comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non potest testamentum qui a sicut superius iam dietum ẽ legirima
ancepti ꝓnatis habentur nisi qđ melior condicioe posthumȩ qua
nate quia nata sip̃ termissa fuerit non rump& testam̃topostũ¬
auorum sicut masculo testam̃tum rump&. Siquisp: factum testa¬
mentum adoptalierit apud populum illum qui suiiuris ẽ. hocest
quipatrem non hab& aut apud ptoremillũ ad optauerit quiin po¬
usttem patris est quasi ei filius natussit. Ita ei rump& testam̃tum.
asteriori quoq: testam̃tum qđ iure factumẽ id qđ ante iure factuon
fuerat rump&ur ođsi factum posteriore testam̃to here scriptus
utt antẽ adicionem hereditatis moriat᷑ aut uiuo testatore defecerit
ui condicio possibilis subq res institutus ẽ impl&a non fuerit
nis quitis tam̃tum fec̃ intestatus moriuideat᷑. quia testamento

Expanded text:
non potest eius testamentum: quia, sicut superius iam dictum est, legitime non potest eius testamentum: quia, sicut superius iam dictum est, legitime concepti pro natis habentur, nisi quod melior est condicio posthumae quam natae, quia nata, si praetermissa fuerit, non rumpit testamentum, posthuma uero, sicut mascules, testamentum rumpit. Si quis post factum testamentum adoptauerit apud populum illum, qui sui iuris est, hoc est qui patrem non habet, aut apud praetorem illum adoptauerit, qui in potestate patris est, quasi ei filius natus sit, ita eius rumpitur testamentum. Posteriore quoque testamento, quod iure factum est, id, quod ante iure factum fuerat, rumpitur. Quod si facto posteriore testamento heres scriptus aut ante aditionem hereditatis moriatur, aut uiuo testatore defecerit, aut condicio possibilis, sub qua heres institutus est, impleta non fuerit, is, qui testamentum fecit, intestatus mori uidetur, quia testamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
tem testam̃ta faccere non possunt in plures. idẽminores xiuii annorumn¬
aut puellȩ xii. Item his qui fariosi. idẽ mente in sanefuerunt non
ꝓfaciens masculum ut nomina tum heredem instituat: aut nomuta¬
tum & heredem Namsimasculum filium intestam̃to preterierit
estantem testam̃ta sua sicut alii fr̃s consequitur porcionem: Siuer
testam̃to & tranei heredes scriptisuerint estante testamto filia
medi &atem hereditatis ad quirit: : Namsi facto tistamto inquomasiu
lus filius ꝑtermissus est euenerit ut uiuente adhuc patre filius quip¬
temnissus esi moriatur. sic quoq quam lib& filius ille mestuus suerta
testam̃ tum quod factum est non uidebitur posterior. duo genera sun
uilli quip: testamto facto nascunt. &idoneis his quiteflam̃to facu
in ipso testam̃to comp̃henderit quicũq filius autfilia mihi natus
nata ia fuerit heres mihi sit. aut certe dicat & heredessit ualerces

Expanded text:
tem testamenta facere non possunt impuberes, id est, minores quatuortem testamenta facere non possunt impuberes, id est, minores quatuorae duodecim. Item et hi, qui furiosi, id est mente insani, fuerint, non faciens masculum filium aut nominatim heredem instituat aut nominatim exheredet. Nam si masculum filium testamento praeterierit,stante testamento, suam, sicut alii fratres, consequitur portionem; si uero testamento extranei heredes scripti fuerint, stante testamento, filia medietatem hereditatis adquirit. Nam si facto testamento, in quo filius masculus praetermissus est, euenerit, ut, uiuente adhuc patre, filius, qui praetermissus est, moriatur, sic quoque, quamlibet filius ille mortuus fuerit, testamentum, quod factum est, non ualebit. Posthumorum duoilli, qui post testamentum factum nascuntur. Et ideo, nisi is, qui testamentum facit, in ipso testamento comprehenderit quicumque filius aut filia mihi natus natave fuerit, heres mihi sit, aut certe dicat, exheres sit, ualere
Abbreviated transcription (Latin):
statenr̃a sunt. sicut fili uł serui quia quicquidhis eaq: lib& ꝑsona
donatum uluenditum fuerit instituti. Id patrib: aut dominis suȩ Eequa
dubitatione conquiritur p̃tereos filios quib ꝑleges . ut castrense peculiũ
nabere ꝑmissum eẽ : Hi uero serui quiin usum fructum nr̃m & in pro¬
pri&ate alterius sunt. hoc tantum usu fructuario ad quirere quod
opere aut manib suis fecerint. aut demercedib: operissui acceperint
damsieis aut hereditas aut legatum dimittatur. aut donationis aliquid
conferatur &xꝓapri& ario domino non usum fructuario ad qui
emptione adoptione quiahisq ad optauerim sisine patr ist
cum omnibus bonis suis ad nos transit . Id quoq: institutum est quod
no n omnibus liceat facere testam̃tum sicut sunt hii qui sui iuris non sun
& alieno iure subiecti sunt hocẽ fili tam& nob̵nati quam adoptiui¬

Expanded text:
testate nostra sunt, sicut filii uel serui; quia quidquid his a qualibet persona testate nostra sunt, sicut filii uel serui; quia quidquid his a qualibet persona donatum uel uenditum fuerit, aut heredes fuerint instituti, id patribus et dominis sine aliqua dubitatione conquiritur: praeter eos filios, quibus per leges ut castrense peculium habere permissum est. Hi uero serui, qui in usufructu nostro et in proprietate alterius sunt, hoc tantum usufructuario adquirere possunt, quod opere aut manibus suis fecerint aut de mercedibus operis sui acceperint. Nam si eis aut hereditas aut legatum dimittatur aut donationis aliquid conferatur, hoc proprietario domino, non usufructuario adquiriemptione, adoptione: quia is, quem adoptauerimus, si sine patre est, cum omnibus bonis suis ad nos transit. Id quoque statutum est, quod non omnibus liceat facere testamentum: sicut sunt hi, qui sui iuris non sunt, sed alieno iuri subiecti sunt, hoc est, filii, tam ex nobis nati, quam adoptiui. I
Abbreviated transcription (Latin):
ut pargamin a fuerint : quod & d& abula. hocẽ si aliquis in tabulamea
pietura fecerit obseruatus qui astatum ẽẽ ut tabulȩ pincture cedat.
dsiquis &uuis meis uinum aut spicis frumentum aut & oliuis oleum
iquis &iam & tabulis alienis nauem aut armarium aut quocum que
adusum ꝑtinens fecerit similem rationem eius er̃quȩ facta fuerint
decuius ligno facta ꝓbantur. Similit̃ &iam & lana uł exlino alieno
uestim̃ tofecerit eius er̃ uestim̃ta ciuius lana autlinum fuisse ꝓbabitur
sed onhis omnium superius conp̃hensis quicumq intra aliena aliquid
posuerit aut ȩdificauerit. authec quicedicta s̃ aliquid fecerit. illis
qui alien a p̃sumpserint hoc conp&it ut expensas uł inpendia que
inhis fecerunt ad dominis quirem factam uindicant recipere possunt
ad quiritur : aut est nob non solum ꝑ nosmnapsos. sed & ꝑ eos qui in po¬

