comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sat ꝑusmo quidam dolui nini sapidi
et bomi admodũ ꝑnũ. ad eũ ꝓ uino
cum quidam puedũ non uase maiuscło
descinasset: sumpto in manibus uase atq
ad narem admoto. ohe inquit: nas ist
admodũ fetet munqmͣ in hoc uiuũ meũ
infimidam uade atq ad eũ qui te mifit
D
dinersa etate ⁊ forma mierunt
noluptatis ac preciiͣ causa. is cum pulchri¬
orem bis cognouisset: alteram tantum
semel attigit: tum ue spretam putaret
tum ut iteꝵ rediret cum socia abeuntib
telam lineam dono dedit. non discernẽs
quanta esset futura cuiusq portio in diui¬
sione clancula contencio orta est inter fe¬
minas altera duas partes secundũ opꝰ
ex actum altera medietatem secundũ ꝑso¬
nas postulante diuerse utrumq uarieq
racõnes afferebantur cũ una maiorem
se laborem ꝑpessam esse reliqua parem
fuisse contenderet Ex uerbis ad u̾bera
deuenerũt ac irrgiũ capillorũq certa¬
men. primo uitini inde eciam mariti
concurrunt discidii cansam ignorantes

Expanded text:
at Perusino cuidam dolium vini sapidi et boni admodum parvum. Ad eum pro vino cum quidam puerum cum vase maiusculo destinasset, sumpto in manibus vase atque ad nares admoto, “Ohe!” inquit “vas istud admodum foetet. Nunquam in hoc vinum meum infundam: vade atque ad eum qui te misit ddiversa aetate et forma, iverunt voluptatis ac praemii causa. Is cum pulchriorem bis cognovisset, alteram semel tamen attigit, tum ne se spretam putaret, tum ut iterum rediret cum socia. Abeuntibus telam lineam dono dedit, non discernens quanta esset futura cuique portio. In divisione, clancula contentio orta est inter feminas, altera duas partes, secundum opus exactum, altera medietatem secundum personas postulante. Diversae utrimque variaeque rationes afferebantur, cum una maiorem se laborem perpessam esse, reliqua parem fuisse contenderet. Ex verbis ad verbera devenerunt, ac unguium capillorumque certamen. Primo vicini, inde etiam mariti concurrunt, dissidii causam ignorantes,
Abbreviated transcription (Latin):
cum obprobrio cȩteris ex ea fami¬
lia esset se uocauit semel Simon cȩculus
cognatus eius senex mague auctoritatis
atq ad modũ prudens: et cũ roĩbus iuul¬
tis adolescentem ad meliorem bitã hor¬
tatus ess detestatus uicia iurtutes uero
collandans. postqmͣ tandem ꝑorauit Simon
inquit ille composite atq ornate admodũ

Expanded text:
cum opprobrio caeteris ex ea famicum opprobrio caeteris ex ea familia esset, ad se vocavit semel Simon Caeculus, cognatus eius, senex magnae auctoritatis atque admodum prudens; et cum rationibus multis adolescentem ad meliorem vitam hortatus esset, detestans vitia, virtutes vero collaudans, postquam tandem peroravit: “Simon” inquit ille “composite atque ornate admodum,
Abbreviated transcription (Latin):
recentem aliquãdo urinam. pro uino in
mensa suꝑponere qua hora honimẽ. uẽ¬
turũ suspicabantur. Accessit ille more so¬
nauseans et/ semiructans magno clamo¬
re abscessit minatus multa illis qui hec
cõmenti essent Illi uero risu cenam finie¬
runt hoc eius rei machinator michi
postinodum retulit multo cum risu
De patre ebriũ filium redarguentem
darguisset conspecto semel in uia
ebrio retectis uerendis turpiter
iacentente pueris quoq qui multi circũ¬
stabant ridentibus atq illudentib filiũ
ad tam uerecñdũ spectaculũ uocauit ex¬
istimans hoc exemplo ab ebrietate terre¬
rii enui posse. Illo autẽ niso ebrio. rogo pa-¬
ter inquit ubi est id uinum quo iste ebriꝰ
factus est: ut et ego eciam uini dulcedi¬
nem degustem non ebrii turpitudine.¬
absterritus s uini cupiditate comotus
De Adolescente perusmo
abinũ quoq ꝑusinũ adolescentem
nobilem atq ad modũ dissolutum.

Expanded text:
recentem quandoque urinam pro vino in recentem quandoque urinam pro vino in mensa supposuere, qua hora venturum hominem suspicabantur. Accessit ille more snauseans ac semieructans, magno clamore abscessit, minatus multa illis qui haec conati essent. Illi vero risu coenam finierunt. Hoc eius rei machinator mihi postmodum retulit multo cum risuDe patre filium ebrium redarguente uicquam redarguisset, conspecto semel in via ebrio, erectis verendis turpiter iacente, pueris quoque permultis qui circumstabant ridentibus atque illudentibus, filium ad tam verecundum spectaculum vocavit, existimans hoc exemplo ab ebrietate deterreri eum posse. Ille autem, viso ebrio: “Rogo, pater” inquit “ubi est id vinum, quo iste ebrius factus est, ut ego etiam eius vini dulcedinem degustem?” non ebrii turpitudineabsterritus, sed vini cupiditate commotus. 74. De adolescente Perusino Hispinam quoque Perusinum, adolescentem nobilem atque admodum dissolutum,
Abbreviated transcription (Latin):
adolestens. Iteꝵ ex conuento mulier cũ
anserem postulasset renint adolescens
pari uacione se cũ illa esse assereus: non
enim se preciũ accipisse set de repulisse
ninriam illatam: nanse prius a imilie¬
re subactũ. Cum longior ꝓgrediretur
contencio: suꝑueniens. uir sciscitatur quȩ
nam fit contronersia: cupiebam eĩ inquit
uxor tibi ceriam opiꝑam parare nisi hic
malidictus impediret: connenit ir mecũ
in uigniti solidis: nũc postqmͣ introiit
domũ/ mutata sentençia duos amplius
requirit. Fia nio inquit: tam ꝑuares
impedit cenam. accipit inquit quod¬
libet. Ita precium abstulit et concubi¬
tum uxoris De anaro qui urinani¬
Urialis uiuis e uostris note aua¬
ricie sepins ad mensam. familiȩ accedebat
dum comederet: degustans uinũ an satis
aquatũ ẽẽt siunlabat autem id se agere
ut bono uiro uteretur. Noc cũ aĩaduer¬
tissent nomuilli tandem cõĩcato consilio

Expanded text:
adolescens. Iterum ex conventu mulier cum adolescens. Iterum ex conventu mulier cum anserem postulasset, renuit adolescens, pari ratione se cum illa esse asserens: non enim se pretium accepisse, sed repulisse iniuriam illatam; nam se prius a muliere subactum. Cum longior progrederetur contentio superveniens vir sciscitatur quaenam haec sit controversia: “Cupiebam” inquit uxor “tibi coenam opiparem parare, nisi hic maledictus impediret: convenerat enim mecum in viginti solidis, nunc, postquam introiit domum, mutata est sententia, duos amplius requirit”. “Eia” inquit vir “tam parva res impedit coenam nostram? Accipe” inquit “quodlibet”. Ita pretium abstulit et concubitum uxoris. 70. De avaro qui urinaurialis unus e nostris notae avaritiae saepe mensam familiae accedebat dum comederet, degustans vinum an satis aquatum esset: simulabat autem se id agere ut bono vino uterentur. Hoc cum animadvertissent nonnulli, tandem communicato consilio
Abbreviated transcription (Latin):
res recuꝑet uires De iro stolido
nostebat mulierem. nro kodulso¬
nsulso ac balbucienti imptã semel.
noctu cũ ad eam accederet credens uirum
abesse hostium palam pulsans. sumulansq
uiri nocem ac sibi aꝑiri hostiũ petens uir
autem stolidus domi existens audita illiꝰ
uoce. Ioanna aꝑi ianuam et introduc illũ
ciȩ anserem deferebat uenalem
conspicata mulier quȩ sibi faceta
uidebatur: ridendi honinis gr̃a. rogauͭ.
quanti auserem faceret. at ille quid facil¬
lime inquit ꝑsoluas. quid est inquit iilier
unico ille ait coitu iocaris respondit muli¬
er. s doniũ ingredere ⁊ de precio cõneiemꝰ
Ingressus domũ cum ꝑstaret in sentencia.
mulier precio annuit uerũ cũ suꝑioris
ꝑtes egisset petito ausere rustiaus se negat
daturũ non eñĩ. so mulierem subagitasse:
s se ab ea compressu dixit Igitur redinte¬
grata pugna muuere sessoris fungitur

Expanded text:
res recuperet vires”. 68. De viro stolido res recuperet vires”. 68. De viro stolido noscebat mulierem viro insulso ac balbutienti nuptam. Semel cum noctu ad eam accederet, credens virum abesse ostium palam pulsavit, simulans viri vocem, ac sibi aperiri ostium petiit. Vir autem stolidus, domi existens, audita illius voce, “Ioanna, aperi, Ioanna, introduc illum”tiae anserem deferebat venalem, conspicata mulier, quae sibi faceta videbatur, ridendi hominis gratia rogavit quanti anserem faceret. At ille, “Quod facillime” inquit “persolvas”. “Quid est?” inquit mulier. “Unico” ait ille “coitu”. “Iocaris” respondit mulier “sed domum ingredere et de pretio conveniemus”. Ingressus domum, cum perstaret in sententia, mulier pretio annuit. Verum cum superiores partes egisset, petito ansere, rusticus se negat daturum: non enim se mulierem subagitasse, sed se ab ea compressum dixit. Igitur, reintegrata pugna, munere sessoris fungitur
Abbreviated transcription (Latin):
posset conspici. suꝑimposito autẽ inuene
climes eis crurib ac pedibus amplexata
concupito operi intendebat Uir interim
existimaus uxorem ad festiuitatem. iam
profectam et simul tardius redituram so¬
cium rogauit ad praudiũ dicens. uxorem
prandio esse fallendam. Cum domũ ꝑger
uir prius ingreditur/: uisaq apud stalas
nxore supra uiuenem pedes cõmonente
nrandi / inquit/: si hoc modo ambulabis.
numqmͣ istosce calceos consinues
non bene habere/ facinatos. uerbis cuinsca
uicine quȩ cũ illos collandasset: nequaꝙ̃ͣ
postea addit deos eos benedicat pro ut
uulgo dici solet/ hec cũ adolescens audinis¬
set nuc causam uideo inquit cur michi
mentula egrius se habuit dieb hiis ad¬
modũ debilitata nam cũ eam quispiam
laudass nequaqmͣ addidit eius benedic¬
cionem. quo factũ est ut eam facturam
putem cũ postinodũ nũqm erexerit ca¬
put benedic erga eam rogo. ait quo prio¬

Expanded text:
posset conspici. Superimposito autem iuvene, posset conspici. Superimposito autem iuvene, clunes eius cruribus ac pedibus amplexa, concupito operi intendebat. Vir interim existimans uxorem ad festivitatem iam profectam et simul tardius redituram, socium rogavit ad prandium, dicens uxorem prandio esse fallendam. Cum domum pergerent, vir prius ingreditur visaque apud scalas uxore supra iuvenem pedes commovente, iurandi “si hoc modo ambulaveris, nunquam istos calceos consumes”.se bene habere, fascinatos verbis cuiusdam vicinae, quae, cum illos collaudasset, nequaquam postea addidisset: “Deus eos benedicat”, prout vulgo dici solet. Haec cum adolescens audisset, “Nunc causam video” inquit “cur mihi mentula aegrius habuit se his diebus admodum debilitata. Nam cum eam quispiam laudasset, nequaquam addidit eiusmodi benedictionem, quo factum est ut fascinatam putem, cum postmodum nunquam erexit caput. Benedic ergo eam, te rogo” ait “quo prio
Abbreviated transcription (Latin):
Ambataria mulier/ pisana fint pmp¬
ta ad respondendũ. accedens histrio
ohe inquit sane nuus ex sis nunciis ui¬
deris/ quo facete dicto abiit confusus¬
mane ad feuestras uarii geueris
sicuti arenea telas ita hec inquit et ue¬
stes suas culo effecit pudendoꝵ  artisiciũ
Ogabat quidã contribulũ menin
uirũ facetũ tempore uindemie ut
sibi uasa quȩdam uinaria concede/¬
ret lum ille do inquit uxori expensas
ab aliis eas res quarum usus erat
necessarias¬
Erusini habentur uiri faceti ac pur¬
bani Nogauit uirũ uxor petrucia no¬
amiue ad diem festum postridie pro¬
fectura ut sibi calceos nouos emeret
annuit uir eius: ⁊ suml iussit anteqmͣ
domo abiret mane galliuam in prandiũ
coqui uxor cum cibũ parasset domꝰ hostiũ
egressa. conspectoq simul quem sume aia¬
bat inuene domũ egrediretur dato signo
ut se intus cum uir abesset sequeretur
et ne lougior mora esset ascensis scalis
se ad terram prostrauit ita ut/ ex hostio

Expanded text:
ambacharia mulier Pisana fuit prompta ad respondendum. Accedens histrio Ohe!” inquit “sane unus ex suis nunciis videris”. Quo facete dicto abiit. 6mane ad fenestras varii generis Sicut aranea telas, ita haec” inquit “vestes suas culo effecit, pudendorum artificium gabat quidavirum facetum tempore vindemiae, ut sibi vasa quaedam vinaria mutuo concederet. Tum ille inquit “Do uxori expensas ab aliis eas res, quarum usus esset eis necessariuserusini habentur viri faceti ac perrbani. Rogavit maritum uxor, Petrucia nomine, ad diem festum postridie profectura, ut sibi calceos novos emeret. Annuit vir eius et simul iussit, antequam domo abiret, mane gallinam in prandium coqui. Uxor, cum cibum parasset, domus ostium egressa conspectoque simul quem summe adamabat iuvene, domum regreditur, dato signo ut se intus, cum vir abesset, sequeretur; et, ne longior mora esset, ascensis scalis se ad terram prostravit, ita ut ex ostio
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad regimi neopolitai ꝓficisteret᷑:
stulticiam monstrauit Cum em̃ Rodul¬
fus. ad eum iusendũ in castoa uenisset
ostendit ei dux preciosam suppellectilem:
inter cetera margaritas zaphiros carbũ¬
culos et ceteros lapides: qui ni magno
precio habentur/ Hiis conspectis quieuit
Rodulfus: quanto lapides illi existimãrẽt¬
⁊ quid utilitatis afferrent: magnũ quid
escimari dux respondit s nchil afferri
lucri lum Rodulsus ostendam inquit
duos lapides decem florenoꝵ qui michi
annuatim ducentos reddunt ac deuide. cũ
ducem hoc adiuirantemr ad molendimĩ.
quod ipse construi fecerat duxisset duos
molares lapides ostendit dicens illos esse
uisendi orbem ꝑagrare cupiebat: ins¬
sit usq maceratam opidum profitisci:
quod ille cũ effecisset: orbem inquit t̾raꝵ
ciem. culta atq inculta loca nomora et
siluas que ommia eo loci spacio continẽt¬

