comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
datur. qm̃ rõ omĩs honesti comes
ẽ Quã sepe hom̃umi donacionẽ suã
iosultam obiurgantiũ. hanc exau¬
dimus uocẽ. Mallem pdidisse. qmͣ
illi dedisse. Turpissimũ genus est¬
donandi in ꝯsulta donatio. multo¬
q gͣuius male dedisse beneficiu
turus sũ. Eligo enĩ cũ qui gratus.
nõ qui redditurꝰ sit. sepe autẽ ⁊ nõ
redditurus gͣtus ẽ. et ingratus q
reodidit. Ad aĩmũ tendit estimacõ
mea. iõ locupletem. s indignũ p̃te¬
ribo. paupi uro bono dabo. crit ĩ
sũma in opia gratus. ⁊ cũ omĩa illi
de crunt. superit aĩmꝰ. nõ lucrim
ebeneficio capto. nõ uoluptatem
hoc dabo. ut ꝙ oportet faciam. qd̃
oportet aut̃ nõ ẽ sine elctione. que
qualis futura sit int̾rogas. eligar
iurũ integrũ. simplicẽ menorem
gratum. aliem abitinentẽ. sui nõ
auare tenacem. beniuolũ. hunc
uibuat. ex quo referre gr̃am possit.
exsnĩ a res gesta erit. Si ntilitas
me et sordida ꝯputacio lib̾alem

Expanded text:
atio omnis honesti comes est. Quam saepe hominum donationem suam inconsultam obiurgantium hanc exaudimus vocem: " Mallem perdidisse quam illi dedisse " ! Turpissimum genus damni est inconsulta donatio multoque gravius male dedisse beneficiumturus sim ; elige enim eum, qui gratus, non qui redditurus sit, saepe autem et non redditurus gratus est et ingratus, qui reddidit. Ad animum tendit aestimatio mea ; ideo locupletem sed indignum praeteribo, pauperi viro bono dabo ; erit enim in summa inopia gratus et, cum omnia illi deerunt, supererit animus. Non lucrum ex beneficio capto, non voluptatem, hoc dabo, ut quod oportet faciam. Quod oportet autem non est sine electione. Quae qualis futura sit, interrogas ? Eligam virum integrum, simplicem, memorem, gratum, alieni abstinentem, sui non avare tenacem, benevolum ; hunctuna tribuat, ex quo referre gratiam possit, ex sententia gesta res erit. Si utilitas me et sordida computatio liberalem
Abbreviated transcription (Latin):
aduenticiis comitata sũt dotib
s illas trabunt ip̃a p̾cedunt. Non
dubiũ ẽ qu hoc hũani gmͣs domi¬
ciliũ cirtuitus solis ac lue uici¬
b suis tempet. qn alt̾ius calore
alant᷑ corꝑa. t̾re relaxent᷑ ĩ modi¬
ci humores ꝯp̾mant᷑ alligantis
omĩa yemis. tristicia frangant᷑
Alt̾ius tempe efficati penetrabili
regat᷑ maturitas frugũ. qu adhi
cursũ fecunditas humana respon¬
deat. qn ille annũ obsuabilem
fecit cutũ actu suo. hec mensem
mmnorib se spaciis flectens. Ut
tũ detrahas ista. nõ erat ipẽsol ido¬
ncũ oculis spectaculũ. dignusq
adorari. Si t̾m p̃teriret. nõ erat
digna suspectu luna.etiã si ocio¬
sum sidus tͣnscurrẽt. ipẽ mũdus
quociens ꝑnoctem ignes suos
fundit. ⁊ t̃m stellaꝵ ĩ miͣabiliũ re¬
fulsit. quẽ nõ in tm̃ inse tenct.
Quis sibi illa tũc cũ miratur ꝓ¬
desse cogitat. Aspice ista tanto su¬
tatem suam sub spẽ tanti atq in¬
moti opis abscondant. qnͣtꝰ ista¬

Expanded text:
itata sunt dotibus, sed illas trahunt, ipsa praecedunt. Num dubium est, quin hoc humani generis domicilium circumitus solis ac lunae vicibus suis temperet ? Quin alterius calore alantur corpora, terrae relaxentur, immodici umores comprimantur, adligantis omnia hiemis tristitia frangatur, alterius tepore efficaci et penetrabili regatur maturitas frugum ? Quin ad huius cursum fecunditas humana respondeat? Quin ille annum observabilem fecerit circumactu suo, haec mensem minoribus se spatiis flectens ? Ut tamen detrahas ista, non erat ipse sol idoneum oculis spectaculum dignusque adorari, si tantum praeteriret? Non erat digna suspectu luna, etiam si otiosum sidus transcurreret ? Ipse mundus, quotiens per noctem ignes suos fudit et tantum stellarum innumerabilium refulsit, quem non intentum in se tenet ? Quis sibi illa tunc, cum miratur, prodesse cogitat ? Adspice ista tanto sutatem suam sub specie stantis atque immoti operis abscondant. Q
Abbreviated transcription (Latin):
idueisis. alias etate in grauisdente.
itq eax reꝵ exemplũ ex similitu di¬
ne capiebat ĩ eñtis etatis ꝙ sũmi
pueoꝵ amores sepe una cũ p̃texta¬
ur toga pone̾nt᷑.Sin aut̃ ad adoles¬
cenciã ꝑduxissent dirii tñ inter¬
nis uł smodi alicuiꝰ ꝙ idẽ adipisci
ut᷑q nõ poss. Qd siqui longus ĩ
amicicia ꝓuec̾ti eẽnt tñ sepe labe¬
factari si i honoris ꝯtencionem
miistri. aut adiutores eẽnt ad
ĩuiriã. Qd̾ qui recusarent qͣiuis ho¬
neste id faceͣnt.iis tñ anicitie d̾¬
serere arguerent᷑ ab hiis ꝗb obseꝗ
nollent. Illos aut̃ ꝗ ꝗduis . abami¬
co auderẽt postulare. postulacõne
ip̃a ꝓfiti omĩa se amici cã eẽ factu¬
ros. Eoꝵ querela ĩuetata nõ mõ
familiaritates extingii solere. s
odia eciã gigm sẽpit̾na. hcc itaͣ

Expanded text:
rebus, alias aetate ingravescente. atque earum rerum exemplum ex similitudine capiebat ineuntis aetatis, quod summi puerorum amores saepe una cum praetexta toga deponerentur; sin autem ad adulescentiam perduxissent, dirimi tamen internis vel commodi alicuius, quod idem adipisci uterque non posset. quod si qui longius in amicitia provecti essent, tamen saepe labefactari, si in honoris contentionem ministri aut adiutores essent ad iniuriam, quod qui recusarent, quamvis honeste id facerent, ius tamen amicitiae deserere arguerentur ab eis, quibus obsequi nollent; illos autem, qui quidvis ab amico auderent postulare, postulatione ipsa profiteri omnia se amici causa esse facturos. eorum querella inveterata non modo familiaritates exstingui solere, sed odia etiam gigni sempiterna. haec ita
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ felicitatis diceret sͥ uideri QQm
obrẽ id pͥmũ uideamꝰ si placet qͣte¬
nus amor ĩ amicicia ꝓgredi debe¬
at. Nũ ne si coriolanꝰ habuit ami¬
cos. ferre ꝯͣ patriã arma illi cũ corio¬
lano debuerãt. Nũ hecillinũ ami¬
⁊ regnũ appetentẽ. nũ ameluĩ de¬
buerũt iunuare. Tyberiũ ꝗdẽ g̃cu¬
rpuerantẽ aqnto tubone equali¬
bq amicis derelictũ uidebamus.

Expanded text:
 felicitatis diceret sibi videri. quam ob rem id primum videamus, si placet, quatenus amor in amicitia progredi debeat. numne, si Coriolanus habuit amicos, ferre contra patriam arma illi cum Coriolano debuerunt? num Vecellinum amici regnum appetentem, num Maelium debuerunt iuvare? texantem, a Q. Tuberone aequalibusque amici derelictum videbamus.
Abbreviated transcription (Latin):
issi.se si uolinss paruisse. uͥitetis
qmͣ ne faria uor. Et hercule ita fecit.
uł plus q̃ qmͣ dixit. Nõ enĩ paruit
ille tybii grachi temi̾tati. s p̾fuit n ͨ
se comitẽ illiꝰ furoris s ducem pre¬
buit. Itaq hac amencia q̃stione no
ua ꝑt̾ritus. in asiam ꝓtuit. ⁊ adho
cũ concilia t̾xamicicie u̾tutis opĩo
fuerit. difficile ẽ amicitiã remane̾
si au̾tute tua defecis Nd̾ si rectu
statuerimꝰ. uł concede̾ amicis qd¬
uelimꝰ. ꝑfecta quidc sapĩa sumꝰ. si
nich ħeat res uicii. S loquim᷑ de
hiis amicis qui ante oculos sunt.
quos uidemꝰ. aut dequib memo¬
riã accepimꝰ. quos nouit uita cõis.
Exhoc num̾o nob̾ exempla simĩda
sũt.⁊ eoꝵ qui dẽ maxiẽ ꝗ ad sap̃ĩam
ꝓriẽ accedũt. /Uidimiꝰ paulũ emi¬
liũ. luscino familiarẽ fuisse. sic a
patrib accepiniꝰ bis una cõsules¬
⁊ collegas incenẜa.Tũ ⁊ cũ hiis et
int̾ se ꝯĩctissimos fuisse. ar.curi¬

Expanded text:
sed, si voluisset, paruissem. videtis, quam nefaria vox. et hercule ita fecit, vel plus etiam quam dixit; non enim paruit ille Tib. Gracchi temeritati, sed praefuit, nec se comitem illius furoris, sed ducem praebuit. itaque hac amentiava perterritus, in Asiam profugit; ad hoscum conciliatrix amicitiae virtutis opinio fuerit; difficile est amicitiam manere, si a virtute defeceris. Quod si rectum statuerimus, vel concedere amicis qvelimus: perfecta quidem sapientia sumus, si nihil habeat res vitii: sed loquimur de iis amicis, qui ante oculos sunt, quos videmus, aut de quibus memoriam accepimus, quos novit vita communis. Ex hoc numero ex nobis exempla sumenda sunt, et eorum quidem maxime, qui ad sapientiam proxime accedunt. videmus Papum Aemilium C. Luscino familiarem fuisse sic a patribus accepimus bis una consules, collegas in censura; tum et cum eis et inter se coniunctissimos fuisse M’. Curi
Abbreviated transcription (Latin):
ci cã fecisse fateat᷑. et enĩ eo loco fã¬
m. ⁊ sceuola locati sumꝰ. ut nos lõ¬
ge ꝓspice̾ oporteat futuros casus
rͦ p̃. defluxit enĩ iam aliqnͣtulu
de spacio curriculoq maioꝵ ꝯsue

Expanded text:
a fecisse fateatur. etenim eo loco, Fanni et Scaevola, locati sumus, ut nos longe prospicere oporteat futuros casus rei publicae. deflexit iam aliquantulum de spatio curriculoque consue
Abbreviated transcription (Latin):
liber confirmationẽ ⁊ rep̃hensionẽ ipsis
constitutionib applicauit. cũpͥmꝰ liber
generalit̃ omnẽ materiã om̃ib dederit
Ae primo de coniectura ꝓponit exẽplũ
ñ ipsũ exemplũ tractaturus qm̃ in exẽ¬
plo ñ om̃ia in eẽpossunt q̃ cadunt in con¬
iecturã Qmĩa enĩ exẽpla quȩ inẽ iest᷑a
ueniunt ułuenire possunt p̃cipienda
fuerant Inangum̃tis gͦ dec̃iectura erit
p̃ceptio. qe inde inthema qđ lib& c̃iestale
qđ necessariũ fuerit facile poterit deuo¬
cari. Hoc aut̃ fieri atullio intelligamꝰ
&iã in om̃ib constitutionib ut exẽplũ¬
cuiꝰ lib& constitutionis d&. ñ tam̃ ipsũ trast&
exemplũ Proposito itaq exẽplo coniesturali
scđm p̃ceptui primi libridoc&& quȩ sit intentio
quȩ depulsio ex quib: duob: quȩ sit constitutio
Deinde admon& qđ inconiectura ñ conceditur

Expanded text:
liber confirmationem et reprehensionem ipsis constitutionibus adplicauit, cum primus liber generaliter omnem materiam omnibus dederit. Ac primo de coniectura proponit exemplum, non ipsum exemplum tractaturus, quoniam in exemplo non omnia Messe possunt quae cadunt in coniecturam: omnia enim exempla quae in coniecturam ueniunt uel uenire possunt praecipienda fuerant. In argumentis ergo de coniectura erit praeceptio, quia exinde in thema quodlibet coniecturale, quod necessarium fuerit, facile potent deuocari. Hoc autem fieri a Tullio intellegamus etiam in omnibus constitutionibus, ut exempluuiuslibet constitutionis det, non tamen ipsum tractet exemplum. Proposito itaque exemplo coniecturali secundum praecepta primi libri docet quae sit intentio, quae depulsio; ex quibus duobus quae sit constitutio; deinde admonet quod in coniectura e
Abbreviated transcription (Latin):
Sisepius illũ somno impeditũ ñ responde¬
Sre existimauit. Ipse gladiũ ⁊ c&era quȩ
secũ attulerat sustulit. solus ꝓfectus est
⁊aupo ñ multo post conclamauit. hominẽ
eẽ occisũ ⁊ cũ quibdã diuersorib illũ qui
Sante exierat consequit᷑. Initinere hominẽ¬
⁊ cõphendit gladiũ eiꝰeuagina educit rep¬
⁊ perit cruentũ. Homo inurbẽ ab illis de¬
ducitur ac reusfit. In hac intentio ẽ cri¬
÷minis. occidisti. Depulsio ẽ ñoccidi. Ex
quib constitutioẽ. id questio eadẽ in con¬
iecturali. quȩ iudicatio occideritne Nẽ
exponemus locos quoꝵ pars aliqua in
⁊omnẽ coniecturalẽ incidit controuersiã¬

