comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fugam ĩnuiera bilium cura¬
tum Mortem bouis et la bor
siuem et felicissime quietis
micium. ¶ Mille autem hu¬
nismodi et magna licet ex ꝑ¬
te uulgo incredibilia iudean¬
tur. Inter doctos tamen atq
exptos nichil u̾nus. Nichil est
cercius. Que quomam super¬
uacue insi fallor anrib t̾iris
inculcem ad alia protinus
stilum flecto. ¶Sencio te
lo suo crucient. Eo miseriores
quo nobiscum agi senseriut
felicius. ⁊ Ion paciar ut mali
plusqmͣ boni tibi actulisse nr̃a
dicatur amicitia. afferti tibi
us non potest. Ne te uilissi¬
morum mine hominuui dei¬
tiant caue. Solare mestimi
animiũ. Non est ille miserai ͤ
erit quidem nisi se faciati uis
uidere qm̃ nõ sis miser. Co¬
gita qm multis mudiam
fatis. Nemo simul inuidiosꝰ
et miser est. Dum uigeris
sta. dum terreris fide. Assurge
dum p̾meris dic amino. dic
corpon uitgilianum illud fa¬
mosissimum. durate ⁊ uos met
rebus seruate secundis. dic
illud eisdem o socii neq em̃

Expanded text:
fugam innumerabilium curafugam innumerabilium curarum; mortem bonis et laborum finem et felicissime quietis initium. 16 Mille sunt huiusmodi et magna licet ex parte vulgo incredibilia videantur, inter doctos tamen atque expertos nichil verius, nichil est certius; que quoniam supervacue, nisi fallor, auribus tuis inculcem, ad alia protinus stilum flecto. 17 Sentiolo suo crucient, eo miseriores quo nobiscum agi senserint felicius. Non patiar ut mali plusquam boni tibi attulisse nostra dicatur amicitia; afferri tibi vis non potest: ne te vilissimorum mine hominum deiciant, cave. 18 Solare mestum animum; non est ille miser nec erit quidem, nisi se faciat. Vis videre quam non sis miser? cogita quam multis invidiam facis; nemo simul invidiosus et miser est. Dum urgeris, sta; dum terreris, fide; assurge dum premeris; dic animo, dic corpori virgilianum illud famosissimum: Durate et vosmet rebus servate secundis; dic illud eiusdem: O sotii — neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
in differencia et que sequi so¬
leant amium possidentis.
Spetiosam sed onerosam sar¬
cinam ẽẽ diuicias. errore po¬
cius uulgi qm̃ doctorum iudi¬
tio preciosas. ⁊ple didam ẽẽ.
s grauem auream cathena.
emmentis fortune gradum
p̾cipicio proximum humanã
potenciam. Nil aliud ꝙ̃ clarã
optatam q miserian sũoũ¬
nus uite cisum. Nil aliud ꝙͣ
sonoram et lucidam tempesta¬
tem. Nil exitum aliud qmͣ ru¬
mani. NIon miuus pungere
gladium cuiis capulum ia¬
spis illu stnt. Neq minus
struigere laqueum cui preci¬
osus e serico nodus est. Pa¬
triam uiro ominem mundi
angulum. Exilium nusꝙͣ eẽ
nisi quod imꝑaciencia fec̾it.
Cum inhiare celestib mens
cepenit ubiq exilium fore do¬
nec puenent quo suspirat
Sapientem bona sua secum
ferre quocumq ierit. Nichil
illi nanfragium obesse. Nichil
uicendium seu rapinam. Ea
que paupertas dicitur leuaniẽ
esse solicitudinum atq discri¬
minum. Id ꝙ exiltum uocnut

Expanded text:
indifferentia et que sequi soindifferentia et que sequi soleant animum possidentis; speciosam sed honerosam sarcinam esse divitias, errore potius vulgi quam doctorum iudicio preciosas, splendidam esse sed gravem auream cathenam; eminentis fortune gradum precipitio proximum, humanam potentiam nil aliud quam claram optatamque miseriam, sublimis vite cursum nil aliud quam sonoram et lucidam tempestatem, nil exitum aliud quam ruinam; 14 non minus pungere gladium cuius capulum yaspis illustrat neque minus stringere laqueum cui preciosus e serico nodus est; patriam viro omnem mundi angulum, exilium nusquam esse nisi quod impatientia fecerit; cum inhiare celestibus mens ceperit, ubique illi exilium fore donec pervenerit quo suspirat; 15 sapientem bona sua secum ferre quocunque ierit, nichil illi naufragium obesse, nichil incendium seu rapinam; eam que paupertas dicitur levamen esse solicitudinum atque discriminum, id quod exilium vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. In confragoso uintutẽ.
Marcestere amimum deliciis.
Laboribus splendescere ⁊ molli¬
tie contrahi solere rubiginez
aspitate decergi. Nil tam
uiro proprium qũi labor⁊̃. ad
tum infame sub metidiem ĩ
sum fedi amatoris ꝯqui esc̾e.
uirginem sactam gelu hispi¬
dim media solsm nocte cõsur¬
gere iacere egrum in grabatu¬
io sedere parasitum in conui¬
uio. Stare in prelio bellatorẽ.
Int̾ auctus nautami Int̾ po¬
cila bibulum. Int̾ uulnera mi¬
litem spectari. Sudare thersitẽ
sub lodice. Sub armis Ea cidẽ.
Sardancipallum sompno Et
uoluptatibus infamem. Cla¬
nimi laboribus hertulem. Ster¬
tere lixas ac lenones dum dux
ingilat. durum achletam du¬
ellis durioribus exercen. Ca¬
norem regi suo quem grauio
languidum ocium hiis ꝑuit¬
ti in quibus spes gloriosi ne¬
gccii nulla sit. cum prosꝑita¬
te patem nobis ambiguam.
honestum cum adu̾sitate cer¬
camen. unum in uita bonsi
esse. unuui malum. Rieliqua

Expanded text:
tatem, in confragoso virtutem; tatem, in confragoso virtutem; marcescere animum delitiis, 11 laboribus splendescere et mollitie contrahi solere rubiginem, asperitate detergi; nil tam viro proprium quam laborem, ad tum infame sub meridiem in sinu fedi amatoris conquiescere, virginem sacram gelu hispidam media solam nocte consurgere; iacere egrum in grabatulo, sedere parasitum in convivio, stare in prelio bellatorem; 12 inter fluctus nautam, inter pocula bibulum, inter vulnera militem spectari; sudare Thersitem sub lodice, sub armis Eacidem; Sardanapalum somno et voluptatibus infamem, clarum laboribus Herculem; stertere lixas ac leuones dum dux vigilat; durum athletam duellis durioribus exerceri; cariorem regi suo quem graviolanguidum otium his permitti in quibus spes gloriosi negotii nulla sit; cum prosperitate pacem nobis ambiguam, honestum cum adversitate certamen; 13 unum in vita bonum esse, unum malum, reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
tibus insultare. nutantes un
paciencia supertri. Magnis ma
quis in lucem uenit. Nil uallo.
Nil ex cubiis profisci. Nullum
tempus iuduciarum. paratũ
sempet esse discrimen. Nec nͥ
uocte hoc est morte pugnandũ.
Contra fortune impetus forti¬
tudinem esse pro clipeo. panidos
pro inheriibus haberi. Hiis
qui plus metuunt plus esse ꝑi¬
culi. urgeri profugos. stratos
obteri. stantes non posse talca¬
ri. corpus et si nolit animu
nisi consenserit non prosterm.
⁊Iil uolenti difficile. Nil impor¬
creditur. pro arbitrio fingi uel
amata uel dultia. omnia ex
opinioĩb pendere. forti animo
nichil durum. molli autem du¬
ra omnia uideri. felicibus ma¬
le. misers bene esse si uelint.
non cedendum difficultatib.
adesse sinem terribilium. In
ꝑ labores uite ad sepulchri re¬
quiem. fugere ista dum torquẽt.
Grauia uite bella. s bremaet
erigni opens ingentia p̾mia
In alto sitam esse gloriam. In
ymo dedetus. In aprico uolup¬

Expanded text:
tibus insultare, nutantes imptibus insultare, nutantes imppatientia superari, magnis malquis in lucem venit, nil vallo, nil excubiis profici, nullum tempus indutiarum, 8 paratum semper esse discrimen, nec nisi nocte, hoc est morte, pugnam dirimi; contra fortune impetus fortitudinem esse pro clipeo, pavidos pro inermibus haberi, his qui plus metuunt plus esse periculi, urgeri profugos, 9 stratos obteri, stantes non posse calcari, corpus etsi nolit, animum nisi consenserit, non prosterni; nil volenti difficile, nil imporcreditur, pro arbitrio fingi vel amara vel dulcia, omnia ex opinionibus pendere, forti animo nichil durum, molli autem dura omnia videri, 10 felicibus male, miseris bene esse si velint; non cedendum difficultatibus, adesse finem terribilium, iri per labores vite ad sepulcri requiem, fugere ista dum torquent, gravia vite bella sed brevia et perexigui operis ingentia premia; in alto sitam esse gloriam, in imo dedecus, in aprico volup
Abbreviated transcription (Latin):
tandem alienas ambire pro¬
uintias peregrinacione ĩtem¬
pestina et molesta et qua uil
tcistius ꝑati possis ¶ Quidad
lec dicam: ⁊egem grama ẽẽ:
Iubeam ferreum esse cum sis
cameus: Moneam non uidere
q̃ in oculis sunt: horter obliu¬
sa nuluerum que nois ictibꝰ
assidue recrudescunt. Facilius
humana substrauerit. quod
ipsima fateor sine presentissiõ
dei auxilio fieri nequit. hoc u¬
num. hoc pͥmum atq ultimũ
quod scrutantes cuncta phĩ
non inderunt nobis iu omni
utã aduersitate suꝑliciter im¬
plorandum est. ¶ Cetera il¬
ia mulgata sunt ludos suos a¬
gere fortimam dum blandit᷑.
Metuendam. irridendam dũ
tonat dicm fulminat contep̃¬
nendam. Eo sibi uiis fidei
esse quo leciora promiserit. Eo
mimus constantie inesse quo
miaiora prestiterit. Eo minus
telorumm supesse. quo plura f¬
sparserit. facilius illam sub iu¬
gͥium muti ꝙͣ ad staibilem a¬
nuciciam trabi posse. Credere
solitam insultantibus. creden¬

Expanded text:
tandem alienas ambire protandem alienas ambire provincias peregrinatione intempestiva et molesta et qua nil tristius pati possis. 4 Quid ad hec dicam? negem gravia esse, iubeam ferreum esse cum sis carneus? moneam non videre que in oculis sunt? horter oblivisci vulnerum que novis ictibus assidue recrudescunt? Facilius humana substraverit. 5 Quod ipsum, fateor, sine presentissimo Dei auxilio fieri nequit; hoc unum, hoc primum atque ultimum, quod scrutantes cunta philosophi non viderunt, nobis in omni nostra adversitate suppliciter implorandum est. 6 Cetera illa vulgata sunt: ludos suos agere fortunam, dum blanditur metuendam, irridendam dum tonat, dum fulminat contemnendam; eo sibi minus fidei esse quo letiora promiserit, eo minus constantie inesse quo maiora prestiterit, eo minus telorum superesse quo plura sparserit; facilius illam sub iugum mitti quam ad stabilem amicitiam trahi posse; cedere solitam insultantibus, 7 ceden
Abbreviated transcription (Latin):
kaleũ. Iumas ad socratem ẜnm
consolacio cum conscilio.
Duisti amium fateor
ec uisi iam racio uia
gemitibus obstrueret
firumq esset fortime nõuo
succumbere monisses forsan et
laccimas. In licteris quidem tu¬
is uerum sensi quod oratoribꝰ
placet. plus ad cõmiseracionẽ
excitandam posse uirilem q̃ri¬
moniam qmͣ femmeos henila¬
tus. Si enim status tui duriciẽ
mollitꝰ questus esses. si fortune
moleutiam et magna pars ho¬
mnuni mu nr liebrit̾ deploras¬
ses doluissem utiq. ⁊ iam quis
inqm auuicus amici dampnũ
letus audunt. ⁊ Iunc u̾o cum te
indeam inter procellas huma¬
narum retum ꝙͣuis iratum uẽ¬
tis erectum tamẽ eo tibi profũ¬
diori cantate compatior quo ma¬
gis intelligͥꝰ indignum te at sor¬
tis unuria et nͥ me amor fallit
letiora promeritum. Precipue
autem motus sum et altius ĩ¬
dolui ad illum eple tue locum
ubi ais te et nature teneroris
et in diebus iam progressum
nmis et uereri ne deserta pa¬
tria ubi mori optabas cogaris

Expanded text:
 Ad Socratem suum, consolatio cum consilio. 1 Movisti animum, fateor, et nisi iam ratio viam gemitibus obstrueret fixumque esset fortune nolle succumbere, movisses forsan et lacrimas. In literis quidem tuis verum sensi quod oratoribus placet, plus ad commiserationem excitandam posse virilem querimoniam quam femineos eiulatus. 2 Si enim status tui duritiem molliter questus esses, si fortune violentiam, ut magna pars hominum, muliebriter deplorasses, doluissem utique; nam quis unquam amicus amici damnum letus audivit? Nunc vero cum te videam inter procellas humanarum rerum, quamvis iratum ventis, erectum tamen, eo tibi profundiori caritate compatior quo magis intelligo indignum te hac sortis iniuria et nisi me amor fallit, letiora promeritum. 3 Precipue autem motus sum et altius indolui ad illum epystole tue locum ubi ais te et nature tenerioris et in diebus iam progressum tuis et vereri ne, deserta patria ubi mori optabas, cogaris
Abbreviated transcription (Latin):
indiget. pauci autem. hoc est docti
homnes quo plura didicerint plu¬
ribus uihiant. Itaq ut habendi
sit nossendi cupiditas mexpleta
est. Tu nͥ ultro supiorem epłau
accepisses hanc ninuue ut arbi¬
tror cregisses. Ille haustus hauc
tibi peperit sitim. ut quoniam mei
partem status audieris uosse ue¬
lis et reliqua. quid de uictu facian
ac uestitu de utroq dudum meis
litteris edoctus sed opinor ueritus¬
opinor ueritus ne quid tenori tũc
desccipto locus aut tempus demp¬
serit. Repetam ergo et quen iuite
modum in hiis teneam. quod hoĩ¬
num genus sequar dicam. ¶ Sũt
qui insi uitra crustatos ebore pari¬
etes et insi mollibus ĩ pluiis au
in recenti rosa nolũit menidra cõ¬
pouere. Qui uisi aureis ac gẽnia

Expanded text:
indiget; pauci autem, hoc est docti indiget; pauci autem, hoc est docti homines, quo plura didicerint, pluribus inhiant; itaque ut habendi sic noscendi cupiditas inexpleta est. Tu nisi ultro superiorem epystolam accepisses, hanc minime, ut arbitror, exegisses. 3 Ille haustus hanc tibi peperit sitim, ut quoniam mei partem status audieris, nosse velis et reliqua, quid de victu faciam ac vestitu, de utroque dudum meis literis edoctus, sed, opinor, veritus nequid tenori tunc descripto locus aut tempus dempserit. Repetam ergo et quem vite modum in his teneam, quod hominum genus sequar, dicam. 4 Sunt qui nisi intra crustatos ebore parietes et nisi mollibus in plumis aut in recenti rosa nolint membra componere; qui nisi aureis ac gemma
Abbreviated transcription (Latin):
inciora tũ ut spero tuciora sunt q̃
restant ⁊ Iuuc p̾sentem auiii mei
statum cinus uoscendi auidum
te sciebani nosti. hus artibus intor
fugani rapidissum temporis frena¬
re si liceat et bos paucules dies mor¬
ti subripere. legendo scribendo cogitã¬
do uigilando. Si enui quod magni
dixerunt uiri. sompnus est mors.
uita uigilia est. sic saltem plurib
horis uiuani. uale mediolaũ. Idib
nouemibr̃ nocte media ad eũdem. de
suꝑioris epłe reliquiis et cetero uite
untam. Neq ꝙ interdum
iter sequeris multorum mi¬
ror. Alterum ut pħ̾s facis. Alterum
ut homo. ⁊ Iemo tami sapiencie de¬
ditus qui non qũqz ad humanita¬
tem redeat cominuem. et publicis
moribus condescendat quãnus ut
ueruui fateor. non uulgaris sed phi¬
cus mos sit quem in te hodie nota¬
re decreueram atq iõ prope iam
principii peniteat. semp q tu mi-¬
chi idem sis. semper unus ex paucis.
Si quidem nulgus inscium quo
plura quesierit nulpibus pluibꝰ¬

Expanded text:
maiora tum, ut spero, etiam tutiora sunt que restant; nuno presentem animi mei statum, cuius noscendi avidum te sciebam, nosti. His artibus nitor fugam rapidissimi temporis frenare si liceat, et hos pauculos dies morti subripere legendo scribendo cogitando vigilando. Si enim, quod magni dixerunt viri, somnus est mors, vita vigilia est; sic saltem pluribus horis vivam. Vale. Mediolani, Idibus Novembris, nocte media. 13 Ad eundem, de superioris epystole reliquiis et cetero vite mitam, neque quod interdum iter sequeris multorum, miror: alterum ut philosophus facis, alterum ut homo; nemo tam sapientie deditus, qui non quandoque ad humanitatem redeat comunem et publicis moribus condescendat, quamvis, ut verum fatear, non vulgaris sed philosophicus mos sit quem in te hodie notare decreveram, atque ideo prope iam principii peniteat semperque tu michi idem sis, semper unus ex paucis. 2 Siquidem vulgus inscium quo plura quesierit, pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
dem deos nouumat seculi mo
rem sequens. quin et uoluniẽ
integro deorum naturam trac¬
tat. ubi si acrius actendatur
deorin turbam et in trna uo¬
untia uon tã celebrat qmͣ irti¬
det et detergit. Et certe ubi ex
ꝓposito loquitur unum deuin
eumq principem mundiq rec¬
torem uocat. Et licet ut sepe
dixi et scripsi forte paratum u̾i¬

Expanded text:
nominat seculi sui morem sequens; quin et volumine integro deorum naturam tractat, ubi si acrius attendatur, deorum turbam et inania nomina non tam celebrat quam irridet ac detegit; et certe ubi ex proposito loquitur, unum Deum eumque “principem” mundique “rectorem” vocat. 10 Et licet, ut sepe dixi et scripsi, forte paratum
Abbreviated transcription (Latin):
michi frequens indignatio
ꝙ omnis ferme coltisio ac dolor
iu hanc unam corpis partem
prescapto de more incidit ut
non inepte famulus. mecum
iocans inter humiliora serui¬
cia sepe fortuarum tibiam

Expanded text:
michi frequens indignatio, quod omnis ferme collisio ac dolor in hanc unam corporis partem prescripto de more incidit, ut non inepte famulus mecum iocans inter humiliora servitia sepe fortunarum tibiam
Abbreviated transcription (Latin):
iu hanc unam corpis partem
prescapto de more nicidit ut
non inepte famulus. mecum
iccans inter humiliora serui¬
cia sepe fortunarum tibiam
Multum tempus a puero inci

Expanded text:
is partem prescripto de more incidit, ut non inepte famulus mecum iocans inter humiliora servitia sepe fortunarum tibiam multum tempus, a puero inci
Abbreviated transcription (Latin):
us respuam fati nomen. Qũdo
Et sane suspectum pocius no¬
men hoc pro eo ꝙ ad impium
sensum quibusdam prais et
obliquis ingeniis trahi solet

Expanded text:
us respuam fati nomen, quandoEt sane suspectum potius nomen hoc pro eo quod ad impium sensum quibusdam pravis et obliquis
Abbreviated transcription (Latin):
equestri uectacione ⁊iec pe¬
destri itiuere temperam. Ex
pectas finem. Paulatun qiͣ se
sperin dolens uuluus intu¬
muit. Et subinde uescio que¬
nam caro discolor et uirulen¬
ta succreuerat. Tandem igit᷑
cum iani dolor non iocos tan¬
tum s sompuos requiem q
lacesseret ut non magni aĩ
contemptus Ce amencie ui¬
deretur medicos coactus arces

Expanded text:
tri vectatione, nec pedestri itinere temperavi. 18 Expectas finem? Paulatim quasi se sperni dolens vulnus intumuit, et subinde nescio quenam caro discolor et virulenta succreverat. Tandem igitur cum iam dolor non iocos tantum sed somnos requiemque lacesseret, ut non magni animi contemptus sed amentie videretur, medicos coactu
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bi ut ait apłs euacuaretur
ccux xpĩ. ¶ Ceterum uir ille
de quo loqui ceperam michi ab
inennte etate tam carus semp
et tam cultus. Cicero qualiter

Expanded text:
 ut ait Apostolus, “evacuaretur crux Cristi”. 15 Ceterum vir ille de quo loqui ceperam, michi ab ineunte etate tam carus semper et tam cultus, Cicero, qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
non amplius ludicco uulueri
nicumbunt. non sine cruciatu
et periculo lesi artus ut phibẽt
Et si illorum pronosticis in
utranq ꝑtem tantum sit fi¬
dei apud me nosse te credam
et fomentis tamen creberis
urgeor et solitis cibis aiceor. ⁊
nisueta corporis quiete conci¬
neor. Inuisa omma atq illud
in prinus ꝙ uoluptuo sorum

Expanded text:
udicro vulneri incumbunt, non sine cruciatu et periculo lesi artus, ut perhibent. 19 Etsi illorum pronosticis in utranque partem quantum sit fidei apud me nosse te credam, et fomentis tamen crebris urgeor et solitis cibis arceor et insueta corporis quiete contineor; invisa omnia, atque illud in primis quod voluptuos
Abbreviated transcription (Latin):
fieret flenda nempe uin sors
Nam ut altissum et diuim pror¬
sus iugenii fuerat si iudisser
xpm̃ aut nomen eius audiuis¬
set quantum ego opinor nõ
modo credidisset in eum. s eloqͥo
illo incomparabili xpi preco
maximus fuisset. Quale aliqd
de altero principe latine facũ¬
die uirgilio poeta cum ad eius
tumulum uenisset apłs paulꝰ

Expanded text:
i sors; nam ut altissimi et divini prorsus ingenii fuerat, si vidisset Cristum aut nomen eius audivisset, quantum ego opinor, non modo credidisset in eum sed eloquio illo incomparabili Cristi preco maximus fuisset; quale aliquod de altero principe latine facundie, Virgilio poeta, cum ad eius tumulum venisset, ap
Abbreviated transcription (Latin):
illum ut pro me oret precor. quo¬
mam pro sanctissimo uiro pecca¬
torem rouimem orare non modo
supua cuum s temeratum uidet᷑
¶ Aat ne priuatus dolor m̃s ꝓpo¬
siti oblitum a publico dolore de¬
ctrar̾it. ad uos in xp̃o carissimu fra¬
tres mei redeo. Quid u̾o nunc dicã.
nesio ab illius uirĩ cõmemora¬
çioue disçedere. Quo magis de illo
cogito magis ardeo. Quo ꝯlus lo¬
quor plura loqui cupio. Quo lon¬
guis eo lougiorem fandi maten¬
am udeo. et uinus exitum ĩue¬
mo. S epła finem poscit. Non au¬
deo quidem hortan mo zo nec ꝑ¬
mttere ut talis un exitum plo¬
retis. ne iuxta sentenciã ciceronis
ad uitam de temporalibꝰ erũpius
ad et̾nam uitam bĩtudinem trã¬
siuisse Rursum nec petare audeo
quomimus dampnũ ecclĩe tantũ

Expanded text:
illum ut pro me oret precor, quoillum ut pro me oret precor, quoniam pro sanctissimo viro peccatorem hominem orare non modo supervacuum sed temerarium videtur. 35 At ne privatus dolor meus propositi oblitum a publico dolore distraxerit, ad vos, in Cristo carissimi fratres mei, redeo. Quid vero nunc dicam? nescio ab illius viri commemoratione discedere; quo magis de illo cogito, magis ardeo; quo plus loquor, plura loqui cupio; quo longius eo, longiorem fandi materiam video et minus exitum invenio; sed epystola finem poscit. 36 Non audeo quidem hortari, imo vero nec permittere ut talis viri exitum ploretis, ne iuxta sententiam Ciceronis,ad vitam, de temporalibus erumnis ad eternam beatitudinem transivisse? Rursum nec vetare audeo quominus damnum E
Abbreviated transcription (Latin):
est longe aliis curis occupabãtͦ¬
⁊ Iouissime u̾o ad eclĩam ueniẽ¬
tem suscepit me pat̾ne ille hõ
dei qued de ambrosio suo ait au
fuit aduentus ip̃e qm̃ uellem.
du̾ssem spacii plus ad fructum
conu̾scicionis angelicẽ a qua
nemo uqm̃ insi sese melior fac¬
tus abscessit. qua me quoq dũ
poteram non cupidius usum
pudet ac penitet. s longioris ui¬
te spes fefellit. Non resperi ad
etatem iam ualde declinẽ s ad
sobrietatem mores q homunis
et purum cic solidum sens cor¬
pus. Accidit q michi de uio qd̾
multis fereq ouinibus accidit.
Quicquid delectat sibi longe¬
nu spondent. Quod ipsum ꝯͣiͣ
p̾lagiret me itiuen Accuctum ⁊
quod mimme suspicabar ueren¬
dam illam saca oris effigiem ĩ
t̾ris amplius nõ uisurum quã¬
tum quibusq consilus retiahẽ
usus sit. mestus modo mecum
repeto pro quibus ounibus qͥd
abi retibuam non hc̃o uisi mẽo¬
niam et amorem et fiduciam. qua

Expanded text:
est, longe aliis curis occupabantuest, longe aliis curis occupabantur. Novissime vero ad Ecclesiam venientem «suscepit me paterne ille homo Dei», quod de Ambrosio suo ait Augfuit adventus ipse quam vellem; habuissem spatii plus ad fructum conversationis angelice, a qua nemo unquam nisi se se melior factus abscessit, qua me quoque dum poteram, non cupidius usum pudet ac penitet. Sed longioris vite spes fefellit; non respexi ad etatem iam valde declivem sed ad sobrietatem moresque hominis et purum ac solidum senis corpus, acciditque michi de illo quod multis fereque omnibus accidit: quicquid delectat sibi longevum spondent. 34 Quod ipsum quasi presagiret, me itineri accinctum et, quod minime suspicabar, verendam illam sacri oris effigiem in terris amplius non visurum, quantum quibusque consiliis retrahere nisus sit, mestus modo mecum repeto. Pro quibus omnibus quid sibi retribuam non habeo nisi memoriam et amorem et fidutiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
et stmułs non paruus ad gli̾am.
s multo maior erat admiracio
quo pacto cecus ut aiunt amor
talis eciam tantiq uiri iudiciũ
obliquasset. fuit ille michi dũ
liuit indulgẽtissiuiꝰ pat̾ et pro¬
findius quĩ quisꝙͣ oꝑinari pos¬
set in eius archamin uelud in
scucta scorum inttoieraui. unde
ppetuo et ipẽ michi sum cauor
et de ilo secunius lequor aia
uit ille me unieus ut qui ĩ spũ
inderet unci pectoris ardorem. n ͨ
puto ꝓpositum eius erga suos
morte tepuenit. iuniqmͣ mchi
muta de illius ope fuit spes qnͣ¬
ta hodie est quando nõ umus
illum uelle s plus posse ꝯfido.¬
¶ Et quia uirorum illustriũ
uł sola recordatio dulcis est in¬
sistam in hoc sermone diutius.
amati ab illo ceperam aliquot
aute anuos cum in quibusdam
opusculis sius dignatꝰ ingenũ
ueum inuenisẜ int̾dum forte
aliquid quod probaret. Nõ qd
artifer tantus tali operario e¬
geret s delectabat eum colloqͭ
et inaiorum uigena ut mos

Expanded text:
et stimulus non parvus ad gloriam, et stimulus non parvus ad gloriam, sed multo maior erat admiratio quo pacto cecus, ut aiunt, amor talis etiam tantique viri iudicium obliquasset. Fuit ille michi, dum licuit, indulgentissimus pater, et profundius quam quisquam opinari posset, in eius archanum, velut in Sancta Sanctorum, introieram; unde perpetuo et ipse michi sum carior et de illo securius loquor. 31 Amavit ille me vivens ut qui in spiritu videret mei pectoris ardorem, nec, puto, propositum eius erga suos morte tepuerit. Nunquam michi tanta de illius ope fuit spes, quanta hodie est, quando non minus illum velle sed plus posse confido. Et quia virorum illustrium vel sola recordatio dulcis est, insistam in hoc sermone diutius. 32 Amari ab illo ceperam aliquot ante annos, cum in quibusdam opusculis suis, dignatus ingenium meum, invenisset interdum forte aliquid quod probaret, non quod artifex tantus tali operario egeret, sed delectabat eum colloqui et maiorum ingenia, ut mos
Abbreviated transcription (Latin):
latio laudanti qui parum certe
qui tepide de illius laude loqui
tuneo. quia uiri optum saucti¬
tatem peccatoris houinus u̾ba
non equant. uerum autem lo¬
qui spero. hoc scio ꝙ non spe mẽ¬
tior. Quid eium adulari cogitẽ
sepulto qd̾ uiuenti uoluisseur.
aut quomͦ audeam coram uidẽ¬
tem omnia uidẽte mentiri: qd̾
coram eodem. dum adhuc intra
corporeum ergastulum inclusꝰ
forte huiantus falli posset riu¬
sus non fuisseni. testor emĩ deũ
non alit̾ illi uiro loqui solitus
etam quͣi si loquentis ut faciẽ
sic et mentem cerueret. qnͣus
ille me complexus familiari¬
tate nutissima qd̾ in eo fuit mł¬
tum michi semꝑ securitatis in¬
gesẜit. S uestio quid ĩ illo boĩe
diinum erat qd cum maxime
ille se michi facilem ac morige¬
rum p̾staret tũ me mag̾ mag̾q
penerabundũ et actouitum ha¬
bebat. Soletut ille nomen meũ
sere dum adessem sepius dum
abessem neris utinam laudibꝰ
omare unde michi et gandium

Expanded text:
latio laudanti, qui parum certe, latio laudanti, qui parum certe, qui tepide de illius laude loqui timeo, quia viri optimi sanctitatem peccatoris hominis verba non equant; verum autem loqui spero; hoc scio, quod non mentior. 29 Quid enim adulari cogitem sepulto, quod viventi noluissem, aut quomodo audeam coram videntem omnia vidente mentiri, quod coram eodem dum adhuc intra corporeum ergastulum inclusus forte humanitus falli posset, ausus non fuissem? Testor enim Deum: non aliter illi viro loqui solitus eram quam si loquentis ut faciem sic et mentem cerneret, quamvis ille me complexus familiaritate mitissima, quod in eo fuit, multum michi semper securitatis ingesserit; sed nescio quid in illo homine divinum erat, quod cum maxime ille se michi facilem ac morigerum prestaret, tamen me magis magisque venerabundum et attonitum habebat. 30 Solebat ille nomen meum sepe dum adessem, sepius dum abessem, veris utinam laudibus ornare; unde michi et gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
aure fauorem plansumq nõ
cupias quem ad huc in carne
positus alto animo desperit ca¬
rere tũ eo et si ualde uelit ueq̃at.
hec glorie natura est fugiẽtes
consequitur. celebrat uł ĩuitos.
et sepe uiuitum su cupidos fu¬
gituia destitut. Quomodo autẽ
nuus atesceret phenui fonte de¬
scendẽs Aut quomodo solis ra¬
dio pcussi deusi corporis umibra
deficeret. Equidem unde fama
domims origiuem ducit et cu¬
ns uubra est uirtus ipsa nõ
moritur. ¶ facio ego fratres ĩ
uis literis qd̾ diuim ẜmonis
qutoritas iubet. nõ laudo hoĩe
in uuita fufi. s ut ait auibrosiꝰ
laude post penculum. predico se¬
cutum. Iaudo felicem utundi nau¬
tam s in portu celi anchoras ha¬
tentem laudo ducem in t̾resta
prelio gloriosum s in celesti pa¬
laicio et in arcu ethereo tͥumphã
illa racione laudatum tẽret e¬
lacio cui minqtu ad illius pectꝰ
notissimam humilitatis artẽ
aditus fuit. seu ne noceat adu¬

Expanded text:
aure favorem plausumque non aure favorem plausumque non cupiat, quem adhuc in carne positus alto animo despexit, carere tamen eo, etsi valde velit, nequeat. Hec glorie natura est: fugientes consequitur, celebrat vel invitos et sepe nimium sui cupidos fugitiva destituit. 27 Quomodo autem rivus aresceret perenni fonte descendens aut quomodo solis radio percussi densi corporis umbra deficeret? equidem unde “fama” hominis originem ducit et cuius “umbra est, virtus” ipsa non moritur. Facio ego, fratres, in his literis quod “divini sermonis” autoritas iubet, non “laudo hominem in vita sua”, sed, ut ait Ambrosius, “laudo post periculum, predico securum, laudo felicem” mundi “nautam” sed in “portu” celi “anchoras” habentem, laudo “ducem” in terrestri prelio gloriosum sed in celesti palatio et in arcu ethereo “triumphailla ratio, ne laudatum tentet elatio, cui nunquam ad illius pectus, notissimam humilitatis arcem, aditus fuit, seu ne noceat adu
Abbreviated transcription (Latin):
q doctnus ecclĩam illam nouit.
ab rosis fidei nr̃e p̾mordiis flo¬
rinsie. ⁊sunc quia ut ccedimius
iliata iam seculi dies est ex
nus quos potest serotinis opera¬
niis uiiee sabaoth optimũ quẽ¬
q inauult. et a xp̃o post que¬
sitam ĩmortalitatem primũ ħ
mimus exposcit talem sibi suc¬
cessorem dari qui claris oꝑib
et uste luce famam enis obscu¬
ret pocius quiͣ illustret. qd̾ fru¬
stia optare illum arbitror. mit¬
tat enim zenonem suũ uerona.
Gemimanũ mutina. Rauẽna
seuerimi. paulurũ. Nola. capua
Serinanũ. aquitama ꝓsperũ
donet aftica ciprianum. hispal
usidoĩ. Elige tibi padua ex hoc
sacco minero quem noles ep̃m.
erit ille sole lucidior. nmqmͣͣ tñ
ĩo ⁊idebrandim tui queui ut me¬
diolano olim ambrosium. sic tͥ
nim nomen obscurabitur. ⁊Iũ
qmͣ fama morietur quai ĩ ce¬
lo uniens ille uniani liquit i
tertis. et licet ipẽ bonis nũc iuef¬
fabilibus abundans ppłaris

Expanded text:
que doctrinis Ecclesiam illam novit que doctrinis Ecclesiam illam novit ab ipsis fidei nostre primordiis floruisse. 24 Nunc quia, ut credimus, inclinata iam seculi dies esit, ex his quos potest “serotinis operariis vinee Sabaoth”, optimum quemque mavult et a Cristo post quesitam immortalitatem primum hoc munus exposcit, talem sibi successorem dari qui claris operibus et vite luce famam eius obscuret potiusquam illustret, quod frustra optare illum arbitror. 25 Mittat enim Zenonem suum Verona, Geminianum Mutina, Ravenna Severum, Paulinum Nola, Capua Germanum, Aquitania Prosperum; donet Africa Cyprianum, Hispalis Ysidorum: elige tibi, Padua, ex hoc sacro numero quem voles epyscopum; erit ille sole lucidior, nunquam tamen ideo Ildebrandini tui, quem ut Mediolano olim Ambrosium sic tibisit, clarum nomen obscurabitur; 26 nunquam fama morietur, quam in celo vivens ille vivam liquit in terris, et licet ipse bonis nunc ineffabilibus abundans, popularis
Abbreviated transcription (Latin):
siliumi. si tamen uera res est. Nã
nec u̾i sumlis est quidem. et ab
hac eum suspitione liberãt nõ
ignobiles historiti. Cetetum du¬
bium non est multo ardencius
desiderari solere defunctorum
uirtutem ꝑ ignamam successo¬
rum. Quo enim mag̾ horũ uita
depͥuntur eo altius illorũ laus
actollitur. Iure gͦ laudandus
philopemenes dux atheus qui
ab bostibus sus captus cum
ueneno necaretur iam morti¬
ferum poculum in manu habẽs
uit̾cogamt an luortas qui tũc
alt̾ acheorum p̾tor erat unu̾̃et.
uir post eum in aichia fortissi¬
mus. Quem ut uiuete audiuit
uene est inquit. tonum paatria
ducem habes. ftqz ita conten¬
tus et increpidus exputunt
Profecto autem p̾sul nr̃ ut
ad rem redeam qd nec nitura
uec adoptione ꝑmittitur suc¬
cessorem sibi precibus facit nõ
sue quidem glorie s sue ecclĩe
nhercici laudibus sius additiat¬
s successorem sibi rediuiũ uellet
cimbrosium. aut ipsum certe ꝑs¬
docimũ. cins fiudatam erectã¬

Expanded text:
silium, si tamen vera res est, nam silium, si tamen vera res est, nam nec verisimilis est quidem et ab hac eum suspitione liberant non ignobiles historici. Ceterum dubium non est multo ardentius desiderari solere defunctorum virtutem per ignaviam successorum; quo enim magis horum vita deprimitur eo altius illorum laus attollitur. 22 Iure ergo laudandus Philopemenes, dux Acheus, qui ab hostibus suis captus, cum veneno necaretur, iam mortiferum poculum in manu habens, interrogavit an Licortas, qui tunc alter Acheorum pretor erat, viveret, vir post eum in Achaia fortissimus; quem ut vivere audivit, «Bene est» inquit; «bonum, patria, ducem habes», atque ita contentus et intrepidus expiravit. 23 Profecto autem presul noster, ut ad rem redeam, quod nec natura nec adoptione permittitur, successorem sibi precibus facit, non sue quidem glorie sed sue Ecclesiinertia laudibus suis adiciatd successorem sibi redivivum vellet Ambrosium aut ipsum certe Prosdocimum, cuius fundatam erectam
Abbreviated transcription (Latin):
diu anxius tandem certo ⁊ discus¬
so iudicio filium ex se genitum
regni fecit hedem sapientissunũ
ut fama loquitur uirum. Duos
ex ordiue filios impii successores
huĩt diuus uespesianus roma¬
nus imperator. alterum uitorũ
eptimum pessummum u̾o ailterũ
qd̾ ip̃e et presensisse ⁊ publice
predixisse traditur. Quoriau luc¬
cessor nerua facere ideui uõ po¬
tint mole careus. Adoptauit
autem uirum fortem ac stre¬
nuũ et rei ꝓ ͨ ͤ utilem trmanũ.
Is q alium sibi. Et ille rursus
alium adoptauit. diq ĩ nu¬
peno romano is adoptine suc¬
cessionis ordo ꝑmgusit. quo
multo ante prinu iuperatores
usi erant. Iulius cesar cui assup
tiberium pͥuguum sinu suoꝵ
cogente penuria sibi filumi et
successorem m̾ron delegit. Qͣ
ius uon sim nesaus madisse
eum in suspicionem quasi uo¬
leus sciensq talem elegisset qͥ
scilicet ip̃e post mortem rei p  g̃
tior atq optabilior foret. non
satis dignum tanto principe cõ¬

Expanded text:
diu anxius, tandem certo et discusdiu anxius, tandem certo et discusso iudicio filium ex se genitum regni fecit heredem, sapientissimum, ut fama loquitur, virum. Duos ex ordine filios imperii successores habuit divus Vespasianus Romanus Imperator, alterum virorum optimum, pessimum vero alterum; quod ipse et presensisse et publice predixisse traditur. 20 Quorum succeseor Nerva facere idem non potuit prole carens; adoptavit autem virum fortem ac strenuum et reipublice utilem, Traianum; isque alium sibi et ille rursus alium adoptavit, diuque in imperio romano is adoptive successionis ordo permansit, quo multo ante primi imperatores usi erant: Iulius Cesar, cui assumTiberium privignum suum, suorum cogente penuria, sibi filium et successorem imperii delegit; 21 quamvis non sim nescius incidisse eum in suspitionem quasi volens sciensque talem elegisset, quo scilicet ipse post mortem reipublice carior atque optabilior foret; non satis dignum tanto principe con
Abbreviated transcription (Latin):
ponestior casus esset toge gremi¬
um ad ima dimisent. ⁊ audat᷑
in extremis quoq curam decoris
mũsse pompenis. apud grecos
olimipias regis alierandri
mater dum occidẽtur similiter
toge sinu demisisse narcatur.
uimus inirabilis in muliere u̾e¬
cundia. mrabilior tonstancia.
graios lauda tissimus dum ex ac¬
bellice sue laudis deosculansq
cum laccinus letus obiit. Qnͣto
melius nr̃ epũs qui moriẽs nõ
togam aut clipeum s ammam
suam et ecclĩam cogitabat. Si¬
milunus q marius nec mori
timebat. nec pro populi salute
lougions inte labores ac tedia
recusasset. cunis rei cura diuine
prouidencie ꝯmissa ip̃e inteĩ
quod in se enit et deumi orabat.
et quos hic poterat domnes p̾¬
cabatur. ut sponse sue iudinta¬
ti ac solitudini prouideret. De suc¬
cessore quidem cogitasse quosdã
leginius ymo u̾o quis est qui de
successore non cogitet. S ad mo¬
uendum aunnos illustriora per¬
stringunus/ Oauid rex aliquan¬

Expanded text:
honestior casus esset, toge gremihonestior casus esset, toge gremium ad ima demiserit; laudatur in extremis quoque curam decoris habuisse Pompeius; apud Grecos Olimpias regina, Alexandri mater, dum occideretur similiter toge sinum demisisse narratur: minus mirabilis in muliere verecundia mirabiliorque constantia. Graios laudatissimus, dum ex acbellice sue laudis, deosculansque cum lacrimis letus obiit. 18 Quanto melius noster epyscopus, qui moriens non togam aut clipeum sed animam suam et Ecclesiam cogitabat, simillimusque Martino nec mori timebat nec pro populi salute longioris vite labores ac tedia “recusasset”! cuius rei cura divine providentie “commissa”, ipse interim, quod in se erat, et Deum orabat et quos hic poterat homines precabatur ut sponse sue viduitati ac solitudini providerent. 19 De successore quidem cogitasse quosdam legimus; imo vero quis est qui de successore non cogitet? Sed ad movendum animos illustriora perstringimus. David rex aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
supliciter precabatur ut sibi
successorem y̾doneum dare uel¬
lent. Et uelut in extrenuis agẽs
pat᷑ aurnis fido amico mbilis
nate curam sic illorum fidei ui¬
duam cõmendabat ecclĩam. o
peatissimam sanctissimamq
mumam o ue uirum ꝑfectum
o. uere soslicitum et suꝑnitendẽ¬
tem epm̃ ac pastorem. Quando
alii aut medicos querunt aut
anoles int̾pellant. aut opetosa
conficiunt et uariant testanẽ¬
ter aut nichil agentes taciti ĩ¬
genuscunt. aut thoro uoluũt᷑
flentes ac queruli. aut actomi¬
ti et mimobiles mortis uitim¬
tate torpescunt. Iste nõ sinim s
ecclie sue statum miseratus de
tuturo pontifice cogitabat. nec
censelit dilectissimam spõsã
suam cum qua tam concordit̾
septem luctra tñsegetat uł in
transitu defferendam. Quis hãc
fidem nõ laudet. Quis hunc
ammũ non oꝑtet. Quis hanc
morientis constanciam non
miretur. ¶ Iulii cesatis uiter
multa illud romane ninintut
partes corporis midaret atq ut

Expanded text:
suppliciter precabatur ut sibi suppliciter precabatur ut sibi successorem ydoneum dare vellent; et velut in extremis agens pater anxius fido amico nubilis nate curam, sic illorum fidei viduam commendabat Ecclesiam. 15 O beatissimam sanctissimamque animam, o vere virum perfectum, o vere solicitum et superintendentem epyscopum ac pastorem! Quando alii aut medicos querunt aut hariolos interpellant aut operosa conficiunt et variant testamenta aut nichil agentes taciti ingemiscunt aut toro volvuntur flentes ac queruli aut attoniti et immobiles mortis vicinitate torpescunt, iste non suum sed Ecclesie sue statum miseratus, de futuro pontifice cogitabat nec censebat dilectissimam sponsam suam, cum qua tam concorditer septem lustra transegerat, vel in transitu deserendam. 16 Quis hanc fidem non laudet, quis hunc animum non optet, quis hanc morientis constantiam non miretur? Iulii Cesaris inter multa illud romane mirantur partes corporis nudaret atque ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qus solabitur afflictos. Quis
insitabit ĩfirinos. Quis huma¬
bit ertuictos: Quis pauperum
publicus pat̾ erit. Omitia hec
pona cum illo panter dilectissi¬
ni frattes amisimus. siue pociꝰ
ut diri de ioco ad locum ꝯunitaumiꝰ
habebanius intr̾is preceptorẽ.
habemus in celis int̾cessor em
qpud xpm̃ cui ualde plac̾e stu¬
dunt ille dumi ureit. ⁊ quem ut
srero nchil frustra p̾cabitur. Qͥd
gutem prius p̃can illum ccedi¬
mius. quiͣ quod quisq mediocri¬
ter bonus pastor optaret ut sci¬
licet gregem suum luporum aic
futum incursibus et morbis oĩ¬
hus expeditum uideat in domo
domin quo ip̃e uocatus iam p̾¬
cessit Quid uero aliud a donnõ
poscat in celis qm̃ quod a uitario
enis poscebat in tercis: Qui pau¬
cis aute obitum diebus cum se
iam fim proximum uideret ad
romane sedis antistitem ⁊ quos¬
dam de collegio plusqmͣ huma¬
ne caritatis ac diligentie lite¬
ras destinauit. iu quibus qd̾ si¬
ne laccums in euimisse nequeo

Expanded text:
quis solabitur afflictos? quis quis solabitur afflictos? quis visitabit infirmos? quis humabit extinctos? quis pauperum publicus pater erit? 12 Omnia hec bona cum illo pariter, dilectissimi fratres, amisimus, sive potius, ut dixi, de loco ad locum commutavimus. Habebamus in terris preceptorem, habemus in celis intercessorem apud Cristum, cui valde placere studuit ille dum vixit, et quem, ut spero, nichil frustra precabitur. 13 Quid autem prius precari illum credimus quam quod quisque mediocriter bonus pastor optaret, ut scilicet gregem suum, luporum ac furum incursibus et morbis omnibus expeditum, videat in domo Domini, quo ipse vocatus iam precessit? 14 quid vero aliud a Domino poscat in celis quam quod a vicario eius poscebat in terris? qui paucis ante obitum diebus, cum se iam fini proximum videret, ad romane sedis antistitem et quosdam de collegio plusquam humane caritatis ac diligentie literas destinavit, in quibus, quod sine lacrimis meminisse nequeo,
Abbreviated transcription (Latin):
borare. Nunc tandem plene fe¬
lix ibi est ubi nec sins nec ali¬
enis torquetur angoribus. quͥ
eciam sua ingens crestit ex
aliena felicitate felicitas. unũ
est ut arbitror quod in tantis
gandiis doleat amantissimus
uarens. ꝙ ecclĩam uduam et
nos abieus liquit acephalos.
Quis michi deinceps scciptura¬
nim nodos fando dissoluet. Qͥs
archana reserabit: Quis ex¬
plicabit eugnata. Quis tene¬
bras illustrabit: Quis p̾terea
foruabit mores exturpabit ui¬
tiai. untutes inseret. Quis eniget
iapsos: trepidos firmabit stau¬
tes hortabitur. Quis humiles
atollet: cõprimet suꝑbos t̾re¬
bit audaces: confundet ĩfames.
rrundabit p̾pacitas. celebrabit
diguis laudib honestos. Quis
prenuabit emeritos puniet
sontes: conteret sceleratos. Qtuis
catholicos solidabit. errantes
dirriget: sternet heretitos. arte¬
dit ad ouilibus xͥ fures: Postre¬
mo quis orphanos iuduasq te¬
nebitut tuebitur: Quis pascet
esimentes: Quis uestiet nudos

Expanded text:
borare. Nunc tandem plene feborare. Nunc tandem plene felix ibi est ubi nec suis nec alienis torquetur angoribus; quin etiam sua ingens crescit ex aliena felicitate felicitas. 10 Unum est, ut arbitror, quod in tantis gaudiis doleat amantissimus parens, quod Ecclesiam viduam et nos abiens liquit acephalos. Quis michi deinceps scripturarum nodos fando dissolvet? quis archana reserabit? quis explicabit enigmata? quis tenebras illustrabit? quis preterea formabit mores, extirpabit vitia, virtutes inseret? quis eriget lapsos, trepidos firmabit, stantes hortabitur? 11 quis humiles attollet, comprimet superbos, terrebit audaces, confundet infames, nudabit ypocritas, celebrabit dignis laudibus honestos? quis premiabit emeritos, puniet sontes, conteret sceleratos? quis catholicos solidabit, errantes diriget, sternet hereticos, arcebit ab ovilibus Cristi fures? postremo quis orphanos viduasque tuebitur? quis pascet esurientes? quis vestiet nudos?
Abbreviated transcription (Latin):
ibi minc totam habet aĩam.
et corporis seruicio ac terreno
carcere liberatus illic letus
uotiq compos hĩtat quo mł¬
ta olim suspiria sancta pre¬
miserat. Ibi est ude misla eũ
is bostilis. Nullum tedii põ¬
dus. Nulla senectus mussci
mors distrahat. Ubi nõ cruci¬
ent morbi. nõ angat inopia.
non fastidia afficiant non
torqueant cure. non bella ꝑ¬
terreant. Ubi nou ira auinũ
accendat. non odia inflãmet
nou luxus inquinet. nõ gu¬
la solicitet. ubi non tristis
rodat liuor. prospitas uana
ꝑmulceat. ꝑmigat adu̾sitas.
leticia effundat. inflet ela¬
cio. spes attollat. deitiant
metus. dolor contithat. cõfici¬
at meror de spacio precipitet.
esset ĩmuns celestem prorsus
in tertis uitam agens tamẽ
ꝓpt᷑ humanas nũserias intet
sabatur auima illa sanctissĩa
non moueri non poterat int̾¬
dum optime q ualens ĩ se ip̃a
non mnqm alienis egrota¬
re cogebatur morbis compati
meden consulere succurtere la¬

Expanded text:
ibi nunc totam habet animam, ibi nunc totam habet animam, et corporis servitio ac terreno carcere liberatus, illic letus votique compos habitat quo multa olim suspiria sancta premiserat; 8 ibi est unde nulla eum vis hostilis, nullum tedii pondus, nulla senectus, nulla mors distrahat; ubi non crucient morbi, non angat inopia, non fastidia afficiant, non torqueant cure, non bella perterreant; ubi non ira animum accendat, non odia inflamment, non luxus inquinet, non gula solicitet; ubi non tristis rodat livor, prosperitas vana permulceat, pungat adversitas, letitia effundat, inflet elatio, spes attollat, deiciat metus, dolor contrahat, conficiat meror, desperatio precipitet. esset immunis, celestem prorsus in terris vitam agens, tamen propter humanas miserias, inter sabatur, anima illa sanctissima non moveri non poterat interdum, optimeque valens in se ipsa nonnunquam alienis egrotare cogebatur morbis, compati mederi consulere succurrere la
Abbreviated transcription (Latin):
et qd̃ mrabilius sonat ex ore
gentilis. deus ad homines ue¬
uit. inquit seneca. Nulla sine
dõ mens bona est. Que si uera
sunt qñ sine dõ ũqmͣ fuit ille
qui ubiq est. ad illii mit
cõrpus suum sibi despectuui ⁊
nos ammo suo caros cum quib
ad tempus exulabat corporalit
derelinquens. Et quibus u̾bis
sancussime p̾sul quodq nemo
graauabitur presulum decus ex¬
uiuũ nrĩ eui quibus u̾bis et
felicitati tue gratuler et solitu
orõnibus tus inua. Iuit igit
presul nr̃ et nulicie nr̃e prin¬
ceps ad superos calle planissiõ.
Sic̃ omnes sibi difficultutes
acq ardua queq complanci¬
uerat. durumq malleo ferui¬
de uirtutis it̾ strau̾at. ut nch
oummo quod pedem gradien¬
tis offenderet occurisse rear. Iuit
autem sũmo gaudio felici
auuuaꝵ dulctsonis cantibus
augelorum astra et celum oẽ
mulcentibus in sim exceptus
abrabe uł ipsius pocius in gre¬
hoc tũi interest quod ubi hac¬
tenus curas suas omnes huĩt

Expanded text:
et, quod mirabilius sonat ex ore et, quod mirabilius sonat ex ore gentilis, «Deus ad homines venit» inquit Seneca; «nulla sine Deo mens bona est». Que si vera sunt, quando sine Deo unquam fuit ille qui ubique est; ad Illum ivit, corpus suum sibi despectum et nos animo suo caros, cum quibus ad tempus exulabat corporaliter, derelinquens. Et quibus verbis, sanctissime presul quodque nemo gravabitur, presulum decus eximium nostri evi, quibus verbis et felicitati tue gratuler et solitudorationibus tuis iuva. 6 Ivit igitur presul noster et militie nostre princeps ad superos calle planissimo; sic omnes sibi difficultates atque ardua queque complanaverat durumque malleo fervide virtutis iter straverat, ut nichil omnino quod pedem gradientis offenderet occurrisse rear. Ivit autem summo gaudio felicium animarum, dulcisonis cantibus angelorum astra et celum omne mulcentibus, in sinu exceptus Abrahe vel ipsius potius in grehoc tantum interest quod ubi hactenus curas suas omnes habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
fratres quo uobis quoq xpo
duce per ipsius prĩs uostri ue¬
stigia uemiendum est. ꝑ̃misimꝰ
qui nobis p̾paret regni celestis
hĩtaculum et regem ntĩs cul¬
pis offenlum precibus suis pla¬
cet. Iuit ille felix. Et quid dicã.
Minus est omne quod cogito
qmͣ quod illius preconio debet᷑
dicani deseruit terras. At ilte
iuiquĩ hic fuerat nisi corpore.
hoo est una et ultunci parte sin
dicam destituit corpus: s non
cius dici uidebitur. dicetur tñ
impprie. Quomodo eium̃ inde
euasisse dicendus est qui dun
esset in corpore ut ait cicero
eminunt foras. et ea que ertͣ
sunt contemplaus qmͣi marĩe
se a corpore semꝑ abstrarit. di
cam pecut celum. At semp ĩ celo
eciam dum hic uobiscum esse
uideretur sacris cogitacionib
lñtabat. dicam uit ad sydera.
Derum ille in t̾ris cdarissimũ
sidus erat. dicam unt ad deũ:
Sine deo equidem minqmͣ fuit.
Quippe iusti amma sedes est dei

Expanded text:
fratres, quo nobis quoque, Cristo fratres, quo nobis quoque, Cristo duce, per ipsius patris nostri vestigia veniendum est; premisimus qui nobis preparet regni celestis habitaculum et regem nostris culpis offensum precibus suis placet. 3 Ivit ille felix. Et quid dicam? minus est omne quod cogito quam quod illius preconio debetur. Dicam ‘deseruit terras’? at ille nunquam hic fuerat nisi corpore, hoc est una et ultima parte sui. Dicam ‘destituit corpus’? sed notius dici videbitur; dicetur tamen improprie; quomodo enim inde evasisse dicendus est qui «dum esset in corpore» ut ait Cicero, «eminuit foras et ea que extra sunt contemplans quam maxime se a corpore semper abstraxit»? 4 Dicam ‘petiit celum’? at semper in celo, etiam dum hic nobiscum esse videretur, sacris cogitationibus habitabat. Dicam ‘ivit ad sidera’? verum ille in terris clarissimum sidus erat. Dicam ‘ivit ad Deum’? sine Deo equidem nunquam fuit, quippe iusti anima sedes est Dei