comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pinfato haberi o portere. Postea inpudentiã de¬
monstrare eorꝵ. qui eũ ñc̃ apud iudices accusent.
quẽ sine iudicib: ipsi condẽ pnarint. Et deeo iu¬
dciũ faciant. deqͦiã ipsi suppliciũ sũpserint
ostea ꝑturbationẽ iudicii futurã dicemꝰ ⁊ iuidi

Expanded text:
infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iud
Abbreviated transcription (Latin):
meratũ. qđ aut c̃tradici possit. aut causa ñ sat q̃ͣre n ho¬
neste possimꝰ ccedere. Pte rit̃ qͥddã in eiꝰ modi enumerationib
Im̃ habes istũ equũ. dut emeris oport&. Aut hereditate
possideas. dut munere acceꝑis. uut domi tͥ natus sit. Aut
si hoꝵ nihil subripueris necesse. Sineq emisti. Neq
hereditate uenit. Neq donatꝰ. Neq dominatꝰ ẽ. neces¬
se ẽ xͦ subripueris. Hoc cõmode rep̃hendat᷑ si dicipossit
infirmat᷑ enumeratio qm̃ id sit inductũ qđ p̃teritũ
ut enumeratione. Altero aut̃ mͦ rep̃ bendet᷑. Si aut c̃tti

Expanded text:
meratum, quod aut contra dici possit aut causa non sit, quare noneste possimus concedere. praeteritur quiddam in eiusmodi enumerationi- bus: quoniam habes istum equum, aut emeris oportet aut hereditate possideas aut munere acceperis aut domi tibi natus sit aut, si eorum nihil est, subripueris ne- cesse est: si neque emisti neque hereditate venit ne- que donatus est neque domi natus est: necesse est ergo subripueriinfirmatur enumeratio, quon- iam id sit inductum, quod praeteritum sit in enume- ratione. altero autem modo reprehendetur, si aut c
Abbreviated transcription (Latin):
quireus. collocata. U Defensor aut̃ primũ
sipeterie debebit uitã eiꝰ q̃uuiinsimulatur. quã¬
bonestis imã demonstrare. Id facia N iosterider
aliqua ei nota &e cõmunia officia. Quodgen
mparenes. cognatos. amicos affines neces

Expanded text:
qui reus est conlocata. DEFENSOR AVTEM PRIMVM, qui reus est conlocata. DEFENSOR AVTEM PRIMVM, SI POTERIT, DEBEBIT VITAM EIVS QVI INSIMVLAhonestissimam demon- strare. id faciet, si ostendet aliqua eius nota et com- munia officia; quod genus in parentes, cognatos, ami- cos, affines, neces
Abbreviated transcription (Latin):
parũ. enĩ causã cõnĩdasse solã. siñquaȩ ab hac
impelliposs& ꝑsona c̃sentiat. Ergo accusator
exiuta p̃terita ꝓferredeb& similia peccata.
similes causas inreb. uel in parib. ł minorib ł
maiorib ł si similes ꝓferre ñ poterit. dispares
ꝓferat. Atq hae nocentis uitxs̃ : Simnocensuita
p̃tcerita :. illiusquireus .. locus cõmunis inducit᷑
uitã p̃teritã spectari ñ oportere. quod ea poterit
eẽ occulta. aut fortasse ad peccandũ cũ animus
suerit. defuerit causa ł potestas. ł oc casio. Deinde
alicus locꝰ cõmũnis. ñ ex uta p̃terita p̃sens iudi¬
ciũ. sedȩx p̃senti iudicio uitã &x pectarioportere.
Imauc̃ iuta alicuꝰ ignorabitur. p̃tereunđ ab
aacisatore hiclocꝰ. Dicendũq curp̃tereatur
qugnorxͣ utta. Itatĩq ad alia argum̃ta ꝓpe¬
randũ. quaȩs̃ &x ipso negocio in factis dictisq eiꝰ

Expanded text:
parum est enim causam commendasse solam, si non, quae ab hac parum est enim causam commendasse solam, si non, quae ab hac impelli posset, persona consentiat. Ergo accusator ex uita praeterita proferre debet similia peccata, similes causas in rebus, uel in paribus uel minoribus uel maioribus; si similes proferre non potent, dispares proferat. Atque haec nocentis uitae sunt; si innocens uita praeterita est illius qui reus est, locus communis inducitur, uitam praeteritam spectari non oportere, quod ea potuerit esse occulta, aut fortasse, ad peccandum cum animus fuerit, defuerit causa uel potestas uel occasio. Deinde alius locus communis, non ex uita praeterita praesens iudicium, sed ex praesenti iudicio uitam spectari oportere. Sin autem uita alicuius ignorabitur, praetereundus ab accusatore hic locus est dicendumque cur praetereatur, quod ignoretur uita; statim ad alia argumenta properandum, quae sunt ex ipso negotio in factis dictisque eius
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erit imꝓbareammũ aduersarii opatebit
Si auaritia inductũ arguas fecisse. & a uarũ cũq
accuses de monstrare ñ possis. aliis affinẽ uituis
eẽ deceas. & &xeare ñ eẽmirandũ. qui in illa re
turpis aut tupiđ aut petulans fuerit. hacquas¬
induex᷑ ille. ꝑquẽ hortandi iudiceser̃: ut usenĩ
famã homuus nichil adrẽputent ꝑtneri
Nã eũ ante celasse. nc̃ manifestoteneri. Ruis
ñ optetere hanerẽ ex siꝑ iore utas peclari. seal¬
pecandi ñ suisse aut causã. Aut si haecdic iñ poter̃ ::
dicendũ erit illud ȩx tremũ ñ eẽ mirũ sinc̃ primũ
deliquert. Nã necesse. eũ quuelit pecare. ali¬
quando primũ delinquere. Smmiutta ante acta
imorabt᷑. hodocop̃terito & cur p̃tereat᷑ de¬
monstrato. argumĩtis accusationẽ confirmare
statĩo postebit:  Exposstis breuit̃ at tributis
ꝑsonae quia itar des rep& ita poscebat. dat accu¬
satori &x his p̃ceptũ ut ex cutiat uitã p̃teritã:

Expanded text:
npro- bare animum adversarii oportebit: si avaritia inductum arguas fecisse et avarum eum, quem accuses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ea re non esse mirandum, qui in illa re turpis aut cupidus aut petulans fuerit, hac quoinducetur ille, per quem hortandi iudices erunt, ut veterem famam hominis nihil ad rem putent per- tinere. nam eum ante celasse, nunc manifesto teneri; quare non oportere hanc rem ex superiore vita spec- tari, sepeccandi non fuisse aut causam; aut, si haec dici non poterunt, dicendum erit illud extremum, non esse mirum, si nunc primum deliquerit: nam necesse esse eum, qui velit peccare, aliquando primum delinquere. sin vita ante acta ignorabitur, hoc loco praeterito et, cur praetereatur, demonstrato argu- mentis accusationem statim confirmare SVNT ATTRIBVTAE. Expositis breuiter attributis personae, quia ita res repetita poscebat, dat accusatori ex his praeceptum, ut excutiat uitam praeteritam:
Abbreviated transcription (Latin):
erit uehem̃t̃q: dicendũ Ille aut̃ qͥsententia
quȩ supta sciant efficiat᷑. ⁊ uera a falsis. ueri
similia abincredibilib diiudicare ⁊ distingueri
& aut male sũpta dut male conclusa repren¬
dere ⁊ eadẽ ł anguste disserere. & halestia
qͥ appellant᷑ uel ut oratorẽ dec& ate ex ꝓmens
illiꝰ exercitatione & subtilit̃ disputandi &
copiose docendi. artis ẽ. De bonis ureb &
malis. aquis iniqͥs itilib inutilib honesti
turpib quã potest habere orator. sine illis
maximarũ rerũ artib facultatẽ aut copiã
Quare. hȩc tibi sint miciteroquȩ e posui
ducib aliisue ꝑueneris tũ & haec iplimeli
& multo maiora alia cognosce s
E eo uͦ. ac magno quidẽ studio mipat̃. mul¬
tiq ex tuis p̃clarissimis munerib nullũ

Expanded text:
erit vehementerque dicendum. ille autem qui se sententia erit vehementerque dicendum. ille autem qui se sententia quae sumpta sunt efficiatur et vera a falsis, veri similia ab incredibilibus diiudicare et distinguere et aut male sumpta aut male conclusa reprehendere et eadem vel anguste disserere, ut dialectici qui appellantur, vel, ut oratorem decet, late expromere, illius exercitationis et subtiliter disputandi et copiose dicendi artis est. de bonis vero rebus et malis, aequis iniquis, utilibus inutilibus, honestis turpibus quam potest habere orator sine illis maximarum rerum artibus facultatem aut copiam ? Qua re haec tibi sint, mi Cicero, quae exposui, ducibus aliisve perveneris, tum et haec ipsa melius et multo maiora alia cognosces. Ego vero ac magno quidem studio, mi pater, multisque ex tuis praeclarissimis muneribus nullum
Abbreviated transcription (Latin):
scriptorẽ. aliud scripsisse dicat. ñ ee ferendũ
a qͦquã potiꝰlatoris sensũ quã alege & plicari
Cur ita scripserit. suta ñsenserit : curcũ ea
plane scripta sint neglexerit. quȩ nusquã
scriptas ꝓferat : curprudentis simos inscri¬
bendo uiros sũmȩ stultitiae put& ẽẽdã nandos:
Quidimpedierit scriptorẽ qͦminꝰ exciper& illud
qđ adũsariꝰ tanquã si exceptũ ess&. ita se dicit
secutũ. Vtetur exẽplis ins qͥb: idẽ scriptor
A ut si id ñ poterit. quib alii qđ excipiundum
put arint ecceperit᷑ Quȩ renda &iã ratio est
siquȩ poterit inueniri quare ñ sit exceptũ.
Aut iniqua lex. aut in utilis futura dicetur.
Aut alia causa obtẽperandi. alia abrogandi.
dissentire adũsari uocẽ atq legis. De in¬
de ãplificandi causa. de conseruandis legib
de periculo publicarũ rerũ atq pͥuatarũ
cũ aliis locis. tũ in ꝑorando maxime grauit᷑

Expanded text:
scriptorem, aliud scripsisse dicat, non esse ferendum scriptorem, aliud scripsisse dicat, non esse ferendum a quoquam potius latoris sensum quam a lege explicari. Cur ita scripserit, si ita non senserit? Cur, cum ea quae plane scripta sint neglexerit, quae nusquam scripta sint proferat? Cur prudentissimos in scribendo viros summae stultitiae putet esse damnandos ? Quid impedierit scriptorem quo minus exciperet illud, quod adversarius, tamquam si exceptum esset, ita se dicit secutum? vtetur exemplis eis quibus idem scriptor aut, si id non poterit, quibus alii quod excipiendum putarint exceperint. Quaerenda etiam ratio est, si qua poterit inveniri, qua re non sit exceptum: aut iniqua lex aut inutilis futura dicetur aut alia causa obteinperandi alia abrogandi; dissentire adversari vocem atque legis. Deinde amplificandi causa de conservandis legibus, de periculo publicarum rerum atque privatarum cum aliis locis tum in perorando maxime graviter
Abbreviated transcription (Latin):
discrepare quã acȩteris scriptis. ł alioꝵ
uel maxime si potuerit eiꝰdẽ qͦq: defend&
ipse eã rẽ & sententiã quẽ uis prudentẽ
⁊ iustũ hominẽ si in tegrũ daretur scripto¬
rẽ fuisse. sed plamꝰ eãq sententiã quam
significare posse dec&:. nihil haber& aut
captionis aut uiti. Contrariã aut̃ si ꝓba¬
rint. fore utimulta uitiosa. stulta. in iqͣ.
contraria consequent᷑. Cũ aut̃ aliud sensisse
scriptor uidetur. ⁊ aliud scripsisse qͥscriptoni¬
tetur. eũ re exposita recitatione uti opor¬
tebit. Deinde instare adũsario. iterare. no¬
uare. int̃rogare . nũ aut scriptũ neg&. aut
contra factũ infitiet᷑. Post iudicẽ adiuĩ scripti
noc&. Hac confirmatione usus amplific&e
rẽ lege laudanda. dudatiãq cõput& enis.
qͥ cũ palã contrafecerit idq fateat᷑. ad sit tam̃
factũq defendat. deinde infiri& defensionẽ
Cũ adũsariꝰ. aliud uoluisse. aliud sensisse

Expanded text:
discrepare cum ceteris scriptis vel aliorum discrepare cum ceteris scriptis vel aliorum vel maxime, si potuerit, eiusdem; quamque defendet ipse, eam rem et sententiam quemvis prudentem et iustum hominem, si integrum daretur, scripturum fuisse, sed planius; eamque sententiam quam significari posse dicet nihil habere aut captionis aut viti; contrariam autem si probarint, fore uti multa vitiosa stulta iniqua contraria consequantur. Cum autem aliud sensisse scriptor videtur et aliud scripsisse, qui scripto nitetur, eum re exposita recitatione uti oportebit, deinde instare adversario, iterare renovare interrogare num aut scriptum neget aut contra factum infitietur. post iudicem ad vim scripti vocet. Hac confirmatione usus amplificet rem lege laudanda audaciamque confutet eius qui, cum palam contra fecerit idque fateatur, adsit tamen factumque defendat. Deinde infirmet defensionem, cum adversarius aliud voluisse aliud sensisse
Abbreviated transcription (Latin):
debebunt ea quȩ dicenda er̃. In orationib
de natura. legib demore maiorẽ. depul¬
sanda in uiria. de ulciscenda. de om̃i parte
iuris. siin prudentes dut necessitate. aut casu
quippiã fecer̃. qđ ñconcedere t̃ is qͥsuasponte
& uoluptate fecissent. Adeiꝰ fãcti depcationẽ.
ignoscendi. petenda uenia est. Quȩ sume¬
tur explerisq locis aequitatis
Expositũ est ut potui breuissime de om̃i
controũsiaꝵ genere . nͥ p̃terea tuqͥdreqͥris
Illuo quidẽ qđ iã unũ restare uideo qͣle
sit cũ disceptatio uersetur inscriptis
Recte intelligis. Isto enĩ exposito. munꝰ ꝓmis¬
si om̃e confecero. Sunt igitur ãbigui duob
aduersariis. pcepta cõmunia. Vt̃q enĩiã
significationẽ qua uteret᷑ ipse dignã scri¬
ptoris prudentia eẽ defendit. ut̃ q id qđ
adũsariꝰ& ambiguo scripto intelligendum
eẽ dic&. dut absurdũ. aut inutile. aut
iniquũ. aut turpe eẽ defend&. aut &iã

Expanded text:
debebunt ea quae dicenda erunt in orationibus debebunt ea quae dicenda erunt in orationibus de natura, de legibus, de more maiorum, de propulsanda iniuria, de ulciscenda, de omni parte iuris. Si imprudenter aut necessitate aut casu quippiam fecerit, quod non concederetur eis qui sua sponte et voluntate fecissent, ad eius facti deprecationem ignoscendi petenda venia est, quae sumetur ex plerisque locis aequitatis. Expositum est, ut potui brevissime, de omni controversiarum genere, nisi praeterea tu quid requiris. C. Illud equidem quod iam unum restare video, quale sit, cum disceptatio versatur in scriptis. P. Recte intellegis; isto enim exposito munus promissi omne confecero. Sunt igitur ambigui duobus adversariis praecepta communia. Vterque enim eam significationem qua nitetur ipse dignam scriptoris prudentia esse defendet; uterque id quod adversarius ex ambigue scripto intellegendum esse dicet aut absurdum aut inutile aut iniquum aut turpe esse defendet aut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
iudcũ mouendos & his quȩ s̃ ante posita sum̃t
si mͦ rerũ magnitudo. hominũ ł inuidia aut
dignitas postulabit
HAbfo ista nc̃. ea quȩ cũ quale sit quippiam
disceptat᷑. quȩri exutraq parte deceat. ueli audire
Confitent᷑ inistogenere qͥ arguunt᷑ se id fe¬
cisse ipsũ in qͦ rep̃hendunt᷑ s qm̃ iure se fecisse
induas primas partis. Naturã . atq & utriq
Quoꝵ aeqͥtatis ẽ unũ alterũ religionis Aqui¬
tatis aut̃ uis. dupl&. Cuiꝰ altera de recta
nominat᷑. Atq hȩc cõmunia snatur& atq
aut gentiũ uire. dut maioꝵ more retinent.
Scriptoriũ aut̃ pͥuatũ. aliudẽ publicũ la . sc.¬
foedus. Priuatũ tabulȩ pactũ. conuentum.
stipulatio. Quȩ dut̃ scripta ñs: ea aut consue¬
tudine. Aut conuentis hominũ & quasi consensu
obtinentur. Atq: &iã hoc in pͥmis. ut nr̃os mores
tatis meditata nob ad hoc causarũ genꝰ tẽ

Expanded text:
iudicum movendos ex eis quae sunt ante posita sumentur, iudicum movendos ex eis quae sunt ante posita sumentur, si modo rerum magnitudo hominumve aut invidia aut dignitas postulabit. C. Habeo ista; nunc ea quae, cum quale sit quippiam disceptatur, quaeri ex utraque parte deceat velim audire. P. Confitentur in isto genere qui arguuntur, se id fecisse ipsum in quo reprehenduntur; sed quoniam iure se fecisse d et dividitur in duas primas partis, naturam atque quorum aequitatis est unum, alterum religionis. aequitatis autem vis est duplex: cuius altera derecta vnominatur. Atque haec communia sunt naturae atque aut gentium iure aut maiorum more retinentur. Scriptorum autem privatum aliud est, publicum afoedus, privatum tabulae pactum conventum stipulatio. Quae autem scripta non sunt, ea aut consuetudine aut conventis hominum et quasi consensu obtinentur. Atque etiam hoc in primis, ut nostros mores tatis, meditata nobis ad hoc causarum genus esse
Abbreviated transcription (Latin):
rie positꝰ eẽ uideatur. S huic tam̃ ipsi
cnfugiendũ adeqͥtatis locos dererum
iudicatarũ auctoritate ad finẽ aliquem
maxime poterit ad cõmunẽ sensũ uĩq
uerbi tũsimilib exẽplisq eoꝵ qͥita locuti
sint. suã defensionẽ sententiãq confirm&
Al&: accusator sit inhoc genere causarũ
loc ille cõmunis. minime ete concedendũ ut
sqͥde re confiteat᷑. ũbi se int̃p̃titione defe¬
ndat. Defensor aut̃. ad ea quȩ ꝓposui equã¬
nimitate nitat᷑. Et ea cũ secũ faciat non re
sde prauatione uerbi sese urgeriquȩrat᷑
uo ingenert. ꝑcensere poterit plerosq inueni¬
endiscos Nã & similib: utet᷑ & contrarus &
consequentib: quanquã utq tam reusnisi
plane erit absurda causa frequentioribus¬
Amplificandi aut̃ causa quȩ aut cũ degredient᷑
a causa dicere uolent. aut cũ ꝑorabunt. ea ł
adodiũ ł ad miscđiam ł ad om̃i modo dnimos

Expanded text:
re positus esse videatur. Sed huic tamen ipsi re positus esse videatur. Sed huic tamen ipsi confugiendum est ad aequitatis locos, ad rerum iudicatarum auctoritatem, ad finem aliquem maxime potuerit ad communem sensum vimque verbi, tum similibus exemplisque eorum qui ita locuti sint suam definitionem sententiamque confirmet. atque accusatori sit in hoc genere causarum locus ille communis, minime esse concedendum, ut is qui de re confiteatur verbi se interpretatione defendat; defensor autem et ea quam proposui aequitate nitatur et ea cum secum faciat, non re sed depravatione verbi sese urgeri queratur. Quo in genere percensere poterit plerosque inveniendi locos; nam et similibus utetur et contrariis et consequentibus quamquam uterque, tamen reus, nisi plane erit absurda causa, frequentiusamplificandi autem causa quae aut cum degredientur a causa dicere volent aut cum perorabunt, ea vel ad odium vel ad misericordiam vel ad omni modo animos
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ definiat. om̃eniudicu cor ruptelã ꝓfeti dre
defenior aut ñomnẽ sed tantũ mͦ accusitoris corrup¬
telã ab reo Sit ghȩc contentio pͥmũ uerboꝵ. inqͦ
Nã siꝓpͥus accedit ad consu&udinẽ mentẽq: ser¬
monis: defensoris definitio. tamen accusator
ententia legis nitetur Negat eni ꝓbari opor¬
tere eos qͥ leges scripserint neratũ haberet᷑ iu¬
diciũ si totũ corruptũ sit si unꝰ accusator corrup¬
ꝰ st non rescindere Vtitur equitate utilita¬
te. & quasi scribenda lex sit quaq: tũ cõples¬
teretur in iudicus corruptis. ea uerbo uno
puaricationis cõphendisse dic̃. Defensor aut̃
testat᷑ consuetudinẽ sermonis uerbiq uim
ex contrario repetit. quasi conuerso accu¬
saitore. cui contrariũ nom p̃uaricatoris
ex conlẽquentib qͦ ea littera de accusatore
soleat dari iudicii ⁊ ex nomine ipso quod
significat eũ qͥ in contrarus causis quasi ua¬

Expanded text:
esse definiat omnem iudici corruptelam ab reo, esse definiat omnem iudici corruptelam ab reo, defensor autem non omnem, sed tantum modo accusatoris corruptelam ab re propius accedat ad consuetudinem mentemque sermonis defensoris definitio, tamen accusator sententia legis nitetur; negat enim probari oportere eos qui leges scripserint, ne ratum haberetur iudicium, si totum corruptum sit , si unus accusator corruptus sit, non rescindere; nititur aequitate utilitate quasi scribenda lex sit, quaeque tum complecteretur in iudiciis corruptis, ea verbo uno praevaricationis comprehendisse dicit; defensor autem testatur consuetudinem sermonis verbique vim ex contrario repetit quasi converso accusatore, cui contrarium est nomen praevaricatoris, et ex consequentibus, quod ea littera de accusatore soleat dari iudici, et ex nomine ipso, quod significat eum qui in contrariis causis quasi va
Abbreviated transcription (Latin):
cionũ argumentis. rerũ ipsarũ euentus erut
casusq Narrandi
N firmandis aut̃ nr̃is argumentationib in fir̃¬
mandisq contari is . sȩpeerunt accusatori
motus animoꝵ in incitandoreo mitigandi
Atq. hocqdẽ utri maxime in ꝑoratione facien¬
dũ Alteri frequentatione argumentoꝵ &
coaceruatione uniuersa. Alteri si plane cau¬
sa redarguendo explicant enumeratione. ut
quid ũ luerit & miseratione ad extremum
Seteet mͥiã uideor que ad modũ coniestura
tractanda est nc̃ definitione audiamus cõ¬
munia dant᷑ in isto genere accusatori defen¬
soriq p̃cepta. Vterq enĩ definiendo describen¬
doq uerbo. magis ad sensũ iudicis opiniomẽq
penetrabit. & uterq ad cõmunẽ uerbi uim.
&eandẽ quã eius uerbi ꝑceptionẽ inchoatã
habebunt in animis. hiiqui audient magis&
ꝓprius accesserit. is uincat necesse ẽ Nonenĩ
luto rursusq reuocato. p̃uaricatorẽ accusator

Expanded text:
cionum argumentis, rerum ipsarum eventus erunt cionum argumentis, rerum ipsarum eventus erunt casusque narrandi. in confirmandis autem nostris argumentationibus infirmandisque contrariis saepe erunt accusatori motus animorum incitandi, reo mitigandi. Atque hoc quidem utrique maxime in peroratione faciendum; alteri frequentatione argumentorum et coacervatione universa; alteri, si plane causam redarguendo explicarit, enumeratione, ut quidque diluerit, et miseratione ad extremum. C. Scire mihi iam videor quem ad modum coniectura tractanda sit. Nunc de definitione audiamus. P. Communia dantur in isto genere accusatori defensorique praecepta. Vter enim definiendo describendoque verbo magis ad sensum iudicis opinionemque penetrarit et uter ad communem verbi vim et eandem, quam eius verbi praeceptionem incohatam habebunt in animis ei qui audient, magis et propius accesserit, is vincat necesse est. Non enim luto rursusque revocato praevaricationem accusator
Abbreviated transcription (Latin):
singulis & aut eoꝵ quȩ ipse facta eẽ dic&: ꝓpͥa ẽe
defend& potius quã criminis. aut sisibi cũ accusa¬
tore cõmunia eẽ ꝓpericulo potiꝰ quã contra silu¬
tẽ ual debere Testiũq & questonũ genꝰ uni¬
uersũ ⁊ qđ poterit in singulis exrep̃hensionis locis
deqb artedidtũ ẽ refellet᷑ Harũ causarũ pncipra
suspiciosa acerbitatẽ ab accusatore ponentur
denuncibitq cõmune in sidiarũ periculũ.
excitabunt᷑q animi ut attendantur Areo
aut̃ querelȩ conflati criminis. collestarũq suspi¬
cionũ. & accusatoris in sidiȩ: & itẽ cõmune peri¬
culũ ꝓferet᷑. animiq ad miseri cordiã allicient᷑:
A modicȩ beniuolentiȩ iudicũ colliget᷑
N AR RRA ΠO aut accusatoriserit quasi mebati
gesti nego cii suspiciosa explicatio sparsis
om̃ib argumentis obscuratis defensiomibus
DETENSORISaũt p̃teritis aut obscuratis suspi¬

Expanded text:
singulis et ea aut eorum, quae ipse facta esse dicet, propria esse singulis et ea aut eorum, quae ipse facta esse dicet, propria esse defendet potius quam criminis, aut sibi cum accusatore communia esse et pro periculo potius quam contra salutem valere debere; testiumque et quaestionum genus universum et quod poterit in singulis ex reprehensionis locis de quibus ante dictum est refellet. harum causarum principia suspiciosa ad acerbitatem ab accusatore ponentur, denuntiabiturque commune insidiarum periculum excitabunturque animi, ut attendant. A reo autem querella conflati criminis conlectarumque suspicionum et accusatoris insidiae et item commune periculum proferetur animique ad misericordiam adlicientur et modice benevolentia iudicum conligetur. Narratio autem accusatoris erit quasi membratim gesti negoti suspiciosa explicatio, sparsis omnibus argumentis, obscuratis defensionibus. Defensori aut praeteritis aut obscuratis suspi
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ putauerunt Irridenda &iã disputatio qua
solent ut infirmandas questiones & meditata pueri¬
lisqͥ dicenda. tũ facienda fides diligenter ẽẽ & sine cu¬
piditate questũ. dictaq questionis argumĩtis & con¬
iestura ponderanda. Att hȩc accusationis fere mebra st̃
Deftdionis uit primũ infirmatiociusarum
Aut non fuisse aut tanta aut ñ sibi soli. aut cõmodi¬
us potuisse idẽ conseqͥ. ñ iis se eẽ morib non eauita.
aut nullos animi motus. aut non eã impotentis fuis¬
se facultatẽ Infirmatione aũt utet᷑ si aut uires
enũ tẽpus. aut locũ non idoneũ. aut multos arbitros
quoꝵ credere nemini aut non. sed tamꝰ acertum
ut id susciper&. qđ occultire non posset neq tama¬
mentẽ. ut poenas ac iudicia contẽpner&: Consequen¬
tia aut dilu&: exponendo ñ eẽ illa certa in dicu facti
que &iã nullo ad misso consequi posse consist& quin

Expanded text:
rendum putaverunt. Inridenda etiam disputatio est , qua rendum putaverunt. Inridenda etiam disputatio est , qua solent uti ad infirmandas quaestiones, et meditata puerilisque dicenda. Tum facienda fides diligenter esse et sine cupiditate quaesitum dictaque quaestionis argumentis et coniectura ponderanda. Atque haec accusationis fere membra sunt. defensionis autem primum infirmatio causarum, aut non fuisse aut non tantas aut non sibi soli aut commodius potuisse idem consequi, aut non eis se esse moribus, non ea vita, aut nullos animi motus aut non tam impotentis fuisse. Facultatum infirmatione autem utetur, si aut vires enum tempus aut locum non idoneum aut multos arbitros, quorum crederet nemini, aut non se tam apertum, ut id susciperet, quod occultare non posset, neque tam amentem, ut poenas ac iudicia contemneret. consequentia autem diluet exponendo non esse illa certa indicia facti, quae etiam nullo admisso consequi possent, consistetque in
Abbreviated transcription (Latin):
laudandũ. dicendũq ne argum̃tis teneret᷑ reus
ipsũ sua cantione effecisse. testis effugere non
posse. Deinde singuli laudentun¬
Qede aut̃ essent landabilia. dictũ ẽ. Dein. de
argum̃to &iã firmo qr tam̃ sepe falsu est posse
recte ñ credi uiro bono ⁊ firmo. sine uicio iudicis
ñ posse. ñ credi. atq: &iã si obscuritate ser̃ aut
tẽnues. dicendũ er ie ploniee ꝯefortuma fidem
ponderandã. aut eos eẽ huiꝰ rei locupletisũ mos
testes. qͥ id qđ agit᷑ facile scire possint Sinquestio¬
nes habitȩ. aut postulatio ut habeant᷑ causã adiu¬
uabunt. confirmandũ pͥmũ genꝰerit questionũ
dicendũ de ui doloris. deopinione maioꝵ. qͥ remo¬
tã nisi ꝓbassent. certe repudiassent. deinstitutis athe¬
niensiũ rhodioꝵ doctissi mor hominũ. apud quos
&iã id qđ acerbisimũ est liberi ciuesq torquentur
cũ indominos deseruis queri noluissent. tam̃ de in¬
cestur ⁊ deconiuratione quȩ facta me consule est que¬

Expanded text:
laudandum dicendumque, ne argumentis teneretur reus, ipsum sua cautione effecisse, testis effugere non posse; deinde singuli laudentur—quae autem essent laudabilia dictum est—; deinde argumento etiam firmo, quia tamen saepe falsum est, posse recte non credi; viro bono et firmo sine vitio iudicis non posse non credi. Atque etiam, si obscuri testes erunt aut tenues, dicendum erit non esse ex fortuna fidem ponderandam aut eos esse cuiusque rei locupletissimos tests, qui id, quod agatur, facillime scire possint. Sin quaestiones habitae aut postulatio, ut habeantur, causam adiuvabunt, confirmandum primum genus erit quaestionum; dicendum de vi doloris, de opinione maiorum, qui rem totam, nisi probassent, certe repudiassent; de institutis Atheniensium, Rhodiorum, doctissimorum hominum, apud quos etiam—id quod acerbissimum est—liberi civesque torquentur,cum in dominos de servis quaeri noluissent, tamen de incestu et de coniuratione, quae facta me consule est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ ponđreb accomodant. Cũ uͦ alique affe¬
cõmouemꝰ. formã ł speciẽ narrationis excedere ñ
debemꝰ Sed affectꝰ qͥuinarratione latebit eadẽ
Rplicitared denduserit atq eequendue
grauissimi criminis erit. inqua cũ primũ affectꝰ
optulerint. statĩ inc̃ponendi s̃. Neq eni posssimul
om̃s pͥnarrationẽ reddi. Ut ẽ Predonũ dix heradeo
repente p̃ter spẽ classẽ pulcherrimã . p.r. cum
pͥmũ inuesperascer& inflãmari incendiq iussit
punciȩ siciliat l casu illũ multisinnocentibus

Expanded text:
magnum pondus rebus accomodant. Cum vero aliquem affemagnum pondus rebus accomodant. Cum vero aliquem affecommovemus, formam vel speciem narrationis excedere non debemus, sed affectus qui in narratione latebit, eadem explicita reddendus erit atque exsequendus. gravissimi criminis erit, in qua cum se primum affectus obtulerint, statim interponendi sunt. Neque enim possunt simul omnes post narrationem reddi, ut est: «Praedonum dux Heracleo repenteprimum advesperasceret, inflammari incendique iussi. Provinciae Siciliae, ô casum illum, multis innocentibus
Abbreviated transcription (Latin):
nocentis conuertere . Sic cicero ꝓqͥntio adũsarii
de fuutionẽ exopinione hominũ repbendit. Si qui
unũ aliquẽ fundũ quauis ratione posideat ipsũ
aut̃ dñm patiat cȩtera p̃dia tenere. is inquit
ut opinor p̃diũ ñ bona uideat᷑ alteriꝰ posfidere &
ponit defintionẽ suã. Quid inqͥt posidere Nimirũ
inpossessione ee earũ rerũ quȩ posseo tẽpore possideri
robat neuiũ ñ bona sed p̃diũ possedisse Cũ domꝰ erat
inquit romȩ. serui in ipsa gallia pͥuata publi qͥi
p̃sidia quȩ nunquã dusus espossidere & colligit
Qđsi lona publii qͥnti possideres. possi dere om̃i seo iure
deberes: At si factũ aduersari tuto definire neqͥ¬
ueris & uboꝵ tuoꝵ laqueos infirmare posse ꝑspece¬
ris. rẽ ipsã tanquã in dignã iudici de monstrabi.s.
ponunt᷑ qr ñ nꝰ grauiũ causarũ s̃. S ubi inseriposs

Expanded text:
nocentis convertere. Sic Cicero pro Quinctio adversarii nocentis convertere. Sic Cicero pro Quinctio adversarii definitionem ex opinione hominum reprehendit: «Si qui unum aliquem fundum quavis ratione possideat, ipsum autem dominum patiatur cetera praedia tenere, is» inquit «ut opinor, praedium, non bona videatur alterius possidere». Et ponit definitionem suam: «Quid est» inquit «possidere? Nimirum in possessione esse earum rerum, quae possunt eo tempore possideri». Probat Naevium non bona, sed praedium possedisse: «Cum domus erat» inquit «Romae, servi, in ipsa Gallia privata Publi Quincti praedia, quae numquam ausus es possidere»; et colligit «quod si bona Publi Quincti possideres, possidere omnia eo iure deberes». At si factum adversarii tuto definire nequiveris et verborum tuorum laqueos infirmari posse conspexeris, rem ipsam tamquam indignam iudici demonstrabis. DEquia non nisi gravium causarum sunt sed ubi inseri possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
derogare. Iuȩ definitio ut uera ꝓbet᷑ muiltis argu¬
m̃tis aut reb ł exẽplis similib confirmabit᷑ Post
speciatĩ factũ eiꝰ qͥ accusabit describendo subiun¬
gere ut id qđ reũ fecisse drguas simile adid qđ
supra definieris Ergo generał definitio ert Ma¬
iestatẽ minuere ẽ. de diguitate aut potestate
ponłi .÷. aliqͥđ deragare Species crainis erit. oste¬
ndere qͥđ aduersariꝰ specialit̃ fecerit ł dexerit
ut ꝓbet᷑ maiestas imminuta. Post. loco cõmum con¬
firmare ꝑquẽ facti a trocita scũ indignatione auga.
Di fensoris aut̃ locꝰ ẽ aduersaru definitionẽ prius
infirmare. si falsa exopinone hominũ dut inutił
monstrabit᷑. Post suã defiiitione acsi uerã po¬
nert. quȩ multa argum̃tatione & exẽplis similib
od firmabit᷑. deinde suscepti factũ ab ipsa definĩne
dccusatorẽ ñ res solũ. sed& uerba inpericulũ in¬

Expanded text:
derogare». Quae definitio ut vera probetur, multis arguderogare». Quae definitio ut vera probetur, multis argumentis aut rebus vel exemplis similibus confirmabitur: post speciatim factum eius qui accusabitur describendo subiunge ut id quod reum fecisse arguis, simile sit ad id quod supra definieris. Ergo generalis definitio erit: «maiestatem minuere est de dignitate aut potestate populi Romani aliquid derogare». Species criminis erit ostendere, quid adversarius specialiter fecerit vel dixerit, ut probetur maiestas imminuta: post loco communi confirmare, per quem facti atrocitas cum indignatione augetur. Defensoris autem locus est, adversarii definitionem prius infirmare si falsa ex opinione hominum aut inutilis monstrabitur: post suam definitionem, ac si veram, ponere, quae multa argumentatione et exemplis similibus confirmabitur: deinde suscepti factum ab ipsa definitionaccusatorem non res solum, sed et verba in periculum in
Abbreviated transcription (Latin):
incede uulnꝰ ⁊ sanguis Auditiones ut tullius
Suspitiones ut ꝓscauro quȩ qͥdẽ suspicio ualus
&iã obhanccausa. qđ cũ agerent parentalia ue
noluit hic ornam̃ta mineruȩ iurginis inmer
Famał pinio. ut cicero Opinio fuit duplex Vna
quando quidẽ in hisplus ingenuius dominet᷑ arsq
iplamagis abnatura ꝓfectadicat᷑. Sed necquisquã
aestim& argumntis numerũ p̃finitũ. Siqͥdt̃ tanta
et poss. quanta orator intento acrit̃ ingeno re¬
perire ualebit. N tam̃ om̃e genꝰ causarũ ominia
argum̃tit᷑ hab&. Nã qͥđ opꝰe illic de causa dispu¬
tare ubiñ Appar&: autde ꝑsona ad uersaru aliqđ
dicere. cum integra si DEFENE
ꝯfinitiuostatu. quȩrit᷑ ansit putaimminita ma¬
iestas Nã pͥmꝰ locꝰ accusatoris ẽ cũ deui nomunis
quȩrit᷑ ut generalis eiꝰ sit definitio breuis & apta.
⁊ ex opinione hominũ ducta hoc mͦ. Maiestatẽ im¬
nuere ẽ de dignitate aut potestate popłi .i. aliqͥd

Expanded text:
in caede vulnus et sanguis. Auditiones, ut Tulliusin caede vulnus et sanguis. Auditiones, ut TulliusSuspiciones, ut pro Scauro: «Quae quidem suspicio valuit etiam ob hanc causam, quod cum agerent parentalia Noris ornare noluit; hic ornamenta Minervae virginis in merFama vel opinio, ut Cicero: «Opinio fuit duplex, unaquando quidem in his plus ingenii vis dominetur arsque ipsa magis ab natura profecta dicatur. Sed nec quisquam existimet argumentis numerum praefinitum, si quidem tanta esse possunt, quanta orator intento acriter ingenio reperire valuerit. Non tamen omne genus causarum omnia argumenta habet. Nam quid opus est illic de causa disputare, ubi non apparet, aut de persona adversarii aliquid dicere, cum integra sit? DE FINE In finitivo statu quaeritur an sit, puta imminuta maiestas. Nam primus locus accusatoris est, cum de vi nominis quaeritur, ut sit generalis eius definitio brevis et aperta et ex opinione hominum ducta, hoc modo: «Maiestatem minuere est de dignit
Abbreviated transcription (Latin):
Ũbiꝗdͥate facti fateris a ne gasea ui netiuis ale
qui aduersari criminat᷑. finis est Aut sineq de
factoneq de nõe abigitur sediure factũ cente¬
ndisqualitas nominatur. DEEENEETURA
Nconiecturalib causis. hinc argumi ta sumuntur
A ꝑsoniscausis facultatib ueri similib signis dignuĩ
causã dut antecedit. dut in eadẽ. Aut sequit᷑.
tẽ ꝓferunt᷑ auditiones suspitiones spolia questi¬
ones indices. fama ł onniones & multa similia
quȩ rerũ uarietas subministrat. N ꝑsona. ut
cicero ꝓcluentio Cũ ess& inqͥt egens suptuosus
duda calliã ꝑfidios ad omnẽ malitiã ⁊ fraudẽ
uersare iñtẽ suã coepit. A caula satisne igt
cernitis quib ille mercedib qͥb emolumtis qͥbi
p̃mus incitatꝰ. & caera: A facultatib ut tallꝰ
Seruos agrestis ⁊ barbaros quib: siluas publicas
ignor& maximã illec ebrã ee peccandi in puata¬
tis spẽ. ⁊ reliqͣ Asignis quȩ causa ante cedua

Expanded text:
uod a te factum, fateris, sed negas eam vim nominis habere, quam adversarius criminatur, finis est: at si neque de facto neque de nomine ambigitur, sed iure factum contendis, qualitas nominatur. DE CONIECTVRA In coniecturalibus causis hinc argumenta sumuntur: a personis, causis, facultatibus, verisimilibus, signis. Signum causam aut antecedit aut in eadem est aut sequitur. Item proferuntur auditiones, suspiciones, spolia, quaestiones, indices, fama vel opiniones et multa similia, quae rerum varietas subministrat. A persona, ut Cicero pro Cluentio: «Cum esset», inquit, «egens, sumptuosus, audax, callidus, perfidiosus, ad omnem malitiam et fraudem versare mentem suam coepit». A causa «Satisne igitur cernitis, quibus ille mercedibus, quibus emolumentis, quibus praemiis incitatus» et cetera. A facultatibus, ut Tullius: «Servos agrestes et barbaros, quibus silvas publicas ignorat maximam inlecebram esse peccandi impunitatis spem?» et reliqua. A signis, quae causam antecedunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aut imbecilla. ita uniũsa ponent̾ sicuti abadũsario
dicta s: Vt ẽ illud. Bestarẽ igr᷑ quendã choxit
norensẽ fugientẽ esardina scauri aduentũ qꝰ
infra addit &iã augendicriminis causa pri illuĩ

Expanded text:
aut inbecilla, ita universa ponentur, sicuti ab adversario aut inbecilla, ita universa ponentur, sicuti ab adversario dicta sunt, ut est illud: «Bostarem igitur quendam dixit Norensem fugientem e Sardinia Scauri adventum», et infra
Abbreviated transcription (Latin):
lido incipies friuolũ ꝓsequeris rursũ ualidũ repetes
A R gum̃tatio illa melior ⁊ fidelior uideri potest. quȩ
obscurat᷑. cũ aliquib partib causa laborat. Vtilius
ordinẽ quȩstionũ confundimꝰ qͣsȩx tototractare ñ expedit
Scias nunquã confitenda ee quȩ nocent. int̃dũ ñ
neganda. Qqđ cicero ꝓmilone secutꝰ uideri potest
Ma int̾fectũ ab eo clodiũ. neq negauit neq fassus est
ad speuẽ paucarũ rerũ & firmarũ conuertere easq
quam unam in plures diuidere
N om̃i materia quȩ rendũ puto qͥđ sit qđ maximȩ
nos foueat cuit urgeat. Illuc enĩ uires suas cferre
deb& orator. ut qđ maxime nos p̃mit frangat. S om̃e
genꝰ causȩ sic̃ qͥđ̃dã contra nos recipit ualentissimũ.
sic ꝓnob̾om̃is causa aliqđ ualentiꝰ habere deb&:¬
eslonutos
aut̃ adũsario pͥmũ id qđille posuerit. uerb infirmi¬
oub ꝓnuntiato Iue uͦ incredibilia uisa fueriNt

Expanded text:
lido incipies, frivolum prosequeris, rursum validum repetes. lido incipies, frivolum prosequeris, rursum validum repetes. Argumentatio illa melior et fidelior videri potest, quae obscuratur. Cum aliquibus partibus causa laborat, utilius ordinem quaestionum confundimus, quas ex toto tractare non expedit. Scias numquam confitenda esse quae nocent, interdum non neganda, quod Cicero pro Milone secutus videri potest. Nam interfectum ab eo Clodium neque negavit neque fassus est: speciem paucarum rerum et firmarum convertere easquequam unam in plures dividere. In omni materia quaerendum puto, quid sit quod maxime nos foveat aut urgeat: illuc enim vires suas conferre debet orator, ut quod maxime nos premit frangat. Sed ut omne genus causae quiddam contra nos recipit valentissimum, sic pro nobis omnis causa aliquid valentius habere debesponsurus autem adversario primum id, quod ille posuerit, verbis infirmioribus pronuntiato: quae vero incredibilia visa fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
ille d Resqdẽ instruunt argum̃tis aduocatos
Artis patronoꝵ ut hȩc disponant figurent
oidinren augean ut his affectꝰ int̃misceaNt
Npͥmis uideto quȩ ex his sualentia ł quȩ in fir¬
miora sint drgum̃ta: Nã quȩ er̃ ualentia lon¬
giori oratione ñ ꝓsetͥmiur. nea ut dubitare de inis
uideam᷑. aut plura dicendo ponamꝰ aliqͥđ ad uersũ
q disputari possit Nanq in argumtis in firmiorib
isat oratori labor qualias. dccidisti hominem¬
cruentã eni uestẽ habusti. Haȩc ueri similias. Non
utiq uera. quȩ uarus sat tollenda rationib quȩ
tractatu fiunt potentia
Rẽł &a in potestate sua habere debi& orator.
ut ⁊ causã inaximã breuit̃ ꝑor& & paruulã diuextendat
Mediũ inbecilłorib replebis it pata ualidũ arguñtũ est
iniicꝰ. Mediocre ebriꝰ. Validifimũ ẽ in rexͣ hominẽ
occidit. Siunũ ualidũ argum̃tũ & unũ friuolũ Aua¬

Expanded text:
Litigatores quidem instruunt argumentis advocatos, Litigatores quidem instruunt argumentis advocatos, artis patronorum est, ut haec disponant, figurent, ordinent, augeant, ut his adfectus intermisceant. In primis videto quae ex iis sint valentia, vel quae infirmiora sint argumenta. Nam quae erunt valentia, longiore oratione non prosequemur, ne aut dubitare de his videamur, aut plura dicendo ponamus aliquid, adversum quod disputari possit. Namque in argumentis infirmioribus versatur oratorius labor, qualia sunt: 'Occidisti hominemcruentam enim vestem habuisti'. Haec veri similia sunt, non utique vera; quae variis sunt adtollenda rationibus quo tractatu fiant potentia. Praeterea in potestate sua habere debet orator, ut et causam maximam breviter peroret et parvulam diu extendat:medium imbecillioribus replebis: ut puta, validum argumentum est 'inimicus', mediocre 'ebrius', validissimum est 'in rixa hominem occidit'. Si unum validum argumentum est et unum frivolum, a va
Abbreviated transcription (Latin):
Sis excra narratio ẽ ubi nota resẽ de qͣ abigit᷑
ut nihil stultiꝰ sit quã si apuqd scientes narres
AlTERΩ genꝰ est in quo utriq &q suꝑuacua
narratio ẽ. ubi qđ fac̃ quȩstionẽ abunde ꝓposi¬
tione indagari potest. &iã signotũ ẽ. Nec aliꝗ
narrationẽ acicerone ad missã putemꝰ nͥ ꝓnatura
causarii. Edebat p ñ solũ patrocinia causarum.
seda exẽpla dicendi Euenit ut ante sit respo¬
ndendũ quã sit ponenda narratio ut ꝓmulone
Incidunt caus&. in qͥb qđ sũ mã hab& quȩstionis
magna ex parte tractandũ sit. & sic sit pone
Narratio insinuatio. totiꝰcausȩ quẽ ad modũ factaẽ
xpositio uͦ quȩ ñde causa nascit᷑ ut: hon estoge¬
nere natꝰ splendide magis gessit . N potest uideri
narratio sed ex positio alicuiꝰ rei quȩ causã adiuut
ner dat quȩstioni materiã. sed ꝓargum̃to ponit᷑
uel inter drgum̃ta REDISPONAMIS ARRNTES

Expanded text:
Supervacua narratio est, ubi nota res est de qua ambigitur, Supervacua narratio est, ubi nota res est de qua ambigitur, ut nihil stultius sit, quam si apud scientes narres. Alterum genus est, in quo utrique aeque supervacua narratio est: ubi quod facit quaestionem abunde propositione indagari potest, etiam si ignotum est. Nec aliquam narrationem a Cicerone admissam putemus nisi pro natura causarum: edebat enim non solum patrocinia causarum, sed et exempla dicendi. Evenit ut ante sit respondendum, quam sit ponenda narratio, ut pro Milone. Incidunt causae, in quibus quod summam habet quaestionis, magna ex parte tractandum sit, et sic sit ponenNarratio insinuatio est totius causae, quem ad modum facta est: expositio vero, quae non de causa nascitur, ut 'est honesto genere natus, splendide magistratum gessit', non potest videri narratio, sed expositio alicuius rei, quae causam adiuvat nec dat quaestioni materiam, sed pro argumento ponitur vel inter argumenta. DE DISPONENDIS ARGVMENTIS
Abbreviated transcription (Latin):
Neq alienũ ẽ ubi longior fuit ex positioł narrito
Extremã ita finire: ut ad moneas q̃ cũq dxxeris
VERBA aut̃ narrationis & media consuetidine
eẽ debent sidex sermo & si uicina cõpositio in
expositionib: plus mora noc&. Nec loquentis
ꝑsonas narrationibus insera s.
Minuita p̃terea offena longioris oratiors
si te ꝑtermittere aliqua simula ueris
in ultimo Nã ꝓnatura causarũ narratio uaria ̃
Nec sẽꝑ deb& orator ueterũ sẽ p̃ceptis adicest sed
scire deba incidere nouã materiã qͥ noui dliqꝰ
N ARIR ꝓeo ñ expethit qͥom̃ia quȩ ab acusatore
dicunt tantũ mͦ negat nec ibise fuisse. lał causa
syllȩ fuit. negantis sibi qͥcquã cũ catilina core¬
ueninẽ contrarẽ .p. Talesfere sambitꝰ causȩ:
repetundarũ in quib: unũ reipatrocinũ est.
nullas ededisse ł accepisse pecunias

Expanded text:
Neque alienum est, ubi longior fuerit expositio vel narratio, Neque alienum est, ubi longior fuerit expositio vel narratio, extreman ita finire, ut admoneas quaecumque dixeris. Verba autem narrationis ex media consuetudine esse debent; simplex sermo et sibi vicina compositio. In expositionibus plus mora nocet; neque loquentis personas narrationibus inseras. Minuitur praeterea offensa longioris narrationis, si te praetermittere aliqua simulaveris. aliquibus in ultimo; nam pro natura causarum narratio variatur, nec semper debet orator veterum se praeceptis addicere, sed scire debet incidere novam materiam, quae novi aliquid Narrari pro eo non expedit, qui omnia quae ab accusatore dicuntur tantum modo negat nec ibi se fuisse. Talis causa Sullae fuit negantis sibi quidquam cum Catilina convenisse contra rem publicam. Tales fere sunt ambitus causae et repetundarum, in quibus unum rei patrocinium est, nullas se dedisse vel accepisse pecunias.
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ suu habeat. Facile nꝑcipit. ubi qđ seqͥt᷑ &x
pͥore pend& . Int̾dũ aliqua suo loco memoriȩ
niae non occurrisse fingemu ꝗd
PREUIS fit si circũcis quib dã suꝑflius sola qua
necessirias̃ posueris. Iuȩ cunq enĩ tꝰ medioert̃ ꝓsual
Argumentis ł disputationib ꝑseuerabuNt
UERsimilis idõ ut credat᷑ Vt corporis robustis sim
fussse eũ a qͦ duos tresue occibs uideri ulueris
A dicere &iã occasionẽ quȩ ꝑficiundȩ reifuent
notas adicies ut scipioa fricanꝰ ⁊ annibal poenꝰa simnlu
NUNauã narrationẽ ñ ꝑfectã i lliqueris Subi
iudicẽ minꝰ intellexsse ꝑspeeris nunquã ei tard¬
tatẽ ingeni obieceris. sed inte cilpã retorque
quoo parum uaenis
Vbi longior narratio ẽ quo sit dilucida. magis
ad monere iudicẽ debesqđ ex posueris ł quid
expositurꝰsis ut dexi de me. dicã de aduersario

Expanded text:
ordinem suum habeat; facile enim percipitur, ubi quod sequitur ex ordinem suum habeat; facile enim percipitur, ubi quod sequitur ex priore pendet. Interdum aliqua suo loco memoriae nostrae non occurrisse fingemus. Brevis fit, si circumcisis quibusdam superfluis sola quae necessaria sunt posueris; quaecumque enim tibi mediocriter prosunt, argumentis vel disputationibus reservabis. Verisimilis ideo, ut credatur, ut corporis robustissimi fuisse eum, a quo duos tresve occisos videri volueris: adicere etiam occasionem, quae perficiendae rei fuerit, notas adicies, ut 'Scipio Africanus', ut 'Hannibal Poenus', et similia. Numquam narrationem nisi perfectam reliqueris. Sed ubi iudicem minus intellexisse perspexeris, numquam ei tarditatem ingenii obieceris, sed in te culpam retorque, quod parum dixeris. Vbi longior narratio est, quo sit dilucida magis admonere iudicem debes quid exposueris vel quid expositurus sis, ut: 'Dixi de me: dicam de adversario'.
Abbreviated transcription (Latin):
missa s̃. quattuor insequentes ea quȩ in p̃tura
siciliensi Tũ in his ipsis scđs ad puatoꝵ furta ꝑ¬
tin&. t̃tiꝰ frum̃ tariã rationẽ. quartꝰ sacrilegia.
qͥntꝰ maiestatis crimina comp̃hendit
DEItDE int ipsa uni generis crimina in pͥmis
magna ponito. quȩ minima sinmediũ c̃gerant
quaȩ maxima ultimis partib: reseruabis. ut de
graui crimine qđ a cicero ne inultimã partẽ dela
Ta iudicis animꝰ ⁊ occupabit. & uali Itũ¬
dissima maxime memoriae mandat. Hinc qđ cicero
ꝓsc auro rep̃hendit aduersarii c̃fusĩ crmminationẽ
Ait eni & qm̃ gesta fuit accusatio magisaceruo
qͥdã criminũ non distinctione aliqua generum
De pͥncipiis mhil putaui dicendũ. quando quidẽ
ad ea quȩ arte seruanda sunt. natura duce
cida sit ut brtius. ut ueri similis
Diixcida fit si apudnescientẽ narres Inqua in¬
tueberis iniciũ mediũa finẽ ita ut ipsa narratio

Expanded text:
missa sunt, quattuor insequentes ea quae in praetura missa sunt, quattuor insequentes ea quae in praetura siciliensi: tum in his ipsis secundus ad privatorum furta pertinet, tertius frumentariam rationem, quartus sacrilegia, quintus maiestatis crimina comprehendit. Deinde inter ipsa unius generis crimina in primo magna ponito: quae minima sunt, in medium congerantur; quae maxima, ultimis partibus reservabis, ut de Gavi crimine, quod a Cicerone in ultimam panem dilatum est. Ita iudicis animus et occupabitur et validissima maxime memoriae mandabit. Hinc est quod Cicero pro Scauro reprehendit adversarii confusam criminationem; ait enim: quodam criminum, non distinctione aliqua generum De principiis nihil putavi dicendum, quando quidem ad ea, quae arte scrutanda sunt, natura duce cida sit, ut brevis, ut verisimilis. Dilucida fit, si apud nescientem narres: in qua intueberis initium, medium et finem, ita ut ipsa narratio
Abbreviated transcription (Latin):
eũ quẽ astrictior. Alit̃ apud suꝑiorẽ. alit̃ apud
uacuũ & lit̃ apud districtũ Mec sic in priuatis
causis ubiseꝑ iudices festinant. quẽ adodum
inpublicis. nec sic in accusationib: ut in pat rocinis
Maxima itaq arserit sẽꝑ circũ spicere qͥđ̃ ꝑsnȩ
qͥđ loco qͥd tẽpori conueniat. PEDESLONEDDIS
adleuissima gradũ faciunt. aut aleussimisad
maxima Nospͥmũ aestimamꝰ actorẽ quasi m̃bri
quȩdi facere debere ut separ& quȩ ad libidine
quaȩ adͥ auaritiã. quȩ ad crudelitatẽ. aliudue
qđ ad noxȩ genꝰꝑtina. ut sin genera criminum.
tempora tamen discernat
RINo ut puta quȩ ante militiã facta sut̃.
quȩ inmilitia. quȩ pꝰmilitiã. a ut se iungat
eaquȩ ad pͥuatas causas. deinde eas quȩ ad
publicasꝑtinebunt. aliudue simile. ut cicero
qͥ crimina uerris & intẽ pora & ingenera diuisit
Dã pͥmꝰ lib contin& quȩ ante siciliensẽ p̃turã cõ¬

Expanded text:
eum, quem adstrictior, aliter apud superiorem, aliter apud eum, quem adstrictior, aliter apud superiorem, aliter apud vacuum, aliter apud districtum: nec sic in privatis causis, ubi semper iudices festinant, quem ad modum in publicis, nec sic in accusationibus, ut in patrociniis. Maxima itaque ars erit semper circumspicere quid personae, quid loco, quid tempori conveniat. DE DISPONENDIS ad levissima gradum faciunt, aut a levissimis ad maxima: nos primum existimamus actorem quasi membra quaedam facere debere, ut separet quae ad libidinem, quae ad avaritiam, quae ad crudelitatem aliudve quod ad noxae genus pertinet: aut si non genera criminum, tempora tamen discernat, prima quae puta ante militiam facta sunt, quae in militia, quae post militiam. Aut seiungat ea quae ad privatas causas, deinde ea quae ad publicas pertinebunt aliudve simile, ut Cicero, qui crimina Verris et in tempora et in genera divisit. Nam primus liber continet quae ante siciliensem praeturam com