comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bootis p̃cordiis collocata ẽ. Orit᷑ autẽ aretu¬
rus autunnali tempore. Orion astrum
ante tauri uestigia fulget. & dictus orion
ab urina: id ÷ͥ ab inundatione pluruarũ.
Tempore enĩ hiemis obortꝰ. mare & t̾ras
aqͥs ac tempestatib turbat. Hunc latini
iugulam uocant. qͦd sit armatꝰ ut glacdiꝰ.
& stellarũ luce t̾ribilis atq clarissimus.
In quo si hȩc sulgent omĩa: serenitas ꝓor¬
tendit᷑. si obscuratur his huiꝰ acies. tẽpestaᷤᷤ
cernitur imminere. Hyades dicte. apo
efficiunt pluuias. unde & eas laturi
succulas appellauerunt: qͥa qͣndo nas¬
cuntur. pluiuarũ signa monstrantur.
septẽ ante genua tauri. ex quib sex ui¬
dentur. Nam latet una. Has latini uer¬
gilias dicunt. a temporis significatione
qd̃ ÷ uer: qͣndo oriunt᷑. Nã occasu suo
hiemẽ. ortu estatẽ. pͥmȩq nauigationis
tempꝰ ostendunt. Canicula stella quiȩ
& sẏrius dr̃. estuis mensib in medio

Expanded text:
Bootis pBootis ptem autumnali tempore. 162 10. Orion astrum ante Tauri vestigia fulget; et dictus Orion ab urina, id Tempore enim hiemis obortus mare et terras aquis ac tempestatibus turbat. Hunc Latini Iugulam vocant, quod sit armatus, ut gladius, et stellarum luce terribilis atque clarissimus; in quo si haec fulgent omnia, serenitas portenditur, si obscuratur his acies, tempestas cernitur inminere. Hyades dictae ἀπὸ efficiunt pluvias. Unde et eas Latini suculas appellaverunt, quia, quando nascuntur, pluviarum signa monstrantur. lae septem ante genua Tauri; ex quibus sex videntur, nam latet una. Has Latini Vergilias dicunt a temporis significatione, quod est ver, quando exoriuntur. Nam occasu suo hiemem, ortu aestatem, primaeque navigationis tempus ostendunt. Canicula stella, quae et Sirius dicitur, aestivis mensibus in medio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb reb status cęli futurꝰ ostendit᷑. Sed &
om̃s homines eas intendunt ad p̾uidendaᷤ
aeris qͣlitates. ꝑ estatẽ. & hiemem. uerua¬
lemq temꝑiem. Ortu enĩ uł occasu suo
certis stationib tempoꝵ qualitates signi¬
ficãt. Signoꝵ pͥmꝰ arcton: qͥ in axe fixus
septem stellis in se reuolutis rotat᷑
nom̃ ẽ grecum. qd latine dr̃ ursa.
Quȩ quia in modũ plaustri uertitur:
nr̃i eam septemtrionẽ dixerunt. Trioneᷤ
enĩ ꝓpͥȩ sunt boues aratorii. dicti eoqd̃
t̃ram terant: quasi terriones. Septem¬
triones autẽ ñ occidere axis uicin itaᷤ
facit. quia in eo fixȩ sunt. Arcto filax dr̃.
qͥa arcton id ÷ elycem ursam seqͥt᷑. Cundẽ
& bootem dixerunt. eo qd̃ plaustro heret.
signũ multis spectabile stellis. int̾ quas
arcturꝰ ẽ. Arcturꝰ stella ÷ post caudam
maioris ursȩ posita in signo boote: un¬
de arcturꝰ dicta ÷ quasi arcusotia. quia

Expanded text:
quibus rebus status coeli futurus ostenditur. Sed et quibus rebus status coeli futurus ostenditur. Sed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem et hiemem vernalemque temperiem. Ortu enim vel occasu suo certis stationibus temporum qualitatem significant. Signorum primus Arcton, qui in axe fixus septem stellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine dicitur ursa; quae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem denim proprie sunt boves, aratorii, dicti eo quod terram terant, quasi teriones. Septentriones autem non occidere axis vicinitas facit, quia in eo fixae sunt. Arctophylax dictus, quod Arcton, id est, Helicem Ursam sequitur. Eumdem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret; signum multis inspectabile stellis, inter quas Arcturus. Arcturus stella est post caudam Majoris Ursae, posita in signo Boote, unde Arcturus dicta est, quasi e yoypa, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ol appellatus eo quod solus appareat.
obscuratis fulgore suo cunctis sẏderibꝰ.
Luna dicta quasi lucina. ablata media
syllaba. De qua uirgilius. Casta faue lu¬
cina. Sũpsit autẽ nom̃ ꝑ diriuationẽ a solis
luce. eoqd̾ abeo lumen accipiat. acceptũꝙ
reddat. Stellȩ dictȩ ab stando. quia fixȩ
stant semꝑ in cęlo ne cadant. Nam qd̃ uidemꝰ
e cȩlo stellas quasi labi. ñ sunt stellȩ s ignicu¬
li abethere lapsi: qui siunt dum uentꝰ altio¬
ra petens ethereum ignẽ secum trahit. qui
tractu suo imitat᷑ stellas cadentes. Nam stel¬
lȩ cadere ñ possunt. Immobiles enĩut p̃di¬
ctum ÷ sunt: & cũ celo fixȩ ferunt᷑. Sydera
dicta. qd̾ nauigantes ea considerando iter¬
dirigunt. ad cursus consiliũ. ne fallacibus
undis aut uentis alibi deducantur. Quȩ¬
dam autẽ stellȩ iccirco signa dicunt᷑. quia
eas nautȩ obseruant ingub̾nandis remi¬
giis. contẽplantes aciem fulgoremq earũ:

Expanded text:
ol appellatus, eo quod solus appareat obscuratis fulgore suo cunctis sideribus. Luna dicta quasi Lucina, ablata media syllaba, de qua Virgilius: Casta fave Lucina. Sumpsit autem nomen per derivationem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat, acceptum reddat. Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in coelo; nec cadunt; nam quod videmus e coelo stellas labi, non sunt stellae, sed igniculi aere lapsi, qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum ignem secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam stellae cadere non possunt, immobilesque, ut praedictum, sunt, et cum coelo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis, aut ventis alio deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, contemplantes aciem fulgoremque eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ. qͥsi caudex: qͦd in se multitudinẽ libroꝵ
qͥsi ramoꝵ contineat. Uolum̃ liberẽ. auol
uendo tlictus. sic̃ apud hebreos uolumina
legis. uolumina ꝓpħarũ. Liberẽ interior
uirgiliꝰ. Sic̃ alta liber heret in ulmo. Unde
& liber dr̃ in qͦ scͥbimꝰ. quia ante usũ carte.
uł m̃branaꝵ delibris arboꝵ uolumina fie¬
bant. id ÷ compaginabant᷑. Unde & scͥptores a
libris arboꝵ librarios uocauerunt
De librariis

