comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
todorum uenit: ibiq sacrificaturus
idolis suis. conuenire exercĩtũ iubet.
Dum ad sacramenta suꝑius memora¬
ta, cunctos mexercitu suo cogeret: agno¬
Subito iracundie furore repletus: satel¬
lites mittit. ut legionem ad sacraiẽ¬
torum suorũ. sacrilegia reuocarent.
Erat in eadem legione primicerius
mauricius, et signifer exuperius: et
candidus senator. Qui ita cõmilitoĩ¬
bus suis pre erant: ut amore potius
equalitatis. quã terrore militario obe¬
diendo preciperent. Quarũ legionum¬

Expanded text:
todorum uenit ibique sacri| ficaturus idolis suis conuenire exercitum iussit.Dum ad sacramenta superius| memorata cunctos in exercito suo cogeret . agno legionem subito iracundie| furorae conpletus satelletes mittet . ut legionem| ad sacramentorum suorum sacrilegia reuocarent| Erat in eadem legione primicirius mauricius . et signifer| exsuperius . et candidus senator . qui ita conmilitonibus| suis praeerant. Vt amore potius aequalitates quam| terrore militare obaedienda praeciperent. Requirunt| itaqu
Abbreviated transcription (Latin):
i queritur quid significet mon̾
bene intelligitur significare
maiora precepta iusticie: quia mino¬
ra erant que iudeis data sunt. Unus
ppło. quẽ timore adhuc alligari opor¬
tebat. & ꝑ filiũ suũ maiora ppło. quẽ
caritate iam liberari conuenerat᷑.
Cũ aũ minora minorib. maiora ma¬
iorib dantur: ab eo dantur. qui solus
nouit congruentem siis temporib
generi humano exhibere medicinã.
Nec mirũ est qd̃ dantur maiora pre¬
cepta ꝓpter regnum celoꝵ. & minora
data sunt ꝓpter regnũ terrenũ ab eo¬
dem uno deo. qui fecit celum & terrã.
De hac gͦ iusticia que maior est: ꝑ
ꝓpħam dicitur. Iusticia tua sicut
montes dei. Et hoc bene significat:
quod ab uno magistro solo docendis
tantis reb docetur in monte. Se¬
dens aũ docet: quod pertinet ad dig¬
nitatem magistri. Tu aũ d̃.¬

Expanded text:
i quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae Judaeipopulo quem timore adhuc alligari oportebat, et per Filium suum majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod dantur majora praecepta propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum ab eodem uno Deo, qui fecit coelum et terram. De hac ergo justitia quae major est per prophetam dicitur: Justitia tua sicut montes Dei . Et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo docetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii. Et a
Abbreviated transcription (Latin):
Iam cum idem laurentius passio¬
nemͣ paternam: ut piissimus filius
incr nsolabili merore defleret: sixtus
prescientia scĩ sp̃s edocente futlira di¬
noscens: ait illi. Depone omnẽ fili de
mea morte tristiciam: nec enim diu
mea te contristabit absentia. post tri-¬
duũ me sequeris. Quo responso mens
deuota ꝑcepto indubitatam suscipi¬
ens optimo ab antistite xp̃i mr̃e ue-
quã ut auaritia ꝑsequentis qd̃ de mor¬
de sc̃oꝵ contristabat eccłiam. de pre¬
da eccłe gaudium ñ haberet. Inuenit
uir prudentissimus: unde acrius su

Expanded text:
am cum idem Laurentius passioam cum idem Laurentius passionem paternam, ut piissimus filius inconsolabili moerore defleret, Xistus praescientia sancti Spiritus edocente, futura dignoscens, ait illi: Depone omnem, fili, de mea morte tristitiam; nec enim diu mea te contristabit absentia: post triduum me sequeris. Quo responso mens devota percepto, indubitatam suscipiens optimo ab antistite, et Christi maquam ut avaritia persequentis, quod de morte sanctorum contristabat Ecclesiam, de praeda Ecclesiae gaudium non haberet. Invenit vir prudentissimus, unde acrius su
Abbreviated transcription (Latin):
non incerta relatione didici¬
mus cũ uenerabilis sixtus. apli̾ce se¬
dis sacerdotio fungeretur: & sc̃issi¬
mi laurentii archidiaconi ministe¬
rio. romana floreret eccla: inuidia
ardente diaboli. adu̾sus nomen et
fidem xp̃i flamina dirissime ꝑsecuti¬
onis incanduit: atq ut ꝑnitiosius
dñicum gregem feralis bestie rabies:
insatiata laniaret, nocendi artifex
inimitus. ꝑuigilis prius molitur
custodiam pastoris eripere.
tideo. sixtum ante omnes sũmũ
domini sacerdotem furor gentilis ag¬
greditur ut ecclastica membra. tam
ualido truncata capite. uelut mu¬
nimine presidĩ celestis amoto: cruen¬
tus persecutor inuaderet. Sed mag¬
nus ille sixtus qui cõmissis a d̾o sibi
ouib affuerat pastor in terris: aderat
patronus e celo. Deniq sc̃m laurenti¬
um quasi iam pontificis sui solatio
destitutũ ad subeunda supplicia ma¬
nus pagana ꝑquirit, quẽ mirabilis
sixtus aduersus omĩa seuientis mun¬
di mala uaticinio ꝓphetici sermonis

Expanded text:
non incerta relatione didicimus, cum venerabilis Xistus apostolicae sedis sacerdotio fungeretur, et 2ut sanctissimo Laurentii archidiaconi ministerio Romana floreret Ecclesia, invidia ardente diaboli, adversus nomen et fidem Christi flamma durissimae persecutionis incanduit; atque ut perniciosius dominicum gregem feralis bestiae rabies insatiata laniaret, nocendi artifex inimicus pervigilis prius molitur custodiam pastoris eripere. Et ideo Xistum ante omnes summum Domini sacerdotem furor gentilis aggreditur, ut ecclesiastica membra, tam valido truncata capite, velut munimine praesidii coelestis amoto, cruentus persecutor invaderet. Sed magnus ille Xistus, qui commissis sibi a Deo ovibus adfuerat pastor in terris, aderat patronus e coelo. Denique S. Laurentium, quasi jam pontificis sui solatio destitutum, ad subeunda supplicia manus pagana perquirit: quem mirabilis Xistus adversus omnia saevientis mundi mala vaticinio prophetici sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
ctus statuitur ꝓ arbitrio rustĩcoꝵ quo
arborem esse casuram nemo dubitabat.
uccidere igitur ipsi suam
pĩnum: cũ ingenti gaudio ꝙ leticia ce
perunt. Aderat eͥminus turba mirã¬
tium: iamq paulatim nutare pinus:
& ruinam suam casura minitari. Pal¬
lebant eminus monachi: & ꝑiculo iam
ꝓpiore conterriti. spem omnẽ & fidem
ꝑdiderant. solam martini mortem ex¬
pectantes. At ille confisus in dño in¬
trepidus operiens cum iam fragorem
sui pinus concidens edidisset: ĩam ca¬
denti iam suꝑ se uenienti eleuata ob¬
uiam manu. signum salutis opponit.
Tum uero turbinis modo ut retroac¬
tam putares: diuersam in partem ruit.
adeo ut rusticos qui tuto in loco stete¬
rant. pene ꝓstrauerit.

Expanded text:
ctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo ctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
dam templum antiquissimũ
diruisset: & arborem pinum que fa¬
no erat ꝓxima esset aggressus excide
re: antistites loci illius: ceteraq gen¬
tilium turba cepit obsistere. Et cum
idem illi dũ templũ euerteretur. im¬
perante domino qui euissent: succidi
arborem non patiebantur. Ille eos
sedulo cõmonebat, nichil esse religi¬
onis in stipite. deo potius cui serui¬
ret ipse seruiendũ esse arborem illam
excidi oportere. quia esset demoni de
qui erat audacior ceteris. si habes inqͥt
aliquam de deo tuo. quem dicis te co¬
lere fiduciam. nosmet ipsi succidimus
hanc arborem: tu ruentem excipe. Et
Tum ille intrepide confisus in dño:
facturum se pollicetur. Hic uero ad
istiusmodi conditionem. omnis illa
gentilium turba consentit: facilemq
arboris sue habuere iacturam,si inimi-¬
cum sacroꝵ suoꝵ casu illius obruisseit.
Itaq cum unam in partemipinus illa
esset acclinis: ut non esset dubiũ quã
in partem succisa corrueret: eo loco uin¬

Expanded text:
odam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uin
Abbreviated transcription (Latin):
des & pauꝑes medius. ita ut pauperes
illum quasi patrem aspicerent: diuites
uero quasi suꝑiorem sibi diuitẽ estima¬
ad morũ elegantiam attendebat: ꝙ tan¬
to unũquẽq eminentius honorabat̃.
qͣnto uiuere sanctius didicisset. IIi.
detractorib aũ aures suas quasi
a serpentib separabat: dicens hoc

Expanded text:
tes et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi pauperem aspicerent, divites vero quasi superiorem se estimapotius ad morum elegantiam attendebat, et tanto unumquemque eminentius honorabat, quanto vivere sanctius didicerat. Erga detractoribus aures suas quasi a serpentibus separabat dicens, quod
Abbreviated transcription (Latin):
homo: ut noui baptismatis consti¬
tuat sacramentũ. Aꝑti sunt inquit ei ce¬
li. Estimo ut in celestib esset miraculũ.
de hi s que gerebantur in terris: sicut
ait scriptura. In quem concupiscunt an¬
geli prospicere. Quomͦ enim poterant
ñ mirari uirtutes celoꝵ. & dominationes.
cherubin & seraphin. cum uiderẽt dñm
sabadth in fluuio ab iohanne baptiza¬
ri: Ut aũ iohannis aitestatio etiam ce¬
lesti testimonio confirmetur: uidit sp̃m
sc̃m corporali specie quasi columbam de¬
scendentem & manentem suꝑ iħ̾m. Au¬
diuit & patrem dicentem. Hic est filius
meus dilectus: in quo michi bene compla¬
cui. Aouertite dilectissimi fr̃es. quan¬
patefacta sit gr̃a quam subtili sacram̃¬
to trinitas se hodie homini reuelauit.
Pater enim auditur in uoce. filius ma¬
nifestatur in homine: sp̃s sc̃s dinoscit᷑
in columba. Quam mirifico aũ my
quas enĩ consecrat dũ baptizatur: terrã
scĩficat dum sepelitur. mortuos suscitat

Expanded text:
homo, ut novi Baptismatis constituat sacramentum. Aperti sunt, inquit, ei coeli: aestimo ut in coelestibus esset miraculum de his quae gerebantur in terris, sicut ait Scriptura, In quem concupiscunt Angeli prospicere . Quomodo enim poterant non mirari Virtutes coelorum et Dominationes, Cherubim et Seraphim, cum viderent Dominum sabaoth in fluvio ab homine baptizari? Ut autem Joannis attestatio etiam coelesti testimonio confirmetur, videt Spiritum sanctum corporali specie, quasi columbam descendentem, et manentem super Jesum: audit et Patrem dicentem, Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Advertite, dilectissimi fratres, quanhristi patefacta sit gratia, quam subtili Sacramento Trinitas se hodie homini revelavit. Pater enim auditur in voce, Filius manifestatur in homine, Spiritus sanctus dignoscitur in columba. Quam mirifico autem mquas enim consecrat, dum baptizatur; terram sanctificat, dum sepelitur; mortuos suscitat,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ ꝓpħam dicitur omnis caro
fenum: factus homo fenum nr̃m
uertit in frumentum: qui de semet¬
ĩp̃o Bait. Nisi granum frumenti
cadens in terra mortuum fuerit:ip̃m
sonum manet. Unde & natus in prese¬
pio reclinatur: ut fideles omnes uide¬
licet sc̃a animalia carnis sue frum̃to
reficeret. ne abinterne intelligencie
pabulo ieiuina remanerent:

Expanded text:
quia per prophetam dicitur: Omnis caro quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qd aꝑte monstratur. quia ille ue¬
nerat in carne qui electos suos ascri¬
beret in eternitate. Quo contra de re¬
probis ꝑ ꝓpħam dicitur. Deleantur
de libro uiuentium: & cum uistis ñ
scribantur. Qui bene etiam in bethle:¬
em nascitur. Bethleem quippe: domꝰ
panis interpretatur. Ip̃e namq est qͥ
ait. Ego sum panis uiuus: qui de celo
descendi. Locus gͦ in quo dominus nas¬
citur. domus panis ante uocatus est: qͥa
futurum ꝓfecto erat. ut ille ibi ꝑ mat̾i¬
am carnis appareret: qui electoꝵ men¬
tes interna sacietate reficeret. Qui nõ
in parentum domo. szinuia nascit᷑
ut profecto ostenderet. quia ꝑ huma¬
nitatem quam assumpserat. quasi
in alieno nascebatur. Alienum u¬
delicet non secundum potestatem dico:
sed scđm naturam. Nam de potestate
eius scriptum est. In ꝓpria uenit. In
natura etenim sua ante temꝑa nat᷑
est: per nr̃am uenit ex temꝑe. Quia
gͦ eternus permanens temꝑalis appa¬
ruit: alienum est ubi descendit. Et

Expanded text:
lle veniebat in carne, qui electos suos ascriberet in aeternitate? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecto 1461 ostenderet, quia per humanitatem suam quam assumpserat quasi in alieno nascebatur. Alienum videlicet non secundum potestatem dico, sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
domino missarum sollempnia
ter hodie fratres celebraturi sumus.
loqui dui de euuangłica lectione non
possumus: s nos aliquid uel breuĩt
dicere. redemptoris nr̃i natuitas ip̃a

Expanded text:
Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri n
Abbreviated transcription (Latin):
tentus cõuentione publica nob̾ pre¬
sentatus es: Respondit sixtus ep̃s.
Scio et bene scio. Decius dixit. Ergo
si scis fac ut uniner si sciant: et tu nui¬
uas et clerus tuus augeatur.li espõ
clerus mens augeatur. Decius dixit. ux
Ergo sacrifica diis ĩmortalib: ⁊ esto
princeps sacerdotũ. Beatus sixtus

Expanded text:
entione publica nobis presentatus es? » Respondit beatus Sixtus: « Scio et bene scio. » Decius dixit: « Ergo si scis, fac ut universi sciant, et tu vivas et clerus tuus augeatur. » Beatusclerus meus augeatur. » Cui Decius: « Ergo sacrifica diis immortalibus, et esto princeps sacerdotum. » a
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum dei eternaliter natum de pa
ne duas habentem natiuitates. unã
ex patre eternam. alteram ex matre tem¬
poralem. Qui etiam filius dei sue car¬
nis conceptione conceptus est. & sue
carnis natiuitate natus est. deum ue¬
rum conceptũ. deum uerũ natum. eũ
demq uerum deum & uerũ hominem.
genitũ. & plenum ꝙ ꝑfectum in dua¬
b naturis. in unius ꝑsone singulari¬
tate. impassibilem & passibilem. mor¬
talem atq immortalem. crucifixum
etiam dñs xp̃c mortuus est carnis sue
morte. & sepultus. atq ab inferis damp¬
nato & spoliato principe totius iniqui¬
tatis. rediens tercia die resurrexit. atq
cum triumpho głe uidentib discipulis
celum ascendit sedet ad dexteram patris.
idest in maiestate diuinitatis. Inde eti¬
am uenturus iudicare uiuos & mor¬
tuos. Quem impii uidebunt iudican¬
tem in ea forma qua crucifixus est. ñ
in ea humilitate qua iniuste iudicatꝰ
est. sed in ea claritate qua iuste iudica¬

Expanded text:
Verbum Dei aeterVerbum Dei aeterne, duas habentem nativitates, unam ex Patre aeternam, alteram ex matre temporalem; qui etiam Filius Dei, suae carnis conceptione conceptus est et suae carnis nativitate natus. Deum verum dem verum Deum verum hominem genitum, per primum et perfectum in duabus naturis in unius personae singularitate impassibilem et passibilem, mortalem atque immortalem, crucifixum qui mortuus est carnis suae morte et sepultus, atque ab inferis, damnato et spoliato principe totius iniquitatis, rediens tertia die resurrexit, atque cum triumpho gloriae videntibus discipulis coelum ascendit, sedens in dextera Patris, id est, majestate divinitatis, inde jam venturus judicare vivos et mortuos, quem impii judicantem videbunt in ea forma qua crucifixus est, non in ea humilitate qua injuste judicatus est, sed in ea claritate qua juste judica
Abbreviated transcription (Latin):
maius est in trib ꝑsonis si mul nomina¬
tis. quam in una qualibet persona se¬
mel dicta: quia unaqueq ꝑsona ple¬
na est substantia in se. Non tamen tres
substantie: sed unus ds̃. Una substantia
una potentia. una essentia. una eterm-¬
tas. una magnitudo. una bonitas. pat
natura quam filius ꝙ sp̃s sc̃s. nec aliud
Sed alius est pater. in ꝑsona. alius est fili¬
us in ꝑsona. alius est sp̃s sc̃s in ꝑsona.
N patre manet eternitas. in filio equali
tas. in sp̃u sco eternitatis equalitatisq
conexio. Unum omnes in substantia q
essentia. omnipotentia & deitate. Si¬
oꝑa dei quibrdam ꝑsonis specialiter
de celo sonuit suꝑ xp̃m baptiratum.
& ad filii ꝑsonam. humanitatis tan¬
in cuius specie idem sp̃s sc̃s descendit
suꝑ eundem filium dei scd̃m hominẽ
baptitatum. tamen absq ulla dubie¬
tate illam uocem. & illam columbam.
& xp̃i humanitatem tota sc̃a trinitas
oꝑata est. cuius oꝑa inseparabilia sunt.
Redimus eundem filium di ui.

Expanded text:
il est in tribus personis simul nominatis quam in una qualibet persona semel dicta, quoniam unaquaeque persona plena est substsubstantiae, sed unus Deus, una substantia, una potentia, una essentia, una aeternitas, una magnitudo, una bonitas Paternatura quam Filius vel Spiritus sanctus; nec aliud Sed alius est Pater in persona, alius Filius in persona, alius Spiritus sanctus in persona. In Patre aeternitastas, in Spiritu sancto aeternitatis aequalitatisque connexio. Unum omnes in substantia, et essentia, omnipotentia, et deitate. 739 Siopera Dei quibusdam personis specialiter de coelo sonuit super Christum baptizatum; et ad Filii personam humanitatis tanin cujus specie idem Spiritus sanctus descendit super eumdem Filium Dei secundum hominem baptizatum: tamen absque omni dubitatione illam vocem, et illam columbam, et Christi humanitatem tota sancta Trinitas operata est, cujus opera inseparabilia sunt. Credimus eumdem Filium Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
t accedunt ad eum discipłi. ut
audiendis uerbis illius. hii essent eti¬
am corpore uiciniores: qui preceptis
implendis etiam animo ꝓpinquabãt.
Aꝑuit os suũ: & docebat eos dicens. Is¬
ta circunlocutio qua scribitur. & aꝑi¬
ens os suum fortasse ipsa mora cõmen¬
dat aliquanto longiorem futurũ ẽẽ
sermonem:nisi forte ñ uacet. quo ñc
eum dictum est aꝑuisse os suũ. quod
ipse in lege ueteri aperire soleret ora
temporaliũ. Omnia uanitas: ꝙ pre¬
sumptio sp̃s. P resumptio autẽ sp̃s:
audatiam & suꝑbiam significat.
Uulgo aũ magnos sp̃s: suꝑbi habere
dicuntur. E recte. quandoquidẽ sp̃s
etiam uentus uocatur. Unde scriptũ
est. Ignis grando. nix. glacies. sp̃s pro¬

Expanded text:
t accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis adimplendis etiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix, glacies, spir
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnia dedicationis eccl̃e celebra¬
mus. debemus congruere sollempni-¬
tati quã colimus: ut sicut ornatis stu¬
diosius eiusde eccłe parietib. plurib
accensis luminarib. amplificato nu-¬
mero lectionũ. addita psalmoꝵ melo¬
dia. letis noctem uigiliis ex more tͣns¬
egimus: ita etiam penetralia cordium
nr̃oꝵ. semꝑ necessariis bonoꝵ operum
decoremus ornatib. Semꝑ in nobis
flamina diuine pariter q fraterne
caritatis augescat. semꝑ in sc̃uario pe¬
ctoris nr̃i celestium memoria precepto¬
rũ. ꝙ euuangłice deuotionis dulcedo
sca resonet. Hii sunt enim fructus bo
ne arboris: hic bonus thesaurus cor¬
dis. hec fundamenta sapientis archi¬
tecti. que nobis hodierna sci eiuian¬
gelii lectio commendat. Non nos for¬
mam solumm. sed uirtutem studeamꝰ
habere pietatis. Tu aũ.d.¬

Expanded text:
solemnia dedicationis Ecclesiae celebramus, debemus congruere solemnitati, quam colimus, ut sicut ornatis studiosius ejusdem Ecclesiae parietibus, pluribus accensis luminibus, ampliato numero lectionum, addita Psalmorum melodia, laetis noctem vigiliis ex more transegimus; ita etiam penetralia cordium nostrorum semper necessariis bonorum operum decoremus ornatibus. Semper in nobis flamma divinae pietatis et fraternae caritatis augescat; semper in sanctuario pectoris nostri coelestium memoria praeceptorum et angelicae laudationis dulcedo sancta resonet. Hinae arboris, hic boni thesaurus cordis, haec fundamenta sapientis architecti, quae nobis hodierna sancti Evangelii lectio commendat. Non nos formam solummodo, sed virtutem potius debemus habere pietatis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma: unus deus & pater omniũ.
qui suꝑ omnia & in om̃ib. Cumq hoc¬
ita esse an adhuc dubitas: Tunc uale¬
Non est aliud quod uerius possit credi
sc̃s urbanus baptizauit eũ: & edocens

Expanded text:
unus deus et pater omnium qui est super omnia et in omnibus nobita esse an adhuc dubitas?». Excl«Non est aliud quod uerius possit credi ncto Vrbano baptizat
Abbreviated transcription (Latin):
sis Ualneis decollaret. Quam spicu¬
lator tercio ictu ꝑcussit: & caput eiꝰ
amputare non potuit. Quia legib
tunc cautum erat: ne quartam ꝑ¬
cussionem decollandus acciperet.

Expanded text:
so balneo decollari. Quam spiculator tertio ictu percussit et caput eius amputare non potuit; et quia decretum erat ne quartam percussionem decollandus acciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
in eternũ manebit iusticia. quam et
sc̃o compleuit opere. & glosissimo mar¬
tyrio consecrauit: Hoc itaq dolo¬
re furor gentilis accensus. craticulã
continuo parat ignitam: suꝑ quam
cremandum laurentiũ ꝑ membra
distenderet. ut indignationis sue
flaminas impiis ignib uindicaret.

Expanded text:
ernum manebit justitia, quod et sancto complevit opere, et gloriosissimo martyrio consecravit? Hoc itaque dolore furor gentilis accensus craticulam continuo parat ignitam, super quam cremandum Laurentium per membra discinderet, ut indignationis suae flammas impiis ignibus vindicaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ere beati laurentii gła singłaris.
qui tantũ de deo suo consecutus est
gr̃e. ut ei martyr de martyrio pro¬
phetaret. quẽ ꝓ suoꝵ prerogatiua
meritoꝵ ante uictoria letificauit. ꝗͣ
pugna terreret. Ergo ut comperit ore
sacerdotis & mr̃is se quoq om̃imodis
assumendũ. congregatis inopũ tur¬
bis ecclasticũ censum religiosa libera¬
litate diuisit. Quam ꝓfundũ spiri¬
talis uiri.⁊ quã celeste consiliũ. ut¬
& egenis consuleret. & multitudine cõ¬
sumente que dederat inueniri non
posset. quod raperet ꝑsecutor. illam ni-¬
mirũ secutus sententiam. disꝑsit dedit
pauperib. iusticia eius manet in eter

Expanded text:
ere beati Laurentii gloria singularis, qui tantum de Deo suo consecutus est gratiae, ut ei martyr de martyrio prophetaret, quem pro suorum praerogativa meritorum ante victoria laetificavit, quam pugna terreret. Ergo, ut comperit, ore sacerdotis et martyris, se quoque omnimodis assumendum, congregatis inopum turbis ecclesiasticum censum religiosa liberalitate divisit. Quam profundum spiritalis viri, et quam coeleste consilium, et ut egenis consuleret, et multitudine consumente quae dederat, inveniri non posset, quod raperet persecutor; illam nimirum secutus sententiam: Dispersit, dedit pauperibus: justitia ejus manet in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
reditatis: & dolebit grauiter:Ue
multitudo populorum multorum
ut multitudo maris sonantis. & tumł¬
tus turbarum sicut sonitus aquar̃
multarum. Sonabunt popul sicꝰ
sonitus aquarum inundancium:
& increpabit eum. & fugiet proeul.
& rapietur sicut puluis montium a fa¬
cie uenti: & sicut turbo coram tempesta¬
te. In temꝑe uesꝑi & ecce turbatio: in
matutino. & non subsistet. Hec est ꝑᷤ
eorum qui uastauerunt nos: & sors
diripientium nos. Ue terre cymbalo
alarum. que est transflumen ethio¬
pie: qui mitit in mare legatos. & in
uasis papiri suꝑ aquas. Ite angeli ue¬
loces ad gentem conuulsam. & dila¬
ceratam: ad populum terribilem. pꝰ
quem non est alius: gentem expectã¬
tem. expectantem & conculeatam: cu¬
ius diripuerunt flumura terram eiꝰ.¬

Expanded text:
reditatis et dolebit graviter vae reditatis et dolebit graviter vae multitudo populorum multorum ut multitudo maris sonantis et tumultus turbarum sicut sonitus aquarum multarum sonabunt populi sicut sonitus aquarum inundantium et increpabit eum et fugiet procul et rapietur sicut pulvis montium a facie venti et sicut turbo coram tempestate in tempore vespere et ecce turbatio in matutino et non subsistet haec est pars eorum qui vastaverunt nos et sors diripientium nos vae terrae cymbalo alarum quae est trans flumina Aethiopiae qui mittit in mari legatos et in vasis papyri super aquas ite angeli veloces ad gentem convulsam et dilaceratam ad populum terribilem post quem non est alius gentem expectantem expectantem et conculcatam cuius diripuerunt flumina terram ei
Abbreviated transcription (Latin):
głia iacob: & pingues carnes eiuse¬
marcescent. Et erit sicut ꝯgregã ᷤ in mes¬
se quod restiterit: & brachium eius spi
cas leget: & erit sicut q̃rens spicas in
ualle raphaim. Et relinquetur in eo siẽ
racemus. & sicut excussio olee. duarũ
aut trium olurarum in summitate
rami: siue quatuor aut quinq. In ca¬
cuminib eius fructus eius dicit dñs
ds israhel. In die illa inclinabitur homo
ad factorem suum: & ocłi eius ad scm̃
israhel respicient. & non inclinabitur
ad altaria que fecerunt manus eius.
& que oꝑati sunt digiti eius: & non
respiciet lucos. & delubra. Indie illa
erunt ciuitates fortitudinis eius dere¬
licte: sicut aratra & segetes que dere¬
licte sunt a facie filiorum israhel. Et
eris deserta. quia oblita es dei salua¬
toris tui: & fortis aduitoris tui non es
recordata. Propterea plantabis psan¬
tacionem infidelem. & germen alie¬
num seminabis. In die plantationiᷤ
tue labrusca: & mane semen tuum
florebit. Ablata est messis in die he¬

Expanded text:
 Al. pingues carnes ejus emarcescent. Et erit sicut congregans in messe quod restiterit, et braccas leget et erit sicut quaerens spicas in valle Rafaim et relinquetur in eo sicut racemus et sicut excussio oleae duarum aut trium olivarum in summitate rami sive quattuor aut quinque in cacuminibus eius fructus eius dicit Dominus Deus Israhel in die illa inclinabitur homo ad factorem suum et oculi eius ad Sanctum Israhel respicient et non inclinabitur ad altaria quae fecerunt manus eius et quae operati sunt digiti eius non respiciet lucos et delubra in die illa erunt civitates fortitudinis eius derelictae sicut aratra et segetes quae derelictae sunt a facie filiorum Israhel et erit deserta quia oblita es Dei salvatoris tui et Fortis adiutoris tui non es recordata propterea plantabis plantationem fidelem et germen alienum seminabis in die plantationis tuae labrusca et mane semen tuum florebit ablata est messis in die he
Abbreviated transcription (Latin):
on enim misit ds filiũ suũ ead̾. lc̃¬
in mundũ. ut uidicet mundũ:
sed ut saluetur mundus ꝑ ipsum. Er¬
go quantum in medico est: sanare ue¬
nit egrotum. Ipse se interimit: qui pre¬
cepta medici obseruare non uult. Ue¬
ni saluator ad mundum. Quare sal¬
uator dictus est mundr: nisi ut saluet
inrundũ. non ut iudicet mundum:
iudicatur: qui autẽ non credit. quid di¬
cturumꝰ putas. nisi iudicatur: Iam in¬
quit iudicatus est. Nondum apparuit
iudicium: sed iam factum est iudiciũ.
Nouit enim dñs qui sunt eius. Nouit
qui ꝑmaneant ad coronam: qui ꝑma¬
neant ad flaminã. Nouit in area sua tri¬
ticum: nouit paleam. Nouit segeten:
nouit zizama Iam iudicatus est. qui
non credit. Quare iudicatus: Quia ñ
credidit in nomine unigeniti filii dĩ.
Hoc est autẽ iudiciũ: quia lux uenit
in mundũ: & dilexerunt homines

Expanded text:
on enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? judicatur; qui autem non credit: quid dicturum speras nisi, judicatur? jam, inquit, judicatus est. Nondum apparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit enim Dominus qui sunt ejus: novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam; novit in area sua triticum, novit paleam; novit segetem, novit zizania. Jam judicatus est qui non credit. Quare judicatus? Quia non credidit in nomine unigeniti Filii Dei. 13. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dil
Abbreviated transcription (Latin):
a. & a seruitute dura. qua ante seruisti:
sumes parabolam istam contra regem
babilonis &e dices. Quomodo cessauit
exactor. quieuit tributum: Contriuit
dominus baculum impiorum: uirgã
dominantium cedentem populos in in¬
dignatione plaga in sanabili subicien¬
tem in furore gentes ꝑsequentem crude¬
liter. Conquieuit & siluit omnis terra:
gauisa est & exultauit. Abietes quoq le¬
tate sunt suꝑ te: & cedri libani. Ex quo
dormisti: non ascendit qui succidat
nos. Infernus subter te conturbatus ẽ
in occursum aduentus tui: suscitauit
tibi gigantes omnes principes terre.
Surrexerunt de solus siuis omnes prin¬
cipes nationum: & uniuiersi responde¬
bunt. & dicent tibi. Et tu uulneratus es
sicut nos: nostri similis effectus es. De¬
tracta est ad inferos suꝑbia tua: concidit
cadauer tuum. Subter te sternetur ti¬

Expanded text:
ervisti: sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices: Quomodo cessavit exactor, quievit tributum? Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium, caedentem populos in indignatione plaga insanabili, subjicientem in furore gentes, et persequentem crudeliter. Conquievit, et siluit omnis terra, gavisa est, et exsultavit: Abietes quoque laetatae sunt super te, et cedri Libani. Ex quo dormisti non ascendit qui succidat nos. Infernus subter conturbatus est in occursum adventus tui, suscitavit tibi gigantes. Omnes principes terrae surrexerunt de soliis suis, omnes principes nationum. Et universi respondebunt, et dicent tibi: Et tu vulneratus es sicut et nos, nostri similis effectus es: Detracta est ad inferos superbia tua, concidit cadaver tuum: Subter te sternetur ti
Abbreviated transcription (Latin):
cce ego suscitabo suꝑ eos medos. qui
argentum non querant. nec aurũ
uelint: sed sagritis paruulos interficiãt.
& lactantib uteris non misereantur. &
suꝑ filios non parcat ocłs eorum. Et erit
babilon illa głiosa in regnis inelita. in
suꝑbia chaldeorum: sicut subuertit dñs
sodonram & gomorram. Non habitabit᷑
usq infinem: & non fundabitur usq
ad generationem & generationem. Nec
ponet ibi tentoria arabs. nec pastores re¬
quiescent ibi: sed requiescent ibi bestie.
& replebuntur domus eorum draconi¬
b. Et habitabunt ibi strittiones: & pilo¬
si saltabunt ibi. Et respondebunt ibi
ulule in edib eius: & syrene in delubͥs
uoluptatis. Prope est ut ueniat tempꝰ
eius: & dies euis non elongabuntur.
Miserebitur enim dñs iacob. & eliget
ailhuc de israhel: & requiescere eos faciẽt
suꝑ humum suam. Adiungeturadue¬
na ad eos. & adherebit domui iacob. Et
tenebunt eos populi: & adducent os in
locum suum. & possidebit eos domus is¬

Expanded text:
cce ego suscitabo super eos Medos qui argentum non quaerant nec aurum velint sed sagittis parvulos interficiant et lactantibus uteri non misereantur et super filios non parcat oculus eorum et erit Babylon illa gloriosa in regnis inclita in superbia Chaldeorum sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorram non habitabitur usque in finem et non fundabitur usque ad generationem et generationem nec ponet ibi tentoria Arabs nec pastores requiescent ibi sed requiescent ibi bestiae et replebuntur domus eorum draconibus et habitabunt ibi strutiones et pilosi saltabunt ibi et respondebunt ibi ululae in aedibus eius et sirenae in delubris voluptatis prope est ut veniat tempus eius et dies eius non elongabuntur miserebitur enim Dominus Iacob et eliget adhuc de Israhel et requiescere eos faciet super humum suam adiungetur advena ad eos et adherebit domui Iacob et tenebunt eos populi et adducent eos in locum suum et possidebit eos domus Is
Abbreviated transcription (Latin):
subridens dixit ei. Mulier noli trista¬
us: iussu agricolai missus est in car¬
cerem. Alia die sedens ꝓ tribunali pre
dicas eos deos sed demones: qui a
eterno igni tradentur cum hus qui
eos honorant. Iratus aũ preses: ius¬
deretur: dixit presidi. Insensate et
ꝑsuasor animarũ.alienari speras
me ꝑ has penas ab amore dei mei.
non potes:quia habeosaluatorem

Expanded text:
subridens dixit: «Mulier, noli tristatem iussu presidis missus est in carcerem. Quem dicas eos deos esse sed demones, quia eterno igni tradentur cum his qui eos uenerantur». Iratus preses fusVictor dixit presidi: «Insensate et male sua- sor animarum, alienare me speras per has penas ab amore Dei mei non potes, quia habeo corroboratorem
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiastice dispensationis industriã:
ut ad corrigendum cuiuslibet peccã¬
tis errorem. & non desie in ore correp¬
tio. & ad deum suplex effundatur
oratio: ut qui malum facit ꝑ incre¬
pationem de malis oꝑib confunda¬
tur. & ꝑ orationem apud dominum
adiuetur: ac si p̃a caritas & more iu¬
sticiam sonet. ut errantem corrigat:
& in corde pacientiam seruet ut pro
errante rationem puro affectu dile¬
ctionis effundat. Qui enim erran¬
tem non corripuerit de negligentiz
iudicatur: qui autem pro eo nõli
orauerit de ꝑnicie condemynatur
Quo circa fr̃s si quando aliquis ꝓ
anume salute corripitur. non as¬
pernanter accipiat monita carita¬
tis: nec presentem tristiciam sue uo¬
luntatis attendat: s consideret que
lucra utilitatis acquirat. Idcirco enĩ
arguitur: ut a prauis oꝑib corriga¬
tur:

Expanded text:
ecclesiastici dispensatoris industriam: ecclesiastici dispensatoris industriam: ut ad corrigendum cujuslibet peccantis errorem, et non desit in ore correptio, et ad Deum pro eo supplex effundatur oratio. Ut qui malum fecit, per increpationem de malis operibus confundatur, et per orationem apud Deum adjuvetur; ac sic ipsa caritas, et in ore justitiam sonet, ut errantem corrigat; et in corde patientiam servet, ut pro errante orationem puro affectu dilectionis effundat. Qui enim errantem non corripuerit, de negligentia judicatur; qui autem pro eo non oraverit, de pernicie condemnatur. Quocirca, fratres, si quando aliquis pro animae salute corripitur, non aspernanter accipiat monita caritatis; nec praesentem tristitiam suae voluntatis attendat, sed consideret quae lucra utilitatis acquirat. Idcirco enim arguitur, ut a pravis operibus corrigatur.
Abbreviated transcription (Latin):
torem. in celo meruit hẽre consortem.
Ip̃a scã & indefessa caritas. desiderabat
orando adquirere: quos nequiuit mo¬
nendo conuertere. Neq enim fr̃es
existimandus est stephanus tunc
inimicos dilexisse cum pro eis oraret:¬
& non dilexisse cum eorum incre¬
dulitatem arguendo corriꝑet. Ahsit
hoc ab anima martyris: ad celi pͥala¬
tium festinantis. Ip̃a sc̃a caritas fir¬
mam seruauit in oratione pacientiã:
que rigidam tenuit in corre ꝑtione cẽ¬
N oratione audiri meruit lenitas:
quia sine caritate non fuit in correp¬
tione seueritas. Ae ꝑ hoc siue orando
siue corripiendo carita.tem bea¬
tus stephanus reseruaurt. quia ubiq
salutem errancium cogitauit: & in¬
dicio sc̃e orationis ostendit. increpa¬
tionem illam non fuisse odii s amo¬
ris. hoc autem faciens & presentib
caritatem beatus martyr exibuit: &¬
utile nimis exemplum posteris dere¬
liquit. Demonstrauit enim geminã

Expanded text:
torem, in coelo meruit habere consortem torem, in coelo meruit habere consortem Ipsa sancta et indefessa caritas desideravit orando acquirere quos nequivit monendo convertere. Neque enim, fratres, existimandus est Stephanus tunc inimicos dilexisse cum pro eis oraret, et non dilexisse cum eorum incredulitatem arguendo corriperet. Absit hoc ab anima martyris ad coeli palatium festinantis. Ipsa enim sancta caritas firmam servavit in oratione patientiam, quae rigidam tenuit in correptione cenn oratione audiri meruit lenitas, quia sine caritate non fuit in correptione severitas: ac per hoc, sive orando, sive corripiendo, caritatem beatus Stephanus reservavit, quia utrobique salutem errantium cogitavit, et indicio sanctae orationis ostendit increpationem illam non fuisse odii, sed amoris. 4. Hoc autem faciens, et praesentibus caritatem beatus martyr exhibuit, et utile nimis exemplum posteris reliquit. Demonstravit enim 557 geminam
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas que precessit in rege: ip̃a sub:¬
sequenter refulsit in milite. O ammi¬
randa ubiq potencia saluatoris: op̃¬
dicanda indesinenter gr̃a redempto¬
ris. Ostẽ dit in matre uirginitati
eterne miraculum: demonstrauit in
martyre inuicte caritatis indiciũ.
Integritas quippe intemerata ꝑmã¬
sit in uirgine: dilectionis uirtus inui¬
cta ꝑseuerauit in martyre: Le. E¬
icut in matre domini non potu¬
it uirginitas uiolari:sic in mar¬
Tris mente non potuit xp̃i caritas
tanto seiientium agmine suꝑari. Ste¬
phanus gͦ ut nominis sui coronam
meruisset acciꝑe: caritatem ꝓ armis
habebat: & ꝑ ip̃am ubiq uincebat. ꝑ
caritatem dei seuientib uideis non¬
ce sit: ꝑ caritatem ꝓximi pro lapidã¬
tib intercessit. Per caritatem argue¬
bat errantes ut corrigerentur. per
caritatem pro lapidantib orabat ne
punirentur. Caritatis uirtute sub¬
nixus. uicit saulum crudesiter seui¬
entem: & quem hũit in terra ꝑsecu¬

Expanded text:
Caritas quae praecessit in Rege, ipsa subsequenter refulsit in milite. O admiranda ubique potentia Salvatoris! O praedicanda indesinenter gratia Redemptoris! Ostendit in matre virginitatis aeternae miraculum, demonstravit in martyre invictae caritatis indicium. Integritas quippe intemerata permansit in virgine, dilectionis virtus invicta perseveravit in martyre. Et sicut in matre Domini non potuit virginitas violari, sic in martyris mente non potuit Christi caritas tanto saevientium agmine superari. Stephanus ergo, ut nominis sui coronam meruisset accipere, caritatem pro armis habebat, et per ipsam ubique vincebat. Per caritatem Dei saevientibus Judaeis noncessit, per caritatem proximi pro lapidantibus intercessit. Per caritatem arguebat errantes, ut corrigerentur; per caritatem pro lapidantibus orabat, ne punirentur. Caritatis virtute subnixus, vicit Saulum crudeliter saevientem, et quem habuit in terra persecu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑare: ut ita meruisset feliciter trium¬
phare. Neq enim paruipendenda ft̃.
tał uirtus talisq triumphus. Aut uero
ulib armis potuit premuniri:qui a
eo enituit insigne uirtutis:que nec
frementium seuitiam formidauit.
nec lapidantium ictib deui¬
cta succubuit. Usq adeo enim inter
frementes ꝑ mansit interritus. &
inter lapidum crucramenta securꝰ:
ut incredulitatem uideoꝵ fidenter argu

Expanded text:
 superare, ut ita meruisset feliciter triumphare. Neque enim parvipendenda sunt talis virtus, talisque triumphus. Haud vero vilibus armis potuit praemuniri, qui a eo enituit insigne virtutis, quae nec frementium saevitiam formidavit, nec lapidantium ictibus devicta succubuit. Usque adeo enim inter frementes 556 permansit interritus , et inter lapidum fuit cruciamenta securus, ut incredulitatem Judaeorum fidenter argu
Abbreviated transcription (Latin):
eos non solum copiose ditauit: sed
etiam ad certandum inuictissime
confortauit. Attulit namq donũ
caritatis: que ꝑduceret homines ad
consortium deitatis. Quod gͦ attulit
erogauit. nec sibi aliquid minuit:
s mirabiliter & suoꝵ fidelium pauꝑ¬
iem ditauit. & in deficientib tesau¬
ris nlenus ip̃e ꝑmansit. Caritas que

Expanded text:
eos non solum copiose ditavit, sed etiam ad certandum invictissime confortavit. Attulit namque donum caritatis, quo perduceret homines ad consortium deitatis. Quod ergo attulit, erogavit: nec sibi aliquid minuit, sed mirabiliter et suorum pauperiem ditavit, et indeficientibus thesauris plenus ipse permansit.
Abbreviated transcription (Latin):
modo id fiat qd̃ loquitur: et quid sit
manducare corpus eis. ⁊ sanguinem
bibere. Et qui manducat meã carnẽ.
et bibit meñ sanguinẽ: in me manet
et ego in eo. Hoc est ergo manducare
illam escam. ⁊ illum bibere potum:
in xp̃o manere. ⁊ illum manentem in
se habere: ac per hoc qui nõ manet in
rp̃o. ⁊ in quo nõ manet xp̃c: procul
dubio nõ manducat spũaliter eiꝰ car¬
nem: licet carnaliter ⁊ insibiliter pre¬
mat dentib. sacramenta corporis et
sanguuus xp̃i: s magis tante rei sa¬
cramentum: ad iudiciũ sibi manducat

Expanded text:
modo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Et qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo. Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, procul dubio nec manducat spiritualiter ejus carnem, licet carnaliter et visibiliter premat dentibus sacramentum corporis et sanguinis Christi; sed magis tantae rei sacramentum ad judicium sibi manduca
Abbreviated transcription (Latin):
noui testamenti: mirabiliter indicauit.
Mirabiliter planus. honeste doctus ac
dultis. parata copia sermonũ. ad quã¬
cumq partem uertit ingenium: ut un¬
decũq interrogatus fuisset: paratum
haberet & competens sine aliqua dila¬
tiont responsum. Modo humilib sua¬
uiter blanditur. modo suꝑboꝵ colla con¬
fringit: modo derogatorib suis uicem.¬
necessaria morda citate restituens. modo
uirginitatem precl ans. modo matrimo¬
nia casta defendens. iuodo uirtutũ cer¬
tamina głosa collaudans. modo lapsus
in cleritis ac monachis prauitatis ac¬
cusans. Sed tamen ub cumq selocus
attulit: gentilium exempla dulcissi¬
ma uarietate permiscuit.¬

Expanded text:
novi Testamenti mirabiliter indicavit: novi Testamenti mirabiliter indicavit: mirabiliter planus, honeste doctus, ac dulcis, parata copia sermonum ad quamcumque partem vertit ingenium: ut undecumque interrogatus fuisset, paratum haberet et competens sine aliqua dilatione responsum. Modo humilibus suaviter blanditur, modo superborum colla confringit: modo derogatoribnecessaria mordacitate restituens, modo uirginitatem praedicans, modo matrimonia casta defendens, modo uirtutum certamina gloriosa collaudans, modo lapsus in clericis atque monachis prauitatis accusans. Sed tamen, ubicumque se locus attulit, gentilium exempla dulcissima uarietate permiscuit
Abbreviated transcription (Latin):
re dño prestante dignatus est. Inter
cetera ꝓfecto studioꝵ suoꝵ opuscula
a beato petro sumens exordium. usq
in semetipsum de uiris illustrib scri¬
psit: imitatus tranquillũ. grecũq
apolloniũ. ubi de se referi Post catha¬
logum plurimoꝵ me quoq in calce
uoluminis quasi abortuũ & mini-¬
mũ om̃iũ xp̃ianoꝵ posui. quo michi
necesse fuit. usq ad quartũ decimũ
annũ theodosii principis. que scrip¬
serim breuiter annotare. Innume¬
catholice turrim eccl̃e. contra perfi¬
doꝵ iacula consummauit. Ui¬
mnes ueteris testamenti libros.
co stilo locutum. & iob iustum arabi¬
co: in romanam linguam utrumq
auctorem. ꝑfecta interpretatione mu¬
tauit. Matheum nichilominus: ex he¬
breo fecit esse romanũ. Eplam quidem
suam. ad paulinũ ex senatore presbite¬
rum mirificam destinauit. docens
quem admodũ scripturas diuinas
adhibita cura ꝑlegeret. Ubi breuiter
uirtutem uniuscuiꝰq liori. ueteris &

Expanded text:
re, Domino praestante dignatus est. Inter re, Domino praestante dignatus est. Inter caetera profecto studiorum suorum opuscula, a beato Petro sumens exordium, usque ad semetipsum de Viris illustribus scripsit: imitatus Tranquillum, Graecumque Apollinium: ubi de se ita refert: Post catalogum plurimorum, me quoque in calce voluminis quasi abortivum et minimum omnium Christianorum posui: quo mihi necesse fuit usque ad quartum decimum annum Theodosii principis, quae scripserim, breviter annotare. InnumeCatholicae turrim Ecclesiae, contra perfidorum jacula consummavit. Omnes Veteris Testamenti libros, co stylo prolocutum, et Job justum Arabico, in Romanam linguam utrumque auctorem perfecta interpretatione mutavit. Matthaeum nihilominus ex Hebraeo fecit esse Romanum: Epistolam quidem suam ad Paulinum ex senatore presbyterum mirificam destinavit: docens quemadmodum Scripturas divinas adhibita cura perlegeret: ubi breviter virtutem uniuscujusque libri, veteris et
Abbreviated transcription (Latin):
esse contiguus. qd̃ ab iherosolimis
sex milib separatur. contra meridi¬
anam plagani. accedens ad eiusdem
urbis pontificem cirillũ nomine:
petiit ut parrochie que bethleem fu-¬
erat sita.locum sibi habitandi tribu¬
eret. Cui nimirũ mox qd̃ deuote po¬
poscit: digne concessum est.
tholicis. construxit monasterium:
in quo sub statuta ab apłis regula
degens. cepit qd̃ olim multũ cupiera.
cum fr̃ib habitare: & cũ eusebio cre-¬
monensi nobili uiro. cuiꝰ postulatio¬
ne. ex greco sermone.quandã epłam
transtulit in latinũ. In quo uero
sciendum. hanc matutinam que
nunc obseruatur in occidius maxi¬
me regionib canonita institutio¬
ne. monasterio primitus institu¬
tam. Ubi predictus uir otiosus ñ
fuisse credendus est:qui tantũ no¬
bis in translatione diuine scriptu¬
re prestitit.ut ad hebreoꝵ fontem
pene ñ egeamus accedere. quando
nos facundie sue. multa cognoscit
ubertate satiasse. Plurimos libris
copiosis ep̃os fecit beatos: quib scribe¬

Expanded text:
ese contulit, quod ab Jerosolymis sex millibus separatur, contra meridianam plagam: accedensque ad ejusdem urbis pontificem Cyrillum nomine, petiit ut paroeciae, quae Bethleem fuerat sita, locum sibi habitandi tribueret. Cui nimirum mox quod devotione poposcit, digne concessit. tholicis, construxit monasterium. In quo statuta ab Apostolis regula degens coepit, quod olim multum cupierat, cum fratribus habitare, et cum Eusebio Cremonensi nobili viro, cujus postulatione ex Graeco sermone quamdam Epistolam transtulit in Latinum. In quo vere sciendum, hanc matutinam psalmodiae, quae nunc observatur, in occiduis maxime regionibus, canonicam functionem monasterio primitus institutam, ubi praedictus vir otiosus non fuisse credendus est: qui tantum nobis in translatione divinae Scripturae praestitit, ut ad Hebraeorum fontem pene non egeamus accedere: quoniam nos facundiae suae multa cognoscitur ubertate satiasse plurimis libris, copiosis Epistolis fecit esse beatos, quibus scribe
Abbreviated transcription (Latin):
gistris fuerit informatus.
ommorante itaq ieronimo rome.
mentis corporisq uirginitatem. & de¬
lictoꝵ penitentiam custodiens. fideli¬
b predicabat: multaq iuxta septua.¬
ginta libroꝵ uolumina atq psalteri¬
um emendauit: apłice sedi presidente¬
liberio pontifice. Ea ꝓculdubio tem¬
pestate. romanũ popłm ꝑ constantiũ
augustum arriana heresis macula¬
bat. Idcirco gͦ predictus uir. occasio¬
ne quã semꝑ optauerat accepta. ut su¬
perius dictum est. relicta domo. paren
in prefata confecerat urbe conferens.
iherosolimam ꝓpter regna celoꝵ iu¬
uenis militaturus aduenit. Cũq¬

Expanded text:
s fuerit informatus. Commorans itaque Hieronymus Romae, mentis corporisque virginitatem, et delictorum poenitentiam custodiens, fidelibus praedicabat. Multaque juxta Septuaginta librorum volumina atque psalterium emendavit, Apostolicae sedi Liberio praesidente pontifice. Ea proculdubio tempestate Romanum populum per Constantium Augustum Ariana haeresis maculabat. Idcirco ergo praedictus vir, occasione quam semper optaverat accepta, ut superius est dictum, relicta domo, parentin praefata confecerat urbe, Jerosolymam propter regnum coelorum juvenis militaturus advenit.