comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
priuatim atq otiosȩ caquae gerere inrep̃ ñ licebit litteris scriptisq exercere coeper̃
atq id eoftictũ ÷ ut usq ad nr̃am memoriã recti atq: honesti memoria ꝑuenir& Iut ho¬
ingenio ÷ sola eloquentia ut supra tũ ingenio fr&a malitia IHoc uero aplerisq: eorũ
desestũ obsoleuisse : Absolutȩ hoc uero id ÷ status ille quo in rep sapientes atq: eloq no¬
tes homines uersabant᷑ omissus : atq in obliuionẽ redactus : Illo presertim tẽpr̃ quo :¬

Expanded text:
privatim atque otiose ea quae gerere in re publica non licebat litteris scriptisque exercere coeperunt. privatim atque otiose ea quae gerere in re publica non licebat litteris scriptisque exercere coeperunt. Atque ideo factum est ut usque ad nostram memoriam recti atque honesti memoria perueniret. VT HOingenio et sola eloquentia, ut supra: 'tum ingenio freta malitia'. HOC VERO A PLERISQVE EORVM DESERTVM OBSOLEVISSE. Absolute 'hoc uero', id est, status ille quo in re publica sapientes atque eloquentes homines uersabantur, omissus est atque in obliuionem redactus, illo praesertim tempore quo
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ÷ hicignis inlignũ missus causa ẽ Causȩ uero euentus incendiũ Itaergo elo¬
quentia primoodiũ contrax̃. Iã exodio id ÷ ex causa necesse : aliquis consequat᷑ euentꝰ
rgo inuidia consecuta ẽ . Plerũq enĩ exodio inuidia nascitur plerũq inquã Nã aliũ
habere pot ÷ euentũ : Sienĩ hostẽ oderis non uides sedinimicus es. Siseruũ oderis ñ inui¬
ssed irasceris. Non ergo semꝑ odii ÷ euentus inuidia : Sunte nĩc
necessarios euentus habent ut si pugno ꝑcutias & occidas . Suntiđẽ causȩ quȩ neces¬
sarios habent euentus ut ignis missus instipulã facit incendiũ necesse ÷ Quib ex
reb tantũ odii atq inuidiȩ suscepit eloquentia. Post quã inquit resp̃ ab insipientib
& dicacib administrari coepit sapiente silli e loquentiã odisse coeper̃ & omissostudioreip

Expanded text:
necesse est. Hic ignis in lignum missus causa est, causae uero euentus incendium. Ita ergo elonecesse est. Hic ignis in lignum missus causa est, causae uero euentus incendium. Ita ergo eloquentia primo odium contraxit; iam ex odio, id est ex causa, necesse est aliquis consequatur euentus. Ergo inuidia consecuta est: plerumque enim ex odio inuidia nascitur, plerumque, inquam: nam et alium habere potest euentum. Si enim hostem oderis, non inuides, sed inimicus es; si seruum oderis, non inuides, sed irasceris; non ergo semper odii est euentus inuidia. Sunt enim causae quae interdum non necessarios euentus habent, ut si pugno percutias et occidas, sunt item causae quae necessarios habent euentus, ut ignis missus in stipulam faciat incendium necesse est. QVIBVS EX REBVS TANTVM ODII ATQVE INVIDIAE SVSCEPIT ELOQVENTIA. Postquam, inquit, res publica ab insipientibus et dicacibus administrari coepit, sapientes illi eloquentiam odisse coeperunt, et omisso studio rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
Hino nuinuns noniniuria cum adgubernacula reipublicꝓtemeraru atq auda ceons siom¬
hes acoesseruit maxima acmiserrima paufragia fiebanti iamdiafora ꝑmanse
suibernaculũ & naufragia utrũ q nauis. Negat ergocuiquã debere mirũ uideri
semppes sũdatã cũ ad eius regim̃ accesserintꝰ homines temerarii atq audaces¬
AVDax H oc aut inẽ: inter audacẽ & temerariũ. Audax potestint̃dũ & ꝓbono accipi
temerarius nonnisimalus Audaciaergo duplexẽ : Nã gille quiin prosperis reb
temere aliquid aggredit᷑ audax ẽ &ille quipiusis rationib fortiter aliquid incipit
audax ẽ. Qm̃ ergo audacia dũplicẽ frontẽ hab& hic p̃misittemerariũ utintelle¬
geremus uudã cẽ Tem eritcis enĩ & in considerantia causes harũ euentus audacio
¶Q uib reb tantũ odii atq in uidiȩ suscepit eloquentia Omis causa hab& euentũ suum
omisq euentus ciusam ut putaignis cũ inligũ inmissus fuerit idemlignũ ucendat᷑

Expanded text:
HINC NIMIRVM NON INIVRIA, CVM AD GVBERNACVLA REI PVBLICAE TEMERARII ATQVE AVDACES HOMINES ACCESSERANT, MAXIMA AC MISERRIMA NAVFRAGIA FIEBANT. In metaphora permansit: 'gubernaculum' et 'naufragia', utrumque nauis. Negat ergo cuiquam debere mirum uideri rem publicam pessum datam, cum ad eius regimen accesserint homines temerarii atque audaces. Hoc autem interest inter audacem et temerarium: audax potest interdum et pro bono accipi, temerarius non nisi malus. Audacia ergo duplex est. Nam et ille, qui in prosperis rebus temere aliquid adgreditur, audax est, et ille, qui prouisis rationibus fortiter aliquid incipit, audax est. Quoniam ergo audacia duplicem frontem habet, hic praemisit temerarium ut intellegeremus audacem; temeritas enim et inconsiderantia causae sunt, harum euentus audacia. QVIBVS REBVS TANTVM ODII ATQVE INVIDIAE SVSCEPIT ELOQVENTIA. Omnis causa habet euentum suum omnisque euentus causam. Vt puta, ignis cum in lignum inmissus fuerit idem lignum incendatur
Abbreviated transcription (Latin):
ncallidos homines iC allidis quidolo acfraude exitũ uirtutis imitant̃cũ sȩpe m̃dacio contra :¬
uerũ stare homines consuescerent : Multomelius resipsas nominauit. quãsi has in negotus po¬
siccis nominas s& ut puta cũsȩ pemiendad brauun e contracausa uerã stare c̃suesceren ltaq s¬
cũ indicendo sepe par ꝗ indicendo inquit E rgoiã omissa est sapientia sidesola dicendicõpia iu¬
diciũ ẽi xĩnũ quã &iã superioruisus eẽtiostendituerũ iudiciũ ñ fuisse ubi uincere aliquiss
uid &urpotius quã ꝓbatur: Fiebat ut & multitudnis & suo iudicio dignus qui remp̃ gerer&¬

Expanded text:
INCALLIDOS HOMINES. Callidi sunt qui dolo ac fraude exitum uirtutis imitantur. CVM SAEPE MENDACIO CONTRA INCALLIDOS HOMINES. Callidi sunt qui dolo ac fraude exitum uirtutis imitantur. CVM SAEPE MENDACIO CONTRA VERVM STARE HOMINES CONSVESCERENT. Multo melius res ipsas nominauit quam si has in negotiis positas nominasset, ut puta 'cum saepe mendaci oratione contra causam ueram stare consuescerent'. ITAQVE C dicendo', inquit; ergo iam omissa est sapientia, si de sola dicendi copia iudicium est. NONNVMQVAM ETIAM SVPERIOR VISVS ESSET. Ostendit uerum iudicium non fuisse, ubi uincere aliquis uidetur potius quam probatur. FIEBAT VT ET MVLTITVDINIS ET SVO IVDICIO DIGNVS, QVI REM
Abbreviated transcription (Latin):
mada contiger̃. It aergo factũ est ut eloquentia quae primũ ꝓfuerat̃ sed mixta sapientiae :
post sola multũ offecerit utilitatib reip̃. At cũ ꝑhos male eloquentes cuncta gererent᷑
sapiente s illid& urbati ea quaegeres consueuerant scabere coeper̃ Hlique habitisu ađ philosophi
e& ꝑhos factũ ÷ utusq ad nr̃am memoriã rerũ honestarũ memoria & atqimitatio ꝑ uenin&
eri simillimũ mihi uid&ur quođã tẽpore :¶Qn animo in p̃teritis uersatur multasq in m̃tẽ
reuocat facies resp̃: c̃firmatopinionem suã fusse sine dubio tempus quores p̃asapientib:
gubernatasit : priuatorũ Niegotia a calidissimis hominib: qui postea pares sapientib: int̃¬
dũq meliores amultitudine iudicati cõmissã sibi republicã pessũ deder̃ : Necuero ad pri¬
uatas causcis magnos acdisertos homines accederȩ :Ideo quia publica fuer̃ anteponenda :¬
priuatis: magnos ad sapientiã disertos ad eloquentiã referamus  Arbitroralias fuisse ÷

Expanded text:
a contigerunt. Ita ergo factum est ut eloquentia, quae primum profuerat, sed mixta sapientiae, post sola multum offecerit utilitatibus rei publicae. At cum per hos male eloquentes cuncta gererentur, sapientes illi deturbati ea quae gerere consueuerant scribere coeperunt, hique habiti sunt philosophi, et per hos factum est ut usque ad nostram memoriam rerum honestarum memoria atque imitatio perueniret. VERI SIMILLIMVM MIHI VIDETVR QVODAM TEMPORE. Quoniam animo in praeteritis uersatur multasque in mentem reuocat facies rei publicae, confirmat opinionem suam, fuisse sine dubio tempus quo res publica a sapientibus gubernata sit, privatorum negotia a callidis hominibus, qui postea pares sapientibus interdumque meliores a multitudine iudicati commissam sibi rem publicam pessum dederunt. NEC VERO AD PRIVATAS CAVSAS MAGNOS AC DISERTOS HOMINES ACCEDERE. Ideo quia publica fuerunt anteponenda privatis: 'magnos' ad sapientiam, 'disertos' ad eloquentiam referamus. ARBITROR ALIOS FVISSE NON
Abbreviated transcription (Latin):
partes generi uingere ñ debemꝰ intractatib: quȩstionũ debemꝰ degeneris pcirtib dispu
tendã aduersa rios qđ arguimꝰ & ualiusse & potuis se & fecisse cũ nt̃ tio cuncta sint De¬
uinde in quit cũ simplex quiddã in c̃trouersia sit nostam̃ distributione utam Acs alia q̃q
tionũ multa eẽ p̃cepta sed iam̃ quȩ ad philosophiã ñ quȩ adrh& oricã ꝑtinent: Adphilo¬
pbiã inquet dequa hȩc ipsa p̃cepta transtulim idec inquit quianihi horis in reliquis
artio inuemiebamus ostendit hȩc de partitione p̃cepta latinos ũquã debuisse inar¬
mo suinsst erinũ transtulisse degrecis Atq his departitione pceptis inom̃idictione
meminiseo portebit Ixetremũ hocdat in pairtitione p̃ceptũ utqd oninũnpartitione

Expanded text:
partes generi iungere non debemus. In tractatibus quaestionum debemus de generis partibus dispupartes generi iungere non debemus. In tractatibus quaestionum debemus de generis partibus dispuTENDAM ADVERSARIOS, QVOD ARGVIMVS, ET VOLVISSE ET POTVISSE ET FECISSE, cum in tertio cuncta sint; DEINDE, ised tamen quae ad philosophiam, non ad rhetoricam pertineant. Ad philosophiam, inquit, de qua haec ipsa praecepta transtulimus, IDEO, inquit, quia NIHIL HORVM IN RELIQVIS ARTIBVS INVENIEBAMVS. Ostendit haec de partitione praecepta Latinos numquam habuisse in artibus suis, se primum transtulisse de Graecis. ATQVE HIS DE PARTITIONE PRAECEPTIS IN OMNI DICTIONE MEMINISSE OPORTEBIT. Extremum hoc dat in partitionem praeceptum, ut quod primum in partitione
Abbreviated transcription (Latin):
ostendã ꝓpt̃ cupiditatẽ &audaciã & auaritiã aduersariorũ is inquit errauit Rerĩ paua¬
ratẽ seruare nesciuit: Si quidẽ ñsolũ rerũ genera posuit sed& genꝰ & partẽ generis Cupidi¬
tasenĩgenꝰ ẽ parscupiditatis auaritia. Ergo in superiorib quid faciendũ ertꝰ ostendit Riunc
quid ñ fticiendũ & hace fere biꝑtita p̃eptorũ emniũ dis ciplinaẽ Hocigit᷑ uitandũ ẽ Vtsci
amꝰ nunc illud p̃cipi qđ faciendũ ñ sit Qđsi qđ ingenꝰ plures incident partes idcũ in prima
pastitione ccuisgerit simplicit̃ exponendũ Cenera in quit ipsarerũ in partitione ponendas
Seduicuigeneri partissuas fuerit necesse sub poni posequã inquit partitionẽ coeperimus
exequi& cididgenꝰ uenerimꝰ tuncnos partes eius conuenit explicare In partitione tam̃

Expanded text:
ostendam propter cupiditatem et audaciam et auaritiam aduersariorum', is, inquit, errauit; etenim paucostendam propter cupiditatem et audaciam et auaritiam aduersariorum', is, inquit, errauit; etenim paucitatem seruare nesciuit, si quidem non sola rerum genera posuerit, sed et genus et partem generis; cupiditas enim genus est, pars cupiditatis auaritia. Ergo in superioribus quid faciendum esset ostendit, nunc quid non faciendum, et haec fere bipertita praeceptorum omnium dSI QVOD IN GENVS PLVRES INCIDVNT PARTES, ID CVM IN PRIMA PARTITIONE CAVSAE ERIT SIMPLICITER EXPOSITVM. Genera, inquit, ipsa rerum in partitione ponenda sunt, sed, si cui generi partes suas fuerit necesse supponi, postquam, inquit, partitionem coeperimus exsequi et ad id genus uenerimus, tunc nos partes eius conuenit explicare; in partitione tamen
Abbreviated transcription (Latin):
banoa hominẽ audiendo fticiã id qđ accidens substantiale Quarecice rorecte homine am¬
milis speciem posuit &genꝰ thebani aut troiani hominẽ scilu& litiq inquitideo diligentius gene¬
ra& species generũ definre uolumꝰ ut intellectis aꝑte generib: quobreuiorsit partitio &iã
genera pauca in partitione eadẽ collocemꝰ Nã quiita pastit᷑ ostendã ꝓpt̃ cupiditaitẽ & audaciã
Nauaritiã aduersariorũ In partitione q̃ đdr̃ discributio tria sẽ pdic eẽ seruanda Breuitatẽ
ab solutionẽ paucitatẽ Breuitas inuerbis : Absolutio utomã genera quac in ciusamꝰ incuđt iñ par¬
ticione ponamꝰ Paucitas ut sola rerũ genera q̃ partiũ s absqͦ pastib: suis in partitione ponamꝰ
aq̃genera partes aliorũ generũ eẽ ñ possint. Nuncitaq depaucit&te tractat᷑ ẽ & datexom¬
plũ uitiosȩ distributianis id ÷inquagenꝰ & pars eius simul positas. Nã qui itainquit partũ

