comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laneos pedes hr̃e. significari uero decimo mẽse semen ĩ utero aĩatu
ĩ uita grandesc̃ẽ qđ donec erũpat ĩ lucẽ mollib nature uĩculis de¬
tinet. Est porro idẽ RPONOG RΑΙ XONoG. Saturnũ eĩ ĩ qͣntu
mythici fictionib distrahũt. ĩ tantũ physici ad quãda ueisiłitudĩẽ m
reuocãt. HUnc auĩt abscidisse Celii patris pudẽda. quib in mare
deiectis uenerẽ pereatã. que aspuma unde cealiut: a frodite nomen
accepit. Ex quo ĩtelligi uolũt. Cũ chaos essẽt. tẽpora nõ fuisse. Si
quidẽ tẽpus ẽ certa dimẽsio. que ex celi ꝯu̾sione colligit᷑. tẽpus
cepit inde ab ip̃o natus putat᷑. Rꝑonoq. qui ut diximꝰ RΡΟΝΟ
est. Cũ q semina reꝵ oiu post celũ gignẽdaꝵ de celo fluerent
& elem̃ta uniu̾sa que mũdo plenitudĩem facerẽt.ex illis semibus

Expanded text:
imo mense semen in utero animatum imo mense semen in utero animatum in vitam grandescere, quod, donec erumpat in lucem, mollibus naturae vinculis detinetur. Est porro idem Κρόνος καὶ χρόνος. Saturnum enim in quantum mythici fictionibus distrahunt, in tantum physici ad quandam verisimilitudinem revocant. Hunc aiunt abscidisse Caeli patris pudenda: quibus in mare deiectis Venerem procreatam, quae a spuma unde coaluit ἀφροδίτη nomen accepit. Ex quo intellegi volunt, cum t; nam tempus est certa dimensio que ex celi circumitione colligitur, et scoepit inde: ab ipso natus putatur Κρόνος qui, ut diximus, χρόνος est. Cumque semina rerum omnium post caelum gignendarum de caelo fluerent, et elementa universa quae mundo plenitudinem facerent ex illis seminibus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerũt. qđ tẽpore quo incoluit italiã. fert᷑ nullũ in eiꝰ finib
furtũ esse ꝯmissum. Aut quia sub illo nihil erat cuiꝰq pͥnatu.
nec signare solũ. aut partiri limite campũ fas erat. in mediũ
querebãt. Icleo apud eũ locaret᷑ populi pecinã coĩs. sub quo fu¬
issent cũctis un̾iu̾sã coĩa. Illud nõ õmiseri tritonas cũ bucinis
fastigio saturni edis suppositos. quoĩa ab eius ꝯmemoratione
id nr̃am etatẽ historia clara & qͣi uocalis est. Ante uõ muta
& obscura &e ĩ coginta. quod testant᷑ caude tritonũ humi merse
& abscondite. Cur autẽ satumꝰ ip̃e in cõpedib uisatur. Uerriꝰ Nlaccus
cãm se ignorare dicit. Uerũ mͥ Appollodon lectio sic suggerit. Sa¬
turnũ Apollodorus alligari ait ꝑ annũ laneo uĩculo. &. solui ad
diẽ sibi festu idest mẽse hoc dece̾bri.atq inde ꝓu̾biu ductũ. Deos

Expanded text:
voluerunt, quod tempore quo incoluit Italiam fertur nullum in eius finibus voluerunt, quod tempore quo incoluit Italiam fertur nullum in eius finibus furtum esse commissum, aut quia sub illo nihil erat cuiusquam privatum: Nec signare solum aut partiri limite campum Fas erat: in medium quaerebant ideo apud eum locaretur populi pecunia communis, sub quo fuissent cunctis universa communia. Illud non omiserim, Tritonas cum bucinis fastigio Saturni aedis superpositos, quoniam ab eius commemoratione ad nostram aetatem historia clara et quasi vocalis est, ante vero muta et obscura et incognita: quod testantur caudae Tritonum humi mersae et absconditae. Cur autem Saturnus ipse in compedibus visatur, Verrius Flaccus causam se ignorare dicit: verum mihi Apollodori lectio sic suggerit. Saturnum Apollodorus alligari ait per annum laneo vinculo, et solvi ad diem sibi festum, id est mense hoc Decembri: atque inde proverbium duct
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ grecia hoc sollẽne cepissẽ.L. Actius in analib suis referat his
ũsib. Maxima ꝑs graium saturno & maxie athene ꝯficĩt sacra
que croma esse iterant᷑ ab illis. Eumq diẽ celebrant ꝑ agros
urbesq fẽre omnes. ex̾cent epulis leti. famulosq ꝓcurant quisq
suos nostriq itidẽ. & mos traditus illine iste: ut cũ dominis
famuli epulentꝰ ibi dẽ. Nuc de ip̃o dei templo pauca referẽda sũt.
Tulliuĩ hostiliũ cũ bis de albanis de sabinis tertio triũphassẽt. in¬
uenio fanũ saturno ex uoto ꝯsẽcrauissẽ etiã saturnalia tũc pͥmu
rome instituta. qͣuis Uarro libro sexto qui ẽ de sacris edib scri¬
bat edẽ saturm ad forũ faciendũ locassẽ. L. Tarquiniũ regẽ. Titũ
uõ lartiũ dictatorẽ saturnalib ea dedicasse. Nec me fugit gelliuĩ
a pͥncipio factitã putant. Edẽ uõ saturm eraniũ romani eslẽ

Expanded text:
in Graecia hoc sollemne coepisse L. Accius in Annalibus suis referat his in Graecia hoc sollemne coepisse L. Accius in Annalibus suis referat his versibus: Maxima pars Graium Saturno et maxime Athenae Conficiunt sacra, quae Cronia esse iterantur ab illis, Eumque diem celebrant: per agros urbesque fere omnes Exercent epulis laeti: famulosque procurant Quisque suos, nostrique itidem: et mos traditus illinc Iste, ut cum dominis famuli epulentur ibidem. Nunc de ipso dei templo pauca referenda sunt. Tullum Hostilium, cum bis de Albanis, de Sabinis tertio triumphasset, invenio fanum Saturno ex voto consecravisse et Saturnalia tunc primum Romae instituta: quamvis Varro libro sexto, qui est de sacris aedibus, scribat aedem Saturni ad forum faciendam locasse L. Tarquinium regem, Titum vero Larcium dictatorem Saturnalibus eam dedicasse. Nec me fugit Gellium a principio factitatam putant. Aedem vero Saturni aerarium Romani esse
Abbreviated transcription (Latin):
ac manie ex respõso apollinis. quo p̾ceptu est. ut capitib ꝓcapitib
supplicaret᷑ Idq aliquãdi obẜuatũ. ut ꝑ familiaꝵ sospitate pueri mac¬
tarent᷑ manie dee matrilariũ. qđ sacrificii genꝰ luniꝰ brutus ꝯsul
pulso Tarquimo aliter. stituit celebrandũ. Na capitib allii &e pa¬
paueris supplicari iussit: ut respõso apollinis satisfieret de nomĩẽ
capitũ. remoto scilicet scelere ĩfauste sacrificatioĩs. Factũq est ut
effigies manie suspense ꝓ singuloꝵ forib ꝑiculũ: si qd ĩmineret
familiis expiarent. Ludosq ip̃os ex uis compitoꝵ. in quibus
agitabant᷑ cõpitalia appellitauerũt. Sed perge cetera. Et pretex¬
tatus bene & oportune similis emẽdatio satrificioꝵ relata est.
Sed ex his causis: que de origine huiꝰ festi relate sunt. Apparet
saturnalia uetustiora esse urbe romana. adeo ut ante romam

