comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non filo tenui sed paruo pretio lanificii et alii hic distinguunt et subau¬
diunt: mos est aut placet: ut sit sensus cui tolerare colo uitam tenuiq mi¬
nerua: mos est uel placet et sic inferunt:: impositum cinerem et sopitos
suscitare ignes: ut econtra horatius incelis ꝑ ignes subpositos cineri doloso.
alii sic legunt tenuiq minerua impositum idest cui hec est necessitas fatali-¬
ter data:  noctes addens operi: ꝑ transitum ostendit noctem esse partem
diei. exercet ponso: fatgat terentius primo hec uitam parce ac duriter
agebat. hinc ergo trarit uirgilius ut diceret castum ut seruaret cubile cõ¬
uigis... ignipotens: uulcanus ut dirimus ignis est et dictus uulcanus quasi
uolicanus: quod per aerem uolet. ignis enim e nubibus nascitur unde ẽt
homerus dicit eum de aere precipitatum in terras quod omne fulmen de

Expanded text:
non filo tenui, sed parvo pretio lanificii. Et alii hic distinguunt et subaunon filo tenui, sed parvo pretio lanificii. Et alii hic distinguunt et subaudiunt ‘mos est’ aut ‘placet’, ut sit sensus ‘cui tolerare colo vitam tenuique Minerva mos est’ vel ‘placet’ et sic inferunt «inpositum cinerem et sopitos s. ignes’, ut e contra Horatius «incedis per ignes suppositos cineri doloso». Alii sic legunt ‘tenuique Minerva inpositum’, id est cui haec est necessitas fataliter data. NOCTEM ADDENS OPERI per transitum ostendit noctem esse partem diei. EXERCET PENSO fatigat: Terentius «primo haec vitam parce ac duriter agebat». Hinc ergo traxit Vergilius ut diceret «castum ut servare cubile c.». IGNIPOTENS Vulcanus, ut diximus supra, ignis est, et dictus Vulcanus quasi Volicanus, quod per aerem volet; ignis enim e nubibus nascitur. Vnde etiam Homerus dicit eum de aere praecipitatum in terras, quod omne fulmen de
Abbreviated transcription (Latin):
unde errant qui dicunt meluis esse naturale. elestri autem natura pro¬
batur ueneno quo recepto et stridorem emittit et uarios ad yris simi¬
litudinem reddit colores.:. anime uenti: arro tcoy cipeucop: horatius
impellunt anime lintea tracie: unde et anima dicitur que secundũ
aliquos uentus est: ut atq inuentos uita recessit.. precando uiribus
indubitare tiuis: idest dubitare: nam in uacat. et hoc dicit precum
nimietas postulationis significat dubitationem:: conuigis infusus
gremio: hoc est ante concubuit et sic quieuit:probus uero et carminiꝰ
propter sensus cacenphaton infusum legunt: ut sit sensus dormiit cũ
conuige dormiente idest petiit soporem infusum ẽt coniugis in gremio
curriculo: tempore modo. alias loco: alias officio. colo: hunc sequim᷑
nam huius coli dicimus: non ut statius huius colus. tenuiq minerua:

Expanded text:
Vnde errant qui dicunt melius esse naturale. Electri autem natura proVnde errant qui dicunt melius esse naturale. Electri autem natura probatur veneno, quo recepto et stridorem emittit et varios ad iridis similitudinem reddit colores. ANIMAE venti, ἀπὸ τῶν ἀνέμων: Horatius «inpellunt animae lintea Thraciae»: unde et ‘anima’ dicitur, quae secundum aliquos ventus est, ut «atque in ventos vita recessit». PRECANDO VIRIBVS INDVBITARE TVIS id est dubitare, nam ‘in’ vacat. Et hoc dicit: precum nimietas postulationis significat dubitationem. CONIVGIS INFVSVS GREMIO hoc est ante concubuit et sic quievit. Probus vero et Carminius propter sensum cacenphaton ‘infusum’ legunt, ut sit sensus: dormiit cum coniuge dormiente, id est petiit soporem infusum etiam coniugis gremio. CVRRICVLO tempore modo; alias loco, alias officio. COLO hunc sequimur: nam ‘huius coli’ dicimus, non ut Statius ‘huius colus’. TENVIQVE MINERVA
Abbreviated transcription (Latin):
eum posse cuncta concedere.⁊ ex alto: argumentatione longe repetita.:
nec fata uetabant stare: atꝗ supra ait debita. Sed sciendum secundum
aruspicine libros et sacra acherontia que tages composuifse dicitur fata
x.annis quadam ratione deferri. quod nunc dicit uulcanus potuisse fie¬
ri. Ergo non est contrarium nam fata differuntur tantum nunꝗͣ peni.¬
tus ĩmutantur quod ẽt uino dicit atq ĩmota manet fatis lauinia con¬
uir attrahere atq moram tantis licet addere rebus. Si bellare paras:
quia dixerat in me excidium meoꝵ.. possum quicquid cure est: idest
officii et sollicitudinis. liquido elestro: puro et sciendum pliniũ inna¬
turali historia tria sunt electri genera unum exarboribus quod sucinũ
dicitur: aliud quod naturaliter inuenitur: tertium quod fit de tribus
partibus auri. et una argenti quas partes ẽt si naturale resoluas inuenies:

Expanded text:
eum posse cuncta concedere. EX ALTO argumentatione longe repetita. eum posse cuncta concedere. EX ALTO argumentatione longe repetita. NEC FATA VETABANT STARE atqui supra ait ‘debita’. Sed sciendum secundum aruspicinae libros et sacra Acheruntia, quae Tages conposuisse dicitur, fata decem annis quadam ratione differri: quod nunc dicit Vulcanus potuisse fieri. Ergo non est contrarium; nam fata differuntur tantum, numquam penitus inmutantur: quod etiam Iuno dicit «atque inmota manet fatis Lavinia coniunx; at trahere atque moras tantis licet addere rebus». SI BELLARE PARAS quia dixerat «in me excidiumque meorum». POSSVM P. CVRAE quicquid curae est, id est officii et sollicitudinis. LIQVIDO ELECTRO puro. Et secundum Plinium in naturali historia tria sunt electri genera; unum ex arboribus, quod sucinum dicitur; aliud, quod naturaliter invenitur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et una argenti: quas partes etiam si naturale solvas, invenies.
Abbreviated transcription (Latin):
xit enim superius quinq adeo magne positis incudibus urbes.t .n.
in me artificiose arma petit etiam sibi profuturam nam agrecis fue¬
rat uulnerata: unde est equido credo mea uulnera restant. cunctã¬
tem: scilicet depromissione quam rem ꝑ amplexum suũ ĩmisso amo.
re ꝑsoluit .: accepit solitam flammã: ad ludit ad rem naturalem
namq ideo uulcanus maritus fingitur ueneris: quod ueneriũ offi.¬
cium non nisi calore consistit: unde est: frigidus inuenerẽ senior
calefacta ꝑossa. si ossa labefecit quanto magis animum.. atq olim: fere ut
solet nam hic non est aduerdium temporis ignea rimna micans: idest ful¬
men cuius naturã expressit nanq nubes uencto coacte plerunq rumpunt᷑
et ex se fulmen emitunt.. forme conscia conuix: intellerit se dolis et pul-¬
chritudine peruertisse mentem mariti. de uinetus: hoc sermone ostendit

Expanded text:
xit enim superius «quinque adeo magnae positis incudibus urbes t. n.». xit enim superius «quinque adeo magnae positis incudibus urbes t. n.». IN ME artificiose arma petit etiam sibi profutura; nam a Graecis fuerat vulnerata, unde est «equidem credo, mea vulnera restant». CVNCTANTEM scilicet de promissione, quam rem per amplexum suum inmisso amore persolvit. ACCEPIT SOLITAM FLAMMAM adludit ad rem naturalem: namque ideo Vulcanus maritus fingitur Veneris, quod Venerium officium non nisi calore consistit, unde est «frigidus in Venerem senior». LABEFACTA PER OSSA si ossa labefecit, quanto magis animum? ATQVE OLIM fere, ut solet; nam non est adverbium temporis. IGNEA RIMA MICANS id est fulmen, cuius naturam expressit; namque nubes vento coactae plerumque rumpuntur et ex se fulmen emittunt. FORMAE CONSCIA CONIVNX intellexit se dolis et pulchritudine pervertisse mentem mariti. DEVINCTVS hoc sermone ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
perio. ne uideretur impudens si aliena regna deposceret: et hoc latẽ.¬
ter dicere uidetur: faue huic etiam cui uippiter fauet. eademꝙ:
tunc scilicet silui:: arma rogo: hic distinguentlum ut cui petat nõ
dicat sed relinguat intelligi.i. genitrix nato te filia nerei: que ahil¬
li suo filio arma impetrauit: et bonis utitur comparationibus dicẽ¬
do filia nerei cum ip̃a ioiuis sit filia: item uxor thitonia cum ipsa sit
uulcani: neri aũt pronerei: omnia enim que in eus exeunt hodie
apud maiores in es exibant ut nereus neres: ut tydeus tydes: et ge¬
nituuim in eis mutebant ut tydei nereis: sed quia plerũq s. in lati¬
nitate detrahitur remanebat. ei. hinc est filia nerei ĩmitis achillei
item insallustio ad bellum persi macedonicũ sic asper tithonia con¬
uix: aurora petuut pro menone. clausis ferrũ acuunt portis: di¬

Expanded text:
PERIO ne videretur inpudens, si aliena regna deposceret. Et hoc latenPERIO ne videretur inpudens, si aliena regna deposceret. Et hoc latenter dicere videtur: fave huic cui etiam Iuppiter favet. EADEM quae tunc scilicet silui. ARMA ROGO hic distinguendum, ut cui petat, non dicat, sed relinquat intellegi. GENETRIX NATO TE FILIA NERI Thetis, quae Achilli arma inpetravit. Et bonis utitur comparationibus dicendo ‘filia Neri’, cum ipsa Iovis sit filia, item ‘uxor Tithonia’, cum sit ipsa Vulcani. ‘Neri’ autem pro ‘Nerei’: omnia enim quae in ‘eus’ exeunt hodie apud maiores in ‘es’ exibant, ut ‘Nereus Neres, Tydeus Tydes’, et genetivum in ‘is’ mittebant, ‘Tydis Neris’. Sed quia plerumque ‘s’ in latinitate detrahitur, remanebat ‘i’. Hinc est ‘filia Neri’, «inmitis Achilli», item in Sallustio «ad bellum Persi Macedonicum». Sic Asper. TITHONIA CONIVNX Aurora pro Memnone. CLAVSIS FERRVM ACVANT PORTIS di
Abbreviated transcription (Latin):
se testantur. et ip̃e uirgilius dicens. sum pater eterno fatur deuinctus
amore. Et statius ubi martem uenus alloquitur: ut adnon eadem
uulcania nobis obsequia et lesi seruit tam̃ ira mariti. Nam quod dicit
donatus potuisse fieri ut cum anchisa concuberet uenus: anteꝗͣ uul¬
cano nuberet non procedit. constat enim a principio uenerẽ uxorẽ
fuisse uulcani.. debita: fataliter ad exitum destinata.: miseris:
atqui honestum est miseris subuenire: sed hoc dicit curte fatigarem
prohominibus fati necessitate perituris: priami deberem plurima
natis: scmus quod paridi tantum debuit sed honestius uelut alia¬
rum cõmemoratione personarum traduci potest: ne exturpi causa
paridi debuisse uideatur:⁊: enee feuissem sepelaborem: bene post
pergama post troianos post priami liberos cum excusatione fit aenee
cõmemoratio: dicit enim se eius infelicitate cõmotam.. iouis im.¬

Expanded text:
se testatur et ipse Vergilius dicens "tum pater aeterno fatur devinctus se testatur et ipse Vergilius dicens "tum pater aeterno fatur devinctus amore" , et Statius ubi Martem Venus adloquitur, ut "at non eadem Vulcania nobis obsequia, et laesi servit tamen ira mariti" . nam quod dicit Donatus potuiscano nuberet, non procedit: constat enim a principio Venerem uxorem fuisse Vulcani. DEBITA fataliter ad exitium destinata. MISERIS atqui honestum est miseris subvenire; sed hoc dicit: cur te fatigarem pro hominibus fati necessitate perituris? PRIAMI DEBEREM PLVRIMA NATIS scimus quod Paridi tantum debuit, sed hoc velat aliarum commemoratione personarum, ne ex turpi causa Paridi debuisse videatur. AENEAE FLEVISSEM S. L. bene post Pergama, post Troianos, post Priami liberos cum excusatione fit Aeneae commemoratio; dicit enim se eius infelicitate commotam. IOVIS IM
Abbreviated transcription (Latin):
xit: e contrarietate quesuut ornatus: ait enim angusti tecti subter fastigia
ingentem eneam duxit. pelle libistidis urse: speties pro genere nam cuuis¬
libet fere posumus accipere.: exterrita mater: ideo territa quia mater.
dictis diuinum inspirat amorem: peritura profilio de adulterio procrea¬
to orationem suam ingenti arte composuit: quod etiam uulcanus ipse
testatur dicens: quid causas petis ex alto: non enim aperta est eius petitio
sed longo prohemio ꝑ uersam amore mariti circumuenit mentem. Ergo
questionem hanc que nascitur expetitione ueneris inpudica soluimus
his modis. primo quod uulcanum amore circumuenit. deinde quod
nacta est occasionem eius temporis quo mariti arma faciebat. quem
fuisse sciebat adulterum: ꝑ quod datur intelligi uulcanũ iam omnẽ
suspitionem et iram quam habuit circa uenerem deposuisse. adeo ut
arma etiam ipsi fabricaret adultero: preterea uulcanum uxorium fuis¬¬

Expanded text:
XIT ex contrarietate quaesitus ornatus, ait enim ‘angusti tecti supter fastigia XIT ex contrarietate quaesitus ornatus, ait enim ‘angusti tecti supter fastigia ingentem Aenean duxit’. PELLE LIBYSTIDIS VRSAE species pro genere: nam cuiuslibet ferae possumus accipere. EXTERRITA MATER ideo territa, quia mater. DICTIS DIVINVM INSPIRAT AMOREM petitura pro filio de adulterio procreato orationem suam ingenti arte conposuit: quod etiam Vulcanus ipse testatur, dicens «quid causas petis ex alto?». Non enim aperta est eius petitio, sed longo prooemio perversam amore mariti circumvenit mentem. Ergo quaestionem hanc quae nascitur ex petitione Veneris inpudica, solvimus his modis: primo quod Vulcanum amore circumvenit, denacta est occasionem eius temporis quo Marti arma faciebat, quem fuisse sciebat adulterum: per quod datur intellegi Vulcanum iam omnem suspitionem et iram quam habuit circa Venerem, deposuisse, adeo ut arma etiam ipsi fabricaret adultero. praeterea Vulcanum uxorium fuis
Abbreviated transcription (Latin):
stra iuppiter tenet. dextra nimbosq cieret: et dedextra fulmina cõmoue
ret. nam modo nimbos profulminibus posuit: que de dextra iacit: egidis ãt
saturnum uirum fuisse. passimq armenta uiroꝵ: que post mortem
caci passim nullo timore uagabantur. romanoq: foro: romanum forum
est ubi nunc rostra sunt lautis mugire carinis: carine sunt edificia
facta incarinarum modum: que erant circa templum telluris: lautas aũt
dixit: aut propter elegantiam edificiorum aut propter augustum qui
natus est incunis ueteribus et nutritus in lautis carinis. uictor alcides
subiit: eusimbolos: idest bonum eneae omen ostenditur.  aude hospes con¬
tempnere opes: bene aude quasi rem arduam et difficilem.i dignum
finge deo: compone te in similitudinem numinis:: non asper: non asper¬
nator idest fastidiosus angusti subter fastigia tecti ingentem eneam du¬

Expanded text:
stra Iuppiter tenet. stra Iuppiter tenet. ret: nam modo nimbos pro fulminibus posuit, quae de dextera iacit. aegidis autem Saturnum virum fuCaci passim nullo timore vagabantur. ROMANOQVE FORO Romanum forum est ubi nunc rostra sunt. LAVTIS MVGIRE CARINIS carinae sunt aedificia facta in carinarum modum, quae erant circa templum Telluris. Lautas autem dixit aut propter elegantiam aedificiorum, aut propter Augustum, qui natus est in cunis veteribus et nutritus in lautis carinis. VICTOR ALCIDES SVBIIT εὐσυμβόλως, id est bonum Aeneae omen ostenditur. AVDE HOSPES CONTEMNERE OPES bene ‘aude’, quasi rem arduam et difficilem. DIGNVM FINGE DEO compone te in similitudinem numinis. NON ASPER non aspernator, id est fastidiosus. ANGVSTI SVPTER F. T. I. A. DV
Abbreviated transcription (Latin):
nuum sinistrarum idest armillas. facta itaq arcis proditione hostes in¬
geniosa morte promissa soluerunt. nam scuta sinistrarum ornamentũ
suꝑ illa iacientes eam luce priuarunt: que illic sepulta tarpeie sedi nom̃
imposuit: e religio: idest metus ab eo quod mentem religet dicta reli-¬
ꝯio. dira: magna ut an sua cuiq deus fit dira cupido ⁊ hoc nemus:
bene ubiq nemus dixit: nam tunc edificia non erant. ipsum credũt
se uidisse iouem: in hoc scilicet nemore sane ad illud adludit quod¬
primi dicuntur ioui temple fecisse. nec enim longe sint a monte olympico.
unde eos dicit iouem uidisse et quod ipsi sunt.poTore ppirtoi. ut statiuis ar¬
chades astris luneq priores. licet dicat sallustius cretenses primo inuenisse reli-¬
ꝯionem: unde apud eos natus fingitur uppiter. egida concuteret: hic distĩ¬
ouendum nam egida idest pellem amalthea caprea a qua nutritus est in sini¬

Expanded text:
nuum sinistrarum, id est armillas. Facta itaque arcis proditione hostes innuum sinistrarum, id est armillas. Facta itaque arcis proditione hostes ingeniosa morte promissa solverunt: nam scuta, id est sinistrarum ornatum, super illam iacientes eam luce privarunt. Quae illic sepulta Tarpeiae sedi nomen inposuit. RELIGIO id est metus, ab eo quod mentem religet dicta religio. DIRA magna, ut «an sua cuique deus fit dira cupido?». HOC NEMVS bene ubique ‘nemus’ dixit: nam tunc aedificia non erant. IPSVM CREDVNT SE VIDISSE IOVEM in hoc scilicet nemore. Sane ad illud adludit quodprimi dicuntur Iovi templa fecisse. Nec enim longe sunt a Iove Olympico: unde eos dicit Iovem vidisse, et quod ipsi sunt προσέληνοι, ut Statius «Arcades astris lunaque priores»: licet dicat Sallustius Cretenses primos invenisse religionem, unde apud eos natus fingitur Iuppiter. AEGIDA CONCVTERET hic distinguendum: nam aegida, id est pellem Amaltheae caprae, a qua nutritus est, in sini
Abbreviated transcription (Latin):
phorum. io sacri monstrat nemus argileti: sacri exsecrabilis sane argiletũ
multi uolunt a pingui terra. alii a fabula: nam euander argum quendã
suscepit hospicio: qui cum de eius cogitaret interitu ut ipse regnaret
euandro hoc nonsentiente sotii intellexerunt et argum necarunt cui
euander et sepulchrum fecit et locum sacrauit: nõ quod ille merebat᷑
sed hospitalitatis gratia. Bene autem inhac re euander ĩ moratur et
docet causas ne apud hospitem ueniat insuspitionẽ: ergo argiletum
ab argo illic sacrato et sepulto.  testatur locum: uirat non sua culpa
iura hospitii esse uiolata. ⁊ aurea nunc: nunc ad utrũq ꝑtinet et ad
enim romulus contra sabinos bella tractaret et tarpeio cuidam dedisset
arcem tuendam filia eius tarpeia aquatum profecta in hostes incidit quã
cum hortarentur ad proditionem illa pro premio poposcit ornatum ma-¬

Expanded text:
phorum'. Ad v. 345 Sacri monstrat nemus argileti 'sacri' execrabilis. sane Argiletum,phorum'. Ad v. 345 Sacri monstrat nemus argileti 'sacri' execrabilis. sane Argiletum, quasi argilletum, multi volunt a pingui terra; alii a fabula. nam Euander Argum quendam suscepit hospitio. qui cum de eius cogitaret interitu, ut ipse regnaret, Euandro hoc non sentiente socii intelleEuander et sepulchrum fecit et locum sacravit, non quod ille merebatur, sed hospitalitatis causa. Bene autem in hac re Evander inmoratur et docet causas, ne apud hospitem veniat in suspitionem. Ergo Argiletum ab Argo illic sacrato et sepulto. TESTATVR LOCVM iurat non sua culpa iura hospitii esse violata. AVREA NVNC ‘nunc’ ad utrumque pertinet, et ad gine. Cum enim Romulus contra Sabinos bella tractaret et Tarpeio cuidam dedisset arcem tuendam, filia eius Tarpeia aquatum profecta in hostes incidit. Quam cum hortarentur ad proditionem, illa pro praemio poposcit ornatum ma
Abbreviated transcription (Latin):
insidias eor quos auus aflirerat athenis sibi primi asylum hoc est
templum misencordie collocarunt: unde nullus posset abduci: qđ
ẽt statius dixit: ut herculeos fama est fundasse nepotes. Ideo ergo ait
quod romulus acer asylum retulit: hoc fecit adimitationem atheni¬
ensis asyli. quod ideo romulus fecit ut haberet aduenas plures cum quibꝰ
percal: sub monte palatino est quedamspelunca inqua de capro luebat᷑
idest sacrificabatur: unde et luꝑcal nonnulli dictum putant: alii quod
illic lupa remum et romulum nutrierit: alii quod et uerius locum ẽẽ
hunc sacratum pan deo archadie: cui est ẽt mons laceus in archadia
consecratus est et dictus est liceus: quod lupos nonsinat in oues seure:¬
rgo ideo et euander deo gentis suesaerauit locum et nominauit luper¬
cal quod presidio ipsius numinis lupi a pecudibus arcerentur. is parra
tum exmore archadio: nam parrasia archadia est. dictum: dicatum

Expanded text:
insidias eorum quos avus adflixerat, Athenis sibi primi asylum, hoc est insidias eorum quos avus adflixerat, Athenis sibi primi asylum, hoc est templum misericordiae, collocarunt unde nullus posset abduci, quod etiam Statius dicit, ut "Herculeos fama est fundasse nepotes" . ideo ergo ait 'quod Romulus acer asylum retulit', hoc est fecit ad imitationem Athenensis asyli: quod ideo Romulus fecit, ut haberet advenas plures cum quibus percal sub monte Palatino est quaedam spelunca, in qua de capro luebatur, id est sacrifillic lupa Remum et Romulum nutrierit: alii, quod est verius, locum esse hunc sacratum Pani, deo Arcadiae, cui etiam mons Lycaeus in Arcadia consecratus est. Et dictus Lycaeus, quod lupos non sinat in oves saevire. Ergo ideo et Euander deo gentis suae sacravit locum et nominavit lupercal, quod praesidio ipsius numinis lupi a pecudibus arcerentur. PARRtum ex more Arcadico: nam Parrhasia Arcadia est. dictum dicatum,
Abbreviated transcription (Latin):
manae incerta sunt omnia unde et miscuit et quasi plenum ostenderet
dogma: nam nihil tam contrarium est fato ꝗͣ casus: sed secũdum stoicos
dicit. egere: coegerunt ut quasi ostendat inuitum.. carmenti nymphe
monita: matris eius nymphe autem marite dicit: nam grece sponsa nym¬
phe dicitur. hec autem non uere nympha fuit sed uaticinatrir: auctor sci¬
licet oraculor mostrat et aram: quam matri fecit extincte. est aũt
uxta portam que primo a carmente camentalis dicta est post scelera¬
ta a fabus.cccui. qui ꝑ ipsam inbellum profecti non sunt reuersi uatis
fatidice: bene addidit fatidice: nam uatem et poetam possumus intel¬
ligere unde solum plenum non erat. Ergo tale est ut illud insallustio
intugurio mulieris ancille: non quia mulieris statim et ancille: si aũt
ancille statim et mulieris. Que prima: quia postea etiam sybylla
dirit. nobile pallanteum: futurũscilicet nobile sicut et aeneadas.

Expanded text:
manae incerta sunt omnia. unde et miscuit, ut quasi plenum ostenderet manae incerta sunt omnia. unde et miscuit, ut quasi plenum ostenderet dogma: nam nihil tam contrarium est fato dixit. EGERE coegerunt, ut quasi ostendat invitum. CARMENTIS NYMPHAE MONITA matris eius. ‘Nymphae’ autem maritae dicit: nam graece sponsa νύμφη dicitur. Haec autem non vere nympha fuit, sed vaticinatrix. AVCTOR scilicet oraculorum. MONSTRAT ET ARAM aut quam matri fecit extinctae. Est autem iuxta portam, quae primo a Carmente Carmentalis dicta est, post scelerata a Fabiis CCCVI, qui per ipsam in bellum profecti, non sunt reversi. VATIS fatidicae bene addidit 'fatidicae': nam vatem et poetam possumus intellegere, unde solum plenum non erat. ergo tale est ut illud in Sallustio "in tugurio mulieris ancillae" , non quia mulieris statim et ancillae, si autem ancillae statim et mulieris. Ad v. 340 Quae prima quia postea etiam sibylla dixit. Ad v. 341 Nobile pallanteum futurum scilicet, sicut et Aeneadas:
Abbreviated transcription (Latin):
tulisse unde thibris quasi u̾bpia dictus est atro tño u̾poeoo idest ab iniui¬
na nam amabant maiores ubi aspiratio erat.E. ponere. Alii ut supra
diximus uolunt eos qui de sicilia uenerunt thibrin dixisse a similitudine
fosse siracusane: quam fecerunt ꝑ iniuriam afri et athenienses uirta ciui¬
tatis murum. nam quod liuius dicit ab albano rege tiberino tmbrin dic¬
tum non procedit: ideo quia ẽt ante albam thibris dictus inuenitur.
albula nomen: antiquum hoc nomen a colore habuit.  me pulsum pa¬
tria: aut ut diximus supra propter parricidium aut certe oraculort
necessitate compulsum. ⁊ pelagiq extrema: per extrema pelagi actum
aut ut dixit donatus ꝑ pelagus extrema sequentem: ut pelagi aduerbiũ
sit.  fortuna omnipotens et in eluctabile fatum: secundum stoicos locutus
est qui nasci et mori fatisdant: media omnia fortune. Nam uitae hu-¬

Expanded text:
tulisse, unde Thybris quasi ὕβρις dictus est ἀπὸ τῆϛ ὕβρεως, id est ab iniurtulisse, unde Thybris quasi ὕβρις dictus est ἀπὸ τῆϛ ὕβρεως, id est ab iniuria: nam amabant maiores ubi aspiratio erat Q ponere. Alii, ut supra diximus, volunt eos qui de Sicilia venerunt, Thybrin dixisse a similitudine fossae Syracusanae, quam fecerunt per iniuriam Afri et Athenienses iuxta civitatis murum: nam quod Livius dicit, ab Albano rege Tiberino Thybris dictum, non procedit ideo, quia etiam ante Albam Thybris dictus invenitur. ALBVLA NOMEN antiquum hoc nomen a colore habuit. ME PVLSVM PATRIA aut, ut diximus supra, propter parricidium: aut certe oraculorum necessitate conpulsum. PELAGIQVE EXTREMA per extrema pelagi actum: aut, ut dicit Donatus, per pelagus extrema sequentem, ut ‘pelagi’ adverbium Ad v. 334 Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum secundum stoicos locutus est, qui nasci et mori fatis dant, media omnia fortunae: nam vitae hu
Abbreviated transcription (Latin):
manus auxonie: omnes terre habitatores aut indigene sunt aut adue-¬
ne aut cõuene. Indigene sunt inde geniti ut de faunis dixit: ad uene
de uno loco uenientes ut saturnus. conuene: de diuersis: ut ausone et
sicani: siccani aũt secundum nõ nullos populi sunt hispanie a fiuuio sicor
disa. Lucanus hesperio intersicoris: non ultimus arinis si duce si celo ueneñt
ad italiam et eam tenuerunt exclusis ab originibus: mox ipsi pulsi ab illis
quos ante pepulerant insilum uicinam italie occupauerunt et eam sica¬
niam a gentis nomine: siciliam uero a ducis nomine dixerunt quãꝗͣ thu¬
chndides dicat de sicilia italum regem uenisse et ab eo esse italiam appel¬
latam. es ĩmani corpore tybris: hic tristorus rex fuit qui iuixta hunc fluuiũ
pugnans cecidit et ei nomen imposuit. Alii uolunt istum ip̃m regem latro¬
cinatum esse curca huius fluminis ripas et transeuntibus crebras inuirias in¬

Expanded text:
MANVS AVSONIAE omnes terrae habitatores aut indigenae sunt aut advenMANVS AVSONIAE omnes terrae habitatores aut indigenae sunt aut advenae aut convenae. Indigenae sunt inde geniti, ut de Faunis dixit: advenae de uno loco venientes, ut Saturnus: convenae de diversis, ut Ausones et Sicani. Sicani autem secundum non nullos populi sunt Hispaniae, a fluvio Sicori dicti: Lucanus «Hesperios inter Sicoris non ultimus amnis». Hi duce Siculo venerunt ad Italiam et eam tenuerunt exclusis Aboriginibus. Mox ipsi pulsi ab illis quos ante pepulerant, insulam vicinam Italiae occupaverunt et eam Sicaniam a gentis nomine, Siciliam vero a ducis nomine dixerunt: quamquam Thucydides dicat de Sicilia Italum regem venisse et ab eo esse Italiam appellatam. INMANI CORPORE THYBRIS hic Tuscorum rex fuit, qui iuxta hunc fluvium pugnans cecidit et ei nomen inposuit. Alii volunt istum ipsum regem latrocinatum esse circa huius fluminis ripas et transeuntibus crebras iniurias in
Abbreviated transcription (Latin):
cile dixit proin dostum: hoc autem est quod dicit cicero in primo rhetoꝵ
feros ad huc homines magni cuiusdam uiri oratione compositos.: legesq
dedit: atq dixit haud uinclo nec legibus. equam intelligimus satur¬
num dedisse leges: quibus adeo obtemperauerunt ut iãita ꝑ naturam
sine legibus uiuerent: latiumq uocari maluit: bene maliit nã et
saturnia dicta est ut et nomen posuit saturnia tellus: et uirgiluis latiũ
uult dici quod illic saturnus latuit: uarro autẽ latium dictum pu. mꝰ¬
tat quod latet initalia inter prerupta alpium et appennini.⁊ Sic
placida populos in pace regebat: ut merito aurea sȩcula crederentur.
decolor aetas: uitiosa in omni enim uitioso corpore in est pessimus color
et ad ludit ad naturam metalli: quam cernibus discolorem: nec ĩ meri¬
to supra enim dixerat aurea secula: ideo nunc dicit aetas decolor.i tũ

Expanded text:
cile’ dixit pro ‘indoctum’. Hoc autem est quod dicit Cicero in primo rhetoricorum, cile’ dixit pro ‘indoctum’. Hoc autem est quod dicit Cicero in primo rhetoricorum, feros adhuc homines magni cuiusdam viri oratione conpositos. LEGESQVE DEDIT atqui dixit «haud vinclo nec legibus aequam»; sed intellegimus Saturnum dedisse leges, quibus adeo obtemperaverunt, ut iam ita per naturam sine legibus viverent. LATIVMQVE VOCARI MALVIT bene ‘maluit’: nam et Saturnia dicta est, ut «et nomen posuit Saturnia tellus». Et Vergilius Latium vult dici, quod illic Saturnus latuit. Varro autem Latium dici putat, quod latet Italia inter praecipitia Alpium et Apennini. SIC PLACIDA POPVLOS IN P. R. Vt merito aurea saecula crederentur. DECOLOR AETAS vitiosa: in omni enim vitioso corpore inest pessimus color. Et adludit ad naturam metalli, quam cernimus discolorem: nec inmerito; supra enim dixerat «aurea saecula», ideo nunc dixit ‘aetas decolor’. TVNC
Abbreviated transcription (Latin):
habitatione qui antefactas domos aut incauis arboribus aut inspeluncis¬
manebant:qui cum ex inde egrederentur aut suam educerent sobolem dieti
sunt inde procreati.. neq cultus erat: idest nullam sui curam habebant.
componere opes: reseruare ordinare.. parcere parto: de die inquit uiue
gnato quodam modo uictu alebantur: aut uenatu montium: aut arboꝵ¬
ramis.⁊ ab aethereo saturnus uenit olympo: hoc dicit secundum poeticum
morem: nam saturnus rex fuit crete quem iuppiter filius bello pepulit.
hic fugiens ab iano est susceptus qui regnabat in italia quem cũ dociusset
usum uinearum et falcis. inparte est admissus imperii et sibi oppidum fe.¬
cit: postea suum repetiuit imperium... is genus in docile: pro indoctum
nam indocile est quod penitus non potest doceri: indoctum quod non¬
dum didicit: hos autem dicit esse compositos unde appareret quod indo.¬

Expanded text:
habitatione, qui ante factas domos aut in cavis arboribus aut in speluncishabitatione, qui ante factas domos aut in cavis arboribus aut in speluncismanebant. Qui cum exinde egrederentur aut suam educerent subolem, dicti sunt inde procreari. NEQVE CVLTVS ERAT id est nullam sui curam habebant. Componere opes reservare, ordinare. parcere parto de die, inquit, vivgnato quodammodo victu alebantur, aut venatu montium aut arboramis. AB AETHERIO S. V. OLYMPO hoc dicit secundum poeticum morem; nam Saturnus rex fuit Cretae, quem Iuppiter filius bello pepulit. Hic fugiens ab Iano est susceptus, qui regnabat in Italia. Quem cum docuisset usum vinearum et falcis, in partem est admissus imperii et sibi oppidum fecit. Postea suum repetivit imperium. IS GENVS INDOCILE pro ‘indoctum’: nam ‘indocile’ est quod penitus non potest discere, ‘indoctum’ quod nondum didicit. Hos autem dicit esse conpositos, unde apparet quia ‘indo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc factum laudant ultra omnia et sic est distum: ut et te suꝑ omnia dona unũ
oro: et bene quantum ad ipsos pertinet rem maiorem seruauere post omnia.
obsitus euo: aetate inuolutus: ut annis pannisq obsitus.: facilesq oculos fert
omnia circum: physici dicunt ex iuino mobiliores oculos fieri: plautus faciles
oculos habet idest mobiles uino. capiturq locis: delectatur locor scilicet¬
gratia.  romane conditor arcis: conditor pallantei: ubi nunc palatium est
quod non est reuera arx. sed tenet rerum omnium principatum.c hec ne¬
mora indigene fauni: indigene idest indegeniti cutoxtopa. Et sciendum
secundum hesiodi theologiam primos deos genitos inde emitheos post heroas
inde homines innocentes ultimo sceleratos: quem et hic ordinem seruat..
truncis et duro robore nati: hoc figmentum ortum est exantiqua hominum

Expanded text:
hoc factum laudant ultra omnia. Et sic est dictum, ut «sed te super omnia dona unum hoc factum laudant ultra omnia. Et sic est dictum, ut «sed te super omnia dona unum oro». Et bene, quantum ad ipsos pertinet, rem maiorem servavere post omnia. OBSITVS AEVO aetate involutus, ut «annis pannisque obsitus». FACILESQVE OCVLOS FERT OMNIA CIRCVM physici dicunt ex vino mobiliores oculos fieri: Plautus «faciles oculos habet», id est mobiles vino. CAPITVRQVE LOCIS delectatur. ROMANAE CONDITOR ARCIS conditor Pallantei, ubi nunc Palatium est: quod non est re vera arx, sed tenet rerum omnium principatum. HAEC NEMORA INDIGENAE FAVNI ‘indigenae’, id est inde geniti, αὐτόχθονες. Et sciendum secundum Hesiodi theogoniam primo deos genitos, inde hemitheos, post heroas, inde homines innocentes, ultimo sceleratos: quem et hic nunc ordinem servat. TRVNCIS ET RVPTO ROBORE NATI hoc figmentum ortum est ex antiqua hominum
Abbreviated transcription (Latin):
inde cerberus dictus est quasi rpeouopos. Alii pueriliter uolunt acerbero
amphiarai ossa consumi: qui hiatu terre secundum statium descendit ad
inferos. semesa cruento: semesum non dicimus sicut nec ensum nam esum
facit et comesum.s nec te ulle facies: facies idest speties more suo.⁊. ipse ty¬
pheus: et hoc poetice nam si interemit centauros quemadmodũ ẽt ꝯigantũ
interfuit prelio: qui ante innumeros annos fuisse dicuntur. non te ratio.¬
nis gentem: litotes figura: nam minus dirit et plus intelligimus hoc enim
dicit prudentissimum te non circumuenit.  lerneus anguis: id est hydra¬
m turba capitum: et est talis figura qualis munera nec sperno.u et uera
iouis proles: nullus enim humano sanguine procreatus tam ꝑficere: dexter
adi: ide propitius. ⁊ pede secundo: omine prospero.. suꝑ omnia caci: iđ

Expanded text:
inde Cerberus dictus est quasi κρεοβόρος. Alii pueriliter volunt a Cerbero inde Cerberus dictus est quasi κρεοβόρος. Alii pueriliter volunt a Cerbero Amphiarai ossa consumi, qui hiatu terrae secundum Statium descendit ad inferos. SEMESA ‘semensum’ non dicimus, sicut nec ‘ensum’: nam ‘esum’ facit et ‘comesum’. NEC TE VLLAE FACIES ‘facies’, id est species, more suo. IPSE TYPHOEVS et hoc poetice; nam si interemit Centauros, quemadmodum etiam Gigantum interfuit proelio, qui ante innumeros annos fuisse dicuntur? NON TE RATIONIS EGENTEM litotes figura; nam minus dixit et plus intellegimus: hoc enim dicit: prudentissimum te non circumvenit Lernaeus anguis, id est hydra, turba capitum. Et est talis figura, qualis «munera nec sperno». VERA IOVIS PROLES nullus enim humano sanguine procreatus tanta perficeret. DEXTER ADI id est propitius. PEDE SECVNDO omine prospero. SVPER OMNIA CACI id est
Abbreviated transcription (Latin):
tos centauros ut superius dirimus. hyleumq philumꝙ: hyleum theseus in¬
teremit philus uero herculem suscepit hospitio eo tempore quo ad expugnan¬
dos centarus esset profectus. Lucanus hospes et alcide magniphole unde ap.¬
paret ꝑ poeticam licentiam nomina esse pro nominibus posita..: cresia mat¬
tas prodigia: mactas bene ad leonẽ quem interemit refertur: nam cretensẽ
taurum non mactauit. sed in colomem ad euristaeum ꝑdurit. uno tam en
uerbo utrunq semper conduditur aliquotiens una pars: ut disce puer uirtu¬
tem ex me uerumq laborem fortunam ex aliis. ⁊ nemee sub rupe: nemea
silua est uicina thebis in qua hercules interemit leonem: nemee autẽ anape¬
stus est: nam et ne et me breues sunt.: stigii tremuere lacus: inferni quo
berus ossa suꝑcubans: aut ad terrorem dictum est: aut certe illud est qđ
ẽt supradiximus. cerberum esse terram que corpora sepulta consumit. nam

Expanded text:
tos Centauros, ut superius diximus. HYLAEVMQVE PHOLVMQVE Hylaeum Theseus intos Centauros, ut superius diximus. HYLAEVMQVE PHOLVMQVE Hylaeum Theseus interemit, Pholus vero Herculem suscepit hospitio eo tempore, quo ad expugnandos Centauros esset profectus: Lucanus «hospes et Alcidae magni, Phole». Vnde apparet per poeticam licentiam nomina esse pro nominibus posita. CRESIA MACTAS PRODIGIA ‘mactas’ bene ad leonem, quem interemit, refertur: nam Cretensem taurum non mactavit, sed incolumem ad Eurystheum perduxit. Vno tamen verbo utrumque saepe concluditur, aliquotiens una pars, ut «disce puer virtutem ex me verumque laborem, fortunam ex aliis». NEMEAE SVB RVPE Nemea silva est vicina Thebis, in qua Hercules interemit leonem. ‘Nemeae’ autem anapaestus est: nam et ‘ne’ et ‘me’ breves sunt. STYGII TREMVERE LACVS inferni, quo RECVBANS aut ad terrorem dictum est: aut certe illud est quod etiam supra diximus, Cerberum esse terram, quae corpora sepulta consumit; nam
Abbreviated transcription (Latin):
troiam hercules euertit propter negatos sibi alaomedonte equos diuino se¬
mine procreatos. et hesione nuptias quam aceto liberauerat: sane critici fru-¬
stra culpant uirgilium quod presentibus troianis troie introduxit excidiũ nõ
respicientes quia hec ratio fecit ymnor quibus aliquid subtrahere sacrile¬
ꝯium est... Oethaliamꝙ: eury cius rex oethalie iolem filiam denegauit her¬
culi ante promissam: ideo quod eum fuerat filius dehortatus dicens abher¬
cule: et meieram urorem et exea filios interemptos: quod factum fuerat unonis
instinctu. unde iratus hercules propter nuptias sibi denegatas euersa cuutate
interemit euritium et iolem sustulit. e mille labores rege sub euristeo: cuius
asperrima imperia sustinuerat hercules uoluntate uinonis: nam hoc est quod
dicit fatis uinonis idest uoluntate. nubigenas: de ixione et nube procrea¬

Expanded text:
Troiam Hercules evertit propter negatos sibi a Laomedonte equos divino seTroiam Hercules evertit propter negatos sibi a Laomedonte equos divino semine procreatos et Hesionae nuptias, quam a ceto liberaverat. Sane critici frustra culpant Vergilium, quod praesentibus Troianis Troiae laudari introduxit excidium, non respicientes quia hoc ratio fecit hymnorum, quibus aliquid subtrahere sacrilegium est. OECHALIAMQVE Eurytus rex Oechaliae Iolem filiam denegavit Herculi ante promissam, ideo quod eum fuerat filius dehortatus, dicens ab Hercule et Megaram uxorem et ex ea filios interemptos, quod factum fuerat Iunonis instinctu. Vnde iratus Hercules propter nuptias sibi denegatas, eversa civitate, interemit Eurytum et Iolem sustulit. MILLE LABORES REGE SVB EVRYSTHEO cuius asperrima imperia sustinuerat Hercules voluntate Iunonis: nam hoc est quod dicit «fatis Iunonis», id est voluntate. NVBIGENAS de Ixione et Nube procrea
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem significat dicendo impleuit dextra sciphus.. deuero olympo:
inclinato ĩnoctem celo. pellibus inmorem cuncti: aut herculis aut cer¬
te sacerdotum.. et mense grata secundae: quia ut diximus una carnis
fuerat altera pomor.e cumulantq oneratis lancibus aras: idest reddũt
exta... sali: qui tripudiantes aras circiubant: laudes herculeas et facta
ferunt: senes tantum uoce laudes herculis exsequebantur: uiuenes et gestu
corporis eius facta monstrabant. ⁊ prima nouerce monstra: bene prima
nam et alia omnia uinonis insidiis ꝑtulit. fabula hoc habet hercules natus
est cum iphiclo amphitryonis filio: sed cum uino duos serpentes ĩmisisset
herculi iphiclus de cunis terrore lapsus suo uagitu excitauit parentes: qui
cum surrexissent uiderunt herculem anques tenentẽ manibus ĩ missos ei
nouercalibus oduis. eliserit: prouocauerit.i troiamq: ut supra diximꝰ

Expanded text:
tudinem significat dicendo ‘implevit dextram scyphus’. DEVEXO OLYMPO tudinem significat dicendo ‘implevit dextram scyphus’. DEVEXO OLYMPO inclinato in noctem caelo. PELLIBVS IN MOREM CINCTI aut in morem Herculis: aut certe sacerdotum. ET MENSAE GRATA SECVNDAE D. quia, ut diximus, una carnis fuerat, altera pomorum. CVMVLANTQVE O. L. ARAS id est reddunt exta. SALII qui tripudiantes aras circumibant. LAVDES HERCVLEAS ET FACTA F. senes tantum voce laudes Herculis exsequebantur, iuvenes et gestu corporis eius facta monstrabant. PRIMA NOVERCAE MONSTRA bene ‘prima’; nam et alia omnia Iunonis insidiis pertulit. Fabula autem hoc habet. Hercules natus est cum Iphiclo, Amphitryonis filio. Sed cum Iuno duos serpentes inmisisset Herculi, Iphiclus de cunis terrore lapsus suo vagitu excitavit parentes. Qui cum surrexissent, viderunt Herculem angentem manibus angues inmissos ei novercalibus odiis. ELISERIT praefocaverit. TROIAMQVE ut supra diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
minibus dũ fuint. alii cõmunem deum ideo dictum uolunt quia se¬
cundum pontificalem ritum idem hercules qui et mars nam et stellam
unam habere dicunt᷑. Et nouimus martem cõmunẽ dici: cicero mar¬
temq deum cõmunem. Uirgilius et diis cõmunibus aras:item paulo
post dat salios herculi quos martis esse non dubium est.ic herculea popu¬
lus: herculi consecrata qui cum ad inferos descendens fatigaret᷑ labore di¬
citur dehac arbore corona facta caput uelasse. unde folioꝵ pars tempo.¬
ribus coherens et capiti albuit sudore: pars uero exterior propter infe.¬
rors colorem nigra ꝑmansit: et honeste ait pependit populus idest coro¬
na de populo. i sacer impleuit dextra sciphus: legitur inlibris antiquis
herculem aditaliam ingens ligneum poculum adtulisse quo utebantur
insacris quod ne carie consumeret᷑ pice oblitum seruabatur cuiuis magni¬

Expanded text:
minibus dii fiunt. Alii communem deum ideo dictum volunt, quia seminibus dii fiunt. Alii communem deum ideo dictum volunt, quia secundum pontificalem ritum idem est Hercules, qui et Mars: nam et stellam unam habere dicuntur, et novimus Martem communem dici: Cicero «Martemque communem», Vergilius «et dis communibus aras». Item paulo post dat salios Herculi, quos Martis esse non dubium est. HERCVLEA POPVLVS Herculi consecrata. Qui cum ad inferos descendens fatigaretur labore, dicitur de hac arbore corona facta caput velasse: unde foliorum pars temporibus cohaerens et capiti albuit sudore, pars vero exterior propter inferorum colorem nigra permansit. Et honeste ait ‘pependit populus’, id est corona de populo. SACER IMPLEVIT D. SCYPHVS legitur in libris antiquis Herculem ad Italiam ingens ligneum poculum adtulisse, quo utebantur in sacris. Quod ne carie consumeretur pice oblitum servabatur, cuius magni
Abbreviated transcription (Latin):
hinc est quod paulo post poticii tantum facit comemorationẽ ut priusq
poticuis ibat: quod autẽ dicit domus herculei custos pinaria sacri: nõ
est contrarium: nam custos est ministra ut in .xii. at truue custos iam¬
dudum in montibus opis alta sedet idest ministra... luco: templum
enim non dum habuerat hercules. sed aram tantũmodo ut dirimus su¬
pra. : maxima: ingens enim est ara herculis. sicut uidemus hodieq.
porgite dextris: prebete in uicem pocula et est homeri.. cõmunem uo:
cate deum: aut quia arguius est hercules et supra dixit aeneas tam gre.¬
cos ꝗͣ troianos de uno sanguinis fonte descendere. aut cõmunẽ deum
dirit utriusq nature medium: idest inter mortalitatem et duunita¬
tem. Sunt aũt numina aliqua tantum celestia aliqua tantũ terrestia
aliqua media quos dens apuleius medierimos uocat: hoc est qui exho¬

Expanded text:
Hinc est quod paulo post Potitii tantum facit commemorationem, ut «primusque Hinc est quod paulo post Potitii tantum facit commemorationem, ut «primusque Potitius ibat». Quod autem dicit «domus Herculei custos Pinaria sacri» non est contrarium; nam ‘custos’ est ministra, ut in undecimo «at Triviae custos iamdudum in montibus Opis alta sedet», id est ministra. LVCO templum enim nondum habuerat Hercules, sed aram tantummodo, ut diximus supra. MAXIMA ingens enim est ara Herculis, sicut videmus hodieque. PORGITE DEXTRIS praebete invicem pocula. Et est Homeri. COMMVNEMQVE VOCATE DEVM aut quia Argivus est Hercules et supra dixit Aeneas tam Graecos quam Troianos de uno sanguinis fonte descendere: aut communem deum dixit utriusque naturae medium, id est inter mortalitatem et divinitatem. Sunt enim numina aliqua tantum caelestia, aliqua tantum terrestria, aliqua media: quos deos Apuleius medioximos vocat, hoc est qui ex ho
Abbreviated transcription (Latin):
enim erat quo animo uenirent: unde ẽt hercules primo non est ab euan¬
dro susceptus: postea uero cum se et iouis filium dixisset et mortem caci uir¬
tutem suam probasset et susceptus et pro numine habitus est.Deniq: ara
est ei constituta maxima: quod herculi delphicus apollo initalia fore
predicerat. Cum ergo desuo armento ad sua sacrificia boues dedisset in¬
uenti sunt duo senes pinarius et poticius quibus qualiter se coli uellet o¬
stendit. scilicet ut mane et uespere ei sacrificaretur. Perfecto itaq matu¬
tinosacrificio cum circa solis occasum essent sacra repetenda poticius prion
aduenit pinarius postea extisiam redditis. unde iratus hercules statuit
ut pinariorum familia tantum ministra esset: epulantibus poticiis et
complentibrs sacra unde et pinarii dicti sunt dͥo m̃o iꝗpno idest a
fame: nam senem illum pinarium constat alio nomine nuncupatum.

Expanded text:
enim erat quo animo venirent. Vnde etiam Hercules primo non est ab Evanenim erat quo animo venirent. Vnde etiam Hercules primo non est ab Evandro susceptus; postea vero cum se et Iovis filium dixisset et morte Caci virtutem suam probasset, et susceptus et pro numine habitus est. Denique ara est ei maxima constituta, quod Herculi Delphicus Apollo in Italia fore praedixerat. Cum ergo de suo armento ad sua sacrificia boves dedisset, inventi sunt duo senes, Pinarius et Potitius, quibus qualiter se coli vellet ostendit, scilicet ut mane et vesperi ei sacrificaretur. Perfecto itaque matutino sacrificio cum circa solis occasum essent sacra repetenda, Potitius prior advenit, Pinarius postea, extis iam redditis. Vnde iratus Hercules statuit ut Pinariorum familia tantum ministra esset epulantibus Potitiis et conplentibus sacra: unde et Pinarii dicti sunt ἀπὸ τῆϛ πείνας, id est a fame; nam senem illum Pinarium constat alio nomine nuncupatum.
Abbreviated transcription (Latin):
nes est ut sit ita angit ꝯuitur et elisos oculos facit. siccum sanguine
abiurare est rem creditam negare ꝑurio: sed hoc istiloco non congruit.¬
unde modo adiuratas rapinas contra iuis retentas intelligamus.e: in¬
forme cadauer: magnum et cadauer est corpus non dum sepultum.
dictum quod careat honore sepulture. nequeo expleri corda tu¬
endo: non poterant homines uidendo cadauer sua corda satiare.
letiq minores: noue et satis licenter minores dixit cum abipso eua¬
dro herculem constet esse susceptum: et minores non dicamus nisi
quotiẽs graduũ deficit nomen ut puta filius nepos pronepos abne¬
pos: ad nepos: ubi isti gradus defecerint merito iam dicimus minores:
sicut ẽt maiores dicimus post patruus: aui: proaui: atauiq uocabu¬
lum. is primusq poticus auctor: et domus herculei custos pinaria sacri:
Apud maiores raro aduene suscipiebantur: nisi haberent ius hospitii incertũ

Expanded text:
nes est, ut sit ita 'angit guttur et elisos oculos facit'. Ad v. 261 Siccunes est, ut sit ita 'angit guttur et elisos oculos facit'. Ad v. 261 Siccuabiurare est rem creditam negare unde modo ‘abiuratas rapinas’ contra ius retentas intellegamus. INFORME CADAVER magnum. Et cadaver est corpus nondum sepultum, dictum quod careat honore sepulturae. NEQVEVNT EXPLERI CORDA TVENDO non poterant homines videndo cadaver sua corda satiare. LAETIQVE MINORES nove et satis licenter ‘minores’ dixit, cum ab ipso Euandro Herculem constet esse susceptum, et minores non dicamquotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abneadnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post patris, avi, proavi, abavi, a. 269 Primvsque potitius auctor et domus hercvlei custos pinaria sacri ap
Abbreviated transcription (Latin):
aut crebris tonitribus aut de concauis terris erumpentibus uentis: ideo at
si qua ui: quod autem dicit infernas reserat sedes: notandum ẽt de impos¬
sibilibus fieri posse comparationem.i: dis inuisa: superis scilicet.i. trepi.¬
dant inmisso lumine manes: lucanus et subito feriere die. in sueta ru¬
dentem: clamantem et abusiue dictum est sicut supra deleonibus et se¬
ra sub nocte rudendum: nam rudere proprie asinor est: ꝑsiuis findor
ut archadie pecuaria rudere dicas.:i telis premit: omne quo iaci põt
telum uocatur: &tto tou tixosep unde addidit omniaq arma aduocat.
lium. is incendia uana: uana quantum ad herculem pertinet. angit
non procedit: ergo angit ad unam rem ꝑtinet: ut disce puer uirtutẽ¬
ex me uerumq laborem: fortunam ex aliis: nam fortuna non discit᷑.
unde multi elidens legunt et integer sensus est. nam elisos solicopha¬

Expanded text:
aut crebris tonitribus, aut de concavis terris erumpentibus ventis, ideo ait aut crebris tonitribus, aut de concavis terris erumpentibus ventis, ideo ait ‘si qua vi’. Quod autem dicit «infernas reseret sedes», notandum est etiam de inpossibilibus fieri posse comparationem. DIS INVISA superis scilicet. TREPIDENT I. L. MANES Lucanus «et subito feriere die». INSVETA RVDENTEM clamantem. Et abusive dictum est, sicut supra de leonibus «et sera sub nocte rudentum», nam rudere proprie asinorum est: Persius «findor, ut Arcadiae pecuaria rudere dicas». TELIS PREMIT omne quod iaci potest telum vocatur ἀπὸ τοῦ τηλόθεν, unde addidit ‘omniaque arma advocat’. lium. INCENDIA VANA ‘vana’ quantum ad Herculem pertinet. ANGIT non procedit. Ergo ‘angit’ ad unam rem ex me verumque laborem, fortunam ex aliis" : nam fortuna non discitur. unde multi 'elidens' legunt, et integer sensus est: nam 'elisos' soloecopha