comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhabundantẽ caritatem uisitat᷑ a dño. ut cui grossior cibꝰ pͥus sa¬
stidio extiterat. uł qui leuit̃ irasci consueu̾at. aut obedientie con.¬
tradixerat. nunc obediat. frugalitatem sequat᷑. inimicũ diligat.
Habundat enĩ caritas. cum diligit᷑ mimicus: s non ÷ ꝑfecta nisi¬
cum diligit ꝓ proximo mori ñ ꝑtimescit. Hec foras mittit tunorem:
fortet᷑ cor tuum: et sustine dñm. Expecta ꝑ spem. ne desꝑes ꝑ timo.

Expanded text:
per abundantem charitatem visitatur a Domino, ut cui grossior cibus faper abundantem charitatem visitatur a Domino, ut cui grossior cibus fastidio prius exstiterat, vel qui leviter irasci consueverat aut obedientiae contradixerat, nunc obediat, frugalitatem sequatur, inimicum diligat. Abundat enim charitas, cum diligitur inimicus, sed non est perfecta, nisicum diligit, pro proximo mori non pertimescit, haec foras mittit timorem, fortetur cor tuum, et sustine Dominum . Exspecta per spem, ne de
Abbreviated transcription (Latin):
pniam non patit᷑. s adhuc leuit̃ turbat᷑. irascit᷑ & odit. Claustri te¬
dium ñ equanumter portat. uilitatẽ & identitatem ciboꝵ ab homi-¬
nat᷑. sibus uͦ anime quod ÷ u̾bum dei amarum ẽ. ei: si aliquotiens cor.¬
rigat᷑ artius. Sic̃ filii ꝓpħarũ cum uenissent ad domum helisei: p̾cepit
heliseus coceo sus. ut eis refectionem pararet. Sum aut̃ gustassent
illi pulmentũ cum herbis coctum. & inuenissent amarissimũ: ceꝑuns
clamare. mors in olla homo dei. Olla helisei: differtab egiptiis ollis.
unde ꝓcedit iniquitas. Hec helisei farina dulcorat᷑ que ÷ caritas illa¬
rum dulcedinẽ sequit᷑ amaritudo. huiꝰ uero asꝑitatem sequit᷑ sua¬
uitas. Surgens heliseus accepit farinã quam ipse habebat. & posu¬
it in olla: et sic factum ÷ dulce quod pͥus amarũ extiterat. Heliseus qͥ
solaris interp̃tat᷑. xp̃m designat: cocus doctores. pulm̃tum u̾bum dĩ.
farina caritatem. Ponit gͥheliseꝰ farinam in pulm̃to. qͣndo aliquis

Expanded text:
niam non patitur, sed adhuc leviter turbatur, irascitur et odit. Claustri taedium non aequanimiter portat, vilitatem et identitatem ciborum abominatur. Cibus vero animae, quod est verbum Dei amarus videtur ei, si aliquoties arctius corrigatur. Sic filii prophetarum cum venissent ad domum Elisei, praecepit Eliseus coquo suo ut refectionem eis pararet. Cum autem gustassent illi pulmentum in herbis coctum, et invenissent amarissimum, coeperunt clamare: Mors est in olla homo Dei, mors est in olla homo Dei . Olla Elisei differt ab Aegyptiis ollis. unde procedit iniquitas, haec Elisei farina dulcoratur, quae est charitas. Illarum dulcedinem sequitur amaritudo, hujus vero amaritudinem sequitur suavitas. Surgens Eliseus accepit farinam quam ipse habebat, et posuit in ollam, et sic factum est dulce, quod prius amarum exstiterat. Eliseus qui solaris interpretatur. Christum designat, cocus doctores, pulmentum verbum Dei, farina charitatem. Ponit ergo Eliseus farinam in pulmento, quando aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
onis est optima religio. Bonos facit rerum distributio.
meliores mundi renuntiatio: optimos uͦ relionis cohabitatio. Mun.¬
dus bonis ÷ ꝑẽssimius. religio aut̃. etiã malis est õꝑtuna. facit .n.
qͣndoq de malo bonũ. de Bono. meliorem: de meliori optimũ. Et hoo
fit̃: quañdo iusitat deus impiũ. Unde psalmista. Hisitastut̾ram &
inebr̾iasti eam. Uisitat.dT terram malam. & t̾ram bonam: terram
meliorẽ. & t̾ramioptimam. Ptim orem t̾ram malam iusitat. bonã
ꝑ incipientẽ caritatem. meliorem ꝑ habundantẽ. optimam ꝑperfe.¬
n. Uisitat᷑ ꝗ trananalam: qͣndo aliquis timore iudi

Expanded text:
onis est optima religio. Bonos facit rerum distributio, meliores mundi renuntiatio, optimos autem, religionis cohabitatio. Mundus bonis est pessimus, religio vero bonis et malis est optima. Facit enim quandoque de malo bonum, de bono meliorem, de meliori optimum, et hoc fit quando visitat impium Deus. Unde Psalmista: Visitasti terram et inebriasti eam . Visitat Deus et bonam et malam terram, terram meliorem, et terram optimam. Per timorem terram malam visitat, bonam per incipientem charitatem, meliorem per abundantem, optimam per perfectam. Visitat Deus terram malam, quando aliquis timore judi
Abbreviated transcription (Latin):
saria ascendenti. innocentia. seneficium. prelatio. Innocentia
talis eẽ. debet. ut nulli noceat. Beneficiũ. ut oib ꝓsit. Prelatio:
ño suo in multis peccasset. ñ solũ irã dñi deseruiret. s etiã oĩum ꝯseruoꝵ
suoꝵ indignatione inẽreret. Et si aliqua innuria int̾im sibi fieret. ñ ste
cũqueri deberet. Dic̃ aliqͥs. In nocentiã ⁊ beneficiũ aliis libent᷑ impendo:
s me oĩb aliis inferiorẽ erede nequeo. St̃ ⁊ em̃ homicide. adult̾i. latͥues. et
huiodi. Ad hec. Qñcũq oꝑationẽ facis int̾ te ⁊ aliũ. noli poñe in trutina
ic debemꝰ innocentia. beneficio. p̃latiõe. uti infaciendo. ⁊ recipiendo.: sicuts
usualit̾ portat᷑ cenouexia. Quippe illã qͥ subeunt. faciẽ ad locũ qͦ tenduis.
ad locũ uinde aut̃ ueniunt dorsa ũtunt. Trib etiã aliis modis pot̾ s ñ ꝯuem¬

Expanded text:
saria ascendenti, innocentia, beneficium, praelatio. Innocentia talis esse debet, ut nulli noceat; beneficium, ut omnibus prosit; praeldomino suo in multis peccasset, non solum iram domini provocaret, sed etiam omnium conservorum suorum indignationem incurreret; et si aliqua injuria ei interim fieret, non juste conqueri deberet. Dicit aliquis: Innocentiam et beneficium aliis libenter impendo, sed me omnibus aliis inferiorem credehujusmodi. Ad hoc: Quicunque comparationem facis inter te et alium, noli ponere in trutina  debemus innocentia, beneficio, et praelatione uti in faciendo et recipiendo, sicuti usualiter portatur coenovexia. Quippe qui illam subeunt, faciem ad locum quo tendunt; ad locum autem unde veniunt, dorsa vertunt. Tribus enim aliis modis potest, se
Abbreviated transcription (Latin):
solido cibo ualeat uti. sic ei pͥmum iubetur in deum cred̾e. dehinc eum dili¬
gere. deinde timere. u̾ea bene oꝑari. p̃modum etiam aduersa pati. qͦadusq
sibi p̃ceptum qͦd lib secure possit iniungi.  Uia sp̾uali doctrina semel
ad plenum imbutus: nouo uasi similis ẽẽ uidetur. Ut enim u
tu bono semel affectum. uix eius saporem amitiit. etiam¬
alio p̾modum repleat᷑ diuersi saporis. sic iuuemile cor sp̃uali doctrina imbutũ:
tacendo sapientium uerba ꝯtempnit audire: nec ad ullam attendit scĩam
dere nolit. sic ⁊ iste ꝓpria carens scientia: iure sp̃uali fame oeꝑit. cium aliena
nolit tacendo scientia uti. Tacendo gͥ sapientium uerb̾ attendat. ut ad sc̃i¬
entiam sp̃uał uite doctrina eoꝵ¬

Expanded text:
solido cibo valeat uti. Sic ei primum jubetur in Deum credere, dehinc eum dilisolido cibo valeat uti. Sic ei primum jubetur in Deum credere, dehinc eum diligere, deinde timere, postea bene operari, postmodum etiam adversa pati, quousque sibi praeceptum quodlibet secure possit injungad plenum imbutus, novo vasi similis esse videtur. Ut enim vas novum potu bono semel affectum, vix ejus saporem amittit, etiamalio postmodum repleatur diversi saporis, sic juvenile cor spirituali doctrina semel tacendo sapientium verba contemnit audire, nec ad ullam ascendet scientidere nolit, et iste propria carens scientia jure spirituali fame deperit, cum aliena nolit tacendo scientia uti. Tacendo igitur sapientium verbis attendat, ut ad scientiam spiritualis vitae doctrina eo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ec̃dia ÷ tm̃ corã hõib. ẽ. bona: qͦ uͦ partĩ corã dõ. part̃ corã hõib. ẽ. melior. q̃
au corã dõ t̃m. ẽ. optima. Hec enĩ postrema ut dictũ ẽ. si ñ aliis obeẽt. suã ho¬
ĩes ꝯfiteri culpã corã oĩb fac̾et. Media uͦ nec ita ÷ ꝑfecta ut corã oĩb uelit. neo ita
tas uidelicet. ut prius taceat. posteriꝰ discat. Gorporis autem ꝯtinentia. ut ñ
leuiter oculos huc illucq reducat. manꝰ. pedes. ue moueat. s omnia corꝑis sui
membra decenter contineat. Uerecundia iͦi. ut erubescat coram hominib
cum quid uetitum agit. totusq rubore suffusus. ostendat q erubescit. Ad
tacendo ⁊ audiendo sapientium doctrinã. paulatim ꝯcipit scientiam. qͥb dã¬
q: incrementis. ad sp̃ualem uitam ꝑ eoꝵ uerba ꝑtingit. S ieut enĩ
ꝓducit᷑ uitam. Ut enim pͥus educatur simplici lacte matris. dehinc alio alio
deinde farine ꝯmixto: p̾ea micis panis. pꝰmodum etiam crustis. donee qͣlib

Expanded text:
 vero partim coram Deo est, partim coram hominibus, est melior; quae autem coram Deo tantum est, optima est. Haec enim postrema, ut dictum est, si non obesset aliis, suam homines confiteri culpam coram omnibus faceret. Media vero, nec ita est perfecta ut coram omnibus velit, nec ita itas videlicet, ut prius taceat, posterius dicat. Corporis autem continentia, ut non leviter oculos huc illucque reducat, manus pedesve ne moveat, sed omnia corporis sui membra decenter contineat. Verecundia vero, ut erubescat coram hominibus cum quid vetitum agit, totusque rubore suffusus ostendat quia erubescit. Ad tacendo et audiendo sapientium doctrinam, paulatim concipit scientiam. quibusdamque incrementis ad spiritualem vitam per eorum verba pertingit. CAPUT CXLI. perducitur vitam. Ut enim educatur prius simplici lacte matris, de hinc aliquo alio, deinde farinae commisto, postea micis panis, postmodum etiam crustis donec quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
seu alias aues ẽ. incͣsat᷑ ac dilaniat᷑. ⁊ omĩno sibi male ẽ. ut pote quẽ hic rostro ꝑcu¬
tit. ille alis in eũ irruit. alt̾ uͦ unguib discindit. ita imͥ. Qnͣdo enĩ cũ monachissi
liis idelicet meis ꝯu̾sari queo. bene mͥ ẽ. ⁊ grata ac singłaris uite meẽ consolatio. Qñ
uͦ remotꝰ ab illis int̾ scłares ꝯũsor. hinc inde uariarũ me causarũ incͣcꝰ dilacerant. de
aĩe meẽ dispendiũ. Hic idẽ pat̾ nr̃ qͣdã uice de tͣnsmare regressũ. regẽ Willm iunio¬
rem adiit: ⁊ ut romã ad papã urbanũ ꝓ stola sui archiep̃atꝰ. eundi sibi licentiã daret.
humilit̃.⁊ mansuete petiit. At rex ad nom̃ urbani tͣbat᷑. dix̃ seillũ ꝓpapa ñ tenere:¬

Expanded text:
seu alias aves, incursatur ac dilaniatur et omnino sibi male est: utpote quem hic rostro male percutit, ille alis in eum irruit, alter vero unguibus discindit, ita et mihi. Quando enim cum monachis, meis scilicet filiis, conversari queo, mihi bene est et grata haec singularis vitae meae consolatio. Quando vero remotus ab illis inter saeculares conversor, hinc inde me variarum causarum incursus dilacerant, et animae meae dispensum. Hic idem Pater noster quadam vice de trans mare regressum regem Guillelmum Juniorem adiit, et ut Romam ad papam Urbanum pro stola sui archiepiscopatus eundi sibi licentiam daret humiliter et mansuete petiit. At rex, ad nomen Urbani turbatus, dixit se illum pro papa non tenere
Abbreviated transcription (Latin):
utit᷑. beat᷑. Qħdo qdꝰ rectum : uidemꝰ. dm̃ ꝑ intellectũ mentis sentimꝰ. ꝙͣmqd̃¬
latione dm̃ sentimꝰ. quando uerum qͥd ex ipsa ueritatis luce ꝑspicimts.
Sicq illum intelligendo ⁊ amando ꝑ fidẽ. ⁊ spem. ad p̃sens sentimꝰ. en fur¬
turo aittem iã ꝑ speciem sentiemꝰ: qr uidebimus eũ sicuti ẽ. Non tn eum
om̃s equalit᷑ uidebunt. nec eiꝰ amore om̃s equaliter calebunt.
lestes sp̃c uł beatoꝵ anime. ineqͣlit̾ dĩ amore feruent. unc
n uidemꝰ in enigmate.⁊ qͣsi in pictura ea que dicimꝰ. uelut pictun
solem aut mare uideremꝰ. Solem qͥppe aut mare cũ depicta uidemꝰ: ñ
sicut : in ipsa re. ea habemꝰ. Cum uͦ solem clare lucentẽ ꝑspicimꝰ. aut ma¬
re turbulentum uł tranqͥllũ cernimꝰ: rem sicuti ÷ ueraciter intuem ꝗͣ uiͦ
intam qͣnta in se ẽ. intueri nequeamꝰ.Sic sc̃i dei in sua¬

Expanded text:
ectum est videmus, Deum per intellectum mentis sentimus, qlatione Deum sentimus, quando verum quid ex ipsa veritatis luce perspicimus; sicque illum intelligendo et amando, per fidem et spem ad praesens sentimus. In futuro autem, jam per speciem sentimus, quia videbimus eum sicuti est ; non tamen eum omnes aequaliter videbunt, nec ejus amore omnes aequaliter calebunt. lestes spiritus et beatorum animae inaequaliter Dei amore fervenum in aenigmate , et quasi in pictura ea quae dicimus, veluti pictum solem aut mare videremus. Solem quippe aut mare cum depicta videmus, non sicut est in ipsa re, ea habemus. Cum vero solem clare lucentem perspicimus, aut mare turbulentum vel tranquillum cernimus, rem sicuti est veraciter intuemur, quamvis tantam quanta in se est intueri nequeamus. Sic sancti Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptio. ⁊ bona obeditio. cũ precipit᷑ ne castitatem qͥs uiolet ⁊ seruat᷑. Ma¬
la : iussio. ⁊ mala obeditio. si iubetur furari uł hꝰmodi. ⁊ fiat. Bonum est
ne fugiat ligat᷑. huic auteni si forte aliquis dicat. fuge. ꝓ te me in uincłis
istis ponam. penã ꝓ te accipiã. bona qͥdẽ talis p̃ceptio. qr ex ꝑfecta carita¬
te descenditis mala ad hoc concessio. qr prorsꝰ obuiat caritati. Ham ubi
dictum ẽ. alter alteriꝰ onera portate. ñ dictum ẽ. onera imponite. Mala :
iussio ⁊ bona obeditio. ut si qͥs poma cedrina uł aliud aliqͥd qd̾ sine ꝑiculo

Expanded text:
praeceptio, et bona est obeditio, cum praecipitur ne castitatem quis violet, et servatur. Mala est jussio, et mala obeditio, si jubetur furari, vel hujusmodi, et fiat. Bonum est tionem veniatur, ne fugiat, ligatur. Huic autem si forte aliquis dicat: « Fuge, pro te in vinculis istis me ponam, poenam pro te excipiam. » Bona quidem talis praeceptio, quia ex perfecta charitate descendit; sed mala ad hoc concessio, quia prorsus obviat charitati. Nam ubi dictum est: Alter alterius onera portare , non dictum est, onera imponite. Mala est jussio, et bona obeditio, ut si quis poma cedrina, vel quippiam aliud, quod sine periculo
Abbreviated transcription (Latin):
multis de qͦlib malũ dicere. sic plurib solet ꝓdesse dealiis bona audire.
Nã euum bona de aliqͦ referuntur. hi qͥboni sunt eiꝰ facta emulant᷑. edq
ꝓpensius in sua bonitate ꝑseuerare intunt᷑. qͥ alis eidem bonitatis secͣ¬
tarores laudant᷑. Si aut̃ penitentes fuerint. tanto studiosius suã penitẽ¬
tiam ut boni esfficiant᷑ ꝑagt. quantõ graciosiores bonos eẽ. m̃alis seoula
relatione pcipiunt. Porro si mali fiuĩnt. erubeseunt cum de aliis bona re¬
ferri audiuent. a qͥb semetipsos uacuos et̃ ꝯsiderant. Santoq facibiꝰ aope¬
nitentiã reuocantur. qͣnto płes ⁊ forte oebiliores sebona opari eis referunit᷑.
Sit g om̃i xp̃iano in sedula consuetuoine semꝑ bona dẽ aliis estimare. bo-¬

Expanded text:
multis de quolibet malum dicere, sic pluribus solet prodesse de aliis bona audire. multis de quolibet malum dicere, sic pluribus solet prodesse de aliis bona audire. Nam cum bona de aliquo referuntur, hi qui boni sunt ejus facta aemulantur; eoque propensius in sua bonitate perseverare nituntur, quo alii ejusdem bonitatis sectatores laudantur. Si autem poenitentes fuerint, tanto studiosius suam poenitentiam, ut boni efficiantur, peragunt, quanto gloriosiores bonos esse malis sedula relatione percipiunt. Porro si mali fuerint, erubescunt, cum de aliis bona referri audiant, a quibus semetipsos vacuos esse considerant; tantoque facilius ad poenitentiam revocantur, quanto plures, et forte debiliores se bona operari eis referuntur. gitur omni Christiano in sedula consuetudine semper bona de aliis aestimare, bo
Abbreviated transcription (Latin):
lia ꝑpetrasse ꝑ detractionẽ audierit. nͥ sibi uigilanti ocło preuid̾it. mat̾iã
Tollit enim caritatẽ. sine qua impossibale: quenꝗͣ deo plac̾e. Q .N. ñ diligit.
manet in morte. Plus nãq peccat qͥ amorẽ ꝓximi a corde alteriꝰ minuit. ꝙͣ
qͥ uictum ab ore pauꝑis rapit. Nam sicut preciosior : anima ꝗͣ corpꝰ. sic
tari tollit. qͣntum in se : animam occidit. ꝓpterea cauendũ ẽ. ne qͥsquã
aliqͥd sinistrũ de aliqͦ loqͥ presumat: nisi ꝓpt̾ eiꝰ em̃dationem ħ faciat.
Nã prelato aut illi quẽ puto posse. ꝯsułe peccanti. ⁊ uicioꝵ uuln̾a mederi:
debeo alteriꝰ malefacta ꝓpt̾ emendationẽ detegere: que ꝑ memetipsum
nequeo em̃dare. ⁊ ne alius corrumpat᷑ ipsiꝰ offentione. ꝯpendiose etiam
possum eũ monere. ne tali iungat᷑. singłari aliqua familiaritate. Aliter uͦ

Expanded text:
lia perpetrasse per detractionem audierit, nisi sibi vigilanti oculo prlia perpetrasse per detractionem audierit, nisi sibi vigilanti oculo prTollit enim charitatem, sine qua impossibile est quempiam Deo placere . Qui enim non diligit, manet in morte . Plus namque peccat qui amorem proximi a corde alterius minuit, quam qui victum ab ore pauperis rapit. Nam sicut anima pretiosior est quam corpus, sic tari, tollit, quantum in se est, animam occidit. Propterea cavendum est ne quisquam aliquid sinistrum de aliquo loqui praesumat, nisi propter emendationem ejus hoc faciat. Nam praelato aut illi quem puto posse consulere peccanti et vitiorum vulnera mederi, debeo alterius malefacta propter emendationem detegere, quae per meipsum nequeo emendare. Et ne alius corrumpatur ipsius offensione, compendiose etiam possum eum monere, ne tali jungatur singulari aliqua familiaritate; aliter vero,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑet᷑. uł qͥd sit inqͥramꝰ. ⁊ inqͥrendo qd̃ dũs ded̾it breuiter dicamꝰ ñ ideo
ut ignis in aliqua materia aliqͣndo paululũ ardeat᷑. ⁊ si uento impellit᷑.
ad maiorẽ ardorem crescat. Taliter etiam mens humana salubri admo¬
nitione pulsata. ad opꝰ agendũ post suggestionẽ otiꝰ surgit: ad qd̾ pͥus
surgere neglexit. Sic ignis uento mouet᷑. sic mens a torporis desidia ãmo
dicit. unde ipse uł miunꝰ amari. siue minꝰ appreciari po
etractio uͦ malis duritiã. penitentib refrigerationẽ. temptatis ex-¬
emplũ peccandi quasi fomenta malitie prestat. Naturale siquidẽ
est. ut sicut id qd̃ a nullis fieri audio facere formido. sic illd̾ qd̾ a pluribꝰ uł
etiam a paucis fieri ꝑcipio. faciliꝰ presumo. & quo plures eandẽ rem fecisse
li fuerit. nec temptationẽ aliquam inde habuerit. ⁊ aliũ illa uł illa cͥmina¬

Expanded text:
operetur, vel quid sit inquiramus, et inquirendo, quod Dominus dederit, breviter dicamus, non ideo operetur, vel quid sit inquiramus, et inquirendo, quod Dominus dederit, breviter dicamus, non ideo ut ignis in aliqua materia aliquando paululum ardeat; et si vento impellitur, ad majorem ardorem crescat. Taliter et mens humana salubri admonitione pulsata ad opus agendum, post suggestionem ocius surgit ad quod prius surgere neglexerat. Sicque ut ignis vento movetur, sic mens a torporis desidia admonaliquo dicit unde ipse vel minus amari sive minus appretiari possit. Detractio vero malis duritiam, poenitentibus refrigerationem, tentatis exemplum peccandi, quasi fomenta malitiae praestat. Naturale siquidem est ut, sicut id quod a nullis fieri audio, facere formido, sic illud quod a pluribus vel etiam a paucis fieri percipio, facilius praesumo: et quo plures eamdem rem fecisse ns de aliquo criminali fuerit, nec tentationem aliquam inde habuerit et alium illa vel illa crimina
Abbreviated transcription (Latin):
nasei multum ÷ cauendum: qr ꝑnitiosum ÷ malum. Unde beatꝰ clemens.
inter cetera qͦ ab ore beati petri se didicisse fatet᷑. hoc modo scribit.
atrum. Detractio. odium. De qua etiam paulꝰ dicit. Si comeditis ⁊ in¬
uicem mordetis. uidete ne abinuicem ꝯsumaniim. Cõmedit nãq ałte a
alterum.⁊ quali morsum in eo facit. qͦcienscunq aliqͥs aliquem male lo¬
quendo uiliorem efficit. Unde necesse ẽ. ut ab inuicẽ ꝯsumant᷑. penis ui
detrahendo comedit. ꝯsumit᷑ ab eo quẽ morsib detractionis ꝯsum̃e gestit.
Nã cum eiꝰ uitam ꝑ detractionẽ dilacerat. semet ip̃m ante iustum iudi¬
cem dm̃i ꝯdempnat᷑. Sic q plerumq ꝯtingit. ut is qͥ alteri derogat nisi
Nresipiseat. corã deo in dampnationẽ cadat. qͣnui
ille cui detrahit᷑. nicħ lesionis ex ipsa detractione sentiat. Qͥd autem detractio

Expanded text:
nasci, multum est cavendum, quia perniciosum est malum. Unde beatus Clemens nasci, multum est cavendum, quia perniciosum est malum. Unde beatus Clemens inter caetera quae ab ore beati Petri se didicisse fatetur, hoc modo scribit.atrum, detractio, odium. De qua etiam Paulus dicit: Si comeditis, et invicem mordetis, videte ne ab invicem consumamini . Comedit namque alter alterum, et quasi morsum in eo facit, quotiescunque aliquis aliquem male loquendo viliorem efficit. Unde necesse est ut ab invicem consumantur, poenisr is qui alterum detrahendo comedit, consumitur ab eo quem morsibus detractionis consumere gestit. Nam cum ejus vitam per detractionem dilacerat, semetipsum ante justum judicem Deum condemnat. Sicque plerumque contingit ut is qui alteri derogat, nisi resipiscat, coram Deo in damnationem cadat; quamvis ille cui detrahitur, nihil laesionis ex ipsa detractione sentiat. Quid autem detractio
Abbreviated transcription (Latin):
eida erteriꝰ uerba reodit ⁊ ipsa.Ut enim aqua qͥeta. cum exuna par¬
te radium suscipit soł. exaltera qͥetum ⁊ ipsum aliquo in pariete reddit. sic
mens pacata suscipiens aure ciuꝰpiam uerbum. ore remittit ⁊ ipsum pacatũ.
Ut uͦ ꝯmota. radium ꝯmotum. sic ⁊ mens tͣbata. uerbum reddit tͣbatũ. s ⁊
omnẽ exteriꝰ actum. It gͦ ad qͥetem mentis. ⁊ oris ⁊ oꝑis sibi ꝓficiat iuue¬
nis. queq m̃bra decenter ꝯtineat. Crubescendo aũ sicut ⁊ ꝯictum ẽ. in¬
humida. Sicca nãq penitentia ẽ. cum aliquẽ sui qͥd̾ peccati peni¬
tet. s humorẽ pietatis suiq ipsiꝰ ꝯpunctione caret. Humida uͦ ẽ. oum ht̃
cuiꝰ penitet criminis. sibi ẽẽ agendum more arborẽ magnam suecidere uo¬
lentis. Sicut enim ille minora in circiuitu arbusta pͥus curat suocid̾e. nes
arborem ipsam suocidenti possint obesse. sio ⁊ huic uicia minorailli eri¬
mini uicina. pͥus sunt extirpanda. ne qua sͥ erim̃ ipsum destruenti ferañ

Expanded text:
eta et solis radiis. Ut enim aqua quieta, cum ex una parte solis suscipit radium, ex altera quietum et ipsum aliquo in pariete reddit, sic mens pacata suscipiens aure cujuspiam verbum, ore remittit et ipsum pacatum. Ut vero aqua commota, radium commotum, sic et mens turbata verbum reddit turbatum, sed et omnem exterius actum. Ut ergo ad quietem mentis, et oris, et operis sibi proficiat juvenis, quhumida. Sicca namque poenitentia est, cum aliquem quidem sui peccati poenitet, sed humore pietatis suique ipsius compunctione caret. Humida vero est, cum hcujus poenitet criminis, sibi esse agendum more arborem magnam succidere volentis. Sicut enim ille minora in circuitu arbusta prius curat succidere, ne sibi arborem ipsam succidenti possint obesse, sic et huic vitia minora illi crimini vicina prius sunt exstirpanda, ne qua sibi crimen ipsum destruenti ferant
Abbreviated transcription (Latin):
flictionib. tot uerb̃ib corpꝰ castigabo. tantũ elemosinis ⁊ parsimonie stu-¬
bo: ut nicħ in me remaneat dignũ supplicio. Cum .n. a
me restant sine ꝯfessione. cur me ab hac ꝯpescerem sola delectatione: Talia
ñnulli int̾dum sibunet ipsis pͣue ꝯsulunt:. nec miseri attendt̃ qͣnta erroris
caligine interiꝰ obtebrantur. Nã quanto sunt pecẽis obligat maiorib ac bo-¬
nitate pauꝑiores. tanto deb̾ent eẽ ad om̃e delectam̃tum diabolice suggestionis
excutiendũ ardentiores. Sic̃ .N. uͥtus uͥtut accumulata ꝓdest. sic uicnĩ appo¬
sitũ uicio obest. Qsqͥs gͥ hodie qͥeꝗͣ boni oꝑari pot̾. nullatenꝰ hoc ꝓcrastina¬

Expanded text:
flictionibus, tot verberibus corpus meum castigabo, tantum eleemosynis et parcimoniae studflictionibus, tot verberibus corpus meum castigabo, tantum eleemosynis et parcimoniae studebo, ut in me nihil remaneat dignum supplicio. Cum enim adhuc illa et illa in me restant sine confessione, cur me ab hac sola compescerem delectatione? » Talia nonnulli interdum sibimet ipsis prave consulunt; nec miseri attendunt quanta erroris caligine interius obtenebrentur. Nam quanto sunt peccatis obligati majoribus, ac bonitate pauperiores, tanto deberent esse ad omne delectamentum diabolicae suggestionis excutiendum ardentiores. Sicut enim virtus virtuti accumulata prodest, sic vitium appositum vitio obest. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
res. satis qͥ habent ꝑitiam artiũ. Nom ÷ opꝰ. ut ego me discendo fatigen. ꝑ re-¬
terea pueritiam iam exiii. senectuti aꝓpinquo. nec iã possem ad magniun
scĩe fructũ uenire. si modo inciꝑem laborare. Sic secum piger tractat. ⁊¬
in sui torporis desidia ꝑseuerat. Simili etiã mͦ ñnunꝗͣ peccator irretit᷑. ne
ad bone oꝑationis exercitiũ aliquando exurgat. Solet .ii. ꝯting̾ẽ. ut is qͥ luxu¬
rie inqͥnamento fedat᷑. interdũ semetipsum cognoscat: ⁊ facti sui peuiteat.
S cũ iterum temptatio aduen̾it. ⁊ locꝰ peccandi affuerit. dicit. Quare istã
untatem ꝑderem: Satis etiã hanc admittere potero. sicut ⁊ multas
alias feci. & cum in futuro satiatꝰ fuero: omĩa insimł ꝯfitebor. ⁊ sic bonꝰ esfi-¬
ciar. Satiabor gͥ donec deo de omĩb satisfaciã. ⁊ tunc tm̃ ieiunabo. tẽ tot af-¬

Expanded text:
res, satis qui habent peritiam artium, non est opus ut ego me dicendo fatigem. Praeres, satis qui habent peritiam artium, non est opus ut ego me dicendo fatigem. Praeterea pueritiam jam exui, jam senectuti appropinquo, nec jam possem ad magnum scientiae fructum venire, si modo inciperem laborare. » Sic secum piger tractat, et in sui torporis desidia perseverat. Simili etiam modo nonnunquam peccator irretitur ne ad bonae operationis exercitium aliquando exsurgat. Solet enim contingere ut is qui luxuriae inquinamento foedatur, interdum semetipsum cognoscat, et facti sui poeniteat; sed cum iterum tentatio advenerit, et locus peccandi affuerit, dicit: « Quare istam voluptatem perderem? Satis etiam hanc admittere potero, sicut et multas alias feci; et in futuro cum satiatus fuero, omnia in simul confitebor, et sic bonus efficiar. Satiabor igitur, donec Deo de omnibus satisfaciam; et tunc tantum jejunabo, tunc tot af
Abbreviated transcription (Latin):
etiã insfrum̃tum illd ñ agnou̾it: Et si cognouerit. s tang̾e illd nolu̾it. qͣlic
eitharista erit: Si autem illd̾ agnou̾it ⁊ tetigerit. s eiꝰ usum hab̾e otempserit.
ñquam ꝓpt̾ cognitionẽ ⁊ uoluntatem. sine usu huiꝰ artis ꝑitꝰ erit. Taliter
namq licet qͥs habeat scĩam bene uiuendi ⁊ uoluntatẽ. nequaꝗͣ bonꝰ erit. nͥ
etiã boni oꝑis usum teniuĩt. iuxta suã possibilitatẽ. Sunt aũ quidã sc̃arũ
ser iptaꝵ ignari. ⁊ dum aliqͥd de eis qd̾ possent ad edificationẽ si retinere
audiunt. contempnendo dicunt.
ꝑibunt. qͥ sapientes ñ sunt. Hec ⁊ his similia piger ⁊ insipietis sibimet ꝓpo¬
nit. nec ꝑcipit q antiqus hostis ad int̾itum eiꝰ talia s suggerit. quatinus
in om̃i uita sua nulli utilitat intendat. s in negligentia ⁊ torpore semꝑ ui¬
uat ut ꝑeat. Ampliꝰ qͦq. Satis inqͥt sunt sapientes in mundo. satis scripto¬

Expanded text:
noverit, et si agnoverit, sed tangere illud noluerit, qualiter citharoedus erit? Si autem illud agnoverit, et tetigerit, sed ejus usum habere contempserit, nunquam propter cognitionem et voluntatem, sine usu hujus artis, peritus erit. Taliter namque, licet quis habeat scientiam bene vivendi et voluntatem, nequaquam bonus erit, nisi etiam boni operis usum teScripturarum ignari, et dum aliquid de eis quod possent ad aedificationem sui retinere, audiunt, contemnendo dicunt: peribunt qui sapientes non sunt. » Haec et his similia piger et insipiens sibimet proponit nec percipit quia antiquus hostis ad interitum ejus talia sibi suggerit, quatenus in omni vita sua nulli intendat utilitati, sed in negligentia et torpore semper vivat et pereat. Amplius quoque: « Satis, inquit, sunt sapientes in mundo, satis scripto
Abbreviated transcription (Latin):
dit ut asserere solebat anselmꝰ in infirmitate positꝰ. ⁊ in ex
extͣ se raptꝰ. uidit inqͣm fluuiũ unũ rapidũ atq p̃cipitẽ. in quem
confluebant omniũ fluxuũ purgat᷑e. ⁊ qͣrũcunq terrestriũ rerũ lauat᷑e.
Uidebat᷑ itaq aqua ipsa nimis tbulenta. ⁊ ĩmunda: ⁊ om̃i spurcitiar̾ sorde
horrida. Rapiebat gͥ in se. qͥcqͥd atting̾e poterat: ⁊ deuoluebat tã uiros quã
mulieres infra se. diuites ⁊ inopes simul. feda qͥd̾ erat aqͣ ex ea tñ uiriebant ⁊ delecꝰ¬
atq ait. Ne mireris. Torrens. mundũ sig̾cat. qͦ rapiunt᷑. ⁊ in cuiꝰ illecebrosis spitr¬
citiss inuoluunt᷑. om̃s ipsũ amantes. & his dictis. inqͥt. De monachatu.
pice. Asperit ⁊ ille. Et ecce parietes claustri illiꝰ. obduct exant argento purissimo.
cũ gͦ hie ꝑpetuo habitandũ elegisset anselmꝰ. ductor eiꝰ se ei spopondit. si uellet uerã
ostensurum patientiã. S q ut assolet interim euigilauit. ⁊ ꝓmissũ. ⁊ ꝓmissi demõ¬

Expanded text:
Vidit, ut asserere solebat, Anselmus in infirmitate positus, et in exextra se raptus, vidit, inquam, fluvium unum rapidum atque praecipitem, in quem confluebant omnium fluxuum purgaturae et quarumcunque terrestrium rerum lavaturae. Videbatur itaque aqua ipsa nimis turbulenta, et immunda et omnium spurcitiarum sorde horrida. Rapiebat igitur in se quidquid attingere poterat, et devolvebat tam viros quam mulieres infra se, divites et inopes simul. Foeda quidem erat aqua, ex ea tamen vivebant, et delecatque ait: « Ne mireris. Torrens mundum significat quo rapiuntur, in cujus illecebrosis spurcitiis involvuntur omnes ipsum amantes. » Et his dictis, inquit. CAPUT pice. Aspexit, et ecce parietes claustri illius obducti erant argento purissimo  al., omit. et candidissimo.Cum ergo hic perpetuo habitandum elegisset Anselmus, ductor ejus se ei spopondit, si vellet, veram ostensurum patientiam. Sed quia, ut assolet, interim evigilavit, et promissum et promissi demon
Abbreviated transcription (Latin):
simul neqͤo. demonstrare mͥ displicere. Nã si rationem ꝯsid̾amꝰ. rectꝰ agimus
meã ad amorẽ eoꝵ adhuc flectẽ non ualeo: t̃n uelle debeo. eos me posse amare
⁊ donec ualeã hoc agere. u̾bum qd mee potestati subiacet bonũ ⁊ non malũ.
de illis ꝓmulgare. Cũq hoc ago. ñ mentior qͣndo dico me illos dilig̾e: q̃m uelle
adiacet mͥ. ꝑficere aũ non habeo. Condelector tñ dñico precepto scd̃m rationẽ
sp̃c mei: ut eos diligã quãuis corruptibilitas carnis mee repugnet. Iam enĩ
re. Malus uero homo econtrario. sibi de bonis ⁊ malis pecẽm accumulat:
tellectũ sapimꝰ. ꝑ amorẽ iustificam. ꝑ usum beatificam. In qͣn-

Expanded text:
simul nequeo, demonstrare mihi displicere, Nam si rationem consideramus, rectius agimus simul nequeo, demonstrare mihi displicere, Nam si rationem consideramus, rectius agimus meam ad amorem eorum adhuc flectere non valeo, tamen velle debeo eos me posse amare; et, donec valeam hoc agere, verbum quod potestati meae subjacet, bonum et non malum de illis promulgare. Cumque hoc ago, non mentior quando dico me illos diligere, quoniam velle adjacet mihi, perficere autem non habeo . Condelector tamen Dominico praecepto, secundum rationem spiritus mei, ut eos diligam, quamvis corruptibilitas carnis meae repugnet. Jam enim non re. Malus vero homo e contrario sibi de bonis omnibus et malis peccatum tellectum sapimus, per amorem justificamur, per usum be
Abbreviated transcription (Latin):
non interim utilitatem penso. ⁊ cũ pꝰea utile qͥd pensauero: inanitatẽ expello.
His gͦ que oiximꝰ de scientia ⁊ uoluntate transcursis: uideamꝰ etiam quã sit
necessariꝰ usus bone oꝑationis. Guippe sicut corpꝰ humanũ sine freq¬
t ciboꝵ usu neqͥt subsistere. sic anima absq uirtutũ frequentatiõe non pot̾
uiuere. Q gͦ ad effectum bonitatis uenire desid̾at: necesse ẽ. ut cum seĩa et
bonis ⁊ malis: utilitatẽ sibi adqͥrit. Si quidem cũ aliqͥd boni de hoĩe bono uł
sibi in mercedem reputabit᷑: quasi eiꝰdẽ mali destructor uł dimimitor fuisset.
no eiꝰ contristari. Ad sĩ ore ꝯfiteor me ꝯdempno: corde ⁊ enim mentior.¬
D hec osiderandũ ẽ. qualit̾ is qͥ in bono ꝓficere desid̾at. Sͥipsi uim in¬
inuici mei appetat. non tñ hoc ore ꝓfiteri debeo. s potiꝰ dãpnũ eĩ plangere.
⁊ contͣ appetitum carnis mee illiꝰ ꝓsꝑitati fauere. illiꝰ dampnũ solis u̾bis si corde

Expanded text:
non interim utilitatem penso; et cum postea utile quid pensavero, inanitatem expello. His igitur quae diximus de scientia et voluntate transcursis, videamus etiam quam sit necessarius usus bonae ouenti ciborum usu nequit subsistere, sic anima absque virtutum frequentatione non potest vivere. Qui ergo ad effectum bonitatis venire desiderat, necesse est ut cum scientia et bonis et malis utilitatem sibi acquirit. Siquidem, cum aliquid boni de homine bono vel sibi in mercedem reputatur, quasi ejusdem mali destructor fuisset vel diminutor.no ejus contristari; quod si ore confiteor, me condemno, corde etenim mentiorAd hoc considerandum est qualiter is qui in bono proficere desiderat, sibi ipse vim infe damnum inimici mei appetat, non tamen hoc ore profiteri debeo, sed potius damnum ejus plangere, et contra appetitum carnis meae, illius prosperitati favere; illius damnum solum verbis, si corde
Abbreviated transcription (Latin):
qͥrre que capit᷑ lectione ⁊ sermocinatiõe. scĩa adqrit᷑. Qa quis qͥs legit. aut le¬
gentẽ siue loquentẽ audit: adhoc ut eoꝵ qͦ legunt᷑ siue referunt᷑. scĩam habe¬

Expanded text:
quippe, quae capitur lectione et sermocinatione, scientia acquiritur. Quia cum quis legit, aut lequippe, quae capitur lectione et sermocinatione, scientia acquiritur. Quia cum quis legit, aut legentem sive loquentem audit, ad hoc ut eorum quae leguntur sive referuntur scientiam habe
Abbreviated transcription (Latin):
cando negligentes: imitant᷑ etiã pauꝑes insipientes. Siqͥd̾ pauꝑ insipiens.
cũ obolum adqͥrit. uł aliud parui qͥd mumisculi. dicit. Adqͥd istud tantillum
seruarem: Nũ ꝓpt̾ hoc diues ero. Expendã itaq ħ in pomis aut in nucibꝰ aut
qualib alia re michi delectabili. Non enĩ istud custodiendo. sollicit᷑ uolo h̃ri.
Sic stolidꝰ dũ paruuipendit modica. ñ ꝗͣ ꝓficit ad maiora. Sapiens aũ pauper.
parua que nanciscit᷑ custodit. ⁊ qͦ minus se hr̃e ꝯsid̾at. eo mag̃ nacta retinie
desid̾at. qͣtinꝰ ex pariuuloꝵ ꝯgerie. ad maiora qͦat qͣndoq ꝑting̾e. Sic ni e¬
mirũ is qui se pauꝑẽ scĩe ac bonitatis sentit. debet facere. si ad aliquẽ
tatis actiones. bonũ quẽ lib efficiunt. Eum gͥ scm̃ sit necessaria.¬
ut bonꝰ effĩciat᷑. ⁊ manifestũ sit nullũ eã posse ꝯprehend̾e. qͥ minimas eiꝰ
se adipis ei. Doctrina scilicet. exꝑimento. Ratione. P et doctrinam¬

Expanded text:
cando negligentes imitantur etiam pauperes insipientes. Siquidem pauper insipiens, cum obolum acquirit, aut aliud quid parvi munusculi, dicit: « Ad quid illud tantillum servarem? Non propter hoc dives ero. Expendam itaque hoc in pomis, aut nucibus, aut qualibet alia re mihi delectabili. Non enim istud custodiendo sollicitus volo haberi. » Sic stolidus, dum parvipendit modica, nunquam proficit ad majora. Sapiens autem pauper parva quae nanciscitur, custodit, et quo minus se habere considerat, eo magis nacta retinere desiderat, quatenus ex parvulorum congerie ad majora queat quandoque pertingere. Sic nimirum is qui se pauperem scientiae ac bonitatis sentit debet facere, si ad aliquem tatis actiones, bonum quemlibet efficiunt. CAPUT CLVII. Deut bonus quis efficiatur, et manifestum sit nullum eam posse comprehendere, qui minimas ejus se adipisci, doctrina scilicet, experimento et ratione. CAPUT CLVI
Abbreviated transcription (Latin):
itat. Est ãu aliꝰ mediꝰ nec ita sapiens qͥn metuat falli: nec
hoc fac̃ impudentia. Aliꝰ uͦ mediꝰ ẽ qͥ nec ita pecẽm odit. ut ħ om̃s uelit scire. nec
niat culpã. sic ⁊ ualde suꝑbꝰ. Uer̾ hoc ille ꝙ eiꝰdẽ culpe remissiõe. iste uͦ uult
pati ꝓ indignatiõe. Dedignat᷑ nãq ut p̃latus ipstꝰ sui misertꝰ. uł admodic̃ gͥ
parcat. ĩmo mag̾̃ ut suã ĩmod̾a¬
te puniat culpã desid̾at. Est aũ aliꝰ
mediꝰ. qͥ nec oĩno districte pum¬
ri: nec suã sͥ culpã uult ex toto do¬
nari. Hic itaq cũ aliq̃n peccat. partĩ puniri: partĩq dimitti. suã¬

Expanded text:
putat. Est autem alius medius nec ita sapiens quin metuat falli, nec putat. Est autem alius medius nec ita sapiens quin metuat falli, nec hoc facit impudentia. Alius vero medius est qui nec ita peccatum odit ut hoc omnes velit scire, nec one, iste vero vult pati pro indignatione. Dedignatur namque ut praelatus ipsius sui misertus vel ad modicum sibi parcat, imo magis ut suam immoderate puniat culpam desiderat. Est autem alius medius qui nec omnino districte puniri, nec suam sibi culpam vult ex toto donari. Hic itaque cum aliquando peccat, partim puniri partimque dimitti su
Abbreviated transcription (Latin):
atq dulcisimũ. soloq rectitudinis amore seqͥt᷑ qd̾ intelligit ẽẽ sequendũ. Ab hac
usq ad tuorẽ a quo cepimꝰ ascend̾e.omum̾ando descendit : Unde notandũ q nob
innuit descendendo. qͦmodo ex eisdẽ donis ꝯstruat in nob edificiũ. ascendendo.
anime sensus regit. et ad obsequium disponit. Hinc aĩe qͣlitates q̃ pꝰ erañ¬
redacte.Non enĩ tc̃ mores dñr cũ cito adueniunt. citoq recedunt s cũ in aĩ
tm̃ ꝓpͥe habent᷑. cũ ex ꝯsuetudine possident᷑. iĩn ⁊ hoĩes iusti uł uiciosi dñr.
Cũ aũ ꝑfecte habent᷑. licet ipsa oĩno sint dissimilia. haud t̃n dissimilia sẽꝑ hñt oꝑa
Quedã enĩ ex ipsis. ut sapĩa ꝑfecta atq stulticia: eadẽ faciunt pler̃q fieri oꝑa.
Sic̃ enĩ ꝑfecte sapiens dimitt̾e ñ uult qͥn agat qd sͥ bonũ uidet᷑. sic ⁊ ille qͥ ꝑfecte
ẽ. stult᷑ Uerũ hoc ille idõ fac̃. qr scit bonũ ñ ẽẽ. ut illd̾ dimittat. stultꝰ uͦ. qr sic

Expanded text:
atque dulcissimum, soloque rectitudinis amore sequitur quod intelligit esse sequendum. Ab hac usque ad timorem, a quo coepimus ascendere, dinumerando descendit. Unde notandum quod nobis innuit descendendo quomodo ex iisdem donis construat in nobis aedificium ascendendo. animae sensus, regit et ad obsequium disponit. CAPUT CXXXIII. De qualredactae. Non enim tunc mores dicuntur, cum cito adveniunt citoque recedunt, sed cum in anima proprie habentur, cum ex consuetudine possidentur, unde et homines justi vel vitiosi dicuntur. Cum autem perfecte habentur, licet ipsa omnino sint dissimilia, haud tamen dissimilia semper haQuaedam enim ex ipsis, ut sapientia perfecta atque stultitia, eadem faciunt plerumque fieri opera. Sicut enim perfecte sapiens dimittere non vult quin agat quod sibi bonum videtur, sic et ille qui perfecte stultus est. Verum hoc ideo ille facit, quia scit bonum non esse ut illud dimittat; stultus vero, quia sic
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ. q̃ sola uͥtutũ oꝑatiõe ostruit᷑. ad quã humilitatis gͣdib ascendit᷑. Q ne¬
Cũ hec aliis frequent̾ exibeo. ⁊ si mͥ exhibita ñ fuĩnt patient̾ tolero. gͣdus ꝑgendi

Expanded text:
debemus, quae sola virtutum operatione construitur; ad quam humilitatis gradibus ascenditur. Qdebemus, quae sola virtutum operatione construitur; ad quam humilitatis gradibus ascenditur. QCum haec aliis frequenter exhibeo, etsi mihi exhibita non fuerint, patienter tolero. Gradus pergendi
Abbreviated transcription (Latin):
cenoueria in oꝑ ando portat᷑. Nec caritas quã ꝑ cenouexiã uolumꝰ signari. mi¬
nus qͣ int̾ duos pot̾ haberi. Si gͦ in monte aliqͦ edificarent sͥ hoĩes płes domũ
⁊ de ualle oporteret lapides. cem̃tũ. ⁊ alia que ad edificationẽ dom̃ ꝑtiñent
cenouexiis surgũ in montẽ portarii si inꝗͣ illi portitores instrum̃tũ illd̾ ita¬
acciꝑent. ut ut̃q s dorsũ aut faciẽ. uł dorsa qͦ tend̾ent. facies uͦ ut̾ent unde ꝓ ced̾e
uellent. ⁊ dũ sic ire ꝯpetent᷑ neqͥrent. ũbis litigare inciꝑent. de litigio ad pugnoᷤᷤ
⁊ capillos uenirent. deinde ad arma rogo qͥd dicẽt aliqͥs p̃t̾ĩens. si sic eos hac de
causa pugnantes inueniret: Utiq qd̾ insanirent. In nob̾ gͥ ħ oĩa ꝯsid̾emꝰ: qͥa
talẽ habituoinẽ in fr̃na caritate ten̾e debemꝰ: ut sic qͣsi qͣndã cenouexiã sp̃ualẽ
portemꝰ. Nos enĩ in excelso monte in celesti scł patͥa. domũ nob̾ edificare satagere

Expanded text:
ando portatur; nec charitas quam per coenovexiam volumus significari minus quam inter duos haberi potest. Si ergo in monte aliquo aedificarent sibi homines plures domum, et de valle oporteret lapides, coementum et alia quae ad aedificationem domus pertinerent, coenovexiis sursum in montem portari: si, inel dorsa quo tenderent, facies vero verterent unde procedere vellent; et dum sic ire competenter nequirent, verbis litigare inciperent, et de litigio ad pugnos et capillos venirent, deinde ad arma: rogo, quid diceret aliquis praeteriens, si sic hos hac de causa pugnantes inveniret? Utique quod insanirent. In nobis igitur hainem in fraterna charitate tenere debemus, ut sic quasi quamdam coenoxexiam spiritualem portemus. Nos enim in excelso monte, in coelesti scilicet patria, domum nobis aedificare satagere
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ irrito. t̾ga ũtimꝰ ad locũ ad quẽ ire debemꝰ. ⁊ facies unde ꝓdimꝰ.
Si istis tͥb modis qͥ cenoueriã portare satagit. plerũq lites. i discor¬
dias sustinebit. faciẽ gͦ. hoc ÷ intentionẽ semꝑ habeami suꝑ ino¬
centiã. bñficiũ. p̃lationẽ. ut illa oĩb impendamꝰ. ⁊ a nullo eadẽ
C̃ ad futura. ⁊ iꝑsa perpetualia:¬
Res qͥppe sunt hoĩũ ordines. indelicet orantes. agri cultores. defensores. Hos
aũ ordines. sic ad oiũsa d̾s officia in ħ mundo disposuit. qͣmͦ qͥdã pat̾fami¬

Expanded text:
ga vertimus ad locum ad quem ire debemus, et facies unde procedimus. Sic istis tribus modis qui coenovexiam protare satagit, plerumque lites et discordias sustinebit. Faciem ergo, hoc est intentionem, semper habeamus super innocentiam, beneficium et praelationem, ut illa omnibus independamus, et a nullo eadem vero ad futura et ipsa perpetualiares quippe sunt ordines hominum, videlicet orantes, agricultores et defensores. Hos autem ordines sic ad diversa officia Deus in hoc mundo disposuit, quemadmodum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
udicat᷑ dignũ: qr eiꝰ uita nullũ fert fructũ.Si enĩ ouss lac uł lanã ñ at¬
tulerit. bos aũ trã ñ exerciũt. quẽ aliũ fructũ pot̾int: Rursꝰ si canis c̾todie ferre
pecudũ deputatꝰ. eas lupos ꝑmiserit laniare. aut easdẽ ipse uł alios canes ce¬
ꝑit strangulare. qͥd aliud dñs ag̾e. ꝙͣ eũ debet obruere: Sic ⁊ d̾s de ilł ordinibꝰ ag̃.
quos ad officia diu̾sa in ħ mundo disposuit. Quosbã nãq ut cłicos. mo¬
lanaq sui boni exẽpli feruentes in dĩ amore faciant. a
uosbã etiã ut milites ad ħ instituit. ut asꝑitatẽ ꝓut necesse fuĩt ostñ¬
dant. tãq orantes ꝗͣ agri cultores. ab ailũsis gentib uelut a lupis de¬
p̃tend̾e. aut t̾rã agricole noluĩnt excole. qd̾ aliud pot̾int offioiũ expłe: Rurs. si
milites alios defende noluĩnt. aut etiã more rabidoꝵ canũ eosdẽ aut serpsos
oceid̾int. uł opp̾sserint. qͥd de ilł nͥ qd̾ de rabidis canib debet fieri:Nuᷤ¬

Expanded text:
judicatur dignum, quia ejus vita nullum fert fructum. Si enim ovis lac vel lanam non attulerit, bos autem terram non exercuerit, quem alium fructum ferre poterunt? Rursus, si canis custodiae pecudum deputatus, eas lupos permiserit laniare, aut easdem ipse vel alios canes coeperit strangulare, quid aliud dominus agere debet quam eum obruere? Sic et Deus de illis ordinibus agit quos ad officia diversa in hoc mundo disposuit. Quosdam namque, ut clericos m eos imbuant, lanaque sui boni exempli ferventes in Dei amore faciant. AlQuosdam etiam, ut milites, ad hoc instituit ut asperitatem, prout necesse fuerit, ostendant, tamque orantes quam agricultores ab adversis gentibus, velut a lupis, depraetendere, aut terram agricolae noluerint excolere, quod aliud poterunt officium explere? Rursus: si milites alios defendere noluerint, aut etiam more rabidorum canum, eosdem aut seipsos occiderint vel oppresserint, quid de illis nisi quod de rabidis canibus debet fieri? Unus
Abbreviated transcription (Latin):
cid̾e in manꝰ dĩ uiuentis. Qñ appetitꝰ luxurie quẽ lib⁊ pulsat. ñ cogitet t̃c. qͣc̃q
die pecẽor ingemuerit. oĩa peccata eiꝰ oblioni tradent᷑. s potꝰ sepe recogitando.
tẽptationis. modis oĩb unꝰqͥsq deb conari ne suꝑet᷑. qr licet d̾s ueniã ꝓ¬

Expanded text:
pulsat, non cogitet tunc: Quacunque pulsat, non cogitet tunc: Quacunque die peccator ingemuerit, omnia peccata ejus oblivioni tradentur , sed potius saepe recogitando tentationis, modis omnibus unusquisque debet conari ne superetur. Quia licet Deus veniam p
Abbreviated transcription (Latin):
oit. misera miserabilit̾ secũ querit: qͣlit̾ bestia intͣuit funesta. qͣ fu̾ĩt causa. qd̾
exordiũ. qͥs ue aditꝰ. Qidũ illã uehem̃t̃ execrat᷑. ecce fallax soror fallacit̾ eã pler̃q
sic ꝯsolat᷑. Eia quare t̾m doles: Cur tot tantisq lacͥmis. temet ipsã affligis:
Grauiꝰ te ille uł ille peccauit. ⁊ ueniã obtinuit. humanũ : peccare. nec tanti
admit̾e ꝯtẽpnit. Nã ꝯmissa ⁊ dolendo plangit. ⁊ plangendo indesinent̾ sui ꝯdi¬
toris indulgentiã querit. atq locũ suũ curiosius deinceps custodit.
otandũ ÷ gͥ. qr tẽꝑe tẽptationis ante ꝑpetͣtionẽ culpe. ñꝗͣ de miscd̾ia dĩ
deb̾et cogitari. s iꝰticia ⁊ iudiciũ eiꝰ. furor ⁊ indignatio illiꝰ. Hec deber̃
ensari. ħ debent ante m̃tis ocłos reduci. ħ seꝑe num̾o cũ magno honore re¬
tͣctari. Qndo qͥs tẽptat᷑. ñ deb dr̃e miscd̾ia dñi magna ẽ. s hoc potiꝰ. horrendũ ÷ in¬

Expanded text:
it, misera miserabiliter secum quaerit qualiter bestia intravit funesta, quae fuerit causa, quod exordium, quisve aditus. Et dum illam vehementer exsecratur, ecce fallax soror fallaciter eam plerumque sic consolatur: Eia, quare tantum doles? Cur tot tantisque lacrymis teipsam affligis? Gravius te ille vel ille peccavit, et veniam obtinuit. Humanum est peccare, nec tanti admittere contemnit. Nam commissa et dolendo plangit, et plangendo indesinenter sui conditoris indulgentiam quaerit, atque locum suum curiosius deinceps custodit.od tempore tentationis, ante perpetrationem culpae, nunquam misericordia Dei debet cogitari; sed justitia et judicium ejus, furor et indignatio illius. Haec debent pensari, haec ante mentis oculos reduci, haec saepenumero cum magno horrore retractari
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ enĩ aliq̃n sp̃c. mens. animꝰ. ratio. intellectꝰ. interior hõ. Dicit᷑ .ii. aĩa uegetabilis.
senzibił. rationał. S cũ plura noĩa habeat. ad illa adhuc redeamꝰ de qͥb sermo fuit
uilis ⁊ abiecta. Nãq si uoluntas q̃ media ÷ int̾ rationẽ ⁊ appetitũ. ratiomi cõ¬
cordau̾it. legitime iuit. Si uͦ appetitui. formeatͥx erit. Est ergo ratio siue sp̃e
uoluntas ut sponsa. appetitꝰ carnis. qͣsi adulter. Nõ igit᷑ ei uoluntas in
aliqͦ ꝯsentiat. Scriptũ ẽ. enĩ. Concupiscentia cũ ꝯceꝑit. parit pecẽm. Pecẽm cũ
consũmatũ fuit. generat mortẽ. uẽadmodũ si sordidꝰ aliqͥs. ⁊ om̃i fetore¬

Expanded text:
ratio, intellectus, interior homo. Dicitur etiam anima vegetabilis, sensibilis, rationalis. Sed cum plura nomina habeat, ad illa adhuc redeamus de quibus sermo fuit vilis et abjecta. Namque si voluntas, quae est media inter rationem et appetitum rationi concordaverit, legitime vivit; si vero appetitui, fornicatrix erit. Est ergo ratio sive spiritus, quasi vir; voluntas, ut sponsa; appetitus carnis, quasi adulter. Non igitur ei voluntas in aliquo consentiat; scriptum est enim: Concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum; cum consummatum fuerit, generat morte
Abbreviated transcription (Latin):
cundia q̃ ÷ apd̾ hoĩes int̾dũ fallat. multis. ꝙ modis ꝑ eã aditꝰ uicioꝵ nob̾ fiat. u̾ecũdia¬
q̃ ÷ ap̃ dm̃ nec fallit. nec fallit᷑. Hec ⁊ enĩ qͣndo ad m̃tẽ pꝰea reuocat᷑. ⁊ locũ suũ mon¬

Expanded text:
cundia quae est apud homines, interdum fallat, multisque modis per eam auditus nobis vitiorum fiacundia quae est apud homines, interdum fallat, multisque modis per eam auditus nobis vitiorum fiaest apud Deum, nec fallit nec fallitur. Haec etenim quando ad montem revocatur, postea
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ habebo si me manifestau̾o. s qͥ mͦ app̃cior. oĩ tẽꝑe uilis ero. Qͥd gͥ faciã: Sat᷑a¬
ꝗͣ callide uincit᷑. ꝙͣ astute suꝑat᷑. Ipse nãq humilitatis montẽ paulatĩ ꝓficien¬
do statuit. ipse c̾todes eiꝰdẽ montis ꝯstituit. ipse easdẽ custodes a ꝓpugnacłis
montis expulit. ipse pꝰmodũ semet ip̃m male cꝰtodiendo. municipiũ hostib
suis tͣdidit. In me si qͥd̾ ẽ. unde cũ dĩ gr̃a ꝓficio. in me etiã unde deficio. Nõ mͥ uĩ
ꝓficiendi aliqͥs fac̃. ñ ad defectũ aliqͥs uenire cogit. Suggerit d̃s. sugg̃it ratio.
sugg̾it uͥtꝰ. ut recte uiuã. ⁊ : in me mat̾ia arbitͥi scł lib̾tas. qd̾ hoc fac̾e possũ
si uolo. Uerũ econt᷑ sugg̾it diabolꝰ. sugg̃it appetitꝰ. ⁊ uiciũ ait uoluptuose uiuã:

Expanded text:
honorem habebo, si me manifestavero, sed qui modo appretior, omni tempore vilis ero. Quid igitur faciam? Sathonorem habebo, si me manifestavero, sed qui modo appretior, omni tempore vilis ero. Quid igitur faciam? Sat callide vincitur, quam astute superatur! Ipse namque humilitatis montem paulatim proficiendo statuit; ipse custodes ejusdem montis constituit, ipse custodes eosdem a propugnaculis montis expulit; ipse postmodum semetipsum male custodiendo mancipium hostibus suis tradidit. In me siquidem est unde cum Dei gratia proficio, in me etiam unde deficio. Non mihi proficiendi aliquis vim facit. Non ad defectum aliquis me venire cogit. Suggerit Deus, suggerit ratio, suggerit virtus ut recte vivam; et est in me materia arbitrii, scilicet libertas, et hoc facere possum, si volo. Ver