comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nichil deo melus cogitari queat id quo melius nichil est bonũ
esse quis dubitet Ita uo bonũ esse deũ ratio demõstrat. ut ꝑ¬
fectũ quoq in eo bonũ esse ꝯiũcat Nam nis tale sit om̃ rerũ pristi¬
cepsesse nõ petelt potĩt Erit enĩ eo p̃stantiꝰ aliquid ꝑfcm̃ pos¬
sidens bomũ quod hoc prius atq mntiquiꝰ esse uideatũr Omĩa
nãq ꝑfrã minꝰ integris priora esse claruerũt. Quare ne in ĩfi¬
est quod q̃diçi ullo modo queat/ esz q̃so inquit te ꝙ uide qzͣ
id scẽ atq ñuolabiliter probes ꝙ boni sũmi sũmũ deũ diximꝰ ẽẽ
plenissimũ Quonã in quã modo Ne hũt rerũ om̃i prẽm illud sĩm
bonũ quo plenꝰ esfe ꝑhibet᷑ uel extͥnsecus accepisse uel ita nalr̃
hrẽ p̾sumas qu asi hñtis dei hĩteq btĩtudinis diũsã cogites eẽ
sub̾am. Nam si extrinsecus acceptũ putes prestantiꝰ id qd̾ dedit.
ab eo quod accepit estimare possis S hũc esse rerũ om̃ĩ p̃cel¬

Expanded text:
nihil deo melius excogitari queat, id quo melius nihil est bonum esse quis dubitet? Ita uero bonum esse deum ratio demonstrat ut perfectum quoque in eo bonum esse conuincat. Nam ni tale sitnium princeps esse non poterit: erit enim eo praestantius aliquid, perfectum possidens bonum, quod hoc prius, atque antiquius esse videatur: omnia namque perfecta minus integris priora esse claruerunt, quare ne in infiest quod contradici ullo modo queat. Sed quaeso, inquit, te, vide quam id sancte atque inviolabiliter probes, 15 quod boni summi summum Deum diximus esse plenissimum. Quonam, inquam, modo? Ne hunc rerum omnium patrem illubonum quo plenus esse perhibetur uel extrinsecus accepisse uel ita naturaliter habere praesumas quasi habentis dei habitaeque beatitudinis diuersam cogites esse substantiam. Nam si extrinsecus acceptum putes, praestantius id quod dederit ab eo quod acceperit existimare possis; sed hunc esse rerum omnium praecel
Abbreviated transcription (Latin):
gignẽdi opiis quod nã semꝑ appetit int̾dũ cchertet
uolũtas a deo ꝙ hec sui taritas nõ ex aiãli motione sed ex
nali intentione ꝓtedit Dedit enĩ ꝓuidenna treatis a se
rebus hant uel maximã manẽdi causã ut st pñt nãlit᷑¬
manẽ desiderent Suare inchil est ꝙ ullo modo queas
dubitare tũcta que sũt. appetẽ nãliter ꝯstantiã ꝑmanẽdi.
deuitare ꝑnitiẽ. Confitior in qͣ nũt me indubitato terner es
que dudũ incerta uidebant᷑. Qd̃ aũt inquit ac sub sistere ac ꝑmanẽ
petit. id unũ esse desid̾at. Hoc enĩ sublato ucte nec esse qͥdẽ tiuq
sensi/ Sed unũ idipsũ mõstrauimꝰ esse qd̾ bonũ. Ita quidẽ Cñtta
ig ͦ bonũ petũt E d̾ quidẽ ita describas lic ipsũ bonũ ẽẽ qd̾ desic̾et᷑
ab õĩbꝰ Nichil inqͣ ꝟius ex tegitari potest Nam uel ad nichilũ cũc¬
ta referũt᷑ uel uno ueluti xtice destituta sme rcõre flutabt̃

Expanded text:
gignendi opus, quod natura semper appetit, interdum coercet gignendi opus, quod natura semper appetit, interdum coercet uoluntas. Adeo haec sui caritas non ex animali motione sed ex naturali intentione procedit. Dedit enim prouidentia creatis a se rebus hanc uel maximam manendi causam ut quoamanere desiderent. Quare nihil est quod ullo modo queas dubitare cuncta quae sunt appetere naturaliter constantiam permanendi, deuitare perniciem. – Confiteor, inquam, nunc me indubitato cernere quae dudum incerta uidebantur. – Quod autem, inquit, subsistere ac permanere petit id unum esse desiderat; hoc enim sublato ne esse quidem cuiquam sensi. Sed unum id ipsum monstrauimus esse quod bonum. Ita quidem. Cuncta igitur bonum petunt, quod quidem ita describas licet i ipsum bonum esse quod desideretur ab omnibus. Nihil, inquam, uerius excogitari potest. Nam uel ad nihil unum cuncta referuntur et uno ueluti uertice destituta sine rectore fluitabunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tas tahit fras ꝟo deorsũ ꝑondus deꝑ̾mit nisi ꝙ hec sin¬
gulis loca motionesq ꝯueiñt/ Porro añt quod cuiq cõsen¬
taneũ est id unũquodq ꝯ huat sicuti ea q̃ sũt inimica
torrũpũt Iam uo q̃ dura sũt ut lapides adherẽt tena¬
tissime ꝑtibꝰ siui ut ne fatile dissoluãt᷑ resistut᷑ Que
uo liq̃uẽtia ut aer atz aqua facile quidẽ diuidentibꝰ cedũt
s tito m ea rursiis a quibꝰ sũt extis a relabũt᷑ Ignis uero
omnẽ refugit sectionẽ Neq nut̃ nos de uolũtariis anime¬
cognoscentis motibꝰ s de nãli intentione tractamꝰ Sititti est ꝙ
arceptas estas sine togitatione transigimꝰ ꝙ in sompno
spm̃i ducimꝰ nestientes Nam n ͨ in aialibus quidẽ manẽdi
amor ex aĩẽ uolũtatibꝰ u̾m ex nature pͥncipiies uenit Nlam¬
sepe mortẽ togentibus tausis quã nat᷑a reformidat uolũtas
ĩplectit᷑ Contraq illud quo solo mõrliũ rerũ diut᷑nitas.

Expanded text:
t, terras vero deorsum pondus deprimit, nisi quod haec singulis loca, motionesque conveniunt? Porro autem quod cuique consentaneum est, id unumquodque conservat: sicuti ea quae sunt inimica corrumpunt. Iam uero quae dura sunt ut lapides adhaerent tenacissime partibus suis et ne facile dissoluantur resistunt; quae uero liquentia ut aer atque aqua facile quidem diuidentibus cedunt, sed cito in ea rursus a quibus sunt abscisa relabuntur; ignis uero omnem refugit sectionem. Neque nunc nos de uoluntariis animcognoscentis motibus, sed de naturali intentione tractamus, sicuti est quod acceptas escas sine cogitatione transigimus, quod in somno spiritum ducimus nescientes. Nam ne in animalibus quidem manendi amor ex animae uoluntatibsaepe mortem cogentibus causis quam natura re-formidat uoluntas amplectitur, contraque illud quo solo mortalium rerum durat diuturnitas
Abbreviated transcription (Latin):
In te conspituos animi defigere uisus
Dissite terrene nebulas et pondera molis
Atq tuo splendore mita tu nãq serenũ
Tarequies mrãsquilla piis te cernere finis
Printipiũ uector dux semita t̾minꝰ idem/ ꝑsa io¬
boni uidisti / nũt demr̃ mdu reor quoñã hec felici¬
tatis ꝑstĩo constituta sit In quo illud p ͫ arbitror ĩqiuirẽdũ
An aliqnod huiõi bonũ quale paulo ante diffimĩusti in rerũ
natura possit existere ne nos preter rei subiette xitatem
tassa cogitationis ymago decipiat /S quin existat sitq
hoc ueluti quidã om̃i fons bonoꝵ negari nequit Dume
enĩ quod inꝑftm̃ esse dicit᷑ id dninutione ꝑftĩ inperfectũ
esse phibetur. Quo sit ut si in quolib gne̾ inꝑfcm̃ quid eẽ
sublata unde illud quod inꝑfectũ ꝑhibet᷑ extitĩt nec̃ fingi
quidẽ potest. Neq enĩ ab diminutis incõsũm atisq natura
rerũ tepit exordiũ sed ab inregris absolutisq ꝓtedẽs in het

Expanded text:
in te conspicuos animi defigere uisus. in te conspicuos animi defigere uisus. Dissice terrenae nebulas et pondera molis atque tuo splendore mica; tu namque serenum, tu requies tranquilla piis, te cernere finis, principium, uector, dux, semita, terminus idem. Q uidisti, nutatis perfectio constituta sit. In quo illud primum arbitror inquirendum, an aliquod huiusmodi bonum quale paulo ante definisti in rerum natura possit exsistere, ne nos praeter rei subiectae ueritatem cassa cogitationis imago decipiat. Sed quin exsistat sitque hoc ueluti quidam omnium fons bonorum negari nequit. Omne enim quod inperfectum esse dicitur, id inminutione perfecti inperfectum esse perhibetur. Quo fit, ut si in quolibet genere inperfectum quid esse sublata, unde illud, quod imperfectum perhibetur, exstiterit, ne fingi quidem potest. Neque enim ab diminutis, inconsummatisque natura rerum cepit exordium, sed ab integris, absolutisque procedens, in haec
Abbreviated transcription (Latin):
Nomanos omẽs gentes. sola armoꝵ excitatione uinsse.¬
Ex quibꝰ regionibꝰ tyrones legendi sunt:
Utrñ ex agris an ex urbibꝰ utiliores sinit tyrones.
Cuiꝰ etatis tyrones legendi suit.
Qua statura iuniores ꝓbandi sunt.
Ex uultu ⁊ agpositione corꝑis agnosci ineligende
qui meliores possint esse tyrones.¬

Expanded text:
s gentes sola armorum exercitatione vicisEx quibus regionibus tirones legendi sintIII Vtrum ex agris an ex urbibus utiliores sint tironesIIII Cuius aetatis tirones probandi sintV Qua statura iuniores probandi sintVI Ex vultu et positione corporis agnosci in eligendo qui meliores possint esse tirones
Abbreviated transcription (Latin):
Flauii uegetii renati uiri Illustris Comitis epitho
ues quales milites probandi sunt. Aut quibus armoꝵ exer¬
citiis inbuendi.¬
⁊ecitien liber uetis milicie ꝯtinet morẽ ad quẽ pedestris
instrii possit ex̾citus.¬
Tertiuis liber omiã artiũ gnã que in terrestri prelio
necessariã uident᷑ exponit.¬
Quartus liber umuersas machinas quibꝰ uel oppig¬
nant᷑ fiuitates uel defendũt᷑. enumerat: Nauał quoq
belli p̃cepta subnectit.¬
In omni autẽ prelio nõ tã multitudo et uirtꝰ ꝙ ars¬
et ex indocta .ꝙẜ ars et ex̾citiũ solent p̃stare uictoriã:

Expanded text:
FLAVII VEGETI RENATI VIRI ILLVSTRIS COMITIS EPITOMAvel quales milites probandi sint aut quibus armorum exercitiis imbuendi.Secundus liber veteris militiae continet morem, ad quem pedestris institui possit exercitus.Tertius liber omnia artium genera quae terrestri proelio necessaria videntur exponit.Quartus liber universas machinas quibus vel oppugnantur civitates vel defenduntur enumerat; navalis quoque belli praecepta subnectit.In omni autem proelio non tam multitudo et virtus indocta quam ars et exercitium solent praestare vic
Abbreviated transcription (Latin):
Iatis aguiir credite fatis¬
Non sollicite possunt ture
Mutare Rati stannã fusi
Quid quid patiu᷑. mortale genꝰ
Quid qud facunꝰ uenit exalto
Sernat q sua decreta colus
Laquesis dura. Renolata manu
Oinia cepto tranite nadiuit
Primusqr dies dedit extremũ
Non Illa deo uirtisse licet
Multis ip̃m tiisse nocet
Multi ad fatũ uenire summ
Dum fata funent

Expanded text:
atis agimur, credite FatisNon sollicite possunt cure Mutare rati stamina fusi. Quicquid patimur mortale genus Quicquid facimus venit ex alto, Servatque sua decreta colus Lachesis dura revoluta manu, omnia septo tramite vadunt Primusque dies dedit extremum. Non illa deo vertisse licet, multis ipsum Timuisse nocet, multi ad fatum Venere suum dum Fata timent
Abbreviated transcription (Latin):
Thenienses et lacedemonios añ matedonal rerũ
potitos pristi lotant᷑ innales. Um apud athe¬
nienses nõ solũ rei bellice s etiã diu̾sarũ artiũ
uiguit industria Latedemoniis autẽ precipua tunit cura
belloꝵ Primi deniq exꝑimẽta pugnarũ de euentibꝰ
tolligẽtes artẽ bella p̃lioꝵ scriplille firmãt᷑ ul eo ut rẽ
militarẽ / que utute sola/ uel certe felicitate credit᷑ ꝯ tineri

Expanded text:
thenienses et Lacedaemonios ante Macedonas rerum potitos prisci loquuntur annales. Verum apud Athenienses non solum rei bellicae sed etiam diversarum artium viguit industria, Lacedaemoniis autem praecipua fuit cura bellorum. Primi denique experimenta pugnarum de eventibus colligentes artem proeliorum scripsisse firmantur, usque eo ut rem m
Abbreviated transcription (Latin):
legiones inferior nũo ac uiribus intemit Igit qui deside¬
rat parẽ pp̃aret bellũ: qui uictoriã cupit ĩbuat milites
inbuat diligenter. Qui senĩdos optat euẽtul dimicet arte
nõ casu Nemo ꝓuotare / nemo audet offendere / quẽ ĩtelli¬
git esse suꝑiorem/ si pugnet:
Qni modus esse debeit excitul. C. pm¬
Nimꝰ liber tyronũ delectũ excitũq depromiplit

Expanded text:
legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desidelegiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desiderat pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbuat diligenter; qui secundos optat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem esse si pugnet. I QVI MODVS ESSE DEBEAT EXERCITVS Primus liber tir
Abbreviated transcription (Latin):
quos tactitos appellabant Iuuentutẽ suã usum uarietatẽq¬
armorũ pugnãdi p̃cipent edoceri. O uiros sũma admi¬
ratione landandos qui eam p̃cipue artẽ edisce̾ uoluer̃t
sme qua alie artes esse nõ possunt/ Horũ sequẽtes insti¬
tuta romani martii oꝑis pretepta. et usũ retrauert et lrĩs
ꝓdiderũt Que ꝑ diuersos auctores librosq disꝑsa iꝑator
iitte mediotritatẽ meã abbreuiare iussisti ne uel tastidiũ
nasteret᷑ ex płimis uel plenitudo fidei deess et in paruis
Quãtũ autẽ in preliis la cedemonioꝵ discipłma ꝓfuerit
ut omittã ceta / antippi declarat᷑ exemplo qui attiliũ re¬
gulũ romanũq ex̾citũ sepe uictorẽ cũ cartaginensibꝰ
nõ utute s arte solus ferret auxiliũ prostratis extitibul
Cepit ac domuit unoq ꝯgressu triũphans bellũ omne
ꝯfetit. Nec minꝰ hanibal petitarꝰ ytaliã lacedemoniũ
doctorẽ quelunt armoꝵ. Cuiꝰ monitil tot ꝯsules tãtalq

Expanded text:
iuventutem suam usum varietatemque pugnandi praeceperint edocere. O viros summa admiratione laudandos, qui eam praecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes instituta Romani Martii operis praecepta et usu retinuerunt et litteris prodiderunt, quae per diversos auctores librosque dispersa, imperator invicte, mediocritatem meam adbreviare iussisti, ne vel fastidium nasceretur ex plurimis vel plenitudo fidei deesset in parvis. Quantum autem in proeliis Lacedaemoniorum disciplina profuerit, ut omittam cetera, Xanthippi declaratur exemplo, qui Atilium Regulum Romanumque exercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque congressu triumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacedaemonium doctorem quaesivit armorum, cuius monitis tot consules tantasque
Abbreviated transcription (Latin):
nec equites lorirati/ nec pedites scutati hostiũ pñt st are
onagri hoc est singuli per singulas cohortes in carpentis
bobus portant᷑ armati ut si forte hostes ad oppugnandu
uenerĩt uallũ sagittis et saxis possĩ tastra defendi. Sca¬
fas quoq de singulis trabibus excauatas cũ longissimis fu¬
nibus et interdũ etiã cũ ferreis tathenis secũ legio portat

Expanded text:
nec equites loricati nec pedites scutati possunt hostium stare.nec equites loricati nec pedites scutati possunt hostium stare.onagri, hoc est singuli per singulas cohortes, in carpentis bubus portantur armati, ut si forte hostes ad oppugnandum venerint vallum sagittis et saxis possint castra defendi. Scafas quoque de singulis trabibus excavatas cum longissimis funibus et interdum etiam ferreis catenis s
Abbreviated transcription (Latin):
untoria sed etia amplior preda quẽ ad opesac digttes
eido milicie et iꝑatoris indiciũ ꝯsuenit eueheres templi
uel thentri idest iomilatores artifices sceniti ab ex̃titiis
nõ recedũt pro lande uulgismiles sacramento latus ab exci¬
tio armo ꝵ uel nouellus uel etiã. Uetustus tessare nõ debet
Cui pugnãdũ est pro salute ꝓpria et lib̾tate coĩ p̃sertĩ tum
antiqua sit prudensq sententia / omnes artes in meditatiõe
ꝯsistere.
Enumeratio terramẽtoꝵ uel mathinaꝵ legionis.c. ⁊ li.¬
Egio autẽ nõ tm̃ militũ nuo s etiã gue̾ ferramẽ torñ
uincͤe ꝯsueuit P ͫ omĩ instruit᷑ i aculis qne nille lorice
ad armãdũ uel dirigendũ/ hoc est undecĩ hoĩes deꝑutantur¬
Nam hee quãto maiores fuerint / tanto longuil ac uelocius atz fort¬
tela iaculant᷑/ Non solũ autẽ castra defendũt dm etiã in
campo post aciẽ gr auis armature ponũt᷑ ante quar⁊ inpetũ

Expanded text:
oriosa victoria sed etiam amplior praeda, quem ad opes ac dignitates oriosa victoria sed etiam amplior praeda, quem ad opes ac dignitates ordo militiae et imperatoris iudicium consuevit evehere. Artium consuevit evehere. Artifices scaenici ab exercitiis non recedunt pro laude vulgi: miles sacramento lectus ab exercitio armorum vel novellus vel iam vetustus cessare non debet, cui pugnandum est pro salute propria et libertate communi, praesertim cum antiqua sit prudensque sententia omnes artes in meditatione consistere. XXV ENVMERATIO FERRAMENTORVM VEL MACHINARVM LEGIONIS Legio autem non tantum militum nvincere consuevit.Primum omnium instruitur iaculis quae nullae loricae, ad armandum vel dirigendum, hoc est undecim homines, deputantur. Hae quanto maiores fuerint, tanto longius ac fortius tela iaculantur. Non solum autem castra defendunt verum etiam in campo post aciem gravis armaturae ponuntur; ante quarum impetum
Abbreviated transcription (Latin):
culmo et portitus tegerent᷑ ad equites et quedã uelut
basiite ad peditessin quibus tẽpestate uel uentiuiae ret
turbato subtecto armis erudiebat᷑ exntus. Seters aut
etia hybernis Diebus si nines tantũ pluueq sesareme
er cer cegebant in tampo ne mfmisla ꝯsuetado et onemos
mi lum debilitar et et corpora/ Siluã cede porture oneu en
nassilire fossas natare ĩ mari siue in fliubul s dupleno
ambulare uel curre etiã armatos cũ sartinis luis freque¬
mimerquenit ut cotidiai laboris usus in pate difficił
nõ uideat᷑ in bello Siue gͦ legio sie anxilia fuerĩt ex̃ti¬
ant assrdue Nam quẽ admodũ bene ex̾citatꝰ miles pliũ
inpit itu formidat ĩdoitus Postiemo sciendũ est ĩ pugna
usũ amplius prodesse ꝙͣ uires Nam si doct̾na cesset armoꝵ
nichil paganꝰ distat a milite./¬
la athortationĩ ex̃ eiti militaris de alis artibus
thleta uenator auriga ppr exignã mertedẽ uelite
plebis fanore s conidiaa meditatione artes suas xeotant

Expanded text:
icus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur in campo, ne intermissa consuetudo et animos militum debilitaret et corpora. Silvam caedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum bene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite.LA ADHORTATIONVM EXERCITII MILITARIS DE ALIIS ARTIBVS thleta venator auriga propter exiguam mercedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut serv
Abbreviated transcription (Latin):
etiã tabulatis fliuã sine pontibus que uadari nequeñt tam
⁊ pediͣpns ꝙͣ ab equitibꝰ sie ꝑiculo tiãseant᷑. Habet ferreos
arpagonos quos lupos uotant᷑ faltes ferreas ꝯfixas lõgissĩs
contil Item ad fossas fatiẽdas/ bidentes. li gones palas rastra
alneos cophinos/ quibꝰ terra portat᷑. hab quoq dolabras
setures ascias serras quibus materies ac pali dedolantur
atq serrant᷑ Habet p̃terea artifices tũ oĩbus ferramẽtis
qui ad oppugnadas hostiũ tiuitates testudines multalos
arietes umeasut appellãt turres etiã de ãbulatoriassfatĩt
uerũ ne singula enumerãdo plura dnt dicãt᷑ uniu̾sa q̃
in quocũq belli gue̾ nccĩa sunt uel esse tredant᷑ secũ le¬
gio deb ubiq portare ut in quouis loto fixerit castra

Expanded text:
latis, flumina sine pontibus quae vadari nequeunt tam a peditibus quam ab equitatu sine periculo transeantur. Habet ferreos arpagones, quos lupos vocant, et falces ferreas confixas longissimis contis, item ad fossarum opera facienda bidentes ligones palas rastra alveos cophinos quibus terra portetur. Habet quoque dolabras secures ascias serras, quibus materies ac pali dedolantur atque serrantur. Habet praeterea artifices cum omnibus ferramentis, qui ad oppugnandas hostium civitates testudines musculos arietes vineas, ut appellant, turres etiam ambulatorias faciunt. Verum ne singula enumerando plura dicantur, universa quae in quocumque belli genere necessaria esse creduntur secum legio
Abbreviated transcription (Latin):
rursusq iublidere Nũc gestiendo ꝑuolare tñ saltu nũt cedẽtel
in terga resilire/ missilibꝰ ppt etiã palos ipsos ꝓtul ferire
meditant᷑ et ut ari dirigendi et dextẽ ꝟ̾tul possit accłtẽ
Sagittari uo uel fur̃ditores scopas hoc est fuititũ uelstra¬
minũ fastes pro signo ponebant ita ut dc. pedibꝰ remo¬
nerent a signo ut sagittis uel certe lapidibus ex fustibalo
destmatis signũ sepaꝰ tang̾ent P̾terea sine nepidatiõe¬
i atie facile fariebant/ quod ludentes in tampo facentiso
Asuestendũ est etiã ut semel tantũ funda trͣ caput uo¬
tetur tũ ex ea mittit saxũi s et maũ sola om̃s milite
meditabant᷑ libraria saxa iactare qui usus ꝑatior tiedit
quia nõ desiderat fundã missilia quoq uel̃ plũbatas ines

Expanded text:
rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii vero vel funditores scopas, hoc est fruticum vel straminum fasces, pro signo ponebant, ita ut sexcentis pedibus removerentur a signo, ut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo fecerant semper. Adsuescendum est etiam ut semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare, qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi
Abbreviated transcription (Latin):
De ex̾citatione militũ.c.23.¬
Egionis ordinatione digesta u ad ex̃citiũ reutim᷑ unde
milites mane ac post meridiẽ ad om̃e genus ex̾cebant᷑
armoꝵ ueteres autẽ et eruditi sine intermissione semel
in die excebant᷑ armil N eq enĩ longitudo etatis aut ãnoꝵ
Armaturaq feltiis diebus exhibet᷑ intirto nõ iõ tãtũ arma¬
ture que sub campi doctore sunt s omes equalrͣ ꝯtũbnales
cotidiana meditatione discebant./ Nam et uelocital usu ipõ
acquirit᷑ corporis et stientia feriendi hostem seq ꝓte gẽdi
p̃sertĩ si gladiis cominꝰ dimicet᷑ Illud ꝟo maiꝰ est / ꝙ ser¬
uare ordines discant et uexillũ suũ in tantis ꝑmixtio nibꝰ¬
ut in ipla ꝓuilione comitant᷑ nec intͬ i doctos aliquil error
Ad palũ quoq uelsudibꝰ ex̾ceri ꝑcõmodũ est et latera uel
pedes aut caput petere pĩtĩ cesimq ꝯdistant / Saltui quoq
et ictus fatere ꝑit᷑ adiuescãt Insurge tripudiãtes in clipeũ

Expanded text:
DE EXERCITATIONE MILITVM Legionis ordinatione digesta ad exercitium revertimur, unde, quidem et novi milites mane ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur armis; neque enim longitudo aetatis aut annorum Armaturam quae festis diebus exhibetur in circo non tantum armaturae qui sub campidoctore sunt sed omnes aequaliter contubernales cotidiana meditatione discebant. Nam et velocitas usu ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem seque protegendi, praesertim si gladiis comminus dimicetur; illud vero maius est, quod servare ordines discunt et vexillum suum in tantis permixtionibus in ipsa prolusione comitantur nec inter doctos aliquis error Ad palum quoque vel sudibus exerceri percommodum est, cum latera vel pedes aut caput petere punctim caesimque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripudiantes in clipeum
Abbreviated transcription (Latin):
deftetisset te illo undetiõ saito ad sepulturã ꝓpsiuns ꝓime¬
cotimo snabat᷑. Et ideo signiferi nõ solũ fideles sed etiã
nent gnosal isa fieri debent promotiones ut ꝑ omnes
tõhortes tiãseant qui ꝓmouẽtur statis¬
giones aromanis arbitior ꝯstitutas In quibꝰ decẽ
tohortes ita sunt ordinate ut om̃i unũ corpus una uide¬
atur esse grũttio Nam quasi in orbẽ quẽdã per diuersoo
tureat as pma Ideo p pili tenturio postỹ in orbẽ omes
cobroates pera iusas a pmisttanĩt scolas iuꝑͦ thorte ad hat
puenit ꝑalmã in qua ex õni legione ifinta ꝯmoda d se

Expanded text:
defecisset de illo undecimo sacco ad sepulturam ipsius prome in cophino servabatur; et ideo signiferi non solum fideles sed etiam LEGIONE ITA FIERI PROMOTIONES VT PER OMNES COHORTES TRANSEANT QVI PROMOVENTVR giones a Romanis arbitror constitutas, in quibus decem cohortes ita sunt ordinatae ut omnium unum corpus, una videatur esse coniunctio. Nam quasi in orbem quendam per diversas currat ad primam. Ideo primi pili centurio, postquam in orbem omnes cohortes per diversas administraverit scolas, in prima cohorte ad hanc pervenit palmam in qua
Abbreviated transcription (Latin):
cornitines et tubitines canũt piter Classitũ aut̃ appellatur
quod butiatores per cornu dicũt hoc insigne uidet᷑ ĩpii
ergo ad uigilias uel ad agrarias fatẽdas siue ad aliqd̃ opus
signa aut iã mota figenda sunt/ cornitines canũt Qd̾
ideo in omibus ex̃titiis et ꝓceslionibꝰ custodit᷑ ut in ipsa
pugna facilius obtemꝑent milites siue eos pugnare sie
stare suie sequi uel redire p̃ceꝑint dutes/ Siquidẽ rõ mãi ͭ a¬

