comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orta seditio. et concitati tumultꝰ: sicut int̾
sillam et mariũ qui bellũ ciuile mincẽ in
una gente gesserunt. Plusquã ciule bellũ
est ubi ñ solũ ciues certant. sed et cognati.
quale actum est inter cesarẽ et põpciũ. qͣn¬
do gener et socer inuicẽ dimic auert̃. Si qͥdẽ
in hac pugna frater cũ fratre dimicauit. et
pater aducrsus filiũ arma portauit. Lu¬
canus. In fratrũ ceciderunt premia fratres.
Item. Cui ceruix cesa parentis cederet Bel¬
la itaq dicunt᷑. interna. externa. seruilia.
socialia. piratica. Nam piratica bella sunt
sparsa latronũ manus ꝑ maria. miopario¬
nibus leuibus et fugacibꝰ. ñ solũ nauales cõ¬
meatus. sed etiã insulas ꝓuinciasq uastan¬
tibus. quos primũ gneus põpciꝰ post multã
uastationẽ quã terra mariq diu egerant.
mira celeritate compressit ac superauit.
Sicut aũt bellũ uocatur qͦd contra hostes

Expanded text:
orta seditio et concitati tumultus, sicut inter orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucanus 2, 151: In fratrum ceciderunt praemia fratres. Item 2, 150: Cui cervix caesa parentis cederet. Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus. Quos primum Gnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes
Abbreviated transcription (Latin):
RIMUS Sella
inculit Nuus assiri¬
orum rex. Ipse enim
finibus suis nequaquã ẽ¬
tentus. humane societatis fedus irrũ¬
pens. exercitus ducere aliena uastare¬
liberos populos aut trucidare aut subicere
cepit: uniuer sãq asiam usq ad libiȩ fines no¬
ua seruitute ꝑdomuit. Hinc etiã studu.t
orbis inmutud sanguine alterna grassari
cede Quatuor aũt sunt generabelloꝵ. ictest
instum. iniustũ. ciuile. et plusquã ciuile. Iu¬
stum bellum est quod ex p̃dicto gerit᷑ de re¬
bus repctitis. aut ꝓpulsandoꝵ hostiũ causa.
Iniustũ bellũ est quod de furore. ñ de legiti¬
ma ratione init᷑. de quo in re publica cic̾ero
dicit. Illa in iusta bella sunt. quȩ sunt sme
causa suscepta. Nam extra ulciscendi. aut ꝓ¬
pulsandoꝵ hostiũ causa. bellũ geri iustum
nullum potest. Et hoc idem tulliꝰ paruis
interiectis subdidit. Nullũ bellũ iustũ ha¬
betur nisi denunciatũ. nisi indictũ. naisi de
repctitis rebus. Cuile bellũ est inter ciues

Expanded text:
rimus bella intulit Ninus Assyriorum rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus inrumpens exercitus ducere, aliena vastareliberos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit 3, 35: 'Illa iniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives
Abbreviated transcription (Latin):
heson greci dicunt siue ut latini anesum.
herbã omĩbus cognita acerrime ftrucrns.
tant. cuiꝰ semen in dulci uino datũ ꝓmo¬
rts readit in uenerem. Si supra modũ de¬
deris. amentiã nutrit. Acanos gciã exco¬
riandro infici traditũ.e. Abrotanũ
Cerefoliũ
Ruta dicta quod sit fer¬
uentissima. cuiꝰ altera agrestis. atq uirtute
acrior. sed utreq feruentissimȩ cõꝓbantur.
hanc uenenis repugnare mustelę docent.
quȩ dũ cũ serpente dimicauerint: cibo eius
armant᷑ Saluia mula quam rustici ulã
uocant. radice aromatica. odoris sũm. cũ
leui acrimoniã. Menta huiꝰ genera sex:¬

Expanded text:
Aneson, ut Graeci dicunt, sive, ut Latini, anesum, Aneson, ut Graeci dicunt, sive, ut Latini, anesum, herba 370 omnibus cognita, acerrime fervens cant. Cuius semen in dulce vino datum proniores reddit in Venerem; si supra modum dederis, amentiam nutrit. Canos etiam ex coriandro infici traditum est. Abrotanum. Caerefolium. Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utraque ferventissimae conprobantur. Hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo eius armantur. Salvia. Inula, quam rustici alam vocant, radice aromatica, odoris summi cum levi acrimonia. Menta; huius genera sex
Abbreviated transcription (Latin):
eo apex id est caput antiquoꝵ tri¬
umphantiũ coronabat᷑. Hercules autem
hanc herbam primus capiti circũculit.
Nam nunc populum capite preferebat.
ninc oleastrũ. nunc apiũ. cuiꝰ radices effi¬
caciter pugnant contra insidias uencno¬
rum. Eiꝰ generis sunt petrosilenon. ippo¬
silenon. et oleosilenon. Petrosilenon uoca¬
tum quod sit similis apio et nascat᷑ in pe¬
tris montibusq preruptis. qd nos petrapi¬
um dicere possumꝰ. Silenon enĩ grece api¬
u dicit᷑. sed est sũmum ac ꝓbabile mace¬
donicum: gustu suaue et odore aromati¬
u. Ipposilenon dictũ quod sit durũ et au¬
sttrum. Oleosilenon quod molle sit folio et
caule tencrum. Feniculũ latini uocant tͥo
nus tirsi seu radicis sucus acuat insũ oculis.¬
s uiꝰ uirtus tradit᷑ ut serpentes annuã se¬
nectutẽ eiꝰ gustu deponant. Hoc olus gre¬
a maratron uocant. Ligusticũ a regione
nomen accepit Nascit᷑ enĩ plurimũ in li¬
guria. odore aromatico. et gustu acris An

