comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sua descriptione ostendere. alio noĩe illã rem de qua
agr̃ appellan oportere qm̃ aduersarii dñt. Generis
ẽ controu̾sia. cũ ⁊ quid factũ sit conuenit. ⁊ quo id fa-¬
quale sit querit᷑ ħ mͦ. Iustũ an iniustũ. utile an in uti-¬
le. ⁊ oĩa in quib quale sit id q factum ẽ querit᷑. sine
ulla noĩs ꝯtrouersia. huic generi hermagoras parteᷤᷤ
quatuor supposuit. deliberatiuam. demonstratiuã. uiri-¬
dicialem. negocialem. Qd̃ eius ut nos putamꝰ ñ medio¬
cre putamꝰ peccatũ repirhendendũ uidr̃. uu̾m breui. ne
aut si taciti preteriͣmus. sine causa eum non secuti putem᷑.
Aut si diutuis in hoc constiterimus: moram atq impedi¬
m̃tum roliquis preceptis intulisse uideam᷑. Si delibera¬
tio ⁊ demonstratio genera st̃ causarũ: ñ possunt recte par
tes alicuiꝰ generis cause putari. Eadom enĩ res. alii genuꝰ

Expanded text:
et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare opor- tere atque adversarii dicunt. Generis est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id faquale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omnia, in quibus, quale sit id, quod factum est, quaeritur sine ulla nominis controversia. huic generi Hermagoras partes quattuor subposuit, de- liberativam, demonstrativam, iuridicialem, negotialem. quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videamur. si delibe- ratio et demtes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus,
Abbreviated transcription (Latin):
iqua in om̃e cause genus incidere neccẽ est .Nam unq̃
renia ineiderit: in ea nichil potent ẽẽ controuersie. Qre
neeam cãm quid̾ conuenit putari. Ac facti quid contro¬
uersia in omia tempora potest distribiu. Ham quid fac¬
tũ sit potest queri. ħ mͦ. Occiderit ne aiacem ulixes. Et
quid faciat hoc mͦ. Bono ne animo sint erga.r.p. fregel
liani. Et quid futurũ sit hmͦ. Si cartaginẽ reliquerimꝰ
in columem ñ quid sit in cõmodi ꝑuenturũ ad rem .p. Noĩs¬
ẽ controuersia cũ de facto conuenit. ⁊ temꝑe i querit᷑
id qd̾ factũ ẽ quo nomine appelletur. Quo in genere
uideatur eẽ. ⁊ iccirro alius alio noĩe id̾ appellet. Quare
in huiꝰmodi generib diffinienda erit res u̾bis ⁊ buit̃
describenda. ut siquis sacrũ ex priuato surripuerit.
utrũ fur an sacrilegus uidicandus sit. Nam id cũ q̃¬
ntur. necẽẽ ẽ diffinire utrũq: qͥd sit fur. qͥd sacri legꝰ.

Expanded text:
aliquam in omne causae genus incidere necesse est; nam in quam aliquam in omne causae genus incidere necesse est; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae. quare eam ne causam quidem convenit putari. Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui. nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone animo sint erga populum Romanum Fre- gellani; et quid futurum sit, hoc modo: si Carthaginem reliquerimus incolumem, num quid sit incommodi ad rem publiest controversia, cum de facto convenit et quaeritur, id quod factum est quo nomine appelletur. quo in genere videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet. quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus,
Abbreviated transcription (Latin):
controuersiam : auc facti. aut nõis. aut geni̾s. aut ac-¬
tionis continet questionẽ. Tam gͥ questionẽ ex qua
cã nascitur : constitutionem appellamꝰ. Constituci-
Oẽ prima conflictio causarũ. ex depulsione intenti¬
onis ꝓfecta ħ mͦ. fecisti ñ feci. aut uire feci. Cũ facti cõ-
trouersia ẽ ÷ qm̃ coniecturis causa firmat᷑. constitutio
coniecturalis appellatur. Cũ aũ nõĩs. quia uis uocabu¬
li diffinienda uerbis ẽ ÷ constitutio diffinitiua noĩat᷑.
Cũ uͦ qualis sit res querit᷑: quia ͤ ui ⁊ gen̾e negocii
controuersia ẽ: constitutio generalis uocat᷑. At cũ¬
causa pendet ex eo. quod non aut is agere uidetur
quẽ oportet. aut non cũ eo quo cũ oportet. aut ñ apt̃
quos quo temꝑe. qualege. quo criine. qua pena o.¬
portet: translatiua dicr̃ constitutio. quia aetio trains¬
lacionis et cõmuitationis indigere iudetur. Atas ha nn

Expanded text:
controversiam, aut facti aut no- minis aut generis aut accontroversiam, aut facti aut no- minis aut generis aut actionis continet quaestionem. eam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur, consti- tutionem appellamus. constitutio est prima conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: fecisti: non feci aut iure feci. cum facti con- troversia est, quoniam coniecturis causa firmatur, con- stitutio coniecturalis appellatur. cum autem nominis, quia vis vocabuli definienda verbis est, constitutio de- finitiva nominatum qualis sit res quaeritur; et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatucausa ex eo pendet, quod non aut is agere uidetur quem oportet, aut non cum eo quicum oportet, aut non apud quos, quo temportet, transla- tiva dicitur constitutio, quia actio translationis et com- mutationis indigere videtur. atque harum
Abbreviated transcription (Latin):
butio. E locutio ẽ idoneorũ uerboꝵ ⁊ sententiarũ ad
inuentionẽ ac cõmodatio. Memoria ẽ firma animi
rerum acuerborũ ad inuentionem ꝑceptio. Pronuntia¬
tio ẽ ex rerum ac uerborũ dignitate uocis ac corporis mo¬
deratio. Nunc his reb breuit̃ constitutis eas rationes
quib ostendere possimus genus ⁊ finem officium hꝰ
artis. aliud in tempus differemus. Nam ⁊ multoꝵ uerbo¬
rum indigẽat. ⁊ non tantoꝑe ad arcis descͥptionẽ ⁊ p̃-¬
cepta tradenda ꝑtinent. Cum aũ qui arcem rethoricã
scribat. de ditab reliquis reb. de mat̾ia arcis ac par¬
tib scribere oport̾e: existimamus. Ac mͥ quid̃ uidet᷑
coniuncte agendũ de mat̾ia ac partib. Quare inuẽ-¬
tio que princeps ẽ om̃iũ partium potissimũ in om̃i
causarũ gen̾e qualis debeat eẽ: conside̾tur. Omĩs res
que ht̃ inse positã in dictione ac disceptatione aliquã

Expanded text:
butio; elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad butio; elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem accommodatio; memoria est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio; pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio. Nunc his rebus breviter constitutis eas rationes, qui- bus ostendere possimus genus et finem et officium huius artis, aliud in tempus differemus; nam et mul- torum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum au- tem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scribere oportere existimamus. ac mihi quidem videtur coniuncte agen- dum de materia ac partibus. quare inventio, quae prin- ceps est omnium partium, potissimum in omni causa- rum genere, qualis debeat esse, consideretur. Omnis res, quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
ere magna am̃itia uidr̃. Qd si magnã inhis hermagoraᷤᷤ
habuuissẽ facultatẽ studio & disciplina conparitam iudẽ¬
retur fretus sua scientia falsũ qtuddam constituisse de
oratoris officio. ⁊ nõquid ars. s quid ipse poss. exposuis¬
se. Nunc uͦ ea uis ẽ in homine. ut ei multo rechoricam
citius quis ademerit. quã philosophiam concesserit.
Neq eo quidem eius ars quã edidit mͥ mendosissime scͥ¬
pta uidr̃. Nam satis :ea uidr̃ exantiquis partib ingenio:¬
se et diligent̃ electas res collocasse. ⁊ non nichil ipse quo¬
q noui ꝓtulisse. Uerũ oratori minimũ ẽ de arte loqui
qd̾ hic fecit. multomaximum ex arte dice. ꝙ eum mini¬
tes aũ he quas plenq dixerunt. Inuentio. dispositio.
elocitio. memoria. ꝓnuntiatio. Inuentio ẽ excogitaci-¬
O uemrũ rerũ. aut uonsimiliũ que causam ꝓbabilẽ
reddant. Pispositio ẽ rerũ inuentarũ in ordinẽ distri¬

Expanded text:
ere magna amentia videtur. quodsi magnam in his Hermagoras ere magna amentia videtur. quodsi magnam in his Hermagoras habuisset facultatem studio et disciplina comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de oratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ademerit, quam philosophiam concesserit: neque eo, quo eius ars, quam edidit, mihi mendosissime scripta videatur; nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; ve- rum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minites autem eae, quas plerique dixerunt, inventio, dispositio, elo- cutio, memoria, pronuntiatio. inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam proba- bilem reddant; dispositio est rerum inventarum in or- dinem distri
Abbreviated transcription (Latin):
fert opinio. oratoris ars ⁊ facultas in hac mat̾ia triꝑti¬
ta uersari existimanda ẽ. Nam hermagoras quidẽ
nec quid dicat attendere. nec quid polliceat᷑ intellige̾
uidr̃. qui oratoris matĩam in cãm ⁊ questionẽ di
one. quã nos quoq oratori dicimus ẽẽ attributã. Nam
ei tres partes quas añdiximus supponimus. iudicialẽ.
demonstratiuam. deliberatiuã. Questionem aũ eam
appellat. que habeat inse controuersiam indicendo posi¬
tapo sirie ꝑsõnarũ certarum int̾positione. N ahurc mor¬
duns. ut quid sit bonum preter honestatem in uita. ueri¬
ne sint sensus. Que sit mundi forma. Que set solis mag¬
nituas: Quas questiones ꝓcul ab oratoris hofficios remotas
facile om̃s intelligere existimamꝰ. Nam quid in rebus
suma ingenia philosophoꝵ plurimo eũ labore consũpta
intelligimus. eis sicut aliquas paruas pes oratori attubu¬

Expanded text:
fert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertifert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertita versari existimanda est. nam Herma- goras quidem nec quid dicat attcum dicit “qui oratoris materiam in causam et questionem dione; quam nos quoque oratori dicimus esse adtributam nam tres eas partes, quas ante diximus, subponimus, iudicialem, de- liberativam, demonstrativam. quaestionem autem eam appellat, quae habeat in se controversiam in dicendo positam sine certarum personarum interpositione, ad hunc modum: ecquid sit bonum praeter honestatem? verine sint sensus? quae sit mundi forma? quae sit solis magnitudo? quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in rebus summa ingenia philosophorum plurimo cum labore consumpta intellegimus, eas sicut aliquas parvas res oratori adtribu
Abbreviated transcription (Latin):
morbos ac uulnera. qd in his omĩs medicina uersat᷑.
Item quib in reb uersatur ars & facultas oratoria:
eas res materiam artis rechorice nominamus. Has aũ
res alii plures. alii pauciores eẽ existimauert̃. Nam gor¬
gias leontinus antiquissimus fere rechor. om̃ib de reb
oratorem optime posse dicere existimauit. Hic infinitã
& immensam huic artificioinate yam subicere uide¬
tur. Aristotiles aũ. huic arti plurima adium̃ta at¬
q ornam̃ta subministrauit: Trib in generib rerum
u̾sari rechoris officium putauit. Demonstratiuo. deli
beratuo. uidiciali. Nemonstratiuom est qd̵ tribuit᷑
in alicuuis certe ꝑsone laudem uł uicuꝑationem
eliberatuum ẽ qd̾ positũ indisceptatione ciuili
habet inse sententie dictionem. Iudiciale ẽ qd po¬
sitũ in udicio habet inse accusationem. & defensionem.
aut peticionem. ⁊ recusationẽ. Et quẽ admodũ nr̃a quid̃

Expanded text:
morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus ver- satur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus. has autem res alii plures, alii pauciores existimarunt. nam Gorgias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. Aristoteles autem, qui huic arti plurima adiumenta atque orna- menta subministravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonsm est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili ha- bet in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et recusationem. et, quemadmodum nostra quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ratio et. que inultis
et magnis ex reb constat.
Cuis quedã magna & am¬
pla pars est artificiosa elo¬
quentia. quã rethoricã uo¬
Ucant. Nam neq cum his
sentimus qui cuulem scientiam eloquentia non pu¬
tant indigere. et abhis qui eam putant oẽm rethori
ui & arificio contineri magnoꝑe disentimꝰ. Quare
hanc &ratoriam facultatẽ ineo gene ponemus. ut eam
cuulis scientiȩ partem eẽ dicamus. Officium aũ
huius facultatis eẽ uidetur dicere apposite ad ꝑsua
aũ & finem hoc int̾ est. quod in officio quid fierne
intine quid officio conueniat consideraturi t mo¬
dici officium dicimus eẽ curare ad sanandũ aipo¬
ste. finem sanare curatione. Item oratoris quid
officiuiei quid finem eẽ dicanus iutelligimus. cẽ
tt q facere debet officium eẽ dicimus iđ cuius ca
facere debet finem appellamus. Nateriam artis
eẽ dicimus. in qua om̃is ars & ea facultas que confic̃r
ex arte uersatur. ut si medicine materiam eẽ dicamꝰ.

Expanded text:
ratio est, quae multis et magnis ex rebus constat. eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa eloquentia, quam rhetoricam vocant. nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem esse dicamus. Officium autem eius facultatis videtur et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel- lamus. Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur. ut si medi- cinae materiam dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ equi nat᷑a. aut premii. aut pene. rõ q̃rit᷑. Negocia¬
lis in qua quid uiris exciuili more iequitate sit confi
datur. Cui diligentie p̾cẽ aput nos uins consulti ex isti¬
mantur. Ac uiridicialis quid̃ ipsa in duas difibuit. absolu¬
hu datitirmi. aed recusationẽ. foris aũ aliqid defensionis
assumnit: Eiuis partes ft̃: quatuor. Concessis. Remotio epi¬
munari si eatio criminis C ompatio. Ciomesestoie postũ

Expanded text:
t recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur; negotialis, in qua, quid iuris ex civili more et aequitate sit, conside- ratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. ac iuridicialis quidem ipsa et in duas tribuitudat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis ad- sumit. eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conparatio. concessio est,
Abbreviated transcription (Latin):
nus ꝑuios potest accidere. N. emocio cruminas est eum
ne sipnus qdꝰ infcrtur abse ⁊ ab sua culpa uem poceslt ui
alui reus xinouere conatur. Id duplieit̾ fieri pocaut si aut
a aut factũ in altũ tranferatur. Causa itiausferi e cũ
aliena dh ui ⁊ potestate faccum. faccum aũi ciu aulius alt̃¬

Expanded text:
nus perraro potest accidere. remotio criminis est, cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa et potestate in alium reus removere conatur. id dupliciter fieri pot- erit, si aut causa aut factum in alium transferetur. causa transferetur, cum aliena di
Abbreviated transcription (Latin):
ciali gen̾e plurimũ dissideant. ⁊ suũ queq finẽ habeant
quo referri debeant: Relinquit᷑ gͦ ut omĩa tria ge¬
nera sint causatũ. Delib̾atio gͥ ⁊ demonstratio ñ possũt
rette partes alicuiꝰ generis cause putari. Male gͥ eas grne¬
nilis constitucionis partes ẽẽ dixit. Quod l genens
eause partes non posst᷑ reete putari: multominꝰ recte par
tis cause partes putabunt᷑. Pars aũ cause ẽ constititio

Expanded text:
ciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cau- sarum. deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae patis causae partes putabuntur. Pars autem causae constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
dubiis captat a ssensionẽ euis qui cũ instituta ẽ. quib as¬
sensionib facit: ut illi dubia quedam res ꝓpter si militu¬
dinẽ earũ rerũ quib assensit: ꝓbetur. Uelut aput soc¬
&ꝰ cũ ipso xenophante aspasiam locutã. Dic mͥ queso re¬
nophontis uror. si uicina tua melius habeat auiũ quã
tu habes illius ne an tuũ malis. Illius inquit. Qd si
uestẽ ⁊ cecerũ ornam̃tũ muliebre p̃cii maioris habeat
uirũ malis. an illius: hic mulier erubuit. Aspasia aũ
sermonẽ cũ ipso renophonte insticuit. Queso inquit ax¬
nophon. si uicinus tuus equũ meliorẽ habeat quã tu¬

Expanded text:
dubiis captat assensionem eius, cum quo instituta est; quibus assensionibus facit, ut illi dubia quaedam res propter similitudinem earum rerum, quibus adsensit, probetur, ut qui muet cum ipso Xenophonte Aspa- siam locutam: dic mihi, quaeso, Xenophontis uxor, si vicina tua melius habeat aurum, quam trum illiusne an tuum malis?' 'illius', inquit. 'Quid, si et vestem et ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat virum malis, an illius? Hic mulier erubuit. Philosophus autem sermonem cum Xenophonte instituit. Quaeso, inquit, Xenophon, si vicinus tuus equum meliorem habeat quam tu
Abbreviated transcription (Latin):
Et intuallis longiorib uti conueniet. Receatur enĩ
spũ uor. ⁊ arceriȩ reticendo adquiescunt. Et continu¬
um clamorem e̾mittere. ⁊ ad sermonem transire opor

Expanded text:
Et intervallis longioribus uti convenit: recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo adquiescunt. Et in continuo clamore remittere et ad sermonem transire opor
Abbreviated transcription (Latin):
eptus sis ꝓpterta qdꝰ io facile faciat qui ius medioeriter
luteratus: Itẽ sicum ex orationib aut ꝓoematib elege¬
ris exempla que certis signis arcisicii notata sunt. quia

Expanded text:
eptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter eptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
At hoc ipsum difficile ẽ inquiunt eligere de multis. pod
Quid difficile dicitis. utrũ laboriosum. an arcificiosũ.¬
Si laboriosũ: ñ statim p̃clarũ. Sunt enĩ multa labori¬
osti que si faciatis: non contiuuo gloriemini: nisi ꝙ̃ si ur̃a
manu fabulas aut oroes totas transcripsissecis: gloriosũ
putaretis. Sin aũ istud arcificiosũ egrogiũ dicitis. uide¬
te ne insueti retũ maioꝵ uideamini. si uos parua res si¬
cut magna delectat. Nam isto mͦ eligere ruidis quidem
nemo pot̃. s sine sũmo aroficio multi. Quisquis enim
audiuit de aite pauloplus in elocutione p̃sercim: oiã
uide poti̾t que ex arte dicentur. facere nemo poti̾t nisi
eruditus. Ita ut si de tragediis ennii uł sententias eli¬
gere. aut de pͥacuuianis ꝑiꝰdos. ħ si quia plane rudis
id face̾ nemo pot̾it. eũ feceris te litteratissimũ pites in¬

Expanded text:
«‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquis enim audivit de arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia videre poterit, quae ‹ex› arte dicentur; facere nemo poterit nisi eruditus. Ita ut, si ‹Ennii› de tragoediis velis sententias eligere aut de Pacuvianis nuntios, sed quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, in
Abbreviated transcription (Latin):
quisq de libris tulent: nichil istis qd suũ itelint
relinquet᷑. At erempla qm̃ testimonioꝵ similiaͤ
sunt: ĩtẽ conuenit ut testimonia ab hominib su
mi ꝓbatissimis. Irmũ omĩũ exempla ponuntru
hic ñ confirmandi neq testificandi causa.s demo¬
nstrandi. Non enĩ cũ dm̃s ee exornationẽ que u̾¬
bi causa constet ex similit desinentib ubis ⁊ po¬
nimus hoc eremplum acrasso. qd possumus ⁊ debemꝰ
testi monium collocamus. s ex emplum. hoc gͥ int̃ ẽ int̃¬
lit᷑ enĩ ñ pot̾ confirmate rem. At id qd̃ illi faciunt cũ
re ñ conuenit. Quid ita: Quia pollicentur artem se seri¬
bere. ⁊ exempla ꝓferunt ab his plerũq qui artẽ nescie¬
runt. Tũ quis ẽ qui possit id qd̃ de arte scͥpserit cõpba¬
re. nisi aliquid scrbat ex arte: Contraq̃ faciunit quam
pollicen iudentur. Nam cũ scribere artẽ instituunt :
uidentur dicere se excogitasse qd̃ alios docerent. Cũ¬
uͦ seribunt ostendunt nobis qd̾ alii ercogitauerutit

Expanded text:
quisque de libris suis tulerit, nihil istis, quod suum velint, relinquatur. «At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplum a Crasso: «quibus possumus et debemus» testimonium conlocamus, sed exemplum. Hoc interest igliter enim rem non potest confirmare. At id,› quod illi faciunt, quom re non convenit. Quid ita? Quia pollicentur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint.
Abbreviated transcription (Latin):
eligendi potestas. Ille una ex urbe ⁊ exeo numero uir¬
ginũ que tũ erant: eligere potuit. Nobis quicũq oĩ
ũ fuerunt ab ultimo pͥncipio huiꝰ p̃ceptionis. usq ad
ħ tempus. expositis copiis qd̾cũq placeret eligendi po-¬
testas fuit . Ac uetẽs quid̃ scrptores artis ⁊isq apun-
cipe illo atq inuentore tipęsia repetitos: unũ in locũ
condur̃ aristotiles. ⁊ nominatim cuiꝰq p̃cepta mag̃¬
na conquisita cura: ꝑspicue conscrpsit. atq enoda¬
ta diligent̃ exposuit. At tantũ inuentorib ipsis sua-¬
uitate ⁊ bixuitate dicendi piestitit. ut nemo illoꝵ p̃¬
cepta ex illoꝵ libris cognoscat. S om̃s qui qd̃ illi p̃¬
cipiant uelint ꝑciꝑe: adhunc quasi ad quendã mul¬
to commodiorem explicatorem reu̾tantur. Atq hic

Expanded text:
eligendi potestas. ille una ex urbe et ex eo numero vireligendi potestas. ille una ex urbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eligere potuit; nobis omnium, quicum- que fuerunt ab ultimo principio huius praeceptionis usque ad hoc tempus, expositis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repetitos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim cuiusque prae- cepta magna conquisita cura perspicue conscripsit at- que enodata diligenter exposuit; ac tantum inventori- bus ipsis suavitate et brevitate dicendi praestitit, ut nemo illorum praecepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes, qui quod illi praecipiant velint intellegere, ad hunc quasi ad quendam multo commodiorem ex- plicatorem revertantur. atque hic
Abbreviated transcription (Latin):
unũ in locũ coactis scriptorib: qd̃ quisq cominodissime
p̃ciꝑe uidebat᷑ excerpsimus. ⁊ ex uariis ingeniis excellen¬
tissima q̃q libauimus. Ex his enĩ qui nomine ⁊ memo¬
ria digni ft̃: nec nichil optime. nec omĩa p̾clarissime. qͥs¬
quã dicere uobis uidebatur Quaꝓpt̃ stulticia uisa ẽ. aut
abene inuentis alicuiꝰ recede. si quo in uicio eiꝰus offendem᷑:
aut ad uicia quoq acced̾e euis: cuiꝰ aliquo hene p̃cepto
ducarem᷑. Qd̃ si in cetis quoq studiis a multis eligere ho-¬
mines commodissimũ qd̃q quã sese uni alicui cerco uel-¬
lent addiscere: minus in arrogantiã offend̾ent. ⁊ ñ tã-
doꝑe in uiciis ꝑseuerarent. aliqnͣto leuiꝰ ex inscien¬
tia laborarent. Ac si par in nobis huiꝰ arcis atq in il¬
lo picture scĩa fuiss: fortasse mag̃ in hoc suo genere
opus nrm. quã ille in sua pictum nobilis eniteret.
Ex maiore enĩ copia nobis quã illi fuit exemplorũ

Expanded text:
unum in locum coactis scripto- ribus, quod quisque commodissime praecipere vide- batur, excerpsimus et ex variis ingeniis excellentis- sima quaeque libavimus. ex iis enim, qui nomine et memoria digni sunt, nec nihil optime nec omnia prae- clarissime quisquam dicere nobis videbatur. quapropter stultitia visa est aut a bene inventis alicuius recedere, si quo in vitio eius offenderemur, aut ad vitia eius quoque accedere, cuius aliquo bene praecepto duceremur. quodsi in ceteris quoque studiis a multis eligere homines commodissimum quodque quam sese uni alicui certe vellent addicere, minus in arrogan- tiam offenderent; non tanto opere in vitiis perse- verarent; aliquanto levius ex inscientia laborarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuisset, fortasse magis hoc in suo genere opus nostrum quam illius in suo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam illi fuit exemplorum
Abbreviated transcription (Latin):
deatur: de reliquis q̃ precipienda uident᷑ eẽ dicemus.
MITUR primus liber exposito gene̾ huius ar¬
tis. ⁊ officio. ⁊ fine. ⁊ materia. ⁊ partib. Eenem
contiou̾siarũ ⁊ inuencione s contibat de ude

Expanded text:
deatur, de reliquis, quae praecipienda videntur esse, dicemus. deatur, de reliquis, quae praecipienda videntur esse, dicemus. Igitur primus liber, exposito genere huius artis et officio et fine et materia et partibus, genera con- troversiarum et invention
Abbreviated transcription (Latin):
tulimus. Qd̃ si ea que in his libis exponuntur. tantoꝑe
eligenda fuerut quanto studio elceta sunt: ꝓfecto neq
nos neq alios industrie nĩẽ penitebit. Sin aũ temere .i.¬
aliquid alicuiꝰ pretensse. Aut ñ satis elegant̾ secuti uide¬
bimur: docti ab aliquo: facile ⁊ libent̾ sententiam com¬
mutabimus. Non enĩ parũ cognosse: s in parũ cognito
stulte ⁊ diu ꝑseuerisse: turpe ẽ. ꝓpterea qd alterũ com¬
muni om̃iũ infirmitati. alterũ singulari cuiusq uic¬
o ẽ attributũ. Quare nos quid sine ulla affirmatione
simul querentes: dubitant᷑ unũ qd̃q dicemus. ne dũ¬
ħ paruulũ consequim. ut satis ħ cõmode ꝑscripsisse ui
deam᷑: illud amutamꝰ qd maximum ẽ. Ut ne cui rei te¬
mere atq arrogant̾ assenserinus. Uerũ ħ quid̃ nos ec
in hoc temꝑe ut in om̃i uita studiose quoad facultaᷤᷤ¬
Sferet consequem᷑. Nunc aũ ne longius ꝓgressa or̃õ ui¬

Expanded text:
tulimus. quodsi ea, quae in his libris exponuntur, tanto opere tulimus. quodsi ea, quae in his libris exponuntur, tanto opere eligenda fuerunt, quanto studio electa sunt, profecto neque nos neque alios industriae nostrae paenitebit. sin autem temere aliquid alicuius praeterisse aut non satis eleganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile et libenter senten- tiam commutabimus. non enim parum cognosse, sed in parum cognito stulte et diu perseverasse turpe est, propterea quod alterum communi hominum infirmitati, alterum singulari cuiusque vitio est adtributum. quare nos quidem sine ulla affirmatione simul quaerentes dubitanter unum quicque dicemus, ne, dum parvulum consequamur, ut satis haec commode perscripsisse vi- deamur, illud amittamus, quod maximum est, ut ne cui rei temere atque arroganter assenserimus. Verum hoc quidem nos et in hoc tempore et in omni vita studiose, quoad facultas feret, consequemur: nunc autem, ne longius oratio progressa vi
Abbreviated transcription (Latin):
partib oꝑe plurimum consumpserint. sicut ⁊ ipse cꝰ
constituta sequebantur fecerat: tam̃ ꝑ multa nobis
dicencti p̃cepta reliquerunt. Atq alii quoq ex alio
fonte p̃ceptores dicendi emanauerunt. qui item per¬
multũ addicendũ siquid ars ꝓficit: opitulati sunt.
Nam fuit temꝑe eodem quo aristotiles magnus. ⁊ nobi¬
lis rethor y socites. cuiꝰ ipsius quã constet ẽẽ aitẽ non
st disciplina ꝓfecti: multa de aite p̃cepta reꝑimus.
ex his duab ditisis sicut familiis: Quarũ altem cũ uͥ¬
saretur in pħia: ñ nullam rethorice quoq artis sibi
cum̃ assumebat. Altera uͦ omĩs erat in dicendi studio
i p̃ceptacione occupata: unũ qd̾dam ẽ. conflatũ genꝰ
a posteriorib. qui ab utrisq ea que cõ mode dici uide¬
bant᷑: in suas aites contulerunt. Quos ipsos simul
ato illos suꝑiores. nos nobis om̃s que ad facultas
tulit ꝓposumus. ⁊ ex nr̃o quoq ñ nicħ in cominune con¬

Expanded text:
partibus operae plurimum con- sumpserunt, sicuti ipse, cuius instituta sequebantur, fe- cerat, tamen permulta nobis praecepta dicendi relique- runt. atque alii quoque alio ex fonte praeceptores di- cendi emanaverunt, qui item permultum ad dicendum, si quid ars proficit, opitulati sunt. nam fuit tempore eodem, quo Aristoteles, magnus et nobilis rhetor Iso- crates; cuius ipsius quam constet esse artem non sunt disciplina profecti, multa de arte praecepta reperimus. ex his duabus diversis sicuti fa- miliis, quarum altera cum versaretur in philosophia, nonnullam rhetoricae quoque artis sibi curam assume- bat, altera vero omnis in dicendi erat studio et prae- ceptione occupata, unum quoddam est conflatum ge- nus a posterioribus, qui ab utrisque ea, quae com- mode dici videbantur, in suas artes contulerunt; quos ipsos simul atque illos superiores nos nobis omnes, quoad facultas tulit, proposuimus et ex nostro quoque nonnihil in commune con
Abbreviated transcription (Latin):
atq honestissimas exginuico ceitamine uictorias
domũ cũ laude marima retulerunt. Cum pueroꝵ
gͥ formas ⁊ corꝑa magno hic oꝑe miraretur: inqui¬
unt illi hoꝵ sorores sunt aput nos uirgines. quare¬
qua qua sint ille dignitate: potes ex his suspicari.
tũ in simulachrũ ex animali exemplo u̾itas tranf¬
feratur. Tum crotoniate publico de consilio iurgineᷤ
unũ in locũ conduxerunt. ⁊ pictori quas uellet eli¬
gendi potestatẽ dederunt. Ille aũ quinq delegit. qͥ¬
nĩ noĩa multi poete memorie tradiderunt. qd eiꝰ cẽnt
uidicio comiꝓbate. qui pulchritudinis hr̃e iu̾ssi mũ
udiciũ debuiss. Neq enĩ putauit omĩa que quere¬
ret ad uenustatem: uno se in corꝑe reꝑire posse. Ioeo
qd̾ nichil simplici in gene̾ omĩb ex partib ꝑfectum
natã ex poliuit. Itaq tanquã cec̾is ñ sit habitura qd¬
largiatur si uni cuncta concesserit: aliud alii commodi
aliquo adiuncto in commodo numerat᷑. Qd̃ qm̃ nob̾ qͦ.¬

Expanded text:
atque honestissimas ex gymnico certamine victorias domum cum laude maxima rettulerunt. cum puerorum igitur formas et corpora magno hic opere miraretur: Horum, inquiunt illi, sorores sunt apud nos virgines. quare, qua sint illae dignitate, potes ex his suspicari. tum in simulacrum ex animali exemplo veritas transferatur. tum Crotoniatae publico de con- silio virgines unum in locum conduxerunt et pictori quam vellet eligendi potestatem dederunt. ille autem quinque delegit; quarum nomina multi poe+tae memo- riae prodiderunt, quod eius essent iudicio probatae, qui pulchritudinis habere verissimum iudicium de- buisset. neque enim putavit omnia, quae quaereret ad venustatem, uno se in corpore reperire posse ideo, quod nihil simplici in genere omnibus ex partibus per- fectum natura expolivit. itaque, tamquam ceteris non sit habitura qulargiatur, si uni cuncta concesserit, aliud alii commodi aliquo adiuncto incommodo mu- neratur. Quod q
Abbreviated transcription (Latin):
ominus ꝓpt̾ ꝓpinquitatẽ ⁊ om̃iũ rerũ societatẽ quid¬
in om̃ib reb popłs romanus posset: scire ⁊ ex istima¬
re poterant. hii cum deliberassent nobiscũ gerere bel¬
lum: queso que res erat qua freti bellum susciꝑe co¬
narentur. cum multo marimam partem sacioꝵ in of¬
ficio manere intelligerent. cũ sibi ñ multitudinẽ mi¬
litũ. ñ idoneos imꝑatores. ñ peccuniam publicã p̃sto
ẽẽ uiderent. ñ deniq ullam rem que ꝑtineat ad bel¬
lum ad ministrandũ. Si cum finitimis definib bellũ

Expanded text:
ominus propter propinquitatem et omnium rerum societatem, quid omnibus rebus populus Romanus posset, scire ‹et› existimare poterant. Ii, cum deliberassent nobiscum bellum gerere, quaeso, quae res erat, qua freti bellum suscipere conarentur, cum multo maximam partem sociorum in officio manere intellegerent? Cum sibi non multitudinem militum, non idoneos imperatores, non pecuniam publicam praesto esse viderent? Non denique ullam rem, quae res pertinet ad bellum administrandum? Si cum finitumis de finibus bellu
Abbreviated transcription (Latin):
tere: quã plurimis infirmet rationib. qd̾ facile est
si quã plurimis constracionib aggredietur iđ ĩꝑ¬
bare. Ipsa aũ comꝑatio seꝑata acetis gen̾ib con¬
trou̾siarũ sic ex sua ui considerabitur. si illud qd̾
comꝑabitur. aut ñ honestũ. aut ñ utile. aut ñ
necessarium fuisse. aut ñ tantoꝑe utile. aut non
tantoꝑe honestũ. aut ñ tantoꝑe necessariũ. fuis¬
se demonstrabitur. Deinde oportet accusatorem
illud qd̃ ipse arguat. ab eo qd̃ defensor comꝑat: se¬
ꝑare. Id aũ faciet si demonstrabitur non ita fieri
solere neq oportere. neq eẽ rationem. quare ħ ꝓpt̃ ħ
fiat ut ꝓpt̾ salutem nulitum ea que salirtcis causa cõ¬
ꝑata sunt hostib tradantur. Postea comꝑare oporte
bit maleficium cũ beneficio. ⁊ omĩo id qd̃ arguitur
cũ eo qd factum ab defensore laudabitur. aut facien¬
dum fuisse demonstrabitur contendere. ⁊ ħ extenu¬

Expanded text:
tere, quam plurimis infirmet rationibus. quod facile est, tere, quam plurimis infirmet rationibus. quod facile est, si quam plurimis constitu- tionibus aggredietur id inprobare. ipsa autem compara- tio separata a ceteris generibus controversiarum sic ex sua vi considerabitur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut non necessarium fuisse aut non tantopere utile aut non tantopere honestum aut non tantopere necessarium fuisse demonstrabitur. deinde oportet accusatorem illud, quod ipse arguat, ab eo, quod defensor conparat, separare. id autem faciet, si demonstrabit non ita fieri solere neque oportere neque esse rationem, quare hoc propter hoc fiat, ut propter salutem militum ea, quae salutis causa comparata sunt, hostibus tradantur. postea com- parare oportet cum beneficio maleficium et omnino id, quod arguitur, cum eo, quod factum ab defensore laudatur aut faciendum fuisse demonstratur, conten- dere et hoc extenu
Abbreviated transcription (Latin):
sirmare illuo qd cũ eo qd crimini dabitur hii qui ac¬
cusabunt᷑ comꝑabunt. Id fiet. si aut io qd̃ dicent defen¬
sores futuͣm fuisse nisi io factum eẽt. de quo facto ui¬
diciũ ẽ. futm fuisse negabitur. aut si alia ratione. ⁊
aliam obcausam. ac dicet se reus fecisse:. demonstrabi¬
tur ẽẽ factum. Euis rei confirmatio. uitem contra¬
ria de parce infirmatio. ex comecturali constitriti oẽ
sumetur.sSin aũ cerco nomine maleficii uocabt᷑
in uidicium. sicut in hac causa. nam maiestatis accer¬
situr. diffiuitione. ⁊ p̃ceptis diffinitionis uti oporte¬
bit. Atq ħ quid plerumq in hoc genere accidunt
ut et comectum ⁊ diffinitione utendum sit. Sin¬
aũ aliud quoq aliquod genus incidet: eius geni̾s
p̃cepta licebit huc pari itione tranfferre. Nam ac¬
cusatori maxime ẽ in hocͤ laborandum. ut id ipsũ
factum. ꝓpter quod sibi irus concedi putat opor¬

Expanded text:
fir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui acfir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futurum fuisse, nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine maleficii vocabitur in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis arcessitur—, definitione et praeceptis definitionis uti oportebit. atque haec quidem ple- rumque in hoc genere accidunt, ut et coniectura et definitione utendum sit. sin aliud quoque aliquod genus incidet, eius generis praecepta licebit huc pari ratione transferre. Nam accusatori maxime est in hoc elaborandum, ut id ipsum factum, propter quod sibi reus concedi putet opor
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. Itaq fecit. Armis ⁊ impedim̃tis amissis: p̃ter spem
milites conseruauit. Accusatur maiestatis. Incurrit hic
de quo agimus consideremus. Int̾ ẽ. Non oportuit ar¬
ma n impedim̃ta relinquere. Depusio ẽ. Oportuł. Ques¬
tio ẽ.oportuit ne. Ratio ẽ. Milites enĩ om̃s ꝑuissent. In¬
firmatio ẽ. aut corecturalis. ñ ꝑussent. aut altera conie¬
ituralis. ñ ideo fecisti. Ex quib iudicationes sunt. fussent¬
ne. ⁊ ideo ne fecint. Aut ħ comꝑatiua. cuiꝰ nunc indigemꝰ.
at enĩ satius fuit amittere nulites. quã arma ⁊ impedi¬
m̃ta conced̾e hostib. Exqua uidicatio nascitur. Cum õs
ꝑituri milites eẽnt. nisi ad hanc pactionem uenissent. u¬
tiũ satius fuit amutere milites. an ad hanc conditionẽ
uenire. ¶ hoc cause genus ex hiis locis tractari conueni¬
et. O portebit adhibere ceterarũ quoq constitutionum
roẽm atq p̾cepta ac marime coniectuns faciendis. in¬

Expanded text:
ceret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem ceret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem milites conservavit. accusatur maiestatis. incurrit huc de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non perissent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta concedere hostibus. ex quo iudi- catio perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit amit- tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis in
Abbreviated transcription (Latin):
ei guuos de gius non oportit. Iudic̾ est. sum sum¬
me uixutis concelebiunde causa grai de grus enum
inunicitiarũ monuim̃tum statuerint. iecte ne an con
ipsum dequo agimus demonstraremus. Nam si eam
supposuissemus qua forte uisi sunt. ñ enĩ iuste nec pie
bellum gessisti: in relationem cuminis dilaberem᷑. De qͣ
pꝰ loquemur. Utrimiq aũ cause genus in hanc causã
uncidere ꝓspicuũ ẽ. In hanc argui m̃tacionef ex hisdem
locis sumende st̃. atq in causam negocialem. Qua de
añ dictum ẽ. locos aũ cominunes ex causa ipsa si quid
inent indignitationis. aut conquestionis. ueł ex uni
utilitate ⁊ natura multos e graues sume̾ licebit. et
oportebit. si cause dignitas uidebitur postulare.
unc assumptiuã partem uindicialis consideremꝰ.
Assumptua gͥ tum dic̃t. cum ipsũ er se factum
remocio concessio. Comꝑatio ẽ cũ aliqd factũ qd ꝑ¬
se ipsũ ñ sit ꝓbandum. exeo cuiꝰ io causa factum est

Expanded text:
est: cum summae virtutis concelebrandae causa Graii de Graiis aeternum inimicitiarum monu- mentum statuerunt, rectene an contipsum, de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in relationem criminis de- laberemur, de qua post loquemur. utrumque autem causae genus in hanc causam incidere perspicuum est. in hanc argumentationes ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptivam partem iuridicialis considere- mus. Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum ex se fac- tum remotio criminis, concessio. Comparatio est, cum aliquid factum, quod ipsum non sit probandum, ex eo, cuius id causa factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
altm certe continet amplificationem. quid ipsa causde
det. i quid auger ꝑ communem locum possit. sportere¬
at considerabitur. Ham ceiti qui om̃s incidant loci pre¬
senbi non possunt. In plerisq fortasse ab auctoritate uiii
p̃ter eos quos exponimus. illa res oftendat. Hunc uiri¬
solita ẽ. que ipsa inse ñ ut negocialis impliertẽ n abs¬
condite: s patentius ⁊ ex pedituis recti ⁊ ñ recti ques¬
tionem continet. Ea ẽ huius modi. Cum thebani la¬
cedemonios bello suꝑauissent. ⁊ fere mos eẽc grais cũ
in t̾ se bellũ gessissent ut hii qui uicissent: tropheum
aliqd in finib statuerent. uictorie mͦ in p̾sentia dẽ
clarande causa. ñ ut in ꝑpetuũ belli memoria manet:
eneũ statuerunt tropheum. Accusantur aput amphi-¬
portuit. Pepulsio. Oportuit. Questio ẽ oportuit ne.¬

Expanded text:
alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iurispraeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendat. Nunc iurisoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tius recti et non recti quaestionem continet. ea est huiuscemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum aliclarandae causa, non ut in perpetuum belli memoria maneret, aeneum statuerunt tropaeum. Accusantur apud cooportuit. Depulsio est: Oportuit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nis aũ uis ẽẽ putatur io: qd̃ uoluntate om̃iũ sine
lege uetustas comꝓbarit. In ea aũ q̃dam st̃ uira. ipla
iam certa ꝓpt̾ uetustatem. Quo in gene̾ ⁊ alia st̃ mul¬
ta. ⁊ eoꝵ multaᷤ pars maxima. quã p̃tores edice̾ con-¬
sueuenint. Quedã aũ genem uiris: iam certa consue¬
cudine facta sunt. Qd̾̃ genus. pactum. par. iudicatũ.
Pactũ ẽ. qd̾ int̾ aliquos conuenit. qd iam ita iustũ pu¬
tatur. ut uuxͥ prestare dicatur.ẜ Par qd̾ in om̃s equa¬
bile ẽ. NIudicatũ de quo iam. antea sententia alicuiꝰ
aut adiquoꝵ consticucti ẽ. ¶Iam uira legituna ex le¬
gib cognosci oportebit s hiis gͦ ex paitib uins a anlt¬
ex ipsare. aut ex simili. aut maiore. ainore uie uas ei
iuidebitur. quẽ q actendere atq elicere ꝑtemptando uuã
quaq uiris partem o portebit. locoꝵ aũ communuiq im
nt añ diecũ ẽ. duo genera sunt. quoꝵ alt̾m duibie iei

Expanded text:
dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem quaedam sunt iura ipsa iam certa propter vetustatem. quo in genere et alia sunt multa et eorum multo maxima pars, quae praetores edicere consuerunt. quaedam autem genera iuris iam certa consuetudine facta sunt; quod genus pactum, par, iudicatum. pactum est, quod inter quos convenit ita iustum putatur, ut iure praestare dicatur; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo iam ante sententia alicuius aut aliquorum con- stitutum est. iam iura legitima ex legibus cognosci oportebitex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communiumut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei,
Abbreviated transcription (Latin):
ut religionẽ. pietatẽ. giũm. uindicationẽ. obseruan¬
ciam. uitatem. Religionem eam que in metu ⁊ inceri¬
monia deoꝵ sit. appellant. S Piecatem. que erga patriam
aut parentes. aut alios sanguine coniuinctos: officium
conseruare moneat.¶ Gram̃ que in memoria remune¬
iatione officioꝵ. ⁊ honoris. ⁊ amicitiarũ: obseruantiã
teneat.¶Uindicationem. ꝑ quam ium ⁊ contumeliam
defendendo aͥt ulciscendo ꝓpulsamus a nobis. ⁊ a nñs
qui nobis cari eẽ debent. ⁊ ꝑ quã peccata punimꝰ.  Ob¬
seruantiam ꝑ quam etate. aut sapientia. aut honore.
aut aliqua dignitate añcedentes ueneram᷑ ⁊ colimus.
¶Ui̾tatẽ ꝑ quã damus oꝑam ne quid alit̃ quã confir¬
mamus: fiat. aut factum. aut futurũ sit. Sac nate
quid̾ iura minus ipsa querunt᷑ ad hane controu̾siam.
qd̾ neq in ħ ciuili iire u̾santur. ⁊ a uulgari intelligẽ¬
cia remociora sunt. Ad similitudinem uͦ aliquã. aut
ad rem amplificandam sepe st̃ inferenda. s Consuetudi

Expanded text:
ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda. consuetu-
Abbreviated transcription (Latin):
anũ sermonẽ diͤmissũ ẽ. hoc erit exemplũ. Nam ut
forte hic in balneas uenit: cepit postqtĩã ꝑ fusus est
de fricari. Deiñ uͥ uisumẽ ie ut in alueũ descenderet:
ecce ibi itte de transu̾so heus inquit adolescens pue¬
ni tui me modo pulsauerunt. satiffacias oportet. hic
qui id etatis ab ignoto pret̃ consuetudinẽ appellatus

Expanded text:
anum sermonem demissum est, hoc erit exemplum: «Nam ut anum sermonem demissum est, hoc erit exemplum: «Nam ut forte hic in balineas venit, coepit, postquam perfusus est, defricari; deinde, ubi visum est, ut in alveum descenderet, ecce tibi iste de traverso: «Heus», inquit, «adolescens, pueri tui modo me pulsarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto praeter consuetudinem appellatus
Abbreviated transcription (Latin):
nedui. illud imꝑium orbis t̾re ꝯcui imꝑio om̃s gen
tes: nationes. partim ii. partim uoluntate consensert̃.
cum aut armis. aut liberalitate. a popło romano su¬
ꝑati eeñtł. ao se tranfferre tantulis uirib conarent᷑.
Queret aliquis quid fragelliani ñ sponte sua conati
st̃. Eo minus quidẽ isti facile conarentur qđ illi
quẽ ad modũ deseilient uidebant. Nam rerũ imꝑtt
qui uniuscuiꝰq rei de reb añ gestis exempla petere
ñ pofsunt. hii ꝑ imprudentiam facillime deducunt᷑
in fraudem. Atq hi qui sciunt qd̃ aliis accid̾it : faci¬
le ex alioꝵ euentu suis roĩb possunt ꝓuidẽ. Hulla
gͥ re inducti. nulla spe fieti. arma sustulerunt: quis h
eredet tantã amentiã quẽquã tenuisse ut imꝑiũ populi
romani temptare auderet nullis copiis frecus. gͦ fuisse
aliquid necessariũ ẽ. qd aliud nisi io qd̃ dico eẽ potest.¬
In attenuato genere figure i qd̃ ad infimum ⁊ cotidi¬

Expanded text:
um illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, nationes partim vi, partim voluntate consenserunt, cum aut armis aut liberalitate a populo Romano superati essent, ad se transferre tantulis viribus conarentur. Quaeret aliquis: Quid? Fregellani non sua sponte conati sunt? Eo quidem isti minus facile conarentur, quod illi quemadmodum discessent videbant. Nam rerum inperiti, qui unius cuiusque rei de rebus ante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime deducuntur in fraudem: at ii, qui sciunt, quid aliis acciderit, facile ex aliorum eventis suis rationibus possunt providere. Nulla igitur re inducti, nulla spe freti arma sustulerunt? Quis hoc credet, tantam amentiam quemquam tenuisse, ut imperium populi Romani temptare auderet nullis copiis fretus? Ergo aliquid fuisse necessum est. Quid aliud, nisi id, quod dico, potestIn adtenuato figurae genere, id quod ad infumum et cottidi