comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cs ucuistate soluant: solute cacdant. &e tremore suꝑioribꝰ afferant p̃mũ: dũ abscedt. Nlich̾ enĩ utiq
maguu sine moti ełꝰ cui hest: abscid̾t᷑. Deiñ cũ decid̃unt solido except resiliunt pile more. q̃ cũ
oriqti enltat ac sepiꝰ ellit᷑. iotiens a solo ĩ nouũ impetũ missa. Si ũ istagnantib a qͥs delata sunt.
hioapse casus uicina concittt fluctu. que subitũ uastũꝙ illisũ ex alto pondus ciect. Quidã ignib
uosuaut : qui sua sp̃m inttendit. & si acriꝰ institit: opposita diffundit. Si ui remissior fute. nich am¬
pslisqti moncas. ꝯiaens aqͥm spumare: igne subiecto. Qd in hac aq̃ facio indusa & angustai mul¬
tomas illiꝰ facere crelamꝰ cũ uiolentꝰ ac uastꝰ ingentes aquas excitat. Tunc ille uaporatione flue¬
tib p adis pͥmo cogit. deĩ ꝓturbat. lũ ille querens locu. om̃s angustias dimouet. & claustra sua

Expanded text:
rant: primum, dum abscedunt nihil enim utique magnum sine motu eius cui haesit absciditur; deinde, cum deciderunt, solido exceptae resiliunt pilae more quae, cum cecidit, exultat ac saepius pellitur, totiens a solo in nouum impetum missa; si uero in stagnantibus aquis delatae sunt, hic ipse casus uicina concutit fluctu, quem subitum uastumque illisum ex alto pondus eiecit. CAPUT 11 Quiduoluant, qui ui sua spiritum intendit et, si acrius institit, opposita diffindit, si uero remissior fuit, nihil amplius quam mouet. Uidemus aquam spumare igne subiecto: quod in hac aqua facit inclusa et angusta, multo magis illum facere credamus, cum uiolentus ac uastus ingentes aquas excitat: tunc illa euaporatione fluctibus plagis primo cogit, deinde proturbat; tunc ille quaerens locum omnes angustias dimouet et claustra sua
Abbreviated transcription (Latin):
Mira uelocitas eiꝰ. & mira b̾uitas ẽ. Prece̾a uiolentiꝰ celeriꝰq in t̾ra circaq eã uoluit᷑. Qͦ excel¬
sior: eo solutior laxiorq ẽ. & ob hoc disfundit᷑. Adice nc̃ qͦd &̃ si ĩ sũmũ ꝑtendet. uͥ sidib in¬
t̃ est. utiq ab eo motu qͥ uniũsũ trabte. solueret᷑. Quid enĩ ẽ illa conu̾sione mundi citaciꝰ:
hac om̃iũ uentoꝵ ĩ unũ congesta uis dissiparetur. & t̾ȩ solida fortisq cõpages. nedum
paricula acris torti. Pret̾ea manere in alto ñ pot igus tur biac ulbti. lonse oꝰa. pinaner abe¬

Expanded text:
mira uelocitas eius et mira breuitas est. Praeterea uiolentius celeriusque in terra circaque terram uoluitur; quo excelmira uelocitas eius et mira breuitas est. Praeterea uiolentius celeriusque in terra circaque terram uoluitur; quo excelsior, eo solutior laxiorque est et ob hoc diffunditur. Adice nunc quod, etiamsi in summum pertenderet, ubi sideribus iter est, utique ab eo motu qui uniuersum trahit solueretur: quid enim est illa conuersione mundi citatius? Hac omnium uentorum in unum congesta uis dissiparetur et terrae solida fortisque compages, nedum particula aeris torti. Praeterea manere in alto non potest ignis turbine illatus, nisi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
t̾reni hñt. Grauitas illos sua ĩ ꝑximo tenet. Atqͥ necẽẽ in his cometis dut᷑niorib celsioribq
plenior mat̾ia sit. Neq enĩ dutiꝰ apparerent: nͥ maiorib nutrim̃tis sustinerent᷑. Dicebam
mͦ. ñ posse diu u̾̃ticẽ ꝑmanere: nec supͣ lunã. aut usq in stellarũ locũ crescere. Nẽpe efficit
turbinẽ: pluriũ uentoꝵ int̾ ipsos luctatio. Hȩc diu ñ pot̾ eẽ. Nã cũ uagꝰ & incertꝰ sp̃s con¬
uolutatꝰ ẽ: nouissime uni uis om̃iũ: Nlulla aũ tẽpestas magna ꝑdurat. P rocellȩ qͣnto plus
habent uiriũ: tanto minꝰ tẽꝑis. Uenti cũ ad sumũ uenert̃: remiitunt᷑ om̃i uiolentia. Neceẽ
ẽ ipsa concitatione: in exitiũ sui tendant. Nemo itaq tͣbinẽ toto die uidit. ne hora quidẽ.

Expanded text:
terreni habent grauitas illos sua in proximo tenet: atqui necesse est in his cometis diuturnioribus celsioribusque terreni habent grauitas illos sua in proximo tenet: atqui necesse est in his cometis diuturnioribus celsioribusque plenior materia sit; neque enim diutius apparerent, nisi maioribus nutrimentis sustinerentur. Dicebam modo non posse diu uerticem permanere nec supra lunam aut usque in stellarum locum crescere. Nempe efficit turbinem plurium uentorum inter ipsos luctatio. Haec diu non potest esse: nam cum uagus et incertus spiritus conuolutatus est, nouissime uni uis omnium cedit; nulla autem tempestas magna perdurat procellae, quanto plus habent uirium, tanto minus temporis; uenti, cum ad summum uenerunt, remittuntur; omnia uiolenta necesse est ipsa concitatione in exitum sui tendant. Nemo itaque turbinem toto die uidit, ne hora quidem:
Abbreviated transcription (Latin):
abscondat. Dem̃ turbinũ motꝰ uagꝰ ẽ. & disiectus. & ut salustii uerb̃ utar: u̾ticosus. Cometarũ
aũ: cõpositꝰ & destinatũ it carpens. Num qͥs nr̃m credet lunã aut qͥnq sidera rapi uento. aut
turbine rotari: Ñ ut puto. Quare: Quia ñ ẽ illis ꝑturbatꝰ & ĩpotens cursꝰ. Ad cometas idem
tͣnsferamꝰ. ñ confuse nec tumultuose ao eunt: ut aliqͥs credat illos causis turbulentis & ĩconstan-¬
tib pelli. Dem̃ &ẽ si u̾tices isti cõp̃hendẽ t̾rena humidaq & ex humili in altũ expͥmere possent:
ñ tam suꝑͣ lunã efferrent. Om̃is illis usq ĩ nubilũ uis ẽ. Cometas aũ ĩmixtos stellis uidemꝰ.
ꝑ suꝑiora labentes. G ueri simile ñ ẽ. in tm̃ spaciũ ꝑseuerare turbinẽ. qͥ qͦ maior ẽ: maturius
ta citiꝰ ipsa se franget. Pretẽa humiliores illi cometȩ obhoc ut putat ñ exeunt altiꝰ: qͥa plꝰ

Expanded text:
abscondat. Deinde turbinum motus uagus est et disiectus et, ut Salustii uerbis utar, uerticosus, cometarum abscondat. Deinde turbinum motus uagus est et disiectus et, ut Salustii uerbis utar, uerticosus, cometarum autem compositus et destinatum iter carpens. Num quis nostrum crederet lunam aut quinque sidera rapi uento aut turbine rotari? Non, ut puto. Quare? Quia non est illis perturbatus et impotens cursus. Ad cometas idem transferamus: non confuse nec tumultuose eunt, ut aliquis credat illos causis turbulentis et inconstantibus pelli. Deinde, etiamsi uertices isti comprehendere terrena umidaque et ex humili in altum exprimere possent, non tamen supra lunam efferrent: omnis illis usque in nubilum uis est; cometas autem immixtos stellis uidemus per superiora labentes. Ergo ueri simile non est in tantum spatium perseuerare turbinem, qui quo maior est maturius ta citius ipsa se franget. Praeterea humiliores illi cometae ob hoc ut putat non exeunt altius quia plus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾eẽ. qͦd t̾rar exhalationes multa secũ arida ferentes: celsiorẽ petant partẽ. & in editiora
cȩli aqͥlone pellant᷑. Si illos aqͥlo ꝓpelleret: ad meridiẽ semꝑagerent᷑. q̃ uentꝰ hic nitit᷑. Atqͥ
uariȩ cucurrert᷑. ali ĩ ortũ. aliĩ i occasũ. om̃s in flexũ: qͦd it̃ ñ daret uentꝰ. Dem̃ si aqͥlonis
porũ: sp̃m u̾sat in turbinẽ. Tc̃ illa uis uenti circũeuntis qͥcqͥd intͣ se cõp̃ndit: cursu suo accen¬
dit. & leuat in altũ: ac tamdu manet splendor ignis exp̃ssi: qͣmdu alim̃ta sufficiunt. qͥbs
desinentibꝰ & ipse subsidit. Qui hoc dicit: ñ notat qͣlis sit turbinũ cursus. & qͣlis cometarũ.
Illoꝵ rapidꝰ ac uiolentꝰ & ipsis uentis citacior ẽ: cometar̃ lenis. & qͥ ꝑ diẽ noctẽq qͣntũ tͣnsierit

Expanded text:
interesse, quod terrarum exhalationes multa secum arida ferentes celsiorem petant partem et in editiora interesse, quod terrarum exhalationes multa secum arida ferentes celsiorem petant partem et in editiora caeli aquilone pellantur. si illos aquilo propelleret, ad meridiem semper agerentur, quo uentus hic nititur: atqui uarie cucurrerunt, alii in ortum, alii in occasum, omnes in flexum; quod iter non daret uentus. Deinde si aquilonis porum spiritum uersat in turbinem; tunc illa uis uenti circumeuntis quicquid intra se comprehendit cursu suo accendit et leuat in altum, ac tam diu manet splendor ignis expressi quamdiu alimenta sufficiunt; quibus desinentibus et ipse subsidit. Qui hoc dicit, non notat qualis sit turbinum cursus et qualis cometarum: illorum rapidus ac uiolentus et ipsis uentis citatior est, cometarum lenis et qui per diem noctemque quantum transierit
Abbreviated transcription (Latin):
& alia tẽpestatũ genã ad p̃scͥptũ reu̾tunt᷑. Ut breuit̾ aũ uoluntatẽ eiꝰ expͥmã: eadẽ fieri ratio
ne hos cometas existimat. ꝗͣ fuint ignes turbine eiecti. Hoc unũ int̾est. qͦd illi turbines ex su¬
piori parte in t̾ras depͥmunt᷑: hi de t̾ra ĩ suꝑiora eluctant᷑. Adũsus hȩc: multa dicuntur.
Primũ si uentꝰ in causa eẽt: nunꝗͣ cometes sine uento appareret. Nunc aũ & qͥ etissimo aere
apparet. Dem̃n si uento fieret: cũ uento cadet. & si uento inciꝑet: cresceret uento. Coq eẽt
ardentior: q̃ ille incitatior. His accedit illud qͦq qͦd uentꝰ multas aeris partes ĩpellit. come¬
tes uno loco apparet. Et. uentꝰ ĩ sublime ñ ꝑuenit. cometȩ aũ uisunt᷑ supͣ qͣm ire uentis licet.
Transit deiñ ad illos. qͦs ait ex eisdem causis fieri. qͥb illos qͦs dix̃ humiliores. Hoc tamen¬

Expanded text:
et alia tempestatum genera ad praescriptum reuertuntur. Ut breuiter autem uoluntatem eius exprimam, et alia tempestatum genera ad praescriptum reuertuntur. Ut breuiter autem uoluntatem eius exprimam, ne hos cometas existimat qua fiunt ignes turbine eiecti; hoc unum interest, quod illi turbines ex superiore parte in terras deprimuntur, hi de terra in superiora eluctantur. CAPUT 7 Aduersus haec multa dicuntur. Primum si uentus in causa esset, numquam cometes sine uento appareret: nunc autem et quietissimo aere apparet. Deinde si uento fieret, cum uento caderet; et si uento inciperet, cresceret uento eoque esset ardentior quo ille incitatior. His accedit illud quoque quod uentus multas aeris partes impellit, cometes uno loco apparet; et uentus in sublime non peruenit, cometae autem uisuntur supra quam ire uentis licet. Transit deinde ad illos quos ait ce
Abbreviated transcription (Latin):
mis ũ partib coactam. qͣlem fuisse in illa de qͣ mn retuli. callistenes tradit. Duo inqͥt epigeues
cometar᷑ genera sunt. Alii ardorẽ undiq effundunt: nec locũ mutant. Alii in unã partem
ignẽ uagum in modũ comȩ porrigunt. & stellas pret̾meant. Quales duo: ȩtate nr̃a uisi sunt.
Illi pͥores criniti undiq & ĩmoti. humiles fere sunt. & hisdẽ causis qͥbꝰ trabes facesq conflant᷑
ex intẽꝑie aeris turbidi. multa secũ arida humidaq t̾ris exhalata u̾santis. Pot̾̃ enĩ sp̃s ꝑ an¬
gusta elisus accende supͣ se positũ aera. plenũ alim̃tis idoneis igni. Dem̃ ꝓpellere ex nitido.ne
ex aliqͣ causa refsuat rursus ac remittatur. Dem̃ tt̃m ꝓximo die ac sequentibꝰ consurgere. & e¬
undem locũ inflãmare. Uidemꝰ enĩ uentos ꝑ cõplures dies: ad constitutũ redire. Pluuuiȩ qͦq

Expanded text:
mis uero partibus coactam, qualem fuisse in illa de qua modo rettuli Callisthenes tradit. Duo, inquit Epigenes, mis uero partibus coactam, qualem fuisse in illa de qua modo rettuli Callisthenes tradit. Duo, inquit Epigenes, cometarum genera sunt: alii ardorem undique effundunt nec locum mutant, alii in unam partem ignem uagum in modum comae porrigunt et stellas praetermeant quales duo aetate nostra uisi sunt. Illi priores criniti undique et immoti humiles fere sunt et isdem causis quibus trabes facesque conflantur ex intemperie aeris turbidi multa secum arida umidaque terris exhalata uersantis. Potest enim spiritus per angusta elisus accendere supra se positum aera plenum alimentis idoneis igni, deinde propellere et niti, donec ex aliqua causa refluat rursus ac remittatur, deinde iterum proximo die ac sequentibus consurgere et eundem locum inflammare: uidemus enim uentos per complures dies ad constitutum redire; pluuiae quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ter aesinit: & ipse se ui sua rumpit. Trabes aũ ñ tͣnscurrunt. nec p̃t̾uolant ut faces: s cõmo-¬
rant᷑. & in eadem cȩli parte collucent. Charmander qͦq in eo libro quẽ de cometis cõposuit:¬
ait. Anaxagore uisũ gͣnde insolitũq celo lum̃. magnitudinẽ amplȩ trab̾. & id ꝑ multos dies ful-
metẽ fuisse. Cetm ob nimiũ ardorẽ: ñ apparuisse sparsum ignẽ.: S ꝓcedente tẽꝑe cũ iã minus
flagraret: reddita suã cometis faciẽ. In qͦ igne multa quidem fuert digna: q̃ notarent᷑. Nichil
tam mag̃. ꝗͣ qͦd ut ille fulsit ĩ cȩlo: statĩ sup̃burĩ & helicen mare fuit. Nunqͥd gͦ aristotiles non
illam tm. s. om̃s trabes cometas ẽẽ credebat: Hanc habetis differentiã. qͦd his continuus iguis
ẽ: cet̾is sparsus. trabes enĩ flãmã ȩqualẽ hñt: nec ullo loco int̾missam aut languidã. In ulti-¬

Expanded text:
ter desinit et ipse se ui sua rumpit. Trabes autem non transcurrunt nec praeteruolant ut faces sed commoter desinit et ipse se ui sua rumpit. Trabes autem non transcurrunt nec praeteruolant ut faces sed commorantur et in eadem caeli parte collucent. Charmander quoque, in eo libro quem de cometis ait Anaxagorae uisum grande insolitumque caelo lumen magnitudine amplae trabis, et id per multos dies fulsimeten fuisse; ceterum ob nimium ardorem non apparuisse sparsum ignem, sed procedente tempore, cum iam minus flagraret, redditam suam cometis faciem. In quo igne multa quidem fuerunt digna quae notarentur, nihil tamen magis quam quod, ut ille fulsit in caelo, statim supra Burin et Helicen mare fuit. Numquid ergo Aristoteles non illam tantum sed omnes trabes cometas esse credebat hanc habentes differentiam quod his continuus ignis est, ceteris sparsus? Trabes enim flammam aequalem habent nec ullo loco intermissam aut languidam, in ulti
Abbreviated transcription (Latin):
na extundit. Trabes uͦ & faces. quȩ nullo alio int̾ se quã magnitudine distant: hoc mͦ fiunt. Cũ
humida t̾renaq in se globꝰ aliqͥs aeris clausit. quẽ turbinẽ dicimꝰ: q̃cũq fert᷑ p̃bet spẽm ignis ex-
tenti. Quȩ tã du durat: qͣmdiu mansit aeris illa cõpletio. humidi intͣ se t̾reniq multũ uehens.
Ut a pximis m̃dacis incipiã. falsũ ẽ faces & trabes expͥmi turbine. Turbo enĩ cͥca t̾ras concipit᷑.
ac fert᷑. Ieoq arbusta radicitꝰ uellit: & qͣcunq incubuit solũ nudat. siluas int̾im & tecta corri-¬
piens. inferior fere nubibꝰ. utiq nunꝗͣ altior. At contͣ trabes. redditior cęli pars ostentat. Itaq
nunꝗͣ nubib ostitert᷑. Pretea turbo om̃i nube uelociꝰ rapit᷑. & in orbẽ uertit᷑. Suꝑ ista ueloci-¬

Expanded text:
na extundit. Trabes uero et faces, quae nullo alio inter se quam magnitudine distant, hoc modo fiunt: cum na extundit. Trabes uero et faces, quae nullo alio inter se quam magnitudine distant, hoc modo fiunt: cum umida terrenaque in se globus aliquis aeris clausit, quem turbinem dicimus, quacumque fertur, praebet sptenti, quae tam diu durat quam diu mansit aeris illa complexio umidi intra se terrenique multum uehens. Ut a proximis mendaciis incipiam, falsum est faces et trabes exprimi turbine: turbo enim circa terras concipitur ac fertur ideoque arbusta radicitus uellit et, quacumque incubuit, solum nudat, siluas interim et tecta corripiens, inferior fere nubibus, utique numquam altior; at contra trabes editior caeli pars ostentat: itaque numquam nubibus obstiterunt. Praeterea turbo omni nube uelocius rapitur et in orbem uertitur; super ista ueloci
Abbreviated transcription (Latin):
Epigenes contͣart. chaldeos nicħ de cometis hab̾e cõpnsi. s uideri illos accendi turbine qͦdã aeris
concitati: & intorti. Primũ gͦ si tͥ uidet᷑: opiniones huiꝰ ponamꝰ: ac refellamꝰ. Huic uidetur płimũ
turiũ hab̾e ad om̃s sublimiũ motꝰ: stella sat̾ni. Hȩc cũ ꝓxima signa marti p̾mit: aut in lunȩ uici¬
niam tͣnsit. aut in solis incidit radios. natura uentosa & stigida. contrahit plurib locis aera. con-¬
globatq. Dem̃ si radios soł assumpsit: tonat. fulguratq. Si martẽ qͦq consentientẽ ht̃: fulmi-¬
nat. Pretea inqͥt aliã mati̾ã hñt fulmina. aliã fulgurationes. Aquar enĩ & om̃is humidi euapo-
ratio: splendores tm̃ cęli contͣ iccũ minaces mouet. Illa aũ calidior sicciorq t̾rar̃ exalatio: fulmi-¬

Expanded text:
Epigenes contra ait Chaldaeos nihil de cometis habere comprensi, sed uideri illos accendi turbine quodam aeris Epigenes contra ait Chaldaeos nihil de cometis habere comprensi, sed uideri illos accendi turbine quodam aeris concitati et intorti. Primum ergo, si tibi uidetur, opiniones huius ponamus ac refellamus. Huic uidetur plurimum uirium habere ad omnes sublimium motus stella Saturni. Haec, cum proxima signa Marti premit aut in lunae uiciniam transit aut in solis incidit radios, natura uentosa et frigida contrahit pluribus locis aera conglobatque; deinde si radios solis assumpsit, tonat fulguratque; si Martem quoque consentientem habet, fulminat. Praeterea, inquit, aliam materiam habent fulmina, aliam fulguratio splendores tantum caeli citra ictum minaces mouet, illa autem calidior sicciorque terrarum exhalatio fulmi
Abbreviated transcription (Latin):
suspicari seat plures stellas eẽ q̃ currant s nec numer̃ illar̃ posuit nec nomina. ñdũ cõp̃hensis
quinq siderũ cursib. Cudoxꝰ pͥmꝰ ab egipto hos motꝰ in greciã tͣnstulit. Hic tam̃ de cometis ui¬
chil dicit. Ex qͦ apparet. ne apud egiptios quidem qͥb maior cęli cura fuit hanc partẽ elabo¬
ratam. Conon p̾stea diligens & ipse inqͥsitor. defectiones quidẽ solis seruatas ab egiptis collega.
nullã aũ m̃tionẽ fecit cometar̃. ñ p̃t̾mnissurꝰ: si qͥd explorati apud illos cõꝑisset. Duo certe qͥ apud
chaldeos studuisse se dicunt. epigenes. & apolloniꝰ mundiꝰ ꝑitissimꝰ inspiciendoꝵ nat᷑aliũ: int̾ se
dissident. Hic enĩ ait cometas in numero stellar̃ errantiũ poni ã chaldeis. teneriq cursus eorum.

Expanded text:
suspicari se ait plures stellas esse quae currant, sed nec numerum illarum posuit nec nomina, nondum comprehensis suspicari se ait plures stellas esse quae currant, sed nec numerum illarum posuit nec nomina, nondum comprehensis quinque siderum cursibus. Eudoxus primus ab Aegypto hos motus in Graeciam transtulit; hic tamen de cometis nihil dicit: ex quo apparet ne apud Aegyptios quidem, quibus maior caeli cura fuit, hanc partem elaboratam. Conon postea, diligens et ipse inquisitor, defectiones quidem solis seruatas ab Aegyptiis collegit, nullam autem mentionem fecit cometarum, non praetermissurus, si quid explorati apud illos comperisset. Duo certe, qui apud Chaldaeos studuisse se dicunt, Epigenes et Apollonius Myndius, peritissimus inspiciendorum natalium, inter se dissident. Hic enim ait cometas in numero stellarum errantium poni a Chaldaeis tenerique cursus eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
& tenui constare materia: nec ob hoc discuti assiduo celi curtũactu. Illo qͦq ꝑtinebit hȩc excussis¬
se. iet sciamꝰ utrũ mundus t̾ra stante cͥcũeat: an mnundo stante t̾ra u̾tatur. fuert enĩ qͥ dicẽnt nos eẽ.
qs itrũ natura nescientes ferat. nec celi niotu fieri eitus & occasus. ipsos oriri & occid̃e. Digna res
contẽpłatione. ute sciamꝰ in qͣ rerũ stati simꝰ. pigerrimã sortiti: an uelocissimã sedem. Circa nosds̃
om̃a.: an nos agat. Necessariũ ẽ aũ: uet̾es ortus cometarũ hab̾e collectos. Dep̃hendi enĩ ꝓpt̾ rarita¬
tẽ eoꝵs cursus ñ potest. nec explorari an uices seruent. & illos ad suũ diem certꝰ ordo ꝓducat.
Noua hec celestiui obseruatio ẽ. & nuꝑ in greciã inuecta. Democritꝰ qͦq subalissimꝰ antiqͥrũ omniũ:

Expanded text:
 tenui constare materia nec ob hoc discuti assiduo caeli circumactu. Illo quoque pertinebit haec excussis tenui constare materia nec ob hoc discuti assiduo caeli circumactu. Illo quoque pertinebit haec excussisse ut sciamus utrum mundus terra stante circumeat an mundo stante terra uertatur. Fuerunt enim qui dicerent nos esse quos rerum natura nescientes ferat, nec caeli motu fieri ortus et occasus, nos ipsos oriri et occidere: digna res contemplatione, ut sciamus in quo rerum statu simus, pigerrimam sortiti an uelocissimam sedem, circa nos deus omnia an nos agat. Necessarium est autem ueteres ortus cometarum habere collectos. Deprehendi enim propter raritatem eorum cursus adhuc non potest, nec explorari an uices seruent et illos ad suum diem certus ordo producat. Noua haec caelestium obseruatio est et nuper in Graeciam inuecta. Democritus quoque, subtilissimus antiquorum omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
lida quȩdam t̾renaq corpora. quȩ ꝑ igneos labentia tractus: inde splendorẽ trahant
calorẽq ñ de suo clara. In qͣ opinione magni fuert̃ uiri. qͥ sid̃a credidunt ex duro
concreta. & ignẽ alienũ pascentia. Nam ꝑ sc inqͥunt flãma diffugeret: nͥ aliqͥd habet qͦd
ceneret. &ꝰ q̃ tencret᷑. conglobatãq nec stabili iditã corꝑi. ꝑfecto iã mundꝰ turbine suo dissi
paset. ad̾ hec inuestiganda: ꝓdđit querẽ. nũ cometȩ conditiõis sint: cuiꝰ suꝑiora. Uident᷑ enĩ
a nllis quedam habe cõmumꝰa ortꝰ & occasus. ipsam qͦq qͣuis spargat᷑ & longuis exeat faciẽ. E quȩ
eni ieni ei splendidiq sunt. Itaq si omia t̾rena sida sunt. his qꝰq cadem sors erit. Si uͦ nicħ aliud
suit q̃mi purꝰ ignis: manentq m̃ sib senis: nec illos conu̾sio mundi soluit & uelocitas: illa qͦq posst̃¬

Expanded text:
lida quaedam terrenaque corpora, quae per igneos tractus labentia inde splendorem trahant lida quaedam terrenaque corpora, quae per igneos tractus labentia inde splendorem trahant caloremque, non de suo clara. In qua opinione magni fuere uiri, qui sidera crediderunt ex duro concreta et ignem alienum pascentia. Nam per se, inquiunt, flamma diffugeret, nisi aliquid haberet quod teneret et a quo teneretur, conglobatamque nec stabili inditam corpori profecto iam mundus turbine suo dissiere num cometae condicionis sint cuius superiora. Videntur enim cura illis quaedam habere communia: ortus et occasus, ipsam quoque, quam uis spargatur et longius exeat, faciem aeque enim ignei splendidique sunt. Itaque si omnia terrena sidera sunt, his quoque eadem sors erit; si uero nihil aliud sunt quam purus ignis manensque mensibus senis nec illos conuersio mundi soluit et uelocitas, illa quoque possunt et
Abbreviated transcription (Latin):
tionib ac remissionib tẽꝑando: fouet. qͦd lunã nunꝗͣ implet nͥ adũsam sibi: nec obscu-
nem enuicuit: exspectamꝰ. iutrogamꝰ. ostendimꝰ. Adeo naturale ẽ inag̃ noua: qͣm magna
mirari. Idem ĩ cometis fit. Si rarꝰ & insolitȩ figurȩ ignis apparuit: nemo ñ scire quid
sit cupit. & oblitꝰ alioꝵ de aduenticio querit. ignarꝰ utrũ debeat mirari: an timere. Non
enĩ desunt qͥ t̾reant: qͥ significationes eiꝰ graues p̃dicent. Sciscitant᷑ itaq & cognoscere
uolunt. ꝓdigiũ sit an sidus. An ne hercules ñ alius qͥs. aut magnificentiꝰ q̃sierit. aut didi¬
cerit utiliꝰ: quã de stellarũ siderq natura. utrũ flãma contracta qͦd & uisus nost̾ affir¬
mat. & ipsum ab illis fluens lum̃. & calor inde descendens: an ñ sint flãmei orbes. s so¬

Expanded text:
sionibus ac remissionibus temperando fouet, quod lunam numquam implet nisi aduersam sibi nec obscuratsionibus ac remissionibus temperando fouet, quod lunam numquam implet nisi aduersam sibi nec obscuratnem emicuit, spectamus interrogamus ostendimus: adeo naturale est magis noua quam magna mirari. Idem in cometis fit: si rarus et insolitae figurae ignis apparuit, nemo non scire quid sit cupit et, oblitus aliorum, de aduenticio quaerit, ignarus utrum debeat mirari an timere. Non enim desunt qui terreant, qui significationes eius graues praedicent. Sciscitantur itaque et cognoscere uolunt prodigium sit an sidus. At mehercules non aliud quis aut magnificentius quaesierit aut didicerit utilius quam de stellarum siderumque natura, utrum flamma contracta, quod et uisus noster aflirmat et ipsum ab illis fluens lumen et calor inde descendens, an non sint flammei orbes, sed so
Abbreviated transcription (Latin):
gnitudinẽ consuetudo subducit. Ita enĩ cõpositi sumꝰ: ut nos cotidiana & si admira¬
tione digna sunt: tͣnseant. Contͣ minimar̃ qͦq rer̃ si insolite ꝓdierunt. spectaculũ: dulce
fiat. Hic itaq cȩtꝰ astroꝵ. qͥb imm̃si corꝑis pulchr itudo distinguit᷑: popłm ñ conuocat. At
cũ aliqͥd ex more mutatũ ẽ: om̃iũ uultꝰ in celo ẽ. Sol spectatorẽ nͥ defecit: ñ habet. Nemo
obseruat limã. nͥ laborantẽ. Tunc urbes conclamant. tc̃ ꝓ se qͥsq suꝑsticione uana strepitat.
Quanto illa maiora sunt. qͦd sol totidem ut ita dicã gradꝰ. qͣt dies habet. & annũ cͥcuitu
suo claudit. qͦd a solsticio ad minuendos dies ũtit᷑. Ed ã solsticio statĩ inclinat: & dat no¬
ctib spaciũ. Qͦd sid̃ã abscondit. qͦd t̾ras cũ tanto maior sit illis ñ urit. s calorem suũ ĩten¬

Expanded text:
gnitudinem rerum consuetudo subducit: ita enim compositi sumus ut nos cotidiana, etiamsi admiragnitudinem rerum consuetudo subducit: ita enim compositi sumus ut nos cotidiana, etiamsi admiratione digna sunt, transeant, contra minimarum quoque rerum, si insolitae prodierunt, spectaculum dulce fiat. Hic itaque coetus astrorum, quibus immensi corporis pulchritudo distinguitur, populum non conuocat: at cum aliquid ex more mutatum est, omnium uultus in caelo est. Sol spectatorem, nisi deficit, non habet; nemo obseruat lunam nisi laborantem: tunc urbes conclamant, tunc pro se quisque superstitione uana strepit. At quanto illa maiora sunt, quod sol totidem, ut ita dicam, gradus quot dies habet et annum circuitu suo claudit, quod a solstitio ad minuendos dies uertitur, quod ab aequinoctio statim inclinat et dat noctibus spatium, quod sidera abscondit, quod terras, cum tanto maior sit illis, non urit sed calorem suum inten
Abbreviated transcription (Latin):
ris nicħ int̾eẽ. int̾ exiguũ tempꝰ & longũ. horȩ sunt qͣs ꝑdimꝰ. Puta dies eẽ. puta m̃ses. puta
annos. ꝑdimꝰ illos nempe ꝑituios. Qͥd oro te refert nũ ꝑueniã ad illos: fluit tẽpꝰ. & auidis¬
simos sui deserit. Nec qͦd futurũ ẽ. meũ ẽ: nec fuit in puncto fugientis tẽporis. Pendeo &
magni ẽ: modicũ fuisse. Clegant̾ ille leliꝰ sapiens dicenti cuidã sexaginta annos habeo: hos
inquit: sexagita quos ñ habes: Ne ex hoc quidẽ intelligimꝰ in cõp̃hensibilis uitȩ conditio¬
nem. & sortẽ tẽporis semꝑ alieni : qͦd annos numeramꝰ amissos: Hoc affigamꝰ aĩo: hoc nob̾
tare : ne mortis nom̃ reformides. Effice illã cogitacione multa familiarẽ. ut si ita tulerit:
consurgat: utiq uͥ nouũ aliqͦd ẽ cęlo miraculũ fulsit. Nam ꝗͣdu solita decurrt̾ ma¬

Expanded text:
ris nihil interesse inter exiguum tempus et longum. Horae sunt quas perdimus; puta dies esse, puta menses, puta ris nihil interesse inter exiguum tempus et longum. Horae sunt quas perdimus; puta dies esse, puta menses, puta annos: perdimus illos nempe perituros. Quid, oro te, refert num perueniam ad illos? Fluit tempus et auidissimos sui deserit; nec quod futurum est meum est nec quod fuit: in puncto fugientis temporis pendeo, et magni est modicum fuisse. Eleganter ille Laelius sapiens dicenti cuidam "Sexaginta annos habeo", "Hos", inquit, "dicis sexaginta quos non habes". Ne ex hoc quidem intellegimus incomprehensibilis uitae condicionem et sortem temporis semper alieni, quod annos numeramus amissos? Hoc affigamus animo, hoc nobis tare, ne mortis nomen reformides; effice illam tibi cogitatione multa familiarem, ut, si ita tulerit, consurgat, utique ubi nouum aliquod e caelo miraculum fulsit. Nam quamdiu solita decurrunt, ma
Abbreviated transcription (Latin):
Graue ẽ potꝰ semel incidat: ꝗͣ semꝑ impendeat. Ego aũ ꝑire timeã. cũ t̾ra añ me ꝑeat. cũ ista
quȩ qͣtiunt᷑. q̃ qͣtiunt. & ĩ in uiriã nr̃am ñ sine sua ueniunt : Helicen burimq totas mare
accepit. ego de uno corpusculo timeã : Supͣ oppida duo nauigat᷑. duo autẽ quȩ nouimꝰ. quȩ
in nrãm noticiã memoria lit̾is seruata ꝑduxit. Quã multa alia aliis locis mersa sunt. Qt
popłos aut t̾ra. aut infra se mare inclusit. Ego recusem mei finẽ. cũ sciã me sine fine ñ eẽ. ĩmo
cũ sciã om̃ia eẽ finita. Ego ultimũ suspiriũ timeã: Qͣntũ potes itaq ipse te coartare luci¬
li: contͣ metũ mortis. Hic est qui nos humiles facit. Hic ẽ qui uitã ipsam cui parcit inqui¬
etat ac ꝑdit. Hic om̃ia ista dilatat: t̾rar̃ metꝰ & fulmina. Quȩ om̃ia constant̾ si cogitaue¬

Expanded text:
graue est: potius semel incidat quam semper impendeat. Ego autem perire timeam, cum terra ante me pereat, cum ista graue est: potius semel incidat quam semper impendeat. Ego autem perire timeam, cum terra ante me pereat, cum ista quatiantur quae quatiunt et in iniuriam nostram non sine sua ueniant? Helicen Burinque totas mare accepit: ego de uno corpusculo timeam? Supra oppida duo nauigatur duo autem quae nouimus, quae in nostram notitiam memoria litteris seruata perduxit: quam multa alia aliis locis mersa sunt, quot populos aut terra aut infra se mare inclusit!: ego recusem mei finem, cum sciam me sine fine non esse? Immo cum sciam omnia esse finita, ego ultimum suspirium timeam? Quantum potes itaque, ipse te cohortare, Lucili, contra metum mortis: hic est qui nos humiles facit; hic est qui uitam ipsam, cui parcit, inquietat ac perdit; hic omnia ista dilatat, terrarum motus et fulmina. Quae omnia feres constanter, si cogitaue
Abbreviated transcription (Latin):
agrosq clade cõplexa: qui nolet illã eã accipiat. Qͥd aliud debeo. qͣm ȩxeuntẽ hor¬
tari. & cũ bonis ominib emittere: Uade fortit̾. uade felicit̾. Nich dubitaueris.
redderis. Non de re.s de tempore ẽ questio. facis qͥd qͣndoq faciendũ ẽ Nec rogau̾s
nec timueris. nec te uelut in aliqͦd malũ exiturũ: tuleris rec̾. Rerũ natura te q̃ genuit:
expectat. & locꝰ melior ac tutior. Illic ñ tremunt t̾rȩ. nec int̾ se uenti cũ magno nubium
fragore concurit̾. ñ incendia regiones urbesq uastant. ñ naufragioꝵ totas classes sorbentiũ
metꝰ ẽ. N arma contͣriis disposita uexillis. & in mutuã ꝑnitiem multoꝵs miliũ par furor.
N pestilentia & ardentes ꝓmiscue cõmunes popłis cadentib rogi. Istud leue c̃. qͥd timenius :

Expanded text:
agrosque pari clade complexa, qui uolet illam accipiat. Quid aliud debeo quam exeuntem horagrosque pari clade complexa, qui uolet illam accipiat. Quid aliud debeo quam exeuntem hortari et cum bonis ominibus emittere? "Uade fortiter, uade feliciter! Nihil dubitaueris: redderis. Non de re sed de tempore est quaestio, facis quod quandoque faciendum est. Nec rogaueris nec timueris nec te uelut in aliquod malum exiturum tuleris retro: rerum natura te, quae genuit, expectat et locus melior ac tutior. Illic non tremunt terrae nec inter se uenti cum magno nubium fragore concurrunt, non incendia regiones urbesque uastant, non naufragiorum totas classes sorbentium metus est, non arma contrariis disposita uexillis et in mutuam perniciem multorum milium par furor, non pestilentia et ardentes promiscue communes populis cadentibus rogi". Istud leue est: quid timemus?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbatione mundi: totũ in t̾ras u̾tet occeanũ. Securꝰ aspiciet fulminantis celi trucem
atos horridam faciẽ. fiangat᷑ licet cȩlũ. & iges suos in exitiũ omniũ: in pͥmis suũ mis¬
ceat. Securꝰ aspiciet ruptis cõpagib dehiscens solum. Illa inferoꝵ regna retegant᷑: sta¬
bit suꝑ illam uoraginẽ intrepidus. & fortasse qͦ debebit cade: desiliet. Qͥd ad me. qͣm
magna sint quib ꝑeo: Ipsũ ꝑire ñ magnũ ẽ. Prom̃ si uolumꝰ eẽ felices: si nec homi¬
num. nec deoꝵꝰ. nec rerũ timore u̾sari: si despicere fortunã suꝑuacua ꝓmittentẽ. leuia
minitatitẽ: si uolumꝰ tͣnquille degere. & ipsis diis de felicitate controu̾siam agere:
aĩa ĩ expedito ẽ habenda. Siue illã insidiȩ. siue morbi petent: siue hostiũ gladii.
siue insular᷑ cadentiũ fragor. siue ipsarũ ruina t̾rarũ. siue uasta uis igniũ: urbes

Expanded text:
perturbatione mundi totum in terras uertet oceanum; securus aspiciet fulminantis caeli trucem perturbatione mundi totum in terras uertet oceanum; securus aspiciet fulminantis caeli trucem atque horridam faciem, frangatur licet caelum et ignes suos in exitium omnium, in primis suum, misceat; securus aspiciet ruptis compagibus dehiscens solum, illa licet inferorum regna retegantur. Stabit super illam uoraginem intrepidus et fortasse quo debebit cadere desiliet. Quid ad me quam magna sint quibus pereo? Ipsum perire non magnum est. Proinde si uolumus esse felices, si nec hominum nec deorum nec rerum timore uersari, si despicere fortunam superuacua promittentem, leuia minitantem, si uolumus tranquille degere et ipsis diis de felicitate controuersiam agere, anima in expedito est habenda: siue illam insidiae siue morbi petent siue hostium gladii siue insularum cadentium fragor siue ipsarum ruina terrarum siue uasta uis ignium urbes
Abbreviated transcription (Latin):
aio uenit robur. ꝗͣ a bonis artib. ꝗͣ a contẽplatione nature. Quẽ enĩ ñ hic ipse casus ad¬
u̾sus om̃s firmauerit. erexerit: Quid ẽ enĩ cur ego hominẽ aut ferã. qͥd ẽ cur sagittã
aut lanceã tremã: Maiora me ꝑicula expectant. fulminib & t̾ris & magnis naturȩ
partib petĩ. Ingenti itaq animo mors ꝓuocanda est. Siue nos eqͦ uastoq impetu ag¬
gredit᷑. siue cotidiano & uulgari exitu. Nichil refert qͣm minax ueniat: qͣntuq sit qͦd in
nos trabat. Qd a nob̾ petit minimũ ẽ. Hoc senectꝰ a nob̾ ablat᷑a ẽ. hoc auricłȩ dolor.
Hoc humoris in nob̾ corrupti abundantia: hoc cibꝰ parũ obsequens stomacho. hoc
pes leuit᷑ offensus. Pusilla res est hominis anima. ẜ ingens res contẽptꝰ aĩȩ. Hanc qͥ con-¬
tempsit: securꝰ uidebit maria turbari. &̃ si illa om̃s excitauert᷑ uenti. & si estꝰ aliqua

Expanded text:
animo uenit robur quam a bonis artibus, quam a contemplatione naturae. Quem enim non hic ipse casus adanimo uenit robur quam a bonis artibus, quam a contemplatione naturae. Quem enim non hic ipse casus aduersus omnes firmauerit, erexerit? Quid est enim cur ego hominem aut feram, quid est cur sagittam aut lanceam tremam? Maiora me pericula expectant: fulminibus et terris et magnis naturae partibus petimur. Ingenti itaque animo mors prouocanda est, siue nos aequo uastoque impetu aggreditur, siue cotidiano et uulgari exitu. Nihil refert quam minax ueniat quantumque sit quod in nos trahat; quod a nobis petit minimum est: hoc senectus a nobis ablatura est, hoc auriculae dolor, hoc umoris in nobis corrupti abundantia, hoc cibus parum obsequens stomacho, hoc pes leuiter offensus. Pusilla res est hominis anima, sed ingens res contemptus animae: hanc qui contempsit securus uidebit maria turbari, etiamsi illa omnes excitauerunt uenti, etiamsi aestus aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Reliquiȩ deĩn residui sp̃s. ñ idem possunt. noc illis pugna opꝰ ẽ. cũ iã uiã inuen̾i̾nt.
sequantq ea qͣ pͥma uis ac maxima euasit. Hoc qͦq dignũ menoria iudico: ab eru-¬
diassimo & gͣuissimo uiro cognitũ. Forte enĩ cũ hoc euenit: lauabat᷑. Uidisse se affir¬
mat in balneo tessellas quib solũ erat stratũ. alt̾am ab alt̾a separari. ttẽq cõmitti. Et aꝗͣ
mꝰ recipi in cõmissuras paium̃to recedente: mͦ cõp̃sso hullire & elidi. Cundẽ audiui
narrantẽ. uidisse se mat̾ias molliꝰ crebriꝰq tremere. qͣm nat᷑a duri sinit. Hȩc lucili ui¬
roꝵ optime: qͣntũ ad ipsas causas. Illa nc̃ quȩ ad confirmationẽ mimoꝵs ꝑtinent: quos
mag̃ refert nr̃a fortiores fieri: qͣm doctiores. S alt̾m sine alt̾o ficñ fit. Non̾ enĩ aliunde

Expanded text:
reliquiae deinde residui spiritus non idem possunt, nec illis pugna opus est, cum iam uiam inuenerint reliquiae deinde residui spiritus non idem possunt, nec illis pugna opus est, cum iam uiam inuenerint sequanturque ea qua prima uis ac maxima euasit. Hoc quoque dignum memoria iudico ab eruditissimo et grauissimo uiro cognitum forte enim, cum hoc euenit, lauabatur: uidisse se affirmat in balneo tessellas quibus solum erat stratum alteram ab altera separari iterumque committi et aquam modo recipi in commissuras pauimento recedente, modo compresso bullire et elidi. Eundem audiui narrantem uidisse se macerias mollius crebriusque tremere quam natura duri sinit. CAPUT 32 Haec, Lucili, uirorum optime, quantum ad ipsas causas: illa nunc quae ad confirmationem animorum pertinent. Quos magis refert nostra fortiores fieri quam doctiores; sed alterum sine altero non fit: non enim aliunde
Abbreviated transcription (Latin):
ta cõpegit. Qd si totos parietes. & totas findit domos. & lat̾a magnarũ t̾riũ qͣ solida sint.
scindit & pilas oꝑibꝰ subditas dissipat: qͥd ẽ. qͣre qͥsqͣm digiũ annotari puret sectã eẽ eqͣliter
ab imno ad caput in partes duas statuã: Quare tam̃ ꝑ plures dies motꝰ fuit: Non desit enĩ
assidue tremere cãpania clem̃tiꝰ quidem: s cũ ingenti dampno. qͥa qͣssa qͣtiebat. qͥb ad ca-¬
dendũ male stantibꝰ ñ erat impelli. s agitari. Nondũ uidelicet sp̃s̃ om̃is exierat. s adhuc
emissa sui parte. maiore oberrabat. Int̾ argum̃ta qͥbꝰ ꝓbat᷑ spu ista fieri: ñ ẽ qͦd dubites
& hoc ponere. Cũ maximꝰ editꝰ tremor ẽ. qͦ in urbas t̾rasq seuitũ ẽ: ñ pot̃ par illi sub¬
sequi aliꝰ. s pꝰ maximũ lenes motꝰ st̃: qͥa iã uehem̃tius exitũ uentis luctantib fecit.

Expanded text:
ta compegit. Quod si totos parietes et totas findit domos et latera magnarum turrium, quamuis solida sint, ta compegit. Quod si totos parietes et totas findit domos et latera magnarum turrium, quamuis solida sint, scindit et pilas operibus subditas dissipat, quid est quare quisquam dignum adnotari putet sectam esse aequaliter ab imo ad caput in partes duas statuam? CAPUT 31 Quare tamen per plures dies motus fuit? Non desiit enim assidue tremere Campania, clementius quidem sed cum ingenti damno, quia quassa quatiebat, quibus ad cadendum male stantibus non erat impelli sed agitari: nondum uidelicet spiritus omnis exierat, sed adhuc, emissa sui parte maiore, oberrabat. Inter argumenta quibus probatur spiritu ista fieri, non est quod dubites et hoc ponere: cum maximus editus tremor est, quo in urbes terrasque saeuitum est, non potest par illi subsequi alius, sed post maximum lenes motus sunt, quia iam uehement‹ior› uis exitum uentis luctantibus fecit;
Abbreviated transcription (Latin):
&&: aliqꝰ mare ignẽ sp̃u ĩpegit. q̃rũ mira ito ex toto uisẽ. qͣuis enim
parte seuiat: mundi tam̃ uiribꝰ seuit. Sic & hyspanias a contȩxtu affricȩ mare eripuio: sic
hanc inundationẽ qͣm poetarũ maximi celebrant. ab italia sicilia reiecta ẽ. Aliqͣnto aũ plꝰ
impet᷑ hñt. q̃ ex infimo ueniunt. Acriora enĩ sunt: qͥbꝰ nisus ẽ ꝑ angusta. Entas res his
t̾rarũ tremores qͣq mira spectacula edid̾int: satis dictũ ẽ. Cuir gͦ aliqͥs ad hȩc stupet. qͦd es
uniꝰ statuȩ ne solidũ qͥdem sed concauũ ac tenue dirsptũ ẽ. c̃ fortasse in illud se sp̃s querens
fugã. inclusert: Ilud uͦ qͥs nescit: Diductis ȩdificia angulis uidimꝰ moueri. iterũq cõponi.
Quala iũ parũ aptata positu suo. & a fabris negligentiꝰ solutiꝰq cõposita: t̾ motꝰ sepiꝰ agita¬

Expanded text:
 aliquo mare, ignem, spiritum impegit; quorum mira ut ex toto uis est: quamuis enim  aliquo mare, ignem, spiritum impegit; quorum mira ut ex toto uis est: quamuis enim parte saeuiat, mundi tamen uiribus saeuit. Sic et Hispanias a contextu Africae mare eripuit, sic per hanc inundationem, quam poetarum maximi celebrant, ab Italia Sicilia reiecta est. Aliquanto autem plus impetus habent quae ex infimo ueniunt: acriora enim sunt quibus nisus est per angusta. Quantas res hi terrarum tremores quamque mira spectacula ediderint, satis dictum est: cur ergo aliquis ad hoc stupet quod aes unius statuae, ne solidum quidem sed concauum ac tenue, disruptum est, cum fortasse in illud se spiritus quaerens fugam incluserit? Illud uero quis nescit? Diductis aedificia angulis uidimus moueri iterumque componi. Quaedam uero parum aptata positu suo et a fabris neglegentius solutiusque composita terrae motus saepius agita
Abbreviated transcription (Latin):
uit. similisq ẽ furentis: qͥs qͥs timet. S alios cito timor sibi reddet: alios uehem̃tiꝰ ꝑtur¬
bat. & i dem̃tiã tͣnsferc. Inde int̾ bella errauere limphatici. nec usꝗͣ plura exempla ua¬
ticinantiũ iuenies. quã ũ formido m̃tes religione mixta ꝑcussit. Statuã diuisã ñ miror:
cũ dixerĩ montes a montib recessisse. & ipsum diruptũ eẽ ab imo solũ. Hȩc loca ui
qͣndtam & uasta t̾uulsa riuna: Tantũ eui longinqͣ ualet mutare uetustas. dissilauisse
ferunt. cũ ꝓtiuiꝰ utraq tellus: Una foret. uenit ingenti ui pontꝰ. & ingens hesꝑiũ si¬
culo lat᷑ abcidit. aruaq & urbes ȩ quore diductas angusto int̾luit ictu. Uides totas
regiones a siuis sedib reuelli: & tͣns mare iacere. qͦd in confinio fuerat. Uides & ur¬
buĩ fieri gentiũq discidiũ.¬

Expanded text:
uit, similisque est furentis quisquis timet: sed alios cito timor sibi reddit, alios uehementius perturuit, similisque est furentis quisquis timet: sed alios cito timor sibi reddit, alios uehementius perturbat et in dementiam transfert. Inde inter bella errauere lymphatici, nec usquam plura exempla uaticinantium inuenies quam ubi formido mentes religione mixta percussit. CAPUT 30 Statuam diuisam non miror, cum dixerim montes a montibus recessisse et ipsum disruptum esse ab imo solum. "Haec loca ui quondam et uasta conuulsa ruina tantum aeui longinqua ualet mutare uetustas dissiluisse ferunt, cum protinus utraque tellus una foret. Uenit ingenti ui pontus et ingens Hesperium Siculo latus abscidit aruaque et urbes aequore diductas angusto interluit aestu." Uides totas regiones a suis sedibus reuelli et trans mare iacere quod in confinio fuerat; uides et urbium fieri gentiumque discidiu
Abbreviated transcription (Latin):
& infeenã noctẽ oluit. ac regionis nr̃ȩ aera infuscat. uincunt᷑ enĩ meliora peiorib. t̃ ce
ille sp̾̃s perior tͣnsit in noxam. Inde subitȩ continuȩq mortes. & monstruosa gu̾a morboꝵ
ut ex nouis orta causis. Breuis aũ aut longa clades ẽ. put uita ualuere. Nec priꝰ pestilen¬
tia desinit. qͣ spm illũ grauẽ exercuit. laxitas cęli: uentoꝵq iactatio. Nam qͦd aliqͦs insanõs
actonitisq similes discurrere fecit metꝰ qͥ eecutit mentes. ũ pͥuatꝰ ac modic̃ ẽ. qͥd uͥ publice
tret ũ cadunit urbes. ipłi oppͥmunt᷑. t̾r̃a concutit᷑: Qͥo mirũ ẽ animos int̾ dolorẽ & metũ
destitutos. aberrasse: Non ẽ facile int̾ magna mala consiꝑe. Itaq leuissima fere igenia
in tm uenere formidinis: ut sibi ȩxcident. Nemo qͥdem sine aliqͣ iaccura sanitatis: expa¬

Expanded text:
et infernam noctem euomit ac regionis nostrae aera infuscat; uincuntur enim meliora peioribus. Tunc etiam et infernam noctem euomit ac regionis nostrae aera infuscat; uincuntur enim meliora peioribus. Tunc etiam ille spiritus purior transit in noxium: inde subitae continuaeque mortes et monstruosa genera morborum, ut ex nouis orta causis. Breuis autem aut longa clades est, prout uitia ualuere, nec prius pestilentia desinit quam spiritum illum grauem exercuit laxitas caeli uentorumque iactatio. CAPUT 29 Nam aliquos insanis attonitisque similes discurrere fecit metus, qui excutit mentes, ubi priuatus ac modicus est: quid? ubi publice terret, ubi cadunt urbes, populi opprimuntur, terra concutitur, quid mirum est animos inter dolorem et metum destitutos aberrasse? Non est facile inter magna mala consipere. Itaque leuissima fere ingenia in tantum uenere formidinis ut sibi exciderent. Nemo quidem sine aliqua iactura sanitatis expa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ affłat᷑ aeris diri circa ipsam humũ. exceꝑunt. Nocuisset ille & hominib si maior exisset.
S illu sinceri acris copia exonx̃: anteꝗͣ ut ab homine posset trahi: surgeret. Multas aũ t̾ras
scilicet habente. uto honi: ta mali semina. Qd qͦd płib italie locis ꝑ quȩdã fora nuna pestilens
exalat᷑ uapor. que ñ homini ducere. ñ fere tutũ ẽ s Aues qͦq si in illũ ĩcidert̃ anteꝗͣ celo meli¬
ore leniat᷑. in ipso uolatu cadunt. liuentq corꝑa. & ñ alit̾ quã ꝑ ium elisȩ fauces tument.
Hic sp̃s quãdiu t̾ras continet. teniũ foramine fluens: ñ plus potentiȩ ht̃. quã ut despectantia
& ult᷑ sibi illata conficiat. Ubi ꝑsecula conditis tenebris ac tͥsticia loci creuit: in uitium
ipsa inguescit mora. peior q̃ segnior. Cũ exitũ nactus ẽ. ȩt̃nũ illud umbrosi frigoris malun

Expanded text:
cum afflatus aeris diri circa ipsam humum exceperint. Nocuisset ille et hominibus, si maior exisset; cum afflatus aeris diri circa ipsam humum exceperint. Nocuisset ille et hominibus, si maior exisset; sed illum sinceri aeris copia extinxit, antequam ut ab homine posset trahi surgeret. CAPUT 28 Multa autscilicet habente ut boni ita mali semina. Quid, quod pluribus Italiae locis per quaedam foramina pestilens exhalatur uapor, quem non homini ducere, non ferae tutum est? Aues quoque si in illum inciderunt, antequam caelo meliore leniatur, in ipso uolatu cadunt liuentque corpora et non aliter quam per uim elisae fauces tument. Hic spiritus, quamdiu terra se continet, tenui foramine fluens non plus potentiae habet quam ut despectantia et ultro sibi illata conficiat; ubi per saecula conditus tenebris ac tristitia loci creuit in uitium, ipsa ingrauescit mora, peior quo segnior: cum exitum nactus est, aeternum illud umbrosi frigoris malum
Abbreviated transcription (Latin):
tent. Aer ipse qͥ uel t̾rar culpa. uł pigntia & ȩc̾na nocte torpescit: gͣuis haurientilbo ẽ. Uel cor¬
ruptꝰ int̾noꝵ igniũ uitio. cũ elongo situ emisus ẽ: purũ hc̃ liquidũq maculat ac polluit. an¬
suetũq: ducentibꝰ sp̃m: affero noua genera morboꝵ. Qd qͦd aquȩ q̃q inutiles pestilentesq in ab¬
Aito latent. t qͥs nunꝗͣ usus ȩxerceat. nũꝗͣ aura lib̾ior eũb̾et s Crassȩ itaq & gͣui caligine sempit̾
paludes acec: cũ emersit. late uitiũ suũ spargit. & baurientes necat. Fãciliꝰ ãu pecora sentiunt:
in quȩ pestilentia incurrẽ solet. qͦͥ auidiora sunt. Aꝑto celo płimũ utunt᷑. & aqͥs qͣrũ mati¬
ma i pestilentia culpa ẽ. Oues uͦ molliores natȩ. qͦ ꝓpiora t̾ris fert̾ capita: correptas eẽ ñ miror.

Expanded text:
tent: aer ipse, qui uel terrarum culpa uel pigritia et aeterna nocte torpescit, grauis haurientibus est, uel cortent: aer ipse, qui uel terrarum culpa uel pigritia et aeterna nocte torpescit, grauis haurientibus est, uel corruptus internorum ignium uitio, cum e longo situ emissus est, purum hunc liquidumque maculat ac polluit insuetumque ducentibus spiritum affert noua genera morborum. Quid, quod aquae quoque inutiles pestilentesque in abdito latent, ut quas numquam usus exerceat, numquam aura liberior euerberet? Crassae itaque et graui caligine sempiterpaludes iacet, cum emersit, late uitium suum spargit et haurientes necat. Facilius autem pecora sentiunt, in quae primum pestilentia incurrere solet, quo auidiora sunt: aperto caelo plurimum utuntur et aquis, quarum maxima in pestilentia culpa est. Oues uero mollioris naturae, quo propiora terris ferunt capita, correptas esse non miror,
Abbreviated transcription (Latin):
iposita sic. habeatq concauas rupes. & saxa ꝑuia: q̃ dent dep̾henso aeri reditũ. Ob hoc & insu¬
łas c̃e certioris soli. urbesq: eotutiores: ꝙͦ propiꝰ ad mare accesserint. Falsa hec cẽ pompeia &
herculaneũ sensere:. Adice nc̃ q̃d omis hora maris: obnoxia ẽ motibꝰ. Sic paphos ñ serel
corrutt.: Sic nobił & huic iã familiaris malo: nicopolis. Cyprũ ambit altũ mare. & agitat᷑.
Tyros & ipsa tã mouet᷑ qͣ̃ diluit᷑. Heȩ fere cause reddunt᷑: ꝓpt̾ qͣs tremat t̾ra. Queda tam̃¬
ꝓpria in hoc cãpano motu accidisse nartant᷑: quoꝵ ratio reidenda e. Auint enĩ sexcentarũ
ouiii gregẽ eranimatũ : in põpeiana regione. Non ẽ qͣre hoc putes ouib illis timore accidisse
Drximꝰ solere p magnos tiar motꝰ: pestilentiã fieri. Nec id mirũ ẽ. multa enĩ mortifera i alto la¬

Expanded text:
imposita sit habeatque concauas rupes et saxa peruia, quae dent deprehenso aeri reditum: ob hoc et insuimposita sit habeatque concauas rupes et saxa peruia, quae dent deprehenso aeri reditum: ob hoc et insulas esse certioris soli urbesque eo tutiores quo propius ad mare accesserint. Falsa haec esse Pompei et Herculaneum sensere. Adice nunc quod omnis ora maris obnoxia est motibus: sic Paphos non semel corruit; sic mobilis et huic iam familiaris malo Nicopolis; Cyprum ambit altum mare et agitatur; Tyros et ipsa tam mouetur quam diluitur. Hae fere causae redduntur propter quas tremat tpria in hoc Campano motu accidisse narrantur, quorum ratio reddenda est. Diximus sexcentarum ouium gregem exanimatum in Pompeiana regione. Non est quare hoc putes ouibus illis timore accidisse. Aiuni enim solere post magnos terrarum motus pestilentiam fieri, nec id mirum est. Multa enim mortifera in alto la