comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quasi excontinenti atq
impliore & de substantia p̃dicato fides ducit᷑. Quã sortẽ adsua incdi¬
uidua spetiẽ nemo dubitat optinere. Nã & contin& ea. & de eoꝵ sub¬
tantia p̃dicat᷑ Similitudo sequit᷑ quȩ late patet. sed oratorib &
es ut ante dixi & maximis & mininis in questionib argum̃ta ducunt᷑
esi militudinis loco plane atq expedite disseruit. omñẽꝙ aperuit
plures extra eã dequa querit᷑ causã cadere sol& facile potest eredeo
in eã quoꝙ dequa ambigit᷑ conuenire. Id cireo exsimilitudine trac¬
te argum̃tationes magnũ oratitorib usũ p̃stant. philo sophiis quoqo
qm̃ ñ in om̃ib questionib demonstratione utunt᷑. sed aliquodiens
uerisimilia colligunt. quo id facilius ꝑsuadeant qđ nitunt᷑ ostende¬
re. Inde similitudo rerũ sepe ẽ conquirenda. Atq id cireo locus
asimilitudine oratorib maximȩ philo sophisꝙ conductta nidm̃
solis Om̃s enĩ loci cõmunes s̃ cuiꝰq materiȩ. sed in aliis uberius in¬

Expanded text:
uasi ex continenti atque ampliori, et de substantia fides praedicati ducitur: quam sortem ad sua individua speciem nemo dubitat obtinere, nam et continet ea, et de eorum substantia praedicatur. Similitudo sequitur, quae late patet, sed oratoribus et cis ut ante dixi et in maximis et in minimis quaestionibus argumenta ducunt. De similitudinis loco plane atque expedite disseruit, omnemque aperuit plures extra eam de qua quaeritur causam cadere solet, facile credi potest in eam quoque de qua ambigitur convenire. Idcirco ex similitudine tractae argumentationes magnum oratoribus usum praestant, philosophis quoque, quoniam non in omnibus quaestionibus demonstratione utuntur, sed aliquoties verisimilia colligunt, quo id facilius persuadeant quod nituntur ostendere, similitudo rerum saepe est inquirenda, atque idcirco locus a similitudine oratoribus maxime philosophisque conducit, non tamen solis. Omnes enim loci communes sunt cujusque materiae, sed in aliis uberius in
Abbreviated transcription (Latin):
modũ in pͥmis mꝰ tullius ualidueẽ c̃firmat. Illa enĩ regula
satis ueraẽ ac necessaria quȩ de generib p̃dicant᷑ : Eadẽ de
spetie om̃ib modis p̃dicari. Illud uͦ queri ꝑutile ẽ cũ aliqid̃de
utrũ exgnẽ anex forma argum̃tũ ductũ eẽ arbitrem᷑. Nãsi
homo qͥm̃ rationalis ẽ genꝰ hoĩs ñ ẽ. Sed dicendũ ẽ qm̃ uelus

Expanded text:
enim regula satis vera est atque necessaria, Quae de genere praedicantur, eadem de specie modis omnibus praedicari. Illud vero quaeri perutile est, cum aliquid de utrum ex genere an ex forma argumentum ductum esse arbitremur. Nam si homo, quoniam rationalis est, genus hominis non est, sed dicendum es
Abbreviated transcription (Latin):
ltẽq quȩ iocundiora quȩ plurib ꝓbata. quȩ ab optimo qͦꝙ laudati. Atq
ut hȩc in cõparatione meliora : sic deteriora quȩ his st̃ contraria. Parix̃
cõparatio nec elationẽ habet nec sũ missa ẽ. Est enĩ ȩqualis. multi aut̃ s̃
quȩ ȩqualitate ipsa cõparant᷑. quȩ ita fere c̃cludunt. Si consilio iuuare

Expanded text:
itemque quae jocundiora, quae pluribus probata, quae ab optimo quoque laudata. Atque itemque quae jocundiora, quae pluribus probata, quae ab optimo quoque laudata. Atque ut haec in comparatione meliora sunt, sic deteriora quae his sunt contraria. Parum autem comparatio nec elationem habet, nec submissionem; est enim aequalis. Multa autem sunt quae aequalitate ipsa comparentur, quae ita fere concluduntur: Si consilio juvare
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑuagata angustis Ex quib ꝑlurabona ꝓpagant᷑. auȩq pli¬
res imitent᷑ d faciant. Spetie aut̃ cõparant᷑ ut anteponant᷑. quȩ
ꝓpt̃se expetenda st̃ his ꝙ ꝓpt̃ aliud. & ut innata aq insita assup¬
tis & aduentitus. Integra contaminatis. Iocunda minꝰ iocundis.
honesta. ipsis&iã utilib ꝓcliuia laboriosis. Necessaria ñ necessa¬
riis. sua alienis: rara uulgarib: desiderabilia his quib facile pos¬
siscarere : ꝑfecta. in choatis t ota partib: ratione utentia ra¬
tionis exꝑtib Uoluntaria necessariis. animata in animatis.
Naturalia ñ naturalib Artifitiosa ñ artificiosis. Uisaut̃ in cõpa¬
ratione sic cernit᷑. Efficiens causa grauior quã ñ efficiens. Quȩ ipsa con¬
tenta st̃ meliora quã quȩ egent alis. Quȩ innrã quã quȩ in alioꝵs
potestate. Stabilia incertis. Quȩ eripi ñ posst̃ his quȩ possunt. affectio
aut̃ adres aliquas huius modi ẽ. Principiũ cõmoda maiora quã religo&ꝵ

Expanded text:
ervagata angustis, ex quibus plura bona propagentur, quaeqres imitentur et faciant. Specie autem comparantur, ut anteponantur, quae propter se expetenda sunt, his quae propter aliud, et ut innata atque insita assumptque adventiciis, integra contaminatis, iucunda minus iucundis, honesta ipsis etiam utilibus, proclivia laboriosis, necessaria non necessariis, sua alienis, rara vulgaribus, desiderabilia eis quibus facile carere possis, perfecta incohatis, tota partibus, ratione utentia rationis experti- bus, voluntaria necenaturalia non naturalibus, artificiosa non artificiosis. Vis autem in comparatione sic cernitur: Efficiens causa gravior quam non efficiens; quae se ipsis contenta sunt, meliora quam quae egent aliis; quae in nostra, quam quae in aliorum potestate sunt; stabilia incertis; quae eripi non possunt, his quae possunt. Affectio autem ad res aliquas est hujusmodi: Principum commoda majora quam reliquorum,
Abbreviated transcription (Latin):
oratorib & philosophis sed &iã iurisꝑitis copiose de consultatio¬
nib: suis disputare. Coniunctus huic causarũ loco locus ille ẽ
qui efficit᷑ ex causis: ut enĩ causa effectũ indicat. sic qđ effectũ ẽ
que fuerit causa demonstrat: hic locus suppeditare solet oratorib
& poetis. sepe &iã philo sophis sed his quiornate & copiose loqui
posst̃ mirabilẽ copiã dicendi. cũ denuntiant qiđ ex quare sit
futurũ. Causarũ enĩ cognitio cognitionẽ effectorũ facit. Reliquꝰ
ẽ cõparationis locus cuius genꝰ &emplũ supͣ positũ ẽ uttȩterorũ.
nunc explicanda tractatio ẽ. Cõparant᷑ gͥ omã eaquȩ aut ma¬
iora aut minora aut paria dnr̃. Inquib expectant᷑ hȩc. numerꝰ.
speties uis. Quȩdã &iã quȩ st̃ adres aliquas affecta. Nu mero sic
cõparabunt᷑. plura bona ut pauciorib bonis ante ponant᷑. pauti¬

Expanded text:
oratoribus et philosophis, sed iuris etiam peritis copiose de consultatiooratoribus et philosophis, sed iuris etiam peritis copiose de consultationibus suis disputare. coniunctus huic causarum loco ille locus est qui efficitur ex causis. Vt enim causa quid sit effectum indicat, sic quod effectum est quae fuerit causa demonstrat. Hic locus suppeditare solet oratoribus et poetis, saepe etiam philosophis, sed eis qui ornate et copiose loqui possunt, mirabilem copiam dicendi, cum denuntiant quid ex quaque re sit futurum. Causarum enim cognitio cognitionem even- torum facit. Reliquus est comparationis locus, cuius genus et ex- emplum supra positum est ut ceterorum; nunc explicanda tractatio est. Comparantur igitur ea quae aut maiora aut minora aut paria dicuntur; in quibus spectantur haec: numerus species vis, quaedam etiam ad res aliquas adfectio. numero sic comparabuntur, plura bona ut paucioribus bonis anteponantur, pauci
Abbreviated transcription (Latin):
Cadunt &iã in ignorantiã atq in prudentiã ꝑturbationes animi
quã quã st̃ uoluntariȩ. Ob iurgatione &im moninone enĩ dei¬
ciuntur. Tam̃ habent tantos motus. ut eaquȩ uoluntaria s̃ aut ne¬
cessaria int̃dũ. aut certe ignorata uideant᷑ Toto gͥ loco explicato
magna argum̃toꝵ suppetit copia. Inurĩ s aut̃ si ñ uberior aut for¬
tasse subtilior. Priuata enĩ iudicia maximarũ quidẽ rerẽ in
gientib hastas ministrant. In om̃ib gͣbis iudicus inquib exfide
bona ẽ addtũ. Ubi uͦ &iã ut int̃bonos beneagere oporteat.
in pͥmis que in arbitrio reiuxoriȩ in quo ẽ quid eis melius eqͥus
paratieẽ debent. Illidolũ malũ. illi fidẽ bonã. illi equũ bonũ
illi qiđ sotiũ socio qiđ eũ quine gotia aliena curassetei. cuiꝰ ea
negotia fuissent. qiđ eũ qui mandasset: ei cuimandatũ eet̃.
alterũ alteri p̃stare oporteret. qiđ uirũ uxori. qiđ uxorẽ uiro

Expanded text:
Cadunt etiam in ignora- tionem atque imprudentiam perturbationes animi; quae quamquam sunt voluntariae—obiurgatione enim et admon- itione deiciuntur—tamen habent tantbs motus, ut ea quae voluntaria sunt aut necessaria interdum aut certe ignorata videantur. toto igitur loco causmagna argumentorum suppetit copia; in vestris autem si non uberior, at fortasse subtilior. Privata enim iudicia maximarum quidem rerum in gientibus hastas ministrant. in omnibus igitur eis iudiciis, in quibus EX FIDE BONA est additum, ubi vero etiam VT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET in primisque in arbitrio rei uxoriae, in quo est QVOD EIVS AEQVIVS MELIVS, parati eis esse debent. Illi dolum malum, illi fidem bonam, illi aequum bonum, illi quid socium socio, quid eum qui negotia aliena curasset ei' cuius ea negotia fuissent, quid eum qui mandasset, eumve cui mandatum esset, alterum alteri praestare oporteret, quid virum uxori, quid uxorem viro
Abbreviated transcription (Latin):
acsine ulla c̃fusione ñ casu ad eamens. sed quadã uia acratione ue¬
niat. Post hanc beniuolentiȩ captationẽ. trebatu laudẽ subiungit.
qđ eiꝰ uerecundiã in his cõmemorat expetendis. quȩ si postulanti
amico cicero p̃stitiss&. & głȩ p̃miũ ferret & gr̃ȩ. Sed qđ petenti treba¬
tio ut ei topica traderet minime c̃cessit: idpꝓprii laboris fuga: sed
trebatii potiꝰ causa factũ eẽ contendit : ut in eo ꝗꝗ trebatii uelut iam¬
repulsi sub iratus forsitan animꝰ n unc p̃sit alienꝰ. Intererat uͦ trebatii ut

Expanded text:
ac sine ulla confusione non casu ad ea mens, sed quadam via et ratione perveniat, post hanc benevolentiae captationem, Trebatii laudem subjungit, cum ejus verecundiam in his commemorat expetendis, quae si postulanti amico Cicero praestitisset et gloriae praemium ferret et gratiae, sed quod petenti Trebatio, ut ei Topica traderet minime concessit. Id non proprii laboris fuga, sed Trebatii potius causa factum esse contendit, ut in eo quoque Trebatii veluti turepulsi subiratus forsitan animus, nunc non sit alienus. Intererat vero Trebatio ut
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ netacitȩ quidẽ flagitiomi tue. Itaꝙ hȩc cũ mecũ libros ñ
haberẽ. memoria repetita in ipsa nauigatione c̃scripsi. tibiq
exitinere misi. ut mga diligentia mandatoꝵ tuoꝵ te qͦq & si
ad monitore ñ eges ad memoriã nrarũ rerũ excitarẽ. Sed iã
tempusadid qđ instituimꝰ ac cedere INCẼ DEΑRΟΥMENtC
SLumomĩs ratio diligens disserendi duas habeat partes: unã¬
inueniendi alterã iudicandi. utriusꝙ princeps ut mihi quidẽ uidet᷑
Aristotelesfuit. Stoici aut̃ iñ alteri elahorauer̃. Iudic in dienĩ uias
rerũ quȩ ab sconditȩ st̃ demonstrato & notato loco facilis inuentioẽ.
sic cũ ꝑuestigare arguintũ aliqid uolumꝰ: Iocos nosse debemꝰ. Sic
enĩ appellatȩ ab aristotele st̃ hȩ quasi sedes equib argum̃ta ꝓ¬
muntur itaq licet diffinire locũ eẽ argum̃ti sedẽ. Argum̃tũ

Expanded text:
esse ne tacitae quidem flagitationi tuae. Itaque haec, cum mecum libros non esse ne tacitae quidem flagitationi tuae. Itaque haec, cum mecum libros non haberem, memoria repetita in ipsa navigatione conscripsi, tibique ex itinere misi, ut mea diligentia mandatorum tuorum, te quoque, et si admonitore tempus est ad id quod instituimus accedere. Cum omnis ratio diligens disserendi duas habeat partis, unaveniendi alteram iudicandi, utriusque princeps, ut mihi quidem videtur, Aristoteles fuit. Stoici autem in altera elaboraverunt; iudicandi enim vias rerum quae absconditae sunt demonstrate et notato loco facilis inventio est, sic, cum pervestigare argumentum aliquod volumus, locos nosse debemus; sic enim appellatae ab Aristotele sunt eae quasi sedes, e quibus argumenta promuntur. itaque licet definire locum esse argumenti sedem, argumentum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ab ipsis philosoplus p̃t᷑ ad modũ paucos ignorat᷑. Qurib eo. minꝰ
ignoscentdũ ẽ. qđ ñ modo reb his quȩ ab illo dictȩ uł inuentȩ ft̃
allici debuert̃. sed dicendi quoq incredibiliquadã eũ copia
tũ &iã suauitate. Nlon potui igit᷑ tibi sepius hoc roganti & tuñ
uerenti ne mihi grauis esses. facile enĩ id cernebã deberi denega¬
re. ne ipsi iuris intp̃ti fieri uideret᷑ iniuria. Et enĩcũ tu mihi
meisq multa sepe p̃stitisses. ueritus sũ nesi ego grauarer. aut in¬
gratũ id aut suꝑbũ uideret᷑. Sed dũ fuimꝰ una tu optimus testis¬
es quã fuerĩ occupatꝰ. Ut aut̃ ate discessi ingretiã ꝓficiscens. cũ
oꝑa inea necres publica nec amici uterent᷑. nec honeste inter
arma uersaripossẽ: insi tuto quidẽ id mihiliceret : ut ueni
ueliã tuaq & tuos uidi : ad monitus huiꝰ ȩris alieni: noluide¬

Expanded text:
qui ab ipsis philosophis praeter admodum paucos ignoretur. Quibus eo minus qui ab ipsis philosophis praeter admodum paucos ignoretur. Quibus eo minus ignoscendum est, quod non modo rebus his, quae ab illo dictae et inventae sunt, allici debuerunt, sed dicendi quoque incredibili quadam cum copia, tum etiam suavitate. Non potui igitur tibi saepius hoc roganti, et tamen verenti ne mihi gravis esses facile enim id cernebam, debere diutius, ne ipsi juris interpreti fieri videretur injuria. Etenim cum tu mihi meisque multa saepe cavisses, veritus sum, ne si ego gravarer, aut ingratum id aut superbum videretur. Sed dum fuimus una, tu optimus es testis quam fuerim occupatus. Ut autem a te discessi in Graeciam proficiscens, cum opera mea nec respublica, nec amici uterentur, nec honeste inter arma versari possem, ne si tuto id quidem mihi liceret, ut veni Veliam tanquam et tuos vidi, admonitus hujus aeris alieni, nolui de
Abbreviated transcription (Latin):
BERE INGRESS
Eum enim metum intusculano esses & in bibliotheta separatĩ uterꝙ.
nr̃m ad suũ studium libellos quos uell& euoluera. incidisti in aristotelis
topica quȩdã quȩ s abillo plurimis ubris ex plicata. Qua inscriptione
commotus. continuo ame ubrorũ eorũ sententiã requisisti. Quã cũ
tibi ex posuissen disciplinã inueniendorũ argumentorũ ut sine uł¬
libris contineri : uere cunde tu quidẽ ut om̃a sed tam̃ ficile ut cer¬
nerẽte ardere studio: mecũ ut tibi illa triderẽ egisti. Cũ autẽ
ego te ñtĩ uitandi laboris mei. quã quia tui id int̾eẽ arbnri¬
rer. uł ut eos ꝑte ipse legeres. uł ut totã rationẽ idoctissimo
quodã rethore acciperes hortatꝰ essẽ. utrũq ut ate audibam
es expertus. Sed alibris te obscuritas reiecit. Rethor aut̃ ille
magns hȩc ut opinos aristotelica se ignorare respondit. Qđ
quidẽ minime sũ ad mirit᷑. eũ philosophũ rethoriñeẽ cognitũ.

Expanded text:
bere ingressoCum enim mecum in Tusculano esses et in bibliotheca separatim uterque nostrum ad suum studium libellos quos vellet evolveret, incidisti in Aristotelis Topica quaedam, quae sunt ab illo pluribus libris explicata. Qua inscriptione commotus continuo a me librorum eorum sententiam requisisti; quam cum tibi exposuissem, disciplinam inveniendorum argu- mentorum, ut sine ullibris contineri, nerem te ardere studio, mecum ut tibi illa traderem egisti. Cum autem ego te non tam vitandi laboris mei causa, quam quod tua id interesse arbitrarer, velut eos per te ipse legeres, vel ut totam rationem a doctissimo quodam rhetore acciperes, hortatus essem. Utrumque ut ex te audiebam es expertus, sed a libris te obscuritas rejecit. Rhetor autem ille magnus haec, ut opinor, Aristotelica se ignorare respondit. Quod quidem minime sum admiratus eum philosophum rhetori non esse cognitum,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ nom̃ retinet. nũ quã seiungit᷑. Numerita aut᷑ pecunia nom̃¬
anpentti setinet Neguta gͥ uidetur. A forma generis quã interdũ
quo planius accipiatur partẽ licet nominare hoc modo Snta fibic
peruma segata ẽ auiro sie iuiro mat̃ fimilias cet si ronmanũ n ion¬
milias exe sunt que inmanũ conuenert llteri cari que tantu rodo

Expanded text:
suum nomen retinet, numquam seiungitur, numerata autem pecunia nomsuum nomen retinet, numquam seiungitur, numerata autem pecunia nomlegata igitur videtur. a forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare hoc modo: Si ita Fabiae pecunia legata est a viro, si ei viro materfamilias esset; si ea in manum non conmilias, eae sunt, quae in manum convenerunt; altera earum, quae tantum modo
Abbreviated transcription (Latin):
multi formit̃ ꝑsequunt᷑ Ita ut tertius quidẽ dilbia qeihstnlhyl senpst aeuce¬
neret exempla. Quartꝰ uͦ eosdẽ locos ꝑ aliasrursus similitudines mon

Expanded text:
multiformiter persequuntur. Ita ut tertius quidem Tulliana sibi de jure proponat exempla. Quartus vero eosdem locos per alias rursus similitudines mon
Abbreviated transcription (Latin):
domo egrediendi ut amicũ uideret. Rursus qm̃ lapis naturalit᷑
grauis ẽ : grauitas uͦ terrã petit. casus quidẽ lapidis ꝓpt̃ aliqiđ
naturalit̃ factus ẽ. Ad id uͦꝰ lapidis natura tendebat ut insuum
locũ pondus ueniens conquiesceret. Sed huic naturali intentioni
aliqid̃ fiunt. Quȩ cũ itasint cũꝙ diffinitio aristotelica ãtulliana
plurimũ discrepet. illud tam̃ in utrisq c̃stit id qđ fortunȩ sub¬
iectũẽ. incertis casib seꝑ eẽ suppositũ. Nalicet in his reb sepe for

Expanded text:
domo egrediendi causa, ut amicum videret. Rursus, quoniam lapis naturaliter domo egrediendi causa, ut amicum videret. Rursus, quoniam lapis naturaliter gravis est, gravitas vero terram petit, casus quidem lapidis propter aliquid naturaliter factus est; ad id enim lapidis natura tendebat, ut in suum locum pondus veniens conquiesceret. Sed huic naturali intentioni aliquid fiunt. Quae cum ita sint, cumque diffinitio Aristotelica a Tulliana plurimum discrepet, illud tamen in utrisque constat, id quod fortunae subjectum est, incertis casibus semper esse suppositum. Nam licet in hi
Abbreviated transcription (Latin):
sit : quȩ rarius fuint. Eoꝵ uͦ quȩ funit partim finem aliquem
spectant : partim minime. Quis enĩ finis eẽ potest simanũ exten¬
dam sigenua complicẽ . Atq aliꝗd iacens humi tolłam qd̃ nuli
usib applicet᷑ : At ił ea quȩ aliquem finem spectant. partim
uoluntatis st̃ partim naturȩ . Uoluntatis ut siquis id circo domo
egrediatur ut uideat amicum. Naturȩ ut qđ̵ in animalib: Om̃a
quȩ ab eafiunt certã animalis respiciuntꝰ utilitatẽ. atq ad huius
salutẽ c̃seruationẽq omniũ mẽ broꝵ mom̃tas̃ constituta: Ca¬
sũ gͥ ac fortuitos euentus in his ponimꝰ quȩ cũ rarius fiunt. in
his tamen ꝑ accidens eueniant quȩ ꝓpt̃ aliquid fiunt. ueluti
siquis egressus ut amicũ uideret p̃teriens cadente: suꝑ lapide
ictus ẽ. Id gͥ qđ euenit in rariore causa ponendũ ẽ. Accessit¬
tam̃ causa ex uoluntate quȩ certũ respici ebat finẽ. Eauꝰ fuit

Expanded text:
sit, quae rarius fiunt. Eorum vero quae fiunt, partim finem aliquem sit, quae rarius fiunt. Eorum vero quae fiunt, partim finem aliquem spectant, partim minime. Quis enim finis esse potest, si manum extendam, si genua complicem, atque aliquid jacens humi tollam, quod nullis usibus applicem? At vero ea quae aliquem finem spectant partim voluntatis sunt, partim naturae. Voluntatis, ut si quis idcirco domo egrediatur, ut videat amicum. Naturae, ut quod est in animalibus. Omnia quae ab ea fiunt certam animalis respiciunt utilitatem, atque ad ejus salutem conservationemque omnium membrorum momenta sunt constituta. Casum igitur ac fortuitos eventus in his esse ponimus, quae cum rarius fiant, in his tamen per accidens eveniunt, quae propter aliquid fiunt: veluti si quis egressus domo ut amicum videret, praeteriens cadente desuper lapide ictus est; id igitur quod evenit, in rariore causa ponendum est; accessit vero ei voluntati, quae certum respiciebat finem. Ea vero fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ososteneat nullũ cogat ignauũ. Dicamus gͥ ꝗd euentus sit fortu¬
ne ł quarũ rerũ fors ee causa dicat᷑. Omaigitur fiunt Lons
citur ł raro ut siequuscũ cũ quinq ł trib pedib ꝓcreetu
ł eque ut inquib fatiendarum nichil rerũ nichil int̃ ẽ quo pot
uoluntate uerganur. Atq illud quidẽ qb sẽꝑ fit nichil hab& opp¬
sitũ qd ullomodo alit̃ fiat. id uͦꝰ qd sepe contingit. hab& adũsa
ud qd̾ rarius euenit. n eq enĩ sepus fiere ac ñ seꝑ nisi diũ sũ raro ae¬
dẽ sed aliquando :̃ tingerae. Quod igt᷑ ex fortiuaset exiẽpitius ĩ &
Quis enĩ casu solem dicat oriri. ne in his quidẽ quȩ frequen¬
tiuis fiunt. Hullus enim casu equm dixerit esse quadrupe¬
dem. Nec il in his quȩ fieri equalit̃ solent. Nã quȩ uoluntaria
st̃ ñ uidentur eẽ fortiuta. Restat gͥ ut in his fortunȩ euentũ

Expanded text:
osos teneat, nullum cogat ignavum. Dicamus igitur quid eventus sit fortuosos teneat, nullum cogat ignavum. Dicamus igitur quid eventus sit fortunae, vel quarum rerum sors causa esse dicatur. Omnia igitur fiunt vel citur; vel raro, ut si equus cum quinque vel tribus pedibus procreetur; vel aeque, ut in quibus faciendarum rerum nihil interest, quo potius voluntatem vergamus. Atque illud quidem quod semper fit, nihil habet oppositum, quod ullo modo aliter fiat; id vero quod saepe contingit habet adversum, id quod rarius evenit, neque enim saepius fieret, ac non semper, nisi diversum raro quidem, sed aliqquis enim casu solem dicat oriri? Ne in his quidem quae frequentius fiunt; nullus enim casu equum dixerit esse quadrupedem. Nec vero in his quae fieri aequaliter solent; nam quae voluntaria sunt non videntur esse fortuita. Restat igitur ut in his fortunae eventus
Abbreviated transcription (Latin):
hanc urbẽ. sicut reliquas om̃s quȩ ꝗdem erant expetendȩ studio atoui
dustria sua maiores noi traistulerunt Et rursus Nos qui se quinue¬
poio iupnga iera aoraođ ueri simile oc currit ꝓgredi possumus de rtfa¬
Prsine ꝑrinatia & refellere sine iracundia parati sumus Quo curto
quȩ mala ratio ẽ ipsius m tullii uoluntatẽt uidiũq conuellere
eũ eiusdẽ contranos senrenitus atq auctaritate nitantur. Sed sicuros
tros cõmentarios in spicere uacuũ fuerit sciat hos nos exaristonil
scđo phisicoꝵ uolumine inuertissȩ Qui taae si altioris philosoolie
disputationem tangant ñ ẽ tam̃ studus inuidendum sirethoricis
quoq ac dialecticis dis putationib ad miscearaꝰ quȩ st̃ ꝓfundiora natu¬
rȩ. Neq pigrescere ac lassari animos equuĩ ẽ quos intentiores acuege¬
tos ipsa rerũ ambiguitas & uariarum cognitio speculationũ debere ef¬
ficere. cum preserton ea libroꝵ natura sit ut ad legendum stuoi¬

Expanded text:
hanc urbem, sicut reliquas omnes, quae quidem erant expetendae studio atque industria sua majores nostri transtulere. Et rursus, nos qui sequimultra quam quod verisimile occurrit, progredi possumus, et refelli sine pertinacia et refellere sine iracundia parati sumus. Quocirca quae malum ratio est ipsius M. Tullii voluntatem judiciumque convellere, cum ejusdem contra nos sententiis atque auctoritate nitantur? Sed si cui commentarios nostros inspicere vacuum fuerit, sciat haec nos ex Aristotelis secundo Physicorum volumine advertisse, quae tametsi altioris philosophiae disputationes tangunt, non est tamen studiis invidendum, si rhetoricis quoque ac dialecticis disputationibus admisceamus, quae sunt profundiora naturae, neque pigrescere ac dilassari animos dignum est, quos intentiores ac vegetos ipsa rerum ambiguitas et variarum cognitio speculationum deberet efficere, cum praesertim ea librorum natura sit, ut ad legendum studi
Abbreviated transcription (Latin):
Effectũ nãq ÷ in manꝰ conuentione omã quȩ mulieris suiri fieri
dotis noiẽ . quãquã hicꝗꝗ ñ ab effectis sed acausa factũ aͣrgum̃tũ
monstret᷑. Ostensũ ÷ enĩ uiri fieri dotis noĩe. quicqiđ mulieris fue¬
rit ex eo qđ mulier in manũ c̃uenerit. Sed hoc causa ÷ ut quȩ
causa ÷ ł siquis dicat eã eẽ causã ut bona mulieris uiro de¬
beant cedere qđ ꝑ inmanꝰ c̃uentionẽ uiri facta s̃ dotis nõi
Acausa rursus ac ñ ab aͦffectis factũ eẽ argum̃tũ putabit. iđ adote.
Abeffectis uͦ p̃ oportet aliud nisi causã ꝓbare. Esset uͦ ex effectuas
guñitũ ut exeo causa ꝓbaret᷑ hoc modo. Si questio eẽt arimulier in
tanũ conuenisset uiri. & indubitatũ haberct᷑ omã quȩ fuissent mulie¬
ris uiri facta dotis noĩe. diceret᷑ ita. Siom̃a quȩ fuere mulieris uiri facta
st̃ dotis noĩe mulier in manũ uiri conuenit. Sed om̃a quȩ fuer̃ muli¬

Expanded text:
ectum namque est, in manum conventione omnia quae mulieris sunt viri fieri dotis nomine, quanquam hic quoque non ab effectis, sed a causa factum argumentum esse monstretur. Ostensum est enim fieri viri dotis nomine, quidquid mulieris fuerit, ex eo quod mulier in manum convenerit. Sed haec causa est ut qucausa est; vel si quis dicat eam esse causam, ut bona mulieris viro debeant cedere, quod per in manus conventionem viri facta sunt dotis nomine, a causa rursus, ac non ab effectis factum esse argumentum putabit, id est a dote; ab effectis vero non oportet aliud nisi causam probari. Esset vero ex effectis argumentum, ut ex eo causa probaretur hoc modo: Si quaestio esset an mulier in manum viri convenisset, et indubitatum haberetur, omnia quae fuissent mulieris, viri facta dotis nomine, diceretur ita: Si omnia quae fuere mulieris, viri facta sunt dotis nomine, mulier in manum viri convenit; sed omnia quae fuere muli
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in re minore ualet. ualeat᷑ inmaiore Aparib uͦ fit similit̃
cõparatio. Necesse ÷ enĩ ut ualeat ȩquitas. quȩ parib in reb pa¬
ria iura desiderat. Plurimarũ gͥ rerũ usus capio annua ÷ ut siqͥs
eis anno continuo fuerit usus. id firma iuris auctoritate possideat
uelut rẽ mobilẽ. Fundi uͦ ususcapio bienni tẽponsspatio continet᷑
Deȩdib in lege nihil ascriptũ ÷ Querit᷑ gͦ ususȩdiũ unone anno an
biennio capiat᷑. faciemꝰ a parib: argumentionẽ. & qm̃ immobiliũ
equa possessio:÷ ȩdes uͦ immobiles st̃ uti biennio fundus usu capit᷑:
ita&iã oportet ȩdes usu capere biennio possidentẽ. Equita senĩ parib in
łauisis paria iura desiderat. Quȩ maxima ꝓpositio atullio clarissime
posita ÷ : sed exemplũ restrictius dictũ ÷ nec ꝓmptissime ad intell¬
At in lege edes p̃ appellant᷑ & sunt ceterarũ omiũ quoꝵ annuus ẽ
usus hic rursus ȩdesinhis uidet᷑ ponere quȩ annuo usu capiunt᷑¬

Expanded text:
 fit similiter comparatio. Necesse est enim ut valeat aequitas, quae paribus in rebus paria jura desiderat. Plurimarum igitur rerum usucapio annua est, ut si quis eis anno continuo fuerit usus, eas firma juris auctoritate possideat, velut rem mobilem. Fundi vero usucapio, biennii temporis spatio continetur, de aedibus in lege nihil ascriptum est. Quaeritur ergo, usus aedium unone anno, an biennio capiatur. Faciemus a paribus argumentationem, et quoniam immobilium aequa possessio est, aedes vero immobiles sunt, ut biennio fundus usucapiatur, ita etiam oportet aedes usucapere biennio possidentem. Aequitas enim paribus in rebus paria jura desiderat. Quae etiam maxima propositio a Tullio clarissime posita est, sed exemplum restrictius positum est, nec promptissime ad intellAt in lege aedes non appellantur, et sunt caeterarum omnium quarum annuus est usus. Hic rursus aedes in his videtur ponere quae annuo usucapiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dispicioq qiđ ipsa in manũ conuentio. atq ex eo argum̃tũ traho
Id aut̃ ẽ. Omã uiri dotis noiẽ fieri quȩ cũq mulieris fuert̃. Ipsasͥ¬
in manꝰ c̃uentio omã quȩ mulieris fuer̃ uiri fecit dotis nomine
nec p̃cedens tẽpore sed statĩ ꝓpriaui naturȩ. Nã ut in manũ quos
c̃uenerit : mox eiꝰ bona dotis noiẽ uirũ sequunt᷑. faciogͥ argum̃u
sic. Si mulier quȩ defuncta ÷ in manũ c̃uenit. In manũ uͦ c̃uenien¬
tis mulieris bona uirifiunt dotis noiẽ hȩc quoq: bona de quib: agt

Expanded text:
d perfecerit ipsa in manum conventio, atque ex eo argumentum traho; id autem est, omnia viri dotis nomine fieri, quaecunque mulieris fuere. Ipsai conventio, omnia quae mulieris fuere, viri fecit dotis nomine, non praecedens tempore, sed statim propria vi naturae. Nam ut in manum quaecunque convenerit, mox ejus bona dotis nomine virum sequuntur. Facio igitur argumentum sic: Si mulier quae defuncta est in manum convenit, in manum vero convenientis mulieris bona viri fiunt dotis nomine, haec quoque bona de quibus agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat &iã in maiore. At in urbe aqua arcet᷑. Regent᷑ gͥ fines. Hic tam̃
quȩstio ꝑmutat᷑ hoc mͦ. Querit᷑ enĩ an inurbe fines oporteat regi
sed aminore sumit᷑ argum̃tũ iđ ab arcenda aqua. ut sit hoc quoq ar¬

Expanded text:
valeat etiam in majori. At in urbe aqua arcetur, regantur igitur fines. Hic tamen valeat etiam in majori. At in urbe aqua arcetur, regantur igitur fines. Hic tamen quaestio permutatur hoc modo: Quaeritur enim an in urbe fines oporteat regi. Sed a minore sumitur argumentum, id est ab arcenda aqua, ut sit hic quoque ar
Abbreviated transcription (Latin):
maiore ualet. ualeat inminore. Fit em̃ questio an inurbe aquam
liceat arceri in hac gͥ subiectus terminꝰ ÷ in urbe aquã : p̃dicatu s uͦ ÷
ius arcendi Regi fines dñr quotiens unusquisq ager ꝓpͥis finib: tor¬
minat᷑. Arcet uͦ aquã qui eã ꝑ sua pascua meare p̃ patit᷑. Facimꝰ gͥ
argum̃tũ sic. Qm̃ plus ÷ regifines minꝰ uͦ arceri aquã si inciuitate
te arceatur. Hic gͥ sũptũ ÷ argum̃tũ ab eo qđ in ipiso heret dequo
querit᷑. Querit᷑ uͦ de arcendȩ aquȩ iure. ab affecto scilic& iđ a maio
argum̃tationi inclusit hoc mͦ. Qđ in re maiore ualet. ualeat in mi¬
nore . & de inceps eanisus argumtationẽ expediuit. ut manifestius ap¬
pareat id qđ primo uolumine cõme moratũ ÷ has maximas ꝓpositiones
aliquotiens quidẽ argum̃tationib includi ut in p̃senti monstratur
exemplo : Alias uͦ uires argum̃tationib: dare. ut in suꝑiorib exemplis
locoꝵ. Qđ sudẽ conuertamꝰ exemplũ dicemꝰ. Qđ in reminore ualet.

Expanded text:
alet, valeat in minore. Sit enim quaestio an in urbe aquam liceat arceri. In hac igitur subjectus est terminus, in urbe aqua, praedicatus vero, jus arcendi. Regi fines dicuntur quoties unusquisque ager propriis finibus terminatur. Arcet vero aquam qui eam per sua spatia meare non patitur. Faciamus igitur argumentum sic. Quoniam plus est regi fines, minus vero arceri aquam, si in civitate te arceatur. Hic igitur sumptum est argumentum ab eo quod in ipso haeret de quo quaeritur. Quaeritur vero de arcendae aquae jure, ab affecto scilicet, id est aargumentationi inclusit hoc modo: Quod in re majori valet, valeat in miet deinceps ea nixus, argumentationem expedivit, ut manifestius appareat id quod in primo volumine commemoratum est, has maximas propositiones aliquoties quidem argumentationibus includi, ut in praesenti monstratur exemplo, alias vero vires argumentationibus dare, ut in superioribus exemplis locorum. Quod si idem convertamus exemplum, dicemus: Quod in re minori valet,
Abbreviated transcription (Latin):
niti. quãuis indiffinitione posita partesfiant. ut in hisquȩ suꝑius
exempla ꝓposui facile intelligi potest. Vnde manifestũ ÷ loci
a toto qui diffinitionis ÷ & locũ a partiũ enumeratione eẽ diues¬
cis sos. Tũ notatio. cũ ex ui uerbi argum̃tũ aliqđ elicit᷑ hoc modo¬
Cũ lex elia sanctia assiduo uindicẽ assiduũ eẽ iub eat. locuple
Tertius eoꝵ qui in ipso sunt locus. a notatione ẽ constitutus. Ilota¬
tiouͦ ÷ quȩdã nominis int̾p̃tatio. Nom̃ uͦ semꝑ in ipso ÷. Uteñ¬
diffinitio id qđ nomine inuolutȩ declarat᷑ expedit atq diffundit ita
&iã nom̃ id qđ adiffinitione euolutedr̃ : inuolute c̃fusȩq designat:
Qđ si diffinitio in ipso ÷ : nom̃ quoq inipso eẽ de quo agit᷑ p̃ potest

Expanded text:
niri, quamvis posita in diffinitione partes fiant, ut in his quae superius niri, quamvis posita in diffinitione partes fiant, ut in his quae superius exempla proposui facile intelligi potest. Unde manifestum est locum a toto, qui diffinitionis est, et locum a partium enumeratione, esse diversos. Tum notatio, tum ex vi verbi argumentuCum lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletconstitutus. Notatio vero est quaedam nominis interpretatio. Nomen vero semper in ipso est. Utdiffinitio id quod in nomine involutum est declarat, expedit atque diffundit, ita etiam nomen id quod a diffinitione dicitur evolute, involute confuseque designat. Quod si defi
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tũ ab enumeratione partiũ : totũ diuidit᷑ s̃ coniungitur.
Diuidendo enĩ argum̃tatio ꝓcedit. Nãquisquis partẽ cuiꝰ libet
sũoserit. eo ipso qao partẽ sup̃sit. rẽ uidet᷑ eẽ partitus. Qui uͦ rẽ
diuidit dissipat potius quã conficit totũ. Sed restare adhuc am¬
biguitas potest. Nã diffinitio ꝗꝗ inuolutã nominis significationẽ
explicat. ꝑ quandã sub stantialiũ partiũ enumerationẽ. Enu¬
meratio uͦ partiũ : quȩdã ipsarũ ase partiũ dissipatio ÷ Sed ali¬
ud ÷ eiusdẽ rei partes enumerare aliud diffinitionis. Nã reipas¬
tes. eare cuiꝰ partessunt. sẽꝑminores st̃. Vt caput ł torax ł cetera
menbra. toto homine. Parces uͦ diffinitionis totare quȩ diffinit᷑.
si substantialessint ꝓbant᷑ eẽ maiores: ut animal hoĩe maius ẽ.
itẽq ratione. mortale eundẽ hoĩem uelut maiora c̃tinent: &¬
sumit diffimtio unnuersalia sunt ꝑse. totaq & continentia diffi¬

Expanded text:
tum ab enumeratione partium, totum dividitur, non conjungitur, dividendo enim argumentatio procedit. Nam quisquis partem cujuslibet sumpserit, eo ipso, quo partem sumpserit, rem videtur esse partitus. Qui vero rem dividit, dissipat potius quam conficit totum, sed restare adhuc ambiguitas potest, nam diffinitio quoque involutam nominis significationem explicat, per quamdam substantialium partium enumerationem. Enumeratio vero partium quaedam ipsarum a se partium dissipatio est. Sed aliud est ejusdem rei partes enumerare, aliud diffinitionis. Nam rei partes ea re cujus partes sunt semper minores sunt, ut caput, vel thorax, vel caetera membra toto homine; partes vero definitionis tota re quae diffinitur, si substantiales sunt, probantur esse majores, ut animal homine majus est. Itemque rationale, mortale, eumdem hominem, velut majora continent, et sumit definitio, universalia sunt per se totaque et continentia diffi
Abbreviated transcription (Latin):
dã ueluti quos nc̃ ꝓcurares uocamꝰ. Lex gͥ elia sanctia assiduo
uindicẽ assiduũ eẽ iubet. Querit᷑ utrũ cũlex ȩliasanctia uindicẽ
uelit eẽ assiduo assiduũ. locupletẽ uelit locupleti. Hic gͥ subiectus
locupletẽ locupleti. Ipsos quidẽ terminos ñ potero ad fidẽ quȩstionis
adducere. Deipsis enĩ de quib ambigit᷑ nullaefficifides potest
Quero gͥ quid in ipsoꝵ alterosit. acuideo unũ eoꝵ terminũ eẽ legẽ
heliã sanctiã quȩ assiduũ assiduo uindicẽ eẽ decernat iđ subiectũ
huiꝰ orationis interp̃tor partẽ quȩ ÷ assiduus. Quid enĩ ÷ assiduus nisi
assẽclans. Assẽ uͦ dare nisi locuples p̃potest. Assiduus gͥ locuples ÷
locupleti. Assiduus quippe locuples ÷ ad ando aere nominatus
Argumentũ gͥ hoc tractũ ÷ ex eo loco qui ÷ inipso iđ a nominis inter¬
p̃tatione. Nom̃ enĩ in ipso illo ÷ cuiꝰ nom̃ ẽ. cuiꝰ interp̃tatio. nota

Expanded text:
eliasanctia assiduo, vindicem assiduum esse jubet. Quaeritur utrum cum lex Aeliasanctia vindicem velit esse assiduo assiduum, locupletem velit locupleti. Hic igitur subjeclocupletem locupleti, ipsos igitur terminos non potero ad fidem quaestionis adducere. De ipsis enim de quibus ambigitur, nulla effici fides potest. Quaero igitur quid in ipsorum altero sit, ac video unum eorum terminum esse, legem Aeliamsanctiam, quae assiduum assiduo vindicem esse decernat, id est subjectum, hujus orationis interpretor partem, quae est assiduus. Quid enim est assiduus aliud nisi assem dans? assem vero dare nisi locuples non potest, assiduus igitur locuplelocupleti, assiduus quippe est locuples, a dando aere nominatus. Argumentum igitur hoc tractum est ex eo loco qui est in ipso, id est a nominis interpretatione, nomen enim in ipso illo
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis utendũ ÷. siastruere una sufficiat. At uͦ hȩ partesquȩ st̃ mẽ¬
bra. contrario modo st̃ sidestruere uelis sat erit unã se iungas. astru¬
ere : cuncta adeẽ necessario cõꝓbabis. Nãsiuelis ostendere p̃ eẽ domũ
sufficit ut aut fundam̃ta ñ eẽ dicas. aut parietes. aut tecta: Nam
astruere. Om̃s uͦ hi loci a partiũ enumeratione dicunt᷑ quia in his
partib: quȩ speties sunt cunctȩ partes enumerant᷑ ut destruas. in his
uͦ quȩ mẽ brast̃ cunctȩ partes enumerant᷑ ut astruas. Questiogͥ in
ꝓposito ciceronis exemplo argum̃ti . a partiũ enumeratione deduc¬
ti anisquẽ seruũ eẽ c̃stitit. libersit Isquẽ seruũ fuisse c̃stitit : sub
iectus terminus ÷ liber uͦ p̃dicatus Neutrũ gͦ eoꝵ terminũ ad¬

Expanded text:
cunctis utendum est; si astruere, una sufficiet. At vero hae partes quae sunt memcunctis utendum est; si astruere, una sufficiet. At vero hae partes quae sunt membra, contrario modo sunt: si destruere velis, sat erit unam sejungas; si astruere, cuncta adesse necessario comprobabis. Nam si velis ostendere non esse domum, sufficit ut aut fundamenta non esse dicas, aut parietes, aut tecta: nam re non valebis. Omnes vero hi loci a partium enumeratione ducuntur, quia in his partibus quae species sunt, cunctae partes enumerantur, ut destruas; in his vero quae membra sunt cunctae partes enumerantur, ut astruas. Quaestio est igitur in proposito Ciceronis exemplo argumenti a partium enumeratione deducti: An is quem servum fuisse constitit, liber sit: is quem servum fuisse, subjectus est terminus, liber vero praedicatus; neutrum igitur eorum terminu
Abbreviated transcription (Latin):
strare. Dictũ ÷ enĩ unã quãq partẽ totius uocabulũ integrũ capere
ut qm̃ faciendi liberi tressunt speties. censu. uindicta testamento
si quas lib& dua s̃ remoueris una tam̃ ꝑmanserit : liberũ necessario
c̃fitebere siue enĩ censutantũ siue uindicta siue testam̃to sitliber
factus liberũ eẽ c̃stat. Ergo in his nisi om̃s speties se moueris. ñ pote¬
ris destruere qđ inquȩstione ꝓpositũ ẽ. At siaffirmare uelis atq
astruere sufficit tantũ unã quã lib& spetiẽ de monstrare. ut siuelis osten¬
dere liberũ : sat ẽ ut monstres. aut uindicta aut censu aut testam̃to
liberũ factũ. Qđsi destruere uelis ñ sufficit ostendere aut censu. aut
uindicta. aut testam̃to liberũ p̃ eẽ factũ : sed nullo eoꝵ modo adli¬
bertatẽ uenisse. Itaq in his partib: quȩ speties st si destruere uelis:

Expanded text:
strare. Dictum est enim unamquamque partem totius vocabulum integrum capere. strare. Dictum est enim unamquamque partem totius vocabulum integrum capere. Ut quoniam faciendi liberi tres sunt species, census, vindicta, testamentum, si quaslibet duas removeris, una tamen permanserit, liberum necessario confitebere. Sive enim censu tantum, sive vindicta, sive testamento sit liber factus, liberum esse constat. Ergo in his nisi omnes species semoveris, non potes destruere quod in quaestione propositum est. At si affirmare velis atque astruere, sufficit tantum unam quamlibet speciem demonstrare, ut si velis ostendere liberum, sat est, ut monstres, aut vindicta, aut censu, testamentove liberum factum; quod si destruere velis, non sufficit ostendere, aut censu, aut vindicta, aut testamento liberum non esse factum, sed nullo eorum modo ad libertatem venisse. Itaque his partibus quae species sunt, si destruere velis,
Abbreviated transcription (Latin):
siquis aliquẽ quẽ seruũ fuisse c̃stiterit monstrare uelit p̃eẽ liberũ
factũ dicet. Si neq censu neq: uindicta neq testam̃to liber factꝰ :
non ÷ liber. At nulla erũ parte liber factus ÷ Non ẽ gͥ liber Sienim
om̃s partes aqualib& illa re ab iunxeris : totũ necessario sepa rasti
Nã cũ totũ insuis partib constet: siquid nulla cuiꝰ lib& parte c̃tingit᷑:
Speties : quȩ nomen totius integrũ capit uelut homo atq equus anima¬
lis. Utraq enĩ ꝑse integro noĩe animalia nuncupant᷑. Est eni homo
animal & rursus equus animal. Itẽ menbras quȩ cũ totũ efficiunt.
c̃iuncta totius capiunt nom̃. Singula uͦ nullomͦ. ut cũ fundam̃ta. pa¬
In his gͦ quȩ speties st̃ qm̃ nom̃ totius integrũ capiunt. nisi singulatĩ
om̃s partes ab eo de quo dubitat᷑ ab iunxeris: p̃ possis totũ ab eẽ mon¬

Expanded text:
si quis aliquem, quem servum fuisse constiterit, monstrare velit non esse liberum si quis aliquem, quem servum fuisse constiterit, monstrare velit non esse liberum factum, dicet, si neque censu, neque vindicta, neque testamento, liber factus est, non est liber. At nulla earum parte liber factus est. Non est igitur liber. Si enim omnes partes a qualibet illa re abjunxeris, totum necessario separasti. Nam cum totum in suis partibus constet, si quid nulla cujuslibet parte conjungatucies, vel membra. Species est quae nomen totius integrum capit, velut homo atque equus animalis, utraque enim per se integro nomine animalia nuncupantur. Est enim homo animal, et rursus equus animal. Item membra sunt quae cum totum efficiant, conjuncta totius capiunt nomen, singula vero nullo modo, ut cum fundamentum, paIn his igitur quae species sunt, quoniam nomen totius integrum capiunt, nisi sigillatim omnes partes ab eo de quo dubitatur abjunxeris, non possis totum abesse mon
Abbreviated transcription (Latin):
niunt᷑ aptant᷑. Nũ partiũ ÷ numeratio : quȩ tractat᷑ hoc modo. Sineq censo
neq uindicta neq testam̃to liberfactꝰ ÷ ñ estliber neq: ulla ÷ earũ rerum
faciendi liberi tres partes sunt una quidẽ ut censuliberfiat. Censebans
enĩ antiquit᷑ soliciues romani. Siquis gͦ c̃sentiente ł iubente domino
nom̃ detulisset incensũ ciuis romanꝰsi ebat & seruitutis uinculo sol¬
uebat᷑. Atq hocerat censufieriliberũ ꝑ c̃sensũ domini nom̃ incensũ
deferre & efficiciuẽ romanũ. Erait enĩ pars alte paadipiscendȩ libertaus¬
quȩ uindicta uocabatꝰ : Illa &iã pars faciendiliberi ÷ siquis sup̃ma uo¬
luntate testam̃ti serie seruũ suũ liberũ scripserit᷑ : Undicta uero:¬
uirgula quȩdã quã lictor manumittendiserui capiti imponens. eundẽ
seruũ inlibertatẽ uindicabat dicensquȩdã uerba sollẽ pnia atq: ideo
uirgula illa uindicta uocabat᷑. Quȩ qm̃ partesst̃ liberi faciendi¬

Expanded text:
ientia;— tum partium enumeratio, quae tractatur hoc modo: Si neque censu nec vindicta nec testamento liber factus est, non est liber; neque ulla est earum rerum; faciendi liberi tres sunt partes. Una quidem ut censu liber fiat, censebantur enim antiquitus soli cives Romani. Si quis ergo consentiente vel jubente domino, nomen detulisset in censum, civis Romanus fiebat et servitutis vinculo solvebatur, atque hoc erat censu fieri liberum, per consensum domini nomen in censum deferre, et effici civem Romanum. Erat etiam pars altera adipiscendula vindicta vocabatur. Illa etiam pars faciendi liberi est, si quis suprema voluntate in testamenti serie servum suum liberum scripserit. Quaeirgula quaedam quam lictor manumittendi servi capiti imponens, eumdem servum in libertatem vindicabat, dicens quaedam verba solemnia, atque ideo illa virgula vindicta vocabatur. Illa etiam pars
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ totũ ÷ argum̃tũ ẽ atoto. Om̃is aut̃ locus a toto in ipso ÷: nec nos ulla
dubitatio ꝑturbet qđ iusciuile & rursus scientia utilis quȩdã st̃ orationes
quas terminos collocamꝰ. Non enĩ omist rminꝰ simplici orationis parce
ꝓfert᷑ : sed aliquoties orationes integrȩ interminis c̃stituunt᷑. In hac gͥ
argum̃tatione maxima acꝑse nota ꝓpositio ÷ ea ꝑ quã intelligimꝰ quȩ
diffinitioni alicuiꝰ c̃iungunt᷑: ipsa ꝗꝗ illis quoꝵ ÷ diffinitio ex necessitnt
copulari. Sequit᷑ enĩ cũ diffinitio iuris ciuilis utiliscientiȩ possit ad iun¬
gi iuriꝗꝗ ciuili utilẽ scientiã posse copulari. Est gͥ hoc argumentum
tractũ ab eoloco qui ÷ inipso. Om̃is enĩ diffinitio in eotermino: quẽ definit.
eoꝵ aut̃ locoꝵ quiinipsost̃ a toto. Om̃ĩs enĩ diffinitiototũ monstrat atq aꝑit.¬

Expanded text:
um totum est, argumentum est a toto. Omnis autem locus a toto in ipso est. Nec nos ulla um totum est, argumentum est a toto. Omnis autem locus a toto in ipso est. Nec nos ulla dubitatio perturbet, quod jus civile et rursus scientia utilis quaedam sunt orationes quas inter terminos collocamus. Non enim omnis terminus simplici orationis parte profertur, sed aliquoties orationes integrae in terminis constituuntur. In hac igitur argumentatione maxima ac per se nota propositio est ea per quam intelligimus omnia quae diffinitioni alicujus conjunguntur, ipsa quoque illis quorum definitio est, ex necessitate copulari. Sequitur enim cum diffinitio juris civilis utili scientiae possit adjungi, juri quoque civili utilem scientiam posse copulari; est igitur hoc argumentum tractum ab eo loco qui est in ipso. Omnis enim diffinitio in eo termino est quem diffinit, eodem autem loco qui in ipso est, et a toto. Omnis enim diffinitio totum monstrat atq
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicat᷑. Querit᷑ gͦ anid qđ p̃dicat᷑ uere possit adherere subiecto
Ipsũ gͥ iusciuile p̃ potero ad argum̃tũ uocare. De eoquȩstio c̃stituta ẽ
Respicio igit᷑ qudđ ei sit insitũ. Uideo qm̃ om̃is diffinitio ab eo p̃seiungit᷑
cuiꝰ ÷ diffinitio ne auire ciuili quidẽ ꝓpriã diffinitionẽ posse seiungi
Diffinio gͥ iusciuile acdico: Iusciuile ÷ ȩquitas c̃stituta hisqui eiusdem
ciuitatis st̃ ad ressuas optinendas. Posthȩc c̃sidero nũ hȩc diffinitio re¬
liquo termino utilis scientiȩ possit eẽ c̃iuncta : iđ anȩquitas constituta
his qui eiꝰ dẽ ciuitatis s ad ressuas optinendasutilis ad scientiã sit. Uideo eẽ
util ẽ scientiã dictȩ suꝑius equitatis. Concludo itaq: iurisgͥ ciui lissci¬
entia utilis ÷ Hicgͥ argum̃tũ ÷ ex eo loco qui ÷ in ipso. hoc÷ iniure ciuili¬

Expanded text:
praedicatur. Quaeritur ergo an id quod praedicatur, vere possit adhaerere subjecto. praedicatur. Quaeritur ergo an id quod praedicatur, vere possit adhaerere subjecto. Ipsum igitur jus civile non potero ad argumentum vocare, de eo enim quaestio constituta est; respicio igitur quid ei sit insitum, video quoniam omnis diffinitio ab eo non sejungitur, cujus est diffinitio, ne a jure civili quidem propriam diffinitionem posse abjungi. Diffinio igitur jus civile, ac dico, Jus civile est aequitas constituta his qui ejusdem civitatis sunt, ad res suas obtinendas; post hoc considero num haec definitio reliquo termino, utili scientiae, possit esse conjuncta, id est an aequitas constituta his qui ejusdem civitatis sunt, ad res suas obtinendas, utilis scientia sit, video esse utilem scientiam dictae superius aequitatis. Concludo itaque, Juris igitur civilis scientia utilis est; hoc igitur argumentum est ex eo loco qui est in ipso, hoc est in jure ci
Abbreviated transcription (Latin):
terminũ necesse ÷ cõp̃lendat. Neq enĩ partẽ substantiȩ sed totius
termini substantiã monstrat. Sed qm̃ ex ea diffinitione fidessit rei
dubiȩ : trahit᷑ ex diffinitione argum̃tũ. Quȩ diffinitio in ipsotermino
ẽ de quo agit᷑ & eiꝰ termini totũ ÷ Itaq argum̃tũ qđ adiffinitioneducit᷑
ab eoducit᷑ loco qui in ipso termino ÷ qui inquȩstione : collocatus
Sed qm̃ multi loci st̃ in ipso. hic locus a toto ẽ. Diffinitio enĩ totũ termi¬
nũ cõp̃hendit. atq id qđ in uoluto nomine significabat᷑. euoluit atq¬
aperit. Eiu s argum̃ti talis ÷ formula. Iusciuile ÷ ȩquitas constituta
his qui eiusdẽ ciuitatis st̃ ad res obtinendassuas. Eius aut̃ ȩquitatis
utilis ÷ cognitio. Utilis ÷ gͦ iurisciuilisscientia. Est enĩ questio an
iuris ciuilis scientia sit utilis. Hic gͥ iusciuile supponit᷑ utilisscientia

Expanded text:
terminum necesse est comprehendat, neque enim partem substantiae, sed totius terminum necesse est comprehendat, neque enim partem substantiae, sed totius termini substantiam monstrat. Sed quoniam ex ea diffinitione fides fit rei dubiae, trahitur ex diffinitione argumentum, quae diffinitio in ipso termino est de quo agitur, et ejus termini totum est. Itaque argumentum quod a diffinitione ducitur, ab eo ducitur loco qui in ipso termino est, qui in quaestione est collocatus. Sed quoniam multi loci sunt in ipso, hic locus a toto est. Diffinitio enim totum terminum comprehendit, atque id quod involute nomine significabataeritur; eius argumenti talis est formula: Ius civile est aequitas constituta eis qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas; eius autem aequitatis utilis cjuris civilis scientia sit utilis, hic igitur jus civile supponitur, utilis scientia