comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur es seutilitates contra iustitiã simulatione prudentiae satisar¬
biter dictũ sed qnm̃ aquat tuor fontib: honastatis primolibro
ofsiua duximus in eisdem uersemurcũ docebimin ea quȩ uideantr
esseutilia neq: sint quã sint uirtutis inimici ac de prudentia quidem quã
unlit aniari malitia ltẽq deuistitia que semper est utlis disputatũ
estir&iquȩ sunt duae partes honestatis quarũ altera in animi & cl¬
teontes uiagntudine & praestantia cernitur altera in consorma¬
uone & nederatuone continentiȩ & tẽperantiae utile ui debat
tunũ  tuidem poetae traici prodiderunt uã apud homerũ op̃¬
gunũ oetor ẽ talis deulixe nulla suspicio ẽ sedinsimulant eũoa¬
goediae simulatione in sanȩ militiam subter fugore uoluis sen¬
honestũ consiliũ atutile ut aliquis fortasse dixerit regna¬
re &ithacae uiuere otiosae cũ parentib cũ uxore cũ filioul¬

Expanded text:
tur esse utilitates contra iustitiam simulatione prudentiae, satis artur esse utilitates contra iustitiam simulatione prudentiae, satis arbitror dictum. Sed quoniam a quattuor fontibus honestatis primo libro officia duximus, in eisdem versemur, cum docebimus ea, quae videantur esse utilia tneque sint, quam sint virtutis inimica. Ac de prudentia quidem, quam vult imitari malitia, itemque de iustitia, quae semper est utilis, disputatum est. Reliquae sunt duae partes honestatis, quarum altera in animi excellentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione et moderatione continentiae et temperantiae. Utile videbatur Ulixi, ut quidem poëtae tragici prodiderunt nam apud Homerum, optimum auctorem, talis de Ulixe nulla suspicio est, sed insimulant eum tragoediae simulatione insaniae militiam subterfugere voluissehonestum consilium, at utile, ut aliquis fortasse dixerit, regnare et Ithacae vivere otiose cum parentibus, cum uxore, cum filio. Ul
Abbreviated transcription (Latin):
promissũ aneptuno : cui cũ tres optationes neptunus dediss& õptauit
interitũ hypoliti filii cũ ispatri suspectus ess& denouerca quo optato
impetrato theseus: inmaxumis fuit luctib: quida gam ẽ oncũ deuo¬
uisset dianae quod insuo regno pul cherrimũ natũ ess& illo anno
im molauit iphigeniã quanihilerat eoqui demanno natũ pulcbri¬
us promis sũ potius non faciendũ quã tã tetrũ facinus admĩtendum
fuit : ergo & promissa non facienda nonnũ quã neque semꝑ deposi¬
ta reddenda: sigladium quis apudte sanimente deposuerit repe¬
tat in saniens reddere peccatũ sit officiũ non red dere quidsi is
qui a pudte pecuniã deposuerit bellũ inferat patriae redalas ue
mu sic menta quae honesta Natura uidentur esse tẽporib fiun
non bonesta facere promis sastare conuentis reddere deposta cõ¬
mutata utilitate fiunt Non bonesta : Acdeiis quidem qua e uidexi¬

Expanded text:
promissum a Neptuno? cui cum tres optationes Neptunus dedisset, optavit promissum a Neptuno? cui cum tres optationes Neptunus dedisset, optavit interitum Hippolyti filii, cum is patri suspectus esset de noverca; quo optato impetrato Theseus in maximis fuit luctibus. Quid, quod Agamemnon cum devovisset Dianae, quod in suo regno pulcherrimum natum esset illo anno, immolavit Iphigeniam, qua nihil erat eo quidem anno natum pulchrius? Promissum potius non faciendum quam tam taetrum facinus admittendum fuit. Ergo et promissa non facienda non numquam, neque semper deposita reddenda. Si gladium quis apud te sana mente deposuerit, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? si is, qui apud te pecuniam deposuerit, bellum inferat patriae, reddasne ma. Sic multa, quae honesta natura videntur esse, temporibus fiunt non honesta; facere promissa, stare conventis, reddere deposita commutata utilitate fiunt non honesta. Ac de iis quidem, quae viden
Abbreviated transcription (Latin):
to sestertiũ millies relinquatur ut ante quã hereditatẽ adeat
luceparã inforo salutet idq sefacturũ promiserit quod aliter
heredem eum scripturus ille non ess& faciat quod promiserit nec¬
ne promisisse nollem & id arbitror fuisse grauitatis qñm pro¬
misit si saltare inforo turpedu c& honestius mentietir siex he¬
reditate nhil coeperit quãsi coeperit nisi forte eã pecuniã inrei
p. magnũ aliquod tempus contulerit: ut u&l saltare cũpatrie
consulcurus sit turpenonsit: ac neilla quidem promis saseruani¬
da sunt: quae non sunt his ipsis utilia quib illa promis eris. sol
phetonti filio utredeamus ad fabulas facturũ se es se dixit . quid¬
quid opeas s&i : optauit ut incurrũ patris tolleretur : sublatus ẽ at¬
q is antequã constitit ictufulminis deflagrauit : quanto melius fu¬
erat in hoc promis sũ patris non esse seruatũ qui quod theseus exegit

Expanded text:
to sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, to sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, luce palam in foro saltet, idque se facturum promiserit, quod aliter heredem eum scripturus ille non esset, faciat, quod promiserit, necne? Promisisse nollem et id arbitror fuisse gravitatis; quoniam promisit, si saltare in foro turpe ducet, honestius mentietur, si ex hereditate nihil ceperit, quam si ceperit, nisi forte eam pecuniam in rei publicae magnum aliquod tempus contulerit, ut vel saltare, cum patriae consulturus sit, turpe non sit. Ac ne illa quidem promissa servanda sunt, quae non sunt iis ipsis utilia, quibus illa promiseris. Sol Phaëthonti filio, ut redeamus ad fabulas, facturum se esse dixit, quicquid optasset; optavit, ut in currum patris tolleretur; sublatus est. Atque is, ante quam constitit, ictu fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc promissum patris non esse servatum! Quid, quod Theseus exegit
Abbreviated transcription (Latin):
aleatorem furacem ebriosum alteri dicenda uidentur al¬
teri non uidentur : si quis aurũ uendenis orichalcũ seput &
uendere Indic& neei uirbonus aurũ illud esse anemat de¬
Nario quod sit mille mariũ perspicuũ .ẽ. iã & quid mibi uide¬
atur & quaesit inter eos philosophos quos Nominaui contro¬
uersia pacta & promissa semꝑneseruanda sint quaenec uinec
dolo malo ut praetores solent facta sint : siquis medicamentũ
cuipiã dederit ad aquã intercutẽ pepi geritq si eo medi cam̃¬
to sanus factus ess& Neillo medicamento ũ quã postea utere¬
tur sieo medicamento sanus factussit & annis aliquot post in¬
ciderit in eundem morbũ nec abeo qui cũ pepigerat impetr& ut
itẽ eoliceat utiquid faciendũ sit cũsit is inbumanus qui non con¬
cedat nec eiquic quã fiat iniuriae uitae & saluti consulendũ quid
siquis apiens rogatus sit abeo quieũ heredem fiat cũ etcesta m̃¬