Expanded text:
cornicines pariter canunt. Classicum item appellatur quod bucinatores per cornum dicunt. Hoc insigne videtur imperii, ergo ad vigilias vel ad agrarias faciendas sive ad opus aliquod signa aut iam mota figenda sunt, cornicines canunt. Quod ideo in omnibus exercitiis et processionibus custoditur ut in ipsa pugna facilius obtemperent milites, sive eos pugnare sive stare sive sequi vel redire praeceperint duces, siquidem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
militẽ qui ueste ⁊ q̃nona publica pascebat᷑ utilitatibꝰ ua¬
tare pͥuatis Ad obsequia tamẽ iudicũ uel tribunoꝵ netnõ
ctiã principaliũ deputabant᷑ milites qui uocabant᷑ artẽsi
hoc est postea additi ꝙͣ fuisset elerrio ꝯpleta quos nunc
suꝑ numer arios uocant/ falcieulariã tomẽ idest lignũ femĩ
aquãi tastra stramẽ/ etiã legitĩ milites in castia portabant
Mimifices etiã ab eo appellant᷑ ꝙ hec mimã faciĩt.

Expanded text:
militem qui veste et annona publica pascebatur utilitatibus vamilitem qui veste et annona publica pascebatur utilitatibus vacare privatis. Ad obsequia tamen iudicum vel tribunorum nec non etiam principalium deputabantur milites qui vocabantur accensi, hoc est postea additi quam fuisset legio completa, quos nunc supernumerarios vocant. Fasciculariam tamen, id est lignum foenum aquam stramen, etiam legitimi milites in castra portabant; munifices enim ab eo appe
Abbreviated transcription (Latin):
Ed qm̃ in legionibis plures scole sunt que liãtos milites
q̃rũt ab his qui tyrones probant In omĩbus quidẽ stature
magnitudinẽ corporis robur alacritatẽ aĩ ꝯueĩt explorari
S in quibusdã notaꝵ pitia caltulandi ꝯputãdiq peritia¬
siue uius elixit᷑ Totius enĩ legionis ratio sne obsequioru
suie militariũ nũs siue peciue eotidie asleribit᷑ artis maiore
ꝓpe diligentia qͣm restur ãnonaria uel tiuilis polititis adno/¬
tat᷑/ lotidianas etiã in pate uigilial Item extubitũ liue a¬
grarias de ꝯm̃ĩbus tẽturiis et ꝯtũbnii uicissim milites faciũt
ut ne quis cͣc iultitiã p̃granet᷑ aut alicui p̃stet᷑ ĩmunital Noia
eorũ qui uites suas fecerũt breuibus in serũt ^ quis ꝯmeatũ
ꝯmẽatus dabat᷑ / nisi tausis iustissimis approbatis : Nec aliqͥbꝰ
milites instituti deputabant᷑ oblequiis nec pͥuata eisde ne¬
gocia mãdabant᷑. Si quide incõgruũ uideret᷑ inpatoris

Expanded text:
m in legionibus plures scholae sunt quae litteratos milites quaerunt, ab his qui tirones probant in omnibus quidem staturae magnitudinem, corporis robur, alacritatem animi convenit explorari, sed in quibusdam notarum peritia, calculandi computandique usus eligitur. Totius enim legionis ratio, sive obsequiorum sive militarium munerum sive pecuniae, cotidie adscribitur actis maiore prope diligentia quam res annonaria vel civilis polyptychis adnotatur. Cotidianas etiam in pace vigilias, item excubitum sive agrarias, de omnibus centuriis et contuberniis vicissim milites faciunt, et ne quis contra iustitiam praegravetur aut alicui praestetur immunitas, nomina eorum qui vices suas fecerunt brevibus inseruntur. Quando quis c enim difficile commeatus dabatur nisi causis iustissimis adprobatis, nec aliquibus milites instituti deputabantur obsequiis nec privata eisdem negotia mandabantur, siquidem incongruum videretur imperatoris
Abbreviated transcription (Latin):
i4 De turmil equitũ legionarioꝵ.¬
III Quẽadmodũ legionũ acies ĩstruãt᷑.¬
I6 Quẽ admue dũ. triarii uel centuriones arment᷑.¬
IN Cõmissa pugna gͣue armaturã stare pro muro.¬
D Nomina militũ et gradus in scutis eoꝵ au̾sis st̃benda:¬
i9 Propter corporis cobur notar uel ꝯputãdi artẽ in
tyrombꝰ eligenda.¬
ro Donatiui partẽ dimidiã debent apud signa milites seques¬
trare huandam.
In legione ita tieri promotiones ut per om̃s cohortes
transeant qui ꝓmouent᷑/

Expanded text:
equitum legionariorumXV Quemadmodum legionum acies instruanturXVI Quemadmodum triarii vel centuriones armenturXVII Commissa pugna gravem armaturam stare pro muroXVIII Nomina militum et gradus in scutis eorum aversis scribendaXVIIII Praeter corporis robur notarum vel computandi artem in tironibus eligendamXX Donativi partem dimidiam debent apud signa milites sequestrare servandamXXI In legione ita fieri promotiones ut per omnes cohortes transeant qui promovent
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pedet sagueari sme tathafratta simr heera quitõ
prtu stutũ tenere nõ potest faciat. Quid ipsi drarona
tasde. aor po mudert galea fortasse rauo meditãti for¬
etisã si arpe rena trattanti. Cetm cotidian usus nõsabort
etiã si onerosa gestanerit / E illi qui labore ĩporabois
Ueteribus munimentis armoꝵ ferre nõ pñt decegrys
Sic dum ex̃citia laborẽq declinant tũ maxas dodeione
tuirsdant᷑ ut pecudes unde enĩ apnd antiquos murus
diceb at pedestris ex̃citus nisi ꝙ pilate legiones p̃tet
stuta etisã athafiactis galesq fulgebant usq eo dit
Ut sagittarii smistra brachia manicis munpentletiã
Pr dites ant̃ scurati preter cathefrattas et galeosetia
ferreas otreas in dextris cruribꝰ togerent at paros
erant muniti ili qui in pͥma acie pugnãtes p̃riperi
In sedamastat. In tercia triarh uecabaut sere te¬

Expanded text:
enim pedes sagittarius sine catafracta, sine galea, qui cum arcu scutum tenere non potest, faciat? Quid ipsi draconarpediti lorica videtur et galea fortasse raro meditanti, fortasse raro arma tractanti; ceterum cotidianus usus non laborat, etiam si onerosa gestaverit. Sed illi qui laborem in portandis veteribus munimentis armorum ferre non possunt detectis Sic, dum exercitia laboremque declinant, cum maximo dedecore trucidantur ut pecudes. Vnde enim apud antiquos murus dicebatur pedestris exercitus nisi quod pilatae legiones praeter scuta etiam catafractis galeisque fulgebant, usque eo ut sagittarii sinistra brachia manicis munirentur, pedites autem scutati praeter catafractas et galeas etiam ferreas ocreas in dextris cruribus cogerentur accipere? Sic erant muniti illi qui in prima acie pugnantes principes, in secunda hastati, in tertia triarii vocabantur. Sed tr
Abbreviated transcription (Latin):
Anquil temporibus mos tuit bona
artiũ studia mandare lrĩs atq in
libris redarta offerre principibꝰ. qr
neq recte liquid inchoat. nisi pꝰ deñ
fauerit imꝑator. Neq que ꝯuã magis
decet meliora scire ues plura ꝙͣ pͥntipẽ
Cuiꝰ doctrma om̃ibus potest ꝓdesse subicttis. Quod
ortouianũ augustũ ac bones demnceps prmapos libenter

Expanded text:
quis temporibus mos fuit bonarum artium studia mandare litteris atque in libros redacta offerre principibus, quia neque recte aliquid inchoatur nisi post Deum faverit imperator neque quemquam magis decet vel meliora scire vel plura quam principem, cuius doctrina omnibus potest prodesse subiectis. Quod Octavianum Augustum ac bo
Abbreviated transcription (Latin):
tam equites ꝙ pedites educant᷑ abulatũ Hor eĩ xbo
hor extcii genꝰ noĩant decẽ milia passuũ armati istr ic¬
i q em̃ibus telis pedites militario gradu ire at redire
iubebant᷑ in costra ita ut aliquã itmeris partẽ tinsus
al apriore ꝯfit̾ent Equites quoꝵ diuisi per turmas armati¬
q sl̃i tantũ itineris ꝑagebant ita ut ad equestrem
meditationẽ interdũ sequant᷑ interdũ cedant. et recsii
quodã inpetul temperent/ Non solũ autẽ in cãpis s etiã
i eliuosis et arduis lotis et astende̾ et destende̾ utr aꝙ
aties togebat᷑ ut nulla res uel casus prorsus pugnãtibis
positaotidere quã nõ ante boni mihtes assidua ex̃titati¬
one didicissent./
de achortatione rei militaris rõneq ꝟtutis. c. 2d̃.

Expanded text:
es educantur ambulatum; hoc enim verbo hoc exercitii genus nominant. Decem milia passuum armati instructique omnibus telis pedites militari gradu ire ac redire iubebantur in castra, ita ut aliquam itineris partem cursu alacriore conficerent. Equites quoque divisi per turmas armatique similiter tantum itineris peragebant, ita ut ad equestrem meditationem interdum sequantur, interdum cedant et recursu quodam impetus reparent. Non solum autem in campis sed etiam in clivosis et arduis locis et descendere et ascendere utraque acies cogebatur, ut nulla res vel casu prorsus pugnantibus posset accidere quam non ante boni milites assidua exercitatione didicissent. XXVIII DE ADHORTATIONE REI MILITARIS ROMANAEQVE VIRTVTIS
Abbreviated transcription (Latin):
tate spouebant in cãpo/ supra hos iuniores pͦ termes
dĩ ꝯ suetiscoproficẽt demũ armati togebant᷑ ascẽde
Dantaq tura erat. Ut nõ solũ a textus s etiã o imistus
partibꝰ insilure ⁊ desilire ꝯdiste̾nt Euagmates etia
gladios uiel tontos tenentes. Hoc enĩ assidua meditatione
tã studiose extebant᷑ m pace
Ondus quoq bauulare usq ad lx. libras sat fatere

Expanded text:
aestate ponebantur in campo; supra hos iuniores primo inermes, aestate ponebantur in campo; supra hos iuniores primo inermes, dum consuetudo proficeret, deinde armati cogebantur ascendere. Tantaque cura erat ut non solum a dextris sed etiam a sinistris partibus et insilire et desilire condiscerent, evaginatos etiam gladios vel contos tenentes. Hoc idem assidua meditatione tam studiose exercebantur in pace. ONES
Abbreviated transcription (Latin):
nes fuerũt que sena milia militũ habuerũt que uahos
telis scienter urebant᷑ ⁊ fortiter martio barbuli uotabãt
hos longo tempore streniussime ꝯstat onna bella
mperiũ pucaissent pro m̃ito dotutis hos mar nebarbelos
rouiãnos atq ħtuleanos censuerint appellandos sosq
tuttar se gionibus p̃tulisse doceant᷑. dt ninos aut̃ martio¬
barbulos insextos m̃stutis portare ꝯsneuerãt quossi
oportune milites iactent prope sagittarioꝵ stntati q¬
mĩtariuñĩ officiũ Nam hostes egnosq ꝯsautiãt pͥusꝙͣ
nõmõ ad manũ s ad itũ missibiliũ potuerit ꝑuemiri
dno uẽa dmoduz ad ascendendos equos tiroues ex̾tendi
on tantũ autẽ a tirombꝰ s etio ab scipendiosis¬
militibus salicio equoꝵ districte est sꝑ exacta
quẽ usi usq ad hant etatẽ licet iam tũ dissiłatuõe
pͥuẽsse maitestũ est / Equi lignei hyeme sub termes

Expanded text:
nes fuerunt quae sena milia militum habuerunt quae quod his nes fuerunt quae sena milia militum habuerunt quae quod his telis scienter utebantur et fortiter Mattiobarbuli vocabantur. Per hos longo tempore strenuissime constat omnia bella imperium pervenissent, pro merito virtutis hos Mattiobarbulos Iovianos atque Herculianos censuerint appellandos eosque cunctis legionibus praetulisse doceantur. Quinos autem mattiobarbulos insertos scutis portare consuerunt, quos si oportune milites iactent prope sagittariorum scutati imitari videntur officium. Nam hostes equosque consauciant priusquam non modo ad manum sed ad ictum QVEMADMODVM AD ASCENDENDOS EQVOS TIRONES EXERCENDI SINT Non tantum autem a tironibus sed etiam ab stipendiosismilitibus salitio equorum districte est semper exacta, quem usum usque ad hanc aetatem, licet iam cum dissimulatione, pervenisse manifestum est. Equi lignei hieme sub tecto,
Abbreviated transcription (Latin):
dlepefex e uelm auibus ud fundis iariendos exteri
diligenter quenit iumiores fimdanꝰ eñ usũ primi
baleariũ insularũ habitatores ⁊ ĩueĩsse ⁊ ita ꝑite er̃ tiusse
ditatt᷑ ut maties ꝑuos filios nullũ cibũ ꝯmgere smnerent
nisi que exfunda t est iato lapide ꝑtussissent Srepueoi
adũsus bellatores cassedibꝰ cathatractis loratisq munitos
ferefesq lapides de funda uel fustibulo destrnan sagtus
suit emmibus gianiores cũ mẽbril integris letale tamẽ uulaꝰ
inportant et sine m̃idia sangiũs hostis lapidis actunit las
In om̃ibus antẽ ueterũ prebis funditor es militasse nullus
ignonat ue res edeo ab unũsis tionbꝰ fieꝙ̃ti ce intao
sitealiquis de fendendus ant collis. et ab oppugnatione caste¬
Iorã sine nĩtatũ lapidibus barbari fundisq pellendi sunt:
De ex̃citio plũbatar at. il.¬
lnmbatarũ quoq ex̾citatio quos marrio barbulos uorãt
tradenta est aumoribꝰ llam in illirito dudũ due legio¬

Expanded text:
lapides vero vel manibus vel fundis iaciendos exerceri diligenter convenit iuniores. Fundarum usum primi Balearium insularum habitatores et invenisse et ita perite exercuisse dicuntur ut matres parvos filios nullum cibum contingere sinerent nisi quem ex funda destinato lapide percussissent. Saepe enim adversum bellatores cassidibus catafractis loricisque munitos teretes lapides de funda vel fustibalo destinati sagittis sunt omnibus graviores, cum membris integris letale tamen vulnus importent et sine invidia sanguinis hostis lapide ictus intereat. In omnibus autem veterum proeliis funditores militasse nullus ignorat. Quae res ideo ab universis tironibus frequenti exercitio sit aliquis defendendus aut collis; et ab oppugnatione castellorum sive civitatum lapidibus barbari fundisque pellendi sunt. XVII DE EXERCITIO PLVMBATARVM Plumbatarum quoque exercitatio, quos mattiobarbulos vocant, est tradenda iunioribus. Nam in Illyrico dudum duae legio
Abbreviated transcription (Latin):
faceda simt Porta aũt que appellas p̃torta auitiot eaũt
spestare debesit ant illiñ lotũ qui ad hostes respicit Aut
fertirr Sexcitus contia quã pͥme genturie hor estcohorten
papihiones tendũt et dratones et signa ꝯstitĩt dmenana
onpi parta que appellat postp̃toriã / est per quã delimꝙ̃tes
minia nititas nõ pmit cespites ertũtidũr feroa et

Expanded text:
facienda sunt. Porta autem que appellatur pretoria, aut orientem spectare debet, aut illum locum qui ad hostes respicit: autfecturus exercitus. Intra quam prime centurie, hoc est cohortes, papiliones tendunt et dracones et signa constituunt. Decumana autem porta, que appellatur post pretorium, est per quam delinquenimia necessitas non premit, caespites circumciduntur e terra et
Abbreviated transcription (Latin):
et qui priores sceterant intuslente ane leuil arena
apind ueteres inter pedites qui dicebant᷑ lei sormos¬
tura funditores et frenetari qui p̃tiouem coruimꝰ
lorabant et a quibus pugnãdi iumehot᷑ exorebit
Sbinet ueloiisimi Et exercitatissim legebane
ꝯpulisset inter pncipia legionũ recipi solebame etatẽ
iit acies ĩmota ꝯsisteret usq ad presentẽ ꝓpe ecatẽ
osuetudo ꝑmasit ut omẽs milites pilens quos prãno¬
nitos uocant ex pellibus uterent᷑ ddred aptea
seruiabat ne granis galea uideret̃ in p̃lio hõi qurse¬
tabat aliquid̃ semꝑ in capite Missilia ant̃ quiba
urebat᷑ pedestris ex̃titus ex̃titus pila uocabantirr
ferro subtili trigono p̃fixa untiaꝵ feptĩ nouendi
sure pedali quod in suto fixũ nõ potest abseindi
et loritã scienter eͣt fortiter directũ facile prũpit
Cuiꝰ gm̃s apud nos iam rara sũt tela Barbari cotł
scutati podites hil p̃cipue u̾tũt  quas brebre uotat
et bmal etia uel ternas in pliy portãt edeciendne

Expanded text:
et qui priores steterant interissent. Erant tamen apud veteres inter pedites qui dicebantur levis armatura, funditores et ferentarii, qui praecipue in cornibus locabantur et a quibus pugnandi sumebatur exordium; sed hi et velocissimi et exercitatissimi legebantur, cessitas compulisset, inter principia legionum recipi solebant, ita ut acies immota consisteret. Vsque ad praesentem prope aetatem consuetudo permansit ut omnes milites pilleis, quos Pannonicos vocant, ex pellibus uterentur; quod propterea servabatur ne gravis galea videretur in proelio homini qui gestabat aliquid semper in capite. Missilibus autem quibus utebatur pedestris exercitus pila vocabantur, ferro subtili trigono praefixa unciarum novem sive pedali, quod in scuto fixum non possit abscidi et loricam scienter ac fortiter directum facile perrumpit. Cuius generis apud nos iam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue utuntur, quas bebras vocant, et binas etiam ac terna
Abbreviated transcription (Latin):
lacula adũsus illũ palũ tamquã adu̾sus hoĩem iattare ⁊pet¬
lieut Anqua re armoꝵ doctor intendat ut magnil urbꝰ
hastitłe ⁊ torqueat ut destinato ntu uel m palũ hes iuxtre
dirigat missile so enĩ ex̃titio ⁊ la rertis robur attrestit ⁊
iatulandi peritia atq usus acquirit᷑:
Dagnitis diligenter tirones mbuendos.s .ilii.¬
potuerit repiri arcubus ligneis sagitisq insoris illos
iposos ex cenda est semꝑ ad palos ⁊ doctores ad hane rem
penfices eligendi ⁊ maior adhibenda solertia At artũ stient
tene ant et fortiter inpleant ut sinistra fixa sit Et dex¬
taritẽs rõns dutat ut ad llud quod feriendũ est ocul
pariter animꝰ q ꝯsentiat. Ut sine mñ equos sure in terra
rertĩt Cagiears doteat Anã artẽ ⁊ disti opus ost diligir
boro tidamo usu ex̃titioq seruari Quãtũ autẽ utislitatis
bonisagittarĩ in preluis habeant et cato mlibri dedis¬
aona militari euidenter ostendit Et rlaudiꝰ plurib siam¬

Expanded text:
tamquam adversus hominem iactare compellitur. In qua re armorum doctor attendit ut magnis viribus hastile contorqueat, ut destinato ictu vel in palum vel iuxta dirigat missile. Eo enim exercitio et lacertis robur adcrescit et iaculandi peritia atque usus adquiritur. XV SAGITTIS DILIGENTER TIRONES IMBVENDOS Spotuerit repperiri, arcubus ligneis sagittisque lusoriis illos ipsos exercenda est semper ad palos. Et doctores ad hanc rem artifices eligendi et maior adhibenda sollertia ut arcum scienter teneant, ut fortiter impleant, ut sinistra fixa sit, ut dextra cum ratione ducatur, ut ad illud quod feriendum est oculus pariter animusque consentiat, ut sive in equo sive in terra rectum sagittare doceantur. Quam artem et disci opus est diligenter et cotidiano usu exercitioque servari. Quantum autem utilitatis boni sagittarii in proeliis habeant et Cato in libris de disciplina militari evidenter ostendit et Claudius pluribus iac
Abbreviated transcription (Latin):
Constat quide in om̃ibꝰ locis ⁊ ignauos ⁊ strenuos
nasci s tñ ⁊ gens grentẽ p̃cedit in bello ⁊ plaga celi
ad robur nõ tantũ corpors s etiã nõꝵ plurimũ ualet
Quo loto ca que a doctissimis homibui ꝯprobata sut̃¬

Expanded text:
Constat quidem in omnibus locis et ignavos et strenuos Constat quidem in omnibus locis et ignavos et strenuos nasci, sed tamen et gens gentem praecedit in bello et plaga caeli ad robur non tantum corporum sed etiam animorum plurimum valet; quo loco ea quae a doctissimis hominibus comprobata su
Abbreviated transcription (Latin):
Hispinos quide nõ tantũ nũo s ⁊ uiribꝰ corporũ
nrĩs p̃stitille mar̾testũ est. Aftroꝵ dolis atq diuitiis
semꝑ inpares tuimꝰ Grecoꝵ. artibꝰ prudentia q nos
uinci nemo dubitauit./Es ed adũsus hec omĩa ꝓfuit
tironẽ sollertẽ eligere. Uis ut ita dixerĩ armoꝵ dote̾
disciplinã cotidiano ex̾citio roborare: Quecũ euẽire
in atie atq in preliis pessint. omia in cãpestri medita¬
tione p̃nostere/ seuere in desidel iudicare. Stiã enĩ
rei bellige dimicãdi nutrit audaniã Nemo fati̾ metuit
quod se bene diditisse ꝯgnonit fetenĩ n cerramine
uelloꝵ ex̃citata pauritas ad uittoriã ꝓmptior est¬
ꝙͣ rudis ⁊ in docta mł̃titudo exposita semꝑ ad neteui
Ey ꝯnibꝰ regiembꝰ tirenes legẽ di siñt . c.2.
syñ derosait ordo ut ex quibꝰ ꝓuĩciis uel na¬
tiombꝰ tirones legendi sint prima ꝑte ac̃tet᷑

Expanded text:
Hispanos quidem non tantum numero sed et viribus corporum Hispanos quidem non tantum numero sed et viribus corporum nostris praestitisse manifestum est; Afrorum dolis atque divitiis semper impares fuimus; Graecorum artibus prudentiaque nos vinci nemo dubitavit. Sed adversus omnia profuit tironem sollerter eligere, ius, ut ita dixerim, armorum docere, cotidiano exercitio roborare, quaecumque evenire in acie atque in proeliis possunt omnia in campestri meditatione praenoscere, severe in desides vindicare. Scientia enim rei bellicae dimicandi nutrit audaciam: nemo facere metuit quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata paucitas ad victoriam promptior est, rudis et inIBVS TIRONES LEGENDI SINT Rerum ordo deposcit ut ex quibus provinciis vel nationibus tirones legendi sint prima parte tractetur.
Abbreviated transcription (Latin):
uec̃ ansibꝰ lrãrũ magis igno sce posse ꝙͣ tetos. tanto.
feriorẽ me antiquis scriptoribꝰ uix sensi. licet in hoc
sy lebor diligens ac fidelis. Et ideo quexapud diñsos
hestoritos uel armoꝵ disciplinã docentes dnspsa et in¬
uoluta celant᷑/ pro ucilitate romana ꝓferant tn ẜ
moediũ.o de dilertu igit an excitasione tironã
pere questar gradus ac titulos antiquã & suetudinẽ conam¬
ostendere non ꝙ tibi inꝑator ĩute ista uideant ĩtog¬
nita / s uti que isponti pr̃o rei ꝑ. salute disponis aglcas
olim custodisse romãĩ inperii ꝯditoies Et ꝙ in hot
puo libello quidquid de maximis rebus. semꝑq nĩmis¬
Romanos gentet om̃es gentel sola armoꝵ excitat¬
ulla alia re uidemꝰ ppłm rõnũ orbẽ snbiegisse traꝵ¬
nisi armoꝵ ex̃citio disciplina castroꝵ u suq
milirie Quid enĩ adi̾sũ galloꝵ multitudiuẽ paucitas
adũsus germanoꝵ ꝓteritatẽ breuitas potuiss audere

Expanded text:
us litterarum magis ignoscere posse quam ceteros, tanto inferiorem me antiquis scriptoribus esse vix sensi, licet in hoc sed labor diligens ac fidelis, ut quae apud diversos historicos vel armorum disciplinam docentes dispersa et involuta celantur pro utilitate Romana proferantur in medium. De dilectu igitur atque exercitatione tironum per quosdaostendere, non quo tibi, imperator invicte, ista videantur incognita, sed ut quae sponte pro rei publicae salute disponis agnoscas olim custodisse Romani imperii conditores et in hoc parvo libello quicquid de maximis rebus sempeCITATenim alia re videmus populum Romanum orbem subegisse ternisi armorum exercitio, disciplina castrorum usuque militiae. Quid enim adversus Gallorum multitudinem paucitas sus Germanorum proceritatem brevitas potuisset audere?
Abbreviated transcription (Latin):
Quãdo tirones signandi sint/c.d.¬
Ed nõ statĩ pũctis signoꝵ inscribendꝰ est tiro de¬
lectus um etiã inte extitio p̃tẽptãdꝰ ut utrũ uere
tanto eperi aptus sit possit ꝯgnosci ⁊ uelontas m̃ illo req¬
renda uĩ ⁊ robur. Et uti armoꝵ disciplinã edisce ualeat
in probabies afte uudeant᷑ in spẽ tamẽ exꝑiẽtis apbant
inbigni Repudi andi gͦ minꝰ utles ⁊ mn locũ eore stre¬
muissimi sub regandi sut In oĩ eni ꝯfluta nẽtm
prodest multitido ꝙͣ uirtꝰ. Signatis itaq tironibins
per cotidiana ex̃titia armor est demr̃anda dogtuma
s hau  rei usum dissiłatio longe securitatis abolenite
Que menias qui doce possit quod ipse nõ didicit de hyy¬
storatis gͦ uel libris nobis antiqua ꝯsuetudo repetẽtia
esores illi res gestas ⁊ enẽtus tr̃ scripsere bellorista
aith enieses aliiq grecorũ i lbris retulere ꝯpłaq̃ uetra

Expanded text:
QVANDO TIRONES SIGNANDI SINT SQVANDO TIRONES SIGNANDI SINT Sed non statim punctis signorum inscribendus est tiro delectus verum ante exercitio pertemptandus, ut utrum vere tanto operi aptus sit possit agnosci. Et velocitas in illo requirenda videtur et robur, et utrum armorum disciplinam ediscere valeatnon improbabiles videantur in specie, tamen experimentis comprobantur indigni. Repudiandi ergo minus utiles et in locum eorum strenuissimi subrogandi sunt. In omni enim conflictu non tam prodest multitudo quam virtus. Signatis itaque tironibus per cotidiana exercitia armorum est demonstranda doctrina. Sed huius rei usum dissimulatio longae securitatis abolevit. Quem invenias qui docere possit quod ipse non didicit? De historiis ergo vel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed illi res gestas et eventus tantum scripsere bellorum, ista Athenienses aliique Graecorum in libros re