comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ucores nuncupatos quod insertis filo
porcorũ setis suant. id est consuant
quasi setores. Caligarios uero ñ a callo pe¬
dum. scd acalo id est ligno uocatos sine quo
consui calciamenta ñ posst̃. quas greci ca¬
lopodas dicunt. Fiebant aũt pri ex salice
tantũ. Hinc et calciamenta dicta qͦd in
calo id est ligno fiant. uel quod calcent᷑
Crepidis greci ante reꝑtis usi sunt Est aũt
genus singulari forma. et idc̃ utriq aptũ
pedi uel dextro ud smistro. Crepidas aut̃
dictas quod cũ sono stringant᷑ siue apedũ
crepitu in ambulando Calciis reges ute¬
bant᷑ et cesares. Forma coꝵ patricios calce¬
os romulus repꝑit quatuor corrigiarũ as¬
sutaq luna. Iis soli patricii utebant᷑. Luna
auttm in cis ñ sideris formã sed notã cen¬
tenarii numeri significabat. quod initio pa¬
tricii senatores centũ fuerint O creç tibialia
calciamenta sunt. dicta qͦd crura tegant.
Coturm sunt quibus calciabant᷑ tragedi qͥ

Expanded text:
utores nuncupatos quod insertis filo porcorum setis suant, id est consuant, quasi setores. Caligarios vero non a callo pedum, sed a calo, id est ligno, vocatos, sine quo consui calciamenta non possunt, quas Graeci καλόποδας dicunt: fiebant autem prius ex salice tantum. Hinc et calciamenta dicta quod in calo, id est ligno, fiant; vel quod calcentur. Crepidas Graeci ante repertas usi sunt. Est autem genus singulari forma, et idem utrique aptum pedi, vel dextro vel sinistro. Crepidas autem dictas quod cum sono stringantur, sive a pedum crepitu in ambulando. Calceos reges utebantur et Caesares. Forma eorum   . Patricios calceos Romulos repperit quattuor corrigiarum, adsutaque luna: hos soli patricii utebantur. Luna autem in eis non sideris formam, sed notam centenarii numeri significabat, quod initio patricii senatores centum fuerint. Ocreae tibialia calciamenta sunt, dicta quod crura tegant. Coturni sunt quibus calciabantur tragoedi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
gũ om̃s dicunt᷑. siue quia infrigia inuen¬
ca est. Unde et artifices qui id faciunt. fri¬
dem. Trilicis a tribus liciis. quia est et sim¬
plex et biplex. Ralla. quę uulgo rasilis dici¬
tur. Incerpola uestis illa uocat᷑ quȩ dũ sic
uecus. ad nouam speciem recurat᷑. Pannu¬
tia nuncupata. quod sit diuersis pannis
obsita. Colobium dictum quia longum
est. et sine manicis. Antiqui enim mãgis
hoc utebant᷑. Leuiconarium. ẽ colobium
lineum sine m anicħis. quale eqyptii mona¬
chi utunt᷑. Lumbare uocat᷑ quod lumbis
religitur. uel quod lumbis hereat. Hoc in
egypro et siria non cantum femine sed et

Expanded text:
gii omnes dicuntur, sive quia in Phrygia invengii omnes dicuntur, sive quia in Phrygia inventa est; unde et artifices, qui id faciunt, Phrygiam chlamydem. Trilicis a tribus liciis, quia est et simplex et bilex. Ralla, quae vulgo rasilis dicitur. Interpola vestis illa vocatur quae dum sit vetus ad novam speciem recuratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis pannis obsita. Colobium dictum quia longum est et sine manicis; antiqui enim magis hoc utebantur. Levitonarium est colobium lineum sine manicis, quale Aegyptii monachi utuntur. Lumbare vocatur qreligetur et quod lumbis hereat. Hoc in Egypto et Syria non tantum femine, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Sunt et qui genus quoddam lini bissum
esse existimant. Hibrina tramum de fibrila¬
na habens. C aprina.
Masticina
Et mena
Linea que ex solo lino fit.
Lmostima. uestis est exlana linoq conter¬
ta. Et dicta linostima. quia in stamine li¬
num. in trama lanam habet. Hecta dicit᷑
uestis. quam sursum uersũ stancesq terqt᷑.
Segmenta. tonis quibusdam et quasi p̃cisa¬
mentis ornata. Nam et particulas cuicũq
materię abscisas. prȩses minas uocantꝰ L
uidensis quod raro filo sit. leuiterq densata
Pauitensis contraria leuidensi. dicta qͦd gra¬
uiter pressa atq calcata sit. Citrosa quasi
concrisꝑa. ad similitudinem citri. Neuiꝰ hu¬
ius pulchramq ex auro uestemq citrosam.
Exocica uestis pegrina. deforis ueniens. ut
inhispania agrecis. Polimita. multi colors.
Polimitus enũm cextus mulcoꝵ coloꝵ ẽ Acu¬
picta uestis. acu textilis. uel asu ornata ca¬
dem et frigia. Huiꝰ enim artis periti fri¬

Expanded text:
ris. Sunt qui et genus quoddam lini byssum ris. Sunt qui et genus quoddam lini byssum esse existimant. Fibrina tramam de fibri lana habens. Caprina. Masticina et mena. Linea, quia ex solo lino fit. Linostema vestis est ex lana linoque contexta: et dicta linostema quia in stamine linum, in trama lanam habet. Recta dicitur vestis quam sursum versum stantesque texunt. Segmentata zonis quibusdam et quasi pmentis ornata. Nam et particulas cuicunque materiae abscissas praesegmina vocant. 19. Levidensis, quod raro filo sit, leviterque densata. Pavitensis contraria levidensi dicta, quod graviter pressa atque calcata sit. 451 20. Citrosa, quasi concrispa ad similitudinem citri. Naevius: . . . Pulchramque ex auro, vestemque citrosam. Exotica vestis peregrina deforis veniens, ut in Hispania a Graecis. Polymita multicoloris; polymitus enim textus multorum colorum est. Acupicta vestis acu textilis vel acu ornata. Eadem et Phrygia; huius enim artis periti Phry
Abbreviated transcription (Latin):
cant. nos coccinam. repta alacedemoniis. ad
celandum coloris similitudine sanguinẽ.
quotiens quis in acie uulneraret᷑. nẽ contẽ¬
planti aduersario animus augesceret. Hãc
sub consulibus Romani usi sunt milites un¬
de ętiam rosati uocabant᷑. Solebant etiam
pridie quam dimicandum esset ante prin¬
çipia ꝓponi. quasi admonitio et inditium
futurȩ pugnę. Laculata est quȩ sacus qua¬
dratos quosdam cum pictura habet inter¬
tos. aut additos acu. Iacinctina uestis est
aerio colore resplendens. Nolocuna que
maluarum stramine conficit᷑ quã alii mẽ¬
locinam. alii mauellam uocant. Sombio¬
cina ex bombice uermiculo qui longissima
ex se fila generat: quor cextura bombicim¬
um dicitur. conficit᷑q in insula choo A po¬
colama
Serica aserico dic¬
ta uel quod eam seres primi miserunt Olo¬
serica cota serica. Olo enim cotũ. T̃ ramoseri¬
ca stamen eli no. trama ex serico. Olopho

Expanded text:
cant, nos coccinam, repertam a Lacedaemoniis ad cant, nos coccinam, repertam a Lacedaemoniis ad celandum coloris similitudine sanguinem quotiens quis in acie vulneraretur, ne contemplanti adversario animus augesceret. Hanc sub consulibus Romani usi sunt milites; unde etiam russati vocabantur. Solebat etiam pridie quam dimicandum esset ante principia proponi, quasi admonitio et indicium futurae pugnae. Laculata est quae lacus quadratos quosdam cum pictura habet intextos aut additos acu. Iacinthina vestis est aerio colore resplendens. Molochinia, quae malvarum stamine conficitur; quam alii molocinam, alii malvellam vocant. Bombycina e bombyce vermiculo qui longissima ex se fila generat, quorum textura bombycinum dicitur; conficiturque in insula Coo. Apocalama. Serica a serico dicta, vel quod eam Seres primi miserunt. Holoserica tota serica; ὅλον enim totum. Tramoserica stamine lineo, trama ex serico. Holopor
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Hoc primum primi mortales e folus ar¬
borum sibi fecerunt. quando post preuarica¬
tionem erubescentes pudenda uelarunt. cuiꝰ
usum quedam barbare gentes dũ sint nude.
usq hodie tenent. Hec et campestria nunca¬
pant᷑ ꝓ eo quod eisdem iuuenes qui nudi erer¬
cent᷑ in campo. pudenda opiunt. Tunicaue¬
stis antiquissima. appellata quia in motu
incedentis sonũ facit Tonus enim sonꝰ est fr̃i¬
mum aũt fuere pelliciȩ tunicȩ quibus pꝰ
offensam et eiectionem de paradiso adam
et eua induti sunt Talaris cumca dicta. eo
quod calos usq descendat et adpedes deslu¬
at. sicut pectoralis quod apud antiquos
breuis erat. ut tantũ pectus opiret. licet nc̃
profusior ese. Manicleata tunca id est ma¬
nicata . eo quod habeat manicas. quã ciro¬
ditem greci uocant. Dalmatica uestis pri¬
mum in dalmatiça ꝓuincia grecie textaẽ:
tunica sacerdotalis candida cũ clauis et
purpura. Rosata quam greci fericeam uo¬

Expanded text:
tur. Hoc primum primi mortales e foltur. Hoc primum primi mortales e folborum sibi fecerunt, quando post praevaricationem erubeusum quaedam barbarae gentes, dum sint nudae, usque hodie tenent. Haec et campestria nuncupantur, pro eo quod eisdem iuvenes, qui nudi exercentur in campo, pudenda operiunt. Tonica vestis antiquissima appellata quia in motu incedentis sonum facit; tonus enim sonus est. Primum autem fuere pelliciae tunicae, quibus post offensam et eiectionem de Paradiso Adam et Eva induti sunt. Talaris tunica dicta eo quod ad talos usque descendat et ad pedes defluat; sicut pectoralis, quia apud antiquos brevis erat ut tantum pectus operiret, licet nunc profusior est. Manicleata tunica, id est manicata, eo quod habeat manicas: quam χειροδύτην Graeci vocant. Dalmatica vestis primum in Dalmatia, provincia Graeciae, texta est, tunica sacerdotalis candida cum clavis ex purpura. Russata, quam Graeci phoeniceam vo
Abbreviated transcription (Latin):
nalia id est bracce lineę. usq ad genua ꝑtin¬
gentes quibus uerecunda sacerdotis udabant᷑.¬
iuersitas uestimentoꝵ. tegnien. tegumm̃.
indumentũ. uestimentũ. et Reliqua.
Teginen dictum eo quod tegat mẽbra. sicut
tegumen cecta quȩ tegunt corpora Uestim̃¬
tum uero est quod usq ad uestigiũ p̃cendit᷑.
quasi uestigimentũ. et est tunica talaris.
Sed et hoc consuctudo sermonis auctoꝵ con¬
fundit. Indumentũ quod intꝰ ad corpus indu¬
itur. quasi incumentum. Amictꝰ
Discernit᷑ aũt uestitus acultu. qm̃ latiꝰ intel¬
ligit᷑ cultꝰ. Item cultus ab habitu. Nã habit᷑
ad naturam ꝑtinet. cultꝰ ad homines. Plere¬
q aũt uestiũ aut a tempore quo maxime
inusu sunt appellant᷑. aut alocis ubi primũ
confectȩ uel maxime uenditant᷑. aut agñe
coloris. aut a nomine reꝑtorum. Uestis anti¬
quissima hominũ fuit perizomatũ id est suc¬
cunctorium. quo tantũ gerntalia contegun¬

Expanded text:
nalia, id est, bracae lineae usque ad genua pertinnalia, id est, bracae lineae usque ad genua pertingentes, quibus verecunda sacerdotis velabantiversitas vestimentorum: tegmen, tegumen, indumentum, vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum eo quod tegat membra; sicut tegumen tecta, quae tegunt corpora. Vestimentum vero est quod usque ad vestigium pertenditur, quasi vestigimentum, ut est tunica talaris. Sed et hoc consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi intumentum. Amictus. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius intellegitur cultus. Item cultus ab habitu; nam habitus ad naturam pertinet, cultus ad homines. Plerique autem vestium aut a tempore, quo maxime in usu sunt, appellantur, aut a locis, ubi vel primum confectae vel maxime venditantur, aut a genere coloris, aut a nomine repertorum. Vestis antiquissima hominum fuit perizomatum, id est subcinctorium, quo tantum genitalia contegun
Abbreviated transcription (Latin):
quasi spera media. caput tegens sacerdota¬
le et in occipitio uicta constrictum. Hoc gͦci
et nr̃i tiaram uel galeriã uocant. Machil
quod est conica talaris tota iacinecina. habens
ad pedes septuaginta duo tintinnabula. toti¬
demq intermixta ac dependentia punica ma¬
la E photh quod interpretat᷑ latine suꝑ in¬
dumentum. Erat enim palliũ suꝑhumera¬
le . ex quatuor colorib et auro concextũ. ha¬
bens in utroq humero lapides duos smarag¬
dinos auro condusos. in quibus sculpta erant
nomina patriarcharũ. Lͦ gicum qͦd latine
dicitur rationale paimꝰ duplex. auro et qͣtu¬
or textus coloribus. habens magnitudinem
palini ꝑ quadrũ. cui incexti erant duodeã
preciosissimi lapides. Hic pannus sup̃hu¬
merale contra pectꝰ pontificis annectebatur.
Pecalum aurea lamina infronte pontificis.
quȩ nomen dei tetragrãmaton hebraicis
licieris habebat scriptum. Bat̾m siue femi¬

Expanded text:
quasi sphaera media, caput tegens sacerdotaquasi sphaera media, caput tegens sacerdotale, et in occipitio vitta constrictum: hoc Graeci et nostri tiaram vel galeam vocant. Machin, quod est tunica talaris, tota hyacinthina, habens ad pedes septuaginta duo tintinnabula, totidemque intermista ac dependentia mala punica. Ephod, quod interpretatur Latine superindumentum; erat enim pallium superhumerale, ex quatuor coloribus et auro contextum, habens in utroque humero lapides duos smaragdinos auro conclusos, in quibus sculpta erant nomina patriarcharum. Logion, quod Latine dicitur rationale, pannus duplex, auro et quatuor textus coloribus, habens magnitudinem palmi per quadrum, cui intexti erant duodecim pretiosissimi lapides. Hic pannus superhumerali contra pectus pontificis annectebatur. Petalum, aurea lamina in fronte pontificis, quae nomen Domini tetragrammaton hebraicis litteris habebat scriptum. Badim sive femi
Abbreviated transcription (Latin):
multis ingtriis predicant. Hãc
enim primam lancficii usum monstras¬
se.hanc etiã telam ordisse. et colorasse la¬
nas ꝑhibent. Oliue quoq hanc dicunt
inuentricm. et fabricȩ. multarũq artiũ
repertricem. I deoq illi uulgo opifices sup¬
plicant. se̾ hoc poctice fingit᷑. Non enim
ininerua istarũ artiũ princeps est: sed qͥa
sapiencia incapite esse dicit᷑ hominis. et mi¬
nerua de capite iouis nata fingit᷑. hoc ẽ. in¬
genium. Ieoq sensus sapientis qui inuenit
omĩa incapite est. Ideo et dea artiũ miner¬
ua dicit᷑ quia nichil excellentiꝰ est ingeno.
genera sacerdotaliũ uestimentoꝵ. Po¬
aeris est sacerdotalis linea corpori astricta.
et usq adpedes descendens. unde et nuncu¬
pata quã uulgo camisiã uocant Abanet
cingulum sacerdotale rotundũ. polimi¬
ta arte ex cocco purpura iacintoq c̃tex¬
tum. ita ut fiores atq gẽmȩ in eo esse ui¬
derent᷑ distincte. Pilleum ẽ. ex bisso rotundũ

Expanded text:
multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam laneficii usum monstrasse. Hanc etiam telam ordisse, et colorasse lanas perhibent: olivae quoque hanc dicunt inventricem, et fabricae, multarumque artium repertricem. Ideo illi vulgo opifices supplicant: sed hoc poetice fingitur. Non enim Minerva istarum artium princeps est: sed quia sapientia in capite esse dicitur hominis, et Minerva de capite Jovis nata fingitur, hoc est, ingenium; ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est: ideo et Dea artium Minerva dicitur: quia nihil excellentius est ingenio, genera sacerdotalium vestimentorum. Poderis est sacerdotalis linea corpori astricta, et usque ad pedes descendens: unde et nuncupata, quam vulgus camisiam vocat. Abaneth est cingulum sacerdotale, rotundum, polymita arte ex cocco, purpura, hyacinthoque contextum, ita ut flores atque gemmae in eo esse viderentur distinctae. Pileum est ex bysso rotundum,
Abbreviated transcription (Latin):
leuis ac fistulosus. et cameris aptus. Silex
durus lapis ex cuiꝰ genere nigri silices obtin
quibusdam in locis et rubentes. Albi silias.
contra uetustatem in corruptĩ. Idẽ et inmo
numentis sculpti et incorrupti ꝑmanot
quibus ne ignis quidem nocet. Nã ex is
ȩtiam formȩ fiunt. in quibus era fundun¬
tur. Uiridis silȩx uehementer et ipse igni
resistens. sed nusquam copiosus. et ubĩ irue¬
nitur lapis non saxum est. Pallidus in ce¬
mento raro utilis. Globus contra iniurus
fortis. et instructura infidus. nisi fuerit mu¬
ta suffrenatione deuinctus. Fluuiatilis si¬
lex semꝑ ueluti madens est. Hic estate cxi¬
beri oportet. nec ante bienniũ inseri in
structuris domoꝵ. Fictiliũ opũ ad pari¬
etes et fundamenta coctis laterculis adte¬

Expanded text:
levis et fistulosus et cameris aptus. Silex est levis et fistulosus et cameris aptus. Silex est durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incnumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad te
Abbreviated transcription (Latin):
scribant᷑. Tiburtinus a loco italiȩ dictꝰ Qu
dum sit ad fabricam fortis. uapore tamen
dissilit. Tofus ȩdificiis inutilis est. fundam̃¬
tis aptus mortalitate et mollicia. Ex estus
enim et halitu maris friat᷑. et uerberatur
imbribus Arenatius lapis concretus mans
arenis. hic et bibulus dicit᷑. Seruat enĩ hus¬
morem acceptum. Idem et in betica. Ga¬
ditanus ab insula oceani. ubi plurimꝰ eeos¬
ditur. Piperenus sub albidus cũ punctis n¬
gris. durus atq fortissimꝰ. Condeatiꝰ c̃das
lapillisq et arcna concretus. asperrimꝰ e
interdum fistulosus Colũbinꝰ a colore ans
nuncupatus. natura uicinus gypso et mol¬
licie simillimus. Molaris in parictibꝰ uti¬
lis. quia ost quedam pinguior natura aid
raq et aspera. ex quo ecĩã et molȩ funt.
unde et nomen traxit. Huiꝰ quatuor gr̃ẽ
albus. uiger. ꝑ mixtus. ac fistulosus et cano
ris ap̃tus. Sfungia lapis creatus ex aqua.

Expanded text:
scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris, durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natura eius, duraque et aspera. Ex quo etiam et molae fiunt; unde et nomen traxit. Huius quattuor genera: albus, niger, permixtus ac fistulosus. Spofistulosus. Sfungia, lapis creatus ex aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
uel instructio uocata. eoqͦd instringat. et
coherere faciat. ut lapides luto. et ligna et
lapides inuicem sibi. Nam et instinctio
ferri in aqua. instructura est. Nisi enĩ can¬
dens tinguat᷑. instringi et coherere ñ pot̃
ferrum. Item constructio a multitudine
lapidum et lignoꝵ dicta. unde et strues.
Aliud est enĩ edificatio aliud instauratio.
Nam ȩdificatio noua constructio est. instau¬
ratio uero quod reparat᷑ ad instar prioris.
N am instar ueteres ꝓ summlitudine pone¬
bant. unde et instaurare dicebant. Constat
autem constructio fundamento. lapidibꝰ.
calce. arena. et lignis. Fundamentũ dictũ
quod fundus sit edificii. Idem et cementũ
acedendo dictũ. quod crasso lapide surgat.
Lapides instructuris apti. albus tiburti¬
nus. columbinus. fluiniatilis. sfungia. ru¬
brus et &eliqui. Albus lapis. aliꝰ durꝰ ai
mollis dentata serra secat᷑. Tractabilis in
oꝑe est. ita ut in co quasi in ligno littere

Expanded text:
vel instructvel instructcohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamentum dictum quod fundus sit aedificii. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Lapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ferricipes. eo quod ferrũ candens ca
piant tencantq. siue quod abiis aliqͥd for¬
uum capimꝰ et tenemꝰ. quasi foruicapes. Nã
foruum est calidũ. unde et feruidũ. unde
et formosos dicimꝰ quibꝰ calor sanguinis ex
rubore pulchritudinem creat. Lima dic¬
ta coquod lene faciat. Nam limũ lene est.
Cilium est unde oꝑant᷑ argentarii. aqͦ et
greci inuentorem dedalum asserunt. Iste
enim primus didicisse fabricam aminer¬
ua dicit᷑. Fabros aũt siue artifices greci
cectonos uocant id est instructores. Archi¬
tecti autem cementarii sunt qui dispont̃
infundamentis. Unde et apłs de semetip¬
so. quasi sapiens in quit architectus fundam̃¬
tum posui. Maciones dicti a machinis inqͥ
ꝯ tres. Dispositio. constructio ne. ix.¬
Tenustas. Dispositio est areę uel soli. et fun
damentorum descriptio. De constructio
onstructio est et laterũ et alti ne .x.¬
tudinis edificatio. Constructio aucon

Expanded text:
quasi ferricipes, eo quod ferrum quasi ferricipes, eo quod ferrum piant, teneantque, sive quod ab iis aliquid forvum capimus, et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum, unde et fervidum, unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. 4. Lima dicta, eo quod lene faciat. Nam limum lene est. 429 Coelum est unde operantur argentarii, a quo eGraeci inventorem Daedalum asserunt. Iste enim primus didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci τέκτονας vocant, id est, structores. Architecti autem caementarii sunt qui disponunt in fundamentis. Unde et Apostolus de semetipso: Quasi sapiens, inquit, architectus fundamentum posui. 2. Machiones dicti a machinis, in qtres: dispositio, constructio, venustas. Dispodamentorum discriptio. De constructione . Constructio est laterum et altitudinis aedificatio. Constructio autem
Abbreviated transcription (Latin):
cciam et sine igne firmitas ut nullo humo¬
re corrumpatur. nulla uetustate uincatur.
Extinctus enim tantũ in corruptibiliter du¬
rat. ut ii qui limites figunt eos infossos t̃rę
substernant. et lapides desuꝑ figant. ad con¬
uincendũ litigatorem post quantalibet se¬
cula fixũq lapidem limitem esse agnoscant.
tundit᷑ acedendo dictus. eo qͦd illic aliquid
cudamꝰ. id est feriendo ꝓducamꝰ. Qudert cnĩ
cedere et ferire est. Ceteres aũt ñ incudem
uocabant sea intudẽ. eo qͦd in ea metallum
tundit᷑. hoc est tendatꝰ. Unde et tudis ial¬
leus a tundendo id est cendendo dictꝰ. Mal¬
leus uocatus quia dũ quid calet et molle est:
cedit et ꝓducit. Marcus. malleus maior.
Et dictus marcus: quod maior sit ad ceden¬
dum t forcior. Martellus mediocris. Mar¬
culus malleus pusillus. Luciliꝰ. Et uelut
in fabricam feruens. cũ marculus ferrum
multoꝵ magnis ictibus tundit. Forcipes

Expanded text:
etiam et sine igne firmitas ut nullo humoetiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. tur, a caedendo dictus, eo quod illic aliquid cudamus, id est feriendo producamus; cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tunditur, hoc est tendatur; unde et tudis malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior; et dictus marcus quod maior sit ad caedendum et fortior. Martellus, mediocris. Marculus malleus pusillus. Lucilius1165: Et velut in fabrica fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. Forcipes
Abbreviated transcription (Latin):
usum. Nam sepe uri ꝓdest. Pestilentie qͦq
que obscuratione solis contrahit᷑ auxiliari
certum est. In oꝑe quoq aliud gignit pͥmis
ignibus aliud secundis aliud tercũs. Habet
quoq et aliam inse diuersitatẽ ignis. Nã
alius est qͥui usui humano alius qui iniu¬
dicio apparet diuino. siue qui de cęlo ful¬
mina stringit siue qui de terra ꝑ uertices
montiũ erũctuat. Ignis aut̃ dictus qͦd in¬
chil gigni potest ex eõ Est eñ inuiolabile
clementũ. absumens cuncta que rapit. Fa¬
brica duabus rebus constat. uentis et flãma.
łlamina uero ꝓprie fornacis est dicta. qͦd
flatu folliũ excicet᷑. Fornax uero ab igne
uocata fos enim ignis est. C ammꝰ. fornar.
ardet. Cum aũt extincta fuerit: carbo no¬
minat᷑. Pruna aũt aꝑurendo dicta ẽ: car¬
bo uero quoci flãma caret. Qui dũ inceris¬
se credit᷑. maioris fit uirtutis. Hã icerum
incensus forciori luce clarescit. Cuiꝰ tanca ẽ

Expanded text:
usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est
Abbreviated transcription (Latin):
uãtum nomen est ad alias artiũ magerias.
fobros ud fabricas dicere. sed cũ adiectione.
ut faher lignariꝰ. et Reliqua. ꝓpter opcris
scilicet firmitatẽ. In fabroꝵ aũt fornace
gentiles ulcanum auctorem dicunt figu¬
raliter ꝑ wulcanũ ignem sigraficantes. si¬
ne quo nullum metalli genus fundi extor uii.¬
diq potest. Nichil est enĩ pene qͦd igne ñ
eficiat᷑ Alibi enĩ uitrum. alibi argentũ.
alibi plũbum alibi mincũ. alibi pigm̃ta
alibi medicamenta esficit. Igne lapides in
acre soluut᷑. igne ferrũ gignit᷑ ao doma¬
tur. Igne aurũ ꝑficit᷑ ignẽ cremato lapi¬
de cementa et parietes ligant᷑. Lapides ni¬
gros ignis coquendo candificat. ligna can¬
dida urendo offuscat. carbones ex pruna
fulgida nigros facit. De lignis duris fragi¬
leor᷑ dc putribilibꝰ imputribiles reddit Stri¬
cta soluit. soluta restringit. dura mollit.
mollia ddura reddit. Habet et medicaminis

Expanded text:
vatum est nomen ad alias artium materias vatum est nomen ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere, sed cum adjectione, ut faber lignarius, et reliqua propter operis, silicet, firmitatem. 2. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt figuraliter, per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi, extendique potest. Nihil est enim pene, quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi minium, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aera solvuntur, igne ferrum gignitur, ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. 3. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo offuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit; de lignis duris fragiles, de putrilibus imputribiles reddit, strcta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia d
Abbreviated transcription (Latin):
alligantur. de quibus liuiꝰ. Tumq remos
iussit religare stuppris. Cataporatis linca
cum massa plubea qua maris altitudo tẽp¬
taur. Lucilius. Hanc cataporatẽ pueri
odem defore cinccũ plũbi pauxillũ rudus
a restibus quibus tendunt᷑. Minꝰ aũt
sis dicĩ funes illos quib retia tendunt᷑ circa
mam et sũmam partem. E unda genꝰ est
pscatorie retis. dicta ab eo quod in fundã
nctat᷑ E adem giam aiactando iaculũ
culator eras. Tragum genus retis abeo qͦo
crahit᷑ nuncupatum ĩpsa est et uerriculũ.
Uerrere enim crahere est Nassa
Cassis genꝰ uenatorie retis. qͦd capiat. Hinc
ał quod et in cassum dicimꝰ id est sinc cau¬
sa quasi sinc cassibus. sine quibus uenatio
manis est. Conopeũ rete quo culices exclu
auntur in modũ tentorii quo magis ale¬
tandrini utunt᷑ quia ibi ex ilo culices
copiosi nascunt᷑ Vnde et conopeũ dicit᷑.
Pam canopea egyptus est. Ce fasroꝵs
impositum nomen habet. Hinc diri¬

Expanded text:
alligantur. De quibus Livius: Tuncque remos alligantur. De quibus Livius: Tuncque remos jussit deligare struppis. 10. Catapirates linea cum massa plumbea, qua maris altitudo tentatur. 425 Lucilius: Hunc catapiratem puer eodem deferat unctum Plumbi pauxillum rodus,a restibus quibus tenduntur. Minus autgas dici funes illos quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. Idem etiam a iactando iaculum culator eras. Tragum genus retis ab eo, quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum; verrere enim trahere est. Nassa. Cassis genus venatoriae retis, quod capiat. Hinc est quod incassum dicimus, id est sine causa; quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium retia qua culices excluduntur in modum tentorii, quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur: unde et conopeum dicitur: nam Canopea Aegyptus est. CAPUT VI. Dimpositum nomen habet. Hinc deri
Abbreviated transcription (Latin):
quo pesucli alligat᷑ quasi ꝓpe pedes de
qua turpilius. Quasi cũ uentus fert no¬
uem in mare secundus. si quis ꝓ ꝑedon m¬
sic si uelis sinistrũ. Tormentũ funis in na¬
uibus longus qua prora ad puppĩ exton¬
ditur. quõ magis constringat᷑. Torm̃ta
autem a tortũ dicta. Restes funesq Sa¬
fon funis in ꝑra positus. de quo cicilius.
Uenerio cur su ueni ꝓlato pede usq at si¬
fonem. Opistora funes quȩ cornibus an¬
temnȩ dextra sinistraq tendunt᷑. retro
uerso. Prosnesium funis quo nauis in li¬
tore religat᷑ ad palũ. Mitra funis qͥ na
uis medĩa uincit᷑ Anquina quo ad ma¬
lum ancemna constringit᷑ de qua cinna
Acq anquina regat stabilem fortissima
cursum. Remulcũ funis qua religata na¬
uis trahit᷑ uice remi. de qua ualg̃i. hic ma
me longo succedens ꝓra remulco letantẽ
gratis sistir in hospiciis. Scupi uincula
loro uellino facta. quibus remi ad iscalmos

Expanded text:
quo pes veli alligatur, quasi prope pedes. De quo pes veli alligatur, quasi prope pedes. De quo Turpilius: Quasi cum ventus fert nvem in mare secundus, si quis propedon misit †si veli sinistrum†. Tormentum funis in navibus longus, qui a prora ad puppim extenditur quo magis constringantur. Tormenta autem a tortu dicta, restes funesque. Scaphon funis in prora positus. De quo Caecilius256: Venerio cursu veni, prolato pede usque ad scaphonem. Opisphora funes quae cornibus antemverso. Prosinesium funis quo navis in litore religatur ad palum. vis media vincitur. 7. Anquina, quod ad malum antenna constringitur. De qua Cinna: Atque anquina regat stabilem fortissima cursum. 8. Remulcum, funis quo deligata navis trahitur vice remi. De quo Valgius: Hic mea me longo succedens prora remulco, Laetantem gratis sistit in hospitiis. 9. Struppi, vincula loro vel lino facta, quibus remi ad scalmos
Abbreviated transcription (Latin):
pandimus alas Genera ueloꝵ. acaton epr̾¬
dromos. dalum. artemon. siparũ. mendi¬
cum. Ex quibus acaton uelũ maximũ
et in media naue constitutũ. E pidromos
secunde amplitudinis sed ad puppim De¬
lum minimũ uelũ. et ad ꝓrã acfirũ Arte¬
mon dirigende potiꝰ nauis causa cõmenas¬
tum. quam celeritatis. Siparum genꝰ u¬
liunum pedem habens. quo uiuarĩ nauiq
solent innauigatione. quotiens uis uauꝰ
languesat De quo lucanꝰ. Sũmaq tende
sipara ueloꝵ. ꝑituras colligit auras. Qno
ex separatione existimant nominatũ Pes
extremus angulus uli. quẽ sic naute lo¬
quuntur:
Dunes dicti quod antta in usũ lumns
fuerint circũdati cera unde et funa¬
lia. Restes siue qͦd rates contineant seuq
iis restes tendant᷑. Rudentes sunt funes
nauium ex nimio stridore ita dicci Sip
Ire funes quibus in tempestatibus utunꝰ
quas nautici suo more cuclirbas uocant.
S pue aũt absparto uocatȩ̃ Eropes. funs

Expanded text:
pandimus alas. 2. Genera velorum Acation, Epipandimus alas. 2. Genera velorum Acation, Epidromos, Dolon, Artemon, Siparum, Mendicum. Ex quibus Acation velum maximum, et in media navi constitutum. 3. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemon dirigendae potius navis causa commentatum, quam celeritatis. 423 4. Siparum genus veli, unum pedem habens, quo juvari navigia solent in navigatione, quoties vis venti languescit. De quo Lucanus: Summaque tendens Sipara, velorum perituras colligit auras, quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur. Funes dicti, quod antea in usum luminis fuerint circumdati cera, unde et funalia. Restes, sive quod rates contineant, seu quod in iis retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. 2. Spirae funes, quibus in tempestatibus utuntur, quas nautici suo more cucurbas vocant. Spirae autem a sparto vocatae. 424 3. Propes funis
Abbreviated transcription (Latin):
los habeant. Trocos enim grece rota dicit᷑.
Parastate stipites sunt pares stantes. quibꝰ
naculum. de quo enniꝰ. Ut clauum rectũ
teneam. nauemq gubernem. Porticulus
mallcus in manu portat᷑. quo modus sig¬
numq dat᷑ remigantibus. De quo platus.
uncinus ferreus ud ligneus ad quẽ inlico¬
re defirũ funes nauiũ illigant᷑ de qͦ enniꝰ.
Tonsillas sapiunt configunt litꝰ ad uncas
Anchora dens ferreus ex greca ghimologia
nomen ducit. qͦd quasi hominis manꝰ cõpre¬
hendat uel scopulos uel arenas. Nã ma¬
nus grece Ryra dicit᷑. A pud grecos aũt
aspirationẽ non habet. Nam ancira dicit᷑.
Vnde et apud maiores sine aspiratione
ꝓferebat᷑. Puluim sunt machine quibus
naues deducuntꝰ᷑. et subducunt᷑ in portũ.
Pons scala nauium:e uelis. i
ela greci armena dicunt. ꝓinde qͦd
aerẽ mouent᷑. Apud latinos aũt ue¬
la auolatu dicta unde est illud uelorum

Expanded text:
las habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. las habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibus naculum. De quo EnniusAnn. 483: Ut clavum rectum teneam navemque gubernem. Porticulus malleus in manu portatus, quo modo signum datur remigantibus. De quo PlautusAuncinus ferreus, vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur. De quo Ennius Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. 15. Anchora, dens ferreus, ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus comprehendat, vel scopulos, vel arenas. Nam manus Graece χεὶρ dicitur. Apud Graecos autem aspirationem non habet. Nam ὄγκυρα dicitur, unde et apud majores sine aspiratione proferebatur. 16. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons scala navium. CAPUT IVela Graeci ἄρμενα dicunt, proinde quod aere moventur. Apud Latinos autem vela a volatu dicta. Unde est illud: Velorum
Abbreviated transcription (Latin):
ortator accedit. de qua enniꝰ. Multa foro
ponet. et agea longa replet᷑ Transtra sc̃
tabulȩ ubi sedent remiges quod in trans¬
uerso sint dicta. quȩ uirgilius iuga appel
ctibus dicti sicut consores a condendis et¬
decutiendis capillis. Pal mula ẽ. extrema
laticudo remi. a palma dicta qua mare im¬
pellit᷑ Anteminȩ aut dictȩ. quod ante amnẽ¬
sint posite. Precer fluit enim eas amnis. C or¬
nua extreme partes ancemnarũ st̃. dicte ꝑtro¬
pum ab animali ad in animale Malusc̃. ar¬
bor nauis. qua uela sustinent᷑ Nalus aut̃ di
ctus quia habet instar mali in sũmitate. uel
quasi quibusdã malleolis ligneis cingit᷑ qͦrs
uolubilitate uela faciliꝰ eleuant᷑ Modiꝰ st
cui arbor insistit.: ob similitudinẽ mensura¬
lis uasis dictus. Carceria sunt in cacumine
arboris trodee. quasi f. littera ꝑ quas funes
trahuntꝰ Cinna. Lucida confulgent alti
carceria mali. Trocleȩ aũt uocatȩ qͦd rocu¬

Expanded text:
hortator accedit. De qua Ennius Ann. 492: Multa foro hortator accedit. De qua Ennius Ann. 492: Multa foro ponet, et agea longa repletur. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transverso sint dicta; quae Vergilius Aen. 6, 411 iuga appellctibus dicti, sicut tonsores a decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare impellitur. Antennae autsint posite: preterfluit enim eas amnis. Cornua extreme partes antennarum sunt, dicta per tropum ab animali ad inanimale. Malus est arbor navis qua vela sustinentur, dctus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotu
Abbreviated transcription (Latin):
tur.C arabus parua scafa ex uimme facta.
quȩ concecta crudo corio. genus nauigii
prebet. Portemia. nauicula siriatici gene¬
ris. lata et sine carina. aportando uõcata.
utunt᷑ iis in pannonia. Trabarie amnice
naues. quȩ ex singulis trabibus cauant᷑ quę
alio nomine litorarie dicunt᷑. Heç et cau¬
dicȩ. ex uno ligno cauato facte. et mde cau¬
dicȩ. quia a quatuor usq ad decem hoĩẽs
oppis posterior pars
nauis est. quasi post. Prora anterior.
quasi priora. Cũba. locus imus nauis. qͦd a¬
quis incũbat. Carina acurrendo dicta.
quasi currina. Fori nauiũ latera c̃caua.
aferendo onere dicta. siue tabulata naui¬
um quę sternunt᷑. dicta ab eo qͦd incessus
ferant. ud foris emineant. De quibꝰ uirgi
lateribus nauiũ loca concaua. ꝑque emi¬
nent remi. dicta credo quod sint similia la¬
tibulis colũbarũ. inquibus nidificant A gł
auia sunt loca in naui ꝑ quȩ ad remiges

Expanded text:
tur. Carabus parva scapha ex vimine facta, tur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigii praebet. Portemia navicula Syriatici generis lata et sine carina, a portando vocata. Utuntur his in Pannonia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno ligno cavato factae; et inde caudicae quia a quattuor usque ad decem homines cmentis . Puppis posterior pars navis est, quasi post; prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant vel foris emineant. De quibus Vergilateribus navium loca concava per qua eminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges
Abbreviated transcription (Latin):
docorio genus nauigii prebet. quale utur¬
tur germanoꝵ piratȩ in occeam licoribꝰ
uel paludibꝰ ob agilitatẽ. De qualibꝰ hi¬
storia. Gens inquit saxonũ mioparombꝰ
non uiribus nitunt᷑. fuge potiꝰ quã bello
nisteriũ classis aptȩ. Enmꝰ. Labitͦ umne¬
ta carma ꝑ equora canacelonis. Biremes
autem naues sunt. habentes remoꝵ ordinem
geminũ. Triremes et quadriremes triũ et
quatuor ordinũ sic et penteres et exeres qͥnos
uel senos ordines habentes Accuarie naues
sunt. que uelis simul et remis agunt᷑. I ppo¬
Cauus in quo equos transuchere solitũ est.
Pontoniũ nauigiũ fluminale tardũ et gra¬
ue. quod non nisi remigio ꝓgredi potest. Hinc
et traiectuis id est extłnctus Est enĩ latꝰ. Un¬
ae et transethnã dicit᷑ extentꝰ fun̾is. Lembꝰ
nauicula breuis. quȩ alia appellatione dici
tur et cunba et caupulus sicut et lintris id
est carabus. quẽ inpado paludibꝰq utun¬

Expanded text:
do corio genus navigii praebet, qualibus utundo corio genus navigii praebet, qualibus utuntur Germanorum piratae in Oceani littoribus, vel paludibus, ob agilitatem. De quibus Historia: Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius, quam bello nisterium classis aptae. Ennius: Labitur uncta carina per aequora cana celocis. 23. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes, et quatriremes, trium et quatuor ordinum; sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. 24. Actuariae naves sunt, quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium, navigium fluminale, tardum et grave, quod non nisi remigio progredi potest. Hinc et trajectus, id est, extentus. Est enim latus, unde et transenna dicitur extentus funis. 25. Lembus navictur et cymba et caupolus, sicut et linter, id est carabus, quo in Pado paludib
Abbreviated transcription (Latin):
naues sunt quas dromones uocamꝰ. dictȩ
ioquod longiores sint ceteris. Cuiꝰ contra¬
a dromedis. Classis dicta est agreco uoca¬
bulo. anio tonualon. idest lignis. unde et
calones nauiculȩ. quȩ ligna militibꝰ por¬
tant. Anchiromaticus dictus ꝓ eo qͦd cleri
tate sui anchoris et instrumentis reliquis
nauium uchendis sit aptus. Fasclus estna¬
uigiũ. quẽ nos corrupte baselũ dicimꝰ. De
nũ dicit᷑ Scopos enĩ latine intendere dicit᷑.
Barca est quȩ cuncta nauis cõmertia aali¬
cusportat. Hȩc nauis in pelago ꝓpt̾ nmias
undas suo suscipit gremio. CIbi aũt apꝑ¬
pinquauerit portũ. reddit uicẽ barca naui.
quã accepit inpelago. Paro nauigiũ pira¬
tarũ aptũ. et ex iis ita uocatũ. Cicero. Tẽ
se fluctigero tradit. mandatq paroni. Eit
alibi. Parunculis adlitus ludit celeribus.
Mioparo quasi minimus paro. Est eram
scafa ex iumine facta. quę concecta cru¬

Expanded text:
naves sunt quas dromones vocamus, dictae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contraδρόμον vocant. Classis dicta est a Graeco vocabulo, ἀπὸ τῶν κάλων, id est lignis; unde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro eo quod celertate sui anchoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. 17. Phaselus est navigium quod nos corrupte baselum dicimus. Derium dicitur, σκοπεῖν enim Latine intendere dicitur. 19. Barca est, quae cuncta navis commercia ad littus portat. Hanc navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio. Ubi autem appropinquaverit portui, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. 20. Paro navigium piratarum aptum, et ex iis ita vocatum, Cicero: Tunc se fluctigero tradit, mandatque paroni. Et alibi: Parunculis ad littus ludit celeribus. 418 21. Myoparo, quasi minimus Paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contexta cru
Abbreviated transcription (Latin):
rat. id est peritũ. sapientẽ. strenuũ. qui con¬
tinere et gubernare nouit ꝓpter marit¬
ma pericula et casus. Unde ẽ illud salomo¬
nis. Incelligens gubernacula possidebit. Li¬
dii aũt pr̃imũ nauẽ fabri cauert̃ pelagiq
incerta petentes. ꝑuiũ mare usibꝰ humã¬
nis fecerunt. Rates primũ et antiquissimũ
nauigiigenus. erudibus. tignis asseribusq
consertũ. ad cuiꝰ similitudinẽ fabricate na¬
ues. ratarie dictȩ nunc iã rates abusiue na¬
ues. Nam ꝓprie rates st̃ conexe iniuncẽ tra¬
his. Trieris nauis magna. quã greci dulco¬
nm uocant. dequa inisaia. non transibit
por cam trieris magna. Carpasia naiuis
ucarpado insula nõminata sicut arodo ro¬
da sicut ab alexandria alexandrina. Libꝰ¬
ncr dicie alibis. naues enĩ sunt negociato
alta nainiũ. Bostratę naues uocate ab co
quod infronte rostra crea habeant ꝓpter
sopulos. ne feriant᷑ et collidant᷑. Longe

Expanded text:
rat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui conrat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit. Lydii autem primum navim fabricaverunt, pincerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia33, 21: 'Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negotiatoralta navium. Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae
Abbreviated transcription (Latin):
RTIUM QUanoadaMuo¬
cabula quibus aliqͥd fa¬
bricatur. uel instrum̃¬
ta artificũ. uel quę
ministeriũ exibent. atq aliquid huiꝰ¬
cemodi. deinceps ex parte notanda se
dui. Artifer generale nomen uocatus qdas
tem faciat. sicut aurifex qui aurũ ł aroor
pro facio antiqui ponebant. Nauclerus d
nauis est appellatus ita. qͦd nauis in sorct as
Cleros enim grece sors dicit᷑. Ceteri aũt in
naui in contribuitione st̃. Gubernio quia
gubernator. quasi cohibernator. quod eo¬
hibeat prudentia sua hiberna id est cẽps¬
tates maris. Nauta anami dictꝰ ꝑ diriuai¬
onem. Hauita aũt ꝓnauta poctice dicit᷑.
sicut mauors ꝓ mars. Nam tũ est nau¬
ta. hemex uocatus quoc. remũ gerit Sic
autem remex quo modo tubex dicit᷑ ꝓ ro¬
minatiuo casu. Epibata greco nomine ao¬
pellatur. qui latine dicit᷑ superueniens. ln
nichil habet negocii. sed naulo dato in a¬
lias terras transire disponit. Nauẽ quidã
perhibent dictã. eo qͦd gnauũ rectorẽ que¬

Expanded text:
Artium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi decerno. Artifex generale nomen: vocatus, quod artem faciat: sicut aurifex, qui aurum. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus dominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicitur. Caeteri autem in navi in gubernatione ejus sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars. Nam rectum est nauta. 6. Remex vocatur, quod remum gerit, sic autem remex, quomodo tubex dicitur nominativo casu. 7. Epibata Graeco sermone appellatur qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato, in alias terras transire disponit. 8. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quae
Abbreviated transcription (Latin):
mas pones. Deinde uas diligentissime claudes.
inclinesq. ne aliquid spiraminis exeat. Post
dies aũt triginta uas aꝑit᷑. et ex distillatione
tabularum innata cerussa inuenit᷑. quod a¬
blatum et arcfactũ cerit᷑. atq iterũ accto ad¬
mixto in pastillis diuidit᷑ et insole siccat᷑. Hac
obseruantia si laminas ereas sarmentis super¬
ponas. eruginem creant. Calcantũ dictũ qͥa¬

Expanded text:
mas pones, deinde vas diligentissime claudis, mas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem triginta vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthum. De
Abbreviated transcription (Latin):
spetiem id atramentum prebere. Sed et sar¬
mentũ uuç nigrę umo optimo tinctũ. pꝰ ca¬
quam siccitate aruerit. si exuras et conteras.
adiecto gluctine nitorem indici reddet. Usta
que plurimũ necessaria est. nullo negotio ꝓue¬
nit. Nam si et glebam silicisbonȩ igne exco¬
quas et accto acerrimo suꝑfusam extinguas.
madefacta sfungia colorem purpurtũ red¬
det. eam ubi contriueris. usta erit. Omne
autem atramentum sole ꝑficit᷑. om̃s colores.
calcis admixtione corrumpunt᷑. Melinum
dictum quod eiꝰ metalli ferax sit una ex cicla¬
dibus insula. melos nomine. Est erĩ candidũ.
nec utunt᷑ eo pictores ꝓpter nimã pingue¬
ainem A nulare quod uocant candidũ c̃ qͦo
muliebres piccuro luminant᷑. ł it et ipsũ ex
creta admixtis uitreis gẽmis. Cerussa fit
hoc modo. In uase cĩ accto acerrimo imple¬
to. sarmenta aminea in eodem uasculo collo¬
cabis. ac suꝑ sarmenta tabulas plũbi cenuissi¬

Expanded text:
speciem id atramentum praebere. Sed et sarspeciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate aruerint, si exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissi