comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Idem ẽ. &indie ⁊ eugmenon tetrachordo
Nam trite die zeugmenon diatonos
& trite die ⁊eugmenon chromatica
eaedem sunt sibiq scon sentiunt
Trite autem die zeugmenon enar¬
monios a superiorib disttit. Insy¬
nemmenis &iam idem est. Trite
enim sinemmenon diatonos & trite
sinem menon chromatice eaedems
sed trite sinemmenon en armonios :
diuersa. Item par hypate meson
diatonos & parhypate meson chro¬
matica eaedem nottintur. Sed
in enar monio genere sicut superi¬
us trite itahic parhypate iuxta
hypatas meson quidem inueniunt᷑
UIͥ autem ac soni a cumine diuer¬
sȩsunt c&eris. Rursus parhypa¬
ten hẏpaton diatonos & parhypate
hypaton chromãtica eadem . ẽ. sed
non eadem .ẽ. cum in enarmonio ge¬
nere quaritur. Sedut harum ñ
plena muttibilittis clarius conli¬
quescat ad hỹꝑboleon tetrachor¬
don redeamus . In hoc igitur quȩ
indiatonco atq chromatico ge¬
nere trite hyꝑboleon . ẽ. eadem

Expanded text:
Idem est et in diezeugmenon tetrachordo. Idem est et in diezeugmenon tetrachordo. Nam trite diezeugmenon diatonos et trite diezeugmenon chromatica eadem sunt, sibique consentiunt, trite autem diezeugmenon enharmonios a superiore distat, in synemmenis etiam idem est. Trite enim synemmenon diatonos et trite synemmenon chromatice eaedem sunt. Sed trite synemmenon enharmonios est diversa. Item parhypate meson diatonos, et parhypate meson chromatica eaedem notantur. Sed in enharmonio genere sicut superius trite, ita hic parhypate juxta hypates meson quidem inveniuntur, vi autem ac soni acumine diversae sunt caeteris. Rursus parhypate hypaton diatonos et parhypate hypaton chromatica eadem est. Sed non eadem est cum in enharmonio genere quaeritur. Sed ut harum non plena mutabilitas clarius colliquescat ad hyperboleon tetrachordum redeamus, in hoc igitur quae in diatonico atque in chromatico genere trite hyperboleon est, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
eaedem quae in generib c&eris trite
diezeugmenon en armonios. Neq
eaedem sunt paran&e synẽ menon
diatonos & chromatica. & trite sinẽ¬
menon en armonios his quaes in reli¬
quis generib triaeͦ. Disttint &iã
lychanos mesondiatonos &lrchanos
me son chromatice. & parhypate
mesen en armonios. nulli aliorum
generum parhypate similis inue¬
nitur. Nec eosdem locos acnume¬
ros seruant lychanos hypaton
diatonos & lychanos hypatonchro¬
matice. Nam parhypate hypaton
en armonios. aliorum generum par¬
hypatis reperitur. eẽ. dissimilis
Neͣmtotum uero immobiles aut mo¬
biles sunt quae in duob. quidem ge¬
neribus manent idẽ chromatico
& diatonico sed in armonio ꝑmuttint᷑
Id autẽ sic consideratur trite hyꝑ¬
boleon diatonos & trite hyꝑboleon
chromatice. eadem in superiorq for¬
ma descripiti . ẽ. hisdem numeris
mium genus aspicimus triten aliã
Quae igitur uox duob. fuit generib.
communis eadem in t̃tio ꝑmutata. ẽ

Expanded text:
eadem quae in generibus caeteris trite eadem quae in generibus caeteris trite diezeugmenon enharmonios, neque eaedem sunt paranete synemmenon diatonos et chromatica et trite synemmenon enharmonios, his qui sunt in reliquis generibus trite. Distant etiam lychanos meson diatonos et lychanos meson chromatice, et parhypate meson enharmonios nulli aliorum generum parhypate similis invenitur. Nec eosdem locos ac numeros servant lychanos hypaton diatonos et lychanos hypaton chromatice. Nam parhypate hypaton enharmonios aliorum generum parhypatis reperitur esse dissimilis. Non in totum vero immobiles aut mobiles sunt, quae in duobus quidem generibus manent, id est chromatico et diatonico, sed in enharmonio permutantur. Id autem sic consideratur trite hyperboleon, diatonos, et trite hyperboleon chromatice eadem in superiori forma descripta est, hisdem numeris monium genus aspicimus triten aliam Quae igitur vox duobus fuit generibus communis, eadem in tertio permutata est.
Abbreviated transcription (Latin):
ARUM UERO OM̃IUMUO¬
cum pastim sunt in totum
immobiles : pastim in totum mo¬
biles. pastim uero nec in totũ im mo¬
biles nec in totum mobiles sonant
In totum im mobiles sunt pros lãba¬
nomenos hypate hypaton. hypate
meson. mese. nete sinemmenon
para meses nete die ⁊eugmenon.
n&e. hyꝑboleon. Idcircosimn om̃ib
trib generib: eaedem sunt nec loca
nec nomina ꝑmuttentes siue penta¬
chorda siue tetrachorda c̃tineant
Pentachorda quidem. ut proslãba¬
nomenos adhypaten mesor. & mese.
adneten die zeugmenon. Tetra¬
chorda uero ut hypates hypaton
adhypaten meson. & hypate meson
ad mesen. Mobiles uero sunt quȩ
scđm singula genera ꝑmutantur
hoc modo ut paran&e & lychanos
dia tonici &chromatici. trite &
parhẏpate enarmonii. Alia. est.
enim paran&ẽ hyꝑboleon diato¬
nos. alia para n&e hyꝑboleon
chromatica alia trite enarmonios.
Diuerse sunt &iam paran&e die ⁊ eug¬
menon diatonos atq chromatica. nec ÷

Expanded text:
Harum vero omnium voHarum vero omnium vocum partim sunt in totum immobiles, partim in totum mobiles, partim vero nec in totum immobiles, nec in totum mobiles. In totum immobiles sunt proslambanomenos, hypate hypaton, hypate meson, mese, nete synemmenon, paramese, nete diezeugmenon, nete hyperboleon. Idcirco quoniam in omnibus tribus generibus eaedem sunt, nec nomina nec loca permutantes, sive pentachorda, sive tetrachorda contineant. Pentachorda quidem ut proslambanomenos ad hypaten meson, et mese ad neten diezeugmenon. Tetrachorda vero, ut hypate hypaton ad hypaten meson, et hypate meson ad mesen. Mobiles vero sunt quae secundum singula genera permutantur hoc modo ut paranete et lychanos diatonici et chromatici, trite et parhypate enharmonici. Alia est enim paranete hyperboleon diatonos, alia paranete hyperboleon chromatica, alia trite enharmonios. Diversae sunt etiam paranete diezeugmenon diatonos, atque chromatica. Nec est
Abbreviated transcription (Latin):
Idia pason pros lamba nomenos
ba nomenos ad n&en hy ꝑboleor¬
Dia tesseroꝵ autem consonanticimn
seruant hypate hẏpaton adhỹpa¬
ten meson. hẏpate meson ad mesen.
mese ad n&en si nemmenon paramese
ad n&en die ⁊eugmenon. nete die¬
⁊eugmenon adn&en hy ꝑboleor.
atq hocita ut in his consonantus in¬
tegriss tetrachorda numeremus
Atq ut clarius om̃ĩs in hac forma
respiciatur ordo uerorum secđm
tria genera . quinq tintũ notant᷑
eẽ . tetrachorda. Primum atq gra¬
uissimũ hẏpaton cuiꝰ est princeps
hypate hypaton. ultima hypate
meson. Secđm uero meson cuius. ẽ.
princeps hẏpate meson. extrema
uero mese. Testium sinẽ menon cuiꝰ
.ẽ. princeps mese. finalis nete sinẽ¬
menon. Quastum die zeugmenon.
cuiꝰ .ẽ. prima para meses nete uero
die zeugmenon extrema. Quintũ
uero .ẽ. hy ꝑboleon. cuius ẽ quidem
princeps neten die ⁊eugmenon
ad n&en uero hr̃ꝑboleon termina¬
ur extrema XIII.
.XIII.
DESTANTIBUS UOCIBUS ET

Expanded text:
dum enim proslambanomenos oslambanomenos ad nete hyperboleoDiatessaron autem consonantiam servat hypate hypaton ad hypaten meson. Hypate meson ad mesen mese, ad neten synemmenon, paramese ad neten diezeugmenon, nete diezeugmenon ad neten hyperboleon. Atque hoc ita fit, ut his consonantiis integra tetrachorda numeremus. Atque ut clarius omnis in hac forma respiciatur ordo nervorum, secundum tria genera 5 tantum notantur esse tetrachorda. Primum atque gravissimum hypaton, cujus est princeps hypate hypaton, ultima autem hypate meson, secundum vero meson cujus est princeps hypate meson, extrema vero mese. Tertium synemmenon, cujus est princeps mese, finalis nete synemmenon. Quartum diezeugmenon, cujus est prima paramese, nete vero diezeugmenon extrema. Quintum vero est hyperboleon cujus est quidem princeps nete diezeugmenon, ad neten vero hyperboleon terminatur extrema. CAPUT XII. De stantibus et
Abbreviated transcription (Latin):
hypaton. hypate meson. mese nae
synemmenon. para meses. nete
die ⁊ eugmenon. nete hyꝑboleon
Mobiles uero quas lychanas uel
paran&cis uel diatoniccis uel
chromaticis uel enarmonias
uocamus non in totũ mobiles aut
immobiles quas parhypattis tri¬
tus indiatono uel chromate. ly¬
chanos autem uł paranacs in enar¬
monio genere dicimus

Expanded text:
ypaton, hypate meson, mese, nete synemmenon, paramese, nete diezeugmenon, nete hyperboleon; mobiles vero quas lychanos, vel paranetas, vel diatonicas, vel chromaticas, vel enharmonicas nominamus. Non in totum mobiles aut immobiles, quas parhypatas tritas in diatonico vel chromate, lychanos autem vel paranetas in enharmonico genere dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
acneruo. Sugitur hẏpatemeson
& n&e die zeugmenon duȩ in acu¬
tum diatessaron fuerint iunste.
si coniungitur nete quidem die¬
zeugmenon ea quae. ẽ ne te
hyꝑboleon. hẏpate autem me¬
son ea quae.ẽ. mese. utraq ad
utramq consonabit & mese ad
n&e die zeugmenon & eadem
mese adhipaton mese& Item
n&e hyꝑboleon ad n&en die ze¬
ugmenon & adhipaten meson
Item si ad grauiorem pastem utri¬
usq diatesseron consonantiae
relaxentur erit ad meses quidẽ
hẏpaton diatesseron retinens con¬
sonantiam hẏpate hypaton
Adn&en autem die ⁊ eugmenon
paramese. Consonabitq & hypate
hypaton adhypaten meson &
naen die zeugmenon ad para¬
mese an&en die zeugmenor
adhypaten mesos Sed eo modo
ut grauior quȩ ẽ. ad sibi quidem
pximam dia tesseron retineat
consonantiam Adulteriorem
uero dia tessaron acdia pasor
ut hẏ pate hypaton adhypaten
meso diatessaron ad n&en die¬
zeugmenon diatesseron acdia¬
pason. Item n&e hyꝑboleon quȩ ẽ.

Expanded text:
ac nervo. Si igitur hypate meson ac nervo. Si igitur hypate meson et neten diezeugmenon duae in acutum diatessaron fuerint junctae, si conjungitur nete quidem diezehyperbolaeon; Hypate autem meson, ea quae est mese: utraque ad utramque consonabunt, et mese ad neten diezeugmenon, et eadem mese ad hypate meson; item nete hyperbolaeon ad neten diezeugmenon, et ad hypate meson. Item si ad graviorem partem utrisque diatessaron consonantiae relaxentur, erit ad mesen, quod est hypaton, diatessaron retinens consonantiam hypate hypaton, ad neten autem diezeugmenon paramese: consonabitque et hypate hypaton et hypate meson ad nete diezeugmenon. Ad paramesen autem nete diezeugmenon, et hypate meson, sed eo modo, ut gravior, quae est ad sibi quidem proximam. diatessaron retineat consonantiam: ad ulteriorem vero diatessaron ac diapason, ut hypate hypaton ad hypate meson diatessaron, ad neten diezeugmenon diatessaron ac diapason. Item nete hyperbolaeon, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
EPRENENDIT AUTEM PR¬
thagoricos ptolomeus. totãq
eam quã predictis libris exposumꝰ.
demonstrationẽ pluribus modis
Inquo totum illud &iam qđ diates¬
seron ac diapente sesqualtera
& ses qui tertio conuingunt In re¬
liquis uero suꝑ pasticularibus cũ
eiusdem sint generis nullas om¬
nino applicent consonantias:
UIIII. DE MONSTRATIO SECUN¬
DUMPTOLOMEUM DIAPASON
DIATISSERON CONSONANTIAE
ROBAT AUTEM EXDIAPA
efficit coniunctionem. ut unus
atq idem neruus. eẽ. uideatur
idq: pythagorici quoq consen
tiunt. quo circa si quaei conso¬
nantia fieri addita in tegra
inuiolattiq: seruatur. Ita
Sit igitur diapason consonantia
quae contineatur inter hẏpa¬
ten meson & n&en die zeugmeñ
Utraq haec ita sibi consentit atq
coniungitur sono. ut una uox
quasi unius nerui nonquasi duoꝵ¬
mixta pellat auditum. Quam¬
cumq igitur huic dicipason con¬
sonantiae consonantiam iunxe¬
rimus seruatur integra. quia
ita iungitur tanquã uni uoculȩ

Expanded text:
eprehendit autem Pythagoricos Ptolemaeus, totamque eam quam praedictis libris exposuimus demonstrationem pluribus modis, in quo totum illud etiam quod diatessaron ac diapente sesquialtero et sesquitertio conjungunt, in reliquis vero superparticularibus, cum ejusdem sint generis, nullas omnino applicent consonantias. PUT VIII. Demonstratio secundum Ptolemaeum diapason et diatessaron consonantiae. Probat autem ex diapaefficit conjunctionem, ut unus atque idem nervus esse videatur, idque Pytiunt. Quocirca si qua ei consonantia fuerit addita, integra inviolataque servatur. Ita Sit igitur Diapason consonantia, quae contineatur inter hypate meson, et nete diezeugmenon. Utraque haec ita sibi consentit atque conjungitur sono, ut una vox quasi unius nervi, non quasi duomixta pellat auditum. Quamcunque igitur huic diapason consonantiae consonantiam junxerimus, servatur integra, quia ita junguntur tanquam uni voculae
Abbreviated transcription (Latin):
est integrȩ dimidium tonum
in duo diaschimata atq unum
schisma posse pastiri Quofit
ut in tegrum semitonium. mino¬
re semitonio. uno schismate
differre uideatur. Apotome
autem aminore semitonio du¬
obus schismatibus differt
Diffest enim commate. Sed
duo schismacta unum ꝑficiunt
comma

Expanded text:
est integre dimidium tonum est integre dimidium tonum in duo diaschismata atque unum schisma posse partiri. Quo fit ut integrum semitonium a minore semitonio uno schismate differre videatur, apotome autem a minore semitonio duobus schismatibus differt, differt enim commate; sed duo schismata unum perficiunt comma
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus includit. Diesis iN¬
quit est spatium quo maior
est sesqui tertia proportio
duobus tonis. comina uero. ẽ.
spatium: quo maior sesqui oc¬
ttiua ꝓportio. duabus diesib
id .ẽ. duobus semitoniis minorib:
Sichisma estdimidium commatis
Dia chisma uero dimidium dieseos
id est semito nii minoris. Ex
quibus illud colligitur. qm̃
tonus quidem diuiditur prin¬
cipaliter in semitonum minus
atq: a potom̃. Diuiditur &iam
induo semitonia & comma.
Quofit ut diuidatur inquat
tuor diaschismata & comma
Integrum uero dimidium tom
quod est semitonium constat
ex duobus diaschismatibus quod
est unum semitonium minus.
& schismate quod ẽ. dimidium
commatis. Qm̃ enim totus
tonus ex duobus semitoniis mi¬
noribus & commate coniunstus
est. siquis id integre diuidere
uelit. faci& unum semitonium
minus commatisq dimidium.
Sed unum semitonium minus.
diuiditur induo diaschinata
Dimidium uero commatis. unũ
schisma Reste igitur diltum

Expanded text:
tionibus includit. Diesis, intionibus includit. Diesis, inquit, est spatium quo major est sesquitertia proportio duobus tonis. Comma vero est spatium quo major est sesquioctava proportio duabus diesibus, id est duobus semitoniis minoribus. Schisma est dimidiudiaschisma vero dimidium dieseos, id est, semitonii minoris. Ex quibus illud colligitur, quanquam tonus quidem dividitur principaliter in semitonium minus atque apotomen; dividitur etiam in duo semitonia et comma: quo fit, ut dividatur in duo diaschismata et comma. Integrum vero dimidium toni, quod est semitonium, consex duobus diaschismatibus, quod est unum semitonium minus, et schismate, quod est dimidium commatis. Quoniam cum totus tonus ex duobus semitoniis minoribus et commate conjunctus est, si quis id integre dividere velit, faciet unum semitonium minus commatisque dimidium. Sed unum semitonium minus dividitur in duo diaschismata. Dimidium vero commatis unum schisma est. Recte igitur dictum
Abbreviated transcription (Latin):
XQUIBOS FACILE APPARET
tonum duobus semitonus
minoribus & commate consta¬
re. Namsi totus tonus exapotome
constat ac semitomo. semitoniũ
uero ab apotome diffest comina¬
te. nihil est aliud apotome ni¬
si semitonium minus & comina
Si igitur duo semitonia minora
detono quis auferat. commat
demuero hoc quoq probabitur
modo. Namsi dicipasoꝵ quinq
tonis ac duob minoribus semi¬
toniis contin&ur. superantq
sex toni dicipason consonanti¬
am uno commate. non est du¬
bium quintonis quinis ab utroq
spatio sublatis. fiant reliqua
exdicipason quidem duo semi¬
toria minora desex uero to¬
nis. tonus Atq hic tonus
haeo duo semitonia quaerelin¬
quntur uincit commate
Quod si duob eisdem semitomiis
comina reponatur. aequabunt
tonum. Consttit igitur unum
tonum duobus semitonus mi¬
noribus & commate. quod in¬
tibus inuenitur aequari:
UIII. DEMINORIBUS SEMITO¬
NII IN TER UALLIS
Ihilolaus igitur. haec atq his
minora spatia talibus defini¬

Expanded text:
quibus facile apparet tonum duobus semitoniis minoribus et commate constare. Nam si totus tonus ex apotome constat ac semitonio, semitonium vero ab apotome differt commate; nihil est aliud apotome nisi semitonium minus et comma. Si igitur duo semitonia minora de tono quis auferat, comma fre. Idem vero hoc quoque probabitur modo. Nam si diapason quinque tonis ac duobus minoribus semitoniis continetur, superantque sex toni diapason consonantiam uno commate, non est dubium quin tonis quinis ab utroque spatio sublatis fiant reliqua ex diapason quidem duo semitonia minora, de sex vero tonis tonus. atque hic tonus haec duo semitonia quae relinquuntur vincit commate. Quod si duobus eisdem semitoniis comma reponatur, aequabunt tonum; constat igitur unum tonum duobus semitoniis minoribus et commati, quod intibus invenitur, aequari. CAPUT VIII. De minoribus semitonii interrallis. Philolaus igitur haec atque his minora spatia talibus diffini
Abbreviated transcription (Latin):
tque id si de triplis fiat. sesqui¬
tertia. Si dequa druplis. sesqui¬
quasta. consimilibusq in alteru¬
tra paste uocabulis. ꝓpostiona¬
littis exmultiplicitate nasce¬
tur: Exsuper particularitate
uero conuersa. ducitur super¬
partiens habitudo. Disponatur
enim conuersim sesqualtera com¬
tur igitur primus primo ae¬
quus idest. UIIII. Secunđ primo

Expanded text:
tque id si de triplis fiat, sesquitertia; si de quadruplis sesquiquarta, consimilibusque in alterutra parte vocabulis proportionalitas ex multiplicitate nascetur, ex superparticularitate vero conversa ducitur superpartiens habitudo. Disponatur enim conversim sesquialtera comtur enim primus primo aequus, id est 9; secundus primo
Abbreviated transcription (Latin):
PRO EMIUM
UPERIUS UOLUMEN CVNC¬
tt digessit. quaenunc dili¬
p̃posui Itaq priusquã adea
ueniam qua̧ ꝓprus rationib:
ꝑdocenda sunt. pauca premit¬
ttm quib: elucubracior ani¬
mus auditoris. ad ea quaedicen¬
dasunt accipienda ꝑueniat

Expanded text:
Prooemium. Superius volumen cuncta digessit, quae nunc diliproposui; itaque priusquam ad ea veniam quae propriis rationibus perdocenda sunt, pauca praemittam, quibus elucubratior animus auditoris ad ea quae dicenda sunt accipienda perveniat
Abbreviated transcription (Latin):
illud quidem quod in instrum̃tis¬
positum .ẽ. ibiq totam opertim
consumit. ut sunt cytharediquiq:
organo c&erisq: musicȩ instrum̃¬
tis astificium ꝓbant. amusicae
scientiȩ intellestu se uinsti sunt:
qm̃ famulantur ut diltũ .ẽ. nec
quicquã affer̃rationis. sed sunt
totius speculationis exꝑtes Se¬
cundum uero musicam agentiũ
genus poettirũ ẽ : qđ non potius
speculatione acratione quã na¬
turali quodam instinstu festur
ad carmen. Atq id circo hoc quoq
genus amusica segregandũ ẽ
Testium ẽ qđ iudicandi peri¬
tiam sumit. ut rihmos tanti¬
lenasq totũq carm̃possit ꝑpen¬
dere Quod scilic& qm̃ totũ in
ratione ac speculatione positũ ẽ.
hoc ꝓprie musice deputabitur
Isq ẽ. musicus cui ad ẽ. facultas
scđm speculationẽ rationẽue
propositam acmusicae conueni¬
entem demodis acrithinis deq
generibus cantilenarum. ac de
ꝑmixtionib: ac deomnib: dequib:

Expanded text:
illud quillud qupositum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharoedi, quique organo caeterisque musicae instrumentis artificium probant, a musicae scientiae intellectu sejuncti sunt, quoniam famulantur ut dictum est, nec quidquam afferunt rationis, sed sunt totius speculationis expertes. Secundum vero musicam agentium est genus poetarum, quod non potius speculatione ac ratione quam naturali quodam instinctu fertur ad carmen, atque idcirco hoc quoque genus a musica segregandum est. Tertium est quod judicandi peritiam sumit, ut rhythmos cantilenasque eorumque carmen possit perpendere. Quod scilicet quando totum in ratione ac speculatione positum est, hoc proprie musicae deputabitur. Isque musicus est cui adest facultas secundum speculationem rationemve propositam ac musicae convenientem, de modis ac rhythmis, deque generibus cantilenarum, ac de permixtionibus, ac de omnibus de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
rationis operandi actu non ege¬
at. manuum uero opera nulla
sint nisiratione ducantur. Iam
uero quanta sit gloria meritũq
rationis. hinc intellegi potest
qđ c&eri ut ita dicam corporales
artifices non ex disciplina sed ex
ipsis potius instrumentis coepe¬
reuocabula Namcytharedus
excithara. tibicen extibia. cđe¬
riq suorũ instrumentoꝵ uoca¬
bulis nuncupantur. Isuero ẽ.
musicus. quiratione ꝑpensa.
canendi scientiã non seruitio
operis sedimperio speculatio¬
nis assumit. Quod scilic& in ae¬
dificiorum bellorũq opera ui¬
demus. in contraria scilic& nun¬
cupatione uocabuli. Forũ nãq
nominib: uł aedificia inscribun¬
tur. uł dicuntur triumphi.
tuta sunt non quorũ opere serui¬
tioq ꝑfesta. Tria igitur genera
sunt quȩ circa astem musicã uer¬
scintur. Vnũ genus ẽ. quod instru¬
mentis agitur. aliud fingit car¬
mina. testium qđ instrum̃torũ
opus carmenq diuidicati Sed

Expanded text:
rationis operandi actu non egerationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Jam vero quanta sit gloria meritumque rationis hic intelligi potest, quod caeteri ut ita dicam corporales artifices non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharoedus ex cithara, vel tibicen ex tibia, caeterique suorum instrumentorum vocabulis nuncupantur. Is vero est musicus qui, ratione perpensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imperio speculationis assumit. Quod scilicet in aedificiorum bellorumque opera videmus, et in contraria scilicet nuncupatione vocabuli. Eorum namque nominibus vel aedificia inscribuntur, vel ducuntur triumphi, tuta sunt, non quorum opere servitioque perfecta. Tria igitur genera sunt, que circa artem musicam versantur: unum est quod instrumentis agitur; aliud fingit carmina: tertium instrumentorum opus, carmenque diiudicat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
mitonia uero. eẽ. duo maius acminus
Diapente autem tribus tonis ac
minore semitonio contineri. Di¬
a pason autem quinq tonis ac du¬
obus minorib semitonus expleri
neq ad sexto nos ullomodo ꝑue¬
nire : Haec omnia posterius &
numerorũ ratione. & aurium iu¬
UNC ILLUD EST INTUENDUM
quod om̃ĩs ars omnisq &icim dis¬
ciplina. honorabiliorem natura¬
liter habeat rationem quã astifi¬
faciat. quam ipsum illud effice¬
re quod sciat. Etenim astificium
corporale quasi seruiens famula¬
tur. ratio uero quasi domina impe¬
rat. Et nisi manus secundũ id quod
ratio sancit efficiat. frustrasit
Quanto igitur preclarior. ẽ. sci¬
entia musicae. in cognitionerationis
quam inopere efficiendi atq altu
tantum scilic& quantũ corpus
mente superatur. Quod scilic&
rationis expers. seruitio degit.
illa uero imperat atq ad restum
deducit. Quodnisi eius pareatur
imperio. expers opus rationis ti¬
tubabit. Vnde fit ut speculatio

Expanded text:
mitonia vero esse duo, majus ac minus, mitonia vero esse duo, majus ac minus, diapente autem tribus tonis ac semitonio minore contineri. Diapason vero quinque tonis ac duobus minoribus semitoniis expleri, neque ad sex tonos ullo modo pervenire. Haec omnia posterius et numerorum ratione et aurium juNunc illud est intuendum quod omnis ars, omnisque etiam disciplina honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artififaciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium corporale, quasi serviens famulatur. Ratio vero quasi domina imperat, et nisi manus secundum id quod ratio sancit efficiat, frustra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognitione rationis, quam in opere efficiendi atque actu tantum, scilicet quantum corpus mente superatur! Quod scilicet rationis expers servitio degit, illa vero imperat, atque ad rectum deducit, quod nisi pareat ejus imperio, et expers rationis opus titubabit. Unde fit ut speculatio
Abbreviated transcription (Latin):
prthagoricis inmorem ut cũ quid
amagistro prttigora diceret᷑.
hinc nullus rationẽ petere aude¬
bat. sederat eisratio docentis auc¬
toritas. ldq fiebat quã diu discen¬
tis animus firmiore dostrina ro¬
boratus ipse earundem rerumra¬
tionem nullo &iam docente repe¬
rir&. ita &iam nunc lestoris fidei
qua̧ ꝓponimus cõmendamus ut
arbi tr&ur dia pason induplo. di¬
apente insesqualtera. dia tesse ron
in sesqui tertia. diapente acdiapa
son intriplici. bis dia pason inqua¬
drupla ꝓportione iñ sistere: Post
&hec uero ratio diligentius explicabit᷑.
& quib: modis aurium quoq iuditio
consonantiȩ musictie colligantur.
ceteraq: omĩa quae superius dic¬
ta sunt. amplior tracttitus edis¬
ser&. ut tonum sesqui osttiuã face¬
re ꝓpor tionem. eumq induo aqua
diuidi non posse. sicut nullam
eiusdem generis ꝓportionem.
idest suꝑ pasticularis: Diatessa¬
ron autem consonantiã duob to¬
nis semitonioq consistere. Se

Expanded text:
Pythagoricis in morem, ut cum quid Pythagoricis in morem, ut cum quid a magistro Pythagora diceretur, hinc nullus rationes petere audebat, sed erat ei ratio docentis auctoritas, idque fiebat quandiu discentis animus firmiore doctrina roboratus, ipse eamdem rerum rationem nullo etiam docente reperiret; ita etiam nunc lectoris fidei quae proponimus, commendamus, ut arbitretur diapason in dupla, diapente in sesquialtera, diatessaron in sesquitertia, diapente ac diapadiapason in quadrupla propositione consistere. Post vero et hoc ratio diligentius explicabit, et quibus modis aurium quoque judicio consonantiae musicae colligantur, caeteraque omnia quae superius dicta sunt amplior tractatus edisere et tonum sesquioctavam facere proportionem, eumque in duo equa dividi non posse, sicut nullam eiusdem generis proportionem, id est, superparticularis: diatessaron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque cons
Abbreviated transcription (Latin):
mus consonantias. habendum
uiditium est. ut in aure itti quoq
inratione quã harum meliorem
oposteat arbitrari Eodemnãq
modo auris efficitur sonis uł oculus
aspestu. quo animi iudicium nu¬
meris. uł continua quantitate
Proposito enimnumero uel linea
nihil. ẽ. facilius quã eius duplum
oculo uł animo contueri Item
post dupli uiditium. sequitur
dimidii. Post dimidium tripli
Post tripli. partis tertiae. Id eoq
qm̃ facilior est dupli descriptio.
optimam nichoma chus putat dia¬
pason consonantiam. Posthanc
diapente. quȩ medium ten&
Hinc dicipente acdia pason quȩ
triplum Cetera quȩ scđm eun¬
demmodum. formamq diuidi¬
lomeus cuius omnem sententiã
posterius explicabo
ENDA QUAE DIC TA
SUNT
MAA TAMEN QUAEDEETINC
diligentius expsenda sunt. sum¬
matim nunc ac breuiter at tẽp̃¬
ttimus. ut interim insuꝑficiae
quadcm. haec animum lestoris
assue faciant qui ad interiorem
scientiam posteriore trastatio¬
ne descend& Nunc uero quoderat

Expanded text:
mus consonantias, habendum mus consonantias, habendum judicium est ut in aure, ita quoque in ratione quam harum meliorem oporteat arbitrari. Eodem namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi judicium numeris vel continua quantitate. Proposito enim numero vel linea, nihil est facilius quam ejus duplum oculo vel animo contueri. Item post dupli judicium sequitur dimidii, post dimidium tripli, post triplum partis tertiae. Quae ideo quoniam facilior est dupli descriptio, optimam Nicomachus putat diapason consonantiam, post hanc diapente, quae medium tenet, hinc diapente et diapason, que triplum: ceterasque secundum eumdem modum formamque diiudicujus omnem sententiam posterius explicabo.enda quae dicta sunt. nia tamen quae dehinc diligentius expedienda sunt, summatim nunc ac breviter attentemus, ut interim in superficie quadam animum haec lectoris assuefaciant, qui ad interiorem scientiam posteriore tractatione descendet. Nunc vero quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
EDID NICHCOMACHAS NONAR¬
bitratur ueraciter diłtum.
Neq enim similium. eẽ. consonan
ticim. sed dissimilium potius in
unam eandemq: concordiam
uenientium. Graui uero grauis
simisceatur nullam facere con¬
sonantiam. qm̃ hanc canendi con¬
cordicim similitudo non efficit
sed dissimilitudo. Quaecum dis¬
t& insingulis uocibus. copulat᷑
inmixtis. Sedhinc potius nicho¬
machus fieri consonantiã putat
Non inquit unus ttntũ pulsus ẽ
qui simplicem modum uocis emit¬
tit. sed semel ꝑcussus neruus se¬
pius aerem pellens multtis ef¬
ficit uoces. sed quia ea uelocitas
.ẽ. ꝑcussionis ut sonus sonum quo¬
dam modo comprehendat. distan¬
tia non sentitur & quasi un auox
aurib uenit Siigitur ꝑcussĩ¬
ones grauium sonorum. cõmen¬
surabiles sint ꝑcussionib sonorũ
acutorum. ut in his ꝓportionib:
quas supra r&ulimus. non ẽ du¬
bium quinipsa cõmensuratio sibi¬
m& misceat᷑ unãq uocũ efficiat
PRAECE DAT
EDINTEROMNES QUASRETOLI¬

Expanded text:
ed Nicomachus non arbitratur veraciter dictum; neque enim similium consonantiam esse ait, sed dissimilium potius in unam eamdemque concordiam venientium: gravis vero gravi si misceatur, nullam facere consonantiam; quoniam hanc canendi concordiam similitudo non efficit, sed dissimilitudo, que cum distet in singulis vocibus, copulatur in mixtis. Sed hinc etiam potius Nicomachus fieri consonantiam Non, inquit, unus tantum pulsus est, qui simplicem modum vocis emittat, sed semel percussus nervus saepius aerem pellens multas efficit voces. Sed quia ea velocitas est percussionis, ut sonus sonum quodammodo comprehendat, distantia non sentitur, et quasi una vox auribus venit. Si igitur percussiones gravium sonorum commensurabiles sint percussionibus acutorum sonorum, ut in his proportionibus quas supra retulimus, non est dubium quin ipsa commensuratio sibimet misceatur, unamque vocum efficiat praecedat. Sed inter omnes quas retuli
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicatum Item si suꝑ¬
pasticularis proportio bina¬
rio multiplic&ur. Id quod fit
neq suꝑ particulare. eẽ . neq
multiplex. Quod si id quod
extali multiplicatione nas¬
cetur. neq: multiplex . ẽ. neq
suꝑ pasticulare. tunc
illud quodbinario multi¬
plicatum est. uel superptir¬
ticularis. uel alterius ge
primos suꝑ pas ticulares
primam efficere multiplicem
ꝓportionem. ut si ses qualter
& ses qui tertius conuingantur.
duplicem creant Sint enim
tius quat tuor adii. duplus
Rursus primus multiplex pri¬
mo additus super par ticulari
secundum multiplicem creat
Sint enim numeri.ii.iiII.uI
est: primus scilic& multiplex
Sex adiiii. sesqualter qui . ẽ.
primus suꝑ paar ticularis:
Sex adduos. triplus. qui secunđ
.ẽ. multiplex. Quod si triplum.
sesqui tertio addas. quadruplus
efficitur. Si quadruplum.
ses quiquasto. quincuplus
Atq in hunc modum uinstis pro¬
portionib: multiplicium ac
suꝑ par ticularium in infini¬

Expanded text:
multiplicatum. Item si supmultiplicatum. Item si superparticularis proportio binario multiplicetur, id quod fit neque superparticulare esse, neque multiplex. Quod si id quod ex tali multiplicatione nascetur, neque multiplex, neque superparticulare est, tunc illud quod binario multiplicatum est, vel superparticularis vel alterius genprimos superparticulares primam efficere multiplicem proportionem, ut sesquialter et sesquitertius conjungantur duplicem creant. Sint enim tius, quatuor ad duo duplus. Rursus primus multiplex primo additus superparticulari secundum multiplicem creat. Sint enim numeri 2, est, primus scilicet multiplex. At 6 ad 4 sesquialter, qui est primus superparticularis; 6 ad duos triplus, qui secundus est multiplex: quod si triplum sesquitertio addas, quadruplus efficitur; si quadruplum sesquiquarto, quincuplus. Atque in hunc modum junctis proportionibus multiplicium ac superparticularium, in infini
Abbreviated transcription (Latin):
tia ses qui quastum uincat
Atq: idem incaderis. Hinc eue¬
Quod appar& innu mero naturali
Disponatur enimnumerus na¬
Binarius igitur adimitatem du¬
plus est. Ternarius adbinariũ
sesqualter est. Quaternarius
uero ad ternarium sesquiter¬
tius Maiores uero sunt nume¬
Minores ternarius & binarius
& unitas Inmaioribus igitur
minor & inminorib: maior pro¬
portio contin&ur. Hinc appa¬
r& quod si aliquib numeris ꝓ¬
portionem continentib suꝑ par¬
ticularem. aequa pluralitas
addctur maiorem . eẽ. propor¬
tionem ante aeq pluralititis
augm̃tum. quã postea quã eis¬
ET SUPER PARTICOLARIBUS
MULTIPLICITATES FIANT.
LUO ETIAM PRE MITTEN¬
dum iudetur. quod paulo
post demonstrabitur. Si
multiplex interuallum bina¬
rio fuerit multiplicatum.
id &iam quod exilla multi¬
plicatione nasc&er multi¬
plex . eẽ. quod sud quod ex
illa multiplicatione pro¬
creatumsit. non fuerit mul¬
tiplex. tunc illud non . eẽ. mul¬
tiplex quodbinario fuerit

Expanded text:
tia sesquiquartam vincat. tia sesquiquartam vincat. Atque idem in caeteris. Hinc eveQuod apparet in numero naturali: disponatur enim numerus naBinarius igitur ad unitatem duplus est. Ternarius ad binarium sesquialter est. Quaternarius vero ad ternarium sesquitertius. Majores vero sunt numeMinores vero binarius et unitas, in majoribus igitur minor, et in minoribus major proportio continetur; hinc apparet quod si aliquibus numeris proportionem continentibus superparticularem, aequa pluralitas addatur, majorem esse proportionem ante aeque pluralitatia augmentum, quam posteaquam eiet superparticularibus multiplicitates fiant. Illud etiam praetermittendum non videtur, quod paulo post demonstrabitur, si multiplex intervallum binario fuerit multiplicatum, id etiam quod ex illa multiplicatione nascetur multiplex esse. Quod si id quod ex tali multiplicatione procreatum sit non fuerit multiplex, tunc illud non esse multiplex, quod binario fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Inminorib: enim numeris maior
semꝑ proportio reperitur
Quod paulo posterius demonstra¬
bimus. Sinuero illa differen¬
tiae ꝑmensio. numerorum mul¬
titudinem suꝑuadat: eadẽq
ut rosq numeri pluralitate
p̃tereat. minores erunt pro¬
portione numeri superius mensi.
cum ad ditioneeius summȩ qua
fuerunt ante cum eos propria
differentia m&iebatur. Sint
Horum quinarius differentia ẽ
rum quinarius decies. fiunt
L. suꝑ uaidit igitur. Lnume¬
rus. Xluiii. numerum binario
Idem quinarius. LIII. undeci¬
es m&icitur. fiunt. LU. qui
eisdem rurfus duob Liii. nu¬
merum suꝑuadit. Addatur
utrisq binari is & ponantur
rati cum additione scilic& bina¬
rii quo differentia eos m&i ens
numeri quos eadem differentia
qui narii mensa est. Maiores.
uero &minores ꝓportiones. hoc
mõdo intelleguntur. Dimidia
pars maior. ẽ: quã tertia. Ter¬
Ac deinceps eodem modo Vnde
fit ut ses qualtera ꝓportio. ma¬
ior sit sesqui tertia. & sesqui ter¬

Expanded text:
In minoribus enim numeris major In minoribus enim numeris major semper proportio reperitur, quod paulo posterius demonstrabimus. Sin vero illa differentiae permensio numerorum multitudinem supervadat, eademque utrosque numeri pluralitate praetereat, minores erunt proportiones numeri superius mensi cum additione ejus summae qua urvadit, quam fuerunt ante, cum eos propria differentia metiebatur. Sint horum quinarius differentia est. rum, quinarius decies fiunt 50. Supervadit igitur 50 numerus 48 numerum binario, idem quinarius 53 undecies metiatur fiunt 55, qui eisdem rursus duobus 53 numerum supervadit; addatur utrisque binarius et disponantur rati, cum additione scilicet binarii quo differentia eos metiens numeri quos eadem, quae ta permensa est. Majores vero et minores proportiones hoc modo intelliguntur. Dimidia pars major est quam tertia. Terac deinceps eodem modo. Unde fit ut sesquialtera proportio major sit sesquitertia, et sesquiter
Abbreviated transcription (Latin):
positi In eadem igitur sunt pro¬
postione numeri: quos propria
differentia integre ꝑmensa.ẽ.
quos eos ꝓpria differentia ꝑ
mensa .ẽ: Quod siqua differen¬
tia numerorum. ita eos nume¬
ros quorum. ẽ. differentia me¬
tittur. ut eandem mensuram
numerorum. pburalitas exce¬
dat. idemq in utrisq sit exces¬
sus & sit diminutior differen¬
tiae mensura quam . ẽ. plu¬
ralitas numerorum . maiorem
obtinebunt proportionẽ ad se
iniuioem numeri sicis illud
quod relinquitur postmensio¬
nem r&ractumsit. quã fuerun
integri cũ eos ꝓpria differen¬
tia m&iebatur Sint enim
Hos igitur quinarius qui esteorũ
differentia m&iatur M&it᷑¬
rius decies usq ad. L relin¬
quit uero ternarium. Rursus
LUIII. numerum. m&itur idem
undecies usq ad . LU. Atq
in eo iterum ternarium dere¬
linquit Auferatur igitur ex
utrisq ternarius. fiunt. L.
& . LU : Qui disponantur hoc
Nhoc igitur manifestum. est
maioris. eẽ ꝓportionis interse

Expanded text:
positi. In eadem igitur sunt propositi. In eadem igitur sunt proportione numeri quos propria differentia integra permensa est, quos eos propria differentia est permensa; quod si qua differentia numerorum ita eos numeros quorum est differentia metiatur, ut eamdem mensuram numerorum pluralitas excedat, idemque in utrisque sit excessus, et sit diminutior differentiae mensura, quam est pluralitas numerorum, majorem obtinebunt proportionem ad se invicem numeri, si eis illud quod relinquitur post mensionem, retractum sit, quam fuerunt integri, cum eos propria differentia metiebatur. Sint enim hos igitur quinarius, qui est eorum differentia, metiatur. Metrius decies usque ad 50, relinquit vero ternarium. Rursus 58 numerum metitur idem undecies usque ad 55, atque in eo iterum ternarium derelinquit. Auferatur igitur ex utrisque ternarius, fiunt 50 et 55, qui disponatur hoc hoc igitur manifestum est majoris esse proportionis inter se
Abbreviated transcription (Latin):
XXUIII Atq hic modus erit incȩ¬
teris Vt si sesqui tertias propor¬
tiones uelis extendere. ponas
ses qui tertiorum radices. qua̧ s̃
qua ternarius atq ternarius
ad se inuicem comparati atq
adhunc modum multiplices
Q uod si sesquiquasttis. sesquiquar¬
torum dispones radices: eadẽq
multiplicatione sesquiquar¬
tos. quot lib& extendes Quan¬
tum autem nobis hȩconsidera¬
tiones ꝓsint. sequens ordo
monstrabit. DEPROPOR
ABALIIS METIUNTUR
IDUOS NUMEROS EORUM
Idifferentia in tegre fuerit
ꝑmensa. in eadem sunt ꝓpor¬
tione numeri quos sua diffe¬
rentia mensa est. inquaer̃
proportione & hinumeri secundũ
quos eos sua mensa est differentia
Sint enim numeri.L.LU. hi
igitur ad se inuicem ses qui decima
habitudine comparantur. & etrũ
differentia ẽ. quinarius. qui
scilic& est pars. decima numeri.L.
Hic igitur m&i&ur quidem.L
numerũ decies. Lu. uero unde¬
cies Secundum. X. igitur atq¬
differentia id ẽ. quinarius per¬
ses quidecima cõparatione com¬

Expanded text:
 Atque hic modus erit in caeteris, ut si sesquitertias proportiones velis extendere, ponas sesquitertiorum radices, quae sunt quaternarius atque ternarius ad se invicem comparati. Atque ad hunc modum multiplices, quod si sesquiquartas sesquiquartorum dispones radices, eademque multiplicatione sesquiquartos quotlibet extendes. Quantum autem nobis hae considerationes prosint, sequens ordo monstrabit. CAPUT IX.ab aliis metiuntur. Si duos numeros eorum differentia integre fuerit permensa, in eadem sunt proportione numeri, quos sua differentia mensa est, in qua erunt proportione etiam hi numeri secundum quos eos sua mensa est differentia. Sint enim numeri 50, 55; hi ergo ad se invicem sesquidecima habitudine comparantur, et est eorum differentia quinarius, qui scilicet est pars decima numeri 50. Hic igitur metietur quidem 50 numerum decies, 55 vero undecies; secundum decem igitur atqudifferentia, id est quinarius, persesquidecima comparatione com
Abbreviated transcription (Latin):
UIDUERO SIT INTEGRŨ
semitonium autquib primis
numeris const&. nunc euiden¬
tius explicabo. Idenim quod
dediuisione tonidistum ̃ nor
ad hoc ꝑtin& ut semi tomorun
modos uoluerimus ostendere.
sed adid potius qđ tonum inge¬
mina aequa diceremus non pos¬
sedisiungi Dia tesseron que. ẽ.
consonantia. uocum quidem . ẽ.¬

Expanded text:
uod vero integrum sit semitonium, aut in quibus primis numeris constet, nunc evidentius explicabo. Id enim quod de divisione toni dictum est, non ad hoc pertinet, ut semitoniorum modos voluerimus ostendere. Sed ad id potius quod tonum in gemina aequa diceremus non posse disjungi. Diatessaron, quae est consonantia, vocum quidem e
Abbreviated transcription (Latin):
compar&ur. ses qui testia propor¬
tio fi&. ac diatesseron concinen¬
tiam resonabit Sed siccxuI.
ad CXCII. comparemus. ses¬
qui osttiua ꝓpor tio est. Estem̃
eorum differentia. XXIIII.
Estigitur tonus Rursus cexlui
si CC XUI comparatur. erit
altera ac sesqui ostaua ꝓportio
Nam eorum differentia & XUII
tur ostaua Restat compa¬
Quorum differentia est. XIII
Quoties facti medi&atem du¬
.ẽ. igitur semitomum. sed minus
a seinitonio. Tunc enim in tegrũ
eẽ. semitonium uire putaretur.
si eorum differentia quȩ ẽ.Xiii.
fasta osties. medietatem ducentoꝵ¬
potuiss& aequare. Estq uerum
semitonium minus ducentorum
comparatio XUIII
XUIII¬
DEDIATESSERON ABDIADEN¬
TE TONO DISTARE

Expanded text:
comparetur, sesquitertia proportio fiet, ac diatessaron concinentiam resonabit. Sed si 216 ad 192 comparemus, sesquioctava proportio est; est enim eorum differentia 24, est igitur tonus. Rursus si 243 ad 216 comparetur, erit altera sesquioctava proportio. Nam eorum differentia 27, tur octava, restat compaquorum differentia est 13. Qui octies facti, medietatem 24est igitur semitonium, sed minus a semitonio. Tunc enim integrum esse semitonium jure putaretur, si eorum differentia, quae est 13 facta octies, medietatem potuisset aequare. Estque verum semitonium minus 243 omparatio. CAPUT XVIII. Diatessaron a diapente
Abbreviated transcription (Latin):
URSUS DIAPENTE CONSO¬
nantia uocum quidem .ẽ.
quinq: Inter uallorum quat¬
tuor. Trium tonorum: & mino¬
re semitonio. Ponatur enim
sesqualter sumatur. qui ad
eum diapente faciat consonan¬
tiaim Sit igitur numerus. oc¬
perius horũ de prehensorum
cxcii. ponantur in medio
Etsit hoc modo formata descrip¬
Insuperiori igitur discriptione¬
& semitonium continere mons¬
tratisunt. Restat igitur com¬
quae .ẽ. sesqui ostaua. idest
tonus. Eorumq differentia . ẽ.
xxxii. que .ẽ. ostaua pars
diapente consonantia. extrib:
tonis semi toniꝰq consistere
Seddudum diatessaron consonan¬
tia. acentum non aginta duob:
numeris usq adcclui. ue¬
nerat. Nunc uero diapente
distenditur. Superatur igitur
dictessaron consonantia ł di¬
apente. ea ꝓportione qua in¬
contin&ur At est hic tonũs
Dia tessaron igitur symphonia
adiapente tono transcenditur:

Expanded text:
ursus diapente consonantia, vocum quidem est quinque intervallorum quatuor, trium tonorum, et minore semitonio. Ponatur enim sesquialter sumatur, qui ad eum diapente faciat consonantiam. Sit igitur numerus perius deprehensorum 192, ponantur in medio et sit hoc modo formata descripIn superiore igitur descriptioneet semitonium contineri monstrati sunt. Restat igitur comquae est sesquioctava, id est tonus, eorumque differentia est 32, quae est octava pars diapente consonantia ex tribus tonis semitonioque constare. Sed dubium diatessaron consonantia a centum nonaginta duobus numeris usque ad 256 venerat. Nunc vero diapente distenditur. Superatunantia a diapente, ea proportione quae incontinetur, at est hic tonus. Diatessaron igitur symphonia a diapente tono transcenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
secundis & testio idẽ. os tonctrius
Iic quoq binarius ten& differen¬
ticim terminorum. uno inter
eos naturaliter in termisso.
Q uodsi ternarius aequalitatis
principium sit fi& ternarius
differentia. Ut uerbi gratia
sint trest numeri ad
regulas superiorum subtus

Expanded text:
secundis ac tertio, id est octonarius. Hic quoque binarius tenet differentiam terminorum, uno inter eos naturaliter intermisso. Quod si ternarius aequalitatis principium sit, fiet ternarius differentia; verbi gratia: Sint termini tres ad regulas superiorum subtus
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑ pastiente Nam siquina¬
rium ad ternarium comparemꝰ.
binarius qui eorum .ẽ. differen¬
tia neutrum m&itur. Nam se¬
mel ternario comparatꝰ. minor
est duplicatus excedit. Itembis
quinario comparatus minor ẽos
Tertio uero super greditur. Atq
idcirco hoc primum in aequalita¬
tis genus a consonantiae natura
disiungitur. amplius. quod in his
quae consonantias formant mul¬
ta similia sunt In illis uero minime
Id probatur hoc modo Namq
duplum nihil est aliud nisibis
simplum Triplum nihil ali¬
ud nisi tertio simplum. Qua¬
druplum uero idem .ẽ. quod
quarto symplum. Sesqual¬
terum bis medidas. Sesqui¬
tertium .ter. parstertia.
Quod haud facile in cȩteris in¬
aequalitatum generib inuenit᷑.
FIERI CONSONANTIAS
Nato autem hoc modo fieri
in aure consonantiam dicit
Necesse . ẽ. inquit uelociorem
quidem eẽ. acutiorem sonum
Hicigitur cum grauem p̃cesserit.
inaurem celer ingreditur
Offensaq extrema eiusdem cor¬

Expanded text:
in superpartiente. Nam si quinain superpartiente. Nam si quinarium ad ternarium comparemus, binarius qui eorum differentia est, neutrum metitur. Nam si semel ternario comparatus, minor est, duplicatus excedit. Item bis quinario comparatus, minor est, tertio vero supergreditur. Atque idcirco hoc primum inaequalitatis genus a consonantiae natura disjungitur amplius quod in his quae consonantias formant, multa similia sunt, in his vero minime; id probatur hoc modo: namque duplum nihil est aliud nisi bis simplum. Triplum nihil aliud nisi tertio simplum. Quadruplum vero idem est quod quarto simplum. Sesquialterum, bis medietas. Sesquitertium vero ter pars tertia, quod haud facile in caeteris inaequalitatum generis invenitur. fieri consonantias. Plato vero hoc modo fieri in aure consonantiam dicit. Necesse est, inquit, velociorem quidem esse acutiorem sonum. Hic igitur cum gravem praecesserit, in aurem celer ingreditur, ostensaque extrema ejusdem cor
Abbreviated transcription (Latin):
diuisione trastauero erit lo¬
QUAESIT NATURA CONSO¬
NANTIARUM
ONSONANTIAM UEROLICET¬
intentuntur simulq pulsi red¬
dunt ꝑmixtum quod ammodo¬
lescunt Tunc fit ea quȩ dicitur
consonanti. Cum uero simul
pulsi sibi quisq: irecupit nec per¬
miscent adaurem suauem atq
unum ex duobus compositum sonũ.
tunc est quaedicitur dissonantia
nhis autem comparationibus¬
Igrauitatis atq acuminis hascon¬
sonantias necesse ẽ. inueniri quȩ
binarius utrosq m&itur inter
duos atq sex quae tripla est bi¬
narius utrosq m&itur. Inter
nouem atq octo eadem unitas
est. quae utrosq m&itur. Rur¬
sus insuꝑ particularib sisesqual¬
tera sit ꝓportio. ut quat tuor
ad sex. est binarius qui utrosq
m&itur. qui scilic& utrorũq
differentia. Quod si sesquiter¬
tia sit proportio ut si octo sena¬
rio comparentur. idẽ binaruiꝰ
utrosq: m&itur Iduero non
euenit inc&eris generib: inaequa¬
litatum quȩ supra r&ulimus ut

Expanded text:
divisione tracta vero, erit lodivisione tracta vero, erit loQuae sit natura consonantiarum. onsonantia vero,intenduntur, simulque pulsi reddunt lescunt, tunc fit ea quae dicitur consonantia. Cum vero simul pulsi, sibi quisque ire cupit, nec permiscent ad aurem suavem atque unum ex duobus compositum sonum, tunc est quae dicitur dissonantia.riuntur. In his autem comparationibusgravitatis atque acuminis has consonantias necesse est inveniri, quae binarius utrosque metitur, inter duos atque sex quae tripla est, binarius utrosque metiatur, inter novem atque octo eadem unitas est, quae utrosque metiatur. Rursus in superparticularibus si sesquialtera sit proportio, ut quatuor ad sex, binarius est qui utrosque metiatur, qui scilicet utrorumque est differentia. Quod si sesquitertia sit proportio, ut si octo senario comparentur, idem binarius utrosque metitur, id vero non evenit in caeteris generibus inaequalitatum, quae supra retulimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uenus hab& Paran&en sinem¬
menon. mercurius regit. Nete
autẽ. lunaris circuli ten& ex¬
emplum. Sed marcus tullius.
contrarium ordinem facit
Nam insexto libro dere publica
sic ait. Et natura fest ut extre¬
ma. ex altera parte grauiter
ex altera. autem acute sonent
Quam obcausam summus ille cęli
stellifer. cursus cuius conuersio ẽ.
concitatior. acuto &excitato
moudur sono. grauissimo autẽ
ibit lunciris atq infimus. Nã
terra nona immobilis manens
una sede semꝑher& Hic igitur
tullius terram quasi silentiũ
ponit scilic& immobilem Post
hanc qui proximus asilentio. ẽ.
datlune grauissimum sonum
Vt sit luna pros lambanomenos
mercurius hẏpate hypaton. uenꝰ
par hypate hypaton. Sol. licha¬
nos hypaton. mars. hypateme¬
son. luppiter parhypate meso&.
Saturnus lychanos meson caelũ
ultimũ mese. Quaeuero sint
harum immobiles. quȩ uero in
totum mobiles. quae autẽ inter¬
mobiles immobilesq consistant:
cum demonochordi regularis

Expanded text:
Venus habet, paranete synemVenus habet, paranete synemmenon Mercurius regit, nete autem Lunaris circuli tenet exemplum. Sed Marcus Tullius contrarium ordinem facit. Nam in VI lib. de Republica sic ait: Et natura fert ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille coeli stellifercursus, cujus conversio est concitatior acuto, et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus. Nam terra nona, immobilis manens, ima sede semper haeret; hic igitur Tullius terram quasi silentium ponit, scilicet immobilem. Post hanc sui proximus a silentio est, dat Lunae gravissimum sonum, ut sit Luna proslambanomenos, Mercurius hypate hypaton, Venus parhypate hypaton, Sol lichanos hypaton, Mars hypate meson, Jupiter parhypate meson, Saturnus lichanos meson, Coelum ultimum mese. Quae vero sint harum immobiles, quae vero in totum mobiles, quae autem immobiles mobilesque consistant, cum de monochordi regularis