comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uita sunt. Spiritualiter
in telligenda sunt. In cel¬
lexistis spiritualit̾ sp̃c et
ohomo qui sp̃ualiter ea nõ
intelligis. nec fide ca ue¬
nerari nosti. Sunt enim
quidam in uobis qui non
creclunt. Et ideo non intel¬
ligunt quia non creclunt.
Propheta enim dixit. Ni
ꝑ intellectum uiuificamur
Drius habeamus fidem. ut
sic post uiuificemur ꝑ intel¬
quomolo p̾cisi acorpore xͥ
nec ultra redeuntes ad eũ
quia fixi fideliter incorpore
eius non fuerunt. et hii ñ
pauci s multi audiamus
ergo quid ad paucos dixĩt.
Qui remanserunt. Dixit
ergo ihc ad duoclecim. Nũ¬
quid ⁊ uos uultis abire.
Non discessit nec iudas. S
quare manebat cum dño
iam apparebat. Post ea ma¬
nifestus est. Respondit ꝓ
omnibus. unus pro multis
unitas pro uniuersis. Re¬
spondit ergo ei symon pe¬
trus. Domine ad quem ibi¬
mus: Repellis nos ate.
tui ad quem ibimus. si ate
receclimus ad quem ibimꝰ:
Uerba uite et̃ne habes. ui¬
dece quem ad modũ petrus
dante domino recreante

Expanded text:
vita sunt? spiritualiter intelligenda sunt. Intellexistis spiritualiter? Spiritus et o homo! qui spiritualiter ea non intelligis, nec fide ea venerari nosti. Sunt enim quidam in vobis qui non credunt. Et ideo non intelligunt, quia non credunt. Propheta enim dixit, Nisper intellectum vivificemur. Prius credimus per fidem, ut sic post vivificemur per intelquomodo praecisi a corpore Christi, nec ultra redeuntes ad eum, quia forte fideliter in corpore ejus non fuerunt: et hi non pauci, sed multi. Videamus ergo quid ad paucos dixerit qui remanserunt. Dixit ergo Jesus ad duodecim: Numquid et vos vultis abire? Non discessit nec Judas: sed quare manebat, Domino jam apparebat, postea manifestatum est. Respondit Petrus pro omnibus, unus pro multis, unitas pro universis. Respondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te: te. Ad quem ibimus, si a te recedimus? Ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Videte quemadmodum Petrus dante Domino, recreante
Abbreviated transcription (Latin):
alius non digne sumit
nisi qui i mundus est.
De quibus dicitur. Bea¬
ti mundo corde: quoniã
ipsi deum uidebunt:
Icut me misit inꝗd
iuens pater: et
ego uiuo ꝓpter patrem.
Et qui manducat me:
et ip̃e uiuet propter me.
Non enim filius partici¬
patione patris fit meli¬
sicut participatione filii
per unitatem corporis ⁊
sanguinis. quam illa
manducatio potatioq
significat: efficit nos
meliores. uiuimus ergo
nos propter ip̃m. mandu¬
cantes cum. idest ip̃m ac¬
cipientes uitam et̃nam.
quam non habemus ex
nobis. Uiuit autem ip̃e
eo: quia semet ip̃m exina¬
niuit. factus obediens
usq ad signum crucis.
Sicut me misit uiuens
pater: et ego uiuo ꝓpter
patrẽ. Et ꝗ manducat me:
⁊ ip̃e iuet ꝓpt̾ me. Ac si diceͣ:¬

Expanded text:
e sumit, nisi qui mundus est, de quibus dicitur: « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . » « Sicut me misit, inquit, vivens Pater, et ego vivo propter Patrem. Et qui manducat me, et ipse vivet propter me. » Non enim Filius participatione Patris fit melisicut participatione Filii, per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, efficit nos meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est, ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habemus ex nobis. Vivit autem ipse eo, quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad lignum crucis. « Sicut me misit vivens Pater, et ego vivo propter Patrem. Et qui manducat me, et ipse vivet propter me. » Ac si dice
Abbreviated transcription (Latin):
nichil tamen aliud quam
caro xp̃i ⁊ sanguis. post con¬
secrationẽ credenda sunt.
unde ip̃a ueritas ad discipu¬
los. hec inquid caro mea ẽ.
pro mundi uita. et ut mi¬
rabilius loquar. non alia
plane quam que nata est
de maria ⁊ passa incruce. ⁊
resurrexit de sepulchro. hec
inquam ip̃a est. ⁊ ideo xp̃i
est caro. que pro muncdi ui¬
ta adhuc hodie offertur: et
cum digne percipitur. uita
utiq eterna in nobis reꝑat᷑.¬
Panem quidem istum quẽ
sumimus in misterio illum
utiq intelligo panẽ qui ma¬
nu sc̃i sp̃c formatus est in
utero uirginis. ⁊ igne pas¬
sionis decottus in ara crucis.
Danis enim angeloꝵ factus

Expanded text:
nihilque aliud quam caro Christi et sanguis post consecrationem credenda sunt: unde ipsa Veritas ad discipulos: Haec, inquit, caro mea est pro mundi vita : et, ut mirabilius loquar, non alia plane quam quae nata est de Maria et passa in cruce et resurrexit de sepulcro. Haec, inquam, ipsa est, et ideo Christi est caro, quae pro mundi vita adhuc hodie offertur, et cum digne percipitur, vita utique aeterna in nobis repaPanem quidem istum, quem sumimus in mysterio, illum utique intelligo panem, qui manu S. Spiritus formatus est in utero Virginis, et igne passionis decoctus in ara crucis. Pan
Abbreviated transcription (Latin):
uomcclo quidem
moclus sit manducandi
istum panem: ignoratis.
uerumptamen nisi man
ne istam uitam intelligẽ¬
tes. ⁊ de hac re litigarent:
ergo non habet. qui istũ
panẽ non manclucat: nec
istum sanguinem bibit.
Nam temporalem uitam
sine illo. ut cumq homi¬
nes in hoc seculo qui non
promittitur. Ne autem pu¬
tarent sic inisto cibo et po¬
tu eius. qui carnaliter su¬
incelligunt infide promit¬
ci uitam eternam. ut qui eã
sumerent iam nec u corpo¬
re morerentim. huic cogita¬
tiomi est dignatus occurre¬
re. Nam cum dixisset qui
manducat meam carnẽ et
bibit meum sanguinẽ ha¬
bet uitam et̃nam: continuo
subiecit et dixit. Et egore¬
suscitabo cum in nouissĩo
scipit : quod autem ad cor¬
pus attinet nec eos uita
et̾na fraudabitur in resur¬

Expanded text:
uomodo quidem modus sit manducandi istum panem, ignoratis: verumtamen nisi mandne istam vitam intelligentes de hac re litigarent, ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit; nam temporalem vitam sine illo, utcunque homines in hoc saeculo, qui nonpromittitur, nunquam. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu eis qui carnaliter suintelligunt in fide, promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent jam nec corpore morerentur; huic etiam cogitationi est dignatus occurrere. Nam cum dixisset: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; continuo subjecit, et dixit: Et ego resuscitabo eum in novissimo scipit: quod autem ad corpus attinet, nec ejus vita aeterna fraudetur  Ms
Abbreviated transcription (Latin):
corpus meum. Ante bene¬
dictionem uerboꝵ celestiũ:
alia species nominatim. pꝰ
consecrationẽ corpus signi¬
ficatur. Ip̃e dicit sanguinẽ
suum. ante consecrationẽ
aliud dicitur: post conse¬
crationẽ sanguis xp̃i nun¬
sermo sonat. affectus senti
tus. ante uerba sacra¬
mentoꝵ. ubi accessit con¬
secratio. de pane fit caro xp̃i.¬

Expanded text:
corpus meum . Ante benecorpus meum . Ante benedictionem verborum coelestium, alia species nominatur; post consecrationem corpus Christi significatur. Ipse suum. Ante consecrationem aliud dicitur; post consecrationem sanguis nunsermo sonat affectus sentiest ante uerba sacramentorum. Vbi accesserit consecratio, de pane fit corp
Abbreviated transcription (Latin):
ris oꝑantur.Nam sacra¬
mentum istud quod acci
pis: xp̃i sermone conficit᷑.
Quod si tantum ualuit
sermo helye. ut ignem
de celo deponeret. non ua¬
lebit xp̃i sermo ut species
mutet elementoꝵ. De to¬
tius munli operibus le¬
gisti. quia ip̃e dixit et fac¬
ta sunt. ip̃e mandauit et
creata sunt. Sermo igit᷑
qui potuit ex nichilo face¬
re qd̾ non erat. non potu¬
it ea que sunt in id mu¬
tare quod non erant: Nõ
utamur exemplis: incar
quid nature usus per sen¬
sit. cum dñs ihc ex maria
nasceretur: Si orcdinẽ que
rimus. uiro mixta femina
generare consucuerat. Li¬
quet igitur quod preter
nature orclinem uirgo ge¬
nerauit. Et hoc ꝙ conficim
corpus: ex uirgine est. Qͥd
hic queris nature orclinẽ
in xp̃i corpore. cum preter
naturam sit ip̃e dominus
ih̾c partus ex uirgine: ue
ra utiq caro xp̃i: que cruci¬
fixa. que sepulta est. Ue¬
re ergo illius carnis sacra¬
mentum est. Ip̃e clamat do
minus noster ihc: hoc est

Expanded text:
ris operantur? Nam sacraris operantur? Nam sacramepis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Eliae, ut ignem de coelo deponeret, non valebit Christi sermo, ut species mutetur elementorum? De totius mundi operibus legisti: Quia ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt. Sermo ergo Christi, qui potuit de nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt in id mutare quod non erant? Non utamur exemplis, incarnquid naturae usus praecessit cum Jesus Dominus ex Maria nasrimus, viro mixta femina generare consueverat. Liquet igitur, quod praeter naturae ordinem virgo generavit. Et hoc, quod conficimus, corpus ex Virgine est. Quid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, quum praeter naturam sit ipse Dominus Jesus partus exra autem caro Christi, quae crucifixa, quae sepulta est, vere illius carnis sacramminus Jesus clamat: Hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
maritimoꝵ fluctuum. uel
Sitiebat populus patrum.
tetigit moyses petram: et
aqua de petra fluxit. Nũ
quid non preter naturam
operata est gratia: ut aquã
uomeret petra quam non
habebat natura:
Arath flu¬
uius amarissimus
erat: ut sitiens populus bi¬
bere non posset. Moyses
misit lignum inaquam. ⁊
amaritudinẽ suam aquare
natura deposuit: quam
infusa subito gratia tempe¬
rauit. Sub helyseo propha
uni ex filiis propharum ex
cussum est ferrum de securi:
⁊ statim immersum est. Ro¬
gauit helyseum: qui amise¬
rat ferrum. Misit etiam
helyseus lignum inaquã.
⁊ ferrum natauit. Utiq etiã
hoc pret̃ naturã factũ cogno¬
uimꝰ. Grauior ẽ enĩ ferri spe¬
cies: quã aquar liquor.
Aduertimus igitur maio
turam: et adhuc tamen pro¬
phetice benedictionis nume¬
ramus gratiam. Qd̃ si tan¬
tum ualuit humana bene¬
dictio ut naturam conuer¬
teret. quid dicimus de ip̃a
consecratione diuina. ubi
ip̃a uerba domini saluato¬

Expanded text:
maritimorum fluctuum, vel maritimorum fluctuum, vel Sitiebat populus patrum, tetigit Moyses petram, et aqua de pequid non praeter naturam operata est gratia, ut aquam vomeret petra, quam non habebat natura? Marath fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset; misit Moyses lignum in aquam, et amaritudinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia temperavit. Sub Helisaeo propheta uni ex filiis prophcussum est ferrum de securi, et statim mersum est. Rogavit Elisaeum, qui amiserat ferrum: misit etiam Elisaeus lignum in aquam, et ferrum natavit . Utique et hoc praeter naturam factum cognoscimus; gravior est enim ferri species, quam aquarum liquor. 52. Advertimus igitur majorturam, et adhuc tamen propheticae benedictionis numeramus gratiam? Quod si tantum valuit humana benedictio, ut naturam converteret ; quid dicimus de ipsa consecratione divina, ubi verba ipsa Domini Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
bis superest ut probemus.
Quantis igitur utimur
exemplis. ut probemus
hoc non esse. quod natura
formauit. sed quod bene¬
dictio consecrauit: maio¬
remq uim esse beneclictio¬
nis quam nature. quia be¬
neclictione etiam natura¬
gam tenebat moyses. pro¬
iecit eam: ⁊ facta est serpẽs.
Rursus apprehenclit caudã
serpentis: et inuirge natu¬
ram reuertitur. uides ergo¬
prophetica grã bis mutatã
naturam esse. et serpentis
et uirge. Currebant egĩp¬
ti flumina puro meatu
aquarum. subito de fonti¬
um uenis sanguis cepit
erumpere: non erat potus
in fluiiis.Rursus ad
prophete preces cruor flu¬
natura remeauit. circum¬
clusus undiq erat popu¬
lusꝰ ebreoꝵ. huic egyptiis
uallatus. inde mari con¬
clusus. Uirgam leuauit
moyses separauit se aqua.
et in muroꝵ speciem se con¬
gelauit. atq inter undas
uia peclestris appaiuit. Ior¬
danis retrorsum conuersus:
contra naturam in sui fon¬
tis reuertitur exordium.
Nonne claret naturam. uł

