comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urĩ. oblitum sui. que non sem¬
per facultas datur. Habetis oẽs
ordiues. omues homines umũ¬
sum populum romanũ. id qd̾
in ciili causa hodierno die
primũ uidenus unũ atq idẽ
sencientem cogitate quantis
laboribus fund̃atum imperiũ.
quanta uirtute stabilitam lib¬
tatem. quanta deoꝵ henignita¬
te auctas exaggeratasq fortu¬
nas una nox pene delerit. id
ne umꝙͣ post hac non nõ mo¬
do nõ confici s ue cogitari qui¬
dem possit a cuubus hodier¬
no die prouidendum est. Atq
Hec non ut uos qui michi stu¬
dio pene precurritis excitarẽ
locutus sumi. sz ut mea uox
que debet esse ni re p. princeps
offiçio functa consulari uide¬
retur. Nũc auteꝙͣ ad senten¬
ciam redeam de me pauca
dicam. Ego quanta manus
est coniuratorũ quã uidetis
esse per magnam. tantam me
inimicorũ multitudinẽ lulce¬
pisse uideo Sed eam esse iu¬
dico turpem et infirmã et
abiectam. qd̾ si aliquando
aliciuꝰ furore et scelere con¬

Expanded text:
vestri, oblitum sui, quae non semvestri, oblitum sui, quae non semper facultas datur; habetis omnis ordines, omnis homines, universum populum Romanum, id quod in civili causa hodierno die primum videmus, unum atque idem sentientem. cogitate quantis laboribus fundatum imperium, quanta virtute stabilitam libertatem, quanta deorum benignitate auctas exaggeratasque fortunas una nox paene delerit. id ne umquam posthac non modo non confici sed ne cogitari quidem possit a civibus hodierno die providendum est. atque haec, non ut vos qui mihi studio paene praecurritis excitarem, locutus sum, sed ut mea vox quae debet esse in re publica princeps officio functa consulari videretur. nunc ante quam ad sententiam redeo, de me pauca dicam. ego, quanta manus est coniuratorum, quam videtis esse permagnam, tantam me inimicorum multitudinem suscepisse video; sed eam turpem iudico et infirmam et abiectam. quod si aliquando alicuius furore et scelere con
Abbreviated transcription (Latin):
uite sue saluũ esse ueluit.
Multo uere maxima pars
eorum qui in tabernis st̃ nisi¬
uidero. id eni pociꝰ est di¬
cendũ genus Hoc uiiu̾sum
amantissimũ est ocii. et emin
omne eorum instrumentum om¬
nis opera atq questus frequẽ¬
cia ciuium sustentatur. alitur o¬
cio. quoꝵ si questus auulsis ta¬
beruis minui solet quid tandẽ
sidia non desunt. uos ne p.
r. de esse uideamim. prouidete
Habetis consulem ex pluri¬
mis periculis et insidiis atq
ex media morte non ad uitam
suam sed ad salutem urãm re¬
seruatum omnes ordines ad
conseruandam rem p. men¬
uoce consenciunt. obsessa facibus
et telis impie coniuracionis uob
supplex manꝰ tendit. patria cõ¬
mumis uobis se uobis uitam om¬
nium cuuum. uobis arcem et
urbis tecta cõmendat: Pret̾ea
de urã uita de ꝯiugũ uestrarum.
atq liberoꝵ anima. de fortunis
omniũ de sedib. de focis urĩs.
hodierno die uobis iudicandũ
est. habetis ducem memorem

Expanded text:
vitae suae salvum esse velint. vitae suae salvum esse velint. multo vero maxima pars eorum qui in tabernis sunt, immo vero — id enim potius est dicendum — genus hoc universum amantissimum est oti. etenim omne instrumentum, omnis opera atque quaestus frequentia civium sustentatur, alitur otio; quorum si quaestus occlusis tabernis minui solet, quid tandem sidia non desunt: vos ne populo Romano deesse videamini providete. habetis consulem ex plurimis periculis et insidiis atque ex media morte non ad vitam suam sed ad salutem vestram reservatum. omnes ordines ad conservandam rem publicvoce consentiunt. obsessa facibus et telis impiae coniurationis vobis supplex manus tendit patria communis, vobis se, vobis vitam omnium civium, vobis arcem et urbis tecta commendat. praeterea de vestra vita, de coniugum vestrarum atque liberorum anima, de fortunis omnium, de sedibus, de focis vestris hodierno die vobis iudicandum est. habetis ducem memorem
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute fortuna Huiꝰ aiuita¬
tis consecuti. Hanc uere iaz
iudicauerunt. S quid ego
hoste ordinesq homines cõ¬
memoro. quos priuate fortuẽ
Quos cõmunis res p. quos de¬
mq lib̾tas ea que dulcissiã
est ad salutem patrie defen¬
dendam excitauit. Seruus
est nemo qui modo tollerabi¬
u condicione sit Ruitutis. qui
non audaciam ciuiũ per hor¬
rescat. qui non hec state cupi¬
at. qui non tantũ audeat et
qñtũ potest conferat ad salu¬
tem uoluntatis. Quare si quẽ
uestrũ forte cõmouet hoc
quod auditũ est. lenonẽ quẽ¬
dam lentuli concursare cir¬
cũtabernas precio sperare sol¬
licitari posse animos egentiũ
atq imperitoꝵ . Est id qui¬
dem ceptum atq temptatũ.
s nulli st̾ inuenti tam aut
fortuna miseri. aut uolũ tate
perditi. qui non illũ ipsum
selle atq operis et questus
cotidiam locum. qui cũ cubi¬
le ac lectulũ suũ. Qui dem¬
q non curlum hunc ociosum.

Expanded text:
virtute fortunam huius civitavirtute fortunam huius civitatis consecuti, vere hanc iudicaverunt. sed quid ego hosce ordines atque homines commemoro quos privatae fortunae, quos communis res publica, quos denique libertas ea quae dulcissima est ad salutem patriae defendendam excitavit? servus est nemo, qui modo tolerabili condicione sit servitutis, qui non audaciam civium perhorrescat, qui non haec stare cupiat, qui non quantum audet et quantum potest conferat ad salutem voluntatis. qua re si quem vestrum forte commovet hoc quod auditum est, lenonem quendam Lentuli concursare circum tabernas, pretio sperare sollicitari posse animos egentium atque imperitorum, est id quidem coeptum atque temptatum, sed nulli sunt inventi tam aut fortuna miseri aut voluntate perditi qui non illum ipsum sellae atque operis et quaestus cotidiani locum, qui non cubile ac lectulum suum, qui denique non cursum hunc otiosum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ego hic equites Ro. cõme¬
morem qui uobis ita sũmã or¬
dinis conliliiq concedunt ut
uobiscum de amore rei p. cer¬
tent. quos ex multorum amorũ
dissensione Huiꝰ ordinis ad
societatem concordiamq reuo
ato hec causa ꝯiungit. quã si
ꝯiunctione in cõsulãtu confir¬
matam meo ꝑ petuam in re
P. tenuerimꝰ: confirmo uobis.
nullũ post hac malũ ciuile ac
domesticũ ad ullã rei p. ꝑteni
esse uentuꝵ. Pari studio defẽ¬
dende rei p. cõuenisse uideo Tri¬
bunos. erarios. fortissimos ui¬
ros. scribas. Item uniu̾sos. qͤs
cum casu Hic dies ad eratium
frequẽtasset uideo ab expecta¬
cione lortis ad salutem cõmu¬
nem elle cõu̾sos. omnis in ge¬
nuoꝵ ad est multitudo et iam
tenuissimoꝵ. Quis est enim
cui non hec templa aspectus
urbis. possessio ubertatis. lux
deniq hec ipsa et cõmune pa¬
tria solum sit carum. tũ uero
dulce atq iocundum: ope pre¬
nũ stadia cognostere Qui sua

Expanded text:
quid ego hic equites Romanos commequid ego hic equites Romanos commemorem? qui vobis ita summam ordinis consilique concedunt ut vobiscum de amore rei publicae certent; quos ex multorum annorum dissensione huius ordinis ad societatem concordiamque revoatque haec causa coniungit. quam si coniunctionem in consulatu confirmatam meo perpetuam in re publica tenuerimus, confirmo vobis nullum posthac malum civile ac domesticum ad ullam rei publicae partem esse venturum. Pari studio defendendae rei publicae convenisse video tribunos aerarios, fortissimos viros; scribas item universos quos, cum casu hic dies ad aerarium frequentasset, video ab exspectatione sortis ad salutem communem esse conversos. omnis ingenuorum adest multitudo, etiam tenuissimorum. quis est enim cui non haec templa, aspectus urbis, possessio libertatis, lux denique haec ipsa et commune patriae solum cum sit carum tum vero dulce atque iucundum? operae prenum studia cognoscere qui, sua
Abbreviated transcription (Latin):
tam iimam ac nefando nmis¬
aliquid seuerius statuisse ui¬
deamini. Multo magis est
uerendum. ne remissione pe¬
ne crudeles in patriam. quã
ne seueritate ammadu̾sionis
inmis uehementes in acerbis
enim uoces que ꝑueniu̾nt ad
aures meas eorr qui uereri ui¬
dent ut habeam satis presidi
ad ea que uos statueritis hodi¬
erno die transigenda. oiã et ꝓ¬
uisa et parata et constituta
imperiũ retinendum et ad cõ¬
munes fortunas conbuandas
uoluntate. omnes ad sunt om¬
niũ ordinũ homines. omniũ
in omnes adicus Huꝰ tempti
ac loci. Causa emin est . post
urbem conditam hec inuenta
sola in qua omnes sentire unũ
atq idem. preter eos qui cũ
sibi uiderent esse ꝑeñdũ cum
runt. Hosce ego hominel ex a¬
pio et secerno libent̾. neq in
improboꝵ ciuium s in acerbis¬
simorr hostiũ nũo habendos
puto. Ceteri uo dii immor¬
tales. qua frequencia. quo stu¬
dio. qua uirtute ad cõmunem
salutem dignitatemq ꝯsenciũt.

Expanded text:
tam immani ac nefando tam immani ac nefando aliquid severius statuisse videamini: multo magis est verendum ne remissione poenae crudeles in patriam quam ne severitate animadversionis nimis vehementes in acerbissenim voces quae perveniunt ad auris meas eorum qui vereri videntur ut habeam satis praesidi ad ea quae vos statueritis hodierno die transigenda. omnia et provisa et parata et constituta imperium retinendum et ad communis fortunas conservandas voluntate. omnes adsunt omnium ordinum homines, omnium ni omnes aditus huius templi ac loci. causa est enim post urbem conditam haec inventa sola in qua omnes sentirent unum atque idem praeter eos qui, cum sibi viderent esse pereundum, cum runt. hosce ego homines excipio et secerno libenter, neque in improborum civium sed in acerbissimorum hostium numero habendos puto. ceteri vero, di immortales! qua frequentia, quo studio, qua virtute ad communem salutem dignitatemque consentiunt!
Abbreviated transcription (Latin):
remissiores esse uoluerimꝰ. sũ¬
ma nobis crudelitatis in patrie
ciuiũq ꝑincie forma subeunda
rei p. crudelior nudiꝰ tercius
uilus est. cum lorori sue feiẽ¬
electissime uirũ presenten et
audientem uita priuandũ elle
dixit. cum autem uissu consus
interfectũ filiũq eius impube¬
rem legatũ a patre missũ in
carcere necatũ esse dixit. quoꝵ
qd̾ simule factum qd̾ initũ de¬
lende rei .p. consilium largicio¬
ins uoluntas. tum in re p̃. uer¬
sata est et parciũ quedam cõ¬
tencio. Atq illo tempore hu¬
ius auus lentuli uixi darissi¬
nͥm armatus graccũ est ꝑsecu¬
tus: ille eciam graue tum uul¬
nus accepit ne quid de sũma
eu̾tenda fundamenta r.p. gal¬
los accersit. seruicia conctat
Catilmã uocat. adtribuit nos
trucidandos. Cethego. et cete¬
ros cies int̾ficiendos gauimo
urbem inflamandam cassio.
totam ytaliam uastandam di¬
ripiendamq Catiline. uerea
mini censeo ne in hoc scelere

Expanded text:
remissiores esse voluerimus, sumremissiores esse voluerimus, summae nobis crudelitatis in patriae civiumque pernicie fama subeunda rei publicae, crudelior nudius tertius visus est, cum sororis suae, feminae lectissimae, virum praesentem et audientem vita privandum esse dixit, cum avum suum iussu consulis interfectum filiumque eius impuberem legatum a patre missum in carcere necatum esse dixit. quorum quod simile factum, quod initum delendae rei publicae consilium? largitionis voluntas tum in re publica versata est et partium quaedam contentio. atque illo tempore huius avus Lentuli, vir clarissimus, armatus Gracchum est persecutus. ille etiam grave tum volnus accepit, ne quid de summa evertenda fundamenta rei publicae Gallos arcessit, servitia concitat, Catilinam vocat, attribuit nos trucidandos Cethego et ceteros civis interficiendos Gabinio, urbem inflammandam Cassio, totam Italiam vastandam diripiendamque Catilinae. vereamini minus censeo ne in hoc scelere
Abbreviated transcription (Latin):
cum ex̾citu uenisse. Catilmam
cũ lamentacionem matrũ fami¬
lias. tum fugam uirgniũ atq
pucror ac uexaciouem uirgi¬
nũ uastaliũ ꝑ horresco. et qr
michi uehement᷑ hec uident᷑
misera atq miseranda. Id ar¬
co in eos qui ea ꝑficere uolue¬
runt me seuerũ rehementẽq
prebebo. Et eni quero si quis
paterfamilias liberis suis a ẜuo
interfectis uxore occisa. Incensa
domo suppliciũ de seruis ꝙͣ a
cerbissimũ sũpserit. utrum is
clemens an miẜicors. an ihu¬
manissimꝰ et crudelissimꝰ esse
uideatur. michi importiuius
ciatu lemerit: Sic nos in hus
Nominibꝰ. qui nos. qui ꝯiuges
qui liberos uestros trucidare
uoluerunt. qui singulas uniꝰ
cuiusq nrm comos. et hoc uin¬
uersum rei p. domiciliũ delere
conati sunt. Quid egerunt ut
gentem allobrogum in uestigiis
Nuiꝰ urbis. atqͣ in cinere de¬
flagrati imperii collocarent
Si uehementissimi fuerimius.
misericordes habebimꝰ. Sin

Expanded text:
cum exercitu venisse Catilinam, cum exercitu venisse Catilinam, tum lamentationem matrum familias, tum fugam virginum atque puerorum ac vexationem virginum Vestalium perhorresco, et, quia mihi vehementer haec videntur misera atque miseranda, idcirco in eos qui ea perficere voluerunt me severum vehementemque praebebo. etenim quaero, si quis pater familias, liberis suis a servo interfectis, uxore occisa, incensa domo, supplicium de servis non quam acerbissimum sumpserit, utrum is clemens ac misericors an inhumanissimus et crudelissimus esse videatur? mihi vero importunus ciatumque lenierit. sic nos in his hominibus qui nos, qui coniuges, qui liberos nostros trucidare voluerunt, qui singulas unius cuiusque nostrum domos et hoc universum rei publicae domicilium delere conati sunt, qui id egerunt ut gentem Allobrogum in vestigiis huius urbis atque in cinere deflagrati imperi conlocarent, si vehementissimi fuerimus, misericordes habebimur; sin
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. Ut omnes amini crucia¬
cus et corporis et iam egestas
ac mendicitas ꝯsequatur. Quã
obrem siue hoc statueritis de de¬
ritis michi comitem ad concio¬
nem. populo carũ atq uidum.
siue illam sentenciam sequi ma¬
lueritis. facile me atq uos a cru
esse in tanti sceleris ĩmanitate
ponenda crudelitas. Ego enii
te meo sensu uidico. Nam ita m
salua re ꝑ. uobiscum ꝑfrui li¬
ceat. ut ego ꝙ in hac causa ue¬
hemencior sum non atrocitate
animi moueor. Quis enĩ est
me micior. s singulari quadã
humanitate et mmisericordia. ui¬
deor em̃ michi uidere hanc
urbem lucem orbis terrarum
atq arcem oĩum genciũ subi¬
to uno incendio concidentem.
cerno animo sepulta in patria
miseror atq in sepultos acer¬
uos ciuium. uerlatur michi au¬
te oculos alpectus cethegi et
furor in uestra cede bachautes.
Cum uo michi proposiu regnã¬
tem lentulum sicut ipse se̾ ex
fatis sperasse confessus est pur¬
puratum esse. Huic Sauinium

Expanded text:
bonorum, ut omnis animi cruciabonorum, ut omnis animi cruciatus et corporis etiam egestas ac mendicitas consequatur. quam ob rem, sive hoc statueritis, dederitis mihi comitem ad contionem populo carum atque iucundum, sive Silani sententiam sequi malueritis, facile me atque vos crudeesse in tanti sceleris immanitate punienda crudelitas? ego enim de meo sensu iudico. nam ita mihi salva re publica vobiscum perfrui liceat ut ego, quod in hac causa vehementior sum, non atrocitate animi moveor — quis enim est me mitior? — sed singulari quadam humanitate et misericordia. videor enim mihi videre hanc urbem, lucem orbis terrarum atque arcem omnium gentium, subito uno incendio concidentem. cerno animo sepulta in patria miseros atque insepultos acervos civium, versatur mihi ante oculos aspectus Cethegi et furor in vestra caede bacchantis. cum vero mihi proposui regnantem Lentulum, sicut ipse se ex fatis sperasse confessus est, purpuratum esse huic Gabinium,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ et animũ uere popularen
salutem populi ꝯsulentem. Ui¬
deo de istis qui se popularisha¬
beri uolunt abesse. non ne mi¬
nem. ne de capite uidelicet .C.
dit et supplicationẽ uidi de¬
creuit et indices hesterno die
maxinus premiis adfecit: Iam
hoc nemini dubium est. qͣui
reo custodiam. quesitori gram¬
lationem. indici premiũ detre¬
uit. quid de tota re et causa ui¬
dicarit: At uero .C. cesar in¬
cellegit legem sempromam esse
de ci̾ib r. constitutam. qui
autem rei p. sit hostis. eum
ciuem esse nullo modo posse-
Deinq ipm̃ latorem sempro¬
me legis iussu populi penas
rei p dependisse. Idem ipsũ
lentulum largitiorem et pro
trudeliter cogitari. et iam ap¬
pellari posse popularem. Itaq
hoino initissimus atq lemsli¬
mus non dubitat p. lentulum
eterins tenebris uinculisq man¬
are et sancit imposterum ne
quis huius supplicio leuando¬
post hac popularis esse possit
Ad iungit eciam publicacionẽ

Expanded text:
rum et animum vere popularem rum et animum vere popularem saluti populi consulentem. video de istis qui se popularis haberi volunt abesse non neminem, ne de capite videlicet cividit et supplicationem mihi decrevit et indices hesterno die maximis praemiis adfecit. iam hoc nemini dubium est qui reo custodiam, quaesitori gratulationem, indici praemium decrerit, quid de tota re et causa iudicarit. at vero C. Gaius Caesar intellegit legem Semproniam esse de civibus Romanis constitutam; qui autem rei publicae sit hostis eum civem esse nullo modo posse: denique ipsum latorem Semproniae legis iussu populi poenas rei publicae dependisse. idem ipsum Lentulum, largitorem et prodcrudeliter cogitarit, etiam appellari posse popularem. itaque homo mitissimus atque lenissimus non dubitat P. Publium Lentulum aeternis tenebris vinculisque mandare et sancit in posterum ne quis huius supplicio levandoli Romani posthac popularis esse possit. adiungit etiam publicationem
Abbreviated transcription (Latin):
uincula ruperit. Horribiles cu¬
stodias cu ciundat. et digna ste¬
iere hominũ ꝑditoꝵ sanat
spem que sola homini̾s in mi¬
seriis consolari solet. bona pre¬
terea publicari iubet. uitam
solam relinquit uefariis hoib
quã si eripuisset: multas uno
Itaq ut aliqua in uita formi¬
do improbis esse posita apud
inferos eusmodi quedam illi
antiqui supplicia impiis consti¬
tuta esse uoluerunt. ꝙ uidelicet
intelligebant. Hiis remotis
non esse mortem ipãm ꝑtimesce
popularis habetur secutus
est. fortalle minus erunt hoc
auctore et cognitore huiusce sen¬
tencie michi populares impetꝰ
ꝑtimescendi. Si n illam alterã
uescio an ampliꝰ michi negocii
contrahatur. s tamen meorũ
piculoꝵ raciones utilitas rei
p. uindicat. Habemꝰ enim
a cesare sic̃ ipius dignitas et
inaioꝵ eius amplitudo postu¬
labat sentenciam tãꝙͣ obsidem
ꝑpetue in rem p. uoluntatis.
intellectum est quid iuterest.¬
et inter leuitatem concionato¬

Expanded text:
vincula ruperit; horribilis cuvincula ruperit; horribilis custodias circumdat et dignas scelere hominum perditorum; sancit spem quae sola hominem in miseriis consolari solet. bona praeterea publicari iubet; vitam solam relinquit nefariis hominibus: quam si eripuisset, multas uno itaque ut aliqua in vita formido improbis esset proposita, apud inferos eius modi quaedam illi antiqui supplicia impiis constituta esse voluerunt, quod videlicet intellegebant his remotis non esse mortem ipsam pertimescviam quae popularis habetur secutus est, fortasse minus erunt hoc auctore et cognitore huiusce sententiae mihi populares impetus pertimescendi; sin illam alteram, nescio an amplius mihi negoti contrahatur. sed tamen meorum periculorum rationes utilitas rei publicae vincat. habemus enim a Caesare, sicut ipsius dignitas et maiorum eius amplitudo postulabat, sententiam tamquam obsidem perpetuae in rem publicam voluntatis. intellectum est quid interesset inter levitatem contionato
Abbreviated transcription (Latin):
amplectitur. uterq et ꝓ sua
dignitate et pro rerũ magnitu¬
diue. in sũma seu̾itate u̾satur.
alter eos qui nos omnel qui ꝑ
ex tinguere. punctũ temporis
t̾rm uita. et hoc cõmum spũ
non putat oportere. atq hoc
genus pene sepe in improbos
ciues in hac re p. esse usurpa¬
tum recordatur: Ater mortein¬
intelligit a diis ĩmortalibus non
esse sup̃plicii causa constituta.
s ut necellitate uature aut
laboꝵ ac miseriarũ qͥetẽ.
Itaq eam sapientes nũqͣ
iuiti. fortes sepe eciã lubẽter
oppetiuerunt. Uuicla u̾o et ea
sempiterna certe ad singularem
penam net̾arii sceleris muẽta st̃.
numcipiis dispertiri iubet. Ha¬
beri uidetur ista res miquitatẽ
si impare uelis difficultatem
si rogare deceruatur tamẽ si
placet. Ego enim suspician.
et ut spero reperiam quid qd̾
salutis ominum caula statueri¬
tis. non putet esse sue digni¬
tatis reculare. ad iungit grauẽ
penam nucipiis. li quis eoꝵ

Expanded text:
amplectitur. Vterque et pro sua amplectitur. Vterque et pro sua dignitate et pro rerum magnitudine in summa severitate versatur. alter eos qui nos omnis, qui pi nomen exstinguere, punctum temporis frui vita et hoc communi spiritu non putat oportere atque hoc genus poenae saepe in improbos civis in hac re publica esse usurpatum recordatur. alter intellegit mortem a dis immortalibus non esse supplici causa constitutam, sed aut necessitatem naturae aut laborum ac miseriarum quietem. itaque eam sapientes numquam inviti, fortes saepe etiam libenter oppetiverunt. vincula vero et ea sempiterna certe ad singularem poenam nefarii sceleris inventa sunt. municipiis dispertiri iubet. habere videtur ista res iniquitatem, si imperare velis, difficultatem, si rogare. decernatur tamen, si placet. ego enim suscipiam et, ut spero, reperiam qui id quod salutis omnium causa statueritis non putent esse suae dignitatis recusare. adiungit gravem poenam municipiis, si quis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
d ego institui referre ad uos
cto. quid iudicetis et de pena
quid censeatis. Illa predicam q̃
sunt ꝯsulis. Ego magnũ in re
p. uersari furorem et noua que¬
dam misteri et concitati mala. iã
pridem uidẽbani. s hanc tãtã
exicio sam Haberi ꝯiuracionem
quid est quocũq urẽ mentes in¬
elinant atq sentencie: statuẽdũ
uob̾ ante noctem est. qnͣtũ faci¬
nus ad uos telatum sit uidetis
Niuc si paucos putatis ad fines
esse: uehement᷑ erratis. latius
op mione disse iniuatum est.
Hoc manauit malũ non solum
P ytaliam. Uerũ eciam transten¬
dit alpes. et obscure serpens.
multas iam ꝓuincias occupauit:
Id opprim sustentando ⁊ pro¬
iatando nullo pacto potest qua¬
cũq racione placet. cesiter uob̾
uindicandum est. Uideo duas
ad huc esse sentencias. unam
D. silaui qui censet eos qui hec
delere conati st̾. morte esse mal¬
ctandos Alterã G. cesaris qͥ
mortis penam remouit. cetorũ
supplidoriu omnns acerbitates

Expanded text:
sed ego institui referre ad vos,sed ego institui referre ad vos,cto quid iudicetis et de poena quid censeatis. illa praedicam quae sunt consulis. ego magnum in re publica versari furorem et nova quaedam misceri et concitari mala iam pridem videbam, sed hanc tantam, tam exitiosam haberi coniurationem quid est, quocumque vestrae mentes inclinant atque sententiae, statuendum vobis ante noctem est. quantum facinus ad vos delatum sit videtis. huic si paucos putatis adfinis esse, vehementer erratis. Latius opinione disseminatum est hoc malum; manavit non solum per Italiam verum etiam transcendit Alpis et obscure serpens multas iam provincias occupavit. id opprimi sustentando et prolatando nullo pacto potest; quacumque ratione placet celeriter vobis vindicandum est. video duas adhuc esse sententias, unam D. Silani qui censet eos qui haec delere conati sunt morte esse multandos, alteram C. Gaii Caesaris qui mortis poenam removet, ceterorum suppliciorum omnis acerbitates
Abbreviated transcription (Latin):
restiterunt. tenent᷑ littere.
signa manꝰ. demq uinus ciuꝰ¬
q confessio. sollicitantur allo¬
broges ẜuicia excitant᷑. Cati¬
linã accersitur. idem initum
consiliũ. ut interfectis oĩbus
nemo. ne ad deplorandũ quid̾
tandam tanti imperii calami¬
tatem relinquatur. Hec
omina Indices detulerũt. re
⁊fessi st̾. uos multis iam ii¬
diciis iudicauistis,. Primũ
ꝙ michi gracias egistis sin¬
gͥularibus uerbis et mea uir¬
tute atq diligencia ꝑditorũ
hominũ comurationem pate¬
factam esse decreiustis. Dem
pretura coegistis. Tum ꝙ eũ
et ceteros de quibus iudica¬
stis in custodiam dandos cen¬
siustis maxime. qd̾ meo noĩe
supplicacionem decreustis.
qui honos togato Habitus
ante me est nemini. Po¬
stremo hesterno die prema
legatis allobrogum. T. C
uolturcio dedistis amplissi¬
ma. que st̃ oiã eiusmodi. un
qui in custodia moniti da¬
ci sunt. sine ulla dubitacione a
uobis dampnati esse uideantur.

Expanded text:
restiterunt, tenentur litterae, restiterunt, tenentur litterae, signa, manus, denique unius cuiusque confessio: sollicitantur Allobroges, servitia excitantur, Catilina arcessitur, id est initum consilium ut interfectis omnibus nemo ne ad deplorandum quidemtandam tanti imperi calamitatem relinquatur. haec omnia indices detulerunt, rei confessi sunt, vos multis iam iudiciis iudicavistis, primum quod mihi gratias egistis singularibus verbis et mea virtute atque diligentia perditorum hominum coniurationem patefactam esse decrevistis, deinpraetura coegistis; tum quod eum et ceteros de quibus iudicastis in custodiam dandos censuistis, maximeque quod meo nomine supplicationem decrevistis, qui honos togato habitus ante me est nemini; postremo hesterno die praemia legatis Allobrogum Titoque Volturcio dedistis amplissima. quae sunt omnia eius modi ut ei qui in custodiam nominatim dati sunt sine ulla dubitatione a vobis damnati esse videantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cite patrie conẜuate uos. con¬
me cogitare desunte. Nam
os qui huic urbi president.
pro eo michi ac me reor rela¬
turos esse grãm. Deinde si qͥd
optigerit õquo animo parato¬
q moriar. Nam neq turpis
mors forti uiro potest accidere.
neq in matura consolari. nͤ
misera aspicienti. nec tamẽ
ego sum ille ferreus qui frĩs
rũq omniũ lacrimis a quib
me circũ sessum uidetis. neq
meam mentem nõ domũ sepe
reuocat exanimata uxor. et ab
p. tãquã obsidem consulatus
mei. neqz ille qui expectans
Huis exitum diei stat in con¬
spectu meo gener. mouear hus
Ut salu sint uobiscũ omnes.
etiam si me uis aliqua oppres¬
serit. potiꝰ qͣ et illi et nos una
p. circũspicite omines ꝓcellas.
que impendat uisi ꝓuidetis. nõ
tiberius gracchus quod iterũ
tribunꝰ plebis fieri uoluit.
dit in discemien aliquod. atq
Tenent᷑ hii qui ad urbis nicẽ¬
dium ad urm oninũ cedem. Ad
catilinã accipiendum. Rome

Expanded text:
cite patriae, conservate vos, concite patriae, conservate vos, conme cogitare desinite. nam os qui huic urbi praesident pro eo mihi ac mereor relaturos esse gratiam; deinde, si quid obtigerit, aequo animo paratoque moriar. nam neque turpis gravis mors forti viro potest accidere neque immatura consulari nec misera sapienti. nec tamen ego sum ille ferreus qui fratrirumque omnium lacrimis a quibus me circumsessum videtis. neque meam mentem non domum saepe revocat exanimata uxor et abipublica tamquam obsidem consulatus mei, neque ille qui exspectans huius exitum diei stat in conspectu meo gener. moveor his uti salvi sint vobiscum omnes, etiam si me vis aliqua oppresserit, potius quam et illi et nos una publicae, circumspicite omnis procellas quae impendent nisi providetis. non Ti. Tiberius Gracchus quod iterum tribunus plebis fieri voluit, dit, in discrimen aliquod atque tenentur ei qui ad urbis incendium, ad vestram omnium caedem, ad Catilinam accipiendum Romae
Abbreviated transcription (Latin):
bis ac de urĩs liberis cogita¬
te: michi si hec coudicio con¬
sulatus data est. ut omẽs ac̾¬
bitates. omnes dolores. crua¬
atusq ꝑferrem. feram non
solũ fortiter: uerũ enia libẽt᷑
dũmodo meis laboribus uob̾
atur Ego sum ille consul
equitas ꝯtinet : non campꝰ
consularibus auspiciis conse¬
cratus. non curia sũmũ auxi¬
lium omniũ genciũ. non domꝰ
cõmune ꝑfugiũ. non lectus
ad quietem datꝰ. non demq
uinꝙͣ uacua mortis ꝑiculo at¬
q insidiis fuit: Ego młta
tacui. młta ꝑtuli. multa dces¬
si. multa meo quodam dolore
in urõ timore sanaui: Nunc
si hunc exitum consulatus
miserrima ꝯiuges. liberosq
uestros. uirginesq uestales.
ex acerbissima uexacione. tẽ¬
pla atq telubra. Hanc pul¬
ꝑi. cherrimã patriam omniũ
uesti nr̃m. ex fedissima flãma.¬
cor totam ytaliam ex bello ⁊
uastitate eriperem: quetũq
tale ad ꝑuiciem rei p. fore pu¬
tauit. Cur ego non letus me

Expanded text:
bis ac de vestris liberis cogitabis ac de vestris liberis cogitate. mihi si haec condicio consulatus data est ut omnis acerbitates, omnis dolores cruciatusque perferrem, feram non solum fortiter verum etiam libenter, dum modo meis laboribus vobisatur. ego sum ille consul,aequitas continetur, non campus consularibus auspiciis consecratus, non curia, summum auxilium omnium gentium, non domus, commune perfugium, non lectus ad quietem datus, non denique uam vacua mortis periculo atque insidiis fuit. ego multa tacui, multa pertuli, multa concessi, multa meo quodam dolore in vestro timore sanavi. nunc si hunc exitum consulatus miserrima, coniuges liberosque vestros virginesque Vestalis ex acerbissima vexatione, templa atque delubra, hanc pulcherrimam patriam omnium nostrum ex foedissima flamma, totam Italiam ex bello et vastitate eriperem, quaecumqutale ad perniciem rei publicae fore putavit, cur ego non laeter meu
Abbreviated transcription (Latin):
re uestro. neq in gloria u̾tutis
quicꝙͣ uideam alciꝰ quo micho
libeat ascendere. Illud ꝑficiam
ꝓfecto quirites ut᷑ qͦue gessi in
consulatu priuatꝰ tuear atq or¬
nem. ut si qua est inuidia in cõ¬
ẜuanda re p. suscepta. ledat
inuidos michi ualeat ad głia.
Demq ita me in re p. trãcta¬
bo. ut meminerun semꝑ que
gesserim. cureniq. ut ea uir¬
tute non casu gesta esse uideã¬
tur. Uos quirĩtes qm̃ iam ẽ
nox. ueneramini Iouem illum
custodem Huiꝰ urbis ac ur̃m
tamen eque ac priore nocte fe¬
cistis custodiis uigiliisq defẽ¬
dite. Id ne uob̾ diuciꝰ facien¬
dum sit atq ut in ꝑpetua pa¬
ce esse possitis ꝓuidebo qrites.
esse cõu̾sos. Uideo uos non
solum de ur̃o ac rei p. uerũ
etiam si id depulsũ sit de me
o ꝑiculo esse sollicitos. Est
michi iocunda in malis et
grata in dolore uestra erga
me uoluntas : s eam per de¬
os ĩmortales quelo deponite
atq obliti salutis mee de uo¬

Expanded text:
re vestro neque in gloria virtutis re vestro neque in gloria virtutis quicquam videam altius quo mihi libeat ascendere? illud perficiam profecto, Quirites, ut ea quae gessi in consulatu privatus tuear atque ornem, ut, si qua est invidia in conservanda re publica suscepta, laedat invidos, mihi valeat ad gloriam. denique ita me in re publica tractabo ut meminerim semper quae gesserim, curemque ut ea virtute non casu gesta esse videantur. vos, Quirites, quoniam iam est nox, venerati Iovem illum custodem huius urbis ac vestrum lsum, tamen aeque ac priore nocte custodiis vigiliisque defendite. id ne vobis diutius faciendum sit atque ut in perpetua pace esse possitis providebo, Quirites. esse conversos, video vos non solum de vestro ac rei publicae verum etiam, si id depulsum sit, de meo periculo esse sollicitos. est mihi iucunda in malis et grata in dolore vestra erga me voluntas, sed eam per deos immortalis! deponite atque obliti salutis meae de vo
Abbreviated transcription (Latin):
stes aut interfectos aut oꝑ¬
pressos reliquerunt. Urin est
prosunt. mͥ mea nequando ob¬
sint prouidere. Mentes em̃ ho¬
minum audacissimorũ scełate
ac ne farie ue uobis nocere pos¬
sent ego ꝓuidi. ne mͥ noceant ue¬
strum est prouidere. Qmͣꝙͣ qui¬
rites mñ quidem ipĩ nichil ab
istis iam noceri potest. Ha¬
gnũ enim est in bonis prelidiũ
gna in re p. dignitas. que me
semꝑ tacita defendet. Magͣ
uis consciencie. quã qui negli¬
gent cum me uiolaxe uolent¬
le ipsi indicabunt. Est eciam¬
in nobis is animꝰ quirites ut
nou modo nulliꝰ audatie ceda¬
mus. s ecia omes improbos
ultro semꝑ lacessamꝰ. Qd̾ si
omis impetus domesticorum
hostiũ depulsus a uobis: se
in me unũ ꝯu̾terit uobis ei̾t
ꝓuidendũ quirites qua condi¬
cione post hac eos esse ueli¬
tis qui se ꝓ salute ura obtule¬
runt inuidie. ꝑiculisq oĩbus
michi quidem ipsi quid est qd̾
iam ad uite fructum possit ad¬

Expanded text:
stis aut interfectos aut opstis aut interfectos aut oppressos reliquerunt, vestrum est, prosunt, mihi mea ne quando obsint providere. mentes enim hominum audacissimorum sceleratae ac nefariae ne vobis nocere possent ego providi, ne mihi noceant vestrum est providere. quamquam, Quirites, mihi quidem ipsi nihil ab istis iam noceri potest. Magnum enim est in bonis praesidiumgna in re publica dignitas quae me semper tacita defendet, magna vis conscientiae quam qui neglegunt, cum me violare volent, se indicabunt. est enim nobis is animus, Quirites, ut non modo nullius audaciae cedamus sed etiam omnis improbos ultro semper lacessamus. quod si omnis impetus domesticorum hostium depulsus a vobis se in me unum converterit, vobis erit videndum, Quirites, qua condicione posthac eos esse velitis qui se pro salute vestra obtulerint invidiae periculisque omnibus: mihi quidem ipsi quid est quod iam ad vitae fructum possit ad
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ mͥ signe honoris. nullũ
monumẽtũ laudis postulabo.
preterqͣ hurꝰ dici memoria¬
uestram sempiterna: In ani¬
mis ergo uestris omnes triũ¬
phos meos omĩa ornamenta
honoris. monumẽta glorie. lau¬
dis insigma. condi et conloca¬
ri uolo. Nichil me mutũ po¬
test delectare. nichil tacitum
nichil demq eiusmodi qd̾ eciã
miuꝰ digni assequi possint. Me¬
moria urã quirites. nostre res
alentur. ẜmonib crescent. Lit¬
terarũ monumentis in uetere¬
scent. ⁊ corroborabuntꝰ. Ean¬
dem diem intelligo quã spero
bis et ad menioriam consulat
re in hac re ꝑ. duos cuies exti¬
tisse. quoꝵ alter fines uestri im¬
perii non terre s celi regioni¬
bus terminaret. Alter eiustẽ
imperii domiciliũ sedesq ser¬
uaret: S qm̃ earũ rerum
quas ego gessi non eadem est
fortunã atq condicio. que i¬
lorũ qui exterua bella gesserũt
qd̾ mn cum illis uiuendum sit
quos uici. ac sub egi. illi a ho¬

Expanded text:
nullum insigne honoris, nullum nullum insigne honoris, nullum monumentum laudis postulabo praeterquam huius diei memoriam sempiternam. in animis ego vestris omnis triumphos meos, omnia ornamenta honoris, monumenta gloriae, laudis insignia condi et conlocari volo. nihil me mutum potest delectare, nihil tacitum, nihil denique eius modi quod etiam minus digni adsequi possint. memoria vestra, Quirites, nostrae res alentur, sermonibus crescent, litterarum monumentis inveterascent et conroborabuntur; eandemque diem intellego, quam spero bis et ad memoriam consulatus re in hac re publica duos civis exstitisse quorum alter finis vestri imperi non terrae sed caeli regionibus terminaret, alter huius imperi domicilium sedisque servaret. sed quoniam earum rerum quas ego gessi non eadem est fortuna atque condicio quae illorum qui externa bella gesserunt, quod mihi cum eis vivendum est quos vici ac subegi, illi ho
Abbreviated transcription (Latin):
Non illi nullam esse rem p. s
in ea que esset. se esse principes
neq Hanc urbem conflagrare
s se in hac urbe florere uolue¬
runt. Atq ille tamen omnes
dissenciones quaꝵ nulla exici¬
um rei p. quesunt: eiusmodi
fuerunt ut non reconciliacio¬
ne concordie. sed internicione
cuuũ diuidicate sint: In hoc
autem uno post hominũ me¬
moriam Maximo crudelissiõ¬
q bello. quale bellũ nulla um¬
qͣ barbaries cum sua gente
gessit. Quo nn bello lex hec
fuit a. lentulo Catilina. Cethe¬
go. Cassio. constituta: ut omẽs
qui salua urbe salui esse pos¬
seut in hostiũ num̾o ducẽnt᷑
ita me gessi quirites. ut salu
omines conẜuareimni. ⁊ cum
Hostes ur̃i tantũ ciuũ super¬
futuꝵ putallent. qnͣtũ infinite
cedi restitisset: tancum autem
urbis ꝙͣtum flãma obire non
potuisset et urbem et ciues in¬
tegros. incolumesq ẜuaui. Qui¬
bus pro tantis rebus quiritꝰ
nullũ ego a uob̾ premii u̾tutis.

Expanded text:
non illi nullam esse rem publicam sed non illi nullam esse rem publicam sed in ea quae esset se esse principes, neque hanc urbem conflagrare sed se in hac urbe florere voluerunt. atque illae tamen omnes dissensiones, quarum nulla exitium rei publicae quaesivit, eius modi fuerunt ut non reconciliatione concordiae sed internicione civium diiudicatae sint. in hoc autem uno post hominum memoriam maximo crudelissimoque bello, quale bellum nulla umquam barbaria cum sua gente gessit, quo in bello lex haec fuit a Lentulo, Catilina, Cethego, Cassio constituta ut omnes qui salva urbe salvi esse possent in hostium numero ducerentur, ita me gessi, Quirites, ut salvi omnes conservaremini, et, cum hostes vestri tantum civium superfuturum putassent quantum infinitae caedi restitisset, tantum autem urbis quantum flamma obire non potuisset, et urbem et civis integros incolumisque servavi. quibus pro tantis rebus, Quirites, nullum ego a vobis praemium virtutis,
Abbreviated transcription (Latin):
habiti st̃ ac debiti s profecto
iustiores nũꝙͣ. Erepti enim
estis ex crudelissimo atq miser¬
rimo interitu. et erepti sine ce¬
de. sine sanginẽ. sine eẽcitu.
sine dimicatione togati me
uno togato duce et imꝑato¬
re uicistis. Et em̃ recordamũ
quirites omnel ciuiles dissen¬
siones neq cas quas audistis
s has quas uos metipsi memi¬
ius urbis. multosq fortes ui¬
ros partim ciecit excuitate
ꝑtim int̾emit. Gñ. occauius
consul armis expulit ex urbe
collegam suũ: Dumis Hic locꝰ
acerius corpoꝵ et ciuiũ sangui¬
ne redundauit. Suꝑauit poste¬
a cinnã cũ mario. Tum uo la¬
rissimis uiris interfectis. lu¬
mina ciuitatis extincta sunt.
Ultus est Huius uictorie crude¬
litatem. Postea sylla: ne dici
quidem opus est quanta dimi¬
cacione ciuium. et quanta ca¬
pidus a clarissimo et fortissio
uiro. O. catulo. actulit non tã
que non ad delendam sed ad cõ¬
mutandam rem p. ꝑtiuerent

Expanded text:
habiti sunt ac debiti, sed profecto habiti sunt ac debiti, sed profecto iustiores numquam. erepti enim estis ex crudelissimo ac miserrimo interitu, erepti sine caede, sine sanguine, sine exercitu, sine dimicatione; togati me uno togato duce et imperatore vicistis. etenim recordamini, Quirites, omnis civilis dissensiones, non solum eas quas audistis sed eas quas vosmet ipsi memiius urbis, multosque fortis viros partim eiecit ex civitate, partim interemit. Cn. Gnaeus Octavius consul armis expulit ex urbe conlegam: omnis hic locus acervis corporum et civium sanguine redundavit. superavit postea Cinna cum Mario: tum vero clarissimis viris interfectis lumina civitatis exstincta sunt. Vltus est huius victoriae crudelitatem postea Sulla: ne dici quidem opus est quanta deminutione civium et quanta capidus a clarissimo et fortissimo viro Q. Quinto Catulo: attulit non tam ae non ad delendam sed ad commutandam rem publicam pertinerent.
Abbreviated transcription (Latin):
stitit. ille capitoliũ. ille hec tem¬
pla. ille hauc urbem. ille uos
omnes saluos esse uoluit. Diis
ergo ĩmortalibus ducib hãc
mentem uoluntatemq susce¬
pi atq ad hec tanta iuidicia
ꝑuem. Iam uo illa allobrogũ
sollicitatio sic ab lentulo cete¬
risq domesticis hostibꝰ tam
dementer tanta res credita
gnotis et barbaris. cõmisse¬
q lictere: nũꝙͣ essent ꝓfecto
insi ab diis ĩmortalib Huic tã¬
te audacie ꝯsiliũ esset ereptũ.
Quid uõ ut hoĩes galli ex ci¬
uitate male pacata que geus
una restat que bellũ pͦ.rͦ. fa
çere ⁊ posse ⁊ nõ nolle uideat.
spem imperii ac reꝵ amplis¬
simaꝵ ultro sibi a patriciis
hominibus oblatam neglige¬
rent: uestramq salutem su¬
is opibus ante ponerent: id
non diuinitus else factum pu¬
tatis. presertim qui nos nõ
plicatio decreta est celebrato¬
te illos dies cum ꝯiugibus ac
liberis urĩs. Nam multi sepe
honores. diis ĩmortalib iusti

Expanded text:
stitit, ille Capitolium, ille haec temstitit, ille Capitolium, ille haec templa, ille hanc urbem, ille vos omnes salvos esse voluit. Diis ego immortalibus ducibus hanc mentem voluntatemque suscepi atque ad haec tanta indicia perveni. iam vero illa Allobrogum sollicitatio, iam ab Lentulo ceterisque domesticis hostibus tam dementer tantae res creditae et ignotis et barbaris commissaeque litterae numquam essent profecto, nisi ab dis immortalibus huic tantae audaciae consilium esset ereptum. quid vero? ut homines Galli ex civitate male pacata, quae gens una restat quae bellum populo Romano facere posse et non nolle videatur, spem imperi ac rerum maximarum ultro sibi a patriciis hominibus oblatam neglegerent vestramque salutem suis opibus anteponerent, id non divinitus esse factum putatis, praesertim qui nos non plicatio decreta est, celebratote illos dies cum coniugibus ac liberis vestris. nam multi saepe honores dis immortalibus iusti
Abbreviated transcription (Latin):
precipueq hanc urbem deoꝵ
inmortaliũ uutu acq potesta¬
te ad mimstrari: Et emĩ cũ es¬
set ita responsum cedes incen¬
non nullis incredibilia uide¬
bant ea non modo cogitata a
nefatus ciuibus uerũ eciam
suscepta esse sensistis. Illud
uero nõ ne ita presens est ut
nutu iouis optui max imi
factum esse uideatur. ut cum
Hodieruo die mane ꝑ forum
meo iussu et diurati et eorũ
iudices in edem concordie du¬
cerent᷑ eo ipõ tempore signũ
statue̾tur. Quo collocato
atq ad uos senatũq ꝯu̾so
omnia et senatꝰ et uos que e¬
rant contra salutem omniũ
cogitata illustrata ⁊ patefa¬
cta uidistis. Quo ecia ma¬
iore st̃ isti odio supplicioq di¬
gni qui non solum uestris do¬
miciliis atq certis s eciã deo¬
rum templis atq delubris
sunt funestos ac nefarios i¬
gues inferre conati. Quibus
ego si me restitisse dicam nuui¬
um michi suam et non sim
ferendus. Ille ille iupiter re¬

Expanded text:
praecipueque hanc urbem deorum praecipueque hanc urbem deorum immortalium nutu ac potestate administrari? etenim cum esset ita responsum, caedis, incennon nullis incredibilia videbantur, ea non modo cogitata a nefariis civibus verum etiam suscepta esse sensistis. illud vero nonne ita praesens est ut nutu Iovis optimi maximi factum esse videatur, ut, cum hodierno die mane per forum meo iussu et coniurati et eorum indices in aedem Concordiae ducerentur, eo ipso tempore signum statueretur? quo conlocato atque ad vos senatumque converso omnia et senatus et vos quae erant contra salutem omnium cogitata inlustrata et patefacta vidistis. quo etiam maiore sunt isti odio supplicioque digni qui non solum vestris domiciliis atque tectis sed etiam deorum templis atque delubris sunt funestos ac nefarios ignis inferre conati. qego si me restitisse dicam, nimium mihi fumam, et non sim ferendus. Ille, ille Iupiter re
Abbreviated transcription (Latin):
çedes atq incendia et legũ
niteritũ et bellũ cuule ac do¬
mesticũ ac tociꝰ uebis atq
imporii occasum apropinqͣre
dixerunt insi dii ĩmortales
omnium racione placati: suo
numine prope fata ipsa flexis¬
sent. Itaq illoꝵ responsis. tunc
et ludi decem ꝑ dies facti st̃
neq res ulla que ad placan¬
dos deos ꝑtinet pretermissa
est Idemq uisserũt simula¬
crum iouis facere maus et
incelso collocare: contra at¬
q ante fuerat ad orientem
conũtere. Ac se sperare dixe¬
runt. si illud signũ qd̾ uidetis
solis ortum et forum. curiãq
couspiceret. fore: ut ea couli¬
lia que clam essent mita ꝯtͣ
salutem urbis atq imperii
illustrarentur. ut a senatu pͦ
lud signũ ita collocandum con¬
sules illi locauerunt. s tanta
fuit opis tarditas ut ueq a
lupioribus ꝯsulibus. neq a
nobis ante Hodiernũ diem col¬
locaretur. Hic quis potest eẽ¬
tam preceps. tam mente captꝰ
qui neget hec oĩa que uidem᷑

Expanded text:
caedis atque incendia et legum caedis atque incendia et legum interitum et bellum civile ac domesticum et totius urbis atque imperi occasum appropinquare dixerunt, nisi di immortales omni ratione placati suo numine prope fata ipsa flexissent. itaque illorum responsis tum et ludi per decem dies facti sunt neque res ulla quae ad placandos deos pertineret praetermissa est. idemque iusserunt simulacrum Iovis facere maius et in excelso conlocare et contra atque antea fuerat ad orientem convertere; ac se sperare dixerunt, si illud signum quod videtis solis ortum et forum curiamque conspiceret, fore ut ea consilia quae clam essent inita contra salutem urbis atque imperi inlustrarentur ut a senatu poplud signum conlocandum consules illi locaverunt; sed tanta fuit operis tarditas ut neque superioribus consulibus neque nobis ante hodiernum diem conlocaretur. hic quis potest etam praeceps, tam mente captus qui neget haec omnia quae videmus
Abbreviated transcription (Latin):
idq cum diectura consequi¬
possimꝰ. qd̾ uix uidetur hu¬
manis consiliis tantam mo¬
lem rerum gubernatio conse¬
qui potuissẽ. Tum uo ita p̃¬
sentes hus tpribus opeui et
auxilium nobis tulerunt. ut
eos pene oculis uidere posse¬
mus. Nam ut illa omittam ui¬
sas noctur no tempore ab ori¬
ente faces. ardoremq celi. ut
fulminũ iactus. ut terre motꝰ
sulibus facta st̃. ut hec que
nũc fuĩt canere dii ĩmortales
uiderentur. Hoc certe quirites
qd̾ sum dicturꝰ neq p̾terut¬
tendum neq relinquendum
est. Nam ꝓ fecto memoria te¬
netis cocta et torquato cons
complures in capitolio res
de celo esse ꝑcussas cum et si¬
tepulsa st̃. et statue ueterũ
hominũ deiecte. et regũ aera
liquefacta st̃. Tactꝰ est ecias
ille qui hauc urbem condidit
romulus: quẽ in auratũ in ca¬
pitolio paruũ atq lactentem.
uberibus lupinis in hiantem
fuisse meministis. Quo qui¬
dem tempore. cũ aruspices
ex tota etruria cõuenissent

Expanded text:
idque cum idque cum possumus, quod vix videretur humanis consiliis in tanta mole rerum gubernatio consequi potuisse, tum vero ita presentes his temporibus opem et auxilium nobis tulerunt ut eos pene oculis videre possemus. 68 Nam ut illa omittam, visas nocturno tempore ab occidente faces ardoremque celi, ut fulminum sulibus facta sunt ut haec quae nunc fiunt canere di immortales viderentur, hoc certe, Quirites, quod sum dicturus neque praetermittendum neque relinquendum est. nam profecto memoria tenetis Cotta et Torquato consulibus compluris in Capitolio res de caelo esse percussas, cum et sidepulsa sunt et statuae veterum hominum deiectae et legum aera liquefacta et tactus etiam ille qui hanc urbem condidit Romulus, quem inauratum in Capitolio, parvum atque lactantem, uberibus lupinis inhiantem fuisse meministis. quo quidem tempore cum haruspices ex tota Etruria convenissent,
Abbreviated transcription (Latin):
diligentem. insi ex domesti¬
cis insidiis in castreuse latro¬
cimũ cõpulissem: Dicam id
qd̾ sencio quirites non faci¬
le hanc tantam molem mali
A ceruicibus urĩs depulisser
Hon ille nobis saturnalia cõ¬
stituillet. Neq tanti ante exi¬
cii ac fati diem rei ꝑ. denuĩ
gnũ ut lictere sue. testes dem¬
q mainfesti sceleris depre¬
Henderent᷑. Que nuc illo
absente sic gesta st̃. ut nullũ
in priuata domo furtũ umꝙͣ
fit tam palam inuentum ꝙ
prehensa est. Qd̾ si catiliã
in urbe ad hauc diem remã¬
sisset. ꝙͣ qm quo adfuit omni¬
bus eius consiliis occurri at¬
q obstiti. tamen ut leuissiẽ
dicam. dimicandũ nobis cũ
illo fuisset neq nos umꝙͣ
Dum in urbe hostis fuisset
tantis periculis rem p. tãta
pace. tanto ocio tanto silen¬
cio liberasse mꝰ Qm̃qm hec
oĩa quirit᷑. ita st̃ a me ad¬
iminstrata. ut deoꝵ ĩmorta¬
liũ nutu atq consilio et ge¬
sta et ꝓuisa esse rideantur

Expanded text:
diligentem nisi ex domestidiligentem nisi ex domesticis insidiis in castrense latrocinium compulissem — dicam id quod sentio, Quirites — non facile hanc tantam molem mali a cervicibus vestris depulissem. non ille nobis Saturnalia constituisset, neque tanto ante exiti ac fati diem rei publicae dgnum, ut litterae suae testes manifesti sceleris deprehenderentur. quae nunc illo absente sic gesta sunt ut nullum in privata domo furtum umquam sit tam palam inventum quehensa est. quod si Catilina in urbe ad hanc diem remansisset, quamquam, quoad fuit, omnibus eius consiliis occurri atque obstiti, tamen, ut levissime dicam, dimicandum nobis cum illo fuisset, neque nos umquam, cum ille in urbe hostis esset, tantis periculis rem publicam tanta pace, tanto otio, tanto silentio liberassemus. quamquam haec omnia, Quirites, ita sunt a me administrata ut deorum immortalium nutu atque consilio et gesta et provisa esse videantur.