comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subiecte suenae nomĩe censeant/ Dñ ⁊ massim nom̃ibꝰ
mituatis quod unius ẽ transit ad alterũ sit utiꝙ ⁊ sc̃a
dicitur multa cũ tũ multitudb ret̾ũ pocuis quã sciẽ sitde
¶Bi eego sapientie dei ĩmensitaᷤ ⁊ simplictas attenda¬
turͣ una ẽ simplex ⁊ induudua / sed sub iacentĩ nultitudo
multiplex ẽ ⁊ mulnformus / S ic eattiu si sulitu uolentis
na opera donumi exquisita in om̃s uolintates enes. Fet
illud quis loquetur potencias domun Hec antem res
binforuns et aariat licet toaus uarietastis ignara sit¬
uariis tamen nouũbus appellat᷑ sed ex uariis atusis ¶ Ba¬
encia siguidem ⁊ presçiã. disposicõ. ꝓuidençia ⁊ p̾destinacio¬

Expanded text:
scientiae nomine censeantur. Unde et vicissim nominibus mutuatis, quod unius est, transit ad alterum. Sic utique et scientia dicitur multa, cum tamen multitudo, rerum potius quam scientiae sit. Si ergo sapientiae Dei immensitas et simplicitas attendatur, una est simplex et individua. Si subjacentium multitudo, multiplex est et multiformis. Sic etiam si substantiam volentis na opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Et illud: Quis loquetur potentias Domini? Haec autem res uniformis et varia, licet totius varietatis ignara sitariis tamen nominibus appellatur, sed ex variis causis. Scientia siquidem et praescientia, dispositio, providentia,
Abbreviated transcription (Latin):
loq ierũ mutabiliũ lapsu mouet. sed i ipaa semel ⁊
simul continens unu̾sa subsistit inuariabalis stabi¬
lisq manens dat cuncta moiu̾. Et licet ei intezdum
p̾teriti temporis aut futuri uerba aptent nou ei quitgua ex
hoc subtrahi uel impend̾e sed rerũ subiectarũ mubabilitas
si quid ꝓprie dicit᷑ ueraciter indicatur Cum ergo ipĩ aliqͥd
p̾nouisse audimnꝰ mĩme intelligimiꝰ fluxu temꝑis eius p̾¬
quo ueraater credat᷑ eius q futuõrũ erat hũisse noticiam
Sic utiq eum ab eterno certũ ẽ. omĩa ꝓuidisse nõ ꝙ iusui
enis motu suo quitquam subtrahat tempꝰ sed quia q̃ nel¬
qui uniuerso temꝑe natura prior ẽ suus omĩa semꝑ ꝯpre¬
hendit aspectus. Enis ꝓuidencia in sui dispoĩone nõ fallit¬

Expanded text:
abilium lapsu movetur: sed in se ipsa semel et simul contuens universa, subsistit invariabilis, . . . Stabilisque manens dat cuncta moveri. Et licet interdum ei praeteriti temporis aut futuri verba aptentur, non ei quidquam ex hoc subtrahi vel impendere, sed rerum subjectarum mutabilitas, si quid proprie dicitur, veraciter indicatur. Cum ergo ipsum aliquid praenovisse audimus, minime intelligimus fluxu temporis ejus pquo veraciter credatur, ejus, quod futurum erat, habuisse notitiam. Sic utique eum ab aeterno certum est omnia praevidisse, non quod visui ejus motu suo quidquam subtrahat tempus, sed, quia qui universo tempore natura prior est, suus omnia semper comprehendat aspectus. Ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sorniatur effectũ/ qui uiriosiores sunt celestiũ potenciam ĩ¬
bestigant / ⁊ de snigulis que in fingitari subluuari ꝗ lobo ꝓue¬
munt astrononuie sue zeguł intunt᷑ redde̾ idẽm ¶ Est tntẽ
astrononne nobilis ⁊ gloriosa scĩa si clientelm suã intra mo¬
deracoius metas cohileait/ quã si licend̃ei uitmitate excedit nõ
nuilta sunt mathesi doctrmali ed menatoie matbesi co¬
muna ses dũ diumacio sobrietat᷑ mensurctm exadro to¬
todusidens fm̃e nõ mstrit sed snũ dedocet ꝓfessorem¬

Expanded text:
siores sunt, coelestium potentiam investigant, et de singulis, quae in sublunari globo proveniunt, astronomiae suae regulis nituntur reddere rationem. Est autem astronomiae nobilis et gloriosa scientia, si clientelam suam, intra moderationis metas cohibeat, quam si licentiori vanitate excedit, nont quidem multa sunt mathesi doctrinali, et divinatoriae mathesi communia, sed dum divinatio sobrietatis mensuram excedit, toto dissidens fine non instruit, sed suum dedocet professorem
Abbreviated transcription (Latin):
et uno s ingulari aspectũ ⁊ indruiduo omm̃ quẽ dia aut
quoonus sensu excogitari possũt unmeesitatem claudit
et contmet/ adeo quidem sme motu ut localia sme loco
uascentia sine micio / deçedencia ẜ sme fine Fuctuantia li¬
ne alteracõne temporalia sine mutabilitaate moea sit uin¬
ferniter ꝯprehendit ut ei nec pretita transeant ne site¬

Expanded text:
et uno singulari aspectu et individuo, omnium quae dici, aut quocunque sensu excogitari possunt, universitatem claudit, et continet: adeo quidem sine motu ut localia sine loco, nascentia sine initio, decedentia sine fine, fluctuantia sine alteratione, temporalia sine mutabilitate, et mora, sic uniformiter comprehendit, ut ei nec praeterita transeant, nec fu
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilem Eꝯtra epiturus eorũ q̃ enemunt nil ꝓuidentie roẽ
dispositit̃ ne forte uecessiratem nuitabilibꝰ rebus inducat. Qp¬
natur sp̃mi ergo eriore desipiunt ami alter casui alter necessi fa¬
ti uniuersa subiciant ¶ Mutabiliũ gͥ rerũ dispõtõ ninuitabi¬
lis ẽ ⁊ eterne ꝓuidencie nmutabilis ilatus sĩm mutabiliũ cõ
tinet tursũ. Cun ergo ipã ab et̾nitatis sue sbatu morũ uon
possit ꝯtingentũ seriem ab omĩ necessiratis nexu absoluit
Et licet lux maccessibilis sapiẽ dei humane suence tũbras
ĩcompabiliter añcedat/ ẽ titmen inquo claritat illius cola¬
gmis nr̃e oculus quo ad aliquid coegnat᷑ stut eium qd
uides m̃tue̾ miłła ex eo quia uide̾ necessitate ꝓueniet sie
gente natura recasuram in terrã in quã feruut᷑ onmiti
nutu suo pondera nec tatmẽ simpliciter iecide̾ in tercã atut
quia noui recde necesse ẽ. potest ⁊ enĩ rende̾ ⁊ nõ rea¬

Expanded text:
tra Epicurus, eorum quae eveniunt nihil providentiae ratione dispositum, ne forte necessitatem mutabilibus rebus inducat, opinatur. Pari ergo errore desipiunt, cum alter casui, alter necessitati universa subjiciat. Mutabilium igitur rerum dispositio immutabilis est; et aeternae providentiae immuttinet cursum. Cum vero ipsa ab aeternitatis suae statu moveri non possit, contingentium seriem ab omni nexu necessitatis absolvit. Et licet lux inacessibilis sapientiae Dei humanae scientiae tenebras incomparabiliter antecedat, est tamen in quo claritati illius, caliginis nostrae oculus quoad aliquid coaequatur. Sicut enim quod video imminere, nulla ex eo quia videtur, necessitate proveniet, sic gente natura recasuram in terram, in quam feruntur omnia nutu suo pondera, nec tamen simpliciter recidere in terram, aut quia novi, recidere necesse est. Potest enim recidere et non re
Abbreviated transcription (Latin):
uems que achademie erat iudit offerri cegoñ collina ĩ¬
hentem ces iostro tan gentem sidera eregioũ eti ertis ti¬
plunes dĩatur penetrantem ⁊ trauscendentẽ aspect oũti
et tanta sonoritate uocis leticia cauentem ut totũ mulceret
orbem./ Sequenti die aristides ab achadenna ꝑuulũ filiũ pla¬
tonẽ socrati obtulit licteris ⁊ moribꝰ inbuendũ/ Quo iuso m̃¬
tis uiribus ex corĩs dispõcione conceptis Hic ẽ inquit ugua
quem nr̃o apollim uenus achademica achadenne conseceatuit
Plato quas litterarũ quas ꝑsequelat᷑ cã ꝓfinscens ĩ egip

Expanded text:
neris, quae academiae erat, vidit offerri cygnum collum inserentem coelo, rostro tangentem sidera, regionem quae Aplane dicitur, penetrantem et transcendentem aspectus omnium, et tanta vocis sonoritate et laetitia canentem, ut totum mulceret orbem. Sequenti die, Aristides ab academia parvulum filium Platonem Socrati obtulit, litteris et moribus imbuendum. Quo viso, mentis viribus ex corporis dispositione conceptis: « Hic est, inquit, cygnus, quem nostro Apollini Venus academica consecravit. » Plato litterarum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uet insi iũ aĩmus caritate sintensus inseppso ꝯteritur
¶Nichil ꝑsuadet ꝓpitandũ eẽ insi cũ mens manuĩ
opis extendit ad satistaciendũ. En quis enĩ fatetͭ culpam
in utilis ẽ confessio nisi sacultõnis auimo currat ad ue
mam ¶ Querite michi mulierem hũtem phitonẽ et
uadam ad eam ⁊ sascitalor ꝑ illam Quid aliud dpxisset
gentilis idemq ꝑfidus. Nonne idem ẽ ac si dicat Flec¬
tere si negueo superos acherontaᷤᷤ mouebo/ aut si fideliorib
uerbis ⁊ insamori ꝓfidia si michi deus noticiam subtra¬
hit ueritatis. eam tamen ꝑ prẽm mendam eo inuito cog¬
noscaui ⁊ uelit nolit archanĩ consilii eis ꝑ potestates

Expanded text:
mus charitate succensus, in se ipso conteritur. Nihil persuadet propitiandum esse, nisi cum mens manum operis extendit ad satisfaciendum. Si quis enim fatetur culpam, inutilis est confessio, nisi satisfactionis animo currat ad ve Quaerite mihi mulierem, habentem Pythonem, et vadam ad eam, et sciscitabor per illam . Quid aliud dixisset gentilis, idemque perfidus? Nonne idem est ac si dicat: Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo? aut fidelioribus verbis, et insaniori perfidia: Si mihi Deus notitiam subtrahit veritatis, eam tamen per patrem mendacii, eo invito, cognoscam, et velit nolit arcanum consilii ejus per potestates
Abbreviated transcription (Latin):
talis succũbit ubi diume discitit᷑ inmensitas inttiesta¬
tis et in naturalibꝰ obtinet hus .s. que rerũ numerũ
angent uel minuunt quod funt nõ possit nõ fuisse a
nõ p̾terisse quod p̾teriit dũ tamẽ ꝙ um fuit seyũ forte
lcĩtrũ. nichilonimꝰ uerũ nõ fuisse possit Quod itaq
p̾teritũ ẽ renocari non potest ne fuerit ⁊ eq̃ ꝙ ex insi¬
diis fortune pendet dũ ex facilitate nature utriuslibet sor¬
tis expectat euentuũ nulla euemendi sͥ necessitas subiat¬
Bic forte dum ꝓuidencie nõ impletur effectus ꝙͦ futurũ
ẽr nõ euennre qd̾ poteit potest eciam nõ fuisse pͥuisũ.
¶Non tamẽ ut predictũ ẽ inuelligacõis audacia om̃ĩpo¬
tenca minuo. atut inmensitati eiꝰ quanicũq p̾scribo men¬
surã Hoc autem cũ multis sencio quia siqus deus p̾id ͭ

Expanded text:
talis succumbit, ubi divinae discutitur immensitas majestatalis succumbit, ubi divinae discutitur immensitas majestatis, et in naturalibus obtinet, his scilicet quae rerum numerum augent vel minuunt, ut quod fuit non possit non fuisse; aon praeteriisse, quod praeteriit, dum tamen quod verum fuit, secum forte lecturum, nihilominus verum non fuisse possit. Quod itaque praeteritum est, revocari non potest ne fuerit, et aeque quod ex insidiis fortunae pendet, dum tamen ex facilitate naturae utriuslibet sortis exspectat eventum, nulla eveniendi sibi necessitas subjicic forte dum providentiae non impletur effectus, quod futurum est, et non evenire potest, potest etiam non fuisse praevisum. Non tamen, ut praedictum est, investigationis audacia omnipotentiam minuo, aut immensitati ejus quamcunque praescribo mensuram. Hoc autem cum multis sentio, quia si quid Deus praevidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ter applicantur ¶Quid ergo mirũ si ille qui omina
potest ⁊ que preidit nõ p̾mdisse potest cũ constet fi
leant enõire Ait enĩ ysaias Bi uolueritis ambulare ĩ
p̾ceptis meis ⁊ audieritis me ⁊ bona terre comedecis.
Quod si nolueritis ⁊ me ad iracundiam ꝓuocau̾itis gla¬
dius deuorabit uos quia os domĩ locutũ ẽ Ette quĩa
liberũ hus seruat᷑ itrbitriũ dũ si nolueritis ⁊ si nolu¬
eritis dicens in utramq ꝑteni nõ ex iudicio irretractibili
fato ne dei sed ex merito singulorũ omĩbꝰ penã uł p̾miũ
reꝓnattit. Esset utiq in uoluntatem tollata ꝯdicõ ꝓmen̾¬
di in utilis si faciendi uel nõ fauendi necessitas esset ꝓu¬
dencie uel fatorũ nexibus alligata ¶ Demq apud phios
natułilĩ fimibꝰ liitari. Eandems cum ad culmẽ theolo¬
gie ascendit᷑ quasi natmo colore destitutam ⁊ robore alta̾¬
ri ¶Plane defict uis uerborũ ⁊ intellectus ip̃e mor¬

Expanded text:
ter applicentur. Quid ergo mirum, si ille qui omnia ter applicentur. Quid ergo mirum, si ille qui omnia potest, et quae praevidit, non praevidisse potest; cum constet fidleant evenire. Ait enim Isaias: Si volueritis ambulare in praeceptis meis, et audieritis me, bona terrae comedetis. Quod si nolueritis, et me ad iracundiam concitaveritis, gladius devorabit vos, quia os Domini locutum est . Ecce quia liberum hic servatur arbitrium, dum si volueritis, et si nolueritis dicens in utramque partem, non ex judicio irretractabili fatove Dei, sed ex merito singulorum omnibus poenam vel praemium repromittit. Esset utique in voluntatem collata conditio promerendi inutilis, si faciendi vel non faciendi necessitas, esset providentiae vel fatorum nexibus illigata. Quod si isnaturalium finibus limitari: eamdemque, cum ad culmen theologiae ascenditur, quasi nativo colore destitutam, et robore, alterari. Plane deficit vis verborum, et intellectus ipse mor
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ utiliter ꝙ tamen ꝓmisisti uel scipulatus es nõ ꝓmsis¬
se a̾ nõ stipulatus ẽẽ nõ potes Prete̾a tu infundũ semp¬
aut sequit᷑ aut sequetur ¶Cum ergo consequentis eua¬
cuari possit euentus/ añcedentis quoq ueritas potest ĩłm¬
mtri ut ⁊ tu qui precesseras nõ p̾cessisse possis Quo tũ
nigrossus es nõ potest nõ fuisse iugressus/ neq qs factũ
est ꝯmũtri potest infactis neq ꝙ fle preteriit ue fuerit¬
pot̾it reuocari In hus enĩ omibus que mente ꝯcepta uel
uerbis expressa uel actu ꝯpleta transierunt nec possunt
nec poterunt eande nõ fuisse ⁊̃ si qualia futũa erant
dũ eadem natura su certus nõ frxit euentus ualeaut
nõ fuisse ¶ aliũ uo̾ claudunt᷑ ambitu omĩa q̃ anuscũq
genĩs ĩnimentis apellacõne claudunt᷑/ licet familiarius
ad quantitatem ã ad aliqͥd aut quolib aliorũ naturali¬

Expanded text:
esse utiliter; quod tamen promisisti vel stipulatus es, non promisisesse utiliter; quod tamen promisisti vel stipulatus es, non promisisse, aut non stipulatus esse non potes. Praeterea, tu in fundum Sempaut sequitur, aut sequetur. Cum ergo consequentis evacuari possit eventus, antecedentis quoque veritas potest infirmari, ut et tu qui praecesseras, non praecessisse possis. Quo tamen ingressus es, non potes non fuisse ingressus, neque quod factum est connumerari potest infectis, neqpoterit revocari. In his enim omnibus quae mente concepta, vel verbis expressa, vel actu completa transierunt, non possunt, nec poterunt exinde non fuisse, etsi qualia futura erant, dum eadem sui natura certus non fixit eventus, valeant non fuisse. Talium vero clauduntur ambitu omnia, quae cujuscunque generis imminentis appellatione clauduntur, licet familiarius ad quantitatem, aut ad aliquid, aut ad quodlibet aliorum naturali
Abbreviated transcription (Latin):
Regule siguidem integritatem. subu̾tunt enuciacõnes que
p̾teritis ⁊̾ umi futuri ꝯtingentis ad mugunt. ꝑuta ueruĩ
fuit te heri ⁊ cras lecturũ ẽẽ aut te plato qñq scinit
dormiturũ. in quibꝰ ex adiũctone futuri tempis / preteriti
temꝑis fides uacllat / dũ enĩ tu potis nõ dormire et hoc
plato poterit nescinisse/ nõ ꝙͦ motus qui in amnia etꝰ fuit
non fuisse possit: sed ꝙ que fuit saencia mutabilitate ieꝵ
et tempis lubrico mopnnonem potĩt deuocari/ Si tamen
ꝯtingenciũ futõrũ ulla potest eẽ scrã quamius sit indu
tur que ab nsidiis fortune dependet ut sit/ Denũ tu ip̃e
potes ꝓuidisse aliquod bonũ ꝙ forte futurũ ẽ bonũ ⁊ põt
nõ fore bonũ/ Et idem potes nõ ꝓuidisse bonũ. qu nõ quid
possis nõ ꝓuidisse quod ꝓuidisti sed quia nõ potest nõ bonũ
esse quod ꝓuidisti/ Item potes aliquid ꝓmisisse uel stipulata
esse utiliter idem ꝙ nõ potes ꝓnusisse uel nõ stipulatus

Expanded text:
nes, quae praeteritis vim futuri contingentis adjungunt; puta verum fuit heri te cras esse lecturum, aut te Plato quandoque scivit dormiturum. In quibus ex adjunctione futuri, praeteriti temporis vacillat fides. Dum enim tu poteris non dormire, et hoc Plato poterit nescivisse, non quod motus, qui in anima ejus fuit, non fuisse possit, sed quod quae fuit scientia, mutabilitate rerum, et temporis lubrico in opinionem poterit devocari. Si tamen contingentium futurorum ulla potest esse scientia, quamvis sit indubtur, quae ab insidiis fortunae pendet, ut sit. Deinde tu ipse potes providisse bonum aliquod, quod forte futurum est bonum, et potest non fore bonum; et idem potes non providisse bonum, non quia possis non providisse, quod providisti, sed quia potest non bonum esse, quod providisti. Item potes quid promisisse vel stipulatus esse utiliter, idemque potes non promisisse, aut non stipulatus
Abbreviated transcription (Latin):
idemq nouissmius ueram posicõnẽ siderũ assequit᷑ et umi
coiestũt ꝑscrutatur ¶ Eorũ no̾ qui sciam̃ ꝓfitent᷑ astrorum
alii opmionis errore ꝓlabunt᷑ ad fabulas in quo deprehendit
et igmus alii sola ymagmacõnis uirtute contenti sunt. qͥd
uerĩ sit doctõrũ iudicio reseruantes satis agentes sͥ dũmõ
ueriss mulitudmẽ teneant ¶Dtrosa ẜ alterutra astrologia
erudicõis sue recipit ꝓfessores Sunt tilii qui ĩ ꝓfessione ueri¬
tati astrorit ⁊ quiden inuigilant eo solo ꝯtenti si põconemoi
beram motũq siderum r ucõnemq signoꝵ ueranter assec̃t¬

Expanded text:
idemque novissimus, veram positionem siderum assequitur, et vim idemque novissimus, veram positionem siderum assequitur, et vim coelestium perscrutatur. Eorum vero, qui scientiam profitentur astrorum, alii opinionis errore prolabuntur ad fabulas, in quo deprehenditur et Hyginus, alii sola imaginationis virtute contenti sunt, quid verum sit doctiorum judicio reservantes, satis agentes sibi, dummodo veri similitudinem teneant. Utrosque alterutra astrologia eruditionis suae recipit professores. Sunt alii, qui in professione astrorum veritati quidem invigilant, eo solo contenti, si positionem veram, motumque siderum, rationemque signorum vivaciter asse
Abbreviated transcription (Latin):
phi̾e ꝯpendiũ utiliss ima ẽ hec speculacõ in qua magrutu¬
dnuis ⁊ multitudins que duo totũ orbem complectunt᷑
et ambunt natara discunt᷑ ¶Nunquid abstrahens
intessectus dũ hec agit ociosus ẽ aut ntutilis ꝑ quẽ
auinꝰ honestarũ arciũ gradibus ad thronũ consũmate¬
phie ꝯstendit ¶Mulntudiẽ ergo que potentia sin in ĩti¬
intũ crescit. sicut eꝯtra magnitudo decrescit in infmitũ bi¬
meubri diuisione ꝑcit᷑ dũ eam nũt simplicit̾ ⁊ ꝑ se. nunt
ad ã relatam ꝯtuetur alteram demandaus aris metrice.
Alteram musice pleno iuirs reseruaus/ Mhagnitudiuẽ quoq
secat in duas spenes. alteram ĩmobilem subiaens geomots.
alteram s. mobilem hus qui astrorũ ⁊ celestiũ sciencã ꝓfitent᷑
In huc̃ uo̾ quatuor spenebus mathesis .i. doctraualis tota con¬
sistit et quasi quatuor phi̾e hrnitibus mũdane sapiencie ꝑ¬
fectõnẽ assequit᷑ ¶ Primus itaq gradus est ab arilluetita

Expanded text:
phiae compendium, utilissima est haec speculatio, in qua magnitudinis et multitudinis, quae duo totum orbem complectuntur et ambiunt, natura discutitur. Nunquid abstrahens intellectus, dum haec agit, otiosus est, aut inutilis, per quem animus honestarum artium gradibus, ad thronum consummatphiae conscendit? Multitudinem ergo quae potentia sui in infinitum crescit, sicut econtra magnitudo decrescit in infinitum, bimembri divisione partitur, dum eam nunc simpliciter et per se, nunc ad aliud relatam contuetur, alteram demandans arithmeticae, alteram musicae pleno jure reservans. Magnitudinem quoque secat in duas species, alteram immobilem, subjiciens geometris; alteram scilicet mobilem, his qui astrorum et coelestium scientiam profitentur. In his vero quatuor speciebus, mathesis, id est doctrinalis tota consistit, et quasi quatuor philosophiae limitibus, mundanae sapientiae perfectionem assequitur. Primus itaque gradus est ab arithmetica
Abbreviated transcription (Latin):
turale quideni anqz domialiũ ẽ mauo quisor crenconis sue
prinapiu habiut si tamen genessiaa consencunit eo s ado
iouis taurui capricormis ⁊ hoc natiialiter easualiter uo
satr no cedit ugnarius / Pisces iom Aries co o not
tamus In inͥ aĩon sortem genũ cedunt/ Lima ue qmodo es
nta presset nocti ¶Quid enĩ de sole diatiu quidur est¬
⁊ priceps ⁊ moderator lunimũ relignor a.u uom re
clamantibꝰ omĩbus hus plauetariis non tuuelo bomim
et uecesłariũ ꝓfiteri Q uni ⁊ diem uidentibꝰ cuucluaal¬
lustret ⁊ temꝑet orbem/ deu in tempora ideh diudat
iduat rerũ nuussitudines ⁊ alia plurai ane miẽ longñ
oonarrare ¶ꝓed licet multitrũ ꝑtilitatũ meo eet t

Expanded text:
turale quidem cuique domicilium est, in quo quisque creationis suae turale quidem cuique domicilium est, in quo quisque creationis suae principium habuit, si tamen genethliaci consentiunt eos a DomJovis, Saturni capricornus, et hoc naturaliter. Casualiter vero Saturno cedit aquarius, sortem gemini cedunt; luna vero commoda est, ut praeesset nocti. Quid enim de sole dicam qui dux et princeps est, et moderator luminum reliquorum? eum utique reclamantibus omnibus his planetariis, non timeo bonum et necessarium profiteri: cum et diem videntibus cunctis illustret, temperet orbem, anni tempora dividat, inducat rerum vicissitudines, et alia plurima, quae nunc lon
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas siderũ quẽ in subliuari globo sortiat᷑ effectum.
Et forte sña num̃ĩs in iorita ẽ quã nõ mathematitus
ꝓfert. ait ergo/ ¶Q clandis gentes o supi qua peste
paratis. semcam extremi multorũ tempꝰ in unũ. Con¬
uẽrre dies sunmuo si frigida celo S tella noceus nigros
saturn accende̾t ignes Deutaliones fudisset aquarius
ymbres Aota q diffuso latusset in eguore tellus Sise¬
nũ zadiis neuineũ phebe leonem Nunc premeres to¬
to fluerent incendia inundo Successus ꝙ tuus flagrest ⁊¬
curribus et her Hn cessant ignes tu qui flagrante unui¬
uenĩs q salubre Bidus habet motuq celer cllenius he̾t¬
Et telum mars solus habet cur signa meatus.  Seseo¬
ere suos mũdo q obstura ferunt᷑ Ensifen niniũ sulget
lacus orionis I nummnet armorũ rabies ferriꝙ potestas
Monfundet ius omne manusceleris nephano esanu
duobus donaliis gaudent naturali s. ⁊ acadentalis so¬

Expanded text:
voluntas siderum, quem in sublunari globo sortiatur effectum. voluntas siderum, quem in sublunari globo sortiatur effectum. Et forte sententia numinis irrita est, quam non mathematicus profert; ait ergo: Quod cladis genus, o superi, qua peste paratis Saevitiam? extremi multorum tempus in unum Convenere dies: summo si frigida coelo Stella nocens nigros Saturni accenderet ignes, Deucalioneos fudisset Aquarius imbres, Totaque diffuso latuisset in aequore tellus. Si saevum radiis Nemeaeum, Phoebe, Leonem Nunc premeres, toto fluerent incendia mundo, Succensusque tuis flagrasscurribus aether. Hi cessant ignes: tu, qui flagrante minaVenerisque salubre Et coelum Mars solus habet. Cur signa meatus Deseruere suos, mundoque obscura feruntur: Ensiferi nimium fulget latus Orionis? Imminet armorum rabies, ferrique potestas Confundet jus omne manu, scelerique nefando Nomen duobus domiciliis gaudent, naturali scilicet et accidentali. Na
Abbreviated transcription (Latin):
opiitut᷑ eo ꝙ illa iunitꝗ sapiẽue plurnuũ ꝓsit. malitie
sociata noceat pluñ ¶Hoc quidem si nõ docuit sectam
tamen erzoris attigit lucanus cũ timorẽ urbis describe¬
ret lellũ q mule uecessariis astrononne argumentis me¬
utabiliter aꝓp inquante cesare futurũ deuuuuaret. Iu¬
uuit enĩ poeta doctissimus si tamẽ ꝓpeta dicendus est
qui uera narracõne rerũ ad historiam magis accedit.
illius maliciam Irrefragabiliter adimꝑlendam qui solus
in throno sin donicilii residebat ¶Et licet figulus ꝑ¬
taꝵ consilia discuciat mentemi stelsarũ corporũ tamen
que uidentur nondũ plenam notinam tradidit tũ ui
tota mathematicorũ domo ad huc nõ sit que ͦ ex peditasan
ex ilementis sidera constẽt /an ex quinta essentia quam
aristotiles introduat. Nam ꝙͦ eis obicunt pueri mol¬
quannius aliquos famosos ⁊ suo iudicio sapientes n
is ⁊ raciombꝰ ꝓbant quid fata deliberent ⁊ deprehensa

Expanded text:
opinantur, eo quod illa juncta sapientiae plurimum prosit, malitiae sociata noceat plurimum. Haec quidem etsi non docuit, sectam tamen erroris attigit Lucanus, cum timorem urbis describeret; bellumque civile necessariis astronomiae argumentis inevitabiliter appropinquante Caesare futurum denuntiaret. Innuit enim poeta doctissimus, si tamen poeta dicendus est, qui vera narratione rerum ad historicos magis accedit, illius malitiam irrefragabiliter adimplendam, qui solus in throno sui domicilii residebat. Et licet figulus Parcarum consilia discutiat, mentemque stellarum, corporum tamen quae videntur, nondum plenam notitiam tradidit, cum in tota mathematicorum domo, adhuc non sit quaestio expedita, an ex elementis sidera constent, an ex quinta essentia, quam Aristoteles introducit. Nam quod eis objiciunt pueri, molquamvis aliquos famosos, et suo judicio sapientes, in uis rationibus probant quid fata deliberent, et deprehensa
Abbreviated transcription (Latin):
suas ⁊ quasi anme arce constitutus om̃a inferiora com¬
ploctit᷑. cũ ab inferioribꝰ suꝑiora nequeant comp hend leu
nunt quidem res ut sunt mrnc aliter intuet ^ũt lu¬
dutrahit ⁊ dis ungitꝰ ẜimplicter uero iucedit intellc̃s

Expanded text:
suas, et quasi in arce animae constitutus omnia inferiora comsuas, et quasi in arce animae constitutus omnia inferiora complectitur, cum ab inferioribus superiora nequeant comprehendi. Et nunc quidem res ut sunt, nunc aliter intuetur, nunc sidistrahit, et disjungit. Simpli
Abbreviated transcription (Latin):
tiboqͦ iotanto erit fidelior. quanto expressior fu̾it simili¬
tudo Unde ⁊ tyturus apud maronẽ non assearte sim¬
litudins uicio lapłam sibi querit᷑ ymag macõnẽ Brbẽ
quem dicient romam melibee putaui ptultus ego huic
nẽ smulem / quia sepe solemus Pastores omũ tenõs
depesse fetus Werũ ħ inter alias tautũ caput extulitr
urtes quantũ lenta solent inter inhͣrna mp̾ssi Di an¬
tem familiarius expresserit rei smlitudinẽ fidelis et
uera ẽ ꝓmaginacõ quali ^ andro mache apud uigilut
Q michi sola mei suꝑ astra natis ymago sbic odiloᷤ se
ille mamis sit ora ferebat / Et mint equali tecã pubes¬
c ettens Uerumm si ad incorporea diuertendũ ẽ racrẽ
opus ẽ ⁊ intellectu cũ absq intelligenca ħ nõ ualeant
comprehendi. et uerũ nõ possit eẽ de hus sine racione
idicũ Nutellectus itaq aliis defiçentibꝰ exerit aupra

Expanded text:
tare, quae tanto erit fidelior, quanto expressior fuerit similitare, quae tanto erit fidelior, quanto expressior fuerit similitudo. Unde et Tityrus apud Maronem , non assecutae similitudinis vitio lapsam sibi queritur imaginationem: Urbem quam dicunt Romam, Melibaee, putavi Stultus ego huic nostrae similem, quo saepe solemus Pastores ovium teneros depellere fetus: Verum haec tantum alias inter caput extulit urbes, Quantum lenta solent inter viburna cupressi. Sin autem familiarius expresserit rei similitudinem, fidelis et vera est imaginatio, quali utitur Andromache apud Virgilium: O mihi sola mei super Astyanactis imago, Sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat, Et nunc aequali tecum pubesceret aevo. Verum si ad incorporea divertendum est, ratione opus est et intellectu, cum absque intelligentia haec non valeant comprehendi, et verum non possit esse de his sine ratione judicium. Intellectus itaque aliis deficientibus, exerit vires
Abbreviated transcription (Latin):
reponi Quis licet uel cecus hec ludificantiũ demonũ nõ
uideat esse nequiciam/ Ed̃ uel ex eo patet qr muberibns
et uiris siplicõribꝰ ⁊ infirnnoribꝰ in ista fide ꝓueniũt
Si uero quisquam eorũ qui hac illusione laborat ab aĩge
constanter ⁊ ex signis aliquibus arguat᷑ de ĩfidelitate
s in luce arguitur cessant opera tenebrarũ Huiꝰ autem
pestis cura efficaass and ẽ. ut fidem quis hus mendacas
subtrahit ⁊ mentis auditũ: ⁊ nequaquã respiciat ad hiꝰ¬
et enĩ in solo corpe eoq pñti colores tantũ᷑ quantitates
examiuat et figuras ¶Somis solũ contingat auditũ.
Gustus de saporibus indicat Olfaciendi uis modoribꝰ tota
uersatur Quid durũ quad mosse sit. quid leue qͥd aspũ.¬
quid ponderosũ quid leue. quid calidũ a fugidũ quid hut¬
du sit ã sictũ Tactus disceruit/ Est interdũ figure ex
ab hn quas senc us cognoit poterit y magiudĩ p̾sen¬

Expanded text:
reponi. Quis vel caecus hoc ludificantium daemonum non reponi. Quis vel caecus hoc ludificantium daemonum non videat esse nequitiam? Quod vel ex eo patet, quod mulierculis et viris simplicioribus et infirmioribus in fide ista proveniunt. Si vero quisquam eorum qui hac illusione laborabat, ab aliquo constanter, et ex signis aliquibus arguatur, daemonium stats in luce arguitur, cessant opera tenebrarum. Hujus autem pestis cura efficacissima est, ut fidem quis amplexus, his mendaciis subtrahat mentis auditum, et nequaquam respiciat ad hetenim in solo corpore, eoque examinat, et figuras. Sonus solus contingit auditum. Gustus de saporibus judicat. Olfaciendi vis in odoribus tota versatur. Quid durum, quid molle sit, quid lene, quid aspquid ponderosum, quid leve, quid calidum aut frigidum, quid humidum sit aut siccum, tactus discernit. Est interdum figurae exab his quas sensus agnovit, poterit imaginatio praesen
Abbreviated transcription (Latin):
ymagniẽ fidelis amuia nõ asꝑnat᷑ que ĩnocentiã relinqͥt
incolumẽ Ꝙ si ma teriam mais afferat libidinẽ forte iltẽ¬
deus aꝰ ua ituariciam aͥ dominandi ingerens appetitũ aut
quitquid lmꝰ moĩ ẽ ad subuersionem amme ꝓculdudio aᷤ
caro itut spiritꝰ malignus iug̾i̾t uel ininittit Qui ĩ quos¬
dam exigentibꝰ culpis domĩo ꝑmittente tanta malicie sue
licencia delaccat᷑ ut ꝙͦ in spiitu paciunt᷑ mismie ⁊ men¬
datiss mie credant in corꝑibus eueñre. quale ẽ ꝙ noctiloꝙͣ
⁊ euenta de nocte asserunt ꝯuocare uaria celebrari conu¬
id. mĩstrorũ species diuersis occupacõnbus excerçeri et
mint istos ad penam trahi ꝓ mi̾tis. nunc illos tid gloriã
sublenari Preterea infantes expom lamiis ⁊ nũt frus¬
tratnu discptos edaa ingluuie in uentrem traiectos aon¬
geri. nunc presidentis nnseracõne ⁊ reiectos in amas

Expanded text:
imaginem fidelis anima non aspernatur, quae innocentiam relinquit imaginem fidelis anima non aspernatur, quae innocentiam relinquit incolumem. Quod si materiam vitiis afferat, libidinem forte accendens, aut avaritiam, aut dominandi ingerens appetitum, aut quidquid hujusmodi est ad subversionem animae, procul dubio aut caro aut spiritus malignus immittit. Qui in quosdam exigentibus culpis, Domino permittente, tanta malitiae suae licentia debacchatur, ut quod in spiritu patiuntur, miserrime et mendacissime credant in corporibus evenire. Quale est quod nocticulam ilia et conventus de nocte asserunt convocare, varia celebrari convivia, ministeriorum species diversis occupationibus exerceri, et nunc istos ad poenam trahi pro meritis, nunc illos ad gloriam sublimari. Praeterea infantes exponi lamiis, et nunc frustratim discerptos, edaci ingluvie in ventrem trajectos congeri, nunc praesidentis miseratione rejectos in cunas
Abbreviated transcription (Latin):
sfactũ ẽ ꝙͦ penisti ium ea nocte ut te doce̾m accessermi. Quis
huiꝰ facti explicet racõnem nisi ꝙ boni spirita ł maligni
exigentibus hominũ mi̾tis eos erudiunt a illudunt No¬
uit em̃ ih̾omino referente catholica mater ecclesia quo mõ
ad tribinal indicis dei raptus eo ꝙ libris gentiliũ uehemẽ¬
cius inh̾eret Ibidem coactus ẽ ꝓfiteri se ultra gentilium
libros anmodo nõ lecturũ sed nec ⁊̃ hĩturũ/ Ante siquidẽ
ꝓfessionem interrogatus c̃ se diceret Rpĩanuĩ / ei a iudice pͦ
ture cum idem ueriassiius ⁊ prudentissimus doctor uni¬
bram sompni nõ fuisse sed zem secũ ueraciter agi domitno eñ¬
uisitante ecam nris iuratudi religione confiruet Et
ut pleuam asẜcioms sue faciat fidem. liuorem uberĩi in
cute uoluerũ sycatrices ꝑ exꝑgefactus ostendit ĩ corpore
Sed cũ hec a spiritibus cirra homiẽs fiant eam solam reri

Expanded text:
factum est quod petisti, cum ea nocte ut docerem accesserim. Quis factum est quod petisti, cum ea nocte ut docerem accesserim. Quis hujus facti explicet rationem, nisi quod boni spiritus vel maligni exigentibus hominum meritis, eos erudiunt vel illudunt? Novit enim, Hieronymo referente, catholica mater Ecclesia, quomodo ad tribunal judicis Dei raptus, eo quod libris gentilium vehementius inhaereret, ibidem coactus est profiteri se ultra gentilium libros non modo non lecturum, sed nec etiam habiturum. Ante siquidem professionem interrogatus, cum se dicmine, cum idem veracissimus et prudentissimus doctor umbram somnii non fuisse, sed rem secum veraciter agi, Domino visitante, etiam jurisjurandi religione confirmet. Et ut plenam assertionis suae faciat fidem, livorem verberum in cute, vulnerum cicatrices expergefactus ostendit in corpore. Sed cum haec a spiritibus circa homines fiant, eam solam rerum
Abbreviated transcription (Latin):
iret contingit QQQuem no̾ ueritatis spiritꝰ nõ illustrat de arte
sompnolenta frustra ꝯfidit cum ars om̃ĩs tl uatura habeat
defectũ patitur ut quo se uertat quid indicet płi̾ om̃o nõ
heãt Qd̾ quidem cũ frequenter euemat facillime ex paucis
colligit᷑. Solliatus quidem nomẽ ⁊ enĩ a memoria excidit ⁊¬
si narracõnis auctorem magnũ teneã augustinũ in re dubia
sensũ alterꝰ cui rem nouerat ẽẽ notam. magna instancia sͥ
postulalat expomi Cum uo̾ alter petentis desideriũ ꝓmissiombꝰ
ꝓtrarisset ⁊ unus mibancia deluderẽ caliditate alterius acadit
ut eadem nocte ꝑiter sompnarent Alter quod rem que sitam
petenti exponeret/ alter ꝙ ei a doctiore diligentissime exponeret
¶actum q ẽ ut cum unibra quietis euanesteret / se miraret᷑
isse ad suienuiam quam din quesierat sine q doctoris bũficio
nullo q ex̾ciaa sui ꝑuenisse. Deinde cum more solito apud doc¬
torem agezet ut sͥ ꝓmissim solu̾e̾t᷑ iam inquit doctior

Expanded text:
ratuletur. Quem vero veritatis spiritus non illustrat, de arte somnolenta frustra confidit, cum ars omnis habeat a natura defectum patitur, ut quo se vertat, quid judicet, plerumque omnino non habeat. Quod quidem cum frequenter eveniat, facillime ex paucis colligitur. Sollicitus quidam, nomen etenim a memoria excidit, etsi narrationis auctorem magnum teneam Augustinum, in re dubia sensum alterius cui rem noverat esse notam, magna instantia sibi postulabat exponi. Cum vero alter petentis desiderium promissionibus protraxisset, et unius instantia deluderetur calliditate alterius, accidit ut eadem nocte pariter somniarent, alter quod rem quaesitam petenti exponeret, alter quod ei a doctiore diligentissime exponeretur. Factumque est ut, cum umbra quietis evanesceret, se miraretur ille ad scientiam, quam diu quaesierat, sine doctoris beneficio, nulloque sui exercitio pervenisse. Deinde cum more solito apud doctiorem ageret, ut sibi promissum solveretur, jam, inquit doctior,
Abbreviated transcription (Latin):
ierũ solo minero differeniũ substançalem similitudinẽ qͥs
ass milau ꝯformitatem perap̃ intellectus in ymuersabã
cõ prehensione mouet. ¶Cum uo̾ similiũ differencias a¬
gitat quanto expressius tanto ad opera nature que singu¬
laria sunt familiarius accedit Si substancã suis uestita
ꝓprietatibꝰ inspictanatine condicõne nõ diuertit Siuautẽ
detracta specie eam quasi formarũ exuit indumento A̾ ariũ¬
suũ quidem excertet ⁊ rerũ naturã quid.s. in se quid ĩ alis
sut liberius ⁊ fideluis ꝯtemplant᷑ dũ rerũ substanciami

Expanded text:
erum numero differentium substantialem similitudinem quis formitatem percipit intellectus, universalium comprehensione movetur: cum vero similium differentias agitat, quanto expressius, tanto ad opera naturae, quae singularia sunt, familiarius accedit, si substantiam suis vestitam proprietatibus inspicit, a naturae conditione non divertit. Sin autem detracta specie, eam quasi formarum exuit vestimento, acumen quidem suum exercet, et rerum naturam, quid scilicet in se, quid in aliis sint, libe
Abbreviated transcription (Latin):
est. Dun itaq rerũ similitudines ⁊ dissimilitudenes a¬
colligit dũ differentiũ ꝯuementias / ⁊ quementiũ disten¬
uas alterius ꝓscrutat᷑ dũ quid singula cũ plibus quid¬
sum pancioribꝰ comiunie heañt diligentius inuestignt
que ue rebus suigulis adesse necesse sit que abesse nõ pos¬
sunt ꝑspicatius contemplat/ Multos apud se rerũ inuenit
status/ alios quidem unuersales / alios singulares quos ꝓ
ditũ sit ab oculis suis/ Et primo subãm que om̃ibꝰ sũb ẽ
acuaus iutuet᷑ in qua manus nature ꝓbatur artificis dũ
eam uaruis ꝓprietatibꝰ et formis quasi suis auibus dam
uestibus indint ⁊ sins sensiuĩ ꝑceptibilibus informait quo
posłit aꝑtius humano ingemo aprehendi ¶ Qd̾ igit᷑ leu¬
sus ꝑapit formis q subiectũ ẽ ⁊ singularis prima sub¬
denabus aggregat᷑ Dingulare quidem si uniꝰ tantã sid
Dmer sale silicet nõ natura. ꝯformtate tamẽ sit cõmũe
ntultorũ.. ¶Ꝙ forte faalius in intellectu quare  natan

Expanded text:
litudines colligit, dum differentium convenientias, et convenientium differentias altius perscrutatur, dum quid singula cum pluribus, quidcum paucioribus commune habeant, diligentius investigat, quaeve rebus singulis adesse necesse sit, quae abesse non possint, perspicacius contemplatur, multos apud se rerum invenit status, alios quidem universales, alios singulares. Quos pditum sit ab oculis ejus. Et primo substantiam, quae omnibus subest, acutius intuetur, in qua manus naturae probatur artificis, dum eam variis proprietatibus, et formis quasi suis quibusdam vestibus induit, et suis sensuum perceptibilibus informat, quo possit aptius humano ingenio comprehendi. Quod igitur sensus percipit, formisque subjectum est, singularis et prima subdentibus aggregatur. Singulare quidem si unus tantum sit: universale, si, licet non natura, conformitate tamen, sit commune multorum. Quod forte facilius in intellectu, quam in natura
Abbreviated transcription (Latin):
tonus phie instrinentũ ꝙ ⁊ mentem mirła subtilitate
eraant et res singulas a se muicem nature sue aprie¬
tate dist ingiit ¶Bi abstrahentem tuleris intellectũ lu¬
leraliũ arnũ officina ꝑibit cũ citza ip̃ius oꝑami nullit
earũ rite hrĩ ualeat a̾ docer ¶ ħ itaq sicut formã selie
materia sic ⁊ materiã aggredit᷑ sine forma ot ꝙ aprie
uirtutis potentia nõ suffiat tene̾. suo quodam defectu in¬
terdũ ꝯprehendit / ut si iudeant tenebre nõ bidendo et
nõ andiendo silentiũ audiat᷑ ¶ Ecte nõ est homo qui ñ
sit albus a̾ nger aut medñ coloris ꝑticeps. nec po¬
test eẽ homo qui nõ statim sit aliquis homo cum ideu
sit alica esse ⁊ unũ nũo eẽ ¶Derumptamẽ sic hoiẽm
intellectus attingit ut ad uenimẽ hominẽ aspectus illi ⁊
descendat genaliter iutuens ꝙͦ nõ isi singulitriter esse
potest Dicut enĩ dicendi ⁊ significandi sit ⁊ intelligẽ¬
di diuersitas. subsistendi modos. sin nim̾ositate trascẽ¬

Expanded text:
osophiae instrumentum, quod et mentem mira subtilitate exacuit, et res singulas a se invicem naturae suae proprietate distinguit. Si abstrahentem tuleris intellectum, liberalium artium officina peribit, cum citra ipsius operam nulla earum rite haberi valeat, aut docmateria, sic et materiam aggreditur sine forma; et quod propriae virtutis potentia tenere non sufficit, suo quodam defectu interdum comprehendit, ut si videantur tenebrae non videndo, et non audiendo silentium audiatur. Ecce non est homo qui non sit albus, aut niger, aut medii coloris particeps, nec potest esse homo, qui non statim sit aliquis homo, cum idem sit alicui esse et unum numero esse. Verumtamen sic hominem intellectus attingit, ut ad neminem hominem aspectus illius descendat, generaliter intuens quod non nisi singulariter esse potest. Sicut enim dicendi et significandi, sic et intelligendi diversitas, subsistendi modos sui numerositate transcen
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc uero ad auditores suos uerba trahicunt poete cũ
hircocernũ centaurũ describunt ⁊ chimeram Conniuicta
pero dis mugit ut si formã teneat absq materra cum
tamẽ smne ea forma omĩo eẽ nõ possit insi forma eẽndi
⁊ ei g̾herentes forme formarũ ex quibꝰ ille fluoeruut
que in materia sunt ⁊ corpus efficiunt ¶Porro cũ res
aliter quã sunt componendo inspict eo ꝙ cassus ẽuł sit
et a rerum u̾itate deficens ad opinionis errorẽ uergit
et si asserit eẽ uel nõ esse plena nitura opino ẽ Bed
licet aliter quau sint dũ tamen simpliater comitucba

Expanded text:
es suos verbo trajiciunt poetae, cum hircocervum, centaurum describunt, et chimaeram. Conjuncta vero disjungit, ut si formam teneat absque materia, cum tamen sine ea forma omnino esse non possit, nisi forma essendi, et ei adhaerentes formae formarum, ex quibus illae fluxerunt, quae in materia sunt et corpus efficiunt. Porro cum res aliter quam sint, componendo inspicit, eo quod cassus est, et a rerum veritate deficiens, ad opinionis errorem vergit, et si esse asserit, velle non esse, pleno nomine opinio est. Sed licet aliter quam sint, du
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec de mallua patris a nr̃is feroabate subiecti quẽ pͣ
offendit nisi forte ⁊ ipẽ morbis subiecti dispendia stacõ¬
narius factus sit retrogradus ne aut ad ustionem mi¬
serabilem paciat᷑ ¶Mars ferox natura q indomitꝰ
onnes preter scolasticos suos ꝑsequit᷑ mitigat᷑ tamẽ
interdũ iouis accessum uł ueneris quo et ipã ꝓpitia fu

Expanded text:
ut nec de malitia patris, nec matris ferocitate subjecti quemquam offendat, nisi forte et ipse in orbis subjecti dispendia stationarius factus sit, retrogradusve, aut adustionem miserabilem patiatur. Mars ferox, naturaque indomitus, omnes praeter scholasticos suos persequitur. Mitigatur tamen interdum Jovis accessu, vel Veneris, quoniam et ipsa propitia est
Abbreviated transcription (Latin):
rũ hanc uisionũ quas quies inducit diuisionẽ ꝑ opposita
fieri certũ ẽ cũ eadem ꝓ ꝑte sit insio. alumde oraonbũue
ꝓpter rerũ figuns possit sompmis aggregaris nnii¬
sas eorũ species qũq contingit ꝙͦ et studiosis sarptũa¬
uũ planũ ẽ Uisio affricm. sipocalipsis apostoli dalme

Expanded text:
rum hanc visionum, quas quies inducit, divisionem per opposita non rum hanc visionum, quas quies inducit, divisionem per opposita non fieri certum est; cum eadem pro parte sit visio, aliunde oraculum, et propter rerum figuras possit somniis aggregari, et universas eorum species quandoque contingat: quod et studiosis Scripturarum planum est. Visi
Abbreviated transcription (Latin):
tigne sicut cũ magno pompeyo rinua ĩtmneret Contra¬
ria iulis ratiamata quies /Deticiam q urbis ppłi tripudi¬
antis preconia/ plans umq theatri sin quasi re tocius.
ꝑn bene gesta fortuma ꝑituri ducis oculis ingerebar es
quoq que tipis ⁊ obscura ẽ insuꝑfine honelliss mie m̾ta¬
tis qũq substanciã credit tegit ¶Cesar inminorieta¬
te in sompniis s iusus ẽ mrĩs incectare cubile ⁊ turpi¬
tudie soporis attonita cũ rem ad mathe ͦ ͦ retulisset/ illi¬
unuersam terram diciom enis subiciendam Rũderunt.
Dit itaq magnamim iuri spes ad occupandũ inꝑiũ erec¬
ta ẽ/ Demiq ad spẽm facti quis uria iultior/ quis daud nei¬
quior a crudelior quã decor bersabee ad ꝓdicõnẽ homindmũ
⁊ adulteriũ iuitauit Eͤ quidam omĩa contrariũ faciũt
intellectũ / tũ urias diabolꝰ. dauid xp̃t̃/ bersabee ꝑccorũa
i nis ẽ ut a similibꝰ ad smulia recurrat interp̾tacõ de¬

Expanded text:
sicut cum magno Pompeio ruina immineret, contraria visis vaticinata quies, laetitiamque urbis, populi tripudiantis praeconia, plausumque theatri sui, quasi re totius imperii bene gesta, fortuna perituri ducis oculis ingerebat. Res quoque quae turpis et obscena est in superficie, honestissimae veritatis quandoque substantiam tegit. C. Caesar in minori aetate in somnis sibi visus est matris incestare cubicula, et turpitudine soporis attonitus, cum rem ad mathematicos retulisset, universam terram ditioni ejus subjiciendam responderunt. Sic itaque magnanimi viri spes ad occupandum imperium erecta est. Denique ad speciem facti quis Uria justior? quis David nequior aut crudelior, quem decor Bethsabeae ad proditionem, homicidium et adulterium invitavit. Quae quidem omnia contrarium faciunt intellectum, cum Urias diabolus, David Christus, Bethsabee peccatorum egulare jus est, ut a similibus ad similia recurrat interpretatio. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
Unde si de semme illo genus orit᷑ toxicatũ mꝑrũ uadeũ
udele in hommnes ꝑsecucõni sanctorũ mingilatus fide rara.
sollempni ꝑfidia serule moribꝰ: fastu regale. fedũ a naniaa.
cupiditatibꝰ isigne suꝑbia timudũ onnoda nequicia nõ feren¬
infirerit mortem. E ui ergo ex eo prẽ sunt ⁊ si eis neguent
ppaplere mensuram solent tameu illius mutari ma liciam¬
¶ Licet᷑ iorto illo nõ nullas plantłaᷤᷤ que uirtutis fructũ irriga¬
cõne aplica faciũt manu dñi constet uł ꝯfert eẽ ib̃tas
Bigius ab tiuco urbis ꝯdite totam reuoluat historiam
eos ambicõne ⁊ anaricia pre cetis gentibꝰ mueniet labo¬
na senserunt ut ie quisquam prinapiũ eorũ ad exitũ iute
natura ducente ꝑuenĩt ¶ Onde ⁊ illud satyricũ illis aptissi¬
me facit ad generũ cerẽis sine cede ⁊ sanguine paua. descẽ¬
dere reges ⁊ sicra mõte tiramu In scripturis quoq atuoni

Expanded text:
Unde, si de semine illo genus oritur toxicatum, impium in Deum, Unde, si de semine illo genus oritur toxicatum, impium in Deum, crudele in homines, persecutioni sanctorum invigilans, fide rara, solemni perfidia, servile moribus, fastu regale, foedum avaritia, cupiditatibus insigne, superbia tumidum, omnimoda nequitia non fereninfixerit mortem. Qui ergo ex eo patre sunt, etsi ejus nequeant implere mensuram, solent tamen illius imitari malitiam: licet in horto illo nonnullas planetas, quae virtutis fructum irrigatione apostolica faciunt, manu Domini constet esse insat historiam, eos ambitione et avarita prae caeteris gentibus inveniet labora damna senserunt, ut vix quisquam principum eorum ad exitum vitae, natura ducente, pervenerit. Unde et illud satyricum, illis aptissime facit: Ad generum Cereris, sine caede et sanguine, pauci Descendunt reges, et sicca morte tyranni. In Scripturis quoque canon
Abbreviated transcription (Latin):
honesta ẽ ⁊ uen̾abilis a nature ut pentes / ⁊̾ ꝯdicõne ut do¬
nuĩsa̾ moribꝰ ut religiosi a̾ fortuna ut magratus / a̾ religio¬
ne ut dei angeli homĩes be sacris ⁊ ceriioniis dumus con¬
seczati Ex quo apparet ⁊ si nõ simpliciter tamẽ secndinu
quid ꝑsonas arte miectoria nõ mõ honestas seo ⁊ detestabi¬
les uenãbiliũ nenñe claudi Si enĩ thatolice religionis
uiri uero deo eis que mun̾e ei sacra sunt pram ueneracõia
impendunt / ita he tice ⁊ supsticõse religionis homẽs fictis
nuiãi bus ymino pocius ueris demonibꝰ ⁊ excetrabilib
sacris eorũ nõ debitam reuerenciam que nulla ẽ s tur¬
piss mnũ exhibent familatũ E latius ex gentiliũ libris
polligit᷑ Eneas oraculorũ indicõ ꝓissam ⁊ quesitam ĩ¬
semnitint. Quid enĩ tili ud egit in sompnns pr̃ anchises
quid iupit̾ / quid apollo / quid alni quos longũ ẽ enarrare

Expanded text:
honesta est et venerabilis, aut natura, ut parentis; aut conditione, ut dohonesta est et venerabilis, aut natura, ut parentis; aut conditione, ut domini; aut moribus, ut religiosi; aut fortuna, ut magistratus; aut religione, ut Dei, angeli, hominisve, sacris et caeremoniis divinis consecrati. Ex quo apparet, etsi non simpliciter, tamen secundum quid personas arte conjectoria non modo honestas, sed et detestabiles venerabilium nomine claudi. Sicut enim Catholicae religionis viri, vero Deo, eisque quae munere ejus sacra sunt, piam venerationem impendunt, ita haereticae et superstitiosae religionis homines, fictis numinibus, imo potius veris daemonibus, et exsecrabilibus sacris eorum, non debitam reverentiam, quae nulla est, sed turpissimum exhibent famulatum. Quod latius ex gentilium libris colligitur. Aeneas oraculorum indicio, promissam et quaesitam inseminavit. Quid enim aliud agit in somnis pater Anchises, quid Jupiter, quid Apollo, quid alii, quos longum est recitare?
Abbreviated transcription (Latin):
titate apta ꝑcũ dispõcõne membris quoq ꝯdecentibꝰ ⁊ sͥ¬
muicem ꝯgruentibꝰ unu̾sis tũ nõ tam ppłi exanuuatõ¬
nem quã admiraconẽ plena sui ꝯmendacone deposcet. Qui¬
dam solas tubias tante molis ꝑferrende in habiles ẽẽ causa¬
ti sunt/ Quibus faber rũdit eas usq quaq fi suffic̾e donec
uirgo peret omo credens inpossibilem uirginis ꝑtũ Q ⁊
cristo nato inpletũ ẽ. ea coruente ⁊ fracta. quia huinanm
cõtrahit᷑ ubi diinũ imꝑtũ dilatatur. scũ uo̾ res ꝑ quietẽ tllio
nũciante clarescit si tamẽ enũciãt᷑ honesta cuiq ꝑsona sit
et uenerabilis in oraculorũ speciem cadit Est enĩ oraculimi
ut ait seneca. Duiia uoluntas ore homis enũciata Hom̃is
u̾o appellacõne censet᷑ quitquid in spẽ homis indet᷑ homo an¬
gelus sit a deus q̃uis alia creatura ꝑ̾sona autẽ aui

Expanded text:
titate, apta partium dispositione, membris quoque condecentibustitate, apta partium dispositione, membris quoque condecentibusicem congruentibus universis, cum non tam populi examinationem, quam admirationem, plena sui commendatione deposceret, quidam solas tibias tantae moli perferendae inhabiles esse causati sunt. Quibus faber respondit eas usquequaque sufficere, donec virgo pareret, omnino credens impossibilem virginis partum. Quod et Christo nato impletum est, ea corruente et fracta, quia humanum contrahitur, ubi divinum imperium dilatatur. Cum vero res per quietem alio nuntiante clarescit, si tamen enuntiantis honesta cuique persona sit et venerabilis, in oraculorum speciem cadit. « Est enim oraculum, ut ait quidam, divina voluntas ore hominis enuntiata. » Hominis vero appellatione censetur, quidquid in specie hominis videtur, homo, angelus sit, an Deus, an quaevis alia creatura. Persona autem cujusque