Expanded text:
udinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen liber est a vendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior Vergilius sicEcl. 10, 67: Alta liber haeret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante usum cartae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant, id est conpaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. § 14 De librariis
Abbreviated transcription (Latin):
parte. qua uescimur. Inde & fruges. fructꝰ
autẽ ꝓp̾e dicunt᷑ agroꝵ & arboꝵ. quibus
utiq utimur. In animalib tͦ abusitie &
translatiue uocari fructũ. Poma dicta ab
opimo id ÷ acopiȩ ubertate. Matura di
cuntur. quia apta sunt ad manducandũ.
Sic & immatura. quia priꝰꝗͣ matura fiãt
dura sunt ad manducandũ. P omarium¬
pometum uͥ poma inueniuntur: pome¬
incensa conuertuntur in lum̃: unde &
Ignis enĩ. lum̃ est. Astula a tollendo nun
cirpata. quasi abstula. Fomes ÷ astula qͦ
ab arborib excutitur recisione. ut astulȩ
ambustȩ aut ligna cauata. a fungis no¬
mine accepto quod ita capiat ignem.
mã. Torris lignum ad ustum quẽ uul¬
gus titionẽ appellat: extractum foco.
semiustum. & extinctum. Quisquiliȩ
stipulȩ immixte sureulis ac foliis
aridis. Sunt autẽ purgamenta t̃rarũ.
Caries putredo lignoꝵ. dictum hoc
nom̃ quod euentat lignis uirtute caren¬
tibus
De propriis nominib arbo

Expanded text:
parte, qua vescimur. Inde et fruges. Fructus parte, qua vescimur. Inde et fruges. Fructus autem proprie dicuntur agrorum, et arborum, quibus utique utimur. In animalibus vero abusive et translative vocamus fructum. 24. Poma dicta ab opimo, id est, a copiae ubertate. Matura 325 dicuntur, quia apta sunt ad mandendum; sic et immatura, quia priusquam matura fiant, dura sunt ad mandendum. 25. Lipometum ubi poma nascuntur, pomeincensa convertuntur in lumen. Unde et en det. Astula a tollendo nuncupata, quasi abstula. Fomes est hastula quae ab arboribus excutitur recisione, aut hastulae ambustae, aut ligna camen acceptum, quod ita capiat ignem. mam. Torris lignum adustum, quem vulgus titionem appellant, extractum foco, semiustum et extinctum. Quisquiliae stipulae inmixtae surculis ac foliis aridis: sunt autem purgamenta terrarum. Caries putredo lignorum, dictum hoc nomen quod eveniat lignis virtute carentibus. De propriis nominibus arbo
Abbreviated transcription (Latin):
tum appellatur qͦd ad radices arboris
nascitur. & quasi inutile ab agricolis am¬
putatur: & hinc dictum uirgultũ: qͥa
ex urrga tollitur. Uirga uł auirtute dr̃
qͦd urim in se multã habeat. uł auiridita¬
te: uł quia pacis indicium ẽ: qͦd ui regat.
Unde hac utuntur magi ad placandos
int̾ se serpentes. & iccirco in ea hos sustu¬
nent illigatos. Hac etiam phylosop hi ac
reges & magistri & nuncii & legati utun¬
tur. Hagella di cunt᷑ ut p̃diximꝰ sum¬
mȩ arboꝵ partes. abeo qͦd crebros uentoꝵ
comas. Folia grece. filia dicuntur. Inde:
ad nos hoc nom̃ ꝑdiriationẽ translatũ
Fores nominati qͦd cito defluant de arbo¬
rib quasi fluores: quod cito soluantur.
In his duplex grã. coloris. & odoris. Austro
enim flores soluunt᷑. Zephiro. fiunt. Ger¬
men dicimꝰ surculum pregnantem. agene¬
rando: unde & germinatũ. Fructus nom̃
accepit afrumine id ẽ eminente guituris

Expanded text:
tum appellatur, quod ad radicem arboris tum appellatur, quod ad radicem arboris nascitur, et quasi inutile ab agricolis amputatur. Et hinc dictum virgultum, quia ex virga tollitur. Virga, vel a virtute dicitur, quod vim in se multam habeat, vel a viriditate, vel quia pacis indicium est, quod vim regat. Unde hac utuntur magi ad placandos inter se serpentes, et idcirco in ea hos sustinent illigatos. Hac etiam philosophi, et reges, ac magistri, et nuntii, et legati utuntur. 19. Flagella dicuntur, ut praediximus, summae arborum partes, ab eo quod crebros ventorum nt quasi comas. Folia Graece φὑλλα dicuntur, inde est ad nos hoc nomen per derivationem translatum. 21. Flores nominati, quod cito defluant de arboribus, quasi fluores, quod cito solvantur. In his duplex gratia: coloris et odoris. Austro enim flores solvuntur, Zephyro fiunt. 22. Germen dicimus surculum praegnantem, a gerendo; unde et germinatio. 23. Fructus nomen accepit a frumine, id est, eminente gutturis
Abbreviated transcription (Latin):
cibus a t̾ra ꝓpria transferuntur. Cespi¬
tes frutices sunt: quasi cuspides. uł qͥsi
circa pedes. Frondes. quod ferant uirgul¬
ta uł umbras. Sunt autẽ causa umbra¬
rum. Oculi nodi sunt: ex quib frondes
exeunt. Radix appellatur. quod quasi
radiis quibꝰdam fixa t̾ris in ꝓfunda di¬
mergitur. Nam physici dicunt parem ẽẽ
altitudinem radicum & arboꝵ. Alii ra¬
dicem a similitudine radioꝵ dictam pu¬
tant: uł quia si eradatur non repullulat.
Truncꝰ ẽ. statura arboris insistens  radi¬
ci. Corticem uet̾es corucem uocabant.
Dictus autẽ cortex: qͦd corio lignũ tegat.
Liber ⁊ corticis pars interior. dictus a li¬
berato cortice id ÷ ablato: est enĩ mediũ
quidam int̾ lignũ & corticem. Rami st̃.
qui detrunco manant. sic̃ a ramusculis
cȩtera. Surculi. ap̃cisione serrenun¬
cupati. Uirgultum ÷ quod de radi ce
pullulat. ramꝰ qui deipso robore arboris.
uirga quȩ de ramis. Propͥe autẽ uirgul¬

Expanded text:
cibus a terra cibus a terra tes frutices sunt, quasi cuspides, vel quasi circa pedes. Frondes, quod ferant virgultas vel umbras; sunt autem causa umbrarum. Oculi nodi sunt ex quibus frondes exeunt. Radix appellatur quod quasi radiis quibusdam fixa terris in profunda dimergitur. Nam physici dicunt parem esse altitudinem radicum et arborum. Alii radicem a similitudine radiorum dictam putant, vel quia, si eradatur, non repullulat. Truncus est statura arboris insistens radici. Corticem veteres corucem vocabant: dictus autem cortex quod corio lignum tegat. Liber est corticis pars interior, dictus a liberato cortice, id est ablato: est enim medium quiddam inter lignum et corticem. Rami sunt qui de trunco manant, sicut a ramusculis cetera. Surculi a praecisione serrae nuncupati. Virgultum pullulat; ramus, qui de ipso robore arboris; virga, quae de ramis. Proprie autem virgul
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupatum. quia pagani ibi idola con¬
stituebant. Sunt enĩ nemora. arbores
maiores umbrose frondibꝰ. Lucus ẽ locꝰ
densis arboribꝰ septus. solo lucem detra¬
hens: tropoantifrasin: eo qͦd non luceat.
siue aluce qͦd in eo lucebant funalia
uł cerei ꝓpt̾ nemoꝵ tenebras. Saltus
est denfitas arboꝵ alta. uocata hoc no¬
mine qͦd exiliat in altum: & sullime
conscendat. Auiaria secreta nemora.
dicta qͦd ibi aues frequentant. Recidi¬
ua arboꝵ sunt: quȩ aliis sectis repullu¬
lant. Alii recidiua acedendo dicunt.
quia post casum nascitur. Alii a reci¬
dendo & repullulando dixerunt. Ergo
recidiuum: ubi mors aut causus. In¬
sitio dr̃. cum fisso trunco surculus fe¬
cunde arboris sterili inseritur: aut
oculoꝵ impositio. cũ inciso cortice libro
alienȩ arboris gerñ immittit᷑. Plan
tas et plantaria ita distingunt. quod
plantȩ sunt raptȩ de arboribꝰ. plantatia
uͦ quȩ ex seminibꝰ nata sunt: & cũ radi¬

