aut plures discre- pare, tum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare, tum ex eo, quod scriptum est, aliud, quod non scriptum est, inveniri, tum vis verbi quasi in de- finitiva constitutione, in quo posita sit, quaeri. quare primum genus de scripto et sententia, secundum ex contrariis legibus, tertium ambiguurtum ratio- cinativum, quintum definitivum nominamus. ratio est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in a
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ constitutionis hermagoras inuentor eẽ. existim¬
atimꝰ. ñ usi non qͦ sint ea ueteres oratores sepe mul¬
ti sed quia non adnmaduerͣͤint artis scriptores eã
suꝑiores. nec retulerint mnumerłi ꝯstitutionum
Post aut̃ adhoc inuentam: multi rẽphenderunt. Qs
ñ tam inprudentia falsi: putamus. res enim ꝑspicu¬
a est qͣm inuidia atq obtrectatione qͣdam impe¬
diri. ¶ Et cõstitutiones ⁊ earũ pastes exposimus.¬
¶ Exempla aut̃ cuiꝰ generis. tũ comodiꝰ expositu¬
ri uidebim᷑. Cum inunũ quodq eorũ argumen¬
torũ copiam dabimus. Nam argumentandi ratio
dulcior erit. ꝯ⁊ ad genꝰ. ⁊ ad exemplum cause. sta¬
tim pot̾it a comodari Constitutione cause rep¬
ta statim placet consid̾are: utrũ sit causea sim¬
plex an iuncta. an ex aliqua ꝯꝑatione. Simplex:
ex pluribꝰ. questionibꝰ in qͣ plura querunt᷑ hoc pac¬

Expanded text:
huius constitutionis Hermagoras in- ventor esse existimhuius constitutionis Hermagoras in- ventor esse existimatur, non quo non usi sint ea veteres oratores saepe multi, sed quia non animadverte- runt artis scriptores eam superiores nec rettulerunt in numerum constitutionum. post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus res enim perspicua est quam invidia atque obtrectatione quadam inpediri. Et constitutiones quidem et earum partes exposui- mus, exempla autem cuiusque generis tum commodius exposituri videamur, cum in unum quodque eorum argumentorum copiam dabimus; nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim poterit accommodari. Constitutione causae reperta statim placet conside- rare, utrum causa sit simplex an iex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pac
Abbreviated transcription (Latin):
prũdentiam. casũm. necessitatem. Nep̾catio: cũ et
peccasse. ⁊ consulto peccasse reus se confitet᷑. ⁊ tñ ut
ignoscat᷑ postulat. Quod genꝰ ꝑraro potest accidẽ¬
reus remouere conat᷑. Idduplucit fieri poterit.¬
Si aut causa. aut factum in alium transfertur
Causa transfertꝰ. cum alia dr̃ ui.⁊ potestate
factum. s Factum aut̃: cum aliꝰ aut debrusse. auc
potuisse fac̾e̾ dr̃. MRelat̾d cͥminis est: quod ideo
iuire factum dicitur. quod aliquis añ iłuria la¬
cessierit.¶Et cumꝑat̾o ÷ cum aliud aliquod fac¬
tum rectum aut itile ꝯtendit᷑. Quod ui fieret
illud infert᷑. uł arguit᷑. dr̃ esse comissum. In qu¬
arta constitutionẽ. ꝗͣ translatiuam nominamꝰ.
eiꝰ consticutionis ÷ ꝯtͦuersia ẽ. aut quem. auc qͥcũ
aut quomͦ aut aut apud quos. aut quod uire. a¬
ut qͦ temꝑe ag̾e oporteat querit᷑. Aut ammo ali¬
qͥd decutatione. auc infirmatione actionis agitur.

Expanded text:
prudentiam, casum, necessitatem. deprecatio est, cum et prudentiam, casum, necessitatem. deprecatio est, cum et peccasse et consulto peccasse reus se con- fitetur et tamen, ut ignoscatur, postulat; quod genus perraro potest accidereus demouere conatur. Relatio crisi aut causa aut factum in alium transferetur. causa transferetur, cum aliena dicitur vi et potestate fac- tum, factum autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dicitur. relatio criminis est, cum ideo iure fac- tum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessierit. con- paratio est, cum aliud aliquid factum rectum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse commissum. In quarta constitutione, quam translativam nomi- namus, eius constitutionis est controversia, cum aut quem aut quicum aut quomodo aut apud quos aut quo iure aut quo tempore agere oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur.
Abbreviated transcription (Latin):
auget᷑. At delib̾atua causa simił ex eadem parte
eodem ingn̾e. ⁊ comecturalẽ. & gn̾alem. ⁊ diffini¬
tuiam.⁊ tͣnslatuuam. solet habere ꝯstitutionem.
⁊ una aliqñ ⁊ plures nonnunꝗͣ & ipsa neq con¬
stititio: neq pars constitiitionis. Idem indemo
hec cunarum putanda sunt non partes alicuniꝰ
ꝯstitutionis.Hec gͦ ꝯstitutio ꝗͣ generalem nõĩa¬
mꝰ: partes uident᷑ nõb duis hr̃e. Iurid icialẽm. et
negocialem. luridiciał: inqua equi ͦ recti nat᷑a. aut
pmii ⁊ pene ratio queritur. Negocialis. inqua ȩqd̃
uiris exciuili more et equitate sit consideratur.
Cuii diligentie p̾esse apud nos uiris consulti existi¬
mantur. Acͣridiciał qͥdem ipsa induas distribuitur
partes. assũptuiam ⁊ absolutam. Absoluta ÷ que
ipsa inse ꝯtmnet. uiris ⁊ iniurie. questionem. Assũp¬
tiua que ipsa ex se nicħ dat frrmi adrecusandum fo
noscat᷑ postulat. hec mͣduas partes duudit᷑. In pũr¬
gationem & dep̾cationem. purgatio ÷: cum factum