Expanded text:
ac Maniae ex responso Apollinis, quo praeceptum est ut pro capitibus ac Maniae ex responso Apollinis, quo praeceptum est ut pro capitibus supplicaretur. Idque aliquamdiu observatum, ut pro familiarium sospitate pueri mactarentur Maniae deae, matri Larum. Quod sacrificii genus Iunius Brutus consul pulso Tarquinio aliter constituit celebrandum. Nam capitibus alii et papaveris supplicari iussit, ut responso Apollinis satisfieret de nomine capitum, remoto scilicet scelere infaustae sacrificationis: factumque est ut effigies Maniae suspensae pro singulorum foribus periculum, si quod immineret familiis, expiarent: ludosque ipsos ex viis compitorum in quibus agitabantur Compitalia appellitaverunt. Sed perge cetera. Et Praetextatus: Bene et oportune similis emendatio sacrificiorum relata est: sed ex his causis, quae de origine huius festi relatae sunt, apparet Saturnalia vetustiora esse urbe Romana, adeo ut ante Romam
Abbreviated transcription (Latin):
inferentes diti nõ hoũi capita. S oscilla ad humanã effigiem
arte simulata: & aras saturnias nõ mactãdo uiro s accensis lu¬
mĩb excolentes: quia nõ iolũ uitũ s &e linuna fota significat.
Inde mos ꝑ saturnalia misitandis cereis cepit. Alii cereos non
ob aluid mitti putant. ꝗͣ ꝙ hoc pͥncipe ab in comi & tenebro¬
sa uita qͣi ad lucẽ & bonaꝵ artiũ scientiã editi sumꝰ Illud
quoq ĩ literis iuenio: ꝙ cũ multi occasione sãturnalioꝵ ꝑ¬
auaritiã aclientib ambitiose munera exigerẽt. Idq onus tenuiores
grauaret. publicius tri .pl. tulit. nõ nisi cerei ditiorib missitarent᷑.
Hic Albinꝰ Cecĩna subiecit qualẽ mic ꝑmutationẽ sacrificii p̾texta¬
te memorasti inueĩo postea cũ cõpitalib celebratã cũ ludi ꝑ urbẽ
ĩ compitis agitabant᷑. restituti scilicet a Tarquinio suꝑbo laribus

Expanded text:
inferentes Diti non hominum capita sed oscilla ad humanam effigiem inferentes Diti non hominum capita sed oscilla ad humanam effigiem arte simulata et aras Saturnias non mactando viro sed accensis luminibus excolentes, quia non solum virum sed et lumina φῶτα significat. Inde mos per Saturnalia missitandis cereis coepit. Alii cereos non ob aliud mitti putant quam quod hoc principe ab incomi et tenebrosa vita quasi ad lucem et bonarum artium scientiam editi sumus. Illud quoque in litteris invenio, quod, cum multi occasione Saturnaliorua clientibus ambitiose munera exigerent idque onus tenuiores gravaret, Publicius tribunus plebi tulit, non nisi cerei ditioribus missitarentur. Hic Albinus Caecina subiecit: Qualem nunc permutationem sacrificii, Praetextate, memorasti, invenio postea Compitalibus celebratam, cum ludi per urbem in compitis agitabantur, restituti scilicet a Tarquinio Superbo Laribus
Abbreviated transcription (Latin):
Acceptaq sorte cũ latiũ post errores plurimos appulissent.
in lacu cutyliẽsi enatã insulã dep̾henderũt. Amplissimꝰ eĩm
cespes siue ille cõtinens limus seu paludis fuit coacta compa¬
ge uirgultis & arborib ĩ insule licentiã comptus iactantibus
ꝑ omne mare fluctib uagabat᷑. Ut fides ex hoc etiã delo fac¬
ta sit que celsa montib nasta campis tam̃ ꝑ maria migra.¬
bat. hoc igit᷑ miraculo dephenso has sibi sedes p̾dictas essẽ didice¬
runt. Uastatisq siciliensib incolis occupauẽ regionẽ. decima prede
scđ̾m responsu apollim cõlecrata. ereetisq diti sacello. ce saturno
ara. cuiꝰ fẽstũ saturnalia noĩauerũt. Cũq dui humaĩs capitibus
ditẽ & uiroꝵ uictimis saturnĩ placare sẽ crederẽt. ꝓptex ora¬
Herculẽ ferũt postea cũ geryonis pecore ꝑ italiã reu̾tentem
suasisse illoꝵ posteris: ut faustis sacrificiis in fausta mutarẽt.

Expanded text:
acceptaque sorte, cum Latium post errores plurimos adpulissent, in lacu Cutiliensi enatam insulam deprehenderunt. Amplissimus enim cespes, sive ille continens limus seu paludis fuit coacta compage virgultis et arboribus in silvae licentiam comptus, iactantibus per omnem fluctibus vagabatur, ut fides ex hoc etiam Delo facta sit, quae celsa montibus, vasta campis, tamen per maria migrabat. Hoc igitur miraculo deprehenso has sibi sedes praedictas esse didicerunt, vastatisque Siciliensibus incolis occupavere regionem decima praedae secundum responsum Apollini consecrata erectisque Diti sacello et Saturni ara, cuius festum Saturnalia nominarunt. Cumque diu humanis capitibus Ditem et virorum victimis Saturnum placare se crederent propter oraHerculem fersuasisse illorum posteris ut faustis sacrificiis infausta mutarent,
Abbreviated transcription (Latin):
ceterisq nuꝑ apud Uectiũ p̾textatũ fuit os ddilcume ppost
iter reliquos grata uicissitudo uanauit: DECTS DE Hoc
ip̃o quesitũ uenio & explices uelim: quale illud cõnuum fuerit.
a quo te abfuissẽ ꝓpter singularẽ oĩim in te amicitiam Noerit
opinor. POST UMANT S U Oluissem equidẽ neq i& illis
ut extimo ingratũ susset. S cũ essent amicoꝵ cõplies m
cause: illis dieb pnoscende: ad cenã tu rogatus. meditandi
non edendi illud m tẽpus essẽ respondi. Hortatusq sum. ut
alum potius nullo inuolutũ negotio atq acura liberis quererẽt.
ltaq factum ẽ. Nam facundũ &x eruditu uirum Eus ebuis iereo¬
rem inter grecos p̾stantem omib idem nostra etate professis
doctrme latualis hiud inscium ptextatus meñ in locum inui¬
tari impetrauit. DECHS. UNde igitur ulaub Noras int
que tu uicunde & comiter ad instituẽdam uitã exemplia

Expanded text:
ceterisque nuper apud Vettium Praetextatum fuit et discurrens post ceterisque nuper apud Vettium Praetextatum fuit et discurrens post inter reliquos grata vicissitudo variavit? Decius: De hoc ipso quaesitum venio, et explices velim, quale illud convivium fuerit, a quo te abfuisse propter singularem omnium in te amicitiam non opinor. Postumianus: Voluissem equidem, neque id illis, ut aestimo, ingratum fuisset: sed, cum essent amicorum conplures mihi causae illis diebus pernoscendae, ad coenam tum rogatus meditandi non edendi illud mihi tempus esse respondi, hortatusque sum ut alium potius nullo involutum negotio atque a cura liberum quaererent. Itaque factum est. Nam facundum et eruditum virum, Eusebium rhetorem inter Graecos praestantem omnibus idem nostra aetate professis, doctrinae Latiaris haud inscium, Praetextatis meum in locum invitari imperavit. Decius: Unde igitur illa tibi nota sunt, quae tam iocunde
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ p̾dicare ĩ pͥmis quẽq apud omnes maximis ornare la¬
udib diceris: quẽ quidẽ ego ex patre audissem. nisi post illa
ꝯuuia roma ꝓfectus neapolim moraret᷑. Aliis uõ mipinter¬
siu admirantib memorie tue uires uniusa que tunc dicta
sunt. pordinẽ sepe referentis. POSTUMANUSETO
unũ Deci nobis ut & ip̃e quantũ tua sinit adolescentia iudere
& ex patire Albino aulire potiusti momni inte cursũ optimum
uisum ẽ ut quantũ cessare a causaꝵ defensione licuisset tantum
ad eruditoꝵ hoĩum tuiq similiũ congressũ aliquẽ. sermonem ꝓ
cõfeaten. Neq eĩ recte institutus auis requiesee aut utiliꝰ aut
honestius usq̃ potest ꝗͣ in aliqua oportuitato docte ac liberaliter col¬
loquẽdi ĩterrogandiq & respondẽdi comitate. S qđ na istuđd cõ¬
uiuiuma: An uͦo dubitandũ est qn id dicas qõ doctissimis pceru

Expanded text:
quem praedicare in primis quemque apud omnes maximis ornare laquem praedicare in primis quemque apud omnes maximis ornare laudibus diceris? quem quidem ego ex patre audissem, nisi post illa convivia Roma profectus Neapoli moraretur: aliis vero nuper interfui ammirantibus memoriae tuae vires, universa quae tunc dicta sunt per ordinem saepe referentis. Postumianus: Hoc unum, Deci, nobis ut et ipse, quantum tua sinit adolescentia, videre et ex patre Albino audire potuisti in omni vitae cursu optimum visum est, ut, quantum cessare a causarum defensione licuisset, tantum ad eruditorum hominum tuique similium congressum aliquem sermonemque conferrem. Neque enim recte institutus animus requiescere aut utilius aut honestius usquam potest, quam in aliqua oportunitate docte ac liberaliter colloquendi, interrogandique et respondendi comitate. Sed quodnam istud convivium? An vero dubitandum non est, quin id dicas quod doctissimis procerum
Abbreviated transcription (Latin):
diguos exemplo platomis nobii suffragante non cerue iete
duo alite facilius que ab om̃nib dicta sunt opatere ae secer¬
nu possent. deciũ de postumiano quina ille sermo aliconco
quos fusset sciscitante fecimul. Et ne cliutiꝰ lectoris desidere
moremise laom decie d postumiam sermo ꝑalam façiet que
¶Emptanti mͥ postumiane aditus tuos & mollissima cõsultandi
tẽpora. Quom mõ ad sũt ferie. quas indulget magna pars mẽsis
iano dicati. Ceteris eĩ ferme dieb qui porandis causis opportum
sunt. hora oĩo reperiri nulla pot̾ qn tuoꝵ clientũ negocia uł
defendas in foro uł domi discas. nuc autẽ scio te eĩ non lu¬
do s serio feriari. si ẽ cõmodũ respondere id qđ rogatum
uenio tibi ip̃i quantũ arbitror nõ iniocundũ: mͥ uo gratissĩ¬
mũ feceris. Requiro autẽ abste id pͥmu ĩterfũeris ne ꝯuiuio
ꝑ cõplusculos dies cõtinua cõmitate renouato. eiq ẜmoni

Expanded text:
digitos exemplo Platonis nobis suffragante non convenit. digitos exemplo Platonis nobis suffragante non convenit. Quo autem facilius quae ab omnibus dicta sunt apparere ac secerni possent, Decium de Postumiano, quinam ille sermo aut inter quos fuisset, sciscitantem fecimus. Et ne diutius lectoris desideria moremur, iam Decii et Postumiani sermo palam faciet quae Temptanti mihi, Postumiane, aditus tuos et mollissima consultandi tempora commodo adsunt feriae quas indulget magna pars mensis Iano dicati. Ceteris enim ferme diebus qui perorandis causis oportuni sunt, hora omnino repperiri nulla potest, quin tuorum clientium negotia vel defendas in foro vel domi discas. Nunc autem, scio te enim non ludo sed serio feriari, si est commodum respondere id quod rogatum venio, tibi ipsi, quantum arbitror, non iniocundum, mihi vero gratissimum feceris. Requiro autem abs te id primum, interfuerisne convivio per conplusculos dies continua comitate renovato, eique sermoni
Abbreviated transcription (Latin):
enrcoite. Lelii Scipiones amplissimis de reb quo ad toma¬
nelutere eñt in ueteꝵ libns disptitabũt. p̃textacos uo flauianos.
ab inas sy mmachos &e eustachios. quoꝵ splendor simls co non
infotior uirtus est. eodẽ mõ loqui aliquid licitũ non ent.: Nec
in fraudi sit si uni aut alten ex his quos coetus coegue ma¬
taraetas postenor. seculo p̾textata fuit. quod licito siem pla¬
conis dyalogi testimoĩo sunt. Lunpe Socratelita parmient¬
des antiquior ut hiuꝰ pueritia nix illius adphendent senec¬
tutem. Et tam inter illos de reb arduis disputat. Inelite¬
dialogũ dcrates hita cũ timeo disputatione osumit. quo sẽo¬
stat eodẽ seculo nõ fuisse. Paralus uõ o xanthupos. quib udo
ricles pater fuit. cũ protagora apud Platonẽ disserit. decudo
aduẽtũ athems morante. quos multo ante infamis illape sin¬
lencia at heniẽsis assumpsat. Annos ergo coeũtium nutti m