Expanded text:
nuncupatum, quia pagani ibi idola connuncupatum, quia pagani ibi idola constituebant: sunt enim nemora arbores maiores, umbrosae frondibus. Lucus est densitas arborum solo lucem detrahens, tropo antiphrasi, eo quod non luceat; sive a luce, quod in eo lucebant funalia vel cerei propter nemorum tenebras. Saltus est densitas arborum alta, vocata hoc nomine eo quod exiliat in altum et in sublime consurgat. Aviaria secreta nemora, dicta quod ibi aves frequentant. Recidiva arborum sunt quae aliis sectis repullulant. Alii recidiva a cadendo dicunt, quia post casum nascuntur. Alii a recidendo et repullulando dixerunt. Ergo recidivum, ubi mors aut casus. Insitio dicitur cum fisso trunco surculus fecundae arboris sterili inseritur; aut oculorum inpositio, cum inciso cortice libro alienae arboris germen inmittitur. tas et plantaria. Quod plantae sunt raptae de arboribus, plantaria uero quae ex seminibus nata sunt et cum radi
Abbreviated transcription (Latin):
barum ab arius inflexum creditur.
eoqd terre fixis radicib adherent. Utraq
autẽ ideo sibi pene similia sunt: quia ex
Duno alterum gignitur. Nam dũ sementẽ
in t̾ram ieceris. herba prius oritur. dehinc
confota surgit in arborem. & infra paruũ
tempus quã herbam uideras arbustum
suspicis. Arbusta arbor nouella & tenera.
in qua insertio fieri potest. Et dicta ar¬
busta: quasi arboris hasta. Alii arbustum
locum in quo arbores sunt uolunt acciꝑe.
sicut salictum & sicut uirecta: ubi uirgul¬
tȩ nouelle & uirentes. Arbor & arbus ita¬
bilis dr̃. arbus uͦ ñ nisi fructifera. Genere
autẽ feminino arbores dicimꝰ. poma uͦ ne¬
utro. Frutex breuis ÷ appellatꝰ. qͦd t̾ram fron¬
de tegat: cuiꝰ plurale nom̃ fructecta. Arbor
alta est: silua uͦ spissum nemus & breue.
Silua dicta quasi xilua: qͦd ibi ligna cedan¬
tur. Nam gc̃i xilori lignum dicunt. Mul¬
ta eñi latina nomina g̃cam plerunq ethi¬
mologiã recipiunt. Nemus anuminibꝰ

Expanded text:
barum, ab arvis inflexum creditur, eo quod terris fixis radicibus adhaerent. Utraque autem ideo sibi pene similia sunt, quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in terram ieceris, herba prius oritur, dehinc confota surgit in arborem, et infra parvum tempus quam herbam videras arbustam suspicis. Arbusta, arbor novella et tenera, in qua insertio fieri potest; et dicta arbusta quasi arboris hasta. Alii arbustum locum in quo arbores sunt volunt accipere, sicut salictum: sic et virecta, ubi virgultae novellae et virentes. Arbor auterilis; arbos autem non nisi fructifera. Genere autem feminino arbores dicimus; poma vero neutro. Frutex brevis est appellatus quod terram fronde tegat; cuius plurale nomen frutecta. Arbor alta est. Silva vero spissum nemus et breve. Silva dicta quasi xylva, quod ibi ligna caedantur; nam Graeci ξύλον lignum dicunt. Multa enim Latina nomina Graecam plerumque etymologiam recipiunt. Nemus a numinibus
Abbreviated transcription (Latin):
signific̾at dicens. Non deficiet pͥnceps de
iuda nec dux de femorib eiꝰ. donec ueniat
qui mittendꝰ ÷: & ipse erit expectatio genti
pͥncipes popłi iudeoꝵ ex genere uida nec
duces de femoribꝰ eiꝰ usq ad heredem alie¬
nigenam regem. qui ꝑ ambitionẽ irrepse¬
rat potestatem. Statim enĩ ut hoc factũ ÷
& defecit dux exsemine iude: aduenit ille
qui mittendꝰ erat: quẽ gentes & popłi expe¬
ctabant. Iudei autẽ ꝑuicacia impudicȩ
frontis dicunt. ñ dum ẽẽ id tempꝰ expletũ.
mentientes nescioquẽ regem ex genere iu

Expanded text:
deficiet princeps ex Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est. Et ipse erit exspectatio gentiuprincipes populi Judaeorum ex genere Juda, nec duces de femoribus ejus usque ad Herodem alienigenam regem, qui per ambitionem regni irrepserat potestatem. 2. Statim enim ut hoc factum est, et defecit dux ex semine Judae, advenit ille qui mittendus erat, quem gentes et populi exspectabant. Judaei autem pervicacia impudicae frontis dicunt nondum esse id tempus expletum, mentientes nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicit. Sedebunt filii isrł sine rege. sine
pͥncipe. sine sacrificio. sine altari. sine sacer¬
dotio. sine manifestationibꝰ. Quȩ omĩa qͥs¬

Expanded text:
ultis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine 20 sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quis no
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa quisqͥs in salomone putat fuisse com¬
pleta: multũ errare uidet᷑. Nam qualit̃
in salomone intelligendum ÷ qͦd dictum
est postꝗͣ dormieris cũ patrib tuis susci¬
tabo sem̃ tuũ post te qͦd erit de utero tuo.
ne creditur ꝓpħatum: Absit. Ille enĩ patͤ
suo uiuente  cepit regnare. Nam hic dr̃
Ex quo intelligitur aliꝰ ẽẽ ꝓmissus qͥ non
fuerat suscitandus. qui ȩdisicaret domũ

Expanded text:
omnia qui in Salomone putat fuisse impleta, multum errare videtur; nam qualiter in Salomone intelligendum est quod dictum est: Postquam dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod erit dne creditur prophetatum? minime. Ille enim, patre suo vivente, coepit regnare. Nam hic diciEx quo intelligitur alius fuisse promissus, qui non fuerat suscitandus, qui aedificaret domum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd iam obtutu cernitur eẽ completũ.
Sepulchrum autẽ eiꝰ in tantũ ẽ głosum.
excepto qͦd redempti ꝑ mortẽ eiꝰ głam
runt de moab leonẽ & reliquiis t̃rȩ. Eunt
te agnum dnẽ dñatorem t̾re. depetra de¬
serti ad montẽ filiȩ syon. De hac enĩ gente
moabitarum egressus ÷ agnꝰ immaccilatꝰ
qui tollit peccata mundi. qui dominabi¬
tur in orbem t̾rarũ. Petra autẽ deserti
significat rrith: quȩ destituta morte ma¬
riti de boor genuit obed: & de obed iesse:
.&. de iesse dauid: & de stirpe dauid x pm.
Montem autẽ filiȩ sẏon aut iuxta hystori¬
am ipsam urbem hierłm dicit. aut iuxta
tropologiam ȩccłam inspecula id ÷ in uir¬
tutum sullimitate locatam

Expanded text:
letum. Sepulcrum autem ejus in tantum est gloriosum, ut excepto quod redempti per mortem ejus gloriam runt de Moab leonem, et reliquiis terrae . Ette agnum, Domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae Sion . 13. De hac enim gente Moabitarum egressus est Agnus immaculatus, qui tollit peccata mundi, qui dominatur in orbem terrarum. Petra autem deserti Ruth significat, quae, destituta morte mariti, de Booz genuit Obed, et de Obed Jesse, et de Jesse David, et de David stirpe Christum. Montem autem filiae Sion aut historialiter ipsam urbem Jerosolymam dicit, aut juxta tropologiam Ecclesiam in specula, id est, in virtutum sublimitate locatam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de salomone ẽẽ p̃nuntiatũ. Salomoniᷤ
genis colentib idola constat. & ipse ab eis
rex in eandem idolatriam seductus atq
deiectus ẽ: quia dum bonus fuisset in
inicio. malos exitus habuit. Ergo quis:

Expanded text:
n de Salomone esse praenuntiatum; Salomonis genis colentibus idola, et ipse ab eis rex idololatriae seductus, atque dejectus, qui dum bonus fuisset in initio, malum exitum habuit. Ergo quis est
Abbreviated transcription (Latin):
oculoꝵ & auditũ aurium iudicat. s est
iusticia cingulũ lũboꝵ eiꝰ: ⁊ sides cinctoriũ renũ
eiꝰ : in cuiꝰ ȩccła habitat lupꝰ cũ agno. Ille utiq
qui solebat ab ea raꝑe p̾dam. dũ ad eam
conuertit᷑ cum innocentibꝰ cõmoratur.
paruulus minat eos. ille utiq qui se hu¬
miliauit ꝓnob̾ ut paruulus. Bos autẽ
& leo ibi comedunt paleas. quia pͥncipe
cum fubiectis pecudib communem ha¬
bent doctrinam. Delectatur quoq infanꝰ
abubere suꝑ foramine aspidis. chum gen¬
tes quȩ solebant uenena aliquando p̃di¬
care. conu̾si etiam ut paruuli xp̃i fidem
ablactatꝰ comprehensum ex inde capti¬
uum traxit. ut in monte scõ eiꝰ quod est
ȩccłã non noreret. Ad huc idem is aias
Indie illa erit radix iesse qui stat in sig¬
num popłoꝵ. ipsum gentes dep̾cabunt᷑:
& erit sepulchrum eiꝰ głosum. Insignũ¬

Expanded text:
um aurium judicat, sed est justitia cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium renum ejus . In cujus Ecclesia habitat lupus cum agno: ille utique qui solebat ab ea rapere praedam, dum ad eam convertitur, cum innocentibus commoratur. parvulus minans eos ille est utique, qui se humiliavit pro nobis, ut parvulus. Bos autem et leo ibi comedent paleas, quia principes cum subjectis plebibus communem habent doctrinam. 10. Delectatur quoque infans ab ubere super foramina aspidis, dum gentes, quae solebant venena aliquando praedicare, conversi etiam parvuli Christi fidem ablactatus comprehensum exinde captivum traxit, ut in monte sancto ejus, quod est Ecclesia, non noceret. 11. Adhuc idem Isaias In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes 23 deprecabuntur, et erit sepulcrum e
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is oratio u̾bis. cõma. colon. ꝑiodon.
Cõma particula ÷ sententiȩ. colon m̃brũ.
ꝑiodos ambitꝰ uł cͥcuitꝰ. Fit aut̃ exconiuncti¬
one u̾boꝵ cõma. excõmate colon. ex colon ꝑi¬
iudices: ecce unũ cõma. Seqͥt᷑ & aliud cõma.
÷ ne t᷑pe sit ꝓfortissimo iuro dic̾e: & factũ ÷ co¬
.lon id ÷ m̃brũ qd̾ intellectũ sensui p̃stat. S
adhuc pendet oratio.Sicq deinde ex plurib
mĩbris fit ꝑiodꝰ. id ÷ extrema sententiȩ clau¬
sula. ita. Ueterẽ iudicioꝵ morẽ reqͥrunt. Pio¬
dus aut̃ longior eẽ ñ debet. ꝗͣ ut uno spũ ꝓferat᷑¬

Expanded text:
omnis oratio verbis, comma et colo et periodo. Comma particula est sententiae. Colon membrum. Periodos ambitus vel circuitus. Fit autem ex coniunctione verborum comma, ex commate colon, ex colo periiudices,' ecce unum comma; sequitur et aliud comma: 'ne turpe sit pro fortissimo viro dicere,' et factum est colon, id est membrum, quod intellectum sensui praestat; sed adhuc pendet oratio, sicque deinde ex pluribus membris fit periodos, id est extrema sententiae clausula: 'ita veterem iudiciorum morem requirunt.' Periodos autem longior esse non debet quam ut uno spirit
Abbreviated transcription (Latin):
tura agri: cinis. aratio. int̾missio. incensio
stipularum. stercoratio. occasio: runcatio.
Cinis ÷ incendium. ꝑ qͦd ager inutilem humo¬
rem exsudat. Aratio dicta. quia deexre prius
t̃rȩ culturam exercebant. antequã ferri suisset
usꝰ reꝑtus. Duplex autẽ ÷ratio. uernalis et
autunnalis. Int̾missio est: qua alternis anniꝰ¬
uacuus ager uires recipit. Stercoratio ẽ: le¬
taminis asꝑsio. Deercus autẽ uocatũ. ułqͥa
sternitur inagris. uł quia ex tergi oporteat
qͦd sordidum inciuitate redundat. siue quod
ueriꝰẽ ab stercen: qui & stercutius ÷ dictus.
Idem & fimus ÷: qui ꝑ agros iacitur. Q dictus
fimus qͦd fiat mus id ÷ stercus. qͦd uulgo le¬
tamen uocatur: eoqͦd suo nutrimento leta
faciat germina. reddatq arua pinguia et
fecunda. Occatio ẽ: cũ rustici sacione facta bo¬
bus dimissis grandes glebas cedunt. acligonibꝰ
frangunt. Et dicta occatio. quasi obcecatio: qͦd
oꝑiat semina. Occare gͥ ẽ: oꝑire trã semina. uites.

Expanded text:
tura agri, cinis, aratio, intermissio, incensio stipularum, stercoratio, occatio, runcatio. 2. Cinis est incendium, per quod ager inutilem humorem exsterreculturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex autem est aratio, vernalis et autumnalis. Intvacuus ager vires recipit. Stercoratio est laetaminis adsparsio. Stercus autem vocatum vel quia sternitur in agris, vel quia extergi oporteat quod sordidum in civitate redundat sive, quod verius est, ab Sterce qui et Sterculus dictus. Idem et fimus est, qui per agros iacitur. Et dictus fimus quod fiat mus, id est stercus quod vulgo laetamen vocatur, eo quod suo nutrimento laeta faciat germina reddatque arva pinguia et fecunda. Occatio est cum rustici satione facta bubus dimissis grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et dicta occatio quasi obcaecatio, quod operiat semina. Occare igitur est operire terra semina, vites
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̃ arithineticam autẽ & geometriã & musicã.
hoc int̾est. Ut media inuenias in arithineti¬
ca. pͥmo si queris. coniungis extrema & ddiui¬
ais. & facis mediũ: ut puta fac extrema esse
& octo: partiris media & facis nouẽ qd̾ est
analogicũ arithineticȩ: ut mediꝰ qͦt mona¬
dib suꝑat pͥmũ. his suꝑetur ab extremo. Du¬
ꝑant enĩ nouem sex trib monadib: is suꝑat᷑
ad duodecim. Scd̾m geometriã uͦ: ita queriᷤ.
Extrema multiplicata. tantum faciunt qͥn¬
tum & media duplicata. ut puta sex & duode
cim multiplicata. facient septuagies dipondiꝰ.
Media octo & nouẽ multiplicata: tantũdem
faciunt. Scd̾m musicam ita. Qua parte suꝑ¬
at mecdiꝰ pͥmũ. eadẽ parte suꝑat᷑ mediꝰ ab ex¬
tremo. ut puta sex & octo duab partib suꝑ¬
ant. quȩ duȩ partes t̃cia media octo suꝑat᷑
ab ultima nona
Qd̾ numeri insmiti existant.x.

Expanded text:
nter Arithmeticam autem et Geometriam et Musicam hoc interest, ut media invenias. In Arithmetica primo sic quaeris. Coniungis extrema, et dividis, et facis medium: utputa fac extrema esse t VIII: partiris media et facis IX, quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tribus monadibus, his superatur a XII. Secundum geometriam vero ita quaeris. Extrema multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII multiplicata facient septuagies dipondius, media VIII et IX multiplicata tantundem faciunt. Secundum musicam ita: Qua parte superat medius primum, eadem parte superatur medius ab extremo. Utputa VI et VIII; duabus partibus superant, quae duae partes tertia media, VIII, superatur ab ultima nona. Quot numeri infiniti existunt .
Abbreviated transcription (Latin):
uidentibꝰ. unde & monstreuosam speciẽ
fabulȩ illi dederunt. quasi formã hominiᷤᷤ
capitibꝰ succinctam caninis. quia collisi
ibi fluctus latratus uidentur exprimere.
Caribdis dicta. qͦd gurgitibꝰ occultis na¬
ues obsorbeat. Est enĩ mare uerticosum.
& inde ibi laniata naufragia ꝓfundo emer¬
gunt. Cer autẽ in die erigit fluctus. & ter
obsorbet. Nam accipit a quas ut uomat. uomit
ut rursus accipiat. Syrtes sunt harenosa in
mari loca. Sẏrtes autẽ salustiꝰ a tractu uo¬
cari dicit. quod omr̃a ad se trahant. & appro¬
pinquanti uadoso mari hereant. Hȩ autem
ad mare egyptium uicinȩ sunt: & pariter
ad miscentur. Uada uͦ sunt ꝑ quȩ in mari ut
influminib homines uł animalia pedibus
uadunt. quȩ urgilius breuia appellat: g̃ci

Expanded text:
visentibus. Unde et monstrosam speciem visentibus. Unde et monstrosam speciem fabulae illi dederunt, quasi formam hominis capitibus succinctam caninis, quia collisi ibi fluctus latratus videntur exprimere. 5. Charybdis dicta quod gurgitibus occultis naves absorbeat. Est enim mare verticosum, et inde ibi laniata naufragia profundo emergunt. 129 Ter autem in die erigit fluctus, et ter obsorbet; nam accipit aquas ut vomat, vomit ut rursus accipiat. Syrtes sunt harenosa in mari loca. Syrtes autem Sallustius Iucari dicit, quod omnia ad se trahant, et appropinquanti vadoso mari haereant. Hae autem ad mare Aegyptium vicinae sunt, et pariter admiscentur. Vada vero sunt, per quae in mari, vel in fluminibus homines, vel animalia pedibus vadunt; quae Virgilius b
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝑtinet. fretum ad utrumq ma¬
rẽ. Na̾m estus ÷ maris accessus. uł recessꝰ d inqͥ¬
etudo: unde & estuaria ꝑquȩ mare ui¬
cissim tam accedit quam recedit. Fretum
autẽ appellatum. qͦd ibi semꝑ mare ferue¬
at. Nam fretũ ÷ angustum. & quasi fer¬
uens mare ab undarũ feruore nomina¬
tum. ut gaditanũ. uł siculũ. Nam freta
dicta uarro ait quasi feruida id ÷ͥ feruen¬
tia. & motũ feruoris habentia. Fretum
siciliȩ qͦd regium dr̃. salustiꝰ tali ex causa
uocari scribit. dicens italiȩ olim siciliam
coniunctam fuisse. & dũ eẽt una tellus
medium spatium aut ꝑ humilitatẽ obru¬
tum ⁊ aquis. aut ꝑ angustiam scissum. &
inde regiũ nominatũ. quia grete obrutũ
hoc nomine nuncupat᷑. Est autẽ arctissi¬
mum. ttium miliũ spatio siciliam ab ita¬
lia diuidens. fabulose infame monstris.¬
cuiꝰ hinc inde scilla & caribdis ostenditur.
Scillam accolȩ saxum mari imminens
appellant. similȩ celebratȩ formȩ ꝓcul

Expanded text:
num pertinet, Fretum ad utrumque mare; nam Aestus est maris accessus, vel recessus, id est, inquietudo, unde et aestuaria, per quae mare vicissim tam accedit quam recedit. 2. Fretum autem appellatum, quod ibi semper mare ferveat; nam fretum est angustum, et quasi fervens mare, ab undarum fervore nominatum, ut Gaditanum, vel Siculum; nam freta dicta Varro ait, quasi fervida, id est, ferventia, et motum fervoris habentia. 3. Fretum Siciliae, quod Rhegium dicitur, Sallustius ex tali causa vocari scribit, coniunctam fuisse, et dum esset una tellus, medium spatium aut per humilitatem obrutum est aquis aut per angustiam scissum, et inde Regium nominatum, quia grece abrutum hoc nomine nuncupatur. Est autem artissimum III milium spatio, Siciliam ab Italia dividens fabulosquibus hinc inde Scylla et Charybdis ostenditur. 4. Scyllam, accolae saxum mari imminens appellant simile celebratae formae procul
Abbreviated transcription (Latin):
eometrica disciplina pͥmũ
ab ȩgyptiis reꝑta dr̃. quod
inundante nẏlo. & om̃iũ
possessionib limo obductis.
initrum terrȩ diuidendȩ
ꝑlineas & mensuraᷤ nom̃
arti dedit. Quȩ inde longꝰ acumine sapien¬
tum ꝓfecta. & maris & cęli et aeris spacia
metiunt᷑. Nam ꝓ uocati studiosi ceperunt
post t̃rȩ dimensionẽ & celi spacia querere
quanto int̃uallo luna aterris. a luna. sol
ipse distaret: & usq adu̾ticem cȩli qͣnta
se memsura distendet. Sicq int̾ualla ipsa
cęli orbisq ambitum ꝑnumerũ stuͣdioꝵ.
ratione ꝓbabili distuixerunt. S qͥa ex t̾re
dimensione hȩc disciplina cepit. exinitio
sui & nom̃ seruauit. Nam geometͥa. de t̾ra
& demensura nuncupata ẽ. Terra enim
grecȩ. ge uocat᷑. metra mensura. Huius
disciplinȩ ars continet inse lineamenta.
int̾ualla. maguitudines & figuras: & in¬
siguris dimensiones & numeros. De¬

Expanded text:
eometria disciplina, primum ab Egyptiis reperta dicitur; quia inundante Nilo et omnium possessionibus limo obductis, initium terre dividende, per lineas et mensuras nomen arti dedit. Que inde longius acumine sapientium producta et maris et celi et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studiosi, ceperunt post terre dimensionem et celi spatia querere, quanto intervallo luna a terris, a luna sol ipse distaret et usque ad verticem celi quanta se mensura distenderet. Sicque intervalla ipsa celi, orbisque ambitum per numerum stadiorum, ratione probabili distinxerunt: sed quia ex terre dimensione hec disciplina cepit, ex initio sui et nomen servavit. Nam geometria de terra et de mensura nuncupata est. Terra enim grece ge vocatur, metra mensura. Huius discipline ars continet in se lineamenta, intervalla, magnitudines et figuras et infiguris dimensiones et numeros.
Abbreviated transcription (Latin):
Et enĩ simecũ patͥa mea qͦ mͥ uita mea mul¬
to ÷ carior loqueret᷑ dicens. & cxt̾a. Sic &
montes & flumina uł arbores loqͤntes in¬
ducimꝰ. ꝑsonã imponentes reiquȩ ñ ht̃
nat᷑am loqͣndi: qd̃ & tragedis usitatũ est:¬
& inorationib freqͣntissime inuenit᷑.¬
de ethopeia .xiiii.

Expanded text:
mecum patria mea, quae mihi vita mea multo est carior, loqueretur, dicens,' et cetera. Sic et montes et flumina vel arbores loquentes inducimus, personam inponentes rei quae non habet naturam loquendi; quod et tragoedis usitatum et in orationibus frequentissime invenituDe Ethopoeia.
Abbreviated transcription (Latin):
uenient̃ mortalis dr. scđm qũã & anima
dr̃ mori. ñ qͥa in corpꝰ uł in aliꝙͣ alterã sub¬
stantiã mutatur & u̾tit᷑. s in ipsa sua substan¬
tia qͥcqͥd alio modo nẽ ÷ aut fuit. scd̾m id qd̃
destitit eẽ qͦd erat. mortalis utiq dep̃hendit᷑.
ac ꝑ hoc solus  dr̃ immortalis: qͥa solꝰ incõmu¬
tabilis. Incorruptibilis appellat᷑. qͥa corrũpi¬
Ille nec diuidi potest nec interire. inde in cor¬
ruptibilis ẽ. In cõmutabił ẽ: qͥa sẽꝑ manet.¬
& mutari nescit. Nec ꝓficit qͥa ꝑfectꝰ ẽ: nec
deficit qͥa et̃nꝰ ẽ. Et̃nus ẽ: qͥa sine tempore
ẽ. Non enĩ ht̃ mnitrũ. neq sinẽ. Hinc & sem¬
pit̾mis. eo qͦd sit semꝑ ȩt̃nus. Aqͥb dam aut̃
ȩtnꝰ ab ethere creditur dictꝰ. qm̃ celũ sedes
eiꝰ habet᷑. Unde ÷ illud. Celũ cęli dño. Et
hec ista quatuor: unũ significant. Nam
una eadẽq res dr̃. siue dicat᷑ et̃nꝰ ds̃ siue
immortalis. siue in corruptibilis. siue imn

Expanded text:
m quam et anima dicitur mori, non quia in corpus vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur; ac per hoc solus Deus dicitur inmortalis, quia solus incommutabilis. Incorruptibilis appellatIlle nec dividi potest nec interire; inde incorruptibilis est. Incommutabilis est quia semper manet et mutari nescit. Nec proficit, quia perfectus est, nec deficit, quia aeternus est. Aeternus est, quia sine tempore est. Non enim habet initium neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusdam autem aeternus ab aethere creditur dictus, quomodo coelum sedes ejus habetur. Unde est illud: Coelum coeli Domino . Et haec ista quatuor unum significant. Nam una eademque res dicitur sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incor
Abbreviated transcription (Latin):
dũ infuturũ facie ad faciẽ qͥbq electis p̾sen¬
tabitur. ut ipsã speciem contemplent᷑ cuiꝰ nẽ
uestigia comp̃hende conant᷑. Hoc ÷ quẽ uidẽ
ꝑ speculũ dicunt᷑. Nam & situs. & habitꝰ. &
cient: qͦd ad tempꝰ ꝑtinet. & si ascendero incȩlũ
substantiȩ eius
de filio dei . ii.

Expanded text:
dum in futuro facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum dicuntur. Nam et situs, et habitus, et cient, quod ad tempus pertinet; et, Si ascendero in coelum, substantiae eius. De filio dei .
Abbreviated transcription (Latin):
Res ÷ enĩ inuisibilis. ideoq ñ oculo s corde ꝗͣ¬
rendus ẽ. Impassibilis. qͥa nullis ꝑturbationi¬
bus afficit᷑. qͥb fragilitas humana succum¬
bit. Non enĩ attingunt eũ ullȩ passiones.
ut ubido. iracundia. cupiditas. timor. meror.
inuidia. & cetã qͥb mens humana curbat᷑.
Sed cũ dr̃ dm̃ irasci. aut telare. aut dolere.
apud quẽ tranqͥllitas sũma ÷. Simplex aut̃
dr̃: siue ñ amittendo qͦd ht̃. seu qͥa ñ aliud ÷
ipse & aliud qͦd in ipso ẽ: sic̃ in homine cuiꝰ

Expanded text:
n oculo, sed corde quaerendus est. Impassibilis, quod nullis perturbationibus afficitur, quibus fragilitas humana succumbit. Non enim attingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupiditas, timor, moeror, invidia, etc., quibus mens humana turbatur. Sed eum dicitur Deus irasci, aut zelare, aut dolere, apud quem tranquillitas summa est. Simplex autem dicitur, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
Item omp̃s. qͥa ipsiꝰ st̃ omĩa quȩ ubiq sunt.
Solus enĩ totiꝰ mundi ht̃ imꝑiũ. Dicunt᷑
autẽ &. alia quȩdã inclõ substantialit nomina.
ut immortalis. incorruptibilis. incõmuta¬
bilis. et̾ms. unde & merito cunctȩ p̃poni¬
tur creaturȩ. Immortalis. sic̃ de eo scͥptum ẽ:

Expanded text:
tens, quia ipsius sunt omnia quae ubique sunt. Solus enim totius mundi habet imperium. Dicuntur autem et alia quaedam in Deum substantialiter nomina, ut Immortalis, Incorruptibilis, Incommutabilis, Aeternus. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 19. Immorta
Abbreviated transcription (Latin):
poreus ẽ: ꝓefficientiis tam̃ causarũ in ipso rerũ
species asscribunt᷑. ut more loquutionis nr̃ȩ
faciliꝰ semetipsũ insinuet: ut qͥa omĩia uidet
dicat᷑ oculus. & ꝓpt̃ qͦd audit omĩa dicat᷑ auriꝰ.
ꝓ eo autẽ qͦd au̾titur ambulant. ꝓ eoqͦd ex̾pectat
stat. Sic & incȩt̾is hoꝵ similib ab humanis
mentib trahitur similitudo ad dm̃. sicut
⁊ obliuiscens & memorans. Hincẽ & qͦd ꝑ pro¬
pħam dicit. Iurauit dñs exercituũ ꝑ animã
suã. Non qͦd ds̃ animã habeat. s hoc nr̃o nar

Expanded text:
poreus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum poreus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species ascribuntur, ut more locutionis nostrae facilius seipsum insinuet, ut quia omnia videt, dicatur oculus; propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. 36. Sic, et in caeteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut et obliviscens, et memorans. Hinc est quod et propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam; non quod Deus animam habeat, sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nificat᷑ substantia. Immensꝰ: qͥa cuncta con¬
cludit. ipse anullo concludit᷑: s omĩa intra
eiꝰ om̃ipotentiã coarctant᷑. P fectus dr̃. quia
nichil ei possit adici. At tam̃ de consũmatio¬
ne alicuiꝰ facti ꝑfectio dr̃. ds̃ autẽ qͥ ñ ÷ factꝰ.¬
qͦmͦ ẽ ꝑfectuse S hoc uocabulũ de usu nr̃o
sumpsit humana in opia. sic̃ & reliqͣ u̾ba:
qͣtinꝰ id qͦd in effabile ẽ. uttũq dici possit.
qm̃ de dõ nichil digne humanꝰ sermo dic̃:
sic̃ st̃ & alia. Creator dictus. ꝓ totiꝰ mundi reb
abipso creatis. Nichil enĩ ÷. qͦd ñ originẽ adeo
traxerit. Ipse & unꝰ. qͦd diuidi ñ pocest: uł qͦd
nichil aliud eẽ potest qͦd tantũdẽ capiat po¬
testatis. Hȩc gͥ ꝗͣ de dõ dicta st̃ ad totã ꝑtinent
tͥnitatẽ. ꝓpt̾ unam & coȩt̾nam substantiam.
siue in patre. siue in filio eiꝰ unigenito infor
nr̃o ad dm̃ sumpta de m̃bris nris. siue deinfe¬
riorib. & qͥa inꝓpͥa natura inuisibilis & incor¬

Expanded text:
nificatur substantia. Inmensus, quia cuncta concludit, ipse a nullo concluditur; sed omnia intra eius omnipotentiam coartantur. Perfectus dicitur quia nihil ei possit adici. Adtamen de consummatione alicuius facti perfectio dicitur. Deus autem, qui non est facterfectus? Sed hoc vocabulum de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus pro totius mundi rebus ab ipso creatis. Nihil enim est quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantundem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad totam pertinent Trinitatem propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio eius unigenito in fornostro ad Deum sumpta, de membris nostris, sive de infeuia in propria natura invisibilis, et incor
Abbreviated transcription (Latin):
quãcũq ꝑsonã ẽ. Sũme bonꝰ. qͥa in cõmuta¬
bilis ẽ. Creatura uͦ bonũ. s ñ sũmũ ẽ: quia
mutabilis est. & dum sit quidẽ bonũ: non
tam̃ eẽ potest & sũmũ. Incorporeus autẽ uł
incorporalis ideo dr̃ ds̃. ut sp̃s credat᷑ uł¬

Expanded text:
sonam est. Summe bonus, quia incommutabilis est. Creatura vero bonum, sed non summum est, quia mutabilis est. Et dum sit quidem bonum, non tamen esse potest et summum. Incorporeus autem vel incorporalis ideo dicitur Deus, ut spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
quã mors ñ ht̃. Septimũ ad onay. qͦd gene¬
ralit̾ int̾̃pretat᷑ dñs. qͦd dnẽt᷑ creature cunctȩ:
atur acunctis. Octauũ ia: qͦd indõ tantum
ponitur. qd̃ etiam in alleluia in nouissima
sẏllaba sonat. Nonum tetragramaton:
hoc ẽ quatuor litterarũ. qd̾ ꝓpͥe apud hebre¬
os indõ ponit᷑: ioth. he.uau. he id ÷ duab ia:
qͣ duplicata ineffabile illud & głosum dĩ no¬
men efficiunt. Dicitur autẽ in effabilis. ñqͥa
dici ñ potest: s qͥa finiri sensu & intellectu
humano nullatenꝰ potest. Et ideo qͥa dõ ni
chil digne dici potest: in effabilis ẽ. Decimũ
saddai: id ÷ omp̃s. Uocatur autẽ omp̃s eoqͦd
omĩa potest: s a faciendo qͦd uuit: ñ apatien

Expanded text:
mors non habet. Septimum Adonai, quod generaliter interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, atur a cunctis. Octavum Ia, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, hoc est quattuor litterarum, quod proprie apud Hebraeos in Deo ponitur, iod, he, iod, he, id est, duabus ia, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt. Dicitur autem ineffabilis, non quia dici non potest, sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest; et ideo, quia de eo nihil digne dici potest, ineffabilis est. Decimum Saddai, id est, omnipotens. Vocatus autem omnipotens eo quod omnia potest, sed a faciendo qu
Abbreviated transcription (Latin):
helyon: qͦd int̾pretat᷑ in latinũ excelsus. qͥa
supra cęlos ẽ: sic̃ scͥptũ ẽ de eo. Excelsus dñs.
supͣ cȩlos gła eiꝰ. Excelsꝰ autẽ dictꝰ ꝓualde celsꝰ.
Ex eñi ꝓualde ponitur sic̃ eximius qͣsi ualde
eminens. Sextũ eieie: id ÷ qͥ ẽ. Ds̃ enĩ solus

Expanded text:
Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, qui Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, qui supra coelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus Dominus, super coelos gloria ejus . Excelsus autem dictus pro valde celsus, ex enim pro valde ponitur, quasi eximius, quasi valde eminens. Sextum Eiei, id est, qui est: Deus enim solus
Abbreviated transcription (Latin):
linguarum ꝑitus.
hebreoꝵ nominũ
int̃pretationẽ pͥmus in latinã linguã
conu̾tit: ex quib ꝓbreuitate p̃t̃missis
multis. quȩdã huic oꝑi adiectis int̾¬
p̃tationib in t̾ponere studui. Uocabu¬
loꝵ enĩ expositio. satis indicat qͥd uelint
intelligi. Habent enĩ quȩdã ex ꝓpriis
causis nominũ rationẽ. In pͥncipio aut̃
decem nomina ponimꝰ. qͥb apud hebre¬
os ds uocatur. Primũ apud hebreos
giam eiꝰ expͥm̃tes yschirros id ÷ fortem
int̾̃p̃tati st̃: ideo qͦd nulla infirmitate
oppͥmit᷑. s fortis ẽ. & sufficiens ad omnia
timor unde tractum ÷ ds̃. qͦd eũ colentib
sit timor. Ds̃ autẽ ꝓpͥe nom̃ ÷ trinitatis.
sabaoth: qͦd u̾tit᷑ in latinũ exercitiũ siue uirtu¬
tum. De quo in psalmo ab angłis dr̃. Qͥs ẽ iste¬
rex głe: Dñs uͥtutũ. St̃ eñĩ in huiꝰmodi or¬
dinatione u̾tutes multȩ. ut angłi. archangli
sub ipso st̃: eiꝰq dñatui subiacent. Quintũ

Expanded text:
itus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in Latinam linguam convertit. Ex quibus pro brevitate praetermissis multis quaedam huic operi adiectis interpretationibus interponenda studui. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velit intellegi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Hebraeos giam eius exprimentes ἰσχυρὸς, id est fortem interpretati sunt, ideo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est et sufficiens ad omnia timor, unde tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est Trinitatis Sabaoth, quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, de quo in Psalmo ab angelis dicitnus virtutum . Sunt enim in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, sub ipso sunt, ejusque dominatui subjacent. Quintum
Abbreviated transcription (Latin):
generalit̃ omĩa continent᷑. nc̃ ysagogas por¬
phyrii expediamꝰ. U sagoga quippe grece.
latine introductio: dr̃. eoꝵ scilicet qͥ phylo¬
sophiã incipiunt. continens in se demon¬
strationẽ pͥmarũ rationũ de qͣlibet re
qͥd sit: suaq certa ac substantiali diffi¬
nitione declaretur. Nam posito pͥmo
genere. deinde species. & alia qͥuȩ uici¬
na ẽẽ possunt subiungimꝰ. ac discretis com¬
munionib separanius: tamdui int̃po¬
nentes differentias. qͦusq ad ꝓpͥum eiꝰ de qͦ
querimꝰ signata eius exp̃ssione ꝑueniamꝰ:
ut puta. homo ÷ animal rationale. mortale.
t̃renum. bipes. risus capax. G enꝰ animal
cũ dictũ ÷ : substantia hominis declarata
ẽ. Est enĩ ad hominẽ genꝰ animal. s qͥa late

Expanded text:
generaliter omnia continentur, nunc Isagogas Porphyrii expediamus. Isagoga quippe Graece, Latine introductio dicitur, eorum scilicet qui Philosophiam incipiunt: continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaretur. Nam posito primo genere, deinde species et alia, quae vicina esse possunt, subiungimus ac discretis communionibus separamus, tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo quaerimus signata eius expressione perveniamus, ut puta: Homo est animal rationale, mortale, terrenum, bipes, risu capax. Genus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. Est enim ad hominem genus a
Abbreviated transcription (Latin):
rentia: ut rationale. mortale. His enĩ duobꝰ alqͥ so
diffeit homo acet̾is. Cum enĩ dr̃ rationale.
discernit᷑ ab irrationalib mutis. quȩ non
habent rationẽ. Cũ mortale. discernitur
ab angłis qͥ nesciunt mortẽ. ẜropriũ: ut
risibile. Homo ÷ enĩ qui ridet. & hoc p̃ter
hominẽ nualiꝰ animalis ÷. Accidens: ut
color incorporȩ. doctrina inanmo. Hȩc
enĩ tempoꝵ uarietate. & accidunt & mu¬
tantur. Et ÷ ex om̃ib his qͥnq partibus
oratio plene sententiȩ ita. Homo ÷ ani¬
mal. rationale. mortale. risibile. boni ma¬
liq capax. Sic enĩ in omi oratione substan¬
tiali tamdiu int̾ponere debemꝰ species
& differentias. quãdiu seclusis om̃ib qͦ
hoc idem eẽ possunt. ad id ꝑueniat᷑ ut ꝓ¬
prietas iam certa teneat᷑. Y sagogas aut̃
ex greco in latinũ transtulit uictormnus
orator. cõmentũq eiꝰ qͥnq libris boetiꝰ
edidit.
de cathegoriis arystotilis .u

Expanded text:
rentia, ut rationale, mortale. His enim duobus rentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a ceteris. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab inrationalibus mutis, quae non habent rationem. Cum dicitur mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo est enim quod ridet, et hoc praeter hominem nullius animalis est. Accidens, ut color in corpore, doctrina in animo. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur: et est ex omnibus his quinque partibus oratio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationale, mortale, risibile, boni malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam diu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Isagogas autem ex Graeco in Latinum transtulit Victorinus orator, commentumque eius quinque libris Boetius edidit. De categoriis aristotelis .
Abbreviated transcription (Latin):
midũ. Differentia uͦ : ut bipes. quȩ ꝓpt̃ ani¬
malia posita ẽ: quȩ multis pedib innitun¬
tur. Itẽ rationale. ꝓpt̃ illa quȩ ratione egeant.
Mortale autẽ ꝓpt̃ id qͦd ñ angłs est. Postea dis¬
cretis atq seclusis: adiectum ÷ ꝓpͥum in par¬
te postrema. risꝰ capax. Est solum hominis
qd̃ ridet. Sic ꝑfecta ÷ omĩs ex parte diffimi¬
tio: ad hominẽ declarandum. Cuiꝰ disciplinȩ
diffiuitionẽ plenã existimauerunt arystoti¬
les atq tulliꝰ. ex genere & differentiis consis¬
tere. Quidã postea pleniorẽ inducendo eiꝰ
ꝑ fectam substantialẽ diffinitionẽ inqͥnq
partib uelut in m̃bris suis diuiserunt:
quarũ pͥma ÷ de genere. scd̾a despecie. t̃cia
de differentia. quarta de ꝓpͥo. qͥnta de acci¬
denti. Genꝰ. ut animal. Est enĩ uocabulũ
generale. & cõmune omiũ animã haben¬
tiũ. Dpecies: ut homo. Est enĩ specialitas.
qua separatur acet̾is animantib Diffe¬

Expanded text:
ur. Differentia vero, ut bipes, quae propter animalia posita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortale autem propter id quod angelus non est. Postea discretis atque seclusis adiectum est proprium in parte postrema risus capax: est enim solum hominis, quod ridet. Sic perfecta est omni ex parte definitio ad hominem declarandum. Cuius disciplinae definitionem plenam existimaverunt Aristoteles et Tullius ex genere et differentiis consistere. Quidam postea pleniores in docendo eius perfectam substantialem definitionem in quinque partibus, veluti membris suis, dividerunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Diffe
Abbreviated transcription (Latin):
tus. De medicina .i.
edicina est que
corporis uł cuet᷑
uł restaurat salu¬
tem: cuiꝰ mat̾ia
uersatur in mor¬
bis & uulnerib.
Adhanc itaq ꝑtinent᷑ ñ ea tantum
quȩ ars eoꝵ exhibet qui ꝓpͥe medi¬
ci nominant᷑. s eciam cibus & potus.
tegnien & tegumen. defensio deniq
tur.
De nomine eius .xi.

Expanded text:
UM. De medicina. 1. Medicina est quae corporis vel tuetur vel restaurat salutem, cujus materia versatur in morbis et vulneribus 2. Ad hanc itaque pertinent, non ea tantum quae ars eorum exhibet qui proprie medici nominantur, sed etiam cibus, et potus, et tegumen; 168 defensio denique tur. De nomine eius .