comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũca Massilia. protegi se maiestate Romana
oratulabatur. Imputauere se origine fabulo¬
sa insicilia mamertini. In asia alienses. Soli
edu nõ metu teriti. nõ adulatione cõpulsi.
sed ingenua et simplici caritate fratres po
Ro: crediti sunt. appellariq merentur. Quo
nomine p̃ter cȩtera necessitudinũ uocabu¬
la et cõuitas amoris apparet: et dignitatil e¬
qualĩtas. Deinde cũ finitimȩ nationes ip̃i il¬
li Romane fraternitatis nõ gloriȩ inuidẽtes
et usq in ꝑnitiẽ sui odiis incitate. germanos
sibi auriliarios dominos inuocalsent. Prin¬
ceps ediuuis ad Senatũ uenit: rem docuit. cũ
quiđ oblato cõsensu minus sibi uindicasset
ꝗ dabatur: scuto ĩnixus porauit . Impetrata ope
Romanũ exercitũ cȩsaremq cis Rhodanum
primus induxit. Semita enĩ galliȩ usq ad
id tpͣis trasalpina gallia nõiabat᷑ Sed enim
Edui totũ istud quod Rheno oceano. pyre¬
neis montibus. alpibus cõtinetur Romano

Expanded text:
mica Massilia; protegi se maiestate Romani mica Massilia; protegi se maiestate Romani nominis gratulabatur. Imputavere se origine fabulosa in Sicilia Mamertini, in Asia Ilienses. Soli Aedui non metu territi, non adulatione compulsi, sed ingenua et simplici caritatRomani crediti sunt appellarique meruerunt: quo nomine, praeter caetera necessitudinum vocabula, et communitas amoris apparet, et dignitatis aequalitas. Deinde cum finitimae nationes, ipsi illi Romanae fraternitati, non gloriae invidentes, et usque in perniciem sui odiis incitatae, Germanos sibi auxiliarios dominos invocassent, princeps Aeduus in senatum venit, rem docuit; cum quidem oblato consessu, minus sibi vindicasset quam dabatur, scuto innixus peroravit. Imperata ope, Romanum exercitum, Caesaremque cis Rhodanum primus induxit. Semita enim Galliae usque ad id temporis Transalpina Gallia nominabatur. Sed enim Aedui totum istud quod Rheno, Oceano, Pyrenaeis montibus, cunctis Alpibus continetur Romano
Abbreviated transcription (Latin):
digentes uiuare boni sit̃ principis. cũ p̃cipue
benemeritis et grauiter affectis subuenire sa¬
pientis est. Quoa cũ ostendero nõ tam stu.¬
dio p̃dicande patriȩ meȩ ꝗͣ offitio de mõstrã¬
lũtate ꝗ ingenio Quȩnã igitur gens toto or
anteponi. qui primi oĩm inter illas ĩmanes et
baroaras gentis galliȩ płimis Senatus cõsul¬
tis fratres po.Roͦ. appeliati sunt. et cũ a ce¬
teris Ahodano ad Rhenũ usq populis ne pax
quiđ posset nisi suspecta sperari. Soli ẽt con¬
saguĩtatis nomĩe gloriati sunt. Et nuꝑ ut me¬
dia p̃tercam diuũ Claudiũ ꝑentẽ tuĩt ad re¬
cuꝑandas gallias soli uocauerunt. Et ante pau¬
cissimos amos quod maxiẽ p̃dicandũ płima
patris tui benefitia ꝑtim rebus effecta ꝑceꝑũt
ptim animo significata letantur. fuit olim
Sagunthos foederata: sed cũ tedio punici bel¬
li nouare imꝑiũ omĩs cuꝑet hyspania. fuĩt a¬

Expanded text:
digentes iuvare boni sit principis, tum praecipue digentes iuvare boni sit principis, tum praecipue bene meritis et graviter adfectis subvenire sapientis est. Quod cum ostendero non tam studio praedicandae patriae meae quam officio demonstranquam ingenio. Quaenam igitur gens toto orbanteponi? Qui primi omnium inter illas immanes et barbaras Galliae gentes plurimis senatus consultis fratres populi Romani appellati sunt et, cum a ceteris a Rhodano ad Rhenum usque populis ne pax quidem posset nisi suspecta sperari, soli etiam consanguinitatis nomine gloriati sunt; et nuper, ut media praeteream, divum Claudium parentem tuum ad recuperandas Gallias soli vocaverunt et ante paucissimos annos, quod maxime praedicandum, plurima patris tui beneficia partim rebus effecta perceperunt, partim animo significata laetantur. Fuit olim Saguntos foederata, sed cum iam taedio Punici belli novare imperium omnis cuperet Hispania. Fuit a
Abbreviated transcription (Latin):
mili ad ĩmortalitatẽ sufficeret ꝓbaret᷑. Sed ꝑꝑ
assistentiũ paucitatẽ minus ꝗͣ te dignũ esset
iret in populo. si te uno die de salute nostra
multa tractantẽ moraretur oratio quȩ pro¬
magnitudine meritoꝵ tuors festinare non
possẽt. Nunc ĩtaq cũ in hac urbe quȩ adhuc as¬
siduitate psentiȩ tuę pre exteris fruitur. hade¬
dit enĩ felicitatis emulã flauiã nostrã. totus
tibi amicoꝵ tuoꝵ comitatus et om̃is impcrũ
apparatus assistĩt. At cũ om̃es hoĩes oĩm fere
cuutatũ aut publite missi aut pro se tibi supli¬
ces assint. Dicam imp ea quȩ libenter agno¬
scas. ut tȩteri nobis indulta nõ crederent᷑ nisi
te agnoscente dixissem. Primũ est autẽ sacer
Imp in agendis gratiis ostẽdere id quod in.¬
dultũ sit nõ fortuitȩ felicitatis. sed uistȩ fa¬
isse dementiȩ̃. Nam cũ omes hoĩes ẽt nõ in¬

Expanded text:
mihi ad immortalitatem sufficeret, probaretur, sed propter mihi ad immortalitatem sufficeret, probaretur, sed propter assistentium paucitatem minus quam te dignum esset iret in populos; et te uno die de salute nostra multa tractantem moraretur oratio, quae promagnitudine meritorum tuorum festinare non posset. II. Nunc itaque cum in hac urbe, quae adhuc assiduitate praesentiae tuae prae caeteris fruitur, habebit enim felicitatis aemulam Flaviam nostram, totus tibi amicorum tuorum comitatus, et omnis imperii apparatus assistat, et cum omnes homines omnium fere civitatum aut publice missi, aut pro se tibi supplices adsint; dicam, imperator, ea quae libenter agnoscas, et caeteri nobis indulta non crederent, nisi te cognoscente dixissem. Primum est autem, sacratissime imperator, in agendis gratiis ostendere id quod indultum sit, non fortuitae felicitatis, sed justae fuisse clementiae. Nam cum omnes homines cura non in
Abbreviated transcription (Latin):
st funditus atꝗ huc uenire potuisset. tota pro¬
fectio coram de tuis in se maximis pulcherri¬
misq benefitiis una uoce loqueretur. tibiq
rescitutori suo ĩmo ut uerius fatear condi¬
tori in ea potissimũ ciuitate grãs ageret: cuiꝰ
eam similem facere cepisti. Sed quonia id nõ
potest. gestit animo quod natura nõ ꝑatitur.
Clamoresq suos quibus quotidie laudes tuas
tollit in celũ. exaudiri a te non sinit longinꝗ
tas sua Id quod fieri decebat gaudiorũ patrię
mee nuntiũ sponte suscepĩ ut essem iam non
priuati studũ litterarũ. sed publicȩ gratula¬
tu palatii tuĩ stantẽ ante pedes tuos ordinem
indulgentiȩ tuȩ uoce diuina porecta. at in auc¬
ta dextera subleuasti numĩ tuo grãs agere:
nec mihi uerba ꝗͣ imꝑata defuissent. Suis eĩ
aut p̃parare se ad benefitia tam insꝑata potu¬
isset aut ad tanta gratulatulatione cohiberet
Sed habui rationẽ loci ac tp̃is. ne meus ille ar¬
dor animi studiũq dicendi tibi quidẽ quod

Expanded text:
se funditus atque huc venire potuisset, tota profecto coram de tuis in se maximis pulcherrimisque beneficiis una voce loqueretur; tibique restitutori suo, imo, ut verius fatear, conditori, in ea potissimum civitate gratias ageret, cujus eam similem facere coepisti. Sed quoniam id non potest, gestit animo quod natura non patitur; clamoresque suos quibus quotidie laudes tuas tollit in coelum exaudiri a te non sinit interjecta longinquitas sua: id quod fieri decebat, gaudiorum patriae meae nuntium sponte suscepi, ut essem jam non privati studii litterarum, sed publicae gratulatu palatii tui stratum ante pedes tuos ordinem indulgentiae tuae voce divina, porrectaque hac invicta dextera sublevasti, nomini tuo gratias agere. Nec mihi verba quamvis imparata defuissent: quis enim aut praeparare se ad beneficia tam insperata potuisset, aut ab tanta gratulatione cohiberet? Sed habui rationem loci ac temporis, ne meus ille ardor animi, studiumque dicendi tibi quidem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
et imꝑaterias tribuere fortunas: atq inde sãc¬
titatis uestrȩ oĩm successuũ manat exordiũ
Q nascentes uos ad opes generis hũani bona
sydera & amica uiderũt. quȩ uob cõcordiam
sempiternã et uestroꝵ generũ caritatẽ: et
touendȩ reip. studia conciliant. Itẽq p̃ter uic¬
torias toto orbe terarũ partas ẽt naualia tro¬
phea ꝓmittunt. ut post della punica. post asiȩ
Striçq reges Romani rostra campił nouis or¬
netis exuuiis. & oblitos iam quirites in mẽoriã
reducatis. cur ille sollenis contionibus locus¬
rostra uocitetur. dico enĩ magna tertaq fidu¬
tia digna est. hac quoq gloria uestra piẽtas
et potest eam prestare felicitas.
I. MTHI Cȩsar inuicte post dũitur¬
nũ silentiũ sola esset uintenda tre¬
pidatio. qua rudimenta quȩdã uotis ineȩ rur¬
sus exꝑior. haud ĩmerito me ultra ꝗͣ xtas et ꝗͣ¬

Expanded text:
et imperatorias tribuere fortunas, atque inde sancet imperatorias tribuere fortunas, atque inde sanctitatis vestrae omniumque successuum manat exordium quod nascentes vos ad opes generis humani bona sidera et amica viderunt. Quae vobis concordiam sempiternam et vestrorum generum caritatem et fovendae rei publicae studia conciliant, itemque praeter victorias toto orbe terrarum partas etiam navalia trophaea promittunt, ut post bella Punica, post Asiae Syriaeque reges Romani rostra campi novis ornetis exuviis, et oblitos iam Quirites in memoriam reducatis cur ille sollemnis contionibus locusRostra vocitetur. Dico enim magna certaque fiducia: digna est hac quoque gloria vestra pietas, et potest eam praestare felicitas.i mihi, Caesar invicte, post diuturnum silentium sola esset vincenda trepidatio qua rudimenta quaedam vocis meae rursus experior, haud immerito me ultra quam aetas et qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ cũ diceretur. hostes quiescere. ociosos ẽẽ
patem tolere. At enĩ quanto hoc est letabili¬
us ac melius quod de prospitate seculi ur̃i
suos tam ĩnũos nobis.tam nouos ex onĩ gnͣẽ
hostiũ successus fortuna suppeditat. Iam mi¬
hi necesse sit illa quȩ ĩnitĩo seꝑaueram rur¬
sus hic cõui laude tõiungere. dũ tantorum
euentuũ quero rationẽ felicitatẽ istã opt¬
tali tuo p̃dicarẽ. Etenĩ ce̾tere uirtutes et bo¬
na cȩtera ꝓtessu xtatis eueniunt. fortitudo an¬
nis accedentibus roboratur. Cotinentĩa discĩpli¬
nę p̃ceptis traditur. Iustitia cognitĩone uiris
addiscitur. Ipsa deniq illa quȩ uidetur rerũ
oĩm domina esse sapientia ꝑspectis oĩm mori¬
bus & exploratis rerũ docetur euentis. solȩ tũ
nascentibus ꝑiter oriũtur pietas atq felicit᷑as
Naturalĩa sunt enĩ animoꝵ bona et premia fa¬
tor. Gxmini ergo natales pias uobis mentes

Expanded text:
quam cum diceretur hostes quiescere, otiosos esse, quam cum diceretur hostes quiescere, otiosos esse, pacem colere? At enim quanto hoc est laetabilius ac melius quod de prosperitate saeculi vesuos !» Tam innumeros vobis, tam novos ex omni hostium genere successus Fortuna suppeditat, ut iam mihi necesse sit illa quae initio separaveram rursus hic communi laude coniungere, dum tantorum eventuum quaero rationem: felicitatem istam, opttali tuo praedicarem. Etenim ceterae virtutes et bona cetera processu aetatis eveniunt: fortitudo annis accedentibus roboratur, continentia disciplinae praeceptis traditur, iustitia cognitione iuris addiscitur, ipsa denique illa quae videtur rerum omnium domina esse sapientia perspectis hominum moribus et exploratis rerum docetur eventis. Solae cum nascentibus pariter oriuntur pietas atque felicitas; naturalia sunt enim animorum bona et praemia fatorum. Gemini ergo natales pias vobis mentes
Abbreviated transcription (Latin):
de facilitate uestra tam pauta dixerim. et
tam multa restent. Sed ecte llggert adhuc
potes dicere de salubritate tempoꝵ & ferti¬
litate tcͣrarũ. Reuera enĩ Sac.Imp. scimus¬
omc̃s anteꝗͣ uos salutẽ rei p. reddideritis. ꝗta
trugũ inopia quanta funerũ copia fuit.ta¬
me passim morbisq grassantibus. Ut uero lu-¬
cem gentibus extulistis. exinde salutares ⁊¬
spũs iugiter manant. Nullus ager agrĩtolam¬
fallit. nisi q ad spem ubertate suꝑat. hõim
etates et numerus augctur.rumpunt hõrea
condite messes. et tamen cultura duplicat᷑
Ubi siluȩ fuere ĩam seges est. metendo et uin¬
demiando deficimus. Illud uero nõ suggerat᷑
licet quomõ dicam anteꝗͣ desinamus tantam
esse imꝑii uestri felicitatem. ut undiq se bar¬
bare nationes uitissim lacerẽt et excidant al¬
ternis dimicatĩonĩbus. et nisi diĩs clades suas
duplicent et instaurent. Sarmatitas uestras

Expanded text:
de felicitate vestra tam pauca dixerim et de felicitate vestra tam pauca dixerim et tam multa restent. Sed ecce suggerunt: «Adhuc potes dicere de salubritate temporum et fertilitate terrarum». Re vera enim, sacratissimomnes, ante quam vos salutem rei publicae redderetis, quanta frugum inopia quanta funerum copia fuerit, fame passim morbisque grassantibus. Vt vero lucem gentibus extulistis, exinde salutares spiritus iugiter manant. Nullus ager fallit agricolam, nisi quod spem ubertate superat. Hominum aetates et numerus augetur. Rumpunt horrea conditae messes, et tamen cultura duplicatur. Vbi silvae fuere, iam seges est: metendo et vindemiando defecimus. Illud vero, non suggeratur licet, quoquo modo dicam ante quam desinam: tantam esse imperii vestri felicitatem ut undique se barbarae nationes vicissim lacerent et excidant, alternis dimicationibus et insidiis clades suas duplicent et instaurent, Sarmaticas vestras
Abbreviated transcription (Latin):
et fortuna ualctis ut in unũ cõuenire possitis
nihilominus orbe securo. Neq enĩ parsulla ter¬
rarũ maiestatis uestre p̃sentia caret & cũ ĩpi
abesse uideamini. ne tantulũ quidem barbarȩ
nationes audent animos attollere. ꝙ uos in
interiorẽ imꝑĩ uestrĩ sinũ suctesseritis. Quin
ĩmo ipsi magis in uobis fidutĩam ꝑtimescũt. ꝙ
se cõtemni sentiũt cũ relinquũtur. Itaq illud
supra nubila. supraq uentos sedens in luce per¬
petua: numen tamen eius ac mentẽ toto ĩn.¬
fusam mundo. Id nũc ego de ueroq uestrũ
audeo p̃ilicare. ubĩcũq sitis. in unũ licet pal¬
latiũ concesseritis diuinĩtatem uestrã ubicũ¬
ꝗ uersari. omẽs fẽras om̃iaq maria plenas es.¬
se uestri. Quul enĩ mirũ si cũ possit hĩc nũt¬
dus Iouis esse plenus. possit et herculis. Admo¬
net me et temporis et locĩ ratio. et maiestatis
tuę reuentia ut finem dicendi fatiam. quanꝗͣ

Expanded text:
ac fortuna valetis ut in unum convenire possitis, ac fortuna valetis ut in unum convenire possitis, nihilominus orbe securo. Neque enim pars ulla terrarum maiestatis vestrae praesentia caret, etiam cum ipsi abesse videamini. Ne tantulum quidem barbarae nationes audent animos attollere quod vos in interiorem imperii vestri sinum secesseritis: quin immo ipsi magis in vobis fiduciam pertimescunt, quod se contemni sentiunt cum relinquuntur. Itaque illudsupra nubila supraque ventos sedens in luce perpetua, numen tamen eius ac mentem toto infusam esse mundo, id nunc ego de utroque vestrum audeo praedicare: ubicumque sitis, in unum licet palatium concesseritis, divinitatem vestram ubique versari, omnes terras omniaque maria plena esse vestri. Quid enim mirum si, cum possit hic mundus Iovis esse plenus, possit et Herculis? Admonet me et temporis et loci ratio et maiestatis tuae reverentia ut finem dicendi faciam, quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
est. quȩ te nõ metuat aut diligat. Omĩa fori
platĩda domi prospera. Anonȩ ubertas. fruc¬
tuũ copia. exornare mirandũ modũ at prope
ex integro conolitę ciuitates. Noue leges regen¬
dis moribus. et trangendis uitiis constitute
Ueterũ calũniosȩ ambages captande simpli¬
citatis laqueos ꝑdiderunt. Rudor tutus. muni¬
ta cõuigia. securę facultates ambitione sui gau¬
dent. nec aliquis habendi ꝗ̃ plurimũ metus
Sed in tanta bonoꝵ affluentia magna uẽcun¬
dia non habendi. Hic deniq status rerũ est ut
obtinendȩ potius felicitatis uotũ geramus. ꝗͣ au¬
gendȩ cupiditatis. Unũ modo est quo fieri pos¬
sit Roma felitior maximũ quid̃. sed tamẽ so¬
lũ Constantinũ conseruatorẽ suũ ut beatissimos
cesares uideat. ut fruendi copiam pro desiderii¬
modo capiat. et uos alacris excipiat: Et cũ .r. p.
ratio digredi fecerit receptura dimittat.

Expanded text:
est quae te non metuat aut diligat. Omnia foris est quae te non metuat aut diligat. Omnia foris placida, domi prospera annonae ubertate, fructuum copia. Exornatae mirandum in modum ac prope de integro conditae civitates. Novae leges regendis moribus et frangendis vitiis constitutae; veterum calumniosae ambages recisae captandae simplicitatis laqueos perdiderunt. Pudor tutus, munita coniugia. Securae facultates ambitione sui gaudent, nec aliquis habendi quam plurimum metus, sed in tanta bonorum adfluentia magna verecundia non habendi. Hic denique status rerum est, ut obtinendae potius felicitatis votum geramus quam augendae cupiditatem. Vnum modo est quo fieri possit Roma felicior, maximum quidem sed tamen solum, ut Constantinum conservatorem suum, ut beatissimos Caesares modo capiat, ut vos alacris excipiat; et cum reipublicae ratio digredi fecerit, receptura dimittat.
Abbreviated transcription (Latin):
paternȩ Iam tamẽ ad pietatẽ eũs natura de¬
ducit. Iam matutus studio. litteris habilis. Iã
felix dextera fructuosa substriptione lȩtatur
Delegat multa indulgentissimus ꝑens: et quȩ
tio Coñstantini maximi qui tam mature nob̃
cesares dedit ut utamur maximis coꝵ como¬
dis. et integra etas suꝑsit. nihil ĩminuitur et
plurimũ sumitur: ut tũ res largiter suppetat
spes tamẽ illibata ꝑmaneat. Quinquẽniis igit
feliciter inchoatus. decẽnia cȩsarũ nobilissimo¬
rum ultra posteros nostros extendenda. ꝗͣ ũn
pense orare et rogare nos cõueniat. ip̃is bonis
tempoꝵ et rei . pi utilitatibus admonenut. Ia¬
cet in latere galliarũ aut in sinu tuo fusa barba¬
ria perse ip̃i potens natio: et post Romanã mag¬
nitudinẽ in terris secunda. Amititiam tuã con¬
stantine maxĩme. nõ minus trepide ꝗͣ amabili¬
ter petiuerunt: Nulla in terris tam fęliẽ natio

Expanded text:
paternae, jam tamen ad pietatem ejus natura depaternae, jam tamen ad pietatem ejus natura deducit? jam maturato studio litteris habilis, jam felix dextera fructuosa subscriptione laetatur. Delegat multa indulgentissimus parens, et quae us, cum beneficio Constantini maximi, qui tam mature nobis Caesares dedit, utamur maximis eorum commodis, et integra aetas supersit? Nihil imminuitur, et plurimum sumitur: ut, cum res largiter suppetat, spes tamen illibata permaneat. Quinquenniis igitur feliciter inchoatis, decennia Caesarum nobilissimorum, ultra posteros nostros extendenda, quam pense rogare et orare nos conveniat, ipsis bonis temporum et rei publicae utilitatibus admonemur. Iacet in latere Galliarum aut in sinu suo fusa barbaria; Persae ipsi, potens natio et post Romanam magnitudinem in terris secunda, amicitiam tuam, Constantine maxime, non minus trepide quam amabiliter petiverunt. Nulla in terris tam ferox natio
Abbreviated transcription (Latin):
undauit gratulatio. Cui tanto interuallo ui¬
dere filium licuit. et uidere uistorẽ Narrauĩt
utiq exhausta bella. & hoc ad suam gr̃am. non
ad siu ostentationẽ qualis excipiendo hoste qͣ
resistent ue heniens. ꝗͣ facilis supplicanti. udđi¬
uit hoc frater intentus: et puerilem animũ a¬
spes beta et blanda gauclia titularunt. Cũqꝙ mi¬
raretur frater et sidi fauit ꝙ ex ãnis eũis q̃ proxi¬
nuis tante glorie esset agnouit. Nunc tt Con¬
reuertentẽ Neq enĩ ꝑsuaderi facile potest
ut si quando armis uestris cõtusa barbaria a¬
liquid tamẽ mouerit. sit ille animo: sit con-¬
silio tui similis. Temꝑet modo dexterȩ manui
pareat. Et si tale quid quȩ sumus. in quo te
iterũ nolit imitari. Te uero Constantine Ꝙ¬
sar incrementũ maximũ boni publici. quibus
uotis amplectitur Romana felicitas. quȩ de te
tantũ expestat quantũ nomĩe polliceris. Et
litet ȩtas adhuc euocet ab imitatione uirtutis

Expanded text:
undavit gratulatio, cui tanto intervallo viundavit gratulatio, cui tanto intervallo videre filium licuit, et videre victorem? Narravit utique exhausta bella, et hoc ad suam gratiam, non ad sui ostentationem, qualis excipiendo hoste, quam resistenti vehemens, quam facilis supplicanti. Audivit haec frater intentus, et puerilem animum spes laeta et blanda gaudia titillarunt; cumque miraretur fratrem, etiam sibi favit, quod ex annis ejus quam proximus tantae gloriae esset agnovit. Nunc te, Conrevertentem, neque enim persuaderi facile potest, ut si quando armis vestris contusa barbaria aliquid tamen moverit, sit ille animo, sit consilio tui similis. Temperet modo dextrae, manui parcat, et sit aliquid, quaesumus, in quo te iterum nolit imitari. Te vero, Constantine Caesar, incrementum maximum boni publici, quibus votis amplectitur Romana felicitas? quae de te tantum expectat quantum nomine polliceris: et licet aetas adhuc revocet ab imitatione virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
latedemoniis magis licuerit hoc instituto .r.p.
tueri suam: cũ regem nisi ex stirpe Herculis nõ
haberent. Tuos constantine maxime. tuos li¬
beros ac deinceps nepotes tecũ optat. ut tanto
a pluribus petantur ꝗͣto maĩora noscũtur. De¬
cdarant ecce rationẽ cupiditatẽq uotoꝵ fac¬
ta Crispi Cesarũ maximi. In quo uelox uirtus &¬
tatis mora nõ retardata pueriles annos glorq̃s
triũ phalibus occupauit. Cuius ita iam uberes
scatent laudes ut plene possent uideri nisi cx¬
pisse et patrẽ togitaremus. Qui quiđ nũc no¬
bilissimus cesar uenerandi patris. fratrũ suo¬
rũq dĩm fruitur aspectus: seq fruendũ om̃ibo
prebet Cruda adhuc hyeme iter gelũ intrac¬
tabile ĩmensũ spatio niuibus infestũ. incredibe¬
li celeritate confecit. ut intelligamus alacri¬
tati. nihil asperũ qui ĩpsam quam a suis pe¬
tebat tam laboriosam instituerat uolũtatẽ
Que tuũ Constantine maxime mnite pectus in¬

Expanded text:
Lacedaemoniis magis licuerit hoc instituto rempublicam Lacedaemoniis magis licuerit hoc instituto rempublicam tueri suam, cum regem nisi ex stirpe Herculis non haberent. Tuos, Constantine maxime, tuos liberos ac deinceps nepotes tecum optat ut tanto a pluribus petantur, quanto ad majora nascuntur. Declarant ecce rationem cupiditatemque votorum facta Crispi Caesarum maximi, in quo velox virtus aetatis mora non retardata pueriles annos gloriis triumphalibus occupavit: cujus ita jam uberes scatent laudes, ut plenae possent videri, nisi coepisse et patrem cogitaremus. Qui quidem nunc nobilissimus Caesar venerandi patris, fratrum, suorumque omnium fruitur aspectu, seque fruendum omnibus praebet. Cruda adhuc hieme iter gelu intractabile, immensum spatio, nivibus infestum incredibili celeritate confecit: ut intelligamus, alacritatibus nihil asperum, qui ipsam quam a suis petebat tam laboriosam instituerit voluntatem. Quae tuum, Constantine maxime, mite pectus in
Abbreviated transcription (Latin):
flexibilis et tenera ducatur morigeram se nõ
terrori eius prebeat: sed benignitati. Placidam
quippe rerũ quietẽ tot profundũ urbi otium
gentes ꝑdomite condiderũt uacat remissiori¬
bus annis edelectamenta pacis adhibere Celo¬
bẽrima quęq urbis nouis oꝑibus enĩtescunt
nec obsoleta modo ꝑ uetustatẽ rediuuo cultu
insigniuntur. Sed illa ipsa que antea magnificẽ¬
tissima putabantur nũc auri luce fulgentia in¬
decoram maiorũ ꝑsimoniam prodidẽrunt. Cir¬
coipsi maximo sublimes porticus. et rutulantes
auro colũne tantũ inusitati ornatus dedert̃
ut illo non minus cupidȩ conuenienter loci
gratia ꝗͣ spectatuli uoluptate. Tantor Roma
compos bonoꝵ. quȩ quiđd ei sunt cũ toto orbe
couia. haurit insuꝑ ingentis spei fructũ quã
propositam sibi ex tesaribus nobilissimis habet
corũq fratribus: quoꝵ iãm noia ĩpsa uenerã¬
tur. et si uota nostra interim ꝓferũtur. Ne

Expanded text:
flexibilis et tenera ducatur, morigeram se non flexibilis et tenera ducatur, morigeram se non terrori ejus praebeat, sed benignitati. Placidam quippe rerum quietem, et profundum Urbi otium gentes perdomitae condiderunt. Vacat remissioribus animis delectamenta pacis adhibere. Celeberrima quaeque Urbis novis operibus enitescunt: nec obsoleta modo per vetustatem redivivo cultu insigniuntur; sed illa ipsa quae antehac magnificentissima putabantur nunc auri luce fulgentia indecoram majorum parcimoniam prodiderunt. Circo ipsi maximo sublimes porticus, et rutilantes auro columnae, tantum inusitati ornatus dederunt, ut illo non minus cupide conveniatur loci gratia quam spectaculi voluptate. XXXVI. Tantorum Roma compos bonorum, quae quidem ei sunt cum toto orbe communia, haurit in super ingentis spei fructum, quem propositum sibi ex Caesaribus nobilissimis habet, eorumque fratribus, quorum jam nomina ipsa veneramur, etsi vota nostra interim proferuntur. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ta uenerandũ quiddã et amabile remitentẽ
Quis digne exequi possit. quarũ rerũ miraculo
sic omes deuinciebantur ut nõ tam om̃es dole¬
rent. & illũ tyrãnũ tam diu tulerant ꝗͣ ꝙta.
li principe tam sero fruerentur. Longũ est ex
illo ꝑtensere benefitia principis que in urbem
sine modo redeuntia contexta eius benignĩta¬
te fulserunt. Ita ĩfinita numero comodis mag¬
na ut nunꝗ obliuionẽ gratiȩ obductura sit
uel multitudo oĩm uel u̾tilitas singuloꝵ. Sensi¬
sti Roma tandẽ arcem et oĩm gentiũ et ter.¬
nairũ esse reginam: cũ ex om̃ibus ꝓuintiis opti¬
mates uiroscuriȩ tuȩ pignora reris : ut sena¬
tus dignitas. nõ nomine ꝗͣ re esset illustrior. Cũ
ex totuis orbis flore constaret populi ueroRo.
tis relata. nõ licentia effrenis exultat. nõ abiec¬
ta languide iacet: sed sit assidius duuini prin.¬
cipis monĩtis temꝑata est: ut cũ ad nutũ eius

Expanded text:
ta, venerandum quiddam et amabile renidentem ta, venerandum quiddam et amabile renidentem quis digne exequi possit? Quarum rerum miraculo sic omnes devinciebantur, ut non tam omnes dolerent quod illum tyrannum ita diu tulerant, quam quod tali principe tam sero fruerentur. XXXV. Longum est ex illo percensere beneficia principis, quae in orbem sine modo redeuntia, contexta ejus benignitate fulserunt, ita infinita numero, commodis magna, ut nunquam oblivione gratiam obductura sit vel multitudo omnium, vel utilitas singulorum. Sensisti, Roma, tandem arcem te omnium gentium, et terrarum esse reginam, cum ex omnibus provinciis optimates viros curiae tuae pigneraveris: ut senatus dignitas non nomine quam re esset illustrior, cum ex totius orbis flore constaret. Populi vero Romani tis relata, non licentia effraenis exultat, non abjecta languide jacet, sed sic assiduis divini principis monitis temperata est, ut, cum ad nutum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
adeptione gauderet. Pretẽo priuatim reddita
onũbus patrimonia: quos illa mõstruosa labes
extorres domo fecerat. Pretẽo inꝗͣ ꝙ uix sufficit
oratio facta publicitus explicare.quanꝗ̃ cũ
ex singulis sit augmentã res. p: et quicꝗd in
eam confertur: ad omẽs ꝓportĩone ꝑmanat
deo de tanto principe cõmemorare. ꝙ uel iã
matronarũ cu forma emendatior fuit boni
sui piguit. cũ sub abstinentissimo imꝑatore spes
lucusenta. nõ incitatrix licentię esset sed pu¬
doris ornatrix. Quȩ sine dubio magna seu
non tam re exhibita ꝗ̃ disputattõne ĩactata¬
est. Sed remittamus hoc principi nostro. qui
ita tpantiam ingenerare omĩbus cupit: ut
cam no ad uirtutũ suarũ idecus ascribẽdã.
sed nature ipsius honestatẽ referendã arbure¬
tur. Quid faciles aditus : quid aures patiẽtusi¬
mas : quid benigna responsa: quid uultũ ip¬
su augusti decoris grauitate hylaritate ꝑmix¬

Expanded text:
 novorum adoptione gauderet. Praetereo, privatim reddita  novorum adoptione gauderet. Praetereo, privatim reddita omnibus patrimonia, quos illa monstrosa labes extorres domo fecerat, praetereo inquam, quia vix sufficit oratio facta publicitus explicare: quanquam cum ex singulis sit coagmentata respublica, et quidquid in eam confertur, ad omnes proportione permanat; deo de tanto principe commemorare, quod nullam matronarum cui forma emendatior fuerit boni sui piguit, cum sub abstinentissimo imperatore species luculenta non incitatrix licentiae esset, sed pudoris ornatrix. Quae sine dubio magna, seu non tam re exhibita, quam disputatione jactata. Sed remittamus hoc Principi nostro, qui ita temperantiam ingenerare omnibus cupit, ut eam non ad virtutum suarum decus adscribendam, ad naturae ipsius honestatem referendam arbitretur. Quid? faciles aditus, quid? aures patientissimas, quid? benigna responsa, quid? vultum ipsum augusti decoris gravitate, hilaritate permix
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia excogitauit benignitas et clemen:¬
tia contulerunt: quoꝵ quid magis iuucrit dit¬
ficilis existimatio est: nam de calamitate ob¬
sessi finis est uoti mĩseria liberari: et mox fa¬
cultas miseriarũ parũ grata est. inisi lxtitia cõ¬
sequatur. Ita pro se quęq offitiis functȩ forti¬
tudo et libertas imꝑatoris cumulatĩssimam
fortitudinẽ ex hauriendis malis et cogerẽdis
cõmocdis reddiderunt. facilior quiđd et mul¬
to prodũuor ledendi ꝗͣ comodandi semꝑ est
uia. uulnerart integrũ ꝗͣ sautiato mederi
dissipare reperta ꝗͣ duuilsa componere. Cessit
tñ hȩc rerũ cõditio princĩpi nostro. Nam ꝗc¬
quid mali sexennio toto dominatio feralis
inflixerat. bimestris fere cura faciauit Sana¬
uit dito reintegratio status pristini ꝑmulcen¬
do dolores. Satis est non ẽt artessende gratu¬
iationi: nec amplius postules ꝗͣ ut eum sui nõ
pęniteat: qui solita non modo id egit: ut re¬

Expanded text:
prudentia excogitavit, benignitas et clemenprudentia excogitavit, benignitas et clementia contulerunt? Quorum quid magis juverit difficilis aestimatio est. Nam et calamitate obsessis, finis est voti miseria liberari, et mox vacuitas miseriarum parum grata est, nisi laetitia consequatur. Ita pro se quaeque officiis suis functae fortitudo et liberalitas imperatoris, cumulatissimum Urbis beatitudinem exhaurienda, et congerendis commodis reddiderunt. Facilior quidem et multo proclivior laedendi quam commodandi semper est via, vulnerare integrum quam sauciato mederi, dissipare rapta quam divulsa componere, cessit tamen rerum haec conditio Principi nostro. Nam quidquid mali sexennio toto dominatio feralis inflixerat, bimestris fere cura sanavit. Sanavit dico: redintegratio status pristini, permulcendo dolori satis est, non et arcessendae gratulationi, nec amplius postules quam ut eum sui non poeniteat, qui solitario modo id egit ut re
Abbreviated transcription (Latin):
caput ut ꝗͣ maxime uiuus afflixerat. laterato
explerit: et nõ dũ satis tempesttuo marĩ affuc.¬
runt tamẽ nauigantibus felites aurȩ et fluc̃.¬
tus secundi. beatissimãq uictoriam ip̃a et ele¬
menta iuuerunt. Caput in quo titulus tantȩ
laudis circũferebatur. reddidit Tberis. prose¬
cuti sunt uenti. maria seruarũt. Quonã modo
te potens africa. quante letitiȩ fremĩtu. ꝗ̃ in¬
solenti uolũtate iactasti: Nil quippe est im¬
moderatius ꝗͣ post longam tristitiam repens
gaudiũ impetu suo feruet: nec ut primũ libe¬
rum continuo defecatũ statim purum est. Nã
ut fistulȩ in ĩterceptȩ sunt exitu dato quo
largiores eo trassiores aquas euomũt. Sit uota
hominũ metu inclusa turbide alĩquid egeĩt
tiones: nec minus uberes fructus reliquarũ uĩt¬
tutũ fuerunt Implicatam quidẽ atq obsitam
urbem grauissimis malis euoluerunt. indefes¬
sa uis atq eximia fortitudo. Seid quantũ boni

Expanded text:
caput, ut quam maxime vivus afflixerat, laceratus caput, ut quam maxime vivus afflixerat, laceratus expleret. Et nondum satis tempestivo mari, affuerunt tamen navigantibus felices aurae, et fluctus secundi, beatissimamque victoriam ipsa etiam elementa juverunt. Caput, in quo titulus tantae laudis circumferebatur, reddidit Tiberis, prosecuti sunt venti, maria servarunt. Quonam modo te, potens Africa, quanto laetitiae fremitu, quam insolenti voluptate jactasti? nihil quippe est immoderatius quam post longam tristitiam repens gaudium. Impetu suo fervet; nec ut primum liberum, continuo defaecatum, statim purum est. Nam ut fistulae cum diu interceptae sunt, exitu dato, quo largiores, eo crassiores aquas evomunt; sic vota hominum metu interclusa turbide aliquid egerunt  gratulationes. Nec minus uberes fructus reliquarum virtutum fuerunt. Implicatam quidem atque obsitam Urbem gravissimis malis evolverunt indefessa vis atque eximia fortitudo: sed quantum boni
Abbreviated transcription (Latin):
soris sui auspicari libertatẽ uiuat et mira
cũ uolutate receptus enita teroris insultatio¬
ne inteͬritus obterebatur. Quis triũphus illa¬
strior : quȩ spẽs pulchrior: quȩ pompa felitior
Dicam itaq Imp: quo uno satis nhi iuides
diuinam gloriam tuã significaturus. quot in
illo turpitudinis notas extinxeras tot te lau¬
dũ infulȩ refluxerũt Fraudari indulgentis.¬
simus princeps egram neminẽ uoluit. quo mi
ris expiaret. Ibĩq iam quiđ letitiam gestȩ rei
diffuderat fama uelox: et ad celeritatẽ nuntu
pẽnata uictoria ũisequebatur Tamen liberiore
cũ gaudio ĩpsius rei fructus ꝙ ad animũ lan¬
guidus accedunt. quȩ auriũ uia manãt᷑ ꝗ quȩ
oculis hauriũtur. Itaq tanti per Italiam tõcur¬
sus hõim excitabantur: tantȩ ex opibus effusi¬
ones ut facile ante acti terroris testificationi
presenti exultatione luceret pari studio mis¬
sum eiusdem tyrãni ad ꝑmulcendam africã

Expanded text:
soris sui auspicari libertatem juvabat, et mira soris sui auspicari libertatem juvabat, et mira cum voluptate conceptus e vita terror, insultatione interitus obterebatur. XXXII. Quis triumphus illustrior? quae species pulchrior? quae pompa felicior? Dicam itaque, Imperator, quo uno satis mihi videor divinam gloriam tuam significaturus. Quot in illo turpitudinum notas extinxeras, tot in te laudum infulae refulserunt. Fraudari indulgentissimus princeps ea gratia neminem voluit, quominuris expiaret. Ubique jam quidem laetitiam gestae rei diffuderat fama velox, et ad celeritatem nuntii pennata victoria; insequebatur tamen uberiore cum gaudio ipsius rei fructus, quod ad animum languidius accedunt quae aurium via manant, quam quae oculis hauriuntur. Itaque tanti per Italiam concursus hominum excitabantur, tantae ex oppidis effusiones, ut facile anteacti terroris testificatio in praesenti exultatione luceret. Pari studio missum ejusdem tyranni ad permulcendam Africam
Abbreviated transcription (Latin):
carcerẽ barbari: sed dedusti e carcere consula¬
res. non captiui alienigenȩ introitũ illã hone¬
stauerunt: sed Roma iam libera nibnl ex ho.¬
stico accepit. sel se ĩpsam recuꝑauit. nec p̃ila
auctior facta est. sed esse prela defq̃t desiuit
et quo nil adiici ad gloriȩ magnitudinẽ põt
sane om̃ibus uidebantur sudacta uitioꝵ ag¬
mina quȩ urbem grauiter obsederant: scelus
domitũ. uicta ꝑfidia: diffidens sibi audatia
et importunitas catenata. furor uinctus et cra¬
enta crudelitas inani tẽrore frendebant. Su¬
ꝑbia atq arrogantia debellatȩ. luxuries coher¬
aita et libulo constricta nexu ferreo tenebãt᷑
Sequebãtur hũc comĩtatũ suũ tyranni ipsius te¬
terrimũ caput: ac si qua referentibus fides ẽ
suberat adhuc seuitiã et hõrendȩ frontis rimaᷤ
mors ipsa non uiterat. Iaciebantur uulgo cõ¬
tumeliosissimȩ uotes: nã et laudibus oppres¬

Expanded text:
carcerem barbari; sed educti e carcere consulacarcerem barbari; sed educti e carcere consulares. Non captivi alienigenae introitum illum honestaverunt, sed Roma jam libera. Nihil ex hostico accepit, sed seipsam recuperavit, nec praeda auctior facta est, sed esse praeda desivit, et, quo nihil adjici ad gloriae magnitudinem majussane omnibus videbantur subacta vitiorum agmina, quae Urbem graviter obsederant. Scelus domitum, victa perfidia, diffidens sibi audacia et importunitas catenata; furor vinctus, et cruenta crudelitas inani terrore frendebant: superbia atque arrogantia debellatae, luxuries coercita, et libido constricta nexu ferreo tenebantur. Sequebatur hunc comitatum suum tyranni ipsius teterrimum caput; ac, si qua referentibus fides est, suberat adhuc saevitia, et horrendae frontis minas mors ipsa non vicerat. Injiciebantur vulgo contumeliosissimae voces. Nam et ludibriis oppres
Abbreviated transcription (Latin):
fuga turpis prodidit: et digno ignaiuȩ et se¬
uitiȩ exitu fluctus sanguinei ne cauerunt
Perstringi hȩc satis est qͦ ẽt pridie ꝓlixus mi¬
hi dicta sunt. neq pro dignitate exequi copia
est. Et ne pugna raptim gesta duitius narra¬
ta que confecta uideat᷑. Dsi nũc mihi facui.¬
tas darctur sermonis pro rerũ maiestate ad¬
hiberem omẽs flostulos. et abuterer ex quisito
quodam lepore at uenustate dicendi Iam stre
fauore mutantur. Ditendus in urbem est¬
ingressus Imꝑatoris. et in exprimendo Senatꝰ
populiq Ro: maximo gaudio ingrata nist ip¬
sa lassiuit oratio. Nullus post urbem conditã
dies romano illuxit Imꝑio. cuius tam ettusa
tãq insignis gratulatio aut fuerit aut elle
debuerit. Nulli tam leti triũphi quos ãnaliũ
uatustas consecratos in litteris habent. Non age¬
bantur quiđ ante currũ uincti duces. sed in¬
cedebat tandẽ soluta nobilitas. nõ coniccti in

Expanded text:
fuga turpis prodidit, et dignum ignaviae et saefuga turpis prodidit, et dignum ignaviae et saevitiae exitu fluctus sanguinei necaverum. Perstringi haec satis est, quod et pridie prolixius mihi dicta sunt, neque pro dignitate exequi copia est, et ne pugna raptim gesta diutius narrata quam confecta videatur. O si nunc mihi facultas daretur sermonis pro rerum dignitate figurandi! Adhiberem omnes flosculos, et abuterer exquisito quodam lepore ac venustate dicendi. Jam strepus resultanti favore mutantur. Dicendus in Urbem ingressus est imperatoris; et in exprimendo senatus populique Romani maximo gaudio, ingrata nisi et ipsa lasciviat oratio. Nullus post Urbem conditam dies Romano illuxit imperio, cujus tam effusa tamque insignis gratulatio aut fuerit, aut esse debuerit; nulli tam laeti triumphi quos annalium vetustas consecratos in litteris habet. XXXI. Non agebantur quidem ante currum vincti duces; sed incedebat tandem soluta nobilitas. Non conjecti in
Abbreviated transcription (Latin):
liis ꝙ iñ presenti erat tam pugnę ampla mer¬
ces ꝗͣ pugnator illustris et statim Roma
uictoris. Cuius rei cũ ĩmaginem crepudictu¬
rus hõresco Inuadis primus aciem solus ir¬
rumpis. obũbrant euntẽ telorũ irriti iactus
Sonat istibus umbo securus. His quos traba¬
lis asta dcĩecit. insultans secus proterit. ful¬
get nobilis galea. et toruscat luce gẽmarũ
diuinũ uertitem mõstrat. Auro łypeus. au¬
ro arma collucent. O ꝗͣtũ possides uirtus. quȩ
inhoc habitu plus terroris pferas ꝗ̃ decoris
secuti hunc ardorẽ fortissimi milites et dig¬
no se ductu cius imꝑioq testati sic uiritim
laborauerũt quasi suma res singuloꝵ manu
teneret᷑. Non cõmemorabo hic continiuis stra¬
gidus ripas. nõ oppletũ acerius corpoꝵ ħber̃¬
et inter congestus alte cadauerũ moles. xgro
nixu ac uix eluctantibus gurgitibus ex eunte
Ꝙq illũ ipsũ tyrãnũ non mors uirilis. sed

Expanded text:
liis; quod in praesenti erat tam ampla pugnae merliis; quod in praesenti erat tam ampla pugnae merces, quam pugnator illustris; et statim Roma victoris. Cujus rei cum imaginem coepi, dicturus horresco. Invadis primus aciem, solus irrumpis. Obumbrant euntem telorum irriti jactus, sonat ictibus umbo securus. Hos quos trabalis hasta dejicit, insultans ferus proterit. Fulget nobilis galea, et corusca luce gemmarum divinum verticem monstrat. Auro clypeus, auro arma collucent. O quantam vim possides virtus, quae in hoc habitu plus terroris praeferas quam decoris! Secuti hunc ardorem fortissimi milites, et dignos se ductu ejus imperioque testati, sic viritim laboraverunt, quasi summa res singulorum manu niteretur. XXX. Non commemorabo hic tectas continuis stragibus ripas, non oppletum acervis corporum Tiberet inter congestas alte cadaverum moles aegro nixu ac vix eluctantibus gurgitibus exeuntem, quodque illum ipsum tyrannum non mors virilis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ꝗ̃ uisu agi posset extenta acies ꝑtineret
Non quo froni imdecilla tractu inualido ducere¬
tur. sed tanta subsidioo atq ordinã confirma¬
tione. ut acies non porrectior ꝗͣ robustior mu¬
rum utrinq preberet. ꝙ eam nec constipatio
confraxisset. nec longitudo tenuarit. Iret̃¬
mittam hoc loco Constantine maxime dispo¬
nendi militis tui miram incredidilemq rati¬
onim. Hic enĩ ꝑsequi uellem quẽ tenuisset
locũ celestis exercitus. Dicã quanq̃ illos non
arbitror stetisse nisi tetũ. difficilimam enĩ
pugnę partẽ tibi deligis: et tanꝗ̃ pro fortunȩ
oradu modus uirium debeatur: ita intertu¬
os non uis principatu magis excellere ꝗͣ labo¬
re. cũ ualentissimũ quiđd principis munus
est si manu esset nõ cessasse consilio. Sed tu
non segnior gerere ꝗͣ uibere simul exercitus
tuos monito regis opere iuuas. incendis extem¬
pło. quod hic et facis ꝓmptius ꝗͣ in ceteris pre¬

Expanded text:
ultra quam visus agi posset, extenta acies pertineret; ultra quam visus agi posset, extenta acies pertineret; non quo frons imbecilla tractu invalido duceretur, sed tanta subsidiorum atque ordinum confirmatione, ut acies non porrectior quam robustior murum utrinque praeberet; quod eam nec constipatio contraxisset, nec longitudo tenuaret. XXIX. Praetermittam hoc loco, Constantine maxime, disponendi militis tui miram incredibilemque rationem: hoc enim persequi vellem, quem tenuisset locum coelestis exercitus dicam. Quanquam non illos arbitror stetisse nisi tecum; difficillimam enim pugnae partem tibi diligis, et tanquam pro fortunae gradu modus virtutum debeatur, ita inter tuos non vis principatu magis excellere quam labore. Cumulatissimum quidem principis munus est, si manu cesset, non cessasse consilio; sed tu non segnior gerere quam jubere, simul exercitus tuos monitu regis, opere juvas, incendis exemplo. Quod hic etiam facis promptius quam in caeteris prae
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ casu: non filutia factũ putemus ut
ultro etiã exercitũ educer& aduĩsum eũ cuius
aduentus stridorẽ ipsũ ꝑhõresceret. nisi animũ
iam metu deuiũ infectior deus et ꝑcundi matu.¬
ritas perpulisset. quod ipsa ratio disponẽdi exer¬
citus docuit. illũ mente ꝑdita: implicatoq consi¬
lio: cũ eũ pugnȩ lotũ caperet : ut interdusa fuga
monendi necessitatẽ imponeret cũ spem uictoᷤ¬
riẽ non haberet. Quod quiđ imꝑatori nostro op¬
tandũ largiter fuit. qui hoc uno maxime offen¬
ditur si certamẽ lubritũ faciat spes prompta fu¬
giendi relaxauerit aties: aut frons impulsa tĩ.¬
tubauerit fidutia magnũ ad pedes migrat Non
ames Impbella. nisi fruentẽ hostẽ in gradu suo
precisa fuga tentat: ut aut ferro concidat aut
muiseratione seruetur. Apud Tyberim igitur suos
instruit. sic ripe locatos. ut ultimoꝵ  uestigia
presagio quodam euenturȩ cladis unda fat᷑alis
allueret. Ita uero multitudine suppeditantȩ ut

Expanded text:
Non enim casu, non fiducia, factum putemus, ut ultro etiam exercitum educeret adversum eum, cujus adventus stridorem ipsum perhorresceret, nisi animum jam metu devium infestior deus, et pereundi maturitas perpulisset: quod ipsa ratio disponendi exercitus docuit illum mente perdita, implicatoque consilio, cum eum pugnae locum caperet, ut interclusa fuga moriendi necessitatem imponeret, cum spem victoriae non haberet. Quod quidem imperatori nostro optandum largiter fuit, qui hoc uno maxime offenditur, si certamen lubricum faciat spes prompta fugiendi. Relaxaverit acies, aut frons impulsa titubaverit, fiducia manuum ad pedes migrat. Non amas, Imperator, bella, nisi ferventem hostem in gradu suo praecisa fuga teneat, ut aut ferro concidat, aut miseratione servetur. Apud Tiberim igitur suos instruxit, sic ripae locatos, ut ultimorum vestigia praesagio quodam eventurae cladis unda fatalis allueret: ita vero multitudine suppeditante, ut
Abbreviated transcription (Latin):
stigia urbes et templa cõsurgunt Ideoq hoc
uotis meis sufficit. ut patriam meam iudeas¬
ducente pietate. quia statĩ erit restituta si
uideris. Sed enĩ ista felicitas uiderit. an ad¬
huc meȩ debeatur etati. Interĩ qm̃ ad sum¬
mã uotoꝵ meoꝵ tua dignatione ꝑueni. ut
hant qualetunq nocẽ diuersis oti et palaty¬
ossitiis exercitam in tuis auribus cõsecrarem
Maximas numini tuo gratias ago. tibiq qđ
uꝑest cõmendo liberos meos : p̃cipueq illum
iam sũma tisci patrocinia tractantẽ. in que
me totũ transtulit pietas. Cuius felix serui¬
tus si quando respexeris maxime tuȩ tõue¬
niet etati. Cȩterũ quod de omibus liberis
dixi. lata est Imp. ambitio. Preter illos enim
quinq quos genui etiam illos quasi meos nu¬
mero. quos prouexi ad tutelam fori. ad ot¬
fitia palatũ. Multi quippe ex meri uino ig¬
nobiles fluunt Multi sectatores mei ꝓuinti¬
as tuas admĩstrant. Quorum suctessibus

Expanded text:
stigia urbes et templa consurgunt. Ideoque hoc stigia urbes et templa consurgunt. Ideoque hoc votis meis sufficit, ut patriam meam ducente pietate, quia statim erit restituta si videris. Sed enim ista felicitas viderit an adhuc meae debeatur aetati. Interim quoniam ad summam votorum meorum tua dignatione perveni, ut hanc meam qualemcumque vocem diversis fori et palatofficiis exercitam in tuis auribus consecrarem, maximas numini tuo gratias ago tibique, quod superest, commendo liberos meos praecipueque illum iam summa fisci patrocinia tractantem, in quem me totum transtulit pietas, cuius felix servitus, si quando respexeris, maxime tuae conveniet aetati. Ceterum quod de omnibus liberis dixi, lata est, imperator, ambitio; praeter illos enim quinque quos genui, etiam illos quasi meos numero quos provexi ad tutelam fori, ad officia palatii. Multi quippe ex me rivi non ignobiles fluunt, multi sectatores mei etiam provincias tuas administrant. Quorum successibus
Abbreviated transcription (Latin):
pectat᷑ cui nullo labore constabiẽ. diuinã ĩmor¬
talemq progeniẽ ad studũ laudis hortari. Nõ
necesse erit Camuillos et maxĩmos & curios et
catones proponere ad imitandũ. quin potius ue¬
stra illi tacta demonstrent. uos idẽtidem et
semꝑ ostendant pñtes et optimos imꝑatorie ĩ¬
stitutionis auctores. Interim tñte genitũ do¬
mina qm̃ hũc optatissimũ principẽ ingaluiis
tudinẽ maiestatis tuȩ confert natałe diẽ tu¬
um celebrando in ea cõluctudĩe magnificẽtiȩ
totius orbis securitate cõposita illa imꝑii ue.¬
stri mater acceꝑit. amplexus cius artissimos
interdũ piis manibus resoluatis: tuq potissim
Credo enĩ hoc idẽ Diolitianũ oriens rogat
Has ꝓuntias tuas freqnter illustres et p̾fũ¬
dissima litet pate florentes. aduc̃tu nũminis
tui reddas felitiores. Uĩdes imp. quãta uis sit
tuoꝵ in nos celestiũ benefitioꝵ. ahuc pre¬

Expanded text:
pectat, cui nullo labore constabit divinam immorpectat, cui nullo labore constabit divinam immortalemque progeniem ad studium laudis hortari. Non necesse erit Camillos et Maximos et Curios et Catones proponere ad imitandum; quin potius vestra illi facta demonstret, vos identidem et semper ostendat praesentes et optimos imperatoriae institutionis auctores. Interim tamen te, gentium domina, quoniam hunc optatissimum principem in Galliis itudinem maiestatis tuae confert natalem tuum diem celebrando in ea consuetudine magnificentiae totius orbis securitate composita illa imperii vestri mater acceperit, amplexus eius artissimos interdum piis manibus resolvatis; tuque potissimum credo enim hoc idem Diocletianum Oriens rogat has provincias tuas frequenter inlustres, et profundissima licet pace florentes adventu numinis tui reddas feliciores. Vides, imperator, quanta vis sit tuorum in nos caelestium beneficiorum: adhuc prae
Abbreviated transcription (Latin):
capitoliũ. simul adire palatiũ. Utere quȩ¬
so tuor principũ utroq cognomĩe cũ nõ coga¬
ris eligere. Licet nũc simul et herculia ditã¬
ris et Touia. O quanto nũc Imp illa tiuital
esfet augustior ꝗͣ tomagis hũc natalẽ diem
suũ coleret. si uos stipatos uestro Senatu in
illa capitolini Touis arte conspiteret: quę
nũc sine dubio presentiam uestri sibi fingit
edes uestroꝵ numinũ trequentando. et ibi¬
dem sicut a maioribus institutũ est. t̃uocan¬
do statorẽ louẽ herculem q uictorem. hoc¬
enĩ quondam illi deo cognomen ascripsistis.
qui cũ piratas oneraria naue uicisset. ad ip¬
so audiuit Hercult ꝑ quiẽtẽ illius ope uictorĩ
lis inter offitia est numis tui suꝑare prra¬
tas. Sed ꝓfecto mature ille illũ cestet dies
cũ uos uideat Roma uictores it alacrẽ sub
dextera filiũ. quẽ ad honestissimas artes om̃i¬
bus ingenũ bonis natũ felix aliquis p̃ceptor ex¬

Expanded text:
Capitolium, simul habitare Palatium. Vtere, quaeCapitolium, simul habitare Palatium. Vtere, quaeso, tuorum principum utroque cognomine, cum non cogaris eligere: licet nunc simul et Herculia dicaris et Iovia. O quanto nunc, imperator, illa civitas esset augustior, quanto magis hunc natalem suum diem coleret, si vos stipatos vestro senatu in illa Capitolini Iovis arce conspiceret! Quae nunc sine dubio praesentiam vestri sibi fingit, aedes vestrorum numinum frequentando et identidem, sicut a maioribus institutum est, invocando Statorem Iovem Herculemque Victorem. Hocenim quondam illi deo cognomen adscripsit is qui, cum piratas oneraria nave vicisset, ab ipso audivit Hercule per quietem illius ope victolis inter officia est numinis tui superare piratas. Sed profecto mature ille inlucescet dies, cum vos videat Roma victores et alacrem sub dextera filium, quem ad honestissimas artes omnibus ingenii bonis natum felix aliquis praeceptor exs