comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timerem : Praesertim cum eius essem ciuitatis
ex qua q. mucius solus in castra porsi naeuenis set:
cumque interficere proposita sibi morte conatus
esset ex qua .p. decius primũ pater postali quođ
annos patria uirtute praeditus filius se ac
uitam suam instructa acie prosalutepopuli .R
uictoria que de uolis set exqua innumera¬
biles alii partim adipiscendȩ ltidis purtugtande
animis oppetissent inqua ciuitate ipse
meminissẽ patrem buius .m. crassi fortis¬
simum uirum neuideret uictorẽ uiuusini¬
micum: eadem sibi manuuitam ex hausis se
qua mortem saepe hostibus optulis set :
Haecego et multa alia cogitans hocui debã
si causam publicã mea mors peremis set :
ieminemumquam fore qui auderet suscipere
extinctus essem fore putabam ut exemplũ
rei .p. conseruande mecũ simul interiret:
Quis enimum quam mea senatu populoq
Rtantaomniũ bonorũ studionon resti¬
cuto quod certe siessem inter fectus accidere

Expanded text:
timerem? praesertim cum eius essem civitatis timerem? praesertim cum eius essem civitatis ex qua C. Mucius solus in castra Porsennae venisset eumque interficere proposita sibi morte conatus esset; ex qua P. Decius primum pater, post aliquot annos patria virtute praeditus filius se ac vitam suam instructa acie pro salute populi Romani victoriaque devovisset; ex qua innumerabiles alii partim adipiscendae laudis, partim vitaanimis oppetissent; in qua civitate ipse meminissem patrem huius M. Crassi, fortissimum virum, ne videret victorem vivus inimicum, eadem sibi manu vitam exhausisse qua mortem saepe hostibus obtulisset. haec ego et multa alia cogitans hoc videbam, si causam publicam mea mors peremisset, neminem umquam fore qui auderet suscipere exstinctus essem, fore putabam ut exemplum rei publicae conservandae mecum simul interiret. quis enim umquam me a senatu populoque Romano tanto omnium bonorum studio non restituto,—quod certe, si essem interfectus, accidere
Abbreviated transcription (Latin):
uita retinenda tamen eram rudis tamig¬
narus rerum tamen exspers consilu. aut̃
in genu nichil audieraminichil uideram
nichil ipse legendo quaerendoq: cognouera
Nesciebam uitac breuẽ esse cursum gloriae
sempiternũ cumesset omnibus definita
morsoptandum esse ut uita quae necessitati
deberetur patriae potius donata quã reser¬
uata naturae uiderctur : nesciebam inter
sapientis simos homines hanc contentionẽ
fuisse ut alii dicerent animos hominum
sensusq: morte restingui. alii autem tum
maxime mentes sapientium ac fortium
uirorum cum eo corpore excessissent sentire
acuigere quorum alterum fugiendũ non
esse carere sensu alterum etiam optandũ
meliore esse sensu : Deniq cumomnia sc̃ꝑ
ad dignitatem rectulissem nec sineͤa quic qui
expetendum esse homini inuita putas sẽ:
mortem quam etiam uirgines at henis regis
opinone rectboi filiae propatria contempsisse
dicuntur egouir consularis tantis rebus gestis

Expanded text:
vita retinenda? tam eram rudis, tam igvita retinenda? tam eram rudis, tam ignarus rerum, tam expers consili aut ingeni? nihil audieram, nihil videram, nihil ipse legendo quaerendoque cognoveram? nesciebam vitae brevem esse cursum, gloriae sempiternum? cum esset omnibus definita mors, optandum esse ut vita, quae necessitati deberetur, patriae potius donata quam reservata naturae videretur? nesciebam inter sapientissimos homines hanc contentionem fuisse, ut alii dicerent animos hominum sensusque morte restingui, alii autem tum maxime mentis sapientium ac fortium virorum, cum e corpore excessissent, sentire ac vigere? quorum alterum fugiendum non esse, carere sensu, alterum etiam optandum, meliore esse sensu. denique, cum omnia semper ad dignitatem rettulissem nec sine ea quicquam expetendum esse homini in vita putassem, mortem, quam etiam virgines Athenis, regis, opinor, Erechthei filiae, pro patria contempsisse dicuntur, ego vir consularis tantis rebus gestis
Abbreviated transcription (Latin):
dolorem aliquem suum uellent. alii rem
ipsam publicã atq hunc bonorũ stcitum¬
otiumq odissent et obhasce causas tot tãque
uarias meunum deposcerent depugnarẽ
potius cã summo nondicã exitio sed periculo
certe uestro liberorũq uestrorũ quã non id.
quo domnbus inpendebat unus proomnibus¬
susciperem ac subirem. Victiessent imꝓbiãt
ciues ađ ab eo priuato qui sine armisetiã cos
qui superes sont nonne ad seruo suidetis rẽa
uendituram fuisse anmichi ipsi ut quid am
putant fuit mors aequo animo oppetenda
quid tum mortẽ ne fu gebam : anerat resulla
quam michi magis optandam putarem:
Aut ego illa restantas intanta improborum
multi tudine cum gerebam non michimors
Non exilium oboculos uorsabatur : Non haec
deniq ametutum tam quã fata in ipsa re
gerenda canebantur anerat michi intanto
luctu eorum tanta dsiunctione tanta acer¬
uitate tanta spoliatione omni rerũ quas
michi aut natura aut fortuna dederat

Expanded text:
dolorem aliquem suum vellent, alii rem dolorem aliquem suum vellent, alii rem ipsam publicam atqotiumque odissent, et ob hasce causas tot tamque varias me unum deposcerent: depugnarem potius, cum summo, ne dicam exitio, sed periculo certe vestro, liberorumque vestrorum, quam non id, quod omnibus impendebat, unus prosusciperem ac subirem? victi essent improbi. at cives, at ab eo privato qui sine armis etiam conqui superessent? nonne ad servos videtis rem venturam fuisse? an mihi ipsi, ut quidam putant, fuit mors aequo animo oppetenda? quid? tum mortemne fugiebam? an erat res ulla quam mihi magis optandam putarem? aut ego illas res tantas in tanta improborum multitudine cum gerebam, non mihi mors, non exsilium ob oculos versabatur? non haec denique a me tum tamquam fata in ipsa re gerenda canebantur? an erat mihi in tanto luctu meorum, tanta diiunctione, tanta acerbitate, tanta spoliatione omnium rerum quas mihi aut natura aut fortuna dederat,
Abbreviated transcription (Latin):
sedũ templorũq: causame propter salutem
meorum ciuium qua emichi sẽpor fuit mea
carior uita dimicationẽ caedẽq fugisse :
Et enim simichi in aliqua naue cum meisa¬
micis nauiganti hoc iudices accidis set ut mul¬
tiex multis locis praedones classibus eam nauẽ
seoppres suro sministrarentur nisi me unum
sibi de dissent : suduectores nogarent acmecũ
simul interire quã metra dere hostibus mal¬
lent iecissemipseme potius in pro fundum ut
coteros conseruarem : quam illo smeitam cu¬
pidos non modo ad certã mortem sed in mag¬
num uitae discrimen adducerẽ : Cum uero
culis flui tantẽ in alto tempestatibu seditio¬
num ac discordiarum arma tae totclasses
nisiego essemunus deditus incursurae uide¬
rentur cum proscriptio caedes direptiode¬
nuntiartar cum alii me suspitione peri¬
culi sui nonde fenderent. alii ue tere odiobo¬
norum incitarentur. alii inuidorent. alu
opstare sibi me arbitrarentur. alii ulci sci

Expanded text:
sedum templorumque causa, me propter salutem sedum templorumque causa, me propter salutem meorum civium, quae mihi semper fuit mea carior vita, dimicationem caedemque fugisse. etenim si mimicis naviganti hoc iudices accidisser, ut multi ex multis locis praedones classibus, eam navem se oppressuros minitarentur, nisi me unum sibi dedissent: si id vectores negarent, ac mecum simul interire, quam metradere hostibus mallent: iecissem me ipse potius in profundum, ut ceteros conservarem, quam illos mei tam cupidos non modo ad certam mortem, sed in magnum vitae discrimen adducerem. cum vero iculis fluitantem in alto tempestatibus seditionum ac discordiarum, armatae tot classes, nisi ego essem unus deditus, incursurae viderentur, cum proscriptio, caedes, direptio denuntiaretur, cum alii me suspicione periculi sui non defenderent, alii vetere odio bonorum incitarentur, alii inviderent, alii obstare sibi me arbitrarentur, alii ulcisci
Abbreviated transcription (Latin):
cum quidincontione dixisset aut michi semel
pereundum aut bis esse uincendum:. Quidecit
bisuncere id profecto ut cuma mentis simor łx
p.l. decertassem cũ consulibus ceterisq: eius
ultoribus dimicarẽ:egouero ueni ꝑeundu
fuisset acnon accipienda plagamichi sa¬
nabalis illimortifera que in posuisset semel
perire camen iudices maluissẽ quam uis
uincoreꝰ erat enim illa altera eius modib
contentio ut neque uicti neq uictores&pa
tontione ui tribunicia uictus. in foro cũ
multis bonis uiris concidis sẽ. senatum
cõs credo uocissent que totũ deciuitati
delerant ad armauocarent quin enestitũqui¬
disse dissent quie andem hora meae pestiset
suorum praemiorum esse uoluis sentꝰ. Vnum
enim michi restabat illud quod forsitan non
nomouir fortis et acris animimagni que di¬
xerit restitisses repugnasses mortempug¬
nans oppetisses de quote inquã patria testor
et uos penates patruque deime uestrarum

Expanded text:
cum quidam in contione dixisset aut mihi semel cum quidam in contione dixisset aut mihi semel pereundum aut bis esse vincendum. quid erat bis vincere? id profecto, ut, si cum amentissimo tribuno plebis decertassem, cum consulibus ceterisque eius ultoribus dimicarem. ego vero, vel si pereundum fuisset ac non accipienda plaga mihi sanabilis, illi mortifera qui imposuisset, semel perire tamen, iudices, maluissem quam bis vincere; erat enim illa altera eius modi contentio ut neque victi neque victores rentione vi tribunicia victus in foro cum multis bonis viris concidissem? senatum consules, credo, vocassent, quem totum de civitate delerant; ad arma vocassent, qui ne vestitu quidissedissent, qui eandem horam meae pestis et suorum praemiorum esse voluissent. unum autem mihi restabat illud quod forsitan non nemo vir fortis et acris animi magnique dixerit: restitisses, repugnasses, mortem pugnans oppetisses. de quo te, te, inquam, patria, testor et vos, penates patriique dei, me vestrarum
Abbreviated transcription (Latin):
publici consiluesse deberent perfecis se
ut peripsos publicũ consilium funditus collere¬
tun eos qui plurimũ possent opponi omnibus
contionibus falso sed formidulo sofecisormi¬
dulose tamen auctores ad perniciẽ meam:
contiones haberi cotidie contra meiocem
prome acpro .R.p. neminẽ mittere : intenta
signa legionũ ex istimari ceruicibus acbo¬
nis uestris falso sed putari tamen coniuratorũ
copias ueteres et effusã illam acsuperatam
catilinae inportunã manũ nouo duce et
insperata commutatione reram essereno¬
uatamꝰ haec cũuiderẽ quid agerẽ iudices.
scio enim tum non michi uestrũ studium fed¬
uestrode fuisse Contenderem cenera txpł
tes inertis interfectus essetis: quiha nouna
me dicina sola potuit᷑ Rp. peste depelli
quid deinde qui sreliqua irae staite quqd
deniq lerat dabiũ quin ille sanguistribuni¬
eius nullo praesertim publico consilio ꝓfusus.
consules ultoresecde fensores esset habiturlis.

Expanded text:
publici consili esse deberent, perfecisse publici consili esse deberent, perfecisse ut per ipsos publicum consilium funditus tolleretur; eos qui plurimum possent opponi omnibus contionibus falso, sed formidolose tamen, auctores ad perniciem meam; contiones haberi cotidie contra me; vocem pro me ac pro re publica neminem mittere; intenta signa legionum existimari cervicibus ac bonis vestris falso, sed putari tamen; coniuratorum copias veteres et effusam illam ac superatam Catilinae importunam manum novo duce et insperata commutatione rerum esse renovatam:—haec cum viderem, quid agerem, iudices? scio enim tum non mihi vestrum studvestro defuisse. contenderem contra tributes inertis; interfectus esset is qui hac una medicina sola potuit a rei publicae peste depelli. quid deinde? quis reliqua praestaret? cui denique erat dubium quin ille sanguis tribunicius, nullo praesertim publico consilio profusus, consules ultores et defensores esset habiturus?
Abbreviated transcription (Latin):
tribunũ popularem a se alienare nolebant:
sua que sibi propriora esse pericula quã mea
loque bantur: Sed tamen et crassus a consu¬
libus meam causã suscipiendã esse dicebat
et eorum fidẽ pompeius in plorabatineq
sepriua cum publicesusceptae causae esse
homines adeam rẽpositi monuerunt ut
es sa cautior eius qusuitae a meinsidias
aput me domi positas esse dixerunt atq
banc eius suspitionem aliis lit teris miten¬
dis alii nuntiis alicorã ipsi excita uerunt
ut ille cumame certenichiltimeret. ab
illis nequił meo nomine moliretur sibi
cauendum putaret . Ipse autem caes arquẽ
maxime bomine signarȩ ueritatis michi
esse iratum putabant erat ad portas: erat
cumim perio erat initalia eius exercitus
inque eo exercitu ipsius . tn .p.l. in imicimei
fratrem prae fecerat: Haec ergocũ uidert̃¬
neque onim erat occulta senatum sine
quo ciuitas stare non posset omnino de
ciuitate es se sublatum cos. quiduces.

