comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libaui : uos liberi sinoꝑiculo eẽ ñ curatis. ħ õ formatio L̃ in plures inmutas atq in anima dũ transserat᷑ ꝓfic̃
plurimũ in ãplificationis partib ⁊ c̃miseratione. SiGnificatio. Significatio ÷ res q̃ pl¬
uult is qͥdix̃. ut de eo sidicas qͥ multas haereditates adierit : ꝓspice tu qͥ plurimũ cernis ãbiguaquẽ a dmͦ ui¬
tandas̃ ꝙ̃ obscura reddunt orationẽ : Itẽ haec c̃requenda q̃ conficiunt huiꝰmͦ significati onẽ. ł arꝑient᷑ fa¬
cile si nouerimꝰ ⁊ animũ adũ terimꝰ ũboꝵ ancipites ã multiplicespotestates ꝑ c̃sequentiã significati

Expanded text:
liberavi, vos liberi sine periculo esse non curatis?»« Haec conformatio licet in plures ‹res›, in mutas atque inanimas transferatur. Proficit liberavi, vos liberi sine periculo esse non curatis?»« Haec conformatio licet in plures ‹res›, in mutas atque inanimas transferatur. Proficit plurimum in amplificationis partibus et conmiseratione. CApartem, quam vult is, qui dixit; ut de eo si dicas, qui multas hereditates adierit: «Prospice tu, qui plurimum cernis.» Ambigua quemadmoduae obscuram reddunt orationem, item haec consequenda, quae conficiunt huiusmodi significationem. Ea reperientur facile, si noverimus et animum adverterimus verborum ancipites aut multiplices potestates. Per consequentiam significati
Abbreviated transcription (Latin):
tas eloqueris ñq̃ ei quẽ uides d ñ ariuis supplicare. Tũ mulier immo iste qͥdẽ rogat ⁊ supplicat s: tu qua so cõmouere
Illinescioqͥ dĩcipientidicere qđ dignũ uidelicet illiꝰ uirtute eẽt gladiũ : lateredefir̃. Futo in hoc exẽlo datos ã
uniouiq sermones ad dignitatẽ accõmodatus id qđ oportet ĩ genere c̃seruare. Sitẽ sermoc in ationes c̃sequenter
h genꝰ. Nã qͥd eutamꝰ illo sdicturos si h iudi caritis : ñ ne homines hac utent᷑ oratiõ : deĩ desubiceresermon ẽ.
cẽmittat ñħ pactolo qͣt: Ego illa plurimistropeis ornata triũ phis ditatacertissimis clarissimis locuple¬
tatauictoriis. nc̃ ur̃ĩsseditionib: ociues uexor. Quã dolis malitios abartago. uirib: ꝓbata numantia disci¬
plinis erudita chorintus labesactare ñ potuit . eã patimininẽ ab homunculis de t̾rimis ꝓteri atqi c̃ eul

Expanded text:
tias eloqueris ! Numquam ei, quem vides dominari, vis supplicare?» Tum mulier: «Immo iste quidem rogat et supplicat: sed tu, quaeso, commovereilli nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in hoc exemplo datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodatos; id quod oportet in ‹hoc› genere conservare. Sunt item sermocinationes consequentes hoc genus: «Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes hac utentur oratione?» deinde subicere sermonem. sima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potuit, eam patimini nunc ab homunculis deterrumis proteri atque conc
Abbreviated transcription (Latin):
sumit᷑ om̃is ĩ ostentatĩo. Quarit ĩ agris frum̃ta cuiꝰmͦsint. Negitse qr uillae ĩcensae sint acceđeposse. nec edi¬
in aedes quasdã in ꝯͥb sodaliciũ erat eodẽ die futurũ. qđ iste ꝓnoticia domnediã in integro cũ hospi¬
tib. hic inqͥe abito. ꝑspicit᷑ aut̃ qđ đ erat expositũ. ut sitridiniũ statũ ꝓbat. Accedit seruulus dicit
nini clare. dnm̃it uenturũ si uelit exire. Itane inqͥt: eamꝰ. hospitis fr̃uen
postero die. n arrant expostulant ac cusant. Ait iste cos similitudineloci deceptos. angiporti tuo
deerrasse. Ctra : ualitudinẽ suã ad noctẽ multã expectasse. Sannionipuero nego tiũ dedat. utuasa
ñta pueros rogart seruulos ñ inurbanos sicisstrenue ⁊ c̃cinne cõparat. In¬

Expanded text:
sumitur omnis in ostentatione: quaerit, in agris frumenta cuiusmodi sint; negat se, quia villae incensae sint, accedere posse: nec aediin aedes quasdam, in quibus sodalicium erat eodem die futurum; quo iste pro notitia domnaedi iam it intro cum hospitibus. homini clare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus hospitis; fratersi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne conparat. I
Abbreviated transcription (Latin):
eos qͥ uerbi causa pꝰmortẽ amici liboseiꝰ ctodiant. ꝓpt̃ ea qđ ĩ cursore tantũ uelocitatis eẽ oporteat
exceptatꝰ. eomagis derisus ⁊ c̃tẽptꝰ eicit᷑. Itẽ si qͥs ĩ excelso loco ⁊ ĩ magnis ac locupletib copus collocatꝰ
fortune munerib: ⁊natuiae cõmodis om̃ib: abundabit. siui tutes inagistiae ñ s̃. ei¬
teris reb erit copiosꝰ ⁊ ĩ dustruis exceptatꝰ qͣlis eua aet eo uehem̃tiꝰ deris ⁊ c̃tẽptꝰ ex om̃i c̃uentubonoꝵ
eciet᷑. Hoc simile exornatĩo utriꝰq ⁊ alteriꝰ inertiae artificis. alteriꝰ stultita similiratiõ collata sub

Expanded text:
eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, propterea quod in cursore tantum velocitatis esse oporteat, t magis fuerit expectatus, eo magis derisus et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac locupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virtutis et artium, quae inlustris et expectatus, eo vehementius derisus et contemptus ex omni conventu bonorum eicietur.» Hoc simile exornatione utriusque rei, alterius inertiae artificis alterius stultitiae simili ratione conlata, sub
Abbreviated transcription (Latin):
mosiesto : q sundimnqanudccultand malefien spe ⁊ praet̃ antequã occisꝰ homo is:. isteuis ÷
in eo locginqͦ : occisio facti sob Paulo post ĩ psomaleficio uerilliꝰ qͥoccidebat̃ audta Deĩde poccisionẽ
istũ multa nocte domũ reduse c̃stat. Postero dictitubant̃ ⁊ in constant̃ deoccis ione filus locittũ hat par¬
tĩ testimonis parã questionib: argum̃ tatis om̃a cõbant᷑ ⁊ rumore ppłi quẽ exargioñtis natũ necene :
potestficri Vchemens ħ ÷ exornatio. ⁊ ĩ coniecturali c̃stitutio oaus de fer̃me sẽꝑ necessaria ⁊ ĩ ceteris generi

Expanded text:
ndi› maleficii spe; et praeterea ante, quam occisus homo is est, iste in eo loco, in quo est occisio facta, solus; paulo post in ipso maleficio vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testipotest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferme
Abbreviated transcription (Latin):
os poctare pmoratoꝵ si eiã cotidini sermonis hunimͦ nominationũ Ci reuauitio eradisesareamudo
oratio resi plice iupta cirtũs cribens elo cutĩo hpacto Scipionis puidtia cartaginis operfregit Nahic
misi ornanderatio q̃dã cõthabita. scipio potuit ⁊ Partagosi plicit a ppellari ꝑueriionesio ho cuobis
ĩuidioseeripuistubeneuiuendi causas facultites. huĩ mͦ traiectio q̃rẽ ñ readit obrerrã imultũ
erit adc̃tinuationes deqͥb ante dictũ ÷ ĩqͥb oportet ũbasi c̃apoetis ĩ quendã extiuere numenũ¬

Expanded text:
 cottidiani sermonis huiusmodi denominationum. Circumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellari. CAPUT 44 ‹Transinvidiose eripuit bene vivendi casus facultates.» Huiusmodi traiectio, quae rem non reddit obscuram, multum proderit ad continuationes, de quibus ante dictum est; in quibus oportet verba sicuti ad poeticum quendam extruere numeru
Abbreviated transcription (Latin):
ubui huridã mr e enalure qi imꝰlitudinẽ reefeuidebi t᷑ posse transferrĩ cã. Igit᷑ ante o¬
culos ponendi cansasit. hic in italiatu¬
multꝰ exꝑgefec̃ errore subito. Breuitatis causasic Rerens ad¬
uentꝰ exertitꝰ extin p̃ subitociui tatẽ
Obscenitatis u canda causa sic Cuiꝰmat̃ cotidianis nuptius
delectet᷑ Aug̃ dicausalc Mulliꝰ unae forse¬
forise calamitas. isti explereinimicitias i nefariã crudelratt̃sa¬
turarepotuit. Minuendi causa sic Alagni
no sep̃dicat auxilio fuisse. ꝙ paululũ ĩ reb diffic illimisaspi

Expanded text:
ebitur posse transferri. Ea sumitur rei ante oculos ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincxit subito civitatem.» Obscenitatis vitandae causa, sic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspi
Abbreviated transcription (Latin):
Diligon a portit. quõ uelis diligere. haer̃ ad nominationes q̃ ĩ litterarũ breui cõmutatĩo autꝑd uctiõ aut

Expanded text:
«Dilegere oportet, quem velis diligere.» Hae sunt adnominationes, quae in litterarum brevi«Dilegere oportet, quem velis diligere.» Hae sunt adnominationes, quae in litterarum brevi
Abbreviated transcription (Latin):
similesꝑritꝰs h pacto Turpit̃ audesfucere . nequit̃ studes dicere᷑ uiuis ĩ uidiose delinquehsstudiose . loque¬
risodiose Itẽ audacit̃ territas humilit̃ placas. h̃ duogenera quoꝵ alterũ ĩ exitu. alterũ ĩcasussimilit̃
gerefamã hic ⁊ ca ũba q̃ casꝰ hñt ad ca sussimiles ⁊ illa q̃ ñ hñt ad simileseritꝰ ueniunt. Abri oamunia¬
TIOHLs Ad nominatio ÷ cũ adidem uerbũ inomina accedit᷑ cõmutatione uł additione uniꝰ
aut litterarũ autad ies diusimiles similia ũba ac cõmodant᷑ ea mults ⁊ uarus rationib c̃ ficit᷑: at¬
tenuatione aut cõplȩxiõ fidelitteraesit: hic qͥse magificeiactat atq ostentat uenit adte. quã rom ã uenici
Et extrario hic quos homines alea uicit. eosferrostatĩ iuincit Pductĩo es dẽ luterae. Hictã etsiuidet᷑
et̃ honouscupidus. tam̃ tantũ ñ curiã diligit. quantũ curiꝰam mereticẽ Addendislitteris ħ ꝑ acto

Expanded text:
s sunt, hoc pacto: «Turpiter audes facere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alterum in casus similitugere famam.» Hic et ea verba, quae casus habent ad casus similes, et illa, quae non habent, ad similes exitus veniunt. CAPUT 29 Adnominatio est, cum ad idem verbum et nomen acceditur commutatione vocum aut litterarum, ut ad res dissimiles similia verba adcommodentur. Ea multis et variis rationibus conficitur. Adtenuatione aut conplexione eiusdem litterae sic: «Hic, qui se magnifice iactat atque ostentat, venit ante, quam Romam venit.» Et ex contrario: «Hic, quos homines alea vincit, eos ferro statim vincit.» Productione eiuesse honoris cupidus, tantum tamen curiam diligit, quantum Curiam?» Addendis litteris hoc pacto
Abbreviated transcription (Latin):
id si ñ pocera c̃sugiet adimprudentiã . stultitiã adulesc̃tiã .uĩ. ꝑsuasionẽ. Quib dereb uitu
ꝑatio eoꝵ q̃ extra idcrim̃ er̃ . ñ debeat assignari. Sinuehem̃t̃ hoministurpitudine impedi¬
etur uinfamia prĩdabit oꝑã ut falids rumores dissipatos eẽdicatde ĩ noc̃te ⁊ utet᷑ loco cõmu¬
ni rumorib: credi nõ porter. Sinihileoꝵ fieri potest. utat᷑ extrema defensione. Dicat
onlatio:÷ cũ accusator id qđ aduensarũ fecisse criminat᷑. aliũ neminẽ nisi reũfetissedemonst
aut aliũneminẽ potuis seꝑficere nisi adũsariũ. aut eũ ipsũ aliisrationib aut ñ potuis se. aia
net cõ mode potusse aut eũ suguse illas rationes cõmodiores ꝓpt̃ cupidicatẽ. hoc loco destr¬
sordemonstreto porat. aut alios ꝗq̃ bonos fuisse aut alios ꝗq̃ id qđ ipse in simi¬

Expanded text:
id si non poterit, confugiet ad inpid si non poterit, confugiet ad inpatio eorum, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema defensione: dicat st, cum accusator id, quod adversarium fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat; aut alium neminem potuisse perficere nisi adversarium; aue commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonstret oportet aut aliis quoque bono fuisse, aut alios quoque id, quod ipse insim
Abbreviated transcription (Latin):
nũ pecuriã nũ dopinationẽ nũ aliquã cupiditatẽ amors aut eiꝰ modi libidinis uoluens eipler
aur nũ qđ in cõ medũ uitarit. inimicitias infamiã dolorẽ suppliciã hicaccusatoruepeto¬
cupiditatẽ ostendet adũsari inuitatione in cõmodi formidine augebut. Defensor aut̃ negabu
mũ c̃ sedabi accu satorinũ quando simile qͥd fecerit. Sii d ñ reꝑiet quȩnet nũ quan do uenerit in si¬
milẽ supitionẽ tun eo debebit eẽ occupatꝰ ut ad eã causã peccatis quã paulo anteerposuerit ui¬
ta hominis possit ac cõmodari ho.cmͦ. Si dicet pecumaȩ tausa fecuse. ostendet eũ sẽꝑ auarũ fuuse
trore demonstrec corruptorẽ ꝓsidũ si quomͦꝰ poterit. Deniq ali quo aut quã plurimnis uotis c̃tamina
ꝑsonã Deĩ dedͥillud fecerit tã & quit̃. eundẽ hunctã ꝑperã fecisse ñ eẽmirandũ Si uehem̃t̃ castꝰ ina

Expanded text:
num pecuniam, num dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere, aut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium. CAPUTcupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit mum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in similem suspicionem; et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit, vita hominis possit adcommodari, hoc modo: Si dicet pecuniae causa fecisse, ostendat eum semper avarum fuisse, onstrare, demonstret conruptorem, perfidiosum, si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus
Abbreviated transcription (Latin):
etrouersianascit᷑. cũ uidec᷑ seriptoris uoluntas cũ scripto ipso dissentire hocmͦ. Si leesia q̃ ibeata
APagnitũdinetẽpestias om̃s ꝑt̾riti nauẽ reliquer in scaphã conscender praet̃ unũ egrot̃ Isppt̃ morbũ
exien fugen ñ pocuit. Casu ⁊ fortuitu nauis ĩ portũ in columis delata :. illa agrotꝰ possedit. Nauẽ petit

Expanded text:
controversia nascitur, cum videtur scriptoris voluntas cum scripto ipso dissentire, hoc modo: Si lex sit, quaecontroversia nascitur, cum videtur scriptoris voluntas cum scripto ipso dissentire, hoc modo: Si lex sit, quae reliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit
Abbreviated transcription (Latin):
suadendi posita: in c̃firmatione ⁊ in c̃sutatiõ Nãcũ adium̃tania eiposuerimꝰ ẽtrariaq dissoluerunꝰ
ab solute nimirũ munꝰoratorũ efec erimꝰ. Vtrũq gͥ facere poterimꝰ. sic̃stitutionẽ causae cognoueraꝰ
s: ut ostendet id qđ oportuis sec sĩ plicit̃ ac singulari mͦ docere. illos distribuisseduplicit̃ i buetiaor
tutio: pͥmade p̃catio defensoris. cũ accusatoris insimulatione conuincta. Estitutiones itaq utant̃
diximꝰ tress Coniecturalis legitima uiridicalis. Ciecturalis ÷ cũ de facto c̃trouersi: hociuͦ: Aoren¬
silum pꝰquã rescut q̃ feriss et ꝑ ĩsaniã gladio incubuit. ulixes int̾uenit. occisũ conspicat᷑ corpas
telũ cruentũ educit. Teucer inc̃uenit sratrẽ occisũ iniicũ fr̃is. cũ gledio cruento uideat. scapitisa
isententiã. ẽ trarias leges abigiẽ definitionẽ: translationẽ. raciocinationẽ Ex scripto ⁊ sistten

Expanded text:
ndi posita est in confirmatione et in confutatione. Nam cum adiumenta nostra exposuerimus contrariaque dissolverimus, absolute nimirum munus oratorium confecerimus. Utrumque igitur facere poterimus, si constitutionem causae cognoverimused ut ostenderet, id, quod oportuisset simpliciter ac singulari modo docere, illos distribuisse dupliciter et bipertito. Constitutio est prima deprecatio defensoris cum accusatoris insimulatione coniuncta. Constitutiones itaque, ut ante diximus, tres sunt: coniecturalis, legitima, iuridicialis. Coniecturalis est, cum de facto controversia est, hosilva, postquam resciit, quae fecisset per insaniam, gladio incubuit. Ulixes intervenit: occisum conspicatur, corpore telum cruentum educit. Teucer intervenit: fratrem occisum, inimicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arctionem, ratiocinationem. Ex scripto et sententia
Abbreviated transcription (Latin):
insimilib: obseruare o portet diligent̃. ut cũ rẽ ferebamꝰ similẽ cuiꝰ rei causa similitudinẽ attulerimꝰ
iadsimilitudin ẽ habeamꝰ ac cõmodata. id ÷ huiꝰmͦ. Ita ut hirundines aes
pore p̃stos . siuentũ atq hien ẽ fortun & uider̃ . deuolantom̃s: S ĩuentio similiũ facilis ẽit siqͥdsibi
iestota totae sei necesse ÷ similis sit .s ad ipsũ qđ c̃feret᷑. similitudinẽ habeat oportet. Exẽ eiũ
Ex ẽplũ ÷ alicuiꝰ factiã dictip̃teriti cũ cortauctoris nom in eꝓpositio : Id sumit᷑ isdẽ decausis. qͥb
similitudo Rẽ ornatior̃ fac̃. cũ nullireinisi dignitatis causa sumit᷑: Aꝑtiorẽ . cũ id qđ sit obscuriꝰ
magis dilucidũ reddit ꝓbabiliorẽ cũ magis uerisimilẽ fac̃. Anteo culos ponit cũ a pͥmit om̃ ꝑspicue. res

Expanded text:
In similibus observare oportet diligenter, ut, cum rem afferamus similem, cuius rei causa similitudinem adtulerimus, verba ad similitudinem habeamus adcommodata. Id est huiusmodi: «Ita ut irundines aestpore praesto sunt; simul atque hiemem fortunae viderunt, devolant omnes.» Sed inventio similium facilis erit, si quis sculos possit. Non enim res tota totae rei necesse est similis sit, sed id ipsum, quod conferetur, similitudinem habeat oportet. CAPUT 62 Exemplum est alicuius facti aut dicti praeteriti cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei nisi dignitatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod sit obscurius, magis dilucidum reddit; probabiliorem, cum magis veri similem facit; ante oculos ponit, cum exprimit omnia perspicue
Abbreviated transcription (Latin):
nobcũ bellũ gerere. queid q̃ reserat qͣfa ctibellũ susci ꝑeconarent᷑ cũ multomaxim ã partẽ socioꝵ : offi¬
ciom aner tellegere uti eũ sibi ñ multitud iẽ militũ ñ idoneos impres. ñ pecuna publie ãesto etuit
sponte conati s̃. Eo qͥdẽ istiminꝰ facile conarent᷑. qđ illi quẽa dmͦ descissent uidebant᷑. Nãrerũ imꝑiti
qͥ umꝰ cuiꝰq rei dereb antegestis ex ẽpla petere ñ poss̃ : hi ꝑĩ pruđciã facillimededucunt᷑ ĩ fratudẽ At inqͥ
freci armasustuler̃. Quis heredet tantã am̃tiã quẽ quã tenuuse ut imꝑiũ prni tẽptar audeat¬

Expanded text:
bellum gerere, quaeso, quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam praesto esse sponte conati sunt? Eo quidem isti minus facile conarentur, quod illi quemadmodum discessent videbant. Nam rerum inperiti, qui unius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, freti arma sustulerunt? Quis hoc credet, tantam amentiam quemquam tenuisse, ut imperium populi Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nob cũeniat cũ aduersaruis. qͥ dinc̃ trouersiis siei q̃ utilia nob er̃ c̃uenient. hocmͦ. Intfectã eẽ ab oreste matã
uenit mͥ cũadũ sariis. Iure fecerit :⁊ licuerit nefacere. idͥẽ. in c̃trouersia. Itẽ ec̃ trario agamẽnonẽ esse cliteno
occisũ c̃ficint᷑. Cũ iditasit. meulcisci parentẽnegant᷑ oportuisse. Deĩde cũ hoc seter im id iftriburtione ut ide¬
bemsꝰ Ea diuidit᷑ ĩ duas partes: Enumerationẽ⁊ expositionẽ. Enumeratione utem. cũ dic emꝰ numero qđ dens
mẽ asfert auditori meditationis ⁊ araificii: Quaeressdẽ abrogit orationi. Erpostdo: cũ rend¬

Expanded text:
nobis conveniat cum adversariis si nobis conveniat cum adversariis si convenit mihi cum adversariis: iure fecerit et licueritne facere, id est in controversia.» Item e contrario: «Agamemnonem esse a Clytemestra occisum confitentur; cum id ita sit, me ulcisci parentem negant oportuisse.» Deinde, cum hoc fecerimus, distributione uti debemus. Ea dividitur in duas partes: enumerationem et expositionem. Enumeratione utemur, cum dicemus numero, quot de rebus ; et suspicionem adfert auditori meditationis et artificii: quae res fidem abrogat orationi. Expositio e
Abbreviated transcription (Latin):
ocmꝰ athenis me carũ uesperi aduenitsimo. ubi aduenit mecarũ. insidias fec̃ uirgini. insidias pꝰquã
inloco adtulit ue De dilucida narratĩo: Rẽdilaciden arrabimꝰ. si ut qͥc qͥd pͥmũ gestũ erit
tapͥmũ exponemꝰ. ⁊ rerũ actẽporũ ordinẽ c̃seruabimꝰ ut gestae res er̃. aut ut potuis segeriui debunt᷑
t si ut mos. ut opinio. ut natura postulatdicemꝰ. sispatia tẽporũ. ꝑsonarũ dignitates. c̃ silioꝵ rationes.
ocoꝵo portunitates constabunt. Ne refelliposit aut tẽporis parũ fuisse. aut caus ãnullõ. autlocũ
uido c̃seruandar. Nã saepeueritas nisi ħ seruata sint. sidẽ ñ potest facere. Sin er̃ficta eo magis et̃ c̃¬
ꝓuanda . De hisreb caute c̃fligendũ ÷ qͥb in reb tabula aut alicuiꝰ firma auctoritas uidebit᷑ int̃fuisse
siciũ. dabimꝰ operã ut nihilminꝰ industriae quã rei utilitas postulabit̃ quasisse uideam᷑. siprius

Expanded text:
hoc modo: Athenis Megaram vesperi advenit Simo: Ubi advenit Megaram, insidias fecit virgini: Insidias postquam fecit, vim in loco adtulit. CAPUT 15 Rem dilucide narrabimus, si ut quicquid primum gestum erit, ita primum exponemus et rerum ac temporum ordinem conservabimus, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbunturerit, si, ut morum, ut oppinio, ut natura postulat, dicemus; si spacia temporum, dignitas personarum, consiliorum rationes, locorum oportunitates constabunt, ne refelli possit aut temporis parum fuisse, aut causam nullam, aut locumconseruanda sunt; nam sepe ueritas, nisi exornata sit, fidem non potest facere; si erit ficta, eo magis est conseruanda. / De hiis rebus caute tificium - dabimus operam, ut nihilominus industrie, quam rei utilitas postulabit, quaesisse videamur  si prius
Abbreviated transcription (Latin):
Dilucidũ . breue ꝓbabile ĩ lustir. suaue. Dilucidũ fiet usitatis uerbis ꝓpͥis. dispositis cutũ scriptione c̃eira
aut in t̃missione ã concisiõ uerboꝵ. Obscurũ aut̃ ã longitudine ã ẽtractione orationis ã ambiguitate. aut infle¬
ribileat: inmutationeũboꝵ. Breuitas aut̃ c̃ficit᷑ sĩ plicib: uerbis. semel una quaq: redicendi. nullirei nisiut
dilucide dicas seriuendo Ibabileaut̃ genꝰ ÷ orationis siñ ninis ÷ cõptũ atq expolitũ . Si : auctoritas ac pondinũbis
sis ententia ułgtues uł apte opinionib: hominũ acmorib: in lustris ÷ aut̃ oratio si ⁊ uerba grauitate delecta
si psa moueri pocest. S q̃ dicta deoratiõ dilucida cadunt ĩ hanc ĩ lustrẽ om̃a. E
uat uborsonat ltirosituutellegim altorout uide riudam duaueaut̃ dinꝰ eni dic̃di eletantiattiocun¬
uitate ũboꝵ sonantiũ ⁊ leuiũ. Deĩ de c̃iunctione q̃ neq as ꝑos ht̃ õcursus neq: disiunctos atq hiantes. Et sit cir¬

Expanded text:
cumscriptione conclusa aut intermissione aut concisione verborum; obscurum autem aut longitudine aut contractione orationis aut ambiguitate aut inflexione atque immutatione verborum. Brevitas autem conficitur simplicibus verbis, semel una quaque re dicenda, nulli rei nisi ut dilucide dicas serviendo. Probabile autem genus est orationis, si non nimis est comptum atque expolitum, si est auctoritas ac pondus in verbis, si sententiae vel graves vel aptae opinio— nibus hominum ac moribus. inlustris est autem oratio, si et verba gravitate delecta mens ipsa moveri potest. Sed quae dicta sunt de oratione dilucida, cadunt tia et iucunditate verborum sonantium et levium: deinde coniunctione, quae neque asperos habeat concursus neque diiunctos atque hiantis et sit cir
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd mefacere c̃uenit cũ a tanta multitudi negralloꝵ circũ sedere : dimicarẽ : At cũ paruamanũ tũ
ut eosquo ad possẽ in colomes patriae iparentib: c̃s eruitrũ. hostĩ c̃ditionẽ repudiarẽ. At salus an
sparciatȩ sparciatas suꝑ a uerethebani. thebanos macedones iucet̃. qͥ ad imꝑiũ gretia breuitũ¬

Expanded text:
quid me facere convenit, cum quid me facere convenit, cum accepisse condicione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium condicionem repudiarem? At salus antsunt Sparciatae, Sparciatas superaverunt Thebani, Thebanos Macedones vicerunt, qui ad imperium Greciae brevi tem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ h̃uident᷑ ac cõmodatiora qͣrefides ⁊ grauitas ⁊ seuoritas cratoria minuit᷑ insexornationib: sicguent᷑
unc auruũ senstẽ sasfidionssimũ. Quomꝰ gͥsi crebro his gonerib: uten᷑ pucriliudem elociai oneite lortaro
tasiraro int̃ seremꝰ hasexornationes ui causa tutauariedis ꝑ grmꝰ. cõ modluminib: discindis litari¬
iuđ animũ ad uerti multos aliqͣ ex honestare quã neinimiei qͥdẽ eriminari posuint sibi p̃sidiũ peceret¬
tis An ad suã ituertet᷑: Qũ uitã : autubi hosdetractatã : nã hic qͥdẽ ante oculos uros quod uirerit scitis
xisti. ñ iã indẽnatũ necasti. leges q̃ id sat cer ꝓhibent ueritꝰ. Annescriptas qdẽ uidicasti cũ ipsetrur
niae ⁊ grauitatis ĩ hac exornatĩo: ꝓpt̃ ea qđ cũ quaesitũ ÷ qͥdo porteat. subicit᷑ id ñ et̃factũ. Quare facile¬
mefit ut ȩaugeat᷑ ĩ dignitas negoꝰ tu exeo dẽ geaee. ut ad nr̃am qq̃ ꝑsonã refinimꝰ subi ationẽsi e Nã

Expanded text:
 videntur› adcommodatiora. Quare fides et gravitas et severitas oratoria minuitur his exornationibus frequenter unt aurium sensum fastidiosissimum. Quomodo igitur, si crebro his generibus utemur, puerili videmur elocutione delectari, item, si raro interseremus has exornationes et in causa tota varie dispergemus, commode luminibus distinctis inlustratem: «Saepe, iudices, animum advorti multos aliqua ex honesta re, quam ne inimici quidem criminari possint, sibi praesidium petereis. An ad suam vitam revertetur? Quam vitam aut ubi honeste tractatam? Nam hic quidem ante oculos vestros quomodo vixerit, scitisxisti? Non: nam indemnatum necasti. Leges, quae id facere prohibent, veritus? At ne scriptas quidem iudicasti. Cum ipse te niae et gravitatis in hac exornatione, propterea quod, cum quaesitum est, quid oporteat, subicitur id non esse factum. Quare facillime fit, ut exaugeatur indignitas negotii. Ex eodem genere, ut ad nostram quoque personam referamus subiectionem, sic: «Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ocare. Cuiꝰ infinita questio ÷. Ordo idẽtere quẽ exposuilo coꝵ. Indefinita aut̃ a.
tausa dicere : M. auditorũiã genera distingui. Nã aut auscultatormodo ÷ q
ut defuturis ut senator: Sictria ħ genera. iudicii. de libationis exornatior¬
ne maxime c̃ferat᷑ ꝓpriũ tam̃ ht̃ ex eo nom̃ quas sibi ꝓponit inisartrib generib: orator. Delastationẽ in gri¬
natione. Inuditio aut̃ seuitiã autclem̃tiã iuidicis. Insuasione aut spẽ autre formidationẽ deliberantis
butiones. aut aminorib ad maiora as c̃dimꝰ. aut a maiorib adminora delabim᷑ autħ in aqͣbili uarictate d¬
tingumꝰ cũ paruama guissĩ plicia c̃iunctis obscura dilucidis lata tristib: interimꝰ qua̧ ĩ erornationẽ cadii lom̃a¬

Expanded text:
ocare; cuius in infinita quaestione ordo idem fere quem exposui locorum; in definita autem adausa dicere? P. Auditorum eam genere distingui. Nam aut auscultator modo estis, ut iudex, aut de futuris, ut senator; sic tria haec genera iudici deliberationis exornatiotis tribus generibus orator? P. Delectationem in exornatione, in iudicio aut saevitiam aut clementiam iudicis, in suasione aut spem aut reformidationem deliberantis.nerum distributiones; aut a minoribus ad maiora ascendimus aut a maioribus ad minora delabimur; aut haec inaequabili varietate dimus, cum parva magnis simplicia coniunctis obscura dilucidis laeta tristibus incredibilia probabilibus intexim
Abbreviated transcription (Latin):
armisco epissant uita pͥuarent. Qdita : & quã nob̵ fortuna facultatẽ dedisset in iquũ erat ĩ foro suppli¬
cio c̃sumere. quos eadẽ fortuna paulo ante ĩ ã plissimostatu collo carat. Q d qđ ex ercitũ c̃traduẽ : desino
meminisse. &dita : & uir fortis ÷ qͥ deuictori a c̃tendant eos hostes putare qͥ uictis eos homꝰnes uidic are
Vtpoisit bellũ fortitudo minuere pacẽ humanitas augere. Et ille si uicisset ñ idẽ fecis set : ñ ꝑfectotã sapi¬
ensfuisset. Cungͥ eiparcis qr talẽ stulticiã c̃tẽpnere ñ ĩmitari c̃sueui : ħ exornatio ad sermonẽ uehom̃

Expanded text:
armis cepissent, vita privarent. Quid ita? Quia, quam nobis fortuna facultatem dedisset, inicum erat in eorum supplicium consumere, quos eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu conlocarat. Quid, quod exercitum contra duxit? Desino meminisse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Et ille, si vicisset, non idem fecisset? Non profecto tam sapiens fuisset. Cur igitur ei parcis? Quia talem stultitiam c
Abbreviated transcription (Latin):
mensetã eqͥtes quã pedites educanturãbusatũ. hoc enĩ uerbo hoc exercitugenꝰnominanu
cede quã n ancebone milites assiduastortitatione didicissent dead horatioritreim¬
LITARIS ROMANASQUE UIRTOTS
ae esos cuitu impr inuicte de uniũs i sauctorib: qͥ reimilitaris disciplinã
stere ad antiqua uirtut̃isimitationẽ facile corroborari pesse exent¬

Expanded text:
mense tam equites quam pedites educantur ambulatum; hoc enim verbo hoc exercitii genus nomincidere quam non ante boni milites assidua exercitatione didicissent. XXVIII DE ADHORTATIONE REI MILITAr invicte, de universis auctoribus qui rei militaris disciplinam num si quis diligens velit existere ad antiquae virtutis imitationem facile corroborare possit exe
Abbreviated transcription (Latin):
uarũ anoustias ⁊ pab tei autorarũ lifficultatẽ sup uentꝰ ⁊ ullosciente disponat aqutersu
tis eđs nibil suspucantes ie separatꝰ inuadat qt inꝰ inhuiꝰ mͦ certamuinib: suisi dutiã colliganti
rã qͥ anie longũ tẽpus aut ominonũ quã uider̃ homines uulnerariꝰ ł octidi cũpmum asi¬
uerint ꝑ hor rescunt ⁊ pauor c̃fusi de fuga magis quã dec̃flictũ incipiunt cogitare u¬
etsi curtan ᷑ uduorsaru lengo iti nene fatigatus aggregatur ⁊ultimꝰ. autc erte insperato supuen¬
at. eds &iã qͥ longo asuis acpabuli aut p̃da grã comorant᷑ subito occupetcũ deseotis quen¬

Expanded text:
arum angustias, ad paludum aut viarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita ratis equis, nihil suspicantes, ipse paratus invadat, quatenus in huiusmodi certaminibus sui fiduciam pus aut omnino numquam viderunt homines vulnerari vel occidi, cum primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu incipiunt cogitaresi excurrant adversarii, longo itinere fatigatos adgrediatur et ultimos vel certe insperatos superveniat; eos etiam qui longe a suis aut pabuli aut praedae gratia commorantur subito occupet cum delectis
Abbreviated transcription (Latin):
S aduigili as ł ad agrarias faciendas siue ad opꝰ aliqđ ł addecursionem cãpi eceunt milites.
nte õpant᷑ ⁊ rursus tubi cine ad monente cessant. Cũ aut̃ mouent᷑ signa. aut iã
motafigendas cornicines canunt. Qđidõ in om̃ib exercitiis et ꝓcessionib custoditur. ut in iꝑsa
gionis ordinationo digesta: ad exercitiũ reuertim᷑ Dł ExIRCITaTioui anꝗ meradien¬
Vnde sic̃iã dictũ ÷ exercitꝰ nom̃ accepit. Iuniores quidẽ ⁊ nouĩmilites mane acpost meridiem
Alomegenꝰ exercebantur armorũ. Ueteres aut̃ ⁊ eruditi sinȩ int̃missione semel in die exercebanĩ
armis Neq enĩ longitudo etatis aut annoꝵ numerus antẽ bellicã hadit. sed c̃tinua exercitati¬

Expanded text:
 ad vigilias vel ad agrarias faciendas sive ad opus aliquod vel ad decursionem campi exeunt milites, tubicine vocante operantur et rursus tubicine admonente cessant. Cum autem moventur signa aut iam mota figenda sunt, cornicines canunt. Quod ideo in omnibus exercitiis et processionibus custoditur ut in ipsa pugna gionis ordinatione digesta ad exercitium revertimur, unde, sicut iam dictum est, exercitus nomen accepit.Iuniores quidem et novi milites mane ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur armis; neque enim longitudo aetatis aut annorum numerus artem bellicam tradit, sed post quanta
Abbreviated transcription (Latin):
Quid facien dũ neaque in opiã paciantur ob
Si fale de fuerint¬
Quia faciendũ cũ pͥmo impetuuenitura dm̃ũ
Deuineis depluteis de aggere
Demusculis
De turrib ambula coriis
Quẽ admꝰ ãbulatoriaturris possit incendi
Quo pacto suffodiat᷑ t̃ra ue machina nocere
nilpossit
Descalis sabuca erͦstra ⁊ tollenone
Debalistis onagris scorpionib: arcubalistis
fustib fundis ꝑͦ qua̧ torm̃ta de fendit᷑ murus
Ad ũsũ arietes ꝓs culti caȩlaqugo lun co¬
Decunitulis ꝑ quos aut murus deponit᷑ autci
perint ciuita tem.
Que sit adhibenda cautela ne
hostes fortẽ occupent murũ
Quandooppidanis inferant᷑ insidic

Expanded text:
uid faciendum ne aquae inopiam patiantur obsessiXI Si sales defuerintQuid faciendum cum primo impetu venitur ad muroDe vineis, de pluteis, de aggereXVI De musculisXVII De turribus ambulatoriisXVIII Quemadmodum ambulatoria turris possit incendiXQuo pacto suffodiatur terra ut machina nocere nil possitXXI De scalis sambuca exostra et tollenoneXXII De ballistis onagris scorpionibus arcuballistis fustibalis fundis, per quae tormenta defenditur murusXXIII Adversum arietes prosunt culcitae laquei lupi cocuniculis, per quos aut murus deponitur aut cperint civitatemXXVI Quae sit adhibenda cautela ne hostes furtim occupent murumXXVII Quando oppidanis inferantur insidi
Abbreviated transcription (Latin):
belo ãpli solet iuuare quã uitus In sollicitandissuscipiendes: hostib si cũ sidẽ ini¬
ant magnafiducia ÷ ⁊ aduersariũ ãpliꝰ srangunt anisuge quẽ pepa aeli÷ paci
plura seruare p̃idia quã lati militẽ spargene Disicilẽuinait᷑ quere pocest desius i da
aduersariis copiis iudic are Ampliꝰiuuat uircꝰ quã mulatudo: Ampleꝰpd÷ locꝰ saȩpe quã
uutus Paucos uiros fortes natura ꝓcreacbona. Inalituto plures reddit. Exercitꝰ labgx
ꝓficit. otio c̃senescit Nũquã adcertam̃ publicũ ꝓduxeris militẽ. nisicũ uiders spane

Expanded text:
bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam peremptia servare praesidia quam latius militem spargere. Difficile vincitur qui vere potest de suis et de adversarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat, bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen publicum produxeris militem nisi cum eum videris spe
Abbreviated transcription (Latin):
parte tẽptaueris c̃tra illũ erit si uoluerit imitari Inbelloquis
uigilauerit plus in exercen domilitiae laborauerit. minꝰ ꝑ iculũ sustinebit Nũ quã miules

Expanded text:
parte temptaveris contra illum erit si voluerit imitari. In bello quparte temptaveris contra illum erit si voluerit imitari. In bello qui plus in agrariis vigilaverit, plus in exercendo milite laboraverit, minus periculum sustinebit. Numquam miles
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ uͦ ÷ sipars erercitꝰ uicerit ⁊ pars sugerit minimedepandũ cũ in eusst udinecositite
ducis constantu totã sibi ponit uindicar uicłoriã. Innumerabilib hocaccidit bellis ÷ suꝑio¬
resshabia qminimede sꝑar Nã isimili c̃ditione seraos ereditur quẽ aduersa ñ frangunt
Priorergodu cestis nostib: spolia cappt qđsi ipsi dicunt colligat cãpũ prior clamant̃ acbucinas
Prastare audeat Hac sidũ cia ꝑt̃rebit inimicos itasuissiducĩ geminaba ⁊uasi uicter ecoñi
parte discosseri & asialiquo casu om̃is in aciefundat᷑ erercitꝰ ꝑmitios adadis dm̃ reparade¬
nis multis forcuna ñ defuic ⁊ medicina quaerenda ÷ Durgꝰ ꝓuidus sub eacatela pubu
itis iurib magis solet euenite discrim̃ quã cũ ex subita fero cia u
casũ ultimũ putat. cogitat euentꝰ omiũ p̃lioꝵ int̃ initia c̃taillos magis fuis se qͥb uiaodib
sẽꝑ ageie. qđ nob̵ utilẽ iudicamꝰ ctrate enĩ eẽ incipit. sumiteris qđ ferit ipsepse Eurlo

Expanded text:
ciendum vero est, si pars exercitus vicerit et pars fugerit, minime desperandum, cum in eiusmodi necessitate ducis constantia totam sibi possit vindicare victoriam. Innumerabilibus hoc accidit bellis, esperarunt; nam in simili condicione fortior creditur quem adversa non frangunt. Prior ergo de caesis hostibus spolia capiat, quod ipsi dicunt, colligat campum, prior clamore ac bucinis exultare videatur. Hac fiducia ita perterrebit inimicos, ita suis fiduciam geminabit, quasi victor ex omni parte discesserit. Quod si aliquo casu omnis in acie fundatur exercitus, perniciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico tibus maius solet evenire discrimen quam cum ex subita ferocia in casum ultimum putat, cogitet eventus omnium proeliorum inter initia contra illos magis fuisse quibus victorium agere quod nobis utile iudicamus; contra
Abbreviated transcription (Latin):
mi quiq ꝓ rũpant ⁊ c̃ferti ad gredianturignaros. Obseruatur quẽ nelongos pacio
fatigatum militẽ neue lassos ꝑ cursũ equos ad publicũ p̃lũ cogasultũ uiriũ labor
⁊ neris pugnaturu s amitut. Qu id faciet qui ad aciẽ anhelus
dicã exertitꝰ ꝑdider̃. Impar enĩ c̃dicio ÷ lassũ cũ requieto su
gent̃ cuenit ex plorare Nã fiducia ł formiđo ex uultu. uerbis incessu. motib:
cernit᷑ Nec fidas satis sitiro p̃liũ cupit . In exꝑto enĩ ducis : pugna ⁊ noueris
teope¬

Expanded text:
imi quique prorumpant et conferti adgrediantur ignaros. Observatur autem ne longo spatio fatigatum militem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris pugnaturus amittit; quid faciet qui ad aciem anhelus dicam, exercitus perdiderunt. Impar enim condicio est lassum cum requieto, suter explora. Nam fiducia vel formido ex vultu verbis incessu motibus cernitur. Nec confidas satis si tiro proelium cupit—inexpertis enim dulcis est pugna—et noveris te op
Abbreviated transcription (Latin):
nsurũ circũ dat exercitũ Respondebitur. Sifuissetista cautel
onefodit̃ ÷ ra cõplent eonq cumulo aggerẽ faciunt Om̃s barbarcartissuis in orbe
coneristd sim ditodiẽ castroꝵ securas ã suꝑuenientib: exiglint noctes. Ueremne disc
nequeamꝰ quaa nob alii didicer hee usulibri q ance seru abant᷑ sed omissa dinen
quasiuit g uigentib pacis osticus ꝓcul ab eratnecetitu uels seane impo nbili
itdelic nene sarudus ciolinã cuiꝰ usus int̃cidit doceam᷑ ex ẽplis. Ap̃ueteres arsinilitari
gt abbanonẽ sapiis uenit Sed prius alibris repetita . postea ducũ auctoritate firmata
antia ÷ͥ nuradebe ꝗ madere hostiũ sangiune noluis sent cũ ipsis deniq numantinos
suptaciuitate si: concremauit ut nullus euađet. Mecellus in africa albi noimpant
subiugatũ accipꝰ exerciat. quẽ ierem dauit uecerib: insticutis ut postea coraqu Fabus
pulẽ mult itudinẽ n solũ ouloron seda et̃ teutonũ ⁊ umbroꝵ publicomate detenten

Expanded text:
nsurum circumdat exercitumʼ. Respondebitur ‘si fuisset ista cautelafoditur terra complent eorumque cumulo aggerem faciunt. Omnes barbari carris suis in orbem conexis ad similitudinem castrorum securas a superventibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus quae a nobis alii didicerunt? Haec ex usu librisque antea servabantur, sed omissa diu nemo quaesivit, quia vigentibus pacis officiis procul aberat necessitas belli. Sed ne impossibile videatur reparari disciplinam cuius usus intercidit doceamur exemplis. Apud veteres ars militaris in oblivionem saepius venit, sed prius a libris repetita est, postea ducum auctoritate firmata.s luto inquinari debere qui madere hostium sanguine noluissent; cum ipsis denique Numantinos capta civitate sic concremavit ut nullus evaderet. Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis ut postea eos a quibus bilem multitudinem non solum Cimbrorum sed
Abbreviated transcription (Latin):
Exceptis suꝑ uentib: uđ in cursi onib repentinꝰ exoccasione quãnũ quã dur exercitat a: e¬
÷mittit. Nã mranerib: iã fatigates fluminũ trans gressione diuisis. in paludib occupatis inin
alius negotus occurachostis pri interimatur quã parare sepossit. Qđsi cautis aduersarii ⁊ insidiarũnulli
globis quos dicunt druneos Qđ si nccidit unũ remediũ ÷ utalã cornuq nplices⁊ rotundes qtinꝰ guts
trii sꝗuoꝵ t̃ga defendant. Sed in angulo ipsiꝰ ex tremitatis fortissimi collocent᷑ ꝙ ibu impetaps mti¬

Expanded text:
ne, quam numquam dux exercitatus amittit—nam in itineribus iam fatigatis, in fluminum transgressione divisis, in paludibus occupatis, in ialiis negotiis occupati hostes prius interimantur quam globis, quos dicunt drungos. Quod si acciderit, unum remedium est ut alam cornumque replices et rotundes, quatenusrum terga defendant; sed in angulo ipsius extremitatis fortissimi collocentur, quia ibi impetus
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ admͦ castra debeant ordinari
Qua ⁊ quanta c̃siđanda sint ut intelli¬
gat᷑ utrũ suꝑ uenientib uĩ sidiis anpupli¬
codebet marte ẽ fligi
Quido porteat fiori siqͥs lesuetũ apugna
Quaeipso die ꝓcuran da sint quo publica cõmit
Quẽ admͦ idoneus locꝰ eligat᷑ adpugnã
Quẽ ad mͦ acies debeat ordinari ut ĩ c̃flictu
reddatur inuicta
Ratio potissime quantũ spaciũ in acie int̃s in¬

Expanded text:
Quemadmodum castra debeant ordinariVIIII Quae et quanta consideranda sint ut intellegatur utrum superventibus et insidiis an publico debeat Marte confligiX Quid oporteat fieri si quis desuetum a pugna Quae ipso die procuranda sint quo publica committQuemadmodum idoneus locus eligatur ad pugnamXIIII Quemadmodum acies debeat ordinari ut in conflictu reddatur invictaXV Ratio podismi, quantum spatium in acie inter sin
Abbreviated transcription (Latin):
Quimodus eẽ debeat exercitus
Quẽ admͦ sanꝰ gubn etur exercitus
Quanta cura ꝓuiđda sint atq ser¬
uanda pabula ł frum̃ta
Quȩ admꝰ oporteatp̃ uidẽ ne seditionẽ
milites faciant
Signoꝵ militariũ quanta sintgenera

Expanded text:
Qui modus esse debeat exercitusII Quemadmodum sanitas gubernetur exercitusIII Quanta cura providenda sint atque servanda pabula vel frumentaIIII Quemadmodum oporteat providere ne seditionem milites faciantV Signorum militarium quanta sint genera
Abbreviated transcription (Latin):
in legionib ⁊ om̃iũ cohortiũ ⁊ eqͥtũ peditũq serddatur in unac̃cordia. QUID INTERTUBI CIMS
ET EORRICINES ET CLASSICOM INTERSIT
Iabec p̃terea legio tubicines ⁊ cornicines bucinatores. Tubicen ad bellũ uocat milites irursũ¬
Ergo quotiens ad aliqđ oꝑus exituris. soli milites tubicines canioit. Quouiens mouen
Cornic ines quotiens canunt. ñ milites sed signa ad eoꝵ optẽpantni

Expanded text:
editumque servatur una concordia. XXII QVID INTER TVBICINES ET CORNICINES ET CLASSICVM INTERSIT Habet praeterea legio tubicines cornicines bucinatores. Tubicen ad bellum vocat milites et rursuErgo, quotiens ad aliquod opus exituri sunt soli milites, tubicines canunt; quotiens movenCornicines quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtemperant
Abbreviated transcription (Latin):
pordinẽ digerunt᷑ : Cespesaut̃ curcũ cidic̃ ferram̃tis qͥ herbarũ radicib c̃tinet c̃rã. fit alti semispo¬
dc̃ latꝰ pedẽ longꝰ pedẽ semis Qđ sic̃ra solutior fuerit ut ad similicudiẽ lateris cespes ñ potet
abscidi tc̃oꝑe cumultuario fossa ꝑducit᷑. latapedes .u. alta pedes .ii. cũ intrinsec agget excrescit
ut sine metu secur⁊ eqͥescat exercitꝰ. Statiua aut̃ castra astatẽ uł hieme hostẽ iucino maior cura
ac labore firmant᷑: Nã singulae centuria diuidentib cãpidoctorib ⁊ pͥncipus accipiunt pedi¬
tuiras. ⁊ scutis ł sarcinissus in orbẽ circaꝓpͥa signa depositis cinctigladio fossã aꝑiuit. lacã aut

Expanded text:
amentis, qui herbarum radicibus continet terram; fit altus semissem, latus pedem, longus pedem semis. Quod si terra solutior fuerit, ut ad similitudinem lateris caespes non possit abscidi, tunc opere tumultuario fossa percutitur, lata pedes quinque, alta tres, cui intrinsecus agger excrescit, ut sine metu securus requiescat exercitus. Stativa autem castra aestate vel hieme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Nam singulae centuriae, dividentibus campidoctoribus et principiis, accipiunt pedaturas et scutis vel sa
Abbreviated transcription (Latin):
cornu. QUEMOM TRIARII UELCENTURIONES MRAAEN
ost om̃s aut̃ acies. triarii cũ scutis catafractis ⁊ galeis ocreati cũ gladis semipatiis phũbatis
ibinis missibilib locabant᷑. qͥ genuposito sub sidebant. ut si nͥmae acies uncerente abhi
qͣside in tegro reparata pugna posset sꝑare uistoria Om̃s ante signani ł signiferiquã¬
uis pedites loricas minores accipiebant ⁊ galeas ad t̾rorẽ hostiũ ursinis pellib tectas
turi ones uͦ habebant data fractas ⁊ sc uta ⁊ galeas ferreas trans uersis ⁊ arg̃tatis cristu
ut celerius agnoscggentur a suis. Cõauissa ꝑu ora Grauẽ abaua tõbãdłaRe
PRO MURO
llud aut̃ sciendũ ÷ ⁊ modis om̃ib: retinendũ cõmissobello pͥma ac seđa aciesstabac in mota Triarii q q̃ reside bl¬

Expanded text:
ODVM TRIARII VEL CENTVRIONES ARMENTVR Post omnes autem acies triarii cum scutis catafractis et galeis ocreati cum gladiis semispathiis plumbatis et binis missibilibus locabantur, qui genu posito subsidebant ut si primae acies vincerentur ab his quasi de integro reparata pugna posset sperari victoria. Omnes antesignani vel signiferi, quamvis pedites, loricas minores accipiebant et galeas ad terrorem hostium ursinis pellibus tectas. Centuriones vero habebant catafractas et scuta et galeas ferreas, sed transversis et argentatis cristis, ut celerius agnoscerentur a suis. XVII COMMISSA PVGNA GRAVEM ARMATVRAM STARE PRO MVRO Illud autem sciendum est et modis omnibus retinendum: commisso bello prima ac secunda acies stabat immota, triarii quoque resideb
Abbreviated transcription (Latin):
ec ẽ cohortes habediximꝰ legionẽ sed pͥma erat mili.DEolfitio ł RIBuui onlitum¬
aria in qͥ censu genere litteris foripa uirtute pollentes milites mitte bantur. nuict¬
bunꝰ p̃erat armouũ scientia uirtute corporis morũ honestate p̃cipuus Reli qu& condrtibo
ł ut principiplacuis set atr bunis ł ꝓ̃positis regebant᷑. Tanta aut̃ seruabat᷑ exere endi siniledioa
tiua pitr soli tribune ł p̃posiur tubipales sibi creditos suboculis suis iubenent cotidiemedita
suiaia insiarmor arte p̃fciti. caȩteros adimitationẽ ꝓpͥo hortarentur exẽplo Trabuni aut̃

Expanded text:
ecem cohortes habere diximus legionem, sed prima erat miliaria, in qua censu genere litteris forma virtute pollentes milites mittebantur. Huic tribunus praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum honestate praecipuus. Reliquae cohortes prout principi placuisset a tribunis vel a praepositis regebantur. Tanta autem servabatur exercendi militis cura ut non solum tribuni vel praepositi contubernales sibi creditos sub oculis suis iuberent cotidie meditari sed etiam ipsi armorum arte perfecti ceteros ad imitationem proprio hortarentur exemplo. Tribuni aute
Abbreviated transcription (Latin):
abet p̃terea legio fabros lignarios structores carpentarios ferrarios pictores rliquosq: arti
hib̵noꝵ adificia fabricanda ad machinas turres ligneas ceteraq: qui
m̃tor ł noua facerent ł quassata repararent hab eban etiã fabricas scutarias. Coricarias
arcuarias in qͥb: sagta missibilia cassides om̃aq: armorũ genera formabantur hec enuĩ
eras cura p̃cipua. ut quicqͥd oxercitui net essariũ iudebatꝰ nẽ quã decẽt in castris usqeo at
&iã cunicularios habent q ad morẽ bessorũ ducto sub t̃ris cuniculo murisq intrafunda

Expanded text:
aeterea legio fabros tignarios structores carpentarios ferrarios pictores reliquosque artifices ad hibernorum aedificia fabricanda, ad machinas turres ligneas ceteraque quimentorum vel nova facerent vel quassata repararent. Habebat etiam fabricas scutarias loricarias arcuarias, in quibus sagittae missibilia cassides omniaque armorum genera formabantur. Haec enim erat cura praecipua, ut quicquid exercitui necessarium videbatur numquam deesset in castris, usque eo ut etiam cunicularios haberent qui ad morem Bessorum ducto sub terris cuniculo murisque intra funda