Expanded text:
aleatorem, furacem, ebriosum? Alteri dicenda videntur, alaleatorem, furacem, ebriosum? Alteri dicenda videntur, alteri non videntur. Si quis aurum vendens orichalcum se putet vendere, indicetne ei vir bonus aurum illud esse an emat denario, quod sit mille denarium? Perspictum est iam, et quid mihi videatur, et quae sit inter eos philosophos, quos nominavi, controversia. Pacta et promissa semperne servanda sint, QUAE NEC VI NEC DOLO MALO, ut praetores solent, FACTA SINT. Si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquam intercutem pepigeritque, si eo medicamento sanus factus esset, ne illo medicamento umquam postea uteretur, si eo medicamento sanus factus sit et annis aliquot post incident in eundem morbum nec ab eo, quicumpepigerat, impetret,ut iterum eo liccat uti, quid faciendum sit. Cum sit is inhumanus, qui non concedat, nec ei quicquam fiat iniuriae, vitae et saluti consulendum. Quid? si qui sapiens rogatus sit ab eo, qui eum heredem faciat, cum ei testamen
Abbreviated transcription (Latin):
us nuefas id quidem est : qui &iã defendat patrẽ siarguatur ñ
igitur patria praestae omnib: officiis: immo uero obsecrabit¬
patrẽ ueid faciat: sinihil profici&. accusabit minabitur &iam
adextremũ si ad ꝑniciem patriae respectabit patriae salutẽ
antepon& saluti patris : quaerit &ĩ. si sapiens ad ulteri nos nũ¬
mos acceperit imprudens probonis cũ idrescerit . soluturus ne
sed ipsi patrie conducit pios habereques in parentes : quid si tyramitẽ
occupare si patriã ꝓdere conabit᷑ pat̃: si leb itne filius . Immo uero
sit eos sicut debeit probonis : dio genes ait. anti pater ncgit
cui potius assentior. qui ueneniũ fugiens uendeat suens de¬
beat nedicere nonne cesseputat diogenes antipater uiribo¬
ni existimat haesunt quas̃ contro uersiae iura stoicorũ iN
mancipio uendundo dicenda neuitia non ea quaenisi dixeris
redhibeatur mancipiũ iure ciuili sed haec mendacem esse

Expanded text:
us? Nefas id quidem est, quin etiam defendat patrem, si arguatur. Non us? Nefas id quidem est, quin etiam defendat patrem, si arguatur. Non igitur patria praestat omnibus officiis? Immo patrem, ne id faciat. Si nihil proficiet, accusabit, minabitur etiam, ad extremum, si ad perniciem patriae res spectabit, patriae salutem anteponet saluti patris. Quaerit etiam, si sapiens adulterinos nummos acceperit imprudens pro bonis, cum id rescierit, soluturusne sed ipsi patriae conducit pios habere cives in parentes. Quid? si tyrannidem occupare, si patriam prodere conabitur pater, silebitne filius? Immo vero sit eos, si cui debeat, pro bonis. Diogenes ait, Antipater negat, cui potius assentior. Qui vinum fugiens vendat sciens, debeatne dicere. Non necesse putat Diogenes, Antipater viri boni existimat. Haec sunt quasi controversa iura Stoicorum. In mancipio vendendo dicendane vitia, non ea, quae nisi dixeris, redhibeatur mancipium iure civili, sed haec, mendacem esse,
Abbreviated transcription (Latin):
adextremũ utilitatẽ utputat officiũ dirigit magis quã huma ni¬
tate quaerit siinmari iactura faciendasit aequi nepraetio si poti¬
us iacturã faciat anseruoliuilis hicalio res familiaris alio ducit
humanitas si tabulã denau fragio stultus arripuerit extor quebit¬
ne eã sapiens si potuerit negat quia sit iniuriũ quid dominus na¬
uq̃s eripi& nesuũ minime non plus quã sinauigantẽ in alto eicere
denaui uelit quia sua sit quo ad enĩ ꝑuentũ sit eo quo sũpta nauis
est Non domini ẽ. nauis sed nauigantiũ quid siuna tabula sit duo
naufragi eiq sapientes sibi neuter rapiat an al tercedat alteri.
cedat uero sed ei cuius magis inter sit uel sua uelreip. causa uiue¬
re quidsi haec paria inutroq nullũ erit certamen sed quasi sor¬
te aut medicando uictus alter cedatalter: quidsipater fana ex¬
pila cuniculos agat adaerariũ In dic& neid magistratib fili¬

Expanded text:
ad extremum utilitate, ut putat, officium dirigit magis quam humaniad extremum utilitate, ut putat, officium dirigit magis quam humanitate. Quaerit, si in mari iactura facienda sit, equine pretiosi potius iacturam faciat an servoli vilis. Hic alio res familiaris, alio ducit humanitas. Si tabulam de naufragio stultus arripuerit, extorquebitne eam sapiens, si potuerit? Negat, quia sit iniurium. Quid? dominus navis eripietne suum? Minime, non plus quam navigantem in alto eicere de navi velit, quia sua sit. Quoad enim perventum est eo, quo sumpta navis est, non domini est navis, sed navigantium. Quid? si una tabula sit, duo naufragi, eique sapientes, sibine uterque rapiat, an alter cedat alteri? Cedat vero, sed ei, cuius magis intersit vel sua vel rei publicae causa vivere. Quid, si haec paria in utroque? Nullum erit certamen, sed quasi sorte aut micando victus alteri cedet alter. Quid? si pater fana expilet, cuniculos agat ad aerarium, indicetne id magistratibus fili
Abbreviated transcription (Latin):
sus turpe imperio piratharũ enĩ melior fides quã senatur
ad aucta uectigalia utileigitur quousq. audebunt dice¬
re quã quã utile quod non honestũ potest autem ulli im¬
perio quod gloria debe fultũ eẽ & beni uolentia socio¬
rũ utile ẽẽ. oium & in famia ego &iã cũ catone meo sae¬
pedissensi Nimis mihiprae facte uidebatur aerarium uectiga¬
lia quã defendere omma publicanis negare multa so eus cũ in
bos beneficiesse deberemus cũ illis scagere ut cũ colonis ur̃is so¬
leremus: Eoque magis quo illa ordinũ coniunctio adsalutem
reip ꝑtinebat male &iã curios cũ causa transpadanorũ ae¬
qua esse dicebant semper autem addebat uincat utilitas pota¬
us docer& Nonesse aequã quia nones s&utilis reip. quã cũ utilẽ¬
ficus hecatonis taliũ quaestionũ sit nieboniuiri inmaxima cari¬
tate annonae familiã non alter inutrãq partẽ disputat sed tam̃

Expanded text:
sus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. sus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. At aucta vectigalia, utile igitur. Quousque audebunt dicere quicquam utile, quod non honestum? potest autem ulli imperio, quod gloria debet fultum esse et benivolentia sociorum, utile esse odium et infamia? Ego etiam cum Catone meo saepe dissensi; nimis mihi praefracte videbatur aerarium vectigaliaque defendere, omnia publicanis negare, multa sociis, cum in hos benefici esse deberemus, cum illis sic agere, ut cum colonis nostris soleremus, eoque magis, quod illa ordinum coniunctio ad salutem rei publicae pertinebat. Male etiam Curio, cum causam Transpadanorum aequam esse dicebat, semper autem addebat: Vincat utilitas! Potius doceret non esse aequam, quia non esset utilis rei publieficiis Hecatonis talium quaestionum: sitne boni viri in maxima caritate annonae familiam non alere. In utramque partem disputat, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cius reddũcendũ curauit ad pẏrrbũ : ldq eius factũ
laudatũ a senatu ẽ: atqui sispeciem utilitatis opinionẽq
quaerimus magnũ illud bellũ ꝑfugaunus & grauemad¬
uersariũ imperiisus tuliss& : sed magnũ dedecus & flagiti¬
um quicũ laudis certamen fuiss& eum nonuirtute sed sce¬
lere superatũ utrũ igitur utilius uel fabricio quitalis in hac
urbe qualis aristhides athenis fuit uel senatu inostro
quinũ quã utilitatẽ adignitate seiunxit: armiscũ hos¬
te certare anuenenis. sigloriae causa imperiũ expetun¬
dũ .ẽ. scelus absit inquo non potest. eẽ gloria sin ipsa eo¬
pes expetuntur quoque modo nopoterunt utiles es se cũ
in famia Nonigitur utilis illa .l. philippi .q. f. sententia
quas ciuitates .l. sulla pecunia accepta. ex .s.c. liberauis
s& ut ea e rursus uectigales essent neq iis pecuniam quã
prolibertatẽ dederant red deremus eis eniatus .ẽ. assen¬

Expanded text:
cius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius facturr cius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius facturr laudatum a senatu est. Atqui, si speciem utilitatis opinionemque quaerimus, magnum illud bellum perfuga unus et gravem adversarium imperii sustulisset, sed magnum dedecus et flagitium, quicum laudis certamen fuisset, eum non virtute, sed scelere superatum. Utrum igitur utilius vel Fabricio, qui talis in hac urbe, qualis Aristides Athenis, fuit, vel senatui nostro, qui numquam utilitatem a dignitate seiunxit, armis cum hoste certare an venenis? Si gloriae causa imperium expetendum est, scelus absit, in quo non potest esse gloria; sin ipsae opes expetuntur quoquo modo, non poterunt utiles esse cum infamia. Non igitur utilis illa L. Philippi Q. f. sententia, quas civitates L. Sulla pecunia accepta ex senatus consulto liberavisset, ut eae rursus vectigales essent neque iis pecuniam, quam pro libertate dederant, redderemus. Ei senatus est assen
Abbreviated transcription (Latin):
uon modo liberã sed etiã gentib: imperantẽ serui resibi
coegiss& hunctuquas conscientiae labes in animo cen¬
ses habuisse: quae uulneracuius autẽ uita ipsi potest u¬
tilis eẽ cũ eius uitae ea conditiosit ut qui illã cripuerit
in maxima & gratia futurus sit &gloria : quod ñ haec utilia
non sunt quae maxime uidentur. quia plena sunt dedeco¬
ris acturpitudinis: satisꝑ sua sum ẽẽ deb&. Nihil ẽẽ utile qđ
non honestũ sit quã quã idquidem cũ saepe alias tũ prrrhi¬
bello a .c. fabricio consule iterũ & a senatu nr̃o iudicatũ
ẽ. cũ eni rex perhus populo Abellũ ultro intulis s& cũq de
imperio certamen ess& cũ regegeneroso acpotente : per¬
fuga ab eo uenit in castra fabricii eiq. ẽ. pollicieus. si prae¬
mium sibi proposuiss& seut clamuenis s& sicclam inpyr¬
rhi castra rediturũ & eamuene nonecaturũ hunc fabri¬

Expanded text:
non modo liberam, sed etiam gentibus imperantem servire sibi non modo liberam, sed etiam gentibus imperantem servire sibi coëgisset? Hunc tu quas conscientiae labes in animo censes habuisse, quae vulnera? Cuius autem vita ipsi potest utilis esse, eum eius vitae ea condicio sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt dedecoris ac turpitudinis, satis persuasum esse debet nihil esse utile, quod non honestum sit. Quamquam id quidem cum saepe alias, tum Pyrrhbello a C. Fabricio consule iterum et a senatu nostro iudicatum est. Cum enim rex Pyrrhus populo Romano bellum ultro intulisset, cumque de imperio certamen esset cum rege generoso ac potenti, perfuga ab eo venit in castra Fabrici eique est pollicitus, si praemium sibi proposuisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum veneno necaturum. Hunc Fabri
Abbreviated transcription (Latin):
obiurgatione aut quo potius conuitio atanto errore conera uel¬
lere potest enĩ diimmortales cui quã ẽẽ. ut ilefedissimum
& teterimũ paricidiũ patriae quãuis is quise eo obstrixertt
ab oppraessis ciuib: parens nominetur: honestate igitur diri¬
genda utilitas ẽ & quidem sicut haec duo uerbo intor se
dis crepare unũ sonare uideantur Non habeo ad uotgio¬
pinionẽ quae maior utilitas quã regnandi ẽc possit
Nihil contra inutilius ei qui id iniuste consecutus sit in¬
uenio Cũ adueritatẽ ccepire uocare rationem: possunt
enĩ cuiquã ẽẽ. utiles angores sollicitudinis diurni & noc¬
turni metus. uita insidiarũ pericalorũq plenis sima: mul¬
ti iniqui atq infideles. regno paucibonifunt in quit acci¬
us ad cui regno quoda tantalo & pelope proditũ iure ob¬
tinebatur: Nã quanto plures eirepucas qui exercitu
populi Rpopulũ ipsum romanũ opraessis s& ciuitatẽq

Expanded text:
obiurgatione aut quo potius convicio a tanto errore coner avelobiurgatione aut quo potius convicio a tanto errore coner avellere? Potest enim, di immortales! cuiquam esse utile foedissimum et taeterrimum parricidium patriae, quamvis is, qui se eo obstrinxerit, ab oppressis civibus parens nominetur? Honestate igitur dirigenda utilitas est, et quidem sic, ut haec duo verbo inter se discrepare, re unum sonare videantur. Non habeo, ad volgi opinionem quae maior utilitas quam regnandi esse possit; nihil contra inutilius ei, qui id iniuste consecutus sit,invenio,cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim cuiquam esse utiles angores, sollicitudines, diurni et nocturni metus, vita insidiarur periculorumque plenissima? Múlti iniqui atque ínfideles régno, pauci bénivoli, inquit Accius. At cui regno? Quod a Tantalo et Pelope proditum iure optinebatur. Nam quanto pluris ei regi putas, qui exercitu populi Romani populum ipsum Romanum oppressisset civitatemque
Abbreviated transcription (Latin):
iniustũ in patriã & quã turpe. eẽt Non uidebat ipse autẽ
socer in ore semꝑ graecos uersus dephoenissis habebat quos
dicã ut potero in conditae fortasse sed tamen utres possit
intellegi Nã siui olandũ ẽ iiis regnandi gratia uiolandũ
ẽ. aliis rebpietatẽ colas: capitalis & he oclesuł potius
eripi des: quidunũ quod omnium sceleratis simum fuerit
exceperit. qui digitur minuta colligimus hereditates.
mercaturas uenditiones fraudulentas eccetibi qui rex po¬
puli Rdominusq omnium gentium esse concupi uerit sdq
ꝑfecerit̃ hanc cupiditatẽ sihon estã quis esse dicit. a mens
ẽ. probat enĩ legũ & libertatis interitũ earũq oppraessio¬
Nemte trã & detes tabilem glorio sam putat : qui autem fate¬
tur honestũ non ẽẽ iieaciuitate qua elibera fuit quaeq ẽẽ.
debeat regnare sedei quid facerepossit esseutile quahune

Expanded text:
iniustum in patriam et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem iniustum in patriam et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos versus de Phoenissis habebat, quos dicam, ut potero, incondite fortasse, sed tamen, ut res possit intellegi: Nam sí violandum est Iús, regnandi grátia Violándum est; aliis rébus pietatém colas. Capitalis Eteocles vel potius Euripides, qui id unum, quod omnum sceleratissimum fuerit, exceperit! Quid igitur minuta colligimus, hereditates, mercaturas, venditiones fraudulentas? ecce tibi, qui rex populi Romani dominusque omnium gentium esse concupiverit idque perfecerit! Hanc cupiditatem si honestam quis esse dicit, amens est; probat enim legum et libertatis interitum earumque oppressionem taetram et detestabilem gloriosam putat. Qui autem fatetur honestum non esse in ea civitate, quae libera fuerit quaeque esse debeat, regnare, sed ei, qui id facere possit, esse utile, qua hunc
Abbreviated transcription (Latin):
pe est neui deatur esseutile quidigitur. possumus neaut
illũ mariũ uirũ bonũ iudicare atqi huc explica atq excute
intellegentiã tuã . Vt uideas quae sit ineaspecies forma &
notio uiriboni : Ca dit ergo inuirũ bonũ mentirie molumen¬
ti fui causa criminari praeripere fallere Nibil profecto
minus est ergo ullares tantiaut cõmodũ ullum tamex¬
petendũ ne ut uiriboni &splendorẽ & nomen a mictis
quid est quod afferre tantũ utilitas istaquae dicitur
quantũ auferre siboniuiri nomen eripuerit: fidem iustitiam¬
q: detraxerit : quid enĩ inter ẽ. utrũ ex homine seconuer¬
tat quis in beluã an hominis figura in manitatẽ gerat belu¬
ae : quidqui omnia recta & honesta neglegunt dũ modopo¬
tentiã consequantur non neidem faciunt quo disqui&i¬
ã socerũ habere uoluit eum Cuius ipse audatia potens es¬
s& uti leci uidebatur plurmũ posse alterius inuidia idquã

Expanded text:
pe est, ne videatur esse utile. Quod igitur? possumusne aut pe est, ne videatur esse utile. Quod igitur? possumusne aut ilium Marium virum bonum iudicare aut hunc? Explica atque excute intellegentiam tuam, ut videas, quae sit in ea species forma et notio viri boni. Cadit ergo in virum bonum mentiri emolumenti sui causa, criminari, praeripere, fallere? Nihil profecto minus. Est ergo ulla res tanti aut commodum ullum tam expetendum, ut viri boni et splendorem et nomen amittas? Quid est, quod afferre tantum utilitas ista, quae dicitur, possit, quantum auferre, si boni viri nomen eripuerit, fidem iustitiamque detraxerit? Quid enim interest, utrum ex homine se convertat quis in beluam an hominis figura immanitatem gerat beluae? Quid? qui omnia recta et honesta neglegunt, dum modo potentiam consequantur, nonne idem faciunt, quod is, qui etiam socerum habere voluit eum, cuius ipse audacia potens esset? Utile ei videbatur plurimum posse alterius invidia; id quam
Abbreviated transcription (Latin):
muni sententia constitueretur: lactabatur enĩ tẽporib: illis
nũmus sicut nemoposs& scire quid haber& conscripserunt
cõmuniter editũ cũ poena atq uidicio constitueruntq ut
om̃s simul in rostra post meridiẽm ascenderent & ceteri
quidem alius alio marius ab subseliis in rostrarecta Idq qđ
cõ muniter cõpositũ fuerat solus edixit Et eares squaeris
eimagno honori fuit omnib: uicistatuae ad eas .tus. cerei
quid multa Nemoum quã multitudini fuit carior: Haec
sunt quae conturbent in deliberatione : Non nũ quã Cũ id
in quo uio latur aequitas nonita magnũ Illud autẽ quod ex
eo pariter ꝑ magnũ uidetur ut mario praeripere collegis
& tribums plebi popularẽ gratiã nonita turpe consulẽ
obeã remfieri quod sibitũ proposuerat ualde uti leuide¬
batur sed omniũ una regula .ẽ. quã tibi cupio eẽ notis¬
simã aut illud quod utile uidetur turpenesit autsitur¬

Expanded text:
muni sententia constitueretur; iactabatur enim temporibus illis muni sententia constitueretur; iactabatur enim temporibus illis nummus sic, ut nemo posset scire, quid haberet. Conscripserunt communiter edictum cum poena atque iudicio constitueruntque, ut omnes simul in rostra post meridiem escenderent. Et ceteri quidem alius alio, Marius ab subselliis in rostra recta idque, quod communiter compositum fuerat, solus edixit. Et ea res, si quaeris, ei magno honori fuit; omnibus vicis statuae, ad eas tus, cerei; quid multa? nemo umquam multitudini fuit carior. Haec sunt, quae conturbent in deliberatione non numquam, cum id, in quo violatur aequitas, non ita magnum, illud autem, quod ex eo paritur, permagnum videtur, ut Mario praeripere collegis et tribunis plebi popularem gratiam non ita turpe, consulem ob eam rem fieri, quod sibi tum proposuerat, valde utile videbatur. Sed omnium una regula est, quam tibi cupio esse notissimam, aut illud, quod utile videtur, turpe ne sit aut, si tur
Abbreviated transcription (Latin):
lomodo potest sic quod honestũ non ẽ. idutile ut sit effi¬
ci non potest Aduersante &repugnante natura at enĩ
cũ ꝑ magna praemia sunt. ẽ. causa paeccandi :.c. marius cũ
aspe consulatus loge ab ess&l &iã septimũ annũ postpre¬
turã iacer& Neq petiturus umquã consulatũ uidere¬
tur Q metellũ cuius legatus erat sũmũ uirũ & ciuem
cũ ab eo imperatore suo romã missus ess&. apud populũ
romanũ criminatus ẽ. bellũ illũ ducere sise consulem fe¬
cissent breui tẽpore aut uiuum aut mortuũ iugurthã se
in potestatẽ populi R. redacturũ Itaq factus ẽ ille quidẽ
consul sed afide iustitiaq discessit: qui optimũ & gra¬
uissimũ ciuẽ cuius legatus &a quo missus. eẽt. in in uiã
falso crimine adduxerit nenr̃t quidem gratidianus
officio uiriboni functus ẽ : Iũ cũ praetor ess& collegiumq
praetoriũ tribuni plebi adhibuissent ut res nĩrmaria decõ-¬

Expanded text:
lo modo potest, sic, quod honestum non est, id utile ut sit, effilo modo potest, sic, quod honestum non est, id utile ut sit, effici non potest adversante et repugnante natura. At enim, cum permagna praemia sunt, est causa peccandi. C. Marius cum a spe consulatus longe abesset et iam septimum annum post praeturam iaceret, neque petiturus umquam consulatum videretur, Q. Metellum, cuius legatus erat, summum virum et civem, cum ab eo, imperatore suo, Romam missus esset, apud populum Romanum criminatus est bellum illum ducere; si se consulem fecissent, brevi tempore aut vivum aut mortuum Iugurtham se in potestatem populi Romani redacturum. Itaque factus est ille quidem consul, sed a fide iustitiaque discessit, qui optimum et gravissimum civem, cuius legatus et a quo missus esset, in invidiam falso crimine adduxerit. Ne noster quidem Gratidianus officio viri boni functus est tum, cum praetor esset collegiumque praetorium tribuni plebi adhibuissent, ut res nummaria de com
Abbreviated transcription (Latin):
officiis & laudib: contineretur huicigitur uirobono quȩmꝰ
fimbria &iã non modo socrates nouerat Nullo modo uide¬
ripotest quicquã esse utile  quod nonbonestatũ sit: itaq talis
iuir nonmodo facere sedue cogitare quidem quic quã aude¬
bit quod non audeat praelicare: haec non turpe ẽ. dubi¬
tare philosophos qua e nerustici quidem dubitent a quib:
natum ẽ id quodiã contritũ .ẽ uetusta tepro uerbium ñ ꝓolo¬
cũ enĩ fidem alicuius. bonitatẽ quae laudant dignũ ẽẽ
dicunt quicũ intenebris mices hoc quã hab& uimnisi
illã nihil expedire quod non deceat : Etiã si id possis Niul¬
lorefellente obtinere uides ne hocpro uerbio neq giiilli
posseueniã dari neq huic quẽ paulo ante fingebam digito¬
rũ ꝑcussione hereditates omniũ posse conuerrere: ut enĩ
quod turpe ẽ id quã uis ocultetur tamen honestũ fieri nul¬

Expanded text:
officiis et laudibus contineretur. Huic igitur viro bono, quem officiis et laudibus contineretur. Huic igitur viro bono, quem Fimbria etiam, non modo Socrates noverat, nullo modo videri potest quicquam esse utile, quod non honestum sit. Itaque talis vir non modo facere, sed ne cogitare quidem quicquam audebit, quod non audeat praedicare. Haec non turpe est dubitare philosophos, quae ne rustici quidem dubitent? a quibus natum est id, quod iam contritum est vetustate, proverbium. Cum enim fidem alicuius bonitatemque laudant, dignum esse dicunt, quicum in tenebris mices. Hoc quam habet vim nisi illam, nihil expedire, quod non deceat, etiamsi id possis nullo refellente optinere? Videsne hoc proverbio neque Gygi illi posse veniam dari neque huic, quem paulo ante fingebam digitorum percussione hereditates omnium posse converrere? Ut enim, quod turpe est, id, quamvis occultetur, tamen honestum fieri nul
Abbreviated transcription (Latin):
isse quid sit uirbonus nescire fateatur: ane uero siqui uolu¬
erit animisui conplicatã Notionẽ euoluere Iã seipse dece¬
at eũ uirũ bonũ esse : qui prosit quib: possit : Noceat nemini
nisi lacessitus in iuria : quid ergohic non noceat qui quodã
quasi ueneno ꝑficiat ute ueros heredes moueat : Ineorũ locũ
ipse suc codat : Nonigitur faciat dixerit quis quod utile sit
quod ex pasiat immo intelligit : Nihil neo expedire plec
utile eẽ quod sit in iustũ hoc qui nondidicerit. bonus uirer¬
senon poterit : Fimbriã consularem audiebã depatre xiro
puer iudicẽ .m. lutatio pinthia efuisse equitus sane bones¬
to Cũ issponsionẽ feciss& Miuir bonus. eẽt itaq ei dxis¬
se fimbriã se illã remnũ quã iudicaturũ neaut spoliar&
fama probatũ hominẽ si contra iudi cauiss& aut statuisse
uideretr uirũ bonũ aliquem esse cũ eares innumerabilib

Expanded text:
is se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. At vero, si qui voluis se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. At vero, si qui voluerit animi sui complicatam notionem evolvere, iam se ipse doceat cum virum bonum esse, qui prosit, quibus possit, noceat nemini nisi lacessitus iniuria. Quid ergo? hic non noceat, qui quodam quasi veneno perficiat, ut veros heredes moveat, in eorum locum ipse succedat? Non igitur faciat, dixerit quis, quod utile sit, quod expediat? Immo intellegat nihil nec expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir esse non poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicem M. Lutatio Pinthiae fuisse, equiti Romano sane honesto, cum is sponsionem fecisset. NI VIR BONUS ESSET. Itaque ei dixisse Fimbriam se illam rem numquam iudicaturum, ne aut spoliaret fama probatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse videretur virum bonum esse aliquem, cum ea res innumerabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiosis blandiciis officiorũ Non ueritate sed simulatione
quae sitae : at qui intalib reb aliuđ utile interdũ aliudbonestũ
uidom sol& falso Nã eadem utilitatis quae honestatis .ẽ. regula
quihoc Nionꝑ uuderit ab hoc nulla fraus aberit Nullũ facinꝰ ssce¬
Nũ coritans ẽ istucquidem honestũ uerũ hoc expedit resani¬
tura copulatas aud ebit errore diuellere quifens.ẽ. fraudi¬
ũ maleficiorũ scelerũ omnium itaq: siu irbonus habeat hancuĩ
ut sidigitis concrepuerit possit ini locupleciũ testamento No¬
meneius irrepere Acui nonutatur nec si exploracũ qui¬
dem habeat idomnino nieminẽ ũ quã suspicaturũ at da¬
res hancũ .m. crasso ut digitorũ ꝑcussione herespossa
scriptus et̃ qui reuera non eẽt heres inforo credemi his alta¬
r& homo autẽ uistus his quequẽ sentimus uirũ bonum Ni¬
hil cuiquã quod inse tranis ferat detra&: hocqui ad miratur