Expanded text:
Regnum Neapolitanum proficisceretur, stultitiam monstravit. Cum enim Redolphus ad eum visendum in castra venisset, ostendit ei dux pretiosam admodum suppellectilem, interque caetera margaritas, saphiros, carbunculos et caeteros lapides, magno qui in pretio habentur. His conspectis, quaesivit Redolphus quanto lapides illi existimarentur et quid utilitatis afferrent. Magnum quid aestimari dux respondit, sed nihil afferre lucri. Tum Redolphus: “Ostendam tibi” inquit “duos lapides decem florenorum qui mihi annuatim ducentos reddunt” ac deinde cum ducem haec admirantem ad molendinum quod ipse construi fecerat duxisset, duos molares lapides ei ostendit, dicens illos esse,visendi causa orbem peragrare cupiebat, iussit usque Maceratam oppidum proficisci. Quod ille cum effecisset, “Orbem” inquit “terrtiem, culta atque inculta loca, nemora et sylvas, quae omnia eo loci spatio contine
Abbreviated transcription (Latin):
plo quiͣ hec uerbis profuit de duce qui
doctorũ .re. reprehendenciũ ĩ anem
eoꝵ curam qui multũ studii᷑ oꝑeq
in querendis eniendisq preçiosis lapi¬
dib ponũt hic quidã recte inquit fio¬

Expanded text:
plo quam hic verbis profuit. 75. De ducedoctorum virorum reprehendentium inanem eorum curam, qui multum studii operaeque in quaerendis emendisque pretiosis lapidibus ponunt. Hic quidam: “Recte” inquit
Abbreviated transcription (Latin):
duni. reꝑiendum asmũ haberet assenfit
ille. et ei sex pillulas degluçiendas dedit
quibus sumptis abiens postridiȩ cuui
asinũ quereret cogentibus pillulis de
uia decessit laxandi uentris gratia et in.
aruudinetũ forte diuerteret ibi reꝑto
asmo pascente medici sentenciã et pillu¬
postmodũ ueluti alterũ esculapm̃ mag¬
nus fiebat rusticoꝵ concursus: qui au¬
dierant medelas medici eciam ad reꝑi¬
endos asinos accomodatas

Expanded text:
ipiendum asinum haberet. Assensit ipiendum asinum haberet. Assensit ille et ei sex pillulas deglutiendas dedit. Quibus sumptis abiens, postero die cum asinum quaereret, ac cogentibus pillulis de via discessisset laxandi ventris gratia, in arundinetum forte divertit; ibi reperto asino pascente, medici scientiam et pillupostmodum, veluti alterum Aesculapium, magnus fiebat rusticorum concursus, qui audierant medici medelas etiam ad recipiendos asinos accommodatas
Abbreviated transcription (Latin):
neret rogauit uirũ ad confessionem pctoꝵ
quȩ facta non dubitabant conuenturam.
inter eos concordĩa. parint eques: ⁊ cum
religiosus eum peccata sua explicare
inssisset: nequaqmͣ eques inquit quicqͥd
emin nũquã comisi et multo plura eciã
ab uxorȩ sepius tibi recitata extiterunt¬
Ut nuꝑ fflorencie. homo confidens
ac temerarius nulli arti deditus. ac
cum legisset apud medicum quẽdã
nomen et uirtutem certaꝵ pillular mu
que ad uarios morbos conferre dicebant.
existimauit homo ridiculus se hiis solis
pillulis de facili medicũ enasurũ confecto
eaꝵ magno numero urbem egressus cepit
uagari ꝑ opida. ⁊ pillas medicme artem
professus. ad omnen autẽ egritudinem
hips pillulis accomodabat: eaꝵq causa.
aliqui casu ualitudinẽ recuꝑabant Cu
hunis fama ꝑcrebuisset sculti apud stul¬
tos. quidã qui asiũ suũ amiserat roga¬
uit hominem nũꝙͥ remediũ ad recuꝑan¬

Expanded text:
neret, rogavit virum ad confessionem peccatorum, neret, rogavit virum ad confessionem peccatorum, qua facta non dubitabat conventuram inter eos concordiam. Paruit eques, et cum religiosus eum sua peccata explicare iussisset: “Nequaquam est opus” inquit “quicquid enim unquam commisi, et multo plura etiam, ab uxore saepius tibi recitata extiteruntt nuper Florentiae homo confidens ac temerarius, nulli arti deditus. Is cum legisset apud medicum quemdam nomen et virtutem certarum pillularum quae ad varios morbos conferre dicebantur, existimavit homo ridiculus se iis solis pillulis de facili medicum evasurum. Confecto earum magno numero, urbem egressus coepit vagari per oppida et villas, medicinae artem professus. Ad omnem autem aegritudinem has pillulas accommodabat, earumque cura aliqui casu valetudinem recuperarunt. Cum huius fama percrevisset stulti apud stultos, unus qui asinum suum amiserat rogavit hominem numquid remedium ad rec
Abbreviated transcription (Latin):
orem habuit teldam nomine uetu
cere et cum sepius eam molestasset: illa.
ad patronam rem detulit: quȩ suasit ut as¬
sentnetur: ac certam loco obstriro horani rosso
assignaret / in qua pro ancilla se telda clam
contulit. Accedens ad locum rossus ac uxo¬
rem pro ancilla diucius tranctans / tandẽ
demissa mentula nichil agerȩ potuit inm
exclamans uxor/ eia eques merdose si h
ancilla extitisset recte cum rem habere po¬
tuisses lũm miles o telda mea ꝑ deũ inqͥt
hic socius meus prudencior ad modũ est
quam ego. nam postqm te pro ancilla ig¬
narus attigi: statum te ille malam carnẽ
te esse cognouit: ac propterea retrocedens
qui uxorem litigiosam habebat¬
abebat fflorentimis eques admodũ
nobilis uxorem litigiosam ac per¬
uersam: quȩ cotidie ad religiosum.
confessorem uelut ad deuotum suũ queras
uiri et uicia deferebat hic repreheudebat¬
equitem obiurgabatqͦ aliquãdo uerbis ad¬
monitus uxoris ut pacem inter eos po¬

