comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia pie subditorũ mentes. ab
omni se peste obtractionis
abstinentes p̃positorũ uitã nullo
linguae gladio ꝑcutiunt. &iã
cũ de in ꝑfectione rep̃hendunt
Boni subditi quandđ in firmi¬
tate sest abstinere uix possun
ut &x trema quedã atque
& teriora prepositorũ mala
sed tamen humilit̃ loquantur
quasi oram clamidis silenter
incidunt: Quaȩ uide lic&
dũ praelatae dignitati. saltim
innoxiȩ & latenter derogant
quasi regir suꝑ positi uestem
secant Sed tam̃ ad se m& ipsor
redeunt : seque uehementissi¬
me uel detenuissim .v uerbi
laceratione reprehendunt :
Vndebene & illic scriptũ est
Posthaec dauid ꝑcussit corsuũ
eo qđ ab sci diss& oram clamidis
saul: Facta prepositam
oris gladio ferienda ñ sunt
&iã cũ recte reprehendenda
iudicantur: Si quando uero
contra eos ł inminimis linqua
Quatenus ad sem& ipsũ
redeat. Et cũ p̃positae
potestati delinquerit : eius con¬
tra se iudiciũ aquo sibi p̃ la¬

Expanded text:
quia piae subditorum mentes ab quia piae subditorum mentes ab omni se peste obtrectationis abstinentes, praepositorum vitam nullo linguae gladio percutiunt, etiam cum de imperfectione reprehendunt. Boni subditi, quando pro infirmitate abstinere sese vix possunt, ut extrema quaedam atque exteriora praepositorum mala, sed tamen humiliter, loquantur, quasi oram chalmydis silenter incidunt. Quia videlicet dum praelatae digniinnoxie, et latenter derogant, quasi regis superpositi vestem secant: sed tamen ad semetipsos redeunt, seque vehementissime, vel de tenuissima verbi laceratione reprehendunt. Unde bene et illic scriptum est: Post haec David percussit cor suum, eo quod abscidisset oram chlamydis Saul . Facta praepositorum oris gladio ferienda non sunt, etiam cum recte reprehendenda judicantur. Si quando vero coquatenus ad semetipsum redeat, et cum praepositae potestati deliquerit, ejus contra se judicium a quo sibi praela
Abbreviated transcription (Latin):
Ammonen disunt subditi nep̃¬
gunt : inde ꝑelationis pulsũ in
profundiora mergantur
Amonendi sunt subditi ne cum
culpas p̃positorum considerant.
contra eos audatiores fiant
Cedsic siqua ualde sunt
erum praua. apud sem& ipsor
di iudicent: ut tamen diuino timo¬
re contricti ferre sub eis iugũ
reuerenti& non recusent
Quodmelius ostendimus
secutor cũ ad purgandum uen¬
trem speluncam fuiss& ingres¬
sus: illic cũ uirissiur dauid infrat :
quiiã tã longo tẽpore ꝑsecuti¬
onis eius mala tollerabat : Cũq¬
enim uirisui adferiendũ saul.
accederent fregiteos respon¬
sionib: quia manũ mittere
inxp̃m dñi non deberet
Quitamen oculte surrexit
& oram clamidis eius abscidit
Quid ꝑsaul nisimali rectorer :
Quid ꝑ dauid nisi boni subditi
designantur Sauligitur
uentrem purgare est prauos
prepositos conceptã incorde
malitiam usq ad opera miseri
odoris ostendere & cogitata
apudse noxia factis &eteri¬
oribus & sequendo monstrare
Dauid nãq saul ferire metuit.

Expanded text:
Admonendi sunt subditi ne prguunt, inde per elationis impulsum in profundiora mergantur. Admonendi sunt subditi, ne cum culpas praepositorum considerant, contra eos audaciores fiantsed sic si qua valde sunt eorum prava, apud semetipsos dijudicent, ut tamen divino timore constricti ferre sub eis jugum reverentiae non recusent. Quod melius ostendimus,ersecutor, cum ad purgandum ventrem speluncam fuisset ingressus, illic cum viris suis David inerat, qui jam tam longo tempore persecutionis ejus mala tolerabat. Cumqeum viri sui ad feriendum Saul accenderent, fregit eos responsionibus, quia manum mittere in christum Domini non deberet. Qui tamen occulte surrexit, et oram chlamydis ejus abscidit . Quid per Saul nisi mali rectores, quid per David nisi boni subditi designantur? Saul igitur ventrem purgare est pravos praepositos conceptam in corde malitiam usque ad opera miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia factis exterioribus exsequendo monstrare. David namque Saul ferire metuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. aut clericos excollatis¬
uel cõmessationibus conuiuia
celebrare Hoc uut̃ Nec lai¬
cis posse congruere Tt INto¬
OFfERRI IN DOMISUS
ION OpORteRe.
Quodnon o porteat in domib
oblationes celebrari. ab ep̃is
A MONACHIS NONMANENTIBIS
inisuo propogito.
Quise mel inclero deputati suđ
uut monadiorum uit amn
exp&ierunt stactuimus neq
udmilitiam neque ad dignitatẽ lxxx¬
aliquã uenire mundanã suut
hoc temptantes & nonagentes
poenitentiã. Quominus redeunt
adhoc quod propterdm̃ primitus
elegerunt un.he matitaris¬

Expanded text:
tes aut clericos ex collatisel comessationibus convivia celebrare. Hoc autem nec laicis posse congruere. Inofferri in domibus non oportere. CLXI. Quod non oporteat in domibus oblationes celebrari ab episvel monachis non manentibus in suo proposito. Qui semel in clero deputati sunt, aut monachorum vitam expetiverunt, statuimus neque ad militiam, neque ad dignitatem aliquam venire mundanam: aut hoc tentantes, et non agentes poenitentiam, quominus redeant ad hoc quod propter Deum primitus elegerunt, anathematiza
Abbreviated transcription (Latin):
causa contempnat : Si propt̃
hoc non uult sua relinquere
ut habeat unde uiuat: ut quid
accipit unde rationẽ reddat
utquid peccatis alienis sua
IUITTIA CUMPAOFECIU
NIAT SUAT OPIDUS SUSTIS¬
IN TUR ECELI SIAT
taq sacerdos cui dispensatio
Inis cura cõmissa ẽ : non solũ
sine cupiditate s ed&iã cũ lau¬
de pietatis accipit a populo dis¬
pensanda & fideliter dispensat
accepta : Quia om̃a sua
aut reliquit. aut ecclesiae reb:
adiunxit & se innumero
pauperum paupertatis amore
constituit: Ita ut unde paupe
ribus subministrat inde &ipse
tamquã pauꝑ uoluntarius uiuut:
Cleric quoq: quos pauperes
aut uoluntas. aut natiuitas
fecit : cũ ꝑfectione uirtutis
uitae necessaria siue indomib
suis siue in congregatione
uiuentes accipiant. quia ad
ea accipienda non eos haben¬
di cupiditas ducit . s̃ ed cogit
uiuendi necessitas : PROS QUIO¬

Expanded text:
causa contemnat? Si propter causa contemnat? Si propter hoc non vult sua relinquere ut habeat unde vivat, ut quid accipit unde rationem reddat? ut quid de peccatis alienis sua qui etiam cum profectu animae suae opibus sustentantur ecclesiae. Itaque sanis cura commissa est, non solum sine cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipit a populo dispensanda, et fideliter dispensat accepta, qui omnia sua aut reliquit, aut ecclesiae rebus adjunxit, et se in numero pauperum paupertatis amore constituit, ita ut, unde paupribus subministrat, inde et ipse tanquam pauper voluntarius vivat. Clerici quoque, quos pauperes aut voluntas, aut nativitas fecit, cum perfectione virtutis vitae necessaria sive in domibus suis, sive in congregatione viventes accipiant, quia ad ea accipienda non eos habendi ducit cupiditas, sed cogit vivendi necessitas. Et i
Abbreviated transcription (Latin):
gregatione uiuentes neali¬
quos pauperes pas cant nead¬
uenientes excipiant dut nesuũ
censũ epensis cotidianis in¬
minuant: Quodsialiquid de
fructib: suis ecclesiae uelud
proipra & pensa sua c̃tulerint
non se preferant in ani iactan¬
tia illis quor nihil habentes pasco
& uestit ecclesia : Quia ꝑfecta
estille quise mundi reb: & po¬
liat. aut qui cũ nihil habuerit
nec habere desiderat : quã ille
qui & multis quȩpossid&
ecclesie aliquid prestat
Acsede eo qđ p̃stiterit for¬
sitan iactat Dura sunt que
dico nec ego diffiteor Dura
sunt sed obseruare nolentib:
Ceterũ sifiant ista quae diffi¬
cilia ñ facientibus sunt statĩ
facilia facientib fiunt
Nonergo eaque nolumus ob¬
seruare in possibilitas nob̵ facit
dura sed nouitas : Inusum
ueniant & neminem frequen¬
tata conturbant:
Nã quero quid sit eorũ
quae dixi dificile ut homo id qđ
opus non hab& abecclesia non
accipiat: anut quod hab& sine

Expanded text:
gregatione viventes, ne aligregatione viventes, ne aliquos pauperes pascant, ne advenientes suscipiant, aut ne suum censum expensis quotidianis imminuant. Quod si aliquid de fructibus suis ecclesiae, velut pro ipsa expensa sua contulerint; non se praeferant inani jactantia illis, quos nihil habentes pascit et vestit ecclesia: quia perfectior est ille qui se mundi rebus exspoliat, aut qui cum nihil habuerit, nec habere desiderat, quam ille qui ex multis quae possidet, ecclesiae aliquid praestat, ac se de eo quod praestiterit forsitan jactat. 3. Dura sunt quae dico, nec ego diffiteor. Dura sunt, sed observare nolentibus. Caeterum si fiant ista; quae difficilia non facientibus sunt, statim facilia facientibus fiunt. Non ergo ea quae nolumus observare, impossibilitas nobis facit dura, sed novitas. In usum veniant, et neminem frequentata conturbant. Nam, quaero, quid sit eorum quae dixi difficile? ut homo id quod opus non habet, ab ecclesia non accipiat, an ut quod habet sine
Abbreviated transcription (Latin):
nire non ualeat. Qui aut
ecclesiae seruiunt & labore
suo uelud debita reddi opaete¬
re credenter ea quib: opus
non habent aut accipiunt li¬
benter aut exigunt Nimis
carmaliter sapiunt. siputant
quodecclenae fideliter
seruientes stipendia ter¬
rena ac ñ potius premia
a̧terna ꝑcipiant. Secularis
quippe militia quia cȩlestia
non hab& terrena strenuae
militantib: prestat
Vnde satis indignũ est sifi¬
delis & operosa deuotio cleric&ꝵ
propter stipendium tẽ p&ale
p̃mia sempit̃na contempnat :
Quõsiquilib& minister
sed necessaria prest& ecclesia
ut in futuro p̃miũ laboris reci¬
piat. qđ in hacuita iam spe
dominice promissionis &spec¬
tat: Illi quoq: qui uelud idonei
debitũ poscunt sedta eclesiae
sumptib uiuunt. non est
meum dicere quali peccato
cibos pauperũ p̃sumendo
suscipiant
qui ecclesiam quam uiuarę
dȩprus facultatib: debueruns
suis expensis insuꝑ grauanti
Propterhoc fortassis in con¬

Expanded text:
nire non valeat. 2. Qui autem nire non valeat. 2. Qui autem ecclesiae serviunt, et labori suo velut debita reddi oportere credentes, ea quibus opus non habent, aut accipiunt libenter, aut exigunt; nimis carnaliter sapiunt, si putant, quod ecclesiae fideliter servientes stipendia terrena, ac non potius praemia aeterna percipiant. Saecularis quippe militia quia coelestia non habet, terrena strenue militantibus praestat. Unde satis indignum est, si fidelis, et operosa devotio clericorum, propter stipendium temporale praemia sempiterna contemnat. Quod si quilibet minister sed necessaria praestet ecclesia: ut in futuro praemium laboris sui recipiat, quod in hac vita jam spe dominicae promissionis certus exspectat. Illi quoque qui velut idonei debitum poscunt, sed tamen ecclesiae sumptibus vivunt, non est meum dicere, quali peccato cibos pauperum praesumendo suscipiant, qui ecclesiam quam juvare de propriis facultatibus debuerunt, suis expensis insuper gravant; propter hoc fortassis in con
Abbreviated transcription (Latin):
tes suppliciũ future damp¬
nationis effugiant
Quodsi corripientem. suram
futuram quaȩ contemptoribus
inmin& Nuntiantem homines
terreni dispiciunt : sanguis
eorũ in ipsis erit & sacerdor
quieis peccato eorũ non tacuit
poenae quae eos exspecta t par¬
CUMQUODAINO ANIME SUAT
ADECLESI AO PMPERIS PASCIT
ACCIPIUNT ILLI QUISIBIDE SUO
ecilli quisua possidenter
dari sibi aliquid uolunt: sine
grandi peccato suo unde pauper
uicturus erat accipiunt : De
Sed sicut nihil habentes propriũ
non peccata sedalimenta
quib: indi gere uidentur acci¬
piunt ita possessores ñ alim̃ta
quib: abundant sed aliena
peccata susciput :
Ipsiquoque pauperes sise pos¬
sunt suis artificus aut laborib
expedire non presumant
quod deb & debilis & infirmus
accipere I Neforte
ecclesia quae potest omni sola¬
cio distitutis. necessaria
ministrare siomnes &iã
nihil indigentes. accipiant
grauata illis quib deb& subue¬