Expanded text:
tribunum popularem a se alienare nolebant, tribunum popularem a se alienare nolebant, suaque sibi propiora esse pericula quam mea loquebantur. sed tamen et Crassus a consulibus meam causam suscipiendam esse dicebat, et eorum fidem Pompeius implorabat neque se privatum publice susceptae causae defuthomines ad eam rem positi monuerunt ut esset cautior, eiusque vitae a me insidias apud me domi positas esse dixerunt; atque hanc eius suspicionem alii litteris mittendis, alii nuntiis, alii coram ipsi excitaverunt, ut ille, cum a me certe nihil timeret, ab illis, ne quid meo nomine molirentur, sibi cavendum putaret. ipse autem Caesar, quem maxime homines ignari veritatis mihi esse iratum putabant, erat ad portas, erat cum imperio; erat in Italia eius exercitus, inque eo exercitu ipsius tribuni plebis, inimici mei, fratrem praefecerat. haec ergo cum viderem,—neque enim erant occulta,—senatum, sine quo civitas stare non posset, omnino de civitate esse sublatum; consules, qui duces
Abbreviated transcription (Latin):
merito alienus essedebebat inimicissi¬
mus esse meae saluti ab eodẽ cotidianis
contionibus dicebatur: hisse tribus auo¬
toribus in consilis capiendis ad iutoribas
inregerenda esse usurũ dicebat: ex quibu
unum habere et exercitũ in i. alia maxi
facturos esse dicebat. Nec michi ille
iudicium populi nec legitimã aliquã
contentionẽ nec disceptationẽ aut
causae dictionem seduim. arma exercitus
imperatores castra denuntia batꝰquidergo
inimici oratio uana praesertim tã improbe
inclaris simos uiros coniecta memouit me uero
Nom̃illius oratiotamimproba sed e orum taci¬
tumita sinquos illa oratio tam improba con¬
ferebatus quitum quam quã obalias causas
tacebant ĩtamen hominibu s omniatimentibus
tacendo loqui non inficiando confiteri uideban¬
tur Iui autem mali quotum timore ꝑterriti
quodacta illa at que omnis resannis superi¬
oris labe factariã practoribus infirmana
sena tuatque a principibu sciuitatis putabant

Expanded text:
merito alienus esse debebat, inimicissimerito alienus esse debebat, inimicissimus esse meae saluti ab eodem cotidianis contionibus dicebatur. his se tribus auctoribus in consiliis capiendis, adiutoribus in re gerenda esse usurum dicebat; ex quibus unum habere exercitum in Italia maximum, facturos esse dicebat. nec mihi ille iudicium populi nec legitimam aliquam contentionem nec disceptationem aut causae dictionem, sed vim, arma, exercitus, imperatores, castra denuntiabat. quid ergo? inimici oratio, vana praesertim, tam improbe in clarissimos viros coniecta me movit? me vero non illius oratio, sed eorum taciturnitas in quos illa oratio tam improba conferebatur; qui tum, quamquam ob alias causas tacebant, tamen hominibus omnia timentibus tacendo loqui, non infitiando confiteri videbantur. illi autem aliquo tum timore perterriti, quod acta illa atque omnis res anni superioris labefactari a praetoribus, infirmari a senatu atque a principibus civitatis putabant,
Abbreviated transcription (Latin):
toreostiensi perignominiã ad principẽ et
senatus et ciuitatis .m. scaurũ remfru men¬
tariam tralatã sciebat dolorẽ suum mag¬
na contentione animipersequebatur. seda
scurrarũ locupletium scorto cum sororis
adulte ro cum stu prorũ sacerdote. cumbe¬
nefico. cum testamentario cum sicario
cum latrone: quos homines siid quod facile
factu fuit et quod fieridebuit quod que
a meoptimi et fortis simi ciues flagita bare
ui armisque superassem: non uerebarne qui
autuim uide pulsam reprebenderet. aut
perditorum ciuium uel potius domesticorũ
hostiumon a& eret: Sed me illa moueruntom¬
nibus in contionibus illa furia tlamabat
sequae faceret contra salutem facero aucto
.CΝ. pompeio clarissimo ui ro michiq: et nu
et quo ad licuit amicis sumo m. erassus
quo cum michi omnes erant amicitiae ne¬
cessitudinesuirfortissimus ab eadẽ illa
peste infestissimus esse meis fortunis prae¬
dicabatur .c. caesar quia me nullomeo

Expanded text:
tore Ostiensi per ignominiam ad principem et tore Ostiensi per ignominiam ad principem et senatus et civitatis, M. Scaurum, rem frumentariam tralatam sciebat, dolorem suum magna contentione animi persequebatur, sed cum scurrarum locupletium scorto, cum sororis adultero, cum stuprorum sacerdote, cum venefico, cum testamentario, cum sicario, cum latrone; quos homines si, id quod facile factu fuit et quod fieri debuit quodque a me optimi et fortissimi cives flagitabant, vi armisque superassem, non verebar ne quis aut vim vi depulsam reprehenderet aut perditorum civium vel potius domesticorum hostium mortem maereret. sed me illa moverunt: omnibus in contionibus illa furia clamabat se quae faceret contra salutem meam facere auctore Cn. Pompeio, clarissimo viro mihique et nunc et quoad licuit amicissimo; M. Crassus, quocum mihi omnes erant amicitiae necessitudines, vir fortissimus, ab eadem illa peste infestissimus esse meis fortunis praedicabatur; C. Caesar, qui a me nullo meo
Abbreviated transcription (Latin):
non moderate ađ certe populari derdi fuiuuter¬
que uersa toces sit : ne aut uictus a fortibus
uiris cum de decore caderet aut uictor multis
et fortibus ciuibus R p. orbaret : Meam causã
senatus palam eque stor ordo a cerri me cunta
italia publice omnes boni proprie enixeque
susceperantꝰ eas res gesseram quarã non unus
auctor sed dux omnium uoluntatis fuissem:
quaeq: non modo ad singularẽ meam gloriã :¬
sed ad com̃munẽs alutem omnium ciuium
et propegentiũ ꝑtinerentꝰ ea conditione ges¬
seramũt meum faccũ semꝑomnes praestart.
tueriq deberentꝰ erat autem michi contentio
Noncum uictore exercitus edcum operis
conductis et ad diripiendam urbem conci¬
tatis: habebã inimicum non .c. marium
torrorem hostiũ. spem subsidiũ que patriae:
sed duo inportuna prodigia quo segestasques
aeris alieni magnitudo : quos leuitas. quo sin¬
probitas. ΓR.p.ł. constrictos ad dixerati nec
michi erat rescum satur nino qui quod a sȩqua¬

Expanded text:
non moderate at certe populariter abstinenterque versato. cessit, ne aut victus a fortibus viris cum dedecore caderet, aut victor multis et fortibus civibus rem publicam orbaret. meam causam senatus palam, equester ordo acerrime, cuncta Italia publice, omnes boni proprie enixeque susceperant. eas res gesseram quarum non unus auctor sed dux omnium voluntatis fuissem, quaeque non modo ad singularem meam gloriam sed ad communem salutem omnium civium et prope gentium pertinerent; ea condicione gesseram ut meum factum semper omnes praestare tuerique deberent. erat autem mihi contentio non cum victore exercitu, sed cum operis conductis et ad diripiendam urbem concitatis; habebam inimicum non C. Marium, terrorem hostium, spem subsidiumque patriae, sed duo importuna prodigia, quos egestas, quos aeris alieni magnitudo, quos levitas, quos improbitas tribuno plebis constrictos addixerat; nec mihi erat res cum Saturnino, qui quod a se quaes
Abbreviated transcription (Latin):
tum offitium inenoningratũ eõ. p̃siabo
sime feramsi forte autusminus probaro
qui in cum in imicum repugnante ura &ueto¬
ritate texerunt: autus siquimeũ eumcum
inimicosuoreditum in gratiamuituperabo
cũipsi et cum meo et cum suo inimico in grauo
non dubitarint redire.

Expanded text:
tum officium, me non ingratum esse praestabo. tum officium, me non ingratum esse praestabo. sime feram si forte aut iis minus probaro qui meum inimicum repugnante vestra auctoritate texerunt, aut iis, si qui meum cum inimico suo reditum in gratiam vituperabunt, cum ipsi et cum meo et cum suo inimico in gratiam non dubitarint redire.
Abbreviated transcription (Latin):
pleius contraauspicia fuis se aut michi
conced ant homine sõportet ĩnrebus bonis non
exquirere eaiura quae ipsi inperditis non ex¬
quirant : Praesestim cum ab illis aliquoties
conditio Ocuesarilatasit ut easdem resalio
modo ferret qua conditione auspitia requi¬
rebant leges conprobabant : inclodio aus¬
pitiorum ratiositcadem leges omnes sint
euersac ac ꝑditae ciuitatis: E xtremum
tamen hoctempore rei P consulereinimici¬
tias in aliud tempus reseruar edeberem:
possem otiam summorũ uirorũ exemplo mn¬
imicitias rei .P. caus a de ponere : et cumin¬
imicitiae fuerint numquã opinio iniurie
benefitiosit exstinctao sententia mea.Pc si
dignitas agitur caesaris. homini tribuam:
sihonos quidam senatus concordiae consulã:
si a uctoritas decretorum uostrorũ constan¬
tiam ordinis in eodem ornando impera¬
tore seruabo: siperpetua ratio gid licibel¬
li rei .÷. prouidebossialiquod meum priua¬

Expanded text:
plebeius, contra auspicia fuisse; aut mihi plebeius, contra auspicia fuisse; aut mihi concedant homines oportet in rebus bonis non exquirere ea iura quae ipsi in perditis non exquirant, praesertim cum ab illis aliquotiens condicio C. Caesari lata sit ut easdem res alio modo ferret, qua condicione auspicia requirebant, leges comprobabant, in Clodio auspiciorum ratio sit eadem, leges omnes sint eversae ac perditae civitatis. extremum tamen hoc tempore rei publicae consulere, inimicitias in aliud tempus reservare deberem; possem etiam summorum virorum exemplo inimicitias rei publicae causa deponere. sed cum inimicitiae fuerint numquam, opinio iniuriae beneficio sit exstincta, sententia mea, patres conscripti, si dignitas agitur Caesaris, homini tribuam; si honos quidam, senatus concordiae consulam; si auctoritas decretorum vestrorum, constantiam ordinis in eodem ornando imperatore servabo; si perpetua ratio Gallici belli, rei publicae providebo; si aliquod meum priva
Abbreviated transcription (Latin):
.s. reliqu non reprendo sed mihi adidqđ
sentio ad sumo : Nam sullud iurerogatum
dicerecaisi sunt quodnullo exemplo fieri
potuit nulloc lege licuit qui a nemodeccielo
seruarat: oblitineerant tum cum ille quud
egerat plebeius est legecuriatci factus dici
decgo essoseruatum : Quis iplebeius omniũ
es se non potuit qui tribunus P.l. potuit es se
etcuius tribunaaus siratus ẽ nichilẽ qđ in m¬
tũ ex actis cacs aris possites se eius non solũ
tribunatus sed etiã ꝑnitiosissimȩ resaus¬
piciorũ religione conseruatȩ iurlatȩ iui¬
debuntur : quare aut uobis statuendũ ẽ legem
aeliã manerelegẽ fufiã non esse a bragatã
no n omnib: fastis legẽ ferrili cerecũl exferat
decaelo seruari obnunciarintercedilicere
censoriũ iudiciũ ac notionẽ et illud morũ
seuerissimũ magis teriũ non es sene faris
legib deciuit atesublatũ si patricius tri¬
bunus .p.l. fuerit contraleges sacracas si

Expanded text:
cae: reliqua non reprendo, sed mihi ad id quod cae: reliqua non reprendo, sed mihi ad id quod sentio adsumo. nam si illud iure rogatum dicere ausi sunt quod nullo exemplo fieri potuit, nulla lege licuit, quia nemo de caelo servarat, oblitine erant tum cum ille qui id egerat plebeius est lege curiata factus dici caelo esse servatum? qui si plebeius omnino esse non potuit, qui tribunus plebis potuit esse? et cuius tribunatus si ratus est, nihil est quod inritum ex actis Caesaris possit esse, eius non solum tribunatus ratus sed etiam perniciosissimae res, auspiciorum religione conservata, iure latae videbuntur? qua re aut vobis statuendum est legem Aeliam manere, legem Fufiam non esse abrogatam, non omnibus fastis legem ferri licere; cum lex feratur, de caelo servari, obnuntiari, intercedi licere; censorium iudicium ac notionem et illud morum severissimum magisterium non esse nefariis legibus de civitate sublatum; si patricius tribunus plebis fuerit, contra leges sacratas, si
Abbreviated transcription (Latin):
esse gratum et non modotantis benefitus sed
etiam modiocri hominũ bene uolentia commoueri :
Auiris fortissimis et demeoptime meritis quib:¬
dampeto ut siego illos meorũ laborũ atqͥ cõ¬
modorũ pasticipes esse noliu ncillime suarum
in imiciticrum sotium uelint esse . Praesertim
cummihiidem illi concesserint. ut etiã acta
illacaesaris quaoneq: oppugnaui antea neq
defendimeoiamiure possimdefendere :
Nam summiciuitatis uiriquorũ ego consilo
rem .P. conserucui et quorum auctoritate
illam coniunctionẽ cuesaris de fugi iulias le¬
ges eicetenas illo consulerogatas iure latas
neganidem illam ponscriptionẽ capitis mei
contra sclutem rei .C. seds ailuis auspitus ro¬
gatam essedicebant: Itaq: uirsumma auc¬
toritate summe loquentia dixit grauiter
casum illum meũ funus esse reiE: sed funus
iustum et indictum mihi ipsi homini perho¬
nori ficumdis cessum incum funus dicireilꝰ¬

Expanded text:
esse gratum, et non modo tantis beneficiis, sed esse gratum, et non modo tantis beneficiis, sed etiam mediocri hominum benivolentia commoveri. a viris fortissimis et de me optime meritis quibusdam peto ut, si ego illos meorum laborum atque incommodorum participes esse nolui, ne illi me suarum inimicitiarum socium velint esse, praesertim cum mihi idem illi concesserint ut etiam acta illa Caesaris, quae neque oppugnavi antea neque defendi, meo iam iure possim defendere. nam summi civitatis viri, quorum ego consilio rem publicam conservavi, et quorum auctoritate illam coniunctionem Caesaris defugi, Iulias leges et ceteras illo consule rogatas iure latas negant: idem illam proscriptionem capitis mei contra salutem rei publicae, sed salvis auspiciis rogatam esse dicebant. itaque vir summa auctoritate, summa eloquentia, dixit graviter casum illum meum funus esse rei publicae, sed funus iustum et indictum. mihi ipsi omnino perhonorificum est discessum meum funus dici rei publi
Abbreviated transcription (Latin):
bi fortas seprouiditsietiam oppugnatus ut
uidam aut putant aut uolunt uio lata ami¬
tiae st̃ accepi iniuriaminimicus ẽẽ debui nꝰ nego
ed sudem illetum mes aluũ esseuo luit cũ uos
peutccrissimũ filium desiderabatis et siuos
lem ꝑ⁊ inere ad cciusamillat̃ putabatis uolun¬
dem caesaris a scdutemea salutemea non ab¬
orrere : et sullius uoluntatis generum cius ha¬
uolio adincã salutem incitaut is eden iq:
CΝ. pompeius idem mihitestis deuo luncate cac¬
saris et sponsor est illide mea non neuobis uideor
et ultimi tẽporis recordatione et proximimemo¬
riam edium illud tristissimũ tempus deberesissi
exrerum natura non possim euellor eexani¬
moquidem certe excidere ł gouero simihi non
licet ꝑalio quosite gloriari medolorem atq: in¬
iicitias icas rei s. concossisscsi hoo magnicui¬
dam hominis et persapientis uidetur ut cr
hoc quodnontam laudem adipiscendã quã
aduitandã uituperationẽ ualet. hominom me

Expanded text:
sibi fortasse providit; si etiam oppugnatus, ut sibi fortasse providit; si etiam oppugnatus, ut quidam aut putant aut volunt, violata amicitia est, accepi iniuriam, inimicus esse debui, non nego: sed si idem ille tum me salvum esse voluit cum vos me ut carissimum filium desiderabatis, et si vos idem pertinere ad causam illam putabatis voluntatem Caesaris a salute mea non abhorrere, et si illius voluntatis generum eius habpitolio ad meam salutem incitavit, si denique Cn. Pompeius idem mihi testis de voluntate Caesaris et sponsor est illi de mea, nonne vobis videor et ultimi temporis recordatione et proximi memoria medium illud tristissimum tempus debere, si ex rerum natura non possim evellere, ex animo quidem certe excidere? ego vero, si mihi non licet per aliquos ita gloriari, me dolorem atque inimicitias meas rei publicae concessisse, si hoc magni cuiusdam hominis et persapientis videtur, utar hoc, quod non tam ad laudem adipiscendam quam ad vitandam vituperationem valet, hominem me
Abbreviated transcription (Latin):
a quib: ille me ornabat dicereme et conueni¬
eiis rebus quas gesseram : non putabamsillum
uidem amico animome habere codem loco.
uo principem ciuium suum generum senciebã:
neduxit ad plebeminimicũmeũ siueiratus mihi
uod me secum neinbeneficis quidem uidebat pos¬
a coniungi siue exoratus : nchaco quidem fuit in¬
uria nam posteame ut sibiessem logatus non
olum sua sit uerũ otiã rogauit meidquidem ao¬
epinon quo alienum mea dignitate arbitrarẽ:
ed quod tantum rei .P. sceleris impendere a con¬
ulib: proximis non suspicabar : Ergo adhucma¬
is est mihi uerendũ nem ca superbia in illius li¬
eralitate quaomnelius in iuria in nr̃a amicitia
eprendatur : Ecceilla tempestas ecdigo bono¬
um et subita atq in prouisa formidotenebrae
mectus cuesaridecius actis metus caedisbonis
mnib: consulum sceluscupiditas egestas auda¬
la si nonsum ad cutus non debui sidesestus.

Expanded text:
nta quibus ille me ornabat decere me et convenirnta quibus ille me ornabat decere me et convenire iis rebus quas gesseram non putabam; illum quidem amico animo me habere eodem loco quo principem civium, suum generum, sentiebam. traduxit ad plebem inimicum meum sive iratus mihi, quod me secum ne in beneficiis quidem videbat posse coniungi, sive exoratus. ne haec quidem fuit iniuria. nam postea me ut sibi essem legatus non solum suasit, verum etiam rogavit. ne id quidem accepi; non quo alienum mea dignitate arbitrarer, sed quod tantum rei publicae sceleris impendere a consulibus proximis non suspicabar. ergo adhuc magis est mihi verendum ne mea superbia in illius liberalitate quam ne illius iniuria in nostra amicitia reprendatur. ecce illa tempestas, caligo bonorum et subita atque improvisa formido, tenebrainiectus Caesari de eius actis, metus caedis bonis omnibus, consulum scelus, cupiditas, egestas, audacia! si non sum adiutus, non debui; si desertus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut in dis iunctione sententiae conuinctitamen
amicitiamam remus: Consul ille egit eas res
querum quarũmepasticipem esse uoluit quo
ego siminus ad sentiebar : tamen illius mihi
uiditium gratum eẽ debeb atmeille ut quir¬
uiratum acciperem rogauitime intribus sib
coniunctissimis consularib: esse uoluit mibi
legationem quã uellem quanto cum honore
uellem detulit quae ego omnia non in grato
animo sed opstinatione quadã sentent uesi¬
pudiaui quac̃ sapienter non disputos multis en
non probabo constanter quidem et fostiter
cestoquicũ mefirmissimis opib: contrascelus
inimi corum manere erpopularis impetusp¬
ari p̃sidio propulsare possemquã uis excipe¬
e fostunam subireuimatq: in iuriãmalunquã
auiccues sanctis simis mentib: dissidere aut
demestatu declinare : Sed nonidsolũ gratus
lebet esse quiaaccepit beneficium uerũ etiam
scuiporestas accipiendi fuit : ego illa ornam̃¬

Expanded text:
illo ut in disiunctione sententiae coniuncti tamen illo ut in disiunctione sententiae coniuncti tamen amicitia maneremus. consul ille egit eas res quarum me participem esse voluit; quibus ego si minus adsentiebar, tamen illius mihi iudicium gratum esse debebat. me ille ut quinqueviratum acciperem rogavit; me in tribus sibi coniunctissimis consularibus esse voluit; mihi legationem quam vellem, quanto cum honore vellem, detulit. quae ego omnia non ingrato animo, sed obstinatione quadam sententiae repudiavi. quam sapienter, non disputo; multis enim non probabo; constanter quidem et fortiter certe, qui cum me firmissimis opibus contra scelus inimicorum munire et popularis impetus populari praesidio propulsare possem, quamvis excipere fortunam, subire vim atque iniuriam malui quam aut a vestris sanctissimis mentibus dissidere aut de meo statu declinare. sed non is solum gratus debet esse qui accepit beneficium, verum etiam is cui potestas accipiendi fuit. ego illa orname
Abbreviated transcription (Latin):
Aut nouis rebus ornatus ꝑmanus hunc proun¬
ticm tradat eicuiminime uosuelitis ꝑ quẽo¬
dinem ipsc amplissimam sit gloriam consecuto
ei ne libertatem quidem relinquat ad duci ad su¬
piccandum nullo modo possum :Postremo quo
quis que animo futurissit nestio quid speren
uideo praestare. hoc senator debeoquaNTũ pos¬
sum nequis uirclarus Aut potens huic ordini
iure irasci posseuideatur. Atq haec sunim¬
simus essem Gcae sarisentirem tamen reis
caus a sed non alienum esse crbitror quomin
sepe aut interpellera non nullis aut tacitas
existimatione reprendar : explicare breui
quȩ mihi sit ratio et ccaisa cum caesare. Ai
primum illud tempus familiaritatis et con¬
suetudinis quae mihi cumillo quae fratrimo
quae .C uarroni consobrino nr̃o ab omnium
nrm adulescentia fuit praet̃mitto posteaquã
sumpaenitus in rem. E ingressusita dissonsiab

Expanded text:
aut novis rebus ornatus per manus hanc provinaut novis rebus ornatus per manus hanc provinciam tradat ei cui minime vos velitis, per quem ordinem ipse amplissimam sit gloriam consecutus, ei ne libertatem quidem relinquat, adduci ad suspicandum nullo modo possum. postremo quo quisque animo futurus sit, nescio: quid sperem, video. praestare hoc senator debeo, quantum possum, ne quis vir clarus aut potens huic ordini iure irasci posse videatur. atque haec, si inimicissimus essem C. Caesari, sentirem tamen rei publicae causa. sed non alienum esse arbitror, quo minus saepe aut interpeller a non nullis aut tacitorum existimatione reprendar, explicare breviter quae mihi sit ratio et causa cum Caesare. ac primum illud tempus familiaritatis et consuetudinis quae mihi cum illo, quae fratri meo, quae C. Varroni, consobrino nostro, ab omnium nostrum adulescentia fuit, praetermitto. postea quam sum penitus in rem publicam ingressus, ita dissensi ab
Abbreviated transcription (Latin):
ceps quimaluerit esse popularis : Sed homi¬
nes aut propter dignitatem suam diffisupsi
sibi aut propter reliquorum obtrectationẽ
ab huius ordinis coniunctione depulsis a epe
ex hocportus einillos fluctus prope necessa¬
rio contulerunt: Quisi exilla iactecione cur¬
suquepopulari benegesta reł referuntas¬
pectum incuriamatq huic amplissime digni¬
tatiesse commendati uolunt non modo non
repellendi s unt uerum etiam expetedidi
Mon emura fortissi mouiroa i queoptimopost
hominum memoriã consuleũt prouidet mus
consu lesqui nuncerunt designatiperpetuo¬
que post hacabusquȩ hunc ordinem oppung¬
nent popu laria turbu lentartcione
teneactur: Qua megoplacgametsi non con
simo consuleet diligentissi mocus tode pacis
a ł queo cii t̃amenueemencius
arbitror pertim escendã si hominum clecrissi¬
morum acpotentissimorum authonorem mi¬
nuero aut studium erga hunc ordinẽ repudi¬
aro: Namut e iulius omnib: a senatu eximis

Expanded text:
ceps qui maluerit esse popularis. sed homiceps qui maluerit esse popularis. sed homines aut propter indignitatem suam diffisi ipsi sibi, aut propter reliquorum obtrectationem ab huius ordinis coniunctione depulsi, saepe ex hoc portu se in illos fluctus prope necessario contulerunt; qui si ex illa iactatione cursuque populari bene gesta re publica referunt aspectum in curiam atque huic amplissimae dignitati esse commendati volunt, non modo non repellendi sunt verum etiam expetendi. monemur a fortissimo viro atque optimo post hominum memoriam consule ut provideamus consules qui nunc erunt designati, perpetuoque posthac ab iis qui hunc ordinem oppugnent populari ac turbulenta ratione teneatur. quam ego plagam etsi non contsimo consule et diligentissimo custode pacis atque oti, tamen vehementius arbitror pertimescendum si hominum clarissimorum ac potentissimorum aut honorem minuero aut studium erga hunc ordinem repudiaro. nam ut C. Iulius omnibus a senatu eximiis
Abbreviated transcription (Latin):
b ubereuideatur : ł uerit toto in consulatu
sine prouintia : cui fuerit antequã designa¬
tus est decreta prouintiasortietur annon
nam et non sortiri absurdum est . et qđ sortitis¬
sis nonhabere proficiscitur padudatus quo
quo ꝑuenire antecertam diem non licebitia¬
nucrio februario prouintiã nonhabebit . Fe
eidenique mastus nascetur repente prouin¬
tia cctamen hissententiis pisom prouintia per¬
manebit: Quȩ cum grauia sunt nihilgrauius illo
quod multariimperatorem demunitione pro¬
uintiae contumelio sum estneq: solum summoin
uiro sed eticm medio criinhomine accidatpro
se. eximios honores ocaesuriet propesingulari
quod it ameritus eratigratis in etiam ut quã con¬
iunctissimus huic ordini esset sapientes acdiuini
fuistis: Neminemumquãe huic ordo conplexus
honorib: et benefitus sius quiullam dignitatem
prestabiliorem eaquam ꝓuos esser adeptus
putarit: Ne moumquã huic potuit esseprin¬

Expanded text:
habere videatur. fuerit toto in consulatu habere videatur. fuerit toto in consulatu sine provincia cui fuerit, ante quam designatus est, decreta provincia. sortietur an non? nam et non sortiri absurdum est, et quois non habere. proficiscetur paludatus? quo? quo pervenire ante certam diem non licebit. Ianuario, Februario provinciam non habebit: Kalendis ei denique Martiis nascetur repente provincia. ac tamen his sententiis Piso in provincia permanebit. quae cum gravia sunt tum nihil gravius illo, quod multari imperatorem deminutione provinciae contumeliosum est, neque solum summo in viro sed etiam mediocri in homine ne accidat prose eximios honores C. Caesari et prope singularis. si quod ita meritus erat grati, sin etiam ut quam coniunctissimus huic ordini esset, sapientes ac divini fuistis. neminem umquam est hic ordo complexus honoribus et beneficiis suis qui ullam dignitatem praestabiliorem ea quam per vos esset adeptus putarit. nemo umquam hic potuit esse prin
Abbreviated transcription (Latin):
adrem .P. benegerendã reuoccrem eo totã galli¬
cibelli rationem propeiam explica tam ꝓtur¬
bare atq impedire debeamus : Nam illae sen¬
tentiae uirorum clurissimorum minimae
ꝓbandaesunt quorum alter ulteriorem gal¬
liam decernit cum syria. alter cuerioremꝰ qui
ulieriorem omnia illa dequib: disserui paulo
ante ꝑ turbat simulostendit eam sentire legẽ quã
es selegem negetet quue pars prouintiae sie cui
non posset intercedi ansea uellere quae defen¬
sorem habeat non tangeresimul etillud facit.
ut quod illi apopulo datum sit id non iuolet:
quod senatus dederit id senator properet
auferre Aterbelli gallicirationem habet
fungitur officio boni senatoris. logẽ quã
non putat cam quoq: serua p̃finit enim
successori dic̃ quaemihinihil uidetur intu¬
nus adignitate discipli naquemcuorum quã
ut qui consul Rianuariis habereprountiã
debet̃is ut eam desponsam nonde cretum

Expanded text:
ad rem publicam bene gerendam revocare nec totam Galliad rem publicam bene gerendam revocare nec totam Gallici belli rationem prope iam explicatam perturbare atque impedire debemus. nam illae sententiae virorum clarissimorum minime probandae sunt, quorum alter ulteriorem Galliam decernit cum Syria, alter citeriorem. qui ulteriorem, omnia illa de quibus disserui paulo ante perturbat; simul ostendit eam se tenere legem quam esse legem neget, et, quae pars provinciae sit cui non possit intercedi, hanc se avellere, quae defensorem habeat, non tangere; simul et illud facit, ut, quod illi a populo datum sit, id non violet, quod senatus dederit, id senator properet auferre. alter belli Gallici rationem habet, fungitur officio boni senatoris, legem quam non putat, eam quoque servat; praefinit enim successori diem. quamquam mihi nihil videtur alienius a dignitate disciplinaque maiorum quam ut, qui consul Kalendis Ianuariis habere provinciam debet, is ut eam desponsam non decretam
Abbreviated transcription (Latin):
ltera aestus uel metu uel spe uel paena uel prȩ¬
nis uel armis uel legib: potest totam galliam
sempiternis uinculis ad stringere impolitae
iero res t a cerbȩsierunt relictae quam quaã
untaccis a et amen efferrent sealiquando etad
enouandum bellum reuir descent : Quare
÷ in eius tutcla gallia cuius fideiuis tuce
fide licitati commenda tacest̃quisi fortunȩ mu¬
neribus cmpliis simis ornactus sepius eius de ae
periculũ facerenollet siipatriam si ad deos
penutis si ad eam dignitatẽ quam inciuitate
sibi propositam uidet si adiucundissimos libe¬
ros sicad dacrissimum generer edire propera¬
ret si in capitolium in uehi uictor cum illa in¬
signi laude gestiret sideniq: timeret casum
aliquem qui illitantum addereiam non potest
quantũ auferrenos tamen oporteret ab eo¬
dem illa omniaciquo profigata sunt confici
uelle: Cum uero illae suae gloriae iampri¬
dem rei .P. munus necimperatorem in censũ¬

Expanded text:
altera aestas vel metu vel spe vel poena vel praemaltera aestas vel metu vel spe vel poena vel praemiis vel armis vel legibus potest totam Galliam sempiternis vinculis adstringere: impolitae vero res et acerbae si erunt relictae, quamquam sunt accisae, tamen efferent se aliquando et ad renovandum bellum revirescent. qua re sit in eius tutela Gallia cuius fidei virtuti felicitati commendata est. qui si Fortunae muneribus amplissimis ornatus saepius eius deae periculum facere nollet, si in patriam, si ad deos penatis, si ad eam dignitatem quam in civitate sibi propositam videt, si ad iucundissimos liberos, si ad clarissimum generum redire properaret, si in Capitolium invehi victor cum illa insigni laurea gestiret, si denique timeret casum aliquem, qui illi tantum addere iam non potest quantum auferre, nos tamen oporteret ab eodem illa omnia a quo profligata sunt confici velle: cum vero ille suae gloriae iam pridem rei p
Abbreviated transcription (Latin):
at hacs nr̃ imperator nt̃ que exercitus et populi
ut mnimicis huic imperio aut infidis aut in cogni¬
as autcerte immanib: etb cobaris etbellicosis
enebantur : Ouas nationes nemoumquã fuit
quin frangi domari quaecuperet̃nemo sapient̃
dere .P. nos tracogitauit iaminde a principio hus
mperii quingalli com maxime timendam huic
mperio putaret sed propt̃uim acmultitud inẽ
tentium illarum num quã estcntea cum omni
dimicatum : restitimus sem ꝑ licessiti. Nunc
deniq: est ꝑfectum ut imperiinr̃i terrarũq: illa¬
cũ idem esset extremum : Alpibus itediam mu¬
nerat aneanatura nonsine cdiquodiuin onumi¬
neꝰ namsiille aditus gallorum immanitati
mnultitudine quepatuis set num quã haec urbs¬
ummoimperio domicilium acsedem prebuiss&
Ducce icmlicent considant nihiles tenim ultra
illam altitudi nẽmontum usq: ad o ceanũ quod
sit itediae ꝑtimescendũ : Sed tamenuna atq

Expanded text:
rat, has noster imperator nosterque exercitus et populi Romani rat, has noster imperator nosterque exercitus et populi Romani aut inimicis huic imperio aut infidis aut incognitis aut certe immanibus et barbaris et bellicosis tenebantur; quas nationes nemo umquam fuit quin frangi domarique cuperet. nemo sapienter de re publica nostra cogitavit, iam inde a principio huius imperi, quin Galliam maxime timendam huic imperio putaret; sed propter vim ac multitudinem gentium illarum numquam est antea cum omnibus dimicatum. restitimus semper lacessiti: nunc denique est perfectum ut imperi nostri terrarumque illarum idem esset extremum. Alpibus Italiam munierat antea natura non sine aliquo divino numine; nam si ille aditus Gallorum immanitati multitudinique patuisset, numquam haec urbs summo imperio domicilium ac sedem praebuisset. quae iam licet considant! nihil est enim ultra illam altitudinem montium usque ad Oceanum quod sit Italiae pertimescendum. sed tamen una atque
Abbreviated transcription (Latin):
magnis populix luctibus funeribus que subuenitĩ¬
fiuentis inita lit ingtellorum mnatximas copiasn
pressi t̃ non ipseadeorumurbes sed escue pene¬
trauitꝰ Modo illem eorum laborum periculoruis
consili orum sotius spomtinus fortissimus uis
ortum repento bellumcllo brogumat ciue had
leraia coniuratione excitatum proelus fre¬
git cos quedo muit quilacessi eraNT: et cauio¬
ria contentus re ł metuliberata qui euis
caesaris longe auamuideo fuis serationem
uonenim sibi solum cumis quosiam armatos con¬
dra populum romanum uidebat bellandũ esse
durit sed totcmgalliã in nrã dicionem esseredi¬
tendam: Itaqr cumac er̃imis utionibus et maxi¬
nis germanorum et heluetiorum proelus felicis¬
sime decertiuut : ceteras conterruit compulit
omuit imperio populi & parere ad suȩ fecit :¬
i quas regiones quus que gentis nullue nobis
antea litterȩ nulla uox nulla fama notus fece¬

Expanded text:
magnis populi Romani luctibus funeribusque subvenit, inmagnis populi Romani luctibus funeribusque subvenit, influentis in Italiam Gallorum maximas copias repressit, non ipse ad eorum urbis sedisque penetravit. modo ille meorum laborum periculorum consiliorum socius, C. Pomptinus, fortissimus vir, ortum repente bellum Allobrogum atque hac scelerata coniuratione excitatum proeliis fregit eosque domuit qui lacessierant, et ea victoria contentus re publica metu liberata quievit. C. Caesaris longe aliam video fuisse rationem; non enim sibi solum cum iis quos iam armatos contra populum Romanum videbat bellandum esse duxit, sed totam Galliam in nostram dicionem esse redigendam. itaque cum acerrimis nationibus et maximis Germanorum et Helvetiorum proeliis felicissime decertavit, ceteras conterruit, compulit, domuit, imperio populi Romani parere adsuefecit, et quas regiones quasque gentis nullae nobis antea litterae, nulla vox, nulla fama notas fece
Abbreviated transcription (Latin):
alia es se nobis uacua ab omni periculo atq ea¬
am suspitionebelli iamdiu: M areuidemus illud
immensum cuius feruore non solum maritumico¬
sus sedurbes etiam etuia cmilitares iam tenebus
uistute .CΑ pompei sicapopulo & aboceano us¬
q: adultimum pontum tam quã unum aliquẽ
portum tutum ecclausumten᷑: Nationos ei
qua enumero hominum acmultitudine ipsa
porerant in prouintias nr̃as redundareita ab
eodem cẽ partim recisas pastim repraes sas
utasia quȩ imperium antea pr̃mter minabas
nunc tribus nouis̃ prouintis ipsi cingatur
Possum de omni genere hostium dicere nullago
siquȩ non cautita sublactasit uix extet autitado¬
mita quiescat autita paccat aut uictoria nostr
imperioqueluetetur : Bellum gallicum ECs
dorepulsumsemperillas naciones nos truimpen¬
tores refuttendo s pocius bello qua m lats puite ui
ipseillec mariuscuius diuinca Tque eximia uira

Expanded text:
alia esse nobis vacua ab omni periculo atque etalia esse nobis vacua ab omni periculo atque etiam suspicione belli? iam diu mare videmus illud immensum, cuius fervore non solum maritimi cursus sed urbes etiam et viae militares iam tenebantur, virtute Cn. Pompei sic a populo Romano ab Oceano usque ad ultimum Pontum tamquam unum aliquem portum tutum et clausum teneri; nationes eas, quae numero hominum ac multitudine ipsa poterant in provincias nostras redundare, ita ab eodem esse partim recisas, partim repressas, ut Asia, quae imperium antea nostrum terminabat, nunc tribus novis provinciis ipsa cingatur. possum de omni regione, de omni genere hostium dicere: nulla gens est quae non aut ita sublata sit ut vix exstet, aut ita domita ut quiescat, aut ita pacata ut victoria nostra imperioque laetetur. bellum Gallicum, patmodo repulsum. semper illas nationes nostri imperatores refutandas potius bello quam lacessendas putaverunt. ipse ille C. Marius, cuius divina atque eximia virtus
Abbreviated transcription (Latin):
imperii propagatioretinet quidillis terrisas¬
perius quid incultius oppidis quid nationibus
immanius quid porro tot uicioriis praestabilus
quidoceano longius inueniri potest: Anredi¬
tus in patriam habat aliquam offensionem
utrũ apud populum a quo missus anapud sena¬
tum a quo ornatus ẽ andies augeccius desi¬
derium anmagis obliuionem aclaurea illa
magnis periculis parta amittit longo int̃¬
ucllo uiridi tatem Ouaresiqui hominẽ non
diligunt nihil. est quodeuinde prouintia de¬
uocent ad gloriam deuocant ad trium plium
ad gratulationẽ ad sũ inũ honorẽ senatus eques¬
tris ordinis graticm populi ccitatem :
Sed sulle hactam eximia fortuna propt̃utili¬
tatem rei .s. frui non properat. utomnia illa
confitiat quid ego scnatos facere debeo quem
etiam sulle aliud uellet rei ÷ consulere o porten¬
uintus decernendis ꝑpetuae pacis haber eopo¬
tere rationemincmquis hoc non sentit omnia

Expanded text:
imperi propagatio retinet. quid illis terris asimperi propagatio retinet. quid illis terris asperius, quid incultius oppidis, quid nationibus immanius, quid porro tot victoriis praestabilius, quid Oceano longius inveniri potest? an reditus in patriam habet aliquam offensionem? utrum apud populum a quo missus, an apud senatum a quo ornatus est? an dies auget eius desiderium, an magis oblivionem, ac laurea illa magnis periculis parta amittit longo intervallo viriditatem? qua re, si qui hominem non diligunt, nihil est quod eum de provincia devocent: ad gloriam devocant, ad triumphum, ad gratulationem, ad summum honorem senatus, equestris ordinis gratiam, populi caritatem. sed si ille hac tam eximia fortuna propter utilitatem rei publicae frui non properat, ut omnia illa conficiat, quid ego senator facere debeo, quem, etiam si ille aliud vellet, rei publicae consulere oportervinciis decernendis perpetuae pacis habere oportere rationem. nam quis hoc non sentit, omnia