comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃positione. sicut alibi. it clamor cȩlo ꝓ ad cęlum.s genus unde latinum:
Si iã fuerint latinisiã latium dicebat᷑. contrariũ est quod dicit ab ȩnea lati¬
nos originẽ ducere. prima est iocunda absolutio unde nõ referas ad ꝑsonam

Expanded text:
praepositione, sicut alibi «it clamor caelo» pro ‘in caelum’. GENVS VNDE LATINVM praepositione, sicut alibi «it clamor caelo» pro ‘in caelum’. GENVS VNDE LATINVM si iam fuerunt Latini et iam Latium dicebatur, contrarium est quod dicit ab Aenea Latinos originem ducere. Prima est iucunda absolut
Abbreviated transcription (Latin):
cit ȩneas: de qua ait. castroꝵ inmorẽ pinnis atq aggere cingit: & alio loco
mercurius. nec te troia capit. troiam aũt dicit quam primũ fecit ȩneas. &
liuius in pͥmo & cato in originib testant᷑ dũ eĩ hõc fierẽtab agrestib ob
uulneratũ regiũ ceruũ comota sunt bella. aut laurolauiniũ. & significat
dũ donec tam diũ enĩ dimicauit: quã diu ad tempus faciendę ciuitatis
ueniret. id est donec turnus occũberet:. aut romam & estꝰdũ modo. dum
conderet urbem. aut troiã aut laurolauiniũ aut romã significat. ⁊ infer¬
retq deos latio: latiũ duplex est unũ atyberi usq ad fundos. aliud inde
usq ad uulturnũ. deniq ip̃e dixit: ueteresq latini. ideo quia seit esse õ
nouos idest afundis usq ad uulturnũ. latiũ aũt dictũ est quod illic sat̾¬

Expanded text:
cit Aeneas, de qua ait «castrorum in morem pennis atque aggere cingit» et alio loco cit Aeneas, de qua ait «castrorum in morem pennis atque aggere cingit» et alio loco Mercurius «nec te Troia capit» – Troiam autem dici quam primum fecit Aeneas et Livius in primo et Cato in originibus testantur — dum enim haec fieret, ab agrestibus propter vulneratum cervum regium mota sunt bella: aut Laurolavinium, et significat 'dum' donec; tam diu enim dimicavit quam diu ad tempus faciendae civitatis veniret, id est donec Turnus occumberet: aut Romam, et est sensus dummodo conderet urbem. aut Troiam aut Laurolavinium aut Romam significat. Ad v. 6 Inferretque deos Latio Latium duplex est, unum a Tiberi usque ad Fundos, aliud inde usque ad Vulturnum. denique ipse dixit "veteresque Latini" ideo quia scit esse etiam novos, id est a Fundis usque ad Vulturnum. Latium autem dictum est, quod illic Satur
Abbreviated transcription (Latin):
bellant᷑ amanzones armis. ꝓpassiuis actiua. ut populatq in gentẽ farris
aceruum. Et hȩc uarietas uel potius contrarietas inuenit᷑ etiã in aliis ꝑtib
orationis: ut sit aduerbiũ ꝓaduerbio. ut̃ hoc tunc igni potens cęlo descẽdit
ab alto ꝓhuc: & in participio. ut & qua uectus abai ꝓ qua uehebat᷑. & in
nomine: ut memorẽ iunonis obirã: nõ quȩ meminerat: sed quȩ in memo¬
ria erat. de his aũt hȩc tm̃ quȩ lecta sunt ponimus: nec alia ad eoꝵ exẽ
pla formamus.  Multa quoq & bello passus: duas coniunctiones sepa¬
ratas naturaliter nemo coniungit. sed hoc plerũq apoetis causa metri¬
causa fit. ergo hic una uacat. sicut alio loco: dixitq & prȩlia uoce dire¬
mit. ⁊ bello passus: quod contra turnũ gessit. ⁊ dũ conderet urbẽ: tres
hic sunt significationes. aut enĩ troiã dici: quã ut pͥmũ in italiã uenit fe¬

Expanded text:
bellantur Amazones armis" bellantur Amazones armis" acervum». Et haec varietas vel potius contrarietas invenitur etiam in aliis partibus orationis, ut sit adverbium pro adverbio, ut est «hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto» pro ‘huc’; et in participio, ut «et qua vectus Abas» pro ‘qua vehebatur’; et in nomine, ut ‘memorem Iunonis ob iram’ non ‘quae meminerat’, sed ‘quae in memoria erat’. De his autem haec tantum quae lecta sunt ponimus nec ad eorum exemplum alia formamus. MVLTA QVOQVE ET BELLO PASSVS duas coniunctiones separatas naturaliter nemo coniungit, sed hoc plerumque a poetis causa metri fit. Ergo hic una vacat, sicut alio loco «dixitque et proelia voce diremit». ‘Bello passus’ contra Turnum. DVM CONDERET VRBEM tres hic sunt significationes: aut enim ‘Troiam’ dicit quam, ut primum in Italiam venit, fe
Abbreviated transcription (Latin):
periorẽ & inferiorẽ altitudinẽ significat. nãq mensurȩ nomen est altitu¬
do ÷ Ui superũ : uiolentia deoꝵ: secũdũ homerũ: qui dicit aiunone roga¬
tos esse deos in odium troianoꝵ. quod & uirgilius tetigit dicens. Uosꝰ qͣ
ꝑgameȩ iã fas est parcere genti: diq deęq omnes. latenter aũt defendit
hac ratione troianos: quod non suo merito eos insequebant᷑ numina: sed
iunonis inpulsu. sęuȩ: cũ aiuuando dicta sit iuno: quęrunt multi cur¬
eã dixerit sęuam. & putant temporale ee epitheton: quasi sȩua contra
troianos: nescientes quod sęuã dicebant ueteres magnã. sic ennius induta
fuit sȩua stola. ltem uirgilius cũ ubiq piũ inducat ȩneã ait. maternis sȩ¬
uus in armis ȩneas idest magnus. ⁊ memorẽ iunonis obiram: constat mul¬
ta in autorib inueniri ꝑ contrariũ significantia ꝓactiuis passiua. ut picti

Expanded text:
periorem et inferiorem altitudinem significat; namque mensurae nomen est altituperiorem et inferiorem altitudinem significat; namque mensurae nomen est altitudo. VI SVPERVM violentia deorum secundum Homerum, qui dicit a Iunone rogatos esse deos in odium Troianorum; quod et Vergilius tetigit dicens «vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti, dique deaeque omnes». Latenter autem defendit hac ratione Troianos, quod non suo merito eos insequebantur numina, sed Iunonis inpulsu. SAEVAE cum a iuvando dicta sit Iuno, quaerunt multi cuream dixerit saevam, et putant temporale esse epitheton, quasi saeva circa Troianos, nescientes quod saevam dicebant veteres magnam. sic Ennius "induta fuit saeva stola" . item Vergilius cum ubique pium inducat Aeneam, ait "maternis saevus in armis Aeneas" , id est magnus. memorem Iunonis ob iram constat multa in auctoribus inveniri per contrarium significantia: pro activis passiva, ut "pictis
Abbreviated transcription (Latin):
nũ constat octo milib amari remotũ. nec nos debet fallere. quia dixit la¬
uina litora: litus eni dicitur terra quoq mari uicina. sicut ip̃e uirgilius
in quarto. cui litus arandũ. cũ ꝑ naturã litus arari non possit. ergo scire de¬
bundat: est eĩ interposita particula propter metri necessitatẽ. nã si de¬
trahas ille: stat sensus. qui primus enĩ ad omĩa possumus trahere: sic
alio loco nunc dextra ingeminãs ictus nunc ille sinistra. est ãt archaismos.
et terris iactatus: fatigatus enim est apud thraciã monstro illo quo detu¬
mulo polidori sanguisꝰ emanauit. apud cretã pestilentia. apud stropbadas
insulas arpyis. tempestate uero & inprimo & intertio. iactam̃ enim autẽ
imari fluctibus. fatigamur in terris. & bene duoꝵ elementoꝵ mala uno ser¬
mone cõplexus est. ⁊ & alto: modo mari: altũ tñ sciendũ est. quod et su¬

