comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arbor aromatica est. sigc̃ celestis gr̃e benedicti¬
onem. nardꝰ nice passionis typum. crocꝰ carita¬
tis feruorein exprimtt coniungit᷑ cyprus nar¬
do eũ diuina gr̃a ofortat nos ꝓ xp̃õ pati. Item
nardus croco iungit᷑. cũ caritate xp̃i mortem
libent̾ suscipimꝰ. De croco. C rocũ dictum
ab oppido cilicie. qd̾ uocatur coricul. qmqm̃ ⁊ ali
bi nascatur. s non tm̃. uel tale: quale in cilicia.
uñ ⁊ apociori parte nomen accepit. Nam multe
res noĩa sumpsert̃ alocis. ubi plus ꝓuenit ⁊ meliꝰ
boni abbedine parua. porrecte longitudinis itrce¬
grum ⁊ neq infragnienta cõmimitũ in spiratio¬
ne bona ⁊ cũ carpitur manꝰ indeficitn ⁊ leuiter
acre. Quod si eiꝰmiͦi non fuerit: aut uetustum aut
infutum cognoscitur: item cyprus ut corruptõem
sigẽ. nardu fortitudinem. crocus mr̃es. De ysop̃o¬
Ysopus herba humilis. cuiꝰ radices sarum penetnͣt.¬
qd̾ figc̃ humilitatem paccentie. siue baptismis.

Expanded text:
arbor aromatica est, significans coelestis gratiae benedictionem. Nardus Dominicae passionis typum, crocus charitatis fervorem exprimit: conjungitur cyprus nardo, cum divina gratia confortat nos pro Christo pati. Item nardus croco jungitur, cum charitate Christi mortem libenter suscipimus. Crocum dictum ab oppido Ciliciae, quod vocatur Coricium, quanquam et bi nascatur: sed non tantum vel tale, quale in Cilicia, unde et a potiori parte nomen accepit: nam multae res nomina sumpserunt a locis, ubi plus pervenit proveboni, albedine parva, porrectae longitudinis, integrum et neque in fragmenta comminutum, inspiratione bona, et cum carpitur, manus inficiens, et leviter acre. Quod si ejusmodi non fuerit: aut vetustum, aut infusum cognoscitur. Item cyprus incorruptionem significat: nardus fortitudinem, crocus martyres. Hyssopus herba humilis, cujus radices saxum penetficat humilitatem poenitentiae, sive Baptismum,
Abbreviated transcription (Latin):
xtant & quaruidam herbarum noĩaqͥ xxuiii.
aliqua sii causa resonant habentes nomi¬
num explanationem. non tamen omniũ
herbarũ ethilomogiam inuenies. Nam ꝓ locis
mutant᷑ etiam nõib. foliũ dictum. q̃d̾ sine ulla
radice innatans in ĩ die littorib colligat᷑ quod ĩ¬
lino ꝑforatum siccãt indi atq reponunt: fert᷑
aut̃ paradisi ẽẽ herba gustu nardum referens.
De nardo Nardus herba est spicosa. unde ⁊ agre¬
cis nardos tacos appellata. quarũ alia indica. alia
siriaca uocat᷑. non qd̾ in syria nascat᷑. secd qd̾ mõs
in quo inuenit᷑. alio late̾ indiam expectat. alio sy¬
riam. est autem indicũ multi forme. s mełios sy¬
ria cũ leue fuluũ comosum spica paruũ odoris¬
simũ cyperũ simiglans. qd̾ si multũ more tarda¬
uerit liuguam sicat. De nardo. Nardũ celticũ
a regione gallie nomen traxit: nasciturenĩ sepiꝰ
in ligarie alpib ⁊ insyria frutice paruo radici¬
bus in manipło collectis ligamentis flos eiꝰ trã

Expanded text:
tant et quarumdam herbarum nomina, quae ex aliqua sui causa resonant, habentes nominum explanationem. Non tamen omnium herbarum etymologiam invenies: nam pro locis mutantur etiam nomina. 2. Folium dictum, quod sine ulla radice innatans in Indiae littoribus colligitur. Quod lino perforatum, siccant Indi, atque reponunt. Fertur autem Paradisi esse herba gustu nardum referens. 348 3. Nardus herba est spicosa, unde et a Graecis ναρδοστάχυς appellata, quarum alia Indica, alia Syriaca vocatur, non quod in Syria nascatur, sed quod mons in quo invenitur alio latere Indiam spectat, alio Syriam. Est autem Indicum multiforme, sed melius Syriacum, leve, fulvum, comosum, spica parvum, odorissimum, cyperum similans. Quod si multum in ore tardaverit, linguam siccat. Nardum Celticum a regione Galliae nomen traxit; nascitur enim saepius in Liguriae Alpibus et in Syria, frutice parvo, radicibus in manipulo collectis ligamentis. Flos eius tantum
Abbreviated transcription (Latin):
actus dictus aiaciendo. uñ ⁊ piscatoriũ re te iacd̾m
dr̃ huic artiusus est arreptos lapides ꝓcul feri¬
re hastas pond̾e librato iace. sagitas arcue mitte.¬

Expanded text:
actus dictus a iaciendo. Unde et piscatorium rete iaculum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas pondere librato iacere, sagittas arcu emitte
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Et in psalt̾ iiuit ⁊ dabit᷑ ei de auro ara¬
bie. Aurum sapientie sicut in exodo in ornam̃¬
to sacerdotis. hoc ipsũd pͥore in loco hr̃e p̃ci
electi. de quib in iob ꝓ diabło dr᷑. Sternet sib
aurũ qͣ lutũ. Et in abacut. E sca eius electa

Expanded text:
Christo. Et in psalmo: Vivet, et dabitur ei de auro Arabiae . Aurum sapientia, sicut in Exodo, in ornamento sacerdotis hoc ipsum priore in loco habere praelecti, de quibus in Job pro diabolo dicitur: Sternet sibi aurum quasi lutum ; et in Habacuc: Esca ejus electa
Abbreviated transcription (Latin):
tione feruoris. Nescit enĩ mens ꝑ torporẽ uet̾es¬
cẽ: que studet ꝑ desid̾ium semꝑ in choare. Sc̃i
autem uiri robur suũ aurum non deputant.
qͥa qͣnto libet ingenio fulgeant nicħ se eẽ exsu¬
is utrib pensant. Et cũ sentire omĩa ualenter
posfunt. pͥriꝰ intellig̾e̾ semet ip̃os cupuĩt. qͣtinꝰ
lumen in genii more solis prius illustret. locũ
in quo oritur. ⁊ postinodũ cet̾a ad que ꝓceden¬
do dilatet᷑. ne si intendendo ꝯgnoscendis aliis
semet ipõs nesciant. ibi solis radius ubi oritur
tenebrescat. Item in auro d̾s intelligitur. sicut

Expanded text:
tione fervoris. Nescit enim mens per torporem veterestione fervoris. Nescit enim mens per torporem veterescere, quae studet per desiderium semper inchoare. Sancti autem viri robur suum aurum non deputant: quia quantolibet ingenio fulgeant, nihil se esse ex suis viribus pensant: et cum sentire omnia valenter possint, prius intelligere semetipsos cupiunt: quatenus lumen ingenii, more solis, prius illustret locum, in quo oritur, et postmodum caetera, ad quae procedendo dilatatur: ne si intendendo cognoscendis aliis semetipsos nesciant, ibi solis radius ubi oritur, tenebrescat. Item in auro Deus intelligitur: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
obritũ ꝓea. Quid namq ꝑaurũ obritũ. nisi scĩ an¬
głi designant᷑. q̃ recte ⁊ aurũ uocant᷑ ⁊ obritũ. Aurũ.
qr fulgent claritate iusticie. Obritum: quia nullũ
habuert̃ unqͣm contagiũ culpe: hoĩes uero usti.
qm diu in hac carne corruptibilȩ mortaliũ uiuiũt.
aurũ qͥdem ẽẽ possunt. obrititt̃ eẽ omnino ñ pos¬
st̃. qͥa corpꝰ qd̃ corrumpit᷑ ad grauat aĩam ⁊ depͥ¬
mit t̾rena in habitatõ sensum multa cogitantẽ
Nam qmitis in hac uita ex magna iusticie clari¬
tate resplendeãt: ne qͣqm tamen ad purũ pecca¬
toꝵ sordib carent. Item ineadem libro legit᷑. Si
putaui aurũ robur meũ. ⁊ obrito dixi. fiducia
mea. Quid in hoc loco aurũ accipimꝰ: nis p̃clari
in tellectus ingeniũ: quid obrizĩ. nisi mentem o
que dũ igne amoris ex quoquit᷑. semꝑ in se ser¬
uat claritatẽ pulchritudinis cotidiana in noua¬

Expanded text:
obrizum pro ea ; quid namque per aurum obrizum, nisi sancti anobrizum pro ea ; quid namque per aurum obrizum, nisi sancti angeli designantur? qui recte et aurum vocantur obrizum; aurum, quia fulgent claritate justitiae; obrizum, quia nullum habuerunt unquam contagium culpae. Homines vero justi, quandiu in hac carne corruptibili mortaliter vivunt, aurum quidem esse possunt, obrizum esse omnino non possunt, quia corpus, quod corrumpitur, aggravat, animam: et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Nam quamvis in hac vita ex magna justitiae claritate resplendebant: nequaquam tamen ad purum peccatorum sordibus carent. Item in eodem libro legitur: Si putavi aurum robur meum, et obrizo dixi, fiducia mea . Quid in hoc loco aurum accipimus, nisi praeclari intellectus ingenium? Quid obrizum, nisi mentem, quae dum igne amoris excoquitur, semper in se servat claritatem pulchritudinis quotidiana innova
Abbreviated transcription (Latin):
napatometan qd̃ nat᷑a eius ea sit. ut uͥ una
uena apparuerit. ibi spes sit alt̾ius in qͥren¬
D̾. Septem aut̃ st̃ genera metalloꝵ. aurum
Asplendore. eo qd̃ reꝑcusso aere plus fulge¬
at. Unde ⁊ uirgilius. discolor iñ auri per
geat. luce alia reꝑcussus. hinc ⁊ aurarii dicti.
quoꝵ fulgor splendidos reddit. Aitrum: splet¬
dorem saptentie. uel intellectum spiritalem sa¬
crarũ scͥpturarum. riel caritatis eminentiã sig¬
nificare potest. Ut est illud in psalmo. Astitit
regina a dextris tuis in uestitu de aurato.
Ideo supͣ uͥtutes alias gr̃a caritatis apparuit.
qͥa omĩa eiꝰ fulgor excellit. Et sapientie lum̃
splendidissimũ est. qd̾ maxĩe in scͥpturaꝵ me.¬
ditatõe ꝑcipiet᷑. Obritũ aurum dictum. qd̾
obradiet splendore. Est enĩ coloris eptini. qd̾̃
hebrei ofaz. greci cairon uocant. De auro
aut̃ obrio. in iob ib de sapientia duina
scͥptura ꝯmemorat ita legit᷑. Non dabit᷑ aurum

Expanded text:
n, quod natura ejus ea sit, ut ubi una vena apparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem autem sunt genera metallorum; aurum, a splendore, eo quod repercusso aere plus fulgeat. Unde et Virgilius: Discolor inde auri per geat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Aurum splendorem sapientiae, vel intellectum spiritalem sacrarum Scripturarum, vel charitatis eminentiam significare potest; ut est illud in psalmo: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato . Ideo supra virtutes alias gratia charitatis apparuit; quia omnia ejus fulgor excellit, et sapientiae lumen splendidissimum est, quod maxime in Scripturarum meditatione percipietur. Obrizum aurum dictum, quod obradiet splendore: est enim coloris optimi, quod Hebraei ophaz, Graeci cirron vocant. De auro autem obrizo in Job, ubi de sapientia divina Scriptura commemorat, ita legitur: Non dabitur aurum
Abbreviated transcription (Latin):
causa frã st̃. ut iuscera. qͦdam ⁊ utilitatis ⁊ daoris.
ut sensꝰ in facie ⁊ in corꝑe. manꝰ ac pedes: quoꝵ men¬
broꝵ ⁊ utilitas magna ẽ ⁊ sp̃es decentissima. Quedã
tm̃ decoris. ut mãnulle in uiris. ⁊ in utroq sexu um¬
bilic̃. Quedã discretionis. ut in uiris genitaliã. bar¬
ba ꝓlixa. pectꝰ amplũ: in mulieribꝰ leues gene. ⁊ angͦ¬
tum pectꝰ. ad concipiendos ⁊ portandos fetꝰ renes ⁊
sig̾ãt: ut in apło. State in fide. Ambula¬
re ad d̾m tendere: ut in psalmo. Et am¬
bulabam in latitudine. Sedere. in deo humilit̾
Et inuenit eum iacentẽ in lecto. Currere. in oꝑibꝰ
bonis ꝓperare. ut in apło. Sic c̃rite ut cõprehendans.
Et in malã partẽ. Pedes eoꝵ ad malũ currunt. Ascen¬
sus ꝓfectꝰ in d̾m. ut in psalmo. Ascensus in corde
suo disposuit. Et in exodo. Armati ascend̾unt filii
isrł de egipto. Item in malã partẽ: ascensꝰ suꝑbie
p̃sũptio. ut in eungłio. Qui ñ intrat ꝑ ostiũ in ouile

Expanded text:
causa facta sunt, ut viscera: quaedam et utilitatis et decoris, ut sensus in facie, et in corpore manus ac pedes, quorum membrorum et utilitas magna est, et species decentissima: quaedam tantum decoris, ut mamillae in viris, et in utroque sexu umbilicus: quaedam discretionis, ut in viris genitalia, barba prolixa, pectus amplum: in mulieribus lenes genae et angustum pectus, ad concipiendos et portandos foetus, renes et ficat, ut in Apostolo: State in fide . Ambulare, ad Deum tendere, ut in psalmo: Et ambulabam in latitudine . Sedere, in Deo humiliterEt invenit eum jacentem in lecto . Currere, in operibus bonis prosperari. In Apostolo: Sic currite, ut comprehendatis , Et in malam partem: Pedes eorum ad malum currunt . Ascensus, profectus in Domino. In psalmo: Ascensus in corde suo disposuit . Et in Exodo: Armati ascenderunt filii Israel de Aegypto . Item in malam partem ascensus, superbiae praesumptio in Evangelio: Qui non intrat per ostium in ovile
Abbreviated transcription (Latin):
In alt̾am uͦ significationẽ nuincupatio cordis ponit᷑.
cum mortẽ ł infernũ. ł sepulchrũ sig̾at. unde est illa
sententia saluatoris. qͣ ad iudeos ait. Sic̃ fuit ionas
in uentre ceti tribꝰ diebꝰ. ⁊ tubꝰ noctibꝰ. sic erit fiulꝰ ho¬

Expanded text:
In alteram vero significationem nuncupatio cordis ponitur, In alteram vero significationem nuncupatio cordis ponitur, cum mortem vel infernum vel sepulcrum significat. Unde est illa sententia Salvatoris, qua ad Judaeos ait: Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctib
Abbreviated transcription (Latin):
tione laudamꝰ. Consiliũ uͦ in cordis noie expͥmit᷑. qd̾
actꝰ p̃uenit. testante saluatore in cuͣngłio. Ex corde
exeunt cogitationes male. adulteria. honucidia. ⁊
cet̾a. De q̃ psalmista ait. labia dolosa in corde ⁊ cor¬
de locuti st̃ mala. Nam qd̾ dĩc in corde ⁊ corde. q̃tiens
uolumꝰ dolosos expͥmere. duplicia eoꝵ corda declara¬
niꝰ. sic̃ salomon dicit. Uir duplex animo inconstaus
est in om̃ibꝰ uiis siuns. Mͣido aũt smplices cupimꝰ in¬
dicare. unũ in eis ẽẽ testam̃. sic̃ in actibꝰ apłor legiẽ.
Mulcitudius aũt credentiũ erat cor unũ ⁊ aiã una.
Sic ⁊ bilingues dicmꝰ. qͥ in una sententia minime
ꝑseuerant. ꝓdiligentia uͦ ⁊ deuocione illud ẽ posi¬
tum. Intoto corde meo exqͥsim te. Hoc qͦ munꝰ est
dñi. qdł toto corde hoc est pleua deuotione asserit
se d̾m exqͥsisse. Non eñ quereret. nͥ inqͥsitꝰ fuisset.

Expanded text:
tione laudamus. Consilium vero in cordis nomine exprimitur, quod tione laudamus. Consilium vero in cordis nomine exprimitur, quod actus praevenit, testante Salvatore in Evangelio: Ex corde exeunt cogitationes malae, adulteria, homicidia, et caetera . De quo Psalmista ait: Labia dolosa in corde et corde locuti sunt mala . Nam quod dicit in corde et corde: quoties volumus dolosos expmus; sicut Jacobus dicit: Vir duplex animo inconstans est in omnibus viis suis . Quando autem simplices cupimus indicare, unum cor in eis esse testamur, sicut in Actibus apostolorum legitur: Multitudinis autem credentium erat cor unum et aSic et bilingues dicimus, qui in una sententia minime rseverant. Pro diligentia vero et devotione illud est positum: In toto corde meo exquisivi te . Hoc quoque munus est Domini quod toto corde, hoc est, plena devotione asserit se Deum exquisisse. Non enim quaereret, nisi inquisitus fuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Et diffusa st̃ iuscem eiꝰ. ħ est malicie tractꝰ st̃ patefacti.
Eor agrera apellatione diriuat᷑. qd̾ illi cardiam dicunt.
siue acura. In eo enĩ om̃is sollicitudo ⁊ sciencie causa
manet. Qui ideo pulmoni uitiuꝰ ẽ. ut cum ira accendit᷑.
pulmonis humore temꝑet᷑. huiꝰ due arcerie st̃.e qͥbꝰ si¬
nistra plus sanguinẽ habet. dextra plus sp̃m. unde
⁊ in dextro brachio pulsum inspicimꝰ. Corenĩ multis
speciebꝰ significandis conuenient̃ aptat᷑. Nam aliq̃n
ꝓ anima ponit᷑. aliq̃n ꝓ intelligentia. aliq̃n ꝓ con¬
silio. ⁊ uerbo occulto. aliq̃n ꝓ cliligentia. Nam p ãa
cor ponit᷑: ut est illud salomonis. Om̃i custodia serua
cor tuũ. q̃m ex ip̃o uita ꝓoedit. Item cor ꝓ diligentia
ponit᷑. ut ẽ illud psalmiste. Corncũ ⁊ caro mea exul¬
carnẽ. cort̾n ad intelligentiã referri posse ñ dubiũẽ.
Nami cuĩ sapĩam p̃ferre uolumꝰ. eiꝰ cor sine dubita¬

Expanded text:
t viscera ejus , hoc est malitiae tractatus sunt patefacti. Cor a Graeca appellatione derivatur, quod illi cardian dicunt: sive a cura. In eo enim omnis sollicitudo et scientiae causa manet. Quod ideo pulmoni vicinum est: ut cum ira accenditur, pulmonis humore temperetur. Hujus duae arteriae sunt, e quibus sinistra plus sanguinem habet, dextera plus spiritum. Unde et in dextro brachio pulsum inspicimus. Cor enim multis speciebus significandis convenienter aptatur. Nam aliquando pro anima ponitur, aliquando pro intelligentia, aliquando pro consilio et verbo occulto, aliquando pro intelligentia. Nam pro anima cor ponitur, ut est illud Salomonis: Omni custodia serva tuum cor, quia ex ipso vita procedit . Item cor pro intelligentia ponitur, ut est illud Psalmistae: Cor meum et caro mea exulcarnem, cor tamen ad intelligentiam referri posse non dubium est. Nam cujus sapientiam praeferre volumus, ejus cor sine dubita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpessus ẽ inmundo. Inuentre gͦ ceti ionas erat iribꝰ
diebꝰ. ⁊ tribꝰ noctibꝰ. ⁊ saluator nr̃ in morte ⁊ in sepul¬
chro fuit tribꝰ diebꝰ ⁊ tribꝰ noctibꝰ. Tuncq completũ ẽ
illud qd̃ legit᷑ mosee. Er̃o mors tua omors. ero morsus
tiuis o inferne. Et sic̃ ionas in uentre piscis ũ ꝑmansit.
s eiectꝰ est inaridam. ita saluatoris nr̃i aiãm ñ relic¬
ta ẽ in inferno. neq caro eiꝰ udit corruptionẽ. s re¬
surrex̃ in gła. Item de leuathan dñs ad iob ait. Coreiꝰ
Cor euĩ antiq̃ hostis ut lapis indurabit᷑. q ntła unꝙͣ
onis aptabit᷑. Leuiachan gͦ ut malleatoris inc̾ strm¬
git᷑. qr inferni uincuł coartabit᷑. ut etñi supplicii

Expanded text:
ndo. In ventre ergo ceti Jonas erat tribus diebus et tribus noctibus. Et Salvator noster in morte et in sepulcro fuit tribus diebus et tribus noctibus: tuncque completum est illud, quod legitur in Osee: Ero mors tua, o mors: ero morsus tuus, o inferne? . Et sicut Jonas in ventre piscis non permansit, sed ejectus est in aridam, ita Salvatoris nostri anima non relicta est in inferno, neque caro ejus vidit corruptionem, sed resurrexit in gCor enim antiqui hostis, ut lapis indurabitur, quia nulla iatur. Leviathan ergo ut malleatoris incus stringitur, quia inferni vinculis coarctabitur, ut aeterni supplicii
Abbreviated transcription (Latin):
s in dño exultemꝰ ⁊ lecem᷑. ne uano risui ora dis¬
soluamꝰ. De qͣ sap̃ia dic̃. Risimm reputaui errorẽ.
s magis luctu in p̃senti scło nr̃a peccata diluamꝰ.
ut in fut᷑a uita et̃no gaudio fruam᷑. Unde scͥptũ
est. ħ eati qͥ lugent nc̃. q̃m ip̃i consolabunt᷑. fẽlie
irascimͣ. corde sapimꝰ. iecore amamiꝰ. qͥbꝰ.iiͦiͬi. elem̃tis
constantibꝰ inregrũ ẽ animal. fel apellatũ qd̾ sit
folliculũ. gestans humorẽ qͥ uocat᷑ bił. Fel enĩ
amaritudinẽ ⁊ dolositatẽ ꝑuerse mentis significat.
obligationẽ iniqͥtatis uideo te eẽ. Hinc ⁊ in iob de
impio scͥptum ẽ. Panis illiꝰ uiuit̃o eiꝰ uertet᷑ in fel

Expanded text:
sed in Domino exultemus et laetemur: ne vano risui ora dissed in Domino exultemus et laetemur: ne vano risui ora dissolvamus. De quo Sapientia dicit: Risum deputavi errorem ; sed magis luctu in praesenti saeculo nostra peccata deleamus, ut in futura vita aeterno gaudio fruamur. Unde scriptum est: Beati qui lugent nunc, quoniam ipsi consolabuntur . Felle irascimur, corde sapimus, jecore amamus. Quibus quatuor elementis constantibus, integrum est animal. Fel appellatum, quod sit folliculus gestans humorem, qui vocatur bilis. Fel enim amaritudinem et dolositatem perversae mentis significat. obligatione iniquitatis video te esse . Hinc et in Job de impio scriptum est: Panis illius in utero ejus vertetur in fel
Abbreviated transcription (Latin):
te consilii studeamꝰ fluxas carnis cogitationes. ad pu¬
rum exqͦquere ⁊ in sccessum mittere. ne forte diabolo
in cubilibꝰ cordiũ nr̃oꝵ consentiemꝰ ullomͦ locũ ha¬
bere.s magis robore fidei ⁊ sacrarũ or̃onum festi¬
nemꝰ eũ foras expellere. fibre tecoris st̃ extremita¬
tes sĩc̃ extreme partes folioꝵ in tibiis. siue qͣsi lun¬
gue eminentes. dictas aũt fibras qd̃ apud genti¬
les in sacras febiaras ferebant᷑ ab arioł. qͥbꝰ oblatis
atq succensis responsa acciꝑent. cui bene conue¬
nit qd̾ supͣ diximꝰ iecoris partẽ deo offerri uissam.
ut cdeo potiꝰ offerat᷑ qd̾ suũ est. qͣm idolis uanis
⁊ surdis. in qͥbꝰ sola fraus ⁊ cleceptio ẽ. Splen dic¬
tum a suplem̃to ex cont᷑ria parte iecoris ne ua¬
cua existeret. qͦm qͥdam etiã risus causa factum
existimant. nam splene ridemꝰ. Admonet etiam
hec particła iuscerũ nos. ut ñ uana leticia mundi.

Expanded text:
te consilii studeamus fluxas carnis cogitatationes ad pute consilii studeamus fluxas carnis cogitatationes ad purum excoquere et in secessum mittere, ne forte diabolo in cubilibus cordium nostrorum consentiamus ullo modo locum habere: sed magis robore fidei et sacrarum orationum festinemus eum foras expellere. Fibrae jecoris sunt extremitates, sicut extremae partes foliorum in tibiis, sive quasi linguae eminentes. Dictas autem fibras, quod apud gentiles in sacris Phoebi ad aras ferebantur ab ariolis, quibus oblatis atque succensis responsa acciperent. Cui bene convenit, quod supra diximus jecoris partem Deo offerri jussam: ut Deo potius offeratur, quod suum est, quam idolis vanis et surdis, in quibus sola fraus et deceptio est. Splen dictum a supplemento ex contraria parte jecoris, in vacua existeret. Quem quidam etiam risus causa factum existimant. Nam splene ridemus. Ammonet etiam haec articula viscerum nos, ut non vana laetitia mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
aerem emittit ⁊ recipit. aqͦ mouent᷑ pulmones
⁊ palpitant. ⁊ aꝑiendo se ut flatum capiant. strin¬
gendo ut eitiant. Est enĩ organũ corꝑis. Iecur no¬
men habet. eo qd̾ ignis ibi habeat sedem. qͥ in cere¬
bro subuolat. Inde ad ocłos cet̾osq sensꝰ ⁊ menbra
diffundit᷑. ⁊ calore suo ad se succũ ex cibo tractum
uertit in sanguinẽ. qͦm ad usum pascendo nutͥen¬
doꝙ singłis menbris p̃bet. In iecore aũt consistit
uoluptas. ⁊ concupiscentia. iuixͣ eos qͥ de fisicis dis¬
putant. In iecore aũt .i. inepate delectationẽ siue¬
concupiscentiã significatam possumꝰ intelligere.
unde est illud qd̃ in lege p̃ceptũ est. cum uentre
⁊ renibꝰ ⁊ adipe partẽ iecoris cdeo offtrri. qi ꝯcupiscen¬
tiam nr̃am magis ad dei ꝙͣ ad mundi debemꝰ con
ex p̃cepto angłi sr̃ carbones uiuos pon̾e. qͣtinꝰ p̃¬
ualeret demonẽ esfugare. In iecore gͦ cuiꝰ ardore
accepti cibi in stomacho exqͦcunt᷑. docem᷑. ut iat̾ra¬

Expanded text:
aerem amittit et recipit; a quo moventur pulmones et palpitant et aperiendo se ut flatum capiant, stringendo, ut eiciant. Est enim organus corporis. Iecur nomen habet eo quod ignis ibi habeat sedem, qui in cerebro subvolat. Inde ad oculos ceterosque sensus et membra diffunditur, et calore suo ad se sucum ex cibo tractum vertit in sanguinem, quem ad usum pascendi nutriendique singulis membris praebet. In iecore autem consistit voluptas et concupiscentia iuxta eos qui de physicis disputant. Fibrae iecoris sunt concupiscentiam significatam possumus intelligere. Unde est illud, quod in lege praeceptum est , cum ventre et renibus et adipe partem jecoris Deo offerri: quia concupiscentiam nostram magis ad Dei quam ad mundi debemus conex praecepto angeli super carbones vivos ponere, quatenus praevaleret daemonem effugare. In jecore enim, cujus ardore accepti cibi in stomacho excoquuntur, docemur, ut maturita
Abbreviated transcription (Latin):
insidiosa calliditate respiciant. sic̃ serpenti a dño p̃¬
dictũ ẽ. Illa tuũ obseruabit capud. ⁊ tu insidiab eris
calcaneo eiꝰ. Scit enĩ diabolꝰ finitima nr̃a iudicari.⁊

Expanded text:
insidiosa calliditate respiciant: sicut serpenti a Domino prinsidiosa calliditate respiciant: sicut serpenti a Domino praedictum est: Illa tuum observabit caput: et tu insidiaberis calcaneo ejus . Scit
Abbreviated transcription (Latin):
pliauit adũsum me subplantationẽ. Qui enĩ panẽ
doctrine. ab ore saluatoris accepit. ⁊ cõmunit̃ cũ ce¬
teris apłis apd̾ eũ uix. ignorantibꝰ eis cũ uideis machi¬
natꝰ ẽ scelꝰ ꝓditionis. ita ut oscło eum trad̾et. S discipłm
surdũ: o indocili corde durissimũ. Qͥs enĩ eũ atanta
pietate aliqͥd uͥtutis animo ꝑcepisse credat. qͥ tam
crudeł extitit parncida. Calas pars est plante a callo
illi nom̃ impositũ. qͦ t̾ram calcamꝰ. hinc ⁊ calcaneus.
Solum inferior pars pedis. inde ẽ dictũ qr eo t̾re
uestigia inpͥmimꝰ. S ⁊ solum d̾r om̃c qd̃ aliqͥd sus¬
tinet qͣsi soudũ. Unde ⁊ t̾oe solũ qd̾ cuncta sustineat.
⁊ solum podis qd̾ totam corꝑis molẽ portat. Calcane¬
um supplantatio uitioꝵ. siuc extremoꝵ cursus uite.
De calcaneo enĩ in psalt̾io de iniqͥs scͥptum ẽ. Ip̃i cal¬
caneũ meũ obseruabunt. Mos iste diabolicꝰ ẽ ł eoꝵ

Expanded text:
pliavit adversum me supplantationem . Qupliavit adversum me supplantationem . Quinae ab ore Salvatoris accepit, et communiter cum caeteris apostolis apud eum vixit, ignorantibus eis cum Judaeis machinatus est scelus proditionis, ita ut osculo eum traderet. O discipulum surdum, o indocili corde durissimum! Quis enim eum a tanta pietate aliquid virtutis animo percepisse credat, qui tam crudelis exstitit parricida? Calcis pars est plantae a callo nomen illi impositum, quo terram calcamus: hinc et calcaneus. Solum, inferior pars pedis, inde est dictum, quia eo terrae vestigia imprimimus. Sed et solum dicitur omne, quod aliquid sustinet, quasi solidum. Unde et terra solum, quod cuncta sustineat: et solum pedis, quod totam corporis molem portat. Calcaneus supplantatio vitiorum est, sive extremus cursus vitae. De calcaneo enim in psalterio de iniquis scriptum est: Ipsi calcaneum meum observabunt . Mos iste diabolicus est, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ad exitꝰ rer̃. Nam qd̃ dix̃ uelocis. ostendit mod̾ationis
illiꝰ defuisse consilia. ad effundendũ sanguinẽ. subau¬
diendũ dm̃ saluatoris ut scelerace rei crescat ĩmani¬
tas actionis. Item pedes cursus uite ł stabilitatẽ
mentis aut fidei ut in psalmo. ꝑfice gressus maos in
semitis tuis. Plante a planitie nuncipate. q̃ ñ rotin¬
de. ut in qͣdrupedibꝰ ne stare ñ possit bipes homo.S
plane atq longiores formate st̃ ut stabile corpꝰ esfice¬
rent. Sunt aũt plante anteriores parces que etiã de
multis ossibꝰ constant. Sigant plante t̾minĩ conũsa¬
tionis nr̃e. unde scͥptũ ẽ. ita in ysaia de iudaico popło.
A planta pedis usq ad uerticẽ ñ ẽ tn eo sanitas ħ ẽ
ad sũmũ usq ad sũmũ. Tota enĩ eoꝵ conũsatio uitioꝵ
⁊ peccatoꝵ aculeis confossa erat nͦ sanitas ulla recte
fidei ⁊ bonoꝵ oꝑum in eis aparebat. Unde scͥptũ est
ipsalmo de uida ꝓditore. qͥ edebat panes meos am¬

Expanded text:
oces, ostendit moderationis illis consilia defuisse ad effundendum sanguinem, subaudiendum Domini Salvatoris ut sceleratae rei crescat immanitas actionis. Item pedes cursus vitae vel stabilitatem mentis aut fidei, ut in Psalmo: Perfice gressus meos in semitis tuis . Plantae a planitie nuncupatae, quae non rotundae, ut in quadrupedibus, ne stare non possit bipes homo, sed planae atque longiores formatae sunt, ut stabile corpus efficerent. Sunt autem plantae anteriores partes, quae etiam de multis ossibus constant. Significant plantae terminum conversationis nostrae. Unde scriptum est in Isaia de Judaico populo: A planta pa summo usque ad summum. Tota enim eorum conversatio vitiorum et peccatorum aculeis confossa erat, nec sanitas ulla rectae fidei et bonorum operum in eis apparebat. Unde scriptum est in Psalmo de Juda proditore: Qui edebat panes meos, am
Abbreviated transcription (Latin):
in exordio sermonis dictũ est. Accinge sic̃ uir lum¬
bos tuos. ut in his eẽt resistendi p̃paratio. in qͥbꝰ
libidinis est usitata dominandi occasio. Lmbilicꝰ ẽ
mediꝰ loc corꝑis dictꝰ qd̾ sit umbꝰ ilioꝵ. unde ⁊ um¬
bo appellat᷑ locꝰ in medio clipei a qͦ pendet. Ex co enĩ
ifans in utero pendet: ex eo etiã ⁊ nutrit᷑. In luni¬
bis aliq̃n fortitudo animi expͥmit᷑. iuxͦ illud apłi.
Accingite lumbos mentis ur̃e. Et aliq̃ñ libido carnis
ut supͣdictũ est. Unde ad iob de behemoth dñs ait. for
ipsiꝰ. Seminaria cohitꝰ uiriᷤ in lumbis eẽ: iẽe aũt fe¬

Expanded text:
in exordio sermonis dictum est: Accinge sicut vir lumin exordio sermonis dictum est: Accinge sicut vir lumbos tuos ; ut in his esset resistendi praeparatio, in quibus libidinis est usitata dominandi occasio. Umbilicus est medius locus corporis, dictus, quod sit umbus iliorum. Unde et umbo appellatur locus in medio clypei, a quo pendet. Ex eo enim infans in utero pendet: ex eo enim et nutritur. In lumbis aliquando fortitudo animi exprimitur, juxta illud Apostoli: Accingite lumbos mentis vestrae : et aliquando libido carnis, ut supra dictum est. Unde ad Job de Behemoth Dominus ait: Fortipsius . Seminaria coitus viris in lumbis esse:
Abbreviated transcription (Latin):
qr mundanaꝵ rer̃ felicitatẽ incauta uoluntate que¬
sierat. Item. renes int̾iora cordis st̃. ut in ꝓpħa. Ego
dñs scrutans renes ⁊ corda. Rursum reues delecta¬
tionẽ carnis ob fluxos cogitaciones aliq̃n signifi¬
cant. unde psalmista pecit dicens. Ure renes meos
⁊ cor meũ. Si enĩ uoluptatẽ libidmis in renibꝰ ẽẽ ne¬
sciret. eos uri minime petisset ħ ẽ ut delectationes
⁊ cogitationes humane. uerbi dñi calore purgaren¬
tur. Huc bene in exodo renes habere accinctos isrłi¬
tis p̃cipit᷑. in pasche edulio: q̃m qͥ pascha comedit.
habere renes accictos debetͣ. Ut qͥ sollẽpnitatẽ re¬
surrectionis atq incorruptionis agit. corruptioni
iam ꝑ uitia nłłis subiaceat uoluptates edomet. car¬
nem a luxuria restringat. Lumbi ob libidinis las¬
cuuã dicti. qr in iuris causa corporee uoluptatis in
ip̃is est. sic̃ in umbilico feminis. unde ⁊ arrl iob

Expanded text:
quia mundanarum rerum felicitatem incauta voluntate quaequia mundanarum rerum felicitatem incauta voluntate quaesierat. Item renes interiora cordis sunt, ut in propheta: Ego Dominus scrutans renes et corda . Rursum renes delectationem carnis ob fluxas cogitationes aliquando significant. Unde Psalmista petit: Ure renes meos et cor meum . Si enim voluptatem libidinis in renibus esse nesciret, eos uri minime petisset: hoc est, ut delectationes et cogitationes humanae verbi Domini calore purgarentur. Hinc bene in Exodo renes habere accinctos Israelitis praecipitur in paschali edulio : quoniam qui pascha comedit, habere renes accinctos debet, ut qui solemnitatem resurrectionis atque incorruptionis agit, corruptioni jam per vitia nulli subjaceat, voluptates edomet, carnem a luxuria restringat. Lumbi ob libidinis lasciviam dicti, quia in viris causa corporeae voluptatis in ipsis est, sicut in umbilico feminis. Unde et ad Job
Abbreviated transcription (Latin):
Hec ꝓ suꝑbia merito posita ẽ. q̃ confracta ñ deicit
ad int̾itum. s erigit ad salutẽ. Dum enĩ forritudo¬
n⁊ ꝓsꝑitas corꝑis confringit᷑. necesse ẽ. ut ad cordis
humilitatẽ mentis intima reuocent᷑. Bene hoc loco
ꝑ spinam om̃e peccatũ euident᷑ expͥmit᷑. qi dum tra¬
hit ad delectationẽ. qͣsi pungendo lacerat mentem.
hinc gͦ iuisti ⁊ penitentis uoce d̾r. Conuersꝰ sum in ercĩ¬
na mea dum configit᷑ mͥ spina. Qua scilicet mens ad
lam̃tum u̾tit᷑. ut peccati punctio penitendo frangat᷑.
Renes ait uarro dictas. qd̃ riui ab his obscem hu¬
moris nascant᷑. Nam uene ⁊ medulle tenuem liquo¬
rem desudant in renibꝰ. qͥ liquor rursum a renibꝰ
calore uenerio resolutꝰ decͤrit. Renes aliq̃n ꝓ con¬
stantia mentis ponit᷑. qr sic̃ isti corpꝰ continent: ita
animi stabilitatẽ ⁊ illa custoclit. Unde ꝓpħa ait.
Renes mei resoluti st̃. Renes gͦ suos dix̃ ẽẽ solutos:

Expanded text:
haec pro superbia merito posita est, quae confracta non dejicit ad interitum, sed erigit ad salutem. H Aerumna miseret prosperitas corporis confringitur, necesse est, ut ad cordis humilitatem mentis intima revocentur. Bene hoc loco nisi omne peccatum evidenter exprimitur? Quia dum trahit ad delectationem, quasi pungendo lacerat mentem. Hinc ergo justi et poenitentis voce dicitur: Conversus sum in aerumna mea, dum confringitur spina, quia scilamentum vertitur, ut peccati punctio poenitendo frangatur. Renes ait Varro dictos, quod rivi ab his obsceni humoris nascantur. Nam venae et medullae tenuem liquorem desudant in renibus, qui liquor rursum in renibus calore venerio resolutus decurrit. Renes aliquando pro constantia mentis ponuntur: quia sicut isti corpus continent, ita animi stabilitatem et illa custodit. Unde propheta ait: Renes mei resoluti sunt . Renes ergo suos dixit esse solutos:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnceps ex iuda. neq dux de femoribꝰ eiꝰ. In ip̃o etiã
misitrio. ⁊ abraham fec̃ uirare famłm suũ qñ etiam
tacto femore subiunx̃ potentissime. Hoc ait ut reu̾en¬
dam incarnationẽ crederes: qͣm potentiã diuinitatis
assũpsit. Similit̃ ⁊ sapientissimꝰ ille dic̃. gladiꝰ in fe¬
more ipsiꝰ. qd̾ tñ significari desid̾ium carnale uerbo
dei constringendũ potest ñ incongrue accipi. namqd̃
seqͥt᷑ sp̃e tua ⁊ pulcͥtudine tua. Hic utramq nat᷑ani
positam eiudent̃ cognoscimꝰ: ut spẽs ꝑtineat ad hu¬
manitatẽ.: pulcͥtudo ad deitatẽ. Illa enĩ sp̃ẽs bene d̾r
in qͣ mundo salutaris apparuit. Ista pulc̾tudo aptis¬
sime ꝓnuntiat᷑. unde om̃ĩa pulchra quec̃q decora sc̃.¬

Expanded text:
ex Juda, neque dux de femoribus ejus . In ipso etiam mysterio et Abraham fecit jurare famulum suum . Quando enim tacto femore subjunxit, potentissime: hoc ait, ut reverendam incarnationem crederes, quam potentia divinitatis assumpsit. Similiter sapientissimus ille dicit: Gladius ejus in femore ipsius. Quo tamen significari, desiderium carnale verbo Dei constringendum, potest non incongrue accipi. Nam quod t, specie tua et pulchritudine tua . Hic utramque naturam positam evidenter agnoscimus, ut species pertineat ad humanitatem, pulchritudo ad deitatem. Illa enim species bene dicitur, in qua mundo salutaris apparuit: ista pulchritudo aptissime pronuntiatur, unde omnia pulchra veniunt quaec
Abbreviated transcription (Latin):
aũsos reuocat. qͥ ⁊ uidet qd̃ despicit᷑: ⁊ tam̃ ꝑ p̃cep¬
ta clamat. ꝑ patientiam expectat. Int̾ scapłm spati¬
um łr. qd̾ int̃ scapulas ẽ unde ⁊ nominat᷑. In scapuł
enĩ possumꝰ intelligere iux᷑ allegoriam honeris sarci¬
nam. ut ẽ illud qd̾ ab raham tollens panẽ ⁊ utr̃ẽ
aque. apposuit sr̃ scapulas agar. Hel oꝑationes
diu̾sas iuxͣ illud qd̃ in psalmo de deo scͥptum ẽ.
scapulis suis obumbrabit tͥ. Scapule st̃ dñi oꝑa¬

Expanded text:
aversos revocat, qui et videt quod despicitur, et tamen per praecepaversos revocat, qui et videt quod despicitur, et tamen per praecepta clamat, per patientiam exspectat. Pensatur, quod inter scapulas est, unde et nominatur. In scapulis enim possumus intelligere, juxta allegoriam, oneris sarcinam: ut est illud, quod Abraham tollens panem et utrem aquae imposuit super scapulas Agar : vel operationes diversas, juxta illud, quod in Psalmo de Deo scriptum est: Scapulis suis obumbrabit tibi . Scapulae Domini
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. unde ꝓpħa dic̃ in psalmo. Posiusti tribula¬
tiones in dorso nr̃o. iudelicet uerbera q̃ parilꝰ ꝑ¬
tulit. ⁊ reliqͣ ficdelium turba sustinuut ad hoc
uerberibꝰ humiliati ut diabolicam suꝑbiam cum
mundi ipsiꝰ delectationẽ respuerent. Rursũ ter¬
gum obliuionẽ p̃teritoꝵ sigñfc. Nude petimꝰ dm
ga despectionẽ dei significent: ostendit ysaias di¬
cens ad isrłiticam plebem. et erunt ocłi tui uiden¬
tes p̃ceptorẽ tuũ. ⁊ aures tue audient uocẽ pꝰ t̾gum
monentis. Quasi in faciem homo monitꝰ est: qñ ad
i̾ticiam conditꝰ p̃cepta rectitudinis accepit. S hec ea¬
dem p̃cepta contempsit qͣsi condlitoris sui doesum men¬
tis infaciem dedit. S ecce adhuc pꝰ t̾gum seqͥt᷑. ⁊ monet.
q iam ⁊ a nob̾ contẽptꝰ est. ⁊ tam̃ nos adhuc uocare
ñ cessat qͣsi dorsum e in faciem dedimꝰ. cuiꝰ uerba
despicimꝰ. cum eiꝰ p̃cepta calcamꝰ. S stans pꝰ tergũ nos

Expanded text:
bunt. Unde propheta dicit in Psalmo: Posuisti tribulabunt. Unde propheta dicit in Psalmo: Posuisti tribulationes in dorso nostro : videlicet verbera, quae etverberibus humiliati, ut diabolicam superbiam cum mundi ipsius delectatione respuerent. Rursum tergum oblivionem praeteritorum significat. Unde petimus Deum gum despectionem Dei significent, ostendit Isaias dicens ad Israeliticam plebem: Et erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum, et aures tuae audient vocem post tergum monentis . Quasi in faciem homo monitus est, quando ad justitiam conditus praecepta rectitudinis accepit: sed cum eadem praecepta contempsit, quasi conditori suo dorsum mentis in faciem dedit. Sed ecce adhuc post tergum sequitur et monet: quia jam et a nobis contemptus est, et tamen nos adhuc vocare non cessat. Quasi dorsum ei in faciem dedimus cujus verba despicimus, cujus praecepta calcamus; sed stans post tergum nos
Abbreviated transcription (Latin):
aluid in pp̃o sit qd̾ regere ualeat tanꝙͣ uir. aliud tãꝙͣ
femina qd̃ regat᷑. Dorsum ẽ a ceruice usq ad renes.
Dictꝰ aũt dorsus qd̾ sit sr̃ficies durior corꝑe in modũ
saxis fortis ⁊ ad portandũ. ⁊ ad ꝑpetiendũ. Terga qi
in ea supini iacemꝰ int̾ra. qd̾ solꝰ homo potest. Nam
muta animalia t̃m aut in uentre aut in latere ia¬
cent. Unde in aĩalibꝰ t̾ga abusiue dñt᷑ scapule. Dor
aut fugam significant. ut ẽ illud psalmiste qͦ ait. Et̃
inimicoꝵ meoꝵ dedisti mͥ dorsũ. Et alibi sqͥptum ẽ.¬
T̃ erga uertãt. qd̾ eciã significare porest anersionẽ
prauoꝵ a cultu diuino. ⁊ despectionẽ uere religio¬
nis. sic̃ in ezechieł uisione scͥptũ ẽ. qd̾ uiri stantes con¬
tra templũ dorsa uersa haberent: ⁊ facie respicerent
a asolis ortũ. Item in dorso ł tergo significant᷑ cor¬
porei dolores. qͦs de illatis uerberibꝰ. sc̃ uiri sustine¬

Expanded text:
aliud in ipso sit quod regere valeat tanquam vir, aliud tanquam aliud in ipso sit quod regere valeat tanquam vir, aliud tanquam endum. 91. Dorsum est a cervice usque ad renes; dictum autem dorsum, quod sit superficies durior corporis, in modum saxi, fortis, et ad portandum, et ad perpetiendum. 92. Terga, quia in ea supini jacemus interra: quod solus homo potest, nam muta animalia tantum, aut in ventre, aut in latere jacent; unde in animalibus terga abusive dicunturaut fugam significant, ut est illud Psalmistae, quo ait: Et inimicorum meorum dedisti mihi dorsum ; et alibi scriptum est: terga verterunt . Quod significare potest apravorum a cultu divino, et despectionem verae religionis: sicut in Ezechielis visione scriptum est, quod viri stantes, contra templum dorsa versa haberent, et facie respicerent ad solis ortum. Item in dorso vel tergo significantur corporei dolores, quos illatis verberibus sancti viri sustine
Abbreviated transcription (Latin):
t̃n hominis latꝰ qd̾ cum costis intestina ꝓtegit signifi¬
care potest occultationes int̾nor consilioꝵ. unde est
illud qd̾ conditor nr̃ dormienti ade de lat̃e sũpta
una costa condidit mulierẽ. cũ mistice p̃figabat
eccłmmi de lat̾e xp̃i in cruce ꝑ mortẽ sopiti sacram̃ta
salutis ẽẽ exitura udelicet sanguinẽ ⁊ aqͣm de qͥbꝰ
sponsa illi cred̾et᷑ eccła. T̃ ropologice uͦ sciendũ est. qr
neqͥqͣm culm̃ contẽplationis attingimꝰ. siñ ab ext̾ioris
cure obp̃ssione cessam̃. neqͣqͣm nosnietip̃os intuemi. ut
sciamꝰ aluid in nob̾ eẽ rõnale qd̾ regit. aliud animale
qd̾ regit᷑. nͥ ad secretũ silentii recͦrentes ab om̃i exte¬
rius ꝑtͣbatione sopiam᷑ qd̾ silentiũ nr̃m bene adam
dorimens figauit de ciuꝰ mox latere mulier ꝓcessit.
qr qͥsqͥs acd int̾iora intelligenda rapit᷑. a rebꝰ uisibilibꝰ

Expanded text:
Tamen hominis latus, quod cum costis intestina protegit, signifiTamen hominis latus, quod cum costis intestina protegit, significare potest occultationes internorum consiliorum. Unde est illud, quod Conditor noster dormienti Adae de latere sumpta una costa condidit mulierem , cum mystice praefigurabat Ecclesiam de latere Christi in cruce per mortem sopiti sacramenta salutis esse exitura, videlicet sanguinem et aquam, de quibus sponsa illi conderetur Ecclesia. Tropologicnequaquam culmen contemplationis attingimus, si non ab exteriori curae oppressione cessamus. Nequaquam nosmetipsos intuemur, ut sciamus aliud in nobis esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur, nisi ad secretum silentii recurrentes, ab omni exterius perturbatione sopiamur. Quod silentium nostrum bene Adam dormiens figuravit, de cujus mox latere mulier processit, qua quisquis ad interiora intelligenda rapitur, a rebus invisibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
ne ferree. Carcilago namq ossis qͥdem sp̃em habet.
s ossis foratudinem ñ habet. Qͥd est gͦ qd̾ carcilago eiꝰ
ad ꝑpetͣnda mala neqͥores existunt. Ergo cartilago eiꝰ
Costas appellari qͥdam putant. qd̾ ab ip̃is int̾iora cu¬
stodiant᷑: ⁊ tota mollicies uent̾s uallata saluet᷑. Latꝰ¬
qr iacentibꝰ nob̾ latet. ẽ enĩ leua pars corꝑis. Dextro
aũt lat̾i habilior motꝰ ẽ. Leuo fortior ⁊ honerife¬
rendo accomodatior. unde ⁊ leua nuncupata qd̃
aptior sit ad leuandũ aliqͥd. ⁊ portandum. Ip̃a enĩ
gestat clipeum. ensam. faretram. ⁊ reliqͣ honera ut
expedita sit dext̾a. ad agendũ. Et notand̾ qd̃ latis nom̃
simoninũ ẽ. ⁊ ad plura significanda habile. Dicit᷑ enĩ
latꝰ hominis ⁊ latꝰ pecudis. latꝰ edificii. ⁊ latꝰ dim̃sionis
t̾re. q̃ om̃ia locis sius ꝓpa significatione int̾p̃tari debent.

Expanded text:
nae ferreae . Cartilago namque ossis quidem speciem habet, nae ferreae . Cartilago namque ossis quidem speciem habet, sed ossis fortitudinem non habet.ad perpetranda mala nequiores existunt. Ergo cartilago ejusCostas appellari quidam putant, quod ab ipsis interiora custodiantur, et tota mollities ventris vallata salvetur. Latuia jacentibus nobis latet: est enim laeva pars corporis. Dextro autem lateri habilior motus est, laevo fortior, et oneri ferendo accommodatior. Unde et laeva nuncupata, quod aptior sit ad levandum aliquid et portandum. Ipsa enim gestat clypeum, ensem, pharetram et reliqua onera: ut expedita sit dextra ad agendum. Et notandum, quod lateris nomen synonymum est, et ad plura significanda habile. Dicitur enim latus hominis, et latus pecudis, latus aedificii, et latus dimensionis terrae: quae omnia locis suis propria significatione interpretari debent.
Abbreviated transcription (Latin):
tant. Meclulla significant int̾nam cogitationẽ men¬
tis. unde ẽ illud psalmiste. Holo causta medullata of¬
feram tͥ. h olocausta medullata st̃ sãcͥficia q̃ puro
atq intimo corde diuinis conspectibꝰ damꝰ. Nam q̃ñ
in uicẽ holo causti contͥnonẽ cordis offerimꝰ. oporcet ut
intꝰ habeat purissimã fidẽ. intꝰ habeat oꝑas fideles. q̃
ad uicem mediille oblationẽ purissimã reddant. ne
sit aridũ atq uacuũ qd̵ duunis ospectibꝰ ĩmolamꝰ.
Hertibule st̃ sũme ossiũ partes. nodis grossioribꝰ con¬
globate: ita dicte eo qd̾ ad inflexionẽ menbroꝵ illa
uertant᷑. Cartilagines ossa mollia. ⁊ sine medulla qd̵ genꝰ
auricłe ⁊ narium discrimen. ⁊ costaꝵ extremitates.
habent siue oꝑcula ossuũ q̃ mouent᷑. ⁊ dicte carti¬
lagines qd̾ leni actritu carent. dolore dum plectunt᷑.
Carcilago aliq̃n signife simulationẽ u̾tutũ. unde
scͥptum ẽ in iob de leuiathan. Cartilago eiꝰ qͣsi lãmi¬

Expanded text:
nam cogitationem mentis. Unde est illud Psalmistae: Holocausta medullata offeram tibi . Holocausta medullata sunt sacrificia, quae puro atque intimo corde divinis conspectibus damus. Nam quando invicem holocausti contritionem cordis offerimus: oportet, ut intus habeat purissimam fidem: intus habeat operas fideles, quae ad vicem medullae oblationem purissimam reddant ne sit aridum atque vacuum, quod divinis aspectibus immolamus. Vertibula sunt summae ossium partes nodis grossioribus conglobatae, ita dicta eo, quod ad inflexionem membrorum illa vertantur. Cartilagines ossa mollia, et sine medulla: quod genus auriculae et narium discrimen et costarum extremitates habent, sive opercula ossium, quae moventur: et dictae cartilagines, quod levi attritu carent dolore, dum plectuntur. Cartilago aliquando significat simulationem virtutum. Unde scriptum est in Job de Leviathan: Cartilago ejus quasi lami
Abbreviated transcription (Latin):
arnalit̾ apparere. Item unlua int̾iora anime st̃ u̾bo¬
uim ł malũ concipit᷑. Est ⁊ uulua ercła fides int̾ior
iã beretia deprauati ab orsum mat̾s iituler̃t. sic̃ in
ssalmo de eisdem d̾r. Alienati st̃ pecratores ab utero
rrauer̃t anentre locuti st̃ falsa. Uesica dicta qr sic̃
ias aq̃. de renibꝰ urina collecta cõplet᷑ ⁊ humnore dis¬
endit᷑. auĩ usus in uolucribꝰ ñ habet᷑. Urina aũt dic¬
ta siue qd̃ urat. seu qi ex renibꝰ gerit᷑ cuꝰ indicio ⁊ sal
⁊ egritudo fut᷑a monstrat᷑. qͥ humor uulgo lotium dr.
qd eo lota .i. munda uestim̃ta efficiant᷑. Semen est
qd̾ iactum sumit᷑. aut at̾ra aut ab ut̾ꝙ ad ggnan¬
dum. ł fructꝰ ł fecꝰ. Est enĩ liquor ex cibt ⁊ corpis
decoctione factꝰ ac diffusꝰ ꝑuenas atq mdullas. qͥ
inde desudat᷑ in modũ sentine contrescit in renbꝰ
eiectꝰ ꝙ ꝑ coitum. ⁊ in utero mulieris susceptꝰ. calo¬
re qͦdãiłi uiscerũ ⁊ menstruał sanguinis irrigatio¬

Expanded text:
a interiora animae sunt, ubi bonum vel malum concipitur. Est et vulva Ecclesiae fides interior a qua haeretici depravati aborsum matris intulerunt, sicut in psalmo de eisdem dicitur: Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa . Vesica dicta, quia sicut vas aquae de renibus urina collecta completur et humore distenditur. Cujus usus in volucribus non habetur. Urina autem dicta, sive quod urat, seu quia ex renibus egeritur. Cuius indicio et salus et aegritudo futura monstratur. Qui humor vulgo lotium dicitur, quod eo lota, id est munda, vestimenta efficiantur. Semen est quod iactum sumitur aut a terra aut ab utero ad gignendum vel fructus vel foetus. Est enim liquor ex cibi et corporis decoctione factus ac diffusus per venas atque medullas, qui inde desudatus in modum sentinae concrescit in renibus, eiectusque per coitum, et in utero mulieris susceptus calore quodammodo viscerum et menstrualis sanguinis inrigatio
Abbreviated transcription (Latin):
tem pedum significatio uercit᷑. ut ẽ illud ꝓpheti¬
crim testimoniũ. Cur claudicatis utroq pede. hoc
ẽ sermone atq oꝑe estis instabiles. ⁊ subuersi ꝓn¬
ꝙ ad malum. Item in psalmo de iudeis scͥptumẽ.
ueloces peces eoꝵ ad effundendũ sanguinẽ. Pedes

Expanded text:
tem pedum significatio vertitur: ut est illud propheticum testimonium: Cur claudicatis utroque pede , hoc est, sermone et opere estis instabiles et subversi, pronique ad malum. Item in psalmo de Judaeis scriptum est: Veloces pedes eorum ad effundendu
Abbreviated transcription (Latin):
lege p̃ceptũ ẽ popło isrłitico. ut de sanguine agni
paschał poñent sr̃ utrumq postem ⁊ insr̾limina¬
ribꝰ domoꝵ. in qͥbꝰ pascha edebant. qͣtinꝰ ext̾minato¬
res exadium possint euadere. Sic ⁊ sangus xp̃i mũ¬
dat conscientiã nr̃am ab oꝑibꝰ mortuis ad serui¬
endũ deo uiuenti. ⁊ lib̾at nos de potestate iniia:
⁊ a ꝑsecutione hostis antiqͥ. Item in aliam partẽ san¬
guinis significatio d̾r. cum aut oꝑationẽ carna¬
lem. acit corruptionẽ mortał nat᷑e sig̃at. unde ꝓpħa

Expanded text:
lege praeceptum est populo Israelitico, ut de sanguine agni lege praeceptum est populo Israelitico, ut de sanguine agni paschalis ponerent super utrumque postem, et in superliminaribus domorum, in quibus pascha edebant, quatenus exterminatoris excidium possent evadere. Sic et sanguis Christi mundat conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi, et liberat nos de potestate inimici et persecutione hostis antiqui . Item in aliam partem sanguis significatio ducitur, cum aut operationem carnalem, aut corrupt
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. Et alibi. Hena uiuentiũ aqͣrum. ħ est sap̃ie du¬
cis haust᷑.⁊ potꝰ salubris. Sanguis ex greca echimo¬
logia nom̃ cdux̃. qd̃ ueget᷑ ⁊ sustinet᷑ ⁊ uiuat. San¬
guis aũt ẽ dum in corꝑe est. Effusus uͦ cruor d̾r.
Nam crtior uocatꝰ ab eo qd̃ esfusꝰ decͤrit. ł ab eo qd̾
currendo corruat. Alii cruorẽ int̃p̃tant᷑ sangunẽ
corruptũ qͥ enuitit᷑. alii auint uocatũ sanguinẽ
qd̃ suauis sit. Sanguis aũt integer ñ est. nͥ in iuue¬
nibꝰ. Nam dicunt phisici. miniti sanguinẽ ꝑ etatẽ.
Inde ⁊ in senibꝰ tremor est. Propͥe aũt sanguis. aĩe
possessio ẽ. Inde genas lacerare mulieres. in luctu
solent. Lnde ⁊ purpuree uestes ⁊ flores p᷑purei mor¬
tuis p̃bent᷑. Sanguis aliq̃n sacram̃tũ dñice passi¬
onis sigñst. ut est illud saluatoris in euͣngłio. Caro
mea uere ẽ cibꝰ ⁊ sanguis ms uere ẽ potꝰ. Nam ⁊ in

Expanded text:
dicta . Et alibi: Vena viventium aquarum, hoc est sapientiae, dudicta . Et alibi: Vena viventium aquarum, hoc est sapientiae, dulcis haustus et potus salubris. Sanguis ex Graeca etymologia nomen duxit, quod vegetetur et sustineatur et vivat. Sanguis autem est, dum in corpore est: effusus vero cruor dicitur. Nam cruor vocatus ab eo, quod effusus decurrit: vel ab eo, quod currendo corruat. Alii cruorem interpretantur sanguinem corruptum, qui emittitur. Alii aiunt vocatum sanguinem, quod suavis sit. Sanguis autem integer non est, nisi in juvenibus. Nam dicunt physici minui sanguinem per aetatem. Unde et in senibus tremor est. Proprie sanguis animae possessio est. Inde genas lacerare mulieres in luctu solent. Unde et purpureae vestes, et flores purpurei mortuis praebentur. Sanguis aliquando sacramentum Dominicae passionis significat: ut est illud Salvatoris in Evangelio: Caro mea vere est cibus: et sanguis meus vere est potus . Nam et in