comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hiominũ gen: terris nũ quã defuisse credendum est : Quamobrem sicut linguauna
cum ed omnium: Nonideo fili pestilentiȩ defuerunt : Nam & ante diluuiũ unaerat
lingua: & tamen om̃s preer unã noe iusti domũ deleridiluuio meruerunt : ita quan¬
do merito elatioris impi&atis gentes linguaꝵx deuessitate punitȩ. aq diuisesunt . & ciu¬
tas impioꝵ confusionis nomen accepit hoc est appellata ẽ baliylon. Non defuit dom: hdber
ubiea que antea fuit omniũ lingua remansit : Cum enim legitur unã fuisse linguam pri
mitus omnium & ante om̃s filiossem comendatur heber quãuis &illo quastus oriatur
& hebrȩa uocatur lingua quã patriarcharx & ꝓphearx. Nonsolum in sermonib: uerx
ub lingu aulla remanere potuerit quȩ sutant comunis que sineula dibrauore abr

Expanded text:
hominum genus, terris numquam defuisse credendum est. Quamobrem sicut lingua una hominum genus, terris numquam defuisse credendum est. Quamobrem sicut lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt: nam et ante diluvium una erat lingua, et tamen omnes, praeter unam Noe justi domum, deleri diluvio meruerunt, ita quando merito elationis impietatis gentes linguarum diversitate punitae atque divisae sunt, et civitas impiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea, quae antea fuit omnium, lingua remansit; cmitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suisubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis
Abbreviated transcription (Latin):
Quappes &iam sinon eui denter ex presumẽ fuisse aliquod pusgen homine q uando aliagras
sum afirmar. illo ttpore quoerat es labũ cnuĩ idos loquala una: Tunciangen liuma¬
nũ alienatũ fuissȩ acultu ueridĩ: ita ut in solis isuis generationib pi&as uera remanre
quȩ descendunt desemine sem. ꝑ arfaxat. & tendunt adh abrahã : Sed abilla siꝑbia adi¬
si candȩ turris usq incelum. qua impia significatur latio apparuit ciuitas. hocestsocias
impioꝵ Nerx itaquȩ ante non fuerit. an latuerit. anpotius utoraq ꝑmanserit piascilica¬
induob filuis noc̃ quibenedictisunt. ex q posteris : impiauero in eo quimaledictus est atq
eius peeniȩ ubi&iã ecortus est̃ gigans uenator contradñm non est diudi catio facilis for¬
tassis enĩ quo d ꝓfelto ẽ credibilius. & in filuis duoꝵ illoꝵ iamtune antequã babolonia
coepiss & institui fuerunt contemptores dĩ. & infilus cham cultoresde : Vtrũq tam̃

Expanded text:
Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis sumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraqin duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; impia vero in eo qui maledictus est, atque ejus progente, ubi etiam exortus est gigas venator contra Dominum, non est dijudicatio facilis: fortassis enim quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum jam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemptores Dei, et in filiis Cham cultores Dei. Utrumque tamen
Abbreviated transcription (Latin):
idest ipso tẽpore utho sit quod dictũ est indiebus illis diuisaõ terra : Namnisi ad huc
licber uiuere quando linguarx facta ẽ multitudo non eius nomine nom̃ acciper& lingua

Expanded text:
id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut supra memoraui. Cum coepissent ȩnumera¬
ri filisem quisineuligentes singulas ꝓcrearunt: prim ẽ comendatus heber : eũsit
sĩ heclingua diuisis ꝑ alias linguas c&erisgenab quȩlingua prius liuma no generi non
in merito ereditur fuisse comunis id eo deinceps hebrea ẽ nuncapata.: Tuncent̃ op erat
eã distingui ab alus linguis nomine ꝓ prio. sicut aiafsuoq uocatȩ sunt nominib ꝓprus.⁊
Quando au eratuma nibil aliati quã hiuimana lingua. uł humano locutio uocabatur. quasola
Dixurit aliquis si indicbo faleb siluiber diusa c̃ terra plinguas. id est liominos quitine
erant interra. Ex eius nomine potius debuit appellari linguailla quȩ futt omnib ante
comunis : Sed intellegen dumẽ ipsum heber ꝓpt̃ ea tale nom en in posuit filio suo. ut uocare¬
tur falech. quodint̃ preatur diuisio quia tuncet natus est quando ꝑlinguas tesradiuis a ẽ

Expanded text:
sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit sit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est,
Abbreviated transcription (Latin):
ficent subiciendum est: Sediebus consumalut ds̃ omnia opera sua. & sep¬
timorequieuit. Sex &atibus humanũ genus in hoc scło ꝑsuccessiones tempo
dĩ opera insiniunt : Quarum prima est : abad am usq: ad noȩ : Secunda
usquȩ adhabraham: testia ab abraham : usq: addauid÷ ad auid usq¬

Expanded text:
ficent, subjiciendum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua, sepficent, subjiciendum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua, septimo die requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc mundo per successiones temporum, Dei opera insinuant: quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia, ab Abraham usque ad David; q
Abbreviated transcription (Latin):
spofut  llo mer tcaus dier qua enfacienda in eoaut : Nec islt in que cer¬
secit p eillis aut faciendis ul factis augmenio ciusgaude alt̃ mqte cep
Sed uine seni cauit: quando abipsis in scipio aequicuit Ns Postistoꝵ itan
quas sedierum opera bona ualde sperat homo qui &em mentis constitio
in parachyso sp̃ali quo signi ficatus uita beata ubi fons est sapientiȩ diuisus
i quat tuor partes uirtutum. ubi edat ligni uitȩ gratiam ubi utiles discipl¬
nas morum quasi fiuctus lignoꝵ carpat : Est namq: paradisus uit abeai¬
rum quat tuor flumina quat tuos uistutes. lignacius om̃s utiles discipli¬
naȩ. lignoꝵ stuctus mores pioꝵ lignumuitȩ ipsa bonoꝵ omuium mater
sapientia est: dequa scriptũ est salomone dicente. Lignũ uite est his qui ad¬
preliendunt eam. & qui tenuerit eambeatus. Lignũ scientiȩboni &mali tra¬
gressio est mandati. Expl&oactenus sex dierum opera qualiter in
ȩdesia spaliter intellegantur & posita sunt : De indequid infiguran scłi igni¬

Expanded text:
posuit, non sanctificans diem quo ea facienda inchoavit, nec illum in quo ea perfecit, ne illis aut facienda vel factis augmento ejus gaudere videretur, sed tunc sanctificavit quando ab ipsis in se ipso requievit. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo quietem mentis, constitutus in paradiso spiritali, quo significatur vita beata: ubi fons est sapientiae divisus in quatuor partes virtutum, ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina, quatuor virtutes, ligna ejus omnes utiles disciplinae, lignorum fructus mores piorum: lignum vitae ipsa bonorum omnium mater Sapientia est, de qua scriptum est, Salomone dicente: Lignum vitae est iis qui apprehendunt eam, et qui tenuerit eam beatus . Lignum scientiae boni et mali transgressio est mandati. Expleta hactenus sex dierum opera, qualiter in Ecclesia spiritaliter intelligantur, exposita sunt; de
Abbreviated transcription (Latin):
cellentia diune sumiltudinis distat. quod imagodi anima peroiaro ⁊ conon
desi nit: Addi autem similitudinem nisi anima sea fuerit nonꝑuenit : quia ura
aliid imago dĩ quam mens naturalit̃ animȩ hiumanȩ conlata. quidalut ert
similitudo nis feliciter beuni tudo conserenda : & ideo est quidẽ magnum. Quod
hominis mens facta adimagined̃ datasit in natura cuius preuilegio carent
animalia c&era: &illut est multo prestantius : quod ei similitudo danda est sui
creatoris ingła. &ibi sit suo creatori similis : ubierit angelis scĩs ȩqualis ꝗueri
esiam potest. Qur homo sextodie creatus est. dum constat᷑  intellegentiam
ator mundum quasi domum p̃parar& : & sipost intro ducer& habitatorem:
Idest dñm domus. s ecit ds̃ hominẽ adimaginẽ e similitudinem suam : Non
enĩ scđm formam corporis. homo factus est adimaginẽ dĩ. seds cđm ratona¬
lem mentẽ Iuxta quod auit apłs. Renouamini spũ mentis ur̃ȩ & indocteno¬

Expanded text:
cellentia divinae similitudinis distat, quod imago Dei, anima peccatrix esse desinit: ad Dei autem similitudinem, nisi anima sancta fuerit, non pervenit, quia illa nihil est aliud imago Dei quam mens naturaliter animae humanae collata, quid aliud erit similitudo, nisi feliciter beatitudo conferenda? Et ideo quidem est magnum quod hominis mens facta ad imaginem Dei data sit in natura, cujus privilegio carent animalia caetera: sed illud est multo praestantius, quod ei similitudo danda sit sui creatoris in gloria, ut ibi sit suo creatori similis, ubi erit angelis sanctis aequalis. Quaeri etiam potest cur homo sexto die creatus est, dum constat quod propter inteator mundum quasi domum praepararet, et sic post introduceret habitatorem, id est, dominum domus. Fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam. Non enim secundum formam corporis homo factus est ad imaginem Dei, sed secundum rationabilem mentem, juxta quod ait Apostolus: Renovamini spiritu mentis
Abbreviated transcription (Latin):
suta uo li unstas bestiẽ pesdicitate augentis Plantiuerat aut dns di paria¬
sum uolustatis aprincipio: paradisus addes a est. sicenim deilla lgitur in can¬
teiscanteo: Ortus conclusus ioror mea: Aprin cipio aut paraip sus plantatũ
Quia eelesia catbolica. axp̃o principium omniũ conditaessse cegnoscitus
Fluuius deparadyso giens imaginẽ portat xp̃i. depat nosonte fluentis quunri¬
gat eelesiã suam uerbo predicationis &donobabtismi. Quattuor autt̃ para¬
dosi flumina: quat tuor eu angelia: sunt ad prȩdicationi em num incuno¬
tis gemibus missau. Higna sructifera om̃s sci sunt fructus co operaco : ł ig¬

Expanded text:
star bestiae nimia velocitate currentis. Plantaverat autem Dominus Deus paradisum a principio. Paradisus Ecclesia est: sic enim de illa legitur in Canticis Canticorum: Hortus conclusus soror mea . A principio autem paradisus plantatur, quia Ecclesia catholica a Christo principio omnium condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens imaginem portat Christi de paterno fonte fluentis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis ex dono baptismi. Quatuor autem paradisi flumina, quatuor sunt Evangelia ad praedicationem cunctis gentibus missa. Ligna fructifera, om
Abbreviated transcription (Latin):
uersitas ana malium. speciȩ atq genere inuicem differentium Qi
autemcreatura hominis sexta die ꝑ fecta est senarionumero :urrer¬
uenit & senarius numerus mundi est ꝑfectio quia in ipso die totius gener
ntesitales sextam testiã & dimidiam. Sȩcta eius unuf est tertiaduo
uodia tres: Ie trium partes in summa ductȩ id estunum duo & tria
eundem consum mant. ꝑsiciuntq senariũ numere. quȩ est ratio in reliquas
pasticã numerorum: Igitur diuisio duorum in anumest. diuisio drium
in unumest: Quid aliuthuc iiumerus ostendit : nisi trinita tẽ quede

Expanded text:
diversitas animalium specie atque genere invicem differentium. Quod diversitas animalium specie atque genere invicem differentium. Quod autem creatura hominis sexta die perfecta est, senario numero convenit; et senarius numerus mundi est perfectio, quia in ipso die totius generis atque partes tales, sextam, tertiam et dimidiam. Sexta ejus unus est, tertia duo, dimidia tres. Hae trium partes in summa ducta, id est, unum, duo et tria, simul eumdem consummant, perficiuntque senarium numerum, quae est ratio in reliquarum partium numero. Igitur divisio duorum in unum est; divisio trium in unum est. Quid aliud hic numerus ostendit, nisi Trinitatem, quae D
Abbreviated transcription (Latin):
stat nt uum dũ uid eam ab eps multos occidi: Post peccatũ enim pri
efficerentur homini aduersa. Uidit ds̃ omnia quesecit. &erãt ualdes
Ad tendeunuersalem creaturam ualdebonã uocari singuralit̃ fant l¬
laudabiliter in totum quã in parte : Sicut & membra corporis quȩ cu
singulabona : magis tamen faciunt bonum dũ unumi ualdebonum &
efficiunt & pulcritudinen suam uiuuersalit̃ conferunt : Ante crant iuis
bona ꝓp̃t̃ hominem aũ omna ualde bona. qui a omnia indecorem homini
creata sunt : homo uero ingła & laudẽ conditorissui factus est. Sequitu
gitur ꝑser sunt eali & terra. Bene pluralit̃ caelos posuit. Siue illud
quoduidemus quod fir mamentum uocatum est & omnir ornatus eoꝵ
Ornatus spãlis cali angeli sunt & principatus: Huiuscorporeicȩlior¬
tus : sydera sol&luna. Ornatus autẽ terrȩ : maria. erecta montium
sub duc ta uallium. tensa camporum lapsus amnium fontiũ iugitato

Expanded text:
stiarum, cum videamus ab eis multos occidi? Post peccatum enim primefficerentur homini adversa. Vidit Deus omnia quae fecit, et erant valde bona. Attende universalem creaturam valde bonam vocari, singulariter laudabilis in parte quam in toto: sicut et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen faciunt bonum, dum unum valde bonum corpus efficiunt, et pulchritudinem suam universaliter conferunt. Ante erant singula bona, propter hominem, omnia valde bona, quia omnia in decorem hominis creata sunt. Homo vero in gloriam et laudem conditoris sui factus est. Sequitur. Igitur perfecti sunt coeli et terra. Bene pluraliter coelos posuit, sive illud quod videmus, quod firmamentum est vocatum. Et omnis ornatus eorum. Ornatus spiritalis coeli, angeli sunt et principatus; hujus corporei coeli ornatus, sidera, sol et luna, ornatus autem terrae, maria, erecta montium, subducta vallium, densa camporum, lapsus amnium, fontium jugitate
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã tantuni allegoricȩ intelligi uolunit. ulin. ad signi ficandã sapienti ani
quȩ estlinũ uite: Sed quia sicut pelra ꝑcussa aqua sprȩbuit quanquam signi¬
fica uerit xp̃m. erat tamen historialiter pera. Ita & lignũ aitȩ quã uis signisi¬
car& xp̃m tamen erat & cosporaliter euidenussimȩ lignum quod ꝓpt̃ ealignũ
uitȩ nuncupatũ est: ut dũ illihomines indegustarent. nec mor bo nec se¬
neo tute deficerent. Inc &eris enim eratali
cramentum:. Lignũq scientiȩ boniamali :
Nonq̃d ipsũ lignum
& inali habuiss& sed

Expanded text:
 intelligi volunt ad significandam sapientiam, quae est lignum vitae. Sed quia sicut petra percussa aquas praebuit, quamquam significaverit Christum, tamen erat historialiter petra, ita et lignum vitae, quamvis significaret Christum, tamen erat et corporaliter et evidentissime lignum: quod propterea lignum vitae nuncupatum est, ut, dum illi homines inde gustarent, nec morbo, nec senectute deficerent. In caeteris enim erat sacramentum. Lignumque scientiae boni et mali, non quod ipsum lignum et mali habuisset; sed
Abbreviated transcription (Latin):
Para dysus or¬
tus si ue uoluptas uł deliciȩ inter pretatur: Tressunt opimones deparayso
unatꝵ quicor poraliter tantũ modo para disum accipiunt : alia eoꝵ quispalit̃¬
tantunꝰ. ⁊estia ao. rum. qui utroq modo intellegunt: Aprin cipio signif u¬
tus e quo manifestatus quod quasi prius quam ds̃ celũ & ierrã facer& para¬
ds sum ante condiderat: Produxitq ds̃ deliumo omnolignũ pul crum & ad¬
uescendum suaue: Nonut aliquo noui generis lignũ condiderit
reneribus queiã tesrã testia diȩ ꝓ duxorat oosta sunt pꝰ modũ sed x illa

Expanded text:
Paradisus, hortus, sive voluptas, vel deliciae interpretatur. Tres sunt opiniones de paradiso: una eorum qui corporaliter tantummodo paradisum accipiunt; alia eorum qui utnt; alia eorum qui utroque modo intelligunt. A principio significatur, ex quo manifestatur quod quasi priusquam Deus coelum et terram faceret, paradisum ante condiderat. Produxitque Deus de humo omne lignum, pulchrum vivescendum suave: non ut aliquod novi generis lignum condiderit; generibus quae jam terra tertia die produxerat, exorta sunt postmodum, et ex ill
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ aũ scientiȩ boni & mali ꝓpriũ est uoluniatis arbitrium¬
medio est positum. ad dinos cendum bonum &inabum : dequo a bo
qui re¬
licta gratiadĩ ꝓusta uerit mostem ori&ur. Sequitur
ds̃ hominẽ ut operarurse custo dir& illum : Quid operar&ur quando non
erat laboris defectio : quid custo dir& ubi nullus erat ad gressor. uł prȩdo ÷
Sedut sic¬

Expanded text:
Lignum scientiae boni et mali proprium est voluntatis arbitriummedium nostrum positum, ad dignoscendum bonum vel malum: de quo si quis relicta gratia Dei gustaverit, morietur. Tulit s hominem, ut operaretur et custodiret illum. Quid operaretur, quando non erat laboris defectio? Quid custodiret, ubi nullus erat aggressor vel praedo? Sed ut sic
Abbreviated transcription (Latin):
posuit : quando inelinato capite emiset sp̃m: Nndo nullaten: dubitandũ esi
spm̃ eẽ animã quã &iam ds̃ nec deso nec dequalib& subiacente elemen¬
tex materia : sed denibulo fecit : N anisi de m& ipso eam feciss & : numiquam
uitiosa aut mutabilis uł misera eẽ potuiss& : Siuero & clementis uisi bilib:
facta fuiss& haberes ut ex terra soliditatẽ. aut e a qua humorem aut flatũ
x aere: aut calorẽ e ione : S ed quia his ominib car& : appare caminde non
eẽ quȩ cumillis nilil ꝓbatur habere cõmune : Rideo anima sp̃iraculum
dic taest : quia & nihilo facta corpori quod animar& in sufflata est. Ndeo dic
ta sp̃aculum uitȩ quia &iste aer plerumq dicitur sp̃s : Sed tamen sp̃s uitȩ
nondioitur quia car& uitam : Queritur autẽ utrũ ds̃ animã in sufflando fecit
habere aliquid questionis qm̃siue in sufflando fecerit animã siue creãdo do¬
nauerit. Nec dealiqua flatusuo enec descipso sedex nibuilo aug insuss¬

Expanded text:
inclinato capite emisit spiritum. Unde nullatenus dubitandum est spiritum esse animam: quam etiam Deus nec de se, nec de qualibet subjacente elementorum materia, sed de nihilo fecit: nam si de semetipso eam fecisset, numquam vitiosa aut mutabilis vel misera esse potuisset; si vero ex elementis visibilibus facta fuisset, haberet aut ex terra soliditatem, aut ex aqua humorem, aut flatum ex aere, aut calorem ex igne. Sed quia his omnibus caret, apparet eam inde non esse, quae cum illis probatur nihil habere commune; et ideo anima spiraculum dicta est, quia ex nihilo facta, corpori, quod animaret, insufflata est; ideo dicta est spiraculum vitae, quia et iste aer plerumque dicitur spiritus; sed tamen spiritus vitae non dicitur, quia caret vita. Quaeritur autem utrum Deus animam insufflando fecit, habere aliquid quaestionis, quo modo sive insufflando fecerit animam, sive creando donaverit; nec de aliquo flatu suo, nec de se ipso, sed ex nihilo aut suffla
Abbreviated transcription (Latin):
fons a scendebat d&erra in rigans uniuessã suꝑficiem terrȩ: F. ontem sin¬
gularẽnumerũ ꝓplurale posuit. quasidicer& nondum pluuia erat. sed fon¬
tes ꝑ uniues sam terram suis quibq locis erumpentes. regiones proprias
in rigabant. Noluit hue fontes appellari sed fontẽ ꝓpt̃ naturȩ unitatem
uel certe ut intellegerem: quantũ prima terte generatio amoder nadistai.
que morilis ad pluuiarx in rigationẽ uix tandem & tasde ꝑficitur. Illaue

Expanded text:
fons ascendebat de terra, irrigans universam superficiem terrae. Fontem sinfons ascendebat de terra, irrigans universam superficiem terrae. Fontem singularem numerum pro plurali posuit: quasi diceret: Nondum pluvia erat, sed fontes per universam terram suis quibusque locis erumpentes, regiones proprias irrigabant. Noluit hic fontes appellare, sed fontem, propter naturae unitatem; vel certe ut intelligeremus quantum prima terrae generatio a posteriore distet, quae morulis, ad pluviarum irrigationem vix
Abbreviated transcription (Latin):
um erim simnul factum caeluam & terra seribitur simal ebpaba  a corporalia
simul quis quid decelo oritur si mul factum quie quid deerra ꝓducitur in¬
dicaturueSi dera quippe quastadie incaelo fac ta plubentur: sed quod quarto
dis ꝑ cessit in specie : primodie in cali subs tantiã ꝙ atte ꝑ eondicionẽ sie & e& era
gultũ agri antequam oris&ur interrã omneq erbam regionis prius quã ger¬
minar& : Quo modo erba & uridia agri ante quam ȩcorirentur conditasum
& si noneram xorta. quomodo erant fucta. Nisiquia causalit̾ inillo die quan¬
dodictumẽ ꝓducat terra erbam uirentẽ. Tunc eam ꝓducendi accepti uistu¬
tem & in eã tamquã in radicibus ut ita dixerĩ tempoꝵ factaerant. quȩ ꝑ tẽpo¬
ra futura erantꝰ. Non enĩpluerat dñs dẽ suꝑ
terram: & homo non
quio perarecur terram:
Quur quiiam se¬
todiȩ factus fuerat hoc recapitulando come¬
morat. quia quan¬
dofecit ds̃ uiridia agri nondum pluerat nondũ homo factus suerat. Sed

Expanded text:
um enim simul factum coelum et terra dicitur, simul spiritalia et corporalia, simul quidquid de coelo oritur, simul factum quidquid de terra producitur, indicatur. Sidera quippe quarto die in coelo facta perhibentur: sed quod quarto die processit in specie, primo die in coeli substantia exstitit per conditionem. Item in primo ultum agri, antequam oriretur in terra, omnemque herbam regionis, priusquam germinaret. Quo modo herba et viridia agri antequam exorirentur condita sunt? et si non erant exorta, quo modo erant facta? nisi quia causaliter in illo die quando dictum est: Producat terra herbam virentem; tunc ea producendi accepit virtutem, et in ea tamquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae per tempora futura erant. Non enim pluerat Dominus Deus super terram, et homo non erat, qui operaretur eam. Cur quod jam sexta die factum fuerat, hoc recapitulando commemorat, nisi quia quando fecit Deus viridia agri, nondum pluerat, nondum homo factus fuerat? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
peratus est in uirginẽ undenatus est xp̃s
Ipseeit eiunlapis demonte abscisus sine manib: Idest absq coitu e sium¬
no semine: deuir ginali utero quass demonte humane nature & subs¬
tantia carnis abseisus. Sed fons ascendeb at terra in rigans uniuerra
suꝑficiem terre : Tesra mat̃ uirgo dñ maria rec tisime accipitur
Dequa scriptũ est. Aperiatur terra & germin& saluatorem : Quani terra
in rigauit sp̃t sc̃s .: qui fontis & aquȩ in euangelio nomine significatur.
Sequitur
pune fos matus est. piam quando die tum est qual faetas es lioñ¬

Expanded text:
peratus est in virgine, unde natus est Christus. Ipse est enim lapis de monte abscisus sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte humanae naturae et substantia carnis abscisus. Sed fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. Terra mater virgo Domini Maria rectissime accipitur, de qua scriptum est: Aperiatur terra, et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur. Sequitur:nunc formatus est: nam quando dictum est quod fa
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ & pecora. sideles in simplicitate uitȩ uiuentesꝰ Serpentes quoq: innoxios
scõs scilic& uiros astutiȩ uiuacitate bonũ amalo dis cernentes. & inquantum
fas est reptando scrutantes terrena ꝑquȩ intellegant sempi terna. Non illos
uenenosos. qui se in huius mundi cupiditatibus tesrenis collocant. Sequitur
l eaperent oefac tȩsunt. Nidelie&. quiie rati omibilis creatura condebatia

Expanded text:
liter et pecora, fideles in simplicitate vitae viventes: serpentes quoque innoxios, liter et pecora, fideles in simplicitate vitae viventes: serpentes quoque innoxios, sanctos videlicet viros astutiae vivacitate, bonum a malo discernentes, et in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos, qui se in hujus mundi cupiditatibus terrenis collocant. Sequitur.Deus ut fierent, et facta sunt? Videlicet, quia rationabilis creatura condebatur
Abbreviated transcription (Latin):
dierus iocent : Ruisi quia aliȩ incibum sunt aliarumdere dn u uruas ins oene¬
mepulerasunt. quã uisnob ꝓpeccatis uideantus adues sas demurutis uimis anina
libus eredendument qđ quiequid ꝙ aquis uł terris nunie nascuntur in prina
rerum condicione fuissecreata. C&era uero quȩ deutus corpox. a lignoꝵ uel
cadauerum nascuntur putredine: Non tuno creata sunt inspeciȩ sed inerat
in eorum corporibus presens seminis origo. ut consequentes deeorum corrupti¬
onibus prosuo quoq  genere &orirentur pẽ. Posthȩ sȩxtadiȩ produeit
terra animã uiuam quando caro nr̃a abstiuens ab operibus mortuis uiua uir¬
tutum. germina pasturit. Secundum genusscilic& suum. Idest uitã imitan¬
do sc̃oꝵ. Sicut apłs ait. Imitatoresmĩ estote: Scđm nr̃m quippegenus uiuim:
quando in operebono scõs uiros quasi ꝑximos imitamus. Deinde ꝓduxit terra¬
rerliã ie. bestias homines in potentiarerum sine ferocitate suꝑbiȩ simi¬

Expanded text:
vicem nocent? nisi quia aliae in cibum sunt aliarum datae. Omnia in suo genere pulchra sunt, quamvis nobis pro peccatis videantur adversa. De minutissimlibus credendum est quaecumque ex aquis vel terris nunc nascuntur, in prima rerum conditione fuisse creata; caetera vero, quae de vitiis corporum, vel lignorum vel cadaverum nascuntur putredine, non tunc creata sunt in specie, sed inerat in eorum corporibus praesens seminis origo, ut consequenter de eorum corruptionibus pro suo quoque genere exorirentur. Post haec, sexta die, producit terra animam vivam, quando caro nostra abstinens ab operibus mortuis, viva virtutum germina parturit, secundum genus scilicet suum, id est vitam imitando sanctorum, sicut Apostolus ait: Imitatores mei estote . Secundum nostrum quippe genus vivimus, quando in opere bono sanctos viros quasi proximos imitamur. Deinde produxit terra bestias, homines in potentia rerum sive ferocitate superbiae: simi
Abbreviated transcription (Latin):
scripturaram: huius uespera fuit peccatum & malitia pessimi regis saul:
ndequar tum scłm coepit ad auid: quando constituet dr̃ luminaria infuina¬
mento coli. idest splendorem regni tanquã solis oxcellentiam. &inspecie lune
ob temperantẽ tam quã lunã synagogam. &stellas principes eius: cuius &a¬
tis sit uespera inpeccatis regum quibas gens illa meruit captiuari: Porro quĩ¬
tum scłm idest ingans migratione babylonȩ : factasunt quasi anunalia
in aquis & uolatilia caeli : qui a tunc iudei inter gentes tam quã in mare ui¬
uere coeperunt nec habebam stabilẽ locum tam quam uolantes aues:
Huus diei quasi uespera est multiplicatio peccatorum in populo udeorum
quandosie & cecatisunt ut &iã dñm iħim nompossent agnoscere. Iam syxtũ¬

Expanded text:
Scripturarum. Hujus vespera fuit peccatum, et malitia pessimi regis Saul. 6. Inde quartum saeculum coepit a David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni, tanquam solis excellentiam, et in lunae specie obtemperantem tanquam lunam Synagogam, et stellas principes ejus. Cujus aetatis fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari. 7. Porro quinto saeculo, id est, in transmigratione Babyloniae, facta sunt quasi animalia in aquis, et volatilia coeli, quia tunc Judaei inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, nec habebant stabilem locum, tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quando sic excaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum non possint agnoscere. 267
Abbreviated transcription (Latin):
eporer̃ uid&ut ante peccatum sic nec hoo inquo nune sumus tale esti qua¬
leaut fuit. auterit. Quia primi hominis corp & si habuit innatura posie
non mori. hoceiã habut atsipeccasi& poss& morte disolui: In tud au
caius corruptio depeccato facta & admostẽ mortalitas ducit: postquam
cecidi inh& moriendi necess itatẽ. Ita est abillius primi hominis creati¬
one corporis in mutatũ : ut ad in mostalitatẽ transise non possit nisiꝑ
morte ÷ Illud uero corp quod inresurrectione credim: futurum in mor¬
tale semel effectum moriultra non poterit : Qudũ fuerit in mostalis ani¬
mȩ corpi ese ectũ : sicut abilla ita abeo qualitas nũ quã moriendi repa¬
rari poterit : S ed primi hominis corpi uitalefuit. qd potuit &iã non inori
Hoc mostale ẽ cuinecessitas facta est moriendi. quod absolute in futurum
in mostale erit. iam mori omnino non poterit : Ac ꝑ hoc illud cosp facul¬

Expanded text:
creatum videtur ante peccatum; si hoc in quo nunc sumus tale est quale aut fuit aut erit: quia primi hominis corpus etsi habuit in natura posse non mori, hoc etiam habuit ut si peccasset posset morte dissolvi. Istud autem cujus corruptio de peccato facta, et ad mortem mortalitas ducit, postquam cecidit in hanc moriendi necessitatem, ita est ab illius primi hominis creatione corporis immutatum, ut ad immortalitatem transire non possit nisi per mortem. Illud vero corpus quod in resurrectione credimus futurum, immortale semel effectum, mori ultra non poterit: quod cum fuerit immortalis animae corpus effectum, sicut ab illa, ita ab eo qualitas moriendi numquam reparari poterit. Si primi hominis corpus vitale fuit, quod potuit etiam non mori, hoc mortale est, cui necessitas facta est moriendi; quod absolute in futurum immortale erit, jam mori omnino non poterit; ac per hoc illud corpus facul
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ corporalit̃ potuisse illos in paradis: multiplicari. &n non peccassent coitu¬
ros sed sin eulla libidinis ꝑ turbatione. ut membra sola uoluntas non libido
mouer&. Illud tamen credendũ est quod tanta multitudo nasci poturt ho¬
minum quo adusq p̃destinatoꝵ sc& numerus conpler&ur: Quanti & nunc
pdigratiã colliguntur: Et dñamini piscibus maris. & uolatilibus caeli &uni¬
uersis animalibus: Saluo intellectu. quo om̃ib animantib honio dñats sp̃alit̃¬

Expanded text:
Dei, corporaliter potuisse illos in paradiso multiplicari, et si non peccassent, coituDei, corporaliter potuisse illos in paradiso multiplicari, et si non peccassent, coituros sine ulla libidinis perturbatione, ut membra sola voluntas, non libido moveret. Illud tamen credendum est, quod tanta multitudo nasci potuit hominum quoad usque praedestinatorum sanctorum numerus compleretur, quanti et nunc per Dei gratiam colliguntur. Et dominamini piscibus maris, et volatilibus coeli, et universis animalibus. Salvo intellectu, quo omnibus animantibus homo dominatur; spirita
Abbreviated transcription (Latin):
mo sed aminam causale ratione creatur riã adnuc sequitur ut deli¬
osormocur: M asculũ & rfenunam feciteos: Nec dum enim eua sacta diseri¬
itur quo modo hicmas culus & remina ꝑhibeti. Sed quia decodem latere
grat semina ꝓcessura : in illa ⁊um conputatur ꝑ substantiã a quoerat ꝓdu
enda ꝑformã. E rgo scđm originẽ adã & eua sinul factq̃sunt: secundũ
speciem uero formȩ : postea femina delatere uiri fosmataest. Benedixitq
illis dĩ & ait . C rescite & multi plicam ini &repl&e terram : Quidã nr̃ inon
sođm carnalẽ fecunditatem uolunt intelligi sed animȩ: ut est illad mulbti pli¬
cabis in animame a uistutẽ : ut hic quod sequitur & implee terram : Terrã
intellegunt carnem quam impl& anima &dñatur. cũ inuir tute multi¬
plicatur. C arnalẽ aũ sȩum nontuno nasci potuisse in parad yso : sed fo¬
ris gignere sicut factum est : Nos autẽ non dubitamus scđm benedictionẽ

Expanded text:
m animam, causali ratione creatur. Nam adhuc sequitur, ut de limo formetur. Masculum et feminam fecit eos. Nec dum enim Eva facta describitur, quo modo hic masculus et femina perhibetur? sed quia de eodem latere erat femina processura, in illo jam computatur cenda per formam. Ergo secundum originem, Adam et Eva simul facti sunt; secundum speciem vero formae, postea femina de latere viri formata est. Benedixitque illis Deus, et ait, Crescite et multiplicamini, et replete terram . Quidam nostri, non secundum carnalem fecunditatem volunt intelligi, sed animae, ut est illud: Multiplicabis in anima mea virtutem, ut hic quod sequitur: Et implete terram. Terram intelligunt carnem, quam implet anima, et dominatur, cum in virtute multiplicatur; carnalem autem fetum non tunc nasci potuisse in paradiso, sed foris gignere, sicut factum est. Nos autem non dubitamus, secundum benedictionem
Abbreviated transcription (Latin):
ge diuina ad concupis cendam fecunditatẽ rictionũ atq: sermonum
tamquã erbis semi nalibus. pastim ad utilitatẽ morum conuersonis
iumane : tam quã lignis fructiseris. partim aduigorem fidei spei &ca¬
ritatis inuitã adernam. tam quã erbis uiridibus quȩ nulo astutribu¬
lationũ arescunt: sic inistis spalib cybis alimentisq paseitur ut multu
intellegat: carnalis autem id est paruulus in xp̃o : tam quam pecus dt ut
habentꝰ. Ihuius autẽ elatis quasi uespera : utinã nos non inueniat : Illaẽ
enim dequ adñs dicit. Putas neueniens filius hominis inueni& suꝑterrã
Tunc requi escent cumxp̃o ab omnib operibus suis: hi quib dictũ est. estote
ꝑ fecti sicut &pat̃ usr qui in caelis est: Tales enimfaciunt operabona
ualde : Post talia enim opera speranda ẽ requies indie septimo qui ues¬
peram non hab&. sequiturquan

Expanded text:
ge divina ad concupiscendam fecunditatem rationum atque sermonum, tamquam herbis seminalibus: partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tamquam lignis fructiferis; partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aeternam, tamquam herbis viridibus, quae nullo aestu tribulationum arescunt; sic in istis spiritalibus cibis alimentisque pascitur, ut multa intelligat. Carnales autem, id est, parvuli in Christo, tamquam pecus Dei, ut habent. Hujus autem aetatis quasi vespera utinam nos non inveniat! Illa est enim de qua Dominus dicit: Putasne veniens Filius hominis inveniet fidem supTunc reqperfecti sicut Pater vester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
quie quiduero uaporaltat suspensum est : amibus dist ibutumest : Iuipcci¬
essuos sedĩ. genuissũm: quia ita creata sunt ut geis alia generentur: que
hec die pacta s unt in aquis reptilia animarum uiuarum: homi nescilic&
Hȩc tria generalier distinguntur iniumentis enim anima laque r
minũ sunt. In reptilib: scrpentes. Inbesctis. loones perdo

Expanded text:
quidquid vero vaporaliter suspensum est, avibus distributum est. In species suas, secundum genus suum. Quia ita creata sunt, ut ex eis alia generentur, quae er haec, die quinta, facta sunt in aquis reptilia animarum vivarum: homines scilicet ec tria generaliter distinguit. In jumentis enim animalia quae in usus hominum sunt; in reptilibus, serpentes; in bestiis, leones, pardo
Abbreviated transcription (Latin):
antedñm. alt̃interram sundebat nesem̃ dare ad fecundandam thamar : nec sunt amplius quam
duo genera hominum inutilia generi humano. Vnum ñ ocentium alter prestare nolentium. & fiqu
bomihabent in hac tes renauita ꝑ dentium tanquã interra fundentium & qm̃ in maloprior est qui¬
Nom̃ quoq maioris quiuo cabatur licr̃ int̃preatur pellicius qualib: tuincis induti sunt primi homines
noc&ꝰ qua m ille& quinon ꝓdest id comaior dicitur malignus ille & sequens qui fundebat interra
inpͥenadã nationissuȩ dimissĩ ȩ paradyso: Sequentis aũ nom̃ qui uo cabatur aunam. int̃pre¬
tatur meror coꝵ quoꝵ nisi quib nihuil ꝓdest. Cum habeatund e ꝓdesse possit atq id ꝑdat int̃ra
mauis. porro malumẽ ablatȩ uitȩ quod significat pellis quam non abite quo d s̃gnificaturmeror
eo. Dĩ tam̃ ambos ecidiss edistusẽ ubi figuratur regnum. talib hominib abstulisse. Testius uero filus

Expanded text:
ante Deum, alter in terram fundebat, ne semen daret ad fecundandam Thamar. Nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium, et si quid boni habent in hac terrena vita perdentium, tanquam in terra fundentium; et quia in malo prior est inomen quoque maioris, qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius"; qualibus tunicis induti sunt primi hominesnocet quam ille qui non prode est, ideo maior dicitur malignus ille et sequens qui fundebat in terrain poenam damnationis suae dimissi ex paradiso. sequentis autem nomen, qui uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum." quorum ? nisi quibus nihil prodest, cum habeat, unde prodesse possit atque id perdat in terra. maius porro malum est ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambos occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius
Abbreviated transcription (Latin):
bona scumalasint. Quidem̃ meait̃ est cum uolo aliquid legendo cognoscere. utrum & minio reppe¬
riam scriptos iugros & huopes & ec atramento candidos gallos. uex tam̃ sinonscripturã sed scrip¬
turã talomuiderem. sinedubitatione reprehenderim ita in fastis hominum quȩ adimitandum ui¬
tãdum ue ꝓponununtur: magnumint̃ est bona nean malasint quȩ au ad signifi candum scribun¬
tur siue dicuntꝰ. cubil refest in morib facientium. quam laudem reprehensionẽ ue mereantur
simodo habent aliquem reiqua deaͣgitur necessariã prȩfigurandi congi uentiã. Sicut enim
carfas incaigło quantũ adeius noxium ꝑ mieiosumq animã ꝑtin ebatꝰ quantũ deruq adipsa us¬
ba sunci s uoluntatẽ dicentis attendas quib agebatit iustus iniustȩ necaresur utiqimala
orantrta mn mnagnĩ bonumilonsciente signisficabant quandoat. Sepelit ut unus noriatar

Expanded text:
bona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere. utrum ex minio repebona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere. utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes et ex atramento candidos Gallos ? uerumtamen, si non scripturam. sed picturam taltandumue proponuntur, magni interest bonane an mala sint. quae autem ad significandum scribuntur siue dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemue mereantur, si modo habeant aliquam rei, qua de agitur, necessariam praefigurandi congruentiam. sicut enim Caiphas in euangelio, quantum ad eius noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa uerba, si in eis uoluntatem dicentis attendas, quibus agebat ut iustus iniuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente significabant, quando ait: expedit ut unus moriat
Abbreviated transcription (Latin):
alius requiratꝰ. Neque enim iudas cum addiamas concupiscentia uistus intrar&. hano suȩ libidinis
intentionem gerebat ut inde aliquid significar&ur. quod ad salutẽ liominũ ꝑtiner& sicut nec iudasile
quidñm tradidit hoc intendit ut aliquid in degerer&ur. quod ad eandem salutem hominũ ꝑtinen&
Porro side ã malo opere iude illius tambonum opus dñsfecit ut eiusdem suȩ passionis sanguine nos redi¬
mer&. quid mux sipphi&a eius dequo ipseait. deme enimille scripsit : e malo falto uidȩ istius b
aliquid significauit ut suam ysterio nos docer&. ea quippehominũ fasta scõspudis ponente . atq
inspirante collenit ꝓph&a narrator quoꝵ int̃positio nonuacar& ad prȩs ignationem rerȩ quas in¬
tenderatꝓpheare ad significandã ad aliquabona nilulint̃est fasta illa quib: ea significantur sea

Expanded text:
alius requiratur, neque enim Judas, cum ad Thamar concupiscentia victus intraret, hanc suae libidinis alius requiratur, neque enim Judas, cum ad Thamar concupiscentia victus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret: sicut nec Judas ille qui Deum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur quod ad eamdem salutem hominum pertineret. Porro si de tam malo opere Judae illius, tam bonum opus Dmeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malo facto Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non uacaret a praesignatione rerum. quas intenderat prophetare. ad significanda autem aliqua bona nihil interest, facta illa, quibus ea significantur, seu
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatã soci&latẽ non custodiuit merito culpauilss inuenitur. Quidimire sipecra trix apeccatore
laudatus quodita nob faustus uł ipsa mandiea ꝓuersitas arbitratus aduersum quas nob in
huius scriptunȩ ueneratione dignoq p̾conio. uitia hominum quȩ ista comemorat nec cesrest
ad pbare. Qunpotius necess e est ut quanto istã religiosius accipimus tanto fidentus illa culpen:
quȩ peuueritatẽ cestius culpandã didicimus ibienĩ fornicatio &omnis inlicitus concubitus diuno
iure damnatꝰ. Ac ꝑhoc cum tali quorundã fasta comemorat daquib eo loco suã taceat sententiã
sub nomine illius iudȩ taxatus est &ideo magis flagitium eius diuma seriptura tacere non debuit si¬
cut nontacuitꝰ in uerbis patris eius. quib pꝰ illud dedecus italaudatꝰ quia ipse in ꝓph&ia non agnoscitur

Expanded text:
ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, sub nomine illius Judae taxatus est. Et ideo magis flagitium ejus divina Scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit in verbis patris ejus, quibus post illud dedecus ita laudatur. Quia ipse in prophetia non agnoscitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quad estitutione conpulsa illo modo potius quã nullo modo posteritatẽ non aliunde quã ab eadem
stir peconquirere in quas ententia non eã iustisicatam sed ea quã seiustificatũ dicens. nec ipsam
laudauit. sed in sui conparatione p̃posut desiderium scilic& habende ꝓlis quodusta illa sesocero sup¬
posuerat minus culpans. quam libidinosi concubitus ardorem quoipse uelut admerericem uictus intra¬
uerat. sicut quibdam dicitur iustificustis io domã. iđ tantũ peccastis ut uob̵ sodoma conparata iusta
uideatur quã quã &iam sihȩc mulier non inpeioris fasticonparatione minus cupata sedom nino
asocero laudata intellegatur. quȩlamñ consiltauilla &nalege usticiȩ quȩ naturalẽor dinẽ ꝑturbari
uecat. Nonutiq tantumino do cor poꝵ sedmaximne ac primitus airimoꝵ. qua iꝓcreandisflis

Expanded text:
qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis
Abbreviated transcription (Latin):
Sienimur &uxor sicut dñs dicit non iamduo seduna caro ẽ. Non alit̃ nurus est deputan¬
da quam filia tam̃ eum quantum in ipsoerat deformat̃ cum mer&erice cub asse non dubiumẽ. a dilla quȩ
socere fisellet non casnis cius concupis centia neo merericie mes cedis cupiditatepeccauit. sel eipsosã¬
guine ꝓ lem requirens ȩ quo duob &iam fr̃ib nupta testio quoq denegato habgre non potuit. patriex¬
socerosuo f&andum corp fraude subiecit. Melius quidem sine filiosremanere quam sine iurȩ ma
trimonii. mat̃ fier&. longe tam̃ alia intentione peccauit. quod filus sius patrem ꝓuidit socerx suum
quam sicurs co ncũbiss& adultere. Deniq cumiussu eius ꝓducer&us ad mortem &uirga monile atq
anulum ꝓtulliss& dicens. ab eose grauidatam cuius pignora illa ẽẽł ubiea quȩ dederat ill& cogno¬
uit ista magis quam se iustificatãm ẽẽ respondit. quod eifilium suum maritũ coniungere noluiss&

Expanded text:
si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoqsocero suo fetandum corpus frande subjecit. Melius qtrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset,
Abbreviated transcription (Latin):
moriatur Consi derandum quippe ẽ. ne acceptũ mun: uertam: inui¬
tiũ ne fauorẽ uitȩ nos obsor ueat uorago nequitiȩ irãnamq: contra
nos suꝑ ni iudicis in etinguibilit̃ accendim:. si contra benignitatẽ illius
&iã ex ipsa sualas gitate pugnem : Sq̃¬

Expanded text:
moriatur. Considerandum quippe est, ne acceptum munus vertamus in vimoriatur. Considerandum quippe est, ne acceptum munus vertamus in vitium, ne per favorem vitae nos absorbeat vorago nequitiae. Iramque contra nos superni judicis inexstinguibiliter accendimus, si contra benignitatem illius, etiam ex ipsa sua largitate pugnemus
Abbreviated transcription (Latin):
& in arcose castitatis seru& quidum sibi adomina conspicen& pudicitiȩ
damnasuadere. aitenim. Eccedomin: meus omnib: mihi traditis ignorat
quid habeat indomosua. nec quic quam ẽ quod non in mea sit potestate uł non
tradiderit mihi pr&erte quȩ uxor eius es quo modo erpopossum malũ hoe fa¬
cere. & peccare indomino meo quib: uerbis ostenditur quiabona quȩ adse¬
cutus fuerat. repente memoria intulit & malum quod sepulsabat euicit.¬
& quiaperceptȩ gratia meminit uem culpȩ inminentis frenit. Cum enim
uoluptas lubrica temptat in prosperis . hec ipsa sunt ꝓspera acule adue¬
sitatis prȩmenda ut eo erubes cam: praua cõmittere. quonos adeo me¬
minim: gratũitabona percepisse & in latã gratiã & terioꝵ munerx uetam:
in arina uistutũ ut sint ante : oculos quȩ per otpim : & quȩque nos inliciunt
subigam: Quiaenim uoluptas ipsa & prosperitate nascitꝰ etusdem pros¬
peritatis ẽ consideratione ferienda quatin: hostis nr̃ unde oritꝰ inde

Expanded text:
t in arce se castitatis servat. Qui dum sibi a domina conspiceret pudicitiae damna suaderi, ait: Ecce dominus meus, omnibus mihi traditis, ignorat quid habeat in domo sua, nec quidquam est quod non in mea sit potestate, vel non tradiderit mihi praeter te, quae uxor ejus es; quomodo ergo possum hoc malum facere, et peccare in dominum meum ? Quibus verbis ostenditur quia bona quae assecutus fuerat repente memoriae intulit, et malum quod se pulsabat evicit; et quia perceptae gratiae meminit, vim culpae imminentis fregit. Cum enim voluptas lubrica tentat in prosperis, haec ipsa sunt rsitatis premenda: ut eo erubescamus prava committere quo nos a Deo meminimus gratuita bona percepisse; et illatam gratiam exteriorum vertamus in arma virtutum: ut sint ante oculos quae percepimus, et quaecumque nos illiciunt subigamus, quia enim voluptas ex prosperitate nascitur, ejusdem prosperitatis est consideratione ferienda, quatenus hostis noster unde oritur, inde