Expanded text:
nium constat octo milibus a mari remotam. Nec nos debet fallere quia dixit ‘Lanium constat octo milibus a mari remotam. Nec nos debet fallere quia dixit ‘Lavina litora’. ‘Litus’ enim dicitur terra quoque mari vicina, sicut ipse Vergilius in quarto «cui litus arandum», cum per naturam litus arari non possit. Ergo scire debundat. Est enim interposita particula propter metri necessitatem, ut stet versus; nam si detrahas ‘ille’, stat sensus, ‘qui primus’ enim ad omnia possumus trahere. Sic alio loco «nunc dextra ingeminans ictus, nunc ille sinistra». Est autem archaismos. ET TERRIS IACTATVS ET ALTO fatigatus est enim apud Thraciam monstro illo, quod e tumulo Polydori sanguis emanavit, apud Cretam pestilentia, apud Strophadas insulas Harpyiis, tempestate vero et in primo et in tertio. Iactamur autem in mari fluctibus, fatigamur in terris. Et bene duorum elementorum mala uno sermone complexus est. ‘Et Alto’ modo ‘mari’. ‘Altum’ tamen sciendum est quod et su
Abbreviated transcription (Latin):
ui imperii cupiditate. ꝓfugus aũt ꝓprie dicit᷑ qui ꝓculasuis sedib uaga¬
tur: quasi porro fugatꝰ. Multi tñ ita diffiniunt: ut ꝓfugos eosdicant: qui
exclusi necessitate de suis sedib ad huc uagant᷑ & simul atq inuenerint
sedes: non dicant᷑ ꝓfugi sed exules: sed utrũq falsum est. nã & ꝓfugus letꝰ
qui ad huc uagatur ut in salustio: qui nullo certo exilio uagabant᷑ adeo exi¬
liũ est ip̃a uagatio. i: lauinaq uenit litora: hȩc ciuitas tria habuit nomina.
Nã primum sauin ũ dicta est alauino latini fratre. postea laurẽtum a lauro
in uenta alatino dũ adepto imperio post fratris mortẽ ciuitatẽ augeret. po¬
stea lauiniũ alauinia uxore ȩneȩ. ergo lauina legendũ est non lauinia. qr
post euentũ eneȩ lauinũ nomen accepit: & aut lauin ũ debuit dicere: sic̃

Expanded text:
vi imperii cupiditate. ‘Profugus’ autem proprie dicitur qui procul a sedibus suis vagavi imperii cupiditate. ‘Profugus’ autem proprie dicitur qui procul a sedibus suis vagatur, quasi porro fugatus. Multi tamen ita definiunt, ut profugos eos dicant qui exclusi necessitate de suis sedibus adhuc vagantur, et simul atque invenerint sedes non dicantur profugi, sed exules. Sed utrumque falsum est; nam et ‘profugus’ lectus qui adhuc vagatur, ut in Sallustio «qui nullo certo exilio vagabantur»; adeo exilium est ipsa vagatio. LAVINAQVE VENIT LITORA haec civitas tria habuit nomina. Nam prius ‘Lavinum’ dicta est a Lavino, Latini fratre; postea ‘Laurentum’ a lauro inventa a Latino, dum adepto imperio post fratris mortem civitatem augeret; postea ‘Lavinium’ a Lavinia, uxore Aeneae. Ergo ‘Lavina’ legendum est, non ‘Lavinia’, quia post adventum Aeneae ‘Lavinium’ nomen accepit, et aut ‘Lavinum’ debuit dicere, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tñ plerũq ꝑuerso ordine lectum est: nã ecce hoc loco detraxit ꝓuinciȩ
sanã uenit ꝓ messanã uenit. Sane sciendũ est usurpari ab auctorib ut ũł
addant uel de trahant prȩpositiones. nãq ait uirgilius. siluis te tirrene
feras a .p. ꝓinsiluis. ut ergo illo de traxit loco p̃positionẽ sic hic prouĩciȩ
& est figura. Italia aũt pars europȩ est: italus enĩ rex siculoꝵ ꝓfectus de
sicilia uenit ad loca quȩ sunt uixta tyberim & ex nomine suo appellauit
italiam: ibi aũt habitasse siculos ubi est laurolauinũ manifestum est. si¬
cut ip̃e alio loco dicit. siculi ueteresq sicam. & gentes uenere sicanȩ:s
Fato ꝓfugus: fatũ ad utrũq ꝑtin& & quod fugit & quod ad italiã ueĩt.
& bene addidit fato. ne uideat᷑ aut causa criminis patriã deseruisse: aut no¬

Expanded text:
Tamen plerumque perverso ordine lectum est; nam ecce hoc loco detraxit provinciae Tamen plerumque perverso ordine lectum est; nam ecce hoc loco detraxit provinciae sanam venit» pro ‘Messanam venit’. Sane sciendum est usurpari ab auctoribus, ut vel addant vel detrahant praepositiones; namque ait Vergilius «silvis te, Tyrrhene, feras» pro ‘in silvis’. Vt ergo illic detraxit loco praepositionem, sic hic provinciae; et est figura. Italia autem pars Europae est; Italus enim rex Siculorum profectus de Sicilia venit ad loca quae sunt iuxta Tiberim, et ex nomine suo appellavit Italiam. Ibi autem habitasse Siculos ubi est Laurolavinium manifestum est, sicut ipse alio loco dicit «Siculi veteresque Sicani» et «gentes venere Sicanae sFATO PROFVGVS ‘fato’ ad utrumque pertinet, et quod fugit et quod ad Italiam venit. Et bene addidit ‘fato’, ne videatur aut causa criminis patriam deseruisse aut no
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse dixerit. cũ paulo post dicat anthenorẽ ante aduentũ ȩnex̧ fundasse
ciuitatẽ. constat quidẽ. sed habita tempoꝵ rationẽ peritissimeꝰ uirgilius
dixit: nãq illo tp̃r quoeneas aditaliã uenit finis erat italiȩ usq ad rubico¬
nẽ fluuiũ. cuius rei meminit lucanus & gallica certus limes ab ausoniis
distermĩat arua colonis. unde apparet anthenorẽ nõ ad italiam uenisse
sed ad galliam cisalpinam:in qua uenetia est. postea uero ꝓmotis usq ad al¬
pesitaliȩ finib nouitas creauit errorẽ. pleriq tam̃ quęstionẽ hanc uolunt
ex sequentib solui ut uideat᷑ obhoc addidisse uirgiliũ ad lauina litora.
ne significaret anthenorẽ. melior tñ est superior expositio. sltaliã: ars ꝗdẽ
hoc exigit. ut nominib ꝓuinciaꝵ p̃positiones addamus ciuitatũ nũꝗͣ.

Expanded text:
venisse dixerit, cum paulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse venisse dixerit, cum paulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse civitatem. Constat quidem, sed habita temporum ratione perite Vergilius dixit. Namque illo tempore quo Aeneas ad Italiam venit finis erat Italiae usque ad Rubiconem fluvium; cuius rei meminit Lucanus «et Gallica certus limes ab Ausoniis disterminat arva colonis». Vnde apparet Antenorem non ad Italiam venisse, sed ad Galliam Cisalpinam, in qua Venetia est. Postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus novitas creavit errorem. Plerique tamen quaestionem hanc volunt ex sequentibus solvi, ut videatur ob hoc addidisse Vergilius ‘ad Lavina litora’, ne significaret Antenorem. Melior tamen est superior expositio. ITALIAM ars quidem hoc exigit, ut nominibus provinciarum praepositiones addamus, civitatum numquam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbello posuit sicut toga qua in pace utimur ꝓ pace ponit᷑. Ut cicero. cȩdãt
arma toge. idest bellũ paci. narma uirũq: figura usitata ẽ. ut nõ eo ordi¬
ne respondeamꝰ: quo ꝓposuimus. Nã prius de errorib ȩneae dicit. post debel¬
lo. hac aũt figura & inprosa utimur. sic cicero in uerrinis. nã sine ullo sup̃tõ
nostro coriis tunicis frumentoq suppeditato maximos exercitus nostros
uestiuit. aluit. armauit. ⁊s uirũ: quẽ non dicit: sed circũstantiis ostendit
eneam. : Cano: polisemus sermo est. tria eĩ significat: aliquando laudo.
ut regemq canebant. aliquando diuino: ut ip̃a canas oro: aliqño canto:
ut in hoc loco nã ꝓprie canto significat. quia cantanda sunt carmina.s tro¬
ie: troia regio est asiȩ: iliũ ciuitas est asiȩ. plerũq aũt usurpãt poetę. & ꝓ
ciuitate uel regionẽ uel ꝓuinciã ponunt. ut luuenalis. & flammis asiam

Expanded text:
pro bello posuit, sicut toga qua in pace utimur pro bello posuit, sicut toga qua in pace utimur arma togae», id est ‘bellum paci’. ‘Arma virumque’ figura usitata est, ut non eo ordine respondeamus quo proposuimus; nam prius de erroribus Aeneae dicit, post de bello. Hac autem figura etiam in prosa utimur; sic Cicero in Verrinis «nam sine ullo sumptu nostro coriis, tunicis frumentoque suppeditato maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit». VIRVM quem non dicit, sed circumstantiis ostendit Aenean. CANO polysemus sermo est. Tria enim significat: aliquando ‘laudo’, ut «regemque canebant»; aliquando ‘divino’, ut «ipsa canas oro»; aliquando ‘canto’, ut hoc loco. Nam proprie ‘canto’ significat, quia cantanda sunt carmina. TROia. TROIA regio est Asiae, Ilium ciuitas Troiae. Plerumque tamen confundunt poetae et pro ciuitate uel regionem uel prouinciam ponunt. Vt Iuuenalis: ‘et flammis Asiam
Abbreviated transcription (Latin):
uaticinationẽ quod &̃ horatius sic precepit in arte poetica. ut iã nunc
dicat iã nunc debentia dici: pleraq differat & prȩsens in tempus omit¬
tit. uñ constat perite fecisse uirgiliũ. Sola suꝑest explanatio quȩ in
sequenti expositione ꝓbabitur: hȩc quantũ ad eneidẽ ꝑtinet choxisse suf¬
ficiat. nã bucolicoꝵ & gcorgicoꝵ alia ratio est. Sciendũ pretereã quod¬
St7
sicut nunc dicturi thema ꝓponimus ita ueteres incipiebant carmen᷑ titulo
carminis sui ut pote arma uirũq cano. lucanus. bella ꝑemathios. Statiue
fraternas acies alternaq regna. s Arma: multi uarie disserunt cur ab ar¬
mis uirgilius cȩperit. omnes tm̃ in hanc asientire manifestũ est cũ eũ cõst&
aliundẽ sũpsisse principiũ sicut in prȩmissa eius uita monstratẽ p  arma aũt
bellum significat. & est tropus metonomia. nã arma: quib inbello uti mur

Expanded text:
vaticinationem, quod etiam Horatius sic praecepit in Arte Poetica «ut iam nunc vaticinationem, quod etiam Horatius sic praecepit in Arte Poetica «ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, pleraque differat et praesens in tempus omittat». Vnde constat perite fecisse Vergilium. Sola superest explanatio, quae in sequenti expositione probabitur. Haec quantum ad Aeneidem pertinet dixisse sufficiat, nam bucolicorum et georgicorum alia ratio est. sciendum praeterea st sicut nunc dicturi thema proponimus, ita veteres incipiebant carmen a titulo carminis sui, ut puta "arma virumque cano" , Lucanus "Bella per Emathios" 1.1 , Statius "Fraternas acies alternaque regna" . Ad v. 1 Arma multi varie disserunt cur ab armis Vergilius coeperit, omnes tamen inania sentire manifestum est, cum eum constet aliunde sumpsisse principium, sicut in praemissa eius vita monstratum est. per 'arma' autem bellum significat, et est tropus metonymia. nam arma quibus in bello utimur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sententiis. Scimus enim tria esse genera dicendi: humile. mediũ gran¬
diloquũ: intentio uirgilii hȩc est. homerũ imitari & augustũ laudare
aparentib. nãq est filius acciȩ quȩ nata est de uilia sorore cȩsaris. lulius
aũt cȩsar ab iulo eneȩ onginẽ ducit ut confirmat ip̃e uirgilius amagno
demissum nomen iulo De numero libroꝵ nulla hic quȩstio est licet in
alis inueniat᷑ auctorib nã plautũ alii dicunt uiginti & unã fabulas scriꝑ¬
sisie alii quadraginta alii centũ. Ordo quoq manifestus est: licor ꝗda
suꝑflue dicant secundũ primum esse tertium secundũ & primũ tertiũ.
Ideo quia primo ilium condidit. post errauit ȩneas: inde ad didonis re¬
gna ꝑuenit nescientes hanc esse artem poeticam ut a mediis incipientes
ꝑnarrationem prima redeamus & nõnumqͣ futura p̃occupemusut ꝑ

Expanded text:
isque sententiis. scimus enim tria esse genera dicendi, humile medium granisque sententiis. scimus enim tria esse genera dicendi, humile medium grandiloquum. intentio Vergilii haec est, Homerum imitari et Augustum laudare a parentibus; namque est filius Atiae, quae nata est de Iulia, sorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem ducit, ut confirmat ipse Vergilius a demissum nomen Iulo" . de numero librorum nulla hic quaestio est, licet in aliis inveniatur auctoribus; nam Plautum alii dicunt unam et viginti fabulas scripsisse, alii quadraginta, alii centum. ordo quoque manifestus est, licet quidam superflue dicant secundum pideo quia primo Ilium concidit, post erravit Aeneas, inde ad Didonis regna pervenit, nescientes hanc esse artem poeticam, ut a mediis incipientes per narrationem prima reddamus et non numquam futura praeoccupemus, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
ministris. Occiderit ferro priamꝰ troia arserit igni. Dardanum totiens
sudarit sanguine litus: Non ita namq & si nullum memorabile nomen
Feminã inpęna est. habet hȩc uictoria laudem. Etinxisse nefas tantũ &
supsisse merentis. Laudabor pęnas animũq explesse iuuabit. Ultricis
famam & cineres satiasse meoꝵ. Talia iactabam. & furiata mente ferebar.
Cũ mihi se non ante alias : Titulus est xneis deriuatiuum nomen ab enea.
ut atheseo theseis. Sic uiuenalis uexatus totiens raucitheseide codri:
Qualitas carminis pat& nã est metrũ hero icũ & actus mixtus ubi & poe¬
ta loꝗt & alios inducit loquentes. Est autẽ hero ⁊ cũ quod constat ex
diuinis humanisq ꝑsonis continens uera cũ fictis. nã ȩneã ad italiã uenis¬
se manifestũ est: uenerẽ uero locutã cũ ioue missũ ue mercuriũ constat
esse compositũ. est aũt stilus grandiloquuᷤ qui constat alto sermone magn¬

Expanded text:
ministris ? Occiderit ferro Priamus? Troia arserit igni? Dardanium totiens ministris ? Occiderit ferro Priamus? Troia arserit igni? Dardanium totiens sudarit sanguine litus? Non ita. Namque etsi nullum memorabile nomen feminea in poena est, habet haec uictoria laudem. Extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis laudabor poenas, animumque explesse iuuabit ultricis famam cum mihi se non ante alias"    titulus est Aeneis, derivativum nomen ab Aenea, ut a Theseo Theseis. sic Iuvenalis "vexatus totiens rauci Theseide Codri" . qualitas carminis patet; nam est metrum heroicum et actus mixtus, ubi et poeta loquitur et alios inducit loquentes. est autem heroicum quod constat ex divinis humanisque personis, continens vera cum fictis; nam Aeneam ad Italiam venisse manifestum est, Venerem vero locutam cum Iove missumve Mercurium constat esse conpositum. est autem stilus grandiloquus, qui constat alto sermone magn
Abbreviated transcription (Latin):
qui quõdam gracili modulatus auena Carmen & egressus siluis uicina coegi:
Ut quãuis auido parerent arua colono gratũ opus agricolis. At nunc horrentia
martis arma uirũq cano. ut in secundo hos uersus constat esse detractos. aut
ignib ȩgra dedere.iãq adeo suꝑ unus erã. cũ limina uestȩ: seruantẽ & tacitã
secreta in sede latentẽ Tindarida aspicio.dant clara incendia lucem erranti
passimq oculos ꝑcũcta ferenti. lla sibi infestos euersa obꝑgama teucros et¬
danaũ penã & deserti coniugis iras: premetuens trore & patriȩ cõmunis e¬
rinis : Abdiderat sese. atq aris inuisa sedebat. Exarsere ignes animo. subit
ira cadentẽ Ucisci patriã & sceleratas sumere penas. Scilicet hec spartam
in columis patriasq micenas. Aspiciet. partoq ibit regina triumpho: Con¬
ugũq domũq patres natosq uidebit Iliadũ turba & frigis comitata

Expanded text:
qui quondam gracili modulatus auena carmen, et egressus siluis uicina coegi, qui quondam gracili modulatus auena carmen, et egressus siluis uicina coegi, ut quamuis auido parerent arua colono, gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis arma uirumque cano et in secundo hos uersus constat esse detractos: aut ignibus aegra dedere. Iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae seruantem et tacitam secreta in sede latentem Tyndarida aspicio; dant clara incendia lucem erranti passimque oculos per cuncta ferenti. Illa sibi infestos euersa ob Pergama Teucros etDanaum poenam et deserti coniugis iras praemetuens, Troiae et patriae communis Erinys, abdiderat sese atque aris inuisa sedebat. Exarsere ignes animo; subit ira cadentem ulcisci patriam et sceleratas sumere poenas. 'scilicet haec Spartam incolumis patriasque Mycenas aspiciet, partoque ibit regina triumpho, coniugiumque domumque patres natosque uidebit, Iliadum turba et Phrygiis comitata
Abbreviated transcription (Latin):
cum nõ sufficerent his addidit agros mantuanos. sublatos nõ propter ciuiũ
culpam sed uicinitatẽ cremonensium. unde ip̃e inbuocolicis. Mantua ue mi¬
serȩ nimiũ uicina cremonȩ. Amissis ergo agris romã uenit: & usus patrocinio
pollionis & mecenatis solus agrũ quem amiserat meruit: Tunc ei ꝓposuit pol¬
lio ut carmen bucolicũ scriberet: quod eũ constat triennio scripsisse & emendiᷤ¬
se. ltem ꝓposuit mecenas georgica: quȩ scripsit & emendauit᷑ septem annis. po¬
stea ab augusto enei dem ꝓpositam scripsit annis undecĩ. sed nec emendauit nec
edidit: unde eam moriens prȩcepit incendi. Augustus uerone tantũ opus peri¬
ret: tuccam & uarrũ hac lege iussit emendare: ut suꝑflua demerent. nichil.
adderent tamẽ. Unde & semiplenos eius inuenimus uersiculos. ut hic cursus
fuit. & aliquos detractos ut in principio: ab armis non coepit sed sic. Ille ego

Expanded text:
cum non sufficerent, his addidit agros Mantuanos, sublatos non propter ciuium cum non sufficerent, his addidit agros Mantuanos, sublatos non propter ciuium culpam, sed propter uicinitatem Cremonensium, unde ipse in Bucolicis: Mantua uae miserae nimium uicina Cremonae. Amissis ergo agris Romam uenit et usus patrocinio Pollionis et Maecenatis solus agrum, quem amiserat, meruit. Tunc ei proposuit Pollio ut carmen bucolicum scriberet, quod eum constat triennio scripsisse et emendasse. Item proposuit Maecenas Georgica, quae scripsit emendauitque septem annis. Postea ab Augusto Aeneidem propositam scripsit annis undecim, sed nec emendauit nec edidit, unde eam moriens praecepit incendi. Augustus uero, ne tantum opus periret, Tuccam et Varium hac lege iussit emendare, ut superflua demerent, nihil adderent tamen, unde et semiplenos eius inuenimus uersiculos, ut 'hic cursus fuit' et aliquos detractos, ut in principio; nam ab 'armis ' non coepit, sed sic: Ille ego,
Abbreviated transcription (Latin):
lus operis: qualitas carminis. scribentis intentio: numerus libroꝵ.
ordo librorũ. explanatio. Uirgilii hec uita est. patre marone. matre
magia fuit ortus: fuit ciuis mantuanus: quȩ ciuitas est uenetiȩ.
Diuersis in locis litteris operã dedit. nã & cremonȩ & mediolani &
neapoli studuit. Adeo aũt uerecundissimus fuit: ut exmorib cogno¬
men acciperet. nã dictus est partenias om̃i uita ꝓbatus. uno tantum
morbo laborabat. nã inpatiens libidinis fuit. Primũ ab hoc distiton
factum est in balistam latronẽ. Monte subhoc lapidum tegit᷑ balista se¬
pultus. Nocte die tutũ carpe uiator iter. Scripsit etiã septem siue octo
libros hos cyprinã ethnã. culicẽ. priapeia. catalecton. epigrãmata. copam.
diras. Postea ortis bellis ciuilib inter antoniũ & augustum Augustus
uictor cremonensium agros qui ꝓantonio senserant dedit militib suis: ꝗ

Expanded text:
lus operis, qualitas carminis, scribentis intentio, numerus librorum, lus operis, qualitas carminis, scribentis intentio, numerus librorum, ordo librorum, explanatio. Vergilii haec uita est. Patre Vergilio matre Magia fuit. Ciuis Mantuanus, quae ciuitas est Venetiae. Diuersis in locis operam litteris dedit; nam et Cremonae et Mediolani et Neapoli studuit. Adeo autem uerecundissimus fuit, ut ex moribus cognomen acciperet; nam dictus est Parthenias, omni uita probatus. Vno tantum morbo laborabat; nam inpatiens libidinis fuit. Primum ab hoc distichon factum est in Ballistam latronem: Monte sub hoc lapidum tegitur Ballista sepultus: nocte die tutum carpe uiator iter. Scripsit etiam septem sine octo libros hos: Cirin Aetnam Culicem Priapeia Catalepton Epigrammata Copam Diras. Postea ortis bellis ciuilibus inter Antonium et Augustum, Augustus uictor Cremonensium agros, quia pro Antonio senserant, dedit militibus suis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc uerba & secundeᷤ coniugationis & tertiȩ nunc tantũ tertiȩ. ⁊ uuã demit¬
tere ramis: in morem uuȩ. idest botriones defluere qđ greciBoTa¬
dicunt. is Hȩc suꝑ aruoꝵ cultu: primũ librũ ꝑ hoc significat. ꝑ pecora autẽ
tertiũ & quartũ. quia & apes pecora sunt. ꝑ arbores secundũ & hoc dicit.
hec ergo idest georgica scripsi dũ cȩsar in oriente pugnaret. ⁊ eufraten: orientis
uiãq affectat olimpo: prȩperat sibi diuinos honores. es farthenope: iđ neapo¬
lis: quȩ primo a otiũ ignobile appellauit ne quid de se uideret᷑ arrogans di¬
cere.  Carmina qui lusi pastoꝵ: qui etiã buçcolica scripsi. ⁊ audax: ȩtate iu¬
uenili. nam ut diximus supra uigintiocto annoꝵ erat. et bene breuiter ase scrip¬
tirũ rerũ exsecutus est titulum:¬
N exponendis auctorib hȩc consideranda sunt. Poetaę uita. titu

Expanded text:
haec verba et secundae sunt coniugationis et tertiae, nunc tamen tertiae. Ad v. 557 uvam demithaec verba et secundae sunt coniugationis et tertiae, nunc tamen tertiae. Ad v. 557 uvam demittere ramis in morem uvae, id est botryonis, defluere: quod Graecid v. 558 haec super arvorum cultv primum librum per hoc significat; per pecora autem tertium et quartum, quia et apes pecora sunt; per arbores secundum. et hoc dicit: haec ego, id est georgica, scripsi, dum Caesar in oriente pugnaret. Ad v. 560 euphraten orientis  Ad v. 561 viamque affectat olympo praeparat sibi divinos honores. et aliter: 'aeticae, quam otium ignobile appellavit, nequid de se videretur arrogans dicere. Ad v. 564 carmina qui lusi pastorum qui etiam bucolica scripsi, audax aetate iuvenili: nam, ut diximus supra, viginti octo annorum bucolica scripsit. et bene breviter a se scriptarum rerum exsecutus est titulum. e
Abbreviated transcription (Latin):
uiduata plunis: semꝑ niuib plena. s quo munere matres: nuptiali scilicet.
cycones aũt thraces mulieres sunt. quȩ ab orpheo spretȩ carpsere ꝑ liberi sacra
simulatȩ. s marmorea caput aceruice reuulsum: idest pulchra. sane alludit
ad id quod dicit ouidius: quia cũ caput eius ad ripã delatũ mordere uoluisset
est conuersus in lapidem. i oeagrius hebrus: fluuiꝰ est pater orphei dequo e¬
brus nascit᷑. unde eũ appellauit oeagrũ. s at nõ cyrene: de est territã quod
napeas: ex orabiles nimphas ad ignoscendũ paratas. Sane sciendũ easdem cͥe
napeas quȩ & driades sunt. Nã supra ait: at chorus equalis driadũ. s ĩ tacta¬
quentatiuũ est ꝓprincipali: aut certe ideo facessit. quia plures hostias ĩ molauit
erũperent: quia p̃cepta cyrenis tantũ ad placandum numina ꝑtinebant.
Notandũ sane: quod ex hoc euentu illa ars inuenta est: quã supra memorauit¬
& melior facta ꝑ industriã. is Stridere apesutero & ruptis efferuere costis:

Expanded text:
ibus plena. Ad v. 519 ciconum quo munere matres nuptiali scilicet. Cicones autem Thraces mulieres sunt, quae ab Orpheo spretae carpsere eum per Liberi sacra simulata. ad id quod dicit Ovidius, quia cum caput eius delatum ad ripam serpens mordere voluisset, est conversus in lapidem. Ad v. 523 oeagrius hebrus Oeagrus fluvius est, pater Orphei, de quo Hebrus nascitur, unde eum appellavit Oeagrium. Ad v. 529 at non cyrene deest 'territa est',eficium, benivolentiam. faciles napaeas exorabiles nymphas, ad ignoscendum paratas. sane sciendum, easdem esse napaeas, quae et dryades sunt: nam supra ait "at chorus aequalis dryadum". et aliquentativum est pro principali: aut certe ideo 'facessit', quia plures hostias immolavit. erumperent, quia praecepta Cyrenes tantum ad placandum numina pertinebant. notandum sane, quia ex hoc eventu illa ars inventa est, quam supra memoravit, et melior facta per industriam. Ad v. 555 stridere apes utero et r. e. c.
Abbreviated transcription (Latin):
post lucina cõsequitur. ite ysteronꝓtheron est.⁊ desinit ante decẽ postquattuor
ĩcapit annos: añ eĩ incipit sic desinit. n cętera ȩtas: scilicet quȩ est uelante
quartũ uel post decimũ annũ. & bene ostendit ꝑ hec tempora posse qdẽ arm̃tis
sed in utilẽ ꝓuenire fȩturã.: superat gregib dũ leta uiuentus. dũ suppetit. &
ria: ab eo quod est pecuare uenit. nã pecua ut ait ĩpompciana cicero ab eo quod
est pecu uenit ut genu genua. s suffice ꝓlem: subministra. ũtde etũ susfectos cõ¬
sules dicimus.:. Miseris mortalib eui. pͥma fugit: ista sententia nõ solũ ad aĩalia
ꝓtinet sed generaliter ad oĩa. ⁊ subeunt morbi tristisq senectus: naturalem

Expanded text:
 me obsecro". item hysteroproteron est 'desinit ante decem, post quattuor incipit annos': ante enim incipit, sic desinit. Ad v. 62 cetera aetas scilicet, quae est vel ante quartum vel post decimum annum. et bene ostendit, per haec tempora posse quidem armentis, sed inutilem provenire feturam. Ad v. 63 superat gregibus d. l. i. dum suppetit. et ria ab eo, quod est 'pecuare', venit: nam "pecua", ut ait in Pompeiana Cicero, ab eo, quod est 'pecu', venit, ut 'genu genua'. et alitesules dicimus. Ad v. 66 miseris mortalibus aevi prima fugit ista sententia non solum ad animalia pertinet, sed generaliter ad omnia. Ad v. 67 subeunt morbi t. q. s. n
Abbreviated transcription (Latin):
calcens habebant. togas aũt etiã feminas habuisse cydadũ &e retini
usus ostendit: recinus aũt dr̃ ab eo: quod post tergũ reicit᷑. quod uul¬
ꝗo maforte dr̃. ⁊s sic placitũ: uel fatis uel mͥ. nã imꝑsonale est.ss lu¬
stris: quinq̃nnis &e bene olĩpiadibus cõputat tempora. quia nõ dũ
erant uel roma uel cõsules. lustrũ aũt dictũ quod post ꝗnquẽnium
una queq ciuitas lustrabat᷑. ⁊s domus assarici: idest familia troiana. nã
assaracus capĩ genuit. capis anchisen. unde eneas auctor romani gene
det. Certe hinc romanos & oĩs poetȩ intentio: ut ĩ qualitate carminis
diximus: ad laudem tendit augusti. sicut & in sexti cathalago: & in
clipei discriptione. hȩc aũt iouis alloqutio partĩ obiecta purgat ꝑtim
aliꝗd pollicet᷑. ⁊s pulchra: ꝓpter uenerẽ. ⁊ troianꝰ: ac si dicer& etiam

Expanded text:
calceos habebant. Togas autem etiam feminas habuisse cycladum et ricini calceos habebant. Togas autem etiam feminas habuisse cycladum et ricini usus ostendit. ‘Recinus’ autem dicitur ab eo, quod post tergum reicitur, quod vulgo maforte dicunt. SIC PLACITVM vel fatis vel mihi; nam inpersonale est. LVSTRIS quinquenniis. Et bene olympiadibus conputat tempora, quia nondum erant vel Roma vel consules. ‘Lustrum’ autem dictum quod post quinquennium unaquaeque civitas lustrabatur. DOMVS ASSARACI id est familia Troiana, nam Assaracus Capyn genuit, Capys Anchisen, unde Aeneas, auctor Romani generdet 'certe hinc Romanos olim' et omnis poetae intentio, ut in qualitate carminis diximus, ad laudem tendit Augusti, sicut et in sexti catalogo et in clipei descriptione. haec autem Iovis allocutio partim obiecta purgat partim aliquid polli
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta santientẽ aliꝗd romulũ ponebat᷑: ut pariter ĩperare uiderent᷑:
ũde est remo cũ fratre ꝗrinus iura dabunt. s romanosq suo de nomine
dicet: ꝑite nõ ait romã sed romanos. urbis eĩ illius uerũ nomen nemo
uel in sacris enũ ciat. deniq tribunus plebis ꝗdã ut ait uarro hoc nom̃
ausus enũ tiare incrucẽ leuatus est: quod ne iginꝰ ꝗdẽ cũ desitu urbis
loqueret᷑ expressit. q nec metas reꝵ nec tempora pono: metas ad ter¬
ras retulit. tempora ad annos. lauinio eĩ & albȩ finẽ statuit. romanis
moliri sidere classem. is aspera iuno: tollerabiliꝰ hoc iuppr̃ dicit. es me¬
tu: ut supra. id metuens. es terras cȩlũq fatigat. ut alibi assũptȩ in
ennius iuno placata cȩpit fauere ronianis.  gentẽq togatã: bñ gen¬
tem. quia & sexus oĩs &e conditio toga utebat᷑. sed serui nec colobia nͨͦ

Expanded text:
iuxta sancientem aliquid Romulum ponebatur, ut pariter imperare viderentur. iuxta sancientem aliquid Romulum ponebatur, ut pariter imperare viderentur. Vnde est «Remo cum fratre Quirinus iura dabunt». ROMANOSQVE SVO DE NOMINE DICET perite non ait ‘Romam’, sed ‘Romanos’. Vrbis enim illius verum nomen nemo vel in sacris enuntiat. Denique tribunus plebei quidam, ut ait Varro, hoc nomen ausus enuntiare, in crucem levatus est; quod ne Hyginus quidem, cum de situ urbis loqueretur, expressit. NEC METAS RERVM NEC TEMPORA PONO ‘metas’ ad terras rettulit, ‘tempora’ ad annos; Lavinio enim et Albae finem statuit, Romanis moliris sidere classem». ASPERA IVNO tolerabilius hoc Iuppiter dicit. METV ut supra «id metuens». TERRAS CAELVMQVE FATIGAT alibi «absumptae in TEnnius, placata Iuno coepit favere Romanis». GENTEMQVE TOGATAM bene ‘gentem’, quia et sexus omnis et condicio toga utebatur, sed servi nec colobia nec
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. nec ĩ congrue fictũ est. nã ce meretrices lupas uocamꝰ unde &e lupa¬
naria. &e constat hoc animal intutela esse martis. ⁊ regina: regis filia.
abusiue ait more poetieo. ut alibi. magnũ reginȩ sedeĩm miseratus amo¬
rem. idest regis filie adrianes.:: marte grauis: grauida: ut nõ in sueta
graues tẽtabunt pabula fȩtas. ⁊ inde. deinde.s fuluo tegmine: idest
pelle lupȩ: qua utebant᷑ more pastorũ. sed hoc multi reprehendũt cur
nuiricis tegmine usus sit. quod gemina ratio ne refutat᷑ uel falsitate
fabulȩ uel exemplo iouis qui capraȩ nutricis utit᷑ pellȩ. ss excipiet gen¬
tem: remo scilicet in terempto: post cuiꝰ mortẽ natã cõstat pestilentiã. un
consulta oracula dixerũt placandos esse manes fratris extintti: obꝗͣ
rem sella curulis cũ sceptro & corona & cęteris regni insignibꝰ semper

Expanded text:
nem. Nec incongrue fictum est; nam et meretrices lupas vocamus, unde et ‘lupanem. Nec incongrue fictum est; nam et meretrices lupas vocamus, unde et ‘lupanaria’. Et constat hoc animal in tutela esse Martis. ‘Regina’ regis filia. Abusive ait more poetico, ut alibi «magnum reginae sed enim miseratus amorem», id est regis filiae, Pasiphaes. MARTE GRAVIS gravida, ut «non insueta gravis temptabunt pabula fetas». INDE deinde. FVLVO TEGMINE id est pelle lupae, qua utebatur more pastorum. Sed hoc multi reprehendunt, cur nutricis tegmine usus sit. Qui gemina ratione refutantur: vel falsitate fabulae, vel exemplo Iovis, qui caprae nutricis utitur pelle. EXCIPIET GENTEM Remo scilicet interempto, post cuius mortem natam constat pestilentiam. Vnde consulta oracula dixerunt placandos esse manes fratris extincti; ob quam rem sella curulis cum sceptro et corona et ceteris regni insignibus semper
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt mars cõpressit. unde nati sunt remꝰ &e romulus: quoscũ matre
amulius prexcipitari uissit ĩ tyberim. tũ ut ꝗdã dicũt iliã sibi amnisfec̃
uoxorẽ ut alii interquos horatiꝰ tyberis undȩ ait uxoris am nis ꝓueri
uero expositi ad uicinã ripã sunt. hos fiustus reperit pastor. cuiꝰ uxor
sꝑ erat meretrix accalaurentia quȩ susceptos aluit pueros. hi postea
anũ suũ numi torẽ occiso amulio in regna reuocauerũt:. ꝗb ꝰᷤ cdũ cum
eo angustũ albȩ uideret᷑ imperiũ recesserunt ce captatis auguris ur¬
bem condiderũt. sed remus pͥor sex uultures uidit. romulus postea
duo decĩ. quȩ res bellũ creauit. inquo extinctus est remus ce aromuli
noie romani apellati. ut aũt ꝓ romo romulus diceret᷑ blandim̃ti grã
Eactũ est. quod gaudet dimimitione. quod aũt alupa dicunt᷑ alitifa¬
bulosum figmentũ est ad celandã auctoris romani generis turpitudi¬

Expanded text:
dicunt, Mars conpressit; unde nati sunt Remus et Romus, quos cum matre dicunt, Mars conpressit; unde nati sunt Remus et Romus, quos cum matre Amulius praecipitari iussit in Tiberim. Tum, ut quidam dicunt, Iliam sibi Anien fecit uxorem, ut alii, inter quos Horatius, Tiberis - unde ait «uxorius amnis». Pueri vero expositi ad vicinam ripam sunt. Hos Faustus repperit pastor, cuius uxor erat nuper meretrix Acca Larentia, quae susceptos aluit pueros. Hi postea avum suum Numitorem occiso Amulio in regna revocarunt. Quibus dum cum eo angustum Albae videretur imperium, recesserunt et captatis auguriis urbem condiderunt. Sed Remus prior sex vultures vidit, Romus postea duodecim; quae res bellum creavit, in quo extinctus est Remus. Et a Romi nomine Romani appellati. Vt autem pro Romo ‘Romulus’ diceretur blandimenti genere factum est, quod gaudet diminutione. Quod autem a lupa dicuntur alti, fabulosum figmentum est ad celandam auctorum Romani generis turpitudi
Abbreviated transcription (Latin):
idest ab innouatione. ⁊ uoluendis: uolubilib ut supͣ:¬
N absede lauini transferce: uerũ est. uitans eĩ noueitalẽ inuidiã deseruit
lauiniũ. &e albã longã condidit dictã ab omine albȩ porcȩ reꝑtȩ uel situ
ciuitatis: ⁊sui: modo uirtute. nã multa significat. ⁊ hinciã: prȩterea.¬
s tercentũ. quomodo trecentos annos dicit cũ eã quatricentis regnasse
constet sub albanis regib sed cũ prescriptione ĩdest cũ exclusionẽ ait
tercentũ scilicet usq ad ortũ urbis romane ait nãq n donec regina sacer¬
dos marte grauis: &e constat inregno romuli &e numȩ && tulli hostilis ꝗ
suꝑuis nomina poetas exuicino usurpare. ⁊ Donec regina sicerdos. hi¬
storia hoc habet. amuliꝰ e num ⁊ tor fratres fuerũtꝰ amulius fiatrẽ
ĩpio pepulit: & filiũ eiꝰ necauit filiã uero iliã ueste sacerdotẽ fecitut
spem sobolis auferret. aqua se puniri posse cognouerat. hanc ut mł̃ti¬

Expanded text:
id est ab innovatione. VOLVENDIS volubilibus, ut suprA SEDE LAVINI TRANSFERET verum est; vitans enim novercalem invidiam, deseruit Lavinium et Albam Longam condidit, dictam ab omine albae porcae repertae vel situ civitatis. VI modo ‘virtute’, nam multa significat. HINC IAM praeterea. TER CENTVM quomodo trecentos annos dicit, cum eam quadringentis regnasse constet sub Albanis regibus? Sed cum praescriptione ait ‘tercentum scilicet usque ad ortum urbis Romae’; ait namque «donec regina sacerdos Marte gravis». Et constat in regno Romuli et Numae et Tulli Hostilii, qui superius nomina poetas ex vicino usurpare. DONEC REGINA SACERDOS historiimperio pepulit et filium eius necauit. Filiam uero Illiam Vestae sacerdotem fecit, ut spem sobolis auferret, a qua se puniri posse cognouerat. Hanc ut m
Abbreviated transcription (Latin):
cothonũ huiꝰ cothoni. ss alta theatri fundamenta: hinc futura magnitu¬
do cognoscit᷑. ⁊s Qualis apes: tertiȩ declinationis genets pluralis & ĩ ium
terminatꝰ iner & raur tantũ inum exit. ut pater patrũ murmur mur¬
ut nemora inter frondea turbã. is rura: grȩce arura dicunt᷑. afferesis erģo
sermonẽ fecit latinũ. ⁊s exercet: fatigat ut ante yliacis exercite fatis. hoc
aũt participiũ ab exercitu idest militũ multitudine decliuatione descer¬

Expanded text:
Cothona faciunt. ALTA THEATRI FVNDAMENTA hinc futura magnitudo cognoscitur. QVALIS APES tertiae declinationis genetivus pluralis et in ‘ium’ terminatus, tantum in ‘um’ exit, ut ‘pater patrum’, ‘murmur murut «nemora inter frondea turbam». RVRA Graece ἄρουρα dicuntur. Aphaeresis ergo sermonem fecit Latinum. EXERCET fatigat, ut «nate, Iliacis exercite fatis». Hoc autem participium ab ‘exercitu’, id est militum multitudine, declinatione disce
Abbreviated transcription (Latin):
mus haꝵ partiũ naturã discutere: quia subregulis nõ sunt. es uoce refert:
terrentius his oculis egomet uidi. e curis: cura dcã ab eo quod corurat. de¬
niq paulo post ait premit altũ corde dolorẽ. s eger. eger est & tristis
& maleualens. egrotus aũt: siue egrotans tm̃modo male ualens. q spem:
lȩtitiã. & est crebra apud uirgilium figura: quȩ sit quoͤͣ significatur
ab eo quod prȩcedit id quod. sequit᷑: nã spem lȩtitia sequit᷑. spes uero in
uultu nõ uidet᷑ sed lȩtitia. hȩc aũt figura ut uersa uice fit: ut intelligamꝰ
ab eo quod sequit᷑ id quod prȩcedit. ut meritȩ expectant p̃mia palme.

Expanded text:
mus harum partium naturam discutere, quia sub regulis non sunt. VOCE REFERT mus harum partium naturam discutere, quia sub regulis non sunt. VOCE REFERT Terentius «his oculis egomet vidi». CVRIS cura dicta ab eo quod cor urat. Denique paulo post ait «premit altum corde dolorem». AEGER ‘aeger’ est et ‘tristis’ et ‘male valens’, ‘aegrotus’ autem sive ‘aegrotans’, tantummodo ‘male valens’. SPEM laetitiam. Et est crebra apud Vergilium figura, quae fit quotiens significatur ab eo quod praecedit id quod sequitur; nam spem laetitia sequitur. Spes vero in vultu non videtur, sed laetitia. Haec autem figura et versa vice fit, ut intellegamus ab eo quod sequitur id quod praecedit, ut «meritaeque exspectent praemia palmae».
Abbreviated transcription (Latin):
ne fatigati tot malis quascũq requirerent sedes. quod etiã in quintofacꝰ¬
tũ est nauib incensis. ÷ durate: duri estote ad sustinendos labores:. sic
horatius uix durare possunt imꝑio suiᷤᷤ equor. ÷ uosmet rebus seruate se¬
tutemet et similia ornatus causa poni: sunt aũt aduerbia. quicꝗd enĩ
abillis septẽ recesserit partib aduerbiũ sit necesse est. Itẽ quẽ ad modum
ꝓbamus ad uerbia esse: quia dicimus. docte facio. docte feci. docte fecisti
& mutato uerbo remanet aduerbiũ. ergo sic & in istis particulis inuenimꝰ
ut egomet uosmet: ut matis casib uel ꝑsonisscũ ea particula eadem non¬
ꝑmanent aduerbia sine dubio sunt: nulla ẽĩ hoc alia pars orationis ad¬
mittit. notandũ sane quod pͤarticulȩ plerũq suã naturã habent nõ slla¬
bar nã cũ te et memet longe sint tutemet dactilus inuenit᷑. nec possu¬

