comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coicio est q̃ quidem in gen̾oso
e alto corde non hĩtat. Qua¬
uĩq nunc in tinm pectus ob¬
repserit. mitor. Ergo socrates tu¬
uo de te male loqutus est. Cur
qbeso aut qͣma spe: Quid tu il¬
n feceras unt quid ille lucratꝰ
esset quando te michi qd nec
iose. nec alius posset odiosum
effecisset: ⁊ Iou erat tantus fu¬
por credibilis de homine tam
discreto. licet enini extra orbẽ
italicum natus sit. Nemo tũ
animo et uoluntate magis
ualitus uiuit. Quod ut ita es¬
set ues duo ante ommes mor¬
tles facimus. Et ꝓpudor m
rendens obtrectator non eru¬
buit dicete socratem male mͥ
scripsisse de lelis. ¶ zIunc tu
pro sapientissimo atq optĩo
stulti et unqui honnnius cͥmen
oppositum quid uirium hẽcit
intende si firens amuinum. si
oninemi iracundie motimi i¬
uemiq ppulenis. Si ante oculos
nobis actum uite tempus ad¬
dureris idebis uno u̾bo tria
magna mendacia uullum co
cuo uõ egebit. Crede michi leli.

Expanded text:
spitio est, que quidem in generoso spitio est, que quidem in generoso et alto corde non habitat, qualiterque nunc in tuum pectus obrepserit miror. 6 Ergo Socrates tuus de te male locutus est? cur, queso, aut qua spe? quid tu illi feceras, aut quid ille lucratus esset, quando te michi, quod nec ipse nec alius posset, odiosum effecisset? Non erat tantus furor credibilis de homine tam discreto. 7 Licet enim extra orbem italicum natus sit, nemo tamen animo et voluntate magis italicus vivit; quod ut ita esset, nos duo ante omnes mortales fecimus. Et proh pudor!, impudens obtrectator non erubuit dicere Socratem male michi scripsisse de Lelio. Nunc tu viro sapientissimo atque optimo stulti et iniqui hominis crimen oppositum, quid virium habeat intende. 8 Si fixeris animum, si omnem iracundie motum nubemque propuleris, si ante oculos nobis actum vite tempus adduxeris, videbis uno verbo tria magna mendacia nullum colcinio non egebit. 9 Crede michi, Leli,
Abbreviated transcription (Latin):
ten tam probato nõ fuerim
uel per literas requirendus
si id non mereor saltem post
factum ꝑ literas edocendus p̾¬
sertim cum mali tocius ut di¬
citur causa si. ¶ Audio enĩ
uipeream illam lingnam que
tibi indignum illud uirꝰ infu¬
derit nił aliud iꝑsi socrati obi¬
cere nisi ꝙ ille michi contra te
scripsit. Quod quidem si sapĩa
illa cua que ab adolescentia
tecum erat et cum tempore ce¬
uisse debuerat cogitare om̃a
et cutum spicere uoluisset ab
onim parte falsum prorsus et
mopinabile cognouisset. Ot¬
curtisset utinam tibi platonis
historia qui accusatorem xe¬
uocratis amici sui qui sibi tũc
ut muiue socrates tibi deirariue¬
perehatur respuit et abiecit. rez
inossibilem dicens tam dilec¬
ces amons sibi non reddere. Tu¬
de potiusti. o ninmm preceps
et prona credulitas que mille
oimi euertit amititias. uellem
cepus hr̃e ad scrbendimmi ut
qumiuim hẽo. multa hic dice¬
cum que silebo. ¶ In sinuna
cmen amcicie uenenum su¬

Expanded text:
teri tam probato, non fuerim teri tam probato, non fuerim vel per literas requirendus vel, si id non mereor, saltem post factum per literas edocendus, presertim cum mali totius, ut dicitur, causa sim? Audio enim vipeream illam linguam, que tibi indignum illud virus infuderit, nil aliud ipsi Socrati obicere, nisi quod ille michi contra te scripserit. 4 Quod quidem, si sapientia illa tua, que ab adolescentia tecum erat et cum tempore crevisse debuerat, cogitare omnia et circumspicere voluisset, ab omni parte falsum prorsus et inopinabile cognovisset. Occurrisset utinam tibi Platonis historia, qui accusatorem Xenocratis amici sui, qui sibi tunc, ut nunc Socrates tibi, detraxissferebatur, respuit et abiecit, rem impossibilem dicens tam dilecces amoris sibi non reddere. dere potuisti? O nimium preceps et prona credulitas, que mille olim evertit amicitias! Vellem tempus habere ad scribendum ut animum habeo; multa hic dicerem que silebo. In summa tamen, amicitie venenum su
Abbreviated transcription (Latin):
unm tui statum ex lrĩs
intelligeus et cause ue¬
scieus bormbnt ut tran¬
quillicateui solitam seniates i
mortalia ista contempueres q̃
transeunt et ad non esse festinãt
Postea uo non sine gram am¬
un mei uulnere coaisa michi me
turbacionis unnetuit. E nescio
ciuus. sed profecto malediai ons
flatibus accensus contra tinmu
ac meuui soccatem exarsisses.
tuuu inqmͣ sccratem auteqm
menui. Idq te michi. quod ꝑro¬
be noueras grauissime dolicuro
celatum esse noluisse uunc ĩ¬
telligo. hino maxime ꝙ rem
tantam tanꝙͣ tamq acrocem
non ex te s aliuude didiceri
o quid dicam. aut unde ordiar
qui omuiuo nichil preter meros
dolores at cogitaure ualeam
aut loqui. Sic et ammũ strauit
et solitum uocis iter stiueit ob¬
strurit merror. Et o utinam
uichil unqmͣ letius illi ciccidat
qui discidio ur̃o et dolori meo
causam dedic. ¶ Eigo ego frat̾
tam erigni. tam nullius p̾cii
sum apud te ut in tanta mu¬
tacione aniimi in abdicando
tali aurico tam fideli tam ue¬

Expanded text:
tui statum ex literis intelligens et cause nescius, hortabar ut tranquillitatem solitam servares et mortalia ista contemneres, que transeunt et ad non esse festinant. Postea vero non sine gravi animi mei vulnere causa michi tue turbationis innotuit, quod nescio cuius, sed profecto malidici oris flatibus accensus, contra tuum ac meum Socratem exarsisses, tuum, inquam, Socratem antequam meum; idque te michi, quod probe noveras gravissime dolituro, celatum esse voluisse nunc intelligo, hinc maxime quod rem tantam tamque atrocem non ex te sed aliunde didicerim. 2 O quid dicam aut unde ordiar, qui omnino nichil preter meros dolores aut cogitare valeam aut loqui? sic et animum stravit, et solitum vocis iter obstruxit meror. Et o utinam nichil unquam letius illi accidat, qui discidio vestro et dolori meo causam dedit! 3 Ergo ego, frater, tam exigui, tam nullius precii sum apud te, ut in tanta mutatione animi, in abdicando tali amico, tam fideli tam ve
Abbreviated transcription (Latin):
neo. liquit aculeum. dicebat
autem hec non ut puto presa¬
giens sponte sua se mox extra
Italiam relegandum sibi q tã
proꝑe repositum babilonicum
elicona. de quo nõ comecturis ĩ¬
ambus sed experiencia doctus
si quicquid sencio loqui cepero
nullus erit finis. Michi autem
satis superq odii in illo ĩferuo
conflcisse iam u̾itas uidetur.¬
¶ Ceterum ipse in dies experi¬
endo et uidendo quid eo de suo
minc elicone tacuerim intelli¬
get. et si eum noui sepe et hor
memmerit u̾borum et neapo¬
litanum ocium atq italiam

Expanded text:
neo, liquit aculeum. Dicebat neo, liquit aculeum. Dicebat autem hec non, ut puto, presagiens sponte sua se mox extra Italiam relegandum sibique tam prope repositum babilonicum Elicona, de quo non coniecturis inanibus sed experientia doctus, si quicquid sentio loqui cepero, nullus erit finis. 28 Michi autem satis superque odii in illo inferno conflasse iam veritas videtur; ceterum ipse in dies experiendo et videndo quid ego de suo nunc Elicone tacuerim, intelliget, et si eum novi, sepe et horum meminerit verborum, et neapolitanum otium atque Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
cilis et amabilis deo est. Et de
nobis hactenus. ¶ zeuodii
ascensum letus audimi. Amo
hominem. amariq nos ab illo
certus sum. Gratulor quidem¬
sibi. nno non sibi. s fortune sue.
s uerius nr̃e qui nitet tot nõ
dei non homimum amicos u¬
uo comparatior et unisis qui ta¬
le igemun non dicau ꝑdũt.
sed cum indiguis consortibus
partunitur. plane fateor crume¬
ne ille consuluit. sed nec fame.
nec inte ut auguror. nec quieti
Et o qualiter euuo res. ⁊ Iõ mul¬
tum tempus est ꝙ ipse michi
fraterne condolebat meq per¬
dultibus aculeis urgebat ꝙ
mediolanim turbida ciuitas
esset elicon meus. Et hoc amã¬
tissime quidem. sed ut reor qͥd
mediolanum esset nesciens.
et haud dubie iguarus qualit̾
ne qm̃i tranquille hic essem lo¬
nam moram meam solitus nõ
laudare. dum ad fontem sorgie
peccatis homo. sed quiete a in¬
ii prope angelus degebam ad¬
mirans quenam hec itale pro¬
cul orbe uoluptas. uerba ipsa te¬

Expanded text:
cilis et amabilis Deo est. Et de cilis et amabilis Deo est. Et de nobis hactenus. 25 Zenobii ascensum letus audivi; amo hcerte scio. Gratulor sibi, imo non sibi sed fortune sue seu verius nostre, qui inter tot non Dei non hominum amicos svero compatior et Musis, que tale ingenium non dicam perdunt sed cum indignis consortibus partiuntur. Plane, fateor, crumene ille consuluit, sed nec fame nec vite, ut auguror, nec quieti. 26 Et o qualiter eunt res! Non multum tempus est quod ipse michi fraterne condolebat meque predulcibus aculeis urgebat quod Mediolanum, “turbida civitas, esset Elicon meus”. Et hoc amantissime quidem, sed, ut reor, quid Meet hauddubie nesciens qualiter, rie, quam tranquille hic essem, lonam moram meam solitus non laudare, dum ad fontem Sorgie peccatis homo sed quiete animi prope angelus degebam, “admirans quenam hec italo procul orbe voluptas”. 27 Verba ipsa te
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Iunc penitus nichil quero in
chil amo aliud sine qͣ nilla mͥ
uite condicio non molesta sit.
Lanc cum ꝓpe iam mambus
apprehendisse uidear lectisq
rudentibus uela disposuisse
rursus in fretum uocor ¶ Nõ
uos audiam amici. s orabo po¬
cius ut dextras adhibeatis na¬
iim subducere molienti. ⁊ Io
tum omubus desiderimu me¬
um ante alios tibi. honeste pau¬
pertatis appetens semꝑ fui. Nẽ
uite modus. hec mithi hactenꝰ
diuicias non negarint. Cau
tem q meam letus sequar nã
quis hominum nouit. quid ex¬
pediat. Eoq me solabor ꝙ qͥc¬
quid sum ꝑ eos utiq non sum
deoq gracias agam qui absq
eis uiuendi uotum mithi po¬
tenciam qz largitur. Cessent
deinceps oro te laboru. cessẽt
repulsatum cause. Scis ubi
scis qualit̾ mori optabam. Qd
uis. si pauꝑ esse nequiuero di¬
ues ero. Qñiuis in mediis opi¬
bus pauperem spiritu uil aut
uiuere prohibeat aut mori. q̃
una paupertas et habenti fa¬

Expanded text:
— nunc penitus nichil quero, 21 — nunc penitus nichil quero, 21 nichil amo aliud —, sine qua nulla michi vite conditio non molesta sit. Hanc cum prope iam manibus apprehendisse videar lectisque rudentibus vela deposuisse, rursus in fretum vocor. Non vos audiam, amici, sed orabo potius ut dextras adhibeatis navim subducere molienti. 22 Notum omnibus desiderium meum, ante alios tibi. Honeste paupertatis appetens semper fui; nevite modus. Hec michi hactenusdivitias non negarint. Caustemque meam letus sequar; nam quis hominum novit quid expediat? eoque me solabor, quod quicquid sum, per eos utique non sum, Deoque gratias agam, qui absque eis vivendi votum michi potentiamque largitur. Cessent deinceps, oro te, laborum, cessent repulsarum cause; scis ubi, scis qualiter mori optabam. 24 Quid vis? Si pauper esse nequivero, dives ero; quamvis in mediis opibus pauperem spiritu nil aut vivere prohibeat aut mori; que una paupertas et habendi fa
Abbreviated transcription (Latin):
qua mei oblunone iamn semor
successor aliene solicitudinis
fieri uelim eoq aspirem quo
cum houestius tamen promp¬
cius peruenire tanto aute pe¬
tuerim quo ne alter uumqui nͥ
ego illi cederem. ꝓueuisset ut¬
¶ Suit quidam fateor ociosi
ac tranquilli muenes. occupa¬
ti senes sicut multos quop ui¬
dunus quorum castissua fuit
adolescencia libidinosa et lasci¬
uiens senectus. de auaricia uo¬
tran est cõmuni seuum uere
ominium morbo Iuuenum u̾o
nõ ita qui non sunt ut ait ari¬
stotiles pecumarum amatores
cuius apud enudem rõ illa ẽ
quia nondum indigenciam ex¬
perti sunt. ¶ Añ me forte igit᷑
hiis exemplis de quietissimo
Iuuene laboriosissimum senẽ
fieri uultis. Aut unum ex hiis
qui sami iacent egri ambulãt
aut ex hiis qui totis dieb ster¬
tunt totis noctibus fabulant᷑
Non sun ex hoc grege leli cuin
i oumibus requiem quesiue¬
ru sicut scriptum est et eam
ab amus teneris usq ad desidie
suspicionem semꝑ simaueru

Expanded text:
qua mei oblivione iam senior qua mei oblivione iam senior successor aliene solicitudinis fieri velim, eoque aspirem quo cum honestius tum promptius pervenire tanto ante potuerim, quo ve alter nunquam, nisi ego illi cederem, pervenisset? Sunt quidam, fateor, otiosi ac tranquilli iuvenes, occupati senes, sicut multos quoque vidimus, quorum castissima fuit adolescentia, libidinosa et lasciviens senectus. 19 De avaritia notum est, comuni senum fere omnium morbo; iuvenum vero non ita, qui non sunt, ut ait Aristotiles, pecuniarum amatores, cuius apud eundem ratio illa est, quia nondum indigentiam experti sunt. 20 An me forte igitur his exemplis de quietissimo iuvene laboriosissimum senem fieri vultis, aut unum ex his qui sani iacent, egri ambulant, aut ex his qui totis diebus stertunt, totis noctibus fabulantur? Non sum ex hoc grege, Leli, cum n omnibus requiem quesiverim”, sicut scriptum est, et eam ab annis teneris usque ad desidie suspitionem semper amaverim
Abbreviated transcription (Latin):
mores noui. S unum uice u̾sa
michi credi flagito quod ne mͥ
neges caritas iubet. Si quidez
non modo laborem illum ma¬
gnum pecpetuum ingloruni
tediosum et seruitutem illam
homimum multorum muslla mͥ
ex parte placencum. postremo
successionem calui illius parche¬
nopei boni homnus licet et so¬
liciti ut dicere solebat aunci mei
nec li terati tameu nec fumosi
sed rubicundum quoq pillem
non dico ambiendum precibus
sed ultro eciam oblatum si reci¬
perem ut modo res sunt ⁊ mores
ordinis illius obscisum gladio
et rubenti sanguine madidur
caput ꝑdam. Crede michi si qͥd
in terris est ueri. hoc ueru siue
ut emphatice dixerim u̾itas ip¬
sa est. Quod ideo sic ardent̾ asse¬
rui ut miniqmͣ post hac uł pro
tali uł pro sunili causa lad̾orez
initilem uł tu uel alii capiãt
amici. neq u̾o se repulsis obitiãt
gior fun et curie status et ponti¬
ficum nobis fauor alius oblatũ
auucis licet indignantibus nõ
recepi: Quo ergo nunc aunuo.

Expanded text:
mores novi. Sed unum vice versa mores novi. Sed unum vice versa michi credi flagito, quod ne michi neges caritas iubet. Siquidem non modo laborem illum magnum perpetuum inglorium tediosum, et servitutem illam hominum multorum nulla michi ex parte placentium, postremo successionem Calvi illius Parthenopei, boni hominis licet et soliciti et, ut dicere solebat, amici mei, 16 nec literati tamen nec famosi, sed rubicundum quoque pilleum, non dico ambiendum precibus sed ultro etiam oblatum, si reciperem, ut modo res sunt et mores ordinis illius, abscisum gladio et rubenti sanguine madidum caput perdam. Crede michi: siquid in terris est veri, hoc verum, sive, ut emphatice dixerim, veritas ipsa est. 17 Quod ideo sic ardenter asserui ut nunquam posthac vel pro tali vel pro simili causa laborem inutilem vel tu vel alii capiant amici, neque vero se repulsis obiciant gior fui, et curie status et pontificum nobis favor alius, oblatum, amicis licet indignantibus, non recepi. 18 Quo ergo nunc animo,
Abbreviated transcription (Latin):
meo fido licet opimomi tamen
et sensibus tius aduerso tanta
auum facilitate ac pietate tam
subito pariusti. Ut quomiam te
amor urgebat nillasq moras
caritus dabat liceris meis uix ꝑ¬
lectis easq ipsas mani p̾ferens
nrĩ socratis mamplexus atq
oscula in illo me eciam comple¬
eurus ac deosculaturus irrueres
multisq tam nr̃is qmͣ astrici¬
uni lacciuns que ubertim per
nrẽs ocules de meis precordus
erumpebant fraternam ĩ gra¬
ciam rediretis .⁊ Iunc quid in te
possim scio quod nec prius igno¬
rabam sed uoius experunentis
uetus noticia solidata est. Agno¬
sco lelium incum. Is est quem
sperabam semper. decractores
oderit et sepe hoc ꝓditum temp
flebit. ⁊Iam secratem multo an¬
te noueram lamentis ac genu¬
tu tabescentem tinumq dsidiũ
illud inter grama uite dampna
atq acercias fortune ĩiurias
nimerantem. ¶Totum qui
sequitur epłe tue tertum sciẽs
transeo. credo omnia. ñuo u̾o
scio. Nom fidem tuam. et turie

Expanded text:
meo, fido licet, opinioni tamen meo, fido licet, opinioni tamen et sensibus tuis adverso, tanta animi facilitate ac pietate tam subito paruisti, ut quoniam te amor urgebat nullasque moras caritas dabat, literis meis vix perlectis easque ipsas manu preferens, nostri Socratis in amplexus atque oscula — in illo me etiam complexurus ac deosculaturus — irrueres, multisque tam vestris quam astantium lacrimis, que ubertim per vestros oculos de meis precordiis erumpebant, fraternam in gratiam rediretis. 14 Nunc quid in te possim scio, quod nec prius ignorabam, sed novis experimentis vetus notitia solidata est. Agnosco Lelium meum; is est quem sperabam; semper detractores oderit et sepe hoc perditum tempus flebit. Nam Socratem multo ante noveram lamentis ac gemitu tabescentem tuumque dissidium illud inter gravia vite damna atque acerrimas fortune iniurias numerantem. 15 Totum qui sequitur epystole tue textum sciens transeo; credo omnia, imo vero scio; novi fidem tuam, et curie
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus nature deliciis atq u
enim apes ut aiunt mel dulcis¬
simum ex amariusculis quib¬
dam herbis eliciant. Ego tñ ut
dixi hanc ire dulcedinem nõ
gustami. Apud quenicumq u̾o
melle dulcior. apud me felle tri¬
stior est ira. Ita dico si de sensu
proprio loqui uelimn. Et si ansto¬
tilis in u̾ba uirare oportet et
quitquid ille dixit quasi celeste
oraculimu amplecti. ut non so¬
lumi dulcis. s multo eciam mel¬
le dulcior ira sit. fecisti tamen op¬
time qui feram illami manemq
dulcedinem ac stomaco nocitu¬
ram reiecisti et segni situ cõtrac¬
tam amim rubignem det̾sisti.
pro quo quautam tibi graciam
habeam quantumq michui uł
ad pristiminu tui amorem uł ad
iudicium tue uirtutis accesserit
multo tibi facilius fuerit cogi¬
tando ꝙͣ mihi loquendo assequi.
¶ Ad siumam scito. Cum mł¬
tã per omnem uitam michi gra¬
tissima feceris ac dixeris nchil
ex omnibus unquam gracius
fuisse qm̃i ꝙ domitis affectibus
tius radicitusq cõnulsis cõsilio

Expanded text:
omnibus nature delitiis atque uenim apes, ut aiunt, mel dulcissimum ex amariusculis quibusdam herbis eliciant, ego tamen, ut dixi, hanc ire dulcedinem non gustavi; apud quemcunque vero melle dulcior, apud me felle tristior est ira. Ita dico si de sensu proprio loqui velim. 12 Quodsi Aristotilis “in verba iurare” oportet et quicquid ille dixit quasi celeste oraculum amplecti, ut non solum dulcis sed multo etiam melle dulcior ira sit, fecisti tamen optime qui feram illam immanemque dulcedinem ac stomaco nocituram reiecisti, et segni situ contractam animi rubiginem detersisti. Pro quo quantam tibi gratiam habeam quantumque michi vel ad pristinum tui amorem vel ad iudicium tue virtutis accesserit, multo tibi facilius fuerit cogitando quam michi loquendo assequi. 13 Ad summam scito, cum multa per omnem vitam michi gratissima feceris ac dixeris, nichil ex omnibus unquam gratius fuisse quam quod domitis affectibus tuis radicitusque convulsis, consilio
Abbreviated transcription (Latin):
non habeo. Grtias cesari. gra¬
tias tibi. nichil uniqm a uobis
frustra nolui. Ille me nuuero
ꝑ lacue comitum ĩseruit.
et multa supaddidit que pau¬
cis solet. Tu mimus cesareuni
angustum ommi studio adorna
fauoris semper egentem me ꝓ
nõ mediocre suscipio et p̾sertĩ
studium tuum. quod michi sic̃
ipse stilus indicat in illis lrĩs
uigilantissime dedicasti. Sic
tu oro bulle aurumi a ue acci¬
pe quod tibi fert iste uir oꝑti¬
mus militario sacer amor nr̃
et quecumq hiis litterulis de¬
sunt iocundissimo suppleturus
eloquio. uiue feliciter ⁊ uale

Expanded text:
non habeo. Gratias Cesari, granon habeo. Gratias Cesari, gratias tibi; 9 nichil unquam a vobis frustra volui: ille me numero palatinorum comitum inseruit et multa superaddidit, que paucis solet; tu munus cesareum augustum omni studio adornasfavoris semper egentem me prnon mediocre suscipio, et presertim studium tuum quod michi, sicut ipse stilus indicat, in illis literis vigilantissime dedicasti, sic tu, oro, bulle aurum a me accipe, quod tibi fert iste vir optimus militaris Saceramor nosteet quecunque his literulis desunt iocundissimo suppleturus eloquio. Vive feliciter et Vale.
Abbreviated transcription (Latin):
uoce collaudet michi ꝑuitatis
mee conscienciam extorquebit
¶ Quid ĩiuc de cerciorib aui¬
u testibus pus erga me semp
actibus tius loquar: Quanto me
nup. Nam autiqua pretereo. sed
non obluuscor. quanto me et ꝙͣ
raro p̾uilegio honestati. Quod ĩ¬
si olim feceras seccetum tameu
imperii signum et ingente bul¬
lam auream liberaliter adiecisti.
Cuins uel aspectus solus ĩmen¬
sum quiddam maiestatis et glo¬
ne contemplantibus ingerit et
uenerabundos cogit sumim im¬
peni. et ueteris Rome: atq aurci
seculi meminisse. ab altera em̃
parte cesar nr̃ dỹademate insigͥs
ac sceptro. huic romana aquila.
hiuc leone patrio circunifultus
celso sedet in solio. Ab altera ro¬
uia est superba templis ac me¬
uibus. In q ip̃o auti pallore ut
dauitico u̾bo utar blanditur ocu-¬
lis predulciterq surrepit sacra
et uenerabilis aliue urbis effi¬
gies. Pro tali miniere pret̾ nui-¬
dam gratitudiuem quid refera

Expanded text:
voce collaudet, michi parvitatis voce collaudet, michi parvitatis mee conscientiam extorquebit. 7 Quid nunc de certioribus animi testibus, piis erga me semper actibus tuis loquar? Quanto me nuper — nam antiqua pretereo sed non obliviscor — quanto me et quam raro privilegio honestasti! Quod etsi olim feceras, secretum tamen imperii signum et ingentem bullam auream liberaliter adiecisti; cuius vel aspectus solus immensum quiddam maiestatis et glorie contemplantibus ingerit et venerabundos cogit summi imperii et veteris Rome atque aurei seculi meminisse. 8 Ab altera enim parte Cesar noster dyademate insignis ac sceptro, hinc romana aquila, hinc leone patrio circumfultus celso sedet in solio; ab altera Roma est superba templis ac menibus, inque ipso “auri pallore”, ut davitico verbo utar, blanditur oculis predulciterque surrepit sacra et venerabilis alme Urbis effigies. Pro tali munere preter nudam gratitudinem quid referam
Abbreviated transcription (Latin):
tencia quante tibi mansuetudi¬
in quanteq michi sit glorie qͥs
non uidet. ⁊ Iatura equidem tan¬
tum unuui parue rei tam tena¬
at̾ menimisse non patitur. Ita
ergo et magiitudinem tuam
probas et me hac tua de meis
rebus opimone magnificas. a¬
mori tuo graciam habeo qnͣta
sepe michi prestitit. ut doctissĩo¬
rum hominum iudicia in mei
extimacione prestaug̾et. Ego
autem ut totum tibi meum per¬
tus aꝑiam. ne ue. ullas ibi late¬
bras celem nichil quo id m̾eat
u me scio. S ita sum quasi ru¬
stitus margarite uobilis inuen¬
tor. qui spem suam successibus
uictam stupens ac lucro attom¬
tus ꝓcontatur obuios et ueri p̾¬
ci ignarus in iudicio pendet a¬
lieno. Sic ego parump tua in pͥ¬
uus et illustrium aliquot ex¬
tuuatorum trebra laude suꝑbio
Et michri quod rideas: nescio qͦ¬
modo iam sensim solito carior
factus sum. Iocor tecum. ineum
decus. Nec sum dubius totum
hoc tui amoris esse nou meriti
mei. Non si me totus orbis una

Expanded text:
tentia quante tibi mansuetuditentia quante tibi mansuetudini quanteque michi sit glorie, quis non videt? 4 Natura equidem tantum virum parve rei tam tenaciter meminisse non patitur; ita ergo et magnitudinem tuam probas et me hac tua de meis rebus opinione magnificas. Amori tuo gratiam habeo quanta hsepe michi prestitit ut doctissimorum hominum iudicia in mei extimatione prestringeret. 5 Ego autem ut totum tibi meum pectus aperiam neve ullas ibi latebras celem, nichil quo id merear in me scio. Sed ita sum quasi rusticus margarite nobilis inventor, qui spem suam successibus victam stupens ac lucro attonitus, percontatur obvios et veri precii ignarus e iudicio pendet alieno. 6 Sic ego parumper tua in primis et illustrium aliquot extimatorum crebra laude superbio et michi — quid rides? — nescio quomodo iam sensim solito carior factus sum. Iocor tecum, meum decus, nec sum dubius totum hoc tui amoris esse, non meriti mei; non si me totus orbis una
Abbreviated transcription (Latin):
rius intelligam uidear¬
q quid de me sentias ⁊
qualiter sis affectus ualde nõ
surdus modo sed cecus si aIeq
einm uerbo tantum aminum
tinum micdi sed hus que ut dr̃¬
inentra nescrunt reb pandis.
Nam quid ꝑ omnes queso celi¬
colas suainus epła illa tua qͣ
me uagis usq quaq distractũ
et ut sic dixim sparsum curis
ad te unum cogitandum colen¬
dumq dultissimo quodam et
insolito u̾borum artificio colle¬
gisti. Quid humanns. ut reliã
silca que prompxius amino me¬
cio qm̃ sermone. Quid inqm hu¬
manus. Quid inicius. qmͣ quod
i epłe calce dixisti. nuqmͣ frau¬
asci tinnomen e memoria iobis
abiturum amplum fateor ec u̾¬
darum sic culibet uirorum ex¬
cellentium suffecturum in mẽo¬
tia tua locum exiguo et obscuro
meo nomim deputtisti. ubi iam
secmius hĩtaus nnchil duru. in¬
anl inbospitum in transalpius
regionibus uereatur. ¶ Profec¬
to autem nunqm tibi in aumrũ
ueniret ut iddiceres uisi aute ue¬
ntet nisset ut sentires. Que sen¬

Expanded text:
rius intelligam videamque quid de me sentias et qualiter sis affectus, valde non surdus modo sed cecus sim; neque enim verbo tantum animum tuum michi, sed his, que ut dicitur mentiri nesciunt, rebus pandis. Nam quid, per omnes queso celicolas, suavius epystola illa tua, qua me vagis usquequaque distractum et ut sic dixerim, sparsum curis, ad te unum cogitandum colendumque dulcissimo quodam et insolito verborum artificio collegisti? 2 Quid humanius, ut reliqua sileam que promptius animo metior quam sermone, quid inquam humanius, quid mitius quam quod in epystole calce dixisti, nunquam Francisci tui nomen e memoria Iohannis abiturum? Amplum, fateor, et preclarum ac cuilibet virorum excellentium suffecturum in memoria tua locum exiguo et obscuro meo nomini deputasti, ubi iam securius habitans, nichil durum, nichil inhospitum in transalpinis regionibus vereatur. 3 Profecto autem nunquam tibi in animum veniret ut id diceres, nisi ante venisset ut sentires. Que sen
Abbreviated transcription (Latin):
nus affectibus pietatisq fa¬
cibus ac stiimuilis fuit ut ipe
uam in emimi deuni testor int̾
scribendũ laccimas tenerem.
Eratis ante oculos uos duo. E¬
rant armici omnes uto discidio
umphantes emuli. Erant an¬
in pieteriti tanta concordia ex¬
acti. hinc iiupetus incompti
serionis. hinc lacrume. scribẽ¬
tis non ingenium. ⁊ ion stilus.
s ꝓpositum et adiuta dinntꝰ
pietas ualuit. Itaq nos ut¬
libet. Ego nichil laudo uisi di¬
uinitatem. unde est quicquid
est bom. et nostram humanita¬
tem bonorum consiliorum nou¬

Expanded text:
nus affectibus pietatisque fanus affectibus pietatisque facibus ac stimulis fuit, ut ipse — nam memini —, Deum testor, inter scribendum lacrimas non tenerem. 4 Eratis ante oculos vos duo, erant amici omnes vestro discidio umphantes emuli, erant anni preteriti tanta concordia exacti; hinc impetus incompti sermonis, hinc lacrime; scribentis non ingenium, non stilus, sed propositum et adiuta divinitus pietas valuit. 5 Itaque vos utlibet, ego nichil laudo nisi divinitatem, unde est quicquid est boni, et vestram humanitatem bonorum consiliorum no
Abbreviated transcription (Latin):
saam dudum m soccates
cessat inter uos incissitu¬
do illa literatum magnim
absentie remedium cuis
cessacionis et occupacio uiti¬
usq iru et multe forte alie
sunt cause. Illa ui fallor om¬
mum maxima ꝙ mat̾ia de esse
incipit scribendi. Neq mirum
id nobis accidere quod tullio ac¬
cidit et athico. Nullus tantus
est acerus qui non assidue de¬
trahendo decrescere et ĩ nihilũ
uerti queat. Quicquid sciedamꝰ
credo iam uigibus scripturis ex¬
hausimus. Quod unum hodie
se offert. Inter te et lelium me
rortante reformatam amicici¬
am et in gratiam reditum ẽẽ.
tuis et sins et multorum lit̾ĩs
audio et gaudeo. me herde. de¬
q reconciliacione hac qmͣ de
ulla re. alia lecior sum. bñde
accidit gracias. dõ gratias nob̃.
Ille inspirnt hos animos. uos
spiritui aditum non negastis.
laudatis ambo certatim stilum
meum qui cum semꝑ incultꝰ
tunc ĩprouisus ac tuultua¬
nius ut esset et aniui tempꝰ
et diei hora et inuicii festinacio
corgerunt. tantis tamen ple¬

Expanded text:
andudum, mi Socrates, cessat inter nos vicissitudo illa literarum, magnum absentie remedium, cuius cessationis et occupatio utriusque nostrum et multe forte alie sunt cause; illa, ni fallor, omnium maxima, quod materia deesse incipit scribendi. Neque mirum id nobis accidere quod Tullio accidit et Athico: nullus tantus est acervus, qui non assidue detrahendo decrescere et in nichilum verti queat; quicquid sciebamus, credo, iam iugibus scripturis exhausimus. 2 Quod unum hodie se offert, inter te et Lelium, me hortante, reformatam amicitiam et in gratiam reditum esse, tuis et suis et multorum literis audio et gaudeo, mehercle, deque reconciliatione hac, quam de ulla re alia, letior sum. Bene accidit, gratias Deo, gratias vobis; Ille inspiravit hos animos, vos Spiritui aditum non negastis. 3 Laudatis ambo certatim stilum meum, qui cum semper incultus, tunc improvisus ac tumultuarius ut esset, et anni tempus et diei hora et nuntii festinatio coegerunt, tantis tamen ple
Abbreviated transcription (Latin):
Menitui anuo altero dum in¬
uita ad imꝑatorem nrm lega¬
cione finigerer hominem pe¬
griuum ux solo nomine cogni¬
tum qua me fronte. quo am¬
mo. quibus u̾bis. quanta hũa¬
uitate deuiceris Recolo ꝙ̃ sua¬
iunter michi illud idemptidem
inculcatas. Compatior tibi ami¬
ce. qui ad harbaros uenisti. Ego
u̾o nichil barbarun mimus. in¬
chil humcunum mag̾ profiteg
me iudisse qmͣ cesarem et aliqͦt

Expanded text:
o altero, dum iniuncta ad imperatorem nostrum legatione fungerer, hominem peregrinum vix solo nomine cognitum, qua me fronte, quo animo, quibus verbis, quanta humanitate devinxeris. 4 Recolo quam suaviter michi illud identidem inculcabas: ‘compatior tibi, amice, qui ad barbaros venisti’. Ego vero nichil barbarum minus, nichil humanum magis profiteor me vid
Abbreviated transcription (Latin):
itremeabilis est uox. In scriptis
uero liberius remedium est. uł
suppri mere uel delere qd̾ smꝑse¬
ns primum feci et multa ceer¬
cui que forsan in posterum dele¬
bo. forsan uiuere paciat ut cum
hinc abiero ex nisidiis erum¬
pant me discipulum u̾itatis
iudicent. sed occultum propter
metum iudeorum. Quis autẽ

Expanded text:
scriptis vero liberioribus remedium est vel supprimere vel delere quod scripseris. Primum feci et multa coercui, que forsan in posterum delebo, forsan vivere patiar ut cum hinc abiero, ex insidiis erumpant meque discipulum veritatis indicent sed occultum “propter metum Iudeorum”. Quis aut
Abbreviated transcription (Latin):
noster hic cicero ꝑ gaisis ar¬
pinatis illius hostis. s ad per¬
suadendum michi de te nemo
non satis est eloquens. Nuslꝰ
autem plura qmͣ aminus m̃s
in silentio. Cupio te uidere. Qd̾
et si taceam nosti. et licet pa¬
tribus conscciptis nulla pror¬
sus nr̃i diuorcii cura sit. Illis
tũ ĩuitis te uideo melioribus
oculis. Illos u̾o licet absencia
mea delectentur qua in re una

Expanded text:
noster hic Cicero pergamensis arnoster hic Cicero pergamensis arpinatis illius hostis, sed ad persuadendum michi de te nemo non satis est eloquens; nullus autem plura quam animus ipse meus in silentio. 2 Cupio te videre, quod, etsi taceam, nosti; et licet patribus conscriptis nulla prorsus nostri divortii cura sit, illis tamen invitis, te video melioribus oculis. Illos vero, licet absentia mea delectentur, qua in re una
Abbreviated transcription (Latin):
repsit. Et insi suꝑbum esset mͥ
nibuere quod de marco catone
scriptimi est. Ipse quoq michi
uideor interdum et presertun
hat tibi hora noctis hec scribẽs
eodem illo habitu quo anũcu¬
lum quondam suum brutus
iueuit in sompius scilicet et
cinictis timens securusq mei.
Sed de hoc experiencia uiderit.
imo queso nou uiderit. Stulti
est eni periculum optare ex¬
periendi libidine. Reliquum
est ut plebeie toge tue plusꝙͣ
crassi diuitus mindeam et ru¬
stico lare tuo ꝙ uti prohibeor
suspirem. uale cre diolaũ .uiͦ. lił.
februarii aute lucem ꝓpere.
Ad Siephanũ de colũna ꝓpositum
stĩ adomati familiaritet᷑
uteras tuas summa et
sancta cum uolutate
perlegi. de uolintate qͥ¬
dem mea te certum esse gaudeo.
que et si rerum argumentis
careat suis prodit indiciis emi¬
uet. elucet apparet. Concra. e¬
go de tua non alit̾ qmͣ de pro¬
pria cectus sum. multa michi
de te luterarum ipsarum sen¬
tencia breuitas. multa quoq

Expanded text:
repsit; et nisi superbum esset michi repsit; et nisi superbum esset michi tribuere quod de Marco Catone scriptum est, ipse quoque michi videor interdum et presertim hac tibi hora noctis hec scribens, eodem illo habitu quo avunculum quondam suum Brutus “invenit: insomnis” scilicet, “et cuntis timens securusque” mei. 4 Sed de hoc experientia viderit; imo, queso, non viderit; stulti est enim periculum optare experiendi libidine. Reliquum est ut plebeie toge tue plusquam Crassi divitiis invideam, et rustico lare tuo quod uti prohibeor, suspirem. Vale. Mediolani, VI Kal. Februarias, ante lucem, propere. 11 Ad Stephanum de Columna, prepositum Sancti Adomari, familiariter. 1 Literas tuas summa et sancta cum voluptate perlegi; de voluntate quidem mea te certum esse gaudeo, que etsi rerum argumentis careat, suis se prodit indiciis, eminet, elucet, apparet; contra ego de tua non aliter quam de propria certus sum. Multa michi de te literarum ipsarum sententiosa brevitas, multa quoque
Abbreviated transcription (Latin):
rere lectorem solita te
uinu propter uim colloquii de¬
siderium delectat. Iam huic ne
negari ualeam prouisum. ho¬
ra gelu sompuus labor occupa¬
tio frenum stringent. Aidhec
papirus breuis de industria ue¬
lut augustior area exerticium
calami liberioris assumpta est.
Equidem tuis in literis te pro¬
cellis elapsum neq tm̃ iam
in portu nauigantem sed ĩ li¬
tore sedentem uideo. Gratulor
tibi. Nil de te letius nosse potu¬
eram. Me antem u̾sa iice no¬
ueris in piculis securum .o. fer¬
reuui caput. et in mediis tem¬
pestatibus quiescentem. usq¬
adeo ut insi alios circunnacta-¬
tos equoreo a turbine uiderem
et fragore nautico uudiq pul¬
sarer in pelago esse me nesciã.
cdanum regentis ad pedes se¬
deo et flintantem pupini nõ
ĩmotus certe. s intrepidus te
sit. et in litore quolibet portus
michi. Ita tedio illi meo rerũ
huinanarum incuriositas pͥ¬
nium. Inde seguaes. post secu¬
ritas Ad postremum torpor ob¬

Expanded text:
rere lectorem solita, te rere lectorem solita, te unum propter vivi colloquii desiderium delectat. Iam hinc ne vagari valeam provisum; hora gelu somnus labor occupatio frenum stringent. Ad hec papirus brevis de industria, velut angustior area ad exercitium calami liberioris, assumpta est. 2 Equidem tuis in literis te procellis elapsum, neque tantum iam in portu navigantem sed in litore sedentem video. Gratulor tibi; nil de te letius nosse potueram. Me autem versa vice noveris in periculis securum — o ferreum caput — et in mediis tempestatibus quiescentem usqueadeo ut nisi alios circumiactatos equoreo turbine viderem et fragore nautico undique pulsarer, in pelago esse me nesciam. 3 Clavum regentis ad pedes sedeo, et fluitantem puppim non immotus certe sed intrepidus tensit et in litore quolibet portus michi. Ita tedio illi meo rerum humanarum incuriositas primum, inde segnities, post securitas, ad postremum torpor ob
Abbreviated transcription (Latin):
epłam tribus magnis¬
textam calanis et triuo
nnirice coloratam ter et ampliꝰ
letus aspexi. ad quam modo ml
aliud insi nil esse quod artifici¬
osa nõ possit elcquencia. Que
quantum sepe potũit si exequi
uelim longior sim qm̃ temp
ad hec scribenda concessum. Qd̾
tam breue est ut nichil pocus
qmͣ tam paucai scribere mens
fuerit. ⁊ iuuc sane uiuini potu¬
it quod impossibile prorsus re¬
bar ut babilone scilicet habitã¬
tibus muiderem. Inuideo quidẽ
uobis in urbe ominum pessima
sed honesto illo sub lare degenti¬
bus malarum uacuo cupidinũ
et babilonics moribus macces¬
so. deiq simillo campis eli¬
sus quos inter auerni dolores
ac unsericis letos dicunt. hec
nobis suul ouinibus quibus
tam multa sepe singulis inter
festiuacionem et sompnum et
occupacionem et amore metũ¬
quoq calauium ac luceruam
rebellantes ut sccipsi .iiͦ. Idꝰ. Ia¬
nuarias ante lucem. unute feli¬
ces et ualete mei memores.
Ad Iohãnem arctinũ. Gratulatotia
tatus et sui nu

Expanded text:
olam tribus magnistextam calamis et trino murice coloratam ter et amplius letus aspexi. Ad quam modo nil aliud nisi nil esse quod artificiosa non possit eloquentia, que quantum sepe potuerit si exequi velim, longior sim quam tempus ad hec scribenda concessum, quod tam breve est, ut nichil potius quam tam pauca scribere mens fuerit. 2 Nunc sane unum potuit quod impossibile prorsus rebar, ut Babilone scilicet habitantibus inviderem. Invideo quidem vobis in urbe omnium pessima, sed honesto illo sub lare degentibus, malarum vacuo cupidinum et babilonicis moribus inaccesso, denique simillimo campis Elysiis, quos inter Averni dolores ac miserias letos dicunt. 3 Hec vobis simul omnibus, quibus tam multa sepe singulis, inter festinationem et somnum et occupationem et aurore metu calamum ac lucernam rebellantes, ut licuit scripsi. II Idus Ianuarias ante lucem. Vivite felices et valete mei memores. 10 Ad Iohannem Aretinum, gratulatoria illius status et sui nun
Abbreviated transcription (Latin):
go illos ubicumq sim. et lippꝰ
ad reliqua mirum hac ut in
parte sum liuceus. uideo am¬
mos affectusq abditos Et qd̾
forte non suspicantur cogitã¬
tibus int̾sum. Actus enim nõ
unus ego s totus terrarum
orbis licet hactenus dissumu¬
let magis ac magis in dies
indet. quos michi crede. cum
plene inderit non ferret uel¬
lem plura scribere cum uix
ista potuerim. Nescio emin un
de preter solitu ad calamũ¬
ientus et aute eciam ꝙͣ inciꝑerẽ
fessus accessi. uale uir clarissime¬

Expanded text:
go illos ubicunque sim, et lippus ad reliqua, mirum hac ut in parte sum linceus; video animos affectusque abditos, et quod forte non suspicantur, cogitatibus intersum. Actus enim non unus ego, sed totus terrarum orbis, licet hactenus dissimulet, magis ac magis in dies videt; quos, michi crede, cum plene viderit, non feret. 4 Vellem plura scribere, cum vix ista potuerim; nescio enim unde, hodie preter solitum ad calamlentus et ante etiam quam inciperem, fessus accessi. Vale
Abbreviated transcription (Latin):
sit. si tamen astra consentiunt.
ymo si patitur deus. esto dñs. s
clemens et mitis et amator pa-¬
cis quod illum fuisse constat
omnibus in quorum manus il¬
lius eplẽ quas ꝑ ipsum auilis
belli tempus scripsit. forte per¬
ueneruit. hoc ultumim quasi ce¬
leste oraculum ausculta. Stude
pocius ut tibi bene sit qmͣ ut a¬
liis uicile. et caue ne odioru
auit inuidie stumilis populum
tibi subiectum in extrema mise¬
riarum que iam iucna sunt
ultimamq pniaem impellas.
die ue quod tibi si saperes sum¬
mo opere prouidendimi erat ho¬
nestissimum ordinem quem
professus es supra glorio sum
augustim nomeu et sa cras he¬
mitice uite delicias multorum
religiosorum hominum deuccio¬
ne humili fundatum tua tr̾rã¬
nca et urbana suꝑbia uel con¬
cucias uel uifames. sed memor
sub eodem tecto uenerabiles ip¬
sius ciugustim reliquias tecum
esse. eumq sollicitum sun ordi¬
nis et amantem fingens tibi sẽp
ymaginarium ut dicitur testẽ

Expanded text:
sit, si tamen astra consentiunt, sit, si tamen astra consentiunt, imo si patitur Deus, esto dominus, sed clemens et mitis et amator pacis, quod illum fuisse constat omnibus in quorum manus illius epystole, quas per ipsum civilis belli tempus scripsit, forte pervenerint. 43 Hoc ultimum quasi celeste oraculum ausculta. Stude potius ut tibi bene sit quam ut aliis male, et cave ne odiorum aut invidie stimulis populum tibi subiectum in extrema miseriarum, que iam vicina sunt, ultimamque perniciem impellas; neve, quod tibi, si saperes, summopere providendum erat, honestissimum ordinem quem professus es, supra gloriosum Augustini nomen et sacras heremitice vite delitias multorum religiosorum hominum devotione humili fundatum, tua tyrannica et urbana superbia vel concutias vel infames; 44 sed memor sub eodem tecto venerabiles ipsius Augustini reliquias tecum esse eumque solicitum sui ordinis et amantem; fingens tibi semper imaginarium, ut dicitur, testem
Abbreviated transcription (Latin):
tibus sed in pace. que sola qui¬
dein et parua angere potẽs est
et dissipatacolligere. et exan¬
guna reffouere. dominare. sed
integra in urbe. Siue id iam qͦ¬
mam ficri nequit hus ipsis ĩ
riuins domimare placatior. nec
tate. Ne accingaris lugne tue
gladio semp. sed prudencia et
facundia tua intende prospere
procede. Et qũ ita uis ciuesq uo¬
lunt tui regna. et attende sequẽ¬
suetudinem et iusticiam. que pa¬
cis utiqz sunt sorores deducet te
mirabilit̾ dextera tua. mem̃to
ut gedeon cum audisset a domi¬
no pax tecum. Ne tuueas. erexit
altare domino. et dominice pa¬
tis nomeu imposuit. Noli tu de
tius bellis quod supremo uite tẽ¬
pore lulius cescr meditatus fer¬
tur Marti templum extruere.
Aliud ncmq bellicosu princi¬
peni. Aliuid ꝑacificum fratrem
decet. ¶In finem si exemplo ce¬
sareo delectaris et domnus ma¬
ius esse qmͣ frater et si nichil
monstruosius a seculis auditũ

Expanded text:
tibus sed in pace, que sola quitibus sed in pace, que sola quidem et parva augere potens est et dissipata colligere et exsanguia refovere; dominare, sed integra in urbe, sive, id iam quoniam fieri nequit, his ipsis in ruinis dominare placatior; nec tate. 41 Ne “accingaris” lingue tue “gladio” semper, sed prudentia et facundia tua “intende prospere, procede et” quando ita vis civesque volunt tui, “regna” et attende sequensuetudinem et iustitiam», que pacis utique sunt sorores, «deducet te mirabiliter dextera tua». Memento ut Gedeon, cum audisset a Domino: «Pax tecum, ne timeas», erexit “altare Domino” et “dominice pacis” nomen imposuit. 42 Noli tu de tuis bellis, quod supremo vite tempore Iulius Cesar meditatus fertur, Marti templum “extruere”; aliud namque bellicosum principem, aliud pacificum fratrem decet. In finem, si exemplo cesareo delectaris et dominus mavis esse quam frater, etsi nichil monstruosius a seculis auditum
Abbreviated transcription (Latin):
quid es. quem te fecerit natura.
quem fortuna. quem professio.
queni uite senes auteacte. In¬
telliges insi fallor nullum int̾
hec ambicioni ac iactancie. nul¬
lum mepte et indigne tỹram¬
uidi locum esse. Quociens ista
tua dampnandi cupidicas in¬
ardescit non dico celum aspice
qd quidam bene instituti et mo¬
desti homines faciunt dũ temp¬
tacionibus purgentur. sed ĩ te
ipsum u̾te occulos. ac uicissim
calteos. zouam. aunctũq tummi
suꝑ homines principatum. ¶ ad
summam. si millis ad hoc seu
uirgiis seu monitis seu precibꝰ
flecti potes ut ridiculum tyraui¬
udis appetitum at saltem pa¬
tis amorem indue. ne uel a cõ¬
sorcio exul hominum bone uo¬
liuitatis quib pacem augelicꝰ
preco deuuniciat uel in testam̃¬
to quo xpũs patem suis legnt
exheredatus auit p̾teritus iide¬
are. Cura si sapis ut quod cupi¬
de facis din facias. dũandi am¬
dus seruire cupientib impera.
domimnare fiat᷑. douiniare uolẽ¬

Expanded text:
quid es; quem te fecerit natura, quid es; quem te fecerit natura, quem fortuna, quem professio, quem vite series anteacte; intelliges, nisi fallor, nullum inter hec ambitioni ac iactantie, nullum inepte et indigne tyrannidi locum esse. 38 Quotiens ista tua dominandi cupiditas inardescet, non dico celum aspice, quod quidam bene instituti et modesti homines faciunt dum tentationibus perurgentur, sed in te ipsum verte oculos ac vicissim calceos zonam amictumque tuum super homines principatum. 39 Ad summam, si nullis ad hoc seu iurgiis seu monitis seu precibus flecti potes ut ridiculum tyrannidis appetitum exuas, at saltem pacis amorem indue, ne vel a consortio exul “hominum bone voluntatis”, quibus “pacem” angelicus preco denuntiat, vel in testamento quo Cristus pacem suis legat, exheredatus aut preteritus videare. 40 Cura, si sapis, ut quod cupide facis, diu facias. Dominandi avidus, servire cupientibus impera; dominare, frater, dominare volen
Abbreviated transcription (Latin):
seculis inconiitatus. ndus paup
ignobilis noiis et mauditis at¬
tib tyramuidem occupasti. Et q̃
longobardorum regum quõdam
regia fu̾at inuic tui impii sedes
est. Robustum populum qui ta¬
leui domnium ferte queat. ¶ Del¬
licis quoq successibus tius letor.
et ꝙ giganteum illum exulem
triumphis ac uictoriis larum
prouidentissum ciues tuo freti
consilio receperunt. qui uelud al¬
ter aticides. nõ duodenos tantũ
sed millenos obeat labores. et he¬
roitis actibus cuucta tertarum
monstra conculcet. et cuta nãza
ninus conatus exarserat. saltẽ
actam custodiam. et piam cap¬
tiuorum curam hẽas. hoc magͥ¬
tudinem tuam decet. ne ꝑ inso¬
lentiam attollatur. sed int̾ uinc¬
tos tuos quos ante triumphalẽ
curcum es acturus sũmum et
p̾cipuum sit insignis clemencia
¶ Proinde ut omittum iocos et
fuam quod incepi oro te amite.
et obtestor ut ad te reu̾sus exa¬
mines non quod inuet. sed quid
deceat. neq quid esse cuperes s

Expanded text:
seculis incomitatus nudus pauper seculis incomitatus nudus pauper ignobilis novis et inauditis artibus tyrannidem occupasti, et que Longobardorum regum quondam regia fuerat, nunc tui imperii sedes est. Robustum populum qui talem dominum ferre queat! 35 Bellicis quoque successibus tuis letor et quod giganteum illum exulem, triumphis ac victoriis clarum, providentissimi cives tuo freti consilio receperunt, qui velut alter Alcides non duodenos tantum sed millenos obeat labores et heroycis actibus cunta terrarum monstra conculcet, et quod circa rimus conatus exarserat, saltem actam custodiam et piam captivorum curam habeas. Hoc magnitudinem tuam decet, ne per insolentiam attollatur, sed inter vinctos tuos, quos ante triumphalem currum es acturus, summum et precipuum sit insigne clementia. 37 Proinde ut omittam iocos et finiam quod incepi, oro te, amice, et obtestor ut ad te reversus examines non quid iuvet sed quid deceat, neque quid esse cuperes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quem licet eloquentissimũ non
iguoreui. ille tamen et lugua
armatus et gladio senire sibi pa¬
tria corgit. ¶ Unus ex omnbus
picles qui postea locum eius arci¬
puit tibi uigna ex pte sumilis in¬
detur. si quidem tantum merimi
facundia ualuit quantum ille
ualuerat armata. Itaq florẽtis¬
suuam urbem sũmum grecie decꝰ
fando pessundedit. Sed et trc qͦ
diuersitas multa est. Ille enĩ ma¬
gius principiis nulla religiose ẜ¬
uitutis compede obstrictus. tu e
radice humili ueniens et paup¬
tatem et obedienciam professus
qui subesse pauperib uouisti. di¬
uitibus ius p̾esse. et ut uoti hu¬
ius unquissimi compos sis. pre¬
stat tibi non tam tuus lepos. ne
huic tibi ualde complaceas qmi
tuorum tiuuium mira simplicitas.
quos ex ore tuo pendentibus ha¬
nus captos eo trahis unde michi
crede uon retrahes. ¶Quid hic
fecto si patriam amares matrer
trariu uelle dampnabile sic tã¬
tum posse mirabile est. Gaude
it̾uui. unus tu e cunctis terris ac

Expanded text:
quem licet eloquentissimum non ignorem, ille tamen et lingua armatus et gladio, servire sibi patriam coegit. Unus ex omnibus Pericles, qui postea locum eius arripuit, tibi magna ex parte similis videtur; siquidem tantum inermi facundia valuit quantum ille valuerat armata; itaque florentissimam urbem, summum Grecie decus, fando pessumdedit. 33 Sed et hic quoque diversitas multa est; ille enim magnis principiis, nulla religiose servitutis compede obstrictus; tu e radice humili veniens et paupertatem et obedientiam professus, qui subesse pauperibus novisti, divitibus vis preesse, et ut voti huius iniquissimi compos sis, prestat tibi non tam tuus lepos — ne hinc tibi valde complaceas — quam tuorum civium mira simplicitas, quos ex ore tuo pendentibus hamis captos, eo trahis unde, michi crede, non retrahes. 34 Quid fecto si patriam amares, matremtrarium velle damnabile, sic tantum posse mirabile est. Gaude iterum; unus tu e cuntis terris ac