comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidixit : Siuos filius liberauerit : tunc uere liberieritꝰ
Nec ita ut cum quis que fuerit a peccati dominatione libe¬
ratus lam nom indigent sui liberatoris auxilio
udio potius ut ab illo audiens. Sine me nihil potestis
pare Dicat ei &ipse: Adiutor meus esto nedere linquas
inuenis se me gaudeo : Vnde hipotius corrigendisuNt
quos quidem propitiodõ correctos esse iam ex istimo
rantir amalo. Et sine qua nullum prorsus siue cogi¬
tando Siue uolendo & amando. Siue agendo faciunt
bonum: Nonsolum ut monstrante ipsa quid facien¬
dunse sciant : uerum &iam ut praestante ipsa faciant
sundlectione quodsciunt : hanc quippe inspirationẽ
bonae uoluntatis atque operis. poscebat a postolus eis
quibus dicebat : Oramus autem ad dm̃ nequid faciatis
mali: Non ut nos probati appareamus. Sed ut uos quod
bonum est faciatis: quis hoc audiat & non euigil&:
aĩ que fateatur ad nõdõ nobis esse. ut declinem us

Expanded text:
qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinquas invenisse me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, rantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus
Abbreviated transcription (Latin):
recidere Nondebenus Siuo luimus peruenire quotenq¬
mus : Dns autem ipse non solum ostendit nobis aquo
malo declinemus & quodbonum faciamus quod solun
potest legis lit tera : Verum &iam ladiuuat nos urd¬
clinemus amilo & faciamus bonum: quod nullus po
sine spũ gratae : qulei ee sĩt udhoc lex acdest ut ns
utitur discit in eo malum & bonum : Et non consiltsi
in uirtunt sua confugit ad gratiam qua praes tant
declin& amalo & faciat bonum: quis autem confugi
ad gratiam pisi cum ad nõ aressus hominis diriguntur
& uiam eius uol& Xcper hoc & desiderare a uxilium
gratiae  initium gratiae esti : de quo ait ille &o
nunc coepi haec eest immutatio dexterȩ excelsi
Liberum itaque arbitrium & admalum & ad bonin
faciendum confitendum est nos habere : Sedinmilbo
faciendo erg liber est quisque
iustitiae seruusq pecc
pec catiꝰ In bono autem
liber esse nullus potest : Nisi fuerit liberatus abeo

Expanded text:
recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendrecedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum, certum est nos habere: sed in faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus po
Abbreviated transcription (Latin):
Hrais litteris uesaris ualeninesaat̃ dilectissine
et quisimul seruitis dõ quas per fratrem florum & eos
uicum illo ad nos uenerunt misit caritas uestra : egi dõ
rans quoduestram indnõ pacem. & inueritate consensio
imuncaritate flagrantiam uestro nobis reddito ser¬
ant ugno ui: Quod autem ad sub uersionem quorundam
ipduos molitus est inimicus. dõ miserante & eius insi¬
dus insuorum seruorum prouectu mirabi libonitate
urtente. ad hoc potius ualuit: ut nulli uestrũ destru¬
trentur inpeius. Seal non nulli iostruerentur in melius:
Nonitaq: opus est omnia ident idem r&ractare : quae suf¬
scienter uobis pleno libro disputata trans misimus:
ã uestra: Verum tamen semel lectum Nullo
ado arbi tremini satis uobis in notescere potuisse:
Siergo eum fructuo sissimum habere uultis . Non uos
pigtat relegendo habere notissimum ut diligentis sime
iutis quibus & qualibus questionibus soluendis atq sainandis
Non ibi humana. Sed diuina occurrat auctoritas. aqa

Expanded text:
is litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata transmisimus  cant vestra. Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua
Abbreviated transcription (Latin):
mili miserum facer& quia uero ꝑ liberum ar bitrium
dñ deseruruit : iustum iudicium dĩ expertus est ut cũ
uusustirpe quae imillo adhuc posita tota cum illo pec¬
curu damnar&ur : quot quot enim ex hac stirpe gratia
dllerantur adamnatione : utiq: liberantur quaiam
inemr ibs tricti: Vnde &iam sinullus liberar&ur :¬
ustind iudicium nemo iuste reprehender&: quod
erpopluci in comparatione pereuntium. in suo uero nu¬
mero multiliberantur: ciratia fit ciratis fit ciratiae sunt
arendie. quia fit. Nequis uelut desuis meritis ex tolla¬
ꝓno uero habuit magnam. Sed dis parem: Ille inbonis
en quae bonitate sui conditoris acceperat: Neque enĩ
ulona & ille suis meritis comparauerat: in quibus
porsus nullum patiebatur malum: Sc̃i uero in hac uita
ad quos ꝑtin& liberationis haec gratia: in malis sunt

Expanded text:
mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollaImo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinem tamquam praemium ipsius ꝑmansa¬
dantia caritatis dĩ cadere ulterius omnino Nonposs&
Et hocdese certissime nossent: hanc plenitudinem
beatitudinis Nonhabebant : Sed quia nesciebam su
futuram miseriam : minore quidem. Sed tamenbo¬
tudine nesine ullo uitio fruebantur : Nam si sue
casũ futurum nossent a &ernumq: supplios
beati utiq: esse nom possent. quos huius tanti malri
iam tunc miseros esse compeller& : Sic & homine ftd
cum libero arbitrio & quamuis sui futuri casus insd
tamen ideo beatum quia & non mori. & miserum nons
eri insua potestate esse sentiebat.: Inquo siatureco
acsine uitio Sipipsum liberum arbitrium manert ub¬
luiss& profecto sine ullo mortis & infelicitatis exp
rimento acciper& illam merito huius permansions
uatitudinis plenitudinem qua & sei angeli sunt
uatus esse immo ibi non ess& ubi es se miserum Non
darr& : Si eum sui casus praescientia timore tanti

Expanded text:
plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansiplenitudinem, tanquam praemium ipsius permansidantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, prrimento, acciperet illam merito hujusmodi permansionis beatitudinis plenitudinem, qua et sancti angeli sunt  paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescien
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum liberum arbitrium inueritate steterunt :
tamq desuo casunumquam futuro certissimam
sere meruerunt : Si enim nos de scribturis scĩs
usse potuimus scõs angelos iamnullas esse casuros
lntomagis hoc ipsi reuelata sibi sublimius ueritate
nerunt: Nobis quippe beata sine fine uiti promis¬
siest & aequalitas angelorum ex qua promissio ne
crtisumus cum ad illam uitam post iudicium
uenerimus. Non inde nonesse lapsuros : quodsi dese
psis angeli nesciunt Non aequales Sedbeatiores erimus:
Veritas autem nobis eorum promis it aequalitatem :
Certum est igitur hoc eos nos se perspeciem. quod nos
perfidem pullam scili c& iamruinam cuius quans
angeli iamfuturam : diabolus uero & angelieius a
beati erant antequam caderent. & se inmiseriam as¬
ros esse nesciebant : erat tamen adhuc quod eorum
ad der&ur beatitudin. Siper liberum arbitrium
ritate st&issent. donec istam summae beatitudins

Expanded text:
ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest ideo non accepisse. quia non est dis erds
amassa ꝑditionis gratiae largitate : Nondum quips
erat illa ingenere humano ꝑditionis massa antequa
peccassa : ex quo tracta est origo uitiata : qua props
nluberrime confitemur quod rectissime credi¬
nus dm̃ dnm̃q rerum omnium qui creauit omnia
ln ualde. et mala ex bonis exortura esse praes¬
cun et sciuit magis adsuam omni potentissimam
benitatem pertinere &iam de malis bene facere.
quim mali esse nonsinere. Sic ordinasse angelorũ
& hominum uitam: ut in ea prius ostender& quid
pssd eorum liberum arbitrium. De inde quid poss&
sue rratiae beneficium iustitiaeq: iudicium :
denque inreli quidam quorum est princeps qui dicitur
dabolis per liberum arbitrium ad nõdõ refugae
futisu Refugientes tamen eius bonitatem qua
banfuerunt. Non potuerunt eius effugere iudicium
perquod miserrimi effecti sunt: C&eri autem per

Expanded text:
dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per
Abbreviated transcription (Latin):
Non habere uitium : & aliud est in ea bonitate inqui
nullum uitium est non manere .: Eo quippe ipso qu
non dicitur Numquam sine uitio fuisse. Sed dicitr
Sine uitio Nonꝑmansisse : proculdubio de masti¬
tur sine uitio fuisse. in quobono non ꝑmansisse d¬
tur: Sed illud magis quaerendum operosiusq tracto¬
dum est : quomodo respondeamus eis quidicum: hib
illa rectitudine inqua sine uitio factus est habut
ꝑseuerantiam : procul dubio ꝑseuerauit in ex etsi
perseuerauit : utique Non peccauit. Nec illam suan
rectitudinem dm̃q de seruit: Eum autem peccis
& desertorem boni fuisse. ueritas clamat : Nons
habuit in illo bono ꝑseuerantiam: & si non habus
Non utique accepit: quomodo enim & accepissa
ꝑ seuerantiam & non ꝑseue rass& : porro si propier
Non habunt quia non accepit. quidipse Non ꝑseuerando
peccauit. qui ꝑs euerantiam non accepit: Neque enis

Expanded text:
non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
lrptate dis cr&us est & non est interuasa irae quae
perfacisunt inperditionem. Sed interuasa miseri¬
crdue quae praeparauit ingloriam : iudicium uero
simillis est damnatus : In his non est prae destinatus .
hinc exoritur alia quaestio nonsane contem nenda:
sed inadiutorio dñĩ incuius manusunt & nof &
srmones nostri ad grediendu. atque soluenda:
Enitur enim a nobis quantum attin& adhoc donũ dĩ
pdest in bono perseuerare usque infinem. quid de
poprimo homine sentiamus. quicerte sine ullo
uno factus est rectus : Nec dico : Siper seuerantiam
nonbabuit. quo modo sine uitio fuit. cui tamen neces¬
sirium d̃donum fuit. Huic namque interrogationi
sacle respond&ur eum per seuerantum xonhabuis se
quia in eo bono quo sine uitio fuit Non ꝑseuerauit:
coepit enim habere uitium ex quo cedidit: Et si coepniꝰ
ante quam coepiss& utique sine uitio fuitꝰ : Aliud est e

Expanded text:
largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, sed inter vasa misericordiae quae praeparavit Deus in gloriam ; judicium vero, si in illis est damnatus, in his non est praedestinatus. CAPUT X. 26. Hic exoritur alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim
Abbreviated transcription (Latin):
Sedrursus conuertit ad eum faciem suam dñs &cd
pam lacrimis diluit : quidest enim aliud respexit fũ
nisi faciem quam paululum ab illo auerterat reuos¬
uit ad eum : factus ergo fuerat conturbatus : Seo quo
didicit nonde ipso fidere. &iam hoc ei profecit inba
faciente illo quidiligentibus eum omnia cooperitꝰ
inbonum quia secundum propositum uocatus eri
umo ergodicat. Nonesse corripiendum qui ex orbitat.
auia iusta : Sedeireditum & perseuerantiam ad nõ tantũ
sse poscendam : Nemo prudens & fidelis hoc dicat::
siemim secundum propositum uocatus est iste : procul
dibio illi&iam quod corripitur ds̃ cooperatur inbonũ:
utrum autem sta sit uocatus. quoniam qui corripit
nescit. faciat ipse cumcaritate quod scit esse facien¬
dum: Scit enim talem corripiendum : facturo dõ
ait isericordiam. aut iudicium : misericordiã
qudemn sia massa perditionis ille qui corripitur gratiȩ

Expanded text:
Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
deserente quides set ipse. dnẽ inquit in uoluntite tua
praestitisti decorimeo uirtutem A uertisti faciem tuun
& factus sum conturbatus: Ec ce doction & obhoc
&iam humilior: tenuit uiam iam uidens & confitens
inuoluntatesua dm̃ decorieius praestitis se uirtina
quod sibi ipse tribuens & dese prae sumens intali abu¬
dantia quam praestiterat dĩ : Nonde illo quieam praesti¬
terat dicebat Non mo uebor in a&ernum: Fac tus
ergo conturbatus ut se inuenir& & humiliter sapita
Nonsolum a&ernae uitae. uerum &iam in hac uita
piȩ conuesationis & perseuerantiae inquo spes hi¬
benda ess& addiscer&. : haec uox & apostoli pari
esse potuitꝰ dixerat quippe & ipse in abundanta
sua animam meam prote ponam : Sibi festinando
tribuens : quod ei fuerat ad nõ postea largiendu
Auertit autem ab illo faciem dñs & factus est es¬
batus : Ita ut eum mori proillo metuens ter negos

Expanded text:
deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate tua deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ecce doctior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret.
Abbreviated transcription (Latin):
pgreatis inquit deuia iusta: quid ostendens nisi
es esse commonitos. quia iam ambulant in uia iusta
u intimore dõ seruiant. idest Nonalium sapiant.
isintant: quod significat non superbiant sed humi¬
les in: unde a libi dicit : Non alta sapientes : Sedhu¬
mlibus consentientes : ex ultent do. Sed cum tre¬
nor imullo gloriantes: quando nostrum nihil
sc in quigloriatur in dño glori&ur : Nepereant
deua iusta inquaiam ambulare coeperunt. dum
sibi hoc ipsum ad signant quod in ea sunt : his uerbis
usus est & apostolus ubi ait: cum timore & tremo
rt uestrum salutem operamini: et ostendens
pire cumtimore & tremore : ds̃ est enim inquit
noperatur in uobis & uelle &operari probona
duntate : Nonenim habebant hunctimorem
E remorem qui dicebant in abundintia sua Non
nouebor in axernum: Sed quia filius erat pro¬
mnissionis Nom perditionis expertusdo paululum

Expanded text:
pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Et ostendens quare cum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Non enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum. Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dicit : Omne quod dat mihi pater adme uend
& eum quiuenit adme non eiciam foras : Et paulons
haec est inquit uoluntas eius quimisit me patris
ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo. abli
ergo datur &iam perseuerantia in bono usque ia o
Neque enim datur. nisi eis qui nom peribunt : quonis
qui nom perseuerant peribumt : Talibus ds̃ diligeno¬
bus eum omnia cooperatur inbonum: usque ado
prorsus omnia : ut &iam siqui eorum deuiant al
orbitant. et iam hoc ipsum eis faciat preficere inben
quia humiliores redeunt at que doctiores: dis cun
enim in ipsa uita iusta cum tremore se exultas
debere : Nonsibi ar rogando tamquam desua ur ts
udicum permanendi Nedicendo in abundantia sua
an mouebor in adernum : propter quod eis dicitur:
aeruite dnõ intimore & exultate ei cum tremore :
aequndo iras caturdnis & pereatis deuia iusta:
prque enim ait . & non ueniatis aduiam iustam: Sed

Expanded text:
ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Et paulo post, Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo . Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem: neque enim datur, nisi eis qui non peribunt; quoniam qui non perseverant peribunt. 24. Talibus Deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum ando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne
Abbreviated transcription (Latin):
na iam facta sunt. praes ciuit. praedestina uit.
ucauit. iustificauit. quoniam & omnes iam praesciti
ipraẽ destinatisunt. & multiim uocati atque iusti¬
sati: Quodautem posuit infine. illos & glorificauit.
Si quidem illa gloria est hic intellegenda dequa
idemn dicit: cum xp̃s apparuerit uita uestra : t̃unc & uos
sumillo apparebitis ingloria : Nondum factum est :
qunius &illa duo. idest uocauit &ius tificauit
Non in omnibus facta sint dequibus dicta sunt Ad hic
enim usque infinem saeculi multi uo candi & iusti fican¬
disunt : & tamen uerba praderiti temporis posuit
derebus &iam futuris. tamquam iam fecerit ds̃. quae
iam ut fierent ex a&ernitate dis posuit : Ideo deillo
dicit & profeta esaias: qui fecit quae futura sunt.¬
Quicumque ergo indi prouidentissima dis posure
praesciti praedestinati. uocati. ius tificati alorisica
sunt. Nondico &iam Nondum renati: Sed &iam Nondo
nati iam filii dĩ sunt. & omnino perire non possum:
hi uere ueniunt adxp̃m: quia ita ueniunt. quo modo

Expanded text:
nia jam facta sunt, praescivit, praedestinavit, vocavit, et justificavit. Quoniam et omnes jam praesciti praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Quicunque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Hi vere veniunt ad Christum; quia ita veniunt, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
tiones in uobis sunt : Nonest ista sapientia desursumdes¬
cendens. Sed terrena animalis. diabolica : ubienim ta
& contentio est : ibi inconstantia & omne opus prauis
Quae autem desursum est sapientia : Primum quidea
pudica est. de inde pacifica modesta. Suadilis. ple
misericordia & fructibus bonis in aestimabilis. Sine
simulatione : quidboni ergo Nonhabebit. qui hane sap¬
entiam postularit & in prarit adnõ : Et hinc intelligit
ciratiam quia si ex nobis ess& ista sapientia. desursum
non ess& nec ab ipso quinos creauit dõ postulanda essa
Pratres orate & pro nobis. ut temperanter. & piȩ & iuste
uiuamus in hoc sacculo : expectantes &illam beata

Expanded text:
tiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum destiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio est, ibi inconstantia et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam
Abbreviated transcription (Latin):
quia nonerit in anis labor uester: Si in bono proposito
pficientes per seuerdis usque infinem ds̃ enim qui
voillis quos liberat Non reddit secundum opera eorũ :¬
lec redd& unicuiq: secundum opera eiũs : redd& om¬
ino ds̃ & mala promalis quoniam iustus est : et bona
pnoi alis quoniam bonus est . & bona probonis. quoniam
benis a iustus est : tantum modomali probonis non redd& :
quoniam iniustus non est : Red dit ergomala promalis
poenam pro iniustitia : & red dit bona promalis. ciratiam
tias agite : ubi autem Non intellegitis : orate ut intellg¬
tis. dabit enimuobis dñs intellectum: Mementote
scriptum esse : Siquis uestrum indig& sapientia p̃l¬
la adõ quidat omnibus afluenter & non in properi
& dacbiturei Ipsa est sapientia desursum descenda
Sicut ipse a postolus ia cobus dicit : Illamuero sapientun
repellite a uobis & orate ut non sit in uobis. quam detistai¬
tus est ubi ap:quodsi zelum amarum hab&is & contor¬

Expanded text:
quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera eius. reddet omnino deus et mala pro malis, quoniam iustus est, et bona pro malis, quoniam bonus est, et bona pro bonis, quoniam bonus et iustus est. tanquoniam injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia; et reddet bona pro malis, gratiam tias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, et dabitur ei . Ipsa est sapientia desursum descendens, sicut ipse apostolus Jacobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et conten
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio sermonis huius. inquod peruenistis.
nimbulate & hoc quo que uobis ds̃ recelabit :
e snn in hac uita : certe in altera Nihil est enim occul¬
nm quod non reuelabitur : Quando ergo auditis dicen
apostolus cuius uult miser&ur & quemi uult ob¬
durat. In eo quem seduci permittit uel obdurarũmala
eius merita crehite : In eo uero cuius miser&ur gratiam
di nonseddentis mala promalis. Sed bona promalis
delier & indubitanter agnoscite : Nec ideo auferatis
hnone liberum arbitrium quia multis locis dicit
di eo lnduraui faraonem. uel induraui: aut indecrabo
i fnins : Non enim propterta ipse farcio. Non indura¬
i corsuum: Nam & hoc deillo legitur quando ablata est
Vgrptis cũ nomudicente scribtura & in grauauit cor¬
firao corsuum & inisto tempore & noluit dimit tere
sopulum: Acperhoc & ols̃ indurauit periustum iudiciũ :
aipse fario perliberum arbitrium : Certiergo estote

Expanded text:
ab initio sermonis huius, in quod peruenistis, ab initio sermonis huius, in quod peruenistis, in eo ambulate, et hoc quoque deus uobis reuelabit, etsi non in hac uita, certe in altera. nihil est enim occultum, quod non reuelabitur. quando ergo audistis dicen, et, quod ait apostolus: cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote,
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo : miseri cordam & iudicium cantabo tib dñẽ
prius itaq: nonideo uenit filius hominis in ao¬
dum ut iudic& mundum : Sedut saludur mundi
per ipsum. hoc propter miseri cordiam : postea uero
propter iudicium uenturus est iudicare uiuos & mor¬
tuos: quamuis & in hoc tempore ipsa saluatio Nonfiuat
sine iudicio sed occulto: Ideo ait in iudicium ueni
in hunc mundum : ut qui non uident uideant & quiui¬
dent caecifiant: Ad occulta ergo dĩ iudicia reuocat
quando uicl&is in una causa quam certe habeNt om
paruul: hereditarium malum trahentes ex adam
huic subueniri ut baptiretur. Illi Nonsub ueniri
ut in ipsa obligitione moriatur: Illum baptiratum
relinqui in hac uita quem prȩsciuit ds̃ impium futurõ
I stum uero baptizatum rapi ex hac uita. Nemalitia
mut& intellectum eius: et nolite inistis dare inus¬
titiam uel insipientiam dõ: apudquem iustitiae fons
est & sapientiae : Sed sicut uos exhortatus sum

Expanded text:
psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. prius itaque non ideo uenit filius hominis in mundum, ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, hoc autem propter misericordiam; postea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum eius, et nolite in istis dare iniustitiam uel insipientiam deo, aput quem iustitiae fons est et sapientiae, sed, sicut uos exhortatus sum
Abbreviated transcription (Latin):
un: o altitudo diuitiarum sapientiae &scientiae dĩ.
qum inscrutabilia sunt iudicia eius. & in uestigabiles
uiae eius haec enim iudicia inscrutabilia & inuesti¬
gabiles uias peruersi homines Non cogitantes & procli¬
ues adreprehendendum. Nonidonei ad intellegendum
putabant & iactitabant a postolos dicere. faciamus mala
ut uehiant bona: Quod absit ut a postolidicerent.
Sed homines Non intellegentes hoc putabant dici quando
audebant quod dixit apostolus Lex autem sub intrauit
ut abundar& delictum : ubi autem abundauit delictum:
super abundauit gratia : Sedutique gratia idagit. ut iam
sum bona ab eis qui fecerant mala Nonut ꝑseuerent in malis
et reddi sibi existiment bona : Nonitaq: debent dicere
faciamus mala ut ueniant bona : Sed fecimus mala
& uenerunt bona Iam facimus bona : ut infuturo saeculo
recipiamus probonis bona qui in hoc saeculo recepi¬
mus promalis bona: propter quodscribtum est in

Expanded text:
ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in
Abbreviated transcription (Latin):
praestatur haec gratia : cum occulta dĩ prouidentia
inmanibus piorum quo modo cumque perueniun
aliquando filii fidelium Noneam consequuntur abi¬
quo impedimento existente. Nepossit periclitantb
subueniri : Fiunt uero ista peroccultam di prouides¬
tiam cuius inscrutabilia sunt iudicra & in uestigibileso
udout a postolus dicer& quid praedixerit intuemini :¬
itbitenim deiudaeis & gentibus cum scriber& ad roma¬
nos idestudgentes. &ait: Sicut enim aliquando uos
uoncredidistis dõ. Nunc autem miseri cordiam consecuti
estis illorum incredulitate : Ita & hi nunc noncredide¬
run inuestra misericordia ut &ipsi inisericordiam
consequantur : Conclusit enim ds̃ omnes in infidelitate :
ut omnium mis ereatur : et cum attendiss& quid dixerit
dmirans sententiae suae certam quidem ueritatem.
senignam profunditatem. quomodo conclusit ds̃
onnis in in fidelitate ut omnium misereatur. quasi
sutis mala ut uenirent bona: mox exclamauit atque

Expanded text:
praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus dicergebat enim de Judaeis et Gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem miseriestis in illorum incredulitate; ita et hi nunc non crediderunt in vestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur: et cum attendisset quid dixerit, admirans sentensed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque
Abbreviated transcription (Latin):
Sed aut originaliter tracta est ab ad am. Aut creui
perpropriam uo luntatem: quid mirum est si per spñ
scm̃ operatur incordibus electorum suorum bona quog¬
ratus est ut ipsa corda essent ex malis bona Sed sus pi¬
centur homines quae lib& merita bona quae putant
praecedere ut iustificentur perdĩ gratiam. Non imd¬
legentes cum hoc dicunt pihil aliud. quam negares
gratiam : Sed ut dixi quod uolunt demaioribus li¬
centur : De paruulis certe pelagiam quid responda
Non inueniunt quorum nec uoluntas ulla est inaco¬
pienda gratia. cuius uoluntatis meritum praeces¬
sis se dicant : Et insuper eos &iam cum fl&u reluctr
uidemus quando baptizantur & diuina sac ramenta
percipiunt. quod eis ad magnum impi&atis pecca¬
tum inputar&ur. Siiam libero uterentur arbitrio
Et tamen haer& &iam in reluctantibus gratia aper¬
tissime Nullo bono merito praecedente : Alio quin grad
lam Noness& gratia : et aliquando filiis infidelium

Expanded text:
sed aut originaliter tracta est ab Adam aut creuit sed aut originaliter tracta est ab Adam aut creuit per propriam uoluntatem: quid mirum est, si per spiritum sanctum operatur in cordibus electorum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam non esset gratia. et aliquando filiis infidelium
Abbreviated transcription (Latin):
existimo manifestatur operaridm̃ incordibus homi¬
num ad inclinandas eorum uoluntates quo cum que
uoluerit: Siue adbona prosua misericordia. Siue
aomala promeritis eorumꝰ. Iudicio utique suo aliquan¬
dogerto aliquando occulto. Semper autem iusto:
fixuminim deb& esse &immobile incorde uestro :
qua non est iniquitas apuddm̃ ac perhoc quando
lgtis in lit teris ueritatis adõ seduci homines
aut obtundi. uel obdurari corda eorum: Nolite
dubitare precessis se mala merita eorum. ut iuste
ista paterentur. Ne incurratis in illud prouer
bium salomonis : Insipientia uiri uiolat uias eius
dm̃ autem causatur incordesuo: Ciratia uero
ponsecundum merita hominumdatur. alioquin
gratia iam non est gratia. quia ideo gratia uocatur.
quia gratis datur : Si autem potens est. Siue per
ingelos. uelbonos uel malos. Siue quocumq: alio
modo operari &iam incordibus malorum pro meri¬
tis corum. quorum malitiam Nonipse fecit.

Expanded text:
existimo manifestatur, operari Deum in cordibus homiexistimo manifestatur, operari Deum in cordibus hominum, ad inclinandas eorum voluntates quocunque voluerit, sive ad bona pro sua misericordia, sive ad mala pro meritis eorum, judicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem justo. Fixum enim debet esse et immobile in corde vestro, quia non est iniquitas apud Deum; ac per hoc quando legitis in litteris veritatis a Deo seduci homines, aut obtundi, vel obdurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista patebium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit declinabit illud : Et in psalmo centes i mo
quarto legitur dictum de egrptiis. quid eis fecerit di
et conuertit coreorum ut odissent populum eius:
& dolum facerent inseruos eius : In litteris &iam a pos¬
tolicis. uid&e quae scribta sunt in epistola pauli a poss¬
li adromanos: propterea tradidit illos ds̃ in desideri
cordis eorum in in munditiã: Item paulo post: proptera
tradidit illos ds̃ in passiones ignominiae : Item paulo
post: Sicut Non probauerunt dm̃ habere in notitiam:
tradidit illos ds̃ in reprobam mentem. ut faciant
quae non conueniunt : Et adthessalonicenses inepis
toli secunda ait de quibus dam. proeo quod di lectionẽ
ueritatis ponreceperunt ut salui fierent.
domitt& illis ds̃ operationem erroris. ut credant
andacico ut iudicentur omnes qui non crediderun
ceritati Sed consenserunt inquitati: his & talibus
testimonus diuinorum eloquiorum. quae omnia
commemorare nimis longum est satis quantum

Expanded text:
voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non tola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, ideo mittit illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. His et talibus testimoniis divinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis perlongum est, satis quantum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit : ego dñs seduxi prof& un illum. & extendam
manum meam super eum. & ex terminabo eum deme¬
do populqmeq israhel: In libro hester scribtum est
quae mulier expopulo israbel interram captiuitatis
facta erat uxor alienigenae regis asueri: ergo ineius
lbro seribtum est. quod cum haber& necessi ta tem
interueniendi propopulosuo. quemirex ubicumque
inregno eius ess& iusserat trucidari : orauit ad dnm̃:
Cogebat enim eam magna necessitas : ut prader ius sum
regis & pra&er ordinem suumr adillum auder& intrar
et uid&e quid scriptura dicat : & intuitus est eam tamqu
taurus in p&u in dignationis suae : & timuit regina
& conuersus est color eius perdis solutionem. & incla¬
uit se super caput delicatae suae quae precedebat en
& conuertitds̃ & transtulit indignationem eius inle¬
nitatẽ: Scribtumest & in prouerbus salomonis.: Sicus
imp&us aquae : Sic corregis inmanudĩ. quo cumque

Expanded text:
fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . » In libro Esther scriptum est quod mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex ubicunque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necregis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
oniam siputaueris optiner&e in illis : infugam con¬
a&te ds̃ ante in imicos quoniam uircusdõ uel ad¬
uuare uel infugam uertere : Quomodo uirtus dĩ
alios iuuat inbello dando eis fiduciam alios inmisso
timore uertit infugam. pisi quia ille qui in caelo & in
trra omnia quaecumq uoluit fecit. i &iam in cor¬
dibus hominum operatur : Legimus quid dixeritio as
rex israhel. mittens nuntium ad ẽmȩssiam regem
uolentem pugnare cum illo : Nam postaliqua dixit :
nunc sede indomotua : quid prouocas inmalum &cidis
tu diuda tecum: deinde scribtura sub iunxit .:
etnon audiuit amȩssias quoniam adõ erat ut trader&ur
inmanu quoniam quesierum deos edom : Ecce ds̃ ido la¬
rue peccatum uolens uindicare. hoc operatus est
in eius corde : Cui utique iuste irascebatur. ut ad moniti¬
onem salubrem Non audir&. Sedea contemta ir& in
bellum ubi cum suo exercitu cader& : per ez echielem
prof&am dicit dĩ: Et prof&a sierrauerit. & locutus

Expanded text:
quoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam conquoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, quoniam virtus est Deo vel adjuvare vel in fugam vertere ? Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo eprophetam dicit Deus: « Et propheta si erraverit, et locutus