Expanded text:
orem habuit Teldam nomine, vetucere, et cum illam saepius molestasset, illa ad patronam rem detulit. Suasit ut assentiretur ac certo in loco subobscuro horam Rosso assignaret, in quem pro ancilla se Telda clam contulit. Accedens ad locum Rossus ac mulierem pro ancilla diutius tractans, tandem, demissa mentula, nihil agere potuit. Tum exclamans uxor, “Eya” inquit “ eques merdose, si hic ancilla extitisset, recte cum ea rem habere potuisses”. Tum miles: “Oh! Telda mi, per Deum!” inquit “hic meus socius prudentior admodum est quam ego. Nam postquam te pro ancilla ignarus attigi, statim ille malam carnem te esse cognovit, ac propterea retrocedens qui uxorem habebat litigiosam Habebat Florentinus eques admodum nobilis uxorem litigiosam ac perversam, quae quotidie ad religiosum confessorem, vel, ut aiunt, devotum suum querelas viri et vitia deferebat. Hic equitem reprehendebat obiurgabatque. Aliquando verbis admonitus uxoris et ut pacem inter eos po
Abbreviated transcription (Latin):
testamenta que episcopi tenere memo¬
ria deberent. Proeedens ulterius per¬
cunctator. cũ quesisset quid eͥtiã signi¬
ficarent due ueluti corrigie quȩ a mi¬
tra pͥost renes pendent. Netrũ illorũ
inquit ep̃os scire. Faceta responsio
młtis ep̃is accomodata t
Um in pallatio apostolico in tetu se¬
cretariorũ & multi uiri doctissi
ut solet aderant sermo de impura in¬
quinataq uita scelestissi hoĩs Francisci
philelphi ortus esset multiq multa ĩ
cũ scelera coniecissẽt. Quesiuit quis¬
piã an philelphus genere nobilis esset.
Tũ unus contribulis eius optimus uir
& ad modũ facetus uultu ad grauitatẽ
composito apprime inquit maxima is
fulget nobilitate. Nã pater suus semꝑ ma¬
ne uestes sericias induebat denotans eũ
sacerdotis filiũ. Uestimenta enĩ quibs
presbiteri in sacris utuntur ut pluri
mirũ est inquit si iouis nepos ge¬
sta parentũ mutans & alterã europã r᷑a¬

Expanded text:
Testamentum, quae ipsi tenere memoTestamentum, quae ipsi tenere memoria deberent. Procedens ulterius percontator, cum quaesisset quid etiam significarent duae veluti corrigiae, quae a mitra post renes pendent: “Neutrum illorum” inquit “episcopos scire”. Faceta responsio et multis episcopis accommodata. um in palatio Apostolico, in coetu secretariorum, cui et multi viri doctissimi ut solet aderant, sermo de impura inquinataque vita scelestissimi hominis Francisci Philelphi ortus esset, multique multa in eum scelera coniecissent, quaesivit quispiam an Philelphus genere nobilis esset. Tum unus contribulis eius, optimus vir et admodum facetus, vultu ad gravitatem composito: “Apprime” inquit, “maxima is fulget nobilitate, nam pater eius semper mane vestes sericas induebat” denotans eum sacerdotis filium. Vestimenta enim, quibus presbyteri in sacris utuntur, ut plurimirum est” inquit “si, nepos Iovis, gesta parentum imitatus, et alteram Europam ra
Abbreviated transcription (Latin):
nex educauerat instrueratq ut in
stuoliis humanitatis paupere adolescẽ¬
tẽ nomine iohanne que nouimus cõ¬
tribulẽ nostrũ adeo ut post ea uir do¬
ctissimus euaderet. Elorentinus qui¬
dã condiscipulus plures enĩ dicendi
gratia ad senẽ confluehat. Inuidia mo¬
tus cepit oculte detrahere apud ma¬
gistrũ adolescentis asserens eũ uelut
ingiatũ male de eo & sentire. & loqui.
Id cũ sepius egisset: tunc senex qui erat
prudentissimus quanto inquit tp̃re
iohanẽ nosti.Cũ detractor haud am¬
plius annũ respondisset miror: ait te¬
adeo sapientẽ existrmari. & me stultũ
uelle ut putes te melius anno ꝙͣ me
decennio quo mecũ uixit naturam
u mores iohaĩs nosse. Sapientissima
responsio & detractantẽ neꝗtiȩ argu¬
ens & adolescentis fidẽ cõmendans.
Hac si plures uterent᷑ minor esset in
sibi uellent duo ueluti apices inꝰ episco¬
porũ mitris constituti respondit signi¬
ficari anteriori nouũ posteriori. uetus

Expanded text:
ue in studiis humanitatis pauperem adolescentem, nomine Ioannem quem novimus contribulem nostrum, adeo ut postea vir doctissimus evaderet. Florentinus quidam condiscipulus plures enim discendi gratia ad senem confluebant invidia motus, coepit occulte detrahere apud Magistrum adolescenti, asserens eum veluti ingratum male de eo et sentire et loqui. Id cum saepius egisset, tunc senex, qui erat prudentissimus: “Quanto” inquit “tempore, Ioannem nosti?”. Cum detractor haud amplius annum respondisset: “Miror” ait “adeo sapientem te existimari et me stultum velle, ut putes melius anno quam me decennio, quo mecum vixit, naturam et mores Ioannis nosse”. Sapientissima responsio, et detractantem nequitiae coarguens, et adolescentis fidem commendans! Hac si plures uterentur, minor esset invsibi vellent duo veluti apices in episcoporum mitris constituti, respondit significari anteriori Novum, posteriori Vetus
Abbreviated transcription (Latin):
Ardinalis barensis neapolitanus
Lgene tenehat hospitale uercellis ĩ
galliã citeriori ex quo parũ ꝑcipie¬
bat cmolumenti propter impensas q̃
in pauperes ibidẽ ficbãt. Misit ergo
de suis quendã petrillũ nomine ad
colligendũ pecunias. At ille cũ hospi¬
tale refertũ uariis languidis. ac moͬ¬
bosis qui hona loci illius assumebat cõ¬
spexisset uestimentis medici indirtus
hospitale ingressus est uisisq diuersi
generis ulderibus. cũ omnes cõuo¬
casser nulla inquit medella utilis ad
sanandũ ulcera uestra adhiberi potest
nisi ex pinguedĩe hoĩs unguentũ fiat
Inter uos itaq hodie sorte̾ iaciã qui
debeat. Singuli his uerhis territi aufu¬
gerũt ne mortis sors in eũ caderet
Eo modo hospitale ĩpensa sordidorũ
hominũ liberauit
Iuuenẽ qui filios lrãs doceret. Is
diutina consueuidĩe primo ancillã tũ
nutricẽ oleinde patronã. postremo ẽt
discipulos cognouit. hoc cũ rescisset
pater erat enim homo ꝑfacetus: uoca¬

Expanded text:
ardinalis Barensis, Neapolitanus genere, tenebat hospitale Vercellis in Gallia citeriori, ex quo parum percipiebat emolumenti, propter impensas quae in pauperes ibi fiebant. Misit ergo de suis quemdam, Petrillum nomine, ad colligendum pecunias. At ille, cum hospitale refertum variis languidis ac morbosis, qui bona illius loci absumebant, conspexisset, vestimentis medici indutus hospitale ingressus est, visisque diversi generis ulceribus, cum omnes convocasset: “Nulla” inquit “medela utilis ad sanandum ulcera vestra adhiberi potest, nisi ex pinguedine hominis unguentum fiat. Itaque inter vos hodie sortem iaciam quisni ac coqui debeat”. Singuli his verbis territi aufugerunt, ne mortis sors in eum caderet: eo modo hospitale impensa sordidorum hominum liberavit.iuvenem, qui filios litteras doceret. Is diutina consuetudine, primo ancillam, tum nutricem, deinde patronam, postremo etiam discipulos cognovit. Hoc cum rescisset pater, erat enim homo perfacetus, voca
Abbreviated transcription (Latin):
pũ in uuluã inseruit. Quo facto ul¬
cus apertũ esse dixit & saniẽ emisis¬
se. Ita iudex liberatus est :
multis ꝑfacetus Cũ Cardinalis
grecus ad curiã prolixa de more bar¬
ha uenisset. mirantibus aliquandiu
multis illũ harbã nõ deponere pre¬
tet consuetudinẽ ceterorũ bene se hoc
ht̃ inquit. Nam inter tot capras ꝑ¬
comode residet unus hircus:

Expanded text:
pum in vulva inseruit: quo facto, ulpum in vulva inseruit: quo facto, ulcus apertum esse dixit et saniem emisisse: ita index liberatus est. 1multis perfacetus, cum cardinalis Graecus ad Curiam prolixa de more barba venisset, mirantibus aliquandiu multis illum barbam non deponere praeter consuetudinem caeterorum: “Bene se hoc habet” inquit “nam inter tot capras, percommode residet unus hircus
Abbreviated transcription (Latin):
nestũ ab ea petere excogitauit uersutia
mulierũ decipere: pluribus diebus fa¬
ciatũ detulit iudicẽ digitũ simulans
se maxĩo dolore torqueri. Tandẽ di¬
uitius torquente illo rogauit coma¬
ter num quȩ remedia expertus cet
Multa ille respondit sed nihil pro¬
fuisse. uno autẽ medicamento quoa
ꝗuridã medicus suasisset se uti nõ pos¬
se & id tale esse ut erubesceret profer¬
re. hortante muliere ne puderet loq¬
I
que ad medelã tanti morbi spectarẽt.
Ille uelut admodũ timidus aut digi¬
tũ abscindendũ esse ait arit in natu¬
ram mulieris aliquandui tenendum
quoad ex calore ulcus maccraretur
non audere se propter honestatẽ id ab
aliqua petere. Comater pietate mo¬
ta suã oꝑam pollicetur. Ille ex uerecũ¬
dia loco tenebroso opus esse dixit nõ
enĩ se lumine ausurũ tali obsequi uti.
Consensit mulier nil mali uerita. Ille
ut in obscurũ uentũ est recumbente
muliere primo digitũ deinde pria¬

Expanded text:
nestum ab ea petere, excogitavit versutia nestum ab ea petere, excogitavit versutia mulierem decipere. Pluribus diebus fasciatum detulit indicem digitum, simulans se maximo dolore torqueri. Tandem diutius conquerente illo, rogavit commater num quae remedia expertus esset: “Multa”, ille respondit, sed nihil profuisse; uno autem medicamento, quod quidam medicus suasisset, se uti non posse, et id tale esse ut erubesceret proferre. Hortante muliere ne puderet loqui quae ad medelam tanti morbi spectarent, ille, velut admodum timidus, aut digitum abscindendum esse ait, aut in natura mulieris esse aliquandiu tenendum, quoad ex calore ulcus maceraretur: sed non audere se propter honestatem id ab aliqua petere. Commater pietate mota suam operam pollicetur. Ille, ex verecundia, loco tenebroso opus esse dixit: non enim se in luce ausurum tali obsequio uti. Consensit mulier, nil mali verita. Ille, ut in obscurum ventum est, recumbente muliere, primo digitum, deinde pria
Abbreviated transcription (Latin):
bienniũ affuit. Rex interim uiderat
sepius adolescentẽ: quẽ omnes mutũ
putabãt. hic cũ reginȩ ministraret pe¬
tiit patrẽ Rex ut casune an naͣ filius
mutus euasisset neutrũ ille respondit
sed iussu suo ob lingue maledicentiã
rogauit Rex. ut licentiã ꝑmiteret
loquendi. Cum diutius pater restitis¬
set odicens aliquid scandali secuturũ
tandẽ regis precepto loqui filiũ sruel¬
let uissit. Ille imprimis ad regẽ con¬
uersus. Habes uxorẽ inquit cã qua
nunꝙͣ aliqua prostituta meretrix ĩ¬
prudentior aut improbior fuit. Cõ¬
fusus rex prohibuit amplius loqui.
Mos est quorundã ut licet raro tam
sploquantur male:
pillo cũ bona illius diutius admini¬
strasset. omniaq gulle causa asump¬
sisset tandẽ cũ posceretur ratio gestoꝵ
iussus a Magistratu producere libros
introytus. ut auĩt & exitus os & na¬
tes ostendit dicens nullos sibi nisi il¬
los alterũ introytus alterũ exitus li

Expanded text:
biennium affuit. Rex interim viderat biennium affuit. Rex interim viderat saepius adolescentem, quem omnes mutum putabant. Hic cum reginae ministraret, petiit patrem rex, casune an natura filius mutus evasisset: neutrum, ille respondit, sed iussu suo ob linguae maledicentiam. Rogavit rex ut licentiam permitteret loquendi. Cum diutius pater restitisset, dicens aliquid scandali secuturum, tandem regis praecepto loqui filium, si vellet, iussit. Ille imprimis ad regem conversus: “Habes uxorem” inquit, “eam, qua nunquam aliqua prostituta meretrix impudentior, aut improbior fuit”. Confusus rex prohibuit amplius loqui. Mos est quorumdam ut, licet raro, tamen semper loquantur male. pillo, cum bona illius diutius administrasset omniaque gulae causa absumpsisset, tandem, cum posceretur ratio gestorum, iussus a magistratu producere libros introitus ut aiunt, et exitus, os et nates ostendit: dicens nullos sibi, nisi illos, alterum introitus, alterum exitus, lib
Abbreviated transcription (Latin):
iocundior ac suauior esset sonus. Aliis
aliũ preferentibus. Littus Imolensis
secretarius. Cardinalis florentini. eiꝰ
qui uere florentinus fuit campanu¬
la cȩteris som iocũdiorẽ exurienti ui¬
deti dixit. Mos est enĩ carolinalibus
ut familiã ad prandiũ atq ad cenã
sono campanule uocent qui cũ tardi¬
usculus sit quandoq ꝙͣ ferat multorũ
appetitus auditus fert sumã esurienti
uoluptatẽ. Itaq omnes illũ recte sen¬
sisse uidicarunt. Et ii presertĩ. qui:
adultus linquȩ maledicȩ ac con-¬
tumeliose qua ex re multorũ odi a
contraxerat. Oh eã cã causã pater fi¬
lio ut perpetuo sileret. cũ indixisset
paruit ille. Accidit inttrea ut solem¬
ni conuiuio regis pnte regina ambo
interesset. Adolẽscens ad cetera industriꝰ
cũ ministraret ut mutus patri regina
trẽ ut secũ esse filiũ pateretur. Id cũ im¬
petrasset adhibuit eũ secretioribus re¬
bus ita ut impudicitie sepius testisi
esset. Simili iterũ conuiiuo pater post

Expanded text:
iocundior ac suavior esset sonus. Aliis aliud praeferentibus, Litus Imolensis, secretarius cardinalis Florentini, eius qui vere Florentinus fuit, campanulam caeteris sonis iocundiorem esurienti videri dixit. Mos est enim cardinalibus ut familiam ad prandium atque ad coenam sono campanulae vocent, qui cum tardiusculus sit quandoque, quam ferat multorum appetitus, auditus fert summam esurienti voluptatem. Itaque omnes illum recte sensisse iudicarunt, et hi praesertim qui adultus linguae maledicae ac contumeliosae, qua ex re multorum odia contraxerat: ob eam causam pater filio, ut perpetuo sileret cum indixisset, paruit ille. Accidit interea ut solemni convivio regis, praesente regina, ambo interessent. Adolescens ad caetera industrius cum ministraret, ut mutus, patri, reginatrem ut secum esse filium pateretur. Id cum impetrasset, adhibuit eum secretioribus rebus, ita ut impudicitiae saepe testis esset. Simili iterum convivio pater post
Abbreviated transcription (Latin):
cibus. ueluti elaturi cadauera mortu¬
orũ. Tũ prctor silentio per preconem
facto omnibus malefiqii reis culũ tadi
iussit. Asserens lanuenses barba non fa¬
cie sed circa nates ferre Ita rasura &
faciei eculi equata maleficii pena est:
nera quȩ uirtutes appellant simul
coquunt mane edũtq Franciscus laue¬
gius Mediolanensis ꝑ iocũ cũ is mos re¬
citaretur inter socios nequaꝙͣ mirũ est
inquit. Romanos a superioribus dege

Expanded text:
cibus, veluti elaturi cadavere mortucibus, veluti elaturi cadavere mortuorum. Tum praetor, silentio per praeconem facto, omnibus maleficii reis culum radi fecit, asserens Ianuenses barbam non in facie, sed circa nates ferre. Ita rasura et faciei et culi aequata maleficii poena est.nera, quae “virtutes” appellant, simul coquunt mane eduntque. Franciscus Lavegnis Mediolanensis, per iocum, cum is mos recitaretur inter socios: “Nequaquam mirum est” inquit “Romanos a superioribus dege
Abbreviated transcription (Latin):
Constantinopolim diuertissẽt orta int̾
eos: & grecos discordia: ꝑtim ex eis in¬
tertecti. partĩ uulnerati sunt. Cũ pete¬
tetur ab Imperatore iusticiã de homi¬
cidis fieri Ille propte se id facturũ pol¬
licitus barbã grecis in penã sceleris.
radi iussit quę multa apud tos igno¬
mintosa hẽtur. Pretor lanuensiũ qui
erat pere se delusũ putans consangui¬
neis lanuensiũ ꝑmisit: ut ipsimet᷑ suas
inurias ulciscerent᷑. Sumpto itaq tẽ¬
pore Constãtinopolim ingressi nõnullos
ꝗrecos occiderunt ac uulnerauerunt.
Ingens querella stati ad pretore Pere
ab imperatore defertur. penam male¬
ficii postulante. Ille se puniturũ ma¬
leficos libere asserens die ad penam
prestituta captos homicidas reliquos¬
q in publicũ produci iussit tanꝙͣ illos
capite mulctaturus. Conuenerat ad
famã rei: tũ greci ꝑmulti tũ populus
uniuersus pere expectantes penam.
Sacerdotes quoq aderãt parati cũ cru¬

Expanded text:
Constantinopolim divertissent, orta inter Constantinopolim divertissent, orta inter eos ac Graecos discordia, partim ex eis interfecti, partim vulnerati sunt. Cum peteretur ab Imperatore iustitiam de homicidis fieri, ille prompte se id facturum pollicitus, barbam Graecis in poenam sceleris radi iussit, quae mulcta apud eos ignominiosa habetur. Praetor Ianuensium, qui erat Perae, se delusum putans, consanguineis Ianuensium promisit ut ipsemet suas iniurias ulcisceretur. Sumpto itaque tempore, Constantinopolim ingressi nonnullos Graecos occiderunt ac vulneraverunt. Ingens querela statim ad praetorem Perae ab Imperatore defertur, poenam maleficii postulante. Ille se puniturum maleficos libere asserens, die ad poenam praestituta, captos homicidas reliquosque in publicum produci iussit, tanquam illos capite mulctaturus. Convenerant ad famam rei tum Graeci permulti, tum populus universus Perae exspectantes poenam, sacerdotesque aderant parati cum cru
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ prouinctiȩ a pontifice disciuer̃t.
orator racanatensiũ Florentiã missus
gtatulatus est apud priores. ob restitu¬
tã eis florentinorũ ope libertatẽ młtis¬
q uerbis inpontificẽ suosq ministros
& precipue contra dominos omnes
& tiranos inuectus est malũ eorum
regimen & facinora derestatus. Nul¬
lo q hĩto respectu. Redolfi dñi Ca¬
merini qui tũ dux florentinorũ ade¬
rat: cũ eiusmodi legati audirent᷑ di¬
utius uersatus eorũ detractione. Tum
Redolfus petens ab oratore illo cuius
facultatis. aut artis esset. Cũ ille docto¬
rẽ luris eruilis se diceret. quesiuit quã¬
tũ tp̃s legibus operã delisset. Cum ille
amplius decenio respondisset ꝙͣ uellẽ
inquit ut saltẽ annu discretionis studio
uacasses stultũ illũ iudicans qui tam
multa se pñte contra dominos effu¬
Uidã lanuenses hotantes Pere ea
est lanuensiũ Ciuitas prope Con¬
stañtinopolim. Cũ negociandi causa

Expanded text:
manae provinciae a Pontifice desciverunt. manae provinciae a Pontifice desciverunt. Orator Racanatensium, Florentiam missus, gratulatus est apud Priores ob restitutam eis Florentinorum ope libertatem, multisque verbis in Pontificem suosque ministros et praecipue contra dominos omnes et tyrannos invectus est, malum eorum regimen et facinora detestatus, nulloque adhibito respectu Redolphi domini Camerini, qui tum dux Florentinorum aderat cum eiusmodi legati audirentur, diutius versatus est in eorum detractione. Tum Redolphus petens ab oratore illo cuius facultatis aut artis esset, cum ille doctorem iuris civilis se diceret, quaesivit quantum tempus legibus operam dedisset. Cum ille amplius decennio respondisset: “Quam vellem” inquit “ut saltem annum discretionis studio vacasses!”. Stultum illum iudicans qui tam multa, se praesente, contra dominos effuuidam Ianuenses habitantes Perae ea est Ianuensium civitas prope Constantinopolim cum, negotiandi causa,
Abbreviated transcription (Latin):
insignia. mea meorũq priusꝙͣ tuorũ
fuisse. Cũ sanuensis quenã sua esse
diceret caput bouis ait. Ianuensis
non est opus certamine aliquo re
spondit. Nã hoc quod porto nõ bo¬
uis sed uacę est caput. Faceto dicto
inanis gallici iactantia ẽ elusa:
mi urinã mittant ad medicũ
cũ uno aut duobus argenteis numis
ut consulat sanitati. Q uidã medi¬
cus quẽ ipse noui nocte uaria reme¬
dia morbis scrihehat in cedulis: qͣ
receptas uocant eas omnes in sa¬
culũ ponebat mane cũ urinȩ ad eũ
destrerẽt᷑ postulato remedio ille ma¬
num ponchat ad saculũ casu:que in
manus inciderat: sumpturus dicens
intercapiendũ petenti uulgaribus uer¬
bis. Priega idio tela manda bona. hoc
est roga deũ ut sortiaris bonã. mise¬
ra eorum conditio quibus nõ ratio sed
fortuna opitulabatur:
Ello quod inter Pontificẽ Etrego¬
riũ undenimũ & florentinos est
gestũ picenũ & omnes ferme eccłiȩ ro¬