Expanded text:
aut pergamena fuerint. Quod et de tabula, hoc est si aliquis in tabula mea aut pergamena fuerint. Quod et de tabula, hoc est si aliquis in tabula mea picturam fecerit, obseruatur, quia statutum est, ut tabulae pictura cedat. Quod si quis ex uuis meis uinum aut ex spicis frumentum aut ex oliuis oleum e fuerint. Si quis etiam ex tabulis alienis nauem aut armarium aut quodcumque ad usum pertinens fecerit, simili ratione eius erunt, quae facta fuerint, de cuius ligno facta probantur. Similiter etiam si ex lana uel lino alieno uestimenta fecerit, eius erunt uestimenta, cuius lana uel lineum fuisse probabitur. Sed in his omnibus superius comprehensis quicumque in terra aliena aliquid posuerit aut aedificauerit aut horum, quae dicta sunt, aliquid fecerit, illis, qui aliena praesumserint, hoc competit, ut expensas uel impendia, quae in his fecerint, a dominis, qui rem factam uindicant, recipere possint. Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed et per eos, qui in po
Abbreviated transcription (Latin):
ager mancipium uestes aurum argentum & hissimilia corpo¬
ralia sunt quam & agi non possunt qualias ea que ñ in corpore
sediniure consistunt sic̃ est hereditas & obligationes dediuersis
contractib: scriptȩ &lic& hereditees uł emptio aut diuersi con¬
tractus rescorporales in sehabeant .ius tam̃ ipsius hereditatis
uł emptionis aliorumq: contractiũ incorporale eẽ Incorpo¬
fenestre. code alcius ergendi dom aut ñ erigendi & luminum
ut ita aliquis fabrie& ut uicini domuilum̃ non tollat p̃diorum
uero rustici quoꝵ iura sunt auiȩ uł iter ꝑ qđ pecus autanima¬
omus edificata ꝑtineat. Vuel si aliquis in agia nr̃oarbores aut
uineam plantas quacumq posuerit similit̃ suꝑficus solocedit. uelsi
messem in campo seminauerit omnia hec que in terra aliena iactant᷑
domino terrȩ ad quiruntur qđ & decastis & pargaminis si alienis scribat
lic& aureis aut argenteis litteris similit̃ eius ẽ scriptura cuius casta

Expanded text:
uestis, aurum, argentum, et his similia. Incorporales sunt quae tangi non possunt, qualia sunt ea, quae non in corpore, sed in iure consistunt, sicut est hereditas et obligationes de diuersis contractibus scriptae. Et licet hereditas uel emptio aut diuersi contractus res corporales in se habeant, ius tamen ipsius hereditatis uel emptionis aliorumque contractuum incorporale est. Incorpofenestrae, cloacae, altius erigendae domus aut non erigendae, et luminum, ut ita quis fabricet, ut uicinae domui lumen non tollat. Praediorum uero rusticorum iura sunt uia, uel iter, per quod pecus aut animadomus aedificata pertineat: uel si aliquis in agro nostro arbores aut uineas uel plantas quascumque posuerit, similiter superficies solo cedat; uel si messem in campo seminauerit, omnia haec, quae in terram alienam iactantur domino terrae adquirantur. Quod et de chartis uel pergamenis, si in alienis scribat, licet aureis aut argenteis litteris, similiter eius est scriptura, cuius chartae
Abbreviated transcription (Latin):
agnatis Id est patruus id est frat patris fratrissui filio agnatisẽ. ipsum
modum sunt frerpatruelis id ẽ quide singulis germanis natis. hocordinem
agnoscitur quis agnati sic supra dicim̃ ꝑ uirilem secu ꝓpinquitate ceniun
NNon tam̃ omnib: simul agnatis l&hereditatẽ ꝓpinqui in testata det
sedhis qui defuncto mostis suo tempr ꝓximior ei sit inueniunt᷑. In feminis uso
alia comdicio ẽ quia intfeminis sola tantũ soror consanguinea hab& agnata
Vtgermanosuo defimito ab intestato & agnatis iure succedat. Reliq hoc est
amita id est patrirsoror uł fratris filia mec incapiendis herediti tibus
ꝓpinquoꝵ legitimis nec masculis ꝓpinquis agnatione succedunrt ipsarun
uero hereditates ad masculos ꝓpinquos agnationis condicione ꝑueniunt
Regularit̃ constitutumẽ ut intagnatos ꝓoinor posterore ecdudat

Expanded text:
geniti sunt. Item patruus, id est frater patris, fratris sui filio agnatus est. Ipso geniti sunt. Item patruus, id est frater patris, fratris sui filio agnatus est. Ipso modo sunt fratres patrueles, hoc est qui de singulis germanis nati sunt. Hoc ordine agnoscitur, qui sint agnati, sicut supra diximus, per uirilem sexum propinquitate coniuncti. Non tamen omnibus simul agnatis lex hereditatem propinqui intestati dat; sed is, qui defuncto mortis suae tempore proximiores inueniuntur. In feminis uero alia conditio est: quia inter feminas sola tantum soror consanguinea habetur agnata, ut germano suo defuncto ab intestato ei agnationis iure succedat. Reliquae feminae, hoc est amita, id est, patris soror, uel fratris filia, nec in capiendis hereditatibus, propinquorum legitimae sunt, nec masculis propinquis agnationis iure succedunt. Ipsarum uero hereditates ad masculos propinquos agnationis condicione perueniunt. Regulariter constitutum est, ut inter agnatos proximior posteriorem excludat,
Abbreviated transcription (Latin):
desunc topatre uł auo hacrationtm succedunt ut filios uł filias suas
pastis accipiant & nepotes &. filio porcionem quampat̃ eorum erah abiturus
accipiant quia regulariter constitutum est ut int suos ꝓcimior longiore
gradum posito non & dud& & non in capita sedin stirpẽ diuidant᷑ hereditis
Item si quis moriens filium relinquat sed ex duob masculis filis dimittat nepo¬
tes hocẽ ex uno filio unouł duos nepotes &x altero tres aut quattuor
simili sicut superius dictum est istirpem non in capita here ditas diuidaur
porciones quales patres eorum si uixis sent habituri eruant Si desuerint siuihent¬
des tunchereditas defimcti ꝑtin& ad agnatos agnatienins ꝑuirilẽ secum
defuncto ꝓpinquitatem coniuncti id est cum sanguine fr̃es hocẽ deunopani
nati Necdisput cripotest sidediuerris matrib: nascantur qui u nopatre