Expanded text:
et saepius. illum somno inpeditum non respondeet saepius. illum somno inpeditum non respondere existimavit; ipse gladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem esse occisum et cum quibusdam devorsoribus illum, qui ante exierat, consequitur in itinere. hominem conpre- hendit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depulsio: non occidi. ex quibus constitutio est id est quaestio eadem in coniecturali quae iudicatio: occideritne? Nunc exponemus locos, quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controversia
Abbreviated transcription (Latin):
conieceurali constitutione ꝓficiscemur
Cuiꝰ exẽplũ sithoc ex positũ Etinereqͥdã pficis¬
Scentẽ ad mertatũ quendã ⁊ secũ aliqntũ
nũmoꝵ ferentẽ ẽ comitatꝰ. Cũ hoc ut fexfit:
inua sermonẽ contulit Ex qͦ fastũ ẽ ut illud
t̃ familiarius facere uellent. Quarecũ inqͣn¬
dã tabnã diuertissent : simul cenare ⁊ in eo¬
dẽ locosomnũ capere uoluer̃ Cȩnati dis¬
cubuer̃ i bidẽ Caupo aut̃ Nãitadicitur
post inuentũ. qui in alio maleficio depre¬
hensus e&̃. cũ illũ alterũ uidelic& qͥ nũ mos
haber& animũ adũtiss& nostu postquã
illos artiꝰ iã ut fic ex lassicudine dormire sen¬
st. accessit & alteriꝰ eoꝵ quisi ne nũmis erat
Sladiũ ꝓpt̃ appositũ euagina eduxit .&.
lu alterũ occidit nũ mos abstulit. gla¬
dũ eruentũ inuaginã recondidit ipse
E insuĩ lecdu lũ recepit. Illeaut̃ cuius
gladio occisio erat facta. multo antelucẽ¬
S surrex̃. comitẽ illũ suũ inclamauit semel

Expanded text:
coniecturali constitutione proficiscamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itiad mercatum quendam et secum aliquantum nummorum ferentem est comitatus. cum hoc, ut fere fit, in via sermonem contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem. copo autem—nam ita dicitur post inventum, cum in alio maleficio deprehensus est —cum illum alterum, videlicet qui nummos haberet, animum advertisset, noctu postquam illos artius iam ut ex lassitudine dormire sensit, accessit et alterius eorum, qui sine nummis erat, gladium propter adposi- tum e vagina eduxit et illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel
Abbreviated transcription (Latin):
aristoteles philosophiã exereuit. Colasocra¬
tismotus. rhetorieȩ p̃cepta c̃scripsit Artis
losophus ẽẽt. & iã p̃cepta dicendi tridere Alte¬
rũ cõmuni hominũ infirmitati. alterũ sin¬
gulari. Non intelligere om̃iũ potest ẽẽ ⁊ est
uitiũ cõmune. Singulare uitiũ ẽ. ut cũiun
telligat in eo qͣsi intelligat ꝑ seuer&. Hleccõ¬
mode pseri psisse uideamur. Idut p̃cept᷑a cõ¬

Expanded text:
Aristoteles philosophisophiam exercuit, gloria IsocraAristoteles philosophisophiam exercuit, gloria Isocratis motus rhetoricae praecepta conscripsit. ARTIS losophus esset, etiam praecepta dicendi tradere. ALTERVM COMMVNI HOMINVM INFIRMITATI, ALTERVM SINGVLARI. Non intellegere omnium potest esse et est uitium commune, singulare uitium est ut, cum non intellegat, in eo quasi intellegat perseueret. HAEC COMMODE PERSCRIPSISSE VIDEAMVR. Id
Abbreviated transcription (Latin):
ita tullius seribendo artes ñorationes. Non
ipsã eloquentiã sed simulacrũ eloquentiȩ
fuerat traditurus: Hoc conuenit ⁊ illa sententia
qđ exc animali exemplo mutũ insimulacrũ
ueritas transferebatur Mutũ eñi simulaerũ
eloquentiȩ ars eius Ipsa aut̃ eloquentia qua¬
si animal. Itaꝑpartes poterit eirei ad quã
confertur. prȩfatio conuenire relisto eo qđ
postea p̃ponitur qđ cõmtullius exom̃ib: mul¬
ta quȩsierit. ⁊ om̃i tẽpore. t eusis exuna ciuita¬
te & uno tẽpr̃ cõparauit. Acsipar in nobis
inito p̃fationis unogenere similitudinis scili¬
c&. ñc p̃lationẽ quȩ & iã ipsa in p̃fatione faci¬
enda ẽ. incipitdicere Exemploꝵ eligendi po¬
testas Ideo hoc opus eẽ possemelius. PPrinci¬
pe illo atq inuentore tisia & orax. ⁊tisia.
artes primoratorias apud grecos seripsisse
dicunt᷑ sicut ⁊ ipse cuius instituta sequebant᷑
fecerat Gła sxenocratis philo sopbi motus

Expanded text:
ita Tullius scribendo artes, non orationes, non ita Tullius scribendo artes, non orationes, non ipsam eloquentiam, sed simulacrum eloquentiae fuerat traditurus. Hoc conuenit et illa sententia: QVOD EX ANIMALI EXEMPLO MVTVM IN SIMVLACRVM VERITAS TRANSFEREBATVR. Mutum enim simulacrum eloquentiae ars eius, ipsa autem eloquentia quasi animal. Ita pro parte potent ei rei ad quam confertur praefatio conuenire, relicto eo quod postea praeponitur, quod cum Tullius ex omnibus multa quaesierit et omni tempore, Zeuxis ex una ciuitate et uno tempore comparauit. AC SI PAR IN NOBIS. Finito praefationis uno genere, similitudinis scilicet, nunc praelationem, quae etiam ipsa in praefatione facienda est, incipit dicere. EXEMPLORVM ELIGENDI POTESTAS. Ideo hoc opus esse posse melius. PRINCIPE ILLO ATQVE INVENTORE TISIA. Corax et Tisias artes primi oratorias apud Graecos scripsisse dicuntur. SICVT ET IPSE CVIVS INSTITVTA SEQVEBANTVR FECERAT. Gloria Xenocratis philosophi motus
Abbreviated transcription (Latin):
& hic &ille multt demiultis. Uerũ p̃fest
tullius opus suũ. qđ magis multa ipse siquidẽ
pr&eria tp̃is scriptores & p̃sentis in uidicio
habuit ⁊ non unius ciuitatis. nec unius linguę
Qui ppecũ & grecos ⁊ latinos. At uero ⁊ eusis
exunt ciuitate & ipsius temporis eligendi
habuit facultatẽ Croto tiate quondã cũ
florerent si pastib: conductis. tota c̃ueniuns
Romanis c̃uenit Itẽ c̃uenit &s initalia cũ¬
in prunis beatinumerarent᷑ : Iunonis uero
templũ qđ locuplaare egregiis puturis
uoluer̃ Sic& eloquentiȩ ł fac̃diae
templũ reusis & tallius. Cũ multa
dicendi genera nidsinit. ut int̾pictu¬
ras multas helena ita int̃ c& eras dicti¬
Dones emin& semꝑ oratoria. & ut zeusis
ita inorationib tullius Pinxit ⁊ eusis
multa. quȩ usq ad nram memoriã manent. scła
posteriora tenent quic qͥd pinuit tulliana.
Seusis helene sesimulacrũ pingere uelle dixit
Non enĩ helenã sosi mulacrũ fuerat traditurus

Expanded text:
 hic et ille multa de multis; uerum praefert Tullius opus suum, quod magis multa ipse, si quidem praeteriti temporis scriptores et praesentis in iudicio habuit et non unius ciuitatis nec unius linguae, quippe cum et Graecos et Latinos; at uero Zeuxis ex una ciuitate et ipsius temporis eligendi habuit facultatem. CROTONIATAE QVONDAM CVM FLORERENT. Si partibus conductis tota conueniunt,Romanis conuenit; item conuenit ' et in Italia cum primis beati numerarentur'. 'Iunonis' uero 'templum, quod locupletare egregiis picturis uoluerunt': sic et eloquentiae uel facundiae templum; 'Zeuxis' Tullius. Cum multa dicendi genera sint, ut inter picturas multas Helena, ita inter ceteras dictiones eminet semper oratoria, et ut Zeuxis ita in orationibus Tullius. Pinxit Zeuxis multa quae usque ad nostram memoriam manent; saecula posteriora tenent quidquid pinxit oratio Tulliana. Zeuxis Helenae se simulacrum pingere uelle dixit; non enim Helenam, sed simulacrum fuerat traditurus;
Abbreviated transcription (Latin):
diuisit. iniudiciali genere causarũ. in pos¬
trema libriparte dedeliberatione ⁊ denes¬
tratione ꝓpt̃ fines ꝓpͥos aliqͣtrastatiqus
xpositognre. Qđelo q̃ntia magna lapi
leontinꝰ aut &iã eΕCIC ut uoluit herma¬
goras. Partib: inuentio dispositio. elocu¬
tio memoria pnunciatio Gñra contro¬
uersiarũ iđ gnr̃a causarũ iudiciale deli

Expanded text:
diuisit in iudiciali genere causarum, in posdiuisit in iudiciali genere causarum, in postrema libri parte de deliberatione et demonstratione propter fines proprios aliqua tractaturus. 'Exposito genere', quod eloquentia magna et Leontinus aut etiam θέσις , ut uoluit Hermagoras; 'partibus', inuentio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio; 'genera controuersiarum', id est genera causarum, iudic
Abbreviated transcription (Latin):
Propositurus ꝗđ dicendũ sit in scđo libro ꝓnꝰ
enumerat qͥdin pͥmo dixerie degenere artis
deofficio define demateria : departib dein¬
uentione . & eiꝰ constitutionib: c&erisq rebus
Itẽ deparabus orationis. Quas cũ plenopet¬
ptoꝵ genere cõpleuerit. confirmationẽ i res¬
genere argum̃ tandũ sit Ergonc̃ ad species appi¬
cata argum̃tatione dicturũ sepollic&ur. ba
tam̃. ut ñde expolitione argum̃tationis quȩ
fine qualitate. trans latione. et c&eris his
incidentib Et potuit qͥdẽ hocẽe contenas
ut specialit̃ de constacutionib: dicer& in qͦtuas
genere causarũ. quȩ eeñt confirmandi p̃qo
quȩ rephendendi. Uerũ qm̃ ipsaqͦq gener
causarũ ꝓpt̃ suos fines diuersos diuersino¬
tadesiderant. cũ iudicialis habeat ȩquias
de monstratio honestatẽ. deberatio honfo¬
tẽ & utilitatẽ: confirmandi ⁊ rep̃hended
p̃ceptaquȩsiat. in constitutiones singuis

Expanded text:
Propositurus quid dicendum sit in secundo libro, prius enumerat quid in primo dixerit, de genere artis, de officio, de fine, de materia, de partibus, de inuentione et eius constitutionibus ceterisque rebus. Item de partibus orationis, quas cum pleno praeceptorum genere compleuerit, confirmationem et repomni causarum genere argumentandum sit. Ergo nunc ad species adplicata argumentatione dicturum se pollicetur, ita tamen ut non de expolitione argumentationis, quae st in coniectura, fine, qualitate, translatione et ceteris his incidentibus. Et potuit quidem hoc esse contentus, ut specialiter de constitutionibus diceret in quocumque genere causarum quae essent confirmandi praecepta, quae reprehendendi ; uerum quoniam ipsa quoque genera causarum propter suos fines diuersos diuersa praecepta desiderant, cum iudicialis habeat aequitatem, demonstratio honestatem, deliberatio honestatem et utilitatem, confirmandi et reprehendendi praecepta quae sint in constitutiones singulas
Abbreviated transcription (Latin):
hudẽ modis autalx ebitCẽmune aũt p̃ceptũ ħ dat᷑ ad enumera¬
tionẽ ut exunaqͣq argum̃ tationẽ qñ tota iterũ dici ñ potest :

Expanded text:
dem modis uti licebit. Commune autem praeceptum hoc datur ad enumerationem, ut ex unaquaque argumentatione, quoniam tota iterum dici non potest, i
Abbreviated transcription (Latin):
egiss& Ergo &iã ꝓpt̃hȩc forma talit̃ ad iudiciũ ueniebat
pud ipsũ uͦp̃torẽ cũlitis ipsius forma cõponeretur
illicpartes aut excipiebant aliqͥd. aut siplicẽ as¬
tionẽ accipiebant Vndein ipso ut dixi iure hoc est
translatio Cũ aut̃ iãlitis forma eẽt accepta iniudi¬
cio. nulla iãpot̾at eẽ trans latio Ergo iniudicus
trans latio rariꝰinuenit᷑ Et siqͣndo inuenta fuerit :
ipsa ꝑseparũ firmitudinis ten&. assum &q uires
alia constitutione firmari Hocnãq p̃ceptum
tullianũ ẽ trans lationẽ ex alia constitutione firmari
d qđ p̃ceptũ exẽplũ subiungit. ñ ut trans lationẽ
doceat sout ostendat trans lationẽ alia esttutione
firmari
Reus parricidii factꝰ ꝓbatis aliis criminib andan¬
nandussit. quȩstio ẽ. Utit trans lationereus. cũ dicit
se ñ parricidudãpnandũ ẽẽ. qr nihil indesit appbatũ
sꝯ alioꝵ criminũ quȩ ꝓbatasint. afficioportere supꝰ¬

Expanded text:
egisset: ergo etiam propter hoc formata lite ad iudicium ueniebatur. Apud ipsum uero praetorem, cum litis ipsius forma componeretur, illic partes aut excipiebant aliquid aut simplicem actionem accipiebant, unde in ipso, ut dixi, iure, hoc esttranslatio. Cum autem iam litis forma esset accepta, in iudicio nulla iam poterat esse translatio. Ergo in iudiciis translatio rarius inuenitur; et si quando inuenta fuerit, ipsa per se parum firmitudinis tenet adsumitque uires alia constitutione, hoc namque praeceptum Tullianum est, translationem ex alia constitutione firmari ad quod praeceptum exemplum subiungit non ut translationem doceat, sed ut ostendat translationem alia constitutione firmari: 'reus parricidii factus, probatis aliis criminibus, an damnandus sit quaestio est'. Vtitur translatione reus cum dicit se non parricidii damnandum esse, quia nihil inde sit adprobatum, sed aliorum criminum quae probata sint adfici oportere sup
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Necrei posuliusti pec cmicis ꝓfusti. nec inimicis resitisti.
distingłint᷑. cȩsa oratione hm̃do. A crmꝰuia uore. uoltu ptruistiadũ sarios:¬
Itẽ. inamicos. inuidia. inurus. potentia. ꝑfidia sustulisti. intt̾
huiꝰ generis ulliꝰ suꝑioris uehem̃tiã ħ int̃ ẽ. Illud tardiꝰ rariꝰ
brachii ⁊ eotortionaxt̃e gladi ad copꝰ ad ferri. inhcut C̃TINUAT

Expanded text:
e consuluisti nec amicis profuisti nec inimicis restitisti.» distinguentur caesa oratione, hoc modo: «Acrimonia, voce, voltu ‹adversariosItem: «Inimicos invidia, iniuriis, potentia, perfidia sustulisti.» Inter huius generis et illius superioris vehementiam hoc interest: illud tardius et rabrachii et contortione dexterae gladius ad corpus adferri, in hoc aut
Abbreviated transcription (Latin):
popłi cẽoport& Iudicatio Cũ restratã nauĩ inpartu dep̃¬
hensã lex publigart: Cũq hȩnauis inuitis nautis ui
tẽpestaus in portũ conierta sit. oporteitne eã publicaris
Hoꝵ triũ generũ idcrcomunũ locũ contidimꝰ exẽpla
qđ similis in ea p̃ceptio argum̃ coꝵ tradit᷑ NNã inhis om̃ib:
pͥmũ siqiđ resipsa dabit facultatis. coniectirrã induci ab
accusatore oportebit. ut id qd uoluntate fatũ negabit. con¬
sulto factũ suspicione aliq̃ demonstret Iðeinde inducere
definitionẽ necesiitudinis aut casꝰ aut ĩ prudentiȩ & exẽpla
ad eĩ definitionẽ ad iungere in qͥb: ĩ prudentia fuisse uideat᷑
ait cafꝰ aut necessiudo & ab his id qđ reus inferat seꝑare.
ñ necesuriũ suert sPostea de ronstrare podusse uitari.¬
⁊ hacratione ꝓuideri patuisse. Si hoc aut illud fecissã. Aat ne¬
nͥ fccisue. p̃caueri Et desintionib: ostendere ñ hancĩ pru¬
dentiũ aut casũ aut necessiadinc s inherciã negligen¬

Expanded text:
avem in portu deprehensam lex publicarit cumque haec navis invitis nautis vi tempestatis in portum coniecta sit, oporteatne eam publicari? Horum trium generum idcirco in unum locum con- tulimus exempla, quod similis in ea praeceptio argu- mentorum traditur. nam in his omnibus primum, si quid res ipsa dabit facultatis, coniecturam induci ab accusatore oportebit, ut id, quod voluntate factum ne- gabitur, consulto factum suspicione aliqua demon- stretur; deinde inducere definitionem necessitudinis aut casus aut inprudentiae et exempla ad eam defini- tionem adiungere, in quibus inprudentia fuisse videatur aut casus aut necessitudo, et ab his id, quod reus in- ferat, separare, non necessarium fuerit; postea demonstrare potuisse vitari: hac ratione provideri potuisse, si hoc aut illud fe- cisset, aut, nisi fecisset, praecaveri; et definitionibus ostendere non hanc inprudentiam aut casu
Abbreviated transcription (Latin):
testres. Inprudensiiã casũ necessitudinẽ. In pru¬
dentia. cũ scise aliqͥd. isqͥargiut᷑ negat᷑ Vt apud
qͦsdã lexerat neqͥsdianȩ uitulũ ĩmolara : Nautȩ
qͥdã cũ adũ satẽpestate in alto iastarent. Vouer̃
sieo portu quẽ c̃spiciehant potiti efsent. eidõ qibi
e&. seuitulũ ĩ molaturos : Casuerat ineoporta
fanũ dienȩ eiꝰ cui uitulũ ĩmolare ñ licebat : In pru¬
dentes legis cũ exissent : uitulũ ĩmolauerunt
Accusant᷑: Intentio ÷ uitulũ ĩmolastis eideocui ñ
licebat. Depulsio est inc̃cessione posita : Ratio ÷
nesciui ñ licere Infirmatio est tam̃ qm̃ fecisti
qđ ñilicebat ex lege supplicio dignꝰes: Iudicatio ÷
cũid fecerit qđ ñõ portuerit ⁊ id ñ o portenes¬
cierit sic supplicio dignꝰ. Casus aut̃ inferẽt
inc̃cessionẽ cũ demonstrabit᷑ aliq̃ fortunȩ uis
uoluntati obstitisse : Vtm hac: Cũ lacedemo¬
mus lexeẽt ut hostias nisi ad sacrificiũ qđ dã

Expanded text:
rudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: vitulum immolastis ei deo, cui non licebat. depulsio est in concessione posita. ratio est: nescivi non licere. infirmatio est: tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es. iudicatio est: cum id fecerit, quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? Casus autem inferetur in concessionem, cum demon- stratur aliqua fortunae vis voluntati obstitisse, ut in hac: cum Lacedaemoniis lex esset, ut, hostias nisi ad sacrificium quod
Abbreviated transcription (Latin):
Uosꝰ agnatoꝵ genaliũq ineo pecuniaq eiꝰ potestas erto
it᷑ ius esto & ex Sipit̃ familias intestato morit᷑ fa¬
milia pecuniaq eiꝰ agnatoꝵ gentilũq esto qdã uidicatꝰ
ẽ pirentẽ occidisse. ⁊ statĩ ꝗđe ffugiendi potestas ñ fuit.
ligneȩ soleȩ inpedes inditȩ s̃ osaut̃ obuolutũ. follio¬
culo & p̃ligatũ Deinde in carcere deluctꝰ ut ibi ẽã
tantis ꝑdũ culleus inquẽ c̃ĩatꝰ in pfluentẽ deferret᷑ :
cõpararet Interea qͥdã eiꝰ familiares. in carcerẽ tabulas
affer̃ & testes adducunt heredes qͦs ipseub& scribt̃
tabulȩ obsignant᷑ Deillo pꝰsi ꝓppliciũ sumit᷑ Int̾eos qͥ
eolo cosint adimat potestatẽ nulla ꝓfert᷑ Exceteris
legbi sꝰ quȩ hc̃ ipiã supplicio eiꝰ modi afficiunt. ⁊ quaȩ
ał testam̃ti faciendi pocestatẽ ꝑtinent. Pratioa natio¬

Expanded text:
est, agna- tum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. ita ius esto. et lex: si pater- familias intestato moritur, familia pecuniaque eius agnatum gentiliumque esto. Quidam iudicatus est pa- rentem occidisse et statim, quod effugiendi potestas non fuit, ligneae soleae in pedes inditae sunt; os autem ob- volutum est folliculo et praeligatum; deinde est in car- cerem deductus, ut ibi esset tantisper, dum culleus, in quem coniectus in profluentem deferretur, compararetur. interea quidam eius familiares in carcerem tabulas af- ferunt et testes adducunt; heredes, quos ipse iubet, scribunt; tabulae obsignantur. de illo post suppli- cium sumitur. inter eos, qui eo loco sint, adimat potestatem, nulla profertur. ex ce- teris legibus et quae hunc ipsum supplicio eiusmodi afficiunt et quae ad testamenti faciendi potestatem pertinent, per ratiocinatio
Abbreviated transcription (Latin):
mori meliꝰ fuisse. ne tantã turpitudinem
subiremꝰ. Posthaec: dic̃ adiungendũ eẽ
tractatũ. de iuris ⁊ ȩqͥtatis natura. De qua
& innegotiali qualitate tractatũ est. &¬
maxime in absoluta iuridiciali. Iuȩ duȩ qua¬
litates. solis uident᷑ distare tẽporib Nãrerũ¬

Expanded text:
mori melius fuisse ne tantam turpitudinem mori melius fuisse ne tantam turpitudinem subiremus. Post haec dicit adiungendum esse tractatum de iuris et aequitatis natura, de qua et in negotiali qualitate tractatum est, maxime in absoluta iuridiciali. Quae duae qualitates solis uidentur distare temporibus; nam reru
Abbreviated transcription (Latin):
plex est definitio breuis Ad structio definitionis.
& t̃tio loco si asserit deductio est definitionis. ad
speciẽ. Siuͦ ñ asserit separatio definitionis. aspecie
Quarto loco. fit destructio definitionis partis ad¬
ũsae. Uerũ hic omissa destructione definitionis
parcis adũsae. reliqua tria cõplebunt. Vt breuit̃
definiat casũ. lmprudentiã. Necessitatẽ. deinde
adiungat adͥ ꝓbationẽ definitionis ꝑeẽpla.
Tertio loco separ& a definitione qđ reus fecit
Et idͥ ostendat eẽ dissimile. qđ sit eiꝰ facinꝰ. ñ
ignorabile. ñ fortuitũ. ñ necessariũ. Demons¬
trabit posthat potuisse uitari. potuisse ꝓuider.
& id doceat quẽ ad modũ. deinde adiungat ac¬
cusator alterã definitionẽ. ꝑ quã nõa alia
supponat imprudentiae. casui. decessitati. in¬
ertiã negligentiã fatuitatẽ. Posthaec illud
adicit. uti excutiamꝰ. ne forte necessitas na¬
buerit turpitudinẽ ut disputari possit.

Expanded text:
plex est; definitio breuis, adstructio definitionis, plex est; definitio breuis, adstructio definitionis, et tertio loco, si adserit, deductio est definitionis ad speciem; si uero non adserit, separatio definitionis a specie; quarto loco fit destructio definitionis partis aduersae. Verum hic omissa destructione definitionis partis aduersae reliqua tria complebuntur, ut breuiter definiat casum, imprudentiam, necessitatem; deinde adiungat adprobationem definitionis per exempla; tertio loco separet a definitione quod reus fecit et id ostendat esse dissimile quod sit eius facinus non ignorabile, non fortuitum, non necessarium. Demonstrabit post haec potuisse uitari, potuisse prouideri; et id doceat quemadmodum, deinde adiungat accusator alteram definitionem, per quam nomina alia supponat imprudentiae casui necessitati, inertiam neglegentiam fatuitatem. Post haec illud adicit, uti excutiamus, ne forte necessitas habuerit turpitudinem; ut disputari possit
Abbreviated transcription (Latin):
Sobactssio ẽ. ꝑ quã ñ factũ ipsũ imꝓbat᷑ ab reo.
sedut ignoscat᷑ id petitur. Cuiꝰ partes s̃duȩ
lingatio ⁊ dep̃catio. Iuarta speciesest. in assũp¬
taua qualitate c̃cefsio. hanc definitita Cũ
ifictã purgamꝰ. sed ut ignoscat᷑ petimꝰ ħ anc
sardit᷑ in duo. Inpurgationẽ & depcationẽ
c purgationẽ deffunit ita cũ ñ factum
purgamꝰ sed uoluntatẽ. ldͥ fieri dic̃ tripliciter.
Si aut imprudentes faciamꝰ. aut casu. aut necessi¬
tate Imprudentiae dat exẽplũ.: de iui¬
tulo immolato. Itẽ cafus. De eo qͥ hostias p̃sto¬
ñ habuit ad diẽ certũ. ltẽ nec essitatis deros¬
trata naui in portu ubi ñ licebat inuenta. Haec
triaeẽ pla idcircouincta posuit. q eoꝵ om̃iũ
simił p̃ceptio est Nanq ut & insuꝑiorib: ita &
hic primũ coniecturalit̃ agendũ ab accusatore
ut id qđ reus negat se uoluntate fecisse. c̃silio
factũ doceat acuoluntate. Deinde subiungat
finitiui stat᷑ tractatũ. Iui ut supradocuit quadru¬

Expanded text:
IPSVM PROBATVR AB REO, SED VT IGNOSCATVR, ID PETITVR; CVIVS PARTES SVNT DVAE, PVRGATIO ET DEPRECATIO. Quarta species est in adsumptiva qualitate concessio; hanc definit ita, cum non factum purgamus, sed ut ignoscatur petimus. Hanc partitur in duo, in purgationem et deprecationem; et purgationem definit ita, cum non factum purgamus, sed uoluntatem. Id fieri dicit tripliciter, si aut imprudentes faciamus aut casu aut necessitate. Imprudentiae dat exemplum de uitulo immolato, item casus de eo qui hostias praesto non habuit ad diem certum, item necessitatis de rostrata naui in portu, ubi non licebat, inuenta. Haec tria exempla idcirco iuncta posuit, quia eorum omnium similis praeceptio est. Namque ut et in superioribus, ita et hic primum coniecturaliter agendum ab accusatore, ut id quod reus negat se uoluntate fecisse, consilio factum doceat ac uoluntate; deinde subiungat finitiui Status tractatum, qui, ut supra docuit, quadru
Abbreviated transcription (Latin):
leuit̃ attingendo suȩdiligent̃ & enodate narrando.
ac denarratione qͥdem satis dictũ uidetur: De inceps
ad particionẽ transeamꝰ Recde habita in causa parti¬
ciõ in lustrẽ ⁊ ꝑspicuã totã effic̃orationẽ : Parteseis
duȩ q̃uarũ utraq magnoꝑe ad aꝑiendã causã ⁊ consti
tuendã ꝑtin& controusiã : Vna pars÷ q̃ qͥd cũ adũsariis
c̃ueniat ⁊ qͥd in c̃troũsia reliquat᷑ ostendit : ex qͣcertũ
ex positio ponitur distributa ex qͣc ficit̃ utcertas ani¬
mores teneat auditor qͥb dictis intellegat fore
ꝑoratũ : Nc̃ utroq gnere particionis quẽ ad modũ
c̃ueniat utibreuit̃ dicendũ uidetur : QQuȩ parti¬
cio qͥd c̃ueniat aut qͥd ñ c̃ueniat ostendit ħ deb&
incfestã matrẽ eẽ a filio. C̃uenit incũ adũsariis :¬
tẽ contra int̃fectũ eẽ aclite mestra agam̃ nonẽ.
Conuenit : Nãhic ut̃q ⁊ id posuit qđ conueniebat :¬
ponendũ iniudicationis expositione q̃ quẽ ad mo¬

Expanded text:
leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. Recte habita in causa partitio inlustrem et per- spicuam totam efficit orationem. partes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et c quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur ostendit; ex qua certum  sumus, breviter expositio ponitur distributa, ex qua conficitmo res te- neat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum. Nunc utroque genere partitionis quemadmodum con- veniat uti, breviter dicendum videtur. Quae partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec debet terfectam matrem esse a filio convenit mihi cum adversariis. item contra: interfec- tum esse a Clytaemestra Agamemnonem convenit. nam hic uterque et id posuit, quod conveniebat, eponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
ut si fuisse c̃ced& ex tenuabr ⁊ pariuilã
÷quendã fuisse de monstrabit. aut ñ exea solere
Inu modi facta nasci docebit: Q uo &erit in loco
demansbandũ. quȩ uis inaturasit enꝰaffectionis :
qua ĩpilsus aliqiđ̃ reus cõmisisse dicet᷑: In qͦaeeplo
asimilitudines er̃ ꝓferendȩ uipsa diligent̃ natura
eiꝰ affectionis. quãleussime ad qͥetassirãpart̃ apli¬
canda ait & resipsa a facto crudeliniturbulento ad
qiđ d÷ mitiꝰ i tranqͥlliꝰ traducat᷑. &oratio tam̃ adani

Expanded text:
ut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in qerundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad ani
Abbreviated transcription (Latin):
consiuguineũ. auc uarũ iorib ait̃ in pͥmis
amicũ ẽc̃ demonsbabit. ⁊ãplitudinẽ suȩ uoluntatis
nobilitatẽ generis coꝵqͥ se siluũ uelint dignitatẽ
ostendere ⁊ cȩcera ea que ꝑ sonis ad honestitẽ & ãplito¬
dinẽ sattributa. cũ qͣstione sine arrogantia in seõẽ
de monstabit. ut honore potiꝰaliq̃ quã ullo supplicio
dignꝰat̃ uideit Deinde coeteros ꝓferre qͦb maiora
delista concessi sint Ac multũ ꝓfici&. si se miseriandẽ
in porestete ẜ pensũ adignoscendũ fuis ix ostend&

Expanded text:
consanguineum  aut iam a maioribus inprimis amicum esse demonstrabit et amplitudinem suae vo- luntatis, nobilitatem generis, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et cetera ea, quae per- sonis ad honestatem et amplitudinem sunt adtributa, cum conquestione, sine arrogantia, in se esse demon- strabit, ut honore potius aliquo quam ullo supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta concessa sint. ac multum proficiet, si se misericordem in potestate, propensum ad igno- scendum fuisse ostend
Abbreviated transcription (Latin):
ueri ut rnhilo detiꝰ dicam. Hoꝵ ãboꝵ generũ exẽpla subi¬
ciemꝰ. Poris huiꝰ nͦ. di. Nimiũ qͥrites apimis estis sĩplicib.
⁊ mansuetis. nimiũ ereditis unicuiq existimtis unũ quẽq
eniti utꝑfinat q̃ uob̾ pollicit᷑ sit. Erratis i falsa spe frustra
petere ꝙ. ipsi sumere m̃liustis. Posterioris licentie herit
exeplũ. Mihi cuisto uiđ fuit amicitia. s ista tam̃ amicitia
nom̃ ẽ sicuti demonstrauimꝰ duplici ratione tractabit᷑.
A crimꝰpit̃ q̃si nimiã fuerit asꝑa mitigab laus n ad¬
simulatio ꝙ pusteriꝰ diximꝰ q̃ñ inde nͣt gationis

Expanded text:
eri, ut nihilosetius dicamus. Horum amborum generum exempla subiciemus; prioris, huiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplicibus et mansuetis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemque eniti, ut perficiat, quae vobis pollicitus sit. Erratis et falsa spe frustra petere quam ipsi sumere maluistis.» Posterioris licentiae hoc erit exemplum: «Mihi cum isto, iudices, fuit amicitia, sed ista tamen amicitia, nomen est, sicuti demonstravimus, duplici ratione tractabitur: acrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitigabitur laude; et adsimulatio
Abbreviated transcription (Latin):
defensor Nãqm̃ furtũ ꝓbare uult ille qͥsedesen¬
dit. pꝰdefinition & eiꝰ apꝓbationẽ dedustionem
faci& ad speciẽ. Contra cũ s acrilegiũ definierit
qͥhoc ad misisse señuult. illic faci& locot̃to sepa¬
rationẽ speciei adefinitione Ergo his modis
⁊ partib definitionẽ suã accusator implebit
Habebit aut̃ cõmunẽ locũ ex ipsa definitiua
constitutione sũptũ inmalitiã eiꝰ. qͥ ñmͦrerũ
uerũ &iã uerboꝵ potestatẽ sibiarrogare

Expanded text:
defensor. Nam quoniam furtum probare uult ille qui se defendefensor. Nam quoniam furtum probare uult ille qui se defendit, post definitionem et eius adprobationem deductionem faciet ad speciem; contra, cum sacrilegium definierit, qui hoc admisisse se non uult, illic faciet loco tertio separationem speciei a definitione. Ergo his modis et partibus definitionem suam accusator implebit. Habebit autem communem locum ex ipsa definitiva constitutione sumptum in malitiam eius qui non modo rer
Abbreviated transcription (Latin):
tio: Hec insi plici definitione. Sed siduȩres plures¬
ue definiendȩ s ista om̃ia ꝓdefiniendarũ numero
duplicant᷑ Quȩrit eñi sȩpe fursit ansacrilegus qui
uaset ex pͥmato sacra surripuerit. ułde sacropͥuata
Vm̃ a parte accusatoris. & qͥd sit saorilegiũ. & quidsit
furtũ definiendũẽ insingulis definitionib illa supͣ
posita p̃cepta cõplebit Defini&. approbabit. Deduc&
infirmabit. Quȩ cũ fecerut indefiniendos acrilegio.
faci& rursus eadẽ in definiendo furto mutata tan¬
tũ t̃tia parte p̃cepti. Accusator eni qͥs acrilegiũ
uult ꝓbare. Negare uult furtũ Itadefinitione
sacrilegii qđ ꝓbare nitit᷑ ut etͥ illis supͣpositis p̃ce¬
ptis. Indefinitioneu̾furti qa furtũ negabit utrt
p̃ceptis defensoridatis. Id est ut post definitionẽ
& eiꝰ approbationẽ. separitionẽ specieifaciat ad e¬
finitione lietq in hoediemate ⁊ in eiꝰ modi cõple¬
xione. ut definitionũ uertat similit̃ p̃cepta & iã

Expanded text:
tio. Haec in simplici definitione; sed si duae res pluresue definiendae sunt, ista omnia pro definiendarum numero duplicantur. Quaeritur enim saepe fur sit an sacrilegus qui uasa ex privato sacra subripuerit uel de sacro privata. Quoniam a parte accusatoris et quid sit sacrilegium et quid sit furtum definiendum est, in singulis definitionibus illa supra posita praecepta complebit, definiet, adprobabit, deducet, infirmabit; quae cum fecerit in definiendo sacrilegio, faciet rursus eadem in definiendo furto, mutata tantum tertia parte praecepti. Accusator enim, qui sacrilegium uult probare, negare uult furtum; ita in definitione sacrilegii, quod probare nititur, utetur illis supra positis praeceptis, in definitione uero furti, quia furtum negabit, utetur praeceptis defensori datis, id est ut post definitionem et eius adprobationem separationem speciei faciat a definitione, fietque in hoc themate et in eiusmodi complexione definitionum, ut uertat similiter praecepta etiam
Abbreviated transcription (Latin):
deducas ad speciẽ. Infirmes definitionẽ ad ũsȩpartis.
docendo falsã. turpẽ. inutilẽ Cõpares &iã quȩ
utilior ẽ uł reliqͣ aut aminore. aut amaiore. aut
apari. Sed intot definitionib: om̃ia hȩc qͦt resdefi

Expanded text:
deducas ad speciem, infirmes definitionem aduersae partis, deducas ad speciem, infirmes definitionem aduersae partis, docendo falsam, turpem, inutilem; compares etiam quae utilior est uel reliqua aut a minore aut a maiore aut a pari; sed in tot definitionibus omnia haec, quot res defi
Abbreviated transcription (Latin):
a post seq̃ntib deditꝰ iudicatioẽ exratione
& refutationerationis controuersiã Ad hanc iud¬
cationẽ argum̃ tationes om̃s afferreo portebit
Adiudicationẽ iđ finitiua. nealiã cũ feceris constitu¬
tionẽ hic aliã facias iudicationẽ & ñ conueniat Hȩc
p̃cepta q̃ nunc finitiui status ponimꝰ & earũ partes
ꝓpt̃ qualitatẽ quȩ partes plures hab&. ⁊ c̃tro ũsias
legales status dic̃. Maiestatẽ minuere . defini¬
tio ẽ reideqͥquȩrit᷑ Plurib: uerb i rationib: c̃fir¬
mandũ. Suꝑior definitio ẽ. hȩc confirmatiode¬
finitionis Postea adid qđ definieris. deductio
Uerã. honestã utilẽ demonstrabimꝰ. Cũ triadede¬
rit defensoriuitia definitionis iđ falsã. turpe
inutilẽ triadat accusatori c̃tra ornam̃ta defi¬
nitionis. iđ uerã honestã utilẽ. ut &iã excollatione
melior accusator is definitio ꝓb&ur. Deindesimili
ratione causa trastanda. ut definias. approbes.

Expanded text:
CATIO EST. Ex ratione et refutatione rationis iudicatio. AD HANC IVDICATIONEM ARGVMENTATIONES OMNES ADFERRE OPORTEBIT. Ad hanc iudicationem, id est finitivam, ne aliam cum feceris constitutionem, hic aliam facias iudicationem et non conueniat. Haec 'praecepta', quae nunc finitiui status ponimus; 'et earum partis', propter qualitatem, quae partis pluris habet; 'et controuersias', legales status dicis. MAIESTATEM MINVERE EST. Definitio est rei de qua quaeritur. PLVRIBVS VERBIS ET RATIONIBVS CONFIRMANDVM. Superior definitio est, haec confirmatio definitionis. POSTEA AD ID QVOD DEFINIERIS. Deductio VERAM, HONESTAM, VTILEM DEMONSTRABIMVS. Cum tria dederit defensori uitia definitionis, id est falsam, turpem, inutilem, tria dat accusatori contra ornamenta definitionis, id est ueram, honestam, utilem; ut etiam, ex conlatione melior accusatoris definitio probetur. DEINDE SIMILI RATIONE CAVSA TRACTANDA. Vt definias, adprobes,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuniũ
derm̃i genere locoꝵ cõmuniũ IN ẽ exponem in con¬
iec turalẽ c̃sticutionẽ. qͥlocicõmunes in cid ere soleus
Suspicionib crediopotere iñ qpertere Rumorib:
credioportere ⁊ ñ oportere Iestib: credicpertere &
ñ oportere Euestionib: credioportere ⁊ ñ opantere
ẽ qͥmiulla repeccarit ⁊ hqͥq adimisisse dĩa ñ eẽ elde
causȩ Maxime spectaricius̃ oportere iñoportere

Expanded text:
communiter de omni genere locorum communium; nunc exponemus, in coniecturalem constitutionem qui loci communes in- cidere soleant: suspicionibus credi oportere et non oportere; rumoribus credi oportere et non oportere; testibus credi oportere et non oportere; quaestionibus credi oportere et non opn illa re peccarit, et hoc quoque admisisse et non esse eiusdem; causam maxime spectari causam oportere et non oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
cũxenofontis uxore ⁊ cũ ipso xeno fonte aspasiã locutã
Dic mihi q̃soxenofontis uxor siuicinatua meliꝰ habeat¬
aurũ quã tuhabes illius ne. antuũ malis. illiꝰ inqͥt : Quid
siuestẽ & cxerũ ornatũ muliebrẽ p̃cu maioris habe¬
at ꝗ tuhabes tuũ neanilliꝰ malis Responhlliuͦ : Age¬
siinqͥd illauirũ meliorẽ habeat ꝙ tubabes utrũ necuũ
si uicin tuus equũ meliorẽ habeat ꝗtuus tuũ neequũ

Expanded text:
cum Xenophontis uxore et cum ipso Xenophonte Aspa- siam locutam: dic mihi, quaeso, Xenophontis uxor, siaurum, quam tu habes: utrumne illud an tuum malis? illud , inquit. quid si uestem et ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat, quam tu, tuumne an illius malis? respondit , si virum meliorem habeat quam tu habeas, utrumne tuum si vicinus tuus equum meliorem habeat quam tuus est, tuumne
Abbreviated transcription (Latin):
meditatũ fuisse qͥd sibi e& usuuenurũ
Sut c̃fidenissime resister&. responder&.
q̃ signa c̃fidendiȩ ñ in noceniȩ seNt. Defensor
siꝑtimuerit magnitudine ꝑiculi non
c̃ sciedia peccati se cõmotũ. ẽẽ. dic&.
S iñ ꝑtimuerit. frecũ in nocenłia negabit
oꝓbationes ł qͣutim᷑ adextremum

Expanded text:
meditatum fuisse, quid sibi esset usu venturum, meditatum fuisse, quid sibi esset usu venturum, ut confidentissime resisteret et responderet; quae signa confidentiae, non innocentiae sint. Defensor, si pertimuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotum esse dicet; si non pertimuerit, fretum innocentia negabit obatio est, qua utimur ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ faciebat. nũ qͥstrepit᷑ clamor. crepitus
ex auditꝰ. aut deniq nũqͥd aliquo sensu ꝑ¬
ceptũ sit. aspectu. Auditu. tactu. odore.
gustatu. nã qͥuis hoꝵ sensus potest c̃ flare
suspitionẽ H c̃ seqͣnti tẽpore spectabit᷑
nũqͥd re transacta relictũ sit. ꝙ ĩdic&
aut factũ. ee. maleficiũ. aut & qͦ factũ
sit ł actũ eẽ hoc mͦ si tumore ⁊ liuore
decoloratũ corpꝰ ÷ mostuũ. significat eũ
ueneno necatũ. Aquo factũ sit hio mͦ.
Sitelũ. siuestim̃tũ. siqͥd eiꝰ modi relictum.
m̃tis. sũ eoloco cõp̃hens. aut uis transacto
negotio quo in loco resgestadicitur¬
onSEcut io.t̃. cũ querit᷑ q̃ signa noc̃ tis
& in nocentis c̃seqͥ soleant. Accusator dices
si poterit adũsariũ cũ ad eũ uentũ sit eru¬
Abuisse. ex paluisse. titubasse. inc̃ stanter
locutũ eẽ. c̃cidisse. pollicitũ esse aliquio
q̃ signa c̃scierdiȩ słn. Si reus hoꝵ nichil
fecerit. accusator dic&ieũ usq ađo pre¬

Expanded text:
cum faciebat, num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu, gustatu; nam quivis horum sensus potest conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse maleficium aut ab quo factum sit. Factum esse, hoc modo: si tumore et livomortui, significat eum veneno necatum. A quo factum sit, hoc modo: si telum, si vestimentum, si quid eiusmodi relictum amentis: si in eo loco conprehensus aut visus transacto negotio, quo in loco res gesta diciturst, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, concidisse, pollicitum esse aliquid; quae signa conscientiae sint. Si reus horum nihil fecerit, accusator dicet eum usque adeo prae