comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oie. ⁊ semen germinet ⁊ in creseat: dum nescit ille:¬
ultro enĩ t̃ra fructificat. Primũ herbam. deinde spi¬
cam: deinde plenũ trumentũ in spica. Et cũ se ꝑdu¬
xerit fructus: statim mittat falcem. qm̃ ad est
temptis messis. Tunc enĩ mittet filiris hoĩs angłoᷤ
fuos. ⁊ colligent de regno eiꝰ omĩa scandala. alligãtꝙ
trtania fascicłos ad comburendum: triticum autẽ
congregant in horrea sua. Item autunnꝰ aliqnͣdo tnͣs¬
acto ialutis temꝑe significat: ut in michea. Ne mͥ:
quia factus sum sicut qui colligit racemos in autũ¬
no. hyemps uero: tribulatõem sig̾cat asł t̾minũ mor¬
talis uite. Unde dñs p̃cepit in eungłio discipłis di¬
cens. Orate: ut non fiat fuga ur̃a hyeme uel sab¬
bato. Si de captiuitate ierłm hanc sententiã uolue¬
rimꝰ acciꝑe. quando atito & uespasiano capta est:
orare debent. ne fuga eorum hyeme uel sabbo fiat.

Expanded text:
die, et semen germinet et incresdie, et semen germinet et increscat, primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spicam. Et cum se produxerit fructus, statim mittat falcem, quoniam adest tempus messis. Tunc enim mittet Filius hominis angelos suos et colligent de regno ejus omnia scandala, alligantque zizania fasciculis ad comburendum: triticum autem congregant in horrea sua . Item autumnus aliquando transacta salutis tempora significat, ut in Michea: Vae mihi, quia factus sum sicut qui colligit racemos in autumno . Hiems vero tribulationem significat vel terminum mortalis vitae. Unde Dominus praecepit in Evangelio discipulis, dicens: Orate, ut non fiat fuga vestra hieme vel sabbato . Si de captivitate Hierusalem hanc sententiam voluerimus accipere, quando a Tito et Vespasiano capta est, orare debent, ne fuga eorum hieme vel sabbato fiat:
Abbreviated transcription (Latin):
uientes. ad martiriũ usq ꝑduct: alii manfuetu¬
Uine temꝑati tanqm uer. equabili dño deuo¬
tione famulantes. Omĩa eñi ⁊ ista. ⁊ alia ipse fe-¬
tit: cuiꝰ gr̃a ꝯcedit᷑. quod in hoĩm bona uolunta¬
te monstrat᷑. Autunnꝰ etiam in quo colligunt᷑
fruges. & tempꝰ est messis atq uindemie. tem¬
puis uniu̾salis udicii sigcãt: quando unusqͦ oꝑ
is mercedem recipiet. & metet fructum laboris
sui. Iuxta illud apłi om̃s nos oportet stare aute
tribunal xp̃i: ut recipiat unꝰquisq ꝓprra corꝑis
ꝓ ut gessit siue bonũ siue malũ. Qm̃ qui seminat
in carne sua. de carne metet corruptionẽ. Qui
autem seminat in spu: de spu metet uitã et̃nam.
Sic eñi dñs in eungłio ait. Messis u. consumma¬
tia scħ est: messores aut̃ angł̾i dei. Et alibi.
Sic est regnum dei: quemadmͣ si homo iauat se¬
mentem in t̾ram ⁊ dormiat ⁊ exurgat nocte ac

Expanded text:
ventes ad martyrium usque perducti: alii mansuetuventes ad martyrium usque perducti: alii mansuetudine temperati, tanquam ver, aequabili Domino devotione famulantes. Omnia enim et ista et alia ipse fecit, cujus gratia conceditur, quod in hominum bona voluntate monstratur. Autumnus etiam, in quo colliguntur fruges, tempus est messis atque vindemiae, tempus universalis judicii significat, quando unusquisque operis mercedem recipiet, et metet fructum laboris sui, juxta illud Apostoli: Omnes nos oportet stare ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum: arne metet corruptionem: qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam . Sic enim Dominus in Evangelio ait: Messis vero consummatio saeculi est, messores autem angeli Dei . Et alibi: Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat sementem in terram, et dormiat, et exsurgat nocte ac
Abbreviated transcription (Latin):
rioꝵ aerũ. Mistice autẽ uer. baptismi nouitatẽ
sigc̾at. aut renouatõem uite. post frigus in fide-¬
litatis ⁊ pigricie torporem: siue resurrectionem
corpoꝵ post mortis occubitũ. Unde dñs p̃cepit in
lege mensem nouaꝵ obseruare & u̾ni principiũ:
quando edux̃ dñs filios isrł de t̾ra egypti ꝑ mare
rubrũ in quo ⁊ celebrare pascha uissit. Quo etiam
temꝑe saluator post passionem a morte surrexit:
⁊ spem nob̾ resurrectionis tribuit. Estas autẽ uen¬
ture ioconditatis p̃siguratõ est: ⁊ feruorẽ tarita¬
tis expͥmit. Unde est illud in psalmo. Estatem ⁊ uer
tu fecisti ea. Et in salomone. Iam enĩ hyemps tnͣsut ⁊
recessit: flores apparuert̃ int̾ra. E stas futa᷑ beatitudo
ut in salomone. ꝑp̃t frigus piger arare noluit:
mendicabit estate ⁊ ñ dabitur ei. ꝑ hec duo tẽ¬
pora: sigc̾at fideles diu̾sa moꝵ qualitate pollen¬
tes. Alii em̃ sunt tanqmͣ estus fidei calore fer¬

Expanded text:
ariarum rerum. Mystice autem ver Baptismi novitatem ariarum rerum. Mystice autem ver Baptismi novitatem significat, aut renovationem vitae post frigus infidelitatis, et pigritiae torporem: sive resurrectionem corporum post mortis occubitum. Unde Dominus praecepit in lege mensem novarum observare et verni principium, quando eduxit Dominus filios Israel de terra Aegypti per mare Rubrum, in quo et celebrare pascha jussit ; quo etiam tempore Salvator post passionem a morte surrexit, et spem nobis resurrectionis tribuit. Aestas autem venturae jucunditatis praefiguratio est, et fervorem charitatis exprimit. Unde est illud in psalmo: Aestatem et ver tu fecisti ea . Et in Salomone: Jam enim hiems transiit et recessit: flores apparuerunt in terra . Aestas futura beatitudo, ut in Salomone: Propter frigus piger arare noluit: mendicavit aestate, et non dabitur ei . Per haec duo tempora significat fideles diversa morum qualitate pollentes. Alii enim sunt tanquam aestas, fidei calore fer
Abbreviated transcription (Latin):
hẏemen uestit᷑ tellus herbis: ⁊ in florem cunc ta
arida: nam calor aridus est. Autũnus a tempesta¬
te uocatus: quando ⁊ folia arboꝵ cadunt. ⁊ omĩa
maturescunt. Hiemen ratio hemisꝑie nuncupauit:
quia tunc breuior sol uoluit᷑ circulo. Unde & hoc
tempus. bruma dr᷑. quasi braxin. idest breuis. uel
acybo: quod maior sit tunc uescend appetitus.
Edacitas enĩ grece. bruma appellatur. Unde ⁊ in
plerũq aꝑte totum hyemen sigc̃at. Hec temꝑa: sin¬
głis etiam celi partib ad sebunt᷑. Uer quippe ori¬
enti dat᷑: quia tunc ex t̃ris om̃ia oriunt᷑. Estas uͦ
meridiano: eo quod pars eiꝰ calore flagrantior sit.
Hẏemps semptẽ trioni. eo quod frigorib ⁊ ꝑpetuo
gelu torpet. Autunnꝰ occiduo ꝓpt̃ gͣues morbos qͦs¬
ht̃. unde & tunc omntũ folia arboꝵ defluuN
Ut aut̃ autunnꝰ habundet morb̾. facit hoc confi-¬
niũ frigoris ⁊ caloris: ⁊ cõpugn̾atia intͣ se cont᷑¬

