comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rosic intellegunt. Si ꝓpt̾ opes & uorẽ dimicare uis. haec ñ solus habeo. Cuicũq enĩ latino ẽ & aurũ
& in omni regnolatinoꝵ. Nec genꝰ indecores. Iuia iste regis filiã petebat. Sine me hec. Hoc loco intellegimꝰ turnũ a
lore uoluisse mabiqua uerba ꝓrũ pere. Haud mollia fatu. Id uera. Nã asꝑas. que cũ ueritate dicunt᷑. falsae nĩ ple
mus si aliquid ipsi ad quẽ loqͥmꝰ p̃stiterimꝰ. Ot putatiu causa hominẽ fuũ defendi Tua uero causa tunc cũ alteri ali¬
quid alterus. contẽ platio ne p̃sta m̃. Ut tuacausa hominẽ suũ defendiꝰ Cognatos anguine. Quia uenilia: mato
turni sororẽ. amate. Uinda omnia rupi. etreligionis & foederis ꝓmissam eripugenero. uerũ ẽ Nã aeneae plego
tos ꝓmiserat filiã. cui postea intulit bellũ. lic& multi dicant tur noeã ante fuisse ꝓmissã qđ falsũ est. Nã latinusnũ¬

Expanded text:
ro sic intellegunt: si propter opes et uxorem dimicaturus es, haec non solus habeo; cuicumque enim Latino est et aurum ro sic intellegunt: si propter opes et uxorem dimicaturus es, haec non solus habeo; cuicumque enim Latino est et aurum tatibus, et in omni regno Latinorum. NEC GENVS INDECORES quia iste regis filiam petebat. Sine me holore voluisse in aliqua verba prorumpere. havd mollia fatu id est vera: nam aspera sunt quae cum vemus, si aliquid ipsi ad quem loquimur, praestiterimus, ut puta ‘tui causa te defendi’; ‘tua’ vero ‘causa’ tunc, cum alteri aliquid alterius contemplatione praestamus, ut ‘tua causa hominem tuum defendi’. COGNATO SANGVINE quia Venilia, mater Turni, soror est Amatae. VINCLA OMNIA RVPI et religionis et foederis. PROMISSAM ERntulit bellum. Licet multi dicant, ante eam Turno fuisse promissam, quod falsum est. Nam Latinus num
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ. Pollicet᷑ enĩ se singulari cer tamine dimicare uelle. cũ nolit. Nã dicens sedeant spectentq latini latenter
eos ignauie arguit qđ solus omnib quiescentib dimisc&. Quã rẽ planius sequens indicat uersus. et solus ferro cri¬
m̃ cõmunere fellã iđ cõ mune fuge at timoris dedecus solus meis uirtutib cõprimã: sed ato corđ. quia d turnoait.
laudat turnũ quasi uirũ fortẽ & tam̃ eũ asingulari certamine de ortat᷑. Dicens enĩ p̃stans animi. latẽ t̃ osten¬
dit eũ inferiorẽ eẽ uir tute. Ex pendere casus. Ne ex ab rupto de eius uirtute desperare uideat᷑. casuũ uarieta¬
ꝓpt̃ gloriã. multos uir tute superasti. qđ aut̃ dic̃ nec nõ aurũq. animꝰq latino est. uarie exponitur. Nãq alii
dicunt. habes regnũ pat̾ nũ. habes oppida etiã ame. habes aurũ & ꝓitũ animũ ad danda omĩa p̃t̃filiã: aliue¬

Expanded text:
licetur enim se singulari certamine dimicare velle, cum nolit: nam dicens ‘sedeant spectentque’ latenter eos ignaviae arguit, quod solus, omnibus quiescentibus, dimicet: quam rem plenius sequens indicat versus ‘et solus ferro crimen commune refellam’, id est commune fugae ac timoris dedecus solus meis virtutibus conprimam. SEDATO CORDE quia de Turno ait laudat Turnum quasi virum fortem, et tamen eum a singulari certamine dehortatur: dicens enim ‘praestans animi’ latenter ostendit, eum inferiorem esse virtute. EXPENDERE CASVS ne ex abrupto de eius virtute desperare videatur, casuum varietapropter gloriam, multos virtute superasti. Quod autem dicit ‘nec non aurumque animusque Latino est’ varie exponitur. Namque alii dicunt: habes regnum paternum, habes oppida; etiam a me habes aurum et promptum animum ad danda omnia praeter filiam. Alii ve
Abbreviated transcription (Latin):
Haud asꝑnanda. iusta non contẽ nenda. Sepulture enĩ bene fitiũ. ge neralit̃ debetur uni uersis. In suꝑ addit. Ad cumu¬
lat uerbis bene fitiũ dicens pacẽ se etiã uiuis uelle p̾stare. Pacẽ aut̃ ideo defunctis. quia nullũ cũ uictis certam̃. Et mor¬

Expanded text:
HAVD ASPERNANDA iusta, non contemnenda: sepulturae enim beneficium generaliter debetur universis. INSVPER ADDIT accumuHAVD ASPERNANDA iusta, non contemnenda: sepulturae enim beneficium generaliter debetur universis. INSVPER ADDIT accumulat verbis beneficium, dicens pacem se etiam vivis velle praestare. Aut ideo defunctis, quia ait supra
Abbreviated transcription (Latin):
na illic depicta. ne eoꝵ simulaera cidaueris polluerent᷑ aspectu. Non nullis frustra plac&. Nam lugentũ mos est prio¬
lue aeternũ .in .i.p.a.q. uale. uarro in libris logisstoritis dic̃. ideo mortuis salue & ualedici. ñ qđ aut ualere aut salui
ẽẽ poss. sedqđ abhis recedimꝰ eos nũquã uisuri. Etnc ortũ ÷ ut etiã maledicti significationẽ int̾ dũ uale optimat. ut te¬
rentius. Ualeant qui int̃ nos discidiũ uolunt. Hoc ẽ. ita ã nobis discedant. Ut nũquã ad nr̃m reuertantur aspectum.
Ergo cũ mortuo dicitur uale. non aetimologia consideranda ẽ. sed consuetudo qđ nullis uale dicimꝰ. nisi aquib recedimꝰ
nec enĩ lugentes decebat & qͥ ꝑmortuis p̃cabant᷑. sed instructi & ornati iđ inmanib oliuae ramos ferentes.: Sic homerꝰ.

Expanded text:
na illic depicta, ne eorum simulacra cadaveris polluerentur aspectu, ut non nullis frustra placet: nam lugentum mos est priona illic depicta, ne eorum simulacra cadaveris polluerentur aspectu, ut non nullis frustra placet: nam lugentum mos est prioLA AETERNVMQVE VALE Varro in libris logistoricis dicit, ideo mortuis ‘salve’ et ‘vale’ dici, non quod aut valere aut salvi esse possunt, sed quod ab his recedimus, eos numquam visuri. Hinc ortum est ut etiam maledicti significationem interdum ‘vale’ obtineat, ut Terentius «valeant qui inter nos discidium volunt», hoc est ita a nobis discedant, ut numquam ad nostrum revertantur aspectum. Ergo cum dicitur mortuo ‘vale’, non etymologia consideranda est, sed consuetudo, quod nullis ‘vale’ dicimus nisi a quibus recedimus. nec enim lugentes decebat, sed instructi et ornati, id est in manibus olivae ramos tenentes: sic Homerus σ
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ. dicens ita doluisse a coeten. ut carens huma nosensu ꝑse ire non poss&. & equũ ita sensisse interitũ domini. ut in
humanũ migrar& affectũ. Nã & lacrimabat. & sponte sequebat᷑ cadauer. Foedans. Velcruentans. uellacerans. Terrȩ
in t̾rã positis in signib sine faleris Qđ aut̃ equũ dic̃ lacrimare. non mirũ ẽ. Cũ homerus & diuinantẽ induxerit.
intellegimꝰ:. Nontantũ balteũ utlegis sup̃. phalant. Ligua macedo nũ legio. Qđ aut̃ ait maesta. arcadas intellegimꝰ.
nde infert. Teucrique tyrreniqd. Et hoc ẽ. qđ ant supͣ &etoto lectos ex agmine mittit mille iuros. Uersis
arcidesarmis. Lugentũ more mucronẽ hastae non cuspidẽ. contra t̾rã tenentes. Scuta &iã inuertentes. ꝓpt̾ numi¬

Expanded text:
dinem, dicens ita doluisse Acoeten, ut paene carens humano sensu per se ire non posset; equum ita sensisse interitum domini, ut in dinem, dicens ita doluisse Acoeten, ut paene carens humano sensu per se ire non posset; equum ita sensisse interitum domini, ut in humanum migraret adfectum: nam et lacrimabat et sponte sequebatur cadaver. FOEDANS vel cruentans, vel lacerans. TERRAE in terram. POSITIS INSIGNIBVS sine faleris. Quod autem equum dicit lacrimare non mirum est, cum Homerus etiam divinitatem induxerit. intellegimus, non tantum balteum, ut legimus supra. PHALANX lingua Macedonum legio. Quod autem ait ‘maesta’, Arcadas intellegimus: unde inferius ‘Teucrique s. Tyrrhenique d.’. Et hoc est quod ait supra «et toto lectos ex agmine mittit mil. v.». VERSIS ARCADES ARMIS lugentum more mucronem hastae, non cuspidem contra terram tenentes: scuta etiam invertentes propter numi
Abbreviated transcription (Latin):
aurentis p̃mia pugnȩ. Mittit p̃mia pugnȩ. Mittit p̃mia. quaede p̃da laurentis pugnȩ. sustulerat. Nã p̃da ẽ quȩ eripitꝰ
quib hostis spoliaripotest. ut lorica ł uestis abusiue iã spoliũ dr̃. quic quidhostib tollitur. Vnđ . ẽ. post quã illũ uita
uictor spoliauit achilles. Vmbris inferias. Prapͥȩ. Nã inferiȩs saeramortuoruĩ. Ceso sanguine. Procȩsoiũ ut supra
iam̃ quia iub& truncos ferre ipsos duces ꝓducũ spolus ut trophea ipsos duces direrit. sic sup̃. Manib que meis me hentiꝰ
hic ẽ: inimicaq nomina figi. Pro inimiconꝵ Dicit aut̃ adfiros tropacis titulos. cũ nominib occisoꝵ. Ducitur infelit.¬
a.c.A. Quasi qui consternatꝰ nimio dolore ire nõ poterat. Etbene exrerũ ꝑmutatione expressit doloris magnitu¬

Expanded text:
LAVRENTIS PRAEMIA PVGNAE mittit praemia, quae de praeda Laurentis pugnae sustulerat: nam praeda est quae eripitur, LAVRENTIS PRAEMIA PVGNAE mittit praemia, quae de praeda Laurentis pugnae sustulerat: nam praeda est quae eripitur, quibus hostis spoliari potest, ut lorica vel vestis, abusive iam spolium dicitur quicquid hostibus tollitur: unde est «postquam illum vita victor s. A.». VMBRIS INFERIAS proprie: nam inferiae sunt sacra mortuorum. CAESO SANGVINE pro ‘caesorum’, ut supra tamen est, iubet truncos ferre ipsos duces, hoc est ducum spolia, ut tropaea duces ipsos dixerit: sic supra «manibusque meis Mezentius hic est» INIMICAQVE NOMINA FIGI pro ‘inimicorum’. Dicit autem adfixos tropaeis titulos cum nominibus occisorum. DVCITVR INFELIX quasi qui consternatus nimio dolore ire non poterat. Et bene ex rerum permutatione expressit doloris magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
ramorũ extensione fecer̃. A gresti sublimenstramine .p. hoc est suꝑ frondesponunt. Nã hic reddit qđ omisit supradicens.
aetus illius rei. Nã modo dicimus. Laetus lahore. Discreuerat. depinxerat. Simul et m̃tis affectus ostenditur: Harum
unã. Deduob & horũ alterũ. & horũ unũ possumus dicere. Nam artigrafi hoc tantũ uetant. ne deduobus aliũdicamꝰ qđ de
multis proprie dr̃. Sane figurate dix̃ uestẽ induit . ut exuuias indutus achillis. cũ inususit. induit illare. ut indutosque iubet.
truncos hostilibus armis. Arsurasq c. obnuit amictu. harũ unã induit iuueni: altera caput eiꝰ uelauit. Nã supͣ duas uefies
dix̃ cẽ ꝓlatas. Obtinu̾it aut̃: uelauit. trans latio anubib quib tegit᷑ cȩlũ. Vnde & nuptiȩ dñr. qđ nubentũ capita uelãt.¬

Expanded text:
ramorum extensione fecerunt. AGRESTI SVBLIMEN STRAMINE hoc est supra frondes ponunt: nam hic reddit quod omiserat supra dicens ramorum extensione fecerunt. AGRESTI SVBLIMEN STRAMINE hoc est supra frondes ponunt: nam hic reddit quod omiserat supra dicens ‘laetus illius rei’; nam modo dicimus ‘laetus labore’, ‘laetus ingenio’. DISCREVERAT depinxerat. Simul amantis adfectus ostenditur. HARVM VNAM de duobus et ‘horum alterum’ et ‘horum unum’ possumus dicere: nam artigraphi hoc tantum vetant, ne de duobus ‘alium’ dicamus, quod de multis proprie dtruncos hostilibus armis" , id est trudixit esse prolatas. 'obnubit' autem velavit, translatio a nubibus quibus tegitur caelum: unde et nuptiae dicuntur, quod nubentum capita
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniũ. aioue omiũ desideriũ. auenere cupiditates. a saturno umorẽ. quȩ omĩa singuli reddere uidentur extinetiꝰ Vano e¬
mestico mitam honore. In ani ut supͣdiximꝰ. quantũ aduuos ꝑtinet. Hinrĩ reditus. Tales. ut manib quẽ eismexentius hic est
I aec .m. magna fides. Catosio pumeno. quã depallantis reditũ ꝓmiserat patri. Pudendis .u. a tergo illatis. Et ẽ. consolatio. Nec
sospite. Antyptosis ꝓsospiti. Et hocdicit. Si fugisset uulneratus a tergo ipse ei optares interitũ. Hȩc ubi defleuit. Hoc est
post quã hȩc cũ lacrimis dix̃. Here enĩ ẽ cũ uoce lacrimare: Vnd habemꝰ in .xi. Continuo auditȩ uoces uagitus & ingens.
sic utim᷑: ut quer ñ uim̃. Itẽ colurnũ ueru ut pinguiaque inuerib torrebimꝰ exta coluriis. ficulnũ lignũ ut horatius.

Expanded text:
ingenium, a Iove bonorum desiderium, a Venere cupiditatem, a Saturno humorem: quae omnia singulis reddere viderentur extincti. VANO Mingenium, a Iove bonorum desiderium, a Venere cupiditatem, a Saturno humorem: quae omnia singulis reddere viderentur extincti. VANO MAESTI COMITAMVR inani, sicut supra diximus, quantum ad vivos pertinet. HI NOSTRI REDITVS id eIDES κατὰ τὸ σιωπώμενον: quam de Pallantis reditu promiserat patri. PVDENDIS VVLNERIBVS a tergo inlatis: et est consolatio. NEC SOSPITE antiptosis est pro ‘sospiti’. Et hoc dicit: si fugisset vulneratus a tergo, ipse ei optares interitum. Hpostquam haec cum lacrimis dixit; 'flere' enim est cum voce lacrimare: unde habemus in sexto "continuo auditae voces, vagitus et ingens sic utimur ut 'quernum vimen', item 'colurnum veru', ut "pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis" , 'ficulnum lignum', ut Horatius
Abbreviated transcription (Latin):
hane adlocutionẽ talẽ. eẽ. qualis illa. ubi defletur eurialus. Nã locis omib cõmouet mserationẽ. Ab aetate. a tepore. auulnere.
potest defortunȩ crudelitate. quae eiuno eodẽq tẽpore. & tanta contulit beneficia. a tulit dãnũ. Tene inuidit fortuna mihi.
allocutus ȩneas. Cũ dura p̃liagente. Subaudimꝰ fore : Fors&. t̾ orte &iamuota suscipit. Potest & unũ. eẽ. foret .i. forsitan. Cumulatq
altaria donis. Et sacrificat cdenis. et suscipit uota. Naturalit̃ aut̃ querit᷑ de errore m̃tis humanȩ. Nil iã cȩlestib: ullis debentẽ:¬
omĩa donec uiuimꝰ. Ideo. quia ut dicunt fisici. cũ nasci coeperimꝰ. sortim᷑ asole spiritũ. alima corpꝰ. armat̾e sanguinẽ. amercurio

Expanded text:
hanc adlocutionem talem esse, qualis illa ubi defletur Euryalus: nam locis omnibus commovet miserationem, ab aetate, a tempore, a vulnere, hanc adlocutionem talem esse, qualis illa ubi defletur Euryalus: nam locis omnibus commovet miserationem, ab aetate, a tempore, a vulnere, m dolere quod queri non potest de Fortunae crudelitate, quae ei uno eodemque tempore et tanta contulit beneficia, et tale intulit damnum. adlocutus Aeneas. CVM DVRA PRAELIA GENTE subaudimus ‘fore’. FORS ET forte etiam vota suscipit. Potest et unum esse ‘forset’, ideo ‘forsitan’. CVMVLATQVE ALTARIA DONIS et sacrificat, et suscipit vota. Naturaliter autem queritur de errore mentis humanae. NIL IAM CAELESTIBVS VLLIS  debemus omnia donec vivimus, ideo quia, ut dicunt physici, cum nasci coeperimus, sortimur a Sole spiritum, a Luna corpus, a Marte sanguinem, a Mercurio
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Qđ nom̃ qr latiñ ñẽ ut ab eo qđ ẽ nutritor inueniamꝰ eũ qͥ nutritusẽ transut ad nom̃ aliud & alũnũ dix̃: Iliades crinem
de. m.s. Has a eneae ancillas intellegimꝰ. Nã omis matres hoc. ẽ. mulieres nobileos. es insicilia remansisse dix̃. ex cepta euri ali
matre. dequalegimꝰ. quȩ te solapuertantis ematrib ausa ꝑsequitur. Vt uͦꝰ aeneas.f .s.ia. Naturae enĩ e uñ missa lam̃ta
repetant᷑. cũ aliquis notus aduenerit. Sic instatio ingressis ducib denuo defletar inȩchemorus. Niuei fultũ pallantis late
pate hoc epiteton. Referri em̃ potest & ad candorẽ pͥstinȩ pulchritudinis & ad pallore ex morte uenientẽ. & ad frigus quod
ã supͣ ait. Lacrimissic fatur obortis. Sic̃ in quinto posuit & fidã sic fat᷑ ad aurẽ. Et paulo post intulit dic ait . Sane sciendũ

Expanded text:
nutritor, inveniamus eum qui nutritus est, transiit ad nomen aliud et alumnum dixit. ILIADES CRINEM nutritor, inveniamus eum qui nutritus est, transiit ad nomen aliud et alumnum dixit. ILIADES CRINEM DE MORE SOLVTAE has Aeneae ancillulas intellegimus: nam omnes matres, hoc est mulieres nobiles, in Sicilia remansisse dixit, excepta Euryali matre, de qua legimus «quae te sola puer tantis e matribus ausa persequitur?». VT VERO AENEAS FORIBVS naturale enim est ut intermissa lamenta repetantur, cum aliquis notus advenerit: sic in Statio ingressis ducibus denuo defletur Archemorus. NIVEI FVLTVM PALLANTIS ET late patet hoc epitheton: referri enim potest et ad splendorem pristinae pulchritudinam supra ait 'lacrimis ita fatur obortis', sicut in quinto posuit "et fidam sic fatur ad aurem" et paulo post intulit "dic ait" . sane sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
nt augurio diã hoc habebator. si auellent̃ picle sequerent᷑ ad eo at confilio ioro dis bellost erasus occisas qui
iturss adp̃ liũ auellere signa urx potuit᷑. Interea socios. Doneo tẽpus obsidionis aduemat. Quisolus honos acheronte subimo est
ropt̃ centũ errant an nosi uolitantq haec litona circũ. Et bene acheronte sup̃mo. quia hec res adumbras. ñ adammas ꝑtinet.
Nã apud prudentes homines: nullius mom̃tis ista. Egregias animas. Animas aut̃ ingenti arte laudat potius quã miseratur ex¬
tinetas. ut p̃sentiũ animos inbella succendat. Quẽ nõ uirtutis egentẽ. Enni uersus ẽ. Funere mersit acerbo. Inmaturo. Tran¬
latio aponiis. Qui parrasio euandro. A ciuitatȩ archadiȩ quã donatus uult apparrauidictã. qđ procedit si parra nom̃ ÷ grȩcuma

Expanded text:
 auguria etiam hoc habebatur, si avellentem facile sequerentur, adeo ut cum filio in Orodis bello sit Crassus occisus, qui  auguria etiam hoc habebatur, si avellentem facile sequerentur, adeo ut cum filio in Orodis bello sit Crassus occisus, qui iturus ad proelium avellere signa vix potuit. INTEREA SOCIOS donec tempus obsidionis adveniat. QVI SOLVS HONOS ACHERONTE SVB IMO EST propter «centum errant a. v. h. l. c.». Et bene ‘Acheronte sub imo’, quia haec res ad umbras tantum pertinet: nam apud prudentes homines nullius momenti sunt ista. EGREGIAS ANIMAS ingenti arte laudat potius quam miseratur extinctos, ut praesentium animos in bella succendat. QVEM NON VIRTVTIS EGENTEM Ennii versus est. FVNERE MERSIT ACERBO inmaturo: tranAd v. 31 Qui parrhasio evandro Arcadico a civitate Arcadiae, quam Donatus vult a parra avi dictam: quod procedit, si parra nomen est Graecum;
Abbreviated transcription (Latin):
facinusfat: adeo urt tarquinus ꝓmaltissc elerib suꝑbi nom̃ accipers. Metentius hicest. Talis ut hunc egote uriale
aspneis: A urosq latinos hocdic̃ capestri superauimꝰ prelio: restat ut ȩtiã obsidione uincam̃: Credit eni qđ s̃ibi
is maets nulius occurrat. Nec iant̃. Nã& paulo post dicturus ẽ. turnus furta parobelli. Et in xei lotiñ. uix urbe
łue m spesttalas arma parate animis. aut yppallage. ẽ. pro armis parate animos. aut certe ẽ. mutanda distin¬
etne aut anit p sumte quasirem iã sui uiris. at ei deberi uideat᷑ certa uictoria. Vellere signa annuerint saperi
enmorastas: cũ captatis auguriis. adbellã ex ire cȩperim̃. Uellere aut̃ dix̃ ꝓprie quia romana ĩgna fingebantur in
castrsr esticis̃ a dbelli euasum fuisset: captatis augurns auellebant᷑ terra. Nam alibi ea figinõ bicebat sed interra¬

Expanded text:
facinus fuit, adeo ut Tarquinius pro multis sceleribus superbi nomen afacinus fuit, adeo ut Tarquinius pro multis sceleribus superbi nomen ae». MVROSQVE L. iam campestri superavimus proelio, restat ut etiam obsidione vincamus: credit enim quod sibi iam aperte nullus occurrat. Nec inaniter: nam et paulo post dicturus est Turnus «furta paro belli», et in duodecimo Latinus «vix urbe tuemur s. I.». ARMA PARATE ANIMIS aut hypallage est pro ‘armis parate animos’: aut certe est mutanda distincBene autem ait ‘praesumite’, quasi rem iam sui iuris, ut ei videatur certa victoria. VELLERE SIGNA ADNVERIT SVPERI ne in mora sitis, cum cacastris, et cum ad bellum eundum fuisset, captatis auguriis avellebantur e terra: nam alibi ea figi non licebat. Sed inter
Abbreviated transcription (Latin):
bilses tonicapetitũ p.q. locis ducde cĩ uuł nerib: ad petitũ qͥ aut supͣ diximꝰ totius tuscĩe populuꝰ
induo decĩ partes suit diuisus. Vt gens illi triplex populi subgentequat᷑ni quis ingulis luchumonibꝰ
partbeet. Mnoris aut suit ut int̾emtosduces om̃is uulnerart ex eretus sic̃ &ĩa de haertore. home¬
pais comemorent aonde e qͥ cirũ pluri mamuroꝰ acceptt patrios. Elu peũq ex aere figunitius quã si t¬
aercũ dicene : En semcollo .s. eburneũ. Uaginã eburnetĩ Sane ebur eberiꝰ fact nõ eburis sĩ murmur
mur muris. Vndeqͥa in prĩcipalitti tis declinationeuarioas inuenit᷑ etiã deriuatio uariaẽ. Nã ebur
&loquutio: sederege su ꝑbe primitie. Aut hoc dic̃. primitie iste quas fecimus nõde plebes sed de rene

Expanded text:
tius Tusciae populus tius Tusciae populus in duodecim partes fuit divisus, ut «gens illi triplex, populi sub g. q.», qui singulis lucumonibus parebant. moris autem fuit ut interemptos duces omnis vulneraret exercitus, sicut etiam de Hectore Homerus commemorat, unde est «quae circum plurima muros a. p.». CLIPEVMQVE EX AERE figuratius, quam si ‘aereum’ diceret. ENSEM COLLO SVSPENDIT EBVRNVM vaginam eburneam. Sane ‘ebur eboris’ facit, non ‘eburis’, sicut ‘murmur murmuris’: unde quia in principalitatis declinatione varietas invenitur, etiam derivatio eius varia est: elocutio. ET DE REGE SVPERBO PRIMITIAE aut hoc dicit: primitiae istae quas fecimus, non de plebe sunt, sed de rege
Abbreviated transcription (Latin):
enus Iiem eo asqacier s ane utetiã supͣ diximꝰ In hocsermone prima sillaba. naturaliter lõga ẽ. Sed cũ opũ
querit corripit᷑ aut dicẽcia sł ominis ppris. aut quia eã uocalis se quit : sonstitue utamodles Ia collerr
quia ccopeti n on fige bicntur nis ineminẽ cioril: locis. Salustius depompeiõ de uictis his panisi tro¬
peti inprrenei iug̃is consti tuit Ex quomore in urbib tropeti fige bãt᷑. Areibꝰ ex edificatis. Ideo
iã troꝑetim ponit aenetis quia nõ dũ plenã ẽ uic toriã consecutus sed occisome tẽtio sugiuat e¬
etciturꝑ Flene enĩ uie teriȩ ut supꝰ diximus. triũ phus olebetur. Et ꝑ soluit uota. Ueb propte ttnti dia¬
cis interi tum e quia faseratetiam deprimitus belis acnfiçare: Tibi magnern b. hoc ꝑperẽtes indietũe
nalis Et fractud cassi debucula pendens & curtũ amone. Iugum uierteq triremis aplusde Q¬

Expanded text:
equis" , item "eoasque acies" . sane ut etiam supra diximus, in hoc sermone prima syllaba naturaliter longa est, sed cum opus fuerit, corripitur, autquia tropaea non figebantur nisi in eminentioribus locis: Sallustius de Pompeio ait "devictis Hispanis tropaea in Pyrenaei iugis constituit" . ex quo more in urbibus tropaea figuntur arcubus exaedificatis. ideo autem nunc tropaeum ponit Aeneas, quia nondum plenam est victoriam consecutus, sed occiso Mezentio fugavit exercitum: plenae enim victoriae, ut supra diximus, triumphus debetur. et persolvit vota vel propter tanti ducis interitum, vel quia fas erat etiam de primitiis belli sacrificare. 'tumulo' autem deenalis "et fracta de casside buccula pendens et curtum temone iugum victaeque triremis aplus
Abbreviated transcription (Latin):
erretq trem̃tis. Cuisenĩ sautiũ nonti mer& instantẽ. cũ eũ intege fugur&. ludicra p̃mia. uilia digna ludo: Sacer
oleaster. Fere omnialatina arboꝵ omniageneris femininisunt. exceptis paucis. ut hic oleaster & hoc siler. uirgilius

Expanded text:
TERRETQVE TREMENTIS quis enim saucium non timeret instantem, cum eum integer fugeret? LVDICRA PRAEMIA vilia, digna ludo. SACER TERRETQVE TREMENTIS quis enim saucium non timeret instantem, cum eum integer fugeret? LVDICRA PRAEMIA vilia, digna ludo. SACER OLEASTER fere omnia Latina arborum nomina generis feminini sunt, exceptis paucis, ut ‘hic oleaster’ ‘hoc siler’: Vergilius
Abbreviated transcription (Latin):
uidit aeneam. Sane patrio modo. pat̾ nosignificat. Nam dauni fuerat gladius. ut ensem quẽ digni potens ds̃
ipse parenti fecerat. alias. patriũ cipatria ẽ diriuatũ : mortalis mucro. mortali manu factus. undiq. enĩ densa
que re cusant. Scilic& genua que inpediebat uulnus illatũ. Sane satis ꝑite fdẽ. ut gladio non utatur aenas.
s asta. E minus dimicare contendat quia im pediente uulnere nec sequi poterat. net inictũ consurgero. unđ ẽ
otorate metuentis aera pinne: uenator canis. ꝓuenaticꝰ. insidiis. sinnarũ scilic&. ui uidus umber. acerrimus tucus
Can umbria pars tuscio.ẽ: lamiamq tenet. Ita ut uidetur intuentib. Ethi duo uersus uerbũ ad uerbũ s̃ trans lati
de apollonio. Incre pat. Obuirgat. Incusat. ut aestatẽ increpitans serã. efflagitat. ensem. cũ damore de poscit

Expanded text:
vidit Aenean. Sane ‘patrio’ modo ‘paterno’ significat: nam Dauni fuerat gladius, ut «ensem quem Dauno ignipotens deus vidit Aenean. Sane ‘patrio’ modo ‘paterno’ significat: nam Dauni fuerat gladius, ut «ensem quem Dauno ignipotens deus ipse parenti fecerat». Alias ‘patrium’ a patria est derivativum. MORTALIS MVCRO mortali manu factus. VNDIQVE ENIM DENSAMQVE RECVSANT scilicet genua, quae inpediebat vulnus inlatum. Sane satis perite facit, ut gladio non utatur Aeneas, sed hasta eminus dimicare contendat, quia inpediente vulnere nec sequi poterat nec in ictum consurgere: unde odoratae metuentis aera pennae». VENATOR CANIS pro ‘venaticus’. INSIDIIS pennarum. VIVIDVS VMBER acerrimus Tuscus: nam Vmbria pars Tusciae est. IAM IAMQVE TENET ita ut videtur intuentibus: et hi duo versus verbum ad verbum sunt translati de Apollonio. INCREPAT obiurgat, incusat, ut «aestatem increpitans seram». EFFLAGITAT ENSEM cum clamore deposcit.
Abbreviated transcription (Latin):
sciendũ locũ hunc auirgilio ita ẽẽ translatũ. ut in homero lectus ẽ Examine. Eram̃ ꝓprie est filiũ quo truti¬
na legitur. damn& labor. Liber& ut damnabis tu quoq uotis. uergat pondere letũ. Bene uergat. nã morien¬
tes inferos petunt. Irepidi latini. at quileti esse debuerunt. Sed nimia eneae ostendit᷑ uirtꝰ. Nãq naturale ẽ ut so¬
cus timoris sit inferioris audatia. Unde nunc latinisunt territi ex eo qđ suꝑiorẽ ferire ausus ẽtur. nus. at capulũ
ignotũ .d .a.i. locus hictotus ad gloriã aeneȩ ꝑtin&. Nãq idagit. ne uideatur tur nus armorem uilitate superatus
nde ei redditur gladius quo etiã cũ diuinis armis abeo possit extingui. Patrio mucrone quotẽ pore uulneratũ.

Expanded text:
sciendum, locum hunc a Vergilio ita esse translatum, ut in Homero lectus est. EXAMINE examen proprie est filum, quo trutisciendum, locum hunc a Vergilio ita esse translatum, ut in Homero lectus est. EXAMINE examen proprie est filum, quo trutina regitur. DAMNET LABOR liberet, ut «damnabis tu quoque votis». VERGAT PONDERE LETVM bene ‘vergat’: nam morientes inferos petunt. TREPIDI LATINI atqui laeti esse debuerunt. Sed nimia Aeneae ostenditur virtus: namque naturale est, ut sociis timori sit inferioris audacia: unde nunc Latini sunt territi ex eo quod superiorem ferire ausus est Turnus. VT CAPVLVM IGNOTVM DEXTRAMQVE ASPEXIT INERMEM locus hic totus ad gloriam Aeneae pertinet: namque id agit, ne videatur Turnus armorum vilitate superatus. Vnde ei redditur gladius, quo etiam cum divinis armis ab Aenea possit extingui. PATRIO MVCRONE RELICTO quo tempore vulneratum
Abbreviated transcription (Latin):
ad de incertos exitꝰ martẽq comunẽ. ac udud ingentisi la sub monte taburno. Sila : mons ẽ. lucaniae Taburnus mons
campaniae. Sallustus defugitiuus. Insiluasile fugerunt. uinde pessime quid am silua legunt quia ꝓpriũ apellatiuo non
potest exequari. undebene ꝓpriũ iunxit. Pauidi cessere magistri. Proprie magistrisunt. Militũ. pastores peccors
ed reciꝓea esunt int̃ se iste translationes.. Nã et ductor pastor uocatur ut diximꝰ supra & magistros pecorũ dicimꝰ
icero. Iuẽ magistrũ peccoris essedecebat. Mussantq uiuence. dubitant sic̃ mussat rex ipse: I aut poetice dictũ ÷¬
& ratione car&e. Nã uppit̃ ignorare nihilpoterat aut certe illud querit. quisibi deturno & enea mortis afferat cau¬
sã. Nã dicunc philosophi mortẽ ad dm̃ minime ꝑtinere. Nã tantũ p̃stat nec adeũq mala sunt ꝑtinent. Tamen

Expanded text:
adde incertos exitus Martemque communem». AC VELVT INGENTI SILA SVMMOVE TABVRNO Sila mons silva est Lucaniae, Taburnus mons adde incertos exitus Martemque communem». AC VELVT INGENTI SILA SVMMOVE TABVRNO Sila mons silva est Lucaniae, Taburnus mons Campaniae: Sallustius de fugitivis «in silva Sila fuerunt»: unde pessime quidam ‘silva’ legunt, quia proprium appellativo non potest exaequari. Vnde bene proprium iunxit. PAVIDI CESSERE MAGISTRI proprie magistri sunt militum, pastores pecorum; sed reciprocae sunt inter se istae translationes: nam ductor militum pastor vocatur, ut diximus supra, et magistros pecorum dicimus: Cicero «quem magistrum pecoris esse dicebat». MVSSANTQVE IVVENCAE dubitant, sicut «mussat rex ipse Latinuet ratione caret: nam Iuppiter ignorare nihil poterat: aut certe illud quaerit, quis sibi de Turno et Aenea mortis adferat causam. Nam dicunt philosophi, mortem ad eum minime pertinere: nam bona tantum praestat, nec ad eum quae mala sunt, pertinent. Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
apollondicit. attice declinationis ẽ: athon aut̃ mons est ad iacens tracie circalennũ insulã inꝑmuntorio macaedone
lucanus. Nulloq uertice tellus. altius intumuit propriorq accessit olympo. Troes & om̃s. Grece declinauit. Vndbre¬
us ẽ es. Sic supra. Troes agunt. armaq deposuere. ł espectaturi a fessi. Int̾ se coisse uiros & discernere ferro.
era & anti qua hecẽ. lectio. Nam eͥniũ secutꝰ ẽ. qui ait. Olli cernebant magnis dereb agentes. Posteritas cepit legere o
decernere ferro. Scđm qua lectionẽ synalimpha opus est sedexclusos ut sit int̾se coisse uiros. & dec& ferro: Fors & uirtꝰ
miscentur inunũ. Casus in turno uirtꝰ in aenea. Naminbello &iã casus plurimũ ual&. Cicero in mela niana. ad decasus

Expanded text:
Apollo' dicit, Atticae declinationis est. Athon autem mons est adiacens Thraciae, circa Lemnum insulam, in promunturio Macedoniae. Apollo' dicit, Atticae declinationis est. Athon autem mons est adiacens Thraciae, circa Lemnum insulam, in promunturio Macedoniae. Lucanus «nulloque a vertice tellus altius intumuit propiorque accessit Olympo». TROES ET OMNES graece declinavit, unde brevis est ‘es’, sic supra «Troes agunt». ARMAQVE DEPOSVERE vel spectaturi, vel fessi. INTER SE COISSE VIROS ET CERNERE FERRO vera et antiqua haec est lectio: nam Ennium secutus est qui ait «olli cernebant magnis de rebus agentes». Posteritas coepit legere ‘et decernere ferro’: secundum quam lectionem synalipha opus est, sed excluso ‘s’, ut sit ‘inter se coisse viros et decernere ferro’. FORS ET VIRTVS MISCENTVR IN VNVM casus in Turno, virtus in Aenea; nam in bello etiam casus plurimum valet: Cicero in Miloniana «adde casus,
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ipsa futurũ ostendit euentũ. Simul notandũ qđ sic̃ supra in proelio itanunc etiã in cõparatione p̃fertur aeneas
amturnũ parti cõparat montis. mantib exaequat aeneam: auulsũ uentis. Proprie. Nã & tur nus adbellũ inuitꝰ ad¬
trahit᷑: M ons in ꝓb sars montis. & enfaticos diotũ .ẽ. sic̃ supra aut partẽ exiguã montis. Magno actu. Magno inpul
latio a nautis. Meuerius unũ ꝓ uobis .f.I. uerius uistius. & sensus hic x̃. lustius ẽ. meunũ ꝑ omnib rupti foederis poe¬
nas ex soluere. Quantus athon. hec e uera lertio. Nã siathos legeris os breuis est. & uersus nonstat. Athonaut̃ dici.
accusati uus indicat. Nã hunc athona facit sic̃ apollonapollona Quꝰd aut̃ qđ aut̃ erodotuis huncathon & hunc

Expanded text:
ratio ipsa futurum ostendit eventum. Simul notandum quod, sicut supra in proelio, ita nunc etiam in comparatione praefertur Aeneas: ratio ipsa futurum ostendit eventum. Simul notandum quod, sicut supra in proelio, ita nunc etiam in comparatione praefertur Aeneas: nam Turnum parti comparat montis, montibus exaequat Aenean. AVVLSVM VENTIS proprie: nam et Turnus ad bellum invitus adtrahitur. MONS INPROBVS pars montis: et ἐμφατικῶς dictum est, sicut supra «haud partem exiguam latio a nautis. ME VERIVS VNVM PRO VOBIS F. L. ‘verius’ iustius. Et sensus hic est: iustius est, me unum pro omnibus rupti foederis poenas exsolvere. QVANTVS ATHON haec est vera lectio: nam si ‘Athos’ legeris, ‘os’ brevis est et versus non stat. ‘Athon’ accusativus indicat: nam 'hunc Athona' facit, sicut 'Apollon' 'Apollona'. quod autem Herodotus 'hunc Athon' et 'hunc
Abbreviated transcription (Latin):
nsania. Qua in hostẽ ferebatur. Mitto luctu. Propt̾ amate cognitã mortẽ. discusse umbre. Postquã mentis caligo disces¬
sit qđ sequentia indicant. & uor redditam̃tiẽ. Turbidus. Ulenus ꝑturbatonis. qua meduxerat ipse. Iđ ei maiorem¬
ereabat dolorem. Subdiderat querotas. Quoposs& thirai adea loca quib hostis instabat. Etat. c.r.o. Stat: certũ est. quic¬
quid acerbũ est morte pati. Aut quicquid in morte acerbir ẽ. plac&e pati hoc ẽ. infernasuplitia. ⁊ que potest suꝑbus hostis
ante furorẽ. Figura antiqua. ut seruitutẽ seruit dol& dolorem. & est sensus: Sine me furorẽ bellicũ ante furere. Scilic&
quã adeũ ueniam ut pugnã m̃te concipiam. & instructus furore. Inbella ꝓrumpam. Caxũ de uertice p̾ceps cũ ruit. cõpa¬

Expanded text:
INSANIA qua in hostes ferebatur. MIXTO LVCTV propter Amatae cognitam mortem. DISCVSSAE VMBRAE postquam mentis caligo discesINSANIA qua in hostes ferebatur. MIXTO LVCTV propter Amatae cognitam mortem. DISCVSSAE VMBRAE postquam mentis caligo discessit: quod sequentia indicant ‘et lux reddita menti est’. TVRBIDVS plenus perturbationis. QVAM EDVXERAT IPSE certum est. quicquid acerbum est morte pati aut quicquid morte acerbum est placet pati, hoc est inferna supplicia: vel quae potest superbus hostis ante furorem figura antiqua, ut 'servitutem servit', 'dolet dolorem'. et est sensus: sine me furorem bellicum quam ad eum veniam, ut pugnam mente concipiam et instructus furore in bella prorumpam. SAXVM DE VERTICE PRAECEPS CVM RVIT compa
Abbreviated transcription (Latin):
rit: Suꝑis auersa uoluntas. Iuia ut supra dirimꝰ donec uiuimus curaesumus diis superis. post mortẽ adin¬
feros ꝑtinemꝰ quib semodo cõmendat. instiusinscia culpȩ. uel fuge quia fugia grandacrim̃ est ap̃ uirũ fortem
mine turnũ. Er multisreb indicat pturbationẽ: Euod festinans uenit: qđ ꝑ hostes qđ uulneratus ged tui¬
num nomine apellat. Nam contumeliaẽ. nomine suꝑ iorẽ uocare. Sic ingeoreis: mat̾ cuniere cũ p̃stifsi sosue¬
ulminat aeneas . a. Ex aggeratio.ẽ. Sic paulo post. horrendũ que intonat ermis. Minatur de iecturũ arces. Quia direrat.
Et aequasolo fumantia culmina ponã: Mussat. Modo dubitat. Praeterea regina. Quia occurrebat silatinꝰ dubitat amatã¬
ꝓeiꝰ partib niti. Soli ꝓportis. Contra illud Sunt aliquitecta manudefendere possint. Uaria .c Imagine rerũ. Multiplici
nuntio & optutu tacito stetit. uultu. Et optutus . ẽ ꝓprie aΡΟCΩΑΟΝ Pudor Propt̃ illud. currũ deserto ingramine .u

Expanded text:
rrit. SVPERIS AVERSA VOLVNTAS quia, ut supra diximus, donec vivimus, curae sumus dis superis, post mortem ad ingioso eius anima tenebatur. istius inscia culpae vel fugae, quia fuga grande crimen est apud virum fortem: mine turnum ex multis rebus indicat perturbationem: quod festinans venit, quod per hostes, quod vulneratus, quod Turnum nomine appellat; nam contumelia est nomine suo superiorem vocare: sic in georgicis "mater, Cyrene mater" , cut. Ad v. 654 Fulminat Aeneas a. exaggeratio est: sic paulo post "horrendumque intonat armis" . minatur deiecturum «et aequa solo fumantia culmina ponam». MVSSAT modo dubitat. PRAETEREA REGINA TVI quia occurrebat, Amatam, pro eius partibus niti. SOLI PRO PORTIS contra illud «sunt alii qui tecta manu defendere possint». VARIA CONFVSVS IMAGINE RERVM multiplici nuntio. ET OBTVTV TACITO STETIT vultu: et obtutus est proprie. PVDOR propter illud «tu currum deserto in gramine versas».
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgenus est. Luant peccata. luant. iđ ab soluant. Dic imus aut̃ & luo pęnã et luopeccatũ. Nam propt̃ pec catũ solunitꝰ
pȩna. Quienĩ crimine tenetur obnoxius poena eum a pristina liberat obligatione. Contra luo pȩnã sidixeris non
nitur. Fit aut̃ quotiens tȩdio contentionis quasi udem᷑ concedere quod tm̃ nolumus fieri: Nã id agit uenus hoc
loco : ut iuppit magis p̃st& auxilium. Responsa secuti. hoc ÷ siñ solum ꝓhibiti ñ sunt sed eis ȩtiã concessũe. Suꝑi

Expanded text:
per genus est. LVANT PECCATA ‘luant’ id est absolvant. Dicimus autem et ‘luo poenam’ et ‘luo peccatum’; nam peccatum solvitur per genus est. LVANT PECCATA ‘luant’ id est absolvant. Dicimus autem et ‘luo poenam’ et ‘luo peccatum’; nam peccatum solvitur poena. Qui enim crimine tenetur obnoxius, poena eum a pristina liberat obligationitur. fit autem quotiens taedio contentionis quasi videmur concedere quod tamen nolumus fieri: nam id agit Venus hoc loco, ut Iuppiter magis praestet auxilium. responsa secuti hoc est si non solum prohibiti non sunt, sed eis etiam concessum est. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
iunomi. Aetholissurget ab arpis. At qͥ ñ est uenturus. Vnđ accipiamꝰ uenerẽ ñ quasi deam loqui sed quasi unãde troia
ut in primo unius obirã prodimur. Itemcęli quib annuis areẽ. nefutura ignorare uideatur : E tholis aut̃ arpissic
dix̃ ut cũ a seuboicas. Namde ȩtholia diomedes uenit. quiarpos in apalia condidit. Mea uulnera restant. Vt posi
iterũ uulnerari. Demoror. Expecto sustineo. Sisine pacetua. Sisine tua beniuolentiasine uoluntate. sine concessio¬
ne ut orantes pacẽ ueniãq p̃cantes. Itẽ exorat pacem diuũ. Ergo pace beniuolentia suffragio. Dicendo autem
si ad italiam sine dõꝵ uoluntate uener̃ dent pęnas ostendit statũ eẽ absolutũ. Inuito numine troes. Sillempsis

Expanded text:
Iunoni. AETOLIS SVRGIT AB ARPIS atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam loqui, sed quasi unam de Troianis - Iunoni. AETOLIS SVRGIT AB ARPIS atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam loqui, sed quasi unam de Troianis - ut in primo «unius ob iram prodimur», item «caeli quibus adnuis arcem» -, ne futura ignorare videatur. ‘Aetolis’ autem ‘Arpis’ sic dixit, ut Cumas Euboicas: nam de Aetolia Diomedes venit, qui Arpos in Apulia collocavit. MEA VVLNERA RESTANT ut possim iterum vulnerari. DEMOROR expecto, sustineo. SI SINE PACE TVA si sine tua benevolentia, ut «orantes pacem», «veniamque precantes», item «exorat pacem divum»: ergo ‘pace’ benevolentia, suffragio. Dicendo autem, si ad Italiam sine deorum voluntate venerunt, dent poenas, ostendit statum esse absolutum. INVITO NVMINE TROES syllepsis
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ dix̃ ignaros deinde inmuris martenq cientes. Aggerib Agger dr̃ ꝓpͥȩ: terra illa quae uallo facto propius ponit
od abusiue omuros & munim̃ta omĩa aggerẽ dicimꝰ sic ut mͦ aggerib: moerorũ ꝓmunim̃tis : Moerorũ ꝑmurorũ
antique. Nã ueteres pleraq eorũ quae nos ꝑ u. dicimꝰ ꝑ oe diptongũ ꝓ ñciabant. Hinc.ẽ meroiũ ꝓmurorũ & contra¬
puno propemo. Qđ uerbũ apȩna uenit. Hinc ẽ. Et pimica regna uides. cũ penos ubiq legerimꝰ. Noc aut̃ facit ortagrafa
greca. Nãquã nos .u. babemꝰ illidiptongũ habent .oy. & ideo putar̃ posse ꝓ hac litera licet non eandẽ diptongan pom
nundant. Implent & inͣdare faciunt. Leuari obsidione sines liberar. Et oblique ꝑ iouẽ in indiam cõmouet

Expanded text:
supra dixit «ignaros deinde in muris Martemque cientes». AGGERIBVS agger proprie dicitur terra illa quae vallo facto propius ponitur, supra dixit «ignaros deinde in muris Martemque cientes». AGGERIBVS agger proprie dicitur terra illa quae vallo facto propius ponitur, d abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus, sicut modo 'aggeribus moerorum' pro munimentis. moerorum pro 'murorum' antique: nam veteres pleraque eorum quae nos per 'u' dicimus, per 'oe' diphthongon pronuntiabant. hinc est 'moerorum' proGraeca: nam quam nos ‘u’ habemus, illi diphthongon habent ‘ου’: et ideo putarunt posse pro hac littera, licet non eandem, diphthongon poni. INVNDANT implent et inundare faciunt. LEVARI OBSIDIONE SINES liberari: et oblique per Iovem invidiam commovet
Abbreviated transcription (Latin):
iunonis concesserint: Nã enĩ coniunctio ostendit eam hane habiusse cogttationẽ. Est auc̃ parenthesis. Inplorare. Inpla¬
rare . ẽ. auxiliũ cũmis eratiene deposcere. Quaratione benedicimꝰtẽ inplorote. ut misero feras auxilium. Contra inplor
te addiem festũ ñ ꝓcedit. Cernis. Ad augendã inuidiã ait cernis. Ac sidicer&. Non est opus narrationẽ cum troianorũ
miserias conspicias. In sultent rutuli. Propt̃ illud. interearutuli portis circũ om̃ib instant. In sultare aut̃ . ẽ. in imicis
differrẽ. Sic̃ factũ ẽ in bello troiano. Modo gͦ dicit ademptã eẽ ȩtiã hanc ram partẽ nis misericordiȩ. Si qͥdẽ intra
muros hostis insultat. Suinquin ȩtiã ipsis. In ipsis aggerib aut inmunitionibus. Sed abusiue. Et in muris ideo : quia

Expanded text:
Iunonis concesserint: 'namque' enim coniunctio ostendit eam hanc habuisse cogitationem. est autem parenthesis. implorare imploIunonis concesserint: 'namque' enim coniunctio ostendit eam hanc habuisse cogitationem. est autem parenthesis. implorare implorare est auxilium cum miseratione deposcere, qua ratione bene dicimus 'imploro te ut misero feras auxilium'; contra 'imploro te ad diem festum' non procedit. Ad v. 20 Cernis ad augendam invidiam ait 'cernis', ac si diceret, non est opus narratione, cum Troianorum miserias ipse conspicias. insultent rutvli propter illud "interea Rutuli portis circum omnibus instant" . insultare autem est inimicis differre, sicut factum est in bello Troiano. Modo ergo dicit ademptam esse etiam hanc aram misericordiae, siquidem intra muros hostis insultat. QVIN quinetiam. IPSIS in ipsis. ‘Aggeribus’ autem munitionibus, sed abusive. Et in muris ideo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
addicondiusũ in ex ẽplo contro uersiarum. hasduas posuer̃ allo cutiones dicentes uenerẽ agere statu absolutiuo cũ dieit iunoni.
causa fuasti perieulorũ. hisquib: italiã fata concesserant. Iuonẽ uͦ niti statu relatiuo. ꝑquẽ ostendit troienos nonsua causa labo¬
nare sedueneris. Spat̃. Generalit pet̃ accipe. nontantũ ueners Nosipͣat. diuũ pat̾ at q. homiũ rex. E t bene in princiusfiuorẽ
sibiarte conciliat. hominũ diuũq acterna potestas. Hunc locũ ꝓbus quert seddicit unãtem sedm phisicos. alterã scđm mathe¬
maticos. Nã diuũ potestis ẽ.: quia ipse ẽ aecber qui elem̃torũ possidet principatũ. Nominũ uero ideo : quia bona ioius inra¬
diatio. honores hominib irptͥ. Aecna aut̃ potestate ad iecit ꝓpt̃ alioiũ numm̃ discretionẽ. Nã legimꝰ & apolliẽ depo

Expanded text:
ad dicendi usum, in exemplo controversiarum has duas posuerunt adlocutiones, dicentes Venerem agere statu absolutivo, cum dicit Iunoni ad dicendi usum, in exemplo controversiarum has duas posuerunt adlocutiones, dicentes Venerem agere statu absolutivo, cum dicit Iunoni ‘causa fuisti periculorum his quibus Italiam fata concesserant’; Iunonem vero niti statu relativo, per quem ostendit Troianos non sua causa laborare, sed Veneris. O PATER generaliter ‘pater’ accipe, non tantum Veneris: nam supra ait ‘divum pater atque hominum rex’. Et bene in principiis favorem sibi arte conciliat. HOMINVM DIVVMQVE AETERNA POTESTAS hunc locum Probus quadri; sed dicit unam rem secundum physicos, alteram secundum mathematicos. Nam divum potestas est, quia ipse est aether, qui elementorum possidet principatum; hominum vero ideo, quia bona Iovis inradiatio honores hominibus tribuit. ‘Aeterna’ autem ‘potestas’ adiecit propter aliorum numinum discreti
Abbreviated transcription (Latin):
tib resmptas restituere. ut auctores in iuriȩ tradere. iaciebat hastam. quae reserat pugnȩ principiũ. Etiã licebat
more belli resrapere. Claricatio aut̃ dicta ẽ aut aclara uoce qua utebat᷑ pat̃ patratus. aut ak Anꝑa hoc ẽ sorte
ã ꝑbellicã sortẽ : inuadebant agros hostium. Vnđ & clero nomoe dñr grecȩ : qui iure sortiunt᷑ bona defuncti: Pla¬
citũ. mihiscilic&. Iuppit̃ haec paucis. Habet ꝑsonarũ considerationẽ. ut suꝑiorib ꝑsonis det breia lo quiũ. econtra infe¬
riori potestati. prolixa morationẽ. Vnde ait deuenere. At ñuenus aurea contra. pauca refert. Itẽ dido quosi regina paues
locuta ẽ : ut cumbreuit dido. Opat̾ s̃ hominũ. Et tatianus & caluus quithemata omĩa deuirgilio elicuer̃. & deformarunt

Expanded text:
tibus res raptas restituere vel auctores iniuriae tradere, iaciebat hastam, quae res erat pugnae principium, et iam sic licebat tibus res raptas restituere vel auctores iniuriae tradere, iaciebat hastam, quae res erat pugnae principium, et iam sic licebat more belli res rapere. Clarigatio autem dicta est aut a clara voce, qua utebatur pater patratus, aut a κλήρῳ, hoc est sorte: nam per bellicam sortem invadebant agros hostium: unde et κληρονόμοι dicuntur Graece qui iure sortiuntur bona defuncti. PLACITVM mihi scilicet. IVPPITER HAEC PAVCIS habet personarum considerationem, ut superioribus personis det breviloquium, e contra inferiori potestati prolixam orationem, unde ait de Venere ‘at non Venus aurea contra pauca refert’. Item Dido quasi regina paucis locuta est, ut «tum breviter Dido». O PATER O HOMINVM et Titianus et Calvus, qui themata omnia de Vergilio elicuerunt et deformarunt
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib gentib que scđm catonẽ et liuiũ. muriuicetuebantur italiã quas hannibal post bella hispaniȩ quae xuii.¬
annis confecit. aceto rupit. Iuuenał. Et montẽ rupit aceto. Deniq loca ipsa quae rupit pȩnine al pesuocant᷑
esrapuisse licebit: Clarigͥationẽ exercere. hoc ẽ ꝑfectiales bellũ indicere. Nã acusmancus cumuider& popłm .r
ardentẽ amorȩ bellorũ. & plerũq inferre bellagentib nulla iusta extante ratione. et ex inde ꝑicula ꝓcreari.
misit ad gentẽ aequiculanã. & accepit iura fecialia ꝑ quebellũ indicebat᷑ hocmͦ. sicut etiã dealbanis retulit
lunis. Nãsiquando homines ił animalia ab aliqua gente rapta eẽnt popło romano. eũ fecialib iđ sacerdotib
qui faciendis pͥsunt fȩderib proficiscebatur &iã patratus p̾at & ante fines stans. clarauoce dicebat bellicausã. & nolen¬

Expanded text:
omnibus gentibus, quae secundum Catonem et Livium muri vice tuebantur Italiaomnibus gentibus, quae secundum Catonem et Livium muri vice tuebantur Italiaannis confecit, aceto rupit: Iuvenalis «et montem rupit aceto». Denique loca ipsa quae rupit, Poeninae Alpes vocantur. RES RAPVISSE LICEBIT clarigationem exercere, hoc est per fetiales bellum indicere: nam Ancus Marcius cum videret populum Romanum, ardentem amore bellorum, et plerumque inferre bella gentibus nulla iusta extante ratione, et exinde pericula procreari, misit ad gentem Aequiculanam et accepit iura fetialia, per quae bellum indicebatur hoc modo, sicut etiam de Albanis retulit Livius. Nam siquando homines vel animalia ab aliqua gente rapta essent populo Romano, cum fetialibus, id est sacerdotibus qui faciendis praesunt foederibus, proficiscebatur etiam pater patratus et ante fines stans clara voce dicebat belli causam, et nolen
Abbreviated transcription (Latin):
qđ s allecto ꝓmisit. ut finitimas inbellam ferã rumorib urbes. & iuno pollicita ẽ se magis eẽ facturã. ut ego siqͣ super
natione omiũ deoꝵ maxime solam tangit uinonẽ. cuius odia insequebant᷑ hoc etiã bello troianos. qđ ȩtiam
sequentes iouis allocutiones manifestius indicant. Ferrũq lacessere. Proferre lacessere. Ne arcessite tẽpus
olite bellorũ tẽpora p̃ occupare : Et bene satis facit uxori : cũ ꝓhibitione. Significat aut̃ bellũ punicũ scđm quo
hannibal ingressus italiã apud cannas ui cũ apuliae: omẽmpopłi .r. deleuit exercitũ. Olim. quando que : Alpes
inmittet aꝑtas. e nfasis ẽ Non enĩ dix̃ ꝑ alpes inmitt& exercitũ. sedipsas alpes quaspate fecit ñ sibi tantũ sed

Expanded text:
quod et Allecto promisit, ut "finitimas in bella feram rumoribus urbes" , et Iuno pollicita est se magis esse facturam, ut "ego, siqua super quod et Allecto promisit, ut "finitimas in bella feram rumoribus urbes" , et Iuno pollicita est se magis esse facturam, ut "ego, siqua super natione omnium deorum maxime solam tangit Iunonem, cuius odia insequebantur hoc etiam bello Troianos: quod etiam sequentes Iovis allocutiones manifestius indicant. FERRVMQVE LACESSERE pro ‘ferro se lacessere’. NE ARCESSITE, TEMPVS nolite bellorum tempora praeoccupare. Et bene satis facit uxori cum prohibitione. Significat autem bellum Punicum secundum, quo Hannibal ingressus Italiam apud Cannas, vicum Apuliae, omnem populi Romani delevit exercitum. OLIM quandoque. ALPEinmittet apertas emphasis est; non enim dixit 'per Alpes inmittet exercitum; sed 'ipsas Alpes', quas patefecit non sibi tantum sed
Abbreviated transcription (Latin):
nde & mͦ bi patentib aꝑtis intellegimꝰ qđ intrantib pateant. Cȩlicolȩ magni. Orationis istius intentio hoc agit.
ut ab odus troianoꝵ iunore uocet᷑. Quianã. Cur ennianꝰ sermo ẽ: Versa retro. Mutata ut quȩ te genitor sentẽ¬
tiauertit : Certatis. A ut contrauos. aut cõtra meã sententiã. Abnuerã bello italiã . ct id ꝓ hibuerã italiã contra
troianos bella suscipere. At quidix̃ in pͥmobellũ ingens geret italia. Qđ ita soluit᷑. Aut quia cũ uno deo uł dea alit̃ loqͥt᷑
tionẽ s diffimi dissensionẽ. aut certe quia ait inprimo. t̾naq transierint rutulis hibna subactis. Illic enĩ dix̃.
eneã initaliã contra rutulos tantũ eẽ pugnaturũ. Nunc aut̃ omis. ẽ. italia inbella connota iunonis instinctu.

Expanded text:
unde et modo ‘bipatentibus’ apertis intelligimus. CAELICOLAE MAGNI orationis istius intentio hoc agit, unde et modo ‘bipatentibus’ apertis intelligimus. CAELICOLAE MAGNI orationis istius intentio hoc agit, ut ab odiis Troianorum Iuno revocetur. QVIANAM cur: Ennianus sermo est. VERSA RETRO mutata, ut «quae te genitor sententia vertit?». CERTATIS aut contra vos, aut contra meam sententiam. ABNVERAM BELLO ITALIAM CONCVRRERE TEVCRTroianos bella suscipere. atqui dixit in primo "bellum ingens geret Italia" . quod ita solvitur: aut quia cum uno deo vel dea aliter loquitur — tionem et dissensionem: aut certe quia ait in primo "ternaque transierint Rutulis hiberna subactis" . illic enim dixit Aenean in Italia contra Rutulos tantum esse pugnaturum, nunc autem omnis est Italia in bella commota Iunonis instinctu,