comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
artificiosa eloquentia Cũ ait quȩdã pars. ostendit eloquentiã et scientiã
exduplici coristare nde sapientia et artificiosa eloquentia sedeloquentiã
sui & magnitudinem sui crescit. Amplũ qđ latepat& & ꝑmulta diffunditur.
ita ut supͣ quȩ multis & magnis. Magnũ ita ibi. ut hicposuit. Multũ uͦ ad ampli¬
tudinem referamus. Magna &amplaparsinquit artificiosa eloquentia Nonelo¬
quentia solũ sed artificiosa edoquentia quȩ rhetorica uocet᷑ Nã neq cũ his sentimus qui
ciulẽ scientiã eloquentia ũputant indigere. Diximus supra partẽ illã ciuilis rationisquȩ
iniudiciis uersat̃ scientiã uocari. hancq: exduplici constare sapientia scilicet et artificio¬
sa eloquentia Quare nuac se ab illis dissentire dic̃ qui horũ altero ciuilẽ scientiã consta¬

Expanded text:
ARTIFICIOSA ELOQVENTIA. Cum ait 'quaedam pars', ostendit eloquentiam et scientiam ARTIFICIOSA ELOQVENTIA. Cum ait 'quaedam pars', ostendit eloquentiam et scientiam ex duplici constare, id est, ex sapientia et artificiosa eloquentia, sed eloquentiasui et magnitudinem crescit, amplum, quod late patet et per multa diffunditur; ita et supra: 'quae multis et magnis'. 'Magnum' ita ibi, ut hic posuit, 'multum' uero ad amplitudinem referamus. 'Magna et ampla pars', inquit, 'artificiosa eloquentia': non eloquentia solum, sed 'artificiosa eloquentia', quae rhetorica uocetur. NAM NEQVE CVM HIS SENTIMVS, QVI CIVILEM SCIENTIAM ELOQVENTIA NON PVTANT INDIGERE. Diximus supra partem illam ciuilis rationis, quae in iudiciis uersetur, scientiam uocari hancque ex duplici constare, sapientia scilicet et artificiosa eloquentia. Quare nunc se ab his dissentire dicit qui horum altero scientiam ciuilem consta
Abbreviated transcription (Latin):
rursiis eiuilisratio idͥ scientia ĩ duob ẽ. in rhetorica iđ artificiosa. &in¬
sapientia iđ rerũ c̃ceptione exnataueniente. Sꝯqr orator plus ꝑeloq̃n¬
lapngerit dideircorhecoricã ciuilisrationis partem eẽ diximꝰ. Sꝯ qe du¬
pleo c̃. cuidã rationis partẽ: nã & sibi & sapientiae ut genꝰ ex pͥmat.
rhethori cã partẽ amplãmagnãq eẽ confirmat. Cuilis quȩd ã ratioẽ
tificios a eloq̃ntia. Cũdicit quȩdã ratio ẽ ostendit duplicẽ eẽ Vinã
queuopert ẽstrtutasit. alteram q̃in questionib. Quãrationẽ ciuilẽ
inquar hetoricãponit. ut su p̃diacimus scientiã debemꝰ intelligere E
qđ autmuleis & magnis ex reb c̃stat. notũ ẽ enĩ quã crebris & dequã
magnis reb iudiciauł quȩstiones habeant᷑ Parũ ergo fuerat dixisse multis
exreb nisi addidisset & magnis. Eius quȩdã magna &am pla parsẽ.

Expanded text:
rursus ciuilis ratio, id est scientia, in duobus est, in rhetorica, id est artificiosa erursus ciuilis ratio, id est scientia, in duobus est, in rhetorica, id est artificiosa esapientia, id est rerum conceptione ex natura ueniente; sed quia orator plus per eloquentiam gerit, idcirco rhetoricam ciuilis rationis partem esse dixit, sed quia duplex est, cuiusdam rationis partem: nam est ibi et sapientia. Et ut genus exprimeret rheEBVS CONSTAT. Cum dicit 'quaedam ratio', ostendit duplicem esse, unam quae in opere constituta sit, alteram quae in quaestionibus; quam rationem ciuilem, in qua rhetoricam ponit, ut supra diximus, scientiam debemus intellegere. Et quod ait 'multis et magnis ex rebus constat', notum est enim quam crebris et de quam magnis rebus iudicia uel quaestiones habeantur. Parum ergo fuerat dixisse 'multis ex rebus', nisi addidisset 'et magnis'. EIVS QVAEDAM MAGNA ET AMPLA PARS EST
Abbreviated transcription (Latin):
maior miaoruesit Atq ideo quia hȩc diligent̃ iouspexit rhetoricã ciuilis
cuusdã rations partẽ dicit eẽ maiorẽ Et quia ad genꝰ artis rhetoricȩ descendimꝰ
quȩ sit uł ubisit ad tendamꝰ. Om̃is patria quicquidagit ciuilis ratio dicit᷑
Hȩcciuilis rtctio: duplex ẽ: Una quȩ rescertas sollẽpnicur suetsine ullotu¬
multuagit et altera quȩ ialite acdisceptationeuersat᷑ Vthomͦꝰ quicquid
agit duob modisagit stictis & dictis Itaciulis ratio .ẽ. una in factis edictis
sed quȩ facit et dicta in actuatq opere constitutasint: alia in factis & dic¬
tis s quȩ facta& dicta iniuditio ł questione uersantur. Ita un ailla ratio
in actur atq opere. Hancu alterã ciui lẽ rationẽ qͣi questione uersatur. sci¬
enatianominauit. Hic enĩ doc& ur qͥ diustũ. quidutile. qͥdhonestũsit. Haec

Expanded text:
i aequalis, maior minorue sit. Atque ideo quia haec diligenter inspexit, rhetoricam ciuilis i aequalis, maior minorue sit. Atque ideo quia haec diligenter inspexit, rhetoricam ciuilis cuiusdam rationis partem dicit esse maiorem. Et quia ad genus artis rhetoricae descendimus, quae sit uel ubi sit, attendamus. Omnis patria quidquid agit, ciuilis ratio dicitur; haec ciuilis ratio duplex est, una quae res certas sollemni cursu ac sine ullo tumultu agit, et altera quae in lite ac disceptatione uersatur. Vt homo quidquid agit duobus modis agit, factis et dictis, ita ciuilis ratio est una in factis et dictis, sed quae facta et dicta in actu atque opere constituta sint; alia in factis et dictis, sed quae facta et dicta in iudicio uel quaestione uersentur. Ita una illa ratio in actu est atque opere, hanc uero alteram ciuilem rationem, quae in quaestione uersatur, scientiam nominauit: hic enim docetur quid iustum, quid utile, quid honestum sit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Naneq cũhissentimꝰ . qͥ ciuilẽscientiã eloq̃nti a ñ potant indigere. & abeis
qͥ eã putant omnerhethorisui & artifitio c̃tineri magno pere dissentimꝰ¬
ipsũ quod sonat genus uox est Hȩc uox generis : triplicẽ significantiã hab&
Estgenus id patria parentes origo sanguis Quomͦ est illud Vndegenu su¬
cis Est itẽ genus sub quo multa similia ex eodẽ descendentia continent᷑ ut
auimal genus etiã homꝰ equus piscis animalia : sedhorũ om̃iũ genus adu¬
mal Est terciũillud genus quocuius lib& reiqualita sindicat᷑: Sidicascuiꝰge¬
ner isuestis cuigeneris factura In hoc genere artẽ rhetoricã pouit id quat
uel quantte sit de monstrat Et recte Si quidẽ arsgenꝰ ẽ illud sub quoge¬
nere arts arsgra matica arsdialectica arsrhetorica Sedisȩ om̃s arte s in
genere qualitatis sunt poneadȩ quo quales uł quantȩ siait demoristrent᷑
Ergo ȩtibetoricã in genere qualitatis ponit quo qualis ułl quantt sit demons¬

Expanded text:
nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimipsum quod sonat genus, uox est. Haec uox generis triplicem significantiam habet: est genus, id est patria, parentes, origo, sanguis, quo modo est illud: 'unde genus ducis?', est item genus sub quo multa similia ex eodem descendentia continentur, ut animal genus; etiam homo, equus, piscis animalia; sed horum omnium genus animal. Est tertium illud genus quo cuiuslibet rei qualitas indicatur, si dicas, 'cuius generis uestis', 'cuius generis factura'. In hoc genere artem rhetoricam ponit, id est, qualis uel quanta sit demonstrat. Et recte: si enim ars genus est illud, sub quo genere artis ars grammatica, ars dialectica, ars rhetorica sit, istae omnes artes in genere qualitatis sunt ponendae, quo quales uel quantae sint demonstrentur; ergo et rhetoricam in genere qualitatis ponit, quo qualis uel quanta sit demons
Abbreviated transcription (Latin):
ximnus in boc locorum numero rerum ordinem nolo quȩ ramus sed
exmore manifestioris precepti factum esse meminerimus Iam
ipsilocidiligenter inspicientib manifesti sunt. id est resquȩ prȩcipi¬
untur fcccile ꝑspicipossunt: Illud tamen preceptum tenere de¬
bemus siue in in dignatione siue in conquestione nos locis omi¬
bus uti nonoportere sed his quos causa suggerat. Neque hisom¬
nibus sed quoa diudi cantium animi moueantur: Quodsietiam

Expanded text:
ximus, in hoc locorum numero rerum ordinem nolo quaeramus, sed ex more manifestioris praecepti factum esse meminerimus. Iam ipsi loci diligenter inspicientibus manifesti sunt, id est res quae praecipiuntur facile perspici possunt. Illud tamen praeceptum tenere debemus, siue in indignatione siue in conquestione nos locis omnibus uti non oportere, sed his quos causa suggerat, neque his omnibus, sed quoad iudicantium animi moueantur. Quod si etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ primus liber genera liter omnem materiã om̃ib: dederit : Ac primo decoaiec¬
tura proponit exemplũ noi psũ exemplũ tractaturus : qm̃ in exemplo non omĩa in¬
essepossunt quȩ cadunt in coniecturã Omĩa enĩ exempla quȩ in coniecturã ueni¬
unt uel uenire possunt p̃cipienda fuerant : In argumtis ergo deconiectura erit

Expanded text:
cum primus liber generaliter omnem materiam omnibus dederit. Ac primo de conieccum primus liber generaliter omnem materiam omnibus dederit. Ac primo de coniectura proponit exemplum, non ipsum exemplum tractaturus, quoniam in exemplo non omnia Messe possunt quae cadunt in coniecturam: omnia enim exempla quae in coniecturam ueniunt uel uenire possunt praecipienda fuerant. In argumentis ergo de coniectura erit
Abbreviated transcription (Latin):
sustulit. solus ꝓfectus est. Caupo non multo post conclamauit. hominem
eẽ. occisum etcum quibusdam diuersorib: illum qui ante exierat conseqͥt᷑.
uitinere hominem comp̃hendit. gladium eius euagina eduxit repperit
cruentum. Homo inurbem ab illis deducitur. acreus fit . Inhac intentio ẽ
criminis. occidisti. Depulsio ẽ. ñ occidi. Exquib constitutio ẽ iđ quęstio
eadem inconiecturali. quȩ iudicatio. occideritne. N unc exponemꝰ locos
⁊quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controuersiaem
Iocautem et inhorum locorum expositione. et incȩterorum oportebit
attendere. non om̃s in omnem causam conuenire. Ut enim om̃e nom̃
exaliquib: non exomnib: litteris scribitur. sic omnem incausam. non
om̃is argumentorũ copia sed eorũ necessario parsaliqua conueniet
ecundus liber confirmationẽ & rep̃hensionẽ. ipsis constitutionib: applicauit

Expanded text:
sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem esse occisum et cum quibusdam devorsoribus illum, qui ante exierat, consequitur in itinere. hominem conpre- hendit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depulsio: non occidi. ex quibus constitutio est id est quaestio eadem in coniecturali quae iudicatio: occideritne? Nunc exponemus locos, quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controversiam. hoc au- tem et in horum locorum expositione et in ceterorum oportebit attendere, non omnes in omnem causam convenire. nam ut omne nomen ex aliquibus, non ex omnibus litteris scribitur, sic omnem in causam non omnis argumentorum copia, sed eorum necessario pars aliqua convenietecundus liber confirmationem et reprehensionem ipsis constitutionibus adplicauit,
Abbreviated transcription (Latin):
inuia sermonẽ contulit. Ex quo factũ ẽ. ut illud it̃ familiarius facere uellent
Qua recũ inquandã tabernã diuertissent : simulgȩnare et in eo dẽ locosomnũ
capere uoluerunt Cȩnati : discubuerunt ibidẽ Caupo aut̃ Nã ita dicitur
post inuentũ qu̾i in alio maleficio dep̃hensus e ẽt . cũ illũ alterũ uidelicet
quinũ mos haberet auimũ aduertisset. noctu posiquam illos artius utfit
ex lassitudine dormire sensit. accessit. et alterius eorum quis inenũmis
erat gladium ꝓpt̃ appositũ euagina eduxit. etillum alterum occidit. num¬
mos abstulit gladium cruentum inuaginã recondidit ipsese insuum lectũ¬
lum recepit. Ille aut̃ cuius gladio occisio eratfacta. multo ante lucẽ sur¬
rexit. comitem illum suum inclamauit semel etsȩpius. Illum somno impedi¬
tũ. non respondere existimauit. Ipse gladium ncȩcera quȩ secum attulerat

Expanded text:
in via sermonem contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. in via sermonem contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem. copo autem—nam ita dicitur post inventum, cum in alio maleficio deprehensus est —cum illum alterum, videlicet qui nummos haberet, animum advertisset, noctu postquam illos artius iam ut ex lassitudine dormire sensit, accessit et alterius eorum, qui sine nummis erat, gladium propter adposi- tum e vagina eduxit et illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel et saepius. illum somno inpeditum non respondere existimavit; ipse gladium et cetera, quae secum adtulerat,
Abbreviated transcription (Latin):
dum : finis ꝑsua dere dictione. Materia quod ẏtos ecic. Nonaĩt
omnia ut uoluit gorgias leontinꝰ. aut etiam eΕCΙC. ut uoluit herma¬
goras. P artib: inuentio. dispositio. elocutio. memoria. ꝓpunciatio.
Gnra controuersiarum. iđ gn̾ra causarũ. ludiciale. deliberatiuum.
demonstratuium. Inuentiones. Nam dequinq partibus orationis:
solam inuentionem tractat. Deinde partes orationis. E xordiũ. narit¬
tionẽ: partitionẽ confirmationem. rep̾hensionẽ. conclusionem. Quo
picto tractari conueniret argumentationes. Srllogismũ etinduc¬
tionem. Hic tantum ipsa inuenta. iđ argumenta ipsa p̃ etexpoliti¬
onẽ. aut sententie dictionẽ. Constitutiones om̃s. iudiciali ingenere
causarum tractabuntur: NVNC ab coniec turali constitutione ꝓficsc
mur caius exemplũ sithoc expositũ . It inerequidã ꝓficiscentẽ ad mercatũ
quendã et secũ aliquantã nũ morũ ferenitẽ ẽ. comitatus: Cum hoc utferefit

Expanded text:
 finis persuadere dictione; 'materia', quod ὑπόθεσις sit non autem omnia, ut uoluit Gorgias Leontinus aut etiam θέσις , ut uoluit Hermagoras; 'partibus', inuentio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio; 'genera controuersiarum', id est genera causarum, iudiciale, deliberatiuum, demonstratiuum; 'inuentiones' : nam de quinque partibus orationis solam inuentionem tractat; deinde 'partes orationis', exordium, narrationem, partitionem, confirmationem, reprehensionem, conclusionem. QVO PACTO TRACTARI CONVENIRET ARGVMENTATIONES: syllogismum et inductionem. HIC TANTVM IPSA INVENTA: id est argumenta ipsa, non et expolitionem. AVT AD SENTENTIAE DICTIONEM. Constitutiones omnes iudiciali in genere causarum tractabuntur. NVamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itinere qui- dam proficiscentem ad mercatum quendam et secum aliquantum nummorum ferentem est comitatus. cum hoc, ut fere fit,
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ad species applicata argum̃ tatione dicturũ sepollicet᷑ . Ita tam̃ ut nor
deexpolitione argum̃tationis quȩ iu primo plenissime tractata iẽ sed de
litate tradis latione ettȩteris his a ccidentib: Et potuit qͥdẽ hocee contentus
uc specialit̃ deconstitutionib: dicer& iu quocumq genere causarum. quȩ cẽnt
confirmandi p̃ceptit quae rep̃bendendi. Uerum quoniam ipsa quoq
genera causarum ꝓpt̃ suos fines diuersos. diuersa p̃cepta desderant. cum
udicialis habeat aequitatẽ. demonstratio honestatẽ. deliberatio hones¬
tatẽ etutilitatẽ: confirmandi etreprehendendi p̃ceptit quae sait. incon¬
stitutiones singulas diuisit. inuidiciali genere causarũ  postrema libr
paite ded eliberatione et demonstratione ꝓpt̃ fines ꝓpͥos aliqͣtractati:
Exepositognre. Quod eloquentia magna et amplat pars est. cuulis ciuus

Expanded text:
nunc ad species adplicata argumentatione dicturum se pollicetur, ita tamen ut non de expolitione argumentationis, quae in primo plenissime tractata est, sed de litate, translatione et ceteris his incidentibus. Et potuit quidem hoc esse contentus, ut specialiter de constitutionibus diceret in quocumque genere causarum quae essent confirmandi praecepta, quae reprehendendi ; uerum quoniam ipsa quoque genera causarum propter suos fines diuersos diuersa praecepta desiderant, cum iudicialis habeat aequitatem, demonstratio honestatem, deliberatio honestatem et utilitatem, confirmandi et reprehendendi praecepta quae sint in constitutiones singulas diuisit in iudiciali genere causarum, in postrema libri parte de deliberatione et demonstratione propter fines proprios aliqua tractaturus. 'Exposito genere', quod eloquentia magna et a
Abbreviated transcription (Latin):
praescr iptociuitatis. unã quãq rẽ amministrabit. Postea querere
pediant᷑. Cũ sȩpius secius suisreb: & cõmodis seruire Ecsbrincerta ũbaui

Expanded text:
praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere pediantur, quo setius suis rebus et commo- dis servire possint; cu
Abbreviated transcription (Latin):
iungere approbationẽ assũptioni quadã aut̃ in argum̃ ttitionẽ in firmaẽ as¬
sũptio uisi a diuncta sit approbatio : sepa ratũ qͥddã ẽ extra as sũptionẽ apꝓbatio

Expanded text:
iungere approbationem assumptioni, quadam autem in argumentatione infirma est assumptio, nisi adiuncta sit approbatio, separatum quiddam est extra assump- tionem approbatio
Abbreviated transcription (Latin):
lexiubet factum nonẽ : supplicio dignus es. Iudicatio ẽ. Cum in eare.
contralegem redemptor aliquid fecerit. ꝗͦ uarestudio eius subita flu

Expanded text:
lex iubet, factum non est, supplicio dignus es. iudicatio est: cum in ea re contra legem redemptor aliquid fecerit, qua in re studio eius subita flu
Abbreviated transcription (Latin):
firmamus eirei quã proposuimus simileeẽ debet. nenihil egerit pro¬
positio sullud dissimileẽ cuiꝰ caius proposuimus. Tertio inquit idage¬
redebemus ut nemo intelligat quospectecsimilitudinis ꝓpositio
necũquis picc̃ intellexerit seex confessione propositionis etiã illirei
fide facere quã negauit. autñrespondecit. autmalepnta ueq respondecit
Si aut̃ nesciat quo tendat similitudinis propositio. securus confitet᷑. Qua con¬
fessione etiã illud quod negabat ante . ittut tuuis ẽẽ concedit. Cũ autẽ
in qͥt hoc diligent̃ in facienda inductione serua ueris. ut et propositiosi¬
militudinis concedat᷑ et illud propositioni simile sit . cuiꝰ causa similitudo ꝓpositiẽ.
et nemouideat quopropositio illa contendat. Officio tuo ꝑ ista diligent̃ im¬
pleto rursus debebis responsionẽ contendentis attendere : Vnũ aut̃ de trib:

Expanded text:
firmamus ei rei quam proposuimus simile esse debet, ne nihil egerit profirmamus ei rei quam proposuimus simile esse debet, ne nihil egerit propositio, si illud dissimile est cuius causa proposuimus. Tertio, inquit, id agere debemus, ut nemo intellegat quo spectet similitudinis propositio, ne, cum quispiam intellexerit se ex confessione propositionis etiam illi rei fidem facere quam negauit, aut non respondeat aut male praueque respondeat. Si autem nesciat quo tendat similitudinis propositio, securus confitetur; qua confessione etiam illud quod negabat ante, ita ut tu uis esse concedit. Cum autem, inquit, haec diligenter in facienda inductione seruaueris, ut et propositio similitudinis concedatur et illud propositioni simile sit cuius causa similitudo proposita est, et nemo uideat quo propositio illa contendat, officio tuo per ista diligenter impleto rursus debebis responsionem contendentis attendere. Vnum autem de tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ccuisa exercitũ nontradiderit patiemini : non opinor Quod siuos metipsi
quod aurt̃ religione et sapientiaa remotissimũ est istius honoris causa hanc
eandem exceptionẽ iniussu populi ad legẽ asscribi iubeatis. populus thebcis
id patieturne fieri: profecto non pacietur. Quod ergo asscribi adlegem
nestis est id sequi quasi asscriptũ sit rectũ uobis uideat᷑  Nouiurã mintelli¬
gentiam ñ potest itiuideri iudices. Quod silitteris corrigineq: ab illo neq
a uobis scriptoris uoluntas potest : uidete ne multo indignius sit id. reet
iudicio uro mutari. quodne uerbo qͥdẽ cõmutari potest : Acdein duc¬
tione quidem satis in p̃sentia dictũ uidetur Nunc deinceps ratio¬
cinationis uimetnaturam conisideremus
ninductione inquit triase ꝑspecta redebemus Frimo. ut similitu¬
Idinestalesꝓponamus ut eas sit neces sec̃cedi Nã illud dubiũ ẽẽ non
debet unde alteri fidẽ uolum facere : De indeinquit illud quod con¬

Expanded text:
causa exercitum non tradiderit, patiemini? non opinor. quid, si vosmet ipsi, quod a vestra religione et a sa- pientia remotissimum est, istius honoris causa hanc eandem exceptionem iniussu populi ad legem adscribi iubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri? pro- fecto non patietur. quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi, quasi adscriptum sit, rectum vobis vi- deatur? novi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices. quodsi litteris corrigi neque ab illo ne- que a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest. Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremusIn inductione, inquit, tria semper spectare debemus: primo ut similitudines tales proponamus ut eas sit necesse concedi; nam illud dubium esse non debet unde alteri fidem uolumus facere; deinde, inquit, illud quod con
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur magnitudo. autcũ eo in cõmodo quodacciderit. autcũillo
periculo quod subett᷑ cõparanda. Quiom̃s locisimiliter in in cõ¬
modiqͦq: uitatione tractaabunt᷑ Sinaccusator dixerit᷑ ideẽ secu¬
tũ quod eiuis ũ sit cõmodum. aut id fugis se qđ puttirit eẽ in cõmodum
quanquã instilsa fuerit opinione : de monstrandũ erit defensori
neminẽ tanta eẽ stultitia qͥ taliinre possit ueritatẽ ignorare
Q uod sud concedatur. illud non concessumiri. nedubitassequidem¬
hunc quo de uisiurisesset sedid quo dstailsu fuerit sineulla dubitatione prostilso. quod¬
uerũ prouero probasse Quod si dubitarit: summȩ fuissȩ amentiȩ dubias pe im

Expanded text:
dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidemeius iuris esset, et id, quod falsum fuerit, sine ulla dubitatione pro vero probasse; quia si dubitarit, summae fuisse amentiae dubia spe i
Abbreviated transcription (Latin):
pẽ commorantur. neforte uarietate. ⁊ dissimilitudine rerũ deductꝰ
alicinus anius inquendam errorem deferatur : quidetiam nob
exeo genere restet. n quare restet ad manendum uidetur. Iuridi¬
cialẽ causam eẽ dicebamꝰ. inqua aequir uiniqui patura et p̃mu. aut
poenȩ ratio quertretur. Cascausas inquib: deequo etim quo quȩrit᷑ exposuim
Restat nunc ut dep̃mio. et depoena explicemus. Sunt enimultȩ causaȩ
quȩ e xp̃mii alicuius petitione consta. Nametapud udices dep̃mio
saepe accusatorum quȩritur : nasenatu. aut a copsilio aliquod p̃miũ d¬
sepe petitur. Acneminem conueniet arbitrari noscum aliquod exẽplũ
ponamus quod iunsenatu agatur. abiudiciali genere exemplorum rece¬
Quic quid enimdehominȩ ꝓbando autinꝓbando dr̃. cuma deamdictionẽ seratiauert sm¬

Expanded text:
em commoramur, ne forte varietate et dissimilitudine rerum diductus alicuius animus in quendam errorem deferatur, quid etiam no- bis ex eo genere restet et quare restet, admonendum videtur. Iuridicialem causam esse dicebamus, in qua aequi et iniqui natura et praemii aut poenae ratio quaere- retur. eas causas, in quibus de aequo et iniquo quae- ritur, exposuimus. restat nunc, ut de praemio et de poena explicemus. sunt enim multae causae, quae ex praemii alicuius petitione constant. nam et apud iudi- saepe accusatorum quaeritur et a se- natu aut a consilio aliquod praemium saepe petitur. ac neminem conveniet arbitrari nos, cum aliquod exemplum ponamus, quod in senatu agatur, ab iudi- ciali genere exemplorum recquicquid enim de homine probando aut inprobando dicitur, cum ad eam dictionem sentent
Abbreviated transcription (Latin):
colebant egregis picturis locupletare uoluerunt. Itaq eracleotea ⁊eũ xin¬
quitũ longe ceteris excellere pictorib: existimabat᷑. magno p̃cio conductũ ad¬
hibuerunt Is & cȩteras cõ plures tabula spinxit: Quarũ non nulla parsusq:
ad prãm memoriã propt̃ fani religionẽ remansit . Et ut excellentẽ muliebris
formȩ pulcdritudinẽ muta in sese i mago continer&. helenȩ pingere sesimu¬
lacrum uelledixit. Q uod crotoniatȩ qui eum muliebri incorpore pingendo plu¬
rimũ aliis prestare sȩpe accipissent. libent᷑ audierunt. Putauerunt enim siquo
ingenere plurimũ poss&. in eo magnopere elaborass&. egregium sibiopus illo infano
reliturũ. Neque tũ eos illa opinio fefellit. Nam zeuxis ilico quȩ siuit ab his quasnã
uingnes formosas haberent : Illiautẽ statĩ hominẽ deduxer iu pclestrã atq ei
pueros ostender multos magna p̃ditos dignittito : Etenĩ quodã tẽpore croto

Expanded text:
colebant, egregiis picturis locupletare voluerunt. itaque Heracleoten Zeuxintum longe ceteris excellere pictoribus existimabatur, magno pretio conductum adhibuerunt. is et ceteras conplures tabulas pinxit, quarum nonnulla pars us- que ad nostram memoriam propter fani religionem remansit, et, ut excellentem muliebris formae pulchri- tudinem muta in se imago contineret, Helenae pingere simulacrum velle dixit; quod Crotoniatae, qui eum mu- liebri in corpore pingendo plurimum aliis praestare saepe accepissent, libenter audierunt. putaverunt enim, si, quo in genere plurimum posset, in eo magno opere elaborasset, egregium sibi opus illo in fano relicturum. neque tum eos illa opinio fefellit. nam Zeuxis ilico quaesivit ab iis, quasnam virgines formosas haberent. illi autem statim hominem deduxerunt in palaestram atque ei pueros ostenderunt multos, magna praeditos dignitate. etenim quodam tempore Croto
Abbreviated transcription (Latin):
honestũ. utile. ułcontra:. Quȩ omnia indeliberationis p̃ceptis tractant᷑. utre¬
felli et in contrariam partẽ conuertipossint : Vtcums upra uerbicaus adictũ

Expanded text:
honestum, utile uel contra; quae omnia in deliberationis praeceptis tractantur. VT REFELLI ET IN CONTRARIAM PARTEM CONVERTI POSSINT. Vt, cum supra uerbi causa dictu
Abbreviated transcription (Latin):
oportebit aquo et ꝑ quos et quomodo ⁊ quotẽpore autagi. autiuidicari
autqin dstatuidecare conueniat. Idexpartib iuris dequib: postdicendũ ẽ.
sumi oportebit etraciocinari quidinsimilib reb fuerisoleat. et uidereutrũ
malicia quid aliud agat᷑. aliud simulet᷑. anstultitia. annecessitudine. qđ
alio modo agi non possit. a noccasioneagendisi sit iudiciũ autactio constituta
anrectesineulla re eius modires agatur: Nocus autẽ communis contraeũ.

Expanded text:
oportebit, a quo et per quos et quo modo et quo tempore aut agi aut iudicari aut quid statui de ea re conveniat. id ex partibus iuris, de qui- bus post dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari, quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum malitia quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eu
Abbreviated transcription (Latin):
inmentem uenis set ñ cõmisissec Aut ꝑs picue turpẽ rem leui tegere uult defen¬
sione hoc modo Cũ te expecebcint om̃s florentis simo regno reliqui Nuncde¬
sertũ abomnib: sũ mopericulo solus ut restituã paro Remo Tu est quod ultra

Expanded text:
in mentem venisset, non commisisset; aut perspicue tur- pem rem levi tegere vult defensione, hoc modo: Cum te expetebant omnes florentissimo Regno, reliqui: nunc desertum ab omnibus Summo periclo sola ut restituam paro. remotum est, quod ultra
Abbreviated transcription (Latin):
nihibẽ quose defendat debebit factũ fateri . sedueniã postulare. Quȩ ÷
qualitas uenialis. quã concessionẽ citero uocauit. Hlunc gͦ ordinẽ cicero hoc
loco conuertit . quẽ inposteriorib: seruat Itaq concessio duas partes hab&

Expanded text:
nihil est quo se defendat, debebit factum fateri, sed ueniam postulare, quae est qualitas uenialis, quam concessionem Cicero uocauit. Hunc ergo ordinem Cicero hoc loco conuertit, quem in posterioribus seruat. Itaque concessio duas partes hab
Abbreviated transcription (Latin):
artificio sissimos iudicatos qͥusi sunt hac argum̃ tationẽ quinq ꝑtita
Deinde in quit arhetorib: his qͥelegantis simi atq: artificiosis simiputatis
Itaq: testib: probauit ñerrare illos qͥassertnt quinq ꝑtitã argum̃ttitio¬
nẽ Sed quia poterat dicicicero ni etiã illi quos cõmemoras errauerunt. ostar

Expanded text:
artificiosissimos iudicatos, qui usi sunt hac argumentatione quinquepertita: DEINDE, inquit, A RHETORIBUS HIS QVI ELEGANTISSIMI ATQVE ARTIFICIOSISSIMI PUTATI SVNT. Itaque testibus probauit non errare illos qui adserant quinquepertitam argumentationem, sed quia poterat Ciceroni 'etiam illi quos commemoras errauerunt', osten
Abbreviated transcription (Latin):
ontra aute dicet si aut ꝓrsus aliud sensisse scriptor. & scripsisse
aliud demonstrabit᷑. ut in illa de testam̃to quã posuimꝰ contro

Expanded text:
ontra autem dicetur, si aut pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud demon- strabitur, ut in illa de testamento, quam posuimus, contro
Abbreviated transcription (Latin):
tere existimari. Deindequa insententia scriptor fuerit. excȩteris
euis scriptis. ⁊ exfactis. Dictis. animo atq uitaeius sumio porteb
team ipsam scripturã inquaiuerit illud ambiguũ dequoqueretur

Expanded text:
tere existimare. deinde, qua in sententia scriptor fuerit, ex ceteris eius scriptis et ex factis, dic- tis, animo atque vita eius sumi oportebit et eam ipsam scripturam, in qua inerit illud ambiguum, de quo quae- retur
Abbreviated transcription (Latin):
Idempobis etifunsinuatione faciendũ ẽ: Sed hoc int̃ .ẽ. qđ in principiis hoc
a ꝑtestacimꝰ in in sinuatione occulte et quib: dã circuitionib: Neinalio
cause genere nisiin admirabili. tunccũ animiiudicũ erunt uehe meter
offensi Ergo inquit insinuatione tunc erit Nobi sutendũ: cũ animiu¬
dicũ fueruit offensi. Et ostendit quib: reb: offen sos iudicũ tuimospossi mꝰ
agnoscere. Prius enĩ uulnus inspiuendũ ẽ : sic apponenda medicina
Trib: inquit uł niaxime causis animiiudicũ offenduntur : Verũ cũ ait
maxime ostendit et aliis causis offendi iudices sed his plerũq: siaut in ne¬
gotio ipso inẽ aliqua turpitudo. utresipsa p̃ter ꝑsonas aut iudicis aut agen¬
tis pariat offensionẽ autsuã caliquidiu dicib: ab his qui primũ dixerint. persua sũ
uidet᷑. Et ideo is qui post dicturus ẽ. non libent̃ auditur : autsiilliquiaudituri sunt.

Expanded text:
Idem nobis et in insinuatione faciendum est, sed hoc interest, quod in principiis haec Idem nobis et in insinuatione faciendum est, sed hoc interest, quod in principiis haec aperte facimus, in insinuatione occulte et quibusdam circuitionibus, nec in alio causae genere nisi in admirabili, tunc cum animi iudicum erunt uehementer offensi. Ergo, inquit, insinuatione tunc erit nobis utendum, cum animi iudicum fuerint offensi. Et ostendit quibus rebus offensos iudicum animos possumus agnoscere; prius enim uulnus inspiciendum est, sic adponenda medicina. Tribus, inquit, uel maxime causis animi iudicum offenduntur. Verum cum ait 'maxime' ostendit et aliis causis offendi iudices, sed his plerumque: si aut in negotio ipso inest aliqua turpitudo, ut res ipsa praeter personas aut iudicis aut agentium pariat offensionem; aut si iam aliquid iudicibus ab his qui primum dixerint persuasum uidetur et ideo is qui post dicturus est non libenter auditur; aut si illi qui audituri sunt
Abbreviated transcription (Latin):
saceredebemus : Itt ipse cicero induentiana facit docilesiudicescũcit : Anĩ¬
aduerti iudices omnẽ accusatoris orationẽ induas diuisã. eẽ. partes De inde
facit attentos cũcuit. Quarũ alterã niti& magno pere c̃fidere uidebatur
inuidia inueteratt iudicii iuruani & reliqͣ Tunc et enĩ inquit iud ex melius
docilis fi& siet attentus fuerit effectus Hȩc de principus nunc nobis deinsinu¬
sȩ ẽ hoc ẽ ut ante diximus cũ nimus auditoris infestus . ẽ : Id autẽ trib: ex
cuisis fit maxime : si aut in est in ipsa causci quȩdã turpitudo. autsi ab his
quiante dixerunt iã quiddã auditoriꝑ suasũ uidetur. aut eo tẽpore locus
dicendidatur cũ iã illi quos audire oportet: defessi sunt audiendo Nã
ex hacquoqre. nonminus quã ex primis ducib: in oratore nonnũquam
salicet ut autbeniuolos iudices. Laut attentos aut dociles stcciamus

Expanded text:
facere debemus. Ita ipse Cicero in Cluentiana facit dociles iudices, cum ait: "Animfacere debemus. Ita ipse Cicero in Cluentiana facit dociles iudices, cum ait: "Animaduerti, iudices, omnem accusatoris orationem in duas diuisam esse partes". Deinde facit attentos, cum ait: "quarum altera mihi niti et magno opere confidere uidebatur inuidia inueterata iudicii Iuniani" et reliqua. Tunc etenim, inquit, iudex melius docilis fiet, si et attentus fuerit effectus. Haec de principiis; nunc nobis de insinusae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam scilicet ut aut beniuolos iudices aut attentos aut dociles faciamus.
Abbreviated transcription (Latin):
agatur non ad solũ reũ sed ad om̃iũ fortunas dicit ꝑtinere : Nunc adeos
qui audiunt. Vtcicero sȩpeait. hoc ideo agi. ut auidicib iudicia trausfe¬
rantur Nunc ad aliquos illustres Sidicamus rẽistã cid sacer dotes ad seno¬
tores. uł alios huiꝰ modiꝑtinere. Nunc addeo sin mortales. utcicero dedomo
sua dicit Rẽ ad deosꝑtinere. neipsi ciceronẽ domo expulisse uideaflur
Nec ñinquit etiã tuaicattentos iudices facimus cũ nos breuit̃ dicturos. eẽ pro¬
mittimus Etuementiri nosiudices putent quã breuit̃ nos dicturos. eẽ ꝓmit¬
timus Exponere inquit debemusiudicationẽ aut iudicationes si plureser̃
Dende ostendit quo pacto dociles auditores sticere debeamus Sunquit in priti¬
cipis etiquȩsunt nobis dicenda ponamus ut nobis iudices ad cognoscendũ nego¬
tũ cõparemus Prȩceret in quit cũ dociles iudices stccimus simulattentos iudces

Expanded text:
agatur non ad solum reum, sed ad omnium fortunas dicit pertinere; nunc ad eos, agatur non ad solum reum, sed ad omnium fortunas dicit pertinere; nunc ad eos, qui audiunt, ut Cicero saepe ait hoc ideo agi ut a iudicibus iudicia transferantur, nunc ad aliquos inlustres, si dicamus rem istam ad sacerdotes, ad senatores uel alios huiusmodi pertinere; nunc ad deos immortales, ut Cicero de domo sua dicit rem ad deos pertinere, ne ipsi Ciceronem domo expulisse uideantur,Nec non, inquit, etiam tunc attentos iudices facimus, cum nos breuiter dicturos esse promittimus. Et ne mentiri nos iudices putent quod breuiter nos dicturos esse promittimus, EXPONERE, inquit, DEBEMVS IVDICATIONEM AVT IVDICATIONES, SI PLVRES ERVNT. Deinde ostendit quo pacto dociles auditores faceredebeamus: si, inquit, in principiis ea quae sunt nobis dicenda ponamus, ut nobis iudices ad cognoscendum negotium comparemus. Praeterea, inquit, cum dociles iudices facimus, simul attentos iudices
Abbreviated transcription (Latin):
homines aut add eos iu mortales aut ad sũmã .R .P. ꝑtinere : ecsi pollicebimur
uos breui nr̃am causam demonstraturos atq: exponemus iudicationem aut
iudicationessi plureserunt. Dociles auditores sticiemus sia ꝑte & breuit̃ sũ¬
ma causȩ exponemus hoc ẽ in quo consistat controuersia Nã et cũ docilẽ uelis
fticere simulattentũ sticiasoportet Nã ismaxime docilis quiat tentissime
est paratus audire : Nunc insinuationes quẽ ad modũ tractari conueniat
unc doc&. quẽ ad modũ attentos iudicesst¬
ceredebeamus Attento s inquit iudices faciemꝰ si nos magnã promittamꝰ
eẽ dicturos. Vt ait uirgilius Maiusopus moueo Deinde sino ua nos dicturos
eẽ diccimus Int̃dũ eni etiã si magna nonsitres. tam̃ noua. auimos audito¬
rũ sticit ad tentos Postremo si incredibilia: Necessa rio eterũ attente au¬
diendũ ẽ. quod uix crediposse promitto. Deinde si hȩc inquit. magna
noua incredibilia dicamꝰ Nunc ad om̃s ꝑtinere . ut sȩpe cicero ait Deqͦ

Expanded text:
mines aut ad deos inmortales aut ad summam rem pu- blicam pertinere; et si pollicebimur nos brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si plures erunt. Dociles audi- tores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia. nam et, cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet. nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmodum tractari con- veniatunc docet quem ad modum attentos iudices facere debeamus: attentos, inquit, iudices facimus, si nos magna promittamus esse dicturos, ut ait Vergilius: "maius opus moueo", deinde si noua nos dicturos esse dicamus. Interdum enim etiam si magna non sit res, tamen noua animos auditorum facit attentos. Postremo, si incredibilia; necessario etenim attente audiendum est quod uix credi posse promitto. Deinde si haec, inquit, magna, noua, incredibilia dicamus nunc ad omnis pertinere, ut saepe Cicero id de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ct tusest asq illudqͦq ptnet a qpauenti te inquit neplura quãsatis ẽ pos
demonscraturos cẽ dicamꝰ Hoc modo inquit : Ostendã ciduersarios qđ argumꝰ
etuolusse et potuisse. et fecisse cũ in t̃tio cuncia sint. Deinde inquit : cũsi plex
quiddã inc̃tro uersia sit nositm̃ distributione uttam᷑: Acsuntalia quoq p̃cep¬
iti partitionũ quȩ ad hunc usũ oratoriũ non tanto pereꝑtinecint : Ostendit
partitionũ multta esse alia p̃cepta sed itim̃ quȩ ad philo sophiã ñq̃ a d rheco¬
ricã ꝑtinetnt: Ad philo sõphiã inquit dequahȩcipsa p̃cepto trcnstulimꝰ Ideo
inquit quia nihil horũ in reliquis artib: in ueniebamꝰ. Ostendit hȩc departitio¬
nep̃cepit latino scuũ ꝗ habuisse in artib: suis seprimũ transtulis sedegrecis
TNIS DE partitione p̃ ceptis in om̃i dictio ne meminisse oportebit. ut prima q̃q

Expanded text:
ctatus est, ATQVE ILLVD QVOQVE PERTINET AD PAVCITATEM, inquit, NE PLVRA QVAM SATIS EST NOS DEMONSTRATVROS ESSE DICAMVS, HOC MODO, inquit: OSTENDAM ADVERSARIOS, QVOD ARGVIMVS, ET VOLVISSE ET POTVISSE ET FECISSE, cum in tertio cuncta sint; DEINDE, inquit, CVM SIMPLEX QVIDDAM IN CONTROVERSIA SIT, NOS TAMEN DISTRIBVTIONE VTAMta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non tanto opere pertineant, quaepartitionum multa esse alia praecepta, sed tamen quae ad philosophiam, non ad rhetoricam pertineant. Ad philosophiam, inquit, de qua haec ipsa praecepta transtulimus, IDEO, inquit, quia NIHIL HORVM IN RELIQVIS ARTIBVS INVENIEBAMVS. Ostendit haec de partitione praecepta Latinos numquam habuisse in artibus suis, se primum transtulisse de Graecis. ATQVE HIS DE PARTITIONE PRAECEPTIS IN OMNI DICTIONE MEMINISSE OPORTEBIT. Extrem
Abbreviated transcription (Latin):
in causcipartitionulla sit : etcũsimplex quiddã agect᷑ itim̃ utam᷑ distribui¬
tione idq praro potest accidere: c sunt alia queq p̃cepter partitiorũ quȩ

Expanded text:
in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distribuin causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partit
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ ponas in et dẽ partitione. Qđsi qđ ingenus plures incident partes id cũ
in primȩ causȩ partitione erit simplicit̃ expositũ . discribuent᷑ tẽporeeo cõmo¬
dissime cũ ad ipsũ uentũ erit explicandũ in causȩ dictione postparatiouem
ocigitur uitandũ ẽ : ut sciamus nunc illud p̃cipi qđ faciepdũ nonsit. Qđ si qđ
ingenꝰ plure sincident partes id cũ in prima partitione cccusȩ erit simplicitꝰ
expositũ Venera in quit ipsa rerũ in partitione ponenda sunt: Sed siciui generi
partessuas fuerit necesse supponi: postquã inquit partitionẽ coeperimus exequi
eta did genus uenerimus tunc nos parteseius c̃uenit explicare It partitiorie
tam̃ partes generi iungere ñ debemꝰ : Intrticititib: quȩstionũ debemꝰ degeneris
partib: disputtre
quã satise demonstra turo suosdicamus hoc mͦ Ostendã ad uerscirios qđ arguanꝰ
eto tiusse fticere &uoluisse etfecisse Nã fecisse satisest osteudere iNueũ

Expanded text:
partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionemOC IGITVR VITANDVM EST. Vt sciamus nunc illud praecipi quod faciendum non sit. QVOD SI QVOD IN GENVS PLVRES INCIDVNT PARTES, ID CVM IN PRIMA PARTITIONE CAVSAE ERIT SIMPLICITER EXPOSITVM. Genera, inquit, ipsa rerum in partitione ponenda sunt, sed, si cui generi partes suas fuerit necesse supponi, postquam, inquit, partitionem coeperimus exsequi et ad id genus uenerimus, tunc nos partes eius conuenit explicare; in partitione tamen partes generi iungere non debemus. In tractatibus quaestionum debemus de generis partibus disputare. quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum
Abbreviated transcription (Latin):
suunc nobis denarratione dicendum est NARRATIO
MRRΛTIO ẽ rerũ gestarũ aut ut gesitrũ expositio. Narrationũ genera
tria sunt Vnũ genus ẽ inquo ipsa causc etomĩ s ratio controuersiȩ c̃tinet᷑
Alterũin quo digressio aliqua extracaust̃ aut criminationis auc similitu¬
dinis autdelectationis nonalienȩ ab eonegotio quodeagitur. aut ampli¬
ficcdionis causa interponitur Tertiũ genus ẽ remotua qiuilib: cauisis
quod delectationis causci noninutili cũ exercittitione diciture scribit᷑
uerscitur Eaquȩ in negotiorũ expositione positti ẽ tres habet parcaes
Fabala hustoriã argum̃tũ labula ẽ haqua necuerȩ necueri simlesres
continentur. Cuuismodi ẽ angues ingentescalites iunctiugo Hiscoria ẽ.
gescares ab etatis nrȩ̃ memoria remota. Quod genus Appius indixit carta¬

Expanded text:
nunc nobis de narratione dicendununc nobis de narratione dicenduest rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa nversatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: Appius indixit Cart
Abbreviated transcription (Latin):
et tuab adulteru ftcinorib: exordiũ sumas PR ANSLATṼ ẽ quod aliud c̃ficit
quã causȩ genus postulat ut siqui docilẽ faciat auditorẽ : cũ beniuolentiam
causadesideret. autsi principio utatur cũ insinuationẽ respostulet
Et supra dixit quaretã diuersa sint genera causarũ. exor diriquoq: dispa¬
riratione in uno quoq: necesse .ẽ Ergo trans latũ .ẽ inquit cũignoratogenr̃e
causȩ : aut dociles pattentis aut attentos probeniuolis fecciendos nobis iudices
putamus Coa R prȩceptũ ẽ quod nihil eorũ efficit quorũ causca deexor¬
diis p̃ceptt traduntur. hoc ẽ. tũ qui audit neq beniuolũ neq: attentũ. neq
docilem efficit. aut quo nihil profecto peiꝰ. ẽ. ut contrasit facit : Ac deexordio
isquidẽ satissatis dictũ est. Contra p̃ceptũ ẽ. inquit. quodiudicũ axumos
noncõparat sibi interdũ etiã in festos ficcit. Qure finitis exordii p̃ceptis

Expanded text:
et tu ab adulterii facinoribus exordium sumas. TRANSLATVM EST, QVOD ALIVD CONFICIT et tu ab adulterii facinoribus exordium sumas. TRANSLATVM EST, QVOD ALIVD CONFICIT QVAM CAVScausa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postuletEt supra dixit: QVARE, CVM TAM DIVERSA SINT GENERA CAVSARVM, EXORDIRI QVOQVE DISPARI RATIONE IN VNO QVOQVE NECESSE EST. Ergo translatum est, inquit, cum ignorato genere causae aut dociles pro attentis aut attentos pro beniuolis faciendos nobis iudices putamus. CONTRA PRAECEPTVM EST, QVOD NIHIL EORVM EFFICIT, QVORVM CAVSA DE EXORDIIS PRAECEPTA Tdocilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio IS PRAECEPTA TRADVNTVR. Contra praeceptum est, inquit, quod iudicum animos sibi non comparat, interdum etiam infestos facit. Quare finitis exordii praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã contrariã partẽ causȩ potest conuenire Inceruulgare & cõmu¬
ne hocint̃ .ẽ. Vulga re om̃iũ controuersiarũ ẽ: Cõmunẽ in ecidem
controuersia utriusq partis. Itq: cõmunes pecie includitur. Vulgare uero
generale .ẽ: Q uare cõmune erit quod tã a uobis quã ab aduersaruis dicipotest
CÕ MVTABIIE est quod ab ad uersario potest leuiter: mutatũ ex contraria
parte dici Cõmutbile ẽ inquit quod non quidem ab aduersarus dicipos
sit ittut ateprolatũ .ẽ sed cõmutato uerbo uł addito possit in parte contraria
cõmutari Loncua ẽ quod plurib: uerbis aut sententis ultra quã satisẽ
lis Nunc iu coniuc̾tis quȩ sententiȩ dicuntur litiq inquit longũ .ẽ. quod
nimis aut in uerbis aut iusenteritiis in uolucũ ẽ. SEΡARΑTu quo dñ ex ipsa
causaductũ .ẽ nec sicut aliquod mẽbrũ annexũ orationi : Separatũ ẽ quod non ẽ
proprii negoti. Neq: eiꝰ causȩ quadecgitur. ut si homicida tibi accus andus sit

Expanded text:
RE. Inter uulgare et commune hoc interest: uulgare omnium controuersiarum est, commune in eadem controuersia utriusque partis: itaque commune specie includitur, uulgare uero generale est. Quare commune erit quod tam a nobis quam aduersariis dici potest. COMMVTABILE, QVOD AB ADVERSARIO POTEST LEVITER MVTATVM EX CONTRARIA PARTE DICI. Commutabile est, inquit, quod non quidem ab aduersariis dici pro se possit ita ut a te prolatum est, sed commutato uerbo uel addito possit in partem contrariam commutari. LONGVM EST, QVOD PLVRIMIS VERBIS AVT SENTENTIIS VLTRA QVAM SATIS lis, nunc in coniunctis, quae sententiae dicuntur. Itaque, inquit, longum est quod nimis aut in uerbis aut in sententiis inuolutum est. SEPARATVM, QVOD NON EX IPSA CAVSA DVCTVM EST NEC SICVT ALIQVOD MEMBRVM ADNEXVM ORATIONI. Separatum est quod non est proprium negotii neque eius causae qua de agitur, ut si homicida tibi accusandus sit
Abbreviated transcription (Latin):
Namet acusaitor iram in reum miserationẽ uero prosesuscitarea
debet etrursus defensormiserationẽ prose. irã uero in accusatio¬
rẽ suscita redebebit Hocita ferciendum̃ quem admodum etiamab
utroq: et propriȩ argumentationes confirmant᷑ et ad uersariorũ
rep̃hinduntur. VUerum cum in dignationi et conquestioniitum
dederit genertile atq commune prȩceptum. quod exattribitis
personȩ uel negotio sumi posssit. dat cameni siugalis proprios
locos labia uatiomi quindetim: Conquestionisedetim: Net nos locorũpso¬
en ordomoueat. quodinquos dam numeros ordimnantu u ulla etenĩ
inipsoine rerũ duxesb est nullus gradus aut ad mauis aut ad mi¬
nus Sedidcircolocis ipsis numerus datus est. quia meliuset tenentur
sepe prȩcepta nullã q recipiunt confusionen si ad memoriam nume¬
riscollocentur Quan quam in dignationis primum locum recte sũp¬
serie quodexreb om̃ibus anuminibus traxit exordium Sed uedi

Expanded text:
Nam et accusator iram in reum, miserationem uero pro se suscitare debet, et rursus defensor miserationem pro se, iram uero in accusatorem suscitare debebit. Hoc ita faciendum, quemadmodum etiam ab utroque et propriae argumentationes confirmantur et aduersariorum reprehenduntur. Verum cum indignationi et conquestioni iam dederit generale atque commune praeceptum, quod ex attributis personae uel negotio surni possint, dat tamen singulis proprios locos, indignationi quindecim, conquestioni sedecim. Nec nos locorum ipsorum ordo moueat, quod in quosdam numeros ordinantur. Nulla etenim in ipso ordine rerum auxesis est, nullus gradus aut ad maius aut ad minus, sed idcirco locis ipsis numerus datus est, quia melius et tenentur saepe praecepta nullamque recipiunt confusionem si ad memoriam numeris conlocentur. Quamquam indignationis primum locum recte sumpserit, quod ex rebus omnibus a numinibus traxit exordium: sed, ut di