Expanded text:
 ex filio, defuncto patre uel auo, hac ratione succedunt, ut filius ac filia suas  ex filio, defuncto patre uel auo, hac ratione succedunt, ut filius ac filia suas partes accipiant, et nepotes ex filio portionem, quam pater eorum erat habiturus, accipiant: quia regulariter constitutum est, ut inter suos proximior longiore gradu positum non excludat: et non in capita, sed in stirpem diuidatur hereditas. Item si quis moriens filium non relinquat, sed ex duobus masculis filiis dimittat nepotes, hoc est, ex uno filio unum uel duos nepotes, ex altero tres aut quattuor, similiter, sicut superius dictum est, in stirpem, non in capita hereditas diuiditur, portiones, quales patres eorum, si uixissent, habituri erant. Si defuerint sui heredes, tunc hereditas defuncti pertinet ad agnatos. Agnati enim sunt per uirilem sexum defuncto propinquitate coniuncti, id est consanguinei fratres, hoc est de uno patre nati. Nec disputari potest, si de diuersis matribus nascantur, qui uno patre
Abbreviated transcription (Latin):
ut tstator scribat illum heredem instituo & uolo ut cum mostuus fuerit
adillum hereditas mea ꝑtineat. Preterea & in hocalia fidei cominissoꝵ
olegatorum condicio est: quia fidei commissum si terdius qu amscriptu ẽ
solutefuerint usure & fructus debentur. legatoꝵ tãc usure non debent᷑
seda more solutionis si ꝑdamnationem relicta fuerint duo ligantur:
mstatorum hereditates primum ad suos heredes ꝑtinent. Si autem
heredes appellantur filius silia. nepus uł nepotib: ꝓnepus. ꝓneptis
&nepote quia om̃s ꝑ uirilem sexum descendentes suiuocant᷑ naturalers.
appellantur. Sedita nep̃ ułneptis efilio auo suiheredes s̃. Si pater
eorum depe testatempatris aut moste aut emancipationẽ discesserit
patre suc in potestatẽ aui constantum sui heres alio ẽẽ nom possunt
similit̃ postum. qui sutuo patre non fuissent in potistaten ẽi futuri
erant suihere des. Id si aliquando aliquis morit᷑ &o re linquerit filiũ aui

Expanded text:
ut testator scribat: illum heredem instituo et volo, ut quum mortuus fuerit, ad illum hereditas mea pertineat. Praeterea et in hoc alia fideicommissorum et legatorum condicio est, quia fideicommissa, si tardius, quam scriptum sit, soluta fuerint, usurae et fructus debentur: legatorum uero usurae non debentur, sed ex mora solutionis, si per damnationem relicta fuerint, duplicantur. tibus Intestatorum hereditates primum ad suos heredes pertinent. Sui autem heredes appellantur filius filia, nepos uel neptis, pronepos proneptis ex nepote, quia omnes per uirilem sexum descendentes sui uocantur. Nec interappellantur. Sed ita nepos uel neptis ex filio auo sui heredes sunt, si pater eorum de potestate patris aut morte aut emancipatione discesserit: patre suo et in potestate aui constituto, sui heredes auo esse non possunt. Similiter posthumi, qui, si uiuo patre nati fuissent, in potestate eius futuri erant, sui heredes sunt. Si quando aliquis moriatur, et reliquerit filium aut
Abbreviated transcription (Latin):
ponme ułn epotes masculi & filio ung mancipationem depatris uł aui
cum potestate & suuiuris efficiuntur & hicipsi quam lib& unȩ mancipa
amuturalepatre manumissi succed erecis naturalis pater nonpotest
osifiducuarius a quom anumissisant Namsi remancipat sibi naturalis pat̃
auus manumisert ipseeis hereditacte saccedat: quod sihabcat quis filuom
sinere in arbitrio eus est: autsi uoluerit nepotesem ancipare & filium
osiupotestate r&inere &. hoceiꝓhuius ordinem licere manifestum es ⁊
alionsolun dene potib sel & depmepotib similit facere potes

Expanded text:
Feminae uel nepotes masculi ex filio una emancipatione de patris uel aui Feminae uel nepotes masculi ex filio una emancipatione de patris uel aui exeunt potestatem et sui iuris efficiuntur. Et hi ipsi quamlibet una emancipata naturali patre manumissi, succedere eis naturalis pater non potest, nisi fiduciarius, a quo manumissi sunt. Nam si remancipatum sibi naturalis pater uel auus manumiserit, ipse eis in hereditate succedit. Quod si habeat quis filiumretinere, in arbitrio eius est: aut si uoluerit nepotes emancipare et filium in sua potestate retinere, et hoc ei pro iuris ordine licere manifestum est. Quod non solum de nepotibus, sed et de pronepotibus similiter facere potes
Abbreviated transcription (Latin):
pat illum. hocẽ cestampatrem: alius pat ad hibitur. quisiduciam¬
quam nominat᷑. Er goiste naturalis pater filium fiduciario patri
mancipat hocẽ manam tradita quod siduciario pairem naturilis
pater unum aut duo nummus quasi insimilitudinem pr&ii accpit
auiterumeum acceptis nummis. fiduciario patri tradit hoc secđm
& tercio fit: & testio eum sidabiario patrimancipat & tradit & sic
depatris potestate &it gue tamen mancipatio solebat ante presides
fier modo ante curian sacienda est . ubi quinq testes ciues romani
& qui ante status appellatus alios duos. ut septem testium num erus
impleatur Tam̃ cumtercio mancipatus fuerit filius apatre naturali
siduciamopatri. hoc agere deb& naturalis pat̃. ut ei a fiduciarioparri
pemancipaur anatar alipatri manumittatur. Ut sifilius ille
nostus fuerit e in hereditite naturalis pater non fiduciarius succedat:

Expanded text:
praeter illum, hoc est certum patrem, alius pater adhibetur, qui fiduciarpraeter illum, hoc est certum patrem, alius pater adhibetur, qui fiduciarius nominatur. Ergo ipse naturalis pater filium suum fiduciario patri mancipat, hoc est manu tradit: a quo fiduciario patre naturalis pater unum aut duos nummos, quasi in similitudinem pretii accipit, et iterum eum acceptis nummis fiduciario patri tradit. Hoc secundo et tertio fit, et tertio eum fiduciario patri mancipat et tradit, et sic de patris potestate exit. Quae tamen emancipatio solebat ante praesidem fieri; modo ante curiam facienda est, ubi quinque testes ciues Romani ateram tenens, et qui antestatus appellatur, alii duo, ut septem testium numerus impleatur. Tamen quum tertio mancipatus fuerit filius a patri naturali fiduciario patri, hoc agere debet naturalis pater, ut ei a fiduciario patre remancipetur et a naturali patre manumittatur, ut, si filius ille mortuus fuerit, ei in hereditate naturalis pater, non fiduciarius succedat.
Abbreviated transcription (Latin):
enancipatum & & todem filio enancipati nepotes tuncnepotes liberi & su
uiris erunt cimpatris emancipati potistate non ueniunt. Ion depotgie
patris exeunt filii sipater eorum in qilium missus suertu quia non po¬
t silium ciuem somanum in potestate habere homo peregrine conditio¬
nis effectus Item sisilius uiuo patre inecilio missus fuerit inpotestate
patris ciuis romani eẽ non potest : quia similit̃ peregrine conditionis factus
agnoscitur. Item si ab hostib pat̃ captus sit in potestate quam diu apud
hostes suerit filios non habebit sed sidecaptiuitate euaserit iure post
fili sui iuris facti intelleguntur. Item ꝑ enancipationem filu sui iuris
efficiuntur. Sed filius in asculus trib: mancipationib: depo tistate
patris exit & sui uris efficitur. mancipatio aũt: hoc ẽ manus tra¬
dicio quȩd am similitudo uendicionis est: quia inemancipatiombus

Expanded text:
emancipatum, et ex eodem filio emancipato nepotes, tunc nepotes liberi et sui emancipatum, et ex eodem filio emancipato nepotes, tunc nepotes liberi et sui iuris erunt, et in patris emancipati potestatem non ueniunt. Item de potestate patris exeunt filii, si pater eorum in exilium missus fuerit: quia non potest filium ciuem Romanum in potestate habere homo peregrinae conditionis effectus. Item filius, si uiuo patre in exilium missus fuerit, in potestate patris ciuis Romani esse non potest, quia similiter peregrinae conditionis factus agnoscitur. Item si ab hostibus pater captus sit, in potestate, quamdiu apud hostes fuerit, filios non habebit. Sed si de captiuitate euaserit, iure postfilii sui iuris effecti intelleguntur. Item per emancipationem filii sui iuris efficiuntur. Sed filius masculus tribus emancipationibus de potestate patris exit et sui iuris efficitur. Emancipatio autem, hoc est manus traditio, quaedam similitudo uenditionis est: quia in emancipationibus
Abbreviated transcription (Latin):
non & femine ad optari possunt ud ocum filiarum ad optiuis patrib: hiabeant
famibȩ ued̃ ad optari nom possunt quia ne filios adsenatos in potestate ha¬
bent : spondonos autem quigenerare nom possunt. ad optccre possunt &
da plos ginerare non possint . quos ad optauerint filios habere possunt
diquis uero filius habens sedederit adoptandum nonsolumipse in patris
ad optiui potestetem redigitur : sed a filii ẽi sita p̃num paternum non ha¬
buerint in ad optiuipatres transeunt potestatem. tamquam nepotesLe
flus quimorstem patris suiiuris affectus est filius habeat in eius post
patris sui obitum erunt filii potestate. Namsi pat̃ moriat᷑: &auus paternus
uiuat nepus & filio sui iuris eẽ nom potest. quia iaui remana potestate
uia auo mostuo suiiuris efficiuntur Iten simoria t᷑ pat & relinquat filium

Expanded text:
Nam et feminae adoptari possunt, ut loco filiarum adoptiuis patribus habeantur: Nam et feminae adoptari possunt, ut loco filiarum adoptiuis patribus habeantur: feminae uero adoptare non possunt, quia nec filios a se natos in potestate habent. Spadones autem, qui generare non possunt, adoptare possunt: et licet filios generare non possint, quos adoptauerint, filios habere possunt. Si quis uero filios habens se dederit adoptandum, non solum ipse in patris adoptiui potestatem redigitur, sed et filii eius; si tamen auum paternum non habuerint, in adoptiui patris transeunt potestatem, tamquam nepotes. Tfilius, qui morte patris sui iuris effectus est, filios habeat, in eius post patris sui obitum erunt filii potestate. Nam si pater moriatur, et auus maternus uiuat, nepos ex filio sui iuris esse non potest: quia in aui remanet potestate, qui auo mortuo sui iuris efficitur. Item si moriatur pater, et relinquat filium
Abbreviated transcription (Latin):
hoc continent quilegini: concipiuntur tempore conceptionis statum sumnon
quiuesd non legitimomatrimonio concipiuntur. statum sumunt eo tempr
quon ascuntur. ac̃pinde delegitima conceptione conceptus & ia simat̃ eius
flatummata idest si ancilla fiat ille qui legitime conceptus ẽ ingenuiss
nastitur Nam quinon delegitim omatrimono concipitur simat ẽi ex ancilla
dinprigians ẽ libera facte fuerit libernascitur. Siuero & ingenua anciulla
prignans facte fuerit seruus nas ceur qui a non legitime sed uulgo conceptus et
quis patrem non hab& ꝓ adoptaturse & ipse in potestate ad optiusdat &ideo¬
adrogatio dicitar quia & illequi adoptat filium habere uellit. & ille qui
quiadoptatur in rogat᷑ utrum idfieri uelut illauiro alia adoptio ubi quis
paremn habens ad alio patre adoptatur &iam illequi ad optatur. decesto
ratris potestatim disced& & in adoptiui patris eẽ incipit potestatem

Expanded text:
hoc continet, ut, qui legitime concipiuntur, tempore conceptionis statum sumant: qui uero non de legitimo matrimonio concipiuntur, statum sumant eo tempore, quo nascuntur. Ac proinde de legitima coniunctione conceptus, etiamsi mater eius statum mutet, id est, si ancilla fiat, ille, qui legitime conceptus est, ingenuus nascitur: nam qui non de legitimo matrimonio concipitur, si mater eius ex ancilla, dum praegnans est, libera facta fuerit, liber nascetur; si uero ex ingenua ancilla praegnans facta fuerit, seruus nascitur, quia non legitime, sed uulgo conceptus estquis patrem non habens adoptatur, et ipse se in potestatem adoptiui patrierrogatur, utrum illum, quem adoptat, filium habere uelit: et ille qui adoptatur, interrogatur utrum id fieri uelit. Illa uero alia adoptio est, ubi quis patrem habens, ab alio patre adoptatur: et ita ille, qui adoptatur, de certi patris potestate discedit, et in adoptiui patris incipit esse potestate.
Abbreviated transcription (Latin):
Talumniosus est quisciens ꝓdens. qui ipse fraudem negotium alicui
Dehis criminibus dequib: quis ab solutus est ab eo qui accusa¬
uit refrigari acusatio non potest Atfo Non eg̃ filius acusatoris
s hoc erim quod pat̃ intendit pliberatum reum ꝑsequi ullit ab acusa¬
tionem remouendum est I Non eg̃e erim̃ in quo alius destitutum¬
d uictus recessit aliuro biecere non ꝓhib&. IΝM̃ ixdi ẽ¬
DIINITqRIS RESΠIΓTIΟ ΝΙBΗS Integris restitutio dicitur
si quandores quilib&. aut causa qreperiorat inpriorestatutum
reparatus uellit: quod alicui sublatum ẽ reformatur. hocem̃ qđ ꝓptore¬

