comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regionibus apcrit relinqumturr. At ubi solitior hunus est alique funt
patentes auedam & occecanur ita ut in ea ora hantum fossarum compe¬
tant. S latius apertas simma parte decliuesq & ad solimm coartatas um¬
bricibus supmis similes facerę conueniet. Nam quarim retta sint latcra
celcriter aquis intiantite & superioris soli lapcibus replentur aperte ringus
occecari debebimt sulcis m altitudinem tripedantam depiessis qni cumi
parte dimidia lapides minitos uel nudam ꝗlaticam ntẽpermt aquentim
cupcriecta tcrra quę fucrat effossa. uel si nec lapis dit nec genta ser¬
mentis conexus uelut fimis informabitir meam crascitudinem quã solũ¬
solum fesse possit anguste quasi accõmodatam coartatamq capere tumi
ꝑ t̃num contendetit & suꝑ calcatis cupressitis uel pm̃cis aut si he nõ
crunt niçi frondibus terra contegatur. In prmcipio atq exitu fosge mo¬
re penticulorum binis saxis tatitummodo pilarum uice constitutus ut

Expanded text:
elinquuntur; at ubi solutior humus est, aliquae fiunt patentes, quaedam etiam occaecantur, ita ut in ora5hiantium fossarum competant. Sed latius apertas summa parte declivesque et ad solum coartatas imbricibus supinis similes facere conveniet; nam quarum recta sunt latera, celeriter aquis vitiantur et superioris soli lapsibus replentur. Opertae rursus occaecari debebunt sulcis in altitudinem tripedaneam depressis; qui cum parte dimidia lapides minutos vel nudam glaream receperint, aequentur superiecta terra, quae fuerat effossa. Vel si nec lapis erit nec glarea, sarmentis connexus velut funis informabitur in eam crassitudinem, quam solum fossae possit angustae quasi accommodatam coartatamque capere. Tum per imum contendetur, ut super calcatis cupressinis vel pineis aut, si eae non erunt, aliis frondibus terra contegatur, in principio atque exitu fossae more ponticulorum binis saxis tantummodo pilarum vice constitutis et
Abbreviated transcription (Latin):
lem d desolutam terram desiderant tepidumq locum & edim frequentis
humoris cadem mensura iugeruim uel modio hmis q̃s phasellum liccat õ¬
serere. Primo ttmpore semettis ab equmoctio autirmrali fabe pmigiis smꝰ
locus uel stercoratils desimatur Et si ucttratum erit ĩ ualle sirim ꝙ ã
supcriore ꝑte succm accipit prius autem uictemus semma demde psem¬
iemus ttñeam prosaissamq uel mliram reuccibimus occebmmis q ꝙͥ altiꝰ

Expanded text:
ilem et solutam terram desiderat tepidumque locum et caelum frequentis umoris. Eadem mensura iugerum vel modio minus quam phaselum licet obserere primo tempore sementis ab aequinoctio autumnali. Fabae pinguissimus locus vel stercoratus destinetur et si veteretum erit in valle situm, quod a superiore parte sucum accipit. Prius autem iaciemus semina, deinde proscindemus terram proscissamque in liram revocabimus occabimusque,
Abbreviated transcription (Latin):
metibus & dentalibus iniam subiagere quo mioris forme bobus id adtmisto¬
ri poscit ignorans. plus sse ieaditis m uentate fiugum qi impendut sima¬
iora meremur aimenta prescitim in italia ubi arbustis atq olcis congitis
igci altuis regolii at subigi aesidcrat ut & simime radices  uitum
olcarimq uomcribus resamndant quę si manc aut frugibus abȩmne et in¬
ftriores ꝑcnitis subacto solo facilius capiane himoris alimentum. Pott̃sp
cñ illa Celsi ratio numidit & egipto conucnire. Ubi plcumq arborib
uidium solum frumentis scmmatir atq ciusmodi ecua pguibus hanrt¬
nis pubtm uelut emeiem solutam qͣuis lcuisgimo densissimo dente moueri
satis c̃. Bubultum aũt ꝑ proscigum ingredi oportit. alternsq uersibus obli¬
quum tenere tratrum & alteinis recto plenoq sulcare. s ita met ubi na¬
dũ solum & mimotum relinquat quod agricole scamnum nocant. Boues
cim ad arborem uencuimt forten retmaitꝰ ac reteandart noem radit̃ mi¬

Expanded text:
meribus et dentalibus terram subigere, quo minoris formae bubus id administrari possit;ignorans plus esse reditus in ubertate frugum quam impendii, si maiora mercemur armenta, praesertim in Italia, ubi arbustis atque oleis consitus ager altius resolvi ac subigi desiderat, ut et summae radices vitium olearumque vomeribus rescindantur, quae si maneant, frugibus obsint, et inferiores penitus subacto solo facilius capiant umoris alimentum. Potest tamen illa Celsi ratio Numidiae et Aegypto convenire, ubi plerumque arboribus viduum solum frumentis seminatur; atque eius modi terram pinguibus harenis putrem velut cinerem solutam quamvis levissimo dente moveri satis est. Bubulcum autem per proscissum ingredi oportet alternisque versibus obliquum tenere aratrum et alternis recto plenoque sulcare, sed ita necubi crudum solum et immotum relinquat, quod agricolae scamnum vocant; boves, cum ad arborem venerint, fortiter retinere ac retardare, ne
Abbreviated transcription (Latin):
dcmceps preupiendum hẽo ut demessis scgctibus iam in ares futira sc̃i
cõsilatius Nam ꝙ ait cchus ubi medicais ẽ fuictus optimnam qͣnq spie¬
cam legeit opertit. sepatmq ex ca scmen reponte cum ringus amplio

Expanded text:
deinceps praecipiendum habeo,ut demessis segetibus iam in area futuro semini deinceps praecipiendum habeo,ut demessis segetibus iam in area futuro semini consulamus. Nam quod ait Celsus, ubi mediocris est fructus, optimam quamque spicam legere
Abbreviated transcription (Latin):
bus sime ulla strpe semimim aitas readit. cam glabitata signis adhibi¬
tis notari conucnit ut suo tempore iuciis eiis modi medeamim. Nam
ubi uligo uel aliqua pestis scgetem enetat ibi colimbmum stciti iei
si id nõ ẽ folia tupiesi conuenit spargi & margri. Sed antiqiiss imim
e anmeta inde humorem facto sulto aiduccie alitti uana en int predie¬
ta remedia. Nomuli pelle hiene satoritm irmedim uestnmt i e cax¬
⁊ ea cum panlim sunt nmorata scmnna iacume non dibitantes pͥ¬
uẽtcia quȩ sic lita sint. quedam sunt sotttuanete pestes adultas segctes
rudicibus subsct̃tis enccant. id ne funt temedio c̃ aque mixtus sucis he¬
be quam rustici scdum apellant. Nam noc medicamme ima nocte se¬
mima maccrata iacumtir. Quidam cicinmeris angunei hunnorem exp̃s sĩ
Q ciusdem tritam radicem diliumt aqua simliq rõne in adefacta sem̃ia
tcire mandant. Alii hat cadem aqua uel amirca infulea cim coepitũ.¬
festari segco ꝓfindumt sulcos. & ita noxa grmmalia submouc̃tir illiqd

Expanded text:
ibus sine ulla stirpe seminum areas reddit. Ea glabreta signis adhibitis notari convenit, ut suo tempore vitiis eius modi medeamur; nam ubi vel uligo vel alia quae pestis segetem enecat,ibi columbinum stercus vel, si id non est, folia cupressi convenit spargi et inarari. Sed antiquissimum est omnem inde umorem facto sulco deducere; aliter vana erunt praedicta remedia. Nonnulli pelle hyaenae satoriam trimodiam vesti sunt semina, iaciunt non dubitantes proventura, quae sic sata sint. Quaedam etiam subterraneae pestes adultas segetes radicibus subsectis enecant. Id ne. fiat, remedio est aquae mixtus sucus herbae, quam rustici sedum appellant, nam hoc medicamine una nocte semina macerata iaciuntur.Quidam cucumeris anguinei umorem ex- pressum et eiusdem tritam radicem diluunt aqua, similique ratione madefacta semina terrae mandant. Alii hac eadem aqua vel amurca insulsa, cum coepit infestari seges, perfundunt sulcos et ita noxia animalia summovent. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
Xatctur scu crerat colono est pocnitendus ac tanq̃i pestilcns reftiꝗcͥndus:
Nam ille mortem facit hic telecemat comitem mortis fammano. Si tarmne
Raỹq̃y Sed ninc potus ubeuoris sol mcminrmnus quouis demonstando

Expanded text:
exercetur seu cessat, colono est paenitendus ac tamquam pestilens refugiendus. exercetur seu cessat, colono est paenitendus ac tamquam pestilens refugiendus. Nam ille mortem facit, hic taeterrimam comitem mortis famem, si tamen ν. Sed nunc potius uberioris soli meminerimus, cuius demo
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ quoq uirgilus am & alias fecimndi agri laudes rettulissc adictit. ut c̃ñ
puitie soluim nam hoc nmitamur arando. Neq enim aluid ẽ colere q̃i re¬
soluere & stimenturt itrum. Ideoq maximos questus aggr pnebrt idcn
pmquis ac puttis quę cum pdirx imum redidat imimim poscit. & quod postu¬
lat᷑ exquo labore atq impenei conficitur. Prȩstantissimum igitit tale solim
unt dicatire proximuma Demde huic pmquiter densum quod impensam colo¬
ni laboremq magno foctu remincratur. Tcitia ẽ iatio loci tiqui quia sint
impensa fiuctumꝰ readcit põt. Hlant primam cato tẽ dicebat qui mexnne
rtaditim pritorum cȩitus antrponebat. S nos dẽ agitatione etriȩ nimc
aensum a macrum quia cum difficulittr trictrtur tum ne tracdum quiac̃
gratia refcrt ꝓc relictis pratis uel pascius abimdͥe sufficit Itaq hic ager sine

Expanded text:
noster quoque Vergilius, cum et alias fecundi arvi laudes rettulisset, adiecit, et cui noster quoque Vergilius, cum et alias fecundi arvi laudes rettulisset, adiecit, et cui putre solum namque hoc imitamur arando. Neque, enim aliud est colere quam resolvere et fermentare terram; ideoque maximos quaestus ager praebet idem pinguis ac putris, quia cum plurimum reddat, minimum poscit, et quod postulat exiguo labore atque impensa conficitur. Praestantissimum igitur tale solum iure dicatur. Proximum deinde huic pinguiter densum, quod impensam coloni laboremque magno fetu remuneratur. Tertia est ratio loci rigui, quia sine impensa fructum reddere potest. Hanc primam Cato esse dicebat, qui maxime reditum pratorum ceteris anteponebat; sed nos de agitatione terrae nunc siccum et densum et macrum, quia cum difficulter tradetur, tum ne tractatum quidem gratiam refert nec relictum pratis vel pascuis abunde sufficit. Itaque hic ager sive
Abbreviated transcription (Latin):
Monttm sublimen ꝙ asperim. s nemorasum & hecbidum inaxnne proliaucĩt
his autem gñibus singul sane spcties centribiumnt᷑. Soli prquis uel macri so¬
luti uel spissi humidi uel sicci. quę qualitates inter se mixtȩ uitibus ꝙ
alternat plirimas ffciume agrerim uanctates. eas numcrart non est artificis
agricole. Ncq cnm artis officũm est ꝑ spcties quę sune innumctabileo cuagi¬
riꝰ s maredi ꝑ gencia quę possume ꝙ cogitatione mentis et ambitu ucibor ͤ
facile compulati Retiriendum ẽ igitut ad qualitatum mtrese dissidentiũ
ex omnibus quę ttrei progenciat plura campo magis q̃r colle pͥlina pm.¬
qui solo q̃s macio letari. Deͦ siccancis & riquis non  cotperimus utra nũo
u̾incant. cum utrumq pene infmita sunt quę siccis atq hinmidis locis gaui¬
dent. Sed x his nibil non melius resoluta himno. qĩ acnea proucmnt q̃uod

Expanded text:
montem 2 sublimem et asperum, sed nemorosum et herbidum, maxime probaverunt. montem 2 sublimem et asperum, sed nemorosum et herbidum, maxime probaverunt. His autem generibus singulis senae species contribuuntur, soli pinguis vel macri, soluti vel spissi, umidi vel sicci, quae qualitates inter se mixtae 'vicibus et alternatae plurimas efficiunt agrorum varietates. Eas enumerare non est artificis agricolae; neque enim artis officium est per species, quae sunt innumerabiles, evagari sed ingredi per genera, quae possunt et cogitatione mentis et ambitu verborum facile copulari. Recurrendum est igitur ad qualitatum inter se dissidentium est ex omnibus, quae terra progeneret, plura campo magis quam colle, plura pingui solo quam macro laetari. De siccaneis et riguis non comperimus, utra numero vincant, quoniam utrimque paene infinita sunt,quae siccis quaeque umidis locis gaudent; sed ex his nihil non melius resoluta humo quam densa provenit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
uum transducta fegundior hr̃i tecia debet q fit requictior ꝗ urnior. S quod
multorum annorum frondibus & herbis quas suapte natiria ꝗcticrabat ue¬
lut sagmata largioribus pabulis facilius edendis caucandieq ftugibus suffi¬
cit. At cum pccrupte iastris ꝙ aratus ridices herdaru. ftrroqͦue succisa
nemora frondibus sius desiciunt alere matremięq ttmmporibus autirmi fuie¬
trtis & arboribus delapsa folia suꝑiacicbantur moꝵx conuersa uomcribus &
ut destituta pristinus alimentis maccescat humus. nec igitir fonigatione queᷤ¬
idmodum plurimi ciedidetime. net semo s nostia scilicet inct᷑a mitius
bengre nobie aiei rñdent. liaee cnm maiorem frucam periptie si firquenti
ꝙ tempestiua ꝗ modica stritorationt itna icfoncatur Dc uus cultis dictu¬
ros nos priori uolimme polliciti iam tun desidͥeramus
nitie. nec plibrata s exique prona. Collem clementte. et moliter ad surgentem

