comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qd uolo .s. non concupiscere. s potiuᷤ
faco illd̃ malũ qͦd odi .i. concupisco ex
carne: et si non assensũ prebeo ex ratio¬
ne ldhͤ confligo. nondũ uici magnũ ẽ
i certamen: qr ⁊ si ꝯcupiscentie non cõ¬
sentio. tñ adhͨ concupisco. ⁊ nolo. facio¬

Expanded text:
lo, scilicet non concupiscere; sed potius facio illud malum quod odi, id est concupisco ex carne; et si non assensum praebeo ex ratione, adhuc confligo, nondum vici. Magnum est mihi certamen, quia et si concupiscentiae non consentio, tamen adhuc concupisco, et quo
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑. dũ uiribꝰ suis iuste uiuere conat᷑ si¬
ne ad iutorio lib̾antis gr̃e: que liberũ
arbitriũ libãt. ut liberatori credat. atq
ita: non peccet contͣ legem. Scio enĩ
ne: enum. i q bonũ non habitat in me:
hoc est in carne mea s. in sensuali ho
non sic substantia. s pͥuatio bomi: Ecce

Expanded text:
citur, dum viribus suis juste vivere conatur sicitur, dum viribus suis juste vivere conatur sine adjutorio liberantis gratiae, quae liberum arbitrium liberat, ut liberatori credat, atque ita non peccet contra legem. Scio enim,ne. Enim, id est quia bonum non habitat in me, et hoc est in carne mea, scilicet sensuali homnon sit substantia, sed privatio boni? Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ caret effectu: nͥ gr̃a dei addiclerit uel¬
le suũ. ad amandũ bonũ. qd̾ ad effc̃m
potest ꝑduci. Est enĩ triplex uelle .s. uel
le nature uelle gr̃e: uelle iitir. uelle
nature: ꝑ se impotens est nͨ palmam me¬
ret᷑. et uincit᷑ atq trabit᷑ a uelle uitii:
nͥ uelle grẽ subueniat. qd̃ uelle uitii fu¬
gat. et uelle nature lib̾at. Ideo iste non
redẽptꝰ grã carens ait. No ago bonũ qd̃
Si autẽ ⁊c̃. Supͣ ostendit carnalẽ eẽ ser¬
sentit legi. et malũ natur alit̾ non facit
quod ꝓhibet lex. et ita ꝓbat legem Eẽ bo¬
nam: qr nature sue dicit eẽ. qd mandat
to. lege illud p̾cipiente ⁊ qd̾ nolo facere
sũ qm bona est. Seqrͣ. se autẽ. Qa con¬
sentit legi nolens qd̵ ꝓhibet: declarat
qd̃ nc̃ patet qr nolo illud: et consentio
legi. Et hoc ẽ. Nc̃ autẽ ego int̾ior iam
nob̾ lib̃m arbitrium: quod nõ ita est.
Nc̃ enĩ homo descͥbit᷑ sublege positꝰ:
ante grãm. Tc̃ enim homo peccis uin¬

Expanded text:
 caret effectu, nisi gratia Dei addiderit velle suum ad amandum bonum quod ad effectum potest perduci. Est enim triplex velle, scilicet velle naturae, velle gratiae, velle vitii. 35 Velle naturae per se impotens est, nec palmam meretur, et vincitur atque trahitur a velle vitii, nisi velle gratiae subveniat, quod velle vitii fugat, et velle naturae liberat. Ideo iste non redemptus gratia carens ait: Non ago hoc quod Si autem, etc. Supra ostendit carnalem esse sersentit legi, et malum naturaliter non facit, quod prohibet lex, et ita probat legem esse bonam, quia naturae suae dicit esse quod mandat to lege illud praecipiente, et quod nolo facere, sum quoniam bona est. Nunc autem, quia consentit legi nolens quod prohibet, declarat Quod nunc patet, quia nolo illud, et consentio legi. Et hoc est: Nunc autem, ego interior, jam a nobis liberum arbitrium, quod non ita est. Nunc enim homo describitur sub lege positus ante gratiam. Tunc enim homo peccati convin
Abbreviated transcription (Latin):
puniencsum. ꝑhoc ostendit legem nõ
esse peccm: s indicem peccati. Quare
intelligit᷑ legem ad hoc datã esse. ñ ut
demonstraret᷑ qd̃ aiãm faceret ream.
nt qr pec̾cm sine grã dei uinci non possit
ip̃a reatꝰ sollicitudine. ad ꝑcipiendã gͣ¬
tiam conuerteret᷑. Qd̃ autem ꝑlegem

Expanded text:
puniendum. Per hoc ostendit legem non esse peccatum, sed indicem peccati. Quare intelligitur legem ad hoc datam esse, non ut demonstraretur quod animam faceret ream, ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non possit, ipsa reatus sollicitudine, ad percipiendam gratiam conve
Abbreviated transcription (Latin):
que non intelligunt: conant᷑ conuinde
catholicos. Qd̃ gͥ sensit apłc posse intel¬
ligi: opponit: ut et hoc se intellexisse ne¬
get. et legem legis ip̃ius laude defendat.
et quo sensu p̃dicta dixerit uerba aꝑiat.
iuires pec̃ci detinens abona oꝑatione pͦ¬

Expanded text:
quae non intelligunt, conantur convincere quae non intelligunt, conantur convincere Catholicos. Quod ergo sensit Apostolus posse intelligi, opponit, ut et hoc se intellexisse neget, et legem legis ipsius laude defendat, et quo sensu praedicta dixerit verba, aperiavires peccati detinens a bona operatione
Abbreviated transcription (Latin):
lex uiri. Et rursũ inhc̃ re ꝓpt̾ qmͣ si mi¬
li tudo inducta fuit: simiłr tria .s. aĩa. pec¬
catũ. lex. Hoc solũ diũsũ est hic qd̃ in il¬
la uir morit᷑. ut a lege uiri soluta mu¬
lier: nubat cui uelit. Hic autẽ non pec¬
catũ: s ip̃a morit᷑ pec̾co. Predictiᷤ nãq
passionib ip̃a aĩa moritur. que iã ser
uit mente legi dei. qͣ ius ip̃e passioneᷤ
nondũ mortue sint: qmdui carne ser¬
uit legi pec̃ci. Restat gͦ aliqͥd adh ei
qui est sub gr̃a: qd̾ eum tñ non uincat.
nec captiũ ducat. Seqr. Qͥd gͦ. Hic q̃¬
rit᷑ utrũ ip̃a lex sit mala. qr uidebat᷑ cul¬
passe legem. dicendo passiones peccoꝵ
esse ꝑ legem. ⁊ eandẽ uocando legem mor¬
tis. ⁊ uetustatẽ littẽ. que ũba male in¬
tellecta: foritẽ insanie. furori mani¬
cheoꝵ subministrarent. Manichei enĩ
legem moysi dicũt non adeo datã. ⁊ eã
eingłio cont᷑riam contendẽ Et qnͣdo
cum eis agit p̃dictis testimonũs apl̃i

Expanded text:
lex viri, et rursum in hac propter quam similitudo inducta fuit, similiter tria, anima, peccatorum lex. Hoc solum hic diversum est, quod in illa vir moritur, ut a lege viri soluta mulier nubat cui velit; hic autem non peccatum, sed ipsa anima moritur peccato. Praedictis namque passionibus ipsa anima moritur quae jam seris ipsae passiones nondum mortuae sunt, quandiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum tamen non vincat, nec captivum ducat. Quid ergo? Hic quaeritur utrum ipsa lex sit mala, quia videbatur culpasse legem dicendo passiones peccatorum esse per legem, et eamdem vocando legem mortis et vetustatem litterae; quae verba male intellecta fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarent. Manichaei enim legem Mosi dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt, et quando cum eis agitur, praedictis testimoniis Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
dic. A morte enĩ pecc̃i: ad mortẽ eter¬
nã tnͣsit᷑. Ecce libertas illoꝵ. et macu¬
lis plena: et penarũ sqͣlorib est man¬
cipata. De talib dicit ꝓpħa. Cõputrue¬
cunt᷑ hoĩes irrationabilit̾ uiuentes: sine
honestate moꝵ et conuersationis. Ium̃
tagͦ in stercore putrescere est: infetore
luxurie et turpitudine uitioꝵ uitã fi¬
cũ seruiretis pecc̃o. nc̃ uero cõ conũsi esti
ib̾ati estis apecco cuiꝰ tr̃ serui eratis. No¬
ia. qr supͣdixit lib̾os fuisse iusticie non
lib̾atos nc autẽ a pec̃co nõ libõs dicit: ne
sibi hoc tribuant. s dicit ꝓuide acuigi¬
lant̾ lib̾atos. referens hoc ad illã dñi sen¬
tentia. si filius uos lib̾auerit: uere liberẽ
ratis. S ħ uoluntas que in mał libera

Expanded text:
 A morte enim peccati ad mortem aeternam transitur. Ecce libertas illorum et maculis plena, et poenarum squaloribus est mancipata. Haimo. De talibus dicit prophecuntur homines irrationabiliter viventes sine honestate morum et conversationis. Jumenta ergo in stercore putrescere est in fetore luxuriae, et turpitudine vitiorum, vitam ficum serviretitunc servi eratis. Nota quod supradixit eos liberos fuisse justitiae, non liberatos; nunc autem a peccato non liberos dicit, ne sibi hoc tribuant, sed dicit provide ac vigilanter liberatos, referens hoc ad illam Domini sententiam: Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis . Sed haec voluntas quae in malis libera
Abbreviated transcription (Latin):
uł fefellit .i. abono ad malũ traxit me
occasione accepta ꝑ mandatũ qr qd̾ con¬
cupiscit᷑: dulcius fit dum uetatur. et sic
nenamq. uͥ caritas deficit: desideriũ
mali crescit. quo aucto. dulciꝰ fit qd̾ ꝓbi¬
bet᷑. et ita pece̾m fallit falsa dulcedine
fallax enum est dulcedo: qmͣ plures atp
maiores secunt᷑ a maritudines penarii
Et non solũ seduxit ꝑ mandatũ s ⁊ꝑ¬
illud mandatũ occidit: qr etiã reatui
preuaricationis aecessit. Gladio gͦ que
portabas te inimicꝰ occidit. armis tuis
reuicit: armis tuis te int̾emit. Manda¬
to em̃ tanqͣm gladio armatꝰ eras: ut mni¬
micũ occideres. Qd̃ non uales: si dete p̃¬
sumis. Esto gͦ bumił. ñ de te p̾sumas: et
cont᷑ ingentẽ golyam: sed in dei noĩe p̾¬
sumentẽ non deͥ uirib suis. Tu uenis
inqͥd ad me cum clipeo et lancea: ego
in noĩe dñi dei om̃ipotentis. Sic omino
et non alit̾ ꝓst̾nit᷑ iimicꝰ Uł ita lege.
Dico qd̾ peccm sedixit me ⁊ ꝑ illud .i.¬

Expanded text:
id est a bono ad malum traxit me. Occasione accepta per mandatum. Quia quod concupiscitur, dulcius fit dum vetatur, et sic ne namque ubi charitas deficit, desiderium mali crescit, quo aucto dulcius fit quod prohibetur, et ita peccatum fallit falsa dulcedine. Fallax enim est dulcedo quam plures atque majores poenarum amaritudines sequuntur, et non solum seduxit per mandatum, illud, mandatum occidit, quia etiam praevaricationis accessit reatus. Gladio ergo quem portabas te inimicus occidit, armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Mandato enim tanquam gladio armatus eras, ut inimicum occideres, quod non vales, si de te praesumis. Esto ergo humilis, non de te praesumas, et contra magnum Goliam, sed in Dei nomine praesumentem non in viribus suis: Tu venis, inquit, ad me cum clypeo et lancea, ego in nomine Domini omnipotentis, sic omnino, et non aliter prosternitur inimicus. Vel ita lege: Dico quod peccatum me seduxit, et per illud, i
Abbreviated transcription (Latin):
sicut iusticie peccati uoluptatẽ p̃posue¬
runt: ita p̃ponant iusticie deletationẽ
uoluptatib carnis. ꝓ iusticia tñ penas
mortẽq pati formident. Humanũ ẽ hoc.
Parũ est ut contẽpnas qͥcqͥd te delectaber
contẽpne etiã qͥcqͥd te terrebat. carcereᷤ.
tormenta. etiã mortẽ. In utroq gͣdu: a
ruistis dñio iusticie. Serui addicti que¬
so. qualis potest ẽẽ libertas: libertas
serui est. qͣnͣdo eũ peccare delectat: qd̾ ẽ
ex libero arbitrio. Libc̃liter enĩ seruit
qui uoluntatẽ dñi libenter facit. Acꝑ
hoc ad peccandũ liber est. qui peccati
seruus est: sic et iusticie libere seruit qͥ
ra libertas ꝓpt̾ recte facti leticiã. simł
⁊ pia seruitus: ꝓpt̾ p̃cepti obedientiã.
Hec est gͦ bona seruitꝰ ⁊libertas: illa uͦ
fructꝰ tał unde erubescatis: et finis mor
eterna. Et hoc dicit: sub int̾rogatione.
nimi ꝑturbatio respicientis pecc̃a
sua. et respectione horrentis. et hor¬
rore erubescentis. et erubescendo: cor¬

Expanded text:
posuerunt, ita praeponant justitiae delectationem voluptatibus carnis, pro justitia tamen poenas mortemque pati formident. Humanum est hoc. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat, contemne etiam quidquid terrebat, carceres, tormenta, etiam mortem. In utroque gradu, amruistis dominio justitiae. Servi addicti, quaeso, qualis potest esse libertas? Libertas servi est, quando eum peccare delectat, quod est ex libero arbitrio: liberaliter enim servit, qui voluntatem domini libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est quia peccati servus est, sic et justitiae libere servit, qui re libertas propter recte facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Haec est ergo bona servitus et libertas; illa verfructus talis unde erubescatis, et finis mors aeterna. Et hoc dicit sub interrogatione; nimi respicientis peccata sua, et respectione horrentis, et horrore erubescentis, et erubescendo cor
Abbreviated transcription (Latin):
amari iusticia. qm tũc fuit iniqͥtas: ut
s̃cilic ꝓ iusticia toleret homo dolores
et otẽpnat om̃ia ⁊̃ mortẽ. Suauior ẽ e¬
nim iusticia ⁊ lucidior: qmͣ iniqͥtas et
ideo magis amanda. Appende enĩ iusti¬
ciam ⁊ iniqͥtatẽ. tm̃ ne qͥmanda est
ista: qͦmͦ amata est illa᷑ Absit: ut sic u
tinam uł sic amet᷑. Ergo plus amandaͤ.
Plus om̃ino. In iniqͥtate secutꝰ es uolup¬
tatẽ: ꝓ iusticia tolera dolorem. Ecce: plꝰ.
S non dicit apłc plus: s sicut. Si gͦ nõ¬

Expanded text:
amari justitia quam tunc fuerit iniquitas, ut scilicet pro justitia toleret homo dolores, et contemnat omnia, etiam mortem. Suavior est enim justitia et lucidior quam iniquitas, et ideo magis amanda. Appende enim justitiam et iniquitatem. Tantumne amanda est justitia, quomodo amata est illa? absit ut sic, et utinam vel sic ametur! Ergo plus amanda, plus omnino. In iniquitate consecutus es voluptatem, pro justitia tolera dolorem. Ecce plus, sed non dicit Apostolus plus, sed, sicut. Aug
Abbreviated transcription (Latin):
ne ur̃a ꝓ qua humanũ dico: qr maiora
deberem dicere. si possetis ferre. qr plꝰ
seruitutis debetis iusticie. qmͣ peccato
s parco infirmitati ur̃e. non exigens
pudorem incutiens illis: dum dicit ut
hoc saltem dependant iusticie. qd̾ priuᷤ
inmunditie detulerant. Qͥd gͦ tam hu
iuris eẽnt si uelletis seruire oꝑando
ĩmunditie carnis .i. luxurie que cor¬
pus inquinat.⁊ iniquitatis mentis.
que et si corpꝰ ñ inquinet: aĩam tñ cor¬
rũpit. Iiquitati dico ducenti ad mni¬
quitatẽ .i. ad mali cõsũmationẽ. ita
idẽ similit̾ nc̃ cũ sitis liberi apecco. ex¬
hibete .i. p̃̾parate menbͣ ur̃a. que ur̃i

Expanded text:
vestra, pro qua humanum dico, quia majora deberem dicere si possetis ferre, quia plus servitutis debetis justitiae quam peccato; sed parco infirmitati vestrae non exigens pudorem incutiens illis dum dicit, ut hoc saltem dependant justitiae, quod prius immunditiae detulerant. Origenes Quijuris essent, si velletis, servire operando immunditiae carnis, id est luxuriae, quae corpus inquinat, et iniquitati mentis, quae etsi corpus non inquinet animam tamen corrumpit. Iniquitati dico ducenti, ad iniquitatem, id est ad mali consummationem. Ita, id est similiter nunc, cum sitis liberati a peccato, exhibete
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ⁊ hoc in uob̃ apparet: qui fuistis a¬
liqnͣdo serui pec̃ci. nũc autẽ obedistis. ⁊
distis dico: non spetiẽtenꝰ s ex corde .i. a
nimi uiditio. qr ꝑ naturã ñ ꝑ legem. ex
uoluntate: ñ extimore. obedistis fidei.
setis tales: modo non estis. Uos dico: ten¬
dentes meam formam doct᷑ne .i. in doc¬
beic̃ que est forma nr̃a. Doct̾na eun¬
gelii est forma que ymagnẽ dei defor¬
matã restituit. In eam formã dico: in
qm formã non ꝑuos s ꝑ grãm dei tra¬
diti estis. ⁊ ꝑ hoc lib̾ati estis ꝑ aliũ apec¬

Expanded text:
dixi, et hoc in vobis apparet, qui fuistis aliquando servi peccati, nunc autem obedistis, et distis dico non specietenus, sed ex corde, id est animi judicio, quia per naturam non per legem, ex voluntate non ex timore obedistis fidei. setis tales, modo non estis, vos dico tendentes in eam formam doctrinae, id est in doctrinam quae est forma nostra. Doctrina Evangelii est forma quae imaginem Dei deformatam restituit. In eam formam, dico in quam formam non per vos, sed gratia Dei, traditi estis, et per hoc liberati estis, per alium, a pec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓhibet concupiscentiã que est in pͥ¬
mo motu. qr ñ est inpotestate nr̃a: qͥn
surgat. s dei gr᷑a compescere possumꝰ.
lecteris uł consentias concupiscentie
carnis. que ex langore ueniens: rebel¬
lat aduersũ te. Langor autẽ iste ty
mittenda regnare. st̃ ⁊ eiꝰ desideria
que sc̃ actuales concupiscentie: que
illi. ut deserente nos deo: accepta po¬
testate. illudat et mortificet. Si gͦ uuil
tis ẽẽ uictores tyranni. et inimicũ in¬
ermẽ inuenire. et sic uob̾ subicere:
non obediatis concupiscentie. male
oꝑando. nec etiã concupiscatis delectã¬
douł consentiendo: sed potiꝰ exhibeter.
tis mortui inpeccatis. Et si iplere ñ
potestis oꝑe qd̾ bonũ est. uel .i. saltẽ
uelitis: ꝑ qd̾ habiles eritis et p̃parati
Et hoc est qd̾̃ dicit: cũ subdit. ⁊ menb̃
ur̃a exhibete deo ut sint arma iusti¬

Expanded text:
hibet concupiscentiam quae est in primo motu, quia non est in potestate nostra quin surgat, sed gratia Dei compescere possumus,lecteris, vel consentias concupiscentiae carnis, quae ex languore veniens rebellat adversum te. Languor autem iste tyrmittenda regnare. Sunt etiam ejus desideria quae sunt actuales concupiscentiae, quae  enim occasio datur illi ut deserente nos Deo accepta potestate illudat et mortificet. Si vis ergo esse victor tyranni et inimicum inermem invenire, et sic tibi subjicere, non obedias concupiscentiae male operando, nec etiam concupiscatis delectando vel consentiendo. Sed potius exhibete, id tui eratis in peccatis, etsi implere non potestis opere quod bonum est. Vel, id est saltem velitis per quod habiles eritis et praeparati. Et hoc est quod dicit cum subdit, et membra vestra exhibete Deo, ut sint arma justi
Abbreviated transcription (Latin):
leuiter potestis: pec̾cm enĩ uob̾ iam ñ
dominabit᷑. ut olim solebat. so enum
estis sub lege que non iunabat: sed eti
sub gra que refrigerat ⁊ iuuat. ut ÷
legis quisq sit factor sine qua gr̃a sub
lege positꝰ: tm̃imodo erit legis auditor

Expanded text:
leviter potestis. Peccatum enim vobis jam non dominabitur, ut olim solebat. Non enim estis sub lege quae non juvabat, sed estis sub gratia, quae refrigerat et juvat, ut etiam legis quisque sit factor, sine qua gratia, sub lege positus tantummodo erit legis auditor
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ p̃dicabant ẽẽ tenendã. Qd̃ apłs
deo est. ne ꝑ hoc forte ei opponeret᷑: ip̃e
dimisimꝰ ꝓ gr̃a᷑ Absit. Seqr᷑ An nescitis.
Ne aluid ꝓfitentes aliud faciamꝰ ⁊ cum
de serui dicim᷑. gestis serui diaboli inue¬
pronos adobedienłũ consentiendo zo
neccessitate qmͣ importat consuetudo:
ad uoluntatẽ eiꝰ cui obedistis .i. pꝰcqm
ei obeditis. ⁊ si ñ ante: cũ pͥmũ exhibe¬
retisuos. Et an nescitis hocꝰ Sermi eiꝰ estiᷤ
dico .ẜ siue pec̾ci ducentis ad mortẽ .i.¬

Expanded text:
praedicabant tenendam. Quod Apostolus Deo est, ne per hoc ei forte opponeretur, ipse dimisimus pro gratia? Absit! An nescitis, ne aliud profitentes, aliud faciamus; et cum Dei servi dicimur, gestis servi diaboli invepronos ad obediendum consentiendo et necessitate quam importat consuetudo ad voluntatem, ejus, cui obedistis, id est postquam ei obedistis; etsi non ante cum primum exhiberetis vos servos. Et an nescitis hoc? Servi estis, dico, id est sive peccati, ducentis, ad mortem, i
Abbreviated transcription (Latin):
missio pec̃coꝵ. int̃fectis om̃ĩb: quibꝰ
seꝑcibam᷑ adeo s remanet inuetusta.¬
te carnis tanqr suꝑatũ et ꝑẽptum:
nisi illicito consensu qͦdã mͦ reuiuis¬
cat. et in regnũ ppͥum dñationẽq re¬
uocet᷑. Nõ regnet dico ita ut obedia¬
tis consentiendo et oꝑando concupis¬
centiis eius. et si cupitis ex infirmita
Et ñ solũ non obediatis: sed eriã nec
exhibeatis menbͣ ur̃a pecc̃o .i. concu¬
piscentie. que tunc st̃ arma iiqͥta
tis .s. quib impleat᷑ inqͥtas. Et est
sensus. Nõ solũ non obediatis concu¬
piscentie: s nec ⁊̃ concupiscatis. qd̾ ẽ
exhibẽ et habilia facere menbra pec¬
cato: que tc̃ st̃ arma iuqͥtatis. Nota¬

Expanded text:
catorum interfectis omnibus quibus separamur a Deo, sed remanet in vetustate carnis tanquam superatum, et peremptum; nisi illicito consensu quodammodo reviviscat, et in regnum proprium dominationemque revocetur. Non regnet, dico, ita ut obediatis consentiendo et operando, concupiscentiis ejus, etsi cupitis ex infirmitatEt non solum non obediatis, sed etiam neque exhibeatis membra peccato, id est concupiscentiae, q est quibus impleatur iniquitas. Et est sensus: Non solum non obediatis concupiscentiae, sed nec concupiscatis: quod est exhibere, et habilia facere membra peccato, quae tunc sunt arma iniquitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
non debere uiuere in eo: cũ nemo sine
pecc̃o sit. det̾minat a quib maxime
est cauendũ. ut .s. non obediamꝰ con¬
cupiseñtiis. qͣi concludat illud qd̃ su
regnet mͦ pecc̃m. Uel. ñ regnet pec̾cra
icorpore ur̃o ꝑ hoc mortali in et̾nũ
regnauerit pecc̃m. Lex carnis est qm

Expanded text:
non debere vivere in eo, cum nemo sine peccato sit, determinat a quibus maxime est cavendum, ut scilicet, non obediamus concupiscentiis, quasi concludat illud quod suregnet modo peccatum. Vel non regnet peccatum in corpore hoc mortali, in aeternum, regnaverit peccatum. Lex carnis est quam
Abbreviated transcription (Latin):
h homo manib et uerbis accersiuit.
Attende qd̾ hic ⁊ alibi augꝰtinꝰ dicit dm̃
mortem non fecisse. Iõ tñ alibi ita di¬
as uidendũ est ne male intelligat᷑ qd̃
dici deus mali auctor non est. qui et
puniuntur. S hoc ita dixi: qu̾e admo¬
dũ dc̃m est. deus mortẽ ñ fecit cũ alibi
sciptũ sit. Mors ⁊ uita a dño deo est.

Expanded text:
mo manibus et verbis accersivit. Attende quod hic et alibi Augustinus Deum mortem dicit non fecisse. Idem tamen alibi ita dicit: Videndum est ne male intelligatur quod dixi, Deus mali auctor non est, qui et puniuntur. Sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: Deus mortem non fecit ; cum alibi scriptum sit: Mors et vita a Domino Deo est .
Abbreviated transcription (Latin):
una morte fecit: que ad hoc suffecit. uł
mortuꝰ est pecc̃o .i. peccati similitudim
id ÷ carni. in qͣ non erat pec̃cm. sed sumi¬
litudo peccati. cũi mortuus est qͣndo
moriendo exutꝰ est carne mortali si¬
mili peccatrici: in quo sacͤmentũ bap¬
tismatis. qd̾ in nob̾ celebrat᷑ cõmen¬
dat apłs. ut qͦmͦ ille semel moriendo
smilitudini pec̾ci mortuus p̃dicat᷑: ita
quicũq fu̾it in illo baptiratus. eid̾ rei
cuiꝰ illa fuerit similitudo: moriat᷑ .i. pec¬
cato ⁊ uiuat alauachro renascendo.
lieut ip̃e a sepulchro resurgendo. qmͣli¬
bet etatem gerat. A paruulo enĩ recẽ¬
ter nato usq ad decrepitũ senẽ sicut
nullus phibendus est abaptismo:
ita nulius est qui pecc̃o ñ moriat᷑ in
baptismo.s paruuli tm originali ma¬
iores uͦ: etiã actualib que originali

Expanded text:
ficit. Vel mortuus est peccato, id est peccati similitudini, id est carni in qua non erat peccatum, sed similitudo peccati, cui mortuus est quando moriendo exutus est carne mortali simili peccatrici. In quo sacramentum baptismatis, quod in nobis celebratur, commendat Apostolus. Ut quomodo ille semel moriendo similitudini peccati mortuus praedicatur, ita quicunque in illo fuerit baptizatus eidem rei cujus fuerit illa similitudo, moriatur, id est peccato, et vivat a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo quamlibet aetatem gerat. A parvulo enim recenter nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est qui peccato non moriatur in baptismo, sed parvuli tantum originali, majores vero etiam actualibus qu
Abbreviated transcription (Latin):
tuos ẽẽ pecc̃o. inuentes autẽ uirtutib
deo .i. in honore dei. Et est sensus. Sicut
xp̃c mortuus est semel: ita pecc̃m in
uob̾ semel moriat᷑ ut non oporteat ite¬
rari. Et sicut xp̃c semꝑ uiuit: ita et
nos semꝑ uiuatis inuirtutib. ⁊ hoc

Expanded text:
tuos esse peccato, vivere autem virtutibus Deo, id est in honorem Dei. Et est sensus: Sicut Christus mortuus est semel, ita peccatum in vobis semel moriatur, ut non oporteat iterari; et sicut Christus semper vivit, ita et vos semper vivatis virtutibus, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝑ gr̃am dei. Mori enĩ pecco est lib̾a¬
ri apecc̃o. Et si hoc ẽ: qͦmodo ⁊ c̃ uel
si est ibi qui ita leges. Et qui hoc iam
habemꝰ. quomͦ .i. qua ratione adhuc
ptꝰ tantũ beneficiũ uiuemꝰ in illo. et
reddemꝰ iuires hosti: Cũ enim hoc ꝑre¬
stiterit gra ut morerem᷑ pec̃co. qͥd a¬
liud facimꝰ cũ uinimꝰ in eo: nͥ ut gr̃e
simꝰ ingͣtiꝰ Neq enĩ qui laudat bene¬
ficiũ medicine. ꝓdesse morbos dicit et
nulnera aquib illa hominem sanat:
s qnto maiorib medicina laudibꝰ p̃¬
dicat᷑: tanto magis uituꝑant᷑ ⁊horren¬
t᷑ uulnera ⁊ morbi ã quib liberat que
mortui pẽcco. qͦd fit inbaptismo: ñ de¬
bemꝰ ei itm̃ uiuere. ut it̾m mori sit ei
neccesse. qr cũ baptizam᷑: cõmorim᷑
xp̃o. Et hoc ẽ qd̾ aut. An ignoratis ⁊ c̃.
⁊ati sumꝰ .i. a uitiuis purificati: in xp̃o¬

Expanded text:
 gratiam Dei. Mori enim peccato, est liberari a peccato. Et si hoc est, quomodo, etc.; vel si est ibi, qui ita leges, et qui, hoc jam habemus. Quomodo, id est qua ratione, adhuc, post tantum beneficium, vivemus in illo? et reddemus vires hosti? Cum enim hoc praestiterit gratia ut moreremur peccato, quid aliud facimus, si vivimus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati? Neque 29 enim qui laudat beneficium medicinae prodesse morbos dicit et uulnera, a quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae mortui peccato quod fit in baptismo, non debemus ei iterum vivere, ut iterum mori sit ei necesse, quia cum baptizamur commorimur Christo, et hoc est quod ait, an ignoratis, etc.; zati sumus, id est a vitiis purificati, in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
re in baptismate sumꝰ similes mor¬
ti xp̃i. q etiã consepulti sumꝰ fide
inbaptismo cũ illo .i. adsimilitudi¬
dei: ita ⁊ tam firmit̾ nos auitũs sur¬
gentes ad bona oꝑa: ambulemꝰ de
bono in meliꝰ positi in nouitate uite
ꝑ iusticiam fidei et spem głe. Seqrͣ.
Si enim . Qiͣ. Dico ambulemꝰ in noui¬
tate uite qd̃ possumꝰ. Si enim nos ex¬
plantati ad similitudinẽ arboris
de mala t̾ra facti sumꝰ a deo conpłã¬
tati .i. firmit̾ herentes similitudin
mortis eius .i. si a ueteri ritu remoti
firmit̾ heremꝰ bono. dõ faciente. et
dimi resurrectionis xp̃i .i. fixmit᷑ he

Expanded text:
re in baptismate sumus similes mortis Christi, quia etiam consepulti sumus fide in baptismo cum illo, id est ad similitudiDei. Ita et tam firmiter nos a vitiis resurgentes ad bona opera ambulemus, de bono in melius, positi in novitate vitae, per justitiam fidei et spem gloriae. Si enim; quasi dicat: Dico ambulemus in novitate quod possumus. Si enim nos explantati, ad similitudinem arboris, de mala terra, facti sumus, a Deo: complantati, firmiter haerentes, similitudini mortis, id est si a veteri ritu remoti firmiter haeremus bono Deo faciente, et dini resurrectionis Christi, id e
Abbreviated transcription (Latin):
deamꝰ. Culpã de leuit xp̃c: et p̃sentẽ et
p̃teritã ⁊ futuram. Pret̾ita pecca tulit:
ea remittendo. Presentia: hoĩes abeis
rethendo et itẽ remittendo. futura uͦ
ñ ea remittendo tulit: s grãm qua ui¬
tarent᷑ conferendo. Ergo futura tulit:
qut ñ fierent fecit. Penã qͦq similit̃ cõ¬
sũpsit. Est autẽ pena duplex. Gehenna¬
lis et tp̃alis. Gehennalẽ prsus deleuit:
ut eã non sentiant uere penitentes. up̃a¬
lem uͦ: nondũ penitꝰ tollit. Manet enĩ
fames. sitis mors ⁊ huiꝰ modi. s regnũ ⁊
dñium eiꝰ deiecit. ⁊tandem in nouissi¬
mo eandẽ penitꝰ ext̾minabit. sicut ali¬
quis capiens hostem atrocissimũ. nõ
statim int̾ficit eum: s patit᷑ eũ cũ de¬
decore ⁊ dolore aliqnͣtulũ uiuere. Ita

Expanded text:
deamus. Culpam delevit Christus, et praesentem et deamus. Culpam delevit Christus, et praesentem et praeteritam et futuram. Praeterita peccata tulit ea remittendo, praesentia, homines ab eis retrahendo, et item remittendo; futura vero non ea remittendo tulit, sed gratiam qua vitarentur conferendo. Ergo futura tulit, quia ut non fierent fecit. Poenam quoque similiter consumpsit. Est autem poena duplex, gehennalis et temporalis. Gehennalem prorsus delevit, ut eam non sentiant vere poenitentes; temporalem vero nondum penitus tulit. Manet enim fames, sitis, mors et hujusmodi; sed regnum et dominium ejus dejecit, et tandem in novissimo eamdem penitus exterminabit. Sicut aliquis capiens hostem atrocissimum non statim interficit eum, sed patitur eum cum dedecore et dolore aliquantulum vivere, ita
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a pene et culpe que est ex maledi¬
gnum. incuius pec̾ci et mortis figura
etiam moyses in heremo suꝑ lignũ
exaltauit serpentẽ. ꝑsuasione qͥppe
serpentis: homo indãpnationem mor¬
tis cecidit. Itaq serpens ad significa¬
tionẽ ip̃ius mortis conuenient̾ in lig¬
no exaitatus est. In illa enim figurã¬
serpens pendebat in ligno. Qͥd autẽ
pependit inligno crucis. nͥ mors dñi
ut mortẽ moriendo suparet: et male
uetustas nr̃a in cruce consũpta sit ui¬
deamꝰ. Netustas nr̃a sicut ⁊ maledictio
de et dicit᷑ factꝰ maledictũ. et utr̃q in
nob̾ consũpsit. qr nrãm duplam ue¬
tustatẽ sua simpla cõsũpsit: unde⁊
uno die et duab noctib in sepulch̃
qͥeuit. Punũ diem simpla eiꝰ uetustaᷤ
sigͥcat᷑: ꝑ duas noctes gemina nr̃a ue¬
tustas. Quienit gͦ in sepulchͦ una ddie
et duab noctib : qr sua simpla uetꝰta¬
te nr̃am geminã tulit. Et qualit̃: ui¬

Expanded text:
nostra poenae et culpae, quae est ex maledinostra poenae et culpae, quae est ex maledignum, in cujus peccati et mortis figura etiam Moses in eremo super lignum exaltavit serpentem; persuasione quippe serpentis, homo in damnationem mortis incidit. Itaque serpens, ad significationis ipsius mortis convenienter in ligno exaltatus est. In illa enim figuraserpens pendebat in ligno. Quid autem pependit in ligno crucis nisi mors Domini, ut mortem moriendo superaret, et maledvetustas nostra in cruce consumpta sit videamus. Vetustas nostra sicut et maledictio de et dicitur factus maledictum, et utrumque in nobis consumpsit, quia nostram duplam vetustatem sua simpla consumpsit. Unde et uno die et duabus noctibus in sepulcro quievit. Per unum diem simpla ejus vetustas signatur, per duas noctes gemina nostra vetustas. Quievit ergo in sepulcro una die et duabus noctibus, quia sua simpla vetustate nostram geminam tulit. Et qualiter vi
Abbreviated transcription (Latin):
ambulemꝰ in nouitate uite. nos dico:
idẽ cũ crucifixione xp̃i ita debilitatꝰ
est: ut destruat᷑ corpꝰ pecc̃i. uel uetꝰ ho¬
teres actus nr̃i morte xͥ crucifixi .i. mor¬
tui sunt it& ut destruat᷑ donante ra¬
lione corpꝰ pecẽi .i. onsia crimina¬
que simul sc̃ qi corpꝰ ⁊ congeries pecca¬
ti. Gr̃a dutem dei qui in similitudine
carnis peccati in cruce pependit ꝑba
ptismũ idagit᷑᷑ ut uetꝰ homo crucifi¬
ut in ip̃a uiuente carne dcupiscentia
resꝑsa et innata repente absum at᷑ ⁊
non sit: s ne obsit mortuo que merat
pugnet. eamq adiuuante deo suꝑet:
si tñ non inuacuum grãm eiꝰ suscepit.
s ut qͥcqͥd mali ab hoĩe factũ. dictũ.
cogitatum est. cum eid̃ concupiscen¬
tie subiecta mente seruiret: totũ ab¬
uinculo. quo ꝑ ullã diabolus aĩam reti¬
nebat. et a suo creatore seꝑabat: ma¬
neat in certamine. quo corpꝰ nr̃m casti¬
gamꝰ. ⁊ seruituti subicim᷑. Uetustas itaq

Expanded text:
ambulemus in novitate vitae. Nos dico, id est cum crucifixione Christi ita debilitatus est, ut destruatur, etc. Vel, vetus hoteres actus nostri morte Christi crucifixi, id est mortui sunt ita ut destruatur, dominante ratione, corpus peccati, id est omnia criminamul sunt quasi corpus et congeries peccati. Gratia autem Dei qui in similitudine carnis peccati in cruce pependit, per baptismum id agitur, ut vetus homo crucifiut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat pugnet eamque adiuuante deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subjecta mente serviret, totum abvinculo quo per illam diabolus animam retinebat et a suo Creatore separabat, maneat in certamine quo corpus nostrum castigamus, et servituti subjicimus. Vetustas itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ta in cruce ⁊ fixa: ne ad pͥores actus
exigens a nob̃. ut nr̃am uetustatem
pecc̃oꝵ cũ gemitu ⁊dolore penitenti¬
e deponamꝰ et menbra nr̃a continẽ¬
tie atq iusticie clauis confixa habe¬
amꝰ: ne ad pͥora mala redeamꝰ. aqui¬
b etiã ita ꝑfecte quiescamꝰ: ut nec
eoꝵ uisio nec memoria habeat᷑. et
sic ad bona resurgentes. in nouita¬
teuite ambulemꝰ. de uͥtute in uͥtu¬
tem ascendentes. qͦusq in dextera
retione uita iustoꝵ: in ascensione
ꝓfectus ꝑfectoꝵ. in consessu ad dexte¬
ram: gla beatoꝵ. Hoc autẽ non solũ
anobis exigit xp̃c in sacram̃to passi¬
onis. s etiã siuolumꝰ imitari: efficit.¬
unde subdit᷑. Hoc scientes qr uetꝰ ho¬
mo zc̃. Dixit nos ꝑbaptismũ mortu¬
is ẽẽ pec̾co. ⁊ ideo non debere ampliꝰui
uere in illo. s in nouitate uite ambu¬
lare. et ꝑ quid hoc liceat: ostendit .s.¬

Expanded text:
ta in cruce et fixa, ne ad priores actus ta in cruce et fixa, ne ad priores actus s, per haec exigens a nobis, ut nostram vetustatem peccatorum cum gemitu et dolore poenitentiae deponamus, et membra nostra continentiae atque justitiae clavis confixa habeamus, ne ad priora mala redeamus, a quibus etiam ita perfecte quiescamus, ut nec eorum visio nec memoria habeatur; et sic ad bona resurgentes in novitate vitae ambulemus, de virtute in virtutem ascendentes, quousque in dextera rectione vita justorum, in ascensione profectus perfectorum, in consessu ad dexteram gloria beatorum. Haec autem non solum a nobis exigit Christus in sacramento passionis, sed etiam siJesu. » Hoc scientes quia vetus homo, etc. Dixit nos per baptismum mortuos esse peccato, et ideo non debere amplius vivere in illo, sed in novitate vitae ambulare, et per quid hoc liceat ostendit, s
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicut xp̃c deposita uetustate amor
se fieri similes resurrectioni: si simi¬
litudini mortis eiꝰ fuerimꝰ complã¬
tati .i. si inbaptismo om̃ia uitia de¬
ponentes: pt modũ non peccemꝰ. Hit
enim similitudo mortis p̃stabit si¬
militudinem resurrectionis: ut in
mors qua pecco mortui inbaptisno
dicim᷑. et uita qͣ nunc in iusticia. et
ptꝰ et̾naliter cũ xp̃o uicturi sumꝰ:
in morte et in resurrectione xͥ de¬
monstrata st̃. Mors enim x et resur¬
rectio: non tm̃ res sed etiam sacͣm̃ta
it᷑. Qͥcqͥd enĩ gestũ est incruce xͥ in
sepultura. in resurrectiõe in ascensi¬
one. in sedere ad dexterã patͥs ita ge¬
stum est: ut his rebꝰ mystice ñ tr̃
dictis s etiã gestis. cõfiguret᷑ uita
xp̃iana. Attende gͦ singula que fa¬
mo hoĩe contͣcta. nõ scd̃m culpam
sed scd̾m penam. famẽ .s. et sitim⁊
huiꝰ modi: hoc mͦ ipãm uetustatem
finiuit ⁊ deposuit. ut dolorem cruciᷤ
sustinens. sic haberet menbra dift̾n¬

Expanded text:
ut sicut Christus deposita vetustate a morse fieri similes resurrectioni, si similitudini mortis ejus facti fuerimus complantati, id est in baptismo omnia vitia deponentes, postmodum non peccemus. Haec enim similitudo mortis praestabit similitudinem resurrectionis, ut in inus Nota quod mors qua peccato mortui in baptismo dicimur, et vita qua nunc in justitia et post aeternaliter cum Christo victuri sumus, in morte et resurrectione Christi demonstrata sunt. Mors enim Christi et resurrectio, non tantum res, sed etiam sacramenta sunt. Quidquid enim gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione, in ascensione, et in sedere ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his rebus mystice non tantum dictis, sed gestis, configuretur vita Christiana. Attende ergo singula quae faimo homine contracta, non secundum culpam, sed secundum poenam, famem scilicet et sitim, et hujusmodi. Hoc modo ipsam vetustatem finivit et deposuit, ut dolorem crucis sustinens sic haberet membra disten
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ qnto ampliꝰ homo peccaret tã¬
Absit. ut nos hoc dicamꝰ. No est enĩ
ꝑmanendũ inpec̃co: ut quidã nos di¬
cere estimant ꝓ maiori gr̃a. so enim
peccatis merito s subuenientis au
ipãm grãm debemꝰ et possumꝰ esse pec¬
cato qi mortui et sepulti et resurgere
secñter ostendit apłe. et priꝰ qd̾ mor¬
tui sumꝰ pecc̃s subdens. Qrui enĩ uł si

Expanded text:
quanto amplius homo peccaret, tanAbsit! ut nos hoc dicamus. Non est enim permanendum in peccato, ut quidam nos dicere existimant pro majori gratia. Non enim peccantis merito, sed subvenientis auxipsam gratiam debemus, et possumus, peccato esse quasi mortui et sepulti, et resurgere sequenter ostendit Apostolus, et prius quod mortui sumus peccato, subdens: Qui enim, vel, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ habundauit. eo tñ tenore: ne qͥs cõ¬
fisus gr̃e. securiꝰ peccet. S uigeat gr̃a
et ꝑ iusticiã ducat ad uitam: sicut ui¬
guerat pec̃cm ducens in mortẽ. Et hoc
est qd̃ ait. Ut sicut. Qt Eo tenore drco
gram suꝑhabundare: ut sicut pec̃cm
qd etiam p̃t̾ adam est. qd̾ lege data
habundauit. qͦd ñ est originis. sed ꝓpͥe
em et̾nam. ita et gr̃a remissionis
pecc̾oꝵ regnet in electis ꝑ iusticiã bo¬
noꝵ oꝑm. ꝑdricens eos in uitam eter¬
recca prec̾ adam st̃. Ideo cum dixisset
icut regnauit pec̾cm in mortem. ñ
addidit ꝑunũ. uł ꝑ adam. qr de illo
recco hic agebat: qd̾ ñ ex adam tra¬
trt homines. s sua uoluntate addi¬
dert. Cũ autẽ dicit gr̃a regnauit ⁊c̃

Expanded text:
tenore, ne quis confisus gratiae securius peccet, sed vigeat gratia, et per justitiam ducat ad vitam, sicut viguerat peccatum ducens in mortem, et hoc est quod ait, ut sicut, quasi eo tenore, dico gratiam superabundare, ut sicut peccatum, quod etiam praeter Adam est, quod lege data abundavit, quod non est originis, sed proprtem aeternam, ita et gratia, remissionis peccatorum regnet in electis, per justitiam bonorum operum perducens eos, in vitam aetert. Ideo cum dixisset, sicut regnavit peccatum in mundum, non addidit per unum, vel per Adam, quia de illo peccato hic agebat, quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua voluntate addiderunt. Cum autem dicit, gratia regnet; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
in illo pͦpło: s ñ ꝓ om̃ib. Erant erũ in
illo popło tͥa gn̾a hominũ .s. duri. inci¬
pientes ⁊ ꝑfecti. His om̃ibꝰ data est lex
s non ꝓ om̃ib Data ẽ duris in flagel¬
lũ incipientib in pedagogũ iustĩs in
signũ s ñ ꝓiustis: data est ut enĩ alib
ait apłe ꝓ iusto lex posita non est ꝙ ꝑ
eam iusticie nich accreuit Legem an¬
temh accipimꝰ: scd̾m legalia. legali
a dicimꝰ que inlege instituta st̃: Et cũ
lege t̾minata. Lex autẽ data ẽ ad do¬
mandũ suꝑbũ. ad flagellandũ durũ
ad instruendũ incipientẽ. ad ostñsio¬
nẽ delicti et humane infirmitati ad
manifestationẽ ec testimoniũ grẽ
et futoꝵ significationẽ. Seqr Ubiau¬
tem. Hic agit de uirtute grẽ: et qnͣsa
Delictũ habundauit ꝑlegem. s echec¬
sanat xp̃c. qr ubi habundauie delictũ
suꝑhabundauit᷑ gr̃a: om̃ia condonãs.
Totũ enĩ qd̃ de adam traxisti totũ qs
tius pius morib addidisti: dimisit. to¬

Expanded text:
in illo populo, sed non pro omnibus. Erant enim in illo populo tria genera hominum, scilicet duri, insipientes et perfecti. His omnibus data est lex, sed non pro omnibus data est, duris in flagellum, insipientibus in paedagogum, justis in signum. Sed non pro justis data est lex. Ut enim alibi ait Apostolus: Justo lex posita non est , quia per eam justitiae nil accrevit. Legem autem hic accipimus secundum legalia. Legalia vero dicimus, quae in lege instituta sunt, et cum lege terminata. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituendum insipientem, ad ostensionem delicti et humanae infirmitatis, ad manifestationem et testimonium gratiae, et futurorum significationem. Ubi autem hic agit de virtute gratiae, et quanta Delictum abundavit, per legem, sed esanat Christus, qui ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia, omnia condonans. Totum enim quod de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, dimisit, to
Abbreviated transcription (Latin):
etiã adiutorem. Pretẽa data fuit lex ut
mediocris pedagogum haberet. et ꝑfec¬
tus signũ: et durus sentiret flagellũ.
uidendũ ẽ qͥb modis lex accipiat᷑. ⁊ cui
dum est. Lex gͦ aliqͣndo dicit᷑ tota scͥp¬
tura ueteris testam̃ti. Aliqnͣdo scͥpta qͥn¬
q libroꝵ moysi. Ali qñ decalogꝰ scͥptus
guratiua scd̃m litterã. Aliqñ litt̾a.
cum sp̃uali intelligentia. Aliqñ obser¬
uantia alicuiꝰ mandati: sicut in ead̃ le
lex holocaustoꝵ: et huiꝰ modi. Inde ẽ qd̾
sc̃i de lege uarie loquentes: dissentire
et iustificationes ñ bonasꝰ in quib ñ
uiueretis. Cu concordat apłs dicens
Lex neminem ad ꝑfectũ ꝑduxit. Et

Expanded text:
etiam adjutorem. Praeterea data fuit lex, ut etiam adjutorem. Praeterea data fuit lex, ut mediocris paedagogum haberet, et perfectus signum, et durus sentiret flagellum. videndum est quibus modis lex accipiatur, et cui dum est. Lex ergo aliquando dicitur tota scriptura Veteris Testamenti, aliquando Scriptura quinque librorum Mosi, aliqguratura secundum litteram, aliquando littera cum spirituali intelligentia, aliquando observantia alicujus mandati, sicut in eadem le holocaustorum lex, et hujusmodi. Inde est quod sancti de lege varia loquentes dissentire et justificationes non bonas, in quibus non vivent . Cui concordat Apostolus dicens: Lex neminem ad perfectum duxit . Et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd fecĩt. Data erat lex in adiutoriũ na
magist̾io. ingeniũ naturale ꝓficeret
sa adolescat: ita et naturale iusticie
ingeniũ. nͥ habeat qd̃ respiciat et ue¬
neret᷑ ñ facile ꝓficit: s egrotat suꝑue¬
nientib cedit pecc̃is. Consuetudine e¬
nim delinquendi p̾mit᷑ ne crescat in
fructũ: ⁊ ꝑ hoc extinguit᷑. ꝓuident̃ gͦ
tb ad bonũ data ẽ lex s popłs uetẽm
usum sequens: multiplicauit peccata.
peccauerat. et sic fcm̃ est: ut data lege
non minuerent᷑ s habundarent pec¬
cata diabolo mittente legem bonã in
malũ. Cont᷑ qd̾ deus om̃ia dimisit: sicut
consequent̃ ostendit᷑. Uel ita Lex subin¬
trauit ut habundaret delictũ .i. ad hoc
data fuit: ut ꝑ eam habundantiꝰ cognoᷤ¬
ceret᷑ delictũ. Sienim lex ñ fuiss: pecc̾m
lateret s ꝑlegem gn̾a pecc̃oꝵ. et p̃ua¬
ricationis crimen homo agnouit. ut qͥ
homini feditas languoris sui. ut uide¬
ret ñ mͦ doctorem sibi ẽẽ nec̾cium: uerũ

Expanded text:
 lex? Data erat lex in adjutorium natmagisterio ingenium naturale proficeret  quibus fota adolescat, ita et naturale inge habeat quod respiciat, et veneretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo, et ad bonum data est lex, sed populus veterem usum sequens multiplicavit peccata. peccaverat; et sic factum est ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata diabolo invertente legem bonam in malum, contra quod omnia Deus dimisit, sicut consequenter ostenditur. Vel ita: Lex subintravit ut abundaret delictum, id est ad hoc data fuit, ut per eam abundantius cognosceretur delictum. Si enim lex non fuisset, peccatum lateret; sed per legem genera peccatorum, et praevaricationis crimen homo agnovit, ut qui homini feditas languoris sui, ut videret non modo doctorem sibi esse necessarium, verum
Abbreviated transcription (Latin):
tis intelligentes humiliarent᷑: ⁊ ad sub¬
uenientẽ currerent grãm. Natis enĩ in
pecc̃is ⁊ uiribꝰ suis multũ assignantibꝰ.
dat᷑ lex adeo ad domandã suꝑbiã qua
dicebant. non deest qͥ impleat: s deest
re deus. legem dedit: qͣi dicens hoĩb ft
ce do uob̃ p̾cepta: ne putetis deesse iuiben¬
tem. Non deest qͥ iubeat s deest qui ĩple¬
at. qr homo in pecc̃is natꝰ implere nõ

Expanded text:
tis intelligentes humiliarentur, et ad subtis intelligentes humiliarentur, et ad subvenientem currerent gratiam. Natis enim in peccatis, et viribus suis multum assignantibus, datur lex a Deo ad domandam superbiam, qua dicebant: Non deest qui impleat, sed deest ns Deus, legem dedit, quasi dicens hominibus: Ecce do vobis praecepta, ne putetis deesse jubentem, non deesse qui jubeat; sed deest qui impleat, quia homo in peccatis natus no
Abbreviated transcription (Latin):
q ad paruulos qͥ in ramo nicħ cõmi¬
ser̃t: s in radice ꝑiert. Nich habent
mali. nͥ qd̃ de fonte traxerunt: nͥ qd̾
de origine traxer̃t. Cõmunis gͦ fuit ꝑ¬
ditio: et cõmunis ẽ inuentio. Sicut enĩ
ꝑ mobediam ade multi constituti sc̃ p¬
catores reatu: ita ⁊ ꝑ xp̃i obedientiã ml¬
Ostenderat. xp̃m dimittẽ om̃ia pecca
tam originalia qm̃ actualia. Hic ad¬
dit: qd̃ etiã a pecc̃o legis lib̾at .i. ap̾ua¬
ricatione: ut uidei xp̃o magis sint obno¬
moysi subint᷑uit .i. latent̃ intͣuit pꝰt cul¬
pam originalem ⁊ actualem. uł pͣt na¬
turalẽ legem. ut habundaret delictũ
id est ut homo suꝑbe fidens desuis urribꝰ
reret. Atq ita eũ humilem fc̃m: timor
legis tanqm̃ pedagogꝰ. ad fidẽ grãmq
ꝑduceret. Oportebat gͦ ut suꝑbis ⁊ deli¬
bertate sui arbitrii p̾sumentib lex da¬
ret᷑ qua p̾uaricata: suam infirmitatẽ
et legis insufficientiã pecc̃m ñ ꝯsumen¬

Expanded text:
que ad parvulos, qui in ramo nil commiserunt, sed in radice perierunt: nil habent mali, nisi quod de fonte traxerunt, nisi quod de origine traxerunt. Communis ergo fuit perditio, et communis est inventio. Sicut enim per inobedientiam Adae, multi constituentur peccatores reatu, et ita per Christi obedientiam juOstenderat Christum dimittere omnia peccata tam originalia quam actualia: hic addit quod et a peccato legis liberat, id est praevaricatione, ut Judaei Christo magis sint obnoMosi subintravit, id est latenter intravit, post culpam originalem et actualem, vel post naturalem legem. Ut abundaret delictum, id est ut homo superbe fidens de suis viribureret, atque eum ita humilem factum timor legis, tanquam paedagogus, ad fidem gratiamque perduceret. Oportebat ergo ut superbis, et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata suam infirmitatem, et legis insufficientiam peccatum non consumen
Abbreviated transcription (Latin):
narent᷑. Nõ crudelit̾ hoc fecit deus sed
dicum non querit. auget᷑ morbꝰ. cres¬
et molestia. querit᷑ medicꝰ et totũ sa¬
us ꝑlegem habundaret delictũ. ut in
ansteritate legis suam intelligentes
infirraitatẽ infirmi ad medicũ con¬
fugẽnt: et auxiliũ gr̃e quererent. ꝑle
gem autẽ dicit᷑ habundasse delictum
non qr delictũ lex iuberet. s qr eo qd̃
gt̃a ibi ñ erat. auctũ est ex ꝓhibitio¬
ne desideriũ: et tunc qͣi ex ꝓpria uͥtu
te ft̃m est grande uitiũ. Sic gͦ habũ¬
dauit pecem. qr et cõcupiscentia ex ꝓ¬
hbitione ardentior facta ẽ. et peccan¬
tibꝰ contͣ legem: p̃uaricationis crimen
accessit. Consiliũ autẽ dei quo legem
dedit: iudeos nescisse satis sig̾cauit is¬
to uerbo. Lex subint᷑uit ⁊c̃. Uel ita. lex
lubintrauit ut habundaret delictũ.
iẽ lege data habundauit delictũ. Di

Expanded text:
a. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed dicum non quaerit: augetur morbus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totum saper legem abundaret delictum, ut in austeritate legis suam intelligentes infirmitatem, infirmi ad medicum confugerent, et auxilium gratiae quaererent. Per legem autem dicitur abundasse delictum, non quia lex delictum juberet, sed quia eo quod gratia ibi non erat, auctum est ex prohibitione desiderium, et tunc ex propria qute factum est grande vitium. Sic ergo abundavit peccatum, quia et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Consilium autem Dei quo legem dedit, Judaeos nescisse, satis significavit isto verbo, lex subintravit, etc. Vel ita: Lex subintravit ut abundaret delictum, id est in lege data abundavit delictum. Di
Abbreviated transcription (Latin):
malũ: nͨ fuit homini unde poss oriri:
nat᷑a opꝰ dei est: ꝑ opꝰ dei opꝰ diaboli tnͣ¬
sire ñ sinit᷑. S ñne diaboli opꝰ. qnͣdo pͥ¬
mũ fuit in angło qͥ diabolꝰ fc̃s est. or
tuit: cur malũ qd̃ alicubi iam erat.
ꝑ opꝰ dei tͣnsire ñ potuit: Hoĩes aũt sc̃¬

Expanded text:
malum, nec fuit homini, unde oriri posset, malum, nec fuit homini, unde oriri posset, natura opus Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur'? nonne opus diaboli, quando primum in angelo, qui diabolus factus est, orttuit, cur malum, quod alicubi iam erat, per opus dei transire non potuit, praesertim c
Abbreviated transcription (Latin):
latentem rimam: cũ habeat aꝑtissi¬
mã ianuam: It inqͥt. Si ꝑhominẽ pec¬
catũ int̾uit in mundũ: pecc̃m uł ex uo¬
luntate uł ex natura est. Si autẽ ex
uoluntate est: mala est uoluntas que
pecẽm facit. Si autẽ ex natura: mala
est natura. Cui respondeo. Ex uolun¬
tate est pecc̃m. Querit forte utrũ origi¬
ꝓrsus ⁊ originale peccm ex uoluntate
ẽẽ. qr hoc exuoluntate pͥmi hoĩs semi¬
natũ est. ut ⁊ in illo eẽt: ⁊ in omes tͣnsi¬
est. tẽ mala est natura: queso ut si pot̃
respondeat. Manifestũ est ex uolunta¬
te mala tanqmͣ ex arbore mala fieri
omia oꝑa mala tan qm fructus maloͤ.
s ipãm malam uoluntatẽ unde dicet
exortã: nͥ ex bono : Si enĩ ex angło ⁊ qͥd
est angłs nͥ bonũ opus dei ͦ Si ex hõie:
qͥd erat ip̃e homo nͭ bonũ opꝰ dei : Im¬
mo qͥd erant ħ duo añꝗͣ in eis oriret᷑ ma¬
la uoluntas nͥ bonũ opus dei: et bona
⁊ laudanda nataͣ. Ergo ex bono orit᷑

Expanded text:
issimam januam? Item inquit, si per hominem peccatum intravit in mundum, peccatum, vel ex voluntate, vel ex natura est; si autem ex voluntate est, mala est voluntas quae peccatum facit; si autem ex natura, mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntum est. quaerit forte, utrum et origiprorsus et originale peccatum, quia et hoc ex uoluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset et in omnes transiest, tunc mala est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur