comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstat perite fecisse uergiliũ. Sola suꝑ est
explanatio que insequẽti ex positionẽ pro¬
babit᷑. hec quantũ ad eneidem ꝑtinet
dixisse sufficiat. Nam bucolicoꝵ ⁊geor¬
gicoꝵ alia ratio est. sciendũ est preterea
qd̾ sicut nũc dicturi thema ꝓponimus¬
ita ueteres incipiebant carmen atitulo
carminis sui. Ut pote. Arma uirũ q cano¬
Lucanus. Bella ꝑhemathios. Scatius fra
manifestũ est cũ eum ꝯstet aliũde sump¬
sisse principiũ sicut in premissa eius uita
mõstratum. Per arma autẽ bellũ signifi
cat. Et est tropus methonomia. Nam
arma quib inbello utimur ꝓbello posuit
sic̃ toga qua in pace utim ꝓpace ponitur
ut cicero cedant ut arma coge Idẽ bellũ
paci ¶Arma iurũq. Sigura usitata est
ut nõ eo ordine respondeamus qd ꝓposui
mus. Nam prius de errorib a ẽnea dicit
post de bello hac autẽ figura etiã ĩprosa
ullo sumptu nr̃o. coriis. tunicis frumẽ¬

Expanded text:
constat perite fecisse Vergilium. sola superest constat perite fecisse Vergilium. sola superest explanatio, quae in sequenti expositione probabitur. haec quantum ad Aeneidem pertinet dixisse sufficiat, nam bucolicorum et georgicorum alia ratio est. sciendum praeterea est quod, sicut nunc dicturi thema ita veteres incipiebant carmen a titulo carminis sui, ut puta «arma virumque canoLucanus «Bella per Emathios», Statius «Fratmanifestum est, cum eum constet aliunde sumpsisse principium, sicut in praemissa eiusdem vita monstratcat, et est tropus metonymia. Nam arma quibus in bello utimur pro ‘bello’ posuit, sicut toga qua in pace utimur pro ‘pace’ ponitur, ut Cicero «cedant arma togae», id est ‘bellum paci’. ‘Arma virumque’ figura usitata est, ut non mus; nam prius de erroribus Aeneae dicit, post de bello. hac autem figura etiam in prosa ullo sumptu nostro coriis, tunicis frumen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ augustũ laudare aparentib. Namq
est filius actie que nata est de uilia soro¬
re cesaris. Iulius autẽ cesar ab iulo enee
originẽ ducit. ut ꝯfirmat ip̃e uirgilus.
a magno dimissum nomen uilo ¶Denu¬
mero libroꝵ nulla hic est questio. licet
ĩ alus inueniat᷑ auctorib. Nã plautũ alii
dicũt iuginti ⁊ unã fabulas scripsisse. alii
quadraginta. alii centũ. Ordo quoq
manifestus est. licet quidã suꝑflue di¬
cant. Secũdũ primũ ẽẽ tertiui secũdũ.
⁊ primũ tertiũ. Ideo quia primo illium
concidit. Post errauit eneas. Inde addido¬
nis regna ꝑuenit. nescientes hanc ẽe artẽ
poeticam. ut amediis incipientes. ꝑnarra¬
tionẽ prima reddamus. ⁊ nõ nũꝙͣ futura
pre ocupemus. ut ꝑuaticinationẽ qd̾ etiã
oratius sic precipit in arte poetica. Ut iam
nũc dicat.Iam nũc debentia dici pleraq
diferat ⁊ presens intẽpus omittat. Un de

Expanded text:
et Augustum laudare a parentibus; namque et Augustum laudare a parentibus; namque est filius Atiae, quae nata est de Iulia, sorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem ducit, ut confirmat ipse Vergilius «a magno demissum nomen Iulo». De numero librorum nulla hic quaestio est, licet in aliis inveniatur auctoribus; nam Plautum alii dicunt unam et viginti fabulas scripsisse, alii quadraginta, alii centum. ordo quoque manifestus est, licet quidam superflue dicant secundum primum esse, tertium secundum, et primum tertium, ideo quia primo Ilium concidit, post erravit Aeneas, inde ad Didonis regna pervenit, nescientes hanc esse artem poeticam, ut a mediis incipientes per narrationem prima reddamus et non numquam futura praeoccupemus, ut per vaticinationem: quod etiam Horatius sic praecepit in arte poetica "ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, pleraque differat et praesens in tempus omittat" : unde
Abbreviated transcription (Latin):
men. femina inpena est habet hec uicto¬
ria laudem Extinsisse ne pbas. tamen ⁊
sumpsisse merentis laudabor penas ani¬
mũ explesse uiuabit ultricis famã ⁊ eine¬
ris satiasse meoꝵ Talia iactabam ⁊ furiata
mente ferebar cũ michi se nõ ante alias
Titulus est eneis deriuatu deriuatiuũ
nom̃ ab enea. ut atheseo theseis. Iuuena¬
lis. uexatus totiens rauci theseide codri
Qualitas carminis patet. Nam est metrũ
hericum ⁊ actus mixtus ubi ⁊ poeta loqt᷑
⁊ alios inducit loquentes. Est autẽ heroi¬
cum qd̃ ꝯstat ex diuinis humanisq ꝑ¬
sonis ꝯtinens uera confictis. Nam en eam
aditaliam uenisse manifestũ est. uenerẽ
nõ locuta cũ ioue missũ ue mercurium
ꝯsta e̾e̾ ꝯpositũ. Est autẽ stilus grandilo
quus qui ꝯstat alto ẜmone magnisq sen¬
tentiis. Scimus enĩ tria ẽẽ genera dicen¬
di. humile. mediũ. ⁊ grandiloqui ũ. In¬
tentio uirgilii hec est. homerũ imitari.

Expanded text:
men feminea in poena est, habet haec victomen feminea in poena est, habet haec victoria laudem: extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis laudabor poenas, animumque explesse iuvabit †ultricis famam et cineres satiasse meorum.' talia iactabam et furiata mente ferebar, cum mihi se non ante alias"    titulus est Aeneis, derivativum nomen ab Aenea, ut a Theseo Theseis. sic Iuvenalis "vexatus totiens rauci Theseide Codri" . qualitas carminis patet; nam est metrum heroicum et actus mixtus, ubi et poeta loquitur et alios inducit loquentes. est autem heroicum quod constat ex divinis humanisque personis, continens vera cum fictis; nam Aeneam ad Italiam venisse manifestum est, Venerem vero locutam cum Iove missumve Mercurium constat esse conpositum. est quus, qui constat alto sermone magnisque sententiis. Scimus enim tria esse genera dicendi: humile, medium, grandiloquum. Intentio Vergilii haec est: Homerum imitari
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ egressus siluis uicina coegi. Ut quãns
auido parerent arua colono. gratũ opus
agricolis. at nũc horrentia martis. Arma
detractos. aut ignib egra dedere. Iamq
adeo suꝑ unus eram cũ lamina ueste.
seruante ⁊ tacitam secreta insede latentẽ
Tindarida aspicio dant clara incendia
lucem. Erranti passimq oculos ꝑ euenta
ferenti. illa sibi infestos euersa obꝑgama
teucros. ⁊ danaum penam ⁊ deserit ꝯuigis
iras. Premetuẽs troie ⁊ patrie comunis
erinis addiderat ẽe atq aris inuisa sede¬
bat. Ex ir sere ignes aĩo subit ira cadentẽ
Uleisci patriã ⁊ sceleratas sumere penas.
silicet hec spartã incolimis patriasq mi¬
cenas. Aspiciet partoq ibit regina triũpho¬
ꝯuigiũ domũq patres natosq uidebit.
alia dũ turba ⁊ frigus comitata ministris
occiderit ferro ꝓpria ut troia arserit igni
dardanidũ totiens sudaret sanguine litus
nõ ita namq ⁊ sinullũ memorabile no¬

Expanded text:
et egressus siluis uicina coegi, ut quamuis et egressus siluis uicina coegi, ut quamuis auido parerent arua colono, gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis arma udetractos: aut ignibus aegra dedere. Iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae seruantem et tacitam secreta in sede latentem Tyndarida aspicio; dant clara incendia lucem erranti passimque oculos per cuncta ferenti. Illa sibi infestos euersa ob Pergama Teucros et Danaum poenam et deserti coniugis iras praemetuens, Troiae et patriae communis Erinys, abdiderat sese atque aris inuisa sedebat. Exarsere ignes animo; subit ira cadentem ulcisci patriam et sceleratas sumere poenas. 'scilicet haec Spartam incolumis patriasque Mycenas aspiciet, partoqconiugiumque domumque patres natosque videbit, Iliadum turba et Phrygiis comitata ministris? occiderit ferro Priamus? Troia arserit igni? Dardanium totiens sudarit sanguine litus? non ita. namque etsi nullum memorabile no
Abbreviated transcription (Latin):
agros mantuanos sublatos nõ ꝓpter ciuiũ
culpã. s ꝓpter uicinitatẽ cremonẽsium.
Unde inbucolicis. mantua ue misere ni¬
miũ uicina cremone. Amissis ergo agris
romã uenit. ⁊ usus patrocinio pollionis
⁊ iecenatis. solus agrũ quẽ amiserat me¬
ruit. Tũc ei ꝓposuit pollio. ut carmen bu¬
colicũ scͥberet. qd̾ eũ constat trienno scrip¬
sisse ⁊ emendasse.Itẽ ꝓposuit mecenas ge¬
orgica que scripsit ⁊ emendauit septem
annis. Postea ab augusto eneidem ꝓposi¬
tam scripsit annis undecĩ. s nec emenda¬
uit nec edidit. Unde eam moriens prece¬
pit incendi. Augustus uero netantũ opus
periret. Tuccam ⁊ barum hac lege uissit
emendare. Ut suꝑflua demerent. niehil
adderent tamen. Unde ⁊ semiplenos euis
ĩ uenimus uersiculos. Ut hic currus fuit
⁊ aliquos de tractos. ut inprincipio. nam
ab armis nõ cepit. s sic. Ille ego qui quon¬
dam gracili modulatus auena. carmen

Expanded text:
agros Mantuanos, sublatos non propter ciuium agros Mantuanos, sublatos non propter ciuium culpam, sed propter uicinitatem Cremonensium, unde ipse in Bucolicis: Mantua uae miserae nimium uicina Cremonae. Amissis ergo agris Romam uenit et usus patrocinio Pollionis et Maecenatis solus agrum, quem amiserat, meruit. Tunc ei proposuit Pollio ut carmen bucolicum scriberet, quod eum constat triennio scripsisse et emendasse. Item proposuit Maecenas Georgica, quae scripsit emendauitque septem annis. Postea ab Augusto Aeneidem propositam scripsit annis undecim, sed nec emendauit nec edidit, unde eam moriens praecepit incendi. Augustus uero, ne tantum opus periret, Tuccam et Varium hac lege iussit emendare, ut superflua demerent, nihil adderent tamen, unde et semiplenos eius inuenimus uersiculos, ut 'hic cursus fuit' et aliquos detractos, ut in principio; nam ab 'armis ' non coepit, sed sic: Ille ego, qui quondam gracili modulatus auena carmen,
Abbreviated transcription (Latin):
Nexponendis auetoribus hec ꝯsiderãda
sũt. Poete uita. Titulus operis. Qualitas
Datminis. Scribentis iotentio. Numerus li¬
broꝵ. Ordo libroꝵ. Explanatio. Hirgilii
hec inta est. Patre uirgilio. matre maia
fuit. ciuis mantuanus. que ciuitas ẽ uene¬
tie. diuersis in locis operã licteris dedit. Nã
⁊ cremone ⁊ mediolani ⁊ neapoli studuit
Adeo aute uerecũdissimus fuit. ut ex mo¬
ribus cognomen acciperet. Nam dictus ẽ
parthenias om̃i uita ꝓbatus uno tantum
morbo laborat. Nam patiens libidinis fuit.
Primũ abhoc disticon factũ est ĩbalistã
latronẽ. Monte sub hoc lap̾idũ tegit᷑ bali¬
sta sepultꝰ. Nocte die tutũ carpe uiator iter
Scripsit etiã septẽ siuie octo libros. hos.
cirinam. a etnam. culicem. priapeia. ca¬
talecton. epigrammata. cõpanidiras. Po¬
stea ortis bellis ciuilib inter antoniũ ⁊
augustũ. Augustus uictor cremonen sium
agros qui ꝓ antonio senserant dedit militi¬
bus suis qui cũ nõ sufficerent his addidit

Expanded text:
exponendis auctoribus haec consideranda sunt: poetae uita, titulus operis, qualitas carminis, scribentis intentio, numerus librorum, ordo librorum, explanatio. Vergilii haec uita est. Patre Vergilio matre Magia fuit. Ciuis Mantuanus, quae ciuitas est Venetiae. Diuersis in locis operam litteris dedit; nam et Cremonae et Mediolani et Neapoli studuit. Adeo autem uerecundissimus fuit, ut ex moribus cognomen acciperet; nam dictus est Parthenias, omni uita probatus. Vno tantum morbo laborabat; nam inpatiens libidinis fuit. Primum ab hoc distichon factum est in Ballistam latronem: Monte sub hoc lapidum tegitur Ballista sepultus: nocte die tutum carpe uiator iter. Scripsit etiam septem sine octo libros hos: Cirin Aetnam Culicem Priapeia Catalepton Epigrammata Copam Diras. Postea ortis bellis ciuilibus inter Antonium et Augustum, Augustus uictor Cremonensium agros, quia pro Antonio senserant, dedit militibus suis, qui cum non sufficerent, his addidit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ est augurũ ẜmo. Tẽplũ enĩ dr̃ locus
manu de signatus ĩ aere. postque factũ
ilico captant᷑ auguria. ¶ Enee seruauit
dicat. ¶ grigore. Timore. ⁊ ẽ recipea trans¬
latio. nã ⁊ timor ꝓfigore ⁊ frigus ꝓtimore
ponit᷑. ut interẽtio urorẽ tuũ pͦauitare am̃t
nõ timere. s laborare frigorib. Utrũq enĩ
inunũ exitũ cadere sic̃ ⁊ decalore ⁊ defrigo
re dicimus urere. Ut est aut boree penetra¬
rũ perire naufragio. ꝗa aĩa ignea ẽ ⁊ ertĩ¬
gui uidet̾ amari Idẽ elemẽto otrario.¬
dupli ces duas dicebant. Ut hoc loco. ⁊ binoᷤᷤ
duos. ⁊ utrosq ꝓ utrũq. ut cicero. binos
habeã inbebã iubeo ꝓmi utrosq. Itẽ salu¬
stius. cũ de duob. loqueret᷑. bi utriq ad
urbẽ ĩperatores erant. ¶ Oterq quaterq

Expanded text:
et est augurum sermo. templum enim dicitur locus manu designatus in aere, post quem factum ilico captantur auguria. Aeneae servavit dicat. FRIGORE timore. Et est reciproca translatio; nam et timor pro frigore et frigus pro timore ponitur, ut in Terentio «uxorem tuam pavitare aiunt» non ‘timere’, sed ‘laborare frigoribus’; utrumque enim in unum exitum cadit, sicut et de calore et de frigore ‘urere’ dicimus, ut est «aut Boreae penetrarum perire naufragio, quia anima ignea est et exstingui videtur in mari, id est elemento contrario.duplices duos dicebant, ut hoc loco, et binos duos, et utrosque pro utrumque, ut Cicero "binos habebam, iubeo promi utrosque" . item Sallustius cum de duobus loqueretur "hi utrique ad urbem impera
Abbreviated transcription (Latin):
currũ quo scd̾m homerũ in bello utit᷑
aut thensam significat qua deoꝵ simu¬
lacra portantꝰ. Thensa autẽ cũ aspira¬
diuina. ¶hic illius arma. hic currus
fuit. Quociens cũq noĩa płaris ⁊ singłaris nu¬
meri conectunt᷑. respondemus uiciniori
Ut ecce hoc loco currui nõ armis respon¬
dit. Eadẽ ⁊ iudiuersis generib est obser¬
uatio. Ut magis uicino siue masculinũ
sit siue femininũ respondeamus ut puta
uir ⁊ mulier magna ad me uenit. Si autẽ
płari numero uelimus uti. ad masculinũ
transeamus necesse est. Ut uir ⁊ mulier

Expanded text:
currum quo secundum Homerum in bello utitur, currum quo secundum Homerum in bello utitur, aut thensam significat, qua deorum simulacra portantur. ‘Thensa’ autem cum aspiradivina. HIC ILLIVS ARMA, HIC CVRRVS FVIT quotienscumque nomina pluralis et singularis numeri conectuntur, respondemus viciniori, ut ecce hoc loco ‘currui’, non ‘armis’ respondit. Eadem et in diversis generibus est observatio, ut magis vicino, sive masculinum sit sive femininum respondeamus, ut puta ‘vir et mulier magna ad me venit’. Si autem plurali numero velimus uti, ad masculinum transeamus necesse est, ut ‘viri et mulier
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. Antiqui adiungebant ciuus rei.
Ut diues equũ. diues pictai uestis ⁊ auri.
Iũgentes tantũ genituo ca sui ¶Studiis¬
q asperima belli. Causam ostendit mi
rabilem dicens hos ẽe bellicosos ⁊ diuites
cũ otiosa sit semꝑ opulentia. Iure ergo
hanc diligit uino ⁊ uult orbis regna
sortiri ¶ Studiis. nõ studio. quia ter re¬
bellauit ꝯtra populũ .r. ¶S ertur. dicit̃
⁊ ingenti arte uirgilius ne in rebus fa¬
quasi opinionẽ sequit᷑. ⁊ ꝑtransitum
portiro utit᷑ more. ¶ Post habita. nõ
contempta. s insecũdis habita. Namq
ĩ superiore uersu dixit magis ut etiam¬
loco originali seruet᷑ affectio. Iu uenalis
Et samia genitrix que delectatur hare¬
na ¶Hic illius arma. figura celeberri¬
ma. Aduerbiũ ꝓ adu̾bio posuit. presentis
loci ꝓ absentis. de buit enĩ dicere illie.¬
Instructam armis uinonẽ. In alio loco
ip̾e testat᷑. ferro accinta uocat. Aut uere

Expanded text:
cimus, antiqui adiungebant cuius rei, cimus, antiqui adiungebant cuius rei, ut "dives equum, dives pictai vestis et auri" iungentes tantum genetivo casui. studiisque asperabilem, dicens hos esse et bellicosos et divites, cum otiosa semper sit opulentia. Iure ergo hanc diligit Iuno et vult orbis regna sortiri. ‘Studiis’, non ‘studio’, quia ter rebellavit contra populum Romanum. FERTVR dicitur. Et ingenti arte Vergilius, ne in rebus faquasi opinionem sequitur et per transitum poetico utitur more. POSTHABITA non ‘contempta’, sed ‘in secundis habita’; namque in superiore versu dixit ‘magis’, ut etiam originali loco servetur adfectio. SAMO Sic Iuvenalis «et Samia genetrix quae delectatur harena». HIC ILLIVS ARMA figura creberrima adverbium pro adverbio posuit, praesentis loci pro absentis; debuit enim dicere ‘illinstructam armis Iunonem in alio loco ipse testatur, ut «ferro accincta vocat». CVRRVS aut vere
Abbreviated transcription (Latin):
Tantene. quasi exclamatio est mirantis.
inferos ꝯstat eẽ iracũdiam ubi sut furie¬
antiqua fuit. Urhs dicta aborbe ꝙ antiq
ciuitates in orbem fiebant. uł ab urbo par¬
te aratri quo muri desiguabant̃. ⁊ anti¬
qua autẽ ⁊ fuit bene dixit. Namq ⁊ ante
Unde antiquã accipe ⁊ acõ parationem
istius. que nũc est ⁊ roma antiquiorem.
Tyrii tenuere coloni. de est.quam
amant namq antiqui ꝑ effexegesin dice¬
re. qd̾ nos interposito ꝓ nõie ex primimus
Itẽ est locus italiã gragi cognomine
dicũt. de est. quã coloni autẽ dicunt᷑
cultores aduene. ⁊ hos de tyrio ꝯstat ue¬
nisse qui cartaginẽ ꝯdiderũt ¶ Italiam
ꝯtra. Constat tria latera babere italia
supi maris inferi. alpium unde tollendi
erroris causa abiecit ꝯtra tiberina hostia
que in infero mari sũt ¶Longe.ualde.
Salustius. longe alia michi mens est.¬
p.c¶Diues opum. Modo tantũ diues di¬

Expanded text:
'tantaene' quasi exclamatio est mirantis, 'tantaene' quasi exclamatio est mirantis, feros constat esse iracundiam, ubi sunt FuriANTIQVA FVIT ‘urbs’ dicta ab orbe, quod antiquae civitates in orbem fiebant, vel a buri parte aratri, quo muri designabantur. Et ‘antiqua’ autem et ‘fuit’ bene dixit; namque et ante unde ‘antiquam’ accipe et ad conparationem istius quae nunc est, et Roma antiquiorem. TYRII TENVERE COLONI deest ‘quam’. Amant namque antiqui per epexegesin dicere quod nos interposito pronomine exprimimus. Item «est locus Hesperiam Grai cognomine dicunt» deest ‘quem’. ‘Coloni’ autem dicuntur cultores advenae, et hos de Tyro constat venisse qui Carthaginem condiderunt. ITALIAM CONTRA constat tria latera habere Italiam, superi maris, inferi, Alpium; unde tollendi erroris causa adiecit ‘contra Tiberina ostia’, quae in infero mari sunt. LONGE valde. Sallustius «longe alia mihi mens est14 Dives opum modo tantum dives di
Abbreviated transcription (Latin):
Ut de odio uinonis nõ dubitet. querat
intẽ qd̾ aliud numen est lesũ ¶Quo
numine. Ideo trahitur in ambiguitatẽ
⁊ requirit in quo uinonis numen lesit
eneas. quia in ip̃m certa nõ erant odia.
s in gentem ꝓpter causas paulo post dicen
das.¶Uoluere casus. Idest casib uolui.
⁊ est figura y pallage. que fit quotiens cũq
ꝑ ꝯtrariũ u̾ba intelligunt᷑. Sic alibi.
Dare classib austros. cũ uentis naues de¬
mus nõ nauib uentos. Item animũq
labantẽ inpulit. hoc est. in pellendo fecit
labantem. ¶Insignẽ pietate uirũ. quia
patrẽ ⁊ deos penates de troia liberauit.
⁊ hic ostendit merito se inuocasse mu¬
sam. Nam si ustus est eneas cur odio
cundie. sed de quãtitate querit. nimia
⁊ enĩ ira est que pietatis nõ habet con¬
siderationẽ. ⁊ hoc quidẽ scd̾m stoicos di¬
cit. s miratur cur tantũ. nã epicurei
dicũt deos hũana penitus nõ curare.

Expanded text:
ut de odio Iunonis non dubitet, quaerat ut de odio Iunonis non dubitet, quaerat autem quod aliud numen est laesum. quo numine laeso ideo trahitur in ambiguitatem et requirit in quo Iunonis numen laesit Aeneas, quia in ipsum certa non erant odia, sed in gentem pdas. VOLVERE CASVS id est casibus volvi. Et est figura hypallage, quae fit quotienscumque per contrarium verba intelleguntur. Sic alibi «dare classibus austros», cum ventis naves demus, non navibus ventos; item «animumque labantem inpulit», hoc est impellendo fecit labantem. INSIGNEM PIETATE VIRVM quia patrem et deos penates de Troia sustulit. et hic ostendit merito se invocasse musam. nam si iustus est Aeneas, cur odio cundiae, sed de quantitate quaerit; nimia etenim ira est quae pietatis non habet considerationem. et hoc quidem secundum Stoicos dicit, sed miratur, cur tantum nam Epicurei dicunt deos humana penitus non curare.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuandũ est ut nõ in om̃ib carminibus
numen aliqd̃ inuocet᷑ nisi cũ aliquid
ultra humanã possibilitatẽ requirinius.
binc inarte poetica oratuis. nec deus inter¬
sit nisi dignus uindice nodus ĩciderit.
Bene ergo ĩ uocat uirgiliuis. Non enĩ po¬
terat poterat ꝑse iram numinose nosse
Itẽ ĩ nono libro. Nisi adderet uino ui¬
res ãiu q minstret. Quis crederet tur¬
nũ euasisse de crastris. ¶ Quo nunĩe
leso. Quo. inquo. in qua causa. ⁊ est
septimus casus ⁊ comunis elocutio
Dicimus enĩ quo te lesi. Est ⁊ alia expo¬
sitio. Namq uino multa babet numĩa.
est curetis que utitꝰ curru ⁊ hasta Ut ẽ.
hic illius arma. hic currus fuit. Est lu¬
cina. que partub pre est. ut terentius.¬
uino lucina fer opom est regina. ut que
diuum incelo regina. sũt ⁊ alia eiꝰ numi¬
na. merito ergo dubitat. qd eius leserit
numen. Alii tamen dicũt parandũ ẽẽ se

Expanded text:
servandum est ut non in omnibus carminibus servandum est ut non in omnibus carminibus numen aliquod invocetur nisi cum aliquid ultra humanam possibilitatem requirimus. Hinc in Arte Poetica Horatius «nec deus intersit nisi dignus vindice nodus inciderit». Bene ergo invocat Vergilius; non enim poterat per se iram numinis nosse. Item in nono libro nisi adderet «Iuno vires animumque ministrat», quis crederet Turnum evasisse de castris? QVO NVMINE LAESO ‘quo’ ‘in quo’, ‘in qua causa’, et est septimus casus et communis elocutio; dicimus enim ‘quo te laesi’. Est et alia expositio. Namque Iuno multa habet numina: est Curitis quae utitur cuillius arma, hic currus fuit" ; est Lucina, quae partibus praeest, ut "Iuno Lucina fer opem" ; est regina, ut "quae divum incedo regina" ; sunt et alia eius numina. merito ergo dubitat quod eius laeserit numen Aeneas. alii tamen dicunt separandum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
lius omẽs nobiles familias romam tran¬
stulit. s sciendũ bene hũc ordinẽ semꝑ
seruare uirgiliũ ut ante dicat latium
inde alban post romã. Qd̃ ⁊ hoc loco
fecit. ⁊ in quinto libro priscos docuit cele¬
brare latinos ⁊ de inde albam docuere
suos. Nũc maxima porro accepit romam.
Mos erat hesperio in latio quẽ prorinus
urbes albane coluere sacrũ. Nũc maxiina
rerũ roma colit. ¶ Atq alte menia rome
aut ꝓpter gloriã aut ꝓpter hedificia ingen¬
tia aut quia in montib collocata est.
¶Musa michi causas memora. poete in
tres partes diuidũt carmen suũ. Propo¬
nũt. in uocant. narrant. Plerũq tam̃ duas
res facũt ⁊ ip̃am ꝓpositionẽ miscent in uo¬
cationi qd̾ in utroq opere homerus fecit
Namq melius est hoc. Lucanus tani en
ip̃m ordinẽ uertit. Primo enĩ ꝓposuit de
in de narranit. Postea in uocauit᷑. Ut est.
nec site pectore uates accipio. Sane ob¬

Expanded text:
lius, omnes nobiles familias Romam tranlius, omnes nobiles familias Romam transtulit. Et sciendum bene hunc ordinem semper servare Vergilium, ut ante dicat Latium, inde Albam, post Romam. Quod et hoc loco fecit et in quinto libro «priscos docuit celebrare Latinos» et deinde «Albani docuere suos, nunc maxima porro accepit Roma etmos erat Hesperio in Latio quem protinus urbes Albanae coluere sacrum, nunc maxima rerum Roma colit». ATQVE ALTAE MOENIA ROMAE aut propter gloriam, aut propter aedificia ingentia aut quia in montibus conlocata est. MVSA MIHI CAVSAS MEMORA in tres partes dividunt poetae carmen suum: proponunt, invocant, narrant. Plerumque tamen duas res faciunt et ipsam propositionem miscent invocationi, quod in utroque opere Homerus fecit; namque hoc melius est. Lucanus tamen ipsum ordinem vertit; primo enim proposuit, inde narravit, postea invocavit, ut est «nec si te pectore vates accipio». Sane ob
Abbreviated transcription (Latin):
Primo italiam renuisse quosdam. qui appe¬
llebantur aborigines. bos postea aduentu
enee frigib in netos. latinos uno nomine
nũcupatos. Ergo descendũt latini. non
tantũ atroianis. s etiã ab originib. Est
autẽ uera expositio hec. Nõuimus qd̾
uicti uictoꝵ nom̃ accipiũt. potuit ergo
uictore enea perire nom̃ latinũ. sed
uolens fauorẽ sibi latu conciliare. nom̃
latinũ nõ solũ illis nõ sustulit. s etiam
troianis inposuit. Merito ergo illi tri¬
buit qd̃ in ip̃o fuerat ut posset perire.
Unde ⁊ ip̾e inducit ĩ duodecimo libro. ro¬
gantem uinonẽ ne pereat nom̃ latinũ.
Itẽ in execratione didonis legius. Nec
cũ se sub lege pacis inique. Iniqua enĩ
ꝑax est inqua nom̃ amittit ille q uicit.
¶Albaniq patres. Albam ab ascanio ꝯditã
cẽ ꝯstat. s a quo incertũ. utrũ acrense an
laui me filio. de qua re etiam liuius du¬
bitat. Hanc autẽ cũ euertiss tuluis hosti¬

Expanded text:
«primo Italiam tenuisse quosdam qui appe«primo Italiam tenuisse quosdam qui appellabantur Aborigines. Hos postea adventu Aeneae Phrygibus iunctos Latinos uno nomine nuncupatos». Ergo descendunt Latini non tantum a Troianis sed etiam ab Aboriginibus. Est autem vera expositio haec. Novimus quod victi victorum nomen accipiunt; potuit ergo victore Aenea perire nomen ‘Latinum’. Sed volens sibi favorem Latii conciliare nomen ‘Latinum’ non solum illis non sustulit, sed etiam Troianis inposuit. Merito ergo illi tribuit quod in ipso fuerat ut posset perire. Vnde et ipse inducit in duodecimo libro rogantem Iunonem ne pereat nomen Latinum; item in execratione Didonis legimus «nec cum se sub leges pacis iniquae»; iniqua enim pax est in qua nomen amittit ille qui vicit. ALBANIQVE PATRES Albam ab Ascanio conditam constat, sed a quo incertum est, utrum a Creusae an a Laviniae filio; de qua re etiam Livius dubitat. Hanc autem cum evertisset Tullus Hosti
Abbreviated transcription (Latin):
dimicauit quãdui adtẽpus facrutatis¬
ficiende ciuitatis ueniret Idẽ con ec tur¬
nus occũberet. aut romã ⁊ est sensus
dũ modo. Dum cõderet urbem. Aut
troiam aut lauro lauiniũ aut romam.
significat ¶ In ferretq deos latio. latiũ
dupler est unũ atiberi usq adfimidos.
Aluid inde usq ad uulturnũ. Latium¬
q latim. Ideo quia scit etiã nouos Idẽ
a fundis usq aduulturnũ. Latiũ autẽ¬
est dictũ qd̾ illic saturnus latuerit.
¶Inferretq deos latio. hoc est in latium
⁊ est usitata figura apud birgiliũ qd̾ enĩ
ꝑ accusatuiũ cũ p̃po sitione dicimus
dicebat᷑. ꝯtrariũ est qd̾ dicit ab enea la¬
tinos origenem ducere prima est io¬
cunda absolutio. Unde nõ referas ad
ꝑsonã s ad locũ. Namq unde adu̾biũ
est deloco nõ deductio ad ꝑsona. tam̃
cato in originib hoc dicit. euiꝰ auetori¬
tatem salustius sequit᷑ in bello catiline

Expanded text:
dimicavit quam diu ad tempus fadimicavit quam diu ad tempus faciendae civitatis veniret, id est donec Turnus occumberet: aut Romam, et est sensus dummodo conderet urbem. aut Troiam aut Laurolavinium aut Romam significat. Ad v. 6 Inferretque deos Latio Latium duplex est, unum a Tiberi usque ad Fundos, aliud inde usque ad Vulturnum. denique Laa Fundis usque ad Vulturnum. Latium autem dictum est quod illic Saturnus latuerit. ‘Inferretque deos Latio’ hoc est ‘in Latium’, et est figura usitata apud Vergilium. Quod enim per accusativum cum praepositione dicimus dicebatur, contrarium est quod dicit ab Aenea Latinos originem ducere. Prima est iucunda absolutio, ut ‘unde’ non referas ad personam, sed ad locum; namque ‘unde’ adverbium est de loco, non deductio a persona. Tamen Cato in Originibus hoc dicit, cuius auctoritatem Sallustius sequitur in bello Catilinae,
Abbreviated transcription (Latin):
celo descendit ab alto. ꝓ huc ⁊ in partici¬
pio. ⁊ qua uectus abas. ꝓqua uehebatur.
⁊ in noĩe ut memorẽ iunonis obiram
nõ que meminerat s que ĩ memoria
erat. De his autẽ hec tantũ que leta sũt
ponimus nec alia ad exẽpla eoꝵ forma¬
mus. ¶Multa quoq ⁊ bello passus.
duas ꝯiunctiones separatas naturalit̾
nemo ꝯiũgit. s hoc plerũq apoetis
causa metri fit. Ergo hic una uacat. sic̃
alio loco oixitq ⁊ proelia uoce diremit¬
¶ Bello passus. qd̾ ꝯtra turnũ gessit.
Dum conderet urbẽ. Tres hic sut signi¬
ficationes. aut enĩ troiam dicit quã ut
primũ in italiã uenit fec̃ eneas. de qua
ait. castrorũ ĩ memorẽ pinius aggere
cingit. ⁊ alio loco mercuruis. nec te tro¬
ia capit. Troiã autẽ dicit quã primu
fecit eneas. ⁊ liuius ĩ primo. ⁊ cato in
originib testant dũ enĩ hec fieret ab
comota sũt bella. Aut lauro laninium
⁊ significat. dum. donec. tamdui en ĩ

Expanded text:
descendit ab alto» pro ‘huc’; et in participio, ut «et qua vectus Abas» pro ‘qua vehebatur’; et in nomine, ut ‘memorem Iunonis ob iram’ non ‘quae meminerat’, sed ‘quae in memoria erat’. De his autem haec tantum quae lecta sunt ponimus nec ad eorum exemplum alia formamus. MVLTA QVOQVE ET BELLO PASSVS duas coniunctiones separatas naturaliter nemo coniungit, sed hoc plerumque a poetis causa metri fit. Ergo hic una vacat, sicut alio loco «dixitque et proelia voce diremit». ‘Bello passus’ contra Turnum. DVM CONDERET VRBEM tres hic sunt significationes: aut enim ‘Troiam’ dicit quam, ut primum in Italiam venit, fecit Aeneas, de qua ait «castrorum in morem pennis atque aggere cingit» et alio loco Mercurius «nec te Troia capit» – Troiam autem dici quam primum fecit Aeneas, et Livius in primo et Cato in originibus testantur — dum enim haec fieret, ab mota sunt bella: aut Laurolavinium, et significat 'dum' donec; tam diu enim
Abbreviated transcription (Latin):
flamas uomentẽ ut suꝑuis pleno nomini
aiecit opũ. Idẽ diues opum. sic hic uerbo
cũ enĩ plenũ sit expirat. addidit flãmas
nenti. scopulus autẽ aut abspeculando die¬
tus est aut ategimẽto nauiũ. atotoy orce
tia ÷i re Contigerũt autẽ ista cirta caphere¬
singula. ⁊ ne leue esset qd dixerat ego ad¬
didit eoꝵ regna. Sic salustius. uos autẽ.
gi. uionem uero aerẽ. ⁊ qm tenuitate hec
dementa paria sũt dixeru̾t esse geria¬
na.s quoniã uino hoc est aer subicetus.
igni Idẽ ioue iuix suꝑ posito clemento¬
mariti traditũ nom̃ est. Iouẽ aute aiou
a iuuando dicerũt. nulla enĩ res sic fo¬
uet om̃ia quẽadmodũ calor ¶Tot annoᷤᷤ
licenter in istis elocutionib ⁊aceusitiuo
te legi ⁊ totam noctem legi honestior
nõ troianoꝵ s oĩu generalit̾ ¶ Pretera.
Postea ut preterea uidit uoc portitor orci
mato. qd superius intermiscrat nũc red¬

Expanded text:
flammas vomentem. Et ut superius pleno nomini flammas vomentem. Et ut superius pleno nomini adiecit ‘opum’, id est «dives opum», sic hic verbo; cum enim plenum sit ‘exspirantem’, addidit ‘flammas’nenti. ‘Scopulus’ autem aut a speculando dictus est, aut a tegimento navium, ἀπὸ τοῦ σκεπάζειν. Contigerunt autem ista circa Capheresingula. et ne leve esset quod dixerat 'ego', addidit 'deorum regina'; sic Sallustius "vos autem, gi, Iunonem vero aerem, et quoniam tenuitate haec elementa paria sunt, dixerunt esse germana. sed quoniam Iuno, hoc est aer, subiectus est igni, id est Iovi, iure superposito mariti traditum nomen est. Iovem autem a iuvando dixerunt; nulla enim res sic fovet omnia quemadmodum calor. TOT ANNOS licenter in istis elocutionibus et accusativo te legi’ et ‘totam noctem legi’. Honestior non Troianorum, sed omnium generaliter. PRAETEREA postea, ut «praeterea vidit, nec portitor Orci MATO quod superius intermiserat nunc red
Abbreviated transcription (Latin):
Uile nõ uacat Nam duo aiaces fuerũt
⁊ fueruerũt ambo. s ira telamonius hic
amore ⁊ est greca figura si diennus
en eas anchise ⁊ sub audimus filius. hac
autẽ figura utimur cirea patres ⁊ cirea
maritos tantũ. ut uirgilius deiphoebe
manu quesita uindieta Unde plus dolet
uino alienis se uirib niti. Ut coli uł ĩ fero¬
rũ ut ip̃a flectere si nequeo supos acħ. in.
nõ dũ biemẽ ꝯtingit equis iam preterit
estas. ⁊ rapidiue potentia solis ¶aculata
in libris etruscoꝵ lectũ. iactus flumint
manubias dici.⁊ certa ẽẽumina possi¬
dẽtia fulminũ iactus. Ut iouẽ uulcanũ
mineruã Unde cauẽdũ est. ne aliis hoc
numinib demus. ¶ Enubib. scd̾m pbi¬
sicos qui dicũt collisione nubiũ fulm̃
creari. ¶Rates. abusiue naues. nã ꝓprie
rates sũt conexe in uicẽ trabes. ¶ Illum
auctorẽ silic cͥminis ¶ Eespirantẽ flãmas.
nõ aĩam dicit flãmas. s cũ aĩa fulminis

Expanded text:
Oilei. Et non vacat; nam et duo Aiaces fuerunt, et ambo furuerunt, sed ira Telamonius, hic amore. Et est graeca figura, si dicamus ‘Aeneas Anchisae’ et subaudiamus ‘filius’. Hac autem figura utimur circa patres et circa maritos tantum, ut Vergilius «Deiphobe manu quaesita vindicta. Vnde plus dolet Iuno alienis se viribus niti, ut Aeoli vel inferorum, sicut ipsa «flectere si nequeo superos, Acheronondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas» item «rapidive potentia solis». IACVLATA in libris Etruscorum lectum est iactus fulminum ‘manubias’ dici et certa esse numina possidentia fulminum iactus, ut Iovem Vulcanum Minervam. Cavendum ergo est ne aliis hoc numinibus demus. E NVBIBVS secundum physicos qui dicunt conlisione nubium fulmen creari. RATES abusive, ‘naves’; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. ILLVM auctorem scilicet criminis. EXSPIRANTEM FLAMMAS non animam dicit ‘flammas’, sed cum anima fulminis
Abbreviated transcription (Latin):
ppe uetor fatis. Re uera inꝗt fata me
phibent. Eigo uino igno ingnorat uim
fatoꝵ. s hoc nõ possumus dicere. quia
supius lectũ est siqua fata sinant. ⁊ au¬
dierat. hoc ergo est. om̃es res hoĩuz aut
ex nr̃a uoluntate descendi ut puta se¬
dere. surgere. aut ex fati necessitate ut
nt uolũtate ut nanigare uł bonoribus
frui. Añc denauigatione agĩt. ⁊ bene
inuisione in uidiose quasi etiã huiꝰ rei
potestatẽ ei possint fata de trabere. Est
⁊ alter latens sensus ut speret se regina
ꝯtra exulũ fata posse alud si minerua
numen inferuis ualuit contra fata
uictoꝵ ¶Pallas ne. Minerua aqo ty
cussione uł qd̾ pallantẽ gigante occideit¬
¶ Cassem. ad inuidiã posint ut ꝓuna
naui classem dicat. Sie uenus. nauib
infandũ amissis cũ orontes solus peri¬
ret. Aut re uera unã nauẽ significat. Ut
oratius. me uel extremos numidaꝵ in
agros classe releget classis enĩ dicta est

Expanded text:
PPE VETOR FATIS re vera, inquit, fata me prohibent. Ergo Iuno ignorat vim fatorum. Sed hoc non possumus dicere, quia superius lectum est «si qua fata sinant» et «audierat». Hoc ergo est: omnis res hominum aut ex nostra voluntate descendit, ut puta ‘sedere’, ‘surgere’, aut ex fati necessitate, m voluntate, ut ‘navigare’, ‘honoribus frui’. Nunc de navigatione agitur; et bene invidiose, quasi etiam huius rei potestatem ei possint fata detrahere. Est et alter latens sensus, ut speret se regina contra exulum fata posse aliquid, si Minervae numen inferius valuit contra fata victorum. PALLASNE Minerva ἀπὸ τοῦ cussione, vel quod Pallantem giganta occiderit. CLASSEM ad invidiam posuit, ut pro ‘una navi’ ‘classem’ dicat. Sic Venus «navibus infandum amissis», cum Orontes solus perisset. Aut re vera ‘unam navem’ significat, ut Horatius «me vel extremos Numidarum in agros classe releget»; classis enim dicta est
Abbreviated transcription (Latin):
ter loquẽti. Ut alibi. atq irxita uirgia trac¬
tat. ⁊ uoces dũ iactat mertis. ¶ A quilone.
ab aquilone¶Aduersa. otraria quia ad
italiã nauigantib aquilo ꝯtrarius est.
¶grangunt remi. uł gubernacula. uł qd̾
uerius est re uera remi. Antiqui enĩ ue¬
lis remis nauigabant. Ut ualidis q incũ¬
bere remis obliquat sinus in uẽtos. ¶Auer¬
tit. ꝓ auertit᷑. ⁊ est figura creberrima. po¬
test̾ nãq pactiui u̾bi sigͥficatioe passiuu
poni ut est ⁊ pictis bellant᷑ amazones ar¬
mis ꝓbellant nec nos debet mouere qd̾¬

Expanded text:
ter loqueter loquetat» et «voces dum iactat inanes». AQVILONE ab Aquilone. ADVERSA contraria, quia ad Italiam navigantibus Aquilo contrarius est. FRANGVNTVR REMI vel gubernacula, vel, quod melius est, re vera remi. Antiqui enim velis remisque navigabant, ut «validis incumbere remis obliquatque sinus in ventos». AVERTIT pro ‘avertitur’. Et est figura creberrima. Potest namque pro activi verbi significatione passivum poni, ut est «et pictis bellantur Amazones armis», pro ‘bellant
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m ẽẽ aĩa. ut est atq inuentos uita reces¬
bene elegit. cũ quib perisse debuerit. ip̃e enĩ
⁊ fortis est. ⁊ numinũ ꝓles. Recte ergo his
iungit᷑ in quib talia fuerũt. ¶ Sarpedon.¬
⁊ inultima possumus accẽtũ ponere ⁊ in
penultima.Nam homerus ⁊ sarpedonis de¬
clinauit.⁊ sarpedontis. Unde ⁊ uarus accẽ¬
tus est. sapedonis autẽ ante penultima h̃t
accẽtũ. Sarpedon sarpedonis ut mem non
acucũflexo uenit. qui est inultima sillaba
noĩatiui ut demofoon demofoontis. la co¬
saperdon filius iouis ⁊ laudamie occisus a
patroclo. ¶Si mois. hoc nom̃ ĩ tegrũ adnos
transiit. Unde suũ suo est accentu ꝓferendũ
Nã si eẽt latinũ in ante penultima hret accẽ¬
tũ. ꝗa scd̾a afine breuis est ¶ Subundis. ⁊
sub undis legimus ⁊ sub undas. si subundas
correcta ĩ tellige. si subundis uoluit. uaria
mortius fortitudo. ¶Talia iactanti. qnani¬

Expanded text:
iritum esse animam, unde est "atque in ventos vita recesiritum esse animam, unde est "atque in ventos vita recesbene elegit cum quibus perisse debuerit; ipse enim et fortis est et numinum proles. Recte ergo his iungitur in quibus talia fuerunt. SARPEDONet in ultima possumus accentum ponere et in paenultima: nam Homerus et 'Sarpedonis' declinavit et 'Sarpedontis', unde et varius accentus est: 'Sarpedonis' enim antepio est ‘Sarpedon Sarpedonis’, ut ‘Memnon a circumflexo venit qui est in ultima syllaba nominativi, ut ‘Demophoon Demophoontis’, ‘LaocoSarpedon Iovis filius et Laodamiae, occisus a Patroclo. SIMOIS nomen hoc integrum ad nos transiit, unde suo est accentu proferendum. Nam si esset Latinum, in antepaenultima haberet accentum, quia secunda a fine brevis est. SVB VNDIS et ‘sub undis’ legimus, et ‘sub undas’. 'correpta' intellege, si 'sub undis', 'volvit'; varia mortuis fortitudo. Ad v. 102 Talia iactanti inani
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ unus est ager fenicũ. Sic salustius.
romam generis dissertissimꝰ. Sane querit᷑
cur diomedẽ fortissimũ dixerit. cu post
achillẽ ⁊ aiacẽ ip̾e ẽ tertiꝰ. Unde ⁊ salustiꝰ
ait pͥmũ g̾coꝵ achillẽ młti dicũt Ideo for¬
tissimũ quia uixta homerũ ⁊ uenerem
uulnerauit ⁊ martẽ. alii ad gentẽ refe¬
rũt ꝙ achilles thessalus fuit. Aiax g̾cus
yiomedes danaus. Multi ad exscusatiõe
enec uolũt fortissimũ dictũ aquo eñ cõ¬
est. si enĩ latine diceret. o tytida debuit
ponere. omĩa enĩ patronomi ca que in
des exeũt apud latinos pͥme sũt declinat᷑.
Ut seuus nbi a eacide telo iacet hector.
¶Aiaz hanc. quasi cũ dolore banc aĩa dix̃.
quasi dicẽt que adlabores nata est ¶Eftũ¬
dere. scd̾m eos qui dicũt sanguinẽ ẽẽ aĩa
⁊ ip̃e alibi. Purpureã nomit ille aĩa. Nã
alio loco. alioꝵ opinionẽ se quit᷑. qui dieũt

Expanded text:
enim unus est ager Phoenicum. Item Sallustius enim unus est ager Phoenicum. Item Sallustius «Romani generis disertissimus». Sane quaeritur cur Diomedem fortissimum dixerit, cum post Achillem et Aiacem ipse sit tertius; unde et Sallustius ait «primum Graecorum Achillem». Multi dicunt ideo fortissimum, quia iuxta Homerum et Venerem vulneravit et Martem. alii ad gentem referunt, quod Achilles Thessalus fuit, Aiax Graecus, Diomedes Danaus. multi ad excusationem Aeneae volunt fortissimum dictum, a quo eum conest; si enim Latine diceret, ‘o Tydida’ debuit ponere. Omnia enim patronymica quae in ‘des’ exeunt apud Latinos primae sunt declinationis, ut «saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector». ANIMAM HANC quasi cum dolore ‘animam hanc’, icem, quae ad laborem nata est. effundere secundum eos qui dicunt sanguinem esse animam, ut ipse alibi "purpuream vomit ille animam" . nam alio loco aliorum opinionem sequitur, qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo enĩ qd̾ ẽ aqui ĩ quib mittit. ab eo
enĩ ꝙ est a quo. in is mittit. s a tertia
decłe in usu sũt dat̃s ⁊ abłtͣs płares. licet
antiqui omĩb usi sũt casib. Deniq cato
in originib ait. quesũt populi.⁊ declina¬
uit ques quium. Ut pupes pupiũ ¶ Doeni¬
bus altis. ꝓpter ꝓgama que altissima fue¬
rũt. ex quib om̃ia alta edificia ꝑgama
uocant᷑ sic̃ esculus dic̃. ¶ O petere ore
terrã petere Idẽ mori. possumus autẽ sic
uti hoc ẜmone ut ⁊ ꝑse plenus sit ⁊ re¬
cipiat adiectionẽ. Ergo dicimus oppetit. ⁊
morte oppetit. sic̃ ⁊ expirat ⁊ aĩa expirat¬
¶ Fortissime gentis. atq maͣtibus legimus
suplatuiũ gradũ nõ nisi genitiuo płari
iungi. Constat quidẽ s gens nom̃ est
enũtiatione singulare intellectu plurare
bene ergo unxit in gente enĩ plures sũt.
ut alibi. ⁊ p̾e dictissimꝰ agriphenicũ. non

Expanded text:
Ab eo enim quod est ‘a qui’ in ‘bus’ mittit, ab eo quod est ‘a quo’ in ‘is’ mittit, sed a tertia declinatione in usu sunt dativus et ablativus plurales, licet antiqui omnibus usi sint casibus. Denique Cato in Originibus ait «si ques sunt populi», et declinavit ‘ques quium’, ut ‘puppes puppium’. MOENIBVS ALTIS propter Pergama, quae altissima fuerunt, ex quibus omnia alta aedificia ‘pergama’ vocantur, sicut Aeschylus dicit. OPPETERE ore terram petere, id est mori. Possumus autem sic uti hoc sermone ut et per se plenus sit et recipiat adiectionem. Ergo dicimus et ‘oppetit’ et ‘mortem oppetit’, sicut et ‘expirat’ et ‘animam expirat’. FORTISSIME GENTIS atqui in artibus legimus superlativum gradum non nisi genetivo plurali iungi. Constat quidem, sed ‘gens’ nomen est enuntiatione singulare, intellectu plurale. Bene ergo iunxit. In gente enim plures sunt, ut alibi ipse «ditissimus agri Phoenicum»; non
Abbreviated transcription (Latin):
mus. sicut terentiꝰ qui ht salẽ qd̾ inte ẽ
Idest que res iite est. masculini est nõ
hoc accnsatiuo nõiatiuus esse potest. hoc
salem ¶Uulnus. De preterito dolorem
⁊ fictũ est. ut superiuis diximus. unde
enĩ sciret hoc pocta. Bene autẽ inpatiẽ¬
tiam doloris ostendit de trabendo ei so¬
latia. Ut in quarto solam inducit dido¬
nem. ¶Me nequid ago. mene. ne nõ
uacat. significat enĩ ergo ⁊ ẽ ꝯm̃ctio
rationał. ¶Incepto desistere. Tolerabiliꝰ
enĩ est nõ incoare ꝙͣ incepta deserere

Expanded text:
mus, ut Terentius «qui habet salem, quod in te est», mus, ut Terentius «qui habet salem, quod in te est», id est quae res in te est, masculini enim genhoc accusativo nominativus esse potest ‘hoc salem’. VVLNVS de praeterito ‘dolorem’ Et hoc fictum est, ut superius diximus. Vnde enim hoc sciret poeta? Bene autem inpatientiam doloris ostendit detrahendo ei solatia, ut in quarto solam inducit Didonem «en quid ago?». MENE ‘ne’ non vacat, significat enim ‘ergo’ et est coniunctio rationalis. INCEPTO DESISTERE tolerabilius enim est non inchoare quam incepta deserere
Abbreviated transcription (Latin):
ut hic intelligamus agebant᷑ fatis uino¬
nis. Idẽ uoluntate. ¶ Maria omĩa cir¬
cum. In fine accẽtum ponimus contra
morẽ latinũ. s corruptio facit hoc . Nãq
p̃positio post posita corrupt est sine du¬
bio ¶ Modis. difficultatis ¶Romanã con¬
dere gentẽ. Latenter ostendit bic odiũ
Iunonis eneam ꝑtulisse. qd romane
gentis auctor exstabat ¶ Uix. hoc loco
Ut adhuc desicilia possint uideri ¶Leti.
⁊ cũ om̃i intetione uł re nera leci leti¬
quãꝙͣ in congruũ sit post anchise mor¬
tem s interitus senũ minus doletur ⁊
magis letos intelligendũ ut sit causa
tur ubi letũ en eã siculo ꝓspexit abusq
bachino ¶Salis. maris. scdm homeꝵ
salẽ autẽ quo utimur singulari nume¬
ro tantũ dicimus. cũ iocos significamus
płirẽ tantũ ponimus nuͣm scd̾m lucanũ¬
qui ait nõ soliti risere sales. Aliquãdo
etiã urbanitatẽ ꝑ singularẽ nũm sigͥfica¬

Expanded text:
ut hic intellegamus, ‘agebantur fatis Iunout hic intellegamus, ‘agebantur fatis Iunonis’, id est voluntate. MARIA OMNIA CIRCVM in fine accentum ponimus contra morem Latinum, sed corruptio hoc facit; namque praepositio postposita corrupta est sine dubio. MOLIS difficultatis. ROMANAM CONDERE GENTEM latenter ostendit hinc odium Iunonis Aenean pertulisse, quod Romanae gentis auctor extabat. VIX hoc loco SICVLAE TELLVRIS ut adhuc de Sicilia possent videri. LAETI  cum intentione’; vel re vera ‘laeti’, quamquam incongruum sit post Anchisae mortem. Sed et interitus senum minus doletur, et ‘magis laetos’ intellegendum est, ut sit causa tur, ubi «laetum Aenean Siculo prospexit ab usque Pachyno». SALIS maris, secundum Homerum. Salem autem quo utimur singulari numero tantum dicimus; cum ‘iocos’ significamus, pluralem tantum ponimus numerum, ut Lucanus «non soliti lusere sales». Aliquando etiam ‘urbanitatem’ per singularem numerum significa
Abbreviated transcription (Latin):
te his aut suꝑ metũ carthaginis. bis quoq
accensa. ¶Relliquias. ut stet nersus gemi¬
nauit .l. nam inpsa reliquias dicimus.
Atq in mitis achilli. Bene scdm homeꝵ
segregauit ducem appło. Sic heneas ĩ
sedõ. post om̃iu casum pͥami separauit
ĩ teritũ aut forsitan ⁊ pͥami fuerit q̃ fata
requiras. ¶In mitẽ autẽ dirit etiã circa
extinctũ crudelẽ achilli. ꝓpter omoeteleu¬
ton detraxit . s. licteram. que plerũq ꝓ
sibilo habet᷑. nõ solũ necessitatis s etiam
euphonie causa. ut salustius aprincipio
urbis ad bellũ ꝑsi macedonicũ detrahitur
autẽ s. certie declinationis genitiuo.ꝯ
¶Acti fatis. si odio iunonis. quõdo acti
fatis. s hoc ip̃m uinonis odiũ fatale ẽ
laborat enĩ uirgilius mebil troianorum
meritis. s om̃ia fatis ascribere. est ⁊ aliter
sensus. Nim fatum uolũtatẽ legimus.
Ut fatis inique uinonis. Idest uolũtate

Expanded text:
de his, aut super metum Carthaginis his quoque de his, aut super metum Carthaginis his quoque accensa. RELLIQVIAS ut stet versus geminavit l, nam in prosa ‘reliquias’ dicimus. ATQVE INMITIS ACHILLI bene secundum Homerum segregat duces a populo; sic Aeneas in secundo post omnium casum Priami separavit interitum, ut «forsitan et Priami fuerint quae fata requiras». ‘Inmitem’ autem dixit etiam circa extinctum crudelem. ‘Achilli’ propter ὁμοιοτέλευτον detraxit s litteram, quae plerumque pro sibilo habetur non solum necessitatis sed etiam euphoniae causa, ut Sallustius «a principio urbis ad bellum Persi Macedonicum». Detrahitur autem s tertiae declinationis genetivo. ACTI FATIS si odio Iunonis fatifatis’? Sed hoc ipsum Iunonis odium fatale est. Laborat enim Vergilius nihil Troianorum meritis, sed omnia fatis adscribere. Est et alter sensus; nam fatum voluntatem legimus, ut «fatis Iunonis iniquae», id est voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
dio sillabam tulit. S cũ omes ẜmones
aut integri sint. aut pathos habeant. hi
ꝗ pathos habeant. ita ut lecti sũt debent
poni ꝙ etiã maro facit. Nam ⁊ repostus
⁊ porgite. de ennio transtulit. Integris
nitẽ ⁊ ip̃is utimur ⁊ eoꝵ exẽplo aliis.
uit ¶ Sprece inuria forme. Effexegesis
est. Hoc enĩ fuit uidicium paridis. Ut
que particula uacet. sicut alibi. dixitq.
⁊ proelia uoce diremit. licet nõ nulli se¬
parent dicentes aliud eẽ. Nũ ꝙͣ eñ con¬
unctio ponit̾᷑ nisi inter duas res ⁊ sprete
forme referũt adantigonem laomedontis
filia quã auinone ꝓpter forme arrogan¬
na deducit᷑. ¶ Rapti. Stu prati. Ut est rap¬
ta garamantide nimpha. ⁊ raptas sine
more sabinas. ¶Canimedis bonores. Tron¬
g regis troianoꝵ filii. honores autẽ dixit
bitus est. remota hebe uinonis filia que¬
inter sidera collocatus aquarii nomen
accepit. ¶ His accensa super. his suꝑ. aut

Expanded text:
dio syllabam tulit. Sed cum omnes sermones dio syllabam tulit. Sed cum omnes sermones aut integri sint aut pathos habeant, hi qui pathos habent ita ut lecti sunt debent poni, quod etiam Maro fecit; nam et «repostus» et «porgite» de Ennio transtulit; integris autem et ipsis utimur et eorum exemplo aliis. ulpa. spretaeque inivria formae epexegesis est, hoc enim fuit iudicium Paridis: ut 'que' particula vacet, sicut illo loco "dixitque et proelia voce diremit" . licet multi separent dicentes aliud esse; numquam enim coniunctio ponitur nisi inter duas res. et 'spretae formae' referunt ad Antigonam, Laomedontis filiam, quam a Iunone propter formae adroganna deducitur. RAPTI stuprati, ut est «rapta Garamantide nympha» et «raptas sine more Sabinas». GANYMEDIS HONORES Troi, regis Troianorum, filii. ‘Honores’ autem dixit m, remota Hebe, Iunonis filia, quinter sidera conlocatus aquarii nomen accepit. HIS ACCENSA SVPER ‘his super’ aut
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur. qd̾ potest ẽẽ eũ ꝓprio noĩe epithe¬
ton diei. ¶Prima. atqui bereules prior
ꝯtra troianos pugnauit unde modo pri¬
ma princeps accipiendũ est. Nam poeta
plerunq significationẽ nõiu dat parti¬
cipiis uł contra ut uoluentib annis si¬
gnificat enĩ uolubilib hac licentia ut
in hoc noĩe usus est ut primã ꝓprincipe
poneret.¶Ad troiam. Ad apud accusatiue
sunt p̃positiones. sed apud semꝑ in loco
torẽ quẽdã relictos. ⁊ alibi ad marcum
leccam te habitare uelle dixisti. ¶ Caris
argis. Illic enĩ eam coli om̃ib notũ est
argos autẽ in numeri siñgłam generis ne¬
utri est. ut Oratius. aptũ dicit equis argos
rum deriuatio nõis arguios facit no argo¬
¶S Cause irarũ. Nũc de preteritis loquitur
¶Alta mente repostũ. Secreta recondita.
Repostũ autẽ sincope est. Unã enĩ deme¬

Expanded text:
ponitur quod potest esse cum proprio nomine et epitheponitur quod potest esse cum proprio nomine et epitheton dici. PRIMA atqui Hercules prior contra Troianos pugnavit; unde modo ‘prima’ ‘princeps’ accipienda est. Nam poeta plerumque significationem nominum dat participiis, vel contra, ut «volventibus annis»; significat enim ‘volubilibus’. Hac licentia et in hoc nomine usus est, ut ‘primam’ pro ‘principe’ poneret. AD TROIAM ‘ad’ et ‘apud’ accusativae sunt praepositiones, sed ‘apud’ semper ‘in loco’torem quendam relictos», item «ad Marcum Laecam te habitare velle dixisti». CARIS ARGIS illic enim eam coli omnibus notum est. ‘Argos’ autem in numero singulari generis neutri est, ut Horatius «aptum dicet equis Argos rum derivatio nominis ‘Argivos’ facit, non ‘Argos’. CAVSAE IRARVM nunc de praeteritis loquitur. ALTA MENTE REPOSTVM secreta, recondita. ‘Repostum’ autem syncope est; unam enim de me