comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eris gͥ salubͥtatẽ declarant loca ab infimis uailibꝰ lib̾a. ⁊ nebular
noctibꝰ ab soluta ⁊ habitatoꝵ ꝯsid̾ata corpuscła si eis color sanus.
apitis firma sinceritas. in offensũ lum̃ ocłoꝵ purus auditꝰ. fauces
cõmeatũ liqͥde uoces exercent. ħ gñe benignitas acris approbat᷑. his
autẽctͣra. noxium celi illiꝰ spm̃ ꝯfitẽt᷑.iiii. De aqua probanda.
que u salubͥtas. sic agnoscit᷑. Primũ ne alicimis aut palude duca
ne de metallis originẽ sumat. s sit ꝑspicui coloris neq ullo aut
sapore aut odore uiciet᷑. nullus illi limus insidat. frigus cepore suo
mulceat estatis incẽdia mord̾etur. S qͥr solet his omĩb ad spẽm eus¬
coditis occulciorẽ noxam seruare nat᷑a. ipãm qͦ ex incolaꝵ salubrita.¬
te nosceamꝰ si faures bibentiũ pure st̃ si saluo capite impulmonibꝰ
ic thorace aut nulla ẽ aut rara causatio. Nã plerũq has noxas corꝑ¬

Expanded text:
eris salubritatem declarant loca ab infimis vallibus libera et nebularum noctibus absoluta et habitatorum considerata corpuscula, si eis color sanus, capitis firma sinceritas, inoffensum lumen oculorum, purus auditus, fauces commeatus liquide vocis exercent; hoc genere benignitas aeris approbatur. His autem contraria noxiuvero salubritas sic agnoscitur, primum ne a lacunis aut palude ducatur, ne de metallis originem sumat, sed si perspicui coloris, neque ullo, aut sapore, aut odore vitietur; nullus illi limus insideat, frigus tepore suo mulceat, estatis incendia moderetur. Sed quia solet, his omnibus ad speciem custoditis, occultiorem noxam tectior servare natura, ipsam quoque ex incolarum salubritate noscamus, si fauces bibentium pure sint, si salvo capite, in pulmonibus ac thorace, aut nulla est, aut rara causatio. DE TERRE FEC
Abbreviated transcription (Latin):
nis asꝑget᷑ in sc̾bibꝰ. ne calore st̾coris aduiait᷑. ⁊ eini credit᷑ uł corticis cen̾itudip
⁊ curare. ul fructuũ dẽsitatẽ. Altis sc̾bibꝰ delectat᷑ ꝓarboris magnitudĩe ⁊ desid
ribus. Debet aliqñdo ecũfodi ne caua fiat u̾cio senectutis. sanalis longus a
sũmo trunço adimũ debet excludi. Sic bñficio solis ⁊ uenti durescũt᷑ q̃ in
putredinẽ tͣnsiebãt. Si dura nux erit uel nodosa cortex circũcidẽdus est ut
uitium mali deducant humoris. Alii radicũ sũma p̃cidũt alii terebrate
radici palũ deburo imprimũt. uel cuprinũ elauũ uel ferreum. Si terẽtinꝰ

Expanded text:
. Et cinis creditur, vel corticis teneritudinem procurare, vel fructuum densitatem. Altis scrobibus delectatur, pro arboris magnitudine: et desiderat ribus, debet aliquando circumfodi, ne cava fiat vitio senectutis. Canalis longus a summo trunco ad imum debet excidi, sic beneficio solis et venti durescunt, que in putredinem transibant. Si dura nux erit, vel nodosa cortex, circundanda est, ut vitium mali decutiat humoris. Alii radicum summa prescindunt. Alii terebrate radici palum de buxo imprimunt, vel cuprinum clavum, vel ferreum. Cortex in
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝯtiniũ ter rigabis inm̃se. Cortex innuce dimissus. maturitatis indiei¬
um ẽ qͣlis debet ⁊ poni. Nuces seruantur uł paleis obrute uł arena uł folis
suis aridis uł archa exligno suo facta in eluse uel cepis mixte quibus har¬
uicissitudint̃ reddunt. ut eis acredinem tollant. M arcĩalis exꝑtum se
uirides nuces tm̃ liberatas putaminib suis melle demergi ⁊ põst̾ annum
iuirides ẽẽ ⁊ ipsum mel ita medicabile fieri ut exeo fc̃a potio arc̾ias curet
⁊ fauees. In seritur ut pleriq mẽse februario in arbusto. sed melius intrũ¬
oc m̃se tuberes in seruntur cidoneo. Nunc locis cẽꝑatis ꝑsicoꝵ ossa
ponuntur.⁊ inseritur eadẽ ꝑsicus inse amigdalo in pruno s primo
armenia inseremus.⁊ p̃eoqua. Hunc ⁊̃ prunus inserẽda ẽ añqm gũminet

Expanded text:
num clavum, vel ferreum. Cortex in nuce demissus, maturitatis indicium est, qualis debet et poni. Nuces servantur, vel paleis obrute, vel arena, vel foliis suis aridis, vel arca ex ligno suo facta incluse, vel cepis mixte, quibus vicissitudinem reddunt, ut eis acredinem tollant. Martialis expertum se ait virides nuces, tantum liberatas putaminibus suis melle demergi et post annum virides esse et ipsum mel ita medicabile fieri, ut ex eo facta potio arterias curet et fauces. Inseritur ut plerique volunt mense februario in arbuto, sed melius in mense tuberes inseruntur cydoneo, nunc locis temperatis persicorum ossa ponuntur. Et inseritur eadem persicus in se, in amigdalo, in pruno sed pruno amerina inserimus et precoqua. Nunc etiam prunus inserenda est antequam germinet
Abbreviated transcription (Latin):
plere. Suꝑ rudũ pedaneũ induces. ⁊ uectib ligneis freq̾̃nt̾ densab̾.
⁊ an̾q̃ rud̾ siccescat. degulas qͣdratas bipedales q̃ ꝑ oĩa lat̾a canalicł
hu̾t digitales. calce uiua ex oleo tẽꝑata. frontes tegularũ qͣ canali¬
culi ert̾ ĩꝑleb̾. ⁊ sic iunctas suꝑͣ rudũ c̃ꝑones. ut margines degłarũ
cũ calce ẽp̾hende possis. Qͤ res cũ siccauit qͣsi unũ corpꝰ fac᷑.⁊ nul

Expanded text:
implere. Super rudus pedaneum induces et uectibus ligneis frequenter densabis implere. Super rudus pedaneum induces et uectibus ligneis frequenter densabis et, antequam rudus siccescat, tegulas quadratas bipedales quae per omnia latera canaliculos habent digitales. Calce uiua ex oleo temperata frontes tegularum qua canaliculi erunt implebis et sic iunctas supra rudus compones ut margines tegularum cum calce comprehendere possint. Quae res, cum siccauerit, quasi unum c
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ st̾nant᷑. ut calcis humor ad auxes ꝑuenire ñ possit. Tunc in suꝑ sta¬
seu nouo. si uet̾e ad duas partes una calcis misceat᷑. Maiores lapides
c̃tusi eũ calce mixti ĩpensa crassior in duci debet. ne minꝰ erassitu¬
dine digitis.ui.exacto pauim̃to ad regulã ad liuellã. supͣ ĩpensa
testacea mollior inducat᷑. ⁊ siccet. tũ aut suꝑ ponãt᷑ ⁊ usq eo fricet᷑¬
&. si facultas ñ erit uñ suꝑ fricent᷑. ne aut lacune aut cumuli sint:
ad reglam fricatura extẽdat᷑. ⁊ supͣ marmor donsũ inst̾nat᷑. aut ha¬
tena cũ case in ducta poliat᷑. Sub diuo maxime uitanda st̃ paui¬
m̃ta. qͣm frigore ⁊ humore sepe corrũpunt᷑. d si uecessitas aut
uoluntas fac̾e hortat᷑. hanc oꝑis subtilitatẽ seruab̾. missas ĩ ordine
tabulas ⁊ alias intnsu̾su̾ sic̃ suꝑͣ monstratũ ẽ ad ꝯtignatio̾es cͣfigeᷤᷤ

Expanded text:
supersternantur, ut calcis umor ad axes peruenire non possit. Tunc insuper stasupersternantur, ut calcis umor ad axes peruenire non possit. Tunc insuper staseu nouo siue rediuiuo ad duas partes una calcis misceatur. Rudus est maiores lapides contusi cum calce mixti; impensa crassior induci debebit ne minus crassitudine digitos VI. Exacto pauimento ad regulam et libellam, supra impensa testacea mollior inducatur et siccet. Tum aut marmor sectile aQuodsi facultas non erit unde superfigatur, ne aut lacunae aut cumuli sint, ad regulam fricatura extendatur et supra marmor tunsum incernatur aut harena cum calce inducta poliatur. Sub diuo maxime uitanda sunt pauimenta, quoniam frigore et umore saepe corrumpuntur. Sed si necessitas aut uoluntas facere hortatur, hanc operis subtilitatem seruabis. Missas in ordinem tabulas et alias in transuersum, sicut supra mo
Abbreviated transcription (Latin):
solũ firmũ sit ⁊ eqͣle. Tc̾ rudis inducat᷑. ⁊ uectib ligneis
ꝯtusũ calcet᷑. Suꝑ ĩpensa destacea crassior inducat᷑ rd̾ã uectu
ꝯtusa solidet᷑. Tercio nucleus ĩpensa meliore ĩducałe policiuib
insistat ne rimas ĩutiles oꝑi relinq̃t. De ꝓbanda calce õpi albario
n ꝯtignatioib diligentꝰ respiciendũ ẽ. ut eqͣlitas soli dirigat᷑. Ita danda ẽ
oꝑa ne axes quercei eũ esculĩ c̃misceant᷑. Nã q̾rcꝰ cũ accepto humore
siccesce̾ ceꝑit arcuat᷑. ⁊ rimas in utiles oꝑi fac̃. Esculꝰ diligent̾ ꝯposi¬
da.ad ꝑpetuitatẽ durabit. Uerũ si in opia loci escłis defu̾it intenu¬
issimos ares quercꝰ secet᷑. ⁊ pͥmũ in directo iactatis axib. seq̾ntib
int̾nsu̾so stͣas. bonis clauis crebro ad ꝯtignationẽ ꝯfixis. utilit̾ oꝑi
subicient᷑ de t̾ro aut fago seu fraxino axatioẽs. ut ad uetustatẽ possit᷑
ꝑmanere. Lactatis in ordinẽ ⁊ ꝯpositis axib filir aut paleẽ eqͣliter

Expanded text:
solum firmum sit et aequale. Tunc rudus inducatur et uectibus ligneis contusum calcetur. Supra impensa testacea crassior inducatur et iterum uectibus contusa solidetur. Tertio nucleus, id est impensa mollior, inducatur et politionibus insistas, ne rimas inutiles operi relinquat. XIX De pantignationibus diligenter respiciendum est ut aequalitas soli dirigatur. Item danda est opera ne axes quercei cum aesculis commisceantur. Nam quercus, cum accepto umore siccescere coeperit, arcuatur et limas inutiles operi efficiet, aesculus diligenter composite ad perpetuitatem durabit. Verum si inopia loci aesculus defuerit, in tenuissimos axes quercus secetur et primum in directo iactatis axibus, sequentibus in transuerso stratis, binis clauis crebro ad contignationem confixis, utiliter operi subicientur. De cerro aut fago seu farno coaxationes haut ad uetustatem poterunt permanere, lactatis in ordinem et compositis axibus, filix aut paleae aequaliter
Abbreviated transcription (Latin):
ortum in locis quib aqͣ querit᷑ equalit̾ int̾ra ꝓcũbat᷑. &. m̾ito depo¬
sito ꝑ ea ꝓspiciat᷑ mox uideb̾ in qͥb cũq locis aqͣ latebat humores sr
t̾ram inaera cͥspantes. ⁊ in modũ tenuis nebule rorẽ spargentes. qd̃
nascat᷑. Increta tenuis s exilis. nec oꝑtimi saporis inuenit᷑. In sabulone
soluto. tenuis. limosa. ⁊ in suauis. Altiorib locis mersa int̾ra nigͣ stil¬
larũ humores exiles. mag̃ ex hib̃nis liquorib collecti. saporis oꝑtimi.
spissis ⁊ solidis locis subsidentes. Glarea uͦ mediocres ⁊ in certas ue¬
nas ht̃. s egregia suauitate. In sabulone mascło ⁊ harena ⁊ carbun¬
culo certiores ⁊ salubriores ⁊ abundantiores st̃ copie aqͣrũ. In rubͦ
saxo. ⁊ copiose ⁊ bone inueniunt᷑. S ꝓuidendũ erit. ne int̾ rimas¬

Expanded text:
ortum, in locis quibus aqua quaeritur, aequaliter in terra procumbatur et mento depoortum, in locis quibus aqua quaeritur, aequaliter in terra procumbatur et mento deposito per eam prospiciatur. Mox uidebis in quibuscram crispantes et in modum tenuis nebulae rorem spargentes, quod nascatur. In creta tenuis et exilis nec optimi saporis inuenitur. In sabulone soluto tenuis, limosa et insuauis, altioribus locis mersa. In terra nigra stillarum umores exiles, magis ex hibernis liquoribus collecti, saporis optimi, spissis et solidis locis subsidentes. Glareae uero mediocres et incertas uenas habent sed egregia suauitate. In sabulone masculo et harena carbunculo certiores et salubriores et abundantiores sunt copiae aquarum. In rubro saxo et copiosae et bonae inueniuntur, s
Abbreviated transcription (Latin):
ut in urbe roma triton eneus. cũ dotidẽ thoracib uentoꝵ factꝰ ad
tẽplũ androgei cirenensis similitudo supͣ cap̾ uenti uirgã denẽs
eundẽ ẽe flantẽ ostendit. Obseruab gͦ ne ianuas aut fenestras.
ꝯtͣ nociuos flatꝰ facias. Nocui enĩ st̃ flatꝰ. uͥ aut nimis incũbi
aut acerruna frigora faciunt. ut ⁊ hoĩes ⁊⁊ aĩalia ledant.frigo¬
rosis gͦ regionib a meridie. aut ab occasu hib̾no ianuas ⁊ fenestͣs
facies. Estuosis uͦ aborea ⁊ septẽtrio̾e fieri ordinab̃.
t̾rȩ tenues. aut abundantes uenas emittant. qͥb ⁊̃ signis altiꝰ
lep̃sse inueniant᷑. qͦm᷑ ex fontib uł puteis ducant᷑ qͥ nociuos aut
salubres habeant liqͦres studiose scire oportet. Aliquȩ gͦ fontane
aut sponte ꝓfluunt. aut sepe de puteis abundãt. Cuiꝰ aqͥ si tał
copia ñ erit. signis infra scriptis qͥrenda st̃. sub t̾ra capita a¬
rũ. ⁊ ꝑxima fontib altiora puteis colligenda: Ante soł itaq

Expanded text:
riton aeneus cum totidem thoracibus uentorum factus ad exemplum Andronici Cyrrestis. Is simili modo supra caput uenti uirgam tenens eundem esse flantem ostendit. Obseruabis ergo ne ianuas aut fenestras contra nociuos flatus facias. Nociui enim sunt flatus ubi aut nimis incumbunt aut acerrima frigora faciunt, ut et homines et animalia laedant. Frigorosis ergo regionibus a meridie aut ab occasu hiberno ianuas et fenestras facies, aestuosis uero a borea et septentrione fieri ordinabis.terrae tenues aut abundantes uenas emittant, quibus etiam signis altius depressae inueniantur, quomodo ex fontibus uel puteis ducantur, quae nociuos aut salubres habeant liquores, studiose scire oportet. Aquae ergo fontanae aut sponte profluunt aut saepe de puteis abundant. Quodsi tales copiae non erunt, signis infra scriptis quaerenda sunt sub terra capita aquarum et proxima fontibus, altiora puteis colligenda. Ante solis itaque
Abbreviated transcription (Latin):
mina inquib singłis. singłas semipedales fistulas ꝯstituis. ert̾q duȩ
illac titubent ferreo semicircło ad modũ prefati hemisꝑii scdm sũ
qͣntitatẽ m̾surato. pardito ⁊ ꝑforado ut̾e. qͦ suꝑiores extremitates fis¬
tularũ coheret. Que hoc differt̾ a fistuł organicis qd̾ ꝑ oĩa equalis
sc̃ grossitudinis. neqͥd offendat aciẽ ꝑ eas celestes cirłos ꝯtẽplantiᷤ.
Semicirrłs uͦ duoꝵ digitoꝵ ferme latitudinis ut oe hemisꝑiũ. xox. parte
ba̾t longitudinis. seruans eq̃lem rõnẽ diuisionis. qr ꝑforatꝰ fistulas re

Expanded text:
mina, in quibus singulis singulas semipedales fistulas constituis: eruntque dmina, in quibus singulis singulas semipedales fistulas constituis: eruntque dillac titubent, ferreo semicirculo, ad modum praefati hemisphaerii secundum suam quantitatem mensurato et perforato, utere, quo superiores extremitates fistularum coerce: quae hoc differunt a fistulis organicis, quod per omnia aequalis sunt grossitudinis, ne quid offendat aciem per eas coelestes circulos contemplantis. Semicirculus vero duorum digitorum ferme latitudinis, ut omne hemisphaerium XXX partes habet longitudinis, servans aequalem rationem divisionis, qua perforatus fi
Abbreviated transcription (Latin):
circłos uł signa ostendenda cõponit᷑ ex oĩ parte rotunda. Qͣm diu¬
dit circũducta linea mediã. equałr in .lx. partib diuisa. Ubi itaq
constituis cap̃ lineẽ unũ circini pedẽ fige. & alt̾m pedẽ eregione ibi
ꝯstitue uͥ ser partes finiunt᷑. de.Ix. partib p̃dicte lineẽ. & dũ e¬
cinũ circuindux̾is .xii. partes includis. Non mutato pͥmo pede scd̾s
pes extendit᷑. usq ad locũ quo de p̃dicta linea .xi. pars finit᷑. ⁊ ita
circũducit᷑ ut .xx .ii. partes cõplectat᷑. Codẽ mͦ adhuc pes usq adfi
nẽ xu. partis p̃dicte lineȩ ꝓtendit᷑. ⁊ circũ ductiõe .xix. partes hñs
media spera sequat᷑. Tunc mutato circino in alt̾a parte sꝑe. uͥ pͥmũ
pedẽ fixeras attendens ut ꝗͣ statuas p̾dictam rationẽ mensure cir¬
ad circũducendũ fixeras ꝑfora. ut circũducio mediũ foraminis deneat.
tas foraminũ illoꝵ t̾minet p̾dictũ hemisꝑiũ. Nã ita .uii. erunt fora¬

Expanded text:
circulos vel signa ostendenda, componitur ex omni parte rotunda: quam dividit circumducta linea mediam aequaliter in LX partibus divisa. Ubi itaque constituis caput lineae, unum circini pedem fige, et alterum pedem e regione ibi constitue, ubi VI partes finiuntur de LX partibus praedictae lineae; et dum circinum circumduxeris, XII partes includis. Nam mutato primo pede, secundus pes extenditur usque ad locum, quo de praedicta linea undecima pars finitur; et ita circumducitur, ut XII partes circumplectatur. Eodemque modo adhuc pes usque ad fie partis praedictae lineae protenditur et circumductione XXX partes habens media sphaera secatur. Tunc mutato circino in altera parte sphaerae, ubi primum pedem fixeras, attendens, ut contra statuas, praedictam rationem mensurae cirad circumducendum fixeras perfora, ut circumductio medium foraminis teneat. tas foraminum illorum terminet praedictum hemisphaerium. Nam ita VII erunt fora
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatione aqͣm habebit. Itẽ si uas excreta siccũ ⁊ ñ coctũ eadẽ
lutũ inueniet᷑. Uellꝰ lane simiłr in eo loco positũ. si tm̃ humo¬
ris colleg̾it ut alia die expͥmi possit: magnã coꝑiã aqͥ locũ
hr̃e sig̾cat. Lucerna plena oleo incensa. si in eodẽ loco similider
ad oꝑta. alia die lucens fuerit inuenta: indicabit eũ locũ hre
eũ fecit ⁊ uaporata t̾ra humidũ nebulasũq fumũ suscitau̾it.
ostn̾dit locũ aꝗͣ hr̃e. Cũ ħ ita fu̾int reꝑta certis signis. in altitu¬
dinẽ putes. defodiendi ert̃. qͦusq cap̃ aquȩ inueniat᷑. aut si plura¬
capita fuerint munũ colligant᷑. Maxime t̾n sub radicib montiũ in
regione seꝑ tent̾onali. signa aquȩ st̃ q̾renda. In his enĩ locis suaues
salubres. ⁊ abundantes inueniunt᷑. q̾m nat᷑e bñficio a soł eursu se¬

Expanded text:
dubitatione aquam habebit. Item si uas ex creta siccum, non coctum, eademdubitatione aquam habebit. Item si uas ex creta siccum, non coctum, eademlutum inuenietur. Vellus lanae similiter in en loco positum, si tantum umoris collegerit ut alia die exprimi possit, magnam copiam aquae locum habere significat. Lucerna plena oleo incensa, si, in eodem loco similiter adoperta, alia die lucens non fuerit inuenta, indicabit eum locum aquacum feceris et uaporata terra umidum nebulosumque fumum suscitauerit, ostendit locum aquam habere. Cum haec ita fuerint reperta certis signis, in altitudinem putei defodiendi erunt quousque caput aquae inueniatur aut, si plura fuerint, in unum colligantur. Maxime tamen sub radicibus montium in regione septentrionali signa aquae sunt quaerenda. In his enim locis suaues et salubres et abundantiores inueniuntur, quoniam naturae beneficio a solis cursu se
Abbreviated transcription (Latin):
ubiores. ⁊ salubriores frigidoresq aquȩ inuenient᷑. Cãpestͥb autẽ
fontib salse. gͣues. teꝑide. ⁊ ñ suaues ert̃. S si sapor bonꝰ inuenit᷑.
scito eas de montib sub t̾ra uenire in medios cãpos. ibiq umbris con-¬
decte p̃stabt̾ montanoꝵ fontiũ suauitatẽ. Signa aũ inuestigande aq̾¬
aꝗ̾ alia. huiꝰmoĩ inuenient᷑. Tenuis uincꝰ. salix erratica. alnꝰ. uitis:
harundo. heda. alia qͦ quȩ sine humore nasci ñ posst̾ plantent᷑.¬
Qm̾ aũ in lacunis similia nascunt᷑. facile his c̾dendũ ñ ẽ. Itaq sic
latitudinẽ pedũ .iii.In altitudinẽ pedes .uͦ. ⁊ cͥca soł occasũ uas plũ¬
beũ. aut eneũ mundũ intͥnsecꝰ ꝑunctũ oleo. in pnã fossã inu̾ sum
colloca. supͣq fossã frondib uł barundinib missis t̾ra in ducat᷑.
Itẽ alia die aꝑiat᷑. ⁊ si sudor aut stille in uase inuenient᷑. is locꝰ sine

Expanded text:
frigidiores aquae inueniuntur. Campestribus autem fontibus salsae et graues et tepidae et non suaues erunt, sed si sapor bonus inuenietur, scito eas de montibus sub terra uenire in medios campos ibique umbris ontanorum fontium suauitatem. Signa autem inuestigandae aquae alia huiusmodi inuenientur: tenuis iuncus, salix erratica, alnus, uitex, harundo, hedera, alia quoque quae sine umore nasci non possunt. Quoniam autem in lacunis similia nascuntur, facile his credendum non est. Itaque sic latitudinem pedes III, in altitudinem pedes V et circa solis occasum uas plumbeum aut aeneum mundum, intrinsecus perunctum oleo, in ima fossuram frondibus uel harundinibus missis terra inducatur. Tum alia die aperiatur et si sudores aut stillae in uase inuenientur, is locus sine
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ex metanł erariis. Indicũ ex ipsis ostu̾idit᷑. quib locis nascit᷑.
atram̃ti uͦ cõpositio sic erit obseruanda. q̾ ñ solũ adusũ picture
necessaria uidet᷑ s ⁊̃ ad cotidianas sc̾pturas. Lacuscłs curua ca¬
mera struat᷑. huic fornacła sic c̃ponit᷑. ut nares id⁊ suspiracł
hãt in lacuscło. qͣ fumꝰ possit intͣre. Tede in eadẽ fornace in cen¬
dant᷑. suꝑ tedas ardentes resina mittat᷑. ut oe fumũ ⁊ fuliginẽ
ꝑ nares in lacuscłm expͥmat. Postea fuliginẽ diligent̾ ꝯteris &
nus sarm̾ta exusta ⁊ ꝯtͥta attram̃ti colorẽ imitaba̾nt᷑. S sar¬
luerint. ad dito glutino imitata indici suauidatẽ mostrabt̾. Uste que
lorẽ. Cerusse tẽꝑatioes alexandriȩ pͥmo st̾ inuentre. n̾c aũ pudeoł

Expanded text:
 Armenium et Indicum ab ipsis ostenditur quibus in locis nascitur. Atramenti uero compositio sic erit obseruanda, quae non solum ad usum picturae necessaria uidetur sed etiam ad cotidianas scripturas. Lacusculus curua camera struatur. Huic fornacula sic componitur ut nares in lacusculo habeat, qua fumus possit intrare. Taedae in eadem fornace incendantur; super taedas ardentes resina mittatur, ut omnem fumum et fuliginem per nares in lacusculum exprimat. Postea fuliginem diligenter conteresnus sarmenta exusta et contrita atramenti colorem imitabuntur. Sed sarsta fuerint, addito glutino imitata Indici suauitatem monstrabunt. Vsta uero, quae lorem. Caerulei temperationes Alexandriae primo sunt inuentae;
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ descendit. uñ intelliges ñ pondis s nate eẽ discretionẽ. Itaq
panno uł in linteolo ẽpͥmis. ut liqͦr argenti exp̃ssus emanet. &
aurũ solidũ intͥnsecꝰ remaneat. Uerũ ꝓbatio minu sic erit obser¬
uanda. in lamina ferrea mittat᷑. ⁊ suꝑ ignẽ ponat᷑. tã diu donec la¬
mina rubescat. Tunc retͣctũ refrigescat. si colorẽ ñ mutau̾it optimũ
erit. si mutau̾it uitiatũ erit. De coloꝵ cõmixtione.

Expanded text:
ore descendet. Vnde intelleges non ponderis sed naturae esse discretionem. Itaque panno uel in linteolo comprimes, ut liquor argenti expressus emanet et aurum solidum intrinsecus remaneat. Verum probatio minii sic erit obseruanda. In lamina ferrea mittatur et super ignem ponatur tamdiu donec lamina rubescat; tunc retractum refrigescat. Si colorem non mutauerit, optimum erit; si mutauerit, uitiatum erit. Colores autem
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. Qntitas ÷ modi̾s singłor m̃broꝵ uniu̾so responde̾s oꝑi. Dispo¬
sicio ÷ apta reb cũ clauiũ ĩstitutio ⁊ oꝑis fut̾i forma tͥb figuris di
ẽ. laterũ ⁊ altitudinis extructio. Scenogͣphia ẽ. frontis ⁊ totiꝰ oꝑis per
¶picturã ostensio.
ert̾ qͥdam philosophoꝵ
Int̾cet̾os tñ androgeuus cirenensis. cũ. u̾iii. uentis orbẽ t̾re regi as¬
seuerasset exẽpli causa athenis t̾rim marmoreã octogonã insti¬
tuit. in qͣ ymagines uentoꝵ sculptas. ꝯͣ suos cuiꝰ flatꝰ ordinauit.
supͣq ipãm tͣrim. metã marmoreã posuit ⁊ tridonẽ eneũ collo¬
cauit. ⁊ ita ÷ modulatꝰ ut cũ uentꝰ aliqͥs aspiraret. qͦdã momento
ingyro ageret᷑. ⁊ suꝑͣ cap̃ eiꝰ resistẽt.⁊ dextͣ manu uirgã tenen¬
p̃dictꝰ triton. ipsũ ẽẽ flantẽ monstraret. Itaq ẽẽ int̾ subsolanũ ⁊
austrũ adorientẽ. hib̃nũ eurũ. Int̾ austrũ ⁊ fauoniũ ad occidentẽ

Expanded text:
rum uniuerso respondens operi. Dispositio est apta rebus conclauium institutio et operis futuri forma tribus figuris diuest laterum et altitudinis exstructio. Scenographia est frontis et totius operis per picturam ostensio. t quidam philosophorum Inter ceteros tamen Andronicus Cyrrestes, cum octo uentis orbem terrae regi adseuerasset, exempli causa Athenis turrem marmoream octagonam instituit, in qua imagines uentorum sculptas contra suos cuiusque flatus ordinauit, supraque ipsam turrem metam marmoream posuit et Tritonem aeneum conlocauit et ita est modulatus ut, cum uentus aliquis adspirasset, quodam momento in gyro ageretur et supra caput eius resisteret et, dextera manu uirgam tenens, ipsum esse flantem monstraret; itaque esse inter subsolanum et austrum ad orientem hibernum eurum, inter austrum et fauonium ad occidentem
Abbreviated transcription (Latin):
tignationẽ suspendant᷑ ita ut tegularũ iuncture suꝑ regłas ł arcꝰ
recũbant. Suꝑiores gͦ iuncture ex lapillo ⁊ argilla subacta linan᷑
Inferior aũ pars iuncture q̃ ad pauim̾tũ sꝑectabit pͥmo calee ẽ tes
tẽꝑata crullicet᷑. Dem̾ albario siue tectorio oꝑe inducat i Maio im
diligentie ⁊ utilitatis ro̾ uidet᷑. si duplices baluearũ camere fiant
inferior cem̃ticia suꝑior suspensa. Int̾ enĩ cameras duas humnor
retentꝰ. ñꝗͣ uitiabit c̃tignatio̾es. sudatiões &̾ p̃stabunt̃ meliore.

Expanded text:
ntignationem suspendantur, ita ut tegularum iuncturae super regulas uel arcus ntignationem suspendantur, ita ut tegularum iuncturae super regulas uel arcus recumbant. Superiores ergo iuncturae ex capillo et argilla subacta linantur. Inferior autem pars iuncturae, quae ad pauimentum spectabit, primo calce cum testa temperata trullizetur, deinde albario siue tectorio opere inducatur. Maior tamen et diligentiae et utilitatis ratio uidetur, si duplices balnearum camerae fiant, inferior caementicia et superior suspensa; inter duas enim cameras umor retentus numquam uitiabit contignationes. Sudationes etiam praestabuntur meliores.
Abbreviated transcription (Latin):
frigidȩ refundat᷑. Magnitudines aũ balnearũ. ꝓ hominũ copia arid
uoluntatis gra fĩ debent. dũ mͦ cella sic disponat᷑. ut qͣnta lõgitudo
fuerit. t̾cia dep̃ta latitudo ꝯstituat᷑. Meliꝰ enĩ ignis ꝑ angustiora la¬
partib tͥbuat᷑. estiuis balners yꝑpocaust̾ia ꝓ loci magnitudme eũ
piscinis in septẽtrio̾e ł aqͥlone ꝯstituant̃. ⁊ ab eadẽ parte marime
lum̃ fenestͥs admittat᷑. ut salubriorẽ ⁊ corꝑib iocundiorẽ grãm p̃st
In uilla rustica. balneũ culine ꝯungat᷑. ut faciliꝰ ã rusticis ministĩum
exhiberi possit. De cameris barnearum.
amere structiles fortiores ert. figuline aũ ad ꝯtignationẽ sum¬
pendant᷑ ita ut catenis anchoratis fixe. tegulas ł ꝑ aliola qͥ came¬
ram circinẽt sustineant. E adẽ ratione ⁊ planas cameras facies. Utilur
aũ disponet᷑ ł ferrex. si regule ł arcꝰ ferre fiant. ut uncis ferreis ad co¬

Expanded text:
lnearum pro hominum copia aut uoluntatis gratia fieri debebunt, dummodo cellae sic disponantur ut, quanta longitudo fuerit tertia dempta, latitudo disponatur; melius enim ignis per angustiora lapartibus tribuatur. Aestiuis balneis hypocausteria pro loci magnitudine cum piscinis in septentrione uel aquilone constituantur, et ab eadem parte maxime lumen fenestris admittatur, ut salubriorem et corporibus iocundiorem gratiam praestet. In uilla rustica balneum culinae coniungatur, ut facilius a rusticis ministerium exhiberi possit. XVII De cameris balnearum Camerae structiles fortiores erunt. Figulinae autem ad contignationem suspendantur, ita ut catenis ancoratis fixas tegulas uel paliola quae cameram circinent sustineant. Eadem ratione et planas cameras facies. Vtilius autem disponetur, si regulae uel arcus ferrei fiant et uncis ferreis ad co
Abbreviated transcription (Latin):
Triclinia u̾na ⁊ autũnalia ad orientẽ spectare debẽt ut gͣuima sint ꝙ
his uti solitũ ẽ. Estiua tͥclinia ad septẽtrionẽ spectare debẽt.ꝙ. ea regio

Expanded text:
Triclinia uerna et autumnalia ad orientem spectare debent, ut gratiora sint quando Triclinia uerna et autumnalia ad orientem spectare debent, ut gratiora sint quando his uti solitum est. Aestiua triclinia ad septentrionem spectare debent, quod ea regio
Abbreviated transcription (Latin):
Magnitudo ꝓ abundantia rei fiat. Granaria ad septẽtͥonẽ ł aqͥlonẽ spec¬
dent. ut a regiõe gelidiori fruges tutiꝰ seruent᷑. Uaporate enĩ regio̾es gͣ¬
uliones ⁊ alia gn̾a bestiolarũ nutͥunt. q̃ fruges corrũpt̾. horrea feni¬
lia pist̾na. extͣ uillã st̃ ꝯstituenda. ut abignis ꝑicło uille sint tutioreᷤᷤ.
Siqͥd uͦ meliꝰ ⁊ nitidiꝰ fac̾e̾ uolueris: exẽpla de urbanis fabricis sumes.¬
ponendũ erit t̾n añ. ut cerca gn̾ra edificioꝵ celi regioes aꝑte possit᷑
spectare. hib̾na gͦ tͥclinia. hib̃nũ occidentẽ spectare debe̾t. qm uesi¬
tino lumine opꝰ ẽ. Nã sol occidẽs ñ solũ illuminat. s ꝓximi caloris
tepidas fac̃ regiões. Cubicłã ⁊ bibliotece ad orientẽ spectare debẽt. usuᷤ
enĩ matutinũ postulat lum̃. Nã qͥc̾q loca frigida spectant᷑. humorẽ

Expanded text:
magnitudo pro abundantia rei fiat. Granaria ad septentrionem uel aquilonem specmagnitudo pro abundantia rei fiat. Granaria ad septentrionem uel aquilonem spectent, ut aere gelidiori fruges tutius seruentur; uaporatae enim regiones curculiones et alia genera bestiolarum nutriunt quae fruges corrumpunt. Horrea, fenilia, pistrina extra uillam sunt constituenda, ut ab ignis periculo uillae sint tutiores. Si quid uero melius et nitidius facere uolueris, exempla de urbanis fabricis sumes.ponendum erit tamen ante ut certa genera aedificiorum caeli regiones apte possint spectare. Hiberna ergo triclinia hibernum occidentem spectare debent, quoniam uespertino lumine opus est. Nam sol occidens non solum inluminat, sed pro ui caloris tepidas facit regiones. Cubicula et bibliothecae ad orientem spectare debent; usus enim matutinum postulat lumen. Nam quaecumque loca Africum spectant umore
Abbreviated transcription (Latin):
ceriores s cito uitiant᷑. De fabrica uille rustice disponenda.
rimo curtes ⁊ cunȩ. ita calid̃ locis designent᷑. Bouilia in partẽ me¬
ridianã. ita ut ad ortũ aut ad focũ boues spectẽt. Hitidiorẽ enĩ cultĩ
ciprunt. si ad lum̃ attẽdant. Latitudo.xu. pedily disponant᷑. ⁊ ĩ sigłis pa¬
rietib .uiii. ped̃ relinqͣnt᷑. Equilia calid̾ locis ordinent᷑ ⁊ obscuriora fiãt.
ut eqͥ securi ꝑabulent᷑. Ouilia ⁊ capͣria. ꝓ magnitudine agͥ disponant᷑.
eilla uinaria. q̃ frigidissimas celi plagas collocet᷑. Lum̃ fenest̾s a seꝑtẽ¬
trione tͥbuat᷑. ut undiq frigidꝰ aer uma in colunna seruet. Uapore enĩ
oĩa corrũpunt᷑. Torcular inseptẽtͥone ponat᷑. Cella aũ olearis. in meri¬
die ꝯstituenda ẽ. fenestre ab eadẽ parte tͥbuant᷑. ne frigore oleũ cũ sor¬
ib retineat᷑. ⁊ suauitas saporis pereat. Torcular huiꝰ. ĩ meridie statuat᷑.

Expanded text:
rbores, sed cito uitiantur. XIII De fabrica uillae rusticae disponenda Primo ita cortes et culinae calidis locis designentur. Bubilia in parte meridiana, ita ut ad ortum aut ad locum boues spectent: nitidiorem enim cultum recipiunt, si ad lumen attendant. Latitudo XV pedibus disponatur et in singulis paribus VIII pedes relinquantur. Equilia calidis locis ordinentur et obscuriora fiant, ut securi equi pabulentur. Ouilia et caprilia pro magnitudine agri disponantur. Cella uinaria contra frigidissimas caeli plagas conlocetur; lumen fenestris a septentrione tribuatur, ut undique frigidus aer uina incolumia seruet: uapore enim omnia corrumpuntur. Torcular huius in septentrione ponatur. Cella autem olearis in meridie constituenda est; fenestrae ab eadem parte tribuantur, ne frigore oleum cum sordibus stringatur et suauitas saporis pereat. Torcular huius in meridie statuatur:
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑. Multis itaq tẽplis ꝓpt̾ et̾nitatẽ ex ea lacunaria st̃ facta. Nã folia
eiꝰ st̾ cup̾sso similia. Nascit᷑ maxime increta ⁊ in affrica ⁊ in siriae regiõibꝰ.¬

Expanded text:
uentur. Multis itaque templis propter aeternitatem ex ea lacunaria sunt facta. Nam folia uentur. Multis itaque templis propter aeternitatem ex ea lacunaria sunt facta. Nam folia eius cupresso similia sunt. Nascitur maxime in Creta et in Africa et in Syriae regio
Abbreviated transcription (Latin):
Priꝰ tñ usq ad medullã securib circũcise stantes int̾ muttant̾ut in¬
utił humor dec̾rat. ⁊ uenarũ raritas exicata solidet᷑. s gn̾a arboꝵ
ꝗͣ. miniinũ. t̾reni humoris parũ m̾ito ñ ÷ pondosa. ⁊ natali rigore
ñ cito flectit᷑ a ponde. Laricis uͦ mat̾ia ĩ o̾i fabrica maximas hab
utilitates. Primo ꝙ. ex ea a fire tabulȩ sub grunda ignis iuolẽtiã
tib abundans. parũ hñs humoris. cũ int̾renis oꝑib obruit᷑. ꝑpe¬
tuã seruat utilitatẽ. Cuiꝰ apta edificiis mat̾ies. in humore posita¬
alba. nigͦ salix.⁊ tilia leuis. ignis ⁊ aeris habẽt sacietatẽ in fa¬
more palationes spisse defixe structurã supͣ se factã sine uicio
seruat. Ulmꝰ ⁊ fraxinꝰ. in oĩ oꝑe cito flectunt᷑ s cũ ar uerĩt rigi¬
de st̃. lentioris causȩ catenis utiles. Carminꝰ in o̾i oꝑe tctabił &
ponde curuant᷑. Durãt enĩ integre seꝑ. Cedrꝰ si humore nͣ aore¬

Expanded text:
ad medullam securibus circumcisae stantes intermittantur, ut inutilis umor decurrat et uenarum raritas exsiccata solidetur. Sed genera ars, minimum terreni et umoris, merito non est ponderosa et naturali rigore non cito flectitur a pondere. Laricis uero materia in omni fabrica maximas habet utilitates, primo quod ex ea adfixae tabulae sub grunda ignis uiolentiam tibus abundans, parum habens umoris, cum in terrenis operibus obruitur, perpetuam seruat utilitatem. Aesculus apta aedificiis materies et, nisi est in umore positaalba et nigra, salix et tilia ignis et aeris habent satietatem; in famore palationes spisse defixae structuram supra se factam sine uitio seruant. Vlmus et fraxinus in omni opere cito flectuntur, sed cum aruerint, rigidae sum: lentoris causa catenis utiles. Carpinus in omni opere tractabilis et curuantur; durant enim integrae semper. Cedrus, si umore non cor
Abbreviated transcription (Latin):
ad pͥuatũ usum expectat. necessaria huic libello ordinauimꝰ. Ciuitati
sane. ⁊ cet̾arũ rerũ institutiones. p̾stanti sapientie memorandas relin¬

Expanded text:
ad priuatum usum spectat, necessaria huic libello ordinauimus. Ciuitatum ad priuatum usum spectat, necessaria huic libello ordinauimus. Ciuitatum sane et ceterarum rerum institutiones praestanti sapientiae memorandas reli
Abbreviated transcription (Latin):
stret. hiemis gͦ tp̾r ꝑminorẽ circłm horarũ nũos seruat. eqͥnocti¬
ali tp̾r mediũ cirdm seqͥt᷑. estiuo ap̾re ꝑmaioris circłi spatia gͣdit᷑.
S ne error in c̃struendo horologio cuiꝗͣ uideat᷑. lib̾o loco alto uł ꝑla¬
no sic ponat᷑ ut anguł huiꝰ qͥ occidñtis horas notauit q̃ eqͥ noctialẽ
elegantiȩ subalitas. Nã dextͣ ac sinistra extͥnsecꝰ in lat̾ib eiꝰ. quini
ut una ꝓxima sit anguł post̾i̾orib uͥ stilus ponet᷑ qui umbra sua horã
designet. Alt̾a mediã planiciã detineat. t̾cia ꝓpe horas ꝯtingat. Has it
partes circłors hieme. uere ⁊ estate sic̃ int̾nis gnomonis umbͣ sequi
In angłis gͦ post̾iorib. stilos modice oblicos figes qͥ umbra sua horas de¬
monstrent.Oriens enĩ sol in pͥmo lat̾e .ui. horas notauit. occidens alias
Qm̃ hec diligentia ad paucos prudentes ꝑtinet. Nam õs fere sic̃ suꝑra

Expanded text:
stret. Hiemis ergo tempore per minorem circulum horarum numeros seruabit, aequinoctistret. Hiemis ergo tempore per minorem circulum horarum numeros seruabit, aequinoctiali tempore medium circulum sequetur, aestiuo tempore per maioris circuli spatia gradietur. Sed ne error in construendo horologio cuiquam uideatur, libero loco alto uel plano sic ponatur ut angulus huius qui occiduas horas notabit contra aequinoctielegantiae subtilitas. Nam dextra ac sinistra extrinsecus in lateribus eius quinae ua horas designent, altera mediam planitiem detineat, tertia prope oram contingat. Has enim partes circulorum hieme, uere et aestate, sic ut interius, gnomonis umbra sequitur. In angulis ergo posterioribus stilos modice obliquos figes qui umbra sua horas designent. Oriens enim sol in primo latere sex horas notabit, occidens alias quoniam haec diligentia ad paucos prudentes pertinet. Nam omnes fere, sicut supra
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eqͥ noctialẽ sic̃ de exẽplis multifariã cognoscit᷑. horologiũ añ ꝙ
emieiction appellat᷑. simili mͦ de lapide ut de marmore uno. qͣttuor
partib sũmis latiorib infra angustiorib cõponat᷑. ita ut ab ante ⁊
atͥro latiores partes hãt. s frons aliq̃ntũ ꝓmineat atq umbrã fa¬
ciat maiorẽ. Sub hac fronte rotunditas ad circinũ notatur. q̃ cauata
introrsus emicicli faciat scema. In hac cauat᷑a circuli fiunt unꝰ ꝓpe
sũmitatẽ horologũ alius ꝑmediã cauatam. Terciꝰ ꝓpe horas signet᷑.
aminore gͥ circło usq ad maiorẽ circłm horarũ .xi. lineȩ directe
eqͣli particione ducant᷑ q̃ horas demonstrent. ꝑ mediũ ũ emiciclũ
suꝑ̃ minorẽ circłm planitia eqͣlis subtiliori gͣssitudine fiat. ut aꝑt
rotũditate digitali faciliꝰ soł radiꝰ infusꝰ ꝑ nũos linearũ horas mon¬

Expanded text:
tem aequinoctialem, sicut de exemplis multifariam cognoscitur. Horologium autem quod tem aequinoctialem, sicut de exemplis multifariam cognoscitur. Horologium autem quod hemicyclion appellatur simili modo de lapide uel de marmore uno, quattuor partibus susum latioribus, infra angustioribus, componatur ita ut ab ante et a tergo latiores partes habeat, sed frons aliquantum promineat atque umbram faciat maiorem. Sub hac fronte rotunditas ad circinum notetur quae cauata introrsus hemicyclion faciat schema. In hac cauatura tres circuli fiant: unus prope summitatem horologii, alius per mediam cauaturam, tertius prope oram signetur. A mi horas demonstrent. Per medium uero hemicyclium supra minorem circulum planitia aequalis subtiliori crassitudine fiat, ut aperta rotunditate digitali facilius solis radius infusus per numeros linearum horas demon
Abbreviated transcription (Latin):
Sumant̃ itaq tres regłe. ita ut due sint ꝑedib binis ⁊ t̾cia
habeat ped̾ .ii. ⁊ uncias .x. ac regłe eqͣli grossiidine c̃posite extremis
acuminib ningant᷑ scema facientes trigoni. sic fiet ꝑiti norma c̃posita.
horologiũ r̃ qd̾ ex duab tabuł marmoreis uł lapideis cõꝑonitur¬
sextã horã notauit. Se mis gͦ ante p̾mã. ⁊ semis pꝰ undecimã supplebt̾
.xii. numerũ horarũ. S ⁊ uinctis eqͣlit̾ añ ⁊ extn̾sis tabuł in angu¬
lo sũmo iuncture circinũ figes. ⁊ anguilo ꝓximũ circłm facies. a quo
pͥmũ lineẽ horarũ partite eqͣlit̾ notant᷑. Itẽ aliũ maiorẽ circłm ad esdẽ
puncto angulari facies qͥ ape horas tabularũ attingat. ad quȩ estiuis pͥrib
gnomonis u̾bra ꝑuenit. Subtilitas gͦ disparis m̃sure de spatiohorarũ
sũmo iuncture paululũ incliuis ponit᷑. qͥ umbra sua horas designet.
constitues aut̃ eã horologii partẽ q̃m decimã horã notasti. ꝯͣ orien¬

Expanded text:
Sumantur itaque tres regulae ita ut duae sint pedibus binis et tertia habeat pedes duo uncias X, ac regulae aequali crassitudine compositae extremis cacuminibus iungantur schema facientes trigoni. Sic fiet perite norma composithorologium dicitur quod ex duabus tabulis marmoreis uel lapideis, supsextam horam signabit. Semis ergo ante primam et semis post undecimam supplnctis aequaliter ante et extensis tabulis, in angulo summo iuncturae circinum figes et angulo proximum circulum facies, a quo primum lineae horarum partitae aequaliter notantur. Item alium maiorem circulum ab eodem puncto angulari facies qui prope oram tabularum attingat, ad quem aestiuis temporibus gnomonis umbra peruenit. Subtilitas ergo disparis mensurae de spatio horarumsummo iuncturae paululum inclinis ponetur, qui umbra sua horas designet. Constitues autem horologii partem qua decimam horam notabit contra orien
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯceptacła locis oportunis facẽ. ut si aq̃ ex hauste soł ardorib¬
fucrĩt. aut uenas siciens t̾ra ꝯsũpserit: nichilominꝰ de receptacdis aqua
ministrit᷑. Canaliũ uͦ ⁊ tubuloꝵ ligneoꝵ. facił. ⁊usitata aq̾ inductio¬

Expanded text:
conceptacula locis oportunis facere, ut, si aquae exhaustae solis ardoribconceptacula locis oportunis facere, ut, si aquae exhaustae solis ardoribfuerint aut uenas sitiens terra consumpserit, nihilominus de receptaculis aqua ministretur. Canalium uero et tubulorum ligneo
Abbreviated transcription (Latin):
locꝰ fa̾it u̾n aq̃ deducit᷑ aliqͦndo inferiꝰ planitia inflexa libret᷑.
ut ueniens aqͣ fracto ĩpetu leniꝰ dec̾rat. aut si longiꝰ de monte
ducit᷑. sepiꝰ flexuosas planities facias. Minori ⁊̃ sũꝑtu ⁊ irtibiꝰ
tub̾ fictilib ĩducit᷑. Cũ a figulo gͦ fient. ne minꝰ digitoꝵ. duoꝵ
grossitudine corrũ habeant.⁊ ipsi tubuli ex una parte angasti¬
ores fiant. ut alt̾ in alt̾m ꝑ ordinẽ palmo ing̾diat᷑. Iuncture aũt
dant᷑. s alubrior enĩ muscꝰ tibuloꝵ mat̾ia inuenit᷑. Ex plumbo
enĩ cerussa nascit᷑ qͥ corꝑib humanis nociua ẽ. Exemplũ au
huiꝰ plũbarioꝵ deformitas ꝓbat. qͥ tͣctando plumbũ exicati
sangne. fedo pallore mutant᷑. Nã cũ fere diuites os structas
uasoꝵ argenteoꝵ ł eneoꝵ habeant.m̃sas. tam̃ ꝓpt̾ saporas
integͥtatẽ fictilib uascłis utunt᷑. Non alienĩ uidet eciam

Expanded text:
locus fuerit unde aqua ducitur, aliquanto inferius planitia inflexa libretur, locus fuerit unde aqua ducitur, aliquanto inferius planitia inflexa libretur, ut ueniens aqua fracto impetu lenius decurrat. Quodsi longius de monte ducetur, saepius flexuosas planities facies. Minori etiam sumptu et utilius tubis fictilibus inducitur. Cum a figulo ergo fient, ne minus duorum digitorum grossitudine corium habeant. Sed ipsi tubuli ex una parte angustiores fiant, ut alter in alterum per ordinem ad palmum ingrediantur. Iuncturae autem dantur. Salubrior enim usus tubulorum materia inuenitur. Ex plumbo enim cerussa nascitur, quae corporibus humanis nociua est. Exemplum autem huius plumbariorum deformitas probat, qui tractando plumbum exsucati sanguine foedo pallore mutantur. Nam cum fere omnes exstructas uasorum argenteorum uel aeneorum habeant mensas, tamen propter saporis integritatem fictilibus uasculis utuntur. Non alienum uidetur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
erint. aqͣ. eximes. inuas eneũ nitidũ sparges. ⁊ si mad̾am ñ fecerit.
optimȩ ꝓbabił erit. Missa ⁊̃ inuas eneũ. si decocta fuerit. ⁊ limũ uł
harenã in fundo ñ reliq̾rit. legum̃ ĩ ea si cito eoqͣt᷑ bona erit ⁊ utił.¬
N minꝰ si ꝑ lucidi fontes fu̾int. ⁊ sn musco aut qͥbdã aliis ĩqͥnãtis.¬
magnitudinẽ aqͥ dirigat᷑. Si planꝰ locꝰ fu̾it: pede semis int cap̃ aqͥ
structura collocet᷑. ⁊ si longior ꝑlanitia fu̾it: int̾ centenos. ł. he
pe. structã sũmitat᷑. ut aĩata aqͣ ñ pigro ĩpetu dec̾rat. Hã siint̾¬
aut roboress canalib aqͥ ductꝰ cõponat᷑. Ꝙ si c̃caua ualliũ adimiis¬
siõs ĩpediunt. structãs solidas. ł arcuatiles ad libram̃tũ aqͥ ocẽrat᷑.
aut fistuł plũbeis. aut canalib libre cursꝰ dirigat᷑. uerũ si altior

Expanded text:
erint, aquam eximes, in uas aeneum nitidum sparges et, si maculam non fecerit, erint, aquam eximes, in uas aeneum nitidum sparges et, si maculam non fecerit, optima et probabilis erit. Missa etiam in uas aeneum, si decocta fuerit et limum uel harenam in fundo non reliquerit, legumen in ea si cito coquatur, bona erit. Non minmagnitudinem aquae dirigatur. Si planus locus fuerit, pede semis infra caput aquae structura conlocetur et, si longior planitia fuerit, inter centenos ue structura submittatur, ut animata aqua non pigro impetu decurrat. Nam si interaut roboreis canalibus aquae ductus componatur. Quodsi concauae uallium demissiones impedient, structura solida uel arcuatili ad libramentum aquae occurratur, aut fistulis plumbeis aut canalibus librate cursus dirigatur. Verum si altior
Abbreviated transcription (Latin):
tior erit. Ꝙ si limosa aqͣ fuerit. salẽ ei misces ⁊ suauitate sapo¬
rẽ mutabit. S licet auctores ad .x. partes harene duas partes
calcis muti docuerĩt. hisdẽ m̃suris rediuiuas ⁊ pensas fi̾ mon¬
strau̾int: meliꝰ tn̾ inuentũ ÷ ut ad duas partes harene una cal¬
cis misceat᷑. qͦ pinguior ĩpensa fortiꝰ cem̃ta liget. Similr ⁊ in
destaceis oꝑib facies. Puteũ aũ cũ fode ceꝑis. si t̾ra solida ñ fu¬
erit. aut harena lubrica. aut sabulo fluuid. aut exudas humor
fossionẽ resoluit: tabulas auxiũ directas fodiendo sũ mitis.
⁊ eai suestib bgneis tñsu̾sis̃ destinab̾. ne labens t̾ra ruira pon-¬
ꝓbanda erit. Itaq si nat᷑alic̾ fontes ꝓfluent: ꝯsid̾andũ erit prĩ
qͣles hoĩes. ⁊ ꝗͣ salubri corꝑe circa eos fontes habitẽt. ⁊ si corꝑe ualen
purgatos salubresq fontes ꝓbab̾. Ꝙ si noui fontes. aut putei fossi fu¬

Expanded text:
tior erit. Quodsi limosa aqua fuerit, salem ei miscebis et insuauitatem sapotior erit. Quodsi limosa aqua fuerit, salem ei miscebis et insuauitatem saporis mutabit. Sed licet auctores ad quinque partes harenae duas partes calcis mitti docuerint, isdem mensuris et rediuiuas impensas fieri monstrauerint, melius tamen inuentum est ut ad duas harenae una calcis misceretur, quo pinguior impensa fortius caementa ligaret. Similiter et in testaceis operibus facies. Puteum autem cum fodere coeperis, si terra solida non fuerit aut harena lubrica aut sabulo fluidus aut exsudans umor fossionem resoluet, tabulas axium directas fodiendo submittes et eas uectibus ligneis transuersis destinabis, ne labens terra ruina ponprobanda erit. ltaque si naturaliter fontes profluent, considerandum erit prius quales homines et quam salubri corpore circa eos fontes habitent. Itaque si corporipurgatos salubresque fontes probabis. Quodsi noui fontes aut putei fossi fu
Abbreviated transcription (Latin):
rint. celeriꝰ moriunt᷑. ħ aũ malũ uͥcũq fuerit. hac radone uitab.
Lucerna accensa in eo loco demitat᷑. qͥ si ardens remanserit. sine
ꝑicło descendis. Qd̃ si ereptũ ei lum̃ fuerit. cauendũ eru. ne in eũ
locũ descendat᷑. s si alio loco aqͣ ñ inueniet᷑. dextͣ ac sinistͣ usq
ad libram̃tũ aq̾ puteis fodiant᷑. ⁊ ꝑ structurã foramina quasi
nares intꝰ in puteũ demiitant᷑. qͣ nociuus sp̾c euaporet. S cũ
aqͣ inuenta fu̾it. signinis oꝑib parietes struant᷑. ita uenarũ
ut harena asꝑa paret᷑. ⁊ cem̃tũ de silice ł lapide tuficio. ealcisq
ꝓrime extincte duȩ partes ad qͥnq harene partes mortario
misceant᷑. Puteũ gͦ fode debeb̾ latũ pedib.uiii. ut abinis ꝑe¬
dib structura in circuit surgat.⁊ .iiiͬi. cĩuitati relinquat.
Structurã uͦ cũ face̾ ceꝑis. uectib ligneis densab̾. sic ut nitorẽ
fontis ñ ledas. Sic enĩ solidata structura adu̾sus humorẽ for¬

Expanded text:
rint, celerius moriuntur. Hoc autem malum, ubicumque fuerit, hac ratione uitabis. Lucerna accensa in eo loco demittatur. Quae si ardens remanserit, sine periculo descendes. Quodsi ereptum ei lumen fuerit, cauendum erit ne in eo loco descendatur. Sed si alio loco aqua non inuenietur, dextra ac sinistra usque ad libramentum aquae putei fodiantur et per structuram foramina quasi nares intus in puteum demittantur, qua nociuus spiritus euaporet. Sed, cum aqua inuenta fuerit, Signinis operibus parietes struantur ita ne uenarum ut harena aspera paretur et caementum de silice uel lapide toficio calcisque proxime extinctae duae partes ad quinque harenae mortario misceantur. Puteum ergo fodere debebis latum pedibus octo ut a binis pedibus structura in circuitu surgat et quattuor cauo relinquat. Structuram uero cum facere coeperis, uectibus ligneis densabis sic ut nitorem frontis non laedas. Sic enim solidata structura aduersus umorem for
Abbreviated transcription (Latin):
in alatudinẽ struat᷑. Pina cothede. ⁊ plumarioꝵ officine. in parte seꝑ¬
entͥonali sc̃ ꝯstituende. ut colores ⁊ purp̃e sñ icio reseruent᷑. De uapora¬
tis enĩ regiõib corruꝑtele nascunt᷑. De fabrara balnearum.¬
alnearũ locꝰ eligendꝰ ẽ ꝯͣ occasũ hib̾nũ. aut partẽ meridianã ut sole
ad p̾furniũ. flãma .i sursũ assurgens calores eiꝰ effic̃ cęlle. sup̾ꝙ lat̾elis
uim̃tũ dirigãt. Plũbeũ uas ꝙ patenã exeã ht supͣ fornacẽ collocetur.¬

Expanded text:
 praestat. Pinacothecae et plumariorum officinae in parte septentrionali sunt constituendae, ut colores et purpurae sine uitio reseruentur; de uaporatis enim regionibus corruptelae nascuntur. XV Balneis locus eligendus est contra occasum hibernum aut partem meridianam, ut sole ad praefurnium. Flamma enim sursum adsurgens calidiores eius efficit cellas. Supraque laterculis uimentum dirigant. Plumbeum uas, quod patenam aeream h
Abbreviated transcription (Latin):
uicio accipiant. Nã si recentes structure ⁊ inductiões fuerĩt ⁊ ñ añ
siccau̾int. cũ arescere ceꝑint scisse uetustatẽ oꝑis corrũpẽt. In urbe
aũ ꝓpt̾ multitudinẽ hominũ parietes cem̾ticii altiꝰ struunt᷑. ne ladꝰ
soli magnitudinẽ occupent. Mexito gͦ lateritiã hr̃e ñ potun. ne p̃õ¬
cea cũ ꝓminentib coronis altitudine sesqͥpedali ex struat᷑. ut si cor-¬
rupte tegule aut ĩbrices ertꝰ. parietes tn solidi ꝑmaneant.¬

Expanded text:
uitio accipiant. Nam si recentes structurae et inductiones fuerint et non ante uitio accipiant. Nam si recentes structurae et inductiones fuerint et non ante siccauerint, cum arescere coeperint, scissuris uenustatem operis corrumpent. In Vrbe autem propter multitudinem hominum parietes caementicii altius struuntur, ne latius soli magnitudinem occupent. Merito ergo latericiam habere non potuit, ne poncea cum prominentibus coronis altitudine sesquipedali exstruatur, ut, si corruptae tegulae aut imbrices erunt, parietes tamen solidi permaneant
Abbreviated transcription (Latin):
nent. aut humore sparsa cito soluunt᷑. ꝓpt̾ea fabricis in utilia
uident᷑. Ducendi aũ st̃ lat̾es u̾no tp̃re. ut ex lento siccescãt. Qi
enĩ solsticiali tp̾r parant᷑ uiciosi fiunt. qm̃ calor soł torrid̾ coriũ
ĩ sũmo cito desiccat. ⁊ qͦsi in teg̾ͥ uident᷑. pꝰ humor interaneus dũ
siccat᷑ ꝯtͣhit frontes ⁊ scissuras diuidit ⁊ in utiles oꝑi lateres fac̃.
Maxime t̾n tectorio oꝑi in utiles ert̾. si anͣ bienniũ inducantur
Non enĩ posst̃ añ penitꝰ siccari. fuint aũ laterũ gen̾a tria.
Unũ ꝙ. grece lidon appellat᷑. longũ ses qͥ pede.latũ pede qͦ n̾ri
utunt᷑. St ⁊ alia duo laterũ gnra. unũ. e NE Aop. ⁊ alterũ¬
⁊e ⁊ r ado oni. Doꝑon aũ greci palliũ appellant. Itaq artifi¬
ces qͥnq palmor publica oꝑa exstruere c̃suert .i.iiͦii. pͥuata. fieri
debent ex simili lat̾es suꝑ se missi. qͥ laterũ iuncturas int̾ se po

Expanded text:
nent aut umore sparsa cito soluuntur, propterea fabricis inutilia uidentur. Ducendi autem sunt lateres uerno tempore, ut ex lento siccescant. Qui enim solstitiali tempore parantur uitiosi fiunt, quoniam calor solis torridus corium in summo cito desiccat et quasi integri uidentur; postea umor interaneus dum siccatur, contrahit frontes et scissuris diuidit et inutiles operi lateres facit. Maxime tamen tectorio operi inutiles erunt, si ante biennium inducantur. Non enim possunt ante penitus siccari. Fiunt autem laterum genera tria: unum, quod graece Λύδιον appellatur, longum sesquipede, latum pede, quo nostri utuntur. Sunt et alia duo laterum genera, unum πεντάδωρον et alterum τετράδωρον. Δῶρον autem Graeci palmum appellant. Itaque artifices quinque palmorum publica opera exstruere consuerunt et IIII priuatorum. Fieri debebunt et semilateria, remissis quae laterum iuncturis interp