comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec dum dis cussionis ex anine pate facta qua e dum praeponitur causae duindis cutitur iudicium
est dumfinitur iustitia Qocatur autẽ iudicium quasi iuri sdictio iustitia quasi iuris status
Iudicium autẽ prius inqui sitio uocabatir sunde & actoresiudiciorum s & praepesitos questores uel quȩsitores
uocamus łs egotiũ multa significat Fn Nodo actũ rei alicuius contrariũ est otium Es Nodo actionem ciu¬
sac quae est iurgiũ & litis &dicte negotium squisi necotium đesł sine otio ł s Iegotiũ autẽ in cauns : ne¬
gotiatio in commerciis dr fubi aliquid datur ut maiora iucrem̃ urgiu diciũ quasi iurisgarriu
hi quicausã dñc iuredisceptent Qisa contentione lunitis pruis nom̃ sũpsiddequa uirgilius limies erat
sitꝰ litem utdis cerneret agras Causa aut argium̃ tqđ aut ꝓbatione consti  irgumtũ nũquã te¬
bnũ quã tabulis dat phatione sed sola in uestiga inuestigatione inuenit ueritatẽ ¶uinde &dictum

Expanded text:
necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores um. Negotium multa significat: modo actum rei alicujus, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est jurgium litis: et dictum negotium, quasi nec otium, id est, sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur, ut majora lucrentur. Jurgium dictum, quasi juris garrium, eo quod hi qui causam dicunt jure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit; de quo Virgilius: Limes erat positus litem ut discerneret agris. Causa autem aut argumento, aut probatione constat. Argumentum nunquam testibus, nunquam tabulis dat probationem: sed sola investigatione invenit veritatem: unde dictum
Abbreviated transcription (Latin):
in fici traditũẽ abro tanũ cerofolum  Rutadicta qđ sit feruentis sima cuius altera agrastis
atque uiftute aernior sedutreq feruentissimȩ cõprobant᷑: Hanc uenenis repugnare musteiȩ
docent huȩ dũcũserpente dinicauerint cibo eius armantur ¶ S alua inula quã rusticiuo cant
alã radice arematica odoris sumicũ leui a crimoni : menta huius genera sex sunt¬

Expanded text:
infici traditum est. Abrotanum. Caerefolium. Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis infici traditum est. Abrotanum. Caerefolium. Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utraque ferventissimae conprobantur. Hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo eius armantur. Salvia. Inula, quam rustici alam vocant, radice aromatica, odoris summi cum levi acrimonia. Menta; huius genera sex
Abbreviated transcription (Latin):
er suin as uenenorus cius generisunt perro sllens on ippo silenon &oleo silenon ¶Petrosile nonus a¬
pe a ̃ q đ sit similis apos & masciu inpetris montibir praeruptis qđ ños petrapiũ dicere possiumis
suouisilensieni grece a pũ dicitur ssedest sumũ ac probabilemaice donicũ gustu suaue oodere ao¬
matco sspoosile nonidictũ qđ sit̃ durũ ex austerũ ¶ Olcosilenon qđ mollior folia &caule
teneru s feniculum latini uocant qđ eiustirsi seura dicis sucus acuat uisũ. Cuius uirtus ga¬
ditur ut ser pentes annuã senec tutẽ eius gustudeponanĩ ħioc holus grecimara tronuocant᷑
gusticũ aregione nom̃ accepit n ascitur em̃ plurimũ ligurta odorearomatico & gustuao¬
QAnẽ son greei ut dicunt siue ut latini a nesum herba omnib cognita acerrime feruens. mitulis
netuciminũ ł Corian dru exgreco nõe sũptũ qđ illi corian uocant : Cuius semen indulce unũ lan
proniores reddit in uenerẽ si supra modũ dederis amentiam nutrit .¶ Canos etiam excorundo

Expanded text:
roselinon, hipposelinon et oleoselinon. Petroselinon vocatum quod sit similis apio et nascatur in petris montibusque praeruptis. Quod nos petrapium dicere possumus; σέλινον enim Graece apium dicitur. Sed est summum ac probabile Macedonicum, gustu suave et odore aromatico. Hipposelinon dictum quod sit durum et austerum. Oleoselinon, quod mollius folio et caule tenerum. Feniculum Latini vocant quod eius thyrsi seu radicis sucus acuat visum: cuius virtus traditur ut serpentes annuam senectutem eius gustu deponant. Hoc olus Graeci μάραθρον vocant. Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico et gustu acri. Ἄνησον Graeci dicunt sive, ut Latini, anesum, herba omnibus cognita, acerrime fervens, mictualis. Anethum. Cyminum. Coriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi κόριον vocant. Cuius semen in dulce vino datum proniores reddit in Venerem; si supra modum dederis, amentiam nutrit. Canos etiam ex coriandro
Abbreviated transcription (Latin):
taribus adoletur: E nde & nomen traxis se creditur¶ Cinxag um cdietium qdđ corteeius a
inmo esum elonnae sit rotundus & gratilis gignitur autem inindiaes &aechopiae regqoru
fructide breuiduorum tantum cubitorum scolo re subiigrosue cine reo tero smliuns
uirgaruom lano qđ incrassicudinẽ extenditur sidespectiuest ¶Quod utro & ued une