Expanded text:
insignia mea meorumque prius quam tuorum insignia mea meorumque prius quam tuorum fuisse”. Cum Ianuensis quaenam sua esse diceret: “Caput bovis” ait. Hic Ianuensis: “Non est opus certamine aliquo” inquit “nam hoc, quod porto, non bovis sed vaccae est caput”. Faceto dicto inanis Gallici iactantia est elusa.mi urina mittatur ad medicum, cum uno aut duobus argenteis nummis, ut consulat sanitati. Quidam medicus, quem ipse novi, varia nocte remedia morbis scribebat in scedulis quas “receptas” vocant. Eas omnes in sacculum ponebat. Mane, cum urinae ad eum referrentur. postulato remedio, ille manum ponebat ad sacculum, casu quae in manus incideret sumpturus, dicens inter capiendum petenti vulgaribus verbis: “Prega Dio te la mandi buona” id est: “Roga Deum ut sortiaris bonam”. Misera eorum conditio, quibus non ratio sed fortuna opitulabatur. ello quod inter Pontificem Gregorium XI et Florentinos est gestum, Piceni, et omnes ferme Ecclesiae Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Dolescens quidã ueronensis pre¬
stanti forma adolescentulã uxo¬
rẽ duxit is cũ plus equo indulgeret
matrimonio pallorẽ trultus mat̾ies
ac debelitas corporis secuta est. Mater
filio solicita. as de teriorẽ morbũ rieri¬
ta filiũ rus longe ab uxore ablegat.
illa uiri merens de side rio coeuntes
passeres conspicata abite inquit ne
ii uos socius conspiciat & uos alio ĩ
oiuersa distrahat loca :
Anuensis onerarte nauis patro¬
Inus qui in galliã conductus a
Rege adueesus anglicos nauigauit:
G estabat scutũ in quo bouis caput
depictũ erat. Conspicatus hunc t¬
ꝗallicus nobilis cũ ilbrid armoriĩ
insigne sibi uindicaret orta alterca¬
tione gallicus lanuensẽ ad certam̃¬
prouocauit. Ianuensis accepta pro¬
uocatione in campũ ad certamen nul¬
lo apparatu descendit. Alter mł̾tis im¬
pensis ornatissĩs in campũ constitutũ
uenit. Tũ lanuensis: quid est inꝗt:
propter quod certaturi hodie inui¬
cẽ sumus. Ille assero inquit tua

Expanded text:
dolescens quidam Veronensis praestanti forma adolescentulam uxorem duxit. Is cum plus aequo indulgeret matrimonio, pallorem vultus macies ac debilitas corporis secuta est. Mater filio sollicita ac deteriorem morbum verita, filium rus longe ab uxore ablegabat. Illa, viri maerens desiderio, coeuntes passeres conspicata: “Abite” inquit “ne si vos socrus conspiciat, et vos alio in diversa distrahat loca”. anuensis onerariae navi patronus, qui in Gallia conductus a rege adversus Anglicos navigavit, gestabat scutum in quo bovis caput depictum erat. Conspicatus hunc Gallicus nobilis, cum illud armorum insigne sibi vindicaret, orta altercatione, Gallicus Ianuensem ad certameprovocavit. Ianuensis, accepta provocatione, in campum ad certamen nullo apparatu descendit: alter multis impensis ornatissimis in campum constitutum venit. Tum Ianuensis: “Quid est” inquit “propter quod certaturi hodie invicem sumus?”. Ille: “Assero” inquit “tua
Abbreviated transcription (Latin):
nocte frigus in lecto uitaretur¬
co inquit quidã adstans ait quo so¬
cius meus. dũ uacaret studiis uteha¬
tur. Nam cũ semper solitus esset post
cenã uentrẽ purgare: quandoq eo
usu abstinebat asserens retentũ ster¬
cus Calefacere noctu corpus reme diũ
frigoris desuetum:
cti xp̃ofori multis uerbis ex tol¬
lebat sanctũ Christũ suis humeris
por tasset sepius interrogans: & ꝗS
tantã huisset in terris prerogatruã
ut saluatorẽ ferret. Et cum mole¬
stius in hac interrogatione ꝑseuera¬
ret quis unꝙͣ similĩ fuisset gratia¬
ex astantibus facetus quidã frequen¬
ti interrogatione ꝑtesus. Asinus inꝗt
qui & filtũ & mat̾rẽ portauit

Expanded text:
nocte frigus in lecto vitareturnocte frigus in lecto vitaretur: “Eo” quidam astans ait “quo socius meus, dum vacaret studiis, utebatur. Nam cum semper solitus esset post coenam ventrem purgare, quandoque eo usu abstinebat, asserens retentum stercus calefacere noctu corpus”. Remedium frigoris desuetum. cti Christopheri multis verbis extollebat Sanctum quod Christum suis humeris portasset, saepius interrogans: “Ecquis tantam habuisset in terris praerogativam, ut Salvatorem ferret?”. Et cum molestius in hac interrogatione perseveraret: “Quis unquam simili fuisset gratiaex astantibus facetus quidam frequenti interrogatione pertaesus: “Asinus” inquit “qui et Filium et Matrem portavit
Abbreviated transcription (Latin):
Q uestrẽ quendã admodũ cor¬
pulentũ urbẽ ꝑusinam ingressũ
cũ ꝑ multi natura eũ ad facetĩas
sunt propti anteriori contra morẽ
equi parte iocando malã feͬre dicerẽt
ille faceto responso: atqui ita est opus
inquit in urhe furibus. ac latronibȩ
referta:ih
Ausa quedã testamentaria tra¬
ctabatur uenetiis apud iudices
in certa curia seculari aderant ad uo¬
cati partiũ quisq sui clientis ius
defendes alter & sacerdos testẽ suȩ
defensionis attulit clementinã
nouellã certã sententiã earũ referẽs.
Tũ ex iudicibus grandeuus quidã
Cui ea nomina ignota erant parũq
Cũ salamone comertii contraxerat
truci uultu in aduocatũ uersus ꝗd
diabole tu inquit: nõ erubescis corã
talibus uiris feminas ĩpudicas. &
meretriculas nominare earũ uerba
pro sententiis a nobis comprobari pu¬
tans. Existimauit uir ille stolidus
clementine & nouelle nõ legũ sed fe¬
minarũ nomina esse. quas ille pro
xoncubinis haberet domi :