Expanded text:
tiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione tiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione quaesitae. Atqui in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis, quae honestatis, est regula. Qui hoc non perviderit, ab hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: Est istuc quidem honestum, verum hoc expedit, res a natura copulatas audebit errore divellere, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium. Itaque, si vir bonus habeat hanc vim, ut, si digitis concrepuerit, possit in locupletium testamenta nomen eius inrepere, hac vi non utatur, ne si exploratum quidem habeat id omnino neminem umquam suspicaturum. At dares hanc vim M. Crasso, ut digitorum percussione heres posset scriptus esse, qui re vera non esset heres, in foro, mihi crede, saltaret. Homo autem iustus isque, quem sentimus virum bonum, nihil cuiquam, quod in se transferat, detrahet. Hoc qui admiratur,
Abbreviated transcription (Latin):
heredes secũ .m. crassum & quintũ hortensiũ homines
eius dem aetatis potentissi mos: quicũ illud falsum eẽ sus¬
picarentur : sibiautẽ nullius essent conscuculpae alieni fa-¬
cinoris munus culũ non repudiauerunt: quidergo sa¬
tin.ẽ. hocut nondeliquisse uideantur mihi quidemã
uidetur quã cuã alterũ uiituma maui alterũ niono¬
dimortuũ: sed cũ basilus i satrium sororis filiũ nom̃
suũ ferre uolu iss& eũq feciss& heredem: hunc di copa¬
tronũ agripiceni& sabini oturpe notã tẽporũ tiom̃¬
illorũ Nonerat aequũ principes ciuis rem habere: adsa¬
triũ rubil praeter Nomen ꝑuenire : & enĩ sus qui nondefen¬
dit in uriã neq propulsat asuis cũ potest inuuste facit
ut in primo libro diserui : qualis habendus ẽ bis qui Nonmo¬
do Nonre pellit̃ sed &iã adiuuat in uiriã : mibi qui dẽ
etã uere bereditates non hon estaeuidentur. sisunt mali¬

Expanded text:
heredes secum M. Crassum et Q. Hortensium, homines heredes secum M. Crassum et Q. Hortensium, homines eiusdem aetatis potentissimos; qui cum illud falsum esse suspicarentur, sibi autem nullius essent conscii culpae, alieni facinoris munusculum non repudiaverunt. Quid ergo? satin est hoc, ut non deliquisse videantur? Mihi quidem non videtur, quamquam alterum vivum amavi, alterum non odi mortuum; sed, cum Basilus M. Satrium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque fecisset heredem hunc dico patronum agri Piceni et Sabini; o turpem notam temporum nomillorum!, non erat aequum principes civis rem habere, ad Satrium nihil praeter nomen pervenire. Etenim, si is, qui non defendit iniuriam neque propulsat, cum potest, iniuste facit, ut in primo libro disserui, qualis habendus est is, qui non modo non repellit, set etiam adiuvat iniuriam? Mihi quidem etiam verae hereditates non honestae videntur, si sunt mali
Abbreviated transcription (Latin):
heredũ alia causa ẽ. ex quo intellegitur qñm iuris natura
fonssit: hoc secundũ naturã ẽẽ neminem i dagere ut ex alte¬
rius praedetur inscitia : Nec ulla ꝑnicies uitae maior inue¬
niri potest: quã in malitia simulatio intellegentiae : ex quo
ista innumerabilia nascuntur. ut utilia cũ honestis pugna¬
reuide antur: quotus enĩquisq. reperi&ur. qui impunicate
& ignoratione omniũ proposita abstinere possit iniuria pe¬
riclitemur siplac& & inis quidem exemolis inquib: pecca-¬
riuelgus hominũ fortasse non putat : Neq enĩ desecari¬
is ueneficiis testamentariis. frugib: peculatorib hoc loco
disserendũ .ẽ. qui non uerbis sunt & disputatione philo¬
phorũ. sed uinclis & carcere fatigandi sed hoc considere¬
mus quae faciunt ii qui habentur boni .l. minucibasili lo¬
cupletis hominis falsũ testamentũ quidã egraecia romã¬
ppat culerunt: quod quo facilius obtinerent: scripserunt

Expanded text:
Heredum alia causa est. Ex quo intellegitur, quoniam iuris natura Heredum alia causa est. Ex quo intellegitur, quoniam iuris natura fons sit, hoc secundum naturam esse, neminem id agere, ut ex alterius praedetur inscitia. Nec ulla pernicies vitae maior inveniri potest quam in malitia simulatio intellegentiae; ex quo ista innumerabilia nascuntur, ut utilia cum honestis pugnare videantur. Quotus enim quisque reperietur, qui impunitate et ignoratione omnium proposita abstinere possit iniuria? Periclitemur, si placet, et in iis quidem exemplis, in quibus peccari volgus hominum fortasse non putet. Neque enim de sicariis, veneficis, testamentariis, furibus, peculatoribus hoc loco disserendum est, qui non verbis sunt et disputatione philosophorum, sed vinclis et carcere fatigandi, sed haec consideremus, quae faciunt ii, qui habentur boni. L. Minuci Basili, locupletis hominis, falsum testamentum quidam e Graecia Romamn attulerunt. Quod quo facilius optinerent, scripserunt
Abbreviated transcription (Latin):
cebat : in omnib: his arbitruis in quib: ad deretur exfide
bona fideiqi bonae nomen existimabat manere latissime:
ldquersari ut tutelis. soci etatib: fiduciis mandatis reb
emptis uenditis conductis. locatis quib: uitae societas
contineretur. iniis magni. eẽ iudicis statuere : praesertĩ
cũ inplerisq essent iudicia contraria quidquemq cui-¬
q: praestare oporter& : quo circa astutiae tollendȩ sunl :¬
eaq militia: quae ublt illa quidem uiderise esse pruden¬
tiã sed ab ẽ. ab ea distatq plurimũ : prudentia .ẽ. enĩ lo¬
cata in dilectu bonorũ & malorum: malitiasi omnia
quae turpia sunt mala sunt : malabonis ponit ante:
uec uero in praesidus solũ iusciuile ductum anatu¬
rãmalitiã fraudemq uindicat: sed &xiã in mancipio¬
rũ uenditione uenditoris frausomnis excluditur: qui enĩ scire
debuit desanitate defuga defurtis. praes tat edicto aedilium

Expanded text:
cebat in omnibus iis arbitriis, in quibus adderetur EX FIDE cebat in omnibus iis arbitriis, in quibus adderetur EX FIDE BONA, fideique bonae nomen existimabat manare latissime, idque versari in tutelis societatibus, fiduciis mandatis, rebus emptis venditis, conductis locatis, quibus vitae societas contineretur; in iis magni esse iudicis statuere, praesertim cum in plerisque essent iudicia contraria, quid quemque cuique praestare oporteret. Quocirca astutiae tollendae sunt eaque malitia, quae volt illa quidem videri se esse prudentiam, sed abest ab ea distatque plurimum. Prudentia est enim locata in dilectu bonorum et malorum, malitia, si omnia, quae turpia sunt, mala sunt, mala bonis ponit ante. Nec vero in praediis solum ius civile ductum a natura malitiam fraudemque vindicat, sed etiam in mancipiorum venditione venditoris fraus omnis excluditur. Qui enim scire debuit de sanitate, de fuga, de furtis, praestat edicto aedilium.
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinis neq more turpehabert neq autlege sanciri
aut iure ciuili: Tamennaturae lege sanctũ . ẽ. societas est
enĩ quod & sc̃ siepe dictũ ẽ. dicendũ ẽ. tamen saepius
latissime quidem quae pateat omniũ inter om̃s intertor
eorũ qui eiusdem gentis sint proprior eorũ qui eiusdem ciui¬
tatis ltaq maiores aliudius gentiũ aliudius ciuile esse
uoluerunt: quod ciuile : Nonidem continuo gentium
quod autẽ gentium Idem ciuile essedeb& sed nos ueruu¬
ris germanaeq iustitiae : solidã & ex praessam effigiam
Nullã tenemus : Vmbra & imaginib: utimur : eas ipsas uti¬
nã sequeremur: feruntur enĩ exoptimis naturae &ue¬
ritatis exemplis: Nã quanti uerba illautine propter te
fidem ue. Tuã captus fraudatus uesim quamilla aurea
ut interbonos bene agier oport& & sine fraudatione :
sed quis int boni & quid sit beneagi magna quaestio est:
q quidẽ scae uola pontifex maximus sũ mãuimes sedi¬

Expanded text:
suetudinis neque more turpe haberi neque aut lege sanciri suetudinis neque more turpe haberi neque aut lege sanciri aut iure civili, tamen naturae lege sanctum est. Societas est enim quod etsi saepe dictum est, dicendum est tamen saepius, latissime quidem quae pateat, omnium inter omnes, interior eorum, qui eiusdem gentis sint, propior eorum, qui eiusdem civitatis. Itaque maiores aliud ius gentium, aliud ius civile esse voluerunt; quod civile, non idem continuo gentium, quod autem gentium, idem civile esse debet. Sed nos veri iuris germanaeque iustitiae solidam et expressam effigiem nullam tenemus, umbra et imaginibus utimur. Eas ipsas utinam sequeremur! feruntur enim ex optimis naturae et veritatis exemplis. Nam quanti verba illa: UTI NE PROPTER TE FIDEMVE TUAM CAPTUS FRAUDATUSVE SIM! quam illa aurea: UT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET ET SINE FRAUDATIONE! Sed, qui sint boni, et quid sit bene agi, magna quaestio est. Q. quidem Scaevola, pontifex maximus, summam vim esse di
Abbreviated transcription (Latin):
tã crassus gratidianũ defendebat antonius crassus urge¬
bat quoduitii uenditor Non dixiss& sciens idoportere
praestari aequitatẽ antonius qnm̃ iduitium ignotũ sergi¬
o non fuis s& qui illas aedes uendidis s& Nibil fuisse neces¬
se dicineceũ eẽ. deceptũ qui id quod emerat quoure es¬
s& tener& quor sus haec ut illud intellegas non placuis se
maiorib: nr̃is astutas: sed aliter leges aliter philosophi tol¬
lunt astutias: leges quatenus manutenere possunt: philo¬
sophi quatenus ratione & intelligentia ratio ergo hocpos¬
tulat Nequid insidiose: Nequidsimulate Nequid fallacit̃
sunt neigitur insidiae : tendereplagas &iã siexcitaturus
nonsis nec agitaturus: Ipse enĩ ferenullo insequente saepe in¬
cidunt sic tuaedes proscribas. Tabulã tã quã plagam po-¬
nas domũ propter uitia uendas in ea mali quis incurrat
in prudens hoc quã quã uideo propt̃ de prauationem con-¬

Expanded text:
tam Crassus, Gratidianum defendebat Antonius. Ius Crassus urguetam Crassus, Gratidianum defendebat Antonius. Ius Crassus urguebat, quod vitii venditor non dixisset sciens, id oportere praestari,aequitatem Antonius, quoniam id vitium ignotum Sergio non fuisset, qui illas aedes vendidisset, nihil fuisse necesse dici, nec eum esse deceptum, qui, id, quod emerat, quo iure esset, teneret. Quorsus haec? Ut illud intellegas, non placuisse maioribus nostris astutos. Sed aliter leges, aliter philosophi tollunt astutias, leges, quatenus manu tenere possunt, philosophi, quatenus ratione et intellegentia. Ratio ergo hoc postulat, ne quid insidiose, ne quid simulate, ne quid fallaciter. Suntne igitur insidiae tendere plagas, etiarnsi excitaturus non sis nec agitaturus? ipsae enim ferae nullo insequente saepe incidunt. Sic tu aedes proscribas, tabulam tamquam plagam ponas, domum propter vitia vendas, in ear aliquis incurrat imprudens? Hoc quamquam video propter depravationem con
Abbreviated transcription (Latin):
rib: demoliri iussus. arbitrũ illũ adaegit quicquid sibi
da refacere oporter& exfidebona m. cato sententiã
dixit huius nr̃i catonis pater ut enĩ ceteri ex patrib:
sic hicqui illud lumenprogenuit exfilio est Nominan¬
dus : Isigitur iud exita pronuntiauit Cũ inuendandorem
eã sciss& & non pronuntiass& emptori dãnũ praesta¬
rioportere : ergo ad fidem bonã statuit ꝑtinere Niotũ. eẽ¬
emptori uiti ũ quod noss& uenditor : quod sirecte iudi¬
cauit non recte frumentari ille nonrecte ediũ pestr¬
lentiũ uenditor tacuit sed huius modi reacentiae iureoi¬
uili conprae hendinon possunt quae autẽ possunt diligen¬
ter tenentur M marius cratidianus propinquus nr̃t .c.
sergio oratge uendiderat edes eas quas ab eodem ipse pau¬
cis aute annis emerat: ea esergio seruiebant. sed hoc inmanci¬
pio marius non dixerat: ad ductares iniudicium . ẽ: ora¬

Expanded text:
ribus demoliri iussus, arbitrum ilium adegit, QUICQUID SIBI ribus demoliri iussus, arbitrum ilium adegit, QUICQUID SIBI DARE FACERE OPORTERET EX FIDE BONA. M. Cato sententiam dixit, huius nostri Catonis pater ut enim ceteri ex patribus, sic hic, qui illud lumen progenuit, ex filio est nominandus—is igitur iudex ita pronuntiavit: cum in vendendo rem eam scisset et non pronuntiasset, emptori damnum praestari oportere. Ergo ad fidem bonam statuit pertinere notum esemptori vitium, quod nosset venditor. Quod si recte iudicavit, non recte frumentarius ille, non recte aedium pestilentium venditor tacuit. Sed huius modi reticentiae iure civili conlprehendi non possunt; quae autem possunt, diligenter tenentur. M. Marius Gratidianus, propinquus noster, C. Sergio Oratae vendiderat aedes eas, quas ab eodem ipse paucis ante annis emerat. Eae serviebant, sed hoc in mancipio Marius non dixerat. Adducta res in iudicium est. Ora
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ẽ utile ac deiure quidem praediorũ sanctũ apud nos
ẽ iure ciuili. ut iniis uendendis uitia dicerentur qua e nota
essent uenditor : Nãcũ exduo decim tabulis. satis ess& ea
praestari quae essent lingua niuncupata quae qui inficia¬
tus ess& dupli poena subir& auiris consultis &iã reticentiae
poena ẽ constituta : quic quid enĩ .ẽ. in prae diouitiũ idsta¬
tuerunt siuenditor scir& . Nisi nominatim dictũ ess&.
praestario portere : ut cũ in arce auguriũ augures acturi
essent iussis sentq titũ claudiũ centũ malũ quiae des
in caelio montehabebat demoliriea quorũ altitudo offi¬
cer& auspiciis claudius proscripsit insulã uendidit e¬
mit p. calfurnius lanarius : huicabaugurib: illudidem
denuntiatũ .ẽ. Itiq. calpurnius cũ de molitus . eẽt. cognos¬
s& q claudiũ aedes postea ꝓ ost cripsisse quã eẽt. ab augu¬

Expanded text:
semper est utile. Ac de iure quidem praediorum sanctum apud nos semper est utile. Ac de iure quidem praediorum sanctum apud nos est iure civili, ut in iis vendendis vitia dicerentur, quae nota essent venditori. Nam, cum ex duodecim tabulis satis esset ea praestari, quae essent lingua nuncupata, quae qui infitiatus esset, dupli poenam subiret, a iuris consultis etiam reticentiae poena est constituta; quicquid enim esset in praedio vitii, id statuerunt, si venditor sciret, nisi nominatim dictum esset, praestari oportere. Ut, cum in arce augurium augures acturi essent iussissentque Ti. Claudium Centumalum, qui aedes in Caelio monte habebat, demoliri ea, quorum altitudo officeret auspiciis, Claudius proscripsit insulam vendidit, emit P. Calpurnius Lanarius. Huic ab auguribus illud idem denuntiatum est. Itaque Calpurnius cum demolitus esset cognossetque Claudium aedes postea proscripsisse, quam esset ab augu
Abbreviated transcription (Latin):
nir&: hecatonem qui demrhodiũ discipulũ panaetii : uideo
inlis libris quos deofficioscripsit :q tuberoni diceres apientis
ẽẽ nihil contramores leges instituta facientẽ habereratr¬
onẽ reifamiliaris : Neq enĩ solũ nobis diuites. eẽ uolumus
sed liberis propinquis amicis maxumeq: reip : singulorũ facul
tates & copiae diuitiae sunt ciuitatis: huius scaeuolae factũ
dequo paulo ante dixi placere nullomodo potest : & enim
omnino tantu seuegte facturũ cõpendusui causa quod
non liceat: huic nec laus magna tribuenda nec gratiã est
sed siue & simulatio & dissimulatio dolus malus. ẽ: ꝓpaut¬
caeres sunt in quib: iuondolus malus iste uersetus: siueurbo¬
nus ẽ is qui prodest quib: potest uoc& nemini recce iustũ ui¬
rũ bonũ non facile reperimus : Nũ quã igicur .c̃. utile pec ca¬
re quia semꝑ ẽ. turpe: & quia semꝑ ẽ. honestũ : uirũ bonũ ẽe

Expanded text:
niret. Hecatonem quidem Rhodium, discipulum Panaeti, video niret. Hecatonem quidem Rhodium, discipulum Panaeti, video in iis libris, quos de officio scripsit Q. Tuberoni, dicere sapientis esse nihil contra mores, leges, instituta facientem habere rationem rei familiaris. Neque enim solum nobis divites esse volumus, sed liberis, propinquis, amicis maximeque rei publtates et copiae divitiae sunt civitatis. Huic Scaevolae factum, de quo paulo ante dixi, placere nullo modo potest; etenim omnino tantum se negat facturum compendii sui causa, quod non liceat. Huic nec laus magna tribuenda nec gratia est. Sed, sive et simulatio et dissimulatio dolus malus est, perpaucae res sunt, in quibus non dolus malus iste versetur, sive vir bonus est is, qui prodest, quibus potest, nocet nemini, certe istum virum bonum non facile reperimus. Numquam igitur est utile peccare, quia semper est turpe, et, quia semper est honestum virum bonum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
quius infiducia ut anbonos beneagi er: qui dergo aut in eo
quod melius aequius potest ulla pars in cẽ. fraudis aut cũ di¬
citur interbonos beneagier quie quã agidolose aut malitiose
pocest : Dolus aut ẽ malus insimubatione ut ait aquilius conti¬
netur Tollendũ ẽ igitur exreb: contrahendis omne men ꝓ¬
daciũ nion licitatorẽ uenditor non qui contrase liceatur emp¬
tor appona. uterq: si adeloquendum uenerit Non plus
quã semel eloquetur: ꝗ quidem scȩtio lapubli filius cũ postu¬
lass& ut sibifundus cuius empcor erat semel indicaretur
ld que uenditor itafeciss& Dixit sepluris aestimare ad didit
centũ milia : Nemo ẽ. qui hoc uiriboni fuisse neg& sapientis ne¬
gant ut siminoris quã potuiss& uendidiss&: haecigitur ẽ
illa pnicies quo dalios bonos alios sapientes existimant : Ex quo
ennius nequi quã sapere sapientẽ qui i psesibi prodesse nonqur¬
r& : uereid quidem siquid eẽtprodesse mihi cũ ennio conue¬

Expanded text:
QUIUS, in fiducia UT INTER BONOS BENE AGIER. Quid ergo? aut in eo, QUOD MELIUS AEQUIUS, potest ulla pars inesse fraudis? aut, cum dicitur INTER BONOS BENE AGIER, quicquam agi dolose aut malitiose potest? Dolus autem malus in simulatione, ut ait Aquilius, continetur. Tollendum est igitur ex rebus contrahendis omne mendacium; non illicitatorem venditor, non, qui contra se liceatur, emptor apponet; uterque, si ad eloquendum venerit, non plus quam semel eloquetur. Q. quidem Scaevola P. f., cum postulasset, ut sibi fundus, cuius emptor erat, semel indicaretur idque venditor ita fecisset, dixit se pluris aestimare; addidit centum milia. Nemo est, qui hoc viri boni fuisse neget, sapientis negant, ut si minoris, quam potuisset, vendidisset. Haec igitur est illa pernicies, quod alios bonos, alios sapientes existimant. Ex quo Ennius nequiquam sapere sapientem, qui ipse sibi prodesse non quiret. Vere id quidem, si, quid esset prodesse, mihi cum Ennio conve