comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neq ipse similes inter se sint. & ab iudiciali gu̾e
płrimũ dissenciãt. E suũ qͣq finem habeat. quo
referri debeat. Relinquitur gͦ ut oĩa tria geuera
sint causarũ. Delib̾acio gͥ & demõstracio nõ po¬
ssunt recte partes alicuius gn̾s cause putare:
Male gͥ cas partos gu̾alis cõstitucionis ẽẽ dixit.
Qđ si gn̾is cause partes nõ possunt recte pu
tari. multo minꝰ. recte parcis cause partes pu¬
tabuntur. Pars aut̃ cause est. cõstituicio om̃is
Nõ enĩ causa ad cõstituicionẽ. sed cõstitucio ad
causam accomodatur. Sed demõstracio E deli¬
beracio gn̾is partes cause nõ possũt. recte pu¬
tari. qr ip̃a sunt gu̾a. Multo gͥ muius rec te
partis eiꝰ. qđ hic dicit partes putabunt᷑. De¬
uide si cõstitucio. E ipsa ꝙ pars eiꝰ q̃ libet ĩcen¬
cionis depulcio ẽ. q̃ intẽtionis depulsio nõ ẽ.

Expanded text:
neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cau- sarum. deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- tur. pars autem causae est constitutio omnis; non enim causa ad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatur. at demonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte putari, quod ipsa sunt genera; multo igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur. deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis
Abbreviated transcription (Latin):
pellari oporceat. constat. &̃ tũ qͣtũ & cuiꝰmodi.
⁊ oĩo quale sit querit᷑ hoc mͦ. Iustũ an ĩiustũ
hermagoras partes quatuor subposuit. Delib̾.¬
aciuã. De mõstratiuã. Iuridicialẽ. Negoci alem.
Qđ eiꝰ ut nos putamꝰ nõ mediotre peccatum
rep̃heudendũ est. uerũ breui. ne aut si taciti
p̃tierimus sine causa nõ secuti. eũ puteniur.
aut si diuciꝰ niħ cõstiterimꝰ morã atq ĩpedim̃¬
entũ. reliqͥs preceptis intulisse uideam̃. Si
possunt recte partes alicuiꝰ gn̾is cause putari.
Eadem enim res alii genus ẽẽ. alii pars esse
aut & demõstracio gn̾a sunt causarũ. Nam aut
nullũ cause gu̾s est. aut iudiciale solũ. aut et
iudiciale. & demõstratiuũ & delib̾atiuũ. Nulluui
aũi dĩx cause cͣe gu̾s cũ causas esse multas dicai.
& ui eas p̾cepta det: amencia ẽ. Unũ iudiciale.
aut solũ ce qͥ põt cũ delibacio & demonstracio.

Expanded text:
pellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi pellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, Hermagoras partes quattuor subposuit, de- liberativam, demonstrativam, iuridicialem, negotialem. quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videamur. si pos- sunt recte partes alicuius generis cEadem enim res, alii genus, alii pars esse autem et demon- stratio genera sunt causarum. nam aut nullum causae genus est aut iudiciale solum aut et iudiciale et demon- strativum et deliberativum. nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in eas praecepta det, amentia est; unum iudiciale autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio
Abbreviated transcription (Latin):
sse est. Nã inquã rem nõ inidit. ĩ ea nihil po
terit c̾e cõtrouersie. Qrͣ eã nec causã qͥdẽ cõ¬
uenit putari. At facti quidẽ cõtrou̾sia ĩ oĩa
tp̃a pocest distribui. Nã quid factũ sit potest
queri hoc mͦ. Occidit ne: aiacẽ ulixes: E quid
fiat hoc modo. Bono ne aĩo sint erga. remi .p.
ginẽ reliq̃rimꝰ incolumẽ qͥd sic ĩcõmodi ad
de facto nõ cõstet. si ꝙ iã qđ fac tũ sit. aliud.
alii uideatur ẽe. et id circo alus alio nomine
id appellet. Quare ĩ eiusmodi gn̾ibus diffini¬
enda res erit. uerbis E buiter describẽda. Ut
si qͥs sacrũ expͥuato subripuerit utrũ fur aut
sacrilegus iudicandus sit. Nã id cũquerit᷑ ne¬
cesse erit diffinire utrũq quid sit fur. qͥd sacͥ¬
legus. E sua descripcione ostende. alio nomine
illam rẽ agitur appellari oportere. atq aduer¬
sarii dicunt. Generis ẽ cõtrou̾sia cum & qđ
factum sit conuenit. E quo id factũ noie ap¬

Expanded text:
st; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae. quare eam ne causam quidem convenit putari. Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui. nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone animo sint erga populum Roginem reliquerimus incolumem, num quid sit incommodi ad de facto non constet, sed quod id, quod factum sit, aliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet. quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare opor- tere atque adversarii dicunt. Generis est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id factum nomine ap
Abbreviated transcription (Latin):
sa. nõ ut ĩ ꝑpetuũ belli memoria maneret.
cucũ statuerũt tropheũ. Accusantur apł am
Intẽcio ẽ. nõ oportuit. depulsio est oporcuerit.
Questio ẽ oportuerit ne. Racio ẽ eam euim
ex bello głam uirtute popimꝰ. ut eiꝰ eterna in¬
signia posteris nr̃is relinquere uellemꝰ. Eufir¬

Expanded text:
sa, non ut in perpetuum belli memoria maneret, aeneum statuerunt tropaeum. Accusantur apud Intentio est: Non oportuit. Depulsio est: Oportuit. Quaestio est: Oportueritne? Ratio est: Eam enim ex bello gloriam virtute peperimus, ut ejus aeterna insignia posteris nostris relinquerentur; statui
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ritur ad hũc modũ. Utrũ ex̾citus ĩmacedouia
cõtra philippũ mittatur: qͥ sociis sit auxilio. an
teneatur ĩ ytalia. ut qͣ maxime cõtra hãniba¬
lem copie sint. De inde cõsidandũ est ĩ rõue
an ĩscripto sit cõtrou̾sia. Nã scripti cõtrou̾sia
tũ u̾ba ip̃a uidentur cũ sentẽcia scriptoris dis¬
sidere: tũ int̾ se due leges aut płres discrep are
cũ id qđ scriptũ est dũas aut plures res sigͥsi¬
care: tũ ex eo qđ scriptũ est. aliud qͦ qđ scripiũ¬
nõ est inueniri. tũ ius uerbi qͣi indiffiuua

Expanded text:
sit, quaeritur, ad hunc modum: utrum exercitus in Mace- doniam sit, quaeritur, ad hunc modum: utrum exercitus in Mace- doniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint. Deinde considerandum est, in ratione an in scripto sit controversia; nam scripti controversia tum verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae leges aut plures discre- pare, tum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare, tum ex eo, quod scriptum est, aliud, quod non scriptum est, inveniri, tum vis verbi quasi in
Abbreviated transcription (Latin):
multi. sed qr non aĩaduerterũt artis scͥptores
eam supiores. nec retulerint ĩnum̾o ꝯsticucionũ.
Fost aut̃ ab hoc inuentã młti rep̃henderũt quos
nõ tã inprudẽcia falli putamus. res eiũ ꝑspi¬
cua est. quã inuidia atq obtrec tacione qͣndã
impediri. Et cõstituciones quidẽ E earũ ptes
exposuimus. exempla aũ cuiusq gnͣis tũ ꝯmo¬
dius exposituri uidemur. cũ munum qđq eorũ
argumentorũ copiã dabimus. Nã arguiuen¬
tandi rõ dilucidior erit. cũ & ad genus ⁊̾ ex
emplũ cause statĩ possit accomodari. Con¬
sticucione cause reꝑ ta statĩ placet ꝯsiđare
utrũ sit causa simplex an cõiuncta.E. si cõ¬
iuncta erit. utrũ sit̃ expłibus qͣstionibus cõui¬
cta an ex aliqͣ cõpaçione Simplex est q̃ ab¬
q̃stionibus in qua płima q̃riuit̾ hoc mͦ. Utrur
carthago diruatur. an carthaginẽsibꝰ reddatur:
an eo colonia deducatur. Ex cõpacione in qͣ¬

Expanded text:
multi, sed quia non animadverte- runt artis scriptores multi, sed quia non animadverte- runt artis scriptores eam superiores nec rettulerunt in numerum constitutionum. post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus res enim perspicua est quam invidia atque obtrectatione quadam inpediri. Et constitutiones quidem et earum partes exposui- mus, exempla autem cuiusque generis tum commodius exposituri videamur, cum in unum quodque eorum argumentorum copiam dabimus; nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim poterit accommodari. Constitutione causae reperta statim placet conside- rare, utrum causa sit simplex an iuncta; et si iuncta erit, utrum sit ex pluribus quaestionibus iuncta an ex aliqua conparatione. simplex est, quae abnibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex conparati
Abbreviated transcription (Latin):
rcus confitetur. E tũ ut iguoscatur postulat.
Qđ on̾s per raro potest acciđe. Remocio cri¬
miiis est. cũ id crimẽ qđ infertur ab se et a
sua culpa ui & potestate in aliũ reus remoue¬
re conatur. Id dupłr fieri. pot̾it. si aut causa
aut factũ in aliũ tnsferetur. Causa eñsfert̃
cũ aliena dicit᷑ ui ꝙ pt̃ate factũ. Fac tumi
aut̃. cũ alius aut debiusse aut potusse fac̾e
dicitur. Relacio criminas est. cũ iõ factum
iure dicitur. qđ aluis aũ in iuria lacessierit.
Compacio est cũ aliud aliqđ factũ rectũ aut
utile contendit᷑. qđ ut fieret illud qđ arguitur
dicit᷑ eẽ cõmissum. In quarta constitucione
aut apđ̾ quos: aut qͦ iure. aut qͦ tp̃e agere opo¬
rceat. queritur. aut oĩno aliqͥd decõmutacione
aut infirmacione accionis agitur. Huiꝰ sstitu¬
cionis hermagoras inuentor eͣe existimatur.
nõ quo. nõ usi sint. ea ueteres oratores sepe

Expanded text:
reus se con- fitetur et tamen, ut ignoscatur, postulat; reus se con- fitetur et tamen, ut ignoscatur, postulat; quod genus perraro potest accidere. remotio criminis est, cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa et potestate in alium reus removere conatur. id dupliciter fieri pot- erit, si aut causa aut factum in alium transferetur. causa transferetur, cum aliena dicitur vi et potestate fac- tum, factum autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dicitur. relatio criminis est, cum ideo iure fac- tum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessierit. con- paratio est, cum aliud aliquid factum rectum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse commissum. In quarta constitutione,aut apud quos aut quo iure aut quo tempore agere oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur. huius constitutionis Hermagoras in- ventor esse existimatur, non quo non usi sint ea veteres oratores saepe
Abbreviated transcription (Latin):
nõ partes alicuꝰ cõstituciõis. Hec gͥ ꝯsticucio
as hre. Iuridicialẽ & negocialẽ. Iuridiciał ẽ
in qua eqͥ rectiq natura aut p̃mii aut pene
racio queritur. Negocialis inqͣ qͥd uiris ex ci¬
uili more E eqͥtate sit cõsideratur. cui diligẽ¬
cie p̃esse apd uos iuris consulti existimantur.
Ac uridicialis quiđ ip̃a induas distribuit᷑
partes. absolutã & absumptuã. Absoluta est
que ipsa uise cõtinet uiris & iniurie q̃stiouẽ.
Assumptiua est q̃ iu se uihil dat firii ad re¬
cusacionẽ. foris aũ aliqͥd deffensionis assuuet.
Eius sunt partes quatuor. concessio. remocio
criminis. relacio crimiuis. compacio. Concessio
est cũ reus nõ id qđ fac tuu ẽ deffendit. sed
ut ignoscatur postulat. hec induas partes di¬
uiditur. Furgacionẽ. ⁊ Dep̃cacionẽ. Furgaciõe
cũ fac tum conceditur. culpa remouetur. hec ħe
partes tres. Iuprudentiã casum. necessitatem.
Dep̃cacio ẽ cũ & peccasse.&. cõsulto peccasse

Expanded text:
partes alicuius constitutionis. Haec ergo constitutio, as habere, iuridicialem et neg- otialem. iuridicialis est, in qua aequi et recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur; negotialis, in qua, quid iuris ex civili more et aequitate sit, conside- ratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. ac iuridicialis quidem ipsa et in duas tribuitur partes, absolutam et adsumptivam. absoluta est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quae- stionem; adsumptiva, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis ad- sumit. eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conparatio. concessio est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, postulat. haec in duas partes dividitur, purgationem et deprecationem. purgatio est, cum fac- tum conceditur, culpa removetur. haec partes habet tres, inprudentiam, casum, necessitatem. deprecatio est, cum et peccasse et consulto peccasse
Abbreviated transcription (Latin):
tuisso. Hoc uero aplerisq eoꝵ desertũ obsolu¬
sse. eo ip̃e quo młto uelxmenciꝰ erat retiuendũ.
Q studiosius ad augendũ. Nã quo ĩdigniꝰ rem
honestissimã E rec tissimã uiolabat stultorũ ꝙ¬

Expanded text:
tuisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsoletuisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sepe mẽdacio contra uerũ stare hoĩes consu¬
escerẽt. dicẽdi assiduitas aluit audaciã. ut neces¬
sario superiores illi ꝓpt̾ iniurias ciuiũ. resistere
audacibus &. opitulari suis quisq necessaiis co¬
gerentur. Itaq cũ indicẽdo sepe par. nõ nũꝙͣ ei
superior uisus ẽei. is qui omisso studio sapiẽcie
iiħ sibi prec̾ eloq̃ntiã cõpasset. fiebat ut &̃ mł¬
titudinis &̃ suo iudicio dignus qͥ rẽ. publicã g¬
reret uideretur. Hinc ninurũ nõ iniuria. cũ ad
gubernacła.roi.p. temerarii atq audaces hõies
accesserãt. maxuna ao miscrrima naufragia
fiobant. Qbus rebus tm̃ odii atq inuidie sus¬
cepit eloquẽcia. Ut ingeniosissimi qͣsi ex aliqua
turbida tẽpestate ĩportũ. sic ex sediciosa ac tum¬
ultuosa uita se instudiũ aliqd̾ traderẽt quietũ.
Quare mͥ uident᷑. postea cet̾a studia recta
atq honesta per ociũ celebrata ab optimis eiu¬

Expanded text:
cum saepe a mendacio contra verum stare homines consucum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior visus esset is, qui omisso studio sapientiae nihil sibi praeter eloquen- tiam comparasset, fiebat, ut et multitudinis et suo iudi- cio dignus, qui rem publicam gereret, videretur. hinc nimirum non iniuria, cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis eni
Abbreviated transcription (Latin):
posset excellere. cũ his se pateretur equari. E sua
uolũtate: aiocũdissuna cõsuctudine recedere: q̃
prescrtm iã nature uim obtineret. pp uetustatẽ.
Ac pͥmo quidẽ sic & nata & progressa longiꝰ
eloqͥncia. Uidetur & itẽ postea maxĩs i rebus
fostꝗͣ uero cõmodicas quedã praua uircutis
imitatrix sine racione officii. dicẽdi copiã ꝯsecu¬
ta est. tũ ingenio freta malicia. ꝑuertere urbes
& uitas hõi labefactare assucuit. Atq huiꝰ
q exordiũ mali. qm̃ pͥncipiũ boni diximꝰ. ex¬
plicemus. Uerisimillimũ mihi udet᷑ quodã ip̃e
neq in plubicis rebus infantos & insipiẽtes Iuĩnos
solitos c̾e̾ uersari. noc uero ad pͥuatas causas ma¬
gnos ac dis ertos hoĩes accedere. sed cũ a sũmis
uiris maxĩe res admiuistrarent᷑. arbitror alios
fuisse. nõ ĩcallidos hõĩes. qui ad paruas cõtrou¬
ersias pͥuatoꝵ accederẽt. Quibus incõtrouersiis

Expanded text:
posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine recederet, quae praesertim iam natu- rae vim optineret propter vetustatem. ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus 3. Postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ratione officii, dicendi copiam consecuta est: tum ingenio freta malitia, praevertere urbes, et vitas hominum labefactare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam principium boni diximus, explicemus. veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis
Abbreviated transcription (Latin):
lorcun & cõgregauit. et eos ĩ unã quamquã re¬
in ducẽs: ucilem atq honestã. Frimo ꝓpt̾ in solẽ¬
ciani reclamãtes. deunde ꝓpt̃ racionẽ atq ora¬
cionẽ. studiosius audientes ex feris ꝙ immãibꝰ
mites reddidit E mansuetos. Ae mihi quidem
hec nec tacita uidetur. nec in ops dicẽdi sapĩa
perficere potuisse: ut hoĩes a cõsuetudiue subi¬
to cõuerteret. & addiu̾sas naciones uite iradu¬
cere: Age uero urbibus cõsticutis: ut fidẽ cole¬
re. E iusticiã retiuere discerẽt. E aliis parere.
sua uoluntate cõsuescerẽt. ac nõ modo labores
excipiẽdos cõmunis cõmodi causa: sed eciã uitã
amittendã existimarẽt. Qui taudẽ fieri potuit
nisi homines ea qͣ rõne inuenissẽt eloqͣncia per¬
suadere potuissent: Frofecto nemo uisi graui ac
suaui cõmotus or̃one: cũ uiribus pluriniũ posset.
ad uis uoluissee sine ui descende: ut int̾ quos

Expanded text:
locum, et congregavitlocum, et congregavitilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes ex feris et inmanibus mites reddidit et mansuetos. ac mihi qui- dem hoc nec tacita videtur nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret. age vero urbibus constitutis, ut fidem colere et iusti- tiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere po- tuissent? profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descendere, ut inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
facultatis ab natura profecte cõsiderare pͥnci¬
pium: repiemus id ex honestissimis causis natũ:
atq optimis rõnibus ꝓfec tũ. Nã fuit qu dã
tp̃s cũ in agris hõies passim bestiarũ more ua¬
gabantur: & sibi uictu fermo uitã ꝓpagabant.
nec aĩ rõne quicꝗͣ. sed pleraq uiribꝰ corporis ad¬
ministrabãt. Nõ dũ diuine religiõis nõdũ hu
mani officii racio colebatur. Nemo nupcias ui¬
derat legiptimas. nõ certos qͥsqͣ aspexerat libe¬
ros. nõ us equabile quid utilitatis haberet. ac¬
ceperat. Ita ꝓpe̾ errorẽ atq insciẽciã ceca ac te¬
meraria domunatrix aĩ cupiditas ad se explẽ¬
dã uiribus corporis abutebatur. perniciosissĩs
satellitibus. Auo tp̃e quidã magnus iudelicet
iur᷑ sapiẽs cognouit: que mat̾ia eẽt. ł quanta¬
Qui dispersos homines ĩ agris ⁊ iutectis sil¬
uestribus abdicos racione quadã cõpulitꝰ unũ

Expanded text:
facultatis ab natura profectae considerare princifacultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum. nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae religionis, non hu- mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legi- timas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat. ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria domi- natrix animi cupiditas ad se explendam viribus cor- poris abutebatur, perniciosissimis satellitibus. quo tem- pore quidam magnus videlicet vir et sapiens cognovit, quae materia esset Qui dispersos homines in agris et in tectis sylvestribus abditos ratione quadam compulit in unum
Abbreviated transcription (Latin):
inuectã partẽ in cõmodoꝵ. Cũ autẽ res a nr̃a
memoria ꝓpe uetustatẽ remotas. Iuterarũ mo¬
nimẽtis repetere instituo: Multas urbes ꝯstitu¬
tas. plurina bolla roslricta: firmissimas saocie
taces. scissimas amicicias intelligo. Tũ aĩ rõne:
tũ facilius eloqͥuaa cõparatas. Ac me quidem
diu cogitantẽ: racio ip̃a in hãc potissimũ sen¬
cenciã ducit. ut existimẽ fapienciã sine eloq̃u¬
cia parũ prodesse ciuitatibus: eloqnaã uero.
sine sapiẽcia nimũ obe̾e plerũq prodẽe nũqͣ
Qua ie si quis omissis rec lissimis atq honesti¬
niciosusq patrie aiuis aliuir. Qui uero ita se¬
se ita armat eloqͥncia. Ut nõ oppugnare com¬
moda patrie. sed pro his pugnare possit. is
nuhi uir. E suis. E publicis racionibus utilissimꝰ¬
utilissimus: atq aniicissimus ciuis uidetur. Ac
si uolumus huius rei que uocat᷑ eloqͣncia. siue
artis. siue studii. siue exercita cõis cuiusdã. siue

Expanded text:
ectam partem incommodorum; cum autem res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ra- tione tum facilius eloquentia comparatas. ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam. quare si quis omissis rectissimis atque honestiniciosus patriae civis alitur; qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his propugnare possit, is mihi vir et suis et pu- blicis rationibus utilissimus atque amicissimus civis fore videtur. Ac si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia, sive artis sive studii sive exercitationis cuiusdam sive
Abbreviated transcription (Latin):
rebus & partibus cause nõ uerbis. neq extͣncis
hornamentis aĩmus auditoris tenendus est.
deqͥbus dicendũ ẽ. amplectim̾. in qua ꝑticiõe
uidendũ est. ne aut aliqđ gñs utile relinqͣtur.
aut sero extra particionẽ. id qđ iuciosissimũ ẽ.¬
aut qđ turpissimũ est inferat᷑. Paucitas in par¬

Expanded text:
et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est. de quibus dicendum est, amplectimur. In qua partitione cavendum est, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur. Paucitas in par
Abbreviated transcription (Latin):
est firma aĩ rerũ ac uerborũ adinuẽcionẽ per¬
cepcio. Pronũciacio ẽ ex rerũ & uerborũ dignitate
uoas q̃. corporis moderacio. Nũc his rebus bre¬
Nã E młtorũ u̾borũ indigẽt. & nõ tantopere ad
artis descripcionẽ. et p̃cepta tradenda pertinent.
Cum aut̃ qui arcẽ rethoricã scribit. de reliquis
duabus rebus de mat̾ia artis acpartibus scribe̾
pͥnceps ẽ õim parciũ potissimũ in om̃i causaꝵ
gn̾e. qualis debeat eͣe cõsideretur. Om̃is ros
cõtinet questionẽ. Eam gͦ q̃stionẽ ex qua c̃a
nascitur. cõstituicionẽ appellamꝰ. Constitucio est
pͥma cõflictio causarũ ex depulcione intẽtionis
profecta hoc mͦ. fecisti. nõ feci aut iure feci.
Cũ facti cõtrouersia ẽ: qm̃ cõiecturis causa
sit queritur. qͥa E de ui. E de gne negocii ꝯtro¬
uersia ẽ. cõstitucio gu̾alis uocatur. At cũ cã
ex eo pendet: qđ non is agere uidetur. que opor¬
tet: aut non cũ eo qͥ cũ oportet: aut nõ apud

Expanded text:
est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio; pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio. Nunc his rebus brenam et mul- torum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum au- tem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scriberprin- ceps est omnium partium, potissimum in omni causa- rum genere, qualis debeat esse, consideretur. Omnis res, continet quaestionem. eam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur, consti- tutionem appellamus. constitutio est prima conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: fecisti: non feci aut iure feci. cum facti con- troversia est, quoniam coniecturis causa sit, quaeritur, quia et de vi et de genere negotii controversia est, con- stitutio generalis vocatur. at cum cex eo pendet, quod non aut is agere uidetur quem oportet, aut non cum eo quicum oportet, aut non apud
Abbreviated transcription (Latin):
cõnngere. et cũ tuã dixeris argum̃cacõem: tũ
contra eã que afferebantur qͣm ad modũ dilu¬
cris ostende. Ita ꝓbreuẽ cõpacionẽ auditoris
memoria. E de cõfirmacione .C. rep̃honsione redi¬
tegrabitur. Atq hoc aliis acciõis qͦ modis uaria¬
re oporcebit. Nã tũ ex tua ꝑsona enuin̾are pos¬
psonã/ aut rẽ aliquã inducere. & enum̾ationẽ
ei tocã auribuere. Fersonã hoc mͦ. Nũquid si
legis scriptor existat.& querat sic id a uob̾. qͥd
dubitrnis: quid possius dũe cũ uob̾ hoc ꝙ̃ hoc sit
alias sigillatĩ transire oĩus arguiitacioes. alias
ad particiões singła gu̾a referre. alias ab audi¬
tore qͥd desidet querere. alias hoc fat̾e ꝓcõp
Res aut̃ inducetur. si alicui rei hꝰuiodi legi. lo¬
co. urbi monum̃to. or̃o attribuet᷑. ꝑ enum̾ acc̃ẽm
hoc mͦ. Qͥa si leges loqui possent. nõne hec
apđ nos querent᷑: qͥdnã ampliꝰ desideraus o

Expanded text:
coniungere; et cum tuam dixeris argu- mentationem, tum, coniungere; et cum tuam dixeris argu- mentationem, tum, contra eam quod adferretur, quem- admodum dilueris, ostendere. ita per brevem conpara- tionem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur. atque haec aliis actionis quoque modis variare oportebit. nam tum ex tua per- sona enumerare pospersonam aut rem ali- quam inducere et enumerationem ei totam attribuere. personam hoc modo: nam si legis scriptor exsistat et quaerat sic id a vobis, quid dubitetis: quid possitis dicere, cum vobis hoc et hoc sit alias singillatim transire omnes argumentationes, alias ad partitionis singula genera referre, alias ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere per res autem inducetur, si alicui rei huiusmodi, legi, loco, urbi, mo- numento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: quid? si leges loqui possent, nonne haec apud vos quererentur: quidnam amplius desideratis,
Abbreviated transcription (Latin):
& uitupaciões nõ seperatim placet trac tari.
sed in ip̃is arguintacionibꝰ esse implicitas. Nunc
deconclusione dicemiꝰ.
Onclusio ẽ exitus. & det̾minacio tociꝰ orõ¬
nis. hec habet partes tres. Enum̾acionẽ
Indignacionẽ. Conq̃stionẽ. Enum̾ acio ẽ. ꝑ quam
res dispse: & diffuse dicte: unũ in locũ cogiuitur.
Ereminiscendi causa. unũ sb̾ aspec lum subi¬
ciunt᷑. Hec si semp codẽ inodo tractabit᷑. pspi¬
cue ab oĩbus arcificio quodã tractari intelligei.
Sin uarie fiet. & hãc suspicionẽ &. saciecatẽ uita¬
re pot̾it. Qre tũ oportebit ita fac̾e: ut pleriq
faciunt. ꝓpt̃ facilitatẽ singillatĩ uuã quãq reni
ris in particione. de quibꝰ te pollicaitus sis dictuꝵ.
p̃terea qđ debeat desiderare: atq in his gn̾ibus
ut añ dictũ est. tũ tuas argum̃tacioẽs trãsire
sepatĩ. tũ id qđ artificiosius ẽ. cũ tuis contrarias

Expanded text:
et vituperationes non separatim placet tractari, et vituperationes non separatim placet tractari, sed in ipsis argumentationibus esse inplicatas. Nunc de conclusione dicemus. Conclusio est exitus et determinatio totius orationis. haec habet partes tres: enumerationem, indignationem, conquestionem. Enumeratio est, per quam res disperse et diffuse dictae unum in locum coguntur et reminiscendi causa unum sub aspectum subiciuntur. haec si semper eodem modo tractabitur, perspicue ab omnibus artificio quo- dam tractari intellegetur; sin varie fiet, et hanc suspi- cionem et satietatem vitare poterit. quare tum oporte- bit ita facere, ut plerique faciunt propter facilitatem, singillatim unam quamque rem ris in par- titione, de quibus te pollicitus sis dicturumpraeterea, quod debeat desiderare. atque in his ge- neribus, ut ante dictum est, tum tuas argumentationes transire separatim, tum, id quod artificiosius est, cum tuis contrarias
Abbreviated transcription (Latin):
stramꝰ. aut cũ id qđ illi deffendãt utile ẽeͣ face¬
amur. et qđ nos dicamꝰ honestũ eẽ demõstre¬
mus. Ac de rep̃hensione quiđ̃ hec existimauumꝰ
esse dicenda. Deinceps nũc cõclusionẽ ponemꝰ.
Hermagoras digͣssionẽ. De ide cũ postremã po¬
nit cõclusionem. In hac aut̃ dig̃ssione ille pu¬
tat oportere quandã inferri or̃onẽ acausa. at¬
q a iudicacõe ip̃a remotã. Que aut sui laudẽ.
aut aduersarii uitupacionẽ cõtineat: aut ĩ ali¬
am cãm deducat. ex qua cõficiat aliqͥd ꝯfirm¬
acionis: aut rep̃hensionis nõ argum̃tãdo. sed
augendo ꝑ qͣndã amplificacionẽ. hãc si qͥs par¬
tẽ putarit ẽẽ orõnis sequat᷑ hermagorã licebit.
Nã & augendi. & laudandi. & uitupãdi. p̃cepta
a nob̾ partĩ data st̃. parcĩ suo loco dabunt᷑. No¬
bis aut̃ nõ placuit hãc partẽ in num̾um reponi.
qr de causa digͣdi uisi ꝑcõmunẽ locũ displicet.
Quo de gu̾e posteriꝰ est dicendũ. Laudes auẽ

Expanded text:
stramus; aut cum id, quod illi defendant, utile esse fateamur, quod nos dicamus, honestum esse demonstremus. Ac de reprehensione haec quidem existimavimus esse dicenda. deinceps nunc de conclusione ponemus. Hermagoras digressionem deinde, tum postremam conclusionem ponit. in hac autem digressione ille putat oportere quandam inferri orationem a causa atque a iudicatione ipsa remotam, quae aut sui laudem aut ad- versarii vituperationem contineat aut in aliam causam deducat, ex qua conficiat aliquid confirmationis aut re- prehensionis, non argumentando, sed augendo per quandam amplificationem. hanc si qui partem putabit esse orationis, sequatur licebit. nam et augendi et laudandi et vituperandi praecepta a nobis partim data sunt, partim suo loco dabuntur. nobis autem non placuit hanc partem in numerum reponi, quod de causa digredi nisi per locum communem displicet: quo de genere posterius est dicendum. laudes autem
Abbreviated transcription (Latin):
ment̾ uelis cõgruere & chohere cũ causa ex
his ducas. oporcet q̃ post dicẽda st̃. Qiͣ cũ
iudicacio & ea q̃ oportet adiudicacionẽ ar
gunẽta uiueniri. diligent̾ erũt artificio re¬
pta: cura ⁊ cogitacionẽ ꝑtractata. tũ deuiq
ordinãde sunt. certe partes or̃ouisꝰ Ne par¬
tes .ui. ẽẽ oĩno uob̾ udent̃. exordiũ. narracio.
particio. cõfirmacio. rep̃hencio. cõclusio. Nunc
qm̃ exordiũ pͥnceps debet e̾e̾ oĩu. nos quoq
pͥmũ in rõne exordiẽdi p̾cepta dabimiꝰ. Ex¬
ordiũ est or̃o animũ auditoris idonee cõpãs
ad reliquã dictionẽ. Qđ eueniet si eũ beui¬
uolunt. attentũ. docilent fecerit. Qrͣ qͥ bñ ex¬

Expanded text:
menter velis congruere et cohaerere cum causa, ex menter velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt. quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta inveniri, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis. eae partes sex esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui b
Abbreviated transcription (Latin):
cõtrou̾sia. Nã sit nobis ea exposita rõ: quã pau¬
lo ante exposuimꝰ. Ella eiũ inqͥt patrẽ meũ occi¬
dat. At nõ inqͥt adu̾sarius abste filio matrẽ ue¬
cari oportuit. potuit enĩ sine tuo scłe factũ eiꝰ
puniri. Ex hac deductione rõnis illa sũma
nascitur ꝯtrouersia: quã uidicacõem appellamꝰ.
Ca ẽ huiꝰmodi. Rec tum ne fuerit ab horeite⁊
mr̃em occidi. cũ illa horestis patremi occidisset.¬
firmamẽtum ẽ. firmissima argumẽtacio deffẽ¬
soris & aptissima adiudicationẽ. Ut si uelit
ueris ꝙ familie: ut ea ponas liberi sui pocis¬
simũ petere debuerint. Et in cet̾is quiđ ꝯsti¬
tucionibus ad hũc modũ iudicaciones repi¬
entur. Incõiec turali aũi ꝯstituciõe qr rõ nõ
est. factum enĩ nõ cõceditur. nõ põt ex de¬
ductione rõnis iudicacio nasci. Quare
dicaciones firmamĩta repiri. His om̃ibus
ĩ causa reꝑtis. tũ deuiq singłe partes tociꝰ
cause cõsiđande sunt. Nam nõ ut qđq i

Expanded text:
 exposita ratio, quam paulo ante exposuimus: illa enim meum, inquit, patrem occiderat: at non, inquiet ad- versarius, abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidissetfirmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit neris et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint. Et in ceteris quidem constitutionibus ad hunc modum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non conceditur—, non potest ex deductione rationis nasci iudicatio. quare dicationes, firma- menta reperire. Tum his omnibus in causa repertis denique sin- gulae partes totius causae considerandae sunt. nam
Abbreviated transcription (Latin):
Entencia est or̃õ sũpta de uita: q̃. tencia.
aut qͥd sit: aut qͥd e̾e̾ oportcat inuita bir¬
uit̾ ostendit. hoc pacto. Difficile est. pͥmũ u̾tutes
reuereri: qui semꝑ scdã fortuna sit usus. Itẽ lib̾
is est existimandus : qui uulli turpitudini seruit.
Item egẽs eque est. is qui nõ satis ht. Eis cui satis
niħ põt eẽ. Itẽ optima uiuẽdi rõ est. eligẽda eam
illd̾ qͦ probandũ est gñs sentẽcie. qđ cõfirmatur
dñacione. Itẽ qui fortunis alicuiꝰ inducti anuciciã
eiꝰ setuti sunt. hii simul ac fortuna delapsa est.
deuolant om̃s. Cũ enĩ recessit ea res: q̃ fuit ꝯsue¬
tudinis causa. niħ suꝑest qrͣ possint manu ticia
teneri. Sũt itẽ sentẽcie. que duplicit efferuntur.
hoc mͦ. sine rõne. Errãt qui inꝓsꝑis rebꝰ om̃s im¬
petus forcune se putãt fugisse. sapient̾ cogitant
qui tp̃ibus scđis casus aduersos refornudãt. cũ

Expanded text:
ententia est oratio sumpta de vita, quae aut quid sit aut quid esse oporteat in vita, breviter ostendit, hoc pacto: «Difficile est primum  virtutes revereri, qui semper secunda fortuna sit usus.» Item: «Liber is est existimandus, qui nulli turpitudini servit.» Item: «Egens aeque est is, qui non satis habet, et is, cui satis nihil potest esse.» Item: «Optima vivendi ratio est eligenda; eam illud quoque probandum est genus sententiae, quod confirmatur dominationem.» Item: «Qui fortunis alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit consuetudinis causa, nihil superest, quare possint in amicitia teneri.» Sunt item sententiae, quae dupliciter efferuntur. Hoc modo sine ratione: «Errant, qui in prosperis rebus omnis impetus fortunae se putant fugisse; sapienter cogitant, qui temporibus secundis casus adversos reformidant.» Cum
Abbreviated transcription (Latin):
Dilige cognatos. caros uen̾are ꝓpinquos
Subditus esto deo. mãdatis legis obedi.
Fropt̾ea ꝗ me popłs. sed dicetre nolo
Ne cui magna loqͣns uidear spirare suꝑbũ.
Te uero plagis ignomimaq putauit.
Hoc tu nũc audes. qͥ nuꝑ in ede sacrata
Solẽuiq die. sed p̃stat parcere uerbis.
Ne te digna ferẽs offeudã iudicis aures.

Expanded text:
Dilige cognatos; charos venerare parentes Subditus esto Deo; mandatis legis obeDilige cognatos; charos venerare parentes populus . . . sed dicere nolo, Ne cui, magna loquens, videar spirare superbum; Te vero plagis, ignominiaque notavit. Haec tu nunc audes? qui nuper in aede sacrata, Solemnique die. . . . sed praestat parcere verbis, 1595 Ne te digna ferens, offendam judicis aures.
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc patrẽ gladio crudelis nate necasti.
Tu ne patrem: ꝓ quo fuerat tͥ mors obeunda:
Non refugis lucẽ fex. ⁊ contagio uite
Nõ refugis: nũquid si uidex parere uellet
Non cibi deberes manibꝰ cõsciscere mortẽ¬

Expanded text:
Tune patrem gladio crudelis nata necasti? Tune patrem? pro quo fuerat tibi mors subeunda. Num refugis lucem, fex et contagio vitae? Num refugis? Nunquid si judex parcere vellet, Non tibi deberes manibus consciscere morte
Abbreviated transcription (Latin):
N ulla tacenda loqͥ. uł ulła loq̃nda facere:
Quis sapiẽs iubeat cũ supͣ uos sit utrͣq
Qui sue iubẽs sapiat. cũ qđ iubet. hoc neqͥt ẽẽ.
Tu mͥ te confers hõ quo te noĩe dicã¬
Hesito. si dicam spurcime: nõ erit equũ
Si scellus appelleni. muꝰ ẽ deformior an sis.
N equior iguoro. nc̃ hic mͥ. nũc placet illis¬

Expanded text:
Nulla tacenda loqui, vel nulla loquenda tacere, Quis sapiens jubeat, cum supra nos sit utrumque? Quisve jubens sapiat, cum quod jubet, hoc nequNulla tacenda loqui, vel nulla loquenda tacere, Tu mihi te confers homo, quo te nomine dicaesito. Si dicam spurcissime, non erit aequum. Si scelus appellem, minus est. Deformior an sis Nequior ignoro. Nec hoc mihi, nec placet ill
Abbreviated transcription (Latin):
lsiunc uio ẽ. cũ eoꝵ de qͥbus. disiune tione.
diciuniꝰ utrũq aut unũ qđq certo ꝯcludit᷑
uerbo. sic. Eopulus romanꝰ. numãciã deluit. carcha¬
giiẽ sustulit. chprintũ disicat. fregellas euerat.⁊
nibꝰ numã tuus uires corpis auxiliate sũt. iuhil
carchaginẽsibus sciẽcia rei militaris adium̃ico fuit
uil dorintis erudita calliditas p̃sidii culit. nihi
fregelliauis morũ & sermonis sacietas opitulata
ẽ. Itẽ forme dignitas: aut morbo de florescit: aut
uetustate extinguitur. Hic utrũq ĩ supiori exẽ¬
plo unã quãq rẽ certo u̾bo cõcludi iudenius.

Expanded text:
isiunctum est, cum eorum, de quibusisiunctum est, cum eorum, de quibuscerto concluditur verbo, sic: «Populus Romanus Numantiam delevit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate extinguitur.» Hic utrumque, in superiore exemplo unam quamque rem certo verbo concludi videmus.
Abbreviated transcription (Latin):
dicta uidetur. Ea pꝰ ip̃iꝰ oratoris correctiouem
ꝑelectissimũ u̾bũ deuenire. Est cũ nõ ẽ satiꝰ. si
cõmutacio uerbi id eri demõstratura eiꝰmodi rẽ
esse ut cũ eã cõmuni u̾bo appellari leuiꝰ dixisse.
iuidearis cũ adelec tiꝰ uerbũ accedas insigniorẽ rẽ
facias. Ꝙsi cõtinuo uenisses ad ia uerbũ. nec rei
Ecupacio est cũ dicimꝰ. nos p̃tire aut ne
dicimꝰ hoc mͦ. Nã de puericia qͥđ tua. quã tu om̃i¬
ĩtempancie adixisti dicerẽ. si hox tp̃s idoncũ pu¬
narã satis fecsti .L. labieni iuhil ad hãc rẽ prin̾e
puto. Horũ iuhil dico. reuertor ad ilid de qͦ indie
ciũ est. Itẽ nõ dico te ab scciis peciias recepisse.
no sum in eo occupatꝰ. qđ ciuntates. regna. domos:
est. aut iguobile aut plauũ nõ põt fieri. anc fͦi¬
ale põc rephendi. ut uciliꝰ sit occulte feasse suspi¬
cionẽ. qͣ eiꝰmodi ĩtendisse oĩonẽ q̃ redarguat᷑. De¬

Expanded text:
dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem et lectissimum verbum devenire?» Est, cum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstratura, eiusmodi rem esse, ut, cum eam communi verbo appellaris, levius dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem rem facias. Quodsi continuo venisses ad id verbum, nec rei ccultatio est, cum dicimus nos o: «Nam de pueritia quidem tua, quam tu omniaddixisti, dicerem, si hoc tempus idoneum puiarum satis fecisti L. Labeoni, nihil ad hanc rem pertinere puto. Horucium est.» Item: «Non dico te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguatur. D
Abbreviated transcription (Latin):
culorũ. susceptio. hec ideo cõmoda putat᷑̃ exornaco.
qr om̃e rei cuiꝰpiã uim & potestatẽ. ita dillucide: ꝓpo¬
nit. & explicat breuit̾. ut neq pluribꝰ uerbis dia opor¬
tuisse udeatur. neq lucidiꝰ pocuisse dici pucetur.
breuit̾ qđ dictum sit ꝓpouit. Itẽ bixui. qđ
cõsequat᷑. hoc pacto. Modo inpatriã uꝰmodi fue¬
rit habetis. Nũc in parẽtes qͣlis extit̾it cõsid̾ate:x
Itẽ mea in istũ bñficia cognoscitis. Nũc qͦmͦ iste mͥ
gr̃am retulerit. accipite. proficit aliqͣntũ hec exor¬
nacio ad duas res. Nã ẽ qđ dixerit cõmouet. et
ad reliquã uim cõꝑat auditorẽ. De correctone:
Orrec tio est q̃ tollit id qđ dic tũ est .R. ꝓ
eo id qđ magis idoneũ iudet᷑. repõit hoc
pacto. Q si iste suos hospites rogasset unoãuus¬
lem: que uictoribus plus calamitatis ꝗͣ boni de
plerũq uno adeo in sec taris: Cõmouet᷑ hoc gnẽ
aĩmus auditoris. Res eiũ cõmuni u̾bo elata cm̃imͦ.

Expanded text:
tio.» Haec ideo commoda putatur exornatio, quod omnem rei cuiuspiam vim et potestatem ita dilucide proponit et ‹explicat› breviter, ut neque pluribus verbis oportuisse dici videatur neque brevius potuisse dici putetur. breviter, quid dictum sit, proponit item brevi, quid consequatur, hoc pacto: «Modo in patriam cuiusmodi fuerit, habetis: nunc ‹in› parentes qualis extiterit, considerate.» Item: «Mea in istum beneficia cognoscitis; nunc, quomodo iste mihi gratiam retulerit, accipite.» Proficit haec aliquantum exornatio ad duas res: nam et quid dixerit commonet et ad reliquum conparat auditorem. CAPUT 36 Correctio est, quae tollit id, quod dictum est, et pro eo id, quod magis idoneum videtur, reponit, hoc pacto: «Quodsi iste suos hospites rogasset, immo innuislem, quae victoribus plus calamitatis quam boni dedplerumque atque adeo insectaris !» Commovetur hoc genere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
Que tͥ causa fugit. nũqͥd flagra nulla dabant᷑
An labor: ast ludo. sõnoq madere solebas.
Quidnã dep̾hensus fatere. fugerẽ ne. s hostis
Uectus eqͦ peditẽ capet. ueniã ne p̃carer.
At crudelis erat. pugnarẽ. forcior ille
Promissis gͥ falli restabat auarũ.

Expanded text:
Quae tibi causa fugae? nunquid flagra? nulla dabantur. An labor? ast ludo somnoque madere solebas. Quidnam deprensus facerem? fugeremne? sed hostis Vectus equo peditem caperet. Veniamne precarer? At crudelis erat. Pugnarem? fortior ille. Promissis igitur falli restabat avarum.
Abbreviated transcription (Latin):
Curia curarũ geniirix. nutrxq malorũ.
In iustis iustos. in houestis equat honestos.
Alcide uirtus nullo superata labore
Indomitas aditura domos ĩ funda ꝓfunda
De formis forma. nõ formidauit ⁊ atra
Atria cerberco spreuit metuenda latratu.

Expanded text:
Curia curarum genitrix, nutrixque malarum, Injustis justos, inhonestis aequat honestos. Alcide virtus. ullo superata labore, Indomitas aditura domos, infanda profunda, Deformes formas non formidavit, et atra Atria cerbereo sprevit metuenda latraCuria curarum genitrix, nutrixque malarum,
Abbreviated transcription (Latin):
quos deffendimꝰ. egregiis cõmodis ꝓferẽdis obser¬
uabimꝰ. Nã eiꝰmodi res & inuidiã cõtrahit inuitã
E odiũ in or̃one. si incõsidate trac tes. Quare q̃m¬
ad imodũ rõne inuiuẽdo fugit᷑. Inuidia sic ĩ dicẽdo
soluta ex cathenis uolitabit ⁊ uagabitur in foro.
ĩ om̃s amicos atq inuuicos notos: acq ignoctos. ali¬

Expanded text:
ferendis observabimus. Nam eiusmodi res et invidiam contrahunt in vita et odium in oratione, si inconsiderate tractes. Quare quemadmodum ratione in vivendo fugitur invidia, sic in dicendo soluta ex catenis, volitabit et vagabitur in foro, in omnes amicos atque inimicos, notos atque ignotos i
Abbreviated transcription (Latin):
uert̾imꝰ. uerborũ anapices. aut młtiplices pc̃ates.
Fer cõseq̃naã significatio sit. cũ res que secuntur
aliqͣni rẽ dicũtur. ex quibus tota res relinqͥt᷑ iusus¬
picione. Ut si salsam̃tarii filio dicas qui esce tu auiꝰ
pat̾ cubito se einungere solebat. fe abscisiouẽ. si cũ
relinqͥtur suspicionis sic. Qui ista forma ꝓ etate nuꝑ
aliene domi. uolo plura dicere. Fersimilitudiuẽ cũ
aliqua re simili allata nihil ampliꝰ diciuiꝰ. sed ex ea
sigunificamꝰ quid senciamꝰ hoc mͦ. Noli saturiune ni¬
miũ popli reuerẽcia fretus eẽ stulciciã diuosce¬
gracci. hec exornacio plurimũ festiuitatis ht iut̾dũ
E diguitatis. Sinit enĩ quidã tacito ore ip̃m audi¬
torem suspicari. De greuitate.
Reuitas ẽ res ip̃is tm̃mͦ uerbis necessariis
expedita. hoc mͦ. Lẽniũ pret̾ieus cepit. Iude thasi
presidiũ reliquit. post urbem inchidũ sustu¬
lit. Inde pulsans inhellespontũ: statĩ potitur ab¬

Expanded text:
 aut multiplices potestates. Per consequentiam significatio fit, cum res, quae sequantur aliquam rem, dicuntur, ex quibus tota res relinquitur in suspicione; ut si salsamentari filio dicas: «Quiesce tu, cuius pater cubitis emungi solebat.» Per abscisionem, si, cum relinquitur suspicionis, sic: «Qui ista forma et aetate nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum aliqua re simili allata nihil amplius dicimus, sed ex ea significamus, quid sentiamus, hoc modo: «Noli, Saturnine, nimium populi frequentia fretus esse: inulti iaceGracci.» Haec exornatio plurimum festivitatis habet interdum et dignitatis; sinit enim quiddam tacito oratore ipsum auditorem suspicari. CAPUT 68 Brevitas est res ipsis tantummodo verbis necessariis expedita, hoc modo: «Lemnum praeteriens cepit, inde Thasi praesidium reliquit, post urbem Viminacium sustulit, inde pulsus in Hellespontum statim potitur Ab
Abbreviated transcription (Latin):
inuictissima uocem emittat. nũ hoc pacto loqͣt᷑.
Ego illa plurimis tropheis ornata. triumphi di¬
tata certissimis. clarissimis locupletata uictoriis.
uũc ur̃is sedichionibus o ciues uexor. Quã dol
maliciosa cartago. uiribus probata. numãcia di¬
sciplinis erudita. Corinchꝰ labefactare nõ po¬
tuit eam. lacimini nũc ab hoĩe uł det̾imo prot̾i
atq cõculcari. Item ꝗ si nũc luciꝰ ule brutus re¬
uiuiscat. E hic aute pedes ur̃os ad sit. non hac
utatur or̃one. Ego reges eieci. uos tirãnos iuntro¬
ducitis. Ego lib̾tatẽ que nõ erat. peperi. uos partã
seruare nõ uultis. Ego capitis mei ꝑicło patriã
lib̾.aui. uos liberi sine picło ee̾ nõ curatis. Hec
formacio licet inplures res mutas atq in aĩatas
transferat᷑ ꝓficit plurinũ. ĩ amplificatiõis partibꝰ
et conmiseracione: De significacione

Expanded text:
invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potuit, eam patimini nunc ab homunculis deterrumis proteri atque conculcari?»« Item: «Quodsi nunc Lucius ille Brutus revivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non hac utatur oratione: «Ego reges eieci, vos tyrannos introducitis; ego libertatem, quae non erat, peperi, vos partam servare non vultis; ego capitis mei periculo patriam liberavi, vos liberi sine periculo esse non curatis?»« Haec conformatio licet in plures ‹res›, in mutas atque inanimas transferatur. Proficit plurimum in amplificationis partibus et conmiser