Expanded text:
um transducta fecundior haberi terra debet, quod sit requietior et iunior, sed quod um transducta fecundior haberi terra debet, quod sit requietior et iunior, sed quod multorum annorum frondibus et herbis, quas suapte natura progenerabat, velut saginata largioribus pabulis facilius edendis educandisque frugibus sufficit. At cum perruptae rastris et aratris radices herbarum ferroque succisa nemora frondibus suis desierunt alere matrem, quaeque temporibus autumni frutectis et arboribus delapsa folia superiaciebantur, mox conversa vomeribus et ut destituta pristinis alimentis macrescat humus. Non igitur fatigatione, quemadmodum plurimi crediderunt, nec senio, sed nostra scilicet inertia minus benigne nobis arva respondent. Licet enim maiorem fructum percipere, si frequenti et tempestiva et modica stercoratione terra refoveatur. De cuius cultu dicturos nos priori volumine polliciti iam nunc disseremus. nitie nec perlibrata, sed exigue prona, collem clementer et molliter adsurgentem,
Abbreviated transcription (Latin):
iuucntute temporibus & si longa uita superest peatus tñ aimis denegatus non
restituitur. Ne e̾ conttario scuꝰ sponte scu quolibet casu derelicta hum̾us. cumc̃
repetita magño cultu foenore tessatorum colono respondet. Non ergo est exi.¬
quarum fruꝗum causa terrę uctustas si modo cum stmnel muasit scnectus re¬
gresum nonꝰ hẽ. nec reuiresetrt aut repubesccit potest. S nȩ lassitudo quidẽ
sioli minuit agricole fructum. Neqs ptudentis c̃ adduci tanq̃s in homiibus mi¬
nime corporis excicitationi aut oncris alicuius pondere sic cultibus & agitatiõĩb
agroium fatigitionem succedeit. Quid eigo c̃ inquis quod asscuerat Rerd¬
luis intacta & syluestia loca cumpinnum cepernt cultu exuberare moꝵ demᷝͤ
non ita respondere labori colonorum. Uidet sme dubio quod eueniat. s cur ita
accidat non pcruidet. Neq cnim idarco nidis & modo ⁊ sylugtri habitu in as̃¬

Expanded text:
iuventae temporibus, etiam si longe vita superest, partus tamen annis denegatus non iuventae temporibus, etiam si longe vita superest, partus tamen annis denegatus non resti- tuitur. At e contrario seu sponte seu quolibet casu derelictahumus, cum est repetita cultu, magno faenore cessatorumcolono respondet. Non ergo est exiguarum frugum causa terrae vetustas, si modo, cum semel invasit senectus, regressum non habet nec revirescere aut repubescere potest; sed ne lassitudo quidem soli minuit agricolae fructum. Neque enim prudentis est adduci tamquam in hominibus nimiae corporis exercitationi aut oneris alicuius ponderi,sic cultibus et agitationibus agrorum fatigationem succedere. Quid ergo est, inquis, quod adseverat Tremelius intacta et silvestria loca, cum primum ceperint cultum, exuberare, mox deinde non ita respondere labori colonorum? Videt sine dubio quid eveniat, sed cur id accidat non pervidet. Neque enim idcirco rudis et modo ex silvestri habitu in arv
Abbreviated transcription (Latin):
U RE R S exme .P. Sylune quod ego sine
cunctatione non retuso docere cur priore libro ueterem
opinienem fere omniũ ꝗ de cultu agroiꝵ locuti sunt a
principio confestim repulerim falsamq sentenciam repudiauerim censentiũ
longo eui situ longiq iam temporis exercitatione fatigatam et effectam hu¬
mum consenuisse. nec te ignoro cum et aliorum illustriũ scriptorũ tum prę¬
cipue Trenellii auctoritate reuereri qui cum plurima rusticarꝵ ierum
prȩcepta simul eleganter et scite memoriȩ prodiderit. Videlicet illectus
nimio fauore priscoꝵꝵ de simili materia disserentiũ: falso credidit paren¬
tem omnum terram sicut muliebrem sexum ętati anili iam confectam
pro generandis foctibus esse in habilem. qued ipse quoq confiterer si in
totum nullȩ fruges prouenirent. Nam et hominis tum demum deda¬
ratur sterile senium nen cum desinit mulier trigeminos aut geminos
parere: sed cum omnino nullum conceptum alereꝰ ualet. itaq transactis

Expanded text:
Quaeris ex me, P. Silvine, quod ego sine cunctatione non recuso docere, cur priore libro veterem 1 opinionem fere omnium, qui de cultu agrorum locuti sunt, a principio confestim reppulerim, falsamque sententiam repudiaverim censentium longo aevi situ longique iam temporis exercitatione fatigatam et effetam humum consenuisse. Nec te ignoro cum et aliorum inlustrium scriptorum tum praecipue Tremeli auctoritatem revereri, qui, cum plurima rusticarum rerum praecepta simul eleganter et scite memoriae prodiderit, videlicet inlectus nimio favore priscorum de simili materia disserentium falso credidit parentem omnium terram, sicut muliebrem sexum aetate anili iam confectam, progenerandis esse fetibus inhabilem.Quod ipse quoque confiterer, si in totum nullae fruges provenirent.Nam et hominis tum demum declaratur sterile senium, non cum desinit mulier trigeminos aut geminos parere, sed cum omnino nullum conceptum edere valet. Itaque transactis
Abbreviated transcription (Latin):
uel quatuor homines promoitant pedibus & bacuils̃ fintis ut contimdãt.¬
demde cum iam ad alteram parttm geet peruentrmt i accriuiimq
culmos regerant nĩ sc̃ĩ excussa ĩ area iaceount suꝑq ca panlatim to¬
dem modo reliqui fasciculi excubientur ac dirrissie quidem acis re¬
iecte seperiteq ecũt ã cudentibus AA mute uõ que de siliguis cũ
faba reseacuunt alitȩę seceinentur tiam cum acruos palei gramiq
mxnis in imirm fucnt congestis poulatim ex co uentilabris ꝑ legs̾iꝰ
patum uclttur qͦ pacto palca que leuior est citra qͥctidit fabaq len¬
diuie emictitur prrra eo ꝑuicmnet q̃ uetilator citna raculabitur. c En¬
resalnto uel pingui & sicto mtxme seri leco conicnit nuam in flore
facile litxima ꝑ himore corrumpitur que ut celciter prodeat et in¬

Expanded text:
ibus et baculis furcisve contundant;deinde cum ad alteram partemareaepervenerint,inacervum culmos regerant. Nam semina excussa in area iacebunt,superque ea paulatim eodem modo reliqui fasciculi excutientur, ac durissimae quidem acus reiectae separataeque erunt a cudentibus, minutae vero, quae daliter secernentur. Nam cum acervus paleis granisque mixtus in unum fuerit congestus, paulatim ex eo ventilabris per longius spatium iactetur, quo pacto palea, quae levior est, citra decidet, faba, quae longius emittitur, pura eo perveniet, quo ventilator eam iaculabitur. Lenresoluto vel pingui, sed sicco maxime loco seri convenit; nam in flore facile luxuria et umore corrumpitur. Quae ut celeriter prodeat et in
Abbreviated transcription (Latin):
cu ttmporibus mtxme letantir. Ultima tñ parit marai mençis commodisci¬
me ttire committimtur. nec impenea grau ratonem cultoris honoran qauo¬
pe sextaris fere̾ quatuor iugcium implent frcquentem tñ exꝗmit sartiont
& timeitioncm ut herbis libcrenu. ea cum sbictas ecuidcumnt pruisq̃ st̃mone
h̃ẽt estibus maenu empintir & suspenşa in gde cim ad sicicrimt nctindint̃
fgestat smne fastidio potest assimmi: Panicam pmsitium & cnolitum firfi.¬
re Seq milum qͦ pultem qͣriuis in copia est mitanne am lacde non fashriahẽ¬

Expanded text:
 teporibus maxime laetantur; ultima tamen parte Martii mensis commodissime terrae committuntur. Nec impensa gravi rationem cultoris onerant, quippe sextariis fere quattuor iugerum implent; frequentem tamen exigunt sar- tionem et runcationem, ut herbis liberentur. Ea cum spicas ediderunt, prius quam semina hient aestibus,manu carpuntur, et suspensa in sole cum adsiccuerunt, reconduntur frigeseat, sine fastidio potest absumi. Panicum pinsitum et evolutum furfure, sed milium quoque pultem quamvis in copia maxime
Abbreviated transcription (Latin):
seonito stentam quantum ut singul cyachi seminis locim occuben
peum longun set quinq latumꝰ quod udi fecens ligner mastrene sese
multum tenfert itatim iacta semina obruantur edam celerrine sole
aduruntost sationem ferro tangi locus non alebet atq ut dixe hor¬
aneis mastris sarriendus et itentidem runcandus est ne alterus gnig her¬
bam inualidam medicam pimat tardius messurã cuis facere opertebit
cim iam seminum aliquam ꝑtem eiecerit. posteaꝗͥ uoles teneram cum
prosiluerit de seces licet et uimentis prebeas sed inter imitta partius dien
coosuesant ne nouitas pabuli noceat inflat de. et multita crsat san¬
quonte anit̃ setieris aũt sepus eam iigito pautos demde pess alrers alo me

Expanded text:
is locum occupent decem pedum longum et quinque latum. Quod ubi feceris, ligneis rastris—id enim multum confert—statim iacta semina obruantur; nam celerrime sole aduruntur. Post sationem ferro tangi locus non debet; atque, ut dixi, ligneis rastris sariendus et identidem runcandus est, ne alterius generis herba invalidam Medicam perimat.Tardius messim primam eius facere oportebit, cum iam seminum aliquam partem eiecerit. Postea quam voles teneram, cum prosiluerit, deseces licet et iumentis praebeas, sed inter initia parcius, dum consuescant, ne novitas pabuli noceat; inflat enim et multum creat sanguinem. Cum secueris autem, saepius eam rigato; paucos deinde post dies,
Abbreviated transcription (Latin):
simma fit imoctm oparum. E t lini detem modii uel octo quatũõ
iugis conserimtur octantitr tribus rimcantitr ima. uehumtur tribus.
simmi fit undecim oꝑarum Sexgini sextarii see tribus uigis a pro¬
inctuntur duabus simima fit oꝑgrum ꝗridetim. Canabus̨ seritig
ut supra diximus sd t̃ incertum qͣstam impens am citramq desi¬
qͥerat: at Medica obruitut non aratro ut diximus ligncis tastellis
iuacrum agri cius occantici dualus larit imus metit imus hac cõ¬
innatione oꝑarum collig̃ posse agrum ducentorum iugcrum subigi
duobus uigis beum totidcmq bubnlcis & sex medastinis si tamẽ uacet
arboribus at ubi sit arbustum cumdem modumm sascena tribuie hõib
adicctis assucuciat probe satis xcoli que nos rõ docet sufficere
posse. iigum boum tritici centum ingmbiqꝵq modiis totidemq legu¬
mmum ut fit in assem. autumnalis satio modierum ducentorũ n¬

Expanded text:
summa fit undecim operarum. Lini decem modii vel octo quattuor summa fit undecim operarum. Lini decem modii vel octo quattuor iugis conseruntur, occantur tribus,runcantur una, velluntur tribus: summa fit undecim operarum. Sesami sextarii sex tribus iugis a prometuntur duabus: summa fit operarum quindecim. Cannabis seritur, ut supra docuimus, sed incertum est quantam impensam curamque desideret. At Medica obruitur non aratro, sed, ut dixi, ligneis rastellis. Iugerum agri eius occant duo,sarit unus, metit unus. Hac consummatione operarum colligitur posse agrum ducentorum iugerum subigi duobus iugis bovum totidemque bubulcis et sex mediastinis, si tamen vacet arboribus. At ubisit arbustum, tamen eundem modum Saserna tribus hominibus adiectis adseverat probe satis excoli. Quae nos ratio docet sufficere posse iugum bovum tritici centum viginti quinque modiis totidemque leguminum, ut sit in assem autumnalis satio modiorum ducentorum
Abbreviated transcription (Latin):
fit opcrarum octo uel septem. Uice modii sex uel septem in ueretro
bubultorum duas operas uolunt in restibili imam. item occantu una
opera inetuntur ima simima fit oparum quatuor. et erui medii gĩiq
totidem opis conscrimtur occentur ima. Ltem siꝗulis serumt᷑ timchãt᷑
metumturqͥi. Cumncta sex opas occupant. et siliouit modii sex uel sep¬
ttm totidem opis obriutntur inctumtur una. Phascoli modiiꝰ modis ꝗͣ¬
tuor obriuintur totidem opis occantur imͥa meguntur ima. et Ciccer
ł cicercula modii quatuor õpas bubulcorum tres postulant oceantur oru
ima. rumcantur imta uellimtirr imna. simima fit sex oparrum. lentis sex¬
occantit ima inctuntur ima Milii sexcarii quatuor totidẽq Panicii
bubulcorũ oꝑas occupant quatuor. occantir lopis tribus Prrumti trib
quot opis carpantir mnctrtũ ẽ. Ciccris modii ties opis totidͥem scmiant᷑¬
occupõ eccantim duabus sarumtim ima. rimcentir ima uellumtir trib

Expanded text:
fit operarum octo vel septem. Viciae modii sex vel septem in vetereto bubulcorum duas operas volunt, in restibili unam, item occantur una opera, metuntur una: summa fit operarum quattuor.Ervi modii quinque totidem operis conseruntur, otur; quae cuncta sex operas occupant. Siliquae modii sex vel septem totidem operis obruuntur, metuntur una. Phaseoli modii quattuor obruuntur totidem operis, occantur una, metuntur una. Cicerae vel cicerculae modii quattuor operas bubulcorum tres postulant, occantur una opera, runcantur una, velluntur una: summa fit sex operarum. Lentis sesoccantur una, metuntur una. Mihi sextarii quattuor totidemque panici bubulcorum operas occupant quattuor, occantur operis tribus, sariuntur tribus; quot operis carpantur, incertum est. Ciceris modii tres operis totidem s duabus, sariuntur una, runcantur una, velluntur tribus:
Abbreviated transcription (Latin):
readat. tum & rẽ rustia aadgrauatur exiquo profectu optris iuista .n.
fieri nequeunt cum induruit ager itaq sicitatibus censeo quoqͥ iam pro¬
scissum est utiare pliuuiamq operiri que madefacta tirra facilem nobis
culturam prebeat: s iuꝗcrum talis agri quatuor operis ex peditur nam
commode prosemaitur duabus ima uttiatur tertiatin dodrante ĩ iiram
statm redigitur quaidrante opere lius autem rustici uretnt casdcm.
percas cum sic aratum est ut mitr dios latius distantis sultos medius cinmu¬
lus siecam scden irimente prebent. Colles prigns sõi ptuae canat

Expanded text:
reddat, tum etiam ratio rustici adgravatur exiguo profectu operis. Iusta enim reddat, tum etiam ratio rustici adgravatur exiguo profectu operis. Iusta enim fieri nequeunt, cum induruit ager. Itaque siccitatibus censeo quod iam proscissum est iterare pluviamque opperiri, quae madefacta terra facilem nobis culturam praebeat. Sed iugerum talis agri quattuor operis expeditur; nam commode proseinditur duabus, una iteratur, tertiatur dodrante, in liram satum redigitur quadrante operae. Liras autem rustici vocant easdem porcas, cum sic aratum est ut inter duos latius distantes sulcos medius cumulus siccam sedem frumentis praebeat. Colles p
Abbreviated transcription (Latin):
contmuo sti tricinio stcrilitate afficumtitr. mellurm igitirr temperamen¬
tũ maxnne sequamur m arandis agris ut neq suco careant neq a¬
bimdent uligme. Quippe nimuis humor limosos lutuosos q regdit. Ats
que sicitatibus aruerunt expediri probe nom posgunt. Nam uel respuit᷑
dinicia coli deris atatti uel si gua parte penetiauit non imnute conud¬
diffindit humua s uastos cespires conuellit. Quibus obracentibus impe¬
ditu aruum mmus recte potest iterari quia ponderibus ꝗlebarum sicut
aliquibus obstantibus fundamentis uomie a sulco repellitinꝰ. quo euenit
ut in iteratione quoq scanma fiant & boues miquitate optris maxie
mulcentur: accedit huc quod oĩs humus qͣuus letissima tñ inftriorem
ptem ieumiorem habet camq attrahunt excitate maiores ꝗlebe quo
cutnit ut infecumdior mattrla mixta pinquiori segetem inmus uberẽ

Expanded text:
continuo triennio sterilitate adficiuntur. Medium igitur temperamencontinuo triennio sterilitate adficiuntur. Medium igitur temperamentum maxime sequamur in arandis agris, ut neque suco careant nec abundent uligine; quippe nimius umor, ut dixi, limosos lutososque reddit, at qui siccitatibus aruerunt, expediri probe non possunt. Nam vel respuitur duritia soli dens aratri, vel si qua parte penetravit, non minute diffundit humum, sed vastos caespites convellit; quibus obiacentibus impeditum arvum minus recte potest iterari, quia ponderibus glaebarum, sicut aliquis distantibus fundamentis vomis a sulco repellitur, quo evenit ut in iteratione quoque scamna fiant et boves iniquitate operis maxime mulcentur. Accedit huc, quod omnis humus quamvis laetissima tamen inferiorem partem ieiuniorem habet, eamque attrahunt excitatae maiores glaebae; quo evenit ut infecundior materia mixta pinguiori segetem minus uberem
Abbreviated transcription (Latin):
sulas mseritur ea si equaliter ac sine offencatione penetranit maniststum
ẽ totum golum denceus et̃ motum Sm quttm silbcimdi dinior aligia p
obstitit crudum ueruactum ẽẽ demonstrat. Hoc cum sacpius bubultꝰ ficti
indent non committunt scanna factie ⁊gͣ uligitios cͥampi proscidiat¬
tembus ab estiuio solsticio conuetut inter peritos tci tustict nõ et̃ dranqͥũ
niçi si mignus ut fit nonnimq̃ sibitaneus imbribus q̃i hibernis plunus it̃¬
ram ꝑmaducrit. quod cum accidit nibil prohibet quo minus mence uilio
ueruacta subigantur sed q̃namq arabiturr obscruabimus ne luctuosiiscã
ager tractitir neue exiguis nimbis sc̃iantibus quam ttrram rustic uari¬
am caretosamq apellant. ea est cum post lonigas sicitates leuis pliuuia
superiorem ꝑtem ꝗleharum madefecit inferiorẽ non attigit. Nam quę limno¬
sa ucigantut arua toto anno desmbnt posce tractari nec sumt habilia
sementi aut occationi aut sationi. At ringus que uaria subacta simt

Expanded text:
nsatione penetravit, manifestum est totum solum deinceps esse motum; sin autem subeunti durior aliqua pars obstitit, crudum vervactum esse demonstrat. Hoc cum saepius bubulci fieri vident, non committunt scamna facere. Igitur uliginosi campi proscindi detempus ab aestivo solstitio convenit inter peritos rei rusticae non esse arandum, nisi si magnis, ut fit non numquam, subitaneis imbribus quasi hibernis pluviis terra permaduerit. Quod cum accidit, nihil prohibet quo minus mense Iulio vervacta subigantur. Sed quandoque arabitur, observabimus ne lutosus ager tractetur neve exiguis nimbis semimadidus, quam terram rustici variam cariosamque appellant; ea est cum post longas siccitates levis pluvia superiorem partem glaebarum madefecit, inferiorem non attigit. Nam quae limosa versantur arva, toto anno desinunt posse tractari nec sunt habilia sementi aut occationi aut sationi; at rursus, quae varia subacta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
elucntur. Sec conientos nos ct̃ oportet prima spetie simmi & diliaentrr &¬
ploranda est inferioris mattriȩ qualitas terrera net ne sit Brinments aute.
sat cuit si aquȩ bona suberit bipedma himis arboribus altitido quatior pe¬
dum auiumac est Eec cum ita ex ploraucrmus agum sationibuş facumndis
⁊ pedicemnus lo autem non mimimim exubarat si cimose & scute subiqitine
Quant antiquss amum est formam hiiuis opers conscribere quam uehit set¬
tam legem quȩ in proscemdendis agnis scquantur agricole Igitin moptaẽ
boues atte umctos habire conuenit quo spctiocuis ingicdiantirꝰ sublimes ⁊
clatis capitibus ac iius colla couim labcfactentir. iugumq melus aptim.
cenuiobus meidat Hoc enim genus iumctine max ine probatim est Nam
ilud quod i quibuȩdam proumciş usimpatur ut cormbuş indigtir inqmm
farc repudiatum est ib ommibus qui pretepta rusticis conscripscrint ns nei¬

Expanded text:
educantur. Nec contentos esse nos oportet prima specie summi soli, sed diligenter exploranda est inferioris materiae qualitas, terrena necne sit. Frumentis autem sat erit, si aeque bona suberit bipedanea humus; arboribus altitudo quattuor pedum abunde est. Haec cum ita exploraverimus, agrum sationibus faciundis expediemus. Is autem non minimum exuberat, si curiose et scite subigitur. Quare antiquissimum est formam huius operis conscribere,quam velut sectam legemque in proscindendis agris sequantur agricolae. Igitur in opere boves arte iunctos habere convenit, quo speciosius ingrediantur sublimes et elatis capitibus ac minus colla eorum labefactentur iugumque melius aptum cervicibus insidat. Hoc enim genus iuncturae maxime probatum est. Nam illud, quod in quibusdam provinciis usurpatur, ut cornibus inligetur iugum, fere repudiatum est ab omnibus qui praecepta rusticis conscripserunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
digitorum mete cos sit spatum pno ardoris magnitudme et corticis boni¬
tate. hȩc facito cutn. connis sinculos guos arbor parict dimiscris libro ulmi
Intim muscim impoĩto et ita ligato nȩ pluua diladatitr si prisillam a¬
borem instrcie udes uexea teratt aoscenaito ita ut sexguipedcm s terta
cxtet. Gum demde abscenaeris pligam diligenttr lcuato et inedmm trim¬
amcumi acuto sculpo modite findito. et ut fyxira trum digititim sit ĩ cã

Expanded text:
digitorum inter eos sit spatium. Pro arboris magnitudine et corticis bonitate haec facito. Cum omnes surculos, quos arbor ea patietur, demiseris, libro ulmideinde muscum imponito, et ita ligato, ne pluvia dilabatur. Quosdam rborem inserere voles, imam abscindito, ita ut sesquipede e terra extet. Cum deinde praecideris, plagam diligenter levato: et medium truncum acuto scalpello modice findito, ita ut fissura digitorum trium sit in ea
Abbreviated transcription (Latin):
dimq maxime prouidenda sunt a gricolȩ futura prȩcipimus de si¬
iubritate. de xia. de xicino. de aqun de situ uillȩ fimdi medo
colonor et seruoꝵꝵ gñibus. officierum oꝑinq distributione temge¬
stue ꝑ hȩc ad ipsimiam terrȩ cutum ꝑuenisnus de quo pliribus libro
in sequente mox disseremus

Expanded text:
dum quae maxime providenda sunt agricolae futuro praecipimus, de sadum quae maxime providenda sunt agricolae futuro praecipimus, de salubritate, de via, de vicino, de aqua, situ villae, fundi modo, colonorum et servorum generibus, officiorum operumque distributione tempestive per haec ad ipsum iam terrae cultum pervenimus, de quo pluribus libro insequente mox disseremus
Abbreviated transcription (Latin):
com̃uni officio proficit liberq labori multum se subtrahit. nec tamen
Uiritim male factum deprehendit᷑ quod fit a multis pp quod sepa¬
randi sunt aratores a uinitoribus Uinitores ab aratoribus eique ea
a mediastinis classes etiam non maiores ꝙ̃ denum hominum non fa¬
cumde quas decurias appellauerunt antiqui et maxime probaue¬
runt numeri modus in ope comodissime custodirent᷑: nec preuntis
monitoris diligentiam multitudo confunderet Itaq si latior est ager
in regiones deducendȩ sumt hȩ classe: diuidundumq ita opus ut neq
singuli biniue sint cum dispersi non facile custodiuntur: nec tñ supra
decem ne rursus ubi nimia turba sit id opus ad se ꝑtinere singuli
non ȩstiment. hȩc ordintio non solum concitat ȩm̃ulationem: sed &
deprehendit igmnuos nim cum certamine opus excitet᷑. tum incessan¬
tis ammaduersio iusta et sine quȩrela uidetur achibeti. sed nimirĩ

Expanded text:
communi officio proficit ideoque labori multum se subtrahit; nec tamen communi officio proficit ideoque labori multum se subtrahit; nec tamen viritim malefactum deprehenditur, quod fit a multis. Propter quod separandi sunt aratores a vinitoribus et vinitores ab aratoribus iique a 4mediastinis. Classes etiam non maiores quam denum hominum faciundae, quas decurias appellaverunt antiqui et maxime probaverunt, quod is numeri modus in opere commodissime custodiretur nec praeeuntis monitoris diligentiam multitudo confunderet. Itaque si latior est ager, in regiones diducendae sunt eae classes dividundum- que ita opus, ut neque singuli binive sint, quoniam dispersi non facile custodiuntur; nec tamen supra decem, ne rursus, ubi nimia turba sit, id opus ad se pertinere singuli non existiment. Haec ordinatio non solum concitat aemulationem, sed et deprehendit ignavos; nam cum certamine opus excitetur, tum in cessantes animadversio iusta et sine querela videtur adhiberi. Sed nimirum,
Abbreviated transcription (Latin):
tos cum latos et lacertosos uiros exigunt. nam his habitus fossuris et pu¬
tationibus cęterumq eaꝵ culturis magis aptus minus in hoc officio ꝙ̃ in
cȩteris agricolatio frugalitatem requirit quia et in turba et submoni¬
tore uinitor opus facere debet ac plerunq uelocior animis improboꝵꝵ
hominum quem desiderat huius operis conlicio non solum ... fortem
sed et acuminis strenui ministrum postulat. ideoq uineta plurimum
ꝑ aaligatos ex coluntur. nihil tamen eiusdem agilitatis homo frugi ñõ
melius qͣ nequam faciet. Hoc interposui ne quis existimet in ea me
opinionẽ uersari qua malim ꝑ noxios ꝙ̃ ꝑ in nocentis rura colere : sed
et illud censeo ne confundantur oꝑa familię sicut omnes omnia exe¬
quantur: nam id minime conduc̃it a gricolę seu quia nemo suum pro¬
prium aliquod esse opus credit. seu quia cum nixus est non suo sed

Expanded text:
tos quemadmodum latos et lacertosos viros exigunt, nam hic habitus fossuris et putos quemadmodum latos et lacertosos viros exigunt, nam hic habitus fossuris et putationibus ceterisque earum culturis magis aptus. Minus in hoc officio quam in ceteris agrico- latio frugalitatem requirit, quia et in turba et sub monitore vinitor opus facere debet ac plerumque velocior animus est improborum hominum,quem desiderat huius operis conditio. Non solum enim fortem, sed et acuminis strenui ministrum postulat, ideoque vineta plurimum per alligatos excoluntur. Nihil tamen eiusdem agilitatis homo frugi non melius quam nequam faciet. Hoc interposui, ne quis existimet in ea me opinione versari, qua malim per noxios quam per innocentes rura colere.Sed et illud censeo, ne confundantur opera familiae, sic ut omnes omnia exsequantur. Nam id minime conducit agricolae, seu quia nemo suum proprium aliquod esse opus credit, seu quia cum enisus est, non suo sed
Abbreviated transcription (Latin):
Utraq plusꝙ̃ corporis statura roburq confert hiuc negetio cum id mini¬
sterium custodiȩ diligentis et artis officiũ est bubulto quamius necessaria.
non tamen ẽ in dolis mentis nisi eum uastitas uocis et hubitus metuendus
petudibus efficit. sed temperet dires clementia cum terridilor debet
esse ꝙͣ sȩuior ut et obsequantur eius impiis et diutius ꝑennent boues
non confecti uexatione simul oꝑam uerborumq ed quȩ sint migi¬
strorum munera queq bubulcorum suo loco repetam. nunc ad moniusse
satis est nihil in his in illis plurimum referre uires et proceritatem
Nam longisimum quenq maiorem sicut dixi faciemus et prepter id q̃a
pauloante rettuli. et quod in re rustica nullo minus ope fatigatur proli¬
xior ꝙ̃ iam in arando: stiuę pene iectus innitit mẽdiastinus qualiscũq
status possit esse dum modo ꝑpetiendo labor sit idoneus uineȩ non sit al¬

Expanded text:
utraque plus quam corporis statura roburque confert huic negotio, quoniam id miniutraque plus quam corporis statura roburque confert huic negotio, quoniam id ministerium custodiae diligentis et artis officium est. Bubulco quamvis necessaria non tamen satis est indoles mentis, nisi eum vastitas vocis et habitus metuendum pecudibus efficit.Sed temperet vires clementia, quoniam terribilior debet esse quam saevior, ut et obsequantur eius imperiis et diutius perennent boves, non confecti vexatione simul operum verberumque. Sed quae sint magistrorum munia quaeque bubulcorum, suo loco repetam; nunc admonuisse satis est nihil in his, in illis plurimum referre vires et proceritatem. Nam longissimum quemque aratorem,sicut dixi, faciemus, et propter id, quod paulo ante rettuli, et quod in re rustica nullo minus opere fatigatur prolixior, quia in arando stivae paene rectus innititur. Mediastinus qualiscumque status potest esse, dummodo perpetiendo labori sit idoneus. Vineae non sic al
Abbreviated transcription (Latin):
natos educassent. Nam cui tres erant filii uatatio cui plus libertas
q contingebat. hȩc et iusticia et cura patris familiȩ multum confert
augendo patrimonio: sed et illa meminerit cum e cuutate remeauerit
deos penates aderare deinde si tempestiuũ erit confestim si minus poste¬
ro die fines ocalis plustrare omnis partis agri reuisere atq estimare: nũ
quid obscena sua de disciplina et custodia remiserit. num aliqua uitis. nũ
arbor. nũ fruges absint. tum etiam petus et familiam retenseat fundiq
instrumentum et supellectlem que cuncta si ꝑ pluris annos facere instituẽit.
bene moratam disciplinam cum senectis aduenerit obtinebit nec erit olla
eius ętas annis ita confecta ut spernatur a seruis. Dicendum etiam est
quibus operibus quenque habitũ corporis aut animi contribuendũ putemuo
Magistros petoribus oportet prȩponere sedulos ac frugalissimos ea res

Expanded text:
natos educassent. Nam cui tres erant filii, vacatio, cui plures,libertas natos educassent. Nam cui tres erant filii, vacatio, cui plures,libertas quoque contingebat. Haec et iustitia et cura patris familiae multum confert augendo patrimonio. Sed et illa meminerit, cum e civitate remeaverit, deos penatis adorare; deinde, si tempestivum erit, confestim, si minus, postero die oculis perlustrare, omnes partes agri revisere atque aestimare num quid absentia sua de disciplina et custodia remiserit, num aliqua vitis, num arbor, num fruges absint; tum etiam pecus et familiam recenseat fundique instrumentum et supellectilem. Quae cuncta si per plures annos facere instituerit, bene moratam disciplinam, cum senectus advenerit, obtinebit; nec erit ulla eius aetas annis ita confecta, ut spernatur a servis. Dicendum etiam est, quibus operibus quemque habitum corporis aut animi contribuendum putemus. Magistros pecoribus 1 oportet praeponere sedulos ac frugalissimos. Ea res
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris p̃bitis in iuriose tractentur: Quanto et pluribus subiecti ut ui¬
licis operum magistri et ergastulis magis obnoxii ppetiendis iniuriis
et rirsus sȩuicia atq auaritia lȩuꝰ magis timenda sunt. Itaq diligers
dominus cũ et ab ipsis tum et absolutis quibus maior ẽ fides quȩrit an ex
sua constitutione iusta ꝑcipiunt atq ipse panis potionisq probitatem gusti suo
explorat. vestem manicas pedumq tegmina retognoscant. sepe etiam
quȩrendi potestatem faciat de his ꝗ aut crudeliter tos aut frauaulenter
infestent. Nos quidem aliquando uisto dolentis tam uindicamus q̃ aauer¬
timus in eos qui sedicionibus familiam concitant ꝗ calumniant᷑ magistros
suos. et rursus premio consequamur eos qui strenue atq industrie sege¬
runt. foeminis quoq foctundioribus quarum in sobole certus numerus
honorari debet. otium non nunꝙ̃ et libertatem dedimus cũ complures

Expanded text:
ceteris praebitis iniuriose tractentur, quanto et pluribus subiecti, ut viceteris praebitis iniuriose tractentur, quanto et pluribus subiecti, ut vilicis, ut operum magistris, ut ergastulariis, magis obnoxii perpetiendis iniuriis, et rursus saevitia atque avaritia laesi magis timendi sunt. Itaque diligens dominus cum et ab ipsis tum et ab solutis, quibus maior est fides, quaerit,an ex sua constitutione iusta percipiant, atque ipse panis potionisque probitatem gustu suo explorat,vestem, manicas pedumque tegumina recognoscit.Saepe etiam querendi potestatem faciat de iis, qui aut crudeliter eos aut fraudulenter infestent. Nos quidem aliquando iuste dolentes tam vindicamus, quam animadvertimus in eos, qui seditionibus familiam concitant, qui calumniantur magistros suos; ac rursus praemio prosequimur eos, qui strenue atque industrie se gerunt. Feminis quoque fecundioribus, quarum in subole certus numerus honorari debet, otium, nonnumquam et libertatem dedimus, cum complures
Abbreviated transcription (Latin):
tere iam illud sȩpe facio: ut quasi cum ꝑitioribus de aliquibus operibus
nouis deliberem. et ꝑ hoc cognoscam cuiuscunq ingenium qualetunq
est prudens. tum etiam libentius eos id opus aggredi uideo de quo se¬
cum deliberatum et consilium ipsorꝵ susceptum putat. Nam illa sol¬
lennia sunt omnibus circũ spectis ut ergastuli mancipia recognoscant¬
ut explorent an diligenter uincti sint an ipsȩ sedes custodiȩ satis
tutȩ munitȩq sint. nunq̃ uilicus aut alligauerit quempnam dño ne¬
saente aut reunxerit. Nam utrunq maxime seraare debet. ut
et quem pater familiȩ tali poena mulctauerit uilitus nisꝰ eiusdem per¬
missu compedibus non eximat. et quem ipse sua sponte uinxerit an¬
tequam sciat dominus non resoluat: tantoq curiosior inquisitio patris
familiȩ debet eẽ pro tali genere seruoiꝵ ne aut in uestiaris aut in

Expanded text:
terem. Iam illud saepe facio, ut quasi cum peritioribus de aliquibus operibus terem. Iam illud saepe facio, ut quasi cum peritioribus de aliquibus operibus novis deliberem et per hoc cognoscam cuiusque ingenium, quale quamque sit prudens. Tum etiam libentius eos id opus adgredi video, de quo secum deliberatum et consilio ipsorum susceptum putant. Nam illa sollemnia sunt omnibus circumspectis,ut ergastuli mancipia recognoscant,ut explorent an diligenter vincti sint, an ipsae sedes custodiae satis tutae munitaeque sint, num vilicus aut alligaverit quempiam domino nesciente aut revinxerit. Nam utrumque maxime servare debet, ut et quem pater familiae tali poena multaverit, vilicus nisi eiusdem permissu compedibus non eximat et quem ipse sua sponte vinxerit, antequam sciat dominus, non resolvat; tantoque curiosior inquisitio patris familiae debet esse pro tali genere servorum, ne aut in vestiariis aut in
Abbreviated transcription (Latin):
cum rationibus dni paria facere. Sed ubi numeratio exigetur rem pro
nũm̃is ostendit. In uniuersum tñ hoc maxime obtinendum ab eo est
ne quid se pucẽt scire qued nesciat quęratq semꝑ a dliscere quod ignorat.
nim cum multum prodest perite quid facere tãmen plus obest perꝑam
fecisse. unum .d. ac solum dominatur in rusticatione: quicquid ẽxigit
ratio culturȩ semel facere quipe com̃endat᷑ uel imprudentia uel negli¬
gentia iam res ipsa decoxit. nec in tãtu pestmodim exuberat. ut et
Se amissum restituat et quȩstum temporum pręteritoꝵ resarciat. In
cȩteris serius hȩc fere prȩcepta serianda sunt quȩ me custedisse non
poenitet: ut rusticos ꝗ modo non in commode se gessissent sȩpius ꝗ urba¬
nus familiarius alloquerer: et a comitate đni leuari ꝑpetuũ laborẽ
eoꝵ intelligemur non nunq etiam iocanier et plus ipsis iocari ꝑmit¬

Expanded text:
cum rationibus domini paria facere, sed ubi numeratio exigetur, rem pro cum rationibus domini paria facere, sed ubi numeratio exigetur, rem pro nummis ostendit. In universum tamen hoc maxime obtinendum ab eo est, nequid se putet scire quod nesciat, quaeratque semper addiscere quod ignorat. Nam cum multum prodest perite quid facere, tum plus obest perperam fecisse. Unum enim ac solum dominatur in rustieatione, quicquid exigit ratio culturae, semel facere, quippe cum emendatur vel imprudentia vel neglegentia, iam res ipsa decoxit nec in tantum postmodo exuberat, ut et se amissam restituat et quaestum temporum praeteritorum resarciat. In ceteris servis haec fere praecepta servanda sunt, quae me custodisse non paenitet, ut rusticos, qui modo non incommode se gessissent, saepius quam urbanos familiarius adloquerer, et cum hac comitate domini levari perpetuum laborem eorum intel- legerem, nonnumquam etiam iocarer et plus ipsis iocari permit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ nealigentia sua commitere ut puniat delinquentis. Nulla ẽ aũt maior
uel ne quissimi hominis custodia ꝙ̃ opis exactio ut iusta reddant᷑ ut uilicus
semꝑ se reprȩsentet. sic enim ut magistri singuloꝵ officioiꝵ sedulo nomim
sua exequnntur sed cȩteri post fatigationemꝰ operis quieti ac somno potius
ꝙ̃ deliciis opam dabunt. iam illa uetera sed optimi moris que nunc exo¬
Iuerunt. utinam possit obtinere ne conseruo ministro quoq̃ nisi in re đñi
utatur. ne cibum nisi in conspectu familiȩ capiat. neue alium sỹ qui
cȩteris prebet. Sic enim curabit ut et panes diligenter conficiat et
reliqua salubriter apparentur nec extra fines nisi a se missum pregit¬
di sinat: sed ne ipse mittat nisi magna netessitate cogente. neue nego¬
tietur sibi petuniam domini aut animalibus aut rebus aliis pro mercalibus
occupet. hȩc .d. negotiatio curam uilici auocat. nec ungnam patiet᷑ eum

Expanded text:
quam neglegentia sua committere, ut puniat delinquentes. Nulla est autem maior quam neglegentia sua committere, ut puniat delinquentes. Nulla est autem maior vel nequissimi hominis custodia quam operis exactio, ut iusta reddantur, ut vilicus semper se repraesentet. Sic enim et magistri singulorum officiorum sedulo munia sua exsequuntur,et ceteri post fatigationem operis quieti ac somno potius quam deliciis operam dabunt. Iam illa vetera, sed optimi moris, quae nunc exoleverunt, utinam possint obtineri: ne conservo ministro quoquam, nisi in re domini, utatur; ne cibum nisi in conspectu familiae capiat neve alium quam qui ceteris praebetur. Sic enim curabit ut et panis diligenter eonfiat et reliqua salubriter apparentur. Ne extra fines nisi a se missum progredi sinat, sed nee ipse mittat, nisi magna necessitate cogente. Neve negotietur sibi pecuniamque domini aut animalibus aut rebus aliis promercalibus occupet; haec enim negotiatio curam vilici avocat nee umquam patietur eum