comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dinib possunt: si spes si aditus ad honores uiris strẽnuis & fortib
datur: si in consortio sii sonetate rei.p. esse: si quid aquae libertatis
est inuitem annuis magistratib parere atque imperitare licet.Si
haec impecli& aliquis: ferte sermonib & multiplitate fama bella.
nemo est nomen daturus: nemo arma capturus: nemo dimicaturus:
pro superbis dominis:cum quib nec in re.p.honor: nec inpriuata
connubii sotietas est. Cum in contionem & consules processissent¬
& res a perpetius oronibus in alterationem uenissent: interroganti
tribuno: cur plebeium consulem fieri non oporter&: ut fortasse uͬe
sic parum utliter in praesens certamen respondit: quod nemo ple¬¬
beius auspitia hrͣet. Ideoque detẽuiros connubium dirimisse: ne ĩ¬
certa prole auspitia perturbarentur. Plebs ad haec maxime indigna¬
tione ex arsit: quod auspicari tanꝗͣ inuisi diis ĩmortalibus negarẽ¬

Expanded text:
dinibus possunt, si spes, si aditus ad honores uiris strenuis et fortibus dinibus possunt, si spes, si aditus ad honores uiris strenuis et fortibus datur, si in consortio, si in societate rei publicae esse, si, quod aequae libertatis est, in uicem annuis magistratibus parere atque imperitare licet. si haec impediet aliquis, ferte sermonibus et multiplicate fama bella; nemo est nomen daturus, nemo arma capturus, nemo dimicaturus pro superbis dominis, cum quibus nec in re publica honorum nec in priuata conubii societas est.' cum in contionem et consules processissent et res a perpetuis orationibus in altercationem uertisset, interroganti tribuno cur plebeium consulem fieri non oporteret, ut fortasse uere, sic parum utiliter <alter> in praesens certamen respondit, quod nemo plebeius auspicia haberet, ideoque decemuiros conubium diremisse ne incerta prole auspicia turbarentur. plebes ad id maxime indignatione exarsit, quod auspicari, tamquam inuisi dis immortalibus, negaren
Abbreviated transcription (Latin):
niãque nr̃am certare iuuat:quod contendatis quicꝗͣ est.Deniq
est: Regis exactis utrum uobis dñatio an omnib aequa libertas
parta est: Oportet licere populo ro. si uelit iubere legem: an ut q̃q:
rogatio promulgata erit: uos delectum pro poena decernetis: &
simul ego tribunus uocare tribus in suffragium cepero: tu stati cõsul
sacramento iuniores adiges: & ad castra educes: & minaberis ple¬
bi: minaberis tribuno: Quid si non quantũ istae minae aduersus
plebis consensum ualerent:bis iam experti essetis: scilic& quia
uobis consultum uolebatis: certamine abstinuistis. An ideo non est
dimicatum: quod quae pars firmior eadem modestior fuit: Nec i¬
nunc erit certamen quirites: animos ur̃os illi temtabunt semper ui¬
les parata uobis plebs est:si connubia redditis. Unam hanc ciuitatẽ
facitis: si coalestere: si iungi: si miscerique uobis priuatis necessitu¬

Expanded text:
niamque nostram certare iuuat, quod contendatis quicquam est. denique niamque nostram certare iuuat, quod contendatis quicquam est. denique est? regibus exactis utrum uobis dominatio an omnibus aequa libertas parta est? oportet licere populo Romano, si uelit, iubere legem, an ut quaeque rogatio promulgata erit uos dilectum pro poena decernetis, et simul ego tribunus uocare tribus in suffragium coepero, tu statim consul sacramento iuniores adiges et in castra educes, et minaberis plebi, minaberis tribuno? quid si non quantum istae minae aduersus plebis consensum ualerent bis iam experti essetis? scilicet quia nobis consultum uolebatis, certamine abstinuistis; an ideo non est dimicatum, quod quae pars firmior eadem modestior fuit? nec nunc erit certamen, Quirites; animos uestros illi temptabunt semper, uiles, parata uobis plebes est, si conubiis redditis unam hanc ciuitatem tandem facitis, si coalescere, si iungi miscerique uobis priuatis necessitu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm facere coegiss&. Uerum.ii. uero lege id prohiberi &x connubiũ
tolli patrum ac plebis: id demũ contumeliosum plebi est.Cur .n.¬
non confertis:ne sit connubium diuitib ac pauperib: quod pri¬
uator consilior ubique semper fuerit:ut in quã euique femina&e
cõueniss& domum nuber&, ex qua factus ess&: uir domo in ma¬¬
trimoniũ ducer&: id uos sub legis suꝑbissimae uincula coincitis:
qua dirimatis souetatem ciuilem: luasq ex una ciuitate fatiatis.
Tur non sancitis ne uicinus sit patritio plebei: nec eodem itnere
eat: nec idem conuiuiu ineat: nec in foro eodem consistat: Quid
.n. in re est aliud: si plebeius patritiam duxerit si plebeiã patritius.
Quid iuris tandem mutatur: Nempe patrem secuntur liberi. Nec⁊
quod nos ex cõnubio ur̃o petamus quicquã est: praeter ꝗͣ ut hoĩu
ut tiuium numero simus. Nec uos nisi quod in contumeliã ignomi¬

Expanded text:
quam facere coegisset. uerum enimuero lege id prohiberi et conubium quam facere coegisset. uerum enimuero lege id prohiberi et conubium tolli patrum ac plebis, id demum contumeliosum plebi est. cur enim non fertis, ne sit conubium diuitibus ac pauperibus? quod priuatorum consiliorum ubique semper fuit, ut in quam cuique feminae conuenisset domum nuberet, ex qua pactus esset uir domo, in matrimonium duceret, id uos sub legis superbissimae uincula conicitis, qua dirimatis societatem ciuilem duasque ex una ciuitate faciatis. cur non sancitis ne uicinus patricio sit plebeius nec eodem itinere eat, ne idem conuiuium ineat, ne in foro eodem consistat? quid enim in re est aliud, si plebeiam patricius duxerit, si patriciam plebeius? quid iuris tandem immutatur? nempe patrem sequuntur liberi. nec quod nos ex conubio uestro petamus quicquam est, praeterquam ut hominum, ut ciuium numero simus, nec uos, nisi in contumeliam ignomi
Abbreviated transcription (Latin):
ebantur. hoc ip̃m ne connubium patrib cum plebe ess&. non decẽ:¬
uiri retulerunt paucis his annis pessimo exemplo:cum sũma ĩtu¬¬
ria plebis : an esse ulla maior aut insignior contumelia potest: ꝗͣ
ptem ciuitatis. uelut contaminatam indignam connubio haberi:
Quid est aliud ꝗͣ exilium intra eadem moenia: ꝗͣ relegationem pati:
ne affinitatib: ne appropinꝗtatib misceamur. Caueant ne sotiet᷑
sanguis. Quid hoc: si polluunt nobilitatem istam ur̃am: quã ple¬¬
rique oriundi ex albanis & sabinis: quos non genere net sanguine
sed per cooptationẽ in patres habetis, aut aregib lecti. aut post re¬
ges exactos iussu populi.Sinceram seruare priuatis consiliis nõ
poteratis: nec ducendo ex plebe: nec ur̃as filias sororesque nubere
sinendo ex patribus: Nemo plebeius patritae uirgini iĩ afferr&
Patritior ista libido est.Nemo inuitũ pactionem nuptialem quẽ¬

Expanded text:
antur? hoc ipsum, ne conubium patribus cum plebe esset, non decemantur? hoc ipsum, ne conubium patribus cum plebe esset, non decemuiri tulerunt paucis his annis pessimo publico, cum summa iniuria plebis? an esse ulla maior aut insignitior contumelia potest quam partem ciuitatis uelut contaminatam indignam conubio haberi? quid est aliud quam exsilium intra eadem moenia, quam relegationem pati? ne adfinitatibus, ne propinquitatibus immisceamur cauent, ne societur sanguis. quid? hoc si polluit nobilitatem istam uestram, quam plerique oriundi ex Albanis et Sabinis non genere nec sanguine sed per cooptationem in patres habetis, aut ab regibus lecti aut post reges exactos iussu populi, sinceram seruare priuatis consiliis non poteratis, nec ducendo ex plebe neque uestras filias sororesque enubere sinendo e patribus? nemo plebeius patriciae uirgini uim adferret; patriciorum ista libido est; nemo inuitum pactionem nuptialem quem
Abbreviated transcription (Latin):
qui tum omnes ex patribus erant:ꝗͣ optimis regum nouis hominib
similes consules sumus habituri: At.n. nemo post reges exactos de
plebe consul fuit.Quid postea: nulla ne res noua institui deb&:
& quod non dum est factum: Multa.ni. nonlum sunt facta in no¬
uo populo. ea ne si utilia quid sunt fieri oportet: Pontifices augu¬
res Romulo regnante nulli erant: ab nũma pompilio creati sunt
Tensus in ciuitate & descripno centuriar: classiũque non erat, ab
Seruo Tullo facta est. Consules nunqͣ fuerunt: regib exactis crean
sunt. Dictatoris nec nomen nec imꝑium fuerat: apud patres esse cocpit¬
Tribuni pl.aȩdiles. quaestores:nulli erant: institutum est: ut fierent.
Decẽuiros legib scribendis intra decẽ hos annos & creauimus & e re
p. sustulimus. Quis lubitat ꝗn inaeternum urbe condita ĩ immẽsũ
crescente noua imperia.sacerdotia. iura gentium hominũq institu¬¬

Expanded text:
qui tum omnes ex patribus erant, quam optimis regum, nouis hominibus, qui tum omnes ex patribus erant, quam optimis regum, nouis hominibus, similes consules sumus habituri? at enim nemo post reges exactos de plebe consul fuit. quid postea? nullane res noua institui debet? et quod nondum est factum—multa enim nondum sunt facta in nouo populo—, ea ne si utilia quidem sunt fieri oportet? pontifices, augures Romulo regnante nulli erant; ab Numa Pompilio creati sunt. census in ciuitate et discriptio centuriarum classiumque non erat; ab Ser. Tullio est facta. consules nunquam fuerant; regibus exactis creati sunt. dictatoris nec imperium tribuni plebi, aediles, quaestores nulli erant; institutum est ut fierent. decemuiros legibus scribendis intra decem hos annos et creauimus et e re publica sustulimus. quis dubitat quin in aeternum urbe condita, in immensum crescente noua imperia, sacerdotia, iura gentium hominumque institu
Abbreviated transcription (Latin):
patre nullo matre serua ingenio uirtuteque regnũ tenuisse:Quid
.ii. de t. tatio sabino dicam : quẽ ip̃e romulus parens urbis in sotietate
regni accepit. Ergo dum nullum fastiditur genus in quo eniter& uir¬
tus creuit imꝑium ro. Pceniteat uos nunc plebei consulis: cũ maiores
nr̃i aduenas reges non fastidierint. Et ne regib quid̃ exactis clausa
urbs fuerit ꝑegrina uirtuti. Claudiam certe gentem post reges exactos
ex sabinis non in ciuitatem mõ accepimus: sed &̃ in patritior nũm
Ex peregrino patritius. deinde consulfiat.Ciuis romanus si sit ex plebe
praecisa consulatus spes erit. Utrum tandẽ non credimus fieri posse ut
uir fortis ac strenuus pace belloque bonus explebe sit: Nũmae. Itarꝗ¬
nio Seruio Tullo similis: an ne si sit quide ad gubernacula rei p. dc¬
cedere eum patiemur: Potius que decẽuiris deterrimis mortalium

Expanded text:
patre nullo, matre serua, ingenio, uirtute regnum tenuisse? quid patre nullo, matre serua, ingenio, uirtute regnum tenuisse? quid enim de T. Tatio Sabino dicam, quem ipse Romulus, parens urbis, in societatem regni accepit? ergo dum nullum fastiditur genus in quo eniteret uirtus, creuit imperium Romanum. paeniteat nunc uos plebeii consulis, cum maiores nostri aduenas reges non fastidierint, et ne regibus quidem exactis clausa urbs fuerit peregrinae uirtuti? Claudiam certe gentem post reges exactos ex Sabinis non in ciuitatem modo accepimus sed etiam in patriciorum numerum. ex peregrinone patricius, deinde consul fiat, ciuis Romanus si sit ex plebe, praecisa consulatus spes erit? utrum tandem non credimus fieri posse, ut uir fortis ac strenuus, pace belloque bonus, ex plebe sit, Numae, L. Tarquinio , Ser. Tullio similis, an, ne si sit quidem, ad gubernacula rei publicae accedere eum patiemur, potiusque decemuiris, taeterrimis mortalium,
Abbreviated transcription (Latin):
seruum aut libertinum aliquis consulem futurum dicat. Et quid: sen¬
titis in quanto contemptu uiuatis: Lucis huius uobis ꝑtem si liceat,
adimant. Quod spiratis quod uocem mittitis quod formas hominum
habetis indignantur. Quin & si diis plac& nefas aiunt esse consulem
plebeium fieri. Obsecro uos si non ad fastos. non ad cõmentarios ponti¬
ficum admitimur: nec ea quid scimus: quae omnes &̃ peregrini sciũt
Consules in regum locum successisse: nec aut iuris aut maiestatis quicꝗͣ
hr̃e: quod non in regib ante fuerit. En unꝗͣ creditis fando auditũ ẽe
nũmam pompilium non mõ non patritiu: sed ne ciuem quid roma¬
num sabino agro accitum populi iussu patrib romae regnasse: Luti¬
um deiñ tarquinium non romanae mõ: sed ne italicae quid gentis
demarati corinthii filium incolam ab tarquiniis uiuis liberis anci. re¬
gem factum : Seruiũ tullum post hunc captiua cornicula natum

Expanded text:
seruum aut libertinum aliquis consulem futurum dicat? ecquid senseruum aut libertinum aliquis consulem futurum dicat? ecquid sentitis in quanto contemptu uiuatis? lucis uobis huius partem, si liceat, adimant; quod spiratis, quod uocem mittitis, quod formas hominum habetis, indignantur. quin etiam, si dis placet, nefas aiunt esse consulem plebeium fieri. obsecro uos, si non ad fastos, non ad commentarios pontificum admittimur, ne ea quidem scimus quae omnes peregrini etiam sciunt, consules in locum regum successisse nec aut iuris aut maiestatis quicquam habere quod non in regibus ante fuerit? en unquam creditis fando auditum esse, Numam Pompilium, non modo non patricium sed ne ciuem quidem Romanum, ex Sabino agro accitum, populi iussu, patribus auctoribus Romae regnasse? L. deinde Tarquinium , non Romanae modo sed ne Italicae quidem gentis, Demarati Corinthii filium, incolam ab Tarquiniis, uiuis liberis Anci, regem factum? Ser. Tullium post hunc, captiua Corniculana natum,
Abbreviated transcription (Latin):
rogationes nr̃as coorti sunt.Quib quid aliud ꝗͣ ad monemus ciues ⁊¬
nos eorz esse: &si non easdez opes hr̃e: eandem tñ patriam incolere:
Altera connubiũ petimus:quod externis finitmisq: dare sol&. Nos
quid ciuitatem: quae plus ꝗͣ connubiũ est: hostib &iã uictis dedimus.
Altera nihil noui ferimus: sed id quod populi est repetimus atque usur¬
pamus: ut quibus uelit populus.ro. honores mand&.Quid tandẽ est
curcaelum & terras misteant: Tur in me impetus mõ pene in senatu
sit factus: Negent se manib temꝑaturos: uiolaturosq denuntiẽt sa¬
cro sanctam porestatem: si populo ro. liber suffragium clatur: ut ꝗbo
uelit consulatũ mandet. Et non praetiditur spes plebeio quoq si dignꝰ
summo honore erit adipiscendi sũmi honoris: stare urbs haet nõ poterit
De imperio actum est & perinde hoc ual& plebeius ne consul fiat tanqͣ

Expanded text:
rogationes nostras coorti sunt, quibus quid aliud quam admonemus ciues rogationes nostras coorti sunt, quibus quid aliud quam admonemus ciues nos eorum esse et, si non easdem opes habere, eandem tamen patriam incolere? altera conubium petimus, quod finitimis externisque dari solet; nos quidem ciuitatem, quae plus quam conubium est, hostibus etiam uictis dedimus: altera nihil noui ferimus, sed id quod populi est repetimus atque usurpamus, ut quibus uelit populus Romanus honores mandet. quid tandem est cur caelum ac terras misceant, cur in me impetus modo paene in senatu sit factus, negent se manibus temperaturos, uiolaturosque denuntient sacrosanctam potestatem? si populo Romano liberum suffragium datur, ut quibus uelit consulatum mandet, et non praeciditur spes plebeio quoque, si dignus summo honore erit, apiscendi summi honoris, stare urbs haec non poterit? de imperio actum est? et perinde hoc ualet, plebeiusne consul fiat, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
deat sanuleius in senatu proloqui se nisi suas leges tanꝗͣ uictoris
patres accipi sinant: delectum hr̃i prohibitur⁊. Quid esse aliud ꝗͣ
minari se patriam proditur: patriã oppugnari: atque capi passur:
Quid eam uocẽ animor non plebi roman&:sed uolscis & equis & uei¬
entib allaturam : Nonne Canuleio duce sesperaturos tapitoliũ atq
artem scandere posse: si patrib tribuni cum iure ac maiestate dẽp¬
ta animos ã eripuerint.Fonsules paratos esse duces prius aduersus
scelus ciuium: ꝗͣ aduersus hostium arma. Cum maxime haec ageren¬
tur in senatu: Tanuleius pro legib suis & aduersus consules ita dis-¬
seruit. Quantoꝑe uos quirites contẽnerent patres: ꝗͣ indignos ducerẽt
quia una septi urbe intra eadem moenia uixeritis: saepe equidẽ & uide
or ante animaduertisse: nunc tñ maxime: quod adeo atroces in has

Expanded text:
deat Canuleius in senatu proloqui se nisi suas leges tamquam uictoris deat Canuleius in senatu proloqui se nisi suas leges tamquam uictoris patres accipi sinant dilectum haberi prohibiturum? quid esse aliud quam minari se proditurum patriam, oppugnari atque capi passurum? quid eam uocem animorum, non plebi Romanae, sed Uolscis et Aequis et Ueientibus allaturam? nonne Canuleio duce se speraturos Capitolium atque arcem scandere posse? ni patribus tribuni cum iure ac maiestate adempta animos etiam eripuerint, consules paratos esse duces prius aduersus scelus ciuium quam aduersus hostium arma. cum maxime haec in senatu agerentur, Canuleius pro legibus suis et aduersus consules ita disseruit: 'quanto opere uos, Quirites, contemnerent patres, quam indignos ducerent qui una secum urbe intra eadem moenia uiueretis, saepe equidem et ante uideor animaduertisse, nunc tamen maxime quod adeo atroces in has
Abbreviated transcription (Latin):
ne id iuppiter optimus maximus sinat regiae maiestatis imperius
eo recidere: & se millies morituros ponus: ꝗͣ ut tantũ dedecoris ad¬
mitti patiantur. Certum hr̃e maiores quoq si diuinassent concedẽ¬
do omnia non mitiorem inse plebem: sed asperiorem alia ex aliis in¬
iquiora postulando cum prima impetrass& futurã. primo ꝗͣlibet
dimicationẽ subituros fuisse ponus: ꝗͣ eas leges sibi imponi paterent᷑.
quia cum concessum sit de tribunis iter contessum esse fine non fieri
posse in eadem ciuitate tribunos pl. & patres esse: aut hunc ordinẽ
aut illum magr̃atum tollendum esse:potiusq: sero ꝗͣ nunꝗͣ obiuã
eundum audatiae temeritanque. Illi ne ut impune primo discordi¬
as serentes concitent finitima bella: Deinde aduersus ea quae concita
uerint armari ciuitatem defendique prohibeant. & cum hostiũ tm̃
actesserit: exercitus conscribi tontra hostes tm̃ non patiant᷑: sed au-¬¬

Expanded text:
ne id Iuppiter optimus maximus sineret regiae maiestatis imperium ne id Iuppiter optimus maximus sineret regiae maiestatis imperium eo recidere; et se miliens morituros potius quam ut tantum dedecoris admitti patiantur. certum habere maiores quoque, si divinassent concedendo omnia non mitiorem in se plebem, sed asperiorem alia ex aliis iniquiora postulando cum prima impetrasset futuram, primo quamlibet dimicationem subituros fuisse potius quam eas leges sibi imponi paterentur. quia tum concessum sit de tribunis, iterum concessum esse; fine non fieri posse si in eadem civitate tribuni plebis et patres essent; aut hunc ordinem aut illum magistratum tollendum esse, potiusque sero quam nunquam obviam eundum audaciae temeritatique. illine ut impune primo discordias serenuerint armari ciuitatem defendique prohibeant, et cum hostes tantum non arcessierint, exercitus conscribi aduersus hostes non patiantur, sed au
Abbreviated transcription (Latin):
tam felices seditiones: tam honorati seditionum auctores essent. Quas
quantasq res E. E. anuleium aggressum: colluuionẽ gentium ꝑtur¬
bationẽ auspitioꝵ publicoru priuatorũque afferre: ne quid sin¬
ceri neque in cõtaminati sit: ut discrimine omni sublato: nec se qsꝗͣ
nec suos nouerit. Quam .ii. aliam uim connubia promiscua habẽ
nisi ut ferar prope ritu uulgentur concubitus plebis patrũq: ut ꝗ
natus sit ignor&. tuius sanguinis: quor sacrorũ sit: dimidius pa¬
trum sit: dimidius plebis: nec secum quid ipẽ contors. Par id ui¬
deri. quod omnia diuina humana que turbentur. Iam ad consu¬
latum uulgi turbatores accingi. Et primo ut alter consul ex plebe
fier&: id mõ sermonib temtasse: nunc rogari ut seu ex pr̃ibo seu
ex plebe uelit populus consules creet. & treaturos haud dubie ex
plebe seditiosissimũ quenq. Canuleios igit᷑ iciliosque cõsules fore.

Expanded text:
quam felices seditiones tam honorati seditionum auctores essent. quas quam felices seditiones tam honorati seditionum auctores essent. quas quantasque res C. Canuleium adgressum! conluvionem gentium, perturbationem auspiciorum publicorum privatorumque adferre, ne quid sinceri, ne quid incontaminati sit, ut discrimine omni sublato nec se quisquam nec suos noverit. quam enim aliam vim conubia promiscua habere nisi ut ferarum prope ritu volgentur concubitus plebis patrumque? ut qui natus sit ignoret, cuius sanguinis, quorum sacrorum sit; dimidius patrum sit, dimidius plebis, ne secum quidem ipse concors. parum id videri, quod omnia divina humanaque turbentur; iam ad consulatum volgi turbatores accingi. et primo ut alter consul ex plebe fieret, id modo sermonibus temptasse; nunc rogari ut seu ex patribus seu ex plebe velit populus consules creet. et creaturos haud dubie ex plebe seditiosissimum quemque; Canuleios igitur Iciliosque consules fore.
Abbreviated transcription (Latin):
sule apparatum sit. Tum E. Canuleius pauta in senatu uotiferatus
nequicꝗͣ territando consules auertere plebem a cura nouaru legus:
nunꝗͣ eos se uiuo delectum hĩturos ante ꝗͣ ea quae promulgata ab se
collegisque essent: plebs sciuiss&: & confestim ad contionẽ aduocauit
E odem tempore & consules senatum in tribunum & tribunus popłm
in consules incitabat. Negabant consules iam ultra ferri posse furores
tribunitios: uentum iam ad finem esse. domi plus belli concitari: ꝗͣ
foris. Id adeo non plebis: ꝗͣ patrum: neque tribunor magis: ꝗͣ consulũ
culpa actidere. Cuiuscunque rei proemium sit in ciuitate: eam maxĩs
semꝑ actibus crescere: sic pate honos sic bello fieri. maximũ roma pre¬
Reminiscerentur quam maiestatem senatus ip̃i a patrib accepissẽt:
quam liberis tradituri essent: & quẽ amodum plebs gloriari poss&: se¬
auctiorem ampliorẽque esse. Finem ergo non fieri nec futurã donec

Expanded text:
sule apparatum sit. tum C. Canuleius , pauca in senatu uociferatus, sule apparatum sit. tum C. Canuleius , pauca in senatu uociferatus, nequiquam territando consules auertere plebem a cura nouarum legum, nunquam eos se uiuo dilectum habituros, antequam ea quae promulgata ab se collegisque essent plebes sciuisset, confestim ad contionem aduocauit. eodem tempore et consules senatum in tribunum et tribunus populum in consules incitabat. negabant consules iam ultra ferri posse furores tribunicios; uentum iam ad finem esse; domi plus belli concitari quam foris. id adeo non plebis quam patrum neque tribunorum magis quam consulum culpa accidere. cuius rei praemium sit in ciuitate, eam maximis semper auctibus crescere; sic pace bonos, sic bello fieri. maximum Romae praereminiscerentur quam maiestatem senatus ipsi a patribus accepissent, quam liberis tradituri essent, vel quem ad modum plebs gloriari posset auctiorem amplioremque se esse. finem ergo non fieri nec futuram donec
Abbreviated transcription (Latin):
risq: infestus. Nam anni principio & de
cõnubio patrum & plebis E. Canuleius
tribunus pl.xogationem promulgauit
qua cõtaminari sanguinem suum pa¬
tres confundique iura gentiũ rebant᷑
Et mentio primo sensim illata a tribu¬
nis: ut alterum ex plebe consulem fieri licer&. eo processit deiñ:
ut rogationẽ nouam tribuni promulgarett:ut ppło potestas
ess& seu de plebe seu de pribus uell&s. consules fatendi. Id uõ
si fier&. non uulgari mõ tum infimis: sed prorsus auferri ad primo¬
rib ad plebem sũmus imꝑium credebant. Laeti ergo audiere patres
ardeatium ppłm ob iniurias agri abiutlicati descisse. &ueientes
depopulatos agri romani extrema: & uolscos equosq ob cõmunitã
uerruginem fremere: adeo uel infelix bellum ignominiose pati prae¬
ferebant. His itaque in maius acceptis: ut interstrepitum tot bello¬
re conticesserent actiones tribunitiae. delectum hr̃i: bellum arma¬
que ui sũma apparari iubent: si quo intentius possit ꝗͣ t. guintio cõ¬

Expanded text:
risque infestus. nam anni principio et de conubio patrum et plebis C. Canuleius tribunus plebis rogationem promulgauit, qua contaminari sanguinem suum patres confundique iura gentium rebantur, et mentio primo sensim inlata a tribunis ut alterum ex plebe consulem liceret fieri, eo processit deinde ut rogationem nouem tribuni promulgarent, ut populo potestas esset, seu de plebe seu de patribus uellet, consules faciendi. id uero si fieret, non uolgari modo cum infimis, sed prorsus auferri a primoribus ad plebem summum imperium credebant. laeti ergo audiere patres Ardeatium populum ob iniuriam agri abiudicati descisse, et Ueientes depopulatos Uerruginem fremere; adeo uel infelix bellum ignominiosae paci praeferebant. his itaque in maius etiam acceptis, ut inter strepitum tot bellorum conticescerent actiones tribuniciae, dilectus haberi, bellum armaque ui summa apparari iubent, si quo intentius possit quam T. Quinctio con
Abbreviated transcription (Latin):
lium ueientib negandum donec sub rege essent dicerent. Cuius de¬
creti suppressa fama est ueiis ꝑꝑ meium regis. quia qui tale decretum
referra: pro seditionis eum principẽ non uani au sermonis auctorem
hebat. Nomani & si quiete res ex etruria nuntiabantur: tñ ꝗa om¬
nibus consiliis eam rem agitari efferebatur. ita muniebant. ut ancipi¬
tia munimenta essent: alia in urbem &. contra oppidanor: erupuoes
uersa. aliis frons in ercuriam spectans: auxiliis siqua forte inde ue¬
nirent: obstruebatur. Cum spes maior impatorib romanis in obsidi¬
one ꝗͣ in oppugnatione esset:hibernatula & res noua militi romano
aedificari coepta: consiliũque erat hiemando continuare bellum.
Quod postꝗͣ tribunis.p. iam diu nullam nouandi res causam inueniẽ¬
tibus. romam est allatum: in contionem prosiliunt: solicitant plebis
animos. hoc illud esse dictantes:quod aera militibꝰ sint constituta:

Expanded text:
lium Ueientibus negandum donec sub rege essent decreuit; cuius delium Ueientibus negandum donec sub rege essent decreuit; cuius decreti suppressa fama est Ueiis propter metum regis qui a quo tale quid dictum referretur, pro seditionis eum principe, non uani sermonis auctore habebat. Romanis etsi quietae res ex Etruria nuntiabantur, tamen quia omnibus conciliis eam rem agitari adferebatur, ita muniebant ut ancipitia munimenta essent: alia in urbem et contra oppidanorum eruptiones uersa, aliis frons in Etruriam spectans, auxiliis si qua forte inde uenirent obstruebatur. cum spes maior imperatoribus Romanis in obsidione quam in oppugnatione esset, hibernacula etiam, res noua militi Romano, aedificari coepta, consiliumque erat hiemando continuare bellum. quod postquam tribunis plebis, iam diu nullam nouandi res causam inuenientibus, Romam est allatum, in contionem prosiliunt, sollicitant plebis animos, hoc illud esse dictitantes quod aera militibus sint constituta
Abbreviated transcription (Latin):
adesse apparer&. Comina utriusque populi
longe diuersa ratione facta sunt.Romani au¬
xere tribunoꝵ militum consulari potestate
numer. octo quod nunꝗͣ antea treati M. Emi¬
lius mamercus iter L. ualerius Ponitis ieruo.
appius claudius trassus .M. ouinlus uarrus. Maulius Rullus
a bostumius M.rurius tamillus . M. postumius albinus. Ueiẽtes
conita tedio annua ambinonis: quae interdum discordiar caus a
crat. regem creauere. Offendit ea res populoꝵ etruriae animos non
maiore odio regni: ꝗͣ ipsius regis. Frauis iantta il geni fuerat opibus
supbiaque: quia solemnia ludor. quos intermuti nephas est uiolẽter
dirimiss&. Cum obirã repulsae quod suffragio duodecim populorum
alius sacerdos ei praelatus ess&. artifices quoꝵ magna pars ip̃ius serui
erant ex medio luditro repente aduxit. Gens itaque ante omnes ali¬
as eo magis dedita religionibus: quod exceller& arte colendi eas. auxi¬

Expanded text:
adesse appareret. comitia utriusque populi adesse appareret. comitia utriusque populi longe diuersa ratione facta sunt. Romani auxere tribunorum militum consulari potestate numerum; octo, quot nunquam antea, creati, M'. Aemilius Mamercus iterum L. Ualerius Potitus tertium Ap. Claudius Crassus M. Quinctilius Uarus L. Iulius Iulus M. Postumius M. Furius Camillus M. Postumius Albinus . Ueientes contra taedio annuae ambitionis quae interdum discordiarum causa erat, regem creauere. offendit ea res populorum Etruriae animos, non maiore odio regni quam ipsius regis. grauis iam is antea genti fuerat opibus superbiaque, quia sollemnia ludorum quos intermitti nefas est uiolenter diremisset, cum ob iram repulsae, quod suffragio duodecim populorum alius sacerdos ei praelatus esset, artifices, quorum magna pars ipsius serui erant, ex medio ludicro repente abduxit. gens itaque ante omnes alias eo magis dedita religionibus quod excelleret arte colendi eas, auxi
Abbreviated transcription (Latin):
nec aut in capi poterat quia pro spatio loci sans praesidii hẽbatr aut
spem dabar dediuonis omni publito frumento prius ꝗͣ urbs caperetꝰ
in arcem conuecto. Tedioque recessum inde for& ni seruus artem
prodidiss&. Ab eo milites per locum arduum accepii:cepere.Aquib
cum custodes trucidarentur: caiera multitudo repenimo pauore op¬
pressa. in deditionem uenit.Diruta &arte & urbe Artena. reductae
legiones ex uolscis: omnisque ius romana ueios conuersa est. Prodi¬
tori praeter libertaiem duar: familiar: bona in proemiũ data.Ser¬
uus romanus uocitatus. Sunt qui artenam ueiennum nõ uolstor
fuisse credant. Preb& errorem: quod eius nominis urbs inter cere at¬
que urios fuit: sed eam reges romani deleuere.sererũ que non ueior:
fuerat ariena hec nomine eodẽ in uolsco agro fuit: cuiꝰ excidui estdem:¬
AEE AUDIPANTA NOUANI UEIIQUE IN
armis erant: Tanta ira odioque: ut uittis finẽ

Expanded text:
nec aut ui capi poterat, quia pro spatio loci satis praesidii habebat, aut nec aut ui capi poterat, quia pro spatio loci satis praesidii habebat, aut spem dabat deditionis, omni publico frumento priusquam urbs caperetur in arcem conuecto; taedioque recessum inde foret ni seruus arcem Romanis prodidisset. ab eo milites per locum arduum accepti cepere; a quibus cum custodes trucidarentur, cetera multitudo repentino pauore oppressa in deditionem uenit. diruta et arce et urbe Artena, reductae legiones ex Uolscis, omnisque uis Romana Ueios conuersa est. proditori praeter libertatem duarum familiarum bona in praemium data; Seruius Romanus uocitatus. sunt qui Artenam Ueientium, non Uolscorum fuisse credant. praebet errorem quod eiusdem nominis urbs inter Caere atque Ueios fuit; sed eam reges Romani deleuere, Caeretumque, non Ueientium fuerat; altera haec nomine eodem in Uolsco agro fuit, cuius excidium estace alibi parta Romani Ueiique in armis erant tanta ira odioque ut uictis finem
Abbreviated transcription (Latin):
cirtumsessi ueii sunt. Sub cuius inicium obsidionis. cum etruscoꝵ
concilium ad fanum uolturne fręquenter hĩtum ess&. parum
constinit publito ne bello gentis uniuersae tuendi urientes essent.
Ea oppugnatio segnior in sequenti anno fuit ꝑte tribunor exerci¬
tusque ad uolscum aduocata bellum. Tribunus militũ consulan po¬
testate is annus habuit E. Ualerium potitum tertio Manliũ Ser¬
gium fidenatẽ.P. cornelium Maluginensem T.tornelium Tossum.
e. t abium ambustum. Sp̃u. Naucium Rutilium iteꝵ. Cum uolscis
inter rerentinum atque artenam signis collatis dimitatum. Roma¬
nis secunda fortuna pugnae fuit.Artena inde uolscor oppidum
abiribunis obsideri coepta.Inde inter eruptionem tentatam compulso
in urbem hostem octasio data est romanis irrupendi. Praeter ꝗͣ artẽ
caera capta. in arcem munitam natura globus armator concessit.
infra arcem caesi captque mulu mortales. Arx deinde obsidebanir

Expanded text:
circumsessi Ueii sunt; sub cuius initium obsidionis cum Etruscorum circumsessi Ueii sunt; sub cuius initium obsidionis cum Etruscorum concilium ad fanum Uoltumnae frequenter habitum esset, parum constitit bellone publico gentis uniuersae tuendi Ueientes essent. ea oppugnatio segnior insequenti anno fuit, parte tribunorum exercitusque ad Uolscum auocata bellum. tribunos militum consulari potestate is annus habuit C. Ualerium Potitum tertium M'. Sergium Fidenatem P. Cornelium Maluginensem Cn. Cornelium Cossum C. Fabium Ambustum Sp. Nautium Rutulum iterum. cum Uolscis inter Ferentinum atque Ecetram signis conlatis dimicatum; Romanis secunda fortuna pugnae fuit. Artena inde, Uolscorum oppidum, ab tribunis obsideri coepta. inde inter eruptionem temptatam compulso in urbem hoste, occasio data est Romanis inrumpendi, praeterque arcem cetera capta; in arcem munitam natura globus armatorum concessit; infra arcem caesi captique multi mortales. arx deinde obsidebatur;
Abbreviated transcription (Latin):
runt & tribuni auxilio se futuros siquis in militare stipendiũ tri¬
butum non contuliss&. Patres bene coeptam rem perseueranter
tueri. conferre ipĩ primũ & quia non dum argentum signatũ erat.
aes graue plaustris quidã ad aerarium conuehentes: spetiosam Mã
collationem faciebant. Cum senatus sũma fide ex censu contuliss&
primores plebis nobiliũ amici ex composito ferre incipiunt.Quos'
cum & a patribus collaudari & ab militari aetate tanꝗͣ bonos ciues
conspici uulgus hominũ uidit. repente spreto tribunino auxilio
certamen conferendi est ortum. Et lege perlata de indicendo uei¬¬
entib bello exercitum magna ex ꝑte uolutariũ noui tribuni militũ
consulari potestate ueios duxere. Fuere aut̃ tribuni T.Quintius
capitolinus. Quĩtius Cincinatus. Iulius Tullius iter A. Manlius
L.furius Medulinus certio .E. emilius mamertus. ab his primum

Expanded text:
runt etiam tribuni auxilio se futuros si quis in militare stipendium trirunt etiam tribuni auxilio se futuros si quis in militare stipendium tributum non contulisset. patres bene coeptam rem perseueranter tueri; conferre ipsi primi; et quia nondum argentum signatum erat, aes graue plaustris quidam ad aerarium conuehentes speciosam etiam conlationem faciebant. cum senatus summa fide ex censu contulisset, primores plebis, nobilium amici, ex composito conferre incipiunt. quos cum et a patribus conlaudari et a militari aetate tamquam bonos ciues conspici uolgus hominum uidit, repente, spreto tribunicio auxilio, certamen conferendi est ortum. et lege perlata de indicendo Ueientibus bello, exercitum magna ex parte uoluntarium noui tribuni militum consulari potestate Ueios duxere. fuere autem tribuni T. Quinctius Capitolinus Q. Quinctius Cincinnatus C. Iulius Iulus iterum A. Manlius L. Furius Medullinus tertium M'. Aemilius Mamercus . ab iis primum
Abbreviated transcription (Latin):
fectum esse fatentib: ut nemo pro tam magnifica patria donec quicquã
uirium supess&: corpori aut sanguini suo parcer&: cum cõmoditas
iuuar& rem familiarem saltem acquiescer&: eo tp̃r quo corpus addi¬
ctum atque operatum rei.p. ess&. tũ quod ultro sibi oblatũ ess& non
ab tribunis.p. unꝗͣ agitatum non suis sermonib efflagitatũ. id effi¬
nebat multiplex gaudium cumulatioremq gratiã rei .p. Tribiũ
plebis coĩs ordinum laentiae concordiaeque soli exꝑtes negare tam¬
spetie prima melius fuisse ꝗͣ usu apparituꝵ. Unde .ii. eam petuniã
confici posse nisi tributo indicto: Ex alieno igitur aere aliis largini¬
ros: neque.n.si caetera ferant passuros eos quib iam emerita stipen¬
dia essent meliore conditione alios militare:ꝗͣ ipi militassent &
eoscdem in sua stipendia impensas fecisse & in alior facere. Nis uo¬
cibus mouerunt ꝑtem plebis. Postremo indicto iam tributo edixe¬

Expanded text:
fectum esse fatentibus ut nemo pro tam munifica patria, donec quicquam fectum esse fatentibus ut nemo pro tam munifica patria, donec quicquam uirium superesset, corpori aut sanguini suo parceret. cum commoditas iuuaret rem familiarem saltem adquiescere eo tempore quo corpus addictum atque operatum rei publicae esset, tum quod ultro sibi oblatum esset, non a tribunis plebis unquam agitatum, non suis sermonibus efflagitatum, id efficiebat multiplex gaudium cumulatioremque gratiam rei. tribuni plebis, communis ordinum laetitiae concordiaeque soli exnsilium specie prima melius fuisse quam usu appariturum. unde enim eam pecuniam confici posse nisi tributo populo indicto? ex alieno igitur aliis largitos. neque id etiamsi ceteri ferant passuros eos, quibus iam emerita stipendia essent, meliore condicione alios militare quam ipsi militassent, et eosdem in sua stipendia impensas fecisse et in aliorum facere. his vocibus moverunt partem plebis. postremo indicto iam tributo edixe
Abbreviated transcription (Latin):
repente: ne quis praeter armatus uiolaretur:reliquã omnes multitudinẽ
uoluntariam exuit armis.Quoꝵ ad duo milia & quingenti uiui ca¬
piuntur. Ab caetera praeda fabius militem abstinuit:donet collega ue:¬
nirent. Ab illis quoq exercinb captum anxur dictirantes esse: ꝗ caeteros
uolscoꝵ ab praesidio eius loci auertissent. Qui ubi uenerunt oppidũ ue¬
tere fortuna opulentum: tres exercitus diripuere. Eaque primũ benigni¬
tas imꝑatoꝵ plebem patribus conciliauit. Additum deiñ omniũ maxĩe
tempestiue principium in multitudine muner ante mentionem ullam
plebis rribunoꝵ ut decerner& senatus: ut stipendiũ miles de publico ac¬
ciper&: cum ante id tempus de suo quisque functus eo munere ess&. Ni¬
hil acceptum unꝗͣ ab plebe tanto gaudio traditur. Toncursũ itaq ad
curiam esse: prensatasque exeuntiũ manus . & patres uere appellatos. ef¬

Expanded text:
repente ne quis praeter armatos uiolaretur, reliquam omnem multitudinem repente ne quis praeter armatos uiolaretur, reliquam omnem multitudinem uoluntariam exuit armis, quorum ad duo milia et quingenti uiui capiuntur. a cetera praeda Fabius militem abstinuit, donec collegae uenirent, ab illis quoque exercitibus captum Anxur dictitans esse, qui ceteros Uolscos a praesidio eius loci auertissent. qui ubi uenerunt, oppidum uetere fortuna opulentum tres exercitus diripuere; eaque primum benignitas imperatorum plebem patribus conciliauit. additum deinde omnium maxime tempestiuo principum in multitudinem munere, ut ante mentionem ullam plebis tribunorumue decerneret senatus, ut stipendium miles de publico acciperet, cum ante id tempus de suo quisque functus eo munere esset. nihil acceptum unquam a plebe tanto gaudio traditur. concursum itaque ad curiam esse prensatasque exeuntium manus et patres uere appellatos, ef
Abbreviated transcription (Latin):
paruit:triptito ad deuastandos fines discessere. Ualerius antium pent.
Cornelius giras quacunq incessere late populati sunt tecta agrosque ut
deterrererent uolscos. Fabius. quod maxime petebatur:ad anxur op¬
pugnandum sine ulla populatione accessit.Anxur fuit:quae nunc
terracinȩ urbs prona in paludem ab ea ꝑte fabius oppugnationẽ osten¬
dit. Cirtũmissa quatuor cohortes. cum E. Seruilio uala: cũ imminẽte
urbi collem cepisses. ex loco altiori qua nullum erat praesidiũ ingenti
clamore ac tumultu moenia inuasere. Ad quem tumultũ obstupefacti
qui aduersũ fabium urbem infimã tuebantur. locum dedere scalas ad¬
mouendi. plenaque hostium cuncta erant.In muris diu caedes piter fugi¬
entiũ ac resistentiũ armator atque inermiũ fuit. Eogebantur itaque
uicti quia cedentib nihil spei erat pugnam iniere.Tum pronunnatũ

Expanded text:
paruit, tripertito ad deuastandos fines discessere. Ualerius Antium petit, paruit, tripertito ad deuastandos fines discessere. Ualerius Antium petit, Cornelius Ecetras; quacumque incessere, late populati sunt tecta agrosque, ut distinerent Uolscos; Fabius, quod maxime petebatur, ad Anxur oppugnandum sine ulla populatione accessit. Anxur fuit, quae nunc Tarracinae sunt, urbs prona in paludes. ab ea parte Fabius oppugnationem ostendit; circummissae quattuor cohortes cum C. Seruilio Ahala cum imminentem urbi collem cepissent, ex loco altiore, qua nullum erat praesidium, ingenti clamore ac tumultu moenia inuasere. ad quem tumultum obstupefacti qui aduersus Fabium urbem infimam tuebantur locum dedere scalas admouendi, plenaque hostium cuncta erant, et immitis diu caedes pariter fugientium ac resistentium, armatorum atque inermium fuit. cogebantur itaque uicti, quia cedentibus spei nihil erat, pugnam inire, cum pronuntiatum
Abbreviated transcription (Latin):
etruriam sit concitaturus. Haet sua sponte agitari insuper tribun p
actendunt. maximũ bellum patrib cum plebe esse dictitant. & eam de
industria uexandam milittã trutidandãq hostibus obiiti: eã procul
urbe hr̃i atque ablegari: ne domi per otiũ memor libertatis toloniaꝵ¬
que aut agri publici aut suffragii libere ferendi consilia agitet. prensã¬
tesque ueteranos stipentlia tuiusque: & uulnera ac citatrices numera¬
bant. Quid iam integri in torpore esse loci ad noua uulnera accipien¬¬
da: qui supess& sanguis: qui pro re.p. dari poss& rogitantes. Haet
cum sermonib connonib que interdum agitantes:auertissent plebẽ
ab suscipiendo bello:profertur tp̃us ferendae legis: quã si subiecta ĩui-¬
diae esset:antiquari apparebat. Interim tribunis militum in uolscũ agr
ducere exercitum placuit:M.cornelius unus Romae relictus.Tres tri¬
buni post ꝗͣ nullo loco castra uolscor esse:nec se cõmissutos prcelio ap¬

Expanded text:
Etruriam sit concitaturus. haec sua sponte agitata insuper tribuni plebis accendunt; maximum bellum patribus cum plebe esse dictitant; eam de industria uexandam militia trucidandamque hostibus obici; eam procul urbe haberi atque ablegari, ne domi per otium memor libertatis coloniarum aut agri publici aut suffragii libere ferendi consilia agitet. prensantesque ueteranos stipendia cuiusque et uolnera ac cicatrices numerabant; quid iam integri esse in corpore loci ad noua uolnera accipienda, quid super sanguinis, quod dari pro re publica posset rogitantes? haec cum in sermonibus contionibusque interdum agitantes auertissent plebem ab suscipiendo bello, profertur tempus ferundae legis quam si subiecta inuidiae esset antiquari apparebat. interim tribunos militum in Uolscum agrum ducere exercitum placuit; Cn. Cornelius unus Romae relictus. tres tribuni, postquam nullo loco castra Uolscorum esse nec commissuros se proelio ap
Abbreviated transcription (Latin):
uirum: domi se prope diem uisuram regnum fuisse: quod apud pa¬¬
trem uiderat. Celeriter adolestentem sude temeritatis implet.Arins
Tarꝗnius & Tullia minor prope continuatis funerib: cum clomos
uacuas nouo matrimonia fecissent: iunguntur nuptiis magis non

Expanded text:
uirum, domi se propediem uisuram regnum fuisse quod apud pauirum, domi se propediem uisuram regnum fuisse quod apud patrem uideat. celeriter adulescentem suae temeritatis implet; Arruns Tarquinius et Tullia minor prope continuatis funeribus cum domos uacuas nouo matrimonio fecissent, iunguntur nuptiis, magis non
Abbreviated transcription (Latin):
Tullii regis filiae nupserant. Et ipsae longe dispares moribus: forte ita
inciderat ne duo uiolenta ingenia matrimonio iungerentur.fortuna
tredo ppłi ro. quo diuturnius seruii regnum ess&. constituiq ciui¬
tatis mores possent. Angebatur ferox tullia nihil materiae in uiro:
neque ad cupiditatem neque ad audaniam esse:tota in alterũ uersa
Tarquinium: eum mirari eum uirum dicere: ac regio sanguine ortus:
spernere sororem: quod uirum nacta multebri cessaret audatia. Con¬¬
trahit celeriter similitudo eos: ut fere fit malum malo aptissimũ. Sed
initium turbandi omnia a femina ortum est. Ea secretis uiri alieni a¬
suefacta sermonibus nullis uerborum cõtumeliis parcere de uiro ad
fratrem de sorore ad uirum. & serectius uiduam & illum tellebem
futurum fuisse contendere : ꝗͣ cum impari iungi: aut elanguescẽ¬
dum aliena ignauia esse: & si sibi eum quo digna ess& dii declissẽt

Expanded text:
Tulliae regis filiae nupserant, et ipsae longe dispares moribus. forte ita Tulliae regis filiae nupserant, et ipsae longe dispares moribus. forte ita inciderat ne duo uiolenta ingenia matrimonio iungerentur fortuna, credo, populi Romani, quo diuturnius Serui regnum esset constituique ciuitatis mores possent. angebatur ferox Tullia nihil materiae in uiro neque ad cupiditatem neque ad audaciam esse; tota in alterum auersa Tarquinium eum mirari, eum uirum dicere ac regio sanguine ortum: spernere sororem, quod uirum nacta muliebri cessaret audacia. contrahit celeriter similitudo eos, ut fere fit: malum malo aptissimum; sed initium turbandi omnia a femina ortum est. ea secretis uiri alieni adsuefacta sermonibus nullis uerborum contumeliis parcere de uiro ad fratrem, de sorore ad uirum; et se rectius uiduam et illum caelibem futurum fuisse contendere, quam cum impari iungi ut elanguescendum aliena ignauia esset; si sibi eum quo digna esset di dedissent
Abbreviated transcription (Latin):
Conciliata prius uoluntate plebis: agro capto ex hostibus uiritm di¬
uiso: ausus est ferre ad populum: uellent iuberent ue se regnare. tan¬
toque consensu: quanto haud quisquã alius ante rex est declaratus
Neque ea res Tarquinio spem affectandi regni minuit. ĩmo eo impẽ¬
sius: quia de agro plebis aduersus patrum uoluntatem senserat aq
criminandi seruii apud patres crescendique incuria datam sibi oc
casionem ratus est: & ipse iuuenis ardentis animi erat: & domi ux¬
ore Tullia inquietum animũ stimulante. Tulit .n. & romana regia
sceleris tragici exemplum:ut tedio rerum maturior ueniret libertas:
ultimũque regnum ess&: quod scelere partum foret.Hic l. Tarqui¬
nius prisci Tarquinii regis filius nepos ue fuerit parum liquet: Plu¬¬
ribus tñ auctoribus filium edidexim: fratrem huerat aruntem Tar¬
quimum mitis ingenii iuuenem. His duob ut ante dictum est:duae

Expanded text:
conciliata prius uoluntate plebis agro capto ex hostibus uiritim diconciliata prius uoluntate plebis agro capto ex hostibus uiritim diuiso, ausus est ferre ad populum uellent iuberentne se regnare; tantoque consensu quanto haud quisquam alius ante rex est declaratus. neque ea res Tarquinio spem adfectandi regni minuit; immo eo impensius quia de agro plebis aduersa patrum uoluntate senserat agi, criminandi Serui apud patres crescendique in curia sibi occasionem datam ratus est, et ipse iuuenis ardentis animi et domi uxore Tullia inquietum animum stimulante. tulit enim et Romana regia sceleris tragici exemplum, ut taedio regum maturior ueniret libertas ultimumque regnum esset quod scelere partum foret. hic L. Tarquinius —Prisci Tarquini regis filius neposne fuerit parum liquet; pluribus tamen auctoribus filium ediderim—fratrem habuerat Arruntem Tarquinium mitis ingenii iuuenem. his duobus, ut ante dictum est, duae
Abbreviated transcription (Latin):
Habita ut erat. res prodigii loco est: & cetinere uates cuius ciuitatis eã
ciues dianae immolassent: ibi fore imperium. Idque carmen ꝑueneat
ad Antistitem phani dianae. Sabinus ut primũ apta sacrifitio dies¬
uisa est: bouem romam actam deducit ad fanum dianae: & añ arã
statuit. Ibi antistes romanus: cum eum magnitudine uictimae cele¬
brata fama mouiss&x: memor responsi: sabinum ita alloquitur. Quid¬
nam tu hospes paras inquit inceste sacrificium dianae facere: quĩ tu
ante uiuo perfunderis flumine: infima ualle praefluit tyberis.Religi¬
one tactus hospes: qui omnia ut prodigio responderet euentus. cupet¬
rite facta extemplo descendit ad iyberim. Interea romanus antistes
immolat diana bouem. Id mire gratum regi atque ciuitati fuit¬
Seruius ꝗ̃ꝗͣ iam usu haud dubie regnum possiderat: tñ quia interdũ
iactar uoces a iuuene Tarquinio audiebat: se iniussu populi regnare.

Expanded text:
habita, ut erat, res prodigii loco est, et cecinere uates cuius ciuitatis eam habita, ut erat, res prodigii loco est, et cecinere uates cuius ciuitatis eam ciuis Dianae immolasset, ibi fore imperium; idque carmen peruenerat ad antistitem fani Dianae Sabinusque ut prima apta dies sacrificio uisa est, bouem Romam actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. ibi antistes Romanus, cum eum magnitudo uictimae celebrata fama mouisset, memor responsi Sabinum ita adloquitur: 'quidnam tu, hospes, paras?' inquit, 'inceste sacrificium Dianae facere? quin tu ante uiuo perfunderis flumine? infima ualle praefluit Tiberis.' religione tactus hospes, qui omnia, ut prodigio responderet euentus, cuperrite facta, extemplo descendit ad Tiberim; interea Romanus immolat Dianae bouem. id mire gratum regi atque ciuitati fuit. Seruius quamquam iam usu haud dubie regnum possederat, tamen quia interdum iactari uoces a iuuene Tarquinio audiebat se iniussu populi regnare,