Expanded text:
eo apex, id est caput, antiquorum triumphantium coronabatur. Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit: nam nunc populum capite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium. Cuius radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum. Eius generis sunt petroselinon, hipposelinon et oleoselinon. Petroselinon vocatum quod sit similis apio et nascatur in petris montibusque praeruptis. Quod nos petrapium dicere possumus; σέλινον enim Graece apium dicitur. Sed est summum ac probabile Macedonicum, gustu suave et odore aromatico. Hipposelinon dictum quod sit durum et austerum. Oleoselinon, quod mollius caule tenerum. 4. Feniculum Latini vocant, quod ejus thyrsi seu radicis succus acuat visum, cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus gustu deponant. Hoc olus Graeci μάραθρον vocant. 5. Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico, et gustu acre. 6.
Abbreviated transcription (Latin):
Gauata quia cauata g ꝓc. littera posita. hinc
et conca. Sed illa gauat᷑a ista concaua. Sic et
greci hec nuncupant. Scucella ab scuto ꝑ dimi¬
nutionem. Est enĩ eiꝰdem similis Apophere¬
ta agrecis aferendo poma uel aliquid nomi¬
nata. est enĩ plana. Salinũ uas aptũ salibis.
idem et sultica quasi salzica A citabulũ qͣsi
acitaforum. qͦd acetũ ferat. Coclear. ab iisu
prius coclearũ dictũ. Hinc est illud ueterũ
disticon. Sũ cocleis habilis et nec minꝰ utilis
ouis. nũquid scis potiꝰ cur coleare uocor Tris¬
siles greco nomine. lacine cripedes. Qui aũt
quatuor pedibus insistunt. ab usiue dicunt᷑.
Inuasculis aũc tria querunt᷑ quȩ placeant.
Manus artificis. pondus argenti splendor me¬
talli. e uasis potatorũs.

Expanded text:
Gavata, quia cavata, G pro C littera posita. Hinc et conca; sed illa cavata, ista concava: sic et Graeci haec nuncupant. Scutella ab scuto per diminutionem; est enim eiusdem similis. Apophoreta a Graecis a ferendo poma vel aliud aliquid nominata; est enim plana. Salinum vas aptum salibus. Idem et sulzica, quasi salzica. Acitabulum quasi acetaforum, quod acetum ferat. Coclear ab usu prius coclearum dictum. Hinc est illud veterum distichon Mart. 14, 121: Sum cocleis habilis et nec minus utilis ovis. Numquid scis potius quur cocleare dicor? Trisceles Graeco nomine, Latine tripedes: qui autem quattuor pedibus insistunt abusive dicuntur. In vasculis autem tria quaeruntur quae placeant: manus artificis, pondus argenti, splendor metalli. De vasis potatoriis
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Contrarium est. nam si insidias fecit: occi¬
dit. Occisus est non fecit insidias. Hec distribu¬
tio incontrarium reformata. catascheue ꝓde
rit Oportebit tamen principia sic ordinati ut
aut credendum esse ueterum auctoritati. aut
fabulis fidem ñ habendam esse dicamꝰ. Et ad
id postremum in anascheua requiramꝰ. ne qͥd
aliud significare uoluerint qui ista fuixerunt.
Ut seillam non marinam sed maritimã femi¬
nam. nec succinctam camibus sed rapacẽ aliꝗͣ.

Expanded text:
ne. Contrarium est; nam si insidias fecit, occine. Contrarium est; nam si insidias fecit, occidit. Occisus est; non fecit insidias. Haec distributio in conrit. Oportebit tamen principia sic ordinare, ut aut credendum esse veterum auctoritati, aut fabulis fidem non habendam esse dicamus. 6. Et ad id postremum in anasceve recurramus, ne quid aliud significare voluerint qui ista finxerunt, ut si Scyllam non marinam, sed maritimam femnam, nec succinctam canibus, sed rapacem ali
Abbreviated transcription (Latin):
incertȩ rei quasi quedam deliberatio uel co¬
artatio est. Catascheuȩ aũt et anascheue in ns
rebus quę ueri similes non sunt. sed ꝓueris ꝓpo¬
nuntur. plerũq uersantur. Anascheuȩ p̾ri¬
ma diuisio est. inconueniens et mendacium.
In conuenientis species sunt. qͦd in honestũ ẽ.
et quod inutile. Item in honestũ tractat᷑ aut
indictis aut infactis. In dictis: ut si qͥs indeco¬
ra et ñ respondentia auctoritati dixisse dica¬
tur. Uelut si aliquis infamet catonem illum
censorium: iuuentutem illã ad nequitiã et lu¬
ruriam cohortatũ. In factis: ut si quis ab hor¬
rens aliquid ascĩmonia et nomine suo fecisse
dicatur. ut est fabula de adulterio martis et
ueneris. Nendacium tres habet species. incre¬
dibile quod factum non esse credat᷑. ut adoles¬
centem qui de siculo litore ingredientes affri¬
cam classes uideret. Impossibile est: ut clodiꝰ in¬
sidias miloni fecerit et idem occisus sit amilo¬

Expanded text:
incertae rei quasi quaedam deliberatio vel coincertae rei quasi quaedam deliberatio vel cohortatio est. Catasceua autem et anasceua in his rebus, quae verisimiles non sunt, sed pro veris proponuntur, plerumque versantur. Anasceuae prima divisio est inconveniens et mendacium. Inconvenientis species sunt, quod inhonestum est et quod inutile. Item inhonestum tractatur aut in dictis aut in factis. In dictis, ut si qui indecora et non respondentia auctoritati dixisse dicatur; velut si aliqui infamet Catonem illum Censorium, iuventutem illum ad nequitiam et luxuriam cohortatum. In factis, ut si qui abhorrens aliquid a sanctimonia et nomine suo fecisse dicatur; ut est fabula de adulterio Martis et Veneris. Mendacium tres habet species: incredibile, quod factum non esse credatur, ut adolescentem, qui de Siculo litore ingredientes Africam classes viderit. Inpossibile est ut Clodius insidias Miloni fecerit et idem occisus sit a Milo
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliqͥd ꝑ obscuritatẽ in captionẽ contineat
nullo priuata cõmodo. sed ꝓ cõmuni cunũ
utilitate conscripta.
entencia est dictum imꝑsonale .ut.
obsequiũ amicos. ueritas odiũ parit
Huic si ꝑsona fuerit adiecta: crian erit. ita. Of.¬
fendit achilles agamennonem uera dicendo. Me¬
trofanes ꝓmeriũt grãm mitridatis obsequendo
Nam inter crian et sententiam hoc interest:
quod sententia sine ꝑsona ꝓfertur crian sine ꝑ
sona nunquam dicitur. Unde si sentencie ꝑsona
aditiatur fit crian. si detrahat᷑: fit sentencia.
atascheua De catascheua & anascheua.
est confirmatio ꝓposite rei. Anascheua
autem contraria suꝑiori est. R euincit enĩ ñ
fuisse aut non esse. quod natum aut factũ aut
dictum esse ꝓponitur. Ut si quis chimerã negit.
fuisse. aut fuisse confirmet. Inter hanc et the¬
sin hoc inter est quod thesis quãuis et ipsa ha¬
beat disputationem in utrãq partẽ. tamen

Expanded text:
ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta.ententia est dictum impersonale, ut obsequium amicos, veritas odium parit. Huic si fendit Achilles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruit gratiam Metridatis obsequendo’. Sic ergo inter crian et sententiam hoc interest, quod sententia sine persona profertur, crian numquam sine persona dicitur; unde, si sententie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententia.atasceua et Anasceua. Catasceua est confirmatio propositae rei. Anasceua autem contraria superiori est. Revincit enim non fuisse, aut non esse, quod natum, aut factum, aut dictum esse proponitur; ut si quis Chimaeram neget fuisse, aut fuisse confirmet. Inter haec et thesin hoc interesse, quod thesis, quamvis et ipsa habeat disputationem in utramque partem, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
siue lex ñ scripta. Nam lex alegendo uoca¬
ta quia scripta est: mos aũt longa c̃suetudo¬
est de moribus tracta tantũdem̃. Con suetu¬
do aũt est ius quoddam moribus institutũ.
quod ꝓ lege suscipit᷑ cũ deficit lex. Nec dif¬
fert scriptura an ratione consistat. quando
et legem ratio cõmendet. Porro si ratione
lex cõm̃tctͣ. lex erit ome iam quod ratione
constiterit. dumtaxat quod religigni con¬
gruat. quod disciplinȩ conueniat᷑. qͦd saluti
proficiat. Uocata aũt consuetudo. quia in
tit aliquid. ut uir fortis petat premiũ: aut
uetat. ut sacrarum uirginum nupcẏas nul¬
li petere liceat. aut punit. ut qui cedemfe
ges. ut earum metu humana coerceat᷑ au¬
dacia. Tutaq sit inter imꝑbos in nocentia.
et in ipsis impbis formidato supplicio nocen¬
nesta. iusta. possibilis. scđm naturã. scđm
consuetudinem patrie. loco temporiq con¬
ueniens. necessaria. utilis. manifesta quoq

Expanded text:
sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocasive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in tit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem feges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, renesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
titus epicherematicus sillogismus est. qui
constat membris tribus. id est ꝓpositione.
assumptione. condusione. Quadripertitꝰ
est: qui constat ex membris quatuor. Fri¬
ma ꝓpositione. Secunda assumptione. et
itaq est qui constat ex membrisquinq id
est prima ꝓpositione. secunda eiꝰ ꝓbatio¬
ne tercia assũptione. quarta eiꝰ ꝓ̃batione.
quinta conclusione. Hunc cicero ita facit in
genera sunt causarum. ñ possunt recte par¬
tes alicuiꝰ generis cause putari. Eadem em̃res
alii genꝰ. ałn pars esse potest. eidem genus et par̾
noñ potest. uel cetera quo usq sillõgismi huiꝰ
membra claudantur:cgo¬
ex est constitutio populi. quã maiores
natu cum plebibus sanxerunt. Nam qͦd rex
aut imꝑator edicit: constitutio uel edictum
uocatur. Institutio equitatis duplex est: nunc
in legibus nunc in moribus. Inter legem au¬
tem et more̾m hoc inter est quod lex scripta
est. Mos uero est uetustate ꝓbata consuctudo.

Expanded text:
titus epichirematicus syllogismus est, qui titus epichirematicus syllogismus est, qui constat membris tribus, id est propositione, adsumptione, conclusione. Quadripertitus est, qui constat ex membris quattuor: prima propositione, secunda adsumptione et uitaque est, qui constat ex membris quinque, id est prima propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudanturex est constitutio populi, quam majores natu cum plebibus sanxerunt. Nam quod rex aut imperator edicit, constitutio vel edictum vocatur. Institutio aequitatis duplex est, nunc in legibus, nunc in moribus. Inter legem autem et mores hoc interest, quod lex scripta ; mos est vetustate probata consuetudo,
Abbreviated transcription (Latin):
in unum quȩ argumentata sunt colligim¬
tur. sicut ait cicero ꝓmilone. Quẽ igit᷑ cũ
grã noluit. hunc uoluit cum aliquoꝵ que¬
rela. quẽ iure. quem loco. quẽ tempore ñ
est ausus hunc iniuria alieno tempore. cũ
periculo capitis ñ dubitauit occidere Pre¬
terca scđm uictorinũ entymematis est al¬
tera diffinitio ex sola ꝓpositione sicut iam
dictum est que ita constat. Si tempestas
uitanda est: non est nauigatio requiren¬
da. Ex sola assumptione ũt est illud. Si in¬
imicus est: occidit. Inimicus aũt. ẽ. Et quia
illi deest conclusio: entymema uocat᷑. Seqͥ¬
tur epichereia descendens de ratiotinati¬
one latior et exequutior Rethoricis sillogis¬
mis latitudine distans et ꝓductione sermo¬
nis adialecticis sillogismis: ꝓpter qͦd Retho¬
ribus datur. Hic autem constat modis tri¬
bus. Primus modus tripertitus est. Secundꝰ
quadriꝑtitus. Tercius quinq pertitꝰ. Triꝑ¬

Expanded text:
in unum quae argumentata sunt colligunin unum quae argumentata sunt colliguntur, sicut ait Cicero pro Milone41: 'Quem igitur cum gratia noluit, hunc voluit cum aliquorum querella. Quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus: hunc iniuria, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitavit occidere'. Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio ex sola propositione, sicut iam dictum est, quae ita constat: Si tempestas vitanda est, non est navigatio requirenda. Ex sola adsumptione, ut est illud: Si inimicus est, occidit; inimicus autem est. Et quia illi deest conclusio, enthymema vocatur. Sequitur epichirema, descendens de ratiocinatione latior et executior rhetoricis syllogismis, latitudine distans et productione sermonis a dialecticis syllogismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem constat modis tribus. Primus modus tripertitus est, secundus quadripertitus, tertius quinquepertitus. Triper
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑfectus sillogismus atq Rcchoricus. Se¬
cundus epicherema qui est rethoricus et la¬
tior sillogisius. E ntymematis enĩ mẽbra
sunt quinq Primum conuincibile. Secun¬
dum ostentabile. Tercium sententiale. Qr¬
tum exemplabile. Quintũ collectiuũ. Con¬
uincibile est quod euidenti ratione c̃um¬
citur. sicut fecit cicero ꝓ milone. Enis igi¬
tur mortis seactis ultores. cuiꝰ uitã si put̾e¬
tis ꝑ uos restitui posse nolitis. Ostentabile
est quod certa rei demonstratione constrin¬
git. sicut cicero incatilinam. hic tamen ui¬
uit. uiuit ĩmo etiam insenatũ uenit. Sentẽ¬
ciale est quod sentencia generalis addicit
ut apud terentium. Obsequiũ amicos. ue¬
ritas odium parit. Eiremplabile est qͦd ali¬
cuius exempli cõparatione euentũ similẽ
comminatur Sicut cicero in philippicis. Te
miror antoni quoꝵ exempla imitaris eoꝵ
exitus non ꝑtimescere. Collectiuum est cũ

Expanded text:
imperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Seimperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis latior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum collectivum. 10. Convincibile est quod evidenti ratione cocit, sicut fecit Cicero pro Milone: Ejus igitur mortis sedetis ultores, cujus vitam, si putaretis per vos restitui posse, nolletis. 11. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cicero in Catilinam: Hic tamen vivit, vivit, imo etiam in senatum venit. Sententiale est quod sententia generalis addicit, ut apud Terentium: Obsequium amicos, veritas odium parit. 12. Exemplabile est qcuius exempli conparatione eventum simile conminatur, sicut Cicero in Philippicis2, 1: 'Te miror, Antoni, quorum exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere'. Collectivum est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tat assensionem eiꝰ cui instituta est. sine int̾
philosophos siue inter Rethores. siue int̾ ser¬
mocinantes. Propositio inductionis est que
similitudines concedende rei necessario uniꝰ
inducit aut plurium. Illatio inductionis
est quę et assumptio dicit᷑. quȩ rem de qua
contenditur. et cuiꝰ causa similitudines ha¬
bite sunt introducit. Conclusio inductio¬
nis est. quę aut concessionem illationis con¬
firmat. aut quid erea conficiat᷑ declarat.
fectum sillogisinum solent artigraphi num¬
cupare. Nam in duabus partibus eiꝰ argu¬
menti forma consistit. quando id quod ad
fidem ꝑtinet faciendam utit᷑ sillogismoꝵ
lege preterita. ut est illud. Si tempestas u¬
tãnda est: non est igit᷑ nauigandum. Ex
sola enim ꝓpositione constat esse ꝑfectum
Unde magis Rethoribus quam dialecticis
conuenirẽ iudicatum est. Natiotinationis
modi sunt duo. Primus entẏmema qui est

Expanded text:
tat assensionem eius cum quo instituta est, siue inter tat assensionem eius cum quo instituta est, siue inter philosophos siue inter rethores siue inter sermocinantes. Propositio inductionis est quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Illatio inductionis est, quae et assumptio dicitur, quae rem de qua contenditur, et cuius causa similitudines habitae sunt, introducit. Conclusio inductionis est quae aut concessionem illationis confirmat, aut quid ex ea conficiatur ostendit. erfectum syllogismum solent artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus haec argumenti forma consistit, quando id quod ad fidem pertinet falege praeterita, ut est illud: Si tempestas vitanda est, non est igitur navigandum. Ex sola enim propositione constat esse perfectum; unde magis rhetoribus quam dialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
argumentatio appellat᷑. Argum̃tatio
autem dicta est quasi argutę mentis oratio.
qua inuentũ ꝓbabile exẽquimur. S illogis¬
mus est gͥ ꝓpositionis et̃ assũptionis confirma¬
tionisq extrema conclusio. aut ex ambigen¬
tis incerto aut ex fiducia compbantis. Con¬
stat enim tribus partibus. Fropositionę. As¬
lumptione. Condusionq ł ropositione: ut pu¬
ta. quod bonum est. turpem usum habere
non potest. Consensit audiens. assũo sit ille
Pecunia turpem usum habet. Condudit᷑.
Ergo peccuma bonum ñ estss illogisinis aũt
non solũ Rethores sed maxime dialectici u¬
tuntur. Licet apłs sepe ꝓponat. assumat.¬
confirmet atq concludat. Que ut diximꝰ
propriȩ artis dialecticȩ et rethorice st̃ S illo¬
gismoꝵ apud Rechores principalia genera
duo sunt. Inductio et ratiotinatio. Inducti¬
onis membra sunt tria. frima ꝓpositio Se¬
cunda illatio quȩ et assumpto dicit᷑. Tercia
conclusio nductio est quȩ rebus ñ dubus cap¬

Expanded text:
argumentatio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inventum probabile exequimur. Syllogismus igitur est propositionis et adsumptionis confirmationisque extrema conclusio aut ex ambigentis incerto, aut ex fiducia conprobantis. Constat enim tribus partibus: propositione, adsumptione, conclusione. Propositione, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Consensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecunia bonum non est'. Syllogismis autem non solum rhetores, sed maxime dialectici utuntur, licet Apostolus confirmet, atque concludat, quae, ut diximus, propria artis dialecticae, atque rhetoricae sunt. 4. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio, et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria; prima pars est propositio; secunda, illatio, que et assumptio dicitur; tertia ntum. Inductio est oratio quae rebus non dubiis cap
Abbreviated transcription (Latin):
uocis nomen habet. sicut et plausus manuũ.
stridor ualuarũ. S ymphonia uulgo ap¬
pellatur lignũ cauum ex utraq parte pel¬
le extenta. quam uirgulis hinc et inde musici fe¬
ita queres. positis extremis. ut puta sex et decus
dipondius. Uides quot monadibus superet᷑ sex ad du¬
odecim. et sex monadibus ducis ꝑ quadratũ: seriess¬
ni faciunt triginta sex. Coniungis extrema illa pri¬
Dartiris tricies sexies ꝑ decus octo: efficit dipondius.
Hos iungis cũ sũma minore id est sexics. erunt occo
et erit medium inter sex et duodecim. Qua ꝓpter
octo suꝑant sex duabus monadibus. id est tercia de
dibus. tercia porcione. Qua parte ergo superat
cadem superatur. S ed hȩc ratio quẽ ad imodũ in
mundo est ex uolubilitate circuloꝵ. ita et in mͣi¬
trosmos. in tantũ preter uocem ualet. ut sine ip¬
suis ꝑfectione. ętiam homo simphoniis carens ñ
constet. Eiusdem musicę ꝑfectione etiam metra

Expanded text:
vocis nomen habet, sicut et plausus manuum, vocis nomen habet, sicut et plausus manuum, stridor valvarum. Symphonia vulgo appellatur lignum cavum ex utraque parte pelle extenta, quam virgulis hinc et inde musici feita quaeris. Positis extremis, utputa VI et decas dipondius, vides quot monadibus superetur VI a XII, et est VI monadibus: ducis per quadratum, sexies seni faciunt XXXVI. Coniungis extrema illa priartiris tricies sexies per decas octo, efficit dipondius. Hos iungis cum summa minore, id est sexies, erunt VIII et erit medium inter VI et XII. Quapropter VIII superant VI duabus monadibus, id est tertia de dibus, tertia portione. Qua parte ergo superat, eadem superatur. Sed haec ratio quemadmodum in mundo est ex volubilitate circulorum, ita et in microcosmo in tantum praeter vocem valet, ut sine ipsius perfectione etiam homo symphoniis carens non constet. Eiusdem musicae perfectione etiam metra
Abbreviated transcription (Latin):
maxime studiosus. Unde et existimat᷑ eadẽ
arte ñferas tantum. sed et saxa atq siluas
cantus modulationi applicuisse. Hanc mu¬
sici ꝓpter studii amorem et carminis laudẽ
etiam inter sydera suarum fabularũ cõmen¬
tis collocatam esse finxerunt. Tympanum
est pellis uel corium ligno ex una parte ex-¬
tentum. Est enim parsmedia simphoniȩ in
similitudinem cribri. Tympanũ aũt dictũ:
quod medium est Unde et margaritũ me-¬
dium timpanum dicitꝰ. et ipsũ ut simpho¬
nia ad uirgulam ꝑcutit᷑. Cimbala acita¬
bula quedam sunt. quȩ ꝑcussa inuicẽ se tan¬
gunt. et faciunt sonũ. Dicta aũt cimbala
quia cimballematia simul ꝑcuciunt᷑. Cim
enim greci dicunt cẏmbala ballematia.
Sistris est ab inuentrice uocatũ. Isis enim
sistro. Inde et hoc mulieres ꝑcutiunt. quia
inuentrix huiꝰ generis mulier. Unde et a¬
pud amatonas sistro ad bellũ feminarũ
exercitus uocabat᷑. Tẏntinnabulũ de sono

Expanded text:
maxime erat studiosus. Unde existimatur eadem maxime erat studiosus. Unde existimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione adplicuisse. Hanc musici propter studii amorem et carminis laudem etiam inter sidera suarum fabularum conmentis conlocatam esse finxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est, unde et margaritum medium tympanum dicitur; et ipsud, ut symphonia, ad virgulam percutitur. Cymbala acitabula quaedam sunt, quae percussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cymbala, quia cum ballematia simul percutiuntur; cum enim Graeci dicunt σύν, βαλά ballematia. Sistrum ab inventrice vocatum. Isis enim sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, quia inventrix huius generis mulier. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinabulum de sono
Abbreviated transcription (Latin):
in neruos sonum struixit. Psalteriũ qͦd uul¬
go canticum dicit᷑. a psallendo nominatum.
quod ad eiꝰ uocem chorus consonando respon¬
deat. Est aũt similitudo cytharȩ barbarice
in modum delthe licterȩ. Sed psalterii et cỹ¬
tharȩ hec differencia est: quod psalteriũ lignũ
illud concauũ unde sonus reddit᷑ suꝑiꝰ habet.
et deorsum feriunt᷑ corde. et desuꝑsonant. Cy¬
thara uero: concauitatem ligni inferiꝰ habet.¬
Psalterium aũt hebrei decacorđo usi ft̃ ꝓpter
numerum decalogi legis. Lira dicta apotu
sos sonos efficiat. Liram primũ amercurio
inuentam fuisse dicunt. hoc modo. Cũ regre¬
diens nilus in suos meatus uaria in cãpis reli¬
quisset anmalia: relicta etiam testudo est.
Que cum putrefacta esset. et nerui eiꝰ reman¬
sissent extenti intra corium. ꝑcussa amercu¬
rio sonitum dedit. ad cuiꝰ speciem mercuriꝰ
liram fecit. et orfeo tradidit. qui eiꝰ rei crat¬

Expanded text:
in nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulin nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatquod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum unde sonus reditur superius habet, et deorsum feriuntur chorde, et desuper sonat. Cithara vero concavitatem ligni inferiPsalterium autem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum Decalogi legis. Lyra dicta ἀπὸ τοsos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt, hoc modo. Cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia, relicta etiam testudo est. Quae cum putrefacta esset, et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit; ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradidit, qui eius rei
Abbreviated transcription (Latin):
pectori humano. quod uti uox ex pectore
ita ex ipsa cantus ederet᷑ appellataq eadẽ
de causa. Nam pectus dorica lingua ꝙ̃ tha¬
ram uocarĩ. Paulatim aũt plures eiꝰ species
exticerunt. ut psalteria. lire barbite. feni¬
ces. et pectides. et quȩ dicunt᷑ indice. et feri¬
untur aduobus simul. Item alię atq alie
et quadrata forma uel trigonali. Cordarũ
etiam numerus si multiplicatus est: ñ muta¬
tur genus. Ueteres aũt cytharã fidiculã uel
fidicen nominauerunt. quia tam concint
inter se corde enis. quã bene conueniat int̾
quos fides sit Antiqua aũt ꝙ̃thara septẽ¬
uocum. Discrimina aũt ideo quod nulla
corda uicinȩ corde similẽ sonũ reddat. Sed
ideo septem cordȩ. uel quia totã uocẽ ĩplent.
uel quia septẽ motibus sonat celũ. Cordas au¬
tem dictas acorde. quia sicut pulsus ẽ. cordis
inpectore. ita pulsus cordę in cẏthara. Has
primus mercurius excogitauit. idemq pͥor

Expanded text:
pectori humano, quo uti vox a pectore, pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides, et quae dicuntur Indicae, et feriuntur a duobus simul. Item aliae atque aliae, et quadrata forma vel trigonali. Chordarum etiam numerus multiplicatus, et conmutatum genus. Veteres autem citharam fidiculam vel fidicem nominaverunt, quia tam concinunt inter se chordae eius, quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septemtem discrimina vocum. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat. Sed ideo septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior
Abbreviated transcription (Latin):
est fundendo uoces uocatus. Fistulam quidam
putant amercurio inuentã. alii a fauno qͦm
greci uocant pan. nonnulli eam ab ide pasto¬
re agrigentino ex sicilia. Eistula aũt dicta qͦd
uocem emittat. Nam fos grece uer. stolia mis¬
sa grece appellat᷑. Sambucca in musicis speci¬
es est symphoniarum. Est enĩ genus ligni fra
calamos cera conungere plures: instituit. pan
curat oues ouiumq magistros. Fuit enim
apud gentiles ds̃ pastoralis qui pͥmũ dispa-¬
res calamos ad cantũ aptauit. et studiosa
dantur species ꝙy thararũ diuersarũ. tỹm¬
panum quoq cimbalum. sistrũ. acetabula¬
enea et argentea. uel alia quę metallico ri¬
gore percussa. reddunt cũ suauitate tinni¬
tum. et cetera huicemodi. Cytharȩ ac psal¬
teriĩ repertor tubal ut predictum. ẽ. ꝑ hi¬
betur. Iuxta opinionem aũt grecoꝵ. ꝙytha¬
rȩ usus repertus fuisse ab apolline credit᷑.
Forma cytharȩ micio similis fuisse tradit᷑

Expanded text:
est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam, alii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Sicilia. Fistula autem dicta, quod vocem emittat. Nam φώς Graece vox, στύλια missa appellatur. Sambuca in musicis species est symphoniarum. Est enim genus ligni fragcalamos cera coniungere plures instituit, Pan curat ovis oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa dantur species cithararum diversarum, tympanum quoque, cymbalum, sistrum, acetabula aenea et argentea, vel alia quae metallico rigore percussa reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuscemodi. Citharae ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur
Abbreviated transcription (Latin):
musicoꝵ. Hoc aũt cui folles adhibentur: abio gre¬
ci nomine appellant. Ut aũt organũ dicatur:
magis ea nulgaris est grecoꝵ consuetudo. Tuba
primum a tẏrrenis inuenta. de quibus uirgiliꝰ.
hibebatur aũt non solum inpreliis. sed inomĩ¬
bus festis diebus ꝓpter laudis uel gaudii clarita¬
tem Unde et in psalterio dicit᷑. Tanite inini¬
tio mensis tuba. indie insignis solemnitatis ur̃e.
Preceptum enĩ fuerat iudeis ut in initio noue
luns tuba dangerent. quod ętiam et hucusq
faciunt. Tybias excogitatas in phrigia ferunt.
Has diu quidem funeribus tantũ adhibitas.
mox et sacris gentiliũ. Tybias aũt appellatas
putant. quod primũ de ceruinis tẏbuis cruribꝰq
hinuloꝵ fierent. De inde ꝑ abusionem ita cep¬
tas uocari ętiam que ñ decrurib ossibusue es¬
sent. Hinc et tybicen quasi tẏbiarũ cantꝰ. Cala¬
mus nomen est ꝓprium arboris. acanendo id

