comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habet et medicaminis usum. Nã sepesuri
ꝓdest. Pestilentiae quoq qua eo bscuration
solis contrditur. auxiliari certumẽ: Ino¬
pere quoque aluid gignit primis igniba
aliud secundis. aliud tertus: habet quoq
& aliam insediuersitatẽ ignis. Nã alius
est quiusui humano alius qui iudicio
apparet diuino. siue quidecaelo fulmen
astringit. siue quideterra ꝑuertices mons¬
tium eructat. Ignis autem dictus quodm
ine grgni potest exeo. Estenim in uiolabis¬
le elementum assumens cufcta quaera¬
pit. Labrica ducibus rebus constat: uen¬
tis et flamina . Flamma uero propriae
forpacis est dicca. quod flatu folliumex¬
citetur. Por nax uero ab igne uocata los
enimignis est. Caminus fornax grecũ
desertai gne scintilla. Pruna est quãdiu
ardet cum aut̃ extincta fuerit. carbo
pominatur. Pruna aut apurendo dieca
Cirbo uero quod flamma caret. quidũ interis¬
secreditur. maioris fit uirtutis Hã iterum

Expanded text:
Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax Graecumdeserta igni scintilla. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. Vnde et conopium dr̃. Nã conõpea
aegyptus est .VI. DEFBRORṼ FORNACE
aiber. a faciendo ferro inpositum nomen
habet: Hinc diriuatum Nomenẽ. adalias
lignarius & reliqua ꝓpt̃ operis scilicet fir¬
mittitem. In fabrorum aũt fornace gentiles
uulccnum auctorem dicunt figuraliter
ꝑuulcanum ignem significantes sine quo
pullum metalli genus fundi exandique
potest. Nibil est enimpene quodigne pon
efficiatur. Alibi enimuitrum alibi argena
alibi plumbum. alibi mineum. alibi pigm̃¬
ta. alibi medicamenta efficit Igne. lapido
in ȩre soluuntur. Igne ferrum gignitur
acdomatur. Igne aurum ꝑficitur. Igne
cremato lapidecementa et parietes lig¬
tur. Lapides igros ignis quoquendo cin¬
dificat. Ligna oandida urendo offuscit
Cirbones expruna fulgida nigros facit.
Delignis duris fragiles deputribilȩbus
inputribiles reddit. Strictt soluit. soluta
restringit. dura mollit. mallia dura reddit

Expanded text:
cuntur. Unde et conopeum dicitur; nam Canopea cuntur. Unde et conopeum dicitur; nam Canopea Aegyptus est. § 6 De fabrorum fornace. Faber a faciendo ferro inpositum nomen habet. Hinc derivatum nomen est ad alialignarius et reliqua, propter operis scilicet firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit.
Abbreviated transcription (Latin):
trahitur uice remi dequa uulgius.
Hic metim elongo succedens prorare¬
mulco laettintem gratis sistit in ospicus¬
Struppi uincula loro uellino facca
quibus remi adiscalmos alligantur.
Dequibus libius. Tumque remosiussit
religare struppis Catt porates linei
puer eodem deforo. tunceum plũbi paueil¬
cibus siue arestibus quibus tendunt᷑
minus aũt rete sinplagium dr̃ aplagis.
nam proprue plagas dicunus fines illos
quibus retia tendunt circaimam & sum¬
num partem Funda genus est piscatoriae
retis dicit ab eo quod infundum mittatur
idem etiam aicietando iaculum dr̃. plautꝰ
Trigum genus retis ab eo quod trahitur
Nuncupatum. ipsa. ẽ. & uerriculum. Uer¬
rere est enim trahere nassa. Cassis genus
uenatoriae retis quod capiat. hinc ẽ. quod
incassum dicimus. idest sine causa quasi
sine cassibus sine quibus uenatio manis est.
Conopium retia quaculices excludunt᷑
in modum tentrii. quomagis alexandrini
utuntur. quic ibi exnilo culices copiosi pas¬

Expanded text:
trahitur vice remi. De quo Valgius: trahitur vice remi. De quo Valgius: Hic mea me longo succedens prora remulco, LaetStruppi vincula loro vel lino facta quibus remi ad scalmos alligantur. De quibus Livius10: Tumque remos iussit religare struppis. Catapirates linea puer eodem devoret unctum plumbi paucil, sive a restibus quibus tenduntur. Minus autem rete synplagium dicitur a plagis; nam proprie plagas dici funes illos quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. Idem etiam a iactando iaculum dicitur. PlaTragum genus retis ab eo, quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum; verrere enim trahere est. Nassa. Cassis genus venatoriae retis, quod capiat. Hinc est quod incassum dicimus, id est sine causa; quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium retia qua culices excluduntur in modum tentorii; quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nas
Abbreviated transcription (Latin):
his retes tendantur. Rudentes sunt funes
nauium exnimio stridore ittidicti. Spi¬
rae funes quas intempestatibus utuntur.
quas pautici suo more cocurbas uocant
Spirae aũt absparto uocatȩ. Propes fu¬
nis quopes ueli alligatur quasi propepedes.
de quotorpilius. quasi cumuentis fert na¬
uesni inmare secundis. Siquis propedon
misit uelissinis trum. Turmentum funis
innauibus longus qui aprori ad pupem
extenditur quo magis constringantur.
Tormentt autem atortudicta. Restes funes¬
que. Si fonfunis in prora positus. De
quocicilius. Uenerio cursu ueni prolato
pede usque ad safonem. Opis fora funes
quaecornibus antemine dextera sinistra¬
que teriduncur retro uerso. Pronesium
funis quoniuis in litore ligantur ad palũ
Mitra funis quanauis media uincitur.
Anquina funis quoad malum antemina
constringitur dequacinna. atque anqui¬
na regat̃ fitibilem fortissima cursum.
Remul cum funis quodeligata nauis

Expanded text:
in iis retes tendantur. Rudentes sunt funes in iis retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. 2. Spirae funes, quibus in tempestatibus utuntur, quas nautici suo more cucurbas vocant. Spirae autem a sparto vocatae. 424 3. Propes funis quo pes veli alligatur, quasi prope pedes. De quo Turpilius: Quasi cum ventus fert navim in mare secundus, si quis propedem misit, si veli sinistrum. 4. Tormentum funis in navibus longus, quo prora ad puppim extenditur, quo magis constringantur; tormenta autem a tortu dicta, restes, funesque. 5. Saphon, funis in prora positus. De quo Caecilius: Venerio cursu veni prolato pede usque ad saphonem. 6. Opisphora, funes, qui cornibus antennae dextra sinistraque tenduntur, et retroverso. Prymnesium, funis quo navis in littore religatur ad palum. Mitra funis quo navis media vincitur. 7. Anquina, quod ad malum antenna constringitur. De qua Cinna: Atque anquina regat stabilem fortissima cursum. 8. Remulcum, funis quo deligata navis
Abbreviated transcription (Latin):
chinae quibus naues deducuntur et sub¬
lucuntur inportum. Pons scala pauium.
nadicunt. proinde quod aere mouentur.
Ipullatinos autem uela auolatudicta.
unde est illud uelorum pandimus alas.
Genera uelorum acciteon. eprdromos.
dilum. artemon. si parum mendicum.
lxquibus accateon uelum maximum.
&inmedia naue constitutum. Eprdro¬
mon. sȩcunde amplitudinis sed adpupẽ
dalum minimum uelum. et ad proram
defixum. Ar temondirigende potius
nauis causa comm̃datum. quã celerititis.
Siparum genus ueliunum pedem habens
quo uuari pauigia solent in nauigatione.
quotiens uis uenti languescit. De quo
lucanus. Sum maque tendens. Sipara.
uelorum perituras colligit auras. Qđ
exseparatione existimant nominatum.
Pesextremus angulus ueli quem sic
puite loquuntur .iiii. defunibus
unes dieti. quodantea inusum luminis
fuerint circumdati. unde & funalia.
Restes siue quodrates contineant. seu qđ

Expanded text:
chinae quibus naves deducuntur et subchinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons scala navium.  Graeci ἄρμενα dicunt, proinde quod aere moventur. Apud Latinos autem vela a volatu dicta. Unde est illud: Velorum pandimus alas. 2. Genera velorum Acation, Epidromos, Dolon, Artemon, Siparum, Mendicum. Ex quibus Acation velum maximum, et in media navi constitutum. 3. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemon dirigendae potius navis causa commentatum, quam celeritatis. 423 4. Siparum genus veli, unum pedem habens, quo juvari navigia solent in navigatione, quoties vis venti languescit. De quo Lucanus: Summaque tendens Sipara, velorum perituras colligit auras, quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur. CAPUT IV. De funibus. 1. Funes dicti, quod antea in usum luminis fuerint circumdati cera, unde et funalia. Restes, sive quod rates contineant, seu quod
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Malus aut̃ dictus. quod habet insta
insistit. obsimilitudinem mensuralis
uasis dictus. Canceria sunt incacumu
arboris troclice quasi .f. littera ꝑquas
funes trahuntur. Cinna lucida conful¬
gent alti canceri malis. Trocliae auq̃
uocatȩ quod roculas habeant. trocos en
grece rotte dr̃. Parastatȩ. stipites sunt
pares stantes quibus arbor sustinetur
Cito. Malum delegatum paras tate uines
Clauus est quoregitur gubernaculum
Dequo ennius. Ut clauum rectum tene¬
am fciuemq gubernem. Porticulus
malleus. inmanu portatur. quomodus
signum que datur remigantibus. Deq
plcutus. Adloquendum atque tacend
tute habes porticulum: Aportando n ti
lascapiunt configunt litus aduncas.
Inchora. dens ferreus ex greca ethimolo¬
qa pomenducit. Quod quasi hominis
rnas. Hammanus grece kiro dr̃ Apud
hebreos aũt aspirationem non habet. Nã
ineira dr̃. Vnde ecapud maiores sine aspi¬
ratione proferebatur. Puluini sunt ma¬

Expanded text:
ntur, dictus quia habet instar ntur, dictus quia habet instar insistit, ob similituvasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae, quod rotulas habeant, τροχὸς enim Graece rota dicitur. 11. Parastatae stipites sunt pares stantes, quibus arbor sustinetur. Cato: Malum deligatum, parastatae vinctae. 12. Clavus est quo regitur gubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus. De quo Plautus: Ad loquendum, atque ad tacendum tute habeas porticulum. A portando igit ‘tonsillas rapiunt, configunt litus aduncas’. Anchora dens ferreus, ex greca etymologia nomen duxit, quod quasi hominis renas. Nam manus grece ceyr dGraecos autem aspirationem non habet. Nam ὄγκυρα dicitur, unde et apud majores sine aspiratione proferebatur. 16. Pulvini sunt ma
Abbreviated transcription (Latin):
cauato facte. Ꝙinde caudicae quia
ciquattuor usque ad decem homine
pars pauis . ẽ. quasi post. Prori anterior
quasi priori. Cumba locus imus nauis
qd aquis incumbat. Carina acurredo
dicta quasi currina. Foruanauium late¬
ra conccuia. aferendo oneradicca. siue
tabulata nciuium. quaesternuntur.
Dicit ab eo quod incessus ferant uel foris
foros. Columbaria in summis lateribus
pciuium loco concaua. quae ꝑeminent
remi: dicta credo quod sint similia lati¬
bulis columbarum inquibus nidificant.
Agea uiasunt. loca in naui ꝑqua adremi¬
ges horttitor accedit. Dequa ennus.
Transtrasunt tabulae ubi sedent remiges
quod intrans uerso sint dicta. Quae uergi
atundendis & decutiendis capillis. Palm¬
la est extrema latitudo remi. a palma
dictti. quamare inpellitur. Antemnae
praeter fluit enimeas amnis. Cornua
extremȩ partes antemnarũ sunt dicge
ꝑ tropum. ab animale adinanimale.
Malus est arbor nauis quia uela sustine¬

Expanded text:
cavato factae; et inde caudicae quia cavato factae; et inde caudicae quia a quattuor usque ad decem hominespars navis est, quasi post; prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant vel foris 2: Laxatque foros. Columbaria in summis lateribus navium loca concava per qua eminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges hortator accedit. De qua EnniusTranstra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transverso sint dicta; quae Vergila tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae preterfluit enim eas amnis. Cornua extreme partes antennarum sunt, dicta per tropum ab animali ad inanimale. Malus est arbor navis qua vela sustine
Abbreviated transcription (Latin):
rina. ꝑequori canacelocis: Biremes autt̃
nauessunt habentes remorum ordinem
geminum Iriremes & quatri remes.
trium et quat tuor ordinum. Sic et pen¬
te res. & exeres quinos uel senos ordines
l abentes. Aetuarice paues sunt quae
uelis simul & remes aguntur. Yppoga¬
uus inquo equos trans uehere solitu. est:
Pontonium pauigium fluminale tardum
& graue quod nonnisi remigio progredi
potest. hinc et traiectus. idest extentus.
Est enĩ latus. Vnde & trans edma dicitur.
extentus funis. Limbus nauicula breuis
quialici appellatione dr̃. & crmba & cĩ¬
polus sicut & lintris. id est carabus quem
inpado paludibus que utuntur. Cara¬
bus parua scafa exiumine facta. quae
contecttm crudecorio genus pauigii p̃¬
bet. Portemia nauicula siriatiei gene¬
ris lata & sine carma aportando uoca¬
ta utuntur his in pannonia. Trabariae
ampicȩ nauesquȩ exsingulis trabibus
cauantur quae alio nomine litorariae
dicuntur. hȩc& caudicȩ exuno ligno

Expanded text:
na per aequora cana celocis. Biremes autem na per aequora cana celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brevis, qui alia appellatione dicitur et cumba et caupulus, sicut et lintris, id est carabus, quem in Pado paludibusque utuntur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigii praebet. Portemia navicula Syriatici generis lata et sine carina, a portando vocata. Utuntur his in Pannonia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno ligno
Abbreviated transcription (Latin):
eliquis piauium uehendis sit aptus
liselus est paungium quem nos corruptae
enim latine. intendere dr̃: Barca enim
quaecuneta rciuis commertia adlitus
portat. haec pauis inpelago ꝓpt̾ nimics
undcs suo suscipit gremio. Ubi autem
ad propinquauerit portum reddet uicem
barcanaui quam accepit inpelago. Paro
niuigium piratarum aptum & ex his itt
uocatum cicero. Iunc se fluctigero tradit.
mandatque paroni. Et alibi: Parunculis
adlitus ludit celeribus. Mio paro quasi
minimus paro. Est enu scafa exuimine
facta quae contectȩ crudo corio. genus
nauigii p̃bet. quales utuntur germario¬
rum pirate inoceapi litoribus uel palu¬
dibus obigilicitem. Dequalibus histo¬
ria. Gens inquid saxonum mio paroni¬
bus non uiribus nituntur. fuge potuis
quam bello parati. Celones quos greci
celecras uocant. id est ueloces. bi remes
uel tri remes Agiles & ad ministerium
classis aptae. Epnius. Labicur unda cari¬