Expanded text:
tes, supplicium futurae damtes, supplicium futurae damnationis effugiant. Quod si corripientem, si iram futuram, quae contemptoribus jam imminet, nuntiantem homines terreni despiciunt, sanguis eorum in ipsis erit, et sacerdos, qui eis peccata eorum non tacuit, poenae, quae eos exspectat, parCum quo damno animae suae ab ecclesia, quae pauperes pascit, accipiant illi qui sibi de suo Nec illi qui sua possidentes dari sibi aliquid volunt, sine grandi peccato suo, unde pauper victurus erat accipiunt. De c. Sed sicut nihil habentes proprium, non peccata, sed alimenta quibus indigere videntur, accipiunt; ita possessores, non alimenta quibus abundant, sed aliena peccata suscipiunt. Ipsi quoque pauperes, si se possunt suis artificiis aut laboribus expedire, non praesumant quod debet debilis aut infirmus accipere, ne forte ecclesia, quae potest omni solatio destitutis necessaria ministrare, si omnes etiam nihil indigentes accipiant, gravata, illis quibus debet, subve
Abbreviated transcription (Latin):
& doctoressuos qu&& ex empla simu
acuerba dispiciunt : inuoluerł
criminib:sius õnino non pote¬
runt. Quodidem propheta eui¬
dentius alio loco prosequitur
dicens: Speculator cũ uiderit
gladiũ uenientẽ suꝑ terrã
&cecinerit bucinam & ad¬
nunciauerit populo audiens
aut quisquis ille est sonum¬
bucinȩ & ñse obseruauerit
ueneritq: gladius & tulerit
eum: Sanguis ipsiur suꝑ caput
eius erit Sonũ bucinae audi¬
uit & ñ se obseruauit sanguis
eius in ipso erit: Si aũt
custodierit: animam suam
saluabit : Hic quoq quid
agere debeat qui fungitur
speculatoris officio diuinus
sermo satis ostendit : Vt quan¬
douiderit uenientẽ gladiũ
suꝑ peccatores operib t̃renis
addictos : omnino nontaceat
atq eis quã diu inherit iniqui¬
tatib suir inminere diuinae
indignationis interitum
denuntiare non desinat. sed
clare acpublice arguat
Quia hoc bucine nom̃ insinuat
utse a sius criminib emendan¬

Expanded text:
et doctores suos quorum exempla simul et doctores suos quorum exempla simul ac verba despiciunt, involvere criminibus suis omnino non poterunt. Quod idem propheta evidentius alio loco prosequitur, dicens: Speculator cum viderit gladium venientem super terram et cecinerit buccina, et annuntiaverit populo: audiens autem, quisquis ille est, sonibuccinae, et non se observaverit, veneritque gladius et tulerit eum, sanguis ipsius super caput ejus erit. Sonum buccinae audivit, et non se observavit, sanguis ejus in ipso erit. Si autem se custodierit, animam suam salvabit . Hic quoque quid agere debeat, qui fungitur speculatoris officio, divinus sermo satis ostendit: scilicet ut quando viderit venientem gladium super peccatores, operibus terrenis addictos, omnino non taceat, atque eis, quandiu inhaeserint iniquitatibus suis, imminere divinae indignationis interitum denuntiare non desinat, sed clare ac publice arguat: quia hoc buccinae nomen insinuat, ut se a suis criminibus emendan
Abbreviated transcription (Latin):
dhaȩc ego tunc. sic in quã ista
Ainuidiosis quaestib iactas
& in suggillationem pontificũ
uelcerte ipsius pontificatur
&aggereas quasi non ubi ista
legisti : Quibus rationabiliter
ꝑ moueris ibi & illa sint quae
a uobis preter missa breuit̃ in
ecusationẽ officii sacerdotalis
adtingems postilla uerba
quib: neglegentiũ finis
sacerdo tum ostenditur , De
pontifice officiciũ suũ curante
propheta sic loquitur
Siaut adnunciante te ad
impium ut auiis suis conuer¬
tatur. Non fuerit conuersus auio
sua: ipse impius in iniquitate
sua morietur & tuanimã
tuam liberasti : Hic certe sitis
euidenter ostenditur. quod
siue proficiant siue non profi¬
ciant
auditores : tacere eis
non debeant sacer dotes: Nec
ideo reisint si forte eorũ
uerba populi non audiunt.
uel audita contempnunt.
sedsi abeis corrigendis absistuN
Quia sinec exemplo uitae p̃posito
suorũ nec uerbo doctrine populi
contumaces emendati ꝓficiunt.
ipsisibi causa suae ꝑditionis ecistus

Expanded text:
, ego tunc: Sic, inquam, ista invidiosis questibus jactas, et in suggillationem pontificum, vel certe ipsius pontificatus exaggeras, quasi non ubi ista legisti, quibus rationabiliter permoveris, ibi etiam illa sint, quae a vobis praetermissa, breviter in excusationem officii sacerdotalis attingemus. Post illa verba, quibus negligentium finis sacerdotum ostenditur, de pontifice officium suum curante. Propheta sic loquitur: Si autem annuntiante te ad impium, ut a viis suis convertatur, non fuerit conversus a via sua, ipse impius in iniquitate sua morietur, et tu animam tuam liberasti . Hic certe satis evidenter ostenditur, quod sive proficiant, sive non proficiant auditores, tacere eis non debeant sacerdotes: nec ideo rei sint, si forte eorum verba populi non audiunt, vel audita contemnunt, sed si ab eis corrigendis absistunt. Quia si nec exemplo vitae praepositorum suorum, nec verbo doctrinae populi contumaces emendati proficiunt, ipsi sibi causa suae perditionis existunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inuidia : Perliuoris uitium
ante dĩ oculos pereunt. &ĩa qu&
humanis oculis fortia uidentur
Ossa quippe ꝑ inuidiam putrer¬
cere est quae dam &iã robusta
deperire: Ille est uere humilis
subiectus inbonis : qui ñ est
defensor inmalis
Nã dũ demalis suis subiectus
arguitur : & contra uerba
arguentis accenditur: quando
debonis suis quasi humilit̃ titu¬
bat. ꝑ humilitatis uocẽ ornari
appetit non do ceri

Expanded text:
invidia . Per livoris vitium invidia . Per livoris vitium ante Dei oculos pereunt, etiam quae humanis oculis fortia videntur. Ossa quippe per invidiam putrescere est, quaedam etiam robusta deperire. Ille est vere humilis subjectus in bonis, qui non est defensor in malis. Nam dum de malis suis subjectus arguitur, et contra verba arguentis accenditur, quando de bonis suis quasi humiliter titubat, per humilitatis vocem ornari appetit, non doceri
Abbreviated transcription (Latin):
quitiam dimerguntꝰ
Deillo nãque scriptumesł
Inuidia diaboli mors intrauit
in orbem terrarũ÷ Qui a enim
ipse celum perdidit condito
hoc homini inuidit & damp¬
natione sua perditur ad huc
alios perdendo cumulauit
Cognos cant inuidi quantis
lapsibus subcrescentis ruinȩ
subiaceant. Quia dũ liuorẽ
a corde non proiciunt ad
a pertas operum nequitias de¬
uoluuntur Nisi enim ca in
inuidiss& acceptam fratris
hostiam minime ꝑueniss& ad
extinguendã uitam Unde
scriptum est E respexit
dñs ad abel & ad munera eius
ad camn uero & ad munera eius
non respexit  Tratusq est
ca in uehementer & concidit
uultus eius Itaq: liuor
sacrificu fratricdu semina¬
riũ fuit Nã quaẽ meliorẽ
se eẽ doluit: neut cumq esset
amputauit ÷ Dicendũ est
inuidis: quiadũ seista intrinse¬
cus peste consumunt. &iã quic¬
quid inse aliud boni habere ui¬
dent̾ interimunt : Unde
scriptũ est :Uita carniũ:
sanitas cordis : Putredo ossuũ

Expanded text:
quitiam demerguntur. quitiam demerguntur. De illo namque scriptum est: Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum . Quia enim ipse coelum perdidit, condito hoc homini invidit, et damnationem suam perditus adhuc alios perdendo cumulavit. Cognoscant invidi quantis lapsibus subcrescentis ruinae subjaceant, quia dum livorem a corde non projiciunt, ad apertas operum nequitias devolvuntur. Nisi enim Cain invidisset acceptam fratris hostiam, minime pervenisset ad exstinguendam vitam. Unde scriptum est: Et respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus; ad Cain vero et ad munera illius non respexit. Iratnter, et concidit vultus ejus . Itaque livor sacrificii, fratricidii seminarium fuit. Nam quem meliorem se esse doluit, ne utcunque esset, amputavit. Dicendum est invidis, quia dum se ista intrinsecus peste consumunt, etiam quidquid in se aliud boni habere videntur interimunt. Unde scriptum est: Vita carnium sanitas cordis: putredo ossium
Abbreviated transcription (Latin):
repta remanebã dicens
Auditur interuos faenicatio
& talis foenicatio qualis nec in¬
tergentes ita utixorem patris
quir habeat. t uos inflati
estis & non magis luctum
habuistis ut tolleretur
demidio ur̃m qui hoc opor
fecit Acsi aꝑte dicat
quiduor propter uiam huus
ł illius dicitis qui ꝑdissolatio¬
nẽ neglegentiae nullius uos
ee monstratis Amonendi
sunt inuidi subditi ut perpen¬
dant quantae cecitatis sunt.
qui alieno profectu deficiunt.
aliena & altatione contabes¬
cunt. Qdhtae infelicitati
sunt: qui melioratione proximi
deteriores fiunt ⁊ Dum que
augmenta alienae prosperi¬
tatis aspiciunt apued
sem& ipsos anxie afflicti
cordis sui peste moriuntur
Quid inuidis infelicius afficit
Vliorũ uero bona quae habere
non possunt: sidiligerent
si imitari non possumus. amamus
in aliis & amantiũ fiunt.
quaȩque a mantur in nobis
Hhincergo pensent inuidi cari
labore facit dũse inuidi
aliuore minime custodiunt
in antiquam uersuti horstis ne¬

Expanded text:
recta remanebat, dicens: recta remanebat, dicens: Auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris quis habeat. Et vos inflati estis, et non magis luctum habuistis, ut tolleretur de medio vestrum qui opus fecit . Ac si aperte dicat: Quid vos per proterviam hujus vel illius dicitis, qui per dissolutionem negligentiae nullius vos esse monstratis? Admonendi sunt invidi subditi, ut perpendant quantae caecitatis sunt qui alieno profectu deficiunt, aliena exaltatione contabescunt. Quantae infelicitatis sunt, qui melioratione proximi deteriores fiunt; dumque augmenta alienae prosperitatis aspiciunt, apud semetipsos anxie afflicti, cordis sui peste moriuntur. Quid invidis infelicius, quos duAliorum vero bona, quae habere non possunt, si diligerent, si imitari non possumus, amamus in aliis; et amantium fiunt quaeque amantur in nobis. Hinc ergo pensent invidi, quanlabore facit. Dum se invidi a livore minime custodiunt, in antiquam versuti hostis ne
Abbreviated transcription (Latin):
lerũq subditi sub pastorali
regimine constituti
dũ ualde dese elati presumunt
& probrando ceteros dedignant
dũ singulariter sũ ma &isti¬
mant cuncta quȩ agunt
Subtiliter itaq: ab arguente
dicutienda sunt opera proterua
ut in quo sibi plac& ostendant
quia dõ displicent.
Func pro t̃uos melius corigi¬
mus cũ ea que bene egine¬
se credunt. mal&e acta monstra¬
mus: & unde adepta gloria
creditur inde utilis c̃fusio subse¬
quatur. Nonnũquã subditi
cũ seuitium proterui a minimȩ
ꝑpetrare cognoscunt : Conpen¬
diosius ad correptionẽ ueniunt
si alterius culpae manifestiores
& ex latere requisite in properio
confunduntur, Veeo quod
defendere nequeunt cog¬
noscant setenere in probe
quod defendunt Cũ pro teri
paulus corinthios aduersus se¬
temere inuicem uider& infu¬
tos ut alius apollo alius pauli
alius cephae alius xp̃i re eẽ di¬
cer& incestus culpã in mediũ
deduxit. quae apud eos & per¬
petrata fuerat. & incor¬

Expanded text:
lerumque subditi sub pastorali lerumque subditi sub pastorali regimine constituti, dum valde de se elati praesumunt, exprobrando caeteros dedignantur, dum singulariter summa existimant cuncta quae agunt. Subtiliter itaque ab arguente discutienda sunt opera protervorum, ut in quo sibi placent, ostendantur quia Deo displicent. Tunc protervos melius corrigimus, cum ea quae bene egisse credunt male acta monstramus; et unde adepta gloria creditur, inde utilis confusio subsequatur. Nonnunquam subditi, cum se vitium proterviae minime perpetrare cognoscunt, compendiosius ad correctionem veniunt, si alterius culpae manifestioris, et ex latere requisitae in proprio confunduntur; ut ex eo quod defendere nequeunt, cognoscant se tenere improbe quod defendunt. Cum proterve Paulus Corinthios adversum se invicem videret inflatos, ut alius Apollo, alius Pauli, alius Cephae, alius Christi esse se diceret , incestus culpam in medium deduxit, quae apud eos et perpetrata fuerat, et incor
Abbreviated transcription (Latin):
ropter peccatũ primi
hominis humano generi
poena diuinitus in lata ẽ serui¬
tutis: Ita ut quib aspicit ñ con¬
gruere libertatẽ his miserico
discreuit hominib uitã
alios seruos constituens alios
dominos. ut licentia male
agendi seruorũ postestate do¬
minantium restringatur
Namsi omner sine metu fuis¬
sent. quis e& qui amalis quẽ piã
prohiber& Inde & ingentib:
reges principesq electi sunt :
ut terrore suo populos amalo
cohercerent. atq: ad recte
uiuendũ legib: subderent
Quantũ adtin& adrationem
ñ est ꝑsonarũ acceptio apud
dm̃. Quimundi elegit ignobi¬
lia & c̃temtibilia: & quae ñ sunt
ut eaquȩ sunt destruerit
Neglorietur omnis caro. hoc ẽ
carnalis potentia coramillo
Vnus enimdñs : equaliter
& dominis fert consultũ &
seruis Meliorest subiecta
seruitus quã elata libertas
Multi enim inueniuntur
dolibere seruientes sub domi¬
nis c̃stituti flagitiosis: Qui &¬
si subiecti sunt illis corpore :
prelati tamen sunt mente¬

Expanded text:
ropter peccatum, inquit, primi hominis, humano generi poena divinitus illata est servitutis, ita ut quibus aspicit non congruere libertatem, his misericordiscrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos, ut licentia male agendi servorum, potestate dominorum restringatur. Nam si omnes sine metu essent, quis esset qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus reges principesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum attinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum ; qui mundi eligit ignobilia et contemptibilia, et quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret, ne glorietur omnis caro, hoc est carnalis poteUnus enim Dominus aequaliter, et dominis fert consultum, et servis. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes, sub dominis constituti flagitiosis: qui etsi subjecti sunt illis corpore, praelati tamen sunt mente
Abbreviated transcription (Latin):
non uicerat: uinã uicerunt ⁊
Percus sorem aut epm ille con¬
dempnat : quidorsũ posuit
adflagella & maledictus nͥre¬
maledixit ÷ Sed modestum
Duob malis unũ ad posuit bo¬
num : ut temulentia &ira mo¬
destia refrenetur Nonlitigi¬
osũi Nonauarũ Nihilt in po¬
tum sibi gregem tumidis ser¬
monib: tonant: A uaritia in sa¬
cerdo te uitandam : & samuel
doc& Nhil coram populo eri¬
pauꝑtas qui refrigeria suptuũ
a fratrib accipiebant & praeter
uictum atq uestitũ nihil se aliud
nec habere necuelle gloriabant᷑
Quã adtimotheum auaritiam :
adtitum turpis lucri incupi¬
ditatem aꝑtissime notat: Do¬
musua beneregentẽ : Nonut
opes dugeat nͥ ut regiar par &
epular nutcelatas patenas struat.
& fassides aues lentis uaporib: co¬
quat. qui adossa ꝑueniunt &
suꝑfacie : carniu̾ n dissoluant
ticis ecigatur : Filios haben¬
tem subditor: cum omni castitate:
Nescilic& imitentur filios heli:
qui inuestibulo teplicũmulierib

Expanded text:
non uicerat, uina uicerunt. non uicerat, uina uicerunt. percussorem autem episcopum ille condemnat, qui dorsum suum posuit ad flagella et maledictus non remaledixit. sed modestum: duobus malis unum obposuit bonum, ut temulentia et ira modestia refrenetur. non litigiosum, non auarum: nihil enim inpotum sibi gregem tumidis sermonibus tonant. auaritiam in sacerdote uitandam et Samuel docet nihil coram populo eritolorum paupertas, qui refrigeria sumptuum a fratribus accipiebant et praeter uictum atque uestitum nihil se aliud nec habere nec uelle gloriabantur. quam ad Timotheum auaritiam, ad Titum turpis lucri cupiditatem apertissime notat. domum suam bene regentem: non ut opes augeat, non ut regias paret epulas, non ut caelatas patinas struat et Phasides aues lentis uaporibus coquat, qui ad ossa perueniant et superficiem car- Dium non dissoluant ticis exigat. filios habentem subditos cum omni castitate: ne scilicet imitentur filios Heli, qui in uestibulo templi cum mulieribus
Abbreviated transcription (Latin):
intellegentes quid sit ornatus
ditus corporis & lautiores
mensae epulas parant cuõnis
istius modi ornatus &cultus
sordib fediorsit Quod aut
doctrina a sacerdotib & spectat᷑:
& ueteris praecepta sunt legis :
Et adtitum plenius scribitur
Innocens enim & absq: sermone
conuersatio : quantu exemplo
prodest T antusilentio noc&
pastoris : luporum rabies de¬
terrenda est  Non uinolentũ
non percussorem I Uirtutib
uitia obposuit  Dicimuf
quales esse debeamus: disca
mus quales non esse debeant
sacerdotes  Uinolentia scur¬
ronume & cõmesratorũi Uen¬
terq mero estuans: cito dspu¬
mat in libidines ⁊ Inumo. luxu¬
riat nluxuria : uõluptas
inuoluptate : inpudititia esti
Quiluxuriatur : uiuens mor¬
tuur e ÷ Ergo qui inebriatꝰ
& mortuus + & sepultus esty
Noe adunius horae ebrietate
nudat femora sua: quaȩ ꝑs& cen¬
tos annos sobrietate c̃texerat
Loth ꝑtemulentia : nesciens libi¬
dini misc& incestũi Et que sodoma

Expanded text:
intelligentes quid sit ornatus, intelligentes quid sit ornatus, ditiis corporis, et lautioris mensae epulas parant: cum omnis istiusmodi ornatus et cultus sordibus foedior sit. Quod autem doctrina a Sacerdotibus expetatur, et veteris praecepta sunt Legis, et ad Titum plenius scribitur. INNOCENS ENIM et absque sermone conversatio, quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet. pastoris, luporum rabies deterrenda est. Non vinolentum, non percussorem . Virtutibus vitia opposuit. 9. Didicimus quales esse debeamus: dmus, quales non esse debeant sacerdotes. uinolentia scurronum est et comissatorum uenterque mero aestuans cito despumat in libidines. in uino luxuria, in luxuria uoluptas, in uoluptate inpudicitia est. qui luxuriatur, uiuens mortuus est: ergo, qui inebriatur, et mortuus et sepultus est. Noe ad unius horae ebrietatem nudat femora sua, quae per sexcentos annos sobrietate contexerat. Loth per temulentiam nesciens libidini miscet incestum et, quem Sodoma
Abbreviated transcription (Latin):
sit uirbonus dicendi : peritus
doctus merito suscipiatur:
Perdit enim auctoritatẽ dicei¬
di : cuius sermo opera destru¬
itur  unius uxoris uirum
Certe debaptizatis apłis ser¬
moest. Nemo dubit& So¬
brium prudentem ornãtũ
hospitalem doctorem pudicũ¬
& cetera ÷ Sacer dotes quimi¬
nistrantur intemplo di : pro¬
hibentur uinũ & sicera bibere
nec rapula & ebrietate ad gra
uentur corda eorum & ut
sensus officium &hibens do
uigeat semꝑ & tenuis sit : Qđ
aut infert prudentem: &xcluo
eos qui sub nomine simplici¬
tatis &cusant stultitia sacer¬
dotum : Nisi enim cerebrũ
sanũ fuerit : om̃a mebra inuitio
rep̃hesibilis appellatur
Qui uirtutib: poll& : ornatuse
Possumus & aliud intellegere
ex hoc uerbo uxxta illud tullii
Caput est artis docere qđ faci¬
as: Cunt enim quidã ign& antes
m̃ surã sua & tante stoliditatis
acue cordiȩ : ut & inmotu
& incensu & in habitu & in
sermone cõmunerisuͥ ex spec¬
tantibus tribuant  E quasi

Expanded text:
sit vir bonus, dicendi peritus.sit vir bonus, dicendi peritus.doctus merito suscipiatur. Perdit enim auctoritatem dicendi, cujus sermo opere destruitur. Unius uxoris virum. Certe de baptizatis apostoli sermo est, nemo dubitet. Sobrium, prudentem, ornatum, hospitalem, doctorem, pudicum, etc. Sacerdotes qui ministrant in templo Dei, prohibentur vinum et siceram bibere, ne crapula et ebuentur corda eorum et ut sensus officium exhibens deo uigeat semper et tenuis sit. quod autem infert \'prudentem\', excludit eos, qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. nisi enim cerebrum sanum fuerit, omnia membra in uitioreprehensibilis appellatur; qui uirtutibus pollet, ornatus est. possumus et aliud intellegei-e ex hoc uerbo iuxta illud Tullii: \'caput est artis decere, quod facias\'. sunt enim quidam ignorantes mensuram suam et tantae stoliditatis ac uecordiae, ut et in motu et in incessu et in habitu et in sermone communi risum spectantibus tj-ibuant et quas
Abbreviated transcription (Latin):
seim mundo abstineat: ueru̾
aiactu oculi. & cogitationis
errore mens xp̃i corpus
confectura sit libera Ius¬
quibus preest e erceat.
reddens unicuique quod me¬
retur Nec accipi& ꝑsona
iniudicio ⁊ Inter laicĩ autẽ
& ep̃i iustitiam hoc interẽ :
Quodlaicus potest apparere.
iustus in paucis. Eps uero in
tot eercere iustitiam
Ciquis episcopatum deside¬
rat: bonum opus deside¬
rat  Opus : non dignitate
Labore Nondilicias Opus
qđ ꝑhumilitate decrescat nͥ in¬
tumescat fastidio s oporte
ergo epm: in rep̃hensibile esses
Idipsum quoq adtitum : Si
quis est sine crimine : Om̃nes
uirtutes in uno sermone con¬
p̃hendit & pene re contrana¬
turam exigit i Sienim omne
peccatum &iam inotioso uerbo
rep̃hensione dignum est quis
ille quiabsq peccato idest
sine reprehensione uerstt
inmundo sed futurus pastor
ecclesiaȩtalis eligitur ad
cuius comparationem rategr&
ceteri nominentur  Defini¬
unt rectores oratorem qui

Expanded text:
se immundo abstineat, verum se immundo abstineat, verum a jactu oculi et cogitationis errore mens Christi corpus confectura sit libera. Jusquibus praeest exerceat, reddens unicuique quod meretur, nec accipiat personam in judicio. Inter laici autem et episcopi justitiam hoc interest, quod laicus potest apparere justus in paucis: episcopus vero in tot exercere justitiam, Si quis Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Opus, non dignitatem: laborem, non delicias. Opus quo per humilitatem decrescat, non intumescat fastigio. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse . Id ipsum quoque ad Titum: Si quis est sine crimine . Omnes virtutes in uno sermone comprehendit, et pene rem contra naturam exigit. Si enim omne peccatum, etiam in otioso verbo, reprehensione dignum est, quis ille, qui absque peccato, id est, sine reprehensione, versetur in mundo? Sed futurus pastor Ecclesiae talis eligitur, ad cujus comparationem recte grex caeteri nominentur. Definiunt rhetores oratorem qui
Abbreviated transcription (Latin):
adpetitio est plus dep̃senti¬
Nuc usq: quid non debeat᷑ ha¬
pere eps riue presbiter
a postoli sermone preceptũ
est Nun e contrario : quid
ƿabere debeat explicatur
Sed hospitalem bonorum
amatorem castum iustũ.
tem obtinentem eum qui
secundum doctrina est. fide¬
em sermonem : ut potenssit
onsolari in doctrina sca
& contra dicentes arguere
Ante omnia : horpitalitas.
futuro ep̃o denuntiatur
Cienim omnes illud de euan¬
gelio dudire desiderant hos¬
pes fui & sus cepistis me÷ quan¬
tomagis ep̃s cuius domus om¬
nium commune deb& essehos¬
pitium: Taicus enim unum
aut duos aut paucos recipiens
impleuit hospitalitatis offi¬
cium  Ep̃s nisi omner reci¬
perit Inhumanus est  Quo¬
modo itaq mansuetudo. patien¬
tia sobrietas. moderatio absti¬
nentia lucri. hospitalitas
quoque & benignitas pyaeci¬
pue esre debent in epo &
inter cunctos laicos eminenti¬
a sic & castitas propria
& utita dixerim pudititia racer¬
dotalis. ut non solum ab opere

Expanded text:
appetitio est, plusquam de praesentiappetitio est, plusquam de praesentiHucusque quid non debeat habere episcopus sive presbyter, Apostoli sermone praeceptum est: nunc econtrario quid habere debeat, explicatur. Sed hospitalem, bonorum amatorem, castum, justum, tem, obtinentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit consolari in doctrina sana, et contradicentes arguere. Ante omnia hospitalitas futuro eSi enim omnes illud de Evangelio audire desiderant: « Hospes fui, et suscepistis me ; » quanto magis episcopus, cujus domus omnium commune esse debet hospitium? Laicus enim unum, aut duos, aut paucos recipiens, implevit hospitalitatis officium: episcopus nisi omnes receperit, inhumanus est. Quomodo itaque mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia lucri, hospitalitas quoque et benignitas praecipue esse debent in episcopo, et inter cunctos laicos eminentia: sic et castitas proprie, et, ut ita dixerim, pudicitia sacerdotalis: ut non solum ab opere
Abbreviated transcription (Latin):
dificat audientem ne facile
manum porrigat adcedendi
nem os alterius uerberandu
insanus erumpat : Melius es
autem ut non percus sorem
illũ dicamus quimansuetus
& patiens sciat intempore¬
quid loquendu sit. quita¬
cendum nesermone inutili
conscientiam percutiat in fi¬
morum: Turpis quoq luor
adpetitus ab eo qui ep̃s fu
turus est esse deb& alienus
qua e nonoport& turpis lu¬
cri gratia: quitotas domis
sub uertunt. &putant quaesti
erre pietatem : Meli orest
autem iuxta salomonem
modica acceptio cumiusti¬
tia quam multa genimi¬
na cum iniquitate  Et ma
gis eligendum in pauperta¬
s nomen bonum quam in
diuitiis nomen pessimum
eps qui imitator a postoli eecu¬
dit habens uistum & uestitũ
his tantum deb& esse con¬
tentus : Qui altario seruiunt
dealtario uiuant : Uiuant
Inquit & non diuites fiant i
Inde & aes nobis & cutitur
Rtona & una tantum tu¬
nica induimur. nede crasti¬
no cogitemus : Turpis luqi quoq

Expanded text:
dificat audientem, ne facile dificat audientem, ne facile manum porrigat ad caedendum, ne in os alterius verberandum insanus erumpat. Melius est autem, ut non percussorem illum esse dicamus, qui mansuetus et patiens, sciat quid in tempore loquendum sit, quid tacendum, ne sermone inutili conscientiam percutiat infirmorum. Turpis quoque lucri appetitus, ab eo qui episcopus futurus est, esse debet alienus: quae non oportet turpis lucri gratia, qui totas domos subvertunt, et putant quaestum esse pietatem. Melior est autem, juxta Salomonem, modica acceptio cum justitia, quam multa genimina cum iniquitagis eligendum in paupertate nomen bonum, quam in divitiis nomen pessimum. Episcopus qui imitator Apostoli esse cupit, habens victum et vestitum, his tantum debet esse contentus . Qui altario servierint, de altario vivant . Vivant, inquit, non divites fiant. Unde et aes nobis excutitur de zona: et una tantum tunica induimur : nec de crastino cogitamus. Turpis lucri
Abbreviated transcription (Latin):
certũ dñi exspect& aduentũ
& de conseruis intempore
cibaria : Interuilicum dutẽ
& familiam. haec sola distan¬
tia est : quod conseruus prȩ¬
positus est. conserius suis
Sciat itaq epͥs & presbiter
sibi populum conseruum esse¬
ñseruum Cetera quae secun¬
tur In nobis posita sunt:
Non proteruum idest nontu¬
mentem & placentem sibi qđ
id requirentem qđ plurib:
prosit : Non iracundus Tra¬
cundus est: qui semper irascit᷑
& adleuem respousionis auram
atq peccati. quasi auento
folium commouetur: Neq:
uero qui aliquando irascitur
iracundus est: sedille dicitur
iracundus. qui crebro hac
passione superatur. Pro¬
hib & quoque ep̃m esse uino¬
lentum  ut sensu occupato
uel & alt& risum contra gra
solutis cacinn& ł si paululum
tristis cuiusdam rei fuerit
recordatus interpocula
intersingultus prorum pat
gerit explicare. Post uino¬
lentiam &iam hoc precipit
nepercussor  Quod quidem
e simpliciter intellectum ae¬

Expanded text:
certum Domini exspectet adventum, certum Domini exspectet adventum, et det conservis in tempore cibaria. Inter villicum autem et familiam haec sola distantia est, quod conservus praepositus est, conservis suis. Sciat itaque episcopus et presbyter, sibi populum esse conservum, non servum. Caetera quae sequuntur, in nobis posita sunt. Non protervum, id est, non tumentem et placentem sibi quoid est requirentem quod pluribus prosit. Non iracundum. Iracundus est, qui semper irascitur, et ad levem responsionis auram atque peccati, quasi a vento folium commovetur. Neque vero qui aliquando irascitur, iracundus est: sed ille dicitur iracundus, qui crebro hac passione superatur. Prohibet quoque episcopum esse vinolentum, ne vel sensu occupato exaltet risum contra gravsolutis cachinnet: vel si paululum tristis cujusdam rei fuerit recordatus inter pocula, in singultus prorumpat egerit, explicare. Post vinolentiam etiam hoc praecepit, ne percussor sit. Quod quidem, et simpliciter intellectum, ae
Abbreviated transcription (Latin):
est quod tam sc̃m nomensit
sacer dotu: ut nobis &iam ea
quae &tra nos sunt posita re¬
putentꝰ Non quo propter uita
nosram ep̃i non fiamus: sed
quo propter filiorum inconti¬
nentiam. ab hoc gradu arguen¬
disimus: Qua enim libertate
possumus alienos filios corripe¬
re & docere quaerecta sunt :
cum nobis statim possit quifu¬
erit correptus ingerere. ante
doce filios tuos: aut qua fronte
& traneum corripio fornicante:
Cum mihi conscientia mea
ipsa respondeat  &x hereda
ergo filium fornicantem
lo fistucam de trahere. intuo
trabem nonuides Uonitaq
iustus polluitur & uitiis filio¬
rum sedlibertas ab apostolo
ecclesiae principi. reseruat.
ut talis fiat qui nontimeat
propter uitia liberoru & tra¬
neos reg̃hendere : Oporte
enim ep̾m sine crimine esse
tamquam di dispensatorem
Quaeritur ergo inter dispen¬
satores ut fidelis quis in ue¬
matur: Et non cõmedenr
&bibens cumebriosis ꝑcuti¬
at seruos & ancillas. sed in¬

Expanded text:
est, quod tam sanctum sit nomen est, quod tam sanctum sit nomen sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita, reputentur: non quod propter vitia nostra episcopi non fiamus, sed quod propter filiorum incontinentiam ab hoc gradu arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt, cum nobis statim possit, qui fuerit correptus, ingerere, Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat, Exhaereda ergo filium fornicantem, lo festucam detrahere, in tuo trabem non videns? Non itaque justus polluitur ex vitiis filiorum, sed libertas ab apostolo ecclesiae principi reservatur, ut talis fiat, qui non timeat propter vitia liberorum extraneos reprehendere. Oportet enim episcopum sine crimine esse, tanquam Dei dispensatorem. Quaeritur ergo inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur: et non comedens et bibens cum ebriosis, percutiat servos et ancillas, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo unius ciuitatis ephe¬
si pres biteros uocans postea
eosdem epos dicerit : Uidea¬
mus igitur. qualis presbiter
siue eps ordinandussit:
Siquis est sine crimine uni¬
us uxoris uir filios habens
fideles: non accusatione
luxuri ae. aut non subditos:
porte enĩ epm sine crimine ẽe
tamquam di dispensatorem : N
ꝓteruum non iracundum non
uinolentum non percussorem:
non turpis lucri adpetitorem:¬
Primum itaq sine crimine sit
quod puto alio uerbo
adtimotheum in rep̃hensibile
nominatum : Non qui eo tan¬
tum temporẽ quo ordinandus
est sine ullo sit crimine: & pͥ¬
teritas maculas noua con uer¬
atione deleuerit : Sed ex eo
tempore quo in xp̃m renatus
est. nulla peccati conscientia
nordeatur : Quomodo enim
otest preses ecclesiae auferre
malum demedio eius. qui inde¬
lictum simile corruerit: aut
qua libertate corripere peccantẽ:
cũtacitus sibi ipse responde¬
at eadem amississe : que c&ri¬
pit. Primum itaq dicendũ

Expanded text:
quomodo unius civitatis Ephequomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem episcopos dixerit. Videamus igitur qualis presbyter, sive episcopus ordinandus sit: Si quis est sine crimine, unius uxoris uir, filios habens fideles, non in accusationem luxuriae aut non subiectum; oportet enim episcopum sine crimine esse sicut dispensatorem dei, non proteruum, non iracundum, non uinolentum, non percussorem, non turpilucrPrimum itaque sine crimine sit, quod puto alio verbo ad Timotheum, irreprehensibilem nominatum. Non qui eo tantum tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit crimine, et praeteritas maculas nova conversatione deleverit: sed ex eo tempore, quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia mordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delictum simile corruerit? aut qua libertate corripere peccantem, cum tacitus sibi ipse respondeat eadem se admisisse quae corripit? Primum itaque dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i in toto orbe decr&um
est ut unus de praesbiteris
edectis super poneretur
c&eris adquem omnis cura
ecclesiae pertiner&. & scis¬
matum semina tollerentur
Putet aliquis nonscriptura¬
rum sed nostram essẽ sententia
episcopum & praesbiterum
unum esse & aliuda etatis
aliud esse nomen officu
Relegat apostoli adphilipen
gratia uobis & pax & re¬
liqua ⁊ Philippis. una est
urbs macedoniae Et
certe inuna ciuitate plu¬
res ut nunc putantur.
episcopi esse non poterant :
sed quia eosdem episcopos
illo in tempore quos praes¬
biteros appellabant
propter ea in differenter de
epis copis quasi de praesbi¬
teris est locutus  Ad huc
alicui hocuidetur ambiguũ
nisi altero testimonio con¬
prob&ur: INactibus apostolo¬
rum scriptum est
Quodcum uenis& a postolus
paulus mil&um miserit ephe¬
sum & conuocauerit praesbi¬
teros eiusdem ecclesiae.
quibus postea
pascere ecclesiam dñi. qua
ad quisiuit persangunem suu :
Et hic diligentius obseruate

Expanded text:
Christi, in toto orbe decretum Christi, in toto orbe decretum est, ut unus de presbyteris electus superponeretur caeteris, ad quem omnis cura Ecclesiae pertineret, ut schismatum semina tollerentur. Putat aliquis, non Scripturarum, sed nostram esse sententiam, episcopum et presbyterum unum esse, et aliud aetatis, aliud esse nomen officii? Relegat Apostoli ad Philippegratia vobis et pax, et reliqua . Philippi una est urbs Macedoniae. Et certe in una civitate plures, ut nunc putatur, episcopi esse non poterant. Sed quia eosdem episcopos illo in tempore quos presbyteros appellabant, propterea indifferenter de episcopis, quasi de presbyteris est locutus. Adhuc alicui hoc videatur ambiguum, nisi altero testimonio comprobetur. In Actibus apostolorum scriptum est, quod cum venisset apostolus Paulus Miletum, miserit Ephesum, et convocaverit presbyteros ejusdem ecclesiae, quibus postea pascere ecclesiam Domini, quam acquisivit per sanguinem suum . Et hic diligentius observate,
Abbreviated transcription (Latin):
corrigeres : Reliquit titũ
discipulum cretae: ut rudi¬
menta nascentis ecclesiae
confirmar&. &si quiduide¬
batur de esse corriger&
ipse pergens adalias natio¬
nes ut rursum in eis xp̃i
iaceret fundamentum
Quod autem ait. ut ea quaede
nec dum eos ad plenamuenissẽ
scientiam ueritatis Et
licet ab apostolo correcti
fuerint tamen adhuc in di¬
gere correctionem et con¬
stituas perciuitates praesbi¬
teros si cut egotibi dispo¬
sui  Diligenter a postoli
attendamus uerba dicentis
ut constituas perciuitates
praesbiteros sicit & ego
tibi disposui Qui qualis
praesbiter debeat ordinari
in consequentibus disserens
hoc est si quis est sine crimi
ne unius uxoris uir. & c&era.
post ea intulit : Oport&
enim epi scopum sinecrimine
esse tamquam dĩ dispensato¬
in populis. ego sum pauli.
ego appollo. ego autem caephȩ
communi praes biterorum
consilio ecdesiae guberna¬
bantur: Post quam uero
unus quisque eos quos bapti¬
rauerat putabat suos non

Expanded text:
corrigas . Reliquit Titum corrigas . Reliquit Titum discipulum Cretae, ut rudimenta nascentis Ecclesiae confirmaret, et si quid videbatur deesse, corrigeret: ipse pergens ad alias nationes, ut rursum in eis Christi jaceret fundamentum. Quod autem ait, ut ea quae denecdum eos ad plenam venisse scientiam veritatis: et licet ab apostolo correcti fuerint, tamen adhuc indigere correctione. Et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. Diligenter Apostoli attendamus verba, dicentis: Ut constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. Qui qualis presbyter debeat ordinari, in consequentibus disserens, hoc ait: Si quis sine crimine est, unius uxoris vir, etc. Postea intulit: Oportet enim episcopum sine crimine esse, tanquam Dei dispensatoin populis, Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem Cephae, communi presbyterorum consilio Ecclesiae gubernabantur. Postquam vero unusquisque eos quos baptizaverat, putabat suos, non
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiens impleuit hospita¬
litatis officium Ep̃s si om̃s
Non receperit : in humanus
est In negotiis autem saecu¬
laribus dirimendis : oporta
eum causam merito discernere.
Non gratia . Neq enim sic
deb& ep̃s suscipere potentẽ
ut contristet contra iustitiã
pauperem  Neq propaupe¬
re auferre iustitiam a poten¬
teNon defendat in probũ
Nescã in digno committenda
arbi trecur ⁊ Neque arguat
aut inpugnet: cuius crimen
non reprehendit : Erit quoq
illi &iam iuxta apostolum.
mansuecudo. patientia. so¬
brietas moderatio. abstinen¬
tia isiie pudicitia ut non so¬
lum ab opere inmundo seabs¬
tineat. sed &iam ab oculis&
uerbi & cogitationis errore:
Ita ut dum̃ nullum se uitiũ
regnare permittit in pe¬
trare apud dm̃ ueniam pro
subditorum facinoribus
ualeat: Qui enim ista
sectauerit & dĩ minister
utilis erit . & perfectum
sacerdotium consummabit :
UIMI EXEPISTOLA ADTITUM
uius rei gratia reliquite
cretae ut ea quae deeranT

Expanded text:
suscipiens, implebit hospitasuscipiens, implebit hospitalitatis officium: episcopus si omnes non receperit, inhumanus est. In negotiis autem saecularibus dirimendis, oportet eum causam merito discernere, non gratia. Neque enim sic debet episcopus suscipere potentem, ut contristet contra justitiam pauperem: neque pro paupere, auferre justitiam a potente. Non defendat improbum, nec sancta indigno committenda arbitretur: neque arguat aut impugnet, cujus crimen non reprehendit. Erit quoque illi etiam juxta Apostolum mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia, sive pudicitia, ut non solum ab opere immundo se abstineat, sed etiam ab oculi, oris, et cogitationis errore. Ita ut dum nullum in se vitium regnare permittit, impetrare apud Deum veniam pro subditorum facinoribus valeat. Qui enim ista sectaverit, et Dei minister utilis erit, et perfectum sacerdotium consummabit. Cnymi ex Epistola ad Titum. Hujus rei, gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt