comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ssiue ꝑcepit siue pecuma ĩ resua usus est.
ĩ uito cͣctau̾it et depositi et furti actio mͥ
meũ ꝯpetit. ¶ Siex ꝑmissu meo de poi̾ta
pecumais penes ꝙ̃ depo̾ita ẽ utaturut
incetis bone fider iudicus usuras eius
snoĩe prare michi cogatur. ¶IE R.¬

Expanded text:
siue percepit siue pecunia in re sua usus est. inuito contrectauerit, et depositi et furti actio mihi in eum competit. Si ex permissu meo deposita pecunia is, penes quem deposita est, utatur, ut in ceteris bonae fidei iudiciis usuras eius nomine praestare mihi cogitur. Ob r
Abbreviated transcription (Latin):
nis .xx.u. ñ metur ĩ integre restõ¬
nem litiq in atrociorib. nisi qͣten
int̾clum mifatio etatis ad medi¬
ocrem penam iudicem ꝓclux̾it.
S ut ad legem iuł. de adult̾us
cohcendis p̾cepta ueniamus u
duxit. aut ĩ adult̾io uxorem de¬
ꝓ ꝯꝑto stupro acceꝑit aut dom̃
eprebu̾it ad id stuprum ad ult̾iũ
cusatio adu̾sus p̾cepta legumei
ꝗdum leges ĩ uocat ctͣ leges cõ¬

Expanded text:
nque non meretur in integrum restitutionem, utique atrocioribus, nisi quatenus interdum miseratio aetatis ad mediocrem poenam iudicem produxerit. sed ut ad legis Iuliae de adulteriis coercendis praecepta veniamus, uduxerit, aut in adulterio deto stupro acceperit, aut domum praebuerit ad stuprum adulteriumucusatio aduersus praecepta legum ei, qui dum leges inuocat, contra eas com
Abbreviated transcription (Latin):
cũtiomb penarũ ꝑatum nõ est
Ideoq ĩ niriarum iudicium sel
riti sine calumpina uir accusare
mulierem adustu potest. denega¬
tur ei ĩmtegre restitutio ꝙ ius o¬
missum ⁊ si nunc repetere mult
ꝗd aliud qm delictiueniam .i.
calumpinie deprecatur. ut cum
neq ĩdelictis. neq ĩcalumpma¬
torib pretorẽ sucturr̃e oportere

Expanded text:
cutionibus poenarum paratum non est: ideoque iniuriarum iudicium semel riti sine calumnia uir accusare mulierem adulterii potest, denegatur ei in integrum restitutio: quod ius omissum si nunc repetere uult, quid aliud quam delicti ueniam, id est calumniae deprecatur? et cum neque in delictis neque in calumniatoribus praetorem succurrere oporter
Abbreviated transcription (Latin):
bus testa pene cyrographa sutibidẽ
celsus scribit cyrographo deleto ⁊px.
uł pluribꝰ presentib legerit utilius
est nftmet miuriar agi si miuria
agende causa secta nidicior publica

Expanded text:
bus testamenta paene chirographa sunt. ibidem Marcellus scribit chirographo deleto compeuel pluribus praesentibus legerit, utilius est in factum et iniuriarum agi, si iniuriae faciendae causa secreta iudiciorum publica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte posse. et cum ad iudicationes arbi¬
trio fiant sium ad iudicetur totus fũ¬
dus camoportet ei acetis ut ꝗ exhus
actionib recepta fu̾int reddantur ei
eas ĩpense fc̃e fu̾int prestentur. et sicũ
res in iudicio ess eo nomine actum ñ
fu̾it eum seq integram actionem
cuitotus fundus ad iudicatus fu̾it.
aut ꝓquacumq ꝑte adiudicatus e¬
erit. Itemque res mou̾ possint et mea
iudiciaueniant si int̾ ea surrepte sĩt
furtiag̾e eos quoꝵ iste res ꝑiculo fue¬
Srint posse. PAuł.¬
l famis.h̾. uel ꝯmimi diuidundo uł fini¬
um regundoꝵ actum sit et unus exliti¬
gatorib decesẜit plurib b̾rdib relic¬
tis nõ potest ĩꝑtes ẜ iudicium scindi.
s aut omnes hrdes acciꝑe id debenta
aut dare unum ꝓcuratorem inquem
ominum nomine iudicium agatur.
Dierat hrs ex ꝑte institutꝰ Upm̃.
cestator est iusus apretore sepelire sei¬
uum cui erat testõ datalib̾tas Ideoq
distraxit duplamq  ꝓmisit et exeaca¬

Expanded text:
quemque parte posse, et cum adiudicationes ab arbitro fiant, si uni adiudicetur totus fundus, caveri oportet, ut quae ex his actionibeas impensae factae fuerint praestentur: et si, cum res in iudicio esset, eo nomine actum non fuerit, eum sequi integram actionem, cui totus fundus adiudicatus fuerit, aut pro quacumque parte adiudicatus erit.Item quae res moueri possint et in ea iudicia ueniant, si interea subreptae sint, furti agere eos, quorum istae res periculo fuerint, posse. ae uel communi diuidundo uel finium regundorum actum sit et unus ex litigatoribus decesserit pluribus heredibus relictis, non potest in partes iudicium scindi, sed aut omnes heredes accipere id debent aut dare unum procuratorem, in quem omnium nomine iudicium agatur.erat heres ex parte institutus, testatorem iussus a praetore sepelire servum, cui erat testamento data libertas, ideo distraxit duplamque promisit et ex ea ca
Abbreviated transcription (Latin):
inter ponere nondebuit.sdecernere pre¬
tordebet ẽẽ emptori adu̾sus brdemexis¬
tentem actionem exempto sires distr¬
acta fiuss eincta. si autembrs errauit
et cauit et ẜuus ꝑueniat ad lib̾tatem sti¬
pulatio ꝯmictetur. que si fuit ymissa e

Expanded text:
interponere non debuit, sed decernere praetor debet esse emptori aduersus heredem existentem actionem ex empto, si res distracta fuisset euicta. si autem heres errauit et cauit et seruus perueniat ad libertatem, stipulatio committetur: quae si fuerit commissa
Abbreviated transcription (Latin):
tis h̾etur. et dumerat ĩ castra ac
dum sit incastra militaturum et
redeundum. ¶Iul. scribit ꝓculũ
rendisse militem ꝗ comeatu. ab

Expanded text:
tis habetur. Et dum eat in castra et uod et eundum sit in castra militaturo et redeundum. Vivianus scribit Proculum respondisse militem, qui commeatu ab
Abbreviated transcription (Latin):
ircorib misse allegarenturs
filiu enica ab sẽte marito ut
spurium ĩ actis ꝓfessa ẽ. que¬
situmẽ anis ĩpotate prĩs sicet
mre ĩtestata mortua issuei
hrdicatem mĩris adire possit.
nec obsit ꝓfessio a mr̃e iratai¬

Expanded text:
uxoribus missae allegarentur, filium enixa, absente marito ut spurium in actis professa est. quaesitum est an is in potestate patris sit et matre intestata mortua iussu eius hereditatem matris adire possit nec obsit professio a matre irata
Abbreviated transcription (Latin):
ĩprudent̾ se gerat ut om̃s metu¬
ant adu̾sus eũ aduocationem
susciꝑe que ⁊̃ õĩum presidum cõ¬
munia sunt ⁊ debẽt abbus obser
bit usq ad uentum successoris
omnia debere ꝓcõsulem agere
cum sit imus ꝓcõsulatus. ⁊ uti¬
litas ꝓuincie exigat ẽẽ aliquẽ
ꝑ quem negocia sua ꝓuinciales
explicent. ergo ⁊ ĩ ad auentũ suc¬
cessoris debebit ius dicere. iui¬
¶Legatum suum ne ante se deꝓ
uincia dimictat ⁊ lege uilia. re¬

Expanded text:
impotenter se gerat, ut omnes metuimpotenter se gerat, ut omnes metuant aduersus eum aduocationem suscipere.Quae etiam omnium praesidum communia sunt et debent et ab his obserbit usque ad aduentum successoris omnia debere proconsulem agere, cum sit unus proconsulatus et utilitas prouinciae exigat esse aliquem, per quem negotia sua prouinciales explicent: ergo in aduentum successoris debebit ius dicere. Legatum suum ne ante se de prouincia dimittat, et lege Iulia re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmictitur. De plano aũt ꝓcõ¬
sul pot̾ expedire hoc ut obsequũ
pentib ⁊ pronis lib̾is ꝙ prono¬
ix exiberi iubeat Tomminari
⁊⁊ t̾rere filium apre oblatum
qͥ nõ ut oportet u̾saridicatur.
pot̾it de plano similiter ⁊ liber¬
tum ñobsequentẽ emendare
aut u̾bis. Aut fustigatione. oi¬
¶Obeuare itaq eum oportet ut
ne forte dum honori postulanci¬
um locus datur.uł ĩꝓbitati ceclit.
mediocres  desideria sua nõ ꝓfer¬
ant. qr aut õĩno nõ ad hib̾unt
Aut minus frequẽtes neq ĩ aliqͣ
dignitater positos ad uocatos si
biꝓspexerint. Ad uocatos quo¬
ꝙ petentib debebit ĩdulgere
plerq feminis ułpupilł. uł ali¬
is debilib. uł hus qͥ sue mẽtis ñ
sũt. siꝗs ei petat. uł si nemo sit q
petat ultroeis dare debebit. in
S ⁊ siꝗͥs ꝑpotẽciam adu̾sarii nõ
inuenire se ad uocatũ dicat eq̃
oportebit ei ad uocatũ dare.
Ceteꝵ opprimi aliquẽ ꝑ adu̾si¬
rii supotenciam ñ oportet. hoc

Expanded text:
mittitur.De plano autem proconsul potest expedire haec: ut obsequium parentibus et patronis liberisque patronorum exhiberi iubeat: comminari etiam et terrere filium a patre oblatum, qui non ut ‹o›portet conuersari dicatur, poterit de plano: similiter et libertum non obsequentem emendare aut uerbis aut fustium castigatione.Obseruare itaque eum oportet, ut ne forte dum honori postulantium datur uel improbitati ceditur, mediocres desideria sua non proferant, qui aut omnino non adhibuerunt, aut minus frequentes neque in aliqua dignitate positos aduocatos sibi prospexerunt.Aduocatos quoque petentibus debebit indulgere plerumque: feminis uel pupillis uel alias debilibus uel his, qui suae mentis non sunt, si quis eis petat: uel si nemo sit qui petat, ultro eis dare debebit. sed si qui per potentiam aduersarii non inuenire se aduocatum dicat, aeque oportebit ei aduocatum dare. ceterum opprimi aliquem per aduersarii sui potentiam non oportet: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tere legatus apud ꝓconsulez
debet neq enim aĩadutendi¬
uł cob̾cendiuł atrocit᷑ uerbe¬
randiius habeat. Plul

Expanded text:
ere legatus apud proconsulem debet: neque enim animaduertendi coercendi uel atrociter uerberandi ius habet.
Abbreviated transcription (Latin):
cumpentib potit. et ita aristo.
notat apd̃ sabb. et hoc usq adeo
erit ꝓcedendꝰ ut eos dem quos masᷤ
recipe potest. qmͣsus sit. quibo¬
cedent hitationem sme seneq
uenderent usum. ¶ S si usus
echium mulieri legatus sit eadẽ¬
done si auiro diuertisset re mic¬
tendam eidonem ⁊ cum uiroi
hitaturam qd̃ et pompon. li .u.

Expanded text:
cum parentibus poterit: et ita et Aristo notat apud Sabinum. et huc usque erit procedendum, ut eosdem quos mascurecipere potest, quam si is sit, qui hoconcedent habitationem sine se nec vendent usum. Sed si usus aedium mulieri legatus sit ea condicione "si a viro divortisset", remittendam ei condicionem et cum viro habitaturam, quod et Pompo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗcumeo hĩtat ⁊ scłm hoc et sip¬
sionem ꝑcipiat dum ip̃e quoꝙͥ
in bitat non erit inuidenclumer
Quid enimsitam spaciose dom
usus sit relictus homimi medio¬
crrut porciucula ꝯtemptus sit
moꝑis b̾t h̾itabit. licet libi sint
ẜui aliem. ¶Mulieri ausiusus
relictus sit. posse eam etncum ma¬
ritohĩtare. quintus mucius pr¬
mus ad misit ne eimmr̃nonis¬
suo carend̾ foret cum uti uult do
bitatum. ¶Quid ergo mnouele¬

Expanded text:
cum eo habitet. secundum haec et si pensionem percipiat, dum ipse quoque inhabitat, non erit ei invidendum: quid enim si tam spatiosae domus usus sit relictus homini mediocri, ut portiuncula contentus sit? habet, habitabit, licet liberi sint uel serui alieni. Mulieri autem si usus relictus sit, posse eam et cum marito habitare Quintus Mucius primus admisit, ne ei matrimonio carendum foret, cum uti uult dombitatum. quid ergo si u
Abbreviated transcription (Latin):
id tempus se retulit quo un
elugeretur ꝗ solet elugeri ꝓp
turbationem sangumis. i¬
tempus ꝑtum ecliderit putat
statim posse nupcus se collo¬
care. qd uere puto. ¶ Nonso¬
lent aũt lugeriut neracius
ait. hostes uel ꝑduellionis d¬
dampnatinec suspendiosi n
ꝗ manus sibi intulcrunt nõ
tedio iite s mala ꝯsçia siqua
ergo post hinus exitũ mariti
nuptui se collocau̾it ĩ famia
notabitur. ¶ Notabitur etiã
qenm duxit s siscies ignora¬
cia enimextusatur non uiris
s sci. ¶ Excusatur quissucr
ĩcuius potestate crat eam du¬
u̾it ⁊ ip̃e qͣ passus est ducere
notatur utrũq recte. Nami
q̃ obtemꝑauit uenia dignꝰ
est ⁊ q̃ passus ẽ ducere. nõtat᷑¬

Expanded text:
id tempus se rettulit, quo vir elugeretur: qui solet elugeri propter turbationem sanguinis. Ptempus partum ediderit, putat statim posse nuptiis se collocare: quod verum puto. Non solent autem lugeri, ut Neratius ait, hostes vel perduellionis damnati nec suspendiosi nec qui manus sibi intulerunt non taedio vitae, sed mala conscientia: si quis ergo post huiusmodi exitum nuptum se collocauerit, infamia no‹ta›bitur.Notatur etiam 'qui eam duxit', sed si sciens: ignorantia enim excusatur non iuris, sed facti. excusatur qui iussu eius, in cuius potestate erat, duxerit, et ipse, qui passus est ducere, notatur, utrumque recte: nam et qui obtempe‹ra›uit, uenia dignus est et qui passus est ducere, nota
Abbreviated transcription (Latin):
Tores suas uiri lugere non
Opelluntur. sponsi .ir̃. nullus
luctus est. ¶Dem.
trarimum tempus mulieru
nubere liceat. ¶Queiurum
luget intra id tempus spõsã
fuisse non nocet. Llp.¬

Expanded text:
Uxores uiri lugere non compell‹u›ntur. Sponsi nullus luctus est. 10 Idetra legitimum ‹tem›pus mulieri nubere liceat. Quae uirum eluget, intra id tempus sponsam fuisse non nocet.
Abbreviated transcription (Latin):
garipoterit.an ⁊ nõmi nerua negͣ¬
uit. S est u̾ius ꝙ cassius ⁊c ꝓcuiꝰ
existimant posse legari. Idem tñ.
nerua ip̃i quoq debitori posse. u¬
sumfriegariscribit et remicten
gendaerit. U Lpm̃.

Expanded text:
gari poterit. an et nominum?Nerua negauit: sed est uerius, quod Cassius et Proculus existimant, posse legari. idem tamen Nerua ipsi quoque debitori posse usum fructum legari scribit et remittendgenda erit. 5 Ulp
Abbreviated transcription (Latin):
Rbitraua actio utriusq utili¬
tatemꝯtinet tam actoris qmͣi
reiꝙ si rei int̾ est inmmoris fiat
pecume ꝯdempnatio qm inten¬
tatum est. aut si actoris maio¬
Hec autemactio ex illa stipula¬
tione uenit ubi stipulatus sur
ate ephesi .x.dari. ¶Siqs ephe¬
si .x. aut capue hominem daristi¬
pulatus exꝑiatur nõ debet detc¬
to altero loco exꝑiri ne auffat
pulationib semꝑ mrei ẽe potes¬
Cate. s ꝗd debeat esse meius ar¬
bitrio andebeatur nõ ẽẽ et ideo
locum. ¶ Qauistichum aut pã¬
philum ꝓmictit elig̾e ꝓmpossit
qo soluatur qmdinambo uiuũt
Cet̾m ubi alt decessit extingui
eius electionem. ne sit marbitͥo
ephesi aut capue si fũit in ip̃iue
arbitrio ubi abeo petatur. ꝯue¬
niri nõ potuisse. Semꝑ enim ali¬
um locum electuꝵ sit eueniret.
utsit in ip̃ns arbitrio andebe
at putat posse abeo peti altero
loco et sinc loci ad iectione. da¬
mus igitur actori electionem
petitiomis. ¶Et generaliteri
diffunt sceuola petitorem ełc¬

Expanded text:
tilitatem continet tam actoris quam rei: quod si rei interest, minoris fit pecuniae condemnatio quam intentum est, aut si actoris, maioHaec autem actio ex illa stipulatione uenit, ubi stipulatus sum a te Ephesi decem dari. Si quis Ephesi decem aut Capuae hominem dari stipulatus experiatur, non debet detracto altero loco experiri, ne auferat pulationibus, semper in rei esse potestate, sed quid debeat, esse in eius arbitrio, an debeat, non esse. et ideoStichum aut Pamphilum promittit, eligere posse quod soluat, quamdiu ambo uiuunt: ceterum ubi alter decessit, extingui eius electionem, ne sit in arbitrio Ephesi aut Capuae, si fuerit in ipsius arbitrio, ubi ab eo petatur, conueniri non potuisse: semper enim alium locum electurum: sic euenire, ut sit in ipsius arbitrio, an debeat: quare putat posse ab eo peti altero loco et sine loci adiectione: damus igitur actori electionem petitionis. et generaliter definit Scaeuola petitorem elec
Abbreviated transcription (Latin):
statulib̾m tradidit nisidrateur
ab. actulib̾m ẽẽ euictõis noĩe pe¬
tuo obligatur. ¶Qui suuuen¬
ditũtradidit et dicit usũfs. mor
netur ac si ĩtradendo dixiss ui¬

Expanded text:
m tradit, nisi dixerit eum statuliberum esse, evictionis nomine perpetuo obligatur. Qui servum venditum tradit et dicit usum fructumte perinde tenetur, ac si in tradendo dixisset u
Abbreviated transcription (Latin):
ameuĩcieĩ pot᷑. nec ip̃e sibi un¬
detur eũcore ñ ꝯmittitur dup¬
agedumerit. ¶Si is ꝗ fũlum
em̃t et satis de euictõe accepat
fundo cũ fidenissorib age̾ pos¬
sint qr existimo aut utroq casu

Expanded text:
am euinci ei non potest nec ipse sibi uidetur euincere, non committitur dupagendum erit.Si is, qui fundum emerit et satis de euictione acceperfundo cum fideiussoribus agere possit, quaeritur. existimo autem utroque casu
Abbreviated transcription (Latin):
Acte ẽptor siuitulus q Wl.
post ẽptoem natus euincatur
te ñius sr corpo de mõstramꝰ
sicuti p̾dioꝵ frumẽta et uinur
fructũ recte dicimus cũ ꝯstet hoc

Expanded text:
cae emptor, si uitulus qui post emptionem natus est euincatur,cae, non ius, sed corpus demonstramus, sicuti praediorum frumenta et uinum fructum recte dici
Abbreviated transcription (Latin):
hre. Nam scaphã ip̃ampse puã
nauiclam ẽẽ oĩa aut̃ q̃ ꝯiuncta
nameent ueluti gubnacłam
alus aritemne uelum qiͣ mẽbra
nauis esse.

Expanded text:
re, nam scapham ipsam per se paruam nauiculam esse: omnia autem, quae coniuncta naui essent ueluti gubernacula malus antemnae uelum, quasi membra nauis esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponatui. s ut repmictatur. ¶d̾
aũ diximus duplã ꝓmictioporte
sicerit accipiend̾ ut nõ ex omni re
id accipiamꝰ ẜ de hus reb q̃ p̾corsio¬
res ẽent. si margarita forte alia orna¬
mẽta p̾ciosa aũt uestis serica uł ꝗd
aliud ñ dtemptibile uemerit. Per
eclictum aut curulietiam deruo
cau̾e uẽclitor ibetur. ¶Si sĩplam
ꝓdupla perrorẽ stipłatus sit ẽptor.¬

Expanded text:
proponatur, sed ut repromittatur.Quod autem diximus duplam promitti oportere, sic erit accipiendum, ut non ex omni re id accipiamus, sed de his rebus, quae pretiosiores essent, si margarita forte aut ornamenta pretiosa uel uestis Serica uel quid aliud non contemptibile ueneat. per edictum autem curulium etiam de seruo cauere uenditor iubetur.Si simplam pro dupla per errorem stip
Abbreviated transcription (Latin):
rit ticio. eiusq nomine duplam ꝓ¬
misit et tua uẽclitore ẜinstipłatus
finus siticius ẜ inim pecierit et de coe
uictus sit. qd ẜuus tuus intradẽdo
sñ uoluntate tua ꝓprictatem hoĩs
transterre nõ potuit. supͣierit publi¬
ciana actio. et pꝑ hoc duple stipło eĩ
nõ ꝯmictetur. quare uẽditor quor
tiuis igentẽ te exstipulatu pot̾it.
doli maliexteptoe sb̃mou̾e. alias at

Expanded text:
lam promiserit et tu a uenditore serui stipulatus fueris: si Titius seruum petierit et ideo uictus sit, quod seruus tuus in tradendo sine uoluntate tua proprietatem hominis transferre non potuisset, supererit Publiciana actio et propter hoc duplae stipulatio ei non committetur: quare uenditor quoque tuus agentem te ex stipulatu poterit d
Abbreviated transcription (Latin):
ate ꝗs pecierit. si qdẽ ex besse quẽ
ame accepas semis petitus fuit
ex besse qm ame accepas petit
tante euict̾oe tibi pr̃abimus n¬
¶Pr sciens filiũ suũ ꝙ̃ inpotate
hebat ignorãti emptori uẽdida
q̃situm ẽ. an cuictõnis noĩe tene¬

Expanded text:
a te quis petierit: si quidem ex besse quem a me acceperas semis petitus fueriex besse quem a me acceperas petitus tante euictionem tibi praestabimus.Pater sciens filium suum quem in potestate habebat ignoranti emptori uendidit: quaesitum est, an euictionis nomine tene
Abbreviated transcription (Latin):
sit relictus. Ceteꝵ si seꝑatim iinicin
ꝙ ꝑtis rei ususfr̃. sit relictus. smne
dubio macc̾scendi cessat demq apͣ
uo ususfr̃. sit relictus ⁊ utriq dño
acꝗsitus analto repucliante uł a¬
mietente usuffr̃. alt̾ totum b̾at et
putat ad alt̾mn ꝑtiñe totum et licet
minis ꝑtinere nõ ꝓprietati accede̾.¬
¶ Idem ait et si ꝯmuni ẜuo ⁊ seꝑatim
alt̾o ex socus usufr̃.nõ adticium s
ad solum sociumptinere debere. qiͣ¬
ad solum ꝯiunctum que sĩa uera
est. Nam qmͣdiu uł unus utitur
potest dici ususfr̃. in suo statu ẽẽ. Id
est ⁊ si duob ꝯnmctim ⁊ alti seꝑatĩ
ususfr̃. ẽẽt relictus. ¶Interdum tñ
⁊ si nõ sint diuncti tñ ususfr̾ legat
alti accrescit. ut puta si michi fundi
ususfr̾. seꝑatim tocius ⁊ tibi similit
fu̾it relictus. Nam ut celsus li. xuii.¬

Expanded text:
s relictus: ceterum si separatim unicuique partis rei usus fructus sit relictus, sine dubio ius adcrescendi cessat. Denique apud eruo usus fructus sit relictus et utrique domino adquisitus, an altero repudiante uel amittente usum fructum alter totum habeat: et putat ad alterum pertinere, et licet minis pertinere, non proprietati accedere. Idem ait et si communi seruo et separatim altero ex sociis usum fructum non ad Titium, sed ad solum socium pertinere debere quasi solum coniunctum: quae sententia uera est: nam quamdiu uel unus utitur, potest dici usum fructum in suo statu esse. idem est, si duobus coniunctim et alteri separatim usus fructus esset relictus. Interdum tamen etsi non sint coniuncti, tamen usus fructus legatus alteri adcrescit: ut puta si mihi fundi usus fructus separatim totius et tibi similiter fuerit relictus. nam, ut et Celsus li
Abbreviated transcription (Latin):
tor comodare nõ locare fuerit soli¬
tus tñ ip̃m fructuaria locaturũ
tamscenicam qmͣfunebrem ues¬
tem. ¶Proprietatis dominus
nõ debet ĩpedire fructuarium ita
bitatur sienim eum utiꝓhibert
an uire id faciat. ut putadolus
forte si fundi ususfr. sit legatus
et putant ꝗdem et si defossa sint
incupis et incadis et ĩ amphoris

Expanded text:
tor commodare, non locare fuerit solitor commodare, non locare fuerit solitus, tamen ipsum fructuarium locaturum tam scaenicam quam funebrem uestem. Proprietatis dominus non debebit impedire fructuarium ita bitatur, si eum uti prohibeat, an iure id faciat: ut puta doleis, si forte fundi usus fructus sit legatus, et putant quidam, etsi defossa sint, in cuppis et in cadis et amphoris
Abbreviated transcription (Latin):
Et si qͥd meclificau̾it posteaeu
neq extolłe hoc neq refigere pos¬
se refixa plane plane posse uen¬
dicare. ¶Nancipioꝵ quoq et u¬
sufr legato non debet ab uti . s ⁊
uninus mictat. et calum ⁊ calcẽ
portare cogat. uł nistonembalne¬
atorem faciat. uł de symphonia¬
co atriensem uł de palestria st̾co¬
debitur ꝓprietate sufficienter au¬
tem alere ul uestire debet et ẜor
dinem uł dignitatem mancipi¬
or. et generaliter labeo. Ait moĩ¬
bus rebo mobilibo mod̃eumte¬
nere debere. ne sua feritate uł sua¬
seuiciaca corrumpat. alioqnetiã
lege acqlia cum ꝯueniri. ¶Et si
uestimentoꝵ ususfr̃ legatus sit.
nonsicut qnͣtitatis ususfrx. lege¬
tur dñdum est ita uti eum debere
ne abutura. nec tñ locature qd̃
uirbonus ita non uteretur ꝓ¬
inde ⁊ si senice uestis ususfr̾. leg̾e¬
tur. uł anuli aurei.uł alt̾ius ap¬
patus alibi qmͣ uicena nõ utetur
san i locare possit uidendumẽ.
et puto locaturum. et licet testa¬

Expanded text:
ed si quid inaedificaverit, postea eum neque tollere hoc neque refigere posse: refixa plane posse vindicare. Mancipiorum quoque usus fructus legato non debet abuti, sed seum rus mittat et qualum et calcem portare cogat, histrionem balniatorem faciat, uel de symphonia atriensem, uel de palaestra stercodebitur proprietate. Sufficienter autem alere et uestire debet secundum ordinem et dignitatem mancipiorum. Et generaliter Labeo ait in omnibus rebus mobilibus modum eum tenere debere, ne sua feritate uel saeuitia ea corrumpat: alioquin etiam lege Aquilia eum conueniri. Et si uestimentorum usus fructus legatus sit non sic, ut quantitatis usus fructus legetur, dicendum est ita uti eum debere, ne abutatur: nec tamen locaturum, quia uir bonus ita non uteretur. Proinde etsi scaenicae uestis usus fructus legetur uel aulaei uel alterius apparatus, alibi quam in scaena non utetur. sed an et locare possit, uidendum est: et puto locaturum, et licet testa
Abbreviated transcription (Latin):
dno q̃itum nõ niag̃ qͣm si litigio¬
sum preliũ suũ aut libere hoĩem
emit. T Tor de bitricem suam ui¬
podelegauit. ut uir cditori eius pe¬
sumani soluet. et si fidem suam ꝓor
ꝓdelegauit apud uirũ obbligauit.
ca mancipia emit. et mutuam
pcuma accepit sb̃ fide ussore man¬
tocmq soliit uẽdito . posteai
maritus decedens nõ soluẽdo ĩ
smudẽ crecitoris cauit test̾o sei
eam pecuniam unnu̾sam deb̾e

Expanded text:
domino quaesitum, non magis, quam si litigiosum praedium servus aut liberum hominem emerit. Vxor debitricem suam viro delegavit, ut vir creditori eius pecuniam solveret: si fidem suam pro ea quam delegavit apud virum obligaverit, a mancipia emit et mutuam pecuniam accepit sub fideiussore marito eamque soluit uenditori: postea maritus decedens non soluendo in fraudem creditoris cauit testamento se eam pecuniam uniuersam debe
Abbreviated transcription (Latin):
¶pomum decerꝑpe liceat et ut sp¬
aclarret ut cenare malieno po¬
sumus fuitus imponi non pot.¬
¶ Si predium tuum midi sinat
siue ego ꝑtis predutui domin
esse cepo. siuetu meipptes qdẽ¬

Expanded text:
pomum decerpere liceat et ut spatiari et ut cenare in alieno possumus, servitus imponi non pot Si praedium tuum mihi seruiat, siue ego partis praedii tui dominus esse coepero siue tu mei, per par
Abbreviated transcription (Latin):
emit qmͣputet ip̃ius ẽẽ bonafide e¬
mit at qui sñcutoris auctoritate an
pupillo emit uel afalso tutore auc¬
tore qm̃ scit tutorẽ nõ ẽẽ nõ ur bona
fide em̃e ut sab̃ scripsit. ¶p̃.

Expanded text:
emit, quam putat ipsius esse, bona fide emit: at qui sine tutoris auctoritate a pupillo emit, vel falso tutore auctore, quem scit tutorem non esse, non videtur bona fide emere, ut et Sabinus scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
pondo relicta. et sit sufficiens adl
hiꝰ fideiomissa rome pr̃imonium.
licet maior ꝑs tocius pr̃imoni ĩꝓ
uincia sit. dici oportet rome ẽẽ pra¬
nclum. Nec eĩm unsmmile ẽ testato¬
rem ꝗ honorem h̾itum uoluit hi¬
is qͥbo ip̃e reliꝗdtam modica fidi¬
ꝯmissa inꝓuincia pr̃ari uoluisse.
¶Si ea res que ꝑfidenmisum relicta
est eo locisit. dñdum est nõ debere
p̃scribi ei ꝗ petit. qͣiͣ maior ꝑs hrdi¬
tatis alibi sit. S si nõ fideiomissũ
petatur eo loci s ut fide imisso sat̾¬
dare uidendum an hec p̾scriptio lo¬
cum h̾at. et nõ puto h̾re ꝗn immo
⁊ si nichil sit eo locrattñ iubendu

Expanded text:
pondo relicta et sit sufficiens ad huiusmodi fideicommissa Romae patrimonium: licet maior pars totius patrimonii in prouincia sit, dici oportet Romae esse praestandum: nec enim uerisimile est testatorem, qui honorem habitum uoluit his quibus reliquit tam modica fideicommissa, in prouincia praestari uoluisse. Si ea res quae per fideicommissum relicta est eo loci sit, dicendum est non debere praescribi ei qui petit, quasi maior pars hereditatis alibi sit. Sed si non fideicommissum petatur eo loci, sed fideicommisso satis, uidendum est, an haec praescriptio locum habeat: et non puto habere, quin immo, et si
Abbreviated transcription (Latin):
ita scribi possunt. ut omnes casꝰ
qui qnͣq incid̾int ꝯprehendũt᷑
s sufficit eaqͥ plerũ q accidunt
contineri. Nem.
untur. aut interpretatõne auc
ꝯsticutõne obtimi principis ter¬
cius statuendum est. em.¬

Expanded text:
sulta ita scribi possunt, ut omnes casus qui quandoque inciderint comprehendantur, sed sufficit ea quae plerumque accidunt contineri. Idem untur, aut interpretatione aut constitutione optimi principis certius statuendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
muai non potest. a ceteris de beat re
ses. ꝓculus putat hoc ad cetero¬
uIn non potest ixoe ꝙ defendi
ponse. qm societas cum cͣchiturtã
iucriquãdampni dmiũo mitur.¬
Suinus ex socus ꝗ nõ totor boꝵ¬

Expanded text:
uari non potest a ceteris debeat ferre? sed Proculus putat hoc ad ceteroseruari non potest, rationeque defendi posse, quoniam, societas cum contrahitur, tam lucri quam damni communio initur.Si unus ex sociis, qui non totorum bon
Abbreviated transcription (Latin):
eos de societate fc̃o ita stipłati sunt
hoc ita dari fieri ne spondes future fu
ꝓsocio agi non possent. s totares m
stipulatione translata uidetur.¶s qm̃
nonita ẽent stiplatiea itadarifieris
spondes ue. ssieam ita fc̃a nõ ẽẽnt.

Expanded text:
eos de societate facto ita stipulati essent 'haec ita dari fieri spondes?', futurumsocio agi non possit, sed tota res in stipulationem translata uideretur. sed quoniam non ita essent stipulati 'ea ita dari fieri spondes?' sed 'si ea ita facta non essent,
Abbreviated transcription (Latin):
coem ĩpendit socius. act̾oemꝓso
pecunia penes aliquẽ sociorsit
et aliꝗ  cuisocioꝵ qd Absit cumeo
solo agend̃ penes ꝙ̃ ea pecuma
sit quã deducta de reliquo ꝙ tui¬
ꝙ debebatur om̃s age possunt.¬
Non nũquam nccium mest et
mane̾te societate agi ꝓsocio ne¬
luti cum societas uectigalium
tus neutriexpetliat receder
a societate. nec referatur ĩ mediũ
ꝙ. ad alt̾um ꝑuenerit. ¶ Si inus
ex socus maritus sit. et distraha¬
tur societas et manente matri¬
matrimomo societas distrabit.
eadem die recipiẽda est dos qua
et sibisolui debet. GAuis.

Expanded text:
em impenderit socius, actione pro socmmunis pecunia penes aliquem sociorum sit et alicuius sociorum quid absit, cum eo solo agendum, penes quem ea pecunia sit: qua deducta de reliquo, quod cuique debeatur, omnes agere possunt.Nonnumquam necessarium est et manente societate agi pro socio, ueluti cum societas uectigalium tus neutri expediat recede‹re› a societate nec refertur in medium quod ad alterum peruenerit.Si unus ex sociis maritus sit et distrahatur societas manente matrimatrimonio societas distrahatur, eadem die recipienda est dos, qua et solui debet. 66
Abbreviated transcription (Latin):
alioquin muitus ꝗs socius effica¬
turcuinõ uult ip̾e autem arroga¬
tus socius ꝑman..Nam et sifilius
fa. emancipatus fu̾it ꝓmanebi
socius. ¶Publicatoe quoq distis¬
hi societatẽ diximus ꝙ uidetur
spectare ad umiu̾soꝵ bonor pib¬
licat᷑oem si socubona omĩa pub

Expanded text:
alioquin invitus quis socius efficiatur cui non vult. ipse autem adrogatus socius permanet: nam et si filius familias emancipatus fuerit, permanebit socius. Publicatione quoque distrahi societatem diximus. quod videtur spectare ad universorum bonorum publicationem, si soc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ est ĩnus insisi ꝓhibuit eum domi¬
anus spalit renũciare. ¶ Item scripti
ẽ posse ꝓcuratori meo socium meum
ita notat esse ĩ potestate domimesse. cũ
ꝓcuratori eius renũciatum ẽ. anueli
ratam h̾re renũciationem Igitur cu
ius ꝓcuratori renũciatum est. lib̾at
erit ꝙad̾ in dixiximus meo qsocio re¬
nũciauit. O orte unius socu socie¬
tas dissoluitur. et si ꝯsensuõĩum coita
sit plures uero suꝑsint msi ucoeũda
attam ab h̾rde qͣm h̾rdi prandumẽ¬
Item si alicinus rei societas sit et fims
nego sit impoitus finitur societas.n
Quod si ĩtegris omnibꝰ manentib alt̾
decesfit deindetunc sequatur res de
qua societatem coierunt. tunc eadem
distinctione utemur qua in manda¬
to ut siꝗdem ignota fu̾it mors altius
ualeat societas si nota. non ualeat.n¬
¶Societas ꝙ̃adm ad b̾rdem  socu non
transit. ita nec ad arrogatorem. ne a

Expanded text:
 est uerius, nisi si prohibuerit eum dominus specialiter renuntiare.Item scriptum est posse procuratori quoque meo socium meum ita notat: esse in potestate domini, cum procuratori eius renuntiatum est, an uelit ratam habere renuntiationem. igitur is cuius procuratori renuntiatum est liberatuerit, quemadmodum diximus in eo, qui socio renuntiat.Morte unius societas dissoluitur, etsi consensu omnium coita sit, plures uero su‹p›ersint, nisi in coeunda t tam ab herede quam heredi praestandum est.Item si alicuius rei societas sit et finis negotio impositus, finitur societas: quod si integris omnibus manentibus alter decesserit, deinde tunc sequatur res, de qua societatem coierunt, tunc eadem distinctione utemur, qua in mandato, ut si quidem ignota fueri‹t› mors alterius, ualeat societas, si nota, non ualeat.Societas quemadmodum ad heredes socii non transit, ita nec ad adrogatorem, ne a
Abbreviated transcription (Latin):
spo societatem coierunt ut gra¬
maticam docent. et ꝙ ex eo arti¬
ficio questus  fecissent cõe eoruz
eetdeea te que uoluint fieri ĩ pac
toꝯuento societatis  prescripse¬
nint deinde inter se hus uerbis
stiplatisunt. hec que suprascrip¬
tasunt itadari fierineq ad uersꝰ
enfieri. et si enita data facta uero

Expanded text:
Duo societatem coierunt, ut grammatica‹m› docerent et quod ex eo artificio quaestus fecissent, commune eorum esse‹t›: de ea re quae uoluerunt fieri in pacto conuento societatis proscripserunt, deinde inter se his uerbis stipulati sunt: 'haec, quae supra scripta sunt, ea ita dari fieri neque aduersus ea fieri? si ea ita data facta no
Abbreviated transcription (Latin):
risocuis nccio de suo ĩpendit incõe
natõm iudicio societatis ẜuabit.
erisras si forte mutuatus sub
nuris decuit. s et si suam pecuma
uait non sine causa diceturꝙ u
teł idempnatur quam nisi d fu¬

Expanded text:
ex sociis necessario de suo impendit in communi negotio: iudicio societatis seruabit et usuras, si forte mutuatus sub usuris dedit: sed et si suam pecuniam dedit, non sine causa dicetur, quotest condemnatur, quam si confi
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ius annis fructum ꝑcipetise et nõ
paciatur te sociustui annifructum ꝑ¬
ciꝑeuidendum utix ex xlucto fit actio
an u̾o ꝯmunidiuidundo. eadem qõ est.
et si socius ꝗ uen̾at ut alt̾ius amus fr¬
u̾etur pecus imnisit. et fecit ut futuri
anni fructus quos socium ꝑꝑe o portu¬
it corumꝑentur. Et puto magis dmu¬
ni diuidundo iudicium qm ex aducto
locum h̾re. que enin locatio ẽ cum mͥ¬
ces nõ int̾cesẜit. aut c̾te actionem inc̾
ticilem reddendam. Ulianus.¬

Expanded text:
alternis annis fructum perciperetis, et non patiatur te socius tui anni fructum percipere, uidendum, utrum ex conducto sit actio an uero communi diuidundo. eadem quaestio est et si socius, qui conuenerat, ut alternis annis frueretur, pecus immisit et effecit, ut futuri anni fructus, quos socium percipere oportuit, corrumperentur. et puto magis communi diuidundo iudicium quam ex conducto locum habere quae enim locatio est, ‹c›um merces non intercesserit? aut certe actionem incerti ciuilem reddendam.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo ꝓcommum duidundo actionez
dampnum carciri pot̾it. si aũ facientiz
sensit nec ꝓdampno b̃t actionem. Qd si
ꝗd absente socio ad lesionem eius facit
func etiamtolle cogitur. D Auł.¬

Expanded text:
diuidundo actionem damnum sarciri poterit. sin autem facienti consensit, nec pro damno habet actionem. quod si quid absente socio ad laesionem eius fecit, tunc etiam tollere cogitur. 29 Pau
Abbreviated transcription (Latin):
minem dominoꝵ iure fac̾e ꝗtqͣm iuito
alto pose unde manifestum est ꝓbibendi
ius et. Inreenm pari pociorem cãmeẽ
ꝓhibentis dstat. ss et si ꝯmun ꝓhiberi
iocius a socio neqd faciat potest ut tam̃
potest. sicum ꝓhibẽpotaͣt hoc preter mi

Expanded text:
minem dominorum iure facere quicquam inuito altero posse. unde manifestum est prohibendi ius esse: in re enim pari potiorem causam esse prohibentis constat. sed etsi in communi prohiberi socius a socio ne quid faciat potest, ut tamen potest, si, cum prohibere poterat, hoc praetermi
Abbreviated transcription (Latin):
Demest et solutis legãtis sino¬
ua et ĩopmnatacausa hrditatẽ
abstulit ueluti nato postumo
quenih̾rs mutero fuisse igno

Expanded text:
dem est et si solutis legatis nova et inopinata causa hereditatem abstulit, veluti nato postumo, quem heres in utero fuisse igno
Abbreviated transcription (Latin):
I fundus ypothece deitus sit demde
allimmone maiorfcũs s̃. totus obligabi¬
tur si nesciente domino res sua eius
ypothece data sit deinde postea domi
to currere ratibitionem ad illud tem¬
pus ꝙ ꝯuenit uolutas aũtere corum
demum sriabitur qui et pignoridare p¬
sunt. ¶ Si rẽs ypothete data postea
nuutatã fu̾it eque ypothecaria actio
ꝯpctit. ueluti dedemo data ypotha¬
te et orto fco. Utem. ade loco ueit
et domus fcã sit. Item si de loco ꝯueĩt
demde uineis ĩeo positis. ¶Inuẽli¬
catione pignoris queritur an remi
de qua actũm ẽ possideat is cum quo
actum ẽsnamsi non possideat nec do¬
lo fec̾it quomimus possideat abiolui
debetssi no ponideat. et aut pecumã
soluat. aut rem restituat cque absol¬
uendus ẽssiuo. neutrum horum
faciat. ꝯdempnatio sequetur. Er
siuelit rem restituere nec possit uel¬
uti forteq res abest et longe est ul ĩ
pumcus. sol cautionib res ex plica¬
ri. Nam sicau̾it se restituturum ab¬

Expanded text:
i fundus hypothecae datus sit, deinde alluuione maior factus est, totus obligabitur. Si nesciente domino res eius hypothecae data sit, deinde postea domine eum retro recurrere ratihabitionem ad illud tempus, quo conuenit. uoluntas autem fere eorum demum seruabitur, qui et pignori dare possunt. Si res hypothecae data postea mutata fuerit, aeque hypothecaria actio competit, ueluti de domo data hypothecae et horto facta: item si de loco conuenit et domus facta sit: item de loco dato, deinde uineis in eo positis. In uindicatione pignoris quaeritur, an rem, de qua actum est, possideat is cum quo actum est. nam si non possideat nec dolo fecerit quo minus possideat, absolui debet: si uero possideat et aut pecuniam soluat aut rem restituat, aeque absoluendus est: si uero neutrum horum faciat, condemnatio sequetur. sed si uelit restituere nec possit forte quod res abest et longe esprovinciis, solet cautionibus res explicari: nam si caveret se restituturum, ab
Abbreviated transcription (Latin):
filia senatoris natus sit spoctaie
be domicilium b̾re undeantur
tñ ⁊ ibi unde oriundi sunt hre
domiciluumintelliguntur. qr
dignitas domicilu adiectonẽ
potius declisse qͣmꝓmuttasse
uideatur. Pauł.

Expanded text:
filia senatoris natus sit, spectarebe domicilium habere uideantur, tamen et ibi, unde oriundi sunt, habere domicilium intelleguntur, quia dignitas domicilii adiectionem potius dedisse quam permutasse uidetur. 12
Abbreviated transcription (Latin):
scnatu motus ẽ dcipitur ⁊ nasci¬
tur. ꝓculis. ⁊ pegasus oppinant
non ẽc qi senatoris filiumquo
senatoris filius dicetureeas
cuius p̾r de senatu motus est.
anteqͣm iste nascetur. ¶ Siq̃s
xeptus ꝗdem sit añqm p̃r enus
senatumoneatur. natus autẽ
post pris amissam dignitatem
magis est ut qͣi senatoris filiꝰ
intelligantur. tempus enim
ceptonis spectand̃ płis ꝙ pla¬
hit senatorez ⁊ quasi filius ⁊ qiͣ
nepos senatoris intelligitur. s
isi p̾r amisit dignitatẽm ance
xeptõnem huius q̃ri põt. an
qnus ⁊ qͣsi senatoris filius ñ
Sintelligatur. ꝙͣi nepos t̾m intel¬
ligi debeat.⁊ magis ẽ ut debeat.

Expanded text:
senatu motus est, concipitur et nascitur, Proculus et Pegasus opinantur non esse quasi senatoris filium, qusenatoris filius dicetur is, cuius pater senatu motus est antequam iste nasceretur. si quis conceptus quidem sit, antequam pater eius senatu moueatur, natus autem post patris amissam dignitatem, magis est ut quasi senatoris filius intellegatur: tempus enim conceptionis spectandum plerisque plait senatorem, et quasi filius et quasi nepos senatoris intellegitur. sed si pater amiserit dignitatem ante conceptionem huius, quaeri poterit an, quamuis quasi senatoris filius non intellegatur, quasi nepos tamen intellegi debeat: et mag
Abbreviated transcription (Latin):
clarissimar ꝑsonaꝵ appenatõne
dtinẽtur. clarissimaꝵ feminare
nomme senatoꝵ filie isiq uiroᷤ
clarissimos sortite sũt ñ h̾ntur.
feminis ⁊ enim dignitatem cla¬
rissi mam mariti tribuunt.
Parentes u̾o donec plebeis nup¬
cl arissimi. a femina erit. qm diu
senatori nupta ẽ. uel clarissĩo.
aut seꝑata abeo alu ĩferioris
dignitatis ñnupserit. Lapm̃.
secutam pris caius nõ tacit uxo¬
rem. Nam quesita dignitas li¬
Agenitiex ip̃is uł ex lib̾is coꝵ
dicantur. siue naturales suie
adoptiui sint lib̃i senatoꝵ ext
bnati dicuntur. ¶Sr ⁊ si ex

Expanded text:
clarissimarum personarum appellatione continentur. clarissimarum feminarum nomine senatorum filiae, nisi quae uiros clarissimos sortitae sunt, non habentur: feminis enim dignitatem clarissimam mariti tribuunt, parentes uero, donec plebeii nupclarissima femina erit, quamdiu senatori nupta est uel clarissimo aut separata ab eo alii inferioris dignitatis non nupsit. 9 secutam patris casus non facit uxorem: nam quaesita dignitas liqui geniti ex ipsis exue liberis eorum dicantur, siue naturales siue adoptiui sint liberi senatorum, ex quibus nati dicuntur. sed si ex
Abbreviated transcription (Latin):
mam ꝑ ꝑtecobrdis ꝑeti posse.
neꝙ pignora femi quod si sti¬
pulatus quoq ess refert quem¬
ad̾instipulatus esset. Namsino¬
minatim forte ticio domino suo
mortuo iam dari scipulatus sit¬
iam ꝓculdubio mutilit e̾et stipũ¬
latus.: qd̃ sisibidar stipulatus
ess. dñdum brditati eum acꝗsi¬
sse. sicut enim nob̾ met ip̃is ex re

Expanded text:
parte coheredis peti posse neque pignora teneri. quod si stipulatus quoque esset, referret, quemadmodum stipulatus esset: nam si nominatim forte Titio domino suo mortuo iam dari stipulatus sit, procul dubio inutiliter esset stipulatus. quod si sibi dari stipulatus esset, dicendum hereditati eum adquisisse: sicut enim nobismet ipsis ex re
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit. potest dicitocius funli
usumfr:. ad me ꝑtinere. Int̾im
et si capite minutus fuototũ
amictere. S si extitit ꝯdicioto
tum usumtr. ad te ꝑtinere. si for¬
te capite minutus sum. Ceter
cum instatu meo maneo ꝯmu¬
inicand̃ usumfr̃. PAuł.

Expanded text:
tus sit, potest dici totius fundi ctum ad me pertinere interim et, si capite minutus fuero, amittere: sed si extiterit condicio, usum fructum ad te pertinere, si forte capite deminutus sum, ceterum cum in meo statu maneo, communicandum usum fructum.
Abbreviated transcription (Latin):
chilominus usimifr̾. Ũnt iure
ait.idem intelligend meo ꝗso
los lib̾os H̾rdes scripẜit. licet nõ
ut legatarios eos nm̾auit. s
ut ostend̾et magis se uelle ma¬
trem ita frui ut ubos sccum h̾at
fruentes. s ⁊ pompon̾ q̃rit ꝗd si
mixtifuint libi. et exͣnei b̾rdes
et ait filios legatarios eẽ intel¬
ligendos. et ectͣrio si uolint eos
libos simulcum mre frui deb̾e
dici mr̃em legatariam intelligẽ¬
damet ꝑ omnia similemeeet
in hoc casu iuris euentum.
bus ususfructus uni legatus sit

Expanded text:
hilo minus usum fructum habent iure ait idem intellegendum in eo, qui solos liberos heredes scripserit, licet non ut legatarios eos nominaverit, sed ut ostenderet magis velle se matrem ita frui, ut liberos secum habeat fruentes. sed et Pomponius quaerit: quid si mixti fuerint liberi et extranei heredes? et ait filios legatarios esse intellegendos et per contrarium, si voluit eos liberos simul cum matre frui, debere dici matrem legatariam esse intellegendam et per omnia similem esse et in hoc casu iuris eventum. bus, usus fructus uni legatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
testo militis dr̃e nec miles po¬
test. ¶De moffõso testõ nepos
ctͣ patruum suum uł alium
scriptum b̾rdem ꝓportõne eg̾nt
⁊ optinu̾at s scriptus ħrs. appe¬
lauat. placuit int̾mi ꝑꝑ mopi¬

Expanded text:
ento militis dicere nec miles potest.De inofficioso testamento nepos contra patruum suum uel alium scriptum heredem pro portione egerat et optinuerat, sed scriptus heres appellauerat: placuit interi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ multo magis si michi legatumi
testator dedit cuius de moffõso
testõ filius agens decessit me h̾r¬
de relicto ego q ib̾rditaniam
gatum ded̾it litemq ꝑeg̾o noĩe
tilu. nec optinu̾o ꝑd̾e me legatũ
ñ oportet. qr ñsum dignus ut
Auffatur michi afisco id ꝙ de¬
relictumẽ. cum nõ ꝓprio noĩe
s iure cuusdam successionis egi
cipatum p̾t̾itum ⁊ exeo nepotem
potestate retentum h̾rdem ĩsti¬
tutum ẽẽ filius pot̾ ccͣ filium su¬
um testatoris nepotem petẽ bo¬
datus sit filius emancipatus
pot̾it querr et ita iungetur filio
suo ⁊ simulcum eo h̾rditatem
optinebit. ¶Si b̾rditatem ab
hrdib institũtis ex brdatieme¬
xunt uel singłas res scientes.
uł solu̾int brdi ꝙ testatori debe¬
bant iudicium defuncti agnos cer
udẽtur ⁊ aquerela excludũt¬
¶Siduo sunt filui ex b̾rdati ⁊ ã¬
bo de moffõso testõ eg̾int ⁊ un

Expanded text:
t. Multo magis si mihi legatum testator dedit, cuius de inofficioso testamento filius agens decessit me herede relicto, egoque hereditariam gatum dedit, litemque peregero nomine filii nec optinuero: perdere me legatum non oportet, quia non sum indignus, ut auferatur mihi a fisco id quod derelictum est: cum non proprio nomine, sed iure cuiusdam successionis egi.cipatum praeteritum et ex eo nepotem in potestate retentum heredem institutum esse: filius potest contra filium suum, testatoris nepotem petere boedatus sit filius emancipatus, poterit queri et ita iungetur filio suo et simul cum eo hereditatem optinebit. Si hereditatem ab heredibus institutis exheredati emerunt vel res singulas scientes uel soluerunt heredi quod testatori debebant: iudicium defuncti adgnoscere uidentur et a querella excluduntur.Si duo sint filii exheredati et ambo de inoff
Abbreviated transcription (Latin):
s inter uiuos hac tamen ꝯtem¬
sare. si qͣrtam indonatione pt¬
filius. Aut si minus H̾at qd de¬
est uiri bomi arbitratu repleat᷑
Aut c̾te ꝯferrioport̾e id ꝙ dona¬
tum est. ¶ Siꝗͥs cum ñ possit de
moffõso queri ad querelam admis¬
sus ꝓꝑte rescindere testm̃ temꝑ¬
tet. ⁊unum sibi h̾rdem eligat¬
ualet. et p̾cedentes eum pͥsone
excluse sũt. cum effi ectu eum
querelam instituisse. PDem.
sisticum maĩmmuẜit ⁊ manum¬
siss ⁊ postea quan manumisit
tumẽ nec fides ab hrde transactõ¬
nem pr̃atur. ⁊ noffõsi cãm integ¬
ram ee placcuit. ¶ Eiꝗ se filium
eius eẽ affirmat q test̾o id nega¬

Expanded text:
ed inter uiuos, hac tamen contemsare, si quartam in donatione habet aut si minus habeat, quod deest uiri boni arbitratu repleatur: aut certe conferri oportere id quod donatum est.Si quis, cum non possit de inofficioso queri, ad querellam admissus pro parte rescindere testamentum temptet et unum sibi heredem eligatualet et praecedentes eum personae exclusae sunt, cum effectu eum querellam instituisse. 26 "si Stichum manumiserit" et manumisisset, et posteaquam manumisit tum est nec fides ab herede transactioni praestatur, inofficiosi causam integram esse placuit. Ei, qui se filium eius esse adfirmat, qui testamento id denega
Abbreviated transcription (Latin):
aiudice erit statuendum. Nar¬
q neq sic artandus sit ut pos¬
sit ei dicicur non multo tempo¬
re ante ꝓfectus est quandies
ꝓmissions uenerit. neq iteru
ꝑ nuctendumest eisiquid siti
qd̾ ei imputetur causa ritempe¬
tatem ueluim fluminis.ii
¶Quid enmi siquis cum rome
esset ip̃o tempore ꝓmissionis sis¬
tendi causa mulla nccessitate urge¬
te uolũptatis causa i municipi¬
um ꝓfectus sit. non ne indignus
est cui hec exceptio patrocinatiu
aut quid si tempestas quidem
in marifuit. terra autem iste
potuit uenire. uel flumen circur¬
re eque dicend̾ est nõ sẽꝑ eiex¬
ceptionem ꝓdessemsi angus¬
tie non paciebantur terra iter¬
eum metiri uel cirturecum tan¬
cum uel flumen sic habundas
set ut implesset omnem locum
in quo sistioportuit nel aliqua
fortita calamitas eñdemlo¬
cum euerterit uel presenciam
uemienti ꝑiculosam fecit. exe
do exceptio datur ei quicum ad
iudicium uenire uolebat amͣ

Expanded text:
a erit statuendum. Nam neque sic arctandus erit, ut possit ei dici, cur non multo tempore ante profectus est quam dies promissionis veniret? Neque iterum permittendum est ei, si quid sit quod ei imputetur, causari tempestatem vel vim fluminis. Quid enim, si quis cum Romae est et ipso tempore promissionis sistendi, et nulla necessitate urgente, voluntatis causa in municipium profectus sit, nonne indignus est cui haec exceptio patrocinetur? Aut quid si tempestas quidem in mari fuit, terra autem iste potuit venire, vel flumen circumire? Aeque dicendum est non semper ei exceptionem prodesse, nisi angustiae non patiebantur terra iter metiri vel circumire, cum tamen vel flumen sic aset, ut implesset omnem locum, in quo sisti oportuit, vel aliqua fortuita calamitas eundem locum evertit vel praesentiam venienti periculosam fecit, ex bdo exceptio datur ei, qui cum ad iudicium venire volebat, a
Abbreviated transcription (Latin):
coq ante nenditio nem credid̾it
cumemꝑtore depeculio ag̾e ꝑmic¬
tend. Sret si alieno ẜuo credido
sumq redemero deinde alienauo.
cque nõ putatur michi ĩempto
rmdebedar iudicium. ¶Inuẽ¬
ditorem autemdum taxat intͣ
amnum post redemptionem
nimand de eo ꝙ ad huc alieno
crederẽ dandam michi actionẽ
crstimat. deducto eo ꝙ apudi
me peculus uus hebit. ¶Sicut
autem de eo ꝙ ip̃e creclid̃im ẜuoi
ico nõ putat . iuł. ĩ emptorem
alenaco coactionem micbida¬
re deb̾e. ita et de eo ꝙ ẜuus meus
suo meo crechid̾it. sus cun c̾ditũ
fint alienatus sit negat ꝑmictu
michi debe cumemptore expi¬
i.¶Siꝗs cumẜ uo duoꝵ pluri¬
num ue ccͣrerit ꝑmictend̾ est ei
cumquo uelit dñoꝵ ĩ solidum ex¬
xi. Est enim iniquum ĩplu¬
os adusaios distringieumq
tarat peculu reo haberi debet quod apud

Expanded text:
od ante uenditionem crediderit, cum emptore de peculio agere permittendum.Sed et si alieno credidero eumque redemero, deinde alienauero, aeque non putat mihi in emptorem dari debere iudicium.In uenditorem autem dumtaxat intra annum post redemptionem numerandum de eo, quod adhuc alieno crediderim, dandam esse mihi actionem existimat deducto eo, quod apud me peculii seruus habebit.Sicut autem de eo, quod ipse crediderim seruo meo, non putat Iulianus in emptorem alienato eo actionem mihi dari debere, ita et de eo, quod seruus meus seruo meo crediderit, si is, cui creditum fuerit, alienatus sit, negat permitti mihi debere cum emptore experiri.Si quis cum seruo duorum pluriumue contraxerit, permittendum est ei cum quo uelit dominorum in solidum experiri: est enim iniquum in plures aduersarios d‹i›stringi eum, qui taxat peculii ratio ha beri debet, quod apud
Abbreviated transcription (Latin):
Set si tm̃demẜuus ei debeat qn¬
tum dolo minint nõerit ꝯdem¬
nadus ĩs dseq̃ns erit ut mai¬
misso quoꝙ uel alienato sis
ex causa etiam doli intra amil
teneatur. PAul.

Expanded text:
em seruus ei debeat quantum dolo minuit, non erit condemnandus. his consequens erit, ut manumisso quoque uel alienato seruo ex causa etiam doli intra annum teneatur. 27