Expanded text:
reliquis navium vehendis sit aptus. reliquis navium vehendis sit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte enim Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. CiceroMar. 3: Tunc se fluctigero tradit mandatque paroni. Et alibiCom. pall. inc. 21: Parunculis ad litus ludit celeribus. Mioparo quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigi praebet; quales utuntur Germanorum piratae in Oceani litoribus vel paludibus ob agilitatem. De qualibus Historia 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati.' Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, id est veloces biremes vel triremes, agiles et ad ministerium classis aptae. EnniusAnn. 478: Labitur uncta cari
Abbreviated transcription (Latin):
ucula possidebit. Lidii aũt primum nauẽ
p̃bricauerunt. pelagi incerta ꝑtendentes
quium mare usibus humapis fecerunt.
Rices. primum & antiquissimum nauigui
geius. erudibus tignis asseribusque con¬
ertum: Ad cuius similitudinem fabricatȩ
uues. rattirice dictȩ. Hunc imrates. abusiue
uues. Nimpropriae ratessunt conexae
mucem trabes. Irieris pauis magnaquam
iirpadosinsula nominata sicut arodo rodia.
eut ab alexandru. alexandrina. Liburnȩ dic
talibiis. Haues enim sunt pegociatorum.
uuum. Rostrate naues uocatȩ ab eo quod ipe
ronte rostra aerea habeant ꝓpter scopulos
iferuntur & conlidantur. Longȩ pauessunł
aus dromones uocamus. dictȩ eoquodlor¬
pores sint ceceris. Cuius contrarius muscu¬
ls curtum pauigium. Dromo aũt adecur¬
endodietus. cur sum enĩ greci dromam uo¬
inde et calones Nauicule quae ligna mili¬
ibus poritint. Anichiromacus diccus ꝓeo
qod cueleritate sui anchoris & instrum̃tis

Expanded text:
ernacula possidebit.' Lydii autem primum navem ernacula possidebit.' Lydii autem primum navem fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negotiatorum. navium. Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus; cursum enim Graeci δρόμον vounde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro eo quod celeritate sui ancoris et instrumentis
Abbreviated transcription (Latin):
rtium quarundam uocabula quibui
aliquid fabricitur uel instrum̃ta
artificum uel quȩ minis terium exhibe
atque aliquid huius cemodi de inceps ex
parte notanda studui. Artifex generi
nomen uocatur quod artem faciat sic
aurifex quiaurum facit. Faxo enim pro
facio antiqui dicebant. Hauclerus do¬
minus pauis est appellatus ita quod pau
in sorte eius sit. Ceros enim grece. sors dĩ
Ceteri aũt̃ innaiui in contribulationesũ
Gubernio quiet gubernator. quasi coibe¬
nator quod cohibeat prudentia sua ibe¬
rectum est nauta. Remex uocatus quodr¬
mum gerit. sic aut̃ remex quomodo tubex
ꝓnominatiuo casu. Epibata greco pomi
appellatur. qui latine dr̃ suꝑueniens
hic pichil habet egotu. sed rrulodito
mnalicas terras transire disponit r laues
quidem perhibent dictam eoquod Ruum
nctorem quaerat. idest peritum. sapientẽ.
strenuum. Quicontinere & gubernare
aouit ꝓpter maritima pericula & casus.

Expanded text:
Artium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus domnus navis est, appellatus ita quod navis in sorte eius sit; κλῆρος enim Graece sors dicitur. Ceteri autem in navi in contributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberrs pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus.
Abbreviated transcription (Latin):
simus. harena ab ariditate dictti nor
ualii abherendo in fabricis ut quidam
uolunt huius ꝓbatio simanu in pressa
stridet aut si inuestem candidam sparsi
pihilsordis relinquat. Columnȩ proloꝵ
gitudine & rotunditate uocatȩ in quibus
totius fabricȩ pondus erigitur: antiqua
ratio erat columnarũ altitudinis tercia
pirs latitudinĩs: genera rotundarum
quat tuor doricȩ. ionicȩ. tuscanue. corin¬
teae mensura crassitudinis & altitudi¬
nis interse distantes. Quintum genus
est earum qua e uocantur atticȩ quat᷑¬
nis angulis. aut amplius paribus late¬
rum interuallis. Bases fulturaesunt co
lum pnarum quaea fundamerto consur¬
gunt & super positȩ fabricȩ sustinent
pondus: Basis autem nomen petre. est
foraissiumȩ. syro sermone. Capitella
dicta quod eolumpnarum si nt capita
quasi suꝑcollum caput. Epistiliasunt¬
quae suꝑ capitella columpnarum ponun¬
tur & est grecum. idest suꝑmissa. Pauim̃¬
ta aũt̃ pauimenta eoquod paueantur id ÷

Expanded text:
. Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat. gitudine et rotunditate vocate, sunt in quibus totius fabrice pondus erigitur: antiqua ratio erat columnarum altitudinis tertia pars latitudiquatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. lumnarum, quae a fundamento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. Capitella dicta, quod sint in columnarum capita; quasi suquae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum, id est, supermissa. Bata autem pavimenta eo quod paveantur, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
nim arserit aquis incenditur quibus
slet ignis extingui. Oleo extinguitur
quosolet ignis accendi. Vsus eius instruc¬
uris fabrice necessirius. Nam lapis la¬
pdi nompotest adherere fortius nisi cal¬
et coniunctus. Gipsum cognatũ calci. ẽ.

Expanded text:
net ignem, aquis incenditur quibus solet ignis extingui, oleo extinguitur quo solet ignis accendi. Usus eius in structuris fabrice necessarius est. Nam lapis lapidi non potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Gipsum cognatum calci est
Abbreviated transcription (Latin):
reus tamen dr̃ quamdiu iniudicio ꝓre aliq
petitur: Testes antiquitus suprestites dice¬
bantur. eo quod suꝑstatum causae p̃ferebai¬
tur nunc parte ablata nominis testes uocir
Testis aũt consideratur. conditione. natura
& iutti. Conditione siliber. non seruus.
Nam sepe seruus. metu dominantis testimo¬
nium supprimit ueriatis. Natura siuirn
femina. nãuarium & muttibile semꝑ femu
bona defuerit. fide carebit. Noneni poto
iusticia cum scelerato habere societatem.
Duosunt aũt genera testrum. aut dicendo idq
uiderunt. aut proferendo id quod audierus
Duobus aũt̃ modis testes delinquunt. cun
aut falsa promunt. aut uera silentio obter¬

Expanded text:
reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium supprimit veritatis. Natura, si vir, non femina. Nam varium et mutabile semper femina. bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut vera silentio obteg
Abbreviated transcription (Latin):
negocium id est sine ocio. Negotium aut̃
in causis. negotia in commertus dr̃. ubi
aliquiddatur ut maiora lucrentur. Iur¬
gium dictum. quasi iuris garrium eo
qdđ hii quic ausam dicunt iure disceptiNł.
lis. acontentione limitis. prius nomen
situs. litem ut discerneret agri. Causca
ut argumento. aut probatione constat.
Argum̃tum numquam testibus. nũquã
tabulis dat probationem. sed sola inues¬
tigatione inuenit ueritatem. Vnde & dic¬
tum argumentum. idest ar gutum inuentũ
Probtio aut̃ testibus & fide tabularum cons¬
tat In omne aũt iudicium. sex ꝑsonae quae¬
runtur. ludex accuscitor. reus. & tres. testes
Iud ex dictus. quasiius dicens populo siue
quod uire disceptet. Iure aut̃ disputtire. ẽ.
iuste iudicare. Nones ł aũt iudex. sinon. ẽ
in eo iusticia. Accusator uocatur quasi ad¬
cuscitor quia ad eciusam uocat eumquem
appellat. Reus are quapetitur nuncupat᷑
Quici q̃uamuis sceleris conscius nonsit

Expanded text:
nec otium, id est sine otio. Negotium autem nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen situs, litem ut discerneret agri. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex runtur judex, accusator, reus, et tres testes. Judex dictus, quasi jus dicens populo, sive quod jure disceptet. Jure autem disceptare est juste judicare. Non est autem judex, si non est in eo justitia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, quia quamvis sceleris conscius non sit,
Abbreviated transcription (Latin):
cur uatura. quaeingalea prominet suꝑ
quam cristesunt III CP DEEΟRO
orus est exercendarum litium locus
a fando dictus siue a faroneo regequi
primus grecis leges dedit. Quilocus
& prorostra uocatur ab eo quod exbello
punico caiptis nauibus cartaginemsium
rostra ablatasunt: & inforo romano p̃¬
fixi. ut ẽx huius in signe uictariae Cons¬
tat aũt forus causa. lege. & iudice. Cau¬
sa uocata acasu quo euenit. Estenim
materia xorigo negocu necdum dis cus¬
sionis eximine pate facca. quae dũ p̃poni¬
tur causa .ẽ. dumdiscutitur iudicium . ẽ.
dum finitur iusticia. Uocatur autem
iudicium quasi iuris dictio. & iusticia
quasi uirisstatus. Iudicium aũt prius in¬
quisitio uocabatur. unde et actores iudici¬
orum & p̃positos quaestores uelquaesito¬
res uocamus. Negocium multa signifi¬
cat. Mlodo aũt rei alicuius coͣntrarium
est ocium. modo actionẽ causae ꝗd est
iurgium litis. & dictum negotium. quasi

Expanded text:
curvatura quae in galea prominet, super curvatura quae in galea prominet, super quam cristae sunt. § 15 De foorus est exercendarum litium locus, a fando dictus, sive a Phoroneo rege, qui primus Gret Prorostra vocatur ab eo quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Constat autem forus causa, lege et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi
Abbreviated transcription (Latin):
scutum breue & rotundum. De quo uirgili
s. leua ancile gerebat. Et ancille dictum
bancisione quod sit ab omi parte uelati
potes oculis ingulis omĩs ab est. Peltum.
fuitum breuissimum inmodum lunȩ mediȩ
diquibus meminit liber regum. Fecit rex
ientais peltas ex auro probato. Screiti seu¬
an loreum sine ligno quoutuntur a fri et
testudinis fit clipeus. Est & testudo scutoꝵ
conexia cur uati intestudinis modũ nãq
inarmorum generibus milites &iã abani¬
careat. Solis enim circulis ferreis contex¬
tiest. Squamaita est lorica ferrea ex lami¬
nis ferreis aut aereis concatenatt. in mo¬
dum squamȩ piscis. & exipso splendore
squamarum & similitudinem puncupa¬
ta. Deilicus aut̃ poliuntur loricie. & te
rio. Hãgaleiros corium dr̃. Cassidam
uũt atuscis nominatum. Illi enĩ galeam
cassim nominant. Credo acapite. XII.¬
pex est quod insummadeGALCIS
galea eminet. quofigitur crista
quae greci conum uoeant. nam conus est

