comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cordis suidño tebe necculum p̃pacraere: Et ccudientes ds
cipuli ceciderunt infecciem suã & timuerunt ucelde: ty¬
picem ob ccusam pacuore terrartur. uel quiase errasse
cogno uerant. uel qui e nubes lucida operuerat eos aut
quia di pectiis uocem loquentis ccudieraent: humanae fra¬
gilitaes cons pectum mocioris glorie ferse nonsustinet
actoto animo & corpore contremir cens codte rã cadt
qua nto quis a m pliorec quaeserit. tanto magis a om¬
periora conlabitur Sugnora uerit mensar ã suem:
& accessit iħs & tectigit eos quic illi ia cebaent & sur¬
gerenon poterant . ⁊psedementer accedit & taengr
eos ut aacctutimorẽ puga & debflita ta membre solidentur:
Dixit que ers: surgite & noli teuimere quor manus anauerat
sanaet imperio: Nolitimere primũ timor &pellitur ut pos

Expanded text:
cordis sui Domino tabernaculum praeparare. Concordat scordis sui Domino tabernaculum praeparare. Concordat scipuli, ceciderunt in faciem suam, et timuerunt valde. Triplicem ob causam pavore terrentur, vel quia se errasse cognoverant, vel quia nubes lucida operuerat eos, aut quia Dei Patris vocem loquentis audierant: quia humana fragilitas conspectum majoris gloriae ferre non sustinet, ac toto animo et corpore contremiscens, ad terram cadit. Quanto quis ampliora quaesierit, tanto magis ad inferiora collabitur, si ignoraverit mensuram suam. Et accessit Jesus, et tetigit eos. Quia illi jacebant, et surgere non poterant, ipse clementer accedit, et tangit eos, ut tactu timorem fuget, et debilitata membra solidentur. Dixitque eis: Surgite, et nolite timere. Quos manu sanaverat, sanat imperio. Nolite timere. Primum timor expellitu
Abbreviated transcription (Latin):
siuis fecciã he treͥae taber nac culac: tibi unũ & mosiunum. &¬
hcelieunũ: Erres p&re sicut & celius euangelis ta tesca¬
tur. ries cis quiddices: noli trece taber nacculie querere
cum unum sit aaeber nacculum euaengelii. In quol& & propete
se cepitulandesunt: Siaũt queris trȩco taber neccula ne¬
qua quã seruos cumdño compacres. sed fecc trea tarberna¬
unc diuini tas. unumsit & in p&etore tuo tebenocculum:
Adhuc eoloquente &cenubes lucida obumbra uit eos
et uox denu bedicens: incestpilius mẽs dilectus. in quo m̃ib
nium nondico promes ed pacter quimemisit ipsedicit pro
me testimonium: Nubes ccũt uid&ur lucida &obum¬
breteos ut quicarnele deffrondibus aut tentoris q¬
rebaent taeber nacculum. nubis lucida eo p̃erirentur um¬
braculo: uox quo quȩde celo pactris loquentis auditur¬
quaetes timonium ꝑhibeat filio& p&erum errore
culum. huic op tempercendum: hic ẽfilius. illi serui sunt
moss es & helias. debent & ips̃i uob̵ cum inpenetrabilibus

Expanded text:
nacula: Tibi unum, Moysi unum, et Eliae unum. Erras, Petre, sicut et alius evangelista testatur. Nescis quid dicas . Noli tria tabernacula quaerere, cum unum sit tabernaculum Evangelii, in quo Lex et Prophetae recapitulanda sunt. Si autem quaeris tria tabernacula, nequaquam servos cum Domino conferas, sed fac tria tabernauna divinitas, unum sit et in pectore tuo tabernaculum. Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos. Et ecce vox de nube, dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quonium non dico pro me, sed Pater qui me misit, ipse pro me dicit testimonium . Nubes autem videtur lucida, et obumbrat eos: ut qui carnale e frondibus, aut tentoriis quaerebant tabernaculum, nubis lucidae operirentur umbraculo. quae testimonium perhibeat de Filio, et Petrum, erroreculum, huic obtemperandum. Hic est Filius, illi servi sunt, Moyses et Elias. Debent et ipsi vobiscum in penetralibus
Abbreviated transcription (Latin):
seuercssent cũ dño patris uoxuider&ur incer tae cui
potissimum dccroc testimoniũ: uident ergoiłim. staentem
ablata nube & mosen &elic̃ eua nuisse : quic post quaem
legiss& prof&arum umbra discessant. quae uelamento
suo apostolus texgraotur utrumque in euaengeliorepay¬
tur & descenden tibus illis demonte p̃cepit iłis dicenis. Nemi
neͥmintem dixeritis uisionem donec pilius hominis amortuis
resurgat: futuri regni p̃meditatio & gloricotum phan¬
tis demons tractoe fuerat inmonte : Non ergouult hoc in
populos p̃dicaeri ne & incredibile ẽẽt ꝓrei magnitudine
⁊ post tantã gloriã aput rides animos sequens cruxscan¬
declum facceret: Et in terroga uerunt eũ discipuli dicente: Tclx
quidergo scnbedicunt. quod heliam opertect primũ uenre :
Nisicccusces nouerimus. quare in ter roga uerint discipuli
suꝑheliae nomine. stulta uid&ur. & suꝑor dincoria eoꝵ
inter roga tio quidenim ꝑtin&e adece quae su pra semp

Expanded text:
ssent cum Domino, Patris vox videretur incerta, cui potissimum daret testimonium. Vident ergo Jesum stantem, ablata nube, et Moysen et Eliam evanuisse: quia postquam Legis et Prophetarum umbra discesserit, quae velamento suo apostolos texerat, utrumque lumen in Evangelio reperitur. Et descendentibus illis de monte praecepit 132 Jesus, dicens: Nemini dixeritis visionem, donec Filius hominis a mortuis resurgat. Futuri regni praemeditatio, et gloria triumphantis demonstrata fuerat in monte. Non ergo vult hoc in populos praedicari, ne et incredibile esset pro rei magnitudine, et post tantam gloriam apud rudes animos sequens crux scandalum faceret. Et interrogaverunt eum discipuli, dicentes: Quid ergo Scribae dicunt, quod Eliam oporteat primum venire? Nisi causas noverimus, quare interrogaverint discipuli super Eliae nomine, stulta videtur, et extraordinaria eorum interrogatio. Quid enim pertinet ad ea, quae supra s
Abbreviated transcription (Latin):
pnec turalis legis noticiaẽ ucde &operao re hiuine c meor. hocest
quid aibi nonuis preri alteri nepetoris, quisu ꝑberes pondit nolo pos
neceda Et samonis contu ma ciat̃ Iecbore correxit: Secundusccũtrai¬
lius populus iudeorum ẽ quis esponditinoxs omnicq cũ que di xert¬
pilios eputit uit liredem: Aliu ro nonputant gentiliũ & iudeori
eepa racbolã sed simpliciter peecctorũ & iustorũ ipsoquoquȩ dño
ꝓpositionẽ sucꝰ posteco diferente⁊a menhco uob quicp ublicce ni
& mesterics precedunt uos in regnodĩ Eo qđ illi qui ꝑ maclac opera dõe

Expanded text:
per naturalis legis notitiam: Vade, et operare in vinea mea: hoc est, quod tibi non vis fieri, acta poenitentia, sermonis contumaciam labore correxit. Secundus autem populus Judaeorum est, qui respondit Moysi: Omnia quaecunque dixerfilio, se putavit haeredem. Alii vero non putant Gentilium et Judaeorum esse parabolam, sed simpliciter peccatorum et justorum: ipso quoque Domino propositionem suam postea disserente. Amen dico vobis, quia publicani et meretrices praecedent vos in regno Dei. Eo quod illi qui per mala opera De
Abbreviated transcription (Latin):
uitias & sauliuo lupta teh. isticen tuplum recipient. &ui tec eiter¬
nã posidebunt Eocccesione huiussententi &e quidẽ in troducunt
milleannos postresurr&tionem. dicente nob̵ tunc centuplum
omniũ rerum quaes dimisimͥ. & ui tẽc̃ &ternec ẽẽ sede ndocm.
non intellegente quod si inc&renrs decgnasit rȩꝓmissio inuxonb
dimisent spin teclice recipi&e que cõperatione & mento sui ita
erunt quasi si paeruo numero centenanus numerus cõpacr&̃:
undedicit &cpostolus. qui u nec in teentũ do mũ &unius ꝓuintiae
paruos cegros dimiseret. qua sinihil hacbentes Romni a possiden¬
dõm la Ie mastes. Simile ẽ regnuccelorũ homimpe thifemilias quiexut in¬
moma ne conduc ereoperonos in uinec̃succ̃ conuentio ne cutẽ

Expanded text:
tes, isti centuplum recipient et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae quidam introducunt mille annos post resurrectionem dicentes, nobis tunc centuplum omnium rerum quas dimisimus et vitam aeternam esse reddendam, non intelligentes quod si in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus dimiserit, spiritualia recipiet: quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi si parvo numero centenarius numerus comparetur. Unde dicit et Apostolus, qui unam tantum domum, et unius provinciae parvos agros dimiserat: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Simile est regnum coelorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam. Convent
Abbreviated transcription (Latin):
lacto prabauerit quoduolebat stac timintu lexit non ẽ
dr̃ mor tuorum seduiuentium: cuiussei turba e quoꝗae
& crcuccdstaon tesmisterium. cognuscentes admircotir̃t
Indoc trina sesponsionis illius. Supra diximus. sacdduca eos
n& angelum ne sp̃m necresur r&cionem corporũ. coufiten¬
tes conimarum quoq: in tentum praedicaesse: hi tantum
quinq: libros mo recipebaent. proph&arum uaticina
respuentes : scultum erot ergo inde preferre testimonia
cuius teuctori tatem nonseq bactur: porro ad& eternita¬
tem animarũ probaendã demqse ponit exemplum ego
fert none ds̃ mor uorum sedui uentium. ut cũ prob& ue¬
rit enimaes ꝑmanere port mortẽ neq enim paterat
fie ut eorum essa dr̃ quinequa quã subsisterent. consequen¬
ter introduceretur & corporum resurr&tio quoce
cum conimeob bonoe maelec uegesserunt: hunc locum.
plenius in &e trema poerte primae epistula ced corin¬
thios paculus cpostulus & equitur: pharis ei ccudito:¬
quod silentium imposuiss& sad duca eis conuenerunt:

Expanded text:
lato, probaverit quod volebat, statim intulerit: Non est Deus mortuorum, sed viventium. Cujus rei turbae quoque circumstantes, mysterium cognoscentes, admiratae sunt de doctrina et responsis illius. Supra diximus Sadducaeos, nec angelum, nec spiritum, nec resurrectionem corporum confitentes, animarum quoque interitum praedicasse. Hi quinque tantum libros Moysis recipiebant, prophetarum vaticinia respuentes. Stultum ergo erat inde proferre testimonia, cujus auctoritatem non sequebantur. Porro ad aeternitatem animarum probandam de Moyse ponit exemplum: Ego fert: Non est mortuorum Deus, sed viventium; ut cum probaverit animas permanere post mortem neque enim poterat fieri, ut eorum esset Deus, qui nequaquam subsisterent, consequenter introduceretur et corporum resurrectio, quae cum anplenius in extrema parte primae Epistolae ad Corinthios Paulus apostolus equod silentium imposuisset Jesus Sadducaeis, convenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
legimus indnin& eos p&isse concordiccm hoc etias
nuno dephacrireis cernmur &sadducger I in terseco¬
trariisunt. sed ad temp taen dum iłim pacri mente
consentiunt: quiergo iaem suprac in astenione chena¬
rii puerant conputiti &aduersepartis pacctio¬
nem ciderantrabrutam debuerant &em plo
moneri neul tra molirentur insidics: sed mecliuo¬
lentia & gliuor nutrit impudenciem : in to ro¬
gaet unus elegis doctorib: non scire deridercons
sed temptans an in terrogatur noss& quod in¬
ter roga ba tur quodsitma ius maeda tum non
dem andectis In terrogaens. sed quod sit primum
maegnum quem aen datum ut cumomnia quat
ds̃ maenda ueraet ma nant quid quidille res tor¬
derint oc cansionem ha beat calum mandi
aliud adserens magnum esre deplurib: qui cũ¬
que igitur nouit & intirrogat non uoto dircen¬
dis seditudio cognas cendi annouerit ille quistip¬
surus ert insimilitudinem pharis eorum non
qua si distipulus sed quasi temptatur accedit:¬

Expanded text:
legimus, in Domini nece eos fecisse concordiam, hoc etiam nunc de Pharisaeis cernimus et Sadducaeis, qui inter se contrarii sunt, sed ad tentandum Jesum pari mente consentiunt. Qui ergo jam supra in ostensione denarii fuerant confutati, et adversae partis factionem viderant subrutam, debuerant exemplo moneri, ne ultra molirentur insidias: sed malevolentia et livor nutrit impudentiam. Interrogat unus ex legis doctoribus, non scire desiderans, sed tentans, an interrogatus nosset quod interrogabatur, quod sit majus mandatum: non de mandatis interrogans, sed quod sit primum magnumque mandatum; ut cum omnia quae Deus mandaverit magna sint: quidquid ille responderit, occasionem habeat calumniandi, aliud asserens magnum esse de pluribus. Quicumque igitur novit et interrogat non voto discendi, sed studio cognoscendi, an noverit ille qui responsurus est, in similitudinem Pharisaeorum non quasi discipulus, sed quasi tentator accedit
Abbreviated transcription (Latin):
ui aeł tempaaen dum ilim fueraent congregati
cueriaaton pracuduleta. interro gatone
capere nitebantur occacsionem
praebuerunt confutadonis succe interrogan¬
tur dexp̃o cuiur filius sit : interrogatio iħũ
obis proficitus que hodie contraiudeos:
iomine s̃implicm & scm̃ uirum ec drerunt
lege nereda uid: Interrogemus ergo eos
docti ced ño si simpl& homoest et taentum piliumn¬
loc uid quomodo docuid uoc&eum dñm suum
donerroris incertet n& propria uolunto
die uid uocoetur: non sexudum id quod deeo
nactur est sedie toc id quod noctur eepatre
semper fuit. praeue nibis iprum carnissuae

Expanded text:
ui ad tentandum Jesum fuerant congregati, et veritatem fraudulenta interrogatione capere nitebantur, occasionem praebuerunt confutationi suae, interroganturque de Christo, cujus filius sit? Interrogatio Jesu nobis proficit usque hodie contra Judaeos. hominem simplicem ac sanctum, verum asserunt de genere David. Interrogemus ergo eos docti a Domino, si simplex homo est, et tantum filiuDavid, quomodo David vocet eum Dominum suum? Non erroris incerto nec propria voluntatDavid vocatur non secundum id quod de eo natus est, sed juxta id quod natus ex Patre semper fuit praeveniens, ipsum carnis suae
Abbreviated transcription (Latin):
contra romanos principem teneocent: Cognitaccut ił
n equicia eorũ ait quid me temptactis hy pocrita pri¬
maurtus est respondenter : interro gaenciũ mentem
cognuscere & ñ discipulos sed temptatores uoct re: Iy¬
poenta ergo appellactur qui celiut ẽ & aliut simuloct
Idest aliut᷑ opere agit. & ccliut uocẽp̃tendit: ostend¬
temihi nomis in cocensus : atille ob tulerunt ei denariun
Sapiencia semꝑ sepiente ditt suis potissimũ tems¬
te tores sermonib c̃futentur: ostendite in quidmihi das¬
riũ hocest genus muammi : qud prodecemtiũ mis imputabi
tur & habebat imacginem coresecris : & coitullis iłis cu

Expanded text:
contra Romanos principes teneant. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Prima virtus est respondentis, interrogantium mentem cognoscere, et non discipulos, sed tentatores vocare. Hypocrita ergo appellatur, qui aliud est, et aliud simulat, id est, aliud opere agit, aliud voce praetendit. Ostendite mihi numisma census, at illi obtulerunt ei denSapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur: Ostendite mihi, inquit, denarium, hoc est genus nummi, quod pro decem nummis imputabatur, simul et habebat imag
Abbreviated transcription (Latin):
& eree t inpopulo magna sediciꝵ Dicentib aliis ꝓsceuri tacte: & qui¬
&e quac roma m ꝓomnib militarent: debere tribute ꝑ solui
Phacsis eiuero quisibiadplaudeba nt iniusticiae: contrario
nitentib: non deberepopulumdi qui decim assolueret & primi¬
tiua decs&r. & c&era que inleges criptea sunt humanis legib
subiacere. caesar ccugustus herodemfilium, antipa triclien¬
genã & proselitum regem iudeis constituerat . qui tributis prȩ¬
cessa & roma nopaser &impeno: mit tunt igitur phocsisei
discipulossuos. cũ erodianis id est militib: hero dis: seu quo sinludentes
phac risaei: quia romanis tributa soluebant: herodianis uocerbant
& nondiuino cultui deditos: quidã lactinorũ ridicule herodia nos
ƿutient : qui erodem xp̃m ẽẽ crederent: quod nus quaẽ omninolegi¬
mus: magister scmꝰ quiacuercex es. & uiã dĩ inuerita tedoces
& nonẽ tibicura deccliquo: nonem imsespicis ꝑsonã hominum:

Expanded text:
 aliis: pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi. Pharisaeis vero, qui sibi adplaudebant in justitia, e contrario nitentibus, non debere populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt, humanis legibus subjacere. Caesar Augustus Herodem filium Antipatris alienigenam et proselitum Regem Judaeis constituerat, qui tributis praeesset, et Romano pareret imperio. Mittunt igitur Pharisaei discipulos suos cum Herodianis, id est, militibus Herodis, seu quos illudentes Pharisaei, quia Romanis tributa solvebant, Herodianos vocabant, et non divino cultui deditos. Quidam Latinorum ridicule Herodianos putant, qui Herodem Christum esse crederent, quod nusquam omnino legimus. Magister, scimus quia verax es et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, non enim respicis
Abbreviated transcription (Latin):
erpietunt uestim̃tum: Siquisigitur intẽ poreiudicii inuentus fu¬
rit sub nomi ne xp̃iano ñ hebereuertimen tũ nuptiale hoc eue
trastis amicũ uocat qđ inurtatus adnupdias t̃: argait in pr¬
denti quoduestȩsordedac mundicias priluerit nuptiales: a
leommittuit intem pose enim illoñ erit locus inpudenci &e
n& negan dipa cultas cum om̃s cengeli & mundus ipsetes¬
tiss t& paeca torum : tuno dix rexmiuis tris: ligec tispedib eius
& manib mit tit te eũ intenebras & triores ibierit pl&us &¬

Expanded text:
riis: « Si quis igitur in tempore judicii inventus fuerit sub nomine Christiano non habere vestimentum nuptiale, hoc esttrasti? Amicum vocat, quod invitatus ad nuptias est: arguit impudentiae, quod veste sordida munditias polluerit nuptiales. At ille obmutuit. In tempore enim illo non erit locus poenitentiae, nec negandi facultas, cum omnes angeli et mundus ipse testis sit peccatorum. Tunc dixit rex ministris: Ligatis pedibus et manibus ejus, mittite eum in tenebras exteriores; ibi erit
Abbreviated transcription (Latin):
dens ur aitills Gratisnescientes scnpturas neq uirti¬
tem dĩ prop terea erraent : quiae scriptur &s nesciunt: & qua
scripturces ignorant consequenter nesciunt urtu tẽd̃
greco idiũ nati non respond&: nubere enim propn edicumn¬
cuntur mulierer & uri uxores dacere sed nossim pliciter
diceum in tellegamas qđ naberedeuris & nubideuxoribis
scriptum sit: Sic in resurretione ñ nubentneq nubenc
Resurgentergo corporaeq passunt nubere & nubi: ni¬
mo quippedicit dela pide & corbore &lisreli qua enon
habent membra geni toalico qđ non nabanie ne que
nubantur fed debis qu cũpossint nuber te m̃ celico
retione ñ nubunt : quod autem in pertur. sedsuntsi¬
cut aengelidĩ Inca elaspiri tarlis repromittitur conue¬
scctio : Desesur netione a ut mortuorũ non legirtis

Expanded text:
esus, ait illis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtuesus, ait illis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. Propterea errant, quia Scripturas nesciunt, et quia Scripturas ignorant consequenter nesciunt virtutem Dei, Graeco idiomati non respondet. Nubere enim proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere; sed nos simpliciter dictum intelligamus, quod nubere de viris, et nubi de uxoribus scriptum sit. Si in resurrectione non nubent, neque nubentur resurgent ergo corpora, quae possunt nubere et nubi. Nemo quippe dicit de lapide et arbore, et his rebus, quae non habent membra genitalia, quod non nubant, neque nubantur; sed de his quae cum possunt nubere, tamen alia ratione non nubunt. Quod autem infertur: Sed sunt sicut angeli Dei in coelo. spiritualis repromittitur conversatio. De resurrectione autem mortuoru
Abbreviated transcription (Latin):
apopulo: saddu cac ei ecutem. qđ inter p̃tactur iusti : & ipsi
uindicabant sibi quod ñ ercot : priorib: & corporis & c ni
gabant: Ista esunt duc edom dequib esccices ina itfes¬
tiusdo c&: qđ opfensu resint. in lapidem scan dacli: t inter¬
roga uerunt eum dicentes: magister mores dixit:
siquis mortuus fuerint non habensfilũ ut ducatfrato
eius uxorem illius & suscit& semen fraotrisuo : Erant
ccu tem apudnos septempr atres & primus uxoreducta
defunctus ẽ : & reliqua Quire surrationẽ corporum
non credebant &cnimã putabant in terire cumcor¬
porile r& teistius modi fingunt stcbulam quae deli¬
ramenti corguat eos quise surreotionem adserant
mor tuorum : potest autẽ piei ut uere ingen te corum
celiquaendo hoc ee cederi t. In resurrrtione ego cuiũserit.
deseptem uxor : om̃s enim hcebuerunt eã tur pitudine febu¬
lec eopponunt. ut sesur rectionis denegentum it tẽ: pespon

Expanded text:
a populo. Sadducaei autem, qui interpretabantur justi, et ipsi a populo. Sadducaei autem, qui interpretabantur justi, et ipsi vindicabant sibi quod non erant. Prioribus et corporis et animgabant . Istae sunt duae domus, de quibus Isaias manifestius docet, quod offensurae sint in lapidem scandali . Et interrogaverunt eum, dicentes: Magister, Moyses dixit: Si quis mortuus fuerit 180 non habens filejus uxorem illius, & suscitet semen fratri suo. Erant autem apud nos septem fratres: & primus uxore ducta defuncta est. Qui resurrectionem corporum non credebant, et animam putabant interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos, qui resurrectionem asserant mortuorum. Potest autem fieri, ut vere in gente eorum aliquando hoc acciderit. In resurrectione ergo cujus erit de septem uxor? Omnes enim habuerunt eam. Turpitudinem fabulae opponunt, ut resurrectionis denegent veritatem. Respon
Abbreviated transcription (Latin):
scluatoris gnoraenci& esse. & non dis pensaetiote dican
ex presentiloco qđ utiq potueret ihs scire cuiur imaego
ess& innumo sed in terrogart ut ad sermone eorũ conpe¬
tenter res pondeect dicuntei : coesaris: tuncait illis :
Reddite ergo q: sunt cacesaris cescri & que sunt dido, Cas¬
scerem non putemus agustum. sed tiberiam signipiar
x utem seges romani aprimogaio caesccse quiimperiu
arripuerat ccesa res ce pellactisunt: porro quodait
R eddite que sunt occesaris caesari id est nummun¬
& tributum & necuniẽ & querunt dĩdo decimas
primicics. &oblationes acuictimas sentiame
quo modo & ipsereddit tribute ꝓse & paro & dõred dit
miratisunt qđ caelliditas eorum. insidicndi non inue¬
nis s&locum: & relicto eo cobierunt iufidelitatempacrit̃
cũ mira culo repor tantes : In illo die accesserunt adeũ
sad ducaer: quidicunt noneseresurrecionẽ. Ducceerant
hoereses in iuda eis uncphccris eorũ & celter& sccduccceoꝵ

Expanded text:
esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco, quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo; sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Dicunt ei: Caesaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari; et quae sunt Dei Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significarOmnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei, Deo, decimas, primitias, oblationes ac victimas sentiamus. Quomodo ipse et reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit mirati sunt, quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, relicto eo, abierunt. Infidelitatem pariter cum miraculo reportantes. III. In illa die accesserunt ad illum Sadducaei, qui dicunt non esse resurrectionem. Duae erant haer
Abbreviated transcription (Latin):
ena feio cenartuñ: sifficitergonobis presenartampor
eogi tado futurorum curat̃que sncerta estrelinquaem:¬
consequerzia peculur inchorintdios iudicat fornicett
&pelrus amnaeniam & cephiraem mondeci cohacrgut se
& conse quotabur quoprohibuerit ostendit dicens: quono
enim iudicauertos siciudiccebitur deuobis: Ite non ꝑrohi¬
buit udicare sedelocuit: quidautem uides firluecem
Ebnir loquitur quicum ipramortal crimine tbieantur
obnoxii. minorcepeccata fretubur non concedunt cuh¬
cem liquaentes &eamelum clucientes: r&teergo &lfa
simulcttione iustracce utupra diximus apellaentur hypo¬
eritoce quiper trabem oculi sui fistucem inoculo frectris
Non debemus ergo tollere peenem filiorum & doereeũ canib:
Nequemittitos mar gecritar uestras centepercos Porcus

Expanded text:
alitia sua. Sufficit ergo nobis praesentis temporis cogitatio, futurorum curam, quae incerta est, relinquamconsequentia Paulus in Corintho judicat fornicantem , et Petrus Ananiam et Sapphiram mendacii coarguit ? Sed ex consequentibus quid prohibuerit, ostendit, dicens: quomodo enim judicaveritis, sic judicabitur de vobis. Itaque non prohibuit judicare, sed docuite his loquitur, qui cum ipsi mortali crimine teneantur obnoxii, minora peccata fratribus non concedunt: culicem liquantes, et camelum glutientes . Recte ergo et isti simulatione justitiae, ut supra diximus, appellantur hypocritae, qui per trabem oculi sui, festucam in oculo fratris Non debemus ergo tollere panem filiorum et dare eum canibus. Neque mittatis margaritas vestras ante porcos
Abbreviated transcription (Latin):
lus : comprobocuit Norrum punt morerbonor : confa¬
bulanones pes fimoce : cum non inubierint qui dres¬
ponlecent : nos inferemus &iudoẽ arborem quondõẽ
bonam. fecisse fruetor meloꝵ Post̃uẽ ꝓ cdiderit

Expanded text:
lus comprobavit: Corrumpunt mores bonos confalus comprobavit: Corrumpunt mores bonos confabulationes pessimae . Et cum non invenerint quid respondeant; nos inferemus, et Judam , arborem quondam bonam, fecisse fructus malos postquam prodidit
Abbreviated transcription (Latin):
ut cduos Inuestimentis ouium intur ocitdn sunt lupi.
lra pecces: & deomnibur quidem intellesi potest quiccliud
habitu hac sermone promittunt. aliud operedemonstrant :
sed s peciclitr deher&icir intellegbidum qui uidentur con¬
reueste cirdere. In trinsecus uerłm hoebentes : haeben¬
tes animum uenenactum. simpliciorum frectrum corlo
decipiunt: & fructib ergo cnimȩ quibus in nocdtacem
a druincem trechunt lupis rapeccibus compcerantur
Non potest arborbona fructos medor foccere ne que ar¬
bormala fructorbonas focc&re : Quccercemus aebhe
ma r&icis : quiducer interse contrcericos dicut eẽ nocturas
suuxtor Intellegorꝯem eorum arborbona mcelos fruc¬
tõs fecc&e numquam potest: Quomodo moses arbor
bona peccocuerit aedaquam contradiegoner: & dauid
uria interf&sto : cumb& hsaebeae concubuerit: P&rur
quoque iupaessionedni ne ger dicens. Nescio hominẽ
Autquo confequbtaa iothor socer mosi arbor mala
que utque indm̃ isrechel non credebat. dederit consihĩc̃

Expanded text:
to ovium, intus autem sunt lupi rapaces, etc. Et de omnibus quidem intelligi potest, qui aliud habitu ac sermone promittunt, aliud opere demonstrant. Sed specialiter de haereticis intelligendum, qui videntur conse veste circumdare, intrinsecus vero habentes animum venenatum simpliciorum fratrum corda decipiunt. Ex fructibus ergo animae quibus innocentes ad ruinam trahunt, lupis rapacibus comparantur. Non potest arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos facere. Quaeramus ab haereticis, qui duas inter se contrarias dicunt esse naturas, si juxta intelligentiam eorum, arbor bona malos fructus facere numquam potest, quomodo Moyses arbor bona peccaverit ad aquam contradictionis : et David, Uria interfecto, cum Bethsabee concubuerit : Petrus quoque in Passione Domini negarit, dicens: Nescio hominem : aut qua consequentia Jethro socer Moysi arbor mala, qui utique in Deum Israel non credebat, dederit consilium M
Abbreviated transcription (Latin):
dñr Intrcer& : prudentam quodultra corporis tes¬
indi. diuinitaton lotoraen uiderit : scibrs nonidsibi
profuturum quod epiaem cebhneredulis indebcctur ÷ Pedid
& cdlereculolens ostbrderednm̃ quoque non ꝑgduentũ
toentum corporir sed ꝑangelorum ministona posse
moc ieftactem: Pellendeenim erant uel in frmi teets
corporum uelfortitudini controcriae. quibur homoc de¬
lonum : Amendicouobis non inueni tantem fidem in ir¬
rochel: Dep̃sentibus loquitur non deomnibus r&ro
pactri archis & prop&uir. nssforte incenturione fides
te ubuent & recumbent cum abraham & isccac &ia¬
cob hnnegnocelorum qui& dr̃ ebrahaem cocelicon¬
ditor paterxpĩ est id circo inregno celorum est &
brehem cum quo occubiturce sunt nationes: quae
rediderint Inxpm̃ filium crecctorir : &ille parito
seniur impl&ur de quos up̃ diximus incbiturionir
fideterqum fieri precero ge quam : dumccelilb ur¬

Expanded text:
Dominus. Prudentiam, quod ultra corporis tegumen, divinitatem latentem viderit, sciens non id sibi profuturum, quod etiam ab incredulis videbatur, sed id  Volens ostendere Dominum quoque non per adventum tantum corporis, sed per angelorum ministeria posse majestatem. Pellendae enim erant vel infirmitates corporum, vel fortitudines contrariae, quibus homo ad delorum. Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. De praesentibus loquitur, non de omnibus retro patriarchis 45 et prophetis: nisi forte in centurione fides te venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum. Quia Deus Abraham, coeli conditor pater Christi est. Idcirco in regno coelorum est, et Abraham, cum quo accubiturae sunt nationes, quae crediderint in Christum filium creatoris, et ille pariter sensus impletur, de quo supra diximus in centurionis fide, gentium fieri praero
Abbreviated transcription (Latin):
Demontecdiõ descendente occurrerunt tinbae qua a
cltore ascendene nonuce lebaent Etprimur ei ocurrit
eonosus: nae dumenim poterat cumlepna tammubo¬
pltem inmontem scluctorir audire sermonem: &noan¬
dum quo d hic primum specicliter curatust secundõ
uer cditunionis  tũs socrur p&ri febrienr Incaphar¬
ie ũ Querto loco quioblto sunt ei demonio uexat. quorũ
pet udibo eciebat quenelo &omner mede hcbente cinar
ut: & dece leprosus uenienr li ce dorcebet eum oicens
Eete us prediectionem atquedoctrinam signio fferar
andens meenum ihr̃ te tititeum hcenr Vlolo mindare

Expanded text:
De monte Domino descendente, occurrunt turbae, quia ad altiora ascendere non valuerunt. Et primus ei occurrit leprosus. Necdum enim poterat cum lepra tam multiplicem in monte Salvatoris audire sermonem. Et notandum quod hic primus specialipuer centurionis, tertio socrus Petri febriens in Capharnaum, quarto in loco qui oblati sunt ei daemonio vexati, quorum spiritus verbo ejiciebat, quando et omnes male habentes curit. Et ecce leprosus veniens adorabat eum, dicens. Recte post praedicationem atque doctrinam signi offerturendens Jesus manum, tetigit eum, dicens: Volo, mundare
Abbreviated transcription (Latin):
norent quidres ponsuris int: sed ut propria responsione decmne¬
tur: hocae ta ẽ ccũt nob̵ uinec : & loc& tec eoc condicione ut redoo¬
mus dnõ pructũ tem porib: suis : &scia mus uno quoq tempore qua
oportect nos uello qui uel poccere: Dicit illi siłs nũquẽ legis¬
tis inscripturis: liacpidem quẽ rȩꝓbacuer edipicantes iuc pare¬
tus est incaput cenguli adño pactum ẽ istud hoc ẽmircebilein

Expanded text:
on quod ignoret quid responsuri sint, sed ut propria responsione damnentur. Locata est autem nobis vinea, et locata est ea conditione, ut reddamus Domino fructum temporibus suis, et sciamus unoquoque tempore quid oporteat nos vel loqui, vel facere. Dicit illis Jesus: Numquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est i
Abbreviated transcription (Latin):
buntur piliũmeũ : in eo quod sapra legimuŗ ꝓ terũ misit celior seruos
plares priorib & perunt illis similiter paccienciac̃ ostendit¬
os patra pacmilias quod requencius inisserit : ut ma los colons
apȩnitencicõ ꝓuocaro: illiccũt tesccuri et uerunt sibi irã ind¬
em ise. porro qd iungitur uerebun turpiliũ meũ non de igno¬
rantia uenit: quid enim nesciat pacter patmilias qui hoclo cods
pater intellegitur sed semꝑ ainbigeredicitar h̃ it liberce uo lar¬
taes hominis seseru&ur Interrogemus cerriu &eunomiu & ce
pater dicitur ignorare & sentenciã temperat & quaen tum
in uob est ꝓbactur eẽ mentitus quid quid ꝓpectre responderint ha
intellegaent ꝓpilio quis edicit ignorare: consũ mationis dieni : E
tur quod &̧ traportã dns crucipixsus nt: possumusce ũt &t celite

Expanded text:
erum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter, patientiam ostendit patrisfamilias, quod frequentius miserit, ut malos colonos ad poenitentiam provocaret: illi autem thesaurizaverunt sibi iram in die irae . Porro quod jungitur: Verebuntur filium meum, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat paterfamilias, qui hoc loco Deus Pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservetur. Interrogemus Arium et Eunomium. Ecce pater dicitur ignorare, et sententiam temperat, et quantum in vobis est, probatur esse mentitus. Quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Et uitur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
eppellaree nuncedipicators hocẽ cemen tacrios. uocart. undedicit¬
& apostolus : dĩ cgricultu d ĩ edipicatio estis. hi ergo cocementoni
quomͦ ouini tors accipiunt uine cẽ sicacciperunt lapidem quem
uel in punda mentis ponant iuxta archi tec tũ peculũ uel in
aengulo ut duospacri&es idẽ populum ut rumq: consoci&: qui sȩꝓ¬
ba tus abeis ficctus ẽ inccputanguli & hoc ae dno pocctumẽ non hu¬
macnis uirtutib: sed dĩpotencia: dehoda pide adictorii. p&erus quo¬

Expanded text:
larat, nunc aedificatores, id est, caementarios vocat. Unde dicit Apostolus: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Hi ergo caementarii quomodo et vinitores accipiunt vineam, sic acceperunt lapidem, quem vel in fundamentis ponant, juxta architectum Paulum ; vel in angulo, ut duos parietes, id est, populum utrumque consociet , qui reprobatus ab eis, factus est in caput anguli. Et hoc a Domino factum est, non humanis viribus, sed Dei potentia. De hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in hac eos ui necc operan iusserat ut fructũ legis in operibus &hibesent
postemi sit & deos seruos qͣuos illi adpensos uelcederunt ut hieremiã.
uel occiderunt utesaiaẽ uella pida uerunt ut nabatla & o cha¬
riaẽ quẽ interp& erunt int̾aemplũ &ccltoere Lege m epistolã
paculi aedebreos. et ꝙ er plenis ñim ediscimus quis eruorum dñ qua

Expanded text:
in hac eos vinea operari jusserat, ut fructum Legis in operibus exhiberent. Postea misit ad eos servos, quos illi apprehensos vel ceciderunt, ut Jeremiam; vel occiderunt, ut Isaiam; vel lapidaverunt, ut Naboth , et Zachariam, quem interfecerunt inter templum et altare . Legamus epistolam Pauli ad Haebreos ; et
Abbreviated transcription (Latin):
ar te superantur &ccudiunt in pcerebobis qđ a ꝑtoc piche non
merebantur ccudire: homo istepaterra milias ipseẽ qui ba¬
bebaet duo spilios & qui inaelic ptrabola condux̃ operet rios inuineã suã
quiplantec uit uinecẽ dequa &esacias. plenissime ꝑcaenticũ loquitꝰ
ad & tremũ in perens tin ecc dñi saebcc oth domus ẽ israhel: & in psalmo
ui necc̃ inquit deegipto trastulisti. ei ec istigentes & plantastieem:
E sepecir cũ dedit eiꝰ uel murũ urbis uelangeloru ccuxilia: & podit in ea
torcular aut al tare cut illcctor culariae quorũ trespsalmi titulo
& tuturris. nebulosa filiaesiom, Et loar uit exẽ agnicolis. quos c libi ui¬
nea e opercrios appellauit qui c̃ductipuer antbor a prima: tercia

Expanded text:
a arte superantur; et audiunt in parabolis, quod aperta facie non merebantur audire. Homo iste paterfamilias, ipse est qui habebat duos filios; et qui in alia parabola conduxit operarios in vineam suam; qui plantavit vineam, de qua et Isaias plenissime per Canticum loquitur, adgentes, et plantasti eam . Et sepem circumdedit ei, vel murum urbis, vel angelorum auxilia: et fodit in eu torcular, aut altare, aut illa torcularia, quorum et tres Psalmi titulo Et tu, turris nebulosa, filia Sion . Et locavit eam agricolis, quos alibi vineae operarios appellavit: qui conducti fuerant hora prima, tertia,
Abbreviated transcription (Latin):
ut quipo test cacpere capict: quaesi hor ttentis uoxdñ est & militos
suos adpi.dititiae p̃miũ concitantis quipo tert copereccepicet
quipotas t pugncere pugn&: suꝑ &e hac etrium pl&: Tunc oblcetis unt
ei paeruoli ut manus es inponer& etorar&: discipuliautem
benedici sed quo ne&edum hacbentes plenis sim cẽ fidempu ta uerũnt
eum in similitudinem hominum orperentium impor tunitet
nonis torũ utostendero non&atem reena ses ed mosbr & his quis
lan lieberent in nocentic̃e & rimplcite tem p̃miũ repromito

Expanded text:
ut qui potest capere capiat. Quasi hortantis vox Domini est, et milites ut qui potest capere capiat. Quasi hortantis vox Domini est, et milites suos ad pudicitiae praemium concitantis: Qui potest capere capiat. Qui potest pugnare pugnet, superet et triumphet. II Tunc oblati sunt ei parvuli, ut manus eis imponeret et oraret. Discipuli autembenedici; sed quo necdum habentes plenissimam fidem, putarent eum in similitudinem hominum offerentium importunitate non istorum, ut ostenderet non aetatem regnare, sed mores; et his qui similem haberent innocentiam et simplicitatem, praemium repromitti.
Abbreviated transcription (Latin):
quipotest ccpere capiat: griplex genus ẽ eunuchorũ duorum
acrncclium & tertiũ s pinitlis : al ii sunt quidem cctys utero ic
naescuntur. alii uel quos cceptiutees feccit uel deliciae matio nale :
te cusunt qui seipros ccestrecuerunt. propter regnũ celorũ : et qui
mium: Supeonbus ccut̃ quib: caestimoniȩ neces ii toes non uolun¬
tas ẽ : ni hilomnino deb&ur: possumus &ccliter dicere : eunuchis t̃
&x mectnis ut ero quifiigdioris noc turesunt n&e libidinũ app&centes
et celui quiceb hominibus fiunt quos aut philosophi fecciunt aut
propte idolorum cultũ. emoliuntur in feminaes uel ꝑsuasione
regnac celorum nisi quis e propter xp̃m castrauent: unde et in¬
pest quipotest caperecapiat. ut unus quisq considertͥot iurenuas
utrum possit uirginae lia & pudicitiae implere p̃cepto : ꝑse enim carti¬
tas blandac ẽ & quem lib& cad secelliciens : sed consider aende uires st̃.

Expanded text:
Qui potest capere, capiat. Triplex genus est eunuchorum: duorum Qui potest capere, capiat. Triplex genus est eunuchorum: duorum carnalium, et tertii spiritualis. Alii sunt qui de matris utero sic nascuntur. 147 Alii quos vel captivitas facit, vel deliciae matronales. Tertii sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum; et qui mium: superioribus autem quibus castimoniae necessitas, non voluntas est, nihil omnino debetur. Possumus et aliter dicere. Eunuchi sunt ex matris utero, qui frigidioris naturae sunt, nec libidinem appetentes. Et alii, qui ab hominibus fiunt: quos aut philosophi facpropter idolorum cultum emolliuntur in feminas, vel persuasionregnum coelorum, nisi qui se propter Christum castraverit. Unde infert: Qui potest capere capiat. Ut unusquisque consideret vires suas, utrum possit virginalia et pudicitiae implere praecepta. Per se enim charitas blanda est, et quemlibet ad se alliciens; sed considerandae vires sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
grac uepondus uxorũ est : si&xceptac ctusce pornicctionis. ecc sd¬
mit terenonlicet: quidenim si emulentteruent. Surccun¬
dec Simalis moribus. Siluxo nosec Siguloseo siuorga Siur¬
gactix & maledicte tentnda ent:istius modi: uolumus
nolumus sustinenda: cũ enim essemus liben uoluntecte.
subi&imus seruituti : uidentes ergo a połi. gra ueuxorũ
iugum ꝓperunt motum animisui Et dicunt: sutecẽ cocusa
homini cũ uxore. non &pedit nubere: quidix̃ non om̃s atpi¬
unt uerbum istud sed quib doc tum ẽ: nemoput& subhoc
uerbo uel pecctũ uel portunã introdua. qđ hsint uir¬
gines quib aedõ dec tũsit. aut quosquidac̃ ad hoc corsus ad¬
duxerit sedhisdac tum ẽ qui p&ierunt. qui uo luerunt
qui cit ae csi prent lecbore usunt. omnienim pecenti debitur
& quaerens inueni& & pulsaenti apen &ur : Sunt enim eunuchi
quid euter o maetnis sic nactirunt. et sunt eunuchi qui facetisunt abom¬
nibus : et sunt eunuchi qui s eipsos caes trecue᷑ propt̃ segnũ celorum:

Expanded text:
 pondus uxorum est, si, excepta causa fornicationis, eas dimittere non licet. Quid enim si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si gulosa, si vaga, si jurgatrix et maledica, tenenda erit istiusmodi? volumus, nolumus, susubjecimus servituti. Videntes ergo apostoli grave uxorum jugum, proferunt motum animi sui, et dicunt: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere. Qui dixit: Non omnes cupiunt verbum istverbo, vel fatum, vel fortunam introduci: quod hi sunt virgines, quibus a Deo datum sit, aut quos quidam ad hoc casus adduxerit, sed his datum est qui petierunt, qui voluerunt, qui ut acciperent, laboraverunt. Omni enim petenti dabitur, et quaerens inveniet, et pulsanti aperietur . Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt: et sunt eunuchi, qui facti sunt ab hominibus: et sunt eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq macn todac noe repudium : eccdem cacutelac p̃cipitur nese¬
cundũ acccipiat uirũ : & quia meretrix etq semel fuercct a¬
ulteror : obꝓbnum non timebect Secundo non nubere. p̃ciptar
uiro quod sitaclem duxerit subadulteni eyminest : dicunt

Expanded text:
quoque marito daret repudium, eadem cautela praecipitur, ne sequoque marito daret repudium, eadem cautela praecipitur, ne secundum accipiat virum. Et quia meretrix et quae semel fuerit adultera ob proprium non timebat, secundo non nubere praecipitur viro. Quod si talem duxerit, sub adulterii crimine sit
Abbreviated transcription (Latin):
dunciã cordis uetni ꝑmisit uobis dr̃ sed mõser: ut iuxta a postolõre
consilium sit hominis : non impehumdĩ: Dicocũt uobis quic quicũ que
dimis ent uxosem suẽ nisi obfornicationẽ & cclicc̃ duxent moedetur
& quidimis scẽduxenit : moechatur. Sole for nicaetioẽ q uxons uincat
meledic to feciet dicentes cypture. quiedultaraẽ ten& stultos &impus
est: & ubicumq ẽ igitur pornicato & pornicactionis suspitio libe¬
reuxordimittitur: Et quicpotert accedere ut celiquis coclumin
peccer& in nocenti & obs&undam copulaem nuptiarũ ueteneri¬
men in pingere sicpnosem dimit tere iub&uruxorem ut s&una
prima uiuente non harbeat: quod enim dicit tecleẽ: sinon
propt̃ libidinem. sed ꝓpt̃ iniuriam dimit tis uxorem : quac reg¬
ꝑtus inpelices pnore nubtias. nouarum tem mittis penculo:
N& non quiacpo tercet euenise ut iuxtac eandem legem uxor¬

Expanded text:
duritiam cordis vestri duritiam cordis vestri que dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur. Et qui dimissam duxerit, moechatur. Sola fornicatio est quae uxoris vincat maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet, stultus et impius est. Ubicumque est igitur fornicatio, et fornicationis suspicio, libere uxor dimittitur. Et quia poterat accidere, ut aliquis calumniam faceret innocenti, et ob secundam copulam nuptiarum, veteri crimen impingeret, sic priorem dimittere jubetur uxorem, ut secundam, prima vivente, non habeat. Quod enim dicit, tale est: Si non propter libidinem, sed propter injuriam dimittis uxorem: quare expertus infelices priores nuptias, novarum te immittis periculo? Necnon quia poterat e
Abbreviated transcription (Latin):
uxons primã dimitaimus : ds̃ sepaerat qui& coniunc xerect: quce ndo
& consensa propt̃ seruitu temdĩ eo qđ tem pos incertosit sic habect mnȩ
uxores qua si non habentes : dicunt illi: quider gomoses mandac uit
dec selibellum repudii & dimit tere : Apenunt calum niã quã prepcera¬
uerant: &cestedns non pro priã sententiã ꝓtulerat. sed u&eris iston &e
& maendetorũ fuercct recordatus dĩ : aitillis : qm̃ mo yrer cdduritiã
cordis uesti ꝑmi sit uobis. dimittere uxore suestracs: ab initiaũt non
fuit sic: quod dicit istius modi ẽ: numquid potest dr̃ sibiẽe contrarius
ut aliut anteiussent & sententiã succ̃ nouo fraengat impho : Non
ita sentiendum ẽ : sed moses cũuidena propt̃ dendenum seundarum
coniugum quae uelditiores uel iuniores uelpul chrions esrent. pnimas
uxores interpici aut meclam ui tet̃ ducese. maluit indulgeredis cordiã
quã odico & homicidia ꝑseuerase: simulq considerec: qđ nondixit ꝓp̃t

Expanded text:
us: Deus separat qui et conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in angusto sit, sic habemus uxores, quasi non habentes. Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii, et dimittere? Aperiunt calumniam, quam paraverant. Et certe Dominus non propriam sententiam protulerat, sed veteris hisillis: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras: ab initio autem non fuit sic. Quod dicit istiusmodi est: Nunquid potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum quae vel ditiores, vel juniores, vel pulchriores essent, primas uxores aut interfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam quam odia et homicidia perseverare. Simulque considera quod dixit: Propter
Abbreviated transcription (Latin):
scãm adducens intestimonium & naturclem legẽ pn¬
mã quedĩ sententiaẽ s& undeopponens que non uoluntate
dĩ sed peccaentium neces sita te concessarit : Non legistis
quia qui fecit aebinitio maesculum. & pemince peciteos hoc
in &xordio genesaeos scriptum est dicendo acũt moesculum
& femi nac̃ os tendit secundec uittendoc eẽ coniugice noneñ
ait: ma sculum & feminã quod & pniorũ repudio quere¬
bactur. sed macs culum et peminaẽ ut unius consugis consor¬

Expanded text:
sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem prsanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sententiam secundo opponens, quae non voluntate Dei, sed peccaquia qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos? Hoc in exordio Geneseos scriptum est. Dicendo autem, masculum 145 et feminam, ostendit secunda vitanda conjugia. Non enim ait, masculum et feminas, quod ex priorum repudio quaerebatur: sed masculum et feminam, ut unius conjugis consor
Abbreviated transcription (Latin):
lit ccgere : ego ignouieꝵ conpirmaetsententiã succ̃ &omo¬
nẽsi mulcctionem picta pacis euer titdicens: Si nonra¬
senitis unus quisq pratrisuo de cordib: uestiis : Et acceser¬
ced eum phicerisaei temꝑteenter eũ & dicentes Silic & homin
dimit tere uxorem succ̃ quac cũque de caura: dege lileco
uenerat adiudecm id circo pharis aeorũ scribacrũ que
fecctio in terrogeteum utrumliceat homini dimit tere
uxosemsucc̃ qua lib& cecus ut quasi cornuato eũ tenea
sologismo. & quod cumq responderit cacptioni pageat
Sidixerit dimittendam uxorem que lib& &cocuse & di¬
cendas cclias pudititiae p̃dicator sibi ut debitur doc ere
contracria: Sincũt reponderit nonomnẽ obeccuscc dele¬
redimitati quasi sac crilegii reus tenebitur. &cduersus do
trinac̃ mosi : Ac ꝑ mosendĩ faccere : Igitur dñs sic responsi¬
onem temperat ut d&cipulam transecct : Scripturã

Expanded text:
elit agere, ego ignovi ei, confirmat sententiam suam et oelit agere, ego ignovi ei, confirmat sententiam suam et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens: Si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris. Ex dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa? De Galilaea venerat ad Judaeam: idcirco Pharisaeorum Scribarumque factio interrogat eum: utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet causa, ut quasi cornuto teneant eum syllogismo: et quodcumque responderit, captioni pateat. Si dixerit, dimittendas esse uxores qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi videbitur docere contraria. Si autem responderit, non omnem ob causam debere dimitti, quasi sacrictrinam Moysi ac per Moysen Dei facere. Igitur Dominus sic responsionem temperat ut decipulam transeat, Scripturam
Abbreviated transcription (Latin):
uidemur rec teredigendi incarcerem & sub&x emplo operis
Nĩ hocagere ut mcciorũ nob̵ delictorum uenia non relacxetur :¬
decm istum quidebebet decẽmilia terlentorũ. diccbolum inter¬
p̃tan. cuius uxorem : etfilias uenunda ais ꝑseueran telllo in
Sicuxorem iniusti & p& coctoris appellacristulticiã  Sed quo¬
modo eidimit atet dnr̃ decẽmilia taclente &ille nobis conseruis
suis centum denarios non demiserit n& ecclesicestice inter¬
p̃tationis ẽ ne oe prudentibus uiris recipiende : Sic & paterm̃s
celestis fecci& uobis si non semiseritis unus quisq frxtrisuo
decor dibus uestris : for midolosac sententia : siuxta nostrã¬
mentem sentenciadĩ plectitur. atq: mutatur: Si paerua
pratribus non dimit tãmus: magna nob̵ &dõ nondimi¬
tentur: et quice po tens unus quisq dicene tihil ab eo contra
eum ipsenouit. hceb et dm̃ iudicem: non mihi cure ẽ quidus¬

Expanded text:
videmur recte redigendi in carcerem, et sub exemplo operis videmur recte redigendi in carcerem, et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut majorum nobis delictorum venia non relaxeturdam istum qui debebat decem millia talenta, diabolum interpretari, cujus uxorem et filios venundandos perseverante illo in sic uxorem 144 injusti et peccatoris, appellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis est, nec a prudentibus viris recipiendae. Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiserit unusquisque fratri suo de cordibus mentem sententia Dei flectitur atque mutatur. Si parva fratribus non dimittamus, magna nobis a Deo non dimittentur. Et quia potest unusquisque dicere: Nihil habeo contra eum, ipse novit; habet Deum judicem, non mihi cura est quid v