Expanded text:
Calumniosus est, qui sciens prudensque per fraudem negotium alicui De his criminibus, de quibus quis absolutus est, ab eo qui accusauit refricari accusatio non potest. Filius accusatoris si hoc crimen, quod pater intendit, post liberatum reum persequi uelit, ab accusatione remouendus est. Crimen, in quo alius destitit uel uictus discessit, alius obicere non prohibetur. Deintegra restitutione. Integra restitutio dicitur, si quando res quaelibet aut causa, quae perierat, in priorem statum reparatur, vel id quod alicui sublatum est, reformatur; ita ut eor
Abbreviated transcription (Latin):
cumapud aliquem alteram ressusta inuenitur. Obligatum fustum dicitur
cumrei fustiua alicui ite afuredatur ut apu dipsum furem in uenire nom porsit
pretarei quirem alienam inuito aut scientem domino contingit uił tollere
aut deloco mouere p̃sumpserit fustum facit & siquis remmutanda acceperit
uit omendata apud se habuerit & cam alter usus fuerit quam accepit.
fusti accione tenetur Preterea si quis iumentum alterius ad hoc accepit
utuum quinq milib: ducer&. sed decem milib: aut longius quam ab illo dedit
furi constitut adiecerit fustireus est & multa p̃terea quarum cumq similia sunt
sudm &ille fustum tenentur sedutfiere opem aut consilium autstudiũ comod&
ulitsi quis peccuniam quaminmnanum aliquis tenebaet excusserit ut alii eam

Expanded text:
cum apud aliquem alterum res furata inuenitur. Oblatum furtum dicitur, cum apud aliquem alterum res furata inuenitur. Oblatum furtum dicitur, quum res furtiua alicui ita a fure datur, ut apud ipsum furem inueniri non possit. Praeterea si rem alienam, inuito aut nesciente domino contingit uel tollit, aut de loco mouere praesumit, furtum facit. Et si quis rem utendam acceperit aut commendatam apud se habuerit, et ea aliter usus fuerit, quam accepit, furti actione tenetur. Praeterea si quis iumentum alterius ad hoc accepit, ut eum quinque milibus duceret, et id decem milibus, aut longius, quam ab illo, qui dedit, fuerit constitutum, abegerit, furti reus est. Et multa praeterea horum quoque similia sunt ui ipse furtum non fecerit, sed ut fieret, opem aut consilium aut studium commodarit, uelut si quis pecuniam, quam in manu aliquis tenebat, excusserit, ut alii eam
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerimus. hocẽsicuicumq mande mutali ciu fustum faciat aut omicidum
aut ad ulterium admittat in his reb: mandat obligatio non cantra hatur
quimandauit sedhiscuim andat᷑ mandati formam egredinonpotist uut si
egressur fuerit & mandatari tenetur obnoxius. & quod &e tramindatum egit
ollatur obligatio soluti debmn pteream alo quociens tollitur obligatio
quit ereditore cauit ad qui escente creditore aurum aut argentum aut mancipia
uel aliis quas lib& ipecier habita estimatione consentiente creditore didirt
Si aliquis fastum fecerit ulbona aliena rapuerit: uldamnum alterias delit
aut iniuriam fecerit quarum omniu mrerum unogener dehetonuititi ello
manifestum fustum dicit᷑ si quando furtum eoxcuius cũquẽ rentellt. ia ipso
inuentum nonẽ tamen fustum fuisse ꝓbatur conceptum fustum dicitur

Expanded text:
uoluerimus, hoc est, si cuidam mandemus, ut alicui furtum faciat, aut homicidium, uoluerimus, hoc est, si cuidam mandemus, ut alicui furtum faciat, aut homicidium, aut adulterium admittat in his rebus mandati obligatio non contrahitur. qui mandauit. Sed is, cui mandatur, mandati formam egredi non potest: aut si egressus fuerit, et mandatori teneatur obnoxius, et quod extra mandatum egit,Tollitur obligatio solutione debiti. Praeterea aliquoties tollitur obligatio,  pecunia, quam creditori cauit, acquiescente creditore, aurum aut argentum aut mancipia uel alias quaslibet species, habita aestimatione, consentiente creditore, dederit, si aliquis furtum fecerit, uel bona aliena rapuerit, uel damnum alteri dederit, aut iniuriam fecerit. Quorum omnium rerum uno genere ex delicto nascitManifestum furtum dicitur, si quando fur, quum cuiuscunque rem tollit, in ipinuentum non est, tamen furtum factum fuisse probatur. Conceptum furtum dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Emptioigitur &uinditio contra& cum dep̃cio int̃emptore & uinditore
derasuerit locatio & condicio similiratione consistunt & consinstm.
&iam uerbo difinito inter consentientes firma ꝑmaneat soci& atem
nuenire possunt aut omnium bonorum aut unus alicuis negotiationẽ
uerbo mita uala itautt quic quidsociȩ atis tempr qđ lil& modo
suerit ad quisitum socus cummanesit pͥman¬
deuimipsum consenium socii pseuerant : O si c̃ consensum contract adon¬
dissensum dissoluentur. dissoluit᷑ ergosoci& as. aut mostem unius soci
aut contraria uoluntate aut capitis diminutione id est siunsocius si cut
frequenter supradixim capite fuerit deminutus similiter & mandari uerbo
potest & cum uerb̵mandatum fuerit obligatio contrahitur Possimus
enim aut nr̃a negotia aut aliena cuius cumq agenda mandare. dũmedo
hon esti aliquid agere mandaremꝰ. Namsi contra bonos mores aliquidm andare

Expanded text:
Emptio igitur et uenditio contrahitur, cum de pretio inter emptorem et uenditorem Emptio igitur et uenditio contrahitur, cum de pretio inter emptorem et uenditorem arra data fuerit. Locatio et conductio simili ratione consistunt, ut consensu, etiam uerbo, definitio inter consentientes firma permaneat. Societatem inire possumus aut omnium bonorum aut unius alicuius negotiationis. uerbo inita ualet ita, ut quidquid societatis tempore quolibet modo fuerit adquisitum, sociis commune sit. Permanc in ipso consensu socii perseuerant; dissensu dissoluitur. Dissoluitur ergo societas aut morte unius socii, aut contraria uoluntate, aut capitis diminutione, id est, si unus ex sociis, sicut frequenter supra diximus, capite fuerit diminutus. Similiter et mandari uerbo potest, et cum uerbis mandatum fuerit, obligatio contrahitur. Possumus enim aut nostra negotia aut aliena cuicumque agenda mandare, dummodo honestum aliquid agi mandemus. Nam si contra bonos mores aliquid mandare
Abbreviated transcription (Latin):
& semꝑhereditas instirpe. nomin capita diuidat᷑ Nansi quis moriens dutti
slus succedit frir filu non succedunt : Item simoriatur quis & deduobur
dios a& alio quattuor similitermasculos om̃s quiden sratrum filii
purruosuo ab intestato succedant sed instirpem sed incapita ita ut
buerint in patruihereditatem nonueniunt sicut necsorores filii
m abunculi hereditate succedunt Nam& hoc regulare ẽ ut cognati
tincins tactorum ꝓpinquorũ hereditates capiant quando ad suis aut
bligatio induas specier diuid&ur Nam om̃s obligationes aut ex
comractum nascuntur aut eculpa qui ex contracto nascuntur
quia om̃s generas que singula hocordine distingunt᷑. consensu fiunt¬
obligationis acceptionib: &umdicionib: locationib: condictionibus
souiaatib: & mandatis quia in huius modi reb: consensus magis quam
serptura aliqua aut solemmitas quȩritur. in quib: reb & iam inter
absentes obligatio contrahipotest. quod in aliis reb: fierinon potest

Expanded text:
 hereditas in stirpem, non in capita diuidatur. Nam si quis moriens, dimitsolus succedit, fratris filii non succedunt. Item si moriatur quis, et de duobus imiserit duos, ex alio quattuor similiter masculos, omnes quidem fratrum filii patruo suo ab intestato succedunt: sed non in stirpem, sed in capita, ita, ut buerint, in patrui hereditatem non ueniunt, sicut nec sororis filii in auunculi hereditate succedunt. Nam et regulare est, ut cognati tunc intestatorum propinquorum hereditates capiant, quando aut sui aut bus Obligatio in duas species diuiditur; nam omnes obligationes aut ex contractu nascuntur aut ex culpa. Quae ex contractu nascuntur, quattuor genera sunt, quae singula hoc ordine distinguuntobligationes ex emptionibus et uenditionibus, locationibus conductionibus, societatibus et mandatis; quia in huiusmodi rebus consensus magis quam scriptura aliqua aut solemnitas quaeritur. In quibus rebus etiam inter absentes obligatio contrahi potest, quod in aliis rebus fieri non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
er de agianis ad ipsum legitima butilaꝑtin&. quia his qui poximus fuerit
unelam ppsepoximus est & adhereditatem : testam̃ taori sunt qđ patre
atuupaterni testam̃to suo tutores filiis aut nepotib delegauerint.
u ustam̃ tarus tutor fuerit neclegitimꝰ tunc ea questione iudicis pu¬
mur annis quib tutores ab soluuntur ad curatores rationum morum
npit ꝑtinere. subcuratoresr̃ minores &ate maiores euersus in sane
squiminoris sunt :usq adinginti & quinq: annos impl&os sub &ra¬
ares sunt. guiuerd̃ euersores autinsanis. omne tempore uite suae
dlitutore cẽ iubemur. lqui a subfrintiam suam rationabilit̃ gubnare
sed hec omnia innullius bonis sunt id eopubliciiuris eẽ dicuntur
Sed &res hereditariȩ antequam aliquis heres sostat id est quande
dubi tatur utrum scriptus autlegitimus here succedere debcat
inñ ullis bonis eẽ uidetur: ꝓpterea qued ã res corporales s̃ quedan

Expanded text:
imus fuerit ad tutelam, ipse proximus est et ad hereditatem. Testamentarii sunt, quos patres aut aui paterni in testamento suo tutores filiis aut nepotibus delegauerint. Quod si nec testamentarius tutor fuerit, nec legitimus, tunc ex inquisitione iudicis pullaribus annis, quibus tutores absoluuntur, ad curatores ratio minorum incipti pertinere. Sub curatore sunt minores aetate, maiores euersores, insani. Hi, qui minores sunt, usque ad uiginti et quinque annos impletos sub curatore sunt. Qui uero euersores aut insani sunt, omni tempore uitae suae sub curatore esse iubentur, quia substantiam suam rationabiliter gubernare Sed haec omnia in nullius bonis sunt, ideo publici iuris esse dicuntur. Sed et res hereditariae, antequam aliquis heres existat, id est, quando dubitatur, utrum scriptus an legitimus heres succedere debeat, in nullius bonis esse uidentur. Praeterea quaedam res corporales
Abbreviated transcription (Latin):
res ꝑfidei comĩnis sum relinquitur: Nocesse est herede ullegatario remillam
eius rei quantum estima tum fuerit fidei commissario munerare indamnation
res ullegatarius camancipia manumittant quȩ testat᷑ ab eis ut manum¬
terent sperauit : nec int est iutrum hoc testatur desuis seruis ande ipsius har¬
dis uł delegatarii. aut de alienis fieriiuba. quod side alienis fecerit simla
relinqua  arpo test Itent legarum ꝓcu dicllam relictumnuti ual&s. nisi
nemoligres inftitui potest : quamuis testam̃to consirmatisint. Sed in¬
his quitestam̃tum heres fuerit institutus potest ꝑcudicillum rogari ut

Expanded text:
res per fideicommissum relinquitur, necesse est heredi uel legatario rem illamres per fideicommissum relinquitur, necesse est heredi uel legatario rem illameius rei, quantum aestimata fuerit, fideicommissario numerare, sicut in damnationis res uel legatarius ea mancipia manumittant, quae testator ab iis ut manumitterent sperauit. Nec interest, utrum hoc testator de suis seruis an de ipsius heredis uel de legatarii aut de alienis fieri iubeat. Quod si de alienis fecerit similiter relinqui non potest. Item legatum per codicillum relictum non ualet, nisi nemo heres institui potest, quamuis testamento confirmati sint: sed is, qui testamento heres fuerit institutus, potest per codicillum rogari, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ege falcidia constitutum est quicũq inres suerit insitittus quasta
pars totius hereditatis hereat. quod sitestator hereditatem suam
logatis ex in amerit hec statutume it falcidiam sibi deinmmnutior
otist aliquid recto iure herede institutre & rogare cum ut
hcreditatem suam aut omnem aut & paston alii ꝑfidei cam¬
missum reddat Namsi heredem recto iure noninstituer fiden¬
commissarios nom potest ad alium ace tam hereditetem transm¬
unrt sedin hacquoq ho cobseruandumee qđ & falcidia supt
iam dictum est . Utheres institutur &iam siomnem heriditaton aliirsti¬
tuere scriptur sit lta hereditatem aliinstituat. ut quastasibi &ipsahi¬
reditate rermeat & singuli quȩcumq: respfidei commissum dimittipossunt
hocẽ aut fructus. autdomus aut mancipia aut argentum & inipso commis¬
commissum dimitti possunt sed &iam ipsius heredis autlegatari aut cuinus
ꝑfidẽi commiis fum quam id qđ consequitur redere iubeatur. Cum aũt aliena

Expanded text:
e Falcidia constitutum est, ut quicumque heres fuerit institutus, quartam partem totius hereditatis habeat. Quod si testator hereditatem suam legatis exinaniuerit, hoc statutum est, ut Falcidiam sibi de imminutione mmissis Potest aliquis recto iure heredem instituere et rogare eum, ut hereditatem suam aut omnem aut ex parte alii per fideicommissum reddat. Nam si heredem directo iure non instituerit, fideicommissarius non potest ad alium acceptam hereditatem transmittere. Sed in hac quoque re hoc obseruandum est, quod de Falcidia supra iam dictum est, ut heres institutus, etiam si omnem hereditatem alii restituere iussus est, ita hereditatem alii restituat, ut quartam sibi ex ipsa hereditate retineat. Et singulae quaecumque res per fideicommissum dimitti possunt, hoc est, aut fundus aut domus aut mancipium aut argentum. Ab ipcommissum dimitti possunt, sed etiam ipsius heredis aut legatarii aut cuiusper fideicommissum, quam id, quod consequitur, reddere iubeatur. Quum autem aliena
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur hanciubentur haberediligentiam ut peccuni am coligatus
& compendiis usurarum. autquib: lib& aliis rebus commodum pu¬
pillis ad quirant aut fostenuitas substantia erit exinde saluas
pupillos substantia minis tr&ur. & si ituegerint. atito repupla
nonerit quesitoris. Data usł mañc coxisł archadius .iiii

Expanded text:
retur, hanc iubentur habere diligentiam, ut pecunia colligatur retur, hanc iubentur habere diligentiam, ut pecunia colligatur et conpendiis usurarum aut quibuslibet aliis rebus commodum pupillis adquirant, aut, si forte tenuitas substantiae erit, exinde salva re pupillis substantia ministretur, et si ita egerint, a tutore pupillus non erit qu
Abbreviated transcription (Latin):
lib& prestatione tenuerint & hocꝑ neglegentiam siue ꝑdicione tutom
aut inminutum fuerit aut certesublatum: quicquid p̃erit. auctore
aa eatitiaxo prp̃o A ox ad tutelã quis accserit adhibus
continuo primatib ciuitictis uł defensores cum officiosuo suscepta
argento uł qui n om possunt u& ustute perire p̃dictorum anulo sib¬
signata reponat & nulla occasione minuatur neq inpupillo
dumin annis minoris fuerit ꝓlitib: aut tadis causis nouerint commi¬
tendo sedusq: ad ꝑ fecta & ate . omni integritate seru&̃ in reliquis
rebus ꝓficiente diligentia : Namsiminores facultates sunt ut nonsao
patrimonium illis & tantũ modo substantia in rebus mouilibus in¬
ueniatur sciant auctoris si ẽẽ ꝑmissum ut uindere mo p̃sumant
mobilia & agros conparare. ut minoribus inueniatur incaparo
prospiciant. Si uero non ẽe eiꝰ modi substantia unde p̃cium conpa¬

Expanded text:
libet praestatione tenuerint, et hoc per negligentiam sive proditionem tutoris libet praestatione tenuerint, et hoc per negligentiam sive proditionem tutoris aut imminutum fuerit aut certe sublatum, quicquid perierit, a tutore etatio. Mox ad tutelam quis accesserit, adhibitis continuo primatibus civitatis vel defensore cum officio suo, suscepta argento vel quae non possunt vetustate perire, praedictorum anulis obsignata reponat et nulla occasione minuatur, neque id pupillo, dum in annis minoribus fuerit, pro litibus aut aliis causis noverint committendum, sed usque ad perfectam aetatem omni integritate serventur: in reliquis rebus proficiente diligentia. Nam si minores eius facultates sunt, ut non sit patrimonium illis, et tantummodo substantia in rebus mobilibus invenitur, sciant tutores sibi esse permissum, ut vendere praesumant mobilia et agros conparare, ut minoribus in ea parte prospiciant; si vero non est eiusmodi substantia, unde praedium conpa
Abbreviated transcription (Latin):
Si auus paternus defuerit. auus mater¬
nus &iam atq: auias . tampaĩnas quãmatnas iub& ad tutores par¬
uulorum p&endus legis p̃ceptionis constringi. Sitem̃ testamen¬
tarum uł legitimi de eẽ ꝓbantur quodsinepotibus paruulis tuto¬
rib p̃uidere dispexerint iub & eos huius modi dispendio subiacre.
atsiforte cesserit luctuora hereditas desuccessione minorum quib:
tutoris aut non p&ierint aut uoluerint ꝓuidere. habeantur ex¬
tranei. Idmnoe. De adminis tratioe & pericalo tatiram. & ea
ratorum Im̃p conãt ã & cãs. Pro officio administrationis it¬
toris &curatoris bona si debitores & existant . tam quã pignoris
titulo obligata minoris sibi & uindicare minime ꝓhibentur yq̃¬
Ouicumq siue curator neglegentiã adminis trationis seu debitor
minoribus ꝓbatur noueri facultates suas itcobligatas. utsi ne
sctis facerit ratione deductabonasua aminorib: loco pignoris teneat᷑:¬
don cri possunt ꝑtutoris neglegentia siue conludium donationis

Expanded text:
Si avus paternus defuerit, avos maternos etiam atque avias tam paternas quam maternas iubet ad tutores parvulorum petendos legis praeceptione constringi, si tamen testamentarii vel legitimi deesse probantur. Quod si nepotibus parvulis tutores providere despexerint, iubet eos huiusmodi dispendio subiacere, ut, si forte cesserit luctuosa hereditas, de successione minorum, quibus tutores aut non petierint aut noluerint providere, habeantur extranei. DE ADMINISTRATIOtinus A. et C. Pro officio administrationis tutoris vel curatoris bona, si debitores exsistant, tamquam pigneris titulo obligata minores sibimet vindicare minime prohibenturutor sive curator neglegentia administrationis suae debitor minoribus conprobatur, noverit facultates suas ita obligatas, ut, si non satisfecerit, ratione deducta bona sua a minoribus loco pigneris teneadonari possunt per tutoris negligentiam sive colludium, donanis so
Abbreviated transcription (Latin):
audiatur. Seditahȩc omnia obseruare iubem̃. utsiqua alia
p̃positio fuerit d& estam̃to uł donationem que possint opponi
relictum acceperit. autuindicare. & uoluerit contrauoluntatm
de functi a gerelicentia penitus non habebit: g. De osficuiosiu¬
doxatioxibus. Cestum qđ donatio facta de inofficioso ques¬
rella testam̃ti similis iudicatur. contraquamsimilit̃ &s sieiminis
cuihec actio comp&it quã quastam portione suȩ modus eẽ dimes¬
tatur. In traquin quennium superius conftitutus agere ꝑmittnꝰ
& sicut in officiosum testam̃tum Itapost agere ut donatio ua¬
bereditas nocata probatar. Uet quarsta hereditas ipsius non
fuerit reseruata. liceat filiis ad similitudinẽ in officioso hit ast¬
m̃ti contrado te agere & debitam sibi postionẽ exlege repaisses¬

Expanded text:
audiatur. Sed ita haec omnia observari praecipimus, ut, si qua alia propositio fuerit de testamento vel donatione, quae possit opponi, relictum acceperit et vindicaverit, et voluerit contra voluntatem defuncti agere, licentiam penitus non habebit. Ctum est, quod donatio facta de inofficiosi querella testamento similis iudicatur, contra quam similiter praetermiscui haec actio conpetit, quam quartae portionis suae modus est, dimittatur, intra quinquennium superius constitutum agere permittitur. Et sicut inofficiosum testamentum, ita potest agere, ut donatio vahereditas evacuata probatur, ut quarta hereditatis ipsius non fuerit reservata, liceat filiis ad similitudinem inofficiosi testamenti contra dotem agere et debitam sibi portionem ex lege repe
Abbreviated transcription (Latin):
causa agenda p̃sentem uidicem litigatur iniuingit: Si ꝓcurator
aut cognitor tantũ modo non dño sed ꝓcurator effictus potest
late contestata quo lib& cast dehacluce discesserit
demandatum sibi negotium ad suum nihil trans mittit here¬
di nisi tantum sum tuũ uł expensarum receptione quam
auctorem suum insuscepta causa fecisse ꝓbauerit lex ueso
dñs & ꝓcurator & ꝓcuratorem ipsi ꝓsua utilitatem iã secerit¬
similiter & exitus rei iudicantem dñm respicit non auctoren¬
nis a potentum fuerint dilate ꝑsonis debiti creditori iactura
multentur aꝑ teenim credentium uid &ur eẽ uoracitas.
quia alius actionum suarum redemunt exactoris. & c& era¬

Expanded text:
aesens praesente iudice litigator iniungit. Si procurator aut cognitor tantummodo, non dominus et procurator effectus post litem contestatam quolibet casu de hac luce discesserit, de mandato sibi negotio ad suum nihil transmittit heredem, nisi tantum sumptuum vel expensarum repetitionem, quam auctorem suum in suscepta causa fecisse probaverit, lis vedominus et procurator et procuratorem ipse pro sua utilitate iam feceritsimiliter exitus rei iudicatae dominum respiciet, non actorenes ad potentium fuerint delatae personas, debiti creditores iactura multentur. Aperta enim credentium videtur esse voracitas, qui alios actionum suarum redimunt exactores. HONOR
Abbreviated transcription (Latin):
berampotestatem : dummodo quinq: prioris curiȩ testes inec uindicion
subscribant. Nam & hoc curialib: uoluit eẽ consultum: Ne authii qui
reuocant᷑ ad curiam. aut illiqui in graui culpa tenent᷑ ob noxii itam
facile torm̃ta sustincant nisi ad petestatem dignis simam subfide ius¬
sionis uinculo dirigant᷑. Ut ipse eorum pastis possit referre sententiuam
Nec ut ordo curiȩ ꝓunius culpamultt̃ eccipiat nisi tantũlus quiꝓbatur
obnocius Namnec  in hisreb unde tudicia aliqua ꝑspostolum con¬
conseruntur curia p̃ce p̃sentimus dispendia. reliqua ueropars lagis
int̃p̃tatanon est quia hȩc que contin& usu carent & ceste ad intelli¬
gndum non h abeatur obscura. Data uiii ĩðnoub Rañ leo e¬

Expanded text:
beram potestatem, dummodo quinque priores curiae testes in ea venditione beram potestatem, dummodo quinque priores curiae testes in ea venditione subscribant. Nam et hoc curialibus voluit esse consultum, ne aut hi, qui revocantur ad curiam, aut illi, qui in gravi culpa tenentur obnoxii, tam facile tormenta sustineant, nisi ad potestatem dignissimam sub fideiussionis vinculo dirigantur, ut ipse de eorum factis possit ferre sententiam nec ut ordo curiae pro unius culpa multam excipiat, nisi tantum is qui probatur obnoxius. Nam nec in his rebus, unde iudici aliqua per sportulam conferuntur, curiam praecepit sentire dispendia. Reliqua vero pars legis interpretata non est, quia haec, quae continet, usu carent et certe ad intellegendum non h
Abbreviated transcription (Latin):
rit & filias habebit qr lex necessitate publica facitalienas tunc& se
uncias bonorum suorum tradat sit comcuri ales marttus acciperint ꝑ quos
& neces sitcospublica pos sit impleri & & quib:naticuri ales merito ap¬
pellantur đsiceri alib: non fuerint copulato curialis p̃dicti patrinonis
ad ciui tactis suȩ ordinem ꝑtinebit: quiũo dehis que superius diximus sin
& causationis honoris debere cdsuum ordinẽ uł originem reuo ccri ad
eccła septac confugiri: Archidia conteneatur eũ debeat p̃sentare sane siqͥis
curialem lactentem sub aliqua comodi intercessionem uendiderit quicuim
meogis debuit reuocari nescierit cpitali supplicio piniendim iu beñur
&iamcuri alis ut p̃dia urbana uł rustica sine decr&si int̃posiciomi non
uendant nisi potestactib referatur quia uendendi aste nessitus im¬
min& & curialim ancipia aute distrabendi sine decr&um habebit li¬

Expanded text:
rit, sed filias habebit, quas lex a necessitate publica facit alienas, tunc eis sex rit, sed filias habebit, quas lex a necessitate publica facit alienas, tunc eis sex uncias bonorum suorum tradat, si tamen curiales maritos acceperint, per quos et necessitas publica possit inpleri et ex quibus nati curiales merito appellentur. Quod si curialibus non fuerint copulatae, curialis praedicti patrimonium ad civitatis suae ordine ad suum ordinem vel originem revocari, ad ecclesiae saepta confugerit, archidiaconus teneatur, ut eum debeat praesentare. Sane si quis curialem latentem sub aliqua commodi intercessione vendiderit, qui eum magis debuit revocare, noverit se capitali supplicio puniendum. Iubentur etiam curiales, ut praedia urbana vel rustica sine decreti interpositione non vendant, nisi potestatibus referatur, quia vendendi arta necessitas inminet curiali. Mancipia autem distrahendi sine decreto habebit li