Expanded text:
hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rhiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rarida. Nam calor aridus est. 5. Autumnus a tempestate vocatur, quando et folia arborum cadunt, et omnia maturescunt. 6. Hiemem autem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma da cibo, quod major sit tunc vescendi adpetitus, edacitas enim Graece bruma appellatur, unde et inplerumque agulis etiam coeli partibus adscribuntur. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur. Aestas vero meridiano, eo quod pars ejus calore flagrantior sit. Hyems septentrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet. Autumnus occiduo, propter qhabet: unde et tunc omnium folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et compugnantia intra se contr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm̃is caro ut ad oret coram facie mea: dicit dñs.
Non popłs tudeoꝵ tantum. nec in sola terłm sed om¬
ne humant̃ĩ genus ubiq in toto orbe adoret patrẽ
quatuor sunt. Ner. estas. autũnus. ⁊ hyem s.
Dicta st̃ autẽ temꝑa a cõmunioĩs temꝑamen¬
to: qd̾ in uicem se humore. siccitate. calore ⁊ frigore
temꝑẽt. Hec & curricda dicunt᷑. quia non stant s
currunt. Constat autẽ post factum mundũ exqua¬
litate cursus solis. tẽꝑa int̃ nos menses fuisse diuisa:
quoꝵ temꝑum. talem uet̾ẽs discretionẽ faciunt.
ut primꝰ mensis. uer nouus dicat᷑. Scds ad ultus:
terciꝰ preceps. Sic ⁊ estas in suis tribus mensib no¬
ua. ad ulta. ⁊ preceps. Sic ⁊ autunnꝰ nouis: ad ultꝰ.
⁊ preceps. Item hyemps noua. ad ulta ⁊ preceps: si¬
ue extrema. Unde ⁊ est illud: extreme sub casu hr¬
emps. Her autem dictum: quod ruret. Tunc enĩ post

Expanded text:
omnis caro, ut adoret coram facie mea, , dicit Dominus, omnis caro, ut adoret coram facie mea, , dicit Dominus, non populus Judaeorum tantum, nec in sola Hierusalem, sed omne humanum genus ubique in toto orbe adoret Patrem quatuor sunt: ver, aestas, autumnus et hyems. Dicta sunt tempora a communione temperamentorum, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. Constat autem post factum mundum ex qualitatibus cursu solis tempora in ternos menses fuisse divisa, quorum temporum talem veteres discretionem faciunt, ut primus mensis ver novum dicatur, secundus adultum, tertio praeceps. 3. Sic et aestas in suis tribus mensibus nova, adulta et praeceps; sic et autumnus novus, adultus et praeceps; item hiems nova, 228 adulta et praeceps, sive extrema. Unde est illud: Extremae sub casum hiemis. Ver autem dictum, quod viret. Tunc enim post
Abbreviated transcription (Latin):
ne: ⁊ reducat ad memoriam quanta ꝑfectio p̃di¬
cationis sue. collec bis animab reportabat lucra.
Censes duodecim eiꝰdẽ numeri sunt apłi: ut ĩ
apocalipsinꝙ singłos menses. reddentia fructum
suum. Item mensis sicut ⁊ sabb̃m ꝓrequie sempi¬
t̃na posita inueniunt᷑: ut est illitd ysaie. Et erit
mensis ex mense.⁊ sabb̃m ex sabb̃o: ut de carnalibꝰ
sabb̃is mensib q fiant sp̃italia sabbata delicata.
Qui sabb̃isinꝰ dei popło reseruat᷑. & mensis sp̃ita¬
lis quando apuncto usq ad punctum luna com¬
plebit᷑ ⁊ suo currit ordine: ut efficiat mensem in¬
tegrum kalendarum. Quod autẽ luna q̃uod ã so¬
le illuminat᷑. significet eccł̃iam a xp̃o illuminatã.
ñ indiget explanari: & sabb̃m requiem sigt̾at: ueni¬
uit exnemeniis ⁊ sabbatis qui sex diebus in quibꝰ
factus ost mundꝰ transcensis festinant ad septimũ
diem. idest sabb̃m. in quo uera est requies. Henet

Expanded text:
nae, et reducat ad memoriam, quanta perfectio praedinae, et reducat ad memoriam, quanta perfectio praedicationis suae collectis animabus reportabat lucra. Menses duodecim ejusdem numeri sunt Apostoli, ut in Apocalysi: Per singulos menses reddentia fructum suum . Item mensis, sicut et sabbatum, pro requie sempiterna posita inveniuntur, ut est illud Isaiae: Et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato , ut de carnalibus sabbatis mensibusque fiant spiritalia sabbata delicata. Qui sabbatismus Dei populo reservatur, et mensis spiritalis, quando a puncto usque ad punctum luna complebitur, et suo currit ordine, ut efficiat mensem integrum calendarium. Quod autem luna, quae a sole illuminatur, significet Ecclesiam a Christo illuminatam: non indiget explanari, et sabbatum requiem significat. Veniunt ex neomeniis et sabbatis, qui sex diebus, in quibus factus est mundus, transcensis festinant ad septimum diem, id est, sabbatum, in quo vera est requies. Veniet
Abbreviated transcription (Latin):
midia lunari mense ꝓductior: equibꝰ undetim
epartaꝵ dies ⁊ quadrans. annuatĩ succrescere so¬
let.Duodecies enĩ uiceni ⁊ bini dicentos sexaginta
quatuor faciũt: quas eẽ horas undecim dierum.
Hinc facile paiet: quia undecies uiceni ⁊ quat̃ni.
candem sũmam ꝯficirint. Porro duodecies semis. sex
facĩ ÷ que annue sunt hore quadrantis. Siquidẽ
luna: duodecim suos menses undecim dieb ut dic¬
blm est ⁊ quadrante breuiores totidem solis m̃¬
sib agens. in his tandem ꝑagentis tredecies dodia¬
E Anibitum iustrat. Iuxta allegoriam uero mensis
quia luna nomen ⁊ ordinem accepit. signifiat
scẽ eccłie coadunationem siue ꝓfectum. Unde ⁊¬
liob art. Quis mͥ tribuat ut sim iixta menses pͥs¬
tinos: Quid noĩe signat mensitim. nisi collectio¬
res animaru fuic aliquando mensis ꝓ ꝑfectione.
Reminiscat᷑ ergo ꝑuocẽ iob eccłia ꝑfectionis pͥsti¬

Expanded text:
midia, lunari mense productior, e quibus undecim midia, lunari mense productior, e quibus undecim epactarum dies et quadrans annuatim succrescere solent. Duodecies enim viceni et bini ducentos sexaginta quatuor faciunt, quas esse horas undecim dierum hinc facile patet: quia undecies viceni et quaterni eamdem summam conficiunt. Porro duodecies semis sex faciunt, quae annuae sunt horae quadrans. Siquidem luna duodecim suos menses undecim diebus ut dictum est et quadrante breviores totidem solis mensibus agens, in iisdem peragendis tredecies Zodiaci ambitum lustrat. Juxta allegoriam vero mensis, qui a luna nomen et ordinem accepit, significat sanctae Ecclesiae coadunationem sive profectum. Unde Job ait: Quis mihi tribuat, ut sim juxta menses pristinos? Quid nomine signat mensium, nisi collectiones animarum, sive aliquando mensis pro perfectione? Reminiscatur ergo per vocem Job Ecclesia perfectionis pristi
Abbreviated transcription (Latin):
annũ solis integrum. hoc est trecentoꝵ sexaginta
quinq dierum esse descriptum: quia uidelicet lu¬
na que presenti anno uerbi gr̃a ꝑnonas maias.
septima decima existit. anuo sequente uicesima
uiiͣ. pridie nonas maias occurrit. No tandũ sane
qd̾ nimtum fallant᷑ qui mensem definiendum.
uł ab antiquis definitum autumant: qram du
luna dodiacum circulũ ꝑagit. Que nimirũ sicut
diligentior inquisicio natiuarũ edocuit: ⁊odiacum
quidem septem iuginti dieb ⁊ octo horis. sui uͦ cur¬
sus ordinẽ iuginti nouẽ dieb ⁊ duodetim horis sai¬
ua sui saltꝰ rone conficit. Ideoq rectiꝰ ita defini¬
endiĩ. qd̾ m̃sis lune. sit luminis lunaris circuitꝰ:
ac redintegr̾o. de noua ad nouã. Solaris aut̃ iñ¬
sis digressio sit solis. ꝑ duodecimã partẽ todiaci.
idest signifer circłi: que triginta dieb ⁊ x. semis
horis impletur. uiginti duab uidelicet horis ac di¬

Expanded text:
annum solis integrum, hoc est, trecentorum sexaginta annum solis integrum, hoc est, trecentorum sexaginta quinque dierum esse descriptum: quia videlicet luna, quae praesenti anno, verbi gratia, per Nonas Maias septima decima existit, anno sequenti vicesima VII pridie Nonas Maias occurret. Notandum sane, quod nimium fallantur, qui mensem definiendum vel ab antiquis definitum autumant, quandiu luna Zodiacum circulum peragit, quae nimirum sicut diligentior inquisitio naturarum edocuit Zodiacum quidem septem viginti diebus, et octo horis, sui vero cursus ordinem viginti novem diebus et duodecim horis salva sui saltus ratione conficit: ideoque rectius ita definiendum, quod mensis lunae sit luminis lunaris circuitus ac redintegratio de nova ad novam; solaris autem mensis digressio sit solis per duodecimam partem Zodiaci, id est, signiferi circuli, quae triginta diebus et decem semis horis impletur: viginti duabus videlicet horis, ac di
Abbreviated transcription (Latin):
gesimam ab agni accisione computent: ponentes
uidelicet primi mensis residuos dies numero de¬
tem ⁊ septem. quia tredecim priores fuerant ante
pascha tnͣsac t: scdĩ triginta. Tertii. tres qui fi¬
unt simul dies . l. cum constet duos menses luna¬
res non sexaginta sed quinqͣginta nouem dieb t̾mi¬
nari. Ideoq paschalis mensis. xix dieb cõpitatꝰ:
Xx ⁊uii. sui cursus dies post pascha retrnuerit: se¬
cundum iam mensem non triginta s unde trigĩ¬
ta dieb debere concludi. Ac ꝑhoc in summa tem¬
ꝑis memorati. non plusquam unde inꝰ ueniri: m
si forte putandum est sine dochicos que est regła
scẽ scͥpture frequentissima a parte totum com-¬
putari. Herum hec ut cumq acta uel cõputa¬
ta fuerint. claret tamen hebreos ad lune cursũ
suos menses obseruare osueitisse. nec alit̾ inge¬
nesi recte sentiendum ubi noe cum suis septimo
eiꝰdem m̃sis die. post diluuũ egressus asserit᷑. Quam

Expanded text:
gesimam ab agni occisione computent, ponentes gesimam ab agni occisione computent, ponentes videlicet primi mensis residuos dies numero decem et septem: quia tredecim priores fuerant ante pascha transacti, secundi XXX, tertii tres, qui fiunt simul dies quinquaginta: cum constet duos menses lunares non LX, sed quinquaginta novem diebus terminari: ideoque si paschalis mensis XXX diebus computatus XVII sui cursus dies post Pascha retinuerit, secundum jam mensem non triginta, sed undetriginta diebus debere concludi: ac per hoc in summa temporis memorati non plusquam undequinquaginta dies inveniri: nisi forte putandum est synecdochicos quae est regula sanctae Scripturae frequentissima a parte totum computari. Verum haec utcunque acta vel computata fuerint, claret tamen Hebraeos ad lunae cursum suos menses observare consuesse. Nec aliter in Genesi recte sentiendum, ubi Noe cum suis septimo ptima ejusdem mensis die post diluvium egressus asseritur: quam
Abbreviated transcription (Latin):
noctiũ luna extiterit. primum sequentis ann m̃¬
sem faciat. Que uero antea. nouissimũ p̃cedentis.
Sicq ꝑ ordinem scd̃s eorum m̃sis iar maio. Eereiꝰ
si uan tunio: quartꝰ thamul iulio. Quintꝰ ab augꝰ¬
to. sextus elul septem ber. septimꝰ thesen oc tob̾.
quem ꝓpt̃ collectionem frugum ⁊ celeberrimas in
ipso festuuitates noitum annũ appellant. Dclauus
maresuan nouember: nonꝰ casleu december. deti¬
inus debeth ianuario. Undecimꝰ sabat februario:
duodecimꝰ ad ar martio. simili ratione cõꝑatur.
Quos uidelicet menses ꝑꝑter lune circulum qui xxͣ.
nouem semis dieb constat. Ericenis unde trice¬
nisq dieb alt̾nantes sedõ demum uel t̾cio anno
ex acto mensem suꝑfluum. qui ex annuus undecĩ¬
epactarũ dieb confici solet int̾ kalant. Unde ñ¬
nullo moueor scrupulo: quomͦ maiores nr̃i diem
qua lex data est. que est t̃cia m̃sis t̾cii quinqua¬

Expanded text:
noctium luna exstiterit, primum sequentis anni mennoctium luna exstiterit, primum sequentis anni mensem faciat: quae vero antea, novissimum praecedentis: sicque per ordinem. Secundus eorum mensis Iar Maio, tertius Sivan Junio, quartus Thamul Julio, quintus Aab Augusto, sextus Elul Septembri, septimus Theseri Octobri, quem propter collectionem frugum et celeberrimas in ipso festivitates novum annum appellant: octavus Maresuan Novembri: nonus Casseu Decembri: decimus Tebeth Januario: undecimus Sabat Februario: duodecimus Adar Martio simili ratione comparatur. Quos videlicet menses propter lunnovem diebus, semis stat tricenis, unde tricenisque diebus alternantes. Secundo demum vel tertio anno exacto, mensem suepactarum diebus confici solet, intercalant. Unde nonnullo moveor scrupulo, quomodo majores nostri diem, qua lex data est, quae est tertia mensis tertii, quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
menes: sed & apud hebreos ieroni mo teste luna
quam iare nominant: mensib nomen dedit. Un
de & iħs filrus sirach qui utiq hebraite scripsit:
deluna loquens ait. Mensis scdm nomen est eius.
Antiqui eñi menses suos non a solis. sed alune cur-¬
su computare solebant. Unde quociens in scripta
sacra fiue in lege. seu ante legem. quota die men¬
sis quid factum dictum ne sit indicatur. non aliud
qͣm luue etas significat᷑. Aqua semꝑ hebrei quib cre-¬
dita sunt eloquia dei. antiquo patrum more menses
obseruare nõn cessant: Primum mensem nouorim
qui pasche cerimoniis sacratus est nisan appellantes:
qui ꝓpter multi uagum lune discursum. nunc in
mareiũ mensem. nunc incidit in aprilem. nunc ali¬
qriot dies maii mensis occupat. Sed rectuis aprili
deputat᷑ quia semꝑ in ipso uel incipit uel definit. ł
totus includit᷑. ea ditm taxat regula cuiꝰ & supͣ me¬
minunꝰ obseruata ut que quinta decima post equi¬

Expanded text:
μηνές. Sed et apud Hebraeos, Hieronymo teste, luna, μηνές. Sed et apud Hebraeos, Hieronymo teste, luna, quam jare nominant, mensibus nde et Jesus filius Sirach, qui utique Hebraice scripsit, de luna loquens ait: Mensis secundum nomen est ejus . Antiqui enim menses suos non a solis sed a lunae cursu computare solebant. Unde quoties in Scriptura sacra, sive in lege, seu ante legem, quota die mensis quid factum dictumve sit, indicatur, non aliud quam lunae aetas significatur, a qua semper Hebraei, quibus credita sunt eloquia Dei , antiquo patrum more menses observare non cessarunt: primum mensem novorum, qui paschae caeremoniis sacratus est, Nisan appellantes, qui propter multivagum lunae discursum, nunc in Martium mensem, nunc incidit in Aprilem, nunc aliquot dies Maii mensis occupat. Sed rectius Aprili deputatur: quia semper in ipso vel incipit vel desinit vel totus includitur, ea duntaxat regula, cujus et supra meminimus, observata, ut quae quintadecima post aequi
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ utte labores. in alia uita ꝑpetuo requiescunt: qͣ
nulla uiqͣm tristicia maculabit᷑. sed maiori insuꝑ
resurrectionis gła cumulabit᷑. Hec eras hominibus
tunt cepit quando primꝰ martir abel corꝑe quidem
tumulũ: spũ autem sabb̃m ꝑpetue quietis intrauit.
Dficiet᷑ autem. quando receptis sc̃i corꝑib in t̃ra sua du¬
plicia possidebunt: leticia sempit̾na exit eis. Et ip̃a
est octaua: ꝑ qua sȩxtꝰ psalmus in scribr᷑. Eredo quia ĩ
sex huiꝰ scli etatib ꝓseptima uel octaua illiꝰ scl̃i est
etate supplicanditm: in qu a qͥa iusti gaudia. sed reꝓ¬
bi sunt supplicia ꝑcepturi. Psalmꝰ hinc. in genti pa¬
uore incipit. currit. finit᷑: Dñe ne in ua tua argu¬
as me. Et cet̾a. De mensib Cap̃. xꝰ.¬
enses dicti a mensura. qua quisq eorum mensu¬
rat᷑ : sed melius aluna que greco sermone me¬
ne uocat᷑. Nam & apud eos menses uocantur

Expanded text:
hujus vitae labores in alia vita perpetuo requiescunt, quae hujus vitae labores in alia vita perpetuo requiescunt, quae nulla unquam tristitia maculabitur, sed major insuper resurrectionis gloria cumulabitur. Haec aetas hominibus tunc coepit, quando primus martyr Abel, corpore quidem tumulum, spiritu autem Sabbatum perpetuae quietis intravit. Perficietur autem, quando, receptis sancti corporibus in terra sua duplicia possidebunt, laetitia sempiterna erit eis, et ipsa est octsex hujus saeculi aetatibus pro septima vel octava illius saeculi aetate est supplicandum. In qua quia justi gaudia, sed reprobi sunt supplicia percepturi, Psalmus hic ingenti pavore incipit, currit, finitur: Domine, ne in ira tua arguas me, etc. CAPUT XI. De mensibus. Menses dicti a mensura, qua quisque eorum mensuratur. Sed melius a luna, quae Graeco sermone μήνη vocatur; nam et apud eos menses vocantur
Abbreviated transcription (Latin):
pars celestium desideriorum pennis fulta ierosolimã
pecũt: pars uolatu distituta urtutũ int̃ babilonie
fluenta resedit. Successit & uesꝑa: quando imminẽ¬
te iam saluatoris ad uertu. gens iudea ꝓpt̾ scelerum
magnitudinẽ romanis tributaria facta: insuꝑ ⁊ alie¬
nigenis fub acta est rebus. Sexta die t̾ra suis aninã¬
tib implet᷑. & homo primus ad unaginẽ dei creatꝰ.
moxq eius latere dormientis sumpta costa femina
fabricat᷑. Sexta etate p̃conantib ꝓph̃is filitꝰ dei in
carne qui hoiẽm dei crearet apparuit: qui dormi¬
ens in eruce sanguinẽ ⁊ aquam de lat̾e unde sibi
etcliam ꝯ setraret emanauit. huiꝰ etatis uesꝑa teteris
obscurior: in ãtexp̃i est ꝑsecutione uenturi. Septi¬
ma die cõsuminatis oꝑib suis ds̃ requieuit: eamq scĩ¬
ficans sabbm nuncupari p̃cepit. que uesꝑam habuis¬
se ñ legitꝰ. Septima ecate iustoꝵ anime post obtimoᷤ

Expanded text:
pars coelestium desideriorum pennis fulta, Hierosolymam pars coelestium desideriorum pennis fulta, Hierosolymam petiit: pars volatu destituta virtutum, inter Babyloniae fluenta resedit. Successit et vespera, quando, imminente jam Salvatoris adventu, gens Judaea propter scelerum magnitudinem Romanis tributaria facta, insuper et alienigenis est subacta regibus. Sexta die terra suis animantibus impletur, et homo primus ad imaginem Dei creatur; moxque ex ejus latere dormientis sumpta costa, femina fabricatur: sexta aetate praeconantibus prophetis Filius Dei in carne, qui hominem ad imaginem Dei crearat, apparuit: qui dormiens in cruce sanguinem et aquam de latere, unde sibi Ecclesiam consecraret, emanavit: hujus aetatis vespera caeteris obscurior in Antichristi est persecutione ventura. Septima die, consummatis operibus suis, Deus requievit: eamque sanctificans, Sabbatum nuncupari praecepit, quae vesperam habuisse non legitur. Septima aetate justorum animae post optimos
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsi. Tercia die aquis in congregationẽ unam coac¬
tis apparuit arida siluis herbisq decora: & t̃era
patriarcha cognationẽ patriamq deserens. scorum
semine fecundat᷑. Huic aduenit & uesꝑa. quando
gens hebrea malis coacta p̃mentib cont᷑ dei uo¬
luntatẽ regem sibi petit: qui mex ordinatus. pͥmo
dñi sacerdotes ꝓpħasq trucidat postmodũ ipse
cum tota gente gladio perit allophilorum. Qrͣ¬
to die celum luminarib ornatur: quarta etate
gens illa celesti fide inclita regno dauid ⁊ salomo¬
nis głosa. templi etiam sc̃issimi altitudine. totũ
nobilitat᷑ in orbem. Sed accepit ⁊ uesꝑam: quando
crebrescentibꝰ peccatis. regnũ illud achaldeis dissi¬
patũ. temiplũ diriͣtum. & tota gens est babilo¬
niam tnͣslata. Qunta die pisces auesq aquis educ¬
tedͥ n patriis manent undis: ille aera terramq ꝑuo¬
lant. Quinta etate multiplicatꝰ in chaloea popłi isrl̃.

Expanded text:
dispersi. Tertia die aquis in congregationem unam coacdispersi. Tertia die aquis in congregationem unam coactis, apparuit arida, silvis herbisque decora: et tertia aeibus. Abraham patriarcha cognationem patriamque deserens sanctorum semine fecundatur. Advenit et vespera, quando gens Hebraea malis coacta prementibus contra Dei voluntatem regem sibi petiit: qui mox ordinatus primo Domini sacerdotes prophetasque trucidat: postmodum ipse cum tota gente gladio periit allophylorum. Quarta die coelum luminaribus ornatur: quarta aetate gens illa coelesti fide inclyta, regno David et Salomonis gloriosa, Templi etiam sanctissimi altitudine totum nobilitatur in orbem: sed accepit et vesperam, quando, crebrescentibus peccatis, regnum illud a Chaldaeis dissipatum, templum dirutum, et tota gens est Babyloniam translata. Quinta die pisces avesque aquis eductae: hi in patriis manent undis, illae aera terramque pervolant: quinta aetate multiplicatis in Chaldaea populis Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
pħie ueritatẽ ⁊. hostia historia ueterũ: ⁊ nrorum ho¬
dieq tempoꝵ testat᷑ euentꝰ. Octaua species ebdoma¬
dis uni formis. ⁊ sola sine cirtuiti reuolutionis exstas
ad figam. ꝑ omĩa prime ebdomadis labentib huiꝰ scłi
conficit᷑ etatib. Prima enĩ die facta est lux: ⁊ pri¬
ma etate homo in paradisi amenitate locatus. diuisa
luce a tenebris. factum est uesꝑe: ⁊ separatis dei filiis
a semine nequam. non longe post natis gigantibus
corrupta est omis t̾ra. donec creator penitens se ho¬
minem fecisse mundum diliunio ꝑdere disponẽt. Scd̃a
die firmam̃tũ in medio librat᷑ aquarum: sedã eta¬
te arca in medio fertur aquarum. Hinc fonte abys¬
si subportata. illinc celi catharactis complata. que ha¬
buit nesꝑam. quando filii adam pecles ab oriente mo¬
lentes qui in construenda suꝑbie turre conuenert̃.
linguarum diuisione multaii. & ab inuicem sunt

Expanded text:
ophetiae veritatem et historia veterum, et nostrorum hoophetiae veritatem et historia veterum, et nostrorum hodieque temporum testatur eventus. Octava species hebdomadis uniformis, et sola sine circuitu revolutionis extans, ad figuram per omnia primae hebdomadis labentibus hujus saeculi conficitur aetatibus. Prima enim die facta est lux, et prima aetate homo in Paradisi amoenitate locatur: divisa luce a tenebris factum est vesperum, et separatis Dei filiis a semine nequam, non longe post natis gigantibus, corrupta est omnis terra, donec Creator poenitens se hominem fecisse, mundum diluvio perdere disponeret. Secunda die firmamentum in medio libratur aquarum: secunda aetate arca in medio fertur aquarum, hinc fonte abyssi supportata, illinc coeli cataractis compluta: quae habuit vesperam, quando filii Adam pedes ab Oriente moventes, qui in construenda superbiae turre convenerunt, linguarum divisione mulctati, et ab invicem sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tum eñ fuerat quod ipse ebdomades ad xp̃i usq
ducatũ ꝑting̾ent. S scriptã p̃dictio aduentu ⁊
passione ipstus: quidetiam post hanc popło qui
eũ rauꝑe nollet esset euentu᷑m ostendit. Ducem enĩ
uientum titũ dicit. qui quadragesimo anno dñi¬
ce passionis. ita cum popło romano ciuitatẽ ⁊ scũa¬
rium dissipauit: ut non remanẽt lapis siꝑ la¬
pidem. lerũ his ꝑanticipationẽ p̃libatisꝰ mox ad
exponendũ ebdomade qͣm omiserat redit euentũ.
Confirmabit autẽ pactũ młtis. ebdomada uina. Hoc
dio ebdomadis. deficiet hostia & sacrificiũ. Dimidi¬
lm ebdomadis huiꝰ. quintꝰ. decimꝰ aninis tiberii ce¬
saris erat: quando in choato xp̃ĩ baptistamate. hosti¬
arum purificatõ fidelib paulatim uilescere cepit.
Item quod sequit᷑. & in templo erit abhominatio de¬
solatõis. ⁊ usq ad consummatõem ⁊ finem ꝑseuera¬
uerit desolatio Ad sequentia temꝑa respicit. euiꝰ pͥ¬

Expanded text:
uod ipsae hebdomades ad Christi usque ducatum pertingerent: sed scriptura, praedicto adventu et passione ipsius, quid etiam post hanc populo, qui eum recipere nollet, esset eventurum, ostendit. Ducem enim venturum Titum dicit, qui quadragesimo anno Dominicae passionis ita cum populo Romano civitatem et sanctuarium dissipavit, ut non remaneret lapis super lapidem. Verum, his per anticipationem praelibatis, mox ad exponendum hebdomadae, quam omiserat, redit eventum. Confirmabit autem pactum multis hebdomada una , hoc dio hebdomadis deficiet hostia et sacrificium . Dimidium hebdomadis hujus quintus decimus annus Tiberii Caesaris erat, quando, inchoato Christi baptismate, hostiarum purificatio fidelibus paulatim vilescere coepit. Item quod sequitur: Et in templo erit abominatio desolationis, et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio , ad sequentia tempora respicit: cujus pr
Abbreviated transcription (Latin):
decim epactarii dieb ad crescere solenit non lege
patria t̾tio uel alto annos singłos adiciens : sed ubi
ad tluodecimum numerũ augescendo ꝑuenirent. ꝓ
integro anno pariter in serens. Hoc autẽ fecit ñ litats
malens utiq suas margaritas a filiis clausas fruc tuo¬
so sudore inuestigari: quam ꝓfusas aporcis fasti¬
diosa dispectione calcari. Herum ut hec aꝑtius
elucescant: ipsa iam angłi ad ppłm dicta tudea¬
mus. Septuaginta inquit ebdomadãs ad breuiate
sunt suꝑ popłm tuum ⁊ suꝑ urbem scãm tuam. ut
cõsumetur p̃uaricatio ⁊ finem accipiat peccatum. ⁊¬

Expanded text:
decim epactarum diebus accrescere solent, in lege decim epactarum diebus accrescere solent, in lege patria tertio vel altero anno singulos adjiciens: sed ubi ad duodecimum numerum augescendo pervenirent, pro integro anno pariter inserens. Hoc autem fecit non veritatis malens utique suas margaritas a filiis clausas fructuoso sudore investigari, quam profusas a porcis fastidiosa despectione calcari. Verum ut haec apertius elucescant, ipsa jam angeli ad prophetam dicta videamus: Septuaginta, inquit, hebdomades abbreviatae sunt super populum tuum, et super urbem sanctam tuam, ut consummetur p
Abbreviated transcription (Latin):
siti prestolam ⁊ diligimꝰ aduentum eiꝰ. Ubi notandũ
quia sicut quidã inmundi ꝑ legem. pr̾ima. t̾cia. ⁊ sep¬
tima die uibebant᷑ lustrari: sic ⁊ primus. t̃cus. ac
septimꝰ mensis suis quiq cerimoniis extitere sollẽp¬
nes. Quinta ebdomada septimi anni quo toto popłs
ab agricolandi oꝑe legis imꝑio uacabat dicente dño:
sex annis seres agrum tuũ septimo cessabis. Sexta an¬
ni iubilei. hoc est remissionis ebdomada est. que sep¬
tem ebdomadibus annoꝵ. hoc est xl uiiii annis te¬
xitur. Qua expleta: hoc est quinquagesimo demũ
anno incipiente. tube clariꝰ resonabant. ⁊ ad om̃s
uicta legem possessio reuertebatur antiqua. Sep¬
tima speties ebdomadis ast. qua ꝓpħa daniel utit.
more quidem legis septenis antus singłas cõplectẽs
ebdomadas: sed noua ratione ipios annos ad breui¬
Ans. duodenis udelicet mensib lune fingłos det̃mri¬
nans. Embolismos uero menses qui de aniuis un-¬

Expanded text:
siti praestolamur et diligimus adventum ejus: ubi notandum, siti praestolamur et diligimus adventum ejus: ubi notandum, quia sicut quidam immundi per legem prima tertia et septima die videbantur lustrari: sic et primus, tertius ac septimus mensis suis quique caeremoniis extitere solemnes. Quinta hebdomada septimi anni, quo toto populos ab agricolandi opere legis imperio vacabat, dicente Domino: Sex annis seres agrum tuum, septimo cessabis . Sexta anni jubilaei, hoc est, remissionis hebdomada est, quae septem hebdomadibus annorum, hoc est, XLIX annis texitur: qua expleta, hoc est, quinquagesimo demum anno incipiente, tubae clarius resonabant, et ad omnes juxta legem possessio revertebatur antiqua. Septima species hebdomadis est, qua propheta Daniel utitur, more quidem legis, septenis annis singulas complectens hebdomadas, sed nova ratione ipsos annos abbrevians, duodenis videlicet mensibus lunae singulos determinans, embolismos vero menses, qui de annuis un
Abbreviated transcription (Latin):
nũ die que suo noĩe ⁊ cultu singłaris excellebat. pri
ma. uel scd̃a uel t̾tia. uel cet̾e. suo queq censerent᷑ ex
ordine. Tercia species ebdomadis in celebratione pente¬
costes agit᷑. septem uidelicet septimanis dierũ. & mo-¬
nade. hoc est quinquagnita dieb impleta. Qua die
ꝙ moyses ardentem cõcendens in montem. legem de
is sp̃s scĩ grãm de celo misit. Qpͣta septimi meufis e¬
rat ebdomada: qͥ sollempnitatib p̃claris pene totus ex¬
pendebat᷑. int̾ qua p̾cipue cdies ꝓpiciationis eminebat.
qua sola ꝑannum pontifex derelicto foris popło. scã
scor̃um intrabat. annuis antea fructib. hoc est tru¬
menti uini. ⁊ olei exordine collectis. Significans ih̃m
pontificem magnũ impleta dispensatione carnis ꝑ xpͥ-¬
um sanguinem celestis regni ianuas in gressurum: ut¬
appareat nunc uult tui dei ꝓ nob̃. qui foris ad huc po¬

Expanded text:
num die, quae suo nomine et cultu singularis enum die, quae suo nomine et cultu singularis ema vel secunda vel tertia, vel caeterae suo quaeque censerentur ex ordine. Tertia species hebdomadis in celebratione Pentecostes agitur, septem videlicet septimanis dierum, et monade, hoc est, quinquaginta diebus impleta: qua die et Moyses ardentem conscendens in montem, legem de s sancti gratiam de coelo misit. Quarta septimi mensis erat hebdomada, qui solemnitatibus praeclaris pene totus expendebatur. Inter quas praecipue dies propitiationis eminebat, qua sola per annum pontifex, derelicto foris populo, sancta sanctorum intrabat, annuis antea fructibus, hoc est, frumenti, vini, et olei, ex ordine collectis: significans Jesum Pontificem magnum, impleta dispensatione carnis, per proprium sanguinem coelestis regni appareat nunc vultui Dei pro nobis qui foris adhuc po
Abbreviated transcription (Latin):
augustinus att. ideo dñs qui omĩa simul creare
ualebat.in eo dignatꝰ est oꝑari quia numerꝰ est
ile ꝑfectꝰ ut etiam ꝑ hunc oꝑa sua ꝓbaret elle
ꝑfecta. Qu suis partib primus in plet᷑ idest lec¬
ta ⁊ tercia ⁊ dimidia que sunt unũ. duo trraci
⁊ simul sex fiunt. Ad huiꝰ exemplum duine ebdoma-¬
Dis scd̃a hõibus obseruanda mandat᷑: dicente dño.
Sex dieb opaberis ⁊ facies oꝑa tua: septimo aut̃ die
sabb̃i dñi dei tui. nõ faties opus. Sex enĩ dieb fecit
dñs celum ⁊ t̾ram. mare ⁊ omĩa que meis st̃. ⁊ reqͥe¬
uit in septimo. que a popło dei ebdomada ita cõputa¬
bat᷑ antiqͥtus. Prima sabb̃i uel una sabb̃i. siue sabb̃oꝵ.
scda sabb̃i. t̃cia sabb̃i. quarta sabb̃i. qͥnta sabb̃i. sexta
sabb̃i. septima sabb̃i uel sabb̃m. non quod om̃s sabb̃oꝵ.
hoc est requietionũ dies ẽẽ potuerint: sed qd̃ a reqͥetio¬

Expanded text:
Augustinus ait: « Ideo Dominus, qui omnia simul creare Augustinus ait: « Ideo Dominus, qui omnia simul creare valebat, in eo dignatus est operari, quia numerus est ille perfectus, ut etiam per hunc opera sua probaret esse perfecta, qui suis partibus primus impletur, id est, sexta et tertia, dimidia, quae sunt unum, duo et tria, et simul sex fiunt. » Ad hujus exemplum divinae hebdomadis secunda hominibus observantia mandatur, dicente Domino: Sex diebus operaberisdiebus fecit Deus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et requievit in die septimo. Quae populo Dei hebdomada ita computabatur antiquitus: prima Sabbati, vel una Sabbati sive Sabbatorum; secunda Sabbati, tertia Sabbati, quarta Sabbati, quinta Sabbati, sexta Sabbati, septima Sabbati, vel Sabbatum. Non quod omnes Sabbatorum, hoc est, requietionum dies esse potuerint, sed quod a requietio
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando pecã significant. Unde dr̃. Sedentes inte¬
nebrisrum bra mortis. Aliquando delectationem pec¬
tatorum: ut est illud iniob. de diabło dictum. Sub
umbra dormit in secreto calami ⁊ iunci. & locis um̃¬
tibus. Et quia umbra non longe est ab aere cuiꝰ est
umbia :̃tta ⁊ mors non longe est a pena. hino iniob
Dicit᷑. Nbi umbra mortis ⁊ nullius est ordoe ⁊ sempit
pit: humana quidem osuetudine septenis solũ
acta diebus. Sed scripture satre auetoritate nł¬
td̃ spetieb in signis: que tamen cuncte ni fallor
ad unam finem spectant. Nos scilicet ammonentes.
am sperare qurietẽ. Prima ergo singłaris illa ebdo¬
madas ⁊ aqua cet̾e formã capes sunt. diuina est oꝑ¬
atione sublimis. Quia dñs sex dieb mundi orna¬
tum complens. septima requieuit ab oꝑib suis.
ubi notandũ quod ñ ideo senartus nuimerus est ꝑ¬
fectus quia dñs in eo mundi oꝑa ꝑfecerit S sic̃

Expanded text:
aliquando peccata significat, unde dicitur: Sedentes in tealiquando peccata significat, unde dicitur: Sedentes in tenebris et in umbra mortis ; aliquando delectationem peccatorum, ut est illud in Job de diabolo dictum: Sub umbra in secreto calami et junci et locis virentibus . Et quia umbra non longe est ab aere, cujus est umbra: ita et mors non longe est a poena. Hinc et in Job dicitur: Ubi umbra mortis, et nullus est ordo, et sempitpit, humana quidem consuetudine septenis solum acta diebus, sed Scripturae sacrae auctoritate multis speciebus insignis, quae tamen cunctae, ni fallor, ad unum finem spectant, nos scilicet admonentes pam sperare quietem. Prima ergo singularis illa hebdomada et a qua caeterae formam capessunt, divina est operatione sublimis, quia Dominus, sex diebus mundi ornatum complens, septima requievit ab operibus suis. Ubi notandum quod non ideo senarius numerus est perfectus, quia Dominus in eo mundi opera perfecerit, sed, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dorem non facit uidere que possidet. Sub pedib eius.
quia sine dubio maiestate dm̃i saluatoris conculcatur
demonũ exsetranda nequicia: sicut in nonagesimo psal¬
mo dicturꝰ est. Stiꝑ aspidem ⁊ basiliscum ambrlabis:
⁊ conculcabis leonem ⁊ draconem. Item caligo. sig̾at
tecitatẽ cordis ꝑsecutoꝵ. hinc dñs ad iob ait. Quis
clausit ostiis mare quando erumpebat. quasi a ẽuri
ua ꝓcedens. Cum ponerem nubem uestimentũ eus: ⁊
caligine illud.qrͣ pannis infantie obuoluerem. Ala¬
re seruens nube induit᷑: quia crudelitas ꝑsequentiũ
stulticie sue uelam̃to uestit᷑. Et ꝑ spicuam ueritatis lu¬
cem uderi non sufficit: ⁊id quod agit ꝑ crudelitatem. ꝑ
teritatẽ ñ agnoscit. Quia ꝑsecutores eccłie instabilitate
cordis in quieti. atq huic scło dediti. non grandia sed
puerdia saput̃t. suꝑno iudicio constringunt᷑ ne tam̃
ꝑsequi ualeant. quantũ uolunt. Item umbra & taligo:

Expanded text:
dorem non facit videre, quas possidet. Sub pedibus ejus: dorem non facit videre, quas possidet. Sub pedibus ejus: quia sine dubio majestate Domini Salvatoris conculcatur daemoniorum exsecranda nequitia, sicut in nonagesimo psalmo dictum est: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem ; item caligo significat caecitatem cordis persecutorum. Hinc Dominus ad Job ait: Quis clausit ostiis mare, quando erumpebat quasi de vulva procedens, cum ponerem nubem vestimentum ejus, et caligine illud quasi pannis infantiae obvolverem . Mare saeviens nube induitur, quia crudelitas persequentium stultitiae suae velamento vestitur: et perspicuam veritatis lucem videre caecitatem non agnoscit. Quia ergo persecutores Ecclesiae instabilitate cordis inquieti atque huic saeculo dediti non grandia, sed puerilia sapiunt, superno judicio constringuntur, ne tantum persequi valeant, quantum volunt. Item umbra et caligo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc multifaria significatone uariatur. Caligo um¬
bra est despicissitudine aeris effec ła: & dicta caligo.
quod marime aeris calore gignat᷑. Iuxta allegoriam
uiero: significat caligo diuinoꝵ secretoꝵ oꝑimentũ.
Onde legit᷑ in eeodo.Stetit popłe delonge moyes¬
autẽ accessit ad caliginẽ in qua erat ełs. Eurba fipe
popli Allegoriarum taliginem non ualet penetrare.
quia ualde paucoꝵ est spiritalem intellec tum ri¬
mare. Quia enĩ mentes carnaliũ sola sepe histaria
pascunt᷑. loquente deo. Stent popłs delonge. Qura¬
uero spirttales quiq allegoriarum nubem penetutt
spiritalr̾ dei uerba cognoscunt. Moyses accessit ad
caliginem in qua erat łs. hinc ⁊ in psalmo d̃r̃. Ca¬
ligo sub pedib eius. Quia non ea claritate qłi ab in¬
teriorib ternit᷑. quia in suꝑiorib dominat᷑. que sen¬
tentia ⁊ ar̾ intelligi potest. Caligo uero hic diabłe c̃
qui hoim mentes in nubilat: dum ueritata splen¬

Expanded text:
hoc multifaria significatione variatur. Caligo umhoc multifaria significatione variatur. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta: et dicta caligo, quod maxime aeris calore gignatur. Juxta allegoriam vero significat caligo divinorum secretorum operimentum. Unde legitur in Exodoes accessit ad caliginem in qua erat Deus. Turba quippe populi, allegoriarum caliginem non valet penetrare, quia valde paucorum est, spiritualem intellectum rimari. Quia enim mentes carnalium sola saepe historia pascuntur, loquente Deo, stetit popvero spiritales quique allegoriarum nubem penetrant et spiritaliter Dei verba cognoscunt: Moyses accessit ad caliginem, in qua erat Deus. Hinc et in psalmo dicitur: Caligo sub pedibus ejus ; quia non ea claritate Deus ab inferioribus cernitur, qua in superioribus dominatur. Quae sententia et aliter intelligi potest: caligo vero hic Diabolus qui hominum mentes innubilat, dum veritatis splen
Abbreviated transcription (Latin):
Dat̃nis enĩ ꝓtectionib: ale sunt cõparate. Alisdĩa qͥp¬
pe & caritas. quasi ale sunt patris. quib se ꝓtegi cõ¬
gruent̾ expostulat. Et in eungłio. Et ecte nubs luci¬
da obumbrauit eos. Et alibi. Sub umbra eiꝰ uiuemꝰ
ingentib. Umbra. testamentũ uetꝰ: ut in salonone.
Donec aspiret dies. ⁊ ammoueunt᷑ umbre. NImbra.
uuta hoĩs: ut in iob. fugit uelut umbra. Nmbra.
mors carnis : ut in psalt̾io. Oꝑuit nos umbra mortis.
Tunt autem in malo umbra pontt᷑: quando uel cor¬
pis mortem sig̃at uel penã gehenne. Nt est iluid. Si
ambula uero in medio umbre mortis. non timebo ma¬
la. qm̃ tu metum es. Et alibi. Posuerunt meilatu
mortis pecatoꝵ indicat locum: qͥa mors delinquenꝰ¬
tiuĩ umbrosu̾s ac tenebrosus patit᷑ manes. dũ eis gau¬
dium ñ relucet. qui ꝑ petua tristicie sue obscurita¬
te de mersi sunt. Et ideo ꝓ locoꝵ qualitate uerbum

Expanded text:
Paternis enim protectionibus alae sunt comparatae. Misericordia quipPaternis enim protectionibus alae sunt comparatae. Misericordia quippe et charitas quasi alae sunt Patris, quibus se protegi congruenter expostulat. Et in Evangelio: Et ecce nubes lucida obumbravit eos ; et alibi: Sub umbra ejus vivemus in gentibus . Umbra Testamentum Vetus, ut in Salomone: Donec aspiceret dies et amoveantur umbrae . Umbra vita hominis, ut in Job: Fugit velut umbra . Umbra mors carnis, ut in psalmo: Operuit nos umbra mortis . Tunc autem in malo umbra ponitur, quando vel corporis mortem significat, vel poenam gehennae, ut est illud: Si ambulavero in medio umbrae mortis non timebo mala, quoniam tu mecum es . Et alibi: Posuerunt me in lacu mortis ; peccatorum indicat locum, quia mors delinquentium umbrosas ac tenebrosas patitur manes, dum eis gaudium non relucet, qui perpetua tristitiae suae obscuritate demersi sunt: et ideo pro locorum qualitate verbum
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebras exteriores. ibi erit flecris ⁊ stridor dentiĩ.
Quicumq ergo ĩ p̃senti uita infidelitatis ⁊ peccatoꝵ
interiorib tenebris obscurat᷑: necesse est si ei condig-¬
na penitentia non sub uenerit. ut in ext̾riores tene¬
bras post exitum presentis uite mittat᷑. ubi est pe¬
na mortis. ⁊ sempit̃nus horror in habitat. Umbra
ergo aliquando in bono: aliquando in malo po¬
nit᷑. Tunc uero in bono: quando custodiam dei ⁊
ꝓtectionem sp̃s scĩ significat ut est illito in psal¬
mo. Sub umbra alarum tuarum spero: donec
transeat iniquitas. Et alibi. Tustodi me inquit¬
dñe ut putpillam ocłi: sub umbra alarum tudrum
ꝓtege me. Aptisime itaq pecit custodur se ut pu¬
pilam ocł̃i quando ⁊ ꝑipsam res uisuales discernimꝰ :
⁊ in nr̃o corꝑe nich̃ prestantiꝰ inuenit᷑. Sequit᷑. Sub ũ¬
bra alarum tuarum ꝓtege me. hic in aliud introdu
oo sibi genus dissimile in aliqua cõmotione sociatur

Expanded text:
dentium . Quicunque ergo in praesenti vita infidelitatis et peccatorum interioribus tenebris obscuratur, necesse est, si ei condigna poenitentia non subvenerit, ut in exteriores tenebras post exitum praesentis vitae mittatur, ubi est poena mortis et sempiternus horror inhabitat. Umbra ergo aliquando in bono, aliquando in malo ponitur. Tunc vero in bono, quando custodiam Dei et protectionem Spiritus sancti significat, ut est illud in psalmo: Sub umbra alarum tuarum spero, donec transeat iniquitas . Et alibi: Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me . Aptissime itaque petit custodiri se, ut pupillam oculi, quando et per ipsam res visuales discernimus, et in nostro corpore nihil praestantius invenitur. Sequitur: Sub umbra alarum tuarum protege me. Hic aliud introducr, quando sibigenus dissimile in aliqua commonitione sociatur.
Abbreviated transcription (Latin):
britionis. Hinc ⁊ in cũngłio agritola. ad drim su¬
um ait. Dñe dimitte illam & hoc anno usq dũ
fodiam circa illam: ⁊ mittã cophinũ stercoris.
Anni sex de quib in lege p̃cipit᷑ ut si puer hebreꝰ
emptꝰ p̃cio fuerit dno suo seruiat ⁊ in septimo ad
lib̾tatem ereat. p̃sens significãt tempꝰ qͥa mundꝰ
sex dieb factus est. Iubeleꝰ: interp̃tat᷑ remissioĩs
annꝰ. Est enĩ hebraicus sermo ⁊ numerꝰ qui septe
texit᷑. in quo clangebant᷑ tube ad om̃s reũtebat᷑
Antiqͣ possessio: debita absoluebant᷑. confirmabã¬
tur lib̾tates. hunc numerũ etiam in dieb pen¬
tecosten ⁊ ipsi celebramꝰ. post dñi refurrectionẽ¬
remissa culpa ⁊ tociꝰ debiti cyrogͣpho euacuato:
ab omĩ nexu liberi suscipientes aduenientẽ in nos

Expanded text:
a ad Dominum suum ait: Dimitte illam et hoc anno usquedum fodiam circa illam, et mittam cophinum stercoris . Anni sex, de quibus in lege praecipitur , ut si puer Hebraeus emptus pretio fuerit domino suo serviat, et in septimo ad libertatem exeat, praesens significant tempus: quia mundus sex diebus factus est. Jubilaeus interpretatur remissionis annus, est enim Hebraictexitur; in quo clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecosten et ipsi celebramus post Domini resurrectioneremissa culpa et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu liberi suscipientes advenientem in nos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dic tum matutinũ. quod hoc temꝑe in choante.
mane sit. Dilucłm. quasi iam incipiens partia di¬
ei lux. hec aurora que solem precedit. Est autem
aurora diei clarescentis exordium: & primus splen¬
dor aeris qui grece eos dicit᷑ quam nos ꝑ diriua¬
tionem auroram uocamꝰ. quasi auroram. Unde ẽ
tionis. que post ꝓsꝑitatem scłi sequit᷑. ueleror¬
dium au̾sionis iniquoꝵ. quiau̾̃si aluce uera man¬
datoꝵ dei incidunt in tenebras peccatoꝵ. Quando
enim quis a u̾itate & iusticia recedit. & in tene¬
bras erroꝵ atq peccatoꝵ corruit. m̾̃ito uesꝑt noĩe¬

Expanded text:
et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit. Diluculum, quasi jam incipiens parva diei lux: haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece eos dicitur, quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi euroram. Unde esttionis quae post prosperitatem saeculi sequitur: vel exordium aversionis iniquorum, qui aversi a luce vera mandatorum Dei, incidunt in tenebras peccatorum. Quando enim quis a veritate et justitia recedit, et in tenebras errorum atque peccato