comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
o spoliatam uimi tribuniciam
uiderint tum se facilius mer¬
mem et debilitatũ te oppressu¬
ros arbitrant nam ne sufficiat
consul non timent uident in tu¬
orũ potestate collegarũ fore spe¬
rant sibi Silanũ datũ uirũ sme
p̃sidio obici posse. Hiis tantis
in rebus tantisq in ꝑiculis est
cuũ M. cato qui michi non tibi
s patrie natus esset uidere quid
agatur retinẽ. idiutorũ defenso¬
rem sociũ in re ꝑ. consulem nõ
cupidum consulem qd̾ maxime
tempus hoc posculat fortuna cõ¬
stitutũ ad amplexandũ ociũ scie̾ci¬
a ad bellũ gerendum animo et u
ita est iud̾. totam remp. uos in hac
causa tenetis. uos gubernatis. Si
I.catillina cum suo consilio nefa¬
riorũ hominũ quos secum eduxit
hac de re posset iudicare cõdẽp̃na¬
ret .l. murenã si interficere posset
occideret petunt enĩ raciones illiꝰ
ut orbetur auxilio res p. ut mi¬
miatur contra suũ futorem impa

Expanded text:
o spoliatam vim tribuniciam o spoliatam vim tribuniciam viderint, tum se facilius inermem et debilitatum te oppressuros arbitrantur. nam ne sufficiatur consul non timent. vident in tuorum potestate conlegarum fore; sperant sibi D. Silanum, clarum virum, sine am sine praesidio obici posse. his tantis in rebus tantisque in periculis est tuum, M.Marce Cato, qui mihi non tibi, sed patriae natus esse videris, videre quid agatur, retinere adiutorem, defensorem, socium in re publica, consulem non cupidum, consulem, quod maxime tempus hoc postulat, fortuna constitutum ad amplexandum otium, scientia ad bellum gerendum, animo et ussita est, iudices; totam rem publicam vos in hac causa tenetis, vos gubernatis. si L.Lucius Catilina cum suo consilio nefariorum hominum quos secum eduxit hac de re posset iudicare, condemnaret L.Lucium Murenam, si interficere posset, occideret. petunt enim rationes illius ut orbetur auxilio res publica, ut minuatur contra suum furorem imper
Abbreviated transcription (Latin):
defendendam. Atos ad hec mala
Iud̃. quid accedat aliuo non uide¬
tis. te te appello Cato nonne pro¬
spicis tempestatem anni tui iam
enim hesterna concione intonuit
uox pniciosa designauit college
tui contra quem mulcũ tua mẽs
multũ omnes bom prouiderũt
qui te ad tribunatus peticionẽ
uocauerũt. Or̃a que ꝑ hoc trien¬
mum agicata sunt iam ab eo tẽ¬
pore quo a .l. catilina et Gn.
pisone mitum consiliũ senatꝰ
interficiendi scitis esse in hos di¬
es in hos menses in hoc tempus
erumpũt qui locus est Iud̾. quod
tempus qui dies que nox cum ego
non existorum in sidiis ac mucro¬
nbus non solũ meo s multo eci¬
am magis duuno consilio cripsa¬
racq elionem neq isti me meo
noĩe interfici s ugilantem consu¬
lem de rei p. presidio demouere
uolunt nec ininus uellent Cato
te quoq aliqua racione si pos¬
sent tollere id qd̾ michi crede et
agunt et moliĩt᷑ uident qͣntum

Expanded text:
defendendam. atque ad haec mala, defendendam. atque ad haec mala, iudices, quid accedat aliud non videtis? te, te appello, Cato; nonne prospicis tempestatem anni tui? iam enim in hesterna contione intonuit vox perniciosa designati tribuni, conlegae tui; contra quem multum tua mens, multum omnes boni providerunt qui te ad tribunatus petitionem vocaverunt. omnia quae per hoc triennium agitata sunt, iam ab eo tempore quo a L.Lucio Catilina et Cn.Gnaeo Pisone initum consilium senatus interficiendi scitis esse, in hos dies, in hos mensis, in hoc tempus erumpunt. qui locus est, iudices, quod tempus, qui dies, quae nox cum ego non ex istorum insidiis ac mucronibus non solum meo sed multo etiam magis divino consilio eripiar atque evolem? neque isti me meo nomine interfici sed vigilantem consulem de rei publicae praesidio demoveri volunt. nec minus vellent, Cato, te quoque aliqua ratione, si possent, tollere; id quod, mihi crede, et agunt et moliuntur. vident quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑo debilitaui in foro compressi ea¬
am domi mee sepe Iudices. hiisuos
si alterũ consulem tradideritis
plus multo erũc pestris sententis
qͣm suis gladiis consecuti Hagni
interest Iud̾. id qd̾ ego multis repu¬
gnantib egi acq p̾feci esse Raleñ.
Ianuariis in reꝑ. duo consules. no¬
lite arbitrari mediocrib cõsiliis
Aut usitatis uitis aut non lex
mpba non ꝑmiaosa largicionũ
auditũ aliquando aliqd̾ m̾alũ rei
p. queritut. mita sunt in hec ci¬
uitate consilia Iud̾. urbis delende
ciium trucidandorũ nominis ro¬
mani exstinguendi atq hec que
sine inquam si eos hoc noĩe appel¬
lari fas est de patria sua et cogi¬
tant et cogitauerunt. Horũ ego
cotidie consiliis occurro audaciã
debilito sceleri resisto. sed moneo
Iudꝰ. in exitu iam est meus consu¬
latus nolite michi subtrahere ui¬
cariũ mee diligencie nolite adi¬
mere eum cui rem ꝑ. cupio trade
incolumen ab hiis tantis picłis

Expanded text:
po, debilitavi in foro, compressi etpo, debilitavi in foro, compressi etiam domi meae saepe, iudices, his vos si alterum consulem tradideritis, plus multo erunt vestris sententiis quam suis gladiis consecuti. Magni interest, iudices, id quod ego multis repugnantibus egi atque perfeci, esse Kalendis Ianuariis in re publica duo consules. nolite arbitrari, mediocribus consiliis aut usitatis viis eos uti. non lex improba, non perniciosa largitio, non auditum aliquando aliquod malum rei publicae quaeritur. inita sunt in hac civitate consilia, iudices, urbis delendae, civium trucidandorum, nominis Romani exstinguendi. atque haec cives, cives, inquam, si eos hoc nomine appellari fas est, de patria sua et cogitant et cogitaverunt. Horum ego cotidie consiliis occurro, audaciam debilito, sceleri resisto. sed moneo, iudices. in exitu iam est meus consulatus; nolite mihi subtrahere vicarium meae diligentiae, nolite adimere eum cui rem publicam cupio tradere incolumem ab his tantis periculis
Abbreviated transcription (Latin):
clamo ato testor. Audite audite
consulẽ Iud̾ nichil dicam ad rogã¬
cius tantum dicam totos dies
secũ eduxit se hanc ciuitatẽ opp̃s¬
surũ arbitraretur lacius patet
illius sceleris contagio quã qͥsqͣm
pucat ad plures ꝑtinet intus intus
mosͣm est equus troianus a qͦ nũꝙ
me consule dormientes oꝑ pͥmem̃.
Queris a me quid ego catillinam
metuam nichil. et curaui ne quis
metueret s copias illuis quas hic
uideo dico esse metuendas. Nec tam
timendus nũc exercitus ł cãtilline
qͣm isti qui illum exercitũ de seruis¬
se dicuntur. non enmi deruerũt l
ab illo in seculis atq insidiis resi¬
cti in capite atq in ceruicibus no¬
stris resticerũt. Hii et integrũ con¬
sulem et bonũ imꝑatorem et na¬
tura et fortuna cum rei ꝑ. salute
cõuinctus deici de urbis p̃sidio et
de cuscodia ciuitates. uestris sen¬
tenciis deturbari uolunt quorum
ego ferrũ et audaciam reieci in cã¬

Expanded text:
clamo atque testor. audite, audite clamo atque testor. audite, audite consulem, iudices, nihil dicam adrogantius, tantum dicam totos dies secum eduxit se hanc civitatem oppressurum arbitraretur. Latius patet illius sceleris contagio quam quisquam putat, ad pluris pertinet. intus, intus, inquam, est equus Troianus; a quo numquam me consule dormientes opprimemini. quaeris a me ecquid ego Catilinam metuam. nihil, et curavi ne quis metueret, sed copias illius quas hic video dico esse metuendas; nec tam timendus est nunc exercitus L.Lucii Catilinae quam isti qui illum exercitum deseruisse dicuntur. non enim deseruerunt sed ab illo in speculis atque insidiis relicti in capite atque in cervicibus nostris restiterunt. hi et integrum consulem et bonum imperatorem et natura et fortuna cum rei publicae salute coniunctum deici de urbis praesidio et de custodia civitatis vestris sententiis deturbari volunt. quorum ego ferrum et audaciam reieci in cam
Abbreviated transcription (Latin):
rem in eo quidem fallis et decipis
nam si nõie appellari ab sꝑe ciuis
tuos honestatũ ẽ turpe est eos no¬
ciores esse seruo tuo quã tibi sin e¬
ciam noris tamen ꝑ monitorem ap
tamen qua sit ut e noris ita salu¬
tas quid postea quã edesignatus
multo salutas neglegencius. Hec
oĩa ad racionem ciuitatis s derigas
recta sunt sint ꝑpendere ad disci¬
pline p̾cepta uelis reppereant᷑
prauissima Quare nec plebi roma¬
ne cripiendi fructus isci sunt ludo¬
rum gladiatorũ cõuiuorũ que õ¬
nia maiores nr̃i ꝯpauerũt. nec
Candidatis ista benignitas adimẽ¬
da est que liberalitatem magis
significat qm largicionem.At eĩ
te ad accusandũ resp. adduxit cre¬
do Cato te isto animo atqz ea opimi¬
on uenisset. sed tum prudencia
laberis ego qd̾ facio Iud̾. cũ ami¬
cicie dignitatis que .l. murene
gracie iacios tum me pacis oti
concordie libertatis salutis uite
demq õĩum nostrũ causa facere

Expanded text:
rem? in eo quidem fallis et decipis. rem? in eo quidem fallis et decipis. nam, si nomine appellari abs te civis tuos honestum est, turpe est eos notiores esse servo tuo quam tibi. sin iam noris, tamenne per monitorem apptamen, quasi tute noris, ita salutas? quid, postea quam es designatus, multo salutas neglegentius? haec omnia ad rationem civitatis si derigas, recta sunt; sin perpendere ad disciplinae praecepta velis, reperiantur pravissima. qua re nec plebi Romanae eripiendi fructus isti sunt ludorum, gladiatorum, conviviorum, quae omnia maiores nostri comparaverunt, nec candidatis ista benignitas adimenda est quae liberalitatem magis significat quam largitionem. at enim te ad accusandum res publica adduxit. credo, Cato, te isto animo atque ea opinione venisse; sed tu imprudentia laberis. ego quod facio, iudices, cum amicitiae dignitatisque L.Lucio Murenae gratia facio, tum me pacis, oti, concordiae, libertatis, salutis, vitae denique omnium nostrum causa facere
Abbreviated transcription (Latin):
natus esset necesse emĩ fuisse ibi
esse terrarũ imꝑiũ ubi ille ess
huiꝰ in morte celeb̾anda gͣuiter
tulit populus romanus hanc ꝑ¬
uersam sapienciam Tuberoins
itaq homo integerrimꝰ ciuis
optimꝰ cũ esset .i. pauli nepos
p. africam ut dixi. sororis filius
hiis edmis pelliculis pretura
deiectus est. Odit populus fro.
pͥuatam luxoriam publicam ma¬
gnificenciam diligit non amat
profusas epula sordes et inhu¬
manitatem multo minꝰ Diltĩ¬
guit racionem officiorũ ac tem¬
porũ uicissitudine laboris ac
uoluptatis Nam qd̾ ais nulla
re allia hoĩum mentes oportẽ
ad magistratũ mandandũ nsi di¬
gnitate hoc tu ipse in quo sũma
est dignitas non seruas Cur em̃
quẽqͣm ut studeat cibi ut te ad iu¬
uet rogas rogas tu me ut michi pre¬
sis ut cõmictam ego me tibi quid
tandem is tũc me rogari oportet
abste ante pocius a me ut pro me¬
a salute laborem piculũq susci¬
pias Quid qd̾ habes nomen Clato¬

Expanded text:
natus esset; necesse enim fuisse ibi natus esset; necesse enim fuisse ibi esse terrarum imperium ubi ille esset. huius in morte celebranda graviter tulit populus Romanus hanc perversam sapientiam Tuberonis, itaque homo integerrimus, civis optimus, cum esset L.Lucii Pauli nepos, P.Publii Africani, ut dixi, sororis filius, his haedinis pelliculis praetura deiectus est. odit populus Romanus privatam luxuriam, publicam magnificentiam diligit; non amat profusas epulas, sordis et inhumanitatem multo minus; distinguit rationem officiorum ac temporum, vicissitudinem laboris ac voluptatis. nam quod ais nulla re adlici hominum mentis oportere ad magistratum mandandum nisi dignitate, hoc tu ipse in quo summa est dignitas non servas. cur enim quemquam ut studeat tibi, ut te adiuvet rogas? rogas tu me ut mihi praesis, ut committam ego me tibi. quid tandem? istuc me rogari oportet abs te, an te potius a me ut pro mea salute laborem periculumque suscipias? quid quod habes nomenclato
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑarũt hec oĩa sectatorũ spe¬
taculorũ prandiorũ item crini
qui tempora uoluptatis laboris¬
q disperciũt res p suas retinue¬
runt quorũ alteri uno aduẽtu no¬
stri exercitus deleci sunt alteri
nostri imperii prelidio discipli¬
nam suam legesq conseruant.
Quare nolli cato maiorũ mstitu¬
ta queres ipsa que duiturntas
imperii comprobat mimum le¬
uera oracione reprehendere. fuit
codem ex studio uir eruditus apd
patres nr̃os et honestus homo et
nomine .p. a daret rogatus est
a maximo ut tridimum sterne̾t
cum esset Tubero eiusdem africa¬
in sororis filius atoq̃ ille homo e¬
ruditissimꝰ ac stuicu strauit pelli¬
culis edmis lectulos punita nos
et exposuit uasa sanna quasi
uõ esset diogenes cynicus mortu¬
us et non duum hoĩs africam
mors honestaretur quem cũ su¬
premo eius die Haximus lauda¬
ret gracias egit diis ĩmortalib
qd̾ ille uit in hac re p. potissimũ

Expanded text:
compararunt? haec omnia sectatorum, specompararunt? haec omnia sectatorum, spectaculorum, prandiorum item crimiqui tempora voluptatis laborisque dispertiunt res publicas suas retinuerunt; quorum alteri uno adventu nostri exercitus deleti sunt, alteri nostri imperi praesidio disciplinam suam legesque conservant. qua re noli, Cato, maiorum instituta quae res ipsa, quae diuturnitas imperi comprobat nimium severa oratione reprehendere. fuit eodem ex studio vir eruditus apud patres nostros et honestus homo et nomine populo Romano daret, rogatus est a maximo ut triclinium sterneret, cum esset Tubero eiusdem Africani sororis filius. atque ille, homo eruditissimus ac Stoicus, stravit pelliculis haedinis lectulos Punicanos et exposuit vasa Samia, quasi vero esset Diogenes Cynicus mortuus et non divini hominis Africani mors honestaretur; quem cum supremo eius die maximus laudaret, gratias egit dis immortalibus quod ille vir in hac re publica potissimum
Abbreviated transcription (Latin):
Nuic nonꝰ et illa pie fecit et hic
a culpa est remotus oĩa hec sũt
officia necessariorũ cõmoda teniui¬
orum muma candidatorũ.At
enm agit mecũ aultere et stoice
Cato negat uerũ esse allici beni¬
uolenciam cibo. negat iudiciũ ho¬
minũ in magiltratibus mandandis
conrumpi uoluptacibꝰ oportere
ergo ad cena peticionis causa si
quis uocat condep̃net ᷑. quippe
inquit tu michi sũmũ imperiũ
bus et de leuiendis anmis et
ad hibendis uoluptatib utrum
lenociũ inquit agrege delicate
iuuentutis an orbis terrarum
imperiũ a p̃r. petebas Horribi¬
lis oracio s eam usus uita mores
ciuitas ipla res fuit neqz tamen
lacedemonii auctores istius uite
atq orõnis qui cotidians epulis
in robore accumbũt neq uero
Cretes quorũ nemo guscauit uiꝙͣ
cubans meliusq romam hoĩes
fectũ fabrũ semel locũ tribuli¬
bus suis dedisse quid statuẽt
in uiros pͥmarios qui in circo
totas tabernas tribullũ causa

Expanded text:
huic, non et illa pie fecit et hic huic, non et illa pie fecit et hic a culpa est remotus. omnia haec sunt officia necessariorum, commoda tenuiorum, munia candidatorum. at enim agit mecum austere et Stoice Cato, negat verum esse adlici benivolentiam cibo, negat iudicium hominum in magistratibus mandandis corrumpi voluptatibus oportere. ergo, ad cenam petitionis causa si quis vocat, condemnetur? 'quippe' inquit 'tu mihi summum imperium,bus et deleniendis animis et adhibendis voluptatibus? Vtrum lenocinium' inquit 'a grege delicatae iuventutis, an orbis terrarum imperium a populo Romano petebas?' horribilis oratio; sed eam usus, vita, mores, civitas ipsa respuit. neque tamen Lacedaemonii, auctores istius vitae atque orationis, qui cotidianis epulis in robore accumbunt, neque vero Cretes quorum nemo gustavit umquam cubans, melius quam Romani hominesfectum fabrum semel locum tribulibus suis dedisse, quid statuent in viros primarios qui in circo totas tabernas tribulium causa
Abbreviated transcription (Latin):
tem more et modo factũ elt tñ
ad monitus re ipsa recordor qnͣtũ
Hac conquestiones in senatu ha¬
bite punctorũ nobis serui de¬
traxerint qd̾ enim tempus fuit
aut nostra aut patrũ nostrũ
memoria quo hec siue ambia¬
o est siue liberalitas non fue¬
rit ut locus et in circo et in
foro daretur amas et tribu
bulibus uetere instituto ad seqͥ¬
na in tuam aniium diligẽcia
serui comecta sunt in quibꝰ came
rena ab senatus aucte defenditur
quid enĩ senatus num obuiam pro¬
dire crimen putat non led mercede
conuince num lectare multos nõ
sed conductos doce num locum ad
spectandum dare aut prandiu
inuitare minime sed uolgo passim
et quo aĩo iam sit et qualis uir
futurul lic uidemꝰ in equitũ cẽtu¬
riis uoluit esse et ad hoc officiũ
neceslicudinis et ad reliquũ tẽpus
graciosus id exit eius uitricos frau¬
di ut crimini nec si uirgo uasta¬
lis Huiꝰ ꝓpinqua et necessaria
locũ suũ gradiatoriũ concessit

Expanded text:
tem more et modo factum est, tamen tem more et modo factum est, tamen admonitus re ipsa recordor quantum hae conquestiones in senatu habitae punctorum nobis, Servi, detraxerint. quod enim tempus fuit aut nostra aut patrum nostrorum memoria quo haec sive ambitio est sive liberalitas non fuerit ut locus et in circo et in foro daretur amicis et tribulbulibus vetere instituto adseqne in tuam nimiam diligentiam, Servi, coniecta sunt, in quibus tamen Murena ab senatus auctoritate defenditur. quid enim? senatus num obviam prodire crimen putat? non, sed mercede. convince. num sectari multos? non, sed conductos. doce. num locum ad spectandum dare aut ad prandium invitare? minime, sed volgo, passim.et quo animo iam sit et qualis vir futurus sit videmus, in equitum centuriis voluit esse et ad hoc officium necessitudinis et ad reliquum tempus gratiosus, id erit eius vitrico fraudi aut crimini, nec, si virgo Vestalis, huius propinqua et necessaria, locum suum gladiatorium concessit
Abbreviated transcription (Latin):
corũ et non occupatorũ est ilta
adsiduitas quorũ copia bonis iu¬
ris et beneficiis de esse non solet
Noli g̾ eripere hũc inferiori ge¬
nere hoĩum fructũ offici Cato.
sine eos qui oĩa a nob̾ sꝑant ha¬
bere ipsos quoq aliquid qd̾ nob̾
tribuere possint si nichil erit p̃¬
ter ipsorũ suffragiũ tenue est¬
si ut suffragant nichil ualent
gracia ipsi demq ut solent loqͥ
non dicere pro nobis non spon¬
dere non uocare domũ suam pos¬
sit Atq hec a nobis petũt oĩa
neq ulla re alia que a nobis cõ¬
sequntur nnsi oꝑa sua cõpensa¬
ri putant posse itaq et lege fa¬
bie que ẽ de nũo sectatorũ et se¬
natus cons. qd̾ est lucius Cesare
consule factũ restiterũt nulla ẽ
enim poena que possit obseruã¬
ciam tenuiorum ab hoc uetere
instituto officiorũ ex cludere. At
spectacula sunt tributim data
et ad prandiũ uolgo uocati et¬
si hoc factum a Murena om̃o
Iud̾. non est ab eius amcis au¬

Expanded text:
corum et non occupatorum est ista corum et non occupatorum est ista adsiduitas, quorum copia bonis viris et beneficis deesse non solet. noli igitur eripere hunc inferiori generi hominum fructum offici, Cato; sine eos qui omnia a nobis sperant habere ipsos quoque aliquid quod nobis tribuere possint. si nihil erit praeter ipsorum suffragium, tenues, etsi suffragantur, nil valent gratia. ipsi denique, ut solent loqui, non dicere pro nobis, non spondere, non vocare domum suam possunt. atque haec a nobis petunt omnia neque ulla re alia quae a nobis consequuntur nisi opera sua compensari putant posse. itaque et legi Fabiae quae est de numero sectatorum, et senatus consulto quod est L.Lucio Caesare consule factum restiterunt. nulla est enim poena quae possit observantiam tenuiorum ab hoc vetere instituto officiorum excludere. at spectacula sunt tributim data et ad prandium volgo vocati. etsi hoc factum a Murena omnino, iudices, non est, ab eius amicis au
Abbreviated transcription (Latin):
bene magna caterna sua ueĩt
quid habet istam multitudo ad¬
miracionis omitto clientes uici¬
nos cribulis exercitũ motum
luculli qui ad triũphũ ꝑ eos
dies uenerat hoc dico frequẽ¬
ciam in isto officio gratuitam
non modo dignitati ullius sum¬
qͣm sed ne uoluntati quidem de¬
fuisse. At sectabũt multi doce
mercede concedam esse crimen
hoc quidem remoto quid rep̃¬
hendis quid opul est inquit le¬
ctatoribus a metui id queris
quid opus sit eo quo semꝑ usu
sumꝰ Hoĩes tenues unũ habẽt
in nr̃m ordinẽ aut ꝓmerẽdi aut
proferendi beneficii locũ hanc
in nr̃is peticionibus operam
atq atsectacionem neq enim
fieri potelt neq postulandum
est a nobid̃ aut ab equicib ro¬
manis ut suos necessarios candi¬
datos aut sectent᷑ totos dies a
quib si domus nostra celebra¬
tur si interdũ ad forũ reducimꝰ
si uno basilice spacio honesta¬
mur diligenter obseruari ui¬
demur et coli: Tenuiorũ amn¬

Expanded text:
bene magna caterva sua venit, bene magna caterva sua venit, quid habet ista multitudo admirationis? omitto clientis, vicinos, tribulis, exercitum totum Luculli qui ad triumphum per eos dies venerat; hoc dico, frequentiam in isto officio gratuitam non modo dignitati nullius umquam sed ne voluntati quidem defuisse. at sectabantur multi. doce mercede; concedam esse crimen. hoc quidem remoto quid reprendis? 'quid opus est' inquit 'sectatoribus?' A me tu id quaeris, quid opus sit eo quo semper usi sumus? homines tenues unum habent in nostrum ordinem aut promerendi aut referendi benefici locum, hanc in nostris petitionibus operam atque adsectationem. neque enim fieri potest neque postulandum est a nobis aut ab equitibus Romanis ut suos necessarios candidatos adsectentur totos dies; a quibus si domus nostra celebratur, si interdum ad forum deducimur, si uno basilicae spatio honestamur, diligenter observari videmur et coli; tenuiorum ami
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissa esse concedam multi ob¬
uiam prodierũt de ꝓuĩcia dece¬
denti consulatũ petenti solet fie¬
ri et cui autem non ꝓditur re¬
uertenti. Que fuit ista multi¬
tudo pͥmũ si tibi istam rõnẽ nõ
possim reddere quid habet ad¬
miracionis tali uiro aduemẽti
Candidato consulari obuiam
prodisse multos qd̾ insi esset fa¬
ctum magis mirandũ iuudetur.
quid si eciam illud addam qd̾
criminosũ sit aut mirandum
qua in cuitate roganti infi¬
morũ hoĩem filios ꝓpe denocte
ex ultima sepe urbe deductũ ueni¬
re soleamꝰ in ea non esse gͣuatos
hoĩes prodire Hora tercia in cam¬
pum Hartium p̾lertim talis
uiri noĩe rogatos Quid si omẽs
societates uenerũt quarũ ex
nũo multi sedent Iud̃. Quid si
multi hoĩes nr̃i ordinis honestis¬
simis Quid si illa officiosissima
que neminẽ pacit non honeste
in uebem introire tota nacio cã¬
didatorũ si deniq ipse accusa¬
tor noster postumꝰ obuiam cũ

Expanded text:
commissa esse concedam. 'multi obcommissa esse concedam. 'multi obviam prodierunt de provincia decedenti.' consulatum petenti solet fieri; eccui autem non proditur revertenti? 'quae fuit ista multitudo?' primum, si tibi istam rationem non possim reddere, quid habet admirationis tali viro advenienti, candidato consulari, obviam prodisse multos? quod nisi esset factum, magis mirandum videretur. quid? si etiam illud addam quodcriminosum sit aut mirandum, qua in civitate rogati infimorum hominum filios prope de nocte ex ultima saepe urbe deductum venire soleamus, in ea non esse gravatos homines prodire hora tertia in campum Martium, praesertim talis viri nomine rogatos? quid? si omnes societates venerunt quarum ex numero multi sedent iudices; quid? si multi homines nostri ordinis honestissimi; quid? si illa officiosissima quae neminem patitur non honeste in urbem introire tota natio candidatorum, si denique ipse accusator noster Postumus obviam cum
Abbreviated transcription (Latin):
tem que in uidiciis aut nchil
ualere aut ad salutem debet ua¬
lere congredere mecũ crimini¬
bus ipsis quid accusas Cato
quid adfers ad iudiciũ quidat¬
guis ambitum accusas nõ de¬
fendo me reprehendis qd̾ idom
defendam qd̾ lege pͦemermi po¬
eniui ambitum non in nocẽcia¬
uł tecũ accusabo si uoles. dixi
didatis essent si conducti sectarẽ¬
tur. si gladiatoribus uulgo locus
cributim et item prandia si
uolgo essent data contra legẽ
Calpͥurmam factũ uideri g ita
lenatum iudicat contra legem
facta hec uideri si facta sint
decerint qd̾ nchil opus est dũ
candidatis morem gerit nam
fact. sit nec ne uehementer q̃¬
ritur infactũ sit quin contra
legem sit dubitare nemo põt.
eit gͥ ridiculũ est quod est dubi¬
um id relinquere incertũ quod
nenini dubiũ pocest esse id i¬
dicare: Atq id decernitur oĩb
postulantib candidatis ut ex
doceat .l. murena illa esse cõmis¬
sa tum egomet tibi contra legẽ

Expanded text:
tem quae in iudiciis aut nihil tem quae in iudiciis aut nihil valere aut ad salutem debet valere, congredere mecum criminibus ipsis. quid accusas, Cato, quid adfers ad iudicium, quid arguis? ambitum accusas; non defendo. me reprehendis, quod idem defendam quod lege punierim. punivi ambitum, non innocentiavel tecum accusabo, si voles. dixisdidatis issent, si conducti sectarentur, si gladiatoribus volgo locus tributim et item prandia si volgo essent data, contra legem Calpurniam factum videri. ergo ita senatus iudicat, contra legem facta haec videri, si facta sint; decernit quod nihil opus est, dum candidatis morem gerit. nam factum sit necne vehementer quaeritur; sin factum sit, quin contra legem sit dubitare nemo potest. est igitur ridiculum, quod est dubium, id relinquere incertum, quod nemini dubium potest esse, id iudicare. atque id decernitur omnibus postulantibus candidatis, ut exdoce ab L.Lucio Murena illa esse commissa; tum egomet tibi contra legem
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ est laus aliqua hũantatis
in sentencia ꝑmanente uero in¬
si sentençiam sentencia alia ui¬
cerit melior. Huisce modi odi
scipio ille fuit quẽ non penite¬
Bat facere idom qd̾ tu hab̾e eru¬
dicillimũ hoiẽm et pane domi cu¬
ius oracione et p̾ceptil qmqm
erant eadem ista que te delectãt
Tamen asperior non est factus
piencior possum de l. p̾hilippo
de C. gallo dicere hec eadem sed
te domũ iam deducam tuam. Qͣ¬
qm ne existimas Catone ꝓ auo
prescante u̾tute cũ uere gͣuiter¬
q diceres domesticũ te h̾abere
dixisti exemplum ad mittendũ.
Est illud quidem exemplũ tibi
propositum domi s tñ nature
similitudo illuis ad te magis qͥ
illius comitãtem et facilitatem
tue grauitati seueritati que alꝑ¬
seris non ista quidem erũt meli¬
ora que nũc sunt optima s cer¬
te condita iucundius. Quare ut
ad id qd̾ institui reu̾tar tolle mi¬
hi e caula nomen Catoins re¬
moue in pretermicte auctorita¬

Expanded text:
sed tamen est laus aliqua humanitatis. sed tamen est laus aliqua humanitatis. 'in sententia permaneto.' vero, nisi sententiam sententia alia vicerit melior. huiusce modi Scipio ille fuit quem non paenitebat facere idem quod tu, habere eruditissimum hominem Panaetium domi; cuius oratione et praeceptis, quamquam erant eadem ista quae te delectant, tamen asperior non est factus pientior? possum de L.Lucio Philo, de C.Gaio Gallo dicere haec eadem, sed te domum iam deducam tuam. quemquamne existimas Catone, proavo praestanti virtute cum vere graviterque diceres, domesticum te habere dixisti exemplum ad imitandum. est illud quidem exemplum tibi propositum domi, sed tamen naturae similitudo illius ad te magis quiillius comitatem et facilitatem tuae gravitati severitatique asperseris, non ista quidem erunt meliora, quae nunc sunt optima, sed certe condita iucundius. qua re, ut ad id quod institui revertar, tolle mihi e causa nomen Catonis, remove vim, praetermitte auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem propensior non accusa¬
res millꝰ adductus inimiciciis nuł¬
la necessitus iniuria pudentissi¬
nũ hoĩem sũma dignitate atq ho¬
nestate preditũ putares cum ei
usdem anni custodiam te atq l
murena fortun a potuisset aliqͦ
tecum Hoc rei p. uineulo esse con¬
iunctũ qd̾ atrociter in senatu di¬
xisti aut non dixille aut se potu¬
isses aut miciorem in ꝑtem inter¬
p̃tare recte ipm̃ qnͣtum ego opimi¬
one auguror ñc et animi quo¬
dam impetu concitatum et ui
nature atq ingenii elatum et te¬
centib preceptorum studiis fla¬
grantem iam ussus flectet dies
lemet et as mitigabit Et enĩ isti
ipĩ michi uidentur urĩ p̃cepto¬
res et uirtutis magistri finis of¬
ficiorũ paulo longuus ꝙͣ natura
uellet ꝓtulisse ut cũ ad ulcimũ
aio contendissemꝰ ibi tamẽ ubi
oportẽt consistẽmꝰ. Nichil igno¬
cie tum officiũ et fides postula¬
bit msericordia cõmotus ne sis
eciam in dissoluenda seueritate

Expanded text:
nitatem propensior. non accusanitatem propensior. non accusares nullis adductus inimicitiis, nulla lacessitus iniuria, pudentissimum hominem summa dignitate atque honestate praeditum; putares, cum in eiusdem anni custodia te atque L.Lucium Murenam fortuna posuisset, aliquo te cum hoc rei publicae vinculo esse coniunctum; quod atrociter in senatu dixisti, aut non dixisses aut, si potuisses, mitiorem in partem interpretarere. ac te ipsum, quantum ego opinione auguror, nunc et animi quodam impetu concitatum et vi naturae atque ingeni elatum et recentibus praeceptorum studiis flagrantem iam usus flectet, dies leniet, aetas mitigabit. etenim isti ipsi mihi videntur vestri praeceptores et virtutis magistri finis officiorum paulo longius quam natura vellet protulisse ut, cum ad ultimum animo contendissemus, ibi tamen ubi oporteret consisteremus. 'nihil ignoatiae, cum officium et fides postulabit. 'misericordia commotus ne sis.' etiam, in dissolvenda severitate;
Abbreviated transcription (Latin):
candidatus delaturũ iratus dixi¬
sci m̃ios inquit sapiens irascitur
At temporis causa improbi ĩqͥt
Hõis et mendacio fallere mutare
sentenciam turpe est. exorari
scelus misereri flagiciu. Nrĩ
q in addulescencia diffusũ inge¬
mo meo quesisse adiumenta de¬
ctrme nostri inꝙͣ illi a platone
et ariscotele moderati homines
et temperati auĩt apud sapientẽ
ualere aliquando graciam uiri
bom esse miseri discincta gene¬
ra esse delictorũ et dispares penas
esse apud hoĩem ꝯstantem ignoscẽ¬
di locum ipm̃ sapientem sepe aliqͥd
opinari quid nesciat irasci nõ nũ¬
qm exorari eundem et placari qd
dixerit interdum si ita rectiꝰ sit
mutare de sentencia decedere ali¬
quando. omnis u̾tutel mediocri¬
tate quadam esse moderatas. Hos
ad magistros si qua te fortuna Ca¬
to cum isca natura detulisset nõ
tu quidẽ uir melior esses nec for¬
cior nec temperancior nec iustior
neq enĩ esse potes s paulo ad le¬

Expanded text:
candidati delaturum.' iratus dixicandidati delaturum.' iratus dixisti. 'numquam' inquit 'sapiens irascitur.' at temporis causa. 'improbi' inquit 'hominis est mendacio fallere; mutare sententiam turpe est, exorari scelus, misereri flagitium.' nostque in adulescentia diffisum ingenio meo quaesisse adiumenta doctrinae — nostri, inquam, illi a Platone et Aristotele, moderati homines et temperati, aiunt apud sapientem valere aliquando gratiam; viri boni esse misereri; distincta genera esse delictorum et disparis poenas; esse apud hominem constantem ignoscendi locum; ipsum sapientem saepe aliquid opinari quod nesciat, irasci non numquam, exorari eundem et placari, quod dixerit interdum, si ita rectius sit, mutare, de sententia decedere aliquando; omnis virtutes mediocritate quadam esse moderatas. hos ad magistros si qua te fortuna, Cato, cum ista natura detulisset, non tu quidem vir melior esses nec fortior nec temperantior nec iustior — neque enim esse potes — sed paulo ad le
Abbreviated transcription (Latin):
paria omne delictũ scclus esse ne¬
fariũ nec minꝰ delinquere eum
qui gallum catilmacium cum
opus non fuerit quã eũ qui pa¬
trem suflocauerit. sapientẽ inclꝰ
opinari nulliꝰ rei penitere nulla
in re falli sentencia mutare mĩ¬
qͣm. Hoc homo ingemosissimꝰ
cato auctorib eruditissimis in¬
ductus arripuit neq dispucãdi
causa ut magna pars s ita uiuẽ¬
di.petunt aliquid publicam caue
quicꝙͣ habeat momiẽti gracia sup¬
plices aliqui ueniũt miseri et ca¬
lamitosi scelatus et nefarius fue¬
ris si quicqͣmͣ imẜicordiam adduot
feceris fatetur aliquis se peccasse
et cui delicti uenia petit nefar¬
um est facinꝰ ignoscere at leue
delictũ est oĩa peccata sũt paria
dixisti quippe iam fixum et scatu¬
tum est non reductus es s opi¬
mone sapiens nicħ opinatur er¬
rasti aliqua in re malediçi pu¬
cat hac ex disciplina nob̾ illa st̃
dixi in senatu me nomẽ cõsulatis

Expanded text:
paria; omne delictum scelus esse neparia; omne delictum scelus esse nefarium, nec minus delinquere eum qui gallum gallinaceum, cum opus non fuerit, quam eum qui patrem suffocaverit; sapientem nihil opinari, nullius rei paenitere, nulla in re falli, sententiam mutare numquam. hoc homo ingeniosissimus, M.Marcus Cato, auctoribus eruditissimis inductus adripuit, neque disputandi causa, ut magna pars, sed ita vivendi. petunt aliquid publicani; cave ne quicquam habeat momenti gratia. supplices aliqui veniunt miseri et calamitosi; sceleratus et nefarius fueris, si quicquam misericordia adductus feceris. fatetur aliquis se peccasse et sui delicti veniam petit; 'nefarium est facinus ignoscere.' at leve delictum est. 'omnia peccata sunt paria.' dixisti quippiam: 'fixum et statutum est.' non re ductus es sed opinione; 'sapiens nihil opinatur.' errasti aliqua in re; male dici putat. hac ex disciplina nobis illa sunt: 'dixi in senatu me nomen consularis
Abbreviated transcription (Latin):
tis s ut michi uidetur paulo
asperior et durior qm aut ue¬
ritas aut natura patitut Et
quoma non est nobis hec orõ ha¬
benda aut in ĩperita multitudiẽ
aut in aliquo cõuẽtu agrestium
audacius paulo de studiis huma¬
nitatis que et michi et uobis no¬
ta et iudicanda sũt disputabo
In n. catone iud̾. hec bona que
iudemꝰ diuina et egregia ip̃ius
scitote esse propria que nõ nũꝙ
requitimꝰ ea sũt oĩa nõ ana¬
tura uerũ a magistro: fuit enĩ
quida sũmo in gemo uit zeno
cuiꝰ inuẽtorũ emnuli stoia nomi¬
nant᷑ huiꝰ sentencie sũt et p̃¬
cepta eiusmodi sapientem gͣca
ignoscere neminẽ mmibicordẽ elle
insi scultũ et leuẽ uiri non esse
neq exorari neq placari solos
sapientis esse si distortissimi sint
formonsus si mendicilliim diui¬
tes si seruitutem seruiant reges.
Nos autem qui sapientes sumꝰ
fugitiuos exules hostis in sanos
demq esse dicũt oĩa peccata eẽ

Expanded text:
tis sed, ut mihi videtur, paulo tis sed, ut mihi videtur, paulo asperior et durior quam aut veritas aut natura patitur. et quoniam non est nobis haec oratio habenda aut in imperita multitudine aut in aliquo conventu agrestium, audacius paulo de studiis humanitatis quae et mihi et vobis nota et iucunda sunt disputabo. in M.Marco Catone, iudices, haec bona quae videmus divina et egregia ipsius scitote esse propria; quae non numquam requirimus, ea sunt omnia non a natura verum a magistro. fuit enim quidam summo ingenio vir, Zeno, cuius inventorum aemuli Stoici nominantur. huius sententiae sunt et praecepta eius modi. sapientem gratia ignoscere; neminem misericordem esse nisi stultum et levem; viri non esse neque exorari neque placari; solos sapientes esse, si distortissimi sint, formosos, si mendicissimi, divites, si servitutem serviant, reges; nos autem qui sapientes non sumus fugitivos, exsules, hostis, insanos denique esse dicunt; omnia peccata esse
Abbreviated transcription (Latin):
ex cellentẽ non mimia grãm ua¬
leant hec oĩa ad salutem ĩ nocẽ¬
ciũ ad opem ĩpotenciũ ad auxi¬
liũ calamitosorum in ꝑiculo u̾o
et in ꝑmae ciuiũ repudientur
Uam si quis hoc forte dicet Cato¬
nem descensurũ ad accusandũ nõ
fuisse insi prius de causa iudicas¬
set iniquam legem Iud̾. et miserã
condicionem inscituet ꝑiculis ho¬
minũ li existimabit Iudiciũ accu¬
satoris in reũ pro aliquo preuidi¬
cio ualere oportere. Ego tuũ ꝯsili¬
um catu propter singulare an¬
multa peccas in quit illo fortissiõ
uiro semior magister s peccas te
regere possum at ego non te ue¬
rissime dixerim peccare te nich
neq ulla in rete esse huiꝰ modi
ut corrigendus pociusqͣ leniter
inflectendus esse uideare. finxit
enm te ipsa natura ad honesta¬
tem grauitatem temꝑanciam
magnitudine animi iusticia ad
omnes demq u̾tutes magnũ ho¬
minem et excelsum acceslitis tot
doctrina non moderata nec mi¬

Expanded text:
excellentem, non nimiam gratiam. vaexcellentem, non nimiam gratiam. valeant haec omnia ad salutem innocentium, ad opem impotentium, ad auxilium calamitosorum, in periculo vero et in pernicie civium repudientur. nam si quis hoc forte dicet, Catonem descensurum ad accusandum non fuisse, nisi prius de causa iudicasset, iniquam legem, iudices, et miseram condicionem instituet periculis hominum, si existimabit iudicium accusatoris in reum pro aliquo praeiudicio valere oportere. ego tuum consilium, Cato, propter singulare animulta peccas,' inquit ille fortissimo viro senior magister, 'sed peccas; te regere possum.' at ego non te; verissime dixerim peccare te nihil neque ulla in re te esse huius modi ut corrigendus potius quam leviter inflectendus esse videare. finxit enim te ipsa natura ad honestatem, gravitatem, temperantiam, magnitudinem animi, iustitiam, ad omnis denique virtutes magnum hominem et excelsum. accessit istuc doctrina non moderata nec mi
Abbreviated transcription (Latin):
I. murene dignitas illius. ne
quid expectatio tribunatus. ne
quid tocius uite splendor et g̾ui¬
tas noceat.deniq ne ea soli huic
obsunt bona M. catonis que ille
adeptus est ut multis prodesse pos¬
sit Bis consul fuerat p. africanꝰ
et duos terrores Huiꝰ imperii
Carthaginẽ Wlumãciamq dele¬
uerat cũ accusauit .l. Coctam
erat in sũma eloquẽcia sũma fi¬
natu dicere audiui hanc accusa¬
toris ex imiam uimi dignitatẽ plu¬
rima .l. cocte profuisse noluert̃
sapientissimi hoĩes qui tum rẽ
illam iudicabant ita quẽqua
cadere in iudicio ut minis aduer¬
sari uirib abiectus uderetur.
Quid sernium Galbam nam
o fortissimo atq florentissimo ui¬
ro H. catom incumbenti ad eiꝰ
in hac ciuitate nmis magnis
accusatorũ opibus et populus
uniuersus et sapientes ac mul¬
tũ in polterũ prospicientes iud̾.
restiterũt Nolo accusator in iu¬
diciũ potencia adferat non uii
maiorem aliquã non auctoritatẽ

Expanded text:
L.Lucii Murenae dignitas illius, ne L.Lucii Murenae dignitas illius, ne quid exspectatio tribunatus, ne quid totius vitae splendor et gravitas noceat, denique ne ea soli huic obsint bona M.Marci Catonis quae ille adeptus est ut multis prodesse possit. Bis consul fuerat P.Publius Africanus et duos terrores huius imperi, Carthaginem Numantiamque, deleverat cum accusavit L. Cottam. erat in eo summa eloquentia, summa finatu dicere audivi, hanc accusatoris eximiam vim et dignitatem plurimum L.Lucio Cottae profuisse. noluerunt sapientissimi homines qui tum rem illam iudicabant ita quemquam cadere in iudicio ut nimiis adversarii viribus abiectus videretur. quid? Ser. Galbam — nam o, fortissimo atque florentissimo viro, M.Marco Catoni, incumbenti ad eiusin hac civitate nimis magnis accusatorum opibus et populus universus et sapientes ac multum in posterum prospicientes iudices restiterunt. nolo accusator in iudicium potentiam adferat, non vim maiorem aliquam, non auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
iuria .l. murene s honoris con¬
tencione ꝑ motũ acculat pater¬
nus amicus tum postumꝰ uetꝰ
ut ait ipse uicinus ac necessari¬
us qui necessitudinis causas cõ¬
pluris protulit simultatis mil¬
lum cõmemorare potuit accu¬
rii municiores esse debebant.
Aecusat. M. cato qui qmq a
murena nulla re unqmͣ alienꝰ
fuit tamen ea condicione nobi¬
lis erat in hac ciuitate natus
ut eius opes ut ingeniũ p̃sidio
multis eciam alienis exmo
uix cui ꝙͣ immico esse deberent.
Respondebo gͥ postumo p̾niũ
qui nesçio quo pactu michi ui¬
detur p̃torius candidatus in cõ¬
sularem quasi desulcorius in qͣ¬
drigarũ curriculũ incurre̾ cuiꝰ
tem eorũ aliquis largitus est
ex petendus amicus est qui alie¬
nam pocius iuiriam qͦ sua
us accusacionis. qui tamen ita
gͣuis est accusator et uehemens
ut multo magis eius auctorita¬
tem qm criminacionem ꝑtime¬
scam in quo ego accusato̾re Ind̾.
primũ illud dep̃cabor ne quid

Expanded text:
iniuria L.Lucio Murenae sed honoris coniniuria L.Lucio Murenae sed honoris contentione permotum, accusat paternus amicus, C.Gaius Postumus, vetus, ut ait ipse, vicinus ac necessarius, qui necessitudinis causas compluris protulit, simultatis nullam commemorare potuit. accurii munitiores esse debebant. accusat M.Marcus Cato qui cum a Murena nulla re umquam alienus fuit, tum ea condicione nobis erat in hac civitate natus ut eius opes, ut ingenium praesidio multis etiam alienis, exitio vix cuiquam inimico esse deberet. respondebo igitur Postumo primum qui nescio quo pacto mihi videtur praetorius candidatus in consularem quasi desultorius in quadrigarum curriculum incurrere. cuius tem eorum aliquis largitus est, expetendus amicus est qui alienam potius iniuriam quam suam us accusationis; qui tamen ita gravis est accusator et vehemens ut multo magis eius auctoritatem quam criminationem pertimescam. in quo ego accusatore, iudices, primum illud deprecabor ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
de .l. murene fortuna cõq̃rar:
Nam cum sepe antea Iudices
et ex aliorũ miseriis et ex me¬
is curis laboribq cotidiams
fortunatos eos hoies iudicarem
qui remoti a studiis ambicionis
ociũ ac tnͣquillitatem uite secu¬
ti sunt. Tum u̾o in hiis l. mu¬
tene tantis tamq ꝓuissis ꝑicu¬
lis ita sumanisho ad fectum
ut non queam satis neq cõnu¬
nem oĩum nr̃m ꝯdicione neq
huiꝰ euẽtũ fortunãq m̃iẜari
Qui pͥmũ dum ex honoribus cõ¬
tinius familie maiorũq suorũ
unũ ascendere gradum dignitatis
conatus est. uenit in ꝑiculum ne
et ea que relicta et Hec que ab
ipso ꝑata sunt amittat Demde
propter scudiũ noue laudis eci¬
am in ueteris fortune discrimẽ
adducit Que cũ sunt gͣuia Iud̾.
tũ illud acerbissimũ est qd̾ hab
eos accusatores non qui odio imi¬
miaciarũ ad accusandum s qui
scudio accusandi ad iimicicias
descenderent. Nam ut omittam
seriuũ sulpic. quẽ intelligo nõ

Expanded text:
de L.Lucii Murenae fortuna conquerar. de L.Lucii Murenae fortuna conquerar. nam cum saepe antea, iudices, et ex aliorum miseriis et ex meis curis laboribusque cotidianis fortunatos eos homines iudicarem qui remoti a studiis ambitionis otium ac tranquillitatem vitae secuti sunt, tum vero in his L.Lucii Murenae tantis tamque improvisis periculis ita sum animo adfectus ut non queam satis neque communem omnium nostrum condicionem neque huius eventum fortunamque miserari. qui primum, dum ex honoribus continuis familiae maiorumque suorum unum ascendere gradum dignitatis conatus est, venit in periculum ne et ea quae ei relicta, et haec quae ab ipso parta sunt amittat, deinde propter studium novae laudis etiam in veteris fortunae discrimen adducitur. quae cum sunt gravia, iudices, tum illud acerbissimum est quod habet eos accusatores, non qui odio inimicitiarum ad accusandum, sed qui studio accusandi ad inimicitias descenderint. nam ut omittam Servium Sulpicium quem intellego non
Abbreviated transcription (Latin):
comiciis consularib repentia
uoluntatũ inclniacio. p̃sertim
cũ incubuit ad uirũ bonũ et mł¬
tis aliis adiumentis peticioms
ornatum qui cũ honestissimo pa¬
tre atq maiorib modestissima
adulescencia clarissima legaciõe
pretura probata in uire grata
in mun̾e̾ ornata. in ꝓiũcia petis¬
set diligenter et ita petisset ut
neq iminanti cederet neq cui¬
qͣm minaretur. Huic mirandũ
est magno adiumento catilline
subitam spem consulatus adi¬
piscendi fiusse: Nũc michi ter¬
cius ille locus est relictus orõ¬
nis de ambitus criminb ꝑpur¬
gatus ab is qui ante me dixerũt
A me quomam ita Murena uo¬
luit retractandus quo in loco
postumo faimliari meo orna¬
tissimo uiro de diuisorum iudi¬
cis et de deprehensis pecuniis
adulescenti ingemoso et hono
seruio sulpicio de equitũ centu
excellenti de ipĩus accusacione
de senatus consulto de rep. re¬
spondebo s pauca que meum
animũ repente mouerũt pͥus

Expanded text:
comitiis consularibus repentina comitiis consularibus repentina voluntatum inclinatio, praesertim cum incubuit ad virum bonum et multis aliis adiumentis petitionis ornatum. qui cum honestissimo patre atque maioribus, modestissima adulescentia, clarissima legatione, praetura probata in iure, grata in munere, ornata in provincia petisset diligenter, et ita petisset ut neque minanti cederet neque cuiquam minaretur, huic mirandum est magno adiumento Catilinae subitam spem consulatus adipiscendi fuisse? nunc mihi tertius ille locus est relictus orationis, de ambitus criminibus, perpurgatus ab eis qui ante me dixerunt, a me, quoniam ita Murena voluit, retractandus; quo in loco C. Postumo, familiari meo, ornatissimo viro, de divisorum indiciis et de deprehensis pecuniis, adulescenti ingenioso et bono, Ser. Sulpicio, de equitum centuri virtute excellenti, de ipsius accusatione, de senatus consulto, de re publica respondebo. sed pauca quae meum animum repente moverunt prius
Abbreviated transcription (Latin):
oportuerat p̃sertim cum idem ille
in eodem ordine paucis diebus an¬
te Catomi fortissimo iuiro iudiciũ
minitanti ac denũcianti respon¬
disset et si qd̾ esse in suas fortunas
incendiũ excitatũ id se non aqua
s riuna restincturũ His tum re¬
bus cõmotus et qd̾ hoĩes iam tũ
cõuiratos cum gladiis in campũ
deduci a Catilsina sciebam descẽ¬
di in campũ cũ firimissimo p .t.¬
Sidio fortissimorum uirorum et
cũ illa lata insignaq lorica non
que me teg̾e̾t et enĩ sciebam Catil¬
lma non latus aut uentrem s
caput et collũ solere petere uer
ut omẽs bomi animadu̾terẽt et
cum in metu et ꝑiculo consulẽ
uiderent id qd̾ est factũ ad opẽ
p̃sidiũq cõcutrerent. Itaq cum
te serui remissiorẽ in petendo pu¬
carent Catillinã et spe et cupi¬
ditate inflãmatũ uiderent oẽs
qui illam ab re ꝑ pestẽ depelle¬
cupiebant Ad murena se statĩ
contulerũt. Magna est autem

Expanded text:
oportuerat, praesertim cum idem ille oportuerat, praesertim cum idem ille in eodem ordine paucis diebus ante Catoni, fortissimo viro, iudicium minitanti ac denuntianti respondisset, si quod esset in suas fortunas incendium excitatum, id se non aqua sed ruina restincturum. his tum rebus commotus et quod homines iam tum coniuratos cum gladiis in campum deduci a Catilina sciebam, descendi in campum cum firmissimo praesidio fortissimorum virorum et cum illa lata insignique lorica, non quae me tegeret — etenim sciebam Catilinam non latus aut ventrem sed caput et collum solere petere — verum ut omnes boni animadverterent et, cum in metu et periculo consulem viderent, id quod est factum, ad opem praesidiumque concurrerent. itaque cum te, Servi, remissiorem in petendo putarent, Catilinam et spe et cupiditate inflammatum viderent, omnes qui illam ab re publica pestem depellecupiebant ad Murenam se statim contulerunt. Magna est autem
Abbreviated transcription (Latin):
integrorum et fortunatorũ ꝓmissis
saucios et miseros credere non opor¬
tere. quare qui consup̃ta replere
erepta reciperare uellent specta
minime trmdum et ualde calami¬
tosum esse oportere eum qui esset
futurus dux et signifer calamito¬
sorũ tum hiis gͣ rebus auditis
me ne postero die comicie habe¬
rentur ut de Hiis rebus in senatu
agere possemus Itaq postridie
sequenti senatu Catillina excitaui
atq eum de hiis rebus uissi si qͥd
uellet que ad me allate essent di¬
cere. Atqz ille ut semꝑ fuit aper¬
tissimus non se purgauit s indi¬
cauit atq induit tum enĩ dix᷑
duo corpora esse rei ꝑ. unũ debi¬
le infirmo capite alterũ firmũ
sine capite. Huic si ita de se meri¬
tum esset caput se uiuo non de¬
futurũ Congenut senatus fre¬
quens neqz tamen satis seuere
pro rei indignitate decreuit. na
ꝑtim ideo fortes in decernendo nõ
erant quia nichil timebant. Cue
dio quẽ om̃o uiuũ illinc exire nõ

Expanded text:
integrorum et fortunatorum promissis integrorum et fortunatorum promissis saucios et miseros credere non oportere; qua re qui consumpta replere, erepta reciperare vellent, spectaminime timidum et valde calamitosum esse oportere eum qui esset futurus dux et signifer calamitosorum. tum igitur, his rebus auditis,me ne postero die comitia haberentur, ut de his rebus in senatu agere possemus. itaque postridie frequenti senatu Catilinam excitavi atque eum de his rebus iussi, si quid vellet, quae ad me adlatae essent dicere. atque ille, ut semper fuit apertissimus, non se purgavit sed indicavit atque induit. tum enim dixit duo corpora esse rei publicae, unum debile infirmo capite, alterum firmum sine capite; huic, si ita de se meritum esset, caput se vivo non defuturum. congemuit senatus frequens neque tamen satis severe pro rei indignitate decrevit; nam partim ideo fortes in decernendo non erant, quia nihil timebant, partdio quem omnino vivum illinc exire non