comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
giendum extra t̾rarum orbem
fuerat ne illa couspiceres que
uiestus audisti. et quibus occur¬
rere non tuarum eint uirium
non compati non tue ert hu¬
mauitatis et amoris ĩ patriã
notissum. ¶ Quid uis dicam.
nisi quod soleo Sepe de hac re
sententiau meam dixi. et sepe
illam repetendo menui facio.
Nusqmͣ terrarum mora tranqͥl¬
la est. Iulic bellumr. hic tristior
bello par. Illic aer ĩffectus hic
quod est pestilentius infecti
mores. Illic fames arida. hic fa¬
me piculosior exundans copia.
Illic calamitosa seruitus. hic
serintute peior insoleus lib̾tas.
Illic sciciens et inaquosa regio.
hic flumũ uagus furor. de¬
inq illic estus. hic frigora. Illic
ferarum impetus. hic hominiũ
doli. Illic solitudo uasta ⁊ horri¬
bilis. hic grauis et importuna
frequencia. Ita locus ille quem
querunus nusqmͣ est. ¶ Quid
agendum. oigrandun ue occꝰ
ex hac uita Non licet id qui¬
dem quamilibet ob causam ⁊ iõ
licet. Silent anneus seneca.

Expanded text:
giendum extra terrarum orbem giendum extra terrarum orbem fuerat ne illa conspiceres que mestus audisti et quibus occurrere non tuarum virium, non compati non tue erat humanitatis et amoris in patriam notissimi. 3 Quid vis dicam nisi quod soleo? Sepe de hac re sententiam meam dixi et sepe illam repetendo meam facio: «nusquam terrarum mora tranquilla est». 4 Illic bellum, hic tristior bello pax; illic aer infectus, hic, quod est pestilentius, infecti mores; illic fames arida, hic fame periculosior exundans copia; illic calamitosa servitus, hic servitute peior insolens libertas; illic sitiens et inaquosa regio, hic fluminum vagus furor; denique illic estus, hic frigora; illic ferarum impetus, hic hominum doli; illic solitudo vasta et horribilis, hic gravis et importuna frequentia; ita locus ille quem querimus nusquam est. 5 Quid agendum? migrandum ne ocius ex hac vita? non licet id quidem quamlibet ob causam; non licet. Sileat Anneus Seneca;
Abbreviated transcription (Latin):
de te iisi uł publice fame cont̾¬
rie uł experiencie crediturus. ea¬
¶ Ceterumi ut m̃o tantisꝑ silẽ¬
ciimi int̾rumpam amicus hic
nr̃ cogit qui si uinius te amaret
plus apud me fidei m̾eretur. s
ut suit uera q̃ ille de te loquitur
quando id natura rerum fert ut
facile credat quisq quod cupit
pseuera et incumbe. pret̾itamq
segniciem. cursu uelociore ꝯpẽsa.
Sn falsa sunt fac u̾a esse inci¬
piant. per te ipsum moneo et
obtestor si qua tibi tui curam ẽ.
si quis amor glorie. si quis me¬
tus obprobrii. ad me enm ex te
nichil unqmͣ insi flosculi quidã.
spes solita et anceps uentirri gau¬
dium forte p̃ueniet. Tu si michi
credideris post me laborum tu¬
orum. et himis temporis dul¬
cissimos fructus leges. Ad Giu¬
donẽ septem archidiaconũ Ianueñ
de difficultatib młtis Et infausto
probem nec improbem
ipsa ꝓplexitas rerum fa¬
cit. Quis enim probet te in t̾ra
ne mala indeas tue gentis. fu¬

Expanded text:
de te nisi vel publice fame contrde te nisi vel publice fame contrarie vel experientie crediturus. 2 Ceterum ut modo tantisper silentium interrumpam, amicus hic noster cogit, qui si minus te amaret, plus apud me fidei mereretur. Sed ut sint vera que ille de te loquitur, quando id natura rerum fert ut facile credat quisque quod cupit, persevera et incumbe preteritamque segnitiem cursu velociore compensa; sin falsa sunt, fac vera esse incipiant. Per te ipsum moneo et obtestor, siqua tibi tui cura est, siquis amor glorie, siquis metus opprobrii; ad me enim ex te nichil unquam nisi flosculi quidam, spes solicita et anceps venturi gaudium forte perveniet; tu si michi credideris, post me laborum tuorum et huius temporis dulcissimos fructus leges. 3 Ad Guidonem Septem archidyaconum Ianuensem, de difficultatibus rerum multis et infausto probem nec improbem, ipsa perplexitas rerum facit. Quis enim probet te in terra ne mala videas tue gentis? fu
Abbreviated transcription (Latin):
puinis. Quicquid ab ullo bene
dictum est. nr̃m sit. uł utendo
certe ur̃m fieri possit. Est enĩ
ut rerum sit u̾borum usu capio.
feci autem ut plus fidei dictis
meis esset apud te tantorum
homimũ testimonio probatis
apud quem tamen fateor ut
magna michi semꝑ auctoritas
fu̾it sine ullis ext̾ins admim¬
culis nõ m̃itum quidem meũ.
sed tua u̾e utiq germana cari¬
tas fecit. ¶ Et hactenus quidẽ
frat̾ letissimo stupori meo qui
ex insperata licerarum tuarum
ub̾tate oritur responsum sit. Ni¬
chil mo prorsus ad reliqua. nͥ
quod quecumq libellus ille tu
supplicib q uotis postulo ne mi
tacitus dumq genus aliud suꝑ¬
plicii parabatur. gramora ꝓm̃i¬
tum scuero silencio pumebani.
ꝙͣuis et latençior intet̃i pena nõ
ga te manus et si propt̾ locorũ
distanciam a ferula feriantes
a solita tamen liberalitate retͥ¬
xeram. quas non prius ad con
rectum ab adolescencie tue pre¬
cipiti donio reu̾taris. ulli penit᷑

Expanded text:
pimus, “quicquid ab ullo bene pimus, “quicquid ab ullo bene dictum est” nostrum sit vel utendo certe nostrum fieri possit; est enim ut rerum sic verborum usucapio. Feci autem ut plus fidei dictis meis esset apud te, tantorum hominum testimonio probatis, apud quem tamen, fateor, ut magna michi semper autoritas fuerit sine ullis externis adminiculis, non meritum quidem meum sed tua vere utique germana caritas fecit. 45 Et hactenus quidem, frater, letissimo stupori meo, qui ex insperata literarum tuarum ubertate oritur, responsum sit. Nichil modo prorsus ad reliqua, nisi quod quecunque libellus ille tuusupplicibusque votis postulo ne mintacitus dumque genus aliud supplicii parabatur, graviora promeritum severo silentio puniebam, quamvis et latentior interim pena non ga te manus, etsi propter locorum distantiam a ferula feriantes, a solita tamen liberalitate retraxeram; quas non prius ad consrectum ab adolescentie tue precipiti devio revertaris, nulli penitus
Abbreviated transcription (Latin):
quid ad te. Uide qd̾ sequitur.
absorpti sunt iuxta petrã in¬
dices eorum: Quid est ab sorp¬
ti sunt ureta petram petra au¬
tem erat xpũs. Absorpti sunt
uirta petram ixta idest ꝯꝑa¬
ti. Indices magni potentes dec¬
ti ipsi dicuntur iudices eorum
tanqm̃ iudicantes de morib
et sententiam proferentes.
contrenuscit. dixit hoc pithagoras.
dixit hoc plato. Admnge illos pe¬
tre. compani auctoritatem illoꝵ
auctoritati emu̾gelite. compara
inflatos crucifixo. dicanius eis.
uos literas uras conscripsistis ĩ
cordibus suꝑborum. Ille crucem
suam fixit in frontibus regum.
Postremo mortuus est et resur¬
rerit. aurtm estis. et uolo quere¬
re ꝙ̃ admodum resurgatis. Ergo
absorpti sunt uxta petram in¬
dices eorum. tam diu indentur
aliquid dicere donec comparãtur
petre. hec ad literam augustinus:
Multa quidem hodie ut uides de
alieno supra morem meum int̾¬
seru. qmͣꝙͣ ut a doctis uiris acce¬

Expanded text:
quid ad te? vide quod sequitur. quid ad te? vide quod sequitur. ‘Absorpti sunt iuxta petram iudices eorum’. Quid est ‘absorpti sunt iuxta petram’? ‘Petra’ autem erat Cristus; ‘absorpti sunt iuxta petram’, ‘iuxta’, idest comparati; ‘iudices’ magni potentes dti. Ipsi dicuntur iudices eorum tamquam iudicantes de moribus et sententias proferentes. contremiscit. Dixit hoc Pithagoras, dixit hoc Plato: adiunge illos petre, compara autoritatem illorum autoritati evangelice, compara inflatos crucifixo; dicamus eis: ‘Vos literas vestras conscripsistis in cordibus superborum; Ille crucem suam fixit in frontibus regum; postremo mortuus est et resurrexit; mortui estis et nolo querere quemadmodum resurgatis’. Ergo absorpti sunt iuxta petram iudices eorum; tandiu videntur aliquid dicere donec comparentur petre». Hec ad literam Augustinus. 44 Multa quidem hodie, ut vides, de alieno supra morem meum interserui, quanquam, ut a doctis viris acce
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse fertur augustus cesar. ue¬
rum a deo elegantis ut facile
corporis brenitatem uenustate
redimeret. id u̾o non amplius
qm dum quisqmͣ procerior ac¬
cessisset tunc ingemo dissimu¬
lata breuitas apparebat. Uis
tu et horum qui maxu uidẽt ͤ
magnitudinem u̾am nosse.
unum quenilibet ex illis uł po¬
cius omnes simmul et quotrũq
precesserunt aut secuti sunt.⁊
usq in finem seculi sequent᷑
confer uni xp̃o. uidebis elata
forte sed mania nomina. et qd̾
ualde suspereras cognita u̾ita¬
te despicies. Subito splendor
non sis exhortandus ut tamẽ
secimus maiori credas. uelim
tibi cogitanti de hac re ad me¬
moriam redeat illius psalim
locus. Absorpti sunt uucti pe¬
tre iudices eormi. siue ut trãs¬
lacio uetus ht. Absorpti sunt
ureta petram iudices eorum.
augustinus. tota t̾ra inquit a
solis ortu usq ad occasum lau¬
date nonien domii: Quid fa¬
ciunt pauci alit̾ disputantes.
iudices sunt impiorum. Sed

Expanded text:
fuisse fertur Augustus Cesar, vefuisse fertur Augustus Cesar, verum adeo elegantis ut facile corporis brevitatem venustate redimeret; id vero non amplius quam dum quisquam procerior accessisset: tunc ingenio dissimulata brevitas apparebat. 40 Vis tu et horum qui maximi videntur magnitudinem veram nosse? unumquemlibet ex illis vel potius omnes simul et quotcunque precesserunt aut secuti sunt aut usque in finem seculi sequentur, confer uni Cristo; videbis elata forte sed inania nomina et quod valde suspexeras, cognita veritate despicies; 41 subito splendor non sis exhortandus, ut tamen securius maiori credas, velim tibi cogitanti de hac re ad memoriam redeat ille Psalmi locus: «Absorpti sunt iuncti petre iudices eorum», sive, ut translatio vetus habet, «Absorpti sunt iuxta petram iudices eorum»; Augustinus: «Tota terra» inquit, «a solis ortu usque ad occasum, laudate nomen Domini. Quid faciunt pauci aliter disputantes? iudices sunt impiorum. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
facile deuotum et humile fruc¬
tificauit ingemũ. Illum ama.
Itum cole. Illi qr nichil aliud
illo dignum habes multo digͥ¬
us qmͣi eschines soccati da te
ipsum meliorem reddet ille te
tibi. Quod discipulo suo socra¬
tes pollicetur: iste prestribit.
Age illi gracias semꝑ. tũ pro
multis tiu pro eo noĩatuu ꝙ
hunc t̾ auimũ dedit quẽ aute¬
quĩ daret non habebas. neq hic
terearis ue sis ninus ueue
giaçias agendo laudando et
amando illius bemficentiam
excedas quani equare minꝙͣ
potens cogitando. hoc islud est¬
onimi est quo illuo Tetentu
trahi nequit nequid miuis. de
magisterium inneris quod sb̃
illo tantum brem tempore ꝓ¬
feceris qnͣtum nec ĩ achadenna
pore profecisses. cogita quanta¬
libet hominus magnitudo deo
comparata qm̃ sit nichal oĩno:
Piato magnus uit. Magnus pi¬
chagoras. Magnus aristotiles.
magnus uarro. Ita dico magnͦ
horum quibus quilibet si per
se consideres. Non magne state

Expanded text:
facile devotum et humile frucfacile devotum et humile fructificavit ingenium; Illum ama, Illum cole, Illi, quia nichil aliud Illo dignum habes, multo dignius quam Eschines Socrati, da te ipsum; meliorem reddet ille te tibi; quod discipulo suo Socrates pollicetur, Iste prestabit. 37 Age illi gratias semper cum pro multis tum pro eo nominatim, quod hunc tibi animum dedit, quem antequam daret non habebas; neque hic verearis ne sis nimius neve gratias agendo, laudando et amando illius benificentiam excedas, quam equare nunquam poteris cogitando. Hoc unum est quo illud Terrentii trahi nequit: «nequid nimis», de magisterium mireris, quod sub illo tantum brevi tempore profeceris quantum nec in academia pore profecisses, cogita quantalibet hominis magnitudo, Deo comparata, quam sit nichil omnino. Plato magnus vir, magnus Pithagoras, magnus Aristotiles, magnus Varro; ita dico: magnus horum quilibet si per se consideres. 39 Non magne stature
Abbreviated transcription (Latin):
monium domnni fidele scipien¬
ciam p̾stans pariuilis. Hanc tu
legem g̾iane carissime non
int̾ scolasticorum greges ĩ stre¬
ꝑitu. s solus in silencio didici¬
sti. qd utiq non fecisses si par¬
uulus non fuisses.Pro piulis
enim himules accipi locus ille te¬
statur nͥ scriptum est. siuite par¬
uulos uenire ad me. talium est
eniui regnum celorum. Et ille.
abscondisti hec a sapientibus ⁊
pudentib et reuelasti ea par-¬
uulis. s nni p̾mis ille a te nõ p̾¬
t̾iissus ubi cum dixisset. custo¬
dieus pariuiles douinius ut aꝑ¬
te monstraret qui sint isti ꝑnu¬
li mox adiecit humiliatus sum.
et liberauit me. tanqmͣ si dic̾et
cum custodiat dominus puulos
ut me quoq custodiat himlita¬
te parinilus factus sum. Ceter
huic tante docilitati idouens p̃¬
ceptor accessit. rion in phĩcis a¬
ristotiles. Non pithagoras. aut
plato. Non in lege papimanꝰ.
rion ulpianus. Aut scenola. s
xpũs. Utrobiq sub tanto magr̃o

Expanded text:
monium Domini fidele sapienmonium Domini fidele sapientiam prestans parvulis». Hanc tu legem, germane carissime, non inter scolasticorum greges in strepitu, sed solus in silentio didicisti, quod utique non fecisses si parvulus non fuisses; 35 pro parvulis enim humiles accipi, locus ille testatur ubi scriptum est: «Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum celorum», et ille: «Abscondisti hec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis», sed in primis ille a te non pretermissus, ubi cum dixisset: «Custodiens parvulos Dominus», ut aperte monstraret qui sint isti parvuli, mox adiecit «Humiliatus sum et liberavit me», tanquam si diceret: ‘Cum custodiat Dominus parvulos, ut me quoque custodiat, humilitate parvulus factus sum’. 36 Ceterum huic tante docilitati ydoneus preceptor accessit, non in philosophicis Aristotiles, non Pithagoras aut Plato, non in lege Papinianus, non Ulpianus aut Scevola, sed Cristus; utrobique sub tanto magistro
Abbreviated transcription (Latin):
iwennas penas eciam si cet̾a
que putantur supplicia effug̾¬
it Hec est gͦ ui frãt̾ ciceronia¬
na lex dei quaui uir ille non
dicam qd̾ lactancius ait lõge
a ueritatis noticia remotus
si qui u̾itatem hauc xpõ quem
uon nouerat reuelante cogno¬
sceret adeo significantꝰ exp̾ssit
ut significantius nemo posset
aut bremiꝰ. eorum quoq qui u̾e
fidei sacramentis miciati sunt.
qd̾ sine dubio in hoc enim a. lac¬
tancio non discordo. dimo a¬
liquo spiritu instigatus fecisse
ip̃e est. et anmi sui non deficiẽt.
nis. Et si non nunqmͣ de tran¬
sitoriis loquatur in ip̃a tamen
mente legis latoris omiria ad
eternami illam referutur ui¬
tam ultra quam nichil est. Ita
legen ab infunto et ĩnuitabli
et de ĩntabilibus atq ĩpos¬
sibilibus aliter se hẽre editam
et ĩmutabilem esse necesse ẽ.
Hunis auctor legis est xpũs. Et
hec est illa lex donnui ĩmacula¬
ta conũtens animas de qua lo¬
quitur psalmista. Illudq testi¬

Expanded text:
maximas penas, etiamsi cetera maximas penas, etiamsi cetera que putantur supplicia effug Hec est ergo, mi frater, ciceroniana lex Dei, quam vir ille, non dicam quod Lactantius ait, «longe a veritatis notitia remotus» sed qui veritatem hanc, Cristo quem non noverat revelante, cognosceret, adeo “significanter expressit” ut significantius nemo posses aut brevius, eorum quoque qui vere fidei sacramentis initiati sunt, quod sine dubio — in hoc enim a Lactantio non discordo — divino aliquo spiritu instigatus fecisse ipse est, et anni sui non deficient”,nis; etsi nonnunquam de transitoriis loquatur, in ipsa tamen mente legislatoris omnia ad eternam illam referuntur vitam ultra quam nichil est; ita legem ab infinito et immutabili et de immutabilibus atque impossibilibus aliter se habere editam, et immutabilem esse necesse est. 34 Huius auctor legis est Cristus et hec est illa «lex Domini immaculata convertens animas», de qua loquitur Psalmista, illudque «testi
Abbreviated transcription (Latin):
reuertar lex ipã mosayca ꝙͣuis
humanaꝵ legum ominũ scnc¬
tissuma ip̃a tamen ut iides in
multis gratie cessit que ꝑ ih̃m
xpm̃ facta est. Huiis autem
solius est lex illa ĩmobilis et
eterua nulli unqmͣ cessura. s
cui uł cessure sunt omnes uł
cesserunt. Hec est illa susçipi¬
enda ler dei de qua lactãcius
cecilius formianus non ociose
sa in oumes constans sempi¬
terna que uocet ad officium
iubendo uetando ai fraude de¬
terreat. Que tam̃ frustra ne¬
q probos iubet aut uetat nec
improbos uetando aut iubẽdo
monet. Huic legi nec abrogari
fas est neq derogari aliquid ex
hac licet neq tota abrogari po¬
test. nec u̾o aut ꝑ senatum aut
ꝑ ppłm solui hac lege possumꝰ
Neq est querendus explanator
aut int̾pres ens. Nec erit alia
lex rome. Alia athenis alia nc̃
alia post hac. s et omues g̾s
et omin tempore una lex ⁊ sem
rebit ip̃e se fugiet et naturam
homns aspnatus hoc ip̃e luet

Expanded text:
revertar, lex ipsa mosaica, quamvis revertar, lex ipsa mosaica, quamvis humanarum legum omnium sanctissima, ipsa tamen ut vides in multis gratie cessit, que per Iesum Cristum facta est. Huius autem solius est lex illa immobilis et eterna, nulli unquam cessura sed cui vel cessure sunt omnes vel cesserunt; hec est illa «suscipienda lex Dei» de qua Lactantius Cecilius Formianus non otiose sa in omnes, constans, sempiterna, que vocet ad officium iubendo, vetando a fraude deterreat, que tamen frustra neque probos iubet aut vetat nec improbos vetando aut iubendo movet. Huic legi nec abrogari fas est, neque derogari aliquid ex hac licet, neque tota abrogari potest; nec vero aut per senatum aut per populum solvi hac lege possumus, neque est querendus explanator aut interpres eius; 31 nec erit alia lex Rome, alia Athenis, alia nunc, alia posthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et semrebit, ipse se fugiet et naturam hominis aspernatus, hoc ipso luet
Abbreviated transcription (Latin):
uninis. Quod uelabatur agno¬
uimius. Agnomimus autem ĩ
gracia domini urĩ ihũ xp̃i ca¬
pitis et saluatoris nrĩ. qui ꝓ
nobis crucifrxus est Quo cruci¬
firo eciam uelum templi con¬
scissum est Quod augustim te¬
stĩdnnu p̾cipue propt̾ hoc ul¬
timum inserui ut liquido a¬
nimadũtas scissuram ueli quã
in euũglĩo legiinis ingentis
cusdam mefabilisq misf̾ii
fuisse signantem uelo ueteri
quo usq in illum diem legis
archana tegebantur xpĩ pas¬
sione conscisso reuelata omĩa
populo humili ac nouo. q̃ su¬
pͥb antiquior tumidis ⁊ cali¬
Iudei
ti deo supplicent ut alio quodã
bona de illo expectantes rudimẽ¬
ta noui populi ab humilitate
surgencia in ipsis sus scriptu¬
ris muna securitate uoluerũt
adũtere. Atq ita in ueteri hoĩe
remanserunt. uetera autem ut
alibi ait idem quãius priora
suit tempore noua tamen añ¬
ponenda sunt dignitate quom¬
am illa uetera precoma sunt
nouorum. Itaq ut ad ꝓpoĩtum

Expanded text:
vimus, quod velabatur agnovimus; agnovimus autem in gratia Domini nostri Iesu Cristi, capitis et salvatoris nostri, qui pro nobis crucifixus est, quo crucifixo etiam velum templi conscissum est». 27 Quod Augustini testimonium precipue propter hoc ultimum inserui, ut liquido animadvertas scissuram veli, quam in Evangelio legimus, ingentis cuiusdam ineffabilisque mysterii fuisse, signantem velo veteri, quo usque in illud diem legis archana tegebantur, Cristi passione conscisso, revelata omnia populo humili ac novo, que superbus antiquior tumidis et caliIudei ti Deo supplicent» ut alio quodam bona de Illo expectantes, rudimenta novi populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis nimia securitate noluerunt advertere atque ita in veteri homine remanserunt». «Vetera autem» ut alibi ait idem, «quamvis priora sint tempore, nova tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa vetera preconia sunt novorum». 29 Itaque ut ad propositum
Abbreviated transcription (Latin):
atq fortissuuum. quod per fer¬
rum cui metallum omne suc¬
cumbit uisio illa regis assirii de¬
signauit. Certe ipsum quoq
curo et argento atq ere preni¬
gida acie cõmunitis ĩꝑmrxtũ
teste quod ꝑs uisionis nouissĩa
portendebat nõ ab alio confrac¬
tum. sed quod ꝓprium ferci fuit
rubigniosa consuitur senec¬
tute: ¶ Ut uero cumi ultimo
marnuoq concludam. magna
tantis exemplis iest cõsolacio.
Non preripio tibi spem s cau¬
cione pnusceo. fortune bliridi¬
cias unmasq contempinto. et
non tantum ad ea que iam nõ
euenisse non possunt. S ad om¬
uia que enenre possunt tanqͣ
prorsus euentura suit accinge̾
acci et implacabili cum hoste
belsum gerimus. Pacem sꝑare
nõ possumus uictoriam possu¬
unus insi credimus uisi falsis
opunonibus locum damus. Stul¬
tum est et̾inim hic aliquid sibi
Thomnem sperare. cui indeamꝰ

Expanded text:
atque fortissimum, quod per feratque fortissimum, quod per ferrum, cui metallum omne succumbit, visio illa regis Assyrii designavit? Certe ipsum quoque, auro et argento atque ere prerigida acie comminutis, impermixtum teste, quod pars visionis novissima portendebat, non ab alio confractum, sed, quod proprium ferri fuit, rubiginosa consumitur senectute. 48 Ut vero iam cum ultimo maximoque concludam, magna tantis exemplis inest consolatio. Non preripio tibi spem sed cautione permisceo: fortune blanditias minasque contemnito et non tantum ad ea que iam non evenisse non possunt, sed ad omnia que evenire possunt, tanquam prorsus eventura sint, accingere. Acri et implacabili cum hoste bellum gerimus; pacem sperare non possumus, victoriam possumus nisi cedimus, nisi falsis opinionibus locum damus. Stultum est eternum hic aliquid sibi hominem sperare, cum videam
Abbreviated transcription (Latin):
regno illi finem dedit quiq ma¬
cedouuui reges capros aute cu¬
rtũ egit a ꝑ domuta et ĩ ꝓuĩcie
formam redacta macedomia no¬
men hñs nisi fallit supputacõ¬
Centum annos seu nõ multo
plus minius ue reꝑies cũ duplo
amplius medorum ac persarũ
regna compleu̾unt. ¶ Ne autẽ
Euro forsan et boree auster in¬
uideat huĩt et suum fatun il¬
la inundi pars. multis q la box
gradibus ascendit ut rueret.
Quere carthagnem. nõ inuem¬
es uł rumani. ubi sunt inquit
ualerius superbe carthagnus
alta mema: Ubi marituna gło¬
ria ucliti portus: ubi cunctis li¬
toribus tertibilis classis: Ubi
tot ex̃citus: ubi tantus equitatꝰ.
ubi ĩmenso affrice spacio nõ cõ¬
tenti spũs. Omnna ista duobus
scipionibus fortuna partita ẽ.
S oro te ualeri. ubi sunt idem
illi ques menoras Charchagi¬
ius domntores: Respondebis. lx¬
mines fuerunt. Mors iuire suou¬
sa est. S ubi queso romanui
est imperium et ommũ ultunũ

Expanded text:
regno illi finem dedit quique Maregno illi finem dedit quique Macedonum reges captos ante currum egit, a perdomita et in provincie formam redacta Macedonia nomen habens, nisi fallit supputcentum annos seu non multo plus minus ve reperies, cum duplo amplius Medorum ac Persarum regna compleverint. 46 Ne autem Euro forsan et Boree Auster invideat, habuit et suum fatum illa mundi pars multisque laborum gradibus ascendit ut rueret. Quere Carthaginem, non invenies vel ruinam. «Ubi sunt» inquit Valerius, «superbe Carthaginis alta menia? ubi maritima gloria incliti portus? ubi cuntis litoribus terribilis classis? ubi tot exercitus? ubi tantus equitatus? ubi immenso Africe spatio non contenti spiritus? Omnia ista duobus Scipionibus fortuna partita est». 47 Sed oro te, Valeri, ubi sunt eidem illi quos memoras Carthaginis domitores? Respondebis: ‘Homines fuerunt, mors iure suo usa est’. Sed ubi, queso, romanum est imperium omnium ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. et aucta senescunt. Id si
salustius non dixisset scuuus
tauien. sed dissimulamus. ⁊ nes
ipsos fallimus. itaq dum fac¬
tum cerminus quafi uescire¬
uius attoniti lamentamur. ei
¶Ego quidem non id queror
accidisse. sed in urm̾ tempꝰ in¬
cidisse doleo ꝙͣuis et is ipẽ non
sat urrilis aut masculus dolor
sit. Quid enimi refert qualit
scias cuncta pire dum scias. Q ͥ¬
dem tomani finem nupii ua¬
ticinati sunt cunis noudum fi¬
nem sed peiorem fine statum
ceruumus. Illi gͥ ꝑiturim pre¬
uiderunt quod nõs pusse con¬
spicius. Itaq licet numꝙͣ fac¬
tum hoc ianuensium iudissemꝰ
ignotum tamen esse nõ pot̾at
preteriti racionem ad uentura
trabentib humaneq uaneta¬
tis et inconstancie non ignaris
suꝑba babilon corruit. et tur¬
ris illa formosa que celo m¬
uabatur ur̃x nuc ꝑ terrã spar¬
sa conspicitur. Assiriorũ sceptra
floruissent effeminato rege ce
macedonum ariis aucta et
e̾it. tamen ab alexandio quen
usq ad Enulium paulum qui

Expanded text:
dunt et aucta senescunt». Id si Salustius non dixisset, scimus tamen, sed dissimulamus et nos ipsos fallimus; itaque dum factum cernimus, quasi nesciremus, attoniti lamentamur. 43 Ego quidem non id queror accidisse, sed in nostrum tempus incidisse doleo, quamvis et is ipse non sat virilis aut masculus dolor sit. Quid enim refert qualiter scias cunta perire, dum scias? Quidam romani finem imperii vaticinati sunt, cuius nondum finem, sed peiorem fine statum cernimus; illi igitur periturum previderunt quod nos periisse conspicimus. Itaque licet nunquam fatum hoc Ianuensium vidissemus, ignotum tamen esse non poterat preteriti rationem ad ventura trahentibus humaneque varietatis et inconstantie non ignaris. 44 Superba Babilon corruit et turris illa famosa que celo minabatur, vix nunc per terram sparsa conspicitur. Assyriorum sceptra, floruissent, effeminato rege cesMacedonum armis avecta etxerit, tamen ab Alexandro, quemusque ad Emilium Paulum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
anumerant ausi rem ut ait plimi̾
eciam dõ improbam. Quid imꝑ¬
us atq urbibus euenturum sit
tum audacter tanto ante denũ¬
nant. Quid sibi cotidie euemi¬
at non actendunt. lunẽ solis¬
q defectus prouident. p̾sentem
eclipsim aume non uidentes.
Iam qui clarum phĩe nomen
negligunt quid est ds̃ rerum
quendo describunt. uniendo de¬
stituunt. Postremo qui sibi no¬
men honestius p̾sumpserunt
et diumorum scienciam sunt
professi quo decidertunt uides.
Ex thõlogis dialetici acq utinã
non sophiste. Neq enim dei a¬
matores s cogintores. Neq id

Expanded text:
 connumerant, «ausi rem» ut ait Plinius, «etiam Deo improbam»; quid imperiis atque urbibus eventurum sit tam audacter tanto ante denuntiant, quid sibi quotidie eveniat non attendunt; lune solisque defectus provident, presentem eclipsim anime non videntes. Iam qui clarum philosophie negligunt quid est Deus rerumquendo describunt, vivendo destituunt. 12 Postremo, qui sibi nomen honestius presumpserunt et divinorum scientiam sunt professi, quo deciderint vides: ex theologis dyaletici atque utinam non sophiste; neque enim Dei amatore
Abbreviated transcription (Latin):
bona sunt. Unde me multum
abesse sentio et lugeo. Profecto
autem anino passionib obses¬
so ml crio peius nl solitaria li¬
bertate dampnosius. tunc obste¬
in subeunt cogitatus. subit in¬
sidiosa luxuries blandũ malũ
et familians ociosaꝵ mentiũ
pestis amor. Quibus ego me la¬
queis absolutum rebar. s for

Expanded text:
ltum abesse sentio et lugeo. 15 Profecto autem animo passionibus obsesso nil otio peius, nil solitaria libertate damnosius; tunc obsceni subeunt cogitatus, subit insidiosa luxuries, blandum malum et familiaris otiosarum mentium pestis, amor. Quibus ego me laqueis absolutum rebar, sed for
Abbreviated transcription (Latin):
argos phoroneus. Apud lacedo¬
momios ligurgus. apud athe¬
menses solon. cius leges ad
romanos inde tnͣsuecte młtũ
omatus atq amplitudinis ac-¬
cepunt. Huic et lex duodecim
tabularum legesq alie et se¬
nanus consulta et plebiscita
⁊ honorarium ius p̃toꝵ. Postre¬
mo dictatorum ac principum
edicta he autem leges omnes
et uolintatibus hominũ in
quibus ille fundate erant. cõe
est enum una lex aliaui cori¬
gat. uis et̾nam legem esse: et̾¬
subitias fundamẽtum Lex po¬
pulo israelitico ꝑ moysem dõ
dictante data est Illa quidem
gratia Implens legem. Ille nõ
euacuans s implendo non qͥ¬
dem legem ipsam at multa le¬
gis sacramenta fumit. unde
in psalmo .C.xliii. augustinꝰ
Meminusti inquit quanta in
ueten lege et legamus et non
obseruemus. s tamen aliqmͣ
significacione p̾missa et poĩta
intelligamus. nõ ut abiciamꝰ
legem dei. s ut sacramenta ꝓ

Expanded text:
Argos Phoroneus, apud LacedeArgos Phoroneus, apud Lacedemonios Lycurgus, apud Athenienses Solon, cuius leges ad Romanos inde transvecte multum ornatus atque amplitudinis acceperunt. 24 Hinc et lex duodecim tabularum legesque alie et senatusconsulta et plebiscita et honorarium ius pretorum, postremo dictatorum ac principum edicta; he autem leges omnes et voluntatibus hominum in quibus ille fundate erant; comune est enim ut una lex aliam corrigat. 25 Vis eternam legem esse? etsubicias fundamentum. Lex populo israelitico per Moysen Deo dictante data est; illa quidem gratia implens legem; Ille non evacuans sed implendo, non quidem legem ipsam at multa legis sacramenta finivit; 26 unde in Psalmo CXLIII Augustinus: «Meministi» inquit, «quanta in veteri lege et legamus et non observemus, sed tamen aliqua significatione premissa et posita intelligamus non ut abiciamus legem
Abbreviated transcription (Latin):
loquens omnia ꝑ ipsum fcã
conficinet. Si hec igitur sapĩa
est deus idemq xpus dĩ filius
phĩa autem sapiencie amor ẽ.
Ex ipsis etiam angustini uer¬
bis sine dubietate concludit᷑
uerumq xpĩcolam esse non
ne optime non athens aut
rome. Non parisius s deuote
in monte ac religioso ĩ nemore
felicit᷑ apprebendisti multo il¬
lis uerior securiorq płĩs. Qui
ut augustinus idem ait. si qñ
ad disputacionem uenitur pla¬
tonico nomme ora creppancia
hẽre gestiunt. Quod si de pła¬
tonicis eciam uerum est qui
ex omni phõrum acie p̾feru¬
tur a nr̃is quanto de illis est
uerius de quibus apłs loquẽs
ta mundi qui srilicet alias at¬
q alias quas nunc emimera¬
te non oportet ĩnumetabiles
lectas ex infinitis erroribus ex¬
trurerunt. Quid nunc de legi¬
bus me dicturum putas mul¬
tos legum muentores diu̾sis
in gentibus fuisse uouimus.
Ꝙ ut obstutiora preteream cla¬
ri sunt legib muentis. Apud

Expanded text:
loquens omnia per ipsum facta loquens omnia per ipsum facta confirmet. Si hec igitur sapientia est Deus idemque Cristus Dei Filius, philosophia autem sapientie amor est, ex ipsis etiam Augustini verbis sine dubietate concluditurverumque cristicolam esse non ne optime, non Athenis aut Rome, non Parisius, sed devoto in monte ac religioso in nemore feliciter apprehendisti, multo illis verior securiorque philosophus, qui, ut Augustinus idem ait, «siquando ad disputationem venitur, platonico nomine ora crepantia habere gestiunt». 22 Quod si de Platonicis etiam verum est, qui ex omni philosophorum acie preferuntur a nostris, quanto de illis est verius de quibus Apostolus loqdum elementa mundi», qui scilicet alias atque alias, quas nunc enumerare non oportet, innumerabiles sectas ex infinitis erroribus extruxerunt! 23 Quid nunc de legibus me dicturum putas? Multos legum inventores diversis in gentibus fuisse novimus; sed ut obscuriora preteream, clari sunt legibus inventis apud
Abbreviated transcription (Latin):
gens. Non aliaui inquit partem
tocius creature fecisse iitelligatur
pat̾. aliam filius aliami spũs sc̃s.
s simul ouinia ⁊ unam quiq cre¬
aturam patrem fecisse ꝑ filium ĩ
dono spiritus saucti. Hoc est quod
idem et sepe alicis et in enisdem
libri fine repeciit. unum deum a q ͦ
sumus ꝑ quem sumius. in quo su¬
mus. Et rursus unum deum a
quo omnnia. ꝓ quem omina. In
quo omnnia. Idem .xi. de cruitate dĩ.
Cum in unaquaq crecitura ĩquid
requintur quis eam fecerit. per
quod fecerit. quare fecent. Respõ¬
deatur. deus ꝑ u̾bum quia bona
est ut cum altitudine mistica no¬
bis ipsa tanitas ĩtimetur. hoc est
pat̾ et filius. et spũs sauctus. Et
post pauca. Credimus inquit et
tenemus et fidelit̾ predicamus
ꝙ pr genuerit u̾bum hoc ẽ sapĩam
ꝑ quam facta sunt omina.
ungenitum filium. unus ui¬
mim. eternus et̾num. sũme
bonum equalit̾ bonum. N õ
expedit que secuntur inserere
cum ominis scciptura de ip̃o

Expanded text:
gens: «Non aliam» inquit, «partem totius creature fecisse intelligatur Pater, aliam Filius, aliam Spiritus Sanctus, sed simul omnia et unamquanque creaturam Patrem fecisse per Filium in dono Spiritus Sancti». Hoc est quod idem et sepe alias et in eiusdem libri fine repetiit: «Unum Deum, a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus»; et rursus: «Unum Deum, a quo omnia, per quem omnia, in quo omnia». 19 Idem XI De civitate Dei: «Cum in unaquaque creatura» inquit, «requiritur quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, respondeatur: Deus, per Verbum, quia bona est, ut cum altitudine mystica nobis ipsa Trinitas intimetur, hoc est Pater et Filius et Spiritus Sanctus»; et post pauca: «Credimus» inquit, «et tenemus et fideliter predicamus quod Pater genuerit Verbum, hoc est sapientiam, per quam facta sunt omnia, unigenitum Filium, vivus vivum, eternus coeternum, summe bonus equaliter bonum». 20 Non expedit que sequuntur inserere, cum omnis scriptura de Cristo
Abbreviated transcription (Latin):
bitat hoc esse ph̃ari. amare deuni
cinus uatura sit incorporalis. Un
de utiq colligitur tunc fore beatũ
unseri sunt. et iuiseriores cũ fru
mandas amant nõ se beatos pu¬
tant amando s fruendo. Quisqͥs
ergo fruitur eo qd̃ amat ueruuq
et siummmi bonu amat quis eũ
beatum nsi msercunus uegat.
Ipsum autem uerum et sũmum
bonu plato dicit deum. ude uult
mauenit. Hec apud augustinum
seutencia platonis ad uerbum re¬
lata est qui unus ex ouni phõrũ
cetu ꝓpiquior accessit ad ueran
fidem quem in hoc ut ui aliis mul
libro phĩe ipsum nomen inquit
si latine interpretemur. amorẽ
sapiencie profitetur. Porro si sa¬
piencia deus est per quem facta
sunt omnia sicut diuina auctori¬
tas ueritasq monstrauit uerꝰ phs¬

Expanded text:
bitat hoc esse philosophari, amare Deum, bitat hoc esse philosophari, amare Deum, cuius natura sit incorde utique colligitur tunc fore beatum miseri sunt et miseriores cum fruumandas amant, non se beatos putant amando, sed fruendo. Quisquis ergo fruitur eo, quod amat, uerumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat? Ipsum autem uerum ac summum bonum Plato dicit Deum, unde uult maverit». 15 Hec apud Augustinum sententia Platonis ad verbum relata est, qui unus ex omni philosophorum cetu propinquior accessit ad veram fidem, quem in hoc ut in aliis multlibro: philosophie «ipsum nomen» inquitsi Latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus ph
Abbreviated transcription (Latin):
fessus quispiam barbaro loqua¬
tur. aut si absurde canat is qui
se musicum uelit hẽri hoc turpi¬
or sit ꝙ in eo ip̃o peccet ciuꝰ ꝓꝑfitet
scienciam. sic phũs in uite̾ racione
peccaus boc turpurior est ꝙ in of¬
ficio cuius magist̾ esse nult lcbi¬
tur. artem q uite professus delin¬
quit ui uita. in quibus cullii u̾b̾
illud int̾ multa notabile. ꝙ pbĩa
uite. Uis amantissime frat̾ nosse
si forte nou uosti quenam phĩa
u̾a sit ut intelligens quantum ĩ
da breui tempore profeceris alacci¬
or pergas ad reliqua. Uis ommbꝰ
qui falso phĩe nomme tunuescũt
negatas aures michi prebere. me¬
q unumi hic audire ĩmo non me
s phorum principem platonem
perue ciuitatis . uiiiͦ. Nunc inquid
sctis sit cominemorare platonẽ
det̾iumasse finem bomi esse secũ¬
dum uirtutem unuere. Idq ei soli
euenire posse qui uoticiam dĩ h̃t
et mutationem. nec esse aliam ob
causam beatum. Ideoqz non du¬

Expanded text:
fessus quispiam barbare loquafessus quispiam barbare loquatur, aut si absurde canat is qui se musicum velit haberi, hoc turpior sit quod in eo ipso peccet cuius profitetur scientiam, sic philosophus in vite ratione peccans hoc turpior est quod in officio cuius magister esse vult, labitur artemque vite professus delinquit in vita». In quibus Tullii verbis illud inter multa notabile, quod philvite. 11 Vis, amantissime frater, nosse, si forte non nosti, quenam philosophia vera sit ut intelligens quantum in ea brevi tempore profeceris, alacrior pergas ad reliqua? vis omnibus qui falso philosophie nomine tumescunt negatas aures michi prebere meque unum hic audire, imo non me sed philosophorum principem Platonem perne civitatis VIII? 12 «Nunc» inquit, «satis sit commemorare Platonem determinasse finem boni esse secundum virtutem vivere, idque ei soli evenire posse qui notitiam Dei habet et imitationem, nec esse aliam ob causam beatum. Ideoque non du
Abbreviated transcription (Latin):
intendit uisi sollicite atq au¬
rie cura questiunculas ⁊ u̾ba u̾¬
sari. quorum ignorancia sepe
nõ mimus tuta forte eciam tu¬
cior qmͣ sciencia est: Ita penitus
obluuomi ueritas datur. Negli¬
guntur mores bomi. Res ipse sp¬
uinitur in quibus phĩa illa no¬
bilis est que uenumem fallit. In¬
auib tantum u̾bis intenditur
quod ita esse phõrum uita testa¬
tur nichil implens omnnũ que
predicat. Quotus enim quisq
phõrum inuenitur ut in tuscu¬
lano suo. Tullius ait qui sit ita
moratus ita uita et moribus
iustitutus ut rõ postulat. Qui
disciplinam suam non ostenta¬
cionem sciencie s legem uite
putet. Qui obtempet ipẽ sibi et
decretis sus pareat. Uidere licet
alios tanta leuitate et iactaci¬
one ut eis fu̾it non didicisse me¬
lius. Alios pecume cupidos. glĩe
non mlles. Multos libidimi
seruos ut cum eorum uita mi¬
ra bilit̾ pugnet or̃o: qd̾ quidem
uuchi undetur esse turpissimũ.
Ut enim si gramaticum se pro¬

Expanded text:
intendit nisi solicite atque anintendit nisi solicite atque anxie circa questiunculas et verba versari, quorum ignorantia sepe non minus tuta, forte etiam tutior quam scientia est? 8 Ita penitus oblivioni veritas datur, negliguntur mores boni, res ipse spernuntur in quibus philosophia illa nobilis est que neminem fallit, inanibus tantum verbis intenditur; quod ita esse philosophorum vita testatur, nichil implens omnium que predicat. 9 «Quotus enim quisque philosophorum invenitur» ut in Tusculano suo Tullius ait, «qui sit ita moratus, ita vita et moribus institutus» ut ratio postulat, qui disciplinam suam non ostentationem scientie sed legem vite putet, qui obtemperet ipse sibi et decretis suis pareat? Videre licet alios tanta levitate et iactatione ut eis fuerit non didicisse melius; alios pecunie cupidos, glorie nonnullos, multos libidinum servos, ut cum eorum vita mirabiliter pugnet oratio, quod quidem michi videtur esse turpissimum. 10 Ut enim si grammaticum se pro
Abbreviated transcription (Latin):
aspiciendo et miserando doctũ
ex indocto et de naufrago saluũ
fecit. Illi iaudes et gracias. Non
tibi nequid forte me tibi hodie
adulatum putes. qd̾ si nimiqmͣ
feni non est huuis etatis. ut inci¬
piam. Solebant equidem pristi
umi studiorum causa cicropias
athenas petere p̾sertim auteqũ
ut milicie atq impii sic literaꝵ
quoq honia fons esset. ⁊ Iostra
secula parisus aut Bonomiai
petunt quam uos memnsti eĩ
prima etate petiuinius. frustra
quidem. qd sepe auicorum cupi¬
ditas questa est. Nos autem semp
uou in ultuna diumorũ muneꝵ
parte posiuius. Ita peregriuati¬
ones sumptuosas atq difficiles
aunide subit humana duricies.
usidiosa loquacitas queratur
ac singulis hauriendis ex hauri¬
atur etas totamulla parte tem¬
poris curis meliorib deputata
Nolo enim opineris hanc esse
phĩam quam in una urbe mil¬
ie nunc homines profitentur.
ron adeo uulgare bonum est
ut multi credunt. Hec quani ꝓ¬
stitutam uuilgo c̾minus quid

Expanded text:
aspiciendo et miserando doctum aspiciendo et miserando doctum ex indocto et de naufrago salvum fecit. Illi laudes et gratias non tibi, nequid forte me tibi hodie adulatum putes; quod si nunquam feci, non est huius etatis ut incipiam. 5 Solebant equidem prisci viri studiorum causa cecropias Athenas petere, presertim antequam ut militie atque imperii sic literarum quoque Roma fons esset; nostra secula Parisius aut Bononiam petunt, quam nos — meministi enim — prima etate petivimus, frustra quidem, quod sepe amicorum cupiditas questa est, nos autem semper non in ultima divinorum munerum parte posuimus. 6 Ita peregrinationes sumptuosas atque difficiles avide subit humana durities ninsidiosa loquacitas queratur ac singulis hauriendis exhauriatur etas tota, nulla parte temporis curis melioribus deputatanolo enim opineris hanc esse philosophiam quam in una urbe mille nunc homines profitentur; non adeo vulgare bonum est ut multi credunt. Hec quam prostitutam vulgo cernimus, quid
Abbreviated transcription (Latin):
eunu pars
diei ultima. Hose michi blanditꝰ
est ut ait seneca. Ita non ante de¬
posui qmͣ totum in silencio perle¬
gisseui. Ita cena corporis in nocte
dilata. splendide interim ceuat᷑
aunus cibis sius suauiterqz re¬
fectus est. delectatus sum g̾mane
unnce plusqmͣ dici potest intelli¬
gens non modo ꝓpoĩti saucti con¬
sranciam speratami semp ex te
aut contemptum rerum fuga¬
cium ab olim michi uotissuũ
s insperatam et mopinam hãc
copiam literariun quarum exꝑs
religionem illam deo gratissimã
ac pene uudus intrasti. Qmͣuis
eium in literis non sit salus ẽ
tamen fuitq iam multis ad sa¬
lutem uia. Signum preterea ex¬
cellentis et facile in altum eua¬
sum amimi posse rem tantam
sine preceptore ꝑcipere. licet ut
uerum fatear non tu hoc suie p̾¬
ceptore pcepens sed eum hũeris
preceptorem qui non tantum
ticius sũmam ille uirtutem ac
sapienciam multis infuderit.
multos ex nus tenebris ad su¬
pͥmam lucem iuitu miserante
subuer̾it. Te quoq nuic frater

Expanded text:
enim pars diei ultima. “Ipse michi blanditus est”, ut ait Seneca; itaque non ante deposui quam totum in silentio perlegissem; ita cena corporis in noctem dilata, splendide interim cenatus animus cibis suis suaviterque refectus est. 2 Delectatus sum, germane unice, plusquam dici potest, intelligens non modo propositi sancti constantiam speratam semper ex te aut contemptum rerum fugacium ab olim michi notissimum, sed insperatam et inopinam hanc copiam literarum, quarum expers religionem illam Deo gratissimam, ac pene nudus intrasti. 3 Quamvis enim in literis non sit salus, est tamen fuitque iam multis ad salutem via; signum preterea excellentis et facile in altum evasuri animi, posse rem tantam sine preceptore percipere; licet, ut verum fatear, non tu hec sine preceptore perceperis, sed cum habueris preceptorem, qui non tantum citius summam Ille virtutem ac sapientiam multis infuderit, multos ex imis tenebris ad supremam lucem nutu miserante subvexerit, te quoque nunc, frater,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno certis hec regulis disse¬
ruisse noscantur. S nõue ego
punde tͥ nunc excusaciones au¬
cupor quasi ille tuus ⁊ nõ pocius
calanu lapsus sic. Quando emĩ
id igemo tuo oriq ameo erci¬
deret. quod proculdubio si uł dor¬
uuens loquereris adũteres: mul¬
ta furatur calamus. et plura se¬
pe magius ugenis et magna
tractantibus. Nichil habẽti nich
enpitur. Magnorum dm̃ parua
dampna non senciunt. paupis
est nimerare petus inquit. ⁊Ia

Expanded text:
omnino certis hec regulis disseomnino certis hec regulis disseruisse noscantur. 4 Sed nonne ego perinde tibi nunc excusationes aucupor, quasi ille tuus et non potius calami lapsus sit? Quando enim id ingenio tuo orique aureo excideret, quod proculdubio si vel dormiens loquereris, adverteres? Multa furatur calamus et plura sepe magnis ingeniis et magna tractantibus; nichil habenti nichil eripitur; magnorum domini parva damna non sentiunt; Pauperis est numerare pe
Abbreviated transcription (Latin):
ideo quod tibi tantisp latim ẜuio¬
nis uestigia titubassent ridiculũ
exstimam s qd̃ titubasse tam gͣ¬
uit̾ pudrusset. Ita ego te uiius u̾¬
bi ĩmo unius siliabe ño uero
unius litere sollicitum uidi que
tibi quidem elapsa ⁊ haud durit̾
auribus meis illapsa erat ut
dicerem. o doctissimorum licet ho¬
uimũ curas. Cui enim queso nõ
idem possit accidere: Eicero nr̃ sũ¬
mus lacin eloquii pares est. ꝓ¬
enus illi uirgilius. seu qmĩ de
hoc ordine dubitasse quosdam ui¬
deo sunt certe romane facũdie
parentes Tullius et maro. Qd̾
qui michi negau̾it uil ip̃e sibi
concesserini. Utriq tam̃ grama¬
ticalis est integrariun cura dic
eiluum. quo se magna molestia
liberandum dicit. Atqͥ si quid est
in aide gramatica ubi titubãti
labentiq uenia debeatur in pre¬
teriti ꝑfecti ꝓpe modum ambi¬
guitate posuerim cum ut gra¬
maticorum princeps ait ipĩ ꝑ¬
bantissim arcium scciptores nõ

Expanded text:
ideo quod tibi tantisper latini sermoideo quod tibi tantisper latini sermonis vestigia titubassent ridiculum extimavi, sed quod titubasse tam graviter puduisset. Ita ego te unius verbi, imo unius sillabe, imo vero unius litere solicitum vidi, que tibi quidem elapsa et haud duriter auribus meis illapsa erat, ut dicerem: ‘O doctissimorum licet hominum curas!’ 2 Cui enim, queso, non idem possit accidere? Cicero noster summus latini eloquii parens est, proximus illi Virgilius, seu quoniam de hoc ordine dubitasse quosdam video, sunt certe romane facundie parentes Tullius et Maro, quod qui michi negaverit nil ipse sibi consenserim. Utrique tamen grammatica lis est integrarum etiam dictxilium, quo se “magna molestia liberandum” dicit. 3 Atqui siquid est in arte grammatica ubi titubanti labentique venia debeatur, in preteriti perfecti propemodum ambiguitate posuerim, cum ut grammaticorum princeps ait, ipsi probatissimi artium scriptores non
Abbreviated transcription (Latin):
uicissum laborem uie leuabant.
hic dum geuitor ueheretur sequẽ
mutilisq seniculus dum sibi ob
natum in suum locum sustulit.
Mrimuuãte p̾tereunciũ turba.
En ut segius et preualidus ado¬
lesceus dum proprie blandit᷑
igname decrepitum patren
mactat. Pudore ille uictus pa¬
trem coegit ascendẽ. Ita uuo qͣ¬
drupede suuul uhecti. Tum u̾o
murinure occurrentium indigꝰ¬
cioq crebrescere ꝙ una breuis
duab magnis belius p̾meret᷑.
Quid te moror. his moti parit̾
ambo descendunt. et uacuo asel¬
lo pedibus nicedunt propriis.
Enĩ uero tunc illusio acrior risꝰ¬
q proteruor. duos a sinos uni
ut parcant sibi non parte. Hic
genitor cerins unquit fili ut uil
quod probetur ab omnibus fien
potest ħepetanius pͥstinũ morẽ
nostrum. hii suuui loquendi car¬
pendiqz omnnia morem seruent
rlil amplius dicani. nec necesse ẽ.
fiudis fabella. sed efficar. uale.
men qua ibebas racione.
s alia quadam. ⁊ ieq enĩ

Expanded text:
vicissim laborem vie levabant. vicissim laborem vie levabant. Hoc dum genitor veheretur, sequeninutilisque seniculus, dum sibi obsnatum in suum locum sustulit. Murmurare pretereuntium turba: «En ut segnis et prevalidus adolescens, dum proprie blanditur ignavie, decrepitum patrem mactat». Pudore ille victus patrem coegit ascendere; ita uno quadrupede simul vecti. 3 Tum vero murmur occurrentium indignatioque crebrescere, quod una brevis duabus magnis beluis premeretur. Quid te moror? his moti pariter, ambo descendunt et vacuo asello pedibus incedunt propriis. Enimvero tunc illusio acrior risusque protervior, duos asinos uni ut parcant, sibi non parcere. Hic genitor: «Cernis» inquit, «fili, ut nil quod probetur ab omnibus fieri potest. Repetamus pristinum morem nostrum; hi suum loquendi carpendique omnia morem servent». Nil amplius dicam nec necesse est; rudis fabella sed efficax. Vale. 14 men qua iubebas ratione sed alia quadam; neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
contra hec dicerem non fuit. uel
certe non affuit. S quid ago. tã
facile utiuam uulgo ꝑsuadeam
uera hec esse qmͣ tibi. qmͣꝙͣ dii bo¬
in quid est quod optare icipio
An oblitus ppositi mei sum. uul¬
gus ut libet. ⁊ los ut licet. uale
mediolam .uiͦ. kał septembr̃. ꝓpere
silencio noctis intempeste.
Ad eundem Nil ab hoĩe fieri posse
non reprebendatur
Dicquͣi ne mortalium ĩ
rebus tanto consilio pro¬
iisum est ut nou obtrec¬
tatorum morsibus pateat: Quẽ
michi ominum hac peste liberum
dabis. xpũs ip̃e ab his quos salua¬
turus aduenerat infamatus quĩ
eciam interemptus est. Nobiscũ
bñ agitur si securi securium si ĩ¬
uines u̾berum u̾bis impetimur
nisi forte mordaciores suspicam᷑
antiquos. Nulla uuꝙͣ etas nr̃a
etate procacior fuit. Unami tibi e
fabellis referaui uulgo notis et
quib anus aute focum hi b̾uas
noctes fallere solite Seuex cum
adolescente filioagebat it̾. unus
et. is paruus a sestus ambobus qͦ

Expanded text:
contra hec dicerem, non fuit et contra hec dicerem, non fuit et certe non affuit. Sed quid ago? tam facile utinam vulgo persuadeam vera hec esse quam tibi! quanquam, dii boni, quid est quod optare incipio? an oblitus propositi mei sum: vulgus ut libet, nos ut licet? Vale. Mediolani, VI Kal. Septembris, propere, silentio noctis intempeste. 13 Ad eundem, nil ab homine fieri posse quod non reprehendatur. 1 Quicquam ne mortalium in rebus tanto consilio provisum est ut non obtrectatorum morsibus pateat? quem michi omnium hac peste liberum dabis? Cristus ipse ab his quos salvaturus advenerat, infamatus quin etiam interemptus est; nobiscum bene agitur si securi securium, si immunes verberum, verbis impetimur. Nisi forte mordaciores suspicamur antiquos, nulla unquam etas nostra etate procacior fuit. Unam tibi e fabellis referam vulgo notis et quibus anus ante focum hibernas noctes fallere solite. 2 Senex cum adolescente filio agebat iter, unus et is parvus asellus ambobus, quo