Expanded text:
taribus adoletur, unde et nomen traxisse taribus adoletur, unde et nomen traxisse in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur autem in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi, duorum tantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem extenditur, d
Abbreviated transcription (Latin):
qualiter cerea sõ quae facile molliatur Ineque ligno uel terrae commixta: amara õdoris
bonis Nlam ex india sordidaest & nigra : &maiore gleba Adulteratur autem ad mictogum¬
miquae ñita amarificat gusti  Mastix arboris lentisciguita est haec granomasti
dic taestsquia in modũ granorũ est T Melior autẽ inicio insula gignitursodorisboni
candoris cerȩ punicȩ sunde &splendo remguitis pulchrificat ¶ Adulteratur bnter dum
sina uelture ¶Piperis arbor nascitur in india & in lateremontis causasi qđ soli obuersũ
estsfolia ad iuxiperi similitudinem . Cuius siluas serpentes custodiuntssedin colȩ regi¬
nis illius cũ maturȩ fierint incendunt : & serpentes igne fugantur s& indeexflammaniꝰ¬
grum piper efficitur ł Nam inatura piperis albaest buius quidem diuersus est fructus
Nam qđ iunmaturum est piper longiꝰ uocaturs quo din corriptum abigid oper albis uest

Expanded text:
qualiter cerea, et quae facile molliatur, neque ligno vel terrae commixta, amara, odoris qualiter cerea, et quae facile molliatur, neque ligno vel terrae commixta, amara, odoris boni. Nam ex India sordida est et nigra et maiore gleba. Adulteratur autem admixto gummi, qui non ita amarificat gustum. Mastix arboris lentisci gutta est. Haec granomastix dicta, quia in modum granorum est. Melior autem in Chio insula gignitur, odoris boni, candoris cerae Punicae. Unde et splendorem cutis pulchrificat. Adulteratur interdum resina vel ture. Piperis arbor nascitur in India, in latest: folia juniperi similitudinem habent, cujus silvas serpentes custodiunt: sed incolae regionis illius, cum maturae fuerint, incendunt: et sic serpentes igne fugantur, et inde ex flamma nigrum piper efficitur. Nam piperis natura alba est, cujus quidem diversus est fructus. Nam quod immaturum est, piper longum vocatur: quod incorruptum ab igne, piper album:
Abbreviated transcription (Latin):
sponte manans praeciosior est elicita corticis uulnere uilioniudicatur sarmentariusl nbes
ignibus fouent quorum fumosatis noxiohisi adodorem storacis occurrant plerumq in sanabi¬
les morbos contrahunt ¶ MMirma autemtrogo dita ab insula arabiae dictasuabinclior colligiia¬
&purior EStirac arbor arabie similis malocidoniiciuus urgulȩ intercaniculȩ orcum cauer¬
natim lacrimam fluunts disillatio eius in terrã cadens mundanon est sed cum proprii corti¬
cisscrobe seruatur ¶Illa autem quae iuirgis & calamis inhaeserit munda ests&albida dehi
fulua fit solis causa & ipsastorat clamites pinguis resinosa odoris iocundi humec tas& uelici
melosum liquoremn emutens Otoraxiute dicta qđ sit guita arboris profluenssa congelata
Nam grecistiriam guttam dicunt grece autem stiraxslatine storax diciturłssi della in diȩ
oarabiae arbor scuius lacrima melior arabica Test enĩ iucidi sub albidaleus pinguissoe at¬

Expanded text:
sponte manans pretiosior est, elicita corticis vulnere vilior judicatur. Sarmenta ejus Arabes ignibus fovent, quorum fumo satis noxio, nisi ad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contrahunt. Myrrha autem Trogloditet purior. Storax arbor Arabiae, similis mali Cydonii, cuius virgulae inter Caniculae ortum cavernatim lacrimam fluunt. Distillatio eius in terram cadens munda non est, sed cum propriae corticis scrobe servatur. Illa autem, quae virgis et calamis inhaeserit, munda est et albida, dehinc fulva fit solis causa. Et ipsa storax calamites, pinguis, resinosa, odoris iucundi, humecta et veluti mellosum liquorem emittens. Storax autem dicta quod sit gutta arboris profluens et congelata. Nam Graeci stiriam guttam dicunt, Graece autem στύραξ, Latine storax dicitur. Bdellium Indiae et Arabiae arbor, cuius lacrima melior Arabica. Est enim lucida, subalbida, levis, pinguis, ae
Abbreviated transcription (Latin):
quorum triũphantiũ coronabat᷑ h er cules enĩ haneher bã primꝰ capititulit. eircũ. Ml̃ moncca

Expanded text:
iquorum triquorum tr
Abbreviated transcription (Latin):
pe inedipopẽ ocinũ greca nomia sunt & origotorũ latinis incerta holus molle a crriplex
Brasica olisatrum slasturcuon saporappellauitsquod a crimonia sila na sumtor queat ¶ ungi qđ
a cridugnẽ acceptũ concipiant sfõs enĩ ignis est sunde es cauulgodicit᷑i qđ sit somes ignis & nutri¬
m̃tũ  Aliidicunt fungo suocatos ꝗđ sint exeorũ genere quidã ẽmptorii unde & definco
Cabera tumor terre prodit eaquȩ causa nom̃ illidehit ¶ Volui a ppellati qđ sint uolubiles oro¬
tundi ¶ Asparagus ꝗđ spinosa &aspera sit frutex eius ex quagignitur ¶ Capparis nom̃ sumps
se uidetur agrecis qđ ħ abeat in sũmitatibus rotundas eminũ capitula ¶ Arbor acea hoe est lapiana
qquasiuruca qdignicȩ sit urtutis sã in cibos epe sumpta ueneris incendiunmouento hauis sp¬
eues duae quarũ altera usualis altera agrestis acrioris uirtutis utraq tam̃ ueneris comio¬
ueñ suUMID EDORATIS HOLERISVS Apiundetũ qdeceo apexid ẽ eapia unt¬

Expanded text:
 melipepo, ocimum Graeca nomina sunt, et origo eorum Latinis incerta. Olus molle. Atriplex. Brassica. Olisatrum. Nasturcium sapor appellavit, quod acrimonia sui nasum torqueat. Fungi, quod aridi ignem acceptum concipiant; φῶς enim ignis est;o unde et esca vulgo dicitur, quod sit fomes ignis et nutrimentum. Alii dicunt fungos vocatos quod sint ex eorum genere quidam interemptorii; unde et defuncti. Tuberum tumor terrae prodit; eaque causa nomen illi dedit. Volvi appellati quod sint volubiles et rotundi. Asparagus, quod spinosa et aspera sit frutex eius, ex qua gignitur. Capparis a Graecis nomen sumpsisse videtur, quod habeat in summitatibus rotunda seminum capitula. Armoracia, hoc est lapsana.quasi uruca, quod ignitae sit virtutis et in cibo saepe sumpta Veneris incendium moveat. Huius species duae, quarum altera usualis, altera agrestis, acrioris virtutis; utraque tamen Veneris commovent usum. De odoratis oleribus . Apium dictum quod eo apex, id est caput, ant
Abbreviated transcription (Latin):
uer contractus Nlus arbor arabiae inmensa atq ramos alienis simi corticis ramis ad aceris sua¬
litatem aniigdi lȩmodosucum a romaticum fundensł Alium & masticationem ueluti ln puluere
resolutum & consringitur intus pinguoe aigni adpositum fncile ar destens & appellatur apuh ios
mas culus stoqđ si natura rotundum in modũ testiculorum T Reliquum planum & penes catro¬
sum minius optinum a dulteratur autem ad mixta resiȩ siue gumum quouino ettis sesa pr orsi¬

Expanded text:
er contactus? Tus arbor Arabiae inmensa atque ramosa lenissimi corticis, ramis ad aceris quaer contactus? Tus arbor Arabiae inmensa atque ramosa lenissimi corticis, ramis ad aceris qualitatem, amygdalae modo sucum aromaticum fundens album et masticatione veluti in pulverem resolutum, et cum frangitur, intus pingue et igni adpositum facile ardescens. Et appellatur apud nos masculum, eo quod sit natura rotundum in modum testiculorum. Reliquum planum et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem admixta resina sive gummi, sed dinoscitur sua propri
Abbreviated transcription (Latin):
pinites alia puni cinȩ alialiquida Talia arida &efferuntur extirrena colosenia resi a suris¬
psits ¶regr etum non ienest quam illi pissa uocant ¶ Alũ iolunt exepino pice muocari see agr teis
appellatur elo doon aeos ÷ tonauim dicere possimus cuiis probabilis splendens lenis &irninbu
¶Cre andarum arborum naturaliter : in. sunt genera Qit enꝰ suasponte nascunt aut ee sepra¬
nibus sortuntan d ormibus surgunt sant ex radicibus pullulant It lam ee terausus udue ole ast¬
uen te nitien u dimmia poiu q latine feminim fere sunt gene ruseẽ ceptis paucis uthie ole ast
udunt facere dis cretionem u hiecbuxus dearbore dicamus bieum uero de ligno composic&DTARB OIB
romata sunt quaeque flagrantis odoris india uel arabi a mittit siue aliae regio ARO MΑTΙCIS¬
nes ¶N omen autem aremata traxis se uidenturssiue quod aris in posita diuinis inuocationi

Expanded text:
pinites, alia peucine, alia liquida, alia arida, et afferuntur ex tirrena Colofonia, upinites, alia peucine, alia liquida, alia arida, et afferuntur ex tirrena Colofonia, uolunt ex pino picem vocari. Haec a Graecis appellatur κλωνία: nos ramalem dicere possumus. Cuius probabilis splendens, lenis et munda. Creandarum arborum naturaliter tria sunt genera: aut enim sua sponte nascuntur; aut ex seminibus fortuitu iacentibus surgunt; aut ex radicibus pullulant. Nam cetera usus invenit favente natura. Omnia poma Latine feminini fere sunt generis, exceptis paucis, ut hic oleastvolunt facere discretionem, ut haec buxus de arbore dicamus, buxum vero de ligno conposito. De aromaticis arboribus . Aromata sunt quaequae fragrantis odoris India nes. Nomen autem aromata traxisse videntur, sive quod aris inposita divinis invocationi
Abbreviated transcription (Latin):
er Olans expres sun uocatur spaniont̃ gretis onfacion appellatum. Quod autẽ exfalas &ner¬
dumimaituris fuerit ee pressum uñ ride appellation qđ uero exnimium maturis fõmune dicitur E
his adussui ũ ta sprimnum est spanũ secundimiuiride ꝥ Tertium cõmune Hnur capars olei ques abe
lirngua trahentes uocabulum. ¶ E uimengrec unest nom̃ hoc eni illigomidicunt CResinanige¬
cre tan uoran deẽun auiti grere dicitir quic quidianat Test eni la crima sudore edalate lis¬
noru qtut cera silentis cibal sani ũelrequarum arborum siue uirgultorum quae sudare oro¬
durtur sicut & odorata orientis lignasicit gut ta balsami acferularum uelsuc inorun cuus
luerun a flurescit los geniniamis Prima est resina cerebinti na omnũ praestantior T ANr
autt ex anabia partdiia acq iudea & siriã cipro &ifrica ex insulis quoque cidactibus Gedndi
lentis cina quaem astie uocatur hec excioinsula deportatu & Tertia pinalis quarum a lr¬

