comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignosci. Ea diuiditur in purgationẽ ⁊ dep̃cationem.
Puigatio ẽ. cũ ꝯsulto negat se reus fecisse. Ea diuidi¬
tur in imprudentiam. fortunã. necessitatẽ. fortunã:
ut cepio ad tribunũ plebis de amissione erercitus.
Imprudentiã: ut ille qui de eo seruo qui dnm occi¬
derat suppliciũ sumpsit cui fr̃ eẽt. añquã tabulas tes¬
tam̃ti aꝑuit: cũ is seruus testam̃to manu missus eẽt.
to fecisse ꝯfitetur. ⁊ tñ postulat ut sui misereant᷑. hi
amplificationẽ iniciemꝰ. Qͥd si hoc feciss: tũ ei ꝓ pͥstiuiᷤ
beneficiis ignosci ꝯueniret. uerũ nicħ postulęt ignosci.
Q in uidiciũ ñ uenit. At in senatũ aut añ imꝑatorẽ.
criminis ca ꝯstat cũ fecisse nos ñ negamꝰ s alioꝵ peccatis
coactos fecisse diñs. ut orestes cũ se defendit in matrẽ
ꝯfert crim̃. E x remotione eriminis cã ꝯstat cum a
nobis ñ erim̃ s culpam ipsam amouemꝰ. ⁊ uł in homi¬
nẽ transterimus uł in rem quãpiam ꝯferimus. In

Expanded text:
ignosci. Ea dividitur in purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto negat se reus fecisse. Ea dividitur in inprudentiam, fortunam, necessitatem: fortunam, ut Caepio ad tribunum plebis de exercitus amissione; inprudentiam, ut ille, qui de eo servo, qui dominum occiderat, supplicium sumpsit, cui frater esset, antequam tabulas testamenti aperuit, cum is servus testamento manu missus esset; to fecisse confitetur, et tamen postulat, ut sui misereantur. Hoamplificationem iniciemus: «quodsi hoc fecisset, tamen ei pro pristinis beneficiis ignosci conveniret, verum nihil postulat ignosci.» Ergo in iudicium non venit: at ‹in› senatum, ad imperatorem criminis causa constat, cum fecisse nos non negamus, sed aliorum peccatis coactos fecisse dicimus: ut Orestes, cum se defendit in matrem conferens crimen. Ex remotione criminis causa constat, cum a nobis non crimen, sed culpam ipsam amovemus et vel in hominem transferimus vel in rem quampiam conferimus. In
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ in aliquo pauꝑe imꝓbo sit : io in om̃s pauꝑes falso et
in uiria conferri. Item uiciosa expositio ẽ cum id qd̃
raro fit : fieri oĩõ negatur ħ mͦ. Nemo pot̾ uno aspectu
neq p̃terens in amorem incide. Nam cũ ñ nemo deue¬
nerit in amorem uno aspectu ⁊ cũ ille neminẽ dirĩt:
oĩo nicħ differt id raro fieri. dum mͦ aliqñ fieri. aut pos
se fieri intelligatur. Item uiciosa expositio ẽ. cũ om̃s
ostendemus nos collegisse. ⁊ aliquã rem idoneam p̃t̾imꝰ.¬
ħ mͦ. Qm̃ gͥ hoiẽm occisũ constat eẽ : necẽẽ ẽ. Aut ap̃¬
donib aut abinimicis ẽẽ occisũ. aut a te quẽ ille he¬
redem teslam̃to ex parte faciebat. Preoones in illo loco
uisi nunquã. i nimicũ nullum haburt. R elinqutt si
nos a pdonib neq ab inimicis occisusẽ qd alt in biu ati¬

Expanded text:
id, quod in aliquo paupere inprobo sit, in omnes pauperes falso et id, quod in aliquo paupere inprobo sit, in omnes pauperes falso et iniuria conferri. CAPUT 33 Item vitiosa expositio est, cum id, quod raro fit, fieri omnino negatur, hoc modo: «Nemo potest uno aspectu neque praeteriens in amorem incidere.» Nam cum nonnemo devenerit in amorem uno aspectu, et cum ille neminem dixerit, omnino nihil differt raro id fieri, dummodo aliquando fieri aut posse modo fieri intellegatur. Item vitiosa expositio est, cum omnes res ostendemus nos collegisse et aliquam rem idoneam phominem occisum constat esse, necesse est aut a praedonibus aut ab inimicis occisum esse aut abs te, quem ille heredem testamento ex parte faciebat. Praedones in illo loco visi numquam sunt, inimicum nullum habebat: relinquitur, si neque a praedonibus neque ab inimicis occisus est, quod alteri
Abbreviated transcription (Latin):
cem utilitatẽ afferet. nam ⁊ uitare in argum̃tacio¬
ne uicium ammonebit. ⁊ ab aliis ñ uitatũ ꝯmode iepre¬
hendere docebit. Qm̃ gͥ ostendimus ꝑfectam ⁊ plenã
argum̃tationẽ ex quinq parcib constate in una quaq
parte argum̃tionis que uicia uitanda sunt considere¬
mus. ut ⁊ ipsi ab his uiciis recedamus. ac adu̾sarioꝵ
argum̃tationes hac p̃ceptione in om̃ib partib temp¬
tare ⁊ aliqua parte labefactare possimus. Exposicio ẽ
uiciosa cum ab aliqua aut amaiore parte ad om̃s
confertur id qd̃ ñ necessario est om̃ib attributũ. ut
si quis ħ mͦ exponat. Om̃s qui in pauꝑtate sunt :
malunt maleficio parare diuicias. quã officio pauꝑ¬
tatẽ tueri. Si quis hoc mͦ exposuerit argum̃tationẽ
ut ñ curet querere qualis rõ aut roĩs confirmatio sit:
ipsam facilẽ rep̃hendemus expositionẽ. cũ ostendemꝰ

Expanded text:
cem utilitatem adferet. Nam et vitare in argumentatiocem utilitatem adferet. Nam et vitare in argumentatione vitium admonebit et ab aliis non vitatum commode reprehendere docebit. Quoniam igitur ostendimus perfectam et plenam argumentationem ex quinque partibus constare, in una quaque parte argumentationis quae vitia vitanda sunt consideremus, ut et ipsi ab his vitiis recedere, et adversariorum argumentationes hac praeceptione in omnibus partibus temptare et ab aliqua parte labefactare possimus. CAPUT 32 Expositio vitiosa est, cum ab aliqua aut a maiore parte ad omnes confertur id, quod non necessario est omnibus adtributum; ut si quis hoc modo exponat: «Omnes, qui in paupertate sunt, malunt maleficio parare divitias, quam officio paupertatem tueri.» Si qui hoc modo exposuerit argumentationem, ut non curet quaerere, qualis ratio aut rationis confirmatio sit, ipsam facile reprehendemus expositionem, cum ostendemus,
Abbreviated transcription (Latin):
S g pollicitus sum causam me daturũ. qua indue¬
tus ulires accesserit ad maleficiũ. ⁊ si inimicitiarum
acerrimã tẽm ⁊ ꝑiculi metum int̾cessisse demons¬
tratiui: ñ ẽ dubiũ quin confiteatur cam maleficii
a ꝯp̃hendatur: tũ exornatio p̃t̃mitenda ẽ. si parũ
locuples ad amplificandum ⁊ exornandum res tude¬
tur eẽ. Si ⁊ breuis erit argum̃tatio. ⁊ res tenius aut
humilis. tũ a ex ornatione ⁊ complexione suꝑseden¬
dũ ẽ. In oĩ argum̃tattone de duab partib postremiᷤ¬
ħ quã exposui rõ ẽ habenda. niͦ amplissima arguna¬
tatio ẽ quinq ꝑtita. ħ reuissima ẽ triꝑtita. Oedioes
Unũ qd ab adu̾sario rep̃hendi pot̾ idq ꝑtinet ad
causã. Altm̃ qd̾ tam ⁊ si nugaͣriũ ẽ: tñ ñ indiget
rephensionis. Que sint que rephensione ꝯueniat cõ¬
futari. que tacite contempni atq uitari sine repre¬
hensione: si eremplũ subiecero intellige dilucide
potis. Hee cognicio uiciosarũ argum̃tacionũ dupli¬

Expanded text:
 pollicitus sum me daturum causam, qua inductus Ulixes accesserit ad maleficium, et si inimicitiarum acerrimam rationem et periculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium quin confiteatur causam maleficii conprehendatur; est cum exornatio praetermittenda est, si parum locuples ad amplificandum et exornandum res videtur esse. Sin et brevis erit argumentatio et res tenuis aut humilis, tum et exornatione et conplexione supersedendum est. In omni argumexposui, ratio est habenda. Ergo amplissima est argumentatio quinquepertita; brevissima est tripertita; mediocris unum, quod ab adversario reprehendi potest, id quod pertinet ad causam: alterum, quod tametsi nugatorium est, tamen non indiget reprehensionis. ‹Quae sint, quae reprehensione confutari conveniat, quae tacite contemni atque vitari sine reprehensione, nis›i exempla subiecero, intellegere dilucide non poteris. Haec cognitio vitiosarum argumentationum dupli
Abbreviated transcription (Latin):
sine ꝑiculo potuerit obsiftere. Si maxime ita sit. Nũ ea
n concedi ieo conueniat:. qd̾ alieno inductu fect̾t. De
in coniecturalem tiahetur controusiam u queret᷑ nũ
consulto factum sit. Si cã in rem qnͣdam conferet᷑ et
ħ ead fere ⁊ omĩa que de necessitudine p̃cepimus consi
ueniret: consequi udetur ut doceamꝰ quẽ ad modũ ip¬
sas argum̃taciones ornate ⁊ absolute tinctare possimꝰ.
Nam fere ñ difficile ẽ inuenire quid sit cause aduim̃to.
Difficillimũ uͦ ẽ inuentũ expolire ⁊ expedite ꝓnuntiare.
hec enĩ res facit ut neq duitius quã satis sit in eisõ lo¬
cis ꝯmorem᷑ nec eod identid̃ reuoluamus. neq inchoa¬
tam argum̃tationẽ relinquamꝰ. neq in cõmode ad aliã
deinceps tunseamꝰ. Itaq hac iõẽ ⁊ ipsi mneminisse pot̾i

Expanded text:
sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem fere et omnia, quae de necessitudine praecepimus, consiveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commoremur, nec eodem identidem revolvamur, neque incoatam argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsei meminiss
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit ñ odio neq crudelitate. s officio ⁊ recto stu¬
dio cõmotus fecit. Si tali de causa aliis quoq ignotũ
ẽ. si nichil ab eo ꝑicłi nobis futm uidebitur si eũ
missum fec̾imus. si nulla aut a nrĩs ciuib aut ab
aliqua ciuitate uituꝑatio ex ea re suscipietur. Loci
cõmunes de humanitate. fortuna. miscdia. ierũ com¬
mutacione. his locis om̃ib ex contrario utet᷑ is qui
contra dicet cũ amplificatione ⁊ enumeratione pec-¬
catoꝵ. ħ cã uidicialis fien ñ pot̃. ut in libro pͥmo os¬
tendimus. s qd pot̃ uł ad senatũ. uł ad consiliũ ueni¬
re: ñ uisa ẽ suꝑ sedenda.  Cum anobis erim̃ remouerẽ
uolumꝰ. aut in iem. aut in hominem nr̃i peccati cãm
conferemus. Si ca in hoiẽm conferet᷑ querendũ eric pri¬
mum potuent ne tantũ quantũ reus demonstrabit is
in quẽ causa conferetur. Et quonãmͦ aut honeste. aut

Expanded text:
peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto stupeccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nostris civibus aut ab aliqua civitate vituperatio ex ea re suscipietur. CAPUT 26 Loci communis: de humanitate, fortuna, misericordia, rerum commutatione. His locis omnibus ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedenda. Cum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut
Abbreviated transcription (Latin):
dentia reus se peccasse dicet: pͥmũ queretur utrũ po¬
tuerit scire an ñ potuerit. Deiñ utrũ data sit oꝑa ut sci¬
retur: an ñ. Deiñ utiũ casu nescient an culpa. Nam qui
se ꝓpt̃ uinũ. aut amorem. aut iracundiã. fugisse iẽm
dicet: is animi uicio tudebitur nescisse ñ imprudentia.
Quare ñ imprudentia se defendet. s culꝑa contamina¬
bit ꝑsonam. Deiñ coniecturali constitutione queretur
utrũ scierit an ignorau̾it ⁊ considerabitur satis ne im¬
prudentia p̃sidii debeat eẽ: cũ factũ eẽ constet. IDep̃ca
prudent̃. aut fortuitu aut necessario fecisse dicemꝰ ⁊ tñ
ignosci nobis postulabimꝰ. hic ignoscendi rõ querit᷑ ex
his locis. Si plura aut maiora officia quã maleficia
iudebunt᷑ constare. si qua uirtus aut nobilitas erit
in eo qui supplicabit. Si qua spes erit usui futmͣ. si
sine supplicio discesserit. Si ipse suppler. mansuetus.
⁊ misericors in pocestatib ostendetur fuisse. si ea q̃

Expanded text:
dentia reus se peccasse dicet,› primum quaeretur, utrum potuerit nescire an non potuerit; deinde utrum data sit opera, ut sciretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed culpa contaminabit. Deinde coniecturali constitutione quaeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum esse constet. Cum prudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rõ que ñ necio ostendit ita eẽ quẽad modũ expositum ẽ.
uelut aput plautũ. Amicũ castigare ob mentã neram
inmane ẽ facinus. uerũ in etate utile ⁊ conducibile.
facturus ẽ. ⁊ ñ ex eo qd̃ fieri conuenit. utile quid sit
rõcinatur. Uana rõ ẽ. que ex causa falsa constat ħ mͦ.
Amor fugiendus ñ ẽ. Nam ex eo uenssima nascitur
amicitia. Aut hoc mͦ. Philosophia uitanda ẽ. Afferc
enĩ socordiam atq desidiam. Nam hee roẽs ni false
eeñt: expositiones quoq earũ ueras ẽẽ confiteremur.

Expanded text:
on necessario ostendit ita esse, quemadmodum expositum est, velut apud Plautum: Amicum castigare ob meritam noxiam Inmune est facinus, verum in aetate utile Et conducibile.ipse facturus est, non ex eo, quod fieri convenit, utile quid sit, ratiocinatur. Vana ratio est, quae ex falsa causa constat, hoc modo: «Amor fugiendus non est: nam ex eo verissima nascitur amicitia.» Aut hoc modo: «Philosophia vitanda est: adfert enim socordiam atque desidiam.» Nam hae rationes nisi falsae essent, expositiones quoque earum veras esse confiteremur.
Abbreviated transcription (Latin):
cesse fuit. nec minꝰ dilitode quã te uelle exiftunaba¬
mꝰ. Deiñ ꝯuinctim de ꝯfirmatione. ⁊ ꝯfutatione dicen¬
dũ fuit. Quare genã ꝯsticutionũ ⁊ earũ partes apiumꝰ.

Expanded text:
cesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabacesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fui
Abbreviated transcription (Latin):
exequabimꝰ industrid ut ꝓ tuo in nos officio. ⁊ nr̃o
in te studio munus hoc accumulatissime ⁊ tue lar¬
breuit̃ exposuimus quas causas reciꝑe oratorẽ
oporter&: ⁊ in quib officiis artis elaborare con¬
ueniret. et ea officia qua rõe facillime ꝯsequi pos¬
set. Uerũ qd neq de omĩb reb simul dici pote¬
rat. ⁊ de maximis reb pͥmũ scribendũ fuit. qͦ
cetera faciliora tibi cognitu uiderent᷑: ita nobis pla¬
citũ ẽ. ut ea que difficillima eẽnt: potissimũ ꝯscribere¬
mus. Causarũ tria sunt genã. Demonstratiuũ. Pelib̾ati¬
uum. Iudiciale. Multo difficillimũ uidiciale ẽ. Q id
pͥmũ ab soluemus. hoc ⁊ pͥore libro egimus. cũ de ora¬
tio et pͥma ⁊ difficillima ẽ. Ea quoq nobis erit hoc
bere incepimꝰ. In pͥmo libro locuti sumus. de eror¬
dio. narintione. diuisione. nec plurib ĩibis quã ne¬

Expanded text:
exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae larbreviter exposuimus, quas causas recipere oratorem oporteret, et in quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime consequi posset. Verum, quod neque de omnibus rebus simul dici poterat et de maximis rebus primum scribendum fuit, quo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimum conscriberemus. Causarum tria genera sunt: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Multo difficillimum iudiciale est; ergo id primum absolvimus hoc et priore libro. De oratio et prima et difficillima est. Ea quoque nobis erit hoc bere incepimus: in primo libro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam ne
Abbreviated transcription (Latin):
tib ꝯstitutionũ: hac uia uidicationes reꝑientur
p̃t̃ quã in ꝯiecturali ꝯstitutione. Nam in ea nec rõ
quare feci̾t querit᷑. fecisse enĩ negatur: nec firmam̃
infitiatione. udicatio ꝯstituetur. ħ mͦ. Intentio ẽ oc¬
cidisti aiacẽ. Inficiatio ñ occiti. Iudicatio occid̾it ne.
Ratio omis utriusq oroĩs ut añ dictum ẽ ad hanc ui¬
dicationẽ ꝯferenda ẽ. Si plures erunt ꝯstitutiones
aut partes ꝯstitutionũ ÷ uidicationes quoq plures eit̃
in una c̾a. s om̃s simili roe reꝑientur.Sedulo dedi¬
mus oꝑam ut breuit̃ ⁊ dilucide quib de reb adhuc
magnitudo creuit : ꝯmodius ẽ in altero libib de cet̾is
reb deinceps exponere nequa ꝓpt̃ multitudinẽ lit̾ar̃
possit tuũ animũ defatigatio retardaret. S si quo
tarduis hec quã studes absoluent᷑. tũ rerũ magnitudi¬
ni tũ nr̃is quoq occupationib assignare debebis. ue¬
runtam̃ maturabimus. ⁊ qd negocio diminutũ fui̾c

Expanded text:
erientur, praeterquam in coniecturali constitutione: in ea nec ratio qua re fecerit quaeritur, fecisse enim negatur: nec firmameninfitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iudicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante dictum est, ad hanc iudicationem conferenda est. Si plures erunt constitutiones aut partes constitutionum, iudicationes quoque plures erunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de rebus adhuc uminis magnitudo crevit, commodius est in altero libro de ceteris rebus deinceps exponere, ne qua propter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. Si qua tardius haec, quam studes, absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ationẽ. Inuentio ẽ. ex cogitacio rerũ uerarũ. aut
uerisimilium: que causam ꝓbabilem reodant: Dis¬
positio ẽ ordo et distributio rerũ. que de monstrat
quid. quib locis sit collocandũ. Elocutio ẽ idoneo¬
rũ u̾boꝵ ⁊ sententiarũ adinuentionẽ accõmodati¬
o. Memoria ẽ firma animi. rerũ.⁊ u̾boꝵ.⁊ dispositi¬
onis ꝑceptio. Snuntiatio ẽ uocis. uultus. gestus. mo¬
deratio cum uenustate. hec omĩa trib reb assequi
poterimꝰ. Arte. imitacione. exercitatione Ars ẽ p̃cepti¬
o que dat certam uiam roẽmq dicendi. Imitacio
ẽ qua impellimur cũ diligenti roẽ. ut aliquorum

Expanded text:
ationem. Inventio est excogitatio rerum verarum aut ationem. Inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distributio rerum, quae demonstrat, quid quibus locis sit conlocandum. Elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem adcommodatio. Memoria est firma animi rerum et verborum et dispositionis perceptio. Pronuntiatio est vocis, vultus, gestus moderatio cum venustate. Haec omnia tribus rebus adsequi poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque dicendi. Imitatio est, qua inpellimur cum diligenti ratione ut aliquorum
Abbreviated transcription (Latin):
sumatur oratio: de re dicere incipiemꝰ. s si te unũ ild
monuerimus. aitem sine assiduitate dicendi ñ mul¬
tum uiuare: ut intelligas hanc rationem p̃ceptiõis
ad erercitationẽ accõmodar oportere. De officiorna
ratoris officium ẽ: de his reb posse dicere que¬
res adusum ciuilem morib et legib constitu¬
te sunt: cum assensione auditoꝵ. quoad eius fieri
poterit Tria genera sunt causarum. que reciꝑe de¬
bet orator. Demonstratiuũ. deliberatiuũ. Iudiciale. De¬
monstiatiuũ ẽ. qd tribuitur in alicuiꝰ ceite ꝑsone lau¬
dem uł uituiꝑationẽ. Delib̾atiuũ :ͤ in consultacione. qd
ht̃ in se suasionẽ ⁊ dissuasionẽ. Iudiciale ẽ qd̾ positũ
e in controu̾sia: et qd̃ ht̃ accusationẽ. aut peticionem.
cũ defensione Nunc quas res hiẽ oratorem oporteat
docebimus Deinde quomͦ has causas tractari con
tionẽ. dispositionẽ. elocutionẽ. memoriam. ꝓnunti¬

Expanded text:
sumatur oratio, de re dicere incipiemus, sed si te unum illud sumatur oratio, de re dicere incipiemus, sed si te unum illud monuerimus, artem sine adsiduitate dicendi non multum iuvare, ut intellegas hanc rationem praeceptionis ad exercitationem adcommodari oportere. CAPUT ratoris officium est de iis rebus posse dicere, quares ad usum civilem moribus et legibus constitutae sunt, cum adsensione auditorum, quoad eius fieri poterit. Tria genera sunt causarum, quae recipere debet orator: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem vel vituperationem. Deliberativum est in consultatione, quod habet in se suasionem et dissuasionem. Iudiciale est, quod positum est in controversia et quod habet accusationem aut petitionem cum defensione. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo has causas tractari convtionem, dispositionem, elocutionem, memoriam, pronunti
Abbreviated transcription (Latin):
familiaribus impediti. uix sa¬
tis ocium studio suppeditare pos¬
sumus. et id ipsum quod dat᷑
ocii libentius in philosophia
consumere consueiuimus: tam᷑
tua nos gai hecenn uoluntas
commouet᷑. ut de ratione dicendi conscriberemus. ne
aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem pu¬
tares. et eo studio suis hoc negocuim suscepimus: q
ce non sine causa uelle cognoscere rethoricam intelli¬
gebamus. Non enim inse parum fructus ht̃ copia di¬
cendi. et commoditas orationis. si recta incelligentia.
et definita animi moderatione gubernetur. Quã ob
rem illa que greci scriptores inanis arrogantie causa
sibi assumpserunt relinquimus. Nam illi ne parum
multa scisse uiderentur. ea conquisierunt. que nich
atinebant. ut ars difficilior eognitu putaretur. Nos aũ
ea que uidebantur ad rationem dicendi ꝑtinere sũp¬
sumiis. Non enĩ spe questus aut gła cominoti uenimꝰ
ad senbendum quẽ admodũ cet̾i s ut industra nr̃a
tue morem geramꝰ uoluntati. Nuncͥ nuimium longua

Expanded text:
familiaribus inpediti vix satis otium studio suppeditare possumus et id ipsum, quod datur otii, libentius in philosophia consumere consuevimus, tamen tua nos, Gai Herenni, voluntas commovit, ut de ratione dicendi conscriberemus, ne aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem putares. Et eo studiosius hoc negotium suscepimus, quod te non sine causa velle cognoscere rhetoricam intellegebamus: non enim in se parum fructus habet copia dicendi et commoditas orationis, si recta intellegentia et definita animi moderatione gubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestus aut gloria commoti venimus ad scribendum, quemadmodum ceteri, sed ut industria nostra tuae morem geramus voluntati. Nunc, ne nimium longa
Abbreviated transcription (Latin):
cẽꝑe. fortuna. loco. ꝑsona. opinione. Si quo in numero
illuo qd̾ ꝑsimilitudinem affertur. ⁊ quo in loco illud
cuiꝰ causa afferetur hrĩ coneniat ostendetur. Deinde
quid res cũ re differit demonstiabitur. ut ñ uideatur¬

Expanded text:
tempore, loco, persona, opinione; si, quo in numero tempore, loco, persona, opinione; si, quo in numero illud, quod per similitudinem afferetur, et quo in loco illud, cuius causa afferetur, haberi conveniat, ostendetur; deinde, quid res cum re differat, demon- strabitur, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. locos aũ in ħ gene̾ argum̃tandi hos .⁊ huiꝰ modi qͦsdã
eẽ arbitram. Primũ eiꝰ scͥpti qd̃ ꝓferas. laudationẽ ⁊ cõ¬
firmationẽ. Peinde eiꝰ rei qua de queratur cũ eo de quo
constat collationẽ es modi. ut id de quo q̃nt: iei de qua
constat simile uideatur eẽ. Postea admiraitionẽ ꝑcunctatio¬
nem qui fieri possit. ut qui ħ equũ eẽ concedat: illud neget.
quia aut equius aut cod sit in gene̾. Peinde iccͥeo de hae
re nicħ eẽ scͥptũ qd cũ de illa eet scͥptũ. de hac is qui seri¬
bebat dubitaturũ neminẽ arbitratus ẽ. Postea multis in
legib multa p̃terita eẽ que icͥco p̃t̾ita nemo arbitrẽt᷑:
qd ex cet̾i̾s de quib scͥptum sit: intelligi possunt. Pem̃
equitas rei demonstranda ẽ. ut inuindiciali ab soluta.
Contra aũ qui dicet similitudinẽ infirmare debebit.
Qy faciet si demonstrabit aliquid qd conferat᷑ ab eo eui
conferatur. diu̾sũ eẽ gene̾. natura .iii. magnitudine.

Expanded text:
tem communes in hoc genere argumentandi hos et huiusmodi quosdam esse arbitramur: primum eius scripti, quod proferas, laudationem et confirma- tionem; deinde eius rei, qua de quaeratur, cum eo, de quo constet, collationem eiusmodi, ut id, de quo quaeritur, ei, de quo constet, simile esse videatur; postea admirationem per contentionem, qui fieri pos- sit, ut qui hoc aequum esse concedat, illud neget, quod aut aequius aut eodem sit in genere; deinde idcirco de hac re nihil esse scriptum, quod, cum de illa esset scriptum, de hac is, qui scribebat, dubita- turum neminem arbitratus sit; postea multis in le- gibus multa praeterita esse, quae idcirco praeterita nemo arbitretur, quod ex ceteris, de quibus scriptum sit, intellegi possint; deinde aequitas rei demon- stranda est, ut in iuridiciali absoluta. Contra autem qui dicet, similitudinem infirmare de- bebit; quod faciet, si demonstrabit illud, quod confera- tur, diconfera- tur, diversum esse genere, natura, vi, magnitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
do: nichil erit qd̃ multa dicamus. cum eam nulla
ratione lenire possimus. Cum aũ ita necẽẽ erit ut
aliquid effuge. aut adipisci uelimus: cunc adiuncdtio¬
idiunctio illa qͥdhabeat utilitatis. atq. quid ho nes¬
tatis: enit consiocrandum. Nam si uelis atcende ita
en uit queris io qd conueniat ad usum qiuitatili
repias nullam ẽẽ iem quam facere necẽẽ sitanisi ꝓp¬
tep aliquã causam quam aduinetionem nomina¬
mus s reter ħ aũ inuenies eẽ multas res necessitatiꝰ.
ao quas si milis adiunctio ñ accedit. Qd genus. Ut
homines mortales necẽẽ ẽ inteure. sine adiunctiõe.
Ut cibo utantur. ñ necẽẽ ẽ nͥ cũ illa exceptione. extͣ
quã si nolint fame ꝑtre. Ergo ut diri illuo qd ad¬
uingitur semꝑ cuius modi sit: erit considerandũ
Nam omi tempore id ꝑtinebit. ut autͦ honestatem
si houeste uolumus iuuere. Aut ad incolumitatem.¬

Expanded text:
do, nihil erit quod multa dicamus, cum eam nulla do, nihil erit quod multa dicamus, cum eam nulla ratione lenire possimus; cum autem ita necesse erit, si aliquid effugere aut adipisci velimus, tum adiunctio illa quid habeat utilitatis aut quid honestatis, erit considerandum. nam si velis attendere, ita tamen, ut id quaeras, quod conveniat ad usum civitatis, re- perias nullam esse rem, quam facere necesse sit, nisi propter aliquam causam, quam adiunctionem nomi- namus; pariter autem esse multas res necessitatis, ad quas similis adiunctio non accedit; quod genus ut homines mortales necesse est interire, sine ad- iunctione; ut cibo utantur, non necesse est nisi cum illa exceptione extra quam si nolint fame perire. ergo, ut dico, illud, quod adiungitur, semper, cuius- modi sit, erit considerandum. nam omni tempore id pertinebit, ut aut ad honestatem si honeste volu- mus vivere; aut ad incolumitatem
Abbreviated transcription (Latin):
pore interire neceẽ ẽ. Atq ita necẽẽ ut uis postulat ea
quã mͦ describebamus necessitudinis cui nulla ui re¬
raciones incident recte necessitudines appellabuntur.
Sin alique res incident difficiles. in illa suꝑiori possit
dere. eẽ quasdam cum adiectione necessitudines. quasdã
simplices ⁊ ab solutas. Nam alit̃ dicere solemus necẽẽ eẽ
cassilienses se dedere hamnibali. Alit̃ aũ necẽẽ ẽ cassili¬
num uenire in hamnibalis potestatem. Illic in suꝑio¬
re adiunctio ẽ. ħ. nisi malitit fame ꝑire. Si enĩ id
malunt: ñ ẽ neceẽ. hoc inferius ñ ita. ꝓpterea qd̃ siue
uelint cassilienses se dedere. siue famem ꝑpeti. atq ita
ꝑire. neceẽ ẽ cassilinum uenire in hamnibalis potes
tatem. Quid gͥ ħ ꝑfic̾e̾ pot̾ necessitudinis distributio:
ꝓpe dicam. Plurimũ cum his locus necessitudinis ui¬
debitur incurrere. Nam cum simplex erit necessitu¬

Expanded text:
pore interire necesse est; atque ita necesse, ut vis postulat ea, pore interire necesse est; atque ita necesse, ut vis postulat ea, quam modo describebamus, ne- cessitudinis. huiusmodi nerationes incident, recte necessitudines appella- buntur; sin aliquae res accident difficiles, in illa su- periore, possitnihi videor videre, esse quasdam cum adiunctione necessitudines, quasdam simplices et ab- solutas. nam aliter dicere solemus: necesse est Casilinenses se dedere Hannibali; aliter autem: ne- cesse est Casilinum venire in Hannibalis potestatem. illic, in superiore, adiunctio est haec: nisi si malunt fame perire; si enim id malunt, non est necesse; hoc inferius non item, propterea quod, sive velint Casili- nenses se dedere sive famem perpeti atque ita perire, necesse aec perficere potest necessitudinis distri- butio? prope dicam plurimum, cum locus necessi- tudinis videbitur incurrere. nam cum simplex erit necessitu
Abbreviated transcription (Latin):
atq in his omib que añ dicta sunt. quio facile ⁊ quid
difficile fieri possit: oportet considerare. facile aũ fien¬
id dm̃s. qd̾ sine magno. aut sine ullo labore. sũptu.
molestia. quã breussimo tempore confici potest. Biffici¬
le aũ fieri qd̃ quãquã laboris. sumptus. molestie. longin
quitatis in diget. Atq aut om̃s. aut plurimas. aut
maximas causas ht̃ difficultatis. tñ his susceptis dif¬
ficultatib complexĩ atq ad exitũ ꝑduci potest. Qm̃
gͦ de honestate. ⁊ de utilitate diximus. nunc restat ut
de his reb quas hiis attributas eẽ dicebamus: necessi¬
tudine n affectione ꝑscribamus. Puto gͥ hanc eẽ necessi¬
tudinem. cui nulla ui resisti pot̃. que neq mutari. ne
q leniri potest. Atq ut aꝑcius ħ sit : eremplis licet itim
rei qualis ⁊ quanta sit: cognoscamus. Uri posse flamma
ligneam materiam neceẽ ẽ. Corpus mortale aliquo tem¬

Expanded text:
atque in iis omnibus, quae ante dicta sunt, quid fieri et quid atque in iis omnibus, quae ante dicta sunt, quid fieri et quid facile fieri possit, oportet considerare. facile id dicemus, quod sine magno aut sine ullo labore, sumptu, molestia quam brevissimo tempore confici potest; posse autem fieri, quod, quamquam laboris, sumptus, molestiae, longin- quitatis indiget atque aut omnes aut plurimas aut maximas causas habet difficultatis, tamen his suscep- tis difficultatibus confieri atque ad exitum perduci potest. Quoniam ergo de honestate et de utilitate dixi- mus, nunc restat, ut de iis rebus, quas his adtributas esse dicebamus, necessitudine et affectione, perscriba- mus. puto igitur esse hanc necessitudinem, cui nulla vi resisti potest, quo ea seque leniri potest. atque, ut apertius hoc sit, exemplo licet vim rei, qualis et quanta sit, cognoscamus. uri posse flamma ligneam materiam necesse est. corpus animal mortale aliquo tem
Abbreviated transcription (Latin):
stacib habebitur. Utilitas aũ aut in corꝑe posita ẽ. aut
in extraneis reb quarũ tñ rerum multo maxima pars
ao corpis cominodum reu̾titur. ut in te.p. quedam st̃.¬
que ut sic dicani ad corpiis ꝑtinent cuittatis. aut agͥ.
portus. pecunia. dassis. naute. milites. socii. quib rebus
incolumitatem ⁊ libertatem retinent ciuitatis. Alia
uͦ que iam quiddam magis amplum ⁊ minus necessariũ
conficiunt. ut urbis egregia exornatio. atq amplitudo.
ut q̃dam excellens pecunie magnitudo amicitiarum
ac societatum multitudo. Quib reb ñ illus solum con¬
ficitur ut salue ⁊ incolumes. uerum ĩ ut ample atq
potentes sint cuutates. Quare utilitatis due paites ui¬
dentur eẽ. incolumitas. ⁊ potentia. Incolumitas ẽ. salu¬
cis tuta ⁊ integra conseruatio. Pocentia ad sua conser¬
uanda. ⁊ alterius optinenda. idonearũ rerũ facultas.

Expanded text:
statibus habebitur. Utilitas autem aut in corpore posita est aut statibus habebitur. Utilitas autem aut in corpore posita est aut in extrariis rebus; quarum tamen rerum multo maxima pars ad corporis commodum revertitur, ut in re pu- quae, ut sic dicam, ad corpus pertinent civitatis, ut agri, portus, pecunia, classis, nautae, milites, socii, quibus rebus incolumitatem ac libertatem retinent civitates, aliae vero, quae iam quid- dam magis amplum et minus necessarium conficiunt, ut urbis egregia exornatio atque amplitudo, ut quae- dam excellens pecuniae magnitudo, amicitiarum ac societatum multitudo. quibus rebus non illud solum conficitur, ut salvae et incolumes, verum etiam, ut amplae atque potentes sint civitates. quare utilitatis duae partes videntur esse, incolumitas et potentia. in- columitas est salutis rata atque integra conservatio; potentia est ad sua conservanda et alterius adtenuanda idonearum rerum facultas.
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliquarum copiarum magna habundantia. A-¬
micitia uoluntas erga aliquem honarũ rerũ illius
ipsuis causa quẽ diligit. cum eiꝰ pari uoluntate. Hic
qr de ciuilib causis loquim᷑. fructus ad amicitiam
adiungimus. ut eoꝵ quo  causa petenda udeat᷑. nefor¬
te qui nos de om̃i amicicia dice̾ existimant repre¬
hend̾e incipiant.quãquam sunt qui ꝓpt̾ irtilitatem
lum. S qui ꝓpter se ⁊ ucilitatem. quorum quid ue¬
rissime constituatur: alius locus erit considerandus.
Nunc ħ sic ad usum oratorium relinquatur : utrã
q ꝓpter rem: amicitiam eẽ expetendam. Amicitiarũ
aũ ratio. qm̃ partim sunt religionib uincte. partĩ
ñ sunt. ⁊ quia partim ueteres sunt. partim noue.
partim ab illoꝵ. partim ab nr̃o beneficio ꝓfect̾e. partĩ
uailiores. partim mimis utiles. ex causarĩ dignitatib. eu
tempor oportunitatib. ex officiis. ex religionib. ex uetu

Expanded text:
aut aliquarum copiarum magna abundantia; aaut aliquarum copiarum magna abundantia; amicitia voluntas erga aliquem rerum bonarum illius ipsius causa, quem diligit, cum eius pari voluntate. hic, quia de civilibus causis lo- quimur, fructus ad amicitiam adiungimus, ut eorum quoque causa petenda videatur, ne forte, qui nos de omni amicitia dicere existimant, reprehendere inci- piant. quamquam sunt qui propter utilitatem lum; sunt qui propter se et utilitatem. quorum quid verissime constituatur, alius locus erit considerandi. nunc hoc sic ad usum oratorium relinquatur, utram- que propter rem amicitiam esse expetendam. ami- citiarum autem ratio, quoniam partim sunt religioni- bus iunctae, partim non sunt, et quia partim veteres sunt, partim novae, partim ab illorum, partim ab nostro beneficio profectae, partim utiliores, partim minus utiles, ex causarum dignitatibus, ex temporum opportunitatibus, ex officiis, ex religionibus, ex vetu-
Abbreviated transcription (Latin):
tiniiũ ẽ diffidentia. ⁊ ea re uicium ẽ. Audacia ñ contra¬
rium s appositum ẽ. ac ꝓpinquum. ⁊ tñ uicium ẽ. Sic
unicuiq iuituti finitinium uicium reꝑietur. aut
certo iam nomine appellatum. ut audatia. que fi¬
dentie. ꝑtinatia: que pseuerantie. finitima ẽ. suꝑsticio
que religioni ꝓpinqua ẽ. Aut sine ullo certo nomine.
que omĩa item uti contraria ierum bonarũ ui reb
uitandis reponuntur. At de eo quid̃ gene̾ honesta¬
tis. qd ex omĩ parte ꝓpter se petitur: satis dictũ ẽ. Nc̃
de eo in quo utilitas quoq adiungitur qd̾ tñ honestũ
uocamus: dicendum iudetur. Sunt gͥ multa. que
nos tum dignitate. tum quoq fructu suo: ducunt¬
ad se. Quo in genere ẽ. gła. dignitas. amplitudo. a¬
micitia. Gła ẽ freqñs de aliquo fama cum laude. Di¬
gnitas ẽ alicuiꝰ honesta ⁊ cultu. ⁊ honore. ⁊ reuerentia.
digna auctoritas. Amplitudo potentie aut maiestatiᷤ

Expanded text:
re vitium est; audacia non contrare vitium est; audacia non contrarium, sed appositum est ac propinquum et tamen vitium est. sic uni cuique virtuti finitimum vitium reperietur, aut certo iam no- mine appellatum, ut audacia, quae fidentiae, pertinacia, quae perseverantiae finitima est, superstitio, quae re- ligioni propinqua est, aut sine ullo certo nomine. quae omnia item uti contraria rerum bonarum in re- bus vitandis reponentur. Ac de eo quidem genere honestatis, quod omni ex parte propter se petitur, satis dictum est. nunc de eo, in quo utilitas quoque adiungitur, quod tamen honestum vocamus, dicendum videtur. sunt igitur multa, quae nos cum dignitate tum quoque fructu suo ducunt; quo in genere est gloria, dignitas, ampli- tudo, amicitia. gloria est frequens de aliquo fama cum laude; dignitas est alicuius honesta et cultu et honore et verecundia digna auctoritas; ampli- tudo potentiae aut maiestatis
Abbreviated transcription (Latin):
tatis aut utilitatis causa rerũ arduarũ ac difficilium
uoluntaria. ac diurna ꝑpessio ꝑseuerantia ẽ. in rõe
hene considerata stabilis ⁊ ꝑpetua ꝑmansio. Tempe¬
rantia ẽ. rationis in libidinem. atq in alios ñ rectoᷤᷤ
impetus animi firma ⁊ moderata dñatio. Euis sunt¬
partes. Continentia. Clem̃tia. Modestia. Continentia ẽ
ꝑ quã cupiditas. consilii gubernatione regitur. Clem̃¬
tia ẽ ꝑ quã animi tem̾e in odiũ alicuiꝰ in uectionis
concitati: comitate retinent᷑. Modestiã ꝑ quã pudor ho-¬
m̃ti petenda sunt. Qd̃ ut demonstraret᷑. neq ad ħ
nrm̃ institutum ꝑtinet. ⁊a breuitate precipiendi re¬
motum ẽ. pt̃ se aũ uitanda sunt. Non ea mͦ que
his contiaria sunt. ut fortitudini ignauia. ⁊ iusticie
in iusticia. uerũ ⁊̃ illa que ꝓpinqua uidentur ⁊ finiti¬
ma eẽ: ab suntaũ longissime. Qd̃ genus fidentiae cõ-

Expanded text:
tatis aut utilitatis causa rerum arduarum, ac difficilium tatis aut utilitatis causa rerum arduarum, ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Perseverantia est in ratione bene considerata stabilis et perpetua permansio. Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio. Ejus partes, continentia, clementia, modestia. Continentia est per quam cupiditas consilii gubernatione regitur. Clementia, per quam animi temere in odium alicujus illecti concitatique comitate retinentur. Modestia, per quam pudor homenti, petenda sunt. quod ut demonstretur, neque ad hoc nostrum institutum pertinet et a brevitate praecipiendi remo- tum est. propter se autem vitanda sunt non ea modo, quae his contraria sunt, ut fortitudini ignavia et iustitiae iniustitia, verum etiam illa, quae propinqua videntur et finitima esse, absun
Abbreviated transcription (Latin):
cultu quodam ⁊ honore dignantur. Uitas ẽ. ꝑ quã um¬
ante diximus ab natum ꝓfectum maiꝰ factũ ꝓpter
consuetudinem uidemus. ant qd in morem uetustaᷤ:
uulgi approbatione ꝑduxit. Qd̃ genus. Pactum. Par.
uidicatum. Pactum ẽ qd̾ int̾̃ aliquos conuenit. Par qͦ
in om̃s equabile ẽ. Iudicatiu de quo alicuiuis alit
aliquoꝵ iam sententiis constitutum ẽ. lege ius est ꝙͥ
in eo scripto qd populo expositum ẽ ut obseruet: con¬
tinetur.  fortitudo ẽ. considerata ꝑiculoꝵ susceptio.
⁊ laboꝵ ꝑpessio. Eiuis partes sunt. Magnificentia. fiden¬
tia. facientia. ꝑseuerantia. Magnificentia ẽ. irrũ mag¬
narũ ⁊ excelsarum cum animi ampla quõdam ⁊ splen¬
dida ꝓpositione cogitatio: atq amministiatio. fidentia
ẽ ꝑ quam magnis ⁊ honestis in reb multũ ipse animuᷤ
inse fiducie ceita cum spe collocauit. Pacientia ẽ hones¬

Expanded text:
cultu quodam et honore dignamur. Veritas, per quam imcultu quodam et honore dignamur. Veritas, per quam imante diximus, a natura profectum, majus factum propter consuetudinem videmus: aut quod in morem vetustas vulgi approbatione perduxit. Quod genus pactum est, par, lex, judicatum. Pactum est quod inter aliquos convenit. Par, quod in omnes aequale est. Judicatum, de quo alicujus aut aliquorum jam sententiis constitutum est. Lege jus est, quod in eo scripto, quod populo expositum est ut observet, continetur. Fortitudo est considerata periculorum susceptio, et laborum perpessio. Ejus partes, magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. Magnificentia est rerum magnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione agitatio atque administratio. Fidentia est per quam magnis et honestis in rebus multum ipse animus in se fiduciae certa cum spe collocavit. Patientia est hones
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicit que sunt. ꝓuidentia ẽ. ꝑ quã futurũ aliquid ui-¬
detur: antequã factũ ẽ. NIusticia ẽ habitus anmi. com¬
muni utilitate conseruata: suam cuiq tubuens digni¬
tatem. Eiꝰ inicium est ab natura ꝓfectum. Deinde q̃dã in
consuetudine ex utilitatis ipe uenerant. Postea res et ab
natura ꝓfectas. a consuetudine ꝓbatas. legũ metus. ⁊
religio sanrit. Natura uis ẽ. qd̾ opinio genuit. s quedam
innata uis inseruit. Ut religionem. pietatem. grãm.
uindicationem. obseruantiam. ueritatem. Religio
ẽ q̃ suꝑioris cuiꝰdam nature quã diuinam uocant. ciua¬
ram cenmoniamq affert. Pietas ẽ: ꝑ quã patue beniuo¬
cultus. Grã ẽ inqua amiciciarũ ⁊ officioꝵ alteriꝰ me¬
moria. ⁊ alterius remunerandi uoluntas continetur.
Uindicatio ẽ. ꝑ quã ius aut intura. ⁊ oĩo om̃e qd̾ obfu-¬
tiurũ ẽ. defendendo aut ulciscendo ꝓpulsatur. Obser¬
uantia ẽ. ꝑ quã homines aliqua dignitate añcadenteᷤ.

Expanded text:
e sunt. Providentia, per quam futurum aliquid videtur antequam factum est. Justitia est habitus animi, communi utilitate conservata, suam cuique tribuens dignitatem. Ejus initium est ab natura profectum: deinde quaedam in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res et ab natura profectas et ab consuetudine probatas, legum metus et religio sanxit. Natura jus est, quod non opinio genuit, sed quaedam innata vis inseruit, ut revindicationem, observantiam, veritatem. Religio est que superioris cuiusdam nature quam divinam vocant curam ceremoniamqcultus. Gratia, in qua amicitiarum et officiorum, alterius memoria, et alterius remunerandi voluntas continetur. Vindicatio, per quam vis aut injuria, et omnino omne quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Observantia, per quam homines aliqua dignitate antecellentes,
Abbreviated transcription (Latin):
inuicuꝑando oportebit. ñ tam que in corꝑe. aut in ex¬
traneis reb habuerit is de quo agetur: qͣm quo pac¬
to his reb usus sit. Ham fortunam quidam ⁊ laudare
stulticia. ⁊ uituꝑare suꝑbia ẽ. Animi aũ ⁊ laus hone¬
sta: ⁊ iuituꝑatio uehemens ẽ. Nunc qm̃ om̃e in cause ge¬
nus argumentandi intio tradita ẽ: de inuentione ꝑͥ¬
ma ac maxima parte rethorice: satis dictum uidet᷑.
Quare qm̃ ⁊ una pars adexitum hunc ab suꝑiore
libro ꝑducta ẽ: ⁊ hic liber ñ parum continet littera¬
rĩ: que res cant In Re L AUIS ui ce ꝯos

Expanded text:
in vituperando oportebit non tam, quae in corpore aut in exin vituperando oportebit non tam, quae in corpore aut in extraneis rebus ha- buerit is, de quo agetur, quam quo pacto his rebus usus sit. nam fortunam quidem et laudare stultitia et vituperare superbia est, animi autem et laus ho- nesta et vituperatio vehemens est. Nunc quoniam omne in causae genus argumentan- di ratio tradita est, de inventione, prima ac maxima parte rhetoricae, satis dictum videtur. quare, quoniam et una pars ad exitum hoc ac superiore libro per- ducta est et hic liber non parum continet litterarum, quae restant, in reliquis dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
considerande. Quib in om̃ib quid temꝑa petant. aut¬
quid ꝑsonis dignum sit: considerandum ẽ. ⁊ ñ quid¬
fiat:. s quo quidq animo. qui cũ. quo tempore. qmͣ¬
diii. quid. u ubi. fiat. actendendum ẽ. his er partibi
as sententiam dicendam locos sumi oportere arbitram̃
Paudes aũ ⁊ uituꝑationes ex his locis sumunt. qui
loci ꝑsonis sunt actubiti. de quib añ dictum ẽ nsiui
distributius tractare quis uolet. parciatur in animũ
ncorpus. ⁊ in extraneas ies licebit: animi: iurtus ẽ cuiꝰ
de partib paulo añ dictum ẽ. Corꝑis: ualitudo. dignita.
uires uelocitas. Ex traneȩ sunt. honos. pecunia. affinita.
genus amici patua. potentia. ⁊ cetera que simili ẽe
in genere intelliguntur. atq in his io qd in omĩa¬
ualet: ualere oportebit. Contraria quoq que ⁊ qua¬
lia sint: incelligentur. Uidere aũ in laudando et

Expanded text:
conside- randae; quibus in omnibus, quid tempora petant, conside- randae; quibus in omnibus, quid tempora petant, quid personis dignum sit, considerandum est et non quid, sed quo quidque animo, quicum, quo tempore, quam- diu fiat, attendendum est. his ex partibus ad senten- tiam dicendam locos sumi oportere arbitramur. Laudes autem et vituperationes ex iis locis sumentur, qui loci personis sunt adtributi, de quibus ante dic- tum est. sin distributius tractare qui volet, partiatur in animum et corpus et extraneas res licebit. animi est virtus, cuius de partibus paulo ante dictum est; corporis valetudo, dignitas, vires, velocitas; extraneae honos, pecunia, adfinitas, genus, amici, patria, poten- tia, cetera, quae simili esse in genere intellegentur. atque in his id, quod in omnia, valere oportebit; con- traria quoque, quae et qualia sint, intellegentur. vi- dere autem in laudando et
Abbreviated transcription (Latin):
cere. atq aliud tempiis erpectare oportebit. In ratioẽ¬
uͦ commoditatis. mͦ illuo attendatur. digna ne causa
uideatur ea que ad ittilitatem ꝑtinebit. quare aut¬
de magnificentia aut de honestate quiodam deroget᷑.
Atq in hoc loco mͥ caput illud uidetur eẽ. ut queramꝰ
quio sit illud qd̃ si adipisci aut effugere uelimus. aliqͣ
queq res erit laboremiis. ut grauissimam quamq cau-¬
sam uehementissime necessariam iudicemus. Affectio
quedam ẽ ex tempore. aut ex negocioꝵ euentui. Aut
amministratione. Aut hominum studio: commuta¬
tio rerum. ut ñ tales quales ante habite sunt. aut
plerumq hr̃i soleant: habende uideantur eẽ. Ut est
ad hostes transire turpe uidetur eẽ. at ñ illo animo
quo ulixes transiit. Et pecuniam in mare deiecere
in utile. Aut ñ eo consilio quo anstippus fecit. Sũt
gͥ res quedam ex tempore ⁊ ex consilio. ñ ex sua nata

Expanded text:
cere atque aliud tem- pus exspectare oportebit, cere atque aliud tem- pus exspectare oportebit, modo illud adtendatur, di- gnane causa videatur ea, quae ad utilitatem pertine- bit, quare de magnificentia aut de honestate quiddam derogetur. atque in hoc loco mihi caput illud vide- tur esse, ut quaeramus, quid sit illud, quod si adi- pisci aut effugere velimus, aliqua quaeque res erit, elaboremus et gravissimam quamque causam vehementissime necessariam iudicemus. Affectio est quaedam ex tempore aut ex nego- tiorum eventu aut administratione aut hominum studio commutatio rerum, ut non tales, quales ante ha- bitae sint aut plerumque haberi soleant, habendae videantur esse; ut ad hostes transire turpe videatur esse, at non illo animo, quo Ulixes transiit; et pe- cuniam in mare deicere inutile, at non eo consilio, quo Aristippus fecit. sunt igitur res quaedam ex tempore et ex consilio, non ex sua natura
Abbreviated transcription (Latin):
moditatem ħ modo. Neceẽ ẽ sisi neut commodo uo¬
lumus uiuere. Ac sunima quid̃ necessitudo uidet
eẽ honestatis. huic ꝓxima in columitatis. Leixia ac
leuissima commoditatis. que cũ his nunquã po¬
tit duab contendere. hasce aũ int̾ se sepe neceẽ ẽ
comꝑar. ut quãquã prestet honestas incolumitati
tñ ut potissimũ consulendum sit deliberet᷑: s uius
rei certum qddam prescriptum uidetur in ꝑpetuum
dait posse. Ham ꝗͣ in re fieri potit ut cum in columi¬
tati consulueriuius. qd̾ sit in p̃sentia de honestate de¬
liberatũ: iuitute aliqñ ⁊ industria recupetur: in colu¬
mitatis ratio uidebitur habenda. Cum aũ id ñ pocit:
honestatis. Ita in huiꝰ modi quoq re cum incolumitati
uidebimur consulere. ue poterimus dicere nos honesta¬
tis rationem hab̾e. qm̃ sine incolumitate eoͣ nullo tem¬
ꝑe possumus adipisci. Qua in re itł concedere alteri. isł
ad conditionem alterius descendere. uł in p̃sentia quies-¬

Expanded text:
itatem, hoc modo: necesse est, si sine incommodo volumus vivere. ac summa quidem necessitudo vi- detur esse honestatis; huic proxima incolumitatis; tertia ac levissima commoditatis; quae cum his num- quam poterit duabus contendere. hasce autem inter se saepe necesse est comparari, ut, quamquam praestet honestas incolumitati, tamen, utri potissimum consu- lendum sit, deliberetur. cuius rei certum quoddam praescriptum videtur in perpetuum dari posse. nam, qua in re fieri poterit, ut, cum incolumitati consulueri- mus, quod sit in praesentia de honestate delibatum, virtute aliquando et industria recuperetur, incolumita- tis ratio videbitur habenda; cum autem id non poterit, honestatis. ita in huiusmodi quoque re, cum inco- lumitati videbimur consulere, vere poterimus dicere nos honestatis rationem habere, quoniam sine inco- lumitate eam nullo tempore possumus adipisci. qua in re vel concedere alteri vel ad condicionem alterius descendere vel in praesentia quies