comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uero pastor execrabilẽ ipũĩs ĩstan-¬
tiã perhorrescens : leni uoce dixit
ad eũ. Qrueso frater parte cesset
iã manꝰ tua ÷ qr nullomõ decetero
uiuere potero Ad quã uotẽ malig¬
nus ille ꝑnici cursu aufr̃git: et de¬
monũ preda fcũs. ultritẽ tãti scele-¬
ris consciãm secũ ferebat Uenera¬
bilis abbas recollãs uiribus ꝑ gra¬
dus quibus ĩ eccłia destẽditur tam
horrendo uoln̾e cõfossus descẽdit:
s cũ ad extremos gradus uenisset
p̃ nimia sãgiũs effusione sentiẽs
defcm̃ corruit: et tanqͣ exnũmis ia¬
cebat. Nutu uero deĩ sacrista ꝑ eccle¬
sici incedens iacentẽ offendit: s q̃s
eẽt aut quare illic iaceret ĩ tenebus
discern̾e̾ nõ poterat. Territus itaz
uehemẽter cõcitus candelã accẽdit:
et admoto lũe prẽm scm̃ recognouit
Ptinꝰ ergo lamẽtabilit᷑ exclamãs
et heu heu cõgẽmãs frẽs uniuerso ᷤ
ad tam miserabile spectaculũ tõtur¬

Expanded text:
vero pastor exsecrabilem ipsius instanvero pastor exsecrabilem ipsius instantiam perhorrescens, leni voce dixit ad eum: « Quaeso, frater, parce. Cesset jam manus tua, quia nullomodo de caetero vivere potero. » Ad quam vocem malignus ille pernici cursu aufugit, et daemonum praeda factus, ultricem tanti sceleris conscientiam secum ferebat. Venerabilis autem abbas recollectis viribus, per gradus quibus in ecclesiam descenditur, tam horrendo vulnere confossus descendit: sed cum ad extremos gradus venisset, prae nimia sanguinis effusione sentiens defectum corruit, et tanquam exanimis jacebat. Nutu vero Dei sacrista per ecclesiam incedens jacentem offendit; sed quis esset, aut quare illic jaceret, in tenebris discernere non poterat. Territus itaque vehementer, concitus candelam accendit; et admoto lumine Patrem sanctum recognovit. Protinus ergo lamentabiliter exclamans, et heu, heu, congeminans, fratres universos ad tam miserabile spectaculum concur
Abbreviated transcription (Latin):
in insidiis se occultabat. Uir ita¬
q dnĩ rediens et ꝑ dormitoriũ uer¬
sus gradus quibus ĩ claustrũ des¬
cenditur incedens : ad insidiarũ
locũ ꝑuenit. Et ecce filius ille ꝑ di¬
tionis subito exiliens ĩpetũ fecit
ĩ eũ. et tultrũ acĩnatũ longũ
et latũ uisceribus eius ĩmergẽs
trudeliter scindendo secando fodĩ¬
endo usq ad ppinã dorsi ꝑuenit
ente obmutuit. et nõ aperuit os
suũ: sit et iste uerus ymitator
et hostia xp̃i corã terribili lani¬
atore et fossore uiscerũ suorũ nõ
mõ clamorẽ: ẜ uix aliquã doloris¬
uotẽ emisit. Tũ uero deo odibił
et hoĩbus ĩuisus ille homitida¬
cũ cratẽ costarũ obsiste̾ sentiret. ne sa¬
crũ corpus sicut uolebat trrnsfodere
posset. grauibus tormẽtis graiiora
suꝑaddens detestabilẽ sicã intra uis¬
tera uersando atz reuersando: oĩbus
moĩs satagebat ne pr sanctꝰ uiuꝰ
de manibus eius euaderet. Mitis

Expanded text:
in insidiis se occultabat. Vir itain insidiis se occultabat. Vir itaque Domini rediens, et per dormitorium versus gradus quibus in claustrum descenditur incedens, ad insidiarum locum pervenit. Et ecce filius ille perditionis subito exsiliens, impetum fecit in eum, et cultrum acuminatum longum et latum visceribus ejus immergens, crudeliter scindendo, secando, fodiendo, usque ad spinam dorsi pervenit.ente obmutuit, et non aperuit os suum, sic et iste verus imitator et hostia Christi coram terribili laniatore et fossore viscerum suorum non modo clamorem, sed vix aliquam vocem doloris emisit. Tum vero Deo odibilis et hominibus invisus ille homicidacum cratem costarum obsistere sentiret, ne sacrum corpus sicut volebat transfodere posset, gravibus tormentis graviora superaddens, detestabilem sicam intra viscera versando atque reversando, omnibus modis satagebat, ne Pater sanctus vivus de manibus ejus evaderet. Mitis
Abbreviated transcription (Latin):
nocturne sinareos officiũ ꝑsoluẽ¬
dũ congregatis ͣ dũ ex more de uia
ueniẽtiũ dõno abbati oblatũ fuiss
quatenꝰ de matutinis eriens. las¬
situdinẽ ex itine contractã noctur¬
na quiete repelleret sicut erat fer¬
uẽs spũ ꝑstitit: et toto uigiliax pa-¬
cio dñus laudibus uigilanter in¬
tendẽs quasi iam p̃sago spũ q̃ suꝑ
eũ uentura erant prenoscet. futũ¬
ro se agoni p̃parabat. Quid plu¬
miͣ fmitis laudibus dũ secũdũ
consuetudinẽ ordĩs p̾ma cõtiuãtĩ
subiũgeretur dõnus abbas de cho¬
ro exiit dormitoriũ ascendit: in de
ad abluẽdas manus destẽsurus.
quatenꝰ finita hora ad celebran¬
da sacra misteria expedicior octur¬
reret. Quod execrabilis ille nõ
monachus s ꝑricida nequiter
deprehendens. nequiꝰ insecutus ẽ
eũ ÷ et in loco dormitorii quẽ tan¬
to facmori ꝓpetrando cõgruũ p̃ui-¬
denit : tanꝙͣ leo paratus ad predã

Expanded text:
nocturnae synaxeos officium persolvennocturnae synaxeos officium persolvendum congregatis, dum ex more de via venientium domno abbati oblatum fuisset, quatenus de Matutinis exiens lassitudinem ex itinere contractam nocturna quiete repelleret, sicut erat fervens spiritu, persistit: et toto vigiliarum spatio divinis laudibus vigilanter intendens, quasi jam praesago spiritu quae super eum ventura erant praenosceret, futuro se agoni praeparabat. Quid plura? Finitis Laudibus dum secundum consuetudinem Ordinis Prima continuatim subjungeretur, domnus abbas de choro exiit, dormitorium ascendit; inde ad abluendas manus descensurus, quatenus, finita Hora, ad celebranda sacra mysteria expeditior occurreret. Quod exsecrabilis ille, non monachus, sed parricida, nequiter deprehendens, nequius insecutus est eum: et in loco dormitorii, quem tanto facinori perpetrando congruum praeviderat, tanquam leo paratus ad praedam,
Abbreviated transcription (Latin):
lũ futurꝰ dulcissimis eũ uerbis ad¬
orsus mon̾e̾ cepitĩ ut quod causa
salutis aĩe eius fc̃m fuerat. paciẽter
si correctionẽ eius sancte hũilitatis
et paciẽcie indiciis deprehende̾ potu-¬
isset At ille qui cũ diabolo abũcio
homitida exñte unꝰ iã spl̃s effcũs
fuerat: ne scelus horrendi parriti¬
dii quod iã dudũ mẽte conceperit
aliquo mõ ꝓpalaretur et sic effcũ
malitie sue priuaret᷑. tanꝙͣ crlli¬
dissimꝰ serpens ccipite demisso si-¬
młabat se ea q̃ dicebant᷑ huiliter
aiudire: uerbũ eciã mãsueruidinis
et pacis proferebat ore quã nõ habe¬
bat in pectore Exhilairant᷑ fratres:
et suꝑducto false huĩlitatis habitu
quo se pestifer ille nõ deprehendẽt
induerat. dignos penitẽtie fructus
sperabant. nilq minꝰ fieri posse pu¬
tabant: ꝙͣ ꝙ in tam breui tam hor¬
rendi facinoris ꝓpetraciõe. seipm̃
eterne mortis et dãpnacioĩs laq̃o
ĩ necter. Postero die fratribus ad

Expanded text:
lum futurus, dulcissimis eum verbis adorsus monere coepit ut, quod causa salutis animae ipsius factum fuerat, patienter si correctionem ejus sanctae humilitatis et patientiae indiciis deprehendere potuisset. At ille, qui cum diabolo ab initio homicida existente unus jam spiritus effectus fuerat, ne scelus horrendi parricidii, quod jamdudum mente conceperat, aliquo modo propalaretur, et sic effectu malitiae suae privaretur, tanquam callidissimus serpens capite demisso simulabat se ea quae dicebantur humiliter audire; verbum etiam mansuetudinis et pacis proferebat ore quam non habebat in pectore. Exhilarantur fratres, et superducto falsae humilitatis habitu, quo se pestifer ille, ne deprehenderetur, induerat, dignos poenitentiae fructus sperabant, nilque minus fieri posse putabant quam quod in tam brevi tam horrendi facinoris perpetratione seipsum aeternae mortis et damnationis laqueo innecteret. Postero die fratribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
existeret᷑: foris auctoritatẽ sacerdoci¬
o condignã p̃cendẽs : s intus luctũ
monachi ĩ spũ tõtrito et corde huĩli¬
ato sacrificans obtutibus ĩterm in¬
spectoris placere festinabat Ractus
mĩme tradiditͥ s sincero eã semꝑ
dilexit amore : honori et utilitati eiꝰ
tã in curia romana ꝙͣ alibi ubicũ
poterat fidelissima deuocioẽ intẽdẽs.
Tonsũmatis uero feliciter diebus
uite sue ͥ sepultus ẽ in claraualle ĩ
loto quẽ sibi elegerat et magno de¬
si derio p̃optauenit : qui lottis medi
ẽ inter meõrias sanctorũ cõfessorũ
xp̃i. bernardi et malachie quẽq ea
intẽtione sibi ad locũ sepulture pre¬
elegit ut in die gn̾alis resurrectiõĩs
p̃fatis sanctis adherens quidꝙ̃ me¬
ritorũ sibi deerit in se sanctissiõrũ
ꝯtubernaliũ suoꝵ mei̾tis adipiscatur

Expanded text:
existeret, foris auctoritatem sacerdotiexisteret, foris auctoritatem sacerdotio condignam praetendens, sed intus luctum monachi in spiritu contrito et corde humiliato sacrificans, obtutibus interni inspectoris placere festinabat. Factus minime tradidit, sed sincero eam semper dilexit amore, honori et utilitati ejus tam in curia Romana, quam alibi, ubicunque poterat, fidelissima devotione intendens. Consummatis vero feliciter diebus vitae suae sepultus est in Claravalle, in loco quem sibi elegerat, et magno desiderio praeoptaverat: qui locus medius est inter memorias sanctorum confessorum Christi Bernardi et Malachiae, quemque ea intentione sibi ad locum sepulturae praeelegit, ut in die generalis resurrectionis praefatis sanctis adhaerens, quidquid meritorum sibi deerit in se, sanctissimorum contubernalium suorum meritis adipiscatur
Abbreviated transcription (Latin):
dia dei tam suꝑbe p̃sumũt et tẽpus
sriã ꝑdũt ͥ cũ tẽpus gracie transierit
et hõrror et caligo sẽpit̾ne mortis lucẽ
huiꝰ uite cõtenebrauerit: tũc situt
capiũtur pisces hamo et aues laq̃o
sis capiẽtur miseri tẽꝑe malo ꝰ tũc
oĩpotẽtis dei tremẽdã maiestatẽ quã
mũc despiciũt pccã hom̃i ꝓpter penitẽ¬
ciã benignissime dissimulãtẽ: sẽ¬
tiẽt iustissima et seuissiã districtiõe
pccã suppliciis nũꝙͣ finiẽdis ꝓiũ en¬
tem . Igitut reuerẽtissimꝰ pr̃ hẽricꝰ
abbas clareuallis dũ cotidianis
uirtutũ intremẽtis ad meliora pro¬
fiteret ÷ et opinio sanctitatis eius
clara ubiq uolgaret᷑ ⁊ uolũtate et e¬
lectione sũmi põtificis fintrũ cardiã ꝙͥ¬
liũ consilio ãnuẽte : in albanẽsem
epĩn cardinalẽ assũptus ẽ. Quã
dignitatẽ adeptus. sic ea q̃ põtificis
erant exequebat᷑ : ut p̾me sue ꝓfessĩ¬
onis et hũilitatis neqͣqmͣ ĩmemor

Expanded text:
am superbe praesumunt, et tempus suam perdunt, cum tempus gratiae transierit, et horror et caligo sempiternae mortis lucem vitae hujus contenebraverit; tunc sicut capiuntur pisces hamo, et aves laqueo, sic capientur miseri tempore malo: tunc omnipotentis Dei tremendam majestatem, quam nunc despiciunt peccata hominum propter poenitentiam benignissime dissimulantem; sentient justissima et saevissima districtione peccata suppliciis nunquam finiendis punientem. Igitur reverendissimus Pater Henricus abbas Claraevallis, dum quotidianis virtutum incrementis ad meliora proficeret, et opinio sanctitatis ejus clara ubique vulgaretur, voluntate et electione summi pontificis, fratrum quoque cardinalium consilio annuente, in Albanensem episcopum cardinalem assumptus est. Quam dignitatem adeptus, sic ea quae pontificis erant exsequebatur, ut primae suae professionis et humilitatis nequaquam immemor
Abbreviated transcription (Latin):
noli uelle distutẽ seu iudicare si nõ
uis errare Eeterũ sicut bt̃i nimis
qui tã spetiali priuilegio grẽ saluã
merẽtur ut hic de quo locuti sumꝰ
sit etõrerso miseri et infelices nimis
qui taliũ exẽplo ptc̃a sua usq ad
mortis artitulũ confiterĩ dissimulãt
temeraria ualde ĩpudẽtia ecundẽ se¬

Expanded text:
noli velle discutere seu judicare, si non vis errare. » Caeterum, sicut beati nimis, qui tam speciali privilegio gratiae salvari merentur, ut hic de quo locuti sumus, sic econverso miseri et infelices nimis, qui talium exemplo peccata sua usque ad mortis articulum confiteri dissimulant, temeraria valde impudentia e
Abbreviated transcription (Latin):
sibile ẽ de eadẽ massa generis huãni
faice̾ aliqd̃ uas ĩ cõtuẽliã. aliqd̃ ĩ ho¬
norẽ: nec quisꝙͣ ualet ei dice̾ quare
sic fecistrtuiꝰ iuditia uera iustificata
ĩ semetipã cuiꝰq misericordiã ab et̾no
et usq ĩeternũ suꝑ timẽtes eũͥ sicut
nullus ex õnibus filiis homĩ sici. n ͨ
quisꝙͣ ex õnibus uirtutibꝰ angelorũ
cõprehendẽ poterit. Sicut nãq cõsciꝰ
ille celestiũ secretorũ augustinꝰ suꝑer
sẽtẽciã illã quã ĩ enãgelio ait dñs ne¬

Expanded text:
sibile est de eadem massa generis humani sibile est de eadem massa generis humani facere aliquod vas in contumeliam, aliquod in honorem, nec quisquam valet ei dicere: Quare sic fecisti? cujus judicia vera justificata in semetipsa, cujusque misericordiam ab aeterno et usque in aeternum super timentes eum, sicut nullus ex omnibus filiis hominum, sic nec quisquam ex-omnibus virtutibus angelorum comprehendere poterit. Sicut namque conscius ille coelestium secretorum Augustinus super sententiam illam, quam in Evangelio ait D
Abbreviated transcription (Latin):
fiteor itaq deo et tibi pr̃ ꝙ a quodã
fr̃e tuĩtam unã sine licẽtia acciꝑe
p̃sũpsi: et de hoc ꝓpͥrietatis et ĩõbe¬
diẽtie trimũe attenus sine cẽfessidẽ
et penitẽtia uixi. Itaq religiosus et
puis pr̃ hẽricus tantã dĩne ꝓbonita¬
tis habũdãciã suꝑ tãto pctõre uehe¬
mẽter ãmirãs⁊ et tãꝙͣ bonus pas¬
tor ouicule ꝑdite quidẽ ẜ ĩuẽte cõgra¬
tulans ftã denuo absoluciõe pẽitẽ¬
ciaq ũsicta: infirmũ et penitẽtẽ
tenerrimo pietatis afftũ gracie dei
cõmẽdauit. Qui etiã infirmꝰ orã¬
te abbate animequior factus⁊ et ĩp̃a¬
serenacione roltus statũ suũ meliora¬
tũ oẽ significãs rupsꝰ obinutuit: et
pꝰ modicũ ĩteruallũ ĩ pace quieuit
Niuis accusabit aduersus elcõs dei.
Si deus iustificatͥ quis ẽ qui tõdẽp̃¬
net. Ipuĩs oĩpotẽtie soli licitũ et ꝑos¬

Expanded text:
fiteor itaque Deo, et tibi, Pater, quod a quodam fiteor itaque Deo, et tibi, Pater, quod a quodam fratre tunicam unam sine licentia accipere praesumpsi, et de hoc proprietatis et inobedientiae crimine hactenus sine confessione et poenitentia vixi. » Itaque religiosus et pius Pater Henricus, tantam divinae bonitatis abundantiam super tanto peccatore vehementer admirans, et tanquam bonus pastor oviculae perditae quidem, sed inventae congratulans, facta denuo absolutione, poenitentiaque injuncta, infirmum et poenitentem tenerrimo pietatis affectu gratiae Dei commendavit. Qui etiam infirmus, orante abbate, animaequior factus, et ipserenatione vultus statum suum melioratum esse significans, rursus obmutuit, et post modicum intervallum in pace quievit. Quis accusabit adversus electos Dei? Si Deus justificat, quis est qui condemnet? Ipsius omnipotentiae soli licitum et pos
Abbreviated transcription (Latin):
dẽptoris diffideret: ẜ plena fidei de¬
uotione clamaret et diceret ei. Ere
do dnẽ quia eciã si in profũdo ĩferni
dimersus fuero: iñ me potẽs es tu¬
a misericordia liberare. Tandẽ itaq
ñũcta penitẽtia fc̃ãq ab solucione
abbas dimisit egrotũ: seq recepit
in dormitoriũ Uix hora transiẽat
et ecte denuo sollicitante ĩfirmo ab¬
bas ad eũ reuocatur: et sine mora
reuertit᷑ ad quẽ sit ait infirmus.
feci. et ꝓpter pemitẽtiã quã accepi ꝙ
gram dei liberãdus sũ ab eterne dãp¬
naciois uoragiẽ : in purgatoriis tñ
suppliciis scelera q̃ cõmisi et alia dĩa¬
ꝓccã mea usq ad nouissim̃ quadr̃ã¬
tem exsoluturus. Quia uere minꝰ
pure confessus sũ et absq pura cõ¬
fessione saluari nequeo magno dei
mune̾ ecce scd̾a uice redire ꝑmissus
sũ: quatenꝰ uirus quod adhuc re¬
mordet cõsciãm ꝑ salutarẽ cõfessio¬
nis potionẽ euõmere festinẽ. Con¬

Expanded text:
demptoris diffideret, sed plena fidei dedemptoris diffideret, sed plena fidei devotione clamaret et diceret ei: « Credo, Domine, quia si etiam in profundum inferni demersus fuero, inde me potens est misericordia tua liberare . » Tandem itaque injuncta poenitentia, factaque absolutione, abbas dimisit aegrotum, seque recepit in dormitorium. Vix hora transierat, et ecce denuo, sollicitante infirmo, abbas ad eum revocatur, ac sine mora revertitur. Ad quem sic ait infirmus: feci, et propter poenitentiam quam accepi, per gratiam Dei liberandus sum ab aeternae damnationis voragine, in purgatoriis tamen suppliciis scelera quae commisi et omnia peccata mea usque ad novissimum quadrantem exsoluturus. Quia vero minus pure confessus sum, et absque pura confessione salvari nequeo, magno Dei munere ecce secunda vice redire permissus sum, quatenus virus, quod adhuc remordet conscientiam, per salutarem confessionis potionem evomere festinem. Con
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ repperi: ĩiquitates meas argu¬
ẽtem: et exprobrãtẽ michi huiꝰ moĩ
uerbis Heu detestande pctõr heu
execrande proditor castitatis et re-¬
ligioĩs nũꝙͣ natus fuisses nũꝙͣ ad¬
ultus fuisses quasi qui nõ eẽs de
de utero ad tumulũ trãslatus fu-¬
isses: quĩ exigẽte malicia tua ego
in istas ꝑduci merui miserias.
Hiis erg̃o auditis et uisis cõtur¬
bor atq coactor nimis ÷ tũ ꝓpter
eiusdẽ filii mei imputata penali¬
tate: tũq pro mea ipiũs iã iãq ĩ¬
minẽte dãpnacioẽ Cũ ergo hec
audiss discretus et prudens pater
dõnus abbas hẽticus cõmota sũt
uiscera eus uehemẽter suꝑ tanta
sup̃mo agone periclitantis. Uñ
et salutaribus uerbis aggrediens
hoiẽ cepit eũ oĩmoda argumẽtose
pietatis intãcia ad spẽ uenie aĩa¬
re: consulẽs et suadens efficricibꝰ
monitis ne uiꝙͣ aliquo mõ de ĩ¬
effabili misericordia potẽtissimi re-¬

Expanded text:
tuum reperi, iniquitates meas argutuum reperi, iniquitates meas arguentem et exprobrantem mihi hujusmodi verbis: Heu, detestande peccator! heu, exsecrande proditor castitatis et religionis, nunquam natus fuisses, nunquam adultus fuisses! quasi qui non esses, de utero ad tumulum translatus fuisses! quoniam exigente malitia tua, ego in istas perduci merui miserias! » His igitur auditis et visis conturbor atque coarctor nimis, tum pro ejusdem filii mei imputata poenalitate, tum pro mea ipsius jamjamque imminente damnatione. Cum ergo haec audisset discretus et prudens Pater domnus abbas Henricus, commota sunt viscera ejus vehementer, super tanta supremo agone periclitantis. Unde et salutaribus verbis aggrediens hominem coepit eum omnimoda argumentosae pietatis instantia ad spem veniae animare, consulens et suadens efficacibus monitis, ne unquam aliquo modo de ineffabili misericordia potentissimi Re
Abbreviated transcription (Latin):
tũ frẽs ĩfirmarii sollicite cirta eũ ob¬
seruarẽt et iã nullus aliud nisi mor¬
tẽ illius prestolaretur  et ecce repẽ¬
te medie noctis hora ĩstãte aperuit
oculos: et absolute loquẽs se cõfite¬
ri uelle frĩbus indicciuit T̃t uelo¬
titer accersito uenerabili dnõ hẽri¬
to abbate confessus ẽ ei loquẽs in
amaritudiẽ aĩe sue et dicens i
Ego pccõr ĩmũdus ego om̃i flagiciosis¬
simꝰ confiteor deo et tibi pr̃ qr cũ es¬
sem puidẽ ĩ monasterio meo noiẽ ese¬
ron quod sitũ ẽ in datia ex quadam
fornicaria filiũ genui: et neq cõfes¬
sionẽ neq penitẽtiã suꝑ huiꝰ modi
scelere eg attenꝰ egi Promde nũt
tũ obinutussem maligni spũs mi¬
serrimã aĩa ad loca infernalia ra¬
puerũt : ibiq uidi supplicia quibꝰ
mox exutꝰ corꝑe mãcipãdus ero ad
puĩendũ Abi quo ad cumulũ dcĩp¬
nacioĩs mee filiũ meũ iã pridẽ mor¬

Expanded text:
cum fratres infirmarii sollicite circa eum obcum fratres infirmarii sollicite circa eum observarent, et jam nullus aliud, nisi mortem illius praestolaretur, ecce repente mediae noctis hora instante aperuit oculos, et absolute loquens, se confiteri velle fratribus indicavit. Tunc velociter accersito venerabili domno Henrico abbate, confessus est ei, loquens in amaritudine animae suae, et dicens: « Ego peccator immundus, ego omnium flagitiosissimus, confiteor Deo, et tibi, Pater, quia cum essem pridem in monasterio meo, nomine Esrom, quod situm est in Dacia, ex quadam fornicaria filium genui; et neque confessionem neque poenitentiam super hujusmodi scelere hactenus egi. Proinde nunc cum obmutuissem, maligni spiritus miserrimam animam ad loca infernalia rapuerunt, ibique vidi supplicia, quibus mox exutus corpore mancipandus ero ad puniendum. Ibi quoque ad cumulum damnationis meae filium meum jampridem mor
Abbreviated transcription (Latin):
qñq miseris et indignis pccoribꝰ
miseretur illustratus: acato cõfes¬
sore pccã sua confiteri uoluit. Liui¬
da uero malignorũ spirituũ catua
satur timiẽs ne ꝑ salutare cõfessio¬
nis antidotũ pccõrẽ ꝑdẽt quẽ dui
laqueis suis irretitũ ĩ cõtinẽti se ra¬
pere posse p̃sumebat tanta ui ma¬
licie sue suꝑ eũ irruit: ut ꝑdito fa¬
mĩs officio diucius ꝑmãnẽs mutꝰ
iã ultĩm trahe flatũ uideretur. Pi¬
us uero dñs qui sicut nouit ꝑcere
supplicãtibꝰ ita nouit eciã debellaẽ
suꝑbos. sicut quõdã tipicũ illũ pha¬
rõnis exc̃itũ medie noctis silẽtio ꝑ
colũpnã ignis et nubis respiciens
cõtriuit ⁊ ita et nũc medie noctis
silẽtio ꝑ int̾cessionẽ sicut credimꝰ
btĩ ber̃nardi. sc̃orũq qui ĩ claraual¬
le requiescũt tirãnicã deõnũ suꝑ¬
biã increpãs et fugans reũ suũ ab-¬
soluit. redditoq lĩgue officio ad tõ¬
fessionis sacramẽtũ aĩauit. Deniq

Expanded text:
andoque miseris et indignis peccatoribus miseretur, illustratus, accito confessore peccata sua confiteri voluit. Livida vero malignorum spirituum caterva, satur, timens ne per salutare confessionis antidotum peccatorem perderet, quem diu laqueis suis irretitum incontinenti se rapere posse praesumebat, tanta vi malitiae suae super eum irruit, ut perdito flaminis officio diutius permanens, mutus jam ultimum trahere flatum videretur. Pius vero Dominus, qui sicut novit parcere supplicantibus, ita novit etiam debellare superbos, sicut quondam typicum illum Pharaonis exercitum mediae noctis silentio per columnam ignis et nubis respiciens contrivit, ita et nunc mediae noctis silentio per intercessionem, sicut credimus, beati Bernardi sanctorumque qui in Claravalle requiescunt, tyrannicam daemonum superbiam increpans et fugans, reum suum absolvit, redditoque linguae officio, ad confessionis sacramentum animavit. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
rater quidã laicus ĩ clami¬
ualle quidẽ aliqm dui cõuer¬
satus ẜ sub castissia clareuallẽsiũ
disciplina neqͣqmͣ fuerat nutritꝰ
uerũ de alica domo illut trãsmissꝰ
crimĩa garuussiã q̃ in priori domo
sua cõmiserat usq ad ipm̃ mor¬
tis articulũ horrẽda cordis duricĩa.
sine cõfessione et penitẽtia abisso
pessime celaibat cõsciẽtie. Hũ deꝰ
õnipotens in cuiꝰ dicione et polũta¬
te unui̾sa sũt posita: tam liberalit
qmͣ misericorditer ab et̾ne dãpnaci¬
onis uoragiẽ iã iãq suꝑ caput ip̃iꝰ
ĩinẽtis eriꝑe dignatus ẽ. Pressꝰ

Expanded text:
rater quidam laicus in Claravalle quidem aliquandiu conversatus, sed sub castissima Claraevallensium disciplina nequaquam fuerat nutritus, verum de alia domo illuc transmissus, crimina gravissima, quae in priori domo sua commiserat, usque ad ipsum mortis articulum, horrenda cordis duritia, sine confessione et poenitentia abysso pessimae celabat conscientiae. Hunc Deus omnipotens, in cujus ditione et voluntate universa sunt posita, tam liberaliter quam misericorditer ab aeternae damnationis voragine, jam jamque super caput ipsius imminentis, eri
Abbreviated transcription (Latin):
dĩs semel susceptũ tanta fidei et de¬
uocioĩs alacritate ãmĩstrauit. ut
ĩternus ille uidex discretor cogita¬
tionũ et intẽtionũ cordis qui ĩ ma¬
nu õmũ signat ut nouerit singu¬
li oꝑa sua: fidelẽ ĩ miõri dispẽsacõ¬
ne probans maiori eñ karisma¬
tũ grã sublimare decernẽt Nẽpe
maturiori iã etate uirtutibus ÷ in
habitũ uersis abbas clareuallẽsis
faĩs : rigorẽ discipline ꝑ quẽ alios
ad tramitẽ iusticie cogebat. ĩ seipõ
mĩme neglerit: ẜ quãtũ dignitaᷤ
officii sui paciebatur rid coĩs uite
socialitatem secõstringẽs: ip̃i etiã
labori manuũ aliquotiẽs ꝓ tẽpore
cũ ceteris fratribus insudabat.
Ceterũ qmͣ sanũ consiliũ dederit sa¬
piẽs õnibus ĩ sublĩtate cõstitutis
dicẽs qnͣto magnus es hũilia te ĩ
oĩbus : qmͣq acceptũ sit deo si p̃la¬

Expanded text:
dinis, semel susceptum, tanta fidei et dedinis, semel susceptum, tanta fidei et devotionis alacritate administravit, ut internus ille judex, discretor cogitationum et intentionum cordis, qui in manu omnium signat, ut noverint singuli opera sua, fidelem in minori dispensatione probans, majori eum charismatum gratia sublimare decerneret. Nempe maturiori jam aetate virtutibusque in habitum versis, abbas Claraevallensis factus, rigorem disciplinae per quem alios ad tramitem justitiae cogebat, in seipso minime neglexit, sed quantum dignitas officii sui patiebatur, ad communis vitae socialitatem se constringens, ipsi etiam labori manuum aliquoties pro tempore cum caeteris fratribus insudabat. Caeterum, quam sanum consilium dederit Sapiens omnibus in sublimitate constitutis dicens: Quanto magnus es, humilia te in omnibus , quamque acceptu
Abbreviated transcription (Latin):
gregacioĩs ppiritalis pr eltũs ẽ. Hic
uenerandus pr̃ nobilis quidẽ gne̾
ẜ longe nobilior uirtutũ generosĩ¬
tate. a p̃mis adolescẽcie sue ãnis
in sanctuario dni locatus. manũ
misit ad forcia: magis eligẽs ferre
ugũ dnĩ suaue et onus eius leue
qm dici et eẽ filius belial idẽ abẜ
iugo: plus appetens pro xpõ dnõ
huiliciti cũ mitibus ꝙͣ diuide̾ spo¬
lia cũ suꝑbis. ac ꝑ hoc in sortẽ ca¬
illiꝰ
d̾e qui ẽ rex suꝑ oẽs filios suꝑbie.
Porro dies adolescẽtie sue tanta
puritate et ĩnocẽcia ꝑtrãsiit. sicq
canos sapiẽcie ĩ ãnis tenerioribus
iduerat ita ut dũ uix adhuc limẽ
uirilis etatis attigiss merito ma¬
gis religioĩs et prudẽtie ꝙͣ etatis se¬
quester int̾ deũ et hoĩnes cõstitue̾t᷑:
et uicarius filii dei fcũs nomẽ ꝑit̾
et officiũ prĩs et pastoris adipisci
mereretur. Quã tamẽ progatiuã
honoris uł pocius pondus sollicitu¬

Expanded text:
gregationis, spiritualis Pater electus est. Hic gregationis, spiritualis Pater electus est. Hic venerandus Pater, nobilis quidem genere, sed longe nobilior virtutum generositate, a primis adolescentiae suae annis in sanctuario Domini locatus, manum misit ad fortia, magis eligens ferre jugum Domini suave et onus ejus leve , quam dici et esse filius Belial, id est absque jugo; plus appetens pro Christo Domino humiliari cum mitibus, quam dividere spolia cum superbis, ac per hoc in sortem illius cadere, qui est rex super omnes filios superbiae . Porro dies adolescentiae suae tanta puritate et innocentia pertransiit, sicque canos sapientiae in annis tenerioribus induerat, ut dum vix adhuc limen virilis aetatis attigisset, merito magis religionis et prudentiae quam aetatis, sequester inter Deum et homines constitueretur; et vicarius Filii Dei factus, nomen pariter et officium Patris et pastoris adipisci mereretur. Quam tamen praerogativam honoris, vel potius pondus sollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
pulit. ut desperandũ de ip̃o cen¬
seret: ẜ ut horrorẽ et enormitatẽ
tam ĩmanis flagicii. p̃cordiis eꝰ
artius imprimeret. et ꝑ hec ad du¬
ra queq ꝓ scelere suo tolerãda ꝓ¬
uotarz S o qmͣ terribilis ẽ deus
in consiliis suꝑ filios hom̃i. qm̃
nemo ualet corrigere : quẽ ille neg¬
lexerit. Cl̃ enĩ ad iussũ pontificis
miserabilis ille pccõr a mĩstris qͥͣ¬
qmͣ uersũ q̃reretur nõ ĩ cõsistorio
nõ in palacio s nec ĩ uniuersa ur¬
be ĩueniri potuit: quo ne deuene¬
rit uł quali fine defecerit usq ho¬
albanẽsi epo cardinali ca. xxx.¬
lorificato ꝑ martirii pal¬
mã btõ gerardo serto clare¬
uallis ab bate dõnꝰ hẽricus
altecũbe abbas ad sabatismũ ꝓpłi
dei iã in septĩa etate quiescẽtiᷤᷤ tui
dicit spũs ut requiescat n laboribꝰ
siuis desiderio uita et moribus sugiꝰ¬
rãs: septĩa ordĩaciõe nobilis illius
in fincera religiõe clareuallensis cõ¬

Expanded text:
t desperandum de ipso censeret, sed ut horrorem et enormitatem tam immanis flagitii praecordiis ejus arctius imprimeret, et per haec ad dura quaeque pro scelere suo toleranda ur. Sed o quam terribilis est Deus in consiliis super filios hominum, quoniam nemo vales corrigere quem ille neglexerit. Cum enim ad jussum pontificis miserabilis ille peccator a ministris quaquaversum quaereretur, non in consistorio, non in palatio, sed nec in universa urbe inveniri potuit: quove devenerit, vel quali fine defecerit, usque hoAlbanensi episcopo cardinale. Glorificato per martyrii palmam beato Gerardo sexto Claraevallis abbate, domnus Henricus Altaecumbae abbas, ad sabbatismum populi Dei jam in septima aetate quiescentis, cui dicit Spiritus: Ut requiescat a laboribus suis , desiderio, vita et moribus suspirans, septima ordinatione nobilis illius in sincera religione Claraevallensis con
Abbreviated transcription (Latin):
talis dñũ aut missã aut psalmos
illos omittere : potius missã int̾¬
mitteret Bñdcũs igitur deus ĩ
donis sus: et scũs in õnbus
miseritordiis suis: qui ĩ hiis no¬
iussimis diebus tam ꝑspicius et
eudentibus reuelationibus con¬
solatut huĩles seruulos suos ͤ ut
ꝑ hoc a uisibilibus abstracti ĩuiꝰ¬
sibilibus pedẽ fidei forcius ĩp̃ma¬
mus. certissiẽ sciẽtes qm̃ uisibili¬
ũ et ĩiusibiliũ ip̃e unus et solus
ẽ dñs ÷ quĩ ĩcõpaehensibili ma¬
iestate sua. soli poliq priãm unã

Expanded text:
talis Domini, aut missam aut psalmos talis Domini, aut missam aut psalmos illos omittere, potius missam intermitteret. Benedictus igitur Deus in donis suis, et sanctus in omnibus misericordiis suis, qui in his novissimis diebus tam perspicuis et evidentibus revelationibus consolatur humiles servulos suos, ut per hoc a visibilibus abstracti, invisibilibus pedem fidei fortius imprimamus, certissime scientes quoniam visibilium et invisibilium ipse unus et solus est Dominus, qui incomprehensibili majestate sua soli polique patriam, unam
Abbreviated transcription (Latin):
Dade et ex ꝑte mea dit abbati :
qͣtenꝰ pro hãt negligẽtia sua cũcto
temꝑe uite sue singulis diebus
septem ꝑ salmos penitẽtiales per¬
soluat. Hiis dictis mĩtius celestis
dũ eci q̃ intus audierat foris nũ¬
tiass ad dnm̃ mittentẽ rediit a
quo lic foris apparens itus nũ¬
me recesserat Abbas uero cũ tre-¬
more et ãmiracioẽ multa que au¬
dient mẽte ꝑtractans. dĩne pie¬
tati ex ĩtimo corde grãs retulit᷑i
ꝓprio exꝑimẽto probans irrefraga¬
bili ueritate subiuxã ẽẽ sentẽtia
quã de dnõ testatur apłus dicens:
qm̃ ip̃i turci ẽ de nobis. Hũilima
itaq obediẽtia penitẽtiã sibĩ asũ¬
mo om̃i abbatũ abbate ĩiũctam
suscipiens : tanta curauit solliti¬
tudine obseruare. ut eciũ postea
fuũs albanẽsis epũs cardinalis
ut solent familiaribus suis dice̾ ͥ
qr si hoc articulo p̃metur ut unũ
e duobus moĩs oĩbus fieri oporte¬
ret stz in die sancto pasche seu na¬

Expanded text:
bati, quatenus pro hac negligentia sua, cuncto tempore vitae suae singulis diebus septem psalmos poenitentiales persolvat. » Hic dictis, nuntius coelestis, dum ea quae intus audierat foris nuntiasset, ad Dominum mittentem rediit: a quo, licet foris apparens, intus minime recesserat. Abbas vero cum tremore et admiratione multa quae audierat mente pertractans, divinae pietati ex intimo corde gratias retulit, proprio experimento probans, irrefragabili veritate subnixam esse sententiam, quam de Domino testatur Apostolus dicens quoniam, ipsi cura est de nobis . Humillima itaque obedientia poenitentiam sibi a summo omnium abbatum Abbate injunctam suscipiens, tanta curavit sollicitudine observare, ut etiam postea factus Albanensis episcopus cardinalis solitus esset familiaribus suis dicere quia, si hoc articulo premeretur, ut unum e duobus modis omnibus fieri oporteret, scilicet in die sancto Paschae, seu Na
Abbreviated transcription (Latin):
tis angelis pñtatus ẽ. Ubi cũ sub¬
tilissĩa examĩacione. uita eius dis¬
cutitur tandẽ ad ea que tiria ip̃m
in extremis agentẽ gesta sũt: dis¬
cussionis scrutiniũ ꝓcessit Cũq be¬
nignus iuder quereret si oĩa que
cirta moriẽtes fieri solent frẽs. rite
tirra eũ impleta fuissent: respon¬
sũ ẽ qr rite excepto eo solo ꝙ abbas
abbas dũ labori feruẽtius instaret.
eũ ĩ ꝓpria ꝑsona ĩuĩgere neglexiss
s pro se uicariũ misiss. Quaꝓpter

Expanded text:
tis angelis praesentatus est. Ubi cum subtilissima examinatione vita ejus discutitur, tandem ad ea, quae circa eum in extremis agentem gesta sunt, discussionis scrutinium processit. Cumque benignus Judex quaereret si omnia quae circa morientes fratres fieri solent rite circa eum adimpleta fuissent, responsum est quia rite, excepto eo solo quod abbas, dum labori ferventius instaret, eum in propria persona inungere neglexisset, sed pro se vicarium misisset. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
mũ pontificẽ adiit atq ad pedes
ipiũs misericordiã postulaturus
iorruit. Enõ uero apłico q̃renti
quis eẽt. uel quid mali cõmisiss:
ego sũ ait ille qui gerardũ clare
uallis abbatẽ occidi. Cũq dõnus
papã dilcm sibi olĩ abbatẽ noiã¬
ri audiss et auctorẽ mortis eius
corã se positũ terneret. totus ĩhor¬
ruit: et uehemẽter turbatus miꝰ
discrete sicut dicit᷑ pede eũ reppulit
dicẽs Bade fili ꝑdicõnis Quo au¬
dito miser ille concitus surgens
recessit. Cardĩales qui aderant
reuerẽter accedẽtes. suggesserũt dño
pape quãius sceleratissim̃ hoiem
nõ debere sine misericordia dimit¬
ti. dnm̃ iħm xp̃m ĩ cruce ꝓ cruci¬
fixoribus suis orasse: nec expedire
apłatui eius si tã ĩmite desꝑac̃o¬
nis exẽplũ posteris relinqueret.
Qruorũ uerbis tritus ubi apłitꝰ

Expanded text:
mum pontificem adiit, atque ad pedes ipsius misericordiam postulaturus corruit. Domno vero apostolico quaerenti quis esset, vel quid mali commisisset: « Ego sum, ait ille, qui Gerardum abbatem Clarae vallis occidi. » Cumque domnus papa dilectum olim sibi abbatem nominari audisset, et auctorem mortis ejus coram se positum cerneret, totus inhorruit, et vehementer turbatus, minus discrete, sicut dicitur, pede eum repulit, dicens: « Vade, fili perditionis. » Quo audito miser ille concitus surgens recessit. Cardinales qui aderant, reverenter accedentes suggesserunt domno papae, quamvis sceleratissimum hominem, non debere sine misericordia dimitti, Dominum Jesum in cruce pro crucifixoribus suis orasse, nec expedire apostolatui ejus, si tam immite desperationis exemplum posteris relinqueret. Quorum verbis territus ap
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ conditũ ẽ Igit dũ fama p̃¬
ciose mortis eius quõ sailic ĩnotẽs
pro iusticia et zelo ordĩs crudeli
morte multatus eẽt ubiq rolgn¬
retur ad aures sũmi pontificis
pie uidelicz mẽorie alexandri ꝑue¬
nit. Qui qm speciali eir̃ dilc̃one
ꝓ suc reuerẽtia sc̃ĩtatis amane¬
rat młto pietatis affrũ suꝑ tam
ĩdigna morte ipũs cõtristatus ẽ :
ip̃mq tãti facinoris patratorem
excdĩcatũ et extorrẽ a societate õ¬
niũ fideliũ hñdũ censuit Enolu¬
tis post hec aliqnͣtis ãnis: crude

Expanded text:
liter conditum est. Igitur dum fama pretiosae mortis ejus, quomodo scilicet innocens pro justitia et zelo Ordinis crudeli morte multatus esset, ubique vulgaretur, ad aures summi pontificis, beatae videlicet memoriae Alexandri, pervenit. Qui quoniam speciali eum dilectione pro suae reverentia sanctitatis amaverat, multo pietatis affectu super tam indigna morte ipsius contristatus est, ipsumque tanti facinoris patratorem excommunicatum et extorrem a societate omnium fidelium habendum censuit. Evolutis post haec aliquantis anni
Abbreviated transcription (Latin):
sãguinẽ suũ crudelit̾ siciẽtẽ dilige̾t:
pluris estimãs aie uitã qm corꝑis:
minꝰ horrescens carnis mortẽ qmͣ
fidei detrimẽtũ: malẽs ꝓ iusticia a¬
gonizare: qmͣ meticuloso silencio
ordĩs inhonestatẽ et ꝑiculũ aĩarũ
dissimulare. Itaq qualit̾ post lau¬
dabilẽ et oĩ religiõe cõꝑipituã uitã
ad palmã martirii ꝑuenerit: suc¬
Monachus quidã nobilis quidẽ
gne. ẜ degener moribus cõtra for-¬
mã et honestatẽ ordĩs ubiq uaga¬
batur frequẽtans curias prĩcipũ
et secularibus negociis seipm̃ im¬
pudẽter ingerẽs : et ĩ oĩ cõuersacõe
sua magis se girõuagũ qmͣ mona¬
chũ claustralẽ oñdens Hũc dõnus
gerardus abbas clareuallensis re¬
lo iustitie et ordĩs emulatioẽ succẽ

Expanded text:
sanguinem suum crudeliter sitientem diligeret, sanguinem suum crudeliter sitientem diligeret, pluris aestimans animae vitam quam corporis, minus horrescens carnis mortem quam fidei detrimentum, malens pro justitia agonizare quam meticuloso silentio Ordinis inhonestatem et periculum animarum dissimulare. Itaque qualiter post laudabilem, et in omni religione perspicuam vitam, ad palmam martyrii pervenerit, sucMonachus quidam, nobilis quidem genere, sed degener moribus, contra formam et honestatem Ordinis ubique vagabatur, frequentans curias principum, et saecularibus negotiis seipsum impudenter ingerens, in omni conversatione sua magis se gyrovagum quam monachum claustralem ostendens. Hunc domnus Gerardus abbas Claraevallensis, zelo justi
Abbreviated transcription (Latin):
ssũpto ad pontificatus apidẽ
dõno põcio qui quĩtus a scõ
bernãrdo clareuallis abbas extite¬
rat ⁊ btũs gerardus fosse noue ab-¬
bas uir puritate cõuersacionis et
morũ integritate ꝑ cũcta lauda¬
sexto loco eidẽ etclesie abbas sub¬
stitutꝰ ẽ Hic uenerabilis pater
acceptus a deo. et hoĩbus carus
tanta grã decoratus erat: ut u¬
niuersitas fr̃nitatis ip̃m tãꝙͣ ꝑa¬
radisi uernãtissĩm florẽ aspiciẽs
nuro ueneraretur affectu. Quẽ
spũaliũ karismatũ nectare reple-¬
feliciter seruire: ẜ et duã horrẽ¬
dãq mortẽ ꝓ eo pati nõ timueit
Nã qualiscuiꝰq sit fides tribula¬
cio probat : et si constat ꝑfcãm ha¬
bere taritatẽ illũ qui in ip̃ã ꝑseue̾a¬
uerit ⁊ liquet hũc btm̃ uirũ in
utraq fuisse ꝑfcm̃ : aui tãꝙͣ ser¬
uus bonus et fidelis curauit in
tribulatiõe seruare fidẽ nõ fictã÷
caritatẽ de corde puro et cõstiẽtia
bona ꝓferre: ita ut etiã ũmicũ

Expanded text:
ssumpto ad pontificatus apicem domno Pontio, qui quintus a sancto Bernardo Claraevallis abbas exstiterat, beatus Gerardus, Fossaenovae abbas, vir puritate conversationis et morum integritate per cuncta laudasexto loco eidem Ecclesiae abbas substitutus est. Hic venerabilis Pater, acceptus Deo et hominibus charus, tanta gratia decoratus erat, ut universitas fraternitatis ipsum tanquam paradisi vernantissimum florem aspiciens, miro veneraretur affectu. Quem spiritualium charismatum nectare replefeliciter servire, sed et duram horrendamque mortem pro eo pati non timuerit. Nam si qualiscujusque sit fides tribulatio probat, et si constat perfectam habere charitatem illum qui in ipsa perseveraverit, liquet hunc beatum virum in utraque fuisse perfectum, qui tanquam servus bonus et fidelis curavit in tribulatione fidem servare non fictam, charitatem de corde puro et conscientia bona proferre, ita ut etiam inimicum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quibus ierat. treuerĩ reuertitur:
ẜ mĩne apud scm̃ mathiã hospitat᷑
Nã quidã hõ potẽs et diues deeadẽ
ciuitate magnis p̃tibus extorserat
ab eo cũ priori uice illic fuiss: qua¬
tenus ĩ reditu suo bñdcõe domui ip̃iꝰ
dare dignae̾t᷑. In eadẽ itaq domo
susceptus hospicio priusꝙͣ cubitũ
iret. cõuersũ suũ secrecius allequit ͤ :¬
ut duos equos sibi añ lucẽ sternat
imperat. ipẽ q solus cũ eo ad scm̃
mathiã uadat. Paret ille. dictisq
tẽpestiue matutmis: abbas orõnis
grã corꝑa sanctorũ deuotus ĩuisit
Abi dũ lacrimosis p̃cibus attẽtius

Expanded text:
reverim revertitur, sed minime apud S. Mathiam hospitatur. Nam quidam potens et dives homo de eadem civitate magnis precibus extorserat ab eo, cum priori vice illic fuisset, quatenus in reditu suo benedictionem domui ipsius dare dignaretur. In eadem itaque domo susceptus hospitio priusquam cubitum iret, conversum suum secretius alloquitur, et ut duos equos sibi ante lucem sternat, imperat, ipseque solus cum eo ad Sanctum Mathiam vadat. Paret ille, dictisque tempestive matutinis, abbas orationis gratia corpora sanctorum devotus invisit. Ubi dum lacrymosis precib
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enĩ scit si tẽptat me dñs me .
Quis itẽ nesciat oĩpotẽtẽ ẽẽ deũ.
qui si uoluerit mortẽ quã tu ĩmĩ¬
nere dicis et auã ego secura cõsciã
me nõ meruisse confido: facilime
auert̾e poterit. Quod si noluerit:
nos tanꝙͣ serui ĩntiles ipiũs ꝑ oia
uolũtati obsecũdare ncc̃e habemꝰ.
Ipiũs ergo uolũtas de nobis et uob̾
fiat. Sit dixit: et frẽs õnes dĩne
gratie cõmẽdans: in spũ fortitudĩs
iter quod ꝓposuerat aggressus ig¬
natũ ꝑuenit. Qbi ab abbate eius¬
dẽ loti btẽ meõrie dõno petro cũctisq
fratribus cũ multa sicut dignũ erat
reuerẽtia susceptus: iocũdũ et affa¬
bilẽ se erhibebat uniuersis: Cũq
singulis publice et priuatĩ de salu¬
te aiãrũ et de ordĩs obseruacõne loq̃re¬
tur:eciã illũ de quo supra diximꝰ nõ

Expanded text:
Quis enim scit, si tentat me Dominus meus? Quis enim scit, si tentat me Dominus meus? Quis item nesciat omnipotentem esse Deum: qui, si voluerit, mortem quam tu imminere dicis, et quam ego secura conscientia me non meruisse confido, facillime avertere poterit? Quod si noluerit, nos tanquam servi inutiles ipsius per omnia voluntati obsecundare necesse habemus. Ipsius ergo voluntas de nobis et vobis fiat. » Sic dixit, et fratres omnes divinae gratiae commendans, in spiritu fortitudinis iter quod proposuerat aggressus, Igniacum pervenit. Ubi ab abbate ejusdem loci beatae memoriae domno Petro cunctisque fratribus cum multa, sicut dignum erat, reverentia susceptus, jucundum se et affabilem exhibebat universis. Cumque singulis publice et privatim de salute animarum et de Ordinis observatione loqueretur, etiam illum, de quo supra di
Abbreviated transcription (Latin):
tem ut caucius le agẽt: ne forte qd
uehemẽter abhorrebãt lucerna in
isrł extingue̾tur. Ille uero metu mo¬
tis intrepidusͥ et totũ se dĩne uolũ¬
tati cõmẽdans nec ꝓpter mortẽ si ĩ¬
minẽt ea q̃ officii sui eeñt: se ĩt̾mitte̾
posse dicebat. Cũq ĩprocĩctu itine¬
ris positus iã pararet exire : finter
quidã spiritalis accedens ut secretiꝰ
sibi loqui dignaret᷑ orcibat Quo ĩpe¬
trato lacrimosis suspiriis cepit roga¬
re ne iter quod ꝓposuerat exequere¬
tur dicens sibi ꝑ reuelacionẽ oñsũ
quia si tũc igniacłi ueniret: crude¬
li morte ẽẽt perimẽdus. Cui uir dñi
reppondit. Care frater grãs ago sol¬
licitudĩ tue pro me. scire te tamẽ uolo
qr nõ facio aic̃m meã. idest tẽpora¬
lẽ hanc uittĩ meã preciosiorẽ qmͣ
me: nec oĩno expedit michi ut qd̾
ex debito officii quo ĩdignus fũgor
frit̾e incũbit. meticulosa mortis
ymagiatioẽ territus ĩtermittam.

Expanded text:
tem, ut cautius se haberet, ne forte, quod tem, ut cautius se haberet, ne forte, quod vehementer abhorrebant, lucerna in Israel exstingueretur. Ille vero metu mortis intrepidus, et totum se divinae voluntati commendans, nec propter mortem, si immineret, ea quae officii sui essent se intermittere posse dicebat. Cumque in procinctu itineris positus jam pararet exire, frater quidam spiritualis accedens, ut secretius sibi loqui dignaretur, orabat. Quo impetrato, lacrymosis suspiriis coepit rogare, ne iter quod proposuerat exsequeretur, dicens sibi per revelationem ostensum quia, si tunc Igniacum veniret, crudeli morte esset perimendus. Cui vir Domini respondit: « Chare frater, gratias ago sollicitudini tuae pro me; sed scire te volo quia non facio animam meam, id est temporalem hanc vitam, pretiosiorem quam me, nec omnino expedit mihi ut quod ex debito officii, quo indignus fungor, facere incumbit, meticulosa mortis imaginatione territus intermittam.
Abbreviated transcription (Latin):
erũ. qd̃ postea resuscitatus in ecuł
hoĩi futurus erã Hac ergo geĩ¬
na uisioẽ et allocutioẽ sanctorũ
dõnus gercudus clareuallis abbas
confortatus studebat de die in die
proficiẽs xpõ sedulũ exibere faũlatũ:
tanto certior de ĩminẽte sibi t̾mo ui¬
te qnͣto minus falli posse uł falle̾
uelle sciebat nũciũ celestẽ qui hũc
Gitur eodẽ ãno quo hãc btãm
uisionẽ uiderat ĩminẽte tẽꝑe
quo sanctus abbas hostia xp̃i ẽẽ
mereretur et agni ĩmaculati pedis¬
sequꝰ sãguinẽ pro iusticia sicut ille
pro uniuersali eccłia fũdexet uisita¬
cionẽ domerũ suarũ scdm ordĩs in¬
stituta face̾ ꝓposuit : et inter cete¬
ras eclã igniacũ adire decreuit.
Fratres aũt qui beluinã fi ꝑsenudo¬
monachi illius rabiẽ quẽ supͣ a dõno
abbate correptũ et in eadẽ domo sb̾
penitẽcia constrictũ retulimꝰ. suspec¬
tã habebãt : monebãt dõnĩ abba¬

Expanded text:
eram, quod postea resuscitatus in oculis eram, quod postea resuscitatus in oculis hominum futurus eram » Hac ergo gemina visione et allocutione domnus Gerardus Claraevallis abbas confortatus, studebat de die in diem proficiens Christo sedulum exhibere famulatum, tanto certior de imminente sibi termino vitae, quanto minus falli posse, vel fallere velle sciebat nuntium coelestem, qui hunc gitur eodem anno quo hanc beatam visionem viderat, imminente tempore, quo sanctus abbas hostia Christi effici mereretur, et Agni immaculati pedissequus sanguinem pro justitia, sicut ille pro universali Ecclesia funderet, visitationem domorum suarum, secundum Ordinis instituta, facere proposuit, et inter caeteras etiam Igniacum adire decrevit. Fratres autem, quia belluinam pseudomonachi illius rabiem, quem supra a domno abbate correptum, et in eadem domo sub poenitentia constrictum retulimus, suspectam habebant, monebant domnum abba
Abbreviated transcription (Latin):
riuis respiciẽs ad abbatẽ : et protẽsa
maũ ad scm̃ materniũ dixit Etre
iste finter meus maternꝰ ẽ : scistĩ¬
tare ab eo quod uis. Cũq nutaret
ille : et p̃ reuerẽcia et gloria uoltus
eorũ nichil responde̾ p̃sumẽt : btũs
maternus sic ad eũ locutꝰ ẽ. Meito
frater kinĩe caues frontose requirẽ
quod scire desideras: qr trĩ ꝓfũdũ
iudiciorũ dei abyssũ et a sensibus
huanis prorsus sedusã scrutari uel¬
le. temeritatis ẽẽ uidetur. Quia
tñ pius magis ꝙͣ curiosus scrutator
es: archanũ huiꝰ secreti tibi qnͣtũ
capẽ potes patefaciã Tu cogitãs
sedula mẽtis intẽcioe uersas ubi¬
rit uita spacio quadragĩta dicrũ
illorũ quibus corpus meũ ĩ sepul¬
chro iacuit. et hoc scire ardentis pie¬
tatis affrũ desideras. Scto igitur qr
sicut infans inter uiscera materna¬
clausus uiuit. nec tñ sentit: sic eĩ
ego ĩ uisceribus terre iacẽs et sõpno
mortis in corꝑe dormĩes deo tñ ĩaĩa

Expanded text:
ciens ad abbatem et protensa manu ad S. Maternum, dixit: « Ecce iste frater meus est Maternus: Sciscitare ab eo quod vis. » Cumque nutaret ille, et prae reverentia et gloria vultus eorum nihil respondere praesumeret, beatus Maternus sic ad eum locutus est: « Merito, frater charissime, caves frontose requirere quod scire desideras, quia tam profundam judiciorum Dei abyssum, et a sensibus humanis prorsus seclusam scrutari velle temeritatis esse videtur. Quia tamen pius magis quam curiosus scrutator es, arcanum hujus secreti tibi, quantum capere potes, patefaciam. Tu cogitas, et sedula mentis intentione versas, ubivixerit spatio quadraginta dierum illorum quibus corpus meum in sepulcro jacuit: et hoc scire ardenti pietatis affectu desideras. Scito igitur quia sicut infans intra viscera clausus vivit, nec tamen sentit, sic eram ego in visceribus terrae jacens, et somno mortis in corpore dormiens, Deo tamen in anima
Abbreviated transcription (Latin):
et sacri ordĩs obseruacioẽ feruen¬
ciores reddidit semꝑ p̾dcẽ uisioĩs
dulce dinẽ mẽte reuoluens: uĩq uᷤ¬
borũ que siudierat ꝙ scilic ĩ ꝓxiõ
a dnõ uisitandus eẽt sedula me-¬
ditacione ꝑtractãs Ceterũ affectu¬
osius de eisoẽ sanctis qui sibi appa¬
ruerãt cogitare ĩcipiẽs: mubat᷑
ualde de aiã beati materni ubinã
fuiss uł quali uita uixiss quadia

Expanded text:
et sacri Ordinis observatione fervenet sacri Ordinis observatione ferventiores reddidit: praedictae visionis dulcedinem mente revolvens, vimque verborum quae audierat, quod scilicet in proximo a Domino visitandus esset, sedula meditatione pertractans. Caeterum affectuosius de eisdem sanctis, qui sibi apparuerant, cogitare incipiens, mirabatur valde de anima B. Materni ubinam fuisset, vel quali vita vixisset, spa