Expanded text:
 appellatum. Quod autem ex fulvis et nondum mitibus fuerit expressum, viride appellatur. Quod vero ex nimium maturis, commune dicitur. Ex iis ad usum vitae primum est Hispanum, secundum viride, tertium commune. 69. Amurca olei pars aquolingua trahentes vocabulum. 342 cant; ῥεῖν enim Graece dicitur quidquid manat. Est enim lacrima sudore exhalata lignorum, ut cerasi, lentisci, balsami, vel reliquarum arborum sive virgultarum quae sudare produntur; sicut et odorata orientis ligna, sicut gutta balsami ac ferularum vel sucinorum, cuius lacrima durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina, omnium praestantior: adfertur autem ex Arabia Petraea atque Iudaea et Syria, Cypro et Africa, ex insulis quoque Cycladibus. Secunda est lentiscina, quae mastix vocatur; haec ex Chio insula deportatur. Tertia pinalis, quarum al
Abbreviated transcription (Latin):
ledic fruges alimentaq mitia terris rumenta sunt proprie quae aristas habent rig
autem reliqua ¶ Frumenta autem uel fruges a frumendo hoc est auescendo dictȩ s Iam
umendicitur summa parsgulȩ EPrimitiȩ propriae suncquȩ frugibus praecerpuntur
Criticum uel a tritura dictum quodpuris simum horreo condaturs uel quia granum eius cõ¬
olitur & teritur ¶ardicitur eo quod initio frangeretur ¶Apud antiquos eniꝰmolarum
usus ipdum erat s s eđ frunentam inpila missum frangebant & hoc erat genis molendiAdo far¬
reum triticigenus quodidem uulgo semen dicitur E dor quondam appellation ab etendo ꝙ
eo primo usi sunt homines siue quia insacrificio ipsius generis panis adaras offerebacur sVnde
&idorã sacrificia dicuntur ¶Siligogenus tritici a selee trodictum sram in panẽ species eui q¬
cipuaest CTrimense triticu ideo non cupatum squia satum p̃ost cres men ses colligitur sri amubi

Expanded text:
dedit fruges, alimentaque mitia terris. 2. Frumenta sunt proprie quae aristas habent; Fruges dedit fruges, alimentaque mitia terris. 2. Frumenta sunt proprie quae aristas habent; Fruges autem reliqua. Frumenta autem, vel fruges, a frumendo, hoc est, 312 a vescendo, dictae. Nam frumen dicitur summa pars gulae. 3. Primitiae proprie sunt quTriticum vel a tritura dictum, quo purissimum horreo condeatur, vel quia granum eius conmolitur et teritur. Far dicitur eo quod initio frangeretur; apud antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pila missum frangebant; et hoc erat genus molendi. Adoreum tritici genus, quod idem vulgo semen dicitur. Ador quondam appellatum ab edendo, quia eo primo usi sunt homines, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde et adorea sacrificia dicuntur. Siligo genus tritici a selecto dictum; nam in pane species eius praecipua est. Trimestre triticum ideo nuncupatum quia satum post tres menses colligitur; nam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt s&hicta occatio quasi cbcȩcatio q̃uodoperi¬
semina¶ Occare igitur est operirq terra semina uitess uel arbores Runcatio est aterrã herbas
Veresnam rus terra est ¶Sulcus a soleuocatus quod proscis sussolem capia Veractum dici¬
quasi uere actuns idest uerno aratum ¶Proscissio est aratio prima cum ad ahucdurus ager est
tiodicta quasi seminis actiosquasi satorũ actio serere autem uocatums quia hoc serrno caelo
faciendin est s nom per imbres Thinc est illud uirgilianum snudus arã sere nudusi Messis uone
tendoid est arecidendodicta ¶ S eges autem desemine dictas quod ia cimus siue a sectionesDRU
rimaceres coepit uti frugibus ingrecia & habere segetes translatis aliunde semi M̃ti¬
nibus huuis meminit ouidius dicens. ¶Prima ceres uncoglebam dimo uitã ratrossrima

Expanded text:
grandes glebas caedunt, ac ligonibus franguntgrandes glebas caedunt, ac ligonibus franguntsemina. Occare igitur est operire terra semina, vites vel arbores. Runcatio est a terra herbas lere; nam rus terra est. Sulcus a sole vocatus quod proscissus solem capiat. Vervactum dquasi vere actum, id est verno aratum. Proscissio est aratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio dicta quasi seminis actio, quasi satorum actio. Serere autem vocatum, quia hoc sereno caelo faciendum est, non per imbres. Hinc est et illud Vergilianum Georg. 1, 299: Nudus ara, setendo, id est, recidendo, dicta. 7. Seges autem de semine dicta, quod jacimus, sive a sectione. CAPUT III. De frumentis. 1. Prima Ceres coepit uti frugibus in Graecia, et habere segetes, translatis aliunde seminibus. Hujus meminit Ovidius dicens: Prima Ceres unco glebam dimovit aratro; Prima
Abbreviated transcription (Latin):
Primusque agros firmauit. IE undem quidam satur numputauerunt sut maiorem illi nobili¬
tem facerent hoc nomine quo splendide soniret & dignitatem tituli comparar& LCOLTU
ultura est qua frumenta uel uina magno labore quaeruntur ab incolen AGRORUM¬
do uocata. ¶Diũitiae enim antiquorum in his duobas erant bene pas ceres & bene arare
Cultura agri cinis aratiõ intermissio incensio stipularum ss tercoratio occatio runcatio Ci
s est incendium perquod ager inutilem humorẽ exsudat ¶Aracio dictasquia de aere priu
terrȩ culturam exercebant sante quam ferri fiuss& usus repertus. Vuplex est autem aratio uer¬
nalis & aut unnalis i intermissio est qua alternis annis ager uacuus uires recipit Ster coratio
est laetaminis aspersio ¶ Stercus autem uocatum uel quaster nitur hagris. Quel quiã steg¬
tus fimus sĩdest stercus quod uulgo laetamen uocatur eo quod suonutrimento laeta faciat

