comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt custodiendũ sabbatũ. quare
dictum ÷ in mandatis dĩ. mem̃to ut
diem sabbati scĩfices. sex diebꝰ oꝑaberis
& facies om̃ia oꝑa tua. septima autẽ die
annoꝵ oꝑa demonstrant᷑. Mille enĩ anni
apud dm̃ uniꝰ diei spacio comparant᷑. sic̃¬
testatur ꝓpħa. Qm̃ mille anni ante oculos
tuos: tanquam dies una. Hoꝵ sex milium¬
tempus. & requies futuri regni acscłi: ubi
iam nulla erit oꝑatio rerum. s requies sola¬
scõꝵ. Nam ista temporalia sabbata odiuit

Expanded text:
e dictum est in mandatis Domini: « Memento ut diem Sabbati sanctifices; sex diebus operaberis, et facies opera tua; septima autem die annorum demonstrabant. Mille enim anni apud Deum unius diei spatio comparantur, sictestatur: « Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies una . » Horum dierumtempus, ac requies futuri regni et saeculi est; ubi jam nulla erit onctorum; nam ista temporalia Sabbata odit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iuris consulti respondere dicuntur
consulentib Unde & responsa pauli dicta. fue¬
runt eñ quidã prudentes & arbitrieqͥtatis.
qͥ institutiones ciuilis iuris compositaᷤ edide¬
runt: qͥb dissidentiũ lites contentionesq sopi¬
rent. Delegib consularib & tribumtiis .xi.

Expanded text:
quae iurisconsulti respondere dicuntur consulentibus; unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis iuris conpositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. De legibus consularibus et tribunitiis .
Abbreviated transcription (Latin):
ifferentia ÷ species diffinitionis. quã.
scͥptores artium: de eodem & dealte¬
ro nominant. Hȩc enĩ duo quadã int̃ se
cõmunione confusos comiecta differentia se¬
int̾ regẽ sit & tyrannum: ad iecta differentia
qͥd ut̃q sit diffinit᷑: ut rex modestꝰ & tẽꝑanᷤ.
tyrannꝰ uͦ crudelis int̾pretet᷑. Int̾ hȩc enĩ
duo differentia cum posita fuerit: qͥd sit de¬
utrũq cognoscitur. Sic & cȩtã.¬

Expanded text:
ifferentia est species definitionis, quam scriptores artium de eodem et de altero nominant. Haec enim duo quadam inter se communione confusa, conjecta differentia, seinter regem sit et tyrannum, adiecta differentia, quid uterque sit definitur, ut 'rex modestus et temperatus, tyrannus vero crudelis'. Inter haec enim duo differentia cum posita fuerit, quid sit utrumque cognoscitur. Sic et cet
Abbreviated transcription (Latin):
Scinifes muscȩ minutissimȩ sunt aculeis
ꝑ molestȩ. qua t̃cia plaga suꝑbus egyptioꝵ popl̃s
cesus est. Oestrus animal armentoꝵ acuileiꝰ
ꝑ molestum. Destrum autẽ grecum est. qui
latie asilus. uulgo tabanus tiocatur. Bibi¬
ones sunt qui in uino nascuntur: quos
uulgo musciones a musto appellant. Unde
piens ex ore inoculis tuis bibiones inuolañ.
Gurgulio dr̃. quia pene nichil ÷ aliud nisi

Expanded text:
Sciniphes muscae minutissimae sunt, aculeis permolestae. Qua tertia plaga superbus Aegyptiorum populus caesus est. Oestrus animal armentorum, aculeis permolestum. Oestrus autem Graecum est, qui Latine asilus, vulgo tabanus vocatur. Bibiones sunt qui in vino nascuntur, quos vulgo mustiones a musto appellant. Unde pis, ex ore in oculis tuis bibiones involant. Gurgulio dicitur, quia pene nihil est aliud nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quarum cantib medio ȩstu arbusta rupunt᷑.
eo quod magis canere meridianis coloribus
quo purior ẽ aer. Serenũ temporis attra¬
hunt. suꝑq eo cantu resonant dulciori. Mus
ca ex greco uenit. sicut & mus. He sicut &¬
apes necate in aquam aliquotiens. pꝰ unius
horȩ spactum reuiuiscunt. Cinonnia grece
uocatur. id ÷ͥ musca canina. Nam cinos
grece: canis uocatur. Culex ab aculeo dictꝰ.
quod sanguinẽ sugit. Habet enĩ in ore fistu¬
lam inmodum stimuli. qua earnem terebrat

Expanded text:
quarum cantibus medio aestu arbusta rumpuntur, eo quod magis canorae meridianis caloribus, quo puriorem aerem id temporis attrahunt spiritu, eo cantus resonant clariorca ex Graeco venit, sicut et mus. Haec, sicut et apes, necatae in aqua aliquotiens post unius horae spatium reviviscunt. Cynomya Graece vocatur, id est musca canina; nam κύων Graece canis vocatur. Culex ab aculeo dictus, quod sanguinem sugit. Habet enim in ore fistulam in modum stimuli, qua carnem terebrat
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles multis ingeniis p̾dicant.
Haũc enĩ pͥmam lanificii usum monstͣs¬
se. hanc etiam telam ordisse. & colorasse
lanas ꝑhibent. Oliuȩ quoq hanc dicunt
inuentricem & fabricȩ. multarũq artiũ
reꝑtricem. Ideoq illi uugo opifices suppli¬
cant. s hoc poetice fingitur. Non enĩ mi¬
nerua istarum artium pͥnceps ẽ: s quia
sapientia incapite dr̃ eẽ hominis. & miner¬
ua de capite iouis nata fingitur hoc ẽ in¬
genium. ideoq sensus sapientis qͥ inuenit
omĩa incapite est: ideo & dea artiũ minerua
dr᷑. qͥa nichil excellentius ÷ ingenio qͦ regunt᷑
uniu̾sa.
De ueste sacerdotali in lege.xxi. G

Expanded text:
gentiles multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam lanificii usum monstrasse, hanc etiam telam ordisse et colorasse lanas perhibent. Olivae quoque hanc dicunt inventricem et fabricae, multarumque artium repertricem, ideoque illi vulgo opifices supplicant. Sed hoc poetice fingitur; non enim Minerva istarum artium princeps est, sed quia sapientia in capite esse dicitur hominis, et Minerva de capite Iovis nata fingitur, hoc est ingenium; ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. Ideo et dea artium Minerva dicitur quia nihil excellentius est ingenio, quo reguntur universa. § 21 De veste sacerdotali in lege.
Abbreviated transcription (Latin):
inquit prioꝵ. & antiqua ne intuemini. Ecce
ego facio noua & nunc orientur. utiq cognos¬
cetis ea. Ponam indeserto uiam. & in inuio
gem uet̾is testamenti cõmendat obliuisci. &
ñ facere m̃tionẽ prioꝵ: dicendo. nemeneritiꝰ
eeñt noua: tc̃ adiecit. ponam indeserto utã.
& inimuo flumina: quo significaret ingentibꝰ
suã dedisse doctrinam. ubi głificant eu̾ bestiȩ
agri. dũ ipsũ credentes collaudant. Nã regnũ.¬
undiq popłm sibi acquisitum dicit. Cȩterũ
contra isrł quȩ sequuntur adiungit. Non
me inuocasti iacob: nec laborasti. De cuiꝰ¬

Expanded text:
inquit, priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce ego facio nova, et nunc orientur. Utique cognoscetis ea: ponam in deserto viam, et in invio gem Veteris Testamenti commendat oblivisci, et novi facit mentionem, dicendo: Ne memineritis essent nova, tum adjecit: Ponam in deserto viam, et in invio flumina. Quo significaret in gentibus suam dedisse doctrinam, ubi glorificat eum bestia agri, dum ipsum credentes collaudant, et regna mundi, quem populum sibi acquisitum dicit. Caeterum contra Israel quae sequuntur adjungit: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti i
Abbreviated transcription (Latin):
inde adiungit. non scd̃m testam̃tũ qd̾ dedi
patͥb eoꝵ. Est enĩ in utroq mirabilis diffe¬
rentia p̾ceptoꝵ. In illo enĩ: exceptis sacͣm̃tis
quȩ umbrȩ erant futuroꝵ cęt̾a ꝓmissa tem¬
poralia st̃ : sabbatum scilicet. circuncisio. &
multiplex sacͥficioꝵ ritus. ciboꝵq obseruan¬
tia. & dierũ cerimoniȩ: quȩ omia carnali
congruunt uetustati. At contra in testam̃¬
to nouo cordis bonum ꝓmittitur. uitȩ eter¬
nȩ felicitas pollicet᷑. & ñ qͥdem foris in lapideiꝰ
dipticis: s intrinsecꝰ in tabulis cordis. Unde
& ita subiungit. Qͥa hoc ÷ testam̃tũ qd̃ ordi¬
nabo domu isrł. Post dies illos dic̃ dñs dabo
eam. qͦ signisicaret eã spũalit̾ incordibꝰ nrĩs
oꝑari debere scd̃m interiorem hominẽ. uetus¬
tate carnalis oꝑationis mutata. Intꝰ enĩ est¬
circuncisio. ñ p̾cisione carnis s cordis pur¬
gatione. Intꝰ sabbatum. ñ ꝑ abstinentiam
seruiliũ oꝑum: s ꝑ abstinentiã peccatoꝵ.

Expanded text:
inde adjungit: Non secundum Testamentum, quod dedi patribus eorum. Est enim in utroque mirabilis differentia praeceptorum. In illo, exceptis sacramentis, quae umbrae erant futurorum, caetera promissa temporalia sunt, Sabbatum scilicet, et circumcisio, et multiplex sacrificiorum ritus, ciborumque observantia, ac dierum caeremoniae: quae omnia carnali congruunt vetattusi. At contra Testamento Novo cordis bonum promittitur; vitae aeternae felicitas pollicetur. Et non quidem foris in lapideis diptychis, sed intrinsecus in tabulis cordis. 6. Unde et ita subjungit: Quia hoc est Testamentum quod ordineam . Quo significaret eam spiritualiter in cordibus nostris operari debere secundum interiorem hominem, vetustate carnalis operationis mutata. Intus enim circumcisio, non praecisione carnis, sed cordis purgatione. Intus Sabbatum, non per abstinentiam servilium operum, sed per abstinentiam peccatorum. 94 7.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ fędꝰ testam̃ti noui iudeis & gentibꝰ. osee etiam
ꝓpħa testante. In die illo ait diis uocabit me uir
ms. ñ uocabit me ultra baalim: & auferam no¬
mina baalim deore eiꝰ. & non recordabitur ult̃
nominis eoꝵ & ꝑcutiam eis fedꝰ indie illa cũ
bestia agri. & cum uolue̾ celi. & cũ reptili terrȩ.
& arcum. & gladium & bellum conterã det̾ra.

Expanded text:
sse foedus Testamenti Novi Judaeis et gentibus, Osee etiam propheta testante: « In die illa, ait Dominus, vocabit me vir meus, non vocabit me ultra Baalim, et referam nomina Baalim de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis eorum. Et percutiam eis foedus in die illa cum bestiis agri, et cum volucribus coeli, et cum reptili terrae, et arcum, et gladium, et bell
Abbreviated transcription (Latin):
forismꝰ est sermo breuis. integrũ sensũ
ꝓpositȩ rei scribens. Prognostica p̾uisio
egritũdinũ. uocata ap̃noscendo. Oportet
enĩ medicũ & p̾̃terita agnoscere. & p̃sentia
scire. & futura p̃uidere. Dinamecdia potestaᷤᷤ
ne. scͥbuntur. Butanicũ herbariũ dr̃ qd̾ ibi
herbe notent᷑.
De instrumentis.xi

Expanded text:
forismus est sermo brevis, integrum sensum propositae rei scribens. Prognostica praevisio aegritudinum, vocata a praenoscendo. Oportet enim medicum et praeterita agnoscere, et praesentia scire, et futura praevidere. Dinamidia, potestas nae scribuntur. Butanicum herbarum dicitur quod ibi herbae notentur. De instrumentis
Abbreviated transcription (Latin):
umerus circularis stellarum ẽ: ꝑ
quẽ cognoscitur in quanto tempore
circulum suum una quȩq stella ꝑcurrat.
siue ꝑ longitudinẽ. siue ꝑlatitudinẽ. Nã
luna decem & octo annis fert᷑ ex plere cir¬
culum suũ. Mercuriꝰ annis uigiiti. Luci¬
fer annis nouẽ.Sol annis decẽ & nouem. Ues¬
per quindecim. Fȩtontes .xii. Saturnꝰ triginta.
Quib ꝑ actis: ad reuersionẽ circuli sui hisdẽ
signis & partib reuertunt᷑. Quȩdã sy dera
radiis solis p̃pedita anomala fiunt. aut re¬
trograda. aut stationaria: iuxta qd poeta
immutat noctẽ. radiisq potentib astra
ire uetat: cursusq uagos ratione morat᷑.¬
De stellarum planetis .xlu.

Expanded text:
umerus circularis stellarum est, per quem cognosci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem. 2. Nam luna octo annis fertur explere circulum suum, Mercurius annis viginti, Lucfer annis novem, sol annis decem et novem, Pyrois quindecim, Phaeton duodecim, Saturnus triginta. Quibus peractis ad reversionem circuli sui iisdem signis et partibus revertuntur. 3. Quaedam sidera radiis solis ptrograda, aut stationaria, iuxta quod et poeta mutat nocte diem, radiisque potentibus astra ire vetat, cursusque vagos ratione moratDe stellis planetis . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uocatũ. eoqͦd tanquam celatũ uas
signa. Nam cęlatum dr̃ uas qͦd signis
eminentiorib refulget. Distinxit enĩ eũ
ds̃ claris luminib & impleuit. sole seilicet
& lunȩ orbe fulgenti. & astroꝵ micantium
splendentib signis adornauit. Hoc autẽ¬
grece uranos dr̃. a totoias actai: id ÷ aui¬
dendo. eo qͦd aer ꝑspicuus sit: & ad speculan¬
dum purior. Cęlum autẽ inscripturis scis
ideo firmam̃tũ uocatũ. qͦd sit cursu sy¬
derum & ratis legib fixisq firmatum.
Int̾dum & cȩlum ꝓaere accipitur. ubi
uenti & nubes & ꝓcellȩ & turbines fiunt.
cres celi appellat. cũ manifestum sit aues
inaere uolitare. Et nos in consuetudine
hunc aerem cęlum uocamꝰ. Nam cuim
de sereno uł nubͥlo querimꝰ: aliquando

Expanded text:
od tanquam caelatum vas signa: nam caelatum dicitur vas, quod signis eminentioribus refulget. Distinxit enim illud Deus claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splendentibus signis adornavit. DicitGraece Uranus dicitur atotyapacea, id est a videndo, eo quod aer perspicuus sit et ad speculandum purior. Coelum autem in Scripturis sanctis ideo firmamentum vocatur, quod sit cursu siderum, et ratis legibus fixisque firmatum. Interdum et coelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes, procellae et turbines fiunt: Unde  caeli, cum manifestum sit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
a samo insula dicta glutinosa & candida. & lin¬
guȩ lenis. medicamentis & uasculis necessa¬
ria. Puluis putealanus inputeolanis italiȩ
colligitur collib opponiturq ad sustinenda
maria fluctusq frangendos. Nam mersus
aquis ꝓtinus lapis fit: undiq cotidie fortior
effectus in saxum mutatur. sic̃ argilla igne
in lapidem uertitur. Sulphur uocatum. quia
igne accenditur. Uir eñ ignis ẽ. Nam uis eiꝰ
ab aquis feruentib sentitur. neq aliqua res
facilus accenditur. Nascitur in insulis eoliis
int̾ siciliam & italiam. quas ardere dicunt. In¬
uenitur & in aliis locis effosum. Huiꝰ genera
quatuor. Unum qͦd effoditur translucetq &
uret: quo solum ex om̃ib generib medici utun¬
tur. Alterum qͦd appellant glebam. usib tan¬
tum fullonum familiare. Tercium loquor
ẽ: usus eiꝰ ad lanas suffindas. qm̃ candorem
molliciemq p̾stat. Quartum ad licinia maxi¬
me conficienda aptum. Dulphuris tanta

Expanded text:
a Samo insula dicta, glutinosa et candida et lina Samo insula dicta, glutinosa et candida et linguae lenis, medicamentis et vasculis necessaria. Pulvis Puteolanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria fluctusque frangendos. Nam mersus aquis protinus lapis fit, undisque quotidieo fortior effectus in saxum mutatur; sicut argilla igne in lapidem vertitur. Sulpuro vocatum quia igne accenditur; πῦρ enim ignis est. Nam vis eius et in aquis ferventibus sentitur, neque alia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Huius genera quattuor. Vivum, quod foditur, translucetque et viret, quem solum ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum, quod appellant glebam, usibus tantum fullonum familiare. Tertium liquor est; usus eius ad lanas suffiendas, quoniam candorem mollitiemque praestat. Quartum ad lychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ulius dictus quod ui
uenti pellatur. Collit᷑
enu eius flatu nec
resistit. nec stare nouit
sicut ait ꝓpha. Canqͣ
pulius quẽ proicit
uentrs a facie terrȩ
Limus uocatꝰ. quod
lenis sit. Cęnum ÷ uorago luti. Cinis ex in¬
cendio dr̃. ab eo enim fit fauilla: qͦd ꝑignem
glomere adunatur. Cerra autẽ ligata gleba
est: soluta priluis. Labina. eo qͦd ambulan¬
tibus lapsum inferat dicta ꝑdiriuationẽ alabe.
Lutum uocatũ quidam ꝑantifra̾m putant
qͦd non sit mundum. Nam omẽ lotum: nũ¬
dum ẽ. Uolutabra appellata. qͦd ibi apri uolu¬
tentur. Uligo sordes limi uł a quȩ sunt. Sabu¬
lum leuissimũ t̾rȩ genus. Argilla ab argis uo¬
cata. apud qͦs pͥmũ ex ea uasa confecta sunt.
Creta. ab insula creta. ubi melior ẽ. Creta ei
quarum altera uestimentoꝵ p̾ciosos colores
emollit. & contristatos sulphure. quodã nito¬
re ex hilarat: altera gemimis nitorem p̾stat.
Creta argentarcͥa & ipsa candida. appellata
eo quod argento nitorem reddat. Cerra samia

Expanded text:
ulvis dictus, quod vi venti pellatur: tollitur enim ejus flatu, nec resistit, nec stare novit, sicut ait Propheta: Tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae . Limus vocatus, quod lenis sit. Coenum est vorago luti. Cinis ex incendio dglomere adunatur. Terra autem ligata, gleba est soluta, pulvis. 4. Labina, eo quod ambulantibus lapsum inferat, dicta per derivationem a labe. Lutum vocatum quidam per antiphrasin putant, quod non sit mundum, nam omne lotum mundum est. 5. Volutabra appellata, quod ibi apri volutentur. Uligo sordes 246 limi, vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. 6. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea vasa confecta sunCreta ab insula Creta, ubi melior est, nomen trquarum altera vestimentorum pretiosos colores emolliens, contristatos sulphure, quodam nitore exhilarat; altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia
Abbreviated transcription (Latin):
hostium: p̃da. manubiȩ exuuiȩ. partes. Pre¬
da ap̃dando uocata. Manubiȩ. eo qd̃ manibꝰ
detrahuntur. Hȩ & exiutȩ ab exuendo dictȩ
quia exuunt᷑. Hȩ & partes. apari chiisione.
ꝓ ꝑsonarum qualitate. & laboꝵ iusta diuisione.
Spolia autẽ apaleis quasi ex palia: uictis
enim detrahuntur.

Expanded text:
hostium: praeda, manubiae, exuviae, partes. Praehostium: praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata. Manubiae, eo quod manibus detrahuntur. Haec et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur. Haec et partes a pari divisione pro personarum qualitate, et laborum iusta decisione. Spolia autem a palleis, quasi expallia; victis enim detrahuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
drigis ueherentur: ex illo qd soliti sunt pri¬
ores duces hoc habitu bella mire. Quicũq
autẽ inconflictu uicissent: palma aurea coro¬
nabantur. quia palma stimulos habet. qui
uͦ sine conflictu fugientes ꝓstrasset laurea. eo qd̾
hȩc arbor sine spinis ẽ. Namq & purpura &
palmata toga triumphantes induebantur.
& scipioneni cum sceptro in manti gerebãt
adimitationẽ uictoriȩ scipionis. licet & scipio
baculus sit quo homines innituntur. Unde
& ille pͥmꝰ cornelius scipio appellatꝰ ẽ: quia
inforo pat̃ eiꝰ cecus innixus eo ambulabat.
Suꝑ scipionem autẽ aquila sedebat. ob indi¬
cium qd̃ ꝑ uictoriam quasi ad suꝑnam mag¬
nitudinẽ accederent. Inde & colore rufo ꝑline¬
bant᷑. quasi inutarent᷑ diuini ignis effigiem.
Qd̾̃ uͦ acarnifice contingebant᷑. id eẽ indicium
ut ad tantum fastigium euedti mediocrita¬
tis humanȩ cõmonerent᷑. Duob generib

Expanded text:
drigis veherentur, ex illo quod soliti sint pridrigis veherentur, ex illo quod soliti sint priores duces hoc habitu bella inire. Quicumque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet; qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. Namque et purpuream et palmatam togam triumphantes induebantur, et scipionem cum sceptro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis; licet et scipio baculum sit quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornelius Scipio appellatus est, quia in foro pater eius caecus innixus eo ambulabat. Super scipionem autem aquila supersedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigiem. Quod vero a carnifice contingebantur, id esse indicium ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. Duobus autem generibus
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ regnum scłi huiꝰ bellis queritur.
gentium. uim ui expellere. nam turpis ẽ dolo
quesita uictoria. Certa autẽ uictoria ÷ uel
occisio hostis. uł expoliatio: uł utrumq Non
ẽ autẽ iocunda uictoria: quȩ ꝑ inimensa de¬
trimenta contingit. Et hoc ÷ quod laudat
salustiꝰ. duces uictoriam incruento exercitu
Precedit autẽ uictoria pompam. ideo quod
ituris ad hoc certamen pͥmũ ÷ uictoriȩ uotũ.
uersione hostis & suga. Nam abeo qd hos¬
tem quis fugasset merebatur tropheum.
ne. Plenȩ enim uictoriȩ triumphus debetͦ.
semiplenȩ tropheum: quia nondũ plenã ÷
uictoriam consecutus. Non enĩ obtinuit s
fugauit exercitum. Hȩc tam̃ nomina scrip¬
tores consundunt. Tranquillus autẽ triũ¬
phum latine dicit potiꝰ appellatũ. qd̾ is qui
triumphans urbem ingrederetur. triꝑtito¬
iudicio honoraretur. Nam pͥmũ duci de
triumpho concedendo exercitum udicare
solitum erat. scdo senatum: t̃cio popłm. Erat
autẽ romanoꝵ mos. ut triumphantes qua¬

Expanded text:
ne regnum seculi huius bellis queritur, gentium, vim vi repellere; nam turpis est dolo quesita victoccisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem jucunda victoria, 374 quae per immensa detrimenta contingit. Est hoc est, quod laudat Sallustius duces victoriam in cruento exercitu Praecedit autem victoria pompam, ideo quod ituris ad hoc certamen primum est victoriae votum. 3. versione hostium et fuga. Nam ab eo quod hostem quis fugasset, merebatur trophaeum; ne. Plenae enim victoriae triumphus debetur; semiplenae trophaeum, quia nondum plenam est victoriam consecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exercitum. Haec tamen nomina Scriptores confundunt. Tranquillus autem triumphum Latine dicit potius appellatum, quod is qui triumphans urbem ingrederetur triiudicio honoraretur: nam primum de triumpho duci concedendo exercitum iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanorum mos ut triumphantes qua
Abbreviated transcription (Latin):
nnus ẽ solis anfractꝰ. cũ ꝑ actis trecen¬
tis sexaginta quinq dieb ad eadẽ
loca iyderum redit. Annꝰ autẽ dictꝰ. quia
ante inuentas litt̾as. picto dracone caudã
suã mordente: qͥa in se recurrit. Alii annũ
ra annoꝵ. Aut enĩ annꝰ lunaris ÷ trignita
dierũ. aut solsticialis. qͥ duodecĩ continet
menses: aut magnꝰ. om̃ib planetis in eũdẽ
locum recurrentib: qͥ fit post annos solsti
ciales plurimos. Era singuloꝵ annoꝵ :
constituta a cesare augusto. qͣndo pͥmũ cen¬
sum exegit: ac romanũ orbem descͥpsit.

Expanded text:
nnus est solis anfractus, cum peractis trecentis sexaginta quinque diebus ad eadem loca siderum redit. Annus autem dictus quia ante inventas litteras picto dracone caudam suam mordente, quia in se recurrit. Alii annum ra annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum; aut solstitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. 4. Aera singulorum annorum constituta est a Caesare Augusto, 230 quando primum censum exegit, ac Romanum orbem descripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
auid ꝓpħa ostendit. Uidens enim qd̾
ad uideam redimendam ueniret dñs.
sed ante gentilitas crederet. & postmodum
iudea sequeretur: dicit. Et hiopia p̾uemiet
manꝰ eiꝰ dõ. id ÷ priusꝗͣ iudea credat. sal¬
uandam se offert om̃ipotenti dõ peccatis
tudo gentium introiret: & sic om̃is isrł sal¬
itus fieret. W in deuterononio. Eritis
gens in caput. incredulꝰ autẽ popls̃ ad cau¬
dam: quasi in nouissimis conuersus.¬

Expanded text:
avid propheta ostendit; videns enim quod ad Judaeam redimendam venisset Dominus, sed ante gentilitas crederet, et postmodum us fieret, dicit: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo , id est priusquam Judaea credat, salvandam se offert omnipotenti Domino peccatis tudo gentium introeat, et sic omnis Israel salvus fiat; et in Deuteronomio: Eritis gentes ad caput, incredulus autem populus ad caudam , quasi in novissimo conversu
Abbreviated transcription (Latin):
gonum autẽ genera fuere immensitaᷤ
uirium. cursꝰ celeritas. sagittandi
ꝑitia. standi patientia. ad citharam quoq
uł tibias incedendi gestus. de moribꝰ qͦq
de forma. cantandi modulatione. t̾restris
quoq belli. & naualis p̃lii. ꝑpetiendoꝵq
supplicioꝵ certamina
deludis circensibus.

Expanded text:
gonum autem genera fuere, immensa virium, cursus celeritas, sagittandi peritia, standi patientia. Ad citharam quoque vel tibias, incedendi gestus. De moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et navalis prelii, perpetiendorumque suppliciorum certamina. DE LUDIS CIRCENSIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
rgentum non longe ag̃ca appella¬
tione distat. Hoc enĩ argirum
uocant. Cui mirum in modum illud
est: ut dum candidum sit. imp̾ssum cor¬
pori lineas nigras reddat. Argentum ui¬
uum dictum. quod excedat materias inqͥbꝰ¬
inicitur. Hoc & liquidum: quia ꝑ currit.
Inuenitur specialit᷑ in metallis siue in ar¬
gentariis fornacibꝰ. guitarum coneretione
tectis inherens: sepe etiam & instercore ue¬
tustissimo cloacarum. uł puteoꝵ limo.
fit etiam & exminio imposito coneule
ferreȩ. patena testea suꝑposita: tum circun¬
lito uasculo circundantur carbones. sicq
argentum uiuum ex minio distillat᷑. Sine
hoc. neq argentũ neq aes in aurari potest.
Tantȩ autẽ uirtutis est: ut si suꝑ sextariũ
argenti uiui centenarium saxum suꝑponaᷤ
oneris. statim resistit sin uͦ auri scrupulũ.
leuitatẽ eiꝰ raptum sinu recipit. Ex quo
intelligitur ñ pondꝰ s naturam eẽ cui cedit.
Seruatur autẽ meliꝰ iniutreis uasculis.

Expanded text:
rgentum non longe a Graeca appellatione distat: hoc enim illi argyrum vocant. Cui mirum in modum illud inest, ut dum candidum sit, impressum corpori lineas nigras reddat. Argentum vivum dictum, quod excinicitur; hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens, saepe etiam et in stercore vetustissimo cloacarum vel puteorum limo. Fit etiam et ex mineo inposito conchulae ferreae patena testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur carbones, sicque argentum vivum ex mineo distillat; sine hoc neque argentum neque aes inaurari potest. Tantae autem virtutis est ut, si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas oneris, statim resistit. Sin vero auri scripulum, levitatem eius raptim sinu recipit; ex quo intellegitur non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis;
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina. ad disserendas
rerum causas inuenta.
Ipsa ÷ phylosophiȩ speci¬
es quȩ logica dicit᷑ id ÷ rationalis: diffini¬
endi. querendi. & differendi potens. Docet enĩ
quidã pͥmi phylosophi in suis dictionib ha¬
buerunt. ñ tam̃ ad artis redegere ꝑitiã. Post
hos arystotiles ad regulas quasdã huiꝰ do¬
ctrinȩ argum̃ta ꝓduxit. & dialecticã nun¬
cupauit: ꝓeo qd̾̃ in ea de dictis disputatur
Nam lecton: dictio dr̃. Ideo autẽ post rethori¬
cam disciplinã dialectica sequit᷑. qͥa in mul¬
tis utraq cõmunia existunt.
de differentia

Expanded text:
disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est rationalis definiendi, quaerendi et disserendi potens. Docet enim quidam primi philosophi in suis dictionibus habuerunt; non tamen ad artis redegere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit, et Dialecticam nuncupavit, pro eo quod in ea de dictis disputatur. Nam λεκτόν dictio dicitur. Ideo autem post Rhetoricam disciplinam Dialectica sequitur, quia in multis utraque communia existunt. De differentia
Abbreviated transcription (Latin):
nib ꝓpħis. dicentes aliis & aliis spiritib
illos ꝓpħasse. Meris enĩ grece : diuidere. Sa
marite sunt hi qui ab assyriis translati. ex
parte isrłitarum consuetridinẽ. ex parte
gentiliũ ritum ꝑmixta obseruatione tenu¬
robaptiste. eo qͦd cotidie uestimenta sua &¬

Expanded text:
nibus Prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus nibus Prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus illos prophetasse. Meris enim Graece. Samarmarite sunt hii qui, ab Assiriis translati, ex parte Srahelitarum consuetudinem, ex parte gentilem ritum permixta obseruatione tenurobaptiste, qui cotidie corpora sua
Abbreviated transcription (Latin):
seant. & pͥstinos errores relinqͣnt. P harisei
& saducei int̾ se contrarii st̃. Nam phariser
ex hebreo inlatinũ int̾pretant᷑. diuisi: eoqͦd
traditionũ & obseruationũ qͣsilli deutere¬
sis uocant iusticiã p̃ferunt. unde & diuisi
uocant᷑ a popło: qͣsi ꝓiusticia. Saducei int̃¬
p̃tant᷑ iusti. Uendicant enĩ sibi quod ñ st̃.
Corporis resurrectionẽ negant. & animã
int̾rre cũ corpore p̃dicant. Hi quinq tan¬
tum libros legis recipiunt. ꝓpħarũ uati¬
cinia respuunt. E fnei dicunt ipsũ eẽ
xpm̃. qui docuit illos omẽm abstinen¬
Nã cũ in babylonia uenisset popłs dĩ ple¬
riq relinqͣntes uxores suas babylonicis
muuerib adheserunt. qͥdã autẽ isrłiticiꝰ
tantũ coniugiis contenti uł ex eis geniti
dũ reuersi essent debabylonia diuise¬
runt seabomĩ popło. & assumpserunt
sibi hoc nom̃ iactantiȩ. Meristȩ appellati.¬
eo quod separent scͥpturas. non credentes om¬

Expanded text:
seant, et pristinos errores relinquant. 3. Pharisaei, seant, et pristinos errores relinquant. 3. Pharisaei, et Sadducaei inter se contrarii sunt; nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum interpretantur divisi, eo quod traditionum et observationum, quas illi ant, justitiam praeferunt: unde divisi vocantur a populo, quasi per justitiam. Sadducaei interpretantur justi. Vendicant enim sibi quod non sunt; corporum resurrectionem negant, et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque tantum libros legis recipiunt, prophetarum vaticinia respuunt. Efnei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos omnem abstinenNam cum in Babyloniam venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas Babylonicis mulieribus adhaeserunt: quidam autem Israeliticis tantum coniugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo et adsumserunt sibi hoc nomen iactantiae. Meristae appellateo quod separent Scripturas, non credentes om
Abbreviated transcription (Latin):
tes quã eȩt̾i. Dcisma abscissura ammoꝵ
uocatur. Eodẽ enĩ cultu. eodem ritu cre¬
dit ut cȩt̾i. solo congregationis delectatur
discidio. Eit autẽ seisma cũ dicunt hoĩes
nos iusti sumꝰ. nos scĩficamꝰ immundos.
& eȩt̾a similia. Duꝑstitio elicta ẽ. eoquod
sit suꝑflua. aut suꝑ instituta obseruatio.
Aui dicunt a senib. qͥa multis annis suꝑstites
pȩtatẽ delirant &. errant. suꝑstitione quadã
nescientes quȩ uet̾a colant. aut quȩ ueterũ
ignari ad sciscant. Luereciꝰ autẽ suꝑstid̾nem
dicit suꝑstãtiũ rerum ad÷ celestiũ &. diuinoꝵ
quȩ suꝑiꝰ stant: s male dic̃. Hereticoꝵ autẽ
dogmata ut facile possint. agnosci. causas
eoꝵ uł nomina demonstrari opotuit. De¬
fessores int̾pretant᷑. Multos enĩ ex his sequi¬
tur confessio. qͦs antea ꝑfidia possidebat.
Hebrei transitores dicunt᷑. quo nomine
ammonent᷑ ut de peiorib ad meliora tran¬

Expanded text:
tes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum tes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinsibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant, et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant, aut quae veterum ignari asciscant. 350 7. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est, coelestium et divinarum, quae super nos stant, sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum, vel nomina demonstrari oportet. CAfessores interpretantur. Multos enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei tradmonentur ut de pejoribus ad meliora tran
Abbreviated transcription (Latin):
umeros autẽ scd̾m geometriã. ita qͣ¬
ris. Extrema quippe eiꝰ multiplica¬
ta tantũ faciunt quantũ & media duplica¬
ta. itputa. sex & duodecim multiplicata
faciunt septuagies dipondiꝰ. Media. octo¬

Expanded text:
umeros autem secundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipo
Abbreviated transcription (Latin):
ulgor & fulmen ictus cȩlestis iaculi. afe¬
riendo dicti. Fulgore enĩ. ferire ÷ atq ꝑcu¬
tere. Fulmina autẽ collisa. nubila faciunt. slã
omniũ rerũ collisio ignem creat. ut in lapidibꝰ
subtiliorib elementis factus ÷ quam nr̃ : id:
qui nobis inusu est.
Tria sunt autẽ eiꝰ
nomina. fulgur. sulg¬
or. & fulmen. fulgur
quia tangit. fulgor
quia incendit. & urit.
fulmen quia findit.
Ideo & cum t̾nris ratdiis
fingunt᷑

Expanded text:
ulgur et fulmen ictus coelestis jaculi a feriendo dicti, fulgere enim ferire est atque percutere, fulmina autem collisa nubila faciunt. Nam omnium rerum collisio ignem creat, ut in lapidibus subtilioribus elementis factus est quam noster, id est, qui nobis in usu est. Tria sunt autem ejus nomina, fulgur, fulgor, et fulmen. Fulgur, quia tangit; fulgor, quia incendit et urit; fulmen, quia findit; ideo et cum ternis radiis finguntur
Abbreviated transcription (Latin):
us quiritium ẽ: ꝓpͥe roma qͥritium .ix.¬
noꝵ qd̾ nualli tenent nͥ quirei tes id : roma¬
Ini: tanquã de legitimis hereditatib decre¬
tionib. de tutelis. de usucapionib qͦ iura¬
apud nullũ alium popłm reꝑiunt᷑. s ꝓpͥa sunt
romanoꝵ. &. in eosdẽ solos constituta. Constat
autẽ ius quiritiũ ex legib. explebis scitis. con¬
stitutionib pͥncipum & edictis. siue prudentiũ
responsis
Quid sit lex .x.

Expanded text:
us Quiritum est proprie Romanorum quod nulli tenent nisi quirites, id est Romani, tamquam de legitimis hereditatibus, de curationibus, de tutelis, de usucapionibusapud alium nullum populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum et in eosdem solos constituta. Constat autem ius Quiritum ex legibus et plebiscitis, constitutionibus principum et edictis, sive prudentium responsis. Quid sit lex .
Abbreviated transcription (Latin):
continent᷑. Uirtꝰ ꝓ eo qͦd omem̃ potesta¬
tem patͥs insemetipsũ habeat. & omnẽ
celi t̾req creaturã gubnet. contineat
atq regat. Sapientia. ꝓ eo qͦd ipse reue¬
let mysteria scientiȩ & archana sapien¬
& iurtꝰ. & lum̃. &. lix: ꝓpͥe tam̃ his nomi¬
nib filiꝰ nuncupat᷑. Splendor autẽ appel¬
latur. ꝓpt̃ qͦd manifestat. Lum̃. qͥa illumi¬
nat. Lux qͥa adu̾itatẽ contemplandã
cordis oeulos reserat. Sol: qͥa illumina¬
tor. Oriens: qͥa luminis fons & illustra¬
tor ÷ rerũ. & qͦd oriri nos faciat ad uitã
et̃nã. Fons: qͥa rerũ origo ẽ: uł qͦd sati¬
at sitientes. Ipse qͦ alfa: & ei. Alfa enĩ
litt̾am: nulla p̃cedit. Prima ÷ enĩ littã¬
rũ. sic̃ & filiꝰ dĩ. Ipse enĩ se pͥncipiũ iu

Expanded text:
pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat; et omnem coeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. 25. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapiene tamen his nominibus Filius nuncupatur. Splendor autem appellatur propter quod manifestat. Lumen, quia inluminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordis oculos reserat. Sol, quia inluminator. Oriens, quia luminis fons et inlustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. Fons, quia rerum origo est, vel quod satiat sitientes. Ipse quoque A et Ω. Alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ego & pat̾ unũ sumꝰ. scđm formã
serui: qm̃ pat̾ maior me ẽ. Homines
autẽ minꝰ intelligentes qͥd ꝓ qͦ dicatur
ea quȩ ꝓpt̾ formã serui dicta sunt uo¬
lunt transferri ad formã dĩ: & quȩ¬
ꝑ sonȩ referantur. uolunt nomina ẽẽ
naturȩ atq substantiȩ & faciunt erro¬
rem in fide. Sicautẽ dĩ filio coniun¬
cta ẽ humana natura: ut ex duabus
substantiis fieret una ꝑsona. Solus
fatem᷑. non ex uirtute diuinitatis. s ex
infirmitate humanitatis: ñ ex suȩ natu¬
rȩ ꝑmansione. s ex nr̃a susceptione.

Expanded text:
Pater unum sumus; secundum formam servi, Pater major me est. Homines autem minus intelligentes quid pro quid dicatur, ea quae propter formam servi dicta sunt, volunt transferre ad formam Dei; et rurpersonae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei Filio conjuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solufatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis; non ex suae naturae permansione, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
hoc eñĩ uocat᷑ homo usion. qͦd ÷ ego & pat̃¬
unũ sumꝰ. hoc ẽ eiꝰdem cũ patre substantiȩ.
at᷑. in assertione tam̃ totiꝰ trinitatis defen¬
ditur. qͥa datur ratio unde recte dici osten¬
dat᷑. sic̃ & pat̾ in illis bibris nꝰꝗͣ ingenitus
legit᷑. s tam̃ dicendꝰ eẽ atq credendꝰ ñ dubi¬
tatur. Omousion similis substantiȩ. qͥa qͣlis
ds̃. talis ÷ & imago eiꝰ. Inuisibilis ds̃. & ima¬
go inuisibilis. Principiũ. eoqͦd abipso sint
omĩa: & quia ante eũ nichil. Fĩnis. tił qͥa
cdignatus ẽ in fine tempoꝵ humilit incarne
nasci & mori. & iudicium nouissimũ ipse

Expanded text:
Hoc enim vocatur Homousion, quod est IoaHoc enim vocatur Homousion, quod est Ioa hoc est, eiusdem cum Patre substantiae. atur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. Homoeusion, similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago eius. Invisibilis Deus et imago invisibilis. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. Finis, vel quia dignatus est in fine temporum humiliter in carne nasci et m
Abbreviated transcription (Latin):
nificat saluatorẽ. Non itaq nos saluos faciet
quic̃q rex: s rex saluator. Qd̃ u̾bũ latina lin¬
gua antea ñ habebat. s hab̾e poterat: sicut
potuit qͦndo uoluit. Emmanuhel. ex hebreo
in latinũ significat nobiscũ ds̃. Scilicet qͥa
ꝑ uirginẽ natꝰ ds̃ hominib in carne mortali
apparuit. ut t̾renis uã salutis ad cȩlũ aꝑiret.
Ad diuinitatis substantiã quȩ ꝑtinent ista
tre substantiam. Dñs ꝓͥpt seruientẽ creaturã.
Ds̃ autẽ & homo: qͥa u̾bũ & caro. Unde & bis
genitꝰ dr̃. siue quia pat̾ eũ genuit sine matre
Ineternitate: siue qͥa mat̾ sine patre intempore.
Unigenitus autem uocatur scđm diuinitatis
excellentiam : quia sine frattibus. Ori¬
mogenitꝰ scd̾m susceptionẽ hominis. in qͣ
pͥmogenitꝰ. Homo usion patri. ab unitate
substantiȩ appellat᷑. Substantia eni uł essen¬
Utrũq gͥ coniunctũ: sonat una substantia.

Expanded text:
nificat salvatorem. Non itaque nos salvos facit nificat salvatorem. Non itaque nos salvos facit quicumque rex, sed rex Salvator. Quod verbum Latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit, quando voluit. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat 'nobiscum Deus,' scilicet quia per Virginem natus Deus hominibus in caapparuit, ut terrenis viam salutis ad coelum aperiret. Ad divinitatis substantiam quae pertinent ista servientem creaturam. Deus autem et homo, quia Verbum et caro. Unde et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine matre in aeternitate, sive quia mater sine patre in tempore. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus, secundum susceptionem hominis, in qua primogenitus. Homousion Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim vel essenUtrumque igitur coniunctum sonat una substantia.
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ. Orimꝰ: qͥa ante eũ nichil ẽ. Nouissimꝰ.
qͥa iudiciũ nouissimũ ipse suscepit. Me¬
diator. qͥa int̾ dm̃ & hominẽ medius
constitutus ẽ: ut hominẽ ad dm̃ ꝑdu¬
ceret. Unde & illũ gͦci mesiten uocant.
Paradytus. idẽ ad uocatꝰ: quia ꝓnob̾ int̾¬

Expanded text:
simus.' Primus, quia ante eum nihil est. Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et illum Graeci μεσίτην vocant. Paracletus, id est advocat
Abbreviated transcription (Latin):
mundo: u̾bũ caro factũ. Unde & idem
dicit. Ego a patre exii. & ueni in hunc
mundũ. Homo autẽ dr̃: quia natꝰ ẽ.
Propħa: qͥa futura reuelauit. Sacerdos:
quia ꝓ nob̾ hostiam se obtulit. Pastor:
qͥa custos. Magister: qͥa ostensor. Nara¬
reus uͦ aloco. nazareus amerito ad ÷ sc̃s
siue mundꝰ: qͥa peccatum ñ fec̃. Siqͥdẽ
& de aliis inferiorib reb nominũ spe
guine ipsiꝰ redempti sumꝰ. Hos: qͥa electꝰ.
Uia quia ꝑ ipsũ addm̃ imus. Ostium:
quia ꝑipsum ad dm̃ ingredimur. Mons:
quia fortis. Petra. qͥa sirmitas ẽ credentiũ.
Lapis angularis: uł quia duos parieteᷤ
ediuerso id ÷ decircuncisione & p̃putio
uenientes in unam ȩccłiȩ fabricam iun¬
git. uł qͦd pacem in se angłis & homini¬
bus facit. Lapis offensionis: quia ueni¬
ens humilis offenderunt in eũ incredu¬
li homines & factus ẽ petra scandali sic̃
dicit apłs. iudeis quidẽ scandalum.
fundam̃tũ autẽ ideo uocatur. qͥa fides

Expanded text:
mundo Verbum caro factum, unde et idem dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum.' Homo autem dicitur quia natus est. Propheta, quia futura revelavit. Sacerdos, quia pro nobis hostiam se obtulit. Pastor, quia custos. Magister, quia ostensor. Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id est sanctus sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum sguine ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. 39. Lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est, de circumcisione et praeputio venientes in unam fabricam it; vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis dicitur, quia veniens humilis offenderunt in eum Judaei, vel increduli homines, et factus est petra scandali, sicut dicit Apostolus: Judaeis quidem scandalum. Fundamentum autem ideo vocatur, quia fides
Abbreviated transcription (Latin):
co reꝑtore uitis fertur inuentꝰ. quo
homines moti uino inniterentur. Dicut
autẽ a baco baculus. ita abaculo bacillum
ꝑ diminutionẽ. Fustes. qͦd p̃sixi in t̾ram stent:
qͦs palos xustici uocant. qͥbꝰ iuuenes ꝓcri¬
minibꝰ feriunt᷑. Uectes dicti qͦd manib
uectentur. unde & ostia saxaq euellunt᷑.¬
Forfices scdm ethimologiã si a filo dicunt᷑
F. ponitur ut forfices quȩ sunt sarcoꝵ
si a pilo .p. ut forpices quȩ st̃ tonsoꝵ. si ab
accipiendo .c: ut forcipes. eoqͦd formũ ca¬
piant: quȩ sunt fabroꝵ. Formum enim
dixerunt antiqui calidum. unde & for¬
dici. eoqͦd pexos capillos faciat atq com¬
positos. Calamistrum acus ÷ quȩ cale¬
facta & ad hibita calefacit & in torquet
capillos. unde & calamistrati appellan¬
tur qui comã torquent. Clairis dicta.
qͦd claudat & aꝑiat. Cathena autẽ : qd̾
capiendo teneat. Horologium dictum.
qͦdibi horas legamꝰ. id ÷ colligamꝰ. Est eñi
in solariis positum. ubi aclauo ꝑlineas

Expanded text:
co repertore vitis fertur inventus, quo homines moti vino inniterentur. Sicut autem a Bacco baculus, ita a baculo bacillum per diminutionem. Fustes, quod praefixi in terram stent, quos palos rustici vocant; quibus iuvenes pro criinantes . Vectes dicti, quod manibus vectentur, unde ostia saxaque evelluntForfices secundum etymologiam si a filo dicuntur, f ponitur, ut forfices, quae sunt sartorum: si a pilo, p ut forpices, quae sunt tonsorum, si ab accipiendo, c ut forcipes, eo quod formum capiunt, quae sunt fabrorum. Formum enim dixerunt antiqui calidum: unde et fordictus, eo quod pexos capillos faciat, atque compositos. Calamistrum est acus quae calefacta et adhibita calefacit, et intorquet capillos. Unde et calamistrati appellantur qui comam torquent. 5. Clavis dicta quod claudat, et apertat. Catenatum, quod capiendo teneat. Horologium, od ibi horas legamus, id est colligamus; est enim in solariis positum, ubi a clavo per lineas
Abbreviated transcription (Latin):
dit. eosq adiri ꝓhibet. Erifinium dictum.
eoqͦd trium possessionum fines astringit.
Hinc & quadrisinium: qͦd quatuor. Reliqͥ
limites angustiores. & int̾ se distant impa¬
ribus int̾uallis: & nominibꝰ designatis.
de mensuris agroꝵ xu.

Expanded text:
dit, eosque adire prohibet. Trifinium dictum, dit, eosque adire prohibet. Trifinium dictum, eo quod trium possessionum fines astringit. Hinc et Quadrifinium, quod quatuor. Reliqui limites angustiores, et inter se distant imparibus intervallis, et nominibus designatis. De mensuris agroru
Abbreviated transcription (Latin):
mes dicti. eo qͦd agra funiculis sint di¬
uisa. Mensurarum enĩ lineȩ int̾rarũ
partione tenduntur. ut dim̃sionis ȩqualitas
teneatur. Limites appellati antiquo uerbo
tranu̾si. Nam transu̾sa omĩa antiqͥ lima di¬
cebant. a quo & limina ostioꝵ ꝑ quȩ foris uł
intꝰ itur. & limites qͦd ꝑ eos in agros foras eat᷑.
Hinc & limus uocabulum accepit cingulum.
qͦ serui publici cingebantur obliqua pur¬
pura. Termini dicti. qͦd t̾rȩ mensuras
distinginit atq declarant. His enĩ testimo:¬
nia finiũ intelliguntur. & agroꝵ contentiõ
& certamen aufertur. Limites maxime inagri
duo st̃: cardo & decumannus. Cardo ẽ. qui
a septentrione directus a cardine cęli est. Nam
sine dubio cȩlum uertit᷑ inseptentrionali orbe
Decumanus ẽ: qui aboriente in occidentem.
ꝑ transuersum dirigitur. qui ꝓ eo qͦd formã
x ͤ. faciat: decumanus ÷ appellatꝰ. Ager enĩ
bis clitisus. figuram denarii numeri. efficit.
Archa ab arcendo uocata. Fines enĩ agri custo¬

Expanded text:
es dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim lineae in terrarum partitione tenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur. Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebant; a quo et limina ostiorum, per quae foris vel intus itur, et limites, quod per eos in agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testimonia finium intelleguntur, et agrorum intentio t certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt: cardo et decumanus. Cardo, qui a septentrione directus a cardine caeli est; nam sine dubio caelum vertitur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arc
Abbreviated transcription (Latin):
item alia quȩ amateriȩ suȩ qualitate dicun¬
tur: ut roseum a rosa. cy prinum aflore cypro:
unde & ꝓpͥȩ materiȩ odorem referunt. Ex his
quedã simplicia unguenta sunt quȩ ex una
tantũ specie existunt. unde & sui nominis re¬
ferunt odoratum: ut anetinum. Est enĩ
sincerum exoleo & aneto tantũ. Composita
aut̃ st̃: quȩ plurib ad mixtis fiunt. unde &.¬
sui nominis odorẽ ñ habent: qͥa obtinentib
aliis quȩ amiscent᷑ incertũ odorem ducunt.

Expanded text:
Item alia quae a materiae suae qualitate dicunItem alia quae a materiae suae qualitate dicuntur, ut rosaceum a rosa; Cyprinum a flore Cypri; unde et propriae materiae odorem referunt. 10. Ex his quaedam simplicia unguenta sunt, quae ex una tantum specie existunt, unde et sui nominis referunt odoratum, ut Anethinum; est enim sincerum ex oleo et anetho tantum. Composita autem sunt, quae pluribus admistis fiunt; unde et nominis sui odorem non habent; quia obtinentibus aliis quae admiscentur, incertum odorem ducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qͥd ÷ odor. nisi aer contractus:
Timiama: lingua greca uocatur qd̃ sit odora¬
bnle. Nam timũ dr̃ flos. qͥ odorem refert. De qͦ¬
qͥa igne consumit᷑ dũ offertur. Cetraidos for¬
mule. incensi in longitudm̃ẽ por recte. quȩ
fiunt ex quatuor pigmentis. Quatuor enĩ
incensũ. qd̾ ex p̾ssura manat. dictũ ag̾cis
robalanum dictum. qͥa fit exglande odora-
lis. Oleum ÷ purũ nulliq rei admixtũ. un¬
guentum uͦ ÷ ome qd̾ ex communi oleo confe¬
ctum aliaꝵ specierum cõmixtione augetur.
odoris iocunditatẽ sumens. & longiꝰ redolenꝰ.
Unguenta autẽ quȩdã dicunt᷑ alocis. ut telinũ.¬
cuiꝰ iuliꝰ cesar meminit dicens. Corpusq sua¬
ui telino ungimus. Hoc conficiebat᷑ in insula
qͥdam tradunt regium quẽdã puerũ amara¬
cũ nomine cõplurima unguentoꝵ genera
ferentem casu ꝓlaxum eẽ. & maiorẽ ex cõmix¬
tione odorẽ creasse. Unde nc̃ optima unguenta
amaracena dicunt᷑. St̃ autẽ ex genere floꝵ.

Expanded text:
nam quid est odor nisi aer contractus. Thymiama lingua greca vocatur, quod sit odorabile. Nam thymum dicitur flos qui odorem profert. quia igne consumitur dum offertur. 4. Tetraidos, formulae incensi in longitudinem porrectae, quae fiunt ex quatuor pigmentis. Quatuor enim incensum quod ex pressura manat, dictum a Graecrobalanum, quia fit ex glande odoratalis. Oleum est purum nullique rei admixtum. Unguentum vero est omne quod ex communi oleo confectum aliarum specierum conmixtione augetur, odoris iucunditatem sumens et longius redolens. Unguenta autem quaedam dicuntcujus Julius Caesar meminit, dicens: Corpusque suavi Telino unguimus. Hoc conficiebatur in insula quidam tradunt regium quemdam puerum, Amaracum nomine, complura unguentorum genera ferentem casu prolapsum esse, et majorem ex commistione odorem creasse. Unde nunc optima unguenta Amaracina dicuntur, sunt autem ex genere florum. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
t iob de eo dicit. Ex ꝓbrantes & con¬
spuentes ꝑcusserunt maxillam meã.
latiatisunt penis meis. Et in psalmis dr̃
Ego ad flagella paratus sũ. & iterum. Con¬
contradico. Corpus meũ dedi ꝑcutientibꝰ
& genas meas uellentibꝰ : faciem meam
ñ auerti ab increpantibꝰ & conspuentibꝰ.

Expanded text:
 Job de eo sic dicit: Exprobrantes, et conspuentes, percusserunt maxillam meam, satiati sunt poenis meis . Et in Psalmis ipse dicit: Ego ad flagella paratus sum . Et iterum: Concontradico: corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus: faciem meam non averti ab incr