Expanded text:
enim Cottae, Laelii, Scipiones amplissimis de rebus, quoad Romaenim Cottae, Laelii, Scipiones amplissimis de rebus, quoad Romanae litterae erunt, in veterum libris disputabunt: Praetextatos vero Flavianos Albinos Symmachos et Eustathios, quorum splendor similis et non inferior virtus est, eodem modo loqui aliquid licitum non erit. Nec mihi fraudi sit, si uni aut alteri ex his quos coetus coegit matura aetas posterior seculo Praetextati fuit: quod licito fieri Platonis dialogi testimonio sunt, quippe Socrate ita Parmenides antiquior, ut huius pueritia vix illius adprehenderit senectutem, et tamen inter illos de rebus arduis disputatur: inclytum Socrates habita cum Timaeo disputatione consumit, quos constat eodem seculo non fuisse: Paralus vero et Xanthippus, quibus Pericles pater fuit, cum Protagora apud Platonem disserunt secundo adventu Athenis morante, quos multo ante infamis illa pestilentia Atheniensis absumpserat. Annos ergo coeuntium mitti in
Abbreviated transcription (Latin):
comitate p̾bentes. nec discedentes a se: nisi ad noctumam
quietẽ. Nam ꝑ omẽ spatiũ feriaꝵ meliorẽ diei ꝑtem seris dis¬
putatioib cccupantes. Cene tp̃te ẜmones ꝯuiuales agitant
ita ut Mullũ diei tẽpus docte aliquid uł lepide ꝓferendi
uacur relinquat᷑ Sed erit ĩ mensa sermo iccundior ut beat
nolup tatis ampluis. ⁊eueritatis minus. Nam eũ apud aliois
qulb sunt descrpta ꝯuiuia. Tum ĩ illo placonis hymposio nõ
ausberiore aliqua de re ꝯuiuaꝵ sermo s cuꝑidins iuatia ae
leitendes enptio esi in quo quidẽ datrates nõ artienb ae
lobet aodis urge e atq̃ implicat adu̾sarius. s eludendi magis
qQe certandi mo apphensis dat elabendi ꝓpe atq esfugiemdr
locum Oportet eĩm uerlari i cõuiuo ẜmones ut castitateun¬
cegros ita adpetibiles uemustate. Matutina u̾o ert robustior
disputatio que uuros de. doctos & p̾clarissimos deceat. Neq

Expanded text:
comitate praebentes nec discedentes a se nisi ad nocturnam comitate praebentes nec discedentes a se nisi ad nocturnam quietem. Nam per omne spatium feriarum meliorem diei partem seriis disputationibus occupantes cenae tempore sermones conviviales agitant, ita ut nullum diei tempus docte aliquid vel lepide proferendi vacuum relinquatur, sed erit in mensa sermo iucundior, ut habeat voluptatis amplius, severitatis minus. Nam cum apud alios quibus sunt descripta convivia, tum in illo Platonis symposio non austeriore aliqua de re convivarum sermo, sed Cupidinis varia et lepida descriptio est, in quo quidem Socrates non artioribus, ut solet, nodis urget atque implicat adversarium sed eludendi magis quam decertandi modo adprehensis dat elabendi prope atque effugiendi locum. Oportet enim versari in convivio sermones ut castitate integros, ita adpetibiles venustate. Matutina vero erit robustior disputatio, quae viros et doctos et praeclarissimos deceat. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
historie phemio scriptũ est ad hanc sentẽtiam. Neĩẽm suecen¬
sere sibi ꝯuenire: si quid in illis libris paꝵ cõposite aut minus
eleganter scriptũ foret. Nam sum ĩquit homo romanꝰ in latio
natus & eloquiũ grecũ a nobis alienissimũ est. łdeoq uenia
grãmq male existimationis. si quid esset erratũ postulauit.
Si cũ legissẽt. M. Cato. Ne tu inquit Aule nimĩ nugator
es: cũ maluisti culpã deprecari ꝗͣ culꝑa uacare. nam petere
ueiam solemus aut cũ imprdentes etrauimꝰ aut cũ noxã
impio cõpellente admisimꝰ. Te ĩquit oro quis compulit ut
id ꝯmitteres. quod pͥusqͣ faceres peteres uti ignosceretur
Nuc̃ argum̃tum quod huic operi dedimꝰ uelut sub quodã plogi
ATURNALIBUS apud Uectium p̾textatũ romane nobili¬
Statis ꝓceres doctiq alii congregant: & tẽpus solleniter fen¬
atum deputant collo quio liberali. Cõuiuia quoq sibi mutua

Expanded text:
historiae primo scriptum est ad hanc sententiam: neminem succenhistoriae primo scriptum est ad hanc sententiam: neminem succensere sibi convenire, si quid in illis libris parum composite aut minus eleganter scriptum foret. «Nam sum», inquit, «homo Romanus natus in Latio, et eloquium Graecum a nobis alienissimum est.» Ideoque veniam gratiamque malae existimationis, si quid esset erratum, postulavit. Ea cum legisset M. Cato, «ne tu», inquit, «Aule, nimium nugator es, cum maluisti culpam deprecari quam culpa vacare. Nam petere veniam solemus aut cum imprudentes erravimus aut cum noxam imperio compellentis admisimus. Te», inquit, «oro quis perpulit ut id committeres quod priusquam faceres, peteres ut ignosceretur?» Nunc argumentum quod huic operi dedimus velut sub quodam prologi aturnalibus apud Vettium Praetextatum Romanae nobilitatis proceres doctique alii congregantur et tempus sollemniter feriatum deputant colloquio liberali, convivia quoque sibi mutua
Abbreviated transcription (Latin):
unũ cõspirata. In quib si neq ea que iam tibi cognita sunt
aspneris nec que ignota sunt uites. Inuenies płima que sit
aut uoluptati legere aut cultui legisse aut usui meminisse.
Nihil eĩ huic opeti ĩsertu puto aut cognitu ĩutile aut dif¬
ficile p̃ceptu. Sed oĩa quib sit ĩgenũ tuũ uegetuis. memoraio
admĩculatior. Oratio solertior sermo ĩ corraptior. nisi sicubi nos
subr alio oitos celo latine lingue uena nõ adumet.Quod ab his
slim quib dam fo̾rte nõ nũꝗͣ tẽprs uolũtasq erit ista cogno¬
scere. petitũ impetratũq uolumꝰ ut equi bonq consulant.
siu mr̃o ẜmone natua romaĩ oris elegantia desideret᷑. Sed ne
ego ĩ cautus sũm qui uenustatẽ rephensionis ĩcuri a Marco
quõdam Catone ꝓfectam ĩ . A. Albinũ qui cũ .L. Lucullo ꝯsul¬
fut. I Albimis res romanas orõne greca scriptitauit. In eiꝰ

Expanded text:
unum conspirata: in quibus si neque ea quae iam tibi sunt cognita unum conspirata: in quibus si neque ea quae iam tibi sunt cognita asperneris, nec quae ignota sunt vites, invenies plurima quae sit aut voluptati legere aut cultui legisse aut usui meminisse. Nihil enim huic operi insertum puto aut cognitu inutile aut difficile perceptu, sed omnia quibus sit ingenium tuum vegetius, memoria adminiculatior, oratio sollertior, sermo incorruptior, nisi sicubi nos sub alio ortos caelo Latinae linguae vena non adiuvet. Quod ab his, si tamen quibusdam forte nonnumquam tempus voluntasque erit ista cognoscere, petitum impetratumque volumus ut aequi bonique consulant, si in nostro sermone nativa Romani oris elegantia desideretur. Sed ne ego incautus sum, qui venustatem reprehensionis incurri a M. quondam Catone profectafuit. Is Albinus res Romanas oratione Graeca scriptitavit. In eius
Abbreviated transcription (Latin):
stemus. Ut quecũq hausimꝰ nõ patiamur ĩ tegra esseꝰ ne alie¬
na sint. Sed ĩ quandã digenem cõcoquant᷑. Alioqn ĩ memoria
ire nõ possunt. nõ in ingeniũ. ex omĩb colligamꝰ. unde unũ
fiat sicut unus numerus sit ex singulis. Hoc faciat nr̃ aũis
oĩa quib est aduitus abscondat ip̃m tm̃ oñdat qđ effecit.
ut qui odoria ꝑigmẽta cõsiciunt ante omiã curant ut nul¬
luis sint odons ꝓp̾ria que condient᷑ cõfusura uidelicet oiũ
sucos odoraminũ ĩspiram̃tu unũ. Uides ꝗͣ multoꝵ uocibus
chorus constet. una tm̃ ex omĩb redditur. Aliqua ẽ illic acu¬
ta. aliqua grauis: aliqua media. Accedũt iuris femme. inter¬
ponit᷑ fistula. Ita singnloꝵ illic latent uoces. oiũm apparent.
Q fit concentus ex dissonis. Tale hoc p̾sens opus uolo. Multe in
illo artes. multa p̾cepta sint. multaꝵ etatũ exempla. sed in

Expanded text:
stemus, ut quaecumque hausimus non patiamur integra esse, ne aliestemus, ut quaecumque hausimus non patiamur integra esse, ne aliena sint, sed in quandam digeriem concoquantur: alioquin in memoriam ire possunt, non in ingenium. Ex omnibus col sicut unus numerus fit ex singulis. Hoc faciat noster animus: omnia quibus est adiutus abscondat, ipsum tamen ostendat quod effecit: ut qui odora pigmenta conficiunt ante omnia curant ut nullius sint odoris propria quae condientur, confusura videlicet omnium sucos odoraminum in spiramentum unum. Vides quam multorum vocibus chorus constet: una tamen ex omnibus reddetur. Aliqua est illic acuta aliqua gravis aliqua media, accedunt viris feminae, interponitur fistula: ita singulorum illic latent voces, omnium apparent, et fit concentus ex dissonis. Tale hoc praesens opus volo: multae in illo artes, multa praecepta sint, multarum aetatum exempla, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ri.: que uagant᷑ & flores carpũt. Deinde quicꝗd attulere: disponũt.
ac ꝑ fauos dundũt: & succũ uariũ in unũ saporẽ mixtura quadam
ce ꝓprietate spiritus sui mutant. Nos quoq quicquid du̾sa lectione
quesiumꝰ cõmitemꝰ stilo. ut in ordinẽ eodẽ digerente coalescat.
Nam & in aĩo melius distincta seruant᷑ & ip̃a distinctio non sine
quodã fermento quo condit᷑ uniu̾sitas. in umꝰ saporis usum uaria
libam̃ta cõsundit: ut etiã si quid apparuerit unde sumptũ sit. Ali¬
ud tam̃ esse ꝗͣ unde sumptũ noscetur appareat. Quod in corpore
nr̃o iudemꝰ sine ulla oꝑa nr̃a facere nãm. Alim̃ta que accipimus
q̃dui ĩ stia qualitate ꝑseu̾ant & solida ĩnatant. Male stomacho
oneri sunt. At cũ ex eo quod erãt mutata sunt: tu demũ in
uires & sanguinẽ transeũt. Ide ĩhis quib alunt᷑ in genia: p̃¬

Expanded text:
ri, quae vagantur et flores carpunt, deinde quicquid attulere disponunt ri, quae vagantur et flores carpunt, deinde quicquid attulere disponunt ac per favos dividunt et sucum varium in unum saporem mixtura quadam et proprietate spiritus sui mutant. Nos quoque quicquid diversa lectione quaesivimus committemus stilo, ut in ordinem eodem digerente coalescat. Nam et in animo melius distincta servantur, et ipsa distinctio non sine quodam fermento quo conditur universitas in unius saporis usum varia libamenta confundit, ut, etiamsi quid apparuerit unde sumptum sit, aliud tamen esse quam unde sumptum noscetur appareat: quod in corpore nostro videmus sine ulla opera nostra facere naturam. Alimenta quae accipimus, quamdiu in sua qualitate perseverant et solida innatant, male stomacho oneri sunt: at cum ex eo quod erant mutata sunt, tum demum in vires et sanguinem transeunt. Idem in his quibus aluntur ingenia prae
Abbreviated transcription (Latin):
latens clam uulgo ẽs aut dicti factiue memorabilis remniscendi.
facile id tibi muentu atq deꝓmꝓtu sit. Nec inligeste tanq̃ i acer¬
uum cõgessimꝰ digna memoratu: s uariaꝵ roꝵ disparilitas anc¬
torib duisa cõfusa tẽponb. ita in quoddã digesta corpiis est. Ut
que in distincte atq ꝓmiscue ad subsi diũ memoriȩ mdnotauera¬
mus: in ordinẽ instar mẽbroꝵ coherẽtia ꝯmeĩrent. Nec mihi
uitio uertas si res quas ex lectione naria mutualim. Ipsis sepe
u̾bis quib ab ap̃is auctorib enarrate sunt. explicalo. quia p̾sens
opus nõ elogntie ostentationẽ. s noscendoꝵ cõgeriem pollicẽt
& boni cõsulas oportet. si notitiã uetustatis mõ nr̃is non obscure.
mõ ip̃is antiquoꝵ fideliter u̾bis recognoscas: ꝓ ut queq se uł enar¬
randa uł transferẽda suggessint. Apes eĩ quodã mo debemꝰ imita¬

Expanded text:
latens clam vulgo est aut dicti factive memorabilis reminiscendi, latens clam vulgo est aut dicti factive memorabilis reminiscendi, facile id tibi inventu atque depromptu sit. Nec indigeste tamquam in acervum congessimus digna memoratu, sed variarum rerum disparilitas, auctoribus diversa, confusa temporibus, ita in quoddam digesta corpus est, ut quae indistincte atque promiscue ad subsidium memoriae adnotaveramus, in ordinem instar membrorum cohaerentia convenirent. Nec mihi vitio vertas, si res quas ex lectione varia mutuabor ipsis saepe verbis quibus ab ipsis auctoribus enarratae sunt explicabo, quia praesens opus non eloquentiae ostentationem sed noscendorum congeriem pollicetur; et boni consulas oportet, si notitiam vetustatis modo nostris non obscure, modo ipsis antiquorum fideliter verbis recognoscas, prout quaeque se vel enarranda vel transferenda suggesserint. Apes enim quodammodo debemus imita
Abbreviated transcription (Latin):
LTAS UARIASQUE RES.
In hac uita nobis Eustachi fili natura
conciliauit: sed nulla nos magis qͣ eoꝵ
qui e nobis essent pereati caritate deui¬
cit. eamq nr̃am in his educandis atque
erudiendis curã essẽ noluit. Ut parentes
neq si id quod cupent ex sententia ce¬
deret. tantũ ulla alia ex re uoluptanes.
neq si contra eueniret.tantũ meroris
capere possimul. Ainc ẽ quod mͥ quoq institutione tua nihil an¬
tiquiꝰ extimat᷑. Ad cuiꝰ ꝓfectionẽ compendia longis anfractib añ¬
ponenda ducens moreq omnis impatiens. non opperior: ut
ꝑ hec sola ꝓmoueas. quib ediscendis nauiter ip̃e in ingilas. Sed
ago ut ego quoq tibi legerim. Et quicquid mͥ uł te iam in ln cẽ edito
uł anteqͣ nascereris in diu̾sis seu grece seu romane lingue uoluib
elaboratum ẽ. id totũ sit tibi scientie supellex. & quasi de quodam
litteraꝵ poeno. si qñ usus uenerit: aut histonie que in libroꝵ strue

Expanded text:
LTAS variasque res in hac vita nobis, Eustathi fili, natura conciliavit; sed nulla nos magis quam eorum qui e nobis essent procreati caritate devinxit, eamque nostram in his educandis atque erudiendis curam esse voluit, ut parentes, neque si id quod cuperent ex sententia cederet, tantum ulla alia ex re voluptatis, neque si contra eveniret, tantum maeroris capere possint. Hinc est quod mihi quoque institutione tua nihil antiquius aestimatur, ad cuius perfectionem compendia longis anfractibus anteponenda ducens moraeque omnis impatiens non opperior ut per haec sola promoveas quibus ediscendis naviter ipse invigilas, sed ago ut ego quoque tibi legerim, et quicquid mihi —vel te iam in lucem edito vel antequam nascereris— in diversis seu Graecae seu Romanae linguae voluminibus elaboratum est, id totum sit tibi scientiae supellex et quasi de quodam litterarum peno, siquando usus venerit aut historiae quae in librorum strue
Abbreviated transcription (Latin):
est a quo regiturq iudetur. Sic cũ morte aĩalis discesserit
aĩacio. cadit corpiis a regente uduatũ. & hoc est qđ uide¬
tur in homiẽ mortale. Anima autẽ qui uerus homo est
ab oĩ conditione mortalitatis aliena est adeo. ut ad muta¬
tionẽ dei mundũ regentis regat & ip̃e corpus du ase
animat᷑. Ideo phisici mũdu magnu hoĩem oe homine
breuẽ mũdu esse dixerũt. Per similitudĩes igit᷑ ceteraꝵ

Expanded text:
est a quo regitur quod uidetur. Sic, cum morte animalis discessit est a quo regitur quod uidetur. Sic, cum morte animalis discessit animatio, cadit corpus regente uiduatum: et hoc est quod uidetur in homine mortale. Anima autem, qui uerus homo est, ab omni condicione mortalitatis aliena est, adeo ut in imitationem dei mundum regentis regat et ipsa corpus dum a se animatur. Ideo physici mundum magnum hominem, et hominem breuem mundum esse di
Abbreviated transcription (Latin):
rogatiuã p̾mittit homi. qua qui scit ip̃e discernat. ne
existimet᷑ hoc quoq diumũ dici. quod mortalẽ in nobis ao
caducũ est. Et quia tullio mos est ꝓfunda reꝵ scientia
sb breuitate tegere u̾boꝵ. mie quoq miro comperdo¬
pareꝰ libro integro disseruit. cuiꝰ descriptio est. quid aial no
postremo cogitationes uł intellectꝰ. uetu mete a nmos
an uõ aĩẽ u̾tentis corpore. oo post multa que sub copiosa
reꝵ densitate dissẽruit. que nũc nobis ob hoc solũ pre¬
t̾eunda sunt. ne usq ad fastidii necessitatẽ se uolumen
extendat. hoc postremo ꝓnũtiat aĩalis esse corpus aĩaꝵ. Sed
nec hoe neglectu uł nõ quesitũ reliquit. quo aĩo beneficio.
quaue uia sccietatis aĩetur. Has ergo omnes quas p̾diximus
passiones assignat aĩali. Uerũ autẽ hoiẽm ipãm aĩa esse testat᷑.
Ergo qui uidetur non ip̃e uerus homo est. s uerus ille

Expanded text:
rogatiuam committit homini quam qui sit ipse discernat, ne rogatiuam committit homini quam qui sit ipse discernat, ne aestimetur hoc quoque diuinum dici quod mortale in nobis et caducum est. Et quia Tullio mos est profundam rerum scientiam sub breuitate tegere uerborum, nunc quoque miro compeparcus, libro integro disseruit, cuius inscriptio est Quid animal, postremo cogitationes et intellectus: utrum merae animae an uero animae utentis corpore? Et post multa quae sub copiosa rerum densitate disseruit —quae nunc nobis ob hoc solum praetereunda sunt ne usque ad fastidii necessitatem uolumen extendant— hoc postremo pronuntiat: animal esse corpus animatum. Sed nec hoc neglectum uel non quaesitum relinquit, quo animae beneficio, quaue uia societatis animetur. Has ergo omnes quas praediximus passiones adsignat animali; uerum autem hominem ipsam animam esse testatur. Ergo qui uidetur, non ipse uerus homo est; sed uerus ille
Abbreviated transcription (Latin):
titu spontance mortis excludens. Plene igĩt in aĩo somni
gendu nepotis aĩi Aficanꝰ ingredit᷑. nec pͥus eum terea
pitit᷑ intueri ꝗͣ celi ac sideꝵ naturĩ motũ ac modulamen
agnoscat. ce omĩa hec ic̃iat p̾mio cessura untutũ. Ac post¬
ꝗͣ mens firmata Sxipionis alacritate tante ꝓmissiois enigi¬
tur.tam demũ gloria que apud indoctos magnũ untu¬
tis pͥmiu creditur. contempni iubetur dũ ostendit᷑ ex
terraꝵ breuitate uł casib arta locis. uł angusta tempo¬
rib. Afsicanus igit᷑ pene exutus hoĩem co defecata mete
ia rature sue capax. hic aꝑtius ad monet᷑. ut esse se deũ
nouerit. Et hec sit pñtis oꝑis cõsumatio. ut aĩam non
sõlũ ĩmortale.s essẽ den clarescat. Ille ergo qui fuerat
iam post corpus in diuinitatẽ receptus dicturꝰ uiro adhic
in hac uita posito deu te esse scico. non pͥus tanta pre¬

Expanded text:
titu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somntitu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somngendum nepotis animum Africanus ingreditur nec prius eum terram patitur intueri quam caeli ac siderum naturam, motum ac modulamen agnoscat, et haec omnia sciat praemio cessura uirtutum. Ac postquam mens firmata Scipionis alacritate tantae promissionis erigitur, tum demum gloria, quae apud indoctos magnum uirtutis praemium creditur, contemni iubetur, dum ostenditur ex terrarum breuitate uel casibus arta locis, angusta temporibus. Africanus igitur, paene exutus hominem et, defaecata mente, iam naturae suae capax, hic apertius admonetur ut esse se deum nouerit. Et haec sit praesentis operis consummatio, ut animam non solum immortalem, sed deum esse clarescat. Ille ergo, qui fuerat iam post corpus in diuinitatem receptus, dicturus uiro adhuc in hac uita posito «deum te scito esse», non prius tantam prae
Abbreviated transcription (Latin):
lem s corpus hoc. Nec eĩ tu is es quẽ forma ista decla¬
rat. s mens cuiꝰq is est quisq nõ ea figura que digito
demõstrari potest. Deum te igit᷑ sc̃ito essẽ. si quide
deus est. qui iuget. qui sentit. qui meminit. qui ꝓuidec
qui taz regit & moderat & mouet id corpus cui pre¬
positus est quã hunc mundu ille pͥnçeps deul. s ut
ille mũdus quadã ꝑte mortalẽ. ip̃e deus eterniis sie
fragile corpiis auis sempit̾mis mouet. Bene &e sapien¬
ter tullianus hie Scipio cirea institutionẽ nepotis orelies
recte dccentis impleuit. Nam ut breuiter a principio om¬
ne oꝑis cõticentia reuoluamꝰ pͥmu tẽpus ei mortis & ĩm¬
nentes ꝓpinquoꝵ predixit insidias. ut totus de hac uita
spare dedisceret. quã nõ adnitumã comꝑisset Ele mdo no
metu p̾dicte mortis frangeret᷑ oñdit sapienti oy bono a¬
u in ĩmortalitate morte migrandu. Cumq eui ultro

Expanded text:
lem, sed corpus hoc. Nec enim tu is es quem forma ista declalem, sed corpus hoc. Nec enim tu is es quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, si quidem est deus qui uiget, qui sentit, qui meminit, qui prouidet, qui tam regit et moderatur et mouet id corpus cui praepositus est quam hunc mundum ille princeps deus; et ut ille mundum quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus mouet.» Bene et sapienter Tullianus hic Scipio circa institutionem nepotis ordinem recte docentis impleuit. Nam, ut breuiter a principio omnem operis continentiam reuoluamus, primum tempus ei mortis et imminentes propinquorum praedixit insidias, ut totum de hac uita sperare dedisceret, quam non diuturnam comperisset; dein, ne metu praedictae mortis frangeretur, ostendit sapienti et bono ciui in immortalitatem morte migrandum; cumque eum ultro
Abbreviated transcription (Latin):
sol denuo ita deficiet. in eodẽ signo eadem̃q ꝑte
sit ad idem pͥncipiu in quo sub romulo fuerãt. stellis
quoq omĩb sĩgnisq reuocatis. Peracti autẽ fuerant
cũ Scipio in africa militaret adiscessũ romuli anni qu¬
genti lẽptuaginta e.iii. Anno eĩ ab urbe condita sex¬
centesimo .uiͦ. hic Scipio deleta carthagine taũphauit.
Ex quo nũo annis remotis .xXXII. regni romuli &
duob inter sõmniũ & cõsũmatu bellu suerũt quin¬
genti sẽptuaginta tres adiscessũ romuli ad sominũ
usq remarebut̃. Ergo rationabiliter nereq signauit.
necdũ mũdani anni uicesima essẽ conu̾sãm ꝑtez. Na¬
parti uicesime quot anni suꝑsint a fine romuli ad afti¬
cana militia Scipionis quot diximꝰ annol fuissẽ qu¬
gentos septuaginta tres: quisquis in digitos mittit in¬
ueniet. Tu uõ enitere & sic habeto non esse te morta¬

Expanded text:
sol denuo ita deficiet ut in eodem signo eademque parte sol denuo ita deficiet ut in eodem signo eademque parte sit, ad idem principium in quo sub Romulo fuerant stellis quoque omnibus signisque reuocatis. Peracti autem fuerant, cum Scipio in Africa militaret, a discessu Romuli anni quingenti septuaginta et tres. Anno enim ab Vrbe condita sescentesimo septimo hic Scipio deleta Carthagine triumphauit; ex quo numero annis remotis triginta duobus regni Romuli et duobus qui inter somnium et consummatum bellum fuerunt, quingenti septuaginta tres a discessu Romuli ad somnium usque remanebunt. Ergo rationabiliter uereque signauit necdum mundani anni uicesimam partem esse conuersam. Nam uicesimae parti quot anni supersint a fine Romuli ad Africanam militiam Scipionis, quos diximus annos fuisse quingentos septuaginta tres, quisquis in digitos mittit inueniet. «Tu uero enitere et sic habeto non esse te morta
Abbreviated transcription (Latin):
celi descriptione ꝯludit. Unde & mũdanus dicitur.¬
quia ꝓprie mũdus celũ uocat᷑. Igit᷑ sicut annũ solis nõ
solu a kalẽdis ianuariis usq ad easdẽ uocamꝰ. sed ase¬
quẽte post kłas die usq ad eandẽ die & a quocũq cu¬
uissibet mẽsis die usq in diẽ eundẽ reditꝰ anmis uocat᷑.
ita huiꝰ mũdani anni initiu sibi quisq facit. qđ cũq de¬
creuerit. Ut ecce nuc Cicero a defẽctu solis qui sub ro¬
muli fine contigit mũdani anni sibi mitiu ip̃e con¬
stituit. Et licet ia sẽpissime postea solis defr̃ctus ad
uenerit. nõ tm̃ dicit̾ mudanu annũ repetito defec¬
tio solis implessẽ. S tue implebit᷑ cũ sol deficiens in
hisdẽ locis & partib ip̃e erit.&. omnes celi stellas
omiuaq sidera rursus inueniet. in quib fuerant.
Cu sũb Romuli fine deficeret. Igituma discessũ
romuli post annoꝵ .xu. milia. sicu̾t assẽrũt phisici

Expanded text:
s caeli descriptiones caeli descriptionequia mundus proprie coelum vocatur. Igitur sicut annum solis non solum a Kalendis Januariis usque ad easdem vocamus, sed et a sequente post Kalendas die usque ad eumdem diem, et a quocunque cuiuslibet mensis die usque in diem eundem reditus annus uocatur, ita huius mundani anni initium sibi quisque facit quodcumque decreuerit, ut ecce nunc Cicero a defectu solis qui sub Romuli fine contigit mundani anni principium sibi ipse constituit. Et licet iam saepissime postea defectus solis euenerit, non dicitur tamen mundanum annum repetita defectio solis implesse, sed tunc implebitur cum sol deficiens in isdem locis et partibus et ipse erit, et omnes caeli stellas omniaque sidera rursus inueniet in quibus fuerant cum sub Romuli fine deficeret. Igitur a discessu Romuli post annorum quindecim milia, sicut adserunt physici,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriu motu nũqͣ uisus humanꝰ sentire uł dep̾hendere
potest. mouent᷑ tm̃ & p̾ter celi uolubilitatẽ qua sẽꝑ¬
ad occasũ trahunt᷑. suo quoq accessũ ta sẽro ꝓmouent᷑.
ut nulliꝰ hosu uita tu longa sit que obẜuatione con¬
tinua fãctam de loco ꝑmutationẽ in qua eas pͥmum
uiderat dep̾hendat. Mundani ergo finis anni est. cu
stelle omnes omĩaq sidera que aplanes habet a certo
loco ad eundẽ locu ita remeau̾int. ut ne quide una¬
celi stella in alio loco sit q̃ in quo fũit cũ omnes alie
ex eo loro mote sunt ad quẽ reuerse anno suo finem
dederũt ita ut lumina queq cu erraticis q̃nq ĩ hisdẽ
locis & ꝑtib sint. in quib inapiente mũdano anno
fuerũt. Hoc autẽ ut phisici uolunt post annor .x.
est. & annus solis xii. mensẽs & aliaꝵ stellaꝵ hi
lunt anm quol sũpͣ retulimꝰ.ita mũdanu annum

Expanded text:
proprium motum numquam uisus humanus sentire uel deprehendere proprium motum numquam uisus humanus sentire uel deprehendere potest, mouentur tamen, et praeter caeli uolubilitatem qua semper trahuntur, suo quoque accessu tam sero promouent ut nullius hominum uita tam longa sit quae obseruatione continua factam de loco permutationem, in quo eas primum uiderat, deprehendat. Mundani ergo anni finis est cum stellae omnes omniaque sidera, quae ἀπλανής habet, a certo loco ad eundem locum ita remeauerint ut ne una quidem caeli stella in alio loco sit quam in quo fuit cum omnes aliae ex eo loco motae sunt ad quem reuersae anno suo finem dederunt, ita ut lumina quoque cum erraticis quinque in isdem locis et partibus sint in quibus incipiente mundano anno fuerunt. Hoc autem, ut physici uolunt, post annorum qest, et annus solis duodecim menses, et aliarum stellarum hi sunt anni quos supra rettulimus, ita mundanum annum
Abbreviated transcription (Latin):
locum reddit᷑ aninis suus est. Sic mensis lune annus ẽ
ĩtra qua celi ambitũ lustrat. Nam & aluna mensis dicit᷑
qua greco noĩe luna nine uocat᷑. Uirgiluis deniq ad dis¬
cretionẽ luaris anni qui breuis est. annũ qui cursũ lolis
efficit᷑ significare uolens. ait. In t̾ra magnu sol circũ uol¬
uit᷑ annu. Annũ magnũ uocans solis cõꝑatione lunãis.
Na cursũs quidẽ ueneris atq mercurii par pene soli est.
Martis uõ annus fere biẽniu tenet. Tanto eĩ tẽpore ce¬
lum circuit. Ionis autẽ stella . Xii. &. saturm .xXx. ã nos
in eadẽ circuitione cõsũmit. Hec de luminib ac uagis ut
sẽpe relata iam nota sunt. Annus uõ qui mũdanus uo¬
catur. qui uere u̾tens est. quiaꝯu̾sione plene unu̾sitatis
effic̃itur. largissimis sẽculis explicat᷑. Cinꝰ ratio talis esł
Scelle omnes & sidera que intixa celo uident̃ quoꝵ

Expanded text:
locum reditus annus suus est. Sic mensis lunae annus est, locum reditus annus suus est. Sic mensis lunae annus est, intra quem caeli ambitum lustrat. Nam et a luna mensis dicitur, quia Graeco nomine luna μήνη uocatur. Vergilius denique, ad discretionem lunaris anni qui breuis est annum qui cursu solis efficitur significareuolens, ait interea magnum sol circumuoluitur annum, annum magnum uocans solis comparatione lunaris. Nam cursus quidem Veneris atque Mercurii paene par soli est; Martis uero annus fere biennium tenet - tanto enim tempore caelum circumit -, Iouis autem stella duodecim et Saturni triginta annos in eadem circumitione consumit. Haec de luminibus ac uagis, ut saepe relata, iam nota sunt. Annus uero qui mundanus uocatur, qui uere uertens est quia conuersione plenae uniuersitatis efficitur, largissimis saeculis explicatur. Cuius ratio talis est. Stellae omnes et sidera quae infixa caelo uidentur, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
uorẽ longis int̾uallis retulerint. tu ille uere u̾tens
annus appellan porest. in quo uix dicere audeo. q̃młta
hoĩ secula teneant᷑. Namq ut olim sol hoĩb defice
extingiuiq uisus est cũ Romuli aĩus hec ap̃a uĩ temi¬
pla penetranit. qñquidẽ ab eadẽ ꝑte sol eodẽq tp̃re
iteꝵ defecerit. tu sĩgnis omĩb ad idem pͥnciptum
stellisq reuecatis expletum annũ habeto. Quiꝰ ꝗde
annu nondũ uicesima ꝑtem scito esse cõuersa.
Ide agere pseuerat instans dissuasioni głie defide¬
rande. Quã locis artam nec in ip̃is angustiies
eternã sũꝑ̃ docuissẽt. nuc̃ non solu ꝓpetuitatis exꝑte
s nec adiuinis in tegri anni metas posse ꝓpagari docet.
Cuiꝰ assertionis que sit ratio dicemꝰ. annus non his solus
ẽ que nuc coĩs oũim usũs appellat. s singuloꝵ seu luũs
siue stellaꝵ. emẽsio oĩ celi circutu acerto loco in eũde

Expanded text:
tionem longis intervallis rettulerint, tum ille vere vertens tionem longis intervallis rettulerint, tum ille vere vertens annus appellari potest; in quo vix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque ut olim deficeexstinguique visus est, cum Romuli animus haec ipsa in templa penetravit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum signis omnibus ad principium stellisqueanni nondum uicesimam partem scito esse conuersam.» Idem agere perseuerat, instans dissuasioni gloriae desiderandae. Quam cum locis artam nec in ipsis angustiis eternam supra docuisset, nunc non solum perpetuitatis expertem, sed nec ad unius integri anni metas posse propagari docet. Cuius adsertionis quae sit ratio dicemus. Annus non is solus est quem nunc communis omnium usus appellat, sed singulorum seu luminum siue stellarum, emenso omni caeli circuitu, a certo loco in eundem
Abbreviated transcription (Latin):
istituente patiant̃. sitq pͥmu ĩter eos mali nescia. &
adhuc astutie mexꝑta simplicitas. que nom̃ aun pri¬
mii secnlii prestat. Inde quo magis ad cultũ reꝵ atq
artium usus ꝓmonet. tanto facilius in aĩos serpit enni¬
latio. Que pͥmu bene incipiens ĩ inuidiã latenter
uadat. oe ex hac iam nascit᷑ quicquid genꝰ hot̃um post
sequẽtib seculis exꝑitur. Hec est ergo que reb humãis
peundi atq iter reu̾tendi ĩ columiꝰ mũdo uicissitudo
nem fõte de te. cũ ab his nullus fuerit qui ante te na¬
n sunt. qui nec pauciores & certe meliores fuerũt uiri.
p̃serti cu apua eos ip̃os quib auddii ñm nom̃ potess.
nemo uniꝰ anni memoriã consequi possit. Nomines
eĩ loquelariter ãnu tm̃m̃o solis .i. uniꝰ asta reditu me¬
tiunt. Re ip̃a autẽ cũ ad idem unde semel ꝓfẽcta
sunt cuncta astra redierint. eadẽq totius celi discrip¬

Expanded text:
instituente, patiantur, sitque primum inter eos mali nescia et instituente, patiantur, sitque primum inter eos mali nescia et adhuc astutiae inexperta simplicitas, quae nomen auri primis saeculis praestat. Inde quo magis ad cultum rerum atque artium usus promouet, tanto facilius in animos serpit aemulatio, quae primum bene incipiens in inuidiam latenter euadit, et ex hac iam nascitur quicquid genus hominum post sequentibus saeculis experitur. Haec est ergo quae rebus humanis pereundi atque iterum reuertendi incolumi mundo uicissitudo nem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id est unius astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius caeli discrip