Expanded text:
ne fatigati tot malis quascumque requirerent sedes; quod etiam in quinto facne fatigati tot malis quascumque requirerent sedes; quod etiam in quinto factum est navibus incensis. DVRATE duri estote ad sustinendos labores. Sic Horatius «vix durare possunt imperiosius aequor». VOSMET ‘ΜΕΤ’ πάρελκον euispiam’, ‘tute’, et similia ornatus causa poni. Sunt autem adverbia. Quicquid enim ab illis septem recesserit partibus adverbium sit necesse est. Item quemadmodum probamus adverbia esse, quia dicimus ‘docte facio’, ‘docte feci’, ‘docte fecisti’, et mutato verbo remanet adverbium. Ergo, si sic et in istis particulis invenimus, ut ‘egomet’, ‘vosmet’, ut mutatis casibus vel personis eadem permaneant, adverbia sine dubio sunt; nulla enim hoc alia pars orationis admittit. Notandum sane quod hae particulae plerumque suam naturam habent, non syllabarum. Nam cum ‘te’ et ‘met’ longae sint, ‘tutemet’ dactylus invenitur, nec possu
Abbreviated transcription (Latin):
est tropus afferesis. quomodo tennere ꝓ cõtennere. s forsan: fortasis. forsi¬
tan forte. fors unũ significant. sed uarie ꝓmetri ratione ponunt᷑. ss olim: mͦ
temporis futuri est: s meminisse: meminit: & genitiuũ regit & accusatm.
dicimus ẽi & memini malorꝵ & memini mala. & iusta ratione. nã memoriȩ
cicero.  iuuabit: futuri temporis est. huiꝰ autẽ uerbi prȩteritũꝑfcm a no¬
malũ est. nã cũ primȩ coniugationis uerba intempore ꝑfecto: aut in aui
casus: argumentũ a cõpensatione. s sedes quietas: nõ uacat quod ad iecit
quietas: habuit eĩ sedes & int̾racia & increta sed quietas. ⁊ illic fas regna
resurgere troiȩ: figura etiũ antedicta. qua ꝑ contrariũ aliquid intelligimꝰ.
dicendo ᷤ illic fas ostendit alibi nefas ut occurreret cogitationi sociorũ.

Expanded text:
est tropus aphaeresis, quomodo ‘temnere’ pro ‘contemnere’. FORSAN ‘forsan’ ‘fortassis’ ‘forsiest tropus aphaeresis, quomodo ‘temnere’ pro ‘contemnere’. FORSAN ‘forsan’ ‘fortassis’ ‘forsitan’ ‘forte’ ‘fors’ unum significant, sed varie pro metri ratione ponuntur. OLIM modo temporis futuri est. MEMINISSE ‘memini’ et genetivum regit et accusativum; dicimus enim et ‘memini malorum’ et ‘memini mala’. Et iusta ratione; nam memoriae Cicero. IVVABIT futuri temporis est. Huius autem verbi praeteritum perfectum anomalum est. Nam cum primae coniugationis verba tempore perfecto aut in ‘avi’ CASVS argumentum a conpensatione. SEDES QVIETAS non vacat quod adiecit ‘quietas’. Habuit enim sedes et in Thracia et in Creta, sed non quietas. ILLIC FAS REGNA RESVRGERE TROIAE figura etiam ante dicta, qua per contrarium aliquid intellegimus. Dicendo enim ‘illic fas’ ostendit alibi nefas, ut occurreret cogitationi sociorum,
Abbreviated transcription (Latin):
subter labentia signa. & o passi grauiora: arte magna utit᷑. uult eĩ eos me¬
minisse grauissimoꝵ ut prȩsentia facilius tollerent: & bene grauiora dicit
esse transacta. ut futura ostendat esse leuiora: ⁊ hisquoq: scilic& sicut &
grauiorib. & scilleam rabiem : exempla ꝓnegotioꝵ qualitate sumere de¬
bemus: ut hoc loco in marinis periculis ponit ꝑacte tempestatis exempla.¬
bene ait accẽsistis. nõ enim passi sunt hȩc perieula. sed his fuere uicini.
inciclopea saxa: aut quȩ ciclops in ulixem iecit. aut certe siciliã dicit: in
qua ciclopes habitauerunt: ut ipse centũ alii curua hȩc habitant ad lito¬
ra uulgo. possumus tñȩthnã accipere. nã & ipse intertio ait. nocte illa
tecti siluis in mania nostra ꝑferimus. s mȩstũq timorẽ: quod męstos &
sollicitos faciat. ut mors pallida & tristis senectus.. mittite: omittite &

Expanded text:
subter labentia signa». O PASSI GRAVIORA arte magna utitur. Vult enim eos mesubter labentia signa». O PASSI GRAVIORA arte magna utitur. Vult enim eos meminisse graviorum, ut praesentia facilius tolerent. Et bene graviora dicit esse transacta, ut ostendat futura esse leviora. HIS QVOQVE scilicet sicut et gravioribus. SCYLLAEAM RABIEM exempla pro negotiorum qualitate sumere debemus, ut hoc loco in marinis periculis ponit peractae tempestatis exempla.bene ait ‘accessistis’; non enim passi sunt haec pericula, sed his fuere vicini. CYCLOPEA SAXA aut quae Cyclops in Vlixen iecit, aut certe Siciliam dicit, in qua Cyclopes habitaverunt, ut ipse «centum alii curva haec habitant ad litora vulgo». Possumus tamen et Aetnam accipere; nam et ipse in tertio ait «nocte illa tecti silvis inmania monstra perferimus». MAESTVMQVE TIMOREM quod maestos et sollicitos faciat, ut «mors pallida» et «tristis senectus». MITTITE omittite. Et
Abbreviated transcription (Latin):
re nõ possumus. ut fabrico fabricor pasco pascor. nã legimus. florẽ depasta
tionẽ habere passiuã significationẽ. ut uapulo. & econtra declinationem
passiuam actiuam habere significationẽ. ut loquor. hoc ergo caute ab illis
segreganda sunt uerbis.  Uina bonusq̃ deinde cadis onerarat acestes:
ordo est deinde uina partit᷑ quȩ acestes dedit.  trinacrio: grȩcũ est ꝓpt̾
tria actra idest ꝓmũtoria. scilicet lilybeũ pachinũ pelorũ. satine autẽ
iriquetra dicit᷑. is heros: uir fortis. simideus: plus ab homine habens ut ait
hesiodus.  osocii : ordo est osocii reuocate animos. bene aũt socios dixit.
ut se eis ęquaret. ⁊ ignari : ꝓ ĩ memores. & est acyrologiã. ignarus est en̾im
qui ignorat: ĩ memor qui oblitus est. ante maloꝵ: yfen est ut alibi cȩli

Expanded text:
re non possumus, ut ‘fabrico’ ‘fabricor’, ‘pasco’ ‘pascor’; nam legimus «florem depasta re non possumus, ut ‘fabrico’ ‘fabricor’, ‘pasco’ ‘pascor’; nam legimus «florem depasta tionem habere passivam, ut ‘vapulo’, et contra declinationem passivam activam habere significationem, ut ‘loquor’. Haec ergo caute ab illis segreganda sunt verbis. VINA BONVS QVAE DEINDE CADIS ONERARAT ACESTES ordo est ‘deinde vina partitur quae Acestes dedit’. TRINACRIO Graecum est propter tria ἄκρα, id est promunturia, Lilybaeum, Pachynum, Pelorum. Latine autem ‘Triquetra’ dicitur. HEROS vir fortis, semideus, plus ab homine habens, ut ait Hesiodus. O SOCII ordo est ‘o socii, revocate animos’. Bene autem socios dixit, ut se eis exaequaret. IGNARI pro ‘inmemores’. Et est acyrologia; ‘ignarus’ enim est qui ignorat, ‘inmemor’ qui oblitus est. ANTE MALORVM ὑφέν est, ut alibi «caeli