comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferius inuenire. ut huiꝰ aquȩ quã arceri desiderat id genꝰ eẽ dicat
qđ ẽ a quapluuia nocens. Qđ si ꝓximũ genus querat. illud poteritad¬
hibere qđ ẽ a quapluuia manu nocens. Hoc enĩ arcere quiscogitur
qđ manu fit noxiũ : qđ uͦ lociforma ł uitio in cõmoditatis aliquid
apportat. arceri ñ cogit᷑. Qđ aut̃ diximꝰ eiꝰ aquȩ quã arceri oporteat
genꝰ et̃ aqua pluuiã manu nocentẽ : ita intellegendũ ẽ siaqua quȩ
arceri deb& plur̾ima subse habeat indiuidua. & similia: tẽ demũ
enĩ eiaquȩ quȩ arceri deb& aqua pluuia manu nocens genꝰ ẽẽ po¬
terit. Qđ si aqua quȩ areeri deb& in nulla indiuidua deducat᷑ ipsaẽ
indiuidua. nec genꝰ eiꝰ ẽ aqua pluuia manu noceris sed speties
Qđ sicui paululũ uidet᷑ obscurius. hic sieo scõm̃tarios quosde gñe
spetie. difftrentia. ꝓpͥo. atq accidenti cõposuimꝰ libros quinꝙ di¬

Expanded text:
ferius invenire, ut hujus aquae quam arceri desiderat id genus esse dicat, ferius invenire, ut hujus aquae quam arceri desiderat id genus esse dicat, quod est aqua pluvia nocens. Quod si genus proximum quaerat, illud poterit adhibere quod est aqua pluvia manu nocens, hoc enim arceri quis cogitur quod manu fit noxium. Quod vero loci forma vel vitio incommoditatis aliquid apportat, arcere non cogitur. Quod autem diximus, ejus aquae quam arceri oporteat genus esse aquam pluviam manu nocentem, ita intelligendum est, si aqua quae arceri debet plurima sub se habet individua et similia, tunc enim demum ejus aquae quae arceri debet, aqua pluvia manu nocens genus esse poterit. Quod si aqua quae arceri debet in nulla individua diducatur, ipsa est individua, nec est ejus genus aqua pluvia nocens manu, sed species. Quod si cui paululum videtur obscurius, hic si eos commentarios quos de genere, specie, differentia, proprio, atque accidenti, composuimus, libris quinque di
Abbreviated transcription (Latin):
in his om̃ib illud ẽ qđ maxime c̃siderandũ uidet᷑. neid qđ ẽ inferius
suꝑiori p̃ponat᷑ ut genꝰ. & sententia quidẽ talisẽ. Qđ uͦ ad exemplõ
attinet. declarabit᷑ hoc mͦ. Sit aqua pluuia eaquȩ deiecto de cȩlo
imbricolligit᷑. huiꝰ speties duplexẽ. Alia enĩ aquapluuia nocens ẽ.
alia ñ nocens Nocentisqꝗ duplexẽ speties. Alia manu. alia uitio
Sed aquapluuia manu nocens ẽ. quȩ ita loco aliquo excipit᷑. ut inde
fluens uicino noceat. si locusis ñ sit naturalit̃᷑ talis. sed manu homi¬
nis excipiendȩ aquȩ fuerit apparat᷑. Uitio uͦ quoties naturalitepo
ita sese locus hab& ut excipere aquã possit & nocere uicino. Sigͥ liui
aquȩ quãquis arcere uelit nesibi noceat auicino genꝰ uelit exquirere.
ñ necesse ẽ ab ultimo usq deducere. ut dicat a quȩ eiꝰ quã quis uelit
arceri genꝰeẽ aquã pluuiã. Sed potest id qđ in quirit genꝰ paulo in¬

Expanded text:
idetur, ne id quod est interius superiori praeponatur ut genus. Et sententia quidem talis est. Quod vero ad exemplum attinet, declarabitur hoc modo: Sit aqua pluvia ea quae dejecta de coelo imbri colligitur, hujus species duplex est; alia enim aqua pluvia nocens est, alia non nocens. Nocentis quoque duplex species est, alia manu, alia vitio. Sed aqua pluvia manu nocens est, quae ita loco aliquo excipitur, ut inde profluens vicino noceat, si locus is non sit naturaliter talis, sed manu hominis excipiendae aquae fuerit apparatus; vitio vero, quoties naturaliter ita sese locus habet, ut excipere aquam possit et nocere vicino. Si igitur ejus aquae quam quis arceri velit, ne sibi noceat, a vicino genus velit exquirere, non necesse est ab ultimo usque genere deducere, ut dicat aquae ejus quam quis velit arceri genus esse aquam pluviam, sed potest id quod inquirit genus paulo in
Abbreviated transcription (Latin):
malo existi mabit᷑ illud &ã de eare quã arguimꝰ necesse ẽ iudicari
& factũ ẽ argum̃tũ agnẽ. Nã de quo quent᷑ speties ẽ & id a quo sumi¬
tur argum̃tũ genꝰ ẽ. scilic& siita c̃tingit dolus malus. Locus uͦ hic
abeo quiẽ a partiũ enumeratione diuersusẽ. Nec si enu meramus
partes b formas aut speties. id circo ñ agnẽ sed ab enumeratione par¬
tiũ ducit᷑ argum̃tũ. Quotiens enĩ ipsa partiũ enumeratione uti¬
mur ad argum̃tationẽ. tẽ ab eadẽ partitione argum̃tũ tractũ
eẽ dicimꝰ. ut hoc mͦ. Si fundam̃ta & parietes & tectũ hab& & habi

Expanded text:
e ea re quam arguimus necesse est judicari, et factum est argumentum a genere. Nam de quo quaeritur species est, et id a quo sumitur argumentum genus est, scilicet ut si ita contingit dolus malus; locus vero hic ab eo qui est a partium enumeratione diversus est. Nec si enumeramus partes, id est formas aut species, idcirco non a genere, sed ab enumeratione partium ducitur argumentum. Quoties enim ipsa partium enumeratione utimur ad argumentationem, tunc ab eadem partitione argumentum tractum esse dicimus, ut hoc modo: Si fundamenta, et pariete
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ ab hostib effugisset. ñ uideret᷑ postlimi nio regressus.
qui iudicio ciuiũ om̃i libertatis iure fuisset exutus. Sed qm̃ nec
deditio nec datio nec donatio sine acceptione uidet᷑ posse con¬
sistere. idcireo qui susceptus ñ sit nec deditus quidẽ intelligiposse
Recte igit᷑ mancinꝰ qui ñ deditꝰ in hostiũ si ea uti mallent᷑ ꝑuenerat
potestatẽ. Iscũ patriã remeauit. iure postliminio redisse defense

Expanded text:
modo ab hostibus effugisset, non videretur postliminio regressus modo ab hostibus effugisset, non videretur postliminio regressus qui judicio civium omni libertatis jure fuisset exutus; sed quoniam nec deditio, nec datio, nec donatio, praeter acceptionem videtur posse consistere, idcirco qui non sit susceptus, ne deditus quidem intelligi possit. Recte ergo Mancinus qui non deditus in hostium, si ea uti vellent, pervenerat potestat
Abbreviated transcription (Latin):
tat ee ꝓcluctũ. Ad horũ nominũ formã meditulliũ ponit᷑ pͥma
enĩpars mediũ significat. tulliũ nihilẽ. & legiamũ & editimũ¬
nutrisq enĩ lex ibi ibi edes aliqid̃. Timũ uͦ ni hil omni no designat
Iduͦ nom̃ qđ ẽ postliminiũ sceuola publi filius exaduerbi opost¬
& limine putat eẽ cõpositũ. Nã qui ad idẽ lim̃ qđ post reliquic
reuertit᷑: is ẽ qui postlimimoredit. id cireo exutrisꝙ significa¬
tionib arbitrat᷑ nom̃ eẽ c̃iunctũ. Quȩcũꝙ enĩ a nobis abalienat
ad hostẽ ꝑueniunt. cũ a nr̃o limine exierint. si pͥost ad idẽ lim̃
reuertant᷑ postliminio redeunt. quomͦ &uã manciȩausa destes¬
di potest quẽ cũ popłs romanꝰ obfȩdus maleictũ dedisset hostes
eũ susciꝑe noluer̃ : qui cũ reuersus eẽt̃ postliminioredisse uide¬
bat᷑ Id errcoqinasi eũ hostes recepissent deditũ aciuib &iã si quo

Expanded text:
tat esse productum. Ad horum nominum formam, meditullium; prima tat esse productum. Ad horum nominum formam, meditullium; prima enim pars medium significat, tullium vero nihil. Et legitimum et aeditimuutrisque enim, lex ibi, aedes ibi, aliquid, timum vero nihil omnino designat. Id vero nomen quod est postliminium, Scevola P. filius ex adverbio post et limine putat esse compositum, nam quia ad idem limen quod prius reliquit revertitur is qui postliminio redit, idcirco ex utrisque significationibus arbitratur nomen esse compositum. Quaecunque enim a nobis abalienata ad hostem perveniunt, cum a nostro limine exierint, si post ad idem limen revertantur, postliminio redeunt. Quomodo etiam Mancini causa defendi potest, quem cum populus Romanus ob foedus male ictum dedisset, hostes eum suscipere noluere? qui cum reversus esset, postliminio rediisse videbatur. Idcirco quia si cum hostes recepissent deditum a civibus, etiamsi quo
Abbreviated transcription (Latin):
postularet. uelut sitadicamꝰ. Postliminio redeunt. homo nauis.
mulus clitellarius equus equaquȩ frenũ reciꝑe sol& .i. domita
Nunc enumeratȩ s̃ res quȩ postlimimo reuertunt᷑. At cũ quid sit ipsũ
postliminiũ querit᷑: potest ex ipsius nõis int̃p̃tatione cognosei. Post¬
lminio enĩ redit quisquis captꝰ ab hostib ad patriã remeauerit.
Nãq dũ captauitatẽ hostiũ patit᷑ iusciuis amittit: Om̃a uͦ urareci¬
pit si postliminio reuertat᷑. Ergo ex notatione noĩs itauis postlimi¬
ni clarescere potest. ut qr sẽꝑ post id significat qđ retro relinꝗt᷑
postlimi mi uocabulo quȩdã reuersio significet᷑. ut seruius ꝓbat
qui ex ad uerbio post uĩ nõis int̃p̃tat᷑. reliquã uocabuli partem
ꝓtractionẽ solã eẽ confirmans. Nã in eo qđ ẽ postliminiũ exeo qđ
post dictũ ẽ int̃p̃tationẽ nonis sumit. Liminiũ uͦ suꝑuacuo pu¬

Expanded text:
postularet. Velut si ita dicamus: Postliminio redeunt homo, navis, postularet. Velut si ita dicamus: Postliminio redeunt homo, navis, mulus clitellarius, equus, equa quae frenos recipere solet, id est domita, nunc enumeratae sunt res quae postliminio revertantur. At cum quod sit ipsum postliminii jus quaeritur, potest ex ipsius nominis interpretatione cognosci. Postliminio enim redit quisquis captus ab hostibus ad patriam remeaverit; namque dum captivitatem hostium patitur, jus civis amittit; omnia vero jura recipit, si postliminio revertatur. Ergo ex notatione nominis ita jus postliminii clarescere potest, ut quia semper post id significatur quod retro relinquitur, postliminii vocabulo quaedam reversio significatur, ut Servius probat, qui ex adverbio post vim nominis interpretatur, reliquam vocabuli partem protractionem esse confirmans; nam in eo quod est postliminium, ex eo quod post dictum est interpretationem nominis sumit, liminium vero supervacuo pu
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ neq donationẽ sine acceptione intelligi posse. Post enumerati¬
onẽ partiũ recto ordine denotatione ꝑpendit. Notatio gͥ ẽ quotiens
exnota aliquarei quȩ dubiaẽ capit᷑ argum̃tũ. Notaẽ uͦ quȩ rẽquãq
designat. Quofit ut omẽ nom̃ nota sit. idcirco qđ notã faciat rem
de qua p̃dicat᷑. Id aristote les simbo lon nominat. Ex notatione aut̃ su¬
mitur argum̃tũ quoties aliqid̃ ex nõis int̃p̃tatione colligit᷑. Int̃ptatio¬
uꝰ nõĩs &himologia grece. latine ueriloquiũ nuncupat᷑. Ethimo nem̃¬
grece uerũ significat. logos orationẽ. Sed qr ueriloquiũ minꝰ musu
latini sermonis habebat᷑. int̃p̃tationẽ nõĩs notationẽ tullius appel¬
lat. Eaẽ huiꝰ modi. ut si querat᷑ qui dest postliminiũ. In qua questione
lid uidet᷑ in quiri quȩ res post liminio reuertant᷑. Hoc eñi in diuisionẽ
caderet ÷. earũ om̃iũ rerũ enumerationẽ quȩ postliminio redeund

Expanded text:
onem, neque donationem sine exceptione intelligi posse. Post enumerationem partium recto ordine de notatione perpendit. Notatio igitur est quoties ex nota aliqua rei, quae dubia est, capitur argumentum. Nota vero est quae rem quamque designat. Quo fit ut omne nomen nota sit, idcirco quod notam facit rem de qua praedicatur, id Aritstoteles σύμβολον nominavit. Ex notatione autem sumitur argumentum quoties aliquideriloquium nuncupatur; ἔτυμον enim verum significat, λογός orationem. Sed quia id veriloquium minus in usu Latini sermonis habebatur, interpretatione nominis notationem Tullius appellat. Ea est hujusmodi, ut si quaeras quid est postliminium. In qua quaestione non illud videtur inquiri quae res postliminio revertantur, hoc enim in divisionem caderet, id est earum omnium rerum enumerationem quae post liminio redeunt
Abbreviated transcription (Latin):
anpentti setinet Neguta gͥ uidetur. A forma generis quã interdũ
quo planius accipiatur partẽ licet nominare hoc modo Snta fibic
peruma segata ẽ auiro sie iuiro mat̃ fimilias cet si ronmanũ n ion¬
milias exe sunt que inmanũ conuenert llteri cari que tantu rodo

Expanded text:
argenti retinet; legata igitur videtur. A forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare, hoc modo: Si ita Fabiae pecunia legata est a viro, si ei viro materfamilias esset. Si ea in manum non conmilias, eae sunt, quae in manum convenerunt; altera earum, quae tantum modo
Abbreviated transcription (Latin):
VS: appellatꝰ ab assedando. Ducunt᷑ &iã argum̃ta ex his reb quȩ
quodã modo affectȩ st̃. ad id de quoquerit᷑. Sed hoc genus inplures
partes distributũ ẽ. Nã alia c̃iugata appellamꝰ. Alia ex genere
alia exforma. alia exsimilitudine. alia ex differentia. alia ex
contrario. alia ex c̃iunctis. alia ex antecedentib alia exc̃sequentib.
alia exrepugnantib abia ex causis. alia exeffectis. Alia ex cõpara¬
tione maiorũ aut pariṽ aut minorũ. Ciusdẽ aut̃ generis uerba¬
st̃ quȩ orta ab uno uarie cõmutint᷑. Ut sapiens sapient̃. sapienta
Hȩc uerboꝵ coniugatio CΥΝTUTIa dr̃. Ex qua huiꝰ modi ẽ ar¬
gumtuõ. Si cõpascuus ager ẽ. iu sẽ cõpascere. A genere sic ducit᷑
Qm̃ argentũ omẽ mulieri legatũ ẽ . ñ potest ea pecuniaquȩ nu¬
merata domi relictaẽ ñ eẽ legata Forma enĩ agenere quo ad

Expanded text:
us, appellatus ab aere dando. ducuntur etiam argumenta ex eis rebus quae us, appellatus ab aere dando. ducuntur etiam argumenta ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Sed hoc genus in pluris partis distri- butum est. Nam alia coniugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, alia ex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex adiunctis, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione maiorum aut parium aut minorum. coniugata dicupiens sapienter sapien- tia. Haec verborum coniugatio suzugi/a dicitur, ex qua huius modi est argumentum: Si compascuus ager est, ius est compascere. A genere sic ducitur: quoniam argentum omne mulieri legatum est, non potest ea pecunia quae numerata domi relicta est non esse legata; forma enim a genere, quoad
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃ta inclusa st̃ Alii in eo ipsodequol agit᷑ herent. alii assu¬
munt᷑ extrinsecus In ipso tũ extoto tũ ex partib eius tũ ex
nota tũ exhis reb quȩ quodã modo affecte st̃ adid de quo que¬
rit᷑. Extrinsecꝰ aut̃ dñr quȩ absunt longeq disiuncta st̃. Sed ad
id totũ de quo disserit᷑ cũ diffinitio adhibet᷑. quasi inuolutum
euoluit᷑ id de quo querit᷑. Eius argum̃ti talis ẽ formula. lusciui¬
leẽ ȩquitas c̃stituta his qui eiusdẽ ciuitatis st̃. adressuas opti¬
nendas. Eiiis aut̃ ȩquitatis. utilis cognitio ẽ. Utilis ẽ gͦ iurisci¬
uilis scientia. Tũ partiũ enumeratio quȩ tractat᷑ hoc mͦ. Sineq
censu neq uindicta nec testam̃to liberfactus ẽ ñ ẽ liber Neq
ulla ẽ earũ rerũ. ñ ẽ gͥliber. Tũ notatio cũ ex uerbiui argum̃t̃
aliqiđ elicit᷑ hoc mͦ. Cũ lex elia santia assiduouindicẽ assi¬
duũ eẽ iubeat. loci pletẽ iubet Locuples ẽ assiduus ut ait eli¬

Expanded text:
gumenta inclusa sunt, alii in eo ipso de quo agitur haerent, alii adsumuntur extrinsecus. In ipso tum ex toto, tum ex partibus eius, tum ex nota, tum ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeutem ea ducuntur quae absunt longeque disiuncta sunt. sed ad id totum de quo disseritur tum definitio adhibetur, quae quasi involutum evolvit id de quo quaeritur; eius argumenti talis est formula: Ius civile est aequitas constituta eis qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas; eius autem aequitatis utilis cognitio est; utilis ergo est iuris civilis scientia;— tum partium enumeratio, quae tractatur hoc modo: Si neque censu nec vindicta nec testamento liber factus est, non est liber; neque ulla est earum rerum; non est igitur liber;—tum notatio, cum ex verbi vi argumentum aliquod elicitur hoc modo: Cum lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletem iubet locupleti; is est enim assiduus, ut ait L. Aeli
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝗꝗ facultatib similitudines ꝓsunt. qm̃ eadẽ argum̃ta maxi¬
diuersarũ artiũ questionib ac cõmodent᷑. Sequit᷑ si militudinẽ
differentia res maxime ẽtraria superiori: usꝙ itẽ qđ pupillo
aut pupillȩ debeas recte eodẽ modo soluere .¶ Cusdẽ facultatis ẽ
similitudines differentiasq cognoscere. Qui enĩ scit quid sit idẽ nosse :¬
poterit qiđ sit diuersũ. Omĩs uͦ similitudo idẽ aliqid̃ ẽẽ c̃stituit.¬
Qđ enĩ ẽ scđm qualitatẽ. dẽ ẽ : id simile eẽ necesse ẽ. Om̃is quippe
res aut substantia eȩdẽ st̃. aut qualitate. aut ceteris p̃di cam̃tis.
Qđ si itaẽ : & animꝰ intelligere hoc idẽ inplurib p̃dicam̃tis potest.
Sedcũ hocipsũ idẽ in p̃dicam̃tis notat: eodẽ modo i neisdẽ p̃dica¬
m̃tis qđ diuersũ ẽ intuet᷑. Sed simileidẽ ẽ. differentia uͦ diũ sũ¬

Expanded text:
 facultatibus similitudines prosunt, quoniam eadem argumenta maxidiversarum artium quaestionibus accommodentur. Sequitur similitudinem difaut pupillae debeas recte possis eodem modo solvere. Ejusdem facultatis est similitudines differentiasque cognoscere; qui enim scit quid sit idem, nosse poterit quid sit diversum. Omnis vero similitudo idem aliquid esse constituit est secundum qualitatem, id simile esse necesse est. Omnis quippe res aut substantia eaedem sunt, aut qualitate, aut caeteris praedicamentis. Quod si ita est, et animus intelligere hoc idem in pluribus praedicamentis potest. Sed cum hoc ipsum idem in praedicamentis notat, eodem modo in eisdem praedicamentis quod diversum est intuetur; sed simile idem est, differentia vero diversu
Abbreviated transcription (Latin):
tonale. alie ñ substintiales sed inseparibiles: ut nigrũ ediopiatꝙ coruo
aliȩ uͦ mobiles neq constintes. ut sedere. stare & huiꝰ modi ceterȩ. quib & ab
aliis hominib &a nobis ipsis sepe distamꝰ. Itẽ differentiȩ aliquomͦ st̃ gn̾ris
diuisibiles. aliquom spetierũ c̃stitutiuȩ. Sedsi acͤonstĩtiuis argumentũ
ducat᷑ uelut agnẽ ducit᷑. Nãsicut genꝰ continet spetiẽ : ita differen¬
tiȩ continent speties. Sane si differentiȩ constitutiuȩ ut gn̾a intel¬
ligant᷑. argum̃tifides abhis ad ea captabit᷑ quȩ constituunt. Hȩc eñi
taliũ differentiarũ ueluti quȩdã formȩ s̃. Sinu̾sint diuisibilesqͥ

Expanded text:
onale, aliae non substantiales, sed inseparabiles, ut nigrum Aethiopi atque corvo; aliae vero mobiles neque constantes, ut sedere, stare, et hujuscemodi caeterae quibus et ab aliis hominibus et a nobis ipsis saepe distamus. Item differentiae aliiles, aliae aliquo modo specierum constitutivae; sed si a constitutivis argumentum ducatur, velut a genere ducitur. Nam sicut genus continet speciem, ita differentiae continent species. Sane si differentiae constitutivae ut genera intelligentur, fides ab his ad ea aptabitur quae constituunt. Haec enim talium differentiarum veluti formae quaedam sunt. Sin
Abbreviated transcription (Latin):
riũ uł innaturali speculatione: uł inmoraliũ actuũ cogitatione: ut certa
ratio uł ꝗđ in reb: speculandũ: inueniat. uł qđ inactũ uiuendide duciopor¬
teat ante ꝑpendat. Hȩc aut̃ ratio nisi quadã uia ꝓcesserit: sepe in multos
necesse: labat᷑ errores. Qđ ne passim fieret. atq ut certis regulis tractat᷑ꝰ
insisteret : uisũ ÷ antiquȩ philo sophiȩ ducib ut ipsarũ ratiocinationũ
quib ali qđ inquirendũ eẽt naturã penitꝰ antediscuterent utluspurga

Expanded text:
rium, vel in naturali speculatione, vel in moralium actionum cogitatione, ut certa ratio, vel quod in rebus speculandum est, inveniat, vel quod in actum vivendi duci oporteat, ante perpendat. Haec autem ratio nisi via quadam processerit, saepe in multos necesse est labatur errores. Quod ne passim fieret, atque ut certis regulis tractatus insisteret, visum est antiquae philosophiae ducibus, ut ipsarum ratiocinationum, quibus aliquid inq
Abbreviated transcription (Latin):
& iuditiorũ formulas partiat᷑ ł &dã si figuras loquendi quȩ scemata
greciuocant diuidi necesse sit. Hic gͥ si qid p̃ter missũ sit. ñ erit uiti¬
uitiũ partientis qr partiũ natura multiplex sepius ostendit errorẽ

Expanded text:
et judiciorum formulas partiatur, vel etiam si figuras loquendi, quae σχήματα et judiciorum formulas partiatur, vel etiam si figuras loquendi, quae σχήματα Graeci vocant, dividi necesse sit. Hic igitur si quid praetermissum sit, non erit vitium partientis, quia partium natura multiplex saepius obtendit errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
In his gͦ partib quȩ s̃ paucȩ ac facile sub intelligentiã cadunt. ł
maximũ uitiũ ẽ si partiendo aliqid̃ relinquat᷑. In his uͦ quarũ utipse
ait infinitior numerus ẽ & c̃fusior ꝑspectio minꝰuitiosũ ẽ siqua
diuidentẽ pars inenumeratione p̃tereat. Eitꝰ aut᷑ hoc ñ solũ ꝑeas
res quȩ quib dã partibo c̃stant : uerũ &iã sepe ꝑparte sipsas quas in¬
in distributione partim᷑: ut si hominis corpus uelimꝰ intellectu
acratione ꝓͥpria mẽ bra disumgere. faciemꝰ ita caput humero s manꝰ
toracẽ. uentrẽ suras atq pedes & qm̃ maiores partes sũpsimꝰ ad di¬
uidendũ id circo nihil eẽ p̃termissũ uidet᷑. At siminutissimaspar¬
titio cũ sit partiũ numerus infinitior. Septttia utdictũ ẽ ꝓpsipose
hispartib iuncte s̃. quarũ ñ sit facilis inspectio. ut siquis st pͥuladioni

Expanded text:
In his igitur partibus quae sunt paucae ac facile sub intelligentiam cadunt, vel In his igitur partibus quae sunt paucae ac facile sub intelligentiam cadunt, vel maximum vitium est, si partiendo aliquid relinquatur. In his vero quarum, ut ipse ait, infinitior numerus est, et confusior perspectio minus vitiosum est, si qua dividentem pars in enumeratione praetereat. Fit autem hoc non solum per eas res quae aliquibus partibus constant, verum etiam saepe per partes ipsas quas in distributione partimur, ut si hominis corpus velimus intellectu ac ratione per propria membra disjungere, faciemus ita, caput, humeros, manus, thoracem, ventrem, suras atque pedes. Et quoniam majores partes sumpsimus ad dividendum, idcirco nihil titio, cum sit partium numerus infinitior. Saepe etiam, ut dictum est, res ipsae his partibus junctae sunt, quarum non sit facilis inspectio, ut si quis stipulationem
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ. qđ tibi amicipudor dignius possit c̃uenire si displic&. sed
hȩc alias. nunc oꝑis suscepti tramitẽ ꝑsequam᷑. Qm̃ locoꝵ in ip¬
sis dequib querit᷑ terminis inherentiũ aliis a toto alii a partib alii
a nota alii exaffectis : de eo quidẽ loco qui ẽ a toto & indiffinitione
ẽ c̃stitutꝰ sufficient᷑ disseruit superiore tractatu : nuncuͦ depare
enumeratione dicere instituit. rectã ordinis uiã scilic& in sister
ut ñ solũ exemplo qualis eẽt partiũ enumeratio ꝑdoceret. uerũ
ratione ꝗꝗ ostenderet. quomͦ partiũ enumeratione in argumen¬
tationib eẽt utendũ Partitione sic utendũ ẽ. nullã partẽ utrelin¬
dfferebat. nominarerũ distare uoluert̃. Sensus hui modiẽ. Rerũ
quȩ partib c̃iungunt᷑. aliȩ quidẽ paucas &e facile intelligibiles
cõphensibilesq artes habent: aliȩ uͦ plures intellectuq difficiles

Expanded text:
fficium, te amici pudor dignus possit convenire, si displicet. Sed fficium, te amici pudor dignus possit convenire, si displicet. Sed haec alias, nunc operis suscepti tramitem persequamur. Quoniam locorum in ipsis de quibus quaeritur terminis inhaerentium, alii sunt a toto, alii a partibus, alii a nota, alii ex affectis, de eo quidem loco qui a toto est, et in definitione est constitutus, sufficienter disseruit superiore tractatu. Nunc vero de partium enumeratione dicere instituit, rectam ordinis viam scilicet insistens, ut non solum exemplo qualis esset partium enumeratio perdoceret, verum ratione quoque ostenderet quomodo partium enumeratione in argumentationibus esset utendum. Partitione autem sic utendum est, nullam ut partem relinare voluerunt. Sensus hujusmodi est. Rerum quae partibus conjunguntur, aliae quidem paucas, sed facile intelligibiles comprehensibilesque partes hebent, aliae vero plures intellectuque difficiles.
Abbreviated transcription (Latin):
tib multa sese rerũ copia subministret. Huc accedit qđ ut quȩ ꝙ
inmentẽ uenerit in iudicata atq &iã incastigata ꝓmunt᷑. qͣn¬
doquidẽ aꝑud caripectoris secretũ nihilẽ perili ꝓferre qđ sen¬
tias. Est g misi cũ tuã beniuolentiã specto ꝓnũ omẽ atq utita
dicã uoluptariũ. qđ intuȩ p̃scriptũ i ocunditatis impendit᷑. sed
cũ memet ipse ꝑpendo uereor ne imꝑato muneri pareẽ ñ possi.
& deficientis culpa in adhortantis cȩdat iniuriã. Quofit ut tibi
&ͥã att &iã ꝓuidendũ sit. ne tuis ipse morib em̃datꝰ nr̃i alicui erro¬
rissarcinã feras. Nosti oblatantis morsus inuidiȩ. nosti quã facil¬
lime indifficilli mis causis liuoriudiciũ ferat. Queso gͥ extemã
nr̃o oꝑi manũ cõmunis negotii studiosius imponas. habundantia¬
reseces hantia suppleas erfata rep̃hendas. Sis postremo nr̃i laboris
tueꝙ adhortationis assertor cũ p̃sertĩ securũ me ꝑactũ reddat

Expanded text:
tibus multa sese rerum copia subministret. Huc accedit quod ut quaeque in mentem venerint injudicata atque etiam incastigata promuntur, quandoquidem apud cari pectoris secretum nihil est periculi proferre quod sentias. Est igitur mihi, cum tuam benevolentiam specto, pronum omne atque, ut ita dicam, voluptarium, quod in tuae praescriptum jucunditatis impenditur. Sed cum memet ipse perpendo, vereor ne imparato muneri par esse non possim, et deficientis culpa in adhortantis cedat injuriam. Quo fit ut tibi etiam atque etiam providendum sit, ne, tuis ipse moribus emendatus, nostri alicujus erroris sarcinam feras. Nosti oblatrantis morsus invidiae, nosti quam facillime in difficillimis causis livor judicium ferat. Quaeso igitur extremam nostro operi manum communis negotii studiosus imponas, abunreseces, hiantia suppleas, errata reprehendas, sis postremo nostri laboris tuaeque adhortationis assertor, cum praesertim me securum peractum reddat
Abbreviated transcription (Latin):
scꝑ spectes gnis auttres. &tunc s̃ tres cũ ea tertiaquȩ sumit᷑ ex comtrarioꝵ
ꝑmixtione ꝑficit᷑. ut si colorẽ diuidamꝰ dicendũ ẽ ita coloris aliudẽ
albũ aliud nigrũ aliud mediũ. Id mediũ ex albi ac nigri ebmixtione
coniunctũ ẽ. quãuis in qualibet aliã coloris spetiẽ transferat᷑. seu pur¬
purei seu rubri seu uiridis. Itaq sitale c̃ qđ diuidis talesꝙ st̃ partes quas
addiuisionẽ sumis. quas ñ difficult̃ intellegentia cõp̃hendat. uitiũ
ent si quid omiseris. uelut si tutelas partiaris. Tutela quippe uiifere
modis ẽ. Aut enĩ consanguinitatis gradu. aut patronatꝰ iure defercur¬
aut t̃ estam̃to patris tutor eligit᷑ aut urbam̃ p̃toris iuris dictione for¬
mat᷑ & suint forsitan plures. seð nunc istȩ sufficiunt. Hicgͦ & paucs partes¬
ĩ a facile cõp̃hensibiles. At sistipulationũ formulas &iuditiors cõp liens¬
ius dere uelis q m̃ multȩ in his partess̃ nerit uitiosũ siqiđ omiseris lr ꝓpͥ¬

Expanded text:
 species generis, aut tres, et tunc tres, cum ea tertia, quae sumitur, ex contrariorum permistione perficitur, ut si colorem dividamus, dicendum est ita. Coloris aliud est album, aliud nigrum, aliud medium. Idque medium ex albi coloris ac nigri commistione conjunctum est, quamvis in quamlibet aliam coloris speciem transferatur, seu purpurei, seu rubri, seu viridis. Itaque si tale est quod dividis, talesque sunt partes quas ad divisionem sumis, quas non difficulter intelligentia comprehendas, vitium erit, si quid omiseris, velut si tutelas partiaris. Tutela quippe quatuor fere modis est, aut enim per consanguinitatis gradum est, aut patronatus jure deferturaut testamento patris tutor eligitur, aut urbani praetoris jurisdictione foret sunt forsitan plures, sed nunc istae sufficiunt. Hic igitur et paucae partes facile comprehensibiles. At si stipulationum formulas et judiciorum comprehendere velis, quoniam multae in his partes sunt, non erit vitiosum si quid omiseris; in p
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝑse ipse illã legens exercitatiorfieret. uł ei ꝑfectius siqua dubitar&
rehor doctior expediret: Utrũq ab amico trebatio se narrat audisse.
ã & exꝑtũ eũ ut ꝑse ipse legeret sed obscuritate reiectũ: & illũ retho¬
rẽ a quo topicoꝵ explanationẽ petisset illa sese aristotelica ignorare
c̃fessum. Queres ꝓpt̃ oꝑis difficultatẽ necesse ÷ auditorẽ reddat
attentũ. Ea quippe p̃ neglegent᷑ in spicimꝰ quȩ p̃ facilis intelligentiȩ
suspicamꝰ : In quo & iã cicero minime semiratũ ẽẽ cõmemorat : qđ is
philosophus arethore nesciret᷑. qui multis&iãphilosophis uideretur
in cognitus. Quoꝵ etiã iure culpat ignauiã. quos ab aristotelicȩ philofo¬
phiȩ disciplinã ñ inuentoꝵ utilitas ñorationis nitor illexerit. In quo

Expanded text:
 se ipse illa legens exercitatior fieret, vel ei perfectius si qua dubitaret rhetor doctior expediret. Utrumque vero a Trebatio se narrat audisse. Nam et expertum eum, ut per se ipse legeret, sed obscuritate rejectum, et illum rhetorem a quo Topicorum explanationem petiisset, illa sese Aristotelica ignorare confessum. Quae res, propter operis difficultatem, necesse est auditorem reddat attentum. Ea quippe non negligentes inspicimus, quae non facilis esse intelligentiae suspicamur, in quo etiam Cicero minime se miratum esse commemorat, quod is philosophus a rhetore nesciretur, qui multis etiam philosophis videretur incognitus. Quorum etiam jure culpat ignaviam, quod ad Aristotelicae philosophiae disciplinam non inventorum utilitas, non orationis nitor ill
Abbreviated transcription (Latin):
& miscđi & iracundia & odiũ & inuidia & ceterȩ affectiones animi¬
ꝑturbent᷑. p̃cepti subpeditant aliis libris quos poteris mecũ
legere cũ uoles. Ad id aut̃ qđ te uelle senserã cumulate satis factõ
eẽ deb& uoluntiti tuȩ. Nã p̃termitterẽ aliquid qđ argunitũ in
om̃ĩ ratione reperiendũ ꝑtineret. plura quã ate desiderata erant
fundũ ue uendiderint. ratifcȩtis. receptis concedant. tam̃aliqiđ
emptori qđ ordinandi causa &apte & loco positũ eẽ uideatur.
Sictͥ nos adid qđ quasi mancipio dare debuimꝰ. ornam̃ta quȩdã

Expanded text:
et misericordia et iracundia et odium et invidia et ceterae animi adfectiones peet misericordia et iracundia et odium et invidia et ceterae animi adfectiones perturbantur, plegere, cum voles. Ad id autem quod te velle senseram, cumulate satisfactum esse debet voluntati tuae. nam ne praeterirem aliquid quod ad argumentum in omni ratione reperiendum pertineret, plura quam a te desiderata erant fundumve vendiderint rutis caesis receptis, concedant tamen aliquid emptori quod ornandi causa apte et loco positum esse videatur; sic tibi nos ad id quod quasi mancipio dare debuimus ornamenta quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
tamentis. instipulationib in reliquis reb: quȩ ex scripto agunt᷑
posse c̃trouersias easdẽ exsistere. Horũ tractationes inaliis reb
explicant᷑. nec solũ ꝑpetuȩ actiones. sed &iã partes orationis. hisdem
locis adiuuant. partĩ ꝓpriis. partĩ cõmunib ut in principiis quib:
ut beniuoli. ut dociles. ut attenti sint qui audiant. efficiendũ ẽ ꝓpͥis
locis. Itẽq narrationes ut ad suos fines spectent idẽ ut planȩ sint ut
breues. ut euidentes. ut credibiles. ut moratȩ. ut cũ dignitate. quȩ
tam̃ sunt ꝓpria narrandi. Quȩ aut̃ sequit᷑ narrationẽ fides. ea
ꝑsuadendo quomͦ efficit᷑. qui ad ꝑsuadendũ loci mixime ualeant:
dictũ ẽ in hiis. in quib deonũ oratione dicendi. ꝑ oratio. aut̃ & alia
quedã habet. & maxime amplificationẽ. Cuius effectus hic deb&
sunt ut augeat eoꝵ motus. aut sedet oratio. hiuc generi in quo

Expanded text:
tamentis, in stipulationibus, in reliquis rebus quae ex scripto aguntur, tamentis, in stipulationibus, in reliquis rebus quae ex scripto aguntur, posse controversias easdem exsistere. Horum tractationes in aliis libris explicantur. nec solum perpetuae actiones sed etiam partes orationis isdem locis adiuvantur, partim propriis partim communibus; ut in principiis, quibus ut benevoli, ut dociles, ut attenti sint qui audiant, efficiendum est propriis locis; itemque narrationes ut ad suos fines spectent, id est ut planae sint, ut breves, ut evidentes, ut credibiles, ut moderatae, ut cum dignitate. Quae tamen sunt propria narrandi. quae autem sequitur narrationem fides, ea persuadendo quoniam efficitur, qui ad persuadendum loci maxime valeant dictum est in eis in quibus de omni ratione dicendi. Peroratio autem et alia quaedam habet et maxime amplificationem, cuius effectus hic debet te sint, ut aut augeat eorum motus aut sedet oratio. huic generi, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
adte seribo quadereagit᷑ uocari. Quib: aut hoc quadereagit᷑ conti¬
net᷑. ea continentia uocent᷑. quasi firmam̃ta defensionis. Quib sub¬
latis defensio nulla sit. Sed qm̃ lege firmius in contro uersiis discep¬
tandis eẽ nihil debet. danda ẽ opera ut legẽ adiutricẽ & testẽ ad hi
beamꝰ. In quare alii quasi status ex istunt noui. sed appellant᷑ legiti¬
mȩ disceptationes. Tũ enĩ defendet᷑ ñ id lege dicere qđ aduersarius
uelit. sed aliud. Id aut̃ contingit cũ scriptũ ambiguũ ẽ. aut duȩ
sententiȩ differente saccipi posst̃. Tũ opponit᷑ scripto uoluntas
scriptoris. ut querat᷑ uerbane plus ansententia uilere debeant. Tũ
legilex contraria affert᷑. ita st̃ tria gnã quȩ controuersiã in om̃i
scripto facere posst̃. Ambiguũ discrepantia scripti & uoluntatis.
scͥriptura contraria. lã hoc ꝑspicuũ ẽ ñ magis in legib quã intes¬

Expanded text:
ad te scribo, qua de re agitur, vocari. Quibus autem hoc qua de re agitur, contiad te scribo, qua de re agitur, vocari. Quibus autem hoc qua de re agitur, continetur, haec continentia vocentur quasi firmamenta defensionis, quibus sublatis defensio nulla sit. Sed quoniam lege firmius in controversiis disceptandis ebeamus. In qua re alii quasi status exsistunt novi, sed appellentur legitimae disceptationes. tum enim defenditur non id legem dicere quod adversarius velit, sed aliud. Id autem contingit, cum scriptum ambiguum est, ut duae sententiae differentes accipi possint. Tum opponitur scripto voluntas scriptoris, ut quaeratur verbane plus an sententia valere debeant. Tum legi lex contraria adfertur. Ista sunt tria genera quae controversiam in omni scripto facere possint: ambiguum, discrepantia scripti et voluntatis, scripta contraria. iam hoc perspicuum est, non magis in legibus quam in tes
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃ceptis ortonis explicatas. Refutatio aut̃ cuusitionis inquaẽ de¬
sistit quasi ad repugnandũ c̃ gressa defensio. Atq &iã in deliberationib
& laudationib idẽ exsistunt status. Nã & negant᷑ sepe ea futura quȩ
ab aliquo infententiadictas fore. Siaut omnino fieri ñ posst̃. aut sine
sũma difficultate ñ possunt. In qua argum̃tatione. status c̃iecturalis
existet. aut cũ aliquid deutilitite. honestate. equitate disserit᷑. deq
hisreb quȩ hiss̃ contrariȩ incurrunt status. aut iuris aut nominis: qđ
idẽ contingit in laudationib Nã aut negari potest id factũ eẽ qđ la¬
detur. aut ñ eo nomine d faciendũ quo laudator effecerit. aut om¬
nino ũ eẽ laudabile qđ ñrecte ñ iure factũ sit. Quib om̃ib generib
usus ẽ nimis in prudent᷑ cesar contra catonẽ meṽ. Sed quȩ exstatu con¬
tentio efficit᷑. eã greci. EΡIΝO MenoN uocant. mihi placet id qm̃ quidẽ

Expanded text:
in praeceptis oratoriis explicata sunt. Refutatio autem accusationis in qua est deo primum insistit quasi ad repugnandum congressa defensio. Atque etiam in deliberationibus et laudationibus iidem existunt status. Nam et negantur saepe ea futura quae ab aliquo in sententia dicta sunt fore, si aut omnino fieri non possunt, aut sine summa difficultate non possunt. In qua argumentatione status conjecturalis existit. At cum aliquid de ut litate, honestate, aequitate disseritur, deque his rebus quae his sunt contrariae, incurrunt status aut juris, aut nominis; quod idem contingit in laudationibus: nam aut negari potest id factum esse quod laudatur, aut non eo nomine afficiendum quo laudator affecerit, aut omnino non esse laudabile quod non recte, non jure factum sit. Quibus omnibus generibus usus est nimis impudenter Caesar contra Catonem meum. Sed quae ex statu contentio efficitur, eam Graeci κρινόμενον vocant, mihi placet id, quoniam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
flectunt᷑ ita ut aiustitia. iustus. iusta iustũ. Hȩc int̃ se cũ ipsa iusti
specie differentib: in eo qđ qiđ ÷ p̃dicat᷑ uelut animaldr̃ de hoiẽ
atq: equo quȩ spetie differ̃ & in eo qđ qiđ̵ sit p̃dicat᷑. Int̃rogantib:
enĩ nob̵ qiđ homo ł equus animal respondet᷑. Qđ genꝰ licet neces¬

Expanded text:
flectuntur, ut a justitia justus, justum, juste. Haec inter se cum ipsa justitflectuntur, ut a justitia justus, justum, juste. Haec inter se cum ipsa justitspecie differentibus in eo quod quid est praedicatur, velut animal dicitur de homine atque equo, quae specie differunt, et in eo quod quid sit praedicatur. Interrogantibus enim nobi
Abbreviated transcription (Latin):
differentiast̃ tantũ. partĩ aduersa. Sed aduersa partĩ inquali¬
tate ut c̃traria ł repugnantia. partĩ inquantitate. ut mauis aut
minꝰ. Quȩ cũita sint manifestũ ÷ & amicasibi cognationis relatione
connungi. & dissidentia hoc ipso qđ sibi ad uersa sint ad seinuicẽ
cõparari. Nã quȩ amica st̃ anncis amica st̃ & dissidentia dissiden¬
effectuũ causa & effectus causarũ effect᷑. & c̃iugata c̃iugatis c̃iuga¬
tast̃ & simile simili simile & c̃iunctũ c̃iuncto c̃iunctũ & paria
parib: paria & differentia differentib: differentia & maiora mino¬
rib maiora & minora maiorib minoras. & c̃traria c̃trariis c̃traria
cũ ase diuersa sint : ad se inuicẽ referunt᷑ Sed quo ordine tullius su¬
perius descripsit locos nos diffinitiones om̃ib: apponemꝰ. Eoꝵ gͥ quȩ
adse inuicẽ affecta dnr̃ in marti tullu disputatione primas con¬
iugata. Sed c̃iugata uoco quȩ cũq ab uno nomine uaria platione

Expanded text:
t tantum, partim adversa; sed adversa, partim in qualitate, ut contraria, vel repugnantia, partim in quantitate, ut majus ac minus. Quae cum ita sint, manifestum est, et amica sibi cognationis relatione conjungi, et dissidentia hoc ipso quo sibi adversa sint, ad se invicem comparari. Nam quae amica sunt, amicis amica sunt, et dissidentia effectuum causa, et effectus causarum effectus, et conjugata conjugatis conjugata sunt, et simile simili simile, et conjunctum conjuncto conjunctum, et paria paribus paria, et differentia differentibus differentia, et majora minoribus majora, et minora majoribus minora sunt, et contraria contrariis contrcem diversa sint, ad se invicem tamen referuntur. Sed quo ordine Tullius superius descripsit locos, nos diffinitiones omnibus apponemus. Eorum igitur quae ad se invicem affecta dicuntur, in M. Tullii disputatione prima sunt conjugata: conjugata voco quaecunque ab uno nomine varia prolatione
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s species sub animalis nomine collocatas. Quȩ cũ ita sint. quidã
testam̃to mulieri argentũ omẽ legauerat. Querit᷑ anei &iã nu¬
merata pecunia sit legata. Numerata gͥ pecunia in hac quȩstione
subiectũ ÷ legata uͦ p̃dicatũ. Considero g in alterutro eoꝵ quid nã
insit ut ex eo qđ in ipso ÷ aliquod argum̃tũ requirã. Video sub iec¬
tũ terminũ qui ẽ numerata pecunia: habere argentũ genus. qđ
affectũ ÷ scilicet ad spetiẽ suã ad quã refert᷑. Quȩ enĩ ad se in uicẽ
referunt᷑ affecta st̃. Ergo qm̃ argentũ ome legatũ: & genus spetiẽ

Expanded text:
um ita sint, quidam testamento mulien argentum omne legaverat. Quaeritur an ei etiam numerata pecunia sit legata: numerata igitur pecunia in hac quaestione subjectum est, legata vero praedicatum. Considero igitur in alterutro eorum quidnam insit, ut ex eo quod in ipso est aliquod argumentum requiram. Video subjectum terminum, qui est numerata pecunia, habere argentum genus, quod affectum est, scilicet ad speciem suam ad quam refertur. Quae enim ad se invicem referuntur, affecta sunt; ergo quoniam argentum omne l
Abbreviated transcription (Latin):
gatus sit uitiũ ł ruinã heres restituere cogat᷑. Hic gͥ subiecta quidẽ
oratio ẽ ueluti quidã terminꝰ. ȩdiũ quarũ usus fructus legatussit
rumã ł uitium. Predicata uͦ oratio loco termini c̃stituta. abherede
restitutio. Su mo gͥ asimili argum̃tũ hoc modo. Qm̃ si qui serui usũ¬
fructũ legauerit. isq seruus aliquomͦ deꝑierit. p̃ cogit᷑ restituere

Expanded text:
tituere cogatur. Hic igitur subjecta quidem oratio est, veluti quidam terminus, aedium quarum ususfructus legatus sit, ruinam vel vitium. Praedicata vero oratio, loco termini constituta, ab haerede restitutio. Sumo igitur a simili argumentum, hoc modo: Quoniam si quis servi usumfructum legaverit, isque servus aliquo modo deperierit, non cogitur re
Abbreviated transcription (Latin):
culpa diuortiũ factũ ÷ Nongͥ iure mulier dotis parte multabitur.
Qđ si p̃ multabit᷑ dotis parte : nihil in uiri domo liberoꝵ causa dotis noĩe
dequo agit᷑. Versat᷑ quippe intentio dedotis parte. eiusq apud uirũ
pꝰ diuortiũ qđ uxor pͥma nuntiauerit retentione. Hlic uͦ antecessit
uiri culpa qđ quia p̃cedens: affectũ ÷ Omẽ eñĩ qđ p̃cedit adid qđ se¬
quit᷑ neccesse ÷ ut referat᷑. Maxima ꝓpositio ÷ U̾bi ÷ antecedens. ibi ÷
& subsequens. At in hac quȩstione : antecedens. iđ uiriculpa factũ
diuortiũ. Ibigͥ c̃sequenserit sextas p̃retineri. Curaut̃ ita suꝑius
argum̃tũ conclusionib intexterĩ cũ dehis marco tullio latius exe¬
qu te tractauero: euidentius apparebits A consequentib Si mulier¬
cũ fuiss& nupta usq ꝓlibis manere nihiloportet. Consequentia st̃
quȩ cũ fuerint antecedentia posita c̃sequunt᷑. ueluti sidicam̃ Si liomo:
animal ÷:

Expanded text:
um factum est. Non igitur jure mulier dotis parte multabitur. Quod si non multabitur dotis parte, nihil in viri domo liberorum causa, dotis nominde quo agitur: versatur quippe intentio de dotis parte, ejusque apud virum, post divortium quod prima nuntiaverit, retentione; hoc vero antecessit, viri culpa, quod quia praecedens est, affectum est, omne enim quod praecedit, ad id quod sequitur necesse est ut referatur. Maxima propositio est: Ubi est antecedens, ibi erit et consequens; at in hac quaestione est antecedens, id est viri culpa factum divortium; ibi igitur consequens erit, sextas non retineri. Cur autem ita superius argumentum conclusionibus intexuerim, cum de his, M. Tullio latius exsequente, tractaverountur, pro liberis manere nihil oportet Consequentia sunt, quae cum fuerint antecedentia posita, consequuntur, veluti si dicamus: Si homo est, animal est,
Abbreviated transcription (Latin):
nͦ in quaciuitas amittit᷑ retinet᷑ libertasut in latinas colonia stratis¬
migratio Minima cũ nec ciuitas neclibertas amittat᷑ sed status
prioris qualitas inminuit᷑ uelut ad optatio & quib lib& alis modis
prior status recenta ciuitate potuerit in mutari Mulieres uͦ an¬
tiquo iure tutela ꝑpetua c̃tinebant᷑. Recedebant uͦ atudoris po¬
testate quȩ inmanũ uiri c̃uenissent. Itaq fiebat᷑. pons statꝰ ꝑmuta¬
tio & erat capite diminuta quȩ uiri c̃ueniss&ẽ in manũ: Quȩdlã gͥ
quȩ se nũ quã capite diminuisset. iđ quȩ in manũ uiri minime c̃uenisso
si ne tutoris auctoritate testam̃tũ fecit. Querit᷑ an scđm eius tabulas
ex edicto p̃toris debeat dari possessio. Hic subiectus quidẽ terminus
mulieris nũquã capite diminutȩ tabulȩ : p̃dicatꝰ uͦ possessionis
concessio. Sumit᷑ gͦ ab adiunctis argum̃tũ hoc modo. Nãsi scđm

Expanded text:
vero, in qua civitas amittitur, retinetur libertas, ut in Latinas colonias transvero, in qua civitas amittitur, retinetur libertas, ut in Latinas colonias transmigratio. Minima, cum nec civitas nec libertas amittitur, sed status prioris qualitatis imminuitur, velut adoptatio, aut quibuslibet aliis modis prior status, retenta civitate, potuerit immutari. Mulieres vero antiquo jure tutela perpetua continebat. Recedebant vero a tutoris potestate quae in manum viri convenissent, itaque fiebat eis prioris status permutatio, et erat capite diminuta, quae viri convenisset in manum. Quaedam igitur quae se nunquam capite diminuisset, id est quae in manum viri minime convenisset, sine tutoris auctoritate testamentum fecit. Quaeritur an secundum ejus tabulas ex edicto praetoris debeat dari possessio. Hic subjectus quidem terminus, mulieris nunquam capite diminutae tabulae, praedicatus vero possessionis concessio. Sumitur ergo ab adjunctis argumentum, hoc modo. Nam si secundum
Abbreviated transcription (Latin):
rũ eẽ uideat᷑. Hȩc enĩ sibi quasi uicina st̃. Que uͦ in exsistendo
ł si mul eẽ. ut pallor & timor ł eu enire posterius. ut post iracundiã
cedes eaq ẽ ad iunctoꝵ natura ut separari quidẽ possint: tam̃ sese
inuicẽ monstrent. Nã net quiamauit necessario potitus ÷ & sepe
qui potitus : Ñ amauit. Nec qui pallet netessariotimet. & sepe pon
timens pall& Nec ex necessitate iratꝰ occidit. & occidit sepe aliquis
p̃ iratus. Sed tam̃ side singulis inquirat᷑ eũ concubuisse qui a mauerit.¬
& pallere qui timeat & occidissequi fuerit iratus uerisimile ẽ . p̃ qđ
ita necesse sit . sed quia exuicinis uicina colligimꝰ. Nã qđ ad exẽplũ
attinet huiꝰ argum̃ti. hȩc similitudo ÷. Capitis diminutio : prioris
status ꝑ mutatio. Id multis ficri modis solet ł maxima ł media ł mi¬
nima. Maxima ÷ cũ & libertas & ciuitas amitt᷑ ut cleportatio. Mledia

Expanded text:
rum esse videatur; haec enim sibi quasi vicina sunt. Quae vero in existendo rum esse videatur; haec enim sibi quasi vicina sunt. Quae vero in existendo vel simul esse, ut pallor et timor, vel evenire posterius, ut post iracundiam caedes. Eaque est adjunctorum natura, ut separari quidem possint, tamen sese invicem monstrent. Nam neque qui amavit, necessario potitus est, et saepe qui potitus est, non amavit. Nec qui pallet, necessario timet, et saepe non timens pallet. Nec ex necessitate iratus occidet, et occidit saepe aliquis non iratus. Sed tamen si de singulis inquiratur, eum concubuisse qui amavit, et pallere qui timet, et occidisse qui fuerit iratus, verisimile est, non quod ita necesse sit, sed quia ex vicinis vicina colligimus. Nam quod ad exemplum attinet hujus argumenti, haec similitudo est. Capitis diminutio est prioris status permutatio. Id multis fieri modis solet, vel maxima, vel media, vel minima. Maxima est, cum et libertas et civitas amittitur, ut deportatio. Media
Abbreviated transcription (Latin):
uinariȩ atq oleariȩ utentdo c̃sumunt᷑ Aliarũ quidẽ rerũ ususfructꝰ
eẽ potest. Penus uͦ ñ potest usus eẽ sed potius ab usus. Ergo cũ uiruxori
est g ab usus uiniatq olei. Urnũ gͥ atq oleũ adusufructũ mulieris
ũpotest ꝑtinere. Argum̃tũ abeo qđ in ipso ÷ dequo agit᷑ iđ ab usus¬
fructus legatione. atq ab affecto iđ c̃trario. Contraria uͦ incontrariis
ñ itas tãquã diffinitio ineo qđ definit᷑ sed tãquã relatio. Om̃is enĩ
ipsũ qđ contraria st̃ in contrariis eẽ dnr̃. quia p̃ scđm qualitatẽ
adiunctis. Si ea mulies testam̃tũ fecit quȩ secapite nũquã dimi
nuit . psq scđm puerorũ tabulas possessio uideat᷑ exedicto dari.
Adiuncta sunt quȩ ꝓximũ ac finitimũ locũ tenent. ut siunũ eoꝵ
quolib& extiterit modo : alterũ ꝗꝗ ł extitisse ł extare ł extatũ¬

Expanded text:
vinariae atque oleariae utendo consumuntur, aliarum quidem rerum ususfructus vinariae atque oleariae utendo consumuntur, aliarum quidem rerum ususfructus esse potest; penus vero non potest usus esse, sed potius abusus. Ergo cum vir uxoriest vero abusus vini atque olei, vinum igitur atque oleum ad usumfructum mulieris non potest pertinere. Argumentum ab eo quod in ipso est de quo agitur, id est ab ususfructus legatione, atque ab affecto, id est contrario; contraria vero in contrariis non ita sunt, tanquam definitio in eo quod definitur, sed tanquam relatio. Omnis enim ipsum quod contraria sunt, in contrariis esse dicuntur, quia adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam demium, secundum puerulorum tabulas possessio videatur ex edicto dari. Adjuncta sunt, quae proximum ac finitimum locum tenent, ut si unum eorum quolibet exstiterit modo, alterum quoque vel exstitisse, vel exstare, vel exstatu
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ in nominib: debet᷑ ab eo qđ in arca ÷ positũ plurimũ dis¬
ferentib idẽ intelligi p̃ posse .: Ac ontrario aut̃ sic. Nondebet ea
mulier cui uirbonoꝵ suoꝵ usũ fructũ legauit. usq ea s̃ int̃se con¬
Idẽ enĩ deduob contrariis intelligi nullo mͦ potest. Quidã gͥ sup̃ns
uoluntatis arbitrio uxori bonoꝵ suoꝵ usũ fructũ legauit. Mubs
cellas uinarias oleariasq plenas adusũ fractũ ꝓpͥũ deuocabas
Querit᷑ anpenꝰ ꝗꝗ usus fructus legatus sit. Penus gͥ usus fructus subiectꝰ :
legatio p̃licatũ. Acontrariogͥ sumit᷑ argum̃tũ hoc modo. Utim᷑ hus
quȩ nobis utentib ꝑmanent Hisuͦ abutim᷑ quȩ nob̵ utentib ꝑeunt.
Ergo cũ ꝑmanere acꝑire conꝗaria sint ususꝗꝗ atqr abusus ẽtraria
necesse ÷ iudicent᷑. Qđ sicetera quidẽ utendo ꝑmanent. cellȩaut̃

Expanded text:
id quod in nominibus debetur ab eo quod in arca positum est plurimum difid quod in nominibus debetur ab eo quod in arca positum est plurimum differentibus, idem intelligi non posse. Ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir bonorum suorum ususfructus legavit, cellis vinIdem enim de duobus contrariis intelligi nullo modo potest. Quidam igitur supremae voluntatis arbitrio uxori bonorum suorum usumfructum legavit, mulier cellas vinarias oleasque plenas ad usumfructum proprium devocabat. Quaeritur an penus quoque ususfructus legatus sit; penus igitur ususfructus est subjectum, legatus praedicatum. A contrario igitur sumitur argumentum hoc modo: Utimur his quae nobis utentibus permanent, his vero abutimur quae nobis utentibus pereunt; ergo, cum permanere ac perire contraria sint, usus quoque et abusus contraria necesse est judicentur. Quod si caetera quidem utendo permanent, cellae autem