comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dentur. Nam ita se ht̃ ista natura ut sit de quo q̃ratur
et ꝑ quod probetur tertiũ adiici potest uelut consensu
duoꝵ antecedentiũ. ita erit prima ĩ tentio secũda assũptio
tertia cõnexio. Nam confirmatio primȩ ac secũde ꝑtis
exornatio eisdem cedere possunt quibus subiiciuntur
Sumamus ex Cicerone ꝗnque partiũ exemplum melius
gubernant᷑ ea quȩ consilio regunt᷑. ꝗ̃ quȩ sine consilio
administrant᷑ : hanc primã partem numerant. Fam dem¬
ceps ronibus uariis et ꝗ̃ copiosissimis uerbis approbari
putant oportere. hoc ego totũ in sua nõe unũ puto Alio¬
quin si ratio pars est est aũt uaria ratio. plures partes
et̃ dicant᷑. Assumptionem deinde ponit. Nihil aũt oĩ
reꝵ melius ꝗͣ omnis mundus administratur. huius as¬
sumꝑtionis quarto ĩ loco iam porro inducunt approbatioe
de quo idem quod sup̃ dico. Qumto inducũt loco comple¬

Expanded text:
dentur. nam ita se habet ipsa natura, ut sit, de quo quaeratur dentur. nam ita se habet ipsa natura, ut sit, de quo quaeratur et per quod probetur; tertium adiici potest velut ex consensu duorum antecedentium. ita erit prima intentio, secunda adsumptio, tertia connexio. nam confirmatio primae ac secundae partis et exornatio eisdem cedere possunt, quibus subiiciuntur. sumamus enim ex Cicerone quinque partium exemplum: melius gubernantur ea, quae consilio reguntur quam quae sine consilio administrantur. hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis approbari putant oportere. hoc ego totum cum sua ratione unum puto; alioqui si ratio pars est, est autem varia ratio, plures partes esse dicantur. adsumptionem deinde ponit: nihil autem omnium rerum melius quam omnis mundus administratur. huius adsumptionis quarto in loco iam porro inducunt approbationem; de quo idem quod supra dico. quinto inducunt loco comple
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicari solet ut est ab eodem et pro eodem reo factum. Quẽ
igitur cum aliqua gratia noluit hũc. uoluit cũ aliquoꝵ q̃re¬
iniuria: iniquo loco alieno tempore cum ꝑiculo capitis nõ
dubitauit ocaidere: optimũ aũt uidetur enthymematis
genus cum proposito dissimili uel contrarioratio subiun¬
gitur quale est demosthenis. Non enim siquid unꝗ cõtra
leges factũ est idq tu es mutatus. id circo te conuenit pe¬
na liberari. quod e contrario dannari multo magis nã ut
siquis eoꝵ dannatus eẽt tu hȩt non scripsisses. ita dã natꝭ
si tu fueris non scribet alius. Epicherematos et iᵒ et ꝗnꝙ
quinq defendit. ut sit propositio: deinde ratio eius. tum
assumptio et eius probatio. Qumta complexio. Quia interĩ
et propositio non egeat rationis et assuptio probationis.
tripartitam et bipartitam quoq fieri posse raciocinatioe
Mihi et pluribus nihilominus auctoribus tres solũmodo ui¬

Expanded text:
tiplicari solet, ut est ab eodem et pro endem reo factum: quem tiplicari solet, ut est ab eodem et pro endem reo factum: quem igitur cum omnium gratia noluit, hunc voluit cum aliquorum quereiniuria, iniquo loco, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitavit occidere? optimum autem videtur enthymematis genus, cum propositio dissimili vel contraria ratio subiungitur, quale est Demosthenis: Non enim, si quid unquam contra leges actum est, idque tu es imitatus, idcirco te convenit poena liberari; quin e contrario damnari multo magis. nam ut, si quis eorum damnatus esse, tu haec non scripsisses, ita, damnatus tu si fueris, non scribet alius. epichirematos et quattuor etquinque defendit, ut sit propositio, deinde ratio eius, tum adsumptio et eius probatio, quinta complexio; quia vero interim et propositio non egeat rationis et adsumptio probationis, tripertitam et bipertitam quoque fieri posse ratiocinationem. mihi et pluribus nihilominus auctoribus tres summum vi
Abbreviated transcription (Latin):
A Mq om̃s fere ꝗ legem dicendi quasi q̃dam misteria
tradiderũt certis non inueniendoꝵ modo argum̃toꝵ
locis sed concludendorũ quoq nos preceptis alligauerunt.
de quibus breuissime prelocutus quid ipẽ sentiã id est quia
p̃clarissimos oratores fecisse uideã non tacebo. Igitur en¬
thymema et argum̃tũ ip̃m id est rem quȩ probation alt̾us
adhibetur appellant et argumenti elocutione eam uero ut
dixi duplicem ex conseq̃ntibus: quod ht̃ propositionem cõ¬
iunctamq ei protinus probationem. Quale pro ligario.
causa tum dubia ꝙ erat aliquid in utraq parte quod pro¬
bari posset. nuc et melior iudicanda ea est quam duii
ad iuuerũt habet enim rationem et propositione non
ht̃ conclusionem. ita est ille imꝑfectus syllogismus. E xpu¬
gnantibus uero quod et solum enthymema quidam uo¬
cant. fortior multo probatio est Tale est ciceronis pro mi¬
lone. Fuis igitur mortis sedetis ultores cuius uitam si

Expanded text:
amque omnes fere, qui legem dicendi quasi quaedam mysteria tradiderunt, certis non inveniendorum modo argumentorum locis, sed concludendorum quoque nos praeceptis alligaverunt; de quibus brevissime praelocutus, quid ipse sentiam, id est quid clarissimos oratores fecisse videam, non tacebo. igitur enthymema et argumentum ipsum, id est rem, quae probationi alterius adhibetur, appellant et argumenti elocutionem, eam vero, ut dixi, duplicem: ex consequentibus, quod habet propositionem coniunctamque ei protinus probationem, quale pro Ligario, causa tum dubia, quod erat aliquid in utraque parte, quod probari posset; nunc melior ea iudicanda est, quam etiam dii adiuverunt; habet enim rationem et propositionem, non habet conclusionem. ita est ille imperfectus syllogismus. Ex pugnantibus vero, quod etiam solum enthymema quidam vocant, fortior multo probatio est. tale est Ciceronis pro Milone: eius igitur mortis sedetis ultores, cuius vitam si
Abbreviated transcription (Latin):
aũt signum id proprie sit quod ex eo de quo queritur
natum sub oculis uenit ut sangius e cede. Ita illa ex im¬
pudicitia fluere uideant᷑. Ea quoq quȩ quia płerũq
obseruata sunt uulgo signa creduntur Ut prenostica uẽto
rubet aurea phehe. et cornix plena pluuiam uocat im¬
proba uoce. Si causas ex qualitate celi trahũt sane ita
appellent᷑. Nam si uento rubet luna signum uenti est rubor
ꝙ si ut idem poeta colligit densatus & lassatus aer facit
ut sit inde ille auiũ concentus idem sentiemus. Sunt
aũt signa et parua magnoꝵ ut hȩc ipã cornix Nam.
maiora minorum ee nemo miratur D
IUN C de argumẽtis hoc noĩẽ complectimur oĩa¬

Expanded text:
cum signum id proprie sit, quod ex eo, de quo quaeritur, cum signum id proprie sit, quod ex eo, de quo quaeritur, natum sub oculos venit ut sanguis e caede, ita illa ex impudicitia fluere videantur. ea quoque quae, quia plerumque observata sunt, vulgo signa creduntur, ut prognostica. vento rubet aurea Phoebe et cornix plena pluviam vocat improba voce, si causas ex qualitate caeli trahunt, sane ita appellentur. nam si vento rubet luna, signum venti est rubor. et si, ut idem poeta colligit, densatus et laxatus aer facit, ut sit inde ille avium concentus, idem sentiemus. sunt autem signa etiam parva magnorum, ut vel haec ipsa cornix; nam maiora minorum esse, nemo miratur. nunc de argumentis. hoc enim nomine complectimur o
Abbreviated transcription (Latin):
in pectore sua manu et aliena perisse dicentibus in quo
est hec perinde firmabuntur atq extrinsecus adiuuãt᷑
eorum aũt quȩ signa sunt quid sed non necessaria genus
hermagoras putat non eẽ uirginem Athlãtam ꝗa cum iu¬
uenibus ꝑ siluas uagetur. Quod si receperimus uereor ne
omnia quȩ exfacto ducunt᷑ signa faciamus. Eadem tñ
ratione qua signa tractant᷑. Nec mihi uident᷑ a reopagite
cum dãnauerũt puerũ coturnicũ oculos eruentem aliud
iudicasse ꝗͣ id signum eẽ pernitiosissime mentis multisq
malo future si adoleuisset. Unde spurii melii. M.q malii
popularitas signum affectati regni fui existimatũ. Sed
uereor ne longe nimiũ nos ducat hȩc uia. nam si est
signum adultere leuari cũ uiris erit et conuiuere cum
adolescentibus de inde et familiarit᷑ alicuius aut ami¬
citia uti fortasse conpus uulsum. fractum incessum. uestẽ
muliebrem dixerim mollis et parum uiri signa. Sicut

Expanded text:
in pectore sua manu et aliena perisse dicentibus, in quo in pectore sua manu et aliena perisse dicentibus, in quo est. haec proinde firma habentur atque extrinsecus adiuvantur. eorum autem, quae signa sunt quidem, sed non necessaria, genus Hermagoras putat, non esse virginem Atalantam, quia cum iuvenibus per silvas vagetur. quod si receperimus, vereor, ne omnia quae ex facto ducuntur signa faciamus. eadem tamen ratione qua signa tractantur. nec mihi videntur Areopagitae, cum damnaverint puerum coturnicum oculos eruentem, aliud iudicasse quam id signum esse perniciosissimae mentis multisque malo futurae, si adolevisset. unde Spurii Maelii Marcique Manlii popularitas signum adfectati regni est existimatum. Sed vereor, ne longe nimium nos ducat haec via. nam si est signum adulterae lavari cum viris, erit et convivere cum adolescentibus, deinde etiam familiariter alicuius amicitia uti; fortasse corpus vulsum, fractum incessum, vestem muliebrem dixerit mollis et parum viri signa, si cui
Abbreviated transcription (Latin):
cor eius uulneratũ eẽ ꝗ perit ac similit᷑ satum fuisse
potest. Ubi non fuit messis. nec fuisse rome ꝙ non fuit
A thenis nec fuisse ferro uulneratũ ꝗ ht̃ cicatricem Alia
sunt signa non necessaria quȩ ei roia greci uocat
quȩ et si ad tollendam dubitationem sola non sufficiũt
tñ adiuta ceteris ualent plurimum. Signum uocant
per quod alia res intelligitur. Ut ꝑ sanguinem cedes
aut sangus uel ex hostia respersisse uestem põt uel
e naribus profluxisse. non utiq qui uestem cruentã
habuerit homicidium fecerit sed ut perse non sufficit
ita ceteris adiutũ testimonii loco dicitur. Si inimicus si
ante minatus. si eodem loco fuit. Q uibus signũ cum accesste
efficit ut quȩ suspecta erant certa uideantur. Alioꝗn
sunt quedam signa utriq parti coĩa ut liuores tumores
Nam uideri possunt et ueneficii et cruditatis et uulnus

Expanded text:
cor eius vulneratum esse, qui perit. ac similiter satum fuisse cor eius vulneratum esse, qui perit. ac similiter satum fuisse potest, ubi non fuit messis, nec fuisse Romae, qui non fuit Athenis, nec fuisse ferro vulneratus, qui habet cicatricem. alia sunt signa non necessaria, quae εἰκότα Graeci vocant; quae etiamsi ad tollendam dubitationem sola non sufficiunt, tamen adiuncta ceteris plurimum valent. signum vocatur, per quod alia res intellegitur, ut per sanguinem caedes. At sanguis vel ex hostia respersisse uestem potest vel e naribus profluxisse: non utique, qui vestem cruentam habuerit, homicidium fecerit. Sed ut per se non sufficit, ita ceteris adiunctum testimonii loco ducitur, si inimicus, si minatus ante, si eodem in loco fuit; quibus signum cum accessit, efficit ut, quae suspecta erant, certa videantur. alioqui sunt quaedam signa utrique parti communia, ut livores, tumores nam videri possunt et veneficii et cruditatis et vulnus
Abbreviated transcription (Latin):
ubi est signum insolubile ibi ne lis quid̃ est Id autem
accidit. Cum quid aut necesse est fieri factum ue esse
aut omuino non potest fieri uel eẽ factum. quo in cau¬
sis posito nõ est lis nisi facti. hoc genus ꝑ omima tempora
ꝑ pendi solet. Nam et coisst eam cum uiro quȩ peperit
quod est pti. et fluctus eẽ cũ magna uis uenti in mare
incubuit quod coniuncti. et eum mori ciuus cor est uul¬
neratum quod futuri necesse est. Nec fieri potest ut ibi
messis sit. ubi satum non est ut quis romȩ sit cũ est athe¬
nis. Ut sit ferro uulneratus ꝗ sine cicatrice est. Sed ꝗdã
& retrorsus idem ualent: Ut uiuere hominem qui spirat
E spirare qui uiuit. Quedam ĩ ꝯͣrium non recurrunt
nec enim quia mouet᷑ ꝗ ingredit᷑ id circo ingreditur ꝗ
mouetur. Quare potest et coisse cum uiro quẽ nõ peꝑit
& non ẽc̃ uentus in mari cum eẽt fluctus nec utq

Expanded text:
ubi est signum insolubile, ibi ne lis quidem est. id autem ubi est signum insolubile, ibi ne lis quidem est. id autem accidit, cum quid aut necesse est fieri factumve esse aut omnino non potest fieri vel esse factum; quo in causis posito non est lis facti. hoc genus per omnia tempora perpendi solet. nam et coisse eam cum viro, quae peperit, quod est praeteriti, et fluctus esse, cum magna vis venti in mare incubuit, quod coniuncti, et eum mori, cuius cor est vulneratum, quod futuri, necesse est. nec fieri potest, ut ibi messis sit, ubi satum non est, ut quis Romae sit, cum est Athenis, ut sit ferro vulneratus, qui sine cicatrice est. Sed quaedam et retrorsum idem valent, ut vivere hominem qui spirat, et spirare qui vivit. quaedam in contrarium non recurrent; nec enim, quia movetur qui ingreditur, etiam ingreditur qui movetur. Quare potest et coisse cum viro, quae non peperit, et non esse ventus in mari, cum est fluctus, neque utique
Abbreviated transcription (Latin):
sit. sol est suꝑ terrã dies est uel quia aliquid non est
aliud sit nox non est dies est uel quia aliquid non est
nec aliud sit. Non est rationabile nec homo est. His in uni¬
uersum predictis partes subiiciam. De signis¬
M NI S igitur probatio artificialis constat aut
signis. aut argumentis: aut exemplis. Nec ignoro
plerisque uideri signa partem argumentoꝵ quȩ mihi
seperandi ratio hȩc fuit łrima ꝙ sunt pene ex illis ĩ¬
artificialibus. Cruenta enim uestis & clamor et liuor
& talia st̃ instrum̃ta qualia tabulȩ. rumores testes. ñ
inueniunt᷑ ab oratore: sed ad eum cum ip̃a causa deferũt
Altera ꝙ signa siuie indubitata sint nõ sunt argumenta
ꝗa ubi illa sunt questio non est. Argumto autem nisi in
re cõtrouersa locus et̃ non potest. siue dubia. non sunt
argum̃ta. Sed ipã argumtis egent. Diuidunt autem ĩ
quȩ mibi uix pertinere ad precepta artis uident : Nã

Expanded text:
sit: sol est supra terram, dies est; vel quia aliquid non est, sit: sol est supra terram, dies est; vel quia aliquid non est, aliud sit: nox non est, dies est; vel quia aliquid non est, nec aliud sit: Non est rationalis, nec homo est. his in universum praedictis partes subiiciam. omnis igitur probatio artificialis constat aut signis aut argumentis aut exemplis. nec ignoro plerisque videri signa partem argumentorum. quae mihi separandi ratio haec fuit prima, quod sunt paene ex illis inartificialibus; cruenta enim vestis et clamor et livor et talia sunt instrumenta, qualia tabulae, rumores, testes; nec inveniuntur ab oratore, sed ad eum cum ipsa causa deferuntur; altera, quod signa, sive indubitata sunt, non sunt argumenta, quia, ubi ilia sunt, quaestio non est, argumento autem nisi in re controversa locus esse non potest; sive dubia, non sunt argumenta sed ipsa argumentis egent. dividuntur autem in , quae mihi vix pertinere ad praecepta artis videntur; nam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ quedam in omni probationu genere comunia. Nam
nec ulla questio est quȩ non sit aut inre aut inꝑsona n
accidunt. Eaq aut ꝑse inspici solent aut ad aliud referri
nec ulla confirmatio. nisi aut ex conseq̃ntib aut ex pugnatib
C hȩx necesse est aut expeo tempore aut ex coniuncto
ex sequenti petere. Nec ulla res probari nisi ex alia põt
E aq sit oportet. aut maior aut par. aut minor. Argumta
uero reꝑiunt᷑ aut in questionibus quȩ et septrate a cõ¬
plexu reꝵ personaꝵ q spectari perse possint. aut in ip̃a
causa cum inuenitur aliquid in ea non ex cõi ratione
ductum sed eius iudicii de quo cognoscitur proprium
P robationum preterca omniũ alię sunt necessariȩ.: alie
credibiles. aliȩ nõ repugnantes adhuc omnium probatio¬
num quadruplex ratio est. ut uel quia aliquid est aliud
non sit. dies est. nox non est. uel ꝗa est aliquid et aliua

Expanded text:
est esse quaedam in omni probationum genere communia. nam est esse quaedam in omni probationum genere communia. nam neque ulla quaestio est, quae non sit aut in re aut in personaccidunt, eaque aut per se inspici solent aut ad aliud referri; nec ulla confirmation nisi aut ex consequentibus aut ex repugnantibus, et haec necesse est aut ex praeterito tempore aut ex coniuncto ex insequenti petere; nec ulla res probari nisi ex alia potest, eaque sit oportet aut maior aut par aut minor. argumenta vero reperiuntur aut in quaestionibus, quae etiam separatae a complexu rerum personarumque spectari per se possint, aut in ipsa causa, cum invenitur aliquid in ea non ex communi ratione ductum, sed eius iudicii, de quo cognoscitur, proprium. probationum praeterea omnium aliae sunt necessariae, aliae credibiles, aliae non repugnantes. et adhuc omnium probationum quadruplex ratio est, ut vel quia est aliquid, aliud non sit; ut dies est, nox non est; vel quia est aliquid, et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
gos graminis et sprenũ cantu deliniti uoluptatem saluti pretu¬
lisse dum laudis falsam imagme persequunt ipã propter quã
dicitur uictona cedunt Atͦq cetera quȩ continuo magis ona¬
tionis tractu decurrũt in auxilium atq ornamentu argu¬
mentoꝵ comperant᷑ neruisq illis quibus causa continet
adiciunt inducti suꝑ corporis spetiem. Ut si forte quid factũ
ira uel metu uel cupiditate dicatur latius quȩ cuiusꝙ af¬
fectus natura sit persequemur. usdem laudamus. incusamꝰ
augemus minuimus describimus. deterremus. querimur
consolamur. ortamur. Sed hoꝵ ẽẽ oꝑa in rebus aue certis
aut dequibus tanꝗ̃ certis loquimur potest Nec abnuerĩ
ẽẽ aliquid in delectatione multum uero ĩ commouendis
affectibus. Sed hec ip̃a plus ualent cum se didicisse iudex
putat quod tonseꝗ nisi argumentatione aliaq omni fide
reze non possumus quoꝵ priusqͣ partior spẽs indicandum

Expanded text:
gos graminis et Sirenum cantu deleniti voluptatem saluti praetugos graminis et Sirenum cantu deleniti voluptatem saluti praetulisse, dum laudis falsam imaginem persequuntur, ipsa, propter quam dicitur, victoria cedunt. atqui cetera, quae continuo magis orationis tractu decurrunt, in auxilium atque ornamentum argumentorum comparantur, nervisque illis, quibus causa continetur, adiiciunt inducti super corporis speciem: ut, si forte quid factum ira vel metu vel cupiditate dicatur, latius, quae cuiusque adfectus natura sit, prosequamur. iisdem laudamus, incusamus, augemus, minuimus, describimus, deterremus, querimur, consolamur, hortamur. Sed horum esse opera in rebus aut certis aut de quibus tanquam certis loquimur potest. nec abnuerim esse aliquid in delectatione, multum vero in commovendis adfectibus; sed haec ipsa plus valent, cum se didicisse iudex putat, quod consequi nisi argumentatione aliaque omni fide rerum non possumus. quorum priusquam partiamur species, indicandum
Abbreviated transcription (Latin):
fides confirmari aut refelli pot. cum sit reꝵ earum ratio
diuersa circa eiusmodi quoq instrum̃ta firmanda uel
destruenda multum ht̃ oꝑis oratio. Sique sint uoces ꝑ
uinum. sonnum dementiam emisse uel excepta pau⁊ loꝵ
inditia quod pars altera nihil fingere: altera nihil ui¬
dicare dictura est. Nec tm̃ prestare hoc genus potest
sed et ubi non est desiderari solet pecumam dedisci
Q uis numerauit: ubi: unde: uenenum arguis: ubi emi
a quo: quanti: per quem dedi: quo conscio: & ue fere omnia
pro eluentio Cicero in crimine ueneficii excutit: Hȩc dde in¬
IALS altera probationũ quȩ est tota in arte constati
rebus ad faciendam fidem appositis plerũq aut omnino
negligit᷑: aut leuissime attingitur ab is ꝗ argumenta uelut
horrida et confragosa uitantes a memoribus locio desident neq
aliter ꝗͣ ln qui tradunt᷑ a portis gustu cuuiusdam apu&d lotopha¬

Expanded text:
fides confirmari aut refelli potest, cum sit rerum ipsarum ratio fides confirmari aut refelli potest, cum sit rerum ipsarum ratio diversa. circa eiusmodi quoque instrumenta firmanda vel destruenda multum habet operis oratio, si quae sint voces per vinum, somnum, dementiam emissae, vel excepta parvulorum indicia, quos pars altera nihil fingere, altera nihil iudicare dictura est. nec tantum praestari hoc genus potenter, sed etiam, ubi non est, desiderari solet: pecuniam dedisti; quis numeravit? ubi? unde? venenum arguis; ubi emi? a quo? quanti? per quem dedi? quo conscio? quae fere omnia pro Cluentio Cicero in crimine veneficii excutit. haec de ins altera probationum, quae est tota in arte constatque rebus ad faciendam fidem appositis, plerumque aut omnino negligitur aut levissime attingitur ab iis, qui argumenta velut horrida et confragosa vitantes amoenioribus locis desident, neque aliter quam ii, qui traduntur a poetis gustu cuiusdam apud Lotopha
Abbreviated transcription (Latin):
tuetur Sepe inter testes et argum̃ta quesitum est inde
scientiam intestibus et religionem ingenia eẽ in argum̃tis
dicitur hunc testem gratia metu. pecunia. ird odio. amici¬
tia ambitu fieri. Argumenta ex natura duti. In his iudi¬
cem sibi. in illis alii credere. Coĩa hȩc pluribus causis mul¬
tumq iactata sunt semꝑq tamẽ iactabunt᷑. Aliquãdo
utrinque sunt testes: et questio sequit᷑ ex his utri melio¬
res uiri. Ex causis utri magis credibilia dixerint ex
litigatoribus utri gratia magis ualuerĩt. His adiicere
siquis uolet ea quȩ diuina testimonia uocantur ex re¬
sponsis oraculis ominibus duplicem stiat et̃ eoꝵ tractatũ
generalem alterũ. in quo inter stoitos et epicuri secta
secutos pugna perpetua est. Regatur ne prouidentia
mundus spałem alterum contra partis diuinationem
ut queq in questionem cadit. Alit ẽnim oraculorum
aliter aruspicum: augurũ comectorũ mathematicoꝵ

Expanded text:
tuetur. saepe inter testes et argumenta quaesitum est. inde tuetur. saepe inter testes et argumenta quaesitum est. inde scientiam in testibus et religionem, ingenia esse in argumentis dicitur; hinc testem gratia, metu, pecunia, ira, odio, amicitia, ambitu fieri; argumenta ex natura duci, in his iudicem sibi, in illis alii credere. communia haec pluribus causis, multumque iactata sunt et semper tamen iactabuntur. aliquando utrinque sunt testes, et quaestio sequitur ex ipsis, utri meliores viri; ex causis, utri magis credibilia dixerint; ex litigatoribus, utri gratia magis valuerint. his adiicere si qui volet ea, quae divina testimonia vocant, ex responsis, oraculis, ominibus, duplicem sciat esse eorum tractatum; generalem alterum, in quo inter Stoicos et Epicuri sectam secutos pugna perpetua est, regaturne providentia mundus; specialem alterum circa partes divinationis, ut quaeque in quaestionem cadit. aliter enim oraculorum aliter haruspicum augurum, coniectorum, mathematicorum
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate ledendi deprehendant᷑: Sed ĩ primis interro¬
gatio debet eẽ circumspecta ꝗa multa contra patronos
uenuste testis sepe rñdet Ei q precipue uulgo fauetur
tum uerbis ꝗͣ maxime ex medio sumptis: ut ꝗͥrogatur
Is autem est sepius ꝙ imꝑitus intelligat. aut ne intel¬
ligere se neget. Quod interrogantis non leue frigus est
Illȩ uero pessime artes testem subornatũ in subsellia ad¬
Uersarii mutere ut icie ex citatus plus noceat uel¬
dicendo contra reum cum quo sederit uel cum adiuuisse
testimonio uidetur faciendo ex industria multa ĩ modeste
atq intemꝑant᷑ per quȩ nõ a se tm̃ dictis detrahat fidem
sed ceteris quoq qui profuerant auferat auctoritatem.
Quoꝵ mentionem habui nõ ut fierent. sed ut uitarentur
S ępe interse collidi solent inde testatio: hinc testes. locus
utrinq. Hȩc enim pars se iure iurãdo illa consensu signãtiu

Expanded text:
cupiditate laedendi deprehendantur. Sed in primis interrocupiditate laedendi deprehendantur. Sed in primis interrogatio cum debet esse circumspecta, quia multa contra patronos venuste testis saepe respondet, eique praecipue vulgo favetur; tum verbis quam maxime ex medio sumptis, ut qui rogatur is autem est saepius imperitus intelligat aut ne intelligere se neget, quod interrogantis non leve frigus est. illae vero pessimae artes, testem subornatum in subsellia adversarii mittere, ut inde excitatus plus noceat veldicendo contra reum cum quo sederit, vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex industria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se tantum dictis detrahat fidem, sed ceteris quoque, qui profuerant, auferat auctoritatem; quorum mentionem habui, non ut fierent, sed ut vitarentur. saepe inter se collidi solent inde testatio hinc testes; locus utrinque; haec enim se pars iureiurando, ilia consensa signantium
Abbreviated transcription (Latin):
do se eo perducit homines ut inuitis quod prosit extor¬
queat eius rei sine dubio nec disciplina ulla in scholis nec
ex ercitatio traditur.: et naturali magis acumine aut usu
contingit hec uirtus. Si quod tantũ exemplũ ad imitatio¬
nem demonstrandum sit. Solum est ꝙ ex dialogis socraticoꝵ
maximeq platonis duci potest. In quibus adeo scite sũt
interrogationes ut cum in plerisq bene respondeat᷑ n es
tamen ad illud quod uolunt efficere perueniat Illud
fortuna interim prestat ut aliꝗd quod interst parum
consentiat a teste dicatur. interim quod sepius euenit
ut testis testi diuersa dicat. Acuta aũt interrogatio ad
hoc quod casu fieri solet etiam ratione perducet. Ex
causam quoq multa quȩ prosint interrogari solent de
uita testium alioꝵ. de sua quisque.Si curpitudo si humi¬
litas. si amicitia accusatoris. Si mimicitiȩ cum reo in
quibus aut dicũt aliꝗd quod prosit. aut ĩmendacio uel

Expanded text:
do saepe eo perducit homines, ut invitis quod prosit extordo saepe eo perducit homines, ut invitis quod prosit extorqueat. eius rei sine dubio neque disciplina ulla in scholis neque exercitatio traditur, et naturali magis acumine aut usu contingit haec virtus. si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, solum est, quod ex dialogis Socraticorum maximeque Platonis duci potest; in quibus adeo scitae sunt interrogationes, ut, cum plerisque bene respondeatur, res tamen ad id quod volunt efficere perveniat. illud fortuna interim praestat, ut aliquid, quod inter se parum consentiat, a teste dicatur; interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa dicat. acuta autem interrogatio ad hoc, quod casu fieri solet, etiam ratione perducet. extra causam quoque multa, quae prosint, rogari solent, de vita testium aliorum, de sua quisque, si turpitudo, si humilitas, si amicitia accusatoris, si inimicitiae cum reo, in quibus aut dicant aliquid quod prosit, aut in mendacio vel
Abbreviated transcription (Latin):
non post finitas actiones rogabatur et facilius & freq̃n¬
cius fuit. Quid aũt in quenq testium dicendum sit sumi
nisi ex iporum ꝑs non potest. relique interrogandi sunt
partes. Qua mre primum est nosse testem. Nam timi¬
dus terreri. stultus decipi. iracũdus concitari: ambitio¬
sus inflari potest. Prudens uero et constans uel tanꝗͣ
inimicus & ꝑ uicax dimutendus statim uel non inter¬
rogatione sed breui inter locutione patroni refutãdus
est. Aut aliquo si continget urbane dicto refrigerandus
A ut siqua in eius uitam dici poterit infamia criminus
destruiendus probos quosdam et uerecundos non aspere
incessere profuit. nam sepe qui aduersus insectantem pu¬
gnassent modestia mitigantur. Omnis aũt interrogatio
aut ex causa est aut extra causam. In causa sicut accusa¬
tor precepimus patronus quoq altius et unde nihił su¬
specti sit repetita ꝑ contatione priora sequentibus applicã¬

Expanded text:
non post finitas actiones rogabatur, et facilius et frequennon post finitas actiones rogabatur, et facilius et frequentius fuit. quid autem in quemque testium dicendum sit, sumi nisi ex ipsorum personis non potest. reliquae interrogandi sunt partes. qua in re primum est nosse testem. nam timidus terreri, stultus decipi, iracundus concitari, ambitiosus inflari potest; prudens vero et constans vel tanquam inimicus et pervicax dimittendus statim vel non interrogatione, sed brevi interlocutione patroni refutandus est aut aliquo, si continget, urbane dicto refrigerandus aut, si quid in eius vitam dici poterit, infamia criminum destruendus. probos quosdam et verecundos non aspere incessere profuit; nam saepe, qui adversus insectantem pugnassent, modestia mitigantur. omnis autem interrogatio aut in causa est aut extra causam. In causa, sicut accusatori praecepimus, patronus quoque altius et unde nihil suspecti sit repetita percontatione, priora sequentibus applican
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. Itaq quod in eo incertum est cura & inquisitioẽ
opus est / quis reum premat. Quas et quibus ex causis
mimicitias habeat. Eaq in oratione predicenda atq
amolienda sunt. siue odio conflatos testes: siue inuidia
siue gratia. siue pecunia. uideri uolumus. Et si deficiet᷑
numero pars diuersa paucitatẽ.Si abundabit conspira¬
tionem si humiles producet uilitatem. Si potentes
gratiam oportebit incessere. plus tamen proderit causas
ꝑꝑ quas reum ledant exponere. Quȩ sunt uarie et pro
conditione cuiusq litis aut litigatoris. Nam contra
illa quȩ supradiximus simili ratione responderi locis
comunibus solent. Quia ut in paucis atq humilibus accu¬
sator simplicitate gloriari potest ꝙ neminem preter eos
qui possunt scire quesierit. et multos atq honestos com̃¬
dare aliqñ est facilius. Uerum interĩ et singulos ut exoͣ¬
nate ita destruere contingat. aut recitatis in actione

Expanded text:
dixerit. itaque , quod in eo incertum est, cura et inquisitione dixerit. itaque , quod in eo incertum est, cura et inquisitione opus est, quis reum premat, quas et quibus ex causis inimicitias habeat: eaque in oratione praedicenda atque amolienda sunt, sive odio conflatos testes sive invidia sive gratia sive pecunia videri volumus. et si deficietur numero pars diversa, paucitatem; si abundabit, conspirationem; si humiles producet, vilitatem; si potentes, gratiam oportebit incessere. plus tamen proderit causas, propter quas reum laedant, exponere; quae sunt variae et pro condicione cuiusque litis aut litigatoris. nam contra illa, quae supra diximus, simili ratione responderi locis communibus solet, quia ut in paucis atque humilibus accusator simplicitate gloriari potest, quod neminem praeter eos, qui possint scire, quaesierit et multos atque honestos commendare aliquanto est facilius. verum interim et singulos ut exornare, ita destruere contingit, aut recitatis in actione
Abbreviated transcription (Latin):
sum incidat post ꝙ illi uel fateri quȩ uolumus necesse sit
uel iis quȩ iam dixerit repugnare. Id si non contingit reliquũ
erit ut eum nolle dicere manifestum sit. protrahendusq
omnia ac plura ꝗ̃ res desiderat pro reo dicendo suspectus
iudici fiat. Quo nõ minus nocebit ꝗͣ si uera in reum dixissa
At si quod secundo loco diximus nesciat actor quid propositi
testis aitulerit paulatim et ut dicitur pedetenti interrogã¬
do experietur aiũm eius ad id responsum quod eliciendũ
erit ꝓ gradus ducet. Sed ꝗa nõ nunꝗͥ sunt he quoq testiũ
artes ut primo ad uoluntatem respondeãt. quo maiore
fide diuersa postea dicant est oratoris suspectum testem
dum prodest dimitere. Pabroni in parte expedicior in
parte difficilior interrogatio est. difficilior hoc quod raro
unquam possunt ante iudiciu scire quid testis dicturus
sit expeditior quod cum interrogandus est sciunt quid

Expanded text:
sum incidat, post quod illi vel fateri quae volumus necesse sit sum incidat, post quod illi vel fateri quae volumus necesse sit vel iis quae iam dixerit repugnare. id si non contingit, reliquum erit, ut eum nolle dicere manifestum sit, protrahendusqueomnia ac plura quam res desiderat pro reo dicendo suspectus iudici fiat; quo non minus nocebit, quam si vera in reum dixisset. At si quod secundo loco diximus nesciet actor, quid propositi testis attulerit, paulatim et, ut dicitur, pedetentim interrogando experietur animum eius et ad id responsum quod eliciendum erit per gradus ducet. Sed , quia nonnunquam sunt hae quoque testium artes, ut primo ad voluntatem respondeant, quo maiore fide diversa postea dicanti est actoris suspectum testem, dum prodest, dimittere. patronorum in parte expeditior, in parte difficilior interrogatio est. difficilior hoc, quod raro unquam possunt ante indicium scire, quid testis dicturus sit; expeditior, quod, cum interrogandus est, sciunt quid
Abbreviated transcription (Latin):
ne cupiditas eius appareat nec statim de eo quod uldi¬
cium uenit rogare sed aliquo circuitu ad id peruenire
ut illi quod maxime dicere uoluit uideat᷑ expressum i ñ
nimium instare rogationi ne ad omnna respondendo testis
fidem suam minuat sed in tantũ euocare eum quantũ sũmnẽ
ex uno satis sit. At meo qui uerũ inuitus dichurus est pͥma
felicitas interrogantis est extorquere quod is noluerit. hoc nõ
alio modo fieri potest ꝗ̃ longius interrogatione repetita. Respõ¬
debit enim quȩ nocere cause non arbitrabitur: ex pluribus de¬
inde quȩ confessus erit eo perducetur ut quod dicere nõ uult
negare non possit. Nam ut in oratione perosa plerũq colligi¬
mus argumenta quȩ perse nihil reum aggrauare uideantur
Congregatione deinde eoꝵ factum conuncimus: ita huius¬
modi testis multa de anteactis: multa de insecutis loco tem¬
pore persona ceterisq est interrogandus ut in aliquod respõ¬

Expanded text:
ne cupiditas eius appareat, nec statim de eo, quod in iudine cupiditas eius appareat, nec statim de eo, quod in iudicium venit, rogare, sed aliquo circuitu ad id pervenire, ut illi, quod maxime dicere voluit,videatur expressum; nec nimium instare interrogationi,ne ad omnia respondendo testis fidem suam minuat, sed in tantum evocare eum, quantum sumere ex uno satis sit. At in eo, qui verum invitus dicturus est, prima felicitas interrogantis extorquere quod is noluerit. hoc non alio modo fieri potest quam longius interrogatione repetita. respondebit enim, quae nocere causae non arbitrabitur; ex pluribus deinde, quae confessus erit, eo perducetur ut quod dicere non vult negare non possit. nam , ut in oratione sparsa plerumque colligimus argumenta, quae per se nihil reum aggravare videantur, congregatione deinde eorum factum convincimus, ita huiusmodi testis multa de anteactis, multa de insecutis, loco, tempore, persona, ceteris est interrogandus, ut in aliquod respon
Abbreviated transcription (Latin):
et omnia profutura polliciti diuersa respondent. et aulto¬
ritatem habent non arguẽtiũ illa sed confitentiũ. Explo¬
randum igit᷑ quas causas ledendi aduersarium afferant
N ec satis est mumnicos fuisse. sed an desierint. an ꝑ hoc ipm̃
reconciliari uelint ne corrupti sint. ne penitentia pro¬
positum mutauerĩt. Q uodcum in is quoq ꝗ ea quȩ
dicturi uident᷑ re uera sciunt necessariũ est precauere:¬
tum multo magis in is qui se dicturos quȩ falsa sunt pol¬
licentur. Nam et frequentior eorum penitentia est. et
promissum suspectius et si ꝑseuerauerĩt reprehensio faci¬
lior Fort uero quibus denũtiat᷑ pars testium est quȩ reũ
ledere uelit. pars quȩ nolit. Idq interim scit accusator
Interim nesat. fingamus in presentia scure in utro que
tamen genere summis artibus interrogantis opus est.
N amsi habet testem cupidum ledendi cauere debet hoc ipm

Expanded text:
et omnia profutura polliciti diversa respondent et auctoet omnia profutura polliciti diversa respondent et auctoritatem habent non arguentium illa, sed confitentium. explorandum igitur, quas causas laedendi adversarium adferant; nec id sat est inimicos fuisse, sed an desierint, an per hoc ipsum reconciliari velint, ne corrupti sint, ne paenitentia propositum mutaverint. quod cum in iis quoque, qui ea, quae dicturi videntur, re vera sciunt, necessarium est praecavere; multo magis in iis, qui se dicturos, quae falsa sunt, pollicentur. nam et frequentior eorum paenitentia est et promissum suspectius et, si perseverarint, reprehensio facilior. eorum vero, quibus denuntiatur, pars testium est quae reum laedere velit, pars quae nolit, idque interim scit accusator interim nescit. fingamus in praesentia scire; in utroque tamen genere summis artibus interrogantis opus est. nam si habet testem cupidum laedendi, cavere debet hoc ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
testium aut uoluntarioꝵ aut eorum quibus iudex publi¬
cis iudiciis denũtiare solet. quorum altera pars utraq
utitur. alterum accusatoribus tantũ concessum est sepe¬
remus officium dantis testes et refellentes. Qui uolunta¬
rium producit scire quid is dicturus est potest. Ideoq
pars acumen et uigilantiã poscit. prouideq ne timidus
ne inconstans: ne imprudens sit testis. Turbantur enim
& a patronis diuersȩ partis inducunt᷑ in laqueũ. Sed¬
& plus deprehensi nocent ꝗͣ firmi & interriti profuissent
multum igitur domi ante uersandi uariis percõtationib
quales haberi ab aduersario possunt explorandi sunt:
Sic fit ut aut constẽt sibi aut siquid ti tubauerit oportuna
rursus eius a quo producti sunt interrogatione uelut in
gradum reponantur. In iis quoq adhuc ꝗ constiterĩt sunt
uitande insidiȩ. Nam frequent᷑ subiici ab aduersario solẽt

Expanded text:
testium, aut voluntariorum aut eorum, quibus in iudiciis publitestium, aut voluntariorum aut eorum, quibus in iudiciis publicis lege denuntiari solet, quorum altero pars utraque utitur, alterum accusatoribus tantum concessum est, separemus officium dantis testes et refellentis. qui voluntarium producit, scire quid is dicturus sit potest; ideoqueuoque pars acumen ac vigilantiam poscit, providendumque, ne timidus, ne inconstans, ne imprudens testis sit; turbantur enim et a patronis diversae partis inducuntur in laqueos et plus deprehensi nocent quam firmi et interriti profuissent. multum igitur domi ante versandi, variis percontationibus, quales haberi ab adversario possint, explorandi sunt. sic fit, ut aut constent sibi aut, si quid titubaverint, opportuna rursus eius a quo producti sunt interrogatione velut in gradum reponantur. In iis quoque adhuc, qui constiterint sibi, vitandae insidiae; nam frequenter subiici ab adversario solent
Abbreviated transcription (Latin):
non testium habendos loco. interim aduersus singulos di¬
rigitur actio. Quod insectationis genus et ꝑmixtum de¬
fensioni legimus in orationibus plurimis: et seperatim editũ
sicut in Uatinium testem Totum igitur excutiamus locõ
quando uniuersam institutionẽ aggressi sumus. sufficie¬
bant alioquin libri duo a domitio afro in hanc rem cõpositi
Quem adolescentulus senem colui ut nõ lecta mihi tantum
ea sed pleraq ex ipõ sint cognita. Is uerissime precipit.
primum eẽ in hac parte officium oratoris ut totam causas
famili arit᷑ norit. Quod sine dubio ad omnia ꝑtinet
quomodo contingat explicabimus. cum ad destinandu
huic parti locum uenerimus. Eares suggeret materiã
interrogationi. et ueluti tela ad manu subministrabit
tadem docebit ad quȩ iudicis aiũs actione sit preparã¬
dus. debet enim uel fieri uel detrahi testibus fides oratioe
uel non credendũ ante formatus. Et quia duo gnã sũt̃

Expanded text:
non testium habendos loco. interim adversus singulos dinon testium habendos loco. interim adversus singulos dirigitur actio; quod insectationis genus et permixtum defensioni legimus in orationibus plurimis et separatim editum, sicut in Vatinium testem. totum igitur excutiamus locum, quando universam institutionem aggressi sumus. sufficiebant alioqui libri duo a Domitio Afro in hanc rem compositi, quem adolescentulus senem colui, ut non lecta mili tantum ea, sed pleraque ex ipso sint cognita. is verissime praecepit primum esse in hac parte officium oratoris, ut totam causam familiariter norit; quod sine dubio ad omnia pertinet. id quomodo contingat, explicabimus, cum ad destinatum huic parti locum venerimus. ea res suggeret materiam interrogationi et veluti tela ad manum subministrabit; eadem docebit, ad quae iudicis animus actione sit praeparandus. debet enim vel fieri vel detrahi testibus fides orationevel non credendum ante formatus. et quoniam duo genera sunt
Abbreviated transcription (Latin):
orator quo minus ꝙ amicus pro amico. et inimicus cõtra
mimicum possit uerum si integra sit ei fides dicere. S
late locus uterq tractat᷑. Cum presentibus uero ingens di¬
micatio est. Ideoq uelut duplici contra eos proq is acie cõ¬
fligitur actionũ et interrogationũ. In actionibus primũ
generaliter pro testibus atq intestes dici solet. Est hic coĩs
locus cum pars altera nullam firmiorem probationem eẽ con¬
tendit ꝗͣ quȩ sit hominum scientia nixa Altera ad detrahẽ¬
dam illis fidem omnia perquȩ fieri soleãt falsa testimonia
enumerat. Sequens ratio est cum spetialit᷑ quid sed en
multos pariter inuadere patroni solent. Nam et gentiũ
simul uniuersarum eleuata testimonia ab oratoribus scimus
& tota genera testimonioꝵ ut de audicionibus. Non enim
ipõs et testes sed iniuratoꝵ afferre uoces ut in causis repe¬
tundaꝵ qui se reo numerasse pecunias iurant litigatoꝵ

Expanded text:
orator, quo minus et amicus pro amico et inimicus contra orator, quo minus et amicus pro amico et inimicus contra inimicum possit verum, si integra sit ei fides, dicere. Sed late locus uterque tractatur. cum praesentibus vero ingens dimicatio est, ideoque velut duplici contra eos proque iis acie confligitur actionum et interrogationum. In actionibus primum generaliter pro testibus atque in testes dici solet. et hic communis locus, cum pars altera nullam firmiorem probationem esse contendit, quam quae sit hominum scientia nixa; altera ad detrahendam illis fidem omnia, per quae fieri soleant falsa testimonia, enumerat. sequens ratio est cum specialiter quidem, sed tamen multos pariter invadere patroni solent. nam et gentium simul universarum elevata testimonia ab oratoribus scimus et tota genera testimoniorum: ut de auditionibus; non enim ipsos esse testes sed iniuratorum adferre voces; ut in causis repetundarum, qui se reo numerasse pecunias iurant, litigatorum
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ quid malum occupatuꝵ hanc conditionem fuisse
S e aũt probare malle quȩ affirmet ꝗͣ dubium cuiquam
relinquere an peierarit. Sed nobis adolescentibus senio¬
dum deferremus sic ut nec optio udias aduersario est
ꝑmittenda nec ex aduocatis partis aduersȩ udex eli¬
gendus nam si dicere contraria turpe aduocato uidetur
certe turpius hñdum facere quod noceat. De testibus.
AXIMUS tñ patronis circa testimonia sudor est ea
dicuntur aut pertabulas. aut a presentibus. simpli¬
cior contra tabulas pugna. nam et minus uidetur ob
stitisse pudor inter paucos signatores et pro diffidẽtia
premitur absentia: si reprehensionem non capit ipã ꝑsona
infamare signatores licet. Tacita preterea quedam sig¬
ficatione refragat᷑ his omnibus ꝙ nemo ꝑ tabulas datꝰ
testimoniũ nisi sua uoluntate quo ip̃o non se esse amicũ
ei contra quem dicit fatetur. Nec tñ protinus cesstrit

Expanded text:
hominem quidem malum occupaturum hanc condicionem fuisse, hominem quidem malum occupaturum hanc condicionem fuisse, se autem probare malle quae adfirmet, quam dubium cuiquam relinquere, an peierarit. Sed nobis adolescentibus senioiusiurandum deferremus, sicut neque optio iudicis adversario esset permittenda nec ex advocatis partis adversae iudex eligendus; nam, si dicere contraria turpe advocato videretur, certe turpius habendum, facere quod noceat. Maximus tamen patronis circa testimonia sudor est. ea dicuntur aut per tabulas aut a praesentibus. simplicior contra tabulas pugna. nam et minus obstitisse videtur pudor inter paucos signatores, et pro diffidentia premitur absentia. si reprehensionem non capit ipsa persona, infamare signatores licet. tacita praeterea quaedam cogitatio refragatur his omnibus, quod nemo per tabulas dat testimonium nisi sua voluntate; quo ipso non esse amicum ei se, contra quem dicit, fatetur. neque tamen protinus cesserit
Abbreviated transcription (Latin):
modo litis ꝑꝑ quam deuoturus se ipẽ non fuerit. aut si p̃ter
alia causa instrum̃tum adiicit ex abundanti Hanc quoq
conscientis suȩ fiduciam. ꝗͥ non recipiet et miquam cõditice¬
et a multis contem ni uirisiurandi metum dicet. cum ẽt
philosophi quidam sint reperti qui deos ac rerũ humanaꝵ
curam negarent. eum uero ꝗ nullo deferente iurare
sit paratus et ipm uelle de causa sua pronuntiare et ꝗ̃
id quod offert leue ac facile credat ostendere. At is qui
defert agere modeste uidetur cum litis aduersarium
iudicem faciat. et eum cuius cognitio est onere liberet
qui profecto alieno iure iurãdo stare ꝗ suo mauult. quo dif¬
ficilior recusatio est nisi forte res est ea quam credibile sit
notam ip̃i non eẽ. Que excusatio si deerit hoc unum relin¬
quetur ut muidiam sibi queri ab aduersario dicat atq id
agi. ut in causa in qua uincere non possit queri possit Itaq

Expanded text:
modo litis, propter quam devoturus se ipse non fuerit; aut praeter modo litis, propter quam devoturus se ipse non fuerit; aut praeter alia causae instrumenta adiicit ex abundanti hanc quoque conscientiae suae fiduciam. qui non recipiet, et iniquam condicioet a multis contemni iurisiurandi metum dicet, cum etiam philosophi quidam sint reperti, qui deos agere rerum humanarum curam negarent; eum vero, qui nullo deferente iurare sit paratus, et ipsum velle de causa sua pronuntiare et, quam id quod offert leve ac facile credat, ostendere. At is, qui defert, agere modeste videtur, cum litis adversarium iudicem faciat, et eum cuius cognitio est onere liberat, qui profecto alieno iureiurando stari quam suo mavult. quo difficilior recusatio est, nisi forte res est ea, quam credibile sit notam ipsi non esse. quae excusatio si deerit, hoc unum relinquetur, ut invidiam sibi quaeri ab adversario dicat atque id agi, ut in causa, in qua vincere non possit, queri possit; itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tractat᷑. ꝙ pauciores rei fiunt. Sed hoc ipm̃ argumenta
ex causa trahit. Si forte aut incredibile est id actum eẽ
quod tabule continent aut ut frequentius euenit aliss
prohationibus eque in arficialibus soluit᷑ Si aut is inquẽ
signatum est aut aliquis signator dicit᷑ ab fuisse uel prius
ee defunctus si tempora non congruũt. si uel antecedẽtia
uel insequentia tabulis repugnant. Inspectio ipa sepe et̃
falsum deprehendit. De iure iurando¬
US IURANDUM litigatores aut offerũt suum : aut
non recipiunt oblatum. aut ab aduersario exigunt
aut recusant cum ab ipĩs exigatur offerre suum sine ulla
conditione Ut uel aduersarius iuret fere improbum est
qui tam̃ id faciet aut uita se tuebitur ut eum nõ sit credi¬
bile peieraturum aut ipã ui religionis in qua et plus fidei
consequitur si id egenit ut nõ cupide ad hoc descendere
sed ne hoc quid recusare uideatur aut si causa patiatur

Expanded text:
tractatur, quod pauciores rei fiunt. Sed hoc ipsum argumenta tractatur, quod pauciores rei fiunt. Sed hoc ipsum argumenta ex causa trahit, si forte aut incredibile est id actum esse, quod tabulae continent, aut, ut frequentius evenit, aliis probationibus aeque inartificialibus solvitur; si aut is in quem signatum est, aut aliquis signator dicitur afuisse vel prius esse defunctus; si tempora non congruunt; si vel antecedentia vel insequentia tabulis repugnant. inspectio etiam ipsa saepe falsum deprehendit. iusiurandum litigatores aut offerunt suum aut non recipiunt oblatum, aut ab adversario exigunt aut recusant, cum ab ipsis exigatur. offerre suum sine illa condicione, ut vel adversarius iuret, fere improbum est. qui tamen id faciet, aut vita se tuebitur, ut eum non sit credibile peieraturum; aut ipsa vi religionis, in qua plus fidei consequetur, si id egerit, ut non cupide ad hoc descendere sed ne hoc quidem recusare videatur; aut, si causa patietur,
Abbreviated transcription (Latin):
postea accesẜit. Quorum sinibil erit licet tñ dicere multas
iudicioꝵ causas ad inique pronuntiandum ualere. Ideoq
alieno suum donẽt. Aduersus consulta autem senatus et
decreta principũ et magistratuũ remedium nullum est: nisi
aut inuenta quantulacũq causȩ differẽtia. aut aliqua
uel eiusdem potestatis hominũ posteriore constitutione
in quem ex qua causa. siue iam erit habita quis ei preue
rit. et quis et quomodo sit tortus: an credibilia dixerit.
an inter se constantia persuerauerit in eo quod ceperat
an aliud dolore mutauerit prima parte questionis an pro¬
cedente cruciatu. Quȩ utrinq tam infinita sunt q̃ ip̃a
reꝵ uarietas.¬
ONTRA tabulas quoq sepe dictum: sepe dicendum¬
I est. cum eas non solum refolli sed ẽt̃ accusari sciamus eẽ
usitatum. Cum sit aũt inhis aut scelus signatorum aut
ignorantia tutius ac facilius id quod secundo loco diximꝰ

Expanded text:
postea accesserit. Quorum si nihil fuerit, licet tamen dicere multos postea accesserit. Quorum si nihil fuerit, licet tamen dicere multos iudiciorum casus ad inique pronuntiandum valere, ideoque alieno suum donent. Adversus consulta autem senatus et decreta principum vel magistratuum nullum est remedium, nisi aut inventa quantulacumque causae differentia aut aliqua vel eorundem vel eiusdem potestatis hominum posterior constitutio, in quem et ex qua causa; sive iam erit habita quaestio, quis ei praefuerit, quis et quo modo sit tortus; an credibian inter se constantia, perseveraverit in eo quod coeperat. an aliquid dolore mutarit, prima parte quaestionis an procedente cruciatu. Quae utrinque tam infinita sunt quam ipsa rerum varietas.ontra tabulas quoque saepe dicendum est, cum eas non solum refelli sed etiam accusari sciamus esse usitatum. cum sit autem in his aut scelus signatorum aut ignorantia, tutius ac facilius id, quod secundo loco diximus,