Expanded text:
scutum breve et rotundum. De quo Vergiliuscutum breve et rotundum. De quo VergiliusAen. 7, 188: Laeva ancile gerebat. Et ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti notes oculis, angulus omnis abest. Peltum scutum brevissimum in modum lunae mediae. De quibus meminit liber Regum3 Reg. 10, 1centas peltas ex auro probato.' Scetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri et Mtestudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab anicareat; solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nuncupata. De ciliciis autem et poliuntur loricae et tegreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est
Abbreviated transcription (Latin):
dedit eo quod cum impetu inpingit
murum in modum arietum pugnan
ualide enim ac nodosȩ arboris capucsi¬
rouestitur eaque suspensa funibus
manu ad murum impellitur deins
retror sumduett. maiori impetu
anatur. sicque crebris ictibus concussum
muri latus cedit. cauatumq in rũpit. ac fe¬
nestram facit. Contra inpulsum arietis. re¬
medium est saccus paleis plenus. et in eum
locũ dimissus quo aries ꝑcutit. Lixo enim
siccorũ sinuictus arietis in lisus mollitur.
duriora enĩ mollioribus facilius celunt.
Plucei sunt erates corio erudo intextȩ. quat
nopere faciendo hostiobiciuntur. Mafcu¬
lus cuniculo similis fit. quomurus ꝑfodit᷑
rx quo appellatur. quasi murusculus.
positus enim suc defensione ab hastis et ia¬
culis corpus munit. Clipeus aũt peditum ẽ.
scutus equitũ. Scutũ appellatum eoqđa se
exxutiat telorum ictum. ut enim telis resis¬
ttur clipeus antefertur. Vmbo scuti pars
medi est. quasi umbilicus Ancile uocat᷑

Expanded text:
dedit, eo quod cum inpetu inpingit dedit, eo quod cum inpetu inpingit murum in modum arietum pugnantium. Validae enim ac nodosae arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus multorum manu ad murum inpellitur, deinde retrorsum ducta maiori inpetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit cavatumque inrumpit ac fenestram facit. Contra inpulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit; laxo enim saccorum sinu ictus arietis inlisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo et appellatus, quasi murusculus. positus enim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. Ancile vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum tegat.C. littera. pro .g. posia
Alii greconomine techam uocari ad¬
serunt quod ibi reponatur aliquid
inde etbibliotecha librorum repositd
dr̃. Dolones sunt uaginȩ ligneae u¬
traquas latet pugio. subbaculis pecie
Dolones aũt adolo dictisunt qđ fallant
& decipiant ferro. cums peciem p̃fera
ligni. hos uulgus greco nomine oxos
uocant id est acutos. Vnde et apud in¬
dicos acutos morbus exeauocatur. Arci
uocatus eo quod arceat aduersarium.
Vnde et arces dicuntur aquibus arces¬
tur hostes. Item arcus obspeciem quo
sint curuati artius . uiIi. Desu
unda dicta eo quod exea fundantur
lapides. idest emittantur. Balistago
torm̃ti ab amittendo iacula dicta. ba¬
linenim grece mittere dr̃. Torquea
enim uerbere neruorum. et magnau
iacet. aut hastas. aut saxa. inde et fund¬
balus. quasi fundens & emitens. Cor¬
trabalis tam. tes tudo ualet series enum
fit armorum umnbonibus interse conl

Expanded text:
ceptum tegat, C littera pro G posita. ceptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocant, id est acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. Arcus vocatus eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvati artius. § 10 De fundis. Funda dicta eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti, ab emittendo iacula dicta; βαλεῖν enim Graece mittere dicitur. Torquetur enim verbere nervorum, et magni vi iacit aut hastas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum umbonibus inter se conl
Abbreviated transcription (Latin):
uersat. proprie aũt telum a longitudine
dictum unde et mustelum dicimus. qđ
longior sit quammus. Cuspis hastilis
pide mirtum. Propriae aut̃ cuspis. pos¬
terior pars haste est . UI. DesiGIInS
Sagitta a sagaci iactu. idest uelociictu
uocatti. Pinnis enim fertur quasi auis
ut celeriter mors ꝑcurrat adhominem.
has primum cretenses usi sunt quibus
pinnȩ ut diximus ideo ad glutinatur. ut
leues sint & p̃uolent. Scaptos. spiculas
sagittȩ uellanceae breues. aspicarum spe¬
cice nuncupatȩ. Scorpio est sagitta uene¬
nata. arcu ueltomentis excussa. quaedũ
ad hominem uenerit uirus quofigit iN¬
fundit. unde & scorpio nomen accepit.
teca. aferendo iacula dicta. sicut et
feretrum ubi funus defertur. Quaeidcir¬
co aethimologiam cõmunem habent.
quia faretra mortem. feretrum mortuũ
portat. Corithi propriesunt arcuũ
tecȩ. sicut sagititirum faretre. Ulagia
appellatti eo quod in ea mucro uel gladio
baioletur. Iecha. ab eoquod aliquid re¬

Expanded text:
versat. Proprie autem telum a longitudine versat. Proprie autem telum a longitudine dictum: unde et mustelam dicimus quod longior sit quam mus. Cuspis hastilis pide myrtum. Proprie autem cuspis posterior pars hastae est. § 8 De sagittis. Sagitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit. eca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quae idcirco etymologiam communem habent, quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid re
Abbreviated transcription (Latin):
grauitatem euolat sed quoꝑuenit .ui. pi¬
mia ꝑfringie. quod si abartificei ⁊ mittat᷑
rursum redit ad eum quimisit: huic me¬
minit uirgilius dicens. Ieutonico ritu.
soliti torquere catheus. Vnde & eos his pa¬
ni &galli tautanos uocant. Falarica est
tȩlum ingens torno ftctum. habens ferrũ
cubitalemet rocunditatem deplumbo
in modum sperȩ. inipsa sũmitate. Dicit᷑
&icm &ignem habere ad fixum: Hoc autẽ
telopugnatur deturribus quasdicifalas
manifestum est. Iuuenalis consulis ante
falas delfinorumque columnas. Astilis
igitur dicta est falarica: sicut cimuro mu¬
ralis sane falaricam luccinus dicit nerius
uero ait turnum manu falaricae iaculasse
Pilasunt arma iaculorum atque telorum
atorquendo uel emit tendo uocattie. Dequi¬
bus lucanus. Signa paresq aquilas. etpi¬
la minantia pilis. Cuius singulare piltĩ
dr̃: Ielum uocatur secundum grecam
quicquid longe iaci potest. Quamquã

Expanded text:
gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nigravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic meminit Vergilius dicensAen. 7, 741: Teutonico ritu soliti torquere cateias. Unde et eos Hispani et Galli tautanos vocant. Falarica est t ingens, torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae. in ipsa summitate dicitur etiam ignem habere adfixum, stuppa telo pugnatur de turribus, quas dici manifestum est. Iuvenalis6, 589: Consulis ante falas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane falaricam Lucanus dicit nervis vero ait Turnum manu †falaricae †iaculasseAen. 9, 705. Pila sunt arma iaculorum atque telorum a torquendo, vel emittendo, vocatae. De quibus Lucanus1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Cuius singulare pilum dicitur. Telum vocatur secundum Graecam quidquid longe iaci potest: quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
utuium facit hastilia. Nomen autem
lista abas tu supsit. Vnde & astutia
Contum ferrum non habet. seclitintum
uspide acuto est. Uirgilius. Ferratasq
utem quasi conitum. Estenim contum
cut rotunditas. Trudes amittes sunt
cimlunito ferro quaegrecȩ plustria
dieunt. a trudibus aũt uerum quod tru¬
mudes. Venabula dicta quasi uenatui
cbilia uel quia uenientesi excipiunt
pas excipiabilia Excipiunt enim
apros ex pectant que leones intrantursos
amentum habens inmedio: Dicta ciutẽ
lancea quod equa lance idest aequalia¬
m̃tu ponderata uibratur. Amentũ uineu¬
lum est uculorum hastilium. quimedis
lastis aptatur. & inde amentum. quod me¬
diai hasta religatur ut iaculetur. Claua
est qualis fuit herculis dicta quod sit
clauis ferreis inuicem religata. Et est
cubito semis ficta in longitudine. hacc
&ecatheia quamoratius caiam dicit Est
enim genus galliciteli ex materia quã
maxime. quȩucti quidem non longȩ ꝓpter

Expanded text:
nutivum facit hastilia. Nomen autem nutivum facit hastilia. Nomen autem hasta ab astu sumpsit; unde et astutia. Contum ferrum non habet, sed tantum cuspide acuto est. VergiliusAen. 5, 208: autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† quod truatasque trudes. Venabula dicta quasi venatui abilia, vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant ursos, amentum habens in medio: dicta autem lancea quod aequa lance, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religata; et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter
Abbreviated transcription (Latin):
tium gladium est media spate longit¬
dine appellatum nonut in prudens ui¬
gus dr̃ sine spatio dumsagitta uelocit
sit Pugio apungendo & trans figendo
catus. Est enĩ gladius paraus ecbisat
ari adherens. idem & clunabulum dictũ
uodreligetur adelunem. Cȩlidoniatus
dadium ferrumẽ. latum cuius duplex
nuero acbi furcus in modum caude irun¬
fcca a secando dictt. Et enimgladius bre¬
us quomaximȩ utuntur quiapud ittilos
lat rocinia exercent. a quo et sicarii dieti
tus in ludum emissũ gladium curuatũ
susset exacice reciti procucurrit unus
adid corrigendum cumq ad pugnante
responsamest. Sic huc pugnabo inde.
seie nomendatum. Secures signasunt
quaeante consules ferebantur quasspa¬
n abusu francorum ꝑ diriuationem
francis cas uocant ea signa portari ne
utusum ꝑderet belli. aut uacans aspec¬
tum amiteret gladiorum .u. dEHISIIS
astiẽ. contus cumferro. Cuius dimi¬

Expanded text:
tium gladium est a media spatae longittium gladium est a media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirunicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo et sicarii dicti.atoris in ludum emissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans aspectum amitteret gladiorum. § 7 De hastis. Hasta est contus cum ferro; cuius dimi
Abbreviated transcription (Latin):
ladius generaliter dr̃ ensis inp̃lio.
Sedensis ferrum tantum. gladius uo
totus. Fropriȩ aut̃ appellatus gladius quod
gulanidiuidit. idest ceruicem secat: Id hoc
enĩ primum. ẽ. factus. Nãcetera membra
securibus magis ceduntur. collũ gladio
tantum. Acies aũt gladii ab acuminȩ dic¬
ta. Capulus uocatus uelquia capud est
gladii. uel quia ibi capitur ut teneaitur
namalias acies ferri non sinit. Aucro
nontantum gladii. ẽ. sedeuius libet teli
acumen. Dictus a longitudine. Nã mai
greci. longum uocant. hinc et macera
Alicera aut̃ ẽ gladius longus. exuna para
acutus. Framet uero gladius. exutraquo
parte acutus. quamuulgus spatm uocis
ipsa est rumphea. Framett cũt dicta qui
ferreaest. Nãsicut ferram̃tum sic framea
dr̃. hac proinde omĩs gladius framet
dicimus. Alii spatũ latinȩ autumant d¬
tt̃ eo quod spatiosai sit. idest lata & ump
unde et spatulam inpecoribus. Semi sf¬

Expanded text:
adiis. Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; adiis. Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam cetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus ex una parte acutus. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spatam vocant. Ipsa est et romphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic framea dicitur; ac proinde omnis gladius framea.dicimus. Alii spatam Latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispa
Abbreviated transcription (Latin):
bucina insonans. sollicitudinem cidbella
denuncubat. Virgilius: Quabucina sig
numdira dedit: Iuba aũt p̃lium indi
Cuius sonus uarius est. nam interdum
canitur ut bella committantur. Inter¬
dum upsequantur eos qui fugiunt. Int̃¬
dum receptui. namreceptus dr̃ quose
exercittis receͥpit. Vnde & signa recep¬
tui canere dicuntur. Classica sunt cor¬
nua quae conuocandi causa erant facita.
&akilando classica dicebantur. Dequi
bus uirgilius classica iam que sonant.
Apud amazonas aũt non tubae sicut
aregibus sed a regione sistro uocabatur
feminarium exercitus: DeARAuIS
rma generaliter omĩum rerum instrum̃¬
ta sunt. unde et ubi reponuntur arma¬
riadicta sunt. Item arma et tela omĩum
generum. sed armasunt quibus ipsi tuem᷑
Tela sunt quaeemittimus. Nam arma
duplicia sunt idest uelquibus ꝑcutim᷑
uelquibus tegimur. Arma aut̃ ꝓpriaedie¬
ta sunt. eoquod armos tegunt. Nã arma
huic hasta ꝑ armos acta tremit uela poa

Expanded text:
buccina insonans sollicitudinem ad bella buccina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Virgilius: num dira dedit. Tuba autem proelium indicCuius sonus varius est. Nam interdum canitur ut bella committantur, interdum ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. Nam receptus dicitur quo se exercitus recipit, unde et signa receptui canere dicuntur. Classica sunt cornua quae convocandi causa erant facta, et a calando classica dicebantur. De quibus VergiliusAen. 7, 637: Classica iamque sonant. Apud Amazonas autem non tuba, sicut a regibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum exercitus. § 5 De armis. Arma generaliter omnium rerum instrumenta sunt; unde et ubi reponuntur, armaria dicta sunt. Item arma et tela omnium generum; sed arma sunt quibus ipsi tuemur, tela sunt quae emittimus. Nam arma duplicia sunt: id est vel quibus percutimus, vel quibus tegimur. Arma autem proprie dicta sunt eo quod armos tegunt. Nam arma vel huic hasta per armos acta tremit; vel ἀπὸ
Abbreviated transcription (Latin):
fasciculos feni prouexillis milites ha¬
buerunt. hinc et manipuli appellant᷑¬
Manipulos enim dicimus fisces foeni.
quod manum impleant. Cetera signa
diuersis plata imaginibus seđm milita¬
rem consuetudinem existunt ꝑquas se
signum datur in hoste. Dictti auoce
quasi bucina. nam pagani agrestes quȩ
ad omnem usum bucina ad compita
conuocabantur. Pro priae ergo hoc agres¬
na cogebat priscos ad arma quirites.
Huius clangor bucinum dr̃. Iubã tirre
clangor. hanc enima tirreni p̃donibus
excoginattim cumdis ꝑsi cirea mariti¬
mas aras ponfacile ad quam quae p̃dȩ oc¬
casionem uoce aut bucina conuocaren¬
tur uento plerumq obstrepente. hinc
postea becillis certaminibus ad hibita.ẽ.
ad denuntianda signabellorum ut alios¬
quia exiudiri p̃co ꝑtumultum non pote¬
rat sonitus tubae clangentis attingeret
lubã ciut̃ dicct̃ quasi touam idest cauã.
Itẽ tubã quasi tibiam. Inter tubã autẽ
& bucinam ueteres discernebant. Nam

Expanded text:
fasciculos feni, pro vexillis, milites hafasciculos feni, pro vexillis, milites habuerunt. Hinc et manipuli appellantmanipulos enim dicimus fasces feni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quasgnum datur in hostem, dicta a voce, quasi vocina. Nam pagani agrestesque ad omnem usum bucina ad conpita convocabantur: proprie ergo hoc agresna cogebat priscos ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrhenclangor. Hanc enim a Tyrrhenis praedonibus excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepente. Hinc postea bellicis certamad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco prae tumultu non poterat, sonitus tubae clangentis attingeret. Tuba autem dicta, quasi tofa, id est, cava. Item tuba, quasi tibia. 4. Inter tubam autem et buccinam veteres discernebant. 378 Nam