comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Transferet & lonꝗam multa ui muni& albã
Hic iam tercentum totos regnabitus annos
Gente sub hectorea donec regina sacerdos
Marte grauis geminã partu dabit ilia prolem
Inde lupe fuluo nutricis teꝯmine letus
Romulus excipiet gentem & mauortia condet
Menia: romanosq suo de nomine dicet
His ego nec metas reꝵ nec tempora pono
Imperiũ sine fine dedi: quin aspera iuno
Que mare nunc terrasq metu celumq fatigat
Consilia in melius referet: mecũq fouebit
Romanos reꝵ dominos: gentẽq togatã
Sic placitũ: ueniet lustris labentibus etas
Tum domus asaraci pithiã clarasq micenas
Seruitio premet: ac uictis dominabitur argis
Nascetur pulchra troianus origine cesar
Imperium occeano famã qui terminet astris
Lulius: amagno demissum nomẽ iulo
Hũc tu olim celo spoliis orientis honustũ
Accipies secura: uocabitur hic quoq uotis
Aspera tum positis mitescent secula bellis

Expanded text:
transferet, et longam multa vi muniet Albam. transferet, et longam multa vi muniet Albam. Hic iam ter centum totos regnabitur annos gente sub Hectorea, donec regina sacerdos, Marte gravis, geminam partu dabit Ilia prolem. Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus Romulus excipiet gentem, et Mavortia condet moenia, Romanosque suo de nomine dicet. His ego nec metas rerum nec tempora pono; imperium sine fine dedi. Quin aspera Iuno, quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, consilia in melius referet, mecumque fovebit Romanos rerum dominos gentemque togatam: sic placitum. Veniet lustris labentibus aetas, cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas servitio premet, ac victis dominabitur Argis. Nascetur pulchra Troianus origine Caesar, imperium oceano, famam qui terminet astris,— Iulius, a magno demissum nomen Iulo. Hunc tu olim caelo, spoliis Orientis onustum, accipies secura; vocabitur hic quoque votis. Aspera tum positis mitescent saecula bellis;
Abbreviated transcription (Latin):
Nos tua progenies celi quibus añus arcem
Nauibus ĩfandum amissis unius ob iram
Prodimur: atq italis longe disiungimur horis
Hic pietatis honos: sic nos in septra reponis
Olli subridens hominũ sator atq deoꝵ
Uultu quo celum tempestatesq serenat
Oscula libauit nate: dehinc talia fatur
Parce metu citharea manent ĩmota tuoꝵꝵ
Fata tibi: cernes urbem & promissa lauini
Menia: sublimẽq feres ad sidera celi
Nagnanimũ eneam neq me sententia uerta
Hic tibi fatebor enim: quando hec te cura remord&
L ongius & uoluens fatorum archana monebo
Bellum ingens geret italia populosq feroces
Contundet᷑ moresq uiris q menia ponet
Tercia dum latio regnantem uiderit estas
Ternaq transierint rutilis iberna subactis
At puer ascanius cui nunc cognomẽ iulo
Additur. ilus erat dum res stetit ilia regno
Triginta magnos uoluendis mensibus orbes
Imperio explebit regnũq absede lauini

Expanded text:
nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem, nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem, navibus infandum! amissis, unius ob iram prodimur atque Italis longe disiungimur oris. Hic pietatis honos? Sic nos in sceptra reponis? Olli subridens hominum sator atque deorum, voltu, quo caelum tempestatesque serenat, oscula libavit natae, dehinc talia fatur: Parce metu, Cytherea: manent immota tuorum fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini moenia, sublimemque feres ad sidera caeli magnanimum Aenean; neque me sententia vertit. Hic tibi fabor enim, quando haec te cura remordet, longius et volvens fatorum arcana movebo bellum ingens geret Italia, populosque feroces contundet, moresque viris et moenia ponet, tertia dum Latio regnantem viderit aestas, ternaque transierint Rutulis hiberna subactis. At puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo additur,—Ilus erat, dum res stetit Ilia regno,— triginta magnos volvendis mensibus orbis imperio explebit, regnumque ab sede Lavini
Abbreviated transcription (Latin):
Alloquitur uenus: oqui res hominũq deũq
E ternis regis imperiis & fulmine terres
Quid meus eneas in te comittere tantum
Quid troes potuere. quibus tot funera passis
Cunctus ob italiam terraꝵ clauditur orbis
Certe hinc romanos olim uoluentibus annis
Hinc fore ductores reuocato a sanguine teucri
Qui mare qui terras omni dictione tenerẽt
Pollicitus. que te ꝯenitor sententia uertit
Noc equidem occasum troie tristesq ruinas
Solabar fatis contraria fata rependens
Nunc eadem fortuna uiros tõt casibus actos
Insequitur quem das finem rex magne laborꝵ
Antenor potuit mediis elapsus achiuis
Illiricos penetrare sinus atq intima tutus
Regna liburnoꝵ & fontẽ superare timaui
Unde per ora nouem uasto cum murmure montis
It mare proruptum & pellago premit arua sonanti
Hic tamen ille urbem pataui sedesq locauit
Teucrorum & ꝯenti nomẽ dedit armaq fixit
Troiea: nũc. placida cõpositus pace quiescit

Expanded text:
adloquitur Venus: O qui res hominumque deumque adloquitur Venus: O qui res hominumque deumque aeternis regis imperiis, et fulmine terres, quid meus Aeneas in te committere tantum, quid Troes potuere, quibus, tot funera passis, cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis? Certe hinc Romanos olim, volventibus annis, hinc fore ductores, revocato a sanguine Teucri, qui mare, qui terras omni dicione tenerent, pollicitus, quae te, genitor, sententia vertit? Hoc equidem occasum Troiae tristisque ruinas solabar, fatis contraria fata rependens; nunc eadem fortuna viros tot casibus actos insequitur. Quem das finem, rex magne, laborum? Antenor potuit, mediis elapsus Achivis, Illyricos penetrare sinus, atque intima tutus regna Liburnorum, et fontem superare Timavi, unde per ora novem vasto cum murmure montis it mare proruptum et pelago premit arva sonanti. Hic tamen ille urbem Patavi sedesque locavit Teucrorum, et genti nomen dedit, armaque fixit Troia; nunc placida compostus pace quiescit:
Abbreviated transcription (Latin):
Spem uultu simulat: premit alto corde dolorẽ
Illi se prede accingunt. dapibusq futuris
Tergora diripiunt costis: & uiscera nudant
Pars in fnstra secant: uerubusq trementia figunt
Littore aena locant alii: flamisq ministrant
Tum uictu reuocant uires: fusiq per herbam
Implentur ueteris bachi. pinguisq ferine
Postq̃ exempta fames epulis menseq remate
A missos longo sotios sermone requirunt
Spemq metumq inter dubii: seu uiuere credant
Siue extrema pati: nec iam exaudire uocatos
Precipue pius eneas nũc acris oruritis
Nunc amici casum gemit: & crudelia secũ
Fata lici. fortẽq ꝯian: fortemq cloantum
Qiam finis erat. cũ iupiter ethere summo
Perspiciens mare ueliuolum terrasq iacentes
Littoraq & latos populos: sic uertice celi
Constitit: & libie defixit lumina regnis
At illum tales iactantem pectore curas
Tristior & lacrimis oculos suffusa nitentes

Expanded text:
spem voltu simulat, premit altum corde dolorem. spem voltu simulat, premit altum corde dolorem. Illi se praedae accingunt, dapibusque futuris; tergora deripiunt costis et viscera nudant; pars in frusta secant veribusque trementia figunt; litore aena locant alii, flammasque ministrant. Tum victu revocant vires, fusique per herbam implentur veteris Bacchi pinguisque ferinae. Postquam exempta fames epulis mensaeque remotae, amissos longo socios sermone requirunt, spemque metumque inter dubii, seu vivere credant, sive extrema pati nec iam exaudire vocatos. Praecipue pius Aeneas nunc acris Oronti, nunc Amyci casum gemit et crudelia secum fata Lyci, fortemque Gyan, fortemque Cloanthum. Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo despiciens mare velivolum terrasque iacentis litoraque et latos populos, sic vertice caeli constitit, et Libyae defixit lumina regnis. Atque illum talis iactantem pectore curas tristior et lacrimis oculos suffusa nitentis
Abbreviated transcription (Latin):
Ductoresq ip̃os primũ capita alta ferentes
Cornibus arboreis sternit: tũ uulgus & omnẽ
Miscet agens tellis nemora inter frondea turbã
Nec prius absistit q̃ septem ingentia uictor
Corpora fundat humi: & numeix cũ nauibus equat¬
N inc portũ & sotios partitur in omnes
Uina bonus que deinde cadis honerarat acestes
Littore trinacrio dederatq abeuntibus heros
Duudit & dictis merentia pectora mulcet
Osocii neq enim ignari sumus ante malorx
Opassi grauiora dabit deus his quoq finem
Uos & silleam rabiem penitusq sonantes
Accestis scopulos: uos & ciclopea saxa
Experti: reuocate animos: mestumq timorem
Mittite forsam & hec olim meminisse iuuabit
Per uarios casus per tot discrimina reꝵ
Tendimus italiam sedes ubi fata quietas
Ostendunt. illic fas regna resurgese troie
Durate & uosmet rebus seruate secunlis
Talia uoce refert: curisq ingentibus eger

Expanded text:
ductoresque ipsos primum, capita alta ferentis ductoresque ipsos primum, capita alta ferentis cornibus arboreis, sternit, tum volgus, et omnem miscet agens telis nemora inter frondea turbam; nec prius absistit, quam septem ingentia victor corpora fundat humi, et numerum cum navibus aequet. Hinc portum petit, et socios partitur in omnes. Vina bonus quae deinde cadis onerarat Acestes litore Trinacrio dederatque abeuntibus heros, dividit, et dictis maerentia pectora mulcet: O socii—neque enim ignari sumus ante malorum— O passi graviora, dabit deus his quoque finem. Vos et Scyllaeam rabiem penitusque sonantis accestis scopulos, vos et Cyclopea saxa experti: revocate animos, maestumque timorem mittite: forsan et haec olim meminisse iuvabit. Per varios casus, per tot discrimina rerum tendimus in Latium; sedes ubi fata quietas ostendunt; illic fas regna resurgere Troiae. Durate, et vosmet rebus servate secundis. Talia voce refert, curisque ingentibus aeger
Abbreviated transcription (Latin):
Niphar domus: hic fessas nõ uincula naues
Ulla tenẽt: unco nõ alligat ancora morsu
Nũc septem eneas collectis nauibus omni
Exnumero subit. ac magno telluris amore
E gressi. optata potiuntuR troes arena
& sale tabentes artus in littore ponũt
Ac primũ silicis sintillam excudit achates
Suscepitq ignem foliis: atq arida circum
Nutrimenta dedit. rapuitq in fomite flamã
Tũc cererẽ coruptã undis cerealiaq arma
Expeduit fessi reꝵ. frugesq receptas
Et torrere parant flamis & frangere saxo
Eneas scopulum interea cõsendit & oĩnem
Prospectum late pelago petit: anthea siquẽ
Lactatũ uento uideat. frigiasq biremes
A ut caphĩ: aut celsis in pupibus arma caici
Nauim inconspectu nullã. tris littore ceruos
Prospicit errantes: hos tota armenta sequntur
A tergo & longum ꝑ ualles pascitur agmẽ
Constitit: hinc arcũq manu celeresq sagiitas
Corripuit: fidus que tela gerebat achates

Expanded text:
nympharum domus: hic fessas non vincula navis nympharum domus: hic fessas non vincula navis ulla tenent, unco non alligat ancora morsu. Huc septem Aeneas collectis navibus omni ex numero subit; ac magno telluris amore egressi optata potiuntur Troes harena, et sale tabentis artus in litore ponunt. Ac primum silici scintillam excudit Achates, succepitque ignem foliis, atque arida circum nutrimenta dedit, rapuitque in fomite flammam. Tum Cererem corruptam undis Cerealiaque arma expediunt fessi rerum, frugesque receptas et torrere parant flammis et frangere saxo. Aeneas scopulum interea conscendit, et omnem prospectum late pelago petit, Anthea si quem iactatum vento videat Phrygiasque biremis, aut Capyn, aut celsis in puppibus arma Caici. Navem in conspectu nullam, tris litore cervos prospicit errantis; hos tota armenta sequuntur a tergo, et longum per vallis pascitur agmen. Constitit hic, arcumque manu celerisque sagittas corripuit, fidus quae tela gerebat Achates;
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ueluti magno inpopulo cũ sepe cohorta ẽ
Seditio: seuitq animis ignobile uulgus
Iamq faces & saxa uolant: furor arma ministrat
Tum pietate grauem: ac meritis si forte uirũ quẽ
Conspexere silent arrectisq auribus adstant
Ille regit dictis animos & pectora mulc&
Sic cunctus pelagi cecidit fragor equora postq̃
Prospiciens genitor celo inuectus aꝑto
Flectit equos curruq uolans dat lora secundo
Defessi eneade qua proxima littora cursu
Contendũt petere: & libie uertuntur ad oras
Est in secessu longo locus insula portum
Efficit obiectu lateꝵ: quibus omĩs ab alto
Frangitur inq sinus scindit sese unda reductos
H inc atq hinc uaste rupes geminiq minantur
In celum scopuli: quoꝵ subuertice late
E quora tuta silent: tum siluis scena corufris
Desuper horrentiq atr nemus inminet umbra.
Fronte sub aduersa: scopulis pendentibus antix
Intus aque dulces uiuoq sedilia saxo

Expanded text:
Ac veluti magno in populo cum saepe coorta est Ac veluti magno in populo cum saepe coorta est seditio, saevitque animis ignobile volgus, iamque faces et saxa volant—furor arma ministrat; tum, pietate gravem ac meritis si forte virum quem conspexere, silent, arrectisque auribus adstant; ille regit dictis animos, et pectora mulcet,— sic cunctus pelagi cecidit fragor, aequora postquam prospiciens genitor caeloque invectus aperto flectit equos, curruque volans dat lora secundo. Defessi Aeneadae, quae proxima litora, cursu contendunt petere, et Libyae vertuntur ad oras. Est in secessu longo locus: insula portum efficit obiectu laterum, quibus omnis ab alto frangitur inque sinus scindit sese unda reductos. Hinc atque hinc vastae rupes geminique minantur in caelum scopuli, quorum sub vertice late aequora tuta silent; tum silvis scaena coruscis desuper horrentique atrum nemus imminet umbra. Fronte sub adversa scopulis pendentibus antrum, intus aquae dulces vivoque sedilia saxo,
Abbreviated transcription (Latin):
Prospiciens: sũma placidum caput extulit unda
Disiectam enee toto uidet equore classem
Fluctibus oppressos troas celiq ruinã
Nec latuere doli fratrẽ iunonis: & ire
Eurum ad se zephiꝵq uocat: de hinc talia fatur
Tantane uos generi tenuit fiducia uestri:
Iam celum terramq meo sine numine uenti
Miscere: & tantas audetis tollere moles
Quos ego: sed motos prestat componere fluctus
Post mihi nõ simili pena cõmissa luetis
Naturate fugam regiq hec dicite ur̃o
Non illi imperiũ pelagi seuumq tridentẽ
Sed mihi sorte datum. tenet ille inmania saxa
Uestras eure domos. illa se iactet in aula
Eolus: & clauso uentoꝵ carcere regnet
Sic ait: q dicto cicius tumida equora placat
Collectasq fugat nubes: solemq reducit
Cimothee simul & triton: adnixus acuto
Detrudunt naues scopulo: leuat ip̃e tridenti
Quastas aperit sirtes & tempat equor
Atq rotis sũmas leuibus perlabitur undas

Expanded text:
prospiciens, summa placidum caput extulit unda. prospiciens, summa placidum caput extulit unda. Disiectam Aeneae, toto videt aequore classem, fluctibus oppressos Troas caelique ruina, nec latuere doli fratrem Iunonis et irae. Eurum ad se Zephyrumque vocat, dehinc talia fatur: Tantane vos generis tenuit fiducia vestri? Iam caelum terramque meo sine numine, venti, miscere, et tantas audetis tollere moles? Quos ego—sed motos praestat componere fluctus. Post mihi non simili poena commissa luetis. Maturate fugam, regique haec dicite vestro: non illi imperium pelagi saevumque tridentem, sed mihi sorte datum. Tenet ille immania saxa, vestras, Eure, domos; illa se iactet in aula Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet. Sic ait, et dicto citius tumida aequora placat, collectasque fugat nubes, solemque reducit. Cymothoe simul et Triton adnixus acuto detrudunt navis scopulo; levat ipse tridenti; et vastas aperit syrtis, et temperat aequor, atque rotis summas levibus perlabitur undas.
Abbreviated transcription (Latin):
Terram inter fluctus apperit: furit estus arenis
Tres nothus abreptas in saxa latentia torquet
Saxa uocant itali mediisq in fluctibus aras
Dorsum ĩmane mari sũmo: tres eurus ab alto
In breuia & sirtis urget: miserabile uisu
Inliditq uadis: atq aꝯgere cingit arene
Una que licios: fidumq uehebat oruntem
Ipsius ante oculos: ingens auertice pontus
In puppĩ ferit excutitur pronusq magister
Uoluitur in caput: ast illam ter fluctus ibidẽ
Torquet agens circum: & rapidus uorat equore uortex
Apparent rari nantes in gurgite uasto
Arma uirum: tabuleq & t̾roia gaza per undas
Iam ualidam ilionei naue̾ iam fortis achate
& qua uectus abas: & qua grandeuus aletes
Uicit hiemps: laxis later cõpagibus omnes
Accipiunt inimicũ imbrem.rimisq fatiscunt
Interea magno misceri murmure pontũ
Emissamq hiemem sensit neptunus: & imis
Stagna refusa uadis: grauiter cõmotus: & alto

Expanded text:
terram inter fluctus aperit; furit aestus harenis. terram inter fluctus aperit; furit aestus harenis. Tris Notus abreptas in saxa latentia torquet— saxa vocant Itali mediis quae in fluctibus aras— dorsum immane mari summo; tris Eurus ab alto in brevia et Syrtis urguet, miserabile visu, inliditque vadis atque aggere cingit harenae. Unam, quae Lycios fidumque vehebat Oronten, ipsius ante oculos ingens a vertice pontus in puppim ferit: excutitur pronusque magister volvitur in caput; ast illam ter fluctus ibidem torquet agens circum, et rapidus vorat aequore vortex. Adparent rari nantes in gurgite vasto, arma virum, tabulaeque, et Troia gaza per undas. Iam validam Ilionei navem, iam fortis Achati, et qua vectus Abas, et qua grandaevus Aletes, vicit hiems; laxis laterum compagibus omnes accipiunt inimicum imbrem, rimisque fatiscunt. Interea magno misceri murmure pontum, emissamque hiemem sensit Neptunus, et imis stagna refusa vadis, graviter commotus; et alto
Abbreviated transcription (Latin):
Insequitur clamorq uiꝵ stridorq rudentũ
Eripiunt subito nubes celumq diemq
Teucroꝵ ex oculis ponto nox incubat atra
Intonuere poli: & crebris micat ignibus eter
Presentẽq uiris intentãt oĩa mortem
Extemplo enee soluuntur frigore membra
Ingemit. & duplices tendit ad sidera palmas
Talia uoce refert oterq quaterq beati
Quis ante ora patix troie sub menibus altis¬
Contigit oppetere: o danaum fortissime gentis
Titidẽ: mene iliacis occumbere campis
Non potuisse. tuaq hanc animam effundere dextra:
Seuus ubi eacide telo iacet hector: ubi ingens
Sarpedon: ubi tot simois correpta sub undis
Scuta uiꝵ galeasq & fortia corpora uoluit:
Talia iactanti stridens aquilone procella
Uelum aduersa ferit: fluctusq ad sidera tollit
Franguntur remi: tũ prora auertit & undis
Dat latus: insequitur cumulo p̃ruptus aque mons
Ni summo in fluctu pendent: his unda dehiscens

Expanded text:
Insequitur clamorque virum stridorque rudentum. Insequitur clamorque virum stridorque rudentum. Eripiunt subito nubes caelumque diemque Teucrorum ex oculis; ponto nox incubat atra. Intonuere poli, et crebris micat ignibus aether, praesentemque viris intentant omnia mortem. Extemplo Aeneae solvuntur frigore membra: ingemit, et duplicis tendens ad sidera palmas talia voce refert: O terque quaterque beati, quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altiscontigit oppetere! O Danaum fortissime gentis Tydide! Mene Iliacis occumbere campis non potuisse, tuaque animam hanc effundere dextra, saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector, ubi ingens Sarpedon, ubi tot Simois correpta sub undis scuta virum galeasque et fortia corpora volvit? Talia iactanti stridens Aquilone procella velum adversa ferit, fluctusque ad sidera tollit. Franguntur remi; tum prora avertit, et undis dat latus; insequitur cumulo praeruptus aquae mons. Hi summo in fluctu pendent; his unda dehiscens
Abbreviated transcription (Latin):
&mulcere dedit fluctus & tollere uentos
Nens inimica mihi tyrrenũ nauigat equor
Ilium in italiam portans uictosq penates
Incute uim uentis submersasq obrue pupes
Aut age diuersos: & dissice corpora ptnto
Sunt mihi bis septem prestanti corpore nĩphe
Quarxq forma pulcherrima deiopea
Conubio iungam stabili propriamq dicabo
Omẽs ut tecum meritis pro talibus annos
Exigat: & pulchra faciet te prole parentẽ
Folus hec contra. tuus o regina quod optas
Explorare labor mihi iussa capescere fas est
Tu mihi quodcunq hoc regni: tu sceptra iouemq
Concilias: tu das epulis accumbere diuii
Nimboꝵq facis tempestatũq potentem
Hec ubi dicta cauũ conuersa cuspide montem
Impulit in latus: at uenti uelut agmine facto
Qua data porta ruunt: & terras turbine perflant
Incubuere mari totumq a sedibus imis
Una eurusq notusq ruunt. creberq procellis
Africus: & uastos uoluunt ad littora fluctus

Expanded text:
et mulcere dedit fluctus et tollere vento, et mulcere dedit fluctus et tollere vento, gens inimica mihi Tyrrhenum navigat aequor, Ilium in Italiam portans victosque Penates: incute vim ventis submersasque obrue puppes, aut age diversos et disiice corpora ponto. Sunt mihi bis septem praestanti corpore nymphae, quarum quae forma pulcherrima Deiopea, conubio iungam stabili propriamque dicabo, omnis ut tecum meritis pro talibus annos exigat, et pulchra faciat te prole parentem. Aeolus haec contra: Tuus, O regina, quid optes explorare labor; mihi iussa capessere fas est. Tu mihi, quodcumque hoc regni, tu sceptra Iovemque concilias, tu das epulis accumbere divom, nimborumque facis tempestatumque potentem. Haec ubi dicta, cavum conversa cuspide montem impulit in latus: ac venti, velut agmine facto, qua data porta, ruunt et terras turbine perflant. Incubuere mari, totumque a sedibus imis una Eurusque Notusque ruunt creberque procellis Africus, et vastos volvunt ad litora fluctus.
Abbreviated transcription (Latin):
Illum expirantem transfixo pectore flamas
Turbine corripuit. scopuloq infixit acuto
Ast ego que diuum incedo regina iouisq
& soror & coniunx una cũ gente tot annos
Preterea: aut supplex aris inponit honore
Talia flamato secũ dea corde uolutans
Nimboꝵ in patriam loca feta furentibus austris
Foliam uenit. hic uasto rex eolus antro
Luctantes uentos tempestatesq sonoras
Imperio premit: ac uinclis & carcere frenat
Illi indignantes magno cum murmure mõtis
Circũ claustra fremunt celsa sedet eolus arce
S eptra tenens: mollitq animos. & temperat iras
Ni faciat: maria ac terras celumq profundum
Quippe ferant rapidi secum uerrantq per auras
Sed pater omnipotẽs speluncis abdidit atris
Noc metuens molemq & montes insuper altos
Imposuit. regemq dedit: qui federe certo
& premere & laxas sciret dare iussus habenas
Ad quem tunc iuno supplex his uocibus usa est
Eole namq tibi diuum pater atq hominũ rex

Expanded text:
illum expirantem transfixo pectore flammas illum expirantem transfixo pectore flammas turbine corripuit scopuloque infixit acuto. Ast ego, quae divom incedo regina, Iovisque et soror et coniunx, una cum gente tot annos praeterea, aut supplex aris imponet honorem? Talia flammato secum dea corde volutans nimborum in patriam, loca feta furentibus austris, Aeoliam venit. Hic vasto rex Aeolus antro luctantes ventos tempestatesque sonoras imperio premit ac vinclis et carcere frenat. Illi indignantes magno cum murmure montis circum claustra fremunt; celsa sedet Aeolus arce sceptra tenens, mollitque animos et temperat iras. Ni faciat, maria ac terras caelumque profundum quippe ferant rapidi secum verrantque per auras. Sed pater omnipotens speluncis abdidit atris, hoc metuens, molemque et montis insuper altos imposuit, regemque dedit, qui foedere certo et premere et laxas sciret dare iussus habenas. Ad quem tum Iuno supplex his vocibus usa est: Aeole, namque tibi divom pater atque hominum rex
Abbreviated transcription (Latin):
Id metuens ueterisq memor saturnia belli
Prima quod ad troiam pro caris gesserat argis
Necdum etiam cause iraꝵ sceuiq dolores
Exciderant animo. manet alta mente repostũ
Iuditiũ paridis spreteq iniuria forme
& genus inuisum: & rapti ganimedis honores
Nis accensa super iactatos equore toto
Troas reliquias danaum atq ĩmitis achilli
Arcebat longe latio: multosq per annos
Errabant acti fatis maria omĩa circũ
Tante molis erat romanam cõdere gentẽ
Uix econspectu sicule telluris in altum
Uela dabant leti & spumas salis ere ruebãt
Cum iuno eternũ seruans sub pectore uulnus
Nec secum: mene incepto desistere uictã
Nec posse italia teucroꝵ auertere regem
Quippe uetor fatis. pallas ne exurere classem
Argiuiũ: atq ipsos potuit submergere ponto
Unius ob noxam ꝙ furias ayac̾is oylei
Ipsa iouis rapidum iaculata enubibus ignẽ
Disiecitq rates: euertitq equora uentis

Expanded text:
Id metuens, veterisque memor Saturnia belli, Id metuens, veterisque memor Saturnia belli, prima quod ad Troiam pro caris gesserat Argis— necdum etiam causae irarum saevique dolores exciderant animo: manet alta mente repostum iudicium Paridis spretaeque iniuria formae, et genus invisum, et rapti Ganymedis honores. His accensa super, iactatos aequore toto Troas, reliquias Danaum atque immitis Achilli, arcebat longe Latio, multosque per annos errabant, acti fatis, maria omnia circum. Tantae molis erat Romanam condere gentem! Vix e conspectu Siculae telluris in altum vela dabant laeti, et spumas salis aere ruebant, cum Iuno, aeternum servans sub pectore volnus, haec secum: Mene incepto desistere victam, nec posse Italia Teucrorum avertere regem? Quippe vetor fatis. Pallasne exurere classem Argivum atque ipsos potuit submergere ponto, unius ob noxam et furias Aiacis Oilei? Ipsa, Iovis rapidum iaculata e nubibus ignem, disiecitque rates evertitque aequora ventis,
Abbreviated transcription (Latin):
Rma uiꝵq: cano troie qui primus ab horis
ltaliam fato profugus. lauinaq uenit
Littora: multum ille terris iactatus & alto
Ui superum. sceue memorem iunonis ob irã
Multa quoq & bello passus dum conderet urbem
Inferretq deos latio genus unde latinum
Albaniq patres: atq alte menia Rome
Musa mihi causas memorã quo numine leso
Quidue dolens regina deumt tot uoluere casus
Insignem pietate uiꝵ tot adire labores
I mpulerit. tante ne animis celestibus ire:
Urbs antiqua fuit tirii tenuere coloni
Cartago it aliã contra tyberinaq longe
Hostia. diues opum studiisq asperrima belli
Quam uino fertur terris magis omnibus unã
Post habita coluisse samo. hic illius arma
Nic currus fuit: hoc regnum dea gentibus esse
Siqua fata sinant iam tum tenditq fouetq
Progeniem: sed enim troiano asanquine duci
Audierat. tyrias olim que uerteret arces
Hic populum late regem belloq superbũ
Uentuꝵ excidio libie: sic uoluere parcas

Expanded text:
rma virumque cano, Troiae qui primus ab oris Italiam, fato profugus, Laviniaque venit litora, multum ille et terris iactatus et alto vi superum saevae memorem Iunonis ob iram; multa quoque et bello passus, dum conderet urbem, inferretque deos Latio, genus unde Latinum, Albanique patres, atque altae moenia Romae. Musa, mihi causas memora, quo numine laeso, quidve dolens, regina deum tot volvere casus insignem pietate virum, tot adire labores impulerit. Tantaene animis caelestibus irae? Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni, Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe ostia, dives opum studiisque asperrima belli; quam Iuno fertur terris magis omnibus unam posthabita coluisse Samo; hic illius arma, hic currus fuit; hoc regnum dea gentibus esse, si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque. Progeniem sed enim Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim quae verteret arces; hinc populum late regem belloque superbum venturum excidio Libyae: sic volvere Parcas.
Abbreviated transcription (Latin):
Menia magnanimii quõdam generator equoꝵ
Teq datis linquo uentis palinosa selinis
Quada dira lego saxis elibeia cecis
Hic drepani me põtꝰ & inletabilis ora
Accipit. hic pelagi tot tempestatibꝰ actꝰ
Heu genitorem oĩs cure casusq leuamẽ
Amitto anchisem. hic me pater optime fessii
Deseris: heu tatis nequicꝗ̃ erepte periclis
Nec uates helenus cum multa orrenda moner&
Nos mihi predixit luctus: nõ dira celeno
Hic labor extremus. longaꝵ hec meta uiaꝵ
Hic me digressum uestris deus appulit oris
Sic pater eneas intentis oĩbꝰ unus
Fata recensebat diuũ.: cursusq docebat
Conticuit tandem factoq hic fine quieuit

Expanded text:
moenia, magnanimum quondam generator equorum; moenia, magnanimum quondam generator equorum; teque datis linquo ventis, palmosa Selinus, et vada dura lego saxis Lilybeia caecis. Hinc Drepani me portus et inlaetabilis ora accipit. Hic, pelagi tot tempestatibus actis, heu genitorem, omnis curae casusque levamen, amitto Anchisen: hic me, pater optume, fessum deseris, heu, tantis nequiquam erepte periclis! Nec vates Helenus, cum multa horrenda moneret, hos mihi praedixit luctus, non dira Celaeno. Hic labor extremus, longarum haec meta viarum. Hinc me digressum vestris deus adpulit oris. Sic pater Aeneas intentis omnibus unus fata renarrabat divom, cursusque docebat. Conticuit tandem, factoque hic fine quievit.
Abbreviated transcription (Latin):
Excutere & uentis intendere uela secũdis
Contra iussa monẽt heleni. sillã atq caribdĩ
Inter utranq uiã leti discrimine paruo
Ni teneant cursum: certii est dare lintea retro
Ecce autem boreas angusta ab sede pelori
Missus adest: uiuo preteruehor ostia saxo
Pantagie magarosq sinus. tassumq iacẽtẽ
Talia monstrabat relegens errata retrorsĩ
Litora achemenides comes infelicis ulixi
Sicanio pretenta sinu: iacet insula cõtra
Plenurium undosum nomẽ dixẽ poete
Ortigiam alfeũ fama ẽ huc elidis amnẽ
Occultas egisse uias. subter mare qui nuc
Ore arethusa tuo: siculis prefunditur undis
Iussi numina magna loci ueneramus. ꝙ̃ inde
Exupero prepinque solum stagnantis helori
Hinc altas cautes proiectaq saxa pachini
Radimus: & fatis nũq̃ cõcessa moueri
Apparet camerina procul: cãpiq gelori
Inmanisq ꝯela. fluuii cognomine dicta
Arduus inde agregas obstentat maxima lõge

Expanded text:
excutere, et ventis intendere vela secundis. excutere, et ventis intendere vela secundis. Contra iussa monent Heleni Scyllam atque Charybdin inter, utramque viam leti discrimine parvo, ni teneant cursus; certum est dare lintea retro. Ecce autem Boreas angusta ab sede Pelori missus adest. Vivo praetervehor ostia saxo Pantagiae Megarosque sinus Thapsumque iacentem. Talia monstrabat relegens errata retrorsus litora Achaemenides; comes infelicis Ulixi. Sicanio praetenta sinu iacet insula contra Plemyrium undosum; nomen dixere priores Ortygiam. Alpheum fama est huc Elidis amnem occultas egisse vias subter mare; qui nunc ore, Arethusa, tuo Siculis confunditur undis. Iussi numina magna loci veneramur; et inde exsupero praepingue solum stagnantis Helori. Hinc altas cautes proiectaque saxa Pachyni radimus, et fatis numquam concessa moveri adparet Camerina procul campique Geloi, immanisque Gela fluvii cognomine dicta. Arduus inde Acragas ostentat maxuma longe
Abbreviated transcription (Latin):
Luminis effossi fluidũ lauit inde cruorẽ
Dentibus infrendis ꝯemitu graditq per equor
Iam mediũ. nec dui fluctus latera ardua tinxit
Nos procul inde fuꝗã trepidi celerare. recepto
Supplice sic merito: tacitiq incidere funẽ
Uertimus & proni cẽtantibus equora remis
Sensit. & ad sonitu uocis uestigia tor sit
Seꝵ ubi nulla datur dextram affectare potestas
Nec potis yonios fluctus equare sequẽdo
Clamorẽ inmensii tollit: quo põtꝰ & omẽs
Intremuere unde. penitusq extẽrita tellus
I talie curuisq inmugit ethna cauernis
At ꝯenus esiluis ciclopũ & montibꝰ altis
Exercitũ ruit ad portus: & littora cõplent
Cernimus astantes nequicq̃ lumine tõuo
Ethneos fratres. celo capita alta ferentes
Concilium horrendũ. quales cũ uẽtice celso
Aeree quercus: aut comifere cyparissi
Constiterãt silua alta iouis. lucꝰ ue diane
Precipites metus acer agit: quocĩq rudẽtes

Expanded text:
luminis effossi fluidum lavit inde cruorem, luminis effossi fluidum lavit inde cruorem, dentibus infrendens gemitu, graditurque per aequor iam medium, necdum fluctus latera ardua tinxit. Nos procul inde fugam trepidi celerare, recepto supplice sic merito, tacitique incidere funem; vertimus et proni certantibus aequora remis. Sensit, et ad sonitum vocis vestigia torsit; verum ubi nulla datur dextra adfectare potestas, nec potis Ionios fluctus aequare sequendo, clamorem immensum tollit, quo pontus et omnes contremuere undae, penitusque exterrita tellus Italiae, curvisque immugiit Aetna cavernis. At genus e silvis Cyclopum et montibus altis excitum ruit ad portus et litora complent. Cernimus adstantis nequiquam lumine torvo Aetnaeos fratres, caelo capita alta ferentis, concilium horrendum: quales cum vertice celso aeriae quercus, aut coniferae cyparissi constiterunt, silva alta Iovis, lucusve Dianae. Praecipites metus acer agit quocumque rudentis
Abbreviated transcription (Latin):
Centum alii curua hec habitãt ad littora uulgo
Infandi ciclopes: & altis montibus errãt
Tercia iam lune se cõnua lumine complent
Cum uitã in silius inter deserta feraꝵꝵ
Lustra domosq traho.: uastosq arupe ciclopes
Prospicio: sonitũq pedũ uocẽq tremisco
Uictũ infelicẽ baccas lapidosaq cõna
Dant rami & uulsis pascut radicibꝰ hẽbe
Oĩa collustrans hãc primũ ad lutora classem
Conspexi uenientẽ huc me quecũq fuisset
Addixi: sat est gentẽ effugisse nefandã
Uos animam potius hac quociiq assumite leto
Uix ea fatus erat. sumo cũ mote uidemꝰ
Ip̃m inter pecudes: uasta se mole mouẽtẽ
Pastorẽ polifemũ & littora nota petẽtem
Nonste horrendii informe ĩgens: cui lumẽ adẽptũ
Trunca manũ pinus regit & uestigia firmat
Lanigere comitantur oues & sola uoluptas
Solamẽq mali de collo fistula pẽdet
Postq altos tetigit fluctus: & ad equora uenit

Expanded text:
centum alii curva haec habitant ad litora volgo centum alii curva haec habitant ad litora volgo infandi Cyclopes, et altis montibus errant. Tertia iam lunae se cornua lumine complent, cum vitam in silvis inter deserta ferarum lustra domosque traho, vastosque ab rupe Cyclopas prospicio, sonitumque pedum vocemque tremesco. Victum infelicem, bacas lapidosaque corna, dant rami et volsis pascunt radicibus herbae. Omnia conlustrans, hanc primum ad litora classem conspexi venientem. Huic me, quaecumque fuisset, addixi: satis est gentem effugisse nefandam. Vos animam hanc potius quocumque absumite leto. Vix ea fatus erat, summo cum monte videmus ipsum inter pecudes vasta se mole moventem pastorem Polyphemum et litora nota petentem, monstrum horrendum, informe, ingens, cui lumen ademptum. Trunca manu pinus regit et vestigia firmat; lanigerae csolamenque mali de collo fistula pendetPostquam altos tetigit fluctus et ad aequora venit,
Abbreviated transcription (Latin):
Uisceribus miseroꝵ & sanquine uescit atro
Uidi egomet duo de numero cũ cõpora nr̃o
Prensã manu magna medio resupinꝰ in antro
Frangeret ad saxum. sanieq aspsa natarent
Limina uidi atro cũ membra fluẽcia tabo
Manderet. & tepidi tremeret sub detibus artꝰ
Haud impune quidẽ nec talia passus ulixes
Oblitusue sui ẽ itacus discrimine tanto
Nam simul expletus dapibus uinoq sepultus
Ceruicẽ inflexã posuit. iacuitq per antrꝵ
In mensus saniem eructans. & frustra cruẽto
Per somnii comixta mero: nos magna precati
Numina. sortitiq uices. una undiq circũ
Fundimur: & telo lumẽ terebramꝰ acuto
Ingens: qđ torua solĩ sub frõte latebat
Argolici clipei aut phebee lampadis instar
Q tandem leti sotioꝵ ulciscimur umbras
Sed fugite o miseri fugite: atq a littore funẽ
Rumpite
Nam qualis quantusq cauo polifemus in antro
Lanigeras claudit pecudes atq ubera presat

Expanded text:
Visceribus miserorum et sanguine vescitur atro. Visceribus miserorum et sanguine vescitur atro. Vidi egomet, duo de numero cum corpora nostro prensa manu magna, medio resupinus in antro, frangeret ad saxum, sanieque aspersa natarent limina; vidi atro cum membra fluentia tabo manderet, et tepidi tremerent sub dentibus artus. Haud impune quidem; nec talia passus Ulixes, oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. Nam simul expletus dapibus vinoque sepultus cervicem inflexam posuit, iacuitque per antrum immensus, saniem eructans et frusta cruento per somnum commixta mero, nos magna precati numina sortitique vices, una undique circum fundimur, et telo lumen terebramus acuto,— ingens, quod torva solum sub fronte latebat, Argolici clipei aut Phoebeae lampadis instar,— et tandem laeti sociorum ulciscimur umbras. Sed fugite, O miseri, fugite, atque ab litore funem rumpite. Nam qualis quantusque cavo Polyphemus in antro lanigeras claudit pecudes atque ubera pressat,
Abbreviated transcription (Latin):
Noc sat erit. scio me olanais eclassibꝰ unũ
&bello illiacos fateor petiisse penates
Pͥro quo si sceleris tanta ẽ iniuria nr̃i
Spargite me in fluctus uastoq ĩmẽgite põto
Si pereo manibus hoĩnũ piisse iuuabit
Sixerat: & genua amplexus genibusq uolutas
Herebat: quis sit fari quo sanguine cretꝰ
Hortamur que deinde agit& fortuna fateri
Ip̃e pater dextrã anchises: haud młta moratꝰ
Dat iuueni: atq animũ presenti pignore firmat
Ille hec deposita tandẽ formidine fatus
Sum patria ex itaca comes infelicis ulixi
Nomen achemenides. troiam genitore adamasco
Paupere. mansissetq utinã fortuna profectus
Hic me dum trepidant crudelia ad limina linquũt
In memores sotii uasto ciclopis in antro
Deseruere. domus sanie dapibusq cruentis
Intus opaca ingens: ip̃e arduus altaq pulsat
Sidera: dii talem terris aduetite pestem
Nec uisu facilis: nec dictu effabilis ulli

Expanded text:
hoc sat erit. Scio me Danais e classibus unum, hoc sat erit. Scio me Danais e classibus unum, et bello Iliacos fateor petiisse Penatis; pro quo, si sceleris tanta est iniuria nostri, spargite me in fluctus, vastoque inmergite ponto. Si pereo, hominum manibus periisse iuvabit. Dixerat, et genua amplexus genibusque volutans haerebat. Qui sit, fari, quo sanguine cretus, hortamur; quae deinde agitet fortuna, fateri. Ipse pater dextram Anchises, haud multa moratus, dat iuveni, atque animum praesenti pignore firmat. Ille haec, deposita tandem formidine, fatur: Sum patria ex Ithaca, comes infelicis Ulixi, nomine Achaemenides, Troiam genitore Adamasto paupere—mansissetque utinam fortuna!—profectus. Hic me, dum trepidi crudelia limina linquunt, inmemores socii vasto Cyclopis in antro deseruere. Domus sanie dapibusque cruentis, intus opaca, ingens; ipse arduus, altaque pulsat sidera—Di, talem terris avertite pestem!— nec visu facilis nec dictu adfabilis ulli.
Abbreviated transcription (Latin):
& fessum quotiens mutat latus intremere omem
Murmure trinacriam: & celum subtexẽ fumo
Nocte illa tecti siluis in mania mõstra
Perferimus: nec que sonitũ det cã uidemꝰ
Nam neq erant astroꝵ ignes: nͨͦ lucidus ethra
Sidera polus: obscuro sed nubila celo
&lunam in nimbo nox intempesta tenebat
Postera iamq dies primo surgebat eoo
Humentẽq aurora polo dimouerat umbrã
Cum subito e siluis macie confecta suprema
Ignoti noua forma uiri miserandaq cultu
Proceddit: suplexq manus ad littora tendit
Respicimus. dira in luuies ĩmissaq barba
Consertii teginẽ spinis: & cetera grauis
& quondam p̾atris ad troia missus ĩ armis
Isq ubi dardanios habitus: & troia uidit
Arma procul paulũ aspectu conteritꝰ hesit
Continuitq gradĩ: mox sese ad littora preceps
Cum fletu precibusq tulit: ꝑ sidera testor
Per superos: ꝑq hoc celi spirabile lumẽ
Tollite me teuci: quascuq adducite terras

Expanded text:
et fessum quotiens mutet latus, intremere omnem et fessum quotiens mutet latus, intremere omnem murmure Trinacriam, et caelum subtexere fumo. Noctem illam tecti silvis immania monstra perferimus, nec quae sonitum det causa videmus. Nam neque erant astrorum ignes, nec lucidus aethra siderea polus, obscuro sed nubila caelo, et lunam in nimbo nox intempesta tenebat. Postera iamque dies primo surgebat Eoo, umentemque Aurora polo dimoverat umbram: cum subito e silvis, macie confecta suprema, ignoti nova forma viri miserandaque cultu procedit, supplexque manus ad litora tendit. Respicimus: dira inluvies inmissaque barba, consertum tegumen spinis; at cetera Graius, et quondam patriis ad Troiam missus in armis. Isque ubi Dardanios habitus et Troia vidit arma procul, paulum aspectu conterritus haesit, continuitque gradum; mox sese ad litora praeceps cum fletu precibusque tulit: Per sidera testor, per superos atque hoc caeli spirabile lumen, tollite me, Teucri; quascumque abducite terras;
Abbreviated transcription (Latin):
Eripite o socii pariterq insurgite remis
Haud minus ac iussi facuit primusq rudẽtẽ
Contorsit leuas prora palinurus ad undas
Leuam cuncta cohors remis uentisq petiuit
Tollimur in celum curuato gurgite: & idem
Subducta ad manes imos desendimus unda
Ter scopuli clamorem inter caua saxa dedere
Ter spumam elisam: & rorantia uidimus astra
Interea fessos uentus cum sole relinquit
Ignariq uie ciclopum allabimur oris
Portus ab accessu uentoꝵ in motꝰ ꝙ ingens
Ip̃e. sed horrificis iuixta tonat etna ruinis
Interdumq atrã prorumpit ad ethera nubẽ
Turbine fumantẽ piceo: & candente fauilla
Attollitq ꝯlobos flamaꝵ & sidera lambit
Interdumꝰ scopulos cõuulsaq uiscera mõtis
Frigit eructans: liquefactaq saxa sub auras
Cum gemitu glomerat. fundoq extuat imo
Fama est encheladi semustum fulmie cõpus
Urgeri mole hac ingentẽq insuꝑ ethnam
Imposita ruptis flamam expirare caminis

Expanded text:
Eripite, O socii, pariterque insurgite remis! Eripite, O socii, pariterque insurgite remis! Haud minus ac iussi faciunt, primusque rudentem contorsit laevas proram Palinurus ad undas. laevam cuncta cohors remis ventisque petivit. Tollimur in caelum curvato gurgite, et idem subducta ad Manis imos desedimus unda. Ter scopuli clamorem inter cava saxa dedere: ter spumam elisam et rorantia vidimus astra. Interea fessos ventus cum sole reliquit, ignarique viae Cyclopum adlabimur oris. Portus ab accessu ventorum immotus et ingens ipse; sed horrificis iuxta tonat Aetna ruinis; interdumque atram prorumpit ad aethera nubem, turbine fumantem piceo et candente favilla, attollitque globos flammarum et sidera lambit; interdum scopulos avolsaque viscera montis erigit eructans, liquefactaque saxa sub auras cum gemitu glomerat, fundoque exaestuat imo. Fama est Enceladi semustum fulmine corpus urgueri mole hac, ingentemque insuper Aetnam impositam ruptis flammam exspirare caminis;
Abbreviated transcription (Latin):
Bello armantur equi bellum hec armeta minãt
Sed tamẽ idẽ olim curru succedere sueti
Quadrupedes. & frena uigo cõcordia ferre
Spes est pacis ait: tũ numina sãcta precam̃
Palladis armisone: que pͥma accepit ouãtes
Q capita ante aras frigio uelamur amictu
Preceptisq heleni dederat. q̃ maxima rite
Lunoni argiue iussos adolemꝰ honores
Naud mora cõtinuo perfectis ordine uotis
Cornua uelaꝵ obuertimꝰ antenaꝵ
Qraiugenũq domos: suspectaq linquimꝰ arua
Hinc sinus herculei si uera ẽ fama tarẽti
Cernitur. attollit se diua latinia cõtra
Caulonisq arces. & naufragũ silaceũ
Tum procul e fluctu trinacria cẽnit᷑ ethna
& gemitũ ingetẽ pelagi: pulsataq saxa
Audimꝰ longe. fractasq ad littora uoceᷤ
Exultãtq uada: atq estu miscentur arene
& pater anchises nimuꝵ hec illa cariblis
Nos helenus scopulos horrẽdaq saxa canebat

Expanded text:
bello armantur equi, bellum haec armenta minantur. bello armantur equi, bellum haec armenta minantur. Sed tamen idem olim curru succedere sueti quadrupedes, et frena iugo concordia ferre; spes et pacis ait. Tum numina sancta precamur Palladis armisonae, quae prima accepit ovantis, et capita ante aras Phrygio velamur amictu; praeceptisque Heleni, dederat quae maxima, rite Iunoni Argivae iussos adolemus honores. Haud mora, continuo perfectis ordine votis, cornua velatarum obvertimus antemarum, Graiugenumque domos suspectaque linquimus arva. Hinc sinus Herculei si vera est fama Tarenti cernitur; attollit se diva Lacinia contra, Caulonisque arces et navifragum Scylaceum. Tum procul e fluctu Trinacria cernitur Aetna, et gemitum ingentem pelagi pulsataque saxa audimus longe fractasque ad litora voces, exsultantque vada, atque aestu miscentur harenae. Et pater Anchises: Nimirum haec illa Charybdis: hos Helenus scopulos, haec saxa horrenda canebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Dat clarx epupi signĩ: nos castra mouemꝰ
Temptamusq uiam: & ueloꝵ pandimꝰ alas
Iamq rubescebat stelis aurora fugatis
Cum procul obscuros coles humilẽq uidemꝰ
Italiã: italiam primus cõclamat achates
I taliam leto socii clamore salutãt
Tum pater anchises magnii cratera corona
Induit: impleuitq mero: diuosq uocauit
Stans celsa in pupi
Dii maris & terre tempestatiiq potẽtes
Terte uiam uẽto facilem: spirate secũdi
Crebrescunt optate aure põtusq patescit
Lam proprior templumq apparet ĩ arce minẽue
Uela legũt sotii: & proras ad littora uertũt
Portus ab euro fluctu curuatur ĩ arcũ
Obiecte salsa spumãt asꝑgine cautes
Ip̃e latet geminoq dimittunt brachia muro
Turiti scopuli. refugitq alittore tẽplũ
Q uatuor hic pͥmĩ omẽ equos in gramine uidi
Tondentes campũ late candore niuali
& pater anchises. bellu t̾ra hospita poͬtas

Expanded text:
dat clarum e puppi signum; nos castra movemus, dat clarum e puppi signum; nos castra movemus, temptamusque viam et velorum pandimus alas. Iamque rubescebat stellis Aurora fugatis, cum procul obscuros collis humilemque videmus Italiam. Italiam primus conclamat Achates, Italiam laeto socii clamore salutant. Tum pater Anchises magnum cratera corona induit, implevitque mero, divosque vocavit stans celsa in puppi: Di maris et terrae tempestatumque potentes, ferte viam vento facilem et spirate secundi. Crebrescunt optatae aurae portusque patescit iam propior, templumque adparet in arce Minervae. Vela legunt socii et proras ad litora torquent. Portus ab Euroo fluctu curvatus in arcum, obiectae salsa spumant aspargine cautes; ipse latet; gemino demittunt bracchia muro turriti scopuli, refugitque ab litore templum. Quattuor hic, primum omen, equos in gramine vidi tondentis campum late, candore nivali. Et pater Anchises: Bellum, O terra hospita, portas
Abbreviated transcription (Latin):
Quam uestre fecere manus: melioribꝰ opto
Auspiciis. que sit minꝰ obuia grais
Si qñ tibrim uicinaq tibridis arua
Intraro ꝯentiq mee data menia cẽnã
Cognatas urbes olim populosq propĩquos
Epiro esperiam quibus idẽ dardanus auctor
Atq idem casus unã faciemꝰ utranq
Troiam animis. maneat nostros ea cura nepotes
Prouehimur pellago uicina ceraunia iuixta
Unde iter italiam. cursusq breuissimꝰ undis
Sol ruit interea &ͥ montes umbrãtur opaci
Sternim̃ optate gremio telluris ad undam
Sortiti remos passimq ĩ littore sicco
Corpora curamus: fessos sopor ĩrigat artꝰ
Necdum orbem mediũ nox horis acta subibat
Haud segnis strato surgit palinurus ꝙ omes
Explorat uentos atq auribꝰ aera captãt
Sidera cuncta notat tacito labentia celo
Arcturiũ pliadasq hiades geminosq triones
Armatuq auro circũspicit oriona
Postq̃ cuncta uidet celo cõstare sereno

Expanded text:
quam vestrae fecere manus, melioribus, opto, quam vestrae fecere manus, melioribus, opto, auspiciis, et quae fuerit minus obvia Graiis. Si quando Thybrim vicinaque Thybridis arva intraro, gentique meae data moenia cernam, cognatas urbes olim populosque propinquos, Epiro, Hesperia, quibus idem Dardanus auctor atque idem casus, unam faciemus utramque Troiam animis; maneat nostros ea cura nepotes. Provehimur pelago vicina Ceraunia iuxta, unde iter Italiam cursusque brevissimus undis. Sol ruit interea et montes umbrantur opaci; sternimur optatae gremio telluris ad undam, sortiti remos, passimque in litore sicco corpora curamus; fessos sopor inrigat artus. Necdum orbem medium Nox horis acta subibat: haud segnis strato surgit Palinurus et omnis explorat ventos, atque auribus aera captat; sidera cuncta notat tacito labentia caelo, Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones, armatumque auro circumspicit Oriona. Postquam cuncta videt caelo constare sereno,
Abbreviated transcription (Latin):
Cura deum.bis pergameis erepte ruinis
Ecce tibi ausonia tellus. hac arripe uelis
& tamẽ hac pellago pret̾labere necesse ẽ
Ausonie pars illa procul quã pandit apollo
Uade age ofelix nati pietate. qͥd ultra
Proueor & fando ueniẽtes demoror austros
Nec minus andromache digressu mesta supremo
Fert picturatas auri sub tegmine uestes
& frigiam ascanio clamidem. nec cedit honori
Textilibusq honerat donis ac talia fatur
Accipe & hec manuũ tibi que monumẽta mear
Sint puer. & longum andromache testẽtꝰ amorẽ
Coniugis hectoree. cape dona extrema tuoꝵ¬
Omihi sola mei suꝑ astianactis imago
Sic oculos. sic ille manꝰ. sic ora ferebat
& nũc equali tecii pubesceret euo
Nos ego digrediens lacrimis affabarabortis
Uiuite felices quibus ẽ fortuna peracta
Lam sua: nos alia ex aliis in fata uocamur
Uobis parta quies nullum maris equor aradii
Arua neq ausonie semꝑcedentia retro
Querenda: effigiẽ xanti troiãq iudetis

Expanded text:
cura deum, bis Pergameis erepte ruinis, cura deum, bis Pergameis erepte ruinis, ecce tibi Ausoniae tellus; hanc arripe velis. Et tamen hanc pelago praeterlabare necesse est; Ausoniae pars illa procul, quam pandit Apollo. Vade ait O felix nati pietate. Quid ultra provehor, et fando surgentis demoror austros? Nec minus Andromache digressu maesta supremo fert picturatas auri subtemine vestes et Phrygiam Ascanio chlamydem nec cedit honore, textilibusque onerat donis, ac talia fatur: Accipe et haec, manuum Sint, puer, et longum Andromace testentur amorem Coniugis Hectoree. Cape dona extrema tuoO mihi sola mei super Astyanactis imago: sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat; et nunc aequali tecum pubesceret aevo. Hos ego digrediens lacrimis adfabar obortis: Vivite felices, quibus est fortuna peracta iam sua; nos alia ex aliis in fata vocamur. Vobis parta quies; nullum maris aequor arandum, arva neque Ausoniae semper cedentia retro quaerenda. Effigiem Xanthi Troiamque videtis