comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit quilã semel fuerat natus inutero
Sedillanatiuitate non cõputata que gra¬
uidã facit natus dicitur homo partu
ut possitrenasci ex aqua & sp̃u. secundũ
quã ex matre natiuitatẽ etiã ipsedñs in
betħle ẽ iude dicit᷑ natus. Si igit᷑ homo
regenerari ꝑ gratiã sp̃s in utero potest
qmrestat illi adhur nasci renascitur
ergo ante quã nascit᷑. quod fierinullo
modo potest. Proinde in cõpagẽ corpo
oporibus iustitiȩ quȩ fecerunt sed re¬
nascendo ꝑgratiã transferunt᷑ tanqua
de massa ruinȩ ad aedificii firmamen¬
tũ. Propter hoc enim aedificiũ quod
beatificandũ construit᷑ ad axernã
habitationẽ dĩ uita hominis om̃is infe¬
lix & mors ẽ. potius appellanda quã
uita. quis quisergo habitabitur dõ
nelradĩ maneat suꝑ eũ ab hoc corpore ab
hoc tẽplo abhac ciuitate nonerit alienus
Om̃is aũt non renatus alienus ẽ. sac ramen¬
tũ porrore generationis nr̃ae manifes¬

Expanded text:
tus sit, qui iam semel fuerat natus in utero, tus sit, qui iam semel fuerat natus in utero, sed illa natiuitate non computata, quae grauidam facit, natus dicitur homo partu, ut possit renasci ex aqua et spiritu. secundum quam ex matre natiuitatem etiam ipse dominus in Bethleem Iudaeae dicitur natus. si igitur homo regenerari per gratiam spiritus in utero potest, quoniam restat illi adhuc nasci, renascitur ergo, antequam nascitur. quod fieri nullo modo potest. proinde in compagem corporoperibus iustitiae, quae facturi sunt, sed renascendo per gratiam transferuntur tamquam de massa ruinae ad aedificii firmamentum. praeter hoc enim aedificium, quod beatificandum construitur ad aeternam habitationem dei, uita hominis omnis infelix et mors est potius appellanda quam uita. quisquis ergo habitabitur deo, ne ira dei maneat super eum, ab hoc corpore, ab hoc templo, ab hac natiuitate non erit alienus. omnis autem non renatus alienus est. Sacramentum porro regenerationis nostrae manifes
Abbreviated transcription (Latin):
dio. quod utiq: nisio peratione sp̃s scĩ
fieripotuis se quis credat. uel propt̃
leremiã cui dñs dicit. prius quã exi¬
res deuulua scĩficauite. tamon illa
scĩficatio qua efficimur et singuli
tẽpladĩ et inunũ om̃s tẽplũ dĩ non est
nisirenatorũ. quod nisi natihomines
esse non possunt. Nullus aũtuitã in
quanatus ẽ bene fini et nisirenatus an¬
tequã finiat. Quod siquis quã dicitlã esse
natũ hominẽ etiã cũ ad huo ẽ. inutero
matris. testimoniũq: ad hib& exeugło
qui adictũ ẽ adioseph de pregnante uir¬
accedit secunda natiuitas alioquin non
erit iã secunda sed tortia. Dñs aut hinc
loquebat᷑ nisi quis inquit natus fuerit
denuo eã scilic& cõputans primã natiui¬
tatẽ quȩ fit matre pariente non concipi¬
ente atq pregnante quȩ fit exea inque
fit in ea. Neq: enim renatũ dicimus homi¬
nẽ quẽ mater peperit tan quã iterũ na¬

Expanded text:
dio — quod utique nisi operatione spiritus sancti dio — quod utique nisi operatione spiritus sancti fieri potuisse quis credat? — uel propter Hieremiam, cui dominus dicit: Priusquam exires de uulua, sanctificaui te, tamen illa sanctificatio, qua efficimur et singuli templa dei et in unum omnes templum dei, non est nisi renatorum, quod nisi nati homines esse non possunt nullus autem uitam, in qua natus est, bene finiet nisi renatus, antequam finiat. Quod si quisquam dicit iam esse natum hominem, etiam cum adhuc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph de praegnante uir natiuitati accedit secunda natiuitas? alioquin non erit iam secunda sed tertia. dominus autem cum hinc loqueretur, nisi quis, inquit, natus fuerit denuo. eam scilicet computans primam natiuitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. neque enim renatum dicimus hominem, quem mater peperit, tamquam iterum na
Abbreviated transcription (Latin):
peccato in quonunquã fuit transitũ
fecit neq in iniquitate conceptus est
aut eũ in delictis mater eius inutero
natũ ẽ ex ea sc̃muocat᷑ filius dĩ nupti¬
arũ enimbonũ non extinguit sed modi¬
ficat in obȩdientiũ mebrorũ malũ ut
limitata quodã modo concupiscentia
carnalis fiat saltimpudicitia conluga¬
lis Virgo aũt maria cuidictũ ẽ. uir¬
tus altis simi obumbra uit tibi in conci¬
piendo prole sca rub talium braculo
nullo ardore concupiscentiae huius¬
ex acstuauit. hoc ergo excepto lapide
angulari non uideo quomodo aedifi¬
cent homines indomudĩ adhabendũ
insehabitantẽ dm̃nisicũ fueritit rena¬
ti quod non possunt esse antequã nati
qualib& itaq: sententiã de pregnanti¬
bus immo de hominibus habeamus
adhuc intra mater nauiscera consti¬
tutis utrũ existimemus cos nec dona¬
riposse aliquo sc̃ificationis modo uel
propter iohannẽ qui nondũ inhanc
editus lucẽ tamen ex ultauit ingau¬

Expanded text:
peccato, in quo numquam fuit, transitum peccato, in quo numquam fuit, transitum fecit neque in iniquitate conceptus est aut eum in delictis mater eius in utero natum est ex ea sanctum, uocatur filius dei. nuptiarum enim bonum non extinguit, sed modificat inoboedientium membrorum malum, ut limitata quodam modo concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia coniugalis?. uirgo autem Maria, cui dictum est: Et uirtus altissimi obumbrabit tibi, in concipienda prole sancta sub tali umbraculo nullo ardore concupiscentiae huius aestuauit. hoc ergo excepto lapide angulari non uideo quo modo aedificentur homines in domum dei ad habendum in se habitatorem deum, nisi cum fuerint renati, quod non possunt esse ante quam nati. Quamlibet itaque sententiam de praegnantibus, immo de hominibus habeamus adhuc intra materna uiscera constitutis, utrum existimemus eos necne donari posse aliquo sanctificationis modo uel propter Iohannem, qui nondum in hanc editus lucem tamen exultauit in gau
Abbreviated transcription (Latin):
moueant᷑ arbitriũ ad cũ modũ redi¬
git᷑ iustitia conlugali ut licite copula¬
tis parentibus generentur quibus sic
necessariũ regenerari. non tamen ꝑ
huius modi conuenientiã maris et
feminȩ uenire uoluit carnẽ suã xp̃c.
sed de uirgine nihil tale in eius concep¬
tu concupiscente similitudinẽ carnis
peccati sũpsit ille propternos qua
caro peccatimunda ret᷑ innobis. Si¬
cut enimꝑunius delictũ ait apłs in
om̃s homines in condẽpnationẽ pecca¬
nẽ in om̃s adiustificationẽ uitȩ Ne¬
mo enim nascitur nisi operante con¬
cupiscentia carnali que tracta est
exprimo homine qui ẽ adã et nemo
renascit᷑ nisi operante gratia spũali
quedata . ẽ. ꝑ secundũ hominẽ qui est
xp̃o. qua proptersi adillũ nascendo
ꝑtinemus adhuc renascendo. necre¬
nasciquis quã potest antequã natus
sit profecto ille singulariternatus ẽ
cui rena sci non opus fuit. quia non ex

Expanded text:
moueantur arbitrium, ad eum modum redimoueantur arbitrium, ad eum modum redigitur iustitia coniugali, ut licite copulatis parentibus generentur, quibus sit necessarium regenerari. non tamen per huius modi conuenientiam maris et feminae uenire uoluit carnem suam Christus, sed de uirgine nihil tale in eius conceptu concupiscente similitudinem carnis peccati sumpsit ille pro nobis, qua caro peccati mundaretur in nobis. sicut enim per unius delictum. ait apostolus, in omnes homines ad condemnationeomnes homines ad iustificationem uitae. nemo enim nascitur nisi operante concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine, qui est Adam, et nemo renascitur nisi operante gratia spiritali, quae data est per secundum hominem, qui est Christus. quapropter si ad illum nascendo pertinemus, ad hunc renascendo nec renasci quisquam potest, antequam natus sit profecto ille singulariter natus est, cui renasci non opus fuit, quia non ex
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s & om̃s ideo dixit quia inmortẽ ne¬
mo nisi ꝑ illũ inuitã nemonisi ꝑ istũ.
In primo patuit quid hominis arbitriũ
ualer& admortẽ. insecundo aũt quid
dĩ ad lutoriũ ualeret aduitã. Deniq
primus homo non nisihomo. secundus
uero ds̃ & homo. pec catũ enĩ factũ est
relicto dõ iustitia non fit si nedõ. Ac ꝑ
hoc nec moreremur nisi ꝑ carnalem
propagationẽ de mẽbris illius ueni¬
remus. nec uiueremus nisi ꝑ sp̃ualẽ
conexionẽ mẽ bra huius essemus Ideo
nobis opus fuit nasci & renasci. illi aũt
propter nos tantũ modo nasci. nos enĩ
apeccato ad iustitiã renascendo trans¬
imus ille aũt anullo peccato adiuscitiã
transitũ fecit. sed in eo quod baptitatus
est nr̃ae regenerationis sacramentũ
sua humilitate altius cõmendauit.
Veterem tamen hominẽ nr̃m passionẽ
nouũ aũt resurrectionẽ significans
in obedientia nãq: concupiscentiae
que habitat in carne mortali quafit
ut eadẽ mẽ bra etiã p̃ter uoluntatis

Expanded text:
omnes\' ideo dixit, quia in mortem nemo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denique primus homo nonnisi homo, secundus uero deus et homo; peccatum enim factum est relicto deo, iustitia non fit sine deo. ac per hoc nec moreremur, nisi per carnalem propagationem de membris illius ueniremus, nec uiueremus, nisi per spiritalem conexionem membra huius essemus. ideo nobis opus fuit nasci et renasci, illi autem propter nos tantum modo nasci; nos enim a peccato ad iustitiam renascendo transimus, ille autem a nullo peccato ad iustitiam transitum fecit; sed in eo, quod baptizatus est, nostrae regenerationis sacramentum sua humilitate altius commendauit ueterem tamen hominem nostrum passione, nouum autem resurrectione significans. Inoboedientia namque concupiscentiae, quae habitat in carne mortali, qua fit, ut eadem membra etiam praeter uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
propterea p̃cipuȩ dicit᷑ habitare quia
ibi fit uoluntaseius ꝑfecta eorum in
quibus habitat obedientia. De inde in
terra aedificans habitat domũ suã in
tes tanquã dm̃. Et in eodẽ tẽplodĩ esse
tanquã in habitantẽ dm̃ & in loco aliquo
cȩli propter ueri corporis modũ. sed
cũme dilectat loqui tecũ nescio utrũ
serua uerim sermonis sufficientis mo¬
dũ quasi diuturnũ silentiũ loquaci¬
tate compensem. uerũ quia religione
& bene uolentia quame p̃occupasti
ita inuisceratus es cordimeo ut tanquã
cũ amicouere colloquar quicquid in opere
stili nr̃i utiliter laboratũ esse cognoscis
dõ gratias age. Siqua aut uitia mea ꝑspi¬
cis ut carissimi amicus ignosce eadẽ scili¬
c& sinceritate dilectionis mihi optans
medicinã qua concedimus & ueniã¬

Expanded text:
propterea praecipue dicitur habitare, quia propterea praecipue dicitur habitare, quia ibi fit uoluntas eius perfecta eorum. in quibus habitat, oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in tes tamquam deum et in eodem templo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ueri corporis modum. sed cum me delectat loqui tecum, nescio, utrum seruauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuturnum silentium loquacitate compensem. uerum quia religione et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita inuisceratus es cordi meo, ut tamquam cum amico nere conloquar, quicquid in opere stili nostri utiliter laboratum esse cognoscis, deo gratias age: si qua autem uitia mea perspicis, ut carissimus amicus ignosce eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua concedis et uenia
Abbreviated transcription (Latin):
cumentũ est. qui senim tã sit sacrilegus
ut audeat affirmare aliquã posse ani¬
mã ꝑmeritũ liberi arbitrii ut alter
sitxp̃c efficere. Vt ergo ad ꝑsonam
uerbũ unigenti ꝑtineret quopacto per
liberũ arbitriũ cõmuniter omnibus &
naturali terdatũ una sola anima meru¬
is s& nisi hoc singularis gratia p̃stitis s&
qua fas ẽ p̃dicare dequa nefas ẽ uelle
iudicare. Haec si pro uiribus nr̃is quan¬
tũ dñs adiuuit . rite tractauimus quan¬
do dm̃ ubiq: p̃sentẽ & non spatiis distanti¬
bus quasi aliqua mole uol distensione
diffusũ sedubiq totũ cogitare te exten¬
dis A uerte mentẽ ab omnibus imagi¬
nibus corporũ. quas humana cogitatio
uoluert consueuit non enim sic sapientia
non lustitia non sic deniq caritas cogitat᷑
dequa scriptũ .ẽ. dscaritas ẽ. Cũ uero ha
habitationẽ cogitas unitatẽ cogita con¬
gregationẽq: sc̃orũ magimȩ incȩlis ubi

Expanded text:
cumentum est. quis enim tam sit sacrilegus, cumentum est. quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii. ut alter sit Christus. efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una sola anima meruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. quam fas est praedicare, de qua nefas est uelle iudicare? Haec si pro uiribus nostris, quantum dominus adiuuit. rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentione diffusum sed ubique totum cogitare te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, non iustitia, non sic denique caritas cogitatur, de qua scriptum est: Deus caritas est. cum uero eius habitationem cogitas, unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in caelis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sensus singulis mẽbris sed nontantus
quantus incapite . Vbi pror sus omnis
ẽ quinq ꝑtitus. Ibi enim uisus et auditus
et ol factus et gustatus. et tactus incȩ¬
teris aut solus ẽ. tactus. Anetiã p̃ter hoc
quodtã quã intẽplo in illo corpore habi¬
tat omnis plenitudo diuinitatis est. et¬
aliud quod inter sit inter illud caput et
cuius lib& mẽbri excellentiã ẽ. plane
quod singulari quadãq: supceptione ho¬
minis illius una facta ẽ ꝑsona cũ uerbo.
Denullo enĩ scõrũ dicipotuit aut potest
aut poterit uerbũ caro factũ ẽ. Nullus
scõrũ qualib& p̃sentia gratiȩ unigeniti
nomen accepit. ut quod ẽ. ipsũ dĩ uerbũ
ante sđa hoc simulcu assũpto homine
dicer&. Singularisergo est illa sus¬
ceptio nec cũ hominibus aliquibus scĩs
quantalib& sapientia et scĩtate p̃stanti¬
bus ullomodo potest esse cõmunis ubi
diuinȩ gratiȩ satis ꝑ spicuũ clarũq do¬

Expanded text:
sensus singulis membris sed non tantus sensus singulis membris sed non tantus quantus in capite. ubi prorsus omnis est quinquepertitus: ibi enim et uisus est et auditus et olfactus et gustus et tactus. in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud. quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam V est plane. quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Verbum caro factum est, nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut, quod est ipsum dei uerbum aute saecula. hoc simul cum adsumpto homine diceretur. singularis ergo est illa susceptio nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus ullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque do
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis corporaliter . non ldeo cor¬
poraliter quiacorporeus ẽ ds̃ sed aut
uerbo trans lato ususẽ. tanquã intẽplo
manu facto non corporaliter sedumbra¬
liter habitauerit id ẽ p̃figurantibus
signis. Nã illa somnes obseruationes
umbras futurorũ uocat etiã ipso trans¬
latouocabulo. summus enim ds̃scrip
Aut certe corporaliter dictum est
quia et inxp̃i corpore quod assũ psit ex
uirgine tanquã intẽplo habitat ds̃.
hinc est enim quod iudȩis signũ peten¬
tibus. Cũ dixisset soluite tẽplũ hoc et
intriduo suscitabo illud. euangelista
quid hoc esset consequent̃ exponensait
hoc aũt dicebat detẽplocorporis sui.
quidergo e hoc nihil inter esse arbitra¬
mur intercaput & mẽbra c&era quod
in quolib& quã uis p̃cipuo mẽbro uelut
in aliquo magno proph&a aut apło quã¬
uis diuinitas habitet non tamen sicut
in capite quod ẽ xp̃c omnis plenitudo
diuinitatis. Nã et in nr̃o corpore in est

Expanded text:
diuinitatis corporaliter. non ideo cordiuinitatis corporaliter. non ideo corporaliter, quia corporeus est deus, sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo manu facto non corporaliter, sed umbraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus, sic— aut certe corporaliter dictum est, quia et in Christi corpore, quod assumsit ex uirgine, tamquam in templo habitat deus. hinc est enim, quod Iudaeis signum petentibus cum dixisset: soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illnd, euangelista quid hoc esset consequenter exponens ait: hoc autem dicebat de templo corporis sui. Quid ergo est? hocine interesse arbitramur inter caput et membra cetera, quod in quolibet quamuis praecipuo membro, uelut in aliquo magno propheta aut apostolo, quamuis diuinitas habitet, non tamin capite. quod est Christus, omnis plenitudo diuinitatis? nam et in nostro corpore inest
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ .ẽ. Id ẽ in unũ sp̃m & in unũ corpus
cuius unumcaput ẽ . xp̃o. Talis congre¬
gatio aedificatio ẽ tẽplidĩ . talẽ congre¬
gationẽ non generatio carnalis sed
generatio spualis facit. Habitat itaque
insingulis dr̃ tanquã intẽplissuis et inom¬
nibus simul in unũ congregatis tã qũa
intẽplosuo. quod tẽplũ quandiu sicut
archanoȩ in hoc sđo fluctuat fit quod in
psalmoscriptũ ẽ. Dñs diluuiũ in habitat
qũa uis & propter multos in omnib: gen¬
tibus populos fideliũ quos aquarũ nomi¬
ne apocalypsis significat possit congru¬
enter intelligi. Oñs diluuiũ inhabitat.
Sequit᷑ aũt et sedebit dñs rex in a&ernũ
Vtique in ipso tẽplosuolã inuitã aet̃nã
post fluctuationẽ huius sđi constituto
Cui ꝑ gratiã benignus ẽ et propitius. Ca¬
pitur aũt habitans ab aliis amplius ab
aliisminus. De ipso uero capite nro apłs
ait quia in ipso habitat omnis plenitudo

Expanded text:
dictum est in unum spiritum et in unum corpus, dictum est in unum spiritum et in unum corpus, cuius unum caput est Christus. talis congregatio aedificatio est templi dei. talem congregationem non generatio carnalis sed regeneratio spiritalis facit. Habitat itaque in singulis deus tamquam in templis suis et in omnibus simul in unum congregatis tamquam in templo suo. quod templum quamdiu sicut arca Noe in hoc saeculo fluctuat, fit, quod in psalmo scriptum est: Dominus diluuium inhabitat, quamuis et propter multos in omnibus gentibus populos fideliuin Apocalypsi significat, possit congruenter intellegi: dominus diluuium inhabitat. sequitur autem: et sedebit dominus rex in aeternum, utique in ipso templo suo iam in uita aeterna post fluctuationem huius saeculi constitcui per gratiam benignus est, propitius capitur: capitur autem habitans ab aliis amplius, ab aliis minus. De ipso uero capite nostro apostolus ait: quia in ipso habitat omnis plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
toris accipiant quire generatione non
eguit tamen etiã si de ipso proph& a acci¬
piat̃ potest & scđm p̃distinationẽ non
in conuenienter intelligi. sicut filios dĩ
appellat euangeliũ nondũ regenera¬
gelista secutus ad iunxit. hoc aũt a se¬
m& ipso non dixit. sed cũ esset pontifex
anni illius proph&auit quia it̃cmori¬
turus erat progente & non tantũ pro
gente sedut filiosdĩ quierant dis ꝑsi con¬
gregaret in unũ. Filios dĩ appellauit
utiq preter hebreã gentẽ inoxeris
etiã omnibus gentibus constitutos non¬
dũ fideles non dũ baptizatos. quomo¬
do ergo dĩfilios nisi secundũ p̃distinatio
rit nos ds̃ in xp̃o ante constitutionẽmun¬
di. Illa uero in unũ congregatio factura
eos erat filios dĩ neq: enĩ in unũ dictũ ẽ
aliquẽcorporalẽ locũ cũ detaliuocatio¬
ne gentiũ proph&a p̃dixerit . et ado¬
rabunt eũ unusquisq: deloco suo om̃s
insudȩ gentiũ sed congregar& in unũ

Expanded text:
toris accipiant, qui regeneratione non toris accipiant, qui regeneratione non eguit, tamen, etiam si de ipso propheta accipiatur, potest et secundum praedestinationem non inconuenienter intellegi, sicut filios dei appellat euangelium nondum regeneragelista secutus adiunxit: Hoc autem a semet ipso non dixit: sed cum esset pontifex anni illius, prophetauit, quia Iesus moriturus egente, sed et ut filios dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. filios dei appellauit utique praeter Hebraeam gentem in ceteris etiam omnibus gentibus constitutos nondum fideles. nondum baptizatos. quo modo ergo dei filios nisi secundum praedestinatirit nos deus in Christo ante constitutionem mundi? illa uero in unum congregatio factura eos erat filios dei. neque enim \'in unum\' dicturus est aliquem corporalem locum, cum de tali uocatione gentium propheta praedixerit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium, sed \'congregaret in unum\'
Abbreviated transcription (Latin):
bitabo in illis & inter eos ambulabo. & ero
illorũ ds̃ et ipsi erunt mihi populus.
Nec mouerinos deb& quod ꝑquos dã
ad hoc tẽplũ non ꝑtinentes uel nondũ ꝑti¬
nentes idẽ inquibus non habitat uel
nondũ habitat ds̃ aliquiduir tutis ope¬
ratur. sicut ꝑ illũ qui in nomine xp̃i ex¬
pellebat dȩmonia. Cũ xp̃m non seque¬
r&ur quẽ ꝑmitti ius sit propter mul¬
tis utilẽ cõmendationẽ nominis sui
Multos quoq ait sibi innouissima die
dicturos in nomin&uo uirtutesmultas
fecimus quibus utique non responde¬
ret non uos noui si ad tẽplũ dĩ quod in ha¬
bitando beatificat ꝑtineret. Cornelius
etiã centurio ante quã regeneratione
incorporar& huictẽ plomissũ ad se
angelũ uid& auditq dicentẽ. quod
exauditȩ sint orationes eius &eleymosinȩ
acceptȩ Agit enim hȩcds̃ tanquã ubiq
prȩsens uel ꝑscos angelos suos. nã illa
prius quã exir& deuulua scĩficatio iere¬
miȩ quanquã non nulli hoc intypũsalua¬

Expanded text:
ero illorum deus et ipsi erunt mihi plebs\'. Nec monere nos debet. quod per quosdam ad hoc templum non pertinentes uel nondum pertinentes. id est in quibus non habitat uel nondum habitat deus, aliquid uirtutis operatur sicut per illum, qui in nomine Christi expellebat daemonia. cum Christum non sequeretur, quem permitti iussit propter multis utilem commendationem nominis sui. multos quoque ait sibi in nouissima die dicturos: In nomine tuo uirtutes multas fecimus, quibus utique non responderet: Non uos noui, si ad templum dei, quod inhabitando beatificat. pertinerent. Cornelius etiam centurio antequam regeneratione incorporaretur huic templo, missum ad se angelum uidit auditque dicentem, quod exauditae sint orationes eius et elemosynae acceptae. agit enim haec deus tamquam ubique praesens uel per sanctos angelos suos. Nam illa, priusquam exiret de uulna. sanctificatio Hieremiae, quamquam nonnulli hoc in typum salua
Abbreviated transcription (Latin):
iuitium ẽ non metuere non estamandũ
sed nemobeatissimus metuit. &ne mobea¬
tissimus inuitio est. Non est itaq uitium
non metuere aut audacia uitium est.
Non ergo quis quis non metuit audax est.
quanquã om̃is qui aud& non m&uat.
tẽ cadauer omne non metuit. qua prop¬
ter cum commune sit non metuerebea¬
tissimo et audaci et cadaueri. sed bea¬
tissimus id habeat ꝑtranquillita tẽ ani¬
mi audax ꝑtemeritatẽ. cadauer quia
omnisensu caret neq: non amandũ ẽ.
non metuere ꝗmbeati ẽe uolumus
neq: solum amandũ qm̃ audaces & inai nes
esse polumus¬

Expanded text:
itium est non metuere, non est amandum. Sed nemo beatissimus metuit, et nemo beatissimus in vitio est. Non est itaque vitium non metuere. At audacia vitium est. Non ergo quisquis non metuit, audax est; quanquam omnis qui audet, non metuat. Item cadaver omne non metuit. Quapropter cum commune sit non metuere beatissimo et audaci et cadaveri, sed beatissimus id habeat per tranquillitatem animi, audax per temeritatem, cadaver quia omni sensu caret; neque non amandum est non metuere, quoniam beati esse volumus; neque solum amandum, quoniam audaces et inanimes esse
Abbreviated transcription (Latin):
siergo in homine aut ui aut suasione. sed
ui nullomodo nes it dõualentior. siquidẽ
ds̃ itaoptime hominẽ fecit ut siuellet ma¬
nere optumus nullo resistente impedi¬
r&. Suasione aut̃ alterius hominissi con¬
cedimus hominẽ de prauari rursũ quȩ¬
rendũ erit suasor ipse a quode prauatus
sit non enim potest prauus non esse taliũ
suasor restat nescioquid quod nec homo
nec dĩsit. sed etiã hoc quicquid ẽ aut uim
intulit aut suasit. De uĩ hocre spond&
quod sup̃. Desuasione aut̃ quicquid ẽ quia
suasio non cogit inuitũ ad eiusdẽ hominis
uoluntatẽ causadeputationis ei reddit siue
aliquosũ nullo suadente de prauatus sit
QUO DANIMALIRRATIONALENON

Expanded text:
Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem hominis voluntatem causa depravationis ejus redit, sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit. V. Utrum animal irrationale
Abbreviated transcription (Latin):
ullo sa piente homine auctore fit homo
deterior non enĩ parua ista culpa. ẽ. Im¬
motanta ẽ quȩ insapientẽ quauis hominẽ
cadere nequeat. Est aũt ds̃ omni homine
sapiente p̃stantior multominus igitur
dõ auctore sit homo deterior. Multo enĩ
p̃stantior dĩ uoluntas quã hominis sapi¬
entis ẽ Illo aũt aaictore cũdicit᷑ illo uo¬
lente dicit̃. Est ergouitiũ uoluntatis quo
ẽ. homo deterior qđ uitiũ si longe ab est
adĩuoluntate ut ratio doc& in quosit
querendũ est.
Quae sit causa ut sit homo deterior aut
in ipso causa. ẽ. aut in alio aut innihi lo
si innihilonulla causa .ẽ. aut siita accipit᷑
innihilo quod homo exnihilo factus ẽ ł ex
hisque ex nihilo facta sunt rursũ in ipso
erit causa quod eius quasi materies ẽni¬
hilũ si in aliquo utrũ in dõ an inalio quo
lib& homine an in eo quod neq: ds̃ neque
homosit. sed non indõ bonorũ enĩ ds̃ causa. ẽ.

Expanded text:
ullo sapiente homine auctore fit homo deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei voluntate, ut ratio docet, in quo sit quaerendum est. IV. Quae sit causa ut sit homo deterior. Ut sit homo deterior aut in ipso causa est, aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est.
Abbreviated transcription (Latin):
ui ntermulta quibus ostendi potest hominẽ
ratione bestiis ante cellere hoc omnib:
manifestũ est quod beluae ab hominib:
dominari et mansue fieri possunt homi¬
nes abeluis nullomodo.
CORPUS DŨIXPIFANTAS MA

Expanded text:
Inter multa quibus ostendi potest hominem ratione bestiis antecellere, hoc omnibus manifestum est, quod belluae ab hominibus domari et mansuefieri possunt, homines a belluis nullo modo. corpus Christi phantasma
Abbreviated transcription (Latin):
ui quaerit quare uoluerit ds̃mundũ
facere causã querit uoluntatisdĩ:
sed omnis causa efficiens est Omne aut
efficiens maius ẽ. quã id quod efficitur:
nihil aut̃ maius ẽ uoluntate dĩ. nonergo
eius causa quȩ renda est
ALI QUIDSIT SUR SŨAUTDEORSG̃

Expanded text:
ui quaerit quare voluerit Deus mundum facere, causam quaerit voluntatis Dei. Sed omnis causa efficiens est. Omne autem efficiens majus est quam id quod efficitur. Nihil autem majus est voluntate Dei. Non ergo ejus causa quaerenda est. aliquid sit sursum aut deors
Abbreviated transcription (Latin):
ris non hiqui pecodũ ꝑtractant corq: le¬
corq: sed quorum emendat prudens pre¬
cordia uirtus ex cludens positã subter la¬
bemuitiorũ remigio poterunt caelum
penetrare secunda a&hera uacuum et¬
laetis transcurrere pennis.

Expanded text:
ris. Non ii qui pecudum pertractant corque jeris. Non ii qui pecudum pertractant corque jecurque, Sed quorum emundat prudens praecordia virtus, Excludens positam subter labem vitiorum, Remigio poterunt coelum penetrare secundo, Aethera jam vacuum laetis transcurrere pennis.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ locus seminũ cohercet᷑ et constringit᷑
Additis baculis scõ sp̃u quo quis nititur pe¬
dibus caltiatis idẽ lubrico erroris laecto
dũ probatione ad fidẽ caelestiũ quasi fer¬
ratis p̃sidiis in eugło cuncta sunt fixa fir¬
missima ueritate solida stantes etiã feruen¬
tes enimfide probantur tepidi & neglegen¬
tes respuuntur et uomuntur. cũ a zimis
sumuntur xp̃cenim cumomni simplicis
animi pura simplicitate sumitur cumpi¬
gridis. Et enim hoc pascha adiudeorum
dã pnationẽ & aceruissimas a maritudines
cessit. Nonnisi circũ cisisdatur. purgatis
enimsolis et lauacro indulgentiae caeles¬
tis expiatis ꝑcipiendi xp̃i corporis sacrati
cbi facultas porrigitur. Itaq figura ta
in israhelitis fuerant in nobis corrobora¬
ta sunt et que in illis imagines in nobis ip¬
sesunt ueritates imitabantur illi facere
pascha dum insimilitudinibus exerceren¬
tur solis discipulis xp̃i uerũ pascha factu¬

Expanded text:
dum locus seminum coercetur et constringitur: dum locus seminum coercetur et constringitur: additis baculis, Spiritu sancto, quo quis nititur: pedibus calceatis, id est, lubrico erroris ejecto, dum provectione ad fidem coelestium quasi ferratis praesidiis in Evangelio cuncta sunt fixa, firmissima veritate solidata. Festinantes etiam: ferventes enim fide probantur, tepidi et negligentes respuuntur et evomuntur. Cum azymis sumuntur: Christus enim cum omni simplicis animi pura simplicitate sumitur. Cum picridiis: etenim hoc pascha in Judaeorum damnationem acerbissimas amaritudines cessit. Non nisi circumcisis dabatur : purgatis enim solis et lavacro indulgentiae coelestis expiatis percipiendi Christi corporis sacrati cibi facultas porrigitur. Ita quae figurata in Israelitis fuerant, in nobis corroborata sunt; et quae illis imagines, in nobis ipsae sunt veritates. Imitabantur illi facere pascha, dum in similitudinibus exercerentur, solis discipulis Christi verum pascha factu
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis implet erroris nox operiatur
aduesperã ut saeculioccasus imminens ap¬
probet Iacto fermento ut a corde ꝑuersȩ
mentis malitia corrupta tollatur. oblitis
sanguine liminibus domorũ ut figura domi¬
nicae passionis fronte sign&ur. lgne assũ
nec in aqua madidus non est enim delicate
interp̃tationis humido langore soluendus.
nihil p̃termittit᷑nihilenim in xp̃omni¬
nore probatur. Ossa nonter tur quia
nec cõminui id.ẽ. uinci in quo quã xp̃o potest
quicquid suꝑ est diuinis ignibus imponitur
id ẽ que quis capere non potuit xp̃idiuinȩ
scientiae remittit eorũ tantũ quemani¬
festa sunt prouiribus epulator inuentus.
nã et quod stantesedunt forma est nequis
cadat. aut nequis ineuangelio ad neces si¬
tatẽ prosternat. sed uigentis animi robore
contra ꝑsecutionũ prȩlia inuictus id est
sublimis et erectus assistat . Nã quod suc¬
cinctis lumbis euangelicȩ signũ continentiȩ

Expanded text:
veritatis impleto, erroris nox operiatur; veritatis impleto, erroris nox operiatur; ad vesperam, ut saeculi occasus imminens approbetur; ejecto fermento, ut a corde perversae mentis malitiae corruptio tollatur; oblitis sanguine liminibus domorum, ut figura dominicae passionis fronte signetur; igne assusnec in aqua madidus, non est enim delicatae interpretationis humido languore solvendus. Nihil praetermittitur, nihil enim in Christo omnino reprobatur. Ossa non conteruntur, quia nec comminui, id est, vinci in quoquam Christus potest. Quidquid superest, divinis ignibus imponitur; id est, quae quis capere non potest, Christi divinae scientiae remittit, eorum tantum quae manifesta sunt, pro viribus epulator intentus. Nam et quod stantes edunt, forma est, ne quis cadat, aut ne quis se in Evangelio ad necessitatem prosternat; sed vigentis animi robore contra persecutionum praelia invictus, id est, sublimis et erectus assistat. Nam quod succinctis lumbis, evangelicae signum est continentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
edenim cum apostolus dicat om̃a infigura
se cuncta p̃terita. Nam corpus xp̃m esse
positum contendere pascha non nisi se¬
mel gestum esse quando figurarũ corpus
fuit xp̃c occisus est. nã et si ouis qualem lex
ad pascha describit non potest describi
ut sit ex ouibus et aedis. discordat enim ho¬
rum animaliũ ad coniunctionẽ cõmunis
foctus ipsanatura quomodo potuit pascha
uerũ geri cũ de fuerit agnus talis ille qui
tur quiq: dũ non amplius quã semel occi¬
ditur. non amplius scđm ueritatẽ quã
semel celebratũ ꝑfectũ illud pascha mons¬
tratur . Figurae igit᷑ ut diximus tunctẽ¬
poris fuerunt nã agnus elegit᷑ ut si plici¬
tas & innocentia de monstretur. Mascu¬
lus queritur ut inuictus cõprob&ur Imma¬
culatus ut sine crimine anniculus uter ex¬
acto p̃dicationis tẽpore ꝑfectus ut instructꝰ
omni uirtutis genere. Mense primo ut
totus annus a primordio proprio conse.¬
cretur. quarta decima mensis ut lumine

Expanded text:
eis. Cum Apostolus dicat, omnia in figura se cuncta praeterita; nam corpus Christum esse: possum contendere, pascha non nisi semel gestum esse, quando figuratum corpus fuit occisus Christus. Nam et si ovis, qualem lex ad pascha describit, non potest inveniri, ut sit ex ovibus et haedis: discordat enim horum animalium ad conjunctionem communis fetus ipsa natura: quomodo potuit pascha verum geri, cum defuerit agnus talis ille qui tur, quique dum non amplius quam semel occiditur, non amplius secundum veritatem quam semel celebratum illud perfectum pascha monstratur. Figurae igitur, ut diximus, tunc temporis fuerunt: nam agnus eligitur, ut simplicitas et innocentia designetur; masculus quaeritur, ut virtus comprobetur; immaculatus, ut sine crimine; anniculus, ut exacto praedicationis tempore; perfectus, ut instructus omni virtutum genere; mense primo, ut totus annus a primordio proprio consecretur; quartadecima die mensis, ut lumine
Abbreviated transcription (Latin):
plationẽ dĩ et patris: Nolime tangere
nondũ enĩ ascendi ad patrẽ meũ: Tac¬
tus cnĩtã quã finẽ notionis. Ideoq: nole¬
bat inhac ẽe. finẽ intenticordis inse.
ut hoc qđ uidebat̃ tantũ modoputar&.
Ascensio aut ad patrẽ eratita uideri
sicuti acqualis ẽ patri ut ibi es set finis

Expanded text:
inde est et illud: noli me tangere; nondum enim ascendi ad patrem meum. tactus enim tamquam finem facit notionis, ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod uidebatur tantummodo putaretur. ascensio autem ad patrem erat ita uideri, sicut aequalis est patri, ut ibi esset finis
Abbreviated transcription (Latin):
corporalit̃ sentiebat᷑ remanet in
memoria similitudo eiꝰ quorur susuo¬
luntas conuortat aciẽ ut inde for m&
intrinsecus sicut ex corpore obiecto
sensibili sensus extrinsecus formabat᷑
Atq: ita fit illa trinitas exmemoria et
internauisione & que utrũq: copulat
uoluntate. Que trescũ inunũ cogunt᷑
ipso co actu cogitatio dicitur. OEIm¬

Expanded text:
entiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. Atque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso coactu cogitatio dicitur. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ hones tate . et cultu. & honore
et uerecundia digna auctoritas
Amplitudo potentiȩ aut maiestatis
aut aliquarũ copiarũ magna habun¬
dantia. Amicitia uoluntas erga ali¬
quae rerũ bonarũ illius ipsius cau¬
saquẽ deligit cũ eius pari uoluntate
hic quia deciuilib causis loquimur
fructus ad amicitiã adiungimus
ut eorũ quoq: causa petenda uid&
ne forte nos qui de omnia micitia
dicere ex istimant rep̃hendant.
quanquã sunt qui propt̃ utilitatẽ
modo ponendã putent amicitiã.
sunt qui propter sesolã. sunt qui &
propt̃ se et propt̃ utilitatẽ. quorũ
quid uerissi me statuat᷑alius locus
erit considerandi IERONIMUS

Expanded text:
alicujus honesta et cultu et honore alicujus honesta et cultu et honore et verecundia digna auctoritas. Amplitudo est potentia, aut majestas, aut aliquarum copiarum magna abundantia. Amicitia, voluntas erga aliquem rerum bonarum, illius ipsius causa quem diligit, cum ejus pari voluntate. Hic quia de civilibus causis loquimur, fructus ad amicitiam adjungimus, ut eorum quoque causa petenda videatur, ne forte qui nos de omni amicitia dicere existimarint reprehendant. Quanquam sunt qui propter utilitatem modo petendam putent amicitiam, sunt qui propter se solum, sunt qui et propter se et propter utilitatem. Quorum quid verissime statuatur, alius locus erit considerandi. XXXII.
Abbreviated transcription (Latin):
et iustitiȩ in iustitia uerũ etiã illa
quae propinqua uident᷑ et finitima
esse absunt aũt longissime quod
genus fidentiȩ contrariũ ẽ. diffi¬
dentia et earẽ uitiũ ẽ audacia non
contrariũ sed appositũ. ẽ ac propin¬
quũ sed tamen uitiũ . ẽ. sic unicuiq
uir tuti finitimũ uitiũ reperietur
aut certolã nomine appellatum
ut audatia que fidentiȩ ꝑtinacia que
ꝑseuerantiae finitima ẽ. suꝑstitio
que ad religionẽ propinqua .ẽ. siue
nullo certo nomine que om̃a uti con¬
traria rerũ bonarũ inrebus uitandis
reponent᷑. Acde eo quidẽ genere
hones tatis quod omni exparte prop
ter se petit᷑satis dictũ ẽ. Nunc de co
inquo utilitas quoq ad iungit᷑ qđ
tamen hones tũ uocamus dicendũ
uideat᷑. Sunt igit᷑multa que nos cũ
dignitate tum fructu quoq suoducunt
quo in genere ẽ. gloria dignitasam¬
plitudo amicitia. Gloria ẽ. freqñs
de aliquo fama cũł aude dignitas

Expanded text:
et iustitiae iniustitia, verum etiam illa, et iustitiae iniustitia, verum etiam illa, quae propinqua videntur et finitima esse, absunt autem longissume; quod genus fidentiae contrarium est diffidentia et ea re vitium est; audacia non contrarium, sed appositum est ac propinquum et tamen vitium est. sic uni cuique virtuti finitimum vitium reperietur, aut certo iam no- mine appellatum, ut audacia, quae fidentiae, pertinacia, quae perseverantiae finitima est, superstitio, quae re- ligioni propinqua est, aut sine ullo certo nomine. quae omnia item uti contraria rerum bonarum in re- bus vitandis reponentur. Ac de eo quidem genere honestter se petitur, satis dictum est. Nunc de eo in quo utilitas quoque adjungitur, quod tamen honestum vocamus, dicendum videtur. 3. Sunt igitur multa quae nos, cum dignitate, tum fructu quoque suo ducunt. Quo in genere est gloria, dignitas, amplitudo, amicitia. Gloria est frequens de aliquo fama cum laude. Dignitas,
Abbreviated transcription (Latin):
nestis inrebus multũ ipse animus in
sefiducia excepta cũ specollocauit
Patientia ẽ honestatis aut utilita¬
tis causa rerũ arduarũ ac dificiliũ
uoluntaria acdiuturna ꝑpessio
Per seuerantia ẽ inratione bene
considerata stabilis et ꝑ p&ua ꝑman¬
sio. Tẽperantia ẽ rationis in libi dinẽ
atq: alios non rectos impetus animi
firma et moderata dominatio Eius
partes continentia dementia mo¬
destia Continentia ẽ ꝑ qua cupidi¬
tas consilii gubernatione regitur
Clementia ꝑ quã animite mẽre
inodiũ alicuius illecti concitatiq
comitate retinent᷑. Modestia ꝑ
qua pudor honestus carã et stabilẽ
cõparat auctoritatẽ. Atq: hec om̃a
propter se solũ ut nihil adiungat᷑
aemolumenti petenda sunt quod
ut monstr& neq: ad hoc nr̃m insti¬
tutũ ꝑtinet. et ab hebitate p̃cipien¬
di remotũ est. Propter se aũt ui¬
tanda sunt non ea modo quȩ his con¬
traria sunt. ut fortitu dini lgnauia

Expanded text:
nestis in rebus multum ipse animus in nestis in rebus multum ipse animus in se fiduciae certa cum spe con- locavit; patientia est honestatis aut utilitatis causa rerum arduarum ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio; perseverantia est in ratione bene considerata stabilis et perpetua permansio. Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata domina- tio. eius partes continentia, clementia, modestia. con- tinentia est, per quam cupiditas consilii gubernatione regitur; clementia, per quam animi temere in odium alicuius  iniectionis concitati comitate retinentur; modestia, per quam pudor honesti curam et stabilem comparat auctoritatem. atque haec omnia propter se solum, ut nihil adiungatur emolumenti, petenda sunt. quod ut demonstretur, neque ad hoc nostrum institutum pertinet et a brevitate praecipiendi remo- tum est. propter se autem vitanda sunt non ea modo, quae his contraria sunt, ut fortitudini ignavia
Abbreviated transcription (Latin):
nant᷑ Veritas ꝑ quã immotata ca
quae sunt aut fuerunt aut futura
sunt dicunt᷑. Consuctudo est quod
aut leuiter natura lactatum aluit
et maius fecit usus ut religionẽ et si
quid eorũ que antediximus a natu¬
ra profectũ sed maius factũ prop¬
ter consu&udinẽ uidemus aut quod
inmorẽ uetustas uulgi ad probati¬
onẽ ꝑduxit. quod genus pactũ est
pariudicatũ. ius pactũ .ẽ. quod inter
aliquos conuenit. Par quod in om̃s
aequale ẽ. Iudicatũ dequo alicuius
aut aliquorũ lã sententi is constitu¬
tũ ẽ lege Ius est quod in eo scripto
quod populo expositũ ẽ. ut obser¬
uet contin&ur. Fortitudo est con¬
siderata periculorũ susceptio ecla¬
borũ ꝑpessio. Eius partes magnifi¬
centia fidentia. patientia. ꝑ seue¬
rantia. Magnificentia ẽ. rerum
magnarũ et excelsarũ cũ animi
ampla quada et splendida propo¬
sitione cogitatio atq ad ministra¬
tio. Fidentia ẽ. ꝑ quã magnis & ho¬

Expanded text:
nantur; veritas, per quam inmutata ea, nantur; veritas, per quam inmutata ea, quae sunt ante aut fuerunt aut futura sunt, dicuntur. consuetudine ius est, quod aut leviter a natura tractum aluit et maius fecit usus, ut religionem, aut si quid eorum, quae ante diximus, ab natura profectum maius factum propter consuetudinem videmus, aut quod in morem vetustas vulgi adprobatione perduxit; quod genus pac- tum est, par, iudicatum. pactum est, quod inter ali- quos convenit; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo alicuius aut aliquorum iam senten- tiis constitutum est. lege ius est, quod in eo scripto, quod populo expositum est, ut observet, continetur. Fortitudo est considerata periculorum susceptio et laborum perpessio. eius partes magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. magnificentia est rerum ma- gnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione cogitatio atque administratio; fidentia est, per quam magnis et ho
Abbreviated transcription (Latin):
telligentia ꝑ quã ea ꝑspicit que sunt.
Prouidentia ꝑ quã futurũ aliquid
uid&᷑ ante qua factũ est Iustitia ẽ.
habitus animi cõmuniutilita te con
seruata sua cuique tribuens digni¬
tate eius initiũ ẽ anatura profec
tũ. De inde quedã in consu&udine
ex utilitatis ratione uenerunt.
postea res exnatura profectas
sed consu&udine probatas legũ
est quod non opinio genuit sed que¬
dã innata uis inseruit. ut religionẽ
pi&atẽ. gratiã. uindicationem.
Religio ẽ que superioris cuiusdã
naturȩ quã diuinã uocant causã
cerimoniã q: ad fert. Pictas per
qua sanguine coniunctis patriȩq
bene uolens officiũ et diligenstri
buiturcultus. Gratia est inqua ami¬
citiarũ et officiorũ alterius memo¬
ria et remunerandi uoluntas con¬
tin&ur. Vindicatio ꝑ quã uis aut in¬
iuria & omnino omne quod obfutu¬
rum ẽ deferendo aut ulciscendo
propulsat̃. Obseruantia ꝑ quã
homines aliqua dignitatẽ antece¬
dentẽ cultu quodã et honore dig¬

Expanded text:
 ea perspicit, quae sunt; providentia, per quam futurum aliquid videtur ante quam factum est. Iustitia est habitus animi communi utilitate con- servata suam cuique tribuens dignitatem. Huius initium a natura profectum est. Deinde quedam in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt; postea vero res et a natura profectas et consuetudine probatas, legumest, quod non opinio genuit, sed quedam innata vis nobis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, Religio est que supnaturae, quam divinam vocant, curam caeri- moniamque affert; pietas, per quam sanguine con- iunctis patriaeque benivolum officium et diligens tri- buitur cultus; gratia, in qua amicitiarum et officiorum alterius memoria et remunerandi voluntas continetur; vindicatio, per quam vis aut iniuria et omnino omne, quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo pro- pulsatur; observantia, per quam homines aliqua digni- tate antecedentes cultu quodam et honore dig
Abbreviated transcription (Latin):
irtus est animi habitus naturae modo
atq: ratione consenta neus. quare
omnibus partibus eius cognitis tota
uis erit simplicis honestatis conside¬
randa. Habet igit᷑ partes quattuor
prudentiã. iustitiã. fortitudine. tẽ¬
perantiã. Prudentia ẽ rerũ mala¬

Expanded text:
irtus est animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus. Quare omnibus partibus ejus cognitis, tota vis erit simplicis honestatis considerata. Habet igitur partes quatuor: prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est rerum bona
Abbreviated transcription (Latin):
nebonũ adõ sit omne speciosubonũ inquan¬
tũ speciosũ ẽ et omne quodspecies contineo
speciosũ omne aut corpus ut corpussit specie
aliqua contin& omnelgitur corpus a dõ.

Expanded text:
ne bonum a Deo: omne speciosum bonum, in quantum speciosum est; et omne quod species continet, speciosum est. Omne autem corpus, ut corpus sit, specie aliqua continetur. Omne igitur corpus a Deo. XI.
Abbreviated transcription (Latin):
& extotamente sua et diligunt proximũ
tã quã seipsos. tanta enĩ karitate fundati
possunt lã fortas se cũ sc̃is cõphendere lon¬
gitudinẽ latitudinẽ altitudinẽ & profundũ.
Illud tamen constantissima fide retinendũ
neq quic quã dm̃ in iuste facere neq ulla
essenaturã quȩ nondõ debeat id quod ẽ quia
adõdeb& omne decus pulchritudo et con¬
gruentia partiũ. quã si penitus ꝑsecutus fue¬
ris &usq: ad om̃s reliquias dereb: retraxeris

Expanded text:
et ex tota mente sua, et diligunt proximos suos et ex tota mente sua, et diligunt proximos suos tanquam se ipsos . Tanta enim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id quod est: quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia partium; quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detraxeris,
Abbreviated transcription (Latin):
populũ isrł misericorditer tractans non
esset ingratus. quod a ut huic uocationi ob¬
tẽperare noluit exercuit credulitatẽ
in eis quib: humanitas & miscđa debebat᷑
meruit poenã ut indurar& illicor et tantã
cȩtitatẽ mentis pater & ut tot & tantis tãq
manifestis dĩ signis nonceder & quo posset
eius suppliciosũ obdurationis siue ultimȩ ui¬
sibilis summersionis erudiri populus. cuius
afflictione ille & occultȩ obtonsionis &
manifestȩ submersionis meritũ cõparat¬
Hec aũt uocatio q̃ sũ insingulis hominibus
sum in apłis atq: in ipso genere huma noꝑ
tẽporũo portunitates operat᷑ altȩ & pro¬
funde ordinationis ẽ. quo ꝑtinet etiã illud.
Inutero sc̃ificauite & cũ esses in renibus pa¬
tristui uidite . Et lacobdilexi. aesau aut
odio habui. cũ dictũ ẽ. ante quã nascerent᷑.
nec cõp̃hendi potest nisi forte ab eis qui di¬
ligunt dm̃suũ ex toto corde & extota anima

Expanded text:
populum Israel misericorditer tractans non populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi comparaec autem vocatio, quae sive in singulis hominibus, sive in populis, atque in ipso genere humano per temporum opportunitates operatur, altae et profundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, In utero sanctificavi te ; et, Cum esses in renibus patris tui, vidi te; et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui : cum dictum sit antequam nascerentur. Nec comprehendi potest, nisi forte ab eis qui diligunt Deum ex toto corde et ex tota anima