comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
o in nomine breue t̃ in uerbo longum ut odi quem ad modum liquorli breuis liquitur lon¬
ga inotatibi: Greca figuraẽ ut teyrentius mira uero militiquȩ placet Et nostro Doluisti se¬
pedolore nostro aut eo quo et ego aut doluisti ideo quia medo lentem uidisti ut doleo illar
autem hospitia cabraginem dicunt ubi habitabat iuno ut hic illius arma aut certe hocip¬
sum uereor quod aeneae chartago in hospitium patuit ut ẽtimeodanaos eedona ferentes
aut simpliciter in tellegendum ẽ non poterit in tantarerũ oportunitate cessare depro
uerbio tractum doquodicitur res in cardine ẽ hocẽ in articulo : Quocirca Qua propter
meditor mente pertracto qe quose numine mutet. quouel uacat uel pronomene Etbe¬

Expanded text:
‘o’ in nomine breve est, in verbo longum, ut ‘odi’, quemadmodum ‘liquor’ ‘li’ brevis est, ‘liquitur’ lon‘o’ in nomine breve est, in verbo longum, ut ‘odi’, quemadmodum ‘liquor’ ‘li’ brevis est, ‘liquitur’ longa. NOTA TIBI Graeca figura est, ut Terentius «mira vero militi quae placeant». ET NOSTRO DOLVISTI SAEPE DOLORE ‘nostro’ aut ‘eo quo et ego’, aut ‘doluisti ideo quia me dolentem vidisti’, ut ‘doleo illa rautem ‘hospitia’ Carthaginem dicit, ubi habitabat Iuno, ut «hic illius arma»; aut certe ‘hoc ipsum vereor, quod Aeneae Carthago in hospitium patuit’, ut est «timeo Danaos et dona ferenteaut simpliciter intellegendum est, ‘non poterit in tanta rerum opportunitate cessare’, ut sit de proverbio tractum, quo dicitur ‘res in cardine est’, hoc est in articulo. QVOCIRCA quapropter. MEDITOR mente pertracto. NE QVO SE NVMINE MVTET ‘quo’ vel vacat vel pronomen est. Et be
Abbreviated transcription (Latin):
nimunus quisq eum summum putat esse quem colit ut sum me deum sc̃i costos soractis a¬
pllo ꝗifoea Multitifoia legunt ut cere alia et cere alea ti foia autem dixit non quibus ti
łsus ẽ. sed quibus iuppiter intifoeum aspolus iđ uirtute et uictoria ephithe tonposuit
escipio africanus et metellus creticus Tep̃nis Aferesis ẽ procom temnis hac autem lau¬
a hocagit facile eum posse contemne reiunonem qui contemnit et iouem Adte confugio
Persona rum ratio facit laudis agmentum : tuanumina Pos sibilitatem et notandum unum
deum plura habere numinaut sũ pra diximus: frater utaeneas conciliatio a qualitate ꝑ¬
sone ut autem ẽ quemad modum quod in pronuntiatione extenditur quando temporis nonẽ
iactetur que uacat quȩodiis iunonis iniquae slusta causa petitionis ostenditur odium autem

Expanded text:
nam unusquisque eum summum putat esse quem colit, ut "summe deum sancti custos Soractis Anam unusquisque eum summum putat esse quem colit, ut "summe deum sancti custos Soractis Apollo" . typhoëa multi 'Typhoia' legunt, ut cerialia et cerealea. 'Typhoëa' autem dixit non quibus Typhoeus usus est, sed quibus Iuppiter in Typhoeum: a spoliis id est virtute et victoria epitheton posuit, ut Scipio Africanus et Metellus Creticus. temnis aphaeresis est pro contemnis. hac autem laude hoc agit, facile eum posse Iunonem contemnere qui contemnit et Iovem. Ad v. 666 Ad te confugio personarum ratio facit laudis augmentum. tua numina possibilitatem. et notandum unum deum plura habere numina, ut supra diximus de Iunone. Ad v. 667 Frater ut Aeneas conciliatio a qualitate personae. 'ut' autem est quemadmodum, quod in pronuntIACTETVRQVE vacat ‘que’. ODIIS IVNONIS INIQVAE iusta causa petitionis ostenditur. ‘Odium’ autem
Abbreviated transcription (Latin):
ideo qusa mantibus nec leuius aliquid nec mutabilius inuenitur ut in psa probatur didone nã
de eius interitu cogitat cuius paulo ante amore deperibat ut non potui abreptum diuellere
corpus Sagittas uero ideo gesta redicitur quia et ipse incertȩ sunt et ueloces et hec ratio pene
momnibus aliis numinibus propotestatum qualitate formatur Nate meae uires Aut qui¬
a ueneria uoluptas exercere sine amatore non potest. aut secundum si monidem quidicit cu¬
pidem ex uenere tantum esse progenitum quamquam aliidicant ex ipsa et marte. alii exipsa et
uul cano. alii uero chai it primȩ rerum naturȩ eum esse filium uelintꝰ solus Nate qui iouis
contemnis fulmina quaediis ceteris solent esse terrori  Patris Summi nunc quidem deioue
propͥe dixit: sciendũ tamen proqualitate rerum uel personarũ summum deum diciuel patrẽ

Expanded text:
ideo est, quia amantibus nec levius aliquid nec mutabilius invenitur, ut in ipsa probatur Didone; nam ideo est, quia amantibus nec levius aliquid nec mutabilius invenitur, ut in ipsa probatur Didone; nam de eius interitu cogitat cuius paulo ante amore deperibat, ut «non potui abreptum divellere corpus». Sagittas vero ideo gestare dicitur, quia et ipsae incertae velocesque sunt. Et haec ratio paene in omnibus aliis numinibus pro potestatum qualitate formatur. NATE MEAE VIRES aut quia Veneria voluptas exerceri sine amore non potest, aut secundum Simoniden qui dicit, Cupidinem ex Venere tantum esse progenitum; quamquam alii dicant ex ipsa et Marte, alii ex ipsa et Vulcano, alii vero Chai et primae rerum naturae eum esse filium velint. SOLVS NATE ‘qui Iovis contemnis fulmina’, quae diis ceteris solent esse terrori. PAproprie dixit. sciendum tamen pro qualitate rerum vel personarum summum deum dici vel patrem;
Abbreviated transcription (Latin):
utanimum quel ab antem impulit : damnum Timet ambiguam in qua habitat mutabilis
femina ut uarium et mutabile semper femina Item iuno quarto : suspectas habuis se domos
arthaginis altae :bi lingues : fallaces nec enim ad linguã retulit sed ad mentem : Et sub noc tem
curare cursat circa noctem it sciendum quiacum tempus significatur sub prepositio accusa¬
nuo coheret ut aut ubi sublucem densa internubilia sesediuersi rumpunt radui ergo
lcimitatus ẽ grecos quiuno nomine utrum que significant nam amorem dixitdeum sed discre¬
ut epitheto sanan dmen hoc ratione non caretꝰ Nam quia turpitudinis ẽ stulta cupiditas
puer pingitur rquas curam climene narrabat in anem idẽ amorem Item quia in perfec¬
uis ẽiamantibus sermo sicut in puero ut incipit effari mediaq: inuoce resistit alatus autem

Expanded text:
ut «animumque labantem inpulit». DOMVM TIMET AMBIGVAM in qua habitat mutabilis ut «animumque labantem inpulit». DOMVM TIMET AMBIGVAM in qua habitat mutabilis femina, ut «varium et mutabile semper femina»; item Iuno in quarto «suspectas habuisse domos Carthaginis altae». BILINGVES fallaces; nec enim ad linguam rettulit, sed ad mentem. ET SVB NOCTEM CVRA RECVRSAT circa noctem. Et sciendum quia, cum tempus significatur, ‘sub’ praepositio accusativo cohaeret, ut «aut ubi sub lucem densa inter nubila sese diversi rumpunt radii». ERGhic imitatus est Graecos, qui uno nomine utrumque significant; nam ‘Amorem’ dixit deum, sed discrevit epitheto. Sane numen hoc ratione non caret. Nam, quia turpitudinis est stulta cupiditas, puer pingitur, ut «inter quas curam Clymene narrabat inanem», id est amorem; item quia inperfectus est in amantibus sermo, sicut in puero, ut «incipit effari mediaque in voce resistit». Alatus autem
Abbreviated transcription (Latin):
it segmentatis dormis set paruii lacunis Bbacatum. ornatum margaritis dicimus autem et haec
nargarita et bocmargfr itum et haec margaris quod grecumẽ quomodo nais sa ne multi se¬
parant geminam et margaritam ut cicero nullam gemmam aut margaritã et gemmas
uolunt᷑ dicidiuersi coloris margaritas uero albas uel gemina sintegrasmargaritas ꝑtusas
Iuplicem autlatum ut duplici aptantur dentalia dorsa itema Iduplexagitur perlũbos
soina. aut certe reuera daplicem gemmis et auro : Haec celerans Celeriter facere cupiens
At ꝙ therea Ab insula qua enumero tantum plurali dicitur ut sunt alta erthera : Nouas
artes ars tu alecion ẽ undesine epit᷑to male ponitur s faciem mutatus nota figura ẽ
quod autem addidit etor aperis sologia ẽ sfurentẽ incendant r: et incendat et furere faciat

Expanded text:
«et segmentatis dormisset parvula cunis». BACATVM ornatum margaritis. Dicimus autem et ‘haec «et segmentatis dormisset parvula cunis». BACATVM ornatum margaritis. Dicimus autem et ‘haec margarita’ et ‘hoc margaritum’ et ‘haec margaris’, quod Graecum est, quo modo ‘Nais’. Sane multi separant gemmam a margarita, ut Cicero «nullam gemmam aut margaritam», et gemmas volunt dici diversi coloris, margaritas vero albas; vel gemmas integras, margaritas pertusas. DVPLICEM aut latam, ut «duplici aptantur dentalia dorso», item «at duplex agitur per lumbos spina»; aut certe re vera duplicem gemmis et auro. HAEC CELERANS celeriter facere cupiens. AT CYTHEREA ab insula quae numero tantum plurali dicitur, ut «sunt alta Cythera». NOVAS ARTES ars τῶν μέσων est, unde sine epitheto male ponitur. FACIEM MVTATVS nota figura est. Quod autem addidit ‘et ora’, perissologia est. FVRENTEM INCENDAT REGINAM incendat et furere faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
incuis mnititionem arte uestisforhatur Ornatus argiuȩ helenae auicini tate dixit ugua
et piuls post micenis cums partana fuerit queciuitas ẽ in la conica nm legimus meduce dord¬
eua sp otã mpugnauit adultor Et uideiã omen infelicitatis futurecum adulterȩ suscnpis
a nominatur innuptiur talsum ẽ autem namuita rimagis debuit nomen extineti sediesabẽ
ueretus̃ latmeneus quidim aputit henas interbelli secuis sima uirgines liberauit quã obiue
nubentes cius inuocant nomen quasi liberatoris uirginitatis hincetiã apud romanos hue
iuforatur abnuies ihulasionis damducis nobilis esse simulauit cuius nomine fuit puella sr
terear Sceptrum ilione beneoffert munera apta personis Sicut etiam latino inuiieNdexin¬
naturam priuami quia anta eiin feminat regnabant ⁊ resertim primo genitae unde et
uiximã haccautem uxor polrmestoris fuit Monile hornamentum gutturis quod et segmẽa¬
tum dicunt ut iuuenalis segmenta et longos habitus licet segmentatas uestes dicamus Vt ipse

Expanded text:
in cuius imitationem arte vestis ornatur. ORNATVS ARGIVAE HELENAE a vicinitate dixit ‘Argivae’. Et paulo post ‘Mycenis’, cum Spartana fuerit, quae civitas est in Laconica; nam legimus «me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter». Et vide iam omen infelicitatis futurae, cum adulterae suscipit sa nominatur in nuptiis. falsum est autem; nam vitari magis debuit nomen extincti. sed hoc habet veritas: Hymenaeus quidam apud Athenas inter bella saevissima virgines liberavit, quam ob causam nubentes eius invocant nomen, quasi liberatoris virginitatis. hinc etiam apud Romanos Thauferretur ab aliis, Thalassionis eam ducis nobilis esse simulavit, cuius nomine fuit puellae tud v. 653 Praeterea sceptrum ilione bene offert munera apta personis, sicut etiam Latino in septinatarum priami quia ante etiam feminae regnabant, praesertim primogenitae; unde est 'maxima'. haec autem uxor Poltum’ dicunt, ut Iuvenalis «segmenta et longos habitus»; licet segmentatas vestes dicamus, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
enbema ut troiã aut laurolauiniũ aut romã significat᷑ infernet quaedeos latio
latium duplext̃ unumatiberilisq ad funidos alids indeus qi aduuleuru acnua tio sedue¬

Expanded text:
urbem. aut Troiam aut Laurolavinium aut Romam significat. Ad v. 6 Inferretque deos Latio urbem. aut Troiam aut Laurolavinium aut Romam significat. Ad v. 6 Inferretque deos Latio Latium duplex est, unum a Tiberi usq
Abbreviated transcription (Latin):
rat sed quae in memoria erat. dehis autem haectantũ quaclecta sunt ponimus nec
adeerum exempla alia formamus imultaquoq: et b pduas coniunctiones sepa¬
putas naturaliter nemo coniungit s ed hoc plerumq: apoecis causa metnific: ergo
hicuna uacat sicut alio lo codixitq: et p̃lia uoce diremit :Sellopas sus contraturnum¬
dum condere turbẽ tres hic sunt significationes aut enim troiam dicit quam ut primũ
in it aliamuenit fecit aeneas dequa ait castorũ inmorem pinnis atq: aggere cingit
et alioloco mercurius. nec tetroia capit. Troiam autem dici quam primum fecit aeneas
et liuius in primo et cato in originib: testantur. dumenim haco fieret ab agrestibus
propter uulneratum ceruum regium mota s unt bella. &tlaurolauiniũ ec significat
dumdonec:  tamdiu enimdimicauit quamdiu ad tempus faciendȩ ciuitatis ueniret
id ẽ donecturnus occumberet. aut romamet ẽ sensus dummodo dumcondenet

Expanded text:
rat’, sed ‘quae in memoria erat’. De his autem haec tantum quae lecta sunt ponimus nec rat’, sed ‘quae in memoria erat’. De his autem haec tantum quae lecta sunt ponimus nec ad eorum exemplum alia formamus. MVLTA QVOQVE ET BELLO PASSVS duas coniunctiones separatas naturaliter nemo coniungit, sed hoc plerumque a poetis causa metri fit. Ergo hic una dum conderet urbem tres hic sunt significationes. aut enim Troiam dicit, quam ut primum in Italiam venit, fecit Aeneas, de qua ait "castrorum in morem pinnis atque aggere cingit" et alio loco Mercurius "nec te Troia capit" — Troiam autem dici quam primum fecit Aeneas, et Livius in primo et Cato in originibus testantur — dum enim haec fieret, ab agrestibus propter vulneratum cervum regium mota sunt bella: aut Laurolavinium, et significat 'dum' donec; tam diu enim dimicavit quam diu ad tempus faciendae civitatis veniret, id est donec Turnus occumberet: aut Romam, et est sensus dummodo conderet
Abbreviated transcription (Latin):
bantur numina sed iunonis impulsusa euecum aluuando dicta sit iuno. que runt multi
nrs cudix eicit saeuaniet ꝑutant Temporale ẽe ephiteconquasi saeua circa trounos
nes iuentes quod saeuam dicebant ueteres magnam sicennius induta fuit sacuasto es
magitus inemorit̃ lunonis obirã constat multa in auctorib inuenine per contirariũ
significattio puoasotiuis passiua ut pictis bellantur a matones armis picopas siuut
ae tiora tut popula tq ingentẽ farris aceruũ Ethaeo uanietas ut potiur contrapas fiuis
inuenituretiam in aliis partib: orationis ut sit ad uerbium proaduerbio ut e. boc
tunc igni potens caelo descendit. ab .a. hoc prohucet in participio ut et quauectur
abas proqua uehebatur et in nomine et memorem iunonis obirẽ non quac memine¬

Expanded text:
bantur numina, sed Iunonis inpulsu. SAEVAE cum a iuvando dicta sit Iuno, quaerunt multi bantur numina, sed Iunonis inpulsu. SAEVAE cum a iuvando dicta sit Iuno, quaerunt multi cur eam dixerit ‘saevam’, et putant temporale esse epitheton, quasi saeva circa Troianos, nescientes quod ‘saevam’ dicebant veteres magnam, ut Ennius «induta fuit saeva stola»magnus’. MEMOREM IVNONIS OB IRAM constat multa in auctoribus inveniri per contrarium significantia: pro activis passiva, ut «pictis bellantur Amazones armis», pro passivis activa, ut «populatque ingentem farris acervum». Et haec varietas vel potius contrarietas invenitur etiam in aliis partibus orationis, ut sit adverbium pro adverbio, ut est «hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto» pro ‘huc’; et in participio, ut «et qua vectus Abas» pro ‘qua vehebatur’; et in nomine, ut ‘memorem Iunonis ob iram’ non ‘quae memine
Abbreviated transcription (Latin):
nans ietusiune ille sinis traẽ autemarca is moet terris iactatus et alto fatigatus e
enima puderachiũ monseroillo quodetumulo polidoni sanguis ema nauit apudentatã
pestilentia apud s crophadas insulas harpiis Tempestateuero et in primo et intercio
lactamur autem inmani fluctib fatigamur interris et beneduorũ elementorũ mala
uno sermone complexus eet altomodomari alcunt am̃ sciendum ẽ. quod et superiorẽ
et infeniorẽ altitudinem significat Namq mensurae .ẽ. nomenaltitudo  superer
uiolentia deorũ secundum homerũ quidicit a iunone rogatos eẽ deos inodiũtroianorũ
quiod ea uingł tetigit dicens uos quoq perga meae iam fas ẽ parceregentidiq deaeqi
omnes latenter autem defendit hac ratione troia nos quod non suomerito cosin seque¬

Expanded text:
nans ictus, nunc ille sinistra». Est autem archaismos. ET TERRIS IACTATVS ET ALTO fatigatus est nans ictus, nunc ille sinistra». Est autem archaismos. ET TERRIS IACTATVS ET ALTO fatigatus est enim apud Thraciam monstro illo, quod e tumulo Polydori sanguis emanavit, apud Cretam pestilentia, apud Strophadas insulas Harpyiis, tempestate vero et in primo et in tertio. Iactamur autem in mari fluctibus, fatigamur in terris. Et bene duorum elementorum mala uno sermone complexus est. ‘Et Alto’ modo ‘mari’. ‘Altum’ tamen sciendum est quod et superiorem et inferiorem altitudinem significat; namque mensurae nomen est altitudo. VI SVPERVM violentia deorum secundum Homerum, qui dicit a Iunone rogatos esse deos in odium Troianorum; quod et Vergilius tetigit dicens «vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti, dique deaeque omnes». Latenter autem defendit hac ratione Troianos, quod non suo merito eos inseque
Abbreviated transcription (Latin):
uagatio: ltuinaqiuenit litora: haecciuitastriahabuit nom inntt amietuno du¬
uauintim dietane alauino latini fue postealaurentũ alaunc inuentaalati medũ
Adeptoniperio post mortem fratrisciuitatem augeret. Postea la uinium dl ani¬
nie runorttentae ergo lauina legendum .ẽ. non lauina quia postaduentum
nenerelauinium nomen accepit et aut lauinum debuit dicere sicut dixuaur
laueantaum quamuis quidam super fluo eẽ prolempsim uelint lit oralaur¬
lauinium ronstat oe tomilibus amanire motam eo nos debet fallero stuirt
in quarto cuilitus arandum. cumper naturẽ litus arari nom possit E r goscire¬
debemius uieu s pos seterra dicismultumille multile collisior ẽ: et illehocloco abundat
sens us qui pnunus enim. adomnia possumus trahere sic alioloconu nodextra ingemi¬

Expanded text:
vagatio. LAVINAQVE VENIT LITORA haec civitas tria habuit nomina. Nam prius ‘vagatio. LAVINAQVE VENIT LITORA haec civitas tria habuit nomina. Nam prius ‘Lavinum’ dicta est a Lavino, Latini fratre; postea ‘Laurentum’ a lauro inventa a Latino, dum adepto imperio post fratris mortem civitatem augeret; postea ‘Lavinium’ a Lavinia, uxore Aeneae. Ergo ‘Lavina’ legendum est, non ‘Lavinia’, quia post adventum Aeneae ‘Lavinium’ nomen accepit, et aut ‘Lavinum’ debuit dicere, sicut dixit, aut ‘Laurentum’. Quamvis quidam superfluo esse prolepsin velint. LITORA Laurolavinium constat octo milibus a mari remotam. Nec nos debet fallere quia diVergilius in quarto «cui litus arandum», cum per naturam litus arari non possit. Ergo sciretus posse et terram dici. MVLTVM ILLE ‘multille’ conlisio est. Et ‘ille’ hoc loco abundat. sensus, ‘qui primus’ enim ad omnia possumus trahere. Sic alio loco «nunc dextra ingemi
Abbreviated transcription (Latin):
habitas sesidos ubi ẽ. lauro lauinium manifestum ẽ sicut ipse alioloco dicit sicub
ueteres qͥ sicani et gentes uenere sicanae saepius: fato profugus fato ad utrumq
pertinit : et quod fugit et quod aditaliamuenit et bene addidit fatoneuide atur
autoaus acriminis patriam deseruis se. Aut nouuimperiui cupiditate profugus aui
ortenisedicitur qui procula sedibus suis uagatur quasi porrofugatus nulo
eamen it adifiniunt ut profugos eos dicant qui exclusi ne cessitate desuis sedib
adhuo uagantur et simul atqi in uenerint sedes nondicantur profugio sed exules
sedute umiq falsum e id amet profugus lectus .ẽ. quiiams edes locauit ut in luco¬
nopro fugiq agente uetus tagallorũ cacltae .i .n. hiberis et exul quia dhiuo
uagatfinut in sdiustio qui inullo certo exilio uagabantur adeo exilidm nums

Expanded text:
habitasse Siculos ubi est Laurolavinium manifestum est, sicut ipse alio loco dicit «Siculi habitasse Siculos ubi est Laurolavinium manifestum est, sicut ipse alio loco dicit «Siculi veteresque Sicani» et «gentes venere Sicanae saepius». FATO PROFVGVS ‘fato’ ad utrumque pertinet, et quod fugit et quod ad Italiam venit. Et bene addidit ‘fato’, ne videatur aut causa criminis patriam deseruisse aut novi imperii cupiditate. ‘Profugus’ autem proprie dicitur qui procul a sedibus suis vagatur, quasi porro fugatus. Multi tamen ita definiunt, ut profugos eos dicant qui exclusi necessitate de suis sedibus adhuc vagantur, et simul atque invenerint sedes non dicantur profugi, sed exules. Sed utrumque falsum est; nam et ‘profugus’ lectus est qui iam sedes locavit, ut in Lucano «profugique a gente vetusta Gallorum Celtae miscentes nomen Hiberis», et ‘exul’ qui adhuc vagatur, ut in Sallustio «qui nullo certo exilio vagabantur»; adeo exilium est ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
minit lucanus et gallica certus. limes ab ausoni disterminat arua colons. Vnde ap¬
paret athenorem non aditaliam uenis se sed ad galliam cis alpinam inqua uenetia ẽ
posteauuiero promotis usq ad alpesit aliae finibus nouita screauit errorem plerio
tomen quaestionem bancuolunt ex sequentib: solui ut uideatur obhoc ad didis seuirgl
adiauinalitora nesignificaret antenorẽ melior tamen c̃. superior expositiosita
liam ars quidem hoc exigit ut nominibus Prouinciarũ prepositiones ađ damuc
cutatums num quan tamen plerumq peruerso ordinelectum Ez namecce hooloco
dutraxit prouinfiat p̃positionemdicens it aliamuenit T ullius in uerrinis eadie
uerres : admes a namuenit promes sanãuenit sciendum .ẽ. usurpari ab auctorib
ras stilia autem pars curopȩ ẽ: italus enimrex siculorum profectus des iciliaut¬
nit adlocaquaesunt iuxta trbenim et ex nominesuo appellauit it aliams Ibi auti

Expanded text:
minit Lucanus et Gallica certus limes ab Ausoniis disterminat arva colonis. unde apminit Lucanus et Gallica certus limes ab Ausoniis disterminat arva colonis. unde apparet Antenorem non ad Italiam venisse, sed ad Galliam cisalpinam, in qua Venetia est. postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus, novitas creavit errorem. plerique tamen quaestionem hanc volunt ex sequentibus solvi, ut videatur ob hoc addidisse Vergilius 'ad Lavina litora', ne signifLIAM ars quidem hoc exigit, ut nominibus provinciarum praepositiones addamus, civitatum numquam. Tamen plerumque perverso ordine lectum est; nam ecce hoc loco detraxit provinciae praepositionem dicens ‘Italiam venit’ pro ‘ad Italiam venit’. Tullius in Verrinis «ea die Verres ad Messanam venit" pro Messanam venit. sane sciendum est usurpari ab auctoribus, ura. Italia autem pars Europae est; Italus enim rex Siculorum profectus de Sicilia venit ad loca quae sunt iuxta Tiberim, et ex nomine suo appellavit Italiam. Ibi autem
Abbreviated transcription (Latin):
toq: sub peditato maximus exercitus nnõs uestiuit aluit. armauit iuirum que
non dicit quemis ed circum stantiis ostendit aenean canopolisemus sermo ẽ: triaenĩ
significat aliquando laudo ut regemq: canebant. Aliquando diuino ut ipsacanasoro
ut in hoc loco nam propriae canto significat quia ctenutanda sunt carminastroiae
toia regio ẽ asiae iliumciuitas asiae. Plerumq: tamen usurpant poaetȩ et proci
ciuitate uł regionem uł prouinciam ponunt. ut iuuenalis et flaminis asiam ferroq
cadentem qui primus quaerunt multicura ȩnean primũ adit aliamuenis sedixerit¬
cumpaulo postdicat antenorem ante aduentũ aeneat fundas seciuitatem: Cons tatquidõ
sed habitatem porum ratione peritissime uirgilius dixit namq: illo tempore quo
aeneas aditaliamuenit finis erat italiae usq ad rubiconem fluuium Cuius rerme¬

Expanded text:
ntoque suppeditato maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit». VIRVM quem ntoque suppeditato maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit». VIRVM quem non dicit, sed circumstantiis ostendit Aenean. CANO polysemus sermo est. Tria enim significat: aliquando ‘laudo’, ut «regemque canebant»; aliquando ‘divino’, ut «ipsa canas oro»; aliquando ‘canto’, ut hoc loco. Nam proprie ‘canto’ significat, quia cantanda sunt carmina. TROIAE Troia regio est Asiae, Ilium civitas Troiae; plerumque tamen usurpant poetae et pro civitate vel regionem vel provinciam ponunt, ut Iuvenalis «et flammis Asiam ferroque cadentem». QVI PRIMVS quaerunt multi cur Aeneam primum ad Italiam venisse dixeritpaulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse civitatem. constat quidem, sed habita temporum ratione peritissime Vergilius dixit. namque illo tempore, quo Aeneas ad Italiam venit, finis erat Italiae usque ad Rubiconem fluvium: cuius rei me
Abbreviated transcription (Latin):
pertinet dixis se sufficiat nambi colicorũ et georgicorũ aliaratio ẽ : sciendum p̃
tulo carminis suicut puta armauirũ quaeca nolucanus bella perhaeematios. statius
fraternas acies alternaq regna: arma multiuarie disserunt cur ab armis uingiliis
coeperit omnes ta menin hanc sentire manifestum .ẽ. cumeum constet aliunde sumpsis¬
seprincipium sicut in p̃mis saeius uita mons tratum ẽ: per arma autem bellum signifi
cat et .ẽ. tropus metonrmia Namarma quibus in belloutimur. probello posuit sicut¬
toga qua in paceutimur propaceponitur. ut cicero cedant armatogae id .ẽ bel¬
lum paci armauirumq: figura usitata ẽ ut non eo ordine responde amus. quop¬
posuimus nã prius deerroribus aene aedicit. post debello hac autem figura etiam
in prosa utimur siccicero in uerrinis nams in eullo sumptunrõ copustunicis frum̃¬

Expanded text:
pertinet dixisse sufficiat, nam Bucolicorum et Georgicorum alia ratio est, licet eadempertinet dixisse sufficiat, nam Bucolicorum et Georgicorum alia ratio est, licet eademtulo carminis sui, ut puta «arma virumque cano», Lucanus «Bella per Emathios», Statius «Fraternas acies alternaque regna profanis». ARMA multi varie disserunt cur ab armis Vergilius coeperit; omnes tamen in hanc sententiam assentire manifestum est, cum eum constet aliunde sumpsisse princicat, et est tropus metontoga qua in pace utimur pro ‘pace’ ponitur, ut Cicero «cedant arma togae», id est ‘bellum paci’. ‘Arma virumque’ figura usitata est, ut non eo ordine respondeamus quo proposuimus; nam prius de erroribus Aeneae dicit, post de bello. Hac autem figura etiam in prosa utimur; sic Cicero in Verrinis «nam sine ullo sumptu nostro coriis, tunicis frume
Abbreviated transcription (Latin):
ducit. ut confirmat ips e uirgilius. a magnodimis sum nomen iulo Denumero librorũ
nulla hic questio ẽ. licet in aliis inueniatur auctoribus nam plautum alii dicunt uiginti
et una ifabulas scripsis se. alii qua draginta alii ci ordo quoque manifestus ẽ. licet
quidam super fluedicant secundum primum eẽ tertium secundum et primũ tertiũ
ldeo quia primo ilium concidit post errauit. aeneas. inde addidonis regna ꝑuenit : Nes¬
cientes hanc eẽ artem poeticã ut a mediis incipientes. per narrationem primared¬
damus et nonnum quã futura p̃occupemus. ut peruaticinationem quod etiam hora¬
tius sio p̃cipit in artepoetica. ut iamnuncdicat iam nunc debentia dici pleraq: diffe¬
rat et presens in tempus omittat. Vn de constat perite fecis se uirgilium solã super¬
se st̃ explanatio quae insequenti expositione probabitur: haec quantum ad eneidem

Expanded text:
ducit, ut confirmat ipse Vergilius a "magno demissum nomen Iulo" . de numero librorum ducit, ut confirmat ipse Vergilius a "magno demissum nomen Iulo" . de numero librorum nulla hic quaestio est, licet in aliis inveniatur auctoribus; nam Plautum alii dicunt unam et viginti fabulas scripsisse, alii quadraginta, alii centum. ordo quoque manifestus est, licet quidam superflue dicant secunideo quia primo Ilium concidit, post erravit Aeneas, inde ad Didonis regna pervenit, nescientes hanc esse artem poeticam, ut a mediis incipientes per narrationem prima reddamus et non numquam futura praeoccupemus, ut per vaticinationem, quod etiam Horatius sic praecepit in Arte Poetica «ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, pleraque differat et praesens in tempus omittat». Vnde constat perite fecisse Vergilium. Sola superest explanatio, quae in sequenti expositione probabitur. Haec quantum ad Aeneidem
Abbreviated transcription (Latin):
udebis it dm orbo densunstotiens sudart sangune lius incom a nana et sinull
cemorbile nom en feminer inpoena e. habet hacouse coria lamdemelt neuis abt¬
saes nomen lit siomenisemi merentis laudabor poenas de nobumq eeples semnteitu
Cum mibiss enon ant cinatil s stitulus e aeneis derauatiuum uemen as cenea nt etheo
Nam ẽ in etrumheroicũset actus mixtus : ubi et poetalo quitur et alios inducit loquentes
est autem eroicum quod constat ex diuinis humanisq ꝑsonis continens uera cumfictis
namtenean ad italiamuenis se manifestum ẽ uenerem uero locutã cumiouemis sum uemer¬
curium constat. eẽ conpositũ : sẽ autemscilus grandiloquus qui constat altos ermone mag¬
nisq: sententiis. Scimus enimtria. eẽ genera dicendi humile: medium. grandiloquũ : Inten¬
tio uirgilii haec ẽ homerũ imitari et augustum laudare a parentib: Nã que .ẽ. filus
atiae quae nata .ẽ. deuilia sorore caesaris : Iulius autem caesar auilo aeneae originẽ

Expanded text:
erit igni? Dardanium totiens sudarit sanguine litus? Non ita. Namque etsi nullum memorabile nomen feminea in poena est habet haec victoria laudem, extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis laudabor poenas, animumque explesse iuvabit cum mihi se non ante oculos». Titulus est Aeneis, derivativum nam est metrum heroicum et actus mixtus, ubi et poeta loquitur et alios inducit loquentes. est autem heroicum quod constat ex divinis humanisque personis, continens vera cum fictis; nam Aeneam ad Italiam venisse manifestum est, Venerem vero locutam cum Iove missumve Mercurium constat esse conpositum. est autem stilus grandiloquus, qui constat alto sermone magnisque sententiis. scimus enim tria esse genera dicendi, humile medium grandiloquum. intentio Vergilii haec est, Homerum imitari et Augustum laudare a parentibus; namque est filius Atiae, quae nata est de Iulia, sorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem
Abbreviated transcription (Latin):
centib dixit laus lociẽ qui semper flore uestitur pertis Sertũ et serta cumnibil adicit
dicimus ut hocloco item alibi expressius serta procultantũ capiti delapsa ucebant Siu¬
tum sertos dixero addoflores sisertas addo coronas ut lucinus accipiunt sertas nas¬

Expanded text:
ecentibus’ dixit laus loci est, qui semper flore vestitur. SERTIS ‘sertum’ et ‘serta’, cum nihil adicitur ecentibus’ dixit laus loci est, qui semper flore vestitur. SERTIS ‘sertum’ et ‘serta’, cum nihil adicitur dicimus, ut hoc loco; item alibi expressius «serta procul, tantum capiti delapsa, iacebant». Si autem ‘sertos’ dixero, addo ‘flores’, si ‘sertas’, addo ‘coronas’, ut Lucanus «accipiunt sertas na
Abbreviated transcription (Latin):
do e aTuenus dea obscuro aere nebula cuius difinitio ẽ sircumdea Fudito figupaee te
mesisiꝰ uꝙ̃ fit cum secto uno sermone aliquid in terponimus ut alibi septem subie tuo
trioni sed hoctolerabile ẽ in sermone conposito ceterũ simplicinimis ẽ asperũ qual
tamen faciebat antiquitas ut saxocere comminuit brum Aut ueniendi poscere
causas Scilicet n ȩ saepe narrando crebrũ patiatur dolorem unde melius adao¬
nean refertur medio sic inter fata dolore ẽ ⁊psa paphum ciuitatem erprissubli¬
mis: Diuino incessũ laeta propriũ ueneris epithecon: Sabeo arabico a habice au¬
tem tres sunt inferior petro deseudaemon. in quapopuli sunt sabei apud quos nascitur
calent a sr a ecce unde supradixit h aud a equidem talf dignor honore quod autem t̃¬

Expanded text:
ordo est ‘at Venus dea’. OBSCVRO AËRE nebula, cuius definitio est. CIRCVM DEA FVDIT figura est ordo est ‘at Venus dea’. OBSCVRO AËRE nebula, cuius definitio est. CIRCVM DEA FVDIT figura est tmesis, quae fit cum secto uno sermone aliquid interponimus, ut alibi «septem subiecta trioni». Sed hoc tolerabile est in sermone composito, ceterum in simplici nimis est asperum; quod tamen faciebat antiquitas, ut «saxo cere comminuit brum». AVT VENIENDI POSCERE CAVSAS scilicet ne saepe narrando crebrum patiatur dolorem. Vnde melius ad Aenean refertur «medio sic interfata dolore est». IPSA PAPHVM civitatem Cypri. SVBLIMIS divino incessu. LAETA ecce proprium Veneris epitheton. SABAEO Arabico. Arabiae autem tres sunt: inferior, petrodes eudemon, in qua populi sunt Sabaei, apud quos nascitur CALENT ARAE SERTISQVE RECENTIBVS HALANT ecce unde supra dixit «haud equidem tali me dignor honore». Quod autem ‘r
Abbreviated transcription (Latin):
tiones quarũ unapars plenaẽ quaesi conuertantur habent aliquid superfiuũ insulus¬
tio intugurio mulieris ancillȩ bene addiđ ancillȩ atsidicas in tugurio analle mulie¬
ris erit super fluũ mulieris Ierit sũ perfluum mulieris Iancilla enim et conditionẽ os¬
tendit et sexum item reserat practoribus nota solis hoc suffecerat male ego addidit g¬
norebatur aceteris quod si conuertas nihil eẽ superfiuum inuenitur Falibus incu¬
sat incusare propriat ẽ superiorem arguere ut interentio pater ad filauma quidie
incusas ditipbo accusa re uero uel parem uel superiorem ut in eoder ad mauttũ us
me miseram quaenunc quã obcausam accuser nescio et hoc ꝑroprise titisi tlieot ora
male ista corrum pat sciendum tamenẽ terrentiũ propter solam propridetatem om¬
nibus comicis ẽẽ praepositũ quibus ẽ quantũ adcetera spectat inferior : Atcienus

Expanded text:
tiones quarum una pars plena est, quae si convertantur, habent aliquid superfluum, ut in Sallustiones quarum una pars plena est, quae si convertantur, habent aliquid superfluum, ut in Sallustio «in tugurio mulieris ancillae» bene addidit ‘ancillae’; at si dicas ‘in tugurio ancillae mulieris’, erit superfluum ‘mulieris’; ancilla enim et condicionem ostendit et sexum. Item «res erat praetoribus nota solis» hoc suffecerat; male ergo addidit «ignorabatur a ceteris». Quod si convertas, nihil esse superfluum invenitur. TALIBVS INCVSAT ‘incusare’ proprie est superiorem arguere, ut in Terentio pater ad filium «quid me incusas, Clitipho», ‘accusare’ vero vel parem vel superiorem, ut in eodem ad maritum uxor «me miseram, quae nunc quam ob causam accuser nescio». Et hoc proprietatis est, licet usus male ista corrumpat. Sciendum tamen est Terentium propter solam proprietatem omnibus comicis esse praepositum, quibus est quantum ad cetera spectat inferior. AT VENVS
Abbreviated transcription (Latin):
siq comȩ. Aut unguento deorũ oblitae hoc ẽ ambrosie. aut certe ab usiue dixit diuinae
comae is pirauere Exalauerunt uestis defuxit Quia dixit suprasinus collsta fluomchleri
Sene uera dequa ante dubita batur s alitre magnouit: Nunc matrem cognoset etam deanios
insecundo cummibi senonante oculis tamcaram uidendam obtulit malti tamen uolunt in boc
ipsoloco sacpe cum eẽ deceptum ut in habitu in in terrogatione in responsionemq: iinau
ad serens om̃ nemeorũ honorem dexterarũ constit isse uirtutũ obquam rem hac seuenera
bantur corporis parte iueras audire etreddu Sunt multȩ reciprocae elocutiones utda
loco sunt multae unius partis utriq sufficientes ut tenemur amicitus ridiculũ eniea
si addas mutuis cum amicitiaẽ utrũq significent sicut fronto testatur item sant elocu¬

Expanded text:
SIAEQVE COMAE aut unguento deorum oblitae, hoc est ambrosia, aut certe abusive dixit ‘divinae SIAEQVE COMAE aut unguento deorum oblitae, hoc est ambrosia, aut certe abusive dixit ‘divinae comae’. SPIRAVERE exhalaverunt. DEFLVXIT quia dixit supra «sinus collecta fluentes». VERA bene ‘vera’ de qua ante dubitabatur. MATREM AGNOVIT nunc matrem cognoscit; nam deam esse in secundo "cum mihi se non ante oculis tam clara videndam obtulit" . multi tamen volunt in hoc ipso loco saepe eum esse deceptum, ut in habitu, in interrogatione, in responsione, in auguadserens «omnem eorum honorem dexterarum constitisse virtute». Ob quam rem hac se venerabantur corporis parte. VERAS AVDIRE ET REDDERE VOCES? sunt multae reciprocae elocutiones, ut hoc loco. Sunt multae unius partis utrique sufficientes, ut ‘tenemur amicitiis’, ridiculum enim est si addas ‘mutuis’, cum amicitiae utrumque significent, sicut Fronto testatur. Item sunt elocu
Abbreviated transcription (Latin):
saxa: capere Eligere ut ante locum capies oculis : Stridentibus alis Signũ augurii ẽ Cetu
dicit plinius secundus innaturali historia omnes aues collilongioris aut recto ordine
uolare ut pondus capitis praecedentis cauda sustentet unde et prima plerũq deficiens re¬
lcto loco incipit eẽ postrema. aut in coetu seomnes inuicem sustinere hoc autem uolatu
iitantur litteras quasdam unde etlucanus et turba taperit dispersis littera pennis : san¬
isque dedere ad lusit ad nacittos : Puppesque tuae ꝑubes que tuorũ tropus sinec doche aꝑ
t totum significat ut terrentius olepidum capuđ idẽ lepidus homo Hostia proprixe
stia dicuntur exitus fluminum sed modo ab usust̃ quia plerũq hostia ipsa proportus
ertens sesub audis. hocẽ cum auerteretur uttum prora uertit : Rosea pulchra sambro¬

Expanded text:
saxa». CAPERE eligere, ut «ante locum capies oculis». STRIDENTIBVS ALIS signum augurii est. COETV saxa». CAPERE eligere, ut «ante locum capies oculis». STRIDENTIBVS ALIS signum augurii est. COETV dicit Plinius Secundus in Naturali Historia omnes aves colli longioris aut recto ordine volare, ut pondus capitis praecedentis cauda sustentet - unde et prima plerumque deficiens relicto loco incipit esse postrema - aut in coetu se omnes invicem sustinere. Hoc autem volatu imitantur litteras quasdam, unde et Lucanus «et turbata perit dispersis littera pennis». CANTVSQVE DEDERE adlusit ad nautas. PVPPESQVE TVAE PVBESQVE TVORVM tropus synecdoche; a parte totum significat, ut Terentius «o lepidum caput», id est lepidus homo. OSTIA proprie ‘ostia’ dicuntur exitus fluminum, sed modo abusus est, quia plerumque ostia ipsa pro portu sunt. AVERTENS ‘se’ subaudis, hoc est cum averteretur, ut «tum prora avertit». ROSEA pulchra. AMBRO
Abbreviated transcription (Latin):
lue non nisi regibus dant quianumquam singulae uolant sicut rex numquã solus ince¬
dit unde ẽ in sexto maternas agnouit aues per transitũ ostendit regis auguriũ itẽ
ergni nullis dant nisinautis sicut lectũ ẽ in hor nsthogonia crgnus in augurus nau¬
ns gratisimus ales hancoptant semper qui anumquã mergitur undis : letantes post
periculum Agmine uolatu impetu. agmen autem apud uirgilium ẽ cuius libet rei in¬
petus ut illi agmine certo et uocat agmina seua sororũ Iouis ales Aquila quȩ in tute la
ouis ẽ quiadicitur dimicante  contragigantes fulmina ministrasse quodideo fingitur
quia pernaturã nimu ẽ caloris ad eo ut etiam ouaquibus supersidet possit quoquere ni¬
suad moueat gagaten lapidem frigidissimũ ut testatur lucanus feta tepefacta sub alite

Expanded text:
bae non nisi regibus dant, quia numquam singulae volant, sicut rex numquam solus incebae non nisi regibus dant, quia numquam singulae volant, sicut rex numquam solus incedit; unde in sexto «maternas agnovit aves» per transitum ostendit regis augurium. Item cygni nullis dant nisi nautis, sicut lectum est in Ornithogonia: «cygnus in auguriis nautis gratissimus augur; hunc optant semper, quia numquam mergitur undis». LAETANTES post periculum. AGMINE volatu, impetu. ‘Agmen’ autem apud Vergilium est cuiuslibet rei impetus, ut «illi agmine certo» et «vocat agmina saeva sororum». IOVIS ALES aquila, quae in tutela Iovis est, quia dicitur dimicanti ei contra Gigantas fulmina ministrasse; quod ideo fingitur, quia per naturam nimii est caloris, adeo ut etiam ova quibus supersidet possit coquere, nisi admoveat gagaten lapidem frigidissimum, ut testatur Lucanus «feta tepefacta sub alite
Abbreviated transcription (Latin):
culũ in latum ab aquila :uersis Aquilonibus Quia post̃ quã ad a fricam iter uerterant
aduersus ante aquilo coepit esse pros perrimus :nifrus tra iauel prosperior auguri
um uani d.p. hoc ad confirmandum errorẽ aeneae dixit nediuinando ee crederet᷑
quod autem dicit uani parentes autrppallage ẽ idẽ uanum auguriũ ut dȩreclas sib:
austros et ibant obscurt sola sub nocte proipsi soli per obscuram noctem. aut certe
uani parentes quires falsas et in anes docent et perhoc decpere plerumq ostendit
auguria multiuolunt adnimium hoc amorem parentũ referri qui teneritudine af¬
fectus etiam super flua liberos docent : Byssenos cignos cignos nauibus comparat aqui¬
lm tempestati. Inauguriis autem considerande sunt non solum aues sed etiã uolatus ut
n prae petibus et cantus ut in oscinibus quia nec omnes nec omnibusdant auguria ut colũ¬

Expanded text:
culum inlatum ab aquila. VERSIS AQVILONIBVS quia, postquam ad Africam iter verterunt, culum inlatum ab aquila. VERSIS AQVILONIBVS quia, postquam ad Africam iter verterunt, adversus ante Aquilo coepit esse prosperrimus. NI FRVSTRA AVGVRIVM VANI DOCVERE PARENTES hoc ad confirmandum errorem Aeneae dixit, ne divinando dea esse crederetur. Quod autem dicit ‘vani parentes’, aut hypallage est, id est vanum augurium, ut «dare classibus austros» et «ibant obscuri sola sub nocte» pro ‘ipsi soli per obscuram noctem’; aut certe ‘vani parentes’ qui res falsas et inanes docent, et per hoc decipere plerumque ostendit auguria. Multi volunt ad nimium hoc amorem parentum referri, qui teneritudine adfectus etiam superflua liberos docent. BIS SENOS CYGNOS cygnos navibus comparat, aquilam tempestati. In auguriis autem considerandae sunt non solum aves sed etiam volatus, ut in praepetibus, et cantus, ut in oscinibus, quia nec omnes nec omnibus dant auguria, ut colum
Abbreviated transcription (Latin):
nem steorsecundo quisquis es amissos hincia mobliuis ceregraios hocẽ qualibet ratos
contranos belnsuscepenis Naud credo in uisus coelestibus. Li totes figura ꝑ contrurium
inificans idẽ credote cẽ carissimum superis ut supramihiussa cipesscrefas ẽ. Cae
lestibus autem secundum phrtagoram et precipuae platonem dixit qui confirnane u¬
uos et superis caros mortuos uero inferis unde et uirgilius depallante. et nilsam
cael estibus ullis debentem item contrauos omihi manes esteboni quoniam saperis aues¬
iplicidam carpebat membra quie tem T yriam cartaginem a colonis adueneris urbem
istero logiaut supra : Pergemodo tantum modo hocẽ haectibi solasit cura nam liberatae
sant naues s Perfer imperatiuus modus ẽ ut fercineres a marylli foras :Reduces proprie
reduces dicuntur qui pericula euadant sic infra ut reduces illiludunt scilicet post peri¬

Expanded text:
inem’. Item in secundo «quisquis es, amissos hinc iam obliviscere Graios», hoc est ‘qualibet ratione inem’. Item in secundo «quisquis es, amissos hinc iam obliviscere Graios», hoc est ‘qualibet ratione contra nos bella susceperis. havd credo invisus caelestibus litotes figura per contrarium significans, id est credo te esse calestibus’ autem secundum Pythagoram et praecipue Platonem dixit, qui confirmant vivos esse superis caros, mortuos vero inferis. unde et Vergilius de Pallante "et nil iam caelestibus ullis debentem" , item contra "vos o mihi manes este boni, quoniam superis averut «et placidam carpebant membra quietem». TYRIAM Carthaginem a colonis. ADVENERIS VRBEM hysterologia ut supra. PERGE MODO tantummodo, hoc est ‘haec tibi sola sit cura, nam liberatae sunt naves’. PERFER imperativus modus est, ut «fer cineres, Amarylli foras». REDVCES proprie ‘reduces’ dicuntur qui pericula evadunt; sic infra ut «reduces illi ludunt», scilicet post peri
Abbreviated transcription (Latin):
dias intercedes exultat ama tonsqedia maton namuulsca fuit : Peragro Perbabet ai¬
centum nama longa quidem ẽ. sed nonsolida positione Mutaenim et liquida quo tiens po¬
nuntur mecram uiuant non accentũ : europa atq asia pulsus. aut orbem intrespantes d
uusitet ab solutum ẽ aut sicuro pamitantum et asiam intellegimus inuidiose locatus t̃
ut su prauenus cunctus obitaliam terrarũ dauditur orbes quasi cum indignatione
dicatper troiam asia careo peritaliã europadeniq nompas sauenas eius interrupit que¬
relas poloret aut narrantis aeneae aut certe suo dolore aequũ enim ẽ malis filii etũ
ipsam moueri : Quisquis es pleraq pertoncessionem sit tradit poeta ut agmentũ ficutusca
Hocboco audierat uenas sumpius aeneas fima super t eranotus et cetera dicit tamenquis¬
quis es boc t̃ etiam sibaec intes non sint hic tamen constat cẽ felicem quod uenisti cartas¬

Expanded text:
dias inter caedes exultat Amazon" , quasi Amazon; nam Vulsca fuit. peragro per habet acdias inter caedes exultat Amazon" , quasi Amazon; nam Vulsca fuit. peragro per habet accentum; nam 'a' longa quidem est, sed non solida positione; muta enim et liquida quotiens ponuntur metrum iuivisit et absolutum est, aut si Europam tantum et Asiam intellegimus invidiose locutus est, ut supra Venus «cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis», quasi cum indignatione dicat ‘per Troiam Asia careo, per Italiam Europa’. Denique non passa Venus eius interrupit querelas. DOLORE EST aut narrantis Aeneae aut certe suo dolore; aequum enim est malis filii etiam ipsam moveri. QVISQVIS ES pleraque per concessionem sic tradit poeta, ut augmentum faciat. Sicut hoc loco audierat Venus «sum pius Aeneas, fama super aethera notus» et cetera, dicit tamen ‘quisquis es’, hoc est, ‘etiamsi haec in te non sint, hinc tamen constat esse felicem, quod venisti Carthag
Abbreviated transcription (Latin):
supraillud ẽ quod continet unde ẽ humilẽ q uidemus italiam Matredea monstrante
uiam Hoc loco per transitũ tangit historiã quã perlegem artis poeticae aper tenonport
ponere nam uarro in secundo diuimarũ dicit ex quo detroiaẽ egressus aeneas ueneris cũ
perdiem cotidiae stellã uidisse donec agrum laurentẽ ueniret in quo eam noncudit ul¬
terius quare terras cognouit eẽ fatales unde uirgilius hoc loco matre deamons trante
uiam item nusquã abero edã qua eiugis summae surgebat lucifer id aequod autemidre¬
mus cũ poctica arte prohiberi ueaperte ponat historiã centũ ẽ lucanus namq ideo in na¬
mero poctarũ cẽ non meruit. quia uidetur historiã composuis se nom poema qbata fata
tera notus Facit autem hoc frequenter uirgilius ut hanc particulã sub trabat ut adme¬

Expanded text:
supra illud est quod continet; unde est «humilemque videmus Italiam». MATRE DEA MONSTRANTE supra illud est quod continet; unde est «humilemque videmus Italiam». MATRE DEA MONSTRANTE VIAM hoc loco per transitum tangit historiam, quam per legem artis poeticae aperte non potest ponere. Nam Varro in secundo humanarum dicit ex quo de Troia est egressus Aeneas Veneris eum per diem cotidie stellam vidisse, donec ad agrum Laurentem veniret, in quo eam non vidit ulterius; qua re terras cognovit esse fatales. Vnde Vergilius hoc loco ‘matre dea monstrante viam’, item «nusquam abero» et «iamque iugis summae surgebat Lucifer Idae». Quod autem diximus eum poetica arte prohiberi ne aperte ponat historiam, certum est. Lucanus namque ideo in numero poetarum esse non meruit, quia videtur historiam composuisse, non poema. DATA FATA thera notus'. facit autem hoc frequenter Vergilius, ut hanc particulam subtrahat, ut "at me
Abbreviated transcription (Latin):
hinc multo cane a pros in obstantes plagas : ltaliam qua aero: hocloco distirguendũ ẽ nansi
iunxeris patriã non procedit patria enimidẽ ciuitas in prouintia ẽẽ potest non tamen ut ip¬
sa prouintia patraasit licet in falustio lectũ sit his panã sibi antiquã patriã eẽ sedillic
ad laudem pertinet s adueritatem triaergodicit prouintiã : quaero hocẽ. italiam patriã
hoce coritũ tusciae ciuitatem unde dardanus fuit :Genus abioue ideo qui a exelectra etio¬
ue dardanus iasiusq natisunt dardanus autem auctor ẽ troiȩ et bene atria interuogata ro¬
pondet quiesset unde uenis set quotenderet : Frigiũ ȩquor idẽ helles pontũ Nonsscendiu
bene conscendi secundũ physicos quidicunt terram inferiorem eẽ quia omne quod contine

Expanded text:
hinc multa cane apros in obstantes plagas». ITALIAM QVAERO hoc loco distinguendum est; nam si hinc multa cane apros in obstantes plagas». ITALIAM QVAERO hoc loco distinguendum est; nam si iunxeris ‘patriam’ non procedit. Patria enim, id est civitas, in provincia esse potest, non tamen ut ipsa provincia patria sit, licet in Sallustio lectum sit «Hispaniam sibi antiquam patriam esse»; sed illic ad laudem pertinet, non ad veritatem. Tria ergo dicit: ‘provinciam quaero’, hoc est ‘Italiam’; ‘patriam’, hoc est Corythum, Tusciae civitatem, unde Dardanus fuit; ‘genus ab Iove' ideo, quia ex Electra et Iove Dardanus Iasiusque nati sunt, Dardanus autem auctor est Troiae. Et bene ad tria interrogata respondet, qui esset, unde venisset, quo tenderet. PHRYGIVM AEQVOR id est Hellespontum. CONSCENDI bene ‘conscendi’ secundum physicos, qui dicunt terram inferiorem esse quia omne quod continetur