comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non natura peꝑit. uoluntas ex̾¬
cuit. fortuna ẜuanit. Nũꝙͣ tu
non modo ocium s ne bellum qͥ¬
dem nisi nefariũ concupisti.
nactus es ex perditis atq ab
oĩ non modo fortuna uerũ eciã
spe derelictis conflatam impro¬
borũ manũ. Hic tu qua leticia
perfruere quibus gaudiis ex¬
ultabit. qnͣta in uoluptate bac¬
chabere cum in tanto numero
tuorum neq audies uirũ bonũ
quẽqͣm neq uidebis. Ad huiꝰ
uite studiũ meditati illi sunt
qui feruntur labores tui: ia¬
cere humi non solum ad obsi¬
dendũ stuprũ uerũ eciam ad
facinus obeundum. uigilare
non solum insidiantem somno
maritorũ. uerum eciam bonis
ociosorum. Habes ubi ostentes
tuam illam p̾claram paciencia.
famis. frigoris. inopie rerum
omnium. quibus te breui tempo¬
re confectũ esse sencies. Tantũ
profeci cũ te a consulatu reppu¬
u ut exul pociꝰ temptare ꝙͣ cõ¬
sul uexare rem p. posses. Atq
ut id qd̾ esset abste scełate susce¬

Expanded text:
m natura peperit, voluntas exerm natura peperit, voluntas exercuit, fortuna servavit. numquam tu non modo otium sed ne bellum quidem nisi nefarium concupisti. nactus es ex perditis atque ab omni non modo fortuna verum etiam spe derelictis conflatam improborum manum. hic tu qua laetitia perfruere, quibus gaudiis exsultabis, quanta in voluptate bacchabere, cum in tanto numero tuorum neque audies virum bonum quemquam neque videbis! ad huius vitae studium meditati illi sunt qui feruntur labores tui, iacere humi non solum ad obsidendum stuprum verum etiam ad facinus obeundum, vigilare non solum insidiantem somno maritorum verum etiam bonis otiosorum. habes ubi ostentes tuam illam praeclaram patientiam famis, frigoris, inopiae rerum omnium quibus te brevi tempore confectum esse senties. tantum profeci, cum te a consulatu reppuli, ut exsul potius temptare quam consul vexare rem publicam posses, atque ut id quod esset a te scelerate susce
Abbreviated transcription (Latin):
re mee laudi et glorie mauis
egredere cũ importuna scelera¬
torum manu conferte ad man¬
lium concita ꝑditos aiues. se¬
cerne te a bonis. infer patrie
bellum. exulta impio latrocun¬
O.ut a me non eiectus ad alie¬
nos. sed inuitatus ad tuos esse
uidearis. Qmͣꝙͣ quid ego te
inuicem. a quo sciam esse p̃mis¬
los qui tibi ad forum aureliũ
prestolarent᷑ armari. cum sciã
pactam et constitutam cum Man¬
lio diem a quo eciam aquilam
ulam argonteam quam tibi ac
fido ac fimestam futuram. cui do¬
mi tue lacrariũ scelerum tuoꝵ
constitutũ fuit sciam esse p̃mis¬
sam. Tunc illa tarere diucius
possis ꝙͣ uen̾ari Ad cedem ꝓfi¬
ascens solebas. acuiꝰ altaribus
sepe istam impiam dexteram ad
necem ciuium tnͣstulisti. Ibis
tandem aliquando quo te iam
pridem tua ista cupiditas effre¬
nata ac furiora rapiebat. Neq
enim tibi hec res ad fert dolorẽ.
Sed quanda incredibilem uolu¬
pratem. Ad hanc te amencia¬

Expanded text:
re meae laudi et gloriae mavis, re meae laudi et gloriae mavis, egredere cum importuna sceleratorum manu, confer te ad Manlium, concita perditos civis, secerne te a bonis, infer patriae bellum, exsulta impio latrocinio, ut a me non eiectus ad alienos, sed invitatus ad tuos isse videaris. quamquam quid ego te invitem, a quo iam sciam esse praemissos qui tibi ad forum Aurelium praestolarentur armati, cui sciam pactam et constitutam cum Manlio diem, a quo etiam aquilam illam argenteam quam tibi ac osam ac funestam futuram, cui domi tuae sacrarium sceleratum constitutum fuit, sciam esse praemissam? tu ut illa carere diutius possis quam venerari ad caedem proficiscens solebas, a cuius altaribus saepe istam impiam dexteram ad necem civium transtulisti? ibis tandem aliquando quo te iam pridem tua ista cupiditas effrenata ac furiosa rapiebat; neque enim tibi haec res adfert dolorem, sed quandam incredibilem voluptatem. ad hanc te amentia
Abbreviated transcription (Latin):
Qꝵꝙͣ quid loquar. te ut illa
res frangat. tu ut nũꝙͣ te corri¬
gas. tu ut ullam fugam medi¬
tere. tu ut exiliũ cogites uti¬
nam tibi istam mẽtem dii m¬
beo. si mea uote ꝑt̾ritus ire in
exiliũ ammũ induxeris: qnͣta
tempestas inuidie uobis si mi¬
nus in presens tempus recẽti
memoria scelerũ tuoꝵ at in po¬
steritatem impendeat: Sed
est tanti dũ modo tua ista sit
pͥuata calamitas. et a rei ꝑ.
ꝑiculis se iuĩgatur. Sed tu ut
Uiciis tuis cõmoueare. ut legũ
penas ꝑtimescas. ut temꝑibus
rei p. cẽdas. non est postulãdũ.
Neq enim isses Catilina ut te
aut pudor a turpitudine. aut
metus a ꝑiculo aut racio a
furore reuocauerit. Qm̃ob
rem ut sepe iam dixi ꝓficisce̾
ac si michi inimico ut predicas
tuo conflare uis muidiam re¬
cta perge in exilium. Uix fe¬
ram ẜmonel hominũ. si id fe¬
ceris. uix molem istiꝰ inuidie
si in exiliũ iussu consulis ie¬
ris sustinebo. Sin autẽ ẜui¬

Expanded text:
quamquam quid loquor? te ut ulla quamquam quid loquor? te ut ulla res frangat, tu ut umquam te corrigas, tu ut ullam fugam meditere, tu ut ullum exsilium cogites? Vtinam tibi istam mentem di imdeo, si mea voce perterritus ire in exsilium animum induxeris, quanta tempestas invidiae nobis, si minus in praesens tempus recenti memoria scelerum tuorum, at in posteritatem impendeat. sed est tanti, dum modo tua ista sit privata calamitas et a rei publicae periculis seiungatur. sed tu ut vitiis tuis commoveare, ut legum poenas pertimescas, ut temporibus rei publicae cedas non est postulandum. neque enim is es, Catilina, ut te aut pudor a turpitudine aut metus a periculo aut ratio a furore revocarit. quam ob rem, ut saepe iam dixi, proficiscere ac, si mihi inimico, ut praedicas, tuo conflare vis invidiam, recta perge in exsilium; vix feram sermones hominum, si id feceris, vix molem istius invidiae, si in exsilium iussu consulis iveris, sustinebo. sin autem servi
Abbreviated transcription (Latin):
be Catilina. libera rem p. ne
tu in exiliũ si hanc uocem
ex pectas ꝓficiscere. Quid
est catilma. ec quid attendis
et quid anmadũtis. Horum
silenciuĩ. paciunt᷑ tacent. Qd
expectas auctoritatẽ lo quẽciũ
quorum uoluntate in tacitoꝵ
ꝑspicis. Ac si hoc idem Huic
adole scenti optimo p. sestio
si fortissimo uiro m. marcel¬
io dixissem iam michi cõsuli
hoc ipso in templo iure optĩo
set. de te autem Catilma cũ
quiescunt probant. cũ paci¬
untut de teriũt. cũ tacent
damant. Neq Hn solũ qrum
tibi auctoritas est uidelicet ca¬
ra uita uilissima. S eciam illi
equites .R. honestissimi atq op¬
tumm uiri. ceteriq fortillimm cuies
qui circun stant senatum. qͦꝵ
et tu frequenciam uidere et stu¬
dia ꝑspicere et uoces paulo an¬
te exaudire potiusti: quorum
ego uix abste iam du manus
ac tela continco. eosdem facile
adducam ut te hec que iam pͥ
dem uastare studes relinquẽtẽ
usq ad portas prosequantur

Expanded text:
be, Catilina, libera rem publicam be, Catilina, libera rem publicam metu, in exsilium, si hanc vocem exspectas, proficiscere. quid est? ecquid attendis, ecquid animadvertis horum silentium? patiuntur, tacent. quid exspectas auctoritatem loquentium, quorum voluntatem tacitorum perspicis? at si hoc idem huic adulescenti optimo P. Publio Sestio, si fortissimo viro M. Marco Marcello dixissem, iam mihi consuli hoc ipso in templo senatus iureset. de te autem, Catilina, cum quiescunt, probant, cum patiuntur, decernunt, cum tacent, clamant, neque hi solum quorum tibi auctoritas est videlicet cara, vita vilissima, sed etiam illi equites Romani, honestissimi atque optimi viri, ceterique fortissimi cives qui circumstant senatum, quorum tu et frequentiam videre et studia perspicere et voces paulo ante exaudire potuisti. quorum ego vix abs te iam diu manus ac tela contineo, eosdem facile adducam ut te haec quae vastare iam pridem studes relinquentem usque ad portas prosequantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ses. me ullo modo posse hiis¬
dem parietib tuto esse tecũ
qui magno in ꝑiculo essem ꝙ¬
hiistem menibus contine̾mur.
Ad qntũ metellũ pr̃. uenisti.
a quo repudiatus ad sodalem
tuũ uirum optimũ.M. marcel
lũ deiigrasti quem tu bidelicet
et ad tustodiendũ te diligẽtis¬
simũ et ad supplicandum sa¬
gacissimũ. et ad uincendũ for¬
tissimũ fore putasti: S ꝙͣ lõ¬
ge uidetur a carcere atq a
Uinculis ab esse debere. qui se
ipsũ iam dignũ custodia iudi¬
carit. Quẽ cum ita sint Ca¬
tilia. dubitas si emori a eqͤ
aĩo non potes abire in aliquas
t̾ras et uitam istam multis suꝑ¬
pliciis iustis debitisq ereptã
fuge solitudiniq mandare. Re¬
fet inquit ad senatum d em̃
postulas. et si hic ordo sibi¬
placere de creuerit te ire in
exiliũ: obtꝑaturũ te esse dicis
Non referãm id qd̾ ab horret
a mois moribus. sed tamen
faciam ut intelligas quid hii
de te senciant. Egredere exue¬

Expanded text:
ses, me nullo modo posse isses, me nullo modo posse isdem parietibus tuto esse tecum, quia magno in periculo essem quod isdem moenibus contineremur, ad Q. Quintum Metellum praetorem venisti. A quo repudiatus ad sodalem tuum, virum optimum, M. Marcum Metellum demigrasti, quem tu videlicet et ad custodiendum te diligentissimum et ad suspicandum sagacissimum et ad vindicandum fortissimum fore putasti. sed quam longe videtur a carcere atque a vinculis abesse debere qui se ipse iam dignum custodia iudicarit? quae cum ita sint, Catilina, dubitas, si emori aequo animo non potes, abire in aliquas terras et vitam istam multis suppliciis iustis debitisque ereptam fugae solitudinique mandare? ‘refer’ inquis ‘ad senatum’; id enim postulas et, si hic ordo placere sibi decreverit te ire in exsilium, obtemperaturum te esse dicis. non referam, id quod abhorret a meis moribus, et tamen faciam ut intellegas quid hi de te sentiant. egredere ex ur
Abbreviated transcription (Latin):
te. tibi um multoꝵ ciuiũ neces
tibi uexacio direptioq socioꝵ
impũita fuit ac libera. Tu nõ
solum ad uegligendas leges
et questiones uerũ eciã ade¬
uincendas ꝑ fringendasq uo¬
luisti. Suꝑiora illa ꝙ̃ꝙͣ fe¬
renda non fuerunt: tamen
ut potui tuli. Nuc no me to¬
tam esse in mẽtu propt̾ unũ
te. quicquid increpuerit. Ca¬
tiliuam timeri nullũ uide ri
contra me consiliũ inixi pos¬
se qd̾ a tuo scelere abhorreat.
non est ferendum. Quamobrẽ
discede. atq hũc michi tunorẽ
eripe. si est uerus. ne opp̾mar
sin falsus ut tandem aliqũdo
timere desiam. Hec si tecũ
ut dixi patria loquatur. nõne
impetrare debeat etiã si rim
ad hibere non possit : quid ꝙ tu¬
ipse te in custodiam de disti.
ꝙ uitaude suspicionis causa
apud m. lepidum te habita¬
re uelle dixisti. Aquo non
receptus eciam ad me uenire
ausus es atqz ut domi mee
te ad seruarem rogasti. cum
ame quoq id responsũ tulis¬

Expanded text:
te; tibi uni multorum civium neces, te; tibi uni multorum civium neces, tibi vexatio direptioque sociorum impunita fuit ac libera; tu non solum ad neglegendas leges et quaestiones verum etiam ad evertendas perfringendasque valuisti. superiora illa, quamquam ferenda non fuerunt, tamen ut potui tuli; nunc vero me totam esse in metu propter unum te, quicquid increpuerit, Catilinam timeri, nullum videri contra me consilium iniri posse quod a tuo scelere abhorreat, non est ferendum. quam ob rem discede atque hunc mihi timorem eripe; si est verus, ne opprimar, sin falsus, ut tandem aliquando timere desinam.’ haec si tecum, ut dixi, patria loquatur, nonne impetrare debeat, etiam si vim adhibere non possit? quid, quod tu te in custodiam dedisti, quod vitandae suspicionis causa ad M'. Manlium Lepidum te habitare velle dixisti? A quo non receptus etiam ad me venire ausus es, atque ut domi meae te adservarem rogasti. cum a me quoque id responsum tulis
Abbreviated transcription (Latin):
isto pacto metuerent ut te
metuũt om̃s cuies tui: domũ
meam relinquendam putarẽ.
Tu tibi urbem non arbit᷑ris
Et si me meil cuubus iniu¬
ria suspectum tam grauiter
atq offensum uiderem car̾e
me aspectu ciuium ꝙͣ infestis
oculis omniũ conspici mallẽ
Tu cũ ꝯsciencia scelerum tuo¬
rum agnostas. oĩu odiũ iustũ
eciã diñ tibi debitũ. dubitas
quorum mentes lenlusq uul¬
neras. eorũ aspectum presen¬
ciamq uitare: Si te ꝑentes
timerent. atq odissent tui.
neq eos rõne ulla placare pos¬
ses. ut opmor ab eorum oculis
aliquo concederes. Nunc te
patria que cõmunis est parẽs
oñm nr̃m odit ac metuit eciã
diu nichil de te iudicat insi
de parricidio suo cogitare. Hu¬
ius tu neq auctoritatem uere¬
bere: nec iudiciũ sequere nec
uim ꝑtimelces. que tecum ca¬
tilina sic agit. et quodãmõ
tacita loquitur. Nullũ iam
aliquot annis facmꝰ extitit
insi per te. nillũ flagiciũ siuc

Expanded text:
isto pacto metuerent ut te isto pacto metuerent ut te metuunt omnes cives tui, domum meam relinquendam putarem: tu tibi urbem non arbitraris? et si me meis civibus iniuria suspectum tam graviter atque offensum viderem, carere me aspectu civium quam infestis omnium oculis conspici mallem: tu, cum conscientia scelerum tuorum agnoscas odium omnium iustum et iam diu tibi debitum, dubitas quorum mentis sensusque volneras, eorum aspectum praesentiamque vitare? si te parentes timerent atque odissent tui neque eos ratione ulla placare posses, ut opinor, ab eorum oculis aliquo concederes. nunc te patria, quae communis est parens omnium nostrum, odit ac metuit et iam diu nihil te iudicat nisi de parricidio suo cogitare: huius tu neque auctoritatem verebere nec iudicium sequere nec vim pertimesces? quae tecum, Catilina, sic agit et quodam modo tacita loquitur: ‘nullum iam aliquot annis facinus exstitit nisi per te, nullum flagitium sine
Abbreviated transcription (Latin):
unt corpore effugi nichil agis.
de sistisQuotiens iam tibi
extorta est sica ista de manibo.
Quociens nõ excidit casu aliquo
et elapsa est. tamen ea tacere
quibus abste miciata sacris ac
deuota sit nescio. ꝙ eam netes¬
se putas elle in consulis corpore
defigere. Nunc nõ que tua ẽ
ista uita. Sic enim iam tecũ
loquar. non ut odio ꝑ motꝰ esse
cudear quo de beo: s ut miẜicor¬
dia que tibi nilla debetur.
Ue insti paulo ante in senatũ
quis te ex hac tanta frequẽcia.
tot ex tius amicis ac ne cessa¬
riis salutauit. Si hoc post
hominũ memoriam contigit
nennim uocis expectas ꝯtume¬
liam cũ sis guissimo iudicio ta¬
citur intatis oppressus. Quid
qd aduentu tuo ista subsellia
uacue facta sunt. ꝙ om̃s cõ¬
sulares qui tibi ꝑsepe ad cedẽ
constituti fuerunt. simul atq
ad sedisti ꝑtem istam sub seltio¬
rum midam atq inanem reli¬
querunt. Quo tandem animo¬
hoc tibi ferendum putas.
Serui me h̾cule mei si me

Expanded text:
unt, corpore effugi? Nihil agis, unt, corpore effugi? Nihil agis, desistis. Quoties iam, quoties tibi exrotta est sica ista de manibus? quoties vero excidit casu aliquo, et elapsa est? tamen ea carere quibus abs te initiata sacris ac devota sit nescio, quod eam necesse putas esse in consulis corpore defigere. nunc vero quae tua est ista vita? sic enim iam tecum loquar, non ut odio permotus esse videar, quo debeo, sed ut misericordia, quae tibi nulla debetur. venisti paulo ante in senatum. quis te ex hac tanta frequentia, tot ex tuis amicis ac necessariis salutavit? si hoc post hominum memoriam contigit nemini, vocis exspectas contumeliam, cum sis gravissimo iudicio taciturnitatis oppressus? quid, quod adventu tuo ista subsellia vacuefacta sunt, quod omnes consulares qui tibi persaepe ad caedem constituti fuerunt, simul atque adsedisti, partem istam subselliorum nudam atque inanem reliquerunt, quo tandem animo tibi ferendum putas? servi mehercule mei si me
Abbreviated transcription (Latin):
mulasti. qd̾ ego pret̾mitto et fa¬
tate tanti facinoris ĩmanitas.
aut extitisse aut non uindica¬
ta elle uideatur. Pret̾ mitto ru¬
mas fortunaꝵ tuaꝵ quas om̃s¬
sençies. Ad illa uemio que nõ
ad pͥuatam ignominam uicio¬
rum tuorum. non ad domesti¬
cam tuam facultatem ac tur pi¬
tudinem. sed ad sũmam rem
lalutemqz ꝑtinent Potest ne
tibi hec lux Catilma aut huiꝰ
celi spũs esse iocundus cũ scias
esse horũ neminem qui nesciat
tullo conss. stetisse in comicio
cum telo. manũ cõsulum et
prinapum ciuitatis int̾ ficiẽ¬
dorum causa parauisse sceleri
et furori tuo non mentẽ aliquã
aut timorem tuũ. s fortunam
populi .r. obstitisse: ac iam illa
omitto: neq enim sunt aut
obstura aut nõ multa cõmissa
postea. Quociens tu me desi¬
gnatum. quociens u̾o cõsulem
interficere uoliusti. quot ego¬
tuas peticiones ita cõiectas ut
utari posse non uiderent᷑ ꝑua
quadam declinacione et ut ai¬

Expanded text:
mulavisti? quod ego praetermitto et famulavisti? quod ego praetermitto et fatate tanti facinoris immanitas aut exstitisse aut non vindicata esse videatur. praetermitto ruinas fortunarum tuarum quas omsenties: ad illa venio quae non ad privatam ignominiam vitiorum tuorum, non ad domesticam tuam difficultatem ac turpitudinem, sed ad summam rem salutemque pertinent. potestne tibi haec lux, Catilina, aut huius caeli spiritus esse iucundus, cum scias esse horum neminem qui nesciat Tullo consulibus stetisse in comitio cum telo, manum consulum et principum civitatis interficiendorum causa paravisse, sceleri ac furori tuo non mentem aliquam aut timorem tuum sed Fortunam populi Romani obstitisse? ac iam illa omitto — neque enim sunt aut obscura aut non multa commissa postea — quotiens tu me designatum, quotiens vero consulem interficere cotuas petitiones ita coniectas, ut vitari posse non viderentur, parva quadam declinatione, et, ut ai
Abbreviated transcription (Latin):
hortor exieris. exhaurietur ex
urbe. tuoꝵ comitũ magna et
ꝑinciosa sentina rei pͦ Q
est catilina num dubitas iõ me
imꝑante facere. qd̾ iam tua spõ¬
te faciebas: Exire ex urbe ui¬
bet consul hostem. Int̾rogas me
nun in exiliũ : non iubeo. sed
si me consulis suadeo. Quid
est enĩ catilma. Qd̾ te iam in hac
urbe delectari possit. in qua ne¬
mo est extra istam ꝯiuracionẽ
ꝑditorũ hominũ. qui te non
metuat. nemo qui non oderit.
que nota domestice turpitu¬
diuis. non ĩmista est ute tue
est. qd p̾nataꝵ reꝵ dedecus
non heret infanie. Que libi¬
do ab oculis. qd̾ facinꝰ a mani¬
bus umꝙͣ tius. qd̾ flagiciũ a
toto corpore abfuit: Cui tũ adu¬
lescentulo quẽ corruptelaꝵ¬
in lecebris mretistes. non aut
ad audaciam ferrũ aut ad libi¬
dinem facem pretulisti: Quid
u̾o nuper cum morte suꝑioris
uxoris nouis nuptiis domũ ua¬
cue fecilles. Nonne eciam alio
incredibili scelere hoc scelus cu¬

Expanded text:
hortor, exieris, exhaurietur ex hortor, exieris, exhaurietur ex urbe tuorum comitum magna et perniciosa sentina rei publicae. quid est, Catilina? num dubitas id me imperante facere quod iam tua sponte faciebas? exire ex urbe iubet consul hostem. interrogas me, num in exsilium? non iubeo, sed, si me consulis, suadeo. quid est enim, Catilina, quod te iam in hac urbe delectare possit? in qua nemo est extra istam coniurationem perditorum hominum qui te non metuat, nemo qui non oderit. quae nota domesticae turpitudinis non inusta vitae tuae est? quod privatarum rerum dedecus non haeret in fama? quae libido ab oculis, quod facinus a manibus umquam tuis, quod flagitium a toto corpore afuit? cui tu adulescentulo quem corruptelainlecebris inretisses non aut ad audaciam ferrum aut ad libidinem facem praetulisti? quid vero? nuper cum morte superioris uxoris novis nuptiis locum vacuefecisses, nonne etiam alio incredibili scelere hoc scelus cu
Abbreviated transcription (Latin):
tetram. tamꝰ horribilem. tam¬
q infestam rei p. pestem to¬
cilina insidiatus es: nõ pu¬
blico me presidio s p̾uata di¬
ugencia defendi. Cum ꝓximis
comiciis cũ salutaribus me ꝯsu¬
lem in campo et competitores
tuos int̾ficere uoluisti: comp̾ssi
conatus tuos nefarios auncorũ
presidio et copiis nullo tumultu
publice concitato. Demq
quocieulcũq me petisti. ꝑ me
tibi obstiti. qmꝙͣ uidebam ꝑ¬
iniciem meam cũ magna calami¬
tate rei p. esse ꝯiunctam: Nũc
iam aperte rem p. uiiu̾sam pe¬
tis. Templa deorũ immoͣrliũ.
tecta urbis. uitam omnium ci¬
uium. It aliam demq totam
ad exiciũ ac uastitatem uocas.
Quare. quonia id qd̾ est pri¬
mũ. ⁊ qd̾̃ huiꝰ imperi discipli¬
neq maioꝵ propriũ est. face̾
non dum audeo. Faciam id quod
est ad seueritatem leuiꝰ et ad
cõmunem salutem utilius. Nã
si te interfia ussero. residebit
in re p. reliqua coniuiratorum
manꝰ. sin tu qd̾ te iam dudum

Expanded text:
taetram, tam horribilem tamtaetram, tam horribilem tamque infestam rei publicae pestem totilina, insidiatus es, non publico me praesidio, sed privata diligentia defendi. Cum proximis comitiis consularibus me consulem in campo et competitores tuos interficere voluisti, compressi conatus tuos nefarios amicorum praesidio et copiis nullo tumultu publice concitato; denique, quotienscumque me petisti, per me tibi obstiti, quamquam videbam perniciem meam cum magna calamitate rei publicae esse coniunctam. nunc iam aperte rem publicam universam petis, templa deorum immortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam totam ad exitium et vastitatem vocas. qua re, quoniam id quod est primum, et quod huius imperi disciplinaeque maiorum proprium est, facere nondum audeo, faciam id quod est ad severitatem lenius, ad communem salutem utilius. nam si te interfici iussero, residebit in re publica reliqua coniuratorum manus; sin tu, quod te iam dudum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuerem. Reperti st̾ duo eq̃tes
R qui te ista cura lberarent.
et se se illa ipsa nocte paulo ante
lucem me in meo lectulo int̾fectu¬
ros esse pollicerentur. Hec ego
oĩa uix dumi eciam cetu uro di¬
misso comperi. Domũ meam ma¬
ioribus presidiis muniui atq
firmaui. exclusi cos quos tu
ad me salutatum mane miseras
cũ illi ip̃i uenissent quos ego ia
multis et sũmis iuris ad me
id temporis uenturos esse pre¬
dixeram: Que cum ita sut.
Catilia. perge quo cepisti. E¬
gredere aliquando ex urbe. patẽt
porte. proficistere: niiius diu
te imꝑatorem tua illa mauliana
castra desiderant. Educ tecum
eciam omnes tuos. si minus qͣ
plurmios. purga urbem. magno
me metu liberabis. modo inter
me atq te murus intersit. no¬
biscum u̾sari iam dutiꝰ nõ po¬
tes. non feram. non paciar. non
sinam.Magna diis ĩmoͬr lib
habenda est. Atq huc ipsi io¬
ui statori antiquissimo custodi
Huiꝰ uebis gracia. ꝙ haue tã

Expanded text:
viverem. reperti sunt duo equites viverem. reperti sunt duo equites Romani qui te ista cura liberarent et se illa ipsa nocte paulo ante lucem me in meo lecto interfecturos esse pollicerentur. haec ego omnia vixdum etiam coetu vestro dimisso comperi; domum meam maioribus praesidiis munivi atque firmavi, exclusi eos quos tu ad me salutatum mane miseras, cum illi ipsi venissent quos ego iam multis ac summis viris ad me id temporis venturos esse praedixeram. quae cum ita sint, Catilina, perge quo coepisti: egredere aliquando ex urbe; patent portae; proficiscere. nimium diu te imperatorem tua illa Manliana castra desiderant. Educ tecum etiam omnis tuos, si minus, quam plurimos; purga urbem. Magno me metu liberaveris, modo inter me atque te murus intersit. nobiscum versari iam diutius non potes; non feram, non patiar, non sinam. Magna dis immortalibus habenda est atque huic ipsi Iovi Statori, antiquissimo custodi huius urbis, gratia, quod hanc tam
Abbreviated transcription (Latin):
modo audiam s eciam uideam pla¬
neq senciam. Recognosce metũ
tandem noctem illam supiorem.
iam incelliges multo mẽ uigila¬
re acrius ad salutem ꝙͣ te ad ꝑ¬
in tiem rei p.. Dico te priore
nocte uenisse int̾ falcarios num
ꝯuenisse eodem cõplures eius¬
dem amençie scelerisq socios.
Num negare audes. quid taces.
cõiuncam li negas. Uideo enim
esse hic in senatu quosdam qui te¬
cũ una fuerũt. O dii ĩmortales uͥ¬
qui de Huio urbis. atq adeo de¬
orbis t̾rarꝵ exicio cogitent. Hosce.
ego uideo consul et de rep. sen
ciam rogo. et quos ferro trncidari
oportebat eos nondũ uoce uuln̾o.
fiusti gͣ apud leccã illa nocte Ca¬
tilma. Distribiusti ꝑtes ytane.
statiusti quo quẽq ꝓ fiasti pla¬
ceret. Delegisti quos rome relin¬
queres. quos tecum educeres.
Descripsisti partes urbis ad in¬
cendia. Confirmasti terpm̃ iam
esse exiturũ. dixisti paululum
tibi esse eciam mĩc inore qd̾ ego

Expanded text:
modo audiam sed etiam videam plamodo audiam sed etiam videam planeque sentiam. recognosce mecum tandem noctem illam superiorem; iam intelleges multo me vigilare acrius ad salutem quam te ad perniciem rei publicae. dico te priore nocte venisse inter falcarios — non e domum; convenisse eodem compluris eiusdem amentiae scelerisque socios. num negare audes? quid taces? convincam, si negas. video enim esse hic in senatu quosdam qui tecum una fuerunt. O di immortales! ubqui de huius urbis, atque adeo orbis terrarum exitio cogunent. Hosce ego video consul et de re publica sententiam rogo, et quos ferro trucidari oportebat, eos nondum voce volnero! fuisti igitur apud Laecam illa nocte, Catilina, distribuisti partis Italiae, statuisti quo quemque proficisci placeret, delegisti quos Romae relinqueres, quos tecum educeres, discripsisti urbis partis ad incendia, confirmasti te ipsum iam esse exiturum, dixisti paulum tibi esse etiam nunc morae, quod ego
Abbreviated transcription (Latin):
re in armis certo die qui dies fu¬
turꝰ e̾ẽt ante diem uiii. Rl. nouemi¬
bris G. mauliũ audacie satellitẽ
atq ad ministrum tue: Num me
fefellit Catilma non modo res
tauta tam atrox tamq incredi¬
bilis uerum id qd̾ młto magis
est ad mirandum dies. dixi ego
idein in lenatu cedem te opti¬
matiũ contulisse in ante diem .
kł nouẽbris. tum cũ multi principes
ciuitatis rome non tam sui conẜuã¬
di ꝙͣ tuoꝵ consilioꝵ reprimendoꝵ
causa ꝓfugeruat Num inficiari
potes. te illo ipso die meis p̃sidiis
mea diligẽcia circuclusum cõmo¬
uere te contra rem .p. non potu¬
isse. cum tu discessu ceterorã nrã
tamen qui remãsissemꝰ cede cõ¬
temptum te esse dicebas. Quid
cum tu te p̾neste kalendis ipĩs no¬
uembribus occupaturum noctur¬
no impetu else confideres lensi¬
stin ulam coloniam meo iussu me¬
is presidiis custodiis uigiliisq cẽ
munitam. nichil agil. nichil moli¬
ris nichi cogitas. qd̾ ego non

Expanded text:
re in armis certo die, qui dies fure in armis certo die, qui dies futurus esset ante diem vi Kal. Novembris, C. Gaium Manlium, audaciae satellitem atque administrum tuae? num me fefellit, Catilina, non modo res tanta tam atrox tamque incredibilis, verum, id quod multo magis est admirandum, dies? dixi ego idem in senatu caedem te optimatium contulisse in ante diem v Kalendas Novembris, tum cum multi principes civitatis Roma non tam sui conservandi quam tuorum consiliorum reprimendorum causa profugerunt. num infitiari potes te illo ipso die meis praesidiis, mea diligentia circumclusum commovere te contra rem publicam non potuisse, cum tu discessu ceterorum nostra tamen qui remansissemus caede contentum te esse dicebas? quid? cum te Praeneste Kalendis ipsis Novembribus occupaturum nocturno impetu esse confideres, sensistin illam coloniam meo iussu meis praesidiis, custodiis, vigiliis esse munitam? nihil agis, nihil moliris, nihil cogitas quod non ego non
Abbreviated transcription (Latin):
oportuit certa de causa nondũ addu¬
cor ut faciam. Tum deniq int̾fici¬
am te cum iam nemo tam imꝓbr¬
nemo tam preditus. tam tui simił
inueniri potit. qui id non iuure fa¬
ctum esse fateatur. Qͣdu qͥs¬
qͣ erit qui te defendere audeat ui¬
ues ⁊ uiues ita ut nũc uiuis: mł¬
tis meis et firmis presidiis opp̃s¬
sus. ne cõmouere te contra rem p
possis: multoꝵ te eciam oculi et
aures non sencientem sicut ad hac
fecerunt speculabuntut atq custo¬
dient. Et em̃ quid est cacilina
qd̾ iam amplius expectes. si ueq
nox tenebris obscura receptus
nefarios nec priuata domus pa¬
rietibus ꝯtinere uoces diuracio¬
nis potest. si in lustrant᷑ si erũ¬
punt oĩa muta: iam istam mẽtẽ.
micha crede obliui sce̾ cedis. atq
in cendioꝵ/ tenebris undiq luce
sunt clariora nob̾ tua consilia oiã
que iam metũ licet coguoscas.
Meministi ne me ante diei .xii.
kł nouenb̾s dicere insenatu fo¬

Expanded text:
oportuit certa de causa nondum adduoportuit certa de causa nondum adducor ut faciam. tum denique interficiere, cum iam nemo tam improbus, tam perditus, tam tui similis inveniri poterit qui id non iure factum esse fateatur. quam diu quisquam erit qui te defendere audeat, vives, et vives ita ut nunc vivis, multis meis et firmis praesidiis obsessus ne commovere te contra rem publicam possis. multorum te etiam oculi et aures non sentientem, sicut adhuc fecerunt, speculabuntur atque custodient. etenim quid est, Catilina, quod iam amplius exspectes, si neque nox tenebris obscurare coetus nefarios nec privata domus parietibus continere voces coniurationis tuae potest, si inlustrantur, si erumpunt omnia? muta iam istam mentem, mihi crede, obliviscere caedis atque incendiorum. teneris undique; luce sunt clariora nobis tua consilia omnia, quae iam mecum licet recognoscas. meministine me ante diem xii Kalendas Novembris dicere in senatu fo
Abbreviated transcription (Latin):
bestere aciem horum auctorita¬
tis. Habemus enim huiꝰ modi
senatus consultum uerũ tamẽ
inclusum in tabulis tãꝙͣ in ua¬
gina reconditum. quo ex senatꝰ
consulto confestim te intertectũ
esse Catilma cõuenit. Uiuis ⁊
uiius non deponendam. s ad cõ¬
firmandam audaciam. Cupio
p .c. me elle dementem. Cupio
in tantis rei p. ꝑiculis me nõ
dissolutũ uideri. s eciam me
ipsum mercie nequicieq ꝯdep̃¬
no. Castra st̃ in ytalia contra
P.t. in Etrurie faucibus col¬
locata. Crescit in dies singu
los hostiũ numerus. Eorũm
antem castrorin imꝑatorem. du¬
cemq hostiũ. intra mẽma atq
adeo in senatu uidetis intestinam
aliquã cotidie ꝑuitiem rei p. moli¬
entem. Si te iãm Catiluia ꝯprehẽ¬
di si int̾fici uissero. credo erit re¬
rendum michi. ne non pociꝰ hoc
omnes boni seriꝰ a me ꝙͣ quisꝙͣ
crude lius factum esse dicat. Uerũ
ego hoc qd̾ iam pridem factum ẽẽ

Expanded text:
bescere aciem horum auctoritabescere aciem horum auctoritatis. habemus enim eius modi senatus consultum, verum inclusum in tabulis, tamquam in vagina reconditum, quo ex senatus consulto confestim te interfectum esse, Catilina, convenit. vivis, et vivis non ad deponendam, sed ad confirmandam audaciam. P. C. me esse ciementem: cupio in tantis reipubl. periculis non dissolutum videri: sed iam me ipsum inertiae, nequitiaeque condemno. Castra sunt in Italia contra rempubl. in Etruriae faucibus collocata: crescit in dies slos hostium numerus; eorum tem castrorum imperatorem ducemque hostium intra moenia atque adeo in senatu videtis intestinam aliquam cotidie perniciem rei publicae molientem. si te iam, Catilina, comprehendi, si interfici iussero, credo, erit verendum mihi ne non hoc potius omnes boni serius a me quam quisquam crudelius factum esse dicat. verum ego hoc quod iam pridem factum esse
Abbreviated transcription (Latin):
stem istam quam tu in nos iam
diu machinaris. An uero uir
amplissimus p. scipio pontifex
maximꝰ Tiberiũ gracchũ me¬
diocriter labe factantem. statũ
rei p. priuatus interfecit. Ca¬
tilmam u̾o orbem t̾re cede atq
in cendiis uastare cupiente in
nos consules ꝑferemus. Hã
illa nmnis antiqua pret̾eo que
nouis rebus studentem manu
sua occidit. fuit fuit quondã¬
ista in hac te p. uirtus. ut uiri
fortes acrioribꝰ suppliciis ciuẽ
ꝑ niciosum tãꝙͣ acerbissimu
Hostem cohercerent. Habemꝰ¬
enin lenatus consultum in te
Catilina uehemens et graue.
non deest rei p. consiliũ. neq
auctoritas huiꝰ ordinis. Nos nos
dico aperte consules de sumꝰ.
decreuit quondam senatus ut
quid res p. detrimenti capet.
Nox nulla int̾cessit. intertectꝰ
est proptꝰ quasda sedicio num
sulpiciones. G. gracchus cla¬
rissimo patre. auõ maioribus
occisus est cum liberis. M.
fuluiꝰ consularis. simili sena
cesinũ iam diem patimur he¬

Expanded text:
stem quam tu in nos omnis iam stem quam tu in nos omnis iam diu machinaris. an vero vir amplissimus, P. Scipio, pontifex maximus, Ti. Titum Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit: Catilinam orbem terrae caede atque incendiis vastare cupientem nos consules perferemus? nam illa nimis antiqua praetereo, qnovis rebus studentem manu sua occidit. fuit, fuit ista quondam in hac re publica virtus ut viri fortes acrioribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent. habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave, non deest rei publicae consilium neque auctoritas huius ordinis: nos, nos, dico aperte, consules desumus. decrevit quondam senatus utiquid res publica detrimenti caperet: nox nulla intercessit: interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Gaius Gracchus, clarissimo patre, avo, maioribus, occisus est cum liberis M. Marcus Fulvius consularis. simili senatcesimum iam diem patimur he
Abbreviated transcription (Latin):
Uousq candem
abutere catilina
paciençia nr̃a
ꝙͣdui etiam furor
ludet. quem ad finem sese effre¬
nata iactabit audacia. nichil¬
ne te nocturnũ pre sidiũ palatu
nichil urbis rigilie. nichil timor
populi. nichil toncursus bonoꝵ
onniũ. uichil hic mum tissimꝰ
habendi senatus locus. nichil ho¬
rũ ora uultusq mouerunt: pa¬
tere tua consilia non sentis. cõ¬
strictani iam oĩum horũ sciẽtia
teneri cõuracionem tuam nõ
uides: quid proxima quid su¬
ꝑiore nocte gesseris. ubi fue¬
ris. quos cõu̾oca ueris. quid cõ¬
sin ceperis. quem nrm ignoraẽ
arbitraris. O tempora. o moe̾s.
Senatꝰ hec intelligit. consul
uidet. Hic tamen riuit riut.
Inmo eciam in senatũ uenit.
fit publici consilui ꝑticeps.
Notat et designat õculis ad ce¬
dem unũquemq nr̃m. Nos aut̃¬
uiri fortes satisfacere rei p.
uidemur: si istuis furorẽ ac te¬
ia uitemꝰ. Ad mortem te Cati¬
lina duci iussu consulis iam pri¬
dem oportebat. in te conferri pe¬

Expanded text:
uo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? quam diu etiam furor iste tuus nos eludet? quem ad finem sese effrenata iactabit audacia? nihilne te nocturnum praesidium Palati, nihil urbis vigiliae, nihil timor populi, nihil concursus bonorum omnium, nihil hic munitissimus habendi senatus locus, nihil horum ora voltusque moverunt? patere tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides? quid proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fueris, quos convocaveris, quid consili ceperis quem nostrum ignorare arbitraris? O tempora, o mores! senatus haec intellegit, consul videt; hic tamen vivit. vivit? immo vero etiam in senatum venit, fit publici consili particeps, notat et designat oculis ad caedem unum quemque nostrum. nos autem fortes viri satis facere rei publicae videmur, si istius furorem ac tela vitamus. ad mortem te, Catilina, duci iussu consulis iam pridem oportebat, in te conferri pe
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtariũ Quod quidem meum
consiliũ minime obscurũ fuit
Nam et in hoc ordine integra re
multa de pace dixi et in ip̃so bel¬
lo eadem eciã cũ capitis mei peti¬
culo sensi ex quo nemo iam erit
tam miustus rerũ existimator
qui dubitat que cesaris de bello
uolũtas fuerit. cũ pacis autores
cõẜuandos statim censerit. ceterit
fuerit iracior. atq id minus mir¬
uideretur fortasse tũ cũ esset in¬
certus exitus et anceps fortuna
belli Qii uo uictor pacis aucto¬
res diligit Is profecto dedarat¬
se maluisse non diuncare qͣm
uincere. Atq huiꝰ quidẽ rei .M.
marcello sum testis nr̃i enĩ sensus¬
semꝑ ut in pace sic tum ecia in
bello congruebant quociens ego
eum et quanto cũ dolore uidi cũ
insolẽcia ceteroꝵ Hoĩu tũ ecia
ipĩus uictorie ferocitatẽ extime¬
scentẽ qua gracõr tua liberalitas
G. cesar nobis qͥ illam uidimus
de bet esse nõ eĩ iam cause s uicto¬

Expanded text:
voluntarium. quod quidem meum voluntarium. quod quidem meum consilium minime obscurum fuit. nam et in hoc ordine integra re multa de pace dixi et in ipso bello eadem etiam cum capitis mei periculo sensi. ex quo nemo erit tam iniustus rerum existimator qui dubitet quae Caesaris de bello voluntas fuerit, cum pacis auctores conservandos statim censuerit, ceteris fuerit iratior. atque id minus mirum fortasse tum cum esset incertus exitus et anceps fortuna belli: qui vero victor pacis auctores diligit, is profecto declarat maluisse se non dimicare quam vincere. atque huius quidem rei M. Marcello sum testis. nostri enim sensus ut in pace semper, sic tum etiam in bello congruebant. quotiens ego eum et quanto cum dolore vidi, cum insolentiam certorum hominum tum etiam ipsius victoriae ferocitatem extimescentem! quo gratior tua liberalitas, C. Caesar, nobis qui illa vidimus debet esse. non enim iam causae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
arma fato sumus nescio quo
rei ꝑ. misero funestoq compul¬
si et si aliqua culpa tenemur
crroris humiam ab scelere cer¬
te liberati sumꝰ. Nam cũ M.
et item rei p. nillo dep̃cante
Reliquos amplissimos uiros
et sibupsos et patrie reddidit
quorum eciam frequẽciam et
dignitatem hoc ipso in cõs essu
in curia s iudicauit aplerisq
ignoracione Pocius et falso et
mnam metu qm cupiditate auc
crudelitate bellum esse suscep¬
tum quo quidem in bello sem¬
per de pace agendũ put aui
semꝑq dolui non modo pacẽ
s eciam orõnem cuuum ꝑ acẽ
flagitanciũ repudiati neq eĩ
ego illa neq ulla unqͣm sũ secut᷑
arma cuilia semꝑq mea consi¬
la pacis et toge socia nõ belli atq
armoꝵ fuerũt hoĩem sum secutus
pͥuato officio nõ publico tãtũo
apud me grati amini fidelis memo¬
ria ualuit᷑ ut nulla non mo cupi¬
ditate s ne spe quidem prudens et
sciens tãqm ad interitum ruerem

Expanded text:
arma fato sumus nescio quo arma fato sumus nescio quo rei publicae misero funestoque compulsi, etsi aliqua culpa tenemur erroris humani, ab scelere certe liberati sumus. nam cum M. et item rei publicae, nullo deprecante, reliquos amplissimos viros et sibi ipsos et patriae reddidit, quorum et frequentiam et dignitatem hoc ipso in consessu in curiam, sed iudicavit a plerisque ignoratione potius et falso atque inani metu quam cupiditate aut crudelitate bellum esse susceptum. quo quidem in bello semper de pace audiendum putavi semperque dolui non modo pacem sed etiam orationem civium pacem flagitantium repudiari. neque enim ego illa nec ulla umquam secutus sum arma civilia semperque mea consilia pacis et togae socia, non belli atque armorum fuerunt. hominem sum secutus privato officio, non publico, tantumque apud me grati animi fidelis memoria valuit ut nulla non modo cupiditate sed ne spe quidem prudens et sciens tamquam ad interitum ruerem
Abbreviated transcription (Latin):
gne ille quidem s tamen młto
magnoq comitatũ huiꝰ autem
rei tu idem et dux es et comes
que quidem tanta est ut tro¬
pheis et monumentis tuis mil¬
la umꝙͣ allatura finem sit etas¬
nichil enim est opere et manu
factum quod non aliqñ ꝯficiat
et consumat uetustas at uero¬
hec tua iusticia et lentas am¬
im florescat cotidie magis ita ut¬
qͣntum oꝑibus tius diu̾turm¬
tas detrahet tantũ afferat lau¬
dibus et cetoros quidem omẽs
uictores bellorum ciiliũ Iam
ante equitate et misericordia
uiceras. Hodierno uo die teip̃m
uicisti uereor ut hoc quod dicã
ꝑinde intelligi possit auditu at¬
q ego ipse cogitans sencio ip̃a
uictoriam u̾icisse uideris cũ
ea que illa erat adepta uictis
remisisti nam cum ipĩus ui¬
occidissemꝰ clemẽcie tue iudi¬
cio ꝯseruati sumꝰ. Recte igitur
unus iuctus es a quo ecia
ipĩus uictorie condicio usq de¬
uicta est atq hoc G. cesaris iu
tendite omnes enĩ qui ad illa

Expanded text:
gnae illae quidem, sed tamen multo gnae illae quidem, sed tamen multo magnoque comitatu. huius autem rei tu idem dux es et comes: quae quidem tanta est ut tropaeis et monumentis tuis adlatura finem sit aetas—nihil est enim opere et manu factum quod non conficiat et consumat vetustas— at haec tua iustitia et lenitas florescet cotidie magis. ita quantum operibus tuis diuturnitas detrahet, tantum adferet laudibus. et ceteros quidem omnis victores bellorum civilium iam antea aequitate et misericordia viceras: hodierno vero die te ipse vicisti. vereor ut hoc quod dicam perinde intellegi possit auditu atque ipse cogitans sentio: ipsam victoriam vicisse videris, cum ea quae erant adempta victis remisisti. nam cum ipsius vioccidissemus, clementiae tuae iudicio conservati sumus. recte igitur unus invictus es a quo etiam ipsius victoriae condicio visque devicta est. atque hoc C. Caesaris iudtendite. omnes enim qui ad illa
Abbreviated transcription (Latin):
incendim᷑ non modo in gestis
rebus s eciam in fictis ut eos
sepe quos nũqͣm uidimꝰ diliga¬
mus Te uero quem presente
intuemur cuiꝰ mentem sensus¬
q et os cernimꝰ ut quicquid
belli fortuna reliquu rei p. fecĩt
id esse saluũ uelis. quibus laud¬
bus efferemus quib studiis ꝓ¬
seq̃mur. qua beniuolencia com¬
plectenur. parietes medius fi¬
dius ut michi uidetur huiꝰ cu¬
rie tibi grãs agere gestiũt quod
breui tempore sit illa futura au¬
ctoritas in hiis maiorũ suorum
ot suis sedibus Equidem cum
marcelli uiri oꝑtimi et cõmẽo¬
rabili pietate p̃diti lacrimas mͦ
cellorũ meũ pectus memoria
effudit quib tu eciam mortuis
M. marcello conseruato digin¬
tatem suam reddidisti nobilissi¬
mãq familiam iam ad paucos
redactam pene ab intuitu umi¬
dicasti. hunc tu gͥ diem tiuis ma¬
ximis et in nũabilib gratula¬
combo iure antepones. Hec
enim res unius est propria G.
cesaris cetere duce te geste. Ma¬

Expanded text:
incendimur, non modo in gestis incendimur, non modo in gestis rebus sed etiam in fictis ut eos saepe quos numquam vidimus diligamus! te vero quem praesentem intuemur, cuius mentem sensusque et os cernimus, ut, quicquid belli fortuna reliquum rei publicae fecerit, id esse salvum velis, quibus laudibus efferemus, quibus studiis prosequemur, qua benevolentia complectemur? parietes, me dius fidius, ut mihi videtur, huius curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his maiorum suorum et suis sedibus. equidem cum C. Marcelli, viri optimi et commemorabili pietate praediti lacrimas modcellorum meum pectus memoria offudit, quibus tu etiam mortuis M. Marcello conservato dignitatem suam reddidisti nobilissimamque familiam iam ad paucos redactam paene ab interitu vindicasti. hunc tu diem tuis maximis et innumerabilibus gratulationibus iure anteponis. haec enim res unius est propria C. Caesaris; ceterae duce te gestae ma
Abbreviated transcription (Latin):
et condicionem ut uinci possẽt
Habeant. nulla est enm tanta¬
uis tanta copia. que non ferro
ac uirib debilitari frangiq
possit amnũ uincere Iracun¬
diam cohibere uictoriam tem¬
pare adu̾sariũ nobilitate in¬
gemo u̾tute. prestantem non
modo extollere iacentem s eciã
amplificare eius p̾stina digi¬
tatem hec qui faciat non ego
eum cum lũmis uiris comparo
S simillimũ deo Iudico. Itaq
G. cesar bellice tue laudes cele¬
brabunt ille quidem neq solũ
nrĩs s pene oium gencium lit¬
teris atq lĩgnis nec ulla um¬
qͣ etas de tius laudibus conti¬
cescet. S tñ huiꝰ modi res ne¬
scio quomodo eciam cũ legũt᷑
obstrepi damore militũ u̾idẽt
et tubarũ sono at uero cum ali¬
quid clementer mansuete iuste
moderate sapienter factũ in ira¬
cundia p̃sertim que est numica
consilio et in uictoria que natu¬
ra insolens et suꝑba est aut
audimꝰ aut legnnꝰ quo studio

Expanded text:
et condicionem ut vinci possent et condicionem ut vinci possent habebant. nulla est enim tanta vis quae non ferro et viribus debilitari frangique possit. animum vincere, iracundiam cohibere, victo temperare, adversarium nobilitate, ingenio, virtute praestantem non modo extollere iacentem sed etiam amplificare eius pristinam dignitatem, haec qui faciat, non ego eum cum summis viris comparo, sed simillimum deo iudico. itaque, C. Caesar, bellicae tuae laudes celebrabuntur illae quidem non solum nostris sed paene omnium gentium litteris atque linguis, neque ulla umquam aetas de tuis laudibus conticescet; sed tamen eius modi res nescio quo modo, etiam cum leguntur, obstrepi clamore militum videntur et tubarum sono. at vero cum aliquid clementer, mansuete, iuste, moderate, sapienter factum, in iracundia praesertim quae est inimica consilio, et in victoria quae natura insolens et superba est, audimus aut legimus, quo studio
Abbreviated transcription (Latin):
miare uerbis easq detrãhere
ducibꝰ cõmunicare cũ multis
ne proprie sint imꝑatorũ. Et
certe in armis militũ u̾tus lo¬
corũ oportuntas auxilia socioꝵ
dasses cõmeatus multũ iuuãt
maximam uero ꝑtem quasi suo
iure fortuna sibi uendicat et
quicquid est prospere gestum
id pene om̃e ducit suũ at u̾o hu¬
ius glorie G. cesar quam es pau¬
lo ante adeptus sociĩ habes nemi¬
nem totũ em̃ hoc ꝙͣtũcũq est
quod certe maximũ est totum
laude centurio nichil prefectꝰ
nichil cohors nichil turma de¬
cerpit qn ecia illa ipsa reru
humanarũ dña fortuna in istiꝰ
societatem glorie se non offert
tibi cedit tuam esse totam et
propriam fatetut nũꝙͣ enim
temeritas cũ sapiencia cõmisce¬
tur nec ad consiliũ casus admit¬
titur domiusti gentes in hũam¬
tate barbaras multitudine in¬
numerabiles locis infimitas õ¬
um copiarum genere habundã¬
tes ea tñ uicisti que et naturã

Expanded text:
nuare verbis easque detrahere nuare verbis easque detrahere ducibus, communicare cum multis, ne propriae sint imperatorum. et certe in armis militum virtus, locorum opportunitas, auxilia sociorum, classes, commeatus multum iuvant, maximam vero partem quasi suo iure Fortuna sibi vindicat et, quicquid est prospere gestum, id paene omne ducit suum. at vero huius gloriae, C. Caesar, quam es paulo ante adeptus socium habes neminem: totum hoc quantumcumque est, quod certe maximum est, totumlaude centurio, nihil praefectus, nihil cohors, nihil turma decerpit; quin etiam illa ipsa rerum humanarum domina, Fortuna, in istius se societatem gloriae non offert: tibi cedit, tuam esse totam et propriam fatetur. numquam enim temeritas cum sapientia commiscetur nec ad consilium casus admittitur. domuisti gentis immanitate barbaras, multitudine innumerabilis, locis infinitas, omni copiarum genere abundantis: ea tamen vicisti quae et naturam
Abbreviated transcription (Latin):
tate aut optimarũ arciũ studio
aut innocencia aut ullo laudis
genere prestancior nullius tã¬
tum flumen est ingemi nulli di¬
cendi aut scribendi tanta uis
tanta copia. que non dicam exor¬
nare s enarrare G. cesar res tuas
gestas possit tamen hoc affirmo
ut pace dicam tua nulla in hiis
esse laudem ampliorem qͣz eam
quam hodierno die consecutus
es. Soleo sepe ante oculos pon̾e
idq libenter crebris usurpareẜ¬
morum res gestas cum cius nec
ꝯtencionũ magnitudine nec nu¬
mero preliorum nec uarictate
regionum nec celeritate confi¬
ciendi nec dissimilitudine bello¬
rum posse conferri nec uero
disiunctissimas terras cicius
passib cuiꝰꝙͣ potuisse ꝑ agrari
ꝙͣ tuis non dicam cursib s ui¬
ctoriis illustrate sunt. Que qͥdẽ
ego nisi ita magna esse fatear
ut ea uix ciꝰ ꝙͣ mens aut cogita¬
cio caꝑe possit amens sim sed
tñ sunt alia maiora nam belli¬
cas laudes solens quidam exte¬

Expanded text:
tate aut optimarum artium studio tate aut optimarum artium studio aut innocentia aut ullo in laudis genere praestantior? nullius tantum flumen est ingeni, nulla dicendi aut scribendi tanta vis, tantaque copia quae non dicam exornare, sed enarrare, C. Caesar, res tuas gestas possit. tamen hoc adfirmo et pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem quam eam quam hodierno die consecutus es. soleo saepe ante oculos ponere idque libenter crebris usurparemorum res gestas cum tuis nec contentionum magnitudine nec numero proeliorum nec varietate regionum nec celeritate conficiendi nec dissimilitudine bellorum posse conferri, nec vero disiunctissimas terras citius passibus cuiusquam potuisse peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis lustratae sunt. quae quidem ego nisi ita magna esse fatear ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim; sed tamen sunt alia maiora. nam bellicas laudes solent quidam exte