Expanded text:
ativa causa simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalem et generalem et definitivam et translativam solet habere constitu- tionem et unam aliquam et plures nonnumquam. ergo ipsa neque constitutio est nec pars constitutionis. idem in demodiximus, haec causarum putanda sunt, non partes alicuius constitutionis. Haec ergo constitutio, quam generalem nominamus, partes videtur nobis duas habere, iuridicialem et neg- otialem. iuridicialis est, in qua aequi et recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur; negotialis, in qua, quid iuris ex civili more et aequitate sit, conside- ratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. ac iuridicialis quidem ipsa et in duas tribuitur partes, absolutam et adsumptivam. absoluta est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quae- stionem; adsumptiva, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem,noscatur, postulat. haec in duas partes dividitur, purgationem et deprecationem. purgatio est, cum fac- tum
Abbreviated transcription (Latin):
couontatte dicit ne quam inaliam rem ganis eararu
solent apparere mueritate. si ꝑsonarũ digndado
serurabutͦ si cause factorũ exstabunt si fiuisse facul¬
tates facier i uidebunt᷑. si tempꝰ idonec. sifitis spa¬
cu. si locus oportunꝰ ad eamdem rem de qua narra

Expanded text:
r, solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
familiaribus
impediti uix satis occium
studio suppeditare possi¬
mus. ⁊ id ipsum qđ̃ datur
occii libentius inphi¬
losophia consumere ꝯ¬
sueuumis. tam̃ tu a nos
gaii heremii uoluntas
cominouit. ut deratione
dicendi conscriberemus. ne aut tui causa noluisse.
aut fuisse nos laborem putares. ⁊ eo studiosrus
hoc negocium suscepimus. qđ te non sine᷑ uelle
cognoscere rethoricam intellige bamus: non e¬
nim inse parum fructus habet copia dicendi
iꝯmoditas orationis. sirecta intelligentia &: defi¬
nita mođatione animi gubernetur. Quas
obres illa que greci scriptores inanis arrogan¬
tie causa sibi assuimpserunt. relinquimus: Nam
illi ne parum inlitera scisse uidentur. ea conqibsi¬
sierunt que nicħ attinebant. ut ars difficilior
cognitu putaretur. Nos autem ea que uide ban¬
tur adrationem discendi ꝑtinere: sumpsimus:
onenim sepe questus. aut gła commoti ueni¬
mus uoluntati. nunc ne nimium longa sumatur¬
oratorris offitium est de his re¬

Expanded text:
familiaribus inpediti vix satis otium studio suppeditare possumus et id ipsum, quod datur otii, libentius in philosophia consumere consuevimus, tamen tua nos, Gai Herenni, voluntas commovit, ut de ratione dicendi conscriberemus, ne aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem putares. Et eo studiosius hoc negotium suscepimus, quod te non sine causa velle cognoscere rhetoricam intellegebamus: non enim in se parum fructus habet copia dicendi et commoditas orationis, si recta intellegentia et definita animi moderatione gubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestus aut gloria commoti venimus Oratoris officium est de iis re
Abbreviated transcription (Latin):
treontra parricidam. T urpe genus uitelli¬
gitur eum aut honesta res ei ob pugnaduri au
defenditur. turpis. O ubium genuseitie ua
habet inse causa. honestatis ꝯturpatudini sipitte¬
teme ¶umile gemis est cum ꝯtemꝑta res aute

Expanded text:
ti contra par<r>icidam. Turpe genus intelligitur, cum aut honesta res oppugnatur aut defenditur turpis. Dubium genus est quod habet in se causa honestatis aut turpitudinis partem. Humile genus es
Abbreviated transcription (Latin):
grece ꝓhemium appellatur urnimueio qdie
epodos nominatur. P rmcipum eq ceum
statim auditoris animum nobis id oneur
redimus ad audendum. Ideta siuniteres
ut altentos: at dociles. ut beniuolos auditores
habero possimus. Sigenus cauie dub ium

Expanded text:
Graece prohemium appellatur, et insinuatio, quae epodos nominatur. Principium est, cum statim auditoris animum nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id ita sumitur, ut attentos, ut dociles, ut benivolos auditores habere possimus. Si genus c
Abbreviated transcription (Latin):
utatentos: it dociles. ut beniuolos qulitores
habere possimus. Sigenus cauie dib rom
habebimus: ab enuolentia princapiuu con¬
immuatione itendumeit dequa podeue
acemus insi qud coͥacti erimus. quare ader¬

Expanded text:
benivolos auditores habere possimus. Si genus causae dubium habebimus, a benivolentia principium coninsinuatione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adver
Abbreviated transcription (Latin):
de tenditur. turpis. O ubium genuisestis ui
habet inse causa: honestatis ꝯturpatudim sipbae¬
tem Humile genis est cum ꝯtemptares aute¬
diorim rationem.: ad cause genus accomino¬
darimgra ordiorum duosunt genero qqre¬

Expanded text:
defenditur turpis. Dubium genus est, cum habet in se causa et honestatis et turpitudinis partem. Humile genus est, cum contempta res adfediorum rationem ad causae genus adcommodari. Exordiorum duo sunt genera: pr
Abbreviated transcription (Latin):
tu facilior eẽt. ꝓductisumus. ut deorationis parai¬
bus loqueremur: ieas adinientionis rationem
ac commnodaremus. de exordio pͥmum dicetidũ
sumus genus cause est consiolandam ebenera
cuarum sunt quatuor. honestumm. dirue l ubi¬
um huinile Honestum cause genushus derer

Expanded text:
ducti sumus, ut de orationis partibus loqueremur et eas ad inventionis rationem adcommodaremus, de exordio primum dicendum simus, genus causae est considerandum. Genera causarum sunt quattuor: honestum, turpe, dubium, h
Abbreviated transcription (Latin):
sunt que reciꝑe debet orator.
ꝑsone laulem łuituꝑationem. D elib̾atiuum
est inconsultatione ꝯpositum qd habet inse suasi¬
onem. idissuasionem. Iudiciale est qđ positum
est in controuersia. ⁊ qđ habet accusationem arit
peticonem cum defensione. Nune quas res
oratorem habere oporteat. docebimus. Di eins̃
quomodo has eausas tractari conueniat ocende
possitionem e locutionem. memoriam ꝓnundia.¬
cionem. Inuentio est exeogitatio reram ⁊ erarũ.
aut uerssimilium. qu̾e causam ꝓbabilem red¬
ispositio est ordo ⁊ ditributio rerum¬
que denionstrat quid qubꝰ locis sit collo qnͣdiun
M loqpucio est i doneoro u̾boꝵ ⁊ sentenciarũ
ꝑrep̾cito tr ronunciatio est uocis. uult. gestꝰ mo¬

Expanded text:
um, quae recipere debet orator: personae laudem vel vituperationem. Deliberativum est in consultatione, quod habet in se suasionem et dissuasionem. Iudiciale est, quod positum est in controversia et quod habet accusationem aut petitionem cum defensione. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo has causas tractari conveniat, ostendpositionem, elocutionem, memoriam, pronuntiationem. Inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem redispositio est ordo et distributio rerumemonstrat, quid quibus locis sit conlocandum. Elocutio est idoneorum verborum et sententiarum perceptio. Pronunciatio est uocis, uultus, gestus mo
Abbreviated transcription (Latin):
aut arrisione. si ꝓmiserimus aliter ac para¬
ti fuerimus nos ẽẽ dicturos. nos non eodem
modo ut ceteri so leant uerba facturos
uid alii soleant᷑. quid nos facturisimus
breuiter exponemus. Inter insinuatio¬
nem .⁊ pͥncipium hoc interest. Prmptum
eius modi eẽde bet ut statim aꝑtis rati¬
onibus quib p̃scripsimus aut beniuo¬
lum. aut attentum. aut docilem. fac iamꝰ
auditorem. Et insiniatio huiꝰ modi
ꝑꝑetuo nob̾ attentos dociles. benuiolos. pͥbenit.
tñ id ꝑ exordiũ cause maxime ꝯꝑandũ: Nc̃ ne

Expanded text:
aut arrisione. Et si promiserimus aliter, ut paraaut arrisione. Et si promiserimus aliter, ut parati fuerimus, nos dicturos esse, nos non eodem modo, ut cuncti soleant, uerba facturos, quod alii soleat, quod nos facturi sumus, quod breuiter exponemus. 17. Trianem et principium hoc interest. Principium eius modi debet esse, ut statim apertis rationibus, quibus praescripsimus, aut benivolum aut attentum aut docilem faciamus auditorem: at insinuatio eiusmodi perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium causae maxime conparandum e
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliquoruim iudicuum de similicausa aut
Seadem. aui deminore. aut de maiore. ꝓfere¬
mus: einde ad tirãm causam pedetentĩ
accedemus. isimilitudinem conferemus:
tem si negabinus nos deaduersariis die¬
cemus interiectione uerborum. Diper¬
suasus auelitor fuerit. idest si oratio ad¬
uersariorum fecerit auditoribus fidem.
neq enu nonfacile scrre poterimus qm
nonsumus nescii quibus rebus fides fieri
soleat: Ergo si fidem factam putabimꝰ¬
bimur aut ab aduersarii dicto exordiemur
iabeo maxime qđ ille nuꝑrune dixerit¬
aut dubitatione utemur quid potissimu̾
dicamus aut cii loco primim respondeamus
cum adm̾rratione: Sidiffessi erunt au¬
diendo: ab aliquare que ruxsum mouere
possit. ab ap̃ologo. ł faibula. ł ueri simili
imittatione. de pragͣione.inu̾sione. abiectio¬
ne. ambiguo. suspitione. irrisione. stultitia.
suꝑatione. collatĩone. ł literarum mitati¬
one.p̾t̾a expectatione. similitudine. nouita¬

Expanded text:
aut aliquorum iudicium de simili causa aut aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram causam pedetemptim accedemus et similitudinem conferemus. Item si negabimus nos de adversaricemus interiectione verborum. CAPUT 10 Si persuasus auditor ‹fuerit, id est›, si oratio adversariorum fecerit fidem auditoribus - neque enim non facile scire poterimus, quoniam non sumus nescii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo si fidem factam putabimbimur; ab adversarii dicto exordiemur, et ab eo maxime, quod ille nuperrime dixerit; dubitatione utemur quid potissimum dicamus aut quoi loco primum respondeamus, cum admiratione. Si defessi erint audiendo, apossit, uel apollogo uel fabula uel uerisimili immutatione, deprauatione, inuersione ab ambiguo, suspitione, irrisione, stulticia, exurpatione, collectione, litterarum mutatione, preterea exspectatione, similitudine, nouita
Abbreviated transcription (Latin):
am desidiam. lixiͥriam. aduersariorum ꝓferemꝰ
ab auditorum ꝑsona beniuolentia colligitui. si res
eorum fortiter. sapienter. mansuete. magnifice.
uidicatas ꝓferemiis. nsi que de his exisrimatio.
que uidicii sit expectacio aꝑiemus: Abrebus ip¬
dis beniuolum esfie̾mus auditorem. s nr̃am caustim
laudando extollemus. ad uersariorum ꝑcontencio
dicendumest:
cipio uti nonpossumus. que diligen¬
ter sunt ꝯsideranda. Aut enim tur¬
pem causam habemus. hoc est cum
ipia res aminim auditoris a nobis abienat aue
cum anumis auctitoris ꝑsuasiis iudetur ẽẽ ab his qͥ
ante contradixerrint. aut condefesusest eos au¬
diendo qui ante dͥixerunt. S icausa turpitu¬
ainem habebit: exordiri poterimus his ratr¬
epectari oportere: N on placere nobis ibios q̃
facta dicantur ab aduersarris. et ẽẽ indig na
aut nefaria. D einde cum din renterer¬
nis nicħ simile anobis factum eẽ ostendentꝰ.

Expanded text:
am, desidiam luxuriam adversariorum proferemus. am, desidiam luxuriam adversariorum proferemus. Ab auditorum persona benivolentia colligitur, si res eorum fortiter, sapienter, mansuete, magnifice iudicatas proferemus; et si, quae de iis existimatio, quae iudicii expectatio sit, aperiemus. Ab rebus ipsis benivolum efficiemus auditorem, si nostram causam laudando iendum est. cipio uti non possumus, quae diligenter sunt consideranda: aut cum turpem causam habemus, hoc est, cum ipsa res animum auditoris a nobis alienat; aut cum animus auditoris persuasus esse videtur ab iis, qui ante contra dixerunt; aut cum defessus est eos audiendo, qui ante dixerunt. Si causa turpitudinem habebit, exordiri poterimus his ratispectari oportere; non placere nobis ipsis, quae facta dicantur ab adversariis, et esse indigna aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona . iabrebus ipsis: Ania ꝑsona beniuolentiã
comtrahemus. si nostrum offitium sine arrogan
cia laudabimus. aut ui remp. quales fuerius.
aut inparendes aut inamicos aut in eos qui audi¬
unt al iquid referemus. dum hec omnia ad eam
ipsam rem dequa agitur: sint a cominodata. Lcem
sinr̃a incom moda ꝓferemus inopiã. solitudinem ca¬
lamitatem: Et si orbimus ut nobis sint auxilio.
sisimil ostendemus nos inaliis noluisse spem
habere: Ab aduersariorum ꝑsona beniuolentia
captabitur: si eos modium in inuidiam condenptio¬
nem adducemus. Inodium rapiemus si qd̃ spurce.
ciose flagiciose. factum ꝓferemis: Inudiam trahe¬
mus ñium si potentiam factionem diutias. in continen¬
cram. nobilitatem. clientelas. hospitium. solidata¬
tem affinitates adduer sariorum ꝓferemus. ⁊ his ad̾¬
utmentis. magis quam ueritati eos confidere: apiemꝰ
ncontentionem adducemus si mertiam ignaui¬

Expanded text:
persona, et ab rebus ipsis. Ab nostra persona benivolentiam persona, et ab rebus ipsis. Ab nostra persona benivolentiam contcia laudabimus, aut in rem publicam, quales fuerimus, aut in parenunt aliquid referemus, dum haec omnia ad eam ipsam rem, qua de agitur, sint adcommodata. Item si nostra incommoda proferemus, inopiam, solitudinem, calamitatem; et si orabimus, ut nobis sint auxilio et simul ostendemus nos in aliis noluisse spem habere. Ab adversariorum persona benivolentia captabitur, si eos in odium, in invidiam, in contemptionem adducemus. In odium rapiemus, si quid eorum spurce, tiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si factionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates adversariorum proferemus, et his adiumentis magis quam veritati eos confidere aperiemus. In contemptionem adducemus, si inertiam ignavi
Abbreviated transcription (Latin):
inimuatione itendumeit. dequa posteui
antemus nisi quid coͥacti erimus. quare add ner¬
surios crinmando bemuolenttam cape potsi¬
mus: Esin honestum genus cause erit ilice¬
bit recde futi ł nonuti principio. Se quare
liimus auit id oportebit oitendere. quare
causa sit honesta. aut breuiter quib
principio uti nolemus ab lege. ab scriptu¬
ra. aiit ab aliquo firmisimo nr̃e carse. ad¬
iumento: principium capere oportebit.:
rem habere uolumus. quomͦ quidq confici
possimus aꝑiemus. Dociles auditores habe¬
re poterimus: si summam cause breuiter ex¬
ponemus. ⁊ si attentos eos faciemus: Namdo¬
cilis est ille qui attente uult audire: Niten¬
tos habemus. si pollicebimur nos derebus magnis.
nouis. inusitatis. uerba facturos. aut de his reb
que ad rem publicam ꝑtineant. aut eos ipsos qͥ
audient. aut aã deorum in mortalium religio¬
nem. n si rogabimus ut attente audiant. ⁊ sinuer
mus anr̃a. ab aduersariorum nr̃orum. ab auditorũ

Expanded text:
us dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum genus causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, aut id oportebit ostencausa sit honesta, aut breuiter quibus principio uti nolemus, a lege, <a> scriptura, uel ab aliquo firmissimo nostre cause adiumento prinrem habere volumus, quo modo quidque effici possit, aperiemus. Dociles auditores habere poterimus, si summam causae breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, qui attente vult audire. Attentos habebimus, si pollicebimur nos de rebus magnis, novis, inusitatis verba facturos aut de iis, quae ad rem publicam pertineant, aut ad eos ipsos, qui audient, aut ad deorum inmortalium religionem; et si rogabimus, ut attente audiant; et si numero mus: ab nostra, ab adversariorum nostrorum, ab auditorum
Abbreviated transcription (Latin):
ac exodioꝗ satis dictuit esti
auano est rerum gestarum ai ꝓpinde
ut gestarum expositio Parrationĩs tria
sunt gn̾a. Unũ genꝰ ẽ incͦipsa causa et
omis r̃s controuersiȩ continetͦ Altin ati¬

Expanded text:
 exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinet
Abbreviated transcription (Latin):
iecturali aut̃ ꝯstitutione. qr r̾o non ÷ factum enĩñ
conceditur. non potest ex deductione ronis iudica
¶Quot aut̃ in causa constitutionis. aut ear̾ par¬
tes erunt. totidem necesse erit. questiones. r̾on¬
es. Iudicationes. firmata repperi. his om̃ib inca¬

Expanded text:
iecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non iecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non conceditur—, non potest ex deductione rationis nascquot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firma- menta reperire. Tum his
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio ÷ aut̃ cum om̃is questio ñ scͥptione s ia¬
liqua argum̃tatione ꝯsistit.Ac tum ꝯsid̾atio gn̾e
tittione ꝓficiscant᷑ optet ꝓQuestio ÷ que ex conflic¬
tione causart̃ gignit᷑ ꝯtrou̾sia hoc mͦ. Non nire fecisti.
plo consistam. horestes si accusetur matricidii
dicat hoc ure feci. Illa it patrem meum occid̾at.
firmatione. ⁊ confirinatione ratio̾is nascit᷑ contͦ¬
uersia. Nam sit ea nob̾ exposita r̃o quam prulo
ante exposiumꝰ. Illa enim patrem meum inquid¬
trem necari oportuit. potuit enim sine tuo scełe
suma nascit᷑ controuersia quã uditat̾onem ap¬
pellamꝰ: ea ÷ huiꝰ modi. Rectum nefuerit abhoreste
matrem occidi. tũ illa patrem horestes occidisset
Firmam̃tum : firmissima argum̃tatio deffenso¬
ris ⁊ apositissima ad iudicat̾onem. ut si uelit hores
suum. inse ipsum. ac insororem. ⁊ in regnum Infa
mamam gen̾is. ⁊ familie. ut abea penas lib̾i sui po¬

Expanded text:
ratio est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aratio est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere tutione proficiscantur oportet. quaestio est ea, quae ex conflictione causarum gignitur controversia, hoc modo: non iure fecisti; plo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat iure feci; illa enim patrem meum occiderat, firmatione et confirma- tione rationis nascitur controversia. nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante exposutrem necari oportuit, quia potuit, sine tanto scelere summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit Orestsuum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui po
Abbreviated transcription (Latin):
tõ.Utrum cartago dirũtatur ancartaginensib red¬
datur. an eo colonia deducat᷑. Ex cõparatione inꝗͣ
ꝑcontentionẽ utrũ pocius. at quod potissimum
querit᷑: adbunc modum exercicius: in macedonia
ꝯtra philipum mitatur. Qui sociis sit auxilio: ate¬
neatur initalia. ut quã maxime ꝯtra anibalem co¬
excriptionis gen̾e nascit᷑. Eeiꝰ aut̃ gn̾a quȩ seꝑata
sunt aconstĩtutionibꝰ .U. sunt. Nam tum u̾ba uiden¬
tur cũ sententia scͥptionis disside. Tum int̾se due
leges : auc plures discrepare. Tum id qd̾ scriptũ
estꝰ duas res auc plures significare. tum ex eo qd̃
scriptum: qͦ aliud non sc̃riptum ⁊÷ inueniri tum
iuis ĩibi qͣsi diffinitiua ꝯstitutione in quo posita
sit queri. Quare pͥmum genꝰ descͥptio ⁊ senten¬
tia. scd̾m ex ꝯtrariis legib. Terciui ambiguũ. Qua
rcum rotinatium. Quintũ diffinitiuũ nominamꝰ.

Expanded text:
to: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginiensibus redto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginiensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex comparatione, in qua per contentionem utrum potius aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem coex scriptionis genere nascitur. eius autem genera, quae separata sunt a constitutionibus, quinque sunt. nam tum verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae leges aut plures discre- pare, tum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare, tum ex eo, quod scriptum est, aliud, quod non scriptum est, inveniri, tum vis verbi quasi in de- finitiva constitutione, in quo posita sit, quaeri. quare primum genus de scripto et sententia, secundum ex contrariis legibus, tertium ambiguurtum ratio- cinativum, quintum definitivum nominamus.
Abbreviated transcription (Latin):
nsuetam. geste ꝓferunt᷑. ut neqͣ sententia nimia sig¬
nificetur. & de his ꝗͣ honesta extimatio. qͣntaq eorũ
uidicii. ⁊ auctoritatis expectatio sit ostñdit᷑. Abreb¬
ipsis si nr̃am causam laudando ęxtollemꝰ adu̾soriorũ
causam ꝑ contemptionem depͥmemꝰ. Attentos facie
mꝰ aut̃ sĩ demonstremꝰ ea que dicturimꝰ. erunꝰ. magna

Expanded text:
nsuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia signsuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dict
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sariorum a iudicum ꝑsona. a causa.Ab nr̃a. sid̾
nr̃is factis. ⁊ officiis sine arrogantia dicemꝰ. si cͥmina
illata et aliquas minꝰ honestas suspiciones in iectasdi¬
cemꝰ. Si que incomoda acciderint. aut que instant dif¬
ficultates ꝑferemus si p̾ce obsecͣtione humi ⁊ supplici
utemur:Ab aduersariorũ aut̃.si cos aut in odium.
aut in inuidiam. aut in incontentionem ad ducemus.
n odium ducemͦ si quod eorũ spurce suꝑbie. crude¬
lit̾ maliciose factum ꝓferetur. Ininuidiam siuis corũ
potentia diuicie cognatio pecunie ꝓferent᷑. atq usus
arrogans. intolerabilis. ut his reb magis uideant᷑. quã
sue cause ꝯfidere. Incontẽptionem adducent᷑. si eorũ
inhertia. negligentia. ignauia. desidiosum studium.
& luxurio suum officium ꝓferri. Ab auditorũ ꝑso¬
na beniuolentia captabit᷑. si res abhis fortit̾. sapient̾. mã¬

Expanded text:
adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acci- derint aut quae instent difficultates, proferemus; si prece et obsecratione humili ac supplici utemur. ab ad- versariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, ma
Abbreviated transcription (Latin):
tiun s Insiniatio ÷ or atio quadam dissmulitionei amir¬
cutione obicure subiens iuditoeis mn miotbiinur¬
cipio bensniosciticam. ꝯ parare licebit. Din erunt diebein¬
diauit aonc estice e auditorem. Anceps genꝰ conse fidu¬
diam uidicationem habebit: aupra iodies tuaneenor¬
uiencium᷑ ss in aut̃ partem turpitudinis. pirtem ho¬
nestatis habebit beniuolentiam captare oportebit:
ut ingenꝰ honestum causa translata uideat᷑. Ciun
pot̾it. uł si comodum fuerit: aut anarratione incipi¬
emus. aut lege. aut ab aliqͣ firinissima ratione nr̃e
dictionis. Sin uti pͥncipio placebit beniuolencie pa¬
rtibꝰ utendum est. ut id quod÷ augeat᷑ In obscuro
gen̾e cause. ꝑprincipium doctiles auditores effic̾e opor¬
tebit. Nunc qm̃ quas res exordio ꝯficere oporteat dictũ
est reliquum est ut ostñdatur qͥb queq rationib res
ꝯfici possic.s Beniuolentia.iiͦiͦi. ex locis ꝯꝑat᷑ a nr̃a.¬

Expanded text:
tum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et cirtum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. Incipio benivolentiam conparare li- cebit. sin erunt vehemenattentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cupoterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur. in obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, quibus quae- que rationibus res confici possit. Benivolentia quattuor ex locis compara
Abbreviated transcription (Latin):
siuebemaent ueł ꝯgruer ⁊ coherere cum causa:
eias iduicas oportet que dicenda sunt. Quare cui
uidicato ⁊ ei q̃ aid uidieatonem opcetet argunta
inueniri. Dilignt̃ erunt artificio reꝑta. cura. ⁊ cog¬
itatione ꝑtractata. Tum deniq ordinande sunc cet̾e
partes oationis. hce partes ser oĩo nobiudenͦ. Elro
rdiun coratio animũ auditoris idomec opans ad nel iẽ
dictionem. Quod euenit si eum benuolum. aglentum
doctiser serit. Quare qui bene exordiri uolec. eum
netesios genꝰ sue caise diligent᷑ ante cognosce.s be¬
nera ciusarum quinqi sunt honestum. am̃mirabilem.
hernle anceps. obscurum.ꝓHonestum genꝰ est. cui
quod negͥgligit᷑ ab auditore ⁊ non magnoꝑe. attendiuim
noet. Ancepiꝰ in qͦ uidicatio dubia÷ aũt cauisa ⁊ honesta̾
eneꝑitudinis particeps. ut ⁊ beniuolentiam pariat: os¬
teniouem Obscurum: inquo auc rardi auditores sunt
cut fficiliorib: ad cognoscendum negocuis causa implic¬
ita: Quare qm̃ tam diu̾sa sunt gtn̾a causarum.exor¬

Expanded text:
si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt. quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta inveniri, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes rdium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus suae causae diligenter ante cognoscere. Genera causarum quinque sunt: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. honestum causae genus est, cui quod neglegitur ab auditore et non magno opere adtendendum videtur; anceps, in quo aut iudicatio dubia est aut causa et honestatis et turpitudinis parti- ceps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscu- rum, in quo aut tardi auditores sunt aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata. quare cum tam diversa sint genera causarum, exor
Abbreviated transcription (Latin):
do. Siue constitutionẽ pͥmam cause acusationis
ꝯfirmationem dixerit. siue deffessoris pͥmam de¬
p̃cationem.Nam eumͣ eadem incomoda seqnt᷑. PDe¬
ide coniectiirał causa non potest simił exeadem
parte eodem ingen̾e & coniecturał esse ce diffiont iuat¬

Expanded text:
tur, sive con- stitutionem primam causae accusatoris confirmationem dixerit sive defensoris primam deprecationem; nam eum eadem omnia incommoda sequentur. Deinde coniecturalis causa non potest simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalis esse et definit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ polliceri. aut non imitturum aduersariũ. Sinres¬
uͦ daibit non mutile ẽ abaliqua renoua. aut ridicła
clamationem aut iã parata q̃łr apologum ł fabulam.
łaliꝗͣ contineat irrisionem. aut si rei dignitas adimet.
iocandaͥnfacultatem. aliqd̾ triste nouum. horribile stati.
ñ inmodum ẽ ĩmisce̾̃. Nam ut cibi sacietas. ⁊ fastidiũ. aut
subamara realiqua releuat᷑ aut dulci mitigat᷑. sic ani
ꝯmumit̃ de utroq pͥcipiendũ uidet᷑ ¶ Exordium sen
optime faciendum̃ qd oratorem auditri mexime com-¬
mendat. splendoris ⁊ festiuitatis et concunituditis
menimũ ꝓpt̾ea qx exhis suspitio quedam apparntio

Expanded text:
est polliceri; non imitaturum adversarium. sin resest polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile clamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic ammuniter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sentoptime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparatio
Abbreviated transcription (Latin):
dito u uolintatem: ⁊ aliquoru uidicun sumilicle
nu auc tortatem ꝓferre imitatione dignami elis
eandem. aut ꝯsimilem. aut maiorem. aut minorẽ
agi rem inp̃sencia demonstrare.  Sin rõ
adu̾sariorum fidem uidebit᷑ auditoribꝰ fecis¬
seidq ei qui intellig̾ quib rebꝰ fiat fides fa¬
cile erit cognitu. oportet aut deo qd aduersa¬
rii firmum sibi putarine ⁊ maxime hi qui au¬
dierint ꝓbarint pͥmum te dicturum polliceri.
aut ab aduersari̾is dicto exordirii. & abeo potissi¬
mum ꝙ ille nuꝑrime dix̾it auc dubitatione uti.
d pinum dicas. aut cui potissimũ loco respondes
cum admiratione. Nam auditorũ cũ eũ ꝙħ adu̾saruĩ
ꝑturbatum pitant oratione. uidet animo firmis¬
simo contͣdice ꝑatum. ꝑlerumq se pociꝰ tem̾e ass¬
ensisse. quam illum sine causa cũ fidem arbitratur.
¶Sin auditoris studiũ defatiratio ab alienabit acau¬
sa. te breuiꝰ ꝗͣ paratꝰ fueris ẽsse dicturum commodũ

Expanded text:
ditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯce libitius ⁊ demonstratiuo. nec ipse simnile sint̃
sint. ⁊ abiudiciali gñe plurimũ dratdiant esiuam
que÷ finem habeat quo debeat referxe li anqu
i eut omia tria gen̾a causarũ sint. delibatuo
E demonstratiuo ñ possc̃ rac te partes alicui rñis
cause putari. Male igit᷑ eas generales resconsti¬
tutionis partes esse dixit : quod si generis cause
partes non possunt recte putarĩ: multo minꝰ
recte partis cause pares putabunt᷑. Pars aut̃ cau¬
se est constitutio om̃is. non enĩ causa ad constitu¬
tionem. sed constit̾o om̃is ad causam ad comodat᷑.
Sed ⁊ demonstratio & delib̾atio. generis ausȩ pa¬
ntur. ¶Deinde si constitutio ⁊ ipsã ⁊ pars consti¬
tutionis eiꝰ quelibet intentionis ðeꝑulsio ÷ qneͬ
intentionis depulsio non est. eͣa necͣ constitutio.
nec pars constitutionis est. Si g constit̾o & ipsa

Expanded text:
eliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinqut omnia tria genera sint cau- sarum. deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- tur. pars autem causae est constitutio omnis; non enim causa ad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatur. at demonstratio et deliberatio generis causae pantur. us quaelibet intentionis depulsio est, quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio est nec pars constitutionis'. 400 item pa
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ id oꝑam do. Post hoc quid sosyam ulit facẽ
Io qd̃ postremũ disposuit inparticione. post¬
sc Nob placet: et adsingłas partes acced̾e & om¬
nib absolutis ꝑorarẽ.:
conc de corfirmatione deinceps ita utor

Expanded text:
nunc id operam do deinde quid Sosiam velit facere, nunc id operam do deinde quid Sosiam velit facere, id quod postremum posuit in partitione, postsic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut or
Abbreviated transcription (Latin):
erit explicandum in cause dictione poseꝑeirticpn¬
em.atq illd̾ qͦ ꝑtinet ad paucitatem. N auc plu¬
ra quam satis ÷ demonstraturos nos esse dicemus.
hoc mͦ ostendam adu̾sarios qd̾ arguimꝰ. et potius¬
se face et uoluisse et potuisse ⁊ fecisse. Nam fecisse
idq ꝑraro potest acced̾e. Ac st̃ alia quoq p̾cep¬
ta particionum q̃ adhunc isum oratorium non
antur. quorũ niħ incet̾is artib inueniebamus
atq his de particione p̾ceptis in omĩ dictione me¬
memisse oportebit. ut ⁊ pͥma ⁊ queq pars ut ex¬
posita ẽ in particione. sic ordine transigat᷑ ⁊ om̃ib
explicatis ꝑoratum sic. hoc mͦ. ut ne quid posteriꝰ
p̃t conclusionem inferatꝰ᷑. Parcitꝰ apud terenci¬
um buit et cominode. senex inandria. que cog¬
nosc̾e lib̾tum uelit. eo pacto et uitam nati ⁊ me
suic. ita ut narrat. Prium nati uitam. Nam is
iuuendi potestas. Deinde suum consilium. Et

Expanded text:
erit explicandum in causae dictione post partitionerit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non entur, quorum nihil in ceteris artibus inveniebamus. Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam et csuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam is ephebis ; deinde suum consilium: Et
Abbreviated transcription (Latin):
est amplectim᷑. inqua particione uidendum est.
ne aut aliquod utile genꝰ relinquat᷑. auc sero extͣ
particionem id quod iuciosissimũ. aut turpislim
um: inferatur. paucitas in particione seruatus
sign̾a ipsarum rerum ponunt᷑. neq ꝑmicte &
partib implicantur. Nam genꝰ qd plures parte¬
amplectimꝰ ut animal. pars que subestgeper e
ut equus sed sepe. eadem res aliigenꝰ alsiꝰ paros ẽ.
ni genꝰ᷑ hec diligenciꝰ idco inducit᷑ ꝑscriptio utcaꝑta
isse. Is non incellȩrit inparticione exposito genere:
partem generis se admiscuisse. Nam genusꝰ om̾iũ
libidinum cupitas. Eius aut̃ generis sine dubio pa
rs⁊ auaricia. Hoc igitur uicaatdum: ne cuiꝰ geniis po
sueris. eius sicuti aliquam diuersam ac dissimilem.
partem ponas incadem particione. Quod si quod in
genus plures incidunt partes. id cum inͥma pai
cione cause erit simplicit̾ expositum distribuet¬
eo tempore commodissime cum ad ipsum uti

Expanded text:
est, amplectimur. In qua partitione cavendum est, est, amplectimur. In qua partitione cavendum est, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur. Paucitas in partitione servatur, si genera ipsa rerum ponantur, neque permixte cum partibus implicentur. Nam genamplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. ani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta isse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritia. hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum