comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q egritudinis molestia ĩgrauescẽ¬
te ad extrema deductus ẽ Curio¬
sius uero cũctos cngulos cõsciẽtie
sue eo discutiẽte ne quid forte eẽt
pperã gestũ et ĩemendatũ distrtũ
districtũ sibi iudicẽ offensũ redderet.
et malignĩs spiritibus occasionẽ
calũpniãdi preberet÷ recordatus
ẽ libelli sermonũ quẽ fecerat. siłq
meõrie occurrit : prẽs stãtusse nł¬
lũ absq gn᷑alis capituli licẽtia
libros face debere Et grauiter in¬
gemiscens : cõuocatis fratribus.
dixit En frẽs dũ urĩs profectibus
ĩuigilare. urẽ q petitioni parere
studiu: trimẽ ĩobediẽtie quod tes¬
tante sancto samuele quasi sceluᷤ
ydolatrie ẽ ĩturri Libellũ nẽpe
sermonũ quẽ rogatu ur̃o dictaui:
temeraĩe numis absq capituli ge¬
neralis licẽtia edere p̃sũpsi Qua¬
ꝓpter ꝙͣtotius illũ afferentes igne
tremate: ne proculpa ĩobediẽtie
ultritibus gehẽne flãme tradar
cõsumẽdus Dei uero prouidẽtia

Expanded text:
udinis molestia ingravescente, ad extrema deductus est. Curiosius vero cunctos angulos conscientiae suae eo discutiente, ne si quid forte esset perperam gestum et inemendatum, districtum sibi Judicem offensum redderet, et malignis spiritibus occasionem calumniandi praeberet, recordatus est libelli Sermonum quem fecerat, simulque memoriae occurrit Patres statuisse nullum absque generalis capituli licentia libros facere debere. Et graviter ingemiscens, convocatis fratribus dixit: En fratres, dum vestris profectibus invigilare vestraeque petitioni parere studui, crimen inobedientiae, quod, testante sancto Samuele , quasi scelus idololatriae est, incurri. Libellum nempe Sermonum, quem rogatu vestro dictavi, temerarie nimis absque capituli generalis licentia edere praesumpsi. Quapropter quantocius illum afferentes, igne cremate, ne pro culpa inobedientiae ultricibus gehennae flammis tradar consumendus. Dei vero providentia
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. et ob hoc suꝑ eũ młtũ cõtris¬
tribatur ⁊ subintulit dicẽs. Nũqͥd
de salute fratris illius certi aliqͥd
nostid Respondit Nec ip̃i deerit
misericordia dei Quo audito uir
dñi uehemẽter gauisus ẽ. et tãto
alacrius cũ fratribus sius. ꝓpter
uerba labiorũ dñi custodiebat
uias duras ⁊ ꝙͣto certius spẽ m̃ced̃
eterne simi suo repositã tẽbat ua i

Expanded text:
bat, et ob hoc super eo multum contrisbat, et ob hoc super eo multum contristabatur, subintulit dicens: « Nunquid de salute fratris illius certi aliquid nosti? » Respondit: « Nec ipsi deerit misericordia Dei. » Quo audito Vir Domini vehementer gavisus est, et tanto alacrius cum fratribus suis propter verba labiorum Domini custodiebat vias duras, quanto certius spem mercedis aeternae sinu suo repositam tenebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nerabili pre pñte: ut lecto euãͦ
sacerdotis maĩbus lanãdis aqua
ꝑ negligenciã deesset. Que tũ a¬
luꝙͣtulũ diucius expcãretꝰ cõuẽtus
añ gradũ presbiterii staret moͣchͦ
quidã ante paucos dies defĩctꝰ
ei uisibilit᷑ apparuit ⁊ et stans cõ¬
tra eñ caput quasi redarguẽdo
moriere cepit Quẽ fañlus dei ui¬
dens agnouit ⁊ et quare caput cõt̾
se agitaret q̃siuit. Cui ille. Esi
scires ꝙͣtos et quales socios habẽtis
in celis: profecto caneretis nobis
ab oĩ negligentia Quod uerbũ
sanctus gratanter audiẽs ⁊ respon¬
dit. Uere ne putas ꝙ oẽs qui in
hoc monasterio sũt fr̃ẽs salua bñ .
Etiã inquit saluabłĩt᷑. Et nõ so¬
lũ ip̃i÷ s et oẽs qui in ordĩe nr̃o obe¬
dienter et huiliter uixerĩt fuerĩt
conuersati: saluabũtur. Recorda¬
tus uero pus p̃r cuiusdã fratris
quẽ pro negligencia et duritia
cordis sui freꝙͣcius corripi oporte¬

Expanded text:
nerabili Patre praesente, ut, lecto Evangelio, nerabili Patre praesente, ut, lecto Evangelio, sacerdotis manibus lavandis aqua per negligentiam deesset; quae cum aliquantulum diutius exspectaretur, conventus inter gradum presbyterii staret, monachus quidam ante paucos dies defunctus ei visibiliter apparuit; et stans contra eum, caput quasi redarguendo movere coepit: quem Famulus Dei videns, agnovit, et quare caput contra se agitaret, quaesivit. Cui ille: « O si sciretis quantos et quales socios haberetis in coelis! profecto caveretis vobis ab omni negligentia. » Quod verbum Sanctus gratanter audiens respondit: « Verene putas quod omnes qui in hoc monasterio sunt fratres, salvabuntur? » « Etiam, inquit, salvabuntur. Et non solum ipsi, sed et omnes qui in Ordine nostro obedienter et humiliter fuerint conversati, salvabuntur. » Recordatus vero pius Pater cujusdam fratris, quem pro negligentia et duritia cordis sui frequentius corripi oporte
Abbreviated transcription (Latin):
Ostqͣ dĩna largiente gͥ¬
cisterciensis scilic eccĩa
⁊ꝓpaginẽs suas enuittere cepit fũ¬
datis iã domibus de firmitate. et
de pontiniaco. tercio loco ĩ neiẽ
sancte et indiuidue trinitatis. ã¬
no ab incarnacione diũ mllesiõ
centesimo quĩtodecio fũdata est
domꝰ clareuallis: cuĩ ecĩa beate
mẽorie dõnꝰ stephanꝰ cisterciensis
abbas beatissim prẽm nr̃m ber¬
nardũ primũ oiomauit abbatẽ.
De cuiꝰ ãmiraibili cõuersione.
singulari sanctitate speciali sig¬
norũ atq uirtutũ p̃rogatiua. lib̾
licet uita pleniꝰ edixerat ͥ tñ aliꝗͣ
q̃ illic p̃termissa sũt ad mẽoriã tã¬
ti uiri simul et ad edificacionem
legenciũ scribere congruũ puto : ne
m hoc libello qui de uiris uirtutum
cuditur splendidissimã colũpnã
tui unluersitas ordĩs nr̃i ĩnititur
sub silencio transisse uideam᷑. Ac
cidit aũe aliqñ ĩ claraucille dum
missa ĩ cõnẽtu celebraret᷑ eodẽ ue¬

Expanded text:
ostquam, divina largiente gCisterciensis videlicet ecclesia, propagines suas emittere coepit, fundatis jam domibus de Firmitate, et de Pontiniaco, tertio loco in nomine sanctae et individuae Trinitatis, ab incarnatione Domini millesimo centesimo quinto decimo fundata est domus Clarae-Vallis, cui etiam beatae memoriae dominus Stephanus Cisterciensis abbas beatissimum patrem nostrum Bernardum primum ordinavit abbatem: de cujus admirabili conversatione, singulari sanctitate, speciali signorum atque virtutum praerogativa, liber licet Vitae plenius edisserat, tamen aliqua, quae illic praetermissa sunt, ad memoriam tanti Viri simul et ad aedificationem legentium scribere congruum puto, ne in hoc libello, qui de viris virtutum cuditur, splendidissimam columnam, cui universitas Ordinis nostri innititur, sub silentio transisse videamur. 2. Accidit aliquando in Clara-Valle, dum Missa in conventu celebraretur, eodem ve
Abbreviated transcription (Latin):
presũpsit ꝓpius accedere : s paciẽ¬
ter expc̃abat. quẽ res exitũ habi¬
tura foret Cũq post modicũ seni̾¬
or ad se reuersus fuisset. socius iti¬
neris eius reuerenter accedens ce¬
pit huĩliter petere: quatenꝰ si ali¬
quid ad honorẽ deĩ et ad edifitacio¬
nẽ ꝓrimi ꝑtinẽs uidiss sibi pande̾
dignaretur Tũc dñĩ famulus
hylari uoltu respondit Frater my
dilecte: quana rogo parte sita ẽ
domus cisterciensisͤ Et cũ nũꝙͣ
cisteraiũ uidisset nec unꝙͣ ꝑ uiã
qua illut itur embulasẜ̃ m di¬

Expanded text:
praesumpsit propius accedere, sed patienpraesumpsit propius accedere, sed patienter exspectabat, quem res exitum habitura foret. Cumque post modicum senior ad se reversus fuisset, socius itineris ejus reverenter accedens, coepit humiliter petere quatenus si aliquid ad honorem Dei et ad aedificationem proximi pertinens vidisset, sibi pandere dignaretur. Tum Domini famulus hilari vultu respondit: « Frater mi dilecte, quanam, rogo, parte sita est domus Cisterciensis? » Et cum nunquam Cistercium vidisset, nec unquam viam, qua illuc itur, ambulas
Abbreviated transcription (Latin):
diens famã beati xpĩani moͣchi:
ꝓiebat. Scripsit itaq dño abbati
de elemosma sub cuiꝰ cura isdem
dõnus xpĩanus erat ⁊ quatenus
ipm sibi cũ reuerencia tnͣsmittẽt.
¶ruo accito. uno de fratribus quẽ
ad hoc ydoneũ eẽ sciebat. eũdem
deĩ famulũ ipi cõmẽdauit ÷ ut
sicut sibi p̃ceptũ fuerat ad domũ
cistertiensem duceretur. Dũ ue̾o
quadã nocte die iter agerẽt et se¬
tũdũ estĩacionẽ temporis regula¬
rem horã sextam sił dixissent.
retraxit se monachus qui cũ uiro
dei ibat in partẽ ut horã de dna
nra secreto singuli per se psalle-¬
rent: quia nũdũ data erat licen¬
tia horas de btã uirgine publice
cantandi Uir aũt dnĩ dũ solꝰ
p̃cederet subito in excessu mẽtis
raptus ẽ: et stillantibus lacri-¬
mas oculis. facie quo ad celũ
erecta ĩri diuersa ntabat: ita
ut equo quo uehebatur uix here̾t.
Quod monachus alter cernẽs.
licet młtũ timeret ne forte de eqͦ
laberetur tñ dans honorẽ deo nõ¬

Expanded text:
diens famam beati Christiani monachi, piebat. Scripsit itaque domno abbati de Eleemosyna, sub cujus cura idem domnus Christianus erat, quatenus ipsum sibi cum reverentia transmitteret. Qui accito uno de fratribus, quem ad hoc idoneum esse sciebat, eumdem Dei famulum ipsi commendavit ut, sicut sibi praeceptum fuerat, ad domum Cisterciensem duceretur. Dum vero quadam die iter agerent, et secundum aestimationem temporis regularem horam sextam simul dixissent, retraxit se monachus qui cum viro Dei ibat, in partem, ut horam die Domina nostra secreto singuli per se psallerent quia nondum data erat licentia horas de beata Virgine publice cantandi. Vir autem Domini dum solus praecederet, subito in excessum mentis raptus est et stillantibus lacrymas oculis, facie quoque ad coelum erecta, in diversa nutabat, ita ut equo quo vehebatur vix haereret. Quod monachus alter cernens, licet multum timeret ne forte de equo laberetur, tamen dans honorem Deo, no
Abbreviated transcription (Latin):
ãmirãs dice̾t: eciã sancte pr̃ ille in
iubilũ cordis et ore erũpens. o btĩ
inquit frẽs qui cistercii habitant:
o qm btũs et scicer ille cõuẽtus qui
dnõ tam sincere qm deuote die
nocteq deseruire contendit . Et con¬
uersus ad moͣchñ mõ ait cũ sicut
uidisti in excessũ mẽtis uenissem
raptus sũ in spũ cistertiũ. et uidi
cõuẽtũ moͣchorũ in choro ordine
suo stantem młta claritate ꝑfusũ.
lcuides deuotissime ꝑsoluẽtẽ Supͣ
eũdẽ uero cõuentũ. uidi aliũ cõnẽ¬
tũ angelorũ scõrũ eodẽ ordĩe stan¬
ciũ qui eciã młto maioris liuĩs
claritate radiantes : fratrũ deuo¬
cioni cõgratulari uidebãt᷑. Por¬
ro in suꝑiori loco illo chori uidi dõ¬
nũ abbatẽ. quasi in stallo sus stãtẽ :
qui et ip̃e cõpetenti gloria circũda¬
tus magne lucis radios enuttebat
Cũq frater ille q̃reret utrũ itrim
uidisset dñm abbatẽ pari ãt cũ¬
sanctis angelis claritate refulgẽtẽ

Expanded text:
admirans diceret: « Etiam, sancte Pater; » ille in jubilum corde et ore erumpens. « O beati, inquit, fratres qui Cistercii habitant! O quam beatus et sacer ille conventus, qui Domino tam sincere quam devote die noctuque deservire contendit! » Et conversus ad monachum: « Modo, ait, cum, sicut vidisti, in excessum mentis venissem, raptus sum in spiritu Cistercium; et vidi conventum monachorum in choro in ordine suo stantem multa claritate perfusum, laudes Deo devotissime persolventem. Supra eumdem vero conventum vidi alium conventum sanctorum angelorum eodem ordine stantium, qui etiam multo majoris luminis claritate radiantes, fratrum devotioni congratulari videbantur. Porro in superiori illo choro vidi domnum abbatem quasi in stallo suo stantem; qui et ipse competenti gloria circumdatus magnae lucis radios emittebat. » Cumque frater ille quaereret, utrumnam vidisset domnum abbatem pari cum angelis claritate refulgentem,
Abbreviated transcription (Latin):
lit. Tandẽ egressus de cĩtate cũ
coĩtatu suo usq ad uillã sancti dy¬
onisii uenit : ibiq ꝑnoctauit Sũ¬
rũ frẽs illius estĩarẽt : dixit Rede¬
ũdũ ẽ nobis omĩbus parisuis. qr
sũt adhuc ibi aliqui ex nr̃is ⁊ quos
eciã oportet nos inde adduce̾ et
uĩgere huic ouili dnĩco. ut ficit unꝰ
grex et unus pastoi. Cñ ergo cepissẽt
tres alonge in occursũ eius ueniẽte ᷤᷤ:
dixitq ad socios suos Expediit nos
En isti sũt clerici : ꝓpter quos uc̃imꝰ
Illi uero accedentes / cũ eũ adẽẽ cog¬
noscerent: gaiisi sũt gaudio mag¬
no et dixerũt. O qmͣ desideratus
nrm erat adire te: et uix pͥutaba¬
mꝰ abeũtẽ consequi posse. Qui res¬
pondẽs dixit ad illos. Et ego no¬
uerã dilc̃issimi: ꝓptea̾ festinabã
cũ panibiis occurr̾e fugiẽtibꝰ uob̾.
Gͣradiam᷑ itaq simul : eroq per
grãm dei / ductor itmeris uestri.
Adiũctis ergo ceteris supͣnoĩatis

Expanded text:
lit. Tandem egressus de civitate cum lit. Tandem egressus de civitate cum comitatu suo usque ad villam Sancti-Dionysii venit, ibique pernoctavit. Sumratres illius existimarent, dixit: « Redeundum est nobis omnino Parisius, quia sunt ibi adhuc aliqui ex nostris, quos etiam oportet nos inde abducere, et jungere huic ovili Dominico, ut fiat unus grex et unus pastor. » Cum ergo coepisset itres in occursum ejus venientes, dixitque ad socios suos; « Expedivit nos En isti sunt clerici, propter quos venimus. » Illi vero accedentes, cum eum adesse cognoscerent, gavisi sunt gaudio magno, et dixerunt: « O quam desideratus ositum nostrum erat adire te, et vix putabamus abeuntem consequi posse! » Qui respondens, dixit ad illos: « Et ego noveram, dilectissimi; propterea festinabam cum panibus occurrere fugientibus vobis. Gradiamur itaque simul, eroque per gratiam Dei ductor itineris vestri. » Adjunctis ergo caeteris supra nominatis,
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis accerisus/ et totus in dee
absortus  nil aliud ĩ mũdo deside̾at
nisi tñimõ ut ualeat errãtes ad
uiã ueritatis reduc̾e̾ : et eorũ aic̃s
seiãuit in scolis ÷ et de cõuersione
tlericorũ fructũ uerbi sui nõ rece¬
pit deũ sibi putat iratũ : cuiꝰ ho¬
die in sua p̃dicaciõe nõ p̃sensit
resptm̃. Hint ista ꝓcella gẽituũ:
hunc effuisio lacrimarũ. Pm̃i nũc
certissime spero. ꝙ hodiernã steri¬
litatẽ crastine satisfactiõis ubertas
grandi fẽnore compensabit, Ma
ne itaq facto cũ scolas repetisset
p̃dicator egregius ad nutũ dnũ na¬
uẽ cogitacionis duxit in altũ : et
sacre doctrine rechia laxauit in
capturã. Finito uero sermõe płi̾mi
ex eisdẽ clericis ꝑ manũ illuis sese
dno reddiderũt. Quos ille ꝓtinꝰ
de mũdi periculo tamꝙͣ de mari-¬
nis fluctibus extractos et uehicu¬
lis conductis impositos : in salua¬
toriĩ clareuallis inferre nẽ distu¬

Expanded text:
charitatis accensus, et totus in Deum charitatis accensus, et totus in Deum absorptus, nihil aliud in mundo desiderat, nisi tantummodo, ut valeat errantes ad viam veritatis reducere, et eorum animos seminavit in scholis, et de conversatione clericorum fructum verbi sui non recepit, Deum sibi putat iratum, cujus hodie in sua praedicatione non sensit respectum. Hinc ista procella gemituum; hinc effusio lacrymarum: proinde hinc certissime spero, quod hodiernam sterilitatem crastinae satisfactionis ubertas grandi fenore compensabit. » 20. Mane itaque facto cum scholas repetisset praedicator egregius, ad nutum Domini navem cogitationis duxit in altum, et sacrae Scripturae retia laxavit in capturam. Finito vero sermone, plurimi ex eisdem clericis per manum illius sese Domino reddiderunt. Quos ille protinus de mundi periculo, tanquam de marinis fluctibus extractos, et vehiculis conductis impositos in salvatorium Clarae-Vallis inferre non distu
Abbreviated transcription (Latin):
uadã preterca uite cũ uir dñi
bernardus causa exigente pa-
oñdens formã uere philofophie
monebat eos attencius de mũdi cõ¬
temptu. et subeũda pro xp̃o dño uo¬
lũtaria pauꝑtate. Explicito uero
sermone cũ nemo ex eis cõuertẽtur
tristis egressus ẽ. eo ꝙ preter uotũ et
p̃ter solitũ id ei accidisset. Ueniẽsq
cid domũ cuiusdã archidiaconi qui
eũ cid hospiciũ suũ traxerat: seces¬
sit in oratoriũ ibidẽ conscitutũ. Cũz
cepisset orare in spiritu uehemẽti.
ualidissima cõpũctiõe totus in lac̾¬
mas resolutus ẽ: ita ut gemitus et
singultus quos cohibere nõ poterat
foris audiri contingeret. Quo cõꝑto
p̃fatus archidiaconꝰ a sociis eius
inquirẽ cepit ⁊ quenã eẽt causa tãti
meroris. Respondẽs aũt unus ex
eis / uir religiosus quõdã abbas
fusmaci noĩe renaldus qui secreto¬
rũ faũli dei magis cẽsaus erat et
eius eciã relatu cognouiꝰ: dixit ad
eũ Homo iste mirabilis totus igne

Expanded text:
uadam praeterea die cum vir Domini Bernardus, causa exigente Pariostendens formam verae philosophiae, monebat eos attentius de mundi contemptu, et subeunda pro Christo Domino voluntaria paupertate. Explicito vero sermone, cum nemo ex eis converteretur, tristis egressus est, eo quod praeter votum, et praeter solitum id ei accidisset: veniensque ad domum cujusdam archidiaconi, qui eum ad hospitium suum traxerat, recessit in oratorium ibidem constitutum. Cumque coepisset orare in spiritu vehementi, validissima compunctione totus in lacrymas resolutus est; ita ut gemitus et singultus, quos cohibere non poterat, foris audiri contingeret. Quo comperto praefatus archidiaconus a sociis ejus requirere coepit, quaenam esset causa tanti moeroris. Respondens autem unus ex eis, vir religiosus, quondam abbas Fusniaci, nomine Rainaldus, qui secretorum Famuli Dei magis conscius erat, et ejus etiam relatu ista cognovimus, dixit ad eum: « Homo iste mirabilis, totus igne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsallentiũ denotionẽ declarabãt.
Oruĩ uero atramẽto ÷ cõtinuũ qͦ¬
rũdã bone uolũtatis usũ in psal¬
modia. licet nõ cũ młta deuocio¬
ne notabant S qui aqua stri-¬
bebant ⁊ exprimebant eos aui
sõpnolencia seu pigricia pressi
uel uanis cogitacionibꝰ a se ab-¬
ducti/ uidẽtur quidẽ aliquid sona¬
re. s cor eorũ longius abstractũ¬
prorsus nõ concordat uoci. Et o
mira deĩ cdemẽtia. Sicut enĩ nul¬
lũ malũ impm̃tũ. ita nullũ bo¬
ligenter fcm̃ erit irremuneratsĩ.
Eeterũ illi qui nil scribebant
lamẽtabilẽ quorũdã duriciã
cordis redargnebãt. qui oblitiꝰ
ꝓfessionis sue. timoris dei ĩmẽo¬
res aut letali sõpno prona se
uolũtate ĩmergũt: aut certe ui¬
gilantes. clauso ore uanis et nox¬
iis cogitacionibus. nõ ex infirmĩ¬
tate. s ex uolũtaria intentione
octupãtur: et in cõppcũ dñi cõtra
legis preceptũ. apparaie uacui nõ
ꝑtimescũt Pater itaq sanctus

Expanded text:
lentium devotionem declarabant. Qui vero atramento, continuum quorumdam bonae voluntatis usum in psalmodia, licet non cum multa devotione, notabant. Sed qui aqua scribebant, exprimebant eos qui somnolentia seu pigritia 1198 pressi, vel variis cogitationibus a se abducti, videntur quidem aliquid sonare, sed cor eorum longius abstractum, non concordat voci. Et, o mira Dei clementia! sicut enim nullum malum impunitum, ita nullum boligenter factum, erit irremuneratum. Caeterum illi qui nil scribebant, lamentabilem quorumdam duritiam cordis redarguebant, qui obliti professionis suae, timoris Dei immemores, aut lethali somno prona se voluntate immergunt, aut certe vigilantes clauso ore, vanis et noxiis cogitationibus, non ex infirmitate, sed ex voluntaria intentione occupantur, et in conspectu Domini contra legis praeceptum apparere vacui non pertimescunt. Pater itaque sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
uigiliis pr̃ sc̃s. ea purita¬
te et deuocione qua solebatͬ
deo tm̃ nota et sibi Eñ morosa
ꝓsalmodie modulacio uigilias
protelaret: aperuit dñs oculos
eius. et ecce respiciens uidit sin¬
gulos angelos / iuxta sinculos mo¬
nachos stantes : et quod quisq
eorũ psallebat in cedulis more no¬
tariorũ tam diligenter excipiẽtes:
ut nec mĩmã sillabã ꝙͣtũcũq
negugenter prolatã omitterent
Dcribebãt uero diuerso mõ. Nã
quidã eorũ scribebãt ciuro ⁊ alii
argento : nõnulli atramẽto.
aliqui eciã aqua. quidã uero
penitus ml scribebãt. Spũs ãt
qui hec reuelauit: intelligẽciã
quo diuersitatis scripture: cordi
eus inppirabat Qui enĩ auro
scribebant. feruẽtissĩm in dei ser-¬
nicio studiũ. et absolutã cordis
intencionẽ. in hiis que psallebã

Expanded text:
vigiliis Pater sanctus, ea puritate et devotione qua solebat, Deo tantum nota et sibi. Cumque morosa psalmodiae modulatio vigilias protelaret, aperuit Dominus oculos ejus: et ecce respiciens vidit singulos Angelos juxta singulos monachos stantes, et quod quisque eorum psallebat, in schedulis more notariorum, tam diligenter excipientes, ut nec minimam syllabam, quantumcunque negligenter prolatam, omitterent. Scribebant vero diverso modo. Nam quidam eorum scribebant auro, alii argento, nonnulli atramento, aliqui etiam aqua, quidam vero penitus nihil scribebant. Spiritus autem qui haec revelabat intelligentiam quoque diversitatis scripturae cordi ejus inspirabat. Qui enim auro scribebant, ferventissimum in Dei servitio studium, et absolutam cordis intentionem, in his quae psalleb
Abbreviated transcription (Latin):
plerione s de professione uidica¬
bũtur : ubi sera nimis pẽitencia
uolent magis aĩarũ suarũ curã
gessisse. ꝙͣ pro adipiscenda sanita¬
te carnis sue tota uita sua ĩntĩ¬
bili sene achardo quõdã magistro

Expanded text:
plexione, sed de professione judicaplexione, sed de professione judicabuntur, ubi sera nimis poenitentia volent magis animarum suarum curam gessisse quam pro adipiscenda sanitate carnis suae tota vita sua inutibili sene Achardo, quondam magistro
Abbreviated transcription (Latin):
tis et delicatiorib alimẽtis  cid ꝯ¬
munes cibos se trãstulit: ideoq co¬
operãte grã dei ĩ breui decorẽ atq for¬
titudinẽ cũ salute corꝑis et cũe parit̾
induit. Ubi nũc sũt fratres illi q̃
plus uidẽtur sectari scolas ypotra¬
tis qm scolas xp̃i. qui nimis affec¬
tuose diligentes sanitatẽ moriture
carnis sue. tota estate tota ĩtẽtione
occupãtur. ad q̃rendas seu colligen¬
tes quaslib uires et agrestas her¬
bulas uł radices: et nichilominus
hyeme solliciti sũt easdẽ exsiccando
terẽdo molẽdo cõponẽdo et nõ habitu¬
ri effcm̃ medicine: ĩ solũ se p̃cipitãt
recitũ ꝓprie uolũtatis: qͣ ꝓprietas.
periculosior nõ ĩuenitur: Discãt
queso discãt. supaadc̃is erẽplis ma¬
gis confidere in dnõ ꝙͣ in galieno plꝰ
sperare in regina celi ꝙͣ in herbis
terre sciẽtes certissime qm̃ ĩ tremẽ¬
do examĩe iusti iudicii dei nõ de cõ¬

Expanded text:
tis et delicatioribus alimentis, ad ctis et delicatioribus alimentis, ad communes cibos se transtulit. Ideoque cooperante gratia Dei brevi decorem et fortitudinem, cum salute corporis et animae, pariter induit. Ubi nunc sunt fratres illi, qui plus videntur sectari scholas Hippocratis quam scholas Christi, qui nimis affectuose diligentes sanitatem moriturae carnis suae, tota aestate, tota intentione occupantur ad quaerendas seu colligendas quaslibet viles et agrestes herbulas vel radices; et nihilominus hieme solliciti sunt, easdem exsiccando, terendo, molendo, componendo; et non habituri effectum medicinae, in solum se praecipitant reatum propriae voluntatis, qua proprietas periculosior invenitur? Discant, quaeso, discant supradictis exemplis, magis confidere in Domino quam in Galieno, plus sperare in Regina coeli quam in herbis terrae, scientes certissime quoniam in tremendo examine justi judicis Dei, non de com
Abbreviated transcription (Latin):
celestis illius alimonie sine obsta¬
culo ꝑticeps fieri deberet Cũq ad
manũ piissume proturatritis acce¬
deret: benignissima dissiłatrix et ue̾
mitis uirgo reppulit eũ dicẽs. Nũꝙ̾
nr̃o medicamĩe opus habes: Nõne
tu sapiẽs medicus es. et tuimet curã¬
sollicite geris: Dade itaq uade. et
tius medicamẽtis sicut uolueris
utere ⁊ qm̃ de hiis qui curã suã suꝑ
dmñ et filiũ meũ iactãt tura ẽ mͣ.
Quod cũ ille ciudisset erubuit. et
petẽs indulgẽtiã promisit ei ꝙ am¬
plius de seipso nõ intromittẽt: s to¬
tam uice sue curã deo et sibi cõmit¬
teret. Ad quã sponsionẽ gn̾ale re-¬
fugiũ om̃i xpĩanorũ. s et spẽalis
protectio specialiũ seruorũ suorũ cist̃¬
ciensuĩ fratrũ. satisfactiõe accepta be¬
celestis antidoti protinus a sua tene¬
ritudiẽ et infirmitate frater ille cõua¬
luit et cibdicatis omĩb medicamẽ¬

Expanded text:
coelestis illius alimoniae sine obstacoelestis illius alimoniae sine obstaculo particeps fieri deberet. Cumque ad manum piissimae procuratricis accederet, benignissima dissimulatrix, et vere mitis Virgo repulit eum dicens: « Nunquid nostro medicamine opus habes? Nonne tu sapiens medicus es, et tuimet sollicite curam geris? Vade itaque, vade, et tuis medicamentis, sicut volueris, utere, quoniam de iis, qui curam suam super Dominum et Filium meum jactant, cura est mihi. » Quod cum ille audisset, erubuit, et petens indulgentiam promisit ei quod amplius de seipso se non intromitteret, sed totam vitae suae curam Deo et sibi committeret. Ad quam sponsionem, generale refugium omnium Christianorum, sed specialis protectio specialium servorum suorum Cisterciensium fratrum, satisfactione accepta, becoelestis antidoti, protinus a sua teneritudine et infirmitate frater ille convaluit; et abdicatis omnibus medicamen
Abbreviated transcription (Latin):
erat: et ꝓpterea ĩ obseruatiõẽ ciborũ
et procuraciõe medicaminũ curiosu ᷤᷤ
atq suꝑsticiosus Clemẽs aũt dñs qͥ
misericorditer solet errãtes corrigere.
ipm̃ uoluit ad uiã ueritatis reducere:
et ut sciret et incelligeret qm salubri¬
ter monet nos õnẽ sollicitudinẽ nos¬
trã proite̾ ĩ ipm̃ qm̃ ip̃i tura ẽ deno¬
bis: tali mõ uisitacionẽ suã simpli¬
citer delinquẽti p̃rogare dignatus ẽ.
Aspiciebat idẽ frater ĩ uisu noctis. et
ecce unuisitas fratrũ qͣsi ad laudes
diuini officii celebrãdas: ad eccłia
festinabat Porro ad ostiũ ipiũs et¬
clesie staibat illa tã huĩlis qm sub¬
limis mr̃ misei̾cordie pici uirgo ma¬
ria que tãqͣ preciosi elcũarii pixidẽ
portãs: singulis fratrib oratoriũ
intrãtib singula ex eo coclearia dul¬
cissia sua manu dignãter tribu̾ebat:
et mira dulcediẽ gustãtes reficiebat.
Quo uiso frater ille gratulatus ẽ
uehemẽter: reputãs secũ ꝙ et ipse

Expanded text:
erat; et propterea in observatione ciborum et procuratione medicanimum curiosus atque superstitiosus. Clemens autem Dominus, qui misericorditer solet errantes corrigere, ipsum voluit ad viam veritatis reducere, et ut sciret et intelligeret quam salubriter monet nos, omnem sollicitudinem nostram projicere in ipsum, quoniam ipsi cura est de nobis , tali modo visitationem suam simpliciter delinquenti praerogare dignatus est. Aspiciebat idem frater in visu noctis, et ecce universitas fratrum quasi ad Laudes divini servitii celebrandas ad ecclesiam festinabat. Porro ad ostium ejus ecclesiae stabat illa tam humilis quam sublimis, mater misericordiae pia Virgo Maria: quae tanquam pretiosi electuarii pixidem portans, singulis fratribus oratorium intrantibus singula ex eo cochlearia dulcissima sua manu dignanter tribuebat, et mira dulcedine gustantes reficiebat. Quo viso frater ille gratulatus est vehementer, reputans secum quod et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nasterii quiete/ et reugiõis obser¬
uãciã anctoritate sedis apłice
petitis confirmari Nos ergo urõ
profectui ĩ dño gratulãtes capła
illa et constitucionẽ auctoritate
apłica cõfirmamꝰ. et oĩa ĩ ꝓpetu¬
ũ rata ꝑman̾e̾ decreuimꝰ ⁊ illud
noĩãtim dĩmodis prohibẽtes.
ne aboas aliquis monachos urõs
sine regulari cõmẽdaciõe suscipi¬
cit . Interdicimus eciã ne quis
cõuersos laycos uel professos ues¬
scłaris ue ꝑsona. nr̃e huic cõfirma¬
cioni et nr̃e cõstũcioni temerita¬
trix ⁊ auctoritate beatorũ apłoꝵ
petri et pauli et nr̃a donec sa¬
tiffaciat. excoĩcacioĩs gladio feri¬
atuy Eĩui uero dõseruator ex¬
titeĩt: oĩpotẽtis dei scõrũq ãpło¬

Expanded text:
nasterii quietem et religionis obsernasterii quietem et religionis observantiam, auctoritate sedis apostolicae petitis confirmari. Nos ergo vestro profectui in Domino congratulantes, capitula illa et constitutionem auctoritate apostolica confirmamus; et omnia in perpetuum rata permanere decrevimus, illud nominatim omnimodis prohibentes, ne abbas aliquis monachos vestros sine regulari commendatione suscipiat. Interdicimus etiam ne quis conversos laicos vel professos vessaecularisve persona nostrae huic confirmationi et vestrae constitutioni temeritatrix, auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli, et nostra, donec satisfaciat, excommunicationis gladio feriatur. Qui vero conservator exstiterit, omnipotentis Dei, s
Abbreviated transcription (Latin):
conuulra fore decerne̾t Cuiꝰ peti¬
cioni sũmꝰ põtifex clemẽter ãnu¬
ens : ad confirmacioe ordĩs tale
seruus seruorũ dei: Kmĩs
ĩ xp̃o filiis scephano uene¬
rabili cisterciensis monasterii
abbati et eius frĩbus salutẽ et
te sedis regimẽ dno dipponẽte
ꝓmoti conspicim . ut ip̃o prestã¬
te religionẽ auge̾. et q̃ rcẽ atq
ad salutẽ aĩarũ statuta sũt ÷ nr̃i
debeamꝰ auctoritate officii fir
mare Adcieco filii in xpo ka¬
rissimi peticioni ur̃e taritate
debita imꝑtimi᷑ assensũ: et re¬
ligiomi ur̃e pr̃no cõgratulãtes
affectu. dei oꝑi quod cepistis.
manũ nr̃e confirmacionis ap¬
ponimꝰ Siquidẽ assensu et de¬
liberatione ꝯmuni abbatũ. et
ĩ quorũ ꝑrochiis eadẽ monaste¬
ria cõtinẽtũr quedã de obserua¬
cione regule bñdc̃ĩ beati/ et de
aliis nõnullis q̃ ordini ur̃o et loco
nccãria uidebãtur capła scatuis¬
tis: que nimirũ ad maiorẽ mo¬

Expanded text:
convulsa fore decerneret. Cujus peticonvulsa fore decerneret. Cujus petitioni summus pontifex clementer annuens, ad confirmationem Ordinis tale servus servorum Dei, karissimis in Xpo filiis Stephano venerabili cisterciensis monasterii abbati et ejus fratribus, salutem et CE sedis regimen Domino disponente promoti conspicimur ut ipso prestante religionem augere et que recte atque ad salutem animarum statuta sunt, nostri demare. Idcirco, filii in Christo charissimi, petitioni vestrae charitate debita impertimur assensum, et religioni vestrae paterno congratulantes affectu, Dei operi, quod coepistis, manum nostrae confirmationis apponimus. Siquidem assensu et deliberatione communi abbatum et in quorum parochiis eadem monasteria continentur, quaedam de observatione Regulae beati Benedicti, et de aliis nonnullis, quae Ordini vestro et loco necessaria videbantur, capitula statuistis: quae nimirum ad majorem mo
Abbreviated transcription (Latin):
anctoritate corroboratus non
facile tepere ẜ ꝑ młta pliu̾mo¬
rũ ãnorũ spacia possit uigere
Hac ergo raciõe. ex tũt usq ad
hec tꝑa reuerendi prẽs cisterciẽsis
ordinis semel ꝑ ãnũ mrẽ suam
uisitant gn̾ale capitulũ celebrãt
et unctione sancti spũs edocti ca¬
pitulai que in libro diffinicionũ
pleniꝰ descripta cõtinẽt᷑ tãꝙͣ con¬
fecta ex diuersis speciebus antido¬
tr sciluti aĩarũ prorsus necessaĩa:
per uniuersam cõgregationũ nr̃a¬
rũ fraterintatẽ tenenda decernũt
Considerãs aũt puis pater scepha¬
nus talia neqͣꝙͣ consulte absq se¬
dis apłice auctoritate actitari p̃¬
decessoris quoq sui religiosũ imi¬
tatus exemplũ cũ cõueiencia co-¬
abbatũ / et fratrũ suorũ romã
misit a dnõ kalixto tũt sedis a¬
postolice pontifice supplicit᷑ petẽs :¬
quatenꝰ ea q̃ ip̃e cũ coabbatibꝰ
auctoritate ĩ ꝑpetuũ rata et in¬

Expanded text:
auctoritate corroboratus, non auctoritate corroboratus, non facile tepere, sed per multa plurimorum annorum spatia possit vigere. Hac ergo ratione extunc usque ad tempora, reverendi Patres Cisterciensis Ordinis semel per annum matrem suam visitant, generale capitulum celebrant; et unctione sancti Spiritus edocti, capitula quae in libro Diffinitionum plenius descripta continentur, tanquam confecta ex diversis speciebus antidota saluti animarum prorsus necessaria, per universam congregationum nostrarum fraternitatem tenenda decernunt. Considerans autem pius Pater Stephanus, talia nequaquam consulte absque sedis apostolicae auctoritate actitari, praedecessoris quoque sui religiosum imitatus exemplum, cum conniventia coabbatum et fratrum suorum Romam misit, a domino papa Calixto tunc sedis apostolicae pontifice suppliciter petens quatenus ea quae ipse cum coabbatibus auctoritate in perpetuum rata et in
Abbreviated transcription (Latin):
cenobia ordinis nr̃i ꝑ diuersas
mũdi partes ꝓpagatã diuersis
quoq linguis. diuersa mirabili
cairitatis cõnexione et honoris
ĩuicẽ exhibicione cõglutinata:
una ecclesia unus ordo unũ de
Hoc uero decrẽtũ ꝓpterea cartã
caritatis appellari censuit quia
eius statutũ oĩs exactioĩs gra¬
uamẽ ꝓpulsans solã caritatẽ
et aĩarũ salutẽs ĩ dĩnis et huã¬
nis sequit᷑ SInter cetera sane q̃
in carta caritatis ob pacis cai¬
ritatisq custodic̃i discipline et
sacri ordĩs tensurã cõseruãdã
mirabili ꝓuidẽciai bt̃i uiri frm̃
iꝑiũs digesta sũt. hoc p̃cipuũ in
õi cicceptione dignũ ĩuenitur:
ut cũcti aibbates cisterciẽsis ordi¬
nis semel ꝑ ãnũ aput cisterciũ
cõuemẽtes gnͣale capłm celebrẽt
et de tocius uite sue ordĩe, eit in¬
dissolubili pace/ inter se tustodiẽ¬
da diligentissime tractẽt: qua¬
tenus tenor uiuẽdi sepius repli-¬
catus / ac dĩnarũ scripturarũ

Expanded text:
rdinis nostri, per diversas mundi partes propagata, diversis quoque linguis diversa, mirabili charitatis connexione et honoris in invicem exhibitione conglutinata, una Ecclesia, unus Ordo, unum detur. Hoc vero decretum propterea chartam charitatis appellari censuit, quia ejus statutum omnis exactionis gravamen propulsans, solam charitatem et animarum salutem in divinis et humanis sequitur. Inter caetera sane, quae in charta charitatis ob pacis charitatisque custodiam disciplinae et sacri Ordinis censuram conservandam mirabili providentia beati viri fratrumque ipsius digesta sunt, hoc praecipuum, et omni acceptione dignum invenitur, ut cuncti abbates Cisterciensis Ordinis semel per annum apud Cistercium convenientes, generale capitulum celebrent, et de totius vitae suae ordine ac indissolubili pace inter se custodienda diligentissime tractent, quatenus tenor vivendi saepius replicatus ac divinarum Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
si et ceteros qui ex eisdẽ sũt exor¬
ti: infra octo ãnos duodeaĩ ceno¬
bia constructa fuerĩt ĩuẽtaIocũ¬
do nãq satis ppectaculo/ et in hͨ
btĩssimi prĩs bñdã imitatores ex¬
titere qui uitã et instituta ipũs
toto conanuẽ mẽtis emulari cu¬
piebãt ut sicut ille statutis pa-¬
tribus duodecim monasteria cõ¬
struxit: quibus p̃cepta regule sue
seruãda ⁊radidit: sic et isti in re¬
nouacione ordinis secũdũ ean-¬
dem regulã duodeã cenobia sta
debriata salutis poculũ unuuer¬
so mũdo ꝓpinarent Uerũeciã¬
ciñqmͣ abbacie cistercienses flore̾
inciperẽt ⁊ reuerẽtissimꝰ pater
scephanꝰ cũ consilio fratrũ suoꝵ
decretũ quod carta caritatis po

Expanded text:
si, et caeteros, qui ex eisdem sunt exorsi, et caeteros, qui ex eisdem sunt exorti, infra octo annos duodecim coenobia constructa fuerint inventa. Jucundo namque satis spectaculo et in hoc beatissimi Patris Benedicti imitatores exstitere, qui vitam et instituta ipsius toto conamine mentis aemulari cupiebant, ut sicut ille statutis Patribus duodecim monasteria construxit, quibus praecepta Regulae suae servanda tradidit; sic et isti in renovatione Ordinis secundum eamdem Regulam duodecim coenobia statdebriata, salutis poculum universo mundo propinarent. Verum, antequam abbatiae Cistercienses florere inciperent, reverendissimus Pater Stephanus cum consilio fratrum suorum decretum, quod charta charitati
Abbreviated transcription (Latin):
Ostqmͣ dĩna largiẽte grã
crescente mo ꝑsonarũ in
cisterciensi ecclesia. cepit
iã mater młtarũ filiarũ letari q̃
prius dui sterilitatẽ suã merendo
dolueratꝰ/ cepit eciã uinea illa dni
sabaochi longe lateqz ꝓpagines
suas emittere : et in diuersis lociᷤ
diuersisq regionibus ciutates
refugii conscitu̾e̾ ͥ ut qui sãgni¬
nẽ aĩarũ fudissent ad illas con¬
fugientes ꝑ mortẽ sũmi põcificiᷤ
qui ꝑ ꝓpriũ sãguinẽ semel intro¬
iuit in scã: eternã redẽpcionẽ et
exilii sui ꝑppetuã ab solucionẽ in¬
uenire mererẽtur Sane abba-¬
cie quas eadẽ eccłia in diuersis
epãtibus ordinauit tam larga
potẽtiq bñdcõne dnĩ crescebãt
in dies ut ab illo tꝑe quo fũda¬
ta ẽ firmitas/ que est primogẽi¬
ta filia domꝰ cisterciensis et pul¬
chre significacione noĩs sui fir¬
mitatem et stabilitatẽ ordinis
iã tũc prefigurabat inter illos
qui de cistertio specialit̾ sũt emis¬

Expanded text:
ostquam divina largiente gratia crescente numero personarum in Cisterciensi Ecclesia, coepit jam mater multorum filiorum laetari, quem prius diu sterilitatem suam moerendo doluerat; coepit etiam vinea illa Domini Sabaoth longe lateque propagines suas emittere, et in diversis locis, diversisque regionibus civitates refugii constituere, ut qui sanguinem animarum fudissent, ad illas confugientes , per mortem summi Pontificis, qui per proprium sanguinem semel introivit in sancta, aeternam redemptionem , et exsilii sui perpetuam absolutionem invenire mererentur. Sane abbatiae, quas eadem Ecclesia in diversis episcopatibus ordinavit, tam larga potentique benedictione Domini crescebant in dies, ut ab illo tempore quo fundata est firmitas, quae est primogenita filia domus Cisterciensis, et pulchre significatione nominis sui firmitatem et stabilitatem Ordinis jam tunc praefigurabat, inter illos qui de Cistercio specialiter sunt emis
Abbreviated transcription (Latin):
totiens pro fidelib ibidẽ pausãti¬
bus ad minus semel oracionẽ dñi¬
tã dicere nõ pigritarẽtur Nemini
ꝓpensius elaborcae ⁊ cũ pñti maũ¬
festo doterim᷑ exẽplo trinto tũt. eas
as sucturredũ feruẽtuis et deuoiti¬
us insiscere ÷ quãto quis in has uita

Expanded text:
toties pro fidelibus ibidem pausantitoties pro fidelibus ibidem pausantibus ad minus semel Orationem Dominicam dicere non pigritarentur. Neminipropensius elaborare, cum praesenti manifeste doceamur exemplo tanto tunc eas ad succurrendum ferventius et devotiu
Abbreviated transcription (Latin):
sius secrecius m̃otuit ⁊ q̃ tamẽ ob
murãdã rei nouitatẽ silẽcio tegi nõ
potuit: s ad noticiã eiusdẽ loci ab¬
batis celerius ꝑuenit Qui de retãĩ
incredibili aut probabilit᷑ edoteri
cuit eã penitus reticeri uolẽs coad¬
nit: discricte precipiẽs atq ĩ dirtu¬
te obediẽcie adiurũs ut ueritaitẽ cb
eis nõ celaret Qua ille tcĩdẽ adu¬
iricioẽ cõstrictus ⁊ licet ueretũdie
sue ꝑci uoluisset. ne ĩ publico hoc
fieret: tñ ad honorẽ dei et edificcicio¬
nẽ prorimi quod sibi cicciderat. ue¬
recũdus ac paundus explicauit.
Cognita igitur ueritate p̃dcũs tib¬
bas cũ eẽt uir bonus et religiosus
suꝑ tã ĩtiuditis mirabilib p̃nos
tice huiꝰ reuelacioĩs sacrũ future
resurrectioĩs misteriũ quodã modo
p̃signãtis. grãs egit deo ÷ genera¬
lemq legẽ in cenobio suo sanctiẽs.
p̃cepit ut quociẽscũ cymiteriũ ci¬
liquos de fratrib intrãe cõtĩgeret.

Expanded text:
ius innotuit: quae tamen ob mirandam rei novitatem silentio tegi non potuit; sed ad notitiam ejusdem loci abbatis celerius pervenit. Qui de re tam incredibili, aut probabiliter edoceri, aut eam penitus reticeri volens, coadnit, districte praecipiens atque in virtute obedientiae adjurans ut veritatem ab eis non celaret. Qua ille tandem adjuratione constrictus, licet verecundiae suae parci voluisset, ne in publico hoc fieret, tamen ad honorem Dei et ad aedificationem proximi, quod sibi acciderat verecundus ac pavidus explicavit. Cognita igitur veritate praedictus abbas, cum esset vir bonus et religiosus, super tam inauditis miticae hujus revelationis sacrum futurae resurrectionis mysterium quodammodo praesignantis, gratias egit Deo, generalemque legem in coenobio suo sanciens, praecepit ut quotiescunque coemeterium aliquos de fratribus intrare contingeret,
Abbreviated transcription (Latin):
consorciũ reciꝑe. atq malignorũ
spiritiũ phasangas calũpniari
eñ ripiẽtiũ ꝓpulsare uenebãt:
e⁊ nãtũ uerꝰ intelligimnꝰ hec de il¬
lis añabus solũmõ sentienda sũt.
que ab oĩ culpa simul et tboĩ ꝑe¬
na emãcipate btĩtudinis etͥno fe¬
lititate iũ adepte sũt: similiter et¬
de illis moriẽtib qui trãsacte uite

Expanded text:
rum spirituum phalangas calumniari eam cupientium propulsare veniebant? Quantum vero intelligimus, haec de illis animabus solummodo sentienda sunt, quae ab omni culpa simul et ab omni poena emancipatae, beatitudinis aeternae felicitatem jam adeptae sunt, similiter de illi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc poliue continctur: qr salic dũ
adhus eẽt monachus in claraualle
uidit mcũfeste quadã nocte infra
uigilias sacras psaillẽs alatriter
et oras. ab siquilonari ꝑte eglesis
ne toutrsacionis sener. ĩ eatrenus
agens ag̃oni aret: nsi hoc ꝙbt̃e

Expanded text:
hoc volumine continetur, quia scilicet dum adhuc esset monachus in Claravalle, vidit manifeste quadam nocte infra vigilias sacras psallens alacriter et orans ab aquilonari parte ecclesiae, nae conversationis senex in extremis agens agonizaret, nisi hoc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in᷑ mõ pausãdũ: s tibi potius sur¬
gendũ atq laborãdũ. Iam defũc¬
tus ẽ eger: tid cuiꝰ exequias proce¬
dere nos oportet. Uix uerba finie¬
rat et ecce nũcius uenit suprcidci
uiri obitũ nũciãs: aduẽtũ q pres¬
biteri flagitũs Surgẽs itaq licet
ĩuitus sacerdos cũ dyacono sine mo-¬
ra prexit: et debitũ pio funeri ob¬
sequiũ impẽdit Porro dyaiconus
ille bñficio grẽ dei tã dignãter se ui¬
sitãtis neqͣꝙͣ ingratus existẽs: sed
de uisione quã uiderat affectus ue
iensq de terra et cogncitioẽ sua. tu¬
ronis in moͣsterio sancti martini
religionis habitũ suscepit ⁊ ubi e¬
ciã religiosã uitã agẽs. fideliũq
defũctorũ meõriã agẽs: proficiẽti

Expanded text:
est mihi modo pausandum; sed tibi potius surest mihi modo pausandum; sed tibi potius surgendum atque laborandum. Jam enim defunctus est aeger, ad cujus exsequias procedere nos oportet. » Vix verba finierat, et ecce nuntius venit, supradicti viri obitum nuntians, adventumque presbyteri flagitans. Surgens itaque licet invitus sacerdos, cum diacono sine mora perrexit, et debitum pio funeri obsequium impendit. Porro diaconus ille beneficio gratiae Dei tam dignanter se visitantis nequaquam ingratus existens, sed de visione quam viderat affectus vehiensque de terra et de cognatione sua Turonis in monasterio S. Martini religionis habitum suscepit. Ubi etiam religiosam vitam ducens, fideliumque defunctorum memoriam agens, p
Abbreviated transcription (Latin):
ter decantare ͣ ita ut uno dicẽte
collectas et orõnes alii subuĩge¬
rẽt amẽ: ceterasq responsiones
quẽ admodũ ĩ chro psallẽciũ fieri
solet Cõmẽdacione uero cõpleta
clamatũ ẽ denuo ut singuli reuer¬
terẽtur cd lota suci Quib egressis
de oratorio: fcũs ẽ iterũ sonitus et
collisio tumulorũ. qñ se in eis recol¬
locauerũt Tũt ꝑculctĩ ceperũt de¬
ficere liũtiria illa que ĩ eccłia uide¬
bãtur: quousq penitus extĩguerẽ¬
tur. Niis itriq cõpletis solutus ẽ¬
ẽ clericus ille de loco illo ĩ quo fixus
herebat: et intrãs orcitoriũ. repo¬
suit ibi sacramẽtalia uasci q̃ secũ
detulercit. Naui cũ ad mãsionem
presbiteri redisset: ille trutina ĩer¬
cie sue metiẽs alios. et nẽmẽ profũ¬
dai nocte facile uigilare reputans᷑:
quasi mi seratus hoiẽm pro labore :
rognbat eũ ticius stratũ repetere
ac dormire. Eui ille respõdit Non

Expanded text:
ter decantare, ita ut, uno dicente, ter decantare, ita ut, uno dicente, collectas et orationes, alii subjungerent, Amen, caeterasque responsiones, quemadmodum in choro psallentium fieri solet. Commendatione vero expleta, clamatum est denuo ut singuli reverterentur ad sua loca. Quibus egressis de oratorio, factus est iterum sonitus et collisio tumulorum, quando se in eis recollocaverunt. Tunc paulatim coeperunt deficere luminaria illa quae in ecclesia videbantur, quousque penitus exstinguerentur. His ita completis, solutus est clericus ille, de loco in quo fixus haerebat, et intrans oratorium reposuit ibi sacramentalia vasa, quae secum detulerat. Qui cum ad mansionem presbyteri rediisset, ille trutina inertiae suae metiens alios, et neminem profunda nocte facile vigilare reputans, quasi miseratus hominem pro labore, rogabat eum citius stratum repetere ac dormire. Cui ille respondit: « Non
Abbreviated transcription (Latin):
etiã siłares nõnullos qui ĩ hac
ꝑte deuosiõĩs feruẽtiores extitenit
extreme calc̃tatis ꝑicula. ꝓꝑter
hoi pictatis negociũ euasisse cog¬
nouerit Constrit enĩ cõpcssionis
aiffectu nił deo eẽ acceptius. qñqdẽ
sume miserationis pietas sũmã
dĩmicitis btĩtudinẽ ad subuenis¬
dũ miscris de celis ad terras des¬
gracius suscipiũt interuẽtionis
bñficiũ sibi a uiuc̃tib impensũ
quanto ꝑ hoc penas suas citi
imifigari cuit cicius finiri sentiut.
quas pcc̃is sius exgentib duris
nł duiturnas fore debuisse nen
nestiũt. Sgitur miles qͥuidã in
mortui: ftũsq ẽ fragor atq tumł¬
tus. grñdis : cũ egrederẽtur de tu.¬
mulis suis Porro ĩ eccłia uidebã¬
tur terei multi hĩt inde parietib
affiri quib eãdẽ basilicã copioso
lumine illustrabãt Quã cũ defũt¬
ti illi ingressi fuissẽt : ceperũt ibi
suaui melodia dnn ĩ coiẽ laudare
et cõmẽdacionis officiũ solẽpni-¬

Expanded text:
hac parte devotionis ferventiores exstiterunt, extremae calamitatis pericula propter hoc pietatis negotium evasisse cognoverit. Constat enim compassionis affectu nil Deo esse acceptius, quandoquidem summae miserationis pietas summam divinitatis beatitudinem ad subveniendum miseris de coelis ad terram desgratius suscipiunt interventionis beneficium sibi a viventibus impensum, quanto per hoc poenas suas aut mitigari, aut citius finiri sentiunt, quas, peccatis suis exigentibus, duras vel diuturnas fore debuisse non nesciunt. Igitur miles quidam inmortui, factusque est fragor atque tumultus grandis, cum egrederentur de tumulis suis. Porro in ecclesia videbantur cerei multi hinc inde parietibus affixi, qui eamdem basilicam copioso lumine illustrabant. Quam cum defuncti illi ingressi fuissent, coeperunt ibi suavi melodia Dominum in commune laudare, et commendationis officium solemni
Abbreviated transcription (Latin):
reuelacioe incõrabili huius
inuraculi ostendimꝰ. qualit̾
fideliũ cũe pro se deuote oranti ĩui¬
t̃ bñfitii sui in morte ipiũs ĩpen¬
derint ⁊ libet nũc referre quomõ
quidã studiose pro fidelib defũc¬
tis orantes seu elemosinas proeis
sticiẽtes. etiã de pñtis uite ꝑiculis
et de ũmicoꝵ gladiis cerĩcib sui
ĩinẽtib ecirũdẽ cũcirũ opitula¬
cione liberaiti sũt: quatinꝰ reli¬
giosus quisq mercede laboris se

Expanded text:
elatione memorabilis hujus miraculi ostendimus, qualiter fidelium animae pro se devote oranti vicem beneficii sui in morte ipsius impenderint, libet nunc referre quomodo quidam studiose pro fidelibus defunctis orantes, seu eleemosynas pro eis facientes, etiam de praesentis vitae periculis et de inimicorum gladiis cervicibus suis imminentibus earumdem animarum opitulatione liberati sunt, quatenus religiosus quisque m
Abbreviated transcription (Latin):
cionis semꝑ ncc̃aria uidebãtur ⁊ cõ¬
cessũ ẽ ei misericorditer ut subita¬
nei casus periculũ p̃sciendo iugit
declinaret. et salutiferi morbi sti¬
mulo nõ careret Capłm ix.

Expanded text:
ionis semper necessaria videbantur, concessum est ei misericorditer, ut subitanei casus periculum praesciendo jugiter declinaret, et salutiferi morbi stimulo non careret. CAPUT IX.
Abbreviated transcription (Latin):
et hũane fingilitatis modũ excedẽ.¬
tem paciãm dõnus achardus refere
uirtutũ nõ mediocriter accendebat

Expanded text:
et humanae fragilitatis modum excedentem patientiam, domnus Achardus novitiivirtutum non mediocriter accendebat
Abbreviated transcription (Latin):
re̾ fecit: Ip̃e etiã dõnꝰ abbas petrꝰ
affuit: et uidẽs martirẽ xp̃i ĩ san¬
giuẽ suo uolutari : lacrimosis sus-¬
piriis internũ cordis ꝓdebat dolorẽ
Itaq manibus fratrũ lugẽtiũ : in
infirmitoriũ ẽ delatus. Ubi uero
paululũ cõquienit recolłc̃o spiritu
ꝓmitteret : ne pro ptc̃is et negligẽ¬
ciis suis post mortẽ ĩ purgatorii lociꝰ
grauiores penas exsolueret. Tridu
siderii uotis: ad btĩtudinẽ future
uite suspirabat Ottisori suo ex cor-¬
de indulsit ⁊ et õnes qui aderant
attencius p̃cabatur ut si forte tõ¬
prehende̾t᷑ : nil mali a quoquã
pateretur Spũales filios sues cla-¬
reuallenses ex ĩtimo tordis affcũ
dĩne gracie cõmẽdauit. sicq scã
illa aia carne soluta tanto liberĩ¬
or ut credimꝰ ethereũ penetrauit
celũ: qnͣto durus hit camino t̃¬
bulacioĩs et horrende mortis ex

Expanded text:
rere fecit. Ipse etiam domnus abbas Petrus rere fecit. Ipse etiam domnus abbas Petrus adfuit: et videns martyrem Christi in sanguine suo volutari, lacrymosis suspiriis internum cordis prodebat dolorem. Itaque manibus fratrum lugentium in infirmitorium est delatus. Ubi vero paululum conquievit, recollecto spiritu permitteret, ne pro peccatis et negligentiis suis post mortem in purgatoriis locis graviores poenas exsolveret. Triduusiderii votis ad beatitudinem futurae vitae suspirabat. Occisori suo ex corde indulsit; et omnes qui aderant attentius precabatur, ut si forte comprehenderetur, nil mali a quoquam pateretur. Speciales filios suos Claraevallenses ex intimo cordis affectu divinae gratiae commendavit, sicque sancta illa anima carne soluta, tanto liberior, ut credimus, aethereum penetravit coelum, quanto durius hic camino tribulationis et horrendae mortis ex