Expanded text:
primusque agros firmavit. Eundem quidam Saturnum putaverunt ut maiorem illi nobiliprimusque agros firmavit. Eundem quidam Saturnum putaverunt ut maiorem illi nobilitatem facerent hoc nomine, quo splendide sonaret et dignitatem tituli conpararet. De cultura agrorum . Cultura est qua frumenta vel vina magno labore quaeruntur, ab incolendo vocata. Divitiae enim antiquorum in his duobus erant, bene pascere et bene arare. Cultura agri cinis, aratio, intermissio, incensio stipularum, sts est incendium per quod ager inutilem humorem exudat. Aratio dicta, quia de ere prius terreculturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex nalis et autumnalis. Intermissio est, qua alternis annis vacuus ager vires recipit. Stercoratio est laetaminis adsparsio. Stercus autem vocatum vel quia sternitur in agris, vel quia exterus fimus quod fiat mus, id est stercus quod vulgo laetamen vocatur, eo quod suo nutrimento laeta faciat
Abbreviated transcription (Latin):
bus. ¶DTAOCTORIBUS RERUM RUSTI CARUM
E Rum rusticarum scribendi solertiam apud grecossprimus esiodus
bo etius Ihumanis studiis contulit. IDe inde democritus magnus qq̃ Rar¬
tagimi mensis in uigintiocto uoluminibus studium agriculationis esti¬
scripsit. VApud romanos autem deagri cultura ¶Primus cato luste¬
tuit sq̃uam̃ deiide marcus terentius expoliuit. ¶C ox uirgilius lauade
carminum extulit ¶ Necminus studium habuerunt post inodumne
pus disciplinȩ eius demꝰ c̃omplexus est. Erimum ada ratrum boues iunxsseftru dut
qus adam priuatum hounem & fulminatium nomine homugirumT Qued uo dut
osirim di cuntes semrtis huius inuentorem. NQuidum treptolem uon eiro questeumn
quomohopit mna ceri suigo igrecia uertert cerram instituit sedferro qualie unque
non specialiter uomere aut aratro aster corandi agri rationem primus induxit squiclam nomine¬
stercutus initali& cuius ara ãpico dehcata est romȩ hic plura in stũ menta agriculturae repperit..

Expanded text:
. De auctoribus rerum rusticarum . Rerum rusticarum scribendi sollertiam apud Graecos primus Hesiodus Boeotius humanis studiis contulit; deinde Democritus. Mago quoque Carthaginiensis in viginti octo voluminibus studium agricolationis coscripsit. Apud Romanos autem de agricultura primus Cato instituit; quam deinde Marcus Terentius expolivit; mox Vergilius laude carminum extulit. Nec minorem studium habuerunt postmodum Cornpus disciplinae eiusdem conplexus est. Primum ad aratrum boves iunxisse ferunt quendam privatum hominem et fulminatum, nomine Homogirum; quidam autem Osirim dicunt esse artis huius inventorem; quidam Triptolemum. Et hic quaestio est quomodo prima Ceres ferro in Graecia vertere terram instituit, sed ferro qualicumque, non specialiter vomere aut aratro. Stercorandi agri rationem primus induxit quidam nomineStercutus in Italia, cuius ara a Pico dedicata est Romae: hic plura instrumenta agriculturae repperit,
Abbreviated transcription (Latin):
quo profluit sucus qui opora nascis dicitur ¶ Croçeus & pingiuis ocdore grauns uxopteis¬
sumus & albanumꝰ dic caminus mons crece sex̃ quo dic tã nus herba nom̃ acerpte utropest

Expanded text:
ex quo profluit sucus, qui dicitur opoponax, croceus et pinguis, odore gravis et amarisex quo profluit sucus, qui dicitur opoponax, croceus et pinguis, odore gravis et amarissimus. Galbanum. Dicta mo
Abbreviated transcription (Latin):
boriaus ne uotata qđ edis suora laetis abundantiam mesca aueteribus praehebaturd oeas ra
agrecis inde appella ris Hunc romani alio nomine uera trumdicunts proeo qđ suptiom maiuda
mentemin sa oitatem reducut  Puo sunt autẽ genera album enigrum a coneportus dt lidi¬
iaqui prsuentuma lorum graminũ usque adeo celebris est & noxias herbas aconita illi
nominamus QNam coxica uenena cõdicta qđ ex arhoribus taxeis ex primantur maximeu¬
apudean tabriams E uforbium dictums quodeius sucus oculorum acuat ui sum cuius uis tan¬
taest ut duris carnibus superad iectq̃citius coqui compellatꝰ nas citur inmultis locis setla¬
rima inmauritania łã ser herba nascitur inmonte oscobagriss ubi & ganges fliuius ce¬
ur ẜ Cuius sucus dictius ꝑrimum lacsirs qm̃ manat inmodum lactis s deudeusu diraicit
taser nominatumesti ħoc & a quib dã opiũ cirecũ appellat᷑ qm̃ & apud cirenas nascicut
Vloen herba a marissimisucus Pana ces herba flagrantis odoris tirsoferule sumiliss

Expanded text:
vocatam, quod haedis supra lactis abundantiam in esca a veteribus praebebatur. Hederae Graecis appellari. Hunc Romani alio nomine veratrum dicunt pro eo quod sumptum motam mentem in sanitatem reducit. Duo sunt autem genera: album et nigrum. Acone portus est Bithyniae qui proventu malorum graminum usque adeo celebris est ut noxias herbas aconita illinc nominemus. Nam toxica venena eo dicta quod ex arapud Cantabriam. 26. Euphorbium dictum, quod ejus succus oculorum acuat visum. Cujus vis tanta est, ut duris carnibus superadjecta citius coqui compellat. Nascitur in multis locis, sed plurima in Mauritania. 27. Laser herba nascitur in monte Oscobagi, ubi et Ganges fluvius oritur, cujus succus dictus primum lacsir, qlaser nominatum est. Hoc et a quibusdam opium Cyrenaicum appellatur, quoniam et apud Cyrenas nascitur. Aloe herba amarissimi sucus. Panaces herba fragrantis odoris; thyrso ferulae similis,
Abbreviated transcription (Latin):
pale frugum inuentrice nomina uerund quam cererem esse uolunt dequauirgilius : Tequo
magna pales & temo morande canemus. Ntem alii pabulo nancupatam dicunt paleame
ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur¶ Cuius natura ex contrario tantaẽ
ut obrutas niues fluere non sinat adeo calida ut matures cere poma compellat ¶DILICO
egumina alegendo dictasquasi electas ueteres enim melioraquȩ quelegebanT MIdIDi
suie quod mani legantur s ñ ec sectionem requirantlleguminum plurima generꝗerequo¬
sbus fabia lenticula pisum faselum cicer iupinum gratiora inusu hominũ uidentur
T abagreta ethimo logia auescendo uocabulum sumpsit Iquasi faga Ifage enimgrecetore¬
derediciturs Primum enim homines hoc legumine us sunt Ihuius species duȩsquarum al¬
tera communis saltera aegyptiã faba fressa dictas eoquodea homines frendant udflau¬

Expanded text:
Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. De qua Virgilius: Te quoque, Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. De qua Virgilius: Te quoque, magna Pales, et te memorande, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cujus natura ex contrario tantum est frigida, ut obrutas nives fluere non sinat; adeo calida, ut maturescere poma compellat. CAPUT IV. De leguminibus. 1. Legumina a legendo dicta, quasi electa. Veteres enim meliora quaeque legebant, sive quod manu legantur, neque sectionem requirant. 2. Leguminum plurima genera, ex quibus faba, lenticula, pisum, faselus, cicer, lupinus gratiora in usum hominum videntur. Faba Graeca etymologia a vescendo vocabulum sumpsit, quasi faga; φαγεῖν enim Graece comedere dicitur. Primum enim homines hoc legumine usi sunt. Huius species duae, quarum altera communis, altera Aegyptia. Faba fresa dicta eo quod ea homines frendant, id
Abbreviated transcription (Latin):
aturis frugibus abusiuedicim Nam proprie spicus estscumperculimi folliculum sid est q¬
tremum tumorems aristȩ ad chuc tenies inmodum spiculi eminent¶ Arista appellata quod
ius ipsa arescat ¶ Culmus est ipse calanus spicȩ quia radicibus nacitunr & dictus culmus qu¬
si calamus ¶ olli culus est teca frumenti inqua granu seruatur interius. IHec super spica
allo instructa s munimen praetendit neauium minorum morsibus spica suis fructibus exua
Aut uestigis proteracur ¶ Stipulae sunt foliae seuuaginȩ quibus culmus ambitur atq fulcit᷑
ne pondere frugis curuetursquae ambiunt culmum & dic tastipula quas iusta & quas iustipu¬
la ¶gtipula dicta abusto collecta enim mes sesuritur propter culturam agri Ntemstipula
ud quia pars eius uriturs pars interdum propalea praeciditur EPalea a quibusdam uocari
icitur quod pala iuentiletur ut frumenta purgentur s gextiles autem paleam aquad

Expanded text:
maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est exmaturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia pars eius uritur, pars interdum pro palea praeciditur. Palea a quibusdam vocari dicitur quod pala ventiletur ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quad
Abbreviated transcription (Latin):
opter aquam aliam uecausam matura satio omissaest prae sidiuum abhoc petitur. NAlica gre¬
prȩceteris generibus frumenti anteafiat aridum ¶ Tel quod spica eius ordines habeat IH oꝵ
appellant sqmꝰ animalia cnelius quam triticum pascit Ihomines salubrius quammalun tritieum
Alterũ disticũ eoquod duos ordines habeaq hõe plerique calaticum uocant Te raetiuontrimi
quia cum cogit necessitassuerno seminatur & celeriter colligitur ¶Scandula adiuisione uoea
duplex est enimsscanditur que id est diuiditur  Centenum appellatum coquod in pleris que lo¬
cis iactus seminis eius in increĩtum frugis cente simum renascitur Ihinc &milium amultitud¬
ne fructus uocatum ¶Panicium dictum quodmultis in regionibus exeopanis cehomines sustrap¬
tenturs quasi paniuicium Pistum apasto¶Sinanum grecum nomen ¶Farrago a farredicta sra
est tnim herba ad excia ad huc uiridis necdum granis ad mituri tatem turgentibus E Spicam de

Expanded text:
opter aquam, aliamve causam, matura satio omissa est, praesidium ab hoc petitur. 9. Alica, Grprae ceteris generibus frumenti ante fiat aridum, vel quod spica eius ordines habeat. Horumappellant, quoniam animalia melius quam triticum pascit, et homines salubrius quam malum triticum. Alterum distichon, eo quod duos ordines habeat; hunc plerique Galaticum vocant. Tertium trimestre, quia, cum cogit necessitas, verno seminatur et celeriter colligitur. Scandula a divisione vocata; duplex est enim scanditurque, id est dividitur. Centenum appellatum eo quod in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum frugis centesimum renascatur. Hinc et milium a multitudine fructus vocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de
Abbreviated transcription (Latin):
Eato uulgosentiaem ur soom appellant asperimminis esinosuom ¶ente dita asta qđ esttertain cl¬
Tapnintioliassit ÷ arboris duplee ua liaeningumnen simulat fine ullo qualitatis mnorsauo liaommeni¬
acigutam sectis tillatione collecta acremordentem COliuat grecģ leondic itur Peequioli la tinunasetã
est ut us ium hieatu bea utem ipsa arbor est fruccus oliua ssucus oleu ꝑest autem arbor meis insgruiser
uis frudtus chicersis ꝑiorumbus uopellanure Or cacbs pluie greca aechmologi asimlindin eslic ualer¬

Expanded text:
am vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est terra inculLacrima oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu, alia ammoniaci guttam ex destillatione collectam ac remordentem. Oliva Graece ἔλαιον dicitur, ex quo in Latinum tractum est ut oliva dicatur. Olea autem ipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius fructus diversis nominibus appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
rimus aegrptius TSecundus cretius Eertius in lemnoł Q uartus in italia omnesita corstueti ut di
ne eepsius reiusuffarum appella uerunt seo quod flam marũ iditio lorgo dicdea tergapa lua gontid

Expanded text:
primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut ne ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt AAb arcendo hostem artes uocantur sundẽ arcuset arca ¶Circum romanidietum putant equorũ¬
eo quod ibi circum metas equi currunt ¶ heatrum autem abspoctaculo po inati t ort u d uorã¬
pine quod in eo populus stans desuper atq spectans ludos scepuicos contem plaretur NUmphi theagũ
ex medo in phitheatro est semicirculi figuram habens Liberinthus perplexs parieibus aedificiũ
qualis est apud cretam adedilo factus ub fuit minotaurus indusussin quo siquis bitroierit si eglome¬
relini exitum inuenire nonuale Cuius edifitii talis est situs ut aperientibus fores toritruum itine
terribile audiatur: Descen ditur autem conitenis ultra gradibus intus simulachra et monstrificie
ffigies In partes diuersas trapsitus in numeri pertenebras PEcetera aderrorem in gredientium
sicta sita ut deteniebris eius adlucem uenuire impossibile uideatur ¶Quattuor sunt autem laberint

Expanded text:
sunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcus et arcasunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcus et arcaitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum autem ab spectaculo nominatum, quod in eo populus stans desuper atque spectans ludos scenicos contemplaretur. CAPUT XII. De aex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est perplexum parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi:
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ fecisse tarquinium priscum sut quotiens pluui arum inundatio existeretsper ea saquȩ
ex traciuitatem emiterenturs nemaximis perpetuis que t̃empestatibus planiciem ueł
uel fundimenta urbium strages aquarum subuerteret Imbuli uel quod sub uelamina sunt sud qua subhisam¬
bulant sunt enim porticus hinc inde plateari& Norus est exercendirum litium locusti fando dietuis¬
lora et pro rostra uocintur sideo quia exbello pupoico captis maiuibus Rcartiginensium rostra ablita sunts & inforo
grinnasi a sunt seo quod illic omnes in suae artis studum exercitentu sCaprtoliũ romue uocatun coqueo
fuerit romanae urbisset religionis caput summũł Alii aiunt cum tarquipius priscus capitilii fundimer¬
ta romue ł petiret Iin hoc loco fundimepti scaput hominis littoris tusois toratum spnisut set pro in derabro
pominauit  Ir cessunt partes urbis ex celse atq munitae lam quaecumq tutissi mao lrbi cap

Expanded text:
Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempevel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. 212 26. Imboli, vel quia subvolamina sunt, vel quia sub iis ambulant: sunt enim porticus hinc inde platearloca et prorostra vocantur: ideoque, quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium rostra ablata sunt, et in forgymnasia sunt, eo quod illic homines in suae artis studio exercitentur. Capitolium Romae vocatum eo quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. Arces sunt partes urbis excelsae atque munitae. Nam quaecumque tutissima urbium
Abbreviated transcription (Latin):
et quam uis quadratȩ autlate u construantur  procultamen uidentibus Protunde existom¬
N dgͣ qui aomnis cuiusq: angulesimulacrũsper longũ aerisspacium euanescitsatque consumit᷑
et rotundum uidetur Propugnacula pinnȩ murõ sionrt dictasquia ex his propugnatur ¶¬
murale uero scoquod sit promunitione muriest enim murus proximus ante murum ¶Porta
dicitur quia potest sueł in portaris uel ex portariali quid ꝓpropriie autem porta aut ur¬
bis aut castrorum uocatur ssicut superius dictum est : Uicus ut praedic tumẽ ipsȩ habita¬
tiones turbis sunt ᷑ unde et iuicini dicti Eiaẽipsa spatia angustasquȩ inter uicos sunt ud¬
lateaeperpecue saclatiores ciuitatũ uiaes uxta propri etatẽ linguȩ grecȩ alantu¬
ne nuncupatȩ : Platos enim greci latũ dicunt quintanȩ̃ pars plateae quinta est quap

Expanded text:
et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimet quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur: ideo, quia omne cujusque anguli simulacrum per longum aeris spatium eet rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim
Abbreviated transcription (Latin):
PPagi sunt loca aedificiis apta siter agros habitantibus IHaec et concilia bula dicta sã conuentu
t societate multorum inunio ¶Competa sunt ubi est usus conuentus fieri rusticorum set di
competas quod loca multa in agro eodem competunt sec quod conueniuntur arusticis Sub¬
urbana sunt circum iecta ciuitatis aedificiasquasi suburber Moenia sunt muriciu itatis die¬
tiłabeo quod muniant ciuitatem squasi munimenta urbis sidest tumentã munium autẽ diction
quasi manu factum sic et mnunus. ¶Muri amunitione dicti quasi muniri quodmuni ant
et tueantur interiora urbis ¶ Moenia autem duplicẽ habent significationem ¶ Nam in¬
dum moeniart abusiue dici omnia aedificia publi caciuitatis sut diuidimus muros et moenia
pandimus urbis. IPropriue autẽ moenia sunt tantum muriMurus autem turribus pror¬
naculis qornatur. ETurres uocatȩ aliquid rotundum : cum proceritate sut columna iNam

Expanded text:
Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interdum moenia abusive dici omnia aedificia publica civitatis, ut Virg. Aen. 2, 234: Dividimus muros, et moenia pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres voca
Abbreviated transcription (Latin):
tatis iusaliqu odiminoris s aut maioris officia principẽ rpetrat. ¶Dictum autem municipium amunis
est officus quodtantum numina lidest tributa debita chelita reddant uel munera Namliber
et famo sissimȩ causȩ etquȩ ix principe proficiscuntur ibi non aguntur ¶Haec enim ad dignitatem
ciuitatum pertinent ¶ici et castella sec pagir Ihi sunt quin ulla dignitate ciuitatis ornantur sed
uulgari hominumꝰ conuentu in coluntur sec ppt paruitatem supnã ioribus ciuitatibus attribuunt᷑
¶licus autem dictus ab ipsi stantum habitationibus suel quod iuas habeat tantũ sine muris¶ Est autem
ne nunitione murorum licet : et uicidicantur ipsȩhabitationes urbis. Dictus autem cuicus e
sit uice ciuitatis siel quoduas habeat tantum sine muris. ¶C astrum antiquidicebant oppidum loco al.¬
ssimo situm quasi cafm altam scuius pluralis numerus castra¶ Demmutuuum castellumo¬

Expanded text:
tatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem municipium a muniis, id tatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum antiquissimo situm, quasi casam altam, cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum
Abbreviated transcription (Latin):
lorissnec ipsi interse homines abhominibus satis erant tuti.s Tandem naturali solertia
spiluncis silues tribusq tegumentisstuguriã sibi et casas uirgultis arundinibusq contexu¬
runis quo esset uitatutiormehis qui noc re possent aditus esset Ihac est origo oppido¬
rum quȩ quod opem darent siđ circo oppida a nominata dixerunt pppĩdum autem magni
idine set moenibus discrepare sauicos et castello et pago: Nuutates autẽ aut coloniae
aut municipia Iaut uici¶ aut castella aut pagia appellantur ¶Ciuitas propriedicit᷑
quamnon aduenȩ sed eorum innati solo condiderunt. Idẽoq urbes a pro prus ciuibus
condiȩ dy bscuutates non colomȩ nuncupantur. CColomia uero est quȩ defectu indigenarum nouis culto¬
us adimpletur. suinde et colonia acultu agriestdicta ¶ Municipium est quod mannte statu c

Expanded text:
loris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia loris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida ntudine et moenibus discrepat a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae aut municipia aut vici aut castella aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advenae, sed eodem innati solo condiderunt: ideoque urbes a propriis civibus conditae, civitates, non coloniae, nuncupantur. Colonia vero est, quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Sunt ergo propria nomina c
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde est illud: optauit que locum regno et concludere sulco. Cocus enim futurȩ ciuitatis sul¬
codesignabatur idãratro¶ Cato quiurbem inquit nouam condestauro et uacca a recsibĩ.¬
rauerit murum faciat subi portam uult eẽ aratrum sustollatset portet̃ et portam uocet.
N deo autem urbs aratro circumdabaturs adispari sexu uiuencorum ppt̃ commixtionem fami¬
arum et imaginem serentis fructum que reddentis. IVrbs autemaratro conditur aratrou
titur sunde horatius in primereq muris hostile aratrum Oppidum quidam ab oppositi¬
ne murorum dixerunt TAlii ab opibus recondieds eoquod sit munitum Aliiquod sit in eo
conuentus habitantium opem dec mutuam contrahostem I Nam primum homines tam quã
nudi et iner mes T Nec contrabelues praesidia habebant neoreceptacula frigoris et ca¬

Expanded text:
unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulunde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et ca
Abbreviated transcription (Latin):
¶teautem alicoflumine mauritaniae nuncupita sibi autem anteregia fuit et sala quod im¬
inineat sale flumini Caesariam mauritaniȩ oppidum iuba rex maurorum in honorem ce¬
saris augusti condidusquã ex eius nomine caesariam nominauit ssicut hȩro des aliam caesariã
in palestina quȩ nunc urbs est clarissima IHico sium cȩsariensis mauritaniȩ oppidum her¬
culȩ illuc transeunte Iugo ita comitatueius deficendentes construxerunt PHan nequis in posi
a senomine priuatim gloria recuri de condentium numero urbi incosio nomendatum
¶Cirene regina fuit libuequȩ exsuo nomine ciuitatem cirenen condidit exqua et libyam ci¬
N iuitas est hominum multitudo societatis uinculo adunatadicta aciuibus id est ab ipsis
uo cantur ¶Tres sunt autem societates filiarum urbium gentium ¶Vrbs uocata ab
orbe quod antiquȩ ciuitates in orbefiebant suel ab urbo parte aratriquõ muride signabam

Expanded text:
Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod iLix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum Iuba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex. 1. Civitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id est, ab ipsis vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur,