comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tet. ut sine ulla maligna su¬
spitione alat᷑ patꝰ.⁊elucet᷑. Quã¬
ius aũt p̃tor recusantẽ apd̾ se
ecducari ũ polliceat᷑. se coactuꝵ:
actam̃ q̃stioĩs est. andeb̾at. ⁊̃ in¬
uitũ coge̾. ut puta nb̃tũ. parẽ¬
tẽ. uł q̃ aliũ de affinb ꝯgnatis¬
cẽ cẽte ñ maledicet᷑. silegatanꝰ. x
hrs educationẽ recuset. testam
dati qd̾ ita demũ placuit.si id cir¬
co sit relictũ. Cerm̃ si eẽt relicturꝰ᷑.
⁊̃ si educationes recusatuꝵ sciret.
ñ denegabit᷑ ei actio.⁊ itadiuus
d̾ł.. Officio uidicis qui iutele
cognoscit. ꝯgruit. reputatioẽs uł¬
fittẽ. ut puta si dicat impẽclis¬
se malim̃ta pupilli. uł discipli¬
nas. Modus aũt siquid̾e p̃tor ãbi¬
tratus est. is ẜuari debr.q̃ p̃tor
statint. si uo p̃tõ ñ ẽ aditus ꝓ

Expanded text:
tet, ut sine ulla maligna suspicione alatur partus et educetur. Quamvis autem praetor recusantem apud se educari non polliceatur se coacturum, attamen quaestionis est, an debeat etiam invitum cogere, ut puta libertum, parentem vel quem alium de adfinibus cognatiscere. Certe non male dicetur, si legatarius vel heres educationem recuset testamendati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita divus dicis, qui tutelae cognoscit, congruit reputationes mittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli uel disciplinas. Modus autem, si quidem praetor arbitratus est, is seruari debet, quem praetor statuit: si uero praetor non est aditus,
Abbreviated transcription (Latin):
dig ditutor pupilioauictõitatẽ
admortis cã cõatiom. accõmodaũt:
antutele iudicio teneat᷑. at te¬
mĩ eũ. Nã sicuti testam̃ti factio in
sine. rep̃bensione. tutor an auc¬
torsit pupillo add minuendedẽ
creto scł int̃ueniente ueluo si
mat̾. aut soroi q̃ alit̃ se ñ posst̃ tu

Expanded text:
i tutor pupillo auctoritatem ad mortis causa donationem accommodaverit, an tutelae iudicio teneatur. et ait teneri eum: nam sicuti testamenti factio, insine reprehensione tutor auctor fit pupillo ad deminuendum, decreto scilicet interveniente: veluti si matri aut sorori, quae aliter se tu
Abbreviated transcription (Latin):
uł int̃cedat. It sup̃tus sitis tu¬
tor reputabit.⁊ matica. si erof¬
fõ necẽẽ habuit. aliquo excurrẽ.
ꝓficisci. ¶Nũc tͣctaemꝰ. sipluẽs
tutelã pupilli ãmĩstraua̾t. ꝓqͣ¬

Expanded text:
 intercedat. Item sumptus litis tutor reputabit et viatica, si ex officio necesse habuit aliquo excurrere vel proficisci. Nunc tractemus, si plures tutelam pupilli administra
Abbreviated transcription (Latin):
finita ad mĩstratiꝯ. Cetm̃ siꝑi¬
culũ substinet᷑ cessat̾ioĩs. ꝑuto
ei impiltãdã. qͦ eã tutelã Idem
euenire pot. siduob testam̃tis.
cũ hab̾et tres tutelas. tutor datꝰ
tutela. s adite uiclitatis. uł ꝯ¬
dictiõĩs existñtis. ¶ Iuã qͦ ei sit
differrentia tutelaꝵ d̾qͥb diximꝰ
sit̃tia ⁊ q̃rta sit d̾lata. licet inq̃r¬

Expanded text:
inita administratio: ceterum si periculum sustineat cessationis, puto ei imputandam eam quoque tutelam. Idem euenire potest, si duobus testamentis, cum haberet tres tutelas, tutor datustutela, sed aditae hereditatis uel condicionis existentis. Illa quoque erit differsi tertia et quarta sit delata, licet in quar
Abbreviated transcription (Latin):
aut cua̾toͬes testam̃to d̾dit. qͣ uis¬
iur̃ publico poter̃ excusarinẽd̾
bat. duob pupilł dui̾sis dec̾tis
datus ẽ. qͥ potint excusari. ⁊ pͣqͣ¬
cãs excusatioĩs allegaret. unus
expupili qͦꝵ iam tutelã ãmĩ¬
strabat decefsit. ubi desut. ei ꝯ¬
petẽ excusatio: statĩ tenuit᷑ eũ
tutorẽ. et ante q̃ excuset. potu¬
it ergoꝰ tutela eiꝰ. ꝗ nũc qͣrtolcco
inuenit᷑ excusari. S cũ ñ sit ex

Expanded text:
es testamento dedit. quiure publico poterunt excusari, ne dtrabat, duobus pupillis diversis decretis datus est qui potuit excusari, et pas excusationis allegaret, unus ex pupillis, quorum iam tutelam administrabat, decessit, ubi desiit ei competere excusatio, statim tenuit eum ptutor est et antequam excusetur. potuit ergo tutela eius, qui nunc quarto loco invenitur, excu
Abbreviated transcription (Latin):
aR. Legatariꝰ qͥ rogatꝰ ẽ. alii oẽ¬
legatũ restituere. si malu̾it se
excus are atutela. legatũ ꝓpt̃ fi¬
dĩ ꝯmissariũ ꝯsequit᷑ gũ similis
ẽ qͥ defalso egit. uͭ obtrinnt.

Expanded text:
arum Legatarius, qui rogatus est alii olegatum restituere, si maluit se excusare a tutela, legatum propter fideicommissarium consequitur: cui similis est, qui de falso egit nec optinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
pei deħ̾e. nͥ si aũt sibi ip̃i uulnã ista
fecer̃. data oꝑa nepimirẽt. aut
¶talia uulna̾ isti acceper̾. ut pꝰs⁊̃
nicͥominꝰ opẽ ferre. siuoluiss.¬
¶Si dñs mortifere uultãt᷑ suꝑ¬

Expanded text:
eis debere, nisi si aut ipsi sibi uulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut ‹t›alia uulnera isti acceperunt, ut possent nihilo minus opem ferre, si uoluissent.Si dominus mortifere uulneratus su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinet. nã ei ñ parcit. qui eodem
uos. dñis auxiliũ ferre ostñõ.¬
¶Siquis inuilla agens. cccis sit.
plusꝗͣ tͣiquũ ẽ. si forte diffusa
late p̃dia nt̃. d̾ om̃ib qui mnea re¬
gione fuert̃. ẜuiss. q estiom̃¬

Expanded text:
continet: nam ei non parcit, qui eodem eruos dominis auxilium ferre, ostendit.Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in ea regione fuerint seruis et quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stiom̃ habitã. possut᷑. ¶Nisi sibi
tuer̃q eũ inseuientẽ ꝓhib̾e: pena
afficiant᷑. Suõ ñ potuer̃ uibent᷑.
s tedio mte. uł inpatiẽtia doloris.
sibi manꝰ intulit. eiꝰ testm̃ aꝑiri.
⁊ ꝑrecitari. mortis casꝰ ñ inpedit.¬
It̃ illud sciend̾ ẽ. nͥ ꝯstet aliq̃ eẽ ꝙ

Expanded text:
stionem habitam possunt.Si sibi tueruntque eum in se saeuientem prohibere, poena adficiantur, si uero non potuerunt, sed taedio uitae uel inpatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.Item illud sciendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
it. E neq uxore occisa. neq mari¬
tod̾ ẜius soceri questiom̃ h̃iaãe se¬
recte dixit. ¶ Ecissoꝵ appllati¬
scełe sũt int̃fecti. ut puta ingula¬
tũ. Strangulatũ. p̃cipitatũ. uł sa¬
aliquo telo necͣatũ. Qd̾ siquisputa

Expanded text:
it.Sed neque uxore occisa neque marito de seruis soceri quaestionem habendam serecte dixit.Occisorum appellaticaedem sunt interfecti, ut puta iugulatum strangulatum praecipitatum uel saalio telo necatum.Quod si quis puta
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝓpo. recte ꝯtͣc̃tũ. si ñ exat aliũ in
broitate. nũdebitũ exsoluss ¶ du¬
ob lib̾tis sticho ⁊ bẽd̾ hr̃dib insti¬
tuns. ita cauit. fundũ cõnelianũ.
denoĩe meoꝵ exire ueto. unus
qx hr̃dib stichꝰancillã aretusam.
tẽ suã fundi legauit: ¶ Que ro
ficiũ. denoĩe m̃eo exire. s adĩnaᷤᷤ¬

Expanded text:
n erat aliud in hereditate, unde debitum exsoluisset.Duobus libertis Sticho et Erote heredibus institutis ita cauit: 'fundum Cornelianum de nomine meorum exire ueto': unus ex heredibus Stichus ancillam Arescusam rtem suam fundi legauit: quaero, aficium de nomine meo exire, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
exhis filiis mortuo. uxor ꝑ epłam
petit. asu ꝑstite filio. uti q̃n pãtẽ
dimidiã dũ taxat dotis exigẽt.ea
ꝯtẽptus ẽtit. altãm aũt pãtẽ. apd̾̃
maritũ eiꝰ remane̾ ꝯcedat. quesi¬

Expanded text:
ex filiis mortuo uxor per epistulam petit a superstite filio, uti quandoque partem dimidiam dumtaxat dotis exigeret et ea contentus erit, alteram autem partem apud maritu
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾cebat᷑. nonos debitores amplaꝵ
pecuniaꝵ fecit. ꝯ in pͥmo resquos
pat̃ exiguaꝵ fortimaꝵ habebat.
b ꝓꝑe. om̃is sub̾a. ħłndarii eẽnt.
quesitũ ẽ anbuic filio. eoꝵ nõmũ.
que ip̃e fecit. p̃ceptio p̃mittẽdi ẽ.

Expanded text:
ercebatur, nouos debitores amplarum pecuniarum fecit et in priores, quos pater exiguarum fortunarum habebat, e omnis substantia kalendarii esset. quaesitum est, an huic filio eorum nominum, quae ipse fecit, praeceptio permittenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ calefactioniss p̃bitiõis honꝰ.
d̾ his qͦ sensisse. qui ad cotidi anã
tutelã ꝑtineat᷑. quib balnea. aut
instituant᷑. aut demiq int̃solitas
cessationũ uices ꝑari. purgariq.
ut abiles adlauandũ fieret᷑. sunt
solute. ¶Ap̃ scenolã claudiꝰ no

Expanded text:
 calefactionis et praebitionis onus de his quoque sensisse, qui ad cottidianam tutelam pertineant, quibus balineae aut instruuntur aut denique inter solitas cessationum uices parari purgarique, ut habiles ad lauandum fierent, sint solitae. 36 Apud Scaeuolam libro
Abbreviated transcription (Latin):
¶Codicilł ꝯfirmatis itacauit. tibũ¬
tib municipib mĩs amantissi¬
mis q ie: scitis balneũ uilianũ
m̃ctũ domui mee: ita ut publi¬
co exsĩptu lr̃dũ meoꝵ ⁊ diligẽ¬

Expanded text:
.Codicillis confirmatis ita cauit: 'Tiburtibus municipibus meis amantissimisque scitis balineum Iulianum iunctum domui meae, ita ut publice sumptu heredum meorum et dilige
Abbreviated transcription (Latin):
to. filiꝰ amatre iiigrainͣt. sianibo
capue habitass legatũ mam de¬
debitũ iri. quo una habita ssr̃.qͣn¬
tolib  tp̃r trelatiꝰ ait ind̃amꝰ. an
his uerłi. dũ cũ filio mõcapue eĩt.

Expanded text:
dato': filius a matre migrauit. si ambo Capuae habitassent, legatum matri dedebitu iri, quo una habitassent quantolibet tempore: Trebatius ait. uideamus, an his uerbis 'dum cum filio Capuae erit'
Abbreviated transcription (Latin):
urbanũ. aut domũ maĩorẽ. hr̃s eiꝰ
pignoraret: aut ullomodo auena¬
ret. filia eiꝰ hr̃s scͥpta. h̃dẽ. reliquid
filiã suã. neptẽ pͥmi pilaris. que
easdem res diu possedit. ⁊ decedes:
extraneos scͥꝑsit nr̃s. quesitũ est.
an ea p̃dia ext̾nens hr̃s haberet.

Expanded text:
ur banum aut domum maiorem heres eius pigneraret aut ullo modo alienaret: filia eius heres scripta heredem reliquit filiam suam neptem primipilaris, quae easdem res diu possedit et decedens extraneos instituit heredes. quaesitum est, an ea praedia extraneus
Abbreviated transcription (Latin):
inquib ħ nͣba adiecit: itẽ rogoanti
reliquũ esalienũ. ꝙ exboĩs. mrectoi¬
is debet̃᷑ om̃ib creditorib exredin¬
b eoꝵ bõꝵ soluas.reddas. satisq fa¬
cias. Quesitũ ẽ. an sipbauĩt hr̃s. fu
ffice̾ redditũ bõꝵ. adtoniꝰ debiti ex¬

Expanded text:
 rogo, uti reliquum aes alienum, quod ex bonis Arethonis debetur, omnibus creditoribus ex reditibus eorum bonorum soluas reddas satisque facias'. quaesitum est, an, si probauerit heres non sufficere reditum bonorum ad totius debiti ex
Abbreviated transcription (Latin):
seu pignori ponẽ. ꝓhibuãt. s⁊ ꝯẜna¬
re lib̾is. exiui iustis imptũs. ⁊cetͣis
tario creditore:. mĩmiᷤᷤ nom credi.¬
toris a pͥore inseqñtẽ creditorẽ. pĩgͦ¬
ris ypotece ne noĩe. trãstulit. q̃sitũ
ẽ. anpignus recte ꝯtract̃ eẽt . R .ẜ.¬

Expanded text:
seu pignori ponere prohibuerat, sed conseruari liberis ex iustis nuptiis et ceteris tario creditore nummis noui creditoris, a priore in sequentem creditorem pignoris hypothecaeue nomine transtulit: quaesitum est, an pignus recte contractum esset. r
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Nan ⁊ si pubes fuit. multo m̃a¬
gis dicend̃ est. d̾ patre .f. eã sũsisse.
ac si dixiss. insuã tutelã. ⁊ insũa po¬
testatẽ. Qd̃ siquid pat̃ .f. impisbi
mens cestantis appareat. Nã si ĩa

Expanded text:
est nam et si pubes fuit, multo magis dicemus de patre familias eam sensisse, ac si dixisset 'in suam tutelam et in suam potestatem'. Quod si quis patri familimens testantis appareat. nam si iam
Abbreviated transcription (Latin):
rones. miclei oliuaꝵ. quib admillã
aliã rẽ: nͥ ad ꝯburendñ possit uti:
cui ligna legata sut̃. Ego aũt arbitͦ.
tendũ fiut᷑ destinatũ. ꝑ md̾. si silluã
huic rei habebat destinatã. suuaꝗ
dem ñ ꝯcidet. Deietre aũt arporesai¬
testator sensit lignis aũt legatis.
ue adbalnei cale factioẽm. siue di¬
etaꝵ hypoca stratũ. fiũ ad calcẽ.: uł
aliã rẽ coqñdã so lebat uti offillius

Expanded text:
ones nuclei oliuarum, quibus ad nullam aliam rem nisi ad comburendum possit uti: cui ligna legata sunt. ego autem arbitrodendo fuit destinatum. proinde si siluam huic rei habebat destinatam, silua quidem non cedet, deiectae autem arbores litestator sensit. Lignis autem legatis ue ad balnei calefactionem siue diaetarum hypocaustarum siue ad calcem uel ad aliam rem coquendam solebat uti. Ofilius
Abbreviated transcription (Latin):
ub. iĩ. refert. sicui ligna legata eẽt̃.
q̃ infundo err̃.arbores quidem mat̾i¬
e cã succisa sñ deb̾i madiecit. si ñ cõ¬
burendi grã succisse sut. adcũ ꝑtne̾.
S sic intelligi ꝯseqñs õeoffillius

Expanded text:
undo refert, si cui ligna legata essent, quae in fundo erant, arbores quidem materiae causa succisas non deberi: nec adiecit, si non comburendi gratia succisae sunt, ad eum pertinere, sed sic intellegi consequens est. Ofilius
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ł. Nitiꝰ nrs instituit seiã uyo¬
rem ex pãte duodecima. ineiuã
exreliquis pãtib d̾ monumĩto
qd̃ s̃ extrui uolebatuti cauit.
¶Corpus meũ. uxori mee uolo
tiadi. sepeliendũ. infundo illo.
⁊ monim̃tũ extrui. usq adqͣ¬
ꝑuena̾nt. an hac scͥptͣãabea so¬
ia. monum̃ta s testator extrin

Expanded text:
. Titius heredes instituit Seiam uxorem ex parte duodecima, Maeuiam ex reliquis partibus et de monumento quod sibi exstrui uolebat, ita cauit: 'corpus meum uxori meae uolo tradi sepeliendum in fundo illo et monumentum exstrui usque ad quperueniant, an hac scriptura ab ea sola monumentum sibi testator exstrui
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Dam̃nͣz ioquid̃ qd̾ tradi¬
tũ ẽ. si p̾ea ad ẽptum sit. legato ced.
pia. p̃uta lecticũaria. qui solum
tica. uł sella. uł bardones. It̃ mãci
uirilia quedã dõĩt. quodã modo
ꝓmiscui usus sint. solit᷑ fui̾t m̃ ab ea
qiͣ inusũ mutuari. dicendũ erit. ipꝰicã¬
gnata empta uõ ea soia q̃ pot̾eã.
empta fecit marit᷑. uñ ñ ꝯtine¬
bunt᷑ emptis solis legatis.q̃ alia ra¬
tione. pat̾. f. acquisita ei d̾ signañ.
utroq aũt legato ꝯtinebunt᷑. ⁊q̃
nͨ dũ aũt ei assiguanat. assign̾a¬

Expanded text:
um. Nam ne id quidem quod traditum est, si postea ademptum sit, legato cedet.pia, puta lecticarii, qui solam tica uel sella uel burdones. item manciuirilia ei quaedam donauerit, quodammodo promiscui usus sint, solitus tamen fuerit ab ea quasi usum mutuari, dicendum erit ipsiinata, empta uero ea sola, quae propter eam empta fecit maritus. unde non continebuntur emptis solis legatis, quae alia ratione pater familias adquisita ei destinauit: utroque autem legato continebuntur et quae necdum autem ei a
Abbreviated transcription (Latin):
si ad diligentiã legũ reuocent᷑.
ob ẜuãtiã. secutꝰ. annni mĩ ute¬
gritudinẽ. erga ꝯptimos fidelis¬
simosq ꝯmilitones. simplicita¬
ti eoꝵ ꝯsulend̾ existimami. ut
qͦ qͦ modo testati fuiss̃. rata eẽt
eoꝵ uolũtas. faciat᷑ igͥ testã qͦd̾¬

Expanded text:
si ad diligentiam legum reuocentur et obseruantiam: secutus animi mei integritudinem erga optimos fidelissimosque commilitones simplicitati eorum consulendum existimaui, ut quoquomodo testati fuissent, rata esset eorum uoluntas. faciant igitur testa
Abbreviated transcription (Latin):
ẜnus. utiq om̃ib dñis p̃stituem᷑¬
¶it p̃tor. Sitp̃s ad celib̾and̃ pet̾er:
dabo cũ dicit cp̃s. nec adiecit diem.
sine dubio ostendit eẽ. inis di
diex ñ st̃ dandi.

Expanded text:
utique omnibus dominis praestituemus.Ait praetor: 'si tempus ad deliberandum petet, dabo'.Cum dicit tempus nec adicit diem, sine dubio ostendit esse in ius dicdierum non sunt dandi.
Abbreviated transcription (Latin):
dł.. Exmilitari delicto capi¬
te dãpnatiᷤ. test̾m face̾ licer. su¬
ꝑ bõis dũ taxat castrensib sut̾¬
q uire militari: aniure cõi:
quĩt᷑. mag̃ aũt est: ut iure.
miles incertus. an suꝰ uiris sit
gnorãs patrẽ suũ decessisse. d̃
castrẽsi peculio. inmilitia testa¬
tris hgã. set sola castrensia.¬

Expanded text:
.Ex militari delicto capite damnatis testamentum facere licet super bonis dumtaxat castrensibus: sed utrum iure militari an iure communi, quaeritur. magis autem est, ut iure mmiles incertus, an sui iuris sit, ignorans patrem suum decessisse de castrensi peculio in militia testatris bona, sed sola castrensia
Abbreviated transcription (Latin):
reliꝗsset. rogo ut restituas lib̾tis
mĩs quib uoles aꝑa̾celiꝰ putauit.
ita. hus quos dignos pretaui̾t. perẽ
pꝰse iuͣ eos qui nõ offesiderut᷑
Idemꝰ ait. sineminẽ engat. om̃s ad
petiom̃ fidĩ ꝯmissi admittĩ nĩdiͣ.

Expanded text:
reliquisset: "rogo restituas libertis meis, quibus voles", Marcellus putavit ita:: his quos dignos putaveris", petere posse ait eos qui non offenderint. idem ait, si neminem eligat, omnes ad petitionem fideicommissi admitti videri
Abbreviated transcription (Latin):
e. ut acticẽs creditoꝵ filiꝰ solus
excipiat. inssisse testorẽ ñ ꝓpoĩ.
Titia cũ nibe̾t.ꝰ gaio seio dedit.
indotẽ p̃dia ⁊ qͣsdã alias res. pꝰa
decedens. codicilł ita cauit. ganĩse¬

Expanded text:
 ut actiones creditorum filius solus excipiat, iussisse testatorem non proponi. Titia cum nuberet Gaio Seio, dedit in dotem praedia et quasdam alias res, postea decedens codicillis ita cavit:
Abbreviated transcription (Latin):
certũ repudiare ũ pͥfumꝰ Nã nͨ
ꝑͥtmnͣet aduos. añt qͣ dies ueniat.
uł ꝯditio existat. ¶ Sipat̃᷑.filie.
sue: test̾o aureos tot. h̃d̾e dare nis¬
serit. ubi eã iipsiss. łiuia ipta
sit cũ testm̾ fit. s aꝑfñte patre
ignorãte. incͥominꝰ legatũ debet᷑.¬

Expanded text:
certum repudiare non possumus: nam nec pertinet ad nos, antequam dies veniet vel condicio exsistat. Si pater filiae suae testamento aureos tot heredem dare iusserit, ubi ea nupsisset, si filia nupta sit, cum testamentum fit, sed absente patre et ignorante, nihilo minus legatum debet
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ unꝰ hr̃s habebit. tantũ cy¬
thyse. hr̃s meos dare uolo: minõ
pars erit accipiendaq̃ uenit in
legato. ¶Pegasus solitꝰ fua̾t di¬
stinguẽ. sindiẽ fidĩ ꝯmissũ relic¬
tũ sit. ueluti post aunos .x. int̃¬
ẽẽ. cuiꝰ cã tp̃s dilatũ sit: utrũ ne.

Expanded text:
ntum unus heres habebit, tantum Tithaso heredes meos dare uolo', minor pars erit accipienda, quae uenit in legato.Pegasus solitus fuerat distinguere, si in diem fideicommissum relictum sit, ueluti post annos decem, interesse, cuius causa tempus dilatum sit, utrumne
Abbreviated transcription (Latin):
s nec ꝑcoli exceptiom̃ submnouet̃.
nͥ eiudent̃ appariñt. obimitenti fi¬
dĩ ꝯmissi cãch eũ fecisse. ¶ Gai̾ se¬
iuscũ domũ suã habẽt.s inp̃torio
uroris sue ᷤ trãstiuisset. q̃soã resõdo¬
mosua ineodem p̃torio tͣnstutit.
ibiq pꝰmultos dies decedens. testo.
unorẽ suã hr̃dem⁊ aliosꝯplures re¬
iiqͥd. quo test̾o sigͥficauit. ũba que
infra scͥpͥta sut. inp̾ͥmis sciatis hĩdes

Expanded text:
 per doli exceptionem summovetur, nisi evidenter apparuerit omittendi fideicommissi causa hoc eum fecisse. Gaius Seius cum domum suam haberet et in praetorio uxoris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtulit ibique post multos dies decedens testamento uxorem suam heredem et alios complures reliquit. quo testamento significavit verba, quae infra sc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mis e. nõ eẽ ꝯsũptã dedote ac¬
utiq ñ ignorãs. ic̃. ẽ. res explicat᷑.
ẽ ꝗͣ inidote pͥncipali. ꝯp̃is afiofiat.
patrẽ. duplici pr̃atioẽ dotis. filiũ.
eiꝰdẽq hr̃em. honerare uoluisse.
p̃tẽa cum putam̃t se efficacit᷑.
licet ñ ꝯsentiente filia. instgins
honꝰ legatoꝵ inse substinet᷑ ut
nihũc modũ. ea q̃cũq inlegatis¬
paulme filie meẽ duicissime:
siquid me uiuodedi ꝯpaur sibu
hr̃ e iubeo. cuiꝰ rerquestiom̃ fi̾
bis. ꝗb cũ filia sua intestõ pat̃¬

Expanded text:
mis est non esse consumptam de dote acutique non ignoras. sic enim res explicatur, sit quam in dote principali, compensatio fiat patrem duplici praestatione dotis filium eundemque heredem onerare voluisse, praeterea cum putaverit se efficaciter licet non consentiente filia instituissonus legatorum in se sustineret, in hunc modum: "ea quaecumque in legatis'Paulinae filiae meae dulcissimae si quid me uiuo dedi comparaui, sibi habere iubeo: cuius rei quaestionem fieri rbis, quibus cum filia sua in testa
Abbreviated transcription (Latin):
suma iegata. qñta ei sufficet rei. si
modo ñ aparetaliã fuisse d̾functi
uoluutatẽ: aut ex magnitudine eiꝰ
peciũer aunt ex medioc̾tate facultãt̃.
qͣ testatrix reliquid: tc̃ eͥ officio uidi
cis. ẜm extimatioem pat̾mõi⁊ legati

Expanded text:
summa legata, quanta ei rei sufficeret: si modo non apparet aliam fuisse defuncti voluntatem aut ex magnitudine eius pecuniae aut ex mediocritate facultatium, quam testatrix reliquit: tunc enim officio iudicis secundum aestimationem patrimonii et legati
Abbreviated transcription (Latin):
suã.cũ ectaciliꝰ catutus. filia exasse
hr̃de institut.aibto.cc̃. legafset. pe¬
tissetq abeoꝗit ea ꝯcubine ip̃iꝰdar..
⁊ lib̾tus uiuo testatore decessiss. ꝙ
ei relictũ erat. ap̃ filiã remãsissco

Expanded text:
ut, cum Otacilius Catulus filia ex asse herede instituta liberto ducenta legasset petissetque ab eo, ut ea concubinae ipsius daret, et libertus vivo testatore decessisset et quod ei relictum erat apud fili
Abbreviated transcription (Latin):
dĩt. ¶ edesquib hr̃dis edes ẜui¬
ebant. legate st̃. ꝯtradite iega¬
tario. ñ impõ̾ita ẜintute. dixi
posse legatariũ. extesto agere.
qr ñ plenuĩ legatũ accepisfauã
⁊ eũ qui debilitatũ ab ħrõ ẜinĩ
ẜuũ extestõ sibi legatũ ignoãs
instituit. hoĩem ꝯseꝗdeb̾bit :
actione exempto p̃tiũ recuꝑa¬
bit. qm̃ admod̾ recuꝑaret. si bõ

Expanded text:
it.Aedes, quibus heredis aedes seruiebant, legatae sunt traditae legatario non imposita seruitute. dixi posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum um testamento sibi legatum, ignorans instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmodum reciperaret, s
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾at. caue̾ deb̾at. siũ institut᷑ h̃s sit. siũ
substitutꝰ. ¶Rellissime qu̾it᷑. anħ sti¬
płatio intrem̃tũ exfructib uł usu̾i̾s sm̃i¬
Si quis sub ꝯditiõe legatũ stipłatꝰ.⁊ p̃nd̾ete
ꝯditioẽ decessit᷑ stipłatio euanescit. qr nͥ
legatũ tnsmittit᷑. ⁊ huc stipłatiõi easde¬

Expanded text:
debeat, cauere debet, siue institutus sit heres siue sub stitutus.Bellissime quaeritur, an haec stipulatio incr‹e›mentum ex fructibus uel usuris sentiSi quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio euanescit, quia ne‹c› legat‹um› t
Abbreviated transcription (Latin):
fit digͥtans. uł faciatatũ quaꝵ cũq hr̃s.
nicũbit pꝰsesioĩ bonoꝵ. nta legatarioᷤs q ca¬
r̃e ũ det̾e. boĩsdefinicti. S aut satis dabit᷑
eis. aut sisatis ñ dat᷑. in pꝰ sessicẽm bonoꝵ
uenire p̃tor uoluit. ñ solũ. ñ solũ aũt.¬

Expanded text:
 quarumcumque heres. incumbit possessioni bonorum, ita legatarios quoque carere non debere bonis defuncti: sed aut satisdabitur eis aut, si satis non datur, in possessionem bonorum venire praetor voluit. Non solum aut
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ quͣit᷑. in ħãc stipłatiom̃ utrũ ip̃e res ue¬
n iãt ip̃e que legat esũt: an uo̾ p̃tia eaꝵ.
Et ẽ. uͭiꝰ inhãc stipłatiom̃. resł p̃tia de
legatũ sit relictũ. iscui ꝓpͥetaslegata est.
ip̃o iure .x. uẽclicabit. fructuariũ aũt ex
brdi cauit plane six. aureoꝵ. possessiom̃
uł fuictuano utilẽ ãct̾iom̃ inlegatanĩ.

Expanded text:
 ipsae res veniant quae legatae sunt an vero pretia earum. et est verius in hanc stipulationem res vel pretia dedlegatum sit relictum, is cui proprietas legata est ipso iure decem vindicabit, fructuarium autem ex heredi cauit. plane si decem aureorum possessionem uel fructuario utilem actionem i
Abbreviated transcription (Latin):
qr ip̃o nire ꝓea parte legati debet̃. ꝓqua
hr̃s sũt. Ee eͥ equissimũ ẽ. ñ ẽ in aiorẽ.
partẽ legatariis solue̾. qm̃ cuꝰ hñt emo¬
parte extrebelliano restituit᷑. sã ꝓra
ta ex ho̾na̾ndi sut̃ hrdis eiꝰ partis noĩe.
cuiꝰ emolum̃tũ sibi ablatũ ẽ. ¶ Siẽiꝗ

Expanded text:
 iure pro ea parte legata debent, pro qua heredes sint. sed enim aequissimum est non maiorem partem legatariis solvere, quam cuius habent emoparte ex Trebelliano restituitur: nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nomine, cuius emolumentum sibi ablatu
Abbreviated transcription (Latin):
legaticuiꝰ noĩe. ꝓpõĩta stipłaticẽ ca¬
utũ fuerat. extitit. fideuissce̾s intnͣ
adquã uba stipłoniᷤᷤ dirigi possitt̃. In¬
ꝑator. martꝰ. añt. uilio albo rescͥpsit.
eũ ãquo res fidĩ ꝯmisse petebant᷑. cũ
appellass taue̾. uł fiñ caueat: aduẽ

Expanded text:
legati, cuius nomine proposita stipulatione cautum fuerat, extitit: fideiussores interim ad quam uerba stipulationis derigi possint.Imperator Marcus Antoninus Iulio Balbo rescripsit eum, a quo res fideicommissae petebantur, cum appellasset, cauere uel, si caueat ‹aduers
Abbreviated transcription (Latin):
te adciuitatẽ romanã ꝑducũt᷑. Et
quidẽ pͥmus p̃tor utiliꝰ ecdixit se
ampluis nõ daturũ patrono ꝙͣ
opͣaꝵ ⁊ sotietatis actoe uidelic
si hec pepigisset. ut nisi ei obse¬
quiũ p̃staret lib̾tus insotietatẽ
admut᷑et᷑ patronꝰ. Posti̾ores p̃to¬
res c̾te ꝑtis bonoꝵ possonez polli¬

Expanded text:
te ad ciuitatem Romanam perducuntur.Et quidem primus praetor Rutilius edixit se amplius non daturum patrono quam operarum et societatis actionem, uidelicet si hoc pepigisset, ut, nisi ei obsequium praestaret libertus, in societatem admitteretur patronus.Posteriores praetores certae partis bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
re deb. ꝙͣnis adhuc coͣꝑe q̃ stu
faciat. n ec arenãnis manumist
tales oꝑas. ꝙ iste sine ꝑicło ui¬
te p̃stari nõ possunt Si tam̃ lib¬
tus artificium exceat. eus quoq
oꝑas patrono p̃stare debebit. Et¬
si p̾t manumissicẽm id didicit.
ꝙ si artifitium ex̾ce̾ desiei̾t. tałc
oꝑas edere debebit. q̃ nõ ꝯͣ dig¬

Expanded text:
huc corpore quaestum faciat: nec harenarius manumissus tales operas, quia istae sine periculo uitae praestari non possunt.Si tamen libertus artificium exerceat, eius quoque operas patrono praestare debebit, etsi post manumissionem id didicerit. quod si artificium exercere desierit, tales operas edere debebit, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
er̃. Oꝑarum editione pede̾ exe
stimatione edẽtis. nã clignitãti
facultatib.⁊ ꝯsuetudinĩ artifi¬
tio eiꝰ ꝯueniẽtes edendas. Non
solum. aũt libtum s ⁊̃ aliũ ꝙ̃ li

Expanded text:
erarum editionem pendere ‹ex› existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius conuenientes edendas.Non solum autem libertum, sed etiam ali
Abbreviated transcription (Latin):
dꝰ.Campãnus scͥbit. nõ debẽ p̃to¬
rem pati domĩ munꝰ oꝑas in poi ei ꝗ
exfi dei ꝯmissi cã manumitat᷑. S ⁊
si cum scirẽt᷑ posse se recusare.id¬
ei obligar se passus sit. nõ uihi¬
bendam oꝑarũ pentõem . ꝙ donasse

Expanded text:
.Campanus scribit non debere praetorem pati donum munus operas imponi ei, qui ex fideicommissi causa manumittatur. sed si, cum sciret posse se id recusare, obligari se passus sit, non inhibendam operarum petitionem, quia donasse
Abbreviated transcription (Latin):
tomimũ.ł arcħmminũ lib̾tum ha¬
beat. ⁊ eius medio cͥs patinoii sit
ut nõ alit̾ oꝑis eius uti possit. quã
silcrauit eas exig̾e̾ magis oꝑas ꝙͣ
m̾cedes cape extim̃ada ẽ Itẽ pl¬
rũq mediti ẜuos eiusd̾ artis lib̃¬
tos ꝑ ducunt᷑ quoꝵ oꝑis ꝑꝑtuo uti

Expanded text:
tomimum uel archimimum libertum habeat et eius mediocris patrimonii sit, ut non aliter operis eius uti possit quam locauerit eas, exigere magis operas quam mercedem capere existimandus est.Item plerumque medici seruos eiusdem artis libertos perducun
Abbreviated transcription (Latin):
to m̃ag̾ pop̃. ait. amissum huic ũi¬
utrũ ip̃i ꝓmitat patrono. an e¬
is qui inpotate eius sunt. S si
cͥclitori suo lib̾tum patronus de¬
łgaui̾t. nõ pot̃ idem dici. Soloĩs
enĩ uicẽ ꝯtinet ħ dełgatio. põt
tam̃ dici simid ꝙ patrono ꝓmi¬
sit. alii pͦa delegatus .sit. posse
eum lib̾are exhac lege. Nam um
ẽ patrono eũ exꝓmisisse. ꝙͣ uis
patrono nũc nõ debeat. Quod si
abinitio delegante patrono lib¬
tus ꝓmiẜit nõ lib̾ari enm. ¶ Nõ
solum ficturaꝵ s ⁊̃ p̃titaꝵ opaꝵ

Expanded text:
to magis Pomponius ait amissum huic iunutrum ipsi promittat patrono an eis qui in potestate eius sint.Sed si creditori suo libertum patronus delegauerit, non potest idem dici: solutionis enim uicem continet haec delegatio. potest tamen dici, si in id, quod patrono promisit, alii postea delegatus sit, posse eum liberari ex hac lege: nam uerum est patrono eum expromisisse, quamuis patrono nunc non debeat: quod si ab initio delegante patrono libertus promiserit, non liberari eum.Non solum fut
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nõ alit᷑ ratum fore arbitum
patroni . ꝙͣ si equũ arbitrat᷑ sit
Et fere eamẽs ẽ ꝑsonã arbito
substituentiũ. ut ꝙr spent eũ retꝰ¬
te arbitraturũ id faciant ñ qr
ł in modice obligai̾ uelint ¶ I
lib̾tam q̃ uolũtate patroni nũp

Expanded text:
sit, non aliter ratum fore arbitrium patroni, quam si aequum arbitratus sit. et fere ea mens est personam arbitrio substituentium, ut, quia sperent eum recte arbitraturum, id faciant, non quia uel immodice obligari uelint.In libertam, quae uoluntate patroni nup
Abbreviated transcription (Latin):
multũ clistant afabrilib. ł picto¬
riis oꝑis. deniq si lib̾tus faber aũ
pictor fin̾t. ꝙͣ diu id artifitium ex̾¬
cebit. has oꝑas patrono p̃stareco
cogit᷑. qr̃ sicut fabriles oꝑas quiꝰ
põt sibi aut titio stipłari.ita patͦ¬
nus alib̾to oꝑas sibi aut sempnio
recte stipłatur. ⁊ lib̾tus oblig̾atc̃e
soluet᷑. si tales oꝑas extraneo
dedit. quales patrono p̃stando i
simul oꝑas indixi̾nt. põt diem o¬
parum cede̾. S lib̾tum nõ obligai

Expanded text:
multum distant a fabrilibus uel pictoriis operis. denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono praestare cogitur. quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione soluetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono praestando simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum non obligari,
Abbreviated transcription (Latin):
ingua. ne ꝯtͣhentes decipiãt᷑. dũ fal¬
sus tutor adhibet᷑. Uerba aũt edic¬
multa desunt. qͥd eͥ sifuit tutor.
Is tñ fuit .ꝙ aucto̾itatẽ acõmoda¬
re nõ potiit. puta fm̃of. ułada
ꝗͣ usa ñ tutore gestũ ẽ. ñ ꝑtinẽ  e
adhãt pãtẽ edicti. Q de̾ siduo tu¬
tores. alt̃ fals alt̃ uerꝰ. auctõita¬
tẽ accõmodam̃t: ñ ne ualebit
tuͣm ioꝙ is auctorib gestũ ẽ. Tc̃
.ii. ualebit. ꝓp̃toris tuitiom̃. ñ ip̃o
uir̃. ¶ Ait ẽ p̃tor. sud actor igno¬
rauit. dabo m̃m restitutiom̃. Eciẽ¬

Expanded text:
igua, ne contrahentes decipiantur, dum falsus tutor adhibetur. Verba autem edicmulta desunt: quid enim si fuit tutor, is tamen fuit qui auctoritatem accommodare non potuit? puta furiosus vel ad  a non tutore gestum est, non pertinere ad hanc partem edicti: quid enim si duo tutores, alter falsus, alter uerus auctoritatem accommodauerint, nonne ualebit turum id, quod his auctoribus gestum est: tunc enim ualebit per praetoris tuitionem, non ipso iure. Ait praetor: 'si id actor ignorauit, dabo in integrum restitutionem'. scie
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i. Quid ergo siplus meũ ĩ¬
pñdit. ꝗͣ ẽ infacultatib uidea¬
mꝰ. an possit ꝯsequi ħ. ⁊ labõ sqͥp¬
sit. posse. Sic tam̃ũ accipiend̾
ẽ. si expedit pupilo. ita tute¬
lã ãm̃istrari. Ceteꝵ si ñ expedit.
dicend̾ est. absolmn pupilstũ o¬

Expanded text:
 Quid ergo si plus in eum impendit, quam est in facultatibus? videamus an possit hoc consequi. et Labeo scripsit posse. sic tamen accipiendum est, si expedit pupillo ita tutelam administrari: ceterum si non expedit, dicendum est absolvi pupillum o
Abbreviated transcription (Latin):
ctꝰ eẽ dicet᷑ iudiciũ dabo at qnͣti res
tutor ꝯuenit᷑. nͨ sufficit. sisciẽs auc¬
tor fiit. neꝵ ita demũ. si dolo ma¬
lo actor fuit. Qd̾ si ꝯpulsus aut
metu ne ꝯpellẽt᷑. auctoritatẽ ꝯmo¬
daũt: ñ ne debebit eẽ excusatus:

Expanded text:
e dicetur, iudicium dabo, ut quanti ea tutor convenitur nec sufficit, si sciens aucto fuit, verum ita demum, si dolo malo auctor fuit. quid si compulsus aut metu, ne compelleretur, auctoritatem accommodaverit, nonne debebit esse excusatus?
Abbreviated transcription (Latin):
netu emãcipati. Cetm̃ sino ẽ:
colło cessabit ł mapĩe aut᷑ it᷑
emãçipatũ ꝯfẽre nõ oportet.si
⁊ iuliciũ pat̾saneruit᷑. nec qu̾is¬
rit. S ⁊ si legatis. meruit se¬

Expanded text:
m si non est, collatio cessabit. Vel maxime autem tunc emancipatum conferre non oportet, si etiam iudicium patris meruit nec quicqdit. Sed et si legatis meruit se
Abbreviated transcription (Latin):
bo. ꝓpssõnẽ petiei̾t: tuẽndos ꝗ¬
dem libos ⁊ paretes. ꝯstat. S ⁊
si uai̾e᷑ doãtũ fu̾it. exceptis ꝓ¬
sonis atestatõe. mortis cã dõa¬
ta ꝯferẽt. adiulẽ em̃acĩpato.
sic̃ accidit inportõib hrditãi¬
is ⁊ legatis. Intestato añ mor¬
tuo patre. suꝑ dõatõib morti
cã fc̃is: nõ potiũt filius q̃ri ᷑.¬

Expanded text:
sionem petierit, tuendos quidem liberos et parentes constat. sed si varie donatum fuerit exceptis personis a testatore mortis causa, pro rata conferent ad virilem emancipato, sicut accidit in portionibus hereditariis et legatis. Intestato autem mortuo patre super donationibus mortis causa factis non poterit filius q
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑit. nec exmaiore ꝑte hrs
nuillũ łgatũ debebit᷑. lic subp̃¬
textu dõtis leget Si ex̃neo i¬
hide ĩstituto. sb̾ hac ꝯdictoe.
excepte ꝓsoẽ łgatũ sit. si hrdi
x. dedit. ita ei łgatoꝵ actõ de¬

Expanded text:
accepit nec ex maiore parte nullum legatum debebitur, licet sub praetextu dotis legetur. Si extraneo herede instituto sub hac condicione exceptae personae legatum sit, si heredi decem dederit, ita ei
Abbreviated transcription (Latin):
sororẽ factã habeã. pꝰsumꝰ pꝰn¬
mũ exea ħrd̾e̾ institue̾. qr ado¬
natus ẽ. itaħrs institint᷑. sĩ ui¬
uo me. siũ mortuo. natꝰ fuĩt hrs
esto. aut ⁊ pureͣ. ueutus tp̃is
habita m̃tione. Si altut casꝰ
obmissus fuit᷑ eo caũ ꝗ obͥms¬
sus sit. natus rũpit testam̃tũ.
scͥtus ħrs intelligit᷑. ꝙ inħ caũ¬

Expanded text:
sororem factam habeam, potero postumum ex ea heredem instituere, quia adonatus est ita heres instituitur: 'siue uiuo me siue mortuo natus fuerit, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter casus omissus fuerit, eo casu qui omissus sit natus rumpit testamentum, scriptus heres intellegitur, qui in hu
Abbreviated transcription (Latin):
i̾nĩ alo qͦdã ip̃sso. uarie ẽ hoĩes
signat᷑. Et mag̾ ẽ. ut tãtũ anulo
quis pofsit signare. dũ tam̃ hãt
ii testam̃tũ. nła dubitatio est.¬
signatas tabilas accipi oportẽt.
⁊ siluiteo qͦ tabule inuolute st̃.

Expanded text:
 alio quodam inpresso? uarie enim homines signant. et magis est, ut tantum anul‹o› quis possit signare, dum tamen habeat ri testamentum nulla dubitatio est.Signatas tabulas accipi oportet et si linteo, quo tabulae inuolutae
Abbreviated transcription (Latin):
erit a tot᷑o gradu sũ motus. nͥfor¬
te abumꝰ ꝑsoã eũ testator exħr¬
dauĩt. nã siħ fec̾it. uitiosa eiͣt ex̾
tã ħrditatẽ. uoluit eñ subio¬
iͣ. ꝙ ẽ inpossibile. ¶ Añt ħrdis
institutiom̃ exħroatꝰ. abom̃ibr
gradib submotꝰ ẽ. sint̃ dnos gͣ¬

Expanded text:
erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredauerit: nam si hoc fecit, uitiosa erit exhetam hereditatem uoluit eum summotum, quod est inpossibile.Ante heredis institutionem exheredatus ab omnibus gradibus summotus est.Inter duos
Abbreviated transcription (Latin):
b̃ utcestam̃tũ fiat. altꝰ cã rei
forte regato  ad testad̾ ñ ẽẽ pdo¬
nebs placet. O fsaccipiend̾ ẽ.
ut licet ad aliã rẽ sit̃ rogati. ułcol¬
lecti. fitam̃ añt testimõiũ onti¬
oret᷑ ad tes̃añ se adhibitos. posse
eos. testm suũ recte ꝑhibe̾:⁊ inio
ꝯtextũ actiois testan opõtẽt. Est

Expanded text:
estamentum fiat, alterius rei causa forte rogatos ad testandum non esse idoneos placet. quod sic accipiendum est, ut, licet ad aliam rem sint rogati uel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium suum recte perhibere.Uno contextu actus testari oportet. est
Abbreviated transcription (Latin):
.aiꝰ.ł.. Siqueramꝰ anualeat te¬
stam̃tu. inpͥmis animadu̾tẽ de¬
bemus. an iᷤ qͥ fect̾t testam̃tũ: h¬
abu̾it testam̃ti factiom̃. deinde
si habuit: requiramꝰ᷑. an ẜm re¬
gułas uiris cuuł. cestat᷑ fit.

Expanded text:
.Si quaeramus, an ualeat testamentum, in primis animaduertere debemus, an is qui fecerit testamentum habuerit testamenti factionem, deinde, si habuerit, requiremus, an secundum regulas iuris ciuilis testatus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
sulã deportati. inead̾e cã st̃ s rele¬
gati mninsulã. ⁊ quib terra ytali¬
ca.⁊ sua ꝓuincia int̃cbr̃. testam̃¬
ti faciendi ius retinet. hũ uo ꝗ
adfertũ. aut adbestias. aut in
metallũ dãpnãt᷑. lib̾tatẽ ꝑdt̃.
bõaq eoꝵ publicant᷑. uñ apꝑa¬
ret ãmnte̾ costestam̃ti factiõ.

Expanded text:
in eadem causa sunt: Sed relegati in insulam et quibus terra Italica et sua prouincia interdicitur testamenti faciendi ius retinent.Hi uero, qui ad ferrum aut ad bestias aut in metallum damnantur, libertatem perdunt bonaque eorum publicantur: unde apparet amittere eos testam
Abbreviated transcription (Latin):
tͣclum ult̾iorẽ agnatũ admitte¬
mꝰ. ut puta fecit quis testm.
cum hr̃et patruũ ⁊ patrui fili¬
um. delibante hrde scͥpto. patͥ¬
us decessit. mox ħrs ĩstitutus
repudiauit hiclitatẽ. ꝑ atrui

Expanded text:
terdum ulteriorem adgnatum admittimus: ut puta fecit quis testamentum, cum haberet patruum et patrui filium, deliberante herede scripto patruus decessit, mox heres institutus repudiauit hereditatem: patrui
Abbreviated transcription (Latin):
b tuteł. S ita demũ si data o¬
ꝑa hoc fetit. quid ergo sitales
cutus. iam quidẽ p̃toris delictũ
si forte recusati sunt illi ł in¬
ꝓbati. deb mat̾ alios sine mo
ra peteͣ. ergo siũ nõ petiei̾t. si¬
⁊̃ si dati fu̾int minꝰ y donei p̃¬
tore errante  deneos aut̃ utrũ
beat. dubitatoĩs ẽẽ põt. puto
aut facile ei ignosci. si locuple¬
tes. sint hii quos petiit S ⁊ si
priorib excusatis reiectis ne. nõ
cõfestim alioꝵ uoĩa edidĩt ꝓũit᷑.¬
quid ergo si nõ fuei̾nt omes ex

Expanded text:
ta tutelis, sed ita demum, si data opera hoc fecit.Quid ergo, si talescutus? iam quidem praetoris delictum si forte excusati sint illi uel improbati, debet mater alios sine.Ergo siue non petierit sietiamsi dati fuerint minus idonei praetore errante.Idoneos autem utrum beat, dubitationis esse potest. puto autem facile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit.Sed et si prioribus excusatis reiectisue non confestim aliorum nomina ediderit, punitur.Quid ergo, si non
Abbreviated transcription (Latin):
F expectare ꝯsanguinẽa. uelit
nec ne adire ħ̾ditatẽ. nẽ tam̃
trem ex cludit. repudiante igͥ
t cum patre qiͣ cognata S ⁊ in
hac morãm patiet᷑. nec añ accipi¬

Expanded text:
r exspectare consanguineam, uelit nec ne adire hereditatem, nunc tamen patrem excludit. repudiante igitter cum patre quasi cognata, sed et in hac moram patietur nec ante accipi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ silib̾a ꝯceꝑit. edidit ẜua ꝓen̾
mox restituta ẽ. S ⁊ silib̾a cõ¬
cep̃.⁊ inẜuitutẽ redacta edidit.
mox manmissa ẽ. adłgitima
lnditatẽ eiꝰ admittet᷑. ¶It̃ si
adhnc p̃gnans maũmissa ẽ. di¬
cendum eit ꝓ deẽ.⁊ inẜuitutẽ¬

Expanded text:
 si libera concepit, edidit serua poenae, mox restituta est: sed et si libera concepit et in seruitutem redacta ed‹i›dit, mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit
Abbreviated transcription (Latin):
petiit. s ad monita ł alib̃tis. uł
acognatis. ã incidat in se.ꝯ. ⁊
buerat tutorẽ. qm̃ ꝑ matrẽ rẽ
eoꝵ uõluit administraĩ incidet
sinec petat. nec łgitimã tutelã
ãmĩ strat  ꝙ si penit᷑ egenis filiiꝰ
di. nisi forte cum frustraretur
id ꝯtingit. ¶ filiis aũt nõ petẽ¬

Expanded text:
petiit, sed admonita uel a libertis uel a cognatis, an incidat in senatus buerat tutorem, quoniam per matrem rem eorum administrari uoluit? incidet, si nec petat nec le gitime tutelam administrat.Quod si penitus egenis filiis di, nisi forte cum frustraretur, id contigit.Filiis autem non pete
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ. delate nonꝑimũt᷑ capitis
diminutt̃e ꝓm̃ siue quis ã¬
capitẽ minuat᷑. adłgitima
hrclitatẽ admittet᷑. ubi ma¬
gnaᷤ capitis diminutio. int̃¬
ueniet. q̃ uł ciuitatẽ admit¬
tet. ut puta si deportet᷑ Si¬

Expanded text:
tis delatae non peremuntur capitis deminutione. proinde siue quis ancapite minuatur, ad legitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interueniat, quae uel ciuitatem adimit, ut puta si deportet
Abbreviated transcription (Latin):
offm amatre desida̾mꝰ. ⁊ ħ eicu¬
randa suꝑt. ne ĩħrditate ei ob¬
stent Confestim aũt sic accipi¬
ris copiam hũit. huic rei sẽdẽtis.
nisi forte infirmitate inpedita
re eam adpetendos tutc̃es ĩpecli¬
ret. ita tam̃ ut nullo mõ ãnale
tp̃s excede̾t. si eñi mortalitate p̃¬

Expanded text:
m a matre desideremus, et haec ei curanda sunt, ne in hereditate ei obstent. 'Confestim' autem sic erit accipiris copiam habuit huic rei sedentis, nisi forte infirmitate impedita re eam ad petendos tutores impediret: ita tamen, ut nullo modo annale tempus excederet. si enim mortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eum ꝯĩtum ẽ habebit. ⁊ nõ
ẽ mirum si peclium quoq de¬
fũcti pͥdem filii defẽt᷑ patri
cum exeo natirs potãtis ip̃iꝰ fi¬
at. ꝓ suspẽsi utris ꝯffonem¬

Expanded text:
 quaesitum est, habebit, et non est mirum, si peculium quoque defuncti pri‹dem› filii defertur patri, cum ex eo natus potestatis ipsius fiat per suspensi iuris con
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.ex. se. 9. or. ad matris ħrdi¬
tatẽ ñ admittebat᷑. s huma¬
na intp̃catrẽ placuit eñ ad¬
mitti. ¶dem eit clicend̾. ⁊ si
exorfitiano admitti S sima¬
t testam̃to fr̾o filium ħr dem
scpẜit. unũ sub ꝯdicioẽ. cum
plures habe̾t. si ꝯdictõe pñdẽ

Expanded text:
matris hereditatem non admittebatur: sed humana interpretatione placuit eum admitti. idem erit dicendum et si ex Orphitiano admitti.Sed si mater testamento facto filium heredem scripserit unum sub condicione, cum plures hab
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utus ł patrui filiꝰ inꝰ. natus
ẽ qui in uto ẽ. ¶ Est añt tcͣta¬
tum ꝓ qua ꝑte faciat. qr exuno
uto plures nasci possunt. ⁊ pla¬
se iam ẽẽ hrdem hũc qui natus¬

Expanded text:
 patrui filius unus natus et qui in utero est.Est autem tractatum, pro qua partem faciat, quia ex uno utero plures nasci possunt. et plase iam esse heredem hunc, qui ia
Abbreviated transcription (Latin):
poĩtoꝵ. ht̃ ĩ emacipato filio. qr nicl
inpomi libis. sõl. nec quesꝙͣ dix̃ in¬
re iurando obligai̾ filium manu¬
missori patͥ. ut sibtum patrõno
ẽ ꝙ arte sua cc̃ patrone uolũtite¬

Expanded text:
 nihil imponi liberis solet. nec quisquam dixit iureiurando obligari filium patri manumissori ut libertum patrono:quod arte sua contra patronae uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ripbꝰ. U indamꝰ. si ei cũ quo deꝑetuli¬
o actio erat. ub̾atio testo iegͥata ñt.ã
sidie. qͦlegatacede̾ soient. ncͥ inpecu¬
lio sir. legatarii loco babiat᷑. Atꝗ ñ dũ
debitor fint̃: n ꝓcedit. ut emolũmtũ
ł legauit inb ũba: auretio latino
uolo t singłis alim̃toꝵ noĩe. m̃stru¬

Expanded text:
.Uideamus, si ei, cum quo de peculio actio erit, liberatio testamento legata sit, an, si die, quo legata cedere solent, nihil in peculio sit, legatarii loco habetur? atquin nondum debitor fuit, nec procedit, ut emolumentum lis legauit in h‹ae›c uerba: 'Arellio Latino uolo singulis alimentorum nomine menstru
Abbreviated transcription (Latin):
auł. I egami titio ꝙ mͣ debẽt᷑. uł adiec¬
ta certa qͣntitate. siũ sp̃e. uł ñ adiec¬
ta. aut exꝯtio eq̃ cũ distĩcticẽ. uelud
titio ꝙ ei deb̾o. uł itatitio. Cẽtũq̃ ei
deb̾o: Quero an ꝑ omĩa reꝗrẽd̾ putes.¬

Expanded text:
um.Legaui Titio quod mihi debetur uel adiecta certa quantitate siue specie uel non adiecta, aut ex contrario aeque cum distinctione, ueluti 'Titio quod ei debeo' uel ita 'Titio centum quae ei debeo': quaero, an per omnia requirendum putes
Abbreviated transcription (Latin):
pacisci deb. ne afid̾nissoe̾ petats̃ ad¬
uẽs reũ acticẽs suas prãre legatario.
q̃ admod̾ dãpnat᷑ m̃s. ne areo petat.
⁊dãpnat᷑ nr̃s dare ꝙ fid̾ uissor d̾b ⁊
reo acceptũ face̾. ⁊legataxio litisex ał¬

Expanded text:
sci debet, ne a fideiussore petat, et aduersus reum actiones suas praestare legatario: quemadmodum damnatus heres, ne a reo petat, et damnatus dare quod fideiussor debet, et reo acceptum facere et legatario litis a
Abbreviated transcription (Latin):
iiquĩm reddat. ñ editisratiõib ¶ si
hr̃s uetit᷑ sit age̾ cũ eo ꝗ negotia d̾ fũc¬
ti gessit: ñ uidet᷑ obligatio ei p̃legata.
q̃ dolo uł exfraud̃ eiꝰ ꝗnegotia gessit᷑:
ꝯmissa sit. ut ꝯtestator iduid̾at᷑ sũ
sisse. idõ sibr̃s neg̾. gestoꝵ egississ.

Expanded text:
liquum reddat non editis rationibus.Si heres uetitus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gesserit, non uidetur obligatio ei praelegata, quae dolo uel ex fraude eius qui negotia gesserit commissa sit, et testator id uidetur sen sisse. i
Abbreviated transcription (Latin):
ut puta arrogaui eñ ciuus
nepos aut pntuitate. mortuo
filio arrogato Hõtuo ⁊ capti¬
uo ap̃ hostes ꝓnepos iste siuis
hrs michi erit. ¶Sciend̾ aut̃
ẽ. nepotes. ⁊ deinceps int̃dum
⁊̃ si parẽtes eos mortis tre pre

Expanded text:
ut puta adrogavi eum, cuius nepos autem in civitate: mortuo filio adrogato, mortuo et captivo apud hostes pronepos iste suus heres mihi erit. Sciendum est autem nepotes et deinceps interdum, etiamsi parentes eos mortis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ri eiusd̾ sortis fuit. cuiꝰ mat̾ mo¬
ram passa ẽ inlib̾tate fi deiꝯmis¬
sa. ip̃e quoq moram passus ẽ.
suum enm patͥ nsci exẽplo ca¬
ꝑtiuoꝵ parentum. cum quib re¬
diit. ergo siue p̃a pat̾ eius p̾t
moram maũmittat᷑. recipiet eũ
iupõtate. siue añ de᷑cesẜit. diffi¬
niendum eĩt suũ existe̾. ¶ Su¬
os ħrdes accipe̾ debemiꝰ filios fili¬
as. siue nales. siũ adoꝑtiuos.
Intclum ⁊̃ filius suus hrs exc¬
ludif fisco p̃lato. ut puta silo¬
ꝑ duellionis fũt dãpnat̾. pat
p̾t mortem suam. hce quoq
ut nec iura sepulcroꝵ ħͥ filius
hãt. ¶Si filius suus hrs ẽẽ de
sut. in eius dem ꝑtẽ succedũt
omes nepotes neptesq exeo na
one.ł magna.ł minc̃e exieĩt.
depotãte/ Quid si filius ap̃ hosteᷤ
sit. ꝙͣ diu uiuat. nepotes nõ sue

Expanded text:
ri eiusdem sortis fuerit, cuius mater moram passa in libertate fideicommissa, ipseque moram passus est, suum eum patri nasci exemplo captiuorum parentium, cum quibus rediit. ergo siue postea pater eius post moram manumittatur, recipiet eum in potestate, siue ante decesserit, definiendum erit suum existere. Suos heredes accipere debemus filios filias siue naturales siue adoptiuos. Interdum etiam filius suus heres excluditur fisco praelato, ut puta si perduellionis fuerit damnatus pater post mortem suam, hoc quo, ut nec iura sepulchrorum hic filius habeat. Si filius suus hsiit, in eiusdem partem succedunt omnes nepotes neptesque ex eo naone vel magna vel minore exiit de potestate. quod si filius apud hostes sit, quamdiu vivit ne
Abbreviated transcription (Latin):
ead rã ꝑsonas enũanimꝰ totidẽ.
¶ Anucli maioris filiꝰ filia. hii sut̃
ꝓ ani ꝓ ame frĩs filius filia. aba¬
ui abanie. ꝑ ꝓ aniã nepos neptis
ex filio. eadem hic dinumeratio fa¬
tienda ẽ. q̃ inpatrui maioris filiõ
filia. ¶ Mactere maioris flius
filia. hii. sunt ꝓ auie sororis. filiꝰ

Expanded text:
ersonas dinumerabimus totidem. avunculi maioris filius filia: hi sunt proaviae fratris filius filia, abavi abaviae per proaviam nepos neptis ex filio. eadem hic dinumeratio facienda est, quae in patrui maioris filio filia. materterae maioris filius filia: hi sunt proaviae sororis filius
Abbreviated transcription (Latin):
is qui testm fecit. si eius ħrditaᷤ
aclita nõ ẽ. ł ruptum ł irritũ ẽ
test̾m. intestatus nõ inꝑͥe dicet᷑
decesisse. ꝓlane qui test̾ai ñ potu
it. ꝓͥe nõ ẽ intestatus. puta in¬
pubes fuĩesus ł cui bonis int̃clic¬
tum ẽ S ⁊ hos quoq ꝓintesta¬
tis accipe debemus. eum quoq
fetur sunciuitate decessisl. nã
ri potĩt . si exeaq̃ infideiꝰ. lib̃ta
stris ꝑptum. cur nõ in totum
mãumissa ħͥ hat᷑. ut uxor ducta
suũ pai̾at. nec miꝵ sit eeẜua

Expanded text:
i eius hereditas adita non est vel ruptum vel irritum est testamentum, intestatus non improprie dicetur decessisse. plane qui testari non potuit proprie non est intestatus, puta impubes furiosus vel cui bonis interdictum est: sed hos quoque pro intestatis accipere debemus: eum quoqueferretur, si in civitate decessisset: nam ri poterit, si extus sit, an suus patri existat. et cum placeat eum ingenuum nasci, ut est a divis Marco et