Expanded text:
questrem quemdam admodum corpulentum urbem Perusium ingressum cum permulti natura enim ad facetiam sunt prompti anteriori contra morem equi parte iocando ferre manticam dicerent, ille faceto responso: “Atqui ita est opus” inquit “in urbe furibus ac latronibus referta”. ausa quaedam testamentaria tractabatur Venetiis apud iudices in certa Curia saeculari. Aderant advocati partium, quisque sui clientis ius defendens. Alter et sacerdos, qui testem suae defensionis attulit Clementinam et Novellam, certam sententiam earum referens. Tum ex iudicibus grandaevus quidam, cui ea nomina ignota erant, et qui parum cum Salomone commercii contraxerat, truci vultu in advocatum versus: “Quid diabole, tu” inquit “non erubescis coram talibus viris feminas impudicas et meretriculas nominare? Earum verba pro sententiis a nobis comprobari putas?”. Existimavit vir ille stolidus Clementinae et Novellae non legum, sed feminarum nomina esse, quas ille pro concubinis haberet domi. 1
Abbreviated transcription (Latin):
significaret querens. Ille ꝑ iocũ ait. Mẽ¬
lierẽ prima tantũ ꝑte cognosceret mer¬
catores faceret. Secunda milites Tertia
duces. Quarta sontifices & pro qua
tus comunicata re cũ uxore domi uo¬
cauit hominẽ pacto prętio ut sibi fili¬
um militẽ faceret. Cũ ad coitũ cũ uxo¬
re uentũ esset miratus simulans se
abire clanculũ post lectũ secessit Et
cũ illi girignendo militi intenti essẽt
profilit fatuus & culũ sessoris maĩhus¬
uehementer prchemeiis ut quarte qͦ
partis beneficio uteretur. Per sancta
dei euangelio hic erit papa inquit pu¬
tans se sociũ fraudasse

Expanded text:
significaret quaerens. Ille per iocum ait memsignificaret quaerens. Ille per iocum ait memlierem prima tantum parte cognosceret, mercatores faceret; secunda milites; tertia duces; quarta pontifices: et pretiutus, communicata re cum uxore, domum vocavit hominem, facto pretio ut sibi filium militem faceret. Cum ad coitum cum uxore ventum esset, maritus simulans se abire clanculum post lectum secessit. Et cum illi gignendo milite intenti essent, prosiliit fatuus et culum sessoris vehementer premens ut quartae quoque partis beneficio uteretur: “Per Sancta Dei Evangelia, hic erit papa” inquit putans se socium defraudasse
Abbreviated transcription (Latin):
rã studiũq pollicitus mariti uice fungeba¬
tur. Interi cũ semel relicto ad lerendum
agrũ uiro neꝗd ei oꝑi impedimenti af¬
ferret ꝑ urbe uagaretur ob luo ac maiora
minanti inimico. oho quasans caput ta-¬
cestulte inquit. Nescis bene quid con¬
tra te agatur domi. Si quidẽ nũc scrres
nedũ non contineres minas. sed time¬
res tibi fit: iã mihi crede: fit qui Cito¬
faciet uindictã nostram:¬
Ddidit & alterius Ueneti haud im¬
parẽ stultitiã: Qui cũ equũ ascẽ¬
disset rus iturus in sim calcaria de
ferebat. Equus pigre tardeq cũ am¬
bularet. ille calcaneis sepius ramos per¬
uiciendo Tu nõ moueris eu inquit.
Si scires quid insinu hẽam mutares
passus:¬
Arrauit quoq aliã fabulã in qua
plurimũ risimus. Ait forma co¬
pula circ unforancũ Uenetias uenisse
cui in uexillo pictus erat priapus plu¬
ribus ligaculis distinctus. Accessit
quidã uenetus quid illa distinctio

Expanded text:
ram studiumque pollicitus, mariti vice fungebaram studiumque pollicitus, mariti vice fungebatur. Interim, cum semel, relicto ad serendum agrum viro, ne quid ei operi impedimenti afferret per urbem vagaretur, obvio ac maiora minanti inimico: “Ho ho” quassans caput “tace, stulte” inquit: “Nescis bene quid te contra agatur domi. Si quidem id scires, nedum contineres minas sed timeres tibi fit iam, mihi crede, fit qui faciet vindictam nostramddidit et alterius Veneti haud imparem stultitiam, qui cum equum ascendisset rus iturus calcaria in sinu ferebat. Equus cum pigre tardeque ambularet, ille calcaneis armos saepius percutiendo: “Tu non moveris?” inquit, “en, si scires quid in sinu habeam, mutares passuarravit quoque aliam fabulam, in qua plurimum risimus. Ait pharmacopolam circumforaneum Venetias venisse, cuius in vexillo pictus erat priapus pluribus ligaculis distinctus. Accessit quidam Venetus, quid illa distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ quod precipue in ea urbe uige¬
ret. adcoq instabat ut quandoq essẽt᷑
molestus religioso. Ad miratus unus
tã continuo instantẽ pro eius rei casti¬
gatione cuius questũ ipse faceret que¬
surit quid sibi tam frequens solicitudo
uellet. Tũ ille ita multi sũt inquit hoc
in loco qui artẽ usurariã exercet ut
Cũ pauci admodũ ad me accedãt nihil
faciã lucri. Sed si teteris fenus disua¬
sũ erit cessabũt ipsi & perueniẽt ad
me teliquorũ emolumenta. hoc mihi
postea religiosus ridens retulit :
Isis qui uenetiis coquinariã exercu¬
erat. In conuuno secretariorũ retulit fa¬
hulã ad modũ iocundã. Uenetus inꝗt
insulsus fuit qui ꝑ iniuriã uapulauit
cũ filios hẽre cuperet qui acceptã iniu¬
riam ulciscerent᷑: uxor aũt sterilis esset
rogauit amicũ qui filiorũ ꝓcreandorũ
opificẽ se optimũ profitebatur ut sibi hoc
munus impenderet filii procreandi. Ille ope¬

Expanded text:
vitium, quod praecipue in ea urbe vigevitium, quod praecipue in ea urbe vigeret; adeoque instabat, ut quandoque esset molestus religioso. Admiratus unus tam continuo instantem pro eius rei castigatione, cuius quaestum ipse faceret, quaesivit quid sibi tam frequens sollicitudo vellet. Tum ille: “Ita multi sunt” inquit “in hoc loco, qui artem usurariam exercent, ut, cum pauci admodum ad me accedant, nihil faciam lucri. Sed si caeteris foenus dissuasum erit, cessabunt ipsi et pervenient ad me omnium reliquorum emolumenta”. Hoc mihi postea religiosus ridens retulit. 1sis, qui Venetiis coquinariam exercuerat, in convivio secretariorum retulit fabulam admodum iocundam. “Venetus” inquit “insulsus fuit qui per iniuriam vapulavit. Cum filios habere cuperet, qui acceptam iniuriam ulciscerentur, uxor autem esset sterilis, rogavit amicum, qui filiorum procreandorum opificem se optimum profitebatur, ut sibi hoc munus impenderet procreandi. Ille ope