comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dequo iohannes ait. Ecce agnusdĩ. ecce
quitollit peccata mundi. Mons syon
quȩ spcculutio int̾p̃tut᷑. in hoc loco eccłȩ
ꝑhibet᷑ : uirtutis & ꝓtectionis. & prestans
ad uitorium & munimen. Notandum
quod bestia superius in arena maris. ag¬
nus in monte syonstare ꝑhibet᷑.
tcum illo centũ quadragintu quattuor
iliaa.
ic÷ numerus populidĩ. hic finitus nu¬
nerus: ponitur ꝓ infinito. Et sacratus¬
ecreti significationẽ iysteru. Nam ter¬
pario numero triplicato. fit nouenari¬
is. Et quu ternario quat̃ ducto: sedecĩ
uciunt. Nouies aut̃ deciessexies: centũ
uadrigintu quatuor adimplentur.
uonumero uirginei ex aminis mysticae
nsinuataẽ plenitudo. Ut cum deistis
am copiosa dicit᷑ multitudo : deceteris
eccłȩ membris non dubitetur.
abentes nomenei. & nomen patris eius
uperius enĩ dixxerat. debestia ascen¬
dente deterra qđ faceret oms pusillos
x magnos. diuites. & pauperes. libe¬
tos. & seruos. haberẽ caracterem index¬

Expanded text:
de quo Joannes ait: Ecce agnus Dei qui tollit peccata mundi. Mons Sion, qui speculatio interpretatur, hoc loco Ecclesia hibetur, virtutis et protectionis ei praestans adjutorium et munimen. Nota quae bestia superius in arena maris, agnus in monte Sion stare perhibetur, et cum illo centum quadraginta quatuor millia. Hic est numerus populi Dei, hic finitus numerus ponitur pro infinito, et sacratus secreti significatione mysterii. Nam ternario numero triplicato fit novenarius, et quaternario quater ducto sedecim faciunt. Novies autem decies sexies centum, quadraginta quatuor implentur, quo numero virginei examinis mystice insinuata est plenitudo, ut cum de istis tam copiosa dicitur multitudo, de caeteris Ecclesiae membris non dubitetur. Habentes nomen ejus, et nomen patris, uperius enim dixerat de bestia ascendente de terra, quod faceret omnes pusillos, et magnos divites, et pauperes liberos, et servos habere characterem in dex
Abbreviated transcription (Latin):
poterit dicere nisiuos. Sicenimuose
in a pocalipsin quidã p̃ceteris dilectis
no. qui discumbere suꝑ pectus cius i
erat: ipse uos uidit duo decies duod
agnicaro utiq uirgo. Sequimim
uirginitatem corde & carnis. quod
icrit. Quid ÷ enimsiqui. nisi imitan

Expanded text:
poterit dicere nisi vos. Sic enim vos vidit poterit dicere nisi vos. Sic enim vos vidit in Apocalypsi quidam prae caeteris dilectus Agno, qui discumbere super pectus ejus solitus erat, ipse vos vidit duodecies duodeAgni caro utique virgo. Sequimini eum virginitate cordis et carnis quocunque ierit. Quid est enim sequi, nisi imitari?
Abbreviated transcription (Latin):
& .xii. patriarchas. id÷. noae. abraham.
isaac. ia cob moysen. aaron. iosuȩ. isa¬
iam. ieremiam. ier echiel. da mel: Da
Et nemo poterat dicere canticum: nisi illa¬
centũ quadragintu .iiiiͬ. milia quiemp
Tingulariter canticum a gnõ cantare ẽ:
Icũ eo imꝑpetuũ p̃cunctis fidelib &iã
decarnis incorruptione gauderet. Qđ ta¬
menelecti. cetericanticum nouum audi¬
re posst̃. licet dicere nequeant : qͥ ꝑ caritatẽ
quidẽ illõ. clsitudinem leti sunt.
uis adeoꝵ prena non ad surgunt.
Lec pulchrȩ beatus augustinꝰ uirgira
ponendo ammonuit. Egite inqͥuier
scĩdĩ: pueri& puelle. matres. acfor¬
ter infinem. laudate dnm̃ dulciusꝗ
cogitatis uberius. sperate felicius. cuis¬
uitis instantius. amate ardentius. cu
cetis ad tentius. Lumbis accinctis. &l
nis ardentibus ex spectate dnm̃ quandos
niet adnupcias. Uos afferatis adniu¬
as agnicanticũ nouũ. qđ cantabitis
cytharis urĩs. utiq tale: quule nen

Expanded text:
im patriarchas, id est, Noe, Abraham, im patriarchas, id est, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, Moysen, Aaron, Josue, Isaiam, Hieremiam, Ezechielem, Danielem et Et nemo poterat dicere canticum nisi centum quadraSingulariter canticum Agno cantare est, cum eo in perpetuum prae cunctis fidelibus etiam de carnis incorruptione gaudere. Quod tamen electi caeteri canticum audire possunt, licet dicere nequeunt, quia per charitatem quidem de illorum celsitudine laeti sunt, quamvis ad eorum praemia non assurgunt. ec pulchre beatus Augustinus virgines admonendo exposuit. « Pergite, inquiens, sancti Dei pueri et puellae, mares ac femter in finem. Laudate Dominum dulcius, quem cogitatis uberius. Sperate felicius, cui servitis instantius. Amate ardentius, cui placetis attentius. Lumbis accinctis et lucernis ardentibus exspectate Dominum, quando veniat a nuptiis. Vos afferetis ad nuptias Agni canticum novum, quod cantabitis in citharis vestris, utique tale, quale nemo
Abbreviated transcription (Latin):
arnis nomine ꝑfectum hominem significat.
ui constut ex anima racionule carne
us namq scripturȩ est. aliquundo ꝑsolũ
uimam. aliquando ꝑsolũ carnem: totũ
uminem significare: Animȩ nomine totꝰ
umo significatur. sicut scriptum est.
scendit̃ ia cob inȩgyptum in animabus.¬

Expanded text:
hominem significat, qui constat ex anima rationali et carne. Usus namque Scripturae est aliquando per solam animam, aliquando per solam carnem totum hominem significare. Animae nomine totus homo significatur, sicut scriptum est: « Descendit Jacob in Aegyptum in animabus
Abbreviated transcription (Latin):
habitauit in nobis
illos speciulit̃ ꝑ tinet quib ui sibiliter
pparuit. & cum quib corporaliter
onuersatus est. Vel alit̃. habitauit in
nobis : ut habitaremus inipso. Habitat
in nobis ꝓtegendo. habitamus in ipso a& nos
ut ꝓtegamurab illo. Ut autem in ternos
habitare posset. cumeet informadĩ. non
rapina arbitratus ẽ. essese &quulem dõ:
sed semetipsum ex inauiuit. formam ser

Expanded text:
abitavit in nobis, » ad illos specialiter pertinet, quibus visibiliter apparuit, et cum quibus corporaliter conversatus est. Vel aliter, « habitavit in nobis, » ut habitaremus in ipso, habitat in nobis protegendo, habitamus et nos in ipso ut protegamur ab illo. Ut autem inter nos habitare posset, « cum esset in forma Dei, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinani
Abbreviated transcription (Latin):
sed eum quisit fr̃tuus id ÷ degentuu. Di¬
lectione : sicut om̃s xp̃i ani fr̃suocantur.
dno discipulisdicente. Omne s enimuos
frs̃ estis. Fodem modo fr̃sdnĩ cognutione
dictisunt: quia deillius erant ꝓgenię.
Ergo dns non solum unigenitis. sed & esã
maria post eum natinonsunt. sed quia
ante eum nullus. Quod aut̃ sub iungit᷑.
Alenus gratiȩ. & ueritutis.
inguluris gratia dĩ filio in homine quẽ
ram accepit ut purihomines. sed factus
homo plenus graẽ fuit: sic̃ dapłs. In quo¬

Expanded text:
sed eum qui sit frater tuus, id est de gente tua. Dised eum qui sit frater tuus, id est de gente tua. Dilectione, sicut omnes Christiani fratres vocantur, Domino discipulis dicente: « Omnes enim vos fratres estis . » Eodem modo fratres Domini cognatione dicti sunt, quia de illius erant progenie. Ergo Dominus non solum unigenitus, sed etiam pMaria post eum nati non sunt, sed quia ante eum nullus. Quod autem subjungitur, « plenum gratiae et veritatis, » singulari gratia Dei Filio in homine quem ram accepit ut puri homines, sed factus homo plenus gratia fuit, sicut dicit Apo
Abbreviated transcription (Latin):
alii secunt᷑. sed &ium quem nullus prȩce¬
dit. Exeo aut̃ quode euangelistu lucas
ait: donecpeperit filium suum primoge¬
nitum. occasionẽ trahere uolucrunt hereci¬
quibeatȩ mariȩ uirginitatem in famu re
cupientes : dix erunt cã alios filios post
dnm̃ exioseph habuisse. & ipsos eẽ. uolu¬
uariis modisuocant᷑. Aliquando enimna¬
tura fresdicuntur. aliquando cognatio¬
ne. aliquando gente. aliquando &iam
delectatione. Natura. sicut cam. & abel
esau. & ia cob. petrus. & andreas. Cog¬
natione ut abraham. et loth. Iuxta quõd
ipse abraam. ait. Nequeso sit iurgium
interme &te & inter pastores meos. &
pastores tuos frs̃ enimsumus. Similiter
ia cob & labun. eodem laban dicente.
Num quiu fr̃ mĩ es gratisseruies mihi : Gen¬
te. sicut om̃s iudei fr̃s dicti sunt : dicente
ipso latore legismorse: Si constituendo
constitueris regem suꝑtẽ : non habebis po¬
testatem alic gentis hominem constituere

Expanded text:
alii sequuntur, sed etiam quem nullus praecealii sequuntur, sed etiam quem nullus praecedit. Ex eo autem quod evangelista Matthaeus ait: « Donec peperit filium suum primogenitum , » occasionem trahere voluerunt haeretici, beatae Mariae virginitatem infamare cupientes. Dixerunt enim eam alios filios post Dominum ex Joseph habuisse, et ipsos esse voluvariis modis vocantur. Aliquando enim natura fratres dicuntur, aliquando cognatione, aliquando gente, aliquando etiam dilectione. Natura, sicut Cain et Abel, Esau et Jacob, Petrus et Andreas. Cognatione, ut Abraham et Lot, juxta quod ipse Abraham ait: « Ne, quaeso, sit jurgium inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, fratres enim sumus . » Similiter Jacob et Laban, eodem Laban dicente: « Num quia frater meus es, gratis servies mihi? » Gente, sicut omnes Judaei fratres dicti sunt, dicente ipso latore legis Moyse: Si constituendo constitueris super te regem, non habebis potestatem aliae gentis hominem constituere,
Abbreviated transcription (Latin):
non poterant uidere in diuinitate: quia quũ
ante incarnutionem uidere non poterant.
uiderunt post quam uerbum caro factum ÷
Głum igit̾ dĩ latentis in homine specialit᷑¬
illi uiderunt qui eum miraculis coruscan¬
tem conspicere meruerunt. Illi quoq eiꝰ
głum manifestius conspexerunt : qui eũ
ante passionem transfiguratum in monte
contemplatisunt. audientes desuꝑ uocem
patris intonantem. Hic÷ filius m̃sdilectus
in quomihi bene conplacui. De quibus un
fuit iste iohannes. de quo tuliu reueluta
sunt. & ꝑ quem talia signa sunt monstra¬
ta. quod nullus facere posset. nisi qui uni¬
cus patriseẽt. Nam & post resurrectio¬
nem sps̃scs̃ eosdem discipulos obumbrare
atq. replere dignatisẽ. Vt ꝑ haec unige¬
nitum dĩ cognoscerent filium: & ex ma¬
tre primogenitum. Sed ÷ differentia
inter unigenitum: & primogenitum.
Quia non om̃s primogeniti. unigeniti. sed
oms unigeniti: primogeniti uocuntur.
Primogenitũ enim dicimus: nonsolũ quẽ

Expanded text:
ia quam ante incarnationem videre non poterant, videre postquam Verbum caro factum est. Gloriam igitur Dei latentis in homine, illi specialiter viderunt, qui eum miraculis coruscantem conspicere meruerunt. Illi quoque ejus gloriam manifestius conspexerunt, qui eum ante passionem transfiguratum in monte contemplati sunt, audientes desuper vocem Patris intonantem: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . » De quibus unus fuit iste Joannes, de quo talia revelata sunt, et per quem talia signa sunt monstrata, quae nullus facere posset, nisi qui Unigenitus Patris esset. Nam et post resurrectionem Spiritus sanctus eosdem discipulos obumbrare atque replere dignatus est, ut per haec et unigenitum Dei cognoscerent Filium, et ex matre primogenitum. Sed est differentia inter unigenitum et primogenitum, quia non omnes primogeniti unigeniti, sed omnes unigeniti primogeniti vocantur. Primogenitum enim dicimus, non solum quem
Abbreviated transcription (Latin):
ierbum quod erat in principio. ds̃apud
Im̃. Illud inquã uerbum factum : caro.
d÷ ds̃ factus ÷ homo: non tamen in carne
onuersus. assumens quoderat: nec de¬
inens eẽ quod erat. ꝑ manensds̃ : factus
st homo. qui cunctufecit informadĩ

Expanded text:
Verbum quod erat in principio, Deus apud Deum, illud, inquam, Verbum factum est caro, id est Deus factus est homo, non tamen in carne conversus, assumens quod non erat, nec desinens esse quod erat, permanens Deus, factus est homo. Qui cuncta fecit in forma Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
uidebit omnis carosalutare dĩ.
onemmanimȩ sine corporib inegyptum
lescenderunt : nec caro sine anma saluta¬
edĩ uidere poterit. Sed alibi utdiximꝰ.
solam animam. alibi ꝑ solam carnem
ptus homo significut᷑. It aergo & in hoc
ococum dicit. Verbum caro factum est.
onest aliud dicere quamds̃ homo factus ẽ
& anima ratinali ut diximus. & carne.
ierunt enim nonnulli heretici : quidixe¬
unt dnm̃ carnem absq anima suscepisse.
enim quod minus ẽ. fecit : utiq quod
nauis ẽ. suscepit. Quienim ꝓliberandis
Inimab carnem suscepit: sine dubiohuma¬
iã animam suscepit. De qua ipse loquit᷑
testatem habeo ponendi animã meã : &
terum sumendicam. Etiterum. Tristis
st anima mea usq ad mortem. Quod

Expanded text:
videbit omnis caro salutare Dei . » Non enim animae sine corporibus in Aegyptum descenderunt, nec caro sine anima salutare Dei videre poterit, sed alibi, ut diximus, per solam animam, alibi per solam carnem totus homo significatur. Ita ergo et hoc in loco, cum dicit: « Verbum caro factum est, » non aliud est dicere quam Deus homo factus est ex anima rationali, ut diximus, et carne. Fuerunt enim nonnulli haeretici qui dixerunt Dominum carnem absque anima suscepisse. Si enim quod minus est fecit, utique et quod majus est suscepit. Qui enim pro liberandis animabus carnem suscepit, sine dubio humanam animam suscepit. De qua ipse loquitur: « Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam . » Et iterum: « Tristis est anima mea usque a
Abbreviated transcription (Latin):
Sedit eisinquit potestatem filios dĩ fieri:
his quicredunt in nomine eius.
Ubi lurga misericordiã dĩ ostendit᷑. quan¬
do quiserui non fuerant digni. &iam filii
uocant᷑ : non ꝑnaturã sed ꝑ adoptionis gra¬
tium. ut hichȩ redes dĩ ꝑfidem. cohȩredes

Expanded text:
« Dedit eis, inquit, potestatem filios Dei fieri, « Dedit eis, inquit, potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus. » Ubi larga misericordia Dei ostenditur, quando qui servi non fuerant digni etiam filii vocantur: non per naturam, sed per adoptionis gratiam, ut hic haeredes
Abbreviated transcription (Latin):
En propria quippe uenit: quia non solũ
ex stirpe uideoꝵ. carnem assumpsit.
sed &ium inter eosdocuit. predicauit.
signu & uirtutes in enarrabiles ostendit.
Sed sui non receperunt: id ÷ iudei quos
sibi pcculiuniter priorib temporibus¬
uelut proprios ad scuierat. quosinteria re¬
ꝓmissionis ciectis hostib habitare fecerat.
quib legis noticium dederat & ad corũ
erudicionem ꝓphetus miscrat. & ex quib
nasci elegerat. Siue certe in propriuuenit.
quia inmundo apparuit ꝑ humanita tem
quem fecerat ꝑ diuinitatem. Venire quip¬
pe echabere. humanitatis est: manere et
eẽ diuinitutis. Sed sui eum non recepert̃.
id ÷ homines quos adimaginem & similitu¬
dinem suum fecerat. magna ex parte in eũ
credere noluerunt. Sed inumquid omnes
ab eius noticia alieni remunserunt: non.
Nam sequitur.
Quot quod autem receperunt eum.
li cum receperunt. quieum a patre missũ
filium dĩ crediderunt. Sed quid eis ꝓfuit
quod eum receperunt.

Expanded text:
In propria quippe venit, quia non solum ex stirpe Judaeorum carnem assumpsit, sed etiam inter eos docuit, praedicavit, signa et virtutes inenarrabiles ostendit. « Sed sui eum non receperunt, » id est Judaei, quos sibi peculiariter prioribus temporibusvelut proprios asciverat, quos in terra repromissionis, ejectis hostibus, habitare fecerat, quibus legis notitiam dederat, et ad quorum eruditionem prophetas miserat, et ex quibus nasci elegerat. Sive certe « in propria venit, » quia in mundo apparuit per humanitatem, quem fecerat per divinitatem. Venire quippe et abire, humanitatis est: manere et esse, divinitatis. « Sed sui eum non receperunt. » Id est, homines quos ad imaginem et similitudinem suam fecerat, magna ex parte in eum credere noluerunt. Sed nunquid omnes ab ejus notitia alieni remanserunt? Non. Nam sequitur: « Quotquot autem receperunt eum. » Illi eum receperunt, qui eum a Patre missum Filium Dei crediderunt. Sed quid eis profuit quod eum receperunt?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fectius sensum explicare posset. Siq
diceret ex sanguine: uiritantum iuidere
significare semen: & non pleniter quo
uellet ex primeret. Cum uero dicite
sanguinibus: uiripariter & feminas
iunctionem ostendit. Vnde nequisi¬
rogaret. quare ex sanguinib: dixiss¬

Expanded text:
erfectius sensum explicare posset. Si enim erfectius sensum explicare posset. Si enim diceret ex sanguine, viri tantum videretur significare semen, et non pleniter quod vellet exprimeret: cum vero dicit « ex sanguinibus, » viri pariter et feminae conjunctionem ostendit. Unde ne quis interrogaret
Abbreviated transcription (Latin):
lius dĩ. et ut credentes uitum habeatis in no¬
mine cius. Quid ergo benignius. quid mi¬
scricordius. quam unicus filiusdĩ nolens ma¬
nere solus nrã. carne susceptu. noffecit dĩ
filicis. & sibi ad optuuit fr̃s : Vt quod ipse
rit uoluntatem patrismei qui incȩlis est.
ipse m̃s̃ fr̃t. soror. & muter est. Et post
resurrectionem. discipulos fr̃suocare dig¬
natus  ait. Ite nunciute fr̃ib meis.
Ad hanc optionem nonuenit: nisi qui fide
crediderit in nomine eius. Qm̃ sicut scrip¬
tumẽ. Iustus. ex fide uiuit. sine qua in¬
posibile ẽ placeredõ. Et neputarei hanc¬
natiuitatem carnu lemẽẽ: & non spĩta
recte sub iungitur.
Quinonex sañguinibus neq ex uolunta
carnis. neq ercuoluntate iuri
Iquo loco cumex sanguinib posuit. a¬
tra regulam artis grammaticȩ fecit. quia
pud grammaticos sangius semꝑ singulu
Etnum quam pluralit̃ enunciatur scđm
gulũ. Sed noncurȩ fuit cuangelistaeo¬
seruare regulamartis grammaticȩ : i¬

Expanded text:
lius Dei, et ut, credentes, vitam habeatis in nomine ejus . » Quid ergo benignius, quid misericordius, quam unicus Filius Dei, nolens manere solus, nostra carne sumpta, nos fecit Dei filios, et sibi adoptavit in fratres, ut quod ipse rit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater, soror et mater est . » Et post resurrectionem discipulos fratres vocare dignatus, ait: « Ite, nuntiate fratribus meis. » Ad hanc adoptionem non venit, nisi qui fide crediderit in nomine ejus, quoniam sicut scriptum est: « Justus ex fide vivit, sine qua impossibile est placere Denativitatem carnalem esse et non spiritualem, recte subjungitur: « Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. » In quo loco cum « ex sanguinibus » posuit, contra regulam artis grammaticae fecit, quia apud grammaticos sanguis semper singulariter, et nunquam pluraliter enuntiatur secundum regulam. Sed non curae fuit evangelistae observare regulam artis grammaticae, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanentib dĩ filium nasci singulari grã datum:
nulla tenus exeo castitatis iura temerare potuerint
alii: sed iuxta auctoritatm scripturarũ om̃s
qui primi uuluã aperiunt: siue fr̃s eos aliqui
tam̃ dñs speciali ratione pocest primogenit̾ dict
in tellegi: iuxta hoc qđ in apocalypsi dicit deillo

Expanded text:
permanentibus, Dei Filium nasci singulari gratia datum est, permanentibus, Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare potuerint. alii. Sed juxta auctoritatem Scripturarum omnes qui primi vulvam aperiunt sive fratres eos aliqui ttamen cum Dominus speciali ratione possit primogenitus dictus intelligi, juxta hoc quod in Apocalypsi dicit de eo
Abbreviated transcription (Latin):
in famare credamꝰ. Qđ uero addit᷑. don ec pepe¬
rit filium suũ primogenitũ: nemo ita intellegen¬
dũ putet. quasi post natũ filiũ cã cognouerit. ut
quidã ꝑuerse opinant᷑: Scire enim deb& ura frat̾¬
nitas: quia fuerunt᷑ eretici. qui ꝓpt̃ hoc quod dic¬
tũ ẽ. non agnoscebateam donec peperit filium.
crederent mariã postnatũ dnm̃ cognitã eẽ a ioseph.
& inde orto seos quos fris̃ dnĩ scriptura appellut.
Ad sumentes & hoc in ad uitorium suierroris: qđ
primogenitus nuncupatur. Ons̃ ds̃ auertathanc
blasphimiã a fidẽ omniũ nrm donetq nobis ca¬
tholica pietate intellegere parentes nr̃ĩ saluatoris
non filios sed cognatos eoꝵ frs̃ dnĩ consucto scrip¬
tuntrũ more nuncupari. Sed obid euangelistã
an postnatũ filium dĩ eam cognouerit dicere
noncurasse : quia nulli de hoc ambigendũ puta¬
uerint conuiges quib: inuirginitatis castimonia

Expanded text:
infamari credamus. Quod vero additur « donec pepeinfamari credamus. Quod vero additur « donec peperit filium suum primogenitum » nemo ita intelligendum putet quasi post natum filium eam cognoverit, ut quidam perverse opinantur. Scire enim debet vestra fraternitas quia fuerunt haeretici qui, propter hoc quod dictum est « non cognoscebat eam donec peperit filium, » crederent Mariam post natum Dominum cognitam esse a Joseph, et inde ortos eos quos fratres Domini Scriptura appellat, assumentes et hoc in adjutorium sui erroris quod primogenitus nuncupatur. Dominus Deus avertat hanc blasphemiam a fide omnium nostrum, donetque nobis Catholica pietate intelligere parentes nostri Salvatoris non filios, sed cognatos eorum fratres Domini Scripturarum more nuncupari. Sed ob id evangelistam an post natum Filium Dei eam cognoverit dicere non curasse, quia nulli de hoc ambigendum putaverint, quod conjuges, quibus in virginitatis castimonia
Abbreviated transcription (Latin):
nitus ex patre dĩ ẽ : ipse in plenitudine temporũ
emmaũel nobiscum ds̃ inutero matris factus ẽ : quia
nr̃ę fragilitatẽ naturȩ inunitatẽ suę ꝑsone susci¬
pere dignatus est: quando uerbd̃ caro factum est¬
quod erat. sic assumensnacurã nram̃ t quodentu
ipse non ꝑder&. Ex surgens aut̃ ioseph a somno.
suam & non cognoscebut eã. Accepit eã ad nom̃
cõquigis ob causas quas p̃diximus & non cognosce¬
bat eam ad opus coniugale ob archuna quȩ didi¬
cenxt. Qđ si quis huic nr̃ȩ expositioni obsistere
& contendere uoluerit. beatã dĩ genetricẽ numquã
aioseph celebratis nuptiuis in nomen conuigis ad sump¬
tam : ex ponat ipse melius hunc scĩ eugłii locum.
paritq ostendebat licitũ fuisse apud iudeos ut spon¬
sesuȩ quisq carnali copula misceret᷑. ut sano ei
intellectui libent̃ cedimꝰ : tantumne erga matrẽ
dãi quicquã gestum qđ puplica opinione posset

Expanded text:
natus ex Patre Deus est, ipse in plenitudine temporum natus ex Patre Deus est, ipse in plenitudine temporum Emmanuel, id est nobiscum Deus, in utero matris factus est, quia nostrae fragilitatem naturae in unitatem suae personae suscipere dignatus est, quando Verbquod erat: sic assumens naturam nostram ut quod erat, ipse non perderet. « Exsurgens autem Joseph a somno, suam, et non cognoscebat eam. » Accepit eam ad nomen conjugis ob causas quas praediximus, et non cognoscebat eam ad opus conjugale ob arcana quae didicerat. Quod si quis huic nostrae expositioni obsistere et contendere voluerit, beatam Dei Genitricem, nunquam a Joseph celebratis nuptiis, in nomen conjugis assumptam, exponat ipse melius hunc sancti Evangelii locum; pariterque ostendat licitum fuisse apud Judaeos, ut sponsae suae quisque carnali copula misceretur, sano ejus intellectu libenter cedimus, tantum ne erga Matrem Domini quidquam gestum quod publica opinione posset
Abbreviated transcription (Latin):
seph. iuxta lucam ad mariamdicit᷑: uocare no¬
men pueri p̃dictum sit. quia iħs̃ ad salutẽ utriusq
sexus uenit. Ihm̃ sequit᷑ athimo logia  nominis
cum ait.
pse enim saluum faciet populũ suum.
Uere suus quis aluus eẽ possit apeccatis. Contra ui¬
deos quiputant populum. decaptiuitatib nonde
peccatis ꝑ xpm̃ libenandum corum. Nota qđ
eius est salus. nitẽ uerosunt pecc̾ata.

Expanded text:
seph, juxta Lucam ad Mariam vocare noseph, juxta Lucam ad Mariam vocare nomen pueri praedictum sit, quia Jesus ad salutem utriusque sexus venit. Jesum sequitur etymologia nominis, cum ait: « Ipse enim salvum faciet populum suum. » Vere suus, qui salvus esse possit. « A peccatis. » Contra Judaeos, qui putant populum de captivitatibus, non de peccatis per Christum liberandum. « Eorum. » Nota quod ejus est salus, nostra vero sunt peccata.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓderet. neq ipse cã acciper& uxorẽ. Sed mutato
occulte nuptiarum ꝓposito: inconditione eã sponsȩ
manere pateret᷑ ut enxt. Nam & inisata legenit
uirginẽ dedomođd eẽ. conceptunaem: & pariturã
dnm̃. Dequa etiam domo: nouenet genꝰ duxis¬
se mariã. Ađq ideo non discredebat in ea prophe¬
tiam hanc fuisse conplendam. Sed sic eã uoluit oc¬
culte dimitere. ut neq accipera coniugẽ : & il¬
la sponsa parera&. Nimirum paucieent̃. qui ȩam
uirginem : & non potius autumarent. eẽ meretricẽ.
Onde consiliuĩ ioseph repente consilio meliore mutat᷑.
ut uidelicet ad conseruandã mariae famam: ipse
eã celebrato nuptiaum conuiuio coniugem acci¬
peret. sed castum ꝑ pauo custo diret Maluit
namq dnts aliquos modũ suȩ genenctionis ignontre.
quã castitatẽ infamare genincis. Nam sequitur:
Iaec aut̃ eo cogitante ecce angłs dñi in somnis
apparuit ei dicens. Iosephfilidd. noli timere

Expanded text:
proderet, neque ipse eam acciperet uxorem; sed mutato proderet, neque ipse eam acciperet uxorem; sed mutato occulte nuptiarum proposito, in conditione eam sponsae manere pateretur, ut erat. Nam et in Isaia legerat, virginem de domo David esse concepturam et parituram Deum, de qua etiam domo noverat genus duxisse Mariam, atque ideo non discredebat in ea prophetiam hanc fuisse complendam. Sed si eam voluisset occulte dimittere, neque accipere conjugem, et illa sponsa pareret, nimirum pauci essent, qui eam virginem et non potius autumarent esse meretricem. Unde consilium Joseph repente consilio meliore mutatur, ut videlicet ad conservandam Mariae famam, ipse eam, celebrato nuptiarum convivio, conjugem acciperet, sed castam perpetuo custodiret. Maluit namque Dominus aliquos modum suae generationis ignorare, quam suae castitatem infamare genitricis. Nam sequitur: Haec autem eo cogitante, ecce angelus Domini in somnis apparuit ei, dicens: Joseph, fili David, noli time
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo conueniendi. non ipsũ concubitũ sed nuptiarũ
quȩ p̃cedere solent tempus insinuatũ: quando eaque
prius sponsata fuerat ec̃. coniux incipit. Ergo ꝑnte¬
quã conuenirent dicit : antequa nuptiarũ sollem¬
nia ritȩ caelebrarent. Inuenta ÷ inutero habers de
spũscõ. Si quidẽ memonrto ordine postea conuener̃
quando ioseph ad p̃ceptũ angłi accepit coniugem
suã sed non concumbebaN: quia sequitur. & nõ
cognoscebat eã. Inuenta ÷ aut̃ in utero habens: a nul¬
lo alio quamioseph: quilicentia maritali. futurę
uxoris pene omã nouerat. Ideoq tu mentẽ eius uterũ :¬
mox curioso dep̃hendit intuitu. Sequitur.
oseph aut̃ uir eius cum eẽt ustus & nollet e&̃
traducere. uolicit occulte dimitere eam.
Uidens ioseph sponsã concepisse suã. quã bene nouerat
anullo uiro fusse ad tactam. cum eet̃ iustus. & iuste
omã uellet agere : ob timum duxit ut neq hoc alus

Expanded text:
verbo conveniendi non ipsum concubitum, sed nuptiarum verbo conveniendi non ipsum concubitum, sed nuptiarum quae praecedere solent tempus insinuatum, quando ea quae prius sponsata fuerat, esse conjux incipit. Ergo antequam convenirent dicit, antequam nuptiarum solemnia rite celebrarent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Si quidem memorato ordine postea convenerunt, quando Joseph ad praeceptum angeli accepit conjugem suam, sed non concumbebant, quia sequitur, Et non cognoscebat eam. Inventa est autem in utero habens a nullo alio quam Joseph, qui licentia maritali futurae uxoris pene omnia noverat, ideoque tumentem ejus uterum mox curioso deprehendit intuitu. Sequitur: Joseph autem vir ejus cum esset vir justus, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere e» Videns autem Joseph sponsam concepisse suam, quam bene noverat a nullo viro fuisse attactam, cum esset justus et juste omnia vellet agere, optimum duxit ut neque hoc aliis
Abbreviated transcription (Latin):
xernus ante scła di filius hominis ex tempore fi¬
lius apparuit. math eus euangelista breui qui¬
dem sermone. sed ab abraham usq ad ioseph.
uirum marie ꝑduxisset : omnesq communi
humane creationis ordine genitossimul & ge¬
nententes ostendis set. mox deipsa locuturus
quantum eius generatio acȩteris distaret a peruit.
Quia uidelicet cęteri ꝑ coniunctione maris & femi¬
ne solitũ: ipse autẽ ꝑuirginẽ ut pote dĩ filius
nasceret᷑ inmundũ. Et quidẽ decebat omnimo¬
dis. ut cũ ds̃ homo ꝓpt̃ homines fieri uellet.
non ex alia quã de uirgine nasceret᷑. Cum uir¬
ginem genenxre contingera. non alium quam
Cum esset inquit desponsata mat̾ eiꝰ maria
io seph. ante quã conuenirent inuenta ẽ in
utero habens despũ scõ.¬
Quo ordine uł in quaciuitate sit cȩlebrata concep¬
tio : lucas euangelista sufficient̃ ex ponit.
cendum paucis dehisquȩ matheus scribit. Notan¬
dumq in primis in eo qđ ait: antequã conuenirent.

Expanded text:
aeternus ante saecula Dei Filius hominis ex tempore filius apparuit, Matthaeus evangelista, brevi quidem sermone, sed ab Abraham usque ad Joseph virum Mariae perduxisset, omnesque communi humanae conditionis ordine genitos simul et generantes ostendisset, mox de ipsa locuturus quantum ejus generatio a caeteris distaret aperuit, quia videlicet caeteri per conjunctionem maris et feminae solitam, ipse autem per virginem, utpote Dei Filius nasceretur in mundum. Et quidem decebat omnimodis, ut cum Deus homo propter homines fieri vellet, non ex alia quam de virgine nasceretur, et cum virginem generare contingeret, non alium quam « Cum esset, inquit, desponsata mater Jesu Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de S ordine, vel qua in civitate sit celebrata conceptio, Lucas evangelista sufficienter exponit; cendum paucis de his quae Matthaeus scribit, notandumque in primis in eo verbo quod ait: Antequam convenirent,
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit ipse primogenitus in multis fribus. Nam de
sesurrecuone repborum nibil hic dicitur potest
apłs. exresurretione mortuorum ihũ xpĩ. Om¬
nes quidem apłi ante dnĩ passionẽ sunt uocatiab
ipso apo: paulus uero post resurrectionem eius:
ł quem accepimus gratiã & apostolatum

Expanded text:
ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Nam de resurrectione reproborum nihil hic dicitur. Potest olus ex resurrectione mortuorum Jesu Christi. Omnes quidem apostoli ante Domini passionem sunt vocati ab ipso: Paulus vero post resurrectionem ejus. Per quem accepi
Abbreviated transcription (Latin):
tuorum ihũ xp̃i. Merico dicit illum p̃desti¬
natumec̃ filiumdĩ ex resurrectione : id ÷ post
resurrec tionem. quia tunc patuit uerus dĩ filius
cẽ. quando in morte illius multa miracula acci¬
dentia conpulert̃ dicere. Vere filiusdi erat iste:
Siquidem ante quam suspenderet᷑ in ligno ꝓ salũ¬
te generis humani & morret᷑. multuq miracu
fierent in passione illus. qui ut eugłm narrat
a paucis cognoscebat᷑ filius eẽ dĩ : in tantũ ut apłi
quoq dum conp̃henderet᷑ relicco eo fugeren
Sed pquã sol obscuratus:. in morte eius terra con¬
ntemuit monumenta aperta sunt. uelum quoq
empui scis sumẽ. & resurrex̃. cognitus ẽ. eẽ ue¬

Expanded text:
tum Ambrosium, merito dicit illum praedestinatum esse Filium Dei ex resurrectione, sive post resurrectionem, quia tunc patuit verus Filius Dei esse, quando in morte illius multa miracula accidentia compulerunt dicere: Vere Filius Dei erat iste . Siquidem antequam suspenderetur in ligno pro salute generis humani et moreretur, multaque miracula fierent in passione illius, quae Evangelium narrat, a paucis cognoscebatur Filius Dei esse, intantum ut apostoli quoque, dum comprehenderetur, relicto eo, fugerent. Sed postquam sol obscuratus est in morte ejus, terra tremuit, monumenta aperta sunt, velum quoque, templi scissum est, et resurrexit, cognitus est esse ve
Abbreviated transcription (Latin):
I GMIO Martus dicit Initum euangelui
ec̃ ad firmat Quarefit ista diuersitus: quia
ut filius ait. omnia pairis sua sunt: & sua patris
dẽoq unũ eugłm comuniter possiden: id ÷ bo¬
num nuntiũ. Nã sicut una substantia ẽ patris

Expanded text:
 Dei. Marcus dicit, Initium Evangelii esse affirmat. Quare fit ista diversitas? Quia, ut Filius ait, omnia Patris sua sunt, et sua Patris; ideoque unum Evangelium communiter possident, id est bonum nuntium. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ one: Ongenesdicit Qui destinatuse filiis dl
dicens destrare illum posse qui ÷ pre estinar
uerbo loquit᷑ hcapłs. sed de homine qui nonerat
antequam factus eẽt Huma nitas enim quȩ
non erat antea: illa c̃p̃destinata & p̃finita
siuc p̃ordmata sine sius meritis. ut filius dĩ eẽt.
sumpta a uerbo inuirtute diuinitatis. & uniꝰta¬
quia scõs facit homines qui &iã formauit.
& scĩficauit ipsum hominẽ in utero uirginali. ex
semine mulieris sine semine uiri: Considerandũ¬
est aut̃ quia non fuit ei sp̃sscs̃ ꝓ semine. nec dici¬
mus. illum patrẽ eẽ humanitatis : ne dicantur

Expanded text:
onae. Origines dicit: Qui destinatus est Filius Dei, dicens destinari illum posse qui est, praedestiVerbo loquitur hic Apostolus, sed de homine, qui non erat antequam factus esset. Humanitas enim quae non erat antea, illa est praedestinata et praefinita, sive praeordinata, sine suis meritis, ut Filius Dei esset, assumpta a Verbo in virtute divinitatis, etqui sanctos facit homines, qui etiam formavit et sanctificavit ipsum hominem in utero virginali ex semine mulieris, sine semine viri. Ex resuero quia non fuit ei Spiritus sanctus pro semine, nec dicimus illum patrem esse hominis Christi, ne dicantur
Abbreviated transcription (Latin):
GIIS. Segregatus dicit: id ÷ elect̾ ad cuange¬
lium dĩ predicandum Uel segregatus. id ÷ agre¬
ge separatus. a ceteris uidelicet discipulis. non
mente sed corpore. quia cuncorunũ & anima
und. habere cumceteris. si gregat̾: corpore ab

Expanded text:
s. Segregatus, id est electus ad Evangelium praedicandum. Vel Segregatus, id est a grege separatus, a caeteris videlicet discipulis, non mente sed corpore, quia cor unum et animam unam habebat cum caeteris. Segregatus est corpore ab
Abbreviated transcription (Latin):
quod instar filii non uult offendere patrẽ x p̃m
IHĨG. Hoc nomenest: ab argelo humanitati
⁊ ie dicit᷑ unctus. hebraice messias Siquidem
unctus estipse. non oleo uisibili: sed oleo inuisibili
plenitudine uidelicet sp̃sscĩ Dequa unctione:
dicit psalmista Oncxitte ds̃ds̃tuus oleo lettiȩ:
Alus olim fuit adiectiuum hoc nomen: sed ihĩ factũ¬

Expanded text:
d instar filii, non vult offendere Christum Jesu. Hoc nomen est ab angelo humanitati tine dicitur unctus, Hebraice messias: siquidem unctus est ipse non oleo visibili, sed oleo invisibili, plenitudine videlicet Spiritus sancti. De qua unctione dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae . Aliis fuit olim adjectivum hoc nomen, s
Abbreviated transcription (Latin):
quisq in ea c̃uerset᷑ ad tendit. Cauendum
ergo &t malde pauendũ ÷ ne imꝑuisus
ueniens ꝑuersũ in nobaliquid unde meri¬
to flagellari. & de aeccła eici debeamꝰ inue¬
niat: Maxime uͦ obseruare debemus. ut in
ea quȩ spũ alit̃ domus eiꝰ uocat᷑ nequid ibi
ineptũ geramꝰ. nedicat᷑ nobis ꝗꝗ qđ ꝑ ꝓphe¬
tã dñs dix̃. Dilectus meus indomomea. fec̃
scelera multa. Nec obliuiscat᷑ nos ipsos

Expanded text:
que versetur, attendit. Cavendum ergo et valde pavendum est, ne improvisus veniens, perversum in nobis aliquid, unde merito flagellari, et de ecclesia ejici debeamus, inveniat. Maxime vero hoc observare debemus in ea quae spiritualiter domus Dei vocatur, ne quid ibi ineptum geramus, ne dicatur de nobis quod per prophetam Dominus dixit: Dilectus meus in domo mea fecit scelera multa
Abbreviated transcription (Latin):
hic uerax ÷ & iniusticia in illo nonet
Sed utiq dñs his uerbis in sinuat q cun
diuinitatẽ & qualis esset patri: tampss
ceptã serui formã apparens intempore
quierat ereator temporũ. ñ suã quȩsut¬

Expanded text:
hic verax est, et injustitia in illo non est. Se utique Dominus his verbis insinuat, qui cum per divinitatem aequalis esset Patri, tamen per susceptam servi formam apparens in tempore, qui erat creator temporum, non su
Abbreviated transcription (Latin):
si ille qui om̃s ȩqualit̃ diligit. qui inuidi¬
Nec hoc dicimus deillis quos ꝓgraduum
honore diuerso modo iubemur honora¬
rare. sed de illis quorũ causas discerne
re aciudicare debemus
Sicebant ergo quiđa exuero solimis: Nne
hic ÷ quẽ quȩ rebant interficere : Ecce

Expanded text:
si ille qui omnes aequaliter diligit, qui in judisi ille qui omnes aequaliter diligit, qui in judiNec hoc dicimus de illis, quos pro graduum honore diverso, modo jubemur honorare, sed de illis quorum causas dicere ac dijudicare jubemur. Dicebant autem quidam ex Hierosolymis: Nonne hic est que
Abbreviated transcription (Latin):
li mẽbro ꝑqđ humana ꝓpagatia ministrat᷑
ut ostenderet᷑ ꝑ unũ hominẽ peccatũ in¬
trasse inmundũ. & ꝑpeccatũ mortẽ: It
sic̃ omnis cũ p̃putio nascit̾: ita etiã omnis
homo cũ originali peccato generat᷑. a quo
spũ alis circũcisio expoliamur. Petrinis
aut̃ cultris circũ cidebant᷑. qr ut apłsait¬
onis nom̃ simplex aqua baptismatis. spu¬
ali potentia foecundatͥ. ut hominib spũ¬
alẽ possit prestare generationẽ in ru¬
Uolite udicare scđm faciẽ. sed iustũ iudi¬
ciũ udi cate¬
Scđm faciẽ iudicare ÷ ꝑsonã iniudicio c̃side¬
in dignabant᷑. qr in sabbato totũ hominẽ
saluũ fecisset Iustũ inquit uidiciũ uidi¬
cate Qđ si facitis: neq me neq morsen
condẽnatis. sed ueritate ꝑspecta: nulla
Sane hȩc dñi ad morutio ñsolis ÷ facta uideis
Nos etiã dñs monuit. nos instrux̃. Sic ergo
Nullus quippe alius hoc potest implere. ni¬

Expanded text:
li membro, per quod humana propagatio ministratur, li membro, per quod humana propagatio ministratur, ut ostenderetur per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et per peccatum mortem. Et sicut omnis homo cum praeputio nascitur, ita etiam omnis homo cum originali peccato generatur, a quoest vera et spiritualis circumcisio, exspoliamur. Petrinis autem cultris circumcidebantur homionem, simplex aqua baptismatis spirituali potentia fecundatur, ut hominibus spiritualem possit praestare generationem. Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicatendum faciem judicare est personam in judicio consideindignabantur, quia in sabbato totum hominem salvum fecisset. Justum, inquit, judicium judicate; quod si facitis, neque me, neque Moysen condemnabitis, sed veritate perspecta, nullatSane haec Domini admonitio, non solis facta est Judaeis, nos etiam Dominus monuit, nos instruxit. Sic ergo e. Nullus quippe alius hoc potest implere, ni
Abbreviated transcription (Latin):
aca eisionẽ accipit homo in sabbato at
non soluatur lexmorsi. mihi in dignami¬
ni qr totũ hominẽ sanũ feci in sabbato:
Illa quippe cirtũcisio. obtres p̃cipue causas
data fuerat. Primũ. ut signũ esset magnȩ
fidei abrahȩ. Scđa. ut ꝑ eã acȩteris natio¬
nibus discernerent᷑ incorpore: sicut fim¬
briis palliorũ distinguebant̾ inueste
Tertia. ut illã inuirilĩ membro suscipientes:
castitatẽ mentis & corporis se obseruare
debere cognoscerent. Et tantunđe uale¬
battt̃ circũ cisio. quantũ & innouo testa¬
mento baptisma. quia omã peccata ꝑ eã
dimittebant̃. excepto qđ ianuã regnicȩ¬
lestis nequaꝗ aperire poterat Nonergo
atam utili & ꝓficuare. ꝓpt̾inanis otu
sabbatum uacare debebant. Mystice uero
illa circũ cisio figurabat baptisma qđ nc̃
in ȩcđa gerit̃. qͦ uerissime omã peccata di¬
mit tunt᷑. & cȩleste regnũ credentibape¬
ritur Exhibebatur uͦ circũcisio inuiri¬

Expanded text:
 accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi, mihi cur indignamini, quia totum hominem sanum feci in sabbato? Illa quippe circumcisio ob tres praecipue causas data fuerat. Primo, ut signum esset magnae fidei Abrahae. Secundo, ut per eam a caeteris nationibus discernerentur in corpore, sicut fimbriis palliorum distinguebantur in veste. Tertio, ut illam in virili membro suscipientes, castitatem mentis et corporis se observare debere cognoscerent. Et tantum valebat tunc circumcisio, quantum et in novo testamento baptisma, quia omnia peccata per eam dimittebantur, excepto quod januam regni coelestis nequaquam aperire poterat. Non ergo a tam utili et proficua re, propter inanis otii sabbatum, vacare debebant. Mystice vero illa circumcisio figurabat baptisma quod nunc in Ecclesia geritur, quo verissime omnia peccata dimittuntur, et coeleste regnum credentibus aperitur. Exhibebatur vero circumcisio in viri
Abbreviated transcription (Latin):
soloquor: Siquis uoluerit uoluntatẽ
ris mei facere: hoc ÷ siquis uoluerit infi
idei. Nonergo intellegendũ :e
redamus. sed prius tredendũ intelle¬
nus. Scriptũ nãq ÷ Sinon credideritis.
inte. Dicimꝰ certe credere paulo.¬

Expanded text:
so. Si quis voluerit voluntatem Patris facere, hoc est, si quis voluerit in Filium fidei. Non ergo intelligendum est ut credamus, sed prius credendum ut intelligamus. Scriptum namque est: Si non credideritis, non Credo in te. Dicimus certe nos credere Paulo
Abbreviated transcription (Latin):
sent puascha ierosolimã ascendit : nob̾
ꝓfecto exemplũ dedit. quanta cura &studio
diuinis subdi debeam̃ imperiis. Sienĩ ille
qͥ erat dĩ filius in infirmitate nr̃ẽ carnis ap¬
parens. de cretalegis a se data implebat. so¬
lemnitates legitimas cũ cȩteris hominibus
frequentando: quid nob qui serui sumus
agendũ ÷ quarto studio hȩ & diȩ festi¬
uitates & bonis operib s̃ p̃ueniendȩ. &
digna reuerentia celebrandȩ.¬

Expanded text:
e Pascha Hierosolymam ascendit, nobis profecto exemplum dedit, quanta cura et studio divinis subdi debeamus imperiis. Si enim ille qui erat Dei Filius, in infirmitate nostrae carnis apparens, decreta legis a se data implebat, solemnitates legitimas cum caeteris hominibus frequentando, quid nobis, qui servi sumus, agendum est? Quanto studio et hae et aliae festivitates bonis operibus sunt praeveniendae, et digna reverentia cum vene
Abbreviated transcription (Latin):
auideis quȩ rebat̾. sed ñ intellegebant qđ
sua potentia ñ tenebat᷑ atq ĩdeo putaue¬
Sed ostendunt se nondũ credidisse. cũ¬
sub iungunt
Sedistũ nouimꝰ unde sit. xpc̃ aut̃ cũue¬
nerit nemoscitunde sit
Quid ÷ qđ dicunt. xpc̃ cũ uenerit nemoscit
unde sit : Nã herode locũ natiuitatis
xp̃i requirente . responder̃ qđ inbeth¬
leem nasciturus eet̃. & ipsi sua uerba ꝓ¬
phetica auctoritate confirmauerunt
Sed nouerant locũ natiuitatis ñ aut poter¬
rant c̃p̃hendere generationẽ diuinita¬
tis illius ꝓpheta dicente: Generationẽ
illius quis enarrabit: Ac si diceret
Istũ sicut aliquẽ excȩteris hominib noui¬
m̃. nihil inillo hiainũ. nihil regale ad
imperaturus. Hȩc erat causa morbus

Expanded text:
rebatur, sed non intelligebant quod sua potentia non tenebatur, atque ideo putavest Christus? Sed ostendunt se nondum credidisse, csubjungunt: Sed istum novimus unde sit. Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Quid est quod dicunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit? Nam Herode locum nativitatis Christi requirente, responderunt quod in Bethlehem nasciturus esset, et ipsa sua verba, prophetica auctoritate confirmaverunt. Sed noverant locum nativitatis ejus, non autem poterant comprehendere generationem divinitatis ejus propheta dicente: Generationem ejus quis enarrabit? Ac si dicerent: Istum sicut aliquem ex caeteris hominibus novimus, nihil in illo divinum, nihil regale attimperaturus. Haec enim erit causa mortis
Abbreviated transcription (Latin):
urba inquit sẽꝑ incera & turbata nua
rationis ordine prȩdita
Demoniũ habes: qͥste quȩrit interfiass
scelus in expiabile. õblasphemia ns
in hoc sđo. neq in futuro remittenda
peius sit hoc dicere. quã xpm̃ occider
Tinãq dicebant demoniũ habes qͥsuo
perio demonia expellebat Obturius
eeñ aures adtã scelestẽ contumtdes
us ipsiusdĩ exemplo discerem habere pati¬
mtiã. Neq enĩ afuriosis & turbatis hȩc au¬
dens turbatus est. sedd insua ueritate trin
aullus ꝑmanens ñ reddidit malũ ꝓmalo.
ant maledictũ ꝓmaledicto. Quib si respon¬
esent. ta ꝑloqui de do ñ possent
Depondit ergo eis. Vnũ opus feci. & om̃s
miramini
lisi diceret. Qui tantũ miramini insanati¬
one unius hominis. quantũ miraremini
si oma mea opera uideretis: Vnã enĩrẽ
stirat. Sanauerat insabbato paraliticũ

Expanded text:
incerta semper et turbata, nullo rationis ordine praedita. Daemonium habes. Quis te quaerit interficere? O scelus inexpiabile! o blasphemia neque in hoc saeculo neque in futuro remittenda! Nam pejus fuit hoc dicere quam Christum occidere, ei namque dicebant: Daemonium habes, qui suo imperio daemonia expellebat. Obturandae essent aures ad tam scelestam contumeliam, nisi ipsius Domini exemplo disceremus habere patientiam. Neque a furiosis et turbatis haec audiens turbatus est, sed in sua veritate tquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto. Quibus sespondit ergo eis: Unum opus feci, et omnes miramini. Ac si diceret: Quid tantum miramini in sanatione unius hominis quantum miraremini si omnia opera mea videretis? Unam enim rem fecerat, sanaverat in sabbato paralyticum,
Abbreviated transcription (Latin):
& uiui ficis corporis eiꝰ sacram̃tis sun
iniciati: agamus nomini eius atnisg
sufficim laudib extollam̃ qͥ nob itas
te c̃tradere. ut ipse in nobis. & nos nant
sed securi sumus de eiꝰ uera cissima ꝓnis¬
one quadix̃. Qui manducat meã cist
&bibit meũ sanguinẽ in memanei as

Expanded text:
 vivificis corporis ejus sacramentis sumus initiati, agamus nomini ejus aeternasufficimus laudibus extollamus, qui nobis ita te contradere, ut ipse in nobis, et nos in eo sed securi sumus de ejus veracissima promissione, qua ait: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me man
Abbreviated transcription (Latin):
sispondit: uos a scendite ad diẽ festũ.
go ñ ascenda ad diem festũ hunc: Cum
igit hec & alia plura ad redarguendos c̃¬
fundendosq humanȩ laudis cũpidos dixis¬
st: tĩ quide mansit ingalilea lam uero
mediante die festo. Nã ꝑ octonos dies.¬
isa agebat᷑ solemnitas sic̃ nc̃ lectũ ÷ & ip¬
se ihc ascend. & mirabant᷑ udei dicentes
Iuomodo hicliteras scit cũ nondidicerit:
t̃ ueniret. quȩrebant eũ. & murmur
nignus erat deeo : Ecce ad÷ qͥ quȩ rebat:
ocat qui latebat. pała loquitur. & non te¬
netur Sed illud erat exẽplũ. hoc potes¬
utis latuit enĩ. ut nos doceret ꝑsecuti¬
onẽ debere fugere. scđm qđ alibi p̃cepit
iuospsecuti fuerint in una ciuitate. fus¬
lnt᷑. ñ tamen ab infidelitate c̃uerteba Nͣ
dinde mirarent̃. aperit̃ cũ sub dit̃. Un
ehe literas scit cũ nondidicerit : No¬
derant ubinatus. & quẽ ad modũ fue¬
se educatus. sed nunꝗ eũ uiderant lite¬

Expanded text:
spondit: Vos ascendite ad diem festum, ego non ascendam ad diem festum istum. Cum igitur haec et plura alia ad redarguendos confundendosque humanae laudis cupidos dixisset, tunc quidem mansit in Galilaea. Jam autem mediante die festo nam per octo dies agebatur ipsa solemnitas, sicut nunc lectum est, et ipse Jesus ascendit. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicertem veniret, quaerebant eum, et murmur magnus erat de ipso? Ecce adest qui quaerebatur, docet qui latebat, palam loquitur, et non tenebatur. Sed illud erat exempli, hoc potestatis. Latuit enim, ut nos doceret persecutionem fugere, secundum quod alibi praecipit: Si persecuti vos fuerint in una cinon tamen ab infidelitate convertebantur. Sed unde mirarentur aperitur, cum subditur: Unde hic litteras scit, cum non didicerit? Noverant ubi natus, et quomodo fuerat educatus. Nunquam eum viderant litte
Abbreviated transcription (Latin):
excitabis illud.
desui corporis templo dixerat: hoc istide
tem porali templo dictũ putabant. Verũ
ñ primã sed secundã eĩ indicant edificatio¬
nẽ: Primo nãq templũ ipsũ asalomone in
maxima regni pace decentissimo opere. uiI
annorũ spacio ꝑfectũ est. Hoc destructũ
pꝰea achaldeis : rursũ p̃septuaginta annos
iubente rege ꝑsarũ crro relaxata ppłi cap¬
tiuitate. afiliis trans migrationis subroro¬
babel & ihũ principibus reaedificari coeptũ:
In qͦ opere sic impeditis impugnantib se uici¬
nis gentib ut una manu gladiũ tenerent.
altera lapides in parietis fiactura ponerent
templi fabrica iuix potuerit impleri. Hic h
annorũ numer̃ ꝑfectioni dominici corpo
spacio formã humani corporis in utero ma¬
tris ꝑfici. Susceptũ nãq sem̃ pͥmis sex ac̃¬
ceptione dieb lactis habet similitudinem
Nouẽ sequentib  uerait᷑ insanguinẽ : Re¬

Expanded text:
excitabis illud? de sui corporis templo dixerat, hoc isti de materiali templo dictum putabant. Verum non primam, sed secundam indicant aedificationem. Primum namque templum a Salomone, in maxima regni pace, decentissimo opere, septem annorum spatio perfectum est. Hoc destructum postea a Chaldaeis, rursum post septuaginta annos jubente rege Persarum, relaxata populi captivitate, a filiis transmigrationis sub Zorobabel et Jesu principibus reaedificari coeptum est. In quo opere sic impediti sunt impugnantibus se vicinis gentibus, ut una manu gladium tenerent, altera lapidem in parietis structuram ponerent.templi fabrica, vix potuerit impleri. Hic autem annorum numerus, perfectioni Dominici corporspatio formam humani corporis in utero matris perfici. Susceptum namque semen primis sex a conceptione diebus, lactis similitudinem habet, novem sequentibus vertitur in sanguinem, re