Expanded text:
bis adhuc superest, ut probemus. bis adhuc superest, ut probemus. Quantis igitur utimar exemplis ut probemus hoc non esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit, majoremque vim esse benedictionis, quam naturae; quia benedictione etiam ipsa nagam tenebat Moyses, projecit eam et facta est serpens. Rursus apprehendit caudam serpentis, et in virgae naturam revertitur . Vides prophetica gratia bis mutatam esse naturam, et serpentis, et virgae? Currebant Aegypti flumina puro aquarum meatu, subito de fontium venis sanguis coepit erumpere: non erat potus in fluviis. Rursus ad prophetae preces cruor cesnatura remeavit. Circumclusus erat undique populus Hebraeorum, hinc Aegyptiis vallatus, inde mari conclusus. Virgam levavit Moyses, separavit se aqua, et in murorum specie congelavit, atque inter undas via pedestris apparuit. Jordanis retrorsum conversus, contra naturam in sui fontis convertitur exordium. Nonne claret naturam vel
Abbreviated transcription (Latin):
prantior sit panis angłoꝵ.
an caro xp̃i : que utiq est
corpus uite. Manna illud
de celo. hoc super celum. Il¬
lud celi: hoc domini celoꝵ.
Illud corruptioni obnoxi¬
um si in diem alcerum ser¬
uaretur. hoc alienum ab
q religiose gustauerit:
corruptionem sentire nõ
poterit. Illis aqua de pe¬
tra fluxit: tibi sanguis ex
xp̃o. Illos ad horam satia¬
uit aqua: te sangius di¬
luit ineternum. Iudeu̾s
bibit ⁊ sitit: tu cum bibe¬
ris sitire non poteris. Et
illud inumbra: hoc inue¬
ritate. Si illud quod mi¬
raris umbra est: quantũ
istud est cuius umbram
miraris : Aucli quia um¬
bra est: que apud patres
facta est. Bibebant in¬
quid de spirituali conse¬
quenti eos petra. Petra au¬
tem erat xp̃c. Sẽd non
in pluribus coꝵ compla¬
citum est deo. Nam pro¬
strati sunt in deserto. Hec
lux caam umbra. ueri¬
tas quam figura: corpꝰ
auctoris quam manna
de celo. Forte dicis. aliud
uideo. Quomodo tu mi¬
chi asseris. quod corpus
xp̃i accipiam : Et hoc no¬

Expanded text:
antior sit panis angelorum an caro Christi que utique corpus est uite. Manna illud e celo, hoc supra celum. Illud celi, hoc domini celorum. Illud corruptioni obnoxium si in alterum diem seruaretur, hoc alienum ab que religiose gustauerit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo. Illos ad horam satiauit aqua, te sanguis diluit in eternum. Iudeus bibit et sitit, tu cum biberis sitire non pillud in umbra; hoc in veritate. Si illud quod miraris umbra est, quantum istud est, cujus et umbra miraris? Audi quia umbra est, quae apud veteres facta est. Bibebant, inutem de spirituali, consequenti eos, petra: petra autem erat Christus, sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo: nam prostrati sunt in deserto. Haec lux quam umbra, veritas quam figura; corpus auctoris, quam manna de coelo. Forte dicas, aliud video, quomodo tu mihi asseris quod corpus Christi accipiam? Et hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s panis est de quo
qui manducat: uiuit
in eternum. De quo ip̃e¬
met dixit: et panis quem
ego dabo ei caro mea est
pro mundi uita. Determi¬
nat quomolo sit panis. ñ
di uita. Humana enim ca
carni munde unita. incor¬
porata. unum cum illa ef¬
fecta: uiuit de spiritu eius.
sicut uiuit corpus de suo
spiritu. Qui uero non ẽ
de corpore xp̃i: non uiuit
sanguinem xp̃i dicimus il¬
lud quod ex fructibus ter¬
re acceptum. et prece my¬
stica consecratum: recte su¬
mimus ad salutem spiri
manus hominis ad illam
uisibilem speciem ꝓcluca¬
tur. non sanctificatur ut
sit tam magnum sacramẽ¬
tum. nisi oꝑante inuisibi¬
omnia que per corꝑales mo¬
tus in illo opere fuint. deus

Expanded text:
s panis est, de quo qui manducat vivit in aeternum, de quo ipsemet dicit: Et panis, quem ego dabo, caro mea est, pro mundi vita, etc. Determinat, quomodo sit panis, nondi vita. Humana enim carcarni ejus mundae unita, incorporata, unum cum illo effecta, vivit de spiritu ejus, sicut vivit corpus de suo spiritu. Qui vero non est de corpore Christi, non vivit sanguinem Christi dicimus illud, quod ex fructibus terrae acceptum, et prece mystica consecratum, rite sumimus ad salutem spiritmanus hominum ad illam visibilem speciem perducitur, non sanctificatur, ut sit tam magnum sacramentum, nisi operante invisibiomnia, quae per corporales motus in illo opere fiunt, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Consecratio igitur quibus
uerbis. ⁊ cuius sermonibus¬
reliqua omnia que dicun¬
tur: laus deo offertur. ora¬
tione petitur. pro populo.
bus sacerdos. sed utitur ser¬
xp̃i hoc conficit sacram̃tu.
Quis sermo xp̃i: Hic nem
pe quo facta sunt omnia:¬

Expanded text:
Consecratio autem quibus verbis est et cujus sermonibureliqua omnia quae dicuntur, laus Deo refertur; oratione praemittitur pro populo, bus sacerdos, sed utitur sersermo hoc conficit sacramentum. Quis sermo Christi? nempe is, quo facta sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut misit me uiuẽs
pater. et ego uiuo ꝑꝑ pa
trez. Et quimanducat
me et ip̃e uiuet ꝓpter
me. Ac si diceret et ego
est ut ad illum tam qua
ad maiorem referam ui¬
tam meam exinan itio
mea fecit in qua me mi¬
sit. Ut autẽ quisq uiua
t ꝓpter me. participatio

Expanded text:
Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, et qui manducat me, et ipse vivit propter me; ac si diceret: Ut egoest, ut ad illum tanquam ad majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit; ut autem quisque vivat propter me, participatio
Abbreviated transcription (Latin):
mo xp̃i. Si ergo tanta uis
est in sermone domini nr̃i¬
ihu. xp̃i ut inciperet esse qd̾
non erat. quantomagis ope¬
ratorius est ut sint que
erant et maliud conuertã¬
tur: Et sic quod erat panis
ante consecrationẽ. iam cor¬
pus xp̃i post consecrationẽ¬
est: quia sermo xp̃i creaturã
mutat. et sic ex pane fit cor¬
in calicẽ mixtum. fit sangͥs
consecratione uerbi celestis.
S forte dicis. Speciẽ san¬
guinis non uideo: s habet
similitudinẽ. Sicut enim
mortis similitudinẽ assũp¬
sisti. ita etiam xpisti sum
ut nullus horror cruoris
sit. et precimtamen opere¬
tur recdemptionis. Didici¬
bus consecratur: Accipe que
sunt uerba. Dicit sacerdos fac
nobis inquid hanc oblatio¬
nem ascriptam rationabilẽ:
geliste sunt usq ad accipi¬
te: siue corpus siue san¬
guinem: inde uerba xp̃i
sunt. Accipite et bibite ex
hoc omnes: hic est enim san¬
guis meus. Uide singula.
consecretur panis est. Ubi
autẽ uerba xp̃i accesserint:
li dicentem. Accipite et

Expanded text:
i. Si ergo tanta vis est in sermone Domini Jesu, ut inciperent esse quae non erant: quanto magis operatorius est, ut sint quae erant, et in aliud commutentur? Et sic quod erat panis ante consecrationem jam corpus Christi est post consecrationem, quia sermo Christi creaturam mutat, et sic ex pane fit corin calicem mittitur: sed fit sanguis consecratione verbi coelestis . 20. Sed forte dicis: Speciem sanguinis non video. Sed habet similitudinem: sicut enim mortis similitudinem sumpsisti, ita etiam similitudinut nullus horror cruoris sit, et pretium tamen operetur redemptionis. Didicibus consecratur? Accipe, quae sunt verba. Dicit sacerdos: Fac nobis, inquit, hanc oblationem adscriptam, rationabilem, Evangelistae sunt usque ad Accipite sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, bibite ex eo omnes; hic est enim sanguis meus. Vide singula. consecretur, panis est: ubi autem verba Christi accesserint, di dicentem. Accipite, et
Abbreviated transcription (Latin):
iste panis uinus qui de ce¬
lo descendit: uite et̾ne sub¬
stantiam ministrat. Et qͥ¬
ducauerit non morietur
in et̾num. quia corpus xp̃i

Expanded text:
iste panis vivus, qui de coelo descendit, vitae aeternae substantiam subministrat, et quducaverit, non morietur in aeternum, quia corpus est
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ: ultimum hoc
uoluit infigere cordibus
⁊ memorie discipuloꝵ. aq¬
bus ad passionem digres¬
surus erat. Et ideo non pre¬
cepit quo de inceps ordine
sumeretur: ut apostolis ꝑ¬
precessit: quando manna
pluit deus patribus indeser¬
to. qui coticliano celi pasce¬
bantur alimento. Unde¬

Expanded text:
altitudinem, ultimum hoc altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. et ideo non praecepit, quo deinceps ordine sumeretur, ut apostolispraecessit, quando manna pluit Deus patribus in deserto, qui quotidiano coeli pascebantur alimento. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ad inuisibi¬
lia paterne
maiestatis
migraturus. celebrato cũ
discipulis tipico pasca:
quoddam memoriale eis
cõmendare uolens. sub
specie panis et uini cor¬
pus et sanguinem suuz
eis traclidit᷑. ut ostende¬
ret legis ueteris sacramẽ¬
ta inter que precipuum
erat agni pascalis sacrifi¬
cium in morte sua termi¬
nari. ac legis noue sacra¬
m̃ta substitui. in quibus
excellit misterium eucha¬
paret quando primo ac¬
ceperunt discipuli corpꝰ
et sanguinem domini:
non eõs accepisse iciunõ.
Nunquam tanien propter¬
ea calumpniandum est u¬
nuerse eccłe. quod a ie¬
iunis semper accipitur:
hoc enim placuit spirtu
scõ. ut in honore tanti sa¬
ni dominicum corpus in¬
traret. quain exteri cibi.
orbem: mos iste seruatur.
Neq enim quia post cibos
pransi aut cenati ad illd̃
sacram̃tura accipiendum
conuenire debent: aut si¬
cut faciebant quos apłs
arguit ⁊ emendat: men¬
sis sius ista miscere. Nãq
saluator quo uehem̃tius
cõmendaret misterii illius

Expanded text:
ad invisibilia paternae majestatis migraturus, celebrato cum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium in morte sua terminari, ac legis novae sacramenta substitui; in quibus excellit mysterium Euchaparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem Domini, non eos accepisse jejunos, nequaquam tamen propterea calumniandum est universae Ecclesiae, quod a jejunis semper accipitur. Ex hoc enim placuit Spiritui sancto, ut in honorem tanti sani Dominicum prius intraret, quam ceteri cibi. orbem mos iste servatur, neque enim quia post cibos pransi aut coenati fratres ad illud sacramentum accipiendum convenire debebunt, aut sicut faciearguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque saluator quo uehementius commendaret mysterii illius
Abbreviated transcription (Latin):
Eniqz iam expoĩt
quomodo idfiat
quod loquitur et quid
sit manducare corpus
cius et sanguinem bi¬
bere. Et qui manducat
meam carnem et bibit
meum sanguinem: in
me manet et ego in eo.
Hoc est ergo manduca¬
re illam escam et illum
bibere potum: in xp̃o ma¬
nere et illum manentẽ
inse habere. ac ꝑhoc qui
non manet in xp̃o et in
quo non manet xp̃c ꝓ
culdubio non mandu¬
cat spiritualiter eius
carnem. licet carnaliter
et uisibiliter premat
dentibus sacramenta cõ¬
poris et sanguinis xp̃i.

Expanded text:
enique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus et sanguinem bibere: Et qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem in me manet et ego in eo. Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere, ac per hoc qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, procul dubio non manducat spiritalem ejus carnem, licet carnaliter et visibiliter premat dentibus sacramentum corpor
Abbreviated transcription (Latin):
illis quasi unus exillis.
Ocus enim suꝑbis resistit.
humilib autẽ dat gr̃am. E
quia ꝑ hec et alia sicut cre¬
dimus que tua non debet
fr̃nitas ignorare. apłice se¬
dis magisterium recogno¬
scens. cam suꝑ quib dam
dubitationum articulis ꝯ¬
sulere de creuisti. qd utiq
gratum gerimus et acceptũ.
et tuam ex inde prudentiã
ꝯmendamus. non qd̃ cxisti¬
memus nos quasi sufficiẽ
qui linguas infantium fa¬
cit dissertas. et aperit ora
mutorum. Quesisti enim
dubitans et ad discere uo¬
lens. qua ratione romanã
eccłiam unam et uniu̾salẽ
in nr̃is lict̾is uocauerimus.
uelut in quasdam species
spccialissimas iam diuisã.
cum et unus pastor. et unr̃
ouile. licet sub uno pastoꝵ
principe xp̃o plures sint cõ¬
stituti pastores. Nos autẽ
in quisitioni tue talit̾ res¬
pondemus. qd̾ eccłia dua¬
bus ex causis uniu̾salis
uocatur. Intelligentia nã¬
q dictorũ ex cãis est assu¬
menda dicendi. cũ non res¬

Expanded text:
illis quasi unus ex illis . illis quasi unus ex illis . Deus enim superbis resistihumilibus autem dat gratiam . Sed quia per haec et alia, sicut credimus, quae tua non debet fraternitas ignorare, apostolicae sedis magisterium recognoscens, eam super quibusdam dubitationum articulis consulere decrevisti; quod utique gratum gerimus et acceptum, et tuam exinde prudentiam commendamus; non quod extimemus nos quasi sufficientqui linguas infantium facit disertas, et aperit ora mutorum. Quaesivisti enim dubitans, et addiscere volens, qua ratione Romanam Ecclesiam unam et universalem in nostris litteris vocaremus, velut in quasdam species specialissimas jam divisam, cum et unus sit pastor et unum ovile, licet sub uno pastorum principe Christo plures sint constituti pastores. Nos autem inquisitioni tuae taliter respondemus, quod Ecclesia duabus ex causis universalis vocatur. Intelligentia namque dictorum ex causis est assumenda dicendi, cum non res
Abbreviated transcription (Latin):
firmi. ut in eo intelligatũ
cẽ completum qd̾ dominus
dixerat. Qui credit in me
opera que ego facio ⁊ ip̃e faciet. ⁊ maiora hoꝵi
faciet. hec autẽ non id cĩco
p̾misimus. ut nos qui ei
licet in digni successimus
in apłatus officio. ex tra nos
ambulare uelimus in ma¬
gnis. aut suꝑ nos in mira¬
bilib exaltare. cum a dño
dictum ẽẽ nou̾imus. oĩs
qui se humiliat ex altabit̃.
et qui se exaltat humilia¬
bitur. Unde cum int̾ disci¬
pulos eius questio de ma¬
ioritate fuisset ex orta. res¬
pondit. Qui maior ẽ inter
uos erit omnium seruus.
et qui precessor est tanquã
ministrator. sc ip̃m in exẽ¬
plo ꝓponens. quia filius
hominis non uenit mini¬
strari s ministrare. ꝓꝑter
ꝙ ⁊ ip̃e petrus aiebat. non
quasi dominantes in cle¬
ro. s forma gregi facti cx
animo. Nam et alia dicit
scriptura. quanto maior es
humilia te inomnib. et
iterum. principem ce consti¬
tuerunt noli extolli. esto ĩ

Expanded text:
firmi ut in eo intelligatur firmi ut in eo intelligatur esse completum quod Dominus dixerat: Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet . Haec autem non idcirco praemisimus ut nos, qui ei, licet indigni, successimus in apostolatus officio, extra nos ambulare velimus in magnis aut super nos in mirabilibus exaltare, cum a Domino dictum esse noverimus: Omnis qui se humiliat exaltabitur, et qui se exaltat humiliabitur . Unde cum inter discipulos ejus quaestio de majoritate fuisset exorta, respondit: Qui major est inter vos, erit omnium servus; et qui praecessor, tanquam ministrator ; seipsum in exemplo proponens, quia Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare . Propter quod et ipse Petrus aiebat: Non quasi dominantes in clero, sed forma gregis facti ex animo . Nam et alia dicit Scriptura: Quanto major es, humilia te in omnibus . Et iterum: Principem te constituere; noli extolli; esto in
Abbreviated transcription (Latin):
tam non solum dedit pro
nobis inprecium. ut redi¬
meret nos a morte. uerum
ut aleret nos ad uitam. secun¬
dum qd̃ ip̃e met pollicetur.
bem. ita ꝑcibum uita rediret
ad orbem. Sicut enim corpo¬
ralis uita sine corporali cibo
non potest subsistere. ita spi¬
ritualis uita sine spintuali
cibo non pot̃ nutriri. Nisi
manducaueritis in quit car
nem filii hominis. ⁊ bibiͣtis
minum. secundum huma¬
nitatem. ut panem angłoꝵ
manducaret homo omne¬
sic de pane isto edat. et de ca¬
lice bibat. Nam qui panem
manducat indigne. iudici¬
um sibi manducat. non di
enim bonus sustinendo mor¬
tem. uitam acquirit. ita ma¬
lus sumendo uitam. mortẽ
incurrit. Nos ergo fr̃es tante
gr̃e non simus in grati. set
redemptori nr̃o dignissimas
grates ꝓtanta gr̃a referamus.
humiliter implorantes. ut
qui factus est particeps nr̃e na

Expanded text:
tam non solum dedit pro nobis in pretium, ut redimeret nos a morte, verum ut aleret nos ad vitam. Secundum quod ipsemet pollicetur: bem, ita per cibum vita rediret ad orbem. Sicut enim corporalis vita sine corporali cibo non potest subsistere, ita spiritualis vita sine spirituali cibo non potest nutriri: « Nisi manducaveritis, inquit, carnem Filii hominis, et biberitiminum secundum humanitatem: ut panem angelorum manducaret homo Psal de pane isto sic edat, et de calice bibat. Nam qui panem istum manducat indigne, judicium sibi manducat, non dijenim bonus sustinendo mortem vitam acquirit; ita malus sumendo vitam, mortem incurrit. Nos ergo, fratres, tantae gratiae non simus ingrati, sed Redemptori nostro dignissimas grates pro tanta gratia referamus, humiliter implorantes, ut qui factus est particeps nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
ris. ꝑ conceptum timoris
bonum. ꝑaffectum amoris
consccretur. ut consumetur
in melus. Nam initium
saprentie timor dñi. de quo¬

Expanded text:
rdis per conceptum timoris, affectum amoris, consecretur ut consummetur in melius. Nam « initium sapientiae timor DominiE
Abbreviated transcription (Latin):
peccando seruum sub traxit.
et abstulit d̾o: quem tradi¬
dit ⁊ subiecit diabolo. Pax
igitur inter eos ratioabiliter
fieri non poterat: nisi damp¬
num qd̾ intulerat restaura¬
ret. Homo uero nicħ habe¬
bat qd̃ digne dõ recompensa¬
ret ꝓdampno. quia siquid de
ĩrationabili redderet creatura:
prationabili sublata substã¬
tia minus c̃ẽt. Sed hominẽ
non poterat digne restituere.
quia iustum ⁊ innocentem
ab stulerat: ⁊ neminem nisi
peccatorem inueniebat. Uidẽs
itaq d̃s hominem sua uĩtu¬
te non posse iugum dampna¬
tionis euadere: primo p̃uenit
liburet etiam piustitiam. Ut
ergo ds placan posset ab ho¬
mine. dedit d̃s homini gͣtis.
qd̃ homo ex debito rederet dõ.
Dedit igitur hominem hõi.
quem restitueret homo pro
homine. qui ut recõpensatio
digna fieret. priori non solũ
ẽẽt equalis. s maior. Et qui¬
dem oportebat eum cẽ maio¬
rem: ut unus ꝓ uniu̾sis su¬
fficiens hr̃ctur. Quocirca uẽ¬
bum caro factum ẽ ut daret᷑

Expanded text:
peccando servum subtraxit et abstulit Deo, quem tradidit et subjecit diabolo. Pax igitur inter eos rationabiliter fieri non poterat, nisi damnum quod intulerat, restauraret. Homo vero nihil habebat, quod Deo digne recompensaret pro damno; quia, si quid de irrationabili redderetur creatura, pro rationabili substantia minus esset. Sed hominem non potuerat digne restituere, quia justum et innocentem abstulerat et neminem nisi peccatorem inveniebat. Videns itaque Deus hominem sua virtute non posse jugum damnationis evadere, prliberaret etiam per justitiam. Ut ergo Deus placari posset ab homine, dedit Deus homini gratis, quod homo ex debito redderet Deo. Dedit igitur hominem homini, quem restitueret homo pro homine, qui, ut recompensatio digna fieret, priori non solum esset aequalis, sed etiam major. Et quidem oportebat eum esse majorem, ut unus pro universis sufficiens haberetur. Quocirca Verbum caro factum est , ut daretur
Abbreviated transcription (Latin):
magnus. quia preco iudicis
llox u̾bi. paranimphus spõ¬
si. lucẽna solis. qui ꝓsui di¬
gnitate. non tantũ ꝓpħa.
set plusquam ꝓpħa meruit
mes precedentium et scquẽ¬
et apłi. a iohanne. Ip̃e cum
precetentib ep̃m prefixit fu¬
turum. Quia post me uenit.
ante me factus est. cuius nõ

Expanded text:
magnus, quia praeco judicis, vox Verbi, paranymphus sponsi, lucerna solis, qui pro sui dignitate non tantum propheta, sed plus quam propheta meruit mes praecedentium et sequenet apostoli a Joanne. Ipse cum praecedentibus Christum praedixit futurum: « Qui post me veniet, ante me factus es
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus int̾ deum ⁊ homi¬
nem legitime mediaret. Si
enim alt̾ius tantum eẽt na¬
ture. non eẽt utriq ꝯmunis.
quo circa nec ẽẽt ydoneus.
ut int̾ eos pacis federa refor¬
maret. Mediator enim uniꝰ
non ẽ: ut in quit apłs. Et

Expanded text:
quatenus inter Deum et hominem legitime mediaret. Si enim alterius tantum esset naturae, non utrique communis, quocirca nec esset idoneus, ut inter eos pacis foedera reformaret. « Mediator enim unius non est, » ut inquit Apost
Abbreviated transcription (Latin):
relaxare. Demum post passio¬
nem suam dominus petro dixi¬
sse legitur. tu me sequere. qd̃
utiq non tam de sequela per¬
ferende passionis. quam credi¬
te dispensationis debet intel¬
ligi. Cum et andreas ⁊ quidã
alii preter petrum sicut dñs
fuerint crucifixi. s solum pe¬
trum substituit sibi dñs. ⁊
inofficio uicarium et in ma¬
gistio successorem. Qd̃ et tc̃¬

Expanded text:
relaxare. Demum post passiorelaxare. Demum post passionem suam Dominus Petro dixisse legitur: Tu me sequere, quod utique non tam de sequela perferendae passionis quam creditae dispensationis debet intelligi, cum et Andraeas et quidam alii praeter Petrum sicut Dominus fuerint crucifixi; sed solum Petrum sustinuit sibi Dominus et in officio vicarium et in magisterio successorem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tum et in celis. et qd̾ cumq
solueris super t̾ram crit solu¬
tum et in celis. Qd̃ si oĩb
etiam apłis simul dictũ cẽ
reperias. non tam̃ aliis siñ
ip̃o. s ip̃i sine aliis attribu¬
tam cẽ cognosces ligandi ⁊
soluendi a dño facultatẽ.
ut qd̃ non alii sine ip̃o. ip̃e
sine alii u posset expriuilio
sibi collato a domino. et cõ¬
cessa plenitudine potestatis.
ad qd nimirum uidetur illõ
non in congrue ꝑtinere. qd̾
ip̃e solus legitur in t̾rogasse
iłm. Si peccauĩt in me frater
meus. dimittã ei usq septies.
et ei soli iłx legitur respondi¬
sse. Non dico tibi usq septies
s usq septuagies septies. qͥa
ꝓfecto septenarius uniu̾sitatĩ
est numerus. eo qd̃ omne
tempus septenario dierum
nurriero noscitur cõprehen¬
di. Septenarius ergo nume¬
rus in se ip̃m multiplicatus.
in hoc loco significat uniuer¬
sorum uniu̾sa pecc̃a. quia so¬
lus petrus potest non solum
omnia. s omnium crimina

Expanded text:
tum et in coelis; et quodcunque tum et in coelis; et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis. Quod si omnibus etiam apostolis simul dictum esse reperias, non tamen aliis sine ipso, sed ipsi sine aliis attributam esse cognosces ligandi et solvendi a Domino facultatem; ut quod non alii sine ipso, ipse sine aliis posset ex privilegio sibi collato a Domino et concessa plenitudine potestatis. Ad quod nimirum videtur illud non incongrue pertinere quod ipse solus legitur interrogasse Jesum: Si peccaverit in me frater meus, dimittam ei usque septies?, et ei soli Jesus legitur respondisse: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagesies septies ; quia profecto septenarius universitatis est numerus, eo quod omne tempus septenario dierum numero noscitur comprehendi. Septenarius ergo numerus in se ipsum multiplicatus, in hoc loco significat universorum universa peccata; quia solus Petrus potest non solum omnia, sed omnium crimina
Abbreviated transcription (Latin):
sint maria. ꝑ hoc qd petrus
super aquas maris in cessit.
super unu̾sos ppłos se po¬
testatem accepisse monstra¬
uit. Pro eo dominus se ora¬
sse fatetur: in quiens mar¬
ticulo passionis. Ego pro
te rogaui petre. ut non de¬
ficiat fides tua. ⁊ tu aliquan¬
do conu̾sus confĩma fr̃es tuos.
ex hoc innuens manifeste. ꝙ
successores ip̃uis a fide catho¬
lica. nullo uniquã tempore
teuiarent. s reuocarent ma¬
gis alios. et confirmarent q̃
csitantes. ꝑ hoc si ei confĩmã¬
di alios potestatem in dulges
ut aliis necessitatẽ imponẽt
obseguendi. qd et tunc pe¬
trus agere cepit. quando qui¬
bdam ex discipulis ab cunti¬
bus retro. ⁊ durus ẽ hic ser¬
mo dicentib. cum dixisset
iłx ad duodecim. numquid
et uos uultis abire. solus ip̃e
respondit ꝓceteris. Dñe uer¬
ba uite eterne habes. et ad
quem ibimus. huic pret̾a
dictum in cuangłio et audi¬
sti sepius ⁊ legisti. Qd̃ cũq
ligaueris suꝑ t̾ram. crit liga

Expanded text:
sint maria, per hoc quod Petrus sint maria, per hoc quod Petrus super aquas maris incessit, super universos populos se potestatem accepisse monstravit. Pro eo Dominus se orasse fatetur, inquiens in articulo passionis: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua. Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos ; ex hoc innuens manifeste quod successores ipsius a fide catholica nullo unquam tempore deviarent, sed revocarent magis alios et confirmarent etiam haesitantes; per hoc sic ei confirmandi alios potestatem indulgens, ut aliis necessitatem imponeret obsequendi. Quod et tunc Petrus agere coepit, quando quibusdam ex discipulis abeuntibus retro et Durus est hic sermo dicentibus, cum dixisset Jesus ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? solus ipse respondit pro caeteris: Domine, verba vitae aeternae habes et ad quem ibimus? Huic praeterera dictum in Evangelio et audisti saepius et legisti: Quodcunque ligaveris super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit scłm scłat guber¬
nandum. qd ex eo etiã eui¬
denter apparet. qd̃ cum do¬
minus apparuiss in litore¬
discipuł nauigantib. scic̃s
petrus qd̾ dñs ẽ. se misit ĩ
mare. ac alus nauigio ueniẽ¬
tibus ip̃e sine beneficio naui
ad cominum festinauit. sũ
enim mare mundum desigͤt
iurta uerbum psalmiste di¬
centis. hoc mare magnum ⁊
spatiosum illic reptilia quo¬
rum non ẽ numerus. ꝑ haoc
qd̾ petrus se misit in mare.
priuiłium ex pressit ponti¬
ficii singularis. ꝑ qd̃ uniu̾¬
sum orbem susceperat gub̾¬
nandum. cet̾is apłis uehi¬
culo nauis ꝯtentis. cum nu¬
lli corum uniu̾sus fuerit
orbis commissus. s singu¬
lis singule prouintie uel
eccłie pocius de putate. Iteꝵ
ctiam ut se unicum xp̃i ui¬
carium designaret. ad domi¬
num super aquas maris
mira biliter ambulantem.
et ip̃e super a quas maris
mirabiliter ambulauit. Nã
cum aque multe sint ppłi
multi. ꝯ gregatioẽsq aq̃ꝵ.

Expanded text:
reliquit saeculum guberreliquit saeculum gubernandum. Quod ex eo etiam evidenter apparet, quia cum Dominus apparuisset in litdiscipulis navigantibus, sciens Petrus quod Dominus esset, se misit in mare ac aliis navigio venientibus, ipse sine beneficio navis ad Dominum festinavit. Cum enim mare mundum designet, juxta verbum Psalmistae dicentis: Hoc mare magnum et spatiosum, illic reptilia quorum non est numerus ; per hoc quod Petrus se misit in mare, privilegium expressit pontificii singularis, per quod universum orbem susceperat gubernandum; caeteris apostolis ut vehiculo navis contentis, cum nulli eorum universus fuerit orbis commissus, sed singulis singulae provinciae vel Ecclesiae potius deputatae. Iterum etiam ut se unicum Christi vicarium designaret, ad Dominum super aquas maris mirabiliter ambulantem et ipse super aquas maris mirabiliter ambulavit. Nam cum aquae multae sint populi multi, congregationesque aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
quos et fundam̃ta cẽ in mõ¬
tibus scĩs dauid ꝓpħa testat᷑.
huius etiam primatũ uitas
ꝑ se ip̃am ex pressit. cum in¬
quid ad cum. Tu uocaberis
cephas. qd̃ ⁊ si petrus inter¬
pretetur. caput tĩx tñ expo¬
nitur. ut sicut caput inter
cetera menbra corporis. ue¬
lut in quo uiget plenitudo
sensuum: obtinet principa¬
tum: sic ⁊ petrus int̾ apłos.
et successo res ip̃ius. int̾ uni¬
u̾sos eccłiarum prelatos. p̃¬
rogatiua precelleret digni¬
tatis. uocatis sic cet̾is in pã¬
rem sollicitudinis. ut nich
ei de potestatis plenitudine
de periret. huit dominus oues
suas pascendas uocabulo tẽ¬
tio repetito commisit. ut ali¬
enus a grege dominico cen¬
seatur. qui cum etiam in
successorib suis noluĩt ha¬
bere pastorem. Non int̃ has
oues meas. ut omnes oĩo
intelligantur ei ẽẽ ꝯmisse.
iacobus enim frater dñi
ut ibi semen fr̃is p̃mortui
suscitaret. ubi fuerat cruci¬
fixus. Petro non solum
uniu̾sam eccłiam. s totum

Expanded text:
Quos et fundamenta esse in montibus sanctis David propheta testatur. Hujus etiam primatum Veritas per se ipsam expressit, cum inquit ad cum: Tu vocaberis Cephas , quod etsi Petrus interpretatur, caput tamen exponitur; ut sicut caput inter caetera membra corporis, velut in quo viget plenitudo sensuum, obtinet principatum, sic Petrus inter apostolos, et successores ipsius inter universos Ecclesiarum praelatos, praerogativa praecelleret dignitatis; vocatis sic caeteris in partem sollicitudinis ut nihil ei de potestatis plenitudine deperiret. Huic Dominus oves suas pascendas vocabulo tertio repetito commisit; ut alienus a grege Dominico censeretur qui eum etiam in successoribus suis noluerit habere pastorem. Non enim inteoves meas , ut omnes omnino intelligantur ei esse commissae. Jacobus enim frater Dominut ibi semen fratris praemortui suscitaret ubi fuerat crucifixus, Petro non solum universam Ecclesiam sed totum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i inmisterio traditur.
ut qui semel moriendo mõ¬
tem uicerat. cotidie recidi¬
ua delictoꝵ per hec sacram̃¬
ta corporis et sanguinis
peccata relaret. Unde ora¬
mus: dimitte nobis debi¬
ta nr̃a. Quia si dixerimus
Iteratur etiam hoc misteri¬
um et ob cõmemorationẽ
passionis xp̃i: sicut ip̃e
ait. hoc quotienscũq agi¬
tis. in meam cõmemoratõ¬
nem facite. Quotienscum¬
q ergo hunc panem sumi¬
tis. et bibitis hunc calicẽ.
mortem domini annuntia¬
bitis. donec ueniat. Non
itaq sic accipiendum est
iam ultra non morietur: s
donec ipẽ dominus ad iu¬
dicium ueniat. Interdũ
autem semper mors ẽ xp̃i
tianda: ut discant qua ca¬
ritate dilexit suos. qui pro¬
eis mori dignatus est. cui
omnes uicem debemus re¬
pendere caritatis. quia ad
hor nos prior dilexit cum
essemus gehenne filii: ut
diligeremus eum a morte
domini liberati sumus:
do carnem et potando san¬
guinẽ cius que pro nob̾
oblata sunt significamus:¬

Expanded text:
Christi in mysterio traditur, Christi in mysterio traditur, ut qui semel moriendo mortem vicerat, quotidie recidiva delictorum per haec sacramenta corporis et sanguinis peccata relaxet. Unde oramus: Dimitte nobis debita nostra, quia, si dixerimus, ratur autem hoc mysterium, et ob commemorationem passionis Christi, sicut ipse ait: Haec quotiescunque agitis, in meam commemorationem facite . Quotiescunque ergo hunc panem sumitis, et bibitis hunc calicem, mortem Domini annuntiabitis donec veniat . Non itaque sic accipiendum, jam ultra non moritur, sed donec ipse Dominus ad judicium veniat. Interdum autem semper mors est Chris nuntianda, ut discant qua charitate eis mori dignatus est, cui omnes vicem debemus rependere charitatis, quia ad hoc nos prior dilexit, quum essemus gehennae filii, ut diligeremus eum a morte Domini liberati sumus, do carnem et potando sanguinem quae pro nobis oblata sunt significatur
Abbreviated transcription (Latin):
bile mortale incruce est po¬
situm uocaturq ip̃a carnis
immolatio. que sacerdotis
manibus fit. xp̃i passio.
mors. crucifixio. non rei
ueritate. s significanti mi¬
sterio: sic sacramentum fi¬
dei. quod baptismus in tel¬
ligitur. fides est.
teratur cotidie
hec oblatio: licet xp̃c se¬
mel passus incarne per
unam eandemq mortis paͬ¬
sionem semel saluauit mũ¬
dum. ex qua morte idem
resurgens ad uitam. mors
ei ultra non dominabitur.
Qd̃ profecto sapientia dei
patris necessarium pro
multis causis ꝓuidit.
Primo quidẽ quia cotidie
peccamus saltem in pecca¬
tis sine quibus mortat
infirmitas uiuere non po¬
test: quia licet omnia pec¬
cata conclonata sint in¬
baptismo. infirmitas ta¬
men peccati ad huc manet
incarne. Unde psalmista.
Beneclic anima mea domi¬
num: qui propitiatur
omnibus iniquitatibus
tuis. qui sanat omnes in¬
firmitates tuas. Et ideo
quia cotidie labimiur: co¬
tidie xp̃c pro nobis mixti¬
ce immolatur. et passio

Expanded text:
bile, mortale, in cruce est pobile, mortale, in cruce est positum, vocaturque ipsa carnis immolatio, quae sacerdotis manibus fit, Christi passio, mors, crucifixio, non rei veritate, sed significanti mysterio, sic sacramentum fidei quod baptismus intelligitur, fides est. tem quotidie haecoblatio, licet Christus semel passus in carne, per unam eamdemque mortis passionem semel salvaverit mundum, ex qua morte idem resurgens ad vitam, mors ei ultra non dominabitur: quia profecto sapientia Dei Patris necessarium pro multis causis hoc providit; primo siquidem quia quotidie peccamus, saltem peccatis sine quibus mortalis infirmitas vivere non potest, quia licet omnia peccata donbaptismo, infirmitas tamen peccati adhuc in carne manet. Unde Psalmista: Benedic anima mea Domino, qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Et ideo, quia quotidie labimur, quotidie Christus pro nobis mystice immolatur, et passio
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est qd̾ dicimus. qd̾ om̃i¬
bus moclis approbare con¬
ten dimus. sacrificium
eccłie duobus confici.
duobus constare: uisibili
elem̃toꝵ sp̃e. et in uisibili
domini nr̃i ih̃u xp̃i carne
stat et conficitur ex deo ⁊
sit deus ⁊ uerus homo. ꝗa
omnis res illaiꝵ rerum na¬
turam et ueritatem in se
continet ex quibus confi¬
citur. Conficitur autem
sacrificium eccłẽ duobus.
sacramento et re sacram̃ti
idest corpore xp̃i. Est igi¬
tur sacramentum et res
sacramenti idest corpus
xp̃i. Caro cius est quam
forma panis opertam in sa¬
cramento accipimus: et
sanguis eius quem sub
uini specie ac sapore pota¬
mus. Caro uidelicet est
carnis. et sanguis est sa¬
cramentum sanguinis. Cã¬
ne ⁊ sanguine. utroq in
et palpabile plenum grã
omnium uirtutum. et
diuina maiestate. Sicut
go celestis panis qui ue¬
re xp̃i caro est suo modo
uocatur corpus xp̃i. cum
re uera sit sacramentum
corporis xp̃i. illius uidelicet
quod uisibile. quod palpa¬

Expanded text:
Hoc est quod dicimus quod modis omnibus approbare contendimus, sacrificium Ecclesiae duobus confici, duobus constare: visibili elementorum specie, et invisibili Domini nostri Jesu Christi carne stat et conficitur Deo et sit Deus, et verus homo? quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet ex quibus conficitur. Conficitur autem sacrificium Ecclesiae duobus, sacramento et re sacramenti, id est corpore Christi. Est igitur sacramentum, et res sacramenti, id est corpustus, caro eius est quam forma panis opertam in sacramento accipimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424  et sanguis est sacramentum sanguinis; carne et sanguine, utroque inet palpaomnium virtutum et divina majestate. Item: Sicut ergo coelestis panis qui vere Christi caro est, suo modo vocatur corpus Christi, cum revera sit sacramentum corporis Christi illius videlicet quod visibile palpa
Abbreviated transcription (Latin):
se formam scrui accipiens.
in similitudine hominum
factus et habitu inuentus
ut homo. uerbum crgo fac¬
tum est caro. ut daret nob̾
humilitatis exemplum. q̃¬
tinus qui suꝑbi recessimus
humiles redeamus. Initiũ
tum est. Fritis sicut du: sciẽ¬
tes bonum et malum. hoc
uicium primum ẽ in peccan¬
te. ultunum et in penitente.
Quo accedente peccatũ cõmi¬
ititur. quo recedente peccatũ
dimittitur. quia quam cito
mus. tam cito contra dñm
suꝑbimus. et quam cito pro
peccato ꝯpungunur: tam a¬
to coram deo humiliamur.
uerbum ergo caro factũ est.
ut sicut humiliatus est deus
ꝓ homine. dominus ꝓ seruo.
creator ꝓ creatura. ita humi¬
lictur homo ꝓdeo. seruus
ꝓ dño. creatura ꝓ creatore.
bitur. et qui se humiliat ex

Expanded text:
mam servi accipiens, in similitudinem hominis factus, et habitu inventus ut homo. » Verbum ergo factum est caro, ut daret nobis humilitatis exemplum: quatenus qui superbi recessimus, humiles redeamus. « Initium tum est: « Eritis sicut dii, scientes bonum et malum. » Hoc vitium primum in peccante, ultimum in poenitente: quo accedente peccatum committitur, quo recedente peccatum dimittitur; quia quam cito num, tam cito contra Dominum superbimus: et quam cito pro peccato compungimur, tam cito coram Deo humiliamur. Verbum ergo factum est caro, ut sicut humiliatus est Deus pro homine, Dominus pro servo, Creator pro creatura: ita humilietur homo pro Deo, servus pro Domino, creatura pro Creatore; bitur: et qui s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa dicit abbreuiatum.
bie ꝑ humilitatis uirtutẽ
oportuit ex piari. quia contͣ¬
quantum fuit suꝑ bie uiti¬
um. tanta foret uirtus hu¬
militatis. uitium autẽ su¬
ꝑbie tantum fuit. ut hõ
scrpens illi ꝓmiserat. Eritis
sicut du. scientes bonum ⁊
malum. Ergo tanta debint

Expanded text:
a dicit: « Abbreviatum. biae, per humilitatis virtutem oportuit expiari; quia contrquantum fuit superbiae vitium, tanta foret virtus humilitatis. Vitium autem superbiae tantum fuit, ut homo serpens illi promiserat: « Eritis sicut dii, scientes bonum et mal