comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dicemꝰita. iusciuile ÷ qđ inlegib senatus consultis reb iudicatis iuris
peritoꝵ auctoritate. edictis magistratuũ. more ȩquitate c̃sistit.
exgͥ ÷ quã populus centuriatis comitiis sciuerte. Senatꝰ consultas.
quȩ fuert̃ senatꝰ auctoritate decreta. Res iudicatȩ s̃ quȩ int̃ eos
qui suꝑ aliquare ambigunt. sententia iudicũ fuerint constitute.
quarũ exemplo ceterȩ qͦq iudicant᷑. Iurisperitoꝵ auctoritas :
eoꝵ qui ex duodec̃i tabulis. ł edictis magistratuũ iusciuile int̃¬
p̃tati sunt. ꝓbatȩ ciuiũ iudiciis creditȩq sententiȩ. Edicta magis¬
tratuũ st̃. quȩ p̃tores urbani ł peregrini ł ediles curiales iura
dixer̃. Mos ÷ qđ incitate solitũ ÷ fieri Equitas qđ natura ł ratio¬

Expanded text:
dicat id esse quod in legibus, senatus consultis, rebus iudicatis, iuris peritorum auctoritate, edictis magistra- tuum, more, aequitate consistat.Lex igitur est quam populus centuriatis comitiis civerit. Senatusconsulta sunt quae fuerint senatus auctoritate decreta. Res judicatae sunt quae inter eos qui super aliqua re ambigunt, sententia judicum fuerint constitutae, quarum exemplo caeterae quoque judicantur. Jurisperitorum auctoritas est eorum qui ex duodecim tabulis, vel ex edictis magistratuum, jus civile interpretati sunt, probatae civium judiciis, creditaeque sententiae. Edicta magistratuum sunt quae praetores urbani vel peregrini, vel aediles curules jura dixere. Mos est quod in civitatem solitum est fieri. Aequitas est
Abbreviated transcription (Latin):
sit sic ut similitudo & contraria. neꝙ. parseius substantiȩ sit̃ qua
diffinitione det̾minat. sed potius ipsa substantia. Ac dehac
quidẽ satis dictũ ÷ Idẽ uͦ departib dicipotest. Nã coniunctȩ
totũ id efficuumt cuiꝰ partess. Nota quoq totũ significat id qđ¬
& notarei. quã significatione declarat. siñsit uniuoca ł equi¬
uoca ł si resque designat᷑ ñ sit multiuo ca. Sane illud du Qd lic ort᷑ as¬
bitari recte potest cur cũ dixisset duo generaee diffinitionũ ñ
ipsas diffinitiones partitus : sed diffiniunt᷑. iđ corporaleatq in corpo¬
rile. Qđ idcirco dictũ uidet᷑ qr diffinitio cũ sit ad aliqiđ̃ ut dictũ ÷

Expanded text:
sit, sicut similitudo et contraria, neque pars ejus substantiae sit quam sit, sicut similitudo et contraria, neque pars ejus substantiae sit quam definitione determinat, sed potius ipsa substantia. Ac de hac quidem re satis dictum est. Idem vero de partibus dici potest. Nam conjunctae partes totum id efficiunt cujus partes nota rei quam significatione declarat, si non sit aequivoca, vel si res quae designatur non sit multivoca. Sane illud dubitari recte potest, cur cum dixisset duo genera esse definitionum, non ipsas definitiones partitus est, sed quae definiuntur, id est corporale atque incorporale. Quod idcirco dictum videtur, quia definitio cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
&iã diffinitio refert᷑ ad aliqid̃. nec ÷ ab solutȩ acꝓpriȩ considerati¬
onis. eaꝗꝗ int̃ affecta ÷ ponenda. Sed occurrit᷑ qm̃ eaquȩ affecta st̃
tã quã umbre quȩdã corpus. ita extra posita ñ possunt id relinque¬
read qđ ꝓbant᷑ affecta. & aut omnino substantiã eoꝵ ad quȩ affecta
st̃ ñ significant. ut contrariũ. simile. &cetera. Aut siquando desig¬
nant. una quȩ dãpars intelligit᷑ eẽ substantiȩ. uelut genꝰ spetiẽs.¬
& differentia. Non enĩ genꝰ tota substantia÷ spetiei. quando qͥdẽ
ñ solũ genꝰ spetiẽ format. sed differentiȩ qͦq Nec differentiae
totã substantiã c̃tinent formȩ. q uando quidẽ ñ sola differentia
spetiẽ ꝑficit. sed &iã genꝰ. Ipsauͦ speties quȩ dã gnris parst At uͦ
diffinitio & si adaliqid̃ ÷ tam̃ totã substantiã monstrat. atq. exeque
tur ei rei quã definit & substantiã ꝑficit : ut neꝙ ea t raposita

Expanded text:
m definitio refertur ad aliquid, nec est absolutae ac propriae considerationis, ea quoque inter affecta ponenda est. Sed occurritur, quoniam ea quae affecta sunt tanquam umbrae quaedam corpus, ita extra posita non possunt id relinquere ad quod probantur affecta, et aut omnino substantiam eorum ad quae affecta sunt, non significant ut contrarium, simile et caetera. Aut si quando designant, una quaedam pars intelligitur esse substantiae, velut genus, species, differentia. Non enim genus tota substantia est speciei, quandoquidem non solum genus speciem format, sed differentiae quoque; nec differentiae totam substantiae continent formam, quandoquidem non sola differentia speciem perficit, sed etiam genus. Ipsa vero species quaedam generis pars est, at vero definitio, etsi atur ei rei quam definit, et substantiam perficit, ut neque extraposita
Abbreviated transcription (Latin):
monstrariue ñ posse. sed intelligentia atꝙ animo cõp̃hendi. Curuꝰ ea
ñeẽ dicerit supposuit rationẽ dicens. Nullũ enĩ quasi corpus earũ rerũ
corpus eẽ potest ususcapionis : Nã ipsa quȩ capiunt᷑ corporeast̃: ipsa
uͥ ususcapio corporea nẽ. Ipsa enĩ ꝑ utendi consuetudinẽ possidendi
firmitudo qđ nã corpus potest habere : Itẽ quisquis tutelã regit
corporalis ÷ Nomo nãq ÷ Ipsa uͦꝰ cura tutelȩ atq ipsũ ius tuendi aliõ
ni hil omino corporis habere potest. Nomines quoq qui in eadem
gentilitate s̃ corporei s̃. Ipsa uͦ gentilitas .i. cõmunis nominis libe¬
sorũ sotietas. ut scipionũ. ualerioꝵ ł brutoꝵ certe corporea: sed q̃dã
earũ rerũ incorporalis animi conceptio ÷ iđ intellegentia quã no¬
tionẽ uocauit. Ipsa enĩ imaginatio usus capionis ł tutelȩ. atq in¬
tias. ut alias quidẽ diceret diffinitiones. earũ rerũ quȩ s̃ iđ corpo¬

Expanded text:
monstrative non posse, sed intelligentia atque animo comprehendi. Cur vero ea non esse dixerit, supposuit rationem dicens, nullum quasi corpus earum rerum corpus esse potest usucapionis? Nam ipsa quae usucapiuntur, corporea sunt, ipsa vero usucapio corporea non est. Ipsa enim per utendi consuetudinem possidendi firmitudo, quodnam corpus habere potest? Item, quod quis tutela regit, corporale est, homo namque est. Ipsa vero cura tutelae, atque ipsum jus alium tuendi, nihil omnino corporis habere potest. Homines quoque qui in eadem gentilitate sunt, corporei sunt. Ipsa vero gentilitas, id est communis nominis liberorum societas, ut Scipionum, Valeriorum et Brutorum, certe incorporea est; sed quaedam earum rerum incorporalis animi conceptio est, atque intelligentia, quam notionem vocavit. Ipsa enim imaginatio usucapionis vel tutelae atque intias, ut alias quidem esse diceret definitiones earum rerum quae sunt, id est corpo
Abbreviated transcription (Latin):
d unc ego hominẽ exiure quiritũ meũ eẽ aio. Isꝙ mihi emptus ÷ hoc
ere aeneaꝙ libra. Deinde ȩre ꝑcunit librã . Idq: ȩsdat ei a quo man¬
ne mancipi uocabant᷑. Eȩde uͦ &ei. in iure cedebant᷑. Cessio uͦtalifie¬
bat modo ut scđo cõmentario idẽ gauis exposuit. In iure aut᷑ cessio fit
hoc modo. Apud magistratũ popłi romani ł apud p̃torẽ ł apud p̃sidẽ
ꝓuintiȩ. iscui res in iure cȩdit᷑. remtenens ita uindicati Hlunc ego
hõiem ex iurequiritũ meũ eẽ aio. Deinde postꝗ hic uindicauerit.¬
p̃tor int̾rogat qui eũ cedit. ancontra uindicot. Quo ne game aut¬

Expanded text:
: Hunc ego hominem ex jure Quiritium meum esse aio, isque mihi emptus est hoc : Hunc ego hominem ex jure Quiritium meum esse aio, isque mihi emptus est hoc aere aeneaque libra. Deinde aere percutit libram, indeque aes dat ei a quo mannec mancipi vocabantur, eaedem vero etiam in jure cedebantur. Cessio vebat modo ut secundo commentario idem Caius exposuit. In jure autem cessio fit hoc modo: apud magistratum populi Romani, vel apud praetorem, vel apud praesidem provinciae, is cui res in jure ceditur rem tenens ita vindicat: Hunc ego hominem ex jure Quiritium meum esse aio. Deinde postpraetor interrogat eum, qui cedit, an contra uindicet; quo negante aut
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ brachia. caput. torax. uent̃. crura. pedes. Partitio ÷ ut
ipse ait quȩ unãquãq rẽ ꝓpositã quasi in menbra discerpit.
Alterã uͦ partẽ diffinitionis quȩ ꝑ diuisionẽ spetierũ fit. tali mon¬
strat exemplo. Diffinit enĩ qiđ sit alienatio eiꝰ rei que ÷ mancipl
dicens. Alienatio eius reiquȩ mancipiẽ aut traditio alteri nexi.
aut cessio iniure. in quos ea iure ciuili fieri possunt. Nã iure ci¬
uili fierialiqiđ̃ ñ int̃ alios nisi int̃ ciues romanos fieri potest.
aut mancipist̃. aut nemancipi. Mancipi resueteres appellabans
quȩ ita ab alienabant᷑. ut ea ab alienatio ꝑquandã nexus fieret sol¬
lẽpnitatẽ. Nexus uͦ÷ quedã iuris sollẽpnitas que fiebat eomͦquo
in institutionib gaius exponit. Eiusdẽ aut̃ gai libro primo institu¬
tionũ denexu faciendo hȩc uerbas. Est aut̃ mancipatio ut supͣ qꝗ
qui appellat᷑ libri pensis isqui mancipiũ accipit : ȩs tenens ita dicit¬

Expanded text:
thorax, venter, crura atque pedes. Partitio est enim ut ipse ait, quae unamquamque rem propositam, quasi in membra discerpit. Alteram vero partem definitionis, quae per divisionem sit specierum, tali monstrat exemplo. Definit enim quid sit abalienatio ejus rei quae mancipi est, dicens: Abalienatio est ejus rei quae maaut cessio in jure, inter quos ea jure civili fieri possunt. Nam jure civili fieri aliquid non inter alios, nisi inter cives Romanos fieri potest, aut mancipi sunt, aut non mancipi. Mancipi res veteres appellabant, quae ita abalienabantur, ut ea abalienatio per quamdam nexus fieret solemnitatem. Nexus vero est quaedam juris solemnitas, quae fiebat eo modo quo in Institutionibus Caius exponit. Ejusdem autem Caii libro primo Institutionem de nexu faciendo, haec verba sunt: Est autem mancipatio, ut supra qqui appellatur libripens. Is qui mancipium accipit, aes tenens, ita dicit
Abbreviated transcription (Latin):
natio ÷ eiꝰ rei quȩ mancipi ẽ. aut traditio alteri nexu. aut
cessio iniure int̃ quos ea iure ciuili fieri posst̃. Qm̃ diffinitio
ita exsubiecta re quã definit ꝓprietatẽ capit ut tam̃ formã
ꝓpriã ñrelinquat. id circo pꝰ eas differentis diffinitionũ quȩ
abhis reb tractȩ st̃ quȩ difime bant᷑: nc̃ a ꝓpria forma diffini

Expanded text:
ncipi est, aut traditio alteri nexu, aut in jure cessio, inter quos ea jure civili fieri possunt. Quoniam definitio ita ex subjecta re quam definit, proprietatem capit, ut tamen formam propriam non relinquat, idcirco post eas differentias definitionum, quae ab his rebus tractae sunt quae definiebantur, nunc a propria forma defini
Abbreviated transcription (Latin):
Uniuoca enĩ st̃ speties & genus. Sed ẽ uerius partitionẽ figurarũ adelo¬
cutionẽ ipsã tulliũ retulisse. cuiꝰ parsquȩdã ẽ figura ñ speties. Uariis
enĩ multiplicibq figuris elocutio luculenta contexit᷑. Siquis ign᷑
elocutionẽ partiri uelit infiguras. ñ genꝰ inspeties. sed totũ seca¬
bit inpartes. Quecũ ita sint ex hoc ꝗꝗ apparet qid̃ int̾sit intes
diuisionẽ partitionẽ cũ partitio int̃dũ talissit. ut siqiđ in ea
p̃t̃ missũsit. nih il afferatuitii. Diuisio uͦ formarũ talisẽ ut in ea
nequeat aliqiđ sine culpa p̃teriri. quo factnẽ utq res differebant. di

Expanded text:
Univoca enim sunt species et genus. Sed est illud verius, partitionem figurarum ad elocutionem ipsam Tullium retulisse, cujus pars quaedam est figura, non species. Variis enim multiplicibusque figuris elocutio luculenta contexitur. Si quis igitur elocutionem partiri velit in figuras, non genus in species, sed totum secabit in partes. Quae cum ita sint, ex hoc quoque apparet quid intersit inter divisionem partitionemque, cum partitio interdum talis sit, ut si quid in ea praetermissum sit, nihil afferat vitii. Divisio vero formarum talis est, ut in ea non queat aliquid sine culpa praeteriri. Quod factum e
Abbreviated transcription (Latin):
le ẽ. qͥuia noua plerũq fingunt᷑. sed ne. quidẽ rerũ ratio ꝑmittit.
Nã unaquȩq figura generalis figurȩ noie & diffinitione cõp̃hendit᷑
Quocũq enĩ mͦ figura diffinit᷑ eadẽ erit diffinitio &iã uniuscuiꝰq fi

Expanded text:
le est, quia nova plerumque finguntur, sed ne id quidem rerum ratio permittit. le est, quia nova plerumque finguntur, sed ne id quidem rerum ratio permittit. Nam unaquaeque figura generalis figurae nomine et definitione comprehenditur. Quocunque enim modo figura definitur, eadem erit definitio etiam un
Abbreviated transcription (Latin):
partes ñita uident᷑ accipi posse quẽ ad modũ totius. sed ut generis
speties. Unaquȩq enĩ figurarũ quȩ infinitȩ s̃ uelut figurȩ generalis
speties ẽ . qđ possumꝰ intelligere ex hislibris rethorũ ubi de elocuti¬
one tractat᷑. Nullȩ nãq st̃ parces figurarũ quȩ figuras iungant. ita
ut singulȩ figurȩ nom̃ uniuersalis figurȩ ñ possint admittere. Sed
obici nob potest & quomͦ infinitȩ s̃ figurȩ sispetiess̃. Sed respondebo
leuit̃ elocutione mutata. figurã ꝗꝗ mutari. atq ideirco inpotestate
eẽ dicentis figuras facere. quas isquitractat difficile antequã fiant
possit agnoscere. an ͦ ñ substantialib quibdã differentiis c̃stituunt᷑
sed potius accidentib explicant᷑. unide fit ut cõmunis noĩs insigni¬
ficationes partitio fieri uideat᷑. cũ figuradiuidit᷑ potius quã gñris
inspeties. Omã uͦ significata cuiꝰq noĩs diuisione includere diffici¬

Expanded text:
admodum totius, sed ut species generis: unaquaeque enim figurarum quae infinitae sunt, velut figurae generalis species est, quod possumus intelligere ex his verbis rhetorum, ubi de elocutione tractatur. Nullae namque sunt figurarum partes quae figuras jungant, ita ut singulae figurae nomen universalis figurae non possint admittere. Sed objici nobis potest: Et quomodo infinitae sunt figurae, si species sunt? Sed respondebo leviter, Elocutione mutata, figuram quoque mutari, atque idcirco in potestate esse dicentis figuras facere, quas is qui tractat difficile, antequam fiant, potest agnoscere; hae vero non substantialibus quibusdam differentiis constituuntur, sed potius accidentibus explicantur. Unde fit ut tum communis nominis in significationes partitio fieri videatur, cum figura dividitur, potius quam generis in species; omnia vero significata cujusque nominis divisione includere, diffici
Abbreviated transcription (Latin):
usq qđ ad diffinitiones ꝑtinet hactenꝰ reliquauideamꝰ. Nm̃ diffi¬
nitionũ formas in partitionẽ diuisionẽt distribuit : nequa rerũ
auditor similitudine turbet᷑. diuisionis ac partitionis differen¬
tias ꝓdit. ac primũ aliud partes aliud species eẽ demonstrat. Spe¬
tie sem̃ sepe partes. partes uͦ nũquã speties appellant᷑. Differ̃ uͦ hoc
Nã ut suꝑius dictũ ẽ partes eiꝰ qđ copulant. ñ suscipiunt nom̃ totius
Neꝙ eni funda m̃ta ł tectũ domꝰ eẽ possunt dici. Nã nisi om̃a quȩ qđ
efficiunt iuncta sint. totius uocabulũ singula ñ habebunt. At uͦ spe¬
tie s&iã singulȩ gñris suscipiunt nom̃. ut homo animalis. Quofit ut

Expanded text:
uod ad definitiones attinet, hactenus; reliqua videamus. Quoniam definitionum formas in partitionem divisionemque, distribuit nequaquam rerum auditor similitudine turbaretur, divisionis ac partitionis differentias prodit, ac primum aliud partes, aliud species esse demonstrat. Species enim saepe partes, partes vero nunquam species appellantur. Differunt unt nomen totius. Neque enim fundamenta vel tectum domus esse dici possunt, nam nisi omnia quae quid efficiunt juncta sint, totius vocabulum singula non habebunt; at vero species etiam singulae generis suscipiunt nomen, ut homo animalis. Quo fit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
minime. Adiciendũ gͥ qui ab ingenuis orundis. Quid silibertinoꝵ
ne potesciuiũ romanoꝵ eodẽ noĩe nuncupent᷑. nũ gentilita s ulla ẽ :
ne id quidẽ qm̃ ab antiquitate ingenuoꝵ gentilitas ducit᷑. Ad ditur
terius familiã transeat : tunc &iã sieiꝰ gentis ad quã migrauit nõi e
nuncupet᷑. lic& ab ingenuis & ab his ortus parentib sit qui nũ quã
seruitute seruierint : tam̃ qm̃ in familia gentis suȩ nͣ manet. ne in
gentilitate quidẽ manere potest. Ad dendũ gͥ ẽ. neq capites di¬
minuti. Hoc fortasse inquit satis ẽ scđmsceuolȩ pontificis diffini¬
tionẽ. Nihil em̃ ulterius adiecit. ut sit diffinitio gentiliũ hȩc. Genti¬
less̃ qui int̃se eodẽ s̃ noĩe ab ingenuis oriundi quoꝵ maioꝵ nemo
seruitute seruiuit. & ubi gentilitatẽ milla capitis dimi nutio de¬
struxit. Hȩc qͦq diffinitio facta ẽ explurib cõmunitatib in unũ

Expanded text:
Minime. Adjiciendum igitur: Qui ab ingenuis oriundi sunt. Quid si libertinorum Minime. Adjiciendum igitur: Qui ab ingenuis oriundi sunt. Quid si libertinorum nepotes civium Romanorum eodem nomine nuncupentur? num gentilitas ulla est? Ne id quidem, quoniam ab antiquitate ingenuorum gentilitas ducitur; addatur tionem in alterius familiam transeat? tunc etiamsi ejus gentis ad quam migravit nomine nuncupetur, licet ab ingenuis et ab iis ortus parentibus sit qui nunquam servitutem servierint, tamen quoniam in familia gentis suae non manet, ne in gentilitate quidem manere potest; addendum igitur est: Neque capite sunt diminuti. Hoc fortasse, inquit, satis est secundum Scevolae pontificis definitionem, nihil enim ulterius adjecit, ut sit definitio gentilium haec: Gentiles sunt, qui inter se eodem sunt nomine, ab ingenuis oriundi, quorum majorum nemo servitutem servivit, et ubi gentilitatem nulla capitis diminutio destruxit. Haec quoque definitio facta est ex pluribus communitatibus in unum
Abbreviated transcription (Latin):
tendat. eaq sit explicata diffinitio. aceterisq disiuncta. Sed
possit : id circo ad discretionẽ integrã designandã reliqua pars
addit᷑. Itaq qm̃ ista demonstrant hereditatis efficiuntq substan¬
tiã iure dictũ ẽ. lã a cõmunitate res disiuncta uideat᷑. ut sit ex¬
plicata diffinitio. Hereditas ẽ pecunia quȩ morte alicuiꝰ ad quẽ piã
ꝑuenit iure. Sed qm̃ rursus hic intellectus ad plura intrase posita
poterat c̃uenire . ñ inmerito additũ ẽ ñ ẽ satis &cetera. quȩ legatũ
& possessionis retentionẽ ab hereditatis diffinitione seiungunt.
Acdepriore quidẽ hereditatis exemplo hȩcdicta s̃. Adliuiꝰ uͦ simili¬
tudinẽ &ĩa scđm tractat exemplũ. qđ de diffinitione gentilita¬
tis ẽ positũ. Gentiles enĩ s̃ qui eodẽ noie int̃ se st̃ ut scipiones. bru¬
ti & ceteri. Quid si serui sint : nũ ulla gentilitas seruoꝵ eẽ potest :

Expanded text:
tendat, ea quae sit explicata definitio a caeterisque disjuncta. Sed tendat, ea quae sit explicata definitio a caeterisque disjuncta. Sed possit, idcirco ad discretionem integram designandam reliqua pars additur. Itaque quoniam ista demonstrant haereditatem, efficiuntque substantiam jure dictum est, Jam a communitate res disjuncta videplicata definitio: Haereditas est pecunia quae morte alicujus ad quempiam pervenit jure. Sed quoniam rursus hic intellectus ad plura intra se posita poterat convenire, non immerito additum est: Non est satis, et caetera, quae legatum et possessionis retentionem ab haereditatis definitione sejungunt: ac de priore quidem haereditatis exemplo haec dicta sint. Ad hujus vero similitudinem etiam secundum tractat exemplum, quod de definitione gentilitatis est positum. Gentiles enim sunt qui eodem nomine inter se sunt, ut Scipiones, Bruti et caeteri. Quid si servi sunt? num ulla gentilitas servorum esse potest?
Abbreviated transcription (Latin):
aliquẽ ꝑuenisset. itẽq quȩ iure. hȩc omĩa efficientia sub stan¬
tiã hereditatis apposita s̃. Sed qm̃ erant in hac collectione q̃dã
adquȩ ad huiꝰ collectionis intellectus transferri ñ poss&: nec tam̃
eent̃ hereditates ueluti legatũ aut possessionis retentio. his sub¬
tractis. reliqua fuit hereditas dequa intelligipossit pecunia alies
morte ad que piã iure ꝑueniens. Nongͥlegatũ aut possessionis re¬
tentio substantiã hereditatis efficiunt. quippe quȩ impedirent ad
eius substantiã de monstrandã nisi remouerent᷑. At uͦ.ñ. negatio
qͥdẽ cuiꝰq substantiã ñ ꝑficit. sed tantũ qid̃ ñ sit ostendit. Qđ silega
impediunt atq corrũ punt. nisi fuerint disiuncta atq reposita.
cũꝙ harũ negatio nihil exhereditatis substanti a monstret. sed tan¬
tũ quid ñ sit ostendat : relinquit᷑ parssuꝑior .i. pecuni a morte
alicuiꝰ adquẽ piã ꝑueniens iure. quȩ substantiã hereditatis os¬

Expanded text:
ervenisset, itemque et quae jure, haec omnia efficientia substantiam haereditatis apposita sunt. Sed quoniam erant in hac collectione quaedam ad quae hujus collectionis intellectus transferri posset, nec tamen essent haereditates, veluti legatum aut possessionis retentio, his subtractis reliqua fuit haereditas, de qua intelligi possit pecunia alicujus morte ad quempiam jure perveniens. Non igitur legatum, aut possessionis retentio substantiam haereditatis efficiunt, quippe quae impedirent ad ejus substantiam demonstrandam, nisi removerentur. At vero nec negatio quidem cujusquam substantiam perfimpediunt atque corrumpunt, nisi fuerint disjuncta atque seposita; cumque harum negatio nihil ex haereditatis substantia monstret, sed tantum quid non sit ostendat; relinquitur pars superior, id est pecunia morte alicujus ad quempiam jure perveniens, quae substantiam haereditatis os
Abbreviated transcription (Latin):
niss&. ut diceret hereditatẽ eẽ pecuniã quȩ morte alicuiꝰ adquẽpiã iu¬
re ꝑuenit. Idꝙ ita dictũ ẽ quasi iãplena facta sit diffinitio. Quid enĩ¬
aliud explicatã eẽ diffinitionẽ & a cõmunitate disiunctã. Sed rursusqͣs

Expanded text:
nisset, ut diceret haereditatem esse pecuniam quae morte alicujus ad quenisset, ut diceret haereditatem esse pecuniam quae morte alicujus ad quere pervenit. Idque ita dictum est, quasi jam plena facta sit definitio. Quid enialiud explicatam esse definitionem, et a communitate disjunctam, nisi perfectam,
Abbreviated transcription (Latin):
legata ñ sit. Nũ ne satis ẽ diffinitionis minime. Quid eñi simeũ domi¬
niũ quidẽ sit fundi ł alicunis pecuniariȩ rei. alterius uͦ usus fructus nũ
morte eiꝰ cuiꝰ usus fructus cõpetit. ad me illa resꝥs uertit᷑. quȩ in meo do
id qđ ex morte alicuꝰ iure ñ legatũ ꝑuenit. ñ retineat᷑. Hoc aut̃ mͦ
possessione retineri potest. si sit nra ꝓprietas & eius qui decesserit usus¬
fructus. Coniuncta gͦ om̃a in unũ facient hereditatis diffinitionẽ hoc
modo. Heredita sẽ pecunia quȩ morte alicuiꝰ adquẽpiã ꝑuenit iure.
ñ legata neq possessione retenta. hȩc diffimtio ȩqualisẽ hereditati
Naut hereditas pecunia ẽ morte alicuiꝰ ad quẽ piã ꝑueniensiure. ñ
legata. neq possessione retenta : ita quȩ cũq pecunia alicuiꝰ morte
ad aliquẽ iure ꝑuenerit neclegata sit necretenta: hanc hereditatẽ
eẽ necesse ÷. Sed cũ marcus tullius ad eũ usq locũ diffiniendo ꝑ ue¬

Expanded text:
 Num satis est definitioni? Minime. Quid enim si meum quidem dominium sit fundi, vel alicujus pecuniariae rei, alterius vero ususfructus. Nam morte ejus cui ususfructus competit, ad me res illa revertitur, quae in meo domid quod ex morte alicujus jure non legatum pervenit non retineatur. Hoc autem modo possessione retineri potest, si sit nostra proprietas, et ejus qui decesserit ususfructus. Conjuncta igitur omnia in unum facient haereditatis definitionem hoc modo: Haereditas est pecunia quae morte alicujus ad quempiam pervenit jure, non legata, neque possessione retenta. Haec definitio est aequalis haereditati. Nam ut haereditas pecunia est morte alicujus ad quempiam perveniens jure, neque legata, neque possessione retenta, ita quaecunque pecunia alicujus morte ad aliquem jure pervenerit, neque legata sit, neque retenta, hanc haereditatem esse necesse est. Sed cum M. Tullius ad eum usque locum definiendo ve
Abbreviated transcription (Latin):
nis hȩc ratio ẽ. Fecit enĩ diffinitionẽ aliis adiunctisaliis separatis. haꝙ
id qđ definiebat ł hisquȩ ad iunxit ł hisquȩ separauit. aceteroꝵ omi ũ
cõmunitate segregauit. Hereditatẽ enĩ dixit eẽ pecuniã. huic addi¬
dit morte alicuiꝰ ad aliquẽ ꝑuenientẽ. separauit eã ab his pecuniis quȩ
ñ morte alicuiꝰ ad aliquẽ. sed contractu uiuentiũ ꝑuenirent. addit
iure. ut ab hispecuniis separar& quȩ ꝑuĩ morte alterius ad quẽ piam
ꝑuenirent. Hisgͥ duob morte utq: iure eapecunia effectaẽ. quȩ ita
aceteris separaret᷑. ut tam̃ ꝑ legitimũ ad quirendi modũ ñ inter
utrosq uiuos. sed int̾ unũ uiuũ atq alterũ mortuũ fieret. Hȩc gͥ una
separatio aceteris facta ÷ s atq ideo ait explicatã eẽ diffinttionẽ.
&a cõmunitate disiunctã. Sed qm̃ in ea ipsa pecunia quȩ mos¬
te & iure ad aliquẽ ꝑuenit. in erant quȩdã quȩ hereditates ñ

Expanded text:
aliis separatis. Itaque id quod definiebat, vel his quae adjunxit, vel his quae separavit, a caeterorum omnium communitate segregavit. Haereditatem enim dixit esse pecuniam, huic addidit, morte alicujus ad aliquem pervenientem. Separavitque eam ab iis pecuniis, quae non morte alicujus ad aliquem, sed contractu viventium pervenirent, addidit jure, ut ab his pecuniis separaret quae per vim morte alterius ad quempiam pervenirent. His igitur duobus, morte atque jure, ea pecunia effecta est, quae a caeteris ita separetur, ut tamen per legitimum acquirendi modum, non inter utrosque vivos, sed inter unum vivum atque alterum mortuum fieret. Haec igitur una separatio a caeteris facta est, atque ideo ait explicatam esse definitionem et a communitate disjunctam. Sed quoniam in ea ipsa pecunia quae morte et jure ad aliquem pervenit inerant quaedam quae haereditates non
Abbreviated transcription (Latin):
uentione doc& quȩdã de inuentionib: inftruipta suppeditat &
uocat᷑ topicȩ. Curaut̃ hoc nomine nuncupata sit : posteriꝰ dicã
Illa uͦ quȩ in iudicando posita ÷ quasdã discernendi regulas sub¬
ministrat & uocat᷑ analiticȩ. & si de ꝓpositionũ natura c̃sideret
analitice pͥor. Sinuͦ de ipsis inuentionib tractet. ea quidẽ pars
ubi dediscernendis necessariis argum̃tis dr̃. anabticeposterior
nuncupat᷑. Eauͦ quȩ falsis atq cauillatoriis iđ quȩ de sophuisticis
helencis: de uerisimiliũ uͦ argum̃tationũ iudicio nihil uidet᷑ ẽe trac¬
tatũ. idc irco qm̃ plana ÷ atq expedita ratio iudicandi de medietate
cũ quis extrema cognouerit. Sienĩ quis uera net essaria diuidicare¬
sciat : idẽq falsoꝵ argum̃toꝵ possit habere iudiciũ : uerisimiba quȩ
in medio collocata st̃ discernere p̃laborat. Expeditũ gͥ ÷ ut arbitror
alterã iudicandi. Illud &iã diligentius expositũ ÷ quȩ sit ritio

Expanded text:
entione docet, quaedam inventionibus instrumenta suppeditat, et vocatur topice: cur autem hoc nomine nuncupata sit, posterius dicam. Illa vero pars quae in indicando posita est, quasdam discernendi regulas subministrat, et vocatur analytice; et si de propositionum junctura consideret, analytice prior; sin vero de ipsis inventionibus tractet, ea quidem pars ubi de discernendis necessariis argumentis dicitur, analytice posterior nuncupatur; ea vero quae de falsis atque cavillatoriis, id est de sophisticis, elenchi. De verisimilium vero argumentationum judicio nihil videtur esse traatum, idcirco quoniam plana est atque expedita ratio judicandi de medietate, cum quis extrema cognoverit. Si enim quis dijudicare necessaria sciat, idemque falsorum argumentorum possit habere judicium, verisimilia, quae in medio collocata sunt, discernere non laborat. Expeditum igitur est, ut areniendi unam, alteram judicandi. Illud etiam diligentius expositum est, quae sit ratio
Abbreviated transcription (Latin):
totã disserendiartẽ ut stoici sed eã tantũ nuncupet quȩ deꝓposita
questione uerisimilib colligat argum̃tis atq ideo ꝑfectius ar¬
steteles deloica tractauit : qm̃ deduob ultraquȩ nihil÷ tertium
disseruit. de inueniendo scilic& aciudicanoo. cũ stoici inuentione
neglecta : iudicationis tantũ instrum̃ta tradider̃: atq: ideo iure
eos increpat tullius. qm̃id maxime reliquer qđ & natura prius
& usu potius erat. Natura quidẽ quia fieri p̃ potest ut de inuentione
iudicet᷑ : insi ipsa inuentio prius extiterit: adusũ uͦ. quia longe
tueri negotiũ quã nihil inueniente mutũ ipsũ inermeq taci

Expanded text:
totam disserendi artem, ut Stoici, sed eam tantum nuncupet quae de proposita quaestione verisimilibus colligat argumentis, atque ideo perfectius Aristoteles de logica tractavit, quoniam de duobus, ultra quae nihil est, tertium disseruit, de inveniendo scilicet et judicando, cum Stoici, inventione neglecta, judicationis tantum instrumenta tradiderint. Atque ideo jure eos increpat Tullius, quoniam id maxime reliquere quod et natura prius et usu potius erat: natura quidem, quia fieri non potest ut de inventione judicetur, nisi ipsa inventio prius exstiterit. Ad usum vero, quia longe pe negotium tueri, quam inveniente alio mutum ipsum inermemque et taci
Abbreviated transcription (Latin):
ignorata partĩ uoluntaria. Ignorata. quȩ necessitate effecta st̃.
Voluntaria quȩ c̃silio. quȩ aut̃ fortuna Eignorata ł uoluntaria
Nã iacere telũ uoluntatis ẽ. ferirequẽ noluers fortunȩ. Ex quo

Expanded text:
ignorata partim voluntaria; ignorata, quae necessitate effecta sunt; ignorata partim voluntaria; ignorata, quae necessitate effecta sunt; voluntaria, quae consilio. quae autem fortuna, vel ignorata vel voluntaria. Nam iacere telum voluntatis est, ferire quem nolueris fortunae. Ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
titione animi sine uoluntate sine opinione suũ quasi opus effici¬
ant uelut om̃e irt̾eat qđ ortũ sit. Aliȩ aut̃ aut uoluntate efficiant᷑.
aut ꝑturbatione animi. aut habitu aut natura. aut arte. aut casu.
uoluntate: ut tu cũ hunc libellũ legis. ꝑ turbatione. ut siquiseuen¬
tũ horũ tẽporũ timeat. Habituut qui facile &cito irascat᷑. Natura
iũ indies crescat. Arte utbene pingat. Casuut ꝓspere nauigec
llihil horũ sine causa nec quicquã omnino sed huiꝰ modicausȩ ñ ne¬
cessariȩ. Omĩũ aut̃ causarũ in aliis inẽ c̃stantia in aluis ñ in est.
Innatura & in arte constantiaẽ. In cȩteris nulla. Sedtam̃ earũ cau¬
sarũ quȩ ñ st̃ constantes. aliȩ s̃ ꝑspicuȩ. aliȩ latent. ꝑ spicuȩ suitt
quȩ ad petitionẽ animi iuditiũꝙ tangunt. Latent quȩ subiectȩ
st̃ fortunȩ Cũ enĩ nihilsine causa fiat. hoc ipsũ ẽ fortunȩ euentꝰ
obscura causa quȩ latent̃ efficit᷑. &iã ut ea quȩ fiunt partĩsint

Expanded text:
titione animi, sine voluntate, sine opinione suum quasi opus efficiant, vel ut omne intereat quod ortum sit; aliae autem aut voluntate efficiunt aut perturbatione animi aut habitu aut natura aut arte aut casu: voluntate, ut tu, cum hunc libellum legis; perturbatione, ut si quis eventum horum temporum timeat; habitu, ut qui facile et cito irascitur; natura, ut vitium in dies crescat; arte, ut bene pingat; casu, ut prospere naviget. Nihil horum sine causa nec quidquam omnino; sed huius modi causae non necessariae. omnium autem causarum in aliis inest con- stantia, in aliis non inest. In natura et in arte constantia est, in ceteris nulla. sed tamen earum causarum quae non sunt constantes aliae sunt perspicuae, aliae latent. Perspicuae sunt quae appetitionem animi iudiciumque tangunt; latent quae subiectae sunt fortunae. Cum enim nihil sine causa fiat, hoc ipsum est fortunae eventus; obscura causa et latenter efficitur. Etiam ea quae fiunt partim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ se maiora minoraq penduntur hisdẽ int̾se paria conferun
t᷑. Nãq ł numero ł spetie. ł ui. eaffectione fuerint ȩqua paria
eẽ dñr. Cõmune aut̃ cunctoꝵ exeplũ ẽ qđ cicero inȩqualitatȩ
constituit. Quȩ ȩqualitas incunctis partib ȩqua ẽ sed ł mimero
ł spetie. ł ui ł affectione paria st̃. Nã in eoꝵ cõparatione
quȩ maiora ł minora st̃ una quedã qua litase sed hoꝵ
accessioae uariatur. Nã quib in eadẽ quatite maior numerꝰ
pulchrior speties efficatiorq uis ad p̃tiosiora coniuntior affer¬
tio : ea meliora eẽ estimabunt᷑. Quȩ siequa fuerint in eadẽ
qualitate paria st̃. Exẽplũ uͦ qđ̾ posuit ad debiandiendũ treba¬
ti animũ ualet: cũ ꝓpriã idẽ oratoriã facultatẽ cũ iurisperitoꝵ

Expanded text:
autem modis inter se majora minoraque penduntur, iisdem inter se paria conferunautem modis inter se majora minoraque penduntur, iisdem inter se paria conferuneque paria esse dicuntur. Commune autem cunctorum exemplum est, quod Cicero in qualitate constituit, quae qualitas in cunctis paribus aequa est, sed vel numero, vel specie, vel vi, vel affectione paria sunt. Nam in eorum comparatione quae majora vel minora sunt, una quaedam qualitas est, sed horum accessione variantur. Nam quibus in eadem qualitate major numerus, pulchrior species, efficacior vis, ad pretiosiora conjunctior affectio, ea meliora esse existimabuntur. Quae si aequa fuerint, in eadem qualitate paria sunt. Exemplum vero quod proposuit, ad blandiendum Trebatii animum valet, cum propriam, id est oratoriam, facul
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qͥb ł iocundiora ł int̃ qͦs clariora st̃ aut aqͥb ꝓbant᷑ meli¬
ora existimanda st̃. Sed quãq id qđ aplurib bonuĩ ducit᷑ supe¬
rius in ea cõparationis parte posuerit. inqua fiebat scđm nume¬
rũ cõparatio niltam̃ inpedit eundẽ locũ scđm aliã atq aliã c̃si¬
derationẽ diuesis generib subdiuelut ala auis cũ substantia sit.
eadẽ tam̃ ad aliqid eẽ intelligit᷑ si ad alatũ consideretur. Illaqͦq
exafectione uident᷑ eẽ meliora quȩ ab eo laudata st̃ contraquẽ
dialectica ratione ł rethorica facultate disserit᷑. Nã q reun¬
cere aduersariũ possis sat ẽ sieũtibiꝰ consensisse mons traueris. Atq
id aliquando uelut optimũ p̃dicasse. qđ tu melius re ꝓposira mon¬
strare contendas. Dictis ergo om̃ib: melioꝵ locis. his opposita
quȩ deteriora st̃ continebt᷑. Pariũ uͦ nulla discrotio ẽ. Neq

Expanded text:
eorum quibus vel jucundiora, vel inter quos clariora sunt, aut a quibus probantur, melieorum quibus vel jucundiora, vel inter quos clariora sunt, aut a quibus probantur, meliora existimanda sunt. Sed quanquam id quod a pluribus bonum ducitur, superius in ea comparationis parte posuerit in qua fiebat secundum numerum comparatio, nihil tamen impedit eumdem locum secundum aliam atque aliam considerationem diversis generibus subdi: velut ala avis cum substantia sit, eadem tamen ad aliquid esse intelligitur, si ad alatum consideretur. Illa quoque ex affectione videntur es e meliora quae ab eo laudata sunt, contra quem dialectica oratione vel rhetorica facultate disseritur. Nam ut revincere adversarium possis, sat est si eum tibi consensisse monstraveris, atque id aliquando velut optimum praedicasse, quod tu melius re proposita monstrare contendas. Dictis igitur omnibus meliorum locis, his oppositi quae deteriora sunt continebunt. Parium vero nulla discretio est. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
tellegit cẽ meliora: Quoꝵ tam̃ locoꝵ pars contraria contrarũ tena¬
a Inspectis qͥppe his quȩ meliora st̃ si hoꝵadũsa iuideamꝰ deteriora
st̃: restat in affectione posita cõparatio quȩ ita tractat᷑ ut ñ ꝑ sem&c ip¬
sã resquȩ alii confert᷑ sed exalterius cuius lib& consideratione penst¬
tur. uelut intrib quib dã reb siduȩ ad se inuicẽ cõparent᷑ eo qđ
ad tertiã plusminusue uingant᷑. Sint enĩ duo quȩdã humanisre¬
Hic gͥ iudicabimus eã rẽ eẽ meliorẽ quȩ meliorib ꝓdest .i. aut
rei publicȩ ł principib ñ considerantes ut sese res habeat sed
quantũ reipublicȩ ł principib adiuncta sit. Hȩc gͥ res ex affec¬
statũ. Fodẽ mͦ st̃ quȩ sequnt᷑ utq: iocundiora plurib quȩ clari¬
ora inter multos. quȩ plurib: cõꝓbata st̃ meliora dicant᷑. Nã&iã¬
siminus ipsa huius naturȩ sint  sed affectione tam̃ ut dictũ est

Expanded text:
rs contraria contrarium tenet: inspectis quippe his quae meliora sunt, si horum adversa videamus, deteriora sunt. Restat in affectione posita comparatio quae ita tractatur, ut non per semetipsam res quae alii confertur, sed ex alterius cujuslibet consideratione pensetur, velut in tribus quibusdam rebus si duae ad se invicem comparentur, eo quod ad tertiam plus minusve jungantur. Sint enim duo quaedam humanis rehic igitur judicabimus eam rem esse meliorem quae melioribus prodest, id est ut reipublicae vel principibus non considerantes ut sese res habeat, sed quantum reipublicae vel principibus adjuncta sit. Haec igitur res ex affecstatum. Eodem modo sunt quae sequuntur, ut quae jucundiora sunt pluribus, quae clariora inter multos, quae pluribus comprobata sunt, meliora ducantur. Nam etiamsi minus ipsa hujus naturae sint, affectione tamen, ut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uoce sepius ꝓdit : uecessee᷑ ut nom̃ qq̃ qđ ad intellectus eclara¬
tionẽ adlubet᷑ : ostendat aliquã rei quã significat ꝓpͥetatẽ. Intel¬
lectus quippe qualitatẽ rei. quã intelligit̾ cipit. Quocirca nom̃
qqͣ intellectus qualitatẽ designat. iure gͦ dictũ ẽ ꝓpͥetitẽ quandã
rei uocabulo significari. Atq ita exeo tralii argum̃tũ potest. qđ uo¬
caturancta. Hoꝵuͦ locoꝵ alius partitiones dedit. quos paulo post
ipsa ciarite diuersa s Nas̃quȩ referunt᷑ ad aliqid̾ aut substantialia
iustuse ustitia substantiã facit. Pecid dico qeł lio onẽs e edustus

Expanded text:
intellectus declarationem adhibetur, ostendat aliquam rei quam significat proprietatem, intellectus quippe, qualitatem rei quam intelligit, significat. Quocirca nomen quoque intellectus qualitatem designat. Jure igitur dictum est proprietatem quamdam rei vocabulo significari, atque ita ex eo trahi argumentum potest, quod vocatur a nota. Horum vero locorum alias partitiones dedit, quas paulo post ipsa etiam rite divisa sunt. Nam quae referuntur ad aliquid, aut substantialia st, justitia substantiam facit. Nec id dico, quod homini esse ex jus
Abbreviated transcription (Latin):
arfitiosa nartisimosis. Optimꝰq hic gradus ẽ ut ratura arti arten
p̃feras miertiȩ. Ars quippe imitat᷑ naturã qͣfit ut id qđł uise reinc̃
pulchrier ee nanira ueniat. cuius imitari spetiẽ cupit angeu
postrema st̃ quȩ cũ arafino carent ñ abspetie solũ nature. neruaio
ub initatione discedunt. Atq hȩc quidẽ de spetie incõparationib

Expanded text:
artificiosa inartificiosis. Optimusque hic gradus est, ut naturam arti, artem artificiosa inartificiosis. Optimusque hic gradus est, ut naturam arti, artem praeferas inertiae, ars quippe imitatur naturam. Quo fit ut id quod in se retinet pulchri, ex natura veniat, cujus imitari speciem cupit. Longe vero postrema sunt quae cum artificio carent, non a specie solum naturae, verum etiam ab imitatio
Abbreviated transcription (Latin):
formã indepta st̃. illa minimȩ. Totaetiã partib eodẽ mͦ ereel¬
lentiora eẽ arbitram̃. Nã qđ totũ ẽ habet natira ꝓpriã formã
Qđ uͦ pars e & ad tonius nitit᷑ ꝑfectionẽ nondũ suȩ pulertudi¬
nis spetiẽ cȩpit: nisi adtotaꝰ integritatẽ referat᷑. Iauꝰ ratione uten¬
ta. rationis exꝑtib. nullus dubitat ee meliora  olunaria quoq
necesairus ũt rẽponunt᷑. Ila quȩ uoluntaria st̃ liberast̃. Quȩ neces¬
saria quodã nos Queluti dominio necessitatis astringunt. Atq ido
meliora eẽ uoluntaria necessariis estimamꝰ qũaq in boc &iã illud
otelligi possit qd a nob̃ superius dictũ ẽ. ñ necessarusepe necessaris
ante poni. quando qͥdẽ ea quȩ uoluntaria st̃ ñ st̃ necessaria dolun¬
taria uͦ meliora st̃ necessarus Non necessaria gͥ sepe necessaris ex¬
cellunt. Animata qͦq inanimatis ipsius animi uegetatione conside¬
rata ante ponenda esse rano ꝑsuade. Naturalia &iã ñ natura libien

Expanded text:
formam adepta sunt, illa minime. Tota etiam partibus eodem modo excellentiora esse arbitramur: nam quod totum est, habet naturae propriam formam. Quod vero pars est et ad totius nititur perfectionem, nondum suae pulchritudinis speciem cepit, nisi ad totius integritatem referatur. Jam vero ratione utentia rationis expertibus nullus dubitat esse meliora. Voluntaria quoque necessariis jure anteponuntur, namque voluntaria libera sunt, quae necessaria quodam nos veluti dominio necessitatis astringunt, atque ideo meliora esse voluntaria necessariis existimamus; quanquam in hoc etiam illud intelligi possit, quod a nobluntaria sunt non fuerint necessaria; voluntaria vero meliora sunt necessariis. Non necessaria igitur saepe necessariis excellunt; animata quoque inanimatis, ipsius animae negatione considerata, anteponenda esse ratio persuadet. Naturalia etiam non naturalibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ee. qui consulunt acdefendunt. Tam & si exhis quȩ dicta sunt in¬
telligit᷑ nullum argum̃ti locũ. ẽẽ p̃teritũ breuiter tam̃ ciceroni¬
conclusionem quase nichil omisisse cõmemorat. ad ampliorem doc¬
trine fidem apꝓbandã reor. Inhis enĩ nighil om̃ino prerermittit¬
quȩ certa ratione tractant. Nulla uͦ cercior ratio diuisione: qͦd enĩ

Expanded text:
sedes argumenti quaerenda sit. Tametsi ex his quae dicta sunt intelligatur nullum argumenti locum esse praeteritum, breviter tamen Ciceroniconclusionem, qua se nihil omisisse commemorat, ad ampliorem doctrinae fidem approbandam reor, in his enim nihil omnino praetermittiquae certa ratione tractantur. Nulla vero certior ratio divisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗsq partit᷑ a cõmunib in paticularia diducens. cũ recta it̃ isistat¬
labi atq aderrorẽ diiuci ñ potest. Locoꝵ igit᷑ om̃iũ prima duui¬
sio fuit in ea. quȩ in ipsis hererent. & ea que assũmerent᷑ exir in¬
secꝰ. Cũi diuisionis nihil mediũ reperiri potest Aut enĩ in ipso
aliquid dequo querit᷑. aut extrinsecꝰ necesse & assumati Uideamꝰ¬
igͥ nunc quẽ admodũ. disputatio ꝑnbdi omitentẽ diuisione Coꝵ
igͥ locoꝵ qui inipsisunt dequib agit᷑ Inume extoto. nẽ expar̃¬
&iã diffinitiones adlibent᷑. Alia in eiꝰ pantib inspiciendis in quib

Expanded text:
partitur a communibus in particularia deducens, cum rectum iter insistatlabi atque in errorem duci non potest. Locorum igitur omnium prima disio fuit in ea quae in ipsis haererent, et ea quae assumerentur extrinsecus. Cujus divisionis nihil medium reperiri potest: aut enim in ipso aliquid de quo quaeritur, aut extrinsecus necesse est assumatur. Videamuigitur nunc quemadmodum disputatio per nihil omittent locorum, qui in ipsis sunt de quibus agitur, nunc ex toto, nunc ex paretiam definitiones adhibentur; alia in ejus partib
Abbreviated transcription (Latin):
res possit efficere. Nã qđ quȩ qures porest ea uis eius relus emer
dr̃ p effinens gͥ causa grauiorẽ iuĩ habie quã ea quȩ nichil efficit
uelut artifex melior qua materia. Illa quippe stolida ẽ arq one
mota ͥ nec alii  quid effitiens nisi formã ab artifice. uabeffiten¬
t causa suscepet. ltẽ quȩ se ipsis contenta st̃ meliora t eͣ isuiden¬
tur quȩ egent aluis uelutiꝰ om̃iũ obtimꝰ ds̃ ẽ quia nullo indigeni
& ipso cuncta st̃ indiga. ltẽ quȩ in nr̃a st̃ potestate. magis eli¬

Expanded text:
st, ea vis ejus rectissime dicitur. Efficiens igitur causa graviorem vim habet quam ea quae nihil efficit: velut artifex melior quam materia, illa quippe stolida est atque immota. Nec aliquid efficiens, nisi formam ab artifice, id est ab efficiente causa, susceperit. Item quae se ipsis contenta sunt, meliora esse his videntur quae egent aliis: veluti omnium Deus optimus est, quia nullo indiget, et ipso cuncta sunt indiga. Item quae in nostra sunt potestate magis eli
Abbreviated transcription (Latin):
necessariã errolafferre nfere solet᷑. Hocaut̃ sine quo ñfit ab eo in quo¬
cepteafet diligent̃ ẽ separandũ. Illud onĩ ẽ tãquã utinã ne innenio¬
re pelio. Nisi enĩ cecidissent abigenȩ ad terrã trabes. argo illa facta
ñ eẽt. Nec tam̃ fuit in his trabib efficiendiuis nec essaria. At cũ inaia¬
cis nauẽ crispi sulcans igneũ fulm̃ iniectũ ẽ. inflamat᷑ nauis ne¬
cessario. Atq &iã ẽ causarũ dissimilitudo qđ aliȩs̃ ut sine ulla appe

Expanded text:
necessariam errorem adferre nnecessariam errorem adferre nte fit diligenter est separandum. Illud enim est tamquam utinam ne in nemore Pelio— Nisi enim 'accidissent abiegnae ad terram trabes,' Argo illa facta non esset, nec tamen fuit in his trabibus efficiendi vis necessaria. At cum in Aiacis navim crispisulcans igneum fulmen iniectum est, inflammatur navis necessario. atque etiam est causarum dissimilitudo, quod aliae sunt, ut sine ulla appe
Abbreviated transcription (Latin):
agentia stolida quodãmͦ. ut locus. tempus. materia. ferramenta. ce¬
tera gñis eiusdẽ. Alia aut̃ p̃cursionẽ quandã adhibent adefficiendum
ut quȩdã affer̃ ꝑse adiuuantia. & si ñ nessaria. ut amori ẽ gressio cau¬
sã attulerit amor flagitio. Ex hoc genere causarũ. ex hac ȩt̃nitate
pendentiũ fatũ astoicis nectit᷑. atq ut earũ causarũ sine quib effici
ñ potest gnã diuisi : sic &iã efficientiũ diuidi posst̃. St̃ enĩ aliȩ cause
que plane efficiant nullare adiuuante. aliaque ad iuiiariuelint
ut sapientia efficit sapientes sola ꝑse. beatos efficit nec ne sola ꝑse q̃stio
ẽ. Quare cũ indisputationẽ inciderit causa efficiens: aliqid̃ neces¬
sario sine dubitatione licebit. qđ efficit᷑ ab ea causa c̃cludere. Cũ
aut̃ erittalis causa ut in ea ñ sit efficiendi necessitas. nec essaria con¬
clusio ñ sequit᷑ Ait illud quidẽ genꝰ causarũ qđ habet uĩ efficiendi

Expanded text:
agentia, stolida quodam modo, ut locus tempus materia ferramenta et cetera generis eiusdem; alia autem praecur- sionem quandam adhibent ad efficiendum et quaedam adferunt per se adiuvantia, etsi non necessaria, ut: Amori congressio causam attulerat, amor flagitio. Ex hoc genere causarum ex aeternitate pendentium fatum a Stoicis nectitur. Atque ut earum causarum sine quibus effici non potest genera divisi, sic etiam efficientium dividi possunt. Sunt enim aliae causae quae plane efficiant nulla re adiuvante, aliae quae adiuvari velint, ut: Sapientia efficit sapientis sola per se; beatos efficiat necne sola per sese quaestio est. qua re cum in disputationem incident causa efficiens aliquid necessario, sine dubitatione licebit quod efficitur ab ea caiisa concludere. cum autem erit talis causa, ut in ea non sit efficiendi necessitas, necessaria conclusio non sequitur. Atque illud quidem genus causarum quod habet vim efficiendi
Abbreviated transcription (Latin):
quas supͣscripsi prior quartꝰ. posterior. uᷤ. ad ialecticis modus appel¬
lat᷑. Deinde addunt c̃iunctionũ negantiã sic. Non& hoc ẽ & illud.
Hoc aut̃. Ngͥ illud. Hic modusẽ sextꝰ. Septimꝰ aut̃. N& hoc ẽ & illud. Naut̃
hoc illud gͥ. Ex his modis c̃clusiones in nume rabiles nascunt᷑. In quo ẽ
tota fere dialectica. Sed nehȩ quidẽ quas exposui adhanc institutio¬
nẽ necessariȩ. Proximꝰ ẽ locus rerũ efficientiũ quȩ causȩ appellant᷑.
Deinde rerũ effectaiũ ab efficientib causis. Harũ exẽpla ut reliquoꝵ
locoꝵ paulo ante posui. & quidẽ exiure ciuili. sed hȩc patent. latius.
efficit : ut ignis accendit alterũ qđ naturã efficiend: habet. & si ne¬
quo effici ñ possit. Vt siquis aes causã statuȩ uelit dicere qđ sine eo¬
ñ possit effici. Huiꝰ gnĩs causarũ sine quo ñ efficit᷑. aliasquieta nhil

Expanded text:
quas supra scripsi prior quartus posterior quintus a dialecticis modus appelquas supra scripsi prior quartus posterior quintus a dialecticis modus appellatur. Deinde addunt coniunctionum negantiam sic: Non et hoc et illud; hoc autem; non igitur illud. Hic modus est sextus. Septimus autem: Non et hoc et illud; non autem hoc; illud igitur. Ex eis modis conclusiones innumerabiles nascuntur, in quo est tota fere dialektikh/. Sed ne hae quidem quas exposui ad hanc institutionem necessariae. proximus est locus rerum efficientium, quae causae appellantur; deinde rerum effectarum ab efficientibus causis. Harum exempla, ut reliquorum locorum, paulo ante posui equidem ex iure civili; sed haec patent latius. efficit, ut Ignis accendit; alterum, quod naturam efficiendi non habet sed sine.quo effici non possit, ut si quis aes statue causam velit dicere, quod sine eo non possit effici. huius generis causarum, sine quo non efficitur, alia sunt quieta, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tiaentimemadicat᷑. q uidet᷑ ea quȩ ex contrariis c̃ficiat᷑ acutissi ma
sola ꝓpͥe nom̃ cõmune possedit. Eius gnĩs hȩc st̃. Hunc metuͬre. al¬
terũ in metu ñ ponere. Eam quã nihil accusas. dãpnas. Bene quãme
ritã estimas. male mereri id qđ scis ꝓdest : nihiil id qđ nescis ob est.
Hoc disserendi genꝰ attingit omĩno urãsqq̃ in respondendo disputa¬
tiones. Sed philo sophoꝵ magis quib ẽ cũ oratorib illa exrepugnantib
sententis cũmunis conclusio. quȩ ad ialecticis tertius modus a retho¬
rib entimema nuncupat᷑. Reliqui dialecticoꝵ modi pluress qui ex
disiunctionib c̃stant. aut hoc aut illud hoc aut̃ ñgͥ illud Itẽq aut
hoc aut illud. Ñ aut̃ hoc illudgͥ. Quȩ c̃clusiones idcircoratȩ s. qđ
indis iunctione plus uno uerũ eẽ ñ potest. Atq ex his c̃clusionib

Expanded text:
tia enthymema dicatur, quia videtur ea quae ex contrariis conficiatur, acutissima, tia enthymema dicatur, quia videtur ea quae ex contrariis conficiatur, acutissima, sola proprie nomen commune possedit. Ejus generis haec sunt, hunc metuere, alterum in metu non ponere, eam quam nihil accusas, damnas. Bene quam meritam esse dicis, existimas male mereri. Id quod scis prodest, nihil id quod nescis, obest. Hoc disserendi genus attingit omnino vestras quoque in respondendo disputationes, sed philosophorum magis, quibus est cum oratoribus illa ex repugnantibus sententiis communis conclusio quae a dialecticis tertius modus, a rhe- toribus enqu/mhma dicitur. Reliqui dialecticorum modi plures sunt, qui ex disiunctionibus constant: Aut hoc aut illud; hoc autem; non igitur illud. Itemque: Aut hoc aut illud; non autem hoc; illud igitur. Quae conclusiones idcirco ratae sunt quod in disiunctione plus uno verum esse non potest. atque ex eis conclusionibus