comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ nimirũ libidinũ cupidi¬
tas : eius aut̃ generis sinedu¬
bio pars ẽ a uaritias hoc igit᷑
uitandũ ẽ necuius genus po
sueris cius secutialiqua diuer¬
sam acdissimilẽ partẽ ponas
in eadem partitione: quod¬
si qeł ingenus plures in cidet
partes id cũ in prima causae
partitione erit simpliciter
expositũ : distribuetur tẽpo
re commodissime cũ adipsũ
uentũ erit explicandũ in cau¬
sae dictione post partitionẽ :
Acq illud quo q pertinet ad
paucitatem neaut plura quã sa¬
tis ẽ demonstraturos nos dicam̃
hoc modo. oscendi adũ sarios
quo darguim et potuis seface¬
re et uoluis se et fecisse nã
fecisse satis ẽ. ostendere. Aut
cũ incausa partitio nulla sit et
cũsim plex quiddĩ agat᷑ tamen
utamur distributione id que
praro potes accidere PAc sunt
ali qua q p̃cepta partitionumq̃
ad hucusũ oratorium non teento
opere ꝑtineant quae uersant᷑
in philo sophia exquib: haec

Expanded text:
omnium nimirum libidinum cupidiomnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritia. hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non tanto opere pertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec
Abbreviated transcription (Latin):
nere id circo ẽ utilis quod reb:
ipsis et partib: causae non uer¬
bis neq: extraneis ornamen¬
tis. animus auditoris tenen¬
dus ẽ  Absolutio ẽ ꝑ quã om̃aq̃
incidunt in causã generade b¬
genus aitibe relinquatur
aut sero extrapartitionẽ id qđ
uitiosis simũ ac turpissimum ẽ¬
inferatur : Paucitas in parci¬
tione seruatur si genera ipsa
rerũ ponunt᷑ neq ꝑmixte cũ
partib implicantur : Nã genis
ẽ quae plures partes amplec¬
ctitur uitanimal pars ẽ.q sub ẽ
generi ut equus : Sed saexe
eadem res alii genus alii pars
ẽ : nam homo animalis pars ẽ
thebania uttro ianigenus :
haec ideo diligentius inducit᷑
tas generũ in partitione ser¬
uaripossit Nam quiita par¬
titur. ostendam ꝓpt᷑ cupiditatẽ
etaudaciam et a uaritiam ad¬
uersariorumomnia in cõmo
da ad rempublicam ꝓuenis se :
Is non intellexit in partitione
ex posito genere partẽ sige¬
neris admis cuisse: nãgenꝰ ẽ

Expanded text:
nere idcirco est utilis, quod rebus nere idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est. absolutio est, per quam omnia, quae incidunt in cau- sam, genera, de quibgenus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac tur- pissimum einferatur. paucitas in partitione serva- tur, si genera ipsa rerum ponuntur neque permixtim cum partibus implicantur. nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius induciturtas generum in partitione servari possit. nam qui ita partitur: ostendam propter cupiditatem et au- daciam et avaritiam adversariorum omnia incommo- da ad rem publicam pervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est
Abbreviated transcription (Latin):
habere occupatũ: Altera ẽ in
quarerũ earũ de quibus erimis
dicturi breuit expositio ponit᷑
dis tributu ex qua conficitur
ut certas animores teneat audi¬
torquib dictis intelligat fore
ꝑ oratũ. N uncutroq genes ÷ par¬
titionis que ad modũ conueniat
utibreuit̃ dicendũ uide tͥ quae
partitio quid conueniat. Aut
quid non conueniat ostendit:
haec debet illud qđ conuenit
inclinare ad suae causae cõmo¬
dũ hocmodo int feccã matr̃e cẽ¬
a filio conuenit mihi cũadũ sariis
mestraagamenno conuenit :
Nã hic ut̃q et id posuit quod con¬
ueniebat et tm̃suae causae
cõmodo consuluit : Deinde quid
contro uersia esit ponendũ ẽ
inuidicationis expositione. qđ
quẽ ad modũ inueniret᷑ ante dic¬
ctũ ẽ quae partitiorerũ distri¬
butarũ continet expositionem :
haec habere debet. breuitatẽ
ab solutionẽ paucitatem Bre¬
uitas ẽ cũ nisi necessariũ nullũ
as sumit᷑ uerbũ haec in hoc ge¬

Expanded text:
habere occupatum. altera est, in habere occupatum. altera est, in qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur distributa; ex qua conficitur, ut certas animo res te- neat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum. Nunc utroque genere partitionis quemadmodum con- veniat uti, breviter dicendum videtur. Quae partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec debet illud, quod convenit, inclinare ad suae causae commodum, hoc modo: interfectam matrem ea filio convenit mihi cum adversariis. mestra Agamemnonem convenit. nam hic uterque et id posuit, quod conveniebat, et tamen suae causae commodo consuluit. deinde, quid contro- versiae sit, ponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmodum inveniretur, ante dictum est. Quae partitio rerum distributam continet expositionem, haec habere debet: brevitatem, absolutionem, pauci- tatem. brevitas est, cum nisi necessarium nullum assu- mitur verbum. haec in hoc ge
Abbreviated transcription (Latin):
nd suꝑsedendũ ẽ n loco dicitur
cũ roninea parte orationis con¬
locatur inquares postulat: quo
de genere agemus : tũ cũ de¬
de dispositione dicimus : nã
hoc ad dispositionẽ ꝑtinet
Nonquẽ ad modũ causapos¬
stulit narratur. cũaut id qđ
aduersario prodẽ dilucide
et ornate exponitur. Aut
id qđ ipsũ adiuuat obscure
dr̃ et negligent̃ quare ut
hoc uitiumuit tet᷑ omniator
quenda sunt ad commodũ suȩ
causa contraria que p̃teriri
gent̃ et enodate narrando
Acde narratione quidẽ satis
dictũ uidet̃ : deinceps ad par¬
titionẽ transeamus Recte
habitu in causa partitio in lis¬
trã et ꝑspicuã totam effi¬
cit orationem: partes eius s̃
duae: qua rũ utraq magno
perea daperiendiciusi et cons¬
tituendam ꝑtinet Gtro uersit̃
unapars ẽ quae quid cũ ad uer¬
saruis conueniat. et quid in con¬
trouersia relinquatur ostendit:
ex qua certũ quiddã destinatur
auditori in quo animumdebeat

Expanded text:
supersedendum est. non loco dici- tur, supersedendum est. non loco dici- tur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinet. non, quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate expo- nitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri igenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. Recte habita in causa partitio inlustrem et per- spicuam totam efficit orationem. partes eius sunt duae, quarum utraque magno pere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam. una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat
Abbreviated transcription (Latin):
bitur fuis se ostendetur si
res et ad eorũ quiagent natu¬
rã et ad uulgirumorẽ et ad
eorũ qui audient opinionem
Ac commodabitur IAc ueriquidẽ
similis ex his rationibus eẽ po¬
terit. Illud autem p̃terea consi¬
derare oportebit. neaut cũ ob¬
sit narratio aut cũnihil prosit
tamen int̃ponatur. Aut non loco
aut non quem ad modũ causa
postulet narret᷑. ob .ẽ tũ cũ
ipsius reigeste ex positio mig¬
nã excipit offensionẽ quã ar¬
gumentundo et causa magen¬
do lenirio portebit. quod cũ¬
accedet: membratim oporte¬
bit partis rei gestȩ disꝑge¬
re incausam et adunam quiq
confestimratione accomodare
ut uulneri p̃s medicamentũ
sit et odium statim de fensio
mitiget Inihil prod ẽ narra¬
tio tũ cũ ab aduersariis re
exposita nr̃a nihil int̃ .ẽ. lterũ
aut alio modo narrareꝰ autab
his quiaudiunt. Ita tenetur
negotium ut nr̃a nihil inter¬
sit eos alio pacto docere: qui
cũ accidit omnino narratione

Expanded text:
bitur, fuisse ostendetur; si bitur, fuisse ostendetur; si res et ad eorum, qui agent, naturam et ad vulgi morem et ad eorum, qui audient, opinionem accommodabitur. Ac veri quidem similis ex his rationibus esse poterit: illud autem praeterea considerare oportebit, ne, aut cum obsit narratio aut cum nihil prosit, tamen inter- ponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet, narretur. obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et causam agendo leniri oportebit. quod cuaccidet, membratim oportebit partes rei gestae disper- gere in causam et ad unam quamque confestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defensio mitiget. nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione
Abbreviated transcription (Latin):
supsedendũ ẽ  A ꝑta autẽ nar¬
ratio poterit . ee siut quidq: pri¬
mũ gestũ erit. Ita primũ ex ponet᷑
et rerũ actẽ porũ ordo serua¬
bitur. Vt ita narrent᷑ ut ges¬
tȩres er̃ aut ut potuis se geri
uidebunt᷑ hicerit consideran¬
dũ ne quid ꝑturbate. ne quod
contorte dicat᷑ ne quã inaliam
retranseat᷑ ne abultimo repe¬
tatur neadextremũ prodet᷑
ne quid qdͥa dremꝑtineat p̃te¬
reatur et omninoq̃: p̃cepta
debreuitate s. hoc qq̃ ingene¬
res conseruandinã sȩperes
parum est intellecta longitu¬
dine magis q obscuritate nar¬
rationis ac uerbis qq̃ dilucidis
utendũ .e. quode genedicen¬
dũ ẽ. in p̃ceptis elocutionis
probabilis erit marratio sumnea
uidebuntur in eẽ . eaque soletđ
apparere inueritate siper¬
sonarũ dignitutes seruabunt᷑
si causȩ factorũ exstabunt si
fuisse facultates faciundi
uidebuntur. si tempus idoneũ
sis pacii satis si locus oportunꝰ
ad eandem rẽquadere narra¬

Expanded text:
supersedendum est. Aperta autem narratio poterit esse, si, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid con- torte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetereatur; et omnino, quae praecepta de brevitate sunt, hoc quoque in ge- nere sunt conservanda. nam saepe res parum est in- tellecta longitudine magis quam obscuritate narra- tionis. ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis. Pro- babilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua de re narra
Abbreviated transcription (Latin):
tatio breuitatis decipit ut cũ se
breues putent. eẽ longis simi
sint cumdent operam utres
multas breuidicant non ut om¬
nino paucas resdicant. et ñ plu¬
risq: necessesit : nã plerisqbreu¬
t uidet᷑ dicere qui itadicitaccessi
ad aedes puerum euocauires¬
pondit. que siuidominũ domi
negauit eẽ hictam et sito tres
breuius non potuit dicere. Tm
quia satis fuit dixisse domine¬
gauit eẽ fitrerũ multitudine
long us: quare hoc qq̃ in genere
uitanda .ẽ. breuitatis imitatio et
nonminus rerũ ñ necessaria
rũ quã uerborũ multitudine

Expanded text:
tatio brevi- tatis decipit, ut, cum se tatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
rato in commodo subituletitia
iucundo exiturerum uerũ haec
ex hisq postea deelocutione pe¬
entur ornamta sumi poterunt :¬
Nuncdenarr tione eaquȩ cau¬
se continet expositionẽ dicer¬
dũ uidetur. Oportet igitur
eã tres habereres ut breuis
ut aꝑta ut probabilis sit ibre¬
uiserit siunde necesse ẽ in¬
de initium sumet᷑ et ñ ab ultimo
repetetur. et sicuius reisatis
erit sũ mã dixisse partes ei¬
non dicent᷑ : nã sepe satis ẽ
quid factũ sit dicere ut nenar¬
res que ad modũ sit factum et sin
longius quã qd scitd opus ost
innarrando procedetur . et si
nullã inrẽ aliam transibitur
et suta dicetur ut ñ nũ quã ex eo
quid dictũ sit id quod ñ sit dietũ
intellegat᷑ et si non modo id quod
ob ẽ uerũ etiam id qđ ne cobẽ
ne cadiuuat p̃teribit᷑. et si se mel
unũ quicq dicet᷑ et siñ ab eo
qiti proxime desitũerit de¬
inceps incipietur: ac multos imi¬

Expanded text:
rato incommodo, subita laetitia, rato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae continet ex- positionem, dicendum videtur. oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmo- dum sit factum—, et si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dicetur, ut nonnumquam ex eo, quod dictum est, id, quod non est dictum, intellegatur; et si non modo id, quod obest, verum etiam id, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. ac multos imi
Abbreviated transcription (Latin):
fabula ẽ inqua necuere nec
ueri similes rescontinentur
cuius modi ẽ angues inger¬
tes alites iuncti iugo histo¬
ria ẽ gestares ab accutis nr̃e
memoruremota qđ genus ap¬
pius indixit carta giensibus
bellũ. Argumentũ ẽ fictares
quaeta menfieri potuit. huius¬
modi apudte rentium Nam
ispost quã excessit exephe¬
bis sosia illa aut̃ narratio que
uersatur in ꝑsonis eius moduẽ. ut
in ea simulcũ reb: ipsis ꝑsonarũ
sermones et animi ꝑspicipossint
hocmodo Venitad mesaepe
clamituns quidagis micio. cur
ꝑdis: escentẽ nobiscuramat
curpotat curtuis rebus sũptũ
suggeris uesti mertũ ninio in¬
dulges. nimium ineptus esni¬
mium ipse es duruss p̃ter a qũu
et bonũ hoc ingenere narra¬
tionis multadebet in eẽ. festi¬
uitus confecta exrerũ uari¬
etute animorũ dissimilitudine
grauitate lenitate spe metu
suspicione desiderio dissimi¬
latione erroreimis ericordia
fartunȩ commutatione inspe¬

Expanded text:
fabula est, in qua nec verae nec fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: Appius indixit Cartha- giniensibus bellum. argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commu- tatione, inspe
Abbreviated transcription (Latin):
utatur cumin sinuationẽ res
postulet : Contra p̃ceptã ẽ
qũ nihil eorũ efficit quorũ
causa de exordiis p̃ceptatra¬
dunt᷑ hoc .e. qđ eũ qui audit
Ne que beniuolum neqraiten¬
tũ. neq docilẽ efficit autquo
nihil profecto peius . ẽ. ut
contra sit facit. Acde exor¬
dio quidẽ satis dictũ ẽ Mar¬
ratio ẽ rerũ gestarũ aut ut
gestarum expositio narra¬
tionũ generatrias : unũ genis
.ẽ. in quo ipsa ciusa. et omnis
ratio contro uersia continet᷑
Alterũ inquo digressio aliqua
extracausam. aut crimina¬
tionis aut similitudinis : aut
delectationis non aliaenȩ
ab eone gotio quod eagitur
Aut amplificationis causa in¬
terponit᷑ : tertium genus ẽ
remotũ aciuilib: causis quod
delectationis causa nonuti licũ
exercitatione dicitur . et seri¬
bitur eius partes s̃ duae quarũ
altera in negotus. Altera in ꝑ¬
sonis maxime uersatur : eaq̃i
innegotiorũ expositione po¬
sita ẽ tres habet partes fabu¬
lim historiam argumentum

Expanded text:
utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque beni- volum neque attentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur. eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum.
Abbreviated transcription (Latin):
sarũ ante ꝓmixtam et confusa expo¬
ner eõniũ argumentationum
postaut̃ tradere qu e admodũ
unũ qđ q causegenus. hinom¬
nibus argumentandirationib:
tractis confirmari opor¬
teat om̃s res argume neundo
personis aut exeo qđ nego¬
tuis ẽ ad tributum. Ac perso

Expanded text:
ponere omnium argumentationum, post autem tradere, quemadmodum unum quodque causae genus hinnibus argumen- tandi rationibus tractis confirmari oporteat. Omnes res argumentando personis, aut ex eo, quod negotiis est adtributum. Ac perso
Abbreviated transcription (Latin):
toreauditore maxime cõmen¬
dat splendoris et festiuitatis¬
et concinnitudinis minimũ
prõp qͥui ex his suspicioq̃ dã
apparitionis atq arti ficiose
diligentiae nascitur quȩ ma¬
xime oratione fidẽ oratori
adimit auctoritatẽ alitia
uero haec s̃ certissima ex¬
ordiorũ q̃ue sum mopere ui¬
tario portebit uulgare com¬
mune cõmut abi lelongũ
separatũ trans latũ contrap̃
cepta uulgare ẽ qđ ai plures
causas potest ac commo ari
ut conuenire uideatur cõ¬

Expanded text:
torem auditori maxime commentorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitet concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctoritatem. Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, com- mutabile, longum, separatum, translatum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. co
Abbreviated transcription (Latin):
abalienauit aciusa tebreuius quã
piratus fueris ẽẽ dicturum como¬
dũ ẽ polliceri ñ imitaturũ adũ¬
Ariũ ss inres dabit noninutile ẽ
ab aliqua renoua autridicula in ci¬
pere. Aut extempore quenatasit
ꝗd genus strepitus accla matio¬
ne Aut um parataq̃ uela pologã
ł fabulã ł aliqua contniat irri¬
sionẽ : Aut sirei dignitas ad imet
io ctindi facultatẽ aliquid triste
nouũ horribile statim non in
commodũ ẽ in icere : ramuteibisa¬
cietas et fastidium aut suba mara
aliquare releuatur Autdulci
mitigatur si canimus defessus
Audiendo aut ad miratione in¬
tegrat᷑ autrisu nouuitur Aese¬
paratim quidemq̃: de princi¬
pio et de insinuatione dicen¬
dauidebat᷑. haec  eres̃: nunc
quidã breui communit̃ deutroq
p̃cipiendũ uidet᷑. exordium
sententiarũ et grauitatis plu¬
rimũ debet habere : et omnino
omnia quae ꝑtinent ad digni¬
tatẽ in secontinere: proptereaq
idoptime faciendũ ẽ qui ora¬

Expanded text:
abalienavit a causa, te brevius, quam abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod ora
Abbreviated transcription (Latin):
guntum et oamen obscure facias
quo ad possis alienes ab eis au¬
ditorũ uoluntetẽ et aliquorũ
iudicum similidere aut aueto¬
ritate proferre imitatione di¬
gnam dcinide e aridem aut
consimilẽ aut maiorem aut mi¬
noremagire min p̃senti demons¬
trare isinoratio aduersariorũ
fidẽ uidebitur auditoribus fe¬
cis se idq ei quuntellegit quib
reb: fides fiat facile erit cognitu
oportet aut de eo qła duersarii
firmis simũ sibiputurint. et ma¬
ximehi qui audient probarint
primumte dicturum polliceri aut
ab aduersarii dicto exor diri
et ab eo potissimũ. quod ille nuꝑ¬
rime dixerit. Aut dubitatione
ut quid primũ dicas aut cui potis¬
simũ locorespondeas cumadmi¬
ratione : Namauditor cũ eũ que
adũ sarii ꝑturbatũ putant oratio¬
ne uidetanimo firmissimo con¬
tradicere paratum plerũ que se¬
pocius temereas sensis se quuillũ
sine causa confidere arbitrat᷑
sinauditoris studium defatigatio

Expanded text:
iguntur, et tamen id obscure faciens, iguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que sepotius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ idaut̃ tribus ex causis fit
mixime siaut in ẽ. in ipsa causa
quedam turpitudo siaut ab his
qui ante dixer̃ um quiddã audi¬
tori ꝑsua sũ uidetur aut eo tẽ pr̃
locus dicendidatur. cũ umilli
quos audire oportet defessis
audiendo : nã ex hac qq̃ re ñminis
qui exprimis duabus in oratorẽ
non nũ quã animus aditoris offen¬
diģssicause t pitudo c̃trahit offensionẽ aut
peohomine inq̃ offendit᷑ aliũ hominẽ¬
qͥ diligit᷑ int ponio portet autꝓre in
ab eo qđi oditadid quo diligit
audit oris animus traducatur :
et desimularete id de fensurũ
quod existimeris: de indecum
iammitior factuserit auditor
ingredi pedetemtim defensi¬
one et dicere eaq̃ indignent᷑
aduersarii tibi quodindigna
uideri: de indecum lenieris eũ
qui audiet de monstrare . nihil
eorũ ad tepertinere et nega¬
re quicquã deaduersariis eũ¬
neque aperteledas eos quidib¬

Expanded text:
tus est. id autem tribus ex causis fit tus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur. Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium homineui dili- gitur, interponi oportet; aut pro re, in ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mi- tior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defen- sionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis esneque aperte laedas eos, qui dil
Abbreviated transcription (Latin):
quã honesta existimatio quantiq eorũ
iudicii et auctoritatis expectatio
sit ostendit̃ Abrebussi nram cau¬
ã laudando extollemus aduer¬
ariorum causam ꝑconteptionẽ
deprimemus At tentos autẽ faci¬
emus sidemons trabimus ea q̃
dicturi erimus magna noua
in credibilia eẽ aut adomnes
Aut ad eosque audient aut
ad aliquos illustres honines
Aut addeos in mortales autad sũ
mam reipublice ꝑtinere : et si
pollicemurnos breui nrãm¬
causam demonstraturos : at que
exponemus iudicationẽ aut iu¬
dicationes si plures er̃ dociles
iuditores faciemus sia perte
et breuit̃ summã causae expo¬
nemus: hoc ẽ in quo consistant
contrauersia. namet docilem
uelis facere simulaitentũ facias
oportet. nãis ẽ. miximȩ docilis
quiattentis sime ẽ. paratus audi¬
re Nunc insinuationes quẽ ad¬
modũ tractari conueniat de in¬
ceps dicendũ uidetur. insinuati¬
one igitur utendũ cũadmirabile
genus causat ẽ hoc ẽ ut ante dixi¬
mus cũ animus auditoris infes¬

Expanded text:
quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres ho- mines aut ad deos inmomam reipublicae pertinere: et si pollicemur nos brevi causam demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si plures erunt. Dociles audi- tores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia. nam et, cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet. nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps dicendum videtur. insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infes
Abbreviated transcription (Latin):
mune ꝗdinihi lominus in hano
quã in etrariam part cause
potest conuenire. Commuta¬
bile quod ab aduersario po¬
test leuit̃ mutatũ ex concraria
parte dicislongũ ẽ qđ plu¬
ribus uerbis aut sentiis ul¬
troc quãsatis ẽ. producitur:
Separatim quod non ex ipsa cau¬
sa ductũ ẽ nec sicut aliquiꝰd
membrũ ad nexũ orationi
Trans latũ ẽ quod aliud confi¬
cit quã causae genus postulat
ut siquidocilẽ faciat dudito¬
rẽ cũbeniuolentiã causa de¬
sideret: Aut si principio

Expanded text:
mune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire. commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici. longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur. separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio
Abbreviated transcription (Latin):
nis hasres ad tributas putam
nomennaturam uictũ fortunã
habitũ affeccionẽ studiacon¬
silu facta casus orationes nom̃
ẽ quod uni cuique ꝑsonedit
quo suo quaeq proprio et cer¬
to uocabulo a ppellatur na

Expanded text:
nis has res adtributas putamus: nomen, na- turam, victum, fortunam, habitum, affectionem, studia, consilia, facta, casus, orationes. nomen est, quod uni cuique personae datur, quo suo quaeque proprio et certo vocabulo appellatur. na
Abbreviated transcription (Latin):
di fecit sic nobis placet et
ad singulas partes accedere
et omnibus absolutis ꝑorare.
N unc de confirmatione de in¬
ceps it aut ordo ipse postulit
on p̃cipiendũ uidetͥ confirma¬
tio ẽ. ꝑ quã argumentando
nrãe cause fidẽ et auctori¬
tatẽ et firmamtũ adiungit
oratighuius partiscerta s̃ p̃¬
ceptaq̃ insingula causarum
in cõmodũ uidet̃ quandam

Expanded text:
di fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur. Confirmatio est, per quam argumentando nostrae causae fidem et auctoriatem et firmamentum adiungit oratio. huius partis certa sunt praecepta, quae in singula causarum incommodum vid
Abbreviated transcription (Latin):
ut diximus differat hscdis¬
tribuitur intria genera pub¬
licũ cõmune singulure pub¬
licũ ẽ qđ ciuitas uniuersa ali¬
qua de causa frequentat ut
lidi dies festus bellum Cõ¬
mune quod accidit omnibus
eodem fere tempore ut messis
uindemia calor frigus Singu¬
lare autẽ .ẽ quod aliqua de
causa priuatim a licui solet ac¬
cidere : ut nuptiae sacrificiũ
funus conuiuium somnus eno¬
dus aut̃ ẽ inquoquemad mo¬
dũ et quo animo faccum sit q̃ rit᷑
euis partes sunt : prudentia et
imprudentia Prudentiae aut̃
prudenti autẽ in purgationẽ
confertur : cuius partes s̃ ins¬
cientia casus necessitas in af¬
feccione animi. hoc ẽ molos¬
tiamaracundiam amoretnet
cȩteraq insimiligenere uer¬
quibus facilius fit aut sine quib¬
iunctum negotio autẽ id intel¬
ligitur quod maius et qđ minꝰ
et qđ simileerit in negotio qd
agitur et qđ aeque magnum
dis paratũ et genus et pars et¬
euentus. Maius et minus et

Expanded text:
ut diximus, differat. haec disut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, sin- gulare. publicum est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum. commune, quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, calor, frigus. singulare autem est, quod ali- qua de causa privatim alicui solet accidere, ut nup- tiae, sacrificium, funus, convivium, somnus. modus autem est, in quo, quemadmodum et quo animo factum sit, quaeritur. eius partes sunt prudentia et inprudentia. prudentiae autemprudentia autem in purgationem confertur, cuius partes sunt inscientia, casus, necessitas, et in affectionem animi, hoc est molestiam, iracundiam, amorem et cetera, quae in simili genere verquibus facilius aliquid fit aut sine quibiunctum negotio autem illud intellegitur, quod maius et quod minus et quod simile ei negotio quod agitur, et quod aeque magnum disparatum, et genus et pars etventus. Maius et minus et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gestasintq scire pleriq poss
et item qͣ instent in p̃sentia
et cũ maximae fiant et q̃ con¬
sequantur inquibus potest
considerari quidocius et quid
serius futurum sit : Etitẽ cõ¬
mumter in tempore pers pi¬
ciendo longinquitas eius. ẽ
consideranda: nam sae pe
oportet cõmetiri cum tempo¬
re negotium et uidere potu¬
erit neaut magnitudo nego¬
tii. Aut multitudorerum i neo
tran sigi tempore : considerat᷑
autẽ tẽpus et anni et mensis
et diei. et noctis et uigiliae.
et horae. et in aliqua parte ali¬
cuius horũ. Occasio autẽ ẽ pars
tẽporis habens in sealicuius
quare cumtempore hoc differt
nam genere quidem utrũq
idem eẽ intelligitur: uerũ
intempores patium quodam
modo decluratur quod in
annis aut in anno aut in ali¬
qua anni parte spectatur: in
occasione adspaciumtem¬
poris faciendiquadĩ opor¬
tunitas intelligit: adiuncta
&ua recu genere idem᷑ fit aliud
qđ parte quadam et spetiae

Expanded text:
per gesta sint, quae scire plerique possint; per gesta sint, quae scire plerique possint; et item quae instent in praesentia et cum maxime fiant; et quae consequan- tur, in quibus potest considerari, quid ocius et quid serius futurum sit. et item communiter in tempore per- spiciendo longinquitas eius est consideranda. nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium et vi- dere, potueritne aut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore. consideratur autem tem- pus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua parte alicuius horum. occasio au- tem est pars temporis habens in se alicuius quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quo- dam modo declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis faciendi quaedam opportunitas intellegitur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie,
Abbreviated transcription (Latin):
modus occasio facultas lo¬
cus consideratur inquores
gesta sit exoportunitate
quã uideatur habuisse ad iegotiũ
ad ministrandum Ea autem
opornitas quaeritur ex mag¬
nitudine int̃uallo longin
qui tate propinquitate sol¬
tudine celebritate. natura
ipsius locietuicinitate etto¬
tius regionis. ex his etiam
at tributionib sacer profanis
publicus anne priuatus alie¬
nus anipsius de quo agitur
locus sit aut fuerit: Tempus
autẽ ẽ id quonunc utimur
Nam ipsũ quidem generaliter
definire difficile ẽ. pars
quaedã a et̃ mtitis cũ alicuus
annui mestrui diurni noctur¬
nue spatii certa significa¬
tione in hoc et q̃: p̃terierin
considerantur : et eorũ ipsi¬
rum i  Aut propt̃ uecus tatem
obsoluer aut incredibilia
uideantur. ut iam fabulart
numerum reponantur . et
queiam diugesta et a memo¬
ria nr̃a remo ta tr̃o faci¬
ant fidem uera tradita ẽẽ¬
qđ eorum monimenta cer¬
ta in litteris extent et quȩ nu¬

Expanded text:
modus, occasio, facultas. lomodus, occasio, facultas. locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum. ea autem op- portunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longin- quitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aut fuerit. tempus autem est—id quo nunc utimur, nam ipsum quidem generaliter definire difficile est—pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii certa significatione. in hoc et quae praeterierint, considerantur: et eorum ipsquae aut propter vetustatem obsoleverint aut incredi- bilia videantur, ut iam in fabularum numerum repo- nantur; et quae iam diu gesta et a memoria nostra re- mota tamen faciant fidem vere tradita essia eorum monumenta certa in litteris exstent; et quae nu
Abbreviated transcription (Latin):
quid fecerit aut quidipsi ac¬
ciderit. Aut quid dixerit
et quid faciat quid ipsi acci
dat quiddicat aut quid fac
turus sit quidipsi casurũ sit
quasit usurus ratione. Acꝑ
sonis quidem haecuide nit
ee a tributa Negotiis aut
quae sunt attributi partims
continentia cũ ipsone gotio
partim in gestione negotii
considerantur. partimad¬
iuncta negotios partinges¬
tũ negotiũ consequuntur
Continentia cũipso negotis
eaquȩ semꝑ affixa eẽ uiden¬
tur ad remneq ab eapos s̃
separari ex his prima ẽ bre¬
uis conplexio totius ne gotui
quae sũ mã continent facti
hoc modo parentis occisio
patriae proditiꝗ deindecau¬
N eius sũmȩ ꝑ qua et quã ob
rem et cuius reicausa factũ sit
quaerit̃. deinde ante gestã¬
rem quȩ factas continentur
usq ad ipsum negotiũ deinde
in ipso gerendonegotioquid
actũ sit de inde quid poster¬
factũ sit Ingestione aut̃e
negotii quilocus secundus
erat delnsqͥ negotiis attri¬
butꝰ s̃ quȩrit᷑ locus tempus

Expanded text:
quid fecerit aut quid ipsi acciderit aut quid dixerit; et quid fdat, quid dicat; aut quid fac- turus sit, quid ipsi casurum sit, qua sit usurus oratione. Ac personis quidem haec videntur esse adtributa: negotiis autem quae sunt adtributa, partim sunt con- tinentia cum ipso negotio, partim in gestione negotii considerantur, partim adiuncta negotio sunt, partim negotium consequuntur. Continentia cum ipso negotio sunt ea, quae semper affixa esse videntur ad rem neque ab ea possunt se- parari. ex his prima est brevis conplexio totius neg- otii, quae summam continet facti, hoc modo: parentis occisio, patriae proditio; deinde causa eius summae, per quam et quam ob rem et cuius rei causa factum sit, quaeritur; deinde ante gestarem quae facta sint continenter usque ad ipsum negotium; deinde, in ipso gerendo negotio quid actum sit; deinde, quid postefactum sit. In gestione autem negotii, qui locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
ciiuocabit᷑ iniudiciũ sic̃ in hac
causa nã maiestatis arcersit᷑
definitione et p̃ceptis defini¬
tionis utio portebit: at que haec
quidẽ plerũq in hoc genere
accidunt ut et coniectura et
de finitione utendũ sit: sinal¬
ud qq̃ aliquod genus incidit
eius generis p̃cepta licebit huc

Expanded text:
cii vocabitur in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis arcessitur—, definitione et praeceptis definitionis uti oportebit. atque haec quidem ple- rumque in hoc genere accidunt, ut et coniectura et definitione utendum sit. sin aliud quoque aliquod genus incidet, eius generis praecepta licebit huc
Abbreviated transcription (Latin):
turam ipsam definire diffici¬
le ẽ partes autẽ eius enumera¬
re eas quarũ indigemus ad
hanc p̃ceptionẽ facilius ẽ
ect e autem partimn diuino partim
mortali in genere uersantur
mortalium autẽ pars in hominũ
pars inbestiarum genere nu¬
merantur. atq hominum genis
et in sexu consideratur. uirile
anmuliebre sit. et innatione
patria cognatione aetate
natione grauis anbarbarus pa¬
tria atheniensis anlice de moni¬
us cognatione quibus maioribus
quibus consinguineis actatepu¬
er an adolescens natugrã dior
ansenex p̃terea commoda et
in commoda considerant᷑ abna¬
tura dataanimo aut corpori
hoc modo ualens an in becill is
longus anbreuis formo sus
ande formis uelox antardus
sit hecutus anhebtior memor
a nobliuiosus comes. officio¬
sus aninfacetis pudens pati¬
ens An contra et omninoq ana¬
turadantur animo et corpore
considerabuntur . et innatura
consideranda numq industria
comparantur ad habitũ ꝑtinet̃
de quo posterius ẽ dicendum

Expanded text:
turam ipsam definire difficile est; partes autem eius enumerare eas, quarum indigemus ad hanc praeceptionem, facilius est. eae autem partim divino, partim mortali in genere ver- santur. mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur. atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate. natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; co- gnatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex. praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obli- viosus, comis officiosus an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur animo et corpori considerabuntur et haec in natura conside- randa. nam quae industria comparantur, ad habitum pertinent, de quo posterius est dicendum.
Abbreviated transcription (Latin):
Admirabile a quo ẽ aliena¬
tus animus eorũ quiaudtoris:
humileqđ neglegitur abau¬
ditore : et non magno opere
adtendendũ ui det Anceps
in quo aut iudicatio dubia . ẽ.
aut causa et honestatis ettur¬
pitudinis particeps ut et be¬
niuolentiã pariat et offen¬
sionẽ Obscurũ in quo auttar¬
diauditores sunt aut diffi¬
ciliorib: ad cognoscendũ ne¬
gotiis causa ẽ implicata qua¬
recũtã diuersa sint genera
causarũ ex ordiri qq dispari
ratione in uno quoq: genere
necesse ẽ igitur ex ordium
induas partes diuidit᷑ inprin¬
cipiumetin sinuationẽ princi¬
pium ẽ oratio ꝑspicua : et pro¬
tinus perficiens auctorẽ be¬
niuolũ aut docilẽ aut attentũ
insinuatio ẽ oratio quadã dis¬
simulatione et circuitione obs¬
cura subiens auditoris animũ
Inad mirabiligenere causae

Expanded text:
admirabile, a quo est alienaadmirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt; humile, quod neglegitur ab auditore et non magno opere adtendendum videtur; anceps, in quo aut iudicatio dubia est aut causa et honestatis et turpitudinis parti- ceps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscu- rum, in quo aut tardi auditores sunt aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata. quare cum tam diversa sint genera causarum, exordiri quo- que dispari ratione in uno quoque genere necesse est. igitur exordium in duas partes dividitur, in principium et insinuationem. principium est oratio perspicue et protinus perficiens auditorem benivolum aut docilem aut attentum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae
Abbreviated transcription (Latin):
primum anima duertendũ
uidetur ideo qd illa q̃ prima
dicuntur siue hementa
uelis congruere et cohere¬
re cũ causa ex his ducas opor¬
tetq̃ postdicenda sunt: qua¬
recũ iudicatio et eaq̃: adiudi¬
cationem oportet argumen¬
ta inueniri diligent̃ erun
artificio reperta cura et cogi¬
tatione pertractata. tũ deniq
ordinande sunt ceterȩ par¬
tes orationis : Eae partes
sex eẽ omnino nobis uident᷑
exordium narratio parti¬
tio confirmatio. rep̃hensio
conclusio: nunc qnm̃ exordiũ
princeps debet eẽ nos qq̃
primũ inratione exostiendi
p̃cepta dabimus exordiũ ẽ
oratio animum auditoresi do¬
neae comparans ad reliquã
dictionem quod eueniet si
eum beniuolũ attentũ docilẽ
confecerit : quare quibene
exordiri causamuo let eum
necesse ẽ genus suae cause
diligenter ante cognoscere
Genera causarũ .v. sunt honestũ
ad mirabi le humile anceps
obscurũ honestũ cause genus ẽ:
cuistatimsine oratione nr̃a¬
fauet auditoris animus

Expanded text:
primum animad- vertendum videtur; ideo quod illa, quae prima dicun- tur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt. quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta inveniri, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis. eae partes sex esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus suae causae diligenter ante cognoscere. Genera causarum quinque sunt: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. honestum causae genus est, cui statim sine oratione nfavet auditoris animus;
Abbreviated transcription (Latin):
dũ iudicationes reperiunt᷑ :
Inconiecturali autẽ constitu¬
tione quia rationon ẽ factũ
enim non ceditur non potest
ex deductionerationis nasci
quotautẽ in causa constitutio¬
nis aut earum partes erunt
totidem neces seerit quaes¬
tionis rationes iudicationes
firmamentare perire:
his omnibus in causa re per¬
tis demique singulae partes

Expanded text:
dum iudicationes reperiuntur; dum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non conceditur—, non potest ex deductione rationis nasci quot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firma- menta reperire. his omnibus in causa repertis denique sin- gulae partes
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓuulgato exẽpla consisemr
Orestes suaccusetur matricidii
ni si hocdicat iure feci. Illaenĩ
patremineũ occiderat ñ hab: defensi¬
onẽ qua sublita. õmnis controuer¬
sio quo q sublatasit ergocius
cause ratio ẽ auilli aga menno¬
no menoccidert Iudicatio ẽ quȩ
contro uersia. Namsit ea nobis
expositaratioquã paulo ante
ex posuimus. Illaeni meũ in quit
patre mocciderat: At non in¬
quit et aduersarius abste filio
ma trẽnecare oportuit. potuit
enimsinetuo scelere illius fac¬
tũ pumiri Ex hac deductio ratio¬
nis illa summa nascitur controuer¬
su quã iudicationẽ appellam
ea ẽ huius modi rectũne fuerit
ab orestematrem occidi cũ illa¬
umuno orestis pitre moccidis set fir¬
mentatio defensoris et appo¬
sitissima adiudicationem
Vt siue lit orestes dicere eius mo¬
diammummatris suae fuis se¬
rores in regnũ infamam gene¬
ris et familiae ut ab ea poenas
liberisui potissimũ peterede¬
buerint et inceteris quidem
constitutionib: Ad hunc mo¬

Expanded text:
ervulgato exemplo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat iure feci; illa enim patrem meum occiderat, non habet defensionem. qua ratione sublata omnis controversia quoque sublata sit. ergo eius causae ratio est, quod illa Agamemnonem occi- derit. iudicatio est, quae controversia. nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante exposuimus: illa enim meum, inquit, patrem occiderat: at non, inquiet ad- versarius, abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit Orestes dicere eiusmodi animum matris suae fuissrores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint. Et in ceteris quidem constitutionibus ad hunc mo
Abbreviated transcription (Latin):
cusaionẽ & que a dinodũ nrã quide fert
opiniõ oratoris ars et facultas in haamatiria
tripertita uersari existimanda cẽhã derma
goras quidem nec quiddicat at¬
tendere nec quid polliceatur
intelligere uidetur : qui oratoris
materiamincausam inquestionẽ
diuidat: causã eẽ dicat. remque
habeat in se contro uersiam in
dicendo positam. cum ꝑsonarum
certarum int̃positione quã nos quoq
oratoridicimus ẽ ad eributam
uamtres el purtes quas ante dixim

Expanded text:
cusationem. et, quemadmodum nostra quidem fert cusationem. et, quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertita versari existimanda est. nam Herma- goras quidem nec quid dicat attendere nec quid polli- ceatur intellegere videtur, qui oratoris materiam in cau- sam et in quaestionem dividat, causam esse dicat rem, quae habeat in se controversiam in dicendo positam cum personarum certarum interpositione; quam nos quoque oratori dicimus esse adtributam nam tres eas partes, quas ante dixim