comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiculum mittant. honestum nichil oport̾e existi¬
Liari qd ñ salutẽ pariat. Qui ture rei p̃ponet ĩ ne
honestam: his locis utet᷑. Uircutẽ nullo temꝑe relin-¬
qͣndã. ł dolorẽ si timeat᷑. ł mortẽ si ea formidet᷑: dedecore ⁊
infamia lłuiorẽ ẽẽ. Considare q̃ sunt t̃pitudo consecut᷑a
at non immortaliteitẽ noq et̾nam incolumitatẽ conseqͥ
nec ẽẽ imploratũ illo uitaco ꝑicło nullum in aliud ꝑi¬
culum uenturũ. Uirtute uelud ultꝰ ad mortẽ ꝓficisci
inuidicialib causis uti solemꝰ. s nͥ qd̾ his maxime coduc̃
ad demonstcͣiuũ genus cause tͣnseamꝰ.s Qm ħ causa di
sticueramꝰ ex contͣriis reb erit uituꝑatio comꝑanda.
aus gͥ potest eẽ rerum ȩxt̾narũ ⁊ corporis ⁊ animi. Re¬
rum ext̾narũ sunt ea. q̃ casu aut forcuna. scd̃a aut ad¬
u̾sa accid̾e possũt. q̃ genus educatio. diuitie. potestates
qłẽ. ciuitas. amicicie ⁊ q̃ huius mõi sunt ⁊ ea q̃ his ꝯt̾ria

Expanded text:
iculum mittant; honestum nihil oportere existimari, quod non salutem pariat. CAPUT 9 Qui tutae rei praeponet rationem honestam, his locis utetur: virtutem nullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is timeatur, vel mortem, si ea formidetur, dedecore et infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpitudo consequtura: at non inmortalitatem neque aeternam incolumitatem consequi, nec esse exploratum illo vitato periculo nullum in aliud periculum venturum; virtutei vel ultra mortem proficisci in iudicialibus causis uti solemus, nisi quod his maxime conducit ad demonstrativum genus causae transeamus. Quonistituerimus, ex contrariis rebus erit vituperatio conparata. Laus igitur potest esse rerum externarum, corporis, animi. Rerum externarum sunt ea, quae casu aut fortuna secunda aut adversa accidere possunt: genus, educatio, divitiae, potestates, gloriae, civitas, amicitiae, et quae huiusmodi sunt et quae his contraria.
Abbreviated transcription (Latin):
portet. Comunicatioẽs. N faciũt. ut nulltis et̾ne uoces
effusio: ⁊ in oĩ uoce integͥ sumꝰ. ⁊ acutas uocis exclamatio
consumit᷑. Uno clamore uniu̾sus & uno spũ continẽt᷑
multa dic̾e in extͣma conuenit orõne fauces enim ca-¬
lefiunt ⁊ art̾ie complent᷑ & uox q̃ tractata uarie redu¬
cit᷑ inqñdam sonũ eqͣbilẽ atq constantẽ. Qua sepe ter̃

Expanded text:
et: commutationes enim faciunt, ut nullo genere vocis effuso in omni voce integri simus. Et acutas vocis exclamationconsumitur uno clamore universus. Et uno spiritu continenter multa dicere in extrema convenit oratione: fauces enim calefiunt et arteriae conplentur et vox, quae tractata varie est, reducitur in quendam sonum aequabilem atque consta
Abbreviated transcription (Latin):
consitatioẽ nata. Artifitiosa ÷ ea: qͣm confirmat. in
da confirmat ⁊ auget itẽ fit in hac re ut ñ numqm
tificiose. Porro ħ artifitiosa nat᷑e comoda retinet:
dat᷑ indiget ingenũ. Nech magis aut minus in hac re
qͣm inceteris reb fit. ut ingenuo doct̾na. p̃ceptiõe na-¬
tã nitescat. Qr̃ ⁊ ilł qͥ nat᷑a memores sunt utił ħ erit
institucio qd̃ tute paulo plꝰ pot̾is intelligre. Et si illi fre¬
ti ingenio nr̃o ł preceptioẽ. ñ indigerẽt tm̃ iusta cau¬
sa daret᷑. qͣre his qͥminus ingenii habẽt ad ium̃to ue¬
limꝰ ẽẽ nc̃ de artificiasa memoria loqͣm᷑. ¶Constat gͥ ar
tifitiosa memoria ex locis ⁊ inmaginib. locos apellamꝰ
eos qͥ breuit̾ ꝑfects insignite autꝰ nat᷑a aut manu st̃
absoluti ut eos facile nat᷑ali memoria. comp̃hende ⁊
amplecti q̃amꝰ. Ut edes int̾ colunniũ angulum formi-¬
cẽ. ⁊ alia q̃ his similia sunt. Imagines sunt forme q̃
dam. ⁊ nocte ⁊ simulacͣ eius rei qͣm meminisse uo¬

Expanded text:
cogitatione nata; artificiosa est ea, quam confirmat induda confirmat et auget, item fit in hac re, ut nonnumqutificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat datur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et illis, qui natura memores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imaaedam et notae et simulacra eius rei, quam meminisse uo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ciuitati eripint. Saturmnũ fide captũ mrilorũ
ꝑfidia. ꝑ scelus uita priuauit. Tuis odruse sanguis
domesticos parentes. ⁊ uultũ parentis aspersit.
Supliciũ cui paulo ante omia concedebant. eũ
breui spatio nõ mͦ uiue̾. s etiã sepeliri proibuert᷑¬

Expanded text:
inu civitatis eripuit. Saturninum fide captum malorum perfidia ‹per› scelus vita privavit. Tuus, o Druse, sanguis domesticos parietes et voltum parentis aspersit. Sulpicio, qui paulo ante omnia concedebant, eum brevi spatio non modo vivere, sed etiam sepelirei prohibuer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecta. Est aũalia dispositĩo q̃ cum ab ordine officioso
secendendũ ÷ oratoris uiditio ad tempꝰ accommodat᷑. ut
si ab incarnatiõe dicere incipimꝰ. aut ab aliqua fir

Expanded text:
profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere inci
Abbreviated transcription (Latin):
cum nichil industre consum̃dũ esse putauimꝰ. Nc̃ abso¬
lura a nobis difficillima parthe rechorice ħ ÷ inuẽtione
ꝑpolita. atq ad om̃e cause gñs accõmodata ÷ tempꝰ est
de dipsositiõe dicemus.  Qm̃ dispositio ÷ ꝑqͣm illa q̃ in¬
dum ẽ. cuiumõi rõnẽ indisponendo nos hab̃e cõueniat
Gña dispositionũ sunt duo. Unum ab incutiõe artis ꝑ¬
fectũ. alt̾m ad casum tp̃is accõmodatũ. Ex instituicioẽ
artis disponemꝰ cum seq̃mur eam p̾ceptionẽ qͣm ĩpmo
libro exposuimꝰ. ħ ÷ ut utamͣ pͥncipio. narratiõe. diui¬
siõe. confirmatiõe. confutatiõe. condusiõe. ⁊ he̾ ordinẽ
qͣmadmodũ preceptũ ÷ añ indicendo conseq̃m᷑. Itẽ ex
institttiõe arcis non mͦ totas causas ꝑ or̃onẽ. s singłas
qͦ argum̃tatioĩs partes disponemꝰ quẽ ad modũ in libro
tioẽs. alt̾a ꝑ argum̃cationis partes ab institutiõe artis

Expanded text:
nonnihil industriae consumendum putemus. Nunc, absononnihil industriae consumendum putemus. Nunc, absoluta a nobis difficillima parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque omne causae genus adcommodata, tempus est de dispositione dicemus. dum est, cuiusmodi rationem in disponendo habere conveniat. Genera dispositionum sunt duo: unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exposuimus, hoc est, ut utamur principio, narratione, divisione, confirmatione, confutatione, conclusione; et ut hunc ordinem, quemadmodum praeceptum est ante, in dicendo sequamur. Item ex institutione artis non modo totas causas per orationem, sed singulas quoque argumentationes disponemus, quemadmodum in libro tiones, altera per argumentationes, ab institutione artis
Abbreviated transcription (Latin):
mitituis gerund̃ fecerit. Cuiꝰ causa susceꝑit inmi¬
citias. Qua fide. beniuolentia. offitio gesserit amiti¬
cias: Indiuitiis qͣł aut in pauꝑtate cuius mõi fuerit
quẽadmodũ habuerit in potestatib gerund aĩum
mꝰ aliud iuste. aliud fortit̾. aliud modeste. aliud pru-¬
aliud ignaue. aliud stulte factum ẽẽ p̃dicemꝰ. ꝑspi¬
cuũ ÷ iam inmirũ ex hac dispositiõe qmadmodum
fit tͣctanda tͥꝑtita diuisio laud̃ & uituꝑatiõis: si il¬
ld̃ & iam asumserimꝰ. ñ necesse tẽ nos om̃s has par-¬
se idicant ut ñ sint necessaria dictu. Qua ꝑꝑ eas
partes q̃ firmisissime uidebimꝰ elig̃e oportebit. Conclu¬
ꝑ locos communes. Nec ħ genꝰ cause eo qd cͣaro accid̃ inuita
negligentiꝰ cõmendandũ ÷. Neq enim id qd potest accid̃e
ut faciendũ sit aliqͣndo: non oport̾et uelle qͣm accõmo¬
datissime posse facere. & si seꝑatim ħ causa minꝰ sepe
tͣctat᷑: aut iniuditiorib ⁊ in delib̾atiuis causis sepe gñe

Expanded text:
micitiis gerundis fecerit; cuius causa susceperit inimicitias; qua fide, benivolentia, officio gesserit amicitias; in divitiis qualis aut paupertate cuiusmodi fuerit; quemadmodum habuerit in potestatibus gerundis animus, aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste, et aliud prualiud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, nincidunt,› ut non sint necessaria dictu. Quapropter eas partes, quae firmissimae videbuntur, legere oportebit. Concluaro accidit in vita, neglegentius commendandum est: neque enim id quod potest accidere, ut faciendum sit aliquando, non oportet velle quam adcommodatissime posse facere; et si separatim haec causa minus saepe tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae
Abbreviated transcription (Latin):
industriis dicemꝰ comꝑata. Si ualitudo ex ꝑpetua dili¬
gͣntia ⁊ temꝑantia cupiditatũ. In uituꝑatiõe si erũt
hec corꝑis cõmoda his male usum dicemꝰ q̃ casu ⁊ nat̾a

Expanded text:
industriis dicemus conparata; si valetudo perpetua, diliindustriis dicemus conparata; si valetudo perpetua, diligentia et temperantia cupiditatum; in vituperatione, si erunt haec corporis commoda, de his usum dicemus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erit. ulla q̃ necessario conseqͣt᷑. S siqͥd incidit qͦ aliqd̃
factũ eiꝰ de qͦ leq̃m᷑ nob̃ narrandũ sit cũ laude aut uitu¬
ꝑatiõe: p̃ceptio narrandi de pͥmo libro repetet᷑. Diuisi¬
ut qͥd qͣmq tute cauteq egerit intelligat᷑. S exponere
oportebit aĩ untutes aut uitia. Dm̃ comoda aut inco-¬
moda corporis aut rerũ ext̾narũ qͦmͦ ab aĩo tͣctata
sint demonstͣre. Ordinẽ hc̃ adhib̃e in demonstranda
uita debemꝰ. ab ext̾nis reb genꝰ in laude qͥb maiorib
natꝰ sit. Si bono gñe : parẽ aut excelsiorẽ suisse. Si
humili gñe. ipsum in suis ñ in maiorũ uircutib habu¬
isse p̾sidiũ. In uituꝑatiõe. sibono gne dedecori maiorib
fuisse. Si malo: tm̃his ipsis detͥm̃to fuisse. Educatio in
laude: qd̾ honeste in bonis disciplinis tociꝰ tp̃r pueritie
fuisse ñ g̃madmodũ cet̾is decͥm̃to atq dedecori. Si uires
atq uelocitas egregia. honestis hec exercitationib ⁊

Expanded text:
si qua inciderit, quom aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum laude aut vituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divisiut, quid quamque tute cauteque egerit, intellegatur. Sed exponere oportebit animi virtutes aut vitia; deinde commoda aut incommoda corporis aut rerum externarum, quomodo ab animo tractata sunt, demonstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebus: genus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in maiorum virtutibus habuisse praesidium; in vituperatione, si bono genere, dedecori maioribus fuisse; si malo, tamen his ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis disciplinis totius pueritiae fuisse eam, non quemadmodum ceteris detrimento atque dedecori; si vires atque velocitas egregia, honestis haec exercitationibus et
Abbreviated transcription (Latin):
tiliores sint ⁊ plus hñat facultatis. ad monendꝰ es qr̃
u̾borũ memoriam ñ inꝓbemꝰ. Nam putamꝰ oportere
eos qͥ uelint res faciliores sine labore ⁊ molestia facile¬
meminisse. in reb difficilliorib ẽẽ añ exercitatos. Ne
firmet᷑. ⁊ ut ab hoc difficili consuetudine sñ labore ad
infirma ÷ artis p̾ceptio sñ assiduitate summa exerci¬
tatioĩs. tũ uͭ inmemoriis minimũ ualet. doct̾na ñ
industͥa. studio. labore. diligentia comprobet᷑. Qͣm
płimos locos ut habeas. ⁊ quam maxine ad precep¬
ta accomodatos curare debebis. imaginib collocand̃
exerceri cotidie conueniet. Non enĩ sic̃ a cet̾is studiis
abducim᷑ nõumqͣm occupatiõe: ita ab hac re nos cau¬
sa potest deducere aliqua. Numqͣm. ii quin aliqͥd
memorie td̃e uelimus. ⁊tũ maxime cũ aliqͦ maiore
negotio detinem᷑. Qr̃ cum sit utile facile meminisse
mareutilitate cognita. Płib u̾bis ad eã te ad hor¬

Expanded text:
utilior sit et plus habeat facultatis, admonendus es, quare verborum memoriam ‹non› inprobemus. Nam putamus oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facere, in rebus difficilioribus esse ante exercitatos. Nec firmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad infirma est artis praeceptio sine summa adsiduitate exercitationis, tum vero in nemonicis minimum valet doctrina, nisi industria, studio labore, diligentia conprobatur. Quam plurimos locos ut habeas et quam maxime ad praecepta adcommodatos curare poteris; in imaginibus conlocandis exerceri cotidie convenit. Non enim, sicut a ceteris studiis abducimur nonnumquam occupatione, item ab hac re nos potest causa deducere aliqua. Numquam est enim, quin aliquid memoriae tradere velimus et tum maxime, cum aliquo maiore negotio detinemur. Quare, cum sit utile facile meminisse, mare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hor
Abbreviated transcription (Latin):
hominib sapientissimis senatui. Itẽ maxime qͦmͦ de his
reb in legib sancitum sit. Scd̾ locꝰ ẽ. cum considamꝰ ille reᷤ
de qͥb criminam̃ ad qͦs ꝑtineant utrũ ad õs qd̃ atͦcissimũ

Expanded text:
hominibus sapientissimis, senatui; item maxime, quo modo de his hominibus sapientissimis, senatui; item maxime, quo modo de his rebus legibus sanctum sit. Secundus locus est, ‹cum› consideramus, illae res, de quibus crim
Abbreviated transcription (Latin):
¶C onclusiones q̃ apd̾ g̾cos epilogi nominant᷑ tͥꝑtite sunt. Nã
constant ex enum̾atiõe. amplificatiõe. ⁊ commniseratione.
mus. br ut renouet᷑ ñ re integret᷑ oratio. ⁊ ordine ut qͥd¬
qͥd erit dictum referimꝰ. ut auditor si memorie mandauerit
ad id̾ qd̃ ipse memin̾it reducat᷑. In qͣ curandũ ÷ ne aut ab ex¬
ordio aut narratiõe repetat᷑. oronis enum̾atio. ficta enĩ ⁊ de¬
dita oꝑa comꝑata or̃on uidebit ẽẽ artifitii significandi
ingeniĩ uenditandi. memorie oftendende: causel. Qua ꝑpt̾
initium enum̾atiõis sum̃dum ÷ a diuisioẽ. dn b̃r ixordine
exponẽde sunt res. q̃ tͣctate erũt in confirmatiõe ⁊ cõfutati¬
one. amplificatiõe res q̃ ꝑ locũ communẽ instigatignis au¬
ditorum causa sumit᷑. loci cominunes ex decẽ p̾ceptis cõ¬
ab autoritate cominemoramꝰ qͣnte cure ea res fuerit diis
immortalib aut maiorib nr̃is regib ciuitatib nationib

Expanded text:
Conclusiones, quae apud Graecos epilogi nominantur, tripertitae sunt. Nam constant ex enumeratione, amplificatione, et conmiseratione.  ut renovetur, non redintegretur oratio: et ordine, ut quicquid erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi, memoriae ostendendae causa. Quapropter initium enumerationis sumendum est a divisione. Deinde ordinectatae erunt in confirmatione et confutatione. Amplificatio est res, quae per locum communem instigationis auditorum causa sumitur. Loci communis ex decem praeceptis comab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae ea res fuerit diis inmortalibus aut maioribus nostris, regibus, civitatibus, nationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ne sit q̃ritar s aqͦ factũ sit. Item uiciosũ ÷. in ꝯꝑandis
reb altam rẽ efferre. dealt̾a re m̃tionẽ nonfac̾e. aut negli¬
qd .R.P. ⁊ popło .R. ꝓfuerint. ⁊ qui dicit alt̾os ledat. Nlõ
enm neceẽ est. si alt̾os p̃ponas alt̾os uituꝑare. fierieñ pot̃
utt ẽc atos magit laudaris aliꝗ̃ altis parte̾ laudis tbuasre
cupide pugnasse ꝯtͣ uerteatẽ puc̾is. Itẽ uiciosum est de
nomine & uocabulo eius rei concͦaisiam struere qͣm on
consuetudo opcime põt iudicare. Uelud sulpiciꝰ qͥ int̾cesse¬
tat ne exules qͥb causam dicere ñ licuiss. reducerentur.
S. iã posterĩ immutate uoluntate cum eandẽ lagẽ ferret
aliam sese ferre dicebat ꝑꝑ nominum cõmutatioẽm:
Nam non exules s. ui eiectos reducere se aiebat. ꝓide qͣsi
iuiss aqua ⁊ igni incontͦũsia qͦ illi nomineꝰ apellarẽt¬
int̾dictum est exules apellent᷑. Uerum fortasse illi ignos¬
cimus si cum causa fecit nos tm̃ incelligamꝰ uiciosum

Expanded text:
tem vitiosum est in conparandis rebus alteram rem efferre, de re altera mentionem non facere aut negleprofuerint, et is, qui dicat, alteros laedat. Non enim necesse est, si alteros praeponas, alteros vituperare: fieri enim potest, ut, quom alteros magis laudaris, aliquam alteris partem laudis adtribuas, ne cupide depugnasse contra veritatem puteris. Item vitiosum est de nomine et vocabulo controversiam struere, quam rem consuetudo optime potest iudicare; velut Sulpicius, qui intercesserat, ne exulis, quibus causam dicere non licuisset, reducerentur, idem posterius inmutata voluntate, cum eandem legem ferret, alio se ferre dicebat propter nominum commutationem: nam non exules, sed vi eiectos se reducere aiebat. Proinde quasi id fuisset in controversia, quo illi nomine appellarentinterdictum est, exules appellentur. Verum illi fortasse ignoscimus, si cum causa fecit; nos tamen intellegamus vitiosum
Abbreviated transcription (Latin):
tã ⁊ si rei augende causa pot̾ sine malitia dici tñ ꝑꝑ petñ
dicat in iuriã ẽẽ nullã nisi q̃ expulsioẽ auticũ uitio c̃ stae.
Uulgares sunt q̃ nicħominꝰ inaliã rẽ tͣnfferri posst̃ siqius
ciuis. Nã nichilo magis quad u platoris ꝗͣ furis. ꝙ̃ siccarii
auc ꝓ ditoris attulti diffinitione. Itẽ uitiosũ ÷ ꝯtusia diffi¬

Expanded text:
tametsi rei augendae causa potest sine malitia dici, tamen proptedicat iniuriam esse nullam, nisi quae ex pulsatione aut convicio constet. Vulgares sunt, quae nihilominus in aliam rem transferri possunt, ut si quis civis.» Nam nihilo magis quadruplatoris quam furis, quam sicarii aut proditoris attulit definitionem. Item vitiosum est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ acͦciꝰ uindicandũ ÷. Nonus locꝰ ÷ qͥ constat ex peccatorũ
comꝑatiõe. qͣsi cum dicemꝰ maiꝰ ẽẽ malificiũ stupͣre inge
in negotio gerendo acta sunt quẽ rẽ conseqͥ solent ex¬
ponemꝰ acͥt᷑ ⁊ cͥminose ⁊ diligẽt̾. ut agi res ⁊ geri negoti¬
um uideat᷑ rerũ conseqñtium enum̾atiõe. ¶ Miscdia cõ

Expanded text:
et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› constat ex peccatorum et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› constat ex peccatorum conparatione, quasi cum dicemus maius esse maleficium stuprare ingenin negotio gerundo acta sunt quaeque rem consequi solent, exputamus acriter et criminose et diligenter, ut agi res et geri negotium videat
Abbreviated transcription (Latin):
demus qͥd ꝑicłorum atq incõmodorũ conseqͣt᷑. Quartꝰ locꝰ
÷ qͦ demonstrat᷑ si huic remissum sit multos alacͥores ad
malefitia futaos qͦs adhuc expectacio iuditii remoratur
Quntꝰ locus ẽ. ꝑquẽ ostendemꝰ si semel a sentñtia alit̾ iudica¬
tum sit non ullam rẽ fore q̃ aliqͦmͦ med̾i aut ꝑpeum iu¬
ditiũ corrigere possit. Qͦ in loco non incommodũ erit utice¬
t̾arum rerum comꝑatiõe ut ostendamꝰ alias res posse aut
uetustate sedari aut consilio corrigi. huiꝰ rei aut leuiende
rinullam ẽẽ excusatioẽm in prudentie ⁊ iustam dep̾catiõe
ꝑatam. Septimꝰ locꝰ ÷ qͦ ostñdimus tetrũ facinꝰ crudele. ne¬
fariũ. tirannicũ eẽ qd̃ genꝰ inuiria mulierũ aut earum
rer᷑ aliqͥd qͣrũ rerũ causa bella suscipiunt᷑. ⁊ cum hostib
de uita dimicat᷑. Octauus locꝰ ÷ qͦ ostendemꝰ non uulgare
singłare eẽ. meleficiũ. spucrũ. nefariũ. inusitatũ. qͦ mati

Expanded text:
demus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendari nullam ‹esse› excusationem, inprudentiae et iustam deprecationem paratam. Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod genus iniuria mulierum, aut earum rerum aliquid, quarum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturius
Abbreviated transcription (Latin):
copletaitgẽ argum̃tationẽ q̃ sunt in his reb uitia consi¬
d̾emus. Simile uitiosum est. id qd̾̃ ex aliqua parte dissi¬
mile ÷ nec habet parẽ rõne comꝑatioĩs aut sibi ipsi ab:
qͥ affect. Exemplum uitiosũ ÷ si aũt falsum ẽ. ut rep̾hẽ¬
dat᷑ aut si impbũ ut non sit immitandũ aut maiꝰ aut
minꝰ qm res pͥostulabit. Res uidicata uiciose ꝓferetur
si aut dissimili de re ꝓferet᷑ aut de ea re qͣ de contũsia ñ
÷ aut si imꝓba aut eiusmõi ut aut płes aut magis ido¬
nee res iudicate ab adu̾sariis ꝓferri possint. Itẽ uitiosũ
÷ id qd̃ ad u̾sarii factum ẽẽ confiteantur de eo aligum̃tari
⁊ planum facere factum eẽ. nam id aug̃i oportẽt. Item
uitiosum ẽ. id aug̾e qd conuenit doceri. hoc mͦ ut siquis
quẽ arguet hominẽ occidisse. ⁊ anteqm satis idoneas ar¬
gum̃tatioes atculerit augeat peceatũ ⁊ dicat nichil ẽ¬
in diuinis qͣm hominẽ accidisse. Non enim utrũ dignũ

Expanded text:
etandam argumentationem, quae sint his rebus vitia consideremus. Simile vitiosum est, quod de aliqua parte dissimile est, nec habet parem rationem conparationis, aut sibi ipsi obest qui adfert. Exemplum vitiosum est, si aut falsum est, ut reprehendatur, aut inprobum, ut non sit imitandum, aut maius aut minus, quam res postulat. Res iudicata vitiose proferetur, si aut dissimili de re proferetur, ‹aut› de ea re, qua de controversia non est, aut inproba, aut eiusmodi, ut aut plures aut magis idoneae res iudicatae ab adversariis proferri possint. Item vitiosum est id, quod adversarii factum esse confiteantur, de eo argumentari et planum facere factum esse; nam id augeri oportet. Item vitiosum est id augere, quod convenit docere, hoc modo: ut si quis quem arguat hominem occidisse et, antequam satis idoneas argumentationes attulerit, augeat peccatum et dicat nihil indignius esse quam hominem occidere. Non enim, utrum indignum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. his ita tͣctatis : accusator utetur loco ꝯmuni ĩ eũ
tẽ. Defensor ꝯtͣeos qui etuiũ censeant. rẽ ꝑnitiosã
eẽnt. si ineo loco fuissent ⁊ tempꝰ lo cũ rẽ delib̾ationẽ
suã ponet ante oculos latio criminis ẽ. cũ abeo reo
facti causa inalioꝵ peccatũ tͣnfertur. Inqͣ pͥmũ quere¬
dũ ẽ. uere ne inaliũ cͥm̃ tͣnferatur. Dem spectand

Expanded text:
r. His sic tractatis accusator utetur loco communi in eum, tem. Defensor contra eos, qui aecum censeant rem perniciosam essent, si in eo loco fuissent; et tempus, locum, rem, deliberationem suam ponet ante oculos. Translatio criminis est, cum ab reo facti causa in aliorum peccatum transfertur. Primum quaerendum est, iurene in alium crimen transferatur; deinde spectand
Abbreviated transcription (Latin):
õẽ uoce paululũ atenuata creb̃ int̾ualł. ⁊ diuisiõib
oportet uti. ut ĩ ipsa ꝓnũtiatiõe eas res qͣs demõstͣ¬
uimus in serere acq int̾secare uidem᷑ ĩ aĩs auditorũ¬
Cum aũt sermo ÷ inmarratiõẽ uocum uarietate opꝰ
Strenue qđ uoluimꝰ ostñde factũ. ceberiuscule dice¬
onẽ dicta. rogata responsa. si q̃ ad miratioẽs deqͥ¬
nos narrabimus. diligent᷑ curã adu̾temꝰ ut oĩum
ꝑ sonarũ sensus atq animos uoce expͥmamꝰ. Sierit
sermo miocatiõẽ. Leuit̾ tͦmebunda uoce cũ parua
significatiõe risus. sine ulla suspiciõẽ nimie ca¬
chinnationis leuiter o portebit ab sermone serio ad lib̃.¬

Expanded text:
one, voce paulolum attenuata crebris intervallis et divisionibus one, voce paulolum attenuata crebris intervallis et divisionibus oportet ‹uti,› ut in ipsa pronuntiatione eas res, quas demonstrabimus, inserere atque inCum autem est sermo in narratione, uocum uarietates expstrennue quod uolumus ostendere factum, celeriuscule diceone dicta, rogata, responsa, sique admirationes, de quibus narrabimus, diligenter animaduertamus, ut omnes personarum sensus atque animos uoce exprimamus. Si erit sermo in iocatione, leuiter tremebunda uoce cum parua significatiochinnationis leniter oportebit ab sermone serio
Abbreviated transcription (Latin):
plificationẽ. Sermo ẽ. or̃o remissa ⁊ finitima cotidi¬
ane locutiõi. Contẽtio ẽ or̃o acͥs. ⁊ ad confirmandũ
xd confutandũ accomodata. Amplificatio ẽ or̃o .q̃
aut in iracundiã inducit aut miseriã tͣhit audito¬
ris animũ. Sermo diuidr in parces qͣtuor. Dignita
q̃ dicet qͦmͦ qui fieri potuerit aut ñ potuerit. narra¬
tio ẽ. rerum gestarũ aut ꝓinde aut gestarũ exposititio
ocatio ẽ. or̃o qͦ exaliqͣ re risum pudentẽ ⁊ lib̾alẽ pocest
comꝑare. s Contentio diuid̃r in continuatiõem & distri¬
butioẽm. Continuatio ẽ orõis enuntiande accelacio cla¬
mosa. Distributio ÷ incontẽtiõe or̃o freq̃ns. cum raris
⁊ breuib ⁊ int̾ualł a cͥ uociferatiõe. Amplificatĩo diui¬
dr in coortationẽ ⁊ conquestionẽ. Coortatiõ ẽ or̃o. que
aliqd̃ paccatum amplificans. auditorẽ ad iracundiã
q̃ cuiusq idonea ꝓnuntiatio sit demonstnͣdũ uid̃r.

Expanded text:
plificationem. Sermo est oratio remissa et finitima cotidiplificationem. Sermo est oratio remissa et finitima cotidianae locutioni. Contentio est oratio acris et ad confirmandum et ad confutandum adcommodata. Amplificatio est oratio, quae aut in iracundiam inducit aut ad misericordiam trahit auditoris animum.  voce›, quomodo quid fieri potuerit aut non potuerit. Narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio. Iocatio est oratio, quae ex aliqua re risum pudentem et liberalem potest conparare. Contentio dividitur in continuationem et in distributionem. Continuatio est ‹orationis enuntiandae adceleratio clamosa. Distributio est in contentione› oratio frequens cum raris et brevibus intervallis acri vociferatione. CAPUT 24 Amplificatio dividitur in cohortationem et conquestionem. Cohortatio est oratio, quae aliquod peccatum amplificans auditorem ad iracundiam quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
uoci ꝓsit id uoluntati auditoris ꝓdẽe ꝓbet᷑. Utile est
ad firmitudinẽ sedata uox inpͥncipio. Quid insuauiꝰ
qͣm clamor in exordio cause: Int̾ualla uocẽ cõfirm¬
ant. eadq sentẽtias. conciniores diuisiõe reddũtt ⁊
duditoris spacium cogitandi relinquunt. Conseruat
uocẽ continui damoris renussio ⁊ auditorẽ qͥ. uarie¬
tas maxime delectat cũ sermõe animũ retinet aut
ex suscitat damore. Acuta exclamatio fauces uoce¬
uuln̾at. ead ledit auctorẽ. habet enim qͥd illibale
⁊ admuliebrẽ pociꝰ uociferatioẽm qm ad uirilẽ dig¬
nitatẽ indicendo accomodũ. Inextͤma orõe continẽs
uox remedio ei uoci. Quid ħ ead̃ : nonne animũ ue¬
hementissime calefacit auditoris. Qm̃ gͥ res eedem¬
de utͣq simul erit inp̃sentia dictũ de firmitudine
qͣ uisa sunt: ⁊ de suauitudine q̃ comuncta fuerunt
oĩs ad rethoris p̾ceptionẽ ꝑtinet diligñtꝰ nob cõsid̾¬
anda ẽ. Eam diuidimꝰ insermonẽ contenitionẽ am-¬

Expanded text:
oci prosit, idem voluntati auditoris probetur. CAPUT 22 Utile est ad firmitudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui clamoris remissio: et auditorem quidem varietas maxime delectat, cum sermone animum retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicendo adcommodatum. In extrema oratione continens vox remedio est voci. Quid? Haec eadem nonne animum vehementissime calefacit auditoris in totius re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae visa sunt, de suavitudine, quae coniuncta fuerunt: consideranda est. Eam dividimus in sermonem, contentionem, am
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lit̾as seqͥ neglig̾e uoluntatẽ. Demñ id qͥ scͥptui sit. aut non
posse fieri. aut ñ lege aut ñ more. ñ natura ñ eqͦ ib ono
posse fieri. aut ñ. q̃ om̃ia noluisse scͥptorẽ ꝗ̃. rectissime fie¬
ri nemo dicet. At ea q̃ a nob̃ facta suitt: iusti ssime facta
st̃. Dem̃ ꝯtͣriã sñtñtiã aut nullã ec̃. aut stultã aut inius¬

Expanded text:
oluntatem. Deinde id, quod scriptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more non natura non aequo et bono posse fieri; quae omnia noluisse scriptorem quam rectissime fieri nemo dicet; at ea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse, aut stulta
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ stulcitia ÷ mat̾ q̃ p̃cetis parit inm̃sas cupiditate̾.
Inmse porro eupiditates ĩfinite ĩmodate s̃. he parur
auaritam auaritia porro hõĩe adq̃ uis male ficiũ ipel¬
lt. Ergo auatitia inducti ad u̾sarii nr̃i hinse fac mnus
ad miserunt. h id qͥ extremũ: dictũ satis fuit ex pon̾̃e
altam. thes. neue ĩ de nauis inchoande exordium cepisset
pellẽ in auaritiã arietis colchis: imꝑio regipelie ꝑdoluma.
Nã ñꝙͣ hera mea errans medea efferet pedẽ domo. Nã hisa¬
tis erat dice̾. si id mͦ qd̃ satisẽẽt cͣassent poete. utina ne hera¬

Expanded text:
Ea parit inmensas cupiditates. Inmensae porro cupiditates infinitae, inmoderatae sunt. Haec pariunt ‹avaritiam.› Avaritia porro hominem ad quod vis maleficium impellit. Ergo avaritia inducti adversarii nostri hoc in se facinus admiserunt.» Hic id, quod extremum dictum est, satis fuit exponere, ad terram trabes, Neve inde navis inchoandi exordium Cepisset,pellem inauratam arietis Colchis, imperio regis Peliae, per dolum: Nam numquam ‹era› errans mea ‹domo› efferret pedem. Nam hic satis erat dice
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ facile qͥuis causa posita posset iuidicare. In ttia eñi ĩ uẽ¬
tionis abarte debent ꝓficisci cet̾era facile ꝯꝑabit exer¬
citatio. Tẽpꝰ ita q̃ rit᷑. qͣ parte anni qͣ hora. noctu anĩt¬
rem tͣnssigendã ⁊ potuerit nesatis scire ad id ꝑficiend
spicii futũ. Non parui refert satis spatii fuisse ad id ꝑfici¬
endum si id añ sciri ⁊ ratioẽ ꝓnid iñ ꝓtuit. Occasio q̃¬
rit᷑ idonea ne fuerit ad rẽ adoriendami analia melior
q̃ aut p̃t̾ita sit aut ñ expectata. Spes ꝑ ficiendi q̃fuerit
dũ an cõfidñdũ fuerit. Sp̃es celandi q̃ fuerit q̃rit᷑. ex ꝯseus
arbitris ad uitorib libis aut seruis aut utrisq Plrgu
firma suspitione. Iodiuidit̾ int tꝑa p̃titũ. ĩstãs¬

Expanded text:
 facile quivis causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent proficisci, cetera facile conparabit exercitatio. Tempus ita quaeritur: quid anni, qua hora noctu an intrem ‹transigendam›, scieritne satis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id ante sciri et ratione provideri non potuit. Occasio quaeritur, idoneane fuerit ad rem adoriendam an alia melior, quae aut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit,dum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris, adiutoribus, liberis aut servis aut utrisque. CAPUfirma suspicione. Id dividitur in tempora t
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ uitiosa expositio ÷ eũ idq̃ raro sic fieri oĩo negat᷑
dix̾it: oĩno nicħ differt raro id fieri. dũ mͦ aliqñ fieri
aut posse fieri intelligat᷑.  Itẽ uiciosa ÷ ex posito. eũ
om̃s res osftũdemꝰ nos collegisse ⁊ aliꝗͣ rẽ idoneã potimꝰ
hmͦ. Qm̃gͥ hoĩe occisũ ꝯstat eẽ. nec eẽ est. aut p̃donibꝰ
aut abinimuicis occisũ eẽ: aut abce quẽ ille heredẽ
testam̃to exparte faciebat. P̃dones uullo loco uisi
ũꝙͣ st̃ inimicũ nulla habebat. Relinquitur sineq
ap̃donib neq ab ininticis occisus ÷. qd alt̾i ñ erãt

Expanded text:
Item vitiosa expositio est, cum id, quod raro fit, fieri omnino negatur, dixerit, omnino nihil differt raro id fieri, dummodo aliquando fieri aut posse modo fieri intellegatur. Item vitiosa expositio est, cum omnes res ostendemus nos collegisse et aliquam rem  hominem occisum constat esse, necesse est aut a praedonibus aut ab inimicis occisum esse aut abs te, quem ille heredem testamento ex parte faciebat. Praedones in illo loco visi numquam sunt, inimicum nullum habebat: relinquitur, si neque a praedonibus neque ab inimicis occisus est, quod alteri non erant,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ĩt̃. se. finitime st̃ ut ĩos ead res possit accõmodari
imprudñtes. aut fortuito. aut necessario fecisse dicemꝰ
i tñ ignosci nob pa̾tulabimꝰ. Hic ignoscendi ro qrͣ
exhis locis. si pła aut maiora officia qͣ maleficia indebũ¬
tur ꝯstare. Si qͣ uirtus aut nob̾ilitas erit ĩeo: qͥsup¬
plicau̾it. Siqͣ fpes erit usui futũ sisine supplicio di¬
cesserit. Si ipse ille suplex mansnetꝰ .imisericors. ĩpo¬
testatib: ostñdetur fuisse. Si ea q̃ peccauut ñ odio neq
ertidelitate si officio recto studio ꝯ motꝰ fec̃. Si ta li d̾cau¬
sa aliis qͦ ignotũ ÷. Si nichil habeo ꝑicłi nob fut᷑ũ uid̾¬
bit᷑. sicum missũ fuerimꝰ. Si nulla aut anr̃is eiub aut

Expanded text:
tionis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommodari. tionis inter se finitimae sunt, ut in omnes eadem fere possint adcommodari. inprudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nostris civibus aut
Abbreviated transcription (Latin):
ri potu̾it ac leuari. De iñ is qͥ in necessitudinẽ causam
ꝯferet. ex ꝑtꝰ nesit : qͥd ꝯtͣ face̾ aut excogitare posset.
De iñ nũq suspitiones exiecturali ꝯstitutione tͣhi pos¬
sunt. q̃ significent id ꝯsilio factũ eẽ. qͥ necessario acci¬
disse dr̃. De iñ si maxime necessitudo q̃ piã fu̾it. ꝯue¬
niat ne eam satis idoneã causã putari. PSi aũt im¬
prudentia peccasse se reus dic̾e̾t: pͥmũ que retur
utrũ potu̾it scire anñ pot̾uit. Dem̃ utrũ data sitoꝑa
ut scire an ñ potiu̾it. Deiñ utrũ casu nescierit ancul¬
pa. Nã qͥ sẽꝑ ꝑꝑ uinũ aut amorẽ. aut iracũdiã fugisse
r̾onẽ dicẽt ⁊ is aĩ iuitio uidebitur nescisse ñ ĩprudñtia.
Qr̃ ñ ĩprudũtia se defendet. s culpa ꝯtaminabit ꝑsonã.¬
De iñ ꝯiecturali ꝯstitutione q̃ recur utrũ scierit. an
iguorau̾it. & considabitur satis ne inprudñtia p̃sidii
necessitudine. p̃scͥpta st̃. Et it õs hecres parces purga¬

Expanded text:
ri potuerit ac levari. Deinde ‹is, qui› in necessitudinem causam conferet, expertusne sit, quid contra facere aut excogitare posset. Deinde, num quae suspiciones ex coniecturali constitutione trahi possint, quae significent id consulto factum esse, quod necessario cecidisse dicitur. Deinde, si maxime necessitudo quaepiam fuerit, conveniatne eam satis idoneam ‹causam› putari. CAPUT retur, utrum potuerit nescire an non potuerit; deinde utrum data sit opera, ut sciretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed culpa contaminabit. Deinde coniecturali constitutione quaeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii de necessitudine praescripta sunt. Etenim omnes haec tres partes purga
Abbreviated transcription (Latin):
illud reꝰ suscepisse dicat᷑. Dem̃ oportuerit ne inea
re peccare. inqͣ aliꝰ aa peccarit. De iñ oportu̾ti ne
inea idieiũ añ fieri. Dem̃ cũ factũ iuditiũ ñ
sit de illo cͥmine qd inaliũ tͣnffrit᷑ oporteat ne de ea re
iuditiũ fieri q̃ res iniuditium ñ uen̾it. Locꝰ ꝯmu¬
nis ẽ. accusatoris ꝯtͣ eũ qͥ plus censeat ium ꝗͣ uiditiũ
uałe o port̾e. Ribad u̾sariis ꝑeunctabitur accusator qͥ fu¬
tuirũ sit id̾ eet̾i faciant. ut de indepnatis supplicia su¬
mant. q eos id̾ fecisse dicat. Quid sipse accusator iõ
face uoliusset: Defenbreoꝵ peceati atcitatẽ ꝓferat
unt: existiment aut non pocuisse aut inutile fuisse
tulamꝰ. Ea diuidit̃ ĩpurgationẽ . ⁊d p̃cationẽ. Purga¬
tio ẽ. cũ ꝯsulto a nob factũ negamꝰ. ea diidr̃ ĩ necessi¬

Expanded text:
d reus suscepisse dicatur; deinde, oportueritne in ea re peccare, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in alium transferatur, oporteatne de ea re iudicium fieri, quae res in iudicium non devenerit. Locus communis accusatoris contra eum, qui plus censeat vim quam iudicia valere oportere. Et ab adversariis percontabitur accusator, quid futurum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemnatis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, ent, existiment, aut non potuisse aut non inutile fuisse tulamus. Ea dividitur ‹in› purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto a nobis factum negamus. Ea di
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. absocio eiꝰ recte repet̾e possis. SIudicatũ ÷. idde qͦ sñtũ¬
tia lata ÷. aut decretũ int̾positũ. Ea sepe diu̾sa st̃ cũ ĩt¬
posita sint ut aliud alio udici aut p̃tori aut ꝯsuli auit
tribuno placitũ sit. Et fit ut dead̾ re sepe aliꝰ aliud de¬
creu̾it. aut uidicarit. Qd genꝰ.m. drusus p̃tor urbanꝰ
qͥ eũ herede mandati ageret: uiditiũ reddidit. Sextꝰ
uilitis ñ reddidit. Itẽ .G. celiꝰ uidex absoluit in uiria¬
riarũ. eã qͥ luciliũ poctã inscena noĩatĩ lexerat . P.
mutꝰ eũ. qui luciliũ poetã ĩscena noiauit: ꝯdẽpnauit.

Expanded text:
sum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sentensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Sex. Iulius non reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium poetam in scaena nominatim laeserat, P. M
Abbreviated transcription (Latin):
Alcausa r̾onali pͥmũ q̃ret᷑ qͥd inreb maiorib aui mi¬
norib aut similib similit̃ scͥptũ aut uidicatũ sit. De¬
iñ utrũ ea ressimilis sit ei rei qͣ de agitur andissuł
De iñ utrũ ꝯ sulto. de ea re nicħ scͥptũ sit. nũ qd̃ nolu̾it
one utemur. cũ ipsã rẽ ꝗ̃ nos fecisse ꝯfitem̃ iure
facta dicemꝰ sñ ulli assũptione extͣrie defensionis
Inea ꝯuenit q̃ri uire ne sit factũ. Deeo causa posita: dic̾e
potimꝰ si exqͥb partib uis ꝯstae cognouimꝰ. Constat
gͥ partibꝰ lhis ꝯstae natura lege ꝯsuetudine. iudicato eqͦ
bono pacto. ẜ Nat̾auis ÷ qͥ cognitionis auti pietatis causa
obseruat᷑. Qͦuire parentes alibis. ⁊ aparentib lib̾i colũt.
lege iuis ÷ id qͥ popłi uissu scm̃ ÷. Qd genꝰ ut ĩuis eas: cũ
uoceris. Consuetridine uis÷. id qͥ sñ lege equȩ ac legiti¬
mũ sit usitatũ ÷. Qd genꝰ idq argentario tulens expẽ¬

Expanded text:
ecquid in rebus maioribus aut minoribus aut dissimilibus similiter scriptum aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulto de ea re scriptum non sit, quod noluerit one utemur, cum ipsam rem, quam nos fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ icłin metuebat. Uidebat em̃ illo ieolumi se ii¬
colum̃ ñ futurũ. sꝑabat illiꝰ morte. se salittẽ sibi ꝯꝑa¬
re. Cõsueu̾at si uire non potat. in iuria ꝙ̃ ius ui¬
inico exiciũ machinari. Cuiꝰ rei: mors iudrgna pa¬
lamedis cestimoniũ dat. G imetus ꝑiculis hortabat᷑
init̾ime eũ aqͦ supliciũ uerebatur. ⁊ consuetudo pec

Expanded text:
periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico exitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplic
Abbreviated transcription (Latin):
nit. P acta funt q̃ legib obseruanda sunt. ħ mͦ. Rẽ uͥ
añ meridiem causa cõnitito. St̃ itẽ pacta q̃ sñ
leggibus obseruantur excõuentu. q̃ uere p̃ stare
dicuntur. his gͥ parcib inuiriã demonstrari.
ius ꝯfirmari ꝯuenit. Itaq ĩ absoluta uiriditiali
satiꝰ fu̾it: agͥe id q̃ reus dicatur se fecisse. auit idq̃ accu

Expanded text:
a sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: Rem ubi ante meridiem causam coicito. Sunt item pacta, quae sine legibus observantur ex convento quae iure praestare dicuntur. His igitur partibus iniuriam demonstrari, ius confirmari convenit, id quod in absoluta iuridiciali rati
Abbreviated transcription (Latin):
bono. ⁊ eqͦ. fieri posse Qd̃ adu̾sarii utt̃p̃tent᷑ ex ꝯtͣrio ñ
ẽẽ. ab igue scͥptũ. cũ intelligat᷑ ut̃ sũtia u̾a sit. Sunt¬
qͥ arbitͣnt᷑ ad hanc causã tͣctandã uehem̃t̃ ꝑtin̾e cognitio¬
nẽ ãplbologiar̃ ea q̃ adialecticis ꝓfert᷑. Nos uͦ arditͣm
ñ mͦ nullo adium̃to. ẽẽ .s pociꝰ moximo ĩpeduñto.
molesti ĩt̃pellatores. ⁊ cͥpti. tñ odiosi. tũ ob scuri ĩt̃p̾tes
st̃. Q dũ caute ⁊ ex pedite loqͥ uo lunt: ĩ fancissimi
repiuntur. Itadũ metiuint indicendo neqͥd ãbiguũ
dicant nom̃ suum ꝓnuntiare ñ posst. Uer̃ hoꝵ pue¬
riles opiniones rectissimis ronib c̃uocales: refellemꝰ
rulã disciplinã ꝯtẽpneremꝰ.¬

Expanded text:
bono et aequo fieri posse; quod adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptutandam uehementer pertinere cognitionem amphibologiarum, eam quae a dialecticis profertur. Nos uero arbitramur non modo nullo adiumento esse sed potius maximo impedimento. molesti interpellatores et scripti, tum odiosi, tum obscuri interpretes sunt, et dum caute et expedite loqui uolunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo ne quid ambiguum dicant, nomen suum pronuntiare non possunt. Verum horum pueriles opiniones rectissimis rationibus, cum uoles, refellemus. rulam disciplinam contemnerem
Abbreviated transcription (Latin):
ab argum̃tis ꝯtͣ argum̃ta. arumorib c̃tͣruiores.
Accstib dicemꝰ scdm auctoritatẽ ⁊ uitã testiũ ⁊ ꝯstantiã
testimorioꝵ. ECont̃ testes uite turpitudinẽ testima¬
moꝵ in constantiã. Si aut ñ potuisse fieri dicemꝰ. aut
ñ facttũ eẽ q̃ dicant. aut seire illos ñpo cuisse. Aut
monstrabimꝰ maiores ui inueniendi causa torm̃tis ⁊
erueiatu uoluisse q̃ri. ⁊ sumo dolore hoĩes eogi. ut
quicquid seiat: dicant ⁊ p̃t̾ea ħ ꝯfirmatior erit dispu¬
tatio. si q̃ dicta er̃t̃ argum̃tãdo eis ronib qͥb om̃is
ꝯiectura tͣctat᷑ tͣhenꝰ adueri similẽ suspitionẽ. Id̾q

Expanded text:
ab argumentis contra argumenta, ab rumoribus contra rumores. ab argumentis contra argumenta, ab rumoribus contra rumores. A testibus dicemus secundum auctoritatem et vitam testium ete turpitudinem, testimoniorum inconstantiam; si aut fieri non potuisse dicemus aut non factum esse quod dicant aut scire illos non potuisse aut demonstrabimus maiores veri inveniendi causa tormentis et cruciatu voluisse quaeri et summo dolore homines cogi, ut quicquid sciant dicant; et praeterea confirmatior haec erit disputatio, si, quae dicta erint, argumentando isdem viis, quibus omnis coniectura tractatur, trahemus ad veri similem suspicion
Abbreviated transcription (Latin):
tigiũ reꝑtũ fuerit. aut crutior ĩ uestim̃tis. aut si ĩ eo loco
dep̾hensus. aut uisus tnsacto nego cio qͥ ĩ loco re resges¬
ta dicitur. Consequtio ÷: c̃ q̃ritur q̃ signa nocentis i ĩ no¬
cenitis ꝯseqͥ soleant. accusator dicet di pot̾it ad u̾sarium
cũ ad eũ uentũ sit erubuisse. ex palliusse. titubasse
tie sunt. Si reus hoꝵ nicħ fecerit: accusator dicet eũ
non innocentie st̃. De fensor sit ꝑtinuerit. magnitu¬
dine ꝑicłi ñ cõscientia peccati se cõmocũ eẽ. dicet
siñ ꝑtinuerit frecũ innocentia negabit ẽẽ cõmotũ.
nemo põt uti ⁊ hi ĩ st̃ qͥb nͥ defensor. Cõmunes st̃
qͥ alia ĩcausa ab reo alia ab accusatore. tͣctant᷑. Incau¬
sa ꝯ iecturali ꝓͥus locꝰ ÷ accusatoris eũ dicit maloꝵ mi¬
sereri ñ oport̾e.⁊ c̃ auget peccati attcitatẽ. Defensoriᷤ¬
ꝓͥus locꝰ ÷ c̃ miscđĩam captat ⁊ cũ accusatorẽ caluni¬
ari ciminatur. Cõmunes loci st̃ ÷ tũ accusatoris tũ

Expanded text:
‹rei› repertum fuerit; si cruor in vestimentis: si in eo loco conprehensus aut visus transacto negotio, quo in loco res gesta dicitur. Consecutio est, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, tiae sint. Si reus horum nihil fecerit, accusator dicet eum non innocentiae sint. Defensor, si pertimuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotum esse dicet; si non pertimuerit, fretum innocentia negabit esse commotum. nemo potest uti, et ii, quibus nisi defensor. Communes sunt, qui alia in causa ab reo, alia ab accusatore tractantur. In causa coniecturali proprius locus accusatoris est, cum dicit malorum misereri non oportus est, cum misericordiam captat et cum accusatorem calumniari criminatur. Communes loci sunt cum accusatoris tum
Abbreviated transcription (Latin):
anab rogatio aut de rogatio sit. Deiñ utrũ leges ita dissen-¬
tiant. ut alt̾a iubeat alt̾a uecet. Anita ut alt̾a cogat: alt̾a
ꝑ mitat. Infirma eñi erit de fensio eiꝰ. qͥ negabit se fecisse
qͥ coget̾ : c̃ alt̾a lex ꝑ mit̾et. Plus eñi ualet sanctio. ꝑmis¬
tiat: cui legi. ab rogatũ aut derogatũ sit: id qͥ post̾iore
lege sanctitũ sit: eẽ. negleͤtu. Cũ ħ er̃t ꝯsidata. statĩ nr̃e
logis expositioẽ. rectatione. collatidatioẽ. utem̃. Deiñ
ꝯtͣrie legis enodabimꝰ uoluntatẽ ⁊ eã tͣhemꝰ ad nr̃e cause
comodũ. De m̃ de uiridiciali ab soluta sumemꝰ rõnẽ u¬
ris. ⁊ queremꝰ partes iuiris utrũ cũ ea faciunt d̾qͣ parte

Expanded text:
brogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permisquod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus partes iuris, utrocum faciant; de qua parte
Abbreviated transcription (Latin):
hodie ñ castigabo procomissa noxa exeo qͥ ipse factus :
ñ exeo qd fieri ꝯuenit utile qͥd sit r̾ocinat᷑. Uana rͥo ÷¬
ma nascit᷑ amicicia. Aut hmͦ. Philo phia uitanda ÷ affert
eñiso cordiam atq desidiã. Nlam hȩ r̾oes nisi false cẽnt
necessariam causã affert expositiõis. uelut pacuuiꝰ. for¬
tunã insonã ẽẽ. ⁊ cccã ⁊ brutã ꝑhibent philosophi sa¬
xi eoq in stare globo p̃dicant uolubili. io quia qͦ saxũ
inpułit fors eo cade fortuuã auttumanti c̾et̾a ob eã rẽ
quia atͦx ĩcta ĩ stabilisq sit britã qr dignũ atq indignũ
neq̃at int̾nosce̾. Sc̃ aũ alii philophi qͥꝯtͣ fartunã negent¬
ulla. eẽ set cemeritate oĩa autumant. Idmag̃ u̾i simile
aiuit qͥ usus abse exꝑumdo edocet. uelut horestes mͦ fu¬
philosophoꝵ fieri potuit. ut is qͥc̃ rex fuisset m̃dicꝰ fac

Expanded text:
Concastigabo pro commerita noxia. Ex eo, quod ipse facturus est, non ex eo, quod fieri convenit, utile quid sit, ratiocinatur. Vana rma nascitur amicitia.» Aut hoc modo: «Philosophia vitanda est: adfert enim socordiam atque desidiam.» Nam hae rationes nisi falsae essent, necessariam causam adfert expositionis: velut Pacuvius: Fortunam insanam esse et caecam et brutam perhibent philosophi Saxoque instare in globoso praedicant volubili: Id quo saxum inpulerit Fors, eo cadere Fortunam autumant. Caecam ob eam rem quia atrox, incerta instabilisque sit; Brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. Sunt autem alii philo esse: Temeritatem esse autumant. Id magis veri simile esse usus reapse experiundo edocet: Velut Orestes modo fuphilosophorum fieri potuit, ut is, qui rex fuisset, mendicus fac