Expanded text:
bano et hominem audiendo faciam id quod est accidens substantiale. Quare Cicero recte hominem animalis speciem posuit, et genus Thebani aut Troiani, hominis scilicet. Itaque, inquit, ideo diligentius genera et spedes generum definire uolumus, ut intellectis aperte generibus, quo breuior sit partitio, etiam genera pauca in partitione eadem conlocemus. NAM QVI ITA PARTITVR: OSTENDAM PROPTER CVPIDITATEM ET AVDACIAM ET AVARITIAM ADVERSARIORVM. In partitione quae dicitur distributio tria semper dicit esse seruanda: breuitatem, absolutionem, paucitatem. Breuitas in uerbis est, absolutio, ut omnia genera quae in causam incidunt in partitione ponamus, paucitas, ut sola rerum genera, quae partium sunt, absque partibus suis in partitione ponamus, et quae genera partes aliorum generum esse non posint. Nunc itaque de paucitate tractatus est, et dat exemplum uitiosae distributionis, id est in qua genus et pars eius simul posita sunt. 'Nam qui ita', inquit, 'partitur:
Abbreviated transcription (Latin):
subẽ generi. ut equas
Sed sepe eadẽ res alugen
alii parsẽ. Nã homo ani¬
malis parse: thebani aut
troianigenꝰ. Hȩc ideo dili¬
gentius inducitꝰ p̃scriptio.
ut aꝑte intellesta genera¬
partes id cũ in pͥma causȩ par¬
titione erit sĩplicit̃ expositũ.
distribu& tẽpore eoc̃modis¬
si mecũ ad ipsũ uentũ erit ex¬
licandũ in causȩ̃ dictione
ppartitionẽ. dtq illud qͦq
ꝑtin& ad paucitatẽ. neaue plu

Expanded text:
subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta intellecta generpartes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad pauc
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunõ eiuisdẽ accusatoris: Habebit aut̃ defensor locũ cõmunẽ ꝑquẽ indignabit᷑ a causato¬
rẽ siuipericulicausa Ñ ressolũ conuertere uerũ &iã uerbamutare conart Hic similit losꝰ

Expanded text:
cum communem accusatoris. Habebit autem defensor locum communem per quem indignabitur accusatocum communem accusatoris. Habebit autem defensor locum communem per quem indignabitur accusatorem sui periculi causa non res solum conuertere, uerum etiam uerba mutare conari. Hic similiter lo
Abbreviated transcription (Latin):
dã pastib: idt int̃tio loco discrepabit : Supraenĩ id in parte accusaitoris hȩcuirs. Defle
sertionis aliene dt lin eis dpaes de defensons ẽ sumlit̃ definitio siue apꝓbatio eiꝰ & quaomutat
separatio defiricionis aspecuedequa quȩrit᷑ deseructio definitionis adicnse purtoiteon¬
addie fensionẽ eiꝰ depprios locos tradit Exquib: primꝰ ẽ definitio &ipsabreuis : Pende qus
asfirmatio tenrtio loco cdlefinitione suc separatio eiusspecii dequa querit ꝗlefiuondsc aus
quẽ locũ locus cõmunis infert᷑ ꝑ quẽ faictiutilitas aut honestas auge t᷑ : Qũo quidelocũ habte
&diã accusator sed ex c̃trario: Ille eñ in dignit atẽrei aug& hicutilitaitẽ Qu usto loose quit
aduersariorũ definitionis rep̃hensio eadẽilla om̃a r&inens quȩ definitionis rep̃hensi oincu¬
dir ld uet felsa ut inutilis ut curpis doceat᷑ Fiatq utriusq definicionis &da de finorne

Expanded text:
sdam partibus, id est in tertio loco discrepauit. Supra enim, id est in parte accusatoris, haec quattuor sunitionis alienae; at hic in parte defensoris est similiter definitio siue adprobatio eius, et, quo mutat, separatio definitionis a specie de qua quaeritur, destructio definitionis adad definitionem eiusdem proprios locos tradit; ex quibus primus est definitio et ipsa breuis, deinde eius adfirmatio, tertio loco a definitione sua separatio eius speciei de qua quaestio est; post quem locum locus communis infertur, per quem facti utilitas aut honestas augetur. Quem quidem locum habet etiam accusator, sed ex contrario; ille enim indignitatem rei auget, hic utilitatem. Quarto loco sequitur aduersariorum definitionis reprehensio, eadem illa omnia retinens quae definitionis reprehensio includit, id est ut falsa, ut turpis, ut inutilis doceatur, fiatque utriusque definitionis etiam a defensore
Abbreviated transcription (Latin):
contin&ur : Alterũ in quo
digressio aliqua extracau¬
sam aut criminationis aut
similitudinis aut delecta¬
tionis non alienȩ ab eone¬
gotio quode agitur. Aut
amplificationiscausa int̃¬
ponitur : Tercium genus
ẽ. remotũ aciuilib causis
qđ delectationis causa non
inutili cum exercitatione
dr̃ ⁊ scribitur. Cius partes
sunt duȩ. quarũ altera in
negotiis. Altera in ꝑsonis
maxime uersatui. ł ciquȩ
innegotioꝵ expositione posita ÷
tris bab& partis fabulam
historiã. Argumentua.
fabulatẽ inqua nec uerȩ nec
uerisimiles rescontinentui
Cuius modi ẽ. angues ingen

Expanded text:
con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur. eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingen
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa qua fruimur breuis ÷ memoriã nr̃i quã maxime longa efficere c̃uenit ñpecorũ more uiuere quȩ
natura ꝓna atq uentri oboedientia fux̃ ut isti homines fuer̃ qui subuictu fero uitã ꝓpagabantiẽ diui

Expanded text:
ipsa qua fruimur breuis est, memoriam nostri quam maxime longam efficere conuenit, non pecorum more uiuere, quae ipsa qua fruimur breuis est, memoriam nostri quam maxime longam efficere conuenit, non pecorum more uiuere, quae natura prona atque uentri oboedientia finxit", ut isti homines fuerunt qui sibi 'uictu fero uitam propagabant'.
Abbreviated transcription (Latin):
ab utebant᷑ Sed quia natura r̃ȩqualit̃ seꝑom̃s fundit : aliquando urius extitt qui sebeneintellege¬
r& & qui uider& eẽ in hominib: animã illã diuinã quae haber& insemultas utilitates sitam̃ poss& ab
aliquo exlatebris quib: dã eliciatq ꝓferri. Ergohis causis eloquentia in itiũ ñ nascendi sed agendi
sumpsits Nã fuit qđdã tẽpus cũ nagris homines passimbestiarũ modo uagabant᷑ : Sicut uĩrg
Caec nemora in diginȩ fauNi nrmphȩq tenebant. gensquirũ truncis &duro roboreniata qͣuis neq
mos neq cultus erat neciungere tauros Aut cõponere opes norant aut parcere parto. Itsibiuictu
feyͥro uitã ꝓpagabant sapiens om̃is memoriȩ stud& Illunquib:uis animȩ mole corporis ob pressa
delitescitꝰ nme moriȩ student sed ferinoritu subsidici sołis ꝓspiciunt dieb: Sic sallustius & qm̃uita

Expanded text:
abutebantur. Sed quia natura non aequaliter se per omnes fundit, aliquando unus extitit qui se bene intellegeabutebantur. Sed quia natura non aequaliter se per omnes fundit, aliquando unus extitit qui se bene intellegeret et qui uideret esse in hominibus animam illam diuinam quae haberet in se multas utilitates si tamen posset ab aliquo e latebris quibusdam elici atque proferri. Ergo his causis eloquentia initium non nascendi, sed agendi sumpsit. 'Nam fuit quoddam tempus cum in agris homines passim bestiarum modo uagabantur'. Sic Vergilius: "Haec nemora indigenae Fauni Nymphaeque tenebant Gensque uirum truncis et duro robore nata; Quis neque mos neque cultus erat, nec iungere tauros Aut componere opes norant aut parcere parto". ET SIBI VICTV FERO VITAM PROPAGABANT. Sapiens omnis memoriae studet. Illi, in quibus uis animae mole corporis oppressa delitescit, non memoriae student, sed ferino ritu subsidia singulis prospiciunt diebus. Sic Sallustius: "Et quoniam uita
Abbreviated transcription (Latin):
corporis administraban
Nondum diuinȩ seligi¬
onis. non humani offi¬
cii ratio colebatur
Nemonuptias uiderat
legitimas. non certos
quis quã inspexerat li¬
beros nonius ȩquabile
quid utilitatis haber&
acceperat. ita proptꝰ
errorem. atq. in scien¬
tici cect Ac temeraria
dominatrix animi
cupiditas adse expler¬
lm uirib corporis ab¬
utebatur ꝑniciosis¬
simis satellitib
Quo tẽpore quidã
inagnꝰ idelica uir
Incipit cõmemorare causas fuisse honestas quib eloquentia non adidipsũ qđ ÷ nata sit sed crtaagendũ
principiũ sũpserit ut supradeximꝰ. Aint philo sophi eduob: homine constare anima & corpore. Animã
uero eẽ ꝑfectã sed inpediri crassitudine corporis quominis secałe exerat qualis ẽ ꝑnaturã. Ergo
mundo constituto erant homines nimis inpediti corpore & in quib: uis animȩ obruta atq obpressa
e& T unc necessario rapto uiuebant & malis morib: oppresso animȩ bono circares om̃s uirib: corporis

Expanded text:
corporis administrabant, nondum divinae religionis, non hu- mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legi- timas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat. ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria domi- natrix animi cupiditas ad se explendam viribus cor- poris abutebatur, perniciosissimis satellitibus. quo tem- pore quidam magnus videlicet vir Incipit commemorare causas fuisse honestas, quibus eloquentia non ad id ipsum quod est nata sit, sed circa agendum principium sumpserit. Vt supra diximus, aiunt philosophi e duobus hominem constare, anima et corpore; animam uero esse perfectam, sed impediri crassitudine corporis quo minus se talem exserat qualis est per naturam. Ergo mundo constituto erant homines nimis impediti corpore et in quibus uis animae obruta atque oppressa esset; tunc necessario rapto uiuebant et malis moribus, oppresso animae bono, circa res omnes uiribus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
bã in contione donauit. Ergo p̃mu & poenȩ ratio pot: dep̃terito eẽ. Sed occurrit illud. Potest po¬
tam̃ p̃mui & poene ratio &iã defuturo ẽẽ ideoq in iuridiciali qualitate tẽpus p̃teritũ ñ recte
de finiuit cũiã huic locosic respond& qđ dixeritratio. Ratio enĩ semꝑ de p̃terito ẽ facto De
futuro aut̃ cũ quaerit᷑ ratiocinatio dr̃ Et estibitantũ meritiratio. Qđ meritũ p̃teritũ est

Expanded text:
bam in contione donauit. Ergo praemii et poenae ratio potest de praeterito esse. Sed occurrit illud: potest bam in contione donauit. Ergo praemii et poenae ratio potest de praeterito esse. Sed occurrit illud: potest tamen praemii et poenae ratio etiam de futuro esse, ideoque in iuridiciali qualitate tempus praeteritum non recte definiuit. Cui iam hoc loco sic respondetur, quod dixerit 'ratio'; ratio enim semper de praeterito est facto; de futuro autem cum quaeritur, ratiocinatio dicitur, et est ibi tantum meriti ratio, quod meritum praeteritum est
Abbreviated transcription (Latin):
constitutionis Haec ergo c̃stitutio quã generalẽ uocamꝰ partes uid&ur nob̵duas haberes. Post¬
quã docuit deliberationẽ & demonstrationẽ ñ partes qualitatis sed genera eẽ causarũ. adipsius
qualitatis descendit disputationẽ. Ac primo hancinduas partes diuidit in iuridiciałe & Negotiałe
Q uarũ partiũ hoc c̃pendiũ tenere debemꝰ qđ iuridicialis semꝑ dep̃terito ẽ & Negotiales semꝑ de fu¬
ae qui & rectinatura & premi aut poenȩ ratioquaerit᷑. Hi comnino tẽpus quasi p̃teritũ ̃ demons¬
trat nisi qđ magis futurũ tẽpus uid &urindudere cũ a it p̃mii aut poenae ratio quaeritur
Quoloco primũ ostendendũ ẽ: & poenã & p̃miũ de p̃terito eẽ posse Nã& post suppliciũ dealiquo
iniuste sumptum possunt non nułli in iudiciũ uocari . Etqđ non recte p̃mio aliquem donauerin
possunt iniudiciũ uocari : ut uerres qui suppliciũ sumpsit deciuib: romanis & anulo aureo scri¬

Expanded text:
constitutionis'. HAEC ERGO CONSTITVTIO, QVAM GENERALEM VOCAMVS, PARTES VIDETVR NOBIS DVAS HABERE. Postquam docuit deliberationem et demonstrationem non partes qualitatis, sed genera esse causarum, ad ipsius qualitatis descendit disputationem, ac primo hanc in duas partes diuidit, in iuridicialem et negotialem. Quarum partium hoc compendium tenere debemus, quod iuridicialis semper de praeterito est et negotialis semper de fuAEQVI ET RECTI NATVRA ET PRAEMII AVT POENAE RATIO QVAERITVR. Hic omnino tempus quasi praeteritum non demonstrat, nisi quod magis futurum tempus uidetur includere, cum ait 'praemii aut poenae ratio quaeritur'. Quo loco primum ostendendum est et poenam et praemium de praeterito esse posse: nam et post supplicium de aliquo iniuste sumptum possunt nonnulli in iudicium uocari, et quod non recte praemio aliquem donauerint possunt in iudicium uocari, ut Verres, qui supplicium sumpsit de ciuibus Romanis et anulo aureo scri
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ipsa neq constitu¬
tio ẽ. nec pars constitu¬
tionis. Idem in demon¬
stratione sol& usu ue¬
nire. enera igitur ut
ante diximus haec cau¬
sarum putanda sunt.
uon partes alicuius con¬
stitutionis I hȩc ergo
constitutio quam gene¬
ralem nominamus par¬
tes uidetur nobis duas
habere Iuridicialẽ & ne¬
gotialẽa
nit sic Primo specialit̃ deinde geNerd lit̃ Specialit̃ sic. De inde ciecturalis causa p̃ potest simul¬
ex eadẽ parte eodẽ ingenere & c̃iecturalis ẽẽ & definitiua. Specialit̃ enĩ & dec̃iectura ꝓposuit
Rursus pec definitiua causa pot ÷ simul ex eadẽ parte eodẽ ingenere & definitiua cẽ & translati¬
ua Et hic specialit̃ define ꝓposuit: Nuncꝓponit generaliter deomnib: cstitutionib: &earum
partib ł tomnino inquit nulla constitutio Nec pars constitutionis potest simul & suã habere
quȩq exse & ex sua natura simplicit̃ considerat᷑ altera ad sumpta numerus constitutionis dupli¬

Expanded text:
ergo ipsa neque constitutio est nec pars constitutionis. idem in demonstratione solet usu venire. genera igitur, ut ante diximus, haec causarum putanda sunt, non partes alicuius constitutionis. Haec ergo constitutio, quam generalem nominamus, partes videtur nobis duas habere, iuridicialem et neg- otialem. nit sic, primo specialiter, deinde generaliter. Specialiter sic: 'deinde cex eadem parte eodem in genere et coniecturalis esse et definitiva. nec definitiva causa potRursus 'nec definitiva causa potest simul ex eadem parte eodem in genere et definitiva esse et translativa'. Et hic specialiter de fine proposuit. Nunc proponit generaliter de omnibus constitutionibus et earum partibus: ET OMNINO, inquit, NVLLA CONSTITVTIO NEC PARS CONSTITVTIONquaeque ex se et ex sua natura simpliciter consideratur, altera assumpta numerus constitutionum dupli
Abbreviated transcription (Latin):
ratio
Concessio ẽ. cum rȩus non
id qđ factũ est defendit.
sed ut ignoscatur postulat
hec induas partes diuiditua
purgationem. ⁊ deprecationẽ.

Expanded text:
ratio. concessio est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, postulat. haec in duas partes dividitur, purgationem et deprecationem.
Abbreviated transcription (Latin):
incollatione. Cũierit aut mauis autminꝰ aut par. Itẽq simile ̃trariũ disparatũ : Siuero
his aduncta itas ut extra tam̃ sint: Er̃ cutgenꝰ aut pars aut euent᷑: Nihileni horũ Ñexbis

Expanded text:
in conlatione, cui erit aut maius aut minus aut par, itemque simile, contrarium, disparatum. Si uero his adiuncta ita sunt, ut extra tamen sint, erunt aut genus aut pars aut euentus; nihil enim horum non ex is
Abbreviated transcription (Latin):
ficultas. Om̃is igit᷑ argum̃ta¬
tio. autꝑ induc̃tionẽ tractan¬
dae᷑ aut ꝑ ratiocionationẽ
Inluctio ẽ oratio q̃reb. ñ
dubiis captatassensionẽ eiꝰ
qͥcũ institutaẽ quib. assen
sionib fac̃ ut illi dubia quȩdã
es ꝓp̃t̾ similitudinẽ earũ re¬
rũ quib: assensit ꝓb&᷑. uelut
a p̃socraticũ ȩschinende¬
monstrat socratescũxeno¬
fontis uxore : Icũ ipso xeno¬
fonte aspasiã locutã: dic
mͥ q̃so xeno fontis uxor. si
uicinatua melius habeat

Expanded text:
igitur argumentatio aut per inductionem tractanda est aut per ratiocinationem. Inductio est oratio, quae rebus non dubiis captat assensionem eius, quicum instituta est; quibus assen- sionibus facit, ut illi dubia quaedam res propter si- militudinem earum rerum, quibus assensit, probetur; velut apud Socraticum Aeschinen demonstrat Socrates cum Xenophontis uxore et cum ipso Xenophonte Aspa- siam locutam: dic mihi, quaeso, Xenophontis uxor, si vicina tua melius habeat
Abbreviated transcription (Latin):
cui statim sine oratione
nr̃a auditoris fau& ani¬
mui Admirabile aquo ẽ.
alinitus animus eoꝵ
qui audituri s IHumile
qđ negligitur ab audi¬
tore. ⁊ non magnopere
ad tendendũ uidetur
Anceps in quo aut iudi¬
catio dubia ẽ. Aut causa

Expanded text:
cui statim sine oratione nostra favet auditoris animus; admirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt; humile, quod neglegitur ab auditore et non magno opere adtendendum videtur; anceps, in quo aut iudicatio dubia est aut causa
Abbreviated transcription (Latin):
pȩtiniȩ plures heredes dissimilib: decciusis eẽ nĩposse : Prituniam firmatio ñ est una pecunia:
tẽ alia eẽ poss unius pecuniȩ dissimilib: decciusis diuersi beredes dissimilib: genierib: heredes
eẽ Vt aliustestam̃to alius lege alius agnatione : Nunc huius genieris p̃cepꝰta uid eamꝰ Ex¬
emplũ dedit qualitcatis & egoticlis Dedit & p̃captũ quomodorationes multȩ c̃posers
fiune sabiun git quẽ admodũ hano Nargotiałe quelitatẽ quẽ admodue&un ider inguñta¬

Expanded text:
pecuniae plures heredes dissimilibus de causis esse non posse; erit una infirmatio 'non est una pecunia', pecuniae plures heredes dissimilibus de causis esse non posse; erit una infirmatio 'non est una pecunia', item alia 'esse possunt unius pecuniae dissimilibus de causis diuersi heredes'. DISSIMILIBVS GENERIBVS HEREDES ESSE. Vt alius testamento, alius lege, alius adgnatione. NVNC HVIVS GENERIS PRAECEPTA VIDEAMVS. Exemplum dedit qualitatis negotialis, dedit et praeceptum, quomodo rationes multae esse possent; nunc subiungit quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
qui possessores sunt Pat̃ erũ & sibi& filio testam̃tũ scripsit : Quã diuñ licebat filio scribere
testam̃tũ infirmatiortitionis A p̃te p&itoris Ñfilio. Siextrinsecus aliud aliundefilius
haber& Sed sibiius sit eẽ Id ÷ reb: suis substituit : iudicatio Exratione & refutatione
rationis : Possit pequis quã de filii pupilli retestari: Quã ñipse haber& quã pupupillus
aliunde quae siss& anheredes secundi ipsius patris familiȩ ñ filii qq̃ eius pupilliheredes
sint: Quia scđs heres cũ dr eius ẽsecundus quihereditatẽ remisit : Vnde heres eẽ ñ pot :
nisi eius cui secundus heres ẽ : Eius aut̃ heres eẽ ñ potest ciuiñ ẽ scđs : IudicatiouNa Nepe¬
cunia fuerit aut si hacer̃ usi in firmatione . Duc sinfirmationes exparte posuit p&itorũ
id÷ agnatorũ c̃traunã rationẽ possessorũ hoc ẽ heredũ secundorũ qđ dicerent unius

Expanded text:
qui possessores sunt. PATER ENIM ET SIBI ET FILIO TESTAMENTVM SCRIPSIT. Quam diu non licebat filio scribere testamentum. INFIRMATIO RATIONIS. A parte petitoris. NON FILIO. Si extrinsecus aliud aliunde filius haberet. SED BIBI IVSSIT ESSE. Id est, rebus suis substituit. IVDICATIO. Ex ratione et refutatione rationis. POSSITNE QVISQVAM DE FILII PVPILLI RE TESTARI. Quam non ipse haberet, quam pupillus aliunde quaesisset. AN HEREDES SECVNDI IPSIVS PATRIS FAMILIAE, NON FILII QVOQVE EIVS HEREDES SINT. Quia secundus heres cum dicitur, eius est secundus qui hereditatem remisit. Vnde heres esse non potest, nisi eius cui secundus heres est; eius autem heres esse non potest cui non est secundus. IVDICATIO, VNANE PECVNIA FVERIT; AVT SI HAC ERVNT VSI INFIRMATIONE. Duas infirmationes ex parte posuit petitorum, id est adgnatorum, contra unam rationem possessorum, hoc est heredum secundorum, quod dicerent unius
Abbreviated transcription (Latin):
hore ai qelicer o ꝑtẽ pit ndo uric̃i quãq iuris partẽ oportebit: Duuso iure omnunna tu¬
rã consu&udinẽ legis. dec p̃ceptũ ut argum̃ ta sumamꝰ ł que exipsa re sumunt᷑ ł quȩ eu
simli aut maiore autminore : Locos auc̃ cõmunes dare senegat possecerto sin singulas
constitutiones : Etenũ cũ duo genera sint quorũ alterũ reidubiȩ apꝓbationẽ ducende
ge niercłe tractatũ hab& aterũ reicerte contin& amplificationẽ qecossario cauisȩ

Expanded text:
ARTEM OPORTEBIT. Diuiso iure omni in naturam, consuetudinem, leges, dat praeceptum ut argumenta sumamus uel quae ex ipsa re sumuntur, uel quae ex simili aut maiore aut minore. Locos autem communes dare se negat posse certos in singulas constitutiones. Etenim cum duo genera sint, quorum alterum rei dubiae ad probationem ducendae generalem tractatum habet, alterum rei certae continet amplific
Abbreviated transcription (Latin):
tur controuersia qũã iudica¬
tionẽ appellamꝰ. ea ẽ. hur mo¬
di rectũ ne fuerit ab oreste ma¬
tẽ occidi cũ illa orestis patrẽ
occidiss isfirmam̃tũ ẽ firmissi¬
ma argum̃tatio defensous & ap¬
positissima adiudicationẽ. ut si
uelit ores tes dicere eius i nodi

Expanded text:
tur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit Orestes dicere eiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
condiso ł ꝓpulogu scilic&s ł urecte cnfirmationẽ & rephensionẽ Hocẽni naximũ ẽ oraconis officiũ ut
argumꝰ̃ tasua primũ adserat deindea duersariorũ dissoluat. Quare inquit qm̃ primũ exor¬
sdiũẽ principio exordi p̃cepta trtidemꝰ IExordiũ ẽ oratio animũ auditoris idoneae c̃pa¬
s rans cidreliquã dictionẽ : Optima definitio ẽ quae a genere incipit Deinde descendit adspi¬
ciem Postromoita ꝓpria c̃plectit᷑ utexbludatomninõ id qđ cũaluis potest ẽẽ cõmune. Uthic

Expanded text:
logos scilicet, et recte confirmationem et reprehensionem. Hoc enim maximum est oratoris officium, ut argumenta sua primum adserat, deinde ao aduersariorum dissoluat. Quare, inquit, quoniam primum exordium est, principio exordii praecepta trademus. EXORDIVM EST ORATIO ANIMVM AVDITORIS IDONEE COMPARANS AD RELIQVAM DICTIONEM. Optima definitio est, quae a genere incipit, deinde descendit ad spciem, postremo ita propria complectitur, ut excludat omnino id quod cum aliis potest esse commune, ut hic
Abbreviated transcription (Latin):
legat minus comode fieri quiã qđ nosintellegamꝰ: huic p̃cepto exemplũcdlate desentre cu¬
rona uurea uehaberio Sihabuerit publicã esto: ł sicenĩ tractari potest nbenesentiretũ

Expanded text:
legat minus commode fieri quam quod nos intellegamus. Huic praecepto exemplum dat: MERETRIX CORONAM AVREAM NE HABETO; SI HABVERIT, PVBLICA ESTO. Hic enim tractari potest non bene sentire
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ putamꝰ. ea nos comodius ꝗce
t̃ teros ad tendisse ñ ad sirmamꝰ ꝑqͥ¬
sitius & diligenti c̃scripsisse pollicem
firmat᷑. dut alleuiat᷑. hȩc fonte in¬
uentionis eodẽ ut&. quo utitur
c̃firmatio ꝓpterea qd quib. exlo¬
cisaliquares confirmari potest.
insdẽ potest ex locis infirmari.
Nihil enĩ c̃siderandũe. in hisõnib
inuentionib:. nisud quodꝑsonis
dut negotus ad tributũe.¬

Expanded text:
dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affirmamus; perquisitius et diligentius conscripsisse pollicemufirmatur aut ele- vatur. haec fonte inventionis eodem utetur, quo utitur confirmatio, propterea quod, quibus ex locis ali- qua res confirmari potest, isdem potest ex locis in- firmari. nihil enim considerandum est in his omnibus inventionibus nisi id, quod personis aut negotiis adtributu
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat quęrit᷑ aut omino
aliqiđ de cõmutatione aut
infirmationeactionis agit᷑
Huiꝰ constitutionis hermago¬
ras inuentorẽe: ex istimatur
Non quo non usisinteauete

Expanded text:
oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur. huius constitutionis Hermagoras in- ventor esse existimatur, non quo non usi sint ea vete
Abbreviated transcription (Latin):
qđ genus appius indixit car¬
thaginiensib: bellõ sargu¬
mentum ẽ. ficta resquȩ tam̃
fieri potuit. huius modi aput
terentiũ. Nã is postq exces¬
sit exephebis sosia llla
aũt arratio quȩ uersãt᷑
in ꝑsonis eiusmodiẽ. ut in

Expanded text:
 genus: Appius indixit Cartha- giniensibus bellum. argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
cant hii qui quaedã cius rei
p̃cepta nob reliquerunt
Sed antequã de preceptis
oratoriis diciͣmus uidet᷑
dicendũ degenere ipsius
artis. deofficio define. de
materia de partibus
Namhis reb cognitis fa¬
cilius & expeditius animꝰ
unius cuiusq ipsa mratis¬
onem. acuiam artis con¬
si derare poterit

Expanded text:
cant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis considerare poterit
Abbreviated transcription (Latin):
tura autgt m&ria qđ siꝑceptũ sit haibit studio ꝑceptꝰ ẽ : Ergo natura accidens qualitas ẽ
ut animȩ ł corporił extrinsecus & accidens ab ostu aonatali : Acciditaut̃ marił femine
Vã marẽ et aut feminã ñ it̃ int̃ cõmoda cõputat᷑ : Affectio ẽ accidens qualitas ł repeꝰo
te ł studio mox desitura : Nãsi ꝑmaneat fit habitꝰ dic ta affectio qđ inficiat quaditate

Expanded text:
tura aut geometria; quod si perceptum sit, habitus studio perceptus est. Ergo natura accidens qualitas est, ut animae uel corpori uel extrinsecus, et accidens ab ortu ac natali. Accidit autem mari uel feminae; nam marem esse aut feminam non iam inter commoda conputatur. Adfectio est accidens qualitas uel repente uel studio mox desitura nam si permaneat, fit habitus, dicta adfectio, quod adficiat qualitate.
Abbreviated transcription (Latin):
posse fieri argum̃tũ sedcũ sẽpe argum̃tũ tã longe aquȩstione sic hoc aut syllogis miẽ ut id qđ
m̃ hicinimicus fuit occidit : Longe aquestione argumentum tale inimicus  occidit
locquia generale ÷ primodis serendũ ÷ utrũ sẽꝑinimicus occiditt Qđ post quã ad erueris
ñ statĩ ꝓbas hunc occiisse : Sed ad hoc ꝓfecit ut rursus doceas hunc inimicũ fuisse Ee d̃

Expanded text:
 tam longe a quaestione sit, hoc agunt syllogismi, ut id quod le est: 'quoniam hic inimicus fuit, occidit', longe a quaestione argumentum tale est: 'inimicus occidit'. Hoc quia generale est, primo disserendum est utrum semper inimicus occidat; quod postquam adserueris, non statim probas hunc occidisse, sed ad hoc proficit, ut rursus doceas hunc inimicum fuisse; quod
Abbreviated transcription (Latin):
nominam Ratio ẽ. cũi cũ om̃is
oratio non inscriptione sed in ali¬
qua argum̃tatione consistat
Actũ considerato gnr̃e causȩ.
cognita constitutione cũ siplex¬
ne aniuncta sit intellexeris
⁊ scripti anrationis habeat c̃tro¬
ũsi ã uideris deincepserit uiden¬
dũ q̃ questio q̃ratio q̃iudicatio qđ
firmam̃tũ causȩ sit q̃ om̃a a cõ¬
stitutione ꝓficiscant᷑ oport&¬

Expanded text:
nominamus. ratio est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere causae, cognita con- stitutione, cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, dein- ceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum causae sit; quae omnia a constitution
Abbreviated transcription (Latin):
iã de contro uersiis legalib: disputari: Sed qm̃ partiu᷑̃ qualitatẽ species eiduas dederat iuridi¬
culẽ & negotialẽ ipsã q rursus iuridiciuđ e diuidens inabsolutã & cissuptiuã specieseiduas de¬
derat uridicidẽ ipsã ita definerat ut in e ȩqui & iniqui Natura aut p̃mi penercitio quȩ

Expanded text:
; supererat iam de controuersiis legalibus disputari, sed quoniam partitus qualitatem species ei duas dederat, iuridi; supererat iam de controuersiis legalibus disputari, sed quoniam partitus qualitatem species ei duas dederat, iuridicialem et negotialem, ipsamque rursus iuridicialem diuidens in absolutam et adsumptivam species ei duas dederat, iuridicialem ipsam ita definierat ut in
Abbreviated transcription (Latin):
de inmitẽ suꝑbũ inimicũ sc̃ꝑ fuisse amicũ nũ quã futurũ. łtsibene ficia ꝓiulerit ille
qui ueniã p&it is quic̃tra dicit doceredebebit causa aliqua ñ beniuolenta p̃stitũ aut
aliud magis postea c̃secutũ aut hoc malo beneficia superiora del&a autdeuiora beneficia
maleficus aut ut honor halntꝰ ẽ bene factis ꝓmaleficio poena sumat᷑ Deindeut ꝑ locũ cõ¬
munẽ dicat tͥpe eẽ & in utileignosci : De in deoptatũ fuisse ut reus aliquando fier& & nc̃
ñ uindicari : Postremocogituredebere quali animo circa eũ fuerint & qualiodio : Loci
cõmunes eius er̃ indignatio maleficii & alt̃ ut eorũ misereant᷑ qui fortuna ñ malitia
eccauer̃ : Nã & in senatu desiphaxe diu de libercitũ ẽ : It ahic do c& postulatũ ẽẽ ueniã¬

Expanded text:
dem, inmitem, superbum, inimicum semper fuisse, amicum numquam futurum; et si beneficia protulerit ille dem, inmitem, superbum, inimicum semper fuisse, amicum numquam futurum; et si beneficia protulerit ille qui ueniam petit, is qui contra dicit docere debebit causa aliqua, non beniuolentia praestita, aut aliud maius postea consecutum, aut hoc malo beneficia superiora deleta, aut leuiora beneficia maleficiis, aut, ut honor habitus est benefactis, pro maleficio poena sumatur; deinde ut per locum communem dicat turpe esse et inutile ignosci; deinde optatum fuisse ut reus aliquando fieret et nunc non uindicari; postremo cogitare debere girali animo circa eum fuerint et quali odio. Loci communes eius erunt, indignatio maleficii et alter, ut eorum misereatur qui fortuna, non malitia peccauerunt. NAM ET IN SENATV DE SYPHACE DIV DELIBERATVM EST. Ita hic docet postulatam e
Abbreviated transcription (Latin):
mosi us quiutig noscat᷑ postulaet ut sua beneficia cõme mor& siqua habuerit inuitap̃
ostendat. De inde dicat señadio neq crudelitate fecisse qđ fecerit sed stultitia aut alicuiꝰ
impulsu: Deinde polliceat᷑ se alicubi ꝓfuturũ Bein de ostendat se c̃sangiuneũ magnisas
principalib:uiris ł amicũ Deinde c̃plitudinẽ suẽ & uoluntatis & generis & torũ uolunt a tõ
docent aut simili decausa ignotũ multis aut mnaiora delieta c̃cessa : Deindedocent sempotes¬
tate itẽ fuisse &idignouis sequã plurimis: Postremoipsũ peccatũ extenuare debebit & cõ¬
parare propt̃ paruũ admissũ s ed hominẽ tali honore excellentẽ supplicio ad ficiñ opor¬
tere quo ad ficiunt᷑ e&eri quimaiora cõmittunt : haec c̃firmare locis cõmunib: quicidap¬
tanda miseri cordiã in primo libro uident᷑ expositi : Sed ẽ trahancquidĩc primũ maleficiũ
augebit. Deindedic Rui hilimphudem̃ factũ crudelit̃ &in imice om̃a ipsũ inmisericor¬

Expanded text:
mo eius qui ut ignoscatur postulat: ut sua beneficia commemoret, si qua habuerit in uita postendat; deinde dicat se non odio neque crudelitate fecisse quod fecerit, sed stultitia aut alicuius impulsu; deinde polliceatur se alicubi profuturum; deinde ostendat se consanguineum magnis ac principalibus uiris uel amicum; deinde amplitudinem suam et uoluntatis et generis et eorum uoluntatem doceat aut simili de causa ignotum multis aut maiora delicta concessa; deinde doceat se in potestate item fuisse et id ignouisse quam plurimis. Postremo ipsum peccatum extenuare debebit et comparare: propter paruum admissum se hominem tali honore supplicio adfici non oportere, quo adficiuntur ceteri qui maiora committunt; haec confirmare locis communibus, qui ad captandam misericordiam in primo libro uidentur expositi. Sed contra hunc qui dicit, primum maleficium augebit; deinde dicet nihil imprudenter factum, crudeliter et inimice omnia; ipsum inmisericor
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ Sic hic quia uoluntatenititur inscripto deb& aliquid inuenire qđ int̃ p̃tat᷑ a se qđ conue¬
niat uoluntati : Id faciet siãbiguũ aliquid inscripto inuenerit aut ꝑcollectionẽ Ex eo qđ scrip¬
tũ ẽ id qđ scriptũ nĩ est ostenderit : Sic fieriutcũ leuenescioquid in scripto in uenerit : tam̃ cũ

Expanded text:
tatem. Sic hic qui uoluntate nititur, in scripto debet aliquid inuenire quod interpretetur a se, quod conuetatem. Sic hic qui uoluntate nititur, in scripto debet aliquid inuenire quod interpretetur a se, quod conueniat uoluntati. Id faciet si ambiguum aliquid in scripto inuenerit, aut per collectionem ex eo quod scriptum est, id quod scriptum non est ostenderit; sic fieri ut, cum leue nescio quid in scripto inuenerit, tamen, cu
Abbreviated transcription (Latin):
tretͥ : De inde locũ cõmunẽ debemꝰ inducere ñ licteras sequinos opostere quȩ & tenues & obs¬
curaes notȩ uoluntatis sed ipsã illã uoluntatẽ : Deinde in ducere definitionẽ quid sitlex & sic
definire ut hȩc potius uoluntas quã scriptura uideat᷑: meritoq uidices inseruiant legi quiuo¬
lunatẽ legi sint̃ ptant᷑ iniquũ ẽẽ ad fici supplicio eũ qui ñ aꝑte c̃tralegẽ fecerit sed exaliqua
ratione utilitatis reip̃ : His rationib: & reb tres illilociapꝓbant᷑ Quis c̃trarii superiorib: trib:
utidoceamꝰ & accipicausã in omnib: legib: & in hanclegẽ accipi & hanc causaaccipi : Pr&erea
operã daredebemꝰ uti&iã scriptũ ipsũ si quo pacto possumꝰ c̃uestamꝰ : Vt iduideat᷑ tenere uerb̵
qđ nosint̃p̃tam᷑ ftciamꝰ q talealiquid quale sup̃ fecit quiscriptonitit᷑ ut adscriptũ applic& uolun¬

Expanded text:
tretur. Deinde locum communem debemus inducere: non litteras sequi nos oportere, quae et tenues et obstretur. Deinde locum communem debemus inducere: non litteras sequi nos oportere, quae et tenues et obscurae sunt notae uoluntatis, sed ipsam illam uoluntatem; deinde inducere definitionem, quid sit lex, et sic definire ut haec potius uoluntas quam scriptura uideatur, meritoque iudices hi seruiant legi, qui uoluntatem legis interpretantur; iniquum esse adfici supplicio eum qui non aperte contra legem fecerit, sed ex aliqua ratione utilitatis rei publicae. His rationibus et rebus tres illi loci adprobantur, qui sunt contrarii superioribus tribus, uti doceamus et accipi causam in omnibus legibus, et in hanc legem accipi, et hanc causam accipi. Praeterea operam dare debemus uti etiam scriptum ipsum, si quo pacto possumus, conuertamus, ut id uideatur tenere uerbis quod nos interpretamur, faciamusque tale aliquid quale supra fecerit qui scripto nititur, ut ad scriptum adplicet uolun
Abbreviated transcription (Latin):
facoã suũpbaturũ aut supsehoc ager& facturũ fuisse : Acde cousa uiros bonos electos & digni¬
tabe & etate ut ñ scripta legis recitarent sedint p̃tarent ipsũ legis seriptor̃e ñ barbaris hõmi¬
nib aestultis cõmisisse scriptasua Nã sihoc credere ÷ͣ diligent̃ cuncta exquerent᷑ : Nunc quȩda
posuisse exquib &ic̃ ñscripta cognosciposs ꝑintellectã uoluntatẽ : Posteti dicerdũ ẽq ͥficri pitiu¬
Oñs leges cõprehendereo mã ñ posse quȩ uelint ex primere łexcipere : Sed ẽe naturalit̃ in legib:
cunctis tacitas exceptiones : De inde locũ hunc debebit exequi qđ neq: sermo hominũ neq
scriptũ aliqđ planese ex primat aut eloquat᷑ uoluntatẽ sed sẽ ꝑspectari exscriptis reliqua
quȩ in uoluntate intellegi poss : De in deutilitatis & honestatis pastes explicandȩ s̃ inquib: do¬
cebimꝰ quid nos fecerimꝰ & quid aduersariiuelint : Vt Nrmutile : ad uersariorũ in utile demons¬

Expanded text:
factum suum probaturum, aut, si ipse hoc ageret, facturum fuisse; hac de causa uiros bonos electos et dignitate et aetate, ut non scripta legis recitarent, sed interpretarentur; ipsum legis scriptorem non barbaris hominibus ac stultis commisisse scripta sua. Nam si hoc crederetur, diligenter cuncta exequeretur; nunc quaedam posuisse ex quibus etiam non scripta cognosci possunt per intellectam uoluntatem. Postea dicendum est quid fiomnes leges comprehendere omnia non posse quae uelint exprimere uel excipere, sed esse naturaliter in legibus cunctis tacitas exceptiones. Deinde locum hunc debebit exequi; quod neque sermo hominum neque scriptum aliquod plane se exprimat aut eloquatur uoluntatem, sed semper spectari ex scriptis reliqua quae in uoluntate intellegi possunt. Deinde utilitatis et honestatis partes explicandae sunt, in quibus docebimus quid nos fecerimus et quid aduersarii uelint, ut nostrum utile, aduersariorum inutile demons