Expanded text:
musicorum. Hoc autem, cui folles adhibentur, alio Graemusicorum. Hoc autem, cui folles adhibentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem organum dicatur, magis ea vulgaris est Graecorum consuetudo. Tuba primum a Tyrrhenis inventa, de quibus VergiliusAhera clangor. Adhibebatur autem non solum in proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel gaudii claritatem. Unde et in Psalterio dicitur81, 4: 'Canite in initio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. Tibias excogitatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum fierent, deinde per abusionem ita coeptas vocari etiam quae non de cruribus ossibusque essent. Hinc et tibicen, quasi tibiarum cantus. Calamus nomen est proprium arboris a calendo, id
Abbreviated transcription (Latin):
nos emittunt. Pingues sunt uoces. quando sp̃s
multus simul egredit᷑ sicut uiroꝵ. Acuta uox
est cenuis. altã sicut in cordis uidemis. Dira
uor est. quę uiolenter emittit sonos sicut thoni¬
trium. sicut incudis sonus. quotiens in durũ mal¬
leus ꝑcucitur ferrũ. Aspera uex est. rauca et q̃
dispergitur ꝑ mincitos et dissimiles pulsus. Ceca
uer ẽ. que mex ut emissa fuerit conticescit. at¬
q suffocata nequaꝗͣ longius ꝓducit᷑. sicut. ẽ. in
fictilibus. Uinnola . ẽ. uox mollis atq flexibilis.
Et uinnola dicta auinno. hoc est cicinno mol¬
liter flexo. Perfecta aũt uex est alta. suauis et
clara. Alta: ut in sublimi sufficiat. Clara: ut
aures adimpleat. Suauis: ut animos audientiũ
iniis quę spũ reslantẽ cõpleta in sonũ uo¬
cis animantur. ut sunt tube. calami. fistulȩ. or¬
gana. pandoria. et iis similia instrumenta. Or¬
ganum uocabulum est generale uasoꝵ omĩũ

Expanded text:
nos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus nos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus. Caeca vox est, quae, mox emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus. Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno, hoc est cincinno molliter flexo. Perfecta autem vox est alta, suavis et clara: alta, ut in sublime sufficiat; clara, ut aures adinpleat; suavis, ut animos audientium his, quae spiritu reflante completa in sonum vocis animantur, ut sunt tubae, calami, fistulae, organa, pandoria, et his similia instrumenta. Organum vocabulum est generale vasorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
obus ud pluribus sonis aptatum. Diesis ẽ. spacia
quȩdam et deductiones modulandi. atq ũgen¬
tes de uno inaltero sono. Tonus est acut᷑a enum¬
ciatio uocis. Est enim armonie differentia et
quantitas. quȩ inuocis accentu uel tenore con¬
sistit. cuiꝰ genera in quindecim partibus musicę
diuiserunt. ex quibus iꝑlidius nouissimꝰ. et acu¬
tissimus ỹpodorius. omĩum graunissimus. Can¬
tus est inflexio uocis. nam sonus directus ẽ. Pre¬
cedit aũt sonus cantum. Arsis est uocis eleuato
hoc est mitium. thesis uocis positio hoc ẽ. finis.
Suaues uoces sunt subtiles et spissȩ. clare atq
acutȩ. Perspicuę uocessunt quȩ longius ꝓtra¬
huntur. ita ut omẽm impleant continuũ lo¬
cum sicut clangor tubarum. Subtiles uocesst
quibus non est ĩp̃s. qualis est infantiũ uel mu¬
lierum. uel egrotantiũ sicut in nerius. Quȩ cm̃
subtilissime cordę sunt: subtiles ac tenues so¬

Expanded text:
obus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia obus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in altero sono. Tonus est acuta enuntiatio vocis. Est enim harmoniae differentia et quantitas, quae in vocis accentu sistit: cuius genera in quindecim partibus musici dividerunt, ex quibus hyperlydius novissimus et acutissimus, hypodorius omnium gravissimus. Cantus est inflexio vocis, nam sonus directus est; praecedit autem sonus cantum. Arsis est vocis elevatio, hoc est initium. Thesis vocis positio, hoc est finis. Suaves voces sunt subtiles et spissae, clarae atque acutae. Perspicuae voces sunt, quae longius protrahuntur, ita ut omnem inpleant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subtiles voces sunt, quibus non est spiritus, qualis est infantium, vel mulierum, vel aegrotantium, sicut in nervis. Quae enim subtilissimae cordae sunt, subtiles ac tenues so
Abbreviated transcription (Latin):
percutiendo canorum est.
est modulatio uocis ꝑtinet ad comoedos. tra¬
goedos. uel choros. uel ad om̃s qui uoce ꝓpͥa ca¬
nunt. Hȩc ex animo et corpore motũ facit. et ex
motu sonum. ex quo colligit᷑ musica que in hoĩe
uox appellatur Uex est aer spũ uerberatꝰ. unde
et uerba sunt nuncupatã. Proprie aũt uex hõmi¬
num est: siue irrationaliũ animantiũ. Nam in
uoces. Nam proprium est ut litorei sonent scopu
ro Armonia est modulatio uocis et concordan¬
tia plurimoꝵ sonoꝵ. uel coaptatio. Simphonia
est modulationis temperamentũ. ex graui et acu¬
to concordantibus sonis. siuie inuoce siue in flatu.
siue inpulsui. Per hanc quippe. uoces acutiores
grainoresq concordant ita. ut quisqͥs ab ea dis¬
sonuerit sensum auditus offendat. cuiꝰ contraru
est diafona id est uoces discrepantes uel dissonȩ
Eufonia est suauicas uocis. hȩc ãmelosa suauita¬
te et melle diccͣa. Diastema. ẽ. uocis spaciũ. exdu¬

Expanded text:
percutiendo canorum est. percutiendo canorum est. est, modulatio vocis, pertinet ad comoedos, tragoedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, et ex motu sonum, ex quo colligitur Musica, quae in homine vox appellatur. Vox est aer spiritu verberatus, unde et verba sunt nuncupata. Proprie autem vox hominum est, seu inrationabilium animantium. Nam in tasque ad litore voces. Nam proprium est ut litorei sonent scopulro. Harmonica est modulatio vocis et concordantia plurimorum sonorum, vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex du
Abbreviated transcription (Latin):
uocat. Sed et quicquid loquimur. ul intrin¬
secus uenarum pulsibus cõmouem᷑. ꝑ musicos
richinos armoniȩ uirtutibus ꝓbatur esse soci¬
atum. De trib partibꝰ musicae.
usicȩ partes sunt tres. id est armonica.
rithinica. metrica. Armonica est q̃ decer¬
nit in sonis acutum et grauem̃. Rithinica est q̃
requirit incursionem uerboꝵ. utrũ bene so¬
nus an male cohereat. Metrica est quȩ mensu¬
ram diuersoꝵ metroꝵ ꝓbabili ratione cognos¬
cit. ut u̾bi gr̃ã. eroicon. iãbicon. elegiaconet cc̃a.
ome niformi onisicas diuisione.
nem aũt sonũ qui materies cantilena¬
rum est. triformem constat esse natura. Prima
est armonica quȩ ex uocum cantibus constat.
Secunda organica quȩ exflatu consistit. Tercia
rithinica. quȩ pulsu digitoꝵ numeros recipit.
Nam aut uoce editur sonus sicut ꝑfauces. aut
flatu sicut ꝑ tubam. uel ꝑ tibiam: aut pulsu
sicut ꝑ cytharam. aut ꝑ quodlibet aliud quod

Expanded text:
ocat. Sed et quidquid loquimur, vel intrinocat. Sed et quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus probatur esse sociatum. De tribus partibus Musicae . Musicae partes sunt tres, id est, harmonica, rhythmica, metrica. Harmonica est, quae decernit in sonis acutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est, quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut verbi gratia heroicon, iambicon, elegiacon, et cetera. De triformi Musicae divisione . Ad omnem autem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae ex flatu consistit. Tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu, sicut per tubam vel tibiam, aut pulsu, sicut per citharam, aut per quodlibet aliud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ymenei. et infuneribus threni et lamenta add
tẏbias canebantur. In conuiuiis uero lira uel
cythara circumferebat᷑ et accubantib singu¬
lis ornabatur c̃unnale genus canticorum.
disciplina potest esse ꝑfecta. Nichil enĩ sine illa.
Nam et ipse mundus quadam armonia sono¬
rum fertur esse compositus. et cęlũ ipsũ sub ar¬
monię modulatione reuolui. Musica mouet
affectus prouocat in diuersum habitũ sensus.
in preliis quoq tubȩ concentus pugnantes ac¬
cendit. et quanto uchementior fuerit clangor:
tanto fit ad certamen animus forcior. Siqͥdc̃¬
et ronges cantus hortantur. Ad tolerandos
quoq labores musica animũ mulcet: et singu
lorum operum fatigationem modulatio uocis
solatur. Excitatos quoq ammos musica sedat.
sicut de dauid legitur qui ab spũ ĩmundo sa¬
ulem arte modulationis eripuit. Ipsas quoq
bestias necnon et serpentes. uolucres atq delfi¬
nos. ad auditum suę modulationis musica ꝓ¬

Expanded text:
Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. disciplina potest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Siquidem remiges cantus hortatur, ad tolerandos quoque labores musica animum mulcet et sinlorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica p
Abbreviated transcription (Latin):
peritia modula¬
tionis sono can¬
tuq consisters.
et dicta musi¬
ca ꝑ diriuatio¬
rendo. quod ꝑ
eas siciit antiqui uoluerunt uis carminũ
et uocis modulatio quereret᷑. Quarũ sonꝰ¬
quia sensibilis res est. et preterfluit inprete¬
ritum tempus. imprimiturq menoriȩ. in¬
de a poctis. iouis et memoriȩ filias musases¬
se confictum est. Nisi enim ab homine ine¬
dicit repertorem musicę artis fuisse tu¬
bal qui fuit de stirpe cam ante diluuiũ. Gre¬
ci uero phytagoran dicunt huiꝰ artis inuenisse
primordia. ex malleoꝵ sonitu et cordarũ exten¬
sione ꝑcussa. Ab̾ilinum chebeum. et ⁊ethĩr et
anfion. in musica arte primos claruisse fert̃.
Post quos paulatim directa est precipue hȩc
disciplina et aucta multis modis. Eratq tam
turpe musicam nescire quam litteras. Int̾ po¬
nebatur aũt non modo sacris sea et omĩb solẽ¬
nibus. omĩbusq letis uel tristioribus reb Ut crũ
in ueneratione diuina rmni: ita in nuptiis

Expanded text:
peritia modulationis, sono cantuque consistens. Et dicta etiam musica per derivatiorendo, quod per eas, sicut antiqui voluerunt, vis carminum et vocis modulatio quereretur. Huiusquia sensibilis res est, et praeterfluit in praeteritum tempus, inprimiturque memoriae. Inde a poetis Iovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine medicit repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis
Abbreviated transcription (Latin):
edici¬
NaeST
quȩ cor¬
poris
uel tu¬
etur uel
restaurat
salutem.
cuius materia uersatur in morbis et uul¬
neribus. Ad hanc ita ꝑtinent ñ ea tantũ¬
quȩ ars eoꝵ exibet qui ꝓpric medici nomi¬
nantur. sed etiam cẏbus et potus et tegumen.
defensio deniq omĩs atq munitio. quã nr̃m¬
corpus aduersus externos ictus casusq seruat᷑.

Expanded text:
edicina est quae corporis vel tuetur vel restaurat salutem: cuius materia versatur in morbis et vulneribus. Ad hanc itaque pertinent non ea tantuquae ars eorum exhibet, qui proprie Medici nominantur, sed etiam cibus et potus, tegmen et tegumen. Defensio denique omnis atqcorpus adversum extraneos ictus casusque servatur
Abbreviated transcription (Latin):
mali legũ ꝑcipiant ultionem: Et qͥmuis ip¬
si ñ fuerint cęlesti sapienciȩ dediti. ueritatis
tamen testimonio errores eoꝵ merito ꝑcule¬
runt. Ordo aut iste septem seculariũ discipli¬
narum ideo aphylosophis usq ad astra ꝑ¬
ductus est: scilicet ut animos seculari sapien¬
tia ĩplicatos. a terrenis rebus abduceret. et
insuperna contemplatione collocaret:

Expanded text:
mali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipmali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint caelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio errores eorum merito perculerunt. Ordo autem iste septem saecularium disciplinarum ideo a Philosophis usque ad astra perductus est, scilicet ut animos saeculari sapientia implicatos a terrenis rebus abducerent, et in superna contemplatione conlocarent.