comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fundũ ñ ut fecerit urta diuersũ eadẽ etate exemplis. ⁊
lucullꝰ eque sceuola cũ uilla sceuole fructꝰ ⁊̃ earet. tulla lucul¬
li ager qͦ i genere censoria castigatio erat minꝰ arare quã
uerrere. nec hoc sine arte quada ẽ. Nouissimꝰ uillã inmisi¬
nensi posuit. c. marius uii. c̃sul. s ꝑttia castra metanti
neꝙ iurta paludes ponenda eẽ neq aduerso amne. quãquã
homerꝰ omuno sbuimide seꝑ ante lucanas horas in saliores ueris¬
sime tradidit spectart inestiuosis locis septentriones aebet.
Sertiẽ infrigidis teꝑatis erort̃ eqͥnoctialẽ. Agri ipsiꝰ boni¬
tas qlꝰ argumtis iudicanda sit quãquã detre gonere optimo
disserentes abunde dixisse possum iuderi e iannũ tam̃ traditaᷤᷤ
noras sicosignabamꝰ catonis maxine uerbis ebulũ uł prious
siluestois id rubus bulbus minutꝰ trifoliũ herba pratensis.

Expanded text:
fundum, non, ut fecere iuxta diversis in eadem aetate exemplis L. fundum, non, ut fecere iuxta diversis in eadem aetate exemplis L. Lucullus et Q. Scaevola, cum villa Scaevolae fructus non caperet, villam Luculli ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Misenensi posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metandi nvenit neque iuxta paludes ponendam esse neque adverso amne, quamquam Homerus omnino e flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis locis septentriones debet, meridiem in frigidis, in temperatis exortum aequinoctialem. 34 Agri ipsius bonitas quibus argumentis iudicanda sit, quamquam de terrae genere optimo disserentes abunde dixisse possumus videri, etiamnum tamen traditas notas subsignabimus Catonis maxime verbis: ebulum vel prunus silvestris vel rubus, bulbus minutus, trifolium, herba pratensis,
Abbreviated transcription (Latin):
nendã alienã disciplinã agro quȩ ut homini quãuis questu¬
osus sit si tam ⁊ sumptuosus ñ multũ suꝑ eẽ. Ille in agro ques¬
tuosissimã iudicat uitẽ ñ frustia qm̃ añ om̃ia deimpensa ratione
cauit ꝑrime ortos riguos nec id falso si sub oppido sint.⁊ prata
antiqͥ parata dixere. Idẽq coto int̾rogatꝰ qͥs eẽt certissimꝰ ques¬
fus respondit si bene pascas qͥ ꝓorimꝰ sit. At bene sũma oĩũ
iihoc spectando fuit ut fructꝰ is maxime ꝓbaret᷑. qͥ quã mini¬
re impendio constaturꝰ ãt. Hoc eplocorũ occasione alit̃ alibi
beceriit᷑. eodẽq ꝑtnet qđ agricolã uendacẽ cẽ oporte diit
tant̃ ortimũq ẽ ut uiago dixere aliena insania frui .s pa
ut uillarũ tutela ñsit oneri cũ tam̃ qͥ bene habitet sepius
uitur. M odꝰ ho ꝓbat᷑ ut neq fundꝰ uilla querat neq uilla

Expanded text:
nendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestunendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et sumptuosus, non multum superesse. 29 ille in agro quaestuosissimam iudicat vitem, non frustra, quoniam ante omnia de inpensae ratione cavit; proxime hortos irriguos, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere, idemque Cato interrogatus, quis esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas; qui proximus: si sat bene. 30 summa omnium in hoc spectando fuit, ut fructus is maxime probaretur, qui quam minimo inpendio constaturus esset. hoc ex locorum occasione aliter alibi decernitur. eodemque pertinet, quod agricolam vendacem esse oportere dixittanter, optimumque est, ut volgo dixere, aliena insania frui, sed ita, ut villarum tutela non sit oneri. eum tamen, qui bene habitet, saepius ic probatur, ut neque fundus villam quaerat neque villa
Abbreviated transcription (Latin):
sit iucinu siisaagra intp̃tationes iñt ⁊ec dubiꝰ
dato in cont̾minis hec ampliꝰ estimari iubet qͦ pacto uibeant inbono
enĩ inqͥt religione bene nitenti. atiiꝰ reguꝰ ile punicobellobis c̃sul
aiebat. neq fecundissimis loetꝰ insaludrẽ agrũ parandã neq effecis
saluiberrenũ. Salueritã loti ñ seꝑ incolarũ colore decerit᷑. qm̃ assueti
r̃ inpestilentiuꝰ dicunt. Pretea s̃ quȩdã partitꝰ ami filubria. nichil aũ
salutare ẽ. nͥ qđ toto anno salubre. Malꝰ ẽ ager cũ qͦ dñs luctat᷑. cato
int̃ pͥma spectari ubet ut solũ sua uirtute aleat ꝗͣ dictũ ẽ positio¬
ne ut oꝑariorũ copia ꝓpe sit oppidũq ualidũ ut nauigiorũ euectꝰ
uel itinerũ tum bene coificatꝰ ⁊ cultꝰ inqͦ falli plerosq uideo. seg
nitie enĩ pͥoris dñ ꝓemptore eẽ arbitrat᷑. nicinl ẽ damno eius
desertꝰ ager itaq ceto debono dno meliꝰ enii nec temere c̾ten¬

Expanded text:
singula magnas interpretationes habent nec dubias. Cato in conterminis hoc amplius aestimari iubet, quo pacto niteant. in bona enim, inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. salubritas loci non semper incolarum colore deam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre. malus est ager, cum quo dominus luctatur. 28 Cato inter prima spectari iubet, ut solum sua virtute valeat qua dictum est positione, ut operariorum copia prope sit oppidumque validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, ut bene aedificatus et cultus. in quo falli plerosque videopro emptore esse arbitrantur. nihil est damnosius deserto agro. itaque Cato, de bono domino melius emi, nec temere contem
Abbreviated transcription (Latin):
uolus fiat iniunci anurco congios duos decoci in crassitudine
ungui ita n fore conuoluolũ. edã c̃tenti s̃ fimo luꝰ mrturt
suffire uintis sođo flatu c̃tinuo teiouo. Pseriq ñ minꝰagxiluiꝙ.¬
alimu arbitrait᷑ inurina. quã cato uamurca addita mpari
dens pubescentos auas qđ ne accidat falces cũ sint exacute fi¬
brina pelle dec̃gent atq ita putant. aut sangne ursi nalini¬
uolunt pꝰ putntionẽ casdẽ. St̃ arborũ pestes ⁊ formice has abigant
eubrica ac pice lioda ꝑunctis cauditꝰ necñ i pisce suspenso ur¬
ta muũ locũ egregant. aut luꝑino trito cũ oleo indices linũt.
cant lacerti iundiꝰ felle tangi cacuru a aibet. Priuatimnꝰ
aũ cont᷑ urucas ambiri arbores si ngłas amuliere inortati
nsis nuats pedtꝰ recincta. It̃ no qđ aĩal pastu nalefico de¬
cerpat fronde simo boũ diluto spargi folia qͦtiens unt̃ int̾¬

Expanded text:
o, ne convolvolus fiat in vinea, amurcae congios duos decoqui in crassitudinemo, ne convolvolus fiat in vinea, amurcae congios duos decoqui in crassitudinemungui; ita non fore convolvolum. quidam contenti sunt fumo huius mixturae suffire vineas secundo flatu continuo triduo. alimenti arbitrantur in urina quam Cato in amurca, addita modo dens pubescentes uvas. quod ne accidat, falces, cum sint exacutae, fibrina pelle detergent atque ita putant aut sanguine ursino linunt post putationem easdem. sunt arborum pestes et formicae. has abigunt rubrica ac pice liquida perunctis caudicibus , nec non et pisce suspenso iuxta in unum locum congregant aut lupino trito cum oleo radices linunt. cant , lacerti viridis felle tangi cacumina iubent, privatim autem contra urucasambiri arbores singulas a muliere incitati mensis, nudis pedibus, recincta. item ne quod animal pastu malefico decerpat frondem, fimo boum diluto spargi folia, quotiens imber inte
Abbreviated transcription (Latin):
state ce qua antecedentibꝰ annis decẽ factã cẽ tradunt. M.
iarro auetor ẽ. cũ. L metellꝰ intriũpho pluriõ dur ele¬
hant assibꝰ sigłis farri modios fuisse. Ite uui congios ficiq
cangebat arcentiũ. uicinos ͥ ppe &̃ legis stolonis licuu in¬
duso mͦ qͥtigentoꝵ. iugerũ ⁊ ipse sua lege damnato cũ substa¬
uta filii ꝑsona ampliꝰ possidet luxuriantis iã rei .ꝑ. fuit
stu m̃sura. Sani qͥdẽ curi pꝰ triũphos imm̃sũq t̾rarã adiec¬
tum inꝑio nota contio ẽ. ꝑnitiosũ intelligi duẽ cui septoni
inꝑatorũ colebent᷑ agri ut fas ẽ crede. gaudentes t̾ra uome¬
re laureato ⁊ triũphali aratore. siue illi eadẽ cura semina
ractabant q̃ bella. eadeq siligentia arua disponebãt qͣ tast᷑.
sua iugera inuaticano q̃ prata quintia appellat᷑. Cincinator uia¬
or attulit dictaturã ⁊ qͥdẽ. ut tradit᷑ manꝰ nodo plenosq nun¬
ia norũ. Uela corpꝰ inqͥt ut ꝑferã senatꝰ ppłiq romani man

Expanded text:
e tradunt. 17 M. Varro auctor est, cum L. Metellus in triumpho plurimos duxit elephantos, assibus singulis farris modios fuisse, item vini congios ficique contingebat arcentium vicinos, quippe etiam lege Stolonis Licini incluso modo quingentorum iugerum, et ipso sua lege damnato, cum substituta filii persona amplius possideret. 18 luxuriantis iam rei p. fuit ista mensura. Mani quidem Curi post triumphos inmensumque terrarum adiectum imperio nota contio est: perniciosum intellegi civem, cui septem imperatorum colebantur agri, ut fas est credere, gaudente terra vomere laureato et triumphali aratore, sive illi eadem cura semina tractabant, qua bella, eademque diligentia arva disponebant, qua castra, sua iugera in Vaticano, quae prata Quintia appellantur, Cincinnato viator attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo, plenoque nuntius morarum: Vela corpus, inquit, ut perferam senatus p
Abbreviated transcription (Latin):
indie exarari posset. actus inqͦ boues agerent᷑ cũ aratius
impetu iusto. hic erat cxx. pedũ. duplicatqͦ in longaax
iugerũ faciebat. Bona amplissima imꝑatoꝵ ac fortũ cuu
quantũ. quis uno die plurimũ eircũ arauiss Itẽ quartari fabris ait
ciine c̃ferrente populo cognomina ꝙ̃ pͥma inde pilumi qͥpibi
pistrinis uiuenerat. Pisonis a ꝓiscendo iã fabiorũ lentinorĩ tantiũ
ut quisq aliqđ optane genꝰ soreret uiniorũ familia lituleu¬

Expanded text:
in die exarari posset; actus, in quo boves agerentur cum aratro uno in die exarari posset; actus, in quo boves agerentur cum aratro uno impetu iusto. hic erat CXX pedum duplicatusque in longitudinem iugerum faciebat. dona amplissima imperatorum ac fortium civium quantum quis uno die plurimum circumaravisset, item quartarii farris aut heminae, conferente populo. cognomina etiam prima inde: Pilumni, qui pilum pistrinis invenerat, Pisonis a pisendo, iam Fabiorum , Lentulorum, Ciceronum, ut quisque aliquod optime genus sereret. Iuniorum e familia
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. Aruoꝵ sac̾dotes romulꝰ mpͥmis uistituit seq dua¬
linũ frẽm appellauit int illos. ac casauentia nutrice sua e¬
ntꝰ. spinea coronaꝙ uita alba colligaret᷑. sac̃dotio ei ꝓti
giosissono insigni data q̃ pͥma apd romano fuit corona de¬
nosq in ni iutta finitꝰ ⁊ erules &̃ captosq comitat᷑ biu
tẽ iugera. ł. R. satiꝰ erant nulliq maiorẽ modũ attaise
qͦ seruoꝵ paulo an pͥncipis neronis c̃tento iuꝰ spacii urda¬
riis piscinas uiuat maiores hab̃e gratũq siñ aliquẽ cibal
Numa iustituit deos felige colere ⁊ mola salsa supplicare
ut auetor ẽ eamina far torrere. qm̃ tostũ eibo salubriꝰ ã o
is ⁊ fortuna calla instituit farris torrendi ferias. ⁊ qque
religiosas t̾minis agrorũ. hos enĩ deos it̃ maxime nouat
sc iamq asserendo segestã a segetibꝰ appellabant. qͣr simul¬
era incuco uidemꝰ. t̃cia exhis nominare sub tecto religõ.
ac ne degustabant qͥdẽ nouas frages aut uina antequis

Expanded text:
rvorum sacerdotes Romulus in primis instituit seque duodecimum fratrem appellavit inter illos Acca Larentia nutrice sua genitos, spicea corona, quae vitta alba colligaretur, sacerdotio ei pro religiosissimo insigni data; quae prima apud Romanos fuit corona, honosque is non nisi vita finitur et exules etiam captosque comitatu iugera p. R. satis erant, nullique maiorem modum adtribuit, quo servorum paulo ante principis Neronis contento huius spatii viridiariis? piscinas iuvat maiores habere, gratumque, si non aliquem culinas. Numa instituit deos fruge colere et mola salsa supplicare atque, ut auctor est Hemina, far torrere, quoniam tostum cibo salubrius esse8 is et Fornacalia instituit farris torrendi ferias et aeque religiosas Terminis agrorum. hos enim deos tum maxime noverant, Seiamque a serendo, Segestam a segetibus appellabant, quarum simulacra in circo videmus — tertiam ex his nominare sub tecto religio est —, ac ne degustabant quidem novas fruges aut vina, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
agri pciꝑe pͥncipale fuit & apd ertos siqͥdẽ ⁊ reges fecere hie¬
rphilonetor attalꝰ arehelaus ⁊ duces ⁊ xenophor ⁊ puonꝰ eẽ
nago. cni qͥdẽ tantũ honorẽ senatꝰ nr̃ habuit carchagine
epta ut cũ ritiuꝰ aftice bibtyothecas donaret Nuniꝰ eiꝰ duo¬
detriginta uolumina censeret inlatinã lingã tratisferendo

Expanded text:
agri praecipere principale fuit etiam apud exteros, siquidem et reges fecere, Hiero, Philometor, Attalus, Archelaus, et duces, Xenophon et Poenus etiam Mago, cui quidem tantum honorem senatus noster habuit Carthagine capta, ut, cum regulis Africae bibliothecas donaret, unius eius duodetriginta volumina censeret in Latinam linguam transferenda,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ferre rationi uincło erat noueq nupte farraũ pstrrebatt.
cato eũ urũ poniũq colotiũ dixissent. amplissime laudasse al¬
nabant᷑. huic ⁊ locupletes dieduit᷑ loci hoc ẽ agri plas st
cunia ipsa apeccore appellabat᷑ ꝙ̃ nc̃ intabulis censori pl
boumq effigie pͥnũ aras signifi cauuit Fruge qͥaẽ aratro
quesita furtĩ nocta pauisse no secuisse puucriri. tabides
capital crat suspensũq ceneri netari iubehãt. gauiꝰ
in homicidio c̃tuctũ inꝑubs pretoris arbitratu uerberos
nayiamue duplionemue decerni. Ia distinctio horosꝙ a¬
habitlant subura la palottia collinia es quilina nundusl
urbe stunsitut &t ido corntia handinis habe ñlat
ne plebes rustica auo

Expanded text:
t colam bonumque colonum dixissent, amplissime laudasse existimabantur. hinc et locupletes dicebant loci, hoc est agri, plenos. pecunia ipsa a pecore appellabatur. etiam nunc in tabulis censoriis pboumque effigie primum aes signavit. frugem quidem aratro quaesitacapital erat, suspensumque Cereri necari iubebant gravius quam in homicidio convictum, inpubem praetoris arbitratu verberari noxiamve duplionemve decerni. 13 iam distinctio honosque chabitabant, Suburana, Palatina, Collina, Esquilina. nundinis urbem revisitabant et ideo comitia nundinis habere non licebat, ne plebes rustica avo
Abbreviated transcription (Latin):
ualuisse moriunt᷑. ñnũꝗ. in aresct̃ folia eadẽq reuiuesct̃. Alid
it̃ septentrionalibꝰ ut pontofragia frigore aut gelu laborãt sip

Expanded text:
evaluisse moriuntur. nonnumquam inarescunt folia eademque revivescunt. alia evaluisse moriuntur. nonnumquam inarescunt folia eademque revivescunt. alia in terris septentrionalibus, ut Ponto, Thracia, frigore aut gelu laborant, si post
Abbreviated transcription (Latin):
nare. ut defluuia tales eoꝵ ẽtineant᷑ aquoso celo uł sicea solo
autumno poscet humidꝰ frigidꝰq &̃ ueris crita inarido solo ui¬
ue radix qͦ frustra serit᷑ male ⁊ insic cis malleoꝰ nͥ pꝰ imbrem.
At irrigius ul frondens uins nusq ad solsticiũ recte isq ut in
inspania quiescere ueritos sationis die utilissimũ plerisq austeoᷤ
oportit pedes qͥnos minimũ aũ leto solo pedes quat̾nos tenui
plurimũ octonos. umbri ⁊ marsi ad uicenos int̾mitunt a
tu rariores poni. sicco densiores subtilitas parsinionie cõpen¬
dia inueñ cũ iunea inpastinato serat᷑ ob it̃ seminarũ saci¬
enti. ut ⁊ uiue radir loco suo ⁊ malleolꝰ qͥ transferat᷑ int̾
uites ⁊ ordines serat᷑. Quę ratio inuigero circit̾.xui. iua

Expanded text:
nare, ut defluvia transtris eorum contineantur; aquoso caelo vel sicco solo nare, ut defluvia transtris eorum contineantur; aquoso caelo vel sicco solo autumno poscet, umidus frigidusque etiam veris exitu. in arido solo viveradix quoque frustra seritur, male et in siccis malleolus, nisi post imbrem, at in riguis vel frondens vitis et usque ad solstitium recte, ut in Hispania. quiescere ventos sationis die utilissimum. plerique austros oportet pedes quinos, minimum autem laeto solo pedes quaternos, tenui plurimum octonos—Umbri et Marsi ad vicenos intermittunt artu rariores poni, sicco densiores. subtilitas parsimoniae conpendia invenit, cum vinea in pastinato seratur, obiter seminarium faciendi, ut et viveradix loco suo et malleolus, qui transferatur, inter vites et ordin
Abbreviated transcription (Latin):
tripedalis. Ideo noc uitis minor transferri debet
ex statura &iam nunc duab gemmis emolliri
terrũ minutis in scobre imo sulsisq miceri fimo
necessarium cliuosa altiores scrobes poscunt p̃terea
pulumatis ad euexitate labris qui ex his longiores
fient ut uites binas accipiant e diuerso alei uo¬
cabuntur. esse uitis radicẽ in medio scrobe oportet
sed ipsam innixã solido in orientẽ equinoctialẽ
spectare. adminicula prime calamo acciꝑe umetis
limitari de cumano xuiii pedũ latitudinis ad con¬
trarios uehiculoꝵ transitus aliisq transuersis limitib
denũ pedũ aistingui ꝑ media iugera. aut si maior madꝰ sit totiap̃
pedũ carbine qd decumano limitari seꝑ uͦ quinquanis semitari
hoc ẽ. inqͥnto qͦ. palo singłe iugo pagine indudant᷑ solo spisso ñ nͥ
sulco uł scrobe incolles sulcos agere transuerses neliꝰ quã pasti¬

Expanded text:
tripedalis, ideo nec vitis minor transferri debet, tripedalis, ideo nec vitis minor transferri debet, exstatura etiamnum duabus gemmis . emolliri terram minutis in scrobe imo sulcis fimoque misceri necessarium. clivosa altiores scrobes poscunt, praeterea pulvinatis a devexitate labris. qui ex his longiores fient, ut vites binas accipiant e diverso, alvei vocabuntur . esse vitis radicem in medio scrobe oportet, sed ipsam innixam solido in orientem aequinoctialem spectare, adminicula prima e calamo accipere; vineas limitari decumano XVIII pedum latitudinis ad contrarios vehiculorum transitus, aliisque traversis limitibus denum pedum distingui per media iugera aut, si maior modus sit, totidem pedum cardine, quot decumano, limitari, semper vero quintanis semitari, hoc est ut quinto quoque palo singulae iugo paginae includantur; <8> solo spisso non sulco vel scrobe. 170 in colles sulcos agere traversos melius quam pasti
Abbreviated transcription (Latin):
intellegit᷑ eiꝰ quoq i qua sine aminiculo uitis ꝑ
se stabit id enim nõ fit nisi pedamenti mopia
simplici iigo cõstat porrecto ordineq cantherũ
appellant melior et umo quando sibi ipsa no ob¬
umbrat assiduoq sole quoquit᷑ ⁊ aflatũ magis
sentit celerius rorẽ diminit pampinationi quoq
⁊ occationi om̃iq oꝑi facilior suꝑ cęt̾̃a deflorescit
utilius uigũ fit ꝑnc̃a aut ħ arundine auterme
finiculoue ut in hispania brundisioq cõpluuiata
copiosior uino estꝙ dicta a cauis edium con¬
pliuis diuidit᷑ qͥ in quaternas partes tondẽ
iugis hunis serendi ratio dicet᷑ ecdẽ ualitura
in om̃i genere in hoo uero numerosior tantũ uͦ
seritur modis optime in pastinato ꝓxime in sulco
nouissime in scrobe de pastmatione dictũ est
ulço latitudo pale satis est scrobib ternors
pedũ in quãq partẽ altitudo in quocũq genere

Expanded text:
intellegetur eius quoque, in qua sine amminiculo vitis per intellegetur eius quoque, in qua sine amminiculo vitis per se stabit. id enim non fit nisi pedamenti inopia. simplici iugo constat porrecto ordine quem canterium appellant. melior ea vino, quoniam sibi ipsa non obumbrat adsiduoque sole coquitur et adflatum magis sentit, celerius rorem dimittit, pampinationi quoque et occationi omnique operi facilior. super cetera deflorescit utilius. iugum fit pertica aut harundine aut crine funiculove , ut in Hispania Brundisique. conpluviata copiosior vino est, dicta a cavis aedium conpluviis. dividitur in quaternas partes totidem iugis. huius serendi ratio dicetur , eadem valitura in omni genere, in hoc vero numerosior tantum. <7> III vero seritur modis: optime in pastinato , proxime in sulco, novissime in scrobe. De pastinatione dictum est; sulco latitudo palae satis est, scrobibus ternorum pedum in quamque partem. altitudo in quocumque genere
Abbreviated transcription (Latin):
gemiis humescunt hoc modo reciosiq palmitem
enetunt postea fistula fracta radix libere capit
ures iuaq fert omium corpor suor acmos in alio
genere inuentu nouitio funditur malleolus medull&q
erassa in se colligantur ipsi candales itt ut gemis
partatur omimodo tum malleobo in terra fixo miet
serit᷑ ⁊ cũ spargere caules cepit deciditur foditurq
sepius talis uuȩ acinus nichil intus ligni ħabiturus
columella ꝓmitit cũ iuuere semina ipsa ꝑ quam
mirũ sit medulla adempta nasci surculis etiam qͥb
nõ sit arriculatio arboris nõ omittendũ iudet᷑ nãq
buxi teninssimiꝰs quinis senisq colligatis de pacti
ꝓueniunt quondã in obseruatione erat ut defin¬
gerent᷑ ex mnputatti buxo alit̃ uiuere nuc
crediti dethraxere hec exꝑimenta seminarii cura
sequitur uinearũ ratio quinq generũ he sparsis
ꝑ terrã palmitib aut ꝑ se unte subrecta uł cum

Expanded text:
gemmis. uniscunt hoc modo recisisque palmitem gemmis. uniscunt hoc modo recisisque palmitem emittunt. postea fistula fracta radix libere capit vires, uvaque fert omnium corporum suorum acinos. in alio genere invento novicio finditur malleolus, medullaque erasa in se colligantur ipsi caules ita, ut gemmis parcatur omni modo. tum malleolus in terra fimo mixta seritur et, cum spargere caules coepit, deciditur foditurque saepius. talis uvae acinos nihil intus ligni habituros Columella promittit, cum vivere semina ipsa perquam mirun sit medulla adempta. Nasci surculis etiam, quibus non sit articulatio, arbores non omittendum videtur. namque buxi tenuissimis quinis senisve cproveniunt. quondam in observatione erat, ut defringerentur ex inputata buxo, aliter vivere non crediti. detraxere hoc experimenta. 164 Seminarii curam sequitur vinearum ratio. quinque generum hae: sparsis per terram palmitibus aut per se vite subrecta vel cum
Abbreviated transcription (Latin):
maternum pedum fermento. ita itt peles paros fots
ꝓcedat fossum purgari ⁊ extendi ne crudũ relinquatur.
uerum erigi mensura male pastmatũ dep̃hendunt
scamna mnequalia metienda est ⁊ ea pars que inter¬
iacet pulumni surculi seruntur im serobe ⁊ insulco
longiore se suꝑ quã tenerrima ingerit᷑ terra sed in
gracili solo frustra nisi sub streto pinguiores quam¬
duas integi oportet ⁊ ꝓximã attingui terrã eodẽ
paxillo deprimi ⁊ spissari int̃ esse in plantanario ses¬
qui pedes int̾ bma semina latitudinẽ in longitudinẽ
semis ses ita satos malleolos .xxiiii. mense reaidere
ad inũ artioulũ nisi ipsi parcatur oculor inde
mathera emicet cũ que xxxui. mense iuue radi
truns ferrur. Est ⁊ luxunosa ratio uites serendi ut
quatuorr molleoli uehementi iunculo colligentur in
parte luxouose atq ita ꝑ ossa bubuli cruris uel ꝑ
colla fictilia trauecti obrucntur binis emmentibus

Expanded text:
quaternum pedum fermento , ita utin pedes binos fossa quaternum pedum fermento , ita utin pedes binos fossa procedat, fossum purgari et extendi , ne crudum relinquatur, verum exigi mensura. male pastinatum deprendunt scamna inaequalia. metienda est et ea pars, quae interiacet, pulvini. surculi seruntur et in scrobe et in sulco longiore; super quam tenerrima ingeritur terra, sed in gracili solo frustra nisi substrate pinguiore duas integi oportet et proximam attingi, terram eodem paxillo deprimi et spissari, interesse in plantario sesquipedes inter bina semina in latitudinem, in longitudinem semisses; ita satos malleolos XXIIII mense recidere ad imum articulum, nisi ipsi parcatur. oculorum inde materia emicat, cum qua XXXVI mense viveradix transfertur. 161 Est et luxuriosa ratio vites serendi, ut quattuor malleoli vehementi vinculo colligentur ima parte luxuriosa atque ita vel per ossa bubuli cruris vel per colla fictilia traiecti obruantur binis eminentibus
Abbreviated transcription (Latin):
uitꝰ nat᷑a geniculatis caporũ nodi int̃seꝑiunt medullã. ferulȩ
ipse breues ⁊ ad summa. breuiores articulis utiq oua int̃no
na uieludunt medulla: siue ille uitalis anima ẽ. ante se
tendit longitudinẽ impellens quãdu nodi ꝑuia patet fistu¬
la. Cum uͦ concreti adimere transitũ reꝑcussa erumpit ab
ima sui parte uerta priorẽ nodum alternũ laterũ semꝑ
inguinibꝰ ut dictũ ẽ. in arundine ac ferula qͦꝵ dextro
abimo intelligitur articulo leuũ in ꝓximo atq ita ꝑiuces
hoc uocatur inuite gemia eum ibi cespitẽ facit. Ante uͦ
quã faciat inconcauo ocłos ⁊ in cacumine ipso germ̃ sic pal¬
mites nepotes uuę folia pampini gignunt᷑. nirũq fuauo¬
ra eẽ indextã parte genita. Hos gͦ insurculis nodos cum se¬
runt᷑ medios secare oportet ita. ne ꝓfiuat medulla. ⁊
in fico qͥdem dodrantales taxilli solo patefacto serunt᷑. sic̃

Expanded text:
intus natura, geniculati scaporum nodi intersaepiunt medullam. ferulae intus natura, geniculati scaporum nodi intersaepiunt medullam. ferulae ipsae breves, et ad summa breviores articuli utrimque sua internodia includunt. medulla, sive ilia vitalis anima est, ante se tendit longitudinem inplens, quamdiu nodi pervia patent fistula. cum vero concreti ademere transitum, repercussa erumpit ab ima sui parte iuxta priorem nodum alternis laterum semper inguinibus, ut dictum est in harundine ac ferula, quorum dexterum ab imo intellegitur articulo, laevum in proximo, atque ita per vices. hoc vocatur in vite gemma, cum ibi caespitem fecit; antquam faciat, in concavo oculus et in cacumine ipso germen. sic palmites, nepotes, uvae, folia, pampini gignuntur, mirumque firmiora esse in dextera parte genita. 154 Hos ergo in surculis nodos, cum seruntur, medios secare oportet ita, ne profluat medulla. et in fico quidem dodrantales, paxillis solo patefacto, seruntur sic,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ iniugata uinea ut sẽꝑ pollices tantũ relinquant᷑ fercili
solo cũ tribꝰ gẽmis graciliore qͥnis prestatq multos eẽ qua
longos. Quę denat᷑a soli diximꝰ tanto potentiora sentien¬
tur qͣnto ꝓpior fuerit iuia t̾ra genera separari ac singłis
c̃seri tractũ utilissimũ mixtura enĩ generũ ꝙ̃ iniuno
ñ mͦ inmusto discors aut si misccant᷑ ñ alia quã partes
maturescenta. iungi necessariũ iuga altiora qͦletior
ageret qͦ planior. Itẽ roscido nebuloso minꝰq uentoso
c̃ueniunt contͣ humiliora gracili ⁊ arido ⁊ estuoso uen¬
tisq erposito. Iuga ad pedam̃tũ quã artissimo nodo
uinciri oportet uitẽ leue ẽtineri. Quȩ genera iutiũ
qͣsi solo cęloq eẽnt c̃serenda cũ enumeraremꝰ nacuro¬

Expanded text:
quo in iugata vinea, ut semper pollices tantum relinquantur, fertili quo in iugata vinea, ut semper pollices tantum relinquantur, fertili solo cum tribus gemmis, graciliore binis, praestatque multos esse quam longos. quae de natura soli diximus, tanto potentiora sentientur, quanto propior fuerit uva terrae. 187 Genera separari ac singulis conseri tractus utilissimum — mixtura enim generum etiam in vino, non modo in musto, discors — aut, si misceantur, non alia quam pariter maturescentia iungi necessarium. iuga altiora, quo laetior ager et quo planior, item roscido, nebuloso minusque ventoso conveniunt, contra humiliora gracili et arido et aestuoso ventisque exposito. iuga ad pedamentum quam artissimo nodo vinciri oportet, vitem levi contineri. quae genera vitium et in quali solo caeloque essent conserenda, cum enumeraremus natur
Abbreviated transcription (Latin):
tes intorquent᷑ singuleq singłis matherie emittunt᷑. ac de¬
inde cꝓximis pͥoresq amputant᷑ sẽꝑ eustodẽ relin qͥ mele
se dis ꝓriniꝰ iuti eẽ debet nec longior quã dictũ ẽ. ꝙ si
lururi auerint palmites intorqueri ut qͣtuor matherias
dũ stare condiscat ⁊ recta surgere. cet̾a ad pͥmordiũ cadẽ di¬
uidi aũ putatione pollieis inequali cramine untorq ne pre¬
cauet fructꝰ. parte aliqͣ obit̃ idẽ depͥmens ꝓhibebit iner¬
celsũ emitt̾ẽ. hiuc uineę triũ pedũ abutudo ercelsior
nutat. cet̾is aqͥnto dũ ne ercedat hoĩs longitudinẽ iustĩ¬
his qͦ q̃ spargunt᷑ int̾ra breui ad imitandũ caueas curcum¬
dant scrobibꝰ ꝑ ambitũ factis. ne uagi palmites int̃ se pug¬
nent occursantes. maiorq pars t̾rarũ ita supinã intellut
uindemiã metuit. Siqͥdẽ ⁊ in affrica ninegipto siriaq ac

Expanded text:
tes intorquentur singulaeque singulis materiae emittuntur ac detes intorquentur singulaeque singulis materiae emittuntur ac deinde proximis, prioresque amputantur. semper custodem relinqui melius, sed is proximus viti esse debet, nec longior quam dictum est, et, si luxuriaverint palmites, intorqueri, ut IV materias dum stare condiscat et recta surgere, cetera a primordio eadem, dividi autem putatione pollices in aequali examine undique, ne praegravet fructus parte aliqua. obiter idem deprimens prohibebit in excelsum emicare. huic vineae trium pedum altitudo excelsior nutat, ceteris a quinto, dum ne excedat hominis longitudinem iust quae sparguntur in terra, breves ad limitandum caveas circumdant, scrobibus per ambitum factis, ne vagi palmites inter se pugnent occursantes, maiorque pars terrarum ita supinam in tellure vindemiam metit, siquidem et in Africa et in Aegypto Syriaque ac
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illa quã diximꝰ medulla q̃ ita emicuerit matheria fruetum
dabit anno sequente. Sic duo genera palmitũ qͥ deduro erit
matheriãq in ꝓximũ annũ ꝓmittit pampinariũ uocat᷑. aut
uti supͣ cicatricẽ ẽ fructuariũ. alterũ ex anniculo pabnite seꝑ
fructuariũ relinquit᷑ subiugo.⁊ qͥuocat᷑ custoᷤᷤ hc ẽ. noue̾
palmes ñ longior tribꝰ gemnis ꝓximo anno matheriã daturꝰ.
si uitis lururiose c̃sumpserit ⁊ aliꝰ uxta eũ uertice magniti¬
dine qͥ feruneułꝰ appellat᷑. si forte custo fallat uites antequã
septimũ annũ asurculo cõpleat. euocata ad fluctũ eiuncesg
ac morit᷑. nec ueterẽ placat palmitẽ in longũ ⁊ ad quartũ
usq pedamentũ entti. qđ alii dracones alii iuniculos
uocant. ut fa ciant q̃ maseuleta appellant cũ induruit
uitis. Pessimũ inunea trans ducere qͥnto anno ⁊ ipsi palmi¬

Expanded text:
et illa quam diximus medulla. quae ita emicuerit materia fructum et illa quam diximus medulla. quae ita emicuerit materia fructum dabit anno sequente. sic duo genera palmitum: quod e duro exit materiamque in proximum annum promittit , pampinarium vocatur aut, ubi supra cicatricem est, fructuarium; alterum ex anniculo palmite semper fructuarium . relinquitur sub iugo et qui vocatur custos—hic est novellus palmes, non longior tribus gemmis—proximo anno materiam daturus, si vitis luxuria se consumpserit, et alius iuxta eum, verrucae magnitudine, qui furunculus apseptumum annum a surculo conpleat, evocata ad fructum eiuncescit ac moritur. nec veterem placet palmitem in longum et ad quartum usque pedamentum emitti, quod alii dracones, alii funiculos vocant, ut faciant quae masculeta appellant. cum induruit vitis, pessimum in vinea traducere. 183 quinto anno et ipsi palmi
Abbreviated transcription (Latin):
tui accedit. illa semina uult quã fruetũ gigni. qm̃ fruc¬
tus caduca res ẽ. si ꝑnitiose luxuriat. nec ampliat se s
egerit. Babit c̃silium ⁊ soli nat᷑a inmaero oẽ si uires
habebit recisa intͣ uigũ morit᷑ ut oĩs fetura sub eo exe¬
at. minimũ ideẽ debebit int̾uallũ ut attingat uigũ
suꝑetq ñ teneat adeo ñ recũbat in eo nec delicate se spar¬
gat ista temꝑet᷑ hic modꝰ ut crescere ⁊ iamnũ mallet
quã parere palmes duas tresue gẽmas habere sub iugo
debet. exmatheriis qͥbꝰ matheriã nascat᷑. tunc ꝑ iugum
mergi alligariq ut sustineat᷑ ugo ñ pendcat iundo mex asric¬
tius atcia gemma alligari. qm̃ & si cohercet᷑ inipetꝰ mathe¬
riȩ densioresq citra pampini erultent. cacum religari uetant
natura hȩc ẽ. deieeta pars aut p̃ligata fructũ dat plurimũq
ipsa curuatura qđ citta ẽ. matherie mittit offensanti eredo spũ

Expanded text:
tui accedit. illa semina mavult quam fructum gigni, quoniam fructui accedit. illa semina mavult quam fructum gigni, quoniam fructus caduca res est. sic perniciose luxuriat, nec ampliat se, sed egerit. <12> Dabit consilium et soli natura. in macro, etiamsi vires habebit, recisa intra iugum moretur, ut omnis fetura sub eo exeat. minimum id esse debebit intervallum, ut attingat iugum speretque, non teneat, adeo non recumbat in eo nec delicate se spargat. ita temperetur hic modus, ut crescere etiamnum malit quam parere. <13> Palmes duas tresve gemmas habere sub iugo debet, ex quibus materia nascatur, tunc per iugum mergi alligarique, ut sustineatur iugo, non pendeat, vinculo mox adstrictius a tertia gemma alligari, quoniam et sic coercetur impetus materiae densioresque citra pampini exultant. cacumen religari vetant. natura haec est: deiecta pars aut praeligata fructum dat, plurimumque ipsa curvatura. quod citra est, materiem emittit, offensante, credo, spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
adiciat articłos. qͣrto demũ ꝑducant adiugũ id utrĩq fruc¬
tum tardũ p̃t̾ea retorridũ ⁊ nodosũ pimulioꝵ increm̃to.
optimũ aũ matrẽ eẽ firmã postea fȩtũ audacẽ. nec tutũ ẽ.
ñ ematre totas habeat illa uires dũ roborat᷑ ⁊ annuos acei¬
pit tota fȩtꝰ cũ ꝑmissũ fuerit nasci nicha nat᷑a porti¬
onibꝰ paritq exereuerit satis fir ma ꝓtinꝰ inuigo col¬
locari debebit. si ⁊ iaminũ infirmi or erit subipso uigo
crassitudinẽ pollicarẽ uiti imꝑare. sequenti anno palmi¬
tes salutent᷑ ꝓuiribꝰ matris singłi aut gemini idẽ ⁊ secu¬
to si coget infirmitas nutriant᷑. t̾ cioq demũ duo adici¬
ant᷑. nec sunt plures quat̾ns umquã ꝑmittendi breuitq
ñ indulgendũ ⁊ sẽꝑ inhibenda fecunditas in ea ẽ natura
ut parere malit quã uiuere qͥcqͥd matherie adimit᷑ fruc¬

Expanded text:
adiciant articulos, quarto demum perducant ad iugum. id utrimque frucadiciant articulos, quarto demum perducant ad iugum. id utrimque fructu tardum, praeterea retorridum et nodosum pumilionum incremento. optimum autem matrem esse firmam, postea fetum audacem. nec tutum est lagis nascitur, non e matre. totas habeat illa vires, dum roboratur, et annuos accipiet tota fetus, cum permissium fuerit nasci. nihil natura portionibus parit. quae excreverit satis firma, protinus in iugo collocari debebit; si etiamnum infirmior erit, sub ipso iugo crassitudinem pollicarem viti imperare . sequente anno palmites educentur pro viribus matris singuli aut gemini. iidem et secuto, si coget infirmitas, nutriantur, tertioque demum II adiciantur. nec sunt plures quaternis umquam permittendi, breviterque non indulgendum et semper inhibenda fecunditas est. ea est natura, ut parere malit quam vivere. quidquid materiae adimitur, fruc
Abbreviated transcription (Latin):
qua intranslato. uiue radix posita in uinea pꝰ annũ rese¬
cat᷑ usq ad trã ut unꝰ tantũ enuneat oeulꝰ. adminiculo
uixta affiro ⁊ fimo addito sinulimͦꝰ ⁊ sodo anno recidit᷑ uiresq
c̃cipit ut intͣ se pascit suffecturas oneri alia festinatione pa¬
sabuco reliqͦꝵ generũ sudes oibꝰ annis recidunt᷑ saluberri¬
ma inuigo harundo conera fasciculꝰ durat annis qͥnis cũ bre¬
uiores palmites sarm̃to uingunt᷑ int̾ se funiũ mͦ. ex hoc arcꝰ
emittit.⁊ quẽ faciat ętas uitẽ hic iniugũ isilita. qͥ tum
excecant eũ supina falce anferendo ocłoᷤ ut longiꝰ euocent
noxia uiuria utilior enĩ c̃suetudõ parientis satiusq pam¬
pinos adiudicate det̾gere usq qͦ placeat roborari cã. Sunt
qͥ uetant tingi ꝓximo anno qͦ trans lata sit. neq ante Rx.
mensẽ falce curari. tc̃ aũ adtres gẽmas recidi. Alii ⁊ ꝓri¬
mo qͥdẽ anno recidunt s ut t̾nos quat̾nosue singłis annis

Expanded text:
ta in vinea post annum resecatur usque ad terram, ut unus tantum emineat oculus, adminiculo iuxta adfixo et fimo addito. simili modo et secundo anno reciditur viresque concipit et intra se pascit suffecturas oneri. alias festinatione pasabuco. reliquorum generum sudes omnibus annis reciduntur. saluberrima in iugo harundo conexa fasciculis durat annis quinis. cum breviores palmites sarmento iunguntur inter se funium modo, ex hoc arcus emittit et quem faciat aetas vitem. hic in iugum insilit. aliqui tum excaecant eum supina falce auferendo oculos, ut longius evocent, noxia iniuria. utilior enim consuetudo pariendi satiusque pampinos adiugatae detergere usque quo placeat roborari eam. 176 sunt qui vetant tangi proximo anno, quam tralata sit, neque ante LX mensem falce curari, tunc autem ad III gemmas recidi. alii et proximo quidem anno recidunt, sed ut ternos quaternosve singulis annis
Abbreviated transcription (Latin):
uineã. alii uetant gẽmantẽ decuti enĩ ocło tractuq
intrantiũ deteri. ⁊ obid ardendũ ꝓeul om̃e qͥdẽ pecus
s maxime lanatũ qm̃ facillime auferat gẽmas inmicꝰ
⁊ pubescente uua rastros satisq ẽẽ uineã. t̃ anno con¬
fidi ab eqͥnoctio uerno aduergiliarũ exortũ ⁊ canis or¬
tum. ⁊ nigrescente acino. Qͥdã ita dec̾minãt uetert̃
sanel auindemia añ brumã. cũ alii ab laqueare ⁊ister¬
corare satĩ putant. Iter̃ satis putant ab idibꝰ aprił añ¬
quã c̃cipit hoc est in ui. idꝰ mai. dem pꝰquã florere inci¬
piat. ⁊ cũ defloruerit ⁊ uaria ante se uua ꝑttiores as¬
firmant si iusto sepiꝰ fodiant᷑ intantũ tenerescere aci¬
nos ut rumpant᷑. q̃ fodiant᷑ añ feruentes horas dici
fodiendas c̃uenit sicuti lutũ. neq arare neq fodẽ fossione
puluerẽ excitatũ contͣ soles nebulas ꝙ ꝓdec. Pampinasio

Expanded text:
ant gemmantem; decuti enim oculos tractuque intrantium deteri, et ob id arcendum procul omne quidem pecus, sed maxime lanatum, quoniam facillime auferat gemmas. inimicos et pubescente uva rastros, satisque esse vineam ter anno confodi, ab aequinoctio verno ad vergiliarum exortum et canis ortu et nigrescente acino. 189 quidam ita determinant: veterem semel a vindemia ante brumam, cum alii ablaqueare et stercorare satis putent, iterum ab idibus Aprilibus, antequam concipiat, hoc est in VI idus Maias; dein prius quam florere incipiat et cum defloruerit et variante se uva. peritiores adfirmant, si iusto saepius fodiatur, in tantum tenerescere acinos, ut rumpantur. quae fodiantur, ante ferventes horas diei fodiendas convenit, sicuti lutum neque arare neque fodere, fossione pulverem excitatum contra soles nebulasque pro
Abbreviated transcription (Latin):
alit tofacea alba quȩ sit int̾ fontes reꝑta ẽ ad infinitũ
fertilis uerũ asꝑa tractu nimia iniecta ẽ. exurit solum.
&xima ẽ rufa quȩ uocat᷑ a caunu marga int̾mixto lapide
t̾rȩ minutȩ harenosȩ lapis contundit᷑ in ipso campo pͥmisq
annis stipula difficult̃ cedit᷑ ꝓpt̃ lapides. impendio tam̃
minima leuitate dimidio minoriᷤ quã cet̾ȩ inuenit᷑ insper
gitur rara sale ea miscęri putant utrũq hoc gelu semel in¬
iectũ in.L. annos ualet. ⁊ frugũ ⁊ pabuli ubtate. Quȩ pin¬
gues eẽ sentiunt᷑ exhis p̃cipuo alba plura eiꝰ genera mor¬
cdacissimũ qđ supͣ diximꝰ. Alterũ genꝰ ałbȩ erete argentaria
ẽ. petit᷑ exalto in centenos pedes actis plerũq puteis ore
angustat᷑ intꝰ ut in metallis spaciante uena. hac maxrime
brittannia unt᷑ durant annis ladxoxr. neq est ex emplum
ulliꝰ qbꝰ inuita hunc eidẽ iniecerit. tcium genꝰ candide¬

Expanded text:
alit tofacea albaque, si inter fontes reperta est, ad infinitum alit tofacea albaque, si inter fontes reperta est, ad infinitum fertilis, verum aspera tractatu; si nimia iniecta est, exurit solum. proxima est rufa, quae vocatur acaunumarga, intermixto lapide terrae minutae, harenosae. lapis contunditur in ipso campo, primisque annis stipula difficulter caeditur propter lapides; inpendio tamen minima levitate dimidio minoris, quam ceterae, invehitur. ingitur rara; sale eam misceri putant. utrumque hoc genus semel iniectum in L annos valet et frugum et pabuli ubertate. Quae pingues esse sentiuntur, ex his praecipua alba. plura eius genera: mordacissimum quod supra diximus . alterum genus albae creta argentaria est. petitur ex alto, in centenos pedes actis plerumque puteis, ore angusto, intus, ut in metallis, spatiante vena. hac maxime Britannia utitur. durat annis LXXX, neque est exemplum ullius, qui bis in vita hanc eidem iniecerit. tertium genus candid
Abbreviated transcription (Latin):
stercorare arbitrant᷑. Cato stercꝰ uñ faciat stram̃ta lupial
paleas fabalia ac frondis ilignea quernea exsegete euelle
sternito oiubꝰq frondem putidã. Uinea si macrauerit ls¬
menta sua comburito ⁊ indidẽ in arato. idẽq ubi satu
eris frumentũ oues ibi delectato nec ñ ẽ satis quisꝰdã pͥsl¬
ac uelut glandia in corporibꝰ ibi densante se pinguitudi¬
nis nucleo. Non omisere ⁊ hoc gc̃i qͥd enĩ intẽptatũ illis leugar¬
gilion uocant. candidã argillã quã in megarico agro utunt᷑
s tantũ in humida frigidaq t̾ra illas gallias brittanniasq
locupletantẽ cũ cura dici c̃uenit. Duo genera fuerant plura
nuꝑ exerceri cȩpta ꝓficientibꝰ ingenus. Est enĩ alba rosa
columbina argillacea tofacea harenacea natura duplex
asꝑa aut pingius exꝑim̃ta utriꝰq in manꝰ usa quę ge¬
minus ut fruges tantũ alant aut eȩdẽ ⁊ pabulũ. ruges

Expanded text:
stercorare arbitrantur. Cato: Stercus unde facias, stramenta, lupinum stercorare arbitrantur. Cato: Stercus unde facias, stramenta, lupinum , paleas, fabalia ac frondis iligneam quernea m. ex segete evellito sternito ovibus, bubusque frondem putidam. -Vinea si macra erit, sarmenta sua comburito et indidem inarato. idemque: Ubi saturus eris frumentum, oves ibi delectato. Nec non et satis quibusdam ipsac velut glandia in corporibus, ibi densante se pinguitudinis nucleo. non omisere et hoc Graeci — quid enim intemptatum illis? — leucargillon vocant candidam argillam, qua in Megarico agro utuntur, sed tantum in umida frigidaque terra. 43 illam Gallias Britanniasque locupletantem cum cura dici convenit. Duo genera fuerant, plura nuper exerceri coepta proficientibus ingeniis. est enim alba, rufa, columbina, argillacea, tofacea, harenacea. natura duplex, aspera aut pinguis; experimenta utriusque in manu. usus aeque geminus, ut fruges tantum alant aut eaedem et pabulum. 44 fruges
Abbreviated transcription (Latin):
uirus illud uini homo accesserit. Hȩc st̃ certami¬
na inuicẽ quȩ ad tellurẽ alendã quoq utunt᷑ ho¬
mines. ꝓxime spurcitias suũ laudant columella
solũ dampnat alii cuiꝰcũq quadripedis excitiso.
aliqͥ colũbaria p̃ferunt. ximũ deinde caprarũ ẽ.
ob hoc ouiũ. deinboũ nouissimꝰ ium̃toꝵ. hȩ fuere
apd pͥscos differentiȩ. simulq p̃cepta ñ inuenio
retuli utendi. quando ⁊ hic uetustas utilior. uisi
iam ẽ apd̃ quosdã ꝓuintialiũ in tantũ habundan¬
te geniali copia pecudũ farinȩ uice cribris suꝑli¬
calcariis fornacibꝰ. uarro p̃ceptis adicit equino qđ su
leuissimũ segetes alendi. prata uͦ grauiore ⁊ qđ ex hora
aut̃ constat nichil ẽẽ utiliꝰ lupini segete pͥꝰ quã siliquȩ atdꝰ
uel bidentibꝰ uersȩ manipulisue desectȩ circa radices arbori
ac uitiũ obratis.⁊ ubi ñ sit pecꝰ culmo ipso uel &̃ felice

Expanded text:
virus illud vini homo accesserit. haec sunt certamivirus illud vini homo accesserit. haec sunt certamina, invicemque ad tellurem quoque alendam aluntur homines. proxime spurcitias suum laudant, Columella solus damnat. alii cuiuscumque quadripedis ex cytiso, aliqui columbaria praeferunt. proximum deinde caprarum est, ab hoc ovium, dein boum, novissimum iumentorum. Hae fuere apud priscos differentiae, simulque praecepta non invenio recenti utendi, quando et hic vetustas utilior; visumque iam est apud quosdam provincialium inveteratum, abundante geniali copia pecudum, farinae vice cribris supericalcariis fornacibus.—Varro praeceptis adicit equino, quod sit levissimum, segetes alendi, prata vero graviore et quod ex hordeo autem constat nihil esse utilius lupini segete, priusquam siliquetur, aratro vel bidentibus versa manipulisve desectae circa radices arborum ac vitium obrutis. et ubi non sit pecus, culmo ipso vel etiam felice
Abbreviated transcription (Latin):
quã sol confert. Fimi plures differentiȩ ipsa resant¬
qua iã apudhomerũ regius senex agrũ ita letificans
suis manibꝰ reꝑit᷑. Augeas rex hȩc in geia ⁊ cogitasse
tradit᷑. diuulgasse uͦ hercules in italia regi suo stereuto
fauni filio obhoc inuentũ immortalitatẽ tribuit. m.
uarro pͥncipatũ dat turdorũ fimo ex auiariis qđ etiã
pabulo bouũ suumq magnificat. neq alio cibo celen
pinguescere asseuerat. Denrĩs moribꝰ bene sꝑare ẽ
si tanta apd maiores fuere auaritia ut exhis agri
stercorarent᷑. ꝓximũ columella colũbariis mox gali¬
nariis facit natantiũ alitũ damnato cet̾i auetores cm¬
sensu humanas dapes adhoc inpͥmis aduocant. Aliiꝙ
his p̃ferunt potiꝰ hominũ in coriorũ officinis pilo ma¬
defacto. Alii ꝑsese aqua iterũ largiꝰq etiam quã cũ
bibit᷑. admixta qͥppe plꝰ ibi male domandꝰ ẽ. cũ ad

Expanded text:
quam sol confert. Fimi plures differentiae, ipsa res antquam sol confert. Fimi plures differentiae, ipsa res antiqua. iam apud Homerum regius senex agrum ita laetificans suis manibus reperitur. Augeas rex in Graecia excogitasse traditur , divulgasse vero Hercules in Italia, quae regi suo Stercuto Fauni filio ob hoc inventum inmortalitatem tribuit . M. Var r o principatum dat turdorum fimo ex aviariis, quod etiam pabulo boum suumque magnificat neque alio cibo celerius pinguescere adseverat. de nostris moribus bene sperare est, si tanta apud maiores fuere aviaria, ut ex his agri stercorarentur. primum Columella e colunariis facit, natantium alitum damnato. ceteri auctores consensu humanas dapes ad hoc in primis advocant. alii ex his praeferunt potus hominum in coriariorum officinis pilo madefacto, alii per sese aqua iterum largiusque etiam, quam cum bibitur, admixta. quippe plus ibi mali domandum est, cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
effossa ⁊ pedali crassitudine in tecta lȩtificent. s ea ñ diutiꝰ annis
x. ꝓdest. Aedui ⁊ pictones calce uberrimos fecere agros. q̃ sane
ẽ ut medicam̃tũ rapiat᷑ ⁊ fimi desid̾at quantulũq pͥmo plus
asꝑa ⁊ q̃ inherlus ñ effundit᷑. alioqͥn nouitate quȩcũq fuerit
solũ ledet. ne sic qͥdẽ pͥmo annofertit. Int̃ est ⁊ qͣli solo quen¬
tur. sicca enĩ humido melior arido pinguis tẽꝑate altũtra crea
uel columbina c̃uenit. Trans padanis cineris usꝰ adeo placet
ut anteponant fimo uim̃torumq qđ leuissimũ ẽẽ ob idȩru¬
rant. utroq tam̃ parit̃ ñ utunt᷑ in eodẽ aruo nec in arbis¬
tis cinere. nec qͣsdã ad fruges ut dicimꝰ. Sunt qͥ puluereq
uuas alii iudicent pubescentesq puluerent. ⁊ uitium
arborũq radicibꝰ asꝑgant qđ certum ẽ. narboniensi pro¬
uintiȩ ⁊ uindemias certius sicco qđ plusq puluis ibi

Expanded text:
effossa et pedali crassitudine iniecta laetificent. sed ea non diutius annis effossa et pedali crassitudine iniecta laetificent. sed ea non diutius annis X prodest. Aedui et Pictones calce uberrimos fecere agros, quae sane at quantulumcumque, primo plus aspera et quae in herbas non effunditur; alioquin novitate quaecumque fuerit solum laedet, ne sic quidem primo anno fertilis. interest et quali solo quaeratur. sicca enim umido melior, arido pinguis. temperato alterutra, creta vel columbina, convenit. Transpadanis cineris usus adeo placet, ut anteponant fimo iumentorumque, quod levissimum est, ob id exurant. utroque tamen pariter non utuntur in eodem arvo, nec in arbustis cinere nec quasdam ad fruges, ut dicemus. sunt qui pulvere quoque uvas ali iudicent pubescentesque pulverent et vitium arborumque radicibus adspergant. quod certum est, Narbonensi provinciae et vindemias circius sic coquit, plusque pulvis ibi
Abbreviated transcription (Latin):
quã non qđ oꝑi hoc ⁊ fructui aduersũ. ltẽ econtra¬
rio cinericeã ⁊ sabulũ albũ nam sterilis densa callo
facile dep̃hendit᷑ uel uno ietu cuspidis. catobre¬
uiter atq exsuo more uitia det̃minat. t̾ram cari¬
ota caue neue plaustro neue pecore impellas. qͥd
putamꝰ hac appellatione tanto oꝑe ab eo reformi¬
dari. ut pene uestiguis qͦ int̾dicat. Redigamꝰ ad
ligni cariem ⁊ inueniemꝰ illa quȩ urtantũ ab omi¬
nant᷑ uitia aridȩ fistulose scabre canentientes exse
pumicosȩ plus dix̃ una significationẽ quã possit
ulla copia sermonis enarrari. Est enĩ int̃pretatione
uitiorũ quȩdã non ȩtate q̃ nulla in ea intelligi pot̃
s natura sua anꝰ t̾ra ⁊ idõ infecunda ad omĩa atq
imbecilla. Idẽ agrũ optimũ iudicat ad radicẽ mon¬
tium planitie in meridiẽ ex currente. qui est potius

Expanded text:
quam non quod operi, hoc et fructui adversum ; item e contraquam non quod operi, hoc et fructui adversum ; item e contrario cineraceam et sabulum album. nam sterilis denso callo facile deprehenditur vel uno ictu cuspidis. Cato breviter atque ex suo more vitia determinat : Terram cariosam cave, neve plaustro neve pecore inpellas. quid putamus hac appellatione ab eo tantopere reformidari, ut paene vestigiis quoque interdicat? redigamus ad ligni cariem, et inveniemus illa, quae in tantum abominatur, vitia aridae, fistulosae, scabrae, canescentis, exesae, pumicosae. plus dixit una significatione quam possit ulla copia sermonis enarrari. est enim interpretatione vitiorum quaedam non aetate quae nulla in ea intellegi potest, sed natura sua anus terra, et ideo infecunda ad omnia atque inbecilla. idem agrum optimum iudicat ab radice montium planitie in meridiem excurrente, qui est totius